Telugu kaloji narayana rao jivitham sahityam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
న తం. శ; మ నం స! స ముప కు, టి (1: సకలా ్‌ న భు ల డ్‌ న. ల 1 నో సా (గ మట స హం 2. లతో క. నా టు. భే ( స 1 ల! ! కను -1 ల ప 7 ర అూ లౌ స 11 శీ గ? ఫస! | షన న? న్నీ -(గ ల [ క .. 4 / యనే ల ఫేన బ్‌ో ఫ్‌ ళన జ క్‌ ఖై“. క్ట. కో. షు! | క. ల న. | ఖీ న పాం, (1 పన! ? గల [" మ! లో సో | ష్హ గర్‌ యే! షే ల స్ట గోవ నో! | ॥| న | 1 నా గీ రల డా న! 11 | వ ఏట. ప .14! సు గ. గ డా ఫ్‌ త్న స్త టట 4 | థ్‌ న. (సం ల! గ 1 [0 టన! సః గట ల్‌ ల! వే ం స? టం న్‌ 1/1 హు. గ్‌, ల్‌ (11 భం టి! గీ ర. ల లే కీ? ల టన |) గస శం స న. ట్‌ "7 | (. ట్‌ ద 1 ర] త శే సట స్‌ 0 స! స. క! .. ల ... . ల ఉమ్మా ఇ స ప వ?! న నమ 1 సట లో 0. వ సతి రై + ను ల్స్‌ హం (411 స న. రం... ఇ గ. .. ప. మం. న! [21 వ. ని... - న. న! సగ 4 ద. -" పం. / స; టి గ . ॥ అ య న మం న. . చు న. ర! (న స సం ణ్‌ సనా ల + ఫసలీ వ టు ర. ఏ చన గీ? గస. న ప పలక ష్‌. వ. రు చ; న ర్‌ 1 క స్ట పో (స్వీ వు హ్‌. ల స సో ట్లు ర్త “శమ శ | న్‌ (. భే. (1 న గ నన వీక్‌ న . ష్‌ స్‌! థః శ నటన ర న్న్న స. మా. ట్ల | న. టే న! య... స్య! ఫు ఛలో (న న. || 4 టీ? స కల వ సం న. న ర ] సీక్‌ రే రట మ క పం క/ గే / - కం. డో న 4 టం స! శ స ట్ట. (1 ్రైక్యోసన.. ర. లు పీ నీ య! ఏ మ్‌ స. ఖ్‌ (/ 40. ఏతే 1 పసు! తా ల క. సం గ్‌ 1 న న్‌ ౦ వం గ షత | లీ సళ న. గ స 4 న సలి న ల సంక లే ఇ ( న్‌ న... న వై! సట కక క్‌ అనాలి ల. (ీ జీ / య! నానో? క! ం. ల లే నలో ॥ ళ్‌ న! (బస్‌. ( యా ఇ ః
కాళోజి నారాయణరావు జీవితం = సొహిత్వం తూర్పు ముల్లా రెడ్డి శక్తి ప్రచురణలు భువనగిరి,
మము యే! సుంట 240 తటుత - కుకుదో తున మై క తటుత4ట ముని కహంశ ఇఈ013%66ే 2 కలుల 1989 6 0౧1౫ ఏ 1000 (| క ౧. అ పం ఏ మం. 40/- ఇపోసాగా కంట 002165 : క స మం! 1600060 ప గౌలా8ై స్‌. ఓ, 1. 5. ౧ట్రాంం 0011686 ర0ష6మ - 508 116 గంఛాలయైు 2180162 క కటల ద లయ ఖా క | షో 00౪౪ 618% న భ్‌ కి నం లో తో ల్లో వాత లపల వతళ్స్యు 0 వెరంం6ే 20 : మశక 40! తం ఇరం25 రేటా గళరేణ, సశేలజ086 - 500 029. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఆర్థిక సహాయంతో ము(దితం
న | [(వముఖ ఉర్దూకవీ, సహృదయుడు, సాహిత్వకులకోసం వరంగలులో వెలసిన కల్పతరువు స్ట్‌ లక గుం ఎఐఎం0 ల్డు లలు ల | ప్ప ముఖ్యంగా కాళన్నకు త్రర్మడిలాంటి అన్నగారూ అయిన నాధ్‌ శ్రీ కాళలోవి రామేశ్వరరావు గారిక__
ఆద అడ విషయ నూచిక కృతజ్ఞతలు ళ7ఎ 77 శ్‌ కాళోజీ _- సమాకాలీన అద్భుతం! డా! ఎన్‌. గోపి ళా పేసేంంి | కాళోజీ జీవిథ రేఖలు 1.50 జననం-8; చదువుసంధ్యలు-లి; గజేశోత్సవాలు-11; సాంస్కృతిక చైతన్యం-12; ఆర్యసమాజ కార్య (కమాలు-14; నిజాం రాజ్యాంగ సంస్యర ణలకు నిరసన-18; వివావాం-20; మొదటిసారి జై శ్రో-ది1; (గ ంథాలయోద్యమం = లలి; ఆఅం[ధమహాసభలు-వీల్‌; రెండోసారి జై త్రో-80; నగర బహివ్య్మరణ-లిది; మూడో సారి జై ల్లో87; (పజాస్వామ్య రాజకీయాలు-కీలి; కం కాళోజీ కవిత్వం 51.248 రచనలు-పరిచయం_5! ; కవితా దృక్పధం-ల్‌6; సామాజిక సత్యాలు-6/; ఉద్యమ కవిత్వం-889; 1 జాతీయోద్యమం- 90; 1% నిజాం వ్యతిరేకత-92; 111 (పభుత్వ పాలనా విమర్శ-100; 137 ఓట్ల కవితలు-128; 17 (పజాస్వామ్య పరిరక్షణ-140; 371 యుద్ధకవితలు-157; 711 (వత్యేక తెలంగాణా-175; స్మృతి కవితలు-1982; ఆర్జ9పీచికలు- 207; అభినందన మందారాలు-బిల£తి; అనువాద కవితలు- వలి; 111. కథానికలు క! స్వీయ కథానికలు-25 1; అనువాద కథానికలు-257
శా 117. రచనారితి 60-28 మ్మాకాభందస్సు 261; ఉర్జూ కవిత్వానుకర ణలు-26ికీ; (పజాగేయదాణీలు. _.ల్లిగ్రగ్యా, వచవకవితలు౨09; అధి మ్మేపం-వ్యంగ్యం-హాస్యం.ల7వ్ర న్వడికార (ప్రయోగం = 276. సరికొ త్తపదబంధాలు _ 280; మరికొన్నిపద బంధాలు-వీ81 +. అనుబంధాలు 288 .804 కాకోజీ రచనలు - 235, భక్తి రచనలపై వచ్చిన వ్యాసాలు-సంచికలు. 290; కాశోజీని గూర్చి పాములప్పర్షి సదాశివరావుతో మృుఖామృఖి_ర్లిర్షి క్షాకోజీ వంశ వృక్షం- 294 కాళోజీ చేతిరాత 205; ఉపయు క (గంధసూచి= 296; న్‌
కృతజతలు జ్తా 1986లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయ నుండి ఎం, ఫిల్‌ డిగీీ పొందిన సిదాంతవ్యాసమిది. కాళోజీ జీవిత సాహిత్యాలను పరిశోధనాంశంగా సూచించి (ప్రోత్సహించిన వారు నాటి తెలుగు కాఖాధ్యమలు ఆచార్యకేతవరపు రామకోటి ఛాస్త్రీగారు. పర్యవేషణ చేసినవారు డా కాత్యాయనిగారు, తెలంగాణా పరిణామ చరిత్రతో ముడివడిన కాళోజీ" జీవిత, కవితా ఏశేషాలను ఓపికతో విప్పిచెప్పారు కాళోజీ సోదరులు. నన్ను తమలో ఒకడిగా ఆదరించారు వారి కుటుంబ సభ్యులు. మెటీరియల్‌ సేకరణలో సాయపడ్డవారు రత్నమాల (ఆం(ధ్యపభ ఆసో సియేట్‌ ఎడిటర్‌) థ్రీ వి. రాములు (కాళోజీ (పియబంధువు. వి. ఆర్‌. విద్యార్థి కలం పేరుతో కవితలు రాస్తున్నారు. (పస్తుతం వరంగల్లు రిజినల్‌ ఇంజిసీరింగో కళాకాలలో ఉపన్యాసకులు) థీ ఖు కిషన్‌రావు (ఆం(ధ్రోపన్యానకులు, లాల్‌ బహదూర్‌. కశాకాల, వరంగల్డు ఆచార్య కేతువిశ్వనాథ్‌ రెడ్డి (ఆం. వ. సార్వ(తిక విశ్వవిద్యాలయం) స్టేట్‌, సిటీ సెంట్రల్‌, కృష్ణదేవవాయ [(గంథాం యాధికారులు, కాకోజీని గూర్చి జరిపిన ముఖాముఖిలో తమ అమూల్యాభి[పాయాలను చెప్పారు థ్రీ పాములపర్తి సదాశివరావు (వరంగల్లు) శ్రీ పొట్లపల్లి రామారావు (లాటికాయల,) పరిశోధనకు అనుమతి ఇచ్చిన వారు భువశరిగి థ్రీలక్ష్ష్మీన రసింహస్వామి కథాళాల లొక్కొలిక్‌ ప్రిన్సిపాల్‌ శ్రీ ఎన్‌. మల్డారెద్ధిగారు. వారు. వెళ్ళిపోయిన తరువాత మా కళాళాల (ప్రిన్సిపాల్‌ డాః వి. ఫ్రీనివాస ఆచార్యగారు నన్నెంతో (ప్రేమతో ఆదరిస్తూ, నా పురోగతిని ఆకాంకిస్తూ అనేక పరిస్థితుల్లో వెన్నుగా నిలిచారు
భళే
కాశోజీకై తధిమానంతో, నాపట్ట వాత్సల్యంతో ఈ నిళ్ధాంతవ్యాసాన్ని ఆసాంతం చీదిపి సంస్కరణకు స్తూచనలు చేసీ మార్పులు చేర్పులకు కారణమై ఈ (గ్రంథానికి నేటి ఆకృతిని ఇవ్వడమేకాకుండా చక్కంనిపీరిక రాశారు (పముఖ పరిశోధకుడు? కవి, ఉస్మానియా తెలుగుశాఖి రీడర్‌ డా ఎన్‌, గోపి. వారెంతో టీజీగా ఉంటూ కూడా చేసీన ఈ సాహిత్య సహాయం ఎన్నటికీ మరపు రానిది.
(గంథము[(దణకు తెలుగు విళశ్వవిద్యాలయంవారు కొంత ఆర్థిక సవోయం చేశారు. ముద్రణకు డబ్బు నరిపోక దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు నేనున్నా నని ముందుకు వచ్చి ఆర్థిక సహాయం చేసి ఆదుపన్న (పియమి(తుడు (పభుత్వ పాలనా శాస్తోోచన్యాకుడు అ్రీ పీ. నరసింహారావు.
(వఖ్యాత ఉర్జూ కవిగా (వసిద్ధి పొంది, నేటికీ కాళోజీని కంటికి రెవ్పలా కాస్తున్న కాళోజీ అన్నగారు థ్రీ కాళోజీ రామేశ్యరరావుగారు. వారునా ఈ తొలి కృషి భలాన్ని అంకితం తీసుకోవడానికి మనస్ఫుర్లిగా అంగీకరించారు.
అందంగా *'ముఖి చిితం వేసి ఇచ్చిన వారు (వసిద్ధ చి[తకారులు ఠీ శీలావీ[రాజు గారు.
చూడముచ్చటగా ము(దించిన వారు వద్మావతీ ఆర్ట్‌ (పింటర్స్‌ యజమాని థ్రీ ీనివాన్‌గారు, వారి సిబ్బంది.
పరిశోధన కాలంలో (ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో తోడ్పడిన పెద్దలు, మి[తులు మరెందరో ఉన్నారు.
అందరికీ నా కృతజ్ఞతలు, శర చయిత
డా. ఎన్‌. గోపి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం కాళోజీ-సవుకాలీన అద్భుతం!
ఇది తూర్పు మల్లారెడ్డి రచించిన ఏం. ఫిల్‌ సిద్దాంత వ్యాసం. సాధార ణంగా విశ్వ విద్యాలయాల్లోని ఎం.ఫిల్‌ స్థాయిని మీరి వాసిలో రాశిలో పిహెచ్‌.డి. (వమాజణానికి ఎదిగిన కృషి.
కాకోజీ జీవిత, కవిత్వాలను గురించి కూలంకషంగా పరిశీలన చేసిన ఈ పుస్తకానికి ముందుమాటలు రాయమని మల్లారెడ్డి నన్నడిగినప్పుడు నేను కాస్త జంకాను. కాళోజబీది సుదీరమైన (వజాజీవితం, బహుముఖ వ్యాపితమైన విలక్షణ వ్యక్తిత్వం, బఐతుక్కీ. రచనలకూ. తేడా కనిపెట్టలేని విశిష్టక,.. ఇటువంటి వ్యక్తిపె వచ్చిన పుస్తకానికి పీఠికరాయడం నావంటివాడికి సాధ్యమయ్యే పనికాదు.
కాని కాళోజీతో నాకున్న సాన్నిహిత్యం, అనేక సందర్భాల్లో ఆయనతో దగ్గరగా గడిపే అవకాశం రావడం, వేమన్నలకణాలు చాలావరకు ఆధునిక రూపంలో కాళోజీలో కన్పించడం, కాళోజీతో వ్య క్రిపరిచయం లేకముందే నా *“వజాకవి వేమన సిద్ధాంత వ్యాసంలో చేమన-కాళోజీలను గురించి తులనాత్మ కంగా రాయడం వంటి కారణాలవల్ల నేనీ చబొపల్యానికి లోనుగాక తప్పలేదు.
ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో కాళోజీ జీవిత రేఖలు, కవిత్వం, కధా నికలు, రచనారితి ఆనే నాలుగు (వకరణాలు ఉన్నప్పటికీ వాటిని [ప్రధానంగా కాళోజీ జీవితం, కవిత్వం అని రెండు భాగాలుగా విభజించవచ్చు. ఒక వక్తి సాహిత్యంపై వచ్చిన పరిశోధనావ్యాసంలో ఆవ్యక్తి జీవితరేఖలు చివరన అనుబంధంలో ఇవ్వడం సాధారణంగా కనిపించే పద్దతి, కాని మల్లా రెడ్డి కాళోజీ జీవితాన్ని గురించి 50 పేజీల నాకమించిన (వకరణమే. రాకాడు.. పైగా
ఇ₹ాపిఫిపి అడి మొదటి [పకరణం, దీసిని మల్ధారెడ్డి సమర్దించుకొన్న తీరు సతార్కికంగా ఉంది.
“కాశోజీ జీవితం తెలియనట్లయితే ఆయన కవిత్వం అర్హంగాదు. ఆయనలో వ్యక్తి జీవితం (సజాజీవితం అంటూ గిరిగీసి వేరుచేయడం కష్టం. ఉద్యమాలతో మమేకమైన (ప్రత్యేక వ్య క్రిక్వంతో, ఉద్యమాల్లోంచి పుట్టిన కవిత్వంతో గడిచిన విశిష్టజీవితం కాకోజీది. కొందరు ఆయన కవిత్వంకంటే “జీవితం గొప్పది" అని అంటూ ఉంటారు. ఈ అభి[ప్రాయం ఆయన వ్యక్తి విశిష్టతను (వదర్శించి నప్పటికీ అది ఆయనను అర్హ ంచేసుకోవలసిన పద్ధతి కాదు... అసలు కాశోజీ జీవిఠం, కవిత్వం వేరువేరు కోవు. ఆయన జీవితకాలంలో పుట్టిన వివిధ ఉద్యమాలతో ముడిపడి వుంది కాళోజీ కవిత్వం. మాట్లాడినంత సహజంగా ఉండడంవల్ల ఇది కవిత్వమా అనిపించేంత అకృ[తిమ సౌందర్యంతో, వమదతల్లో కప్పువడని చై తన్య త్మీవతతో (పకాశిస్తుంది కాళోజీ కవిత్వం. కాబట్టి ఇటువంటి కవిత్వాన్ని అర్ధం చేసుకోవడంలో ఆయన జీవితాన్ని గురించి తెలుసుకోవడం అనివార్యమౌతున్నది.” (పుట.1) కొరవ గురించిన వివరాలు ఇతర(తా ముక్కలు ముక్కలుగా మటనలుగా షో ఒకచోట వ్యవస్థీకృతపద్ధతిలో పద్నాలుగు (పధాన కాకోట్లీ వ జ గీమవడం ఇదే మొదటిసారి. అందులోనూ (పతి దశలో కాక్షోజ్చిని నో స నిపుణంగా వెలికితీసి చూపాడు మల్దారెడ్డి. దీనికి ఆయన మూడునెలలు వ లకార్డుచేసిన జిల్‌ వ్య సెట్టు ఆధారమైనాయి దాదాపు ఆ క్యాసెట్లు కా నీడలా గడిపి ఆయనను సన్నిహితంగా గమనించారు, నిధులవుళల్పు క్‌ గురించి భవిష్యత్తులో జరగాల్సిన వ్యాసంగానికి అమూల్య
- ఆపని కూడా మల్లారెడ్డే చేస్తాడని నా నమ్మకం. శేల్లి లనీ నాలుగు దశాబ్దాలపాటు 800 లకు పైగా రాసిన కాళోజీ కవితలను సమన్వత్వెంచ్ది ప $్‌ంొనిన్లేషించి నాటిసామాజిక పరిస్థితుల నేపథ్యంలో ఎనందుకు ఈ పరిశోధకుడు అభినందనీయుడు.
ఎవరి వెలా సార్యపై న ఇతని (పత్యేకత ? కాళోజీ కాళోజీలాగా ఉండడం
ని (వళ్నలు వేసుకొన్న వుడు వాటికి సమాధానం ఒక్క_
స మాటలో సాధ్యమయ్యేదికాదు. వివిధ దృక్పథాల వారు, రాజకీయ వకుల వారు కాళోజీని మినహాయింపులు లేకుండా అభిమానించడం సమకాలీన అద్భుతం | మత [(పమేయమున్నవారు, (పకాస్వామికుల మనుకునేవారు, వామపక్షాల వారు ఇలా అందరి ఆదరాన్ని ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పొంది ఉన్నాడు కాకోజీ.'ఏదో ఒక స్పష్టమైన “నిబద్ధతి కావాలని సాహితీరంగంలోకూడా ముఠాతత్వాలు (పబలి పోయిన కాలంలో కాళోజీ అందరివాడుగా కనిపించడానికి కారణం ఆయనలో అత్యంత శక్తిమంతంగా పలికే మానవతే. వేమనలాగే కాళోజీ ఏవరినీ మభ్య * పెట్టడు. తనరు తోచిందే తానుతలిచిందే నిక్కచ్చిగా ఎవరన్నా నొచ్చుకుంటా రేమోననే తౌక్యం లేకుండా చెప్తాడు. ఎంత కటువుగా చెప్తాడో ఆంత నవనీతంగా కూడా చెప్తాడు. వేమన్నకు కాళన్నకు ఒక మౌలికసామ్యం ఊంది. అది వారి (వతిస్పంవన విధానం (24066 ౦0+ ఇ626910మ). అన్యాయాలకూ దుర్మార్గాణకూ వారిద్దరూ ఒకే రకంగా స్పందిస్తారు. వేమన్న - (మైనస్‌) మతం = కాళన్న అని చెప్పవచ్చు, అయితే మఠానికి బదులుగా కొశోజీ కవిత్వంలో రాజకీయాలు చోటు చేసుకున్నాయి, దానికి కాల పరిస్థితులు కారణం, కాళోజీ ఒక సంస్థద్వారా గాసీ ఒక సిద్ధాంత విధానం ద్యారా గానీ వని చేసి ఉంటే ఇంత విశిష్ట వచ్చేదో లేదో తెలియదు. “కాళోజీ తనకు తోచిన. రీతిలో (వతిస్పందించి [వతిఘటించాడ "ని పాములపర్తి సదాశివరావు గారు: అభిప్రాయపడ్డారు (చూ అనుబంధం - పొములపర్డి సదాశివరావు గారితో ముఖాముఖి - పేజి - 508.) కాని ఈ “త్రోచ్చిన రీతే” కాళోజీ పత్యేకత, ఈ రితిలో ఒక నియకిని క నిపెట్టడం అసాధ్యమేమీ కాదు, సమాజపరంగా, వ్యవస్థా పరంగా అధికృతాలు చెల రేగినప్పుడల్లా కొకోజీ నిర్భయ, నిర్మల కంఠంతో (పతి ఘటించాడు ఎదుటివారి కువ్యాఖ్యానాలకు తావివ్వనివిధంగా ఆయనది విచిత్రంగా సాధ్యమైంది. అంగుష్ట మా్యతమైన రోజువారీ రాజకీయ [పయోజనాలు ఆయన మూలస్పందనశల ముందు కిమ్మనలేకటోయాయి. అముతే కాళోజీది ఒంటరి పోరాటమే ! ఆ పోరాట ధ్యేయం జన సమీకరణ కాదు. 2600 తేంళ్లి లాగా జన (శ్రేయస్సుకు కాపలా కాయటం. అందుకే “కాకోజీ కవిత్వ [పయోజనం (ప్రజలే. [ప్రజలతరవున వాదించే కవివకీలు కాళోజీ” (పుట - 66) అని మలళ్చారెడ్డి సరిగ్గానే గు ర్తించాడుం
క కాళోజీ తెలంగాణా ము[దతో కవిత్వం రాసి అఖిలాంధ్ర కవి అయ్యాడు. తెలంగాణా (ప్రాంతానికి అన్యాయం జరిగినప్పుడు 1969 లో తెలంగాణాకోనం (పత్యేక రాష్ట్రం కోరుతూ గర్జించాడు. అప్పటికీ ఇప్పటికీ ఆయనను సంకుచిత (ప్రాంతీయవాదిగా ఎవరూ భావించలేరు. మళ్ళీ ఇప్పుడు ఒక పద్ధతిలో తెలంగాణా (వయోజనాలకు థాషాసంస్కృతులకు విఘాతం వాటిల్లుతున్నప్పుడు “ద్యంట్ర ఇక్కడైతే వడ్డన ఆక్కడా?” అని నిలదీస్తున్నాడు (“కాళోజీతో ఇంటర్వ్యూ” *మ్రా తెలంగాణ" [ప్రారంథభసంచిక ఆగస్టు 1989) కాళోజీ నిరంతర చలన శీలానికిది నిదర్శనం, కాళోజీ ఎన్నో సంస్కరణపెళ్ళిళ్ళ కూడా చేయించాడు. మల్లారెడ్డి వాటి వివరాలు సేకరించి కాళోజీ పాత్రను బేరీజువేసిఉంటే కాళోజీని అర్హం చేసుకోవడానికి మరోకోణం సమకూరి ఉండేది, న కాకోజీకి మి([త్రసంపద ఆపారం. యావదాం(ధదేశంలో చాలా ఇళ్ళ ఆయన ఇళ్ళే, నలుమూలల్లో ఉన్న కవులతో, ఉద్యమకారులతో, మి్యతులతో ఆయనకేర్చడిన అనుబంధాలు అత్యంత అర్జ్రమైనవి. మొదటినుంచీ కాళోజీని సన్నిహితంగా ఎరిగిన వారిని ఇంటర్వ్యూచేసి కాళోజీతో వారిఅనుభవాలను, ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి అభిప్రాయాలను సేకరించి ఒకచోట భద్ర పరిస బొగుంటుంది. దేవులపల్లి రామానుజరావు, బిరుదురాజు రామరాజు, ఎం గారాయణరెడ్డి జి. కృష్ణ, సురమౌళి, వరవరరావు, చలసాని (పసాదరావు, తుమ్మల కృష్ణాబాయి, ఇతర వరంగల్‌ మి[తులు వంటి |[పముఖుల అభి పాయా లను సంగహించవలసి ఉంది, ఆప ప్త ( = ఆ పనికూడా మల్దారెడ్డే చెయ్యాలని నా కోరిక. తన సిద్ధాంత వ్యాస సంస్కరణకూ మ్యుద్రణకూ మల్లారెడ్డి ఎంతో (శమ పడ్డాడు. అతన్ని నేను సన్నిహితంగా టికోసం ఎంత కష్షప వి ఇ తృానాతంగా' చూశాను. క్వాలి షవడాని కైనా సిద్ధపడే స్వభావాన్ని గమనించాను. ఈ (గ్రంథ ము[దణకోసం ఫంవత్సరం నుంచి వ్యయ(పయాసల కోర్చుక్సన్నాడ్స, పునాదులు కదిలిపోయే జౌద్యోగిక గన వాధలు పడుతూనే ఇదంతాచేశాడు. మల్టారెడ్డిలోని పరిశ్రమ వనన న నిజాయితిని అభినందిస్తూ కాళోజీపై మొట్టమొదటిసారి య గో పుస్తకాన్ని ఆదరించాలని సవృాదయులను కోరుతున్నాను. ఏటక్య
కాళోజీ జీవిత రేఖలు
ఒక కవి కవిత్వాన్ని అధ్యయనం చేసేటప్పుడు ఆ వి జీవితాన్ని గూర్చి తప్పకుండా తెలుసుకోవలసిన అవసరం ఉందా? ఉంటే ఆ ఉపయోగమేమిటి? సాధారణంగా గొప్ప కనితాసృష్టి చేసిన వారి జీవితాన్ని గూర్చి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి సహజం. కవి జననం, చాల్యం మొదలుగా సాగిన జీవనపయనాన్ని గూర్చి తెలుసుకొని సంతృ పిని పొందటం లోకరీతి,
కానీ కాళోజీ సంగతి వేరు. కాళోజీ జీవితం తెలియనట్ల ముతే ఆయన కవిత్వం అర్థంకాదు. ఆయనలో వ్య కిజీవితం, (వజాజీవితం అంటూ గిరిగీసి వేరుచేయడం కష్టం. ఉద్యమాలతో మమేకమైన (పత్యేక వ్య క్రిత్వంతో, ఉద్యమాల్లోంచి పుట్టిన కవిత్వంతో గడిచిన విళిష్ట జీవితం కాళోజీది. కొందరు 'ఆయన కవిత్వంకంటే జీవితం గొప్పది అని అంటూ ఉంటారు. ఈ అధ్మిపాయం ఆయన వ్యక్తి విశిష్టతను (పదర్శించినప్పటికీ అది ఆయనను అర్ధంచేసుకోవలసీన వద్ధతికాదు.
అసలు కాళోజీ జీవితం, కవిత్వం వేరువేరు కావు. ఆయన బీవిత కాలంలో పుట్టిన వివిధ ఉద్యమాలతో ముడివడివుంది కాళోజీ కవిత్వం. మాట్లాడినంత సహజంగా ఉండడంవల్ల, శిల్పం, నగిషిలులేని సౌదాసీదా తనంతో వెలువడటంవల్ట ఇది రవిత్వమా అనిపించేంత అక్చ్మ్రిమ సౌందర్యంతో, ఏ మడతల్లో కవ్పువడని చైతన్య త్మీవతతో (పకాశిస్తుంది కాళోజీ కవిత్వం. కాబట్టి ఇటువంటి కవిత్వాన్ని అర్ధం చేసుకోవడంలో ఆయన జీవితాన్ని గురించి తెలుసుకోవడం అనివార్యమౌతున్నది,.
“కాళోజిగా (పసిద్ధి కెక్కిన కాళోజీ నారాయణరావు అసలు పేరు రఘువీర. ఈయన పూర్వులు మహారామ్ట్రలు. పీష్వాల రాజ్యంలో
వ కొశోజీ జీవిత రేఖలు రక్షణళాఖలో లెక్కలు చూసే ఉద్యోగులు. నిజాం మహారాష్ట్ర పీష్వా లకు బకాయిపడ్డ చౌథ్‌ (సుంకం) వసూలు చేయడానికి పీష్వాల మైనిక సిబ్బంది నిజాం సంస్థానానికి వచ్చింది. ఆ సిబ్బందిలో కాళోజీ పూర్వులు కూడా ఉన్నారు. అట్టా వచ్చిన కొందరు బీదర్‌, వరంగల్లు (పాంతాళ్లో స్థిర వడ్డారు. వారు నరహరిపంత్‌, శంకర్‌పంత్‌. “కాళోజి అనే ఇంటి పేరు ఇప్పుడు మహారాష్ట్రలో ఉన్న 'కాశే శద్దానికి రూపాంతరం. ఇక వారి ప్పేర్ణలోని చివరి *వంత్‌ శబ్దం [క్రమంగా జారిపోయి స్థానికంగా వాడే. “రావు శబ్దం వచ్చి చేరింది. కాళోజీవంళ స్టులు నియోగి (బాహ్మణులు. వరంగల్లులో స్థిరపడ్డ నరహరిపంత్‌ కుమారుడు గుండోపంత్‌. గుండోపంత్‌కు ముగ్గురు కుమారులు. కిషన్‌రావు, లక్ష్మీనరసింహారావు, లక్ష్మీకాంతారాపు వారి 'పేర్చు. "పెద్దవాడు కిషన్‌ రావుకు ఇద్దరు కుమారులు. జ్యేష్టడు రంగారావు, చిన్నవాడు మురశీమనోహరరావు. ఇతడు నలభై ఏండ్రు నిజాం సంస్థానంలో ఉద్యోగం చేసి పింఛను పుచ్చుకొని పుహా రాష్ట్ర దేశం మీది మమకారంతో నాగపూర్‌ వెళ్ళి స్థిరపడ్డాడు. అక్కడ ఆయన మహారాష్ట్ర సంపదాయానికి అనుగుణంగా తన పేరును *'మురశీ మనోహర్‌ కృష్ణకాశే' అని మార్చుకున్నాడు. కాళోజీ రంగారావు హనుమకొందలో స్థిరపడ్డాడు. గుల్బర్షా సుబే దారుగా వనిచేసిన 1 రఫత్‌యార్‌ జంగ్‌ బహద్దర్‌ వద్ద బెంచ్‌ క్తర్కుగా వనిచే సేవాడు. (వమబద్ధమైన జీవితవిధానం, నిష్కర్షగా మాట్లాడే తత్వం ఆయనలో చెప్పుకోదగ్గవి. కర్ణాటక మాధ్వబాహ్మణ కుటుందానిక్రి చెందిన రమాబాయమ్మను వివాహం చేసుకున్నాడు.! ఈ దంపరులకు
- _ “మరాఠీ నేర్చిన మాధ్వకన్నడీగులకు తెలంగాణ తెలుగు నియోగుల కుటుంబంలోని వ్యక్తితో వివాహం జరగడం ఆ రోజుల్లో ఒక వింతే.” కాళోజీ నారాయణరావు షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక ( హైదాబాద్‌) పుట-45 సం. ఎం, ఎల్‌. నరసింహారావు
కాకోజీ జీవిత రేఖలు తి ఇద్దరు కుమారులు. మొదటివాడు. “రామేశ్వర్‌ నరహరి రాధాక్రిషన్‌రావు ర్ఫుర్జీశ్యాంరాజా కాళోజి. ఈయనే ఇప్పటి కాళోజీ రామేశ్వరరావు. ఉత్తమ న్యాయవాదిగా, చక్కటి ఉర్దూ కవిగా పేరు తెచ్చుకున్నాడు. (వస్తుతం హనుమకొండలోని నక్కల గుట్టలో నివాసం. ఎనభయ్యో ఒడిలో పడి కూడా యువకోత్సాహం తొణికిసలాడే వ్య క్రిత్వం రామేళశ్వరరావుగారిది. రెండోవాడు “*రఘువీర్‌నారాయణ్‌ లక్ష్మీకాంత్‌ (శ్రీనివాసరావు రాంరాజా కాళోజీ” ఇతడే కాళోజీ నారాయణరావు. కాళోజీగా 1వజా రాజకీయ ఉద్య మాల్లో పాల్గొని (వజా కవిగా, నాయకుడుగా (వసిద్ధుడైన విశిష్ట వ్యక్తి. జననం
కాశోజీ నారాయణరావు 9.9. 1914 (శ్రీ ఆనందనామ సంవత్సర థాదపద బాహుళ వంచమి) నాడు బిజూాపూర్‌ జిల్లాలోని “ర ప్రైహ? (గామంలో జన్మించాడు. అప్పట్లో ఆ (గ్రామం కర్ణాటక [ప్రాంతంలోని పాత బొంబాయి (పెసిడెన్సీలో ఉండేది. కాళోజీ వసితనంలో కొన్నాళ్ళు మహారాష్ట్రలోని 'సాయరాం” (గామంలోనూ, తెలంగాణాలోని ఇల్లెందు తాలూకా “కారెవల్లీ [గ్రామంలో నివసించాడు. 1917 వరకు హనుమ కొండలో ఉండేవాడు. తర్వాత మడికొండకు మారడం జరిగింది. చదువు సంధ్యలు :
కాళోజీ ['పాథమిక విద్యాభ్యాసం మడికొండలో మొదలైంది, థ్రీ రామచం్యదం, శ్రీ సాంబసిద్దయ్యగాడ్హ ఆయన చిన్నప్పటి గురువులు. స్కుపసిద్ధ కవీ, పండితుడూ వల్డా చుర్గయ్యగారు, (వథ్యాత కవి వాన మామలై వరదచార్యులవారు ఆయనతో అనాడు చదువుకున్నవాళ్ళే. అప్పట్లో కాళోజీ తం్మడి రంగారావుగారుు వానమామలై వరదాచార్యుల ఓ. _రామేశ్వరరావుగారి ఉర్దూ కవితా సంపుటి *కళామే షాద్‌ ఎక్నో ఉత్దూ
కవితలు అము[దితాలు, "షాద్‌ అన్నది రామేశ్వర రావుగారి కలం పేరు,
త్త కాళోజీ బీఎత రేఖలు అన్న వానమామలై, వెంకటాచార్యులవారు ఉచితంగా చదువు చెప్పేవాష్మ. వారి దగ్గర చదువుకోవడానికి మడకొండ పిల్రలేగాక చుట్టు పక్కల [గ్రామాల పిల్లలు కూడా వస్తుండేవారు. రంగారావుగారు పర్షియన్‌, ఉర్దూ: ఇంగ్లీషు భాషలు బోధించడమే గాక వక్షాలల్‌ చదివే విద్యార్థులకు న్యాయ శాస్త్ర సంబంధమైన విషయాలు చెప్పేవాడు. గణితశాస్త్ర పరిజ్ఞానమున్న వెంకటాచార్యులవారు గణితం, సాంఘికశాస్త్రం మొదలై నవి బోధించేవాడు. కాళోజీ ఇంట్లో ఉర్జూ, మవారీ భాషల వాఠావరణం ఉందేది. దాని వల్చ అతనికి రెండూ అబ్బినై. తల్లికి మరాఠీ తప్ప తెలుగు తెలియదు. తండికి మరాఠీ తెలిసేది కాదు. ఆ దంపతుల (పారంభకాపురం ఊహించుకోవల్సిందే. సంజ్ఞలతో మొదలైన వారి జీవనం ఆమె ఉర్దూను: అతను మరారీని అర్థం చేసుకొనేదాకా ఎదిగింది. కాళోజీ తల్లి ఆ రోజు ల్లోనే చదువృకాన్న త్రీ ఏరసావర్చర్‌ చర్మితను పిల్ణలము ఉగ్గపాలతో రంగరించిపోసింది. ఇంట్లోకి తెచ్చే మరారీ పవ్మఠళికల గురించి పిల్చలతు వివరించేది. ఆనాడే ఆమెలో కులమతాల పట్టింపు లేకపోవడం విశేషం. తరువాతి కాలంలో తమ ఇంటికి విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు. వచ్చి నప్పుడు ఆయన సరసన పిల్లలను కూర్చోబెట్టి ఎలా వడ్డించేదో గ్ముం౦ జాషువా వచ్చినప్పుడు రూడా అట్టాగే తన పిల్లలను ఆయన (ప్రక్కన భోజనానికి హూర్చోబెట్రేది. అదీ ఆమె సంస్కారం :
1920 లో మడికొండలో (వతాపర్ముదాంధభాషానిలయం స్టాపిత మైండి. దానికి నిర్వాహకుడు పెద్ది ఇవరాజం. ఆయన సాయం సమయాల్లో పురాణాలను గూర్చి చెప్పేవాడు. వెంకటా చార్యులవారు విద్యార్థులకు తెలుగులో కవితలల్ద్లడం నేర్చేవాడు. వ్యాసరచనా పోటీలను నిర్వహినూ పిల్లల్లో రచనా సామర్థ్యం 'పెంపొందించేవాడు. అప్పట్లో “సురధి నాటక మండలి వారు (పతి యేటా మడికొండకు వచ్చి పది పదిహేను రోజులు నాటకాలు ఆడి వెళ్ళేవారు. ఆ (వభావంతో రంగారావుగారు,. వెంకటా
కాళోజీ జీవిత రేఖలు ర్‌ చార్యులవారు కలిసి విద్యార్ధులడో నాటకాలు వేయించేవారు. మడికొండలో ఈ విధంగా నిర్వహింపబడుతున్న సాహిత్య సాంసృతిక కార్యకమాలు ఆ రోజుల్లో వచ్చిన గసిర్దాన్‌ తిరువన్‌ (సరకుల నంబర్‌ -ల్లి) చట్టం దృష్టికి కూడా వచ్చినాయి. ఈ సాంస్కృతిక వాతావరణం కాకోజీ వ్య క్రిత్వంపైెన గాఢమైన మ్యుదను వేసివుంటుంది.
కాకోజీ మేనమామ నర్దేవ్‌ శాస్త్రీ వేదతీర్డ్‌. (పముఖంగాంధేయవాది. ఆర్యసమాజీయుడు. తిలక్‌ ఆలోచనాధోరణి కలవాడు. ఆజన్మ (బహ్మచారి అయిన నర్జేవ్‌కాస్త్రి ద్వారాపూర్‌లో గురుకుల పాఠశాలను నెలకొల్పి జీవితమంతా విద్యాదానానికీ, స్వాతం్యత్య సముపార్దనకూ ధారపోశాడు. నర్దేవ్‌కాత్రి దత్నిణాది రాష్ట్రాల్లో జరిగే కాం్యగెసు సభల్లో, ఆర్యసమాజ కార్య కమాల్లో పాల్గొనడానికి వస్తుండేవాడు. ఆ సందర్భాల్లో మడికొండకు వచ్చి తన అనుభవాలను, సమకాలీన సామాజిక, రాజకీయ సంఘటల్ని గూర్చి కాళోజీ కుటుంబీకులతో చర్చిస్తుండేవాడు. కాళోజీ మేనమామతో కలిసి అనేక కార్యగెసు సమావేశాలకు, . ఆర్యసమాజ కార్య[కమాలకు హాజరయ్యేవాడు. మేనమామ సాహచర్యంవల్ల కాకోజీకి చిన్ననాడే దేశ సమాచారాలు, రాజకీయ వాతావరణం తెలియసాగినవి.
కాకోజీ రామేశ్వరరావు మడికొండలో మాధ్యమిక విద్యను పూర్తి చేశాడు. న్యాయశాస్త్రం చదువడానికి హైదాబాద్‌కు వెళ్ళాడు. దాంతో కాళోజీ కుటుంబం మడికొండ నుండి మ్మైదావాద్‌కు మకాం మార్చింది. కాళోజీ పాతబ స్తీలోని “చౌమహల్లా” కాన్టీ బడిలో 11 ఫారంలో చేరాడు. అక్కడ ఉర్దూ మీడియం. కాళోజీకి ఊర్దూ బాగా వచ్చు. కాని ఐచ్చిక విషయాల్దో అంతంత మాతమే. & “ఈ చట్టం 19296 లో వచ్చింది. దీనిద్వారా (పజల వాక్సా్యతం[త్యము
సమావేశ స్వాతం[త్యము పూర్తిగా ఆణజగ్మదొక్కబడింది.”
50 సంవత్సరాల .మైదాబాద్‌ - పుట-/68. మందుముల నరసి. హారావు
68 కాళోజీ జీవిత రేఖలు
రంగారావుగారికి సాధారణంగా ఏ అద్దె ఇల్లూ నచ్చేదికాదు. తరుచూ ఇల్డు మారుస్తుండేవాడు. బహుశా ఈ పరిస్థితివల్లనో ఏమా కాళోజీ చదువు కొంత కుంటుపడింది. తరువాత సుల్తాన్‌ బజార్‌లోని రెసిడెన్సీ మిడిల్‌ స్కూల్లో చేరాడు. (1924) అది ఇంగ్రీషుమీడియం. (వవేళపరీక్షబెట్టి మళ్ళీ 11 ఫారంలోనే చేర్చుకున్నారు.
ఈ దశలోనే బొంబాయిలో జరిగిన 'అఖభిల థఛారత స్కాట్‌ జంబలీలో పొల్గొనడం (1926) సూ ౮లో నాటకాలు వేయడం జరిగింది. ఊర్జూ, మరాఠీ ప్మతికల్ని బాగా చదివేవాడు. కాలేజియేట్‌ స్కూల్లో చేరాడు. మళ్ళీ 1 ఫారంలోనే. ఈ స్కూల్‌ మెదక్‌ సూబాలో ఉండేది. ఇక్కడ ఎ్మ్యరం సత్యనారాయణ, అజీజ్‌ అహమ్మద్‌, నందంగిరి లక్ష్మణరావు మొదలమినవారు కాళోజీ సహా ధ్యాయులు. అంతేకాదు, కాళోజీ అనే కవి పుట్టడం అనే మహత్తర సంఘటన కూడా ఇక్కడే జరిగింది. 1981 సం లో భగత్సింగ్‌ను ఆంగ్లేయలు ఊరితీసారు. ఆ సందర్భంలో ఏర్పాటు చేసిన భగత్సింగ్‌ సంతాపసభలో భగత్సింగ్‌ పై (వాసిన గేయాన్ని కాకోజీ వీరావేశ స్పూర్తితో చదివాడు. ఈ కవిత లభ్యం కాలేదు. పస్తుతానికి కాళోజీ జ్ఞానకాల మడతలే ఆధారం,
అప్పట్లో హెదాబాద్‌లో ఆర్యసమాజ కార్యకలాపాలు ఉద్యమ స్థామిలో సాగేవి. హైందవ ధర్మ పునరుద్ధరణ, వైదికధర్మ _పచారం, హిందూజాతి ఏకతా అనేవి దాని ఆశయాలు. కాళోజీని ఆర్యసమాజ 4. కాళోజీ రెసిడెన్సీ మిడిల్‌ స్కూల్లో చదువుతున్నప్పుడు రాంచందర్‌ అనే
ఉఊపాధ్యోయుని (పోళ్సాహంతో “పప్హాద చరిత అనే నాటకంతో లీలావతీదేవి దాసీ ఆయిన శచీదేవి పాతను పోషించాడు.
కాళోజీ జీవిత రేఖలు 77 ఉద్యమం ఆక రించింది. దాని పౌరహక్కుల సభలు ఆయనను ఆకట్టు కున్నాయి ఆ రోజుల్లో ఢిల్రీ నుండి ఆర్యసమాజ (ప్రచార నిమిత్రం హైదాబాద్‌ వచ్చిన జయదేవ్‌ విద్యాలంకార్‌, నల్దగొండకు చెందిన భ్మదదేవ్‌, హైైదావాద్‌లో ఉన్న వందేమాతరం సోదరులు, పండిత్‌ చందపాల్‌జీ, బలదేవ్‌ పతంగ్శే పండిత రుదదేవ్‌, 'కేశవార్య, వినాయక రావ విద్యాలంకార్‌ మొదలై నవారితో పరిచయం గాఢమైన సాన్నిపాత్యం ఏర్పడింది. [కమంగా ఆర్యసమాజ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొని చురుకైన కార్యక రగా మారాడు. హిందూ మహాసభవారు నిర్వహించే గణపతి ఉత్సవాలు కూడా కాళోజీ ్మపభావితం చేశాయి. వాటిలో మహారాష్ట్రంలే ఎక్కువగా ఉండడంవల్ల వారి ఉవన్యాసాల సారాన్ని అర్థం చేసుకోవడం కాళోజీకి సులువైంది. మరాఠీ వ్మతికల నిరంతర పఠనంపల్ద అక్కడి నాయకుల భావధార బాగా అర్థమైంది. మహదేవ్‌ శాస్త్రీ దివేకర్‌ ఉపన్యా సౌలు బాగా ఒంటబట్టాయిల్‌ మామావరేర్‌కర్‌ రచనలు జీరించు కున్నాడు, ఈ రకంగా తొలకరి విద్యార్థిదళలోనే దేశ పరిస్థితుల పెకి దృష్టి మళ్ళింది. రామేశ్వరరావు లా పూర్తిచేసి హనుమకొండకు చేరాడు. కాళోజీ కూడా అన్నతోపాటు హనుమకొండలు వచ్చి వర ంగల్లోని కాలేజిమేట్‌ హైసూ-_ల్లో చేరాడు. ఇంగ్రీషు మీడియం. ౪ ఫారంలో (పవేశించి వ్‌ 516 పూర్తి చేశాడు, యా విధ్వంసక సంఘ్‌ అనే సంఘ సంస్కరణ సంస్థను స్థాపించాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా ఎర్నో ఉపన్యాసాలిచ్చాడు. వ్యాసాలు రచించాడు 68. మామావరేర్‌కర్‌ మరాఠీలో మంచి సంఘ నంస్కరణ నాటక రచయిత, “భూపతి సీతా", “సన్యాసాచ సంసార్‌ ' మొదలగునవి ఆయన నాటకాలు-
8 కాళోజీ జీవిత రేఖలు
ఈ దళళో కాళోజీకి "గార్జపాటి రాఘవరెడ్డిగారి వరిచయభాగ్దాం కలిగింది.” ఆయన ఆర్యసమాజీయుడు. భార్యావియోగం ఏర్పడి సచ్చిదా నంద్శాశమంలో ఉండేవాడు. ఆ ఆశమం కాళోజీ ఇంటి3 దగ్గర రాఘవరెడ్డివల్ల కవిత్వ విషయాలు, సద్వరన, విద్వతు వంటివి (“హిం చాడు కాళోజీ. వారి పరిచయం ఆత్మీయతగా మారింది. ఒక రకంగా కాళోజీకి రాఘవరెడ్డి గురువు. అప్పటికే కాళోజీ కవితలు, కధలు (వాస్తుండేవాడు. గురువుగారి శిక్షణలో కాశోజీ కవితాభివ్య కి మెరుగులు తీరింది. మ్మాతాఛందస్సుల్లో గేయాలు (వాసాడు. రాఘవరెడ్డిగారి ఆచార్శత్వంలో వీజపాయంగా ఉన్న కాళోజీ కవితాహృదయానిక సము చితమైన దోహదం లభించింది. ఉత్తరోతరా కాళోజీ కవితల్ని భ్యద పరిచింది రాఘవరెడ్డిగారే. బహుళ గురువుగారి ఆ [పయత్నమే లేకపోతే మనకు కాళోజీ కవిత్వం ఇంతగా. లభ్యంకాకపోయేదేమో. కాళోజీ రాఘవ రెడ్డిగారితో కలిసి హనుమకొండలో “ఆంధ సారస్వత సంఘం” అనే సాహితీ సంస్థను స్థాపించి నిర్వహించాడు.
7, “ోగార్టపాటి రాఘవరెడ్డిగారు. వరంగల్లు జిల్లాలోని తిరుమలగిరిలో 1895 లో జన్మించారు. పండిత్మపకాండులెన శ్రీ ముసిపట్ట పట్టాభి రామారావుగారివద్ద సంస్కృృకాం(ధ్రాలు కృణ్ణంగా స్వాయతత్తం చేసుకు న్నారు, వ్యాకరణం వారికి ఆభిమానకాస్త్రం. అనృతానికీ, అధికార దర్చానికీ తావులేని అధ్యాపక వృత్తి నెక్కడ నిర్వహించినా "అయ్యా" (అయ్యగారు) అనిపించుకొన్నా రేగాసీ “ఏమయ్యా” అని పిలిపించుకోలేదు 1929 నుండి ఆర్యసమాజంతోటి, హనుమకొండలోని సచ్చిదానందా (శ్రోమంతోటి సన్నిహితసంబంధం కలిగింది. “రాగన్న' పేరుతో ఆ్మశమం లోనే నివాసం చేసేవాడు.” మన పండగ్‌తులు-కవులు-రచయితలు-- పుట=1£4,
“వీరి రచనల్లో “వేణుగోపాల శతకము”, “సావిత్రీ పరిణయము” పేరెన్ని కగన్నవి. విశ్వునాథనే విస్మితపరచినవి.” తెలంగొణం-మొదటిభాగంమ పుట-165.
కాకోజీ జీవిత రేఖలు 9
స్వూల్‌ ఫైనల్‌ (5536) పూర్తి చేసిన కాళోజీ ఏదైనా ఉద్యోగం చూచుకొని స్థిరపడటమా ఇంకా చదువు కొనసాగించటమా అన్న ఆరోచనలోపడ్డాడు. తమ కుటుంబానికి మ్మితుడూ, ఎక్సైజ్‌ డిపార్టుమెంట్‌ డై రెక్టరూ అఎఎన 11 లతీఫీయార్‌ జంగ్‌ బహాద్దర్‌ గారిని సలహా అడుగగా ఆయన కాళోజీని వెంటనే వచ్చి ఎక్సైజ్‌ డిపార్టు మెంట్‌లో క్టర్కుగా చేరమన్నాడు. కాళోజీ చదువుకు ఆర్థికంగా సహాయం చేస్తున్న వకాయకుల్లాఖాన్‌ను అడుగగా ఆయన 'మాకు తెలిసినంతవరకు నీకు రెండు సం రాల విద్యాభ్యాసముంది. కనుక మీరు ఏ విషయాన్ని గూర్చి ఆలోచించక వెంటనే కళాశాలలో చేరవలసింది' అని సలహా ఇచ్చాడు. తన విద్యావిషయమై సలహాలిస్తున్న ఆ ఇద్దరి అభ్మిప్రాయోలను బేరీజువేసుకొని కాళోజీ ఉన్నతవిద్యను కొనసాగించడానికి నిశ్చయించు కొని 19084 వ్మపిల్‌ నెలలో వరంగల్‌ కాలేజియేట్‌ హైస్కూల్లో ఇంట ర్మీడియట్‌లో (పవేశించాడు. ఊరుకునే ఘటం కాదుగా ॥ ఆ యేడు జరిగిన కళాశాల విద్యార్థి సంఘపు ఎన్నికల్లో (పధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యాడు. 190985 వ్మపిల్‌ నాటికి మొదటి సంవతర్పము ఇంటర్మీడి యట్‌ విద్యాభ్యాసం ముగించుకొని రెండో సంవత్సరములోకి (వవేశించాడు కాకోజ్సీ అవ్వుడాయన శ్వాసకోళ సంబంధ మైన క్షయవ్యాధికి గురైనాడు. ఊళ్ళో వైద్యం వల్లి వమీ (పయోజనం లేక్రపోవడంతో స్థానిక డాక్టరు అయ్యంగారి సలహాపై చికిత్సకోసం ఉస్మానియా వైద్యశాలకు వెళ్ళాడు. ఆ సందర్భంలో వరంగల్లు కాలేజియేట్‌ హైస్తూూల్‌ పిన్సిపాల్‌ ఉస్మా నియా వైద్యశాలలోని డా భిడేగారికి కాళోజీలోని నాయకత్వ లక్షణాలను వివరిస్తూ వోస్పిటల్లో ఆయనకు పడక సదుపాయాన్ని ఏర్పాటు చేయ వలసిందిగా కోరుతూ జాబు [వాళాడు. కాకోజీ హైదాబాద్‌లోని ఉస్మా నియా వైద్యశాలలో దాదాపు ఏడాదిన్నర్తకాలం. ఛికిత్స పొందాడు, ఆపరేషన్‌ జ్వారా చెడిపోయిన శ్వాసకోశాన్ని తొలగించారు... కాళోజీకి చికిత్స చేసిన డా భిడే ఆయనకు ముకవ్విగిజా (పుష్టికరమైన ఆహారం)
0 కాళోజీ జీవిత రేఖలు ముకష్మిల్‌ ఆరాం (సంపూర్ణమైన వ్మిశాంత్రి ఖులీహవా(ధారాశమైన గాల్సి అవసరమని సలహా ఇచ్చాడు. కాళోజీకి జబ్బుచేసే తనకే జబ్బు చేసి నట్టుగా బాధపడి దగ్గరవుండి చికిత్స చేయించిన అన్నగారు రామేశ్వర రావుగారు డా భిడేగారి సలహాను దృష్టిలో పెట్టుకొని తమ్ముణ్ణి కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటూ వచ్చారు. ఈనాటికీ అన్నగారు చేసే గారాబాన్ని కాళోజీ హృదయం నిత్యం స్మరిస్తూనే వుంటుంది. భావాలను స్వేచ్చగా (వకటిస్తూ, తోటి వ్యక్తులతో పంచుకొంటూ (బతకటం కాళోజీ స్వభావం. ఆపరేషన్‌ జరిగి ఒక శ్వాసకోశాన్ని కోల్పోయిన కాళోజీ హాస్పిటల్లో (నక్కవాళ్ళతో అదేపనిగా మాట్లాడుతుంటే డా భిడే ఆయనను ప 20 80 1 904 118 1006 ల 04 ఇగ! 466 ౪ 12 30 [జక అని హెచ్చరించాడు. దానికి కాళోజీ నవ్వి “మీరు నన్ను మాట్టాడనివ్వకపోతే నేను ఆరు నెలల్లోకాదు ఆరు రోజుల్లో మర ణీసాను” అని అన్నాడు. అదీ కాశోజీ తత్వం. ఈ రకంగా థధయంకర మైన రోగాన్ని చిరునవ్వుతో ఎదుర్కొన్నాడు కాళోజీ,
అనారోగ్య కారణంగా కాళోజీ చదువు ఆగిపోయింది. డాక్టర్‌ సలహా మేరకు విశ్రాంతి తీసుకుంటూ కాలం గడిపేవాడు. ఆ రోజుల్లో ప్రీడరీ చదవడానికి మిడిల్‌ స్కూల్‌ పాసై హిందీ థాషా పరిజ్ఞానముంటే సరిపోయేది. కాళోజీ తనకు ఆ అర్హతలుండడంవల్ల హైదాబాద్‌ వచ్చి ప్రీడరీ పాసయ్యాడు, తరువాత ఒద్దిరాజు రాజేశ్వరరావుగారి దగ్గర జూనియర్‌ ప్రీడరుగా (ప్రాక్టీసు (ప్రారంభించాడు. హైదాదాద్‌లో ప్టీడరీ చదువుకున్న సమయంలోనే కాళోజీ ఫతులతో కలిసి *వై తాళకసగుతి” అనే సాహితీసంస్థను స్థాపించాడు.! 8 1988 లో కాళోజీ, వెల్టుర్తి మాణిక్యరావు, వెంకట రాజన్న అవధాం,
గంటే ఇక్ష్మీనారాయణలు కలిసి 'వైఠాక సమితి" అనే సాహితీ సంస్థను
స్థాపించారు.
కాళోజీ జీవిత రేఖలు [1 1988 లో హైదాబాద్‌లో స్టేట్‌ కాం్యగెసు ఏర్పడింది. దాంతో జాతీయోద్యమం తెలంగాణాలో కూడా (వవేశించినట్టముంది. “వందే మాకరం' ఉద్యమంలో పాల్గొంటే [వభుక్వాధీపంలో ఉన్న విద్యాలయాల నుండి విద్యార్థులను తొలగించారు. అటువంటి వారిని నాగపూర్‌ విశ్వ విద్యాలయం ఆదుకొన్నది. వారికి ఆర్థికంగా సహాయం చెయ్యడానికి తెలంగాణా [పాంతం నుండి విరాళాలు సేకరించి పంపారు. ఆ (పయ త్నంలో కాకోజీ హస్తం చెప్పుకోదగ్గది. గణీళోత్సవాలు ;
ఆ రోజుల్లో వరంగల్లులో గణపతి ఉత్సవాలు ముమ్మరంగా సాగు తుండేవి. మహారాష్ట్ర నుండి భూమి పంపిణీ సర్వే నిమిత్తం వచ్చిన మహారాష్ట్రంలు హిందువుల్లో ఏకతా భావాన్నీ, జాగ్సుతిని పెంపొందించ టానికీ తిలక్‌ పారంభించిన సార్వ జనిక గణపతి ఉత్సవాలను పెద్ద ఎత్తున తిరునాళ్ళ మోస్తరుగా జరువడం మొదలు పెట్టారు. (పతి ఏటా గణపత్రి ఉత్సవాల్లో నిమజ్జనం రోజున కళాశాలకు మధ్యాహ్నం సెలవు (వకటించేవారు. కానీ "కాళోజీ విద్యార్థి సంఘ కార్యదర్శిగా ఉన్న ఆ సంవవత్సరం ఏ రాజకీయ కారణాలవల్టనో ఇవ్వవలసిన సెలవు ఇవ్వలేదు. ఆ రోజు కాళోజీ తన మ్యితులతో కలిసి కార్బన్‌ పేపరు లేకుండానే పధ్నాలుగు వందల మంది విద్యార్థులకు వధ్నాలుగు వందల 9, “వినాయకుడు. విద్యా విజ్ఞాన్యపదాత యని హిందువుల విశ్వాసం,
విద్యార్దుల అధినేత గణపతి. ఆంటే గణనాయకుడు అన్న అర్థం స్ఫురి స్తు-ది, కాబట్టి యువ గణానికి గణపతి నాయకుడు. సాధారణ (_పజా నికానికి వినాయకుడు పూజనీయుడు. అట్టి దేవతాంశలో నాయకత్వ లక్షణాలున్నాయి. గణేశుని (ప్రజా ఉద్యమానికి ఉపయో గించుకోవాలనే ఆలోచన తిలక్‌ గారికి స్ఫురించింది. ”
హై దావాద్‌ స్వాతం[తోద్యమ చర్విత. వెల్లు రిమాణిక్యరావు పుట=91
19 కాకోజీ జీవిత రేఖలు తిరిగి తరగతులకు వెళ్ళడానికి వస్తున్నప్పుడు గుమ్మం దగర నింబడి పంచిపెట్టాడు. వాటిపై సంతకాలు చేసి ఆయా తరగతి ఉపావ్యాయులకు అందజేసి గణపతి ఉత్సవాల్లో పాల్గొనవలసిందిగా పిలుపు నిచ్చాడు. కాళోజ్రీ ఆదేశాన్ని పురస్కరించుకొని విద్యార్థులందరు కణపరి జత్సవాల్డ్‌ పాల్గొన్నారు.మర్నాడు ఉదయం. కళాశాల అధ్యాపకులు విద్యార్థుర్ని కోప్పడి ఫైన్‌ వేసారు. ఆ ఫెన్ళు కూడా కాళోజీ ఆయక మతులు కలిపి భరించి చెల్పించారు. ఈ రకంగా కాళోజీలోని (పజా నాయకత లతణం౦ విద్యార్థి దళలోనే మొగ్గతొడిగింది. సాహిత్య (పయోజనాల కోసం సంఘా లను ఏర్పరచే చైతన్యాన్ని కూడా పెంపొందించుకొన్నాడు కాళోజీ. గార్ల షాట్రి రాఘవరెడ్డిగారితో కలిసి ఏర్పాటుచేసిన “ఆంధ సారస్వత సంఘాన్ని” ఉత మండలిో"గా వ ర్రింపజేసి చురుకైన కార్యక రగా కాళోజీ శ్రీఫ్రీలాంటి అనేకులె న కవులకు, సండితులపు. కవారారుంకు సన్మానం చేషంచాడు. జై సాంస్కృతిక చైతన్యం : కాశోజీ ఒక రకంగా సమన్వయవాది. కాని అవకతవకలు కనిపిస్తే స్వపరఖేదం పాటించడు, మొండితనం కూడా సకృళత్తుగా కనిపిస్తుంది, గజేశోత్సవాల్లో నినాదాలు అల్లేవాడు కాళోజీ. “ముల్లును ముల్లుకోనే "కీయక్షలెను” “క్పుక. కాటుకు చెప్పుదెబ్బ.” మొదలైనవి వాటిలో కాన్ని, ఓష్టారి గజ్రీశ నిమజ్జనోత్సవ సందర్భంగా అధికారులు ఈ రెండు నినాదాల విషయమై అభ్యంతరం చెప్పారు. ఊరేగింపు ఆగి పోయింది. కానీ కాళోజీ వినేరకం కాదుగదా! అవి ఏ చట్ట్యపకారం నేరమో తెలువమని అధికారులను నిలదీసాడు. అతని ఆత్మ స్టెర్యానిక ఆధికారులు ఆశ్చర్యపడ్డాగు. మధ్యలో తూంవరదరాజు అనే పకిలు
కాళోదీ ఎవిత రేఖలు 18 వచ్చె ఆ నినాదాలు (వాసిన అట్టలను తిసేశాము. ఊరేగింపును పోనీ యండి అని అన్నాడు. అంతే కాకోజీ కాళరు[దుడై పోయాడు. “ఆహా! వచ్చే ఏడు నిజాం పుట్టిన రోజుకు బిళుదు తెచ్చుకునే వని చేశావు” అంటూ ఉత్సవాలను బహిష్పూరించాడు. జనమంతా కాకోజీని అనుస రించారు. విధిలేక అధికారులే అర్ధర్యాతి పూట గణేవని నిమజ్జనం చేయ వలసిన గతి పట్టింది. కాళోజీ నాయకత్వం అంతటిది.
దసరా ఉత్సవాల్లో మతం మార్చుకున్న వీసరి వీరన్న అనే హరిజన యువకుడు నిజాం జెండాతో [సత్యడమయ్యాడు. హిందూ యువక్షులు రెచ్చిపోయి ఆ జెండాను చీల్చి పీలికలు చేశారు. ఈ రగడను అదుపు చేయడానికి మహమూద్‌ అనే మోహత్‌మీన్‌ కోత్వాలీ (2 5.2.) రారులో వచ్చాడు. అతని కారుపై రాళ్ళ వర్షం కురిసింది. రక్షకునికే రక్షణ కరువైంది. అతడు కాళోజీ సాయాన్ని కోరాడు. కాళోజీ స్వయంగా కారులో కూర్చొని దారి మళ్లించి అతన్ని కాపాడాడు. స్థానికుల హక్రల కోసం ముస్టిం అధికారాన్ని (పలిఘటించాడే కాని ముస్టింలపై వ్యక్తిగత ద్వేషం ఏనాడూ లేదు కాళోజీకి __ __మొహ్మరం పండుగనాడు కొందరు ముస్టింలు పీర్ణను పట్టుకొని పోచమ్మ గుడిపై బైఠాయించారు. గుడి అవవ్శితం కావటం సహించలేక స్థానికులు కలత చెందారు. కాళోజీకి ఖీర్యాదు చేశారు... కాళోజీ ఈ సమస్యను సమయ స్ఫూ ర్తితో పరిష్క-రించాడు. పూనకం వచ్చిన వాడిలా అభినయిస్తూ వెళ్ళి గుడిలో కూర్చున్నాడు- ముందే అనుకున్న (వకారం వందలాది మంది హిందూ శ్రీలు బిందెల కొట్టీ నీష్ళ పోస్తూ, పసుపు కుంకుమలు చలడం మొదలు పెట్టారు. ముస్తింలు చేసేది లేక అక్కడినుండి వై దొలిగారు. | +
వీర సావర్కర్‌ జయంం. సందర్భంగా వరంగల్లో ఆ మహ నీయుని జయంత్యుత్సవాలు జరుప నిశ్చయించారు. కాసీ వెదిక నెక్కి
| కాళోజీ జీవిక రేఖలు ఉపన్యాసం ఇవ్వడానికి ఎవరూ సాహసించలేదు. కాళోజీ చిన్ననాడే తల్లి వీరసావర్కార్‌ చర్మితను ఉగ్గ పాలతో రంగరించి పోసింది. రైర్యంగా కాళోజీ వేదికనెక్సి వీరసావర్భార్‌ గూర్చి గంభీరోపన్యాసం చేశాడు. ఆ ఉపన్యాసం విన్న ముస్తింలు ఉత్సవాలకు అడ్డు తగలడం మాట అటుంచి చెవులప్పగించి విన్నారు. విపత్వాల సమయంలో విజ్ఞతను (వదర్శించే నేర్పు కాకోజీది,
ఒకనాటి సాయంకాలం హనుమకొండ చౌరస్తా నుండి కత్తులను తిప్పుకుంటూ కొంత మంది అరబ్బు యువకులు బయలుదేరారు. దారిలో ఎదురైన హిందూ యువకుని చేయి నరికి వేశారు. (వజలు పెద్ద ఎతున హరాళ్‌ చేస్తార్త. క్రార్టోజీ నాయకత్వంలో వేలసంఖ్యలో జనం పెద్ద ఊరేగింపుగా సుజేదార్‌ కార్యాలయానికి బయలు దేరింది. సుబేదారును ఉద్దేశిం్చి ఉర్చి పోలీసులున్నది మా రక్షణకా? లేక భక్షణకా*” అంటూ కాశ్రోత్డీ వేసిన (పళ్నలకు నిరుతరులయ్యారు. స్థానికులపై ముస్థింలు, ముస్టిం అధికారులు చేసే హింసలను (పతిఘటించాడు కాశోజీ. ఆర్యసమాజ కార్య కమాలు :
“1802వ సంతో ఆర్యసమాజం స్థావకులై న మహర్షి స్వామి దయానంద సరస్వతి (పియశిమ్యులు స్వామి నిత్యానంద సరస్వతిగారు పౌ(దావాదుక్ష వచ్చి ధార్మిక |పవచనాలు చేసినారు. వాటి (పభావంగా హదావాద్‌లో ఆర్యసమాజం స్టాపించబడ్డది. ఆదిపూడి సోమనాథరావు గార్ప ఉపదేశక్షల్ప, వారి (పథభావో పేతమైన (పవచనాం ద్వారా చక్కని (చారం సాగించారు.
భారతదేశంలోని అన్ని _పాంతాలకన్నా ఆర్యసమాజానికి హైద్రా వాద్‌లో ఎక్కడలేన్సి (ప్రాముఖ్యత అభించింది. దానికి నివాం నవాబ్బ ముస్థింమత పక్షపాత విధానమే కారణం. దానికి తోడు హిందువుల్లో
కాళోజీ జీవిత రేఖలు [ల్‌ పాతుకుపోయిన సనాతనధర్మాలు, మూఢనమ్మకాలు, బాల్యవివాహాలు, ఏదేని స్త్రీని మతాంతరుడు బలాత్పరించి అవమానవరిస్తే ఆమె పతిత అని బహిష్కరించుట ఈ విధంగా తీసివేతలేకానీ జోడింపులు లేకుండా ఉండటంవల్ట హిందూమతం నానాటికి క్షీణిస్తూపోయింది. దీనికి తోడు నేను విష్ణుభక్తుడనని, నేను శివభక్తుడనని, నేను కా క్రేయడనని, ఒకటి గాదు వేలాది దేవతలను పూజిస్తూ కులాల పేరిట వేర్పాటు ధోరణి (వబలింది. ఈ విపత్సర పరిస్థితిని ఎదుర్కొనడానికి దయానందుల వారు ర0డు మార్గాలను సూచించారు, ఒకటి శుద్ధి, మరొకటి సంఘటన. హై(దాబాద్‌లో ముస్లిం నవాబులు, జొగీర్జార్డు, ఉన్నతోద్యోగులు దాస దాసీజనాన్ని లోభమోహాలకు గురిచేసి మతాంతరులను చేయటం వరిపొటి అయిపోయింది. ఇిజాం రాజపోషణలో ఖజానా డబ్బు వెచ్చించి మతాం తరులను చేసే కార్యక్రమాన్ని అడ్చిన్సూ రే మజహబి” (మత విషయాల శాఖ నడిపించేది. జైళ్ళలో కూడా హిందూ ఖైదీలను ముఖ్యంగా ఆడ ఖైదీలకు _పబోధించడానికి ముస్టింయత గురువులు నియమింపబడేవారు. జైళ్ళ (పక్శానే మసీదులు కట్టబడేవి. ఈ విధంగా అన్నివైపుల నుండి హిందూమతంపై సాంస్కృతిక దాడి జరుగుతూ ఉందడం మూలాన ఆర్యసమాజం రంగంలోకి దిగింది. మలాంతరులై నవారిని. “శుద్ది కార్య (కమం ద్వారా హిందువులుగా మార్చడానిక్తి ఏకేశ్వరోపాసన బోధన ద్వారా హిందూజాతిని సంఘటితపరచడాని కే పూనుకొన్నది. అందుకే హిందువులు ఆర్యసమాజంవట్ట మొగ్గు చూపారు. తమ ధర్మాన్ని కాపాడే శ క్రివంతమైన సంస్థ ఆర్యసమాజమని భావించసాగారు. అందుకని హై్యదావాద్‌లో జరిగిన ఆర్యసమాజ ఉద్యమాన్ని మతపాత్షిక ఉద్యమం అని అనడానికి వీల్దేదు. హిందూ పజానీకాన్ని సంఘటితపరిచి వారిలో ధార్మికనిష్ట ఆత్మవిశ్వాసం కలిగించిన (క్రియాశీలకసంస్థ ఆర్యసమాఎం”10 10. హైదాబాద్‌ స్వాతంత్యోద్యమ చరిత - పుటలు 865, 866,
| కాళోజీ శ్రీవిత రేఖలు కాళోజీ ఆర్య సమాజ కార్యక ర్తలో కలిసి అనేక చోట్ల అర్య సమాజ శాఖలను స్థాపించాడు. 1 కాళోజీ న్మ్మూనదానిని ఎంతటి ఉద్యమ స్పూరితో పచారం చేస్తాడో గిట్టని దానిని ఆంతే ఉత్సాహో[దేకాలో ఖండిస్తాడు. దేనిలోనై నా సంపూర్ణంగా ఒదిగే తత్వం కాదు కాళోజీది. అర్య సమాజం పట్ట ఎంతటి అభినివేశం ఉన్నా. దాని ఏకేశ్వరోపాసన వంటి నియమాల్తో ఆయన ఏకభవించలేదు. అయితే ఆర్మ సమాజం నిర్వహించిన పొర హూక్తు లకు సంబంధించిన కార్యక్రమాల్లో ధైర్య సాహాసాల్తో పాల్గొన్న అనేకుల్లో కాళోజీ ఒకడు. ముస్టింలు హిందూ శ్రీను అవహరించుక్షుపోత్రే ధైర్యంతో వారిని సంరష్నంచి తిరిగి ఇారిని వారి కుటుంపాలక్ష అప్పజెప్పడథం, బలవంతపు వివాహాలను నివారించడం, ముస్టింలు తన్టీగ్‌ ॥ కార్యక్రమం ద్వారా హరిజనులను ముస్రింలుగా మారు స్తుంటే ఆర్య సమాజ “వద్ధి కార్యక్రమం ద్వారా తిరిగి వారిని హిందు పులుగా మార్చడం ఇత్యాది [క్రియాశీలత కార్య్యత్రమాలెన్నిందినో కారోత్తీ నిర్వహంచాడు. ఆర్మీ సమాజ కార్యక్రమాలు ఉధృతం కావటంతో నివాం (వళుత్వం గడగడ లాడింది. పోమహవనాలుగాని, సత్సంగ సమా వెకాల్చణన్సీ జరువరాదని నిజాం పభుత్వం ఒక ఫర్మానో శార్రీచేస్పింద్రి, 15 న ఓ ఆ రోజుల్లో వరంగల్లో (ప్రముఖ ఆర్య సమాజ కార్యక క్రలు వెంకకే శ్వర కాస్త నరసింహార్య, పాపవినాశార్య, పల్లా రామకోటార్య, చెరకు కాంతయ్య, తిరుపతిరావ్వ, కొండలరెడ్డి, గార్హపాటి రాఘవరెడ్డి, ఇటికాల మధుసూదనరావు తదితరులు... వీరితో కలిసి కాళోజీ హనుమకొండ దాని చుట్టుపక్క (గొమాలై న జమ్మికుంట, ఐతకపల్లి, పల్లగుట్ట ఘనాప్తరం, రావారం, కాటకాయల మొదలైన (గామాల్లో ఆర్య సమాజ థల స్టాప నకు కన్ని జేనెజ్స, వీని, హోన్షపనాల్సగానీ, సత్సంగ సమావేశాలుగానీ జరుపరాదని 1934 ఏపెల్‌ 12 నాడు నిజాం “ఫర్మానా జారీ చేసాడు.
కాళోజీ జీవిత రేఖలు 17 అయితే కాకోజీ దీనిని ఖాతరు చేయలేదు. హనుమకొండలో ఒక గదిని అద్దెకు తీసుకొని హవన కార్య్యకమాల్ని మొదలుపెట్టాడు. ఇలాంటి దశలో ఒక రోజు పోలీసు అమీన్‌ (సబ్‌ఇన్‌ స్పెక్టరు) వచ్చి “మీరిక్కడ ఏం చేస్తున్నారు?” అని అడిగాడు. *మీ (పభుత్వం నిషేధించిన ఆర్య సమాజ కార్య కమాలను- నిర్వహిస్తున్నాను” - అన్నది కాళోజీ సమాధానం. దానికి పోలీసు అమీన్‌ “ఆర్య సమాజీయులు మూర్తి పూజను ఒప్పు కోరుగా? చూడబోతే మీరక్కడ గణేశోత్సవాల్లో కనబడతారు. ఇక్కడ ఆర్య సమాజ కార్య్యకమాల్లో కనబడతారు. ఇదేంటి?” అని" అన్నాడు? “*అదే మన తత్వం” అని సమాధానం చెప్పాడు కాళోజీ. (పజా ఉద్య మాల్లో కాకోజీది విశిష్టమైన వ్య క్రిత్వం. విగ్రహారాధనను నిరసించిన ఆర్య సమాజంతో ఎంతగా మమేకం చెందుతాడో మూర్తి పూజను (వదర్శించే గణేశోత్సవాల్లో కూడా అంతే ఉత్సాహంతో పాల్గొంటాడు. ఇది వైరుధ్యమే అమునా కాశోజీ కది విశిష్ట లక్షణం.
జైల్లో నిర్భంధింనబడ్డ ఆర్య సమాజ కార్యక ర్రల్ని వరామర్శించ డానికి ఉత్తర భారతదేశం నుంచి వండిత్‌ నర్దేవ్‌శాస్త్రి వచ్చేవారు. కాళోజీ నర్టేవ్‌ కాస్త్రి వెంబడి వెళ్ళేవాడు. దాంతో కాశోజీకి వారి సమస్యలు (వత్యకంగా అర్ధమైనాయి. 'హై(దాబాద్‌లో జరిగిన ఆర్య సమాజీయుల సత్యాాగహంలో పాల్గొన్నాడు. (1989) వరంగల్లులో వంచమార్య కవి సమ్మేళనం జరిగింది. (1946) ఆ సందర్భంగా ఏర్పాటు చేయబడిన కవి సమ్మేశనంలో కాళోజీ. పాల్గొన్నాడు. నర్దేవ్‌ శాస్త్రిగారి (షాభవాన్ని వర్ణిస్తూ-
“న రేం్యద సింహము గర్జించినచో కుక్క. మొరగదు = కుందేలు ఎగరదు
అనే కవితను చదివాడు.
652
18 కాళోజీ జీవిత రేఖలు
'హదాబాద్‌ “వద్ధి - సంఘటన" కార్య కమానికి చం[దపాల్‌ అధ్యకుడుగానూ కాళోజీ కార్యదర్శిగానూ ఉన్నారు.
ఈ రకంగా నిజాం సంస్థానంలో పౌరహక్కుల పరిరక్షణ కోసం ఆర్మ సమాజం నిర్వహించిన ఉద్యమంలో తనవంతు పాతను నిర్వ హించాడు కాళోజీ, నేజాం రాజ్యాంగ సంన్యరణలకు నిరసన ;
1989 లో “ఇస్టహాత్‌! (నిజాం రాజ్యాంగ సంస్కరణలను (పవేశపెట్టాడు. అవి ఒట్టి నేతి వీరకాయలు. [పజా [పాతినిధ్యం లేనివి. వృ తి (పాతినిధ్యం కలిగినవి. బాధ్యతాయుత (పథుత్వ స్థావనకు వీలు ని (వజాస్వామ్య వ్యతిరేకమైనవి. మత పక్షపాత వైఖరిని కలిగినవి. శాసన కలో కూడిన కాసనసభలో 56 గురూ నియమితుతే.
క్‌ జమీందారుల ఇతర స్వార్ధపూరిత వర్షాల కూడలిగా రూపొం దింది. మీద్ర (ఖ్‌ యి మా శ్రవ్చే పిక్కిలి శాసనసభ చేసే తీర్మానాలు కేవలం సూచనలు జా తంగా వ్‌ కాంగెస్‌ రాజ్యాంగ సంస్కరణలను | పభావ పూరి రణ న ఎపారించింది. అయినా చివరకు మొండిగా నిజూం సంస్క లను | ప్రక వ్యత్రిస్త్య (వవేళ పెట్టాడు. మేధావులు, ఉద్యమ కారులు వాటిని త్మీవంగా స్ట్‌ 0 అప్పు చారు ఆ గొంతుల్లో కాళోజీ నిరసన కంఠం (మోగింది. ౦దువ్చల్ప ముగి ౮ శ వలించే వ్య ' . ౫*లు నాకు రెండు కండ అని నిజాం పదే పదే మ్‌ మాటల్రోన్న ద నా ల వ ౧ స్రంద్వ (వతివత్త్తిని అధిక్నేపిస్తూ- నేటుగాను రెండు కండ మేటి మాట అెందులకు? కాదు అనుచు చాట్రుగాను కండ్డు గీట్సుచెందులకు ? పంక్తి భోజనంబు వెటి బ్‌
కాకోజీ జీవిత రేఖలు 19
పక్షపాతమెందులకు ?
'సర్పెఖాసు మూడు సీట్ల
సంభావన ఎందులకు ?
సున్నపు కుండకు మెతుకులు బూసి
అన్నమన్న మను బెందులకు శి
ఉవ్న సరికి సరి వేసి వండిన
పప్పు భోజనం బెందులకు ?
గుడ్డను బట్టి మనిషస కోసే
ఎడ్జి దర్జీ తనమెందులకు? అంటూ [ పతిస్పందించాడు, సామాన్యంగా మనిషినిబట్టి గుడ్డను కత్తి రించడం రివాజు, కానీ ఆ సభ చేసే నిర్ణయాలు ఇందుకు వ్యతి రేకంగా, వేరివాజుగా ఉన్నవని కాళోజీ తన నిరసనను కవితా రూపంలో వ్య శ్రీక రించాడు.
నిజాం నవాబు ఏర్పరచిన విధానసభకు ఇంటి యజమానుల
వతినిధిగా బలదేవ్‌ వతంగే ఏక్మగ్లీవంగా ఎన్ని కై నాడు. వతంగే కాళోజీకి చాలా సన్నిహితుడు. [పజల సమస్యలను గూర్చి మాట్టాడే అవకాళంలేని అ సెంబ్టీలో ఉండి [(వయోజనంలేదని వతంగేకు చెప్పడమేకాక కాళోజీ కవిత్వం (వాసి గోల్కాండ వ్యతికఠు పంపాడు కూడా.
“కృ్యయనీయనిచోట
కూత బలముంటేమి?
కోటి 1వజలు ఉన్న
మేటి వై తున
బలదేవుడై తేమి!
భగవంతుడై లేమి?
భంగపాటూదవ్ప
20 కాళోజీ జీవిత రేఖలు బాపతే లేదనుచు కాళోజీ కవిత వాసవంగా మారి ఆ సభలో ఇమడలేని పతంగే మూడు నెలల్లోనే రాజీనామా చేసి-బయటకు వచ్చాడు. పట్లేదార్జ తరపున ఎన్నికైన పింగళి వెంకటామారెడ్డి, మేధావుల తరఫున ఎన్నికైన జస్టిన్‌ లక్మారెడ్డి కూడా కాళోజీ విమర్శ నుండి తప్పించుకోలేకపోయారు. “ఎంగిలి విసరికన్న హేయమైన సంస్కరణలు పింగళివాడా నిన్ను పేరుపెట్టి పిలిచినవా? ఆంటూ (పభుత్వ యం్మతాంగనేతల కుల్సితత్వాన్ని, రాజ్యాంగ సంస్కరణల బండారాన్ని కుండ బద్దలుకొట్టినట్టుగా చేసిగాని ఊరుకో లేదు, ఈ రకంగా హైలక్రుల చర్మిత మీద పాలితుల ధిక్కార సంతకం చెశాడ్షు కాళోజ్రీ 18 వివాహం , 1940 లో కాళోజీ గవిచెర (గామానికి చెందిన వేలూరి మాణిక్య ళా రావ్ఫు చం్మదమ్మ దంపతుల సంతానమైన రుక్మిణిని వివాహం చేసు కున్నాదు.1* వా్రక్రాక క్రమారుడు. ఉదయం-దినప్యతిక (సంతకాలు ఫీర్షిక) తేది 6-1-1036 1... వేలూరి మాణిక్యరావు కవి, సంగీతజ్ఞుడు.
కాళోజీ జీవిళ రేఖలు | మొదటిసారి జైల్లో...
ఆ రోజుల్లో ఉద్యమకారులపై గట్టి నిఘా ఉండేది. ఉ తరాలను సెన్సార్‌ చేసేవారు. రావి నారాయణరెడ్డి ఆంజనేయులు ఆనే వ్యక్తికి రాసిన ఉత్తరంలో కాళోజీకి రాసిన ఉత్తరాన్ని కూడా జత చేసాడు-!5 ఈ విషయం అధికారులు పసిగట్టారు. హోలీసులకు తెలియజేశాఠు. పోల్రీసులు కాకోజీని అరెస్టు చేసి వరంగల్లు జైల్లో. పెట్టారు 4$2), ఆ రకంగా కాళోజీ తొలిసారిగా జైలు జీవితాన్ని రుచి చూశాడు. జై ల్లో ఉన్నది మూడు రోజులే; తర్వాత కేసు నిలువలేదు. మూడు రోజుల జైలు జీవితంలో కాళోజీ కళ్ళు విష్పుకున్నాయి. జైల్లో కాళోజీని మామూలు నేరస్టుడిలాగే ఓ దొమ్మరివ్వాడితో కలిషి ఉంచారు. తాను రాజకీయ ఖైదీ నని ఇతర నేరస్థుల గాటిలో తన్ను కట్టిమేయడం కాశోజీకి నచ్చలేదు. జైలుకు ఎందుకు వచ్చావని కారణమడిగిన డొమ్మరివాన్ని ఛీత్క-రించు కున్నాడు. వాడు నేరాల జాబితా చదువుతూనే గాంధీ మహరాజ్‌కి హుజూర్‌ నైజాంకి లడాయి జరుగుతాంది. దాంట్లో గన నీవు వచ్చినవా?” అని (పళ్నించాడు. అంతేః కాళోజీ కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి. కన్నీటి ధారలు కాలువలు కట్టాయి. గాంధీజీ ఉద్యమం దొమ్మరి లాంటి అట్టడుగు వ్యక్తుల దాకా చేరిందా అని విస్తుజోయాడు, అట్టడుగువారి రాజకీయ వైతన్యానికి-కూడా ఇది ఒక దృష్టాంకం-
మరో సంఘటన కూడా జరిగింది. నిజాం వభుత్వాన్ని కూల దోయడానికి (ప్రయత్నించి పట్టుబడ్ధ సర్దార్‌ మంగళ్‌సింగ్‌. తదితర 15 _ రావి నారాయణరెడ్డి తెంంగాణా పోరాటంలో స్రనుల వ్యక్తి ఆంజనే
యులు సనుమకొండలోని రాజరాజేం(దాం్యధ భాషా నిలయం సహ
[గంథాలయకుడు.
లిఖీ కాకోజీ జీవిత రేఖలు సిక్కు సోదరులు కూడా వరంగల్లు జైల్లోనే నిర్బంధింపబడ్డారు.!! జైల్లో కాశోజీకి వీరు రహస్యంగా ఆహారం అందించారు. అవసరమైతే సహాయ మడగటానికి తెల్లకాగితం పెన్సిల్‌ ముక్క సంపించారు. ఈ సంఘటన కాకోజీని కదిలిరచింది. తెలుగువాళ్ళు చేస్తున్న నీజాం వ్యతిరేక పోరాటా నికి సిక్కు. సోదరులు (వకటించిన సంఘీభావానికి ముగ్గుడయ్యాడు. (గంథాలయోద్యముం ;
నిజాం సంస్థానంలోని తెలుగు (పజల థాష, సాంస్కృతిక జీవనం మిక్కిలి దయనీయంగా ఉండేది.
“1001 లో హైదాబాద్‌ నగరంలో ీకృష్ణ దేవరాయార్యధ భాషా నిలయం స్థాపించబడింది. ఈ (గంథాలయంతో ప్రభావితులై కెలంగొౌజ (ప్రజలు అనేక్రచోట (గంథాలయాలను నెలకొల్పినారు. భూమి పన్నుమీద రూప్తా్వాక్ర అణా చొప్పన లోకల్‌ ఫండ్‌ వసూలు చేసేది- దొన్నుండి నిజాం (వభుత్వానికి (గంథాలయాలకు కొంత ఆర్థిక సహాయం చేయవలసిన విధి, బాధ్యత ఉంది. కాని “గుడిని అపవ్మితం చేయకుంటే గుగ్గిలం వేసినంత పుణ్యం” అన్నట్లు (వజలను (గంథాలయాలు నడుపుకో నిస్తే చాలు సహాయం చేసినటే అని (సజలు భావించారు. నిజాం (సళుత్వం ఓక వంక్ర “ఆసియా కుతుబ్‌థానో. (ఆసఫియా [గ్రంథా అయం) స్థాప్రిల్చి ఉర్దూ, ఫారసీ, అరబ్బీ పు స్తకాలను నింపింది. మరొక
సర్దోరో జ్లోగింద్రర్రొస్సిం గా ఇత్యాది సిక్కు. సహచరులు నిజాం (ప్రభుత్వాన్ని కూల్మవోయడానిక సమకట్టారు. అక్కడక్కడ చెత్త కుండీలలో బాంబులు పెట్టీ భయానక వాశానరణాన్ని కల్పించ సంకల్పించారు. బాంబులు పేలి ఒకరిద్దరు వ్యక్తులు కూడా మరణించడం జరిగింది. వీరిని నిజాం 612. గాలించి పట్టుకొని ఎనిమిది నెలలు కఠీనాతి కఠినంగా శిక్షించి విదారణ పూర్తితైన తర్వాత వరంగలు జైలుకు పంపించారు.” " కాకోజీతో ఇంటర్వ్యూూలోని భాగం,
కాకోజీ జీవిత రేఖలు విపి వంక స్థానిక భాషలైన తెలుగు, మరాఠీ, కన్నడ భాషలలో (గ్రంథాల యాలను నెలకొల్పనీయకుండా వాటిపై అనేక ఆంక్షలు విధిస్తూ పోయింది. దేశ భాషల పాఠశాలలు నెలకొల్పే విషయంలో నిజూం (వభుత్వం చూపే ద్వంద్వ నీతి - పక్షపాత విధానాన్నే [(గంథాలయాల పట్ట కూడా చూపుతూ పోయింది. కాని [వభుత్వం ఎన్ని ఆంక్షలు పెట్టినా, ఎన్ని అవరోధాలు కల్పించినా పజలు నిరాకా నిస్పృహలు చెందక ఆంధోద్యమ కార్యకర్తల (ప్రోత్సాహంతో [గంథాలయాలు స్టాపిస్తూ పోయారు. ఎందుకంటే సభలు, సమావేశాలు చేయుటకు ముందుగానే ఆజ్ఞ తీసుకొనవలసినట్టు (గంథాలయాలు స్థాపించడానికి ఆజ్ఞ అవసరం లేకుండేది. అమినా దుర్నీతి గల కొందరధికారులు (గంథాలయాలను మూయమించేవారు. ఇటువంటి అవరోధాలెన్ని ఉన్నా (గంథాలయాల స్థాపన కుంటు బడలేదు. ఆ రోజులలో చదువుకున్న వారి సంఖ్య నూటికి మూడు మ్మాతమే. కాబట్టి [గామంలో చదువుకున్న వారు ఏ పదిమంది ఉన్నా ఒక [(గంథాలయం నెలకొల్పుకొని వ్మతికలు పుస్తకాలు తెప్పించేవారు. తీరిక సమయంలో వ్యతికలు చదువుకోవ డానికి వచ్చినవారు తమ సాధక బాధకాలను గూర్చి చర్చించుకునే వారు+ అ పదుగురు చదువుకున్న వారే పాఠకులు, కార్యకర్తలు, (పజాహిత కార్యాలందు అభిరుచి చూపేవారు. ఆంధోద్యమ నాయకులకు ఆతిథ్య మిచ్చేవారు కూడా. అంతేకాదు ఈ [గంథాలయ కార్యక ర్తలే ప్మతికా విలేఖరులుగా కూడా వ్యవహరించే వారు. క్టుపంగా ఒక మాటలో చెప్పాలంటే ఆ కాలంలో (గంథాలయాలు (వజాహిత కార్యాలకు నిల యాలుగాను, [పజా చ్రైతన్యానికి కేం్యదాలుగా వెలసినవి.” 1%
హనుమకొండలో రాజరాజన రేం దాంధభాషానిలయం రజతోత్స వాల్లు జరిగాయి (19810 దీనిలో పాల్గొనడం ద్వారా కాళోజీకి [గ్రంథా 17. హైదాబాద్‌ స్వాతర్మత్యోద్యమ చర్మిత పుటలు-119, 120.
క్త కాళోజీ జీవిత రేఖలు లయోద్యమంతో పరిచయమేర్చడింది. ఆ స్పూర్తితో తోటి విద్యార్థులతో కలిసి వరంగల్‌లోని పబ్దిక్‌పార్కులో నెహూ9 (గంథాలయాన్ని స్టాపిం వాడు (1984). పల్దగుట్ట, ఘనాపురం మొదలై నచోట్ల (గ్రంథాలయాల స్థాపనకు కృషి చేశాడు. ఈ (వనయత్నంలో భాగంగా పెండ్యాల రామానుజరావు, ఫ్రార్రి ఈశ్వరయ్య, _ వేలేరు ఈశ్వరయ్య ఆయనకు సహాయవడ్డారు. వరంగల్దులోని కద్దానుకాసన (గంథాలయానికి రజతోత్స వాలు 1942 లో జరిగాయి. అందులో కాళోజీ చురుకైన కార్యక రగా పని చేశాడు. ఇరువది అయిదవ ఆం(ధదేశ (గ్రంథాలయ మహాసభలు నా ఉగ సగాలలో ఇల్లెందు (సింగరేణి కాలరీస్‌) లో జరిగాయి. కవితా. 2%, 2ర్క 28) ఈ మహాసభల్లో కాళోజీ పనితనాన్ని, సంబ గాడిచర్ద హరిసర్వో తమరావు వంటి పెద్దలు కూడా _పళం కణ లో (గ్రంథాలయ పితామహ గాడిచర్ల హరిసర్యో త్తమ హర్రిస్యః తష ఉంనాలు వైభవోపేతంగా జరిగాయి. అక్కడ ఊరేగంప్ల _ వావుగారని నలభై ఎనిమిది జతల ఎడ్డను కట్టిన బండిపై చూ సక రు. ఊరేగింపు సమయంలో జనంలో ఉన్న కాళోజీని ద్యష్ష అన. వుగారు బండిని ఆపి ఇతడు “ఆంధ [గంథాలయో కొన్నార్షీ వ్‌” అని (ప్రశంసించి కేలూత నిచ్చి ళకటమెక్కించు కార్యకరనన్‌ కొంతకాలం (శ్రీకృష్ణదేవరాయాం్యధ భాషానిలయ చేాక్ష. ॥ రాజరాజన రే్య్యదాం[ ధభాషానిలయ కార్యదర్శిగాను పని రి చై ఖ్రప్రోమ్‌గా మాట్టాడి ఖచ్చితముగా పనిచేసే ఆహ్వానసంఘ కార్యదర్శి రావుటన్నాడ నే ఇందులో మొదటివాడు ఇంకిద్దరు నారాయణ కొన్సరగర్ర * రెచ్చగొస్టై గేయాలు, కవిత్వాలు [వాసేవారు కాళోజీ, రెండోవాడు.” (శ్రీవ సర్వో త్రీక్స జేవితమ్స.ఆడిరాజు వీరళ్మదరావు - పుట-280 )
కాకోజీ జీవిత రేఖలు లిక్‌ ఆంధ మహాసభలు
ఆ రోజుల్లో నిజాం సంస్థానంలో 'ఆం్యధ జన కేంద సంఘం” అనే సంస్ధ ఊండేది. తెలుగు వారి సాంఘీక, సాంస్పూతిక వికాసం కోసం ఈ వేదిక కృషి చేసింది. తరువాత ఇంకా వి సృతమైన (ప్రాతి పదిక అవసరమై అది 'ఆం్యధ మహిాసభిగా రూపొందింది. ఇది తెలంగాణ (పజల్లో చైతన్యం కలిగించడానికి నడుం కట్టింది. కాకోజీ ఆం్యధ మహాసభ కార్యక్రమాల్లో చురుగ్గా పాల్గొన్నాడు. షాద్‌నగర్‌లో ఐదవ నిజామాం[ధ మహాసభ జరిగింది. (1986 డిసెంబర్‌ 15, 16, (. కాళోజీ ఈ సభకు హాజరయ్యాడు. ఆ సభను ఏర్పాటు చేయడంలో పడ్డ పొట్టను దృష్టిలో పెట్టుకొని నిర్మాహమాటంగా అబ్షప్రారాము ఇహరాము
ఇటువంటి సభలకు” అనే కవిత ద్వారా వెల్లడించాడు. 19
ఏడవ నిజామాం్యధ మవోసభ మందుముల రాంచం[దరావు అధ్యక్షతన మల్కా-పురంలో జరిగింది. ఆ సభలో యువనాయకుడు రావి నారాయణరెడ్డి నిజాం రాజ్యాంగ సంస్కరణలను బహిష్కూరించా లన్న తీర్మానాన్ని (పవేశ పెట్టాడు. (పజాతర్మత విరుద్ధమైన చర్యలను నిరసించే కాళోజీ ఆ తీర్మానానికి తన ఆమోదాన్ని తెలిపాడు.) నల్ల లయ తనభవ వచ్చేసన తమ మామగారైన. హర్కారే శ్రీనివాసరావుతో కలిసి రచించి *కాళవార” అన్న జంట కవుల పేరుతో వినిపించాడు. ఈ గేయం అలభ్యం,
0, “నిజాం (పభుత్వం 1099 జూలై 18 నాడు (పజాతర్మత విరుద్ధమైన రాజకీయ. సంస్క రణలను (ప్రవేశ పెట్టింది. ఈ సప్తమాం[ధ మహా సభలో అట్టి నిరుపయోగములును, అభివృద్ధి నిరోధకములునగు సంస్క రణలను బహిమ్కరించ - వలయునని తీర్మానం [పతిషొదించబడింది. దీనిలోని “ఎహిమ్య్మరించవలయును' అన్న భాగమును తొలగించ వలయనని మితవాడ నాయకులు సవరణ శీర్మానమును (ప్రవేశపెట్టారు,
రి కాళోజీ జీవిత రేఖలు
గొండలోని చిలుకూరు (గ్రామంలో _ రావి నారాయణరెడ్డి అధ్యడతన
అష్టమనిజామాం్యధ మహాసభ జరిగింది. (1941 ఎూన్‌ 8, 4 5)
కాశోజీ ఈ సభలో కూడా పాల్గొన్నాడు. ఈ సభలో కోదాటి నారాయణ
రావు ఆ సంవత్సరమే మరణీంచిన (పక్యాతాంధ పండితులు వేదం
వెంకటరాయళాస్త్రి చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు, కూచి
నరసింహం మొదలై నవారి ఆత్మశాంతికి సంతాప తీర్మానమును (పవేళ
పెట్టాడు. వారు నిజాంరాష్ట్రవాసులు కారనే నెపంతో పెద్దలు ఆ తీర్మా
నాన్ని తిరస్తరించారు, అమునా ఆ తీర్మానాన్ని బలపరుస్తూ కోదాటి?
కొమరగిరి, కాళోజీ చేని ఉపన్యాసాలు (పజలనెంతో ఆక రించామిల'
సంభ్యామోదం పొంది అంగీకరించబడింది. *ఎహీష్కరించవలయును'
అన్న శర్మానమును ప్రవేళ పెట్టినవారు థ్రీ రా నారాభుణరెడ్డిగారు
దీని నామోదించినవారు . శ్రీయతులు. నాగులపల్లి కడండ రామారొవుః
కాళోట్తీ నారాయణరావు, క్రి ర్రిశేషులు పోల్కంపల్లి వెంకట రామారావు
గారు. సవరణ (వతిపాదించిన వారు మందుముల నరసిఐగరొవు
గారు... సవరణ నామోదించుచు ఉపన్యసించిన బారు ్రీయుతులు
కొండా వెంకట రంగారెద్ధి, పులిజాలి వెంకట రంగారావు, మాడపొటి
హనుమంతరావు గారలు, తీర్మానమును ఓటింగుకు పెట్టగా మితవాద
నాయకురి సవరణ వీగెపోయి యువ నాయకుల బహిష్కరించవలయు
నన్న తీర్మానము ఐవళళ సంథ్యామోదము. నొంది. నెగ్గినది సారాంశ
మేమనగా ఏడవ అంధ్ర మహాళల నాటికి యవ నాయకత్వము. బల పడినదని చెప్పవచ్చును ”
వీర తెలంగాణ, నా అనుభవాలు - జ్ఞాపకాలు రావి నారాయణరెస్డి
ల పుటలు-£0, 21.
వ్‌[, వదక న సైపన కోదాటి నారాయణరావుగారు (గకృాత ఆంధ
ల ౦ వెంకటరాయశాస్త్రీ, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం,
కూచి నరసింహం మొదలై నవారంకా ఆ సంవత్సరమే దివంగతులు
కావడంవల్ద వారి ఆత్మళాంతికి పరమేశ్వరుణ్ణి (ప్రార్ధిస్తూ వారి సేవలను
కాకోజి "జీవిత రేఖలు ల వ్యక్తుల మహనీయత [పసక్తి వచ్చినప్పుడు సంకుచితమైన (ప్రాంతీయ తత్వాన్ని థాతరుచెయ్యని వ్యక్తిత్వం కాశోజీది. అప్పటినుండే కోదాటి, కొమరగిరి, కాళోజీ 'నారాయణ్యతయరిగా తెలంగాణ చర్మితలో పసిద్ధి కక్కారు.
తొమ్మిదవ నిజామాం్యధ మహాసభ వరంగల్లులోని ధర్మారంలో మాదిరాజు రామకో టేశ్వురరావుగారి అధ్యక్షతన జరిగింది. (1942 మే ౨౨ 29, ౨4) కాళోజీ దీనిలో కూడా పాల్గొన్నాడు. “హరిజనోద్ధరణను గూర్చిన తీర్మానంపై మాట్టాడడానికి థ్రీ దత్శాతేయళర్మగారు వేదిక మైకి వచ్చారు. తీర్మానానికి అనుకూలంగా మాట్టాడమంటారా లేక [పతికూ లంగా మాట్లాడమంటారా అని అధ్యక్షుల్ని (పళ్నించాడు. ఏ మూలనో కూర్చున్న కాళోజీ 'అధ్యక్షుల వారి నోట్లో కా స్త హరిజన తీర్ణం లాలా శ్ఞాఘిఐచే సంతాప తీర్మానాన్ని (ప్రవేశ పెట్టారు. వారు నిజాంరాష్ట్రవాసులు కారనే నెపంతో పెద్దలు ఆ తీర్మానాన్ని నిరాకరించారు. ఇత8పూర్వుం జరిగిన ఆంధ మహవానభల్లో మౌలానా షొకతాలీ, మహమ్మదాలీ వంటి వారి విషయమై (పవేళ పెట్టిన తీర్మానాలను కోదాటివారు. తార్కాణంగా చూపించారు. ఆయినా పెద్దలు ససేమిరా ఒపుకోలేదు. అఆపుడప్పుడే ఏర్పడుతున్న కమ్యూనిస్టు నాయకత్వంలోనున్న యువకబృందం కూడా పెద్దలనే అనుసరించారు. ఆ తీర్మానాన్ని ఓటింగ్‌కు పెట్టగా వీగిపోయింది. కోదాటివారి ఆ తీర్మానాన్ని బలపరుస్తూ మాట్టాడినవారు కాళోజీ, కొమర గిరి, వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామిగారలు. తదుపరి విస్త్ప్రత సమావేళ ంలో ఆ తీర్మానాన్ని చర్చకు పెట్టవలసిందిగా కోదాటివారు నోటీసు ఇబ్బారు. ఈ విషయమై కోదాటిఐవారు తీర్మానాన్ని (వతిపొదించి మాట్టాడగా' కాళోజి, కొమరగిరి ఐబలపరిచి ఉపన్యసించారు. ఆ ఉసన్యాసాలు [పజల
నెంతో ఆకర్షించాయి” కాళోజీ వష్టివ్హూర్తి అబినందన సంచిక (మ్రై(దావాద్‌) పుట-5్‌ 2.
29 కాళోజీ తీవిశ రేఖలు పోయండి చాలు అని చమత్కరించాడు 22 చివరికానాడశ్హు జరిగింది. మాటలకన్న చేతలు ముఖ్యమన్నది కాళోజీ స్వభావం.
హైదాబాద్‌ రెడ్డి వోస్టల్రో దళమాం్యధమహాసథ జరిగింది. (19048). ఈ సభలోనే 'ఆంధ సారస్వత పరిషత్తు" స్టావనకు అంకు రార్బణ జరిగింది. ఆంధ సంస్కృతీ సాహిత్యాలను (పజల్లోక రీసుకు వెళ్ళడం దీని (పధానాశయం, ఈ సంస్థ కార్యవర్గ సభ్యుడుగా మాడపొటి, సురవరం వంటి పెద్దల్లో పాటు కాళోజీ కూడా ఎన్నికయ్యాడు. పరిషత్తు వికాసానికి కాళోజీ చేసిన కృషి అవిస్మరణీయం.
వదకొండవ ఆంధ మహాసభ రావి నారాయణరెడ్డి అధ్యక్షతన భువనగిరిలో జరిగింది. (1944) కాళోజీ ఈ సభలో కూడా పాల్గొని ఆర్మధ మహాసభ చీలికకు పత్యక్ష సాక్షిగా నిలిబాడు. అంరకు ముందు మండే మితవాద నాయకులకు కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయసలకు- చెబరేగిన్‌ అభ్మిపాయ భేదాలు ఈ సభలో త్మీవస్ట్థాయికి చేరుకొన్నాయి.. బతవాద నాయకులు భువనగిరి ఆంధ- మహాసభ నుండి చీలి బయటకు వచ్చారు. ఆ సమయంలో కాళోజీ ఉభయవర్గాలవారికి సభ్యత కుదర్చడానికి (ప్రయ త్నించాడు. “ఇప్పటికే మన దేశం మక కల్లోలాలో అల్లకల్లోలమౌతుం టే దానికి తోడు వర్గ కలహాలు పెంచుకొని సమైక్యతను బలహీనవరుచు కొనుట శేయస్పరంగాదు.” అనే తీర్మానాన్ని (ప్రవేశపెట్టాదు. కాని ఈ తీర్మానం స్టాండింగ్‌ కమిటీతోనూ, జనరల్‌ కౌన్సిల్‌ లోనూ వీగి పోరుంది. జన సమైక్యతకోసం, జాగ్భతికోసం, జాతీయోద్యమ ధావా లను వ్యా ఫ్రిచేయడంకోసం అమోఘమైన కృషిచేసిన ఆం్యధ మహాసభ వర్గ కలహాలతో రెండుగా బీలిపోవడం ఆయన - హృదయానిక్ష బాధ
కాళోజీ జీఎిత రేఖల విరి కలిగించింది. అందుకే ఎంతో మంది పెద్దలు, మ్మితులు వెళ్ళిపోయినా భువనగిరి ఆం్యధ మహాసభ కార్యక్రమాల్లో పాలొన్నాడు కాళోజీ.28ి మ. ళ్‌ పదమూడవ ఆం[ధ మహాసభ మెదక్‌ జిల్లాలోని కంది (గోమంలో సర్దార్‌ జమలాపురం కేశవరావు అధ్యక్షతన -జరిగింది. (1946 మే 10, 11) అనివార్య కారణాలవల్ల క్నార్చిజీ ఆ సభకు హాజరు. కాలేక పోయాడు. కానీ తర కత్యంత గౌరవప్కాతుడైన జమలాపురం కేశవరావు. నిరాడదంబరస్ఫూ ర్తిని చ్వ్యతిస్తూ (వ్రాసిన ఈ క్రింది కవితను ఆ సభకు వంపించాడు. “ముస్తాబు జేసుకొని మోటర్హ ఊ రేగు మురిపంబు నీకేమి లేదన్నా మొండి చేతుల అంగి మోకాళ్ళు దాటని మొల గుడ్డతో తిరుగు కేళన్నా : పల్లె బాటల బాధ (వజలతోవాటు నీ బరి కాళ్ళుకే బాగ గుర్తన్నా & టు ముద్దు తీర్చిన మోము దిద్ది తీర్చిన జుట్ట 'పెద్దవానికి లోటు కావన్నా సర్దారు నామంబు సహజ నామంబుగా సరిపోయినది నీకు కేశన్నా లా ఏ3. “భువనగిరి ఆంధ మవోసళ కమ్యూనిస్టులది కాబట్టి కమ్యూనిస్టేతరులు తమవద్దకు రాగలరనుకున్నారు మితవాదనాయకులు కానీ వారి ఆకలు ఫలించలేదు... కాోజీ నారాయణరావు పొల్కంపల్లి వెంకట రామారావు మున్నగువారు భువనగిరి మహాసభలో ఉత్సాహంగా పాల్గాన్నారు.” ఏఠళ తెలంగాణ నా అనుభవాలు = జ్ఞాపకాలు, పుట-26,
80 కాళోజీ జీవిత రేఖలు
సర్దార్‌ జమలాపురం కేశవరావు స్వభావాన్ని సహజ సుందరంగా వర్ణించిన కై త ఇది. "రెండోసారి జై ల్లో. ం
“క్విట్‌ ఇండియా” నినాదాలు తెలంగాణాలో కూడా కొంత (పతిధ్వనించాయి.. కాళోజీ స్వయంగా కరవ్మతాలు (వాసి వరంగల్‌ చౌరసాతో పంచాడు. “క్విట్‌ ఇండియా”, “*స్వతం్యత భారత్‌ కీ జై” “భారత్‌ మాఠతాక్రీ జై” అంటూ ఎలుగెత్తి నినాదాలిచ్చాడు. ఆ రోజుల్లో అది సామాన్యమైన సంగతేమీ కాదు. ఆ కరపష్మతాలు అగ్ని జ్వాఐల్లా నాలుకలు చాస్తూ యవక హృదయాల్లోకి (పవేశించాయి. ఇంకేముంది నిజాం దొరతనం కాళోజీని అరెస్లు చేసి వరంగల్‌ జైల్లో పెట్టింది. విచారణలో కాళోజీ తాను చేసిన పనులను సగర్వంగా నిర్భయంగా ఒప్పు కన్నాడు. ఫలితంగా రెండేళ్ళు జైలు శిక్ష. రెండు వేల రూపాయిలు జరిమానా. ఆ జరిమానా చెలించకపోతే మరో ఆరు నెలల జైలు నక్ష జైల్లో కాశోజికి కాలం గడిచేదికాదు. దానికి తోడు ఒంటరితనం. ఎదలో మెదలిన ఊహలను తన బ్యారెక్‌ ముందున్న ఇసుకపై “హె చల్‌నేవాలే మడియో కహి_శైర్‌న జానా” (నడుస్తున్న కలమా ఎక్కడా ఆగిపోకు) అంటూ కష్ధిపుల్లకో (వాస్తుండేవాడు. కంటికి రెప్పలా కాచుకునే అన్నగారు అప్పుడప్పుడు కాళోజీని చూడ్డానికి వచ్చేవాడు. కాలవేపానికి పు సకాలనిచ్చి వెళ్ళేవాడు.
కొంతాకాలానికి కాశోజీని వరంగల్‌ జైలునుండి హైైదాబాద్‌లోని చంచల్‌గూడ జైలుకు మార్చారు. ఇక్కడ ఇదివరకటి సిక్కు మ్మితులు ఇంకా శిక్షననుభవిస్తూ కనిపించారు. ఇక్కడ కాళోజీక డయవ్యాధి మళ్ళీ సోకింది. ఉస్మానియా వైద్యశాలలో వైద్య సదుపాయం పొందాడు.
కాకోజీ జీవిత రేఖలు క్‌! కొన్నాళ్ళు తరువాత కాళోజీని జైల్లో యూరోపియన్‌ వార్దు*26 కు మార్చారు. ఆనాటి కార్మగెన్‌ పెద్దలు తదితరులు ఆరోగ్య కారణాలవల్ల కాళోజీని జామీను మీద విడిపించడానికి సచివాలయ స్థాయిలో [వయత్నం చెశారు. కాని కాళోజీ విడుదలకు [వభుత్వం కొన్ని షరతులు విధించింది. వాటితో “ఆజన్మాంతం నిజాం (వభుత్వానికి గానీ నిజాం (వభుత్వానికి (వత్యామ్నాయంగా వర్పడే [వభుత్వానిక గానీ విరుద్ధమైన చర్యలు చేయకూడదు.” అనేది ముఖ్యమైంది. కాని కాళోజీ దీనిని నిర్వ్రంద్వంగా నీరాకరించాడు. శిక్షను అనుభవించడానికే సిద్ధవడ్డాడు. ౭ండేళ్ళ స్వేచ్చ కోసం జీవితాశయాలను వదులుకునే తత్వం కాదు కాశోజీది. అయితే కాళోజీ ఓ మథ్యే మార్గాన్ని (పతిపాదించాడు.. తనను వంటనే విడుదల చేస్తే శికాకాలమైన రెండేన్ళ మ్యాత్రమే [వభుత్వ వ్యతిరేక చర్యల్లో పాల్గొ నని సూచించాడు. దీనికి అంగీకరించి [వభుత్వం కాకోజీని వదిహేను రోజుల్లో విడుదల చేసింది. 1946 లో స్టేట్‌ కాయ్యగెసుపై ఆంక్ష తొలగగానే స్రేట్‌ కార్యగెను అధ్యవ్షృ పదవికోసం ఎన్నికలు జరిగాయి. కాళోజీ స్వామి రామానంద తీర్థ పక్షం వహించి [వచారంచేసి ఆయన విజయానికి పాటువడ్డ కార్య కరల్లో ఒకడుగా వెలిగాడు.25 లీ ఈ వార్డులో పూర్వం మేల్‌కోటే ఇత్యాదులు ఖై దీలుగా ఉండడం వల్ల దానికాపేరు వచ్చిందని [వతీతి. ఇక్కడ కాళోజీకి సంగారెడ్డి వకీలు కృష్ణమాచార్యులు, జైచంద్‌ జైన్‌, గోవిందరాజు, గోరే ఆనే మహారాష్ట్ర యడు తదితరులు సవా ఖై డీలు.
- “హైదాబాద్‌ స్టేట్‌ కార్మగెసుపై. ఆంక్ష తొలగగానే 1946 సం॥లో అధ్యక్షుని ఎన్నిక ఆవసరపడింది. మొదట కాళీనాథరావు వైద్యః స్వామీ రామానందతీర్థ పోటి చేస్తామన్నారు. ఆంధజాతీయపకము ఆధ్వర్యంలో
లఫై కాళోజీ జీవిత రేఖలు నగర బహిష్యూరణ :; కాకోజీ (ప్రముఖ న్యాయవాది ఒద్దిరాజు రాజేశ్వురరావుగాతె దగ్గర జూనియర్‌ లాయర్‌గా పనిచేస్తున్నాడు. మతకల్లోల కాలమది. వరంగల్‌ కోటలో హయ్యగీవాచారి ఆధ్వర్యంలో జాతీయ జెండా ఎగురవేయ డానికి [ప్రయత్నం జరిగింది.26 వరిస్థితిని పసిగట్టిన రజాకార్లు పతాకా విష్కరణ (ప్రయత్నాన్ని విచ్చిన్నం చేశారు. (పాణాలొడ్జి జాతీయ పతాకాన్ని ఎగురవేయడానికి సహకరించిన మొగులయ్యను రిజాకార్తు చ్మితవధ చేశారు. చిందిన రక్తాన్ని చేతులకు, బట్టంకు పూసుకొని రజాకార్లు బజారు వెంబడి నడుస్తున్నారు. వారు వస్తున్న దారి మధ్యలోనే శబ్దాను శాసన [గంథాలయం వుంది. దాని అరుగుపైన ఓ పసిపిల్తాడు యువకబృందమంకా స్వామీజీకి ఓటు వేయాలని తీర్మానించుకున్నారు. వైద్యగారి బదులు బూర్గులవారిని అధ్యక్షపదవికి పోటిగా పెట్టారు. సర్దార్‌ జమలాపురం కేశవరావుగారి (పోత్సాహంవల్ల చాలామంది యువకులు బూర్గులవారివైపు తిరిగిపోయారు. అయితే మేం ముగ్గురంమ్మాతం ఆంధ, అనాం బేధభావంకాక సమయానుకూలంగా పోరాటం నడుపగల స్వామీజీనే బలసరచాలన్నాము. మా సహచరులు కొంతమంది మాతో ఏకీభవించారు. అతిత్మీవమైన పోటి జరిగింది. కేవలం మూడు ఓట్ల మెజా రిట్రీతో స్వామీకీ నెగ్గారు. దీనినిబట్టి మా ముగ్గురి నిర్ణయం మా సహచ రుల సహకారం లేకపోతే స్వామీజీ నాయకత్వం వచ్చేదికాదు హై్యదా వాద్‌ పోరాటం మరొక విధంగా ఉండేది.” కాళోజీ నారాయణరావు షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక, పుటలు-52,58. వరి. వరంగల్లు రాజకీయ నాయకుడు. నిజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో (ప్రముఖ ష్మాత వహించిన వ్యక్తి. కాం్యగెసు కార్యకర్త, ఆంధృపదేక్‌లో కొం(గెసు పార్టీ ఆధ్వర్యంలో ఏర్పడ్డ (వభుక్వంలో మం్శతివర్ష్గ సభ్యులుగా పని చేసారు,
కాళోటీ జీవిత రేఖలు రి ఆంతే రజాకార్డు ఆ పిల్పవాళ్ణి దూడ అమానుషంగా చంపారు. మం కొన్నాళ్ళకు న్ముపసిద్ధ వైద్యుడు డా! సీ. నారాయణరెడ్డిని అతని ఇంటి గుమ్మం ముందే దారుణంగా చ్మితవధ చేసి చంపారు, కోర్టుకు వెళ్ళిన కాళోజీకి ఆనాటి ముస్థిం లాయర్హ మధ్య వచ్చి నెత్తురు వాసన కొట్టింది. “ఇక్కడ నిలువలేను, శేసు వాదించలేను' అని బయటవడ్డాడు.
ఆ రోజుల్లో రజాకార్ల దుష్క్యృత్యాలకు అంతులేదు.” వారి రాక్షసత్వానిక్కి మెళాచిక చేష్టలకు థాన్న బాలదు. ఆర్య సమాజీయులు వారిని శక్తి కొలది ్మవతిఘటించారు. థలితంగా ఉ్యది కతఏర్పడింది. నిజాం 'కాంతి సంఘాలను ఏర్పర్చాడు. హై(దాబాద్‌లో “కేయ్యద్ర కాంతి సంఘం" వుండేది. వరంగల్లులో కాంతి సభను ఏర్పాటు చేళారు. (1946) కాళోజీ కూడా ఆఅ సభరు వెళ్ళాడు. సభకు కొందరు ముస్టిం న్యాయ వాదులు ఇతర జనం కూడా వచ్చారు. సంఘాధ్యత్రుడు ఈ ఉది క్తతకు కారణమేమిటని అడిగాడు. అవ్పుడు అక్కడే వున్న దువన్‌ తాలుకుదార్‌ (ఎలా౬లా 6116690౯) ఇదంళా'సరస్వతీ పూజయొక్య- మావాత్మ్యమే” 27. “నంస్త్థానమందు పోషింపబడుతు న్న పోలీనుమిలిటరీ-రెగు లర్‌,ఇరెగులర్‌ గాక
వోప్రైవేట్‌ సైనిక బృందం తయారు చేయబడింది. దీనితో రజాశార్‌ సైనికరళ (17౦౭౧౯౧౩ కంల) (ప్రారంభం జరిగిఐది. సమరాంగాను భవమే కాదు, సమరాన్ని అయినా చూచే భాగం కఅగునని సయ్యద్‌ కాసిం రజ్వి ఫీల్టు మార్షల్‌ అయ్యాడు, తిర వెనుకనుండి పోలీసు కాఖాధి పతి ఆయిన చీనియార్‌ జంగ్‌ బవాద్దరొ దిని విధానకార్య(క్రమాన్ని నడుపుతూ వచ్చాడు”,
సైదాబాద్‌ పై హ్రోరీసు చర్య పుట క1, శల.
లి కాశోజీ జీవిత రేఖలు అన్నాడు. అంటే సారస్వత వరిషతు కార్యకలాపాలు అని అర్థం.£8 కాళోజీ కోపంతో ఊగిపోయాడు. మా కార్యకలాపాలకు అడ్డుతగలడమే కాకుండా ఈ పరిస్థితికి మమ్మల్నే కారణం చెయ్యడమేమిటని అన్నాడు. మతోన్మాదంతో ముస్థింలే మా కవి సమ్మేళనాన్ని చెడగొట్టా రన్నాడు. వాద వివాదాల మధ్య సభ ముగిసింది. నిక్కచ్చిగా మాట్లాడినందుకు కాకోజీకి వరంగల్‌ నుండి నగర బహిష్కార శిక్షను విధించారు.29 లు తర... “సారస్వత పరిషత్తు ద్వితీయ వార్షికోత్సవం పరంగల్డులో 1944 లో డిసెంబర్‌ 28, 29, $0 తేదీల్లో మూడురోజులపాటు జరిగించి. ఉదయరాజు రాజేశ్వరరావుగారు ఆహ్వానీ సంఘాధ్యక్షులు,. కాళోజీ నారాయణరావు గారు ఆహ్వాశ సంభ కార్యదర్శిగా సభలు విజయవంతంగా జరిగినవి. వరంగల్లు కోటలో కవి సమ్మేళనం కొరకు వేసిన పందిళ్ళను రజాకార్లు తగుల బెట్టారు. అయినప్పటికీ జంకళ దాని (పక్కనే కవి సమ్మేళనం నిర్వహించుకోవడం జరిగింది. చాలా చిన్న వయస్సులో ఉన్న దాశరథి కూడా ఈ కవి సమ్మేళనంలో షాల్గొన్నాడు. ఈ సభల సందర్భంగా తెలంగాణాలోని (పాచీన వాబ్మయాన్ని, ఆధునిక వాజ్మయాన్ని వివరించే పుస్తక ప్రదర్శనను ఏర్పాటుచేసే బాధ్యతను దేవులపల్లి రామానుజరావు “చూఖె సంవత్సరాల జ్ఞాపకాలు” రచయిత __- మందుముల నర్ఫింహ్మారావు. వ “నిజాం (పభుత్వం 1946 నవంబర్‌ 16వ తేదీనాడు కాశోజీకి నగర బహిష్కార శిక్ష విధించింది.1946 నవంబర్‌ 16 వ తేదీనాడు వరంగల్లుకో ఏర్పడ్డ ఉద్రిక్తతను తొలగించడానికి, కాంతి సభలో జరిగిన అధికారుల పూభవాగ్న్నన్ని చల్దార్చుకో వడానికి పొందు ముస్టింల మధ్య ఐక్యత కోరుతున్నట్టుగా వుండడానిశత్తై _సముఖ కాం[7స్‌ కార్యకర్రలైన కాళ్ళోజ్తీ నారాయణరావు, ఎం.ఎంస్‌. రాజలింగం, హయగీవాచారి, రామ స్వామి (రజాకర్లచే చంపబడ్డ మొగులయ్య అన్న) ఈ నల్లురితో. పాటు హావీబ్లిల్దాన్స్‌, నూరుళ్‌ వాసన్‌, సమద్‌ రజ్వీ; బంజర్ధాన్‌ అనే నలుగురు ముస్థింలను కూడ ఆరు నెలలు నగర బహిష్కారం చేయటకు నిజాం (పళుత్వం ఆజ్ఞలను జారీచేసింది (కాళోజీతో ముభాముఖి
కాళోజీ జీవిత రేఖలు తిక
నగర బహిష్కార శిక్షతో కాళోజీ హైదాబాద్‌ “చేరుకున్నాడు. అక్కడ చం[ద్రపాల్‌ోిగ్గారి .ఇంట్లో కాలం గడువసాగాడు. అనాటి హైదాబాద్‌ నిజాం సంస్థానం ముఖ్యమంతి సర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌. ఆయన రజాకార్హు చేసిన మైళాచిక కృత్యాలను వరిశీలించడానికి వరంగల్‌ వెళ్ళునున్నట్టుగా వతికల్లో వార్త వచ్చింది. అవ్వుడు కాళోజీ ముఖ్య 'మం్శకికి లేఖ వాసూ “వరంగల్లులోని ఉది క్షపరిస్థిళికి నేను జారకుడనని (నభుత్వం నన్ను బహిష్కరించింది. “మీరు వరంగల్‌ వెళ్ళనున్నట్టుగా వతికాముఖంగా తెలుసుకున్నాను. నన్ను కూడ మీ వెంట తీసుకువెళ్ళ డానికి అనుమతించండి. నిజంగా అక్కడి వరిస్థితులకు నేను కారకుడనని మీరు నిర్ధారిస్తే నేను ఏ శిక్షకైనా సిద్ధమే. అంతేగానీ నన్ను తీసుకు వెళ్ళకుండా మీరు ఒంటరిగా నెశ్లే అది బూటకపు సమీషే అవుళుందొ. అని తెలియ జేళాడు. కోని ముఖ్యమం్యతి చుండి కాకోజీకి పిలుపు రాలేదు, సర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ స్వయంగానే :తన సిబ్బందితో వరంగల్‌ వళ్ళి అక్కడి వరిస్థితులను చూచి వచ్చాడు. అపుడు కాళోజీ తన ఆవేదనను బహిరంగ కవితా లేఖలో (గ్రకటించాడు.
“ఎన్నాళ్ళు నుండియో ఇదిగో ఇదిగో యనుచు
ఇన్నాళ్ళకై నను .వెళ్ళి .వచ్చితివా+
కోటగోడల మధ్య ఖూని జరిగిన చోట
గూండాల శక్తులు గోచరించినవా?
దాజర్హ బాలకుని బల్హెంబుతో పొడుచు
బద్మాషునేమైన పసి గట్టినావాః
మొగలయ్య భార్యతో మొగలయ్య మాతతో
మొగమాటమును లేక ముచ్చటించితివా! 80. _(పముఖ-ఆర్యసమాజీయుడు, కాళోజీకి మిికుడు. -
86 కొకోజీ జీవిత లేఖలు అంటూ |పళ్నారూవకంగా [వాసిన లేఖను సురవరం (వకావరెడ్డి గారికి చూపాడు. ఆయన మరునాడే గొల్కాండ వ్యతికలో “ముఖ్య మంతి సర్‌ మీర్డా యిస్మాయిల్‌ కు కాళోజీ వేసిన సూదైన ఘాటైన (పళ్నలు” అన్న శీర్షికతో (వచురించారు. మన బహిరంగ లేథా సాహిత్యంలో ఈ టేఖ ఉ& త్తమ (కేణికి చెందింది. ఇది ఇంగ్లీషులో లార్డ్‌ చెస్టర్‌ పీల్టుకు డాక్టర్‌ జాన్సన్‌ [వ్రాసిన లేఖ వంటిదని దేవులవల్దికీ రామానుజరావుగారు అభ్మిపాయవడ్డారు.?! బహిష్కార శిక్ష ముగిసేనాటికి కాళోజీని మూత్రపిండాల వ్యాధి పట్టుకుంది. చికిళ్సానంతరం వరంగల్‌ చేరుకున్నాడు. వ్మికాంతికోసం పి.వి.ిత్రో క్రల్రిస్సి మహాబలేశ్వరం వెళ్ళాడు. అది 1947 జూన్‌ 9. సాయంత్రం ఆకాళకవాణి వా ర్తల్లో (బిటిష్‌వారు భారతదేశానికి స్వాతం [త మ్‌చ్చి వెళ్ళిపోవడ్రానిక్ర ఒప్పుకున్నట్టుగా (పకటింపబడింది. సంతోషంతో సహచరులు. త్రిర్రగ్య [(వయాణం చేస్తూ బౌంబాయిలో ఆగినపుడు “వృథ్వీరాజ్‌ నాటకసమాజం' వారు (ప్రదర్శించిన *“దివార్‌” అనే నాటకాన్ని చూశారు,88 ఆ్ర్వ కాశోజీని కదిలించింది. మత సామరస్యానికి వాళ్ళు చేసున్న కృషిని అభినందించాడు. నాటకం చివర నిర్వాహకులు పట్టిన జోలెలో మొత్తం వర్పునే వేశాడు. మ్యిత్రలిద్దరు మర్నాడు హైదాబాద్‌ చేరుకున్నారు, రానా జాపకాలు", పుట - 46. ల2. పివి. సర్నింహారావు గ్‌ క్షత్ర రకు స్వ్య్యలు. మేధావి, బహు భాషజ్ఞుడు. (వస్తుతం కేంద్ర క్యాబినెట్‌ మంథతిగా పని చేస్తున్నారు. శతి. “*ప్రాంద్రూ ముస్టిం మత ఘర్షణల్లో కృతగా[కులై నవారికి ఆర్థికంగా సహాయపడి మతసామరస్యాన్ని సాధించడం “పృథ్వీరాజ్‌ నాటక సమాజం” లక్ష్యం. దాని యజమాని రాజ్‌కపూర్‌. దీంట్లో దర్శకుడుగా సువ్వారప్ప సత్యనారాయణ పనిచే సేనాడు, అతడు కాళోజీకి ఆ _ప్రమి్యతుడు”.
కాకోజి జీవిత శేఖలు ర మూడోసారి జెలో ౫ న ఎర్‌
భారత దేశానికి 1947 ఆగస్టు 15 న స్వాతం[త్యం సిద్ధించింది. కానీ హైదరాబాద్‌ సంస్థానం మ్మాతం నిజాం ఆధివత్యంలోనే వుంది. ఆంగ్లేయులు భారత దేళానికి స్వాతర్మత్యం (్రకటిసూ భారతదేశాన్ని పాకిస్తాన్‌ , ఇండియా అని రెండు భాగాలుగా చేసి స్వదేశీ సంస్థానాలకు స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని ద త్తతచేసి వెళ్ళారు. స్వదేశీ సంస్థాన రాజులు అవసరమనుకుంటే తమ సంస్థానాలను భౌగోళిక పరిస్థితుల్ని అనుసరించి ఇండియాలోనై నా, కాకపోతే పాకిస్తాన్‌లోనై నో కలుపుకోవచ్చు. లేకపోతే స్వతంతంగానైనా ఉండవచ్చునని (వకటించారు. (బిటిష్‌వారు ఇచ్చిన ఈ అధికారాన్ని వినియోగించుకొని నిజాం స్వతం్యతంగా ఉండడానికి నిశ్చయించుకున్నాడు, కానీ స్టేట్‌ కాం[(గెసువారు;, కమ్యూనిష్టులు బాధ్యతాయుత (వభుత్వ స్థావనకు, హైదాబాద్‌ సంస్థానాన్ని ఇండియన్‌ యూనియన్‌ లీగుతో కలవటానికి నిజాంకు వ్యతిరేకంగా తమ పోరాటాన్ని ఉధృతం చేశారు. ఈ ఉధృతిలో భాగంగా సెస్టంబర్‌ 2 నాడు మరట్వాడా, కర్ణాటక, తెలంగాణ [ప్రాంకాల్లో చాలా మంది యువకులు, కాంగెసువారూ జాతీయ వతాకాలను ఎగురవేశారు.
హనుమకొండలో ఏనుగులగడ్డ దగ్గర జరిగిన వతాకావిష్కరణకు హాజరయ్యాడు కాళోజీ. ఆయనే జండా ఎగురవేళాడని దొంగ సాక్యాన్ని పుట్టించి పోలీసు అధికారులు ఆయనను అరెస్టు చేసి వరంగల్‌ జైల్లో నిర్బంధించారు. ఐదువందల మంది ఖైదీలకే పరిమితమైన వరంగల్‌ జైలు ఉద్యమం త్మీవతరం కావడంతో వదహారు వందల మంది నిర్భం ధితులతో కిటకిటలాడి పోయింది. జైళ్హో ఉన్న ఈ ఖైదీల పరిస్థితిని చూసి కాళోజీ ఆందోళన [పకటించాడు. దానివల్ల వరిస్థితి కొంత మెరుగుపడింది. ఈ సమయంలోనే గాంధీజీ హత్య వార్త దావానంలా సోక్రింది. జైలు అధికారుల అనుమతితో ఖైదీలు సంతావ సభ పెట్టుకొన్నారు. కాళోజీ ఆ
ళం కాళోజీ జీవిత రేఖలు సభలో ఉపన్యసిస్తూ “రాక్షసత్వం మూ క్రీభవించిను మనువళువు చేసిన అకృత్యంగా”ో ఆ హత్యను పేర్కొన్నాడు. తెలంగాజూ విముక్తికోసం కవి సింహమై గర్జించిన దాశరథిని కూడా ఆఅ జైల్లోనే నిర్బంధించారు. జైలు ఆహారంతో దాశరథి ఆరోగ్యం శ్నీణీంచి వుంది. జైల్లో అనారోగ్యంతో దాధవడుతున్న వాళ్ళకు (ప్రత్యేక చికిత్సకోసం. కాళోజీ ఎంతో కృషి చేళాడు.* తొమ్మిది నెలల జైలు శిశు “948లో జైల్లో ఉండగా నిర్చంధితుఐకు తెలంగాణా (పాంఛం ఆహారం పెట్టాలని నేను సత్యాగ్రహం (ఫారంభించాను. ఇదేదో నాయకుణ్ణి కాప డానికి నేను వేసిన ఎత్తు అని కొందరు గావింారు. నిజానికి జైల్లో లుబ్చే రొఖ్రై వళ్ల చాలామండికి వరేదనాలు (పారంఛభమైనవి. అందువల్ల అన్నం పెట్టాలని నిరళన (వతం (ప్రారంభించాను, ఇది సాధించాలంటే సౌమూహికబఐ౦ం అవసరం కదా! విషయం ఆర్థం చేయించగలననే నమ్మకం నాళైతే ఉన్నదిగానీ ఏం చేయాలో తోచలేదు. ఈ సంగతి కాశోజీకి తెలిసింది. వారం దాటింది. నా ఆరోగ్యం గరించిన ఆవేదన ఆయనకు ఎక్కువైంది. “వాడు వీరశై వుడు, వాళ్ళు నారసాలు (గచ్చు కుంటారు. వాడు చస్తాడు-వీదో చేయాలి” అంటూ (ప్రచారం లేవదీశాడు. చా॥ హనుమంతరావు మాకు జైలు డాక్టరు. ఆయనను నిదురపో నివ్వ లేదు కాళోజీ ఒక రోజు డాక్టరుగారు నావద్దకువచ్చి కాళోజీ సీశ్రేమొలారు నీ నిరాహార దీక్ష బాధతోనే ఆయన కృంగిపోయేటట్టు ఉన్నాదు అని అన్నారు. నేను నిశ్చేష్టుడనయ్యాను. ఏం చెప్పాలో నాకు తోచలేదు. ఏమీ జేయలేదు. ఆయన బాధే ఖైదీలందర్నీ ఒక్క (కాబిమీదికి తెచ్చింది. జై లంతా సమిష్టి నిరళన (వతానికి పూనుకున్నారు. నాకోర్కెను మన్ని ంచివట్టుగా అంతరంగిక కార్యదర్శినుండి ఆదేశం వచ్చింది. త్యాగం, మరే ఇతర సిద్ధాంతం చేయలేని పనిని కాళోజి కస్నీరు, సాను భూతి చేళుగలిగింది. కాళోజీ వష్టిపూ రి అభినందన సంచిక - పుటలు - 78 : 77
కాళోజీ జీ౨త రేఖలు తిం జీవితం తర్వాత కాళోజీ కేసు విచారణకు వచ్చింది. కాళోజీయే జెండా ఎగురవేకాడని ఓ దుకాణాదారు అబద్ధపు సౌక్ష్యమిచ్చాడు. కాళోజీ దానిని ఖండించాడు. “మ్బితత్వానికైనా, శతృళల్వానికైనా మనిషికి పరిచయ ముండాలె. నేను ఆ మనిషిని ఎరుగను. మరి ఆయన నా విషయమై ఎందుకు అలా చెబుతున్నాడో నాకు తెలియదు” అని సమాధానమిచ్చాడు, ఆ సమాధానంతో తృప్రిపడని జడ్జి ఏడాదిన్నర శిక్ష పిధించాడు. ఈసారి జైలు జీవితం ఒంటరితనంతో కాక మ్మితుల మధ్య ఉత్సాహంగా గడిచింది. రచనా వ్యాసంగం చేశాడు. మహారాష్ట్ర రచయిత సానె గురూజీ “భారతీయ సంస్కృతినీ, ఎన్‌ సి. వడ్కేగారి నో బడ్స్‌ ఆండ్‌ ఫోమ్‌”ను, “అంజలి” నవలగాను, “థాట్స్‌ ఆఫ్‌ మార్కెన్‌ అరేళి యస్‌” అనే ఇంగ్రీషు పు సకాన్నీ, జవ్చినోవ్రాబ్రాకే విచార” అనే హిందీ పుస్తకాలను తెలుగులోకి అనువాదం చేశాడు. కానీ ఇవన్నీ ఇప్పుడు మృగ్యం. ఒకరోజు సాయం్మతం ఆహార విషయమై ఓ కమ్యూనిష్టుకు జైలు జవానుకు మధ్య ఘర్షణ చెలరేగింది. కాళోజీ జ్యారెక్‌ లో వున్న మితులంతా ఘర్షణ చోటికి వెళ్ళారు. కాకోజీ మాతం ఒంటరిగా చిరు దీపం ముందు ఉండిపోయాడు. జైలు గోడపై పహారా డ్యూటీలో వున్న సాయుధరక్షకులు ఘర్షణ విషయమై ముచ్చటించుకుంటున్నారు. “దొంగ కొడుకులకు చాయలో చక్కర సరిపోవడంలేదట, రొైైలు బాగా లేవట” అంటూ నానా దుర్భాషలాడుతున్నారు. ఇంతలో ఒక జవాను *ఎవరు కనబడడంలేదురా, కనబడితే కాల్చిపారేద్దునుగదా” అన్నాడు. ఈ మాట మోరియా, పార్వంచకు చెందిన రామారావు, సి, వెంగళరావు, గుంటూ స వకీలు నారాయణరావు, మానుకోట వకీలు అప్పి రాజయ్య మొదలైన వారు”
శ్ర కాకోజీ జీవిత రేఖలు చెవిలో వడింది కాకో్రీక్రి, అగ్నికి ఆజ్యం తోడ్లైంది. కాళోజీ లాంతరును పెద్దగా చేసుకొని పోలీసుల దగ్గరికి వెళ్ళాడు. “వందేమాతరం ” అంటూ బిగ్గరగా నీనాదమిస్తూ “దమ్ముంటే కాల్వండిరా! కాల్వండి” అని తన వాతిని చూపిస్తూ అన్నాడు,86 అటు ఘర్షణ సద్దుమణిగిన తర్వాత జమలాపురం కేశవరావు శదితర మిత్రులు వచ్చి కాళోజ్టీని సమాధాన వర్చారు. ముందువెనుక 'లాలోచించకుండ ముందుకురకడం మంచిది కాదన్నారు. స్పందిసే కాళోజీ కళ్ళ కసీ ట్రిన్సి వర్షిస్తాయి. _ఆవేశమొసే ఆయన హృదయం చౌడుతీస్తుంది. ముందు వెనుకల విచారం కాళోజ్తీకి కడుదూరం. తరువాత క్రాక్టోక్టిన్సి చరంగల్లు జైలు నుండి గుల్బర్గాకు మార్చారు. శనయాజంలో తప్పించుకునే అవకాళం దొరికింది కాశోజీకి. వాడీ రైల్వే లికి. “1048 తో జైలులో జరిగిన ఒక సంఘటన జ్ఞాపకానికి వస్తున్నది. వరంగల్‌ సెంటల్‌ జైలులో మేమంఠా ఖైదీలుగా ఉంటిమి. అప్పుడు బురోజు మీర ఉన్న ఒక సిపాయి ర్యాతి ఎనిమిడి గంటల సమయంలో మమ్ములందర్ని ఉద్దేేంచి. “ళుపాకి గుళ్ళతో వీళ్ళని చంపినా పాపం లేదు” అని తన అక్కసు వెళ్ళుడించుకున్నాడు. తక్షణమే కందిల్‌ (లాంతరు) తీసుకుని బురుజుదాకా పరుగ త్త, దీపము వానికి చూపి “ధైర్య ముంటే కాల్చవోయ్‌” అని అతనిని సవాలు చేసాడు. వాగెందుకో భయ సడి బురుజు గూడిలోక్రి జారుకున్నాడు. నిజంగా మేమంతా బాలా భయ వద్దాము. కాళోజీ చేసిన సాహసం ఇతరులెవ్వరూ చెయ్యరు. ఆ సిపాయి ఉన్మళ్తుడై కాల్చి వు్నట్టయిజే వరిస్థితి ఏమై ఉండేది. అ ఆలోచనే కాశోజీ మన స్తక్వానికి విరుద్ధం అ సమయంలో ఆ సిపాయిలో గల దుష్టత్వాన్ని సహించే ఓపిక కాళోజీకి లేదు, క్రాళోజీ జీవనంలో ఇదే తత్వం (పకి సంఘటనలోనూ కనబడుతుంది --- కాళోజీ షన్టిపూ్రి అభినందన సంచిక - పుట 59.
కాళోజీ జీవిత రేఖలు శ్ర స్టేషన్‌లో రైలు మారుతున్నవ్పుడు రద్దీ ఎక్కువగా ఉండడంతో సాయుధ గార్జలూ కాళోజీ వేర్వేరు బోగీలలో ఎక్కారు. తవ్వ చేయటానికి ఇష్టపడని కాళోజీ హృదయం గుల్బర్గా ప్రేవనులో సాయుధ గార్జులను వెతుక్కుంటూ చేరింది తర్వాత కాళోజీని గుల్బర్గా జైల్లో నిర్బంధించారు. ఇక్క-డ కూడా మితులమధ్య కాలం ఉత్సాహంగానే గడిచింది?” పోలీస్‌ యాక్షన్‌ ముగిసిన తర్వాత వది రోజులకు గుల్బర్గా జై లులోని ఖైదీలను విడుదల చేశారు. బయటంతా కర్ఫ్యూ కాళోజీ మిల్మిటీ కమాండర్‌తో మాట్టాడి ఖై దీలనందర్న్నీ లారీల్లో గుల్బర్గా రైల్వే స్టేషన్‌ చేర్చటానికి సహాయవడ్డాడు. గుల్బర్గా నుండి నాంవల్లి చేరిన కాశోజీ వరంగల్లు వెళ్ళ డానికి రైలుకోసం ఎదురు చూస్తున్నాడు. ఖైదీలు విడుదలైన వార్తను, ప్మతిక్లలు కాళోజీ నారాయణరావు అని [వాయడానికి బదులుగా. కోదాటి నారాయణరావు అని [వాశాయి. ఆకాళవాణి కూడ అట్టాగే (వసారం చేసింది. ఈ వార్తను నాంవల్రి స్టేషన్‌లో. కాళోజీ మి[తుడు వేములవల్లి భాస్కరరావు కాళోజీ దృష్టికి తీసుకరాగా *ోవాడెలా వచురిసే నాకేం ? కోదాటి విడుదల కాలేదని కోదాటికి తేలుసు. నేను విడుదలయ్యానని నాకు తెలుసు. కనుక వాడెలా (వాసుకుంటేనాకేం” అని అన్నాడు. కోదాటి, కొమరగిరి, కాళోజీలను ఒకరిని మరొకరుగా (భమపడడం, వారు ముగ్గురూ కలిసి (పజా ఉద్యమాల్లో ఒక్కరుగా వనిచేయడం వల్ల తరుచూ ఈ పరిస్టితి ఏర్పడేది. ఇంతలో రైలు వరంగల్లు వైపు బయలు దేరింది. [కక్కరిసిన జనం రైల్లో ఎక్కారు. వాళ్ళంతో ముస్టింల యిళ్శను దోచి రజాకార్ల అకృత్యాలక (వతీకారం తీర్చుకోవడానికి బయలుదేరారు. ఈ విషయం తెలుసుకున్నాడు కాళోజీ. బీబీనగర్‌ వద్ద రైలు ఆపి ప్రాటుఫారం మీద జనాన్ని సమావేళవర్చాడు కాళోజీ. జనాన్ని ఉద్దేశించి “మీరు ఈ రకంగా (ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం సబబు కాదనీ, గాంధీజీ ఆత్మ మీభి 87... గుల్బర్గా జైల్లో కాళోజీకి మిత్రులు : కర్నాటక జర్నలిస్టులు ౮. 5. దేశాయ్‌, బాబురావు వర్మ, రంగాకెక్డీ తదితరులు.
శీలి కాళోజీ జీవిత రేఖలు: స్తుందని వాళ్ళందరికీ నచ్చజెప్పి వెళ్ళిపోవలసిందిగా విజ్ఞపి చేశాడు ఎంతోమంది జనం కాకోజీమాటకు సమ్మతి తెలిపి వెళ్ళిపోయారు. రైలును ఆపి తనకీ అవకాశాన్ని కలుగజేసినందుకు బీబీనగర్‌ స్టేషను మాస్టరుకు కృతజ్ఞతలు చెప్పి వరంగల్లు చేరుకున్నాడు కాజీ. ట్‌ ళో మ! 1046 'సెప్రెంబర్‌లో నిజాం సంస్థానంపై కేంద [పభుత్వం అస్టాకిస్టీస్పృ చర్య”* జరుపడంతో నిజాం రాజ్యభష్షుడెనాడు. ఫలితంగా కు 19048 ఆగష్టు మాసంలో తీసుకు వెళ్ళిరి. మోమిన్‌ శవాజ్‌ జంగ గారి ఆధ్వర్యంలో ఒక (ప్రతినిధి వర్షము ఈ సందర్భమున ఆ. స౫.౦.కు వెళ్ళింది ఈ విధంగా నిజాంగారు భారత [వభుత్వముతో తెగ తెంపులు చేసుకొనుటకు సంపూర్ణముగా (పయత్నించి చేసుకొన్న వాత్కాలిక ఒడంబడికను ఉ ర్రంఘించడమే గాక దేళసమ[గతకు భఎగం, వాటిల్లు చర్యలకు పూనుకోవడం _ థారత (ప్రభుత్వానికి తెలియకుండా షా!స్తైన్‌క్రు 20 కోట్ల రూపాయిల అప్పు ఇవ్వడం ఇండియన్‌ యూనియన్‌ (గ్రామాలమీద రజాకార్ల దాడి, రాష్ట్రం వెలుపలి ముస్షింలను;కాంది శీరులను పేరుతో. శ్రీసుకొని వచ్చి రాష్ట్రముఖ్య కేం్యదాలలో పునరావాసం చేయించడం. వారితో ముస్టిమేతరుల మీద దాడి చేయించడం, మొచల౬గు (వజా వి(దోవాకరమగు చర్యంకు నిజాం పూనుకొనుటచే వారిపె “పోలీసు చర్య” (0౪2౯10౧ ౧010) గైైకొనుటకు భారత మైన్య ములు 1948 సెస్టెంబర్‌ 18వ తేదీన రాష్ట్రం లోకి రాసాగిను. భారత సీం రెండు భాగాలుగా చీలి ఒక భాగం విజయవాడ మీదుగా జశరల్‌ రాదేం్యద సింహ్వాజీ అధ్వర్యమున, రెండవది బీవర్‌ మీదుగా మేజర్‌ జనరల్‌ జె. ఎన్‌. చౌదరి ఆధ్యర్యమున వచ్చుచుండెను. యూనియన్‌ బ్‌న్యాన్ని మూడునాల్లు రోజులు నిజాంగారి _సెన్యమురజాకారనహాయంతో ఆచ్చపచ్చట కొంతవరకు ఎదుర్కానుబ జరిగినది, 'హెల్లవ రోము ్రఫ్రజర్‌ 17వ తేదిన మొదట టె. ఎన్‌. చౌదరి గారు హె1దాబాద్‌కు శ్వరగానే నిజాంరాజుగారు లొంగిపోయి శరణాగళులై 0. ఆంతటితో వారిక సల లవ్షళ్యము (పాపించినది.. భాసిం రజ్వి, లాయక్‌ అలీగార్తు నరాలో నుంచబడిరి. రాష్ట్ర(పజలు స్వేద్భా వాయువ్వలను పీల్చ రి --యాజ్చై సంవత్సరాల సా(ద్రావాద్‌ - పుట - 889.
కాశోజీ జీవిత రేఖలు 48 సెస్టెంబర్‌ 18వ తేదీన స్థానిక [వ్రభుత్వం ఏర్పడింది. ఫ్రీ జె. ఎన్‌. చౌదరిని మిల్మిటీ గవర్నరుగా నియమించారు. మిల్మిటీ పాలన దాదాపు రెండు సంవత్సరాలు సివిల్‌ వద్ధతిలో సాగింది. ఈ మిలి[టీ పాలనలో జరిగిన అవినీతి అక్రమాలను అధిషేపిస్తూ కాకోజీ “లంకా పునరుద్ధ రణము” అనే చక్కని కథానికను రాళాడు. (పజాస్వామ్య రాజకీయాలు థారతదేళానికి స్వాతంత్యం సిద్ధించాక మొదటి సాధారణ ఎన్ని కలు 1951 _52లో జరిగాయి. ఈ ఎన్నికల్లో కాకోజీ వరంగల్‌ లోకసభ నియోజకవర్గం నుండి కార్మగైన్‌ అభ్యర్థిగా సోటేచేసి స్వల్ప ఉట్టి తేడాతో (€,818) ఓడిపోయాడు. ఈ ఎన్నికల్లో కాం్యగెన్‌పార్టీ ముఖ్యంగా కరీంనగర్‌, ఖమ్మం, వరంగల్‌ జిల్లాల్లో మోర వరాజయం పొందింది. కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఘనవిజయం సాధించింది. చీనికి ముఖ్య కారణం నాలా ఇ. “ఈ ఎన్నికల్లో వరంగల్లు లోకసభ నియోజక. వర్గం నుండి ముగ్గురు అభ్యర్థులు పోటి చేసారు. జాతీయ కార[గెను అభ్యర్థిగా థ్రీ కాకోజీ? కమ్యూనిష్టు పి. డిం యఫ్‌. అభ్యర్థిగా థీ పెండ్యాల రాఘవ రావు, సోచలిస్టు పార్టీ తరవున కార్మిక నాయకుడైన థీ సోమయాజులు పోటి చేసారు. అవ్పుడు వరంగళ్లు నియోజక వర్గంలో మొత్తం ఓటర్లు 8,65,451 కాగా 186,506 (51%్ట) ఓటర్లు ఓట్లు వేసారు. కమ్యూనిస్టు షార్టీ నుండి పి.డి.యఫ్‌ అభ్యర్థిగా సోటి జేసిన థీ పెండ్యాల రాఘవరావు 77,264 ఓట్టు సంపాదించుకొని విజేత అయ్యారు. సోవలిష్టు పార్టి అభ్యర్థి థీ సోమయాజులు. క5,951 ఓట్లు సంపాదించుకొని ఈమ ధరావత్తును నిలబెట్టుకున్నారు. కాగా జాతీయ కాం[గెను అభ్యర్థి అయిన కాకోజీ 78,651 ఓట్టు సంపాదించుకొని విజయానికి చేరువలో ఓడిపోయారు” _ ంల16ం8 వెం10105క 1 దీంరే[?2 పె౭డేంకలి *డీ 6853 కళషర? ౦౯ సఇ౯25క్లజే (4911 +ే65 [5)
క్తీశ్ర కాళోజీ జీపిత లేఖలు కమ్యూనిష్టుపార్డీ భూస్వామ్య జాగీర్జారీ విధానానికి వ్యతిరేకంగా (ప్రజల్లో భాగమై పోరాడడం. కమ్యూనిష్టులు తమ బానిసజీవిత విధానానికి స్వస్తి చెప్పగలరనే నమ్మకం ఓటర్టలో ఏర్పడటం. మెజారిటీ దృష్ట్యా, సెమాజిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా ఆలోచించినట్టయితే కాళోజీ పార్టీ తరఫున గాక వ్య క్రిగతమైన వలుకుబడిచేకనే విజయానికి సమీపంగా ఓట్టను సంపాదించుకొన్నాడన్నది నిర్వివాదాంశం. ఇది ఎన్నికల్లో ఓటమే అయినా కాళోజీ వలుకుబడికి తిరుగులేని నిదర్శనం.
1952 లో ఏర్పడ్డ తెలంగాణా రచయితల సంఘానికి కాళోజీ ఉపాధ్యవుడుగాను, తర్వాత అధ్యక్షుడుగానూ పని చేశాడు. ఈ సంఘ ప్రభావ ఫలితంగా వల్లెపల్లెలో రచయితల సంఘాలు' వెలికాయి. అనేక సంవత్సరాలుగా మూగవోయిన తెలంగాణా కవిగళాలు విచ్చుకున్నాయి. 1054 లో తెలంగాణా రచయితల ద్వితీయ వార్షికోత్సవసభలు జరిగాయి. కాళోజీ అధ్యత్షోవన్వాసం గావిస్తూ “రచయితలు సామాన్య పాఠకుని దృష్టిలో పెట్టుకోవా”లని నొక్కి చెప్పాడు. ఈ తెలంగాణా రచయి తల సంఘమే తరువాత “ఆంధ రచయితల సంఘల”గా మారింది. 40. "రచయితలూ, పాఠకులు. తెలుగుదనాన్ని శంకించడం సాహసం.
వారికి అటు సంస్కృృతంతోనూ, ఇటు ఇంగ్రీమతోనూ బానిస సంబంధాలు లేవు. వారు నూటికి నూరుపాళ్ళు తెలుగువారు. అమితే ఇతర రచయితే తెలుగువాడు కాదన్నమాట. తెలుగువాడికి అక్కరకురాని, అర్థకాని, రచన ఎందుకు ? ఎవరకు ? సంస్కృతంలో పొండిత్యం సంపాదించు కొన్న వాగికి సంస్కృతం పై ఆధారపడిన తెలుగు పుస్తకాలు అక్కర్లేదు. ఇంగ్లీషు వచ్చిన వాడికి ఆ పాళ్ళాత్మ సాహిత్య (వతిబింబాలు పనికిరావు. వాడు నేరుగా ఆ భాషా పుస్తకాలనే చదువుకొంటాడు. పోతే మిగిలిఐది తెలుగు పాఠకుడు, వాడికా పుస్తకాలు అర్థంకావు. ఇది నేటి సమస్య, దీనిని మన తెలుగు రచయితలు ఆలోచించి రచనలు చేయవలసి వుందని మనవి చేస్తున్నాను.” (సవంతి.1054
కాళోజీ దివిత రేఖలు శీర్‌
1956 లో ఢిల్లీలో జరిగిన ఆసియా రచయితల సమావేశానికి హాజరయ్యాడు కాళోజీ. థీథ్రీ అధ్యమవడుగా, కాళోజీ కార్యదర్శిగా ఏర్పడి అక్కడికక్కడే తయారు చేసిన తెలుగు భాషా సాహిత్య నివేది కను ఆ సభకు సమర్పించారు.
1956లో ఆంధధ్మవదేశ్‌ పభుత్వం “సాహిత్య అకాడెమి”ని ఏర్పాటు చేసింది. అందులో కాళోజీ కూడా సభ్యుడు. (పభుత్వం (వకిభగల సాహితీవే తలను విస్మరించి తమ అడుగులకు మడుగులౌ త్తే వారికి అవకాశం కల్పించిందనీ ఈ పరిస్థితికి కాళోజీ “అంధ పరదేశ అగాధమీ' అనే కవిత ద్వారా నిరసన తెలిపాడు.
ఆంధపదేక్‌ (చభుత్వం ఏర్పర్చిన హోరిభాషిక పదకోళ నిర్మాణ సంఘంలో కాళోజీ కూడా సభ్యుడు.
1958 లో ఆంధ్రపదేశ్‌ విధాన పరిషత్తు ఏర్పడింది. | దీనికి జరిగిన మొదటి ఎన్నికల్లో కాకోజీ తెలంగాణా ఉపాధ్యాయ నియోజక వర్గం నుండి ఎన్నికయ్యాడు. రెండేళ్ళ విధానవరిషత్తు సభ్యుడుగా కాళోజీ ఏ పార్టికి చెందని స్వతం[త సభ్యుడిగా (పతివకానికి, విధానవరిషత్తుకు వన్నె తెచ్చాడు. అక్కడ కూడా తన వ్యక్తిత్వపు మ్యుదతోపాటు విలువైన (ప్రతిపాదనలెన్నో [వవేశ పెట్టాడు.*1
19060 లోనూ 82 లోనూ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి విధాన మండలికి పోటిచేసి ఓడిపోయాడు కాళోజీ. కారణాలు అన్వేషిసే అధిష్టాన వర్గం తాకీదుల వ్యవహారమని తేలింది, (పజాస్వామ్యం. పార్టి చేతిళో
ల్‌ బి బంధీ అయినందుకు కుంగిపోయాడు కాళోజీ, వేదికల నెక్కి తాకీదుల 41. కాళోజీ షష్టిపూలర్హి అభినందన సంచిక - పుటలు-- 68-68,
క కొశోజీ జీవి రేఖలు గుట్టును రట్టు చేస్తూ శ్రి మేరకు పాలక్షల నియంతృత్వాన్ని తూర్పార ఐట్టాడు.
19668 లో జరిగన ఎన్నికల్లో కాళోజీ కాయ్యగెసు [పభుత్వం అవి సిడి పాలనను దుయ్యబట్టారు. కాళ్లోజీ 'నా గొడవను కాహళగా చేసుకొని (వ్రళ్యామ్నాయ [ప్రభుత్వ స్థాపనక్తై షాటు వడవలసిందిగా (వటోధించాడు. ఎన్నికల ఫలితాన్ని బట్టి చూస్తే ఆయన (సయత్నం ఫలించలేదు. కాని ఎన్నికల అనుభవం ఆయనకు క్షవితా వస్తువై (వజాస్వామ్య వ్యవస్థ స్వభావాన్ని (ప్రజలకు తెలియవరచగలిగింది.
1956 లో జరిగిన “పెద్ద మనుషుల ఒవప్పందం”*2 (09054 1608 1 ల6౧లోని నియమాలను కాలరాచి పాలకులు తెలంగాణా ఉలి 1050లో భాషా (ప్రాతిపడిక పె రాష్ట్రాలు పునర్వ్యవస్టీకరణ సంఘం
ఏర్పడింది. డీనికి ఫజుల్‌ అలీ అధ్యతృుడు. సర్దార్‌ వజిక్కరొ, పండిళ్‌ హృదయనాథ్‌ కుంజు దీనిలో సభ్యుల. ఈ కమీషన్‌ 195ళ లో తన నీవేదికను సమర్పించింది. ఈ కమీషన్‌ తెలంగాణా వెనుకబడ్డ (ప్రాంతం కాబట్టి కొంతకాలం (పత్యేకంగా వుండడం అవసరమని సూచించింది. తెలంగాణా (వత్యేకంగా నృుండడంవల్ల మరింత కెసుకబడి పోతుంచని కేంద్ర (వళుత్వం భావించి ఆధ (ప్రాంళంలో ఛెవంగాణాను వలువ డానికి ప్రయత్నించింది. 1955 అక్టోబరు ౯7 న హైదాజాద్‌ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత. డా॥ బూర్లుల రామకృష్ణారావుగారు. గారు. వేంటనే తెలంగాణా, అంధ [ప్రాంతం సంవిలీనం కావాలని కోరాడు. అయితే ఇమయన మర్యత్రుల్లో ఆరు ఏర్ప పికాలాం[ధ్రవాదులు, కొండా వేంకట రంగా రెడ్డి చెన్నారెడ్డి ఇద్దరు (వత్త్యేక తెబంగాణాత్తై వట్టుబట్టారు, చివరకు (ప్రత్యేక తెలంగాణావాదులు కొరిక. మేరకు తెలిగాటారు (వత్యేక రతణలు కల్ఫిస్తామన్న షరతులతో అనాటి శేయద హోంమంత్రి గోవింద వల్లభ్‌ పంఠ్‌ సలవోమీద ఆంధ్ర తెలంగాణా నాయకుల చారితాత్మకమైన సిద్ద మనుషద ఒప్పందం (ఆజుగలంకే:ః 2660666) తో ఆర్మధ తెలంగాణా సంయోజనం జరిగింది, సలితంగా 1956 నవంబర్‌ 1వ తేదీన హైదాబాద్‌ రాజధాని ఆం్యధ్యపదేక్‌ దాష్ట్రం అవతరించింది.
కాకోజ్తీ జీవిత రేఖలు జ్ర [పాంతప్ప మిగులు నిధులను తెలంగాణా (ప్రాంతాభివృద్ధికి వినియోగించక ఆంధ [పాంతాభివృద్ధికి వాడుతూ వచ్చారు.
ఈ విషయాన్ని తెలంగాణా (ప్రాంతీయ సంఘాధ్యకులు చొక్కా రావు బయట పెట్టాడు. ఈ విషయం తెలుసుకొన్న తెలంగాణా విద్యార్థులు అందోళన [పారంభించారు. ఖమ్మం విద్యార్థి రవీందర్‌ రెడ్డి సత్యా (గ్రహంతో [పారంభమైన ఈ ఉద్యమం (పత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమంగా రూపొందింది. కాశోజీ తెలంగాణా [ప్రజల పురోగతికి ఇక [వత్యేక తెలంగాణా తప్ప వేఠే మార్గం లేదని (పత్యేక చెలంగాణోద్యమంటో పాల్గొన్నాడు, కవితల ద్వారా ఉపన్యాసాల ద్వారా? కరవ్మ్యతాల ద్వారా (వత్యేక తెలంగాణోద్యమాన్ని [వచారం. చేశాడు. ఎంత ఆందోళన జరుగుతున్నా పాలకులు వట్టించుకోక పోవడంతో [పజాపకినిధిగా 1969 ఆగవు 14 న తెలంగాణా పర్పడినట్టు (వకటించి అరెస్టయ్యాడు,
1974 లో కాళోజీ షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలు హైదాబాద్‌, వరంగల్‌, పరకాల మొదలైన ప్రాంతాల్లో వైభవంగా జరిగాయి. ఈ సందర్భంగా రండు “షష్టిపూర్తి అభినందన సంచికలు” వెలువడ్డాయి. టి. బాలరాజు “వెల్పుగ రేఖలు” అనే కవితా సంపుటిని కాళోజీ షష్టిపూర్తి కానుకగా సమర్పించాడు.
195 లో [వఛాని శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ విధించిన అత్వైక పరిస్థితి (2000678696) అత్యాచారపర్వంగా తయారైంది. ఈ పరిస్థితికి వ్యతిరేకంగా 1వజలు చేసే పోరాటాన్ని సమర్థించాడు కాళోజీ, “హింస తప్పనీ, [వతిహింస తప్పుకాదనీ” (వభుత్వానికి తెలియపర్చాడు. ఈ సంవత్సరంలోనే జరిగిన [వథమ (పపంచ తెలుగు మహాసభల సన్మాన సభ్యత్వాన్ని ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించాడు. థ్రీశ్రీ కూడ [పవంచ తెలుగు మహాసభల ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించిన వారిలో ఒకరు.
శీర కాళోజీ జీవిత రేఖలు 198లో జరిగిన ఆరవ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో మాజీ ముఖ్యమం తతి
ఫ్రీ జలగం వెంగళరావుతో (ప్రతిపక్షాల కోరిక మేరకు స్వతంథ్శత
అభ్యర్థిగా _సత్తువల్లి నియోజకవర్గం నుండి పోటిచేసి ఓడిపోయాడు. ఆ ఎన్నికల్లో సత్తుపల్లి నియోజకవర్గం _వజలదృష్టిని విశేషంగా ఆకర్షించింది.* మహాకవి శ్రీశ్రీ కూడా కాళోజీ తరఫున (ప్రచారం గావించాడు.** జలగం వెంగళరావు స్థానికుడు కావడం, సత్తువల్లి నియోజక వర్గాభివృద్ధికి ఆయన పాటు పడడం, ఎన్నికల్లో ఆయన గెలిస్తే వెంగ[కావే ముఖ్యమం తి అవుతాడన్న (వజల నమ్మకం కాళోజీ ఓటమికి
(వధాన కారణాలయ్యాయి.
ఆంధప్రదేశ్‌ (పభుత్వం కవిపండితులకు జరిపిన సన్మానాల సందర్భంగా కాశోజీని కూడా సన్మానించింది (1989). వభుత్వం “త్రెల్రగ్య వెలుగులకు సత్కారం” అన్న పేర కాశోజీకి కూడ సన్మానం జరిపి “కళా సరస్వతి" అన్న బిరుదు (పదానం చేసింది (1984). 48. “ఆ ఎన్నికల్లో అందరి దృష్టీ సత్తుపల్లి పైననే పడింది ముఖ్యమంత్ర జలగం వెంగళరావు రంగంలో వున్న సత్తుపల్లి నియోజక వర్గంలో జరుగుతున్న పోటీ (పజల దృష్టిశేగాక దేశ విదేశయుల దృష్టిని ఆకర్షించింది. కవిగా రచయితగా, స్వాతంత్య సమరయోధుని గా ఎంతో గతచర్శిత గలిగిన శ్రీ కాళోజీ నారాయణరావు ఇండిపెండెంటుగా ఆయనను ఎదుక్కొవడం, కాశోజీకి జనతా, 0 2.14 మద్దతు ఇవ్వడమే ఇందుకు [షధాన కారణం.” ఈనాడు 28-2-1978, ఉఉ. మహాకవి థ్రీఫ్రీ కాళోజీ తరపున ప్రచారం గావిస్తూ “దేశంలో ముగ్గుకు నారాయణులున్నారని ఒకరు కాం[గెస్‌ పార్టిని ధ్వంసం చేసిన జయ (వకాశ్‌ నారాయణ్‌, మరొకరు ఇందిరను ఓడించిన రాజ్‌ నారాయణ్‌, ఇప్పుడు ముఖ్యమం[తిని ఓడించే అవకాశము కాళోజీ నారాయణరావుకు ఇవ్వవలసిందిదా సత్తుపల్లి నియోజకవర్ష (వజలకు విజ్ఞప్తి చేఠాడు”. విశాలాం[ధ 18-2-1978.
కాకోజీ జీవిత రేఖలు శం 'విశ్వసాహితీ' సంస్థ పక్షాన కాళోజీకి సన్మానం జరిగింది (1985). (ప్రభుత్వంవారు మాడపాటి జయంత్యుత్సవాల సందర్భంగా స్వాతం[త్య సమరయోధుడుగా కాళోజీకి సన్మానం జరిపింది (1985). ఇటీవల బూర్గుల రామకృష్షారావుగారి స్మారక అవార్డు కూడా కాళోజీకి [వదానం చేయబడ్డది (1988 మార్చి 18).
(వజా విరుద్ధంగా 1984లో రాన్ట్రంలో “తెలుగుదేశం (పభుత్వం కూలదోయబడినపుడు (వజా సదస్సుల్లో వేదికల నెక్కి (వతిఘటిం చాడు కాళోజీ. అదే తెలుగుదేశం (వభుత్వం పొరవహాక్కుల స్వేచ్భకు భంగం కలిగిస్తూ టెకరరిస్టు బిల్లు, పోలీసు బిల్లు (వవేళశపెట్టమంటే మేధావులను సంఘటితపర్చి వాటిని [వతిఘటించాడు. (వజాస్వామ్యంలో ఏ వ్య క్రి అయినా నేరం చేశాడని భావించబడితే అది న్యాయస్థానంలో బుజువు చెయ్యబడాలి. దాన్నిబట్టి శిక్ష విధించాలి. అంతేగాని అధికారంతో ఆయుధాన్ని. చేతబూని నేరారోవణ చెయ్యకుండానే, నేరం బుజువు కాకుండానే వదో ఒక "పేరుమీద పౌరులను చంవడం [వజాస్వామ్యబద్దం కాదంటాడు కాళోజీ. హింస తప్పుగానీ, వ్రతిహింస తప్పుగాదంటాడు. ఆనాడు హిరణ్యకశిపుడు (వ్రళ్హోదుని హింసించడం తవ్పు- (వతిపాంస చేసిన నరసింహునిదే ఒప్పు, అన్నది కాళోజీ అభిప్రాయం,
ఈ విధంగా కాళోజీ జీవితంలోని [వతి సంఘటన ఆయా ఉద్య మాళల్లోని భాగంగా రూపొందింది.మానవత్వానికి కొమ్ముకాస్తూ అన్యాయం వైన కొమ్మువిరుస్తూ అనితర విశిష్టంగా సాగిన కాళోజీజీవయాత ఈ శతాబ్దం (వథమార్థథాగంలోని కల్లోలచర్మిత. నిజాం నిధంకుళ వరిపాలన అంతమొంది స్వాతంత్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా స్వీయ పాలనలోని వైరుధ్యాలను, అధికృత హింసలను నిరసిస్తూనే ఉన్నాడు.
6గ.4
కం కాళోజీ జీవిత రేఖలు అభిరుచులు వేరైనా, అభి[ప్రాయాలు వేరైనా అన్నగారి కొండంత అండ కాళోజీక్తి ఇవ్పటికీ ఉంది. ఆ అండయే కాళోజీ గుండె. డెబ్బయినాలుగుసంవత్సరాల వయస్సులో వీలున్న పతిసమావేశానికి హోజరై ఓ మూలన ఒదిగి కూర్చొని వినే ఈ చార్మితక సింహం తన ఉనికిని తెలియపరుస్తూనే ఉన్నది. [వభుత్వ రాజక్రీయాల్లో, ఎన్నికల్లో పాల్గొనక పోయినా నూతన(్రజాస్వామిక భావాల వట్ట నిబద్ధతను, (వజల వట్ట తన బాధ్యతను పెంచుకుంటూ వస్తున్నాడు. తన (పత్యేక స్వభావం దృష్ట్యా ఏ పార్టీలోగాని, సంఘంలోగానీ సభ్యుడు కాకపోయినా 1వజా పార్టీలక్షు, (వజా సంఘాలకు మద్ధతు (పకటిస్తూనే ఉన్నాడు. (వజాస్వామ్య విలువలకు, పొరహక్కులకు భంగం కలిగినప్పుడల్దా పోరాటాల ఆ(గభాగాన నిలబడి తన (నజ్వలిత కంఠాన్ని విష్పుతూనే ఉన్నాడు, ఇట్సవంటి వ్యక్తి కవిత్వాన్ని వరిశీలించే టవ్వుడు ఆయన స్వభొవాన్నీ, ఆనాటి పరిస్థితుల్ని సమన్వయించుకోకతప్పదు,
కాళోజీ కవి త్వం
రచనలు = పరిచయం :
కాళోజీ పేరు వినగానే మొదట గుర్తు కొచ్చేది “నాగాడవ”. ఫైకి ఇది కాళోజీ గొడవగానే కనిపించినా (ప్రజలందరి గొడవగా వర్యవ సిస్తుంది. *ఇది కవి గొడవగ్గానె అనిపించినప్పటికీ చదివిన వారికి తమ గొడవగానే అర్ధమౌతుంది”.1 అన్న ్రీఫ్రీ మాట జనం మాటగా స్టిరవడి పోయింది.
కాళోజీ దాదాపు 8000 దాకా కవితల్ని రాళాడు. అవి వది సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. వీటిలో వది అనుజాద కవితలు కూడా
12-1-58 న ఛ్రీఫ్రీ చేసిన [వసంగ భాగం.
- నా గొడవ తొలిసారిగా 1858 జనవరిలో అచ్చైంది. అదే సంవత్సరం డిసంబర్‌లో రెండో ము[దణ పొందడం ఏశేషం. మళ్ళీ పధ్నాలుగేళ్ళ తర్వాత అంటే 1967 లో మూడోసారి వెలువడింది. 1866, 6 సంవత్స రాలల్లో కాళోజీ నిరంతరం రాస్తున్న కవితలు అరు సంపుటాజుగా వచ్చాయి. పరాభవ వసంతం - పరాభవ (గీష్మం _ పరాభవ వర్షం ల వరాభవళరత్తు-పరాభవ పామంతం-వరాభవ శిశిరం-197?7 లో యువ భారతిపారు కాళోజీ కవితా ఇఖండికల్ని ఏర్చి, కూర్చి “నా గొడవ” పేరుతో ఓ ప్పస్తకం అచ్చువేళాడు. అత్రైయిక పరిస్థితి రోజుల్ని [వతివించిస్తూ రాసిన కవితల్లో ఏలూరు సం(క్రాంతి మిితులు నా గొడవ “19075.77ను అచ్చువేశారు. ఇవేగాక (వత్యేక తెలంగాణోద్యమల నాది (వతిస్పందనలో కూడా కాకోజీకవితలు వెలువడ్డాయి. 19ఉఏలో: భారతీయ నావికులు జరిపిన తిరుగుబాటును (ప్రతిఫలింపజేస్తూ “పార్థివ
ఫ్ర్‌లి కాకోజీ కవిత్వం ఉన్నాయి.! అన్నట్టు కాకోజీ కథానికలు కూడా రచించినాడు. ఇంగ్రీషు, మరాఠీ, భాషల్టోని కథానికలకు అనువాదాలు చేళాడు.5 మరాఠీ సాహిత్యాన్ని గురించి, సాహిత్యానికి _ జీవితానికి సంబంధించి మౌలిక మైన వ్యాసాలు [వకటించాడు.! కాళోజీ అవ్పుడవ్వడు పుస్తకాలకు వ్యయం” కవితా సంకలనం వెలువడింది. 1068లో భారత్‌ _ చైనా యుద్ధాన్ని (వతిలింపజేస్తూ జయం భారతదేశానిదే అంటూ *“రుది విజయం-మనది నిజం” అనే కవితా సంకలనం కూడా వచ్చింది.
శ. కాళోజీ అనువాద కవితలు.1. అ(శ్రువులు-సానే గురూజీ మరాఠీ కవితకు ఆనువాదం ౩. పురిటి పాప-బెంగాలీ కవితకు అనువాదం, $ి. కలం - క్రి హరీందనాథ్‌ ఛటోపాధ్యాయ ఇంగ్రీమ కవితకు అనువాదం. క. అవారా కుక్కలు _ ఖైజ్‌ అహమ్మద్‌ వెజ్‌ (వాసీన ఉర్దూ కవితకు ఆనువాదం 5. తెరచాటు బాగోతం _- రఘునందన సహాయ్‌ (ఫరాభ్‌) (వాసిన ఉర్జూ కవితకు అనువాదం క. నెత్తురు వరద-వైజ్‌ అహమ్మద్‌ ఛెజ్‌ (వాసిన ఉర్దూ కవితకు అనువాదం. '. సంభావణ-కోమారోలాంగ్‌ ఇంగ్లీషులో (వాసిన “జీన కిస్టోవ్‌” నవలలో _“(గాండ్‌డ్యూక్‌ "కు శ్రీస్టోవోకు మధ్య జరిగిన సంభాషణను అనుకరిస్తూ (వ్రాసిన గేయం.
ఈ. కథానికలు 1. విభూతి (లేక) ఫేస్‌ పొడర్‌ - 1940.
2, మనమే నయం _ 1940.
క్‌ లి లంకా పునరుద్ధ రణం - 19048.
.... శీఠానువాదాలు 1. “అపోహ” _ ఇంగ్లీమ కథానికకు అనువాదం.
- జాజితీగ _ ఆచార్య గోరేగారి మహారాష్ట్ర కథానికకు ఆనువాదం.
ర. వ్యాసాలు 1. మహారాష్రలో జనపద సా స
ష్ట్ర జనపద హి్‌త్యం (వంతి 1955). ౨. భారతీయ సాహిత్యాలు - మరాఠీ [సవంతి - 19055. 8. సమాజ పూర్వరంగాలలోకి కవి (ప్రవేశం - జనధర్మ 12 వ సంపుటం. శ జీవితం - సాహిత్యం - రచన - 1970. ళ్‌, మాడపాటి తాతయ్య. మాడపాటి శతజయంతి సంచిక_ ర
కాళోజీ కవిత్వం ర్త
(వాసిన పీఠికలు ఆయన బుద్ధి నైశిత్యానికి నికషోవలంగా ఉన్నాయి.”
అంతేగాక కాళోజీ [బెయిల్స్‌ ఫర్జు 1981 లో (వాసిన “*ంబెల్‌
ఇండియా”ను *నా భారతదేశ య్యాతగా” 184] లో అనువదించాడు. ఖలీల్‌ జీ బాన్‌ “పాఫేట్‌కు 1068 లో కాళోజీ *జీవనగితొ పేరుతో చేసిన అనువాదం ఎంతో (వసిద్ధి కెక్కింది. విలువైన కొన్ని అనువాద
[(గంథాలు ఇవ్వటివరకూ అలభ్యంగా ఉన్నాయి.!,
కాశోజీ చిన్నప్పుడు మడికొండలో తంగడిగారివద్ద, వానమామలై. వెంకటాచార్యుల వద్ద చదువుకున్నాడు. అంతేగాక, సు్యవసిద్ధ కవీ, వండితుడూ ఆయిన వల్హా దుర్గయ్యగారు, [వక్యాత కవి అయిన వాన మామలై వరదాచార్యులవారు సహాధ్యాయులు కావడంవల్ల కొశోజీకి కొంత
"7... పీఠికలు 1. ఆత్మవేదన గురించి నా గొడవ - 1957. (పొట్టపల్లి
రామారావు ఆత్మ వేదనకు).
వి అభి(పాయం = 1962 (చిట్టిమళ్లె శంకరయ్య (వ్రాసిన ముత్యాల సరాలు = మహాకవి గురజాడ అన్న (గంథానిక్సి,
& ఆక్వార్‌ - 1965 (వట్టి కోట ఆళ్వారు స్వామిగారు (వాసిన “గంగు” నవలకు).
- ఘుమ ఘుమ - 1988 కల్వల మనోహరరాన్న (వాసిన “క్షణం పూసిన పూవు” అనే కథకు.
ర్‌. స్వాగతం = 195 (టె. బాలరాజుగారి “వెలుగు రేఖలు” అనే కవితా సంపుటికి ఇది కాళోజీ షష్టిపూర్తి కానుకగా నమర్చించబడింది).
ఈ. మహారాన్ట్ర రచయిత. *సానె. గురూజీ భారతీయ సంస్కృతిని ఏ. సి. వడ్కేగారి 'అంజలి' నవలను, “థాట్స్‌ - ఆఫ్‌ మార్కెన్‌ ఆరేలియన్‌” అనే ఆంగ్ల (గ్రంథాన్ని *వినోవా బాశేవిబార్‌' అనే హింది రచనలను కాకోజీ తెలుగులోకి అనువదించాడు.
ళ్‌ కాకోజీ కవిత్వం సాహిత్య వాతావరణం ఏర్పడింది. తరువాతి కాలంతో అనేక మంది కవివండితులతో సాన్నిహిత్యం ఏర్పడింది. దానికి తోడు తెలుగు, ఉర్దూ, మరాఠీ భాషలతో పరిచయం ఉండటంవల్ద ఆయా భాషల వతతికలను అనవరతంగా చదువసాగాడు. సంఘటనల వట్ట ఆవేశం కల్గినప్పుడల్హా చిట్టి, పొట్టి కథానికలను, కవితలను అల్హసాగాడు. దీనికి తోడు కాళోజీ మేనమామ గారైన వండిత సర్జేవ్‌కాస్రిగారితో కలిసి ఆర్యసమాజ కార్య (కమాల్లో పాల్గొనడంవల్డ [వజాజీవన దుస్థితిని, నిజాం నిరంకుశ ఫౌలనను అవగతం చేసుకొన్నాడు. నిజాం పాలనలో పౌరహక్కుల కోసం ఆంధ్ర మహాసభ చేవళ్షే కార్యకలాపాల్లో చురుకైన కార్యకర్తగా పాల్గొన్నాడు. భారత స్వాతంత్య సముపార్దన కోసం గాంధీగారు అభివృద్ధి చేసిన ఆలోచనా విధానం ఆయనకు నచ్చింది. ఆ విధంగా సాహిత్యాభిరుచికి సామాజికావగాహన తోడై ౦ది.
1981 1పాంతంలో కాళోజీకి గార్జపాటి రాఘవరెడ్డిగారితో కల్గిన సౌహచర్యంవల్ట _ కవితారచనకు (పేరణ కల్గింది. 'రాఘవరెడ్డిగారే కవికా రచనకు సంబంధించిన యతి, ప్రాసల (పయోగ విధానాల్ని గూర్చి మాత్రా, ఛందస్సుల నడకలను గూర్చి నేర్పాడు. నిరంతర అభ్యాసంతో తన కవితా రచనకు ఒరవడి దిద్దుకొన్నాడు కాళోజి. ఆనందమో, ఆవేదనో కలిగినప ఎాడల్ల్హా వచ్చిన భావాలను కవితా రూవ్రంలో వ్యక్తం చేశాడు. కవిగా కిరి గడించుకోవాలన్న కండూతి
రి ఆనందమో, ఆవేదనో కల్గినప్పుడు వచ్చిన భావాన్ని వెలిబుచ్చడం జరిగింది. ఆది ఇతరులకు కాకున్నా, వెలిబుచ్చిన వానికి బాగొనచ్చింది. ఇతరులకు కూడా నచ్చితే విశేషం. ఈ వికేషధర్మం కైతకు మాతం ఆధారం కాదు. దానికి మూల .44464 4426464444, += అందుకే శక్తిని జెట్టి పాషాక్కారం, బావానుగుణ్యం రూపం.
(1958లో వెలువడ్డ “నాగొడవ” మొదటి ము[దణకు కాళొజీ పిఠిక నుండి).
కాళోజీ కవిత్వం ర్‌5్‌ కాళోజీకి లేదు. సమకాలీన రాజకీయ వ్యవస్థ వట్ట [వజలను చైతన్య వంతం చేయడానికి తాను చేసే ఉవన్యాసాలకం టే కవితలే శ క్రివంతంగా ఉపయోగపడతాయని కవిత్వానికి ఉండే చైతన్యళక్తిని గుర్తించి కవితా రచన సాగించాడు. (పజలను కదిలించడానికి తన కవితలను భావస్ఫోర కంగా, జనాకర్షణీయంగా చదివాడు. ఆ రకంగా జనవై తన్య [పయోజ నాన్ని ఈడేర్చే ఉవన్యాసానికి (నత్యామ్నాయంగా కవితా రచనను తీర్చి దిద్దుకున్నాడు. కవి సమ్మేళనాలను అందుకే వాడుకున్నాడు కాళోజీ. నిజాం నిరంకుళ పరిపాలనకు [వజలు విసిగి, [బళుకు చితికి ఎదురుతిరుగుతున్న రోజుల్లో కాళోజీ కవిగా *నా గొడవిను (పకటిస్తూ తలెత్తాడు. అనాటి సంఘర్షణాత్మకమైన సంక్షిష్ట తెలంగాణా సామాజిక జీవితంలో భాగంగా ఉంటూ పౌరహక్కులకు ఏ స్థాయిలో భంగం కలిగినా [వతిఘటించ సాగాడు. .బాధితులను చూచి సున్నిత మానవీయ హృదయంతో కన్నీరు కారుస్తూ చలించిపో సాగాడు. ఆ చలనతరంగాలే కవితలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఆ అవేదన ఆయన కవితాత్మయె జీవిత మంతా ఒక కవిత్వోద్యమం అయ్యింది. కాబక్రే కాకోజీ కవితకు [వజా- హృదయ పీఠిక లభించిందంటాడు దాశరథి.10 కాళోజీ *నా గొడవిను. గూర్చి నడుస్తున్న చరితకు “2001508 0౮౨౫౫6౧౯12" అన్నాడు,11 నిజమే, కాళోజీ కవిత్వం సమకాలీన సామాజిక చర్మితకు గచ్చద్వా్యా ఖ్యానం. అందుకే కాళోజీ కవితను గూర్చి డా॥ ముకురాల రామిరెడ్డిగారు “క్రాకోజీ చెబుతూవస్తున్న కథ కాలం వసవిస్తున్న వ్యథ” అంటాడు.!8 10. 1967లో వెలువడ్డ “నాగొడవొ మొదటి సంపుటం మూడో ము[దణకు దాశరథి (వాసిన పీరిక. 11. _ కాళోజీతో ముథాముఖి. 1వ కాకోజీ షష్టిపూ రి అభినందన సంచిక (హై(ద్రావాద్‌) లో “(వజాస్వామ్య కవి” అనే డా॥ ముకురాల రామిరెడ్డి గారి వ్యాసం, పుటం *.. 14,
క6ి కాళోజీ కవిత్వం కవితాదృక్పుథం :
ఏ కవి ఆయినా తన కవిత్వం గురించి ఎక్కడో అక్కడ, ఏదో రూవంలో చెప్పకోవడం కనిపిస్తుంది. అవి కవిత్వంపైన అతని అభి [ప్రాయాల్ని, కవిత్వంద్వారా ఆతడు ఆశించే ప్రయోజనాన్ని, ధ్యేయాన్ని వ్య క్తవరుస్తాయి. కాళోజీ కూడా తన కవిత్వాంశములను, సారస్వత ధ్యేయాలను కొన్ని కవితల్లో వ్యక్తం చేశాడు. కాళోజీ కవితల్ని పరిశీ చించడానికి ఈ అభ్మిపాయాలు తవ్పకుండా తోడ్పడతాయి.
కాళోజీ తన కవితా స్వభావాన్ని గురించి *నా గొడవి అనే కవితలో స్పష్టంగా చెప్పాడు. '“గొడవికు ఆపద, దుఃఖం, బాధ, పీడ, అల్టరి అనే అర్థాలున్నాయి. ఇవన్నీ సమాజంలో ఉన్నాయి. నిత్యజీవిత
సక్యాలతో, జనచై తన్యంతో, డొంకతిరుగుళ్ళు ముసుగులూ లేకుండా రాజీపడక సాగే ప్రవాహం 'నా గొడవి. ఇది కాళోజీ కవితా నైసర్గిక చీతీ, కాళ్ళో్రీ కవిత్వం పైకి గొడవగానే కనిపిస్తుంది. నిజానికది అందరి వెళ. సాహసం దాని జీవగుణం. కోమలంగా ఉండాలనే వట్టుదల ఏమీ లేదు, స్వపరఖేదం లేకుండా సమభావంతో ఉవ్వెత్తున ఉబికివచ్చేది. కొళోజీ గొడవకు (శ్రోతను ఆకర్షించే శక్తి ఉన్నది. తన కవిత్వంలోని గుణాలను దాన్ని చూడవలసిన దృష్టిని కాశోజీ చెప్పక చెప్తున్నాడు. అన్గా గొడవనునది కాళోజీ అనునది నా గొడవనునది వాగుడు అనసిపించునది వాస్తవముగ వాగుడిది శివనికావనణనినాననాాయినిలి వా కాకు కా వ రూ నిని ననన నిన ననన ననిన ననన. 18 థ్రీ సూర్యారాయాం[ధ నిఘంటువు -ద్వితీయ సంపుటం = పుట 716.
కాళోట్తీ కవిత్వం ర కాలమునకే కాదు మవి కాలునకును ఏనాడును “జీ అనని 'కలేజా'తో కాళోజీ అనునది నా గొడవనునది 'నఖరాలు లేనట్టిది నాజూరకుది కానట్టిది నా గొడవనునది అషరాల జీవనది నానా భావన నది సీనా భావన లేనిది మన భావన నది సమ భావన నది సమ రసభావన నది ఎదచించుక పారునది ఎదలందున చేరునది ఎందరాగబట్టినను ఎక్కి ఎక్కి వచ్చునది (వతి ఒక్కడు ఓవలేక లోలోపల వడ్చునది నా గొడవ అనునది కాళోజీ అనునది”16
కక కాళోజీ కవిత్వం కవిత్వం వట్ట కాళోజీకి నిశ్చితాభ్మిపాయాలున్నాయి. కవి అయిన వాడికి ఛందక్శాస్త్రం కుజ్ణంగా తెలియాలనీ, వ్యాకరణంలో డొక్కశుద్ధి ఉండాలనీ పండితలోకం భావిస్తుంది. కవిత్వానికి మూలధాతువు భావనా శక్తి లేదా భావావేశం. దీని తర్వాతే మిగిలినవన్నీ. కవి సృష్టిని వ్యాక శించాలి వ్యాకరణం, _పయోగశరణంగా ఉండాలి వ్యాకరణం. అది శాసనం కాదు. అనుభవంలోంచి,' జీవితంలోంచి పుట్టిన పయోగాలే కాళోజ్దీక్ర ఇష్టం, వాటిని కవిత్వా (ద్రవ్యాల కొలమానాల్తో (అలంకారాలు, యతులు, 'పాసలు, యాసలు, శ్లేషలు) కొలవరాదంటాడు. అట్టా కొలచే వాళ్ళను విసుక్కుంటాడు. “వ్యాకరణ సూత్రాలు పెట్టితే భట్టి కాదెప్పుడు కై తపాకం గట్టి “అప్పుడప్పుడు వేమన్నదే అయినది మీ అవ్వకవీయం, కౌముది సరస్వతీ భక్తుల్చారా! (బహ్మనే వెక్కిరిసారా[”15 కవిత్వం స్వార్థవరత్వానిక్రీ, ధన సంపాదనకీ, పాండిత్యం (వదర్శనక్షి సాధనం కారాదు. అంతే కాకుండా కాళోజీ కవిత్వమనేది ఎదమెదడుల కలయికతో బుద్ధి హృదయాల సంగమంతో జనించా అంటాడు. అటువంటి కవిత మా[తమే కలకాలం నిలబడుతుం దంటాడు.
- ఎద మెదడుల కలయికతో వదం పదం ఖదం (తొక్క ఆవేశం, ఆలోచన
కాళోజీ కవిత్వుం ర్‌ం
అద్వైత స్థాయి వెలయ
కె తేర్పడు, కలివెలువడు
కలకాలము భువి నిలబడు”16
ఆలోచన లేకుంటే జనం [బతుకు బండ బారుతుంది. ఆలోచన
సంజీవిని వంటిది. జనానికి ఆహారం పునాదియైతే భావుకత శిఖరం, పరమావధి అంటూ కవిత్వ విశిష్టళనూ, (పయోజనాన్ని పేర్కొంటూ *'భావుకతి అనే కవితను ఠచించాడు.
“జగత్తు జనానికి, గుండెకు, నాడికి
కండకు, కంటికి
ఆహారం ఆదీ పునాది
భావుకత శిఖరం, వరమావధి”1? వేదనావిష్కరణమే ఉతమ కవిత. ఆదికవి వాల్మీకి హృదయ వేదనే శోక్రమై, క్లోకంగా వెలువడింది. కవి హృదయ శబలత కవిత్వంలో రూపు కట్టాలి. అదే కవిత్వానికి గీటురాయి. హృదయ భారాన్ని వ్యక్తం చెయ్యటమే కవిత్వా ధర్మంగా థావిస్తాడు కాశోజీ.
ఉఅవ్రద్రమ్సఖృముల చి్మితితమగు
ఎద బరువే అమర కవిత
రక్కసి బులుపుల తీర్చెడి
రచన కాగితాల చేటు*18 16. పరాథవ వర్షం _పేజీ-? 17. పరాభవ వర్షం = పేజీ. 19 15. వరాభవ హేమంతం - పేజీ ల్లి!
60 కాళోజీ కవిత్వం
సీవు కూర్చిన మాట సూటిగ
సివు పొడిన పాట దీటుగ
సీ వెతలు మలిచిన కతను చెప్పినదా?
సీ మనసు యెరిగిన చిక్కు విప్పినదా?” 19
ఆవేశం వస్తుగతం కాదు, హృదయ గతం. సన్నివేశమనేది కవి
హృదయావేశానికి హేతువు అవుతుంది. కాని, ఆవేశం సన్నివేశనిష్టం కాదు. కవి అవేశమే స్వీకృత వస్తువును ఉత్తేజమొనర్చి జనచై తన్యం కలిగించడమే కళ ఆంటాడు కాళోజీ.
“స్యన్ని వేళానికి ఆవేశం నాస్తి
సన్నివేశానికి ఆవేశం జతచేసి
సామాజికునకు ఉత్తేజం
రేక త్తించే గారడి కళ”£0 కాళోజీకి కవిత్వం పట్టి కొన్ని నిర్దిష్టమెన అభి[ప్రాయాలున్నాయి. సాహిత్యలోకంలో చెలామణిలో ఉన్న అభిప్రాయాలతో ఆయనకు సయోధ్య లేదు, రాజీవడడు. కవులు తమ కవిత్వాన్ని పాండిత్య (పదర్శ నకు, అవకాళవాదానికి వాడుకొంటే కాళోజీ సహించలేడు. ప్రజా తై తన్యమే రచనా వరమార్థమంటాడు. అవకాళాలక్షై ఆరాటవడే కవులను గబ్బిలాలతోను, యోగ్యతలేకున్నా పొగ డలను పొందే పాలకులను మిణుగురులతోనూ పోల్చి విమర్శిస్తాడు.
అవ్పుహుంధతలో మహాంధాలకు మహానందము
మహాం[ధ్రలో మవాకవులకు మంచి గడియలు 19. ఫరాభవ వర్షం - పేజీ - 19 20. నా గొడవ 1905-77 - పేజీ - 65
కాశోజీ కవిత్వం 61
మహాంధతలో మహాంధాలకు
మిణుగురు పురుగులు మెరయు సూర్యులు
మహాం[ధంలో మహాకవులకు
మం్మతులందరు మహాప్పరుషులు
మహాం[ధంలో మవాకవులకు
మేత కనువుగ కూత మారును
రోటి కనువుగ పాట మారును
చోటు కనువుగ మాట మారును
నెలవు కనువుగ చెలిమి మారును
మహాం[ధ్రంలో మహాకవులకు
వ్యష్టి వైభవ “ఇష్టి' యిష్టము
మబ్బు వెలుతురు, డబ్బు దైవము
పొగడువారలె తగినవారలు
నేతివీరలు నీతి గురువులు”!
వేమన్న కూడా ఇలాగే (పతిస్పందించాడు. కవులకు ఆత్మాథి
మానం, ఆత్మగౌరవం అవసరమని వేమన్న ఉద్చోధించాడు. అర్హతలేని అంకితాలు అమ్మకాలో సమానం, ఆత్మవిశ్వాసం లేక అధికారానికీ, డబ్బుకి అమ్ముడుపోయే కవులున్నంతకాలం ఆ జోధకు విలువ వుంది.
తోటకూరకై న దొగ్గలికై నను
తవిటికైన తవిటికుడుముకైన 21. నా గొడవ - పరాభవ హేమంత, పుటల-15,16,
65 కాళోజీ కవిత్వం కావ్ధములను చెప్పు గండ్యాలు ఘనమైరి విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.22 రవి గాంచని చోట కవి గాంచునుఃు అంటే కవి కళ్ళు అంత నిశితమైనవని అర్థం, కవి (తిన్మేతుడే కాదు ఒకరకంగా బహ్వకకూడాను. కానీ ఇన్పటి కవులు ఏకాక్షులుగా ఉంటున్నారనీ, ఆ అక్షి ఏ పవాన్నీ చూడక, దాని చూపెవ్పుడూ తన స్వార్ధంవై పే నిలుస్తుందంటాడు కాకోజీ, ఈ విషయాన్ని కలం పాళీ ఆకారాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని “కన్నాక్కటి నాలుకలు రెండు” అనే పదచ్చితాలో చమత్కరించాడు. “మన కల్రానికి క న్నొక గ్రాటి కలవు నాలుకలు ర0డు పడుప్పు కూడు మజామెండు గుటగుట మేసేటవ్పుడు లొటకలు వేసేటప్పుడు ఉన్న కన్ను కూడ సున్న జా్యగత! జాగ్రత్త! అన్నా”జి ఇక్కడ వ్య క్రిత్వానికి తిలోదకాలిచ్చి తినే కూడును కాళన్న హోశ్రన్నలా వడుపుకూడుతో పోల్చి నిరసించాడు. 88 పరాభవ వర్షం - పుట 48, తళ “ఇమ్మను జేశ్వరాధములకిచ్చి పురంబులు వాహనంబులున్‌ సొమ్ములు (గొన్ని పుచ్చుకొని సొక్కి శరీరము బాసికాలుచే సమ్మెట వాటులంబడక సమ్మతి శ్రీవారి కిచ్చి చెప్పె సీ బమ్మెర ఫోఠర్రాజొకడు భాగవతంబు జగ, ద్ధితంబుగన్‌ 19 ఫ్రీ మదాం[ధ మహాభాగ వతము- [పథమస్క_ంధం-పుట క
కాశోజీ కవిత్వం 68 కృ్యతిమమైన శబ్ద చమత్కా-రాలకు కవితా (నయోజనాన్ని బలి
చేసే 'పూటగడుచు. గారడీని కాళోజీ సహించలేడు. మహాకవైనా, మామూలు కవైనా మానవతాదృష్టితో కవిత్వం చెప్పాలని కాశోజీ ఆళి.
“క్రబ్రం గ్లారడ్తి కైతల
వల లలకు
నడి
మాట మాటు వైనాల
వేటాడకు
గాలాన్ని దాచెడి ఎర
గా మారకు
మహా కవివి పూట గడుచు
మాటాడకు
దేహమ్మును మరిచి వరుల
దేహి అనకు
మానవతకు రాణించెడి
మాట చెవ్చు”కి5
జీవితాచరణకు కవిత్వరచనకు మధ్య [వపత్యక్ష సంబంధం లేని
రాతలను తేలికైన బాతాలుగా కొట్టి పారేస్తాడు కాళోజీ. ఇటువంటి వారే అనుభవం లేకుండా విప్ణవం, కాంతి, శాంతి అంటూ ఘ్యోషన్‌ మాటలు వాడుతుంటారు. ౨5. నాగౌడవ - 18/5. 77 పుట _ 58
గీ కాశోజీ కవిత్వం,
“పరిస్థితుల సాకుతో
సత్యమైన నీ జీవిత రంగంలో
నిత్యం దాసాను దాసుడవై
నానా గడ్డి కరుస్తూ
మోచేతి గంజి గతుకుతూ
బాపూ! బాపూ! అన్నా
మావో! మావో! అన్నా
సర్వోదయ మన్నా
విష్ణవ మన్నా
ోధం, (కోధం అన్నా
శాంతన్నా, (శ్రాంతన్నా
వట్టి తాలుకన్నా
తేలికైన బాతాలు
అయ్యో రాత!
రాతకేం ఏమైనా రాయొచ్చు”26
కవిత్వానికి కవితా (దవ్యాలే కాదు (ఛందస్సు, గుణాలు, రీతులు
వగ్గెరా) దానికి జన జీవనాన్ని పాడేశ క్తి ఉండాలి. పైకి కనిపించే జీవన 'వ్రమాణం కాదు ముఖ్యం. మౌళికంగా అది _బతుకై ఉండాలి. నడక చ్యూతమే కాదు, దానికో లక్ష్యం ఉండాలి. సాహిత్య జీవిత సంబంధాల్ని గూర్చి, సాహిత్య [ప్రయోజనాన్ని గూర్చి ఇది కాళోజీ ఉవాచ :
“నేనిప్పుడు రాస్తున్నది
గుణ గణాల్లో ఏదైనా
గేయం మ్మాతం కాదు బరి నా గొవడ - 1975-77 పుటలు -క5ఉలళళ
కాళోజీ కవిత్వం 685 నేనిప్పుడు గడుపుతున్నది స్దాయి వరిణామాల్లో ఏదైనా (బతుకు మ్మాతం కాదు నా వర్తమాన గమనంలో గతి సౌకర్యం ఎంతున్నా లత్యం మాతం లేదు.2? కాళోజీ నోటిమాటల భాషను ఆదరించే [వజలకవే అయినా ఇప్పుడు చలామణిలో ఉన్న శిష్టవ్యావహారికం అనే మాట కాళోజీకి అంతగా నచ్చినట్టు లేదు... శిష్టత అనేది వ్యవహారానికి ఉన్నవ్పుడే భాషలో శిష్టవ్యాహారికత సాధ్యమంటాడు. *వ్పున్స వ్యవహారానికి లేంది వ్యవహారంచే భాషకెందుకంటా విశిష్టత? నుడువుల వశిష్టుల నడవడికి లేంది వ్యవహారించే భాషకు యాడినుంచొ స్తది విశిష్షఈ”*ి “కవితా వనితా లతా నిర్యాశయో న శోభంతి” అన్నది (ప్రాచీన సూక్తి. కాని, కాళోజీ మొదటిరెండింటిని వేరుగా చూశాడు. లతకు అ్మశయింపు సహజమైన ఆలంబనం. కవిత వనిత తమ (ప్రాపు కోసం ఇతరులను ఆశయిసే వీటి వ్య కిత్యం కోల్పోవలసి వస్తుందం టాడు. కాళోజీ “తలకాయ లేని తనాన్ని” ఒవ్వుకోడు. ఇ”, నా గొడవ 1875 - 7 పుట - 61 వర. పరాభవ శిశిరం - పుట - 15 1ఆ%.5
46 కాళోజీ కవిత్వం
“ఆ్మశిత లత తలెత్తు
ఆ్మశయించిన వనిత తలఎత్ర్తలేదు
ఆశితమై కవిత తావెలయ
కవితల దీయు”29
కాకోజీ కవిత్వ 1పయోజనం [వజలే. (పజల తరపున వాదించే
కవి వకీలు కాళోజీ. కవిత్వం మనిషి కాకుండా పోతున్న మనిషిని మనిషిగా మార్చాలన్నది ఆయన అభిప్రాయం.
“నాకున్నది కోరిక
నాగౌడవ నీకురాసిన ఉత్తరంగా ఉండాలనీ
చదువరులకు కవిత్వంగా ఉండాలని
భావుకులకు మెదడుగా ఉండాలని
మేధావులకు ఎడదగా ఉండాలని
అమాయకులకు ఆపద గుర్తించేదిగా ఉండాలని
విచ్చలవిడి ఆంబోతులకు గుదిబండగా ఉండాలని
మనిషిని, మనిషిగా చేసేదిగా ఉండాలని
నాకున్నది కోరిక్ర80
కవిత్వం బండ్ర కొద్ది రాయాలనేవారి కోవకు చెందడు కాళోజీ.
ఎంత వెప్పైమని కాదు, ఎంత శక్తివంతంగా చెప్పామనేది ముఖ్యం. కవిత్వమనేది కదిలించేదిగా ఉండాలి. కవి కదిలి రాసినవ్వుడే అది సాధ్యం. “డి 510816 ఉ౯00 ౦౯ 10౧6౬ లజ€ల ౧౧౭1౬68 66 11110109 రుటల” అనే మహాకవి 'వైరన్‌” వాక్యాన్ని తీసుకొని కవిత్వ (వయో జనాన్ని గ్వర్రించే చక్కని గేయాన్ని [వాళాడు. నన న. £€. పరాభవ వరం _ పుట-౨0 త0. పరాభవ ౭450 _ పుటలు-10, 11
కాళోజీ కవిత్వం 67 “ఆల్రక్షర్రర్రూవ౦ దాల్చిన ఒకే ఒక్కా సిరాచుక్క లక్ష మెదళ్ళకు కదలిక అన్నాడు బైరన్‌ నిజమేనా అది? మరి నేను ఒలకటోసీిన సిరా సీసల కొద్ది గాదు పీపాల కొద్ది ఏ ఒక్క మెదడు కదలినట్టులేదు మొదట నా మెదడులో ఉంటేగా కదలిక మరోడ్ని కదలించ”8ి! ఈ విధంగా కాకోజీ కవిత్వాశయాలు, అభి్మిపాయాలు (వజోన్ముఖంగా కన్పించడం _కన్చిసుంది. సొమాజిళ సత్యాలు ; కాళోజీ సమాజాన్ని అనేక కోణాల్లో అర్థం చేసుకున్నాడు. సమా జంలోని వై రుధ్యాలను, మానవస్వభావ రీతులను లోతుగా పరిశీలించి [పజల భాషలో శ కిమంతంగా సూక్తుల్వప్రాయంగా చెప్పాడు. మార్క్స్‌ సమాజాన్ని అర్దిక (సాత్తివదికగా రెండు వర్గాలుగా న! ల్‌ న. విభజిసే, కాళోజీ సమాజం రెండు రకాల వ్యక్తుల మధ్య వ్యవస్టీకృతమై ఉన్నదని చెప్పాడు. వారు చతురమతులు, దేబెమొగాలు.. దేబెల కష్టం చతురమతులపాలిటి నై వేద్యమని, చతురుడే సమాజంలో అన్నింటా లి1. నా గొడవ 180/5=/9 - పుట 98
68 కాళోజీ కవిత్వం పెచేయిగా చలామణి అవుతున్నాడని ఛాన్రీయ కంఠంతో చెప్పాడు. ఉన్ఫిల్సం ఆలోచిస్తే కాళోజీ శాస్త్రజ్ఞుడు-కా స్రజ్ఞుడు గర్భితమైవున్నకవి.”98
“కృట్రిలమతులు దేబెమొగాలు
జగతిలో రెండేరండు రకాలు
చతురమతుల విలాసం కొరకు
దేబెల సర్వస్వం ముడిసరకు
శాస్త్రకార్డు శాసనక రలు
జనులకు తాశీకట్టని భర్తలు
చతురునిదే అన్నిట పైచేయి
అతడన్న వగలు కూడ రేయి.”లికి
[వజాస్వామ్యవ్యవస్థలో కూడా 'అసొమ్యి సంఘం కొనసాగుతూ
సామాన్యుడే దోపిడీకి గురి చేయబడుతున్నాడంటాడు.
“* ప్రజాస్వామ్యం గణరాజ్యం
చతురనాయకమ్మన్యుల భోజ్యం
పాలితులపై జరిగే కోషణ
పాలకవర్గం చేసే పోషణ
జనులకు సహింవరాని అన్యాయం
కాంతి భద్రతల కాపొడే న్యాయం”! శల, నా గొడవ (పథమ ముద్రణకు దాశరథి (వాసిన పీరిక నుండి. క 88. నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట 17. తి4. నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట 18.
కాళోజీ కవిత్వం 69 వర్గ సమాజంలో సంపద కొద్దిమంది దగ్గర కేర్మదీక్సృతమై ఉంటుంది. దాని ఎదుట దార్మిద్యం మరో (వక్క నగ్నంగా నిలబడడం జరుగుతుంది. ఈ వైరుధ్యం నిత్యావసరాల విషయంలోనేగాదు సాంఘిక కళాదిరంగాల విషయంలోనూ కనిపిస్తుంది. ఈ వర్గ స్వభావాన్ని “వ్యత్యాసాలు” అనే కవితలో చక్క-గా విశ్లేషించాడు. వడ “అన్నపురాసులు -ఒకచోట ఆకలిమంటలు ఒకచోట కమ్మని చకిలా లొకచోట గట్టి దౌడ లింకాక చోట కళా[వదర్శన మొకచోట కళారాధకులు ఒక చోట పె తనమంతింకొకచోట సత్తువయంతింకొకచోట అనుభవమంతా ఒక చోట అధికారంబది ఒక చోటొ5 కలిమిలేముల తేడాతో నడిచే ఈ లోకంలో కలవానిమాట క శ్రైనా చెల్టుబాటు అవుతుంది. లేమివానిమీద లీనిలోవము నెట్టబడి అన్యాయానికి గురి చేయబడుతున్న లోకం స్ధితి ఇది అంటాడు.
- ఆజ్రవ్రివ్సిల్రేములచేత వెలయుగాదె లోకము మంచి చెడ్డ జంట పేర్ణ మాయలోకము
- నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట
"70 కాశోజీ కవిత్వం
కలిమి గల్టువాని తవ్పుగనక లోకము
వాని కెపుడు (బ్రహ్మరథము వట్టు లోకము
పేదఫైన లేని తవృబెట్టి లోకము
ఎచట నెత్తిగొట్టీ నిల్వనీదు లోకము”98
అనాదిగా “సర్వేజనా స్పుఖినోభవంతు” అన్న నినాదం వినవ
స్తున్నా చతురమతులు [వవపంచ సముద్రంలో (_ప్రజామంథరం చుట్టు వథకాల పాముల చుట్టి స్వార్ధామృత సిద్ధికొర కే మథనం జరిపారంటాడు
“స్వార్థామృత సిదికొరకు
ఖై ఛి
1పపంచ సము్శుదం మధ్య
(వజా మంథరం చుట్టు
పథకాల పాము చుట్టి
మథనం చేయుచునుందురు
అప్పుడు-ఇప్పుడు-ఎప్పుడు
ఒకే ఒక్క [ప్రవంచ నినాదం
ఒక్కొ-క్కనిదొక్కొాక్క- (నపంచం
“సర్వేజనా స్పుఖినోభవంతు' లక్ష్యం
స్వార్థం, స్పర్థ, ఈర్ష్యలు [(పత్యషం”౨?
శేటి దీపావి వెలుగుల్లో కూడా కాళోజీ దోపిడీ వ్యవస్థను
చ్యేత్రిందాడు,
“*జ్రరి వైాలుపలనున్న పూరిగుడి సెల దూరి
లోని చీకటి బాపలేని దీపాలు శ+8. నా గొడవ. మొదటి సంపుటం - పుటి 87... పైదే- పుట 60
కాళోజీ కవిత్వం ళ్‌
దోచి దాచినదెంతొ దుర్భాగ్యులకు జూవ
ధనపూజ చేయించు ధర్మదీపొలు
రక్కసుని చావుచే రంజిల్లే జగమంచు
కోటి వెల్లులు చాటె నాటి దీపాలు
రక్క_సుల వాధింవ రక్షయే లేదంచు
కోటి రితుల చెప్పు నేటి దిపాలు”ీి!
సమాజంలో నీతి, న్యాయం, ధర్మం నశించి ఆరిషడ్వర్గమే
పరిపాలన చేస్తుంటే | పజలు దేబిలవలె చూస్తూ 'మాదేమి పోతున్నది ఆని _వదర్శించే నిర్హిప్త ధోరణిని నిరసించాడు.
ఎవరిదేమి పోతున్నది?
ఎవరి కేమి వస్తున్నది?
పగబూనిన షడ్వర్లం
పరిపాలన చేస్తున్నది.
గుండాగిరి దాదాగిరి
కోదండము చేతబట్టి
దగాకోరు దుండగిళ్ళు
దర్డాతో ఉన్నప్పుడు
ఖలునే అధినేత, ముఠా
బలునే తమ (పియతముగా
మెచ్చి ఎన్ని ఏరి కోరు
(ముచ్చులు 'హెచ్చైనప్పుడు ఫై. నా గొడవ ముదటి సంపుటం. పుట10 =
ఇ కాళోజీ క విత్వం మానమన్న దుంపేగద హోని భయము, భంగపాటు కష్టారితముంటేగద కష్టమూయెనన్న చింత. లూటీ సొమ్మును మన మేరేటుకు అమ్మితేమి దొంగ నాణెమునక్సు బదులు దొరికినదంతయు ధనమే ॥ఎవరిదేమి॥99 (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఏది జరిగినా అది 1వజల సంబంధిగానే కొవించాలంటాడు, “మనకేమని అనరాదు మనది కానిదేమున్నది దేశము దేశీయులదే దేశీయలమన్న మనమే””1౪ సమాజాన్ని నిశితంగా అధ్యయనం చేసిన కాళోజీ సంఘజీవి ఆర్బ్య మాన్య్యన్సి స్వభావాన్ని కూడా లోతుగానే చూశాడు. మాంధాతల శారంసుండి కూడా మూనవ స్వభావంలో మార్పు కనిపించలేదు కాళోజీకి. నాగరికత, పరిణామ కమంలో సామాజిక అవసరాలు మారినా మానవ య. టై [ మాలో చెప్పుకోదగ్గ మార్పు రాలేదంటాడు. వి త్రపద్ధితో కూడిన ్రా గి మ్‌న్వ్య వ్యవహారం నెలకొనలేదంటాడు. త నా గొడ్ల పాభవ్శగ్రిష్మం _పుంలు €, 38 త్తీగ్గి నాగ్య్వో వాభవ వర్షం = పుట లకి
"కాళోజీ కవిత్వం 78
“*సవంచ చర్మిత సాంతము
(వకటించు నొక్క విషయము
మాంధాతలనాటినుండి
మార్పులేదు ఈ జగాన
శల్యరాజు సారథ్యము
కౌారవపతి కౌగిలింత
పూతనసతిపోతపాలు
కంసుమామ గారవంబు
పై మెరుగులులోమరుగులు
విషపునవ్వు వెక్కిరింత
దొంగనవ్వు దొంగేడుపు
ముసుగుల్లో గుసగుసలు ”41
“వ్యక్రమార్ల్ష వర్తనల [వవంచము
స్మకమ బోధలు సలుపు [వవంచము
నీతిరహితమెై నెగడు [వవంచము
నీతి నియమముల నేర్పు (పపంచము”43
మానవుని మనస్సు జాతి, రికి, దెశం, వెషం మొదలైన స్వీయ
ావాల సంకెళ్ళలో కుంచించుకుపోయి సాటిమనిషిని మనిషిగా గు ర్రించి గౌరవించలేనంతగా కుళ్ళిపోయిందంటాడు.
“*వూానవృని మానవుడు మానవుని మాదిరిగా
మన్ని ంచలేనంత మలినమైనాది “ఊఉ1, నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పట 59 ఉలవ, పెదే. పుటక్‌
గొ కాకోజీ కవిత్వం- మానవుని హృదయంబు మలినమైనాది జాతియని రీతియని దేశమని వేషమని విషము (గక్కే వింత బిసగ మారినది మానవుని హృదయంబు మలినమైనాది”*8 “లంచాలు మంచాలు లాంఛనాలు కంచాలు మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు నేతిలోని కంపు నూనెలోని మడ్డి కూరలోని గడ్డి పాలలోని నీళ్ళు మనిషిలోని కుచ్ళు మారురూపాలు”44 అందుకే నాగరికతా పరిణామక్రమంలో మానవ అవసరాలు. మారాయే కానీ మానవుని మన స్తత్వంలో మార్పు రాలేదంటాడు. “*ఏడ్సు మారినా ఈడు ముదిరినా ఏమి మారినది ఈ లోకంలో? రాయి రువ్వినా రాకెట్టు విసరినా గిటనివానిని కొటుటకే గద! ట్‌ టె ఆకు కట్టినా కోక చుట్టినా తోచినకాడికి దాచుటకేగద!”45 కూల నొననల వ్యక్తిగత వ్యసనాలు, (వతాలు మొదలైన చాదస్తాలు డా మానవశ్ర్య వికాసానికి అడ్డుగోడలు కట్టాయంటాడు. టర ల. శ వొ గౌడ మ్సైదటి సంపుటం _ పుట 89 శీ ప్రైదే _ పుట 80 శీర్‌ పడే - పుట బిల్ల
కాళోజీ కవిత్వం 75 “పతి చాదస్తం దేవుడే ఏదో ఒక రూవంలో గోకుడే రాముని భక్తుడై న వానుమడు కృష్ణుని ఆనవాలు వట్టడు నన్యం జూసే వవగింపు జర్దా రూపంటో గిట్టును కంపు (తి రంగాన దీనిదే చిక్కు గాయానికి కట్టనీదు వకు హాయి, గోకినాకొద్ది హాయి మంటను లెక్కింవని స్టామి వ్యసనాలు, మహ్మవతాలు వ్య క్రిగత చాదస్తాలు”*8 ఎన్నో వరిష్కారమార్గాలు. నానాయిజొల ద్వారా [వచారం జరుగుతున్నవ్పటికి మానవనై జం మ్మాతం మారటంలేదనీ “తాను మునిగిందే గంగ, తాను మెచ్చిందే రంభ” అన్న పోకడే మనిషిఇజంగా చలామణి అవుతున్న దంటాడు కాళోజీ. తన్సాద్రె నిత్యనూత్న వికసిత జ్లానం మీది “బుద్ధిజాడ్య జనితోన్మాదం” నేనున్నది నిలువదగిన చోటు అటు నిటు పోయినచో లోటు నను దాటిన (భష్టైాబారం 468 నా గొడవ మొదటి సంపుటం = పుట 15.
౯/8 కాళోజి కవిత్వఎ వెనుకపడిన చాదస్తం నా కోపం స్వభావసిద్ధం మీకైనను ఓర్చుండొద్దా? నాకున్నవి అన్నియు వాబవీలు మీకున్నవి వ్యసనాలవి తగవు. నాదంతయు ఇ9-€0-6డే2€6 661౯416 లుం ౯ 296 ౧0 ష౯6సేం? నానా “ఇజాలి అడుగున చూడ “నాయిజం'దే అగువడును జాడ”? అవసరాలను, అవకాశాలనుబట్టి మానవుడు (ప్రదర్శించే ద్వంద్వ వైఖరిని నిరసించాడు కాళోజీ. అవ్పీల్పన్న (వతిచోట విిరవీగుచు అపర హిట్లరౌతాను నే హిట్టరౌతాను తలదన్నువాని కడ తలవంచి దయ యనుచు గాంధినౌతాను నే గాంధినాతాను మంది తప్పులు ఏరి మనసు థాతానింపి వడ్డి కట్టించి వల్లించుతాను నా తప్పులను దాచ నానారకాలై న ధర్మసూతాలతో దడికట్టుతాను”*8 మనుషులు పరస్పరం సహజీవనం గడపలేక (పతి విషయం: తోనూ పోటివడి కాటులాడుకుంటారని మానవుల పోటి స్వభావాన్ని చక్కగా విశ్లేషించి చూపాడు. శ, నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట 28 48, పైదే - పుట 45
కాళోజీ జీవిత రేభయి "7
“చావచింపు-సా్యమాజ్యం
కోడిగుడ్డు-కోహినూరు
పాటిమన్ను జు ప్రాటీనం
బస్సుసీటు _- [బహ్మరథం
ఏదేతేం? ఏదై తేం
పోటీపడి కాటులాడ
ఆఅడవిమనిషి _ ఆచార్యుడు
పసిబాలుడు .. వండుముసలి
బిచ్చగాడు -లచ్చిమగడు
తొత్తుకొడుకు - పె త్రందార్‌
ఎవడైతేం? ఎవడై తేం?
పోటీవడి కాటులాడ్‌
వివణివీథి _ తపోవనం
చాకిరేవు _- కాసనసభ
సానికొంవ _ సాధుమఠం
మూతశాల -_ యాతాస్టలి
ఎచటబెతేం? ఎచటెతేం?
పోటీవడి కాటులాడ”*9
పై వాక్యాలలో ఒకటి సామాన్యం కాగా రెండోది విశేషం.
రెండు విషయాలను జంటగాకూర్చి విషయాలమధ్య ఆగాధమైన వ్యత్యాసం చూపిస్తూ పోటీపడటంలో మాతం మానవుడు సామాన్యుడు గానే ఉన్నాడనే విషయాన్ని సూచిసున్నాడు. *ఈ విశేషణ అచ్చముగా కాళోజీ మ్మాతమే చేయగలడన్నంత సూక్ష్మముగా చేయబడినది.”£9 49; నా'గాడవ మొదటిసంవుటం = పుటలు 78, 74 శ0, నా గాడవ - కాళోజీ (వ్యాసం) సుపసన్నం. (స్రవంతి 1956.
౯ కాళోజీ కవిత్వం మానవ జీవితాన్ని ఇంత నిశితంగా దర్శించి "స్వేచ్చగా, స్పష్టంగా, శ క్రిమంతంగా 1పజలభాషలో చెప్పటం చేతనే. కాళోజీ కవితలు [పజల నాలుకల కెక్కాయి. కనుకనే కాళోజీ వేమన్న వంటి సమాజకవులకు దగ్గరయ్యాడు. స్పర్థలతో, స్వార్ధాలతో కూడిన లోకంలో చెలిమి కలిమిని కోరు
కున్నాడు కాళోజీ. దేవతలెరుగని ఆ దివ్యానుభూతి మానవులమధ్య పండా బని కోరాడు.
ఆవ్ర్యృస్తుతో వనిలేదు వరుసతోడను లేదు
కలిమిలేములు రెండు కలిసి సయ్యాాటాడు
పండితుడు పామరుని పల్కించి మాటాడు
(వతము వ్యసనము కలిసి వల్లించు పాఠాలు
ఎటి వ్యత్యాస మ్మొకించు కడమురాదు
టబ ర!
వంచింప పనిబూని పొంచి యుండుటటబేదు
తీయతీయగ బల్కి. మాయజేయుటలేదు
నచ్చజెప్పుటెగాని రచ్చకీడ్చుటలేదు
సీదినాదను భేదభావమే లేదు
అ ల ఆ అగ ఇళ్ళ అర ఆదు
సంపూర్ణ సహకార సంఘంబు మైటతి
మానవత్వపు మెరుగు మ ర్త్యలోకపు వెలుగు
దేవత లెరుగని దివాన్యుభవము”51
నువ్వు గింజంతయినా స్నేహం లేక 51... నా గొడవ మొధటి సంపుటం - పుటలు 86, 97
"కాళోజీ కవిత్వం "79
నవ్వుతూ 'నేస్తం' అని వలుకరిస్తే
నేను మండే మనసుమీది మూకుడుగా
మొగంపెట్టి ఆలకిస్తే
నువ్వుగింజ వంటి నేస్తం అనే మాట
మాడి మసిగాక మరేమవుతుంది”52
ఈనాటి వ్యవస్థలో సహజీవనం తగ్గిపోతూ స్వార్థజీవనం "పెరుగు
“శున్నందుకు కాళోజీ ఆవేదన పడతాడు.
“ప్పగల్సు కతగలు
ర్యాతికి దోమలు నల్లులు
(వస్తుతం నా సహచరులు
ఇన్నాళ్ళు నా సహచరులు
నన్ను సహించినష్టే
ఈనాటి సహచరుల
నేను సహిస్తున్నాను
మెట్టుకు జీవికి జీవుల
సహవాసం తవ్పదు
సహజీవనం అంటే
కలిసి [బతకడం
కాదు-క సితీర్చుకోవడం "౯9
స్వాతం త్యానంతరం కూడా మానవుని [ప్రవర్తనను పరిశీలించి
అక్షరబద్ధం చేస్తూవచ్చాడు కాళోజి. స్వేచ్చ పేరిట విచ్చలవిడిగా వ్యవహ శల, నా గొడవ 1987/5-./7 - పుట 56. శ8,. పైదే- పుట 50.
80 కాళోజీ కవిత్వం - రించే జనానికి స్వాతం[త్యమంపే స్వైరవిహారంకాదని బాధ్యతను తెలుసు. కొన్న స్వేచ్చనే స్వాతర్యత్యమని గుర్తు చేళాడు. “*స్వాత్రంత్యంబన సఖుడా స్వైరవిహారంబు గాదు స్వైరవిహారుల కతెప్పుడు స్వాతంత్ర్యం బచ్చిరాదు. బాధ్యత ఎరుగని స్వేచ్చ బానిసత్వ అత్షణము బాధ్యత ఎరిగిన స్వేచ్చ స్వాతంత్యపు రక్షణము, నూటికి ఎనుబదియైదు మేటి కాపులుండు పుడమి కూటికి బిచ్చము నెత్తుట లోటెగాదు సిగ్గుచేటు. పనిదొంగలు వరభృతులు (పతి ఐదేండ్ర కొక్కసారి జనాభాలో చేరువారు జాతి ధనము కాజాలరు. విచ్చలవిడి వరనంబు విశృంఖల జీవనంబు సంఘజివితమున ఇపుడు సంతషోభము సంహారము”ళ5! 54, నా గొడవ పరాభవ వసంతము - పుటలు 21, 2౨, 29.
కాళోజీ కవిత్వం తి అనాలోచితవ ర్తనతో ఫ్యాషన్‌ పేరిట విలాస జీవితాన్ని గడిపే యువత అభ్యుదయ నిరోధక వ్యవహారాన్ని, (పభుత్వం యువత వ్యవ హారం పట్ట పదర్శించే నిర్హ క్యవైఖరిని విమర్శించాడు. “మణికట్టులనంటి వెలయు కాలమానపు బిళ్ళలు చూడనైన వీరుబడిని నోచుకోని తిరుగుడులు తిప్పకాయ తిమ్మన్నలు సీతాకోక (ల) చిలుకలు వేళాపైకాయెరుగని కాలాతీత (వతనిష్టులు దేశం లేమిని పెంచెడి దీకతలో అతిదక్షులు అమ్మయో్యో! అభ్యుదయం: అన్నీయిటు యేడ్చుచుండ ఎన్నికతో తృప్పివడుచు కట్టుదిట్టములు జేసుక మెలగునటి సిత్మవజ్జులు బల (౯ సాక్షీభూతులు మం్యతులు అమ్మయ్యో! అభ్యుదయం! !”5ళ జబద్రేం వేషంరా 1బదర్‌। 16 1056 58165 6 ఇంకి కక అన్యాయం, అధర్మం, అసత్యం సహజ స్వభావాలుగా మారిన మానవజీవితంలో సత్యం, న్యాయం, ధర్మం, నీతి అంటూ [వవర్తించే వారు అవివేకులుగా పరిగణింపబడుతున్నా రంటూ మారిన స్వభావాన్ని వివరించాడు "కాలం మారింది కవితలో. నాననా నానన 55. నా గొడవ పరాథవ వర్షం _ పుటలు 28, 29 56. నాగొడవ వరాభవ శరళతు - పుట 2! 62.6
బలి కాళోజీ కవిత్వం
“ఎవనిమాట ఎవడూ నమ్మని కాలంలో
సత్యం చెప్పటమే ఎదుటివాళణ్ణి మోసగించడం
అందరు 1౧80 31646 పోతుంటే
5146 పాటించే వాడే అపఖాతాలకు కారకుడు”5?
దోపిడిని అవినీతిని, అన్యాయాన్ని (వశ్నించలేక మానవులు
రాజీపడే ధోరణికి ఆలవాటువడిన తరువాత మానవ జీవితం చై, తన్య శహితమై స్తబ్దంగా సాగిపోతున్నదంటాడు.
“క్రసామి క త్రిమీద
గడ్డం ఆనించి మేకపోతు
కన్నుమలిగింది
ఎరుకలయ్య చిల్లి మొనమీద
పిట్ట న్నిదపోతున్నది
చదువులయ్య వల్లెవేస్తున్నమాట
గొంతు పెగలకముందే
ఆవులింతలో మటుమాయమైంది
లచ్చికి కూడా వచ్చింది న్మిద
"పెద్దమ్మ అవ్పటికే గుురుపెడుతుంది
అంతా నిద్రపోతున్నారు
యోగానికి సమాధి కుదిరింది
భోగానికి గోరీ జరిగింది వ్‌7. నాగొడవ పరాభవ పామంతం -పుటళ52
కాళోజీ కవిత్వం ఓలి రోగానికి రోగం కుదిరింది (బతుక్కి- చిట్టిచావు మూడింది అంతా న్మిదపోతున్నారు.”*ి జరిగినదంతా చూస్తూ కూర్చోడానికి మానవుడు సాక్షీభూతుడు (దై వం) కాడని మననంచేసి మాట్లాడే శ క్తి మానవునికుందని తెలుపుతూ పరిస్థితులపట్ట చలించమంటాడు. “బ్బర్రిగి వవంతా చూస్తూ ఎరగనట్టు వడివుండగ సాక్షీ భూతుణ్జిగాను సావ్నాత్తు మానవ్పుణ్ణ్జి”59 విశ్వకవి రవీర్యద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌” “ఇల లం మ06 15 ఇల 046 శం 206 ం3రే 18 పేం164 ఏ|8పి,..” అని గీతాంజలిలో ఓచోట అంటాడు. మానవుల్లో నిర్భయత, "స్వేచ్చ, విజ్ఞానాలు సెరిగితే దేశం మేల్కాంటుందంటాడు ఠాగూర్‌. కాళోజీ మానవులు మేలా గ్రంటేనే నిర్భయత, స్వేచ్చ, విజ్ఞానాలు సాధ్యవడతాయని మానవునిలో మొదట కలగవలసింది చైతన్యమంటాడు. చైతన్యమే మానవ పురోగతిని నిర్ణయి స్తుందంటాడు. 6 శాస్త్ర విజ్ఞానాన్ని మానవుని జీవన వరిస్థితి అభివృద్ధి వరచ డానికి బదులుగా రోదసీయానానికి వినియోగించడాన్ని గర్హించాడు కాళోజి. 58. నా గొడవ పరాభవ శరం .- పుటలు ?,8 59, నాగొడవ 1815 _- 77 - పుటశీ 80. నా గొడవ పరాభవశిశిరం - పుట 18
ర్క కాశోజీ క విత్వం
“బ్బగ్రన్స పొర్రుగు నిరుకువాడల
మరుగునెరుగని మురుగు యరుగుల
మురికిపేటల నరులుపొరలగ
నరకమనదగు పరిసరాలలొ
ఇంతమందికి ఇన్ని కరువులు
ఇన్నిపీడలు ఇన్ని బాధలు
ఉన్నసంగతి నన్నిరీతుల
నెరిగి విరుగుడు నెరిగి యేమియు
చేయనొల్టక సిగ్గచెందక
నరుడు దయ్యపు పురటిపోరడు
సూర్యచంద్రుల చుట్టివచ్చిన
ర క్రిగట్టదు ము క్రిగిట్టదు.”81
మానవుడు అణుశ కిని ఈర్ష్యాభావంతో పరస్పర మానవ సంహాి
శానికి వాడుకొనక పరస్పరం మైటత్రీభావాన్ని పెంచుకొని మానవ కళ్యా జానికి ఉపయోగపడేలా చూచుకోవాలని కోరాడు.
“నా నీ మధ్య
మైతే వ్తంపే
మన [పాంతాలమధ్య
(పాక్‌ వశ్చిమాల మధ్య
దగాలన్ని ఆరిపోయి
అణుళ కి
ఆయుధాల రూపుదాల్బడం
మానేనుంది
అందరికీ అమృతాన్ని అందిస్తుంది” 61. నాగొడవ వరాభవ వసంతం - పుటలు €8, 84 శిల. మైదే - పుట-8ి1
కాకోజీ కవిత్వం 8క్‌ ఖగోళ రహస్యాలను కనుక్కోటానికి స్ఫుట్‌నిక్కుల ద్వారా కుక్కలను పంపిస్తుంటే ఆక్కడ అవి మానవుని [వయోగబుద్ధికి నిదర్శ నంగా నిర్దాక్షిణ్యంగా ఆహుతి అవుతున్నాయి.! కరుణా పహృదయుడైన కాళోజీ [ప్రాణుల మరణానికి చింతిస్తూ ఖగోళరహస్యాలను కనుక్కో టానికి (పాణుల (ప్రాణాలను బలిపెట్టడాన్ని నిరసించాడు. “దూరదృష్టి, దూర్యశవణ కారక యంత్రాంగ మహిమ కావలచేరిన 'లాయికి” అంతరిక్ష శ్రీదూతిక చచ్చి |బళికినటి కుక ఇచ్చత్‌న్న సుదేళము ఎక్కడై తెనేమి నేను 'కుక్కచావె' చచ్చినాను నీధోరణి మారకున్న సీకుకూడ తప్పదదియె గోళంబుల గోల మద్య వేళా కోలము గాదిది కుక్కబుద్ధి మనిషి తలకు యెక్కి మురిసిపోవుట గని తాళలేక తల్టడిల్డుచు కాళోజీ మూల్లిన ధ్వని”81 68. “*రష్యావారు. మొట్టమొచటిసారిగా అంతరిక్షంలోకి స్ఫుట్‌నిక్కును వంపుతూ దానిలో “లైకా' అన్న పేరుగల కుక్కనుకూడా పంపారు. అది అక్కడి వాతావరణానికి తట్టుకోలేక చనిపోయింది. 5 == 0. మ సంస్థవారు కుక్క మరణానికి ఆందోళనచెంది రష్యా అంతరిక్ష పరిశో ధనలను విమర్శించారు.” కాళోజీతో ముఖాముఖి, 64. నాగొడవ పరాభవ వసంతం - పుటలు 42,48
న! కాళోజీ కవిత్వం [పకృతి వఏకరూవత లేనిది. ఆ విధమైన తన అ స్తిత్వ సూ(శాన్ని మానవులపై గూడ (వసరింప జేయడానికి ప్రయత్నించినట్టుగా కనబడు శురదంటాడు రోమా రోలా ([ంణ2ట0 కెంటజంిత్‌ కాళోజీకూడా రోమారోలా అభ్యిపాయంతో వీకిభవిసూ (వకృతిలోవలె మాన వులు ఎవరికివారు వేరువేరు వ్య క్రిత్వాలను, తీరుతీరు అ'స్తిత్వాలను కలిగి వుంటారని, ఆంచువల్ద సూ[శ్రాలు, సిద్ధాంతాలు మానవులమధ్య ఏక శూపతసాధించ లేవంటాడు. ఎవ్చేరృవేర్ప వ్య కిత్వం తీరుతీరు ఆ స్తిత్వం ఆ స్తిత్వం వ్యక్తిత్వం (నతి వ్యక్తికి మూలధనం అందరినీ ఒకే తీరు చ్మటములో బిగియించుట కానివని కూడని వని”86 స్యూతబద్ధమైన జీవితం మానవుని స్వేచ్చ నరికడుతుందని 'స్వేచ్చ లేని జీవితం చైతన్యాన్ని కోల్పోతుందంటాడు. స్వేచ్భను కోల్పోయి అవసరాలకు, అవకాశాలకు వ్య క్రిత్వాన్ని తాకట్టు బెట్టుకొని గడిపే జీవితాలను సహించలేడు కాళోజీ, వ్య క్తిత్వం లేని బతుకు కూన్యమంటాడు. 65. “సషలఃల 15 ౧౦౯ ౪౧6000, 2064 16 ఇంళ14 06 ఇ05ళ96ే 60 € 10 119036 16406021 1షళ ఇం ౦00 లుం ంషంళ€ం 0 211 60” గెంగ2జ10 011206. 48. నాడగొవ పరాభవ వర్షం - పుట 4?
కాళోజీ కవిత్వం 87
“బవ్వేనా మనబతుకులు?___
ఆత్మ హతముకాగహాయి
చిమ్మెడి ఆశల గతుకులు”?
అస్తికుడుగా జీవించదలచుకున్నవాడు 'సోఒహంి అంటూనే
ఇహిక సుకాలకోసం వడే ఆరాటాన్ని అధి షేపించాడు.
ఆోస్పెశి2_పూంీ ఆని జపియిస్తూ'
మక్యదునివలె జీవిస్తావెందుకు?
ఆత్మ అమరత్వాన్ని ఏకరువు పెడుతూ
ఐహికాలకై తోకాడిస్తా వెందుకు?
“'సత్యమేవజయతి జయతి అంటూ
నిత్యమసత్యాలతో రాజీవడతా వెందుకు” 68
జీవించడానికి ధనమెంతో [వధానమైనప్పటికి అవసరాన్ని
మించిన ధనం మనిషి ఆలోచనాళ కిని నశింపజేసి సోమరిగా మారుస్తుం దంటాడు.
లి “విత్తము చాలకున్న
జీవితమున మజా 'కమ్మి*
జీవితమున మజాఅంతా
జీ “వితము” తోనెకాదు
(ప్రమిదను ముంచెడి తైలము
[వజ్వలింవలేదొ తిని”% 67. నాడగొవ 19/5 .- 77-56 68. నాగొడవ పరాభవశిశిరం _- పుట శీ 49. నాగొడవ పరాభవ హేమంతం - పుట 12
లం కాళోజీ కవిత్వం గతంలోవి చెడును విస్మరించి మంచినీ, వర్తమానంలోని మంచిని
మరచి చెడునూ పరిశీలించడం మానవుని కర్తవ్యం కారాదంటాడు.
“మనిషి ఎంత మంచివాడు
చనిపోయినవాని చెడును
వెనువెంటనే మరుస్తాడు
కని మంచిని తలుస్తాడు
మనిషి ఎంత చెడ్డవాడు
(బతికున్న వాని మంచిని
గుర్రించడుకాని వాని
చెడును వెతికి కెలుకుతాడు”?
గత వైభవాలను కీరిసూ కూర్చోక భవిష్యత్తులో వదో*రుగు
తుందని ఎదురుచూడక వ ర్తమానంలోని పరిస్థితులను చక్కదిద్దుకోవ శానికి [వయత్నించడమే (వస్తుత సమాజంలోని మనిషి కర్తవ్యం కావా వింటాడు.
“వెనుకకు చూస్తే భూతం
కనిపించును చూడకు అటు
లభ్యంకాని భవిష్యం
లక్ష్యిస్తూ రభసపడకు
వర్తమానం వ్యర్థంచేయని
కర్తవ్యం నీదని మరువకు
వళ్చా త్రప్తులు పూర్వతప్తులు
1వస్తుతమెరుగని వ్యక్తులు వ్యర్థులు”?1 70. నాగొడవ- వరాభవ శిశిరం - పుట 20 71... నాగొడవ వరాభవ శరళ్తు - పుట - 10
సమస్యలతో సంక్రిష్టమైన [బతుకు పోరాటంలో ఆరాట్‌వడ్‌కుండో ఎవరోవస్తారని వదోచేస్తారని ఆశించకుండా ధైర్యంగా ముందుకు సాగి పోవడమే మనిషి క _రవ్యం కావాలంటాడు కాళోజీ.
స్తాన ప్రోన్భ క్రై (బతుకు
ఆగిపోవుటె చావు
తొలిగి (తోవెవడిచ్చు
(తోసుకొని పోవలయు
(బతుకు పోరాటము
వడకు ఆరాటము
టుతుక దలచిన పోరు
సుతరాం' తవ్పదు
చూవదలచిన జోరు
లేవనుట ఒప్పదు”?£
ఈరకంగా కాళోజీ సామాజిక అసమానతలను మానవ సంకుబిత స్వభావాలను విశ్హేషించి చూపుతూ వాటివట్ట నిరసన భావాన్ని వ్యక్త ంచేసి థాషలోనూ రూపంలోనూ జనానికి దగ్గరగా పలికి వేమనవంటి సమాజ కవులకు దగ్గరయ్యాడు. ఉద్యమ తవిత్వం న కాకోజీ ఉద్యమ కవి అని చెవ్వడం పునరుక్తి అవుళుంది.
అలలుగా తలెత్తే ఏ ఉద్యమానికైనా అనుళ్ళతిగా (వతీస్పందించడం కాళోజీ త త్యం. కాళోజీ ఉద్యమ కవితలను సొలభ్యంకోనం ఏడు భాగాలుగా విభజించవచ్చు. 72, నాగొాడవ మొదటిసంపుటం - పుట 75
ర కాళోజీ కవిత్వం... క్ష జాతీయోద్యమం
(బిటిషవలస పొలనకు వ్యతిరేకంగా జాతీయోద్యమం బయలు దేరింది, తెలుగు కవిత్వంలో జాతీయోద్యమం రెండు పాయలుగా (వవహించింది. ఒకటి జాతీయాభిమాన సంబంధి. రెండోది ఆంధధాభి మాన సంబంధి. తెలుగులో జాతీయోద్యమ కవిత చిలకమ రివాది *భరత మైందని చెప్పవచ్చు." రాయ్మపోలువారి *వదేశమేగినా/ఎందుకాలిడినా ఎ44,4” అనే గేయం వైతాళిక గీతమై ఆంధ్రుల్లో జాతీయాభిమానాన్ని మేల్కొ-లిపింది. ఈ దేశీయ వాతావరణంలో కాశోజీతోని దేశభ కిగూడ పురిగొన్నది. ఆది కవితాత్మకంగా తక్షణం వెల్లడి కావడానికి _పేరణ నిచ్చింది సర్‌ వాల్లర్‌ స్కాట్‌ (వాసిన 197 0% లుం 11896 205161
ట్‌
అనే గేయం,
“మరి +స88 €ల6 లు 20
ఇలు 30041 80 రేంరే
ఇం 167౯6 €0 సేఘుంం1క మలు 3216
చం పం మ 09% 04౯76 1206
హిందువులు లేగ దూడలైై యేడ్చుచుండ
జెల్లవారను గడుసరి గొల్లవారు
పితుకుభున్నారు మూతుల బిగియగట్టి”
1206 (ప్రాంతంలో రాజమహేం[దవర సభలో బిపిన్‌చం[దపాల్‌గారి -
ఉపన్యాసం విని ఉ(దిక్తులై చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంగారు [వాసి-
చదివినది.
కాశోజీ కవ్వితం 91 ఈ గేయాన్ని చదివి కాళోజీ (వథావితుడై'* “మాతృదేశం” అనే
దేశభక్తి బోధగేయాన్ని రచించాడు. ఈ గేయంలో కాళోజీ మాతృ దేశంపై భ క్రిలేనివాడు వరమ నీచుడని, ఏ స్థితిలోనున్నా మాతృదేశం మాతృదేశమేనని, మాతృదేశ విముక్తి కొరకు మరణానిక్షైనా వెనుకాడ కూడదని, పరులవళశంలో నున్న మాతృభూమి నరకకూవముకన్న హేయమనీ తెలుపుతూ. దేశ దాస్యళ్ళంఖలాలను ఛేదించుటకు సమా యత్తం కావలసిందిగా 1వబోధించాడు.
“మాతృదేశము మాటముచ్చట
ముదముగూర్చదు మదికి ననియెడి
పరమనీచుడు ధరణినంతట
కలయవెదికిన కాననగునా?
నీరులేని ఎడారియైనను
వానవరదల వసతియెనను
అగ్గికొండల అవనియెనను
మాతృదేశము మాతృదేళమె.
లాఠిదెబ్బల లత్యమేమీ
కఠినశిక్షయ కాదుకాదు
చావుకై నను జంకనీయదు
మాతృదేశము మాతృదేశమె.
స్వర్గమే అవవర్గమేయని
సమావేశంలో వినిపించబడి ది.
నా కాకోజీ కవిత్వం
చాటచెప్పెడు జన్మభూమియె
వరులవళమున నరకకూపము”*5 11 నిజాం వ్యతిరేకత :
నిజాం వ్యతిరేకోద్యమ కవిత్వం అనగానే వెంటనే గుర్తుకొచ్చే కవులు దాశరథి? గంగినేని, కాళోజీ. తెలంగాణం రైతుదే అని దాశరథి ఎలుగెతి చాటితే నిజాం తొత్తుల దురాగతాలను మరచిపోకుండ “కని యారి.. పోకుండ బుసకొట్టుచుండాలె/కాలంబు రాగానే కాటేసి తీరాలె” అని (వజల్లో తిరుగుదాటు తత్వాన్ని రాజేసిన విశిష్ట కవి కంఠం కాళోజీది. నిజాం దమననసీతికి, ద్వంద్వవై ఖరికి అరాచక హైలనకు వ్యతిరేకంగా (పజలు జరిపే పోరాటాలకు బాసటగా కవితా గానంచేస్తూ (వజాగొడవను తన గొడవలో పలికించాడు కాళోజీ, 1045 ప్రాంతంలో నైజాం సంస్థానంలో రజాకారుదళాలు,
(బీటిష్‌ ఆధిపత్యంలోనున్న ఆంధ్మప్రాంతంలో బిటిష్‌ మిల్మిటీదళాలు స్రీలపై అత్యాచారాలను నిత్యకృత్యంగా సాగించాయి. ఈ పరిస్థితికి వ్యథచెందిన కాకోజీ [వజల మాన [పాణాలతో చెలగాటమాడే పరిపాలన ఇకచాలని ఎలుగెత్తాడు. తన కవిత అటువంటి నిరంకుశ పాలనను అంత మొందించాలని కాండ్నించాడు.
కమాబ్రనపేరెట వల్దెవల్టైలో
జరిగే పాపము చాలింక
రక్షణకై ఏర్పడ్డ బలగమే
చేసే భక్షణ చాలింక "75, నాగొడవ మొదటిసంపుటం - పుటలు ], బి.
౩ళోజీ కవిత్వం ల$
కైతచేత మేల్కాల్చ్పకున్న
కాళోజీకాయము చాలింకి'”6
1946 పాంతంలో కమ్యూనిమ్లుకార్యక రలు తెలంగాణ [ప్రాంతంలో జాగిర్జారీ విధానానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నారు. ఆరుట్ల ఒర ఆ గా
లక్ష్మీనర్సింహ్మా రెడ్డి కమ్యూనిజాన్ని [వచారంచేస్తూ పె త్తందార్డ దౌర్జన్యా లను ఎదిరిస్తూ, రై తుకూలీల కోసం పోరాడుతూ జనగామ పరిసర 1ప్రాంతాలల్లో తిరుగుతున్నాడు. అప్పుడొక జాగిర్జారు క్ముట [వకారం లక్ష్మినర్సింహ్మా రెడ్డి ఎక్కి-పోతున్న బండిని అద్ధగించి ఆయనపై దౌర్జన్యం చేశారు... ఆ రోజుల్లో నల్చగొండలో భూస్వాముల అణచివేత రైతుకూలీలమై [క్రూరంగా సాగుతుంది. రత్షణకై ఏర్పడ్డ పోలీసుదళాలు ఎక్కడికక్కడ భక్షణ చేయడం కాళోజీని కలచివేసింది.
“*నల్టగొండలో నాజీవృత్తుల
నగ్ననృత్య మింకెన్నాళ్ళు?
పోలీసండను దౌర్జన్యాలు
పోషణపొందే దెన్నాళ్ళు?
దొంగలు దొంగలు ఊళ్ళు పంచుకొని
దొరలై వెలిగే దెన్నావ్ళ?””” అని పళ్నించాడు. జనం తమ బాధల్ని తెలుసుకొని సమైక్యళ క్రితో 1వతిఘటించవలసిందిగా (సబోధించాడు. 776 నాగొాడవ మొదటి సంపుటం _- పుట - 26. - "7 వా గొగవ మొదటి సంపుటం _- పుట 18
రి కాళోజీ కవిత్వం 1085 నుండి 1945 వరకు జరిగిన రెండో (ప్రవంచయుద్ధంలో
[వజాస్వామికళక్తులు గెలిచాయి. ఫాసిస్టుళక్తులు మట్టిగరిచాయి. నియం తలు నిహతులై నారు. ,వపంచ (వజలంతా సంబరపడుతున్నారు. ఆ సమయంలో వలసదేశంగా ఉన్న ఇండియా [బిటిష్‌ అధికారుల దోపిడీకి గురొతున్నది. అందులోనూ తెలంగాణ [పాంతం నిజాం నిరంకుశ పద ఘట్టనల (క్రింద నలుగుళ్తున్నది. (వ్రపంచ నియంతలకే దిక్కులేదు. నీ లెక్కైంత అని కాళోజీ నిజాంను సవాలు చేకాడు. “బాంచెనయ్యా” అన్న 1వజలే తేరుకొని నిజాం తొత్తులైన దొరల పీక నులుముతారసి నిజాం రాజరికాన్ని హెచ్చరించాడు.
“శస్తా౦లు నిర్మించి సైన్యాలు సమకూర్చి
ఉర్వినంతయు గల్వ యుద్ధాలు (పకటించి
దుష్టశక్తులు పోరి దొర్హిపొయ్యాయి.
దొరల దెబ్బలు తినుచు గురువు సాపెన వినుచు
“బాంచెనయ్యా' యనుచు (పణమిల్లు (ప్రాణాలు
ఇప్పుడివ్వుడె తెప్పరిల్ల్టుచున్నాయి”?8
నిజాం రాచరికంలో (ప్రజలపై అమానుషచర్యలు, దోపిడీలు,
మానభంగాలు నిత్యకృత్యాలుగా సాగుళున్నాయి. నిజాం తనకేమీ వట్టనట్టు రాణివాసంలో హోయిగా కులుకుతున్నాడు. [పజలను రక్షించ డానికే పాలనగానీ, భక్షించడానికిగాదనీ నిజాం రాజును హెచ్చరించాడు కాకోజీ,
“*| పజలను హింసించు ప్రభువు మాకేల
వధియింవ భక్షింవ వనరాజులేడా”* 9 "8... శా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట 28 "0, నాగొడవ మొదటిసంపుటం - పుట = 29.
"కాళోజీ కవిత్వం లర్‌ తెలంగాణ (పజల్ని జాగృతం చేస్తూ జమిందారీ విధానంపై తిరుగబడుతున్న కమ్యూనిష్తుపార్టీని నిజాం [వభుత్వం నిషేధించింది. అప్పుడు కాళోజీ కవిత్వం [వాయడమేకాదు వ్య క్రిగాకూడా కమ్యూనిష్టు పార్టీపై నిషేధాన్ని తొలగించడానికి (పయత్నించాడు. ఆ [పయత్నంలో భాగంగా స్వామి రామానందతీర్థచేత నిషేధాన్ని తొలగించవలసిందిగా వ్మతికాముఖంగా (వకటన ఇప్పించాడు. (పజాళక్రిపె పందెంవేసిన 4వభుత్వం తప్పక నశిస్తుందని “్రీర్పు'అనే కవితద్వారా తీర్చు చెప్పాడు. ఆ వజాళ కిపె పందెమువేసిన [వభుత్వమేపాటిగ నిల్చున్‌ జేజారైన బీదల నోపిక పెద్దలపై పిడుగై రాలున్‌ “ఆయ్య బానిసి అనిన పౌరుడే అయ్య గొంతుక నే అదుమున్‌ భస్మమొనర్చే వరముల పొందిన భస్మాసురుడే భస్మంబాయెన్‌ కానున్నది కని కాశోజీకవి కైతలోవల ఘాటుగ చెప్పున్‌ ”” కాళోజీ నాగొడవ ద్వితీయ ము[దణకు 'నమ్మస్కియా” అన్న -పీరుతో పీఠిక [వాస్తూ దాశరథి ఈ గేయాన్ని “తెలంగాణ సాహిత్య విప్ప _వానికి మూలసోతస్సు'గా అభివరించాడు. షా! అప్పట్లో అక్కడక్కడ జాతీయ వతాకావిష్క్రరణ (వ్రయత్నాలు కూడా జరిగేవి. 1946 లో వరంగల్లు కోటలో [వముఖ కాంగ్రెసు కార్య 80. నాగొడవ మొదటి సంపుటం - పుట - 80.
లం కాకోటీ కవిత్వం కర్త హయగ్లీవాచారి ఆధ్వర్యంలో జాతీయ వతాకాన్ని ఎగురవేయడానికి (యత్నించారు. ఈ విషయాన్ని పసిగట్టారు రజాకార్డు. సరిగ్గా ఫతాకా విష్కరణ సమయానికి అక్కడకు వచ్చారు.ఆ సమయంలో మొగులయ్య అనే యువకుడు అక్కడున్న జనాన్ని ఓ గదిలోఉంచి తానొక్కడే రజాకార్డ పై వీరాఖిమన్యుడిలా విరుచుకుపడ్డాడు. అధికసంఖ్యలో ఉన్న రజాకార్డు మొగులయ్యను చ్యితవధ_ చేకారు. మొగులయ్య రకాన్ని చేతులకు, బట్టలకు పూసుకొని బీభత్స రూపాలతో బజారువెంబడి నడుస్తు న్నారు. దారిలో ఉన్న శద్దానుశాసన (గంథాలయం అరుగుమైన ఓ పసి దొలుడు ఈ దృశ్యాన్ని కండ్రప్పగించి చూస్తున్నాడు. అంతే రజాకార్లు ఆ పిల్దవాణ్ణి క త్రితోపొడ్చి దారుణంగా చంపారు. దీనికి కాకోజీ నిలువెల్లా చలించిపోయాడు. ఈ రోక్షస్యవభుత్వం ఇంక ఎంతోకాలం నిలువదనే నగ్నిసత్యాన్ని “నన్న సత్యాలు” అనే కవితద్వారా తెలియజేశాడు,
“పట్టపగలే వట్టణంలోపట్టి
పౌరుల కొట్టిచంపిన
దుష్టకూటముతో [వభుత్వం
దొంగబేరము చేసిన ట్రే
చుష్టులకు తావిచ్చి తోడై
శిష్టులను హింసించు తులువల
ఆధివత్యములోన కులజులు
అనదలై జీవించిన పే.
కడుపునిండని కాపుకొడవలి
కాసుదొరకని కూలిను త్తి
కలిసియె తిన దొంగ దొరలూ
కంపమెత్తి చచ్చిన ట్రై,
కాళోజీ కవిత్వం 97
బూజుపట్టిన రాజ్యభారం
మోయజాలక జానపదులు
రోజుచుండే దేశమేలేడు
రాజురోజులు నిండినట్రే,
కల్పగాదిది, కై తగాదిది
కాలదేవత గర్భవేదన
అరసి, కాశోజీ వచించుట
అనుభవమునకు వచ్చినశ్రే”!
1947లో ఖారతదేశానికి స్వాతంత్యం వచ్చింది. కానీ నిజాం సంస్థానం మ్యాతం ఇంకా రాచరికపు కబంధ హస్తాల్లోనే వుంది. హైదా బాద్‌ సంస్థానం ఇండియన్‌ యూనియన్‌లీగులో కలవాలని కాంగ్రెసు, కమ్యూనిష్టు ఉద్యమకారులు త్మీవమైన 'ఆందోళన లేవదీశారు. చాలాచోట్టీ జాతీయ జండాలను ఎగురవేశారు. ఆ (వయత్నంలోనే కాళోజీని అంస్టు అయ్యాడు. కొంతకాలం వరంగల్లు జైల్లో నిర్బంధించి మరికొంతకాలానికి గుల్బర్గా జైలుకు మార్చారు. అవ్పట్టో ఉద్యమకారులను, [వజలను రజాకార్లు హీనాతిహీనంగా హింసించడం మొదలు పెట్టారు. ఇళ్ళను తగలబెట్టడం, శ్రీలను చెరచడం, దోపిడీలు చేయడం, హత్యలు చేయడం నిత్యంగా సాగుతున్నాయి. బహిరాంవలైై సమీపంలో రజాకార్లు నలభై మంది హిందువులపై సామూహిక అత్యాచారానికి పాల్పడ్డారు. గుల్బర్గా జై ళ్ళోఉన్న కాశోజీ ఈ విషయాన్ని ప్యతికాముఖంగా చదివి ఆవేదన చెందాడు. హింసించే వారికి (పతిహింసే తగిన గుణపాఠమని హెచ్చ రిస్తూ (పజల్ని తిరగబడి (పభుత్వ భటుల్ని కాటేయమన్నాడు. 81. నా గొడవ మొదటిసంపుటం - పుటలు ఓ1, 42 మంగ.
98 కాళోజీ కవిత్వం “మ్సన కొంపలార్చిన మన న్ర్రీల చెరచిన మన పిల్లలను చంపి, మనల బంధించిన మానవాధములను మండలాదీశులను మరచిపోకుండగ గురుతుంచుకోవాఠె కసియారిపోకుండ బుసకొట్టుచుండాలె కాలంబు రాగానె కాటేసితీరాలె 'సత్యమ్మహింసి యని సంకోచ పడరాదు తిట్టిన నాల్యాలను చేవట్టి కొయ్యాలె కొంగులాగిన [వేళ్ళ కొలిమిలో పెట్టాలె కన్నుగిటిన కళ్ళ కారాలు చల్దాలె తన్నిన కాళ్ళను “డాకలిగ వాడాలె కండ కండగకోసి కాకులకు వేయాలతె కాలంబు రాగానె కాటేసి తీరాల నిజాం పొలనలో ముస్టిం వేషభాషలకే గౌరవాదరాలు వుండేవి. మెజారిటీ తెలుగు (పజల వేషభాషలు ఎక్కడో పల్లెటూళ మాటున చోటు చేసుకొన్నాయి. ఎలాంటి సాంస్కృతిక హక్కులు లేకుండా ఉన్న తెలుగువాళ్ళ దీనస్థితిని చూచి కాళోజీ ఆవేదన చెంది స్వీయ వేషభాషలను అఆదరించవలసిందిగా హెచ్చరించాడు, ఆప్ట భ్రాషరా నీది ఏమి వేషమురా? ఈ భాష ఈ వేషమెవరి కోసమురా? ఆంగ్ధమందున మాటలాడగల్లగనే ఇంతగా గుల్గెదవు ఎందుకోసమురా? 88, నా గౌొడఫ మొగది సంపుటం - పుట - లికి
కాకోబీ రవిత్వం 09 సూటు బూటు హ్యాటు షోకుగా దొడుగ ఘనతేమి వచ్చెరా గర్వమేటికిరా? ఏ భాషరా॥ ఊరు మాటలాడి ఉబ్బిబ్బిపడుటకు కారణంబేమిటో కొ స్త చెప్పుమురా? లాగు 'షేర్వాణీలు బాగుండు ననుచు మురిసిపోయెదవంత మురిపమేమిటరా? 1 ఏ థాషరా॥ నీ వేషభాషల నిగ్గుదేలినవన్న విషయంబు నీవేల విస్మరించెదురా? నీ భాష దినతకు నీ వేష దుస్థితికి కారకుడవీవయని కాంచవెందుకురా? 1ఏ థాషరా॥ సీ వేషభాషలను నిర్ణథ్యముగ జూచు భావదాస్యంబెప్టు బాసిపోవునురా? నీ భాషయందును నీ వేషముందును అభిమాన ముడిగిన అనదవీవేరా? ఏ భావరా॥ దేశభాషలందు తెలుగులెస్స యటంచు తెలుగుబిడ్డా! ఎపుడు తెలునుకొందువురా తెలుగు బిడ్డవురోరి తెలుగు మాట్లాడుటకు సంకోచవడియెడు సంగతేమిటిరా? ఏ భాషరా॥ తఆలుగువిడ్డవయ్యు తెలుగు రాదంచును సిగ్గులేక ఇంక జెప్పుటెందుకురా? అన్యభావలు నేర్చి ఆంధంబు రాదంచు సకిలించు ఆం్మధుడా! చావవందుకురా! ॥ఏ భాషరా।* 88, నా గొడవ మొదటి సంపుటం = పుటలు 8,9.
100 కాళోజీ కవిత్వం
ఈ రకంగా కాళోజీ నిజాంకాలపు దురాగతాలను నిశితంగా ఎండ గట్టాడు. దానికి కవిగా, వ్యక్తిగా ఆయన (ప్రదర్శించిన నిర్భికత అనితర విశిష్టంగా కన్పిస్తుంది. అందుకే ఫ్రీశ్రీ కాళోజీని “మహా (ప్రజా విశ్వా సాన్ని వెల్పడించే గీతాలు వాసన లూయీ ఆరగాన్‌ వంటివాడుగా పేర్కాన్నాడు.* 111. (పభుత్వ పాలనా విమర్శ :
నైజాం వ్యతిరేకోద్యమంలో వజల మనిషిగా, (ప్రజాకవిగా నిలబడ్డాడు కాళోజీ. స్వాతంత్ర్యానంతరం స్వియపాలనలో | పజా జీవన వరిస్థితి మెరుగవుతుందని ఆశించాడు. కానీ ఆ ఆశ అడియాకే అయింది. వ్యక్తులు మారినా పాలనమ్మాతం పాత పోకడలోనే సాగింది. [పజా స్వామ్యం ముసుగులో ఆపజాస్వామిక చర్యలు అవ్యాహతంగా సాగు తున్నాయి. కాశోజీకి అవినీతి నాయకుల చర్యల పట్ట స్వపర భేదం అేదు. “*జ్చీనికంలోని అనుభవాలు కవిత్వరూపం పొందినప్పుడు అనుభవాల్లో భాగమైన రాజకీయం గూడా కవిత్వ మవుతుంది. కాళోజీ కవిత్వమంతా [వజా (పయోజనాన్ని ఆశించిందే. ఆయన కవిత్వానికి కేంద్రబిందువు మనిష్‌. ఆ మనిషిని పట్టిబాధిస్తున్న రాజకీయం, పీడన, ఆకలి, ఆకాంతి, దార్మిద్యం, అజ్ఞానం ఇవన్నీ ఆయన కవితావస్తువులే. అందుకే స్వీయ
ఆరగాన్‌ ఒక్కడే దేశంలో నిలబడి మవి (పజావిశ్వాసాన్ని వెల్లడించే
గీతాలు (వాకాడు. కాళోజీ లూయీ ఆరగాన్‌ వంటివాడు. అలా ఎవరికీ
తెలియకుండా అజ్ఞాతంగానే ఉండ్‌ రచన సాగించాడు.”
నా గొడవ మొదటి సంపుటాన్ని అవిష్కరిస్తూ ఆలంపురం సభలో 12-1-58 న శ్రీశ్రీ చేసిన (పసంగభాగం.
తిక. "కలాలు - సంకలనాలు పేరుతో వచ్చిన నా గొడవ 1975 - 77"
సమీ వ్యాసం నుండి,” ఆం[ధ(వళ; 5-6-88
కాళోజీ కవిత్వం హాలనలోని... లోటుపొట్టను విమర్శిస్తూ, నిరసిస్తూ (వజ శేయస్పే భ్యేయంగా *నా గొడవను కొనసాగంబాడు, 1వజా (వతినీధులు. భారతదేశ పరిస్థితులకు చగిన షాలనా విధానాన్ని రూపొందుకోబేదు. మొదటిసొరిగా పాలనాధికారం చేపట్టిన కాం్యగ్రెసుపార్టీ .నిర్ధిన్నమైన అఇ్యాలను ఏర్పరళుకోలేకపోయింది.౯ నాగపూర్‌లో జరిగిన కాం[గెను సమావేళంలో నెహార్స దేఠాన్ని కోంఆన శేటివ్‌ కామన్‌ వల్తుగా (00-996౯21176 రంజుంలాల1). రూపొం దించాబన్నాడు. జ తరువాత అవడిలో జరిగిన కాం[గెసు. సమావేశంలో సౌమ్యవాదరీతి నమాజం. (రం612108 10 య కఏంం165) గా మార్చాలన్నాడు, అనంతరం జై పూర్‌ లో ఇరిగిన కార్యగెసు సమావేశంలో (పజాస్వామ్య్యువాద విధానం (ల౫0బ2క1రి గరం11135) సాధించడం [వధానలతక్యు మన్నాడు. ఇవన్నీ దేశీయ పాలనలో అయోమయాన్ని సృష్టించాయి. నిర్దిష్టమైన లక్యుశుద్ధిలేని (వభుత్వ షపాలనను కాకోజీ యయా రి “వ్‌ రాజకీయ షార్టీ అ దర్శాలు: రివ్యెలు ఎల్లికొదం ఒకే విధంగా ఉండడం అసహజం... అయితే మౌలిక అజ్యులను విస్మరించడం అమోద సీయం. కాదు. కాలాను గుణంగా. కాం్యగైసు పార్టీ లమ్ములు కొంత మార్చు చెందోయి. "ఆదిలో. కోంఅసరేటివ్‌. కామన్‌. వెళ్తగా (00-996౯2178 రంయణుంవంా యు భారత చేళాన్ని చూసొందిం చడం దాని ఆంచ్యుం. ఇది సొమ్యూవారరీతి నహజు (30613516 కలల 0 కందం?) స్టైాపనగా కొంత కాలానికి మారింది, నేడు ఆర్థిక (ప్రణాళికల ద్వారా (వజాస్వామ్య విధానాన్ని (ఏంణాంలంక[ల వ్‌ం614180) సాధించడం (వధాన అశ్యుమైంది.” అధునిక భారత రాజకీయాలు-పుట-లెనా సంపాదకుడు; టి, ఎన్‌, శర్మ, ఈ ప్పున్తకంటో ఈ సమాణారం రార తేల్‌ కలాలుకిలు 15, 086 పత్రిక నుం సేళ్తరింది. అను వాడం చేసి ముద్రించారు.
102 కాళోజీ కవిత్వం అయోమయవాదమని నిరసించాడు. .కన్యగా ఉన్న కుంతి దుర్వాసుని మంతోవదేశంవల్సి కర్దుణి, ధర్మజాదులను కన్నట్టుగా లేతప్రాయంలో ఉన్న నెహూ౦) మేధస్సనెడి కుంతి కమ్యూనిజం దుర్వాసుని మం్యతోప దేశాలు విని ఆ తాత్వికచింతనలో ఆయన క్రమ్మక్రమంగా వివిధ కాం[గెసు సమావేళాలల్లో వివిధ రకాలైన తీర్మానాలను ప్రవేశ పెట్టాడని దేశీయ పాలనా విధానంపై స్పష్టమైన అవగాహనలేని నెహూ) పాలనను అయోమయవాదంగా (00౧4810918) నిరసించాడు కాళోటీ,
“మాస్కోలో కన్నెకట్టిన ముడుపు
కర్ణాకర్ణిగ సోకిన దుమారం
దుర్వాసుని వరం
కరాచీ కాం[గెసుకై౦ది కడుపు.
ఆవడిలో వేసిందే గంతు
దిగిందో తరవి సరుకు
ఏర్పడింది సమవాదం గొంతు.
పాములపేటలో మరో జంగ
సహకార 'సేద్యారంభం
రైతులు గోవిందా అనంగ.
జై పూరులో నిండుపొద్దులపురుడు
(గ్రహచారం మారింది జనతకు
(వజాస్వామ్య సామ్యవాదోదయం
ఆయోమయం గందరగోళం.”8?
స్వాతంత్ర్యానంతరం పాలకులు స్వీయ వయోజనాలను నెరవేర్చు
కుంటూ (వజలసమస్యలను పట్టించుకోక పోవడంతో [వజాజీవనం కగు. నా గొడవ పరాభవహేమంఠం - పుట 11
కాళోజీ కవిత్వం 103 (తిళంకుస్వర్లమైనందుకు అవేదన చెందాడు. కాదీ తెరబాటున సాగే న బజారు నాటకాలను ఆచరణకు రాని వాగ్దానాల బూటకపు వ్యవహారాలను వ్యంగ్యంగా అధిష్షేపించాడు. “ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్టానని ఎవరనుకొన్నారు? (తివర్ష వతాక చ్భాయలో ,తిశంకు స్వర్గం గలదని అరచేతిలో స్వర్గం జూస్తూ నరకంలో పడతామని ॥ఎవ॥ తెల్ల ఖాది తెరచాటున నల్రబజారు నాటకమని దేళోద్ధారణమంతయు వేషాలని, మోసాలని ॥ఎవ॥ కం[టోలనగనె సరకులు కనబడకుండాతాయని నిండిన గోదాముల ముందట తిండిలేక చస్తామని ॥ఎవ॥ చేతకు సిద్దాంతానికి చీమ, ఏనుగు తేడాయని వటసావ్మిత్మీవతము వారకాంత చేసుందని” ॥ఎవ॥॥!క భారతదేశంలో మొదటిసారిగా సౌర్వ్య్మతిక ఎన్నికలు 190562 లో జరిగాయి. అవకాశవాదం, ఆ[శితవకపాతానికి కూడా ఆప్పుడే అంకు రార్పణ జరిగింది. ఆ ఎన్నికల్లో, కాం్యగెసుపార్టీ అభ్యర్థుల ఎంపిక య టబ న! విషయంలో తగిన (శ్రద్ధ వహించడం జరగలేదు. అసమర్థులకు, దే రాజకీయాలలో అనుభవ౦లేనివారికి కూడా అవకాశం అభించింది. ఈ పరిస్థితిని విమర్శిస్తూ కాళోజీ ఇదో కొత్తతరహా చదరంగపు ఆట అని “కొతనడకి అనే గేయంలో అధిమేపించాడు. *ద్రాజ్రు మైోవ్సకు బదులుగా గాడిదపావు మంతి పావుకు బదులుగా కుక్కపొవు 88, నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట 8
104 కాళోజీ-కవిత్యం
సిపాయిల వంతుకు కవ్చలు
గ్మురాలచోట తాబేళ్ళు
ఒంటెలచోట వనుగులు పెట్టినాడు
ఇదేమిటంటే
కొత్త కాలానికి కొత్త సిబ్బంది అంటాడు”8
అ్మగరాజ్యాలు అణుదాంబులు చేతబట్టుకొని ఇతర రాజ్యాలను
బెదిరించి ఆ్మకమించే గుత్తాధికారాధిపత్యాన్ని గర్జించాడు కాళోజీ, అణుళ క్రిని శాంతియుత (ప్రయోజనాలకోసం వాడాలని ఆశించాడు. పంచశీల ఒడంబడికను సమర్థించాడు. పంచశీల తీర్మానం (ప్రకారం దేశాల మధ్య వరస్పర దురాక్రమణ నివారణ, పరస్పర (ప్రయోజనాలు, శాంతియత సహజీవనం సాధింపబడాయి.?! భారతదేశ విదేశాంగ విధానంలో భాగంగా నెహూ9 రూపొందిన పంచశీలను [వళంసించాడు. గాంధీజీ కాంతి విధానాన్ని సమ్మతించాడు
ళజ్చాం్రద్రి [పియల చేతుల్లో
అణుళ క్రి కామధేనువు
(ప్రపంచ కాంతికి
కళ్లు. నా గొడవ పరాభవ వర్షం _ పుటలు 84, 95.
- “యుద్ధాలు వచ్చిన తర్వాత పెద్ద యుద్ధంగా మారకుండా ఆపుచేసే (పయత్నం కన్నా అసలు యుద్ధమే రాకుండా _పయత్నించడం అత్యావ శ్యకమైన విషయం. (ప్రపంచ రాజ్యాలు ఒక (కమబద్ధమైన (వవర్తనకు కట్టుబడి ఉన్నవో యుద్ధావిర్భావములను అరికట్టవచ్చునని భారత విదేశాంగ విధానాన్ని రూపొందించిన నెహూ9 అన్నాడు. పంచశీల నియమావళికి చైనా నాయకులు, నెహా9 సహరచయితలు.”
అలతర్జాతీయ సంబంధాలు _ పుటలు £99, 2908 సంపాదకులు - ఆచార్య కె. మధుసూదనరెడ్డి ఢథా॥ ఎం. సత్యనారాయణ
కాళోజీ కవిత్వం శే05్‌ (పజానీకం (శ్రేయస్సుకు పనికొచ్చేది పంచళీలం.”!
[వణాశికల (నధానోద్దేశ్యం ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించి [వజల జీవన [వమాణాన్ని మైరుగుపరచడం. ఆ ఉద్దేశ్యంతోనే 1951-52 లో మొదటి పంచవర్ష (వణాళికను [ప్రారంభించారు. “మొదటి (వణాశికకు రండు (వధాన లవ్యాలు ఉన్నాయి. రెండో [వవంచ యుద్ధం, దేశ విభజనల పర్యవసానంగా ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఏర్చడిన అసమతాల్యాన్ని సాధించడం, ఆర్థిక వ్యవస్థ' సర్వతోముఖాభివృద్ధి సాధించడం ద్వారా అంతవరకు ఉన్న ఆర్థిక, సోంఘిక వ్యవస్థ స్వరూపాన్ని మార్చడం.” కానీ (వణాశికా సంఘం మొదటి [వణాళికలో దేశంలో లభించే భౌతిక వనరుల గురించి సరియైన అంచనా వేయలేదు. అందువల్ల (వణాశికను అమలు పరచడానికే పెద్ద మొత్తం ఇర్చుకాగా' సోధించిన (వగతీ అతిస్వల్బం*ీ అందుకే (పణాశికా రచనా వైఫల్యాన్ని అధిక్షేపిన్తూ కాకోజీ దీనిని వ[జాల తూకానికి తాలకొనే వ్యాపారమన్నాడు.
“కాడెద్దుల రాజ్యంలో అర్థశాస్త్ర విజయశ్రీ 91. నా గొడవ పరాభవ వర్షం = పుట 17 2 ఆర్థికాభివృద్ధి = (వణాళికా రచన - పుట 114 08. “(వణాళికా రచనా విషయంలో పేర్కొనదగిన లోవమేమంటే (ప్రణాళికా సంఘం దేశంలో లభించే భౌతికవనరుల గురించి సరై నఅంచనా వేయడానికి బదులుగా [(పణా?కను అమలుపరచడానికి కావలసిన (ద్రవ్య వనరులకే ఎక్కువ [(పాముఖ్యాన్ని ఇచ్చింది. అందువల్ల భౌతికవనరుల విషయంలో కొరత ఏర్పడి (సణాళికా కార్యక్రమాలు అనుకొన్న నిధంగా సాగలేదు.” ఆర్థికాభివృద్ధి = (వజాళికా రచన = పుట 244
108 కాళోజీ కవిత్వం మిరియాల పాటు ఖర్చు పుచ్చిన జొన్నల సేద్యం వ్యజాల తూకానికి తాలుకొనెడి వ్యాపారం బంగాఠం సరియెత్తుకు కొలని ఇటుకల బేరం”?!
[వభుత్వం సాహిత్యాభివృద్దికి పాటుపడడం మంచిదే. కానీ సాహిత్య వరిచయం లేనివారికి అవకాశాలు కల్పించడం * గర్హనీయమైన విషయం. 1956లో సాహితీపరులంతా కలిసి సాహిత్య సేవాభావంతో “అభిలాంధ సోరస్వత పరిషత్తును స్థాపించారు. ఇది తెలిసి పభుత్వం వారు రచయితలను తమ అధీనంలో ెట్టుకోవాలనే (సనయత్నం చేఠారు. ఆఘమేఘాలమీద 195'లో “ఆంధ్మపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి"ని ఏర్పాటు చేశారు. మ్మదాసులో ఆంధ్య(వభ సంపాదకులుగా పనిచేస్తున్న నార్ద వెంక టేశ్వురరావుగారి సలహామేరకు సభ్యుల్ని నియమించడం జరిగింది. (వళిభాసంవన్నులై న సాహితీమూర్తులకు, విద్వాంసులకు అందులో స్థానం లభించలేదు. కాళోజీ కూడా సాహిత్య అకాడమీకి పభుత్వం తరవున నామినేబెడ్‌ సభ్యుడైనప్పటికీ సాహితీవే త్తలకు స్టానంలేక, అర్థమే వరమార్థంగా భావించే అవకాశవాదులతో నిండినదనీ అకాడమి ఏర్పాటును “అంధపరదేశ అగాధమిగా అధిష్నేపించాడు,
“బియ్యం వవ్వు ఉప్పు చింతపండు అయ్యదియే “సాహిత్యం” ఇక వండు ఆర్థికమౌ సాహిత్యానికి దాకి సార్థకమౌ సాహిత్యం పరారి.”95 ఫ్య నా గొడవ పరాభవ హేమంతం _ పుట 69 95, నా గొడవ పరాథవ వసంతం -పుటర్‌క్‌
కాళోజీ కవిత్వం 107 అవినీతిని సమర్థించడం వీ రకంగానూ (వభుత్వ విధానం
కారాదు. (వభుత్వం అవినీతికి కొమ్ముకాసినవ్వుడు నిజాయితీ ఉన్న ఏ రచయిత అయినా మౌనంగా ఉండలేడు. 1958లో రెండోసారి జరిగిన విధానసభ ఎన్నికల్లో వి, వి. రాజు (వళ్లూరి బసవరాజు) అవినీతికి షాల్పడి ఎన్నికల్లో గెలిబాడని (ప్రత్యర్థి అయిన వందేమాతరం రామ చంద్రరావు వి. బి, రాజు ఎన్నికను సవాలు చేస్తూ కోర్టులో రిట్‌ వేశాడు. విబారణలో ఆయన ఎన్నిక రద్దు అయ్యింది. ఫలితంగా ఆయన శాసనసభ సభ్యత్వాన్నీ, మంతి వథవిని కోల్పోయాడు. అప్పుడు ఆయనను కాం[గెసు కమిటీ ముఖ్య కార్యదర్శిగా నియమించారు. ఒక వ్య క్రి అవినీతికి పాల్పడ్డాడని కోర్టు తీర్చు చెవితే అటువంటి వ్యక్తిని దేశాన్ని పాలిస్తున్న పార్టీకి సంబంధించి. ఒక రాష్ట్రంలో కార్యదర్శి పదవిని కట్టబెట్టడం శోచనీయమని పొలకుల ఆ(శితవకపాతాన్ని సహీంచ లేని కాళోజీ “దొంగగొడ్డు గంగిరెద్దుగా మారిందని. 'దొంగగొడ్డుం గంగిరెద్దు అనే కవితలో అన్యాపదేశంగా అధిమేసించాడు.
అబ్బాక్టలి మాటకు సీతను
సాగనంపి చింతల్టిగ
చేతగాని రాములమా?
నేతలము భూతలమున
మోసాలకు నేతగాడు
కాసంతయు వెనుదీయడు
నీతి రాజనీతిలోన
నేతివీరలోని నెయ్యి.
గండాలను డప్పించుచు
గుండాలను రక్షింవగ
108 కాళోజీ కవిత్వం
“స్వాహాికార సంఘంలో
సహకారము సర్దుబాటు"*
అవినీతిని, అన్యాయాన్ని సహిసూ ఊరుకోరాదంటాడు కాళోజీ.
చేతనైన మేరకు దాన్ని పతిఘటించడం దేశ పౌరులుగా మన కరవ్యంగా థావించాలంటాడు,
“నన క్రేమని అనరాదు
మనది కాని దేమున్నది
దేశము దేశీయులదే
దేశీయలమన్న మనమే”??
రాష్ట్ర్రాదాయం బడ్జెట్‌ ద్వారా పంపిణీ చేయబడుతుంది. కానీ
బడ్జెట్‌ విధానం అంకెల గారడిగా మారిందనే విమర్శలున్నాయి. 1858లో కాళోజీ విధానమండలి సభ్యుడుగా ఉన్నప్పుడు విధానసభలో బడ్జెట్‌ను (ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది. అప్పుడు ముఖ్యమంత్రి కాసు (బహ్మానందరెడ్డి. ఆ బడ్జెట్‌ లేని ఖర్చు వద్దులను చూపింది. ఉత్పత్తిగాని సరకు బరువును ఊహల్లో తేల్చిచెప్పింది. ఇది గమనించిన కాకోజీ ఈ అంకెలు కామ రూపులని (కోరిన రూపాన్ని ధరించేవి) కాసుమాయలని (పైసల మాయ అనీ, కాసు (బ్రహ్మానందరెడ్డి మోసమనీ; శ్లేష వ్యంగ్యంగా బడ్జెట్‌ స్వరూపాన్ని బయలువరిచాడు.
“బ్తద్రాయము చూపుటకై
అశ్లే ఎదిగెడి అంకెలు
తుటిని చూ పెటుటకె
ది ట్‌ ల
- నా గొడవ పరాభవవర్షం _ పుటలు 81, 82, 88
- నా గొడవ పరాభవ వర్షం _ పుట తి
కాశోజీ కవిత్వం 100
అస్డే ఒదిగడు ఆంెలు
“కామరూపు' లీ అంకెలు
“కాసుచూయి లీ అంకెలు
(వ్రజకంతకు “కనుకట్టు"
(్రతివపమల ఆటక ట్టు
కాటులాట కెగపెట్టు
'“కటుమోవను" లకు వట్టు
“కాసు ఆటలోని గుట్టు
కాశోజీ వసిగట్టు*98
(వజల క్షేమాన్ని కాంక్షించి (పభుత్వం సంకేమవథకాలు
చేపడుతుంది. [వభుత్వ సంక్షేమ వథకాలు ఎంత కాళ గతమైనవో చర్మిత నడిగితే చెబుతుంది. బలహీన వర్గాల గృహనిర్మాణాలు; _ చెరువుల ఆన కట్టలు ఎంత గట్టిగా నిర్మింపబడ్డనో కూలిన గృహళకలాలు తెగిన గట్టి నిర్మాణాలు సావ్యాలు. 1959లో కండె (ప్రాజెక్టుకు నాటి కహ శాఖా మంతి [ప్రారంభోత్సవం చేసిన విషయం పిక్టోరియల్‌ వార్తా వ్యాఖ్యగా “ఆంధ (పదేశ్‌' అనే మాస పథతికలో మ్యుదింవబడింది. ఆదే ప్యతిక చివరి పుటలో కడెం (ప్రాజెక్టు కొట్టుకు పోయిన వారా విశేషాలు పకటిం వబడ్డాయి. (వభుత్వం గడచిన రెండు వందల సం॥రాల్లో ఇంతటి థారీవర్షాలు కురవలేదని తమపనితీరును సమర్థించుకొంది. జాతిపిత కిష్టమైన రామభజన చేస్తూ స్వార్థ పోషణ చేసుకొనే పాలకుల అవినీతిని, దోపిడిని, నీర్ణక్య వైఖరిని రామనామ కీర్తన జాణిలోనే అధిష్నేపించాడు కాళోజీ.
10 కాళోజీ కవిత్వం
“*రఘువతి రాఘవరాజారాం
రాం [తోవకు రానేరాం
పతిత పావన సీతారాం
పతితుల మార్గాన్నే హోతాం 1రఘు॥
అనకట మటితొ పోదాం
టబ జ! చి
వాన మీద తవ్పును తోద్దాం
హాహా కారాలను విందాం
హాయిగ (తేనుసు సోదాం” 1రఘు1॥98
(ప్రజాక్షేమమే (వజాస్వామ్య. (ప్రభుత్వ లక్యుం కానీ నేడు ప్రజా
దోపిడీ నిత్యకృత్యంగా సాగుతుంది. పొలకులు, పాలకుల పంచన చేరిన వంచకులు [పజల సొతును కాజేసున్నారు. పార్టీల్లో చేరిగానీ, కొ త్త షార్టీలు పెట్టిగానీ కొత్త కొత్త పద్ధతుల్లో ,పజా దోపిడి సాగిస్తున్నారు. గాంధీ నామ స్మరణతో కొంగ జపాలు చేస్తున్నారనీ, బడానాయకులను ఆ్మశయించి చోటా నాయకులు తమ తమ నాయకత్వాలకు పాదులు తవ్వుకుంటున్నారనీ కాళోజీ భక్తి మార్గంలో సాగించే భుక్తి మార్గాన్ని భక్రిగేయబాణితో నిరసించాడు.
“| పజా సేవన పేర్యబతకండి
తిన్నంగ మీరు
(వజల సొమ్మును మీదెయనుకొండి
సులభమైన భు క్రి మార్గము
సులువుగా పైకొచ్చు మార్గము (పజా॥ 99, నా గౌడవ పరాభవ (గీవ్మం - పుటం 11, 17
కాకోజీ కవిత్వం 11] ఆరితేరిన వాని జూడండి మెల్లంగ వాని తీరుతెన్నుల ననుకరించండి అక్షరాలు నేర్వకుండనె లక్షలను గడియించు మార్గము ప్రజా! ఉన్న సంస్థను ఆకమించండి లేకున్న మీరో చిన్న సంస్థను బేవదీయండి పెరవీలకు సుగమ మార్గము సదవులను ఇప్పించు మార్గము ॥(వజా! గాంధి పేరుతొ భజన చెయ్యండి వీలై తె తోడుగ ఖాది వేషముదాల్చి తిరుగండి చిల్లిగవ్వ చేతలేకనె చల్దగా (తికేటి మార్గము” ॥వజా॥180 కొందరు పాలకులు తమ వబ్బాలను గడుపుకోవడానికి బూటకపు ఉవన్యాసాలివ్వట౦ అందరికీ తెలుసు. జనం దినదినగండంగా (బతుకు నెంతో భయంతో గడుపుకొంటున్నా జనానికి ఏ విషయంలోనూ భయం లేదనీ కొంత మంది నాయకులు అభయవాక్కులను,; ఆచరణలేని బోధ నలను చేస్తుంటారు. వథకాల పేరిట (వణాళికాబద్ధమైన పురోగతి జరుగు తుందంటూనే |వణాళికాబద్ధంగా తమ ఆస్తుల అంతస్తులను పెంచుకుం టుంటారు. ఇలాంటి పొలకులున్న (వభుత్వంలో పురోగతి నేతివీరకాయే అంటాడు కాళోజీ,
కే10 కొకోజీ కవిత్వం
“నేస్తం మనకేమి భయం
నేతలు ఇవ్వగ అభయం
సత్యమేవ జయతి జయతి
నిత్య మసత్యాల జగతీ
(ప్రగతి జనాభాల (గతి
(ప్రజలకు ఇక కాలుడే గతి ॥నే స్తం॥
వా స్తవానికే మున్నది
నాస్తి జగ తంత నాస్తి
కనుల గనక కాళోజీ
కనులు మూసుకొనుటె నయం” (నే స్త॥10]
పొలకుల పాలనా వ్యవహారాన్ని చూచి భరించలేని కాళోజీ (వజాహిత హృదయం “క్రన్సులు మూసుకొనుట నయం” అని బాధగా మూలుతుంది, టి గాంధీజీ స్వాతంత్య సంపాదనే కాం (గెసుసంస్థ ధ్యేయమన్నాడు.
స్వాతం[త్రానంతరం కాంగెసును రాజకీయ పార్టీగా మార్చకూడదని 'థావించాడు. కానీ గాంధీజీ రాజకీయవారసుడై న న్మెహూ కాలంలో కాం[గెసు రాజకీయపార్టీగా మారింది. సహజంగానే అనుకూలురకు అవకాశాలు లభిస్తాయి కదా! గాంధీజీ “ధనవంతుల ధర్మక రృత్వ దీక్ష ధనహీనులకు శ్రీరామరక్ష” కావాలన్నాడు. " కానీ పాలనలో దీనికి రూపం రాలేదు. పౌర హక్కులు [క్రమంగా హరించబడ్డాయి. క్మరు, కలప, సూది, సలాక (పభుత్వ ముద లేక కదలలేకపోతున్నాయి. విరహం, 10 నా గ్గౌడతవ్హ్శాళళ్పమంతా కళలో గా
కాళోజీ కవిత్వం 118 ప్రజయం, వివాహా వేదిక ఒక పెమిట్‌ మానవ కార్యక లాపాలన్నీ (వభుత్వా థీనాలే కాసాగినాయి. వంచవర్ష్మ్యవణాశికల పేరట అవరిమితమైన అప్పులు తెచ్చి (ప్రాజెక్టులు నీర్మిస్తుంటే ఆధికారుల, కాంట్రాక్టర్ల దోపిడీకి సాక్షంగా వాటికి గంచ్చువడుతూనే ఉన్నాయి, అవ్వులపాలై పోయింది. దేశం. జర్థికమాంద్యంతో గుర్రు పెడుతుంది జనజీవితం. (బతుకును కష్టతరం జేసెడి విజ్ఞానం నృద్ధికాసొగింది. మానవుని మనుగడకు శాంతి కరువై పోతున్నది, కాంతిని చేకూర్చువలసిన విజ్ఞానం (గవోలతో అడుకొంటుంది. అణుదాంబులు భస్మాసురులై అడుగడుగున జనానికి భయాన్ని కళ్గిస్తు న్నాయి. ఇలాంటి వరిస్థితిక చలించిపోయిన కాకోజీ. “(వథుతా మకరి సగసిత (వజాగజేందుని మొరను” “దేళపుగోడు'గా వినిపించాడు
“బ్లాఫ్టూ! నువ్వేడున్నావు బాపూ
చూపూ నూకెవ్వడున్నాడు కాపు!
నీవు పుట్టిన రోజని అంటారు నేడు
నేను చెవృధలబినాను దేళపు గోడు.
రాజకీయాలకు 'పెద్దేన నీవాళను
వాణన్నలకు నేత చేశం బేనారసు.
కలుగజేస్తున్నాడు *“అవృనోల కవకాళాలు
“కాచుీల (ప్రాణాలకు బిగించి పొశాలు.
చెట్టు సేరు చెప్పి అమ్ముతున్నాడు పండ్డు
గిట్టకున్నా కొంటున్నాము లేవు క అడ్డూ
స్వాతంత్యం వచ్చి దొటినాయి ఏండ్దు వన్నెండు
బొనిసత్వము నుండి బయటవడలే దెవండు.
పటల వశత ఉక. క్రైజకి
ంకె.68
క్షత కాశోజీ కవిత్వం “ధనవంతుల ధర్మక రృత్వ దీక్ష ధనహీనులకు శ్రీరామ రక్ష హే రామనామాంతుడః నీవన్నావా మాట అనాదిసత్యం సనాతన మాపొట. సర్వం దైవాధీనం నువ్వున్నప్పుడు సర్వం [పభుత్వాధీనం యిప్పుడు. కరు, కలప, కలం, సూది, సలాక కదలవు పడంది (వభుత్వ పతాక. వివాహం, విరహం, (పణయంయావత్తు వివాదాల వేదిక పభుత్వం సొత్తు. అప్పులపాలై పోయింది జనత తప్పులకుప్పై పోయింది ప్రభుత. నాడు నీనాడు [వజాసేవ పపత్తి నేడు అయికూచున్నది దొంగ వృత్తి. (బతుకును క్లిన్టతరం జేసెడి విజ్ఞానం మూలమును క్తిషతరం జేసెడి వ్యాఖ్యానం.
అట
కనిపెట్టిన అణుజ్యాల గోళాలపీడ కాటేస్తానంటున్నది కని పెట్టినవారిని కూడ సీ గొడవ అర్థంగా లేదానాడు నా గొడవ నేడు వినేవాడు కూడాలేదు.
కాళోజీ క విత్వం 115 (పభుతా మకరి గసిత [పజాగజేం(దుని మొర [1పాణంబుల్‌ ఠావుల్‌ దప్పినాయిరా దొరం”108 పోతన భాగవతంలో మకరికి జక్కి. జీవన్మరణ స్థితిలోనున్న గజేం్యదుని మొరను విష్ణుమూర్తికి విన్నించాడు.108 అలాగే కాళోజీ పభుతామకరి (గసిత (ప్రజా గజేం్యదుని మొరను బాపూ జయంతి సందర్భంగా 'వినిపించాడు.101 ఒక దేశం ఇతర దేశాలతో సంబంధ బాంధవ్యాలను ఏర్పరచు కోవడం (పతి దేశానికి అవసరం. దానినే విదేశాంగ విధానం అంటారు. మనది అలీన విధానం.10ళ పొరుగు దేశాలైన పాకిస్తాన్‌, వైనాలు భారత 102. నా గొడవ పరాభవ శరత్తు - పుటలు - £8,4,5,6,7 108. “*లావొక్కింతయులేదు ధైర్యము విలోలంబయ్యె. (వాణంబులున్‌ ఠావుబ్దప్పెను మూరృవచ్చెతనువున్‌ డస్సెన్‌ క్‌ మంబయ్యెడిన్‌ నీవే తప్ప నితఃపరంబెణుంగ మన్నింపదగుం దీనునిన్‌ రావే యీశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షించు భ(దాత్మకా”!! 104. ఈ కవితను కాళోజీ 1960 సం॥రము అక్టోబర్‌ 2 నాడు బాపూజీ జయంతి సందర్భంగా ఏర్పాటుచేసిన. కవిసమ్మేళనంలో విన్పించాడు. 105. “మైనిక కూటములలో చేరకుండా - స్వతం[తమైన విదేశాంగ. విధానం అవలంబించడ మే అలీన విధానం. విదేశీవ్యవ హారాలనిర్వహణలో స్వాతంగత్యాన్ని స్వేచ్చను కలిగివుండడమే అలీనవిధానం. ఏ కూట ములలోనూ చేరకుండా అన్ని దేశాలతోనూ స్నేహంగావుంటూ అంతర్జా తీయ సంబంధాలలో ఉద్రిక్తతలను సడలపరుచు (ప్రభావాన్ని కలుగజేసే విధానము అలీన విధానంగా పేరు పొందింది". అంతర్జాతీయ సంబంధాలు - పుట-262 నం॥ ఆచార్య ౩. మధుసూదన్‌ రెడ్డి డా॥ యం, సత్యనారాయణరావు
16 కొళోబీ కవిత్వం దేశ (ప్రాంతాన్ని తమకు చేతనైనంత మేరకు ఆక్రమించాయి.!0% అయినా పాలకులు 'హిందూ-బీనీ భాయీ భాయీ 'హిందూ-పాక్‌ భాయీ భాయీ” అన్నారు. భారతదేశ భౌగోళిక స్వరూపంపైన స్పష్టమైన, నిర్దుష్టమైన దృష్టిలేని విదేశాంగ విధానాన్ని, హెరుగు దేశాలతో మనకు భయంలేదని పలికే పాలకుల నిర్ణక్యవై ఖరిని అఆధిషేపించాడు కాళోజీ. “భారత్ర బీనా భారత-పొకుల దౌత్యము-బాంధవ్యాలు సలామత్‌. పడగల వైరం తోకల మ్మెతి నానుడి వేడివాడి సలామత్‌, [వభుత్వాలకు “సీత సలామత్‌ (ప్రజలందరికి “ఫీతి సలామత్‌ సరిహద్దులపై పటాల ములకు మాటు సలామత్‌ వేట సలామత్‌ ఖాయీ భాయీ మాటసలామక్‌ పిడికిలిలో (గెనేడు సలామత్‌ 106. కాశ్మీర్‌ సంస్థానాన్ని బఐవంతంగా పాకిస్తాన్‌ లో చేర్చుకొనుటకు సాయుథ గిరిజనులను కాశ్మీరు భూభాగంపెకి పంపి దండయా[త (పారంభించి పాకిస్తాన్‌ కాశ్మీరులో మూడింట ఒక భాగం ఆ(కమించింది.” ఆఅంతర్జా తీయ సంబంధాలు - పుటలు 294,295, “జమ్ము కాళ్మీర్‌ రాష్ట్రంలోని లఢక్‌ (పాంతంలో “అక్సాయిచిన్‌” అనే పశ్చిమ భూభాగాన్ని తనదని చైనా ఆ(కమించుకొంది.” అంతర్జాతీయ సంఎంధాలు = పుట 2909,
కాళోజీ క విత్వం 1/7 “రాన్‌ ఆఫ్‌ కచో వియ్యాలు సలామత్‌ కాశ్మీరము కయ్యాలు సలామత్‌ వహ్వారే వారే వహ్వారే నవ్వే వారందరు బేజారే”10%
(పాచీన కవులు ఈ రత్కాల చం్నదుణ్ఞి 1పణయ, విరహథభావాలకు ఉద్దీపన భావంగా వాడుకున్నారు. ఆధునిక కవులు (పజా జీననవాధను వినిపించారు. భ్రీఠ్రీ శరచ్చం[దునికి మానవుని [పోోగెసు-నాన్‌ ఫ్రొ(గెసు రిపోర్టును వినిపించాడు.108 . క్రాకోజీ శరచ్చం[దునికి అవినీతి పాలన రిపోర్టును వినిపించాడు. ఈ దేశం ధనవంతుల గుత్తాధివత్యంలో చిక్కు కున్నదని, ఇక్కడ వనరులన్నీ పాలకులకు దత్తత చేయబడ్డాయని, ఇది పర్మిట్‌, కోటా, లై సెన్సుల రాజ్యమని, వభుత్వం నుండి [వణయందాకా అంకా కల్తీ అని, ఇది హక్కులకు దిక్కులేని రాజ్యమని, (హేమకు తావులేని దేశమని, గుండాలవై చర్యను పొంసగా భావించే అహింసా [వభుత్వమని కాళోజీ సమకాలీన [వభుత్వ వ్యవహారాలను అధిక్నేపిస్తూ శరత్కాలచం్యదునికి వినిపించాడు.
“*బ్లక్ష నీతో ఏం చెప్పేది? జాబిలీ!
ఇది పర్మిట్‌, కోటా, లై సన్చుల రాజ్యం
సామంత నాయకుల మొనావలీ
కుబేరుల, కుబేరాల గుత్తాధికారం
అన్ని సోర్చులు, రిసోర్సులూ
ఓటు సరథరాదార్హ శ్రైవసం 107. నా గొడవ పరాభవ శరత్తు - పుటలు 11, 19, 18, 16, 108. శ్రీఖ్రీ ఖడ్గసృష్టి _ పుట 10
118 కాళోజీ కవిత్వం ఏమి చూచి ముచ్చటపడమంటావు హిమాంశూ! (పభుత్వం నుండి [పణయందాకా అంతా కల్తీ అడుగడుగునా పరాభవం హక్కులకు దిక్కులేదు మక్కువలకు ఆస్కారంలేదు అవకాశంలేదు .గుండాలపై చర్య తీసుకోవడం హింస వికసించని సుమగంధం దోపిడి జరుగనిచోటూ వకవక నవ్వేపావం అలజడి వినబడని చోటూ ఎక్కడైనా చూస్తే ఒట్టని చుక్కలు నీ సాక్షిగా చెబుతున్నవి విను[”109 (వజాస్వామ్య వ్యవస్థలో [వజా జీవన సంక్షేమం ముఖ్యం. కానీ అధికారుల భక్షణకు, అవినీతిపరుల రక్షణకు థ్రీరామ రవ జరుగుతుందని పాలకుల అవినీతిని విమర్శించాడు. “రాజ్యాంగము సవరణలకు పంచతంత్ర కౌటిల్యము ఎన్నికల్లో నిలిచి కాయ ఓటు సరఫరాదారులు ఎన్నిక ఖర్చుకు లెక్కకు మించిన చీకటి మూటలు. అవిసీతిని తరిమిపట్టు 109, నా గోడవ వరాథవ శరత్తు పుటలు - కీ, కక్‌.
కాళోజీ కవిత్వం 110
న్యాయము కాళి బంధము.
(పియదర్శిని నడవడికి
సిండికేటు పిడినాదము.
స్వావహాకార సంఘాలకు
సబ్సిడీల సంథావన,
నల్ద బజారు లాభాలకు
తెలటోపి (శ్రీరామ రక్ష”10
[(వజాస్వామ్య వ్యవస్థలో రాజకీయాలు౦టాయి. అవి (వజాకీయాలు
((సజలసంబంధమైనవి) కావాలనీ ఆశిస్తాడు కాళోజీ, కొని నేతలకు రాజ రికాలనీతి అలవడింది. ఆది వంచ తంత కుతం[తాల బావతుది. |వజా స్వామ్య దేశంలో (వజాస్వామ్య సిద్ధాంతం (వకారం రాజనీతి కన్న [పజాఖీతి వారికి అవసరం.
ప్రజ్లాక్రీయాలీనాటికి
[వయోగదళకు రాలేదు.
నేతలకు అలవడింది దండిగ రాజనీతి
అది రాజరికాల నాటిది
వంచతం్యతం జావతుది
రాజనీతికి బదులు నేతకు
ఉండవలసింది [వజాభీతి.”11] లాలా 110. నా గొడవ పరాభవహేమంతం - పుటలు - 58, 54. 111, నా గొడవ పరాభవ హేమంతం - పృటలు-56,5.
120 కాకోజీ కవిత్వం జనం గొ|రైల్ని అధికారపారీ గొలన్నలు ఏలుతున్నారంటాడు. ట్‌ రు గొల్లన్నంతా తన మంచికే చేస్తాడనుకోవడం గ్యొరైకు రివాజు. పాలక గొల్సన్నలంతా తమ మంచికే పాటుపడా రనుకుంటాయట జనం గొ(౭లు. 'వతిపకం మందకుక్క అరుపును పిచ్చిమొరుగు డనుకుంటుందట అధికారపార్టి, విచక్షణాజ్ఞానం లేని జనం గొ(రైదాటు వ్యవహారాన్ని అన్యాపదేశ 0గా అధిషేేసించాడు “గొ రెదాటు అనే క వితలో కాళోజీ. “గాల్సన్నయాతనంతా తనకోసమే అనుకుంటాది గొ(రె గొల్పన్న కొలిచే మల్టన్న తానే అనుకుంటాంది గొ(రె మోసంలోవడి మోచ్చం చూస్తాంది గ్యారె మందలపవడి మురుస్తాంది గం తెగ బలుస్తాంది గం గొల్లన్నే గొర్హ పాణాలు నిలుపుతాడనుకొంటాంది గొ(రె గొల్బన్న పై పంచపాణాలు నిలుపుకుంటాంది గోరె గొల్పన్న పాదాలపడి పాణాలు పదలాలనుకుంటాంది గొ(రె మందలవడి మురుసాంది గొరె తెగబలుసాంది గారె గొ రె దాటు కనుకట్టు నిలుపుకుంటాంది గొ్యరె మంద కుక్కది పిచ్చి మొరగుడను కుంటాంది గొోరె దాని దౌడలు దగ్గరపడితే హాయనుకుంటాంది గొ(రై మందల పడి మురుస్తాంది గారె తెగబలుస్తాంది గొ్యొర”118 ననన 1189, నా గౌడవ పరాభవ $శరం - పుట-లి,
కాళోజీ క విత్వం 121
అవినీతికి కేవలం పాలకులే బాధ్యులు కారు. వారిపొాలనలో పనిచేస్తున్న వివిధళాఖల ఉద్యోగులు కూడా భాగస్వాములే. నేటి వ్యవస్థలో అవినీతి తన విశ్వరూవం (వదర్శిస్తోంది. ధర్మసంస్థ్టావనార్థం శిష్ట రక్షణకు దుష్ట శిక్షణకు భగవంతుడు యుగానికో అవతారంగా దశావతారాలెత్తాడు.. నేటి సమాజంలో స్వార్థపోషణార్థం దోపిడీ మూకు మ్మడిగా దశావరాలె త్తిందంటాడు కాళోజీ. జీతభత్యాలతో పాటు లంచాలు దిగమింగి డొక్కలు తేలేసిన (వభుత్వోద్యోగులను మత్స్యావతారులుగాను, పరిపాలనా కవ్వానికి వీపిచ్చిన ఆధికారులను కూర్మావతారులుగాను, (వభుత్వం సొమ్మును దిగమింగడంలో (వ్రసిద్ది పొందిన [గామాధికారులను అపద్ధం తినే వరాహావతారులుగాను, నరుల్లై అధికారం చేవట్టి సింహాలవలే పీడకులై నవారిని నరసింహావతారులుగాను, ఇా[త ధర్మాన్ని నిర్మూలించి థారతాన్నేలిన బిటిష్‌ వైన్‌రాయులను సరుశురామావతారులుగాను, ఓట్ల బిచ్చంతో అధికారం సంపాదించి (సజల తలలపై నాట్యంచే సే రాజకీయ నాయకులను వామనావతారులుగాను, స్వార్థం మాటున దాగి (వత్యద్ధలను హతమార్చేవారిని రామావతారులుగాను, పగటి కన్నాలకు, చీకటి పన్నా గాలకు తోడ్పడుతూ అధికారం దుర్వినియోగం చే సేవారిని కృష్ణావతారులు గాను, మానవులను బలిగొంటూ అహింసా స్యూశ్రాలనే వల్లించే కుహనా పాలకులను బుద్ధావతారులుగాను, వస్తువులను క ల్రీచేసి స్వార్థాన్ని సోషించుకొంటూ రేవటి మాటే లేదని చెప్పే వ్యాపారస్థులను కల్యాివ తారులుగాను చి(తిస్తూ అధికారుల దోపిడీని దళావతారాలకు సమన్వయించి చూపాడు 'దశావతారాలు” అనే కవితలో కాళోజీ.1*8
(వజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఏ ఫౌరుడైనా నేరం చేస్తే రాజ్యాంగ బద్ధంగా న్యాయ సమ్మతంగా శిక్షించాలి. అంతేగాని అధికార దుర్వినియో గానికి పాల్పడి చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకొని అన్యాయంగా ప్రవర్తిస్తే 119. నా గొడవ పరాథవ శిశిరం _ పుట-5
122 కాకోజీ కవిత్వం సహించలేడు కాళోజీ. పౌర హక్కుల కోసం పోరాడే పౌరులపై అణచి వేత చర్యల 'పేరిట జరిపే (ప్రజాస్వామ్య విరుద్ధమైన చర్యలను ఎప్పుడూ నిరసిస్తూ వచ్చాడు కాశోజీ, 1979 లో వెంగళరావు హోం మర్శతిగా ఉన్నవ్పుడు పౌరహక్కుల కోసం పోరాడేవారిపై పోలీసులు చట్ట విరుద్ధ మైన చర్యలకు పాల్పడ్డారని భావించి పోలీసుల చట్ట విరుద్ధ చర్యలను, వాటిని సమర్థించే కౌటిల్య కళ్ళ వథత్రికలను వ్యతిరేకించాడు కాళోజీ,
“గుండె లేని [పభుత్వం
గుండా హోం మండి
రాకాసి చేష్టలకు
కాళ్ళూ చేతులు పోలీసులు
దేశానికి గుండె వంటి పజలను
చీల్చి తొక్కే స్తరు,
కౌటిల్యపు కళ్ళ ప్మతికల కిదంతా
“దౌర్జన్య (పజ్వలనము
శాంతి భ [దతల రక్షణ
(వజాస్వామ్య పాలని *114
మనది పేరుకు మ్మాతమే (పజాస్వామ్యం. ఆచరణలో [వజల
డోపీడీక్తి పబ్దీక్‌ సెక్టర్‌. _నల్దబజారు నాటకాలకు, క లీ వ్యాపారాలకు, లంచగొండి వ్యవహారాలకు, సరుకుల కరువుకు, ధరల పెరుగుదలకు, సారా వ్యాపారాలకు (వభుత్వ యంత్రాంగమే కారణమంటూ నిర్ణ గ0ద్వంగా (పకటించాడు కాళోజీ. 114. నా గొడవ 1975-77 _ పుట-9.
కాళోజీ కవిత్వం 128
“నల్టబజారు నాటకాలకు
(పభుత్వము రంగము రంగస్థలము
కలితీ మందుల కార్టానాలకు
అండదండలు అఆధికారులవి
లంచగొండులకు లంజెదిబ్బలకు
ఆసరంతా ఆఫీసర్హది
సరుకు కరువుకు ధరల పెరుగుకు
సరకారోరిదే ఘరానా కీరితి
వారె వహ్వారే [వభుత్వం
జశీరుకు మాతం (పజల (నభుత్వం
(సజల దోపిడికిది పబ్దిక్‌ సెక్టర్‌ ”115
(వజ్ఞయే మానవుని శక్రి (కద00ఇ/16రేక్రం 19 ఇెంళింళల) అంటారు
పెద్దలు. నేటి వ్యవస్థలో తెలివి (ప్రమాదకర మంటాడు కాళోజీ. [వభుత్వ రహస్యాలను తెలుసుకొని బయటపె ప్ర వ్మతికా రచయితలకు, రచయి తలకు, కవులకు (పభుత్వం తలపెళ్లే (సమాదాలను గమనించమంటాడు. రాజ్యాంగబద్ధమెన వాక్స్వాతంత్యం, వతికా స్వాతంత్యం అధికారుల సదఘట్టనల [కింద నలుగుతుంద౦టాడు కాళోజీ.
“వీక్రలితిలో వమం[తున్నడో
కెలికితివా కస్పంటడు
వెలికితీసై బుస్పంటడు
మాటెత్తితె కాటే సడు ఓ1ళ్‌. నా గొడవ 197/6 - 7 - పుటలు - 10, 11.
కేల్య కాళోజీ కవిత్వం
తెలివి (వమాదం (పశయం
కాంతి భ్యదతలకు భంగం”116
దేశ్నదోహులకు [ప్రభుత్వం అండదండ లుండుట క్షమించరాని
నేరం. దేశసంపద స్వార్థవరుల, దేశదో[హులై న అధికారుల సహాయంతో నల్లబజారులో ఘరానా దొంగల ద్వారా రవాణా జరుగుతుంది. ఇటువంటి [(వయత్నంలో థాగంగానే -రై ల్వేశాఖకు చెందిన ఓ ఘరానా వ్య క్తి [వభుత్వాధికారుల సహాయంతో ఉక్కును దొంగరవాణా చేయడం ప్రారం బించాడు. ఊహించకుండా అతడు పట్టుబడ్డాడు. ఈ వార్త 14.10.1974 ఇంగ్లీషు వార్తావ్యతిక 'దక్క-న్‌ [కానికల్‌లో (వచురితమైంది.!!7 (పతికా ముఖంగా ఈ వారను చదివిన కాళోజీ హృదయం గాయపడ్డది. స్వార్థం తో దేశ లక్ష్మీని ఫణమొడ్డే అవినీతి పాలనను, క రవ్యనిర హణకు పాటు పడ్డ పోలీసుల ధైర్యాన్ని అక్షర బద్ధం చేళాడు.
“ఎన్నాళ్ళకు పోలీసులు
ఇంతైనా జేసినారు
అందుకు వారికి సలాము
టోవెన్‌ వల్దిలో ఘనుడు
ఎన్నేళ్ళ బట్టి
బంగారం వంటి ఉక్కు
దొంగ సరకు
బాహాటంగా నల్లని
బేరాలకు వాడు తాండో 118. నా గొడవ 1975-77 పుట - 11. 117. 60010 0190011016 - 166 14-10-1974 1 286.
కొళోబీ కవిత్వం కేల్‌ ఎవరి కెరుక? ఎంత మంది సి. ఎం,లో ఎంత మంది మినిస్టర్లో ఇటువంటి లాభసాటి బేరాలా బేహారీల అంతర్వాహిని దార్లు స్రీ చరిత్ర రహస్యాలు పురువని భాగ్యం సోర్చ్పులు దేవతలకే తెలియవంట”*118 రాజకీయ నాయకులు _ చెప్పేదొకటి చేసేదొకటి. _ పైకి రాజ్యాంగానుసారం నటిస్తూనే కుటిలవిధానాలు ఆచరిస్తుంటారు. ఇందిరాగాంధీ పొలన ఈ పరిస్థితికి అద్ధం వట్టిందని కొందరి అభి[ప్రాయం. పాలన సవ్యంగా సాగాలంటూనే [వజాదోపిడి సాగిందంటారు. తమ వద్ధతితో ఏకీభవించనివాని పీకనొక్కబడిదని, (వచారసాధనాలనన్నింటిని తమ (ప్రచారంకోసమే వాడుకోవడం జరిగిందని కాళోజీ ఇది అసలు సిసలైన ఫాసిజమని ఇంతకంటే “మార్షల్‌లా” నయమని నియంతృత్వ పోకడలు కలిగిన పాలనను నిరసించాడు. “ప్రచార మహిమ - మహత్తు అన్ని సాధనాలు చేవట్టిన సత్తా ఎదురూ బెదురూ లేని అధికారం ఓట్టు రాబట్టుకునే చాతుర్యం పెకంతా రాజ్యాంగానుసారం 1 నా గొడవ 10/57 పుం ళా
126 కాళోజీ కవిత్వం ఏకిభవించనోని పీకనొక్కు సిద్ధాంతం ఆసలు సిసలైన ఫాసిజం ఇ౦తకన్నా “మార్షల్‌ లా నయం”1198 19/75 లో దేశంలో ఆంతరంగిక అత్యవసరపరిస్థితి (6ల911 కమ17క్ర600) (వకటింపబడింది. దీని పర్యవసానంగా (ప్రాథమిక హక్కులు రద్దయ్యాయి. రాష్ట్ర _,వభుత్వాల కార్యనిర్వాహణ విషయాలు కేర్యద్మవభుత్వ శాసనాలకు కట్టుబడ్డాయి. (వధాని మాటకు అడ్డు లేకపోయింది. అధికృత హింసతో (వచార సాధనాలన్నింటిని వశవరచుకోవడం జరిగిందని, ఎదురుతిరిగినవాని పీకనాక గ్రాబడ్డదని, కాదంటే కటకటాల వెనుకకు నెట్టివేయబడ్డారని అత్యవసర పరిస్థితిలో సౌగిన నియంతృత్వ పోకడలను ధైర్యంగా నిరసించాడు కాళోజీ, కన్సేనె్వర్రో చెప్పగలరా ఏకీభవించనోని పీకనొక్కు సిద్ధాంతం నా సిద్ధాంతము నమలుజరుపు అధికారము నాకున్నది నా మాటను మెప్పించెడి అందరితో ఒప్పించెడి (వచారసాధనాలు భూగోళం స్టాయిలోన నాకు గలవు. నేనంటే దాదాపు అందరికీ అదురు బెదురు నా అండన ఉంటేచాలు అందరికీ హాయి సుఖము నా మాటకు ఎదురు చెప్పకుంటే బాలు 119%, నా గొడవ 187577 _ పుట.99.
కాకోజీ కవిత్వం 127 గౌరవము, మర్యాద నేనెవరో చె్పగలరా?”12 కాశోజీ కవితలద్వారానే కాక కరవ్యతాలద్వారా కూడా అవినీతి పాలనను నిరసిస్తూ వాటిని 1(పజలకువంచాడు.!81 1978లో ముఖ్యమంతి చెన్నారెడ్డి పాలనలో జరిగిన అవినీతిని, పోలీసుల దౌర్హ న్యాన్ని ప్రతిఘటిస్తూ కాళోజీ కరవ(తాన్ని రచించి నిర్భయంగా [(వజలకు పంచి పెటాడు. ట్‌ కర్షృశ్చక్ర బృటీ ఓటరనె వం. టబ లు షాట్లతో మలి పేస్తావా ముఠామనిష్షి మృరిచెన్నా ముఖ్యమం తివా నీవు. [(నజల మాన (ప్రాణాలను కబలించే పోలీసుల సమర్థించు ముఠాతత్వ 'పె తందారీనాయక మ్కరిచెన్నా ఏమంటవ్‌? కాకోజీ అడుగుతాండు”188 ఈ రకంగా నిర్దిష్టమైన లక్యశుద్దిలేని అసమర్థపాలనను; అవినీతిని, ఆశ్రిత పక్షపాతాన్ని, దోపిడీని, దౌర్జన్యాన్ని, (ప్రజాస్వామ్యబద్ధంకానీ 180. నా గొడవ 190/5-7 పుటలు €”7, 98 121. కఠవ(తం - తేవి 3.4.1978 కాళయు క్ష ఉగాదినాడు. 122, పైదే
128 కాళోజీ కవిత్వం పాలకుల చర్యలను, ఆచరణకూన్యమైన పాలకుల ఉపన్యాసాలను, ఒకటేమిటి సమకాలీన సమాజంలో పజాస్వామ్యబద్ధంకాని చర్యలన్నిం టిని పసిగడ్తూ నిశితంగా ఎండగట్టాడు. “్యవజలకోసం [వజోద్యమాలను, రాజకీయ దశలను క విత్వీకరించాడు కాళోజీ” 198 “వ్రేవున్నతనకాలం నాటి మత వ్యవస్థలోని మాలిన్యాన్ని, మతాచార్యుల మాయవేషాలను బట్ట బయలుచేస్తే కాళోజీ వరమాన సమాజంలోని రాజకీయ నాయకుల గుట్టు రట్టు చేశాడు, వేమన్న _ మతం = కాళోజీ అని చె్పవచ్చు” 121
- ఓట కవితలు ;-
ట్‌.
(ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు ఎన్నికలు పునాదిరాళ్ళు వంటివి.
(వజాస్వామ్య దేశంలో పరిపాలనాధికారం మెజారిటీ ఓట్ల ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది. (ప్రజాపాతినిధ్యం వహించకో రే వారు ఓట్లు రాబట్టు కోవడానికి అడ్డదారులు తొక్కుతుంటే కాళోజీ సహించడు. [పజలకు ఓటు విలువను తెలియజేస్తూ కవితలు వినిపించాడు, గెలుపొందిన (పజా (వతినిధులు అధికార దుర్వినియోగం చేస్తుంటే, ఎన్నికలు జరిగినవు డల్దా ఓటర్జను అభ్యర్థుల వ్య క్తిత్వాలను గుర్తించి, స్మక్రమ రీతిలో ఓటు హక్కును వినియోగించుకొని, నిజమైన (వజా వతినిధులను ఎన్నుకొని (వజాస్వామ్య పరిరక్షణ చేయవలసిందని [పజలకు పిలుపునిచ్చాడు.
1949 లో పోలీసు యాక్షన్‌ తరువాత స్టేట్‌ కాంగ్రెస్‌ _వత్యేక సంస్థగా ఏర్పడింది. పట్టీ కార్యగెసుకూ, తాలూకా కాం[గ్రసుకూ ఎన్ని కలు ప్రకటించారు. ఆ సమయంలో కాళోజీ అభ్యర్థుల ఉపన్యాసాలకు తతత 128, తెలంగాణ ర్రైకాంగ పోరాటం-(పజాసాహిత్యం పుట 81 డా; జయరీర్‌
తిరుమలరావు 124. (పజాకవి వేమన - పుటలు 118, క18 డా ఎన్‌. గోపి
కాళోజీ కవిత్వం 129 మోసపోక గణాలను గణించి సరైనఅభ్యర్ధలను గుర్తించి ఓటేయ మన్నాడు. ఓటు వేయడం అంటే పేలలాటీ కాదు: [వజలు తమకు కావలసిన వస్తువులను కొనుగోలు చేస్తున్నవ్వుడు. సరుకు నాణ్యతను పరిశీలిస్తారు. మన్నికను ఆలోచిసారు. అలాంటవ్వుడు [వజా స్వామ్యానికే (ప్రాణతుల్యమైన ఓటును సరియెన రీతిలో వినియోగించాలి. “(వణా స్వామ్యంలో పొరని అజ్యాగ త నియంతృత్వ వ్యవస్థలో నియంత య పాలన కంటే [పమాదకరమెనది”135 అని అరిస్టాటిల్‌ చెప్పాడు. పా పేరుతో నిజాయితీ "లేని అభ్యరులను ఎన్ను కోవడాన్ని కాళోజీ చెర తీపని వంట చెరకు నమిలేమా*? అని (వళ్నిస్తాడు- గుడ్లీగొ తట్టు ష్‌ తర్వాత తలబాదుకుంళే (ప్రయోజనం శూన్యమని ఓటు విలువను తెలి చేశారు. 'ఓటిచ్చునపవ్పుడె' అనే కవితలో కాళోజీ- “&టిద్చు ఆధికారమున్నట్టివారు ఎన్నికల సమయమున తిన్నగా వినుడు మట్టి వానలు కొనిన కొట్టి చూచెదము సరకు కొన వీథెళ్ల తిరిగి చూచెదము ఓటు వేయుట పిల్లత్లాట యెట్టగును? అభ్యర్థులై ఓటులడిగేటి వారు ఏమేమి జేసిరో ఎటువంటి వారో చెరకు త్రీవని వంట చెరకు నములుదురా లాడి 125, భారత (పభుత్వము రాజకీయాలు ఎ పుట ల్రిీథం చరణ _ రెండవ సం। ఆచార్య కె. కమునాథక్‌ తెలుగు అకాడమి ముద్రణ 19087. ' 6...
180 కాళోజీ కఏిత్వం పురుషులెన్వారు కాపురుషులెవ్వారు గుర్తించి ఓటులను గురిపింపవవలయ (పాణతుల్యము (వజాస్వామ్యమున ఓటు వినియోగ వరచుటకు అనువైన ఘడియు ఏతెంచె నేతెంచె నిన్నాళ్ళ్శకైన అనుచుంటి నీ మాట అనుభవము కొద్ది ఓటిచ్చునవ్వుడే ఉండాలె బుద్ధి ఎన్నుకొని తలబాదు కొన్న నే మగును? తర్వాత ఏడ్చినను తపవ్పదనుభవము”!£6
తదనంతరం జరిగిన ఎన్నికల సందర్భాల్లో కూడా వివిధ షార్టీల వారు ఉపన్యాసాల ద్వారా, కరపష్మతాల ద్వారా, పితికలద్వారా తమ తమ పెర్టీలవారు తమ ఎన్నికల 1వబారంలో ఉపయోగించుకునేంతగా ఈ కవిత [వచారానికెక్కింది.
1951 _ 52 లో మొదటి సార్వజసీనఎన్నికలు జరిగాయి. కార్మిగ్లెసు పార్టీ వాళ్ళ, కమ్యూనిష్టుపార్టీ వాళ్ళు స్వాతం్యత్యోద్యమ కాలం నాటి నినాదాలతో 1వచారంచేయసాగారు. కాకోజీ స్వాతర్యత్యోద్యమ కాలంనాటి నినాదాలకు కాలం చెల్లిపోయిందని నేటి సామాజికావసరాలను ఆలుసుకొవి నినదించడం (ేయస్కర మన్నాడు.
*వ్సందులు పొతవివాడిన
వెనుకటి దేవుల వేడిన
పరిణామము విండుసున్న
ఫలితము లేదుర అన్న లల 1ల8, నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట = 54
కాళోజీ క విత్వం కేల!
కట్టాలిక (కొ త్త యెర
దించాలొక (కొత తెర
పాత ఆటర క్రి కట్టదు
పాత సరకుధర గిట్టదు
మాఠాలిక లేబుల్‌ ప్యాకింగ్‌
మారాలిక స్టేజుల సెట్టింగ్‌
ఏడు తిరిగిన పంచాగాలు
చూపవు తిథివారాలు” 18”
- 1867 నాటికి మూడు వర్యాయాలు జరిగిన సార్వజనీన ఎన్నికల్లో కాం(గెసుపార్టీ మెజారిటీ సంపాదించి అధికారంలోకి వచ్చింది. కాడెద్దుల చిహ్నంతో గెలిచిన కాం్యగెసు రైతుల సమస్యలను వట్టించుకోలేదు. పైగా అవినీతికి ద్వారాలు తెరిచి అక్రమాలకు ఆలవాలమైంది. నాల్లో పర్యాయం (1987లో) జరుగనున్న సాధారణ ఎన్నికల్లోనైనా కాం్యగెసు పార్టీకి ఓట్టు వేయక [ప్రజాస్వామ్య వరిరక్షణకు, రైతు సంక్షేమానికి పాటుపడే పార్టీని ఎన్నుకోవలసిందిగా కాళోజీ [వజలకు పిలుపునిచ్చాడు,
ళ్‌ర్షీ ఓటరుకావన్నా!
ఎద్దుల త ప్పేమిలేదు
కాడి పెట్టు కున్నందుకే మురిసిపోయి దేబెవోఠె
ఓట్లు మేపి పంట మాట మరిచి నీవు వస్తుంటివి
బలిసి రేగి కాడెద్దులు
జంట వీడకుండ మేసి
128 నా గొడవ మొదటి సపుటం _ పుటలు - 55, 58
199 కాళోజీ కవిత్వం రంకె వేసు తిరుగుచుండె ఏనాడై నను కాడికి బండో, గారో నాగలో కట్టిన హపెపాన పడక గోమాతకు ధవుడనుకొని కాడెద్దుల పూజ జేసి నై వేద్యాలంద జేసి ఉత్సవాలు జరుపుకుంటు ఊరేగంపులు తీస్తూ పొరపాటు, 1గహపాటు అలవాటు అన్నట్టుల మూడుసారు ఓ కేసి ళు న! స్వర్గానికి ఉట్టి కట్టి లొటక లేస్తు చస్తుంటివి అయ్యో! ఖర్మం అంటూ నెత్తంతా బాదుకుంటు” 128 “ఎన్నికలు స్వేచ్చాపూరితంగానేగాక నిష్పక్షపాతంగా జరుపవలె. ఎన్నికలవై ఏవిధమైన పరిమితులు, ఆంక్షలు విధించరాదు. దీనితోపాటు ఎన్నికల్టో పక్షపాత ధోరణి, అవినీతి, లంచగొండితనం మొదలైన వాటికి తావు యృవ్వరాదు” 12% కనుకనే కాళోజీ _పజాస్వామ్యానికి (పాణభూతమైన ఓట్లను సక్రమరీతిలో స్వేచ్చగా స్వచ్భందంగా వినియో గించసీయకుండా "అక మమార్గాలకు, అవినీతి విధానాలకు పాల్పడి లు 128. వా గొడవ పరాభవ వర్షం - పుటలు ఓక, 44 198. భారత (వభుత్వము - రాజకీయాలు - పటు ఖిడీడ్త
కాళోజీ కవిత్వం 188 సాయుధ పోరాటానికి అవకాశం కల్పించవద్దని అభ్యర్థులను హెచ్చ రించాడు.
“ఎత్తులతో జిత్తులతో ఆధివత్యముతో
ఎన్నికల పరువును మషి చేయకండి
రాజ్యాంగమున కనుగుణ్యశీలముతో
రాణించి వోటులను నాటనీయండి
స్వచ్చంద శ క్రితో కురిసిన వోట్ట
స్వారస్య మొకసారి బలకనీయండి
చెన్పలేదనకండి చెవనీయండి
చెప్పుదెబ్బలదాక రాసీయకండి
ఓట్టతిన్నని దాట కడ్డురాకండి
షాట్టతో మిము దింపపురికొల్పకండి” 189
“క్షిట్‌ ఇండియా” ఉద్యమాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని గాంధీజీ
తెల్లవారి పరిపాలనను తొలగించవలసిందిగా భారత |వజలకు 0౦ 0౬ 01ల”అనే నినాద మిచ్చాడు. మూడు సార్దుఎన్ని కల్లో గెలిచి జనులకు ఏమీ చేయని కాంగ్రెసు పార్టీని 1967లో నాల్లోసారి జరుగనున్న ఎన్నికల్లో ఓడించవలసిందిగా “011 ౨ంఅ”” అనే నినాదంతో గద్దించాడు. ఈ విషయమై మహాత్మునివలె కాళోజీకూడ “0౦ ౦౯ ౧1ల" అని ప్రజల్ని హెచ్చరించాడు. పరతంత పాలనను తొలగించడానికి స్వాతం్యత్యోద్యమ నాయకులు జరిపిన పోరాటాన్ని కళ్ళార చూసిన కాళోజీ స్వాతం్యత్యా నంతరం జనులకు పరాభవం కలిగించిన అధికారషార్టీయైన కాంగెసును తొలగించవలసిందిగా ఉద్బ్చోధించాడు. 180. నా గొడవ పరాథవ'వర్షం - పుట 44.
184 కాళోజీ కవిత్వం “ఈ ౦ ౨:6 1 అని జనాన్నీ “54౪ 10412 అది మనని పరాభవించే బలగాన్నీ హెచ్చరించిన మొనగాడొకండుండేవాడు ఈ దేశంలో “వాపూగ్‌ అని పిలువబడేవాడు నలుబదిరెండు, ఆగష్టులో [కేల్బాడొక కాంతిబాంబు. అతని పేరు గాంధీ అతని పేరనే మళ్ళీ అదేమాట అనుచుండిరి ఆగస్టు నలుబదిరెండు స్మృతికని “0౦౦౪౭ ౨1|ల అని జనాన్ని “1౬ వెంళ6:" అని మనని పరాభవించే బలగాన్ని పరాభవ సంవత్సరం ముగిసేనాటికి (పజాస్వామ్య పరాభవం తొలగాలని 'హెచ్చరిస్తున్నాను జనాన్ని 'హచ్చరిస్తున్నాను [(పభుత్వాన్ని “000౪9౨16! అం1€ వింళ! 1 ఓటర్హూ ఏమైనా చేయండి! లేకుంటే చావండి! ఎన్నికల్లో మీ ఓట్టను స్మక్రమంగా వాడండి గుత్తాధికారమంత చేజిక్కిన ముఠాబలం గద్దె జారితేగానీ (వజాస్వామ్యం (బతకదు!81 1952 నుండివరుసగా మూడుసార్దు ఎన్నికల్లో గెలిచిన కాం్యగెసు పార్టి దాని మనుగడకోసం, ఎన్నికల్లో గలవడంకోసం, పలుకుబడికోసం,
కాకోటీ కవిత్వం శేలి5్‌ అవకాశాలకోసం [వజాస్వామ్య విధానాలను కాల రాచింది. ఈ పరిస్థితికి కారణభూతురాలై న ఇందిరను కాళోజీ “*వటసాొవిితీ పూజల వార కాంతగ” అధిక్షేపించాడు. అవినీతికి ఆలవాలమైన కార్యగెసు పార్టీకి దళారులకు, _ నల్దబజారు వ్యాపారస్తులకు, _దోపిడీదారులకు, అవకాళ వాదులకు ఓటువేయక అటువంటివారిని మట్టికరిపించాలని కాళోజీ [వజలకు పిలుపునిచ్చాడు.
“వట సావిత్రీ పూజల వారకాంతకా ఓటు?
పార్టీ వథకాల డాబు దలారీలకా ఓటు?
సారా కూరాపోరే
బేరాలకా మన ఓటు?
నల్ల బజారు భవనాలకు
వల్లె వేయ నా ఓటు?
ప్రేటు బ్యాంకు నోటుకాయ
కూటమికా మన ఓటు?
లూటీ చేయగ వర్మిటు
చీటీయా మన ఓటు?
(సజాస్వామ్య అంత్యక్రియల
సామ్యగ్రియా మన ఓటు?
వేటకాని వని సులువుకు
మాటు మంచెయా ఓటు!
పౌరమతము సున్నజేయ
నేతా గిరికా ఓటుగో188ి 195. నా గొడవ పరాభవ హేమంతం -పుట- 18
[86 కాళోజీ కవిత్వం ఎన్నికల (వచారంలో గుండాయిజం, డబ్బును పంచి ఓట్టు కొనడం. (వత్యర్థులకు ఓట్ట వేయడానికి సిద్ధపడ్డ ఓటర్ల పై అధికార పార్టీ అభ్యర్థులు కాల్పులు జరువడం జరిగింది. రాజ్యాంగబద్ధమైన పౌర హక్కుల వరిరక్షణ కరువైనందుకు కాళోజీ చలించి పోయాడు. “నాదేశాన్ని హాలించేదీ నా జాతిని రవత్న్మీంచేదీ నా శక్తిని పోషించేదీ నా ఓటును కాపించేదీ గుండాలా? తుపాకి గుండ్రా? సట్టా వ్యాపారం దిండ్లా? (వజాస్వామ్య లక్షణ రశ్మిత భారత రాజ్యాంగం క ండ్రా? ఇంకేనా ఈ దేశం గతీ? ఓటర్హకు పోయిందామతి? సహ్యమగునా అభిమానక్షతి? వరమా? ఏమిటి మనకీ దుస్థితి?” [88 19067 ఎన్నికల (వచారంలో తారసిల్రిన పరిస్థితి ఈ నాటికి కూడ్ష ఎన్నిక్రల (పచారంలో అదివార్యంగా సాగడం శోచనీయం. జాతి క్షేమాన్ని మర్గిచి [పజావసరాలను విస్మరించి అధికార మదాంధతతో త్రం గరం మసాలలు చల్లి సీట్టు గెలువడమే సర్వస్వ మనుకున్న కాంగెసు పార్టీ 'నమ్మినాన బోస్తే పృచ్చి బురయిన* పార్షిగా కాళోజీ అధికేేపించాడు. శ లు ఓలిలి. నా గొడవ పరాభవ హేమంతం _ పుట _ 7
కాళోజీ కవిత్వం 18 “నమ్మినాన బోస్తే పుచ్చే బ్యురయింది పార్టీ జాతి వ్మేమం మరిచి ముఠాకు జందీ అయింది పార్టీ కాడెద్దుల చిహ్నంతో పూర్తిగా మొద్దయింది పార్టీ అధికారం చేవట్టి మదాంధతకు గురైంది పార్టి సిట్టు గెలువటమే సర్వస్వమను కుంటున్నది పార్టీ రాజ్యం [వజల దన్నమాటే మరిచింది పార్టీ రాజ్యాంగం అసిత్వాన్ని ఎరగనంటున్నది పార్టీ ఎన్నికలంటే యుద్దం అంటున్నది పార్టీ బాపూజీ కేర మళ్ళీ కాడెద్దులకు పట్టం కట్ట మంటున్నది పారి లట ట్‌ ళు అధికారం చెలాయించుకునే బలం తమకే ఉందంటున్నది పార్టీ (వత్యర్థుల 1(వభుత్వాన్ని ఎన్నడం ఆత్మహత్యంటున్నది పార్టొ18* పోలీసు యాక్షన్‌ తర్వాత 1949లో ఓటు విలువను తెలియజేస్తూ కాళోజి “క్పీట్రిచ్చునప్పుడే” అనే కవితను రాశాడు. ఎన్నికల రంగంలో ఆకవిత చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. మళ్ళీ పదిహేడేండ్ల తర్వాత కాళోజి 1967లో జరుగుతున్న ఎన్నికల్లో ఓటు శక్రిని తెలియజేస్తూ ధర్మ సంస్థావనకు కురుత్నేత యుద్ధ రంగంతో కృష్ణుడు వినిపించివ భగవద్గీత వలె _పజాస్వామ్య సంస్థావనకు ఓటు గీతను వినిపించాడు. “వజామతము అనాది అది నేతాగిరికి పునాది 1ఏ4. నా గొడవ వరాభవ-శిశిరం - పుట - 26.
1౭8 కాళోజీ కవిత్వం
ఆకతాయి ఉగడొల
నాపు, ఆజుచు, డాలు, కత్తి
ఆరాజకాల 'అయిసుబర్లు
కరిగించెడి కొలిమి తిత్తి
భారత రాజ్యాంగ సూర్య
కిరణము వొక్కొాక్క ఓటు
వదపీ మత వ్యామోహిత
గణవతి, తలపోటు ఓటు”185
ఈవరశ్రే మూడుసార్హు జరిగిన ఎన్నికలు జరిగాయి. (వజా
[ప్రాతినిధ్యం వహించే అభ్యర్థుల వ్య క్రిత్వాలను అంచనా వేసుకోక గుడ్డిగా ఓట్లు చేయడం జరిగింది. దానితో (వజాస్వామ్యం అసమర్థుల చేతుల్లోనూ అవకాశవాదుల కోరలత్తోనూ, దోపిడిదారుల చేతుల్లోనూ బందీ అయ్యింది. నాల్లో పర్యాయం జడ్‌గనున్న (1967) ఎన్నికల్లోనెనా ఓటర్హు అభ్యర్థుల మంచి చెడ్డలను గుర్తించి సరైన అభ్యర్థులను ఎన్నుకోవలసిందిగా కాళోజీ ఓట్రర్హక్స తెలిపాడు.
“అభ్యర్థి వీ పార్టివాడనికాదు
ఏహెటివాడో చూడు
ఎన్నుకుంటే వెలగబెట్టడంకాదు
ఇందాక ఏంచేకాడో చూడు
ఇవ్వుడు కళ్లు ముడుపులుకాదు
త&ందాక్ర చెల్పించింది చూడు
పెట్టుకునే టోపీకాదు
పెట్టిన టోపీచూడు
కాళోజీ కవిత్వం 189
ఎగరేసిన జండాకాదు
చాటున ఆడించిన దండాచూడు
మనిషిని చూడు, చరి(తనుచూడు
నడువలుకాదు, నడవడి చూడు”18%
పరాభవ సంవత్సరాంతంలో (1967) జరిగే ఎన్నికల్లో ఓటు
హక్కు వినియోగింవబడి వరాభవసంవత్సరంతో పాటు స్వేచ్చగా [ప్రజాస్వామ్యం వరాభవ తొలగిపోవుటకై కాకోజీ “నా గొడవ”ను విని పించాడు.
“పర్రాభవంతోపాటు
[సజాస్వామ్య వరాభవము తొలగిపోవ
స్మక్రమముగా ఎన్నికలు
జరుగుట కే నా గాడవి*18?
గూడుపుఠాణీ కోట ఆయిన కాం[గెసు పార్టీని వరాజయం
గావించి 1వజాస్వామ్య పరిరక్షణకై కొ త్రపార్టీని అధికారంలోకి తెస్తార ని ఆశించారు.
*ర్టూడ్తువ్పురాణీ కోటల కూల్చెడి
ఓటుల వూటల చిమ్మును తవ్పక
వదవుల కోరలు ఊడిన నేతల
మోరలు చూడగ ముచ్చట తప్పక 186. నా గొడవ పరాఖవ శిశిరం - పుట - 18 187. నా గొడవ పరాభవ హేమంతం - పుట - 68
140 కాశోజీ కవిత్వం పెత్తందారీ వడగలు చితుపగ వోటుల బడికెలు ఆడును తప్పక (భాంతి 1పభావము తొలగించుటకని కాంతి భానుడుదయించును తప్పక””188 ఎన్నికల ఫలితాలను ఐట్టి చూస్తే కాళోజీ ఆశయం ఫలించలేదు, కార్మ్యగెసు పార్టీయే మెజారిటి సాధించి అధికారాన్ని చేపట్టింది. పాలకుల అధికార దుర్వినియోగాన్ని ఆర్థం చేసుకొని తన ఓటు గీత తాత్పర్యాన్ని టజోధపరచుకోని (వజల మన స్తత్వానికి కుంగిపోయాడు కాళోజీ. ఓట్ల కవితల్లో సజల (శేయస్సుకు కావలా కాసే 2౯61 ౨౦8లా వని చేకాడు కాళోజీ. నిద్రమత్తులో మునిగిపోయిన (_పజలకు వై తాళికుడిగా గొారతలకాయలకు అదిలింపులా కవిత్వం చెప్పాడు. ఈ కవితల్లో కాళోజీని కేవలం కాం[గైసుకు వ్యతిరేకిగా అర్థం చేసుకుంటే పప్పులో కాలేసినవ్లే. కాం[గెస్సో, కమ్యూనిస్టో మరెవడో కాళోజీ గొడవ అదికాదు. ఎవడైనా సరే మూడుసార్లు గద్దె నెక్కిస్తే నువ్వేం చేశావు? మూడుసార్జు గద్దె నెక్కించి నువ్వేం బావుకున్నావు? ఇవి కాళోజీ చార్మితక [పశ్నలు. మళ్ళీ మోసపోతావా? ఆలోచించమనీ, ఓటు విలువ తెలియని నిరక్షరాస్య అసంథ్యాక జనావళిని ఉద్దేశించి వారి భాషలోనే, వారి కష్టసుఖాల అవ గాహనా మాధ్యమంలోనే జాగృతం చేశాడు. . ప్రజాస్వామ్య పరిరతణ : భారతదేశం 1850 లో సర్వసత్తాక వజాస్వామిక రిపబ్దిక్‌ (507౭582 ణఏ0ం:26ప6 కింం40110) గా రూపొందించబడింది. దీని (పకారం రాజ్యాంగంలో (వజలకు సమానత్వపు హక్కు, స్వాతంత్యపు 188. నా గొడవ పరాభవ శిశిరం - పుటం11,
కాళోజీ కవిత్వం శైశ[ హక్కు? దోపిడీని నివారించే హక్కు మొదలైన [పాథమిక హక్కులు (50గరేషముతగ 521 గ180 69) సంక్రమించాయి. శ్రీ పరుషల జీవన భృతికి సమానావకాశాలు, దేశసంవదను (వజలకు సమానంగా పంచడం, కార్మిక సంత్మేమం, (వజలందరికీ పని, విద్య: (వజాజీవన (మాణాన్ని పెంచడం మొదలైన నిర్హేశక సూత్రాలు (౬౭౭౯౬76 10612165) నిర్దేశింవబడ్డాయి. మనం (వజాస్వామ్య వ్యవస్థను ఏర్పర చుకొన్నా పాలకుల పుణ్యమా అంటూ (పజల కడగండ్ర గొంగళ్ళు ఎక్కడివక్క-డే ఉన్నాయి. ఏండ్దు గడిచినా [పాథమిక హక్కులకు రక్షణలేకపోవడం, నిర్దేశక సూ(త్రాలనుబట్టి (వజాజీవన 1వమాణం పెరుగక స్రోగా పాతపీడనపోమి కొత్త దోపిడీ ఎదుర్రైంది. హద్దులుమీరిన దౌర్జన్యాలు అలాగే కొనసాగు తున్నాయి... ఏ దౌహ్ట్యాలయినా అకస్మాత్తుగా నశించవుం దానికి ఎన్నో ఉద్యమాలు అవసరమవుతూ ఉంటాయి. "కాళోజీ (వజాస్వామ్య వరిరక్ష ణఐకై నిజాం అనంతర ఉద్యమాలన్నింటితో కూడా భుజం కలిపాడు. గొంతూ కలిపాడు. కొత నాయకుల కొత్త రకం దోపిడీని (వతిఘటించని [పజలను
జూచి నివ్వెరపోయాడు. నిస్వార్థంతో, త్యాగంతో వరాయి పాలనలోని దోపిడీని ఎదిరించిన నా వారంతా వమయ్యారని (వశ్నించాడు.
తస్పీర్రి! వారు నా వారలు
ఆ నాటి ఆ హూరులు 9
పీఠేనా! నా వారలు
ఆ నాటి ఆ హరులు?
పె త్తందారీ బలాల
చిత్తు జేయబూని నోరు
149 కాళోజీ కవిత్వం: “పిల్లల కోడట్టు ఎగసి డేగ తలను తన్ని నోరు *“ఈనినావు రోషంతో పూని పులిని డాసినోరు ఏరీ! వారు నా వారలు వీరేనా! నా వారలు వీరేనా! ఆ శూరులు?”189 “ఆఅనాట్రి రజాకార్హ రూపుమాపినట్టి నేను ఈనాటి రజాకార్డ “నాయక్‌” నై వెలుస్తుంటి ఎందులకని? ఏమైనది? నాకేమైనది? ఎడదమేక, మెదడు నక్క మనసు తోడేలు, కుక్క మాదిరిగ [బతుకుచుంటి ? ఇంతకన్న ఏదో ఒక వపవునై తె మేలుకద”:40 నియంతృత్వానికి అవకాశమివ్వక, దోపిడీకి తావివన్వక, [ప్రజల భావాలకు "స్వేచ్చ, హక్కులకు రక్షణ కల్పించడమే (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ధ్యేయం కావాలంటాడు. 189. నా గొడవ పరాభవ వర్షం = పుట-5. 140. నా గొడవ 1975-77 _ పుటలు-_”72, "౭.
కాళోజీ కవిత్వం శీతల
6 [వజాస్వామ్య మంటేమిటి ?
[(వజా రాజ్యమంటేమిటి రి
మానవత్వానికి మనుగడ
దానవత్వానికి ఎదదడ
గుండాతనానికి దగడు
గూడుపుఠానికి బెగడు
సంరక్షిత పౌరమతము
స్వాతం్యత్యమునకు హితము
హక్కుల కాపాడు కోట
మక్కువ వికసించుతోట”141
స్వాతంత్యం పేరుకే వచ్చిందా? బానిసత్వ లక్షణాలు పోలేదు.
రాజ్యాంగం సమకూర్చిన [(వజాస్వామ్యం. పేరుకే (వజాస్వామ్యమా? అది [ప్రజలను దోచుకునే జాలరివలగా' మారిందా? అంటూ మనవారి పరిపాలనను 'అరిపాలన'' గా వర్ణి ౦చాడు కాళోజీ.
“బానిసత్వ లక్షణాలు
హోని స్వరాజ్యం టోడిది
బోడితలకు అరువు అప్పు
పూల జడల శోభింవవు,
(నజాస్వామ్య (వఠాబద్ధ
రాజ్యాంగం సమకూర్చిన
మూల భూత సూత్రాలను 141. నా గొడవ పరాభవ వర్షం - పుటలు-కి4, 25.
144 కాళోజీ కవిత్వం
జాలరి వలగా మారిచి
“జగన్నాథ రథచ కాల్‌
సాగకుండ రహదారుల.
భూమిపుండ్ద 'ప్రాజెష్టల
ముళ్ళ్శడొంకల బ్ధాకుల
ఏర్పాటుకు సుపటిష్ట
పార్టీ బలగం బలాల
సహమత సంఘీభావన
మహిమతోడ వర్టిల్లెడి
పరిపాలన ఆరిపాలన
ఉరి ఊయల లాలన.148£ సౌమాజికార్థిక సమతను కాంత్షించి బయలు దేరిన ఉద్యమాలు వాటి సిద్ధాంత రాద్ధాంతాల మధ్య బేధాభ్మిపాయాలతో విడిపోయి చల్డారి పోతున్నాయి. ఉద్యమకారుల అనై క్యతను ఆసరాగా చేసుకొని పాలకులు ఉద్యమాల్ని అణచివేసి హోయిగా అవినీతిని, అధికృత హింసను కొన సాగిస్తున్నారు. పరిస్థితిని అంచనా వేసుకొన్న కాళోజీ ఉద్యమకారులు సమైక్యభావంతో అవినీతి చీకట్టను పార (దోలవలసిందగా కోరుతున్నాడు,
“వమిదలు కోటానుకోట్టు
వత్తులు కోటాను కోట్లు
శాంతి జ్యోతి వెలిగింవగ
సమిధలు కోటాను కోట్టు
చీకట్టను పార్యదోల
చేష్లలు కోటానుకోటు
ట్‌ లా
- నా గొడవ వరాళవవర్తం _ పద తా
కాకోజీ కవిత్వం కేశీర్‌ వెలిగి వెలుగకమున్నే విరుగబడి చల్దార, ఎగ మిడుతలు కోటానుకోట్టు కారణ౦ంబు గానలేక “కారకుడని” ఒకరినొకరు కసిరి కొనుచు కాటులాడి (వమీదెలు వగులగొట్టినాము వత్తులు లాగేసినాము. చిలిపి చేష్టలావండి స్నేహంగా మెలగండి చిన్నగ అన్నారెవరో మిన్నులనుండో ఏమో స్నేహంగా ఉంటే ఇంతటి చీకటి ఉండేబేనా? స్నేహంగా ఉంటే వత్తులు నిలిచి వెలుగకుండేవా” 148, కాశోజీ కవితల ద్వారానే కాకుండా కరవ్యతాల ద్వారా కూడా (వజాస్వామ్య వరిరక్షణకు (యత్నించాడు. ఈ [వయత్నంలో భాగంగానే రచించింది. “ఆగస్టు ..వదిహేను-యమహాళ వం అంత్య[కియలు 148, నా గొడవ పరాభవ వసంతం - పుటలు - 58, 60. పంకె.10
146 కాళోజీ కవిత్వం స్వాతం్యత్య సరోవరంలో సూతకస్నానం [తయోదళస్వాతంత్యోత్సవం 1958” అనే కరవ్యతం.!4 స్వాతం[త్యానంతరం శవంగా మారిన కాంగెసు పార్టీ పన్నెండేళ్ళపాటు కుళ్ళి కంపుకొడుతూ దేశ వాతావర అాన్ని కలుషితం చేస్తున్నదనీ ఆ కుళ్ళిన శవాన్ని నేడే (15ఆగష్టు1859) దహనం చేసి అంత్యకియలు నిర్వహించి సూతకం పోవడంకోసం స్వాతం్యత్య సరోవరంలో స్నానం చేయాలంటాడు. ఇదే 15 ఆగష్టు 1959 స్వాతం్యత్య దినోత్సవాన్ని జరుపుకొనే పద్ధతి అంటూ ఈ కర ష్మతంలో పేర్కొన్నాడు కాళోజీ, కాంగ్రెసు పార్టీ వాళ్ళను శవారాధకు లుగా పేర్కాంటూ మూఢభ క్రికి తిలోదకాలివ్వవలసినదంటూ “నేడే మూఢ భక్తికి విసర్జన” అని (వకటించాడు. ఈ కరవ్మత రచన ద్వారా కాళోజీ
అధికారపార్టీయైన కాంగ్రెసు వట్ట తన నిరసనను (ప్రకటించాడు. ఈ
కరపష్మతరచనం తాపీ ధర్మారావుగారి 'సూరిమరణం' లేక “బండిరా పల్లకి
అనే నాటికను గుర్తు చేస్తుంది.145
కాళోజీ అనుభవంలోకి వచ్చే ప్రతి విషయానికి స్పందిస్తాడు. పరాభవనామ సంవత్సర (గీష్మర్తువులో భరించలేని ఎండలు కాసాయి. వరాకాష్టనందుకొన్న ఉష్ణోగ్రతను పాలకుల అ|క్రమవ ర్తనకు (ప్రతీకగా తీసుకొని పరాభవ గీష్మ౦ అనే కవితను రచించాడు. అన్యాయాల్ని, అ్మకమాల్ని సహిస్తూ బతికే జనమున్నంతకాలం అవి కొనసాగుతూనే ఉంటాయి. వానిస జీవిత విధానం నుండి జనం మేల్కొని _వజలపాలిటి
(గీిష్మాతపమైన అన్యాయాల్ని ఎదుర్కోమంటాడు కాళోజీ.
- ఇది ఎనిమివి పేజీల కరవ్మ్యతం, 1959 ఆగష్టు 15 న [ప్రమరింపబద్ధది. కాం(గెను పార్టీని వ్యంగ్యంగా విమర్శిస్తూ కాళోజీ రాయగా స్వతం(త పార్టీ కన్వీనర్‌ ఆర్‌.వింసుబ్బారావు దీనిని విడుదల చేళారు,
145, కొత్త పాళీ _ పుటలు-68-8/; తాపీ ధర్మారావు.
కాశ్లోజీ కవిత్వం [త్మ
“మరుమిట్లు గొలిపే వెలుతురిది =
చిమ్మచీకట్టను వ్యాపంవ జేసేద్ది.
సిమెంటు భవనాల కాచేది
పూరి గుడిసెల దగ్ధం చేసేది.
ఆతతాయి రాళ్ళరాయళ్ళ
“మోతుబరీ” పీతిరిపాతర్ల
మురుగుళ్ళ పదును జోలికిపోక
కసితో ముడ్జెండిన జనుల
మంచినోటి గోలెపుటడుగుల
దాకా నాకేసేది గ్రీష్మాతవం
పరాభవం పొయ్యేదాకా
తప్పదు మనకీ పరాభవం
వరాభూతులు చావనంతవరకు
తిరుగబడి పోరేవరకు
పరాభవం తవ్పదు.”1*8
పాలకుల అవినీతి అంగ్రలేని దైనవ్పుఢు (వజలు తిరుగబడుతు
నారు. కొత్రవ్యవస్థకోసం. ఎదురుచూస్తారు. (వజాస్వామ్యంలో అధి కారంలో ఉన్న పార్టీ మెజారిటీని. కోల్పోయి కొత్తపార్టీ అధికారంలోకి రావడం జరుగుతుంది. 1852 నుండి 1966 వరకు మూడుసార్లు జరిగిన సార్వతిక ఎన్నికలలో కాం(గెసుపార్ణే మెజారిటీ సాధించి అధికారంలోకి వచ్చింది. [కమంగా కాం్మగెసు పాలనలో అవినీతి పేరుకొని పోయింది, చట్టాలను చుట్టాలు చేసుకొని వబ్బం గడుపుకోవడం మొదలై౦ది నల్ల బజారు జోరుగా సాగింది. విచ్చలవిడితనం హెచ్చింది. అందుకే కాళోజీ
48 కాళోజీ కవిత్వం 1067లో నాల్లోసారిజరుగనున్నసార్వ(తిక ఎన్నికలల్లో కొ త్యవభుత్వాన్ని అధికారంలోకి తేవాలని నాగొడవను వినిపించాడు. ఆ వజలే (వజాస్వామ్యాన్ని రక్షించుకోవలసింది లేవండి ః లేవండి! ః జాగ త్తపడండి మళ్ళీ అనలేదనకండి కాళశోజీమాట వినండి మళ్ళీ ఒక దుమారంగా రేగండి మళ్ళీ ఒక ఉప్పెనగా లేచి దూకండి మళ్ళీ ఒక తిరుగుబాటు చేయండి నిర్భయులు కండి, నీతిని నిలువద్రొక్కుకొండి అవినీతిని గద్దెదించండి. లేవండి! లేవండి::” 167 కాళోజీ అవ్యాహతంగా తన గొడవను వినిపించినా, పజా వేదికల నెన్నింటినో ఎక్కి ఉపన్యసించినా (వజల్లో మార్పు రాలేదు. ఓటర్హ తీర్పును బట్టిచూస్తే 1967 సార్వజనీన ఎన్నికల్లో కూడా కాంగ్రెసు పార్టీయే మెజారిటీ సాధించి అధికారాన్ని చేపట్టింది. హింస, దోపిడి, అవి నీత్రి కార్యకమాలు యధేచ్చగా సాగనారంభించాయి. ఫలితం లేదని (గహపించిన కాళోజీ తిరుగుబాటు చేయవలసిందిగా (ప్రజలకు పిలుపు నిచ్చాడు. (వజలు తిరుగుబాటుచేస్తూ ఉదయిస్తున్న బాలభానులవలె తల ఎత్తుక తిరుగుతూ మార్చ్‌ ఆన్‌ చెయ్యమన్నాడు. “ద్రోప్రిడ్రీ దౌర్జన్యానికి కారకులగు దుష్టుల, దొంగల ముఠాల రక్షించెడి అధినేతల అసహ్యించి, కసిబూని 147. నా గొడవ వరాభవ వర్షం-పుబు-ళళ
కాళోజీ కవిత్వం పటల
రూపుమాపు దీమాతో
(బతుక దలచినట్టి
మనిషి (బతుకు తిరుగుబాటు” 149
ఆకాంతికి నిలయమైన వరిస్థితిలో పాలకులు [వజల్ని శాంతి
యుతంగా (వవ ర్రించమని వదే వదే జోకొడ్తుంటారు. సమాజంలో దౌర్జన్యం, దోపిడీ, అవినీతి, ఆ[శిత వక్షపాతం తాండవిస్తున్నవ్వుడు శాంతికి తావెక్కడుంటుంది? జీవితమే దుర్భరమైన సమాజంలో _వజలు కాంతితో వర్రించడం సాధ్యవడదు. అందుకే కాశోజీ ఇలాంటి సమాజాన్ని చక్కదిద్దుకోవడానికి సత్యాగహమో, సాయుధ రణమో చేపట్టమంటాడు. అంతేకాక సత్యా[గ్రహాలతో చక్కబడని పాలనలో అవసరమయితే సాయుధ రణమే శరణ్య మంటాడు.
ఉద్దాం్రత్రిగ మెలుగుట మంచిదెకాని
శాంతి వరిస్టితి కలదా? సఖుడాః
సత్యా([గ్రహమా? సాయుధ రణమా?
చవ్వున ఏదో తేల్చుము సఖుడా।
సత్యాాగహమున దుళ్ళాసనులను
సంభవమా సరిదిద్దుట సఖుడా![”149
మనిషికి కనీసావసరాలై న కూడు, గూడు, గుడ్డ కరువై నప్పుడు
1వభుత్వం రూపొందించే కాసనాలు, చెప్పే నీతులు, చేసే వవచనాలు: అతనీ [బతుకు పోరాటాన్ని ఆవలేవంటాడు. 140. నా గొడవ 1875.77 పుట, 8 140. నా గొడవ 1905.77 పుట. విక
150 కాకోజీ కవిత్వం శాననాల ఏనుగులూ క౦ంచెలూ సీతుల కందకాలు గోతులూ (వవచనాల వబార్చొడ్‌ వైర్దూ “షూట్‌ ఎట్‌ సైట్‌” హెల్లిష్‌ ఫైర్లూ కంచం మంచం అందని మనిషికి అడ్డంకులు కాజాలవు; నే స్తంః”150 ఏ వ్యవస్థలోనైనా (వజల హక్కులకు భంగం కలిగినప్పుడు తమ హక్కు-లను కాపాడుకోవడానికి (పజలు తిరుగుబాటు చెయ్యడం తప్పని సరి. ఇది చర్మిత చెప్పిన సత్యం. అందుకే “01160066 1ం2రేక ౧0 ౮ంకంల 0116966” అంటాడు భౌరో. పాలకులు [పజల హక్కు లకు న్యాయం చెయ్యడానికి బదులుగా తమ హక్కుల ర క్షణకోసం తిరుగబడే (సజలపై హింస జరిపితే (ప్రతిహింస సహజంగానే పుట్టు కొస్తుంది. ఆందుకే హింసను చేపట్టిన హిరణ్యకశిపునిపై నరసింహుడు చేసిన (పతిహింస సరియైనదే అంటూ సాంవదాయిక విశ్వాసాన్ని చెప్పి (వతి హింసను సమర్థిస్తాడు' కాళోజి 194 (ప్రాంతంలో పజల హక్కు లకు భంగం వాటిల్లింది. (ప్రజలు తమ హక్కులను కాపాడుకోవడానికి తిరుగబడితే పభుత్వం హింసనుపయోగించి ఉద్యమాన్ని అజిచివేసింది. ఆ పరిస్థితుల్లో పతిహింస తప్ప. వేరే మార్గం లేదంటాడు కాశోజి. “ట్రన్చదూడ రోజ్యంలో అధిక ఎరహిం సేపాలన అన్యాయం నిత్యక రై అయినప్పుడు విసిగి రేగి 150. నా గొడవ 1976-77 పుట. 10
కాళోజీ కవిత్వం కేర్‌] [వతి హింసను చేవట్టిన _వతి నరుడూ నరసింహుడే మాంధాతల మా మ్రైతేం మావ్‌ సేటుంగ్‌ సూ క్తయితేం మానవుని జన్మహక్కు మర్యాదను కాపాడగ (ప్రతి హింసను చేవట్టిన [వతి నరుడూ నరసింహాుడే దితిప్ప్కుతుల నెదిరిపోర తిరుగుబాటు చేయ హక్కు మాంధాతల ధర్మవథము “మర్మము, కాళోజీ మతము”]1€1 అధికార బలంతొ అధికృత హింస చెలరేగితె [పజలు. తిరగబడి (వతిహింస చేయడం తప్పనిసరి అవుతుం దంటాడు కాళోజీ. ళం ళ్సీ (పభుత్వమాః . దోపిడీ వర్గాలను నువ్వు అదుపులో పెట్టజాలనపుడు పీడిత వర్గాలను నేను తిరగబడమంటే తప్పా? బ్రాకుమార్కెటుదారుల నల్టబజారు కుబేరుల నువ్వు ఉరిదీయలేనవుడు [వజానీకాన్నే కసిదీర్చుకొమ్మ నడం తప్పా చెప్పు [వతి హింస తప్పెట్హేనో చెవ్వు 151. నా గొడవ 181/5. పుటలు. 8, 20
159 కాశోజీ కవిత్వం హిరణ్యకళ్యపుని పొట్ట చీల్చిన నరసింహుడు చేసిందే వతిహింస నువ్వు చేసున్నది హిరణ్యకశ్యపుని అధికృత హింస నాది అతరాధికారం"' 159 కాళోజీ సార్యపదాయకమైన విశ్వాసాలను ఆధునిక అవసరాల కనుగుణంగా సమర్థించి చెప్పడం కనబడుతుంది. [పాచీనకాలంలో కూడా హింస నరికట్టడానికి (వతిహింస తప్పనిసరియైన మార్గమని మన పురాణాలు ఘోషిసున్నాయి. అందుకే హింసా హిరణ్యకశళ్యపులు పుట్టిన సమాజంలో (ప్రతిహింసను చేపస్టే నరసింహులు పుట్టడం అనివార్య మంటాడు కాశోటి. మానవ సంత్నేమాన్ని కాంక్షించే ఏ ఉద్యమానితై నా స్వాగతం వలుకుతొడు కాళోజి. మనవాడు చెప్పిన మాటైనా, మావో చెప్పిన మాకైనా అది మానవ సంక్షేమాన్ని కాంశ్నించే దైతే సమాదరణీయమే. జఖ్షంట్రి తేలును చితవడానికి పరాయి చెప్పమితే౦ మనం బరికాళ్ళనున్నప్పుడు కాటెయ్య వడగె తిన నాగన్నల వటి చేతుల శుదబుదావతారాలకు టబ చి ఛి అందుబాటులో ఉన్న పోచిమిన్‌ గుతుపైతేం మానో తుపాకి మడిమైతేం”158 152. నా గొడవ 10/5 - "౫ _. పుటలు 8,9 158, నా గొడవ 1075 = (7 = పుట 18
కాళోజీ కవ్వితం 1589 సమాజంతో జరుగుతున్న దోపిడికి విసిగి వేసారిపోయింది జనం. దోపిడీదార్హ భరతంవట్టడానికి సమాయ త్తమౌతూ సాయుధ సన్నద్ధులవు తున్నారని దోపికీదారను హెచ్చరించాడు కాకోజీ. వం. “నేటిసామాన్యుడు తన తల తాకటుబెటి ట్‌ ట్‌ తన రెక్కల కష్టం దోపిడీకి బలిపెట్టి పడివుండ నిరాకరిసున్నాడు అంతే కాదు మన బొ(రల చీల్చి మన బురల చిదిపి మన బౌక్కసాల [బద్ధలుకొట్టి హాయిగా (బతుకుదామని స 121ర్ర4 సాయుధ సన్నద్ధుడౌతున్నాడు పాలకుల అధిక ఎతపాంసతో విసిగిన [వజలు వివ్ల్షవ వహ్నిని రేవడానికి సిద్దంగా ఉన్నారు. కావల్సిందల్డా మేధావులు దాన్ని మండించ డమే. [పజలు విప్ణవానికి సుముఖంగా లేరను మాటలు ఒట్టి కల్ల బొల్లి మాటలంటాడు కాళోజీ. 6 వజల మేలును మరువక పదిలవదిచి జంకు బిడియము త్యజియించి, కష్టమోడ్చి 154. నా గొడవ 1975 _- 7 = పుటలు _ 21,2౨
154 కాళోజీ కవిత్వం
ఆతతాయుల ఢీకొనువాడొకడుంటే చాలు
విష్ణవవహ్నిని రేవ
కాలి కాల్చ్బగ ఎండివరుగైన
దినుసు సిద్ధమెప్పుడు దీన
బనుల మనుసులోని విసుగు”155
10/5 [పాంతంలో దేశంలో అత్ర్యైకపరిస్థితి విధింవబడి పౌర
హక్కులు కాలరాయబడ్డాయి. మీసా, నాసా చట్టాల (కింద ఎంతో మంది జనం నిర్బంధింపబడ్డారు. కసాము'పాలన పదఘట్టనలో నలిగిన జనంలో పిలుపు లేకుండానే తిరుగుదాటు సహజంగానే సృజింపబడుతుందన్నాడు కాళోజీ.
“వ్రహ్లాదుల సత్యాాగహము
పరిహాసం పాలై నప్పుడు
నచ్చ జెప్పితే హిరణ్యకశిపుడు
నొచ్చు కుంటున్నపుడు
అధికృత హింసాకాండే
పరిపాలన అయినప్పుడు
వతిహింస తప్పదు
నరసింహుడు ఏదో
ఓరూపు దాల్చి
ఆవుదూడ గురు
హిరణ్యకశిపు రాజ్యాన్ని
ఆంతమొనర్చక తప్పదు 155. నా గొడవ 195.77 పుటలు 2ళ 96
కాళోజీ కవిత్వం 15ర5్‌ తిరుగుబాటు ఈ వరిస్థితిలో తానే పుట్టుకొస్తుంది “సృజని ఆవబడదు గుండెలోని కసే “పిలుపి'సుంది ఆయుధం వట్టిస్తుంది “పిలుపు తనంతతానే అందుతుంది “వ్వీస్తైా మైసమ్మ మోసం సాగదు తిరుగుబాటు అగదు”156 (చజాస్వామిక దేశంలో అ్యవజాస్వామ్య చర్యలు బాహాటంగా కొనసాగుతుంటే [వజల మొరను వింటూ భాగవతంలోని మకరికర [గసుడైన గజేంద్రుని మొరను ఆలకిస్తూ కూర్చున్న భగవంతుడిలా మౌనంగా ఉండసాగింది రాజ్యాంగం. ఎంతకూ ఉలుకక వలుకక వుంటే వాధా్యాగసుడై న గజేందుడు అసలు భగవంతుడనే వోడు ఉన్నాడా లేడా అన్న సందేహంలో పడతాడు.!5?” అహౌగే (పజా వాధాతప్తుడైన కాళోజీ (వజామొరను ఆలకింపని [వజాస్వామ్య బద్ధి రాజ్యాంగం ఉందా లేదా అన్న సందేహం వ్యక్తం చేస్తాడు. 156. నా గొడవ 1975-77 పుటలు ౩౫౦, 81 15%. “*కలడందురు దీనులయిడ. గలండందురు పరమయోగి గణములపాలన్‌ గలండందురన్ని దశలను గలండు కలండనెడువాడు కలఃడోలే(డో?” ్రీమదాం([ధ మహాభాగవం ఆష్టమ స్కంధం - పుట 95
156 కాళోజీ కఏత్వం
జజ్టబలద్రందురు లోక సభను
కలదందురు వూర వూర పవంచాయితిటో
కలదు (పథుత్వమున అందురు
కలదు కలదన్నది
[ప్రజాస్వామ్య మనెడు వింత
కలదో? లేదో?
ఉశి జ ఇ ఇ శ శ 4 క 44 15్‌రి
మకరికర (గసుడైన గజేందదుని ఆర్తనాదానికి చలించి ఆనాడు
విష్ణుమూర్తి గజేందుని కాపాడాడు. మరి ఈనాటి హింసాయుత పాల నలో (ప్రజలు 'లా' ఒక్కి౦త లేకుండ్రె నారు. '“అర్జరు" విలోలమైనది. “'శమములు ఠావులు దప్పినవి. రాజ్యాంగము మూర్చిల్లినది. ఇక సంరక్షింప వలసింది [ప్రజ్యాకోధ విష్ణుమూర్తే నంటాడు కాళోజీ. మేధా వులు, (వజలు సమైక్యంగా పిలుపుచిచ్చాడు.
“లా వొక్కింతము లేదు
“ఆర్డరు విలోలంబాయె
“ కమముల్‌” ఠావుల్డ ప్పెను
మూర్చిలైై రాజ్యాంగమున్‌
మ. సంరత్నించు పౌరాత్మకా”159 కాళోజీ (పజాస్వామ్య వ్యవస్థలో (నజాస్వామ్య విలువలకు
[పజల హక్కులకు భంగం కలిగినప్పుడల్హా (పతిస్పందించి, అధికారుల 156. నా గొడవ 190/5-/7 - పుటలు 18, 14 159. నా గొడవ 190/5-.77 - పుట 86
కాకోటీ కవిత్వం 157 అధికృుతహింసను (వ్రతిఘటిన్తూ (నజాస్వామ్య వరిరక్షణకై పాటువడ వలసిందిగా *నా గొడవిను వినిపిస్తూ వచ్చాడు.
క్ష యుద్ధ కవితలు :
పరాయి దేశంతో స్వదేశంతో స్వదేశానికి యుద్ధం వాటిల్లినవ్పుడు దేశంలో వివిధ 1పాంతాల మధ్య వైషమ్యాలు ఏర్పడినవ్వుడు (వజల్లో ఆందోళన, దేశభ క్తి భావం జాగృతం కావడం సహజం. ఇటువంటి పరి స్టితుల్లో కవులు మరింత బలంగా (వతిస్పందిస్తారు. జాతీయతను, సమ రోత్సాహాన్ని కలిగిస్తూ ఆవేశ కవిత్వం రాస్తారు. దీనినే యద్ధకవిత్వం అనవచ్చు.
“పంచశీల” (పాతిపదికగా విదేశాంగ విధానానికి కట్టుబడ్డ చైనా 19062టో భారతదేశాన్ని వెన్నుపోటు సౌడిచింది. హఠాత్తుగా సంభవించిన చైనాదాడికి భారతదేశం విస్మయావేదనలతో ఎదురు దాడికి సిద్ధవడ్డది.. ఈ సమయంలో రాజమహేంద్రవరంలో జరిగిన రచయితలసమావేళశంలో నాటి కేంద్ర సమాచార (వసారాల కాథామంతి బేజవాడ గోపాలరెడ్డి (వసంగిస్తూ “సరిహద్దు సంఘర్షణను గురించి ఊ త్రేజజరమైన రచనలు తెలుగులో. రాలేవన్నారు”180 నిజానికి ఇండియా - చైనా సరిహద్దు పోరాటాన్ని గూర్చి ఆనాటికే కొన్ని రచనలు వెలువడ్డాయి!!! ఆ సమా లా 160. “సరిహద్దు సంఘర్షణకు. గురించి ఉర్దూ, పంజావీ మరాఠీ, హిందీ,
బెంగాలీ రచయితలు ఉత్రేజకరమైన సాహిత్య నిర్మాణం చేళారు. కానీ
తెలుగు రచయితలు చేయలేదు” ఆం(ధజ్యోతి దినప్మతిక 28-1-1968 161. “విముక్తి నవల-మాధురి-అకాడమీ పబ్లి కేషన్సు -విజయవాడ
“నన్నుపిలిచింది' నవల-వినుకొండ నాగరాజు-పంచశీల పక్‌ కేషన్ను,
మిజయవాడ
158 కాళోజి కవిత్వం వేశంలో సభ్యుడుగా వున్న కావోజీ-మం్మతిగారి మాటలమ సవాలుగ్గా తీసు కొన్నారు168 ఒట్టి మాటలతోనేగాక గట్టిమేలు తలపెట్టి ''తుదివిజయం మనది నిజం” అనే యుద్ధకవితా సంకలనాన్ని [వాశారు. సాధారణంగా ఉపన్యాసధోరణిలో పబోధాత్మకంగా సాగుతుంది కాళోజీ కవిత్వం. ఈ కావ్యం సాహిత్య సౌరభాన్నికూడా కలిగి తనను కదలించిందని ఆచంట. జానకీరామ్‌ పేర్కాన్నారు.1%8 ఇందులో వదకొండు కవితలున్నాయి. కావ్యంలోని మొదటి గేయం 'రకపువ్నలి'. మొదటి గేయం శీర్షికలోనే ప్రత్యేకతను సాదించాడు కాళోజీ.13* చైనాకు సంబంధించి "భారత విజయం” - నాటిక-బులుసు వెంక టేశ్వర్లు-వి చి. అండ్‌ సన్ను, కాకినాడ “వెన్నుపోటు పద్యకావ్యం- కల్లూరి వెంకట రత్నమాచార్యులు-సాహిత్య సేవా సనదం - గుంటూరు “శశుంజయము' పద్యకాప్యం - కేతవరపు వెంకటరామకోటికాన్రి 162. “తెలుగులో ఉ త్తేజజరమైన రచనలు రాలేవా? లేక వచ్చిన రచనలు మంతివర్యుల దృష్టికి రాలేదా? మొదటి మాట నిజమైతే ఆం(థ రచయితలకు సిగ్గుచేటు. రెండో మాట నిజమైతే మంరిగారి మాట మన రచయితలకు ఇన్సల్డు.” ఆంధజ్యోతి 28.1. 1969 168. ఆంధజ్యోతి 28.1.1౪968 164. “ఉప్పలి అంటే మొండి చె ౨ ఆకారంలో వుండే కుక్క గొడుగు. రక్త వుప్పలళి'అంజే ఎ|(రని రంగులో మొండి చెయ్యిి-ఆకారంలోఉండే కుక్కు గొడుగు. మూఢ విశ్వాసాలను అనుసరించి ఉప్పలి మొలిస్తే అనరదాయ కమని ఇంటిని వదిలిపెదతారు. ఒకవేళ రక్తవుష్పలి ములిస్తే వాడనే వదిలిపెడతారు. కుక్కగొడుకు దుర్వాసన వుండదు. 'ఉప్పలికి దుర్వాసన న్రాయుంది. రదక్తపుప్పంకి మరీను.రాజకీయ రచయితలు మావ్‌ సేటుంగ్‌ను 9 5౯2౯076? 0మజి అని "పేర్కొన్నారు. చైనాకు సంబంధించి నంతవరకు మావ్‌సేటుంగ్‌ "అరుణతార" ఆయినా 'యుద్ధ సమయంలో ఇండియాకు *“రక్రవృప్పలి' అని 'పేర్కాన్నాను.” కాళోశ్రీతో ముథాముఖి.
కాళోజీ కవిత్వం 159 నంతవరకు '“అఆరుణతారి అయిన మావ్‌ సేటుంగ్‌ను భారతీయుల పాలిటి ర కృవువృలిగా పేర్కొన్నాడు. గేయంలో మావ్‌ సేటుంగ్‌ దుర్చుద్ధిని, చౌఎన్‌లై ఛలమును, భారతీయుల పొరుషాగ్నిని వివరించాడు.
ఉ్‌చైనా చీకట్లు బావ
వెలసినట్టి అరుణతార
ఎరుపుచుక్క కిరణం
మన పాలిటి రక వువ్పలియె
మొలుస్తుందని అనుకోలేదు వారు.
చాచా నెహూ9తో
యతి కుదిరినవాడు
పాసలో బెడిసిందని
మిడిసి మీదపడతాడని
అనుకోలేదు వారు
వానికి నరక చతుర్దశినాడు పొలిమేరల్లో
ఏదో వివరీత. బుద్ధి పుట్టింది
హద్దుమీరి వచ్చేస్తున్నాడు
దేశంలోకి
ఈనాడు
ఈనాడులో కృష్ణులు; సత్యలు
లేరనుకుంటున్నాడు
జాతిళో ముసలం
పుట్టిందనుకుంటున్నాడు
160 కాకోజీ కవిత్వ మనప ర్తన వానికా [భమ కలిగించింది వాని [భమ తొలగించాలే ఆ [భమ తొలగించిననాడే మనకు దీపావళి అందాక మనకు [పతిరోజు నరక చతుర్దశికి పూర్వదినం”165 ప్రాణాలకు తెగించి దేశ రక్షణకోసం పోరుతున్న సెన్యాన్ని అభినందించే శి విత జై సేనా జైహింద్‌.168 జల్రిర్రక్రాలము మ్మతిపేర సరిహద్దుల చేరవచ్చి [పాకారము దాటుచున్న పగటి దొంగలను మన పౌలిమేరల బైటిదాక 165. (తుది విజయం-మనది నిజం-పుటలు శ, 8,4 165. “1966లో మాజీ (పధాని కీ;శే॥ లార్‌ బహుదూర్‌ కాన్త్రి గారు “జై జవాన్‌ జె కివన్‌' అని నినాదమిచ్చాడు. కాళోజీ అంతకుముందే 1962 లొనె “జై సేనా జైహింద్‌" అనే నినదించిన (కాంతదర్శి. ఇందులోని “జైసేనా అనే పదంలో శ్రేషకూడా వుంది. కాళోజీ వాళ్ళ బంధువు గవిచర్హవాసి స్వర్గీయ డి. రాజాగారి కుమారుడు “జయసేని సైన్యంలో చేగ్ర సరిహద్దు రక్షణకోనం చైనాతో యుద్ధం చేస్తున్నాడు. ఆయనకు జయమగుగాక అనేది కూడా దింట్లో సూచితము, మరో అర్థం భారత సైన్యానికి జయమగుగాక అని” కాళోజీతో ముథాముఖి,
కాళోజీ కవిత్వం 168
పొడిచి తరిమి వేయచున్నా
జై సేనా! జైహింద్‌” 197
భారతదేశానికి ముప్పు వాటిల్రినవ్చుడు భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని
(నదర్శించేతత్వం భారత జాతికి సహజమనీ జాతియావత్తు ఐకమత్యంతో యుద్ధాన్ని _ప్రతిఘటించవలిసిందిగా కోరాడు _ కాళోజీ.
“ర్చార్రత్రీయ సముదాయము
బాహ్య జీవిత విధాన
వివిధత్వము వై చిత్యము
వేషభాష సంవదాయ
మందెకాని నిజము జూడ
ఆంతర్యము నందు
అంత ఏకత్వమే
భారతమాత స్వరూవము
భారతాంబ స్వరూవము
జనుల భావై క్యతలోనున్నది
జనుల అత్మైక్యతలో నున్నది.”168
చైనీయులు మాక్‌ మెహన్‌ సరిహద్దు రేఖను దాటి ఆ(కమించవలసి నంత ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి యుద్ధ విరమణకు సిద్దవడ్డారు.. కాళోజీ వై నీయులబలాన్ని ఎలుగెత్తి చాటుతూ మాక్‌మోహన్‌ గిత కావలకు చైనీయులను తరిమిగాని భారతీయసైన్యం యుద్ధవిరమణ చేయకూడ దన్నాడు. 167, తుది విజయం -_ మనది నిజం - పుట 168. పైదే పుట -9, 10 కంగెం11
1169 కాళోజీ కవిత్వం
“వవన్‌లై ఛలకాపటములుబై !
భాధా! భీఖీ,.,...
[వహరి నుండి ఇంటిగోడల దాక
తంతూ తరుముతూ వచ్చి,
హఠాత్తుగ రణవిరమణ అంటే
మేము ఒప్పుకుంటామా?
ఛాభా ఎంత మాట?
మాకు రణవిరమణ
నిన్ను పొలిమేరదాట
తన్నీ తరిమిన నాడే!
నలుబది నాలుగుకోట్ట
గొంతులు ఎలుగెత్తి నీవు
చేసిన రణవిరమణకు
యిచ్చే సమాధానం ఇంతే
ముందునడువు బై టికి
మాక్‌ మెహన్‌ గీతకావలికి
నడువవా? తన్ని బైటికి వంపిస్తాం”109
కళాకారుల నుద్దేశించి కాళోజీ అష్టపదుల జావళీల ఆలాపనకిది
సమయముకాదని, కొండబాళ్ళ మంచు మీద కొంకరు బోవుచలిలో ఏీకో చితంగా వైరి సేనలతో పోరాడుతున్న భారతీయ సైనికుల కండబలము నకు గుండెబలము చేకూర్చెడి కళలను తీర్చిదిద్దమని (వబోధించాడు.
“*కుసు మాలకు గూడ అమ్ము
కొసల వదును పెట్టువారు 109 ఇ-వంయం ఇనది నం వవ్‌
కాళోజీ కవిత్వం 285 కలమును కుంచెను మెతని క త్తిజేసి వాడలేరా? వాత్సాయన నిగూఢాల వాస్తవ మెరిగిన -ఘనులు వర్తమాన పరిస్థితుల స్వరూపాల నరయలేరా? పగటిదొంగ సమూహాల పొగరణచే మొనగాడా సరిహద్దుల కాపాడే సెనికుడా:ః వినుము వినుము. కొండచాళ్ళ మంచు మీద కొంకర్లు బోవు చలిలో వీరోచితముగ నీవు వైరులతో పోరుచుండ, కలముకుంచె కదలికలును కలవి, శక్ర తయము గలవి (వతినబూని అహర్నిశలు బలము గూర్చు నీ గుండెకు తంజావూరే రాజుల తరహా లాలసమాని సమయోచిత వీరావే శమునుబూని పూనింవగ కలము కుంచె కదలాడెను గళము తోడుగా పాడెను అ ఇచి ఈ అతి 10 170. తుద విజయం _- మనదినిజం -పుట 17 లాలా
క84 కాళోజీ కవిత్వం. అనాదిగా శ (తుదుర్భేద్యమై, భారతదేశ రఇుకవచమై భారతీయు లను విదేశీవాడుల నుండి కాపొడిన పామాలయాలను చైనీయులు ఆక్రమి స్తున్నారు, జాతియావత్తు సమైక్యభావంతో కదనరంగాసికి కాలుదున్వ వలసిందని కాళోజీ ఎలుగె త్రిచొటాడు. వ! పుట్టిన నాటినుండి ఇలవేల్పుగ నిల్చిమనఆ ఇరుగు పొరుగు దుండగాల కొరగా కుండగ కాచిన హిమవంచున కాపదయట ఎంతమాట ? ఏమిటి కథ వద పద వద ఆదుకొనగ పద సద వద కాపాగడి 1! వంచనతో 'పంచళాలి పె సంతకాలుచేసి చీనీ . హిందూ భాయీభాయీ అన్న చవనులాయి (దోహియని, మున్ముందుగా వైనీ యులు విజయం వైపు వయనిస్తున్నా తుదకు భార తీయపొరుషాగ్న్ని ముందు తలవంచి 'పాహిపాహి' అనక తప్పదని కాళోజీభాయి తుది విజయం మనదేనన్నాడు. ఈభ్టార్వు మాట బలేమాట వాటినావు భాయీ! భాయంపే భాయేనని [భమసిపోతిమోయీ। రామాయాణార్థంలో పడి రభస పడితిమోయీ! వాల్మీకీయము కాదిది వ్యాస (పోక్తమోయీ! భాయీమాట పన్నాగము వన్నినావు భాయీ।ః క71. తుదవిజయం-మనది నిజం. సట.20 యం
కాశోజీ కవిత్వం 185
సరసాలు హద్దుమీరి, విరసాలై నాయి
తొలి గెలుపును జూచి ళూలి సోలి పోకుమోయి
ముందున్నది ముందున్నది ముసిళ్ళ సండుగోయీ
నిజము గెలిచి తీరు తుదకు వేచిచూడు థాయి
అంతిమ విజయము మాది ఆగి చూడుమోయి
గజదొంగల గుంపు తుదకు గడ్డికరుచు భాయీ!
పౌదాలవడి అనెదవు పాహి పాహి పాహి! :
కల్దగాదు, కథగాదు
కలగాదిది భాయీ'ః
కానున్నది కనగలిగిన
కాళోజీ నలుకుస్థాయి ! [5 178
సైనికుల పొరుషాగ్నిని రగిలించే కవితలే గాక రక్షణనిధిక్‌
సహాయ మందించిన త్యాగమూర్తుల దాతృత్వస్వబావాగ్నిని కూడా కొని యాడాడు కాళోజీ, యుద్ధం జరుగుళున్నవ్వుడు సైనికసహాయార్థం రక్షణ. నిధి ఏర్చాటు చేయబడింది. వకోడిల అమ్మకంతో భారంగా బతుకును ఈడుస్తున్న వూల్‌దేవి రోగంతో కొడుకు మంచాన మృత్యువుతో పోరాడు. తున్నా లెక్కచేయక తాను కూడ బెట్టుకొన్న నూటనలబై రూపాయలను రక్షణ నిధికి అందించిన వార్తను కాళోజీ వ్యతికా ముఖగా చదివి. ఆళ్చర్యపడి ఆమె సహాయాన్ని అభినందించాడు.! "8
“దథీచి తోబుట్టువు
దాదమ్మా పూల్‌దేవి! పూలదేపీః!
వంట కాళోజీ కవిత్వం కన్నకడుపు వెన్నపూస మార్దవాలు కలదానివి అంబవు! వ్యజపు గుండెగల చండివి సీవేనమ్మా। (శ + సీ రెక్కల కష్టంతో -సీకు- మంచాన మూల్లుళున్న కొ సీ కొడుకుకు. చేయిచాచు అవమానము లేని (బళుకు సాగించెడి శకి సీకున్నది శక్రి స్వరూపిణివి-నీవేనమ్మా। ఆకస్మిక అవసరాల కని దాచిన నూటానలుబై ఈూకలు సీ సర్వస్వం-జాతి రక్షణ నిధికి ఇచ్చేసినావా తలీ యలు ఇవ్వవు మరి? నీ సంతానము _ మంచాన మూల్లుతున్న ల క. మా అన్నేనా? కాదు కాదు నా కే/8, “దేశవిభజన ఫలితంగా శరణార్థియ్లై రోగిష్టి ఆయిన కొడుకును వెంట వేసుకొని భారత రాజధానీ నగరం ఢిల్టీలో రోడు మీద బజీలు, పకోడీలు మ! అమ్ముకుంటూ (బతుకును ఈడుస్తూ " కొడుకునీ హోషించుకుంటూ పైసా మెసా కూడ బెట్టుకుంటున్న పూల్‌ దేవి అనే ఆమె రక్షణ నిధికి కాను కూడ బెట్టుకొన్న యావదాస్తి 140 రూపాయలు విరాశంగా ఇచ్చింనిని వార్త” శుదివిజయం-మనది నిజం-పుట-విశ్న
కాళోజీ కవిత్వం 14
మేమంతా నలుబదికోట్టు
సీ సంతానమే!
నిజముగ భారత మాతవు
నీవేనమ్మా తల్టీ!”17*
ఛా ఆ విధంగానే ఏటూరినాగారం కోయదొర దానశీలాన్ని శ్లామిం
చాడు.!75 రామాయణకాలంనాడు రామునికి తోడ్పడ్డ ఆదివాసి సంతతి వానిగా అతణ్ణి కీర్తించాడు.
“రావణు బలగము నెదురగ
రామన్నకు లచుమన్నకు
సాయవడిన కోయదారల
సంతతివాడా? అతడు
జానాను బొను అతడె
నేడు చౌఎన్‌ల్లై వటాలాల
నాపుటకై కట్టబడెడు
కోటగోడ కూడ అతడో”
అలాగే కాశీలో నివసిస్తూ తనకున్న ఒం టెద్దును కూడా రతణు
నిధికి అందించిన శివ్వన్న త్యాగానికి కూడా అక్షరరత్ష కట్టాడు. లా
-
తుది విజయం _ మనది నిజం - పుటలు £క, 26.
-
గోదావరినదిఒడ్డున బేచిరాగు చిట్టడువుల మధ్య ఉన్నది ఏటూరినాగారం. రక్షణనిథికి నవాయమిచ్చిన కోయదౌర వృద్ధుడుః అంధుడు? కర్షకుడు. మూడేండ్లు. కూడబెటుకొన్న ఆసినంకా రశణనిధికి ఆందించాడు..
ళు రు వటి.
- నా గొడవ పరాభవ హేమంతం - వుట 68
180 కాళోజీ కవిత్వం క్చాన్సీట్రో నివసించెడు జాపువాడు ఒంటెద్దు బాయిగాడు వాని పొలము వల్దకాడు శివ్వన్నవాడు భారతాంబ సంరక్షణ సంకల్పము బూనినాడు తన నందీవని జాతీ కొరకు దానంబొనరించినాడు.”177 భారతదేశం యావతు సమరసన్నాహమై పౌరుషంతో వడగెత్తి అేచిందని చెప్పే *“హరహరహర మహదేవ” కవిత ఈ యుద్దకవితా శుంకలనానికి శంఖనాదం లాంటిది. సమర సమాయత్త [వమథగణ 'సంరంభసంవారాన్ని సూచిస్తుందీ. పురాణ్మపతీకలతో అచేతనాలకు వేతనత్వాన్ని ఆరోపించి నడిపించిన ఈ కవిత శ్రీథ్రీ 'అవతారరిను స్ఫురింపజేస్తుంది.!?% కదనరంగానికి అంతరంగాన్ని సిద్ధంచేసే కవిత ఇది. జక్రన్యకుమారీ కన్నులు ర్ముదాక్షలు-ఎందులకని? ఉతర దిశలో ఉరుములు! ధనుష్కోటి టంకారము-వమిటి కథ __-వాయన్యములో అరుపులు? రామేశ్వరు కలవరింత “నుల మెరుపు ఏమిటి? జరిగిందేమిటి? న ఈశాన్యములో ఆ్మకందనః 177 నాగొడవ పరాభవహేమంతం-పుట-ంఉ 18. శ్రీశ్రీమహా(ప్రస్థానం-పుట-26.
కాళోజీ కవీత్వం 169 భూకై లాసము పరుగులు ఉత్తరదిశ ఎందుకు? ఏమైనది? __-కైలాసములో. కుదుపుతుః మీనాక్షీ రకాక్షిగ మారినది ఎందుకు మధురలో జరిగిందేమిటి 1 _-అస్తాదిలో ఆరి కామాక్షి కన్నులలో (కోధాగ్నులు-కారణమేమిటి? చాముండి రణచండిగ హుంకరించె-కాలము మూడినదెవనికి _-మంచుకొండొపై. పిడుగులు కలకత్తా కాళి మన్ను మిన్ను డ్జ్‌్ద్ట గర్జించెను-అపుడే క్తభ్రి పావము వండినదా? __--ఆతతాయి “ఫ్రాల్రికేం: ఖవానీ కనుకొలకుల గణవతయ్య కేమమేనా? __అతళోయి తొలిగలుపు “వరత” పార్వతియె కదలి పోవుచుకడె కొంగుతో కన్ను లద్దు కొనుచు హిమవంతుని ఇంట అంత కుశలమే కద? మహిషాసురు మలిగలుపు
170 కాళోజీ క విత్వర=
లేపాక్షి బసవయ్య లేచి కాల్టువ్వుచుండె రోషముతో బుసలుకొడుతు జరిగిన దోవం బేమిటి? ఎవడు దోషి? కలడెచ్చట? కలిఘోరము ఘోరకలి కలి కలి కఠలిఃః ః అది యేమిటి ఆ నందిశ్వరు గంగడోలు నిండ రకపు చారలు
వా గిల నెవ్వడు? తోకనిండ ఆకాక్టేమిటి?
కొరిశెనెవ్వడు? హర హర హర మహదేవ ధ్యాన ము[దలో వుంటివ ముక్కంటికి లెక్కేమని చెక్కు. చెదర కున్నావా? ఆందుకేనా హద్దులేని ఆతతాయి దుండగాలు కొరకాసుని చేతబూని కొరివి దయ్యముల గంతులు కొసరు కంట ఒక గ్రాసారి కసరి చూపు విసరితివా? (వళయమెకద? హర హర హర మహడదేవా హర హర హర మహదేవా17 * 9 ఉదవింయ.మనదనంం- వంతం వా
కాశోజీ కవిత్వం 11 సాహిత్య విలువలతో ఉంటూనే (వబోథంతో (ప్రకాశించిన రచన “ళుది విజయం . మనది నిజం. సమరయోధుల కండ బలానికి గుండె బలమును చేకూర్చిన అక్షర రక్ష, 1965లో పాకిస్తాన్‌ కాశ్మీరు పె దుర్మాకమణ 1పారంభించింది. కాళోజీ మళ్ళీ మరో కురు క్మేతం జరిగి ఆయూబ్‌ దుర్యోధనుల తొడలు విరిగి భుట్టోదళ్ళాసనుల తలలు వగలడం తథ్యమని శ్మళుమూకలను హెచ్చరించాడు “మళీ మవోభారతం' అనే కవితలో. “మళ్ళీమళ్ళీ కాశ్మీరము పై దుర్మాకమణ ఖ-.రా.స. సంధివరామర్శ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం విరమణ ఒవ్పందం కాల్పులు థారత ధర్మరాజుల ఓర్చులు మావ్‌ సే తుంగ్‌ పొచికల పేబీలు అయూబ్‌ దుర్యోధన చురాకా దురభిమానం భుట్టో దుక్ళాసన దురావేశం మళ్ళీ దుర్యోధనుల తొడలు విరుగక తవ్పదు దుళ్ళాసనుల ఎదలు వగులక తప్పదు మళ్ళీ కురు్మేతయుద్ధం తవ్పచు మళ్ళీ మహాభారతం తవ్చదు” హెకిస్తాన్‌ పై భారతీయ సైనికులు సాధించిన విజయాన్ని దీపావళి సంబరాలకు సమన్వయిస్తూ వ్రాసిన కవిత “నరకాసురుని మూర్చ. తతా 80. వరాభవహేమంతం-పుటేగ్‌
2! కాళోటీ కవిత్వం-
భారతీయ విజయ దీపాగ్ని మలిపెయ్యడానికి పాకిస్తాన్‌ సెనిక మిడత లెంత ఉవయత్నించినా [కమంగా విజయపరంపరలో దీవం- (పక్కన మరెన్నో వీరసైనిక దీపాలు (ప్రజ్వలిసుండగా మిడతలు సమిధ వతి కాలిపోయాయంటూ భారత సెనిక విజయవరంవరను సూచించాడు. భారత విజయోత్సవానికి చిహ్నంగా దీపావళి సంబరాలలో మతాబులు,. బాణసంచాలు పేలుతూ హర్దాతిరేక 0 చెలరేగిందంటాడు.
“నా చుట్టూ ఇంకా చీకట్ట ముట్టడే
అంటున్నది వెలుతురు.
“కొంతైనా ఊపిరి సలపటానికి చోటు దొరికింది తొందర.__-
ఎా-వడకు
అంటున్నది దీవం
మా చోటంతా ఆక్రమించు కొన్నది వెలుతురు
కిరణాలు మమ్ము తరిమికొడుతున్నాయి
ఇదంతే ఈ దీవందే దౌర్జన్యం
దాన్ని మలిపేస్తా” అంటున్నై చీకట్టు
మిడతల దండు దిగుతున్నది వెలుతురులోకి
దీపకలికమై వాటి “నిగా”
పొంచుండి గంతేస్తున్నాయి
కాలి కూలి చసున్నాయి
దీవం (పక్కన మరెన్నో దీపాలు
మిడతలు సమిధలై పోతున్నాయి
జ్వాలా తోరణంగా వుంది దీపావళి
996 499 949 181 1581. నా గొడవ వపరాభవళరత్తు.పుటలు 21, 22 "
కాళోజీ కవిత్వం 178 ఇంతే గాక 1946లో బ్రిటిష్‌ వారికి వ్యతిరేకంగా భారతీయ నావికులు జరిపిన తిరుగుబాటుకు స్పందించి “పార్థివవ్యయం” అనే సుదీర్హ గేయాన్ని (వ్రాశాడు కాళోజీ, రెండో వవంచ యుద్ధకాలంలో భారతదేశం (బిటన్‌కు వలస దేశం. బిటిష్‌వారు రెండో [వ్రపంచయుద్ధంలో భారతీయ సైనికులు" తమకు తోడ్పడితే యుద్ధానంతరం భారతదేశానికి స్వాతం[త్యం వకటిస్తా మన్నారు. మాతృదేశ విమోచనం కంటే మించింది లేదని కాం్యగెను “ఆ దేశం మేరకు భారతీయ సైనికులు ఆ యుద్ధంలో తిండీ, గుడ్డకు కరువౌతూ కూడా (ప్రాణాలకు తెగించి (బిటన్‌ తరవున పోరాడారు. యుద్ధంలో (బ్రిటన్‌ విజయం పొందింది. (బిటిష్‌వారు భారతదేశానికి స్వాతంత్యం [పకటింపకపోగా భారతీయ సైనికులకు తెల్ల సైనికులతో సమానమైన జీతభత్యాలు కూడా ఈయలేదు. యుద్ధ్మ్యవతిఫలంగా ఆర్థిక మాంద్యం ఏర్పడింది. అనేక మంది [వ్రజలు ఆకలి కేకలతో అసువులు కోల్పోయారు. (వజా జీవనం దుర్భరమైంది. (బిటిష్‌ వాళ్ళు _వకటించిన వాగ్దానాలు వాళ్ళ స్మామాజ్య రక్షణకు, స్వార్ధపోవణ కేనని థారతీయ మెనికులు (గహించి 'ధై ర్యంగా తిరగబడ్డారు. "క్విట్‌ ఇండియా'"యే తమ లక్ష్యమని (వకటించారు. స్వాతర్మత్య పోరాటంలో పాలువంచుకొన్న కాశోజీ సైనికుల తిరుగుబాటుకు హర్షించాడు. పార్ధివ సంవత్సరంలో జరిగిన సైనికుల లె తిరుగుబాటును వ్యయనామ సంవత్సర ఉగాదికి (186) “పార్ధివ వ్యయంగా” కవితా బద్ధమొనర్చి వినిపించాడు. 74 చరణాలు వున్న సుదీర్హ కవిత ఇది. “యుద్ధకాలమునందు ఉబ్బించి ఉబ్బించి ఉత్సాహపరిబారురా పాలకుల పాలితుల భేదాలికుండవని [వకటవలు చేళారురాః
క్షేగ4 కాళోజీ కవిత్వం ఫాసిస్టు వ్యతిరేక అటలళతొ పాటలతొ బానిసల రేపారురాః పాలకులు ఎలుగెత్తిచాటిన మాటలను పాలితులు నమ్మారురాః యుద్ధంబు గెల్వగనె దాస్యంబు టజోవునని ఉబలాట పడ్డామురా! ఆ పదల పాలైన పాలకుల కొర కెంతొ ఆరాట పడ్డామురా! తిండి గుడ్డకు కూడ కరువౌట దేశంబు దీనతకు గురియాయెరా! మీ ఇంటి వెలుగుక్తై మా [కొవ్వుకాలింది మీవత్తి వెలిగిందిరాః కోరికలు తెలుపుటకు (పతినిధులు వెళ్ళగా కూతలే కూశారురాః నావికుల సమ్మెకు “ోతిరుగుబాటను” గొప్ప నామంబు నిచ్చారురాజ గడియలో బాంబేసి బుగ్గి జేసెదమంచు గర్జనలు చేళారురాః సానుభూతిని జూవ సమకూడ (ప్రజలను చంపిపా రేశారురాః “కిట్‌ ఇండియా మంచి మాటలతో గాకున్న కీడు తప్పదు మీకురా!" పరుల వరిపాలనకు తలయొగ్లి జీవించు బాపతే ఇక లేదురా! కాళోజి మాట ఇది కలగాదు కథగాదు కాలమే పలికించెరా!189._. ఈ విధంగా కాళోజీ (పజల జీవన యుద్ధానికై నా, సరిహద్దుల్జో'
సాయుధయద్ధాని కై నా కదిలిపోయి కవితలు రాస్తాడనటానికి ఈ యుద్ధ.
కవితలు (పతీకలు.
182, పార్ధివవ్యయంఎపుటలు వారిఉ,6
కాళోజీ కవ్వితం 175
ఇ. త్యేక తెలంగాణ 1ప్రాంతీయాందోళశనలు మన దేశానికి కొత్తకాదు. ఏ (పాంతాని
"కైనా దాని (వత్యేకతలు దాని కుంటాయి. నిజాం పాలనలో నిస్తేజమై
ఆర్థికంగా సాంస్కృతికంగా వెనుకబడివున్న తెలంగాణా “పెద్ద మనుషుల
-ఒవ్పందం” (౮616 ు6గి9 తీ౭్రఠంమంంల్సి. ద్వారా వర్పరచుకాన్న
కొన్ని ప్రత్యేక రక్షణలతో ఆం(ధ్మవదేశ్‌ లో లీనమైంది,188
089, *భారతదేశంతో రాష్ట్ర పునర్వ్యవస్థీకరణ సంఘం జస్టిన్‌ వజల్‌ అలీ నాయకత్వాన ఏర్పాటుచేయబడింది. ఆ నివేదిక భాషా (ప్రయుక్త రాష్ట్రా లను ఏర్పరచవలెనని సిఫారసు చేస్తూ హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రానికి సంబం ధించినంతవరకు రాష్ట్రాన్ని మూడు. భాగాలుగా (చవోరాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణా) విభజించవలెనని సూచించింది. కర్ణాటక జిల్లాలను మైసూరు రాష్ట్రంలోనూ, మరఠ్వాడా జిల్హాలను_ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోనూ కలువ. వలెనని, తెలంగాణా తొమ్మిది జిల్లాలను కొన్ని (పత్యేక పరిస్థితుల దృష్ట్యా (ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పరచి 1957 ఎన్నిక్తల తర్వాత ఎన్నికైన విధానసభ సభ్యుల 2/8 వంతు మెజారిటీ ఆమోదంతో ఆంధ జిల్హాలతో కలిపి ఆంధ్యపదేశ్‌ రాష్ట్రం వర్పరచవలెనని సూచిం చింది. కాని కమీషన్‌ సిఫోరసులకు భిన్నంగా ఆంధ్రుల ఒత్తిడివల్ల, కొద్దిమంది తెలంగాణా నాయకుల (పభావంవల్ల 1956 “పెద్దమనుషుల ఒప్పందం”తో రాజ్యాంగములోని 871వ నిబంధన ననుసరించి తెలంగాణా ప్రాంకానికి కొన్ని (పత్యేక రక్షణఐతో. పాటు ఒక (ప్రాంతీయ సంఘం వీర్పాటు చేపట్టవలెనని శేం్యద్ర(పభుత్వం నిర్ణయించి ఆమలు పరచగా 1956 నవంబర్‌ 1 న ఆం(ధ్యవదేశ్‌ ఆవతరించింది. "పెద్దమనుషుల ఒప్పందంలోని అతిముఖ్యమైన నిబంధనలు
షి తెలంగాణా (ప్రాంత విధాన సభ్యులు తెలంగాణా 1పాంతీయ సంఘానికి సభ్యులుగా ఉండగలరు. (ప్రాంతీయ. సంఘం తెలంగాణా అభివృద్ధి నిమితం విధానాలు రూపొందించి రాష్ట్ర్యపభుక్వానికి సిఫారసు చేయవలె.
6 కాకోటీ కవిత్వం చి త్తపద్ధిలేని నాయకులపల్ప్ల ఈ ఒప్పందం ఘోరంగా విఫలమైండి+ తెలంగాణా (ప్రాంతాభివ్యద్ధికి, సాంస్కృతిక భావాలకు, భాషకు కూడా దెబ్బ తగిలింది. స్థూలంగా ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణా ఆందోళన 'పారంభమైంధి. వేలాదిమంది వీధుల్లోకి ప్రత్యేక తెలంగాణాలోనే తమకు" న్యాయం జరుగుతుందనే ఆశను వ్యక్తం చేశారు. ఈ ఉద్యమంలో కొన్ని అనారోగ్యకరధోరణులు తలెత్తినా ఇది ఈ [పాంతంవారి మనోభావాలకు అద్దంపట్టింది. వందలాదిమంది ఈ ఉద్యమంలో మరణించారు. విందరో కవులు" "ఈ "ఉద్యమంతో ప్రభావితులై తీవంగా (ప్రతిస్పందించారు. వారిలో కాళోజీ ఆ(గగణ్యుడు. ఈ ఉద్యమండచైన కాళోజీ దాదాపు నాలుగుపదుల కవితలు రచిం చాడు. ఆవి ఉద్యమవెల్దువలోని కల్లోల కెరటాలు. ఈ కవిత ఫ్రే తెలంగాణా మొత్తం ఆదాయంలో కొంత రాష్ట్రంపై వ్యయం కాగా మిగులు నిధులు తెలంగాణా (పాంత అభివృద్ధి నిమిత్తం వ్యయం చేయవలె,
64 కొన్ని (వభుత్వ ఉద్యోగాల నియమాలకు తెలంగాణా (ప్రాంతంలో 15 సం॥రాల నుండి నివసించే వ్యక్తులనే నియిమించవలె. (ముల్కీ నిబంధనలు)
ర్త ఆలంగాణా [ప్రాంతీయుని ముఖ్యమంశతిగా లేదా ఉప ముఖ్యమం (తిగా సియమించవలె.
పిటిలో కొన్నింటికి రాజ్యాంగ రీళ్యా గుర్తింపు కూడా లభించింది.
1956 నుంచి 198689 వరకు తెలంగాణా, ఆంధ (ప్రాంతాలు ఆం(ధ (వదేశ్‌లో కొనసాగాయి.
భారత (పభుత్వము-రాజకీయాలు -పుట-297,.
- ర్త కవితల్ని రత్నమాలగారు సేకరించి '(వాసుకొన్న నోట్సు నుండి ణకరించాను. వారికి కృతజ్ఞతలు. వాటిలో. వీటి (పచురణ వివరాలు దొరకలేదు, కాబట్టి వాటి రవరెన్సులు స్పష్టంగా పేర్కానడం సాధ్యం కాలేదు. కానీ కాశోజీతో జరిపిన ముఖాముఖి చ రృలో ఆయా కవితలు. ఏవ సందర్భాలల్లో రచించడం జరిగిందో తెలుసుకోవడం జరిగింది,
కాళోజీ కవిత్వం 177 లన్నింటిళలో కళోజీది ఒకే కంఠం. అది ఈ [ప్రాంతం వారికి జరిగిన అన్యాయాలకు [వతీఘాతంగా నినదించిన ఆ[కోశకంఠం. ఈ కంఠంలో పప్రాంతీయాభిమాన ధ్వనులకం౦ టె స్వార్థ రాజకీయవే తల వివత్షకు (పతిగా వెలువడిన గర్జనలు వినిపిస్తాయి. కాళోజీ తెలంగాణా వా డైనందు వల్ల (వత్యేక తెలంగాణాను కోర లేదు. అందుకు కొన్ని స్పష్టమైన బార్మితక కారణా లున్నాయి. “పెద్ద మనుషుల ఒప్పందం” _వకారం పాలకులు తెలంగాణ్నాప్రాంత మిగులు నిధులు తెలంగాణా [సాంతాభివృద్ధికి వాడలేదు. పైపెచ్చు అవి ఆంధ (పాంతాభివృద్ధికి తరలించబడ్డాయనే భావం [పబలింది. తెలంగాణాలో నిరుద్యోగులకు ఉద్యోగాలు దొరకటంలేదనే అసంతృ పి నెలకొన్నది. నకిలీ ముల్కీలద్వారా చాలామంది ఆంధ (పాంతంవారు ఉద్యోగాలు సంపాదించారనే సంగతి |పబలింది. తెలంగాణా ఎన్టీవోలకు (వమోషన్లు రాలేదు. సంవత్సరాలు గడిచినా సీనియారిటీలి స్టే తయారు కాలేదు.185 185. “1967 లో (బహ్మానంద రెడ్డి ముఖ్యమంశతి అయ్యేనాటికి చాలా విష యాలు మరుగున పడ్డాయి. పెద్దమనుషుల ఒప్పందం జరుగుతున్నదో లేదో చూడవలసిన [ప్రాంతీయ సంఘం నామమా[తమైంది. అప్పటికే అచ్యుత రెడ్డి, హమ గీవాచారి గార్ల అధ్యవతన 60డు సంఘాలు పని చేశాయి. చొక్కారావు అధ్యక్షుడు అయిన తరువాత ఒప్పందాన్ని భగ్నంచేసిన కొన్ని విషయాలు వెలికి తెచ్చాడు, 15 సంవత్సరాలు గడిచినా సీనియారిటి జాబితా సిద్ధం కాలేదు. అసమానతలు, అ(కమా లను తెలంగాణా వారు బయటపెడుతూ వచ్చారు, తెలంగాణా నిధులు కొన్ని ఆంధధాకు తరలించారనేది (పధాన ఫిర్యాదు అయింది. తెలంగాణా (పభుత్వోద్యోగులలో కొన్ని ఫిర్యాదులతో కూడిన అలజడి (ప్రారంభ మెంచి”
- ఆంధ్రపదేశ్‌ రాజకీయాలు - పుట = 115, మఆషె-12
178 కాళోజీ కవిత్వం తెలంగాణా భాషయాసను తక్కువగా చూసే కొందరు అజ్ఞానులవల్ప ఈ 'పాంతం వారి అహానికి దెబ్బతగిలింది. ఈ వరిస్థితులల్లో కాళోజీ తెలం గాణా సర్వతోముఖాభివృద్ధికి [వత్యేక తెలంగాణా తప్ప అన్యధాశరణం నా సి అన్నాడు. “*పాంతం వారీ రక్షణ పనికిరాదు అన్నప్పుడు [వత్యేకంగా రాజ్యం పాలుకోరడం తప్పదు. ముఖ్యమం్మతి ఆదర్శం ముఠాతత్వ మైనప్పుడు *మ్సల్కీమం్యతులు సెతం జప. మ. కి. బంట్టు అయినప్పుడు గపత్యే॥ *బ్రూర్లునాటి ఒప్పదం బుట్టదాఖలై నప్పుడు విన్నపాలు విజ్ఞప్తులు వినునాథులె లేనవ్పుడు తెలంగాణా సిబ్బందిది “త్రిళంకు' గతి అయినప్పుడు వత్యే॥ 'బాసచాని వయ్యారం యాస కంటు అయినప్పుడు మాండలికపు మర్యాదలు మాటలు చేదై నప్పుడు న ముల్కెమం(శ్రులు- తెలంగాణా (పొతంనుంచి విధాన సభకు ఎనిత్తై మండి పదవి పొందినవారు, జ (ప, మ.---(పధానమంధ్రి
- బూర్లునాటి ఒప్పదం-పెద్దమనుమల ఒప్పందం?
కాశోజీ కవిత్వం 179
బాలానందం కోస్తా
బాలల సౌమ్మైనవ్వుడు. (వత్యే॥
తెలంగాణా రాళ్ళసీమ
వెలిపాలై ఉన్నవ్వుడు
వక్షపాత బుద్ధిలేని
పాటిచేత లేనవ్పుడు, 1 వత్యే॥
రండున్నర జిల్హాలదె
దండి బాస అయినవుడు
తక్కినోళ్ళ నోళ్ళయాస,
తొక్కి పెట్ట బడ్డవ్పుడు. వత్యే॥
మోచేతి గంజి గతికి
మోసము చేసెడి నేతలు
[పజల మెప్పు కోలుపోయి
(ప్రమాదాల 'పాలగుదురు
[పాంతంవారీ రక్షణ
వనికిరాదు అన్నప్పుడు. 1(పత్యే॥ొ
నమ్మి పె తనమిచ్చినందుకు తెలంగాణా. మిగులు నిధులను
తెలంగాణా (పాంతాభివృద్ధికి వాడకపోగా ఆంధప్రాంకాభివృద్ధికి కేటా యించాడు అనాటి ఆం(ధ(వ్రదేశ్‌ ముఖ్యమంతి కాసు (బ్రహ్మానందరెడ్డి. ముఖ్యమంత వ్యవహారాన్ని కాశోజి బట్టబయలు చేకాడు 'నిర్వాకం' అనే కవితలో,
“నమ్ముకొని పెత్తనమిస్తే
నమ్మకము పోగొట్టుకుంటివి.
కుప్పకావలివుండి కట్టలు
తవ్పదీస్తివి ముద్దెరే స్లివి,
180 కాళోజీ కవిత్వం సాటివాడు చేరదిస్తే నోటినిండ మన్నుకొ డివి. చిలిపి చేష్టలు చేసి యిప్పుడు చిలుక వలుకులు సలుకుచుంటివి” ఇంతింతై ఉద్యమం త్మీవతరమైంది. ఆందోళశనకారు లపై లాకీచార్జీలు, కాల్పులు జరిపించి పభుత్వం. అధికారబలంతో జులుం సాగించే ముఖ్యమంగతి వైఖరిని *కలం-బడితె-రూపాయి' కవితలో నిరసిస్తూ పొరుల్టో పౌరుషాగ్నిని రగుల్కాల్పాడు కాళోజీ. ఇందులో కలాన్ని అధికారానికి బడితెను మైన్యానికి, రూపాయిని ధనానికి వతీక లుగా వాడాడు. “కల్రం-బడ్రితె_-రూపొయి కొలువు దీర్చి కూర్చున్నయి కసిగ మనల జూస్తున్నయి మసిగ మనల జేస్తున్నయి కసాయి కోత కోసున్నయి కాల వేసి రాస్తున్నయి. కలం_బడితె-రూపాయి వలలు పన్ని పడుతున్నాయి భయము జెంద జేస్తున్నయి ధరలు గట్టి కొంటున్నయి. కబంధుని చేతుల్లో కల౦-బడితెఎరూపాయి కలిసి కట్టు వ్యాపారము గొలుసు కట్టు వ్యవహారము సులువుగ సాగిస్తన్నయి
కాళోజీ కవిత్వం 181
ఇంత జరుగుతుంటె
అంత ఓరుస్తు కూర్చున్న
నునమెవరము ?
మనమెవరము ?
పొరులమా ?
పురుగులమా *”
1069లళో తెలంగాణలో భూకంవం వచ్చింది. వత్యేక తెలంగాణ
ఏర్పడడానికే పుడమితల్లి పురుటినొప్పులు వడుతుందనీ, " ఉద్యమ కృష్ణులు జైళ్ళల్లో ఎదుగుతున్నారనీ, త్వరలోనే కంసుని వంటి ముఖ్య మర్మతిని గద్దె దించుతారనీ కాళోజీ వ్యంగ్యంగా చమత్కరించాడు.
ఆజ్రెలంగ్గాణ బలము జాడ
ఇల కడుపున మెదలుతాంది
[(వజల ళక్రి వజ్వలించి
(వభల 1వసారిస్తున్నది.
తెలంగాణ పుట్టి ఎదిగి
బలము జూప దలుస్తోంది
[ప్రజల రాజ్య 1పాభవమును
(పదర్శింప జేన్తున్నది.
తెలంగాణ కృష్ణుడి వలె
మొలుస్తోంది డైలులోన
(బహ్మానందుడు కంసుడు
బలుస్తాండు జేలివతల”
182 కాళోజీ కవిత్వం తెలంగాణా ఉద్యమంలోని పలువర్గాలు ఉద్యమాన్ని త్మీవతరం చేయదలచి [పజాసమితిగా ఏర్పడ్డాయి. డా॥ యం. చెన్నా రెడ్డి నాయకత్వం స్వీకరించాడు. ఉద్యమం ముమ్మరమైంది. |పధాని ఇందిరాగాంధి తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయం దృష్ట్యా అష్టసూ(త పథకాన్ని _వకటిం చింది. కానీ ఆ పథకం తెలంగాణా నాయకులను తృ పివరచలేదు ఆందోళన నిరవధికంగా సాగి సమ్మెలు, ఊరేగింపులు, హింసాకాండ, ఆస్తుల నష్టం మొదలైనవి సాగాయి 186 క్రాకోజీ కూడా అష్టస్యూత పథకాన్ని వ్యతిరేకించాడు, దానిని ఫిరదౌసి చచ్చినాక గబ్బ్నీమహమ్మద్‌ (వకటించిన కానుకగా అధిక్షేపించాడు. (పత్యేక తెలంగాణా (పకటనమే తెలంగాణీయులకు న్యాయం చేకూర్చుగలదన్నాడు. జఫిర్దో సీ చచ్చినాక గబ్నీ మహమూద్‌ కానుక ఎందుకమ్మా ? ఎందుకమ్మా ? ఏపీనుగు కోభకమ్మా ? (పమ. భ్రీమతి గాంధీ (వకటన ఎందులకమ్మా ? అష్టస్తూత (వణాళిక ఆరిష్టాల బాపతమ్మా ॥ తెలంగాణా వేర్పాటే తెలుగోరికి శుభమమ్మా | ఒప్పందాలను నమ్మి ఒవ్పకొంది చాలమ్మా !
కాళోజీ కవిత్వం 185 ఎవరి పాంతం వారిని ఏలనియ్యి ఇందిరమ్మా ! వేరు వేరుగ వుంటే పోరు ఉండబోదమ్మా : తేగేదాక బిగియిస్తే తెగును తాడు గదనమ్మా !”
ఈ సమయంలోనే (1970లో) లోక్‌ సభను రద్దువరిచి మధ్యంతర ఎన్నికలు జరిపించుటకు ఆ దేశాలు జారీ చేశాడు. [నధాని తెలంగాణా నాయకులతో సంప్రదించి 1977లో జరిగే విధాన సభ ఎన్నికల తర్వాత ఒకవేళ ఎన్నికైన విధానసభ సభ్యుల్లో 2/8 వంతు మెజారిటీతో [ప్రత్యేక తెలంగాణా కావలెనని కోరితే వ్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పరచగలమని హామీ ఇచ్చి కాం గ్రెసుపార్టీకి మధ్యంతర ఎన్ని కలల్లో సహాయం చెయ్యమని కోరింది. కానీ తెలంగాణా [వజాసమితి (వధాని (వతిపాదనను అంగీకరించలేదు. (ప్రజాసమితి సభ్యులు 19/7 వరకు వేచి ఉండటానికి ఇష్టవడలేదు. (ప్రజాసమితి రాజకీయ పక్షంగా తెలం గాణాలోని 14 నియోజక వర్గాలలో పోటీ చేసింది.” ఎన్నికల (పచారంలో ఉద్యమం మరింత "ఫే వరూవం దాల్చింది. లాఠీచార్జీలు; కాల్పులు, హత్యలు యథేచ్చగా సాగుతున్నాయి. కాల్పులకు భయపడ కుండ ఓటర్లు గుండె నిబ్బరంతో వ్యవహరించి వత్యేక తెలంగాణాను కోరే 1పజాసమితి విజయానికి పాటువడమన్నాడు కాళోజీ.
“టట్టు ఓట్టు (పజాస్వామ్య ఓట్టన్నీ' ఒకవైపు
షాట్లు షాట్టు ఫాసిస్టుల షాట్టన్నీ మరో వైపు
న! కాళోజీ కవిత్వం ఓ ఫ్రేమో వేరువేరు రాజ్యాలు అంటున్నయి. షాట్రేమో ( పేల్మిపేలి ఓట్టను మలిపేసున్నయి. షాట్టు (డేలి ఆయిపోతే ఓట్లు మిగిలి పాలిస్తే ఆంధ-తెలంగాణ వేరు రాజ్యాలై రాణిస్తే జెజెజి తెలంగాణ కైకైజై ఆం్యధ డయ్యర్‌, థాసీంరజ్వీ డొను, డౌను, డౌను, డౌను.” తెలంగాణ (వజాసమితి పర్వతాలనుకున్నవారిని పెళ్ళగించి వేసి 14 లోక సభ స్థానాలను గెలుచుకొని లోక సభలో ఎనిమిదో పెద్దపర్టీ అయ్యింది అనంతరం 190/2లో విధాన సభ ఎన్నికలు జరుగనున్నాయి. లోకసభ ఎన్నికలల్లో _పజాసమితి విజయాన్ని చవిచూసిన (ప్రధాని ఇందిరాగాంధి (పత్యేక తెలంగాణోద్యమాన్ని విరమింపజేయడానికి (ప్రజా సమితి నాయకులతో చర్చలు జరిపింది. చర్చల (వతిపాదనలతో [(వజా సమితి నాయకులు ఏకీభవించి కాంగెనులో కలిసిపోయారు. స్వార్థానికి (నత్యేక తెలంగాణోద్యమాన్ని బలిపెట్టారు. [పత్యేక తెలంగాణాను పట్టు బట్టిన కొంతమంది [పజాసమితి నాయకులు (ప్రధాని (పతిపాదనలతో ఏకీ భవించలేదు18, ఫలితంగా పజాసమితిలో చీలిక ఏర్పడింది. ఎన్నికల్లో ₹88. ఖారత (వభుత్వము-రాజకీయాలు. పుట-298 న
కాకోజీ కవిత్వం 105 అసమ్మతివర్గం సంపూర్ణ తెలంగాణ (పజాసమితిగా రూపొంది అభ్యర్థు లను పోటీకి నిలబెట్టింది. కానీ ఫలితం శూన్యమే. అనేకమంది అభ్యర్థులు ఎన్నికల్లో ఓడిపోవడమేగాక ధరావతులు కూడా కోల్పోయారు. ఇందిరా గాంధీ విభజించి పాలించు స్మూతం ఫలించింది. వచ్చి స్వార్థవరులు, పుచ్చిన శీలవ ర్తనులను _లొంగదీసుకొన్న వధాన్ని ఉపాయాన్ని “దండి ఉపాయం అనే కవితలో అక్షరబద్ధం చేళాడు కాళోజీ.
జవ్చెన్సక్రట్రికో అమ్మగారు
విచారించి విచారించి
పందిరి చుట్టూర మడి
బట్ట అరకట్టిందట.
కాకరకాయల దొంగా
తాకడు మడి బట్టననుచు.
డిల్లీలో (ప. మ, నేడు
వల్టీయుల రక్షణ కని
కథలో అమ్మగారివలెనె
కడుతాంది మడిబట్టలు
(వదేశాల రాజ్యాల వందిళ్ళకు
-.. వదేశాల దొంగదొరల నడిగిమరీ.
అవినీతికి బిరుదుపట్టి
అందుకొన్న మహామహులు
ఎన్నికల్లో హీనహేయ
సన్నాసులు దురాచార్లు
అధికార దండధరులు
అధమాధమ వర్తనులు
(వస్తుతం [వ మ. పిలుపు
ప్యాతులగుట దారుణమ్ము.”
186 కాళోజీ కవిత్వం 1972 విధానసభ ఎన్నికల్లో కాంథగెసు పార్టీ ఘనవిజయం సాధించింది. ఫలితాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని పధాని శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ ఆంధప్రదేశ్‌ విభజనను (పజలు కోరడంలేదని తెలిపింది. [వత్యేక తెలంగాజోద్యమ విషయమై “నథింగ్‌ ఇజ్‌ కన్‌సీడెడ్‌ -నథింగ్‌ ఇజ్‌ డినైడ్‌” అని పకటించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ విభజనక్తై కొంత మంది ముఠానాయకులు (ప్రయత్నిస్తున్నారసీ, అలజడులకు, సమ్మెలకు, ఆందోళనకు (వభుత్వం జంక బోదసీ వివరించింది. [వధాని 'వకటించిన ఈ విషయాలనన్నింటినీ “ఇందర ఉవాచి అనే కవితతో వివరించాడు కాళోజీ, జనథ్ధింగ్‌ ఇజ్‌ కన్‌సీడెడ్‌-నథింగ్‌ ఇజ్‌ డినైడ్‌" ఏడి ఇవ్వబడలేదు-ఏది కాదనలేదు. రాష్ట్రాల విభ జనధోరణి-రాజ్యూని కే ముప్పుదెచ్చు. నిర్ణయాధికారమంత-నిక్కచ్చిగ (ప్రభుత్వంది. (వతివతులది గాదు-రహదారులలో తేలదు. అలజడులకు లొంగినది- ఆసలు (వభుత్వంకాదు కాంగి రేసుగడియించెను-కనివిని ఎరుగని విజయము ఎన్నికైన రాజ్యంయిది-తన్నుకుపోలే దెవ్వరు హోక్రిరి వ్యవహారాలకు-బూటక ఆర్భాటాలకు బంద్‌లకు స్ట్రయికులకు-భయవడనూ నేనస్సలు నాలుగు నెలల ఆలజడంత-నాకెరుకే అసలేమిటో కొంతమంది నాయకులతొ-ఇంతవర ౩ మాట్లాడిన ఇంక కొంతమందితోడ- ఇంకా మాట్లాడుతాను ఆం. ప, రా, సంబంధిత-అంళాలన్నిటిపైన సమ్మగంగ చర్చిస్తా-శాంత పరిస్థితిలోన అందాకా ఆవిషయం-అసలే ఎ త్తను పలుకను
కాళోజీ కవిత్వం 187 బలవంతం జబర్జసి బావతు (వకటనలున్వ్నై సమ్మగాం్మధ కావాలను-జనుల అభిమతమ్ము బైట పడకుండా ఆపినారు-[పొంతమందు దుండగిళ్ళ నెమ్మదిగా నిశ్చులంగ-నిర్ల యానుసారంగా కేం్యద [వభుత్వం తనఖీ-చేస్తున్నది అంతా ఆం. (ప, రా. నాయకులు- ఆవుదూడ గుర్తువారు తప్పుడు [తోవలపడిన-తవ్పును గు ర్రించినారు మళ్ళీ ఎన్నికలదాకా-మామాటే చెల్లవలెను
ఇదిలా వుండగా 1971లో [పధాని [పకటించిన వంచసూూత పథకంలోని ముల్కీ నిబంధనలు రాజ్యాంగ బద్ధమేనని 19072 లో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. ఈ తీడ్పు తెలంగాణ వారి ఉద్యోగపు హక్కుపై తుది తీర్పుగా (వకటించారు ముఖ్యమంతి పి. వి. నరసింహా రావుగారు. ఉద్యోగ నియామకాలల్లో ముల్కీ. నిబంధనలు పాటించాలని తెలంగాణీయులు ఉద్యమించారు. దీనికి (వతిగా ముల్కీ నిబంధనలను రద్దు చేయాలని ఆంధోద్యమం బయలుదేరింది. తమ తమ ,[పాంతాభి వృద్దులకోసం విడిపోవడానికి [వత్యేక తెలంగాజోద్యమం, [వత్యేక ఆంధోద్యమం ఉధృతమైంది. అంచుకు కేంద (వభుత్యం అంగీకరించ లేదు. ఉద్యమకారులపై అణిచివేత చర్యలు ముమ్మరమయ్యాయి. ఎంతో మంది యువకులు చనిపోయారు. మంతులు, విధాన సభ సభ్యులు ఎంతోమంది రాజీనామాలు చేశారు18%. 189. “ఈ సందర్భంలో ముఖ్యమంత్రి థ్రీ పి, వి. నరసింహారావు ఆంధ మం[తులతోనూ, తెలంగాణా మం[తులతోనూ వేరువేరుగా సంప్రదింపులు
శనికి కాళోజీ కవిత్వం విడిపోయి బాగువడుదామని కోరుకునే పౌరులపై జరిగే అణిచివేత చర్యల్ని ఖండీంచాడు. “జాజిరి జాజిరి జాజిరిజాజా/ఆవూదూడా కాం[గెసు బాజా”అనే కవితలో కాళోజీ, ఇది జానపదగేయ జాణీలో (వాయ బడ్‌ గేయం. యణ “చ్చాల్రిరి జాబీరి దాజీరి దాజా ఆవూదూడా కాం[గెసు బాజా పీకులాటకు తెగదెంప్పొద్దట పడిపడకున్నా కలిసుండాలట విడిపోతేనే చెడిపోతామట శ్రీమతి గాంధీ శ్రీరంగ నీతులు. ॥జాజీరి॥ :జరుపడం మొదలు పెట్టారు. ఆంధ్ర (ప్రాంతం అట్టుడికినట్లు ఉడికి పోయింది. తెలంగాణా మంతులు ఆంధ మంతులు ఇచ్చిన వాగ్దాన్లా అను పురస్కరించుకొని [ప్రధాని ్రీమకి ఇందిరాగాంధీ వంచస్మ్నూత పధకాన్ని [పకటించారు. అందుప ప్రజలు ఆమోదించలేదు. (పత్యేక రాష్ట్ర డిమాండు ఎక్కువైంది. (పత్వేక ఆంధ రాష్ట్రానికి అనుకూలం గనూ (వధాని పంచసూ త పథకానికి వ్యతి రేకంగానూ (వజాభిిపాయం ఐలపడటాన్ని చూసి కి మంది ఆం[ధ మంథత్రులు. ది. వి. సుబ్బా రెడ్డి, బత్తిన 'సుబ్బారావు, వి. కృష్ణమూర్తి నాయడు కాకాని వెంకటరత్నం, సెగి సూర్యనారాయణ రాజు పి బసిరెడ్డి, చల్లా సుబ్బారాయుడు, డె, మునుస్వామి; మూర్తిరాజు. కొం[గెసు అధ్యమనకు తమ రాజీనామా లే లందజేశారు. కాల్పులను కళ్ళారాచూసి వివరీతమైన మనస్తాపానికి లోనై 1972 డిసెంబర్‌ 24వ తేదీన కాకాని గుండె బద్దలై చని హీయాదా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజకీయాలు - పుట-80
కాళోజీ కవిత్వం 89 పదరా పదరా పోదాం నదరా తేలంగాణ సాదిద్దాం పదరా దొంగల చూరం కొడదాంవదరా వేరే రాజ్యం చేద్దాం పదరా ॥/(వదరా॥ షాట్టకు బెదరక బెదరక పదరా పారణ్యక శిపుడు హడలగ నదరా నరసింహుడవై ముందుకు పదరా శవదరా॥ వేర్ప్చడు దామని ఇద్దరి కుంటే కాదను వారిని కాలదన్నమా వేరే రాజ్యం చేయబూనమా” పదరా, ఉద్యమం దావానలంలా బెలరేగింది. ఉన్నతాధికారి సంఘం రాష్ట్రంలో అధ్యకపాలనను సూచించింది. ముఖ్యమంత్రి పి.వి. నరసింహా రావు రాజీనామా చేశారు. రాష్ట్రంలో 188 జనవరి 1వ తేదీన రాష్ట్ర పతిపాలన (ప్రవేశ పెట్టబడింది. రాష్ట్రువతి పాలనలో రాష్ట్రానికి అద నపు సెనిక దళాలు రప్పించబడ్డాయి. ఆందోళనకారులపై విచ్చలవిడిగా కాల్పులు జరిగాయి. గవర్నరు; అతని సలహాదారుల సూచనమేరకు రాష్ట్రపాలన జరినింది!199. పౌరుల అభిప్రాయం లెక్కలోకి తీసుకొన బడబేదు. ఉద్యోగుల కోర్కెలు కాలరాయబడ్డాయి. ఈ పరిస్థితిని నిర సిస్తూ కాశోజీ “రాష్ట్రపతి పాలనలో ఆం్యధ్యవదేశ్‌ రాష్ట్రం అనే కవితటో రికార్డు చేశారు. నలవోదారులుగా 1, 0. సౌర్‌న్‌, 7. £. రావ నియమింపబడ్జారు.” ఆ౦౨(ధ్ర(పదేశ్‌ రాజకీయాలుపుట-లి0
100 కాళోజీ కవిత్వం రాష్ట్రవతి పాలనలో అం(ధ్యప్రదేశ్‌ రాజ్యము రాణిస్తున్నది భేషగ ! హెచ్‌. సి. యన్‌, వి. కె. ఆర్‌ ఏదంటే అదే న్యూసు సి, పి, ఐ, సమగ్రతకు సిద్ధము వేదిక వేడుక రంగా, తెన్నేటి, గౌతు లచ్చన్నల ఆటకట్టు | శ్రీరాములు దండంత బేజారై రాజివడగ |! కాంగిరేసు వదలలేని ఘనుల మార్పు ఎంతలోన ? సి, పి. ఐ. కాంగిరేసు ఎటుజేరితె దేశం అటు తక్కినోరు (వజలు కారు నొక్కితె మూస్తరు నోరు. దేశము ఎల్లలకిప్పుడు ఏ దేశము భయములేదు సైనికదళాలు ఎప్పుడు సె ఆంటే సె అంటున్నయి. ఆం[ధంతట షూటింగ్‌ అభ్యాసము మూడునెల్టు అలజడిదారులు అందరు అదుష్పలోకి వచ్చినారు,
కాళోజీ కవిత్వం క్షేరి1 తిరుగబడిన నక ఎలెట్లు వికుగడయ్యి పోమినారు. అయిదు జిల్హాలనుండి అదనపు సైన్యము తరలెను రా-పా.లోఆ.[వ,రా రాణిస్తున్నది భేషగ” తరువాత కొంతకాలానికి [వధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ తెలం గాణా ఆంధ్ర నాయకులమధ్య సామరస్య పూర్వకమైన అవగావానను ఏర్పరచి ఇద్దరికి ఊరట కలిగించే విధంగా నూతన షట్సూ[(త వథకాన్ని
(వకటించింది!?1. అసంతృ ప్రితోనే ఆంధ తెలంగాణోద్యమాలు సమసి
పోయాయి. రాష్ట్రస మైక్యతను కాపాడడంలో (వధాని విజయం సాధిం
చింది, 8£80 రోజుల తడవాత 10 డిసెంబర్‌ 1978న రాష్ట్రవతిపాలన
1981, నూతన వషట్ట్పూూత పథకంలోని సూత్రాలు 2
ఓ. ముల్కీ నిబంధనలు, తెలంగాణ (ప్రాంతీయ బోర్డు రద్దు,
వీ. నాన్‌గెలీదెగ్‌ ఉద్యోగాలు, తపూశీలొదారు ఇతాది ఉద్యోగాలకు జరిగే (వత్యక్ష ని యామకాలల్లో స్థానిక అభ్యర్థులకు (ప్రాముఖ్యం ఇవ్వాలి.
-
ఉద్యోగులయొక్క సర్వీసులకు సంబంధించిన షికాయతులను పరిశీలించ డానికి ఉన్న తాధికారితో కూడిన ఒక (టిబ్యునల్‌ (3180 ంళఇలన ల1పలల21) ఏర్పాటు చేయడం జరుగుకుంది.
-
మూడు (స్రాంతాలకు సందింధించిన ఉవసంఘాఐతో కూడిన రాష్ట్రస్థాయి [(వణాళికా బోర్జును ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతుంది.
ర్‌... తెలంగాణా [ప్రాంతంలో విద్యావకొాశాల అభివృద్ధికోసం కేంద విశ్వ విద్యాలయం ఏర్పాటుచేయడం జరుగుతుంది. ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో ఇరిగే (ప్రవేశాలలో స్థానిక అభ్యర్థులకు (ప్రాముఖ్యం ఇవ్వడం జరుగుతుంది.
ఢి పై స్యూతాలకు ఆచరణ యోగ్యత కలిగించజానికి రాజ్యాంగ సవళణ చేుడలి జరుగుతుంది.
19వ కాళోజీ కవిత్వం ముగిసింది. నూతన ముఖ్యమం (తిగా జలగం వెంగళరావు పదవీ బాధ్య తలను చేపట్టారు. అభివృద్ధికి దూరమైన తెలంగాణా ప్రాంతం (వత్యేక తెలంగా ణాగా ఏవర్పడితేనే అభివృద్ధి చెందుతుందని ఆశించాడు కాళోజీ. కుటిల మళులు, స్వార్థపరులు, రాజకీయ స్పర్థలు గల వ్యకుల వల్ప [పత్యేక తెలంగాణా సిద్ధించకపోగా ఉద్యమాగ్నిలో విద్యార్థులు, యువతలు ఆపహు తులై నందుకు, నష్టంవాటిల్రి నందుకు కుంగిపోయాడు కాళోజీ. మొత్తం మీదా ఉద్యమమేదై నా, ఉద్యమించే తీరువేర్ర నా కాళోజీ ఉద్యమళాలమే ఇక్కడ (పస్ఫుటంగా కనబడుతుంది. స్మృతి కవితలు మరణించిన వారి స్మృతులను కవితా రూపంలో వ్యకంచేసే అవి స్మృతి కవితలు, స్మృతి కవితను ఇంగ్లీషులో ఎలిజి (314?) అంటారు, ఆంగ సాహిత్యంలో “ఎలిజ్లీకి విస్పష్టమెన లక్షణాలు విధింప బకపోయినా అందులోని వస్తువు విషాద భావాన్ని (పతిఫలించేదిగా కన్పిస్తుంది. సంకుచితార్థంలో అది మరణించిన వ్యక్తుల జ్ఞాపకాలుగా, శోకపూరితంగా ఉంటుంది.192 స్మృతి శావ్యముల వై విధ్యమును దృష్టిలో పెట్టుకొని ఆచార్య సి.నారాయణరెడ్డి గారు తమ “ఆధునికాంధక విత్వము సం్యపదాయములు-_ లట “(0 2 ౧2౯9౦౪ 53066 20 ఆేం2ై 19 ఇ 5018 0 120610. శంంం కం€ 606" రేడి. గ[6 ౦౫074 6029185108 €0 కంక్ల1169 స 1166024116.
కాకోజీ కవిత్వం 1908 [(వయోగాలు” అనే సిద్ధాంత వ్యాసంలో నాలుగు భాగాలుగా విభజించారు. “1. దేశనాయకస్మృతి ! ఇందు రాజకీయ సాంఘిక కళాదిరంగాలల్లో (పసిద్హులెనవారిని గూర్చినవి వచ్చును. £. సతీస్మృతి: అగ్నిసాక్షిగా వివాహమాడిన ఇల్హాలి మరణమువట్ల (వాసినవీ వర్గములో. చేరును. సుతాదికస్మృతి. ప్యుతుడులేక పు్యతిక మరణానంతరం (వాసినవిందులో చేరును. 4. ఆవస్మృతిః సోదరిసోదరులు, మిషతతులు మున్నగుశారి నిర్వాణముతో వెలువడిన రచన లిందు చేరును,”198
కాళోజీ సాహిత్య, రాజకీయ సాంఘిక కళాది రంగాల్లో (వసిద్ధు లైన వ్యక్తుల మరణవార్రవిని. ఆవేదనచెంది వ్రాసిన కవితలు, వారి వారి జయంతులకు వర్థంతులకు 1వాసిన సంస్మరణ కవితలు స్మృతి కవితల కింద పరిశీలించడం జతుగుతు౦ది.
1946 లో నేతాజీ సుభాస్‌చంద్రబోన్‌ అస్తమయ వార్త విన్న కాళోజీ ద్మిగ్భమచెందాడు. “పట్టవగలే పొద్దుగూకిందా శ భూమికి భారమయ్యే క్యుదజీవులు, పిరికిపందలు లక్షలకొలది వుండగా వీరునకే మరణమేలా ! అని బాధపడ్డాడు. చావును గూర్చిన సందేహమే లేనివానికి చావే లేదంటాడీ గేయంలో కాళోజీ.
“*భానినత్వపు కారుచీకటి పొరదోలగ నుదయమొందిన థారతజాతీయ జీవిత భానుడా! ఓ దోసుబాబు !
4ర్‌లి,
₹6మెం18
క04 కాళోజీ కవిత్వం
వట్టపగలే (పొద్దుగూకినదా ? ఆ
పొడు చావుకు కండ్టు గుట్టినవా 1
పేరు వూరులేక పృథ్వీకి
భారమైన మ్మ్యద జీవులు
పిరికిపందలు వేలు లక్షలు
చిరంజీవులుగా చరింవగ
పీరుడా నీకింత వేగిరమా? తేక
కరుణలేని కాలనిర్ణయమా ణి
చచ్చు వనులను చేయలేదని
చచ్చువాడవు కానె కావని
చావలేదని చాపులేదని
చాటిచెప్పుచునుండ హృదయము, ఈ
చచ్చు వార్తల నమ్మమంటావా? స్వామీ
వచ్చి దర్శనమివ్వ నంటావా 9194
(బతుకును పూజించిన ఆల్బర్ట్‌ ష్యాట్టర్‌ మరణానికి చింతిస్తూ
(వాసిన కవిత అల్బర్ట్‌ ష్విట్టర్‌. ష్విట్టర్‌ ది “బ్రతుకు పూజనీయం” (గెంఛ6ర66 €0 1106) అనే సిద్ధాంతం. (బతుకులో ఆసి అంతస్థులు కావు ముఖ్యం. బతుకేేదైనా అది పూజసీయం. బతుకే భగవంతుడు అనేది ష్విట్టర్‌ వాదం. ష్వెట్టర్‌ అనేక రంగాల్లో డాక్టరేట్‌ పొందిన మేధావి. ఆఫికన్‌ కాంగో అడవుల్లోని 1పజల బతుకులను బాగుపరచ టోయి అవస్థపాలై అస్వస్థుడె అమరత్వం పొందిన మానవతావాది "్యిట్టర్‌ ం 194. నా గొడవ మొదటి సంపుటం-పుటలు 52, 53.
కాళోజీ కవిత్వం 195
“ష్విట్టర్‌” కవితలో కాళోజీ కాంగో అడవుల అందాన్ని, అక్కడి (వజల అమాయకత్వాన్ని, మ్విట్టర్‌ 'సీివావరాయణతను చితించాడు. ష్విట్టర్‌ ను “ప్రపంచానికి [బతుకుబాటను చూపి అమరత్వం సాధించిన మానవుడు”గా స్మరించాడు.
“(వకృతి కన్నెరికము పోగొట్టుకొననిచోట వికృతి దుర్వాసుల మంతోవదేళాలు పొరనిచోట (బతుకు పాఠాలు వల్రింవ
నాగరికత పాపాలకు [ప్రాయశ్చిత్తం చేసికొన ఆదిమానవులలో ఒకడై
[బ్రతుకును వూజిస్తూ బతికి
మానవసేవయే మాధవ సేవగా యెంచి 1పవంచానికి [బతుకుబాటను చూపిస్తూ అమరత్వం సాధించిన మానవుడు
1948లో గాంధీజీ గాడ్సే తూటాలకు హతుడై నాడు, అహింసా యుధంతో భారత స్వాతం[త్యానికై పోరాడిన గాంధీజీ మరణం కాళోజీకి వేదనను కలిగించింది. ఆయన మరణానికి చింతిస్తూ 'వసుధనీడ' అనే స్కృతి కవిత రాకాడు.
(్రజాహృదయ పరివర్తనకు హెటుపటుతూ, పేదల తరపు వకీ లుగా పనిచేస్తూ, లౌకిక మోహాలకు అతీతంగా జీవనం గడిపిన గాంధీజీ మరణం స్వార్థవరులు తమ పీడ విరగటంగా, వారి అదృష్టంగా భావించి 195. నా గొడవ పరాభవ వసంతం = పుటలు 2, 90.
106 కాకోజీ కవిత్వం వుంటారంటాడు. స్వార్దపూరితలోకంలో నిస్వార్థజీవిని గూర్చిన ఆలో చన ఇదే నంటాడి కవితలో కాళోజీ, “స్వార్థం జీవిత సారం [ప్రాణి కాధారం లేని సంసారం గొప్పదని చాటిడి ఆలొకికు డంతమగుట అదృష్టం. ”!% ఇదే గాక గాందీజీ వర్థంత్యుత్సవాలను జయంత్యుత్సవాలను పురస్కరించుకొని గాందధిజీ సిద్ధాంతాలను, ఆశయాలను పేర్కొంటూ నేటి స్వార్ధపూరిత రాజకీయ వాతావరణాన్ని అదిషేపిస్తూ గాంధీజీమై అనేక సంస్మరణ కవితలను రచించాడు!?”. వాటిలో 'ఓ గాంధీ అనే గేయం బాలా (ప్రసిద్ధమైంది. బాపూజీ తలంపులకు తలవంపులైై చెట్టు "పేరుతో కాయలమ్ముకునే ఆగస్యభాతలై న రాజకీయనాయకులను అధిక్నే పించాడు. “బం క్రేమి కావాల? ఇంకేమి కావాలె ? (బతికినన్నాళ్ళ నిను బాపు అని పిలిచితిమి 197. “పుట్టిన గిట్టిన దినాలు” నా గొడవ పరాభవ హేమంతం-పుట 6 “వర్ధంతి” నా గొడవ 1976-77 పుటలు 96, 97 “దాపూజీ సంస్మరణ గేయం” "అర్చన" (కవితా సంపుటి 1871 “ర బాపూ” నొ గొడవ। పరాభవ వర్షం-పుట 77 “జయంతి” నా గొడవ. 1975_77_పుట 89
కాళోజీ కవిత్వం 197
చచ్చిపోయిన నిన్ను
జాతిపిత జేసితిమి ఇం కేమి॥
"పెక్కు భంగుల నిన్ను
చెక్కి నిలవేసితిమి
వేడ్కతో ఇంటింట
(వేలాడదీసితిమి ॥1ఇంకేమి॥
సీ పేడతో టోపి
నిత్యమైపోయింది
నీస్కూత భాష్యమే
నిల్లువెల్ల దాచినది ॥ఇంకేమి॥
నీ నీడ మాటుననె
మా మాట పరఠికితిమి
సీ అడుగులను జూపి
మా అడుగువేసితిమి” 198 ఇ0 కేమి॥
కాకోజీ తనకు కవితా గురువై గురులఘువులు నేర్పిన గార్జపొటి
రాఘవరెడ్డిగారి స్యృత్యంక౦గా 'గరులఘువులు' అనే కవితను రచిం చాడు, గురులఘువుల కలయిక ఛందస్రై కవితకు తొడుగౌతుంది. రాఘవ గురువు గురులఘువుల (పసాదంతోనే తనలో కవితా రచన పెరి గిందని పేర్కొన్నాడు.
“బ్బర్రువ్లునందు లఘువుల చేరిక కలయిక
లఘువులందు గురువు జాడ పోలిక
లఘుగురువు స్కువసాదిత
రఘురాఘవ ళ క్తి (వస క్రి”£90 100. నా గొడవ పరాభవ వసంతం-పుు 8? ౨00. నాగొడవ మొదటి సంపుటిలో ఆంకిత గేయం,
198 కాళోజీ కవిత్వం
నిజాం కాలంనాటి కల్లోల రాజకీయ సాంఘిక పరిస్థితుల్లో సాంస్కృతికోద్యమ సెనికుడుగా వనిచేసిన సురవరం (పతాపరెడ్డి 1958లో క్రీ ర్తిశేషుడయ్యాడు. ఆయన సంస్మరణ దినాన్ని పురస్క రించుకొని “మరుపురాని మనిషి అనే స్మృతి గీతాన్ని రచించాడు కాళోజీ, సురవరం కాళోజీలది ఆత్మీయమైన అనుబంధం. కాళోజీనిర్భీ కత, పాలకుల అవినీతిని నిలదీసి అడిగే తత్వం, అయన కవితల్లోని (సజా చైతన్య స్వభావం సురవరాన్ని ఆకట్టుకొన్నాయి. కాళోజీ కవి తలు అనేకం సురవరం '“గోలకొండిలో ముద్రింపబడ్డాయి.
ఈ కవితలో కాళోజీ సురవరం సాంఘిక, సాహిత్య సేవను స్మరించాడు. నిజాంకాలంనాటి తెలంగాణ (పజల బక్కచిక్కిన [పాథ మిక హక్కులకోసం పోరాడినవానిగా, హైందవ ధర్మవీరులను [పక టించినవానిగా, హిందువుల పండుగల చార్మితకతను వివరించినవానిగా, అవరాల గోలకొండను కట్టినవానిగాా లక్ష్యం నెరవేరేవరకు వి(శమించని వానిగా, కవి గళాలను [పకటించినవానిగాా తన గొడవ [పకటనకు స్తూతధారుడుగా వెరసి “మరుపురాని మనిషిగా _ సురవరాన్ని పేర్కొన్నాడు.
“*పాథమిక సత్వాల వథము జూపిన మనిషి ధర్మవీరుల గాథ తవ్విపోసిన మనిషి హిందువుల పండుగల ఎంచి చెప్పిన మనిషి గోలకొండను అత రాలక ట్టిన మనిష్ని
కాళోజీ కవిత్వం 199 కరుకత్తుల పదును కలములో గల మనిషి లక్ష్యమును సాధించు అక్షరాల మనీషి కోడిపుంజై వెలుగు జాడ జూపిన మనిషి కష్టాల కోరుకొని నష్టాల కోర్చుకొని (వజల పతముజేరి బ్రతుకు (బతికిన మనిషి మరుపురాని మనిషి మరపురాని మనిషి మనుసులో ఏలాంటి మబ్బులేని నునిషి కదిలించి ఎందరినో కవుల జేసినవాడు కవుల మాటలకెంతో కదిలిపోయినవాడు 'నా గొడవ (వకటింప నాంది అయినావాడు కిరి శేషుడను మాటకు గిటురాయి అయినవాడు ఏ పొపమెరుగని హిపయ్య వట్టేలు
00 కాళోజీ కఏత్వం
హెపాల గోడలను
పడగొట్టినాడుూ”201
1960 లో (_గంథాలయోద్యమ పితామహుడు గాడిచర్హ హరి సర్వో త్రమరావు అమరత్వం పొందాడు. ఆయన ఉద్యమజీవితాన్ని స్మరిస్తూ “ఆంధులపాలిటి దేవుడు' అనే స్మృతి గీతం రచించాడు? ఇది మాదాల వీరభ్మదరావు రాసిన “శ్రీహరి సర్వో త్తమ జీవితము” అనే గంథానికి పీఠికాభరణంగా తొలిప్పుటలో చోటు చేసుకొంది. హరి సర్వో త్తమరావు వందేమాతరం, వయోజనవిద్య, (గంథాల
యాది ఉద్యమాలల్లో నిర్వహించిన అరువదేండ్రక ఫైషిని అవరబద్ధం చేళాడీ కవితలో.
అన్సందే మోతరమనగనె
వచ్చితీరు యెవని పేరు ?
వయోజన విద్యనగనె
వచ్చి తీరు యెవని పేరు ?
(గామ [గామమున వెలిసెడి
(గ్రంథాలయ మెవనికి గుడి ?
అరగని తరగని వొడవని
ఆకర దానం బెవనిది ?
ఆరవదేండ్రు _పజలకొరకు
అరిగిన కాయం బెవనిది
తలబరువును మోయలేక
తనువు చాలించె నెవడు ? 201. (సవంతి-1857. లలా
కాకోజీ కవిత్వం ల్లి01
తరతరాలు ఎవనిమేలు
తరలుచు పొరలుచు వుండును ?
అందరి కెవనితో పొత్తు
అఖిలాంధం బెవనిసొత్తు
ఏ స్థాన కవిని నేనో
ఆస్థానాధీవ డెవడు ?
వయోవృద్దుడగు యువకుడు
వాస్తవ జీవిత మతనిది
హరి సర్వో తము డాతడు
అంధుల పాలిటి దేవుడు”802
అనుభూతివాదకవితా[వతినిధిగా, _ క్రైలీరమ్యతలోను, ఉకి
విధానంలోనూ తనదై న [పత్యేక మార్గాన్ని సంతరించుకొన్న దేవరకొండ వాల గంగాధర తిలక్‌ 1966లో హఠాత్తుగా వరమపదించాడు. ఆ'వార్త కాకోజిని కలచివేసింది. తిలక్‌ను స్మరిస్తూ 'తమ్ముడూ' అనే స్మృతి కవిత రచించాడు.
ఈ కవితలో కాళోజీ తిలక్‌ శరీరాకృతిని, వ్య క్షిత్వ విశిష్టతని, రచనారీతిని వివరించాడు. తిలక్‌ అస్రమయంతో కవితావేతం బీడు వడ్డదని విషాదాన్ని వ్యక్తం చేశాడు.
ఉ్పంత్ర తొందరవడ్డావొయు తిలక
నేను చచ్చినా సీమాటలబడి (బతుకుతా
ననుకున్నాను తమ్ముడూ :
సీ ఎదలో అతి నాజూకైన ఒక మూల
నాకు విడిదిగా ఉండేది నానన ాానాననననననననననలు 202. శ్రీహరి సర్వో త్రము జీవితము-తొలిపుట-మాదాల వీరభ(ద్రరావు,
£02 = కాళోజీ కవిత్వం
ఊహలకందని లోకాన్ని చూదామని వెళ్ళావా ?
మతల్లైెపువ్వుపంటి ఈ రిరం
అంతకన్న తెల్లని ముస్తాబు
నలుబదిదాటినా దేవతల [ప్రాయం నిగనిగ
దబ్బపండు కాంతి తళ తళ
మనిషి పూలరంగడు
మనసు 'సదాబహిర్‌”
నడక “మస్తానా"
నడవడి 'వసాదానా”
రచన కవిత పాదాల పారాణి, పాపట బొట్టు
శారద నుదిటి తిలకం
రసికతకు రాణింపు, ధ్వనికి గుజాశింవు
“'టాన్సరెంటు చీకటి
వానికి వాడే సాటి
దేవరకొండ [కుంగింది
బాలగంగాధరుడు మాయమైనాడు
కవికులతిలకుడు లేడు
కవి కేతం వడ్డది బీడు”209
(పజా సంక్షేమాన్ని కాంక్షించి పొరాటం సలిపే ఏవ్య కి అయినా
కాళోజీకి ఆరాధ్యనీయుడే. సంకుచితభావాలకు అతీతంగా కాళోక్ట హృద 90 నా గావ మాళవ కరా తదం ఈ కా -
కాళోజీ కవిత్వం ౭09 యం ఆలోచిస్తుంది. 19668 లో మానవహక్కులకోసం పరితపించి, ఉద్యమించి, హతుడైన మార్చిన్‌ లూథర్‌కింగ్‌ మరణవార్తను వ్మతికా ముఖంగా చదివి “మార్టిన్‌ లూథర్‌కింగ్‌” అనే స్మృతి కవితను రచిం చాడు. లూథర్‌ బోస్టన్‌ యూనివర్సిటీలో డాక్టరేట్‌ కోసం అధ్యయనం చేస్తూ “ఫీడం మార్చ్‌” అనే ఉద్యమం ద్వారా స్కీగో (వజల హక్కుల. కోసం పోరాటం సాగించాడు. ఆసమయంలో అతి [పమాదకరమైన జీవితం గడుపుతున్న మార్దిన్ను సాహసించి కౌరెట్టాస్కాట్‌ అనే యువతి వివాహ మాడుతుంతి. విలేఖరులు ఆతి (ప్రమాదకరమైన జీవితం గడుపుతున్న మార్చిన్ను మీరెందుకు సాహసించి వివాహమాడారని ఇంటర్యూలో అడుగుతారు. [ప్రాణాలకు తెగించి స్మీగోజాతి విముక్తి కొరకు పోరాడుతున్న ఆ మహనీయుని జీవితంలో భాగస్వామినిగా పాలు నంచుకోవాలనే ఉద్దేశ్యంతో వివాహమాడానని చెబుతుంది కొరెట్టాస్కా-ట్‌ కొద్దికాలానికే మార్టిన్‌ ర 10 మలి సంస్థ ఏజెంట్ల చేత హత్య చేయబడ్డాడు. ఈ కవితలో కాళోజీ కొరెట్టాస్కాట్‌ను నీలగజని సతియైన సర్వ మంగళతో పోల్చాడు. క్షీరసాగర మథనంలో (ప్రభవించిన హాలావాలం హానికరమని ఎరిగికూడా సర్వమంగళ లోక కళ్యాణంకోసం తన పతిని హాలాహలాన్ని పానం చేయవలసిందిగా అనుజ్ఞి ఇచ్చినట్టుగా పోతన భాగవతంలో వర్ణించాడు. అలాగే మార్టిన్‌ సతి కొరెట్టా లా లాం
- నండి బం టు 15118 అమెరికాలో నీగ్రోల హక్కుల కాలరాయ వెలసిన రనాస్య సంస్థ.
- “(మింగెడువాడు. విభుండని, (మింగెడిదియ గరళమనియు. మేలని (పజకున్‌ (మింగుమనె సర్వమంగళ; మంగళ సూ|త్రంబునెంత మది నమ్మినదో” శ్రీ మహాభాగతము-అష్టమస్కంధము-పుట 117
204 కాకోజ్‌ కవిత్వం స్కాట్‌ కూడా తనవతి పాణాంతకమగు మార్గంలో సంచరిసున్నాడని తెలిసికూడా న్మీగోోవజల 'స్వేచ్చకోసం తన పసుపుకుంకుమలను ఫణంగా పెట్టడానికి సిద్దపడ్డ్దదంటాడు. హంతకుణ్ణి దూషిస్తూ అతడు ఇంతవని జేస్తాడని కన్నతల్రిముందే ఊహించివుంటే పొ తిళ్ళలోనే అతని గాంచు నులిమి బుతుస్నానం చేసే దంటాడు ఆతని కన్నయ్యను చంపిన విలుకాడికి, గాంధీజీని చంపిన గోడ్సేకి వారసుడుగా పేర్కాం టాడు.
“అమ్మా! మార్దిన్‌ సతి
సాఇాత్‌ సర్వమంగళ స్మృతివి
సహ ధర్మము నెరవేర్చుచు
పతిని [పాణాంతకమగు మార్షముబట్టిన నడువజేసినావు
ఎవడో ఆ కొంగరం౦గు బోయవాడు
మార్టిన్‌ లూథర్‌ కింగ్‌ అను శీరుతో
రెక్కార్చుచున్న కాంతి (కాంచము గూల్చెను
కన్నయ్యను చంపినట్టి విలుకాడా?
భూతల స్వర్గము కూలిన
కనుల పండుగా వానికి?
రంగుల తేడా మాసిన
(బతుకు హంగు లేనివాడా?
ఎవడు వాడు?
తోటి మానవుడు బానిసకాకుంటే
మజా లేదా?
కాళోజీ కవిత్వం ౨05 ఏ పిశాచి పురుడో అది! (కన్న తల్లి నను క్షమించు సీ సుప్కుళు భవితవ్యం నీవెరుగవు ఎరిగి వుంటె ఆనాడే పొ తిళ్ళలోనే గొంతు నులిమి బుతు స్నానం చేసుందువు) *205 వియత్నాం దేశస్తుడైన వివ్లవవీరడు హోచిమిన్‌ 1869 లో అస్తమించాడు, ట్రవంచపరిణామంలతో మరో (వ్రముఖపురోగతిక్రి కారణమైన మహా నాయకుడు క్మామేడు వహోచిమిన్‌,28% ఆ వీరుని మరణానికి భారతదేశం వదిహేను రోజులపొటు జాతీయ జండాను అధికారరీత్యా ఆర్థావనతం చేసి సంతావం [చకటించింది. వోచిమిన్‌ (బతికున్నంతకాలం ఆయన నీడ వడ్డవారిని కూడా తిరుగుబాటుదారులుగా పేర్కాన్న భారత (ప్రభుత్వం అధికార రీత్యా సంతాపాన్ని _వకటించడం ఆశ్చర్యంగా తోచింది కాళోజీకి. తన సంశయాన్ని (వకటిస్తూ, హోచిమిన్‌ తిరుగుబాటు తత్వాన్ని స్మరిస్తూ 'హోచిమిన్‌' అనే స్మృతి "కవిత రచించాడు.
205: నా గొడవ 19075-/7, పుటలు.49,50,5 1.
- “మహామనీషి హోచిమిన్‌ విష్టవ నాయకుడు. 1817 లో రష్యాలో సోషలిస్టు విస్హవము, తర్వాత 1040 లో చైనాలో సోవలిస్టు విష్పవ విజయము, ఆ తరవాత (ఫెంచి, అమెరికా సా(మాజ్యవాదుల దురా(క్రమ ణను ఎదుర్కొని సుమారు ముప్పైవండ్ధు మానవచశి[తలోనే అపురూవమైన ధైర్య సాహసాలు, త్యాగాలు చేసి సోవలిస్టు వియళ్నాంను స్టాధించి (సపంచ పరిణామంలో నురో (వముఖ పురోగతికి కారణమైన మహానాయకుడు కా(మేడ్‌ హోచిమినా” మహామనీషి _ సోన్టిమిన్‌” పున్గకానికి పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య రాసిన ముందుమాట నుంతీ,
206 కాళోజీ కవిత్వం
క*న్సీ బ్రాడ్లన్సు అనుసరించు
జాడనీడ కూడపడిన
మా పొలిమేరలు వోవలేవు
వడనీయము, హోచిమిన్‌!
నీవలె తలె తినోరి
[పాణాలను నమిలేస్తూ
నీ పేరిట తలవంచెను
ధర్మచ,[క ము[దాంకిత
ధ్వజము నేడు, పోచిమిన్‌ !”807
10089 లో వరంగల్డులో పోతన పంచశతీ స్మారకోత్సవాలు జరి గాయి. ఆ సందర్భంగా దాశరథి అధ్యక్షతన కవిసమ్మేశనం ఏర్పాటు చేయబడ్డది, కాళోజీ ఆ కవి సమ్మేశనంలో పాల్గొని రాజరికాన్ని ధిక గా గరి
రించిన పోతన వ్య క్రిత్వాన్ని, తద్వార సమకాలీన రాజకీయస్థితిని వివరిస్తూ 'పోత్రన శ్రీన గీతం” అనే శీర్షికతో ఛందోబద్ధ కవితలు వినిపించాడు.
“హ్రోత్రన! సీ కాలములో
పూతన చనుబాల రాజు పోషణమేనా?
రోత జనించుట చేతనె
బూతులతో రాజవరుల బూజించివా?
రాజ్యము పేరుకు (ప్రజలది
పూజ్యము రాజ్యాంగ మహిమ, బుద్ధిగరిమతో
కాళోజీ కవిత్వం 20 భోజ్యమైన యీ వసుధన వాజ్యముతో గెలిచి సతతము పాలింవవలెన్‌”208 జనతా నాయకుడుగా ఎమర్జెన్సీని (వతిఘటించిన జయ్మపకాశ్‌ నారాయణ్‌ స్వర్షస్తులెనవ్వుడు కాకోజీ రచించిన మినీ కవిత చాలా (దసిద్రి అధాజా ళా కెక్కింది. ఇది మంచి మినీ కవితకు ఉదాహరణ. “పుట్టుక నీది చావు నీది బతుకంతా దేశానిది”
మూడు ముకసరి వాక్యాల్లో మూడు ముతమ్రైల నిస్వార్థ జీవితాన్ని చ్మితించాడు కాళోజీ,
ఈ విధంగా కాళోజీ తన ఉద్య మోపజీవితంలో అ[గగాములుగా ఉన్న పెద్దలు, తోటి కవులు, నిజాయితీగల రాజకీయనాయకులు ఆ స్తమించినపుడు వారి వ్య క్రిత్వాలనూ, అందించిన శిపలనూ సంస్మఠిస్తూ సమకాలీన సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులను వివరిస్తూ స్మృతి గితాలను రచించాడు. అర్హ వీచికలు :
కాళోజీ సామాజికదురన్యాయాలపట్ల నిరసన గర్జనలు వినిపిం చిన (_వజాకవి. గర్జించినవాడు వర్షిస్తాడు కూడ. అందుకే కన్నీటి మాధుర్యాన్ని గురించి, ఆవేదనల గురించి, (ప్రణయాన్ని గురించి ఆర్ద్ర భావాలతో స్వియ స్పర్శతో కవిత్వం చెప్పాడు కాళోజీ. వీటిని “ఆర్ద్ర వీచికలు అనే శీర్షిక కింద చర్చించడం జరిగింది,
2౦08. పోతన పంచశతిస్మారిక _ 1982 వరంగల్లు.
208 కాళోజీ కఏత్వం (కార్య కౌటిల్య, కవటాల్లో కూడుకొన్న లౌకిక వ్యవహారాల మధ్య కాళోజీ భావుకమైన అనుభవాన్ని, ఆనందాన్ని పొందలేక ఫౌాయాడు, అందుకే ఆయన లౌకిక వాసనల కతీతమై దివ్యమైన సువా సనలు (గోలే దేవసర్పమై జన్మించాలని ఆరాటపడ్డాడు, “*నాదాల మునిగి. ఆనందాలదేల వాసనల దీర్చు సువాసనల [గోల జన్మించెదను దేవసర్పమై నేను”208 కాశోజీ దివ్యానుభూతిని ఆశిస్తున్నాడంటపే సమాజానికి దూరంగా వెళ్ళాడని ఆర్థంకాదు. లోకంలో అటువంటి అనుభూతిని పొందలేక హపోతున్నామే అని ఆయన భావం. మనిషిగా లోకంలోని సుఖదుఃథాలను అనుభవించి సంపూర్ణమైన మానవానుభవాలను పొందుతూ "స్వేచ్చగా జీవించాలనేది కాళోజీ ఆశయం. “ఇచ్చయే తన ఈశ్వరుడని కచ్చిత ముగా నమ్మేతత్వం” ఆయనది. సంతసముగ జీవించే యత్నంలో ఎంశటి సౌఖ్యానికైన ఇతరులను పీడించని గుణం కాళోజీది. “చెమ్మ గిలని కనులు బతుకు కమ్మదనమును బాటలేవు చెమ్మగిలని కనులు (బతుకు కమ్మదనమును చూడలేవు. దప్పితీర (గోలనిదే విప్పారదు మనసు మబ్బు. నవ్వగలను ఏడ్వగలను నథుడ నేను నరుడ నేను "| చికి నా గొడవ మొదటి సంపుటం తాలిపుటల్టో
కాళోజీ కవిత్వం ౨09 అనుభూతియి ఎరుగనట్టి అమరత్వమునేగోరను. చవులుదీర (బళుకు (బతికి చావదలచినాను నేను చావురాక మున్నె పిరికి చావు చావలేను నేను. ఆశలన్నియు యడుగునట్టు భా హాయిగ జీవించుతాను ఇచ్చయె నా ఈశళ్వరుడని కచ్చితముగ నమ్ముతాను సంతసముగ జ్లీవింపగ సతతము యత్నింతుగాని ఎంతటి సౌఖ్యానికైన ఇతరుల పీడింపలేను”£19 ఆర్జ్రతాభావం, అవినీతికి పాల్చ్పడకపోవడం, అ[క్రమాలను సమర్థించకపోవడం, అవకాళవాదానికి తలవాగ్గ్యక పోవడం అనే గుణాలు తన్నంటి ఉన్నంతవరకే తన [బతుకు కొనసాగాలంటూ నిర్మల జీవి తాన్ని ఆశించాడు కాళోజీ. ౨10. నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుటలు 65, 66, 67 6కి .14
జం కాళోజీ కవిత్వం
ఎన్సేన్స (బతికే వుంటాను
నా వరాయితనం పోగ్గొట్టే ఆర్ద్రత
చెలిమి చెలిమలో
చిందునన్నాళ్ళు నేను (బతిక్షే॥
ఆతతాయి వాతావరణంలోకూడా
నాషడ్వర్గం తన శీలాన్ని
కాపొడుకున్నన్నాళ్ళు నేను బకికే॥
తోడు వాదాకాల
తవ్పుడు చప్పుళ్ళకు
సమ్మళుతిగా
నా గ్యాతం
"పెకలనన్నాళ్ళ ॥నేను (బతికే॥
కంచం మంచంరండే
సర్వమ్మను వాదానికి
నా తెలివి తేటలు
తలవొగ్గ
నిరాకరించినన్నాళ్ళ నేను (బతికే!
జతల లట అలల. బీకే
"ఆవేదనే కాళోజి ఆత్మ. లోకంలోని ఆన్యాయాలకు, అక్రమాలకు
వాధవడే స్వభావం ఆయనది. పరిష్కార మార్గం చూపలేకపోయినా వరుల కష్టాలకు సానుభూతిని, అన్యాయాల వట్ట నిరసనను పలికే హృదయం ఆయనది., లిక. నా గొడవ పరాభవం వర్షం - పుటలు 1, £. లాగా
కాళోజి కవిత్వం వీ “అవనిమై జరిగేటీ అవకతవకలు జూచి ఎందుకో నాహృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు పరుల కష్టము జూచి కరిగిపోవును గుండె మాయమోసము జూచి మండిపోవును ఒళ్లు- వతితమానవుని జూచి చితికిపోవును మనసు ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు తప్పు దిద్దగలేను దారి జూవగలేను తవ్పు జేసినవాని దండింవగా లేను కష్టపడువారలను కాపాడగా లేను ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు అవకతవకలు నేను సవరింపలేనపుడు “వరుల కష్టాలతో వనియేమి మాకినెడు అన్యులను గనియైన హాయిగా మనలేను ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని అవేదనలు”218 కాళోజీ హృదయం కరుణాత్మకమైంది. కరుణానికి హృదయ (ద్రవీకరణశ క్రి ఉంది. కరుణను రసరాజమన్నాడు భవభూతిి!8,, కాశోజీ కళ్ళు కన్నీటిలోతును కన్నవి. ఆయన కలం అ[శువులలో దాగిన సర్వజగదనుభవాన్ని (ప్రకటించింది. ౦14 5%1ల% (వాసిన “019 మ1ై0ళ వంషంల” అనే వ్యాసం (యేరణ అని కాకోజీ చెప్పాడు. 218. “వకోరసః కరుణ ఏవ నిమిత్త భేదాత్‌ విన్నః వృథకృథగి వాశయతే వివరాన్‌ ఆవ ర్త బుద్భుద తరంగమయాన్‌ వికారాన్‌ అంభోయథా సలిలమేవ పొతత్సమ స్తమ్‌” భవభూతి ఉత్తఠరరామచరితం-కి. ఆంకం-పుట శ్రి18
212 కాళోటీ కవిత్వం “కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు కన్నీటిని గన కన్నులు కలవు మసిబారిన ఎడదల రుసరుసలు కసితీరని పడగల బుసబుసలు విసుగెత్తిన జీవుల విసవిసలు వసి గొంతుల నలిగిన పిసపిసలు రస మూరెడి చూపుల గుసగుసలు”£14 “ఆకళ్ళు కళలు ఆకళ్ళు ఆకచ్ళు కళల ఆకళ్ళు ఆకళ్ళ కలలు ఆకళ్ళు ప్పవ్వుల్లో ముళ్ళు ఆకళ్ళు దేవుళ్ళ గు్మ అకళ్ళ చయ్యాల నెగళ్ళు ఆకళ్ళు (బతఈకుల బయళశ్ళు ఆకళ్ళు (బతుకుల దప్న ఆకచ్ళ)815 ప క. కాళోటీ ఒంటరి కాడు. తాన కష్ట సుఖాల్లో ్నేహ (పపంచం తనచుట్టూ ఉన్నదంటాడు. ఆప్ట స్థితిలో ఊఉంటేమి ? ఎచట నుంటేనేమి ? 21 నా గావ ముల నవవ టో కి15. * నా గొడవ పరాభవశిశిరం.పుట 28,
కాకోటీ కవిత్వం వి]8 ఒంటరిని నేగాను జంటగా నావెంట కంట తడిబెట్టుకొను దంట నాకున్నాది బతుకు బరువులు తరిగి బంతిగా నున్నాది పోని కష్టైలేవి పోకుంబెనేమి ? రాని సౌఖ్యాలేవి రాకుంటెనేమి ?£16 కాళోజీ “సంధ్యారూవం' అనే కవితలో (పియురాలి కలయికతైై ఆరాటవడే [పియుని హృదయావేదనను రమ్యంగా వర్హించాడు. “ఎనాళ్ళ ఎడబాటొ" ఏనాటి [గహపాటొ తోలిచూపు తోవుతో తొలిగా నన్యతలన్నిి చిరకాల వదిచయపు చిహ్నూముల్‌ పౌడసూ పె మెదడు కంతయువింత ఎదకెల్ల విదితంబు సామాన్య మెరుగని వెలుగు నీడల జంట వఠె నుంటి మిన్నాళ్ళు 216. నా గొడవ మొదటి సంపుుం-పుట 80
నేను నీవూ కలియ
నేనెవరో సీవెవరా ?
ఎరుగు సామర్థ్యంబు ఏరికుండును సఖుడ ?
సంధ్య రూపమునెంత
కఇాళించి చూచినను
దినమేదొ రా(త్రేదొ
కనుగొన తరవౌన ?
శిథళక ఈళికి శిల లీ టనే?
“కన్ను వడినంతనే కడదొల్గిదాగెదవు' కవితలో ప్రియురాలి వట్ట (పియడు వ్య క్‌పరిచే వలపు భావాలను, సరసనిష్టురోక్తులతో తనవైపు తివ్వకొనే పియని గడసరితనాన్ని వర్ణించాడు,
“పెష్టినా నావంత పాపిన్టి క్‌ ండ్రా? కన్నుపడినంతనే కడదొల్లి దాగెదవు నాజాడ గనుదాక నాట్యాలు చేసెదవు సిగ్గొచ్చి నవ్వెదవు చిలిపిగా కుల్కెదవు నాజాడ గనినంత నడుము జవ్వాడగా బెదరి బెదరీ జూచి బిరాబిరా పోయెదవు ఆగుపడని అందాలు ఆనందమెట్టోసగు అగుపడిన మాత్రాన అందాని కేమౌన్సు అన్వుడను గాబట్టి ఆంతగా భయమున్న వ7 నా గొడవ మొదటి సంపుటం _ పుటలు 69, 70. కి పైదే పుటల 76, 77
కాళోజ్రీ కవిత్వం వి15 “హ్రైభ్రిమ్సి* క్రవిత్రత్రో కాళోజీ విషాద వివ్వోల విహంగమమె విర వోర్తుడు ఆలపించే (వణయ జీవితంలోని చెలిమిని వినిపించాడు. “ఆత్మీయ వియోగ బాధ అణువు చిట్టి వలుకు గాధ వ 'స్నేహమున మసలి ఇంత వెలిగతిమో ఆ 'స్నేహమును కాసి ఆరిపోదామా ? ఏ తోవ నడిచినను వ [మోల నిలిచినను ఆఅడుగువేసిన నాటి ముడి మనల వీడదట ఈనాటి మన నడత పేనుచున్నది కలత విడియ మేసిన గడియ ఎడమొగము పెడమొగము గడియ కాలపు నగము వడినవ్వుటకు జగము కడజేరగా లేక మిడుకులాడెడి మనము నా యెడద నిలిచిన నీ యెడద గురుతు ఆనాటి ఆ గురుతు నేనెటుల మరుతు”£19 సెగ చేయ వీలులేని మూగనుడుల జఉఊాలినడకలను ఆయన ట్రేయసి చెమ్మగిల్లిన కన్నులలో చదివాడు. “చెమ్మ గిల్లిన కన్నులలో కమ్మలెన్నో చదివినాను ఒలికి పారలేని బాధ వలుకు జూరనీని గాధ చిలికి బయటపడెడి గుట్టు తన ౨19. నా గౌడవ 1976.77 పుటలు 89, 88,
బం కాళోజీ కవిత్వం బలిమి నెటులో దాచినట్టు చెదరలేదు [కేమ పటము (సిదులలేదు పీతి ఘటము ఎదుట ఉంతు ఎడదవలక చదువుకొనుము చెలిమి వొలక చెమ్మగిలిన క న్నులలో కమ్మలెన్నో చదివినాను”220 (వణయ జీవితంలోని విషాద మాధుర్య భావాలను 'నావరకును నేను' అశే కవితలో వ్య క్రీకరించాడు. “భావార్గవంబులో నావరకు నేను మునకలేసి యెంతో మురిసి పోతాను మన మిరువురము కలిసి కొనిన సమయాల ఆటలూ-పాటలూ మాటలూ-పనులూ ఎపుడెప్పడు ఏవేవి ఎటుల జరిగినవో వదిల పరిచాను స్మృతిచేత వానినే వెతికించు తాను
కాకోజ్లీ కవిత్వం వ వెతికించి మనసులో అతికించు తాను తలచుకొని తలచుకొని ఉలికి పడుతాను”221 “జంట సింగిణులుి కవితలో చంటీపావనీ పెదవులను ఇం(ధ ధన్సులుగా భావించి శైశవ జీవితంలోని మాధుర్యాన్ని వర్షించాడు. పసిపాపని పెదవుల్లో దానిమ్మగింజలో దాగిన ఎరుపు, కన్నతల్రిపాల కమ్మ దనాలు, ముసిముసినవ్వుల కుసుమూల సౌంప్ప, అందచందాలొల్కు_ ఆనందర్భురులు ఉన్నాయంటాడు. “దానిమ్మగింజలో దాగిన ఎరుపు లేత అరటాకువై పూతల నునుపు కన్న తల్లిపాల కమ్మందనాలు న్య. గోదుగ్గ ధారల గోర్విచ్చదనము ముసిముసినవ్వుల కుసుమముల సొంవు ఆందచందాలొల్కుు ఆనంద ర్భురులు చంటిపావని పెదవి జంట సింగిణులటో అన్ని చేరి ఆటలాడుతున్నాయి ”కి£2 విశ్వ్మబహ్మ (బహ్మి షండాన్ని నిర్మిస్తాడు. బాలల చొమ్మరిండ్రను నిర్మిస్తారు. గతా గతములు తెలియని బాలలకు బొమ్మరిండ్రే బ్రహ్మాం డాలని, వానలే విశ్వాబహ్మలని తెలియజేస్తాడు “విశ్వ(బ్రహ్మ' కవితలో. ౨2!1. నా గొడవ మొదటి సంపుటం-పుట 1 ౨582, నా గోడవ మొదటి సంపుట క!
218 కాళోజీ కవిత్వం “ఖహ్మాండానికి బదులుగ గట్టితి బొమ్మరిల్దని రొమ్ములు విరిచే చిలిప్‌ తల్దికీ న భూత భవిష్యత్‌ థ్యాతికి జడియక లేములు లేని నోములు నోచే జేజేలు... ..”2£€ “వయసు కవితలో యవ్వనదళ మానవుని (వవ రనపై కలిగించే చరివ రనను వివరించాడు. “ఉన్నవంకల దిద్ది పోయేటి మిషతో లేని వంకల తెచ్చి పెళ్టేటి వయసు ఆకాశ హర్మ్యాలనందు ఆశలతో అవనిపై కాల్మోవ లేనట్టి వయస్తు గడియలో లోకాల కరిగించు గర్వాన కనురెప్పపాటులో కఠిగేటి వయసు కంటి చూపుల వొడి కవ్వాల నాడించ్చి గడుసు గుండెల లోతు కన్చెట్టు వయను
కాక్షోజీ కవిత్తర్రం ౨19. “మాట మంతి” లేక మం్మతాలు .లేక మానసాంబుధులనే మధియించు వయను*కికిక ముదిమి జవసత్వాలుడిగిన జీవచ్చవం గాదనీ జీవితానుభవసారం చ్మితితమైన శిథిల కళాఖండమని చెప్పాడు “ముదిమి” అనే కవితలో కాళోజి. ముదిమి జీవన (కొన్నెలకు నిత్య బహుళ చతుర్దకి అంటాడు. *న్టేర్రాక్ర కళాపూర్ణ శిథిలాన్ని నేనొక శిథిల కళాఖండాన్ని శరీర చర్నిత ఫలితాలీ ఎముకలు స్పర్శ జ్ఞాన పూరితాలీ ముడుతలు. కలలు దీర బతికినదీ ముఖము కలలు కరిగిన మదికి అముఖము జీవన చందునికి ముదిమి నిత్య బహుళ చతుర్దశ” 225 మానసిక వ్యాపారము ననుసరించే మనిషి కార్యకలాపాలు జరుపు తాడని తెలుపుతాడు మనసు' కవితలో. “వ్లానసిక ఖేలనల స్టానమీ జగము మానసిక ఖేలనలకేన? ఈ జగము మహిని చితాలన్ని మనసు చ్యితాలే మహిని పేచీన్ని మనసు పేచీలే”226 వాలు వ£ిడ. నా గొడవ మొదటి నంపుటం - పుట 44, 225. నా గొడవ వరాథభవ హేమంతం - వుట 49. 2£6. నా గొడవ పరాథవ వసంత-పుట 25
లిం కాళోజీ కవిళ్యర గౌరీపూజకు సంబంధించి తెలంగాణా [పాంతంలో ఆచరణలో
ఉన్న వండుగ (బశుకమ్మపండుగ. దీనిని “బొడ్డెమ్మ పండుగి అని కూడా పిలుస్తారు. ఆశ్వయుజ మాసారంభంనుండి అంటే నవరాతుల దినములలో స్త్రీలు ఉత్సాహంతో ఈ పండుగ చేసుకొంటారు. రకరకాల పూలను తెచ్చి అందంగా పళ్ళెంలో పేర్చి (బతుకమ్మను తీర్చుతారు. తర్వాత దానిచుట్టూచేరి లయాత్మకమైన చప్పట్టతో 'బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో” మొదలై న మకుటాలో కూడిన పాటలు పాడుతారు. (బతు కును (ప్రసాదించే అమ్మ (బతుకమ్మ అనేది ఈ పండుగలోని అంత రార్థం. ఆయితే కాళోజీ బతుకునే బతుకమ్మగా వర్ణించాడు “బతుకమ్మా £ బళుకు అనే కవితలో.
“వస్సష్టు కుంకుమల వసతులదేలుచు
పారాణిలో మారాణిగ పారుచు
ఆలమందల గొంతుల 'అంబాడుచు
దాంపత్యపు దివ్వెల వెలయించుచు
బతుకమ్మా 1! బళుకు ; 29?
(ప్రకృతిలో ఉన్న హెచ్చుతగ్గలన్నీ (ప్రకృతిని సమతాస్థితిలో
ఉంచడాన్సిక్షే ఏర్పడ్డాయంటాడు “బాలెన్సు' కవితలో.
మంచుపర్వతాల సవాళ్ళకు
అగ్గి కొండల కుంపట్టు
కొండకొసలకు జవాబుగా
కడలి కడుపు లోతులు
సముదాల అలలతో పోటీపడు
ఎడొరుల ఎండమావులు
శశిథ అతల 20 =, "228 త£ి8. నా గొడవ పరాభవ హేమంతం పుట.7
కాళోజీ కవిత్వం 921 వెలుగు చీకటి కడుపులోనే పుడుతుంది. అందుకే కాళొజీ తిమి రాన్ని జ్యోతిని కనే తల్లిగా భావిస్తాడు 'తిమిరజ్యోతి' కవితలో. . “పండువెన్నెల దాల్చి [వసవ వేదన తోడ నెలవంక కనటోవు నిండు పొద్దులరేయి తిమిరాల కడుపులో తేజాలు జనియించు అమావాస్య నిశికంత హాడలేల వెగడేల”'229 స్వార్ధమే ధ్యేయంగా శాథ్వతము గానట్టి సంపదలను సమకూర్చు కొనుచు పాలకుల ఆదరణ పొందువారు జీవించియున్న సమాజంలో మానవ సేవ వదలి పరలోకంలో స్వర్గసుఖాలను ఆశించి వరమాత్మను సేవించువారు అల్పాత్ములనీ స్వార్థ భావన వీడి, దైవ చింతన లేక, పాలకుల ఆదరణకె ప్రాకులాడే ఆళలేక తాము జీవించి యున్న లోకంలో మానవసేవ సేయు ఉత్తములే మహాత్ములని చెప్తాడు *“అల్పా త్ములు _ మహాత్ములు" అనే కవితలో, మానవునకు ఆహారం జీవనాధారం. ఆహార వదార్థాలను ఉత్పత్తి చేసేవాడు కర్షకుడు. అందువల సమస్తమైన మానవ వృత్తులు, పవృ తులు కర్షకుని కష్టం పెనే ఆధారవడ్డాయంటాడు. ఐలివి9. నా గొడవ పరాభవ హేమంతం - పుట ఠ్‌1.
222 కాళోజీ కవిత్వం “*న రకుని నాట్యాలు గాయకుని గానాలు వాదితృని వాద్యాలు శిల్పకుని శిల్పాలు చ్మితకుని శిల్పాలు అంగనల అందాలు కరకా! నీ క్మరు కదిలినన్నాశ్ళే టట ఉట అల ల 200 వస్తువులన్నింటిలో తేలికైనది తాలు. ఆ తాలుకంటే కూడా తేలికైనది బాతాలు అని. ఆ బాతాల కంటే బాతాలపోతు మరి తేలికని వొతాలపోతులను అధికేపిసాడు. “త్తాల్టు డేల్రిక తాలుకన్న బాతాలు తేలిక వాతాలకన్న తేలిక మరేదీ లేదంటే నేనున్నోనని చెవులు కోసుకునే వాడొసాడు ముందుకు” లి81 పుకార్డు ఎంతటి వై పరీత్యాన్నైనా సృష్టించగలవు. సాధారణంగా పుకార్డను స్వార్థవరులు, ఆత్మవిశ్వాసం లేనివారు, పౌరుషం లేనివాళ్ళు సృష్టిస్తారు. ఈ పుకార్దు (బతుకెండిన సామాన్యుని ద్వేషానికి అగ్గి రాళ్ళంటాడు కాళోజి, “పుకార్లు కూడా అపౌరుషేయాలు శ్చేడిమూతుల ఆయాచిత సందేశాలు అమాయకుల కర గర్భితాలు ఖై 280, నా గొతవ మొదటి సంపుటం - పుట 12. లిలిక, నో గొతవ పరాభవ శ850 - పుట 22.
కాళోజీ కవిత్వం 2238 అయోమయం జిహ్వాచాపల్యాలు కాకమ్మ వారా వాహినులు ఎండివరుగైైన సామాన్యుని ద్వేషానికి అగ్గి పెట్టించే రాళ్ళుూ288
ఈ విధంగా కాళోజీ సుతిమెతని హృదయం దేనిని ముట్టినా తడి తగులుంది. ఆ తడిలోంచి గోర్వెచ్చదనం స్పర్శిసూంది. ఉద్యమం గురించి చెప్పినా ఉత్తుత్తిగా చెప్పినా ఆగాధమైన మానవీయ స్వర్శ ఆయన [పత్యేకత. సౌందర్యం, సమభావం, సంవేదన, _ స్నిగ్ధథావ చిత్ర వర్షరంజితం. ఇట్లా వది చెప్పినా కాళోజీ స్వీయ ముద్రతో వడటోత లోంచి [కిందికి దిగిన ఆవేదన కవితామృతసారమే కాళోజీ. అభినందన మందారాలు :__
సామాజిక, అర్థిక, రాజకీయ, సాహిత్య, కళాది రంగాల్లో విశిష్ట 'సేవలందిచిన వారికి అభినందన సభలు జరుగుతాయి. ఆ సభల్లో వారి సేవలను కొనియాడడం జరుగుతుంది. కాళోజీ కూడా సమర్థులెన వారికి సన్మానాలు, అభినందన సభలు జరిగి నవ్వుడు అతరాభినందనలు తెలి పాడు. ఈ అభినందన కవితలు కూడా అతిశయోక్తులు లేదా వాస్తవిక రమ్యంగా ఉంటాయి. సమకాలీన సామాజిక సంఘటనలను (పతి ఫలింవ జేస్తూ అక్కడక్కడ చురకల్హాంటి అధిక్షేప కవిత లుండడం కూడా 'గమనార 0.
మ!
1948 లో వరంగలులో శబ్దానుశాసన (గ్రంథాలయ వార్షికోత్స వాలు జరిగాయి. ఆ సందర్భంగా కవి సమ్మేళనం ఏర్పాటైంది. దానికి రాయపో9లు సుబ్బారావు అధ్యక్షులు. నిజాంవ్యతిరేకోద్యమం ముమ్మ వికి2. నా గొజవ పరాఖవ శిశిరం _- పుట తి.
లీలిథీ కాళోజీ కవిత్వం రంగా జరుగుతున్న రోజులవి. తెలంగాణా (పాంతంలో వుంటూ తెలుగు శాథాధిపతిగా పనిచేస్తూ తెలంగాణా [ప్రజల పోరాటంలో పాలు పంచు కోలేదనే విమర్శ రాయ[పోలుపై అ రోజుల్లో ఉండేది. ఈ సందర్భంగా కాళోజీ రాయ[ప్రోలును అధివేపిస్తూ “కోకిలా” అనే గేయం వినిపించాడు. తెలంగాణ లేమామిడి చెట్టు మీద కూర్చొని మావి చివుళ్ళను
మేస్తూ గొంతెత్తి పాడే రావిప్రోలుకవి కోకిలా ఆమావి గున్నల మాటే మరుస్తున్నావా అని అధివేపిసాడు.
లే మావి చివురులను లెస్సగా మేసేవు
బుతు రాజు వచ్చెనని అతి సం్యభమముతోడ
మావి కొమ్మల మీద మైమరచి పాడేవు
తిన్న తిండెవ్వారిదే కోకిలా |!
పాడు పాబెవ్యారిదే కోకిలా :
పేరు ఊరూలేని పిచ్చుకవు; దయదలచి
చేరదీసి నిన్ను గారవము చేసినా
మావి గున్నల మాట మాటవరుసకు నైనా
ఎన్నడై నను తలచితే కోకిలా |
ఏవ్పదై నను పాడితే కోకిలా .”
ఆంధ మహాసభ వేదికద్వారా తెలంగాణ [వజల సాంఘిక
చైతన్యానికి నడుం కట్టిన ఆంధ పితామహ మాడపాటి హనుమంత రావుగారి షవ్టీపూర్త్యుత్సవాలు 1946లో హైైదాబాద్‌లో జరిగాయి. ఈ సందర్భంగా కాళోజీ “కానుక' అనే అభినందన గేయాన్ని రచిం చాడు, 25 నా గారవ మదద సం పనా శా
కాళోజీ కవిత్వం లి2క5 ఈ గేయం ద్వారా కాళోజీ మాడపాటి ఆంధ్రోద్యమ నిర్మాణ కృషిని _పశంసిస్తూ, కాం[గెసువారు, కమ్యూనిష్టులు విబేధాలు మంచ్‌ కలిసి పనిచేయాలనే పిలుపు నిచ్చాడు. “తాతకు ఆరువది యేండ్రు నిండెనని తందనాలు పొడండోయ తాత యొనర్చిన మేలు తలుచుకొని ఆంధ మహాసభ పేర అందరకు ఆమరతరువు ఆయినాడండోయు. ఆంధ పితామహు నాధిక్యంబును ఆవనినంతా చాటండోయ్‌ తలకొక దారి తంటా దెచ్చుట తథ్యమటంచును తలచండోయ్‌ దారులు చేరని మనలో మనము తన్నులాడుట తగదండోయ్‌ కామరేడులు కాం[గెసు వాదులు కలిసిన కానిది లేదండోయ్‌ తాత కేరిటనై నను మనుమల తంటాదాసిన చాలండోయ్‌ ఈఅచి శి శివ తి శశ శి అ ళ ళు 999 “లవడ విలిశ. ఆం(ధ పికామహ మాడపాటి హనుమంతరాయ వష్టిప్పూర్తి సంచిక - హై(దావాద్‌ - 1946. ఆకె. 16
౨226 కాళోజీ కవిత్వం
1069 లో తథ వరంగల్లు వచ్చిన సందర్భంగా ఏర్పాటు చేయబడిన సాహిత్య గోష్టిలో కాళోజీ “ఏ థ్రీ ఈ శ్రీశ్రీ” అనే అభి నందన కవిత వినిపించాడు.
ఈ కవితలో కాళోజీ శ్రీశ్రీ ని సామాన్య మానవుడుగా (బతు కుతూ, సామ్యవాదాన్ని కోరి, సామాన్యుని బతుకు బాధను గానం చేసిన (వజల సిరిగా, (వజా శోధథ్రీగా పేర్కాన్నాడు.
“మృనవంటివాడు సామాన్యుడు మనవఠె బతుకుతున్న వాడు సామాన్యుని జీవితాన్ని “వడ్డించిన విస్తరిగా" చూచు కోర్కె వున్నవాడు ఎండిన డొక్కకు కూడు తడిసిన నెత్తికి గూడు దిసమొల గప్పగ వలువ సామాన్యుని కోరికలు తీరుజాడ కోరువాడు మానవులకే భూలోకంబున స్వర్గము నిర్మాణము చేయు గ్‌ క్రి గట్టి సంకల్పమున్నవాడు వచ్చినాడు మన వూరికి వచ్చినాడు మన శ్రీ శ్రీ
కాళోజీ కవిత్వం వతి ఏథ్రీ ఈథ్రీ థ్రీ బమ్మవంటి వంజరాన బందీగా వున్న శ్రీయా? హరివురమున పామునీడ చెరబట్టి యున్నట్టి థతీయా? హరుగళమున పాముకట్ట రి ఉరిబడి యున్నట్టి శ్రీయా? ఈ (భ్రీ కాడా థ్రీఫ్రీ [వజల సిరి ఈ ్రీథ్రీ (పజ్మాకోధ థ్రీ ఈథ్రీభ్రీ*25 19065 లో వావిలాల గోపాల కృష్ణయ్య షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలు జరిగాయి. అంకెలతో ఆధారాలతో, ఉపమానాలతో, ఉదాహరణాలతో అనర్గళంగా ఆనకట్ట మీదనుంచి (పవహించే జల్యవ్రవాహంలా సాగే వావిలాల ఉపన్యాసాలకు అధికారంలో వుండే ఏ పార్టీకైన గుండెదడ పు్టేది. అలాంటి తన మి్యతుడైన వావిలాలను రాజకీయాధికార గజ రాజమును అదుపులో పెట్టగల మావటీడుగా అభినందించాడు కాకోజీ, కరాజబ్రక్రీయాధికార గజరాజము మదమణచగ శాస్త్రబద్ధ అంకుళ౦ంబు సంధించెడు మావటీడు”£86 197/0 లో ్రీథీ షష్ట పూర్మ్యుత్సవాలు విళాఖపట్నం౦ (ప్రిన్సిపాల్‌ స్టేడియంలో. జరిగాయి. ్రీఖీ కవిత్వమెంత బలమైందో ఆయన ట్‌ రు వితిక, శ్రీశ్రీ సన్మాన సంచిక - విశాఖపట్నం - 1900, వికిళ, నా గొడవ పరాభవ శిశిరం - పుట 168
296 కాశోజీ కవిత్వం వ్యక్తిత్వమంత బలమైంది కాదనే అభిపాయం ,పచారంలో వుంది. కాశోజీ ఈ షష్టిపూర్వ్యుత్సవాల సందర్భంగా వ్రాసిన 'శ్రీత్రి అనే అభినందన కవితలో మానవ సంక్షేమానికి కవిత్వాన్ని అంకితం చేసిన శ్రీభ్రీ కవిత్వమే మనకు ప్రధానం కానీ ఆయన వ్య క్తిగతజీవితం అ(ప్రధానమన్నారు. శర్సిన్చు క్రో ద్రేద్రి సర్వమంగళ మైనప్పుడు సీ ముడుపు దేవుడెవడై తే మాకేందుకు సీవు రాసి పారేసిన కవితలు గుదాిసున్నవ్వుడు నువు తాగి పారేసిన సీసాల కంపు మాకెందుకు మెప్పించే భావనాబలం నీకున్న ప్పుడు సీ భావాల కులగో తాలు మాకెందుకు ? తెలుగువాడిని వాడే పతిభ నీకున్నప్పుడు తెగిపడుతున్న దుష్టాంగాలపై జాలెందుకు ”887 కవిత్వానికి జీవితానికి సాన్నిహిత్యాన్ని ఆశించే కాళోజీ ఇలా (వాయడం వింతగా తోచవచ్చు. కానీ శ్రీశ్రీ అపారమైన (ప్రతిభముందు ఆయన వ్య క్రగత జీవితంలోని బలహీనతలూ వై రుధ్యాలూ దిగదుడుపు అని తాత్పర్యం.
19/8 లతో జరిగిన వానమామలై వరదాచార్యుల షష్టిపూర్వుత్స వాల సందర్భంగా “సంగడికాడా" అనే గేయం రచించాడు. కాళోజీ వాన మామలై చిన్ననాటి సహాధ్యాయులు, ఒ'కేేగ్రామానికి చెందినవారు. కలిసి మెలిసి కవితాచర్చలతో కాలం గడిపినవారు. ఈ కవితలో కాశోజీ మని _షికీ మనిషికీ మధ్య అంతరం పెరుగుతున్న ఈ కాలంలో చిన్న నాటినుండి భగ నా గొడవ 1975-77 పుటంళళ. నాలా
కాకోజీ కవిత్వం బిర "పెరుగుతూ వస్తున్నవారి స్నేహం చిరకాలం అలాగే కొనసాగాలని కోరాడు.
ఆస్యగడ్షి కాడా ! వరదా।
మన సంగడి ఇవ్పడిదా?
ఈ అంగడి లోకంలో
మన సంగడి వరముకదా ?”£88
190'/5 నుండి ఆం్మధ వథతిక (దిన వ(తిక) హైదాబాద్‌ నుండి
వెలువడడం మొదలై ౦ది. ఈ సందర్భంగా కాళోజీ కాలషేవ కథనాలను గాక జనులవ్యథను [పకటించేదిగా ఆర్యర వ్యతిక అభివృద్ధి పోంజా లని అభినందించాడు.
“ఆంధవ్మతికా ! నీవు
కాశీనాథుని ఆత్మజవు
దేశద్ధారకుని శమజవు
తెలుగు _భారతివి
చూసున్నావా నేటి దేశం స్థితి!
దేశాద్ధారకుని కలలకు వట్టినగతి ?
చేకూరుస్తావా అతనికి అవరగతి ?
వస్తున్నావట అవర దేశోద్ధారక
అవకారందాల్చి తెలంగాణ గుండియనుండి 'పెళ్టుబికి
భారతి తీరు తెన్నులు తీర్చి దిద్దతావా ?
తీరుస్తావా వత ?
ల0 కాళోజీ కవిత్వం చూడదలచింది నా గొడవ అందుకే నీకు స్వాగతం”£89 కాళోజీ, కొమరగిరి, కోదాటి ముగ్గురు మూడురకాల వ్య క్రిత్వా
లను కలిగివున్నప్పటికి (వజాసేవలో ఏకాభిప్రాయం కలవారై ! “నారాయణ[తఈయంగా (వసిద్ధిపొందారు.పీరు ముగ్గురు మాడపాటి ఆంధ మహాసభ ఐడిలో, గాడిచర్జ (గంథాలయోద్యమం వొడిలో, తెలంగాణ అల జడిలో ఏకతాభావంతో (వజోద్యమాల పషాన నిలిచారు.
19/5 లో హైదాబాదులో జరిగిన కోదాటి షష్టిపూ ర్రిని పురస్క రించుకొని [వాసిన “మేము ముగ్గుర 6 అనే అభినందన కవితలో ఏకళతా థావంతో పనిచేసిన స్నేహ స్వభావాన్ని వివరించాడు,
ఆర్చార్ధోజ్చీ క్రోద్రాట్రీ కొమరగిరి వేరు వేరు వ్య కిత్వం 'పత్యేకత 'నారాయణ్మతయరి అనే ఉమ్మడిపేరు | పతిష్ట మాడపాటి నడవడిబడి గాడిచర్జ ఆలజడివడి ఈనాటికి ఉద్యమాల ఏలుబడే ముగ్గురిపై. తెలంగాణ గడ్డమీద వలసిన (వజోద్యమాల (వజల పక్షమున జేరి 'పెనవేసుక మెలగినాము. వతం, ఆంధ్రపత్రిక -27-38.1979
కాకోజీ కవిత్వం 201
నైన్‌టీన్‌థర్జీ లగాయతు
ఈనాటికి ఈ [పాంతం
ఇతిహాసాని కొకింత
ఇతి వృత్తము మా (బతుకులు.
మేటి [పజలపాటి మాట
చాటి చెప్పు గుండె బలం
అన్యాయాన్నెదిరించెడి
ధైర్యం మా మూలధనం,
ఏకరాశి జనితులవఠె
మా ముగ్గురి వ్యవహారము
వక గర్భవాసులవలె
మా ముగ్గురి ' సాంగత్యము.
జీవితమున అందుకొన్న
ఉమ్ముడి కానుక స్నేహము
షష్టిపూ రి సంబరాల
వంచెడి కానుక స్నేహము.”౫40
వ్యక్తులనే గాక పాలకులఅవినీతికి [వతిఘటన తెల్పే నిరస
నోద్యమాలను గూడ అభినందించాడు కాకోజీ. 195 వ్మపిల్‌ 6న భారత దేశం అంతటా ఎమర్జెన్సీ నిరసనదినం పాటించడం జరిగింది. ఆ సందర్భంగా జయ్య్మవకాళ్‌ నారాయణ్‌ ఆంధప్రదేశ్‌కు వచ్చాడు.
రక కాళోజీ కవిత్వం జనకంటక అధికారం కన్నువిప్పుటకై (పజాకోటి (ప్రదర్శించే సంఘర్షణే నిరశన అనీ, అత్యవసరపరిస్థితికి ఎదురు నిల్చిన జనతా జనార్వనుడై న జయ్మవకాశ్‌కు జయమగుగాక యని కాళోజీ నిరసనదినానికి చి కొవా అత్యవసర పరిస్థితికి ఎదురుగా నిల్చిన జయప్రకాశ్‌ కు '“యువపోరాటంి అనే కవిత ద్వారా అభినందన తెల్పాడు. ఆఆన్యాయాన్నెదిరిస్తే నా గొడవకు సంతృ పి అన్యాయ మంతరిస్తే నా గొడవకు ముక్తి పాపి ఆరవ వ్మపియల్‌ నేడు అత్యాచారము నిరసన భారతమంతట (_వభుత్వ (భ్రష్టాచారము నిరసన 1అన్యా॥ వజాకోటి మౌనము[ద్ర (వదర్శించు ఘన నిరసన జనకంటక అధికారము కనువిప్పగ (పదర్శన అన్యా॥ జనతా జనార్జనుని విరాటరూప సందర్శన పౌరాత్మక పోరాటం, (_నకటించెడిదీ నిరసన ౧అన్యా॥ జయప్రకాశ్‌ నారాయణ జైజై జనతా జనార్దన జెజెజై జననాయక జై భారత పొరాత్మక 1అన్యా॥ (లి ఈఈ 9 4 * . శశ ళ లట 19/5 లో తెన్నేటి విశ్వనాథంగారి 1 వ పుట్టినరోజు ఉత్సవం విశాఖపట్నంలో జరిగింది. ఆ సందర్భంగా కాళోజీ తెన్నేటి తిరుగుబాటు స్వభావాన్ని అభినందిస్తూ నరుడా అనే కవిత రచించాడు. తెన్నేటి నిజాయితీపరులై న రాజక్రీయవే తలకు ప్రతీక. “*నెత్రి కంగా తవ్వు అయ్యింది, రాజకీయంగా కూడా ఒప్పకాదు” (92618 నప నాపహాాాతతతతాడవంాణవయంలాలు వవ వనము. విక! విశ్యజ్యోతి.195,
కాళోజీ కవిత్వం రితి 1092119 ఇా2008 620006 0490116011 ఇ18ల ఆని - విశ్వసి౦ చినవారిలో ఆయన అగ్రగణ్యులు. ఆయనను. అవినీతి, దొర్జన్యాణతో. కూడిన పరిపాలనకు తలవొగ్గక తిరుగుబాటుచేసి సహాయనిరాకరణ, సత్యా గ్రహోద్యమాలల్లో పాల్గొన్న వానిగా అభినందిస్తూ . స్వత్యత్ర భారతంలో అవినీతిపాలన జరుగుతున్నందుకు ఆవేదన వ్యక్తం చేళాడు.
“విశ్యనాథుడా! నరుడా:
అవినీతి దౌర్జన్యంతో
కూడిన పరిపాలన
ఒత్తిడికి తలవొగ్గక
తిరుగుబాటు
అసహకారోద్యమము
సత్యాగ్రహ వతమునిష్ట
సత్యాహింసలతోటి
జాతిపిత (వయోగాలు
ఏబదేండ్డ పోరాటము
దానికి సీ సహకారము
ఫలితము మాకు స్వరాజ్యం
అవినీతి అబద్దాలు
అడుగడుగున జరుగుచుండ
ఆనాడు పోరాడుచు
కన్నకలలు ఇవియేనా?
విశ్వనాథుడాః నరుడా[ొకోి ౪45. నా గొడవ 1౯5.77 పుట న
లేక కొళోజీ క నిత్వం ఈ రకంగా కాళోజీ అభినందన కవితలు వా స్తవరమ్యంగా ఉంటూ. సమకాలీన సాంఘిక పరిస్థితులను, ఆలోచనలను (ప్రతిబింబిస్తాయి. అనువాద కవితలు కాశోజీకి మరాఠి మాతృభాష, ఉర్జూ, ఫార్సీ, ఇంగ్రీషులు వచ్చు ఆయా భాషలలోని రచనలను నిరంతరం చదివే అలవాటుంది. తన మనసుకు నన్నిన కవితాఖండికలను అప్పుడప్పుడు అనువదించాడు, వెతికినంతవరకు ఏడు అనువాద కవితలు లభ్యమయ్యాయి. ఎదుటివాని కష్టానికి కన్నీళ్ళకార్చే స్వభావం కాళోజీది. “అశు వులు అనే కవిత ఆయన అంతరంగాన్ని (వతిబింబించే అద్దం లాంటిటి.*8 మానవునిలోని సంతోష, విషాదాలకు (వతీకలు అశువులు. సంతోష విషాదాల సమాహారంతోనే మానవుని, జీవితం వరిపూర్ణ మౌతుంది. 'అ్మశువులు నన్నెపుడు అదుకౌని ఉండాలో అంటాడు సానె గురూజీ. దుఃఖించే హృదయమే మానవత్వం చూసగలదనే కాళోజీ దృక్పథానిక అనుకూలమైన కవితఇది. “అ్మజవులు నన్నెపుడు ఆదుకొని వుండాలి జ్మ్యపవులె లేనట్టి అసువృలేలా నాకు కన్నీటి కొరక్షనే నెన్నైన వదలెదను కన్నీరు కలదేని ఈఓ “అవల అనే ఇవాళ వననడత వ్యావ
కాకోజీ క విత్వం 55 ఎ శ న్నాన వున్న భై కన్నీరు పులకించు కన్నీరు నవ్వించు కన్నీరు (బతికించు కన్నీరు కదచలించుకి44 పాతతరం వారు వస్తుతంలో వున్న కుళ్ళును శ క్రిమేరకు తొల గించి దాని స్థానంలో కొ త్రతరానిక్రి ఆవకాశం కల్పించి + ఆదర్శంగా నీలిచి పోవాలనే ఛావాన్ని వ్యంజింవ జేసేది 'పురిటిపావి అనే-కవిత£ిక5 భూమిపై పడిన పాపని సజీవన్మేతాలలో. వాని వరిచయవ్యతము చదువుకొన్నాను కొత శిశువు వచ్చినాడు వానిక్తై సీటు థాశీ చేయాలె పొడుబడ [వవంచంనుండి క్ష 6 చెత్త చెదారము వీపున వేసుకొని నేను వెళ్ళిపోవాలె తర్వాత నేను చరి[తనై పోతాను”26 సంఘంలోని దౌష్టాన్నిః కౌటిల్యాన్ని అంతమొందించటానికి కవి కలం కత్తి కావాలని (వబోధించే కవిత' కలం - కత్తి.2? లి44. నా గొడవ పరాభవ వసంతం - పుట 1. లిశ5. ఇది బెంగాలీ కవితకు అనుబంధం. విశ8, నా గొడవ పరాఖథవ వర్షం-పుట చితి బి7. 1954లో ఇంగ్లీషు స్వతం[త్రంలో (వచురింపబడ్డ హరీం(ద్రనాథ్‌ చటోపాద్యాయగారి “6 6065 1001 0%” అనే ఇంగ్రీష కవితకు అనుసరణ.
లగి కాశోటీ కవిత్వం. “గౌరవముతో (బ్రతుకు గడుపుట కెకాదు ఊర్చుటకుని వీలుండవలెనన్న గుండాలచేపట్టి చెండాడుటకును మెత్తనగు నాపాళి క త్రికావలెను ఇంతకునుదప్ప గత్యంతరములేదు” 248 సషూజంలోని పీడితులు తమ స్టితికి కారణాలను తఆలుసుకొన్న రోజున వారు తిరుగుబాటుచేసి పీడకుల ఎముకలను నమిలేసారని తెలిపే కవిత “ఆవారాకుక్కలు.వీ9 ఈ కవితలో పీడితులకు |పతీక 'ఆవారా. కుక్కలు” అనే శీర్షిక, షె కర్‌ ప్పన్సీ లేక్ర వోడవాడలా తిరిగే ఆవారాకుక గ్రాలు బిచ్చపు దేవులాటే వరంగా పొందిన దీనులు ఎవడైనా వాటికి కాస్తా వాటి అవమానక రమైన బతుకు గు రింవజేసే భయంతో ముడుచుకున్న వాటి తో కల్ని గిల్లి లు కాస్రా తిక్కారేగిస్తే తిరుగుబాటు” £50 245. నాగొడవ పరాభవహేమంతం-పట8. వి4ర, ఫెజ్‌ అవామ్మద్‌ ఫెజ్‌ (వాసివ ఉర్దూ కవితకు అనువాదం. 250, నా గొడవ 1975-.77.పుటలు 11, 19.
కాళోజీ కవిత్వం 28? పాలకుల తెరచాటు బాగోతం తెర తొలగనంతవరకే సోగుతులదొ, తెర తొలగిన మరుక్షణాన పాలకుల బండారం ఐబజారుపాలుకోక తవ్పదని పొలకులను 'హెచ్చరించె కవిత “తెరచాటు బాగోత౦*£52 “గర్భగుడికి అడ్డమున్న తెరనె త్తకు తెరమాటున పూజలందు బండరాయి బడుగు [ప్రజల కంటబడిన బండారము బయటవడును”*క (వజల బాధ తీరుటకు పోరాటంతవ్ప వేరే మార్గ ముండదని (వజాపోరాటంలో (ప్రవహించే నెత్తురువరదే [పజావ్యథను తీర్చుతుందని చెప్పే కవిత నెత్తురు వరద 88 ఆవ్రెల్పస్త్సును పోరాటమ్ము కఠినమని తలలు పగిలి నెత్తురులు పారునని మనలను మన వెతలన్నిటినీ తన్నుక పాయ్యె వరద-వరమే కద ౪254 రోమారోలాంగ్‌ [వాసిన నవలల్లో 'జీన్‌[కిస్టోఫ్‌' ఒకటి. ఇందులో (గాండ్‌ డ్యూక్‌ కు క్రిస్టోఫ్‌లకు రచయితకు స్వేచ్చను గూర్చి జరిగే 251. “వరాఖ్‌' అశే కలం పేరుగల (ప్రొఫెసర్‌ రఘునందన్‌ సహాయ్‌ “గుల్‌ కారియన్‌” పుస్తకములోని ఉర్దూ కవితకు అనువాదం. బి52, నా గొడవ 190/5.77.పుట-16 డ్గలి, ఇది ఫైజ్‌ అహమ్మద్‌ ఫ్రైజ్‌ (వాసిన ఉర్దూ కవితకు అనువాదం, £కేక. నా గనొతవ 195.7? - పుట 4క్‌
286 కాళోజీ కవిత్వం సంభాషణ (వధాన ఇతి వృత్తము. వారి సంభాషణసారాన్ని అనుకరిస్తూ (వ్రాసిన కవిత 'సంభాషణి.
(గ్రాండ్‌ డ్యూక్‌ నిరంకుళరాజు, కిస్టోఫ్‌ ఆస్థాన గాయ కుడు, (గాండు డ్యూక్‌ తనమైగానీ, తన వంశంమైగానీ తనపాలనప్తై గాసీ వ్యతిరేకత తెలుపుతూ రాసే రచయితలన్నుపాడే గాయకులగు చిత వధకు గురిచేసి చంపుతానని హెచ్చరిస్తాడు. అ సందర్భంలో (కిస్టోఫ్‌ నిర్భయంగా తాను బానిసను కానని, తొత్తు కొడుకును కానని నా ఆలో చనను పకటించే స్వేచ్చ నాజన్మహక్కు_ అని 1వకటిషాడు. అభ్మిపాయ భేదానికి తావు లేకుంటే సభ్య్మపపంచమే సున్న అనే జీవిత సత్యాన్ని చాటుతాడు కిస్టోఫ్‌.
“డ్యూక్‌ __
నా అనుజ్ఞలేని దెవడూ
(వ్రాయగూడ దేదియును
నా దయతో [బతుకువాడు
1పకివాడూ నా దయతో (బతుకువాడు
ఎవ్వడును నా విషయం
నా వంశం మర్యాదకు
వెంటుక వాసైన సరే
లోటు వాటిలు రాత
భంగము చేకూర్చు కూత
వెల్లడించి _బతుకలేడు
ఖబడ్డార్‌
జ్యాగత్తః
కాళోజీ కవిత్వం 289 (కిస్తోఫ్‌ ___ టె “్చి బానిసను కానునేను తొత్తుకొడుకు నసలేకాను నాఇష్టం వచ్చినట్టు నామనసుకు నచ్చినట్టు టబ్‌ మాట్టాడుకా, రాస్తా; వకటిస్తా నరుడనేను, నరుడనేను మనిషి బతుకు (బళుకుతాను నా ఆలోచన నాది అభిప్రాయ ఖేదానికి అవకాశం లేకున్నా సభ్య్యవపంచంసున్నా “ఇచ్చయే నా ఈణశ్వరుడని ఖచ్చితముగ నమ్ముతాను ఇచ్చవచ్చినట్టునేను ఆచరించి తీరుతాను”8568 అనే కాళోజీ హృదయం సహజంగా కిస్లోఫ్‌ ఆలోచనలపట్ట తాదాత్మ్యాన్ని పొందింది. 255. నాగొడవ 1975. _ పుటలు 102, 109. ల86. నొ గొతవ మొదటి సంపుటం - పుట 67..
వ0ి కశోజీ కవిత్వం
జీవనగీత (1868 ఫి , ఇది (ప్రసిద్ద లెబనాన్‌కవి ఖలీల్‌ జ్మిబాన్‌ [6 280006రీకు
అనువాదం.” ఏల్చూరి స్ముబహ్మణ్యంగారి (పేరణ కాళోజీని ఇలీల్‌
జ్మిదాన్‌ రచనలను అధ్యయనం చేయడానికి పురికొల్చింది.25& వై9స్తవ మతస్థుడు. 1908 లో అరప్బీలో “706 50%1ఆ ఇల. 111043 ప్రకటించాడు. దానిలోని పష్ణవభావాలకు ఆయనను టే. నుండి బహిమ్మరించారు. జిబ్రాన్‌ [ఫ్రాన్సు వెళ్ళి తత్వకాస్త్రం, సంగితం, చి(తకళలల్లో పరిజ్ఞానం సంపాదించాడు. 1819 నుండి అమెరికాలో స్థిరపడి పారమార్థిక తాత్విక చింతనలో కాలం గడిపి 10198 లో చని పోయాడు. 'వార్భరాయంగ్‌”. అనే అమెరికన్‌ రచయి[తి *గౌషం ఇర వం ఒ6పజ005 అనే పేరుతో జీ(దాన్‌ జీవిత చరిత రచించింది. 48 ఏండ్లు (బతికిన జీ(వాన్‌ అనేక రచనలు చేశాడు, 1, గార్డెన్‌ అఫ్‌ ది ప్రాఫెట్‌, 8, ది వాండరర్‌, 8. మ్యాడ్‌ మ్యూన్‌్‌, 4. సొంగ్‌ అండ్‌ ఫోమ్‌, 5. జీసెస్‌ ది సన్‌ ఆఫ్‌ మ్యూన్‌, 6. ఎ ర్త్‌గాడ్స్‌, 7. టియర్స్‌ అంగ్‌ లాష్టర్‌ 8, సెళ్ళ్‌ పోర్షైట్‌. +? 9. దివాయిస్‌ అఫ్‌ ది మాస్టర్‌, 10. ది (టోకెన్‌ వింగ్స్‌, 12 సింప్స్‌ ఆఫ్‌ ది వ్యాలీ, 19, దాట్స్‌ అలడ్‌ మెడిటేషన్‌, 18, ద సీడైట్స్‌ ఆఫ్‌ ది హార్ట్‌ 14. ఫోర్‌ రన్నర్‌ మొదలగునవి. అతడు (బతికున్న 'నాటికే (సపంచంలో పాతిక భాషల్లో అతని రచనలు స్థానం సంపాడించుకొన్నాయి. భారతీయ భాషల్లో హిందీ, తమీళం, మళయాళం, మరాకీ్కీ గుజరాతీ, బెంగాలీ, ఉర్జూ భాషల్లో అతని రచనలకు ఆనువాదొలొచ్చాయి... తెలుగులో ర గ అనువాదంగా కొళోజీ జ్రీవనగీత్ర మాతం వచ్చింది.” “ఖలీల్‌తో కలయిక పేరుతో జీవన గీఠకుకాళోజ్తీ (నాసిన ముందుమాట నుండి.
- “1058 డిసెంబర్‌లో నా గొడవ రెండో ముదణ ఎడిటింగ్‌ హై(దా వాద్‌లో ఏల్చూరి సుదబ్రహ్మా ణ్యంగారిట్లో సాగుతోంది. *ఇెలిమి' అన్న గేయాన్ని చదివి సులహ్మణ్యంగారన్నారు.._ “మ్సీర్ష ఖలీల్‌ జి వాన్స్‌ “శచనలు బాగా చదివినట్టున్నా గు” అని “అతనెవరు?” అన్నాను నేన్స, “*అదేమీటి. ఖలీల్‌ జిబాన్నెరుగరాగో ఎంతో ఆశ్చర్యంగా అడిగార్ప ఏసుగారు, “ఎరుగనన్నాను” నేను. అప్పుడు హోరు *త్రమ్స వర్షనున్న
కాళోజీ కవిత్వం బి4 శరం బ9౦9పే6౯ ను రాయడానికి జీబ్రాన్‌ ఎంత (శ్రమవడ్డాడో అనువాదం: చేయడానికికూడా అంత (శమించాడు కాళోజి,859 “ది [పాఫెట్‌ అనే పుస్తకాన్ని వెకికితెచ్చి నాకు ఇచ్చారు. నాటినుండి జి(బాన్‌ రచనలను ఎడతెగకుంథా చదువుతూ మిత్రులకు వినిపిస్తూ జీవనగీతకు కాళోజీ ముందుమాట నుండి. 959. “ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ చాలా చిన్న వయస్సులోనే 206 పంరం[ం€ ను అరబ్బీ భాషలో (వాసి తల్లికి వినిపియాడు. 1ఓ 19 211 22806 0౬౬ ౪766 క్రై660 (బాగానే వుంది కానీ ఇంకా వసిగా వుంది) అందట ఆ కన్న తల్లి. ఇలీల్‌ మళ్ళీ తన కావ్యాన్ని డిద్దుకున్నాడు. తల్లికి విని పించాడు. మళ్ళీ అదేమాట తల్లిది, ఈ విధలగా వడుసాొర్లు వదేంద్రపోటు (వాసి తల్లికి వినిపించాడు. విడోసారికి విని తృప్రిపడింది తల్లి... ఖలీల్‌ ఆనందపడ్డాడు. జరల్బీభాషలో అచ్చైయిండి. 9౯౦9ఏ6% తరువాత ఇంగ్లీ మతో కూడా తానే అనువదించదలచి ఏండ్ర తరబడి (సయత్నించి 1928 లో ఇవ్పుడు మనకు లభ్యమౌతున్న వ760266 ను ముదించాడు ఖలీల్‌. పిమ్మట ఎన్నో భాషల్లో అనువాదం పొరిదింి ర209పీ6% ఇంగ్రీషతలో వందలసౌొర్హు అద్చైవుంటుంది. ఓక్క ఇంగ్లీమలోనే పే[0రైసే66 (వచులు 20 అతలకు మైగా అమ్ముడుబోయి (ప్రఠివారం 5,000 ల (పతులు అమ్మబడుతున్నాయని అమెరికా ఆంగ్ల వారప్కలీక “టెం (18-8-65) కథనం. 22006౯కు ప్రా న్యం పెరిగి యూ 1గరల912లల కంల, “31016 కోండ పం!” అనే పేర్ద వచ్చాయి. కాళోజీ 19889 నుండి 1968 వరకు అదేవనిగా ఖలీల్‌ జి(బాన్‌ రచనలు చదువుతూ, (వచారంచేస్తూ, అనువదిస్తూ వచ్చాడు. (వాసిన [(వాత(వతులు పోగొట్టుకోవడం, మళ్ళీ రాయడం; మిత్రులకు విని పంచడం, కుదరలేదరటే మళ్ళీ అనువదించడం ఇలా పదిహేనేండ్ల పర్యంతం (వయత్నించి 19868 నాటికి “బళుకుబాటిగా పౌంరి[షం* ను అనువదించాడు, శశాంక దీనికి జీవనగీత అనే పేరుపెట్టాడు. యువ థారతి - హైదరాబాద్‌ వారు దీన్ని 1268లో (వచురించారు.” జీవనగీతకు కాళోజీ ముందుమాట నుండి. 06%మ-18 -
249 కాశోజీ కవిత్వం
హౌంంరిిళళ€ కైంసవ మత తాత్విక (పవచనాల (దాదాపు బైబిల్‌) (ప్రాతివదిక మీద కట్టబడ్డ అక్షరాల గోపురం... (ప్రేమ రాహిత్యంతో సత మత మౌతున్న జగత్తుకొక సందేశం. ఐహిక జీవితపు ఆలోచనల నుండి దృష్టి మరల్చి ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి దారి చూపించే మార్గం.
ఆర్బలీజు పట్టణాన్ని ఆబ్‌ముస్రఫ కాలజ్ఞాని, జీవితంనుండి విము క్రి కోసం ఎదిరి చూస్తున్న ఆల్‌ము సను ఆశమ సన్యాసిని ఆల్‌ మ్మిత తదితరులు మానవ జీవితానికి సంబంధించిన [గేమ, వివాహం, సంతానం, దానం, ఆహారం-నీరు, (శమ; సుఖ దుఃఖాలు, ఇళ్ళ-వాకిళ్ళు, వస్తాంలు, (క్రయ విక్రయాలు, నేరం-శిక్ష, శాసనాలు, స్వాతం్మత్యం, వివేకం, అవేశం, వేదన, విద్య, మెతి, కాలం, శబ్దం, మంచి-చెడు, సౌందర్యం, ధర్మం, (ప్రార్థన, మృత్యువు మొదలైన విషయాల గృరించ్చి వివరించవలసిందిగా కోరుతారు. ఆల్‌ము స్తఫ తాను జీవిత దార్శనికత నుండి పొందిన అనుభవాల ఆధారంగా వారి (పశ్నలకు ఒక్కొక్కటిగా సమాధానం చెవ్పడం వెరసి బతుకు బాటను వినిపించడమే ౯0౧6౬ వాటిని తెలుగులో వినిపించింది కాళోజ్రీ జీవనగీత,
౨౯౦౫069 లో చెప్పేవన్నీ నీతులూ ధర్మాలే ఆయినా మొత్తం మీద ఆ చెప్పే వద్ధతిలో హృదయాన్ని స్పందింప జేసే అందమూ మనస్సును ఆకట్టుకొనే శ క్రి రూవకాలంకారాలద్వారా సాధించే కవితా సౌందర్యమూ భావగాంభీర్యాన్ని సిద్ధింపజేసే పదగుంభనం జివాలో ఉన్నాయి,
(య్రేమను గురించి తెలియజేస్తూ ఆల్‌ము స్తృ (పేమ (పేమచేతనే సాధింపబడుతుందంటాడు.
“ం?6 81769 26806 సళ 1616 తర (256; మజల8౯కి€ సళ మం 1314
కాళోజీ కవిత్వం వటతి 1076 05565365 06 0౯ ౪౦914 16 56 ౦9865566 09 1ంళ6 18 కషకళం160€ ౪౧60 1076” 260 దీనికి కాళోజీ అనువాదం___ “పేమ ఇచ్చునది [పేమయె ఇవ్వలేదు ఇంకేదియు (ప్రేమకతీసుకొను |పేమయె తీసుకొనదు ఇంకేదియు [నేమ వళము చేసుకొనదు వళము కాదు తానెప్పుడు [యేమకు (పేమయెచాలును8!1 విడివిడిగా వుంటూనే కలిసి వలికే వీబతీగల రాగాలవఠతె ఎవరి వ్యక్తిత్వం వారి కుంటూనే కలిసి సాగే రండు జీవితాల (వస్థానమే వివాహ మంటాడు జబ్మికాన్‌, “దళాలు 28 ఈఈ 861085 0€ 2 1406 26 21096 రుం లేం 647 అటి రుం 92006 మష316"' 262 దీనికి జీవనగితలో వీణతీగలు రాగమందున ఏక మయ్యును దేనికయ్యది వేరువేరుగ నిలిచియండును స్వీయకంవనము తోడవలుకును”£88 అని అనువాదం. 260. రల వరం పింలంకం 18; 02100 9001130198 ంళ8* 198 261. జీవనగీత _ పుట 14. యువభారతి - హైద్రాబాద్‌ 1968 268వ గౌరం ౨౯౦00 = కం 19 268, జీవనగిత - పుట 17
లి కాళోజీ కవిత్వం శ్రమ. విలువను గూర్చి తెలియజేస్తూ ముస్తఫ సాకారమైన (యేమయే శమ ఆంటాడు. ఆ బ్ళాగంలేం 18 1ంళ6 2కే 7190016 తిరగే ఓఓ 9041 20%06 ఇంద ౪71001 10౪76 09 0ంళఇ1 71 ఉ1ం09566 16౯18 066669 లే26 ౪00 8014 16276 7041 ఇం%3 తీగరే 510 26 ౧06 8౬౯6౬ ౦1 6 "62916 తిండే 216 21మం ఈ రంల అసం ఇంళేం ౪100 10? "264 దీనికి జీవనగితలోని అనువాదం. “శమ యనగా సాకారాంబై న [రేమ 1ప్రీతియు క్ష కార్యాచరణంబు మీకు చేతగాక నిరసన భావంబుతోనే మీరు వనులు చేయుచున్న ఆంతకన్న మీరు మీ కార్యకలాపాలు వదలి పీతి గలిగి శమ లోర్చుచు గడియించిన దాన కొంత ఆనందముగా దానం బొనరించెడి భక్తుల కడ దేవాలయప్రాంగణమున బీచ్చమెత్తుకొనుటమేలు” 265 ఈ రకంగా ఆర్భలీజుపట్టణవాసు లకు (బతుకు బాటను విని పిసాడు ఆల్‌ముస్తవ. అనువాద [ష్మక్రియలో కావ్యానువాదం కష్టంతో కూడుకొన్నపని. అందులోనూ ఒక ఆధ్యాత్మిక కావ్యానువాదం మరీను, అనువాదకునికి ₹0డు భాషల్లోనూ సాధికారముండాలి. మూల కావ్యంలోని రచనా బిగువును వసిగట్టగలగాలి. అవసరమైతే మూలానికి వన్నె. పెట్టాలి. శిరి, జీవనగీత - పుట 20
కాశోజీకవిత్వం లర్‌ అనా చిత్యాన్ని పరిహరించి జౌచిత్యాన్ని హోషించగలగాలి.ఈ రకంగా తుల నాత్మకంగా చేసిన సమీక్షలో కాళోజీ జీవనగిత ఛూటైన విమర్శకు గురి అయ్యింది. “మూలములోని అర్థమూ భావమూ ఆదిలోనే గాలికి పోయి నాయి. మూలంలోని గంభీరమైన నీతి అంతకుముందే అంతరించింది. మూలవాక్య నిర్మాణంలోని తూగూ వదబంధంలోని పొదుపూ ఆసలు సోదిలోకే రాలేదు. మిగిలిందేమిటంపే కాశోజీ-అసలు సిసలై న కాళోజీ మూలానికి సంబంధించిన సకల బంధనాలు "తెంచుకొని పైకెగసి, ఆత్మ శక్తి విభావంతో వీరవిహారం చేసే కాళోజి అంటాడు జీవనగీతను సంవేదనతో సమీక్షిస్తూ. రాచమల్లు రామచందారెడ్డిగారు 1886 జి దాన్‌ పా ఫెట్‌లో అందాన్ని (3626) గూర్చి--- “టంళా $02111 ౪08 క86316 0% [61 ౫౦౬౯౯ 5106 పేల 906 62769 0% 7069 8266య” (౧6 909160 - 9286 8) అనివుంపే దీనికి కాళోజీ అనువాదం___ “ఎంతవరకు అందము మీ వాణి యందు [వవేశించి పదములతొణికిసలాడదో అంతవరకు మీరు దాని రూపు రేఖనే పలుకుల వర్చింతురు.” (జీవనగీత-పుట 78) దీనికి తెలుగులో “సౌందర్యం గుర్తించి మీరెలా మాట్లాడగలరు ఆమె స్వయంగా మీ మాటలు అల్లినవ్పుడు తవ్వ” అనివుంటే మూలానికి న్యాయం జరిగే దంటాడు రారా." 2686. సంవేదన - ఏప్రియల్‌ 1268; పుటలు - 100,110. 267. పైదే - పుట 105.
జసైధ్రారణ౦గా ఇలాంటి కవితామయమైన తాత్విక [గంథాన్ని ఒక భాష నుండి వేరొక భాషకు తేవడం చాలా కష్టమైన విషయం. ఒక విధంగా వరకాయ్మపవేశం జరిపించడమే. కాని పరకాయం కూడా పూర్వకాయపు చైతన్యజ్వాలాత్మీవతను భరించగలదై వుండాలి. ఇంగీషు (గంథం చదువని వారు తెలుగు మ్మాతమే చదివినవారు తమ లు ఎదుట జ్నివాన్‌ భావవరంపరను సాక్షాత్కరించుకో గలిగితే ఈ రచన సార్థకమౌతుంది. చాలాచోట్ట కాళోజీ మూలరచనలోని భావాన్ని వివ రించాడు. కొద్దిచోట్లి వదానువాదమే చేశాడు. మూలంలోని సంక్షి వ్రత చాలాచోట్ట లేదు. అయినా అనువాదం సరశమైన భాషలో ఎక్కువ మందికి సన్నిహితం చేయడానికి ఆయన (వయత్నం చేశాడు. ఖలీల్‌ జ్మివాన్ను తెలుగు దేశానికి ఇంత సన్నిహితం చేసినందుకు కాళోజీ నిజంగా అభినందనీయుడు” ,888 ఇంతకు మించి రాగద్వేషాలకు అతీతంగా తులనాత్మక అధ్యయనం చేసినప్పుడు జిబాన్‌ భావాలు - కాళోజీ అనువాదానికి సంబంధించిన కౌచిత్యానౌచిత్యాలు మనకు స్పష్టమౌతాయి. అందుకు (పత్యేక 0గా పరిశోధనే అవసరమౌతుంది. నా భారతదేశ యా : ఇది కే, మై (బెబిల్స్‌ఫర్జు స్వాతర్మత్యోద్యమ కాలంతో ఒక సంవత్సరం పాటు - భారతదేశాన్ని వర్యటించి 1981 లో (ాసిన “లల! 10611 అనే యాత్రాచరి[త్రకు అనువాదం.28% ఇందు పద్నా లుగు (వకరణాలున్నాయి. గాంధీజీ ఆహింసాయుత స్వాతం[త్య పోరాట నానా
- విర్ర, జనధర్మ ఎ వరంగల్లు 14.98.1968. కోవెల సు[పసన్నాచార్యులు వాసిన వ్యాసం,
- దినిని దేశోద్ధారక (గ్రంథమాల వారు 1941 లో (ప్రచురించారు.
కాళోజీ కవిత్వం వ్య విధానం అంచెలంచెలుగా కళ్ళకు కట్టినట్టుగా ఇందులో వరింపబడింది. సందర్భానుసారంగా భారతీయ సాంఘికజీవనవిధానం కూడా వివరించాడు (బెబయిల్స్‌ఫర్హు,
మొదటి [పకరణంలో జాతీయ కాం(గెసు (ప్రజల్లో కలిగించిన చైతన్యం, గాంధీజీ నాయకత్వ [వభావం, రెండో [వకరణంలో మతసామరస్యం, చరఖా, ఉవు, విదేశీవస్తు బహిష్కరణోద్యమాలు, మూడో (వకరణంలో (వజా ఉద్యమాలపై హోలీసుల అమానుష చర్యలు, నాల్గో (పకరణంలో భారతీయ (గామీణజీవన విధానం, ఐదో వక రణంలో కార్మికుల జీవనం, ఆరో .[వకరణంలో భారతదేశంలో కలుగు తున్న సాంఘిక వైతన్యం, వీడో (వకరణంలో గాంధీజీ ఆశ్రమం కేర్యదంగా నాయకుల ఉద్యమజీవితం,- ఎనిమిదో [వకరణంలో సర్వెంట్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా సంఘం వారి కార్యకలాపాలు, తొమ్మిదో (ప్రకరణంలో జవహార్‌ లాల్‌ నెహూ9తో రచయితకు ఏర్పడ్డ నరిచయం, వదో (పకరణంలో భారతదేశ ఆర్థికవ్యవస్థ వద్రకొండో (వకరణంలో రాజకీయ దృక్పథం, వన్నెండో [వకరణంలో గుం[డబల్ల సమావేశాల నిర్ణయాలు, వదమూడో (వకరణంలో మత సంఘర్షణలు, పదాల్లో [(పకరణంలో భారతదేశ భవిష్యత్తుపై (బెయిల్స్‌ఫర్జు ఆలోచనలు వివ రింపబడ్డాయి.
విష్టవాత్మకమైన, నిర్మాణాత్మకమైన [వత్వ్యేక ఘట్టమేదీ లేకుండా భారతదేశ భవిష్యత్తులో పెద్దమార్చు అసంభవ మంటాడు (బెయిల్స్‌ ఫర్జు. బహుశా మహాత్ముడు (ప్రారంభించిన ఉద్యమం అటువంటిదేనేమో అనే సందేహాన్ని వ్యక్తం చేస్తాడు. కాం[గెనులోనే బీదలరక్తం పీల్చునట్టి ధనికులు వేరూనుకోవడాన్ని ఈయన గుర్తించాడు పెట్టుబడి దారులు థారత పజల సంవత్రిని దోచుకున్నంతకాలం దారి[ద్యాన్ని, అర్థిక దుస్థితిని, రాజకీయ, సామాజికదై న్యాన్ని దేశం అనుభవిస్తూనే.
వుంటుందని సూచించాడు, పురాతనమైన కుసం్యపదాయాలు, మూఢ విశ్వాసాలు నిర్మూలించబడకపోతే దార్మిద్యం అంతరించదంటాడు. తిరుగు బాటుచేసిన భారతదేశంలో (శమథలితాలు రైతులకు లభించనంత వరకు ఉద్యమం ఆగకుండా సాగుకూనే ఉంటుందని సూచించాడు.
(బైయిల్స్‌ఫర్లు ఒక సంవత్సరకాలం మ్మాతమే భారతదేశాన్ని పర్యటించినవ్పటికి భారతీయ స్వాతంత్య పోరాటాన్ని, సామాజిక జీవన విధానాన్ని అనేక కోణాలతో పరిశీలించి నిష్పాక్షికంగా రాశాడు.
భారత స్వాతంత్య పోరాటపు తీరుతెన్నులు భావిభారత వొరులకు తెలియాలనే ఉద్దేశ్యంతో దేశోద్ధారక (గంథమాల వారు చేసిన సూచన మేరకు కాళోజీ ఈ మ్మాతం చరితను తెలుగులోకి అనువ దించాడు, అవసర మైనచోట్ట ఫుట్‌నోట్పులు ఇవ్వడం ఈ అనువాదం లోని (వత్యేకత.
ఈ రకంగా కాళోజీ తన అభిప్రాయాలకు సన్నిహితమైన భావాలు ఇతర భాషల్లో కనబడవపఇడు వాటివట తాదాత్స?౦ పొంది ఆ అ డివి ల 'క్రీర్టి వాటిని తెలుగు పాఠకలోకానికి అందించాడు.
కథానీకలు
ఆధునిక కాలంటో కథానిక జనరంజక సాహిత్య [వ్యక్రియగా (పసిద్ధి పొందింది. కథానిక అనే వదం ఇంగ్లీషలోని “౩[07౯ కంల” అనే పదానికి సమానార్థకంగా వాడడం జరిగింది, మన (ప్రాచీన సాహి త్యంలో కూడ కథానికను ఒక సాహిత్య (వ్మక్రియగా సేర్యానడం జరిగింది.! _ దానికి మన లాక్షణికులు లక్షణాలను కూడా నిక్టేళించోరు.! ఆయినా కథాసిక ఒక నిర్ధిషమైన సాహిత్య (న్మక్రియగా పౌళ్చాత్య సాహిత్య 1వభావంతోనే స్టిరవడి వృద్ధిపొందింది. గురజాడ అస్పొరావు రచించిన “చిద్దువాటు' ( 1910) ను తొలి తెలుగు కథానికగా వరిశోధకులు నిర్ణయించారు,
“ఒక రకమైన ఎత్తుగడ, నడకతీరు, ముగింవు, ప్యాతచ్మికణ, వస్తువిన్యాసవై శిష్ట్రం, ఏదో ఒక జీవిక సత్యవ్రతిపాదన, అన్నింటినీ మించి వమ్సైక్యం కలిగి విజ్ఞానమో, నినోదమో, వీకొసమా కళిగించగల
కథానికేతి మన్యంతే గద్య కావ్యంచ వంఠధా”.
సాపాత్యశల్ప సమీష = పుట 84
త “భయానకం, నుఖతరం గర్భేచ కరుజో రనః
అద్భుతో ఒన్లే సుకిప్తార్థా నోదాత్తాసా కథానికాల' (అన్ని కావ్యములకు వలెనే దీనికిని ఆది మధ్యాంతములు ఉండెడి వనియు, ఆదీయందు ఉద్వేగ మును కలిగింపని భయానక రసమును, మధ్యమున కరుణ రనమును, అంతమున అద్భుత రసమును కలిగి అనుడాత్తమైన ఇతి వృత్తము కథానికావస్తువగు ననియు స్పష్టపరుప బడినది)
సాహిత్యశల్ప సమీక్ష = పుట 848
260 కాళోజీ కవిత్వం చిన్నకథే 'కథానిక'. దానికుండే లక్షణాలు ఏడు. అవి: 1. సంక్ని ప్రత, 2. ఏకాంశవ్య(గత, 8, నిర్భరత్క 4. స్వయంసమ[గత, ల్‌. సంవాద బాతుర్యం, 6, (వశిపాద్య(వవణత, "7, (పభావాన్వితత.”*
(వజాకవిగా లబ్ధ్మిపతిష్టుడైన కాళోజీ ఊత్తమ కథకుడు కూడా. మొదట్లో ఆయన కథానికలే (వాకాడు. కాళోజీ కథానిక [వ్మకియనే చేవటివృంటే ఈనాడు ఉత్తమ కథకుల వరుసలో నిలచివుండేవాడే. వాటి పీజాలు ఆయన (వాసిన బహుకొద్ది కథానికల్లో ఉన్నాయి. కాని అన్యా యాలను, 1పజల గొడవను చూచి ఆవేదనపొందే ఆయన కలం సహజం గానే కవితా రచనకు చేరువైంది.
కాళోజీ ఇంటర్మీడియెట్‌ చదువుతున్నప్పుడే (1984 “చిట్టి సంసారాలు అనే కథానికను రాశాడు.* ఆ తరువాత ఆయన ప్టీడరీ చదువడానికి ప(దాబాద్‌ వచ్చాడు ఆ సమయంలో తనతోపాటు ప్టేడరీ చదువుతున్న వెల్డుర్తి మాణిక్యరావు; వెంకటరాజన్న అవధాని, గంటి లక్ష్మీనారాయణలతో పరిచయ మేర్పడింది. వీరు నల్వురూ కలిసి “వైతాళిక సమితి అనే సాహితీ సంస్థ స్థాపించారు. కాళోజీ, వెల్లుర్తి, అవధాని కలిసి కథలు (వాసేవారట.5 అవేవీ లభ్యం కాలేదు.
శర్మగారి వ్యాసం _- పుట 609
- ఈ కథానిక లభ్యం కాలేదు
ర్‌. 1085.86లో కాళోజి వకాలత్‌' చదవడానికి హై్మదాదాద్‌ వచ్చినాదు. వెంకటరాజన్న అవధాని కూడ అందుకే వచ్చినాడు నాకూ బుడిపుటింది గంటి లక్ష్మీనారాయణ గంటు పడ్డాడు. నలుగురం రోజూ "కలిసేది. చేతుల్లో “థానూన్‌ పుస్తకాలున్నా, మాట్లాడేది తోకాభిరామాయణం.
“వైతాళిక సంఘం” అని ఓదాన్ని స్థాపించినాము. “కాళోజ్లీ, వెల్తుర్తి?
అవధాని" అని ముగ్గురం కలిసి కథలు రాసేది. ఈ పదతి నాటికి కైజికి
సరికొత్తదనే చెప్పాలి.” 0
థీ కాళోజీ నారాయణరావు షష్టి పూర్తి అభినందన సంచిక 19/74 హై(దావాద్‌ = పుటలు 54, 85
కాళో (గంథవ్న కథ కుడుగా దచంగంయమైకి తెచ్చింది అనాటి “అజో చింద్‌.? ఇందుల లో ఈ (గ్రంథమాల కాళోజీ కథలను (వ్రకభిం ౨. మనమ నష, స కథలున్నాయి. 1. విభూతి (ఫేన్‌పొడర్‌) ధోరణులై న ్వ్వ లు లె లంకాపునరుద్ధరణం. కాకోజీ కవితకు నవాజు యా 6గ ళం శ. త కూడా కన్పిస్తాు కిం? జోస్యం, అధిక్షేవం, నిరసన ఈ కథానికల్లో ఇతర భావన జీ స్వయంగా కథానికలను రాయడమేగాక కే అపో ని కవానికలను కూడా. త్రనిగంచాడు. లండు డొరికాయు. వై జాజిత్రీగ (ఇంస్టైమ కథానికకు అనువాదం. *ళోళి 1847 కలై) వాదం. *జ్ఞాి ( రాష్ట్ర రచయిత ఆచార్య గోరేగాకి కథానీకకు అను భా 1ర్రిక్తగ్లా వ్మపిత్ర) ఇక ఆయన క్ర తాట ఖథానివ్ర అవదాంనీ్‌ = నీఠర్వువ ట్ర విధానాన్ని పరిశీలిద్రాం ల్లోని ఇతివృల్త వైవిధ్యాల ద్దాం. వి మ కళల భూతి లేక ఫేక్‌ పైకా ల్య కథానిక 1840లో "గ్‌ స్యార్తి అనే [గంథంలో మ్యదితమైంది!. పొరికోకోవహారడానో గా టాసిన కథానిక ఇది, అధునక నాగరీకళలో అలంకొరోలలో 1989 లో ఇసి సవా వలర వడన (నలో ధాజకీయ విజ్లొ నం కొలిగొంచా నే స్లో ట్లర్తి శకస నో పూఠంథించోరు. అనేక పృన్య ల ఉద్దేశ్యంతో కద్మ్రల్లా [(గంతమాల ను (5 న పజలకు షే (| 71 '్రీ కాళోజీ నారాయణరావు వష్టి అథికందన సంచిక పప - కిల్‌ | తి టో అణా[గంథమాల వార “అకొ కథలు” అనే "పేర వెలువ ప్ర ంచిన కథానికా సంపుటిలో క్రాశోశ్లీ కథ్రానికలను. వచురించారు
వరల కాళోజీ కవిత్వం (పధాన భాగమైన ఫేన్‌పొడర్‌ మీద ఇదొక వ్యంగ్యరచన. శివుడు రాసుకొనే విభూతే ఫేన్‌ పొడర్‌గా భూలోకంలోకి వచ్చిందని ఈ కథా నికలో చమత్కారంగా సూచిస్తాడు. శివుడి దగ్గర్నుండి విభూతిని భూమి మీదకు తీసుకరావడానికి స్వర్గం నుంచి పారిజాతవృవాన్ని పెకిలించుకు వచ్చిన కృష్ణుడి కే చెల్లుతుందని, కృష్ణుడు పారిజుతాన్ని తీసుకురావడానికి ప్రేరణ ఇచ్చిన సత్యభామ ఇక్కడ విభూతి తీసుకురావడానికి కూడా పేరణ అయ్యిందని కాళోజీ చ్యితిస్తాడు. శ్రీక ఎపహ్షుడు కృష్ణయ్యగా, సత్యభామ సత్యమ్మగా ఈ కథానికలో (పవేశిస్తారు. సత్యమ్మ తన అలం కారం కోసం ఫేస్‌ పౌడర్‌ కావాలని కృష్ణయ్య మీద వత్తిడి తీసుకు వస్తుంది. దానిక్తి గుతా యజమానిగా వున్న శంకరయ్య దగ్గరి నుండి ఫేస్‌ పొడర్‌ను సంపాదించేందుకు కృష్ణయ్య ఆలోచనలు చేస్తున్నట్లు కథానికలో మొదటి భాగం నడుసుంది. రెండో భాగంలో శంకరయ్య తన ఇంట్లో బూడిద ఫ్యాక్టరీ నిర్వహిస్తుంటాడు. కృష్ణయ్య ఆ ఫ్యాక్టరీ నుండి ఆ బూడిదను భూలోకా నికి తీసుకురావాలంపే అప్పుడక్కడ ళంకరయ్య వుండకూడదు. అతన్ని అక్కడ ఉండకుండా చేయడం కోసం మామగా౭న దక్షుడికి శంక రయ్యక్షు వున్న మనస్పర్థలని నిమిత్తంగా ముందుకు తీసుకువస్తాడు మామగారింట్లో జరిగే పెండ్డికి శంకరయ్య వెళ్ళడానికి ఇషపడక పో వడం, పుట్టింటి మీది (కేమతో పిలువకపోయినా పార్వతమ్మ వెళ్ళి అవమానం పౌంది తిరిగిరావడం, శంకరయ్య కోవంతో ఇల్లువదలి పోవడం, భర్త ఇరట్టో లేకపోవడం చూచి ఆయనను వెదకడానికి పనివాళ్ళను పంపి తానూ బయలుదేరుతుంది. ఆ కారణంగా బూడిద ఫాంక్రరీ దగర కాపలా దారులు ఎవర్గూ లేకపోవడం, ఆ అదును చ్షూల్చ కృష్ణయ్య " అక్కడకు వెళ్ళి పౌడర్‌ తయారుచేసే “ఫార్ములా*న్స తీసుకకావటం ఈ కథా నికలో వరుసగా జరిగే సంఘటనలు.
కాళోజీ కవిత్వం విక్‌లి
సాధారణంగా. నారదుడు లేని పురాణ కథలు ఏవీ ఉండవు. ఆందులోనూ పారిజాతపుష్పాన్ని కృష్ణడి దగ్గరకు తీసుకువచ్చి, మొత్తం చెట్టునే 'పెకిలించుకురావటానికి కారకుడయ్యింది నారదుడే. ఈ కథానికలో కృష్ణయ్య _ ఫేస్‌పొడర్‌ను సంపొదించుకురావడానికి కూడా నారదుడే కారకుడౌతాడు. ఒక (ఏణాళిక (నకారం పొర్వుతమ్మను భర్త వద్దన్నా పుట్టింటికి పోయేటట్టు చేయడం, శంకరయ్యకు కోపాన్ని పెంచి అతన్ని ఫ్యాక్టరీ వదలి పోయేటట్టు జేయడం వెనుక నారదుని హస్తం ఉంది. ఆ రకంగా ఫేన్‌ పౌడర్‌ అసహరణానికి తగిన వాతావరణం సిద్ధం చేసి ఆ విషయం కృష్ణయ్యకు తెలియజేస్తాడు.
కృష్ణయ్య ద్వారా శంకరయ్య విభూతి అలంకారార్థమైన ఫేస్‌. పొడర్‌గా భూలోకం చేరుకోవడం ఈ కథానికకు ముక్తాయింపు.
మనమే నయం $ ఈ కథానిక కూడా “అణా. కథలు” అనే (గంథంలోనే ముద్రితమైంది. జీవకారుణ్య సంఘాలు జంతువులకు కలిగే కష్టాలను సరించి ఆలోచించి వాటి నిరోధానికి (వయత్నిస్తుంటాయి. జంతువుల శ్నేమం గురించి ఆలోచించే సంఘాలలో వనిచేసేవాళ్ళు మనుషుల క్షేమాన్ని గురించి. వట్టించుకోవడం కనబడదు. పెద్ద పెద్ద ఉద్యోగాలు చే సేవాళ్ళు, జంతువులను గూర్చిన అవగాహన లేనివాళ్ళు అదొక హావీగా జంతువుల సంకేమంకోసం సంఘాలుగా ఏర్పడు తుంటారు. ఈ సంఘాలు ఎంత బూటకపు సంఘాలో కాళోజీకి తెలుసు. ఈ సంఘాల స్వరూవస్వభావాలను విమర్శించి నిరసించటంగా *మనమే నయం” అన్న కథానిక (వాశాడు.
జీవకారుణ్య సంఘాల వట్ట తనకున్న అనుమానాలను, వాటి నిష్పయోజకత్వాన్ని రెండు ఎద్దుల దృష్టికోణం ను౦డి చూపిసాడీ కథానికలో.
చీ కాళోజీ కవిత్వం జీవితమంతా బరువులాగుతూ, చాకిరీ చేస్తూ వుండే జంతువులకు 5. 2౨, 0. &. * (300166 €0 9౯6౪6౧౯ ౯౪1116 0౧ తం100215 సంస్థవార్షికోత్సవం రోజున ఆటవిడుపు లభించింది. ఆలంకారాలు చేయ- బడ్డాయి.బాజా బజంతీలతో, ఉన్నత (వభుత్వోద్యోగులతో,ధనవంతులతో కలిసీ ఆ రోజు జంతువులు ఊరేగాయి. ఆ ఉత్సవమంతా ముగిసిన తర్వాత జంతువులు తమ తమ నివాసాలకు (వశుశాలలు) వెళ్ళిపోయాము. అక్కడ ఒక్క తెల్ట ఎద్దుకు, ఒక నలి ఎద్దుకు మధ్య సంభాషణ జరిగి నట్టు కథానిక నడిపిస్తాడు కాళోజీ. ఆ సంభాషణలో తెల్ట ఎద్దుమాటల ద్వారా తన సుఖం కోసం జంతువులను లొంగ దీసుకొన్న మానవుడు జంతువుల మీద జరిగే దౌర్జన్యాన్ని నిరోధించలేడని అట్టా నిరోధిస్తామనే ఉపన్యాసాలివ్వడం,అందుకోసం సంఘాలు పెట్టడం ఆత్మవంచన,మోసం తప్ప మరొకటి కాదని తెలియజేసాడు. తెల్ట ఎద్దు మాటలు విన్న తర్వాత నల్ట ఎద్దు మాట్లాడిన మాటల్లో కాళోజీ మానవీయ హృదయం మనకు స్పష్టంగా కనబడుతుంది. తెల్ల ఎద్దు తమను కష్టపెడుతున్నారనీ, మానపులందర్నీ కలిపి నిందిస్తే, నల్ద ఎద్దు మానవులందరూ సుఖపడటం లేదని వాళ్ళలో ఏ కొద్ది మంది భాగ్యవంతుల జీవితాలలో తప్ప మిగతా కోట్ట కొద్ది [వజలు ఎముకలు విరిగేటట్స కష్టనడ్డా తినడానికి తిండీ, కట్టుకోవడ్రానిక బట్ట, ఉండటానికి వసతి లేక పశువుల కంటే హీనమైన జీవిశాన్ని గడుపుతున్నారని చెబుతుంది. నల్ల ఎద్దు మాటల ద్వారా కాక్లోజ్రీ మానవ్ఫలు జనసామాన్యం మ్సీద జరుగుచున్న పీడనలను, దోపిడీని నిరోధించడానికి సంఘంగా ఏర్పడక పోవడం గురించి విచారం వ్యక్తం చేస్తాడు, పశువుల మీద జరిగే అన్యాయాలు నిరోధించటానికి సంఘా న
- 52,04, (50619౯ 10 ౯౪ల౯042110 09 తీ 0215) ఇడి (ప్రపంచ వ్యాప్తమైన సంస్థ వరంగల్డులో కూడా దీనికాఖ ఉండేదని కాళోజీ తెలిపాడు.
కాళోజీ కవిత్వం ౨55 లను పెట్టి నిర్వహిస్తున్న పెద్దలు తోటి మనుషుల మీద జరుగుతున్న దౌర్జన్యాన్ని గురించి అసలే వట్టించుకోకపోవడం వట్ట ఈ కథానిక ద్వారా నిరసన వ్యక్తం చేస్తాడం. అందుకనే ఈ కథను కాళోజీ *పళు వుల కన్నా హీనంగా జీవనం గడిపే కోట్టకొద్ది (వజలనుద్ధరించుటకు- స్థాపింవబడని నిరాశతో. =. =--.=-.--” అర్పించాడు.
లంకా పునరుద్ధరణం ః- ఇది “వరిసరాలు" అనే కథానికా సంపు టిలో మ్యుదితమెంది. తెలంగాణలో నైజాం వ్యతిరేకోద్యమం- 19048 నాటికి ముమ్మరమైంది. అప్పటికే భారతదేశానికి స్వాతం్యత్యం ఇవ్వ డానికి నిర్ణయించుకొన్నది (బిటీమ (వభుత్వం, స్వతం్యత భారతంలో కలవడానికి గానీ, విడిగా వుండడానికి గానీ సంస్టానాలకు "స్వేచ్చ నిచ్చింది. దానిని అవకాశంగా చేసికొని నిజాం స్వతంతుడుగా వుండ టానికి నిర్ణయించుకొన్నాడు. ఈ సంస్థానాన్ని స్వతం [తభారతంలో విలీనం చేసుకోవడానికే నైజాం వ్యతిరేకోద్యమ పోరాటం ముమ్మర మైంది. న్యెహూ(పభుత్వం 1968 సెక్రైంబరులో నిజాం సంస్ట్థానంపై పోలీసుచర్య జరిపింది. నిజాం లొంగిపోవడంతో ఈ చర్య ముగిసింది. అయితే. వెంటనే 1'వజా(వభుత్వం వర్పరచడానికి అవకాశం లేక పోయింది. అందువల్ల సెపైంబర్‌ 18వ తేదీన జనరల్‌ జె- ఎన్‌. చౌదరి నాయకత్వంలో మైనిక పాలనను ఏర్పరచారు. ఈ సెనిక పాలన స్టానిక ఉద్యమాలను అణచివేయటంలో త్మీవంగా పని చేసింది. [పజల ధన, మాన, (పాణాలకు రక్షణ లేకుండాపోయింది. ఈ విధమైన సైనికపాలన దాదాపు రెండేళ్ళు సాగింది. తరువాత 1950 జూన్‌ మాసంలో ీ వేల్లోడి అధ్యక్షులుగా, (వజా(ప్రతినిధులు, రాష్ట్రేతర సివిల్‌ అధికారులతో 9. _వరిసరాలు (కథల సంపుటి) వివ భాగం సంపా॥ వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి
దేశోద్ధారక (గంథనాల? హె[దాబాద్‌.
256 కాకోజీ కవిత్వం కూడిన తాత్కాలిక పభుత్వం ఏర్పాటైంది. మిల్మిటీ పాలనలో తరువాత ఏర్పడిన వెల్లోడి నాయకత్వపు పాలనలోని దుర్భర జనజీవన విధానాన్ని, పాలనా అరాచకాన్ని ఇతివృత్తంగా తీసికొని “లంకా పునరుద్దరణము” అనే. కథానిక (వాసాడు. ఆయితే ఈ కథానికలో అది (వత్యక్షంగా ఇతివృ త్తం కాలేదు. రాముడు రావణున్ని చంపిన తరువాత విభీషణుడు (వ్రభుత్వాన్ని ఇంకా ఏర్పరచక ముందు లంకలో ఏర్పడ్డ పరిస్థితులను గురించి ఊహాత్మకంగా చితించటంద్వారా తెలంగాణాలోని సైనికపాలనను స్ఫురింపజేశాడు. పురాణ గాథలను నిమి తంగా చేసుకొని సమకాలీన జనజీవన గాథలను వ్యాఖ్యానించటం కాళోజీకవితల్లో కూడా కనబడు
తుంది. అటువంటి కథే ఈ “లంకాపునరుద్ధరణము.” రావణ సంహారం జరిగిన తరువాత రాముడు రాజ్య౦ విభీషణుడికి ఇవ్వాలనుకొంటాడు. అయితే రావణుని పక్షం వాళ్ళు పూర్తిగా నాశనం కాలేదసీ మాయ యుద్ధాలుచేస్తూ అశాంతి సృష్షిసారనీ ఆ దుష్టబృందాన్ని పూర్తిగా రూప్పుమాపిన తరువాతనే విఫీషణుడికి రాజ్యం అప్పగించడం వాగుంటుందని సూచిస్తారు రామునికి సు[గ్షివుడి మేనమామకు లంకమీద పెతనం ఒప్పజెప్పుతాడు రాముడు. స్నుగివునితోపాటు కిష్కింధలోని కోతులన్ని వచ్చి చిన్నా పెద్ద పదవులను చేపట్టాయి. ఈ విషయం: న 77 నమక సివిల్‌ అధికారులతోకూడిన వేల్లోడి పభుత్వ కైపుతో ఏ ప ర లంకాపాలన చేస్తూ వానరులు అధికారపు ఈ దర్షటనల సదందర్స ష్‌ ని న్‌ కు మరు విభీష నిక సమాళ. ని విభీషణుని అనుచరులు అయోధ్యలో నున్న ం న 0 చేరవేస్తారు. విఖిషణుని కోరిక మీద రాముడే
లగించి విఖీషణునికి వట్టం కట్టబెడతాడు,
కాళోజీ కవిత్వం తర?
స్ముగీవుడి మేనమామ,అతని బలగం దౌర్జన్యాలను చితించటంలో తెలంగాణాలో సైనికపాలనలోనూ తెల్లోడి నాయకత్వ పరిపాలనలోనూ జరిగిన దౌర్జన్యాల, దోపిడీల [వతివలనం వుంది. అయితే తాము చేస్తున్న దోపిడీ దౌర్జన్యాలు దుష్టళ క్తులను అణిచేందుకు చేస్తున్న చర్యగా సుగ్రీవుని మేనమామ బలగం చెబుతూంది. తద్వారా కాకోజీ తెలంగాణలో మైనిక (పభుత్వం కమ్యూనిస్టు ఉద్యమళ క్తులను అణచివేసే నెవంతో జన జీవితాన్ని చించరవందర చేసిన వాస్తవికతను సూచించాడు. సుగ్రీవుని మేనమామ అధికారాన్ని తొలగించి విభీషణునికి రాముడు వట్టం కట్టడం భారత (ప్రభుత్వం [ప్రజాస్వామ్యవద్ధతిలో ఎన్నికలు జరిపిన పాలనను నిర్వహించడాన్ని సూచిస్తుంది.
లంకా పునరుద్ధరణ నిమిత్తంగా కాళోజీ తెలంగాణ వునరుద్ధరణను గూర్చి కథనం చేళాడు ఇందులో. అనువాద' కథానికలు :
అపోహ ;- ఇది ఇంగీషు కథానిక్‌కు అనువాదం. 1204 జూలై “శోభ” వత్రికలో ముద్రితమైంది. పురాతననాణాలు. సేకరించడం హాబీగా గల ఒక అమెరికన్‌వ్య కి ఓడలో [నయాణం చేస్తూ తన దగ్గరున్న ఒక అపురూపమైన నాఖాన్ని అందరికీ చూపిస్తాడు. తరువాత ఆ నాణెం పోతుంది. దానిని వెతుకుతూ అందరినీ సోదా చేస్తాడు ఆ వ్యక్తి ఒక ఆంగ్రేయడు మ్మాతం తనను సోదా చేయడానికి ఒప్పుకోడు. తాను దొంగతనం చేయలేదనీ తనను సోదాచేయడం తనజాతికి ఆగౌరవం కలగడమౌతుందనీ, అందువల్ల సోదా చేయనీయనని అంటాడు. సోదా చేయడానికి నిరాకరించిన ఆంగ్రేయుడే దొంగ అని అందరూ అనుమాన పడతారు. మరునాడు అమెరికన్‌ వ్యక్షికి తన నాణిం దొరుకుతుంది,
0.17
258 కాళోజీ కవిత్వం దొంగగా ఆపోహపడి అనుమానించినందుకు క్షమించమని ఆంగ్లేయుజ్జి కోరుతాడు. ।కితంరోజు సోదాకు తాను ఎందుకు అంగికరించలేదో కారణ౦ చెప్పమని అడుగుతాడు. అప్పుడా ఆంగ్లేయుడు తన జేబులోంచి అమెరికన్‌ వ్యక్తి దగ్గర వున్న నాణెంలాంటి నాణాన్ని చూపించి తనను సోదా చెయ్యనిచ్చినట్టయితే ఆ నాణెం చూచి దొంగ తనేనని నిర్ణయిస్తా రని అది తప్పించుకొనడం కోసం తాను సోదాను (పతిఘటించానని చెప్పి అందర్నీ ఆశ్చర్యంలో ముంచుతాడు. “అపోహ” అనే ఈ అనువాద కథలో ఇతివృత్తం ఇది. కథ లోని చమత్కాంరానికి ఆకర్షితుడై కాళోజి దీనిని అనువదించి వుంటాడు. జాజితీగ :- ఇది మహారాష్ట్ర రచయిత ఆచార్య గో రేగారి కథా నికకు అనువాదం. 1947 వ్మపిల్‌ “శోభ” పత్రికలో ము[దితమైంది. జొజితీగ కథానిక ఒక ఆడపిల్ద తండ్రి దృష్టికోణం నుంచి నడుస్తుంది. ఇంటి ముందరి వాకిట్లో వున్న జాజితీగను (పక్కనే వున్న పొగడచెట్టు మీదికి [ప్రాకించాలని తండ్రి ప్రయత్నిస్తుంటాడు. ఆ తండి జాజితీగకు సమీపంలో వున్న ఎండిపోయి వంకర టింకరగా వున్న రేగుచెటును కొట్టివేయించాలని కూడా అనుకొంటాడు. కూడురికి మంచి సంబంధం చూసిన తం్యడి ఆనందంతో వాక్రిటోకి వచ్చి తాను పొగడచెట్టుమీదికి (పాకించిన జాజితీగ దానిమీదినుండి (కిందికి జారి (వక్కనున్న లేగు చెట్టుమీదికి ప్రాకటాన్ని చూచి ఆశ్చర్యపడతాడు. అప్పుదే ఆయన కూతురు ఒకయువకునితో చనువుగా మాటాడుతూ లోపలికి రావడం కనపడుతుంది. జాజితీగ రేగువెట్టుమీదికి (ప్రాకి దృశ్యం కూతురు తానెన్నిక చేసిన అందగాడు, ధనవంతుడు, అయిన యువకుణి కాదని ఒక సామాన్యుడై న యువకునితో వచ్చిన దృశ్యం ఆ తం(డి' గుండెకు బాధను కలిగిస్తుంది.
కాళోటీ కవిత్వం తి59ి
జాజితీగ చుట్టూసాగిన తర్మడి ఆలోచనలు ఈ కథానికలో ఇతి వృత్తం. జాజితీగమీద ఆయన పెంచుకున్న ఆశలు విఫలమైనట్లే. కూతురు పెండ్లి విషయంలోకూడా ఆయన పెంచుకున్న ఆళలు విఫల మైనాయని ఈ కథానిక చెబుతుంది.
కాళోజీ (వాసిన కథానికలు రాశిలో కొద్దిగా వున్నా వాసిలో విశిష్టమైనవి. చమత్కారం, వ్యంగ్యం, అధికేవం మొదలైన ధోర ణులతో కూడుకొని ఆవి సమకాలీన సొమాజిక వాతావరణాన్ని, మానవ మన సత్వ వైఖరిని (వతిబింబిస్తాయి.
రచనారితి “ఒక కవి తన కాలంలోని పరిస్థితులనుబట్టి తన దృక్పథాన్ని ఏర్పరచుకొంటాడు. ఆ దృక్పథాన్ని (ప్రచారం చెయ్యడమే. తన కవిత్వ ధ్యేయంగా నిర్ణయించుకుంటాడు.”! (ప్రజా చైతన్యమే కాళోజీ కవిత్వ ధ్యేయం. కవిత్వానికి వసువు (6౮౫౪౫౯) తూపం (₹ం?యు (ప్రధానం. వస్తువు రూపాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. రూపం శైలినిబట్టి పత్యేకతను సంత రించుకుంటుంది. వస్తువును మింగేసే రూవం కానీ సరియైన రూపంలేని వస్తువుగానీ సార్థకం కాదు. వస్తువు రూపానికి మధ్య ఉండే ఒకానొక తూకం ఉత్రమ కవిత్వం రూపొందడానికి తోడ్పడుతుంది. కాళోజీ కవిత్వం తెలంగాణా సామాజిక నేపథ్యంలో నిజాం నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా, మానవత్వ వ్యతిరేక గుణాలను నిర్దా షీణ్యంగా ఇండించడంగా, అ్యపజాస్వామ్యచర్యలకు నిరసనగా, (ప్రజా చైతన్యమే ఊపిరిగా ఉత్కటభావావేశంతో ప్రజల భాషలో వెలువడిన కవితా తరంగాల సమాహారం. అందువల్ల కావ్యసం్మప్రదాయపు నగిషీ ఫనితనం కాళోజీ కవిత్వంలో దొరకదు. అలంకారికుల సౌహిత్యదర్శన స్యూతాలను ఆయన కవిత్వానికి పట్టించి ప్రయోజనం లేదు. ఒక రకంగా కవి రచనావిధానమే సౌహిత్యలోకంలో అతని కొక (ప్రత్యేకతను సంతరింపజేస్తుంది. ఒక్కాక్కకవి ఒక్కోరకంగా థావానుభూతిని పొంది. తనదైన ఒక (ప్రత్యేకరచనావిధానం ద్వారా
కాళోజీ కవిత్యం 201: [ప్రజలకు అభినివేశాన్ని కలిగిసాడు. అందుకే “*భావానుగుణ్యం రూవం. శ క్రినిబట్టి. సాఇాత్కారం” అంటాడు కాళోజీ.2 కవి యొక్క. రచనా విధానం ఆతని (ప్రజ్ఞనుబట్టి,..ఫుట్టి పెరిగిన సాహిత్య చాతావరణాన్నిబట్టిి సమకాలంల్లో చెలామణీలో ఉన్న రచనా విధానాన్ని బట్టి, శ్రోతనుబట్టి రూపుదిద్దుకుంటుంది.
కాళోజీ (వజా చైతన్యమే ఊపిరిగా (పజా ఉద్యమాలతో మమేక మౌతూ పెరిగినవాడు. గురువుగారైన గార్జపాటి రాఘవ రెడ్డిగారి - నుండి, గురులఘువులను నేర్చుకున్నాడు. ఉర్దూ, మరాఠీ భాషా సొహిత్యాలను అధ్యయనం చేశాడు. కవి పండితుల సాహచర్యం- లభించికదిం 'వ్రజాగేయ బాణీలను ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. సమకాలరలో [వసిద్ధిపొందిన 'వచనో కవితారీతిని అలవర్చుకున్నాడు._ నిసర్గమైన ఆర్జ్రుభావం, భావావేళ గుణం ఆయనను కవితావథంలో వయనింవజేకాయి. ఈ నేవథ్యంలో (వజల గొడవను [పజల భాషలో తన .గొడవగా వినిపించిన కాళోజీ కవిత్వంలో తెలుగు నుడికారం [పాణధాతువుగా మా[తాభందస్సుల్లో రాయబడిన కవితలు, [ప్రజాగేయ బాణీలలో వెలువడిన కవితలు, ఉర్దూ కవిత్వ రచనను అనుకరించిన కవితలు, వచన కవితలు ఉన్నాయి.
మా్యతాఛందస్సు:- మాతా సంఖ్య నియతంగా ఉండేవి నమూతా ఛందస్సులు, మాశ్రాభందస్సులు కాలవరిమాణం మీద ఆధారవడినవి. వీటికి [ప్రమాణం మాత, “న్సిమేషోన్మేషాభ్యాం అన్యతరేణ తులితః కాలః మాతా” అని మాతకు ఛందళ్ళాస్త్రంలో నిర్వచనం.
చిటిఇవేయడానికి వప్రేకాలం .మ్మాత కాలపరిమాణానికి మాతను (వమాణంగా తీసుకొంటారు. (హస్వాతరాలు .ఏకమ్మాతకాలు,.. దీర్దాడ '2, నా గొడవ మొదటి ము[దణకు కాళోజీ రాసిన వీఠికాభాగం నుండి. 8, ఆధునికార్యధ గేయకవిత్వం “డా! బీ, చెన్న కేళ వరెడ్డి, పుట €.
కాకోజీ కవిత్వం 262 వ మాతల రాలు ద్విమ్మా'త్రికాలు. ఫ్లుతాక్షరాలు [1తిమ్మాతికాలు. మూడు ర కాలంతో నడిచేదానిని త్యత్రగతి యని, నాల్గు మ్యాతల కాలం క దానిని చతురస్త్రగతి యని, ఐదు మ్మాతల కాలంతో నడి దానిని ఖండగతి అని, ఏడు మృాతల కాలంతో నడిచేదానిని మ్మిశగతి అని, తొమ్మిది మ్మాతల కాలంతో నడిచేదానిని సంకీర్షగతి అని అంటారు. కాకోజీ కవిత్వంలో త్యసః, చతుర్యస, ఖండ మ్మిశగళుల్లో నడిచే “గేయాలున్నాయి. చెమ్మగిల్లిన కన్నుల్లో కమ్మలెన్నో చదివిన “చెమ్మగలిగిన కన్ను లలో,..” అనే గేయం [త్యసగతిలో నడుస్తుంది. “చెమ్మగిలిన క న్నులలో కమ్మలెన్నా చదివినాను ఒలికి పౌరథేనిబ్రాధ పలుకు జారనీనిగాథ చిలికి బయటపడెడిగుట్టు బిలిమినెటుల్రా దాచినట్టు”* అలాగే “స్వగతం (నా, గా. వరా. హేమం, 81) “మారు రూపాలు" (నా. గొ. మొ. సం. 89) మొదలైన గేయాలు త్యసగతిలో నడుసాయి, వాలం చెల్లిన నాయక్షలు తెరమరుగై కొత్త నాయకులు అధికారం ర్మసగతిలో నడుసుంది. ఓ నాగా మార్యార ాాాాోా
కాకోబ్రీ కవిత్వం 269 “ఆజ్రయ్రవు నిండిన దినాలు పండిన ఆకులు మిగలక రాలును తప్పక [శేయము నిండిన దినాలు వండిన మోళ్ళకు పురుళ్ళ పోతలు తప్పక పరాజయాల ఇరులను తరుమగ ఏ 9* 4 ళిళి తళ ళి ఇళళి లల ఆవిధంగానే 'అద్వైతం' (నా. గొ. వరా, శర, 8కి; “ఒళేనాతు ఒకేబట్టుి' (నా. గొ. వరా. శర. 40), '“అంకెలగారడి' (నా. గొ వరా. ేమం. వల్ల, మొదలైన గేయాలు చతుర(సగతిలో నడుస్తాయి. [వవంచపు బాధను తన బాధగా భావించే కాళోజీ తత్వాన్ని తెలిపే గేయం. ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు అనే గేయం ఖండగతిలో నడుస్తుంది. “అవనిపై జరిగేటీ అవకతవకలు జూచి ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు వరుల కష్టము జూచి కరిగిపోవును గుండె మాయ మోసము జూచి మండిపోవును ఒళ్ళు వతిత మానవు జూచి చికికిపోవును మనను ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు 9పడ్రి ఈ రకంగా 'అల్పాత్ములు - మహాత్ములు (నా. గొ, మొ. సం, రి, “ఆం(ధుడో (నా. గొ. మొ. సం, రి, 'కర్షకా (నా. గొ. మొ, ల 5. నా గొడవ పరాభవ శ8ర50 - పుట 11. 6. నా.గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట. 11
బిగ్రిశీ కళోజీ కవిత్వం సం. 1మి, “కాటేసి తీరాలో (నా. గొ, మొ. సం. కత్రి, “ఢాంత్రి! కాంతటః కాంతి!” (నా. గొ పరా. గ్రీష్మం -_ శ్ర, ఆధికార న క్రీయాలు" (నా, గొ. పరా. వర్ష - 14), “తిమిరజ్యోతి' (నా. గొ. వరా, హేమం _- క్‌, మొదలైన గేయాలు ఖండగతిలో నడుసాయి. ఉలి = 7 / 842 మాతల కాలపరిమాణంతో నడిచే గేయాలు మ్మిశగతిలో నడుస్తాయి. గురజాడ మూత్యాలసరం కూడా మిశగతిలోనే సడుస్తుంది. మాతృదేశాభిమానాన్ని రేకెత్రించే కాళోజీ “మాతృదేశం? అనే గేయం మిశగతిలో నడుస్తుంది. “మాతృ దేశము మాట ముచ్చట ముదము గూర్చదు మదికి ననియెడు పరమ నీచుడు ధరణి నంతట గలయ వెదికిన గాన నగునా? 997 అలాగే 'నగ్నసత్యాలు' (నా. గొ. మొ.సం - 41, “శాస్త్ర దాస్యం" (నా. గొ, పరా. వసం _ 88), మొదలైన గేయాలు మిశ్ర గతిలో నడుస్తాయి, ఉర్జూ కవిత్వానుకరణలు నా కాళోజీ కవిత్వంలో ఉర్దూ కవిత్వ (ప్రభావంతో రాసిన అంత్య ( గ! _ (ప్రాసలతో కూడిన గజశ్గవంటి కవితలు, చివరగా కవినామ ముతో ముగిసే కవితలు కూడా ఉన్నాయి.
కాశోవే కవిత్వం ల్‌ “క్షట్రిల మతులు దేబె .మొగాలు జగతిలో రండే రెండు రకాలు చతుర మతుల విలాసం కొరకు దేవల సర్వస్వం ముడి సరుకు లోక మెపుడు చతురునిదే సొత్తు లేదమాయకున కందుల పొత్తు ళల ల ఉళ6ి 4 4ల!రీ ఈ విధంగానే 'బాదస్తం' (నా, గొ..మొ. సం -_ 15), “వ్యర్థం' (నా, గొ. మొ.సం _ 19), 'నా ఇజం” (నా, గొ మొ. సం - లి, “అవసరాల వేటి (నా. గొ. మొ, సం - తిక, 'ఓ గాంధి (నా గొ. పరా, వసం _ 87), 'అంధవరదేశ అగాధమి (నా గొ: వరా. వసం _ 5), “వనజా గజేం్యదుని'మొర* (నా. గొం పరాశర = 1); మొదలైన గేయాలు అత్య[ప్రాసాత్మ కంగా ఉంటాయి. “ఈ అలజడికొనాళ్ళ' మొదలైన “గేయాల్లో ఆంత్య [ప్రాసలతో పాటు చీవరగా కవినామ ముద్ర కనిపిస్తుంది. “బాపూజీ (బతికిన యవ్చటి సత్యాహింసల దువృటి బొంకుల బొంతగ మారెను ఘనతలు సొంతము దీరెను దానికి వడ్డవి చిల్దులు దాచలేదు మన కల్దలు థ్‌ నా గొడవ దభ సంపుటం ఫట. 1.
౨66 కాళోజీ కవిత్యం కట్టాలిక [కొత్త ఎర దించాలిక [కొ తతెర వినండి వినండి (మోత మన నవనాయకుల కూత దున్నెవాడిదె భూమి అన్నవాడే పురోగామి లేపిన వానిదె మూట అంటే మాత్రముచేటా? ఈ అలజడి కొన్నాళ్ళు కొ త్తదేవర తిరునాళ్ళు మళ్ళీ అదే పాతకత కాశోజీకేల వత”?
“ఇంకెన్నాళ్ళు (నా. గొ. మొ. సం-]18) "చాలింక (నా.'గొ, గొ, మె, సం-41) మొదలెన గేయాలు కూడా చివరగా కవినామ ముదతో మ్సగశ్సివై, న
కాళోజీ కవితల్లో ఒకేపదం కవిత చివరివరకూ ఆ వృత్తమౌతూ నడిచే గేయాలుక్రాన్ని క్రనిపిసాయి. సాధారణంగా ఆ పదం కవితా శీర్షిక అవుతుంది దీనిద్వారా పఠనంలో వేగం, భావావేశం. పాఠకుల్లో కలుగుతాయి.
విచిత్రమైన మానవ వ్యవహారాలను చిత్రించిన “లోకం గేయం అలాంటిదే.
కాళోజీ క విత్వం 267 జ్ఞధ్రిన్సిలేమిచేత వెలయుగాదె లోకము మంచి చెడ్డ జంట పేర్ణ మాయలోకము కలిమిగల్లువాని తవ్పుగనక లోకము వానికెపుడు (బహ్మరథము వట్టులోకము పేదపైనలేని తప్పుబెట్టి లోకము నె త్తిగొట్టి ఎచట నిల్వనీదు లోకము” అశ శి శ ళితి 4౪% ఉళి ,కరి “వపంచము” (నా గొ. మొ. సం-ల్ఫ్‌, “వ్యత్యాసాలు (నా గొ, మొ, సం), “ఇంకన్నావ్ళ” (నాం గొ. మొ.సం = [లి “చారి౦కో (నా. గొ. మొ. సం - 26, 'ఏదైననేమి' (నా. గొ. మొ. సం - కల్సి మొదలైన గేయాలు ఇలాంటివే, ప్రజాగేయ బాణీలు : కఖితావస్తువు జన సామాన్యానికి చేరువ కావడానికి [వజాగేయ బాణీలు బాగా ఉపకరిస్తాయి. కాళోజీ నిర్దేశంచుకొన్న శ్రోతలు జన సామాన్యమే. అందువల్ల ఆయన కవిత్వంలో [పజాగేయ బాణీలను అనుకరించిన గేయాలున్నాయి. చెక్క భజనవరుల భు క్రిమార్గాన్ని భక్రిమార్ల కీర్తనలో చక్కగా అధిషేపీంచాడు. “వజా సేవన పేర్మబతకండీ తిన్నంగమీరు [పజలసొత్తును మీదయనుకొండి సులభమైన భ క్రిమార్గము నాకా కాలాన 10, నొ గొడవ మొదటీ సంపుటం - పుట 8. 11, నా గొడవ పరాభవ (ీష్మం = పుట 9,
లి్రిడ్లి కాళోజీ కవిత్యం ఈ గేయం “వెప్ప లేదంటనక పొయ్యేరు; నరులార గురుని తేరి (మొక్కి తె బ్రతకనేర్చేరు. ..” అనే వీర్యబంహ్మంగారి కాలజ్ఞాన గేయం నడకను పోలివుంటుంది. గాంధీగారి కిష్టమైన “రఘువతిరాఘవ రాజారాం...” అనే భక్తి గేయాన్ని అనుకరించి వంచనపరులై న పాలకుల వ్యవహారాన్ని 'రఘువతి రాఘవ రాజారాం, ..” అనే గేయంలో వ్యంగ్యంగా చ్యితీకరించాడు. “హోరఘుపతి రాఘవ రాజారాం రాం (తోవకు రానేరాం పఠిత పావన సీతారాం పతితుల మార్గాన్నె పోతాం 'కఘు॥ 646 ప. . ంం 15 నేతాజీ మరణవార్త విని కాళోజీ చక్కని స్మృతి గీతం రచిం చాడు. “వానిసత్వపు కారుచీక టి పార్యదోలగ నుదయ మొందిన భారతా జాతీయ జీవిత భానుడా ! ఓ బోసు బాబు: పట్టపగలే పొద్దు గూకినదా ? ఆ పౌడుచావుకు కండ్రు గుట్టినవా 7 థల శిల 4 న. ల 1కి 18. నా గొడవ మొదటి సంపుటం - పుట. 59
"కవిత్వానికి విలువను తెలియజేసే *గీటురాయి” (నా, గొ వరా. వర్షం ఆ 1ళ) రాయ్మపోలును వ్యంగ్యంగా అధిక్షేపిన్తూ గొసీన *క్రోకైట్రో (నాం గాామొసం _ ఉరి అనేవి కూడా చక్క_నీ గేయాలు. వచన కవితలు :
వచన కవితలో కూడా ఒకానొక లయ ఉంటుంది. “పాఠకుల్లో థావోద్వేగము కలిగించు అం తర్ణయ దీసి [వధాన లషణం”14
మ్మాకా ఛందస్సులతో (ౌారంభమైన కాళోజీ కవిత సం [కమ [క్రమంగా వచన కవిత్వ రచనా వథంలో వయనించింది. దానికి సను కాలంలో (ప్రాచుర్యం పొందిన వచన కవితా రచనా భోరణి (కేరణ కాగా తిలక్‌ మొదలైన కవీ. మిత్రుల సాహచర్యం కూడా దోహదం చేసింది. వెరసి కాళోజి చక్క-నీ చిక్కని వచన కవితలను రాస్తున్నాడు,
ఈనాటి సమాజంలో తలె తిన దగాకోరు హిరణ్యకళ్యపులను వీళ్చి జన (నహ్లాదులను రష్నింవ మరొకసారి నృసింహావతార మె త్తవలసి ఉన్నదని 'యాదగిరి అవ్మీ నృసింహస్వామిని గూర్చి రానిన 'యాదగిరి_ యాది మేలైన వచన కవిత.
[వహ్రాధుని రక్షింపగ (ప్రళయ భీకరాకారము తాల్చివచ్చి దనుజేవని చీల్చినట్టి 'ఆ సామివి' ఈనాడు యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి. పేర వెలయుచున్న నీవేనా ? ఆ సామివి? దేవస్థానం కమిటీ “సత్ర ఆమల్‌' అధికారి లాం యాం లానలాతా తన 14. _ఆధునికాయ్యధ కవిత్వము సం[ప్రదాయములు.[పయోగ ములు పుట, 618 డొ! సి, నారాయణరెడ్డి,
ఓ7/0 కాళోబీ కవిత్వం చేత నన్ను పిలువనంపి 'నా గొడవిను వినగోరిన యాదగిరి శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహస్వామి పేర వెలయుచున్న నీవేనా? ఆ సామివి? నీ నివాసమైతేమీ శ్రీనివాస మైతేమీ మా నివాసముగ మారిన మరునిముసముఠో ఆయ్యది మట్టికి సైతము భారము సుమతికన్న వేమన పద్యాలకన్న అతరాలు రాకమున్నె పోతన్నవి ఒకటి రండు పద్యాలే నాకబ్బెను అవి కూడా నీ విషయమే । కాశోజీ వంశజులకు కులదై వముగా వెలసిన నరసింహుడ వీవేనా? నీవేనా? నీవేనా? ఆ సామివి నీవేనా? ఆనాడు ! వేయి యుగముల కడీచిన యపుడుగాని రాకూడని కోపమేదో నీ కొచ్చెను. దుస్పహతేజుండగు దితిపుతుని చీల్చి చెండాడిననూ నీ కోపం పోదయ్యెను ఆనాడు లక్ష్మీ సైతం తడబడి నీ చెంతకు చేరవెరచె అట్టి నీ కోవము దైత్య సుతుడు ప్రహ్లాదుడు చేరి మొక్క చప్పున చల్దారను మా కొంపలు ఆరెను ఈనాటి దితి ప్ముతులు అతిచతురులు నీ నామ సంకీర్తన చేయుటకును వెనుకాడరు సీ ఉనికిని సవాల్‌ చేసి తద్దినాన్ని కొనుక్కోరు సీ లక్న్మెని వశవరుచుక లోక్రమునే కొనివేతురు
కొకోజబీ కవీత్వ్వం హా. ్రహ్హాదుడు భ_క్షితోడ పరవశుడై పాడుచుండ [వక్యతాళమేస్తారు, నిన్నూ నమ్మిస్తారు నాకేమో మళ్ళీ మళ్టాక గ్రాసాకి (వహ్హాదుని రక్షింవగ (వళయభీకరాకారము తాల్చివచ్చి దనుజేశుని చీల్చినట్టి ఆ రూపము చూడాలని బులుపున్నది. ఇదిగోవిను! నీకు తలను ఆరువిచ్చిన వనరాజము సంతానము ఇనువ కటకటాల వెనుక నరవృకః నరజంబుకాల వసికూనల వినోదార్థ సామ(గ్రిగ వడివున్నది. పీన్లుపెంట, మురుగుళ్ళ మాంసఖండ అభవత్యాల ఆరగింపు సేవించుతు. ఇక మరికొన్ని ఆకలి సమ్మెటపోటుల నలగి నలగి సర్కసులో కుక్క-లట్లు తోకముడుచుకొని వున్నవి. నరవృక నరజంబుకాల జనకంటక బలగంబుల బాధలకు తల్లడిల్రెడి జనమంతయు బండబారి పడియుండిన నిన్నే అ దొరవనుకొని నిన్నే ఆదరువనుకొని చేరివచ్చి ముడుపుకట్టి “కావుకావు" మనుచున్నది బావురుమని నోరుతెరచి బోరున ఏడుస్తున్నది గుండె పగిలిపోవునట్టు, బండకరిగిపోవునట్లు కరుణ చిందిపారునట్టు కరుడు గట్టుకొనిపోయిన నరసింహుడ! సీవేమో అరయకుండ ఉన్నావు హాయిగ కూచున్నావు.
279 కాళోజీ కవిళ్వుం ఈనాటి నీవై నముజూచి హేతువాతను ఐడి గోరా సురమౌళులు నిను “లేవులేవు' ఆనుచుండిరి అందుకనే నాకైమో మళ్ళీ మళక్టాక్కసారి ఆనాటి నీరూవము [ప్రళయ భఖీకరాకారము చూడవలెను అనెడి బులుపు”!15
ఇలాంటిదే “సరస్వతీ భక్తులారా (నా. గొ. మొ, సం, - శ్ర “ఆల్బర్ట్‌ వ్విట్టర్‌” " (నా. గౌ. వరా-వసం _ త్త) “నేను (బతికే ఊంటాను' (నా. గొ, పరా _ వర్షం - 1) “తమ్ముడూ” (నా. గొ. వరా, వర్షం _ 50 ““వజాగజేర్యదునిమొర'. (నా. గౌ. వరా. శర _ 1) 'దేశపుగోడు' (నా, గౌ, పరా. హేమం _ 8కి 'ఈవ్స' (నా, గొ. వరా, శిరి ణీ మొదలై నవి చక్కని వచన కవితలు. అధిక్షేప్పు _ వ్యగ్యం _ హాస్యం. :
ఓక విషయంలోని లోపాలను ఎతి' చూపుతూ దానిపట్ట విముఖత కలిగించడానికి ఉనయోగవగే రచనా. రీతులు అధిక్మేపం _ వ్యంగ్యం, వాటిక అనుషంగికంగ్లా ఉపయోగవడేది హాస్యం, కేవల హాస్యమే రచనలో ఉన్నప్పుడు మానసికోలాసం క్రల్రిగించడం దాని (వయోజనం.
“వినోదం, తిరస్కారం, కోవం, వహ్యత మొదలైన భావాల చ్వారా విషయాన్ని న్యూనపరచి దాని లోపాలను ఎ తిచూప్పుతూ జనంలో దానిపట్ట విముఖత కలినంచ్చే సాహిత్యక శ అధిత్నేపం.”16 న్‌ " న్‌ పరాభవ హేమంతం _ పుటలు 45. 17. 48, 49, 50, 51.
06 20601 రేశణ[ర15 01008 2 కళస)ంం€ 1?
21 ఓ వరరే1ం146. 256 ఆ౪౦1102 602964 12601.
రే 01 జుషంలుం ల ౧6౦౧౯౬6౫06 1061క0226100. 01
శరంవర్ని 108819 ౦5 11062200 కుక - రఇళ్టల - 15.
కాళోజీ కవిత్వం వ్త్‌8ి
“శద్దానికి వాచ్యార్థము పొసగిన పిమ్మట దానికి శోథాహేతువగు అర్థాంతరము స్ఫురింవజే సే శ క్రికి వ్యంజనావృ తియని "పేరు. ఆది బోధించే అర్థాన్నే వ్యంగ్యమంటారు.”1”
సాధారణంగా సహజత్వానికి భిన్నమైన భౌతిక చర్యల ద్వారా సంక్లిష్టమైన మనస్సు కదలి నవ్వు అనే (వతిచర్య పుడుతుంది. గిల్సితే స్పందనం౦ కలిగి మానవుడు చలించడం మొదలైన [వతిచర్యలు ఇలాంటివే. సాహిత్యంలో భౌతిక చర్యలతో నిమిత్తం లేకుండానే బుద్ధికి కొంత సమాచారాన్ని అందించడం ద్వారా మనస్సుకు కొన్ని భావ చిత్రాలు రూపు కట్టించడం ద్వారా స్పందనలు కలిగి వోసం్క రోషం, దుఃఖం మొదలైన (వతి చర్యలు కలుగుతాయి. వివరీత శబ్ద [వయోగం ద్వారా విపరీత అర్థస్పురణ ద్వారా విపరీతభావ జనితాల ద్వారా సాహి త్యంలో హాస్యం సృష్టింపబడుతుంది. తద్వారా పాఠకునకు (శోతకు మానసిక సంక్లిష్టత సడలి వికాసం కలుగుతుంది. వైరుధ్య, అస్వాథావిక, ఆకస్మిక ఖావాలు హాస్యరసోత్ప త్తికి కారణమౌత్తాయని ఆలంకారికుల అభిప్రాయం. హాస్యాన్ని సృష్టించే రచయితకు విలక్షణమైన దర్శనం, వ[కదృష్టి; ఇతర రచయితల కంటే భిన్నంగా మరో కోణం నుంచి చూడగలిగే నిశితమైన నేర్పరితనం కావాలి.
నిరసన దృక్పథం కలిగిన కాళోజీ కవిత్వం సహజంగానే అధిన్నే పాన్ని, వ్యంగ్యాన్ని; హాస్యాన్ని ఆశ్రయించింది. ఆయన కవిత్వంలో అధి కేపం-వ్యంగ్యం-హాస్యం ముప్పేటగా కలిసి సమాజంలోని విపరీత పరిస్థితుల్ని పాఠకుల కళ్ళముందు, బుద్ధిముందు, హృదయం ముందు నిలిపి ఆలోచింప జేశాయి,
062.16
ల/4 కాశోజీ కవిత్వం కాళోజీ కవిత్వం చాలామట్టుకు హాస్యభరిత అధివ్షేపం, హాస్య , పూరిత వ్యంగ్యాత్మకమే అని ముందే పేర్కొనబడింది. (గంథ పరిమాణం దృష్ట్యా అనేక నిదర్శనాలను పేర్కొానక ఒకటి రెండింటిని మాత్రం చూపడం జరుగుతుంది. తెలుగు వాళ్ళకున్న అరవై సంవత్సరాలల్లో 'ఖర' నామసంవ తృర౦ం కూడా ఒకటి. 'ఖరి అనగానే కాళోజీ దృష్టికి గాడిద గోచరిం చింది. నరుని కాలమానంలో గాడిద పేరుతో గూడ ఒక సంవత్సర ముంటుంది గదా! ఇట్టా హాస్యం భాసింపజేస్తూనే పీడితులు గాడిదలవలె చాకిరి చేస్తున్నా విము క్రిలేదని వ్యంగ్యంగా సూచించాడు 'ఖరి అనే కవితలో. “నరుని కాలమానంలో ఖర సంవత్ప్సరమొకటా ? గాడిద పేర గూడా ఏడాదొకటుండాల్నా ? (బతుకుల సామ్యం జూసే వాపతై తె కాదుకదా ! చాకలి మారుటెగానీ చాకిరైతే తప్పదనా : ముస్తాబుల తీరుమార మూట బరువు తగ్గదనా : ఓపిక తగ్గియు మనిషి ఓం్మడ ఏల పెట్టడనా / ఖ్యాతి కొరకో మేత కారకా చేతగాని చేతజేసి చేటైనను రోతైనను మూటయేల దింపడనా ? ఆరవదేండ్ర కొక్క_సారి ఆదర బాదర పడుతూ తన మాదిరి దీనులపై దయచూవగ రాదుగదా శకి అ ౭ న. అఖ9ి ఎం మేరి గణనాయకుని పురాణ గాథను నేటి గణ నాయకునకు (రాజకీయ వాయకునకు) _సమన్వయింపజేస్తూ నాయకుల లంచగొండితనాన్ని హాస్యంతో అధివ్నేపించాడు. 16. నా గొడవ మొదటి సంపుటం -పుటలకి
కాళోజీ కవిత్వం 2765 సీ బొజ్జను నింవనిదే బాబూ మా వని సాగదు మొదలు నిన్ను మెప్పింపక మొదలు కాదేవనియును సీ అడ్డము రాకుండగ సీతి నేర్పు చాలు మాకు ఎల ఉల అంత *ంంగేకీ గాంధి సిద్ధాంతాలను దారుణంగా సిలువవేసిన పాలకుల వ్యవ హారాన్ని చితిస్తూ రాసిన “ఓగాంధి" కవితలో హాస్యం-వ్యంగ్యం - అధి శేవం (తివేణీ సంగమంలా చోటు చేసుకున్నాయి. *ఇంక్రేమి కావాలె ? ఇంకేమి కావాలె? (బతికినన్నాళ్ళు నిను బాపు అని పిలిచితిమి చచ్చిపోయిన నిన్ను జాతిపిత చేసితిమి ఇంకేమి! పెక్కు భంగుల నిన్ను చెక్కి నిలవేసితిమి వేడ్కతో ఇంటింట వేలాడ దీసితిమి ॥ఇంకేమి॥ 19. నా గొడవ పరాభవ వసంతంపుట_5
౭76 కాళోజీ కవిత్వం
నీ పేరుతో టోపి
నిత్యమైపోయినది
సీ స్కూత భావ్యమే
నిలువెల్ల దాచీనది ఇంకేమి॥
నీ నీడగా మెలిగి
నిండార వెలిగితిమి
కాళోజి మాటలకు
కడుపుబ్బ నవ్వితిమి”£0 ఇం కేమి
ఈ రకంగా కాకోజీ కవిత్వంలో అధికషేపం-వ్యంగ్యం-హాస్యం రాజకీయ, సాంఘిక, ఆర్థిక, మానవీయవ్యతిరేక విషయాలలోని లోపాలను ప్రకటితమౌతూ తన అసహనాన్ని (పకటించే చురకలుగా కన్పడతాయి. నుక్షికాగ్ర ప్రయోగం : నుడికార (ప్రయోగాలు ఏ భాషా కవిత్వాభివ్య కికైనా విశిష్టతను
చేకూరుస్తాయి. మానవ జీవితంలోని అనుభవసారాంటాలను స్పష్టంగా, సంక్షి పంగా సూటిగా అందించే [వయత్నంలో నుడికారాలు రూపు దిద్దుకొన్నార్ప. జాతీయాలు, సామెతలు కూడా ఈ రకంగా రూపుదిద్దు కొన్నవే. ఇవి జన వ్యవహారంలో నిత్యం ఆవృ త్తమౌతున్నా సమర్థ వంకుడైన క్ర వాట్మిపయోగం ద్వారా విలక్షణమైన అర్థస్పూర్తిని సాధిస్తాడు, ఈ విషయాన్ని దృష్టిలో వుంచుకునే కాబోలు పిబ్దల మ్సరి పినవీరభ్ర క్షుడు “చెప్పనేర్చిన కవియు (వసిద్దుడేనిదెనుగు నుడికార మున మెంచుగనియె. నేని కందనము కమ్మవలచిన చందమగును”! అంటాడ్షు, తే. జైమిసీధారతం - (పధమాక్వాసం - ప్పట 18
కాళోజీ కవిత్వం బి7 జా గాడవను వినిపించిన కాళోజీ కవిత్వం నుడికారమే [పాణ ధఛాతువుగా (వజల పలుకుబళ్ళను ఆనేకం పుణికి పుచ్చుకొన్నది. అవి కాళోజీ కవితకు సహజ సుందరతను, విశిష్టతను చేకూర్చాయి. నిజాం నిరంకుశ పొలనలో సాగే దోపిడి,” దౌర్జన్యాలకు అంతం లేదా అంటూ ఎలుగెతి పాడిన “ఇంకెన్నాళ్ళు” శేయంలో కాళోజీ రక రకాల నుడికారాలను వాడి వీషయంలోని తీవ్రతను తెలియవరుస్తూ పౌైఠకులకు ఆవేళాన్ని కలిగిస్తాడు ఆన్రవ్రయుగంబున నాజీవృత్తుల నగ్ననృత మింకెన్నాళ్ముని దమననీతితో దౌర్జన్యాలకు జచాగిభిమూతలు ఎన్నాళ్ళు? కంచియి జీనును మేయుచుండగా కాంచకుండుటిం కెన్నాళ్ళు! పగటివేనములు ఎన్నివేసినా పాపముదాగే దెన్నాళుు? పావపుకుండ (బద్దలుకాక భదంగుండేదెన్నాళ్ళు? రజాకర్ణ దురాగతాలకు [వతీకారం తీర్చుకోవాలంటూ రాసిన “కాటేసితీరాలో గేయంలో కసితీర్చుకోవడానికి అత్యున్నత అభివ్యక్తి మొదలైన నుడికారాలను వాడి కసితీర్చుకోవడానికి ఆవేశాన్ని నూరి పోస్తాడు.
278 కాళోజీ కవిత్వం “మన కొంవలార్చిన మన శ్రీ చెరచిన మన పిల్హలను చంపి మనల బంధించిన మానవాధములను మండలాధీళులను మరిచిపోకుండగ గురుతుంచుకోవాలె శసియారిపో కుండ బునకొట్టుచుండాలె కాలంబు రాగానె కాపేసితీరాల తిట్టినా నాల్కలను చేపట్టి కొయాంాలె కొంగు లాగిన (వేళ్ళ కొలిమిలో "పెట్టాలె కన్నుగిటీన కళ్ళ కారాలు చల్లాలి తన్నినాకాళ ను *“డాకలిగీ వాడాలె కండఠండగ గోసి కాకులకు వెయార్టలె కాలంబు రాగానె కాటేసితీరాలొ£8 నుడికారాలను వాడిన కవితలనన్నింటిని వివరించి పేర్కొనడం (గంథ పరిమాణం దృష్ట్యా సాధ్యంకాదు కనుక కాళోజీ ఉపయోగించిన సుడికారాలను మాతం కొన్నింటిని చూపుతాను. ఇవ్పుడిప్పుడె తెప్పరిల్లుకున్నాయి (నా.గొ-మొ.సం-జిక్సి క్తి షాపినా నావంత పాపిష్టికండ్రా (నా.గొంమొ.సం-/+6) తి. చేతక్క యేన్గుకు చీమయేన్లు తేడా యని వటసావ్నిత్మీవతము వారకాంత చేసుందని (నా.గొ.మొ.సం-79) ఈ. ఎక్కడై తేనేమి నేను కుక్కచావే చచ్చినాను (నా.గొ .వరా.వసం-4లీ) లట పకి నా గొడవ మది సంపు పదా
కాళోజీ కవిత్వం ౭9 ర్‌. ఎవనిమట్టుకు వానికే హాయి సాహిత్యమని కుండెక్కి.౦దిపొయ్యి (నా. గా. వరా. వసం -_ ర్‌ 6. అంబట్లో తెడ్డె వుందాం
- అ _ ర బేశాలను వడదాం (నా. గౌ. వరా. (గ్రీష్మం - 18)
- కులతవ్పును మాపుటకు కుండెడు కల్లైన జాలు (నా= గొ, వరా - వర్షం ల త్ర
- స్వర్గానికి ఉట్టికట్టి లొటకలేస్తు చస్తుంటిని (నా గా వరా = వర్షం '- శీలి
- ప్కురపురెకొకబుద్ధి నాల్క-నుబట్టి రుచియు మారు (నా. గొ. వరా. వర్షం న ఉగ
- ఆకాశముచూచి కాయలుకావెను కన్నులు (నా. గొం వరా..వర్ష-60)
- చదివేస్తే ఉన్నమతి పోయినట్టు స్వాతం్యత్యం పేర సొంతానికి కట్టు (నా. గొ. వరా. శర _ ౨)
- గురువు. కోడితిని శిష్యులను ముట్టరాదు అనుట (నాం గొ. వరా. శర _ ణి
- శేను వలచినది రంభ నేను మునిగినది గంగ (నాం గొ. వరా, శర =_ 18) కేటీం “వెడుదీవ మారిపోనుి అను సామెతలు వినబడుతున్నాయి (నా. గొ. వరా. శర _ 29)
- వాటం కొద్దీ వైషవమన్న సంపదాయంగా చి ఆజా ఏ యెండ కాగొడుగు అన్న రాజనీతి తోడ (నా, గా. పరా, శర = కే
- అ రాల = అమరం రష్యదూల
280 కాళోజీ కవిత్వం 16. అధికారుల సొళు మింగి సత్తు పితలె వెలయగ (నా. గొ. వరా. శర -_ 61)
- దాని దవడలు దగరబడితె హ న్‌ గొ. పరా. శశి _ కి హాయి అనుకుంటాంది గారె (నా.
- ఇలలుకనె పండుగ కాదు 0 పరా. శశి వ విందు ముచ్చట్లు కూడా తీరాలి . (నా. గొ. పరా. శిశి - పచ్చి బురై౦పోయింది పార్టి (నా. గొ. పరా. శిశి - 26) వి, చెక్క భజనకు చుక్కలు సంగీతానికి చింతకాయలు రాలవు (నా. గా. 198/5-/7 - పుట ఉల్‌ శబ్ద సామ్యాన్ని బట్టి కొత్తపదాలను సృష్టించడం ద్వారా అభి లలి ప్‌ నో సంస్కృత పదాలకు తెలుగు రూపాలను నిష్పన్నం చేయడం ద్వారా తెలుగ పదాలక్షు సంస్కృత రూపాలను కల్పించడం ద్వారా అన్యదేశ్య వేదాలకు తెలుగు ర్రూహైలను కల్పించడం ద్వారా కవులు భాషలో "రికొత్త (ప్రయోగాలు చేసుంటారు. వర్త్య వసువును బట్టి కూడా ఇటు అణా షా తావత్‌. వంటి (ప్రయోగాలు పుడుతుంటాయి. భాషకుగల సృజనాత్మక శకి కిదొక దృష్టాంతం. పీజి ద్వారా రచనకు ఒక రకమైన విలక్షణత ఏర్పడుతుంది. కాల(కమంఠ్రో వాటిలో కొన్ని (వచారానికి వచ్చి వ్యవహారంలో స్థిరపడి పోతాయి. స్పష్టమైన దృక్కోణం కలిగిన కాళోజీకి కొత్త పదబంధాల కూర్పు సహజంగా ఒనగూడుతుంది. దానితో ఆయన కవిత్వానికి ఒక రకమైన చమక్కార గృణం అబ్బింది.
కాళోజీ కవిత్వం 281 కేం పార్టీ (వత్యము (పాత్మివత్యము అనే వదబంధాన్ని బట్టి)
- “విప్పు! చేయ చప్పుళ్ళకు/వీపు చెదర గుండె జెదర పార్టీ వత్యము/పాలించుటయే భర్మము” (నా. గొ. వరా. [గ్రీష్మం _ 17) ౨, ఓటు గిత (భగవద్గీత అనే వదబంధాన్ని బట్టి)
- (వజాకీయాలు (రాజకీయాలు అనే వదాన్ని అనుసరించి) “(వ్రజాకీయా లీనాటికి/[వయోగదళకు రాలేదు రాజకీయాలే కొరివి దయ్యాలై /కులుకుతున్నాయి” (నా. గొ. వరా. హేమం-58) శీ. మహంధాలు (దివాంధాలు అనే వదాన్ని బట్టి “మహాంధతలో మహంధాలకు మహానందము (నా, గొ. వరా. హేమం _ 15)
- స్వాహాకార సంఘం (సహకార సంఘాన్ని అధిష్నేపించే అర్థంలో) “స్వాహాకార సంఘాలకు సబ్సిడీల సంభావన” (నా. గొ. వరా, శర _ కర్రి మరికొన్ని పదబంధాలు :
- ఓటు నాటుట (మొక్కలు నాటుట అనే వదబంధాన్ని బట్టి)
- . హేతువాత (హేతువాద (ప్రభావాన్ని తెలియజేయడానికి)
- కాపు పొలం మేపుతుంటె (పొలం కాపు మేపుతుంటే అనే దానికి వ్యతిరేకార్థంలో) ర నోటి తెరలు (పెదవులు అనే అర్థంలో)
- పూర్వతప్తులు (వళ్చాతప్తులు అనే వద్యాన్ని బట్టి)
- అయోజిత సంజమని; గానాలవలక (మరల) అనే ఆంగ్ల పడా నికి తెలుగు రూపం కల్పించడంలో)
282 కాకోజీ కవిత్వం 12, _ పురడుపోయు స్థావరాలు టన. 2052016215) అనే పదబంధానికి తెలుగు రూపం) 18. పుట్టిన గొట్టిన దినాలు (జయంతులు, వర్థంతులు అనే సంస్కృత పదాలకు తెలుగు రూపాలు 14. అంధ పరదేశ అగాధమి (ఆంధ [పదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి అనే దానికి తెలుగు రూపం) ల్‌, ఆకాశవీధి ఉన్మాదస్వామి (చదలవాడ పిచ్చయ్యశాన్త్రి పేరుకు సంస్కృతీకరణ) 16. దయ్యాలగూడెం రాముని తమ్ముడు (దేవులపల్లి రామానుజరావు ేర్రక్ష్ర తెలుగురూవం)
- షపాములపేట (నాగపూర్‌ పట్టణాన్ని తెలుగు చేయడం)
అనుబ౦ధాలు
అనుబంధాలు కాళోజీ రచనలు 1 కవితలు 1 నా గొడవ-పార్దివవ్యయం.. శేలికీరి కాళోజీ నారాయణరావు నక్క_లగుట్ట_-వరంగల్లు- శీ ౨. నాగాడవ-మొదటిసంపుటం.]1958 దేళోద్దారక = (గ్రంథమాల ఇమాంభావివీధి సికిం్యద్రా బాద్‌-9 8. నా గొడవ -_- తుది విజయంమనది కాళోజీ నారాయణరావు నిజం - 19068 హన్మకొండ, - వరంగల్లు 4. నా గొడవ _- వరాఖవ వసంతం. మ్మితమండలి నక్క_లగుట్ట మార్చి 19668 హన్మకొండ _ వరంగల్లు 5. నా గొడవ - వరాభవ [(గిష్మం- మే 1066 ?? 6. నా గొడవ - పరాభవవర్షం యు జులై 19866 $7 "7. నా గొడవ _ వరాభవ శరత్తు. అక్టోబర్‌ -1968 19 8. నా గొడవ - వరాభవహేమంతం-. కాళోజీ నారాయణరావృ డిసెంబర్‌ ]1986 నక్కలగుట్ట-వరంగల్లు న! ఛా 8, నాగొడవ - పరాభవ శిశిరం _ ఫ్మిబవరి 196 _ ః
286 కాశోజీ రచనలు 10. నా గొడవ -_ (యువభారతి యువభారతి, కింగ్స్‌వే, సంకలనం) 1 9/4 సికింద్రాబాద్‌ 11. నా గొడవ 19/5_7 1977 - ఏలూరు సం[కాంతిమ్మితులు ఏలూరు. క్షే తెలంగాణోద్యమక వితలు- 1968, 'జనధర్మ ప్మతిక ఆధా 69, "0 సం। రాలల్లో రంగా సేకరింప బడినవి. 11 కథానికలు 1... విభూతి (లేక) ఫేన్‌పొడర్‌- 1940 ఆణాకథలు అణా (గంథ మాల 8691 తూర్పుబజార్‌ హైదరాబాద్‌ దక్కన్‌ వీ. మనమేనయం - 19840 19 8... లంకా పునరుద్ధరణం = 1850 -, పరిసరాలు (కథలసంపుటిి సం। వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామి దేశోద్ధారక (గంథ మాల $ి-5-102' నారాయణగూడ- హైదరా బాద్‌ 111 వ్యాసాలు
- మహారాష్ట్రలో జానపద సాహిత్యం - (సవంతి 1955 క. భారతీయ సాహిత్యాలు - మరాఠీ - స్రవంతి 1955
- సమాజపూర్వరంగాలలోకి కవ్మిపవేశం _ జనధర్మ 12వ సంపుటం
- జీవితం _ సాహిత్యం - రచన _- 190 యువభారతి వ్యాస సంకలనం.
- మాడపాటి తాతయ్య - మాడపాటిశతజయంతి సంచిక _ 1985 6 ఎందుకో _ కాకతీయ సారస్వత సంచలనం -
కాళోజీ రచనలు 287 1 కరపతాలు క్షు ఆగస్టుపదిహేను మహాశవం అంత్మ్మకియలు -_ 1958 స్వాతం్యత్య సరోవరంలో సూతకస్నానం [తయోదళ సాతంత్య దినోత్సవం బి. రాష్ట్రవతీ వమంటవ్‌ _- 197] క వమంటవ్‌ మ్యరివెన్నా ? - 19/8 ఉ. _ ఇ్యరరిస్తు చట్టానికి వ్యతిరేకంగా... 17-7-1985 టబ లబ ఇ పీఠికలు : క్షే. పొట్టవల్లి రామారావు 'ఆత్మవేదన' (గేయ సంపుట్రికు “ఆత్మవేదన గురించి నా గొడవి అనే శీర్షికతో వాసిన పీఠిక 14-5-1957 2. చిట్టిమల్లై శంకరయ్య (ర్ముదథ్రీ) 'ముత్యాల సరాలు మహాకవి గురజాడ" అనే విమర్శ నా (గంథానికి '“అభ్మిపాయము” అనే పేరుతో (వాసిన పీఠిక | 20.10.1962 లి. వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి “'జంగుి నవలకు “ఆళ్ళాార్‌" అనే శీర్షికతో (నాసిన పీఠిక 19065 4. కల్వల మనోహర రావు 'క్షణం పూసిన పూవు” అనే కథకు 'ఘమ ఘుమి అనే పేరుతో (వాసిన పీఠిక 1968 ర్‌ టి. బాలరాజు “వెలుగు రేఖలు (కవితా సంపుటి కావ్యానికి 'స్వాగతం' అన్న "పిరుతో వాసిన పీఠిక 5.119075
౨280 కాళోజీ రచనలు 6. జవహర్‌ లాల్‌ నెహ్రా విశ్వ విద్యాలయం విద్యార్థులు “జలపాతం” పేరుతో వెలువరిం చిన కవితా సంకలనానికి సంపాదకుడుగా వ్యవహరించి అ్పబపౌత్రంతో పాటు... అనే కేర్రుతో వాసిన సంపాదకీయ పీఠిక 20-5-1076 "7. బోయ జంగయ్యగారి “వెలుతురు (కవితా సంపుటికి “కొక్కారకో'అనే పేరుతో వాసిన పీఠిక 12_1-.1984 1 అనువాదాలు ; తీ కవిఠలు ? క్షే అశువులు సౌనె గురూజీ మరాఠీ కవితలకు అనువాదం 1066 (నా గొడవ పరాభవం వసంతం _ పుట 8౪) వి కలం-క తి హరీంద్రనాథ్‌ ఛ టోపా ధ్యాయ ఇంగ్రీష కవితకు అనువాదం 1066 (నా గొడవ పరాభవ హేమంతం - పుట 8 తి. ప్పరిటి పాప బెంగాలీ కవితకు అనువాదం 1966 (నా గొడవ పరాభవ వర్షం-పుట 28) ఓ. జీవనగిత ఖలీల్‌ జ్నీబాన్‌ “ద్మిపాఫెట్‌కు అను వాదం 1068 (యువభారతి; 5-_కింగ్స్‌వే, సికిర్మదా బాద్‌)
కాకళోజీ'రచనలు లీ
- ఆవారా కుక్కలు ఫ్రైజ్‌ ఆహమ్మద్‌ ఫెట్‌ దెర్దూ కవి తకు అనువాదం 19 (నా గాడవ 19/5-/% పుట 11)
6... నెత్తురు వరడ _ కైజ్‌ అహ్మద్‌ ఫెజ్‌ ఉర్దూ కవితకు అనువాదం 1977 (నా గొడవ 19/5-1/ పుట య.
7, తెరచాటు బాగోతం రఘునందన్‌ సవాయు ఉర్దూ కవితకు అనువాదం 10877 (నా గొడవ 1975-77 పుట 19)
- సంభాషణ రోమారోలా (వాసిన జీన్‌ జిస్టోఫ్‌ ఇంగ్లీషు నవలలో “గాండుడ్యూక్‌” “కిస్టోఫ్‌' పాాతలమధ్య జరిగిన సంభాషణను అనుస రించి.
(నా గాడవ 1975-77 వుట 109)
- కథానికలు
1, అపోహ - ఇంగ్లీషు కథానికకు ఆనువాదం _- కోభ 1947
౨. జాజితీగ-ఆఅచార్య గోరె మహారాష్ట్ర కథానికకు అనువాదం _
శోధ 1047 ౮. భూతా చరిత్ర:
- నా భారతదేశయాత ఆ (బెయిల్స్‌ఫర్డ్‌ “రెనెల్‌ ఇండియా”కు అనువాదం 1941 దేశోద్ధారక (గ్రంథములు సికిర్మదా బాద్‌.
ఈ6%.19
వరం కాళోజీ రచనలు ళ్‌ అమ్ము[దితాలు య ఎన్నో స్వియ తెలుగు, ఉర్దూ కవితలు 2... భారతీయ సంస్కృతి (మహారాష్ట్ర రచయిత. సానెగురూజీ “భారతీయ సంస్కృతికి అనువాదం) శ, అంజలి (ఏ. సి. ఫడ్కేగారి 'అంజలి" నవలకు అనువాదం) 4ఉ. సౌంగ్‌ అండ్‌ ఫోమ్‌ (ఖలీల్‌ జిబాన్‌ కవితకు అనువాదం) వ్‌. కవిపలుకు (ఖలీల్‌ జ్మీబాన్‌ పోయెటిక్‌ వాయిస్‌'కు అనువాదం) 6. థాట్స్‌ఆఫ్‌ మార్కెస్‌ అరేలియన్‌ (ఇంగ్రీష రచనకు అనువాదం) “7. _ వినోవావదాకే విచార్‌ (హిందీ రచనలకు అనువాదం) గమనిక :- మైన పేర్కొన్న అము[దిత రచనల్లో ఖలీల్‌ జ్మిబాన్‌ రచనల ఆను వాదాలుతప్ప మిగిలినవన్నీ కాళోజీ మూడోసారి 1948 లో వరంగల్లుజెళ్ళో నిర్బంధింపబడ్డప్పుడు వ్రాసినవే. “ అవ ఇప్పుడు దాదాపు అలభ్యాలు. '“అంజలి" నవల మొదటిభాగం మ్మ్‌తం దొరికింది. కాళోజి రచనలపై వచ్చిన వ్యాసాలు-సంచికలు
- తెలంగాణ కవి మి్మితులు - బి. రామరాజు - కృష్ణాప్యతిక 1954 _వ. నా గొడవ _ సమీక్ష _- భారతి 1954 క. నా గొడవ _ సమీక్ష _ శ్రీవాత్సవ - కిన్నెర 1954 ఉ.. నా గొడవ - కాళోజీ - స్ముపసన్న (సవంతి 1956
- ఆణిముత్యాలు -_ వేమూరి రాధాకృష్ణమూర్తి _- 19068 శి. నేటి వీరోచిత కవిత - అచంట జానకీరాం ఆంధధజ్యోతి - 19068 "7. నా గొడవ - సమీక్ష _- 1966 ఓ. పరాభవ వసంతం _ (కొత్త రచన కాళోజీ కవితాస్వరూపం మాదిరాజు రంగారావు _ ఆంధ్ర్శప్రభ _ 8-4-1966
కాళోజీ రచనలు ౨01 0. కాకోజీగీత - రాచ్చమల్టు రామచంద్రారెడ్డి _- సంవేదన 19686
- జీవనగిత _ డా॥ స్మువసన్నా చార్యులు - జనధర్మ 1968
శ. 21022 27202 మెషం - తీగ [ఇల౦డేలంల105-విశ్వజ్యోతి 197/4
-
_ కాళోజీ కవితలోని మచ్చుతునకలు _ మిరియాల రామకృష్ణ _ ఆం(ధజ్యోతి _- 28.11.1974
-
_ జీవనగీత _ కాళోజీ నారాయణరావు -_ టి. రంగస్వామి-జనధర్మ 1280
14 [వజాకవి కాళోజీ _ డా వాసా వథావతి = ఆం(ధ(వ్రభ'
1] _8.]19054
-
అప్పుడు-ఇప్పుడు - జి. కృష్ణ-ఆం్యధ్మపభ = త1-121-] రిరిట
-
పాలకుల చరితమీద పాలితుల - రత్నమాల - ఉదయం 6-1-1985 ధిక్కార సంతకం కాళోజీ,
-
_ ఆధునికతెలుగుసాపాత్యంలో తొల్మివజాకవి . యం. సుగంవాబు _ మయూరి 5-1 985.
-
కాకోజీ నా గొడవ 1975 _- 77 _ టి. ఎల్‌. కాంతారావు _ ఆంధ్యవభ-5-68-1€08. 'కలాలు-సంకలనాలు” అన్న శీర్షికతో సమీక్ష,
షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిళలు ;
- కాళోజీ నారాయణరావు వ711.1974 వష్టిపూ ర్తి అభినందన సం॥ ఎం. ఎల్‌. నరసింహారావు సంచిక ( హైదరాబాద్‌) కార్యదర్శి, (ీకృష్ణదేవరా
యాంధభాషానిలయం, సుల్తాన్‌బజార్‌ _ హైదరాబాద్‌.
- కాళోజీ షష్ట్యబ్ది పూర్తి 9.9.19/4 అభినందన సంచిక సం; ఎం. ఎన్‌. ఆచార్య (వరంగల్లు) “జనధర్మ వారవథిక అన్సు
" బంధం,
అట కాళోజీని గూర్చి పాములపర్తి సదాశివరావుగారితో ముఖావుఖి తేది. 11.11.1985 వరంగల్లు. కే. కాళోత్త కవిత్వం పై మీ అభిప్రాయ మేమిటి?
జ. క్రాకోజ్డీ (పజా (పయోజనాలను ద లష్టియందుంచుకొని కవిత్వం రాస్తాడు. (ప్రాథమికంగా [ప్రజాస్వామ్యాన్ని సమర్థిస్తాడు. 2 కత; కేం? రేలడంయి2€16 ళగ20 ౯289” అధికార దుర్విని యోగాన్ని ఖం౦డిసాడు. *షె0116%66 1616360 6౦౪౧6౬౯ *₹701161066” అన్న థోరితయో, గాంధి ఆలోచనావిధానాలను ఆకళింపు జేసుకొాన్న నొకోజ్తీ ప్రాంస్య్బ (వ్రతిహింస పుడుతుందని నమ్ముతాడు. అందువల్దనే
లు హేంసను వ్యతిరేకీసాడ్తు. జి. కొళోశి రచనా విధానంపై మీ అభిప్రాయం చెప్పండి?
ఉ వస్తువ్చ సంక్షి పంగా ఉండి భావాభివ్య కిని కలిగి ఉంటుంది.
ఆవేళప్యూర్రత్రమైై వేదనతో కూడి ఉంటుంది. తి కౌ భో న్లిప్రై ఉన్న ఉద్యమాల [ప్రభావమేమిటి?
జ కాళ్లోజ్తీపై ఆర్య సమాజ (ప్రభావం దాగా ఉంది. దాంతో ఆయక షేక్ష్యాద్ర దృక్పథంతో మతాన్ని అనుశీలనం చెయ్యడం నేర్చు కొన్నాడు, ఫలితంగా సనాతన ధర్మాలకు వ్యతిరేకత తెల్పాడు. గాంధీ గార్రి సత్యా గహ్హ విధానాన్ని (01711 61300661. ౬66) బాగా ఆకళింప్క చేసుకృళ్ళాడ్ష దాంతో ఆయన అన్యాయమైన చట్టాలుంటే వాటిని నెరసించడం, (వభుత్వం [పవేశపెళ్టే నిషేధ చట్టాలను వ్యతిరేకించడం 'పౌరప్షక్ష్యలక్ష భంగం !లిగించే శాసనాలను (వతిఘటించడం చేకాడు.
కాళోజీని గూర్చి పాములపర్హి సదాశివరావుతో ముథాముఖి లంత ఉఓ. కాళోజీవై మీ అవిపాయమేమిటి ?
జ॥ కాశోజీ మంచి వక్త. సంభాషణా చాతుర్యం కలవాడు. భరించ లేని వేదనకు గురైతే కన్నీళ్ళు కారుసాడు. స్నేహశీలి. నిర్మల హృద యుడు. ముక్కు. సూటిగా మాట్లాడే తత్వం గలవాడు. అంతర్జాతీయ న్యాయ స్నూతాల అవగాహన కల్గినవాడు. అయితే కాళోజీ ఒక సంస్థ ద్వారా గానీ, ఒక సిద్దాంత విధానంద్వారా గానీ తన అభ్మిప్రాయాలను ఇతరులకు జెప్పి జనాన్ని సమీకరించి తన ఆలోచనా విధానాలకు అను గుణంగా పోరాడినట్టయితే జన సామాన్య చైతన్యానికి బాగా ఉవకరించే వాడు. అట్టాగాక ఆయనజఒక్క_డే ఆయనకు తోచిన రీతిలో (వతి స్పందించి [వతిఘటించడం ద్వారా ఆయన (వథావం జనసామాన్య చైతన్యానికి అంతగా ఉపకరించలేక పోయింది. అయినా [పత్యేకమైన వ్య క్రిత్వంతో ధైర్యంగా పోరాటం సలిపే తత్వం కాశోజీది.
294 కాళోజీ వంశవృక్షం న లా ర్‌ ళా ళా ఆళి
సే యస స్త స్ట స్స్‌ న్‌! ల్‌ సతి నం! న! 2 నం %ం "6 గ్ర వే స వాల్లు ఉం జ న! శం క్ష్‌ ణ్‌ వూ గం గ్ర ట్‌ ఖ్చి ణి ళ్‌ సె ళా న జ 2౭ స్త్‌ 2 స ది ఛ్‌ య లో (7 క ఆ /% టా శక 1 ణి ర్‌ ది సు న! స్త్‌ “ప్ర 8 --రాటాలే లి తే ఇ (సలా శ్‌ వ్‌ జ్జ! ఏవ లై న ఖి టే గి శ్‌ వ్‌ ఖ్హైస _ే గ్రా వ అఖ ల్లో సే స్ట్‌ (ల్లి వ "౧ 6 లి జా ఈ 21 పు వ స్‌ "రి ణు 10 ల్‌ ఇర్రై న. ళ్‌ జికచ వీళ్ళా ఛై టే చి 2 ౫ త్‌ రాల జ ' గి ట్రై ఛి ళీ త్తే జ్జ వ శ జ్‌ క్‌ జ్‌ ర న్‌ ననున ళు న! క్ట వ. ్తొ క్‌ క ౦ లో! త్తు నీ గా ఇసి [0 నీ తు శి గ్‌
కాళోజీ చేతిరాత అని పేడద నలు 1 బవనవై రేటు. అజ ఆలం యాం ఎంకడు వోడావోది న ఇ వృ్నిన్తాపాడ నలం 2 చరంలక య యు యాం మషిల పోష్పు నా నుసి చుం యలెత ర వు ముం కుండి పోచ్చులు ఈ క వలతవంనవ్రఖభా యు 3 అక పోళ్ళుళుళువ సం ము టాయార్స్చు ని ? ఇన దగు 1 ఆతవ్చ. గాని నవాని చండంవగా లేనా కవ డా వాళలనగా నొపా శగా తోనా ఎండు తహావ్యూది ని కన్న ఈశేదడ ల 7 అవక ఆతవతఆవిగు దవఠతంవతగం పగ ఈ వళలక యల ఆలో వని వీశారూ కసైళాం అన్నులదు వా చై న హాయిగ రంగ తొనా చ! ఏం జు వణా వ్వూషిరి-ఇస్నిం ఏన నలుం
ఉపయు క్త (గ్రంథ సూచి
- అణాకథలు అణాగంథమాల 1940 9691 తూర్చుబజార్‌ హైదాబాద్‌ దక్కన్‌
- అహ్పారావు. గంధం పరిశోధన పద్ధతులు 1985 సూర్యనారాయణ. (పగతిశీల సాహిత్యం కాళిదాసు 1_చెల్లమ్మాక్‌ వీథి మషెనాయనగర్‌ -మ్మ దాసు వ్ర, ఆళ్వారు స్వామి. పరిసరాలు (కథల సంపుటి 1951 వట్టికోట 2వ భాగం (సంపాదకుడు) దేశోద్ధారక (గంధమాల 8-5-102" నారాయణగూడ హైదాబాద్‌ త్త కమలనాథన్‌. కె భారత [పభుత్వము-రాజకీయాలు 100 (సంపాదకుడు) తలుగు అకాడమి- హైదాబాద్‌ రు. గోపి, ఏన్‌ 1నజాకవి వేమన 1980 ఇంటి నం. 1.9.84/1/2 రాంనగర్‌ _- హైదరాబాద్‌ టి. గోపి, న్స్‌ మైలురాయి (కవితా సంపుటి) 1988 చైతన్య (పచురణలు రాంనగర్‌ _-హైదరాబాద్‌ “౧ గోపి. ఎన్‌ వేమన్న వాదం 198 ప్యాదాబాద్‌ బుక్కటస్టు హిమాయత్‌నగర్‌ - హై దాభాద్‌
ఉపయుక్త (గంథసూచి ల్ల? 8. జంగయ్య, టోయ వెలుతురు (కవితా సంపుటి 1904 సాహితీ మి్మితులు-నల్టగొండ 9. _ తిప్పారెడ్డి, (సంపాద భారతదేశము (వణాళికా విధా కుడు నము 1988 తెలుగు అకాడమి- హైదాబాద్‌ 10. తిరుమల రావు. తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటం 1988 జయధీర్‌ [వజా సాహిత్యం సూర్యనగర్‌. _హై (దావాద్‌ 11. నరసింగరావు. 50 సంవత్సరాల హైదాబాద్‌ 1977 మందుముల మందుముల నరసింగరావు స్మారక సమితి-హైదాకాద్‌ 12. నారాయణ. డి. ఎల్‌. ఆర్థికాభివృద్ధి.(వణాశికారచన 1978 (సంపాదకుడు) తెలుగు అకాడమి- హైదాబాద్‌ 198. నారాయణరావు తెలుగులో కవితావిస్హవాల వల్చేరు స్వరూవం 19087 హై(ావాద్‌ బుక్‌ (టస్టు- హైద్రాబాద్‌ కేశ నారాయణరెడ్డి, రావి. వీరతెలంగాణా నా అనుభవాలు అ జ్ఞాపకాలు 197/2 విళాలాంధ వబ్లిషింగ్‌ హౌన్‌ చందం బిల్జింగ్స్‌-విజయవాడ-_4 15. నారాయణరెడ్డి. సి ఆధానికాయ్య్థధ కవత్వము 197 సం[పదాయము-(పయోగాలు ఆంధృపదేశ్‌ బుక్‌ డిస్టి బ్యూటర్‌, ఎ సీకిందాబాద్‌ 16. పినవీర భ్మదుడు. జై మిసీభారతము 1957 పిల్పల మ్శరి వావిళ్ళ ప్రచురణ -మ్మదాసు 1/. పోతన. బమ్మెర (శ్రీ మహాభాగవతము తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం = హైదాబాద్‌ 198
200 ఉపయుక్త (గంఠసూచి 160. బాలగంగాధరరావు. మహామనిషి _ హోచిమిన్‌ (అను లావు వాదం) 1985: [వజాళక్తి బుక్‌ హౌన్‌ కారల్‌ మార్క్స్‌ రోడ్‌ - విజయ వాడ-బి 19, బాలరాజు, టి వెలుగు రేఖలు (కవితా సంపుటి 1974 ఏనుగుల గడ్డ _ హన్మకొండ - వరంగలు _= 1 ళు £0. భవభూతి ఊత్తర రామచరితం 1965 (నెలటూరు ఛామదాసయ్యం గారి వ్యాఖ్యానం) ఆంధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకా శ డమి _ హైదాబాద్‌ (| భొస్కర చౌదరి. బి జాషువాకృతులు _ సమాలోచనం 1982 సమత వబ్దికేషన్స్‌, 20-11-86/1 న జైల్‌భానా వీథి _ చిత్తూరు ॥ మధుసూదన్‌ రెడ్డి, ౩ అంధధ్యవదేశ్‌ రాజకీయాలు 1979 గత్యనారాయణ. సి _సొత్‌ ఇండియా వబ్లికేషన్సు - / (సంపాదకులు) హైదాబాద్‌ ం న్‌ ల ణా మధుసూదన్‌ రెడ్డి. 3 అంతర్జాతీయ సంబంధాలు 19085- సత్యనారాయణరావు రాజనీతి శాస్త్ర విభాగం యం, (సంపాద ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం జా జ కి) హైదాబాద్‌ " మనోహశ్రర్రావు. కల్వల కణం పూసిన పువ్వు (కథ) 19066 జ్‌ హన్మకొండ్ర _వరంగ ల్టు క్ష మాణిక్యరావు, వెలురి హైదాబాద్‌ సాం;తం।తో౭దమ దా వతం[ల క్యు చర్మిత 1984-
ఊపయుక్త (గంతనూవని వ99 స్వత యత్యసమరయోధులనసంఘం గాంధీభవన్‌ _ హైదాబాద్‌ 1984 ౨6. మార్ల ఆంగధదేశ చర్మిత 1085 తి-.8-864/7 తిరుమల వన్ది కేషన్స్‌ సుల్తాన్‌, బజార్‌ -మ్రైదాబాద్‌ ౨27. రజ్వి. జవాద్‌ 'హైె[(దావాద్‌ సంస్థానంలో 1985 రాజకీయ చైతన్యం -విద్యార్థి యువజనుల పాత విశాలార్యధ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ ల విజయవాడ పగ రమణారెడ్డి. తె. వి తెలంగాణా పోరాట సాహిత్యం 1984 ణె (మాకీ వలస మహాసభ [వసంగ వ్యాసం) విపవరచయితల సంఘం 29. రామమోహనరాయ్‌. ఆధునిక తెలుగు కవితా వికాసం 19869 కడియాల ఆంధ్మవనదేశ్‌ సాహిత్య అకా డమి - హైదాబాద్‌ ఇ0. రాధాక ఎవ్షమూ రిం ఆణిముత్యాలు 19698 వేమూరి యం, శేషాచలం అండ్‌కో సికిం్యదాబాద్‌ :21. రామకృష్ణ. మిరియాల శ్రీశ్రీ కవిత్వం 1980 కాకినాడ _4 ఇ2. రామానుజరావు. యాఖై సంవత్సరాల జ్ఞావకాలు 1981 దేవులపల్లి సాహితీ బంధు బృందం | చైతన్య సాహిళి.హనువమకొండ కిక. రామానుజరావు. తెలంగాణాలో జాతీయోద్యనాలు 196% దేవులవల్లి +
800 ఉపయుక్త (గంథసూచి లిక. రామారావు. పొట్టవల్లి ఆత్మవేదన (గేయసంపుటి) 1957 దేశోద్ధారక (గ్రంథమాల ఇమాందావివీధి, సికిందరాబాద్‌ -91 తిక. లక్ష్మీకాంతం. పింగళి సాహిత్య శిల్పసమీక్ష 1970 81-బజారు స్ట్రటు-తిరుపతి లీ8. వరవరరావు. తెలంగాణా విమోచనోద్యమం పెండ్యాల తెలుగు నవల సృజనం- 1088 హనుమకొండ ₹'.వాసుదేవ్‌. విఠాల గాంధీ వ్య క్రిత్వం 1969 ఆప. భారత్‌ సేవక్‌ సమాజ్‌ - హైదాబాద్‌ 88. విజ్ఞాన సర్వస్వం తెలుగు భాషా సమితి 19001 (6 వ సంపుటం) విశ్వసాహితి.మ[దాసు లర వీరభ్యదరావు. థీ సర్వోత్తమ జీవితము 1965 మాదాల ఆం.[ప. (గ్రంథాలయ సంఘం విజయవాడ లి త్మ, వీరభ్మదయ్య,. తెలుగుకవిత _ సాంఘిక సిద్ధాం ముదిగొండ తాలు 10860- థ్రీ అరవింద సౌసెట్‌ . హనుమ కొండ వా 21, వెంకటరామ ఆధునికాయ్యధ కవితా సమీక్ష 1982 నరసింహం, కాకర్ట _ క్వాలిటీ పచ్దిషర్సు .విజయవాడ లి శీల వెంకటరామారావు. జి ఆంధపదేక్‌ చరిత్ర - ఆధునిక యుగం 1982. ఇం. నం, 18.'_/89/2 బౌట్‌ సెడ్‌, గౌలిపురా, హైదాబాద్‌ కీల. వేంకటావధాని. సాహిత్య సోపానాలు 180 దివాకర్త ఆంధ సారస్వత పరిషత్తు - ణ హై(దావాద్‌
ఉపయుక్త (గంఠసూచి 801 శీ4. వేంకమేళ్వర్తు. ముళ్ళపూడి రచనల్లో వొస్యం -_ అర్‌. యన్‌. అధికేవం 1989 (ఆఅమ్ముదిత యం.ఫిల్‌. సిద్దాంత వ్యాసం)తెలుగుశాఖ ఉస్మానియా విశ ఇవిద్యాలయం- హై (దాబాద్‌ శక. శంకరయ్య. చిట్టిమళ్లె ముత్యాల సరదాలు.-గురజాడ 19882 సాహిత్య సంసత్‌ -జనగామ శ8. శంకరరావు, గుమ్మా మల్హాది రామకృష్ణ శారి కథలు 1987 నేషనల్‌ బుక్‌ ఎంటర్‌ పై్ర0జెన్‌ $_ఉ*-575/1/1 బర్క-త్‌పుర- హె(ద్రావాద్‌ శీ. శర్మ జి ఎన్‌. ఆధునిక భారత రాజకీయాలు. 1974 (సంపాదకుడు తెలుగు అకాడమి- హైదాబాద్‌ 48. శర్మ. బి. ఎన్‌ ప్మాదావాద్‌ పై పోలీసు చర్య 1968 మహావీర్‌ స్మారక వల్లి కేషన్స్‌ - 864-3. సుల్తాన్‌నగర్‌ హైదాబాద్‌ దక గ్రాన్‌ శ9. శివారెడ్డి ఏల్లూరి సురవరం (పతావరెడ్డి 1979 జీవితం-సాహిత్యం కొల్లూరు-మహబూబ్‌ నగర్‌ 50. థఅీథీ మహాపస్థానం (కవితా సంపుటి 19081 విశాలాంధ పబ్దిషింగ్‌ హొన్‌ విజయవాడ-4ఉ 651. అీతీ ఖడ్త సృష్టి (కవితా సంపుటి 1986 విశాలాం[ధ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ _ విజయవాడ -4 52, సంపత్కుమారా మన పండితులు-క వులు - రచ చార్యులు. కోవెల యితలు 18/0 జనధర్మ-వర ంగల్టు
నగా ఉపయుక్త (గంథసూచి 58. సత్యనారాయణ హాస్యతోరణం 1958 మూరి. పోల్యావగడ ఆం, [ప సాహిత్య అకాడమి _ గో హ్మైదాబాద్‌ కశ, సాంబశివరాన్న. కె రాజనీతి కావాలు-సంస్థలు 197/8 (సంపాదకుడు) తెలుగు అకాడమి. హైదాబాద్‌ వ్‌. సుబ్బారెడ్డి, మద్దూరి తెలుగులో జాతీయోద్యమ కవిత్వ౦, రాగనుధా 1982 (వచురణలు-తిరువత్రి
- సూర్యరాయాంధ్ర అం, (ప సాహిత్య అకాడమి 1979
నిభుంటువు 'హీదరాదాద్‌
- సోమసుందర ఫ్రీ వఠాభవ సంవత్సర సిద్ధాంత
జోవ్యలు. చింతా పంచాగం, వైదిక ధర్మ్మస్రవర్థక 1966 సంఘం _ బందరు. పగ 6%1 15
న వీ 9103515 0 మే ంటు2ళ- డక 1984 కలం 0612 సేయ *ంరే 61%[.
2 69142 కమ2111 గౌగల పెంంలసే2ళ 1888 ]2106 సింసి 8 పంచండి వెంగాలష?.
లి సంతం లయం2ిలే స08 056 కల 1981 తత మల సెంయననంలకే వేడైన [292 ళాలలే3.
కీ సలం కి. ౨:10 ఫ011165 ₹1 చీరే షం కడేం 1088" సీడీ 656 81669 06 208212 న న. వంట 6 వెంప[6శీ1 5616168 0.7,
ఉవయాు క్త (గంథనూచి 809 వ్‌ రస షల గ౧6 అళంా4 660515130౧ 16 కవ అంంళంలడ ళాల. సంర. చఈంగ, 6. గాసెల పోల ఈ0690106ర ఏ2 వెం1ఉరపంట *0ం1ఉగ65 9 8& 16. నంచికలు-సంకళలనాలు :
- అభినవ పోతన షష్టీ వరంగల్లు 1878 పూరి సన్మాన సంచిక
- ఆంధ పితామహ (శీకృష్ణదేవరాయాం[ధ్ర 1985 ,మాడ్రపాటి హనుమంత భాషా నిలయం రావు కతజయంతి సుల్తాన్‌బజార్‌ -హై[దావాద్‌ నంచిక :9. అఆనందవాణి (తిలక్‌ ఉఊప్పులూరి కాళిదాసు 1966 సంచిక) విజ్ఞానపురి. హైదాబాద్‌ -4*. కాళోజీ నారాయణరావు సంపా॥ ఎం. యల్‌. నరసింహా 1874 షష్టిపూ రి అభినందన రావు - (శ్రీకృష్ణదేవరాయాం[ధ సంచిక థాషా నీలయం, సులాన్‌ బజార్‌ -హై [బాబాద్‌ ఈ, కాళోజీ నారాయణరావు సంపా॥ యం. యన్‌. ఆచార్య 180/4 షష్ట్వట్ది పూర్తి అభి జనధర్మ, వరంగల్లు నందన సంచిక
- కోదాటి షష్టిపూర్తి కోదాటి నారాయణరావు 1975 సంచిక షష్టిపూర్తి సన్మాన సంఘం చిక గ్రాడ్‌ వల్లి _మహె 1దాబాద్‌ “7 తఆలంగాణా విమోచ సృజన; వరంగళ్లు 19589 నోద్యమ (వ్రత్యేకసంచిక
- తెలుగులో వరిశోధన ఆం. వ. సాహిత్య అకాడమి 1908 "హైదాబాద్‌
క04 ఉపయుక్త [గంథసూచి 9. వత్యేక తేలంగాణ వరంగల్లు మహాసభ, (వత్యేక సంచిక 10. పోతన పంచశతిస్మారిక్ర వరంగల్డు 1989 11. మహతి యువభారతి 1972 (వ్యాససంకలనం) 5్‌-కింగ్‌ ఎవేః సికిర్యదాబాద్‌ 12. రచన(వ్యాససంకలనం) ,, 1970. 18. విజ్ఞానదీపి క ఆం.ప. సాహిత్య అకాడమి 1076. హైదాబాద్‌
- విశ్వజ్యోతి వరంగల్లు 1974. సాహిత్య పష్మతికలు కి అరుణతార "౧ సంవేదన
- కళాశేళి 8. సృజన లి. కాకతీయ సారస్వత సంకలనం 8. సవంతి టీ కిన్నెర 10. స్వతంత 5, [ప్రజాసాహితి 1. శోభ
- భారతి దిన పతికలు తెలుగు కేం ఆం భ్రజ్యోత్తి 5. ఈనాడు వ ఆం[ధ్రవత్రిక 6 ఉదయం 8 అంధ్యవభ గా కృష్ణాపతిక జీ ఆంధభూమి 8. జనధర్మ ఇంగ్పిషు ్ధరకం నం రాల
- వెంంంజ0 ర్ల 20౧16 మ్‌ 4 ఖు సుతః శ మసన.
శు ॥ న. ఛ్‌! ఇొేననా | టు జట ముం ప | " | , జనన౦ ; తి£ ఏండ్ల క్రితం రంగారెడ్డి జిల్లా , గవ ఊఉ ౧. 9 పూడూర్‌ మండలం, అంగడి చిట్టంపల్లీ | . 1 (గ్రామంలో. తలిదండ్రులు $ ్రీమతి తూర్పు ఆగమ్మ, ఎల్టారెడ్డి. చదువు సంధ్యలు : అంగడి చిటంపల్లి ప్రమరీ స్కూల్‌, ల బ లూకా ఆ వ అత్య నల్దగొండ జిల్హా సర్వేల్‌ రెస్టైప్లిల్టస్థల్‌ స్కూల్‌, కోడంగల్‌ ఓరియంటల్‌ కళాళాల, ఉస్మానియా విశ గవిద్యాలయం౦. ॥ ఉద్యోగర . 'వడేబ్ళగా భువనగిరి ఫ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి | డ్కిగి కళాశాలలో తెలుగు అధ్యాపకిత్వం =. అ. ల ం ల