కడలిగు౦డె (కవితా సంపుటి)

రడలిగంండె ( కవితాసంపుటి) ఎడ మో ం

(వథమ ముద్రణ వ |. ఆక్షోబర్‌ “89 ళల య

పెటి లో లో (క 1000 పళులు 65 టొ ముఖచిత్రం : బాపు

"పెక 1603

ము[దణ శి

ది హైదరాబాద్‌ సన్‌ ంపెస్‌

చిక్కడపల్లి మెయిన్‌ రోడ్‌

"హైదరాబాదు-500 020.

వెల: రూ. 6-00 "జ ( పతులకు | రచయిత : పద్మజ్యోోతి చైతన్య కళాశాల 11.261/7, ర, సుల్తాన్‌ బజార్‌. చిక్కడపల్లి, "హైదరాబాదము.500 001. 'హైదరాణాచు.500 020.

నిలికెరటాలకు ఆవలనున్న నాన్నకు =

లత థి నుది అనా య

సహజంగా సంగీతం ఆపాతమధురం; సాహిత్యం ఆలోచనామృతం.

ఇవాళ కొందరి దృష్టిలో తెలుగు కవిత్వం ఆపాత-నినదం,.

కవిత్వానికి ఆవేశం అవసరమే; అయికే ఆవేశాన్ని సందేశంగా తర్జుమా చేసు కోడానికి అందులో తగినంత సరుకు ఉండాలి. ఊహలు ఉదదేకొన్ని పుట్టిస్తే ఆ ఉ(దేకం మళ్ళా ఊహల్ని పుట్టించాలి. ఆలోచనల్ని రేపక-డఃహల్ని డిఃపక కవిత్వం రసనిష్పత్తి చేయలేదు; తన సామాజిక (ప్రయోజనాన్ని సాధించలేదు.

న!

అది కవితె నా, కథ అయినా, నవలయినా, నాక్షిటైనా ఏం చెప్పాలన్నది ఎంత

మ.

ముఖ్యమో ఎలా చెప్పాలన్ని కూడా అంతముఖ్యమే. శిల్చం లేని రచనకు సౌష్టవం ఉండదు. అందుకే కుటుంబరావు గారు “అనేక ఏళ్ళపాటు నేను కధలు రాయడంలో శిల్చాన్ని తప్ప మరేమీ లక్ష్య పెట్టలేదు” అన్నారు. చెయ్యి తిరిగిన రచయిత చెయ్యి తిరుగుతున్నప్పుడు చేసే పని ఇదే.

వై. రామకృష్ణారావు ఈ “కడలిగుందె * అనే కవితా సంకలనంలో శిల్పాన్ని లక్ష్య 'పెకుతున్నందుకు చాలా సంతోషం. సంవిధాన సాధనలో సాముగరిడీలు చాలా చేయాలి. కాని ఆలాచేసినట్టు కినబడకూడదు. ఏ కవిత అయినా సరే అది * గుండె రాతిమీద చెక్కుకున్న దితుకుశిల్చం". కడలిగుండెకూడా కటిక కొండఅయినా పటిక బండ. కలల అలల వళ్ల అవుతుంది. "

శిల్చాన్నే లక్ష్య పెట్టాలం పే కొత్త (పయోగాలు, కొత్త (పతీకలూ చేపట్టాలి. "కడలిగుండె* అనే శీక్షికగల కవితలో రామకృష్ణారావు చేమ్చుజాయిస్‌ (ప్రభావంతో ఒక (పచూగం చేళారు. సాగర సంగీతానికి సాహిత్య రూపం ఇవ్వడానికి జాయిస్‌ వంటి సాంకేతిక (పవీణులశే శక్యమవుతుంది. దానికి రచనా వైశాల్యం కావాలి. కానీ చిన్న కవితతో దాన్ని బంధించడం అద్దంలో కొండని పట్టడం. ఈ ఇండికలో ఒరచిన్న (శ్రాస్‌వర్దు పజిల్‌ కూడా ఉంది,

“* ఎంయాని ఓ యాయా నోనానున్ను కోల్పోటి

పె పంక్తు లలోని అక్షరాలు అర్థంలేని ధ్వనుల 'పేర్చుకాదు. వీటిని రాస్తూ కవి అ జ్ఞాపికలో “ఒక భావానికిచ్చిన అక్షరాకృతి చెల్లా చెదరై కలగలసి పోయింది” ల మో ళా నన్‌ స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు కసుక ఇక్కడ ఆగి ఆలోచించాలి. ( వసుచరిత్రలో శ్రషం విరుచుకోడానికి బ్యురబద్దలు కొట్టుకుంటే తప్పులేందీ, ఆధునిక కవితా (పహేశకంవ ఈసడించక్కర్లేదు) శిలకు తలబాదుకొన్న అలలు-అక్షరాలు చెదిరిపోయాయి. 8 అర్థవంతంగా పేర్చుకోవాలి. వీచి వొడ్డున గవ్వలు, శంభాలు ఏరుకుని పిచిక గూడ కట్టుకాన్నట్టు. “ఎంయాని ఓ యాయా....” నంటి అక్షరాలు రమ్మీ ఆటలో సెట్లలా! టబ ట్‌ ళం ముక్కలు పేర్చు కొంపే :

ఓ మొక్కం౦టి సుందరీ

నిన్ను నే పొందలేనో

నా (ప్రియాఃయా।

ఎంత నే కోల్పోయాను * అనే భావకవిత్వపు శకలాలు వస్తాయి. కవికి భావకవిత్వం ఇష్టంలేక ఈ భావాన్ని చెదరగొట్టాడు. మానసికంగా బద్ధకం ఉంటే మంచి కవిత్వం అర్థమైచావదు.

రామకృష్ణారావులో అక్కడక్కడ అనుకరణలు ఉన్నా కొద్దికొద్దిగా, పరి ణతి కనబడుతూంది. ఊహలు, ఉపమలు మెచ్చ తగినవి, పొండిత్యంతో పాటు వగతి శీలత్వం ఉంది. (పాండిళ్యానికి “(దితుకువ్యాకరణం౦” ఖండిక సాత్య్యంయ_ వ్యాకరణ సూత్రాలు తెలియనివాడు ఇందులోని సారస్యాన్ని (గ్రపాంపలేడు గాని “ఆర్యవ్యవహారంబున దృష్టంబు (గ్రాహ్యాంబు. (పగతి శీలత్వానికి చాలా ఖండికలు దాఖలాలు), చెట్లు కూలుతున్న దృశ్యాలను కాక చెట్లు నించునేవున్న సత్యాలను చూడ

డమే ఆశావాదం.

పరిగెత్తే ఇరులకన్నా

ఎదిరించే ప్పరుగులు నయం. రెక్కవిప్పిన రివల్యూషన్‌ వైపు ఈయన పయనిస్తూనే ఉన్నాడు, “*ఊరకకృతులూ ఏదో “మైకు” లోంచి వినిపించకుండా “యజ్ఞం” లో ద్రీక్షెకార్యంలో నిమగ్నుణ కావాలని నా ఆకాంక్ష. “మౌనాగ్ని” మరంద ధావాలను కురవాలి. త్యాగరాయనగరు, మద్రాసు, 26-9-1082 ఆరు (ద

ఒడు నో

గం పన్నెంగేళ్ళుగా. వివిన్న పరిస్థితుల్లో స్పందనపొంది అడపా దడపా. రాస్తూవచ్చిన కవితల్లో కొన్నిటిని సంకలించి “ కడలిగుండె?* గా దాపౌొందించాను. ఇందులోని కవితల్లో చాలా పాతప్‌ ఉన్నాయి, ఇటీవలే రాసి నవి ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా “గుడ్డి వెన్నెల” అనే కవిత 1870లో యువ సాహితి వారి బహుమతిని పొందింది. ”* చెట్లు మామే నించున్నాయ ” 1972లో. వేకువ శైంమాసికలో (వ్రచురింపబడింది. “*కడలిగుండె” అనే కవిత “సాగరగితం” అనే శీరకతో 197[లో అచ్చయింది,

“త్రోటివాళ్శ్ళలో మీరు చాలా ఆలస్యం చేళారు. అర్జంటుగా మీ కవితా సంకలనం వెబువరించాల్చిందే” ఆని నన్ను నిర్చ్బంధపెట్టి ముందుకు నడిపించింది కవిమితుడు, ఆత్మీయుడు, కవికౌస్తుభ (శ్రీ ఆచార్య తిరుమల, నేను “కడలిగొంతు” అన్నాను, కాదు “కడలిగుందె” అన్నాడు తిరుమల. “కడలిలా గుండె కూడా అగాధం సుమా!” అని వివరించాడు. (ప్రచురణకు (ప్రోత్సహించి, అభిమానంతో నాపై నాలుగు ముక్కలు రాసిచ్చిన థీ ఆచార్య తిరుమలకు కవిఠాభివండదనాలు,

ఈ పన్నెండేదృగా సాహిత్య రంగంలో నా పురోభివృద్ధిని గమ నిస్తూ, (పోత్సపాన్తూ అమితమైన శిష్యవాత్సల్యాన్ని నాపై వర్షిస్తున్న గురు వరేణ్యులు, క్‌వ్‌ మూర్చన్యులు డా॥ సి. నారాయణ రెడ్డీగారు, ఆమూల్యమైన అభిప్రాయంతో ఈ శిష్యుజ్ఞి ఆశీర్వదించారు. వారికి నమోవాకాలు.

తమ పీరిక ద్వారా నా హృదయాన్ని పారకులకు ఆవిష్కరించిన సునిశితమేధా సంపన్నులు, మహాకవి ఆరు[ద గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాడాలు,

స్ఫూర్షిమంతంగా, భావగర్భితంగా ముఖపథ్రాన్ని చిత్రించిన థ్రీ దాపూ గారికి, దాపూ చిథశ్రానికి వర్షపమ్మేళనాన్ని సూచించిన ఆప్తులు ఫ్రీ శీలా వీ(ర్రాజు గారికి కళాధివందనాలు, న్‌

క్‌ న న లు న వ. గ అజ్‌ కలవై ఆ కెతెలెంచచలెని రివతెంిల* చాచా పున అంచ వ చీవిల ల నెటు రు నె న్‌ా ఓ ఇ న ర జన ఇ వే యట వమ, హాం క న 2 లా నరనలు చంంపరితచినె కివళశానంకలనార పచునింపఐబడినవి ఆవాశివాడి వాన ళా మ జు క భం ఇ యణ ప మజా యు, వ వై గ ల మ వళి పవాశవనె వ. అయా వ్యశినాచిపనుంకూ, సాహాన సంనంపం ఆహా వాలవ్‌ జ ౬ ఒు |. (భక్త ళ్త క్‌ పైలా, న హు యు, క క్ష వమ జె కిచెలపండచ పచుంత వారాను వపారవవవం కి. వపాపోారి నీ యు చవ "నే తై మ న సంపు రా అనక వ శ గ్‌ వ్యృతనా వంపాచికుప, మాచరావాం వన్‌ పవి అచివత, అమవషిజత ఇవెవైత పా న. సె సనా అ ఇరు ము లా అ ఇ న స న బే ల్‌న్ని ఆమకుదయనా వివ్పపను వొాలయు వం ఎచలోవత వలో వనమున ఎ చి చి వాటచెనె పాణమ శస గ్‌ “పెలపై న జు అన్‌ ల చవిలు అ చాచూలర్యచు వన అలి న తాలం చూ, చా చై జ జ న న న ఈం ఈ మా వప వడి సవాల్‌ లె రు. దట పత్యా వునువుతి ముతత వవిలా అచ్చుల రను? వ జ ర మ ఖై. న నః న ఖా ముసైలను నచ వంపంళలచి అంచుంగారీతాన చల చపర్యవను ఇ స €౬ ఒ కక న ఇ య్‌జ చ. యె, ఇ నా న ం - వ న ను అవను అంవంగా మ్యరించిన ద వావి అని పింవలాప ళు జు న. లల చా? ఒం అవనసంవనలు. (న. పచావరావాచు మెల హా వ న్యా ఆ ష్‌ నవంబన 11 %8ల్లి పై ఆ అవన ఆ శరై అవా స! కనే మళ ః ష్‌

నచ

నచ *+ స వాటాల

పవ జవ జ వ అతున.

అయన వై ||

పెద్దుమద్చాతము వవవనాచేవ న్డ్‌ సం జా చు

(వమన పదాని +

న్‌ ల.

వనన ॥

బలినా ఎప్పై 1!

మౌనాన్ని. |

మము

ల. తసి స్తా పు. వు.

స వ లా ల తుూపెమ్లు. వ్యువెనాయి ఖ్‌ వనం వి మ టై న సై వైరి వి స్తీ మవ వచు ॥ పవానునవ [లి రుమని ,

చ్‌ నష వం రం సై ర్‌ టు సవమమవ [3

చనవనాను వపకూాంనున ళం రాను ననన లు న్న మాలిన పెన క! చి జి ఖీ! లా అతనే జం పేవవినురు టా లో కా మెల్ల క. కెవెల్లే.ని వామ తా మ. శా ఇలు పక్లీ మృెమ్యవుబు వాపు పలి ట్‌. నో కషనేచపాన ల లో ట్ల న స్తొషి

కడలిగుండె / వై. రామకృష్ట శిరసెతత్తిన దీపాంకురం త్రి రా(్రిలోనగరం 40 బొరుసు 42 మైకు" 44 గదితోహృది శ హభృాదయారణ్యం శ నిరీహ 49 జలధి ర్‌! 511 77003 212% రం గుర్డివెన్నెల క్‌4 (మోడు 5్‌8 (బతుకువ్యాకరణం ర్‌ి 112065 0 88 నీడ (4 కలల ర్‌న్ను (5 నింగినుడిగుడి (4 ఈ ఉదయం |68 వెలుతురు ఓనమాలు న ఊరకకృతుల్‌ 70 (బిశుకు 76

రామకృష్టారావు జె క్ర చెట్టుమూ తపెం నించున్నయు (ఇరి. (ప్రవాహంలా కిరణంలా చ్రళంజనంలా ఒక్కక్షణం స్వాగతిసూ మరుక్షణం వీడ్కోలిసూ ళి అట తరువాతి తరాలకు _ ఆహ్వాన మందించేందుకు నించున్నవి చెట్లుమాతమే 1 న. కొలం ఒక చిలికుండ ళ్‌ ఆనుక్షణం ఎంతవ్నర్తమానాన్ని నింపుతున్నా మరుక్షణం గతంలోకి (ఉపవహింపడేసి వెలితి చూపిసుంది ; ఈ నిరంతర (పవాహంలో ఏ ఒక్క చిందువైనా

ర్‌డలి స రామకృష్ణారావు అమృత స్వేదనంపొంది గుండె భాండంతలోనిండితే ఆ సమయం, ఆతృటి వెయ్యి సంవత్సరాలగరాన్ని నిరంతర వ రమానపథంలో సహచరిగా నిలుపుతుంది ఇంకా చావని చేవకు సీగలుగా చెట్లుమా(తమే నించున్నాయ్‌ ఃి ఆడుగుజాడల్లో " వరుగుదీసే వేనవేల తరాలకు 'మెలురొళ్ళగా నా నిశ్వాసల _ మేఘాల జదివానలో ఎదిగినవాటిలా జ్‌విత శిబరారోహణలళో ఒక్కాక్కటిగా ఒ టు! డ్‌ నేనెక్కిన 'మెట్లలా నేపాతిన దావుటాల్లా చెట్లుమ్మాతమే నించున్నాయి ఈ చెట్లు కవిత్వం రేపుతున్నాయి ళా

నిజమే చెట్లు నించునే ఉన్నాయి వీటిలక్యం సూర్యుడు వీటి దిక్కు. వెలుగు. జ్య

2

కామకృష్టారావ వ! అ ళా (బళ రుంనల౦ 05లో ఒళ్ళంలా వెన్నెల పూనుకుని ఈ చీకటి వాడలో వ్‌. డేనికోసం వెదుకుతున్నాను ? దూళి మెఘాలచాటున ముఐబం డాచుకునేందుకా ? ఇలా నగ్నంగా ఉద్విగ్నంగా ఎలా పరుగుదీసున్నాను ? జ వాణి గాలిశిరాలను ఆందుకునేందుకా ? ఆగిపడుతున్నె ఆలోచనల అవ్దైలు దరమానం పాడాలకు నాలి వాట్‌ గాయాలు చేసుంటే ఆఅజ్బా.... వెనుదిరిగి చూడలేను ఆ ఎబ్లవి గతాన్ని న. ఉడేేగం ఉచ్బ్చన ఏ కలల సాధాని+, కూలిఇవేసుందో లు 4 కమా వ గమాానా- రుడిపివేసుందో__ లి నప గాడయూల పాదాలతో గేడూల పాడాలణ కూరునూ అావాటో ఇక్కడ గుండెరాతిమీడ బతు చెళ, కంటూ ంళుకుశిల్చం జక్కుకుంటు ఇలా. జ వె

కరి, రామకృష్ణారావు రేపటిరేవు

ఇక్కడ ఈ చూరు (క్రింద ఇంతజనం ఉన్నా శ్మశాన ళశాంతిలా నిశ్శబ్దం రాజ్యమేలుతోంది నిరంకుశంగా తలలు చొంచుకు9 అచ్చుతప్పులపళ్న పత్రాల్లో ఆతంగా, ఆందోళనగా భవిష్యళ్తు వెదుక్కుంటూ అమాయకంగా . శః పాలబుగ్గల పసివాళ్ళు కుట్మలదశనుంచీ కుసుమావస్థకు చేరనివాళ్ళు స్థిరమైన రేపును అధిరోహి ఏచేందుకు ఇవ్వాళ నిచ్చెనమెట్లు కూరుస్రున్నవాష్ళ శఈః ఉక్తుమెట్లకు కూడా రేపు చెదలు పగకాయని ఈ కొండరాళ్ళ మేడలను కూడా రేపు ఎలుకలు కొడకాయనీ ఎరుగని వీళ్ళు

టీ

రామకృష్ణారావు నిళ్శద్దం పగిలి పతిధ్వనిన్తోం పే నిముషాలతో పరుగెత్తి కొగిరాలో ఎలుగెతి ఛి అటి గమ్యం కొన్వాన్‌మీద తీ సుందరదృశ్యం చితతించాలని ఊపిరు బిగపటి=- ళా రా! ఎంత చిరశుద్ది ఎంది ఎంత బుజుబుద్ధి పాలబుగ్గల ససివాళ్ళయినా పాలరాఖ్ళకారు మంటల్లోదూకని మసినొగులు... తళ చిగురారు చేతుల చిన్నపిల్లలయినా తొదిమెలుకారు 'పెళ్టైలోంచికీయని అగ్గిపుల్లలు-. నీతిసద్యాలు వల్లెవేసున్నా శి ఎ. నేతలుకారు ఇంకా (ేల్ఫని నేతిచు కలు-__ నిన్నటిరేపృులో వీళ్ళ లేతగుం దెలమీద జ భగ్గన మండి స్తం జ వ్‌

నేను మౌనంగా ఉన్నాను చలన రహాతంగా _సిష్తుగా ఉన్నాను కిట్ళమూసుకుని అవలోకిస్తున్నాను చిరుగుడువడే సుడుల వడుల సడిని అణచుకుంటూ ఆధికార పదాఘాళాన్ని సహిస్తూ అవినీతి శిలాసమూహాన్ని భరిస్తూ నేను చొనంగానే ఉన్నాను నేను ఆగ్నెపర్వరాన్ని గా. వే

రామకృష్ణారావు రాతిర పలు 0౪

ఈ రాతింస్పలు

విడివడాయో

గడి బడాయో

ఎవరుచూశారు 2

కన్నుపొడుచుకున్నా

కానరాదు

పొడుడ్దామన్నా

ఆనవాలు తెలీదు

దిరువు నిజ్జూర్చుకే

చెదరిపోడు

జిలుగుపెటలా

చిరుగాలి. _క్రెరటానికి

హడావుడిగా వెళిపోయింది

నల్లమబ్బు శకం0

నభఖకతంలా నెలవంక ।

ఊహల కరాంగుపలతో

తడుముకుంటూ ల

చీరటి రెప్పల్ని స్పృశిస్తే

అవి ఉం

విడివడన

గడిబడనీ

అర్థనిమీరితాలు !:_

గాఢపరిష్యంగంలోని

పారవళ్యకుట్మలాలు

అవి ఆర్హనిమ్‌లిరాలు స 7

జూసి ర్త జ్వలి స్తాయి వవొన్నిచీల్ని గుండెను పెరికి కడలిలో విసిరేసి ర కం పులిమిశే ముధాన జుట్టువిరటోసుకుని వెక్కి వెక్కి ఏడ్చే ఈ పడమర__ చూడలేక కషృమూసుకున్న ఆ తూర్పు--_ ధావా వేళశంతో రకం తురతుక ఉడుకుతూ కాగితం. నుడుటిన్వేదాన్ని ఆవిరిచేసూ లావాతో. అక్షరాలు మండుతుంపే పిరికి ఊపెర్లు పోస్తూ ఈ పీడకలలు :1 కి

రామకృష్ణారావు

వలల వజిన్ని చీల్చి

భయాన్ని

కాలం కాలవలోకి

గిరవా బేసి

వైతన్యం రంగరించి

కిని పులిమితే

రైర్యం జూలువిదిల్బి

వపు తెరిస్తే

తూర్చుకళ్ళు వెలుగుతూనే ఉంటాయి

పడమరసిగ ముడిచే ఉంటుంది నా భావాల కళ్ళకు చీకటి తెరల రెప్పళ్లేవు ఆందుకే నా ఊపిర్లు దావానల సమూహాోల్ని (పజ్వలిస్తయ్‌ నా కలం అడుగులు తాండవస్పూ ర్తితో నిస్వని_స్పయ్‌

9

ప కృ తిఎ ప కృ తం కాలాన్ని కసిగా కటకట నమిలేసూ ఉండి ఉండి గా గుండెలు బాదుకుంటుంది ఈ గడియారం ఆంతెక్తు కొండమీది నుంచీ అమాతం దూకుళూ ఆత్మహత్యకు ఒడిగడుతుంది ఈ జలపొతం, చీకటి చెట్టుకి ఆ చుక్కలు (వకృతిని తట్టినా వస్తవును ముట్టినా బిగిసిన తంత్రీస్పందన | అనుభవాలు మిగిల్చిన ఆనుధవాలనన్నిటినీ ఆత్మలో జళల్లెడపో స్తే పైనహాన్యం (క్రింద చీకటి 11 1 10

జే నుండే చవెతన్న౦ మా ల

మూసిన కిటికీ తలుపులపై చినుకులు తలలు బాదుకుంటున్న చప్పుడు ఎదతలుపులమీద ఎదగని తలప్పల్లా / తెలుప్పలు తెరి వే

అజ భషృన చీకటివోరుతుందని గుం చెకుటితో పరచుకున్న సుధాల పాలరాళ్ళప్రై రం పాదము[దలు న! రంగవల్లు లొతాయే మానని థయంతో ఎక్కడో దూరంగా నిదసుం'పే కిటికీ రెక్కల మీద శశిరాన్ని చించి వెళ్ళిందెనరు 2 మసిటొగ్గులోని మండే చెతనుమా ।;

చ లి మండించే వివేకమా? జ క్షే

జ (ప్రజా వనం గళంతో గమకించే తరుణేందు కౌముదీవికాసం సిరరో శిరసె తే ళం అవి రుధిరవిందు చమూసమూహం విప్పిన గొంతులో జవం గుప్పిటి గుందెనో జనం గండెతలుపులు తెరి నే అటో చెజసాల భయం ఉరికొయ్య భయం అందుకే సభా వేదికలో మ. ఛంవోనురందాలు ఆఅంతరంగాలో విష్ణవస్స్ఫూ రి మరణాలు ఉం (అలో ఎన్నాన గుండెకీమూత ? ఇం కన్నాన గొంతుకీమోత 2 ఎప్పుడో శై

మకృష్ణారావు తిరుగుబొటుచేసి స్వచ్చంద బ్బందా ఆ జల్‌ ళ్‌ (శమైకణవన జనాన్ని పల్లవిసాయి గం డెగడియలు విరిగి పడినప్పుడు గళం మూగ్నదెనప్పుడు మూ రలం రన్నుతరిచి జనం జవమె, రవమె భువనమ౦తా=- నే శే

యజ 0 ద్‌ దొవానలం రాజుకునేది రగులుకుని చెలరేగేదీ లా బృందావనాల్లో గాదు_ఎ_ విబవాలు న. వీజాలు పాదుకుని, అంకురించి పెరిగి పదవర్వుది ౧ లి ఆరణ్యాల్లోనే నందనవనాలో కొాదు-_. క. అక్కడంతా సడిలేని హడావుడి వతి కదలికలో ఏదో సంకేతం కలసిపోతూ రాళ్ళలో, మటిలో లబ ప్రతి వాడూ నిమగ్నుడై -- ఒకడు నింగితోకి చూసూ వాతి దీరాతలోచనలో మమ్‌ ఒక గుంపు వినిపించని గుసగుసల్లో-__ [త

రామకృష్ణారావు ఒకడు చెట్టు మానుమీద వలభూలు గిసూ-- అలల బొత్లో పిడిబాకు చేతిలో బందూకు గుప్పిటితో మటిమదల, దూరంగా ట్‌ ౧౨ త చ్‌ ల విసింనూ అటి ముక్కుపచ్చలారని పసివాడు-- |; ఇది శిక్షణ శవిరం విపవమహాయజంలో ణం న కొంత ఆహుతి తప్పదని వీళ్ళలో ఎంతమందికి తెలుసు 1? అక్కడే "పెరిగే చెట్టప్రక నే గ ళా శిలువలు వితి తల పండీన ఓ ముదుసలి__ ఎదుగుతున్న శిలువలకి నెతుటి తిలకం దిదుతూ అ2 0౧ దొటు చెరిగిన ఛి మానభంగానికి సరెన రూ తలులు : వ్‌. క్షే5

4 షె సహారాగతం వసంతాల దారుతో లా సహారాలు చ్కితిస్తూ అవాటే ఒంటరిగా కూలిన కలల మేడల్లో చీకటి వాడల్లో న. తెగిపడిన భావశకలాల నేరుకుంటూ నేను... గాలిసీడల్ని బంధించి "వెలుతురు సంగీతాన్ని సంధించి నీటిమీద రాసిన _ఊహాలోనెనా స్ఫుటంగాని గ్‌ంరూా

కసిని," రామక స్టష్టారావ జీవనగమ్యం చేతుల శిలువకి తల క్రిందుగా ఉరితీద్దామనీ గుందెతో శవిదామనీ స. ణు. మనను గోడలకి వెల వేదమని గా యు తలనిందా ఏవేవో వెెరితలలు__ గద్గడించిన కలం గళంలో గతవె ధవం &పిరు నింపుతూ యా రే నడచి నదచి ఆనుకీణం నిశ్వాసల రుబుసంవిడిచి మంచుళశిభరంలా గర్షకటిపోయాను చట ఏ వేసవి వెచ్చటి చేతులూ ఈ గుంచెని కరిగించలేదు ఏ ఆమని మె రని పిలుపులూ అణి ఈ ఇవంటో జీవాన్ని పల్లవించలేదు లా

ఎన్ని అనుభవాల పృటలనని పరచను ? ఎన్నిస్వప్నాల సిరోజీవం నింపను ఏటేటా వసంతం తొంగిచూస్తు న్నది ఉగాది వస్తున్నది అయినా ఏ ఉగాదీ ధ్వనించదు - మధుగీతం నిస్వనించదు వకియేటా (వతిధ్వనించడమే | వతియేటా పతి ఫలించడమే , మరి ఏమని గళం సవరించుకోను ? ఏమని కలం కదిలించటోను ?" గుంచెల్లో ఇంకివోతున్న నయాగరాలను ఎప్పటికి (బళుకు సహారాల్లోకి ఉప్పాంగించను

18

క, రామకృష్ణారావు (భవమణం౦ ఆటు చీకటి ఇటు చీకటి ఎటు బడిరే ఆటు చీకటి ఆఅటుగాలులు ఇటుగాలుము ఎటుదిడ్డా 'పనుగాలులు అటుడగికహలు ఇటుఊహలు డిశహల నీడల గోడలు అటువన్నులు ఇటుకన్నులు కన్నులలో కన్నీళల కాసారంలతో తరగలు ఎదలో కదిరే ఊహల నీడల భధూరాలకేళి ఆవేశం గాలులతో చెలరేగిన ధావధూళి 10

నాచుట్టూ అలముకునీ నానిండా కమ్ముకుని నన్నే "పెనవేసుకుని నాలోనే నిండుకుని కుములుసూ కుదిపేసూ అలి అట నలిపేసూ నమిలేసూ అవి అవావె నిలదీసూ నిలవేసూ అనీ అవవ (వశ్నకునను శిలువస్తూ.... కనే 20

వెం రామకృజ్టాంాప నా అ జు య రెక్కవిప్పిన రివల్యూవణ దీపాన్ని వెలిగెంచింది ఇరుల్ని శరమడానికో పరుగుల్ని పిలవడానికో ఇంకా తెలీని సందిగంలో అడానంలటో నిలచకి వా లు టింపచేసూనే ఉన్నారు ఆంటఓం నా ఉ ఎ! పయోజనం 'తెవీవి చా న్‌ా వు ర్మాలిటిన్‌ అజా ఆంవాటుచేసి పెర్వ్యితమంత ఎరాశ్మ్యకింద య పంగంక

పజైడుమిథ్యా సంతృ పితో యి వాని యుద్‌ ను! పరుగె తే ఇరులకంపే అణా. ఎదిరించే పురుగులు నయంకాడూ | మాడిపహోనీ, మనసె పోని యానా. తిరుగుబాటు. అనివార్యం అప్పుడప్పుడు ఇవి దీపాన్ని ఆర్పుతూనే ఉంటాయి శః వ్యచస్థతో ళు ఏదైనా శస్త్ర చికిత్సఉంకే నపుంసకత్వానికి ఏడెనా పూ. షాల్‌ (టీట్‌ మెంట్‌. ఉంటే "రెండు నాల్కలు మొలవకుండా ఏదెనా జన్యువినిమయ పరిశోధన ఉంటే ఎప్పుడూ ఆర్బుతూనే ఉంటాయి ఈ పురుగుల్లో ఐకమత్యం రెక్కవిష్పిన రివల్యూషన్‌ : రై

ప్‌ై. రామకృష్ణారావు సూరిడు ఎజ్జోడు

ఏనాడూ కరచాలనం చేసుకోని తూర్చుకీ పదమరకీ స్నేహం కుదురుడ్డామనీ సభ్యరాస్తూత్రంతో ఏకం చేద్దామని రోజూ తూరుపు కొండ మాటున వెలుగు దారప్పకండె కొసలుపట్టి పశ్చిమాదికి ముడిపెడుతూ సూరీడు

23

దిక్కుల పెనుగులాటళో 'వెలుగు దారాలు తెగి అవనికి జీవంపోసూ అఆయుపుకు శెక్కలు రాస్తూ--_ అలసి సాలసి సూరీడు ఆదమరచి నిదురీసూ ఎనో గనులు కంటున్న కలలో కనురెప్పలమాటు చీకటిలో అంతా ఒకటిగాతోచి సంబరంతో రెప్పలు విచ్చి చూస్తే అంబరం ఫెళ్ళన నవ్వింది 1 తూరుపు ఇసే; పడమర అపే; పాపం: సూరీడు ఎట్హోడు ఎబ్లగా కనుదెరచి ఎబ్లగా కనుమూ నే సూరీడు నిజంగా ఎన్హోచే ॥ వీడిబందిలో తరగని ఇంధనం వీడిగుందెళో అరగని ఘర్షణం 24

రామళ్ళష్టారావు ” ల! రల౦లబరు శః వంవసలో లథ లూడులేని గూడులేని గ రింప్పలేని జ్‌ పేరులేని దౌర్భాగ్యులు-=- రవిత్వం రానే వాడికి అసలు పేరుకు తోడు ఓ ర్‌లం "పేరు 1 గే 2ైక్‌

“గదించిన గతం ఈ గదితో నిళ్శద్దం కేకలు శూన్యం వర్జ్య చిత్రాలు తలపండిన ముసలి దీపం నుండి రాలుతున్న పలితకేళాలు. చిమ్ముతూనే ఉన్నాను విరజిమ్ముతూనే ఉంది, ఈ గదితో ఏకాంతంతో కరచాలనం 'పతిబింబాలతో సమవాకరం అల్మారాల్లో ఆశకొద్దీ 'పేర్చుకున్న గతం ంకథాత్లో గతించని చేదునిజాలు.... ఏ అరని[దలోనో వేలు తగిలిలే ఎలా శద్దించాలా అని గగ్రుతులు వెతుక్కుంటున్న నాలుగోడలు.-_ ఈ గదితో తపస్సులా, స్వప్నంలా లి ప్తకాలంలో నిండిన మూడు దళాబ్దులు పండిన మూడు శతాబ్దులు 1 26

రామకృష్ణారావు రవిత 00దా రం ల్లో

కివిత్వపుదారులెంట

కీణికావేళశాల వేగంతో ఉద్వేగంతో

నడచి నడచి

గడచి గడచి

కాంతి కనువిప్పని చీకటి వాటికి

శాంతి పురుడుటోసుకొని చోటికి

జీవచ్చవాలు

అనుక్షణం కాలుతున్న కాటికి

(పచండ ఘోషతో

ఆందోళనల యినపచ [కొలు

గుండెల్ని ఒరుసుకుంటూ

పరుగుదినే చోటికి

వోర్లించిన చెప్పుల్లోరి

కాళ్ళుదూర్చెందుకు

తిప్పలు దిడుతున్న మూర్జుల వీటికి 27

చేరుకుని ఓ క్షణం ఉపమానాలు ఎరుకుని ఆడంబరాల ఆంతస్తులతో ఆందిరాని కెక్కుతున్న లోకం పాడాలకింద పాళాళానికి (లొక్కి వెయ్య బడ్డ ఆకోగతి (దిశుకుల్లో వేకువవాకిలి 'తెరుద్దామని కనుచూపునిచ్చెనల్నికారుస్తూ నుభాల గట్టుమీద మడత నలగని చొర్కాతొడుక్కుని నేను... కవిత్వం వాంతి చేసుకునేందుకు మీ చల్లని సాయం (శాన్ని విష్చ పెట్టి కవిత్వం డారుకెంట క్షజీకావేశాం వేగంతో, ఉద్వేగంతో వెనక్కి మరలి నడచి నడచి గడచి గడచి నా గూటికి నేను

(లే

టే

28

శ్‌ న జ ర మూతుంవుకు దరఖాస్తు (=. వ్‌ అణ కారాల 4 చ ఏంపహ నాడూ ల ఆదరా క మృత్యువు గా రూ శి కొంచెం కనికరించండి ఆల్బలం ఆపహుడే ఆహ్యాావించకండి దినదిన గండాల సుడిగుండంలో గిరగిర తిరి) మాకు నూచేవాయువము (వసాదించండి శ బి (పాణంమీకి తీపికాడు వెలగబెట్టాల్పిన విర్వాకొలూళేవు వ. ల్‌ లెను ెళ్ళకెదిగ కూర్చోలేదు ఆఫీసు మూడుకాళా కుదీ+కి ణ్‌ బి యైనను అపచారం మం౭విజయ్యా దోది ఆంటారా మన్నించండి మహాలో త్‌రని కోర్కెలు సరదాలూ ఊఉనాాయా ఆంటారా ; న! చితరం చితం 29

అంబర మంతెతు మేదళో అబే ళం ఉండాలని కాదు ఆందాసినర్‌ కారో ళా తికగాలనీ కాదు సానశాఖ శ రు సా చ ల ఆయా వ్రిమ్చుత్యు ఎశ్వరం నారూ ; బుషి తెలిసినప్పటినుంచీ జె ఆఅవంతో చె అఆవతోకించుకుంటూనే ఉన్నాం ఆనందం తాగినటు చా ఆకాశంతో మబ్బులు పట్టినట్లు మి ణా ఆనుపిసుంచే గాని వ! ఏనామూ రివ్యంచి నప వినిపించదు జీ న్‌. చిన నే పనలు ఎట్‌ టి చిన్ననజ్వ బై స్టర్‌ అయ్యూ మృొళ్యుశాజులుంగాటూ న్‌ ముచ్చట పుచున్నాం హా వూ శశ చక కోరికా. తీచేడాకా శ అపు లం కొంచెం కనికరించించి తె0

నబి మ న్‌ చెం రామెచ్భం్రైరాతు ల ల్‌ అ అద్‌ చె మ అవరసెనణ్గా౦ ను. ననా ఆ మం అటే అలా నా ఆకషరం గుంచిళో పొడిచారు! తిన పాదాలముందు చూకరిం నంమకు వ. వె-ధిచనించి నందక వ్‌ వాడు నా ఆకిరం సపంచెలో వెతికాడు, ఆనంతకోలటె ఆకిరవె చ్వాల్తి ,వనవించేందుకు - ఒ. రిల ( చించు నరాంతో ఉచ్మా కా టా! నా ఆకెరొం నంచెళో పొడిచాడు?

న్‌

సబ, నిశ్శబ్ద అత యు చి విపవగీతికా సముద్గాయ సము ద్రాల్ని న. పరవళ్ళు తొక్కించేందుకు నిలువెతు ఎలుగెతి నిలిచిన్న నా అక్షరం గుందెరోపొడీచాడు అతరం చానలేదు అక్షరానికి చావ్నలేదు అకరం ఆక్రోశంతో, ఆదేళంతో అనంతంగా, అమాంతంగా కొలిమితి ఈ దొందిన అలా2ో విస్ఫులింగారై మధ్యందిన రవివింబాల యనా కా. మింటిచుక్కలైై న! సటిచువ త్తుటిచుక్కలైై వాడిచేతితో కత్తై మృతళ్యువై అక్షరారే అక్షరాలు... 1? జ 22

రామకృష్ణారావు నిటీనమనూటలు (పభుత్వం మాటలే నీటి మూటలనుకున్నా ఇప్పుదు దాని 'పాలిండి ణి పాలుకూడా నీటి మూటలే | కే పక్ష షః

రడలిగు0౦డె

• ప్‌య్వు౦00 సే[38 1556155 ౦003 కడలిగుండె ఘోష కడలితరంగ తురంగహేష పలపిల్‌ కిలాక్‌ల్‌ పలా

నన ళ్‌ ళా గ జిప్‌క్‌ల్‌ ఆంగాంంగా వి 9ష్‌ష్‌ష్‌ .... లం లౌ కడలిహాసం కడలిరోసం కడలిగుండె సందేళశపు సంకేతం__ ఆగాథాల అంతర్వేదన వింటూ

య తీరాన నేను లు ౫ స్తమ్బిణాయిస్‌ “యులిసిస్‌" అనే చైతన్య (నవంతి నవలలో సాగరం "ఘోషను ఇలా అక్షరబద్ధం చేళాడుం క.

రామకృష్ణారాపు ఏ నాడు ఏ గుండె చెలువై చెబువైై అడలి అడలి రడలయ్యిందో-- పాదాలకు చక్కిలిగింత "పడుతూ పరచుకున్న ఇసుకమీద పల్ఫటి అలలు “రబెకా" వస్త్రంలా వలయాలు విసురుతూ గాజుల గలగలల్లా కదలి కదలి వచ్చే అలలకు కనుచూపు మేరనుంచీ మధుర భావకల్చ్బనల మనోహరాకరాలను పంచాను । హమంగా కదలి కదలివచ్చే ఆలల కమ రాగాలాపాన వింటున్నాను శిలకు తలబాదుకున్న అలలు కడలిగుండెకన్న కలలు చెదరి చెదరి

ఏ5

+, ఎంయాని ఓ యాయా

నోనా నున్ను నేల్చోటి

లేతపొంకోదపి9క్కిం

సుంపరీద

ఆందోళించిన నాముభాన

ఉ మ్మేసినట్లు

ఎగసిపడ్డ నురుగు

565500 1౯5 556155 ౦౦005

అనంత అగాథాల ఆరల్లో

ధరిత్రి చరితను

జీర్ణించుకున్న పొరల్లో

మౌనంగా తపించే

కడలిగుం డెమీదకు

కలమె త్తి్‌న సాహసానికి

కడలి నాముధాన

ఉమ్మేసింది

డీతిజరేఖమీద

మబ్బునన్ను కమ్మేసింది క్‌ 36

రామకృష్ణారంాన నరసెత్తిన దీపాంకురం౦ (ఇ(్రాయిల్‌ పైన్యాలు లెబనాన్‌ పై జరిపిన బాంబు దాడిలో ఓ భవనం కూలి అందులో వివపించే విండు గర్భిణి మరణించింది. డాక్టర్లు ఆ మృతు కాలికి ఆపరేషన్‌ చేసి సజీవ శిశువును వెలికితీశారు. దినపత్రికలో (ప్రచురిత పెన ఈ వార్త ఈ కవితకు (పేరణ.) ఆ పసివాడు ఆ కొండల వెనుకనుంచీ అలా నగ్నంగా సదగెత్తుకు వస్తున్నాడు 1 శిఖరం వెనుక బాలభధానుడిలా (వసరించుకు వస్తున్నాడు గీరుకుపోయిన ఒంటితో చీరుకుపోయిన పాదాలతో కనువిచ్చిన కింళుకంలా వికసించుకు వస్తున్నాడు వేగంతో ఆవేశంతో రోషంతో మోషతో శిఖరంనుండీ దుమికే సరిత్తులా (పవహించుకు వస్తున్నాడు వ

రాతి లోనగరం౦ కళ్ళుమూసుకుని నిశ్వాసలతో, నిట్దార్చులతో వేదెక్కిను మెడలు చృుట్టూచేరిన పురుగులకి పగట్ని అనుభవాల్ని కథలుగా చెపూ అామ్స్‌ కాంతి రాలాస్తున్న పీధిషిషాలు గుం డెచెదురొడ్ది ళం వల భం మ్‌ శ్‌ శేపతిని గురుచేసూ వెకిలు గంటలు శకి సు ర్‌సిగా కొరువశున్న చలికి ఆజ్యంపోస్తూ 'వెన్నాల శ వం

నెం రామన్ళాష్టారావ చివికిన చరిత్రకు పళిగా పెచ్చులూడిన సమాధుర్ని కప్పుకున్న విగత జీవాలు దుకాణాల ముందు విసిశేసిన అరటితొక్కల్లా కస్నీటి తడితో వణుకుతూ ఏనో శవాలాంటి జీవాలు న. ఆక ఎమంటదిల్ని జతచేసుకుని రగుల్బ్చుకుంటున్న చలిమంఎల వాసనలు పీలునూ అవ ఈ సబతలతో అణనా లె ల ఈ జడతంంలొ ఇరాని హోటళ్ళ సు జ్‌ వాతో ఎరు అంబా స్రాళ న్‌ బరువుగాచూసూ డెరి రాసుకుంటున్న నగర౦ఎఎఐ న. అలసటతో అవులింతతో సోలి చెజటి ఇ తన్యాన్ని (పనవించేందుకు ఇవా?కి తరదించుతూ ల చలికాగిటో న్‌. వెచ్చగా తే

అల్‌ దబొరంసు విరగబండిన వెన్నలచుట్టూ చీకటి కంచెవేసి కన్నులుమూసిన మరుక్షణం చీకటిమేసే అతి వెన్నెల తునకల్లా చుక్కులు-- . కాంతిని మింగిన చీకటికడుపు చీల్చేందుకు పెకి చేతులు సాచిన మసీదు గతంవిడిచిన కుబుసంలా రోడు యె 'వెలుగురాగి, మతె క్కి స్ట్‌ జ్‌ నాథ కై తక్కల డే పురుగులమధ్య ఇంకా మానం, శీలం అంటూ ఆకచో ఆక్మవంచనల్‌ వీది వీవం తడై

చె. రామకృషారాపు లా ణం పుడమి తొడమీది 'కేగిన ' పుండులా ఎటగా-... రి ము పొగగీతరం పాదుతూ శాలిగా సిగరెటు పీక-- రు కుసంస్కాారం కుట్య్మలించిన చె తన్యంలా వూ. కుళ్ళిన ఆంగంలో జ్‌ పస నలా ర్ర్త్తప్రసరణల బ్‌ ణా ఆంద పిలునూ 0 మ్న్‌ ఎలుల్తూ అందరితో రమిసూ అతి చితికిపోయి, చివికిపోయి "పెచ్చులూడిన చెక్కిళ్ళ పురాతన సమాధులతో ఐబడారు వేళ్యలా శ్యశానం.. గుప్పెడు ఊహర్ని గండెడుమంటలో (వేణస్తూ రా అవి నిశ్వాసల రాపిడిలో కీచురాళ్ళ పహరాతో నిర్నిమేసంగా నిదిసన్న నగరం-- వవ ఈ టవ