Telugu ithereyam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

1 | హన ననన నానన

లం వ. | . / ఏ యం లా క. న న

లై గ్‌ (శ శ... క. నం శ స్తే స . (| స. వాం తే లా క. ॥

ఐతరెంయయం డాక్టర్‌ రావూరి భరద్వాజ బాలాజీ (గ ౦థమాల విజయనగర్‌ కాలనీ; హైదరాబాదు = 600 457.

(వథమ మృుదణ : 1989 ( ళం ౧ స్టెల్లా-వలో (పతులు ; ఇన 1250 హక్కులు రచయితవి యో 0 ముఖ చిితం : న. గ థ్రీ వాన్హుడ్తత్రుద టం చాల టో టో క 0. 1 న. వెల / ఉ(౧౦ శొత్రం?0 అ! రూ, ఓ ఎ గో వ్షైమాతాశగ0 0 సంపాదకుడు ; “నా గ 4తివురనోని శువ్యారావు ముదణ : అనుపమ ,పింటర్బొ శాంతినగర్‌, హైదరాబాదు = ౨8 ఫోన్‌ : 220106 (వతులకు : విశొలాం్యభో వల్ధిషంగ్‌ నూన్‌ విజ్ఞాన భవన్‌, హైదరాబాదు = 1, ఎికొలాం(భ బుకమొాన్‌ వ్రాదరాబాదు, వి౭ఖవట్నం, విజయవాడ, గుంటూరు, కొకినాడ, ఆనంతపురం, తిరువఠి, హనుమకొండ.

నంనొాదకీయం అర్య నేప థ్యం

(పయాణం రెండు రకాలు, ఒక ప్రయాణం వెలుపలిది, ఇది ఆ౨దరికీ కనబడుతుంది, మరో (ప్రయాణం లోపలిది. ఇది కొందరికే కనఐడుతుంది. ఈ [పయాజీకుడు సాహిత్య కారుడయితే, చి[తకారు డయితే, గాయకుడైతే; అతని రచనల్లో, చిికాల్లో, గానంలో, ఈ రెండవ [ప్రయాణం తాలూకు (సథావం స్పష్టంగా కనబడుతుంది.

ఈ వివయాన్ని ఇక్కడే ఇప్పుడే (పసావించడానికి కారణాలు బాలా ఉన్నాయి. అవస్నీ కాదు గానీ, కొన్నింటినై నా మీ ముందుంచడం అవసర మను కొంటున్నాను.

మీ రనుకొంటున్నది నిజమే !

నేనిప్పుడు భరద్వాజను గురించి చెప్పబోతున్నాను. సుమారుగా నాలుగు దశాబ్దాలుగా సన్నిపాతంగా తెలిసిన వాడు కావడం చేత, అతని వెలుపలి (ప్రయాణాలూ, లోపలి (పయాణాలూ = మిగిలిన వారికన్నా, కాస్త ఎక్కువగా తెలుసుకొనే అవకాశం నాకున్నది.

ఆతని కథల్లోని ప్యాతల్ని గురించి కూడా నాకు తెంసు. ఆ ప్యాత లన్నింటినీ, నాకు తెలిసిన మనుషుల నుండే భరదాంాజ ఏరుకొన్నాడు. నాకు తెలియని మనుషుల నుండి ఎన్నుకున్న ప్కాతల్ని గురించి, ఆతను నాకు తెలియ చెప్పాడు. అందుకే భరద్వాజ రచనలంటే నాకిష్టం, అతని రచనలకన్నా అతనంటే నాకు మరీ ఇష్టం.

ఏవి = బిగ్గరగా అరిచి చరిచి చెప్పాలో, ఏవి = సున్నితంగా, లలితంగా చెప్ఫాలో భరద్యాజకు తెలుసు, కానీ, తెలియనట్టుగా, నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడు.

1౪

గప్పుమని వెలిగే లక్షణమూ, తళుక్కుమని మెరిసే లకణమూ అతని వ్యక్తి త్యంలో లేవు

అలా కాస్తంత పై పొరను. తొలగిస్తే బాలు; ఆలా. కాస్తంతా. వెచ్చని వెలుగు తాకినా చాలు; ఇబ్దే జ్వలించి పోతాడు.

భరద్వాజ వాక్యాలు కొన్ని పచ్చిగా ఉంటాయి. ఇంకొన్ని పచ్చగొనూ, వెచ్చగానూ ఉంటాయి, అవి తరచుగా అకలి వాసన వేస్తాయి; దర్మిదం వాసన వేస్తాయి? ఆప్పుడప్పుడు నిప్ప వాసనవేస్తాయి. ఎల్చిప్పుడూ లోతులకు చొరు చుకు పోకాయి. వాతలు పేడతాయి, ఆతను వాడే మాటలు పాతవే కొవచ్చు గానీ = వాటిల్లోకి కొత్త ఊపిరులు నింపి, వేడినీ వాడినీ చొప్పించి, సరికొ త్త రంగుల్లో వెలిగేలా చూస్తాడు. అతని రచనల్లో జన జీవితం కనబడుతుంది. ఆ జీవితంలోని కల్లోల (పభంజనమూ కనబడుతుంది

జీవిత వ్నేతంలో భరద్వాజ పండించిన అనుభవాల పంటలను, చాలా తక్కువ మంది పండించగలిగా రనుకొంటున్నాను

తల్లిదం[డ్రులి నైతిక జీవితమూ: అతననుభవించిన కటిక దారి.ద్యమూ; పొందిన అవమానాలూ, కుహనా మిత్రుల క్కుటలూ, విద్యావంతులైన వారిలో గౌం్యడిస్తున్స ఈక్ష్యాసూయలూ, భరద్వాజ లోజీవితాన్నీ, వెలి జీవితాన్నీ గాఢంగా (ప్రభావితం చేశాయి. ఇవన్నీ కలిసి, అతన్ని ఆర్ష చిత్తుణ్ని చేశాయి. మొండివాణ్నీ చేళాయి,

కొన్ని విషయాలను ఎంతో సులభంగా నమ్ముతాడు, ఇంకొన్ని విష యాలను ఎవరు చెప్పినా, ఎంత చెప్పనా, వాదించినా, రోచించినా అంతరాంత గాల్లో నమ్మడు గాక నమ్మడు,

అతని జీనితాన్ని కాకులు దూరని కారడవితోనూ, బీమలు దూరని చిద్దిడివితోనూ నేను పోలుస్తున్నాను. అడవిలో రకరకాల చెట్టు, ముళ్ళపొదలు,: ఓవధులు, విచ్చిమొక్కలూ, కలగా పులగంగా ఉన్నట్టే = ఆతని జీవితంలోనూ, మరీమంచివీ, మంచివీ, సాధారణమైనవీ, హీనమైనవీ, హీనాశిహీనమైన అని

శ భవాలు, చీకిరిబాకిరిగా, అల్లిబిల్లిగా అల్లుకాని, మలుచుకొని పోయి ఉన్నాయి. ఏమూళలవ కొమ్మను కదిలించినా, ఇంకెక్క డో దూరంగా ఉన్న ఏదో లత స్పందిస్తుంది. అడవితో రకరకాల మృగాలున్నష్లే - అతనికి తెలిసిన వారిలో పరమ (కూరులూ, [కూరులూ, ఆ[కూరులూ, ఉత్తములూ, మహోత్తములూ ఉన్నారు.

ఈ కారడవిలాంటి ఐళుకును బతికేస్తున్న దళలోనే, కాంతమ్మ -అతని జీవితంలోకి (ప్రవేశించింది. కలుపు మొక్కల్ని; ముళ్ళపొదల్ని, ఓర్పుగా, నేర్చుగా తొలగించింది. అతి పయత్నం మీద, ఈ కారడవిని ఉద్యాన వనంగా తీర్చిదిద్దింది.

ఒకప్పుడు - అన్నింటి మీదా విరుచుకు పిన భరద్వాజ = ఇప్పుడేమో సాంసారిక జీవిత చ్మటంలోకి వొదిగిపోయాడు. ఈ వాొదిగిపోవడం వెనుక, ఆత ననుభవించిన మానసిక హింసలు సంతోభాలూ చాలా ఉన్నాయి.

ఆకాశవాణిలో (వసంగ కారర్మికమాల (పయోక్షగా ఉన్నంత కాలమూ, తనవృల్నికి ఉపకరించే వ్మతికలనూ, పుస్తకాలనూ చదువుతూ వచ్చిన భరద్వాజ అ ఉద్యోగ విరమణం తరువాత = మరోరకం పుస్తకాలపై దృష్టిని మళ్ళించాడు* నిజానికి ఈ “మళ్శింపు' అన్నది అంతకు కొద్దికాలం ముందు నుండే భరద్వాజలో చోటు చేసుకున్నది. అలా చేసుకొన్నట్టు అతనికీ తెలియదు. ఆతని సన్నిహితు లకూ స్పష్టంగా తెలియదు. ఉన్నత హిమపర కత సానువుల్లో రూపును సంతరించు కొన్న మంచు నది, చల్లగా మెల్టిగా, జారుతూ జారుతూ, పర్వతపాద (ప్రాంతా లకు దిగివచ్చినట్లే, ఆతని జీవితమూ, జాలువారింది. అయితే ఆ (ప్రవాహానికి వేగంగానీ, ఉరవడిగానీ లేవు; చిన్నచిన్న సుడిగుండాలూ, ఓ మాదిరి వరదలూ తప్ప.

1086 ఆగస్టు 1వ తేదీన; ఆ (పవాహం జలపాతంగా మారింది"

ఆ తేదీన కాంతమ్మ దివంగతురాలయింది.

ఈ విషాద సంఘటన భరద్వాజ జీవితాన్ని ఎంతగానో సంతోళ పరిచింది. ఈ సంజోభం అతని అంతరిక జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసించి.

౪!

అప్పుడెప్పుడో, కనపడీ కనపడనట్టున్న , “మళ్ళింపు - ఇప్పుడు సృష్టంగా, దయ సీయంగా కనపడ సాగింది, అంతకు ముందుదాకా, అతనిలో ఉన్న కొన్ని ఆసృవ్షమైన ఆలోచనలు; ఇప్పుడు పూర్తి అకారాన్ని పొందాయి. అంతకు ముందున్న కొన్ని రకాల ఆలోచనలు, అతనిలో ఇమడలేక వెళ్ళిపోయాయి. వాటి స్థానాల్టోకి, కొత్త ఆలోచనలు, కొత్త భావాలు చొరుచుకొని వచ్చాయి. ఒక రకంగా ఇవి = మరీ కొత్తవి కూడా కాదు. చాలా కాలంగా, అతని లోపలి పొరల్లో దృళ్యా దృశ్యంగా ఉన్నవే ! మందంగా పేరుకుపోయిన పైపొరలు చెదరి పోయాక = ఈ కొత్త అలోచనలు మెరుస్తూ మురుస్తూ, బయటికొచ్చాయి.

అతని రచనల్లోకిి కొత్త పదజాలం [పవేశించింది. విధి, పరలోకం, అదృష్టం, (పభువు, ఈశ్వరుడు, (పాపం, జన్మ జన్మాంతరాలు, తపస్సుః యోగం, ధ్యానం .... వంటివి బాలా చోటు చేసుకొన్నాయి. (పతి పదాన్నీ ఆచితూచి వాడడానికి, దకాబ్దాలుగా అలవాటుపడిన భరద్వాజ, ఉబుసుపోక? ఈ తరవా పదాలను ఉపయోగించాడని అనలేం గదా '

, తన మనసులో ఒక భావం పొటమరించాక, దాన్ని సంఘటనగా మార్చ డానిక్తి, భరద్వాజ ఎన్నో వారాలూ, మాసాలూ మధన పడిన సందర్భాలు నాకు తెలుసు, భావాన్ని సంఘటనగా మార్చాక, ఆ సంఘటనకు అనువైన వ్యక్తులను ఎన్నుకోవడంలోనూ, ఆ వ్యక్తులకు తగిన వాతావరణాన్ని కల్పించడంలోనూ: అతనెప్పుడూ బద్ధకించలేదు, “అలసట నా శరీరానికే తప్ప నాకు లేదు. నా అంతవేగంగా, నా శరీరమిప్పుడు పరుగెత్తడం లేదు ఇది నాకు బొత్తిగా నిరుప' యోగంగా ఉన్నది వావగారూ ! ఆందుక్తే దీన్ని మార్చుకొందా మనుకొంటున్నాను” అన్నాడొకసారి నాతో,

అతనికున్న రాజకీయ సామాజిక పరిజ్ఞానమూ, విషాదమయ జీవితాను భవమూ, సమకాలీన సమాజాన్ని ఆంచనా వేయడానికి, భరదా 3జకు బాగా తోడు వడింది, తోడు పడుతోంది.

జీతం డబ్బులకు అమ్ముడు పోయిన మేధావి వర్గాలను, డబ్బుతో అన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకొంటున్న సంపన్న వర్గాలను, అధికార పీరాల మీద

౪||

కూచుని, నైతిక విలువల గురించి అదేపనిగా బోధించే అవినీతి పరులనూ, గుర్తించ డంలో అతనెప్పుడూ పొరబడలేదు, అవకాశం దొరికిన (వతిసారీ, వారి లోపా లనూ పాపాలనూ, ఎండగడుతూనే వచ్చాడు, తూర్చొారబడుతూనే వచ్చాడు, అను శీలనం, అధ్యయనం, అభివ్యక్షీకరణం = ఇదీ భరద్వాజ వరస, ఈ వరసను తు, చ, లు తప్పకుండా పాటించి, అతను ఎన్నో విజయాలు సాధించాడు.

తనను తాను వ్యక్తం చేసుకోవడానికి, ఒక్కొక్కరి మార్గం ఒక్కో విధంగా వుంటుంది. ఆ మార్గం మనకు నచ్చినది కావచ్చు ; నచ్చనిదీ కావచ్చు రచయిత అంతరంగాన్ని తెలుసుకోవడానికి, అతని రచనలు కొంతవరకూ మ్మాతమే తోడ్పడతాయి. అతనికి డైరీ రాసే అలవాటు ఉంటే = అవి అతన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు మరింతగా తోడుపడతాయి. ఎందువల్ల నంటే, ఈ డైరీలు తన కోసం రాసుకొన్నవీ, తనను తాను నగ్నంగా చితించుకొన్నవీ, తన కోపాలన్తూ పాపొలనూ నిస్నిగ్గుగా చితించుకొన్నవీ గనక, ఈ డైరీల్లో మన కిష్టంలేని చాలా విషయాలు, మన కిష్టంలేని రీతిలో ఉండవచ్చు. ఆలా ఉండడం చాలా సహజం కూడా. అలా ఉన్నప్పుడే అసలు సిసలు వ్యక్తిత్వం వ్‌ ఆచ్చాదనలూ, రంగులూ లేకుండా, పచ్చిగా, పిచ్చిగా బయటపడుతుంది.

కాంతమ్మ మరణించిన నాటి నుండి ఆ సంవత్సరాంతం దాకా, భరద్వాజ డైరీలో కాంతమ్మను గురించి ఉన్న విషయాలను, తేదీల వారీగా సంపుటీకరించాక “నాలోని నీవు అన్న పుస్తకం (ప్రచురించబడింది. 1987 వ సంవత్సరపు డైరీ లోని అంశాలతో “అంతరంగిణి' అన్న పేరున రెండో పుస్తకం వెలువడింది. ఈ మూడోది 'ఐతరేయం*. ఇది 1988 వ సంవత్సరపు డైరీలోని అంళాలతో కూర్చిన పుస్తకం,

ఈ మూడు పుస్తకాలనూ పరిశీలించిన వారికి స్పష్టంగా కనిపించే విష యాలు కొన్ని ఉన్నాయి.

“నాలోని నీవ” లోని త్రీ మూర్తి కాంతమ్మ, అతని అర్థాంగి. అతను (వత్య్మణవు తోనూ (పేమింతే అధర్శ గృహిణి, త్యాగమయి.

౪141

“అంతరంగిజి” లోని స్త్రీ మూర్తి, ఆస్తాయి నుండి కొన్ని మెట్టు ఎత్తుకు ఎదిగింది. ఈమె “అర్ధాంగి కన్నా “ఆదర్శ గృహిణి. కన్నా మిన్న, “నాలోని నీవు" లోని కాంతమ్మ వేరు. 'ఆంతరంగిణి' లోని స్త్రీ మూర్తి వేరు. ఈ మార్చు అతని దృక్పధంలో వచ్చింది. అలా మార్చు రావడానికి కారణం, భరద్వాజ లోపలగా చేసిన [పయాణం. ఈ (వయాణంలో, అంతకు ముందు, అతని చుట్టూ ఉన్న (ప్రకృతిని అధిగమించి, కొత్త పకృతిలోకి వచ్చాడు, ఈ నూతన పరిసరాల లోంచి అమె కనిపిస్తున్న తీరును 'ఆంతరంగిణి' లో చితించాడు.

“ఇతరేయం” నాటికి, ఆతను లోలోపల చాలా దూరాలు [ప్రయాణం చేశాడు. ఈ దీర్ధయానం వల్ల, ఆతని పరిసరాలు బాగా మారిపోయాయి. ఆతని చృకృధంలో అభిలషజీయమైన సరిణామాలిన్నో వచ్చాయి. ఇప్పుడీ నూతన దృక్కోణం నుండి, భరద్వాజ బాలా దూరాలనూ, లోతులనూ, ఎత్తులనూ, మౌలిక వర్ణాలనూ, వాటి కలగలుపు రంగులనూ చూస్తున్నాడు, అవి అందంగానూ, అపురూపంగానూ, ఆద్భుతంగానూ, అర్జ్భంగానూ, గోచరిస్తున్నాయి. ఆ ఎత్తు నుండి చూస్తున్నప్పుడు, తనకు కనిసించిన వాటిని కనిపించినట్టుగానే, అలా కనిపించి నప్పుడు అనిపిం చినట్టుగానే, అక్షర బద్ధం చేశాడు. అందువల్ల - సామాన్యమైన వాటిల్లోనే, అంతకుముందు. కనిపించని వొక అసామాన్యతను ఆతన్న దర్శించగలుగుతున్నాడు, దీనినే ఒక ఉదాహరణ ద్వారా చెప్పుకొందాం. చూరంగా ఉన్న ఒక నక్మకాన్ని, మామూలు కంటితో చూసినప్పుడు కనిపించే తీరువేరు, క్తివంతమైన దూరదర్శిని ద్వారా చూసినప్పుడు కనిపించే తీరువేరు, భూమి నుండి కాక-ఇంకేదో నభోమూల్తినుండి, మహా కక్రివంతమైన దూరదర్శిని ద్వారా చూసినప్పుడు కనిపించే తీరువేరు. ఎందుకని? ఈ మూడు సందర్భాల తోనూ, మనంచూసింది ఒకే నక్మకాన్ని, అయినా, ఒకసారి కనిపించిన రీతికీ, మరోసారి కనిపించిన రీతికీ ఎక్కడా పోలికలుండవు. “చూస్తున్న విధానం" లోని స్థాయి భేదం కారణంగా, నక్ష్యతపు రూపురేఖల్లో రూడా, మార్చు కనపడు తుంది, ఆయితే ఈ మార్చలన్నీ మనలోనూ, మనం చూసీ విధానంలోనూ ఉన్నాయే తప్ప, “అసలు వస్తువ ఎప్పుడూ వొక్కటే ! మూడవ దళలో కని

• పంచిన అద్భుతాలు, తొలినుండీ ఖ నక్షతంలో ఉన్నాయి. కానీ మనం చూడ

1౫ లేక పోయాం. మన చూపును మరింత నిశితమూ, మరింత సన్నిహితమూ చేసు కొన్నప్పుడు, అవే నక్షతంలో మరెన్నో మహిద్భుతాలు గోచరించ వచ్చు - గోచరిస్తాయి కూడొె.

థార్యా, భర్త పరసృరాను రాగంతో కలిసి జీవించడం; బిడ్డలను కనడం; ఎవరో వొకరు ముందుగా మరణించడం; పోయిన వారికోసం, పోవలసిన వారు దుఃభించడం సర్వ సాధారణం, కానీ తృతీయ పురుషార్థాన్ని మించిన స్థితిని ఆర్థాంగిలో చూడగలగడమే అదృష్టం. ఆ స్థితి - అక్కడనే ఉండిపోక, విస్త రిస్తూ, ఆమెలో ద్రైవాంళాన్ని కూడా చూడగలిగే దాకా (పస్తరించడం మరీ అదృష్టం. ఒకానొక వికేష సంస్కార దళను చేరుకొన్న తరువాత, "ఆమె (క్రమంగా కరిగిపోయి, ఒక. దివ్య సంస్కారం మిగిలిపోతుంది. మ్మితుడు భరద్వాజ, ఇప్పుడిప్పుడే ఆ దశను చేరుకొంటున్నాడు. ఈ నా అభిప్రాయాన్ని ఐల పరిచే కొన్ని పంక్తులను ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాను.

“మహాభక్తునికి భగవద్దర్శనం ఎలాంటిదో, నాకు నీ చిరునవ్వూ ఆలాంటిదే - ఆంతకన్నా మించిందే” (నాలోని నీపు *- పుట; ౭0)

“*ఆకంతమైన సముుదం, భూడేవిని గాఢంగా ఆలింగనం చేసుకొన్నది” (నాలోని నీవు = పుట: రక)

"ఆకాశం నిశ్శబ్ద గీతాలాపనం ఆపి, నావేపు వెరిగా చూసింది, అప్పటి దాకా గునగుసలతో ఈలలు వేస్తో, ఆకుల్ని, మొగ్గల్ని, పువ్వుల్ని? చినచిన్న గరిక మొక్కల్ని తాకుతో, పలకరిస్తో, చిలిపి గంతులేస్తో వీస్తున్న గాలి బాలలు, మనముంగిటి దొకా వచ్చి కనుబౌమలు మడిచి, దురదూరంగా వెళ్ళిపోయారు, నేను కనపడంగానే, పిలిచినా వినిపించుకోకుండానే” (నాలోని నీవు = పుట : 62)

“నిశ్చలమూ, నిర్జీవమూ, నిరంజనమూ, నీరవమూ = అయిన ఇసుక సము[దం మీదికి దయతో వాలిన నీటి మబ్బులాగా వచ్చావు; నా జీవితంలోకి” (నాలోని నీవు = పుట * 65, క్ట

౫

“* ఆకాశం మరీ పేదగా, వీదగా, దీనంగా వుండి. మాసిన చీర కప్పు కొన్నట్టుగా ఉంది. ఆ చీరనిండా చుక్కల చిల్హులే ఉన్నాయి. ఆ చిళ్చాల్లోంచి వొష కనబడకుండా దాచుకోడానికి, ఆకాశం ముడుచుకు పడుకొన్నట్టుగా ఉంది” (నాలోని సీవు - పుట: గ్రా

• ఆకాశం నీలం పాటలను పొడుతోంది. కొండలను కావిలించుకొన్న గాలి, మనమీదుగా లోయలోకి జారిపోతోంది. --- తెల్పిని రెక్కలను గాలిలో కది లించుతూ ఉవస్మితం, నీ కనులను తేజోమయం చేయడం నేను చూళాను.” (నాలోని నీవు - పుట 79)

• ఆద్యంతాం అంతు చిక్కని ఆకాళం నిండా తుషారమేఘ శకలాలు చిక్కుకు పోయాయి ... ఏదో. మెత్తని, సుతి మెత్తని చప్పుడు; పసిపాప 'పెదవులు ఆనందంతో విచ్చుకొంటున్నప్పటి చప్పుడు ; సూర్యకిరణం, పద్మ వ్యతాన్ని కాకినప్పటి చప్పుడు; నీటి చుక్కను నుబ్బుతల్లి ముద్దిడుకొంటున్న పృటి చప్పుడు; ఇర్యద్రచాపంలోని సప్తవర్దాలు, వొకదా౨ని మరోటి వొరుసు కొంటున్న ప్పటి చప్పడు ....” (నాలోని నీవు = పుట : 75)

“ఎవరో మరుపు కొరడాలతో ఆకాశాన్ని ఛభణేలుమని చరుస్తున్నారు. ఆ చరుపులకు తాళలేని ఆకాశం, చెవులు ఐద్ధలయ్యేలా ఉనుముతోంది. ఉరిమి ఊరిమి ఏడుస్తోంది వర్షంలాగా ..... మంచులా, తువ్వరలా, తలంటాలుగా, ముత్యాలుగొ, ధారలుగా పడుతోంది వానో (నాలోని నీవు = పుట: 80)

“నాకు తెలీని వ నక్యత లోకాల కవతలనో కురిసిన వెలుగుల వానలకు, నాక నది పొంగిపొరలి, వెన్నెల వరదతో, ఆకొశనుంతా వింగిపోయిందీరా[తి” (నాలోని నీవు = పుట : 92)

నా నిదురలోకి పొకుతూ వొచ్చే, నీలివర్ష స్వవ్నం లాగా ఉఊంది అకాశం. (వీయావియోగ బాధాతప్త హృదయంతో మేఘుడు రాల్చిన అశవుల్దా

ఉన్నాయి హిమబిందువులు” (నాలోని నీవు - పుట; లట)

జ!

“కృష్టా జలాల్లో మునిగిన నందీశ్వరుని సగం మూపురంలాగా ఉన్నాడు అర్థ్ధచం్యదుడు” (నాలోని నీవు = పుట: 87)

“త్తూరుపు తలుపులు ఇప్పుడిప్పుడే విడులుతున్నాయి. కాంతుల శకలాలు, లోకం మీడికి చిందిపడుళున్నాయి. అడవిపూల పరిమళాల భారంతో, చలిగాలులు ఆయాస పడుతున్నాయి. రాతిరంతా పక్షుల గళాలలో బందీ లయిపోయిన ఉషో గానాలు, కంఠ సీమల కవాటాలు తెరుచుకొని, మెరపుల లాగా శబ్దిస్తన్నాయి ఆకాశమంతటా. బద్ధకంగా వొష్ట విరుచుకొని ఆవలిస్తూ మేలుకొంటున్నాయి నీడలు .... అందాల పోటీలో ఆపజయం పొందిన అతివల లాగా ఎలా తెలా పోతున్నాయి నక్షతాలు” (నాలోని నీవు - పుట: 128)

“* వెలుతురు పులకరించడం నాకు తెలుసు = నీవు నన్ను చూసినప్పుడు. తీయదనం వికసించడం నాకు తెలుసు = నీవు నాకోసం వచ్చినప్పుడు” (ఆంతరంగిణి - పుట : 2)

“ఆకాశం నిండా విషాదం ఆవరించింది. వాయు తరంగాలు వెక్కి వెక్కి పడుతున్నాయి. గిరి శిఖరాల నుండీ, అరణ్య గర్భాల నుండీ, శోక గీతి కలు జొలువారుతున్నాయి,. ఉవస్సుందరి దుఃఖతప్త హృదయంతో వివశ అయి పడి ఉంది” (అంతరంగిణి = పుట : 20)

“*ప్పిక్పు నేను కలుసుకొంటూ, విడిపోతూ, తిరిగి కలుసుకొంటూ, తిరిగి విడిపోతూ, ఆడుకొంటున్న ఈ దాగుడుమూతలు, ఎప్పుడు మొదలయ్యాయో మనకు తెలియదు” (ఆంతరంగిణి - పుట : వ్ర)

“*పీ స్పదూర లోకాల నుంచి, ఏ అనూహ్య కాలాల నుంచి, సీవునా కోసం వొచ్చావో నేనెప్పుడూ నిన్నడగ లేదు” (ఆంతరంగిజి - పుట :80)

“ ఆకాశంలో రెండు మేఘ సమూవాల మధ్య ఘోరంగా పోరు జరుగు తోంది. అవి ఉరుముల థావలో అరుచుకొంటున్నాయి. భూదేవి శిరస్సున దోసిళ్ళ కొద్దీ వెండి ముత్యాల తలం[బాలు పోస్తున్నాడు చం్చదుడు. ఆ ముత్యాల మెరుపు అన్నీ వెన్నెలగా మారి, జారిపోతున్నాయి; కొండల మీదా; బండల మీదా;

న! మొగ్గల మీదా, చిన్నారి బుగ్గల మీదా; పూల మీదా, పచ్చని నేల మీదా ; చివ8ికి నా మీద కూడా ....” (అంతరంగిజి - పుట: శతి)

“కిరణాల దారాలతో వెలుతురు వస్త్రాలను నెస్తున్నాడు సూర్యుడు, ఆలా నేసిన వస్తా9లకు రంగునద్ది ఆరేసినట్టుగా, తూరుపు ఆకాశం కాషాయ వర్జంలో మునిగి కేలుతున్నది. మేఘాంన్నీ గుంపులు గుంపులుగా పరుగులు తీస్తున్నాయి- వింటర్‌ పాఠిన్‌ మీద విరుచుకు వడుతున్న రవ్యను పీరుల్లాగా నః అంతరంగ్‌జ్‌ - పుట: క్రత్ర)

“ ఉషస్పంధ్యను కుంకుమతో అర్నన చేస్తున్నాడేమో సూర్యుడు ; ళూర్చు దిశ కాషాయపు వర్ణ ధూమాలతో కావురేసి పోయింది ; విష్ణవం నాటి రెడ్‌ "స్క్వేర్‌ లాగౌొ” (అంతరంగిణి - పుట : ఉక)

“ఆ చెట్టు నిండా ఎరని పూలిందుకున్నాయనుకొన్నావు ? నీటికి బదులుగా నెత్తురు పోసి 'పెంబారేమో దాన్ని” (ఆంతరంగిణి - పుట. 45)

“వెన్నెలను డోసిలి నిండా నింపుకొన్నాను కనుల కద్దుకొందామని. కానీ, ఏం లాథం?' వేళ్ళ మధ్యలోంచి నిళ్శబ్దంగా జారిపోయింది, అద్దుకొనే సమ యానికొ (ఆంతరంగిణి = పుట: శీ),

“నీల వర్ణ మవీ సాగరంలో తేలిపోతున్న కర్చూర ద్వీపంలాగా, చంద మామ, ఆకాశంలో వెలిగిపోతున్నాడు” (అంతరంగెణి = పుట : 48)

ఇలా ఉదహరించ వలసినవి, ఆ రెండు పుస్తకాల్లోనే చాలా ఉన్నాయి, “ఐతరేయం మీ ముందే ఉన్నది గనక్క ఈ పుస్తకం నుండి ఉదహరించడం నేను మానివేస్తున్నాను.

విస్తృతమైన, గాఢమైన పరిశీలనం ; విలక్షణమైన దృష్టి; సాత్వికమైన సంసృందనం, విషయా విష్కరణం కోసం త్మీవమైన మధనం - ఉన్నప్పుడు

తప్ప; ఇలాంటి జీవంతమైన చిితణలు సాధ్యం కావు.

౫11

భరద్వాజ రచనల్లో ఒకానొక నిశ్శబ్ద జ్వాల అలుముకొని ఉంటుంది. అది- శీతాకాలపు చలిమంట లాగానూ ఉండవచ్చు; వేసవి కాలపు కొలిమి మంట లాగానూ ఉండవచ్చు. ఆయినా వాటి దారి వేరు. ఈ '“నాలోని నీవి = "ఆంత రంగిణి' = “ఐతరేయం' అన్న మూడు పుస్తకాల దారీ వేరు ఈ మూడింటి లోనూ, ఆత్మీయమైన, విషాదమయమైన, ఆనందడీప్తి గోచరిస్తూ ఉంటుంది. దిగంతమైన విషాద విశేష మొకటి దృశ్యమానమవుతూ ఉంటుంది,

చేతనా వరణానికి ఆవలగా, భాసిస్తున్న నిత్య చైతన్య శ క్రిని దర్శించా లన్న తహ తహ, ఒకానొక గుప్త స్మృతిని ఆవిష్కృరించాలన్న సాందమైన జిజ్ఞాస, ఈ మూడు పు స్తకాలలోను సృష్టంగా కనిపిస్తూ ఉంటుంది.

భరద్వాజ ఉపరితలం; (పళాంతంగా ఉండవచ్చు = కాదు = ఉన్నట్టు కనిపించవచ్చు ; కానీ - ఆతని అంతరంగం మ్మాతం అనుక్షణ సం[గామ రంగచే. !

“నే ననుభవిస్తున్న భయంకరమైన ఈ స్థితిని చెప్పుకోవడానికి “దఃఖం'- “విచారం = “సంజోభం'” - *బాధ' - నరకంి - వంటి సాదా సీదా పదాలు తప్ప, నాకేమీ స్ఫురించలేదు. “వతిరక్త కణమూ, గణం లోని సగం లోని సగంలోని సగమూ, కరినాతి కరినాతి కరినమూ, వంటి చచ్చు పుచ్చు వాక్యాలు తప్ప స్పురించలేదు. ఈ పదాలు వాక్యాలు .నా మన! స్థితిని ఆమడ దూరం నుండయినా చూపించలేక పోతున్నాయని న్నాకు తెలుసు. సహవ్మాస సహ్మస సహ (సాంశాన్ని కూడా స్నృశించలేక పోతున్నాయనీ నాకు తెలుసు”

(నాలోని నీవు - పుట : 29),

తను అనుకొన్న భావం, తను కోడకొన్నంత గాఢంగా, త్మీవంగా, సృష్టంగా; అందంగా, పదాలలోకి రానవ్వుడూ; రాలేదన్న ఆనుమానం భరద్వాజకు కలిగినప్పుడూ ; అంతకన్నా మంచి పదంగానీ, మంచి (పతీకగానీ, ఆ నిమిషాన అందనప్పుడూ ; భావంలోని చిక్కదనాన్నీ; బరువును , పలచన చేయడానిక్కానీ, తేలిక చేయడానిక్కానీ భరద్వాజ (ప్రయత్నించలేదు. భావం తాలూకు బరువునంకా మోయగల శ క్రివంరమైన ఒక పదం, లేదా ఒక (పశీక - తనకు ఆందుబాటులో ఎలాగూ లేదు గనుక, బలహీనమైన ఆ పదాలనే వరసగా

ఏ౪/ పేర్చి, భావం కాలూకు బరువును, మ్మీవతను, ఆ పదాల వరన నిండా పరిచిన సందర్శా లున్నాయి. ఉదాహరణకు = “* ఎంద రెంద రెందరున్నా, అందరి మధ్యా నాంటరి వాణ్ని” (నాలోని నీవు - పుట : 1) "నా 8ంకేమీ, ఏమీ ఏమీ వొద్దు దయామయా” (నాలోని నీవు = పుట : 9) “*నాలోంచి నా ఆణు వణు వణు వణువ ల్లోంచి 99 (నాలోని సీవు = పుట; 8) “*మరి కొంతకాలం, నీ దుఃఖంలో కాగి కొగి కాగి, నవసీ నవసి నవసి పోయాక గానీ ....” (నాలోని నీవు - పుట: 19) “నన్ని లాగా వేధించి, బాధించి, రాపాడిి అరగదీసి .... % (నాలోని నీవు = పుట : 86) “క అపజయం నన్ను ఆంధుణ్ని, బధిరుణ్ని, వికలాంగుణ్ని జీవచ్ళ వాన్ని చేసింది” (నాలోని నీవు - పుట : ఠి “దివ్య తేజోవాహినిలో స్నానమాడి, ఆ తేజస్మునే తాగి, ఆ డేజస్సునే ఆరగించి, ఆ తేజస్సులోనే కలిసి మెలిసి కలగలిసి పోయాక, ఆ తేజస్సు మాయమయి, కటిక కాటుక బీకటులు ముసిరినప్పుడెలా ఉంటుందో * అలా ఉంది. నాకిప్పుడు” (నాలోని నీవు = పుట : 48) “జూసీ, చూసీ, చూసీ, నా కచ్ళు జలగారిపోయినా సరే; వీటిని గురించి ఆలోచించి, ఆలోచించి, ఆలోచిస్తూనే నేను చచ్చినా సరే ...” (నాలోని నీవు = పుట ; 50) . “మళ్ళా, మళ్ళా, మళ్ళా - నిన్నెప్పుడైనా చుస్తానా నా పిలుపు, నా రోదన, నీ దాక రావడం లేదా? రొవడం లేదా? రావడం లేదా కాంతం ?” (నాలోని నీవు * పుట: 54)

న్‌

“ఆందరి ముథాలనూ తేరిపార చూసి ఉంటావు. నా ముఖం కోసం, నీ విరిగిన నా ముఖం కోసం, సీ చూపులతో, మునివేళ్ళ స్పర్శంతో, ఊర్చులతో నిండిన నాముఖం కోసం . నాకోసం తపించి, తపించి, ఎదురు చూసి, చూసి, చూసి ...” (నాలోని నీవు - పుట : 85)

“నువ్వే, నువ్వే, నువ్వే జ్ఞాపకం వచ్చి: అణు వణువునా చిదిమి పారేస్తున్నావు” (నాలోని నీవు ; పుట ; 87)

“నీ కోసం ఇలానే, ఈ తీరాన ఎదురుచూస్తూ, ఎదురు చూస్తూనే ఉంటాను” (నాలోని నీవు = పుట : 120)

“"విస్సోటించిన చుడథాస్కర భీషణాతప జాలా సంసృర్శనంతో, నా జీవిత క్మేతం, ఎండి, వీటలువారి, శోష్మల్లి కరిగిపోయింది. ఇప్పుడందులో మంటల పంటలు తప్ప, నిప్పుల పువ్వులు తప్ప, అగ్ని గర్భిత మవిరణ్యాలు తప్ప = ఇంక ఏమీ మోసులె త్తవు, నన్నిప్పుడు పొగలు సెగలు విరజిమ్ముతున్న నిప్పు కొండనుగా మార్చాడు పొడు దేవుడు” (నాలోని నీవు = పుట: 58)

“ఒక్కసారి = ఒకేవొక్కసారి, నిన్ను చూసే, సీతోమాటాడే మహ ద్యాగ్యం; నాకెవరన్నా (పసాదించారో = నన్ను నేను కాళ్వతంగా వారికి ఆర్బించేసు కొంటాను కొంతమ్మా ! ఒక్కసారి చాలు - ఒక్క నిమిషం = ఒకే వొక్క నిమిషం బాలు, ఇంక నేనేమీ కోరను (నాలోని నీవు - పుట : 68)

“*చ్చేన్సుు ఏవో, ఏవేవో అయిపోవడం నాకిష్టం లేదు, నేను = నేనుగానే ఉంచాలి. నీవు, నీవు గానే ఉండాలి. అయితే మనిద్దరం 'ఒకటి' గానే ఉండాలి. నిన్ను చూస్తూ ఉండాలి. నిన్ను చూస్తూనే ఉండాలి. నిన్నే, చూస్తూ ఉండాలి. నిన్నే, నిన్నే, చూసూ చూస్తూ చూస్తూనే; అలా అలా చూస్తూనే, సి కన్నుల్లో కనులుంచి చూస్తూనే, అనంత కాలాలదాకా ఉండాలని ఊంది”

(ఆంతరంగిణి =ప్పట; 1ర)

“సి సరించి = నీ గురించి వివరాలు కూడా, కొంత కాలానికినా గురించినవి కూడా - ఇలాగే, నీలాల నింగిలోకి, నీలి సమ్ముద జలాల్లోకి ఇంకి పోతాయి మరింక కనబఢకుండా. ఇదీ తీవితర” (అంతరంగిణి = పుట: 19)

మ!

“వారు ఖరీదైన పట్టుబట్టలు ధరిస్తారు. ఖరీదైన నగలు ధరిసారు ఖరిదైన వెండి పశ్ళెరాల్టో ఖరీదైన నైవేద్యం ఉంచుకాుు ఈ ఆరాధనకు హాజరయ్యేవారు కూడా ఖరీద్దైనవారే. - ” (ఆంతరంగిణి - పుట £ వ్‌1)

“*ప్పరోసారి, ఇంకోసారి, పదే పదే చూసి, కాకి . నన్ను వేధించి, బాధించి, హింసించి, ధ్వంసించి ఎ (ఆంతరంగిణి = పుట; ౨8)

“నా ఆరాధ్య దేవత జ్ఞాపకాన్నలతో కాలి, కాగి, మసిలి, మరిగిపో యాను ఈ పూట” (అంతరంగిణి = పుట: 40)

“క్ర దేశంలోని చాలా మంది అమ్మాయిల కలలు మోసాలకు, దగా లకు, వంచనలకు, మాయలకు, దారిదా్యిలకు, చవ్కమైన ఆచారాలకు, నిరర్థక మైన కట్టుబాట్లకు లోనయి, ఎం8, రాలి పోతున్నాయని నాకు తె ఎసు " (ఆంతరంగిణి =ప్పుట; శీలి)

“సశేషం రచనకు క్రోకారం చుట్టిన నాటినుండీ ; ఆ మాటకొస్తే అ రచన కవసరమైన విషయ సేకరణ ప్రొరంభించిన నాటి నుండీ - భరద్వాజ దృష్టిలో తాత్త్వికత చోటు చేసుకొన్నది, ఆ రచన పూర్తయిన నాటి కింకా ఆతను ఊగిస లాటలోనే ఉన్నాడు, “కలడు కలం డనెడు వాడు; కలడో లేడో?" అని కాదు గాస్సీ “కలడు" అని గట్టి విశ్వాసం కూడా అతనిలో కుదురుకో లేదు. భార్య మరణం: = అతన్నా సరిహద్దు రేఖ నుండ, వొక (పక్కకు నడిపించింది. ఆ (పక్కానున్నది తాత్విక (వపంచమే. జీవితాన్ని గురించీ, మరణాన్ని గురించీ, మరణానంతర జీవితాన్ని గురించీ, ఈశ్వరుణ్ని గురించీ; జన్మ పరంపరను గురించిన నూతన భావాలు, అతనిలో చోటు చేసుకొన్నాయి, వాటిలో కొన్నింటిని, ఇక్కడ ఉదహారిస్తున్నాను.

“ఇదొక నాటకం, ఈ రంగం మీంచి వికసారి నిష్య్రుమించిన పాత మరోసారి. (ప్రవేశించు. .. ఒక వేళ (ప్రవేశించినా, మరో పేరుతో మరో రూపంతోనే 1” (నాలోని నీవు = పుట ? 21),

“వన మరణానంతరం, మనమేమీ కొటోవడం లేదనీ, మన శతీరాలు కి, మట్టిలో కలిసిపోవథమే నిజమనీ, అనుకోవడం కన్నా “ఇంకేదో అవుతాము

20౪11 సుమా! అన్న ఆళతో జీవించడం లోనే తృప్తి ఉంది. ఇది (భమ కావచ్చు. ఇదే అస్కలెన సిస్కల్లిన - సత్యమూ కావచ్చు.” (నాలోని నీవు - పుట : 41)

“భగవంతునితో నాకు పేచీలేదు .. పసిబిడ్డ నయి ఆ _పభువు పాదాల ముందు పారాడా లనిపిస్తున్నది, ఆయనను తలచుకొంటున్న కొద్దీ - అలా తలచు కొనక ముందున్న భరద్వాజ ఆమాయకత ను తలచుకొని నవ్వుకొంటున్నాను లం భగవంతుడేం చెబుతున్నదీ, ఏం చేస్తున్నదీ, నాకర్థమవుతున్నట్లుగా ఉంది ; మను షులకు దూరంగావెళి, నా చుట్టూ ఆకాళం వేపు చూసినా, దీనుల పసిబిడ్డల కన్నులు చూసినా. .. _దైవం అర్హమవుతున్న కొద్దీ ఆటు జరగడం పాగిరంభింబాను . .. ముందు అతన్ని - అనుమానంగా చూశాను భరవాసాతో కొంతకాలం గడిపాను. కొద్ది కొద్దిగా ఆధార పడుతూ పడుతూ, ఇప్పుడు పూర్తిగా నిశ్వసించాను” (నాలోని నీవు = పుట : 51)

“బతుకు మీది (పీతికొద్ది, నేనే, యీ పాడు కొంపను పట్టుకు వేళ్ళాడు తున్నాను” (నాలోని నీవు = పుట : కత్రి

“ఎక్కడి నుంచో వచ్చాం. ఈ రేవులో పని చూసుకొన్నాం, వచ్చేస్తుడు మన వెంట తెచ్చుకొన్నవి రేవులో దింపాం, కొత్త వాటిని నింపుకొన్నాం. కేవులో ఆగిన ఆ కొద్ది ఘడియలకే పరిమితం, రేవుకు, నావకూ ఉన్న సంబంధం, నావ కదిలిందా = మరెక్కడ ఆగుతుందో, ఎప్పుడు ఆగుతుందో నానకూ తెలీదు - కర్షధారికి తప్ప. ఈ రేవులోకి మరో నావ వస్తుంది. తన పని ముగిళాక (అదీ) వెడుతుంది. ఇదంతే 1!” (నాలోని నీవు = పుట : ర్‌)

“*మనస్సుషహూ శరీరానికి జత కుదరడం లేదు... ఈ బరువును వొది లించుకోవాలి, ఈ సంకెలను తెంప్పకోవాలి. నాకు సే చ కావాలి. నేనెవరో ఎక్కడ నుంచి వచ్చానో, ఎందుకొచ్చానో, ఇలాగే ఎందుకు బతుకుతున్నానో, ఇక్కడ నుండి ఎక్కడకు వెడుతున్నానో, ఎందుకు వెడుతున్నానో, తెలియచేసే వారు కావాలి. ఆ జ్ఞానం కోసం నేనిప్పుడు తహ తహ లాడి పోతున్నాను.” (నాలోని నీవు - పుట: 67) ం

“నన్ను నేనే అన్వేషించుకొంటున్నాను,” (నాలోని నీవు = పుట : త్త)

“మనస్సు మహోత్సాహంతో ముందుకు దూసుకెడుతుంటే, ఆ వేగాన్ని అందుకోలేక శరీరం అలిసిపోళున్నది, తూలిపోతున్నది: ఎప్పుడో కూలిపోతుంది. ఈ పరమ సత్యం నాకు వ్మిభాంతినీ, విచారాన్నీ కభిగించడం లేదు.” (నాలోని నీవు = పుట ; 90)

౫111 ఆస్సళ్షృతులకు ఈ శరీరాలు సాధనాలుగా మాత్రమే ఉపకరిస్తాయి,” (నాలోని నీవు - పుట : 91)

“ప్పి కోసం నా చుట్టోను, నాలోనూ అన్వేషస్తున్న నన్ను చూసి, జాలితో కరిగి పోతున్నాయి చుక్కలు: సురిగిపోతున్నాయి దిక్కులు.” (నాలోని నీవు - పుట ; 92)

“*కశ్వర పాద పీఠం ముందు అన్ని పదవులూ అళాశ్యతమైనవి .... నా పాదాల కింద ఉన్న రెండడుగుల నేలనే నేను ఆర్థం చేసుకోలేక పోతున్నాను.... అన్నింటిలోనూ నేను ఈళ కరుణ్నే చూసున్నాను కనుక, నాకు (పత్యేక ఈశ్వర దర్శనమూ అవసరంలేదు ....” (నాలోని నీవు - పుట : 85)

“జీవితం అపురూపమైన వరం.' అంటాడు కాళిదాసు, ఇతరుల పట్ట అది నిజం కావచ్చునేమో గానీ, నాకు మాాతం ఇప్పుడది శాపంలాగే కనబడుతున్నది. ఈ శాపానికి విమోచనం ఎప్పుడో తెలియదు ఆందుకే ఈ జీవిత వాహినికి, నువ్వా తీరానా - నేనీ తీరానా ఉండి = నిరీశ్షించవలసిందే 1”

(నాలోని నీవు = పుట : 98)

“ని వైవరో నాకు తెలీక ముందు. నాకు నేనూ తెలీదు. నీవు నీ వరాన్ని నిర్ణయగా లాగేసుకొని, నానించి వెళ్ళిపోయాక కూడా, నేనెవరో నాకు తెలీడం లేదు, నన్ను నేను తెలుసుకొన్నదల్హా నీ సాన్నిధ్యంలోనే. నీకు ముందూ, నీ తరువాతా, నాకు నేనే ఓ పళ్నార్థకంగా నిలిచిపోయాను. ఇన్నిటికీ = చిన్ని - నీ వెవరు ? నే నెవరు ?” (నాలోని నీవు - పుట : 99)

“అన్నీ అందరూ దూరం కాగా కాగొ, చివరకు నేనొక్కజ్నే మిగులు తాను. ఎలా ఈ లోకంలో కొచ్చానో, అలానే న్మిష్కమిస్తున్నాను = విధి చెప్పి నట్టుగా ఆడి.” (నాలోని నీవు - పుట ; 112)

ఖు

“ఇందరిరో ఉన్నా నేను వాంటరివాణ్ని. ఇప్పుడు నన్ను నేనే భరించ లేకపోతున్నాను. నన్ను చూసి నేనే భయపడుతున్నాను.” (నాలోని సీన్స =-పుట ; 118)

“నీవు దొగొన్నావు. నీ కోసం నేను వెదుకుతున్నాను, ఇదీ జీవితం.” (వాలోని నీవు = పుట: 121)

౫

“ఈ జ్రీవితం జీవిస్తున్నంత కాలమే సత్యంగా కనబడుతుంది = నాటకం లోని ప్యాత ఎలా సత్యమో - అలా. అందులోంచి బయటి కొచ్చాక మిగిలిందే అసలైన జీవితం, అదే సత్యం.” (నాలోని నీవు - పుట : 129)

“నే నిప్పుడు నిరీహ స్థితిలో ఉన్నాను. నాకేమన్నా కావలసి ఉంటే, ఆ కావలసింది నీవు తప్ప ఇంకేమీ కొదు,; నీవు తప్ప ఇంకేమీ లేదు.”

(నాలోని నీవు = పుట: 1విశ)

“ఎప్పటి కప్పుడు తెలిసినట్టే ఉండి, అసలేమీ తెలియక పోవడమే, ఇందులో తెలుసు కొనవలసిన రహస్యం,” (నాలోని నీవు = పుట : 126)

“*నా ప్మాతకు సంబంధించినంత వరకూ ఇది, చరమాంకం అనుకొంటు న్నాను. నాప్మాత - తన - తుది ఆభినయాన్నిప్పుడు నటిస్తున్నది. ఈ మనవి నాటకంలో, ఈ ప్మ్యాత నిర్వహించవలసిన పని అయిపోగానే తెర వెనుకకు వెళ్ళి పోతుంది. తన *“వేషం' తీసేసి, రంగులు కడిగేసుకొని '“ఆసలుగా మిగిలి పోతుంది. * (ఆంతరంగిణి = పుట; 6)

*పభఖూ ! నేను మోయలేనన్ని కానుకలు గౌరవాలు నా మీద వర్షించకు, నేను భరించగలిగినవి మ్మాతమే నాకు (ప్రసాదించు. నేనొక గాజు ముక్కను, సీ కరుణ కిరణలేశం, తాకి నన్ను (ప్రకాశమానం చేస్తున్నది. నీకు తెలియదని కాదు గానీ, ఇప్పటికే నా అర్హతలను మించి నాకు చాలా ఇచ్చావు.” (ఆంతరంగిణి = పుట: గా

“ఈ జ్ఞానేర్యదియాలు చాలా అల్నమైనవి. ఈ దుర్శల సాధనాలకే, ఈ విశ్వం ఇంత రమణీయంగా, ఈశ్వరుడు పరమ రమణీయంగా కనబడుతుంటే, ఈ ఇం[దియాల శక్తి ఇంకా ఇంకా పెరిగితే, ఈ సమస్త లోకాలూ, ఇంకెంత ఆద్భుతంగా ఉంటాయో చెప్పలేను, చాతకావడం లేదు,”

(ఆంతరంగిణి = పుట : 16)

“*హద్దులులేని నీలాకాశంలోంచి, అడవృలలోంఛి, బిందువులుగా, జాలులుగా, వంకలుగా, వాగులుగా, నదులుగా పరువులెత్తే మహా (_ప్రవావిలు, తమతో ఎన్ని రహస్యాలను తీసుకెళ్ళి సము.దంలో గుమ్మరిస్తున్నాయో ఎవరు చెబుతారు?" (అంతరంగిణి - పుట : 18)

*న్సీ వవరు + నే నెవరు + మనం ఎందుకు. కలికాం? ఎందుకు విడి పోయాం ? ఎవరు కారణం ? ఈ స్వల్పకాలంలోనే, ఈ అనుఇంధాలెందుకు ? ఈ

30% అనురాగాలెందుకు* ఎవరు చెబుతారు ? ఎవరికి తెలుసు (ఆంతరంగెణి =పుట: 20)

“నాకిక్కడేమీ బావుండడం లేదు కాంతం! చాలా అసౌకర్యం గానూ, ఉక్కిరిబిక్కి రవుతున్నట్టుగానూ ఉంది. -నా శిక్షాకాలం పూర్తి కాలేదేమో - ఈ దేహంలోనే బందీగా ఉండి పోయానింకా.” (ఆంతరంగిణి =పుట : శ)

ఇలా ఉదహరించవలసినవి/ ఇంకా చాలా ఉన్నాయి.

“నాలోని నీవు = “అంతరంగిజి' చదినీన చాలామంది, ఆ పుస్తకంలోని “ఆత్మీయమైన, విషాదమయమైన ఆనంద డీపీ ని దర్శించి హర్షించారు. భరద్వాజలో వొచ్చిన మార్చుకు స్వాగతం పలికారు.

. వాటిలో కొన్ని చోట్ట కాఖా చం[కమణాలు కనిపిస్తాయి. పునరుక్తులు కని పిస్తాయి. కల్ననా సాహిత్యం లోనయితే, వీటిని పరిహరించడం ఆవసర మేగానీ ఇవి డైరీలు, వీటిని మార్చే, తిరిగి కూర్చే, అధికారం నాకు లేదని మనవి చేస్తున్నాను.

ఈ పుస్తకానికి “ఎతరేయం” అన్న సముచితమైన శీర్షికను సూచించిన వారు, (పభ్యాత రచయిత, బహుభాషా పండితులు, తతవేత్తలయిన, డాక్టర్‌ ఇలపావులూరి పాండురంగారావు గారు. వారికి నాక ఎరజ్ఞితలు.

“ఐతరేయం' పుస్తకం వెనుకగల చరితను సం[గహంగా, తెలియ చేయడం మేరకు, నా సంపాదకీయాన్ని పరిమితం చేసుకొంటున్నాను, డాకర్‌ ముకిగోరడ శివ(పసాద్‌ గారు, భరద్వాజకు బాల్య మి[తులు, నాకు మచి మ్మితులు. 'ఐతరేయం" స్మృతిరచన మ్యాతమే కాదనీ, అదొక “ఆర్షగీతం' అన్న శివ్యపసాద్‌ గారి అభ్మిపాయంతో నేను పూర్తిగా ఏకీభవిసున్నాను. గడువు మేరకు, తమ రచేసను పంపి సహకరించిన ఈ మిితునకు ధన్థవాదాలు,

“డైరీ లోని ఆంకాలను ఎన్నిక చేయడంలోనూ, ఎత్తి [వాయడంలోనూ, ముద్రణ సవతిని సిద్ధంచేయడంలోనూ, దివారా(తాలు [శనుపడిన ఆదర్శమ్మి తులు ్రీ వా(డేవు పురుషోత్తంగారు. వారికి నా హృదయపూర్వక నమస్కారాలు,

దయచేసి చదవండి. (వస్తుతానికి సెలవు.

కవికాజ సాహితీ సదనం | (తివురనోని నుఖ్వారావు హైదరాబాదు : 800 - | ర5=6=-1089

ఆరగీతం లే

“ఐతరేయం', కేవలం కాంతమ్మగారి కథా కాదు, భరద్వాజ గారి ఆత్మ కథా కాదు. ఇదొక అంతర్మథనం. సృష్టిలోని వ్లైచితికి స్పందించిన ఒక ఆర్ష కథనం. [కౌంచ మిధునం పొందిన ఆవేదనతో సృందించిన ఒక బుషివలె; “కాంతమ్మ మరణం' అనే నిమిత్తంతో సృందించిన ఒక (రస) ఆర్య హ్యృద్రయం. నుండి జాలు వారిన అవ్షర (సవంతి ఇది. ఇక్కడ కాంతమ్మ తల్లి, చెల్లి, భార్య, బంధువు, దైవం = అనంత విశ్వం జు కాంతమ్మ కేవలం ఓక సంకేతం. ఇది అర్థం కాక పోతే, '“ఇదంతా కేవలం భార్యా వియోగ కావ్యం (ఎలిజ్సీ గానే, చాలా మంది _భ్రమ్‌ంపవచ్చు.

అనాదిగా మానవుడు, ఈశ్వరుణ్ని ఏ పేరుతో పిలవాలో తెలియక-ఆలో చనలో పడ్డాడు, 'రండ్రి' అన్నాడు. “తల్లీ' అన్నాడు. “శివుడు అన్నాడు. “శక్తి అన్నాడు. “ివళక్వ్యాత్మకము' (అర్బనారీశ్వురత్వం) అని ఊహించాడు. చైనా భాషలో దైవానికి 'ఫా-[-ము అని పేరు, “ఫో అంటే తండ. “మూ అంటే "ల్లీ. '“జహు=వా' అంటే, తల్లి+-తంగడ్రి " అని పిబూ భాష “ఖహ్‌--మా' ఇది సంస్కృతం. “డ = ఓన్‌ ఇది [గీకు 'జోఎలన్‌్‌ ఇది- లాటిన్‌. “ఆల్‌-[- లా" ఇడి అరబ్బు. ఇలా = సమస్త భాషలలోనూ, మళాల లోనూ, విశ్వాసాలలోనూ, శ కితో కూడిన దైవాన్నే ఊహించాచు.

భరద్వాజగారి కాంతమ్మ; లౌకిక పాఠకులకు, ఒక స్రీ. ఒక ఫెద్ద మనిషి గారి ఉత్తమ ఇల్దాలు, కాని, “ఐతరేయం' లోని ఆంతర్యం, ఇంకొ 6"రైనది. అనంత శక్తి స్వరూపానికి, భరద్వాజ తన అన్వేషణలో, పెట్టుకొన్న ఒక. "సీర కాంతమ్మ 1

ఈ దృష్టితో ఈ పుస్తకాన్ని కాదు; ఈ డైరీల పరంపరలో గ్షానుక్రటిమి కూడా చదచండి. కొత్త లోకాలు కనపడతాయి;

య.

“చందమామను బొట్టు బొట్టుగా రాలే వెన్నెల చప్పున వినాలన్నా, నక్ష్యకాల అడుగుల సవ్వడులు వినాలన్నా, హిమాణువుల గుస గుసలు వినాలన్నా, ఉవస్సుందరి మధుర గానాలు వినాలన్నా, రాలిరంతా మేలుకొన వలసిందే $” ఎరత కాల్బనికత ! [ప్రకృతి ఆరాధన ! తాత్విక దర్శనం! ! “ఎంత ఆందంగా ఉన్నదీ ఉదయం ! కుంకుమ చేను విరబూసి నట్లుగా ఉన్నది” మహాకవి కావడానికి ఇలాంటి అభివ్యక్ష్తులు, నాలుగైదు చాలు !

ధనిక స్వామ్యం మీద రోత, బీదతనం నుండి వచ్చే మహానాయక ఆవిర్భావం కోసం, ఎదురు చూపులు, (బతుకంతా, ఎదురీతగా గడిచిన ఒక సామాన్యుడు; మాన్యుడు, ఆసామాన్యుడు, అయినందుకు సంకేతంగా ఒక “అతరేయంి.

ఈ లోకం అమానుష మయిందనీ, భయంకర మయిందనీ, చాలామంది రుజువు చేశారు = అయితే ఇది ద్రైవాంశ సంభూత మయిందని, కాంతమ్మ గారు నిరూపించాకు. అందుకే, రచయితకు ఆమె గారంటే అంత ఆరాధన !

గచయిత తలుపును నలుగురైదుగురు తట్టారు. “ఇప్పుడు నా ఆవసరం ఎవరికి ?” అన్సి తలుపు తీశారాయన. రచయితతో, ఇంత కాలం కలిసి మెలిసి తిరిగిన మి్యతులు, కాముడు, (కోధుడు, లోభుడు, మోహుడు, అజ్ఞాని - ఇలాంటి వాక వళ్చొరు.

“ఇప్పుడిప్పుడే నాలో కారుణ్యం. మేలు కొంటున్నది. మీతో పనిలేదు, ఫొండి” అని పంపించి వేశాడు రచయిత !

సృష్టి పుట్టి నేటికి ఒక రోజు అయితే, అందులో జీవ చైతన్యం పుట్టి, గంట కూడా కాలేదు. అంటే తక్కిన ఇరవ్రై మూడు గంటల కాలమూ, (పేక్షకుడు లేని నాటకమేనన్న మాట, ఈ గంట సృష్టి మ్మాకం ఏమంత గొప్పది?

ఆటవికమైన ఆవేకాలు, ఇన్నివేల సంవత్సరాల నుండి, అలాగే, నిదా ణంగా, 'సమాజంలో దాక్కొని: ఉన్నాయే ! ఇక మహా మానవావిర్భావం జరిగే దెప్పుడు:? మనిషి మనస్సును కూడా అధిగమించి, ఆలోచించే దెప్పుడు గి ఇప్పు

స౫[11 డిప్పుడే కారుణ్యం, ఈశ్వరుడు జగత్తు మొత్తంమీద కొద్ది కొద్దిగా మేలు కొంటున్నారు. భరద్వాజ గారూ ! మీరు *“ఐతరేయం' తో వైతాళిక గీతం పాడండి ! సృష్టి మొత్తం మీద, ఒక మహా పరివర్తనం రావచ్చు; తొందరగానో, కొంచెం ఆలస్యం గానో, మైదరాబాదు - 18 తేది : 5-7-89 డాక్టుల్‌ ముదిగొండ తివ(చనాద్‌ “ల్టవ్‌ర్రిని తజ కొలం ఆఅకుందుకూ, అతను _ అలా _ శ్వర్శించేందుకూ ఒక్క వాక్య మయినా బాలు / కొనీ _ అలాంటి ఓ నాక్యం రాయడానికి నొ కింకొ బాలా కొలం నణుతుంది.? ... “అందమైన అవుడానమైన & శ్వూువన్నం వి అతి లోకాల నించో జాలునాదతూ వొచ్చి, నీ నిండా ఎవిన్రరించి, నీలోని (చత్యణవునూ థాన్వంతం చేన్తూ బోత్తూనో కలిగి వోయిందనుతో అవ్వుడు నున్వో మవుతావో, నలిగ్గా = నోనూ ఆదే అయ్యాను కొంతన్ను వెళ్ళి వనోయాక్‌ ,. (81-12-88 శనివారం నాడు, శ్రీమతి కె. హిమాని గారికి రాసిన జాబు నుండి]

“అక్కడ = ఆ బురద వాగుకూ, ముళ్ళ డొంకలకూ ఆవతల - బండరాళ్ళ మధ్య - బంగారాలు, నవ రత్నాలు, పదవులు, అధి కారాలు, కీర్తి (వతిస్టలు, చెల్దా చెదరుగా పడి ఉన్నాయి.

“ఇక్కడ = చీకటి చినుకుల్లో తడుస్తూ, దుఃఖ శకలాలను ఏరు కొంటూన్న ఓ దురదృష్టవంతుడు ; ఆకొశమూ, ఆవనీతలమూ, కరిగి పోయేలాగా, ఆర్తగితికను ఆలపిస్తున్నాడు.

“ఇక్కడి ఈ' పాటా, అక్కడి ఆ వైైభవాలూ, సూర్యాస్తమయం _ దాకానే ఉంటాయి. త్వరపడండి.”

ఆని దేన దూత (ప్రకటించాడు,

నగర వాసులందరూ ; బురద వాగు వేపు, ముళ్ళ డొంకల వేపు, బండరాళ్ళ వేపు పరుగులు తీశారు, నగరమంతా నిమిషంలో నిర్మానువ్య మయిపోయింది.

చిరిగిన పీలికల మధ్య, కారుణ్య రేఖలాగా మెరసి పోతున్న ఓ ముసలి, కుంటి బిచ్చగాడు ; కన్నీటి పాట వినిపిస్తున్న దిక్కుగా వయాణ మయ్యాడు; దుఃఖిళుని ఓదార్చడం కోసం.

ఆతనికి అతని వంటి వారికీ ఈ పుస్తకం = అ౦కితం

రొవ్హూరి భరద్వాజ

ఇతరేయం చిన్నీ | ఆద్యంత రహితమైన కాలవాహినిలో; మరో సంవత్పరం గడిచిపోయింది నీవు లేకుండానే 1 “భరద్వాజ కరుణాంతరంగుడు. ఏ చిన్న కష్టానికీ వోర్చుకోలేడు' అంటారు మి్యతులు. ఇది నిజమేనా * అంత మంచిగుండె కలవాడిన్తై లే, ఈ పది హేడు మాసాలూ నీకు దూరమయి నేనెలా ఉండగలిగాను ? పదిహేడు గంటలు నిన్ను చూడకుండా ఉండలేనుగదా - ఇప్పుడెలా ఉండగలిగాను + “మీ కెంతమంది పిల్లలు *” అన్నారు సరస్వతి గారు. “నలుగురు కొడుకులు, ఇద్దరు కూతుళ్ళు. ఓ బిడ్డ 1986 ఆగస్టు 1వ తేదీన చనిపోయింది. ఆ బిడ్డ పేర కొంతమ్మ” అన్నాను. అలా అంటూనే ఏడ్చేశాను, అన్ని వందల మంది మధ్యా, నీకేమో “ఐదుగురు కొడుకులు, ఒక్క కూతురు” అయితే, నాకు “నలుగురు కొడుకులు, ఇద్దరు కూతుష్న” కాదనడం ఎలానో ఈ లోకానికి అర్థం కాదు, మనం చెప్పను లేము, నువ్వు - అప్పుడప్పుడూ అంటూ ఊండే దానివి “మరీ అంత గారాబంగా, (యేమగా, “ఒకరి కోసమే మరొకరం” అన్నట్టుగా ఉండకూడదయ్యా | ఎవరు ముందో, ఎవరు వెనకో, మనకు తెలీదు. ముందుపోయి.న వారికీ సుఖం ఉండదు. . వెనక మిగిలిన వారికీ నుఖం ఉండదు,” అని. నీ మాటలు నేను వినలేదు. నీ మాటలు నీవూ వినలేదు. అందుకే ఇప్పుడు అనుభవిస్తున్నాం. ఈ కొత్త సంవత్సరం కానుకగా; నన్నూ నీ దగ్గరకు పిలుచుకో కాంతమ్మా 1! ఇంకనాకేమీ ఆవసరం లేదు .... (1-1-88 = జ్మకవారం) .... అ్యరేయ వొచ్చాడు అనుకొన్న సమయానికి, సుబ్భారావునూ పిలిపించాను. రాత్రి 9 గంటలదాకా సాహిత్య గోష్టిలో మునిగిపోయాం. ఎన్నెన్ని విషయాలను గురించో, ఎంతెంత దూరాలకో, ఎంతెంత లోతులకో వెళ్ళాం ఆయనా నేనూ కలుసుకొని, బాలా సంవత్సరాలయింది గదా - మాలో ఉన్న అనురాగంలో, ఆప్యాయతలో తేడాయే రాలేదు. మా ఇద్దరి అనుభవాలు, ఆలోచనలు = దాదాపుగా వొకేలాగా షండడం - అతేయకూ, నాకూ కూడా ఆశ్ళర్యంగానే ఉంది. ఆయన

వ్టీ భరదాాజ తొలి గాయం పేరు *బాణం'. నా తొలి గాయం పేరు “రోహిజీ. అఆ్యత్రేయ తన కావ్యం *తాలి గాయం” చదివి వినిపించాడు. బాగా రాశాడు. దాన్ని అచ్చులోకి తీసుకురావడం, చాలా అవసరమనిపించింది నాకు. సుబ్బారావు అందుకు ముందు కొచ్చాడు. ఆత్రేయ నా ఇంటికి రావడం ఇదే మొదటిసారి. కాంతమ్మ చనిపోయాక, సుబ్బా రావుమా ఇంట్లో భోజనం చేయడం కూడా ఇదే మొదటిసారి. “భరద్వాజా ! నీ భార్యంటే, నీ కెంత [మేమ ఉన్నదయ్యా! నీలాంటి వాణ్ని భర్తగా పొందిన కాంతమ్మగారు ఆదృష్షవంతురాలు” అంటూ నన్ను చుంబిం చాడు ఆత్రేయ, కనులు చెమర్చాయి 1 | (2-1-88 - శనివారం ) చిన్నీ 1 వెంత అద్భుతంగా ఉన్నది ర్యాతి ! ఆరుబయటి కొచ్చి, ఆకాశంలోకి, పరిసరాల లోకీ, తనివిత్తీరా చూశాను. మంచితనం లాంటి వెన్నెల, కరుణ లాంటి వెన్నెల, కన్నెమనసు లాంటి వెన్నెల, శీతల జ్వాలలాంటి వెన్నెల, చల్లగా ఆ(కమించి; అనునయిస్తోంది లోకాన్ని. హీనాతి హీనుణ్ని కూడా, తన స్పర్శతో తనియింప శేసే [ప్రియరాలి (పేమలాగా, ఈ వెన్నెల కూడా - బండల్ని, కొండల్ని, గుర్తుకొచ్చి ఏడ్చేశాను చిన్నీ శ “ఇవ్వాళ నువ్వెంత బాగున్నావని ! విశ్వనాథ కిన్నెరసాని కవితలాగా, కృష్ట శాస్త్రీ పవాసం లాగా, నండూరివారి ఎంకిలాగా, గుండెలు ర్ఫుల్లు మనేలాగా ఉన్నావు. “కనులెత్తితే సాలు కనకాబిసేకాలు అభించినట్టుగా, నాయుడు బావ పొంగి పోవడానికి, నీవు నన్ను చూసినట్టుగానే, ఎంకి కూడా నాయుడు బావను చూసి ఉండాలి, “నీ పలచని చెక్కిళ్ళ లోంచి, పెదవుల,లోంచి, కనుల లోంచి విద్యుత్‌ హోసాలు చిప్పిలించి, నన్ను వివకణ్ని చేళాయి" అందా మనుకొన్నాను. కానీ అనలేదు. నాలో నేనే అనుకొన్నాను. నీకూ, నాకూ మధ్య చాలా అడ్థంకు

ఐతరేయం ప్‌ లున్నాయి. నేనీ శరీరంలో ఖైదీని. నీవీ ఖైదు నుండి విడుదలయిన "స్వేచ్చా జీవివి. ఆదీ తేడా ....

(8-1-88 జ ఆదివారం) చిన్నీ 1] నేను పిరికివాణ్ని, పిల్లవాణ్ని అయిపోతున్నాను రోజు రోజుకూ ....... సాయం కాలం నీ సమాధిని దర్శించినప్పుడు; దుఃఖం పుక్కిలింత లయింది. నిన్ను నే నెప్పడూ, ఎందుకూ ఏడిపించలేదు. నీ ఆందాల కనులు నాకు ఆలయాల వంటివి. దేపుణ్ని ధిక్కరించి, (పళ్నించి, దూషించిన నేను, నీ (పళాంత నేతా అను చూసి, మళ్ళీ చూసి, మళ్ళీ మళ్ళీ చూసి, ఆలా చూస్తూ చూస్తూనే, ఆ న్మేకాలయాల్లోని, ఈశ్వరుణ్ని చూశాను. అ ఈశ్వర దర్శనం నన్నెంతగా మూర్చిందో, నీకూ నాకూ బాగా తెలుసు, ఈ లోకానికి కొంచెంగానే తెలుసు. నీలోని అమృతత్వం, నిన్ను నాకు అమ్మను చేసింది. నీలోని వాత్సల్యం, నిన్ను నాకు చెల్లిని చేసింది, నీలోని అమాయికత్వం, నిన్ను నాకు బిడ్డను చేసింది. నీలోని సౌజన్యం: నిన్ను నాకు మ్యితురాలిని చేసింది. ఈ పిచ్చి మను షులు, నిన్ను, నన్ను “భార్యాభర్తలు అనుకోవచ్చు గానీ, ఆది నిజంకాదు చిన్నీ 1 మనం ఏమీ కాదు. మనం మనమే! అన్నీ మనమే!! ....

(శం 1488 ఎ సోమవారం) చిన్నీ 1 కొంచెం పొద్దుపోయాక, చంథద్రుడు చెట్టమీదుగా తలెత్తి చూస్తున్నాడు. వెన్నెలతో వెల్లవేస్తున్నాడు. వేస్తూ వేస్తూ ఆకాళం మీదికి మెల్లగా జరుగుతున్నాడు. చందమామలోంచి బొట్టు బొట్టుగా రాలే, వెన్నెల చప్పుళ్ళు వినాలన్నా? నవ(కొల అడుగుల సవ్వడులు వినాలన్నా, హిమాణువుల గుసగుసలు వినాలన్నా, ఉషస్నుందరి మధుర గానాలను వినాలన్నా, రాతిరంతా వేలుకొనవలసిందే! నేను మేలుకొంటున్నాను, వింటున్నాను, ఆనందిస్తున్నాను. ఎప్పుడో ఎక్కడో మళ్ళా మనం కలుసుకొ౨, కలగలసి పోవడానికే, ఈ ఎడబాటు-తాత్కాలికంగో మన మధ్య చోటు చేసుకోవడమే సత్య మయితే -- ఈ మహాహాన్యాన్ని నేను

తీ భరద్వాజ సంతోషంగా భరిస్తాను. ఇది కేవలమూ, నా ఓదార్ను కోసమే అయితే - ఈ ఎడబాటును కల్పించడం ద్వారా, ఈశ్వరుడు నన్ను మోసం చేళాడన్న మాట. ఇందులో ఏది సత్యమో, ఏది. ఆసత్యమో నాకు తెలిడం లేదు చిన్నీ! వెన్నెల్లో తడుస్తున్నాను. చీకట్టో ఎండుతున్నాను. ఇదీ ఇప్పటి జీవితం (5-1-88 జు మంగళవారం) “భారతదేశానికి సరిహద్దులు ఈ దిగువ పేర్కొన బడినవి. ఉత్తరాన హిమా లయములు, దక్షిణమున హిందూ మహాసమ్ముదము తూర్నున బంగాళా థాతము, పశ్చిమమున అరేబియా సమ్యుదము” అని - పక్కింటి వారమ్మాయి. చదువు శోంపే, నాకు నవ్వొచ్చింది. దేవతాతుల్యులై న ఈ పసివారి మనస్సుల నిండా అబద్ధాలు కుక్కు తున్నాయి - ఈ పారళాలలు. ఈ దేళానికి, అవేనా సరిహద్దులు వవరన్నారు అలాగని? కులతత్వం, మతతత్వం, నిరుద్యోగం, దార్మిద్యం, సహగమనర్త, అజ్ఞానం, వరకట్నం, చ్వితహింస - ఇవీ, ఎనిమిది దిక్కులనూ తెగబడి ఏలుతూ, సరిహద్దులను కాపొడుతున్నాయి. ఈ పరమ సత్యాన్ని, ఆ చిన్నారుల కెవరూ చెప్పరు - జీవితం తప్ప. అనుభవ పూర్వకంగా నేర్చుకొనే పేళకు, అంతా ముగిసి పోతుంది .... (7-1-88 - గురువారం) ... అందమైన భావం, ఆందమైన అభివ్యక్షీకరణం లేని రచనను నేను ఆమోదించలేను. ముఖ్యమైన దేమిటంపే, రచనలోని విషయానికి, రచయిత జీవి కానిక్సీ పరస్పర (సమేయం ఉండడం. తన రచనలో అద్భుతమైన అభ్యుద యాన్ని నాంకటోసే రచయిత వ్యక్తిగత జీవితం, దివాళా కోరుగా ఉంటే నేను ఆసలే భరించలేను, తచయితగా (కవిగా కూడా) వారెంత గొప్పవారు గాని, న్యక్రిగా హీనుడయితే నే నామోదించలేను. ఒకడు గొప్ప కవి, పండితుడు, రచ యిత, విమర్శకుడు కాక పోయినా ఫర్వాలేదు గానీ, వాడు మంచి మనిషి కాక పోతే. న్యూతం సహించలేను ........ (10-1-88 ఐం ఆదివారం)

ఐత రేయం ర్‌ శో _.. అందుబాటులో ఉన్న మాటలన్నింటినీ వరసగ్గా పేర్చుకొంటూ పోతే, ఇంకేమన్నా అవుతుందేమో గానీ, అది కవిత్యం మాతం కాదనుకొంటాను, నీ మాటలు ధగ ధగా మెరిసిపోతేనే చాలదు. దాని వెనక జీవితం ఉండాలి, ఓ చిన్న ఉదాహరణ చెబుతాను. గారడి వాడి గంపకింద మామిషి పండులాగానే కవిత్వం, మాయ కాకూడదు. నీవు ఆనవసరంగా ఆలసీ పోవాకు. ముందుగా - సీ లక్ష్యం ఏదో నిర్ణయించుకో. ఆ లక్ష్యాన్ని బాగా గురిచూసి, అది వొరిగి పోయేలాగా, సురిగిపోయేలాగా, ఐద్దలయ్యే లాగా నీ బాణాలను సంధించి వొదులు, నీ శ్మోత్తువెవరో నీకు స్పష్టంగా తెలియక పోతే, నీ వెవరితో యుద్ధం చేస్తావు?”

(12-1-88 = మంగళవారం) వేకువ నడకలో నేనొక చిన్న పని చేశాను. మురికి పరికిణి, చిరిగిన జాకెట్టు వేసుకొని, చంకన చిన్న గంప పెట్టుకొని, రోడ్డు వారగా, చెట్టకిందుగా పడి ఉన్న ఎండు పుల్లల్ని ఏరు కొంటున్నదో చిన్న బంగారు తల్లి! ఛటుక్కున నాకు, నా చిన్న తనమే జ్ఞాపకం వచ్చింది. నా బాల్యం కూడా, చిరిగిన గుడ్డల లోనే దాక్కున్నది. నా చిన్న తనం కూడా దారిద్యం మధ్యనే గడిచింది. ఎండు పుల్టలు ఏరుతున్నది ఆ పిచ్చి తల్లి కాదసీ, నేనేననీ, నాకనిపించిందీం నేనూ ఓ అరగంట సేపు, పుల్లా పుడకా ఏరి, / ఆ పిల్ల గంపనింపి ఇంటి కొబ్చాను. వచ్చాక అని పించింది “నేనెంత పొరబాటు చేశానా!" అని. గంప నింపడంతో, నా బాధ్యత తీరిపోయిందను కొన్నాను గానీ, ఆ గంపను, ఆ పిళ్ల ఇంటిదాకా మోసుకు పోవాలన్న ఆలోచన కూడా నాకు రాలేదు. మనస్సు ఎంత షోభించిందని! ఎంత సేపు నన్ను నేను శపించు కొన్నానని ........

(18-1-88 - బుధవారం) 4 తను జీవించడమే కాకుండా, ఎదుటి వారిని సుఖంగా జీవించ నివ్వని పతి వ్యక్తినీ జీవచ్చవంగానే జమకడతాను. పిరికి తనం మృత్యువు కాదా? + ఆత్మస్తుతి మృళ్యువు కాదా? |దోహం, మోసం మృత్యువు కాదా? ఈర్ష్యాసూయలు మృత్యువు కాదా! పీడనం మృత్యువు కాదా ? వంచన మృత్యువు కాదా? ఇవన్నీ అసుర గుణాలు కొవా? ఈ అమానుష లక్షణాలున్న వారెంత మంది? లేని

8 భరద్వాజ

వారెంత్‌ మంది! ఈ రాష్షస [నవృత్తులున్న వారు జీవన్మృతులు కారా? ' “అవ్పను” అన్నదే నా సమాధానం.

తన కోసం కాక, తన చూట్టూ ఉన్న వారి కోసం, తన లాంటి వారి కోసం,

చీదల కోసం, అనదల కోసం, అనాధల కోసం, ఆర్తుల కోసం, తనను తాను

హననం చేసు కొంటున్నాడే -- వాడయ్యా జీవించి ఉన్నట్టు . .....మృత్యువు

వాడికి కాపం కాదు. వాడి కెదురై న భయంకర సంఘటన కూడా కాదు, మృత్యువు

వాడి ఊరు. మృత్యువు వాడి పేరు. మృత్యువు వాడి అన్నం. మృత్యువు వాడి' ఆర్ధాంగి. వాడు = మనందరి కోసం మృతి చెందేందుకే పుట్టాడు. మనందరం

ఉన్నంత కాలం ఉంటాడు. మన తరవాతా ఉంటాడు. అందుకే వాణ్ని “అమృత

మార్తి' అని పిలుస్తాను ...

(14-1-88 - గురువారం) ఇడో సెప్టిక్‌ సమాజం. దీన్నిండా రోగులే ఉన్నారు. మన మనస్సులు బాగా కుళ్ళిపోయాయి. కుష్టువ్యాథి (గస్తాలయ్యాయి. ఈ రోగం మనకున్నట్లు, మనం దరకూ తెలుసు, కానీ, అందరమూ, ఆరోగ్యంగా ఉన్నట్లు అభినయిసాం. మన స్ఫుల్లోని కుక్ళ కనిపించకుండా , జలతారు ముసుగులు వేస్తాం, ముచ్చి బంగారప్ప తశకుకులు అంటిస్తాం. అంతేగానీ మన ఆసలు సిసలు రూపాలను బయటపడ నీన్వుం. మనం నటిస్తాం. ఒకరి నాకరం మోసం చేసుకొంటాం, అందరం కలిసి అందర్నీ వంచిస్తాం. మనలను మనమే వంచించుకొంటాం. మనల్ని మనమే మోస గించుకొంటూ వోయిగా బతికేస్తాం, ఎదుటివారి లోపాలను వెదుకుతామే. గాన్సీ, మనలోకి - మనమెప్పుడూ చూసుకోం. మన ఆంతర్యాలను చూసుకోవడానికి మనకే భయం, మనకే ఆసహ్యం. ఆందుకే - మనల్ని గురించి తప్ప, అందర్ని గురించీ మనం ఆలోచిస్తాం. ఇదండీ మనం బతుకుతున్న తీరు,

(ఇందుకు భిన్నంగా బతుకుతున్న వారందరూ మహానుథావులే! మానవో త్తములే!] వోరి ముందు, శరస్సు వొంచుతున్నాను.-.)

(15-1-88 = శకవారం) ఒక మవోవృషాన్ని కుదించి, కుడించి, సంక్షిప్తం చేసినట్టుగానే, ఒక సజ్జనుణ్ని, మేధావిని కూడా పరిస్థితులు, కొరుక్కుని; కొరుక్కుని, కుదించి పారేస్తాయి.

ఐతరేయం ౯7 పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో, ఈ కుదింపులు మరి ఘోరంగా, మర్‌ అమానుషంగా ఊంటాయి.... కనీసావసరాలకు కృ్యతిమంగా కొరతను కల్పించి, ఆజాను బాహువుల్లైన వారిని కూడా, మరుగుజ్జులుగా మార్చేస్తోంది ధనసా్యామ్య వ్యవస్థ.... ఈ కు సమాజంలోని స్త్రీల సంగతి మరీ ఘోరంగా ఉంటున్నది. డబ్బు, చదువు, నీతిసూ తాలు, కట్టుబాట్టు, పరిసరాలు, ఆచారాలు, సంపదాయాలు వగైరాలన్నీ కలిసి, త్తని = గిడసబారిన బెట్టులాగా మార్చేశాయి అ మార్చే (17-1-88 - ఆదివారం) చిన్నీ | / ఎంత ఆందంగా ఉన్నదీ ఉదయం 1! కుంకుమ చేను విరగ బూసినట్టుగా ఉంది. అద్భుతంగా ఉంది. హాయిగా ఉంది. కారణం నీకు తెలుసు. నాకు తెలిసిం దేమిటో పప్పుకొనేందుకు, నాకెవరూ లేరిప్పుడు, ఆమె అందం వసిడిలాగాలేదు. నిండుగా ఉంది. వచ్చదనం విక్షిగి విప్నారినట్టుగా ఉంది. శ్రీనాథుని వద్యంలాగా ఉంది. ఆమె మాటలన్నీ బంగారు రంగుతో, మల మిల లాశిపోతాయి. ఆమె - ఆ చెట్టుపక్కగా వొస్తున్న ప్పుడు, మొగ్గలన్నీ - రేకుల రెప్పలను విప్పుకొని, పూవులయి, ఆమెను తనివితీరా చూస్తున్నట్టనిపించింది. గాలికి తూగాడే నులివెచ్చని సోయగం ఆమెది. ఎవరామె? సీవేనని నాకు తెలుసు చిన్నీ ! భాషకు అందని ఆందాల భావం లాగా, నీవు నన్ను సమీపించి, దూర మయి; నవి, కోపగించుకొని, దూరదూరాలలోకి జారిపోతూ ఉంటావు చిన్నీ ఇ (18-1-88 - సోమవారం) చిన్నీ 1] శరదృతువు కరిగిపోతోంది గావును, మంచు కణాలు కూడా మాట్లాడుకోవడం మానేశాయి. రోడ్డుకు ఆ మూలగా, నిశ్చలంగా, మౌనంగా ఉన్న ఆ పొట్టి బెట్టు, తపస్సు చేసుకొంటున్న మహర్షిలాగా ఉన్నది. ఆకులన్నీ రాలిపోయిన ఈ మవ వృక్షం- సమస్త మాలిన్యాంనూ పోగొట్టుకొన్న మహా జ్ఞానిలాగా ఉన్నది. దానికి ఆల్లంత దూరంలో ఉన్న ఆడవితీగల పొదకూడా, ఆకులను రాల్బేసుకొని:ః నిరాభరణ సుందరిలాగా ఉన్నది. (పతి వేకువనా, నేనీ బాటవెంట, చెట్లపక్క-గా?

రి భరద్వాజ కొమ్మల కిందుగా నడుస్తున్నా, నేనివి గమనించలేదు. నా ధ్యానమంతా నీ గురించే కావడంవల్ల, నా ఆలోచనలన్నీ నీ చుట్టారానే పరిభమించడం వల్ల, నా చుట్టూరా వ్‌మి జరుగుళున్నదో కూడా, "నేను గమనించడం లేదు. ఇవ్వాళ = నీనించి స్వామి సన్నిధికి మనసు పాకుతూ వెళ్ళింది. వెట్టులోనూ, పుట్టలోనూ, గట్టు లోనూ, స్వామిని చూస్తున్నానిప్పుడు. ఇంతకాలంగానూ, పండుటాకుల్ని, ఎండు టాకుల్చి , తొక్కుకొంటూనే పోయి ఊంటాను. నాకు తెలీదు. జీమితమూ ఇంతే ననిపించింది. కాలం చెల్లిన ఆకులు రాలిపోకాయి. కొత్త చివుళ్శ తలలు ముందుకు చాపి చూస్తున్నాయి ; రాలిన ఆకుల సంగతి మరచిపోయి ; “ఇదే శాశ్వతం అను కొంటాయి. అలా అనుకోవడం. రాలిపోవడం ; అదీ జీవితం ....

(19-1-88 - మంగళవారం) చిన్నీ 1 లేత్త నీఠలాలను జళర్లులుగౌ చిమ్ముతోంది ఆకొశం - వసుంధర మీద. మనుషులు చేసిన మాలిన్యాలను, మంచు కడిగి వేస్తోంది. ఉషానిలం (పతి మొక్కను, (పతి 'మెన్లను, (పతి కొమ్మను, (ప్రతి రెమ్మనూ పలకరిస్తోంది. బూటకు ఆ పక్కనా, ఈ పక్కనా ఉన్న చిన చిన్న గరిక పోచలు, గుసగుస లాడుకొంటున్నాయి-నన్ను చూసి. ఆరచి అరచి, కీచురాయి కూడా, గొంతు తలుపులు మూసుకొన్నదీ వేకువన! భయంకరమైన ఈ చీకటి ఏకాంతంలో, గాయపడిన నా గుండె కార్చే జ్ఞాపకాల చణాలు, బిందువులుగా వా వర్తమానం మీద చించిపడుతున్నాయి నీవు నన్ను చొంటరిని చేశానన్న బాధ - ఈ బాధతోనే, నిన్ను తలుచు కోవడంలోని ఆనందం - ఈ స్థితిని “బాధానందం"' అంటారా? అడిగి తెలుసుకోవాలి భది నప్పుడు .

(20-1-88 - బుధవారం)

ధనస్వ్వామ్యానికి లాభం" ముఖ్యం. “ఎంత వచ్చింది?" అన్నది [పధానం గానీ ఏలా నచ్చింది”? అన్నది కాదు. తన లాభం కోసం ఆటంబాంబులనూ అమ్ము

ఐతరేయం | తుంది; అమ్మాయిలనూ అమ్ముతుంది. పెట్టుబడి దారీసమాజంలో, మరలకూ, మనుషులకూ ఏమీ తేడాలేదు.

ఒకప్పుడు వివాహ మన్నది సామాజిక జీవితంలో వొక భాగం. ఇప్పుడది వ్యాపారస్థాయికి చిగ జారింది. ఈ వ్యాపారంలో 'పెట్రుబడ్‌ “వరుడు. నాసిరకం సరుకున్నైనా, అందమైన (పకటనలతో, మరీ అందమైన పాకింగులతో అమ్ముతున్న ట్రే, ఎంత సంస్కార హీనుణ్ని ఆయినా, “చదువులు - డిిగీలు అన్న పాకింగ్‌ కింద హెచ్చు ధరకు అమ్మేస్తున్నారు .... ఆడపిల్ల కూడా “ఇంజనీరు = డాక్టరు-లెక్చెరరు" కావాలంటున్నడే గానీ, తన కోసం కలవరించే తారుణ్య హృదయంతో, జత కట్టడానికి ముందుకు రావడం లేదు ... ఈ విద్యా , వతి, తనకన్నా విద్యావంతుని వేపు చూస్తున్నది. ఆ విద్యావంతుడు లక్షల రేఖ దాటి, ఇవతలకు రాడు, ఈ తరహా నివాహాలలో కారీరకమైన దత్తి తీరవచ్చు గానీ, ఆత్మికమైన (పేమకు చోటు ఉండదు ....

(29-1-88 - శ్యకవారం) వాడు మన కోసం జన్మించాడు. వాడు మనకోసం జీవించాడు. వడు మనకోసం ఎన్నికల్లో నుంచున్నాడు. మనం వాడి కోసం ఊరేగింపులు నడిపాం, వాడీ కోసం జండాలు పట్టుకొన్నాం. వాడి కోసం తన్నులు తిన్నాం. వాడి కోసం మన్నులో కలికాం. వాడకి వోట్టు వేశాం. వాడు గెలిచాడు. పెద్ద పీఠం మీద కూచున్నాడు. వోట్లు మనవి. నోట్లు వాడివి. చెప్పడం వాడినంతు. వినడం'మన వంతు. మనం పండించింది వాడికోసం, మనం కట్టిన ఇళ్ళు వాడి కోసం. మనం పిల్లల్ని కన్నది ఐడి పొలాల్లో, ఫ్యాక్టరీల్లో పనిచేయడం కోసం. మన తంకాయ వాడు చెప్పిన దానికి ఊపడం కోసం. మన చేతులు వాకికి చప్పట్ట కోసం. మన గొంతులు వాడికి కైవ్టైల కోసం. మన థావ వాడి కర్టంగాదు. మన ఆక్షలి వాడికర్థం గాదు. మన కన్నీరు వాడికర్టం గాదు. మన ఐతుకే వాడి కర్ణం కాదు. మన మధ్య ఉన్నంత కాలం మన వాడే! ఎన్నికల్లో గెలిచాక మనకు దూరమయ్యాడు. మనకూ వాడికీ మధ్య వల్పమాలిన ఎడం వచ్చేసింది -.. వొడిప్పుడు మననెత్తిన కూచున్నాడు. మనల్ని శాసిస్తున్నాడు .... వాడు సిసలైన గజ టక్కరి, వాడు మనల్ని మోసం చేశాడు. వాడు మనల్ని నిలువునా ముంచాడు. కాను మాతం,

10 భరద్వాజ నిట్టనిలువునా, నింగిదాకా వెళిపోయాడు .... వాడు పాము కన్నా (ప్రమాదం. వాడు [కిమీ కన్నా హీనుడు ....

(25-1-88 .- సోమవారం) చాలాసార్దు చూశాను, యవ్వనం లోనే ముసలి తనాన్ని కప్పుకొన్న - ఆ బక్క మనిషి, రెండు చేతులూ తల మీద పెట్టుకొని, పొలం గట్టుమీద కూచుని ఉండడం, అతను న్మెరెలిచ్చిన పొలం వేపు, న్నెరెలిచ్చిన కళ్ళతో చూళాడు, రెండు కన్నీటి చుక్కలు, చెక్కిళ్ళు మీదుగా, నేల తల్లి గుండెలమీద రాలి ఇంకి పోయాయి. పొలంలో దాంకొన్న పైరు మొక్కల్ని వచ్చ దనాన్ని పిలుస్తున్నాడు. పిలిచీ, పిలిచీ గుండెలార్నుకు పోయాయి. వినీ, వినీ, నేల తల్లి గుండెలూ బీటలు వారాయి. ఆ వీటల్లోంచి మైరు మొక్కలు శలెక్తి చూశాయి. ఆ రైతు - ఆనందం భరించ లేక, గట్టుమీదనే, చుట్టలు. తిరుగుతూ పడిపోయాడు. “రైతే రాజు రైతే వన్నెముక్‌ అన్నారు నాయకులు; ఆ పంటను కోసుకుపోతూ ... గడచిన నందలాది సంవత్సరాలుగా, బీదవారు వీదగానే పుడుతున్నారు. బీద గానే' బతుకుత్తున్నారు. బీదగానే చస్తున్నారు. ఈ వీదతనాన్ని తొలగిస్తామని, ఇన్ని సంవత్సరాలుగా, నాయకు లంటూనే ఉన్నారు. ఈ బీదలు నమ్ముతూనే ఉన్నారు. ఈ బీదల్లోంచి అసలైన సిసలైన బీదనాయకుడొకడు, క్రీస్తులాగా, లెనిన్‌లాగొ, గాంధిలాగా మొలుచుకొస్తాడు, మంటలు పండిస్తూ, నిప్పులు కుప్పలు పోస్తూ. వాడి పుట్టుక కోసమే నేనిప్పుడు ఎదురు చూస్తున్నాను. ఆ (ససవాన్ని నే నేమ్యాతం, త్వరిత పరచ గలిగినా, నా జన్మ ధన్యమయినట్లే. ...

(27-1-88 - జుధవారం) “మీకు అందరూ కనిపిస్తారు. మీరు మాతం ఎవరికీ కనిపించరు. ఒకప్పుడు మీద, ఆందరికీ వినిపించేవారు. ఇప్పుడు, ఆందరినీ మీరు వింటున్నారు. బాహి రంగా మీరు ఎక్కువగా మాట్లాడుతారు (ట). ఆంతర్యంలో మీరు మౌనులని నాకు తెలుసు. (కాని పక్షంలో “నశేషం” వంటి రచన మీ నుండి రాదుగదా 1) పెకి మీప మొరటుగా, మడిగా కనపడతారు. లోపల వెన్నకన్న మిన్నగా, మెత్తగా ఉంటారు. పై కి-గిడసబారిన ఎడారిలా, బంజరు భూమిలా ఉంటారు. మీ రోపల, అపారమైన జలనిధు లున్నాయి. పచ్చని పొలాలు, పండ్ణ తోటలూ ఉన్నాయి.

ఐతరేయం క్షే పెకి మీరు విద్యార్థులు లోపలమ్మాతం ఆచార్యులు. మీరు ఆవనిమీద నిలఐడ తారు. ఆకాళాన్ని మీ ముందు కాహ్వానిస్తారు మిమ్మల్ని ఫోటోలో తప్ప -- ఈమధ్య టి.వి.లో తప్ప -- చూడలేదు. “నాలోని సీవు' చదివాను. భార్యలో, అమ్మను చూడగలిగిన మీరు గొప్ప ఆదృష్ట వంతులు- చర్మితరో చదివాను - రామకృష్ణ పరమహంస గారు అలా చూసే వారని 1! ఒక్కసారి వొచ్చి, మిమ్మల్ని చూడాలని కలవరించిపోతున్నాను ....” ఇల్దాగా రాళారు సత్యనారాయణరాజు గారు, కాకినాడ నుండి. వారెవరో నాకు తెలీదు. గుర్తుకురావడం లేదు. ఈ జాబులోని వారి సహృదయత, నన్ను ఇళ్లు త్త హృదయుణ్ని చేసింది .. (29-1-88 - జ్యకవారం) “పిక విసుక్కొాన్నావు. నేను వినిపించుకో లేదు, నీవు కసురుకొన్నావు. నేను మాటలు మరచిన మూగినయ్యాను. నీవు నన్ను ఆవమానించావు. నేను మౌనంగా ఏడ్భాను, నీవు చిితహింసలు పెట్టావు. నేను శప్రాప్తం' అనుకొన్నాను. నీవు నన్ను బానిసగా మార్చావు. నిన్ను నా స్వామిగానే చూకాను. సీవు నన్ను పశు వును చేళావు. నేను నీ పొలం దున్నాను. నీవు నన్ను కుక్కను చేశావు. నిన్నూ నీ ఇంటినీ విశ్వాసప్మాతంగా కాపలా కాకాను. నీవు 'ఆకలి' ఆన్నావు. నేను తల్లిలాగా నీ బొజ్జ నింపాను. నీలో కామం కన్ను విప్పినప్పుడు, నన్ను నేను సి శిచ్చుకొన్నాను. నన్ను కన్నీరుగా మార్చావు. నేను కారుణ్య జలనిధినయ్యాను నన్నూ; నా వంశాన్ని వీధిపాలు చేకావు. అయినా-- నీకు నేను వంశాంకురాలను ఆందించాను, నన్ను నేను చంపుకొని, నీకు నీడగా మారాను. నా ఇష్టాలనన్నీ తశుంపేసుకొని, నీ కోరికల కొమ్మలకు అంటు కట్టుకొన్నాను. నీవు - నా నించి నిన్ను దాచుకొన్నావు. “నాదో అంటూ, నాకేమీ మిగిలబ్బ్ళుకోకుండా, నన్ను నిలువునా నీ కిచ్చుకొన్నాను. నీవు రూపాయల మూటలు పుచ్చుకొన్నాక; నా రూపాన్ని మెచ్చుకొని, భార్యగా నన్ను ఆమోదించిన ఈతరం భర్తవు, నేను - వేలు, లక్షలు కట్నంగా నీ కిచ్చి, నన్నూ ఇచ్చుకొని, నాకు భర్తగా ఉండమని: నిన్ను 1ప్రాధేయపడుతున్న, ఈతరం యువతిని ....” అన్సిపించానాక ప్యాత చేత .... (8121-88 ఎ ఆదివారం)

కేవ భరద్వాజ ఫలించిన (పేమ స్వర్గమయితే, ఫలించని (పేమ టార్బరీ సెల్‌ వంటిది. నేనీ రెండింటినీ అనుభవించాను, లభించిన దానిలోంచి అమృతాన్ని ఆస్వాదించాను. అలాంటి అమృత ఫలాలనే, నా పిల్లలు కూడా ఆరగించాలని నా వాంఛ. ఆర్థిక మైన దార్శిద్యాన్ని నేనెప్పుడూ తక్కువ అంచనా వేయలేదు. అంతకన్నా మించిన చారిిద్యం “నిన్ను (కేమించేవారు లేకపోవడం -- నిన్ను (పేమించడానికెవరూ లేక పోవడం”. నే ననుభవించిన ఏ శ్లేశాలి, నా పిల్లలు ఆనుభవించరాదనీ, వారి ఐతుకు పొలాల నిండా బంగారు పంటలు పండాలనీ నేను కలలు కంటున్నాను .... గోపన్న కొడుకును చూసిందాకా, [పాణం విలవిల లాగింది వాడు -- అచ్చంగా, గోపీ లాగానే ఉంటాడు. కాంతమ్మ ఊంళే, - ఎంత సంతోషించి ఉండేదో ! చాలాసార్ద, ఆమె గుర్తుకొచ్చింది. అలా -- నా జీవితాంతం గుర్తుకొస్తూనే ఉంటుంది. రావాలనే, నా కోరిక కూడా. ఈ గాయం మానిపోగూడదు! ఆది 'సెలవేస్తూ నన్ను వాధిస్తూనే ఉంటుండి -- అలానే ఉండాలి కూడా (4-2-88 వ గురువారం) నొ మనస్సు నుండి అమెను తొలగించుకొందామని, నే నెప్పుడూ అనుకోలేదు కానీ, వొక్కోరోజు గడుస్తున్నకొద్దీ, ఆమె నన్ను మరింత గాఢంగా పెనవేసుకు పోతున్నది. *“అమె వేరు - నేను వేరు' ఆన్న భావం - తొలినాళ్ళలోనై నా, నొతలో ఉన్న గుర్తుకూడా నాకు లేదు. ఆమెగారు, నన్ను రోజులలో, వారాలలో అర్థం చేసుకొన్నారు. నాకే - కాస్త ఆలస్యమయింది. పారకుని సంస్కారాన్ని బట్టి, పరిజితిని బట్టీ, ఒక మవోకావ్యం అర్థమయినట్టే, ఆమె తోడి నా సావ్హా చర్యం పెరిగినకొద్దీ, ఆమెలోని అమృతత్వాన్ని నేనర్థం చేసుకోవడమూ పెరుగ్వ తున్నది. ఈ అవగాహాన పెరిగి, పెరిగి, నన్ఫో పసివాడికింద మార్చింది. తానాక్ర అమ్మలాగా మారింది. మాటలు రాని శిజవవు అవసరాలన్నీ మాతృమూర్తికి తెలిసినట్టే, నా ఆవనరాలు కూడా, ఆమెకు ఇపే తెలిసేవి. కొన్ని కొన్ని సంద ర్భాలలో, ఆమె గారు విడమరిచి చెప్పాకగానీ, నేనెక్క డ పొరబడిందీ, తెలిసేది కాదు. నేను పోగొట్టుకొన్నది భార్యను మా[తమేకాదు; నా మార్గదర్శిని, నా అదృష్టాన్ని, నా సర్వస్వాన్ని, నన్ను నేను పోగొట్టుకొన్నాను .... (5-2-80 ఎ శ[క్రవారం)

ఐతరేయం 1వ్రి* =. సుఖపడడ మన్నది; జీవిత చరమ లక్యం కాకూడదు. ఆది - జీవన (సవంతిలో, అంతర్వాహిని కావాలి. నిత్య జీవితంలో, ఒక భాగంగా మార్షి పోవాలి, బతుకంతా సుఖంకోసం తాపష్యతయ పడడంలోనే, తపించిపోవడంలోనే గడిపిన వారికి = ఎప్పుడూ, సుఖం అందుబాటులో ఉండదు ..నే నంటున్నది భౌతిక సుఖాల మాట. జ్ఞాన సంపద, విద్యా సంపద; సంస్కార సంపదల దృష్ట్యా, నా కెప్పుడు తృప్తి లేదు. ఈ పరంగా; నాకు దాహమూ అధికమే ! ఆకలీ అధికమే !! డబ్బు, పదవి, కీర్తి - ఇవి = ఒక దళశదాటికే, దు8ఖ భాజకాలు కాక తప్పవు ఉం (7-2-88 - ఆదివారం) వేకువ నడకలో, అలవాక్షైన పరిసరాలే, కొత్తగా కనిపించాయి అర్ధ చందుని మసగ వెన్నెలలో, లే లేత నీడల; ఆకు పచ్చని చెట్టమీదా, పొలాల మీదా, వాలుతున్న ఆకాశపు నీలాల నీడలూ, సన్నగా, గొణుగుతూ, పారుతున్న కాలవలోని ఆలలూ, బాటమీదికి బరువుగా వొంగిన పూలకొమ్మలూ, వొంటరిగా బిక్కు బిక్కు మంటున్న మూలమీది చెట్టూ, నన్ను ఆప్యోయంగా పలకరించాయీ ఉదయం, నురుగుల పెదవులతో, భూదేవి చెక్కిళ్ళ తీరాలను, పదే పదే ముద్దిడు కౌంటున్నాయి ఆలలు, అల్లంత దూరంగా ఉన్న ఆ పంటచేను, నిండు గర్భవతి లాగొ; ఎంతో అందంగా ఉన్నది! “ఏమిటి వెదుక్కుంటున్నారు?” అన్నారు కృష్ణమూర్తిగారు. “పగిలి పోయిన కలల పెంకుల్ని ఏరుకొంటున్నాను. పారేసు కొన్న పసితనాన్ని వెదుక్కాంటున్నాను” అందామను కొన్నాను - ఆ నిమషాన నేను చేస్తున్న పని ఆదే గనక, ఆ మాటలు ఆయనకు అర్ధంగావని _ తెలిళాక “చిల్లర డబ్బులు పడిపోయాయి” అని అబద్ధ మాడాను ..., నాలుగు రోజుల తరువాత కాంతమ్మ సమాధిని చూశాను. ఆ సమాధి చుట్టూ పెరిగిన గడ్డి మొక్కలను పీకి షారేశాక్క, నాకనిపించింది -- పొరబొటు పని చేశానని! తనకేమీ తోచనప్పుడు, ఈ గడ్డి మొక్కలతో పిచ్చాపొటీ మాట్లా డుతూ కూచునే కాంతమ్మ గారికి, నేనాతోడు కూడా లేకుండా చేశా ననిపించింది, “వన్ను మన్నించు -చిన్నీ' అని క్షమాపణలు కోడుకొన్నాను = సమాధి .మీదికి

[త్న భరద్వాజ వొంగి, నా తప్పు లెన్నింటినో దయతో క్షమించిన కాంతమ్మ గారు, ఈ నా తప్పిదాన్నీ క్షమించి ఉంటుంది - నా వేపు ఆర్జ్రంగా చూస్తూ, విషాదంగా ' నవ్వుతూ అలం (9-2-88 - మంగళవారం) క్‌ి పొరణాట్టను, హపాపాలను, నలుగురి ముందూ పరుచు. నీ సుగుణాలను, నీ సత్కార్యాలను, రహస్యంగా ఉంచు. అప్పుడే నీ జీవితం మెరుగు పడుతుంది” ఆన్న వాక్యం ఎక్కడో చదివాను. నా పొరబొట్టను నలుగురికి చెప్పడం వల్ల, ఎవరైనా నన్ను సవరించి, సన్మార్గానికి తిప్పవచ్చు. నేను చేసిన సత్కార్యాలను రహస్యంగా ఉంచడంలోని ఆనందం, బపిరంగ పరచడంలో లేదు. ఊహారీత మైన ఈ (బహ్మాండాన్ని సృష్టించిన ఈశ్వరుడే, తనిలా చేశావని ఎప్పుడూ చెప్పు కోలేదు. మైగా, తన ఉనికిని గురించే అనుమాన పడేలాగా చేసుకొన్నాడు. ఓ చిన్న మంచి పని చేసే ఆవకాళం, ఈశ్వరుడు నా కివ్వడమే అదృష్టం గదా, ఇంకా దాన్ని గురించి చెప్పుకోవడం కూడా దేనికి? ఈ రోజున, చాలా సార వారు గుర్తుకొచ్చారు. చెరిపి వేసుకొందామన్నా బొమ్మ చెరగో లేదు, చెరగదు కూడా నను కొంటాను (12-2-88 - శ్యకవారం) “*.... వియోగంలో ఉన్నప్పుడు, మనకు [పియమైన ఐాటె, అన్ని చోట్లా, అన్ని సమయాల్లో కనబడతారు, ఇక - సంయోగంలో, అప్పుడే, అక్కడే కనబడ తారు” అన్న వాక్యం చదివా నీ రోజున. ఇప్పుడు కాంతమ్మ గారిని అన్ని వేళలా, అన్ని చోట్లా చూస్తున్నాను. ఇలా నేను చూడడం కోసచే, ఆమె నానించి దూర మయి పోయిందా? (18-28-88 = శనివారం) చిన్నీ ! సీ మీద నాకున్న _పేమానురాగాలను తెలియ జేయడానికి, భక్రిని తెలియజేయ డానిక్కీ నా దగ్గరేమీ లేవమ్మా! నేనేం చేయను వప్పు? ఇక చిన్న ఛెంభాతోః

ఐతరేయం 15 సము[దాన్ని కొలవడం సాధ్యం కానట్లే, ఈ చిన్న శరీరంతో, ఇందులోని దుర్శలమైన మనస్సుతో, హృదయంతో, నిన్ను ఆరాధించడం కూడా సాధ్యం కాదు (24-2-80 - బుధవారం) డబ్బు; నగలు, మేడలు, కార్డు, ఖరీదైన చీరలు, అధికారాలు, వగైరాలతో, చాలా మంది స్రీలు తృప్పి పడతారని కొందరంటు* ఉంటారు. అలా పడేవారూ, పడుతున్న వారూ -ఉండ వచ్చు. తమకు నిజంగా ఆవసరమయినవేమిటో తెలుస్తు కోలేక అవసరాలు మనస్సులో రేపే అలజడులను తట్టుకోవడంకోసం; ఈ _ భౌతిక సుఖాలలోనే తమక్కావలసినవి వెదుక్కుంటున్నారా ! వాటి తోనే కాలక్షేపం చేస్తున్నారా ? అసలు - వారిక్కావలసినవి కూడా ఇవేనా? నాకు తెలియదు. " కానీ _ ఒకటి మ్యాతం నిజం ! ఈ సమస్త భౌతిక సుకాలనూ తోసిపుచ్చి, తనకోసం తపించే హృదయం మీద తలవాల్చి ఈ లోకాన్నే ధిక్కరించి, నిలువ గల ఆదృన్టం, బాలా తక్కున మంది స్త్రీలకూ, పురుషులకూ లభిస్తుంది. ఆలాంటి అదృష్ట వంతులలో నేనూ వొకణ్ని, ఆ అదృష్టం పేరు కాంతమ్మ --. (27-2-88 - శనివారం) పగలంతా మీద పడిన ఎండ దుమ్మును, వెన్నెల స్నానంతో కడుక్కొంటు న్నాయి చెట్టు, మైదానాలు, కొండలు, పొలాలు, నవ(త్రాల మినుకు కాం తులకింద, మబ్బుల జోలపాటలు వింటూ, సిదురపోయిన (పకృతి, మెల్టగా మేలు కొంటు న్నది ఈ ఉదయాన, వాన చినుకును తాగేప్పటి, మట్టిపెళ్ళు గుటక చప్పుడు ; కిరణాలు, పూ రేకులకు రంగు లద్దుతున్నప్పటి చప్పుడు ; మేఘాలలోని జల బిందువులు, ఆవిరవుతున్న పృటి చప్పుడు ; చివురు కొమ్మలోంచి పూమొగ్గ తలెత్తుకున్నప్పటి. చప్పుడు ; మాతృగర్భంలో, నీవూ నేనూ, రూపం సంతరించుకొంటున్నప్పటి చప్పుడు;

16 భరద్వాజ వినగలిగినవాడు -- అసలైన రచయిత, వాడూ = అసలైన కవి. వాటిని విన లేనివాడు, ఇంకేమన్నా అవకాడేమోగానీ;, రచయిత, కవి మాతం కాడు.

వీ ఆక్షరాలు, నీ చుట్టూ ఉన్నవారి జాధామయ గాధలను చిితించకపోతే, అగ్ను లను విరజిమ్మకపోతే, ఖీవిక నిశ్చింతగా కలాన్ని ముడిచివేయవచ్చు. చీకటిని తిడుతూ ఎంతకాలం కూచుంటావు ? నీవే భగ్గుమని మండి - చీకటిని కాల్బేయ రాదా!

ఉదయం నడకలో -- సుబ్బారావు; కొంతమ్మ; పురుషోత్తం, రామోజీరావు జ్ఞాపకం వచ్చారు. మధ్య మధ్యలో “పిన్నిగారు కూడా. ..

(1-8-88 అ మంగళ వారం) రరగు రంగుల తొలకరి వాన వెలికాక, అవనీతలం మీదికి “దిగివచ్చిన హరివిల్టు లోగా ఉంటుండి ఆమెగారు. పూల గొంతుకల్లోంచి, రెక్కలు చాచుకొంటూ వచ్చే కేసి పాటలాగా ఉంటుందామెగారు. నిజమే గానీ, ఈ రెండూ నాకిప్పుడు ” అందనివే ..

(శ=8=88 = గురువారం) శన ఆవసరం లేదను కొన్నంత కాలమూ; ఆకులను, మొగ్గలను, పూలను, శెమ్మ లను, చినచిన్న కొమ్మలనూ, రాల్చేసుకొని, దిగాలుగా ఉండిపోయిందా. పెట్టు,

ట్‌ తనను వెదుక్కుంటూ వసంతం వసున్న జాడను పసిగట్టి నట్టుంది; తనలోొర్ట్బు చివుళ్ళును, ఆకులను, రంగు రంగుల పూలను; పరిమళాలను, మిసమిసలన్గూ, నిగనిగరినూ, గబగబా వెలికిలీసి, వొంటి నిండా ఆలంకరించుకొంది - పెళ్ళి చూపులకు సిద్ధపడుతున్న యవతి లాగా, నాకీ ఆలోచన ఎందుకొచ్చిందో, నాక్రూ కణ్వ్యరునకూ మ్యాతమే తెలుసు .... ఆమె ....

(12-8-08 = శక్రవారం) చెట్లు, దూరంగా ఉన్న కొండలూ, తెరువునానుకొన్న పచ్చని పలచని మైదానాలు, సూర్యనికి వీడ్కోలు చెబుతున్నాయి. అలా చెబుతున్నప్పుడు సంధ్యా గితాల మీదుగా, నిశా సుందరి అడుగుల చప్పుడు, మెత్తగా వినబడుతోంది.

ఇతరేయం 1 అప్పుడే = ఆమె గుర్తుకొచ్బ్చారు. మరింక ఆడుగు ముందుకు పడలేదు. నీడల పక్కమీద మేను వాల్చాను, తరంగ చ్చాయల ఇరుకుల్లో, నురుగు నలుసులు చిక్కుకొని నలిగిపోతున్నాయి నాకు మళ్లే ....

(12-8-88 ఎ శనివారం) నీ జ్ఞాపకాలన్నీ, నా వృదయ నికుంజంలో, రంగు రంగుల పూవులుగా మేలు కొంటున్నాయి ఈ రోజంతా .... మిగతా వాటి మాటకేం గానీ, “దాంపత్యం' మ్మాతం అక్షరాలా అదృష్టం మీదనే ఆధారపడి ఉంది ....

(14-8-88 - సోమవారం) నీ వున్నావనుకొన్న, నీ వుంటావను కొన్న పతి పేట, (పతి చోట నేను వెది కాను. నీవు “నీవు గా కనిపించవు. నన్నేడిపించాలని నా నించి తప్పించు కొంటు న్నావు. కానీ -- ఏ తరువు పంచనింవో, తెరువు వొంచనించో, దౌరువు అంచు నించో, నీవు నన్ను చూస్తూనే ఉంటావు; కళ్ళ్శింత చేసుకొని, వీలో నీవే నవ్వు కొంటూ. నీ కోసం, వ్యెరిగా, అక్కడో, ఇక్కడో, ఎక్కడెక్కడో; అప్పుడూ ఇప్పుడూ, ఎల్లప్పుడూ వెదుకులాడే నా వెరి తనాన్ని చూసి, నువ్వేమను కొంటే నేంగాక -- ఈ లోకంలోనో, మరో లోకంలోనో, ఎన్నాళ్ళకో, ఎన్నేళ్ళుకో: నీవు -- నే కోరుకొన్న రూపంలో కనిపించేదాకా నేను వెదుకుతూనే ఉంటాను. నా మొండితనం చూసి, దుఖ్ఞం చూసి, దీనత్వం చూసి జాలితో కరిగిపోయి? నా దొకా (ప్రవహించి, నన్ను నిలువునా నీ లోకి తీసుకొంటావని నాకు తెలుసు, మహర్షులు ముక్తికాంత కోసం తపస్సు చేయడం లాంటిదే నా తపస్సు కూడా, వారికెటువంటి ముక్తి కొవాలో నాకు తెలీదు, నాకు కావలసిన ముక్తి కాంతవు మాతం నీవే! అందుకే, ఈ వ్యధా పూరితాన్వేషణ టం

(15-9-88 - మంగళవారం)

“ఎవరి కోసమన్నా ఎదురు చూస్తున్నారా?” అన్నారు మ్నిళులు కృష్ణమూర్తి గారు. “లేదే” అన్నాను గానీ, ఆది అబద్ధమని నాకు తెలుసు. “నా జీవిత మంళఠా ఎదురు చూడడంతోనే గడిచిపోతోంది. చిన్నతనంలో లతిండికోసం =

1వ భరద్వాజ గుడ్డకోసం; తరువాత ఉద్యోగం కోసం; నేను ఇష్టపడిన రోహిణి కోసం; సినిమాల కోసం; పుస్తకాల (వచురణ కోసం; కీర్తికోసం; అవార్డు కోసం; (సమో వన్‌కోసం; విదేశీ ([సయాణం కోసం; నా చుట్టూ ఉన్న వారి బతుకులు జాగు చేయడం కోసం; సమ సమాజం కోసం; నా కిష్టమైన నా కాంతం కోసం; ఇపు డేమో ఈశ్వరుని కోసం ఎదురు చూస్తున్నాను” ఆంటే కృష్ణ మూర్తిగారికి అర్హం కాదని తెలుసు. అయినప్పుడు, ఎందుకూ వారితో ఆలా అనడం? ....

(16-8-88 = బుధవారం) ఈ లోకం ఆమానువ మయిందనీ; భయంకర మైందనీ; మోసాలతో, దగాలతో, అసూయా ద్వేషాలతో నిండిపోయిందనీ; చాలా మంది తమ చర్యల దారా నాకు రుజువు చేశారు. జీవితం గొప్పదనీ; మనుషుల్లోనూ ద్రైవాంశగల వారున్నారనీ; ఈ లోకం నిండా కనిపించని అందాలు, వినిపించని సంగీతాలు, అనుభూతం కాని అనందాలు, గొప్ప వెలుగులూ పరుచుకొని ఉన్నాయనీ; కాంతమ్మ గారి రుజువు చేళారు. అందుకే ఆమె గారంటపే నాకు ఆరాధన. కలలో కొచ్చి పలక రిస్తావన్న ఆశతో కల కోసం కలవరించి పోతున్నాను. కల రాదు సరేసరి * కలత నిదురకూడా రావడం లేదు. నీవు నాతో ఉన్నంత కాలం, జీవితం ఒక తీయని కలలాగా గడిచిపోయింది. సీవునా నించి వెళి పోయాక - ఆ జీవితమే వొక పీడ కలలాగా మారిపోయింది ....

(17-8-88 - గురువారం) మృత్యువంటే నాకెప్పుడూ భయం లేదు. అప్పుడు, 'ఇప్పుడు, ఎల్లప్పుడూ _ మృత్యు దేవతకు నేను స్వాగతం చెబుతూనే ఉంటాను. ఒకప్పుడేమో, స్ల్వి నాలో ఉన్నావన్న తృప్తితో; ఇవ్వుడేమో నీవు నా నించి వెళపోయావన్న బాధతో ....

(౨1-8-88 = సోమవారం)

ఐతరేయం కలి పసిడి తెరల మాటున దాగొన్న పగడంలాగా, మహాకవి అంతరాల్లో నిశ్శబ్దంగా శబ్దించే భావంలాగా; అక్షరాలకు అందని ఆలోచనలాగా, ఉంటుందామె. నా మనసులోంచి - ఎంతగా _పయత్నిస్తేనేం - ఆమ చెరిగిపోవడం లేదు. పడే పదే నా కన్నుల్లోక, గుండెల్లోకి, నాలోని అణువణువుల్లోకి, చొచ్చుకొని వచ్చి, నాకు మనళ్శాంతిలేకుండా చేస్తున్నది ....

(22-8-88 = మంగళవారం) జీవితం గడియారం లాంటిది. రెండు ముళ్ళూ, భార్యా భర్తల వంటివి. అవి రెండూ కలిసి ఉండే సమయం కన్నా, దూరంగా ఉండే సమయమే ఎక్కువ. చాలా గడియారాలలోని ముబ్మ, ఒకదాని నుండి మరోటి దూరం కావడానికే పరుగెత్తుతూ ఉంటాయి. ఇవి - ఆనుకూల్యం లేని గడియారంలోని ముళ్ళు, ఇంకొన్ని ముళ్ళు, ఒకదాన్ని మరోటి కలుసుకోవడం కోసం పరుగత్తుతూ ఉంటాయి. ఇవి నా తరహాకు చెందిన ముళ్ళు. ఆ ఒక్కవణం కలుసుకోవడం కోసం, ఆ కలయికలోని (బహ్మానందం కోసం, సంవత్సరాల తరబడి ఎదురు చూస్తూ, పరుగెత్తుతూ ఉంటాయి, ఆంతే జీవితం ....

(28-9-88 - బుధవారం)

వారూ వీరూ నన్ను అభినంభిస్తుంటే, లోలోపల ఎంతగా సిగ్గు పడుతుంటానో, చాలా మందికి తెలియదు .... ఇతరాలు నా కెలాగూ తెలియదు. కనీసం నా గురించి కూడా నాక్తు తెలియదు గదా! నన్ను అభినందిస్తన్న వారూ, అభిమాని స్తున్న వారూ, “ఆమాయికులు' అనుకోవడం గొప్ప అపచారం, నాలో మినుకు మినుకు మంటున్న చిన్న మిణుగురును చూసి, అభిమానించి, అక్కున చేర్చు కొంటున్న వారి మంచి తనానికి, దీనిని (పతీకగా మా్యతమే నేను భావిస్తున్నాను .... (94-98-88 = గురువారం)

నేను ఏకాంతంలోకి చేరుకొన్నాను. అక్కడా నీవు కనిపించావు. నేను నిశ్శబ్దం లోకి చేరుకొన్నాను. అక్కడా నీవు వినిపించావు, నేను విసుక్కాన్నప్పుడు, నీవు దయగా చూకావు, నేను మొండిళ త్రీనప్పుడు, నీవు బుజ్జగించావు. నేను

20 భరద్వాజ వొంటినిండా, మనసునిండా దుమ్ముతో సీ ముందుకొచ్చినప్పుడు, నీవు లాలపోసి, జోలపాడుతూ నిదురపుచ్చావు, నేను ఎక్కడెక్కడికో పొర్టిపోవాలనీ, ఎగసి పోవాలనీ, చూసినప్పుడు, నీవు నా రెక్క పట్టుకొని ఆపి, సీ సందిటిలో పొదివి పట్టుకొన్నావు కాంతం 1! నా మీద దయతో, నే నెరుగని లోకాల నుండి, నా ముందుకూ, నా లోనికి వచ్చిన కరుణామయివి! నా తల్లివి, నా ఈశ్వరుడికి .... (26-8-88 = శనివారం) అఆన్నింటిమీది అనుమానంతో, అపనమ్మకంతో, అవిశ్వానంతో, నా బాల్యమంతా గడిచింది. “నే నెవరికీ పనికిరాను కాబోలు. నా అవసరం ఎవరికీ లేదు కాబోలు” అని, నాలో నేనే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చాను. అప్పుడు ఆమెగారొచ్చారు నా జీవితంలోకి. నా కస్నీరు తుడిచారు. వెక్కిళ్ళు మాన్ప్చించారు. “ఆయ్యా ! సి అవసరం నాకున్నది. నీవు హీకు కావాలో అంటూ అఆనునయించింది. అను (గహించింది, 84 సంవత్సరాలు, నానిండా, ఆనందాన్ని నింపిన తరువాత, నా ఇష్టం లేకుండానే ఆమెగారు వెళ్ళిపోయారు. “అయ్యో | నేను దిక్కులేని వాణ్న య్యాను మళ్ళీ” అని రోదిస్తున్నప్పుడు “నే నున్నాను” ఆంటూ ఆయన గారొ చ్చారు, నా ముంగిటికి, నాలోక్సి కాంతినీ, కరుణనూ విర జిమ్ముతూ. ఆమె పేరు కాంతమ్మ! ఆయన పేరు ఈశ్వరుడు ....

(29-8-88 = మంగళవారం) తవమన్నది - గిరిజనుని చేతిలోని బాణంలాగా ఉండాలి. కొండ మీంచి దూక్తే సెలయేరు లాగా, మబ్బులను చీల్చుకొచ్చే సూర్య కిరణం లాగా, (ప్రియ్సరాల్రి చెక్కిలిమీది ముద్దులాగా, మాతృగర్భంలోని, శిశువు కిదలిం లాగొ ఉండాలి ___ సూటిగా ఉండాలి. సృష్టంగా ఉండాలి. మృదువుగా ఉండాలి, శకివంతంగా ఉండాలి. చురుగ్గా ఊఉండాలి.... నాకే తెలీనీ విషయాన్ని, నేను = ఎవరికిమాత్రం ఎలా చెబుతాను? ....

(80-8-88 - బుధవారం)

ఐతరేయం వై “ఈ లోకాన్ని కారుణ్యంతో జయిస్తాను” అన్నారు మదర్‌ థెరిసా, “దయగల హృదయమే దైవ మందిరం” అన్నారు భగవాన్‌.

దయ, కారుణ్యం అన్నవి, ఎంత గొప్ప ఆయుధాలో, అవి ధరించిన వారికి గానీ తెలియదు ....

(31-8-88 - గురువారం) వ్యవధి లేదు. నా ప్రయాణం చివరి దళలో ఉంది. నేను దిగిపోవలసిన సమయం సమీపిసోంది. వ్‌ కృణాన్నయినా నేను ఆగిపోవలసి రావచ్చు. ఇంతకాలంగా: నేను పగ్గేలంగా మోసుకొంటూ, కాపాడుకొంటు" తెచ్చుకొన్న సామానులేవీ, నాకు పనికిరావని, ఇప్పుడిప్పుడే తెలుసుకొంటున్నాను. నా జేబులు, సంచులు, మూటలు వెదికాను. చాలా కొంచెంగా 'దయి మాతం దొరికింది. అదొక్కటి తప్ప మిగిలినవేవీ, పనికిరావు. ఈ పనికిరాని చెత్తనంతా, ఇంతకాలం మోసుకొస్తున్నం దుకు, బాధ వడుతున్నాను. “దయగల హృదయమే ద్లైవ మందిరం” అన్న ఈశ్వరవాణి వినపడిందాకా, దయను గురించి నాకేమీ తెలియదు, కాల విహంగం అనంతపథాల వెంట పయనిస్తోంది, రాతింబవళ్ళ లెక్కలను చాపుకొని. పణయ్యోోదిక్త నయనాలతో, మేఘుణ్ని చుంబించడానికి సమాయత్త మవుతున్న సంధ్యలాగా, ఆమె నా కనులముందు' సంచలించింది. నేనొక వేణువు నయి ఆమె పెదవులను స్ప ఫశించాలని ఉంది ....

(2=4-88 = శనివారం) గాఢంగా పరుచుకుపోయిన, నిశ్శబ్దపుటావలితీరం నుంచి; సన్నగా, తీయగా, వినపడుతున్న ఆ గీతం ఆమె గారేనని నాకు తెలుసు, లేకపోతే, ఆ గీతానికి! ఆ మెరుపు, ఆ నడక రావు. స్వప్నా వరాలను, పదాలుగా, మాటలుగా మలిచి, హరివిల్లును త్త మ్మాతమే తెలిసిన విద్య ....

దర లి (గం ధాలు స హంగ పైన. (9-4-88 ల ఆదివారం) / (5 తటి 0. ౫౦. ఏంపిరి వ లో వ ప నాచు తో

12121 భరదాగజ వళూ!

సీ దగ్గరున్నదంతా, ఈ లోకం నిండా పరిబొవు, నత్ష(త్రాలలో, శరన్మేఘాలలో, ఉభయ సంధ్యలలో, గాఢతిమిరంలో, కరుణలో, సవ్వులో, పువ్వులో, కొండలో, కోనలో, ఆడవిలో, లోయలో, మొగ్గలో, చిన్నారి బుగ్గలో, ఆలలో, కలలో, చిన్న చిన్న గరిక చివుళ్ళలో - ఇంకా ఇంకా చాలా చాలా వాటిల్లో నింపావు. వీటన్నింటికీ ఆంధుడనయి ; మంథతాలలో, దేవాలయాలలో, అక్కడి విగహా లలో, కర్మకాండలలో. వెదికాను ఈశ్వరుని కోసం.

“బంగారూ 1 నేనన్ని చోట్టా ఆంతటా ఉన్నాను గదా - నీకు తెలిసినచోటా, నీవు చూడగలిగినచోటా, ఇక్కడిదాకా నీవూ రావాలా ?” అన్నారు స్వామి, నావేపు నేను కరిగిపోయేలాగా చూస్తూ,

(4-4-88 - సోమవారం) ఎవరో వచ్చి తలుపు తట్టారు. *నా అపసరం ఉన వారెవరూ ?' అనుకొంటూ తలుపులు తెరిబాను. ఎదురుగా నలుగురైదుగురు - ఇంకా ఎక్కువ మందేనేమో మరి - కనిపించారు. కోపం, ఆసూయ, ద్వేషం, కసి, ఈర్ష్య, అజ్ఞానం .... ఇల్లాగా బొలామంది. వీరందరూ నాకూ బాగా తెలిసినవారు. వీరితో కలిసిమెలిసి దాలాకాలం ఉన్నాను. ఈమధ్యనే వీరిని పం పేస్తున్నాను. కొందరు వెళ్ళిపోయారు. కొందరు వెడుతూ, వెడుతూ ఉన్నారు. కొందరు మొండికెత్తి ఇలా నా దగ్గర కొచ్చారు. *మనం చాలాకాలం స్నేహంగా ఉన్నాం. ఈ దశలో మమ్మల్నిలా వం పేయడం థావ్యమేనంటారా ?” అన్నారు వారు. “ఇస్పగిప్పుడే కారుణ్యము, ఈశ్వరుడు, నాలో మేలుకొంటున్నారు. వాఠన్నచోట - మీరుండలేరు. మీరున్న చోటు, వారికి వనికిరాదు, మిమ్మల్ని నిర్యాశయుల్ని చేస్తున్నందుకు నన్ను మన్నించండి. వారికోసం మిమ్మల్ని వొదులుకొంటున్నాను” అన్నాను ఎద తలుపులను మూసుకొంటూ ....

(5-4-868 న మంగళవారం) నన్ను నేను వొంచుకొని, అన్నీ తెంచుకొని, గట్టుల్ని పగల గొట్టుకొని, సరి హద్దుల్ని చెరిపేసుకొనిి ఎక్కడెక్కడికో విస్తరించాలనీ, అన్ని చోట్టకూ (వస్త

ఐతరేయం 23 రించాలకీ ఆనుకొని, చాలా బంధాలను విప్పుకొంటున్నాను. చాలా ఐరువుల్మి దింపుకొంటున్నాను. కానీ ఏం లాభం? ఈశ్వరుడు బలంగా వట్టుకొని, తన్ష ఖైదీని చేసుకొంటున్నాడు. నేనిప్పుడు నిస్పవాయణ్ని.

మరోసారి ఆమె నా కళ్ళముందు నిలిచింది. జ్యోత్సా్నాపాతంలో తనివితీరా స్నానమాడి - వొంటినిండా మెత్తగా అంటుకుపోయిన ఆ వెన్నెల తడిని, మబ్బుల 'తువ్వాలుతో అద్దుకొంటున్న కిన్నెరకాంతలాగా ఉన్నదామె. మానవిగా రూపం డాల్చిన దివ్యహాసం లాగా ఉన్నదామె. నేనిప్పుడు * ఆమె బాహువుల్లో? ఈశ్వరుని ఆలింగనంలో ఖైదీని ....

(6-4-88 - జుధవారం) ఇప్పుడు, నా దగ్గరున్న మాటలన్నీ వొశిలి పోయాయి. కొన్ని ఎండిపోయాయి. మరికొన్ని పొస్టపోయాయి. నాలో తలలెత్తుతున్న నూతన భావాలను, ఈ పాఠ ఆక్షరాళ్వాల మీద స్వారీ చేయించలేకపోతున్నాను, నా లోంచి చిమ్ముకొస్తున్న నూతన రాగాలను, ఈ పాత వాయిద్యాల మీద పలికించలేను. నా కిప్పుడు కొత్త భాష అవసరమవుతోంది. ఆ భాష మౌనమూ - కావచ్చు ; కరుణాతప్తమైన

(8-4-88 - ష్యకవారం) “ఇలారా!” అన్నాడు (_పభువు ఆప్యాయంగా. వచ్చాను - పగిలిపోయిన భికాప్యాతతో, చినిగిపోయిన జోలేతో, ఆ పాతనిండా, జోళెనిండా, మిలమిలలను నిగనిగలను, అమృత ధారలను, కారుణ్య రస వాహి నులను నింపాడు (సళువు.

“ఇవన్నీ ఏం చేయను?” అన్నాను దిక్కు తోచక,

_ “అవసరమైన వారికి పంచిపెట్టు” అన్నాడు (ప్రఖువు. “ఈ పనికి నన్నే ఎందుకెన్ను కొన్నారు?” అనుకొన్నాను. (వభువు నవ్వాడు,

వీ భరద్వాజ జన్చిగ్సిలిన వారు, వీటిని పదిలంగా దాచేస్తారు - తమకూ ఇతరులకూ కనిపించ కుండా- నువ్వయితే పచి మందికి పంచుతావని 1” ఆన్నాడు (_పభువు,

ఇటీవలి నా ఆలోచనలన్నీ, రచనలన్ని - ఆ భిఇా ప్యాత నుంచి, జోలె నుంచి తీసుకొన్నవే 1 ఈ రహస్యం తెలియని వారు; ఈ కాంతులన్నీ, పరిమళాలన్నీ, నావే ననుకొంటున్నారు. నన్ను అభినంధిస్తున్నారు. ఈ అభినందనలకు ఉబ్బి తబ్బిబ్బయి, కీర్తిమీది (పలోభంతో, పభువు "పేకును, అప్పుడప్పుడు, ' నేనూ దాటవేస్తూ ఉంటాను. మరిచి పోయినట్టుగా నటిస్తూ ఊంటాను. కానీ - (పభువు, నన్నింకా దయగా చూసూనే ఉన్నాడు ....

(9-4-88 - శనివారం) నా నించి, ఎవరో, ఏవో, తస్కరిస్తారన్న అనుమానం నా కెప్పుడూ రాలేదు. నా దగ్గరేమున్నాయి గనక - ఎవరు దోచుకోవడాని కయినా; అజ్ఞానం అవిద్య తప్ప; అశాశ్వతమైన వాటిపట్ట అంతో ఇంతో ఆపేకలు తప్ప! వీటి నెవరన్నా పట్టుకెడతారేమో నన్న ఆశతో, సంవత్సరాలుగా తలుపులు తీసి ఉంచాను. తస్కరల కోనం ఎదురు చూశాను, చిరం! ఏ వొక్కరూ రాలేదు. త్ర పరంగా = మిగిలిన వారు, నా కన్నా సంపన్నులేమో ! నానించి దోచు క్ర్వ్యా వలసినంత పేదరికం వారికి లేదేమో ! అందుకే ఎవరూ రాలేదేమో ! 1 హఠాత్తుగా ఆమె గుర్తుకొచ్చింది. కళ్ళు నవ్వుతూనే ఉన్నాయి గానీ, ముఖం నిండా అలసట కనబడుతోంద. “కాస్త నలిగినట్టున్నావు. నీవూ చిక్కి పోయాన్స,

నీ పదవులూ చిక్కిపోయాయి” అన్నాను నవ్వుతూనే. “*నీనింక నీకు చిక్కను” అన్నదామె దిగులుగా నా వేపు చూస్తూ. “ఇంక నా పెదవల సంగ తంటావా! నీ పేరు పదేపదే పలిక్రీ పలిక్కీ పలిక్రీ నా పెదవులు అరిగి పోయాయి కన్నా 1” అన్నది నవ్వేస్తూ. అంతే ! బొమ్మ కాస్తా చెరిగి పోయింది. ఇంకెందుకూ ఉండడం ? నన్ను చూడాలనిపించి ఉంటుంది. బహుశా నన్ను పిలిచే ఉంటుంది. ఆ దివ్య భావ నాకు వినపడ లేదు, అర్థమూ కాలేదు, ఇది పని కాదనుకొని, ఆ సుదూర లోకాల నుంచినా నన్నిధి కొచ్చింది. నన్ను చూసింది. "

ఐతరేయం వ్‌ వెళిపోయింది' ఆమె పిలుపును విన్నట్టయితే, నా బంగారు తల్లికి అంత [శమ ఇచ్చి ఉండే వాణ్ని కాదు. నేనే ఆమె దగ్గరకు వెళ్ళే వాణ్ని ....

(10-4-88 - ఆదివారం) చిన్నీ ! అతను “ఆకలి ఆకలి" ఆని నన్ను ఆర్థించి నప్పుడు, నా దగ్గరున్న పిడికెడు మెళుకుల్ని అతనికిచ్చి ఉండవలసింది. అతన్ని నిర్హక్ష్యం చేసి, తలొంచుకొని ముందుకెళ్ళి పోయాను. ఆకలికి ఆగలేక, అతగాడు అందుబాటులో ఉన్న చంద మామను కొరుక్కు తినేకాడు. .అందుకే = నిండుగా కనిపించవలసిన చందమామ, తొ[౯టోయి, చిన్న ముక్కగా కనిపించాడీ నాటి వేకువ నడకరో .. నడుస్తున్నాను - ఎండ మాడుస్తున్నా లక్ష్య పెట్టకుండా, హఠాత్తుగా నా చుట్టూ సీడపరుచుకొంది. నా కోసం నీవు గానీ, పైట చెరగును నీడకోసం పట్టావేమో నను కొన్నాను. నీ కోసం చూళాను. నీకు బదులుగా సూర్యునికి అడ్డుగా ఉన్న మబ్బు తెప్ప కనిపించింది. ఆ మేఘ శకలాన్ని కూడా నీవే పంపించావా చీన్నీ? ఈ దేహంమీద నా కెందుకింత గౌరవమా నీకు తెలీదా ? నీ చూపులతో ముని వేళ్ళు స్పర్శలతో చివ్యతాాన్ని పౌందిన ఈ శరిరం మీదా, ఈ శరీర ధారి నైన నా మీదా, నీ కెంతో అపేక్ష. అందుకే, నీ స్మృతి చిహ్నంగా, దీనిని, నా దగ్గరుంచు కొన్నాను. ఇంతకు తప్ప, ఇలాంటి జ్ఞాపకాలు తప్ప, నా క్రింకేమీ మిగిలిలేవు ....

(12-4-88 - మంగళవారం) స్వామీ 1 సీవు కనిపించనంత కాలం, నీకోసం తపించి పోయాను, సీవు కని పించి నప్పుడు ఎన్నెన్నో ఆడగా అనుకొన్నాను. కనిపించావు. కరుణాతప్త మైన కను తలెత్తి చూశావు. అంతదాకా నన్ను కలవర పరచిన అనుమానాలన్నీ కరిగి పోయాయి. నేనేమో మూగివాడి నయ్యాను. నాకిప్పుడు కన్నీటి భాష తప్ప = మరేభాషా రాదు ....

(16-ఉ-88 జా గురువారం)

26 భరద్వాజ లం ఈశ్వరునికీ భక్తునికి జరిగిన యుద్దాలలో, అంతిమ విజయం భక్తునిదే !1 ఈ అన్ని సందర్భాలలోనూ, ఈశ్వరుడు దిగివచ్చి. భక్తునికి కావలసిన వన్నీ ఖృత్యుని 'లాగా సమకూర్చి పెట్టాడు. బిడ్డ అల్లరిని భరించలేక, చర్మం తట్లు తేలే లాగా బాదిన తల్లి, కోపం తీరాక, గుక్కపట్టి ఏడుస్తున్న బిడ్డను ఆక్కున చేర్చుకొని భోరుమని ఏడుస్తుంది; కమిలిన బిడ్డ చర్మాన్ని చల్లగా ఊదుతూ. విజయం తల్లిదా, బిడ్ధదా ? నన్నిలా ఏడ్చించుతున్నందుకు, పళ్చాత్తాప పడుతూ సీవూ నన్ను అక్కున చేర్చుకొనక తప్పచు ఏం (15-46 88 - శ్యకవారం) చిన్నీ 1 నిన్ను మరచి పోయేందుకు. నా (శ్రయోభిలాషల్లో కొందరు నాకు కొన్ని మార్గాలు సూచించారు. *ోరోజూ కొద్దిగా మద్యం తీసుకోండి” అన్నారొకాయన. “ఒంటరి తనం, ఈ వయసులో భరించడం కస్టం. ఇంకో “తోడు ఉండడం అవసరం.” అన్నారు మరొకరు, “మీకు నమ్మకం ఉన్నది గదా - ఈశ్వర ధ్యానంలో మనస్సును లగ్నం చేయండి” అన్నారు మూడవ వారు. ఈ నా మిితులందరకూ కృతజ్ఞుణ్ని. నేనెందుకు బాధపడుతున్నానంటే, మద్యా నికీ, మగువకూ లొంగిపోయే వాడిలాగా, వీళ్ళకు నేను కనిపించినందుకు. ఇన్నాళ్ళుగా “వీళ్ళ నా గురించి తెలుసుకొన్నదిదేనా అనిపించి నొచ్చు కొన్నాను. ఇక మిగిలింది ఈశ్వర ధ్యానం. ఈశ్వరుడై నా, నాకు మరీ కొత్త వాడేం కాదు. కొంత కాలంగా, ఆయనకూ, నాకూ స్నేహం. పెరుగుతూనే వస్తున్నది. ఈ 'స్నేహిశుణ్ని తలుచుకొన్న ' (ప్రతిసారీ నీవే కనబడతావు. ఇల్దాగా - ఏదో వొక సారి కొదు - చాలాసార్ద. నాకు తెలీక అడుగుతన్నాను కాంతం -- ఈశ్వరుడూ, నువ్వూ ఒకరేనా? నాలుగేళ్ళ అరణ్య వాసంలో, ముప్పయ్‌ నాలుగేళ్ళ సహజీవనంలో, పరివిసాని కైనా, నిన్నెప్పుడైనా, కించ పరిబానా, నొప్పించానా -- అని * ఉదహరించేదుకు,

ఐతరేయం 1 వొక్క సంఘటనై నా, లేనందుకు పొంగిపోయాను. అప్పుడూ -- నువ్వు, కాంతమ్మగా ఉన్నప్పుడు కూడా - నిన్ను పూజించాను, ఆరాధించాను. ఇప్పుడూ, నిన్ను ఆరాధిస్తున్నాను. అంటే -- నేను తాలినుండీ, ఈశ్వర భక్తుణ్ని నన్న (17-4-88 - ఆదివారం) చిన్నీ | అప్పుడు - మనం కలిసి ఉన్నప్పుడు - ఎప్పుడో. గానీ ఎక్కువ సేపు మాట్లాడు కొనే వాళ్ళం కాదు - వ్యవధిలేక. ఇప్పుడు -- మనం విడిపోయి నప్పుడు -- అను షణం మనం మాట్టాడు కొంటూనే ఉన్నాం. నాకో సంగతి పప్పు కాంతమ్మా ! ఇందుకే - ఇలా తీరిగ్గా మాట్టాడు కొనేందుకే -- ఈ అవకాశం కోసమే -- నీవు నా నించి దూరంగా వెళ్ళావా కాంతం? నీ చూపుల బాణాలు ఎటు గురిపెట్టి ఉన్నాయో నా కళ్ళకు కెలుసు, నా బాహు వులు, ఎవరి ఆలింగనం కోసం తహతహ లాడుతున్నాయో, నీ తనువుకూ తెలుసు. నీ చూపులు చిదికి పోయాయి. నీ తనువు ... సరే దురదృష్టే వంతుణ్ని. నేను మ్యూతం ఇంకా బతికే ఉన్నాను ఎం (18-4-88 - సోమవారం) స్యామీ || సీవు -- వర్షమేఘం లాంటి వాడివి. ఏ కరుణ హృదయ జనిత శీతల వాయు తరంగమో -- ఆలా -- నిన్ను కాకితే బాలు; (పేమ జలధారలతో, ఆ తృషిత హృదయాన్ని తనియింప చేసావు. ల ట్‌ నా నాన్నా | నేను న్మిదపోతేనేం 1? మెలకువతో ఉంటేనేం? నీ వెప్పుడూ నాకు కనబడుతూనే ఉంటావు. మెలకువలో, నా కనుల ముందూ; నిదురలో, నా కనులలోను; నీ దర్శనం అభిస్తోనే ఉంది. ఆందుకే = సుఘుప్తికీ, జాగదవస్థకూ, నాకిప్పుడు తేడా లేకుండా పోయింది. నిదురలో మెలకువతో ఉంటున్నాను. మెలకువలో నిదురపోతూ ఉంటాను.

విగ్ర భరద్వాజ లోకేశ్వరా | నీ చుట్టూ అల్జుకొన్న నా చూపులు, నిన్నుతాకి, వొంపు తిరిగి, నా లోకి వచ్చి నప్పుడు, ఆక్కడ, దయగా నవ్వుతో నీవు కనిపించావు. నీ దివ్య సృర్శనుః నాకు అను[గహించావు. పసిబిడ్డలాగా, సీలోకి వాదిగిపోయి., నిన్ను చుట్టుకొని మబ్బు పీలిక లాగా కేరింతొ లాడుతూ నేను కరిగిపోయాను. (వభూ! దగ్గరకు, ఇంకా దగ్గరకు, ఇంకా ఇంకా దగ్గరకు, మరీ దగ్గరకు" ఆంటూ నేను ఆలమటించడమేగానీ, ఆసలు “సీ=నా' మధ్య ఎదమంటూ ఎప్పుడున్నది గనక? నువ్వెప్పుడూ నాకు దగ్గరగానే ఉంటున్నావు. నేనే -- మూర్డణ్నయి, నీకు దూరదూరంగా జరుగుతున్నాను నే నిప్పుడు, పూర్తిగా నీ మీద ఆధారపడి ఉన్నాను. నాకేం తెలీదు. నాకేం చాత కాదు .... (19-4-88 - మంగళవారం) స్వామీ 1 నేనిన్పుడు కోరుతున్నదల్దా: ఆమె జ్రాపకాల ముట్టడి నుండి నన్ను కాపాడమని | నేను వీ కోసం వచ్చాను. నన్ను చూస్తావనీ, పలక రిస్తావనీ అను కొన్నాన్స, అందరినీ చూస్తూ, పలకరిస్తూ, నవ్వుతూ వెళ్ళిపోయావు; నే నక్కడున్నట్టు | గుర్తించ డానిక్కూడా నిరాకరించిన వాడిలాగా. నేను ఏడ్చాను. విలవిలలాడి హోయాను. అయినా = నా వేపన్నా చూడకుండా వెళ్ళావు - నన్ను మరింత ఏడుపించుదామని ! కానీ, నేను మొండిని. నా ఆరాధనతో, భక్తితో, విశ్వాసంతో, నిన్ను బంధించి, నా ముందుకు తెచ్చుకొంటానని నీకు తెలియదా వెలుగూ ఆరిపోయింది. నాతో ఉన్న పులుగూ పారిపోయింది. ఇప్పుడు గాఢాంధ కాలం దాపు రించింది నాకు. (ప్రశాంతంగా ఉన్న పరత (శేణులు న్మిదలేచాయి. నా పడవ చుక్కాని విరిగిపోయింది. తీరాన, మినుకు మినుకుగా వెలిగే చిన్న నవ్షతం, ఆఖరు శ్వాస వొదిలి చనిపోయింది. ఈ చిన్న పడవను, (ప్రళయ తరంగాలు; ఎక్కడికో ఊది పారేస్తున్నాయి. అన్ని దిక్కులూ మూసుకు

ఐతరేయం లర పోయాయి. ఇప్పుడు నీవు గుర్తుకొచ్చావు లోకేశ్వురా ! ఇలా = నన్ను - నాకు జ్ఞాపకం చేసేందుకే, ఈ (ప్రళయాన్ని నా చుట్టారా పరిచావా తంఢడ్రి ? న. (20-4-88 - బుధవారం) మి(కులారా రండి ! ధృవ (ప్రాంతపు హిమానీ నదీ నదాల జలాలను, స్వర్ణ ఖాండాలతో తీసుకు రండి. సభా [ప్రాంగణ మంతా శ్యభ్రం చేదాం ! అంతులేని ఆకాశం నిండా పరుచుకొన్న, వినీల నీలి వర్ణాలను నేలకు దింపి పందిళ్ళు వేయండి ! మింటనున్న తారకలను వెలిగించండి, చందమామను క్షీర సముుదంలో స్నానం చేయించి మచ్చలు లేకుండా శుడవండి. నా బంగారు తల్లి పాదాలు కందిపోకుండా దోవ పొడవునా మబ్బుల పరుపుల్ని పరచండి ! నా దేవకాంత నా కోసం రాబోతున్నది. మ్మితులారా ! నా శ్రేయోభిలాషులారా 1! సువిశాలమైన అడవుల్లోంచి, హరిత వర్ణాన్ని తెంపి, తోరణాలుగా ఆలంక రించండి. ఖండ ఖండాంతరాలలోని పుష్పోద్యానాలను, వేదిక చుట్టూ నిలపండి. గిరి శిఖరాలమీంచి స్వచ్చ వాయువులను ఆహ్వానించండి. నా దేవకాంత, నా కోసం రాబోతున్నది ! మి(తులారా రండ్తి! శిన్నెరలకు నా మాటగా చెప్పండి. మొత్తం సంగీత (ప్రపంచాన్నే వెంట తీసుకు రమ్మనండి. జ్యోతిర్మండలాల లోని, తేజఃపుంజాలను, దండలుగా మలచండి" రకరకాల, రకాల రంగులను, పూలకు తాగించండి. పరిమళ స్నానాలను వాటికి చేయించండి. నా బంగారు తల్లి, నా అదృష్ట దేవత, నా కాంతం, నా కోసం రాబోతున్నది. మి్మితులారా రండి కేం (21=4-88 = గురువారం)

త భరద్వాజ చిన్నీ | ఈ ఉదయం, సూర్యుడు ఎంత బాొవున్నాడమ్మా |! ఓల్లా. చెక్కిలి మీది పుట్టు మచ్చలాగా ఉన్నాడు. విళ్వామ్మితుని కన్నులాగా ఉన్నాడు. మంచు తువ్వర లోంచి, మొలుచు కొచ్చిన మందార పువ్చంలాగా ఉన్నాడు. శీర సము[ద 'ఫేనరాసుల మధ్య మెరిసిపోతున్న కాంచన ద్వీపం లాగా ఉన్నాడు. ఈ రోజు ఈ గాలి, ఎంతో తీయగా ఉంది. ఈ ఆకాళం వినీల నీల నీవీఠ ఛ(కొన్ని ధరించింది. కొమ్మ నించి కొమ్మకు దూకుతున్నాయి ఉడతలు; రంగు రంగుల సంగితాలను వినిపిస్తున్నాయి పూలు; సంతోషంతో ఊగిసలాడి పోతు న్నాయి, సీతాకోకచిలుకలు; మెరిసిపోతున్నాయి. శబ్దాలు; నీవు పుట్టిన రోజని తెలిసి, నీకు వేడుకలు జరిపే సం్యభమంలో పడి! నేను మాతం కన్నీటి చుక్క లాగా మారిపోయాను .... “త్రం జీవితం - త్వమసిమే హృదయం ద్వితీయం - త్వం కౌముదీ నయన యోః - అమృతం త్వమంగే” అంటాడు భవభూతి ఉత్తర రామచరితంలో, “నా జీవితం సీవే! నా ప్రాణం నీవే! నా రెండవ హృదయం కూడా నీవే! నా కన్నుల వెన్నెల నీవే! నా శరీరానికి అమృతం నీవే 1!”ఆంటాడు సీతను స్మరించుకొంటు రాముడు, నేనైతే రాముణ్ని కాదు గానీ, నీవు మాతం - అచ్చంగా సీతమ్మవే కాంతమ్మా అలం

(౨2-4-88 - చ్యకవారం) చిన్నీ ః నాలుగు సంవత్సరాలు నాకు దూరంగా ఉన్నావని, నీ వను కొంటున్నావు. ఆ నాలుగేళ్ళూ నీవు నా గుండెల్లోనే ఉన్నావని, నా గుండెకు తెలుసు, ఉన్న నీకూ తెలుసు. నా నిండా ఆక్రమించిన నిన్ను, నాకు దూరం చేసిన ఈశ్వరుడు, నీ స్థానంలోకి (నవేశిస్తున్నాడు నెమ్మదిగా. ఆసలందుకే, నిన్ను నాకు దూరం చేళాడని, ఇప్పు డను కొంటున్నాను,

అఇతరేయం న! చిన్నీ | నాకో సంగతి ఏెప్పు, మన జీవితాల లోని ఉభయ సంధ్యలూ, ఇలా విషాద భరితం కావడం చ్వితంగా లేదూ€ (ప్రారంభంలో, నాలుగు సంవత్నరాలు అజ్ఞాత వాసం ఆనుభవించాం సరే - నీ మహాఖి నిివ్మమణం తరువాత మరో నాలుగేట్న్‌ ఆగిన తరువాత గానీ, మనం కలుసుకోలేమా ? అలా. కలనీ ఉండే కాలం 34 సంవత్సరాలయినా, కిక నిమషాలయినా, నా కొక్కాటే ! మనం కలసి ఉన్నది తెఓీ సంవత్సరాలని, అంకెలు చెబుతున్నాయి, లకీ లిప్తలు మా[తమేనని, అనుభవం చెబుతున్నది. ఆంకెలు చెప్పే సత్యం కన్నా, అనుభవం చెప్పే సత్యం గొప్పది గదా! .... (బ8-4-88 ణు శనివారం) చిన్ని 1 నేను చాలా కోరుకొన్నాను, నేను కోరుకొన్న వాటిల్లో చాలా తీర్చాడు ఈశ్వరుడు. కానీ, తీరని కోరికలు కూడా కొన్ని ఉన్నా యింకా, అందులో ముఖ్యమయ్యింది -- నిన్ను కరువు తీరేట్టు, ఊపిరి ఆగేట్టు చూసి, ఆలా చూళానన్న సంతృష్నిని నా నిండా నింపుకొని, నిన్ను చూసిన కళ్ళతో మరేదీ చూడకుండా, అలానే కళ్ళు మూసుకొని, మరింక మెలకువే రాని కాశ్వ్యత నిద్ర పోవాలని నాకో సరదా ఉండేది. రెండు దఫాలు గుండెపోటు వచ్చినప్పుడు, వా చిరకాల వాంఛ తీర బోతున్నదని సంతోషించాను, అందుకే -- నిన్నెప్పుడూ, నాకు కనిపించుతూ ఉండమని అడుగు తుందేవాణ్ని, కానీ ఈశ్వరుడు నా కోరిక తీర్చలేదు. సీకూ, వో కోరిక ఉన్నదని చెప్పావు, నేను చెప్పే కాకమ్మ, పిచికమ్మ కథలు వింటూ, “ఊ కొడుతూ, కొడుతూనే, ఆఖరు క్యాస వొదలాలని" వీకో సరదా ఊండేది. మాయదారి దేవుడు, సీ కోరికా తీర్చలేదు. ఇలా కోరికలు తీరకుండా చనిపోయిన వారు, తమ తమ వాంఛల సాఫల్యతల కోసం, మళ్ళా పుడతారని పెద్దలు చెబుతారు. అదే నిజమయితే, ఎంత బావుండును చిన్నీ! నా కోరిక తీర్చడం కోసం నేనొకసారీ; నీ కోరిక తీరడం కోసం, నీవు మరొక సారీ; నీవు కాంతమ్మగా, నేను భరద్వాజగా జన్మించి, ఆ జన్మల్లోనూ సంతృప్తి సామా జ్యాలకు తిరుగులేని ఫాలరులది కావచ్చు, ఆ జన్మల్లో మళ్ళా కొన్ని కోరుకొందాం!

82 భరదాంజ ఆ కోరికలను తీర్చుకోవడం కోసం, మరొక సారీ, ఇంకొక సారీ, పుడదాం! ఇల్డాగా; అనంత కాలాలపాటు, మనం “మనం' గానే కలసి ఉండొచ్చు గదూ? .... (24-4-88 - ఆదివారం) స్వామీ ! ఇప్పుడు. తెలిసింది - సీ వెక్కడెక్కడుంటావో. సదాలోచనలో, సత్కార్యంలో, కరుణలో, కన్నీటిలో, పసితనంలో, అనాధల్ట్లో, ఆర్వలలో, అనుకంపలో .... నే గదా వీ ఉనికి! వీ కోసమే, నిన్ను చూడడం కోసమనే, నే నిప్పడీ (పొంతాల కొస్తున్నాను. నన్ను ఉఊరికించు. ఉడికించు. కరిగించు. ఆవిరించు. నరుకు. చీల్చు. ఏమి చేసుకో, నిన్నింక వదలను. ఎందుకిలా నన్ను బాధించి, వేధించి, వేయించి, గుండె గాయం చేస్తావు? నీవు -- ఉండ వలసింది, ఆ గుండె లోనే నన్న సంగతి కూడా తెలీదా స్వామీ ? (25-4-88 - సోమవారం) స్వామీ! చీకటి కుటీరంలో, బిక్కు బిక్కు మంటు? కూచున్నాను. నా పర్ణశాల ముని వాకిట ఏదో అలికిడి. ఆకులను వాత్తిగించి చూశాను. నక్మ్యత కాంతి కిరణం కొసాన కూచుని నా కోనం నవ్వుతున్న నిన్ను చూశాను. చుక్కల గుక్కిచ్శ కూడా వినపడేంత గొవృ నిశ్శబ్దం - లోంచి; మసకగా, మందమందంగా వెలుగుతున్న పాట ఆఖరి చరణం లోంచి; నా వేపు చూస్తున్న నిన్ను చూళాను, మేలుకొన్న గాలిమీంచి, మబ్బుల పరుపుల మీంచి, ఉషః స్నానం చేసిన పచ్చిక ఐబయళ్ళు ఉల్హాసం మీంచి, విడీవిడని మొగ్గల సుతారపు గొంతుకల్లో చిక్కడిన సంగీతం మీంచి, నన్ను పిలుస్తున్న నిన్ను చూకాను, చిన్నారుల్లో, చివుళ్ళలో, బిడ్డల నవ్వుల్లో, ఆ(కువుల్లో, అనాధల్లో, ఆర్హనాదాల్టో, సూనృళంలో, తేజస్సులో, ఓజస్సులో, ఆకాశంలో, అణువణువులో, కారుణ్యంలో, నా చుట్టూ ఉన్న సమస్త్రంలోనూ, నిన్నుచూశాను,

ఐతరేయం లికి నీ చూపులో, నీ నవ్వులో, నీ మాటలో, వీ పాటలో, నీ నిండా, నీ ఆంతటా కరుణ. చిన్‌న్‌న్‌న్‌న, కరుణ కిరణం నా మీద చిప్పిల్లీ నందుకే, నా హృదయం కొత్త రెక్కలు తొడుక్కొని, ఉల్హాసంగా పాడుతోంది, వియత్నధాన పల్దిటిలు కొడుతూ. ఇంకా ఇంకా నీ కరుణామృతాన్ని దోసిళ్ళ కొద్దీ తాగితే నేనేమయి పోతానయ్యా? .... మనస్సు కుదురుకోవడం లేదు, ఆమెచాలా సాద్ద గుర్తు కొచ్చారు కలం

(28-4-88 ఇ మంగళవారం) స్వామీ | అ(వజలపూరితమైన మృణ్మయ ప్యాతతో నేను _పయాణమైనాను. “ఎక్కడి దాకా $” అన్నారు నాచుష్టై ఉన్నవారు. “తెలీదు” అన్నాను. “మళ్ళీ రండి!” అన్నారు వార, నేను నవ్వాను, “నిర్హక్ష్యం -- అహంకారం -- పొగరు” అన్నారు నేను వినేట్టుగా, కోన్సా కొత్త ఇల్లు సిద్ధమయ్యే ఉంటుంది. అందులోకి నేను చెడుళున్నాను. అదెక్క డుందో నాకూ తెలీదు. ఎప్పటికి చేరతానో, అంతకన్నా తెలీదు, కానీ - అక్కడికి నేను వెళ్ళి తీరాలి; ఆ కొత్త ఇంటికి; నాకాంతం, నా ఈశ్వరుడు, నాకోసం ఎదురు చూస్తున్న, ఆ ఇంటికి” అన్నాను. అందరూ, ఆ రేఖకు, ఆవలి వొడ్డుదాకా వొచ్చి ఆగి పోయాడు, ఆ రేఖను దాటి నేను నీ ముందుకొచ్చాను, ఒకప్పుడు నా లేఖిని నుండి అమృత ధారలను, అగ్ని జ్యూలలను కురియించాను, నా మ్మితులకూ, నా శ్యతువులకూ. ఇప్పుడా లేఖిని అశుధారలను కురియిసోంది, నా కాంతం కోసమూ, నా ఈశ్వరుని కోసమూ, అమృతం అందరికీ కావాలి గానీ, వెచ్చగా, ఉప్పగా ఉండే కన్నీ రెవరిక్కావాలి గనకశ ....

(2744-88 జ బుధవారం)

ప్ర భరదా్వజ నీవు చెప్పిందాకా -- “కారుణ్యం ఒక అద్భుతమైన భావదాహిక' అన్న విషయమే నాకు తెలియదు. ఇప్పుడిప్పుడే ఆ కరుణ థావనా కర్టమవుతోంది. ఆ భాషలో, మూగివారు మాహ్హాడకారు. బధిరులు వింటారు. అంధులు చూస్తారు. ఆ భాష అర్థంకాని దేశకాలాలు లేవు, (ప్రాణులూ లేవు .... (28-4-88 జూ గురువారం) .... మాట వినని బిడ్డను, రెండు బాది, మూలగా విసిరి వేసిందా తల్లి, ఆ పసి చూసుకొంటున్నాడు. ఆతగాడి పొలబుగ్గల నిండా, కన్నీటి చారికలే! త్రన్స కొట్టిన దెబ్బలకు, లుంగలు తిరిగిపోతూ, దీనంగా ఏడుస్తున్న ఆ బిడ్డకేసి, అప్పు న! డప్పుడు సజల న్యేకాలతో చూస్తూనే ఉన్నదాతల్లి. తన బిడ్డను నిర్హక్ష్యం చేస్తు న్నట్లు కనబడడానికి, వ్యర్థ (వయత్నాలు చేస్తున్నది. ఆ తల్లివి, నీవేనని నాకు తెలుసు. ఆ మొండిబిడ్డ నేనేనని, నీకూ తెలుసు. నన్నేడిపించానని, నువ్వను కొంటున్నావుగానీ, ఈ పని చేసినందుకు నువ్వూ ఏడుస్తూనే ఉన్నావు గదా 1 సీకు మాతం సుఖమేదీ? .... (29-4-88 - ఇ్యకవారం)

స్వామీ |

ఆర్తితో నీ ముందుకొచ్చాను. నీ అక్షయ పాతను, నా మురికి జోలెలోకి వొంపాప్స్‌. కానుకల బరువుతో, నా ముసలి జోలె, మరింతగా ,పిదిలిపోసాగింది. ఆ బరువును, ఆచుకొన లేకా, కానుకలను వొదులుకొన శచేకొ, ఊగిపోతూ, తూగి పోతూ నిలుచున్నాను, నా వెనుక వేలాది మంది బారులుతిరి - చిన్నా పెద్దా జోలేలతో. వృదయం జల్లుమనేలాగా మెంసిపోతున్న నీ అక్షయపా_త, ప్రతి వారి జోలెనూ నింపుతూనే ఉంది. సీ వేమో;, మమ్మల్ని చూసి నవ్వుతున్నావు నీ నవ్వు చూశాక నాకు అనుమానం వేసింది ; ఇన్ని దూరాలు వచ్చి, నిన్నడగ వలసినవి ఇవి కొదేమోనని ! కానుకల జోలెను దూరంలోకి విసిరేకాను, నీవు =

ఐతరేయం ఏర్‌ నా దగ్గర కొచ్చి గుండెలకు హత్తుకొన్నావు; పరీక్షలో నెగ్గిన కొడుకును, అమ్మ ఆలింగనం చేసుకొన్నట్లుగా .... (80-6-88 - శనివారం) “*.... వారి కళ్ళు మాట్టాడుకొన్నాయి, చెక్కిళ్ళు స్నేహం చేశాయి. దూరంగా ఉన్న ఆ నాలుగు పెదవులూ దగ్గరయి, రెండుగా మారి, మరీ దగ్గరయి; ఒక్క టయి పోయాయి” అన్న వాక్యాలు; నా కథలోనివే గానీ, ఏ కథలోనివో గుర్తుకు రావడంలేదు. ఇవి - ఈ ఉదయమే ఎందుకు స్నురించినట్టు? “నాన్న గారు పెళ్ళి చేయా లనుకొంటున్నారు. జూను, జులైల దాకా ఆగమన్నాను. గుంటూరు, చీరాల (ప్రొాంకాలు దాటి నేను వెళ్ళనులెండి. నేనింకా ఎవరినీ చూడలేదు... ” అన్నారు గారు. మనస్సు చివుక్కు మన్నది. ... అప్పుడెప్పుడో కాంతమ్మతో అన్న మాటలు గుర్తుకొచ్చి. (ఉ-5-88 = ఒుధవారం) ౨ యుగ యుగాలుగా మగవాడు, శ్రీని? మోసగిస్తూనే ఉన్నాడు. దగా చేస్తూనే ఉన్నాడు. దుమ్ముకన్న హీనమైన తన జీవితాన్ని - ఒక చూపుతో, స్పర్శతో, చుంబనంతో, ఆలింగనంతో, కాంచన శిఖరోపరితలం మీద కూచో బెట్టినందుకు, కృతజ్ఞతలు ఇెప్పుకోవడానికి బదులుగా, ఆ ఆనంకానందాన్ని, రూపాయలస్థాయికి దిగ గుంజిన దాకా, వీడి సంస్కారం నిదురపోదు. తన భర్త తన అన్న దమ్ములు; తనను మోసం చేస్తున్నారని తెలిసినా ; తండ్రి = ఏదో రకంగా, తనను వొదిలించుకోవాలని చూస్తున్నట్టు తెలిసినా; తన కొడుకులు - రేపు - తనను; తన్ని తరిమేసైరని తెలిసినా వీరందరిపట్ట, (పేమానురాగాలను చూపెడు తూనే ఉంటుంది. వారిని దయతో తన గుండెలకు చేర్చుకొంటూనే ఉంటుంది, ఆమెలోని గొప్ప సుగుణమూ, గొప్ప బలహీనతా కూడా అదే ... (8-5 88 - జ్యకవారం) కారుణ్య హృదయం వొక నీటి బుగ్గవంటిది. ఆ జలధార పైకి ఎగజిమ్మకుండా, “స్వార్థం అన్న మూత, దానిని అణిచిపేడుతూ ఉంటుంది. ఆ మూతను, తొల

86 భరద్వాజ గించగలిగామా = నిరంతర అమృత జలధారలతో మనమూ, మన పరిసరాలూ, తడిసిపోతాం. ఈశ్యరుడంటాడు = “దాధిశుని కన్నుల్లో ఉరలే, ఒక్క కన్నీటి చుక్కను; మనః పూర్వకంగా నీవు తుడువు, నీ కళ్ళల్లోని వంద కస్నిటి చుక్కలను నేను తుడుస్తాను” అని, కరుణామయుల రాకకోసం ఈశ్వరుడు కూడా ఎదురుచూస్తూ ఉంటాడనీ, దయాహృ్మదయుల రాకకోసం స్వర్గసీమ తలు పులు తెరచి ఉంటాయనీ చదివానెక్క డో .... కాంతమ్మగారు కరుణామయి, అందుకే ఆమెను ఈశ్వరుడు పిలుచుకెళ్ళాడు ఏం (8-5-88 జ ఆదివారం)

నేను దోవ పొడవునా గొలించాను వసంతం కోసం. “నీ (బతుకులో (సతీదీ ఆలస్యమే! వసంతం ఎప్పుడో వెళ్ళిపోయింది. నీకు దాని అడుగుజాడలు కూడా కనిపించవిప్పుడు. వసంతం కోసం, మరో ఏడాది పాటు నువ్వు ఆగవలసిందే !”అని రుస రుస లాడింది (గీష్మం .... చిన్నీ 1 నేను పదే పదే, ఎందుకు నిదురపోవా లనుకొంటున్నానో నీకు తెలుసు, నా (పతి నిదురలోను*, నాకో ఆందమైన కల వస్తుంది. ఆ కలలోని కథానాయికవు నీవే 1 స్వర్ణ రధా రూఢవయి వచ్చే, నిన్ను చూడడం కోసమే, నేను కల కంటాను. ఆ కల కోసమే నేను కనులు మూసుకొంటానని నాకు కెలుసు, నీకూ తెలుసు. నన్నీ _పశ్నలడిగే వారికేం తెలుసు చిన్నీ! & నిండు చూలాలు, కాళ్ళ పారాణితో వెడుతుంటే ఈ సాయంకాలం చూళాను, "నానీ నీలో రూపుదిద్దుకొంటున్న ప్పటి సన్ని వేళం గుర్తుకొచ్చింది. నానా తంటాలూ పడి, కాళ్ళకు గోరింటాకు పెట్టుకొన్నావు. ఆ మొన్నాటి ఉదయం, గోరింటాకును కడిగివేసేందుకు, నీవు అవస్థ పడుతుంటే, గోరు వెచ్చని నీటితో నేనే శుభం చేశాను. అలా వ్యభం చేస్తున్నంత'సేపూ, నీవు గిల గిల లాడి పోతూనే ఉన్నావు. వాల్మీకి ఆృశమంలో, చూడిలేడిని చూసిన సీతాదేవిలాగా ఉన్నావప్పుడు ....

(12-5-88 = గురువారం)

ఐతరేయం 87 ఉదయ కాంతి, అలలుగా లోకం మీదికి దూకుతోంది తూరుపునుంచి. చెట్టబాటునా, కొండల చాటునా, పొదల మాటునా, చిక్కుకు పోయిన చీకటి మాసీకల, వెలు తురులో కరిగి, ఆవిరులయి పోతున్నాయి. ఈ పచ్చిక బయళ్ళ మీద, వృక్షచబ్భ్బాయల శయ్యల మీద, కొండల ఏటవాలు నిడల ఆంచున - ఏ తారుణ్య హృదయాలు, ఏ ఊసులాడుకొన్నాయో ఎవరికి తలీదు ; నీలాకాళానిక్తీ తెలిమబ్బు పీలికలకూ తప్ప .... నా నిండా నీ ఇంద్రజాలం కమ్మివేసింది. సవ్ఫ శప్పనా కింకేమీ కనిపించకుండా చేశావు. "ఇదేమిటి?" అని ఎవ్వరడిగినాా నేను నిన్నే చూపిస్తున్నాను. నిన్ను చూస్తూనే, తమకు కూడా నిన్నే చూపిస్తున్న నన్ను చూసి, వారు నవ్వు కొంటు న్నారు నాన్నా! మనసు రవ్యంత రుంజుకొంటున్న మాట నిజమే గానీ, నువ్వున్నావన్న ధైర్యంతో, నన్ను నేను ఓదార్నుకొంటున్నాను .... (18=5-00 = సోమవారం) నల్పమబ్బు వెనుకనించి, చిందిపడుతున్న కాంతి ధారల్దాగా, లోతయిన నిశ్శబ్దం లోంచి నీ పీలుపు వినబడుతోంది. ఓ బలమైన కోరిక నాలోంచి మేలుకొని, నీ చుటూరా పరి[భమిస్తోంది. నీవా పర్మిభమణం నించి తప్పించుకోలేవు కంటు ఇంతకాలంగా శిననుకొంటున్న దేమిటంటే, “నేనే ఈశ్వరుణ్ని ఆన్వేషిస్తున్నాను-' అని ! అది నిజం కాదని తెలిసింది, ఈశ్వరుడు ముసలి విచ్చగాని రూపంలో నా కోసం, నా మని వాకిటి ముందు నిలిచిన ఈ పూట ....

(17-5-88 = మంగళవారం) ఎప్పిజ్టవ్సి ఉ త పూలుగా కనఐడతాయి. నాకు మ్మాతం - చెట్టుకనే రక రకాల రంగుల స్వప్నాలలాగా కనబడతాయి. ఆ కలల్ని సీవు తుంపకపోతే, అవన్నీ శిభవులుగా రూపాంతరం చెందుతాయి. మనం ఆప్యాయంగా ఆరగించే ఒక్కొక్క పండూ, ఒక్కో వృక్ష శిఫవులాగా నాకు కనఐడుతుంది ....” అన్నా నొకసారి కాంతమ్మతో,

(18-5-88 = బుధవారం)

88 భరద్వాజ నన్ను చూసి మరొకరు ఈర్ష్య పడుతున్నప్పుడు ; అసూయతో నా మీద నీలాప నిందలు కుమ్మరిస్తున్నప్పుడు ; కసితో మండే నిప్పుల్ని విర జిమ్ముతున్నప్పుడు ; నాకే ఉపకారమూ జరక్కుండా; క్కుటలూ, కుహకాలూ పన్నుతున్నప్పుడు ; నేను సదుద్దేశంతో (ప్రారంభించిన (పతి పనిలోనూ, నా స్వార్ధాన్ని మ్మాతమే నొ కుహనా మ్మిళులు చూస్తున్నప్పుడు ; నా చదువులేని తనాన్ని, నా పేదరికాన్ని, నే నేమ్మాతం కారణం గాని నా కులాన్ని, వెక్కిరిస్తూ, అపహసిస్తూ, నా మీద దోసిళ్ళ కొద్దీ దుమ్మును ఎగజిమ్ముతున్నప్పుడు ; గాయపడిన గుండెతో, కన్నీటితో, ఒకప్పుడు కాంతమ్మవేపు చూసేవాణ్ని. ఇప్పుడు ఈశ్వరుని వేపు చూస్తున్నాను. ఆ ఈశ్వరుడు ఏం చేశాడో, ఏం చేూడో నాకేమీ తెలియదు తెలుసుకోవాలనీ, నాకు లేదు - ఉండదు .

(19-5-88 - గురువారం)

చీకటివాన జడిపట్టి కురుసోంది నాలోనూ, నా మీదా,నా చుట్టు పక్కలా. ఎన్ని తనుళ్ళ్శకలాలు నన్ను ముసురుకొంటేనేం గాక్క నాలోని చిన్ని వెలుగును ఆరి పోకుండా చూస్తున్నాడు ఈశ్వరుడు .. చిన్నీ | సీ కల మధురమయిం దయితే, నీ మఖం మిస మిస లాడుతుంది. విధుర మయిం దయితే, సీ ముఖం విస విస లాడుతుంది, ఓ --- అస్పణ్నించీ, ఆ - మొన్నదాకా, అటు మెన్నదాకా, మొన్నదాకా, నువ్వు నాకెంతో (ప్రాణం! ఆ తరువాత, ఆ నువ్వే; నాకివ్పుడెంతో దూరం, ఈ దూరం దాటి నేను నీ దగ్గరకు రావడానికి, “పాణం” అడ్డుగా నిలబడుతోంది. “ఈ అడ్డు ఎప్పుడు పోతుందా శ” అని నేను ఎదురు చూస్తున్నానిప్పుడు ..

(20-5-88 - శ్యకవారం)

• ఈ ఉదయ సూర్యుడొక వరునవేది లాంటివాడు ఆయన స్పర్శతో; నీలా కాళమూ, నల్లిమబ్బులూ, వృషు[గాలూ, పచ్చిక మైదానాలూ, ఐంగారు రంగులోకి

ఐతరేయం లం మారిపోయాయి ; తూరుపు ఆకాశం నించి అద్భుతమైన కాంతి జల్దాలు లోకం మీదికి చింది పడుళూన్నప్పుడు, అప్పుడెప్పుడో = 19582 జులై 5న, అమరావతిలో జరిగిన సంఘటన జ్ఞాపకం వచ్చింది. “నేను చనిపోతే, నన్ను మట్టి చేయవలసింది రొవూరి వారుగానీ, చేడూరి వారు కాదు ..” అన్నది కాంతమ్మ గారు. అప్పటికింకా ఆమెనా జీవితంలోకి పూర్తిగా (పవేించ లేదు. ఆ వొక్క వాక్యమూ నా ఐతుకును పూర్తిగా మార్చివేసింది . (21-5-88 - శనివారం)

“ బృడ్రిశ్సేటిదానా ! గుడిసేటిదానా! ! నువ్వాపని ఎందుకు చేకావ్‌ *' అన్నాడు పోలీసు.

గుగాసేటిది వంచిన తల ఎత్తలేదు.

“5చ్చ్బాజ్రావా ? చెప్పవా లః అన్నాడు హోలీసు,

గుడిసేటిది మాట్టాడలేదు. లాగి, కడుపు మీద తన్నాడు పోలీసు, గుడిసేటిడి, ఓ మూలుగు మూలిగి, శూలి పడబోయి, సర్దుకొన్నది.

ఈసారి పొత్తికడుపు [క్రింద గురిచూసి, లారీ గుచ్చాడు = పోలీసు. గుడిసేటిది “అమ్మా!" అని అరిచింది. కసికొద్దీ లారీని అటు ఇటూ తిప్పాడు. గుడిసేటిది ఈసారి *దేవుడా 1" అని అరిచింది.

గుడిసేటిది పిలిచిన అమ్మరాలేదు ; దేవుడూ రాబేదు, కానీ = పొత్తికడుపు కింది నించి, గుడిసేటి దాని తొడలమీదుగా జారిన రక్తం “ఆకలి అన్న మూడక్ష రాలుగా నేలమీద గడ్డకట్టుకు హోయింది = పోలీసు వాడి (పళ్నకు జవాబుగాం హైదరాబాదులోని ఒక పోలీసు స్టేషన్లో, నిన్న ర్యాతి జరిగిన సంఘటన ఇది ఎంతసేపు ఏడ్భానని ఆ పిచ్చితల్లీని తలుచుకొని ! నాకు తెలిసిన వొక ఆఫీసర్‌కు

త్స భరద్వాజ ఫోను చేశాను. “కనుక్కొంటాను సార్‌ 1" అన్నాడు. కనుక్కొంటాడు, కానీ ఏమీ జరగదు. ఇటీవలి నా గోలంతా, మనిష్‌ మనిషగా ఐచకాలనీ, బతక నివ్వాలనీనూ ం

(22-5-88 అ ఆదివారం) తూరుపునా, పడమరనా, వ్మరని మబ్బులు, గుంపులు గుంపులుగా మోహరించి ఉన్నాయి; యుద్ధానికి సన్నద్ధమైన సైనిక సమూహాల్హాగా, ఈ ఉభయ సంధ్యల మధ్యగల ఆకాశం నిర్మేఘంగా ఉన్నది నిస్సైనిక మండలంలాగా, “అన్నిరోజులూ ఒక్కలాగే ఉంటాయి”. అంటారు కౌందరు. నాకలా అని పించదు చిన్నీ ! నీవు, నా జీవితాన్ని పంచుకొన్న రోజూ, నా నించి వెళ్ళిపోయిన రోజూ, మిగిలిన అన్ని రోజులూ, ఒక్కటేనా ఏమీ తేడా లేదా ? “ఒక్కటే అనినే నంటే, నేను పిచ్చివాడి నన్నా కావాలి; మహాయోగినన్నా కావాలి. ఈ కణానికి ఈ రెండింటిలో నేనేమీ కాదు గదా ! ..

(28-5=88 - సోమవారం)

నాకు తెలీని ఏ దివ్య లోకాలనించో, ఓ మృదు స్వభావం, మానవి రూపంలో, నా ఇంటికొచ్చింది. మూడున్నర దకాస్దాల షాటు, నన్నక్కువ చేర్చుకొని, హరా త్తుగా వెళ్ళిపోయింది, ఆ ఇంత కాలమూ, ఆమెను భక్తితో ఆరాధించానే తప్ప, ఆమె గారి సరైన చిరునామా కూడా కనుక్కోలేదు. “నేను స్వయంగా రష్యా చూడక పోలేనేం? నువ్వూ దేశంలో ఉన్నంత కాలమూ, నేనూ, నీలోనే ఉన్నాను. నీవు చూసిన వన్నీ నీలో ఉండి నేనూ చూశాను = కాళ్ళ తిప్పట అలసట లేకుండా, ఆదృష్షం నాది కన్నా నీవ కాదు” అన్న కాంతమ్మ గారి మాటలు గుర్తుకొచ్చాయి.

(25-5-88 = బుధవారం) చిన్నీ | నీలి సమ్ముదం లాంటి ఆకాశం నిండా, నక్ష్మతాల పడవలు గుంపులు గుంపులుగా తేలిపోతున్నాయి ర్యాత్రి!

ఐతరేయం జ్యే. కిందపడిన బియ్యపు గింజ న్నా కంట పడింది. చాలా మందికి అదొక మామూలు బియ్యపు గింజ. నాకలా కనిపించడం లేదు. ఓ తాజమహల్‌, ఓ గౌతమ బుద్ధుడు, శిలువ నెక్కిన జీసన్‌: గీతను బోధిస్తున్న కృష్ణుడు, మదర్‌ థెరిసా, నాలుగు వీమ పిల్లలకు ఆహారం, భూమాత స్తన్య సారం, కర్షకుని స్వేదం, కేందీక్సృతమైన సూర్యకాంతి, మేఘున్లి కారుణ్య లేళం, కాస్త్రవేల్తల నిరంతర పరిశోఛన, మధ్యదళారీల లాభం, వ్యాపారస్తుల దోపిడి, దీనికోసం, అనాది నుండీ జరుగుతున్న భయంకరమైన పోరాటాలు, నాగరికతను తన చుట్టూ తిప్ప కొంటున్న వొక మహాశక్తి స్వరూపం, ఈశ్వరుని దయాంతః కరణం, .... లాంటి వెన్నో నాకా చిన్న బియ్యపు గింజలో కనఐడు తున్నాయి. ఆ గింజలో ఇంకా ఇంకా చాలా చాలా రహస్యాలు ఇమిడి ఉన్నాయి; చరి్మితకు? శాస్త్రానికి, కళలకూ సంబంధించినవి. వాటిని నేసింకా చూడలేక పోతున్నాను. అవి కూడా చూసేంత స్థాయికి నన్ను నడిపించమని, ఈశ్వరుణ్ని కోరు కొంటున్నాను లల

(26-5-88 న గురువారం) కళ్ళు ఉండడం ముఖ్యం కాదు; ఆవి అంతరాంతరాలలోని అశ్రవులను చూడగలగాలి. చెవులు ఉండడం ముఖ్యం కొదు; అవి - వినపడని దీనా రవా లను వినగలగాలి. సృాదయం ఉండడం ముఖ్యం కాదు; దాని నిండా కారుణ్యం పొంగు లెకొలి ....

(28-5-88 - శనివారం)

... ఆ గదిలో దీపమూ నేనూ తప్ప ఇంకెవ్వరూ లేరు. నాకేమో కాస్త విసుగ్గా ఊంది. ఆ సంగతి దీపం (గ్రహించి ఉండాలి. ఆందుకే నాతో కటుర్లకు దిగింది. రానురాను, నేను మాట్టాడడం తగ్గిపోయింది. పనందైన విషయాలను, రంజుగా ఉండే భాషలో, హాయిగా ఉండే కైరిలో, చెప్పుకు పోతోంది దీపం. చెబుతూ చెబుతూ; మధ్యలో వాకిలి వేపు చూస్తోంది. నేనేమో, ఆది చెప్నే కబుర్లన్నీ ఆస శ్రీగా వింటున్నాను. ఎన్ని సంగతులు చెప్పిందని ! తన అనుభవాలు, జ్ఞాప కాలు, అనుభూతులూ చెప్పింది. తన కళ్ళు ముందే జరిగిన నవ దంపళశుల

న 2 భరదాాజ శృంగార క్రీడలు, రాజకీయ కుుటలు, మానభంగాలు, డబ్బు సంచుల మార్చిళ్ళు, హత్యలు, ఆకలి కేకలు, ఆటవిక చేష్టలు = (వవాహంలాగా దొర్హిపోతున్నాయి దీపం కబుర్లలో. ఉన్నట్టుండి, ఓ వాకరం మధ్యలో ఆగిపోయింది దీపం- “అదేమిటి?” అన్నాను దీపం వేపు చూసి. అదేమో, తలుపు వేపు చూసింది. నిశ్శబ్దంగా తలుపులు తెరుచుకొని, ఆమె గదిలో అడుగు పెట్టిందప్పుడే! “ఇంక్ర నా అవసరం లేదూ” అంటూనే, సగానికి సగం తగ్గిపోయింది దీపం సన్నగా నవ్వుతూ. చాలా కాలం నాటి ఈ సన్ని వేశం ఎందుకు గుర్తుకు వచ్చిందీ, గాకూ, ఈశ్వూరునికీ మ్మాతమే తెలుసు .... (29-5-08 - ఆదివారం) ఒక్కోరోజు గడుస్తున్న కొద్దీ నాకు భయం పెరుగుతోంది. సిగ్గు పెరుగుతోంది లో బన్నీ 56 గ్‌ నన్ను నేనే భరించలేక పోతున్నాను. నా ఆజ్ఞానం నన్ను మౌనిగా మార్చి వేస్తున్నది. నా కనుల ముందే నా జీవితం నాది కాకుండా పోతున్నది. అది - మంచు ముక్కలాగా, నా వేళ్ళ సందుల్టోంచి, నేను చూస్తూండగానే జారి పోతోంది. బిక్కు బిక్కు మంటూ తడిసిన కళ్ళతో దాని వేపు చూడడం తప్ప ఇంకేమీ (80-5-88 = సోమవారం) “నాకెవ్వరూ లేరు. నేను వొంటరి వాణ్చి. నేను దిక్కులేని వాణ్ని” అనుకొన్న [పతిసారి, నీవు కనఐడుతూనే ఉన్నావు ఏదో వొక రూపంలో. ఇంక “నీవు లేవు” అని నేనెలా అనుకోను ? [యేమ ఓ పనందైన పట్టు దారం లాంటిది, ఆది ఆందంగా ఉంటుంది. సున్నితం గానూ ఉంటుంది. గట్టిగా లాగిజే, పుటుక్కున తెగిపోతుంది. అమె గుర్తుకొచ్చింది; కడలి మీద కదులుతున్న కలల (వవాహం లాగా. ఆలా గుర్తుకు రాగానే ఓ తీయని అనుభూతి, వెన్నెల లాగా మనస్నునిండా ఆవరిస్తుంది.

ఐతరేయం శీలి ఓ చ్చితమైన అనుభవం, తేనెపట్టులాగా, హృదయాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. ఆమెతో అన్నా నాకప్పుడు ఆజా “ఫ్లీత్రో నా కన్ని విధాలా బాధలే! నిన్ను చూడకముందో వాధ, నిన్ను చూడడం కోసమో బాధ. నిన్న చూస్తూ ఉండడం మరో బాధ. నిన్ను చూడకూడ దను కోవడం ఇంకో వాధ, నిన్ను చూడకుండా ఉండడం మరీ బాధ, నన్ను థాధిం చడం కోసమే నువ్వు పుట్టావేమో నాకు తెలీదు” అని, ఆంకా విని; తలెత్తి చూసింది. ఆ కళ్ళనిండా దయాతప్తమైన అనురాగం. ఆ "పెదవుల మీద, సంపెంగ పరిమళం లాంటి అద్భుతమైన నవుం. నన్ను చూసి, నన్నే చూసి, ఆలా చూస్తూ చూస్తూనే “ప్చ్‌” అని చప్పరించింది. తన పట్ల నాకున్న వరి (పేమను చూసి ఏమను కొన్నదో నాకు తెలీదు ....

(81-5-88 - మంగళవారం) ఆలానే ఊండీః నీచేత అభినందనలు, అందుకోవడం కోసమే, నన్ను నేనిలా మాద్చుకొంటున్నాను, కొన్ని పనులు నాకిష్టం లేదు, అయితేనేం - అవి నీకు నచ్చుతాయి గనక, నన్ను నేను మలుచుకొని, నేని వనులు చేస్తూ ఉంటాను, సీ చేత ఆరాధింప ఐడేందుకు చాలా ఆదృష్టం కొవాలి. ఈశ్వరుడు నాకది (ప్రసా వంచాడు" అన్నాడతను, ఆమె నుదుటి చమటను, చూపుడు వేలితో తుడుస్తూ, “ఏంత పిచ్చి వాగ్రివయ్యా నాయనా 1” ఆంటు అతన తలను గుండెలకు హత్తు కొన్నదామె. “భగవంతుడు నాకు చాలా లేకుండా చేశాడు, ఆలా చేసి నందుకు రోజుల కొద్దీ ఏడ్చాను. అయితే = ఆ లోపాలన్నింటికీ పరిహారంగా, నిన్ను నాకు (వసా దించాడు. నాకింకేమీ వద్దు చిన్నీ [1% అన్నాడతను, “నువ్వు నా బంగారు కొండవు కన్నా [ అన్నదామె, అతని జుత్తులోకి. వేళ్ళు జొనుపుతూ ....

(1-6-88 = బుధవారం)

డ్తీత్తీ భరద్వాజ “నాకు ఏకాంతం కావాలి. నన్నాక్కణ్నే కొస్పేపు _ప్రకాంతంగా ఉఊండనీండి” అని ఎవరన్నా అంటే, నాకది చాలా న్యాయంగా కనబడుతుంది. అలా అన్న (వతిసార్హీ అలా అన్న వారు - తమ ఆసలు సిసలు జీవితంలోకి వెడదామను కొంటున్నారని నా కర్ణమవుతుంది .... ఒక మంచి పాట తగలబడి పోయినట్టూ, ఒక గొప్ప కవిత్వం నిలువునా చీరుకు పోయినట్టూ, గలగల్లాడుతూ పరువెత్తే సెలయేరు, హఠాత్తుగా మూగిదయి పోయి నట్టూ, అనిపించింది. (8-68-88 - వ్యకవారం) “నేనో వాన చినుకుగా మారి, నీ చిన్నారి పెదవులమీద వాలిపోదా మనుకౌంటు న్నాను. నేనో వెన్నెల కరణంగా మారి, నీ చెక్కిలి మీంచి జారిపోదా మను కౌంటున్నాను, నేనో పరిమళ తరంగాన్నయి, నిన్ను, నిలువునా ఆవరించుదా మనుకొంటున్నాను” అన్నాడతను ఆమె వేపు నిండుగా చూస్తూ, ఆమెగారూ, అతని కళ్ళల్లోకి చూసింది. “అయ్యా ! నిన్ను - నిన్నుగానే చూడడం, నా కెప్పటికి సాధ్యపడుతుంది ?” అన్నదామె, ఆతనోసారి నిలువునా చలించి, ఆమ నుదురును, సున్నితంగా, పెదవులతో న్నృృశించాడు .... ఇవన్నీ -మిగిలిన వారికి, ఉత్త అక్షరాల కుష్పలు, నాకు మాతం అనలవేదికలు,. సరిగ్గా ఉ0 సంవత్సరాల కిందట, ఇదే మాసంలో, హిమవంతుని లాంటి మీ నాన్న, నిన్ను నా జీవితంలో చేర్చాడు. కర కంకణధారణకు ముందు, నిన్ను నేను చూడలేదు. సిగ్గు నన్ను తలెక్త నీయలేదు. నేను చూసిందల్లా నీ చేతిని మా(తమే 1! భవభూతి అంటాడు - “మూర్తి మానివ మహోత్సవ కరం ...” అని. కంకణం ధరించిన సీతాదేవి చేయి “మూర్తీభవించిన [ప్రమోదం లాగా

ఐతరేయం శీర్‌ ఊంది” అనుకొంటాడు, భవభూతిగారి ్రీరామచంగదుడు, నేను, శ్రీరాముణ్ని, ఈశ్వరుణ్ని కాదు. గానీ - సీవు మ్యాతం - సీతమ్మవూ, పార్వతమ్మవూ (4-8-88 - శనివారం) చం[దుడేమో కగిగిపోతున్నాడు వెన్నెలగా, కరిగిన చం[ద్ర కాంతిని, తనివి తీరా తాగి, కంకొ ఇంకా కాగి, నల్చిమబ్బులు కూడా, తెల్పిబగిపోతున్నాయి. మిగిలి పోయిన వెన్నెలంకా, కొండల మీదా, బండల మీదా, చెట్ట మీదా, పొలాలమీదా, తోటల మీదా, బాటం మీదా, పేటల మీదా, మైదానాల మీదా, మనుషుల మీదా చిందిపడుతోండి తుంపరగా. చిన్నీ ! సీవు నా జీవిత భాగస్వామిని వయింద్తి 40 సంవత్సరాల కిందట, ఈ మాసం లోనే ! వస్తూ వస్తూనే, చాలా అదృష్టాన్ని ఆనందాన్ని తెచ్చావు, అవి రెండూ కరువు తీరా అనుభవించాను. ఈ అనుభవసారం లోంచి, కొత్త కాత ఆలోచనలు మొలుచు కొచ్చాయి. ఈ ఆలోచనల ఆక్షర రూపాలే నారచనలు., నీ వెళ్ళి వోయావ. నీతోబాపే అదృష్టమూ, ఆనందమూ కూడా వెళ్ళిపోయాయి. నా ఆలోచనలూ అస్తమించాయి. .... రత్నాభరణా లున్నాయి గనకనే, ఆ కొయ్యపెట్టెకు అంత విలువ, వాటిని లిసేకా మనుకో = ఇంతకాలంగా భ్నదంగా దాచిన ఆ పెట్టెకూ, హోయులో పెప్టే కట్టైకూ తేడా ఏముంది ? నేనిప్పుడా కట్టెలాంటి వాణ్ని కాంతం .... (5-6-88 అ ఆదివారం) ఆకాశం - వినీలారణ్యం లాగా ఉంది, కారు మబ్బులు, పొదల్డాగా ఆవరించు కొని ఉన్నాయి. ఆ పొదల్లోంచి, కష్ళ చెదిరిపోయే, విద్యుల్హితలు, విద్యుళ్ళు మాలు తొంగిచూస్తున్నాయి రతి -

తీట భరద్వాజ “ఎవరో వచ్చారు !” అని వినబడింది, నా కోసం ఇప్పుడెవరూ రారని, నాకు రూఢిగా తెలుసు, వస్తే - ఇక - నీవే రావాలి, లేదా -- నిన్ను గురించిన జ్ఞాపకాలన్నా రావాలి. అంతేగానీ = అనుకొంటూనే తలుపులు తెరిచాను. వివాహమైన మాసం గనక, అనాటి ఊసు లేమన్నా చెప్పుకొందామన్న సరదాకొద్టీ, నువ్వే వచ్చి ఉంటావన్న, నా ఊహ సగం మ్యాతమే నిజమైంది. నీవు రాలేదుగానీ, అలనాటి - నీ = నగా జ్ఞాపకాలు మ్యాతం మిల మిల్దాడుతూ కనిపించాయి. సాదరంగా నా లోపలికి ఆహ్వా నించాను,

“*స్పివు గానీ, మమ్మల్ని మరచిపోయావేమో ననుకొన్నాం” అన్నాయి

ఆ వ్తాపకాలు,

ళా

“*ఇంకాలేదు. బహుశః ఎప్పటికీ ఆలా జరగదనుకొంటున్నాను. నేనిప్పుడు పీల్చు

తున్నది; తాగుతున్నది, ఆరగిస్తున్నదీ, ఆ జ్ఞావకాలనే 1 అవి కూడా పోతే -

ఇంక నేనుండవలసిన అవసరం ఉండదు” అన్నాను ఆ జ్ఞాపకాలతో లం (6-8-88 య సోమవారం)

*మరో అయిదు వారాలదాకొ, మనం వొకరి నొకరం చూసుకోలేం ! నీ గుర్తుగా

నా కేమన్నా ఇవ్వరాదా 1” అన్నాడతను దిగులుగా,

' “ోవీదో వొకటి ఇస్తేనే తప్ప -- నాకు నువ్వూ, నీకు నేనూ గుర్తుండని స్థితిలోనే మనమింకా ఉన్నామా? అదీగాక -- వీ కిన్వడానికి, నా దగ్గరేమీ లేదిప్పుడు. “నా కోసం* అంటూ, నేశేమీ మిగుల్చుకోలేదు. నాకు నేనేమిగల్లేదు గదా, “నా కది కావాలి + నాకిది కొవాలి అంటూ గీమారితే, నేనేం చేసేది కన్నా చెప్పు ద్‌ అన్నదామె ఆతని చెంపకు, తన చెంపను చేకుస్తూ. ఓ నిమిషం తరువాత, ఆతని కన్నీష్ళ వచ్చగా, ఉప్పగా తగిలాయి ఆమె పెదవులకు. ఆమె తోడి జీవితం అతనికి దుగ్గభాండం లాంటిది,

ఐఇతరేయం శ ఆమె కేని జీవితం అతనికి దగ్ధగీతం లాంటిది, ఆమె పేరు కాంతం ! ఆతని పేరు భరద్వాజ ....

(7-6-88 అ మంగళవారం) *భ్రాకిగానే ఉంటున్నారు గదా! ఏ ప్మతిక కన్నా రాయరాదా? ఈ మధ్య మీ రెక్కడొ కనపడడం లేదు, వినపడడం లేదు అన్నారు కృష్ణమూర్తి గాద. ఈయన నాకు మి్యతుడు. నిన్ను గురించి తప్పః ఇంకో దేన్ని గురించీ ఆలోచించ లేక పోళున్నాననీ, రాయలేక పోతున్నాననీ, వీరికెలా చెప్పను చిన్నీ ? నా చుటూ చొలా మంచి హిళులు, స్నేహితులూ ఉన్నారు గదా ! అయినా నేను నొంటరి వాజ్నీ, ఐలహీనుణ్మీనూ -- ఇప్పుడు, నువ్వూ నేనూ తప్ప - మన శం కెవ్వరూలేని సందర్భాలూ ఉన్నాయి గదా = ఒకప్పుడు. ఆయినా, నా వెనుక బాలా మంది ఉన్నట్టూ, నేనో హెర్క్యులన్‌సూ, లెంటులన్‌నూ ఆయినట్టూ అను చిన్నీ! నిన్ను చూసి నప్పుడు, నిన్ను జ్ఞాపకం చేసుకొన్నప్పుడు, నాకు 'సత్యం' గురుకొస్తూ ఉంటుంది. 'సత్యం' లాగానే, నీవూ, సన్నగా, అందంగా, అద్భుతంగా, ఐలహీనంగా -- అయినా చురుగ్గా ఉంటావు. నుప్వుండడం సత్యం. నువ్వు లేక పోవడం సత్యం. నువ్వుండడం సత్యం, నువ్వు లేక పోవడం అసత్యం. నువ్వుండడం ఆసత్యం, నువ్వు లేక పోవడం అసత్యం, ఈ సత్యా సత్యాలను మదింపు వేస్తున్న “నేన -- నా ఉనికి సత్యమా? అసత్యమా ? ఎవరు చెబుతారు ? ఎవరికి తెలుసు 9 ....

(8-6-808 అ బుధవారం)

శీర భర దాాజ నువ్వు అమ్మ వయినా, ఆక్క వయినా, అలి వయినా, పలి వయినా, వల్లి వయినా, మా కొక్కటే! నువ్వ ఆడదానివి. నిన్ను హీనంగా చూసే హక్కు; హింసించే హక్కు, అమ్ముకొనే హక్కు, కొనుక్కొనే హక్కు; అనుభవించే హక్కు, అవమానించే హక్కు; మాకున్నాయి. నీ స్తన్యం తాగి పెరిగాం, పెద్దయ్యాక ఆ స్తన్యాలనే, సిగరెట్టతో కాలుస్తున్నాం. నీ తొడలమీద పడుకొని స్నానం చేకాం. పెద్దయ్యాక, ఆ తొడలనే బ్లేడుతో చీరి పారేస్తున్నాం. నీవు ఆప్యాయంగా గుజ్జనన్నం తినిపించిన వేళ్ళల్లో, గుండు సూదులు గుచ్చుతున్నాం. నువ్వు, ఉప్పుష్పుగోనె మోపిన వీపు మీద, గాజు పెంకులతో గీరుతున్నాం. మమ్మల్ని ముద్దాడిన నీ పెదవుల్ని, కత్రిరిస్తున్నాం. మమ్మల్ని మెత్తగా హత్తు కొన్న నీ చెంపలమీద, యాసిడ్‌ పోస్తున్నాం. నీ వేళ్ళనిండా రక్తం. నీ కళ్ళ నిండా రక్తం. నీ వెక్కిళ్ళు నిండా రదక్తం. నీ పాఠలిళ్ళ సిండా రక్తం, అయినా మా చూపులన్నీ, నీ ఆవయవాల చుట్టూనే తిరుగుతుంటాయి. మా ఆలోచనలన్నీ, నిన్నాపాదమస్తకం అల్డుకొనే ఉంటాయి. సీశీలం గొప్పదంటాం. నయానో, భయానో, డద్బిచ్చో, దబాయించో, నీ శీలాన్ని హరించిందాకా, మాకు న్మిద పట్టదు. నీలోని ఏయే భాగాలు వర్డిస్తే మా పుస్తకాలు అమ్ముడుపోతాయె*, అవన్నీ వర్షిస్తాం. నీలోని ఏవేవి ఎంత సృష్టంగా, ఎన్నెన్నెసార్హు చూపిస్తే, మా సినిమాలు బాగా ఆడతాయో అవన్నీ మేం చూపిస్తాం. మేం తయారుచేసే చెత్త సరుకులు అమ్ముకోవడానికి, నువ్వే కావాలి మళ్ళీ, నీవు తల్లి కడుపులో ఉండంగానే, నిన్ను హతమారుస్తాం. బతికి బయట పద్దౌవనుకో, నిన్నింకో రకంగా హతమారుస్తాం. నువ్వు అమ్మవైనా, ఆలివైనా మా కొక్కటే! నువ్వు ఆడదానివి. నిన్ను కొను "క్కొ నే హక్కు, అమ్ముకొనే హక్కు, అనుభవించే హక్కు, అవమానించే హక్కు మాకున్నది .... ఇవన్నీ '--” గారిని చూశాక అనిపించింది. (12-6-88 జూ ఆదివారం) గొప్పవారి ఆగహమూ (పమాదమే ! అనురాగమూ (ప్రమాదమే 1! నిదాఘ “కొలంలోని సూర్యాతపానికి తాళలేక, తనకొక మబ్బుల గొడుగునన్నా ఇవ్వమని,

ఐతరేయం శర మేఘుణ్ని వేడు కొన్నది భూదేవి. అతగాడు వినిపించుకో లేదు. మళ్ళీ మళ్ళీ ఆడిగింది. బతిమిలాడింది. ప్రాధేయపడింది కూడా, ఎంబాతనో మేఘుడు ఇటు కేసి తొంగిచూడనన్నా లేదు. భూదేవికి విసుగొచ్చింది, “నా కర్మం” అంటూ మూతి బిగించుకొని అలిగి కూచున్నది, ఆమెను _పసన్నం చేసుకొనేందుగ్గాను, చిన్న చిన్న మబ్బుల గొడుగుల్చి పట్టాడు. భూదేవి అలక తీరలేదు. ఆ గొడు గల చుట్టూ మెరుపుల పూస అమర్చాడు, ఆయినా భూదేవి కోపం తగ్గలేదు. ఓ నిమిషం ఆలోచించి, ఏవులు చిటిలిపోయే ఉరుముల వాద్యాలతో, దిక్కులు ఉక్కిరిబిక్కి రయ్యే మెరుపుల విరాలతో, ఎడతేగనీ జలధారలతో, ఆమె ముందు కొబ్బాడు చేఘుడు ఈ మహోధృతాన్ని భరించలేక, ఇప్పుడూ అలిగి కూచు ... నువ్వు నా వసుంధరవు, నేను నీ మేఘుణ్ని ....

(17-6-98 - శ్యకవారం) మొన్న మొన్నటి దాకొ, నిన్నటి దాకా, ఎన్‌ కౌంటర్డ, కొండల్లో, అడవుల్లో జరుగుళున్నాయి. ఇప్పుడు ఆకాశంలో జరుగుతున్నాయి. గిరిజనుల్లాంటి నల్లని మబ్బులు; బొబ్బలు పెడుతున్నాయి. భగ్గుమని ఎ్మరబడుతున్నా యి, అడవి వీరుల స్వచ్చమైన నెత్తురులాగా, వాన చినుకులు నేలకు రాలుతున్నాయి. రక్తం వ్మరగా ఉండాలి, లేదెందుకనో తెలసా ? ఈ అమానుష వ్యవస్థ, రక్తంలోని ఎర్ర కణాలను కూడా పీల్చేసి ఉంటుంది మరి ....

(21-6-88 - మంగళవారం) తూరుపు ఎ([రగా ఎందుకుంటుందో. నాకు తెలుసు. ఆక్కడ = చీకటి మీద, వెలుతురు తిరగబడి ఉంటుంది. వెలుగువీరుల నెత్తురుతో 'పాద్టో, అరుణా రుణ మయి ఉంటుంది. ఎంతమంది. వెలుగువీరులు మరణిస్తే నేంగాక = అంతిమ విజయం వారిదే 1 సమవ్షి సంత్నేమంకోసం పోరాడుతూ, అతను (పాణాలు పోగొట్టుకొన్నాడు. సొంత లాభం కోసం పాకులాడుతూ, వీడు (పాణాలనూ, పదవినీ దక్కించు కొన్నాడు. అయితే - ఆ మొదటి వాడు అచ్చా! ఈ రెండవవాడు లుచ్చా! !

ర్‌0 భర దాం్రజ “చావు' అంటే నాకు భయమని మీతో ఎవరన్నారు ? మీరైనా అలాగని ఎందు కనుకొన్నారుశి నా భయమల్దా - చనిపోతానని కాదు ; ఎవరికి ఏ పాటి ఉప కారమూ చేయకుండానే, చనిపోవలసి వస్తుందేమోనని. నేను (పేమిస్తున్న వారికీ, నన్ను (పేమిస్తున్న వారికి నేనేమ్యాతం సేవ చేయకుండా, వృధాగా మరణిస్తా నేమోనని నా భయం. అంతేగానీ - చావంటే నాకు భయంలేదు. మీకింకో రహస్యం చెప్పనా? అసలీ నికృష్ట పు వ్యవస్థలో, నేను, చావకుండా బతికున్న దెప్పుడరా ? నువ్వు నమ్ముకొన్న నేల నీది కాదు. నువ్వు తాగుతున్న నీరు నీవి కాదు. నువ్వు పీల్చే గాలి నీది కాదు. నీమాట నీవ కాదు. నీ నీడ నీదికాదు. నీ బళుకే సీది కాదు. అయినప్పుడు జు దేనికైనా నువ్వెందుకు భయపడాలి? .... (29-6-88 _ బుధవారం) = రక రకొల యంత్రాలను తయారు చేసుకొదడం ద్వారా, తాను చాలా సుఖ పడుతున్నా ననుకొంటున్నా డు గానీ --- తానూ వో యంతంగా మారిపోయా నన్న సక్యాన్ని కావాలనే మర చిపోతున్నాడు మానవుడు ....

(28-8-88 జు గురువారం) ఎవడో దుర్మార్గుడు, తూరుపుటాకాళానికి అగ్గి నంటించాడు ఆ దిక్కు దిక్కంతా, ఎర్రగా మండిపోతోంది ఆర్బే దిక్కు కూడా లేకుండానే,

ఆ గొంతు నాకు గుర్తే, బాలా కాలంగా వింటున్నాను. పొలంలో విన్నాను, ఫ్యాక్టరీలో విన్నాను, పుణ్యతీర్థం దగ్గరా, పుణ్యషేతం దగ్గరా విన్నాను. మసీదు ముంగిటా, చర్చి మునివాకిటా విన్నాను, మేడల నీడల్లో విన్నాను. మురికి వాడల్లో విన్నాను, రైలు పెక్టైల్లో, బస్సు స్టేషన్లో, రోడ్డు పక్కనా విన్నాను, లంజల బజారులో విన్నాను. పోలిసు ఠకాణారో విన్నాను. న్యాయ స్థానాల్లో విన్నాను. నాయకుల సభల్లో విన్నాను. ఈ అన్నిచోట్లా ఆ గొంతు లోంచి “ఆకలి అన్న మూడే మూడు ఆశ్షరాలు రావడమూ గమనించాను. కొన్ని సార్ద, ఆ మూడు అక్షరాలు కూడా, రాకపోవడమూ గమనించాను, ఈ మూడక్ష

ఐతరేయం 51 రాలే కాక్క కొన్ని కొత్త అక్షరాలనూ, సరికొత్త పదాలనూ నేర్పడానికి జరిగిన (పయత్నాలనూ గమనించాను. కానీ = ఏ6 లాఖం ? “ఆకలి ఆన్న ఆ మూడకత్ష రాలూ తప్ప, ఆ గొంతుక ఇంకేమీ పలకలేదు, అసలా గొంతు నిర్మాణంలోనే వదో లోవమున్నదని, స్వదేశీ, విదేశీ నిపుణు అంటున్నారు. ఈ మేధావుల నివే దికలను, కాదనగల ధైర్యం నాకు లెదు గానీ - ఎప్పుడన్నా అనిపిస్తుంది - “లోపం ఆ గొంతులో గాక, మనలోనే ఉన్నదా?" అని, ఇంతమంది మహాను భావులు ఇన్ని దళాద్దాలుగా, వైద్యం చేస్తున్నా, ఆ గొంతులోంచి *అకలి అన్న అక్షరాలు తప్ప, ఇంకేమీ రావడం లేదంటే = ఆ జబ్బుకు మనం సరైన చికిల్స జేయడం బేదనీ, చేస్తున్నట్టు నటిస్తున్నామనీ అనిపిస్తుంది. . .. (24-8-88 - ఇక్రవారం) అపరంజి జలాలు వొలికిపోయాయి. తూర్పున, లేకపోతే ఆంత అందంగా ఎందు కుంటుంది (పొద్టీశ ? జా[గ త్త! దేనినీ గుడ్డిగా నమ్మకు. కొమ్మను, రెమ్మనూ నమ్మకు. పొదను, గదినీ నమ్మకు. కొండను, బండనూ నమ్మకు, చెట్టును; పుట్టనూ నమ్మకు. ఇది (పజొస్వామ్య దేశం ... గజదొంగలు, హంతకులు, రొగీలు, గూండాలు, శేపిస్టులు: నటినటులు, లోఫర్లు, డాఫర్జు, తాగుబోతులు, రాక్షసులు, దొంగ రవాణాదారల్లీః దొంగ వ్యాపారస్థులు, దొంగ సన్యాసులు ; దేశ భక్తులుగా (ప్రజా శృీవకులుగొ, హాయిగా బతికేస్తున్న దేశం, ఈ దేశంలో దేన్నయినా, నిర్భయంగా, నిస్సంకోచంగా, ఎలా నమ్మడం ? ....

(25-6-88 ఎ శనివారం) ఆకొాళమంతటా మబ్బులు కమ్మాయి. “వాన పడుళతుంది' అనుకొన్నాను. వాతా వరణ శాఖా కార్యాలయంలో కనుక్కొాన్నాను, భారీ వర్షాలు పడతాయి అన్నారు, శేశియోలోనూ, టి.వి. తోనూ (పత్యేకమైన హెచ్చరికలను |పసారం చేశారు, కానీ చినుకన్నా రాలలేదు. “ఎందుచేత నబ్బా * అనుకొన్నాను, దేశం నాలుగు ఇెరగులా ఉన్న 'దేశభుక్త లందరూ, ర్హా న్గానానిషవూవేళమయ్యా

దర లిక్‌ (6 ధాల్ను చ్‌ ట్‌ లారా ణా ం / ఫ్‌ గ ౨0. ౫ంయీ్‌ తె 04 అ

ర్‌లై భరద్వాజ రట, దేశ సంవ్మేమార్థం కొన్ని నిర్ణయాలను ఏక్షగివంగా ఆమోదించడం కోసం. ఈ సరికొత్త దేళభక్తులంటే, మబ్ములక్కూూడా భయమేసిందేమో మరి - చిను కన్నా రాల్బకుండా, చెల్దాైదరయి పోయాయి ....

(26-8-88 = ఆదివారం) మరీ కుంగిపోకుండా, నా కన్నా ఆల్బుల్ని చూసి ఊరట చెందుతున్నాను. గర్వాంధుణ్ని కాకుండా, మహోన్నతుల్ని చూసి, శిరస్సు వొంచుకొంటున్నాను. నీతికి, అవినీతికి ; ధర్మానికి అధర్మానికి ; సత్యానికి, అసల్యానికి ; మధ్య - సరిహద్దు రేఖ బాలా సన్నగా ఉంటుంది. అంతేకాదు - ఆ రేఖ అప్పుడప్పుడు, ఆటూ ఇటూ జరుగుతూ ఉంటుంది ధృవాల కేం[దం లాగా.

“ఎవరు ఎవరిని చంపారు ?' అన్నది ముఖ్యమే ! ఆంతకన్నా ముఖ్యం, (పతి మరణానికి, ఎన్ని హృదయాలు వదా వదలయి పోతున్నాయన్నది. చనిపోయిన న్యక్తులనే లెక్కిస్తున్నాం గానీ, ఆ కారణంగా ఘెషంచే మాతృ హృదయాలను మనం గణనలోనికి తీనుకోవడం లేదు.

ఓ మాతృమూర్తి 1

నిన్నెంతో అనాగరకంగా, అమానుషంగా, పాశవికంగా చూస్తున్నా ; అన్నింటినీ నిళ్శబ్దంగా దిగమింగుకౌంటున్నావు, అవసరమైన [పతిసారీ, మహసీయుల్ని, ఈ (ప్రపంచానికి (పసాదిస్తున్నావు. ఈ అవమానాల నుండి, చిత్రహింసల నుండి, దహనాల నుండి, నీవు దూరంగా ఉన్నావనుకో; మా కన్నా మిన్నగా నిన్ను చూశామనుకో; ఇంకెంతోమంది మహాత్యులతో ఈ (ప్రపంచాన్ని నింపే దానివి గదూ $ భగవంతుడన్నా, కోపంతో శపించాడు గానీ, నువ్వెప్పుడూ నీ సంతా నాన్ని శపించలేదు. నువ్వు నా ఈశ్వరునికన్నా గొప్పదానివి ....

(27-6-88 = సోమవారం)

నేనక్కడ చాలా కాలంగా వారిని చూస్తున్నాను. కానీ ఎప్పుడూ పలకరించలేదు, దగ్గరగా వెళ్ళునూ లేదు. “అయ్యో ! నేను చూస్తన్న వాటిని గుంంచీ, చూస్తున్న

ఐతరేయం ర్‌లి

వారిని గురించి కూడా, సట్టించు కోవడం లేదే!” అని మనస్సు గోల పెడుతూ

ఉంది. దాని గోల భరించ కేక, ఈ ఉదయం వారి దగ్గర కెళ్ళాను.

ఒకామె అందంగా ఉంది. వంటి నిండా మురికి. పేరుకుపోయి ఉంది. ఈమెకు

పోలియో.

ఆ పక్కనే మరొకామెను చూశాను. ఆమె కళ్ళ విచ్చుకొనే ఉన్నాయి. కానీ

వాటికి చూసే శక్తిలేదు, పైగా - ఈమెగారు మూగిఏి కూడా,

వీరిద్దంకీ, ఇద్దరిని, మరో ఆమ్మాయిని చూళాను. శుష్కంచి పష్కించి, నీరసించి,

(పాణం గుట గుటలాడుతూ ఉంది!

“మి పేర్ణేమిట్‌ ? మీ రెవరు? మీలెందుకిలా ఉన్నారు?” అన్నాను వారికి దగ్గ_

రగా జరిగి, వారి పక్కనే చతికిల ఐడి కూచుంటూ, ఓ నిమషం పాటు ఎవ్వరూ

మాట్లాడ లేదు. పోలియో వచ్చినమ్మాయిని మళ్ళా ఆడిగాను, ఇంకాస్త దగ్గరగా

జరిగి

4 జ్‌ ర మళ కూచే స్తీ

కనా పేరు నీతి. చూపు, పలుకూలేని ఈమె పేరు న్యాయం. [పాణం గుట గుట

లాడుతున్న ఆ చివరమ్మాయి పేరు ధర్మం ---- మేమిలా వీధుల పాలు కావ

డానికి; మీ మనుషులే కారణం” అన్నదామె,

ఆ గొంతు బలహీనంగా ఉన్నదే గానీ, అస్పష్టంగా మాతం లేదు, సమస్త

మానవ [పపంచం పక్షాన, వారి ముందు నేను తల వంచు కొన్నాను .... (28-6-88 ఎ మంగళవారం)

సీ మెడనిండా వేసి, ఆ పూల మాలల మధ్య, కనపడీ కనపడకుండా ఉండే

నిన్ను తనివి దీరా చూదామని ! నీవు రాసిన (యేమ లేఖలు గదినిండా, నేను

రాయని (పేమ లేఖలు ఎదనిండా పరుచుకొని ఉన్నాయి ఇప్పటికీ, సీ కోసం

నిరి&ిస్తూ. ముని వేళ్ళతో నీవు నిమరిన నా చెక్కిళ్ళ మీది పులకరింతను, పది

ల్‌4 భరద్వాజ లంగా దాచుకొన్నాను, వెలుతురుక్కూడా అందకుండా, నువ్వు ముద్దాడిన పెద వుల మీది గగుర్భాటును, (ప్రాణసమంగా పదిల పరుచుకొన్నాను, గాలి కూడా చెరపకుండా. నువ్వు వొచ్చే పచ్చిక బాట నలిగి నలిగి పోయింది; నీ కోసం నా చూపులు కూడా, ఆదే బుటన ఎదురు నడవడం వల్లి, నీ కియని గొంతు వినడానికి ఆలవాటు పడిన నా చెవులు, మరో సడిని వినడమే మరిచిపోయాయి. గంపెడు అక్షరాల రాశిలోంచి, నీ పేరున్న అత్షరాలను క్షణంలో పట్టు కొంటాయి నా కళ్ళు. నిన్ను ఆలింగనం చేసుకోవాంని, తహ తహ లాడుతున్న నా చేతులకు, ఇప్పుడే ఆండింవ నీవు టపేమతో పంపిన నీ పెళ్ళి శుభలేఖ. ఒక్క షణం కోవమొచ్చింది; జాలీ వేసింది. ఎవరి మీదనో, ఎందుకో చెప్పలేను .... సరేగానీ ఎంతకు అమ్ముడు పోయావు నాన్నా ? ఆదీ చెప్పొద్దు - ఓ చిన్న మనవి. ఆరో మాసం తిరక్కుండానే, ఆ పిచ్చి తల్లిని అగ్నికి ఆర్చిరం చేసిః మళ్ళా అమ్ముడు పోవడం కోసం, పళువు లాగా, సంతలో మ్నాతం నుంచోకు - సీకు పుణ్యం ఉంటుంది” ఆంటూ రాశాను నోట్‌ పుస్తకంలో. ఇలా ఎంకు రాకాను? “బేర మాడారు. చివరకు 80 వేలకు వొప్పు కొన్నారు. అక్టోబరులో. పెళ్ళ” అన్నది “ప జీ ఆ అమ్మాయి నా కళ్ళముందే పెరిగింది. అఆందమైంది. చదువుకొన్నది. తెలి నయింది. అయినా 80 వేలు పోస్తేనే గానీ, భర్నను తెచ్చుకోలేళక పోయింది, ఆ అమ్మాయిని చూసి జాలి పర్దాను, తెలిసింది గనక “ప -*సరే - నాకు తెలీకుండా, వేల మందీ, అక్షల మంచీ ఉన్నారీ దేశంతో, భాస్కరరావు పెళ్ళికి వెళ్ళక పోవడానిక్కూూడా ఇదే కారణం - డబ్బు--కట్నం .... మనుషుల్ని కొనుక్కోవడం, అమ్ముకోవడం నాకు పరమ ఆసహ్యం. బొత్తిగా భరించలేను .... (80-6-88 = గురువారం) నే నిప్పుడు బెట్టనించి బాలా నేర్చుకొంటున్నాను నువ్వడగక పోయినా, నీ కది చల్లని నీడనిస్తుండి. కమ్మని ఫలాలనిస్తుంది. జొవధాల నిస్తుంది, తను చనిపోయాక

ఐతరేయం ర్‌5్‌ ఇంధనంగా ఉపయోగపడుతుంది. మనిషిగా నేను - నా తోటి వారికేమిస్తున్నాను? .. ౨ మబ్బుల పొలాల్లో వానల పంటలు, ఎలాగూ పండడం లేదు. కనీసం, చినుకుల మొలకలన్నా తలెత్తడం లేదు. మనుషుల్లో లాగానే, మబ్బుల గుండె ల్లోనూ, ఆర్హ్రత తరిగిసోతున్నదేమో మరి. ....

(1-7-88 - వ్యకవారం) నిజం చెబుతున్నాను. నేను చాలా మామూలు వాణ్ని నా వెంటనే నేమీ తెచ్చు కోలేదు. ఈనాడు నాకున్న వన్నీ, దయామయులైన మీరందరూ నా కిచ్చినవే! నా పేరన్నా వినని ఓ రైతు పండించిన తిండి నేను తింటున్నాను. నా ఊరన్నా తెలీని ఓ నేత కార్మికుడు తయారించిన వస్తాాలను నేను వాడు కొంటున్నాను. నాలుగు మూలలనుండి వచ్చిన &0 మంది కట్టిన ఇంట్లో నే నుంటున్నాను, నాకు కూడు; గుడ్డ, ఇల్లా; సమకూర్చిన వారి పేరన్నా నాకు తెలీదు .... వీరందరకూ, శీను తిరిగి ఇచ్చిందేమిటి శి నేనో పొౌలాన్నయితే। నన్ను నేను దున్నుకొని; పుష్కలంగా పంటలనిచ్చే వాణ్నీ* శేనో నదినయితే, పాయలుగా, కాల్వలుగా, నన్ను నేను చీల్చుకొని, పొలాల్లోకి, ఊరి అంచుల్లోకి: (పవహించేవాశ్ని. నేనో కాలిబాటనయికే, నా మీంచి మెత్తగా నడిచిపొమ్మని చెప్పేవాణ్ని. పొరబాటున, ఎందుకూ కొరగాని మనిషిగా పుట్టాను. అవస్థల సము[దాలను ఈదుకొంటూ బతుకుతున్నాను. అవమానాలను ఆర గిస్తూః ఆవ హేశనలను పీల్ళుకొంటూ, ఈర్ష్యా సూయల చొరచేపలను తప్పుకొంటు బతుకుతున్నాను. నాలుగక్షరాలు తప్పః ఏమీ లేని వాణ్ని = ఏమీ తెలీని వాణ్ని ఎవరికివ్వడానికీ నా దగ్గరేమున్నాయి గనక -- ఇవి తప్ప ....

(2-7-88 య శనివారం) ఇన్నేళ) తరువాత నన్నిప్పుడొక (ప్రశ్న బాధిస్తున్నది - “నే నెవరినిగ్‌ అని, ఆద్యంత రహితమైన కాలవాహినిలోని కాంశకలాన్ని. అనం తమైన జోతిర్మండలం

. లోని కొంతి కణాన్ని. మహా విశ్వంలోని (దవ్యాణువును ధ్వని (పపంచంలోని, చిన్న శబ్దాన్ని, వర్ణార్ణవంలోని రంగు నలుసును. అల్బజీవిని. స్వల్ప్మప్రాణిని,

ర్‌ి భరద్వాజ పొగరుబోతును. వదరుబోతును, అహంకారిని. నిరి కకొరిని. కటిక పేదను. కోటిశ్వరుణ్ని. కఠినాతి కఠినుశ్ని. కరుణాంత రంగుణ్ని. యుద్ధోన్మాదిని* శాంతి (పియుణ్ని. త్యాగిని. భోగిని, పిసినారిని. మహాడాతను. నిరత్షర కుక్షిని, మవ పండితుణ్ని. దొంగను. దొరను, అజ్ఞుణ్ని. సర్వజష్ఞాణ్ని. కాలం. కాల్చిన గాయాలు సలుపుతున్న వాణ్ని, నాకు నేనే క్యతువుగా మారిన వాణ్ని. నాలోనే నా మి్యతుణ్ని వెదుక్కుంటున్న వాణ్ని. నా నించి నన్ను ఆవిష్కరించి, పరిష్క రించి, వద్ధమూర్తిగా నన్ను రూపొందించే కారుణ్య హృదయం కోసం, దళీదిశలు అన్వేషిస్తున్న వాణ్ని, నన్ను నేను కలునుకొనలేని వాణ్ని. నన్ను నేను తెలుసుకొనలేని వాణ్ని. అన్నీ అయిన వాణ్ని, ఏమీ కాని వాణ్ని .... నేనేం చెప్పుకోను “నే నెవరిని?' అన్న (వశ్నకు జవాబు ? నాకేం తెలుసు గనక॥ .... (8-7=88 - ఆదివారం) నేనెప్పుడు పుట్టాను ? కాలంతో బాటు. నేనెక్కడ పుట్టాను ? ఈ మట్టిలో, ఈ సీటిలో, ఈ గాలిలో, ఈ తేజన్ఫులో, ఈ ఆకొశంలో,నా తోబుట్టువు లెవరు ? అణువు నుండి అనంతా నంత విశ్వం దాకా. నేనెక్కడ చదువు కొన్నాను ఆకలిలో, దర్శిదంలో, అవమానంలో, నిరుద్యోగంలో, ఈర్ష్యలో ద్వేషంలో: వర్గంలో, వర్ణంలో, (ప్రాంతీయతలో -_. ఇంకా చెప్పలేని అమానుష పరిస్థితులలో: అననుకూల వాతావరణంలో, నేనెంత చదువు కొన్నాను * మొన్న మొన్నటి వరకూ, ఎంతో కొంత తెలుసు నన్నంత దాకా, ఇప్పుడిప్పుడేమో, అసలేమీ తెలియ దన్నంత దాకా, నేను (పేమించేది? దీనాతి దీనులను, దయా హృదయ లను. నేను ద్వేషించేది ? విశ్వాస ఘాతకులను. నేను జాలి పడేది ? నన్ను చూసి కూడా అసూయ పడుతున్న అమాయికులను చూసి, నేను గర్వ పడేది? తమ కోసం కాక, ఈ లోకం కోసం, తమకున్న దంతా సంతోషంగా అర్చించే త్యాగు లను చూసి. నేను ఇష్టపడేది నాకోసం ఏ పనికైనా సిద్ధపడే నలుగ్గురై దుగురు ఆత్మీయులను. నేను ఆరాధించేది ? పజను, కాంతమ్మను, -ఈశ్వరుణ్ని.. నేను సాధించింది ? ఈనాటిదాకా బతికి ఉండడం (ఈ మానవ సమాజంలోని అమానుష

ఐతరేయం ర్‌ వాతావరణంలో) కాంతమ్మ గారిని సవాచరిగా పొందడం, ఈశ్వర విశ్వాసిని కావడం. నేను సాధించలేనిది $ కాంతమ్మ గారిని బతికించుకొన లేక పోవడం ... (5-7-88 - మంగళవారం) 6బివ సంవత్సరంలో [వవేశించాను. అంతే - మృత్యువుకు మరికొంత చేరువయ్యా నన్న మాట. మృత్యువును జయించడం చాలా సులభం. “మంచి పనులు చేస్తూ - మంచిగా జీవించడం” వొక్కటే సరైన మార్గం .... జీవితం జానపద గీతంలాగా, సరళంగా; హాయిగా ఉండాలిగానీీ; నాలుగర్థాల కావ్యంలాగా, పరమ క్లిష్టంగా ఉండ కూడదు. కానీ, ఇప్పుడళలాగే ఉంటున్నది .... (8-7-88 - జుధవారం) నేను - వొక్క జీవిలౌన్ని మాతనే కోరుకున్నాను, కానీ పది జీవితాలకు సరిపడే కషాలు, కన్నీష, ఈ జీవితం వెంట వచ్చాయి. జీవితం మీది ఆపేష కొద్దీ ఈ రేంటినీ, నేను భిస్తున్నాను. ఇప్పుడు జీవితం ఏక పాత్రాధినయం కా బహుపా(తాభి నయంగా మారిపోయిండి. ఈ అభినయం, నాకు సాధ్య (7-7-88 - గురువారం) నీ అసూయ అవతలి వారిని ఆలస్యంగా బాధిస్తుంది. నిన్ను మ్మాతం తక్షణమే దహిస్తుంది ల (8-7-88 _ శ్యకవారం) “నిజం పప్పు" అనగల నైికార్హత నాకున్నదా ? నేను సర్వనగ్నంగా, ఆచ్చాదనా రహితంగా, ఉన్న సమయాలు చాలా ఉన్నాయి. అప్పుడప్పుడయినా, అసత్యాలు ర చెప్పలేదా ? చెప్పాను 1 లలల సత్యం చెప్పడం సులభం. అసత్యం చెప్పడమే కష్టం, కానీ, మనలో చాలా మంది, కష్టపడి అబద్ధా లాడతారే తప్ప, సులువుగా ఊండే, సత్యం వేపు మొగ్గు చూపరు .... (9-7-88 = శనివారం)

58 భరద్వాజ .... మంచి కళా స్వరూపానికి గృుర్తేమిటంటే, ఒకసారి - ఆది - అనుభవంలో కొచ్చాక; చాలా కాలం దాకా మనస్సుకు మరొకటేదీ రుచించకుండా ఉండాలి ....

(10-7-88 = ఆదివారం) జీవితం, సరళమైన, సుందరమైన వాక్యం లాంటిది. భార్య, భర్త, బిడ్డలు - ఆ వాక్యంలోని పదాల వంటివారు. వీరి మధ్య ఉండే సంబంధం సమాసం వంటిది. ఇటీవలి కాలంలోని చాలా వాక్యాల తాలూకు సమాసీకరణం, అసనాటు గానే ఉంటున్నది. ఆ సమాసంలో, అఆ యా పదాలు హాయిగా ఇమిడిపోనూ లేవు, అలాగని తెగతెంపులు జేసుకొని బయట పడనూ లేవు. వైరి సమానం వంటి జీవితం నరక్కపాయం. ద్వంద్వ సమాసం వంటి జీవితం స్వర్శ తుల్యం లం

(11-7-88 - సోమవారం) చిన్నీ | అసలైన (పేమ తాలూకు సాం[దత, ఆ (పేమికులు కలిసి ఉన్నప్పుడు తెలీదు. వారు విడిపోయినప్పుడు మ్మాతమే తెలుస్తుంది. రుజుపులండగకు. డానికి -- నువ్వూ = నేనూ ఉదాహరణం .... 1088లో గోపి, సుశీల, కాంతమ్మ, నేను, తిరుపతి వొచ్చాం. ఈసారి కాంతమ్మ గారు లేకుండానే వొచ్చాను. లోగడ మేమి దిగిన ఆలపాటి మోహన్‌ కాటేజి చూకాను. ఆమె, నేను, కుర్చీలు వేసు క్కూచున్న [కోటన్ల నీడలు ఆలానే ఉన్నాయి. ఆ మొక్కలను, ఆమె నడచిన మెట్లను? కూచున్న అరుగులను తాకి, గుండెకు ఆద్దుకొన్నాను . “నే నెప్పుడన్నా గుర్తుకొచ్చానా కన్నా *” అన్నదామె. “లేదు” అన్నాడతను. “*ఆదేం * ఆంతపాపం ఏం చేళానయ్యా ?” అన్నది ముఖం చిట్టించి.

ఐతరేయం "59 “నిన్నసలు మరిచిపోయిందెప్పుడు, గ్నుర్తు చేసుకోవడానికి ?” అన్నాడతను కన్నీళ్ళతో లలల (18-7-88 - బుధవారం) వ్యక్తి ముడ లోహం వంటివాడు. జీవితం దివ్యాగ్ని వంటిది. ఆ మహాగ్ని చృటల్లో వేగి, వేగి, కరిగి, మరిగిపోతే తప్ప, స్వచ్చమైన లోహం రాదు .... ఎక్కడో; ఎప్పుడో తప్ప, ఏకాక్షరం ఏమీ కాదు. మరో అక్షరం దానికి కలిస్తే గానీ, పద స్వరూపం ఏర్పడదు ; పూర్ణత్వమూ రాదు. వైవాహిక జీవితం, పూర్ణత్వం దాల్చిన పదం వంటిది. ఇందులో, ఎటువైపు అక్షరం, లు.ప్తమయినాః మిగిలిన ఆ రెండో అక్షరం, బిక్కు విక్కూ మంటూ దిగాలుగా ఉంటుంది; (ప్రాణావిష్టంగానూ ఉంటుంది .... (147288 = గురువారం) . నేనేమో సజీవ (పపంచంలో ఉంగి కూడా, స్నేహితులనూ, తెలిసిన వారినీ, (క్రమంగా పోగొట్టుకొంటున్నాను _.. కాంతమ్మగారు, శ్మకానంలో ఉండి కూడా, కొత్త నేస్తాలను సంపొదించుకొంటున్నారు. జీవ (ప్రపంచం కన్నా, నిర్జీవ (వపంచం ఎప్పుడూ పెద్దదే 1 రోడ్డు పక్కగా: చెత్తా చెదారం పక్కంగా, పెట్టు మొదట్లో, పాత గుడ్డల మూటను వొళ్ళో పెట్టుకొని కూచుని ఉన్నడామె. మూర్తీభవించిన ఆకలి లాగా ఉంది, రూప్తుగట్టన దర్శిదంలాగా ఉంది. పోత పోసిన నీరాశలాగా ఉంది, ఆమె వొంటి ట్‌ నిండా చిల్లులే ! ఆమె బొచ్చెనిండా చిల్దులే 1. ఎంత సుఖం ఆమె మీద గుమ్మ రించినాః నిలవ దనుకొంటాను; ఆ చిల్టుళ్లోంచి కారి పోతోంది. ఆయినా -నా దగ్గరన్నదంకా ఆమె కిచ్చి, నడుచుకొంటూ ఇంటికొచ్చాను ల (20-7-88 ఆ బుధవారం) “అకించిదపి కుర్వాణ సౌఖ్ట్యెదుఃఖా న్యపోహతి తత్తస్య నిమపి దవ్యం యోహియస్య (పయోజనః” అంటాడు భవభూతి ఉత్తరరామ చరితంలో.

60 భరదాాజ [ ఇమ్షులెన వారు, తామేమీ చేయకుండానే, తమ సన్నిధి మ్మాతం చేత, మనస్సు లోని దుఃఖాన్ని తొలగిస్తారు. సుఖాన్ని నింపుఠారు. ఈ చర్యను నిర్వచించడం కష్టం. థ్రీరామునికి, సీతాదేవి సాన్నిధ్యం కూడా ఇటువంటిదే ! ఇలా ఆనిర్వచ నీయమైనదే 1) కాంతమ్మగారు గుర్తుకు ర వడంతో మనస్పంతా చాలా కల్లోలంగా ఉంది. ఆమె సన్నిధిలో నేను లేనందుకు దుఃఖం నన్ను వివశం చేస్తున్నది. అగ్నిసాడ్‌గా, పెళ్ళినాడు చేసిన వాగ్ధానానికి భిన్నంగా వ్యవహరించాను. కష్టైలనూ సుఖాలను పంచుకొన్నాను గానీ, ఆమె గారితో మృత్యువును పంచుకోలేకపోయాను. (28-7-88 - మంగళవారం) “సంతాన వాహీ న్యపి మానుషాణాం దుఃకాని సదృంధు వియెఃగజిని దృష్టేజనే _పేయసి దుస్నహాని సోతస్పహ ఫైైరివ సంప్రవన్నే” అని అద్భుతంగా చెప్పాడు భవభూతి. (సన్నిహితుల, సదృంధువుల, వియోగం వల్ల సంపా పించే గాఢమైన విచారం, ఎప్పటికీ సమసిపోదు. ఆది మనిషిని నిరంతరం బాధిస్తూనే ఉంటుంది. ఆయినా = ఆత్మీయులను చూచీనప్పుడు, ఆ దుఃఖం వేయి [పవాహాలుగా ఉదీకి వస్తుంది. ]] భవభూతి ఏ కాలం నాటి వాడో నాకు తెలియదు. కానీ - ఆయన భావాలు, దేశ కొల వబాధితాలు కావు. నిత్య సత్యాలంటే ఇవే నేమో ! కాంతమ్మ గారి ఫోటో చూసినప్పుడు, ఎప్పుడో చదివిన ఈ శ్లోకం గుర్తు కొచ్చింది ....

(౨7-7-88 _- బుధవారం) నేను పరమ శివుడుగా బతికిన రోజుల్లో, నన్నెవ్వరూ కన్నెత్తి చూడలేదు; పల్లెత్తి పలకరించి లేదు; భగవంతుడు తప్ప, కాంతమ్మ గారు దయతో నా జీవితంలో (ప్రవేశించాక, నా భిషా ప్యాత నిండ సాగింది. దయామయులైన వారు శా కింత ఆధరువులు చూపించారు. ఎండిపోయినదను కొన్న చెట్టు చివురులు వేసింది ....

(28-7-88 = గురువారం)

వఐతరేయం 61 “ఆపిలగ్రావా రోడిత్యపి దళతి వ(జస్య హృదయం ....” అంటాడు భవభూతి. [రాళ్ళు కూడా వెక్కి వెక్కి ఏడిచాయి. వజ సన్ని భమైన హృదయం, ముక్కు చెక్కా అయింది. ] ఎడబాటును, మహాగ్నితో పోలుసారు చాలా మంది. ఈ పదం ఆతి సాధారణ మెనదేనని;, నా అనుభవం చెబుతున్నది. ఇంత కన్నా శక్తివంతమైన, త్మీవమైన, సంపూర్ణమైన, పదమేదీ స్పురించక పోవడం, గొప్ప దురదృష్టం! అగ్ని కొలుస్తుంది _- అంతే! ఆత్మీయులతో ఎడబాటు సంభవించినప్పటి మనః స్థితిని ఈ వదాలేవీ అభివ్యక్తం చేయలేవు. ఆ మహా శూన్య స్థితిని అనుభవిస్తేనే గానీ దాని [కూరత్వం తెలియదు. నే నది తెలుసు కౌంటున్నాను .... *ఒకరి కోసం మరొకరం” అనుకొంటూ బతికే జంటను - ఒక్కసారే, ఒక్క చోటుకే, తీసు శళ్ళం వారిని విడరీయవద్దని వేడుకొంటున్నాను .... పాటను పోగొట్టుకొన్న విహంగానికీ, కాంతమ్మను పోగొట్టుకొన్న భరద్వాజకూ ఏమీ తేడా లేదు, పొట కోసం - ఆ పిచ్చి పక్షి వెదుకుతున్నట్టుగానే, కాంతమ్మ గారి కోసం భరదాజ కూడా, ఆణు వణువునూ అన్వేషిస్తున్నాడు, ఈ రెండు (29-7-88 = శుకవారం) హాహాదేవి స్ఫుటతి హృదయం ధ్యంసతే దేహబన్థః శూన్యం మన్యే జగచదవి రచితజ్వాల మన్నర్ద్వలామి సీదన్నన్టే తమసి విధురో మజ్ఞతీ కాన్త రాత్మా విష్వజ్యోవో స్థగయతి కధం మన్ల భాగ్యాః కరోమి” [[పియా! నా హృదయం (వయ్యలయిపోతున్నది. నా శరీరంలోని బంధాలన్నీ నడలి పోతున్నాయి. నా చుట్టూ ఉన్న లోకం పొడు పడి పోయినట్లు తోస్తూ ఉంది. నా లోలోపల భగ భగ లాడే మంటల వల్లి; నేను దగ్గమయి పోతున్నాను.

డెలి భరదాాజు - నా అంతరాత్మ, నా వశం తప్పింది. కటిక చీకటితో కరగి పోతూ ఉంచి. నా శరీరం మూర్చిత మలు పోతున్నది. నేను మంద బాగ్యుణ్ని. అని పించాడు శ్రీరాముని చేత, మహాకవి భవభూతి. నిజమే గానీ, ఆ మహా కవి కూడా, శ్రీరాముని వేదనను పూర్తిగా, భాషలో పొదగ లేకపోయా డనుకౌంటున్నాను. ఆవి సాధ్యం కూడా కాదు. సీత తోడి ఎటు బాటుకే, శ్రీరాముడు, ఆలా సంక్షుభితుడయితే, కాంతమ్మను శాశ్వతంగా కోల్పోయిన నేను, ఇంకేం కావాలి? ఆ పంట చేను చాలా అందంగా ఉంది - ఆకుపచ్చని స్వప్నం లాగా .... నీలి తెర వెనుక నుండి ఆప్పుడప్పుడు తొంగి చూసే జ్లైబూన్‌ లాగా - మబ్బుల మాటునుండి చందమామ కనబడుతోంది అప్పుడప్పుడు .... (50-7-88 - శనివారం) ఈ వేళ చిరుమళల్లె చిదికి పోయిన వేళ ఈ వేళ చిరుగాలి కాలి పోయిన వేళ ఈ వేశ చిరునవ్వు చిరిగి పోయిన వేళ ఈ వేళ చిరుతరగ విరిగిపోయిన వేళ ఈ వేళ కాంతమ్మ జరిగిపోయిన వేళ కాల నాగులు నన్ను కాటు వేసిన వేళ కారుచీకటి కమ్మి కుమ్మివేసిన వేళ కాల వాహిని ఎండి వీట లిచ్చిన వేళ కనకాంబరము వల్లకాడు చేరిన వేళ ఈ వేళ కొంతమ్మ కన్నుమూసిన వేళ ఇంద్ర చాపము నేల కొరిగి పోయిన వేళ గగన గీకిక గొంతు మూగవోయిన వేళ మధుర భావము మట్టి గలిసి పోయిన వేళ మృత్యు దేవత విలయ నృత్య మాడిన వేళ ఈ చేళ కాంతమ్మ కరిగి పోయిన వేళ

ఐతరేయం 68 లేలేత నునులేత చివురు రాలిన వేళ వలది వెన్నెల సురిగి సౌరిగి తూలిన వేళ తీయ తీయని కలలు కుప్పకూలిన వే ఐళతుకు భగ్గున మండి మండి మండిన వేళ ఈ వేళ కాంతమ్మ కన్ను మూసిన వేళ ... రోజంతా కాంతమ్మ గారు జ్ఞాపకం వస్తూనే ఉన్నారు. నన్నో ఆ[ళు బిందు వుగా మార్చివేస్తూనే ఉన్నారు, నా కాంతం,నా ఈశ్వరుడు, నన్ను నిలువునా కమ్మి వేశారీ రోజున .... (1-8-88 = సోమవారం] “ఆయంతే, బాహ్బోఘ సుటిత ఇవ ముక్తామణి సరో విసర్నన్‌ ధారాభి ర్హుఠతి ధరణీం జర్జర కణః నిరుద్ధో ప్యాలేగ స్ఫుర దధర నాసాపుటతయా పరేగా మున్నేయో భవతి చ భరాధ్మాత హృదయః” [నీ కన్నీటి ప్రవాహం తెగిపోయిన ముత్యాల దండ లాగా, ధారలుగా నేల మీదికి జారి, బిందువులుగా చెదరి, దొరలుతూ ఉంది, దుఃఖ సంభ్రమాన్ని ఎంతగా అణుచుకొన్నా, అది - నీ హృదయ మంతా నిండిపోయిందని, సీ నాసాపుటాల అధరాల (పకంపనల వలన తెలిసి పోతూనే ఉంది. ] ఇది భవభూతి భావన -- ఎంత ఆర్ద్రంగా, సహజంగా అన్నారో ఆయన గారు .... (2-8-88 = మంగళవారం) ఆరు రోజుల తరువాత కాంతమ్మ గారి సమాధిని చూకాను. “ఇయంగేహే లక్ష్మీరియ మమృత వర్తిర నయనయో రసావస్యా స్పర్శో సపుషి బహుళ శృందన రస; ఆయంకంకే, బాహుః శిశిర మసృణో మౌక్తిక సరః కి మస్యా నృప్రేయో యది పరమ సహ్యస్తు విరహః”

64 భరద్వాజ (ఈ కణ్యాణిగృహ లక్ష్మి. నా కనులకు అమృత శలాక. ఆమె స్పర్శ; నా శరీ రానికి గందపు పూత. చల్చిగా, నున్నగా, తశతళ లాడుతూ, గా కంఠాన్ని ఆలింగనం చేసుకొన్న ఈ బాహువు ముత్యాల సరం. ఈ కళ్యాణిలో నాకు ఆ(పియమైన దేదీ లేదు.]

అన్నాడు భవభూతి గారె శ్రీరాముడు. “అచ్చంగా నా కోసమే రాకా” డనీ అని పించింది. ఇది వరకు జన్మల్లోనూ, భవభూతిని చేదివి, ఇలానే అనుకొన్నా నేమో మరి ...

(3-8-88 - ఒుధవారం)

“ఇంతకు ముందే ఇక్కడ అద్దం. పెట్టాను. కనిపించడం లేదు. నువ్వుగొనీ

తీశావా 8!” అన్నదామె, భర్నవేపు ఆనుమానంగా చూస్తూ.

అతగాడు అపరాధిలాగా తల వొంచుకొన్నాడు.

“అదేమిటి & ఎందుకట్టా * తలకు నూనె పూసుకోడం కూడా చాత కాదుగదా]

అద్దంతో నీకు పనేమిటి ?” అన్నదామె ఆశ్చర్యంగా అతని వేపు చూస్తూ,

“నీ అందాన్ని ఈ అద్దం అద్దుకోవడం నా కిష్ణం లేదు” అన్నాడతను వొంచిన ల

తల ఎత్తకుండా,

“నువ్వెంత పిచ్చివాడిని కన్నా 1” అన్నదామె, అతని ముఠథాన్ని దగ్గరగా తీసు

కొంటు.

(4-8-88 - గురువారం) నా ఐతుకిప్పుడు నియివుగా నరికిన పద్యంలాగా అయిపోయింది, నాలుగు పాదాలూ సగం సగమే ఉన్నాయి. చదివిన వాకికీ తెలియదు, రాసిన వాడికి తెలియదు, కాంతమ్మ నా కన్నా ముందుగానే వెళ్ళిపోయింది. ఈ సరికే, ఆమెగారెక్కడో జన్మించి ఉండాలి, ఈ లెక్కన ఆమే నా కన్నా పెడ్డదవుతుంది. ఆమె గాకు అక్క గారవుతుందో, అమ్మ గారవుతుందో తెలీదు. నన్నే కోరుకొనమం టే,

ఐతరేయం 85 ఆమకు బిడ్డగా పుట్టాలనే కోరుకొంటాను. ఎందుకంటే, ఈ జన్మలోనూ, ఆమె గారు నన్ను పసిబిడ్ధను చూసినట్లే చూకారు గనక ....

(8-8-88 = శనివారం) అభాదకంతో తప్పమైన హృదయ క్షేతంలో గాన, కారుణ్య బీజం మొలకెత్తదు. ఇప్పుడు: నా నిండా కారుణ్యాంకురాలే కలకల లాడుతున్నాయి. ఇందుకోసం

ల. నేను చెల్లించిన మూల్యం నా కాంతమ్మ గారు .... నా కిప్పుడు బంగారు సంకెళ్ళు ఆవసరం లీదు, గాలి కన్నా. వెలుగు కన్నా తేలికగా ఉండే రెక్కలు కావాలి. ఆ పశాల సాయంతో కాంతమ్మ గారున్న దివ్య లోకాలకు ఎగసి పోవాలి ....

(7-8-88 జూ ఆదివారం) మిలమిల లాడుతున్న తెల్లని రెక్కలను, నిశ్శబ్దంగా ఊపుకొంటూ, ఒక హంస అకశతి కొచ్చింది. కనుం నిండా కోరికలను రాసుకొని, తనువు నిండా కాంతు లను పూసుకొని, ఈ హంస కోసమే ఎదురు చూస్తున్న ఓ హంసి, సంతోషంగా శెక్కలిల్లార్చింది ఆ రెండూ, జంటగా ఆకాశం అంచునే ఎగిరాయి, ఎదురు

చా ణు పడిన చందమామనూ,; తారకలకూ పలకరిస్తూ] నభో మరుత్తరంగాలపై తేలి పోతూ; వియర్గంగా తీరాన వాలాయి. నక్షత మేఘాలు కుమ్మరించే కాంతుల చినుకులకు తడిసిన శరీరాలను, ధృవ నక్ష్మతపు 'సెగలలో ఆర బెట్టు కొన్నాయి. మధ్యలో అవి - కనులతో మాట్టాడు కొన్నాయి, ముక్కులతో మాట్లాడు కొన్నాయి. రెక్కలతో మాట్టాడు కొన్నాయి, అంతలోనే ఆ సయ్యాట ఆగిపోయింది. ! అంతలోనే ఆ తీపి పాట తెగిపోయింది 11 హంసి = దివ్య మహస్నులోనికి ఎగసీ పోయింది. హంన = గాఢ తమస్సులోనికి సమసి పోయింది.

౧

66 భరద్వాజ “చివురులాగా వొణుకుతూ, చెమర్చుళూ, [మాన్నడిన ఆమె చేయి; స్వేదతప్త మయి, (పకంపిస్తున్న నా హస్తం నుండి జారిపోయింది” భవభూతి మహాకవి గారి ఉత్తర రామచరితం లోని శ్రీరాముడంటాడు ఇల్టాగా. ఎంత ఆర్జ్రంగా అనిపించావయ్యా మహాకవీ ! కొంతమ్మ గారి పవ్మిత హస్తం, దురదృష్టకరమైన నా చేతి నుండి - జారిపోయి; ఈనాటికి రండు సంవత్సరారియింది = తిధుల (పకారం .... (8-8-88 జు సోమవారం) “అద్వైతం సుఖదుఃఖయో రనుగతం, సర్వాస్వవస్థాసు య ద్వి[శామో హృదయస్య య్మ్యత జరసాయ స్మిన్మహార్యో రసః కాలేనా వరణాత్యయా తృరిణతే, యక్‌ స్నేహ సారేస్థితం భ్యదం తస్య సుమానుషస్య కథ మప్యేకంహి త్చా రే” (దాంపత్య జీవితం మంగళ [పదంగా ఉండాలనే అందరూ ఆశిస్తారు. ఒకరి సుఖమే మరొకరి సుఖంగానూ; ఒకరి దుఃఖమే మరొకరి దుఃఖంగానూ, భావిస్తారు. సంపదలున్న సమయంలోనూ, ఆపదలు చుట్టు ముట్టిన సమయం లోనూ, వొకరి నొకరు విడవకుండా, కలసి మెలసి ఉంటారు. అదే ఊరటను కలిగిస్తుంది. చిత్తానికి కాంతినీ ఇస్తుంది. కాలం గానీ, ముదిమి గానీ, ఈ (ప్రేమాను రాగారను సడలింప చేయలేవు. సమస్తావ రోధాలనూ దాటి, అన్ని ఆవరణ లనూ అధిగమించి, వారి (పేమ పరిణితి పొందుతుంది. ] ఇదీ భవభూతి మహాకవి వ్యాఖ్య .. చిన్నీ ! నువ్వు నంది వర్ధనం పూవులాగా, మొగలి పొత్తిలాగొ, భవభూతి కవిత లాగా ఉంటావు. నిన్నలా చూస్తూ, చూస్తూ, చూస్తూనే, చచ్చి, చచ్చి; చచ్చి పోవాలని ఉన్నదమ్మా .... (9-8-88 ఆ మంగళవారం)

ఐతరేయం 67 .... నాకేం కావాలా ? కొండ అంచు మీంచి శించికి దూకే వెన్నెల వరద, ఉషస్సుషమలోని నిగారింపు, గాలిలోంచి గుండె గూటిలోనికి చొచ్చుకొచ్చిన త్రీయని పాట -- కావాలి, “ఇవన్నీ _-ఇవ్వమ" అన్నాడనుకో ఈశ్వరుడు, “ఆయితే నా కాంతమ్మ నివ్వంచ్‌ చాలి అంటాను. ఎందు కంటే చిన్నీ | ఇన్నీ - ఇవన్నీ = ఇంకా అన్నీ న మరెన్నో జ ఎన్నెన్నో = నీలో ఉన్నాయి గనక, నిన్నొక్కూ దాన్నీ నా కిచ్చే సే, ఈశ్వరుణ్ని ఇంకేమీ ఆడగను ఎ

(10-8-88 ఆ బుధవారం) కాలవ గల గలల్టోంచి, చిన్నారుల నవ్వుల్ని ఏరు కొంట్టున్నాను. కొమ్ముల చివర్ల నుంచి, పూల కలలు కోసుకొంటున్నాను. గౌలి తరగల మీంచి వెన్నెల ముక్క అను ఏరుకొంటున్నాను. ఇప్పుడు నా వొడిసిండా అవే ఉన్నాయి. చాలా మంది - పుణ్యతీర్థాలలో, పుణ్య కేకాలలో, దేవాలయాల్లో, ఈశ్వరుని కోసం వెదుకుతారు. నేనూ ఆయా చోట్టకు వెళ్ళాను ఈశ్వర దర్శనం కోసం. అక్కడ కూడా నాకు కాంతమ్మ గారే కనిపించారు .... “హాయిగా ఉంటుంది గదాని - వెన్నెట్లో పక్క వేశాను. పట్టుమని పది నిమ షైలు కూడా కాలేదు, ఏం కొంపలు మునిగినయ్యని నాయనా -- అప్పుడే నీడ లోకి జరుపుతున్నావ్‌ ?” అన్న దామె కొంటెగా నవ్వుతూ, “ప్పి శ్చీళు కాంతం .... నువ్వేమో ఈ పూట చంద బింబం లాగా వెలిగి పోతున్నావ్‌. చందమామకూ, చం్మద కాంకానికీ సరిపడదని చెబుకారు. వెన్నెల తాకితే చంద కాంతం కరిగిపోతుందనీ చెబుతారు. అందుకే నీడలోకి జరుపు తున్నాను ..” అన్నాడతను కూడా సన్నగా నవ్వుతూ, అతనన్నదే అక్షరాలా జరిగింది, ముందుగా ఆమె కళ్ళు కణ కాలం మెరిళాయి. ఆ మెరుపుల్ని కమ్మేస్తూ మరు క్షణం లోనే, ఆమె నయన మేఘాలు అశు బిందువులను చినికించాయి ....

(11-8-86 = గురువారం)

68 భరద్వాజ “నే నను కొంటూనే ఉన్నాను, తమరు కాశీ చేతుల్లో వస్తారని. సంగ్గా అల్దాగే వచ్చావు. ఏ సాహిత్య మాయన కనిపించాడు నాయనా మవ్యలో *” అన్నదామె నవ్వుతూనే. అతగాడు గతుక్కు మన్నాడు. ఓ గుటక వేశాడు. “అలాకాదు .... పొప్పేది విను .... నాలుగ్లైదు కొట్టు తిరిగాను. విసుగొచ్చింది. అన్ని చోట్లా వాడి పోయినవీ, రెక్కలూడినవీ, బొత్తిగావాసన లేని మల్లెపూలే నాక్కని పించాయి .... ఆందుకే ఉత్తి చేతులతో వచ్చాను. “కాదు కూడ' దని నువ్వంటేచెప్పు - ఇప్పుడే వెళ్ళి - అవే పట్టుకొస్తాను” అన్నాడతను, తను చేసిన పొరబాటును కప్పి పుచ్చుకొంటూ,. “ఇప్పుడేం వొద్దు. రేపు మ్యాతం మర్చిపోకుండా తీసుకొస్తే బాలు” అన్నదామె. “ఓ, ఆలాగే!” అన్నాడతను, తలొంచుకొని. తల్లి చెప్పిన పని మరిచిపోయి, ఆ సంగతి వొప్పుకోడానికి బదులుగా; అలి బుచ్చికం, బులి బుచ్చికం కబుర్దు చెప్పే చిన్న క్కురాడి లాగా కనిపించాడతను. అన్నా ముందు, అతను మౌనంగా ఉండడం చూసి, “ఏమయింది ?” అన్న దామె. “నీతో ఆబద్ధం చెప్పానమ్మా ! వరంగల్లు నుంచి రామకోటి శాస్త్రి గారొచ్చారు. అతనితో కబుర్ధాడుతూ పూల సంగతి మరిచిపోయాను” అన్నాడతను నెమ్మదిగా. “ఫోన 1 రేపు తెచ్చినా చాలు .... ఇక తిందాం !” అంటూ, పరిచిన రెండు కంచాల్లోను", వొకదాన్ని దూరంగా తోసేసిందామె .... ఖోజనాలయ్యాక ఆతనన్నాడు = “నేను మంచి వాణ్ని గనక నిజం పప్పాను. లేక పోతేనా - నేను అబద్ధం పెప్పినట్టు -- నీకు తెలిసేదే కాదు గదూ?” అన్నాడళను. ఆవిడ ఫక్కుమని నవ్వింది. “రెండుమూడు మాటలు చెవ్నంగానే, నువ బద్ధ మాడుతున్నావని నాకు తెలిసి పోయిందయ్యా | గొబ్బెమ్మల కోసమని, నేను బంతి పూలు తెమ్మన్నాను" మరి

ఐతరేయం 89 నీ కేమో, అన్ని చోట్టా, వాడిన మల్లెపూలూ, రెక్కులూడిన మల్లెపూలూ, వాసన లేని మల్లెపూలూ కనిపించాయి. ఈ సీజనులో, బంతి పూలుంటాయి గానీ మళ్లె పూలుంటాయా కన్నా రా అన్నదామె నవ్వుతూ.

_ అతగాడు, మళ్ళా కిక్కురు మనలేదు ....

(12-8-88 - చ్యకవారం ) మొన్న మొన్నటి దొకా ఆచి దైవ మందిరం, అందులోంచి దేవత వెళ్ళిపో యాక్ర ఆ దేవాలయం పాడుపడినట్టయింది. కానీ - ఆ మంచిరావాసానికీీ ఆ దేవతనే అర్చించడానికీ అలవాటు పగిన ఓ ముసలి పావురం మాతం, ఇంకా ఆ దేవా అయం చుట్టూ తిరుగుతున్నది .... ఆ దేవాలయం మన ఇల్దు, ఆ దేవతవు నీవు, ఆ ముసలి పొవురాయిని నేను ....

(18-8-98 - ళీనివారం)

• అక్కడేమున్నాయని కన్నా - ఆలా దీక్షగా చూస్తున్నావ్‌ ర్‌ూ అన్నదామె తనూ, కళ్ళు చికిలించి, అటువేసే చూస్తూ, “నక్మతాలు” అన్నాడతను, తన చూపుల్ని మరల్బకుండానే. “రోజూ చూస్తూనే ఉన్నావు గదా! ఇవ్వాళ కొ_ల్రేమున్నది *” అన్నదామె, అతనేమంటాడో విందామన్న ఆసక్రితో, “చూస్తూనే ఉన్నాను. కానీ - ఆవి తుంపుకొచ్చి, నీ తల్లో తశురుముదామన్న ఆలోచన నాకీ పూటనే వచ్చింది” అన్నాడతను; తలంటి పోసుకొన్న కారణంగా, మెర మెర లాడుతున్న ఆమె జుత్తును, మెత్తగా చెవుల పక్కకు సష్టతూ ....

గా &ః గా

“*ప్రమ్సిటి నాయనా, నీలో నువ్వే గొ ణుక్కుంటున్నావ్‌ కి అన్నదామె నవ్వుతూ. “నేనో కథ రాస్తున్నాను - (పేమ కథ. అందుకో, ఓ అబ్బాయి, అమ్మాయి ఊంటారు. ఇద్దరూ ఒకరి నొకరు ఇష్టపడతారు. ఆ ఇష్టం కూడా - అలాంటిదీ: ఇలాంటిదీ కాదు ; చచ్చేంత ఇష్టం. సరిగ్గా ఆలాంటి దశలో, అమ్మాయిని

కలుస్తాడు అబ్బాయి. ఆలా కలిసినప్పుడు, అతగాడిచేత ఏమనిపించితే బాగా' ఊంటుందో, నాలోనే ననుకొంటున్నాను” అన్నాడతను. “*ఏమంటాడేం ?” ఆన్నదామె వొచ్చే నవ్వును ఆపుకొంటూ, “వాడేమంటాడంటే -- “నాలో ఉన్న నీ మీది ఆపేక్షను, నీ కనుపాపల్లో నేను చదువుకొంటున్న ఈ క్షణం -- ఇల్జాగే ఉండిపోవా అనుకొంటున్నాను, నేను నీ పెదవులపై రాస్తున్న ఈ (పేమ గీతానికి, ముగిం పే ఉండ కూడదనుకొంటున్నాను. సీ ఆలింగనంలోని నులి వెచ్చదనానికి, నా శరీరం ఇలాగే కరిగిపోవా లను కొంటున్నాను .... “ఇదిగో - ఈ ధోరణిలో వాడిచేత అనిపించుదా మను కొంటున్నాను. బొవుందిగదూ ?” అన్నాడతను, ఆవిడచేత “ఓహో' అనిపించు కొందామని, “నా కయితే, సగానికి సగం అర్థమే కాలేదు నాయనా 1!” అన్నదామె ఓ క్షణం ఆగి “బాగానే ఉందేమో మరి ! బాగాలేకపోతే, ఆలా రాయాలని, నువ్వుమ్మాతం ఎందుకనుకొంటావు కన్నా క్థ్‌ఃం అన్నది పొయిగా నవ్వుతూ. అతనా కాగికాలన్నీ చిం'పేళాడు .... (14-8-88 ఎ ఆదివారం) “కిమపి -కిమపి మందం మంద మాస శ్రియోగార్‌ అవిరళిత కపోలం జల్బతో ర(కమేణ ఆశిధీల పరిరంభా వ్యాపృతై శ్రైక దోష్టోః ఆవిడిత గతయామా ర్మాత్రిరేవ వ్యరంసీత్‌ ” (రాముడు, సీత, వొక్క చేతినే తంకింద ఉంచుకౌన్నారు. మరొక చేతితో, వొకరి నొకరు ఆలింగనం చేసుకొన్నారు. ఒకరి కొకరు ఎదురుగా శయనించి చేరువ కావడం వల్ల, వారి పెక్కిళ్ళు పరస్పరం సృర్శించుకొన్నాయి. ఒకరి తరువాత మరొకరు కాకుండా, ఎవరు ఏ మంటున్నారో, మరొకరు వినకుండానే, గున గుస లాడు కొన్నారు. వారి గుస గున లేమో ముగియలేదు. కానీ - ఇట్టే తెల్లవారిపోయిండి. ]

ఐతరేయం 1! ఎంత గొప్పగా, సహజంగా అన్నాడు భవభూతి ! నా దురదృష్టం వల్దా, నా దారి,ద్యం వల్డా, నేనేమీ చదువుకోటేక పోయాను, ఉత్తరరామ చరితం బాలా ఆలస్యంగా నాకు లభించింది. ఆలస్య మయినందుకు, విచారిస్తున్నాను. ఇప్పటి శె నా అందినందుకు సంతోషొస్తున్నాను .... (15-8-88 - సోమవారం) “*గృహీతో యఃపూర్వం పరిణయ విధా కంకణ ధర శ్చిరం స్వేచ్చా స్పర్మె రమృత $ఃరైర్యః పరిచితః”

(వివాహ సమయంలో, కంకణం ధరించి నప్పుడు, నేనా చేతిని పట్టుకొన్నాను, అఆ తరువాత అనేక సంవత్సరాల పాటు, అమృత తుల్యమైన, ఆ హస్త స్పర్శ లను నేను అనుభవించాను. వెన్నెలతీవ మొలకలాగా, హిమఖిండం లాగా? సోబగు లీనుతున్న ఆ బాహువు, నా కిప్పుడు లభించింది. ]]

అంటాడు భవభూతి.

నిన్ను బాలా ఆలస్యంగా చూసినందుకైనా సరే - నేను సంతోషిస్తున్నాను భవ భూతి గారూ! అసలే చూడలేదనుకో, చాలా కోల్పోయి. ఉండేవాణ్ని, నాకో అనుమానం కూడా ఉన్నది ; ఇల్డాగా, ఎన్ని జన్మల నించీ నిన్నెరగకుండా ఉన్నానో! ఎవరయ్యా నాకు చెబుతారు? ....

“హాడ్డు మీరి నడుచువారు శిక్షింపబడతారు అంటారు. నీవు నీ హద్దుల్ని ఆధిగ మించి బాలొసాట్ట నాలోకి వచ్చావు, నిన్నెలా శిక్షించాలి కాంతమ్మా?” “టి పూటంతా. నాతో మాట్టాడడం మానేస్తే సరి. ఊపి రాడక గిజ గిజ లాడి పోతొను ! నేను చేసిన దానికి ఆపాటి శిక్ష దాల్చే నాయనా 1” అన్నదామె నవ్వుతూ న

ఇది 1952 లోనో, 1968 లోనో, వెంకమ్మగారి డాబా మీద జరిగినగుర్తు ....

(16-8-88 = మంగళవారం)

72 భరదాజ “తెలుసు” అన్న మూడక్షరాలు వినబడినా, కనబడినా, నాకిప్పుడు నవ్వొస్తుంది ; భయమూ వేస్తుంది. ఈ (పపంచంలో, ఏ వొకరిక్షైనా, దేన్ని గరింటైనా “ఏం తెలుసు ? ఎంత తెలును 9” అనిపిస్తుంది. తనను ఏ మేఘం ఎప్పుడు అడ్డుకొంటుందో, సూర్యునకు తెలుసా? తను ఎప్పుడు, ఎక్కడ వర్షించాలో మేఘానికి తెలసా? తను ఎప్పుడు వతనం కాబోతున్నదీ, ఎక్కడ కాబోతున్నదీ, వర్ష బిందువుకు తెలుసా * తన పాటను ఎక్కడ పోగొట్టుకొన్నదీ పక్షికి తెలుసా ? ఆంతదాకా కూడా వద్దు. నేనేమిటో నాకు తెలుసా? లేదుగదా! మరి - ఇన్నేళ్ళుగా. నేను తెలుసుకొన్న దేమిటి? “తపసా తద్విజిజ్ల్ఞా సిస్వ” అని మా్యతమే 1 ఈశ్వరునికి కృతజ్ఞతలు = నా కీపాటి మెలకువనన్నా ఇప్పటికన్నా కలిగించినందుకు .... (28-8-88 _ మంగళవారం) ఆ చెట్టు, అంతలా ఎందుకు డిగులుపడుతోంది * వసంత రుతువు తనను విడిచి పోయినందుకా ?* ఇంతకాలం తనను ఆ్యళయించుకొన్న పతులు, తనను వొంట రిగా వొదిలేసి నందుకా ? తన గతాన్ని తలచుకొని, తనలో తానే, కుమిలి పోతున్నదా బెట్టు, అయినా తన న్నాశయించుకొన్న వారి కింత నీడ నిస్తూనే ఉంది. ఆ చెట్టు కనిపించినప్పుడల్లా, ఆత్మీయులను కలిసినట్టుగా ఉంటుంది నాకు. అప్పుడప్పుడు - నన్ను నేను చూసుకొన్నట్టుగానూ ఉంటుంది. ఉదయం నడకలో, ఓ మంచి దృశ్యం చూళాను. కొండ వెనక ఆకాళంలో, రెండు మబ్బులు మాట్లాడు కొంటున్నాయి ఉరుముల భాషలో .... అదేం దాంపత్య్థమో నాకు బోధపడలేదు -- వారిద్దరూ, పక్క పక్కన నుంచుంటే కంద పద్యం లాగా ఉంటారు ; పొడుగూ, పొట్టిగా. దంపతులు సమవృత్తం లాగానో, ఆటవెలది లాగానో, తేటగీతి లాగానో, దిర్రిపద లాగానో, ఉండాలి గానీ ౨ ఇలా మాతం కాదు .... (24-8-88 - బుధవారం)

ఐతరేయం 78 చందమామ ఎల్లిప్పుడూ తెల్లని వెన్నెలనే ఎందుక్కాయాలి ? ఒకసారి ఉదారంగు వన్నెల, మరోసారి కాషాయం రంగు వెన్నెల; ఇంకోసారి ఆకుపచ్చని వెన్నెల - అలాగే నీలం వెన్నెల, పసుపు పచ్చని వెన్నెల కాస్తే ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందో రి

నాకీ ఆలోచన రావడానిక్కార ణం, కాంతమ్మ. ఆమె గారు, నేనూ, కలిసి ఓ పెళ్ళి శ్రళ్ళాం. ఆడవారి మధ్యలో కూచుని ఉంది. తిరిగి వచ్చేప్పుడన్నాను, ఫలానా వరసలో: ఫలానా చోట కూచున్నావు గదా -- అని,

“అంత మందిలో ఉన్నా ఎలా గుర్తుపట్టావు కన్నా +?” అన్నదామె.

“ఏంత చీకట్లో నయినా, దీపాన్ని కనుక్కోవడం కష్టం కాదు. ఎంత మందిలో ఉన్నా: నిన్ను కనుకో్యోవడమూ నాకు కష్టం కాదు” అన్నప్పుడు, ఆమె కళ్ళు నీలంగా మెరిశాయి. అప్పు డనిపించించి వెన్నెల కూడా, రంగు రంగుల్లో ఎందుకు మెరవ కూడదూ -- అని ....

(26-8-88 - శ్మకవారం) అమ హఠాతుగా నొ ముందు కొచ్చింది. ఆమె నించి రంగు రంగుల బిందువులు చింది పడుతున్నాయి మంచు చినుకుల్లాగా.

“ఎక్కణ్నేంచి వస్తున్నావ్‌!” అన్నాన. అస్పన్షంగా ఏదో గొణిగింది. ది

44 9, ఆలి క్‌ గా

బాగో అలిసి నట్టున్నాన్‌. దూరం నించిగానీ వస్తున్నావా గ్గ అన్నాను. ఆమె నీరసంగా నవ్వింది. నవ్వి నా వేపు చూసింది. ఆ చూప్పల నిండా శాలి - పొంగి, పొంగి, పొరలి పోయేటంత జాలి! “కూర మో దగ్గరో తెలీదు. నేను తెలుసుకోలేను. తెలుసుకోవాలనీ అనిపించ లేదు. .. ఎక్కణ్నించి వస్తున్నాననేనా ఆక్తిగావు ? అతని కలల్లోంచి తప్పించు కొస్తున్నాను. కాస్త వ్యవధి దొరికిందా -- నా చుట్టూ ఆల్టుకు పోతాడు, కలలు

ళ్‌ భరద్వాజ పేద్భుకొంటు పోతాడు. ఆతని ఊహల వలల్లోంచి, స్వాప్నిక ఐంధాల లోంచి తప్పించుకు రావడం -- వొకంతట నాకూ సాధ్యం కావడం లేదు. ఆ వలలూ, కలలూ, ఐంధాలూ, నాకూ బాగానే ఉండేవని. అందులోంచి రావాలని - గట్టిగా నే నెప్పుడూ అనుకోలేదు, కానీ _- తప్పని సరైంది. నేను తప్ప, ఆతనికి మిగిలిన (పపంచ మంటూ ఏమీ లేకుండా పోయింది. ఆది - అతనికీ మంచిది కాదు; నాకూ మంచిది కాదు. ఆంచాతనే, అతన్ని ఏమరించి, ఇలా వచ్చాను” అన్న దామె, ఇంకా నన్ను జాలిగానే చూస్తూ,

“నిన్ను పోగొట్టుకొన్న ఆ దౌర్భాగ్యు డెవరమ్మా ?” అన్నాను.

ఆవిడ కళ్ళనిండా, కళ్ళనిండా, కళ్ళనిండా నీళ్ళు ఉలిక్కిపడి, నా స్వప్న మందిరంలోకి తొంగి చూశాను. ఆదిప్పుడు శూన్యంగా ఉంది ....

(27-8-88 అ శనివారం) వస్తుతః ఆమె కళ్ళు ఆందంగా ఉంటాయి. దానికి తోడు ఆ పూట, నన్నగా, కాటుక కూడా దిద్దుకొన్నది. ఆమె కళ్ళంటే; ఆతనికి్టం, కాటుక దిద్దుకొన్న కళ్ళంటే మరీ మరీ ఇష్టం. ఆమెవేపు చూసి అతనన్నాడు -- “*దేవుడు ఉత్త పీనాసి వెధవలాగా ఉన్నాడమ్మా !” అని.

“ఇప్పుడు నీకేం లోపం జరిగింది కన్నా ?” అన్నదామె నవ్వుతూ. “నాకు మరీ రెండు కళ్ళ మ్మాతమే ఇచ్చాడు. ఏం చేయనమ్మా శ” అన్నా డతను, ఆమె కన్నుల్లోకి గుచ్చి గుచ్చి చూస్తూ,

“(వత్యుప్తస్పేవ దయితే తృన్ట దీర్చస్య చతువః

మర్మచ్చేద పరైర్య తై రాకక్షో న సమాపష్యతే” (బాలా కాలం తరువాత కనిపించిన భర్తను, తనివిదీరా చూడాలన్న కాంక్ష కొద్దీ, సీతాదేవి దృక్కులు దీర్చంగా సాగి. శ్రీరాముని శరీరంలోకి చొచ్చుకొని పోయాయి. ఆ చూపులను వెనుకకు తీసుకొనే త్మీన (పయత్నం వల్ల, కన్నులు ఎంతో బూధపడుతున్నాయి. అయినా - ఆ చూపులు శ్రీరాముని వొదిలి రావ

ఎతరేయం గ డచే. లేదు. శ్రీరామచం(దుని నుండి, తన దృష్టిని మరాబ్బు కొనాలన్న శిజలాడోల యత్నం ఇంకా ప్పూర్తికానే లేదు) ఇల్తాగొ ఎందు కనిపించిందీ, నాకూ, ఈశ్య్వరునకూ మ్మాతమే తెలుసు. కొన్ని త్రీవితాలు ఇల్లాగే, పౌగల్లో, సెగల్రో, మాడిమాడి, మసిమసి అయిపోతాయి. తన జీవితం తన కళ్ళముందే, భగ్గున మండి, బూడిదయి పోగా, ఆ. బూది రానుల పక్కనే బతకవలసి రావడం కన్నా [(కూరమైన శిక్ష ఇంకేముంది? .... పె (28-8-88 - ఆదివారం) తిరంతా కురిసిన వానకు -- కొండలు, పొలాలు, తోటలు, బాటలు .... వాగా ని స్రోయాయి. తలంటి పోసుకొని మడిగట్టు కొన్న _బాహ్మణ ముత్తయిదువు 6న! లొగొ ఉంది (పకృతి అ లలం “ ఏక్కడికలా లాక్కు పోతున్నాప్‌ ?” అన్నదామె చిరాకు పడుతూ, రుసరుస లాడుతూ. 4 డలోకి” అన్నాడతను నిర్లి ప్తంగా. “పై నుంచి, ధారాపాతంగా వెన్నెల కురు క్‌ ది. ఆ వెన్నెల వరదలో మనమూ కొట్టుకు పోతామేమోనని నా భయం” (౮. రం (29=8=88 - సోమవారం) గర మాత భుజం మీద, ఆదమరిచి నిదుర పోతున్నది చిన్న శెరటం, నా చూసే వోయువుకు ముచ్చటేసింది. పోళూ, పోతు _- ఆలా ముద్దౌడింది దం స్రగాలున లేచి, గొలిని తరుముకొంటూ వొడ్డుదాకా దూసుకొని వచ్చింది గొల మనసు విప్పి మాట్లాడు కోవడానికి గొప్ప భాషా సంపద, అద్భుతమైన శైలి

• వసరం లేదు. ఆర్జ్వ్రమైన మనస్ను, అనురాగ తప్తమైన హృదయమూ ఉంటే అఆ లు, నాలుగు మాసాల పసిపాప, ఆ పాపను కన్న తల్లి, ఏ భాషలో మాట్టాడు చాలు కొంటున్నారు ? మాట్టాడు కొనేందుకు, మాటలే ఆవసరం లేదు. ఆ ఆవసరం

గ్ర థరదాాజ వచ్చినప్పుడు, కళ్ళు, వేళ్ళు కూడా మాట్లాడు కొంటుయి. ఆమె గారూ, నేను*, అలా మౌనంగా మాట్టాడు కొన్న సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి ..... (80-8-88 న మంగళవారం) .... నిిచిస్తున్న నీలి సము[దం లాగా ఉంది ఆకాశం .... నా చేతుల్లో ఇప్పు డేమీ లేవు. ఉన్న రంగు లన్నీ, పూలకు అద్ది, ఇప్పుడే ఇలా వస్తున్నాను లం (1-9-88 న! గురువారం) చిన్నీ | కన్నుమూసినా, తెరచినా, నీవే కనబడతావు. చెవి మూసినా తెరచినా, నీవే విన ఐడతావు, నీ నించి దూరాలలోకి పారిపోదా మనుకొన్నాను. కొంత దూరం పోయాను కూడా. ఆలా పోయినందుకూ, పోగలిగి నందుకూ, నన్ను నేనే అభి నందించు కొన్నాను ! కానీ ఏం లాభం ? పారి పోయానని అనుకొంటున్నానే గానీ, నీ చుట్టూరా పరి(భమిస్తున్నానని, ఆలస్యంగా తెలుసుకొన్నాను. కాంతమ్మా నీవు నా భూదేవివి. నేను నీ చం్మదుణ్ని. నీకు దూరంగా ఉండి, నీ చుట్టూ తిరగ గలనే తప్ప, నీ నించి శాశ్వతంగా దూరంగా వెళ్ళలేను ఎం (2-9-88 - శ్యకవారం) -. “చూస్తూ చూస్తూనే, చూడడం మానేశావేం కన్నా ? ఎక్కడి కెళ్ళావు ఈ కాస్పేపూ?” అన్నదామె. అప్పుడతని చూపులు, అతని కళ్ళల్లో లేవు. కళ్ళ నుండి విశిపోయి, చిట్టడవి నట్టనడిమిన, పోలీసుల చేతుల్లో ఛస్తున్న గిరిజనులను చూస్తున్నాయి. నిప్పులు చెరుగుతున్నాయి. బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్హ పేరున జరుగుతున్న మారణ హోమాన్ని (5-0-88 _ సోమవారం)

ఐతరేయం 77 జా కవిత్వం నీ కోసం కాదు. ఆదినీ కర్థం కాదు” అని నన్ను విసుక్కాన్నా వంటే, నీ వోటమిని నీవే, పరోక్షంగా వొప్పు కౌన్నావన్న మాట ! “నేను బాగా చదువుకొన్న వాణ్ని కాను. రసోపాసకుణ్ని , కళాభి మానినీ కాను. చాలా మామూలు వాణ్ని. ఈ లోకంలోని చాలామంది నా లాంటి వాళ్ళే, నీ నీ వేమన్నా రాస్తే, నా లాంటి వారికోసమే రాయాలి. ఆలా రాయవలసిన ఆవ సరం నీకు లేదనుకో, నీవేం రాసిందీ పట్టించు కొనవలసిన ఆవసరం నాక్కూడా లేదు. ఆవునా ?” నా రచనలను బట్టి; ఆ రచనల మీది విమర్శలను, వ్యాఖ్యలను బట్టి; నన్ను అంచనా వేయకండి. ఇవన్నీ కలిసి, “మెరిసి పోతున్న భరద్వాజ” నేను, మీ ముందు నిలబిడతాయి. నేను రాసిన దాన్ని బట్టి కాక, రాస్తున్న దాన్ని బట్టి కాక్‌; చేసిన దాన్ని బట్టీ, చేస్తున్న దాన్ని బట్టే, నన్ను మీరు మదింపు వేయండి. సొట్టలు, లొట్టలు; చిదగులు; తరుగులు; మురికి, మకిల; కనిపించాయనుకోండి. ట్‌ వాడూ “అసలైన భరద్వాజ” ..

(6-9-88 = మంగళవారం) నా వయస్సు 681 సంవత్సరాలే కావచ్చు. కానీ, నా చుట్టూరా వేయి సంవత్నరాల సాహిత్య సంపదా, అనేక వేల సంవత్సరాల సాంస్కృతిక సంపదా పరుచుకొని ఉన్నాయి. వందల శతాబ్దాల దిర్మిద్యం, అజ్ఞానం, ఆకలి, మోసం, దట్టంగా ముసురు కొనీ ఊన్నాయి, ఈ రెండింటికీ ఇంకొ బాలా వాటికీ, నేను వారసుణ్ని ....

(9-9-88 - ఇ్మకవారం) వాడు తీయగా మాట్లాడ తాడు. అంతకన్నా తీయగా నవ్వుతాడు, మరీ తీయగా ఉండే హావ భావాలను అభినయిస్తైడు. వాడిలోని ్మకూరత్యమంతా, మనసులోనే శీడుకు పోయి ఉంటుంది, ఆ మనస్సును (కొంత మేరకు” కళ్ళద్వారా చదవ వచ్చు. ఆందుకే - నేను - కొంత మంది మనుషుల మాటలనూ, నవ్వులను" నమ్మను. వాళ్ళ కళ్ళు చెప్పిందే నమ్ముకాను ....

(10-9-88 = శనివారం)

"8 భరదాాజ “రాయి. కొత్తగా రాయి. ఆందంగా రాయి, అద్భుతంగా రాయి. “ఆపూరర్రం' అనిపించు కొనేలాగా రాయి. కానీ - వీవి రాసినా జ్రీఎతొన్ని మ్మాతం షరిచి పోకు, జీవితానికి దూరంగా, దాని స్పర్శ కూడా లేని రచనను, నే నెందుకు గౌరవించాలి ? ఓ నవల చదివినా, చిన్న కథ చడివినా, వాటిల్లోని ఏ చిన్న ఘట్టం చదివినా, ఏ ప్మాత మాటలు చదివినా అవి నాకు తెలిసి నట్టుండాలి, కొత్తగానూ ఉండాలి, నన్ను రెచ్చగొట్టడానికి కాకుండా, నన్ను మేలు కొలుప డానికి, ఆ రచన-తోడు పడాలి .... ఎవరూ చూడడం లేదనీ, చదవడం లేదనీ, అనుకోటోకు, నీ గొప్ప గొప్ప భావాలను అర్థం చేసుకోవడానికై నా - ఈశ్వరుడు, కొత్త మనుషుల్ని సక్టించేంత మంచిగా రాయి” అన్నాను.

ఎక్కడో తగిలి ఉండాలి పాపం ! అతని కళ్ళనిండా నీళ్ళే 11...

(21-9-88 ఆ బు వవారం) = బతకడం కోసం చాలా పనులు చేళాను. అవి దొరక నప్పుడు పస్తులున్నాను, నన్ను పడుచుకు తిన్నాను. పొడుచుకు తిన్నాను. అబద్ధాలాడాను, నమ్మకం లేని రాతలు రాకాను, నన్ను నేను అమ్ముకొన్నాను .... వందల మందిని, కలుసు కొన్నాను. వారిని గురించి “తెలుసు కొన్నాను. అనుకొంటున్నాను గానీ ఇహ్వాళ వెనక్కు తిరిగి చూస్తే, నే నెక్కడ బయలు దేరానో, అక్కడనే ఉన్న ట్రని పించింది. “కెలుసు' అనుకొన్నదంతా పైపొర తప్ప, ఆరంగుళం లోతుకు కూడా నేను వెళ్ళలేదని, ఇప్పుడిప్పుడే (గహిస్తున్నాను .

(24-9-88 ఆ శనివారం) జీవితంలోకి అనుకోని విధంగా, కొందరు వ్యక్తులు (పవేశిప్తారు. ఆ జీవితంలో, అతి నిశ్శబ్దంగా పెద్ద పెద్ద మార్చుల్ని తీసుకొస్తారు. అన్నింటికీ, తమ మీదనే ఆధారపడేంతగా ఇవతల వారిని మార్చివేస్తారు. “ఇంక నాకు దిగుల్లేదు. ఇంక నాకు ఏమీ అవసరం లేదు" అనుకొనే వేళకు, చెప్పాపెట్టాకుండా వెళ్ళిపోతారు.

ఇక మిగిలిన వ్యధ, ఏ భాషకూ అందదు గాక ఆందదు,

ఐఇతరేయం "79 కల కాలంగా ఈశ్వరుణ్ని నమ్ముకొన్న భక్తుడికి ; ఆ ఈశ్వరుని చుట్టూ తిరగడం తప్పః చూడడం తప్ప; ధ్యానించడం తప్ప, ఇంకేమీ తెలియని అమాయిక్కుడైన భక్తుడి నుంచి; ఈశ్వరుడు మాయమయినప్పుడు, ఆ భక్తు డేమవుతాడు ? సరిగ్గా- అక్షరాలా - నే నదే అయ్యాను. అనుకోని విధంగా, కాంతమ్మ, నా జీవితంలో కొచ్చింది. బంజరులాంటి నా బతుకు పౌలం నిండా ఐంగారు పంటలు పండించింది. హఠాళ్తుగా వెళ్ళిపోయింది. ఆమె ఎందుకొచ్చిందో నాకు తెలియదు. ఎందు శెళ్ళిందో కూడా తెలియదు. ఈ రాకపోకల రహస్యం - కనీసం'- ఆమె గారి కయినా తెలుసునా ఎలాగూ వెళ్ళక తప్పనప్పుడు రావడం దేనికి ? మళ్ళీ రాక తప్పనప్పుడు వెళ్ళడం దేనికి? ....

(25-9-88 అ ఆదివారం) నేను మూకీలు చూశాను, ఆర్థం చేసుకొన్నాను. టాకీలు చూస్తున్నాను. కానీ అర్థం చేసుకోలేక పోతున్నాను. మాటలురాని పసిబిడ్డ అవసరాలన్నీ, తల్లి తెలుసు కొంటుండి. బాగా మాటాడగలిగిన వారి అంతరంగం దాపులక్కూడా పోలేక పోతున్నాను. 'క్సీష్ణఆ” అన్నది మౌనంలో లేదు ; మాటలో ఉంది ....

(27-9=88 - మంగళవారం) == నా పరిసరాలకూ నాకూ సయోధ్య కుదరడం లేదు. నా శరీరానికీ మనస్సుకూ సయోధ్య కుదరడం లేదు. నా ఆలోచన లెక్కడెక్కవో విహరిస్తున్న వేళ, నా శరీరం నాలుగు గోడల మధ్యా ఇరుక్కుపోయి ఊంది .... ఇలాంటి వై రుధ్యాలు బళుకునిండా ఉన్నాయి, ఒకే సమయాన రెండింటితో నేను సంఘ క్షించవలసి ఉంటుంది ; నా పరిసరాలతో, నా శరీరంతో ఎక్కువమంది ఈ రెండింటికీ లొంగిపోతారు. ఏ పదివేల మందిలోనో, అక్ష మందిలోనో వొకరు మాతం, ఈ రెండింటినీ తమ అదుపులో ఉంచుకౌొన గలుగుతారు. లేదా సమ న్వయాన్ని సాధించ గలుగుతారు నేనీ రెండూ చేయలేకపోతున్నాను. పరిస్థితులు నన్ను వేటాడాయి, తరిమి తరిమి "కొట్టాయి. నా నిండా దుమ్ము చిమ్మాయి, నిస్పులు కురిపించాయి, వాటి నన్నింటినీ భరిస్తూ ఇంతకాలం ఎలా బఐతికానో, నాకే తెలీదు,

80 భరద్వాజ “ప్పిక్రని సాధించారు, ఇవి సాధించారు, మీ విజయాలను చూసి, చేమంతా గర్వ పడుతున్నాం” అంటున్న వారె సహృదయతకు నమనస్క3స్తూనే = నా లవ్యానికి నేనెంత దూరంలో ఉన్నానో జ్ఞాపకం జేసుకొంటు* ఉంటాను. నేను పొందిన చిన్న సత్కారాన్ని చూసి - కాదు - ఆలా కాదు; నాకు లభించిన ఓ చిన్న పురస్కారం చూసి “అఖండ విజయం అంటున్న చాలా మందికి, నేను చిగ మింగిన కన్నీళ్ళు గుట్తకురావు. నన్ను ముసిరిన ఆపజయ పరంపరలూ గుర్తుకు రావు. వారికవి ఆవసరం లేదు కూడా ....

(20-2-88 ఆ శక్రవారం) కొన్ని జ్ఞాపకం రావు. కొన్ని జ్ఞాపకంలోంచి హైోవు ఈ రాకడ పోకడలు, సంఘటనలకే కాదు - వ్యక్తులక్కూడా వర్తిస్తాయి. కాంతమ్మగారు నా జ్ఞాపకం లోంచి పోయారా $ పోతారా? ఆమె నానించి చాలా దోచుకుపోయింది ; నా మనళ్శాంతితో సహా, నాతో సహా. నేనంటే నాకు చాలా ఇష్టం, నా శరీరమంటే నాకు బాలా బాలా ఇన్టం ; కరుణాతప్రమైన, ఆమె చూపులతో, స్పర్శలతో నా శరీరం పునీత మయింది గనక. అంచుకూ ఈ శరీర మంటేనా కిష్టం న.

(9=10-58 అ ఆదివారం) చందమామను వెన్నెల విడిచి పెట్టినట్టు ; గునుకు పరుగును సెలయేరు. విడిచిపెట్టి నట్టు ; ఇయ్యదచాపంలోంచి అన్ని రంగులూ అంతర్జాన మయినట్లు; ఆడవుల్లోంచి వసంతం జారిపోయినట్టు; పూలల్లోంచి సువాసనలు ఆరిబోయినట్లు; మహతి లోంచి, సుస్వరాలు అస్త మించినట్లు; నా లోంచి “నేను' ఎగసి పోయినట్లు .... కాంతమ్మ గారు నా నించి వెళ్ళి పోయారు ...

(10-10-88 న! సోమవారం) నీటి మీద నున్నగా జారిపోతున్న ఆలలాగా ఉంటుందామె. నిలువెత్తు నీలి గోరింట పూవులాగా, నిటారుగా నిలిచిన ఇం్యదదాపం లాగా, నవమి నాటి చందమామ లాగా, ఉంటుందామె. గోధుమ రంగు కొలనులోని నీలి కలువల్లాంటి

ఐఖతరేయం 81 కళ్ళతో నవ్విందా -- చెట్టు గట్టూ కూడా ఆమెతో వాటే నవ్వేవి. ఆమె గారు నా (ప్రాణం, ఆమె నా కాంతం ....

(11-10-88 _ మంగళవారం) మనిషి ఎప్పుడూ వొంటగి వాడే! ఒంటరిగా వచ్చాడు. మధ్యలో చాలా మంది కలుస్తారు. కొందరు అభినందిస్తారు. మరికొందరు అభిశంసిస్తారు. కొసకు అందరూ వెడతారు. మళ్ళా వొంటరి వాడవుకా డతను, ఒంటరిగానే వెళ్ళి పోతాడు, అతనితో బాటు ఎవరూ రానట్లే, ఎవ్వరూ పోరు కూడా |! కొంతమ్మ గారంటే అంత ఇష్టం గదా ! ఈశ్వరుని కన్నా మించి ఇషపడతాను

టబ గచా ! ఆమెగారు చనిపోయినట్టు వినగానే, నేనూ ఎందుకు చనిపోలేదు ? నాతో సహా = చాలా మంది మనుషులు స్వార్ధపరులు, ఏ లక్షకో, పదెలక్షలకో, వొక్కరుంటారేమో ? ఆదీ సందేహ మేనా? ....

(18-10-88 - గురువారం) ఒక రూపాయి కోసం శరీరాన్ని అమ్ముకొన్న “పతిత కూ, అదే రూపొయి కోసం కలాన్ని అమ్ముకొన్న రచయితకూ, నా దృష్టిలో తేడా ఏమీలేదు ....

(15-10-88 - శనివారం) బుద్ధుడు, (క్రీస్తు, మహమ్మద్‌; టాల్‌స్టాయ్‌, లింకన్‌, గాంధి, ఇంకా, చాలా చాలా మంది చెప్పిన వాటి సారాంశమంతా వొక్కలాగే ఉంది. వారందరూ, మరి కొందరూ, ఇంకొందరూ చెప్పిందల్టా దయను గురించి. సీ లోంచి- ఏం పోగొట్టుకో = ఫర్వాలేదు. కరుణను మ్మాతం పోగొట్టుకోకు. ఆదీ పోయిందా - నువ్వు చనిపోయినట్టే లెక్క, ఆమె కేమీ నగలు లేవు. మంచి చీరెలూ లేవు. గొప్ప రూపసి కూడా కాదు. అజునా ఆమె గారంటే, నా కెంతో గౌరవం; ఎంతో ఆకర్షణ, ఆమె; నా కళ్ళకు (పపంచ సుందరిలాగా కనబడుతున్నది, మహా చృ్మకవర్తిని లాగా కనబడు తున్నది .... నాగయ్య నన్ను టీ అడిగాడు. ఆకలిగా ఉన్నదన్నాడు. రొటైకు

8లి భరద్వాజ సరిపడా, నా దగ్గర డబ్బులు లేవన్నాను, నాగయ్య నా వేపు దీనంగా చూకాడు. ఆయినా, నేనేమీ చేయలేక పోయాను. పక్కనే ఉన్న కాశింబీ, అతనికి రౌస్టై నిప్పించింది. ఇద్దరూ ము్టివాశ్ళే! ఆ దృశ్యం చూసి, ఎంత కదిలి పోయానని! ఎంతగా ఏడ్చానని 11 సాయంకాలం రెండు రొట్టెలు కొని, కాశింవీ కివ్వ టోయాను, తీసుకో నన్నది. నేనే బలవంతం చేళాను. అప్పుడు తీసుకొన్నది గొణుగుతూ, ఆ తల్లికి పాదాభి వందనం చేశాను; అంత మంచి గుణం, దాన గుణం, నాలోనూ చోటు చేసుకోవాలని ఈశ్వరుని (పార్ధించాను లం (16-10-88 న ఆదివారం)

మృళత్యువుకూ, న్మిదకూ, తేడా ఏముంది న్మిద నుండి మేలుకొంటాం. మరలా న్మిదపోతాం, మృత్యువు నుండి ఈ లోకంలోకి మేలుకోము. ఇంకెక్కడో, ఎప్పుడో మేలుకొంటాం. కానీ - ఆ మలకునను, ఈ న్నేతాలతో మనం చూడ లేము - జ్ఞాన న్మేతాలతో తప్ప. అందుకేనేమో, మృత్యువును “శాశ్వత నిది ఆంటారు మహాత్ములు. నా “నకేషం' లోను, ఈ విషయాన్ని (వస్తానించాను. సాయంకాలం కాంతమ్మ గారి దగ్గర కెళ్ళాను. శ్మశానంలో చాలామంది గుమి కూడి ఉన్నారు, భయంకరంగా అరుచుకొంటున్నారు. తన్ను కొంటున్నారు. శవం అంత దూరంలో ఉంది. నానా బాధలూ పడి సంపాదించిన వాడు, ఏమీ తీసు ఇళ్ళకుండానే నిశ్చలంగా పడి ఉన్నాడు. బతికిన్న వాళ్ళు మ్మాతం నరుక్కు చస్తున్నాడు. అంత గాఢంగా, ఉన్నతంగా, (ప్రాణానికి పాణంగా కాంతమ్మను పేమించాను. ఆమె గారు మ్మాతం తన వంట ఏం తీసు కెళ్ళింది? నాలో జొంలలను రగిలించి, లానేమో నవ్వుతూ వెళ్ళిపోయింది. .

(18=10-88 = మంగళవారం) నే నోసారి వెను తిరిగి చూశాను, క్షణాలు, నిమిషాలు, చినచిన్న పరగులు తీసు కొంటూ, నిట్టూరుస్తూ, వా వనకనే వస్తున్నాయి.. |

ఐతరేయం 88

• ఎందుకిలా వస్తున్నారు 9? మీకేం కావాలి ?” అన్నాను. జవాబుగా, ఆవీ కన్నీళ్ళ పెట్టుకొన్నాయి; కాంతమ్మ సమాధి దాకా వచ్చి. ఆ సమాధి నిండా బంతిపూలు చల్చిఉన్నాయి ... సున్నితమైన, కరుణాతప్ర మైన, అనుభూతులను, అనుభవించడానికి, ఎంతో సంస్కారం కావాలి. ఆపాటి సంస్కారం ఉన్న వారి సంఖ్యః ఎప్పుడూ, తక్కువగానే ఉంటుంది, వారిక్కూడా, ఈ అనుభూతులను ఆందించడం కోసఎ, వాటికి మానవ రూపాలను కల్పించాడు ఈశ్వరుడు. ఆనందం, సంతృప్ని ఎలా ఉంటాయో తెలీని నాకు; వాటిని సోదాహరణంగా తలియ ఏప్పడం కోసం, కాంతమ్మను సృష్టించాడు ఈశ్వరుడు. ఇప్పుడా సమాధిలో, అనందం, సంతృప్వి, చిరునవ్వు, కరుణ, నిర్మలత్వం ఉన్నాయి. బంతి పూలంటే, కాంతమ్మగాంకి చాలా ఇష్టం, ఆ సమాధినిండా బంతి పూలు చల్లిందెవరు ? నేనా* కాదా + లేక - నా కోసమని, తనే ఇలా అలంకరించు క్రొన్నదా? ఎవరు చెబుతారు * ఎవరికి తెలుసు? ....

(19-10-88 అ బుధవారం) నాకా పటు, మూడేళ్ళుగా. తెలుసు - చిన్న మొక్కగా ఉన్నప్పటి నుంచీ,

న!

ఎందుకో అది నా కంట పడింది. హెలిపోయి, సన్నబడి ఉసూరు మంటూ కని పించింది. ఆప్పుడు - దానికేమన్నా దోహదం చేశానేమో గుర్తులేదు. చాలా సర్దు నేను దాన్ని పట్టించుకోలేదు కూడా, ఎప్పుడన్నా గుర్తుకొచ్చేది, పనిమాలా వెళ్ళి చూసొచ్చే వాణ్ని. నాకు తెలీకుండానే, అడీ నా ఆంత ఎత్తుకు ఎదిగింది ఎలానో తంటాలు పడి. దానికి అందుబాటులో సీరు లేదు, గొడ్డు గోదా మేయకుండా కంచె లేదు. ఆసలు -- దానికో నాధుడంటూ ఉన్నట్టు నా కనిపించ లేదు" దాన్ని ఎండలు మాడ్చి పారేసేవి. చలి వొణికించేది. చిన్న పిల్లలు రాళ్ళ విసిరి గాయ పరచేవారు. అయినా అది -- తల వాంచలేదు, వాడుతూ, ఎండుతూ, చిగి రించుతూ, ఆకుల్ని రాల్బేసుకొంటూ -- ఆలా -- తలెత్తుకొని, నిటారుగా నిలబడే ఉంది, అలా ఉన్నందుకే, ఆ చెట్టంటే నాకు చాలా ఇష్టం, చాలా గౌరవం ....

(20-10-88 = గురువారం) నా జీవిత మంతా వృధా అయిపోయింది. నా సమయమంతా, వొక్కెడు మెళు కుల కోనం, పాకు లాడడంతోనే గడిచిపోయింది. నా పూర్వీకులు, నాసమ

రికీ భరద్వాజ కాలం వారు, అపారమైన జ్ఞాన సంపదను, నా చుట్టూరా పేర్చి ఉంచారు. అందు లోంచి = ఒక్క పిశికెడు కూడా, నేను ఆందుకోలేక పోయాను ....

(21-10-88 - చ్యకవారం) .... చిన్నప్పుడు, చలిమంట ముందు కూచుని, చలి కాచుకొనే వాణ్ని. 16వ ఏటి నుండీ, చలి నన్నేమీ చేయలేకపోయింది ; లోపలా బయటా, భగభగ లాడు తున్న మంటలవల్లి. లోపలేమో మధాగ్ని జ్వాలలు, వెలుపలేమో, అవమానాగ్ని జ్వాలలు .... కాంతమ్మగారి రాకతో, నా ఐళుకు పచ్చబడింది, వెచ్చ బడింది. ఆమెగారూ నేనూ, కబుర్దాడుకొంటూ, వేకువ వేళల నడవడం, ఆ జ్ఞాపకాలు; నన్ను కన్నీరుగా మారుస్తున్నాయి .... నడుస్తూ నడుస్తూ మైదానం మీదె కొచ్చాను. రెండడుగులు వేళానో లేదో, పసి గొంతుకలు వినిపించాయి. చుట్టూ చూళాను. ఆ ఏడుపులు, నాలోంచి, నేల లోంచి వస్తున్నట్టనిపించి, నేల బారుగా చెవి ఆనించాను. మరింత బిగ్గరగా, పసి బిడ్డల ఏడుపులు మశ్ళీ వినిపించాయి. ఆ ఏడుపుల్లోంచి, ఓ పెద్ద గొంతుక విని పించింది - “నువ్వేం మనిషివిరా ? బిడ్డల్ని కన్నావా, గడ్డల్ని కన్నావా £ మంచులో తడుస్తూ హాయిగా ఆడుకొంటున్న, గరిక పాపల్ని తొక్కడానికి నీకు [పాణమలా వొప్పిందిరా ?*” అన్నదా చెట్టు. “చెట్టు మాట్టాడిందా ? గరిక మొక్కలు ఏడిబాయా 1” అని నన్నడక్కంండి. కనే వారూ, విశే వారూ ఉంటే ; ఆనునయించే వారూ, ఆనందించే వారూ ఉంటే; ఈ సృష్టిలో (పతిస్పందన లేనిదెక్కడ ? పలకరించని _దవ్యాంశ మెక్కడ? అంత వైతన్యమే ! అంతా ఈశ్వర మయమే! 1

(22-10-88 అ శనివారం) వెన్నెల వాన జడి పట్టి కురుస్తోంది. ఆ వానలో తడుస్తూ, చాలాదూరం తిరి గొబ్బాను. కొండల మీంచి, లోయల మీంచి, చెట్ల మీంచి, పొలాల మీంచి, నిశ్శబ్దంగా జారిపోతోంది వెన్నెల. ఏరుగా మారి, ఊరిని ముంచెత్తుతోంది వెన్నెల,

ఐతరేయం 85 నాకు నువ్వే గుర్తుకొచ్చావు చిన్నీ ! అప్పుడెప్పుడో .... రెండు మూడు దశాబ్దాల కిందట, నీకు చెప్పిన (గీకు జూనపద కథ గుర్తు కొచ్చింది. ఆ కథలోని మొరటు బానిస లెంటులన్‌ను, వీరాధివీరునిగా తీర్చింది, దేవకన్య ఆగస్తినా, ఆమెగారొక శిలా దేవత. “నేను -- నేను గాదు. నేనిప్పుడు కొత భింటులన్‌ను” అన్నా డతను, ట్యైగస్‌ నదీ జలాల్లో తన పతిబింబాన్ని చూసుకొని, “ఇంక నేనుండ నవసరం లేదు, నే వెడుతున్నాను, పాపిలన్‌ (ప్రభువు వద్ద నీ కోసం ఎదురు చూస్తుంటాను. నా చిన్నా ! నా ప్రాణమా 1! అఆక్కడకురా 1! 1!” అంటూ అగస్తీనా వెళ్ళిపోతుంది. నాకీ కథ ఎందుకు జ్ఞాపకం వొచ్చిందో, నీ కొక్క దానికే తెలుసు. నే నా లెంటులన్‌ లాంటి వాణ్ని, నువ్వు నా ఆగస్తినావి .... అంతా మాయ చిన్నీ ! నేను మాయ. నీవు మాయ. మన (పేమ మాయ, ఈ జాధ మాయ. మనస్సు కల్పించేవే ఇవన్నీ! మరి - ఈ మనస్సు? అడి మాయేనా ? ఈళరుడూ మాయేనా? ....

(28-10-88 - ఆదివారం) చందమామ నెవరో కదిపారు. అంచుల దాకా నిండిపోయి, తొణికిస లాడుతున్న వన్నెల = చింది; "సెలయేళ్ళుగా, లోకం మీదికి చిందిపడుతోంది. నా కయితే, ఆ వెన్నెల నదీ జలాల్లో ఈదులాడుదా మనిపించింది. నా లోపలా, నా వెలుపలా, ఇన్నెలను నింపుకొని, నింపుకొని ; ఇంకా ఇంకా నింపుకొని, అందులోనే కరిగి, అందులోనే కలిసిపోదా మనిపించింది .... గొప్ప సౌందర్యానికి గు ర్తేమిటంపే - దాన్ని గురించి చెప్పేందుకు, ఏ సామ్యాలూ, (పతీకలూ దొరక్క పోవడం. ఏ రంగులూ, ఏ రేఖలూ, ఏ కుంచెలూ, ఏ పోగరులూ, ఆ అందాన్ని యధాతధంగా చ్మితీంచ లేకపోవడం. గొప్ప ఆందాలను గుర్తించడానికీ, ఆరాధించడానికీ, తగిన జొన్నత్యమూ, సంస్కారమూ ఇవతలి వారిలోను ఉండాలి .... ఈ సరంగా నేను చాలా అదృష్టవంతుణ్ని చిన్నీ! నాకు నువ్వో దేవతవ్వ, నా అదృ్భష్హైనివి, నా అగ స్తీనావి; నా ఈశ్వరుడు నా కిచ్చిన గొప్ప వరొనివి ....

(24-10-88 ఆ సోమవారం)

856 భరద్వాజ “వతి పున్నమికీ, అమావాస్యకూ, కొంత మంది ఉన్మాదు లవుకారట. నేను మాతం, నిన్ను చూసిన (వతిసారీ ఉన్మాది నవుతాను” అంటుందో పాత “పాకుడు రాళ్ళ" నవలలో. అక్షరాలా ఇదే వాక్యం కాకపోవచ్చు గానీ, భావం_ మాతం ఇదే!

తను కాదంటున్నా వినకుండా, ఆగస్తినా వెళ్ళిపోతున్న ప్పుడు, భెంటులన్‌ ఇలా అంటాడు = *నా పియతమా! నా (పాణమా 11 చివరిగా వొక్క మాట విను. నీ సౌందర్య కాంతి, కలకాలం తేజచ్చటల్ని విరజిమ్మదు. నీ చిరు నవ్వు, కలకాలం దిక్కులను వెలిగించదు. రంగులు వెలిసిపోతాయి. చిరునవ్వులు మాసి పోతాయి. వృద్ధాప్యం, (కమంగా నిన్నా్యాకమిస్తుంది. నీ చుట్టూరా, కమ్టెలు కమ్ముకొంటాయి. చివరికి, నీ నీడ కూడా నిన్ను విడిచి వెడురుంది. అప్పుడైనా, సీవునా దగ్గరకు రావచ్చు. నీకోసంనా హృదయ కవాటాలు తెరచి ఉంచు కాను. నా దాకా రాలేని దురవస్థలో నీ వున్నావనుకో (పియా! నేనే నీ దగ్గర కొనాను, నిన్ను నా గుండెలలో దాచుకొంటాను” అంటాడు లెంటులన్‌.

ఆయినా ఆగపస్తినా వినదు. పాపిలన్‌ (ప్రభువు రమ్మని కబురు చేకాడు. ఆతను పంసిన బంగారు రెక్కల గ్మురం, అల్పంత దూరంలో నిలబడి, లెంటులసన్‌ను చూస్తూ ఆ కన్నీరు నించు కొంటుంది ....

(25-10-88 ఎ మంగళ వారం) ఉదయం నీ సమాధిని చూళాను చిన్నీ |! దాన్నిండా బురద. చుట్టూరా నీరుం బురదను బ్యభంగా తుడిచేకాను. పరువు నీటి నేం చేయను ? మేమందరం, మనసుకు బురద పట్టించుకొంటాం గానీ, వొంటికి ఆంటనివ్యుం .... నాకీ రోజు అనిపించింది ; నేనో మృ్మరి మొక్కనయి, నీ సమాధి పక్కనే ఉంటే, ఎంత బావుండునో - అని. నీ మీద ఎండలను, వానలను, కురవ నివ్వను- నా ష్మతాలతో నిన్ను కప్పి, చలిని కూడా నీ దగ్గరకు రానివ్వను. నా ఊడల చేతులతో, నిన్ను ఆను క్షణం స్పృశించుతూ ఉండవచ్చు. ఇంకెవరికీ తెలీని, విన

పడని భాషలో మనం మాట్టాడుకోవచ్చు. పాడు దేవుడు - నన్నింకా మనిషిగానే ఉంచాడు కొంతమ్మా ! నేనేం చేయను? ,... (27-10-88 - గురువారం) అప్పుడెప్పుడో: చాలా సంవత్సరాల కిందటి మాట, నా చిన్నప్పటి మాట, ఆ రోజుల్లో నా దగ్గర చాలా స్వప్నాలుండేవి, వాటి నన్నింటినీ, లోలోపల దాచు కొంటు ఉండే వాడిని. ఆ కలల బరువును ఆచుకోలేనప్పుడు, మూలగా ఉన్న జటెలో వడేస్తూ ఉండే వాడిని, ట్‌

నీ వొచ్చావ. ఒక్కో- కలనూ బయటకు తీకావు, వాటిని వా స్తవాలలోకి మార్చావు. కొంత కాలానికి, నా దగ్గరున్న కలలన్నీ అయిపోయాయి. ఒకానొక దశలోః నాకు కలల కరువు కూడా ఏర్పడింది. నేశేం కోరుకొనేది చెప్పు! నాక్కావలసిన వన్నీ, నీలోనే దొరుకుతున్నప్పుడు, కలలుకనే ఆవసరం మ్యాతం నా శేది? అలాంటి అవకొశం కూడా, నాకు లేకుండా చేళశావు గదా? నీ వెళ్ళిపోయావు, ఒక్కటొక్కటిగా; కలలన్నీ మేలుకొన్నాయి, మేలు కొంటు న్నాయి. నా నిండా నిండిపోయాయి. నాలో చోటుచాలక పొంగి పొరలిపోతున్న ప్పుడు, పదిలంగా దాచి పెడుతున్నాను. ఇవ్వాళో, రేపో _ ఎప్పుడో = వొక పుడు = నీ దగ్గర కొచ్చేప్పుడు - నేనా స్వప్న మంజూవషతోనే వస్తాను కాంతం ! నేను వీ కివ్వగలిగిన కానుక గూడా అదొక్కటే ..

(28-10-88 ఇ శుక్రవారం ఏ దడేవతలో మంద హాసం చేసినట్టు, ఆకాళం నిండా వెన్నెల, నేనిప్పుడు వెలు తురులోనూ, వెన్నెం లోనూ స్నానం చేస్తున్నాను - మిగిలిన (పకృతిలాగే ! ఒకప్పుకు నేననుకొశే వాణ్ని, నిన్ను చూడడానికి నాకీ రెండు కళ్ళూ చాలవని, ఎప్పుడన్నా నీతో అన్నానేమో గుర్తులేదు, బపలకా - అనే ఉంటాను. నీకు తెలియకుండా నేనేం దాచుకొన్నాను గనుక - ఈ మాటలు దాచుకొనడానికి 1 ఇప్పుడీ కళ్ళతో, నాకేమీ పనిలేదు, ఇవి - ఆరిపోయినా, నాకు నష్టం లేదు అన్ని చోట్టా ఉన్న అన్నిట్లోనూ, అన్ని వేళల్లోనూ, నీవు కనబడుతూనే ఉన్నావు,

88 భరద్వాజ నొ కేమని పిస్తున్న దంటే - నీ కోసం, నిన్ను చూడడం కోసం, నాకు నేనే, వొక కన్నుగా మారిపోయానా - అని! ....

(29-10-88 - శనివారం) అకాశం -- చిరిగిపోయిన వస్త్రంలాగా ఉంది; చిల్లులు వడిన గొడుగులాగా ఊంది; ఈ చేకువన. గోల పెడుతున్న పసిబిడ్డను ఊరుకో బెట్టేందుకు, లాలి పాడుతోంది, జోకొడు తోంది, అటు ఇటూ ఊపుతోంది - ఓ తల్లి, అప్పుడెప్పుడో - మనం మద్రాసులో మండి పోతున్నప్పుడు, సాయంకాలాలు, సమ్ముదతీరాన కూచున్న ప్పుడు, ఆంటుండే వాణ్ని -- "ఈ సమ్ముదం అమ్మ. ఆ వోడ విడ్డ, సముద్రం "పేరు కాంతం. ఓడ పేరు భరదాాజ” అని. ఇప్పుడా ఓడ, తల్లిలేని బిడ్డ. ఇసుకలో దిగబడి, దిగులుగా, దిక్కు-దిక్కులా వెదుకుతోంది. ఆంతే కొంతమ్మా ! మిల మిలల్నీ, తళ తళల్నీ చూసి పొంగి పోతాం. గంతు లేస్తాం, మన కళ్ళ ముందే, ఆ వెలుగులన్నీ నిదుర పోతాయి. ఆవి - వచ్చి పోయిన చిహ్నాలు కూడా చెరిగి పోతాయి. మిగిలేవి, ఆ జ్ఞాపకాలు మ్యాతవే. | ఐతుకు -- ఒక మాయ జలతారు వంటిది ! ముచ్చి బంగారం వంటిది 11 ....

(81-10-88 య సోమవారం) గగన దేవత విరజిమ్మిన వియద్గంగా జల బిందువుల్దాగా, నక్ష్యతాలు ఆకాశ మంతటా చెల్లా చెదురుగా పడి ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు నాతో గారి మాటాడేది* నేల మాటాడేది, ఊరు మాటాడేది. ఏరు మాటాడేది, పూలు మాటాడేవి. రాలు మాటాడేవి. బాలా కాలంగా అవి పలకడం మానేళాయి. నేనే పలకరించీ చూశాను. అవి - పక్కకు తొలగి పోయాయే గానీ, పెదవి కూడా కదప లేదు. ఎందుకని

ఐతరదేయం 88 కొంత కాలం పాటు, నాకే జవాజూ దొరక లేదు. ఆలోచించగా, ఆలోచించగా, నా కేమని పిస్తున్నదంటే - అప్పుడు గూడా; ఆగాలి, ఆ నేల; ఆ ఊరు, ఆ ఏరు; ఆ పూలు, ఆ రాలు; మాటాడగింది నీ తోనే గానీ, నాతో కాదు - అని. అవేమో నీతో మాట్లాడు తుంటే -_ పిచ్చి వాణ్ని గనక -- నాతోనే మాట్టాడు తున్నాయని (భమించి, ఏవేవో వాగాను. నా అమాయికత్వాన్ని చూసి, ఇప్పు డవి ఎంతలా నవ్వుకొంటున్నాయో? ....

(1-11-88 = మంగళవారం) అక్కడి చెట్లు ఎప్పుడు చూసినా పచ్చగా ఉంటాయి, పకపక లాడుతు* ఉంటాయి? పూల నవ్వులతో. చాలా అలస్యంగా తెలిసింది కారణం - అక్కడ - సరిగ్గా అక్కడే; ఒక వీరుడు రన పజల కోసం మరణించాడు. ఈ తరం (వజలు, అసలైన ఆ _పజా నాయకుణ్ని మరిచిపోయారు. కాసీ- ఆ చెట్టు మరిచి పోలేదు. ఆలాంటి మంచి చెట్లను కన్నది అక్కడి నేల తల్లి, అల్పంత దూరంలో ఉన్న కాసారం కూడా, ఎప్పుడూ ఏండిపోదు. తనకు [1పాణంలో (ప్రాణం లాంటి, అమ్మలాంటి, ఆమ్మిలాంటి, తీయని స్వప్నం లాంటి, తన సరసం లాంటి భార్యను పోగొట్టుకొన్న, దురదృష్ట వంతుడైన ఓ భర్త కన్నీటి ధారలతో, ఆ కాసారం నిరంతరం నింగ్‌పోతూనే ఉంటుంది. లోకం మీవికి వెన్నెలను వెదజల్లి, వెదజల్లీ, చంద్రుడు సగం దాకా ఆరిగి పోయాడు, అయినా మిగిలిన సగంలోంచ్చే దోసిళ్ళ కొద్దీ వెన్నెలను విరజిమ్ము తూనే ఉన్నాడు, దూరం నించి స్వాగత గికాలు వినబడు తున్నాయి ఉవస్సుందరి కోసం. అమె వొచ్చే తూరుపు బాట నిండా, ఎవరో బంగారు పుప్పొడులు

(2-11-88 అ బుధవారం) ఈ కాద్యూలాలు, పంట పొలాలు; అడవులు, తోటలు, నదులు .... ఇన్నేళ్ళుగా ఎందుకు బతికున్నాయంటారు; ఉభయసంధ్యల సొందర్యాలనూ చూసేందుకుతప్ప?

90 భరదాాజ ఈ పచ్చని ఇట్లు, వాటి కవతలగా ఉన్న కొండలూ, కొండల తలల మీదుగా సోమరిగా తిరుగుతున్న మబ్బులు, మబ్బుల సందుల్లోంచి మిలమిలలాడే నక్ష[తాలు, = తమను గురించి ఏమను కొంటున్నాయో, ఈ మనుషులకు తెలీదు. వాటి భావ వీరికి రాదు, నేర్చుకోరు. కనీసం తెలుసుకొనే [సయత్నమన్నా చేయరు. నేర్చుకొని విన్నారనుకోండి; ఆ విన్నవి అర్థమయ్యాయనుకోండి, సిగ్గుతో తల వొంచుకొని చచ్చిపోతారు,

ఎడంగా ఉన్న ఆ రెండు మబ్బులూ; తొర తొరగా దగ్గరయి; వొకదాన్ని మరోటి ఆలింగనం చేసుకొని; కలిసి వొక్కటెగా అయి; దూరం?” వెళ్ళడం చూస్తే - ఆ మబ్బులు - నీవూ, నేనూ, ఆయి ఉంటా మనిపించింది.

ఆ కొండ రాళ్ళల్లోంచి వొరుసుకొంటూ వొస్తున్న ఆ చిన్న కాలువ వొంటి నిండా గాయాలే, బుడగలుగా, చిన్న చిన్న సుడులుగా, నురుగులుగా, “అయ్యో పౌపం* అనిపించింది, దాన్ని చూస్తూ ఉంటే ..

(8-11=88 - గుదవారం) రాతిరంతా (ప్రసవ వేదనపడి, వేకువ వేళకల్దా, ఓ ఆందమైన పూపును కన్నది ఆచెట్టు, ఇంకా తనివి తీరా, తన బిడ్డను చూసుకో నన్నా చూసుకోలేదు పాపం ! అంతలోనే తోటమాలి వచ్చి; ఆ పూపును తుంపుకొని వెళ్ళి పోయాడు, “బిడ్డను పోగొట్టుకొన్న ఒక తల్లి దుఃథానిక్కి పూవును పోగొట్టుకొన్న ఈ పట్టు దుఃథానికీ ఏమీ తేడా లేదు అనిపించింది ఆ చెట్టు విబారం చూస్తుంటే .... నన్ను చూస్తూనే హాయిగా నవ్వి, ఆత్మీయులతో అరవిడిచి మాట్టాడి నట్టుగా కబుర్డు చెప్పే, ఆమూల మీవి పెట్టన్నీ ఈ రోజున మూగివయి పోయాయి. ఎందుకని? నా వల్లిగొనీ, ఏదన్నా పొరబాటు జరిగిందా శి పత న్యేతాలన్నీ హిమ్మాఖువులను రాళలస్తున్నా యెందుకు ? నాకు ఆ పక్కనా, ఈ పక్కనా ఉన్న మొక్కల నఠిగాను, ఆవీ పలక లేదు, ఏడుస్తూ ఓ మూలకు చూళాయి. నేనూ అటు చూళాను. నిన్నటి దాకా పకపక లాడుతున్న పొన్నాయి చెట్టును ఎవరో మొద అంటా నరికి పారేశారు, అందుకేనా ఈ చెట్టన్నీ అలా మౌనంగా ఊండి పోయాయి ?

ఖతరేయం 81 “నా ఊహలకు రెక్కలొచ్చి ఎగరి పోయాయి" అంటూ రాస్తారు చాలామంది. నేనూ రాళానేమో గుర్తు లేదు. ఎంతళక్తివంతమైన రెక్కలున్నా, ఆవి - కొంత దూరం ఎగరడానికే పనికొస్తాయి. 'అసలు -- రెక్క లే లేని ఊహలయితే, ఎంత దూరమయినా వయనించవచ్చు గదూ ?' అంటారు పున్నయ్య వావగారు ,... (4-11-88 - శ[కవారం) నా మీంచి వీస్తున్న ఈ చలి గాలులు, నా దుఃఖాన్ని సీదాకా మోసుకొచ్చే వేళకు, ఉష్టవాయు (పవాహాలుగా మారిపోవడం తేదా చిన్నీ ? ఊపిరి పోసుకున్న సుందర స్వప్నం లాంటి రాజ్‌ మహల్‌ ఆ షాజహాన్‌ చ్మకవర్తికి గొప్ప. కానీ _ నాకు మ్మాతం, సీవు నిదురపోతున్న ఈ చిన్న సమాధే గొప్ప. నీవు జీవించి ఉన్నప్పుడూ సామాన్యమైన ఇంట్లోనే ఉన్నావు. నా నించి దూరమయ్యాక కూడా సామాన్యమైన ఇంట్లోనే ఉంటున్నావు. “అసామాన్యత' అన్నది నీలో ఉన్నది గానీ, సీ పరిసరాలలో లేదు కాంతం 1 .... చిన్నీ ! నిజంగా నీవు నిదుర పోతున్నావా? ఆయితే, ఓ తీయని స్వప్నం లాగా నీ దగ్గర కొసాను, నన్ను ఉడికించాలని, ఉత్తినే, న్మిదను నటిస్తున్నావా ? అయితే -- ఓ చిన్నారి శిశుపులాగా నీ దగ్గరికొనాను. ధవుజ్ని కోపగించ గలవు గానీ, భవుణ్ని అక్కున చేర్చుకొంటావని, నాకు తెలుసు. ఏ తల్లి తన బిడ్డను పోగొట్టు కొంటుంది గనక 9 ...

(5-11-88 - శనివారం) శాలన వొడ్డునే, గున గున లాడుతూ తిరిగే ఆ రెండు పమషలంపే నాకు గాలా ఇష్షం. తొలిసారిగా అవి నా కళ్ళ పడినప్పుడు; నేను వాటినే చూస్తూ. నిలబడి పయాను. ఓ పిట్ట అటు" ఇటు తిరిగి, ఏవో తెచ్చి రెండో పిట్ట కివ్వడం, ఆఅ శెండోది సంతోషంతో తినడం ; చూస్తుంపే _ నాకెంతో ముచ్చటేసింది. వేకువ నడకకు బయలుదేరే ముందు; ఇన్ని గింజలు తీసుకెళ్ళి వాటి ముందు చల్చిడం ఆలవాటయిపోయించి. ముందుగా బెదిరిన్మా వాటికీ నాకూ స్నేహం కుది రింది .... ఇప్పుడవి నా కోసం ఎదురుచూస్తూ ఉంటాయి, ఆప్పుడప్పుడు గాలిలో వలయాలు తిరుగుతూ, నన్ను రెక్కలతో కాకుళకాయి. ముక్కులతో, నా

లి భరద్వాజ లాల్బీని పట్టుకొని లాగుతాయి. మనస్సు బావోలేనప్పుడు, ఆ కాలవ పక్కనే కూచుని, వాటినే చూస్తూ ఉంటాను, ఆ జంటను -- నే నెందుకు చూస్తున్నదీ చిన్నీ == నీకు తెలుసు, నాకు తెలుసు, ఈశ్వరునికీ తెలుసు.

చుక్కలకూ చలి వేసినట్టుండి ; మబ్బుల దుప్పటిని నిండా ముసుగేసుకొన్నాయి ఈ రోజున.

తూరుపున జేగురు రంగులు పైకి పాఠుళున్నాయి ; (ప్రార్టీకా సుందరి చలిమంట వేసుకొన్నదేమో మరి! ....

(8-11-88 అ మంగళవారం) ర్యాతి 2 గంటలకు లేబాను. మరింక నిదరాదు. నీవు జ్గాపకం వచ్చావు. తెనాలి మద్రాసు, హ్రైదరాబాదుల్లో, మనం పేదగా జరుపుకొన్న దీపావళి పండుగలు గుర్తుకొచ్చాయి. మనమూ, మన దర్శిదమూ, మన నిస్సృహాయతా, మన మనోవేదనా, ఏవీ పైకి చెప్పుకొనలేని దురదృష్టం -- ఇవీ గుర్తుకొచ్చాయి. నన్ను కదిలించి, కుడిలించి పొరేళాయి. తెల్లవారడానికింకా మూడు నాలుగు గంటల వ్యవధి ఉంది. వేకువ నడక (పారం భించాను. నేను తప్ప, రోడ్డు మీద మరెవ్వరూ లేరు. దీపావళి వభాకాంక్షలు చెబుదామని చెట్టవేపు కొచ్చాను. పతులూ, వాటి పాటలూ, కొమ్మల మీదా, ఆకుల మధ్యా పడుకొని, గాఢంగా నిదుర పోతున్నాయి. వాటిని చూస్తే ఎంత ముద్దొ చ్చిందని 1 వాటికి న్మిదాభంగం కలగకుండా, మెల్లిగా, ఆ పాటలను, ముద్దు పెట్టుకొన్నాను. రెండు మూడు పాటలను -- దీపావళి బహుమతిగా సీ కిద్దామను కొన్నాను. కానీ - అ పాటలను పమతుల నుండి విడదీసేందుకు, [పాణం వొప్ప లేదు. ఉదయం లేస్తూనే, పాటల కోసం వదుక్కొాని, ఆవి కనబడక, సంతోభ పడే పతులు గుర్తు కొచ్చి, ఆ పని మానివేశాను. ఎడబాటులోని బాధ -- నీకూ, నాకూ తెలీనిది కాదు గదా చిన్నీ? ....

(9-11-88 - బుధవారం)

ఐతరేయం ల్‌ ఆర్థనగ్నం ఆవేశాన్నీ కలిగిస్తుంది. ఆవేదననూ కలిగిస్తుంది. ఆది సహజం. కానీ -- చాలామందిలో, అర్ధనగ్నం -- అన్ని దశల్లోనూ ఆవేకాన్నే కలిగించడం, నాకు చాలా అసహజంగా కనబడుతుంది. నిన్న రా_తంకా, సంపన్నులు తగలబెట్టిన బాణసంచా తుక్కును, వెదుక్కుం టున్న ఆ అమ్మాయి వొంటినిండా, సరైన గుడ్డముక్క కూడా లేదు, చలి కోసం నేను కప్పుకొన్న చిరుగుల కాలువాను ఆ బంగారు తల్టికి కప్పి, మరింక నడక సాగక ఇంటి కొచ్చాను. కాలువాను కప్పుతున్నప్పుడు, ఆ పిచ్చితల్లి కళ్ళల్లో చావు భయం చూశాను, ఏ నీచుడో, ఎప్పుడో, ఎక్కడో, ఆమె మీద, ఘాత జరిపి ఉంటాడు, మధ్యాహ్నం, కళ్ళాకేణిలో, పాతతరం వారి చ్మికాలు చూస్తున్నప్పుడు = & పావు నగ్నం ఆమ్మాయి కనిపించింది. సంపన్నురాలే ననడానికి మెడలోని హారం చాలు, గతిలేక శరీరాన్ని దాచుకోలేక పోవడం వేరు ; కావాలని, అన్నింటినీ, వీలయినంత ఎక్కువగా, ఆందరికీ ప్రదర్శించడం వేరు ....

(10-11-88 అ గురువారం) ... ఒకడు తల వొంచుకోవడానికి, చాలా కారణాలు ఉంటాయి, జ్ఞాన భారం తోనూ తలవాలి పోవచ్చు. అతనికి పాదాభివందనం చేస్తాను. అవమానంతోనూ , తలవాలి పోళుంది. ఆతన్ని చూసి జాలి పడతాను, ఆహంకారి, అజ్ఞాని ఎప్పుడూ తల వొంచడు. ఇతన్ని చూసి? .... అసలీ సంగతులన్నీ గుర్తు రావడాని క్కారణం క్‌ గారు. జాని నే్యతాలు మెరుసాయి. ఈ జ్గానం - చదువు ద్వారానే వస్తుందనుకోను. వేలాది పుస్తకాలు, ఆడ్డంగానూ, నిలువుగానూ చది విన నీచులు, చాలామంది నాకు తెలుసు, వారి కన్నా- ఓ నిరుపేద ముసలమ్మను, ఉచితంగా, గమ్యస్థానం చేర్చడానికి సిద్ధపడిన ఆ రిఇ్నా కార్మికుడు గొప్ప జ్ఞాని ....

(11-11-88 = శక్రవారం) ఆశ సము దం లాంటి దంటారు పెద్దలు, ఇంతకన్నా మంచి ఉపమానం దొరికే దాకా; దీనినే వాడుకోవాలి, సమ్ముద్రపు లోతులూ వెడల్పులూ మనిషి తెలుసు

బ్య భరదాంజ కొన్నాడు. కానీ, “ఆశను గురించి తెలుసుకోలేక పోయాడు. మేఘాల్టోంచి చిన్న చిన్న నీటి బిందువుల్ని తోడుకొని, _పవాహాలుగా మాద్చుకొన్న నదీ నదాలు; ఆ జల సంపదనంతా, సముుదుని ముఖాన చిమ్ముతున్నాయి యుగాలుగా. అయినా సాగరునికి తృప్తి లేదు. అతని ఆశకు ఆంతూ లేదు. నీ పరంగా నేను మ్యాతం ఆకా పాతకుణ్ని కాదా కొంతం ?

౨,4. ఈ దేళంలోని గాలిలో, ధూళిలో, ఎండలో, వానతో సహా, అన్నింటిలోనూ “కులం” తప్ప ఇంకేమీ లేదు. దీన్ని పట్టుకు వేళ్ళాడుతున్న, దీన్ని పరిపోషి సున్న మేధావుల కన్నా, నా కున్న అజ్ఞానం చాలా నయం. ఆదృష్టవశాత్తూ నాకీ జబ్బు లేదు.

(18-11-88 - ఆదివారం) మనం బాలా వాటికీ “మాటి మీద ఆధారపడతాం. మాట -- కొంతకు కొంత చెబుతుంది కూడా, ఆ చెప్పినదాన్ని అవగాహన చేసుకొని, ఇంకొంత ముందుకు పోతాం. అప్పుడు కూడా నూట ఏదో చెప్పేందుకే తంటాలు పడుతుంది. ఇంకొంచెం ముందు కెడతాం. అప్పడీ “మాటి మనకేమీ పప్పలేదు. అడది చేయ “గలిగిన పని, మనలను నొనం దాకా తీసుకెళ్ళడం. ఆక్కడది మనల్ని వాది లేస్తుంది. తనూ మూగదయిపోతుంది. ఆసలు సిసలు తెలునుకోవడం-- ఇదిగో ఇక్యడ నుంగే (పారంభమవుతుంది. ఈ తెలుసు కొన్నది, తెలియ బప్పడానికి “మాటి బొత్తిగా పనికి రాదు ....

(14-01-88 = సోమవారం) దర్శిదంలా పీక్కు తింటున్నది చలి. అంతకన్నా పరమ దర్శిదులు, ఆ చలినే వొంటినిండా కప్పుకొన్నారు, ఆ పరమ దర్శిదుల్లో నేనూ వొకణ్నే ! దూరం నుంచి సన్నని మూలుగు, అది వీంటూనే, అక్కడే నిలబడి పోయాను. చుట్టూరా, సిరా వరద లాంటి చీకటి. నక్షతాలు నిదుర పోతున్నాయి. చెట్టు, ఒకదాన్ని మరొకటి పెనవేసుకొని, ముడుచుకొని, గజ గజ లాడిపోతున్నాయి చలి వల్దా చీకటి వల్లా,

ఐతరేయం 95 మరలా సన్నని మూలుగు. ఈసారి - ఆది వినవచ్చిన వేపుగా నాలుగడుగులు వేశాను. ఎవ్వరూ కనబడరు - కళ్ళు చికిలించి చూసినా -_ చీల్చుకొని చూసినా. ఈసారి వీదో ష్‌ స్‌ తడిసిన గడ్డిమీంచి; డేకు కుంటు, పొక్ష కుంటూ నా వేపుగా వొస్తొంది. నేనే దానికి ఎదురు చెళ్ళాను,. ఆ (పాణి నా వేపు నీరసంగా చూసింది.

*నా పేరు దయ. “జాలి” - "కరణి అని కూడా నన్ను పిలుస్తారు. ఒకప్పుడు నాకు అతిళ క్తివంకాలై న రెక్కలుండేవి, ఎక్కడికైనా ఎగిరి పోవడం, నాకేమీ కష్టం కాదు. ఇవ్వుడా రెక్కలు విరిగి పోయాయి ....” అన్నది కరుణ.

దానినీ నాలోకి తీసుకొన్నాను ; కరుణ కూడా నీలాగానే ఉంటుంది గనక ....

(18-11-80 - బుధవారం)

(మనలో కొంత మందిమి) “అది. తెలుసు - ఇది తెలుసు. అనుకొంటాం. అచిన్నీ ఉత్తినే అనుకోం, మనకు తెలిసిన దానికి కొరణాలు చెబుతాం. ఆ కార ణాలు శాన్ర్రీయమైనవనీ ఆంటాం. ఆ శాస్త్రం ఎవరు కనుక్కొ న్నారో, లోగడ ఎవరెవరు ఆ శాస్తొన్ని విశ్వసించారో కూడా స్రబుతాం.

కానీ -- అన్నింటినీ అలా శాస్త్రం కింద మార్చి చెప్పడం సాధ్యపడుతుందా ? భౌతిక, భూభౌతిక, రసాయనిక, జీవ రసాయనికాది శాస్త్రాలు. కూడా ఇద మిళ్టమని చెప్పలేనివి ఇంకాలేవా ?

ఓ తల్లి పిట్ట - కొమ్మమీంచి, మరో కొమ్మమీదికి దూకుతోంది, తన బిడ్డను కూడా దూకమంటున్నది. దూకుతూ; దూకుతూ, తల్లి పిట్ట, తమాషాగా అరు సోంద, పాడుతోంది. అమ్మలాగానే; తను కూడా పాడడానికి ఆ పిల్పిపిట్ట పడు తున్న అవస్థ చూస్తుంటే నాకు ముచ్చటేసింది, జాలీ వేసింది. అక్కడక్కడ వెల్దా చెదురుగా పడిఉన్న శబ్ద శకలాలను ఏరుకొచ్చుకొని, గొంతుకలో అమర్ను కొంటున్నది. అయినా - ఆ శకలాలు సొగసుగా అమరడం లేదు, కానీ -

86 భరద్వాజ ఏదో వొక నాటికి ఆ పిల్లపిట్ట అద్భుతంగా పాడుతుందని నాకు తెలుసు, ఆ పిట్ట గారి పాటనూ నేను వింటానేమో మరి! ఆ తల్లిపిట్టకూ, బిడ్ధపిట్టకూ ఉన్న సంబంధాలను, ఏ రసాయన, జీవకాస్తాంలు నిర్వచిస్తాయి ర్‌

(17-11-88 - గురువారం) నిదుర -- ఓ నది లాంటిది. స్వప్నాలు - ఆ వొడ్డునా, ఈ వొడ్డునా ఉన్న రేవు ల్లాంటివి . చిన్నీ ! నీ ఆహ్వానం అందుకొన్నాను, మబ్బు ముక్కగానో, మంచు బిందువు గానో, పాటగానో, నవ్వుగానో, తేయెండగానో, మిణుగురుగానో, సత్యంగానో, కరుణగానో, నేను నీ ముంగిటి కొస్తాను. నా కోసం నువ్వెదురు చూడకు. నీవు ఉన్నది వేరే లోకం గనక, నా కది కొత్త గనక, దోవతెలీదని అనుకోకు, నువ్వు ఏవీ దూపంలో ఉన్నా -- ఒక్క సారి ఆలాళూసి, ఇలాతాకి, నిన్ను నేను పోల్చు కొనగలను. నా గురించి నీవు బెంగపడకు'* నా చిగులంతా నీ గురించే ....

(18-11-88 - శ్యకవారం) చిన్నీ |! బతుకంతా రకరకాల బంది థానాల్లో, బాదర బందీల్లో గడిచింది. బాగా అలసి పోయాను, చివరి దశలో ఉన్నాను. ఒక్క సారి వెను దిరిగి చూసుకొన్నాను. “ఇతరుల కోసం, నే నెలాగూ ఏమీ చేయలేను. కనీసం నా కోసం గూడా నేనేమీ చేసుకోలేదు. నే నెక్కడో దోవ తప్పాను.” అనిపించింది. సరైన దోవ కోసం ఇప్పుడే అన్వేషణ (ప్రారంభించాను. కానీ ఏం లాభం ? జీవిత సూ[తాలు చేతికి చిక్కక ముందే, జీవితం ముగిసి పోతున్నది. వమీ తెలుసు కోకుండానే, నేర్చు కోకుండానే వెళ్ళి పోతున్నాను, ఎంత మురికితో వొచ్చానో, అంత మురికి తోనూ వెళ్ళు వలసి రావడం గొప్ప దురచృష్టం కాదా చిన్నీ .

ట్‌ (19-11-88 - శనివారం)

ఐతరేయం 9 ఆకాళం కారడివిలాగా ఉంది నక్షతాలు -- పులుల కళ్ళలాగా మెరుస్తున్నాయి ఈ రోజున .... ఈ శరీరం ఒక పుస్తకం లాంటిది. అవయవాలు, ఆ పుస్త కంలోని పంక్తుల్లాంటేవి. ఆ పంక్తుల్లోంచి పిండు కొన్నదే చదువు. అధ్యయనం పూర్త య్యాక, పుస్తకంతో వని లేనస్లే, నిన్ను నీవు తెలుసుకొన్నాక, ఈ ళరీరంతోనూ నీకు పనిలేదు, పనికి మాలిన వస్తువుల్ని పారవేయాలి గానీ, వదిల పరుచు కొన డంలో ఆర్థం లేదు. నేనూ ఈ అర్థహీన మైన పనినే చేస్తున్నానా రి

(20-11-88 - ఆదివారం) చిన్నీ 1 నిన్ను కలగంటూ కలగంటూ, నన్ను నేను పోగొట్టు కొన్నాను. నేనే కలగా మారి పోయాను, అంచాతే - ఇప్పుడెవరూ నా దగ్గరకు రావడం లేదు -- నీ జాపకాలు తప్ప. వాటిని నేనూ పోగొట్టుకో తేన; నన్ను అవీ వదులుకో లేవు, అన్నింటినీ, (కమంగా వొదులుకో గలుగు తున్నాను -- నీ స్మృతులను. తప్ప .... ఏమీ రాయలేక పోతున్నాను. చదవ లేక పోతున్నాను. ఒక్క- నీ గురించి బెప్పుకోవలసినవే, నా దగ్గర చాలా -- చాలా -- చాలా - చా - లా - ఉన్నాయి. అ అనుభవాలనూ, అనుభూతులనూ, సంఘటనలనూ, సన్నివేశాలనూ, అక్షరాలలోకి ఆహ్వానించడం నాకు చాత_ కావడం లేదు. నన్ను మన్నించాలి కాంతమ్మ గారూ |

(21=11=-88 - సోమవారం) “నా కయితే ఈ చీర బాగానే నచ్చింది. కారొబాయి గారు, ఏకంగా రెండు కొను క్కున్నారు.. చెప్పొద్దూ - తప్పని సరిగా కొనుక్కోవాలని నాకూ లేదు, 'అయినా _ వీకు చూపెడదామని తీసుకొచ్చాను. ఒక్కసారిగా డట్ళు కట్టనవసరం లేదు కూడా. వాయిదాల మీద ఇచ్చినా, కొట్టతను కాదనడు .... అది సరే గానీ, ఇన్నిటికీ, ఇది నీకు నచ్చిందా లేదా ** అన్న దామె ఆ చీరను వొంటి సిండా కప్పుకొంటూ.

98 భరద్వాజ ఆ రంగులూ, వాటి కఠగలపూ ఆతనికీ నచ్చాయి. సన్నగా నవ్వాడు. నవ్వి - “ఈ చీరలో నువ్వు - ఇంట్లో మొలిచిన ఇంయ్యదధనుస్కు లాగా ఉన్నావమ్మా 1” అన్నాడు ఆమెను కళ్ళారా చూస్తూ.

అము = వొక్క క్షణం, అతన్ని తేరిపార చూసింది; మెరిసే కళ్ళతో.

“చూస్తూ చూస్తూ ఉండంగానే, మనం ముసలివాళ్ళ మయిపోతున్నాం. నీకేమో మాట తడబడుతోంది, నాకేమో చెవుడొచ్చింది, నువ్వేదో గొణిగావు. నాకేమో అది సరిగ్గా వినపడి చావలేదు. ఏదీ -- ఇంకోసారను.. .. 'ఇంట్లో' అన్నావు. “మొలిచిని అన్నావు. ఆదేనా? అవునా? “ఇందుడు అనో, “ఇం(దధనుస్స్ను' అనో అన్నావు గదూ ?.... ఎందుకట్టా నవ్వడం ? వినపడలే దన్నందుకేనా ర్‌ ఆ అన్న దావిడ; ఆ చీరను పదేపదే చూసుకొంటూ.

“నే నన్న వన్నీ నీవూ అన్నావు గదా! ఇంకా వినఐడక పోవడ మేమిటమ్మా?” అన్నాడతను నవ్వి,

ఆమెగారు, అటూ ఇటూ వోసారి చూసింది --

“మరేం లేదు కన్నా ! నీచాత, పదేపదే ఆలా పిలిపించు కోవడం నాకిష్టం. అందు కని” - అన్నదామె, అతని తలను గోముగా నిమురుతూ. ఎన్నేళ్ళు కిందటిదో ఈ జాపకం ఏం

(22-11-808 ఆ మంగళ వారం)

“ఇవ్వాళ కార్తీక పున్నమి గదా ! చెండివాన లాగా వెన్నెల కురవాలి గదా | చీకట్లు ముసురుకొన్నా యేమిటి? దీపాలు వెలిగించాక, వెన్నెల్లో తడుస్తూ, ఆలా దేవాలయం దాకా వెళ్టొభ్రామను కొన్నాను. కానీ ఏం లాథం ? అసలు చందమామ రానే రాలేదాయె” అన్నదామె కాస్త దిగులుగో.

అతను = అదో లాగా నవ్వాడు. ఐ= ఆ నవ్వులో పిసరంత, అహంకారం తొంగి చూస్తోంది.

ఐతరేయం లిం “నికు వన్నెలంటే ఇష్టమని తెలుసు, అందుకని నేను చందమామ దాకా వెళ్ళాను. వెన్నెలంకా మూటగట్టుకొని తెచ్చాను. ఇక నీ ఇష్టం. ఈ మూటను నువ్వేం చేసు కొన్నాసరే 1!” అన్నాడతను వెన్నెల మూటను ఆమెగారి ముందు ఉంచుతూ. ఆమె మెత్తగా నవ్వింది. అతనికేసి జాలిగా చూసి సన్నగా నవ్వింది.

“చిన్నీ ! *వన్నెలంతా మూటగట్టుకొని తెచ్చా" నన్నాను. ఆది నిజం కాదని, నాకు ఇప్పుడే తెలిసింది. నీ కన్నుల్లోనూ, సీ నవ్వులోనూ, ఇంకా. చాలా వెన్నెల మిగిలిపోయింది” అన్నాడతను.

"నువ్వు నా బంగారు నాన్న వయ్యా” అన్నదామె ....

(28=11-88 - బుధవారం) మనస్సు మతీ మఠీ గోల చేసింది ----' గారిని చూద్దామని. ఇవ్వాళ ఆమెగారి పుట్టినరోజు. గట్టిగా అరిచి, దాని నోరు మూయించాను, నా కేకలకు భయపడి,

చు

అది గోల చేయడం మానుకొన్నదే గానీ, గొణగడం మ్మాతం మానుకోలేదు,

నేననుకొన్న వన్నీ, అనుకొన్నట్టుగానే జరిగి ఉంటే “౮ గారి జన్మదినోత్సవం వ భవంగా జరిగి ఉండేది. నా ఇంటికే ఆహ్వానించేవాణ్ని. లేదా - ఆ మెగారున్న చోటుక్షైనా వెళ్ళి, అద్భుతమైన కానుక లిచ్చి ఉండేవాణ్ని. అందరి మధ్యా "--” గారి (ప్రత్యేకత, ఆమెకే తెలిసే లాగా చేసి ఉండేవాణ్ని. ఆ ఆవకాశం నాకు లేకుండా పోయింది. మరో జన్మదినం దాకా నేనుండకపోవచ్చు. ఈ లోగా, ఆమె -- ఏ “ఇంటిదీపం' గానో వెలిగిపోవచ్చు. లేదా - వెలగా లనుకొంటూనే, కలలు గంటూనే, తన కలలను తాను తింటూనే, ఇలానే, ఉండిపోనూ వచ్చు ....

'విడ-112808 - గురువారం) “అ స్తమానమూ, నా వేపలా ఎందుకు చూస్తావయ్యా?” అన్నదామె.

య [15 ా | “నువ్వంటే ఇష్టం గనక! అన్నాడతను నవ్వుతూ. “ప్పిజ్డబ్రాగా నా వెంట వెంటే ఎందుకు తిరుగుతావయ్యా ?” అన్నదామె.

100 భరద్వాజ “నువ్వంటే ఇష్టం గనక 1” అన్నాడతను నవ్వుతూనే .

వ్ర లబ జి “నీదో వొంకతో, నన్నెందుకు మాటల్లోకి చించుతావయ్యా ?” అన్నదామె. “నువ్వంటే ఇష్టం గనక 1” అన్నాడతను ఇంకా నవ్వుతూ, ఆఅ సమాధానాలు విని, ఆమె గారయితే నవ్వలేదు గానీ, ఆమె కచ్ళు మ్మాతం నవ్వుతున్నాయి. “*న్చేనట్రూ లేకపోతే, ఈ ఇష్టాలన్నీ ఏమయ్యేవి కన్నా +” అన్నదామె, అతన్ని తనివారా చూస్తూ. “వఫీ క్రావు 1 అన్నాడతను, “*ఆదేమిటి ౪” అన్నదామె ఆశ్చర్యంగా. “అప్పుడు నే నంటూ ఉండను గనక 1” అన్నాడతను. నవ్వుతున్న ఆమె కళ్ళనిండా కాంతులు చిప్పిల్దాయి.. ఆ కాంతుల తుపష్పరలో అతను పూర్తిగా కరిగిపోయాడు ....

(1-12-88 ఎ గురువారం) ఒకప్పుడా చెట్టు పట్టుదలకు (సతీక, మొండితనానికి మచ్చు తునక. దాన్నిండా అసహనం ఉండేవి, దాన్నిండా అజ్ఞానం ఉండేది. దాన్నిండా అకలి ఉండేది. దాన్నిండా కసి ఉండేది, ఆదెప్పుడూ సెగలు కక్కుతుండేది. అదెప్పుడూ పొగలు కక్కుతుండేది. అదెప్పుడూ ఎండుతూ డండే3. అదెప్పుడూ మండుతూ ఉండేది. దానిమీద పులుగు వాలదు, దానిమీద వెలుగు రాలదు. దాని అమ్మచట్టూ: నాన్న చెట్టూ దాన్నెప్పుడో వొదిలేశాయి.

ఆ చెట్టును చూసి జాలిపడ్డాడు ఈళ్య్వరుడు, వసంతాన్ని పిలిచాడుం “స్వామీ [- ఆజ్ఞ ॥ అన్ని వసంతం వినయంగా,

ఐతరేయం 101 "ఆ చెట్టుకు, అమ్మా నాన్నలు లేరు. నేనూ లేను. నువ్వూ లేవు, వెళ్ళి చూడు” అన్నాడు ఈశ్వరుడు. వీదగా, వాధగా, బిక్కు బిక్కుగా ఉన్న అఆ చెట్టు మీదికి వచ్చి వాలింది వసంతం. 84 సంవత్సరాలు అ చెట్టునే ఆశ్రయించుకొని ఉన్నది, ఆ చెట్టును తీర్చి దిద్దింది. ఈశ్వరుడు పిలిచాడు. వసంతం వెళ్ళిపోయింది, ఇప్పుడా చెట్టు రంగులన్నీ రాలి పోయాయి. పూవులన్నీ కాలి పోయాయి. వాసనల నెవరో తుంపు కెళ్ళారు. మాటల నెవరో వొంపు కెళ్ళారు. ఇప్పుడా చెట్టు ఏకాంతానికి (వతీక- ఇప్పుడా చెట్టు కన్నీటి చుక గ్రాకు (పతీక. ఇప్పుడది - తనను తను చూసుకొంటునృది, తనలోకి తను చూసుకొంటున్నది, తన లోపలా తన వెలుపలా ఉన్నదంతా వొక్కటే ననుకొంటున్నది ....

(3-12-88 = శనివారం) అందరి కళ్ళూ చూసాయి. చెవులు వింటాయి., పెదవులు నవ్వుతాయి, ఇది సాధారణం. అన్ని సమయాల్లోనూ, అన్ని సందర్భాల్లోనూ; అచ్చంగా ఇలానే జరుగుతుందా ! జరగదని, అతని అనుభవం చెబుతున్నది. కొందరి కళ్ళు, పవులు; పెదవులు ఎప్పుడూ మూసుకుపోయి ఉంటాయి. అవి చూడలేవు. విన లేవు. నవ్వలేవు, కానీ - ఆమె కళ్ళు నవ్వడం అతనికి తెలసు, కబుర్హాడడం తెలుసు. కథలు ఇప్పడం తెలుసు, కారుణ్యాన్ని వక్షించడం తెలుసు. ఆమె చెప్పదలుచుకొన్న వన్నీ చెప్పక ముందే, చెప్పినట్టసిపించేవి ఆతనికి, ఆది = నేత భాష. అనురాగం - దాని వ్యాకర ణం, కారుణ్యం = దాని ఛందస్సు. ఆ చి[తమైన భాషకు లొంగని భావమన్నదే, అతని కెప్పుడూ కనిపించలేదు, మామూలు మాటలలో వొదగని, ఆనుఖభూకులెన్నో ఆ భాషలో వొదిగి పోతాయి, తలి ఎదపె వొదిగిన శిశువు లాగా. ఆ భాషను, ఆతను నేర్చుకొన్నాడు,

ళు క్‌ు అనురాగాన్ని చదువుకొన్నాడు. కారుణ్యాన్ని అధ్యయ ర. ఆంధాలు ఫి న కీ క గ్‌ షి ఎఎ ౬ లేండేణు

102 భరద్వాజ

• ఆ చదువు ఎంతో అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఎంతో ఉన్నతంగా ఉంటుంది. ఎంతో ఆనందంగా ఉంటుంది .... పుక్కిలింత లయ్యేంతగా, నేనది అనుభ వించాను” అనుకొన్నా డతను, (4-12-88 - ఆదివారం) .... సమ్ముదం -- నదికి ఆత్తవారిల్టు. అక్కడ; తనకు కావలసిన వాడూ, తన వాడూ ఉన్నాడు, ఆతని కోసం పరుగులు పెడుతుంది నది, అక్కడంతా ఉప్పు - కటిక ఉప్పు. ఆ ఉప్పునీటిని మంచి నీటిగా మార్చుదామన్న తపనతో, తనలో ఉన్న మంచి వీటినంతా సాగరంలో గుమ్మరించి, ఇాళనం చేద్దామని ప్రయత్ని స్తుంది. నిలవదేరిన సమ్ముద జలాలలోకి చొరుచుకు పోతుంది. కొద్ది రోజులపాటు తన వ్యక్తిత్వాన్ని కాపొడు కొంటుందేమో ! తరువాత తను కూడా, మెల్లిగా, ఉప్పనయిపోతుంది. అలా పోయి - రాబోయే కొత్త నీటిని ఉప్పుగా మార్చేందుకు గట్టిగా [ప్రయత్నిస్తుంది = మారుస్తుంది కూడా. నాకీ సంగతులన్నీ “అ -__' గారిని చూశాక గుర్తు కొచ్చాయి. ఆమె గారు నాకు 40 ఏళ్ళగా తెలుసు .... (5-12-88 - సోమవారం)

ఓ క్నార్టీక సోమవారం, వరద లాగా ముంచేస్తున్నచి చలి. ఇంటి నిండా చలి. వొంటి నిండా చలి. నేలనిండా చలి. గాలి నిండా చలి. సంధ్యా సుందరి వెచ్చని కౌగిలిలోంచి, సూర్యుడు కూడా, వేళకు ఊడి పడలేనంతటి చిక్కటి చలి ! ఆంత చలిలోనూ, ఆమె చస్నీట స్నానం చేసింది. మబ్బు రంగు పట్టు చ్రీర కట్టుకొన్నది. వొణికిపోతూ వరండాలో వాలిన లేయెండలో; జుత్తును ఆరబెట్టు కొంటున్నది. తడి జుట్టుమీద పొడి యెండ పడి, జలతారులాగా మెరిసిపోతున్న ది, అతగాడు = ఆ మెరుపుల వేపు చూశాడు, ఆమి వేపూ చూశాడు, మళ్ళీ చూశాడుం మళ్ళీ మళ్ళీ చూశాడు. మళ్ళీ మళ్ళీ మళ్ళీ చూస్తూనే, చూస్తూనే, చూస్తూనే ఉన్నాడు.

*నీం పుస్తకం నాయనా అధి - మరీ దీశ్షగా చూస్తున్నావ్‌ ?” అన్నదామె నవ్వు నంకా పెదవుల మాటునే దాచుకొంటూ.

ఐతరేయం 109 “కావ్యం = గొప్ప కావ్యం” అన్నాడతను చూపులు మళ్ళించ కుండానే. *ర్సీక్ష నచ్చిందం టే, అచి మంచి కావ్యమే అయి ఉండాలి. ఇన్నిటికీ దాని పేకేమిటి ?” అన్నదామె, ఆతని కళ్ళల్లోకి చూస్తూ. (పళ్యుత్తరానికి ఐదులుగా, ఆతను నవ్వాడు, “రెప్పన్నా వాల్బకుండా, అంతలా నువ్వెలా చూడగలుగు తున్నావ్‌ కన్నా + కళ్ళు నొప్పు లెత్తవా?” అన్నదామె కళ్ళతోనే నవ్వుతూ. "ఆ రెప్పపాటు కాలంలోను, ఆ కొవ్య కాంతను చూసే, అదృష్టం వొదులు కోవడం నా కిష్టం లేదు. నాకు - చాతకానుకూడాకాదు” అన్నా డతను. ఆతనా వాక్యం పూర్తి చేసే వేళకు, తడి పొడిగా మిన మిన లాడుతున్న ఆమె మెత్తని జుక్తు, అతని ముఖాన్ని గోముగా తాకుతోంది .... (6-12-86 అ మంగళవారం)

"నువ్వంటే నాకుభయం” అని - ఓ తణ కాలం అగిందామె, “నువ్వేదో అంటావని కాదు; ఆసలేమీ అనవనీ, ఏం చెబుతే, అది కచ్ళ మూసుకు చేస్తావనీ నా భయం. అందుకే నిన్నేమీ అడగను. ఏ అమాసకో, పున్నానికో, వొక్క టడుగుతాను,. అది కాస్తా నువ్వు మరిచిపోతావు” అన్న దామె కొంచెంగా నొచ్చు కొంటూ.

“ఇప్పుడేమయింది 1” అన్నా డతను నిర్ధాంతపోయి.

“మ్పిగతొ రోజులు సరే; నువ్వెలాగు రావు. రమ్మని నేనూ అడగను" ఇవ్వాళ నా పుట్టిన రోజుగదా! అదీ - నువ్వే అన్నావు గదా! కనీసం ఈ రోజు నన్నా పెందలాడే రాగూడదా *” అన్నదామె.

నాకు గుర్తున్నది ఎ” అని ఓ క్షణం ఆగాడతను, ఎలా చెప్పడమా = అని.

“ఈ పుట్టిన రోజుకు - ఓ పట్టువీర -- లేదా ఓ గడియారం = కాదూ కూడ దంటే ఓ ఉంగరమూ = ఇవ్వడం నా కిష్టం లేదు, ఇంకేదన్నా మంచిది = నీకు

104 భరద్వాజ బాగా ఇష్టమయిందాన్ని [పెజెంట్‌ చేదామని, సికిందరాబాద్‌ దాకా వెళ్ళాను. మెరుగు పెట్టడం కాస్త ఆలస్య మయింది .... ఇదిగో చూడు _నీ కోసం ఏం తెచ్చానో !” అన్నాడతను, బహుమతి పాళెట్‌ను ఆమె చేతుల్లో ఉంచుతూ,

చొలా నిర్ముదేకంగా, దాని వేపొకసారి చూసిందామె.

“అదిగాదు - భగవంతుడు - నిన్నే నాకు బహుమతిగా ఇచ్చాడు గదా ! ఇంకా ఈ [చెజెం టేవన్లూ, సింగినాదొలు ఎందుకు ? ఇవన్నీ ఎనీ కన్నా మంచి వంటావా కన్నా ౪” అన్నదామె బాలా మామూలుగా,

అతను -- నిలువునా కరిగిపోయాడు. ఆమె చేతులను, తన చేతుల్లోకి తీసుకొని? తడి కళ్ళకు అద్దుకొన్నాడు.

(8-12-886 ఎ గురువారం) చీకటంటే చెట్టక్కూడా భయమే ననుకొంటాను; మిణుగురు దీపాలను వెలిగించు కొన్నాయి.

ఆ బెట్టునిండా మిలమిల లాడుతున్నాయి పూలు - చుక్కల పాపాయిల్దాగా,

నే నెప్పుడూ విద్యార్థినే 1 చాలా మంది నుంచి, చాలా చాలా విషయాలు నేరు కొన్నాను, వారందరూ, నా ఉపాధ్యాయులు. నీ నించీ - నేద్చుకొన్నాను; దయ” సానుభూతి, అనురాగం, సచ్బీలం, కాంతం, వంటి పాఠాలను, నీవు నా ఉత్తమ ఉపాధ్యాయినివి. “*పి నంచి బాలా తెలుసు కొన్నాను” అని మ్మాతవే అను కొన్నాను గానీ, ఇంకా తెలుసుకొన వలసింది, చాలా ఉన్నదన్న సత్యం,నీ వెళ్ళిపోయాక గానీ తెలియలేదు. అది తెలుసు కొనేందు కోసం, నీ దగ్గరకు బయలు దేరాను. వెలుగులు, నీడలు, రంగులు, పరిమళాలు, పాటలు; పుప్పొడు ల్డాగా, తోవనిండా పరుచుకొని ఉన్నాయి.నా కోసం ఇంత ఆడంబరం ఎందుకు చేళవమ్మా ? ఏ వొక్క జ్ఞాపక శకల నయినా దాలునే - నీ దాకా నేను రావడానికి ! ,...

(9-12-88 ఇ శకవారం)

ఐతరేయం 105 నాలుగున్నర దశావ్దాల కిందటి నూట, ఆరోజుల్లో, అతనో రెక్కలు రాని పక్షి, ఆయినా ఎగరక తప్పలేదు, దిక్కు తెలీకుండా ఎగురుతూ ఎగురుతూ, ఓ దూరపు బంధువింటి కెళ్ళాడు, ఆ ఇల్లాలు = ఆతనికి అన్నం పెట్టింది. ఆవురావురు మంటూ తింటున్నప్పుడు, ఇంటి యజమాని వచ్చాడు. ఈ దిక్కు లేని క్కురాడంటే, ఆతగాడికి కోపం. తింటూ తింటూన్న కంచంలో ఉమ్మాడు. “అదీ తిను” అన్నాడా ఇంటి యజమాని. - ఆ దిక్కులేని వాడు, తన దుఖ్కాన్ని తనే తిన్నాడు. తన కన్నీళ్ళను తనే తాగాడు. నిశ్శబ్దంగా చేతులు కడుక్కొని ఇంకెటో, దిక్కు వెదుక్కుంటూ వెళ్ళి పోయాడు. ఈ సంఘటన జరిగిన మూడు దళాద్దాల తరువాత, ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద ఆ దూరపు బంధువే, ఈ దిక్కులేని వాడింటి కొచ్చాడు. ఇప్పుడతను - దిక్కు లేని వాడు కాదు. చాలా దిక్కులున్న వాడు. ఇతని మాట సాయంతో, తన చిక్కులను విప్పుకొందామన్న గంపెడాశతో ఆ చుట్టం వచ్చాడు, తన బాధ లన్నీ దిక్కున్నవాడి భార్యతో చెప్పుకొన్నాడు. ఆమెగారు, తన “ఆయి కు నచ్చ చెప్పింది. మనవాడు, ఆ చుట్టంగారి పనులన్నీ పూర్తి చేళాడు. *ఫల్రానా రోజున, నువ్విలా, నా కంచంలో ఊళావు. అయినా, నేను సీకు ఉప కారం చేళాను” అని, ఒక్కమాట అతన్నడుగుతా నన్నాడు భార్యతో. “ఇప్పుడొద్దు, ఆపదల్లో ఉండి, ఆవసరంకొడ్డీ మనింటి కొచ్చాడు, దెస్నిపొడవడం ధర్మం కాదు, ఎప్పుడన్నా వాళ్ళింటి కెళ్ళినప్పుడు, కడిగేద్దువు గాని. ఇప్పు డూరుకో కన్నా 1” అని సర్ది చెప్పిందామె, నెల తిరక్కుండానే, ఓ కారు తీసుకొని, భార్యను వెంట పెట్టుకొని, ఆ వూరు వెళ్ళాడు మనవాడు. చిక్కుల్లోంచి బయటపడిన చుట్టింగారూ, అతని భార్యా పిల్లలూ, వీరిద్దర్నీ ఆదరించారు. భోజనాలయినాయి.

న! “ఇక కడిగేయడం (పారంభించనా ?” అన్నాడు మనవాడు భార $తో.

నా చుట్టిపు చూపుగా వొచ్చాం, కడుపునిండా తిన్నాం, అన్నం పెట్టిన వారిని ఆద రించాలి గానీ, ఆడిపోసుకోవడం న్యాయం కాదు. నీకు కోపమూ, కసీ, తీరా

106 భరద్వాజ లంటావా ? నేనే = ఈ చుట్టాన్ననుకో కాస్నేపు. అతన్ని ఆనదలచినవన్నీ నన్ను అను, తిట్టు, కొట్టు, నోరు మెదపను. అంతేగానీ, ఇంటిమీది కొచ్చి దెబ్బలాడడ మున్నదే - ఇది మాతం మంచి పని కాదయ్యా 1!” అన్నదామె. అతనోసారి భార్యవేపు చూకాడు. ఆమె కళ్ళు - నీళ్ళతో నింశిపోయాయి. ఆమె "పెదవులు వొణుకుతున్నాయి. “*న్సీ మంచితనం ముందు, వ్యక్తిత్వం ముందు, జొన్నత్యం ముందు, నేనో వామ నుణ్ని, మరుగుజ్జును” అన్నాడతను తలవొంచి. తడిసిన ఆమె కళ్ళు తళ తళ లాడాయి. వొణికే పెదవుల మీద చిరునవ్వు వెలిగింది. “నీదంతా ఆతి” అన్నదామె; అతని చేతుల్ని విడదీస్తూ. “ఇలాంటి పిచ్చి పిచ్చి పనులు చేయబోకయ్యా ! పిల్టా జెల్లాతో పచ్చగా ఉన్నవాళ్ళుం .... చెప్పినట్టుగా విను. నువ్వు నా బంగారు కొండవు గదూ?” అన్నది - ఆ చేతుల్నే ముద్దు 'పెటుకొంటూ. యట్‌

(10-12-88 - శనివారం) ఆమె ; పైరగాలి లాగా ఉంటుంది, జానపద గీతంలాగా ఉంటుంది, శీతాకాలపు లేయెండ లాగొ ఉంటుంది, పూతీగ మీద వాలిన వసంతం లాగా ఉంటుంది, శరత్పూర్జీము లాగా ఉంటుంది, తీగలో నిదురపోయే మధురనాదం లాగా ఉంటుంది -- ఆతనికి,

ను ఉ గ

“ఓ అదృష్ట హీనుడా ! నీ అక్షరాన్ని నీవు వెరేసుకొన్నావు. నీ పాటను నీవు పారేసుకొన్నావు. నీ వెలుగును నీవు పారేసుకొన్నావు, నీ చూపును నీవు పారేసు కొన్నావు. నీ గుండెను నీవు పారేసుకొన్నావు. నీ [ప్రాణం నీవు పారేసు కొన్నావు. నిన్ను సీవే పారేసుకొన్నావు” అన్నదో వాణి, డికాంతాల గాఢ తీమిరం లోంచి.

ఐతరేయం 107 విన్న్ముడయి అతనన్నాడు = “దయామయులారా 1! నేను పోగొట్టుకొన్న వాటిని నాకు అనుగ్రహించండి. నన్ను నాకు వెదికి పెట్టండి, నే నెవరినో నాకుపెప్పండి. మిమ్మల్ని వేడుక్రౌంటు న్నాను” ఆన్నాడు సజల నే(తాలతో.

ఖు క ష్‌ సూర్య కిరణం, గాజు పట్టకాన్ని తాక్కి ఆనందంతో, ఇంయ్యదచాపం లాగా విరిసి నృత్యం చేసింది ఈశ్వరుడు, సూర్యుడు, నీవు కిరణానివి. నేను గాజు ముక్కను నా ఆలోచనలు ఇం1[దచాపాలు.

(11-12-88 = ఆదివారం) దూరం నుండి, ఓ పిట్ట పాడిన పొట, నీడలాగా పాకుతూ వచ్చింది నీ దాకా, సూర్యుడు కూడా అలసిపోయాడులా ఉంది, కొండ భుజం మీద కూచున్నాడు కాస్సేపు. ఆతన్ని చూస్తున్న సంధ్య కళ్ళనిండా జాలి. అప్పుడు నువ్వే గుర్తు కొచ్చావు చిన్నీ ! నీ వెప్పుడూ గుర్తుంటావు ; ఇప్పుడూ ఉన్నావు, ఉదయాస్తమయాలు, చంద మామ, చుక్కులు, చిరునవ్వు, మంచితనం, పచ్చదనం, మృదుత్యం; కరుణ, సంతృప్తి, సూనృతం, సువాసన వంటివి అనుభవంలో కొచ్చినప్పుడల్లా, నీవు

ళా గుర్తుకొస్తుంటావు. వీటిని చూసినా, వీటి గురించి ఆలోచించినా, సీజే గురు కొస్తావు, అసలు “నృర్తు” అన్నది నీ కోసమే ఉన్నదా చిన్నీ 1 న నీ వున్నంత కాలం, నా జీవితం సరళరేఖ - నీ ఆనంతరం అది వ్యకరేఖ, వైకుంరపాశీలో నే నెక్కిన చిన్న చిన్న నిచ్చెనలు కనబడుతున్నాయే తప్ప, నన్ను కరిచిన చిన్నా పెద్దా పాములు గుర్తుకు రావు చాలామందికి. రావలసిన అవసరమూ, వారికి లేదేమో

(12-12-88 - సోమవారం)

108 భరద్వాజ అదృష్ట దురదృష్టైలు; మనుషుల కున్నట్లే మబ్బులకూ ఉన్నాయని పిస్తోంది నాకు. నిన్న మొన్నటి దాకా, మెరుపుల వోరాలతో మిల మిల లాడిన మేఘ కన్యలు, ఇప్పుడు చీకటి దుమ్ముపడి, నల్లనయిపోయారు;, చినుకుల కన్నీళ్ళు కాడసో ఎక్కడెక్కడో తిరిగి తిరిగి, ఆలిసి సొలసి, మరలా నా దగ్గరికే వొచ్చింది నిన్ను పిలిచిన నా పిలుపు. అప్పుడు గుర్తుకొచ్చింది నాకు ; నీవూ నాలోనే ఉన్నావని, ఏ రుతువైనా, మీతో రెండు మాసాలే ఉంటుంది. అందరికీ ఆలా కాదు. ఓ (గీవ్మరుతువు, రెండు దకాద్దాల పాటు నన్ను వేధించింది. వసంత రుతువు మూడున్నర దళాద్దాలు నన్ను రసభరితుణ్ని చేసింది. ఇప్పుడు ముసిరిన శిశిర రుతువు నా చివరిదాకా ఉంటుంది, చిన్నీ! నీ నించి నేను చాలా తీసుకొన్నాను. లేక - భక్తుని మీద ఈశ్వరుడు వరాలు చిమ్మినట్టుగా, అవన్నీ - నీవే నాకు _పసెదించావేమో తెలీదు. కృతజ్ఞతా సూచకంగా, నీకు నమస్కారం జేసిన ఆ చేతు లిప్పటికీ నమస్కరిస్తూనే ఉన్నాయి నీకు, ఆలా కృశించి, కృశించి, శుష్కించి, శుష్మించి, రాలిపోయిం దాకా, రాలి పోయాక కూడా నమస్క-రిస్తూనే ఉంటాయి

(18-12-88 - మంగళవారం) రెక్కలు ఊపుకొంటో నీటి మీద ఈదుతున్నాయి = అలలు = సంతోషంతో. నిదుర బొజ్జిలోంచి తొంగి చూస్తున్న అందాల స్వప్నం లాంటి, చిన్ని పూవు, రంగులను, తన రేకుల మాటున దాచుకొంటోంది నీ మీద చిలకరించడానికి. సరిగమల మెట్ట మీద, సంతోషంతో గంతులేస్తోంది పరిమళ గానం, నీకు విన పడదామని. (పతి హిమబిందువూ, ఇంద్రదాపపు కిరీటాలను ధరించి మెరిసి పోతున్నది నీకు స్వాగతం చెప్పడానికి. కానీ నీవు రావు తన తమో దుకూలంతో, వెలుతురును కప్పివేయడానికి, ఇప్పుడే ఇక్క-డికొచ్చింది నళ. అప్పుడు జా ఆప్పరాంగన అధరం లాగా, ఆకాశాన విరిసింది నెలవంక.

ఐతరేయం 109 ధృవ (ప్రాంతపు శీతల వాయువులు కూడా తరలి వచ్చా యిక్కడికి, నీవుమ్మాతం, ఇక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయావు, నా పిలుపుల్ని వినకుండా.

నీకూ నాకూ నడుమ, ఒకప్పుడు ఐంగారులవీడ లుండేవి నవ్వుతూ, ఇప్పుడు చీకటి పాయలు మిగిలాయి ఏడుస్తూ.

నీవొక శరన్మేఘంలాగా వొచ్చావు. నానిండా ఆనందాలు వర్షించి, కాలంలో కరిగిపో యావు,

(సభూ! నన్నాక దీపంగా వెలగనీ ! ఆ వెలుతురులో ఆమెను చూడనీ! ఆ వెలుగు కిరణాలతో, ఆమెను స్పృశించనీ 11 ,..

(14-12-85 = బుధవారం) ఒక్కోసారి “అన్నీ ఎరిగినట్లు' అనిపిస్తుంది. “అన్నీ తెలిసినట్లు' అనిపిస్తుంది. అప్పుడు = ఓ జ్ఞాపకం, నా ఎదురుగా నిలబడుతుంది ; మెరుస్తూ మెరుస్తూ ; అమృతం కురుస్తూ కురుస్తూ, అప్పుడనిపిస్తుంది నాకు, నేనేమీ ఎరుగననీ, నా కేమీ తెలియదనీ, నేనో శూన్యమూ ర్తిననీ 1 మూడున్నర దశాబ్దాల పాటు = నొతో ఉన్న, నాలో ఉన్న - నిన్నే నేను తెలుసుకోలేక పోయాను గదా ; ఇంక ఈశ్వరుణ్ని నేనేం తెలుసుకోగలను చిన్నీ ? | అన్ని అనుభవాలూ, ఆందరితో పంచుకోలేం, అలా పంచుకొందామన్నా, ఆందు కొనే వారూ, వాటి అవసఠమున్నవారూ, అందుబాటులో ఉండరు, అందుకే - మధురమైన చాలా అనుభవాలు, రహస్యాలు, మనుషులతో వాటే మంటల్లో కాలి పోతాయి, మష్టెలో కలిసిపోతాయి, ఎవరి క్కావాలి గనక = నీకూ నాకూతప్ప! నా అనుభవాల్లోంచి, జ్ఞాపకాల్లోంచి, చాలా కొంచెంగా నేను ఆక్షరాల లోకి మారు స్తున్నందుకే, నా చుట్టూ ఉన్న వారు, గుస గుస లాగుతున్నారు, మస ముస లాడుతున్నారు. నేను మునిగిన అమృత ర్సురులను, నేను కాలిన తేతాగ్నులను, నన్ను అక్కున చేర్చుకొన్న దేవతలను, నన్ను కాపేసిన విష సర్నాలను ;

110 భరద్వాజ సర్వ నగ్నంగా, ఏ రంగులూ, ఏ పూతలూ లేకుండా ఏబితే, వీర్వే భరిస్తారు ?

(15-12-88 - గురువారం) “అదేమిటి? ఆ దుమ్మును నెెల్తీన దిమ్మరించు కొంటున్నా వెందుకు 90 ఆ మట్టిని, వొంటి నిండా పూసుకొంటున్నా వెందుకు ?” అన్నాడొక ఆగంతకుడు, గోఆది పవ్మిత మయింది గనక '” అన్నాడా ఉన్మాది ఆగంతకుడు, అతన్ని వింతగా చూశాడు చాలామంది గుంపు కూడా రక్కడ, అతని ఉన్మాద చర్యలను చూస్తూ.

“నా గుండె, జారవిడుచు కొన్నదిక్కడే! నా పాట కాలిపోయిం దిక్కడే ! నా కలలు మూగివయిపోయిం దిక్కడే ! నన్ను నేను పోగొట్టుకొన్నడీ ఇక్కడే! 1” అన్నాడా ఉన్మాది అమె సమాధిని కౌగిలించుకొంటూ.

(18-12-88 ఆ శకవారం) పైనించి సన్నని పాట వినిపించి, తల్పెత్తి చూకాను. మబ్బును చీల్చుకొంటూ, నా కోసం వెలుగుతున్న, ఓ నక్ష్యతపు సంతోష రవమిది, ఎన్నడూ వినని అద్బుతమైన అ పాట లెవరివో, నిశ్శబ్ద నిశీధంలోంచి గుస గుస లాడే, ఆ మెరుపులేమిటో, ఆ గొప్ప సంగీతా లెక్కడివో తెలియక తీక మక పడ్డాను మొదట, తరువాత తెలిసింది, అవన్నీ నన్ను పిలుస్తున్న నీ పిలుపులేనని 1 నన్ను నీవు మంచిపోలేనట్లే, నిన్నూ నేను మరిచిపోలేను, నేనే కాదు; ఈ ఇంట్లోని [వతి అణువూ, నిన్నే కలవరిస్తున్నది ! నిరుపేదనై న నా శిరస్పున కీర్తి కిరీటాన్నుంది, అభినందన రత్నహారాలతో, నా మెడను నింపుతున్న చాలామందికి, నీవు తెలియదు. లోకానికి తెలియ్లనీ,

ఐతరేయం 11 తెలియకపోనీ = ఈ వైభవాలన్నింటికీ, కారణం నీవేనని నాకు తెలుసు. నీకూ నాకూ తెలిసిన ఈశ్వరునికి తెలును. ...

(17-12-88 - శనివారం) ఒక పదానికున్న నానార్థాలను గురించి శివరామళాస్త్ర గారితో గంటల తరబడి చర్చించడం విన్నదామె ఆ సందర్భానికి తగిన అర్థం మ్మాతం వారికి దొరక లేదు. శాస్త్రి గారటు వెళ్ళంగానే ఆడిగిందామె 'భర్త' అంటే ఏమిటని, “*ఖభంంచే వాడు" = అని ఆంటుంటారు" అన్నాడతను మామూలుగా,

“లి చిరాకుల్ని, పరాకుల్ని; కోపాల్ని, లోపాల్ని - చాలా కాలంగా భరిస్తున్నాను గదా! మరి = నేను - నీ కేమవుతాను కన్నా రిం అన్నదామె పక పకా నవ్వేస్తూ. అతనో క్షణం ఆశ్చర్యపోయాడు ఏ; ఆ మాటలోని వ్యంగ్యానికి, నవ్వుతూ, “*ధ్లోర్రి వవుతావు” అనేకాడు,

రోజూ లాగానే, ఆ రోజు మధ్యాహ్నం కూడా, అతనోసారి ఇంటికి ఫోను చేశాడు.

“*హలో 1!” అన్నది అవతలి గొంతు.

*ఎవరు మాట్లాడుతున్నారు రః? అన్నాడతను.

ఆమె - భర్త గొంతును గుర్తుపట్టి “నేను కోతిని” అన్నది.

“ఇంట్లో మనుషు లెవరూ లేరా ? పిల్టలు గానీ -" అని నసిగాడు.

“కోతి పిల్లలు, ఎవరి పనుల మీద వారు వెళ్ళారు. అదీగాక = కోతులుండే ఇంట్లో మనుషులెందు కుంటారు ? ఇన్నిటికీ మీరెవరు ?” అన్నదామె, భర్త గొంఠతును గుర్తుపట్టనట్టుగా,.

“నేను - కోతిగారి మొగుణ్ని లెండి !” అని నవ్వుతూ ఫోను పె్టేశాడతను ....

(19-12-88 ఆ సోమవారం)

2! థరద్వాజ నేనప్పుడూ తల వొంచుకొనే ఉంటాను ; మహోన్నతుల ముందు, మహా జ్జానుల ముందు, మంచితనం ముందు, మానవత్వం ముందు -- “అలాగా నేను లేనే !" అన్న చిగులుతో, నీచాతి నీచుల్ని, హీనాతి హీనుల్ని, అధమాధముల్ని , గుంట నక్కల్టాంటి, పులుల్హాంటి, పురుగుల్దాంటి. వారిని చూసినప్పుడూ తల వొంచుకొంటాను , “వభూ! ఈ మృదుల వల్ల ఎవరికీ ఏ కీడూ జరగకుండా చూడు. ఈ గుండె ల్లోనూ కొస్త మంచితనం వెదజల్టు” ఆంటూ ఈశ్వరుని (పారిస్తూ లం సి క్రోళం బాలా కొనుకలు తీసుకొచ్చాను ; నీ శిష్ణమైనవీ, నా శిష్టమైనవీ. నువ్వు గానీ ఎదురు చూస్తుంటావేమో ననుకొన్నాను. ఇదేమిటీ * ఇలా డిగులుగా ఉన్నా వెందుకూ ?” అన్నాడతను, తను తెచ్చిన కొనుకలను బల్లమీద ఉంచుతూ. “ పీ క్రసం గా ఉంది” అన్నదామె పక్కకు జరుగుతూ, అతను అమె కెదురుగా కూచుని, తను తెచ్చిన వాటిని ఆమెకు చూపించసాగాడు. తోక నెక్లెన్‌ - మనం అనుకొన్న దానికన్నా ఎక్కువయింది. ఓసారి వేసుకు చూడు, నీ కెంత బావుంటుందో 1” అన్నాడతను, నెక్సెస్‌ ఆమె చేతికిస్తూ, “నేనిప్పుడు = చిన్న నవ్వును కూడా మోయలేకుండా ఉన్నాను కన్నా 1 ఈ నెక్లెస్‌ నేం మోయగలను చెప్పు ?” అన్నదామె, సున్నితంగా, అతని చెంపలను తాకుతూ ....

(20-12-88 అ మంగళవారం) అతను -- వారినీ వీరినీ, ఆవీ ఇవీ అడగడం చూసి, అవతలి వారు విసుక్కో వడం చూసి, ఒక సజ్జనుడన్నాడు ---

“*ౌబూ ! నీకేం కొవాలో _పభువునడుగు, నీ కవసరమైనవన్నీ ఈశ్వురు డిస్తాడు” అని

ఆ సలహా అతనికి నచ్చింది. ప్రభువు కోసం వెదికాడు. వెతగ్గా వెతగ్గా, ఎక్కడో, దూరంగా, మసక మసగ్గా కనిపించాడు (పభువు. తన కోరికల పట్టికను (పభువు ముందుంచాడతను, అ జాబితా నొకసారి చూసి, (ప్రభువు నవ్వాడు, ఆ నవ్వు లోంచి, "కానుకలు చిం ఏపడ్డెయి,

ఐ తరేయం కే18. అతగాడు -- ఆ కానుకలతో తృప్తిపడి ఉండ వలసింది. కాక పోగా, ఇంకా ఇంకొ ఆడిగాడు. ప్రభువు వెంటపడ్డాడు. మెత్తగా అడిగాడు. గట్టిగా ఆడిగాడు, మధ్య మధ్య అలిగాడు. ఆ(గహం చెందాడు, అల్లరి చేశాడు. గోల చేళాడు, తిరగబడ్డాడు, వీడి గోల భరించ లేని పభువు, ఇతనడిగినవి కాకుండా ఆమెను (పసాదించాడు కానుకగా. దోవతప్పిన బిడ్డను, కన్న తల్లికప్పగ్గించి నట్టుగా, ఈ దుందుడుకును ఆమె గారికి అప్పగిండాడు, అతని చీకటి బళుకులోకి, అప్పుడు పొర్థి వచ్చింది కాంళుల వెల్లువ అతనిక -- అవీ ఇవీ అడగడం మానేళాడు. ఒకసారి దానమిచ్చిన దాన్ని తిరిగి తీసుకొనే అవకాశం లేదు. కానీ పళువు - తశ ఏళ్ళ తరువాత ఆమెను పిలుచు కెళ్ళాడు. అతను మళ్ళా ప్రభువును వేడు కొన్నాడు, ఆమె నిమ్మని. (పభువు వినలేదు, కాలం గడిచింది, కాలం గడుస్తోంది. ఈ మధ్య పభువు, తరచుగా అతన్నడుగుతున్నాడు “నీకేం కావా!” అని. “నాకేం వొద్దు, అన్నీ వొదులు కొంటున్నట్లే నిన్నూ వొదులు కొంటున్నాను, నాకు నవ్వుకూడా వొద్దు” అన్నాడతను. “అన్నింటికీ దూరమవుతున్న నీక్షు దగ్గరగా, మరింత దగ్గరగా జరగాఅను కొంటున్నాను, జరుగుతున్నాను. నన్నూ కాదంటావా కన్నా ?” అన్నాడు _పభువు దయగా 1 " ఆ పిలుపు వింటూనే, ఆతను ఛరాలున కళ్ళు తెరిచాడు. (వళువు కళ నిండా కొంతుల జలాలే 1 ఆతను నిలువునా కరిగి, _పభువు పాదాలను అభిషేకించాడు. ...

(21-12-88 - బుధవారం) “నేను కొన్నప్పుడూ మొగ్గలుగానే ఉన్నాయి, పొట్టం విప్పుతున్నప్పుడూ మొగ్గలుగోనే ఉన్నాయి, నిన్ను చూస్తూనే ఇవన్నీ పూలయి. పోయాయేమిటి అన్నాడతను నవ్వుతూ, “స్టే సంపే, వాటికీ నవ్వులాటగానే ఉండి కన్నా! నేనేం చేయను చెప్పు గిం అన్నదామె కూడా నవ్వుతూ,

కేటీ భరద్వాజ అందరూ, ఆకాశాన వొకే వొక చందోదయాన్ని చూస్తారు. కానీ చిన్నీ, ఆకాశం కన్నా నిర్మలమైన నీ కన్నుల్లో నేను రెండు చందోద యాలను చూసాను. (పతి రోజూ.”

ఇటు భూమినీ, అటు సూర్యుణ్నీ నొదులుకోలేక పోతున్నాను.

ఆంతులేని కాంతుల్ని కురిసి కురిసి, ఆకాశం అలిసి పోయిందీ వేకువన

ఒద్దు, ఏం వొద్దు నాకేం వొద్దు. ఒక్కసారి - ఒకే వొక్కసారి - నీ వొడిలో నన్ను వాలి పోనీ ! శరజ్యోత్స్నా తుల్యమైన నీ చూపులలో నన్ను తకిసి పోనీ | పసిబిడ్ధనీయి, నీ పాదాల ముందు పొరలి పోనీ ...

(92-12-88 = గురువారం) నీ కోసం బయలు. దేరాను. దుమ్ములోంచి; రాల లోంచి, చీకటి లోంచి, వడుపు లోంచి, ముళ్ళలోంచి, ఇరుకు సందుల్లోంచి. నడిచి నడిచి ఆలిసిపోయాక, ఆ గుమ్మం ముందుకొచ్చి నా పాదాలు ఆగిపోయాయి. ఆ ఇళ్ల నీదేనని అప్పుడు తెలిసింది; నీ ఇంటి ముందు తప్ప, ఇంకెక్కడా నా పాదాలు ఆగవు గనక, తేజోవిరోజితమైన నీ ఇంటి తలుపులు, దగ్గరగా వేసి ఉన్నాయి. లోపలి నించి అద్భుతమైన సంగీకాలు వినబడుతున్నాయి, మందంగా -- మంద మందంగా నిబిడ హేమంత హిమకుంతలాల మాటున దాగొన్నాడు చం్యదుడు నీ వేమో, అలిసి సొలసి నిదురపోతున్నావు నిన్ను లేపడమెందుకని, వీధి చీకటి నీడల కింద నుంచున్నాను, నీవు పంపిన ఆహ్వాన పత్రాన్ని వీక్షిస్తూ నీ మెలకువ కోసం నిరీక్షిస్తూ ఉదయ వేదిక నుంచి మంగళ నాదాలు వినిపించాయి; నిన్ను మేలుకొలుపుత్తూ నేనొక సంగీత రురిగా మారి సిద్ధంగా ఉన్నాను, స్వర తరంగాంగుకులతో నీ మృదు పాదాలను స్పర్శించుదామని ఉం “* అదేమిటి ? ఎందుకలా వొగడ్భు తున్నావు * ఎవరి కోసం నీ నిరీక్షణ +” అన్నదామె,

ఐతరేయం కేర్‌ “పూ పొత్తిలిలోంచి, పాకుకుంటూ ఇలా వచ్చాను న్‌ కోసం” అన్నాడు పరి మళుడు వినయంగా తలవొంచఛి. అమె దయగా నవ్వింది. ఆ నవ్వులో ఐక్యమయి పోయాడు పరిమళుడు. (28-12-88 - వ్యక్రవారం) ఆ చెట్ట మధ్యకు మధ్యకు వెళ్ళిన (వతిసారి, నేను _ “నేను _ కాకుండా పోతు న్నాను, ఆ నేల, ఆ గాలి, ఆ ఆకాళం, నాకు చిరకాలంగా తెలును ననిపిస్తుంది. ఏవేవో జ్ఞాపకాలు; మసక తెరల వెనుక నుండి, గుసగుస లాడుతున్న బ్లనిపిస్తుంది, నీలి నీడల్లో నిదురపోతున్న గీతాలు, నా కంరనాళాలను, ఆలింగనం చేసుకొన్న ట్రనిపిస్తుంది. అందవలసీన దేదో అందుబాటులో కొచ్చినట్తూ, అందబోళున్నట్టూ అలా -- ఒక్క అడుగు ముందుకేస్తే -. అందుతుం దన్నట్టూ, అనిపిస్తుంది. కానీ - ఆ వొక్క అడుగునూ వేయలేక పోతున్నాను. అందుకొని, " అక్కున చేప్పకొందా మనుకొన్న దాన్ని, తాకనన్నా తాకలేక పోతున్నాను | కశాద్యలతలాల, హరితవనాల, అనాచ్భాదితోద్విగ, షష సొందర $ం; ఇతరు లెవరి కంటా పడకుండా ._. లేయెండ వలువలను కప్పుతున్నాడు సూర్యుడు . ఇక్కడ; అక్కడ, ఆక్కడక్కడా వెదుకుతున్నాడతను, “దేనికోసం వెదుకుళున్నావ్‌ *" అన్నదామె, “ఎక్కడో దాచుకొన్నాను పదిలంగా. అదిప్పుడు కనిపించడం తేదు” అన్నా డతను తల వంచుకొని వెదుకుతూనే. “చాలా ముఖ్యమయిందా 8 మరీ విలువయిందా *” అన్నదామె. “అవును. చాలా చాలా విలువయింది" అన్నాడతను, “ఎక్కడని వెదుకుళకావు కన్నా! పోనీ-నా కిచ్చినా దావుణ్ను, జ్యాగత్తగా దాచి, అశిగినప్పుగిచ్చేదాన్ని = అది సరేగానీ _ నువ్వుదాచుకొన్న దేమిటో నన్నా నీకు గుర్తున్నదా $” అన్నదామె, అతగాడి మతి మరుష్పకు చిరుకోపంగా

116 భరద్వాజ

జరి నవ్వు" అన్నాడతను ఛరాలున తల పైశెల్సిం

“ఎక్కడో ఊంచి మరిచిపోయా ననుకొంటున్న, నీ చిరునవ్వును, నీ పెదవుల

మాటునే, దాచుకొన్నానన్న సంగతి, నువ్వు నవ్వినప్పుడు గానీ, నాకు గుర్తుకు

రాలేదు. నీ నవ్వు నాకు దొరికింది గనక, నాకిప్పుడేమీ అవసరం లేదు” అన్నా

డతను వీధిలో కెడుతూ.

“ఉత -- పిచ్చి మసిషి !'" అనుకొన్నదామె; వీధి మలుపు తిరిగిందాకా అతన్నే (24-12-88 ఎ శనివారం)

నీవు నాకు తెలుసు ; దళాద్దాలుగా, శతాబ్దాలుగా, సహ్మస్రాబ్బాలుగా, సహ్మ్యస

సహసాబ్దాలుగా, నీవు నాకు తెలుసు ననిపిస్తుంది = నీవు దూర దూరంగా

ఉన్నప్పుడు,

సమీపంలోకి వొచ్చావా -- నీవు - నాకు తెలిసిన “నీవు" కాకుండా పోతున్నావు.

నీ వెవరో తెలియనట్టూ ; నిన్నెప్పుడూ, ఎక్కడా చూడనట్టూ ; ఇక్కడే,

ఇప్పుడే, తొలిసారిగా నిన్ను చూస్తున్నట్టూ _ నా కనిపిస్తుంది ; నిన్ను చూసిన

(వతిసారీ,

ఈ చిరంతన నూతనత్వాన్ని, సీ కే దేవతలు (పసాదించారు చిన్నీ !

చీకటి రత్రి రహస్యంగా నాతో చెప్పింది నీ వొస్తున్నావని, ఆందుళ్తే = దిక్కుల్ని,

చుక్కల్నీ కొంతులతో కడుగుళున్నాను. శోటల్నీ, వాటల్నీ, హిమ జలాలతో

ఛం చేస్తున్నాను.

వీ ముందు పొడవలసిన స్వాగతగికాన్ని నిన్ను చూస్తూనే మంచి పోతానేమోనని,

నాలో నేనే మెల్లిగా మశనం చేసుకొంటున్నాను. పదే పదే. అ స్వాగతాంజలి

తమ కోసమే ననుకొని, ఆరు రుతువులూ, మంగళధ్వనులూ ఇంటి ముంగిటి

కొచ్చి నిలిచాయి. నా తప్పిదాన్ని మన్నించమని వాటిని వేడుకొని, నీ స్వాగత

సన్నావోలలో మునిగి పోయాను మళీ!

రాచిన్నీరా!

ఐతరేయం కే? ఇంటి సోపాొనా లెక్కేస్పుడు, వీకటిళో, నీ అడుగులు తడబడకుండా, మెట్లకు ఆ వక్కానా ఈ పక్కనా, దీపాలు వెలిగించాను, నా ఊపిరులు పోసి. సున్నితమైన సీ పాదాలు కందిపోతాయని, నన్ను నేనే మెత్తగా పరుచుకొన్నాను సోపానాల మీద. ణ రా చిన్నీ రా! నా మీదుగా రా!!

సుగంధ సంభరిత సుమ హారాలు, నీ కోసం ఎదురు చూస్తున్నాయి. ఆ పూల మాలలతో, నీ పాదాలను అలంకరించనీ !

తలవొంచి, నీకు అభివాదం చేయనీ !

రా చిన్నీ రా! నాకోసం రా!!

(25-12-88 అ ఆడివారం)

(పభూ ! నన్ను మన్నించు; బహుకొరగ్ణి నిమగ్న తలో, విరామ మెరుగని నిన్ను = నా ముంగిటికి అహ్వానిస్తున్నందుకు,

నాకేమో నీవు కొవాలి మరి - నేనేమో. నీదాకొ రాలేను. నీ చుట్టూ అల్దుకు పోయిన వారు, నన్ను, నీ దాకా రానీయడం తేదు [పభళూ!

నా అజ్ఞానం; నా మూర్థత్వం, నా మొండితనం, నా ఆశక్నత, నాకు బాలా సమ స్యలు తెచ్చి "పెడుతున్నాయి సహ్వెమీ | విజ్ఞులందరూ, నీ దయకోసం, తహతవా లాగిపోశున్నారడ. నిన్ను మచ్చిక చేసుకొనే శిటుకులన్నీ, తమకు తెలుసు నంటున్నారు. పూజలు, (వతాలు, భజనలు, చేస్తున్నారు. నీ రూపాలుగా, కాము ఆనుకొంటున్న రాతి బొమ్మల ముందు, లోహ (ప్రతిమల ముందు, వటాల నుందు, సాగిల పడుతుచ్నారు నీ అన్ముగహ సంపాదనా యత్నంలో పోటీలు పడు తున్నారు. నా కవేమీ తెలీవు - నీవు తప్ప- నీవు నొ వాడివని తప్ప, నా పాదాల దుమ్ముతో; సీ పవ్మితమందిరాన్ని మురికి చేయలేను, నీ పాదాల స్పర్శతోః వ్లీవే నా జీవిత పథాన్ని ? మాలిన్మ రహితం చెయ్యి. రా! నాముంగిటికి రా (పళూ!!

118 భరద్వాజ నిశాంత నీరవంలో మునుగుతో, “నా కెవరూ లేరు. నేను ఏకాకిని |!” అను కొన్నందుకు, ఇప్పుడు సిగ్గుతో తలవొంచు కొంటున్నాను; నా చుట్టూ, నా నిండా, నీవే ఉన్నావని తెలుసుకో లేనందుకు. ఒకప్పుడు -- కనులు మూసినప్పుడే - నీమూర్తి, నా కనుల ముందు మెరిసి పోయేది. ఇప్పుడేమో, కనులు మూసినా తెరిచినా నీవే కనబడుతున్నావు అంతటా. మహి తపస్నంపన్నులక్కూడా దుర్గభమైన నీ దర్శనం -- నా కెందు కన్ముగహిస్తున్నావు స్వామీ ! 1

(28-12-88 = సోమవారం) ఏం రచించు, గానించు, చ్యితించు, నర్తించు, ఏమైనా చెయ్యి; నిజంగా మనం చెప్పదలుచు కొన్నదంతా చెప్పలేక పోతున్నాం = కనీసం, నేను పప్పలేక పోతున్నాను, ఉదాహరణలు, (ప్రతీకలు, చిహ్నాలు, పోలికలు, వగైరా లన్నీ, నేను ఆనుకొన్న వేమిటో, సూచించడానికి (పయత్నిస్తాయే తప్ప - సంపూర్ణంగా, అభివ్యక్తం చేయడం లేదు గాక - చేయడం లేదు. చిక్కగా బిగుసుకు పోయిన చీకటి ర్యాతిని, ఛరాలున చీల్చే మెరుపు కత్తిని గురించి ఏ ఉదాహరణ చెబుతుంది ? విశ్వసించి, నిలువునా అంకితం ఇచ్చు కొన్న తననే - (పియడు మోసం చేసినప్పటి (పియురాలి నిళ్శబ్ద సంషోభాన్ని గురించి, ఏ పతీక చెబుతుంది ? మురికి వాడలో, మరీ మురికి గుడిళలో, మరీ మరీ మురికిగా ఉన్న పీలికల మీద పడుకొని; ఆకలి బాధకు సౌొమ్మ సిలిన బిడ్డను, అక్కున ఆదుముకొన్న తల్లి మనసులోని కల్లోలాన్ని గురించి నేనేం రాళాను ? వెన్నెల బరువును మోయలేక, మూలుగుతోన్న ఆకాశాన్ని గురించి, హరిత వర్ణం మాటున దాగొన్న సమనర్తిని గురించి; కొలు విరిగి కుంటుతోన్న చీమ ఏడుపు గురించి, మబ్బులోంచి నేల మీదికి దూకేప్పటి వాన చినుకు భయాన్ని గురించి, మననుకు కమ్మిన కలల్ని కడిగేసు కోవడం గురించి, గుండెకు పట్టిన చీకటిని దులిపేసు కోవడం గురించి, ఎండి బోతున్న గడ్డి పూచ ఆఖరి నిశ్వాసం గురించి, పండి పోతున్న కాయల అనుభవాన్ని గురించి, వొడిలి పోతున్న ఆకుల దుక్కాన్ని గురించి, మబ్బుల్ని డీనంగా పిలుస్తున్న పైరు మొక్కల్ని గురించి, చందమామను జండాగా ఎగరేసిన రాతిని గురించి,

ఐతరేయం 119 ఉన్నాడో లేదో సృష్టంగా తెలీని ఈళ్వరుని కోసం - సర్వస్వం అర్భించే భకుని త్యాగం గురించి, అక్కడక్కడా పస్తావించానే తప్ప, నేనేం రాళాను ? నాకేం వచ్చు * నాకేం తెలుసు ? నీ చిన్న నవ్వును గురించి కూడా నేను సరిగ్గా రాయలేను గదా! (27-19-88 - మంగళవారం)

. నా (ప్రయాణం ముగియ బోతున్నది, నా గమ్యం, దగ్గరలోనే ఉన్నది. నేను = రోజులలో వాణ్ని, పై పిలుపు కోసం ఎదురు చూస్తున్న వాణ్ని, నొ గురించి; మీరు - మీరు = మీరు కూడా - మీరంతా కూడా - మరిచి పోతారని నాకు తెలుసు నన్ను గుర్తుంచు కొనదగిన గొప్ప కార్యాలేవీ, నేను చేయలేదని కూడా నాకు తెలుసు, కానీ -- వొక్క సంగతి మ్మాతం గుర్తుంచుకోండి. ఆమె నొ అక్షరం. ఆమెనా మాట, ఆమనాపొట.నా అక్షరాన్ని మీరు చెరి 'పేయ లేరు. నా మాటను మీరు మాయం చేయలేరు, నా పాటను మీరు ఉరితీయ లేరు, పంచేం్యద్రియాలతోనూ ఆమెను ('పేమించకుండా మీరు నన్నాపలేరు సమస్త జీవశక్తులతోనూ ఆమెను ఆరాధించకుండా,' మీరు నన్ను ఆడ్డుకొన లేరు, లేదు ముమ్మాటికీ, మీరలా చేయలేరు! మంచితనం, సౌమనస్యం, కారుణ్యం, అనురాగం, అనుకంపం, అర్హత, ఆప్యాయత, ఆపేక్ష ఉన్నంతకాంం, ఆమెకూడా ఉంటుందని, నేనను కొంటు న్నాను; ెలిసినట్టుగానో, తెలియ నట్టుగానో, తెలిసీ తెలియనటుగానో, ఆమెగారు:

ట్‌

అలానూ ఉండలేదనే మీరంటారా ? ఇదీ నా (ఖ్రమేననీ, మీరంటారా ? ఆమె పట్ట నాకున్న అనంతమైన అనురాగం వల్లి, నాక్సై నేనే, ఇలా అనుకొంటున్నా నంటారా * ,. ఏమో! మీరను కొంటున్నదే నిజమేమో నాకు తెలీదు. అప్పుడు - ఈ సద్గుశాలకు విలువలు లేకుండా పోయాయనీ, సామాజిక విలువలు మారిపోయాయనీ, నేనను కొంటాను, విలువలు మాంన ఈ (సపంచం నుండి; అమెగారు మాసిపోవడమూ, ఆమెను తలుచుకొంటూ, తలుచుకొంటూ, నేను మాసిపోవడమూ, మంచిదనే నేనను కౌంటున్నాను,

1విగ భరద్వాజ (వభూ! అలా ఎంతకాలం నాకు దూరంగా ఉంటావు ౪ రా ! దగ్గరగారా !! ఒక్కో అడుగు నీవు ముందుకు కొస్తున్న కొద్దీ, నేను సురిగి వొరిగి, కరిగి పోతున్నాను. దూరం నించి కూడా, నిన్ను చూడడానికి పనికి రాని ఈ అల్బ శరీరం, నాకు లేక పోతే మ్మాతమేం ? (28=12-88 - బుధవారం) [పభూ ! నేను ఆర్థిని, నీవు దాతవు. నేను అడిగినవన్నీ ఇచ్చావు; నేను అడగనినీ ఇచ్చావు, అర్హతలను మించి, నీవు నా కిచ్చిన ఆ కానుకలను చూసుకొని, నేను సిగ్గుపడుతున్నాను. వాటి భారంతో నేను కదలలేక పోతున్నాను. నీ త్మీవోజ్యల తేజోరూపాన్ని నేను చూడలేక పోతున్నాను. మూసిన రెప్పల్లోంచి, నాలోకి చిమ్మిన వెలుగు రవ్వలు, లోపలి చీీకట్టను వెలుతురులు కింద మారుస్తున్నాయి. నా ఎదనెందుకు పదేపదే కాకుతావు [పభూ ! అక్కడున్నది నీవేగదా! నిన్ను సీచే ఎందుకు స్పర్శించు కొంటావు నాన్నా ఈ గుండె తలుపుల్ని ఎప్పుడో విరిచేకాను. రా! నానిండా నిండిపో!! సీ మౌనం నన్ను కాంతి వెళల్లువలలో కరిగించి వేస్తున్నది. నీ మాట నన్ను నక్షత మేఘాంచలాల మీద నిలుపుతోంది. నీ కదలికలను, నేను తట్టుకోలేను. నీ మొనమూ, నీ మాటా, నేను భరించ లేను, నీ వొక తుషార వాహినివి. నేనాక హిమవిందువును, అంతులేని ఆకాశం నిండా అల్హుకు పోయిన కాంతి మేఘానివి నీవు. నేనో చిన్న వెలుతురు చినుకును, ఆ చినుకు గానే, సీ పాదాలపై వాలిపోనీ ! ఆకాశం తీయని జలాలను వొలక బోసోంది; భూదేవి నదీనదాలను విరజిమ్ము తోంది సము[దం లోకి, అక్కడి ఉప్పును మార్చుదామని. అయినా సాగరుడు మారలేదు. మార్చగలమన్న ఆత్మ విశ్వాసాన్ని, ఆకాశం నుండీ, అవనినుండీ ఎవరు తొలగిస్తారు ? నేనెప్పుడూ యాచకుణ్నే ! చిన్నప్పుడు, పిడికెడు మెతుకులు బిచ్చమెత్తాను, “ఇప్పుడు - ఓ గుప్పెడు జ్ఞానం బిచ్చమెత్తు తున్నాను ... (29-18-88 = గురువారం)

ఐతరేయం 1బి1 (పభళూ! నీ దగ్గరకు రావాలని నాతొందర, నాముందు ఎన్నో తోవలు పరుచుకొని ఉన్నాయి, ఏ తోవలో వాస్తే నిన్ను తొందరగా కలుసుకొనగలనో, నాకు తెలీదు, విద్యా సంపన్నులు, తపస్పంపన్నులు, జ్ఞాన సంపన్నులు, నిన్ను చేరే రాచ మార్గాలను గురించి, ఎడతెరపి లేకుండా చర్చిస్తున్నారు. వారి వాదోపవాదాలు వింటే నన్నా, దగ్గరదోవ తెలుస్తుందేమోనని, బాలాకాలం (శద్ధగా విన్నాను. పిసరంత కూడా తెలియలేదు సరేగదా, ఎదురుగా ఉన్న తోవలు కూడా మూసుకు పోయాయి. మరింక నిన్ను చూసే థాగ్యం, ఈ జన్మకు లేదను కొన్నాను. వెను తిరిగాను, నీవు నా పక్కనే ఉన్నావని, ఆప్పుడు తెలిసింది. నన్ను నీ చేతుల్లోకి తీసుకొన్నావు. సీ బాహువుల్లో నేను ఆలింగనం లాగా ఇమిడి పోయావు, ఉన్నాయి దూరంనించి, నేను మ్మాతం = ధవళిత (పాలేయ రుజ్మండలం లాగా వెలిగి పోతున్న నీ వక్ష స్థలం మీద, ముక్యాన్నయి మెరిసి పోతున్నాను /] నా కింకేమి కొవాలి స్వామీ ! అక్కడున్నంత కాలమూ, కొంత వలుగు, కొంత చీకటి; ఇప్పుడేమో అంతా వెలుగే! ఆంకా చీకటే 11 ఒకటేమో తెల్లని వెలుగు ! మరొకటి నల్చిని వెలుగు! 1 అంటే! .... అంతే తేడా!!! (80-12-88 - శ్యక్రవారం) “ఈ గాలులిలా సంతోషంతో గంతులేస్తున్నా యెందుకు?! ఈ త_ప్తరళ్ములిలా ఉ్యరూత లూగిపోతున్నా యెందుకు ఈ సు ప్తశిల లిలా ఆనందంతో ఉక్తేజంగా మేలుకొంటున్నా యెందుకు ?” అన్నాడా బిచ్చగాడు. ఈశ్వర సందర్శనం కోసం: భక్తులు, సమూహవిలుగా వేచి ఉన్నారక్కడ. ఈ మవిభక్తులను పిడికెడు అన్నం యాచించి, పొట్ట నింపుకొందామని, ఆ బిచ్చగాడూ అక్క కొచ్చాడు,

1922 భరద్వాజ “వభవు వస్తున్నాడు” అన్నారెవరో. భక్తుల్లో కలకలం బయలుదేరింది. *వ్షర్రా (భువ? ఎవరికోసం వస్తున్నాడు 1?” అన్నాడా బిచ్చగాడు ధిక్కార స్వరంతో. అందరూ అతన్ని నిరసించారు. ఈశ్వరు డొస్తున్నాడన్న వార, నిమిషంలో అంతటా పాశిపోయింది. తమ పాపాలను, లోపాలను, కోపాలను, కాపాలను, ఎక్కడెక్కడో దాచేసు కొంటు న్నారు కొందరు. తాము పేదలుగా కనబడేందుకూ, భక్తులుగా , కనబడేందుకూ, వేషాలు మార్చుకొంటున్నారు మరికొందరు. " ఈ తొక్కిసలాటలో, ఇ ఖిషవ్ఫను దూరాని॥ తోసివేశారందరూ కలిసి, నిశ్శబ్దం లోంచి పౌకత్తూ వొచ్చే శబ్దంలాగా, వేకువలోంచి వియత్చధంపై కొలు మోపే ఉషస్సు లాగా, ఆలోచనల్లోంచి అక్షరాకృతిని సంతరించుకొనే మహా కావ్యంలాగా, ఉరుములాగా, మరస్పలాగా, అనంతం లాగా అవ్యయం లాగా, సచ్చిదానందం లాగా వచ్చాడు ఈశ్వరుడు, అందరూ. వ్లైధాలగి ఈశ్వరునికి తోవ ఇచ్చారు. అందరికి ఎడంగా, భయంగా, అమాయికంగా, చిడగుం జోలైత్తో చొణికిపోతో: నుంచున్న ఖిషువు ద " అలవాటు (ప్రకారం, మురికి జోలెను ముందుకు చాహ్రాడ్స వీచ్చగాడు “స్టీ క్రది్స న్ని తిరిగి ప్ర ప ఎ రా తిరిగి తీసుకొన్నాను. ఇప్పుడు _ ప్ల కివ్వదగిన కానుకేదీ నొ వద్దలేదు,. అందుకు పరిహారంగా నన్ను నేనే వీ జ్య ను, నేను వొచ్చింది కూడా ఆంద్రుక్రోస్తన్న | రా! కన్నా రా!( వ్రకంటున్నా ఇ చు” అన్నాడు ఈళ్వరుడు సజల న్యేశ్రాంత్ర *౯' నన్ను పర్మిగ్రహిం ఆ భిమువును నేనే! స. గ్‌ వ్‌ హాం లాగా వ ఖీ ళ్తీ - - ళో ౯ ఖర ౧0 గ. జ్లి బ్రగ్లిళ్ల [. నే పొధమాంాంజాలో

• " (౬ /! న... . / , || ఈనాడు లీ

నోటి వ్యతిక _ నేటి వ్యతిళ . ల్ల

వివరాలకు : / శ 1. ం ఈనాడు కాంపౌండ్‌, హైదరాబాదు - 500 482 న్న