Telugu godhan - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గోదాన్‌ మూలఅల౦: పే కుచం౦ద్‌ అనువాద ౦: ళ్‌ టూ 9 పె చ్చే శ్వ (రా వ్‌ ఏనాలాంద్ర వభ్చివయ్‌ భవ ఒజకందవ్రంజుక్లైంప్పే, విజయవాడ 57౭0004

| . ః. | గ్ర/"

వచురణ సంఖ్య ; 0088 మొదటి ముద్రణ ః జూన్‌ *ఫ్‌శీ 'రెంగన మ్ముదణ ; ఏప్రిల్‌ '546 మూడవ ముద్రణ :; జనవరి "1 నాల్గవ ముృ్ముదణ : వ్యపిల్‌ '64 ఐదవ మ్ముదణ వ అక్టోబర్‌ *|7 ఆరవ ముద్రణ :; ఏపిల్‌ *81 శ చె రల కనే ళా కో ( కలని | 180 న. ల (| శీ గం ేంసద్యు జ స సే || య చే చాన ల్‌ నై రార 0 జ ముుదణ ; న్యాపతి న్వత౦్శత అరు పింటర్స్‌ విజయవాడ_4

నాఅభిమాన [గ ౨థం “మి రినువాదం చేస్తున్నారం చే గోదాన్‌ వాలా మంచి సన్షకషా వుండాలి ” అని సగొరవంగా జిజ్ఞపిందారు కొందరు. అని పేజీల నవలని అచ్చు వెయ్యడంలోవున్న సాధక దాధకొలిన్ని గురించి. హెళ్ళ నించారు చురికొందరు మిితులు, సూచన చేయగానే సీరియల్‌గా (పకటించేందుకు అంగీకరించారు "విళాలాంద" సంపావకవర్షం కాగ్మా. ఆ సాధక దాధకాల సమన్య నా దిశే రాలేదుం ఆ సిరియర్‌నీ, ఆ తర్వాత బయటికొచ్చిన పృ స్తకాన్న్‌గూడా తెలుగు పొరకులు చాబో ఆప్వ్యాయాదరాలతో చదివారు. బిదీ ఒక నిదర్శ నమేగదా "గోదాన" చుంచి ప్ప్స్తకం ఆనేంచునుం అంతేకొచు : హింది నవలా సొవొజ్యానికి (యేమ్‌చంద్‌ మకుటంలేని మహా రాజు అ కీ రశేపుడు (వాసిన సవంల కన్నింటికీ నుకుటం లాంటీది గోదాన్‌. ఉతఠతమం అని దేన్ని నిర్ణయంచాలన్నొప్న అందకు గిటురాయి వ్‌ లో క! అక్టో సనమ చ ఒక పే; జీవితం, అసామాన్యుర్లై వ్య నాన కీసి మాన్యమైన గంధంకూడా సామాన్య జీవితంలో * ండే పైకొస్తుంది- మన భారతదేశంలో సామాన్యవై క్రీ నైశుః సౌచూన్య జీవిళానికి కోలతదిద అతు జీషితం- ఈ గోదాన్‌ నవలకి మూలాధారం ఒక సామాన్య శప అతని భార్య బిడ్డలు, కోడళ్ళు, అల్లుళ్ళు; అతని (టగ్రామీణ జీవశానికి అడ్డుకట్టలు కట్టి నిరోధించాలనీ, పూడ్చివయ్యాలనీ (నయత్నించే ఊరి పన్దలు, జమీందారు గూడా. సజీవంగా. కన్పిస్తారు మనకీ నవల్లో- మనదేశం యీ శతాద్ధంలో అడుగుపెట్టి, చాటివచ్చిన ఐదు దళా నాజూ యీ గోడాన్‌లో అడుగడుగునా (ప్రతివించించుతుంటాయి;. అంత సాహజిక్షం యా నవలా రచన.

కళ ఐదు దళొద్దాల నైతు జీవత భూత భవిష్యద్వ వ్రమౌానాలు యీ మూడు నాలుగువందల శేశీలలో స్ప (గంధంలో సొశ్షిత్కంరిమైయి; అంత జీవితాత్య్మకం యీ నవలఠం జీవితొన్ని అంతగా కాచితరచాదు హేముచంద్‌ యారచన చేసేందుకు. బూజుపట్టిన భూస్వామ్య వ్యవస్థలో పడి, సొలిగూళ్ళలో చిక్కు కుని మన దేశంలో రైతు శమ్యకమేజణా ఎలా ఎందుకు కూలిబళుకు వెళ్ళటోయవలసి వస్తూందో విశడీకరిస్తుంది యీ గోదాన; యీ అంత రృుపషేయా నవలకు అంతర్వాహిని. చి న! మూదు ముక్కల్లో చెప్పాలంటే, ఇవీ నే సీ అభిమాన గంధాన్ని అనువదించడానికి కారణాలు- హిందీ భాషనుంచి (ప్రపంచంలోని వివిధ భాషల్లోకి అనువదించ వలసిన (గ్రంధంగా యునెస్కో (ఐ. రొ సం సాొంసగ్థ్బ్రాతిక శాఖ శగోదానొని ఎను్నుకున్ని. నా ఒక్కడి అభిమాన _గంధమే కౌదన్నమాట గోదాన్‌ : ఎఎ అనువాదకుడు

|!

ఎర్లకి 'రెంట్‌కి కుడితి పెట్టిం తర్వాత పహోకీరాం తన భార్య-థభని యాని పిలిచి “అబ్బాయిని చెరుకు సరకటానికి పంపు నే నెప విడొసానో. క్నాస్త ఆ క్యర యిట్లా యియ్య వే” అన్నాడు- పై

పిడకలు చేస్తున్న ధనియా “యిస్పుడవ్పుడే యేం ముంచుక పోయింది ?. రెండు. మెతుకులు. నోట్లో వేసుపని వెళ్ళగూడదూ?” అంది.

ముడతలువడ్డ నుదురు మరింత ముడుస్తూ “ఆలస్యం అయితే దొరగారి దర్శనం జొతుందో. కాదో. అని నే నేడుస్తుంయే నీ మెతుకుల గొడవానూ, నువ్వ్యూను-. స్నానంచేసి పూజలో కూర్చుంపే ఆయ నకే తెలియదాయె ఎప్పుడు లేచేదీని.” అని గుంజుకున్నాడు హోగ్రీ.

“అందుకనేగా రెండు మెతుకులు కతికి పొమ్మనేది. ఐనా మొ న్నేగా వాశ్శొచ్చింది ఇవ్వాళ వెళ్ళకపోతేయేం ౯

“తెలిసినా, తెలియకపోయినా, అని ఎట్‌కి “తగుదునమ్మా' అంటూ వస్తావు. ఆ కథ యిట్లాయిచ్చి పోయి నీపని నువ్వు చూసుకో. అట్లా వెళ్ళి వస్తూండదశ్హే యీ మాతం అయినా నిలబడివున్నాం. ఊరంకఠా ఎట్లాపవుందో చూట్లింలా జప్త్పలూ; వేలంపాటలూ. ఒకకే రభస మన [ప్రాణాలు ఆయన పిడికిట్లో వున్నప్పుడు “అయ్యా : బాబూ :॥ అనటమే మంచిది

పాపం। ధనియాకి యీ లోకం అరం అయ్యేదికాదు. జమీ౦, దారుగారి పొలం చేస్తున్నాం, అంతమాశ్రాన ఆయన కాళ్ళు వొత్త

6 గోదాన్‌

వలసిన అవసరం వీవుంది దేవుణ్ణి కొలిచిసట్టు కొలననలసిన ఖర్మేం పటింది! శిసుకడూనే వున్నాంగదా ? నిజమే పెళ్ళయి యిరవై యేళ్ళ యిందిం అవ్పటున్షంచీ చూస్తూ నేవుంది. ఎంత తూచి, తూచి ఖర్చుచేసినా, ఎంత పొటకటుకుని, గీసి, గీసి కానీ దగ్గర్నుంచీ జ్యాగ త్తపదుళున్న్నా శిసు కటడీమేగగనమౌతూండె! అందుకనే గదా కొంపలో (సతిరోజూ యీ కీమీలాటలు- పుబ్రింది ఆరుగురై తే మిగిలింది ముగ్గురు. పదహారేళ్ళు “పెరిగిన కొడుకు గోవీర్‌- ఇద్దరాడపీల్లలు. సోనా పెద్దది. రూప చిన్నది "పెద్దదానికి పన్నెండేళ్ళు. చిన్నదానికి ఎనిమిది. ముగ్గురు బిడ్డలు ప్త్పటగానే పోయూరు. మందూ మాకూ దొరికితే వాళ్ళనికూడా (బతికించుకునేదే. ఏం లాభం- వారని ఏగానీకూడా లేకపోయింది చేతిలో. తనవి మాతం ఏమంత వయసు వచ్చింది ముఫ్సెయాశేగా అప్పుడే తలంతా నెరిసింది మొహం ముడతలు పడింది. ఓంట్లో ఓపికలేమ, కళ్ళక్కూడా మస కొచ్చిపడింది. కాలు మడిచి కూర్చుంటానిక్కూడా వీలులేంపోయె. ఎందుకొచ్చిన ఖర. పొట్టకూటికేగా యీ కొంపలో పడి (పొద్దస్తమా నమూ వెళ్టిచాకిరీ చేస్తూన్నది ఆయినా పొట్టనిండదాయె అందుకనే ధనియా _అస్పుడప్పుడూ ఎదురు తిరిగేది. నాలుగ్రైదు చీవాట్లు తిన్ని తర్వాతగాని మామూలు మనిషయ్మేదికాదు

ఇంట్లో కెళ్ళి కరా, పైపంచీ, చొక్కా, చెప్పులూ తమలపాకుల నంచీ తెచ్చి హోరీముందు పడేసెంది ,

“ఇవన్నీ -తెచ్చావెందుకే 1 అత్తారింటి కెళ్ళమనా అక్కడ మాతం ఎవరునా్నారూ? నయసొచ్చిన మరదలు పిల్లలువెళ్ళి చూపిదా మన్నా” అని కళ్ళరిమాడు హోగ్రి ఉరిమి ముసిముసి నవ్వులు నవ్వో కున్నాడు. “ఆం ఈ సుందరాకొారం చూసి మురిసిపోవటానికిక వాశ్ళే తక్కువనయ్యారు” అని మూతి తిస్సకుంద్రి సిగ్గుతో, ధనియా.

చిరిగిన చొక్కా. తీసి, జఉాగృత్తగా మడతబెట్టి మంచంమీద పెడుతూ “అయికే నే మునలివాజ్ణయ్యాన శేనా నీ వుదేశం: ఇంకా నిండా నలభై రాలేదు మగవాళ్ళు అరవె య్యొచ్చినా మేరువులాగానే వుంటారు తెలుసా $ అన్నాడు హోరీ,” అ

గోడచాన గ

“వెళ్ళి అద్ధంలో మొహం చూనుకో. సీలాంటివాళ్ళ 'మేరువులు కాదు; ఇంట్లో చూస్తే నెయ్యి, పాలూ కలిక్కానిక్కూడా దొరకవు: 'మేరువులంట మేరువులు- భగవంతుడా! యీ రోజు లెటా గడుసాయి. ముసలివాళ్ళం అయితే ఎక్కడి కెళ్ళి బిచ్చమెత్తుకోవాల్‌ అని నే నేడు స్తుంపేం

కళ్ళముందు కన్పించే యీ వాస్తవికతలోవడి పోరీ ముసి చుసి నవ్వులు కమి౨ కుమిలిపోయినయి.

“అరవయ్యొ చచ్చేదాకా. ఎక్కూడుంటామే పిచ్చిదానా, అంతకు ముందే వఎగిరిపోతాం” అంటూ కర తీసుకున్నాడు.

“ఇక చాలె అవేంమాటలు. నీతో మంచిమాటంటం గూడా భయమే. పాడుమోపేలూ నువ్వ్యూను” అని వినుక్కుంది భార్య

హోరీ భుజంమీద కర పెట్టుకుని బయల్దేరాడు. ధనియా అతను కనబడుకున్నంత సేపూ వాకిట్లోనే నిలబడింది భర్త అన్నమాటలు విన్న తఠ్వాత భార్యకు గోరుచుట్టుమిద రోకటిపోటు కొట్టినట్టయింది. ఆవిడ మనసు మనసులోలేదు. కాను నోచిన నోములపీలనేనా తన భర దక్కుూతాడేమో అవిడ అంతఃకరణంలోంచి ఐ మకీర్‌న ఆశీర్వాదాలు ఆయన్ని కంటికి రెప్పల్లా కాపాడతాయి అ “పసు కుంకమే" ఆవిడ కున్న కాస్త ఆధారమూనూ. ఆ గడ్డిపరకను పట్టుకునే వున్న కష్టాల కడలిని యీదుతోంది ఆయనన్న మాటలు అబదంకాదు. అబద్దం కౌవు కనుకనే ఆవిడకంతబాధ. గుడ్డివాడివంకే కళ్ళులేని కటోది “కెంతబాధ కలుగుతుందో, కళ్ళున్నవాళ్ళ కట్టా అర్ధమౌతుంది.

హోర కాలిదారినేపడి నడచి వెళున్నాడు- దారి కిరువైపులా వున్న పచ్చని చెరకునీచూచి అతని మనసువురక్రలు వేసింది. "చేవుడి దయవల్ల అదునులో వానకురిసి, కాడ "పెరిగితే ఒక్ర మంచి ఆవుని కొనుక్కోవాలి. అడవారకం అవుగాదు. ఆవన్న తర్వాత నాలుగైదు "సీర్రన్నా పాడి వుండాలి. గోవర్‌ పాలంశే ఆడ్బుకుని చూస్తాడు ఈ నయనులో. తినకపోతే ఎన్సుడు తింటాడు. ఒకేడన్నా పాడొ తాగితే కాని వాడికి మనిషిరూపు రాదు. ఒకటి రెండు కోడెలు పడితే యింకా

8 గోచాన్‌ మంచిది. ఆవులేని దొడ్డి ఏమిదొడ్డి? (పొద్దునే లేవగానే గోవు దర్శన మెతే యింకా కొవలసిందేముంది. ఈ కోరిక ఎన్నటికి నెరవేతుందోం తొమంచిరో జప్పుడొస్తుందో 1 వళోరీకి యీ కోరిక చాలా రోజుల్డుంచి వుంది, ఏ గృహహ్థు కోరుకోడు తన దొడ్డిలో ఆవు వుండాలని? బ్యాంక్‌లో డబ్బువేసి వడ్డి తింటూ (బతకటం మంచిదనే, ఇంకో సదెకరాలు కొనుక్కొానీ, మరో గటిమేడ కటుకునీ, హాయిగా. కౌలుమీద కౌలు వేసుకుని (బితకాలనీ గోభితెమ్ము కోరికలు కొరుకోగల శ కీలము హోరీ పసిపహృాదయినికి. హోరీకున్న కోరికల్లా *ఆవుః” అదే అతని సర్వస్వం: జ్యేష్టమాసం, సార్యుడు మామిడితోపులోనుంచి సెకెష్కతునా్న్నాడు.. గాలికూడా 'పేడక్కుతోంది. పొలాల్లో పనిచేస్తున్న రైతులు పలకరించి. రెండు గుక్యాలు హుక్కొ-తాగి వెళ్ళమని హోరీని ఆహ్వానించుతున్నారు. కాని హోరి కంత తీరుఐడి యెక్క-డుంది? ఏదో దొరగారితో తనకున్న పరిచ యాన్నిబట్టి వీళ్ళందరూ యిట్లా గౌరవిస్తారుకాని, లేకపోతే తనవంక చూచేవాశెవరు? తన దగ్గరేముంది. అయిదు కుంటల కొండ. అయినా నాలుగె దు నాగచ్ళున్న మోతుబరులుకూడా తనని గౌరవిసున్నారం కే. _-తిడంకా అ దొరగారి చలవ. లా ఇప్పుడతను పొలాలమధ్యగా పోయే. కాలిదారి వదిలి పెట్టి లోయలో అడుగుపెట్టాడు. జ్యేష్టమాసం కాదిట్టి లోయంళతా పచ్చటి గరిక పరచుకునుంది. చుట్టుప్రక్కల (గ్రామాల గోవులన్నీ యిక్కడికే వస్తయి మేతకి. లోయలో గాలి చల్లగా తగిలింది. పగలల్లా ఎట్లాగో ఎండలోనూ, వడగాలిలోనూ తిరగాలనాయె. కా స్పేపు కూర్చుని అరసటి తీర్చుకుంచామనుకున్నాడు. కొందరు మోశతుబరులు, యా లోయ పట్లా 'ఛాయించుకుందామని తంటాలుపడ్డారు. ధర గూడా బాగానే పెపేవాళ్ళు" రాయ్‌సాహెట్‌ ససేమురా అనాప్పుడు. ఐం “అదంతా పళువుల మేతకే. ఎంత డబ్బిచ్చినా అమ్మేదిలేదు” అన్నాడు. ఆయన కడుష్ప చల్లగుండ. ఇంకొక జమించారై తే ఆ మాటనే వాడా? “గోవులా గాడిదగుడ్డా. డబ్బొస్తోంది. అమ్ముకూగర్పుంటా:"అనే

నోడాన్‌ 0 వాడు, కాని రాయెసాహెబ్‌ అట్టాంటి వాడుకాదు- అయినా, వజల మంచీ చెడ్డా చూడనివాడు ఏం జమీందారు ?

థోలా ఆవుల్నితోలుకుని ఎదురుగా వసున్నాడు. థోలాగూడా ఆ వూరివాడే. గొల్లవాడు. పెరుగూ, నెయ్యా అముషకుని కాలంగడుపు తుంటాడు; మంచి ధరలొ'స్తే ఆవుల్ని అమ్ముకాడు. అతను తోలుకొస్తూన్న అవుర్ని చూప్టే హోక్రికి మనసయ్యింది. సామి రంగా! ఆ ముందొచ్చే ఆవుని తనకిచ్చే స్టే । డబ్బుదేముంది " పీదో వెనకా ముందూ. చూసుకో వచ్చు. నిజమే, ఇంట్లో డబ్బుబేదు. ఇంతవరకూ శిస్తు ఐకాయిపుందిం విశ్వేశ్వరుడిగారి కివ్వవలసిన అప్పు వడ్డీతోనహా పాపేంలాగా. పెరుగు తూంది. అయినా వీదతనానిక దూరదృష్టంటూ వుండదు- అప్పులిచ్చిన వాళ్ళు తిట్లూ, శాపనార్థాలూ అలవాటయిసోకాయి. సిగ్గూ, విడియమూ అంటూ వుండవు. అందుతోనూ యిన్ని సంవత్సరాలనుంచీ వెంటపడు తూన్న కోరిక అందుకనే “ఏం భఖోలా ః బావున్నావా: సంత'కెళ్ళావట ఆవు లేమన్న్నా కొనుక్కొాచ్చావా యేమిటి ?*” అనడిగాడు.

థోలాగూడా ' సామాన్యుడుకాదు. హోరీ మనసులోని మాట యిపై పసికశ్తేశాడు. “ఆం రొండు ఆవులూ, రొండు పెయ్యలూ కొను క్కొాచ్చా. ఉండావులు ఎండిపోయినయి. పాలమ్మందే గడవదుగొ అన్నాడు.

ముందున్న ఆవు మణుగులుచరుసూ “పాడావుకుమళ్లే నేపుంది= ఎంత ధరపెట్టావు *ొ అనడిగాడు హో్రీ.

“సంతలు మండిపోతున్నయ్యనుకో. ఎనభె రూపాయలిచ్చేటన్ప్స టికి తాతలు దిగొచ్చారు. సెయ్యలు ఒక్కొక్కటి ముఫ్రైం ఒకేప్పన ధరలిట్లా మండుతుంపే షావుకారేమో రూపాయి కెనిమిదిశేర్ల పాలి

ట్‌ మ్మంటాడు.”

“నుండెం' పే మీదేరా అభ్బాయి. అయితే ఏంలే. ఇలాంటి ఆవులు చుటుపక్కల ఎక్కడాలేవు”

ళు భోలాకి నిక్కాక్కువయింది. “ఆం రాయ్‌సాహెవ్‌ వంచిస్తా

న గో దాన్‌ నన్నాడు. పెయ్యకి యాథై పెడ్తానన్నాడు- అయినా నే నొప్పుకోలా- దేపుడు దయదలి సే---”

ఆనిజమేజేరొ అబ్బాయి. ఆయనమ్మాతం ఏం పెట్టి కొంటాడులేం నజరానాగా యి సే పచ్చుకుంటాడుగాని కొనాలన్నా, అమాశ్రలనా్న్నా మీద్‌ కెగింపు.. ఇటాంట్‌ ఆవొక్క-టుంటేచాలు దొడ్డి కళకళలాడుతుంది. అయినా మాకంత అదృష్టముం టేగా. భోలాతో చెప్పకూడదా అంటుంది ఇంటో- ఎప్పుడనావ్న కనబడితే అట్లాగే చెబుతాలే అన్నా, నీ గుణంచూచి ముక్పేనుకుంటుందనువో అది* పరాయి ఆడవాళ్ళనిచూ స్టే తలన్నా ఎత్తమం తలొంచుకొనే మాట్లాడుతాడు. పెద్దమనిషి £ అంటుంది”

ఖథోలా మనసు నిండిన పాలచెంబయ్యింది. “ఆడవాళ్ళని ఆడపడు చుకిమలే చూసుకోని మనిషేంమనిష్‌, అలాంటివాడి _సాణం నిలువునా తపేసిన్‌ పాపంలేదు 1

“బంగారంలాంటి మాట మాట్లాడావు భోలా ।! ఇతరుల గౌరవం తన గౌరవం అనుకున్నవాడే మనిషి 1”

“మగాడు చ సే ఆడదానికి దిక్కూూండదంటారుగాని ఆడది చచ్చిం తర్వాత మగాడి జనా అంతేగా. కాళ్ళూ. చేతులూ యిరిగినప్టే. నాకు ఆడదిక్కు. లేకుండా పోయిందిగా బాబూ- కొంపలో గుక్కెడు మంచి సిళ్ళందిచ్చే వాళ్ళుగూడా లేకుండాపోయారుగాలొ

పోరీకికూడా తెలుసు. (కిందటి సంవత్సరమే వడదెబ్బతిని చనిపోయింది భోలాథార్య. కాని యాభై యేళ్ళు నెత్తిమీద కొచ్చిన యీ గొల్ల మనసు యింత మెత్తగా వుంటుందని హోరీక్రలలోగూడా అనుకోలేదు. భోలా భార్య కొవాలని తపనపడుతూన్నాడ.. ఇంకేం 1 హోశ్రి మంచి లౌకికుడు.

“ఎవరో అన్నట్లు---ఆడదిలేని కొంప దయ్యాలకొంపతొ సమానం. ఎక్కడా సంబంధం చూడలా మరి ?ొ

“చ్రూడ'కేంబొబూ 1: అంత తొరగా తేల్తుందీ. వందో, యాభయ్యో ఖర్చు ఎ భిలనిగూడా అనుకుంటున్నా, దేపుడిదయ ఎట్లావుందో గౌనీ....

సోడాన్‌ క్ష

“నేనుగూడా కనుక్కుూంటాలే ఏదో దేవుడు దయతలిస్తే ఒక యింటి వాడవౌదూగానీ.”

“అంతే దాబూ అంతేః దేవుడు తిండికిమాతం లోటు చెయ్యడం లేదు రోజుకి పాతిక ముఫ్పై 'శేర్ల పాలు కళ్ళ చూస్తూనే వుంటాం

“మా అ త్తారివూశో) ఒక పిల్లు౦ది. నాలుగై దేళ్ళుయిందను కుంటా, దాని మొగుడు కలక శ్రావెళ్ళి. ఏదో పాపం చాకిరీ చేసుకుని (బ్రతుకుతుందనుకో. పిల్లాజల్లాగూడా లేరు. పిల్ల మంచిదే”

వింటూం'పే థోలాకి నోరూరింది. ఆశతో ఉన్నంత అమృతం మరెక్కడ దొరుకుతుంది ? “అదంతా నీ చేతులో పని బాబూ : తీరుబడి చూసుకొని వకసా రెళ్ళొద్దామా ”

“మంచీ చెడ్డా మాట్లాడి నీకు చెబుతాగాం ఇట్లాంటి విషయాల్లో తొందరపడ్డంగూడా మంచిదికాదు.”

“అంతేలే వాబూ, నీ యిష్టంవచ్చిన'ప్లే కానీ. తొంద రేమందిలే- ఆ౯ అన్నట్లు యీ ఆవును తోలుకెళ్తావా, తోలుకెచ్ళు”

“నే నెక్కడ భరించగలనయ్యా దాన్ని” నువ్వుమా్యతం నష్టపడ్డం మంచిదా ! అయినవాళ్ళ గొంతులు నొక్కడం నాకు చేతకాదు బాబూ. ఏదో ఒక విధంగా రోజులు గడుస్తూనే వుస్నవిగాో

“ఏమిటి బాబూ : నేనుమాత్రం పఠాయివాడినా 1 ఆవుని తోలు శెళ్ళ- సీ యిష్టం వచ్చినంత యిర్దూగాని, సీ యింట్లోవున్నా నా యింట్లో వున్నా ఒక పేలే. ఎనఖై యిచ్చొచ్చాగా ! ఆ ఎనభయ్య్యి యియ్యి ”

“మూడు. నా దగ్గర రొక్కం అనేమాట లేదు చెపుతున్నా.”

“నిను రొక్కం ఎవరిమ్మన్నారయ్య అంప” హోరీ రొమ్ము గజం పెరిగినట్టయింది ఎనభయి రూపాయలం పే ఏమంత (పియమూ గాదు, అయిదారు 'సేర్లన్నా యిస్తుంది. కోడెలు పుడితే; కోడెలే చేసాయి యింతకం సే రెటింపు. దొడో వుంసేనేచాలు, యిటాంటి అవు.

నానో టె లగి న! నాలుగై దువందలు అస్పున్నమాట నిజమే- తీర్చేదా పె స్తేదా! ఆ మూడు ముష్యా పడితే రెండేళృదాకా నోరుగూడా ఎత్తడు యీ థోలా. పడక

12 గోడచాన్‌

పోతే ద్యూతం ముంచుకుపోయే దేముంది రోజూ వస్తాడు- కేక్ష లేస్తాడు. పోటాడతాడు, అంతేగా- ఈ కేకలూ, తిట్లూ రోజూ ఎట్లాగో వుంటూనే వుయే. రె తుల కిదొక లెఖ్కా? ఇవన్ని కాసి వడపోసి (తాగిన ఘటాలు. ఇక భోలాని మోనం చేస్తున్నాడా అం కే అదంళా లౌకిక ప్యవహాంం అందులో తప్పేముంది. స్వంత లాభంకోసం ఇట్లాంటివి రోజు తెన్ని చేయటంటేదు ? ఇంట్లో నాలుగైైదున్నా నా దగ్గరొక్క కానీ గూడాలేదు బాబూ : అని మున్సబు ముందు ఒట్లులు పెట్టుకోలా ః అమ్మేముందు జనస గింజలమీద నీళ్ళు చిలకటంలా, (ప్రత్తిలో గింజలు తియ్యరుండా వుంచటంలా యింకొక శేరు తక్కున తూగుకాయని, అయినా భోలా ముసలివాడు. పడుచువాడి లాగా పెళ్ళాం కౌవాలంటున్నాడు. అట్లాంటివాడి చగ్గర యీ మాతం లాభం కొట్టినా ఇర్వాలేదు శ

భోలా ౪ ఆవు పలుపు హోరీకిసూ *“తోలుకెళ్ళు బాబూ 1 ఐదారు "సీర సుంద పద. నేను గూడా యుంటిదాకా తోలిపెళ్లు వెళాలే కా "స్తిగొదూ. దార్లో గల్లం తేమన్నా చేస్టందేమో నిజంచెప్పనా బాబూ. దొర తొంభై యిస్తాననా్న్నాడు. కౌని వాళ్ళకి గోలచ్చిమి విలవేం తెలుస్తుంది? నా దగ్గర తీసుకుంటారు. ఎవరికో తోలిపెటారు వాళ్లు 'మేపుళారో ఏమన్నానో పాలిస్తాం'శే వుంచుకుంటారు. లేకపోతే అమ్మిపారేస్తారు.. డబ్బుతో ఏముంది బాబూ । మాటుండాలి"ాని. మీ యింట్లో కశ్తేస్టే మేపుతావు, పాలు కాగుళావు. దాని డొక్కలు ఎందవు. దాని వుసురు నామ తగలయు. ఏం చెప్పను బాబూ : ఇంద్లో చిట్టు విండు కొంది. మున్సబు దగ్గర అప్పు తెద్దామనుకుంటున్నా. అప్పు 'డెప్పుడో తెచ్చుకుంది. ఇప్పటిదాకా తీర్చకపోతిని, ఆయనమా(త్రం యెట్లా యిస్తాడులే. ఏం ఖరోడ్టై బాబూ, ఒక్కొక్కదానికి గుప్పుడు గుప్పెడేసినా రోజుకి యిరస కావాలాయె. ఎక్కంల్ణుంచి తేవాలో, ఏం చెయ్యాలో ఏమీ తోచటంలేదు” అన్నాడు,

“ఆరి సీ దుంపతెగా : నాతో మాటన్నా ఆనకపోతివే. మొన్నే అమ్మేళా మిగిలిందంకా” అని తన సానుభూతి తెలియజేశాడు పోరి.

గోచాన్‌ 18

భోలా తల వాదుకున్నాడు, “కష్టాలేమని చెప్పుకోను బాబూం

ఆదుకోటానికి ఒక్కడూ రాడు. విని అందరూ నంతోషించేవాశ్ళే. ఏండి

పోయిన ఆవలికి ఢర్వాతేదనుకో. వరిగడ్డేసినా సరిపోతుంది. పాడావులి

కెట్టా నువ్వొక పాఠకో, ముషృయ్యోయి స్తే వొటికని చిట్రనా్న కొను క్కుంటా ”"

రై తులు స్వార్థపరులే & అంచం ఇవ్వాలం పే తొందరగా మూట విష్పరు; బేరసారాలు కూడా బాగా ఓపిగ్గానే చేస్తారు. వాళ్ళగడప రోజుకి పదిసొర్లు తొక్కినా బకాయి వసూలంటూ కౌదు- ఇదంతా నిజమే కాని మనం ఒక నంగతి మరచిపోకూడదు. వాళ్ళు (పకృతిలతో కలసిమెలసి జీవిస్తారు. చెట్లకి కాయలు కాస్తే మన మందరం తింటాం- పొలాల్లో ఛాన్యం పండితే లోకం అంశా తింటుంది ఆవు పొదుగులో పాలున్నా కివు (శ్రాగదు. ఆ పాలని (శ్రాగేది మనమే మేఘాలు వర్షి స్తే పృధ్యీ దాహం తీరుతుంది. ఇలాంటి కృతిలో కుత్పిత స్వార్ధానికి తావులేదు హోరీ రైతుబిడ్డ ఇతరుల గుడిసెకి నివృంటుకుంటే * చలికాచుపంటూ కూర్పోవటం అతనికి చేతగాదు.

భోలా కష్టాలు వింటూం"పే అతని మససు చివుక్కుమంది. ఆవు పలుప్ప మళ్ళీ అతని చేతిలో పెడుతూ “నా దగర డబ్బులేదు నాయనా వున్న చిట్టులోనే కాస్తో కూస్తో వచ్చి పట్టికిళ్ళ చిట్టుకోసం గోవు నమ్మటం ఎందుకు నాయనా. నాకు మాతం ఆ వుసురు తగలదూ” అన్నాడు హోరి,

భోలాకూడా నిండారు అయ్యాడు. “నీ ఎడ్లకి మాత్రం డొక్క అెండపూ. నీదగ్గరి మాతం ఏమంత పుందిలే” అన్నాడు.

“ఈ ఏడుకా స్త దాగానే వృందిలే.”

“ముదనష్టపాడిని ఈ వూ నెందుకెళ్తాలి నేను?

“నువ్వు చెప్పలేదే అనుకో. నాకు జెలి స్తే నేను మాతం నాధ పడనూ, థోలా నన్నింత పరాయివాడిగా చూశాడే అని. అవసర మైసస్పుడు ఆదుకోకపో తే ఎట్లాగురా నాయనా.”

“సరేలే నా మూటిని ఆవుని తోలుకెళ్ళు.”

$శీ గోడాన్‌

“ఇప్పుడు కాదులే, తర్వాతం”

“అయితే చిటు ధర పాలఖాతాలలో మినహిాయించుకుంటావా.”

ఈ ఆం ధరానూ, పాడూనూ, మీ యింట్లో రండు మూడు పూటలు అన్నంతింటే డబ్బు పుచ్చుకుంటానా ఎక్క-డై నా. పిచ్చివాడాఃొ అన్నాడు హోరీ బాధపడుతూ.

ఉన్సి ఎడ్ల డొక్కలు మ్యాతం ఎండవా అంట-”

“దేవుడి దయుంచే దారే దొరక్కపోతుందా- ఆషాఢం ఎట్లాగో నె తిమీద కొచ్చిందా. జొన్నచొప్ప వేస్తాగా న

న “ఏమన్నా అనుబాబూ ఈ అవునీదే- నీ యిష్టం నచ్చినప్పు డొచ్చి తోలుకెచ్ళు”

“*అదికొదురా నాయనా. వేలంపాటతో (ఫక్కింటివాడి ఎద్దు చౌకగా వచ్చిందిగదా అని కొ ప్రేయించుకుంటామా? నీ ఆవూా అంతే”

హోంీకి గోట్ళాడగొట్టి పుచ్చుకోగల శ క్తిలేదు. ఉంటే మాట్లాడ కుండా దొరికిందే సందుగదాఅని ఆవుని తోలు3ళ్ళేవాదే. భోలా రొక్కం ఆడగటంలేదు- అతను అవు నమ్మేది చిట్టహొసం కాదని హోరీకి కూడా తెలుసు. అయికేనేం, కష్టాల్లో వున్నవాళ్ళ వస్తువులు ముట్టుకోకూడదు. జన్మ జన్మాంతరాలనుండీ, అతని నరనరాల్లోనూ (శ్రవపిస్తూన్న నీతి అందుకు అంగీకరించలేదు.

“ఆయితే చట్లుకోసం ఎవర్నృన్నా పంపమంటావా” అనా్నాడు భోలా గద్దస్వరంతో. "ఆం యిప్పుడు నేను దొరగారి దివాణానికని వెల్తున్నా. నేను వచ్చినతర్వాత పంప్పు యిప్పిస్తా” అన్నాడు హోగ్ర,

భోలా కళ్ళు నిండారినయి. “*నువ్వివ్వాళ నన్ను గమైక్కిచ్చావు వాబూ, ఇప్పటికి తెలిసింది నాకు, నేనూ వొంటరివాణ్ని కాదనీ, నామంచి కోరేవాళు కూడా వున్నారనీ" అని ఒక్క క్షణం ఆగి “ఆ సంబంధం మాట మాతం మర్చిపోదాకు బొబూ:” అని "హెచ్చరించాడు.

సరే లెమ్ముంటూ హోగ్రి ముందుకు నడచాడు. అతని మన 'పేదో విచిత్రానందంతో కేరింతలు కొట్టింది. ఐదారు మణుగుల చిట్టు

గనోడాన్‌ క్‌ పో తేమా్యతం ఏం +? వాడికష్టాలు గశైక్కుతాయి కదా 1 పాపం :ః ఆవు సనమ్మవలసిన అనవసరం లేకుండాపోతుంది. చేతిలో నాలుగు రాళ్ళాడి నప్పుడే తోలుకురావచ్చు. ఆవుని. దేవుడి పుణ్యమాఅంటూ వాడికి భార్య దొరికితే__చిక్కే. వుండదు. హోరీ ఒకసారి వెనక్కి. తిరిగి చూశాడు. ఆ గంగిగోపు తోకతో ఈగల్ని తోలుకుంటూ, తల వూప్పకుంటూ, మెల్ల మెల్లగా అడుగులు వేసుకుంటూ అందంగా నడిచివెళుతోంది. దాసదాసీ పరివేష్టిత మైన రాణీలాగా వుంది. ఆ ఆవులమంద మధ్య నడిచిపోతున్న ఆ గోవు ఆ కామధేనువుని తన దొడ్లో కట్టి వేసుకునే అదృష్టం ఎప్పుడు లభిస్తుందో:

య

“షమీ, బేలారీ అనే్యగామాలు రెండూ అవధ్శిపాంళం లోనివే- చేలారీ హోరీ వుండే వూరు రాయ్‌సాహబ్‌ అమర్చాల్‌ సింహుడు. సేమీలో వుంటాడు. రెండు (గ్రామాలకీ ఐదుమైళ్ళ దూరం వుంటుంది. [కిందటిసారి జరిగిన నత్యా్య(గ్రహంలో పాల్గొని. కౌన్చిల్‌ సభ్యత్వానికి రాజీనామా యిచ్చి? అమర్చాల్‌ గొప్ప ఖ్యాతి సంపాయించుకున్నాడు. ఆ దెబ్బతో ఆ యిలాకాలోని ఆసామీ అందరూ ఆయనను గౌరవించడము మొదలుపెటారు. అంపే ఆసామీ లం'పే ఆయన కసరిమితమైన దయ వుందనిగానీ? సన్నులూ,. శిన్తులూ తేలిగ్గా వుండేవి కాబట్టి జప్త్పలూ, జులాగ్రనాలూ, నజరానాలూ తక్కున పృండేవనిగాని మసం పొరపాటు పడకూడదు, కాకపోతే ఆ తస్పంతా గుమాస్తాలమిదికీ, మున్సబులమీదికీ పోయేది. అయినా రాయసాహబ్‌ని పల్లెత్తుమాటకూడా అనేందుకు వీల్లేదు. ఆయనగూడా ఆ వ్యవస్థకి బానిసేకదా ః చట్టం అంటూనూ, *లా” 'అంటూనూ పుండిగా. దాని (ప్రకారం అందరూ నడుచుకోవలసిందే. రాయ్‌ సాొహబ్‌ ఎంత మంచివాడై తేమ్యూతం ఏం లాభం ? అందుచేతనే అధికారంలోనూ, శాదడ్‌లోసూ, ఆయన కేలోటూ కన్నించక పోవటమే కాకుండా, మంచి “పేరుకూడా దక్కి-ంచుకొంటున్నాడు. ఆసొమీలతో ఎంతో న్వతంతంగా నవ్వుతూ, 'పేలుతూ మాట్లాడతాడు. అది మాతం మాటలా ? వేటాడే సింహం. గర్జించుకుంటూ. రొము[ విరుచుకొని తిగగితే వేట కేం దొరుకుళుంది ? అదే మెదలరుండా పడుకొని మంచి మాటలాడ్డం నేర్సితే. కాలు కదపకపోయినా.. దాని కడుప్పు

గోడచాన్‌ 17

నిండుతుంది. అడవంతా కాళ్ళరిగేట్లు తిరగవలసిన అవసరమూ వుండదు. £

రాయసాహోెట్‌ దేశభకుడు. ఐతే అధికారులోకూడా కలిసి మెలిసి తిరుగుతూనే వుంటాడు ఆయనకందే కొనుకలక్రి ఫల పుష్పాలకి, నిజరానాలకీ, ఆయన పుద్యోగుల కందవలసిన మామూళ్ళకి ఏమీ లోటు కలిగేది కాదు. సాహిత్యం అంపే అమిత(“పేమ. సంగీతం అం'పే చివికోసుకునేదాడు. నాటకాలన్నా మంచి ఇష్టంవుంది. చక్కటి వ్యాసకర్త, ఉపన్యాసకుడు, మంచి వేటగాడుగూడానూ. (ప్రథమపత్నీ వియోగం జరిగి పది సంవత్సరాలౌతున్నా, యింతవరకూ ద్వితీయ వివాహం చేసుకోలేదు ఆ ఏకౌంత జీవితాన్ని సరదాగా మాట్లాడుతూ గడిపేస్తున్నాడు.

హోరీ ఆడుగుపెశ్లే టప్పటికి వూరంతా కోలాహలంగా పుంది- జేషంతో వచ్చే దసరాపండుగ జరిపేందుకు కావలసిన హాంగామా అంకా' జథ్‌గుతోంది. నాటకాలకోనం పందిళ్ళూ, అతిథులకు చావళ్ళూ, దుకా ణల బిడ్డలు వూరు నాలుగువైపులా తయారౌతున్నాయి. అంతా తిరుణాల్లాగావుంది. ఎండ తీవ్రంగా కాస్తున్నా లక్ష్య పెట్టకుండా దొర గారు. పనులు పురమాయిస్తూ తిరుగుతున్నాడు. ఆయన తం్యడిగారి. దగరనుంచి ఆస్తితో పాటు భగపద్భ క్తిని కూడా. స్వీకరించాడు. ఈ చేషుకలు చూచేందుకు ఆయన "స్నేహితులూ, అధికారులూ, దింధు వులూ, సకుటుంది సమేతంగా తరలివస్తారు, బలగంగల కుటుంబంకదాం ఏడు తరాలనుంచీ వస్తున్న దింధుత్వంగూడా వ్వంది. అందులో ఒకరు రాధాదేవి వుపాసకులు; _ ఆయనెప్పుడూ బృందావనంలోనే వుంటూం టాడు. భక్తిరసం చెప్పేవే గీతాలు (వాసి, (వ్రాసినప్పుడల్లా అచ్చొ త్రించి మి(త్రబృందానికి పంచిపెట్తూంటాడు. మరో ఆయన రామభక్తుడు. ఆయన రామాయణాన్ని పారశ్‌ భాషలోకి అనువదిస్తున్నాడు. వీళ్ళందరికీ యిక్కడి కదతీసి అక్కడ పెట్టవలసిన పనిలేదు. వాళ్ళ జీవనభృత్తి కూడా నంష్థానం ఆదాయంలోంచే ముట్టుతుండేది.

తానొచ్చినట్లు దొరగారికెట్లా తెలియజెయ్యాలా అని ఆలోచిస్తూ నిలబడిపోయాడు హోరీ. ఇంతలోకే ఆయన అళకే వచ్చాడు. హోరీని చూసీ చూడంతో నే “అరే ! వచ్చేశావటోయ్‌ ః ఇంకా నిన్ను పిలిపించు చామనుకుంటునాన్న చూడు నువ్వు జనకమహారాజుగారి మాలివేషం వెయ్యాలి. జానక్షదేఏి దేవాలయానికి వెళ్తాన్నస్పుదు నీ వా (ప్రక్కనే నిలబడి ఆవిడకొక పూలహారం సమర్వించారి తెలిసిందా ? ఇంకోమాట ఆసొమీలందఠీ యీ ఉత్సవాలు చూసేందుకు రావలెనని నా తాకీదుగా ఇప్పు. రా లోపలికి వెళ్హాం. నీతో మాట్లాడవలసిన పనుంది కొద్దిగా” లోపలికి వెళ్ళింతర్వాత తాను కుక్చిమీద కూర్చొని, పోరీని కూర్చోమని నేలకేసి సంజ్ఞ చేశాడు. హోరీ కూర్చున్న తర్వాత ఆయన తన సంథాషణ (ప్రారంభించాడు. “నేను చెప్పింది అర్హమెండి కదూ ఉద్యోగస్టులు కూడా చేయగలిగిందేదో చేస్తారనుకో. ర్వా చెప్పినా నువ్వూ రై తువి. రై తులు నువ్వు చెబితే వెంటనే వింటారు. ఈవాంం లోపుగా మనం ఇరవై వేలైనా (పోగయ్యేట్లు చూడాలి. దొరగారు యీ గొడవంతా నా కెందుకు చెబుతున్నారా ఆసుకుంటావేమో ఏమిటోగాని నువ్వంశచే నాకు మంచి నమకం ఏర్పడింది. నా మాటలు విని నువ్వు మరం నననోన అని నా ధైర్యం. నువ్వొకవేళశ నవ్వుకొన్నా, నా ం నాసాటివాళ్ళు సవమ్వితేమా(తం నేను సహించ

లేను. వాళ్లు ఈర్ష్యతోనూ, అసూయవల్లా. వ్యంగంగా నవ్వుతారు, వావమాం ఎందుకు సవ్వకూడదులే. వాళ్ళనుచూచి నేనుమాతం షన్‌ బు ము హోరీ; సంపదకీ సహృదయతకీ బద్ధవై రం అనుకో. మంచ లి చేస్తాం. ఎందుకో తెలుసా ? సొటివాళ్ళకం కే అలి వుజూ చేసుకునేందుకు. మా దానధర్మాలన్నీ శుద్ద కయ ఇవ్తిదందాలు. సాటివాళ్ళలో ఎవరిమీదై నా డిక్రీ జరిగి తేనూ ఇటోనన వగా వు నూ, పెరిగిన పెద్దకొడుకు చనిపో తేనూ,. ఎవజ్లే నా ళన చిపోతేనూ, వాళ్ళింటికి నిప్పంటుకుం పేనూ, డై శ్ర్‌వలలో చిక్క శంభయ్య అయిపోతేనూ, రై తులో

గోడాన్‌ 10 దెబ్బలు తింపేనూ, మిగతావాళ్ళందరమూ కలసి పొటలు చెక్క లయ్యేట్లు నవ్వుకుంటాం. చూచి ఆనందిస్తాం. మశళ్శీ ఎదురుపడితే అతని కోసం (పాణాలర్నిస్తామా అన్నంత ఆప్యాయంతో కౌగిలించుకుంటా౦. అంతేకాదు. ఇస్వుడింత మంది బంధువులు, తిరిగేసే ఏడుతరాల యీ మధ్య ఏ సందింధమూకలవన్ని బంధువులింతమంది,” సంస్థానం డబ్బు తింటూ, (శ్రాగుడూ, జూదమూ, వ్యభిచారమూ చేస్తూ దుర్వ్యుయం చేసే వాళ్ళున్న్నారే .. వీళ్ళందరికీ నేనంపే ఎంత మంటనుకున్నావ్‌ :ః నేనివ్వాళ చనిపోతే దేవుడికి దీపారాధన చెయ్యాలని చూస్తారు వాళ్ళు. కష్టం వస్తే ఆమకునే వాడొక్కదు లేడు. వీళ్ళందరి దృష్టిలోనూ నేను పెళ్ళి చేసు కోకపో తే స్వార్ధపరుణ్ణి చేసుకుంటే. విలనప్పురుషుణ్ణి. (త్రాగకపోతే పిసినిగొట్టుని, (తాగితే (ప్రజల రక్తం (త్రాగుతున్నాడంటారు. జల్సాగా పుండకపో తే రసికుడినికాదు; వుంటే డబ్బు విలువ తెలియనివాడిని

వాళ్ళుకునవ్నదల్లా ఒక్క'కే యాతన. వీడితో డబ్బు ఎట్లా ఖర్చు పెట్టించాలి; వీళ్ళేం చేస్తున్నా కళ్ళుండి గుడ్డివాడిలాగానూ, చెవులుండి చెనిటివొడిలాగానూ వుండి వూరుకోవాలి. అన్నీ తెలిసి అసమర్థుడనై పోవాలి?" అని వూపిరి పీల్చుకొనేందుకా అన్నటు రెండు తమలపాకులు తీసి చుట్టుకొని నోటిలో వేసుకొన్నాడు. పహోరొ యేమనుపుంటున్నాడో అన్నట్లు చూస్తూ కూర్చున్నాడు.

హోరీ ధై ర్యండేసి “ఈ అక్షణాలన్నీ మా వాళ్ళలోనే వుంటా యనుకున్నాను. గొప్పగొప్ప యిళ్శల్లోకూడా అట్లాగే వుంటుదన్న మాటః” అన్న్నాదు

“ఓరి పిచ్చివాడాః: మేం గొప్పవాళ్ళం అనుకుంటున్నావా ? పేరు గొవ్వ వూరు దిబ్బ 1 పేదవాబ్ళ స్వార్థంకోసం, పొట్టకోసం "పెంచుకుంటారు యీర్ష్యల్నీ, వ్లైరాల్ని వాళ్ళని క్షమించగలం. పొట్ట గొడుతూంపే చూస్తూ చూస్తూ వూరుకోలేక పోవడంలో ఆశ్చర్యం ఏముంది? కాని మావాళ్ళలాగాదు.' ఈర్షించ్చీ వైరం తెచ్చుకుని ,ఆనం దిస్తారు. ఎంత కుత్పితమూ, నై చ్యమూ వుంచే అంతగొప్ప.' ఇతరులు ఏడుస్తూం పే చూస్తూ నవ్వుకోగల దేవాశసంభూతులమోయ్‌ 'మేము।

లగి గోడచాన్‌ ఇంతెందుకు? మా దెండ పెద్దదుటుంబమో చూస్తూనే వున్నావుగాం ఎవ్పుడూ ఎవళ్ళో ఒకళ్ళు భూలుగుకూనే వుంటారు పెద్ద వాళ్ళం గదా మేము. అందువల నూ కొచ్చే జబ్బులు గూడా గొప్పగొప్పవే మామూలు జబ్బులోచ్చేవాళ్ళు గొప్పవాశ్ళెలా బొతారు.. ఇతరుల కొచ్చే సామాన్య జ్వరమే మాకొస్తే సన్నిపాతం వచ్చిందంటారు. అందరికీ వచ్చేదాన్ని దగ్గం'పే, మాకొచ్చేదాన్ని క్షయ అంటారు. ఇంకే ముంది 'పెల్నిగాములిచ్చి సర్జ్మవి పిలిపించాలి ఢిల్లీ వెళ్ళి యూనానీ వైద్యుజ్ణీ, కలకత్తా. వెళ్ళి ₹ష్‌గ్వాచార్యుణ్ణి పిలుచుకురావాలిసొ స్తుంది- అంతేకాదు. దేవాలయాల్లో దుర్గపూజ, ఇంటిలో భూతవైద్యుడి (హాం పాంలు దొరగారిని యమధర్మరాజె కుకొని ప్రోత్రాడ్లేమోనని దింధు. వర్షం అంతావచ్చి ఆససోప్రాలు పడుతూరటారు. ఈ మహవాకుటుంబంలో ఎప్పుడెవరికి తలనొప్పి పస్తుందా ? ఎప్పుడు. తమ జేబులు. నిండు కాయా అని వైద్యులూ, డార్టర్హూ కాచుక్కూర్నుంటారు.. పీళ్ళకిచ్చే డబ్బంతా ఎవరిదో తెలుసా 9 లారీలు చూపిం. మిదగ్గరనుంచి వసూలు. చేపేడబ్నే: మీ నిట్లూద్సులూ, మీ నఃథానలమూ మ్‌మ్మర్ని దహించి వేయదేమా అని అప్స్‌డప్పుడూ ఆశ్చర్యపోతుంటా నేను. అయినా ఆశ్చర్యపడపలసిన అవసరమేముందిదే. ఛస్మీపటలం అయ్యేందుకు మతం ఎంత కౌలంకావాలి? మీ దుఃథాసలం చూచి మీ హాహాకారాల్నీ చూచి మమశిల్ని మేం రక్షించుకోవాల్ననే గదా మేం యీ పోలీసుల వెనకా, శ్ర కోర్టుల వెనకా, ఈ ప్రీ డర్ర వెసకా దాక్కొాటూన్నది.అందమెన ధూపాన్నమ్ముకొనే స్త్రీ రాగో లొదరిచేతులోనూ కీలుబొమ్మురమె కూర్చున్నాం... (ప్రపంచమేమో చుమెటో సుఖపదుతునాన్షైన అనుకొంటుంది జమీ౦దారీలు, పెద్దపెద్ద మేడలు, పలకీలు, మంది మార్చలం *, అవ్పులూ, వేళ్యేలూ అస్నే వున్నయి 'హాకు. కొన్ని లాభమేముంది? మూ ఆత్మకు దిలంలేదు; అభిమానం లేదు... ఇంకా మేం మృన్నుష్యులం ఎట్లా అవుతాం ? శ తువులేం చేసున్నారో నని -ఆలోచిన్త రా త్రిష్య ని(ద్రపోం మా కేదైనా కష్లమొప్పే అందరూ ఆనంది౦చేవాళ్ళే, పాపం అనేవాళ్శొక్కళుండడు. "లోగవిలాసాల

గోజాన్‌ ల! మత్తులో మమ్మల్ని మేమే మరచిపోతాం. మా (క్రిందవాళ్ళు రక్తం పీలుస్తాం; మా పైవాళ్ళముందు మోకరిస్తాం- ఇక మాకు సుఖమెక్క డిది? మా ఆంత దౌర్భాగ్యులు దేశంలో ఎన్వరూ వుండరు. పై అధికారు లొచ్చారు అంటే .. వాళ్ళ వేటకోసం వచ్చినాసరే, తనిఫీకని వచ్చినా సరే -వాళ్ళ అదుగులక్‌ మడుగులకి మడుగులొత్తుతూ ఉిరగవలసిందే- వాళ్శ కనుబొమలు ముడిచారో, మా పె ప్రాణాలు పెనేపోతాయి ఇదంతా చెబితే నువ్వు నమ్మలేవు కాని వాళ్ళకి నమస్కారాలూ, నైవే ద్యమూ పెట్టడంతో నే మా (బతుక్కాస్తా తెల్లవారుతోంది. వారి ముందు కుక్కల్లా తోకలాడిస్తూ తిరుగుకాం. వాళ్ళ అండచూసుకొని శజలమీద సవారీ చేస్తాం. మాకున్న ఆ స్తిపాస్తులన్నీ తీసుకుని ఎంతో కొంత జీవన భృతి యిచ్చే (సభుత్వం ఏదైనావస్తే చేయెలత్తి నమస్కారం పెట్టాలే సనిపిస్తోంది నాకు. మా వర్గం ఎలాగో ఇక నిలవదనిపిసోంది యిస్పట్‌ లక్షణాలన్నీ చూస్తుంటే. ఆ రోజు ఎప్పుడొస్తుందా అని . చూస్తున్నాను నేను. ఆనాడే నిజంగా మాకు ముక్తి కలిగేది. "మేము పలిస్థితులకి బానిస లమై పొయ్యామోయః ఈ పరిస్థితులే మమలిన్ని సర్వనాశనం చేస్తున్నాయి. ఈ సిరిసంపదలు మా కాళ్ళును పెనవేసుకుని వున్నంతకాలం, ఈ శాపం మా తలమీద చకబంధం వేసివున్నంతకాలం మేం మానవులు కాలేం- మాకు మోక్షంలేదు.” మళ్ళీ రెండు చిలకలు చుటుకొని నోటిలో వేసుకున్నాడు రాయసాహెబ్‌. ఇంకా యేదో మొట్లాడాలని అనుకుంటూండగానే ఒక బం(టోతు వచ్చాడు. వచ్చి “అయ్యా 1 కూలాబ్ళు పని సెయ్యం అంటన్నారండి, అన్నం పెట్టందే ఈడున్నప్పుల్ల ఆడపెట్టం అంటున్నా రండీ మేం నాలుక్కేకలేస్తే సని "సెయ్యటవేం మానేశారండి 1” అన్నాడు. రాయ్‌సాహెట్‌కి పట్రలేనంతకోపం వమ్చిందాజైకయ్లాన్నముతూ “ఈ వెధవలకి బుచచెపా ఎల్‌ పని నవ ధ్‌ క మో లేనిది యిస్వ్పుడెందుకు సెట్లాలి వీళ్ళ శసర్షిో ఎప్ఫల్డేలాగా నేతకు బి వ 107, నక డి త్‌ గం త్త? య్‌. స గ్‌. య న. లో నం.

లి గోడాన్‌ కూలీ యిసౌం- చే స్తేచేస్తారు లేకపోతే వీళ్ళ కాతలు దిగొచ్చిచేస్తారుం” జా, అవన అనానడు హోరీవంక చూస్తూ “సరే హోరీ: ఇంక సీ వెళ్ళవచ్చు. ఆంకా సిద్దంచెయ్యి. నేను చెప్పిసమాట మాతం మరచిపోకు సుమా; ఛి ఎంతలేదనాన్న అయిదువందలై నా వసూళ్ళు రావాలి మీవూళ్ళో్‌” అన్నాడు. అని రుసరునలాడుతూ బయటికి వెళ్ళిపోయాడు. వోరీకి ఆక ఎర్య మేసింది. ఇప్పటిదాక ఆడిన, ధర శిపన్నాలేమిటి: ఇప్పుడీ రుసరుస లేమిటి : సూర్యుడు నడినె త్తిమీదికొవ్చాడు. నేలంతా నణుకుతూన్నట్టుంది- వోరి చేతికర్ర పుచ్చుకుని యింటిముభఖం పట్టాడు. ఈ అయిదువందలూ ఎట్టా వనూలు అవుతాయిరా భగవంతుడా అనుకుంటూ.

ప

హోరీ (గామం _పొలిమేరలోకి అడుగుపెట్లాడు. గోవర్‌, ఆకనితోపాటు ఆడపిల్లలిద్దరూ యింకా పొలంలో పనిచేస్తూనే వున్నారు- ఈ. చెవివడడ ఆ చెనికి తగులుతోంది. గాలి నిప్పులు చెరుగుతోంది- పేళ్ళింకా పొలంలోనే వున్నారు. వీళ్ళకి (పాణాలంపే. తీపిగూడ లేకుండా ఫోయిందేమిటి "పొలందగ్గరికివెళఖ్ళి “కదల వేంరా గోవర్‌. ఇక్కడే మీపేసుక్కూర్చుంటా వేంరొ *ో అని కేక వేశాడు హోరీ

తండి కేకలు విని ముగ్గురూ _జేతిలో-ఫన్త వదలి యింటి ముఖం పట్టారుం గోవర్‌ చామనచాయగా, వారుగా ,వుంటాడు. అతనింత సేపూ పొలంలో వున్నది పనినెయ్యాల్నునిగాదు. పనంకే యిస్షం పుండీ కాదు. “నేను అన్నం అంకే పడి చచ్చే మనిషినికాదు లని చెప్పే టందుకా అన్నట్టు చేస్తాడు పని. “పెదకూతురు సోనా గూడా చామన చాయగానే వుంటుంది. వయస్సువచిబ్సిన పిల్ల, ఎ్యరచీర మోకాళ్ళపెన తిప్సి గోచీ షెట్టుకొని వుంటంమూలాన" (పొఢలాగ కన్పిస్తోంది. చిన్నపిల్ల రూప చిన్నపిల్లే. వళ్ళంతా మట్టి; జీబురుళతల, ఒక చిన్న పరికిణీ మ్యాకం కట్టుకుందిం బి

రూప తండ్రీ కౌళ్ళకి అడ్డంపడి “చూడు నాన్నా: నే నొక్క మట్టిగడ్డకూడా "వదలిపెటలేదు. * అక్కాయేమో యొల్ని చెటుడ్రింద

నా ఆజ ఉం దు

కూచోమంటుంది. నాన్నా గెడ్డలన్ని చిత గ్గొట్టకపో తే చేను బాగుపడతం దేమిటి 1” అందిం

హోరీ పిల్లని అందుకుని భుజంమీద కూర్చో బెట్టుకున్నాడు- “మా. తల్లి బంగారం కాదూ- పనంతా చక్కగా. చేంస్తంది. అని”

లశ గోచాన్‌

మురుసుకున్న్నాడు. ఇంతవరకూ మాట్లాడకుండా వూరుకున్న గోవర్‌ “ర్రకట్టా, యిటా యీ దొరలచుట్టూ కాళ్ళరిగేట్టు శిరగటం ఎందుకు? శనసు. చెల్సింపకపోతే ఎట్తాడు పరుగెళ్తుకొస్తాడు. నానా నూటలూ లంటాడులో మామూశూ? నజరానాలు యివ్వకా తప్పదాయే- ఇచ్చేది యిస్తాసూ పుండి యీ వంగి వంగి దణ్జాలు పెట్టడం ఎందుకు ?” అన్నాడు,

హోరీ గూడ అదే అనుకుంటున్నాడు. అయినా క(ర్రవాళ్ళకి అలుస్‌వ్వటం మంచిదికాదు : “దణ్ణాలు పెట్టకపోతే ఎట్లాగరా. ఎవరి కర వాళ్ళది అట్లా వెళ్తూండదిప్రే గదా మొన్న యింటిము-దు మట్టి తోలుకున్నా మున్నబు మాట్లాడకుండా పూరుకున్నాడు. అడే. ఎవళ్ళయినా చేస్తే యీ పాటిక్‌ జుల్మానా వేసేసేవాక్ళ- నేనువూతం పూరికే వెళ్తున్నానా- ఏదో దేవుడి దయవల్ల యింకా కాళ్ళల్లో ఓపిక చావలేదు గదా. ఆరి పిచ్చాడా, వెళ్ళి వంగివంగి సలాం చెయ్యటం. అం'పే నాకున్నూతం యిష్టమా ? వెళ్ళినప్పుడల్లా దొరగారి దర్శనం అయి చచ్చిందీ ! ఆయన ఇష్టమైకే దర్శనం యిస్తాడు. లేకపోతే, మళ్ళిరా అంటాడు..... .”

“ఆల, గొప్పగొప్పవాళ్ళ వెసక వెనకే తిరగడం గూడా గొప్పేలే : అదేమన్నమాట....” అంటూ ఎ త్తిపొడిచాడు గోవర్‌.

“అంతే. లేవోవ్‌ కబుర్ల కేం- కబుర్ల్గందరూ.. చెబుతార్యం నె త్తిమీదకొ స్పేగాని తెలిసిరాదు ఎవళ్ళుకైనా. నేనూ మొటమొదట. నీకుమల్లేనే అనుకునేవాళ్ణి. ఇప్పటికి తెలిసాని చంది నాక మన. 'పాణాలు వాళ్ళ గుప్పెటిలో వున్నయ్‌. మనం నిక్కేంలాభం ? నీలిగేం లాభం ౩”

కా ననవలసిన మాట కాస్తా అనేసినట్లు సంతృప్తిగా సడుస్తున్నాడు గోవర్‌. చోవీక్స కాళ్ళు లేవా ఏమిపే భుజాలెక్కి జౌర్చున్నావే. దిగి. నడవరాదూ ₹* అన్నది సోనా రూపతో. రూప తండ్రిని మరంత కరఠుచుక్కూడ్చుంది. “నే దిగను పో. చూడు నాన్నా నన్ను దిగమంటాది. నేను దిగనే దిగని అన షి

గోడాన్‌ ర రూప. “అదికౌదు నాన్నా నేను నీ భుజాలెక్కానని అక్కాయికో్కో-పం వచ్చింది నాన్నా” అన్నది.

“దిగొద్వలే తల్టీ, కోపంవస్తే వెళ్ళి కాలవలో దూకమను” అని బుజ్జగించాదు తండ్రి. ఇక రూపని పష్టేందుకు పగ్గాల్గేకుండా పోయాయి. ఆ వుత్సాహంలో జ్యర్రున [క్రిందికి జారి “కోపం వ వె-కాలవలో-దూకు” అంటూ చప్పట్లు చరుస్తూ అందరికం పేయుందు గంతులేసుకుంటూ పరు గెతత్తింది.

ఇంటికి వెశ్ళేస్పటికి ధనియా వాకిట్లోనే కూర్పునివుంది. “ఏం పనిరా, తిండీ తిస్పలూ లేకుండాను” అన్ని కొడుకుని కోప్పడింది. “పొలం ఎక్కూడకన్నా పారిపోతుందనుకున్న్నావా, వూరెళ్ళినవాడివి మళ్ళి పొలం ఎందుకెల్లా ఫొ అని భ_ర్ధని మందలించింది.

నుయ్యి వాకిట్లోనే వుంది. తంగడి కొడుకులు రెండుబొక్కిన్ల నీరు తలలమీద గుమ్మరించుకుని, ఒక బొక్కెనడు రూప నె ' త్తి మీద పోశారు. స్వానాలయిం తర్వాత అందరూ భోజనానికి కూర్చున్నారు. జొన్న రొచ్చైలు గోధుమ రొ మెలా తెల్లగా మెరుస్తున్నాయి. మామిడి చిగురు వేసిన కందిపస్పుకూర రూప చండి పళ్ళెంలో కలబడి తింటూం శే “ఏమి సంబడమే $" అని చూస్తున్నట్లు కూర్చుంది సోనా.

“దొరగా రేమన్నాడు * అని అడిగింది ధనియా. గ్లాసులో మంచినీళ్ళు గటగటా [తాగి “ఆం ఏముంది అనటానికి తాసేట్లా; వసూళ్య్ళూ. మనమేమో వాళ్ళంతా హాయిగా వుంటారనుకుంటాం కాని మనక్రం'పే కనాకషం వాళు. మనక్రంపే సొట ఎటా గడుసుందా అన్న

ఆజీ సో యు ఉం అణాటొ చింత ఒక్క కేగాని, వాళ్ళకన్నీ చింతలే- మనమే నయం అనుకుంటా” అన్నాడు హోరీ.

రాయసాహబ్‌ చెప్పిందంతా హోరీకి గుర్తు రాలేదు, కాని తానన్న మాటల్లో ఆయన చెప్పిందంతా యిమిడే వున్నదని భావించాడు హోరీ.

గోవర్‌ మళ్ళీ ఎ త్తిపొడిచాడు. “అట్లాగా ? పాపం : అయితే ఆయన ఆస్తంతా మనక్రిమ్మను. మసన గొడ్డూ, గోదా, పలుగులూ,

లగ గోడదాన్‌ పారలూ ఆయన కిచ్చేద్దాం- ఏసుకుంటాడా' మారకం ? అంతా వేషాలు కాని మెది లే మోటారీలోనూ బంగళకాలోనూ తిరిగే వాడికి, హల్వా హూరీలు తనేవాడికి టోగంమేకాల్లో కూడ్చునేవాడికి కష్టమంట కష్టం. ఒకేపున జల్పాగా తిరుగుతూనే వుంటారు; అబ్బా £ అమౌశ్ర 1 అంటా వుంటారు” కొడుకు మాటలు వింటూంపే తంగికి కంపరమె త్తింది. “మాటలు నేర్చుకున్నావులేరా. ఎవళ్ళ దెవళ్ళొదిలి పెడ్తారా? మనం వ్యవసాయం చేస్తున్నూం. ఏం మీగులుతోండి? రోజుకి అణా కూలికూడా పడదాయెం-. నెంకీ పడిరాళ్లు తెచ్చుకునే నౌక్రరే మనకంపే మెరుగ్గా వుండిరి ! మనకం'పే దాగాతింటారు; తిరుగుతారు. అందుకని మనం పొలా లొదిలి పెట్టుకుంటునా మా ? వ్యవసాయంలో వున్న మర్యాద ఉద్యోగంలో ఎక్కడుంటుంది అనేగా మనం వదిలిపెట్టుకోంది : జమీం దారూ అంతే. అధికారాపే అణీగి మణిగుండాలా । టీ పారీలూ, లోగెంమేకాలు అన్నీ ఏర్పరపాలా £ కాస్త ఎగుడూ దిగుడూ. అయితే కోరుల శెక్కాలా? మనమే నయం, దాగా అయితే నాలుగు మాటలు నన్ను కాదనుకుని వింపే సరిపోయె 1” తండ్రి చెప్పిన మాటలు కొడుక్కి. నచ్చలేదు. “అదంతా వొర్తి దనుకో. మనకి కట్టుకోడానికి అతుకుల్లేని గుడ్డలుండవు. గింజలేరుకున్‌ అన్నం తినాలి. రాాతీ సగలూ అనకుండా వల్లంతా నుగ్గూ, నూచమూ చేసుకున్నా కడుపు నిండదు. వాళ్ళకేం? మహరాజులు । పశ్తైమంచాల మిద పవ్వళిస్తారు. ఇంటినిండా నౌకర్లూ, చొకర్ణూ. కడుపులో చల్ల కదల వలసిన అవసరంలేదు- డబ్బుఖర్చుపెడ్తూ కాలుమీద కాలేసుక్కూర్చుం టారు. ఇంకా మిగలమం పే ఎక్కుడుషంచి మిగుల్తుంది “అయితే ఏమిటా నువ్వనేది ? మనకీ వాళ్ళకీ తేడాలేదంటావ్‌?” “దేవుడు అందర్నీ ఒక టేమాదిరిగా పుట్టించాడు.” “అదికౌదురా వొబూ : చిన్నా పెద్దా దేవుడి దగ్గద్నంచే తయారె వస్తారు. డబ్బు' ఎంతో తపస్సు చేస్తేగాని దొరకదు. పూర్వజన్మలో

గోడాన్‌ లి ఏంనోములు నోచారో వాళ్ళీరోజున సిరిసంపదలో తులతూగుతున్నారుం మనకర తి మనం అనుభవిస్తునా షం

“నే నొప్పుకో న్నానాః భగవంతుడికి మన మందరమూ ఒకళేం ఇక్క-డికొచ్చింతర్వాత వీదవాళ్ళని పీల్చే దుర్మార్టులందరూ. ధనవంతు లౌతారు”

“ఇదంతా నీ (భమరా నాయనాః దొరగారిస్పటికీ ఎట్టా లేదన్నా రోజుకి నాల్గుగంటలు భగవదృుజన చేస్తావుంటారు.”

“*కఈ దానధర్మాలూ, పూజాపునస్కా-రాలూ ఎందుకు చే స్తన్నా డంటా ౪?

“మంచాడు కాబట్టి”

“అతనుకాదు మంచాడు. రె తులూ, కూలాళ్ళూ మంచివాళ్ళు కాబట్టి లేకపోతే యా పాపప్పడబ్బు జీర్ణం యెట్లా బౌతుంది? ఏమీ సని చెయ్యకుండానే డట్బ్చొచ్చిపడే దారుంచి అందరూ జేస్తారు పూజాపున స్కాంరాలు. మనలాగా వస్తులుండి పూజలు చెయ్యమను కనదిగుతుంది. ఒక్కనాడొచ్చి. పొలంతో నడుంవంచి వనిచెయ్యమను యీ పూజా పునస్కారాలస్నే ఎగిరిపోతయి.”

తంగడ్రికి జవాబేమని చెప్పాలో అర్థంకాలేదు. “న్సీత్రో. ఎవళ్ళు మాట్లాడగ(్యలులేరా నువ్వు దేవుడు చేసేదానిక్కూడా వంకలు పెదుతూం టివి” అని తప్పించుకున్నాడు.

కాసేపున్నతర్వాత కొడుకు పలుగూ, పారా పుచ్చుకుని పొలాని కని బయళ్టేరాడు. “కాస్త ఆగరా నాయనా! నేనుగూడా వన్తన్నా ఇంతలో కాస్త చిట్టుతీసి బయటి పెట్టం పాపం ఆ థోలా మా యిబ్బంది పడుతు నాడు. నేను సర్జుకాలెమ్ముని మాటిచ్చాను” అన్నాడు తల్మడ్‌ం

“అమ్మటానికి మన దగ్గ రెక్కడుంది + అన్నాడు కొడుకు అయిష్టంగాం

“*అమ్మటంలేడులేరా, ఏదో యిబ్బందివడుతున్నాడని-”

"మనం పొడిలేక యిబ్బంది పడుతుస్న్నాంగా, ఆవుని తో లి పెడకా నన్నాడా 1

లిం గోదాన్‌

“*త్తోలిపెడకా నన్నాడు. నేనే వద్దులెమ్మన్నా” ఇంతలో యింట్లో నాంచినచ్చిన తల్లి అందుకున్నది; “తోలిపెట్టకేం. తోలిపెడతాడు- కలిగ్గౌనిక్కూడా గరికడుపాలు పొయ్యడుకాని ఆవుని తోలిపెడకాడంట ఆవునీ” అని దీరాలు తీసింది పోర్‌ బెటుపెటుకున్నాడు “నా తోడంటే నమ్మవే. - అడిగిన ఆవు నిసానన్నాడే. పాపం యిబ్బంది పడుతున్నాడా ! ఆవు నమ్ముకుని చిటూ తది కొనుక్కోవాలనుకున్నాడు. ఆపదలో వున్నాడీ ఆవుని తీసి కోట్‌ం ఎందుకులే అని నేను పంపిస్తాలే, చేతులో నాలుగు రాబృన్న ప్వుడే తోలి3ెళ్లాలే ఆవుని అనాను. ఆవంకే ఏ మావనుకున్నావు. బంగారంలాంటి ఆవులే, ఎనభి రూపాయలు”

కొడుక్కి కోసం వచ్చంది. “మాలావు ధర్మాత్యుడివి బయలే రావులే. ఇట్లాచేసికాదూ యీ తిస్ప్సలన్నీ తెచ్చిపెట్టింది ? అవు ఎనఫో " రూపాయలై తే చిట్టు యిరవై రూపాయలు. అవని తోలిపెట్టమను, మీగకా ఆరవయ్యి వీలున్నప్పుడు యిద్దాం” అన్నాడు.

“నేనుమ్మాతం తక్కువ తిన్నానంగటా. వాడికి ఏదో ఒక సందింధం చూస్తా. ఆ మూడుముళ్ళూ. ఈ చిటూ వూరికే పోవులే” అని కిలాడీ నవ్వినట్లు నవ్వాడు ల

“అయితే యిక్ర వూళ్ళోవాళ్ళందరికీ సంబంధాలు కుదర్చుటమే నన్నమాట నీ పని 1” అని వెటకారంగా అన్నాడు కొడుకు.

“ఆం ఇక ఇదొక్క పే తక్కువయింది. చిటూ యివ్వ్యొద్దు. పొట్టూ. యివ్వొద్దు. ఈ భోలాకీ భీలాకీ నున మేమీ *బుణవళా 7 రిది యిదీ కట్టబెట్టడానికి” అని మూతి విరుచుకున్నది ధనియా,

“అదికొ దే. ఒకళ్ళ యిల్లు నిలబెట్టటం మంచిదేగదంపే” అని సర్దుకున్నాడు పోర్‌!

కొడుక్కీ. సంభాషణ వింటూంపే కంపరమె తింది. అందుకనే అక్క-డనుంచి లేచివెళ్ళి దూరంగా కూర్చున్నాడు. "

ప బక్రళ్ళ యిల్లు నిలబెశ్హువాళ్ళు ఎనభై రూపాయల ఆపని తీసుకొని వూరుకోరు. నంచెడుడబ్బు పుచ్చుకుంటారీ కెలుసా 1” అన ఇది ధనియా.

సోచాన్‌ లిం

“ఆమ్మాతం నాకూ. తెలుసులేవే, మనిషిగూడా మామంచాడులే. ఎప్పుడు కసబడ్డా సీ అంత మంచిదిలేదని చెబుతాడు. నువ్వు లక్ష్యిదేవి వంట ఎంతోమంచిదానినంట.”

ఆ మాటలు యింకోసారి అనిపించుకొని వినాలనుకొన్నది ధనియా. కాని తనకేం పట్టసట్లు,“ఊ6 ఆ అబ్బాయి. పొగడ్లేదనే ఏడుస్తున్నా” అన్నది, పెకి.

అబే మా

“నేనూ అదే అన్నా “అదెక్కడి ఆడది- ఊపిరి సలపనిన్న

దులా. నోరు కదిపితే చాలు, శాసనొర్లాలు పెడతుంది అన్నాం

న!

వింపేనా ? 'ఆ యమ్మకి చేయెలత్తి మొక్కొలిసిందే. లక్ష్మీదేవనుకో: అంటారు, నా మాసే వినిపించుకోడు అసలు థోలా సెళ్లాం వుందే కాస్త గయ్యాశిలే. అందుకనే పాపం యింటిపట్టునే వుండేవాడు గాదు “మీ యిల్లాలి మొహంచూ'స్తే పాపాలన్నీ పోతయి. అనుకున్న పనల్హా బౌతుంది" అంటాడు. "ఓరి నీ దుంపతెగ : దాని మొహంచూస్తే ఆయ్య్‌ పనిగూడా ఆగిపోతందిరా?ి అని నే నంటాం”

“పీ బ్రద్భుషం అట్లాంిటిదె తే నే నేం చేసాను :”

కూ ర. చా న!

“*షావం, వొడి పెళ్ళాం 'పేరె త్రితేచాలు చిట్లు లంకించుకు నేవాడు. పిల్లిక్కూడా విచ్చం పెళ్హుది కాదంటం ఉస్పుదగ్గర్నుంచీ, నిష్పుదగ్గరు్నుంచి పొరుగిళ్ళి కెళ్ళి అప్పులు తెచ్చేదంట.”

“చచ్చిపోయిసవాళ్ళవి అనకూడదుకాని, నన్ను చూస్తేనే కళ్ళల్లో నివష్వులు పోసుకు నేది.”

“*భోలా మంచివాడులే. అందుకనే దాంతో కాపరం చెయ్య గల్లా

ల్‌ డనుకో. ఇంకొక డెవడన్నా అయితే విషం తాగి చచ్చేవాడు. ఎట్లా లేదన్నా నాకంటే పదేళ్లు పెద్దాడా? అయినాసరే ముందు తనే పలక రిస్తాడు సన్ను, ఎక్కడ్‌' కనబడ్ధాం”,

“ఆయితే ఏమంటాడూ. నా ముఖం చూస్తే అనుకున్న పని అవుతుందంటాడూ

“ఆ వేళ దేవుడేదో ఒక మేలు చేస్తాడన్నాడు.” “హిపం ; కోడళ్ళ అట్టాంటాశే) దొరికారు. ఒక శే అప్పులు...”

ఓ్‌0 గోచాన్‌

అంటూ ధనియౌ మాట్లాడుళూండగానే “గోవర్‌లేచి “ఇదిగో భోలా వచ్చేస్తునా ఎడు వదీ వదిహేను కోట్టలిచ్చి పంపించెయ్యి అన్నాడు

ఆచ్బద్రమనిషి యింటికొ స్తాం శే" అయ్యే మాట్యలా- వాకిట్లో మంచంవాలుూ- చెంబుతో” నీళ్ళు తెచ్చియ్యి- కౌళ్ళు కడుక్కు-ంటాడు" కష్టం వచ్చినప్పుడు ఆదుకోపో తే ఎట్టారా ః దోహంకావాల్‌మో అడుగు” అన్నది ధనియా-

“ద్రాహంలేదు గీహంలేదు. ఎరగని చుట్టమంటలే” అన్నాడు హోరీ.

ధనియాకి కోవంవచ్చింది- “ఎరగని చుట్టంగాక ఎరిగిన చుట్టమా యేంటి ? రోజూ రాబొయ్యాడా నీయింటికి? పాసం ఎండలోపడి నడి చొస్తాంకే 'ాహం యియ్యకపో తే" యెట్టా? రూపా ఇటటాఅమ్యా, కోమటింటి3€) ఒక అర్జణా పంచదార పట్టుకురా. లస్సీ చెయ్యాలి

భోలాకి ఈ రోజున జరిగినంత మర్యాద మరెప్పుడూ జరగ లేదు. గోవర్‌ మంచం వాల్చాడు సోనా లస్సీ చేసింది రూపా పొగాకు పాయ అందించింది. ధనియా తలుపుచాటున నిలబడి తనని గురించి పఏమంటాడోనని చెవులు చేటలు చేనుకొని చూస్తోంది-

భోలా చుటచుటుకుంటూ “*మంచియిలాలు, యింట్లో అడుగు

బళ శోకో ఉం

జెడ్రితేనేచోలు. ఇంకేంకావాలి? అఆవిడకే తెలుస్తుంది ఎవళ్ళనెట్ట్లా మర్యాద చెయ్యాలిసిందీని” అన్నాడు. బె

ఈ మాటలు వింటూన్న ధనియా ముఖం చేటంతయ్యింది.

థోలా తెచ్చిన తట్టపట్టుకొని హోరీ యింట్లోకి వెళ్ళాడు. భార్యనిచూచి “చూశానే 1 ఎంత పెద్ద తట్ట పట్టుకొచ్చాడో. ఎక్కడ దొరికిందోగాని యిందుట్లో నే యిరసదాకా పళ్హైటట్టుంది” అన్నాదు.

ధియా తన్మయత్వంతో వుంది. “సీం తెస్తే నీ కోసమని పువ్వులు కోసుకొచ్చాడా చిన్నబుట్ట తేటానికి. ఇచ్చేవాడివి పాపం ః కావలసినంతా యిప్వు మళ్లీ యిందుట్లో కొనరెందుకు. పాపం కొడుకుల్నన్నా పిల్చుకురాలేదు. ఒక్కడూ" ఎట్లావట్టుకెళ్తాడో నమో

నోజడాన్‌ న్న “కావాలిసినంతా నేనెక్కడ తేగలనే 1 “శ్రేక్రప్రోశే ఒక తటిచ్చి పంపుశావా ? అబ్బాయిక్కూడా. ఒక ఈపెడిచ్చి పంప” లం ఎరా థా ఇ వాడు పొలం వెళ్ళాలిగా”: “ఒకనాడు వెళ్ళకపోతే ఏమీ మునిగిపోదు లెద్దూ.” “అంత కావాలిసుంఘ కొడుకుల్నే తెచ్చుకు నేవాడుగా:” “ఇందో లేరేమో. బజారుకి పాలుపట్టు కెళ్ళారేమోం” అబ్షాగానేపుంది 1 ఇచ్చేది ఇవ్వటమే కాకుండా యింటేదాకా పట్టి కళ్ళి యిచ్చిరొవాశి? ” “*వొద్దులేబాబూ 1 మీలెన్వరూ.. వెళ్ళొద్దుం ఎట్టాగొట్టా తిప్పలు నేనే పడకాలం” “*అగికాదే- మూడుతట్టలిస్తే మనకేం మిగులుతుందీ అని” “ఆ మాట మొదకే ఆలొచించుకోకపోయాం” “ఆసి నీ దుంపతెగ : అందుకని యిల్లంతా దోచి పెడ్తావం కలో “జమీందారుగార్రై తే ఏం చేస్తా. నువ్వెత్తుకొని, కొడుకు నె త్రినాల కూతుళ్ళ నె తినా ఎ తి బయల్దేరేవాడివికాదూ?” “జక్టందారుగోరి మాడ్‌ వేరు 1 “కాదూ మరిః కరపుచ్చుకుంటాడాయె-” “అది కాదే. ఆయన పొలం చేసుకుంటున్నామా మరి 1” “ఏం పొలంచేస్తే శిస్తు కట్టటంలా ౯ “అంతేలేవే- (ప్రాణాలు కొరుక్కు. శినకేం వెళ్తంలే- శేనూ- అబ్బాయీ యిద్దరమూ 'వెళ్తాంం” మూడుతట్టలు సిండినాయి. కొడుక్యాదంతా చూస్తుంకే ఏమిటోగా- వుంది. వాళ్ళ నాన్న్‌ చేపే వ్యవహారాలంటే. అతనికేమి గౌరవంటలేదుం ఆయన చేసే వనులన్నీ నషమేసని; అతని అభ్యిపాయం- ధనియాక్‌ హాయిగా నేపంది. ఇక పో రీఉన్నాడం'కే అతను చేసేది ధర్మంకోసమో,. స్వార్థం వల్లనో అతసికే తెలియదు. తండ్రీ కొడుకులు తోడుపట్టి ఒక తట్ట వాకిటోకి పట్లుకొచ్చారు- యా! చి ల! నా!

క్రి గోచాన్‌

భోలా పెపంచితిసి చుట్టచుట్టి నెత్తిమీద పెట్టుకుని ఈ తట్ట యింటిదగ్గరో పెట్టి యిక్కడున్నట్టువస్తా ఇంకో త్తైడు పట్లు కెళ్తా అన్నాడు.

“ఒక్క- శేమీటి ? ఇంట్లో ఇంకా రెండు నిండివున్నాయి. నువ్వు రానూవదూ: పెటావదూ మేం యిద్దరం చెరొకటి ఎత్తుకొసాం. అందరం

ఉఏ బట ద కలసి వెళ్లాం” ' అన్నాడు హోరీ,

ఫోలా తన్ను తాను నమ్మలేకపోయాడు. తన తోడబుట్టినవాడు జేయని సహాయం చేసున్న్వాడు హోశ్‌.. అప్పుడతనిక్‌ గలిగిన సంతృప్తి అతని జీవితాన్నంతా "హర్షపరిస్తావితం చేసింది.

తట్టలు నె త్రినెత్తుకొని బియభ్దేరారు ముగ్గురూ-

“ద్రష్యర్రా దగరకొస్తోంది. దొరలు నముహాజల్సా చేస్తారు” అన్నాడు భోలాం హ్‌

“పందిళ్ళూ. పాకలుగూడా వేసేశారు. నాటకంలో నేనూ వేషం "వేస్తున్నా. జనక మహారోజుగారి చూలి వేషం వెయ్యమని మాపట్టు పట్టారు -జమ్‌ందారుగారు" అన్నాడు హోరీ

“బానే జమిందోరుగారికి నువ్వంటే యిష్టంగా మరి

“*ఏమిటోలే వారి దయ :”

కాస్పేపవరూ మాటాడలేదు. “సరేగాని నురి చందా సంగ తేమన్న్నా చూస్తున్నావో ? మాలివేషం కట్టిసంత మాత్రాన వూరుకోరుగా -జమీందారు:” అన్నాడు భోలా,

హోరీ కారే చెమటను తుడుచుకున్నాడు “అదేనయ్యాజాబూ ? “పండింది కౌస్తా కల్లంలో నే అమ్మేశాను. జమీందాదభాగం జమీందారు తిసుకున్నాడు. షాపుకొర్ల సొము్యు షావుకార్లు తీసుకున్నారు. జమీందా 'రంపే ఒక్కడుగాన్మి షావుకొర్లు ముగ్గురు. అసలు షావుకారు, చిల్లర కొట్టు షాప్పుకారు, దాతాదీన్‌ షావుకొరు- ఇంకా ఎవరి బుణదూ తీరలేదు. -జమిందారుగారికి వాకీ సగం తీరిందేమో. చిల్లరకొట్లో మళ్ళీ అస్వ్పులు. వగలల్లా రెక్కలు విరుచుకుని పనిచెయ్యటం, వున్నవాళ్ళ యిళ్ళ్శల్లో మరింత వేయటం. మనం పుటిందే అందుగ్గదయ్యా : తీసుకున్న అనలుకం'టే. కెట్టింపు. చొల్పగట్టినా వడ్డియే తీరదాయె. అసలు అట్టాగే

గోచాన్‌ కలి పుండె.' జమీందారు కొడుకు పెళ్ళికి పాతికవేలు ఖర్చు పెట్టాడంట-. షావుకారు తంగడి తద్దినానికి అయిదువేలు ఖర్చు పెట్టాడు. అదేమని, అడగటానికి వీళ్లేమ. మనకిమ్యాతం వుండచూ మన శుభకార్యాలూ... కర్మలూ అట్టాగే చేసుకోవాలని. మన మర్యాదమ్మాత్రం వాళ్ళమర్యాద వంటిది కాదూ1ో

“గాప్పవాళ్ళతో మసమెక్కడ పోటీపడగలం ?” అని సానుభూతి వ్య క్తంచేశాడు భోలా.

“మసంగూడా మనుషులమే గదయాా”

“మన మేం మనుషులంటే ।; మనకేముంది నునుషులం అవటా- నీకి ? మనుషులంకు డబ్బుండాలి; శక్తి సామర్థ్యాలుండాలి; చదువు. లుండాలి. మనది దున్నపోతు (బతుకు, కొడి మెడని వేసుకుని కష్ట పడేవాళ్ళమాయె మసం. ఒకణ్ణి చూస్తే ఒకడికి గిట్టదు. ఏమనసుకుని ఏం లాభంటే ।! (వపంచంలో పేమంటూ,. నా "వాడంటూ. లేకండా పొయ్యిం తర్వాత.” "

ముసలివాళ్ళస్వుడూ ఆంతే. జరిగిపోయిన రోజుల (పాభావాన్ని తలచుకునీ, పడుతూన్న కష్టాల్ని గురించీ, భవిష్యత్తులో దాగివున్న విపత్తుల్ని గురించీ మాట్లాడుకొంటుంటారు, అట్టాగే యా యిద్దరు "స్నేహితులూనూ. భోలా తన కొడుకుల్ని గురించి ఇప్పాడు. పోర్‌ తన తమ్ముల్ని గురించి చెప్పాడు. ఇంతలో ఒక నూతి దగ్గరకొచ్చారు. ముగ్గురు తట్టలు దింప్పకున్నారు. గోవర్‌ జౌక్కెనతో సీన్స తోడు తున్నాడు

“అయితే పాసం వేరులు సడ్డస్పృుడు నువ్వు చాలా దాధపడ్డా వంటగా? వుండదంటలే మరి కొడుకులికిమళల్లె పెంచి పెద్దవాళ్ళని బేస్తివి తమ్ముళ్ళని” అన్నాడు థోలా.

హోరీ కళ్ళు చెమ్మగిల్లినాయి. “వీమని చెప్పను? ఎందుట్లో నన్నాపడి చద్దామన్నంతో బాధ కలిగింది. వాళ్ళని ఇంతస్పట్నుంచీ పాకి పెద్దవాళ్శనిచేశా. 'వేపళందుకు పడాల్పొచ్చిం దనుకున్నావ్‌* మా ఆడది సౌొలంపని శెల్లలేదంట ! నువ్వే .చెన్పు ఇంటో మంచీ

క్ర గోదాన్‌

ఎడా చూడాలా? అదిమా్య తం కళూర్చువివుండేదా ? కోడికూసి నప్పుడు లేచింది రయూంపొచ్చపో యేదాకా లేచింది లేచినళ్లే వుండేది. హీరా పెళ్ళానికీ, శంకర్‌ పెళ్ళొనికీ ఏం తెలుసు అది ఎన్ని కష్టాలు పడేదో. ఎన్ని అప్రసౌప్పులుచేసి కుండ పొయ్యిమీద కెక్కి-ంచేదో. ఇస్వుడు చూస్తున్నాంగా- వాళ్ళిళల్లో పొయ్యిలో పిల్లి ఒక పూటలే ప్రే “రెండోపూట లేవదు. ఉమ్మడిగా వున్నప్పుడు నాలుగుసార్లు బీశ్రీయి బంతులు. ఇస్పుడు తినమను నాలుగుసార్లు చూద్దాం, ఇంటిచి పడ్డ కషం నాకు తేలుసు; దేవుడికి తెలుసు. అది చిరిగిన చీరలు కట్టుకుని శోడుకోడళ్ళకి పండగలకి కొత్త కొత్త చీరలు కొనిపెస్లేది. అది పసులుండి వాళ్ళకి ఫలహారాలు 'జేసిపె'ట్రది-. దాని మెడలో పసుప్పతాదు తప్పుతే. ఏమీలేదా? వాళ్ళకొక్కా-క్క-శ్ళకీ రెండేసి మూడేసినగలు 'జేయించి పెట్టింది. బింగారప్పయి కొదనుకో. వెందివే ననుకో, వాళ్ళకిక అక్కసేమీ లేదబ్బాయ్‌. ఇడి యింట్లో యజమానురాలుగా ఎందుకుండాలి.? అని, వేరులు పట్టమే మంచిదయ్యిందిలే- నాకు బరువు తప్పిపోయింది ”

భోలా మంచినీళ్ళ (శ్రాగాడు- “*పిల్పుంటో చూచినా యింతే శాబూ- సరే తమ్ముళమాట అట్టావుంచు. నా కొడుకులు మాతం ఏం వుద్ధరిస్తున్న్నారు ? 'వెధవపనులు చేస్తూంయే చూస్తూ వూరుకోలేను శూబూ నేను. జూదం అట్టానికీ; గంజాయి. తాగటానికీ, .కోడిపందా లొట్టానికీ డబ్బెక్కడునంచొస్తుంది ? జమీందారుబిడ్డవా ఏమన్నానా | ఊ6 పోనీ సంపాదించుకారా అంటే అదీ లేదు. పెద్దాడు దిజారు కెళ్ళా డంపే పాలమ్మిన డబ్బులో నగం యింటికిరాదాయె- ఇక చిన్న్నాడు. ఇఫొద్ధుగూకితే చాలు వాడూ, వొడి సొవాసమూనూ, నాటకాలేనా, కోలాటా లేనా ? సావోసం చెయ్యద్దన్ను నేను. పనిచేసుకున్న తర్వాత సావానం. పసీలేదు;. గినీలేదు.. గొడ్డక్కుండితి నేను పోసుకోవాలి, పాలు నేను పితుక్కోవాలి; దిజారెల్టి పాలమ్ముకు కెచ్చుకోవాలిసింది నేనే. ఏం ఇయ్యను? దాననాః ఏమి సంసార మో. మింగాలేను. కక్కాలేను. ఒక్కగా నొక్క కూతురు యునియా. దాని రాత అట్టాతగలడె. నువ్వూ నచ్చావుగా

గనోదాన్‌ లస

పెళ్ళికి ? సంబంధం మంచిదే. ఉన్నవాళ్ళు కూడాసు- ధాని 'మొగుడికి బొందాయిలో పాల కొట్టుండేది. అక్కడ పొందువులికీ. మహమ్మ చీయులకీ పోట్లాట చచిస్తింది. ఎవడో అతన్ని క త్తితో పొడిచేళాడు. ఇంకా ఆక్క-డుండి ఏం చేస్తుందిలే అని వెళ్ళి వెంటబెట్టుకొచ్చేశా- రెండో పెళ్ళి చేసుకోవే అంపే ఒస్పుకేముం ఇంట్లో ఇద్దరు వదెన్లు-దాని్ని రెండు కళ్ళతో చూడనేలేరు వాళ్ళు ఏం చెప్పను. మా యిల్లొక మహాభారతంగా పుందనుకో వాబూ."

అట్లాగే మాట్లాడుకుంటూ పూరిదగ్గర కొచ్చారు. భోలాదికూడా పల్లెటూరే. చిన ఎటేగోని కళకళలాడుతూ శేంటుంది. ఊళ్ళో వాళ్ళందరూ గొల్లవాశే కొని వాళ్ళ పరిస్థితి రై తులకంటే కాస్త బాగానే పుంటుంది. ఖోలా పూరికంతటికీ పెద్ద- ఇంటిముందు. పది పదిహేను పకువులు. మేత మేసూన్నయి. వసారాలో ,ఒక పెద భోషాణం. ఒకమూల మేకుకి మచ్చెలా. మరొక మేకుకి మంజీరా గైవేళ్ళాడేసి వున్నవి. చూరులో బక పెద్ద ప్పుస్తకం---దిషాశా రామాయణం 'అయి వుంటుంది...-వుండి- కోడ శృద్దరూ వాకిట్లో షేడ చేసుకుంటునా్నారు. కూతురు యునియా' గుమ్మంలో నిలబడి -వుంది. అప్పుటిదాకొ.ఏడుస్తూ పున్నదా అన్నట్లుంది; కళ్ళు ఎవర బడ్డవి; ముక్కు చీదుకుంటూంది. మంచి వయసులో వున్నది. అంగ సౌష్టవమూ, ఆ అకారంలో వింధుదనమూ చూస్తూంటే వయసు మెరు గులు దిద్దుళూన్న బొమ్ములాగుంది. ముఖం చంద్రిభింబంలా గుర్యడ్రంగా వుంది. బుగ్గలు పొంగి వస్తూన్నట్లున ఇవి. విశాలమెన నుదురు. కళ్ళు చిన్నవేగాని వక్షభారమూ. శారీరకిదార్థ్య మూ. ఆ కన్నుల్లో ఏదో ఒక విచ్వితమైన ఆకర్షణని మలిప్‌, మెలిపొయి. కట్టుకున షె గులావీ రంగు వీర ఆ సౌందర్యాన్ని యినుమడింప చేస్తోంది.

తర్మిడిని చూడటమే తడవుగా సరుగెత్తుకెళ్ళి నెత్తినున్న తట్ట దింపింది. అందరూ తట్టలు- దింప్పకుని కూర్చున్న తర్వాత “చూడమ్మా, కస్త పుగాకు తీసుకొస్తా. తర్యాత-కాసివి .దాహం గూడా పట్టుకురా త ల్లా బొక్కెన పట్టుకురా. కసిని వీళ్ళు తోడతా. హోరీ చాబుని ఎరుగుదువుగా?” అన్నాడు భోలా,కూతుకితో.

ఏ6 గోదాన

అని, హోరీ వంక చూచి “ఇల్లాళ్లేని యిల్లేం' యిల్లులే బాబూ; శాస్త్రం. చెప్పినట్టు---ఊడిసిందే చేను పెళ్ళాం వుంటెనే యిల్లు, కోడళు సంసారం దున్నపోతుల న్యవసాయమే అనుకో. దీని తల్లి చచ్చి పోయింది; ఇంట్లోనే సిరి ఎగిరిపోబయిందనుకో. కొడుకుల సంగతి నీకు తెలనందేముంది ? వరి చచ్చుదద్దమ్మలూ, సోమరిపోతులూనూ.. నేను చచ్చిన మర్నాడు అడుక్కుతింటూ పోతారం టే "నముశ్చై- కూతురూ అంతే. ఇక్కడం పే జరుగుతోందిగాని - అత్తారింటికె శ్రే ఎట్టా బాబూ[” అనావ్వడు 'భోలా మళ్ళీం

&క చేతో పుగాకు, రెందోచేతో దాహమూ. పట్టుకొచ్చింది. అవనీ్న్‌ వాళముందు పెట్టి బొక్కాన పట్టుకుని నీళ్ళు తెచ్చేందుకు వెళ్ళింది గోవర్‌ కూడా వెళ్ళాడు. “నువ్వెందుకులే. నిళ్ళు శేనే తోడఠాలే, బొక్కె నిట్టా యివ్వు” అన్నాడు సిగ్గు సిగ్గుగానే; “అని 'వొక్కెనిమ్మంటూ చేయి చాదాదు.

యునియా బొక్కెంనివ్వలేచు. నూతిదగ్గర కెళ్ళి ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుతూ “నువ్వు చుట్టానివి. _ అవతల కెళ్ళిం'తర్వాత వాళ్ళింటికెల్తే సిచ్ళుకూడా యిచ్చేవాన్గ లేకపొయ్యూరు. నేనే తోడుకున్నాను అంటానికా ? పద్దులే:” అందిం

“నేను చుట్టాన్నెట్టా బౌతాను ? పొరుగింటివాడినాయె 1

“జఫ్మగ్రగుపొరుగు నున్నా సంవత్సరాలక సంవత్సరాల దాకా కనబడకుండావుం శే చుట్టంతో సమానమే ;$”

“రోజూవస్తే మర్యాదమ్మాతం వుంటంధంటలే” యునియా చిలిపిగా చూచింది. అందుకనేగా నేను మర్యాద చెస్తాను. నెలకొక సారొ స్తే చల్లటి మంచినీళ్ళిస్తా. పది హేనురోజుల కొకసారొ స్తే ఒక పాయి ప్యగో కిచ్చి పూరుకుంటా. వారం వారంవ స్తే కూర్చోటానికి చాపమటుకువేసి వూరుకుంటా. రోజూవస్తే ఏమీలేదు. ' ఏమీచెయ్యను” అని కొంటిగా చూచింది. “ఎంతలేదన్నా దర్శనం దొరుకుతుందిగా ౩ “దర్శనం కొవా లంహే పూజలు చేయాలి: అంటూనే యునియా ముఖం పాలి పోయింది. మరచిపోయిన మాపేదో గుర్తుకు వచ్చింది. కాను విధవ

గోడాన్‌ వి "మొన్నటివరకూ తన స్త్రీత్వాన్ని భర్త వేయికళ్ళతో కాపాఉ తూందేవాడు. ఆతని అండ చూసుకుని తన ఏషయం మరచిపోయేది. ఇవ్పుడట్టూకాదు- తన భర్హలేడు. అప్పుడప్పుడూ తన ఒంటరి జీఏతమంళే విసుగెత్తి సప్పుడు, తన మనస్సుచుట్లూ మూసికొనివున్న తలుపులు తెరచేది. ఆ తలుపులుదాట్‌ ఎవరెనా లోసలికివసే తలప్పలు చెరుస్తా రేమోనని కంగారు వడిపోయేది. దఖీమని తలుప్పచో మూసి చేసుకునేది.

గోవర్‌ నీళ్లు తోడాదు. అందరూ దాహం పుచ్చుకుని దప్పిక తీర్చుకున్నారు. చుట్టలు ముటించారు. “*రేపొచ్చి ఆవుని తోలుకెళు దాొదూః”ొ అనా్నాడు భోలా గోవర్‌తో.

గోవర్‌ కన్నులన్న్నీ ఆ ఆవృమీదే ఉన్నాయి. తన నాన్న చెప్పిన ఆవింత మంచిదనీ, యింత అందంగా వుంటుందనీ కలలో కూడా అమకోలేయ.

"*తోలికెళాంలే. ఇస్పుడే ఏమంత తొందరొచ్చింది" అన్నాడు హోరీ తనకేమి అదుర్దాలేనట్లు.

“నికు తొందరలేడనుకున్నా, నాకైనా తొందరేగా. వాకిట్లో ఆవును చూచినప్పుడల్లా నేను చెప్పినమాట గుర్తుకొస్తా వుంటుంది” అవా్న్నాడు భోలాం

"ఆ సంగతి మరచిపోనంటున్నాగా 1"

“ఇంకేం, రేపు అబ్బాయిని పంపు, తోలిపె డాం”

తండ్రీ కొడుకులు తట్టలు పుచ్చుకుని బియకేరారు. ఇద్దరూ వెండ్‌ కొండ దొరికినట్లు సంతోషపడుతున్నారు. ఈనాదీకి పోరీ కలలు నిజ మయ్యేరోజు వచ్చింది. దీనికితోడు కాండబ్బుగూడా ఖర్చు కావటంలేదు* ఇక గోవర్‌ మాట చెప్పవలసిన అనసరమేలేడు. అతని కొక అమూల్య మైన వస్తువు లభించింది. అతని మనసులో కోరికలూరినై - నిద్రపోతున్న వాంఛలు 'మేలుకొన్నవి.

వీలు దొరకటమే తగవుగా వెనుదిరిగి చూచాడు. యునియా వొకిట్లో నిలబడి తనవె పే చూసోంది. మ తెక్కిన కోర్కెల్లా కదిలే

టు! మా న! అటో ల! క కళ్ళతోం ల!

తీ పోక పండుకున్నాడుగాని నిద రాలేదు. ఇంటిముందు వొకిట్లో,.. డొకగానారమంచంమీద చుక్కలనంక చూస్తూ పడు ఆవుని తోలుకొచ్చి ఎక్క-డ కశ్రైయ్యాలి 7 కట్టుకొయ్య వాతారి, కుడితితొన్చై పెట్టాలి. ఎద్దులక్‌ దూరంగానే కళ్లుస్తే మంచిది........ బయట క శైయ్యడం ఏమంత నుంచిదిగాదు- “దిష్టి తగులుకుంది. అదేం ఖరోశ్ర కొందరి కళ్ళుపడితేచాలు, పొదుగులో చెయ్యిగూడా పెళ్లేందుకు వీలుండదు : అయినా బజార్లో కజ్హేస్తే మున్సబు వూరుకోడు..... (తి చిన్నపనికీ జమీందారుగారి దగ్గరికి పరిగెత్తితేమా(త్రం ఏం బాగుం టుంది? అంతేకాదుం సిళ్ళల్లో వుండదలుచుకున్న తర్వాత మొసళ్ళతో వైరం పెట్టుకుంటే ఎట్టా ? ఎంతలేదన్నా ఐదు'సేర్లనా్నా యిస్తుంది. పేరు పాలు అబ్బాయి తాగుతాడు. చిన్నవానికొక గ్లాసుడు. అప్పుడప్పుడూ 'సేరో, రెండు “సీరో అధికారకికూడా యివ్వకతప్పదు. ముససబుగారినిగూడా మరచి పో[హాడదుం “ఏందుకై నా మంచిది.... ఖోలాని మోసంచెయ్యగూడదు. ఈ పెళ్ళీ, టక్కూ టమారా లన్నీ ఎందుకు ? ఎనభై రూపాయల ఆవుని నామాటం'పే నమ్మక ముంచి యిస్తున్న్నాడు. నమిినవాళ్ళగొంతు కొయ్యకూడదు .... అబ్బాయి" యింత సోమరిపోతు అయిపో తున్నాడు. అదేమన్న మాటలే : ఆ వయసలాంటిది. వొడి వయనులో నేనుమూ్యశ్రం పనిజేసి ఏడిళానూ : అయ్య రూము పొద్దుండగానే లేచి. పెంటపోగు

గోదడాన్‌ 809 తోలటానికి దిండికడితే, నేను పొద్దు కరకరా పొడిచొచ్చేదాకా నిగడ దన్ని పడుకునేవాడిని : ఆయ నొచ్చి లెగ్గొడితే దేశాంతరం పోజానంటూ ధువమధుమలాడేవాడిని.

అంకేలే 1 తల్ల తండీ (ఎతికుండగానే పిల్లలేమన్నా సుఖపడేది* అయ్య చచ్చిపోగానే నేను యిలు చక్కంబెట్టుకోలా : అంతవరకూ ఆట్టా

క. క

తిరిగినవాడిని ఇట్టా ఎట్లా మారానా అని వూరంతా ముక్కుమీద వేలేసు కుంది....

తమ్ముళ్ళు వేరుపడిపోయార్లు గాని..-లేకపోతే వ్యవసాయం ఎంత నిండుగా వుండేది. ఆది వుందంకే సల్లకీ దిగటం ఆలన్యం నడుం వంచింది వంచినశ్లు వుంది. ఎముకలు విరగొట్టుకుంటూ పనిచేసే మనిషి, తోడుకోడళ్ళని గూడ పనిచెయ్యమం కే తప్పేముంది ? అప్పు డేమో మరదలుకోనం సతమతమయ్యేది- ఇప్పుడు బిడ్డలుకోసం వల్లు హూనం చేసుకుంటూంది. పాపం ఎన్ని తిష్పలొచ్చినా అదేమని యెరు గదు. కపటమన్న మాటలేదు. అదే మంచిది కాకపోతే తమ్ముళ్ళ చిప్పలు కుక్కలుగూడ చూచేవిగాదు. ఏం లాభం ? ఎంత పొట్టకట్టుకుని పనిచే స్టేమాతం వేరులుపడక్రుండా వృండగలిగామా ?....

తూర్పు. తెల్లవారుతోంది. వెలుగొచ్చింది. వర్ట్యంలేని రోజు. చీకటుండగానే లేచెళ్ళి ఆవుని తోలుకొసాసన్నాడు గోవర్‌. ఇంతవరకూ పెట్టిన మునుగు తీయలేదు కట్టుగొయ్య పా త్తే కుడితి తొట్టికి గాడితిప్తే పనై పోతుంది, అయినా ఆవొచ్చేదాకా ఆగితేనే మంచిదేమో. ఎవళ్ళు చూచొచ్చారు థభోలా మనసుమారినా మారొచ్చు. ఎదిగిన కొడుకులున్నాలా మరి. ధూత్‌ కాచం శే అతను మాత్రమేం చేసాడు ?....

ఇంతలోనే గోనర్‌ వురిక్కిపడి లేచాడు. “అరే! తెల్లారి పోయిందే ! : కట్టుగొయ్య పాతేశావా నాన్నా ?”

లేచిన కొడుకు తొమ్ము చూచాడు తండడి- వీడికే ఆవు పాలు దొరికి తేనా అని మురుసుకుంటూ “ఇంకా పాతలేదురా, ఏమోలే యింతా జీపే ఆవు రాకపోతే...”

త్త గోదాన్‌

“వ్రందుకు రాదు * అని కశ్శిగరేశాడు కొడుకు. “మవసు మారితే...” అని నీన్ళ నమిలాడు తండి. “మనసు మారదు, గిపసూ మారదు. ఇవ్వ కెక్కడి కెళాడు” అంటూ ముల్లుగ్మర పుచ్చుకొని చరచరా వెళ్ళిపోయాడు కొడుకు.

కోపంగా నడచి వెశ్ళే కొడుకుని అదేపనిగా చూడబుద్దయ్యిండి హోశీక. కొడుక్కి. పెళ్ళి చేసెయ్యాలి; "పెద్దవా డయ్యాడు; ఈడొచ్చింది: ఆనుకుం యే విసులుబాళే కన్చించటం లేదాయ: రండు మూడు సంబం ధాలొచ్చి తిరిగిపోయినై - ఈ రోజుల్లో పెళ్ళం'టే మాటలా? ఎంతలేదన్నా పెల్లికి రెండు మూడొందలివ్వాలి. పైన ఇంకా రెండు మూడొందలు అర్ను పెట్టాలి. ఇంట్లో వ్యోరని ఏగాని కన్పించదు. పెద్దమ్మాయిక్కూ_డా. పెళ్ళి జేబీయ్యాలి, మొగవాడం'పే నాలుగురోజులాగినా ఫర్వాలేదు. ఎదిగిన కూతురు పెళ్ళి చెయ్యకపోతే నలుగురూ నాలుగు మాటలంటారు- ముందు అమ్మాయి సంగతే ఆలోచించాలి.

ఇంతలోనే “ఎదురు కరెమన్నా దొరుకుకుందా జాబూ |” అంటూ వచ్చాడు మేదరమనిష ఎక్కడనుంచో వూడిపడినటు.

సంవత్పరానికొకటి. రెండుసార్లు వచ్చేమనిషి. తట్టలు, బుట్టలు, పరదాలు చే'పేందుకన్సి వెదురు కొనుక్క_ళ్తూండేవాడు. నరిగా, పొటేగా, బొద్దుగా వుంటాడు. బుగ్గమీసాలు; జ్యోళుల్లాంటి ఎర్రటికహ్ళ, బొడట్జిలో వెదురుకొస్టందుకు క్తి. ౬

చేతిలో నాలుగురాళుపడే అవకాశం వచ్చింది; హోరీ ఎగిరి గంతేశాడు. తీసికెళ్ళి వెమరుతోట చూపించాడు. కాసప్పేప అటూ ఇటూ లాగి చివరికి నూటికి పాతికచొప్పున బేరం నిశ్చయించుకున్నారు. ఇంటి కొచ్చింతర్వాత ఓక పుగాకు పాయ తీసి యిచ్చాడు

“నువ్వు ఎరిగినవాడివిగదొ అని యిచ్చానుగాని, నీహా తెలుసుగా ముప్ప్ఫైరూపాయలక చిల్లిగన్వ తక్కువైనా నొస్పుకునేవాడిని కాదు యింకొఠశై తే” అన్నాడు హోరీ, అని “అయితే ఆ మధ్య పెళ్ళి చేదా మని సంబంధం కఈకదుర్చుకున్నాక నీకొడుకు దేశాంకరం వెళ్ళాడన్నాటీ వచ్చాడా ౯” అనడిగాడు.

నోదాన్‌ ల! చుట్టుకున్న చుట్ట నోట్లోపెట్టుకుని, చివర కొరిక్తి కార్మడించి ము క్వ న!

వుమ్మేశాడు వచ్చిన మనిషి-”ఆ యెదవ మూలాన్నేగా యీ యిబ్బం చులన్నీనీ, ఈడొచ్చిన పెళ్ళాం యింటో వుంకే అడి కక్క ర్దేదంట- ఇంకొకడాన్ని లేపుకుపోయి త్మురుమన్నాడు. ఇక్కండిది యింకొకళ్ణి లేపుకుపోయింది. మాదికూడా జాతే నంటలే, యమెదన జాతి. సీ యిష్టంవచ్చినట్టు తిను, కట్టుకుని తిరుగు అని యెంతజెప్పినా యిం'ేనా? లచ్చచెన్వు. ఆడదానికి దేవుడేం యిచ్చినా పర్వాలేదు. కాని అందం మాం పెట్టగూడదనుకో. అందం వున్న ఆడదానికి ఇంటో కాలు నిలవదం కే నమ్ముడాబూ. సరేకాని ఎదురుతోట దాగాలేసుకున్నారా ?” అనడిగాడు.

హోరీ (క్రిందా పైనా చూచాడు “అన్న్‌ షంచుకున్నాం, బిడ్డల్లాగా పెంచి పెద్దవాళ్ళని చేశానా ! ఈ నాటికి వాపా నాయంతయ్యారు నువ్వీ చేతో డబ్బులిస్తే ఆ చేతో వాళ్ళ వంతు వాళ్ళ్శకిచ్చేస్తా, (బతికేది నాలుగు రోజులు, మళ్ళీ యింతలో అన్నదమ్ముల్లో మోసం వందుకు ? అది కాదు నూటికి యిరవయ్యే పుృచ్చుకున్నానం పే వాళ్ళకిమా్యతమేం "తెలుస్తుంది 2 నువ్వెళ్ళి ఇప్పొచ్చావా, ఏనున్నానా ? నువ్వూ నాకు తోడబుట్టిన వాడిలాంటి. వాడివాయో” అని మేదరివంక చూచాడు హో8్రి, మేద యిలాంటివన్నీ కాసి వడపోసి, (శాగిస ఘటం. వో వియటపెట్టిన బలహీనతని పసిక్రస్టేశాడు. “అం తేననుకో పుట్టినదగ్గ చ్నుంచి యెరుగుడుం నిన్ను నేనూ, నన్ను నువ్వూ. ఇరవయ్యన్న మాపేంటి ? పదిహేనే అనమన్నా అంటా, కాని యిరవైకి బేరం వప్సేనుకో-”

“అదేమిటమ్య్యూ.. ఇంత ఘోరకలి యింకెక్క-డైనా పుందా ? ఇరవైకీ యిట్లాంటి కర యెవ్పడన్నా కొన్నావా 7”

“అదేన్నమాటలే. పదిపెట్‌నా దొరుకుతుంది క్యర. ఇంకా పదికోసులచూరం వెళ్ళితేసరి. ఇదంతో క్యరవిలువే అనుకుంటున్నావా 2 దూరాభారం గదా అని దగరున్నదానికి యింకా నాలుగెక్కువ పెడళాం. అంతే. అంతదూరం యెల్లాచ్చేష్పటికి యిక్కడే రొండు మూడు

త్త గోచాన్‌ రూపాయలు వనిసేస్కోలేకపోఠావాం అని, ఆంకేగాని _-” శానొకటి తలిస్తే దైవమొకటి తలచాడు. మేదరి చొక్కా విడిచి, చూరుమిద పెట్టి వెదురు సరుకుతున్నాడు. హీరా _ హోరీ తము్యుడు - భార్య బొక్కిస పుచ్చుకుని నూతికెళూ వెదురు నరికే 'మేదరిని చూచింది. చూచి, పమిట పరు కొని “వప్‌రా యెదురుకొళ్లేది ? కొట్టానికీల్లేదు :” అన్నది- ం ట్‌ టబ న! “*అదే(వింటమోశ్ర- వంద పది హేనుకాడిక్మిదేరం పెసలు చేసుకునే కొడతనాన్న- ఈరికే కొడతన్నాననుకున్నా వేంటి?” వా హీరా. భార్య సామాన్యమైన త్తీ కాదు. తన యింటికి యజమానురాలు, వేరులు పడేందుకుగూడా చాలవరకు కారణం ఆవిడే. ధనియాని ముష్పతిస్పలుపెట్టి మూడు చెరువులు నీళ్ళ తాగించింది. వేరుడ్డపతర్వాత _ ఆవిడమాటలకు ఎదురు లేకుండా పోయిండి- భర్త అప్పుడప్పుడూ. పట్టుకుని చావచితక గొడుతూండే వాడు. అయినా ఆవిడ అధికారానికి తలవంచక తప్పేదికొాదు అతనికి. ఉండి. ఉండి విసిగి, వేసారి కోపంపట్టలేక నాలుగు తన్నేవాడు-యజ మాని దగ్గరికి వచ్చినప్పుడు తన్నే గురంలా. చివరికి యజమాని ఏస్పమీదెక్కి- కొరడా రయళిపించగానే పరుగె తే గుజంలా ఆవిడ కను సన్నల్లో మెలిగేవాడు. జ వొక్కైానక్కడ పడేసి “మా యెదురు పదిహేను రూపాయలకి ఆమ్మం అం'పే అమ్మం” అన్నదావిడ. ఆడవాళ్ళతో నోరు చేసుకోవటం మంచిదికాదనే విషయం 'మేదరిక్‌ తెలుసు. “సరే లేవ్యా మీ ఆయన్ని పంపించు. ఆయనోనే మాట్లాడతా” అనా్నాదుం పాలి హీరా _ భార్య “స్పీరు .. పన్నీ. కాన్వులు రెండే ఐనా మనిషి జారిపోయింది. తల _ దువ్వుకుని. బొటు పెట్టకూుంటటూ వుంటే వాగానే వుండేదేమోకాని, తిండికే గతిలేస్‌ రోజులో ఇంటో పని ళం చేనుకోవటంతో నే (పొద్దుకుంకుతోంది. ఇంక తల ద్‌వ్వుకునే

గోదాన్‌ క్తి దెప్పుడు ? దొట్టుపెట్టుకునేదెస్పుడు ? దీనికితోడు వీదతనంగూడా కలిసి, మనిషిని ఎండుకచ్చైను. చేసేసింది.

“మగాళ్ళని పిలవటంథెందుకు? షొప్పేదేంటో వాతో చెప్ప రాదూ ? కొట్టానికి యీల్రేదం కే యీళ్లేద”. అంటూ అతని చేయి పట్టుకోటోయింది.

ఆవఏిడచేశి కందకూడదని వశ్వ్యహయత్నం చేశాడు మేదరి. మరీ పెపెకి రాస్టాగింది ఆవిడ. ఈ (తొక్కిడిలో తప్పించుకునేందుకు వీళ్లేక ఒక్క తోపు తోళాడు ఆవిడిని. పుస్నీ (కిందపడిపోయింది- ఎట్లాగో తెప్పరిల్లి లేచింది. ఇక నిలబడినవాడిని నిలబడినట్లు కుడీ యెడమ చూడ కుండా చావదాదటం మొదలుసపెటింది. ఆ మానవుడికి ఏం చెయ్యాలో, ఎటు చూడాలో గూడా తోచలేదు: ఆడకూతురి మీద చేయి చేసుకున్నాడు. ఆవిడ కొటటం ఆపలేదు. రెండు చేతులోనూ అందినవాడిని ఆందినటు బాదుతోంద్‌. బాదుతూనూ వుంది; శోకాలూ తీసూనూ ఉంది. ఆతమ్‌ అట్లాగే విలువునా గుడ్లన్సజెప్పి చూస్తూ నిలబడిపోయాడు.

పున్ని ఏడుప్ప విని హోరీ పరుగెత్తుకొచ్చాడు. బావని చూచి మరింత పీగ్గరగా ఏడుస్తోంది పృన్ని. పృన్నిని మేద8ి కొట్టాడేమో నను కున్నాడు పోరీ. కోసం ఆపుకోలేక ఎగిరి ఒక్క తన్ను తన్నాడు 'మేదరిని, “కళ్ళు నెత్తిమీద కొచ్చినయ్యం్యటా వెధవా ? ఆడకూతురు మీద చెయ్యిచేనుకంటా ? పో యిక్కడ్నుంచి, లేకపోతే నీ నెత్తురు కళ్ళజూస్తా” అంటూ వురిమాడు.

మేదరి నెత్తి నోరు దాదుకున్నాడు; వట్లు పెట్టుసన్నాడు. తానేమీ పాపం పుణ్యం యెరగడు. ఈ దెబ్బలూ- తన్నులూ, వృధాగా తింటునావ్నడు. అతనావిడిని ముట్టుకోనేలేదు. రైతుల యిళ్శల్లో ఆడ కూళుళ్ళని ముట్టుకో సాహసించేగల మూర్చుడు కాదతను.

హోరీ యీ మాటలన్నీ నమ్మేసితిలో లేడు. నాకళు) కస్పుదామని

థి చూస్తున్నావా ? ఈ అదిద్దాల కూడు కూడా నేర్చావ్‌- నువ్వేమీ అనందే అమ్మాయి ఆసవసరంగా ఏడుస్తుందేం ? డబ్బిచ్చి కొంటున్నానుగా అను కుంటున్నాపేమో- ఆ పప్పులేమీ వుడకవ్‌, వేర్లుపడ్డాంకదా అనుకుంటు

డ్తీడ్నీ నోదాన్‌

న్నావు గామాలున, మాదంకా ఒక"కే కుటుంబం తెలుసా. మళ్ళీ మాటాడా వంక పళ్ళు పీకించేస్తా, ఏమనుకునా్నవో-”

పున్ని భయంకర కాశిరూపం దాల్చింది. “నువ్వు నన్ను తోపు తోసి కిందపడేశావా లేదా ? నీ బిగ్మమీద వొట్టు పెట్టుకో” అని గొంతు చించుకు౦ంది.

తన భార్యా, మేదరీ పోలట్లాడుకునా్నరనే వార్త హీరాకి తూడా. తెలిసింది. మేదరి తన భార్యని పడదోశాడనీ, ఆవిడ అతన్ని రెండు చేతుల్లోనూ చావమోదిందనికూడా తెలిసింది అతనికి. వెంటనే చేతిలో పనివదిలి వున్నవాడు వున్నట్లు లగెత్తుకొచ్చాడతను. షునిషి పొట్టివాడై నా శరీరం దుండుముక్కలాంటిది. ఐహు కోపిష్టి. కోసంతో నిప్పులు కక్కుతూ వచ్చాడు. కళ్ళు గవ్వల్లా వుబ్బి పొడుచుకొచ్చి నాయి. మొహం అంతా కందగడ్డలా ఎ(ర్రనయింది. అతనికి కోసం వచ్చింది మేదరి మీదకాదు. భార్య ఆ తక్కువకులంవాడితో ఎందుకు పోట్లాడాలి ? నంళ మర్యాద యిట్లామట్టిపాలెందుకు చెయ్యారి ? ఇంత (బకుకూ (బతికి మేదరితోనా పోట్లాడవలసిందిః వచ్చి తనతో చెప్ప గూతదూ ? తర్వాత షుంచీ, చెడ్డా తాను చూసుకునే వాడుగదాం వాడితో తగపు కందుకెళ్ళాలి ? పాపం : అతనివల కావటంలేదు గాని భార్య గడపబ మట అడుగు పెట్టిందని విం చే నిలువెల్లా దపించుకుపో యేది, రానెంత వుద్దండుడో తన భార్య అంత శాంతమూ రర్తిగా వుండాలని అతనికోరిక, అన్నయ్య పదిహేను రూపాయిలకి బేరం క్రుదిరిసే యిదెవరు మధ్య కలగజేసుకు నేందుకు ? పై

వచ్చీరావడంతో నే పున్ని చేయి పట్టుకొని బరబరా లాక్కెళాడు. కాప్తదూరం లాక్కెళ్ళి “మేం నలుగుర్లోనూ తలెత్తుకుని తిరక్కూండా చేస్తావే బోడిముండ - నువ్వ్వైనవాళ్ళతోనూ, కానివాళశ)తోనూ పోటాడ కాంచే సిగ్గుచేటు ? *అంటూ ఎడా పెడా తన్నడం (ప్రారంభించోడు. మళ్లీ ఎప్పుడన్నా నోరెత్తినట్టుం కు గొయ్యి తీసి గోతిలో షాతిపెడా” అంటూ రంకెలువేసి మళ్ళీ నాలుగు తన్నాడు. పో

గోచాన్‌ డగ పున్ని నెత్తి నోరూ కొట్లుకుంటూ. తిట్లు (ప్రారంభించింది. నీకు మహమ్మారిరాను. సీ పాడెశ. నువ్వు దుమ్ములో క్రలవం నీ కాళూ చేతులూ వడిపోను. లో ౯

ఈ తిటు వింటూటె హీరావళ్ల మండిపోయింది. జుట్టు పట్టు కవి వంగదీసి “నా కాళ్ళూ చేతుతూ. పడికోవాలంకే భార్కవొ నేనుచప్తే పిల్లల్ని మవ్వు చూస్తావం కేముండా, నేనుచచ్చిన మర్నాడు పెళ్ళిచేసుకుందావని చూ స్తన్నావంటే వెధనముండా:ః” అంటూ నాలుగు గుద్దులు జమురుకున్నాడు.

ఆ దెబ్బలు చూనసూంపే మేదరికి కూడా జాలేసింది. “చూడు వాబూ! అయ్యిందేదో'" వపోయిందిగా. వూరుకో. నన్ను నాలుగే సింది, అంతేగా !: ఆ మాకానికే చిన్నాడినె పోయానంటలే. పోనీ విబూ- పూరుకొందూ”' అంటూ హీరాని (బ్రతిమలాడాడు.

“సంతోషించాంగాని యిక వూరుకో. లేకపోతే నీ పది గూడా పట్టాలి సొస్తుంది. ఇవ్వాళ నీతో పోట్టాడింది; శపు యింకొకడితో శౌతుంది. నువ్వంపే వూరుకున్నావు గాని అందరూ. ఎందుకూరు కుంటారు ? అవతలివాళ్ళు గూడా చెయ్యేసుకుంపే, ఇంకా ఎకరా డన్నా తలెత్తుకు కిరగగలమా?” అంటూ అతనిమీదగూడా యు(య్యి మంటూ లేచాడు హీరా

బఇయటికన్న మాటలన్నీ మననం చేసకునేటస్పటికి మళ్ళీ పట్ట శాని కోపం వచ్చింది పారాకి. మళ్ళీ నాలుగు తన్నుదామని భార్య వేవుకి తిరిగాడు. ఇంతలో హోరీవచ్చి, అడ్డబడి, తముడడిని వెనక్కి నెట్టాడు, “ఇక చాల్లే ఊరుకోవోయ్‌. మా లావు బలవంళుడివి నువ్వే గనక బయక్టేరావ్‌. అమ్మాయిని చంపుకుతింపేతస్ప నీ కోపం తీరదా యమేంటి ?* అని మందలించాడు.

తలుచుకుంపే అన్నని ఒకగా విదిలింపు పిదిలించేవాడే హీరా. కౌవి ఆన్నంపే వల్లమాలిన గౌరవం అతనికి. ఎదురుబడి పల్లెత్తుమాట గూడ అసనగలిగిన థె ర్య్థంలేదు. మేదరివాడినంక చూచి “ని యెదురు

త్తే గోదాన్‌ నువ్వు కొట్టుకో, ఇంకా అట్టా నిలువుగుడ్దేసుకు చూస్తావెందుకు నూటికి పదిహీను- బేరం ఖాయమేటే 1” అన్నాడు.

ఇప్పటివరకూ నోట్లో పయట కుక్కుకుని ఏడుస్తూన్న పున్ని రంయ్యి (నుంటూ లేచింది. "పెట్టు. యింటికి నుప్పెట్లు. నా గిత ఇట్టా రాసుండబ క్షే ఇట్టాంటి కసాయొడిని కట్టుపన్నా- దొయ్యి, ఇలంకా డోచిపట్‌ అనీ కేకలేసి తెచ్చిన బొక్కిన అవ్యండ సడేసి ఇంటి ముఖం పేట్టింది.

“అకెకండికే. బొక్కెన పుచ్చుకుని నూతికెల్తావా ? పాతి -సెటనా :* అంటూ లేచాడు హీరా.

లె పన్ని కొయ్య దారినట్టు నిలదిడిపోయింది. అడుగుతీసి అడుగు వేపే ధైర్యంలేదు నోరెత్తకుండా వంగి, బొక్కెన అందుకుని నూతి వైెపకి నడిచింది.

“ఆడదాని్ని అట్రా కొట్టగూడదురా- వాళ్ళ సిగ్గూ, శరము వడి లేకారూ ఆంటే నిభాయించుకోటం మాటలుగాదు. తెలుసా ౯ అంటూ బుద్దిచెప్పాడు హోరీ తము్యడికి-

ఇంతలో ధనియాగూడ గుమ్మంలోకి వచ్చింది. *ోఏం. ఆక్కడ నుంచుని తమాషా చూస్తునా వాం సి మాపెవళ్ళన్నా ఇంటారనా నుంచుని వేదాంతం చెబుతున్నావ్‌. ఈ మరదలేగా నిన్నగాక మొన్న నిన్ను నానామాటలూ అంది. సిగ్గులేకుండా పరాయి మొగాళో పోరాడేదాన్ని ఏమీ అనకుండా నెత్చిన పెట్టుకుని పూజిసారా నే ఆంటూ కేకలేసింది భర్ధమీద. న్‌

హోరీ కిమ్మునకుండా భార్య దగ్గరికివచ్చి కొంటెగా చూచాడు. “నేను గూడా నిన్ను వాదు తని్న్ననట్టు తంతే 1” అన్నాడు.

“ఉహు : ఎస్పుడూ కొశ్తురగసనభ్రే....”

“వాడు కొట్టినట్టు వెనకా ముందూ చూడకుండా కొడితే యిల్లొదిలి పెట్టి పోయేదాన్‌వి. పన్ని కాబట్టి... అంతా మింగివూరు కంటుంది”

గనోడాన్‌ డ్సీ “ఒహో ? మాలావు జాలిగుండెవాడివి కాదూ, పీరా కొట్టనూ కొడతాడు; నెత్తి 'కెక్కాంచుకుంటాడు. నీకు కొట్టడం మట్టుకు చాతనౌతుంది. నేను కాబట్టి యీ కొంప యీదుకొసున్నా గాని...” బి ప “చాల్లేవే ్రీరంగనీతులు చెప్పొచ్చావ్‌. అలిగలికి పుట్టింటికి పారిపోతే వచ్చి మూతి సవరదీసి, (బితిమలాడుకుని వెంటబెట్టుకాచ్చే వొడిని గాదూ ?” “అవనరమైతే మరినువ్వేనన్న మా పేంటి ? అందరూ చేస్తారు” “అందుకనేగదే నువ్వంయే నాకంత మక్కువ :” దాంపత్య జీవితమే అలాంటిది. వివొహమెన మొదటి రోజుల్లో ఉదయించిన కోరికలు గులావీపువ్వుల్లా వికసిస్తాయి. అరుణారుణ కిరణాలు హృదయమంతటా పరచుకుంటాయి.. జీవితమంతా ఒక మధురస్వవ్నమే నేమో ననిపిస్తుంది. కొంతకొలం జరిగింతర్యాత జరిగే కథే వేరు. జీవితమంతా మధ్యాహ్న మార్తాండుడిలా మండు తుందా అనిపిస్తుంది. (యభాతకిరణాలలోని లాలిత్యం మాయమౌ తుంది జీవితంలోని నగ్నసత్యం గేలిచేసూ నిలబడుతుంది కళ్ళముందు. మన సంఖా అట్టుడ్‌కినట్లు డుళఖు తుంది. తర్వాత సాయంసమయం వస్తుంది. అలసిపోయిన బాటసారుల్లా ఆ సాయంసమయపు నీడల్లో కూర్చొని మనం నడచిన బాటలూ, గడచిన వూళ్ళూ జ్రపికి తెచ్చుకుంటా౦. ఆ చల్లగాలిలో కూర్చుని పడిన కష్టాలన్నీ మరచిపోతాం ___ ఆ కష్టాల్ని అనుభవించింది మనం కాదన్నట్టూ, మనం ఏదో ఎత్తైన శిఖరంషీద కూర్చుని మైదానంలో జరిగే గందరగోళాని కంతటికీ చూరంగా, అందకుండా, సంబంధం లేనటుగా వన్నటూనూ. క ఈతి అంతవయసు చూచిన ధనియా కళ్ళుగూడ ఏదో వింతకాంతితో 'మెరిసిపోయినయి. “ాల్లెద్దూ 1 చెప్పొచ్చావు-కాస పనాలన్యమెతే ళం అవునో మ్‌ గొంతెక్కి కూర్చుంటావూ £” “ఇర్రిగో : ఆ మాటంపేనే నాకు బాగుండదు, ఖోలా నడగ

తరి సోడాన్‌ రాదూ ? నీకే తెలుసుందిగా నిన్నుగురించి నేనేం చెప్పేదీనొ అన్నాడు వోశీ, కోపమూ విసుగూ కలిగినట్లథినయిస్తూ.

భార్య మాట మార్చేసింది. “చూద్దాంగా.- అబ్బాయి. ఆవుని తోలుకొసాడో, మరి చేతులూపుకుంటూ వస్తాడో :”

బట్టోలా మంచివాదేనే, కొడుకులు మాతం ఉద్దండులు ఏమీ గల్లంతు జరగలేచుగదా అని చూస్తున్నా.”

“ఇంతలోనే చమటలు కార్చుకుంటూ వచ్చాడు మేదరి. “వచ్చి విదురుకర ల్రెక్క-బెట్టకోబాబూ 1 రేపొచ్చి యెత్సించుకుపోతా,”

వెళ్ళి లెక్క పెట్టుకోవలసిన అవసరమేమీ లేదనుకున్న్నాడు వోోరీ. ఈ మేదరి గూడా ఎరిగినవాడే. అదీ కాకపోయినా ఒకటీ అరా ఎక్కువ పట్టుకెళితేమా్యత్రం పోయేచేముంది. రోజూ ఎవళ్ళో &ఒకజుు. పెద్దపనికీ, చిన్న పనికీ, పందెళ్ళకనీ, _కొట్టుకుపోతూనే వుంటారు అడగకండా.

మేదరి రొంటి ముడివిప్పి ఏడున్నర లెక్కపెటి పోరీచేతిలో పెట్లాడు.. హోరీ లెక్కచూచుకొని “మిగకాది యిచ్చెయ్యి ఇంకా శెండున్నర రావాలిగా” అనాడు

“అదేంటయ్యోం పది హేనుగ్గా పైసల్చేసుకుంది ః

“వది హేనని ఎవడన్నాడు? ఇరవయ్యి”

“నీ ముందే కదండీ మీ తమ్ముడు పదిహేసన్నాడు. కావా అంటే యెళ్ళి పిలుచుకొస్తా.”

“క మాటలన్నీ ఎందుకులే. నీకూ. తెలుసు నాకూ. తెలును యిరివయ్యని. ఇక నీ ఇష్టం రెండున్నరగాకపో తేమానె.. రెండన్నా యివ్వు ”

'మేదరివాడేనా ఆంత తక్కువతిన్నది ? హోరీ నోరెతేందుకు పీలులేదు. నెత్సీ, నోరూ కొట్టుకుని “ఈ రెండురూపాలో నూ ఊశ్ళే అావంటలే” అని మాతం ఊరుకున్నాడు.

'మేదరివాడు ఊరుకోలేదు. “కాదులే. తమ్ముళ్ళని మోనంచేసి , నువ్వే ఏలేవాడివి ఊళ్ళుని, యీ రెండు రూపాయల్లోనూ.. నాలుగు

గోడాన ల్శ

డబ్బులకగోనమని నానాగడ్డి తింటారు. నాకు నీతులు కెప్పాసారు. పద పదిమందిలోకి” అన్నాడు. లా

పాపం: హోర్చిక్ర చెస్పుదెబ్బలు తిన్నట్లయింది- నాడు డబ్ము ముందు పదేసి వెళ్ళిపోయాడు. అటాగే. వాకీటో కూర్చుని “ఎంత తప్పు చేశాను ఎంత తప్పుచేశాను తని కళ్యనీన్న కుక్కుకున్నాడు హోరి. ఆ రెండున్న రే మేదరివాడి దగ్గర పిండివుంటే నాయంత ఘనుడు లేడని మురిసిపోయేవాడు.. పాసం 1 “ఎదురుదెబ్బ తగిలింతర్వాతేగదా ఎప్వరైనా దారిచూచి నడిచెడి

'మేదలివాడు లాగానే యింట్లోకెళ్ళిస ధనియా మళ్ళీ వొకిట్లో కొచ్చింది. (కిందపడివున్న డబ్బుతిసి, లెక్కపెట్టి “మిగిలిన డబ్బేది ౭ పదిగా'రావాలిసింది * అనడిగింది

“హీరా. పదిహేను రూపాయలకే యిచ్చేశాడంటలే” అని యింత మొఖం చేసుకున్నాడు హోరీ,

“హీరా ఐదురూపాయల కిచ్చుకుంటాదు 1 మనకా చేరాలేమీ కుదరవ్‌.”

“అక్కడంత దెబ్బలాట జరుగుతోంయపే ఇంకా నేనేం మౌట్లాడ తాలే అని వూరుకున్నా.”

మామిడికాయలు దొంగతనంగా కోసుకుందామని చెతైక్కిన వాడు కాలుజారి క్రిందబడి తే దెబ్బతగిలిందే అని చూచుకోడు. గబగదాలేచి, మన్ను దులుపుకుని ఎవళ్ళూ చూడలేదుగదా అని నాలుగువై పులా చూస్తాడు. అట్టావుంది హోరీ పరిస్థితి. మోసంచేసి లాభంపొందితే గొప్పగాని; అంత యిసుక తక్కెడా పేడతక్కెడా అయితే....!

ధనియా భదర్షవి చీవాట్లు పెట్టింది. వస్తుళః భర్త మంచి లౌకికుడు. ధనియా కిలాంటి అదునెస్పుడూ చిక్క-లేదు. దొరికిందే పీలుగదా అని “అవునే పాపం: చిన్నారి తమ్ముడా. కాదం'పే చిన్నబుచ్చుకంటాడేమో

ళం

అని వూరుకున్నావు : అందులోనూ పాపం మరదలుపిల్ల వీడుస్తూం'చే

క గనోచాన్‌

ఇంకేం దావగారిమనసు నీరై పోయుంటుంది. అందుకనేగా వూరుకొంది” అంటూ క కుళ్తుటోచతసం వచ్చింది కోసం కలిగింది. పళున కొరుక్కుని వూరుకున్నాడు- మాట్లాడకుండా కొడపరి చేతబట్టుకుని పొలావికని బయల్ధైరాడు. ॥ న నెత్తికెక్కిన తర్వాత పొలం వెళ్ళి నువ్వు పాటు పడే దంట? నీచ పోసుకురా. అన్నం వుడికింది అంటూ కొడవం లాకుగ్రాంది భార్య,

“నాకు ఆకలెయ్యటంలా $” అన్నాడు హోరి చిన్నపిల్లాడిలా.

“కాదంటలేమరి, ఆకలెందుకేస్తుంది. తముడు పెట్టిన లడ్డులు తినొ చ్చావాయె” అని అగ్నిలో అజ్యం పోసింది ధనియా.

ఇక కోపం దిగమింగలేకటోయాదు హోరీ. “నాలుగు తంతే శానీ వూరుకో వేమిపే 7”

“అంతేలే. సవరదీసి సవరదీసి అలిసిపోయావుగా ?* ఖని నోటితో మాటాడి, నొసటితో వెక్కిరించింది ధనియా.

“ఇంటో వుండనిస్తావా ? పైపంచి భుజాన వేసుకుని ఎక్కడికన్నా "వెళ్ళిపొమ్మంటావా *”

“అయ్యయ్యో ॥ అదే(యయన్నమాట, ఈ ఇలు నీది. కామందవి నువ్వు- మధ్య నే నెవర్ని వెళ్ళిపొమ్మునటానికి నర్వ

ఏమని మాట్లాడితే ఛార్యనోటిక్రి తాళం పడుతుందో ఆంం కాలేదు హోరీకి. “శ యె త్తిపొడుప్తలు యెట్టా తప్పించు. కోవారో అర్థంకాలేదు. మాట్రాడకుండా అంగవస్తం _ తీసుకొని స్నానానికి వెళ్ళాడు. స్నానంబేసి వచ్చేటప్పటికి అరఘంటపైనే అయ్యింది. ఇంకా కొడుకు రాలేదు అక్కడే నిదపోతున్నాడో ఏమో : నిన్ననే ఆ లోలా కూతురో సరసాలు మొదలు పెట్టాడు. దాంతోనే నప్వుతూ, (పేలుకూ. కూద్పన్నాడో ఏమో, అవని తోలీపెటకపోతే తెరిగి “రావచ్చుగా. ఒంటరిగా కూర్చుని అన్నం తినేదేట్టా క

గోదాన్‌ న్‌

“ఇంకొ కూద్చొన్నావెందుకు ? అబ్బాయి సాయంకాలానిగ్లాని రాడేమో” అన్నది భార్య

ఏమంళే ఇంకేమంటుందో అని మాటాడకుండా, ఖోజనంచేసి, డొక్కనారమంచం మీద నడుం వాల్బారు హోరీ.

ఇంతలో చిన్నకూతురు రూన ఇల్లెగిరిపో యేట్లు ఏడుస్తూ వచ్చి పడింది. తర్మడి పొట్టమీద పడుకుని ఒకే ఆలాపన | ఆవొస్తే నిన్నావుదగ్గుకి వెళ్ళనివ్వను అంటుంది అక్కయ్య- “పేడ తనని చెయ్యనే చెయ్యనివ్వదట- రూప కిదంతా ఏమీ వాగుండలేదుం పెద్దక్క పిమైనా మవారాజీయా యేమిటి ? తసని అవు దగ్గరికి పోసీకుండా చేపేందుకు. రూపమా(తం చిన్నదా ? అక్క-య్య అన్నం వండుతుంది. నిజమే 1 రూప మాతం అంట్లు తోమటంలేదా ? అక్కయ్య నూతళికనీ కడవ చంకనబెటుకెళూంపే రూప బొక్కిన, (కాడూ మోసుకెళ్ళటం లేదూ ? అక్కయ్య ఖోలం పనికి వెశ్డే రూస గొఆలెల్ని 'మెష్ప కొస్తుంది. ఇక్రరూప అక్క-య్యకం కే ఎందులో తక్కున ?

ఆ అమాయకత్వానిన్ని చూ స్టే తర్మడికి వవ్వొచ్చింది. “ఆంతే లేమ్మా. నువ్వే వెళ్టూగాని. ఆపుదగ్గరికొ స్టే అక్కయ్యని తరిమి తరిమి కొడదాం. సరేనాః?ొ అని బుజ్జగించాడు.

“పష్పులుగూడా నేనే పిశుకుతా... "” అంటూ కూతురు మారాం చేస్టే “నువ్వు కాకపోతే యింకేవళ్తు పితుకుతారమ్మా ౯ అని సముదా న.

యించాడు తండి.

“అడి నా ఆవే నాదేగాదు నాన్నా 1” అని కూతురు గుచ్చి గుచ్చి అడిగితే “ఓ ఆవంతా నీదేతల్లీ” అని ముస్టు పెటుపసన్న్నాడు తర్మడి. లా క

ఇక రూపని పన్హేందుకు పగ్గాలు లేకుండా పోయినాయి. యీ విజయాని్ని అక్కదగ్గరికి వెళ్ళి చెబితేగాతి నిద్రపట్టదు. “ఆపునాదే, పాలు నేనే పితుకుకా. పేడ నేనే చేస్తా. ఇక నీపని వట్టిదే,”

పెద్దకూళురు సెశినాకికూ డా పెద వ్హుమ్వ్పువేదు... అయినా అంగ ఫౌష్టవం వున్న పిల్లకావటం చఫలొచ్తోనట్టుట్టుూ కొని

ంద టాం ట్‌ ట్టు యో ర న [గ 6 గ 4224 ] గ్‌

స్ట్‌ నోడాన్‌

యింకా ససిబుది వదలలేదు. యౌొన్వనం ముందుకు లాగుతుండే. ₹ శవం వెనక్రై లాగుతోంది. కొన్ని మాటలు చదువున్న వాళ్ళకంయకే మ్‌న్నగా మాట్రాడుకుంది _ వయసుకు మించినశ్లే ఒక్కోసారి చూస్తే "ఇంకా చిన్నపేల్లేనా :” అనిపిస్తుంది. పొడుగ్గా, క్యరలా వున్నా మఠం కళకళలాడుతూ. పుంటుంది;. కళ్ళల్డా ఒక విధమైన తృప్తి మెరు్యూం టుంది. కళ్ళకి కొటుకలేదు; తలకి నూనె లేము: మెక్లో చిన్నమెర్తు నగ లేదు. కుటుంబ భారం ఆ అమా్రయి చయౌవ్వనాన్ని అదిమి పె ప్టేసిందా అనిపిస్తుంది.

తలతో వొక్క విసురు విసిరి “ఫో ఫోవ. వెళ్ళి పేడచెమం పాలు పిళుక్కురా, నేను తాగారా అంటూ చెల్లెల్ని గదమా యించింది.

“పాలచెంచే. అలమరలో పెటి తాళం ఏస్తా

“ోక్రాళం పగలగొట్టి తాగుతా పాలు” అంటూ మామిడి తోపు కవి బయళ్దేరింది. అక్క, అక్క_డికళితే గాలికి కిందపడ్డ మామిడిపిందలు ఏరుకుని తినవచ్చు. చెల్లెలు గూడా వెంటపడింది. అక్కయ్య ఏ పనిచేసినాసరే చెల్లెలు గూడా ఆ పని చెయ్యవలసిందే. ఈ మధ్య అక్కయ్య వివాహోాన్నిగురించి. అందరూ మాట్లాదుకుంటున్న్నారు. రూప పెళ్ళిసంగతి ఎవ్వరూ పటించుకోనేలేదు. అందుకని తానే స్వయంగా పట్టుపట్టింది. “నా పెళ్ళ చేయిం చెయ్యండి' అని. పెండికొడుకిట్లా వుండాలి. ఈ యీ నగలు పెట్టాలి; నాకిది యిది పెట్టాలి: నని్నిట్లా యిట్లా చూడాలి; నాకీచీరలు కౌనిపెట్తాలిి అంటూ ఆవిడగారు చెప్పేమాటలూ, కోరుకునే కోరికలూ వింపే ఏ. మగ వాడూ ఈ అమ్మాయిని నేను చేసుకుంటా అనేందుకు సాహసించ అడు :

(పొద్దు వాలిపోయింది. ఏమీ చెయ్యకపోయినా హోరీ అలిసి పొయ్యాడు, పొలం వెళ్ళాలంపే ఓపికలేకుండా పోయింది. ఎడ్షకి రెంటికీ కుడితి పెట్టి, చుట్టచుట్టుకుని మళ్ళీ మంచంమీద నడుం వాల్చాడు |

గోచాన్‌ ర్‌తి

ధాన్యం అంతా శల్లంలోనే అమ్మేశాడు. అయినా అప్పులు అట్లాగే పెరుగుతున్నవి పాపం పెరిగినట్లు. మూడు వందలకి వందవడ్డీ. ఎడ్రకని ఆయిదు సంవత్సరాలనాడు అప్వ్పుతెచ్చిన అరవయ్య్యి తీర్చేసినా, వర్దీ మళ్ళీ అరవయ్యయ్యింది- వూళ్ళో శాత్త్రిగారిదగ్గర ముఫ్పై తెచ్చి బింగాకామంపలు నాటాడు. అయినదుంపలు దొంగలు _తవ్వుకుపోయారు- ఈ మూదు సంవత్సరాలోనూ ఆ ముస్పయీ గుణకారం చేసుకుని వండ

ళం నా ఆమిసయి. వేర్తుపడ్డప్పుడు కోమటమ్మ దర నలభై అప్పుతెచ్చి ఛం మో తమనుశిళ్ళకి సర్జాదు- రూపాయికి అణావడ్డి, దగ్గర దగ్గం అది వందదాకొ 'దేరివుంటు౦ది ఇంకా పాతిక రూపాయలు పను్నుగట్టాలి మశ్శీ యీ దసరా మామూళ్ళొకట వెఒరమ్మిన డబ్బుతో ఎట్లాగో ఒకలాగు యీ మామూళ్ళ బెడద వదతించుకోవాలి. చేతిలోకి చిల్లిగవ్వ వచ్చిందని తెలిసే చాలు, అప్పుల వాళ్లు యీగల్లా ముసురుకుంటారు అసళెన అవి మా

'రెండుపనులూ అట్లాగే వున్నయి. అబ్బాయికీ, పెద్దమాయికీ. పెళ్ళిజృ చేయాలి ఎంతలేదనుకునా్న్నా మూడువందల కావలిసాస్తుంది. ఎవళ్శింట్లో కన్నంవేసే ఎవరూరుకుంటారు ?

అప్పులన్నీ త ర్చేద్దామనుకుంటాడు, తర్వాత చచ్చినా కొం డబ్బు అప్పు చెయ్యకుండా, హాయిగా, కాలుమీదకాలు. వేసుకుని (బతకాలనుకుంటాడు.. ఎంత పొట్లగట్టుకునాన్న. ఎన్ని. యిద్బందులు పడ్డా అప్పు తీరిపోయేదారి కన్చించదు వడ్డీ పాపం పెరిగినట్లు పెరుగు తూనే వంది ఇంకా నాలుగు సంవత్పరాలు యిట్లాగణే వుంఘే-ఇల్లూ, గొడ్తూ, గోడా అన్నీ _ అమ్మినా అప్పుతీ రే విధానం కన్నించడంలేదు. వున్నెదికాస్తా వేలాం ఇఆయిపోతే బిడ్డల నెత్తిమీద నీడగూడ లేషండ పోతుంది. బిచ్చమెత్తువుని (బితకాల్సివస్తుంది.

పనీ, పాటా చేసుకున్న తర్వాత కాస్పేపు నడుంవాల్చితే యివీ ఆలోచనలు, నాలుగువెప్పల్నుంచీ యీ నల్లటి గోడలు అతన్ని

న. న.

ర్‌ గోదాన్‌ జె లులో బంధించినట్టు వూపిరి సలపనీయవు కాకపో తే ఒక్కం- లే మన శ్యాంతి: అతను ఒంటరిగాడు కాదు. ఈ కషాలన్నీ ఆ వూశ్ళోవున్న 8 తులందరికీ వున్నయి. కాస్త తనే మెరుగేమౌ- లమ్మువృు వేరుపడి మూడు సంవత నరాలయిందో లేదో, అప్పుడే ఒకొగ్రాక్క-డూ.. నాలుగేసి వందలు అస్పులు చేసుక్షూూర్ప్చునా్నారు=

ఆలోచనలు ఒక ఒడ్డు చేరకముందే ఆడపిల్ల లిద్దరూ పరుగెత్తు కుంటూ వచ్చారు “నాన్నా ౫ నాన్నా 1 1 అన్నయ్య ఆవుని తోలుకొస్త న్నాడు” అని యిద్దరూ ఒకేసారి చెవులు గింగురుపడేట్లు చెప్పారు.

రూప అందరికంటే ముందు చూచింది. అయినా అక్కయ్య కూడా తనతోపాటు చూచొచ్చినట్లు చెబుతోంది. అందుకని “ముందు నేను చూచా నాన్నా. సీకు చెబుదామని పరిగెత్తుకొస్తాం టే అక్కాయిగూడ్రా వచ్చింది” అంటూ నాన్నతో ఫిర్యాదు చేసింది.

“అన్నయ్యని ఆనవాలు పట్టలేకపోయౌవ్‌ గాని . ముందు చూచిం దట్క ముందు. ఏదో ఆవు పారిపోయొస్తాందని చెప్పింది. నేనేగా చెపింది కాదే అన్నయ్య తోలుకొ స్తన్నాడే అని” అన్నది సోనా.

మళీ యిద్దరూ తోటవైపుకి పరుగెత్తారు అవుకి స్వాగత మిచ్చేందుకుం

భార్యా భర్తలు ఆవుని క'థి'పేందుకు కొవలసిన ఏర్పాట్లు చూసు న్నారు. “పద; కట్టుగొయ్య పాద్దాం” అన్నాడు హోరీ. ౯ సై

బె ౧ “అప్పుడే యేం తొందరొచ్చిందిలే పళ్ళెంలో కాస పిండి అదో థ్‌ బెల్లమూ కలపనీ- ఎండలోపడి వచ్చిందా పాపం 1 నువ్వు కటు గొయ్య పాతు. నేనాపని చూస్తాలే.” న

“చూచవే, ఆ చూర్లో గంటలప'ట్టైడుండాలి. ఆవుక్యండళాం ”

“పెద్ద దెక్కడికి చచ్చింది ? ఆవుకి దిష్టితగుల్తుందేమో. కోవ( టింటికి సంపి నల్లదారంపూ( మిరపకాయలూ తెప్పించాలి.

నోచాన్‌ ర్‌5్‌ “అద్ని * ఎస్పటున్నంచి అనుకుంటున్నానో, ఈ నాటికి చేవుండు దయతశిచాడు,” ధనియా ఆనందంతో వువ్సిశబ్బిబ్బాతోంది. ఇంత సంతోషనడు తున్నాను. ఏమీ ఆపద రాదుగదా తర్వాత అని, 5 న సిలదొక్కు కుంది కూడాను, ప్‌మోబే 1 ఇదంకా డేవండి దయ. ఇల్లచిగ్గానే పండ గయ్యిందంటతే ః ; అట్లా ఆ భారమంతా దేవుడిమీదే వేయటం మంచిదనిపించింది ఆవిడకి. లేకపోతే యి ఆనందంజంకా చూస్తే దేవుండికి కను్నకుట్టనచ్చు- కన్నుకుట్టిన డీవుండేమునా చేసాడు. ఇ చం అతిని ఇంకా పిండి కలపనే లేదు. గోవర్‌ ఆనృఫి తోలుకొచ్చేళాడు- పషలోరీ పరగి త్తికళ్ళి ఆవుసుడ కౌగలించుకున్నాడు. ధవియా పిండి పశ్శెమూ వదలిపెట్టి గదిగదా పాత చీరొళటి చూచ్చి, నల్లటించు.. చిరదిరా చింపి, వెళ్ళి ఆవు మెడలో కశ్చేసింది సొక్షెళ్తూ భగవంతుడే తన యింటిక్‌ వచ్చేసినట్లు భావించాడు పోరీ ఈనాటి కతన్సి దొడ్డిలో గోదేవళ పాదం పెట్టింది; అతని (కుకు సమ్మిత మైందిం ఎన్ని నోములు నో ప్తే కలిగిందో యీ నాటికీ ఫైభాగ్యం 1 జ గ పసర్నె సో [2250 స్‌ ష్‌ ర ప్రాం ల స ర్‌ మా స్య 1 ల ప్ర ్ర . న. ల ఎనో ల క

ర్‌

గోవర్‌కి వూళ్ళో జరిగిన గొడవేమి తెలియదు. అతను భోజనం చేయగానే గొలపలె పోయాడు ఇవ్వాళ యునియాతో చాలా సంభాషణ జరిసాడు; ఆవును తోలుకొచ్చేటప్పుడు యునియా అతనితోపాటు నగం దూరంపెగావచ్చి సాగనంపింది ఒంటరి మనిషికి ఆవునిచ్చి తోలిపెటడం వావుంజేచు; నిజమే. కాని దాగా సరిచయంలేని మనిషితోపాటు వీచ్చా పాటి మాటాడుకుంటూ నడవడం అంపేనూ మాటలుకాదు 1 కొంచెం దూరం నడచింతర్వాత “ఇంకా మా వూరెందు కొసావులి అని ఎతి పొడిచినట్టుగా అన్నది రునియాం న ్‌

నిన్నటివరకూ అతను క్మురవాడితో సమానమే. ఊళ్ళోవున్న వయస్సువచ్చిన ఆడపిల్ల ల్ని చెల్లెళనో, అక్క-లనో, వదెన్లనో. వరసలు కల్పించి మాట్లాడేవాడు; వరసకి అక్కా చెల్లెళ్ళుయినవాళ్ళు ఎట్లాగూ సరసాలాడరు; వదినెలయ్యేవాక్శ అప్పుడప్పుడూ సరసాలాడేవారే కాని; ఆ సరసాల్లో దాగినకోర్కెలుగాని, అందనిభావాలుగాని వుండేవిగాదు ఆ సరసాల గిలిగింతలు నవ్వు తెచ్చి పెస్టేవేకాని మనసుకు గిలిగింతలు సెశ్హేవికావు. ఏ వై పునుండీ తగిన (ప్రోత్సాహం కలక్కపోవటంచేత కౌమార్యం అతన్ని మరింత గట్టగా కౌగిలించుకుని కూర్చుంది. యునియాకి కూడా యీ _సిషయం తెలుసును. అంచేతనే అతనంపే ఆవడకంత ఆకర్షణ వెండుటాకులు గలగల మనగానే లేచి నిలబడే జంతుపులా ఆతనిలొ ఇంతవరకూ దోబూచులాడుతున్న యొవనం ఒక్కసారిగా లేచి వళ్ళు విరుచుకుంది.

గోచాన్‌ క్‌?

“ఎందుకు భానూ 1 విచ్చం దొరుకుతుందనే ఆశ కలిగింతద్వాత ప విచ్చగాడన్నా గున్ముం సదిరిపె డ్తాడా ౩ పగలనకుండా? రేయనకండా అక్కడే వడిగావులు పరుంటాడుో అనాన్నడు గోవర్‌

“అంతేబీ ; బేల్లం వున్నచోటికే వస్తయి చీనులు ౯ ఉస అంటించింది యుసియా.

అతని ధమనుల్తో ౮ కం పరువులు పెటిందీ. “ఆకఠె సవారు చెయ్యిచాచక యేం చేస్తాడు భే వొడ్నేమన్నా అం పేమ్మాళం" లాభం ఏముంది లొ అన్నాడు.

యునియా మరింత తోతులు దిగింది. “బిచ్చగాడు సరె గుమ్మాలు తిరిగి తేగాని పొట్టనిండదు. నే నలాంటి. వీచ్చగాళశ మఖంగూడా చూడను. అట్జాంటాళ్ళు "కో" అంపే. కోటిమంది. దొరుకుకారు. వాటు) “మాతల్లీ మంచిది :' అనంపే మనకోరిగేది మ్యూతం ఏముందీ ? వాళ్ళా మాటన్నాా నిండుతుంది. అనకపోయినా నిండుతుంది, నా పొట్టలో

గోవరొక్‌ యూ మాటల లోళుషాతులేమీ అర్తంకాలేదు... అతని కంఠ తెలివితేట లెక్కడివి? యునియా. అంచి ఇంతప్పటినుండ్‌ పొలమేష్థందుకు పట్టణం సెళ్ళేద్రి ఎక్కని గడపంటూ. లేదు. ఇప్పటికీ అప్పుడప్పుడూ పెరుగు సట్టుకెట్తా నే వుంటుంది అమ్మరానికి... రకరకాల మనుష్యుల్ని చూభింది; లోకం ఫోక్రడలన్న్న్‌ తెలుసుకుంది; అవిడ కోలేది మిణుగురు పురుగుల మిలమిలలుకొము; దీపాన్ని ఆంటి పట్టుకుని వందే నిశ్చలకాంతి కావాలి ఆవిడక్క ఆ కాంచికోనం ఆవిడ తన్‌ సర్వన్వం అర్చించేందుకు సంసిద్ధంగా వుంది... కనులు గిలిపి, సరసొలాడి వ్వ నాశనంజేనే జల్పాగాశ్ళని కన చశిదాపుల్లోకి కూడా రాసీదు.. యుషియా సేత, నియనునమూ వున్న ఇళ్ళల్లో పెరిగిన అడవడుచు.

గోవర్‌ షెప్పరిల్లీ "అడిగిన యింటికొడే అడిగినదంతా, పొట్ట నిండా దొరికితే ఇంటింటేకీ త్యిగ బిచ్చమెందుకు ఎత్తుకుంటాడు. విచ్వ గాడు మ్యాకం ? రోజణం ఆ ముంటిజే వెళ్తాడు ల అన్నారు

న! నోచాన్‌

అతని మాటలు వింటూవుంకే యునియాకి జాలివేసింది. పాపం,

వతి అమాయకుడిలా వున్నాడు. అభమూ, శుభమూ తెలియనట్టుంది. ఠి

“విచ్చగాడి కడుప్తనిండా వొక్కిాంటికౌడే వట్లా దొరుకుతుంది, పకెడన్నంకం శే ఎక్కువ ఎట్టాగూ దొరకదు. నీకున్నదంకా నుని స్తేనేగా ఎవ్‌ళశ్ళుయనా వాళ్ళకున్నదంకా నీ కిచ్చేది

తోనా దగ్గరేంపుంది యునియా యివ్యటానికి

“సీదగ్గరేయయీంలేదూ? కోటికి పడగలె త్తేవాళ్ళ దగ్గరకూగడా నీ దగ్గ వున్నదాంటో వందోవంతులేదు. నన్ను బిచ్చమడగాల్సిన పనేలేదు; నుంచున్నదానిన్ని నించున్న క్షే కొనేసెయ్యగలవ్‌ తల్చుకుంటే ”

గోవర్‌ ఆశ్చర్యపోయాడు. యునియావంక _ వింతచూపులు చూచాడు. యునియా మళ్ళీ అందుకుంది

“పంవిలప్టే నన్ను కొనుక్కోటగల్టువో తెలుసా? (బతికినంతకాలమూ నావాడివిగానే వుండాలి. మళ్ళీ యింకో యింటికెళ్ళి బిచ్చమడిగినట్టు తెలి'స్తేనా, నివ్నింట్లోనుం చెళ్ళుగొట్టానన్నమా కే 1”

ఆనందంలో వుప్పొంగిపోయాడు గోవర్‌. చీకటో కారటాడే మనిషికి కొవలసిన వస్తువు చేతికందింది. ఇంత ఆనందంలోనూ ఎక్కడో ఒకమూల, ఏదో అర్ధంకాని భయం, జంకు నక్కికూర్చున్నట్లుంది- ఇదంతా సాధ్యమయ్యేసంగలేనా ? యునియాని వుంచుకుంటాడా ? వచు కుంపే వుంపుడుగ త్తెను తీసుకుని యింటికెట్లా వెళ్తాడు. ఇరుగు పొరుగువాశేమంటారు ? లోకులు, కాకులుకదూ ? ఊరంతా కట్లడికటి ఎదురుతిరిగితే + ఇదంతా యెందుకు ? అమ్మే ఈరుకోదు. వెంట పెస్టుకునీ వె శే. అయినా ఆడదానికి లేని భయం తనకెందుకు ? అంత వంచు కొస్తే వెలివేస్తారు. అంతేగా ! పోనీ, వేరేనే వుంటాడు. ఎన్ని జనాలె తినా దొరకదు యునియాలాంటి ఆడది. ఇట్లాంటి ఆడది

వ! ళం వూరంతా గాలించినా కనిపించదు. ఏమి తెలివితేటలు; ఎంత చక్కగా

గోచాన్‌ ర్‌0

మాట్లాడుతుంది ! ఆ యమా్యాయికున్న తెలివి తేటల్లో వందోవంతుగూడా లేవు తఈనకి అయినా యునియా తనతోనే వుంటానంటూంది. తననే ఢేమిస్తోంది. ఊళ్ళోవాజ్ళ వెళివేస్తే యంకోవూరికి పోవచ్చు, దేశంలో వూ శ్నేకరువై సవా? అయినా వూరుమవాషత్రం ఎందుకు సదలాలి? శర్మ మాదిగదాని్ని తీసుకొచ్చి యింట్లో పెట్టుకోలా? అంక ఒకటి. ఇప్పటికీ సృ్నానమూ, సంధ్యా చేస్తేగాని మంచినీళ్ళుకూడా ముట్టడు ఏమైతే నేం కాస్త, శర్మ ఒక పందక్ర్‌ని కూర్చుని భోజనం చేస్తున్నారిస్పుడుం ఖుంగురసింగు (బ్రాహ్మాలమ్మాయిని తెచ్చి యింట్లో పెట్టుకుం కే, ఎవ్వరూ నోరుమెదిపిన పాపానపొలేదు; ఇదివరకెట్లా వున్నాడో యిస్పుడూ అట్లాగేవున్నాడు. ఆ మాటకివస్తే యిస్పుదే కస్త మెరుగన్సి చెప్పవచ్చు. ఇదివరకం కే వుద్యోగంకోసం అదేపనిగా తిరుగుతూండేవాడు.. ఇప్పు డంపే వూళ్ళో పెద్దమనిషి : అయినా యునియా గమ్మత్తు చేస్తూందేమో అడిగి డేల్చుకుంపేనే బాగుంటుంది

“మనస్సూ ర్తిగానే అంటునా్న్నావా యూనా : లేకపోతే నన్ను బెల్లించుతునాన్నవా? నేను నీవాడినే; నుప్వు నాదాని వయినశ్టైనా?”

“నువ్వు నావాడి వై పొయ్యావాః బుజువేంటి?”

“నువ్వు ఊం అంటే (పాణాలిచ్చేస్తాఃొ

“పాజాలిస్వటమం'పే పంవి(టో తెలుసా సీకసలు?”

నువ్వు చెప్పరాదూ తెలిసేట్టు”

“పాణం యివ్వటం అంశే కలీసి, మెలిసి కష్టాలుపట్టం. ఒకసా రౌననుకుం తర్వాత, (పాణాలు పొయ్యేదాకొ వదిలిపెట్టకుండా వుంటం. తోకం ఏమనుకున్నా సరే లెక్కపెట్టకుండా వుంటం. తల్లిదం్యడుల్నీ, అన్నదమ్ముల్నీ, అయిసవాళ్ళనీ, ఇల్లూ గిల్లూ-ఏ దై నాసరే-వదిలిపెట్టాలి సాస్సే వెనకాడకుండా నదలిషెసైయ్యటం. (పాణాలిస్తాంషపాణాలిస్తాం అని నోదమాటల నేవాళ్ళని చాలామందినిచూశా. వొళ్ళంళా తేనెశాగి పవ్వుల్నొదిలి పెష్రైగికిపోయే తుమ్మెదల్డాంటోళ్ళు. నువ్వుకూడా అట్లాగే ఎగిరిపో తావాో

60 గనోచాన్‌

గోవర్‌ ఒక చేతో ఆవు పలుపు పుచ్చుకు9 నడుస్తున్నాడు, రెండో చేతో యునియా చేదా పుచ్చుకున్నాడు ఎలెక్టి క్‌ తీగను చేతితో తాకినట్లయింది. శరీరనుంతటా విద్యుత్‌ (ప్రవాహం (ప్రాకినట్లయింది. అతని"యౌవనం అందుకుని, ఆనందించిన (ప్రధమ స్పర్శ యిది. ఆవిడ చేయి ఎంత మెత్తగా. సున్నితంగా, కోమలంగా వుంది £

ఈ ఆనందంలో తానేమీ పాలు పంచుకుంటున్నట్లు కన్చించలేదు. యునియా. చేయి వదిలించుకోలేదు. కాస్పేపున్న తర్వాత “ఇవ్వాళ నువ్వు నా పాజ్ళిగహణంచేళావు. మర్చి హోబాక” అన్నది గంభీరంగా.

“వచ్చినా మర్చిపోను యూనా- టాణాలు పొయ్యేదాకా మర్చిపోను.”

నమ్మకం కుదరనబ్లు ఒక చిన్న నవ్వునివ్వింది. యునియా. “అందరూ యిటాగే అంటారు. ఇంతకంటే ఎక్కువగానే చెబుతారు తియ్యటి మాటల. అరటిపండొలిచి చేతుల్లో పెట్టిసట్టు మాటాదుతారు. లోపలేదన్నా కపటం పుంయే యిస్పుడే చెప్రెయ్యి- ముందుగానే వా్యగ్‌ త్త పడతా. అట్లాంటాళ్ళని దగ్గరిక్కూడా రొనివ్వును; నవ్వుతూ పేలుకూ మాట్టాడకా? అంతే. పుట్టిందగ్గరు్నంచి బజారుకెల్పనా్నా పాలమ్మటానికి- డబ్బున్నవాళ్ళు, వకీళ్తూ, గొప్పగొప్పవాళ్లూ ఒకళ్ళకం కే. ఒకళ్ళు పైయెక్తు లేసేవాళ్ళు నన్ను చిక్కించుకోవాలని. “'యునియాః; మమ్మత్నేడి పించబాకే!” అని రొమ్ములమిద చేతులు పెట్టుకొని, ఏడుస్తున్నటు చూచే వాన్లు నా వంక- కొందరు నేను చూడకపోతే ప్రాణాలే పోతయ్యా అన్నటు కళ్ళల్లో ప్రాణాలు పెట్టుకుని వుసూరుమంటూ కూర్చున్నట్లుండే వాళ్ళు కొందరు డబ్బులు ఎరగా పెస్పే, కొందరు సగలు చూపించి వళం చేసుకోవాలనుకునేవాళ్ళు. వీళ్ళందరూ “చచ్చినా, (బతికినా నువ్వే గతి" అనేవాళ్ళు. అయినా వాళ్ళ్‌ అసలురంగంతా తెలుసు నాకు; వాళ్ళంతా తుమ్మెదల్లాంటాళ్ళు. తేనె కొస్తా తాగేసింతర్వాత. ఎగిరిపోయే రకం. నేనూ వాళ్ళువంక దొంగచూపులు చూసేదాన్ని, ముసిముసె నవ్వులు నవ్వి మోసంచే'సేదాని్ని నేను పిచ్చిదాన్ననుకునేవాళ్ళు వాళ్ళు; వాళ్ళని

గోడాన్‌ 61 ఛాడిదల్ని చేసేదాన్ని నేను. నేను చచ్చినా వాళ్ళుకంట ఒక్క బొట్టు కూడా రాదు. వాళ్ళ చస్తే “బలేపని జరిగిందిల. పిడొదిలిపోయింది! అంటా నేను. ఒకళ్ళదాన్నవటం అంహపే మాటలా: మంచికీ; చెడ్డకీ; నువానికీః దుఃక్రానికీవ (బతికినా? చచ్చినా; ఒకళ్ళతోనే వుండాలి. నే నేంవీం దిమ్మురిదాన్నిగాను, అందరితోనూ పుంటాని&. నేను డబ్బుకీ, గుర్డకీ, నగలకీ మొహంవాచి లేను. ఆశ చూపించినాళ్ళు వలల్త్లో పడ్డానికి. నేనూ చూ స్తన్నా, ఎవడన్నా బుద్ధిమంతుడు కనదిడకపోఠతాడా అని. ఊళ్ళో ఒక కాస్తుర్లుగారుండేవాడు. పీభూతి పెండికట్ట్లలు ,మా పెక్రువాడుం రోజూ అర్ధశేరు పాలు కొనేవాడు. ఒకనాడు ఆయన పెళ్ళాం పేరంటా నిక్కావంన్నెళ్ళిందిః నా కేం తెలుసు ? ఎప్పటికిమశ్ళేనే పాలట్టుకుని యింటో కళ్ళా “అమ్మగారూ, అమ్మగారూ:” అని ఎంతపిలిచినా ఎవ్వరూ సలకరు. ఇట్పుతిరిగి చూద్దునుగదా శాస్తుర్షుగారు. బజారుతలువు గెడేసి పస్తున్నాడు వీడి నడకేమీ బాగా వుండలేదని అస్పుడే అనుకున్నా నేను. “ఇంటో. ఎవళ్ళూలే రెక్కడ్‌ కెళ్ళారు? తలుపే సొ స్తన్నావెందుకుళి అని గద్దించడిగా-

“పేరంటాని కెళ్ళిందిలే' అంటా యింకా పైపైకి రాటోయాదు

“పాలు కావలిస్తే తీసుకో. లేకపోతే. నే నెళ్గపోతన్నా అన్నా నేను “ఓ రూనారాణిః ఇం వెక్కడి శళావులే- రోజూ నా రొముషిల్లో చిచ్చెైళన్నావు-. ఇం శెక్కడికి తప్పించుకుపోతావులే!?. అన్నాడీ శాసురు.

అటి (0

“నిజంగా గోవర్‌: నాకు పిన్చెక్కిందం కే నమ్ము”

“ఆడి చూచానం పేనా? గొయ్యితీసి గోతిలో పొతిపెట్తా- పేగులు తీసి పచ్చినెత్తురు కాగుకాా ఎక్క దుంటా డా ముండాకొడుకు? అన్నాడు గోవర్‌ అవేశంతో.

వినునురి! అట్లాంటాళ్ళ దవవ్శ పగలగొట్టానికి నేను చాల నంటలే. నా గుండె గబగబా గబగవా కొట్టుకుంది. వీ డేవయగ్నా తప్పుడు

6లె గోదాన్‌

పని చెయ్యటో తే ? అరుద్దామా అంపే, అరిచినా యెవళ్ళకీ వినబడదు. ఐనా అంటుకున్నాడా అంటహే ఆ పాలకుండపెట్టి నెత్తి పగలకొడ్డాం. పోతే నాలుగె దు శేరు నకం బొతాయి; చచ్చేదాకా గాపకం పెట్టుకుంటాడు అనుకున్నా. అనుణీని సొండె గట్టిచేసుకుని “ఏంవంనుకుంటున్నావో శాసురుగారూ: గొల దేకదా అనుకుంటున్నా వేమో, మీసానికి మీసం పేక్‌ అకడ పెడతా. అమునవాళ్ళ కానివాక్శాడపడుచుల్ని చెరచమని వుందం టయ్యా నీ శా స్తరాల్లో? ఇందుకేనా యింతీభూతి రాసుకుని తిరుగుతావ్‌, పెద్ద మనిషంట పెద్దమనిషని జి అంటా నాలుగొడ్డించాం “అద్రి కౌదే. నా పాణం పోఠాందే! నా (పాణం నిలబెప్తే నీ కేం తక్కువౌతుందే ? నువ్వు నా రాజ్‌విగదంటే 1 కాస్త నాలాటి వ్లీదావిక్కీని కని పెట్టుండక పోతే, రేపు భగపంతుడు మాతం నిన్న డగడంటే నీ కింత రూపూ, చూపూ యిచ్చినా ఒక (బ్రాహ్మాణ్న్‌ కౌదన్న్నా వెందుకే అని ” అంటూ కాళ్ళా వేళ్ళా సడ్డాదు. “నేను [వావ్మాణ్నే నా కందరూ ఏదో ఒక దానం చేస్తానే వుంటారు నువ్వు నీ రూపం దానం చెయ్యవే 1 అంటా దిశిమరాడు.

“ఊరికి నే ఉండలేక్ష ఏ(సంటాడో చూద్దామని యాభఖి రూపాయ లిస్తావా అన్నా నేను చెబితే నమ్మవుకాని గోవర్‌। గబగబి ఇనప్పెట్ట్‌ తెరచి ఐదు పదిరూపాయలనోట్లు వట్టుకొచ్చాడు. పట్టుకొచ్చి నా చేతులో

యట ళా పెట్టటౌయ్యాడు. నేనా నోట్లు నేలమిదిసిరికొట్టి తలుప్పులు తీద్దామని బయ ల్దేరానో లేదో, దబుక్కున నా చెయ్యి పట్టుకునాన్నడు. నే ననుకున్నంతా అయ్యింది. ఆపాటిని పాఠికుండె త్రి దభీమని వాడి నె 'త్తిీమీద లాగి కొట్టా వల్ల౦కా పాలే ననుకో దెబ్బగూదా బాగా, గట్టిగానే తగిలిం దేమో, రెందు చేతులోనూ తలపట్టుకుని కూచోబడ్డాడు. ఇదే సందుగదా అని యింకా రెండు తన్నులు తన్ని, గబగబా తలుపులు తెరచుకుని పారిపోయొచ్చా ”

గోవర్‌ విరగబడి నవ్వాడు. “బలేపని చేళావులే. ఆ పాలతో ఆ పె0డెక మైలుగూడా కరిగిపోయుంటయ్యే- సరేగాని మరి మీసాలు సీక్కుం డానే వచ్చేళావే * అన్నాడు.

గోదాన్‌ 6కి

“మర్నాడు మళ్ళీ యెళ్లా ఆ యింటికి ! ఆయన పెళల్లాంగూడా యింటోనే వుంది. వసారాలో తలకి వానన గట్టుకుని పడుకున్నాడుం “పంవంయయ్యా. నిన్నటి కధంకా చెప్పేసెయ్యనా అమ్మకి ₹ అనా్న-_. దణ్ఞాలు పెట్టాడు. “నేల మిదసడి నాకితే చెప్పకుండాపుంటా; లేకపోతే చెప్పస్తా ః" అని ఇెదరించా. గబగబా మంచందిగి మోకాల్తండా యేసి దజ్ఞాలు పెట్టాడు. 'సీళ్చ పుణ్యముంటుంది. వూరుకో తల్లీ ॥। దానికి తెలిస్తే నన్ను దితకనిన్వదు అని మా౭ంఏడిచాడు. నాక్కూడా వుసూరు మనిపించింది.”

“అదేంవింటి ? వుసూరుమంటం యెందుకు, పెళ్ళాంతో చెపే పెళ్లాం నాలుగు చెప్పుదెబ్బలుకొట్టి గడిపె'నైదిగా. అట్టాంటాళృంకే ఫ్రుసూరునుంటం యొందుకు ? రేపు చూపిరవాణి నాకుు్యయెటా మర మళ్టిత్తు చేస్తానో చూడ్దవుగాని 1” ర లి

“ఠా స్పిర్ని కొట్టట౦వంకే మాటలనుకుంటనా్న వేంటి. ధర్మ పిండాలు తిని దుండుముక్క_కిమళ్లే వుంటాడు” అన్నది యునియా. అని “నువ్వింకా కరాడి వేగా” అన్నట్టు చూచింది గోవర్‌ని.

ఇంత అవమానాన్ని గోవర్‌ మాతం ఎట్లా నపాస్తైడు ౪ ఆంయ కనే "ఏం లావుగా వంకే సరిపోతండేంవిటి ? “ఈ బొమిఆల్యూచావా 2 ఇసపముక్క-లు. ఏవంనుకున్నావో పాలు కాగటంలేదుగనక గాని, పాలే కాగి తేనా ఈపాటి కెట్టావుండేవాడినో సీ కేవన్నా తెలుసా 7” అన్నాడు.

నిజమే సన్నట్లు తలపూపింది యునియా. “చూపిస్తాలే? ఎప్పుడో ఒకప్పుడు. ఇక్కడ కొందరూ ఒక'పే రకమాయె- ఎంతమందినని మర మకు చేసా? ఈ మొగాళ్ళంతా యింతే 1 కాస్త అందంగా వుం ఆడది కనిపిస్టే బాలు లొట్రలేస్తారు; కళ్ళు గిలుకుతాడు ఇక యీ గొప్పాళ్ళ మాట చెప ఎక్టాన్లేదు, పర్ట్‌ తీదేగుటోతులు; అయినా నే నేమంత అంద గ తెనని. ”

న్‌ “సువ్వా ! నువ్వే ! 1 నిన్ను దేవుడిగుళ్ళో కూర్చోబెట్టి పూజలు చేసా :” అంటూ అడంవచ్చాడు గోవర్‌- అణాల 64 గోవర్‌ వీపుమీద ఒక్క చిన్న చరుపు చరిచింది రునియా,

64 గోజాన్‌ ఆత్తచ్తూ .1 నువ్వుగూడా మొదలుపెటావన్నమాట నే నేమా్యకం అఎద గ తెనో నాకూ తెలుసులే- పీళ్ళొందరికీ కొస్త కంటికి నదరుగా పుంకే చాలు; ఒక గంటసేపు పబ్బం గడుప్పకుంటారు. వాళ్ళకి గుణా లెంచురు : (బ్రతికినంతకాలమూ కలిసి మెలిసి పుండేవాళ్ళగ్గాని. వున్నవాళ్ళిక్ళు చూసాంటే బలే గమ్ముక్తుగా పుంటుందిలే మా అతక్తారిల్లున్న 'పేటలోనే “గవడూ. _ గపడూ” అనే కాశ్మీరాయన వుండేవాడు- దిగానే వున్న వాళ్ళులే- రోజు కై దుసేర పాలు తీసుకొ నేనాన్న. ఆయనకి ముగ్గురాడ పిలలు. అందులో ఎవళ్ళికీ ఇవె యేళ్ళకి తక్కువుండవు. ఒకళ్ళ కర్‌ళే ఒకళ్ళు అందగ త్తెలు పేద్ద పెద్ద న్లానుల్లో చదమువుతుందేవాళ్ళు. ఆందులో ఒకమ్మాయి పంకళులమ్మగూడాను, నెలకి ఎట్లాలేదన్నా మూడొం దలు నంపొదించే దనుకుంటా. అందరికీ సితార్‌ వాయించటం వచ్చు. హోాత్యనీమీద పాడేవాళ్శ చాన్సులు చేసేవాన్శ. ఒక కేమిటి! అన్నీ చేసే వావ కౌని పెళ్లిమ్యూతం చేసుకు నేవాచ్ళుకాదు. దరి వాళ్ళ కే మొగాడూ నచ్చేవాడుకొదో, లేకపోతే దాశ్ళే వీ మొగాడికీ సవ్చేనాజ్శుకొదో దేవు డికే తెలవాలి ఒకసారి నేను పెద్దమ్మగారింగూడా అడిగా ఆ అమ్మ నవ్వ్యూరుకుంది అబ్బ : ఎఎ్వుడు చూచినా యిద్దరు ముగ్గురు జల్సాగా శుగండేవాళ్ళు వాళ్ళ చుట్టూతా. ఆందరికం'పే పెద్దమ్మాయి పాంటూ, కోటూ వేసుకొని గ్యురం ఎక్కి షికారుకని బయలేరేది మగాళ్ళతోపాటు పట్టణంలో వాళ్ళకందరికీ తెలుసు యీ గొడవ, ఆపెద్దదాబు పాపం తలొం చుకొనే తిరిగేవాడు. కూతుళ్ళకి సచ్చజెప్పాలని చూచేవాడు. బెదిరించాదు కసురుకునేవాడు. వాళ్ళింటేనా ? “మా సంగతి మాటాడొది* మా యిషం వచ్చినట్లుచేసాం- నువ్వెవరి? అడగటానికి అన పదీగోనే అనేవావ్స్‌ పాపం కెయనమా మేం చేస్తాడు 1 పెరిగిన పిల్లలు? " చెయ్యిచేసుకుం టానికి వీళ్లేదయ్యె । అయినా గొప్పాళ్ళు గొప్పాశే బాబూ వాళ్లేం చేసినా చెల్లుబడౌతుంది. ఇరుగుపొరుగేమంటాాాదో, పంచాయితీ. వాశ్తే మంటారో అనే భయమే వుండదాయె. సరేగాని రోజుకొకసారి మనస్పెటా మారతందో ఎంత తల పగులగొట్టుకున్నా అర్థంకాటంలేదు నాకు మ్స షికీ పళువులకీ తేడా వుండదూ ? మఠ్రీ ఆంత కనాకష్టమా 1 ఎవర్నని ఫీ

నోచాన్‌ 6 లాభంలే. మనం ఏట్లాచెప్తే అట్లా వింటుంది మనస్సు. రోజూ పచ్చడీ మెతుకలు ఉనేవాళై అన్వేడప్వుడూ హల్వా, పూరీలకని ఎగబట్లం చూట్టంలా. కొంఠమందికేంవో6 పెరటిచెట్దు మందు వనికరాదు; భొరిగిపిట్‌ పుల్లకూర. రుచిగా వుంటుంది, నాలాంటాన) వున్నదాంతోనే కాలం గడుపుకుంటారు. హల్య్యాలూ అవసరం లేచు; పూర్రీలూ అవసరం లేదు. ఎక్కడిదొకానో యెందుకు ? మా వదిన్ల నెరుగుదువుగా. మా అన్నయ్య ల౩ మూతొంకరా? ముక్కొాంకరా? అయినా వాళ్ళకి నచ్చరంట: రోజూ కొక చీర తెచ్చేవాడూ, బంగారంనగలు చేయింబేవాళ్ళూ కావాలంట నగ లన్న, చీచంన్నా నాకూ ఇష్షమే ననుకో. అందుకని మానం అమ్ముకుం టామా ? (బతికిన. నాలుగు రోజులూ ఒక్క మనిషిని నము్యుకొవి' పుంటమే మంచిడి. అసలు ఆడవాళ్ళని చెడగొట్రీదే మగవాళ్ళు మగాడు చెడుదారుల్నిపో తే, ఆడది మ్యాతం ఉట్టికటుకుని ఊ రేగుతుందా ? మగాడు ఆడాళ్ళుంట పోతే, ఆడది మగాళ్ళుంట పోతుంది. మగాడు చెడ్డాడయితే ఆడదానికి మాత్రం కష్టంవెయ్యదూ. నేను మా ఆయనతో అవ్వడే చెప్పే, శాను. నుష్వటూ యిటూ తిరిగావంటే, నా యిష్టం వచ్చిసట్టు నేనూ తిరు గుశానసీ, సీ యిష్టం వచ్చినట్టు నువ్వు ఉిరుగుకాా ఆడదాన్ని కొట్లో తిట్లో ఆదుపుతో ఎట్టా పెట్టగలన్‌ ? నువ్వు బడార్నపడి చేస్తే, అది చాటుగా మాటుగా చేస్తంది. ఆడదాన్ని వుసూరుమనిిషిస్తే సుఖం పుండదుగా ౯

గోవర్‌ ఇదంళా మరో (ప్రపంచప్ప మాటల్లా విన్నాడు. ఒక్కో సొరి తన్మయత్వంతో, మైమరచి, నడుస్తున్నవాడు నిలబడిపోయేవాడు 3 మళీ తనంతట రానే, తెప్పరిల్లి, నడవడం మొదలుపెస్తువాడు. మొట్ట మొదట యునియా రూసం చూచి, సమ్మాహితుడయ్యాడతను, తనకున్న అనుభవాన్ని, సతీత్వాన్న్ని గురించి చెబుతూన్న యునియాని చూచి అతను. ముగ్ధుడెపోయాడిస్పుడు. ఇంత రూప సంపదా, ఈ గుణాల గోప్పరాలూ ఇంత లోకానుభవమూ, తమంళఠట శామే దగ్గరకొస్తుంచే కాదనగల వారెవరు? ఇంకా పంచాయతీదార్లం పేనూ, యిరుగు పొరుగం'పేనూ భయం దేపికీ ౭

46 నోచాన్‌

అతని తన్మయత్వాన్ని చూచేటప్పటిక్‌ యునియాకగూడ స్థయిర్యం చిక్కింది. “అమ్మయ్య?” అనుకుంది. “అరెరే నే చూడేష్నలేదు. మ్‌ వూరు దగ్గరికొచ్చేసిందే: బలేవాడివే. ఇప్పనన్న్నా చెప్పగూడదూ?" అంది నాలుక కరిచుకుంటూ.

అవి వెనక్కా తిరిగింది

“బక్క. కృణంసేపు మా యింటికి రారాదూ ? అమ్మగూడా చూస్తందెగా 3” అని పట్టుపట్టాడు గోవర్‌ =

యునీయా సిగుపడింది. “అసలు. లుంతదూరం ఎందకొచ్చానా అని నేను చూసుంజే, యిప్పుడు మీ యింటికెట్తా వస్తాను ? సరేగాని ఎప్పుడొస్తానో పస్సు మరి £ ర్యాత్రికొస్తావా నేను యించెనక దొడ్డో వుంటాం”

“తప్పకుండా కలుసుకుంటావా 2?”

శకట 1

“కల్పస్పుకోపో తే

“"తిరిగళ్ళిపో”

“అయి తే రాను.”

“నే చఇెప్పన్న్నాగా, తప్పకుండా దొవొలి”

“కలుసుకుంటానని, చేతిలో చెయ్యెయ్యి-”

“చ్చీ త్రిట్రో చెయ్యెయ్య న్నేను.”"

“అయికే నేన్రాను.”

"రాకపోతే నన్ను చంస్తకుతిన ఎస 1

ఉంగరం చూపించి వెళ్ళిపోయింది యునియా. (ప్రథమ సమావేశం తోనే ఒకరి నొకరు ఆకరించుకోగలిగాడు. యునసీయాకి. తెలుసు; అతను వస్తాడు : ఎందుకురాడు? గోవర్‌కీ తెయిసును ః తప్పకుండా. కలును కుంటుంది ! కలునుకో 'కేంజేస్తుంది 9

స్వర్గాన్నుంచి జారి పడ్డవొడీలా, ఒంటరిగా, ఆవుని తోలుకషంటూ యింటిముఖం పట్టాడు గోవర్‌*

ర్‌

అవు హోరీ దొడ్లో అడుగు పెట్టింతర్వాత సరిస్టితులు మారిపోయి నయి. ధనియాకి కిందా, మీద కన్సించటంలేదు. మెదిలినా, కదిలినా ఒకపే మాట :; ఆవు.

చట్టు నిందుకుంద్రి. చెలకుతోపాటు వేసిన చొప్పతలలు కోసి పశు వులకి మేపవలసి వచ్చింది. వర్షం ఎస్పుడు కురుస్తుందోనని అందరూ ఆకొాశంకేసి చూడవలసి వచ్చిందిం వర్షం పడితేనేగాని వీళ్ల పచ్చబడవు. సీళ్ళు పచ్చబడితేగాని పళువులకి మేత దొరకదు. ఆషాఢమాసం సగం పైగా గడచినా, చినుకన్నమాట పడలేదు.

ఉన్నట్లుండి ఒకనాడు మబ్బు పట్టింది. ఎట్లాగెతేం నాలుగుచిను కులు పడ్డయి. రైతులు రెండో పంట సాగుచేసేందుకన్‌ నాగష్ల భుజాన పెట్టుకుని బయలుదేరారు. ఇంతలో జమీందారుగారి కబురొచ్చింది; పాతి అప్పులు చెల్లించకపో తే రెండవసాగు చేసేందుకు వీల్లేదని. నెత్తిమీద పిడుగు పడ్డద్దయింది రై తుల కందరికీ. జమీందారు యింతగట్టిగా ఎప్పుడూ అనేవామ కాదు. ఇప్పుడెందుకు పంపాడో ఈ తాఖీదు ? ఊరు వదిలి పెట్టి ఎక్కడి కెళ్తారు? సాగుచెయ్యకపో తే డబ్బెక్కండనుంచి వస్తుంది? అందరూ కలిసి జమీందారుగారి ఏజంటు దగ్గరికి పరుగెత్తారు. ఆయన పేరు నోఖే రొం పండికుడు.' మనిషి ఏమంత చెడవాడు కాదు; అతను మ్మాతం ఏం చేస్తాడు ? అజ్ఞ అజ్జే, కాదని ఎట్టా అినగలడు. నిన్నగాక్ర మొన్న జమీం దారేగారు హోరీకి తీయ్యటి కబుర్లు చెప్పాడు. అన్పడే. ఆసామీలమీద యీ జులుం, దొరగారి దర్శనం చేసుకొద్దామా అని ఆలోచించాడు హోరీ, వె శ్చేన్యతం యిచ్చిన హుకుం వద్దంటాడా ? తానుమా(త్రం

68 గోచదాన్‌

మొసగాడిలా వెళ్ళడం ఎందుకు ? వున్న కాస్త మంచి'పేరూ పోయినా పోవచ్చు ? అందరూ పూరుకుంటే తనెళ్ళి నుప్పుల్లో కాళు పెట్టడం: దేనికి * నలుగురితోపాటు నారాయణా :

శె తులందరూ కలవరపడిపోయారు. వపూశ్ళోపున్న షావుకార్ణ దగ్గరకు పరుగెత్తారు. మంగూషావుకారు కాస్త బాగానే పచ్చదిడ్డాడు ? ఈ సాలు మంచి ళాకాలే గడించాడు. శాస్రిగారూ, చిల్లరకొటు కోమటమ్యాగూడా కాస్తా కూస్తో వడ్డీకి చేతులు మారుస్తూనే వున్నాయే. పీళ్ళందరికంతే యింగురసింగు పని మహవాటంగావుంది. ఈయన గారు పట్టణంలోవున్న షాహుకారుకు ఏజంటు. ఈయన్మకింద యింకా నలుగులన్నారు. వాజ్య పల్లెటూళ్ళు. తిరిగి వద్దవ్యానారం చేస్తారు. వీళ్ళందరూగాక, యింకౌ వకళ్శిద్దరు వున్నారు. నోటూ, ష్మతంలేకుండా “=అణా వడ్తీలకిచ్చేవాతృ” పల్లెేటూకోో అందరూ అంతే; ఎవరిదగఠె నా పాతికో పరీకో వుంటే, ఆ నాలుగుడబ్బులూ వడ్డీకి తిరిగేవరకూ "పెద పట్టదు. ఒకనొకప్పుడు హోరీగూడా వడ్డీకిచ్చిననాడే- అందుకనే యిప్పటికీ హోరీ దగ్గర డబ్బు లేదనం టే ఎవడూ నమ్మరు; ఏంతో కొంత దాచివున్నాడనే అందరికీ అనుమవూనం. మరి ఆ డజబ్ప్బేమయింది ? వేర్లు షడేష్పుడు -బయటిక్‌ రాలేదు; తీర్థయాత్రకు. వెళ్ళాడా అంయే అదీలేదు; ఇల్లు కట్టలేదు, పెళ్ళి చేయలేదు : మరేమైనట్లు (

ఏమౌతుంది? మనం చెప్పులు తొడుక్కుం కే కాళ్ళకు కాయలు కౌస్తయిం చెప్పుల్ని మసం నదలిపెట్టినా, కాయలుమా[క్రం మనల్ని వదలను ః

కొంతమంది దేవుళ్ళకు (మొక్కుకున్నారు. కొంతమంది మనుష్యులకే దజ్డాలు పెట్టారు కొందరు అణావడ్డీ పెడితే, యింకొం దరు బేణావడ్డీకి ఒప్పుకొన్నారు హోరీ మరి యెవళ్ళదగ్గరకుపడితే వాళ్ళుదగ్గరకు వెళ్ళలేడుం అప్పులు తీసుకున్నతర్వాత తీర్చకుండా, మళ్ళీ అస్వుకావాలని వాళ్ళు దగ్గరకే ఎట్టావెడతాడు ? ఇక యింగురసం గొక్కడే మిగిలాడు. అతనంపే ఆంకా పక్కాగా నడుస్తుంది. వోటు (వాయాలి; నజరానా యిన్నాాలి; (వ్రాతకోతలకివ్వాలి? స్టాంపుల

నగోడాన్‌ 69 కివ్వాలి. పైన ఒక సంవత్చరం వడ్డీ ముందుగానే మినహాయించుకుం టాడు. పాతిక రూపాయలకి నోటు(వాసే, చేతిలోకి పదిహేడు రూపాయ లొచ్చేప్పటికి గగనమైపొయ్యేది. “అయినా యీ కక్కురితిరోజుల్లో అక్క_డి5 వెళ్ళక తప్పము. జమీందారుగారంత జదిర్ణస్తీ చెయ్యకపో త వీళ్ళంద3 దగ్గరకూ. వెళ్ళి బాబూ. నాయనా అని ((బతిమాలవలసిన అవసరమే పుండేదిగామ.

యింగురసింగు కూర్చుని ముఖం కడుక్కుంటున్నాడు, నల్లగా, లావుగా, పొట్టిగా పుంటాడు. దారుముక్కు. బౌద్దుమీసాలు. అక్షరాలా విదూషకుడిలా వుంటాడు. నిజంగాకూడా కాస్త హాస్య్మపియుడే. ఆయనకి ఆ వూరంళా అతవారింటితో సమానమే; మగవాశ్శందరూ దావమర దలు; ఆడవాళ్ళందరూ ఏదో ఒక వరసని మరదలు పిల్లలు; ఊళ్ళో పిల్లలు, ఆయను వెనుకవడ్డి గల్లంతుచేసేవారు.. యింగురసంగు వెనక్కి తిరిగి “మీ కళ్ళు పూడిపోను. మీ జిమ్మలాగ, మిమ్ముల్నమ్యా రెత్తి కెల్ల, మీకొంపకాల 1 అంటూ ఆశీర్వాదాలు 'పెక్రైవాడుం పిలలు శాపనార్థాలేమీ లెక్క పెట్టుకు నేవారుగాదు. అయినా యిచి ఎపచ్చుకోవటంలో ఆయన కాయవే సాటి. వడ్డీ అన్నతర్వాత కానీడబ్బుకూడ వదిలిపె స్రైవాడుగాదు. ఆవ్నురోజుకి డబ్బు చెల్లగటకపో తే, వాకటో తిష్షవేనుకుని కూర్చునే వడు. కదలేవాదేకొదు. "” * క

హ్‌ోక్రీ దజ్జంపెట్టి తన కష్టాలు చెప్పుకున్నాడు.

బి

“అయితే అన్నటి డబ్బంతా యేంచేశావ్‌ ఇ అంటూ నవ్వాడు ముంగురసింగు.

“బాబూ ; డబ్బుంపే అప్పులు తీర్చేనుకునేవాడీ నేగా- వడ్డీమీథ సడ్డీ యెక్కు తాం టే, చూస్తూ ఎందుకూరుకుంటాను :”

“ఆల మీ సంగతి నాకు తెలవదంటలే. వశీ పెరగనీ; చానమ్మా మొగుడు పెరగనీ పాతరేసిన డబ్బు చచ్చినా " బై టికతియ్యరు మీరు నాఠు శెలునుగా.

“బలేవారు బాబూ. తింటానికి లేక వడుస్తాంయే పాత రెక్క

వ్‌

భ0 గోడాన్‌

డ్నుంచొస్తుంది దాబూ, పిల్లవాడు 'పెద్దాడయ్యాడు ఇంతమట్టుకి చూచాడు పెళ్లి _చేద్దామం కే దిక్య-లేకుం డావుంది పెద్దమా్య్యాయిక్క్కూండా పెళ్ళీ డొచ్చింది" వీటికేటికీ అక్కరకి రాకుండా డబ్బు పాత రేస్తానా దాబూ *”

హోరీ వాకిటిలో కటివేసుటున్న అవుని యుంగురసింగు అప్పటి నుండి దానిమీద కన్నువేసే వుంచాడు. ఆవు పొదుగు గిుగు చూస్తే ఎంతలేదనాన ఐదుసేర్తు యిచ్చేట్లుంది హోరీని ఏదో ఒక యిరకా ఇంకేం ? ఇదే అదును.

“సరేనయ్యాం నీదగ్గరేంవీలేదు; ఒప్పుకున్నాం. ఎంత కావా లంపే అంత పట్టు కెళ్ళు. నాని సీ మంచికే చెపుతున్నా, నగా గిగా యేవంని్నవుంయే తాకట్టు పెట్టటమే మంచిది. స్టాంపులు పెట్టి రాయిసే వృధాగా వడ్డీ “రుగుతుంది; యిరికాటంలో పడిపోతావ్‌.” జో

ఇంట్లో నగన్నమాట లేదని హోరీ ఒట్టుపెట్టుకున్నాడు. ధనియా చీతికి మురుగులున్నాయిగాని అఏ వరి గిలువిం

బుంగుంసింగు సానుభూతి చూపించాడు. “ఆయితే ఒకపని చెయ్యి. ఈమధ్య కొనుక్కొచ్చావే కొర్తావుని, దాన్నమ్మే సెయ్యి. లాతకోతలూవద్దు- వర్డ్‌ గిడ్డీ బాదరబందీ అంతా తప్వుళుంది- నలుగురూ ఎంతంకే అంతా యిస్తా నువ్వెంతో మక్కువబడి తోలుకొచ్చావని నాకూ తెలుసు. అమ్మాలం'పే మనస్సు చివుక్కుమంటంది ఏం చేసాం ? ఇబ్బందు లందరికీ వొస్తాయి.” డై

అపు నమ్ముమని షాహుకారు చెబుతూం'పే, హోరీకి నవ్వొచ్చిందిం అదంతా వర్ధి తైలివితక్కువ అనిపించింది. షావుకారు ఒక పే గొడవగా చెప్పాడు; పాసంలా చరిగే వడ్డీ తిర్చరేకపో తే, చేతులకు సంకచ్ళుం షావుకారు చెప్పేది నిజమే- డబ్బు చేతిలోకరాగానే షావుకారుకిచ్చేసి, ఆవుని మళ్ళి తోలుకొనివెళ్ళి క శ్రేసుకోవచ్చును. ముఫై రూపాయలు తీసుకొని నోటు(వాప్తే, బాగా వస్తే పాతిక వస య్యేమో చీతిలోక. రెండు మూడేశ్శవరకూ ఇవ్వకవోతే వందౌతాయీ. ' ఇంటికొకసార వచ్చింతర్వాత వెళతానన్సిగూడా అనకుండా భోజనాలు చేసూ విందులు

గోడాన్‌ గ] గుడుస్తూ కూర్చునే అతిథికాంటిది అప్పు ః హోరీకి యిదంతా దాగా అనుభవమే.

“ఇంటికెళ్ళి మావాళ్ళతో మాటాడొచ్చింతర్వాతగాని చెప్పలేను బాబూ” అన్నాడు హోరి.

“మాబ్దాడ్డంవెందుకు? అప్పుచే స్తే చచ్చిపోఠాంంని చెప్పు.”

“తెలుసువాబూ తెలుసు. ఇప్పుడే వస్తాః”

ఆడపిల్లలు యిద్దరూ ఆవంపే పంచప్రాణాలుగా చూసుకుంటు న్నారు. ఆవుకు దానా చెయ్యకుండా నోట్లో ముద్ద పెట్టుకు నేదికాదు రూస. ఎప్పుడు చూచినా చావిటోనే ఆవుతోపాటు * వుద్రేది. ఆవుదూడ ఎంతో (పేమతో చూచేది రూపవంక; ఎంతో ఆప్యాయంగా రూప చేతులు నాకేది. ఆవు యీనితే యేం "పేరు పెటాలో అప్పుడే తేలి పోయింది. “మ్మట్రూ.” దూడనిగూడ తన (ప్రక్కలోనే పండుకోబెట్టు కోవాలనుసంది రూవ _ అవుకోసమని అక్కాచెళ్లెన్న పోట్లాడుకోని రోజులేదు. ఆవుకు నేనంపే యెక్కువ యిషం; 'నేనంజే యెక్కువ యిష్టం అవి యిద్దరూ పోట్లాడుకు నేవారుం ది

హోరీ ,కిందా, మీదాపడి, ఎటాగెతేం భార్యని ఒప్పించాడు. ఒక స్నేహిరుడి దగ్గరనుండి అస్పుగొ త్‌సుకున్న ఆవుని అమి చేసుకో నవలఫవచ్చిన రోజుగూడా వచ్చింది. ఏంచేసాం? ఆసవలొచ్చినవ్నుడు మనిషి మళాన్నే పదలిపెడతాదు 1 ఇదేమంత గొప్పవిషయం. అవును, లేకుంటే ఆపదల్ని చూచి మనుష్యులిట్టా యెందుకు తారుకుంటారు? గోవరి కూడా పెద్దగా అభ్యంతరం చెప్పలేదు. అతనిప్పుడు యింకో నిష్టలోపున్నాడు. సరే, ఆడపిల్ల లిద్దరూ ని(దపోబిం తర్వాత అవని తోలికెళ్ళి యింగురసింగుగారికి యచివ్చివేయాలని నిశ్చాయమైందిం ఆ

సాయంకొలమయింది. అడపిల్ల లిద్దరూ ఎనిమిదికా శ్షేప్పటికి అన్నాలు తిని నిద్రపోయారు. గోవర్‌ దొడంతా చూడవలసి. పేన్తుందని ముందుగానే వెళ్ళిపోయాడు యెక్కడికో,. ఆవు దొడ్తో నుంచి వెళ్ళి పోతుంటే కళ్ళతో చూస్తూ యెట్లాపూడకుంటాడు ? కళ్ళంట నీళ్ళు వొటటౌటా కారవూ? హోరీ పైకి చలనం లేనట్లున్నాడు గాని,

గం నోదచాన్‌

సాపం లోపలోపల కుళ్ళి కుళ్ళి ఏడుస్తునా ఎడు. పాతిక రూపాయలిచ్చే నాధుడు కన్చించకపోయె. తర్వాత యాభై చెల్లగట్టుకున్నా ఇబ్బంది లేదు. వెళ్ళి ఆవుముందు. నిలదాడ్డాడు హోరీ. నల్లగా మెరిసే ఆవు కళ్ళలో సరు నిండుకుంటూన్నట్లనిపించింది అతనికి. నాలుగు రోజు లోనే మొహం మొ తిందా నీకు ? చచ్చినా నిన్ను అమశ్రినని మాట యెచ్చావే. మరచిపోయావా ? నేను నిన్నేమీ యిబ్బంది పెట్తలేడే. నువ్వేసిన ఎండుగడ్డి తిని వూరుకున్న్నానే- నాకింత కష్తంగాపుందసి నే సనుకోనుగూడాలేదే- మరి యీ అన్యాయ మే6వింటి? అని ఆవు అడుగుతున్నట్ల నిపించింది-

“పిలలు వ్మిదపోయారుగా; తోలుకెళ్ళరాదూ ? అమ్మాలనుకున్న తర్వాత యీరకా ఆగట మెందుకు? అన్నడి ధనియా.

“నాకు చేతులాడ్డంబేదే- అవు మొహం చూస్తాం పే వుషూరు మనిపిస్తాంది. ఏంవోంలే. డబ్బు వడ్డీకే తెచ్చుకుంపే పోతందేంమోం శెండు మూడొందలె తే మాత్రం ఏంలే ? ఒకే డిరగదిండిందంపే అన్నీ తీరిపోతాయి” అన్నాడు హోరీ-

ధనియా గర్వంగా. సేవతో చూచింది అతన్ని- క్షా క్రవ్రో త్రే యేంటి ? ఇంత తపస్సుచేసి తోలుకొచ్చామా మరిః రేపెళ్ళి అస్పట్టుకురా, అన్న తీర్చెనకే యిదీ తీరుదాం అ౨ దిలపరిచిండి. బి

లబ న! తోపల అపరిమితంగా పుక్కంబోస్తోంది: గాలి లేదు. ఆకులు గూడా అలలాడంలేదు-. మబ్బుపట్టింది కాని వరం వచ్చేటులేదు. ౧౧౧౮౧ బ్‌ నీ హా ఆవును బయటికి తీసుకొచ్చి కట్టి వేశాడు హోరీ, ఎక్కరీకి తీసు కెళ్ళావని భార్య అటకొయించింది- కాని హోరీ వినలేదు. *బయటి గాల్లో కశ్తుస్తా పాపం : దాన్షిమాాతం (ప్రాణం కాడేంటి౯లో అనా ఎడు. ఆవును కట్టివేసి తమ్ముడు శేఖర్‌ ని చూచొద్దామని బయల్దేరాడు. తమ్ముడు గుండెదడతో బాధపడుతున్నాడు. మందూ, మాకూ తెచ్చు కొనే తాహతులేదు: సజావైన తిండిలేదు. పెన రొమ్ములు విరిగేట్లు చాకిరీ జీయనిచే గడవదు. అంచేత పాపల ఆతని ఆరోగ్యం అనాటీ కావాటికి చెడిపోతుందేగాని దొగుపడటంలేదు. శేఖర్‌ మంచివాడు.

గోదాన గ ఒకళ్ళ చోలికి పోడు. పోటాటంపే భయం. తన పనేమిటో తను చూచుకునే రకం. హోరీకొ అతనంపే. బాగా యిష్తం. అతనికి కూడా అన్నయ్యిాం'ే మంచి గౌరవం. ఇదరూ కూర్చుని మంచీ, చెడ్డా మాట్లాడుకున్నారు. జమీందారుగారి కొ తి ఫరా్యానా సంగతి గూడా వచ్చింది. న్‌

పోరీ యింటికొచ్చేటప్పటికి వదకొండయ్యింది. యింట్లో కెళ్ళబోతుం'పే అవు దగ్గర అలికిడి అయినటు అనిపించింది; తిరిని చూపే ఆవు దగ్గర యెవరో” నిలదిడి వున్నట్లుంది. “ఎవరా నుంచుంది అని అడిగిడు. గా

“నేనే సన్నయ్యా. మీ కావులో నుపష్పటుకెలామనొచ్చా అన్నాడు హీఠాం య వ్ల ఎ "వ్‌ చ

తన తమ్ముడు తన కావుతోనుండి నిస్పట్టుకెల్టామని వచ్చాడు- ఎంత ఆత్మీయత తేకపోతే వసాడు? ఊళ్ళో కొవులు వేసుకునేవాళ్ళ వోలెడుమంది వున్నారు. అయినాతన కావు దగ్గరకే యెందుకువచ్చాడు ? తనవాడు కౌబన్హే గదా ! అంత పోటాట బిరిగింతర్వాత. నిజంగానే హీరాకి కపటమం'కే ఏమిటో తెలియదు. ముక్కోపిగదూ;. అంచేత కోపంవ'సస్తే దబదదిలాడతాడు. అంతే, వాడి ' మనస్సు మ్మం బంగారంలాంటిది.

“పుగాకుందా? తేనా” అని అడిగాడు ఎంతో ఆప్యాయంగా.

“ఉందన్నయ్యా। పుగాకుంది.”

“ఏమోరా 1 శేఖర్‌ కేమీ తగినటులేదు.”

“మందు 80'పేనా తగటానీక? వె జుడూ, హకీమూ-అందరూ.- వట్టి దద్దమ్మలంటాడు, దేళంలోవుండే “తెలివంకా ఆ మొగుడూ, 'పెళ్ళాలకే సెట్టినట్టుండాడు దేవుడు.”

“అదేరా బాబూ । ఎవళ్ళనీ లెక్కే పెట్టడయ్యేం అయినా జబ్బొచ్చినప్పు డందరూ. విసుక్కుంటారులే. దిక్కళోపం గదూ? నీకు గుర్తుందా ఇంఫింజా వచ్చినప్పుడు మందు దగ్గరికి తేవిచ్చే వాడి'వేకాదు; విసిరికొ స్టేవాడివి నేను నీ రెండు చేతులూ పట్టుకునే

గ! గోదచాన్‌

వాడ్‌ని; మీ వదిన నీ ముక్కు మూసి నోట్లో నుందు పోసేది, నువ్వేమో తిట్లు లఅంకించుకు నేవాడివి.”

“నిజమేం అన్నయ్యా అప్వుడంత చెయ్యకపోతే నీతో పోటాడ్డా నికి (బతికుండేవాడిని కాదుగా £”

హీరా కంఠం గద్దదమెనటుంది. పోరీ గూడ నిండారులయ్యాడ్డు

౧ డా భా “*అదేంవిటిలేరా. పృటింతర్వాత పోటాడుకోషండా ఉంటామా ? టం శ యింబ్రో సలుగురు తిరుగుతూంయేనేగా, పోట్లాడుకున్న మాట్లాడు ళం కరి కున్న, పోట్లాడినంత మ్యాత్రాన అయినవాళ్ళు కాకుండాపోతారా : !

ఇద్దరూ కలిసి, చుట్టలు చుట్టుకుని, కాల్పుకున్నారు. తర్వాత , హీరా యింటికి వెళ్ళిపోయాడు. పొ రీ భోజనానికి లేచాడు.

ధనియా కోపంగా ఉంది “*చూచావా నీ కొడుకేం చేస్తున్నాడో = ఇంత పొద్దుపోయింది అజా సజా రేదు ఏం ఉద్దరిస్తున్నాడో ఏ ౧వో6 నాకు తెలవదనుకున్నాడు కాంవంన్ను- ఆభోలా కూతురుముండ లేదూ ? డాని కోకపట్టువు తిరుగుతున్నాడు ” అ౦ కేకలు వేసింది-

ఇదే వార్త హోరీ చెపుల్లో కూడా పడింది. కాని. అతను నమ్మలేదు. పాపం £ గోవర్‌ కింత గొడవ జరుగుతూన్నట్లు తెలియనే తెలియదు. గా

“నీ కెవరు చెప్పారే *?” అన్నాడు హోరీ.

ధనియా (పచండ రూపం దాల్చింది. “నీకు తెలవదేమోం వూరంతా గుష్వునుంటాంది. అది వీడ్ని కోతిని జేసి ఆడిసాంది; తన కోసం పడి చచ్చిపోతందనుకున్నాడో యేమో నువ్వన్నా చెప్పి చూడకూడడూ ? చేతులు కాలింతర్వాత ఆకులు పటుకుంపే లాభం యేంటి ౯” యబ

హోరీ మంచిగుణంలోనే వున్నాడు. “ఏమే. యునియా అందంగానే వుయటుందిగడే ! నీ కొడుక్కి దాన్నే చేసుకోరాదు. ఇంత చౌక సంబంధం యింకెక్కడ గొరుకుతుంది 1” అని వేళాకోళం ఆడాడు.

గోదాన గ్‌ర్ట్‌

ధనియాకి మర్రి మండింది. *”ొఆ ముండ యీ యింటో అడుగు పెడితే, దాని ముహాన మొద్దులు పెట్టనూ ? గోపరంటే. లంత యిష్ట మైతే వాళ్ళిద్దర్ని వుట్టిగట్టుకునీ వూరేగమను. అంతేగాని నా యింటోక్‌ రావటానికి దుటుకు వీలేవ్త” అంది. లా

“అబ్బాయే వెరటపెటుకువ సే”

“అయితే యింకా ఈ ఆడపలలకి పెళ్ళొతుందా ? ఇంకా తలెత్తు కని తిరగ్గలమా సనలుగుర్లో * "” లో

“ఇదంకా లెక్క జేసాదేంటి వాడులొ

“ఇన్నేహ్ళా. పెంచే. పెద్దాజ్న్‌ చెయ్యలా నా మాటినకుండా ఎకగ్రాడికిపోతాడు? దానో్నోటో చుమ్ముగొట-”

ఇంతలోకే గోవర్‌ వొబ్చాడు గాబరొపడుతూ. “నాన్నో ? నాన్న్నాః ఆవుని చూడవే పురుగేయన్నా కుటిందా ? పడుకుని అట్టా గిలగిల కొట్టుకుంటాంది ఇ ద

అన్నుంముందు కూర్చున్న హోరీ పళ్ళెం అవతళనెట్టి బయటికి వచ్చాడు. “అదేవిర్యటా అటా అంటావు. అథుభాలు వలుకుతావెందుకు, ఇప్పుడేగా నేను చూసౌచ్చిరఏి : పడుకునుందే”

ముగ్గురూ చియటిక్షి వెళ్ళారు. దిపం పట్టుకెళ్ళి చూచారు. ఆవు కాళ్ళుబారడాచి. పడుకునుంది; కచ్ళు తేలవేసింది; నోటివెంట సౌంగ కారుతోంది. ధనియా నెతి, నోరూ కొటుకుంది. హోరీ శాస్త్రిగారి దగ్గరకు. పరుగెత్తాడు కహ్ళేకల్లా అయనే పళవె ద్యం_ తెలిసిన

గా చూ,

మనిషి. శాస్త్రిగారు న్మిదబోతున వవాదలా గబగబా వచ్చేశాడు. కన్ను మూసి తెంచేటప్పటిక్‌ వూరంతా గుమణగూడింది. ఆవుకి ఎవరోగాని మందుపెట్టారు.. లక్షణాలు స్పష్టంగా కన్చిస్తునా యి. ఊళో) అంత పాపపు పనికి ఒడిగప్టైవాన్ళ ఎవరున్నారు : పొరుగూరుదాళ్ళు వివ రె నా వచ్చారా అంపే అదీలేదు । పోనీ హోరీకి ఎవరెనా శతువు లున్నారా అంపే అంత వగపశ్హేవాజ్యూలేరు.. అన ఎదమ్ములు పోట్లాడు కున్నారు. వాని ఆయినవాళ్ళు యింత అఘాయిత్యానికి ఒడిగడతారా? అడీగాక అందరికంటే ఎక్కునగా కారాలూ, మిరియాలూ హీరా నూరుకున్న్నాడు. ఈ పనిచేసిసవాడు "దొరికితే ? వొడి పచ్చిరక్తం

76 గోచాన్‌

'శాగుతానని కేకలేస్తునాన్నాడు. అనటానిక్‌ అతడు ముక్కో 'పేగాని, యింత సీచపువని చచ్చినా చెయ్యడు.

ఈరంతా అక్కడే ఉంది అర్హరాాతి వరకూ. అందరూ హోరీని ఓదార్చారు. ఆ నీచప్ప పని చేసినవాడిని తిట్టాస కరశ్టింజాలక ఆ మనిషే దొరికివుంచటే ఎగనొక పిఠా, దిగనొక పిలా కోసి, ఉస్వు పాఠరేసేవారే. ఇట్లాగెతే పళువుల్ని దియట కన్హ్రసేందుకు పీల్తేదు ఎంత చక్కటి “తపు; పూజ చెయ్యొచ్చును, ఐనుసేర్ల పారిచ్చేది. దూడ ఒక్కొక్కటి వందకి తక్కువ చేసేదికొదు.. ఇట్లా దొడ్లో అడుగు పెట్టిందో లేదో, యీ పిడుగు పడింది.

అందరూ యిళ్శకు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, ధనియా భర్యమీద లేచింది. “పీ కెన్ని జెప్పినా యింతేగాః నీ కెంత తోస్తే అం తెగానిం ఆవుని దియటక'ప్రేస్తాంకే వద్ధం'చె చిన్నావా ? వేడెక్కి దంట 'వేడిం ఇంకేం ఇప్పుడు చల్లబడిపోయిందిగా- నీ కళ్ళు గూడా చల్లబడ్డయ్యా ? మన రోజులు దాగా లేవు; వద్దు అంపే విన్నా? సింగుగారడగ్గానే ఆయసకీ యివ్వకపోతివి. యిచ్చేస్తే ఒక పీడొదిలిపోయేదిగా?ః అవునులే. ఇట్టా జరగాల్సివుంపే. చెప్పినమాట చెవి శెక్కులుందా ? వున్నమతి కాస్తా అసలే లేకుండా పోతుంది. ఇన్నిరోజులింటో ఉంపే వుక్క- జోసిందీ ? ఎంతదుంచిదీ, బంగారం : పిల వెళ్ళి కొముులు పట్టుకుం పే తలన్నా వూపేదిగాదు. గుగ్గిలబుట్టలో పోంచేంసిపెటినా భభ్రంగా నాకి తినేపేది.. దిగొచ్చిన దేవకకిమజే. ఉండేది? మొసలాంటివాళ్ళిళ్ళలో ఎందుకుంటంది 7” గా ౯

అమ్మజచే'సే అల్లరికి పిల్లలిద్దరూ లేచి కూర్చున్నారు. లేచిం తర్వాత ఒకకే ఏడుపు. వాళ్ళ ఆవునొదెలిపెటి పుండేవారుకాదు. అన్నం తిన్నతర్వాత తలొక రొట్టి పట్టుకెళ్ళి “పెళ్చువారు, చక్కగా నాలుకజాపి, అందుకొని తినేది. వాళ్ళు వేళకి వెళ్ళకపోతే అట్లాగే నిలదిడి దారులు చూస్తుండేది. ఇవ్వాల్టి కీ శని యిట్లా దాప్పరించేతది.

గోవర్‌, ఆడపిల్లలిద్దరూ ఏడ్చి, ఏడ్చి న్యిదపోయారు. హోగ్రీ కూడ వండుకున్నాడు, అతని మంచం(క్రింద నీళ్ళ చెంబు పెప్టేందుకని

నోచాన్‌ గ్గ ధనియా తలగడ దగ్గరకెళ్ళింది. థార్యవి చూచి “నీకేదన్నా మాట చెప్ప టమే భయం : చిన్నదానివి కడుపులో పెట్టుకుని వూరుకోవాయె, వూరంత డప్పేసి వసావు ొ అన్నాడు హోరి.

“ఆసలు చెప్పకుండానే మొదలు పెటావాయె- ఎప్పుడన్నా ఎవరి కన్నా చెప్పానా ? వూంకే నోరుపారేసుకుంటావుగాని” అని విసురుకుంది భార్య,

“*సశరేగాని నీకెవవం'పేనూ అనుమానం ?”

“ఏంవోం నాకేం తెలుసు ? ఎవరన్నా బయటాడేంయయో 1

“ఎవర్తోనూ చెప్పవుగదా ౪”

“అవున్లే చెప్పకపోతే. నా 3వరూ. చీరలూ, నగలూ పెట్టిరుగా! అందుకవీ....”

“మాట పొక్కిం౦దంపే నీ ప్రాణం తీసేస్తా”

“నను చంపి నువ్వేం సుఖపడావులే. మారుమనువు చేసుకుందా వ౭నుకుంటున్నావేమా. నేను చచ్చిన మర్నాడు యిన్ని వియ్యంగూడ పొంగించేవాళ్ళుండరు ఇప్పుడంపే మాటాడితే తిట్తావుగాని ? చచ్చిన మర్నాడు నెత్తిన కుండెటుకు నేడుసావు”

“నాకు హీరా అంచె అనుమానంగా ఉందే.”

“ఛఛ హీరా అట్లాంటిపని చెయ్యదు, ఆ యచ్చాయికి కాస్త నోటి దురు పేగాని, యీ ఛండాలప్పని చచ్చినా చెయ్యదు.”

“నేను కళ్ళారా చూచానే; నిన్ను చంపు: తిన్నంతొట్టు-”

“కళ్ళారా చూచా : ఎప్పుడు *”

“జ్రద్రేనే నేనట్టా 'శేఖరింటికళ్ళొచ్చానా ఇ హీరా ఆవుదగ్గర నుంచున్నాడు. ఎవ్మరా అంపే నేనేసన్నదయ్యూ. హీరా నన్నాడు కొవులో నువ్వుకోనం వచ్చానిన్నాడు. వచ్చి చుటకాల్పుకుని కాస్సేపు కూర్చుని వాడట్టా వెళ్ళిపోయాడు, నేవిట్టా యింట్లోకొచ్చాను;. ఇంతలో గోవరొ చ్చాడు గాభరాగా, ఎడం ఏడీ ? ఆవుని కచ్దేసి నేనట్లా 'శేబరింటి. కళ్ళ

78 నోడాన్‌ గానే వీడొచ్చి మందు పెట్టాదు. తర్వాత చచ్చిందో శేదోసని చూట్లాని కొచ్చాడనుకుంటా.”

ధనియా ఒక దీర్ష నిశ్వాసం విడిచింది. “అన్న 'మడగోసీ ఆనంద పడే తెముశ్రైళ్ళు గూడా ఉంటారన్నమాట. అబ్బబ్బ యింత ఛండాలుడని కలోగూడా అనుకోలా; ఎదులి్ని పెంచినట్టు పెంచాకదొా క

ళం ఛి న!

“సరేగానీ పో. పోయి నిిదపో. నరుడన్నవాడికి కెలియగూడదీ సంగతి”

“ఎవరూ :? నేనేనా । పొదు పొడిచేస్పటికీబీ జెలుకి పంపక్ష పోలే నా పేరు మారుపేరుపెటు* ఈ ఖూనీకోరు “తవాడా ? కాదు పగాడు. పగాళ్ళనేంచేసినా పాపెంలేదు; వడిలే స్టేనే వస్తుంది పాపం”

“చెబుతున్నా; నీకు మూడింది” అని కసురుకుని విదిలించాడు హోరీ,

“మూడినా అంతే, గీడినా అంతే. నేచేప్పింది వఎెయ్యకమాన్ను. ఆ దర్విదుడు జైలుకెశ్ళేడే నిజం. మూడేళ్ళక్కడే పడి చస్తాడు, వియట పడింతిర్వాత య్యాతకెళాడో, బంతులే పెడతాడో, ఏంవంను కుంటన్నావో నీతోనే యిప్పిసా సాక్ష్యం; నీ కొడుకు నెత్తిమీద చెయ్యి పెట్టించి మఠీ ప్రమాణం చేయిస్తా” అని గిదగడా అనేసింది ధనియా.

అని యిట్రోంకెళ్ళి, తలుపు గడియవేసుకుని పడుటంది. హోతీ బయటపడుకుని పాపం తను్నుళానే తిట్లుకున్నాడు. తన పొట్ర లోనే నిలవలేదు పూట; యింకా ధనియామ్మ్శతం టా. దాసుండ్‌, ఇకో యీ రాక్షసి చచ్చినా ఓప్వుకోడు. పటుపళటిందం టే చచ్చి, గ్‌పేటినా వదలదు. తన జీవితంలో యింత గొప్ప తప్పుయెప్పుడూ చేయలేదు

విటుచూచినా చీకటిదట్టంగా వుంది; నివిడాంధకారం, అస్పు డప్పుడూ ఎదుల మెడల్లో గంటలు (మోగుతున్నాయి. పది అడుగుల దూరంతో చనిపోయిన ఆవ పడివుంది. హోరీ పశ్చాత్తాపంతో దగం జొతున్నాడు; సిద పట్టటంలేదు. ఆ కారునీకటిలో, కన్ను పొడుచు కున్నా కాంతిరేఖ కన్చించటంలేదు

"/

తెల్లవారేస్పటిక పోరీ యిల్రంతా గందరగోళంగా వుంది. హోరీ భార్యని చావగొడుతున్నాడు.” భార్య నోటికొచ్చినట్లు తిడు కూంది. ఆడపిల్లలిద్దరూ తంగడి కాళ్ళకు అడ్డంపడి యిల్లు ఎగిరిపోయే 'ప్లేడుస్తున్నారు. గోఐర్‌ తల్లికి దెబ్బలు తగలకుండా తండ్రిని ప్లు కునేందుకు విశ్వప్రయత్నం చేస్తునా్నడు. కాని ఆ ముసలికోపం కట్టలు (తెంచుకుని బయటపదుతోంది. కొడుకును తప్పించుకుంటూ అందిన దానిని అందినట్టు చేతులో కొదురున్నాడు; కాళ్ళతో తన్ను్నుతున్నాడు. ఊళ వాళ్ళందరూ నాలుగు చెప్పిచూద్దామనే వంకతోవచ్చి, తమాషా చూస్తున్నారు. శేఖర్‌ కృరపటుకొని నడవలేక, నడవలేక వచ్చాడు, “ప్తకోర్ర్‌ 1 నీకేమైనా పిచ్చిగాని ఎ త్తలేదుగదా & _గృహలక్ష్మినిట్లా చాన బాదుతారయ్యా ఎవరై నా? ఇంతి అధ్వాన్నం ఇదివర౭కెప్పుడూలేదే? హీరాని చూచి నేస్పపపోతున్న్నావా ఏమిటీ?” అంటూ కూకలేశాడు శాస్త్రీ.

“మీకు తెలువదుబాబూ. నేను మెతసుతగా వుంటున్నానుగదా అని యింకొ యింకా వ తటోకాంది యిది ఇవ్వోళ దీని చర్మంవలిచి, రక్తం కళ్ళజూస్తా” అన్నారు హోతీ అతి వినయంగానే.

ధనియా ముక్కుచీదుకుంటూ “నువ్వు చూస్తున్నావుగా దాబూ- ఇవ్వాళ యీ రాక్షసులందర్నీ, అన్ననీ, తము్మల్ని జైలుకి పంపకపోతే అప్పుడడుగు. తమ్ము6దేవోం మందుపెట్టి ఆవుని చంపుకుతిన్నాడు- యీాయనేంవోం నన్ను చావదాత్తున్నాడు. , కచ్చేరీకివెళ్ళి చెబుతా వీళ్ళ పని” అంటూ రాద్దాంతం చేసింది.

“మకీ ఆ మాహపే అంటావ్‌ ? నువ్వు చూచావే వాడు మందు

పెటూండగా ౩” అంటూ సకళ్లునూరి. క్రళ్లురిమాదు హోరీ చ హీరా అవుదగ్గర విలబడుండగా చూశేదని నువ్వు (ప్రమాణం

చెయ్యి.” . ॥

“పట్టు? ఒచ్హునుకుంటా; నే చూశ్తేదు కొ

“ప్లి కొడుకుమీద ఒళ్తేనా ? కొడుకు నెత్తిమీద చెమయ్యెల్త ఒట్లు “ఊపెటుకో 1

ద కోతీ కొడుకు నెత్తిమీద చెయ్యి పెట్టాడు; కొని అతని చేయి

గజగజ వణికింది. “దొరొని నేను చూడనేలేదని (సమాణంచేస్తున్నా” అన్నాడు వణికే కంఠంతో. చై

ధనియా కాండ్రించి వపుమ్మేసింది. “థూ. ఎంత అబిదాలక్రాడు; ఆ కూడు తినకపోతే ఎవ శేడ్చారు. నువ్వేగా చెప్పింది కళారా చూచా నవి. తముడుకోసమని నాకొడుమిమీదగూడా అబద్దపొట్లు పేట్టుపంటా ? థూ : నా కొదుక్కే. ఏమన్నా లౌవాలియీ యింటికీ నప్పెడ్‌ళా.”

“ఇంకొ అదేపనిగా వాగావం టే,....” అంటూ కోపంతో పరపళు 1శొక్కాడు హోరీ. లా

“కొడ్డానే పున్నాద్‌గాం చంపేసెయ్యి. కీళ్ళక్కీళ్ళిరగొటా వే- ఇంకా నీకు కుతితీర్లా 7 ఆడదాన్ని కొట్టటంగూడా గొప్పతన వేదా ౯ ముండమోపి గొప్పదనం నామీడైతే ఒంటికాలుమి పగురుకా ? తమ్ముడి పేవదెబితే తడిసిన పిల్లివౌతావేం ?”

అని, తర్వాత వైనంచెప్సి. ఏడ్చింది. ధనియా. ఈ యింట్లో అడుగు పెట్టింతర్వాత తానన్ని కష్టాలు పడలేదు ? ఒక్క బియ్యపు గింజపో కే పాణం పోయినట్లనుకుని సంసారం నివాయించుకొచ్చింది. ఇం ఇల్లపాదికీ పెట్టి, తాను మంచినీబ్ళ్యక్రాగి, హస్తులు పడుకుంది. ఇంతచేస్తే యీనాటి కిదా (సతిఫలం ? భగవంఠుడు (దౌపదికి వలువ లిచ్చేందుకూ, గజ్యప్రాణ సంరక్షణ చేసేందుకు వె కుంఠంపదతి పరు గెత్తుకొచ్చాడు తనకి జరిగే యీ అన్యాయం ప్రింళాచూచి ఎందుకు

గోచడాన్‌ రే వూరుకుంటున్న్నాడో 1 ఇవ్వాళ హాయిగా, గుండెమీద చేయేసుకుని నిద పోతున్నాదో ఏమో ।

(పజాభిపాయం [కమ్మకమంగా ధనియా వై; పుకే మొగ్గుతోంది. హీరా అపవుకి మందు పైటాడనడంతలో సందేహం లేదు. హోరీ తప్పుడు (ప్రమాణాలు చేస్తున్నాడు[్‌ కన్చిస్తూనేవుంది. గోవర్‌ కూడా తండ్రికి వ్యతిరేకమే. దీనికితోడు శాన్రగారు కూడా హోరీని మందలించారు. హోరీ ఓడిపోయాడు. తలవంచుకుని బయటికి వెళ్ళిపోయాడు; సత్యమే జయించింది-

“ఈ గొడవేమన్నా నీకు తెలుసునటద్యూ”” అనడిగాడు కాచి శేణర్‌ని

“= న్చేనొళ్రవారం అయిందిబాబూ బయటకడుగు పెట్టి - అప్పు డప్పుడూ అన్నయ్యే వచ్చి మంచీ చెడూ చూస్తున్నాడు. అన్నయ్య ర్మాతి గూడా మాయింటికొచ్చాడు. నిన్న దీపాలు పెషస్టేటప్పుడు హ్‌రా మాయింటి కొచ్చాడు. ఏదో మూలిక తవ్వాలి; తన్వగోలిమ్మంటా?” అనాన్నాడు శేఖర్‌.

ధనియా అందుకుంది. “భాస్తురుగారూ విన్నారుగా" ఆ అబ్బాయే చేశాడు యిదంతా. ఆ తవ్వగోలతో మూలిక తప్వుకొచ్చి ఆవుకు పెట్టాడు. ఆ కిందటినాడేగా ఆన్నయ్యతో పోట్లాడాడు; అప్పుర్నుంచీ శాచుకూ్యూచున్నాడు గాంవ(న్ను 1

“అంతేమరి 1 బుజువె పోయిందిగా- వాడికి గోహత్యపాతకం: తగులితుంది తప్పకుండా “వోలీసువాళ్ళు ఏంచేసినా ఒకచే. ధర్మం ఎక్కడికిపోతుంది ౯? ఇటు చూడమ్మా రూపా : వెళ్ళి మీ చిన్నాన్నవి నేను రమ్మంటున్నానని. చెప్పి పిలుచుకురామ్యా. హత్య చెయ్యకపోతే వచ్చి. గంగాజలం. చేతో పుచ్చుకుని (వమాణం చెయ్యమందాం” అన్నాడు శాస్త.

“ఒట్టంపే లెక్కా ? ఇంతపెద్ద మనిషిసని చెప్పే యాయనే ఆంత 'తేలిగా కొడుకుమీద ఒట్టు పెట్టుకున్నాడే 1 ఆ యబ్బాయి. దేముంది?" అనప్షది ధనియా-

88 గోదాన్‌

“అంతేలే 1 'పెట్టుకోనీ ఒటు పోతే వంశమే పోతుంది క గటుకుని. ముసలాణ్య్ళు (బితీకే వుంటోరుగా. మేముంసే ఎంత; వూడితే ఎంత” అన్నాడు గోవర్‌. "

రూప ఒక్రాక్షణంలో వెళ్ళివచ్చింది. “వాదా యింటిలో లేడంట, యింటో లేడంట్యాంది పన్ని" అని వార తెచ్చింది.

“ఎక్కడి కెళ్ళాడని అకగరపే ఇంటోనే దాక్కుని కూర్చున్నా డేమో : సోనా. నువ్వెళ్ళి చూచిరామాై 1 అని ళాస్తగారంటుంకే “దానిని పంపొద్దుదాబూ, ఖూనీకో రేవైనా. చేస్తాడు” అని అడ్డం వచ్చింది ధనియా.

శాస్త్రిగారు. స్వయంగా వెళ్ళివచ్చాడు. హీరా నిజంగానే యింట్లోలేడు.. పైపంచె. వేసుకుని; కరపచ్చుకుని వెళ్గిపోయాడం టూంది పునిి- ఎక్కాడికని పున్ని. అడిగినా సమాభానం చెప్పలేదట. పున్ని గూట్లో పెట్టుకున్న డబ్బుకూడా కన్వించటంలేదట.

ధనియా హృదయం శాంతించింది “మొఖం ఎకతుకోలేక ఎక్కడికన్నా పారిపోయాడేవోల” సై

“ఎక్కడికి పారిపోతాడు ? గంగాసాన్నాని వెళ్ళాడేయోలో అన్నాడు శేఖర్‌.

“గంగా సాన్ననానికి వెశ్ళ్శేవాడిక్‌ డబ్బెందును ? ఇప్పుడంత గొప్పపండుగ మృాతమేం నొచ్చిందిళి అవ; ధనియా సందేహం వెలిబుచ్చింది.

ఈ సందేహానికి సమాధానం దొరకలేమ; అనుమానం మరింత దృఢ మైంది ॥

ఇవ్వాళః హోరీ యిండ్లో పొయ్యిమీద కుండ ఎక్కలేదు. ఎడ్లనుగూడ నీళ్ళకు వదలలేదు. కోవంతా మాటుమణీగి వుంది. నలుగురు కూడితేవాలు. ఇదే చర్చ, హీరా ఎక్కడికో పారిపోయాడు. రహస్యం కాస్తా పొక్కిపోతుందని పసికట్టాడు; జైలుకు వెళ్ళవలసి వస్తుందని భయపడిపోయాడు. అందుకనే భార్యకు చెప్పకుండా వుడా యించాడు; ఎక్కడికో ? ఏమో :

గోదాన 8కి

ఇంకా కాస్తో, కూస్తో మిగిలితే సాయంక్రానిక్‌ సవినసె ఎక్సర్‌ వచ్చి ఆ కాస్తా పూర్తి చేశాడు. ఊరి మున్సిఫ్‌ రిపోరు చేశాదు తన వుద్యోగ ధర్యానికి తగినట్లు. సబినన్పెళ్టరుగారు మాత్రం తన కర్తవ్య నిర్వహణ చెయ్యకుండా ఎట్టా వుంటారు? ఆయన (గౌమంలోక్‌ వస తగిన మన్నన, మర్యాదలు చేసి గామస్టులుగూడా తమ ధర్మాన్ని నిర్వ ర్రించుకోవాలి. శాస్త్రిగారూ, యింగురసింగూ, నోఖేరాం, నలుగురు బంట్లూ, మంగూ సాహుకారూ, లారా పపషేశ్వరీ =ఎఅందరూ వచ్చి, చేతులు కట్టుకుని నిలబడారు. హోరీకి కబురు పంవారు హోరీ వచ్చాడు." వచ్చి. తోటేలులా. న దుచుకుని నిలబడ్డాడు. ఇన సెక్టరుగారు పసిక'ప్రేశారు. ఇలాంటి లౌకిక వ్యవహారాల్లో ఆరి తేరినవా. డాయన- ఇహ్వాళీ నక్కనితొక్కి వచ్చాదు, హోరీముహం చూస్టేనే తెలుస్తోంది. ఒక్క. చిన్న బెదిరింపు బెదిరించితేసరి అంతా సవ్యంగా సడిచిపో తుందని.

“*ఎవరం'పేనూ సీకు అనుమానం ౩ అనడిగారు ఇన ప్పెక్టరు-

మోరీ వంగి, చేకులు కట్టుకొని “నా కెవరిమీదా అనుమానం లేదు వాబూ- చచ్చిపోయే రోజోచ్చింది. చచ్చిపోయింది. మునల్జి తూాడా బాబూ 1 అన్నాడు.

ధనియా అతని వెనకనే వుంది. “నా ఆవుని చంపింది నీ తమ్ముడు 1 నువ్వు చెప్పిందల్లా నమ్మటానికి దొరగా రేమనా్న్నా పిచ్చా డనుకున్నావా ? అంతా తెలునుకోటానిక నే వచ్చారాయన”ొ అన్నది-

“ఈః అమ్మాయెవరుళొ అనడిగాడు యినస్పెకర్‌.

ఇన'స్పెక్టరుగారితో మాటాడేందుకని తహతహలాడుతున్న జనానికి ఒక్క అవకాశం క్రలిగింది. ఎవరికి వారు ముందుచెప్పాలని “హోరీ భార్యండ” అని అందరూ జఒకేసా రన్నారు.

“అయితే సరే ఇటు రమ్మనండి; సాక్ష్యం తొసుకోవాలి. హీరా వెనుయ్యాడు 7”

“ఇవ్వాళ (ప్రొద్దుట్నుంచీ కనపట్టంలేదండీ” అన్నారు మళ్ళీ అందరూ ఏకికంఠంతో.

84 సోదాన్‌

“అయితే అతని యిల్టు సోదా చెయ్యాలి 1”

“సోదా చేస్తారా హోరీ పైపాణాలు పైనే పోయినయ్‌. తమ్ముడు యింట్లో భేనప్పుడు, తమ్ముడి యిల్లు సోదా చేస్తారా ? కాను బితికివుండగా తన తమ్ముడి గౌరపం వొయ్యేందుకు వీలులేమ ధనియా మయేమెపోయినా సరే! తన కుటుందిగొరవం పొయ్యేందుకు ఏర్లేదు గ

(గామ పెద్దలందరూ యీ అవమానాన్ని యెట్టా తప్పించు కోవాలా ? అని చెవులు కొరుక్కున్న్నారు.

“నాలుగు డబ్బులు రాల్చుకోవాలని ఎత్తు £ లేకంకే హీరా యింట్లో ఏముంటుందని ?” అని నెరసినతల వూవాడు శాచ్చు.

పయేశ్వరీలాలి బొదుగై నవాడే అయినా, పుహ్హైడు బుష్ధలున్న మనిషి; “మరి వూరికే పస్తాడా? వచ్చింతర్వాత వూరికే ఎందుకెళాడూళో అన్నాడు న

యంగురసింగు హోరీని (పక్కంకిపిలిచి “కొదో, గొప్పో ముట్ల జెప్పకపోతే కదలదు మరి. ఎంతో కొంత చూడు; చూటమే మంచిదో అవి సలహా చెప్పాడు చెవిలో. ల

ఇన ప్పెక్సరు మళ్ళీ ఒకసారి గర్జించాడు. “హీరా యిల్లు పోదా ఇయ్యాలి శ” గో

హోరీ తెల్పఫ్రోయాడు; కత్తి వేటు వేసినా నెత్తురుచుక్క_ లేకుండా పోయింది అతని మొహంలో.తన తమ్ముడిల్లు సోదాచే స్తే ఒకటీ, తన యిల్లు సోదాచ్వేస్తే ఒకటీనా ? వేరుపడి తేమాతం లోకానీకి తెలియదూ, హీరాతన తమ్ముడేన9ి; ఇవ్వాళ (తెంచుకుంపే పోజందా ? తనదగశే డబ్బు మెదుల్తూం టే, యాభై యైనాసరే యినస్పెక్స రుగారి కాళ్ళక్యమొక్కి యిచ్చి, “నన్నవమానం చెయ్యొద్దు దాబూ* అని వేడుకునేవాడే. కాని విషం కొనుక్కుందామన్న్నా కౌనీ డబ్బులేదు దగ్గరం ధనియా. దగ్గర రెండు, మూడు రూపాయలున్నా ఆ [దిహ్మాలోక్షసి చచ్చి, గిపెల్ట్‌నా యిన్వదు.' ఉరిశిక్షపడిన మవిషిలా తలవంచుకుని అవమాన భారకీక్రో కృంగిపోయాడు హోరీ.

గోడాన్‌ శక్‌

“"నిలదిడివుం'కే సవెలా జరుగుతుందయ్యా, లేచి. ఎక్కడన్నా ఏర్పాటు చేనుకోవాలిగానొ అని హెచ్చరించాడు శాన్రి-

“ఎట్లాగో గనైక్కిాంచండి. వాబూ ? మిరు రప్పితే యింకెవ్వ రున్నారు. నేను చచ్చిపోయినా గోవరున్నాడు. మీ రుణం శీర్చుకోటా నికి అని గావురుమనా్న్నాడు హోరీ.

గామ పెద్దలు నలుగురూ కూర్చున్నారు. ఇనప్పెక్షరుగారికి ఎంత అర్చించుకోవారి ? శాస్త్రిగారు యాభె యిసే సరిపోతుందన్నారు. ముంగురసింగు వందన్నా యివ్వందే లాభంలేదన్న్నాడు నోఖేరాం గూడా అదేమాట అన్నాడు. హోగ్రకేదుంది? యాఖభి ఐనా ఒకకే, వందెనా ఒకక. ఎంతో కొంత యిచ్చి యీ సోదా జరగకుండా చూడాలి. చని ఫోయినవాడిని ఎన్ని కజైలతో దహనంచే స్తేమాాతం అతనికేం విచారం ? వజణుగు కచలయినా ఒకటే, పది మణుగులెనా ఒకకే :

కాస్‌ వ'ేశ్వరీలాల్‌ . అంగీకరించలేదు. ఇంత అన్యాయమా ? ఏం ఖూనీలు జరిగాయని అంత యిచ్చేందుకు? సోదా చఇెయ్యొద్ద వేగా. ఇరవై యిస్తే ఎక్కువ తక్కువ

పెద్దలకు కోపంవచ్చింది. “అయితే నువ్వే వెళ్ళి మాట్లాడు ఇనె ప్పెక్సరుగారితో- మేం వెళ్ళం దాబూ, తిళ్లైవడు తింటాడు

హోరీ పపేశ్వరీలాల్‌ చేతులు పట్టుకున్నాడు. “ఇవి చేతులు శొదు దాబూ। ఎట్లాగొట్లా సన్ను రక్షంచు. నీకు పుణ్యముంటుంది. (బికికినంతకాలం పీకు పాలేరుతనం చేస్తా”

ఇనస్పెక్టర్‌ మళ్ళీ ఒకమారు జొము్ములు విరుచుకున్నాడు. “హీరా యిల్లెక్క-డ 9 సోదా చెయ్యాలని చెప్పటంలా ౯”

పశేశ్వరీలాల్‌ యినస్పెళక్తర్‌ దగరకు వెళ్ళాడు. “సోదాచేస్తే యేం వన్తుందండీ 2? వాళ్ళ అన్నయ్య వ్‌డో యిచ్చుకుంటా నంటన్నా డగా 1”

ఇద్దరూ కళిసి ఎడంగా వెళ్ళారు.

“"పున్నవాడేనా ?

6

వ గోచాన్‌

*ఆ6 1 ఏంవుంది దాబూ? తిండిగ్గతి లేమ క్‌

“నిజంగా

“నిజంగానే బాబూ ; ఒకపూట తింపే ఒకపూటకుండదయు”

“*వంవింటీ ? యాభయ్యన్నా యివ్వభేడూ ౪

“ఒక్కమాట బాబూ. పదిచ్చేష్పటికి తాతలు దిగొస్తారు. పుటింతర్వాత అసలు యాఖి రూపాయ లొక్క-సారి చూశాడో

న! మూ

లేడో

ఇనప్పెక్షరొక నిమిషం ఆలోచించాడు. *ఆయితే దాధపెట్టడం ఎందుకులే పోనీ, అట్టాంటివాళ్ళని ఇబ్బంది పెట్టగూడదు 1

న'పేశ్వరీ అనుకున్నదానికంకే అధికమెపోయింది మోతాదు. కథ అసరే అడ్డం తిరుగుతున్నట్లుంది. “అదికాదండీ. తమకే అట్లా అంటే యింక మా గతేమిటి ? మాకింకేమైనా వ్యవసాయం వుంది కనకనా ?”

“*నువ్వీయిలాకాకి పట్వ్వారీవిగాదా ః అవేం మాటలు?”

ప్పద్షో ఇట్లాంటి సమయం వచ్చినప్పుడే గదాండీ. ఏదో మీ చలవ వల్లి, అంతేగాని లేకపోతే మా ముఖం ఎవరు చూసారండీ?ో

“పరే, వెళ్ళు ముష్ఫయ్యడుగు. ఇరవైై మావి పది మీవి”

“కాస్త కనిపెట్టాలి బాబూ 1 నలుగురు వున్నాం పెద్దలం :”

జస్పద్రేలే సగానికి సగం. తొందరగా క్తాసీ. మళ్ళీ పాదెక్కు తోందిం” ది

పక్షేశ్యరి వెళ్ళి ముంగురసింగుకు చెప్పాడు. మయింగురసింగు హోరీని యింటికి పిలుచుకుని వెళ్ళాక. లెక్కపెట్టి ముప్ఫయి

కళ గి బి, న్‌

రూపాయలిచ్చి, “ఏదో పెద్దమనిషివిగదా అని యిస్తున్నా, తీసికెళ్ళి సాయంత్రం రా. రాకకోతలు గూసుకొందాం"” అన్నాడు.

హోరీ డబ్బు తీసికొని పై పంచె కొంగుకి ముడేసి సంతో షిస్తూ ఇన స్పెక్షరుగారి దగ్గరకు వచ్చేడు.

అలీ న! న!

గోదాన్‌ 87

ఇంతలో ఎక్కడినుంచో వూడివడ్డబొచ్చింది ధనియా. వలీ చె రాపడంతో నే ఒకగుంజు గుంజింది హోరి పె పంచె పటుకొని. మూట వదులుగా వున్నదేమా డబ్బంతా నేలమీద" చిందరవరిదరగా పడిపో యింది. "ఈ దచబ్బెక్కణు్నుంచి తెచ్చావో చెప్పు. ఎవర్నడిగి తెచ్చావో పట్టుకెళ్ళి యిచ్చేసిరా, ఇంటో ర్మాతిందిగ శృ ముకలిరగొట్లుకున్నా తాగడానికి

న్యా లట

గంజినీళ్ళుగూడా దొరకటం లేమ. మర్యాదంట మర్యాద ! పొయ్యిలో పెల్లి లెగవనివాడికి మర్యాదేమిటి ? సోదా చేసుకోమను 1 ఎవళ్ళొద్ద నాన్నారు ? ఒకేపున వందరూపాయల ఆవు చచ్చింది. చాల్లా ? యింకొ ఈ డబ్బుగూడ తగలెయ్యడం వెందుకు?” అంటూ తోకతొక్కిన (క్రాచులా లేచింది ధనియా.

పాపం : హోరీ కిక్కురుమనలేదు. (ఫపోగయిన ఊకో వాళ్ళుం దరూ నిశ్చేషులయ్యారు | (గౌమపెద్ధలు తలలు వంచుకున్నారు. ఇనస్సె కరు తెల్లటోయాడు; అతను వుద్యోగంలో (ప్రవేశించిన తర్వాత యిట్షాంటి చెవ్వుదెబ్బలు ఎప్పుడూ తినలేదు.

హోరీకి ఏమీ పాలుపోలేదు. ఇంతమందిలో యిట్లా అవమానం చేస్తుంది ధనియా అని కలలోగూడ అనుకోలేదు.

ఇన స్పెక్టరు యింత త్వరగా ఓడిపోయే మనిషిగాదు. “చూడగా చూడగా ఆసలు హీరానీ యిరికించుదామని యీ మనిషే ఆవుకి మందు పెట్టినట్లుగా వుంది” అన్నాడు.

“ఆ 1 పెట్టాను, పెస్తే ఏం? నా ఆవు; నేను చంపకున్నా నువెవ్వరిఏ అడగటానికి ? నేను వరాయివాళ్ళ సొత్తు ముట్టుకోలేదే ? నీ రాజ్యంలొ యిదిగూడా తప్పేనా ? ఇంశేం బేడీలు తొడుగు. పద నీతో పాటొస్తా జైలుకి 1 ఇదేనా నువ్వు చేసే న్యాయం ? వ్రీదవాళ్ళని కాళ్ళ రాయట వేణా మీరు చేసేవని ? అంటూ చేతులు (తిప్పుకుంటూ పైపైకి వెళ్ళబోయింది ధనియా.

హోతీ నిప్పులు కురుస్తూ ధనియామీదిక్‌ దూకటోయాడు; ఇంతలో కొడుకు గోవర్‌ వచ్చి అడ్డం తగిలాడు. “ఇక వెనక్కి పొ నాన్నా అయింది చాల్లే. నీమీద చెయ్యిచేసుకునే వెధవనికొచుగాని, నువ్వి

న! నోడాన్‌

స్పుడు నా మాటినికపో తే వురిపోసుకు చచ్చిపోతా :” అన్నాదు.

హోరీ వెనకడుగువేశాడు-.. ధనియా సింహిణీలా లేచింది- “*క్సువృక్ష తప్పుకోరా గోవర్‌. ఏంచేస్తాడో చూస్తాను. ఇన ప్పెకరిక్కడే వున్నాడుగా- చూస్తా, యీయన (పకాసం. సోదాచేస్తే పోతందంట ఈయస గౌరవం ; భార్యని పట్తుకుని పదిమందిలోనూ బాదితే పోదంట : అంతథె ర్యంవుంపే మొగాళ్ళతో నే పోట్టాడలేకపోయాడూ: అన్నంపెడ్త న్నాననుకుంటున్న్నావేమో : నీ యిల్లు నువ్వు చక్కబెట్టకో యిం నే పోతన్నా- అడీ చూస్తాగా £ నీ తిప్పలు కుక్క-లుగూడా చూడవ్‌

హోరీ ఓడిపోయాడు. స్తీముందు. పురుషుడెందుకూ కొరగాడని, యానాటికిగాని అతనికి తెలిసిరాలేదు £

బ్రామ పెద్దలు (కిందపడ్డ డబ్బు ఏరుకుని ఇన స్పెక్షర్ని (పక్కకి రమ్మని పె గలు చేస్తున్నారు. ధనియా మళ్ళీ అందుకుంది ఎవళ్ళ దగ్గర తెచ్చావో ఎట్టి కెళ్ళి యిచ్చెయ్యక, యింకొ అట్టా చూస్తా నుంచుంటా వేం? మనకెవళ్తూ అప్పివ్వనవనసరంలా- రమ్మంటే కచ్చేరికన్నా వెళ్ళాగాని, దమ్మిడీగూడ యివ్యన్నేను. యాలై రూపాయ అప్పిన్వండంళే యిచ్చే డాత లేకపోయాడు మా క్కావలసినప్పుడు. ఇప్పుదెక్క-జ్జీంచొచ్చిండో. అంళా తెలుసు నాకు. వాటాలేసుకుందామని యిచ్చారు, వూరికే యిచ్చారూ? ఖీదాళ్ళనెత్తురు తాగేవాళశ్ళుందరూ వూరి పెద్దలే ॥ పడ్డీకొవాలి, న్మశానా కొవాలి. లంచాలు కావాలి 1 అన్నిటికీ వీదవాశ్ళేనా అలుసుగా ప్పంది- ఇంకొ సౌరాజం కావాలంట సొరాజ్ఞం ॥ వై ళృలోకశ్తే వస్తుందా సౌరాజ్ఞం: న్యాయంగా వుంపేనూ, ధర్మంగా వుంటేనూ వస్తందిగాని”"

పాపం : వూరు పెద్దలు పెదవి కదిపితే ఒట్టు; ఇన స్పెక్టరు మొహం మాడిపోయింది. గౌరవం దక్కించుకోవాలని, అందరూ పీరా యింటి వైపుకు కదిలారు.

దారిలో ఇనస్సెక్టరు “మంచి గుండెగల ఆడది?” అని ఆంగీక రించాడు,

గోదాన 89 “గుండేముందిలేండి,. ఒలి గయ్యాళొ అని సవరణ తెచ్చాడు ల న! ప 'పేశ్వరీలాల్‌. “మొత్తంమీద మీ దుంప తెంచింది- బేకుంయే తలకు నాలుగేసి నంచుకునేవారు” “*మి పదిహేనూ దక్కబేదుకదండీ $” “నా డబ్బెక్కడి ౩ ఇంది ? వాళ్ళిన్వకపోతే (గామ పెదలిసారు. క్త సన్న! ద్దనా అయినా పదిహేనేమిటి ? యాఖై చూడండి, మళ్ళీ నాకు ఆలన్య మౌతుంది” “ఇస'స్పెక్ట రుగారెద్టేవా జేస్తున్నారు 1” అన్నాడు పేశ్వరీలాల్‌- “*గొప్పదారంతా అం తే. వోన్య ప్రియులు, అలాంటివారి దర్శనం దొరకటవే. దురభం 1 అన్నాడు శాన ళం ఇన'స్పెక్తరుగాలికి కోసం వచ్చింది. “ఆ భ్యటాజు పొగడ్తలన్నీ తర్వాత చేదురుగొనిలే. ముందు రొక్కం చూడండి; యాభైకి దమిిడీ తక్కు-వై తే వూరుకోను. గుయ్‌గుంయ్‌లాడారంటపే మీయిన్గ సోదా ఇెయ్యాల్సివస్తుంది. హోరీనీ, హీరానీ యిరికించి మధ్య డబ్బు కొచచైయ్యచ్చు గదా అని మీరేపన్నారేమా యీ పన్నాగం అంతా 1” వూరి పెద్రలంకా యింకా యినస్పెకరుగారు హాస్యాలాడు క! ల! తున్నారనే అనుకుంటున్నారు. “ప మృండ్రోయ్‌ు పట్యారీగారూ 1 యాభయ్యి కక్కాలలిసిందే సండోయ” అన్నాడు టుంగురసింగు. “అవునుమరి. ఈ యిలాకా అంతా ఆయనెనాయె, ఆయనే ప! చూడాలి 1” అని సమర్జించాడు నోఖేరాం. ఇంతలో నొోఖేరాంగారి రచ్చచావిడిదగ్గిర కొచ్చారు అందరూ ఇసస్పెక్సరు మంచంమీద కూర్చుని “వు జేవిటి ఆలస్యం ? డద్చి సారా ? సోదా చెయ్యవలసిందేనా ” అని అడిగాడు. ॥ “కాని బాబూ :$....” అని ఏదో పస్పబోయాడు శాస్త్రం “*క్రాప్రీలేద్సుు గీనీలేదు

00 గోడాన్‌

“తమరు కా స మంచి....”అని అనబోయాడు యుంగురసింగు.

“పదిహేను సిముషాల్లోపల యాభయ్యి తీసుకువస్తే సరేసరి; లేకుంపే మీ నలుగురియిళ్ళా సోదా చెయ్యవలసివస్తుంది. మికు గండాసింగు సంగతి తెలుసుగా ? ఇక మళ్ళీ దిక్కంటూ వుండదు”

ప కేశ్వరీలాల్‌కి కోపం వచ్చింది. “తమరి చిత్తం వచ్చినట్లు సోదా చేసుకోండి; అంతేగాని మా జొగావుంది 1 చేసిందెవరో అయితే మమ్మల్ని పట్టుకోవటమా?”

“నాకు పాతికేళ్ళ సర్వీసుంది తెలుసా 7”

“*ఐనా..ఇంత అడ్డగోలు చూచెరగం.”

“నువ్వేం చూళావయ్యా అడ్డగోలు 1 చూపిష్తాగా. అప్పుడే యేం చూశావు; ఒక్కొాక్కళ్ళనీ అయిదేసేచ్న పంపితేగాని ! తలచు కొంటే రేపిపాటికి ద్వీపాంతరవాసం వేయిస్తా, ఏమనుకుంటున్నావో 1”

పెద్దలు నలుగురూ చావిడి లోపలికి వెళ్ళారు. ఏం కుంభకోణం జరిగిందో _భగవంతుడికే తెలియాలి. ఇనస్పేకరుగారుమాతం. సంతో షంగా వున్నారు పెద్దలు నలుగురూ చీకాకుపసుతున్నారు.

॥ ఇన స్పెక్టరు గ్యురమెక్కగానే, నలుగురూ కా _స్తదూరం వెంట పరుగెత్రారు. గురంబాగా దూరం వెళ్ళిన తరువాత, నలుగురూ. తిరిగి వచ్చారు; ఆత్మియుడి నెపరో దహన సంస్కారంచేసి తిరిగి వచ్చినట్టు-

“భఛ. మొహం ఎత్తుకునే పనేలేకుండాపోయింది. 1” అన్నాడు శాస్రం

“డబ్బం'పే చెట్టమీద కాయలు కాసిన స్టే” అన్నాడు నోఖేరాం.

“ఎట్లా వచ్చిన డబ్బు అట్లాగే పోతుందిలే ౯ అని జోన్యం చెప్పాడు పళుశ్వరీలాల్‌.

న్యాయాన్యాయ విచక్షణచేసే జగదీశ్వరుడే మెపౌయ్యాడా అని ముంగురసింగుకి సందేహం కల్లింది- ఇంత అడ్డగోలు జరుగుతునావ చూస్తూ వూరుకుంటాండేం ఆ భగవంతుడు ? పొపుల్ని దండించడేం ?

అప్పుడా పెద్దల ముఖాన్ని చూ స్తేనేగాని తనివితీరదు : చూచి తీరవలసిందే 11

ర

దోజులు గడిచినయి* పీరాజుడ తెరియలేదు. హోరీ వెదకి, వెదకి వేసారిపోయాడు వ్యవసాయంగూడా చూసుకోవాలి. ఒంటరి గాడు; ఎన్నని చేస్తాడు 2? తన పొలంమాట అట్లావుంచి, పన్ని పొలం గూడ చూడాలి. పన్ని ఒంటరిగా వున్నదేమో, మరింత (ప్రచండ రూపం దాల్చింది. ఆపడగారిని నవరదీ సేప్పటిక్‌ హోరీ తల్యపాణం తోకఠు వచ్చేది. పహీరావుండు కాల్విక్రింది చెప్పులా పడివుండేది పన్ని; ఇప్పుడంపే అణచే అంకుళంలేదు. అయినా పన్ని ఆడది; ఏం చేసుకోగలదు ? అందుకని ఆ వ్యవసాయం గూడా హోరతీయే చూచే వాడు. భావ మంచితనంచూచి మరీ తలకెక్కికూర్చునేది పున్ని- జమీందారుగారి ఏజెంటు పుణ్యమాఅంటూ ఏదో కాస్త మేతతిని వూరు కున్నాడు గాని, లేకపోతే తన వబాకీతోబాటు పున్ని జాకీగూడ తీర్చాలం పే హోరీ అప్పుజెయ్యక తప్పేదిగాదు శ్రావణమాసం వచ్చింది; ఏక్య్రడ చూచినా మాసూశ్లే, కూలిజనం దొరక నేలేదు. అయినా అర్జర్మాతిళ్ళదాకా పొలాల్లోనే వుండి, ముందు పున్ని కుప్పలు నూర్చించాడు హోరీ పున్న్ని పొలంవదరి. తనపని చూనుకుంపే లోకం ఏమంటుంది ? ఏమెతేనేం, పుని్ని పనులనీ్న్‌ అమునులొ జరిగాయి. పంట బాగానే వండింది; " గాదెలు నిండాయి. కౌని పాపం : హోరీ పని ఒక్కటి అమనుతో జరగలేదు;

మొత్తంమీద కొంత నష్టంగూడా పడ్డాడు.... ఆ గల్లంతు జరిగిననాటినుండీ హోరీ, ధనియాలు సరిగా మాటాడుకోనేలేదు; కొడుకు గోవర్‌ కూడా మాటలు మానేశాడు. తల్లీ, కొడుకులు కలిసి, కూడబలుకుకొని, వెలివేశారా ? అన్నట్లుంది-

రం గోదాన్‌ తన యింటోవనే సరాయివాడిగా (దితకవలసివచ్చినట్లుంది. ఆతని జీవితం అంఠా రెండు నావలలోనూ. చెరివక కాలూపెటి (పదూణం జే-సేవాడి బతుకులావుంది- భామంలోగూడ అతనంశే యిదివరకున్న గౌరవంలేదు... ధనియా ఇప్పుడు ్రీలకేకాకుండా, పరుషులకిగూడ నాయకత్వం పహిస్తూంది- అఆనాటికొండ చుట్టుపక్కల ఆజామాల, కవి్నిటికి తెలిసింది: 'యధాశ క్త్యానుసారం చిలువలు పలువలుచేసి చెవు కుంటున్నారు; ఆవిడపేరు ధవియాటండీ : భవానీదేవికి భక్తురాలట. ఇనవ్పెక్షరు వెళ్ళి ఆవడ భర్త జేళులకి సంకెబ్య వేశాట, ఆవిడ భవానీని తలచుకున్నదటం. ఇంకేముంది & భడానీదేవి ఆవేళశించిందట. ఆవిడవెళ్ళి చెయ్యి వెయ్యగానే ఎక్కడి సంకెళ్ళక్కుడ పటాపంచలై పోచూయి.. వెళ్ళి ఇన స్సెక్టరుని క్రింద పడదోసి, ఠొమె్మెక్కి కూర్చుని, మీసాలకి మీసాలు పీకివేసింది : ఆయన కాళ్ళా, వేళ్ళా దడి ఎంతో (దితివమాలుకుం కేగాని వదళ్లేదట.

కొన్ని రోజులవరకూ ధరియా దర్శనం చేసుకునేంయక? చుట్టు (పక్కల (గ్రామస్తులుహడా వచ్చేవారు. ఇప్పుడంరా పాతబడిపోయింది- అయినా ఆ పూశ్శో ఆవిడంపే. ఇంకా, అపలిమిళ మైన గౌరవం. ఆవిడలో అమృతమైన సాహసంవుంది;ః అవసరంవ స్తే మగవాళ్ళ తలలు తన్నగల శ కిపుండి ధనియాకు.

అటి

కొని. రానురాను ధస్‌యాలోగూడ పరివరసం కలిగింది. హోరీ పున్నికెంత సహాయం. చేస్తున్నా. చూస్తూ వూరుకునేది; అదేమని అనేదిగాదు. పున్ని అంక ధనియాకుగూడా సానుభూతి, జాలి పుంది. పారా యిల్తొదిలి పారిపోయినతర్వాత ఆవిడ కోపం వుపశమించింది.

ఇట్లా వుంటూండగానే హోరీకి జర్వం వచ్చింది. ఊరంతా ఒకే జ్వరాలు: విషజ్వరాలు, హోరీ మంచం ఎక్కాడు; ఒక నెల రోజులవాటు కదలనేలేకపోయాడు పాసం ఈ జ్వరం హోరీన్సి హతమార్చింది; అంతేకాదు, ధనియా మనసుగూడ మార్చివేసింది. ఖర మంచంయొక్కి-న తర్వాత ఇంకా పోట్లాటలేమిటి ? పగెందుకు ?

గోడదాన్‌ 08 అతనితోపాటు ఇరవై. అయిమ సంవత్సరాలు కాపరంచేసింది. మంచైనా చెడ్జ్ణయినా అన్నిటికీ _ అండదండలుగా, ఒక్కమై. నిలబడ్డారు నిజమే $ ఆనాడు ఫదిమందితోనూ పడేస* బాదాడు ; తన్నాడుం అయినా భర్త భర్తే జట్బొ స్తే పగవాశై నా వెళ్ళి పలకరించి వస్తాం. పాపం ! ఏంత సిగ్గుపడ్డాడు తర్వాత ? అన్న్నానికివ స్తే, తలవంచుకు?, నాలుగు ముద్దలు శవివెళ్ళి చెయ్యి. కడుకష్కునేవాడు. తన్నెక్య- డేమంటుందోనని భయపడిపోయేవాడు; అప్పట్నుంచి సరిగ్గా తలెత్తుకుని చూడవేలేమ,

హోరీ (బతికి, బయటపడిన తర్వాత భార్యా భర్తలతో తిరిగి సఖ్యం కుదిరింది.

ఒకనాడు గ“వీకింళ కోసం ఎటా వచ్చిందోగాని, నాకునీమీ చింత కొపం వచ్చినా చెయ్యి మ్య్యత్రర చేసుకోలేను బాబూ” అని అంది ధనియా.

హోశ్ర సిగ్గుపడుతూ “ఇప్పుడదంకా ఎందకులేవే ? ఆ త్తృణంలో నాతల తిరిగిపోయిందనుకొ. తర్వాత ఎంత తపనపడ్డానో నాకే తెలుసు” అన్నాడు.

“ఆ దెబ్బలు తినలేక అక్కడే పాజాలిడి స్తే ఏంచే సేవాడివి ?”

“నేను మ్యాతం దికికేడ్చేవాడినా యేంటి ? నీ శవంతోపాటు నా శవమూ మోసు3శ్ళేవారు.”

“సశకేలే ఇక వూరుకో పాడుమాటలూ, నువ్వ్వూను.%?

“ఆవు పోతేపోయింది. గాని. యిదంతా మెంచకొచ్చినట్లు ? పున్న్ని వేంచెయ్యాలో అర్ధంగాక చస్తున్నా నేను.”

“అందుకే యింటికి పద కోకూడదంటారు. చిన ఎవాళ్ళా నెవహ్యూ ఏపీ అనరు మంచొచ్చిసా, చెడ్డొచ్చినా. అంతా పెద్దతలనే చుట్టుకుంటుంది.” "

మాఘమాసం వచ్చింది. ఆకొళశమంతా మసక మసకగా వుంది. ఒకవైపున ఎముకలు కొరికే చలి; మదోవై వన మాఘమాసం

ర్రిశ్హీ సనోదాన్‌ నుసురు లోకమంళా చచ్చిపోయిసట్లు నిశ్శబ్దంగా వుంది. హోర భోజనంచేసి పున్నిగారి పొలంలోకి వెళ్ళాడు పండుకుందామని. నిద పోదామని ఎంత్యప్రయత్నించినా నిద రావటంలేదు. చిరిగి పీలికల్తై పోయిన చొక్కా; మంచుతో తడిసిపోయిన ఎండుగడ్డి । ఇంక నిద్ర ఎట్లా వస్తుంది ? కాస్సేపు చుట్ట కాల్చుకుందామా అంపే పుగాకులేదు. అదీగాక తెచ్చుకున్న పిడకనిప్పు మంచారి ఎప్పుడో ఆరిపోయింది. పగిలిన కాళ్ళు ముడుచుకుని, పొట్టలో పెట్టుకుని, మూడంకె వేశాదు. రెండు చేతులూ కలిపి, కాళ్ళు మధ్య పెట్టుకున్నాడు, కంబళితీస్‌ తలగూడా కప్పుకన్నాడు. చొక్కా కుట్టించుకుని ఐదేశ్శయింది;. కాబూలీవాడి దగ్గర అప్పుగా తీసు కున్నాడు గుడ్డలు. దానికీ ఎంతో తతంగమూ, గొడవా జరిగాయి. ఇక కంబళ ।: అతను పుటకముందునుంచీ వుస్నది- చిన్నప్పుడు అతనూ, అతని తండ్రీ కలిపి కప్పుకునేవారు ; తర్వాత అతను గోవర్‌ కలిసి కప్పుకుంటూ, శీతాకాలాలు నెట్టుకుంటూ వచ్చారు. అతను ముసలివా డయ్యాడు; ఈనాటికీ ఆ ముసరికళఐశే అతన్ని చలినుంచి కాపాడుతోంది. ఇన్నేష్ళ గడిచినా, ఒక్క. కానీకూడా వెనక వేసుకోలేకపోయాడు. దీనికితోడు యిప్పుడీ చిక్కొాకటి వచ్చిపడింది. పున్నిగారి పొలం చూసే ఒకతంటా. చూడకిపోతే అదొకతంటా. చూడకపోతే చూశావా పాపం ఆడకూళుర్ని అజెనా కనుక్కోకుండా, వదిలి పెశ్తేశాడంటారు. చూస్తుం పే చూశావా ఆడకూళుర్నిచే సి అంకా దోచుకు తింటున్నాడు వ ఆ అమాశ్రియి పంటంతా ప్పరులు కటుకుంటున్నాడంటారు ఎటా చచ్చేది ? మంచిక్రపో తే. చెడ్డ ఎదురవుతుందీ. అటుచూ సే మనుపు సుగతి యేం చేశావ్‌ అని అడుగుతున్నాడు భోలా; ఇక ఆలస్యం జీ సే పరువు దక్కేటు లేదు. శేఖర్‌ రోజూ వచ్చి చెబుతూ౦టాడు. పున్నిపాటునా మాటుస్‌ నిన్ను నానామాటలూ అంటూందని. అన్నా తప్పదుమరి : ధనియాగూడ తానం పే పెద్ద యిష్టంగా వుంటంలేదు. నిజంగానే అంతమందిలో పడేసి కొట్టడం తప్పే. ఇరవై అయిదేళ్ళు కాపరం చేసింతర్వాత, అందులోనూ ఊరంతా చూస్తుండగా, చేయి చేసుకోగూడదు; కొని అది మాతం తన గొరవం యెక్కడ దక్కించింది ? తాను కూర్చునివున్నా, తనవంక

గోదాన్‌ రి

కన్నె త్తికూడా చూడదు. ఏమైనా చెప్పవలసి ;వ స్తే సోనాతోనో, రూప తోనో చెపి ఎస్తుంది.. పాపం: దాని చీర పీలికలు పీలికలై ఫోయిందిం అయినా ఆ సంగతే యెతదు; ఎంతసేపు చెప్పినా సోనా చీర చిరిగి పోయిందనే అంటుందిగాని, అటాగే అతుకుల్హూ మాసికలూ వేసుపంపే సోనాచీర ఇంకా రెండేళ్ళదాకా ఫర్వాలేదు. ఎట్లాగో ఒకలా యీడవ్వ్యొ చ్చును. మతీ దానీ చీర దారాలు దారాలుగా పిగిలిపోతోంది నేను మొతం నాలుగు మంచిమాట లాడకూడదూ. నానోటి బంగారం ఏం రాలిపోయేది? దాని పుణ్యమా అని జ్వం౦ రాబిట్టిగాని, లేకపోతే ఇట్లాగే యెడమొగం, పెడమొగంగా ఎన్న్నాళ్ళుండేవాళ్ళమో. ఇన్నేళ్ళు వచ్చినయి, యింత ముసలివాడి నియ్యాను: నేనే కాదనుకుంటే ఎట్లా: మహా అంటే నాలుగు. సూటీ పోటీ మాటలనేది అంతేగా.

ఇవ్వాళ ధనియా మాటాడింది. మసెస్సుఏిప్పి మాట్లాడింది. హోరీ అన్నాళురుడికి అన్నం దొరికినంతగా సంతోషించాదు. భార్య కాళ్ళమీద తలవాల్చి “నే నావోళ నిను్ను కొట్టడం తప్పే- నీకింకా కసితీరకపోఠే ఇదిగో నాతల,నీ యిష్ణంవచ్చినట్లు కొట్టుకో :” ఆనముద్దయింది ....

ఇంతలోనే. గాజుల _చప్పుడయింది- హోరి చెవులు రెండూ రిక్కించుకున్నాడు. ఎనరో వచ్చారు బహుశ పట్వారీ కూతురేమో, లేకపోతే కాస్త్రి పెళ్ళామా? చిలగడదుంపలు తప్పుకెళదామని వచ్చాలేమో ఏమో వీళ్ళ దుంపతెగ, వీళ్ళకి సీతంటూ అేరుండాపోయింది. ఊళ్ళో వారందరికం శే బాగా తింటారు; కట్టుకుంటారు. నందలకి వందలు పాతర్లేస్తారు వడ్డిలకస్తారుం వెట్టి చాకిరీ “చేయించుకుంటారు. లంచాలు: లతిసుకుంటారు. ఏదోఒక మడతసేచీ పెట్టి. డబ్బులు గుంజుకంటారు. అయినా వీళ్ళ దాహం తీరదు. అంతేలే. అవు చేలో 'మేస్తుంపే చూడ గట్టున 'మేసుందా ౩ మగవాళ్ళలాగానే ఆడవాళ్యానూ. అబ్బ, ళీ, గొప్ప వాళ్ళ మనస్సులు నీచులకం పే కనాకష్టం. వెళ్ళి చెయ్యిపట్టుకుని ఏమిటీ దొంగగడ్డి అనడిగితే ? ఆడవాళ్ళచెయ్యి. పట్టుకోవడం అదొక మహః పావం : రెండు కళ్ళా అప్పగించి చూస్తూ వూరుకోవాలిక : తవ్వుకో

రగ నోటా నశ్‌ అమ్మా ; తవ్వుకో 1 మి ముష్టం వచ్చినన్ని తవ్వుకో : నే స్‌క్కుడ లేనే గొవ్పగొవ్పవాళ్ళు గౌరనం ఎట్లాగూ దక్కిచుకోలేరు;ు. వాళ్ళకి అన్నీ "స్కి పెటసటు నానే ఈ గొరవంగూడా మాళాంటివాశే దక్కించిపెబ్దా రిం లకి? ళాదుం ఈ మనిషి ధనీయాలాగుంది.. ఏమిటో అంటోంది నూడాను. “మ్మిదపొయ్యావా ? మేల్కొనే పున్నావా?” అంటోంది ధనియా. హోతీ గబుక్క్యూన లేచి నిలబడ్డాడు... ఇవ్వాళ చేవ (పసప్మం అయిసట్టుంది.; పదా లిచ్చేందుకు వచ్చెనట్లుంది : అయినా యింత చితిలో యా నుసురులో, యీ అర్థర్మాతి ఒంటరిగా. ఎందురొచ్చినట్లు ? పదో జగీగిపుండాలి. ఏమీ జదక్కపో తే ఎందుకొస్తుంది ? “ఇంత చలీచో ఏం న్‌దొ స్తందిగాని,. ఏంఏటి యిట్లానచ్చావ్‌ ; అతనే ళ్‌ అంతా వాగానే వున్నారా ₹ అని అడిగాడు హోరీ. “ఆ అకా బాగానే వున్నారు.” “*గోవర్‌ని సంపకపోయావా ? నేనే పద్చేవాడ్నిగా ” ధనియా బదులు పలశ్రలే ౩, దగ్గరకు నచ్చి భూర్చుని “అబ్బాయి అనుకున్నంత చేళాడు. ఇక త్‌ బేత్తుకు తిరిగే పంలేము అనువ;మ్నుంళా అయ్యింది” అంది ఏం జేశాడు 7 ఎవరితోనైనా పోట్లాట చెబ్ళాడా క. “ఏం గేశాడని నన్నడుగుకావేం ? చెళ్ళి ఆ అంజనే అరుగు 1" “లంజేంవిపీ ? ఏవలే? ఏవచ నువ్యనేదీ. సిజ్చేవంన్నా వెక్కీందా 9” “పిచ్చెక్కదూ మరి ; కొడు కింత ఘనకార్యం చేసంతర్వాత.” హోతీ కొంత కుముటపడ్డాడు. వడి “చెప్ప్చిదేడో. సరిగ్గా ఇప్ప వాదం శే : ఎవర్ని లంజ అనేవి ₹ అన్నాడు. గ్‌ “ఇంకో ఎవరునా షర ? అదే ? యునియా ” గోరు వయా యిక్కడి కొచ్చిందా యిప్పుడు ₹ కు ని ళన యిక్కండికిగాక ఎక్కుడ్‌ కళ్ణంది ?

నోదాన్‌ రి

“అబ్బాయి ఇంట్లో లేడూ ?”

“ప(వియ్యాడో " ఎవరికి. తెలుసు : ఎక్కడికి పారిపోయాడో యేమో, దీని కిపుడు ఐచునెల కడుపు”

ల

అంతా అర్థమైపోయింది హోగ్రికి గోవర్‌ యీ మధ్యతరచుగా వెళూవచ్చాడి. గొల్లపెర్లకు; కాని యింత ప్యవహారం సడుపుతున్నాడని కలలోగూడా అనుకోలేం. పడుచువాడొ; కాగేకాగే. పాలు- ఇందటుతో వింతేమీలేదు. కాని ఆకొశంలొ శేంపోయే దూది పింజలా౦టి మేఘాల్ని చూచి, చిరునవ్వు నవ్వుకున్నాడు పోకీ;కాన్‌ ఆ మబ్బుతునక. పెరిగి పెద్దది తన డారినంకా చీకటిమయంజేస్తుందని అనుకోబేము. గోవర్‌ నుఠి యింత బరితెగుతా డనుకోలేదు. ఏమ య్యాడో ? ఇంయా. కురదొడు ! పంచాయితీ అంకేనూ భయంలేదు- యునియాని తెచ్చి యింట్లో యెట్లా వుంచుకోగలం. అనికూడ బాధపడ లేదు హోనీ- అద్బాయి యింకా ఎసివొాడొ; సిగ్గుపడకాడు; అందుతోనూ ఆక్మాభిమానం ఎక్కువ. వాడిక్‌, ఏమైనా. పిచ్చిపని చేస్తాడో ఏమో

పోక. గాబరా పడిపోయాడు. చొయునియా ఏంపీం. చెప్పలా వురి ? దాంతో చెప్పకుండా ఎక్క-డికెళ్తాడు ? అని అడిగాడు భార్యని.

ధనియా. విసుక్కుంది. “ఆళ్య్యూ సీ శెలివి దొంగళలుతోలా : వాడు కావాలనుకున్న అడది యింట్లోనే పుండె; వాడెక్కడికి పారి పోతాడు? పాలుకాగుతున్నాడాఏంవన్నానా, మారిపోళాడేవో. అను కోడానికి ౩ ఎక్రగ్రడదాక్కునానడో, ఈ బుద్దిలేనిదానిింటో ఎట్లా పెట్తుకోనా ఆ నేనేడుస్తున్నా- నా యింటో ఒక్క నిమిషం సేపష గూడా వుండనివ్వను బాబూ. ఏంవంటా వెళ్ళాదో ఆ ఆవుని తోలుకొని రావటానికి, అప్పట్నుంచి ఒకళు గొడవ. కడుపు రాకపోతే యీ మాట యిప్పుడిప్పుడే బొకేగాదికొదు- కడుపుచూచుకొని. గాబరా పడింది. అది ఎకంాడికన్నా పారిపోదాం సదమంది : అబ్బాయేవోం టలాయించాడు. చివరి కది తీసుకెళతావా ? వందులోనన్నా పడి చాపమంటావా ? అని వెంటపడింది- సరేలే నువ్వ మాయింటికెళ్ళు

రి గోదాన

ఏ6వీం ఛర్వాలేదులే. అమ్మ నెట్టాగొట్లా బతిసూలుకంటాను. అన్నాదు అబ్బాయి సరేః;: అ శెగాడద, యూ గాడిదా కలిసి బయన్హేరారు. ఎక్కదో. దారిలో క్రనుమరుగయ్యాడు. ఇది. పిలిచి పిలిచి అలసి పోయింది. అప్పటికే. వాగా పొన్దుపోయిందేమో ఇక యింటికి పరు గెత్తుకొచ్చింది. నా యింబ్లో వృంటానికి వీల్లేదు నీ తిస్పలు నువ్వుపదుం చేసేష్పుడేమైంది యీ బుద్ది ? అనాన్ని నేను నావల్లకాదమ్మూ అని చెప్పేశా. అది కదిల్తేనాః కూర్చుని ఒకళే ఏడవటం పూయింటి శకెట్టా యొశ్ళేది ? అని ఒకకటే ఏడుపు. ఏంవోయమ్మా, నే పడలేను. ఈ విడ్డలు పుట్టకపోయినా చాగుండేది. తెల్లారి తే ఏవ౪న్నావుందా ? పూరంకఠా కాకులికిమళ్లే పొడుచుకుతినూ నే యీదలేను వాబూ యీ సంసారం. అది యింటో వుంటానికి పళ్లేదు.. వొడిక్కా-వాలనుకుంటే నెత్తిమీ 'దెక్కాంచుకొని వూరేగించుకోమను. మధ్య నువ్వేమన్నా కలగచేసు కున్న్నావం టే మర్యాద్దక్క-దుం”

“అంత వదనుకున్నదానివి యిందో కెందుకు రానిచ్చా ముకి”

చి గా

అనడిగాడు హోరీ

“చెప్పి చెప్పి నా నోరు పడిపోయింది, కది లేనా”

వ! “కదలకేంజేస్తుంది? పద బయటికీడిసే సరి.” అా=వి అద

“ఆ తలకిమాసినాడు. భోలా కళ్ళపస్పజేప్పి చూసూ కూర్చునా డుం మరి ఆ కన్నకడుపేంవయ్యిందో 93 డో

“వీళ్లు నడిపే వ్యవహారం అతనికిమూ్యతం తెలిసిచచ్చిందంటలే.”

“*తెలవకేం తీపిడాయి? అబ్బాయి రోజూ వెళాంపే చూడలా? ఇంత వురుకులూ పరుగుడూ మేద ఎందుకొ సనా్న్నాడా అని ఆలో

శి వలా న్‌ టాం చించుకో ఆక్కర్లా? కశ్శేవ(న్నా పూడిపోన్నయ గో

“పద : యునియా నడుగుదాంగా.”"

ఇద్దరూ పూర్ణోకి బయలుదేరారు. “అయిన రూములు పైనే అయిందనుకుంటా” అన్నాడు హోరీ.

“అవ్వదూనురి. చూచావా. పూరంతా యొట్టా 'సరకలు కొడ

గోదాన్‌ రిం కాందో, దొంగలుపడితే ఇంకేంవ/గా్న్నావుందా ? వూరంతా దోచుకు పోవచ్చు క

“దొంగలు మనూళ్ళో ఎందుకుపడతారే. వున్నాళ్శిళ్ళకు కన్నా లేస్తారుగాని %ా ౯

నడుస్తూన్న ధవియా రక్కున ఆగి భర్థ చేయి. పట్టుకుని ఆపి, “నువ్వేమీ గల్లంతుచెయ్యదాక. వూశ్యోవాళ్ళందరికి తెలిసిపోతుంది. "అంది.

“నాకదంతా ఏంవీ( తెలవదు. చెయ్యిపట్టుకుని బఏదిరాలాగి బయటపడదేస్తా. వూశ్లోోవాళ్ళకి యివాళ శతెలవకపోశే, రేపయినా తెల వదూ ? మూకుడుతో మూసావా ? గోవర్‌తోనే వెళ్ళిపోకపోయింది ? నా యింటి కెందుకొచ్చింది. వోడితో తిరిగేస్పురు నాతో చెప్పే, నన్నడిగీ తిరిగిందా ?” అన్నాడు కఠోరంగా.

“నువ్వు దాని చెయ్యిపెట్టుకుం కే శ్రేక్రవేసి ఏడవచూ ₹”" అని అడిగింది మెల గానే

“ప్రడ్ర-పే ఏడవనీ.”

“పాపం 1 ఇంత చీకట్లో ఎక్కడి కెళ్ళందనన్న్నా తోచదేం నీకు?”

“ఏంవో. ఎక్కడికి పోతందో నా కెందుకు? నా యింట్లో మ్యాతం వుంటానికి వీళ్లేదు.”

“నిజందేంసనుకో. మరి వట్టిమనిషి కొదుగా, నిండు మనిషాయే చీకట్లో ఏ ఎదురు 'దెబ్బన్నా తగిలుందనుకో; కాలు జా రందనుకో, ఏంవ౮న్నావుందా ? న సై

“అయితే మనకే(?చ సే చ సంది. మనకెందుకు యీ నామర్హా అంతా ? నేను గోవర్నీ యింటికి రొనవ్వను.” క

“వచ్చే నామర్దా అంకా ఎట్టాగో రానేవచ్చింది. ఇప్పుడు కడి గేసుకుంపే పోతుందా ? వీడి దుంపదెగ. నావనప్రేట్లో ముంచిక్షూర్చు నే.”

“వాడేంచేశాడు ? చేసిందంతా యిదే చేసింది వాడికేం తెలును నిన్నగాక మొన్నపుట్టాడు ఇదే వలేసింది-”

ఇద్దరూ యింటి దగ్గరకు వచ్చారు. మళ్ళీ ఒకసారి భర్దను ఆపి? “నన్ను చంపు తిన్నట్టు. దానిమీద వెయ్యి. చేనుకోవద్దు అసలే కుళ్ళి

100 నోచాన్‌ ళ్ళి ఏదుస్తాంది. దాని అద్బుషం తన్నగావుంటే యిదంఠా ఎందుకు జరి గేదలే 1 అని (బ్రతిమాలుతూ భర్తని వాటేసుకుంది ధనియా. హోరి కచ్చ చెమ్మగిన్లి నయి. అంత వార్థక్యంలోనూ , చీకటింటో డీపం పెద్రినట్లు, అఆవిడముఖమంళా మాతృవాత్సల్యంతో కళకళలాడింది- ఇద్దరూ కలిసి షాతికసంవత్సరాలు వెనక్కి పోయి పడుచువాళ్ళయినట్లయింది. తనముందు. నిలబడ్డ వయసుడిగిస ధనియాలో యిరవై ఐది సంవత్సరాల (క్రితం తన జీవితంలో అడుగుపెట్టిన పడుచు పిల్ల కోమల హృదయం యింకా దొబూచులాదుటున్నదా అవిపించింది పషోరీకి. ఆ ఆలింగనంలో ఎంత వాత్సల్యం దాగిపుందో, అన్ని కషాలనీ, వాధలని్నిటిని తఈసలో పొదుపుకుని, దాచుకుంది ః ఇద్దరూ తలుపు పగుల్లోనుంచి లోపలికి తొంగిచూచారు. ఇంట్లో విమ్మెసమ్‌ద పెట్టిని కిరస్సీనుబుడ్డి వెలుగుతోంది. యునియా తలుపువై పుకు తిరిగి కూర్చుఎవుంది మోకాళ్ళమీద మోహం పెట్టుకుని. ఒక్రత్తణం[కిందటి వరకూ, తన నుందరరూసంచూని, తన్నాకర్షించి, యిస్పృడు తనకు కనపడ " డా పోయిన ఆనందాన్ని వెదుక్కుంటోంది రెస్పలచాటున దాక్కున్న చీకట్లలో. ఆపదల ఎడారుల్లో, నడచి, నడచి, జీవితం ఏ* వడదెబ్బ లింక సహించలేక, ఏ చెటునీడనె నా తలదాచుకుంవామని తపించిపోయింది ఇంతలోనే ఆవిడకొక విళల భవనం కనిపంచింది. ఆ భవనంలోకి వెళ్ళి కష్టాలన్నీ మరచి సుఖంగా, భ్మ్యదంగా వుందామని ఆశించింది. కౌని ఆ థభవనమూ, తానాశించిన సుఖమూ, ఆనందమూ అన్నీకలిసి అల్లావుద్దీన్‌ రాజమహలులా కన్నుమూసి తెరిజేటప్పటికి అంతర్జానం అయిపొయ్యాయి- ఇప్పుడు భవిష్యత్‌ వికృత దానవుడిలా క్చైదుట నిలబడి కరాశ అట్ల హాసం చేస్తూ తనను (మైింగబోయేందుకు సిద్ధంగా వుంది..... గభాలున తలుపు తెరచుకుని, లోపలికొచ్చే పోరీని చూచి యునియా, గడగడ వణకిపోయింది. వెళ్ళి పోశి కాళ్ళమీద పడింది* “మరు తప్పితే యిక నాకు దిక్కులేదు... నన్ను కొట్టినాసరే, చంపినా

గోడాన్‌ 101 సరే, ఇక ననా్న్వాలించేవాళ్ళూ, పాలించేవాళ్ళూ లేరు. నన్నెళ్ళగొట్లొద్దు ౯” ఆంటూ వెక్కివెక్కి ఏడ్పింది-

హోతీ వంగాడు; ఆవిడవీపు నిమిరాడు, “భయపడబోకమ్మా, ఇది నీ యిళ్లేసమాా- మేమూ నీ వాళ్ళమే. నేనొకటీ, మీ నాన్న్నాకటీనా తని మేం బతికున్నంతవరకూ నీకేమీ ఫర్వాలేదమ్యా.. నిన్నెవళ్ళూ, సంపేం అనరు తలీ. మాతో నే వుందూగాని; మాకు కలిగిందేదో తిందూ గాని- వూరుకో త్‌ల్లి ;” అని యెంతో (యేమతో సముదాయించాడు.

ఈ ఓదార్చులువిన్న మయునియా. కాళ్ళుని మరింత కరచుకు పోయింది. "నా కించెన్వరూ దిష్కలేరు. నువ్వే నా తర్మక్రివి; యా అమే్యై మా అమ్మ- మీరే నన్ను కాపాడాలి. లేకపో తే నన్ను మా నాన్నా. అన్న య్యులు (ితకన్విరు; చంపేస్తారు ॥9

ఇంతవరకూ బిగదట్టుకుని కూర్చున్న ధనియా మరి వూరుకోలేక్‌ పోయింది, “నువ్వు నా యింట్లోనే వుండన్మూ- మీ నానేేంచేస్తాడో* అనయ్యలేంచేస్తారో నే చూస్తాగా. ఈ 'దేశం అంతా వాళ్ళదేనాయేంటి జే అంతగా ఐతే నగలు వల్చుకుపోతారు; అంతేగా ? తీసి వాళ్ళ ముఖాన్త పారియ్‌.ో

ఇంతకుముందే యునియాని నానావమాటలూ అన్నది ధనియా. కులటవన్నది* కళంకిణివన్నది- పరువున్న ఆడదానివికావన్నది; అనవల సినవస్న్నీ అన్నది చీప్పరుకట్టతో సింగారించి, బయటికి. వెళ్ళగొడతా నన్నది. ఆ మాటలన్నీ ఆని, అంత హంగాపూ చేసిన ధనియా ఇప్పుడు యునియాని కన్నవిడ్డని ఓదార్చినట్లు ఓదారుస్తుంకే యునియా తన కళ్ళని తానే నమ్మలేకపోయింది. హోరీకాళు వదలిపెట్టి, వెళ్ళి ధనియాకాళ్ళకి అడ్డంపడ్డది; కాళ్ళుపట్టుకుని వదలటంలేదు- భర్రస్‌ తప్పితే యింకొకర్ని కన్న్నెత్తిచూచి యెరుగని ధనియా, యీ పాపిష్టి యునియాని చేతుల్లో పట్టుకొని, లేపి, కౌగిలించుకొని, కన్నీరు 'రెక్కలమాటున పొదువుకుని సంర క్షిం? ట్ల్రాయునియాని చ్‌ స్రోనుపె | తితో, ఆవిశ్వాసనతో, సాంత్వన పష చిప్రదఓదార్మిద్ది నం.

7 న్‌. 104777 న .

క్‌ సం ల్‌ో ల్‌ క సంలు ఆన . గ్య తరళ

102 గోచాన్‌

తీసుకెళ్ళి అన్నం అదీ పెట్టమని భార్యకు సౌంజ్ఞచేసి, “ఏం తల్లీ: గోవర్‌ ఎక్క-డికెళ్ళాడో నీకేమైనా తెలుసా ౯” యువయాని అడిగాడు"

రయునియా వెక్కి, వెక్కి. ఏడ్చింది. “నాకేంపీ. చెప్పలేదు-నా మూలాన మీరందరూ...” అంటూ యిక మాట్టాడలేక పోయింది మయనియాం

హోరీ గూడా తన వ్యాకులతను దాచుకోలేకపోయాడు.

“అదికాదుతల్లీ. ఇవ్వాళ వాడు నీ దగ్గరకు వచ్చాడుగా. వీ6 వన్న్నా విచారంగా ఉన్నాడా ?ొ

“లోపల్లోపల ఎంత కుళ్ళుతున్నారో, ఏంవో/ పెకిమాాతం నవ్వుతూ, పేలుతూనే మాట్టాడారు.” గా

“నువ్వేం అనుకుంటున్నా, వూశ్యోనేపున్నాడంటావా ? ఇంకె క్కండికన్న్నా వెళ్లాడంటావా ?"

“ఎక్కడికన్నా వెళ్ళిపోయ్యారేమో :”

*నేన్తూ అదే అనుకుంటున్నా. ఎంత తెలివితక్కువపని చేశాడూ; వింత పిచ్చిపని. మాకు వాడంకే సగా. అటా పారిపోవటం దేనికి ? ఏదో కాలు జారిందనుకుంకే. నిభాయించుకోహిలిగాని యిటా పారిపో తారా ఎక్కడన్నా. పిచ్చిమొద్దు । ఇప్పుడు మా గ్‌కేంకాను ?”

యునియా చేయిపుచ్చుకుని, లోపలికి తీసుశెళూ. “పిరికి మొదు కాకపో తే నమ్ముకున్న ఆడదాన్న్నొదిలిపెట్టి పారిపోశడూ ? ఈసోం యింటికి రానీ. చెబుతా” అంది ధనియా.

తర్వాత హోరీ నడుం వాల్చాడు; కాని ని్నిదపటలేదు. గోవర్‌ ఎక్కడి కెళ్ళాడు ? అనే ప్రళ్న అతని హృదయాకిశంలో. పక్షిలా గింగిరాలు తిరుగుతోంది.

ర

ఈ అసాధారణ కొండని గురించి జరగవలసిన గలంతు అంతా జరిగింది; నెలల తరబడి జరుగుతూనే పుంది గల్లంతు. ”గోవర్‌ కోన మని యునియా అన్నలిద్దరూ క్యరలు పట్టుకొని వూరూ, నాడూ గాలించి వదిలిపెట్టారు. తాను చచ్చినా కూతురుమొహం చూడనని ఒట్టు పెట్టుకున్నాడు తండి భోలా. అతను హోరీతో చెప్పి అట్టిసెట్టిన మనువు వ్యవహారం ముగిసిపోయింది. ఆవు కయ్యే ఖరీదు ఆజా పైసలతో వసూలు చేయవలసిందే; వసూలుకాకపోతే దావావేసి, వున్నదంతా అయినకాడికి వేలం వేయించి, రావలసిన డబ్బు రాబట్టుకుంటాడు. ఊళ్ళో వాళ్ళందరూ. కలిసి పోకీని వెలివేశారు. వాళ్ళింటో నిప్పుకాని, నీరు కొని, ఎవ్వరూ. తీస్పుకెళ్ళేందుకు వీలులేదు. "నూతిదగ్గరకు కూడ 'రానివ్వద్దని అనుకున్నారు; కాని ధనియా (చచండరూపం తలచుకొని హడలుకున్నారు. “నన్ను శానివ్వద్దన్నవాళ్ళ నెత్తురు కళ్ళిజూస్తా” అని అందరకూ వినిపించేట్టు గద్దించింది ధనియా. ఆ కబురు విన్నవాళ్ళూ, తెలిసినవాహ్మ కక్కిన 'పేనుల్లా వూరుకున్నారు-

పాపం: యునియా మకిమకి కుమిలిపోతోంది. ఈ ఉప్యద్రవాని కంతటికీ అఆవిడేగదా కారణం- దీనికితోడు గోవర్‌ ఏమయ్యిందీ తెరయటంలేదు. గోరుచుట్టుమీద రోకటిపోటు, ఇల్లు వదిలి బయట అడుగుపెట్టటంలేదు; అడుగుపెడితే. లోకులు కాళుల్లా. పొడుచుకు తింటారు. పగలల్డా ఏదో ఒకపని చేస్తూనే వుంటుంది. ఎప్పుడైనా వీలుదొరిక్రితే హృదయం పగిలేట్టు ఏడ్చుకుంటుంది- ధనియా ఎప్పు డేమనేస్తుందోనని (ప్రాణాలు గుప్పెన్లో పెట్టుషంటుంది- వంటసనిగూడా

104 గోచాన్‌ తానే చేద్ధామం టే అందరూ తింటారో, తినరో । అంచేత వంటను తప్పించి, మిగతా పనులనీ్ని తనే చేస్తూంది.

ఒక పర్యాయం ధనియా కోమటింటికివెళ్ళి, వస్తూం పే శౌత్తీ ఎదురుబడ్డాడు, ధనియా మొహం చాటుపెట్టి తప్పించుకోవాలని చూచింది: కాని శాస్త్రి సామాన్యుడు కాదుగదా ?

“ఏమమ్మా గోవర్‌ సంగతేమైనా తెలిసిందా £ కులం చెడబుట్లా డమ్మా ః వంశ మర్యాద నశ్లైట కలిశాడు” అన్నాడు. య

ధనియా కూడా అదే అనుకుంటోంది. ఆందుకని, సగం చచ్చి “అంతే బాబూ, రోజులట్టాంటియి. రోజుల్నిబట్టి బుద్ధలూనూ, ఏం చేస్తాం 7 అంది.

“*నిజంవేంకాని, ఆ ముండని యింట్లో వుంచుకోగూడదమ్మా. చూడు 2 పాలల్లో యీగపడి తే, యీగని తీసిపారేస్తాం, పాలుళాగేసాం. ఎంత అగప్రదిష్త ! ఎంత తలవంపులు ? అదింట్లో _లేకుండాపోతే యే గొడవా వుండదు. క్టరవాళ్ళున్న తర్వాత అప్పుడప్పుడు కాలుజార శారు మరి- కాని ఆడదా ? సరేకాని అదింటొిలో లేకుండాపోతే యీ వెలీ వుండదు. ఏమీ వుండదు. సఠే ।; హోరీ అంటావూ 1: అమాయకుడు | నీకైనా తెలియకపోతే యెట్లా ” అన్నాడు శాస్త్రి.

శాస్త్రి కొడుకు ఒక మాదిగదానిని వుంచుకున్నాడన్న విషయం వూరందరికీ తెలుసు. ఐతే ఏం ? చక్కగా -పీభూతి పెటుకుంటాడు. గీశాపారాయణం చేస్తాదు. పురాణపఠనం జరుపుతాడు. సంభ్యోవందనాలు: చేస్తాదు. రోజూ పూజాపునసాగారాలుచేసి (పాయశ్చిత్తం చేసుకుంటాడు. అతని (ఫ్రతిష్టకేమీ లొటురాలేదు.

యునియానితెచ్చి యింటిలో పెట్టుకొని ఆశయం యిచ్చినందు వల్లనే యీ తిప్పలన్నీ వచ్చిపడ్డాయని, ధనియాకి 'తెలుసు. ఆవిడ కా నాడంత దయ ఎందుకు కరిగిందో ? అప్పుడే వెళ్ళగొడికే యునియా ఎక్కడికని వెళ్ళేది ? ఏ నుయ్యో. గొయ్యో చూచుకునేది; అంతేగా ? ఒక జీవాన్ని బలి.__కాదు,కాదు; రెండుజీవాల్ని బలిచేసి తన మర్యాదని

గోదాన 105 రక్షించుకొంటుందా ? యునియా కడుపులో వున్న బిడ్డలో ధనియా రకం మాతం లేదూ ? లోకులు నవ్విపోతారని ఆ బిడని “ చంపుకుతింటుందో | అదీకాక పాసం 1 రునియా ఎంత వొదిగి, టొదీగీ వుంటుంది ౯ దిక్కూ లేని ఆడది ఎంత కోపం వచ్చినా, రునియా నీళ్ళచెంబు తెచ్చి, మంచం (కింద పెట్టి, కాళ్ళ పిసకటం మొదలుపెళ్లు టప్పటికి ధనియా కోపం అంతా పటాపంచలై పోయేది. అసలే సిగ్గుతో చచ్చిపోతున్నదానిని, దుఃఖ భారంతో కొంగి, కృశించిపోతూన్న దానిని, ఇంకెట్టా కృొంగదీయ గలం ? చచ్చిన పాముని కొట్టటమంత సీచం పుందా ?

ధనియాకి కోపం వచ్చింది; “ఏమో బాబూ మా వంశమర్యాదం టే మాకంత మక్కువేంవీలేదు. ఉంపేమ్మాత్రం ఒక పాణం నిలువునాతీసి మర్యాద కాపాడుకోవటం మాచేతకాదు 1 సా కొడుకు దాన్ని పెళ్ళి చేసు కోక్రపోతే మార్యత్రవేం? తన మనిషనుకున్నా డంతేచాలు । దాన్నేంవ6 వెళ్ళగొట్టను? ఆ పనే పెద్దాన్నూ చేస్తే ఎవళ్లూ నోెత్తరు వాళ్ళ మర్యాద పోదు? ఆ పనే మావంటాళ్ళు చేస్టే మూ మర్యాద పోతుంది; మాతల కొశ్హేసుకోవాలి. ెద్ధాళ్ళకి యింకొకళ్ళ (ప్రాణాలు పోయినా ఫర్వాలేదు; వాళ్ళ మర్యాద మాతం వుంకేచాలు;: మాకంత మర్యాదొద్దులే $” అని శీవ్రంగానే అంది ధనియా,

ఈ మ్మాశ్రానికే వూరుకునే ఘటంకాదు శాన. ఆయన యీ గామానికి నారదుడంతటివాదు. అక్క ాడిదిక్కడా; యిక్కా-డిదక్క డా: ఇదే ఆయన వృత్తి. దొంగతనం మాతం చెయ్యడు; చేస్టే యెట్లా? (పాణభయమాయె | అందుకని దొంగలు సొమ్ము పంచుకునే సమ యానికి మాతం అందుకునేవాడు- చచ్చినా చేతికందడు. ఇంతవరకూ జమీందారుకి పన్ను కట్టిన పాపానపోలేదు: జప్తలొ స్తే నూతిలో బడి చచ్చిపోకానని పరుగ్గెత్తవాడు; నోఖేరాం. చెప్పినా వినేవాడుకొదు, మళ్ళీ ఆసామీలకు అస్పులిస్తూనే వుంటాడు ఇవడ్డీలకని. ఆడవాశ్శావరైనా సగలు చేయించుకోవాలని అనుకుంటున షట్టు తెలిస్తే అక్కడికి కొత్తి గారు హజరు, తమ అమూల్య సలహాల 'నిచ్చేందుకు. పెళ్ళి సంబంధాల

106 నోదాన్‌

విషయం వస్తే యింక చెప్పవలసిన అవనరమేలేదు- సంతోషానికి సంతోషం; కీ రికి కీ ర; దక్షణకు దక్షిణ) జబ్బులొ స్తే రోగి కిష్టమైన మందులన్నీ యిచ్చేస్తాడు. మాటల్లో ఆయన్ని మించేపాళ్ళసలు లేనే లేరు. క్యురబాళ్ళల్లో కష్టభ్రాడు; నరనహార్తత్లో వ్యవహా ర్త- చొంగకీ "స్నేహితుడే: దొరకీ కావలసినవాదే. అతనం'చే వపూక్ళోహళ్ళ3న్వడికీ నమ్మకంలేదు... కాని ఆయన వాకృాతుర్యంసల్దనే అనండి, ఆయన మాటళ్లో ఉన్న ఆకర్షణవల్ల నే ననండి. అన్నిసార్హు మోసపడ్డా, పిదైనా కష్టం నచ్చిదం మే. అందరూ ఆయన దగ్గరకే వెళతారు సలహాకని.

“నువ్వు చెప్పేది నిజమేలే ! ధర్యాచు్యులంతేసనుకో, అయినా సొంపదాయం గూడా పదిలిపెట్టుకోలేంగా మరి మనం” అంటూ తల వూసాడుం

ఇట్లాగే. యింకోసొరి పట్య్యారీలాల్‌, పొోరీవి పట్టుకున్నాడు. అయన గూడా గొన్న వుణ్యాత్ముడే : నిత్యమూ సత్యనారాయణ, వతం చేస్తాడు. ఊరికి పట్టాారీ కొబిట్ట అయన పొలంలో వూడ్చులూ, కలుష తీతలూ, నూర్చృళూస్థు కూలీలు లేకుండానే జరిగిపోతాయి. తనకేమీ పని శేకపో తే ర్రైతుల్లో రై చలికి పోట్లాటలు "సెట్టి, తను కోరుల చుటూ చిరుగుజాడు. వూరందరికీ ఆయనం హడట్‌. పీదవాళ్ళందకికీ అయిడ్యా పదీ అప్పిచ్చి. ఈనాటికాయన వేలు సోగుచేనుకున్నాడు. అసామీలందడి చ్‌్గరా అసరాలూ అవీ (పోగుచేసి అదికారులకి కొనుకరిసాడు; అంచేత ఆ యిలాకాలో ఆయన "పేరు తెలియని అధికొరంటూ లేడో ఇంతపరకూ ఆయన చేతికందకుండాపోయింది ఆ సవీన స్పెక్ట రొక్కదే ; పట్వారీ పదో చేతనైనంత సరమార్థం కూడా చేస్తూనే స్పంటాడు ; వూశ్ళోవాళ్ళకి జరం నస గవద్నోమెంటువారి క్వినె నొ పుచితంగా పంచిపెటాదుం ఎనవైనా పబ్బుపడిలే ఒకటికి నాలుగుసార్లు వెళ్ళి నుంచిచెడా కను క్కుంటాఢు, పెళ్ళిలాంటి భుభకార్య మేదైనా వస్తే సల్లక్రీ పం క్ని చాపలు, గంగాళాలు లాంటివి యిచ్చి, వాళ్ళని గ'సైక్కంచుకాడు, వీలుంటే నాలుగు జేబులో వేసుకుంటాడన్నమా టేగాని, తానోళళ్ళ దగ్గర తిన్నాడంళే వాళ్ళకి సనులు గూగా చేసిపెళ్లు మనిషి,

గోదాన్‌ 107 ో స్పిక్టిద్రేం పొయ్యేకాలం ౯ అన్నాడు పట్వారీ. హోరీ వెనక్కి తిరిగి “ఏమిటీ అన్నది ? నేను వినా అన్నాడు. యా

ప'టేళ్వరి దగ్గతిక్రివచ్చి “అదికాదు, ధనియాకు బుద్దిలేకపోతే నీ బుద్ధెక్కడికి పోయిందని అన్నాలే. ఒకేపున లోకం అంతా" నవ్వుతా వుంపే యింకా ఆ యునియాని యింటో పెట్లుకున్నావెందుకు, దాని కన్నారింటికి దాన్ని పంపించక? ఆ ముండ నీ కోడుకునే, నమ్ముకుందని నమ్మక మేంవింటి ? ఇంకా పెళ్ళికావాలిసిన ఆడసిలలు యిదరున్నారాయె సీకు; అదైనా ఆలోచించుకోనక్కర్లా *” రా క

న!

ఇట్లా తన మంచికోరివచ్చి, చెప్పేవాళ్ళు మాటలు విని, విని విసిగిపోయాడు వోరీ. “నువ్వు చెప్పేదంతా నాకూ తెలుసు, అయితే లాభంవేంటి ? నువ్వే చెప్పు. నేను యునియాని బయటి కెళ్ళగొడళా, జాగానేవుంది- మరి దాని తం్మడి రానిస్తాడా దాన్ని ? ఆయనొప్పుకుం'ళే యివ్వాళ్ళె తీసికెళ్ళి వాళ్ళింటికాడప్పగించొస్తా. ఆయన్నొప్సించాపంకే బతికినంతకాలం నీమేలు మరిచిపోను. అకగడేవో(అన్నలిద్దరూ కత్తులు నూరతా కూర్చుండిరి. అట్లాంటప్పుడు నేనెట్లా వెళ్ళగొట్టను ? మా వాడం టావూ; వట్టి వెధవ నమ్మిందాన్ని మోసంచేసి పారపోయాడు ఇప్పుడు నే నెళగొడీతే కూలీ, నాలీగూడా చేసుకోలేదాయే అద్రి. అదెక్కడన్నా పడిచ స్తే ఆ పాపం ఎవరిక్కొడతంది ? ఆడపిల్లల పెళ్ళంటావూ ? పైన ఆ దేంవుండే వున్నాడు. ఆ రోజు కలిసొస్తే వీటి ఆగదు. మన వూళ్ళో పెళ్ళిగాని పిల్ల లెవరున్నారు ? పూరికి జడిసి (పాణంతియ్యమంటావా ?” అని అనావ్నడు కళ్ళనీళ్ళు బెట్టుకుంటూ.

హోరీ ఒకళ్ళ జోలికి పొయ్యేమనిషిగాదు. తనదారిన తాను తలనంచుకుని వెశ్ళేరకం. తమ్ముడు హీరా, ఒక్క-జ్జీ మినవాయిస్తే అతనంటే గిట్టనివాళ్ళెవళ్ళూలేరు. అయితేన్యూతం. సంఘం యిలాంటి అనర్భాన్ని సహిస్తుందా ? ఒకళ్ళు చెప్పినా వినని గడుసుదనాని్ని చూస్తూ

108 గోదాన్‌ వూరుకుంటుండా ? భార్యాభర్చలిద్దరూ కలిసి మమ్మళల్నెవరేం జేస్తారని అంటాంటే, సంఘమేవా అంత తక్కువతిన్నది ? సంఘమర్యాద పాటిం చవి వాళ్ళని, కాపాడనివాళ్ళని ఏం చెయ్యాలో సంఘానికీ తెలుసు £

ఆ ర్యాాకే (గామ విధాతలందరూ కచ్చేరీ దీర్చారు.

“నే నెవళ్ళనీ నిందించే మనిషినికొదు. ఈ లోకంలో ఎనివ్న చెడ్డపనులు జరగటంలేదు ? అని్న్నింటినీ పూసుకుని తిరుగుతున్నామా ? ఆ ముండ, ధనియా నామీద ఒంటికొలుమీద లేచింది. అవున్లే, తముళ్ళ భాగాలన్నీ తివి, నాలుగు డబ్బులు వెనకేసుకునేటస్పటికి గొకళ్యు నెత్తి మీదకొచ్చాయి. సీచజాతి కాదూ మరి ? కాస్త కడుపునిండా దొరికితే చాలు: యిష్టమొచ్చిన వెధవపనులన్నీ చేస్తారు. సీచుల్ని కాళ్ళథకింద చెప్పుల్లా వుంచమని వూరికెనే అన్నారూ పెద్దలు?” అన్న్నాడు శాస్త్రి.

పశ్రేశ్వరీలాల్‌ ఒకదమ్ములాగి, “అంతేనందీ యీ జాతే అంత. నాలుగు డబ్బులు కళ్ళజూ స్తేచాలు, ఎవడిమాటా వినరు. ఇవ్వాళిమట్టు కివ్వాళ హోరీ నాతో ఎంత అడ్డగోలుగా మాట్లాడాడని ? నేను నోప మూసుకునొచ్చానం పే నమ్మండి ? ఇట్లా నీకంటూలేకుండాపో తే యింకే మనాన్నై వుందా ? మీరే ఆలోచించండి । యునియాని చూచిన విధవ ఆగ వాళ్ళింకొ వూరుకుంటారా ? ఇవ్వాళ భోలా యిల్లయింది: రేపు మనిశ్ళాతయి. భయంభలేంది సంఘం నడుస్తుందా ? అబ్బో, మనం చూడలేం!” అన్నాడు.

యింగురసింగు ఇద్దరి భార్యల భర్తం మొదటిభార్య ఇమగురు పిల్లలి కని, చనిపోయింది. అప్పటికాయనకు నలభై ఐదేళ్ళు వుంటాయిః రెండో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. రెండో భార్యకు పిల్లలు కలగలేదని మూడో వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈయనకిప్వుడు యాభై ఏళ్ళ 'పెచిలకే వుంటాయి; ఇంటిలో యిద్దరు పడుచు పెళ్ళాలు. వాళ్ళిద్దర్నీ గుటని రక రకాలుగా చెప్పుకుంటాడు వూళ్ళో. కాని సింగుగారంపే వున్న భయం వల్ల పెకనే సాహసం లేదు ఎవ్వరికీ. ఐనా అనవలసిన అవసరం మూత్రం ఏంవుంది ? భర్తని చాటుపెట్టుకుని ఏంచేసినా చెల్లుబాటౌతుంది;

గోడాన్‌ 109 చాటులేకపో తే వస్తుండిగాని యిబ్బంది ! సింగుగారు ఆడవాళ్ళం టే చాలా జాాగత్తగా వుంటాడు; అందుకని వాళ్ళు ముసుగుకూడా ఎవళ్ళూ చూచి వుండరని ఆయన విశ్వాసం _ కొని ముసుగులో జరిగే గుద్దులాటలు' పాపం ః: ఆయనకి తెలియవు. ం

“ఇలాంటి ఆడదానిని (బతికుండగానే పాతి పెట్టాలి దాన్నింటో పెట్టుకుని హోర వూశ్ళో విషం కలిపాడు. ఇలాంటివాడ్వ్ని వూళ్ళో వుండ నిస్తే వూరంతా (భ్రష్టయి పోతంది; జమీందారుగారిక్కూడా చెపేస్తేనే మంచిది. ఇట్లా చూస్తూ వూరుకుంపే వూరంతా దరితెగిపో తుంది” అన్నాడు యింగురసింగుం

నోఖేరాం పండితుడు గొప్ప కులీన (బాహ్మాణుడు. ఆయన తాత గారు దివాన్‌గిరీ చేశాడు; సంపాయించిందంళా భగవదర్పితంచేసి సన్యావై పోయాడు. ఈయన తం(డిగూడా రామకోటి(వాస్తూ కాలంగడిపాడు. వంశపారంపర్యా వచ్చేయీ భ్‌ నోఖేరాంకిగూడా లబ్ధిమైంది. 'పాతః కాలమే లేచి పూజకని కూర్చుని, పది పదకొండయ్యే వరకూ (శ్రీరామ కోటి (వ్రాస్తాడు; పూజామందిరం బయట అడుగు పెట్టిం దగ్గర్నుంచీ మనో వాకొశ్రయ కర్మలో భగవంఠుడిని పూర్తిగా మరచిపోతాడు | “*ద్రినిలో జమీందారుగారితో చెస్పవలసిందేముంది. నేనేంపే కాదంటారా జమీందారుగారు ? వెయ్యండి ఒక *' వందరూపాయల జరిమానా ? వాడే వూరొదిఠిపెటి పారిపోతాడు! నే నిక్కడ జప్త చేయించేసాను" అన్నాడు

యట్‌ వాటి అనె

“శిస్తు బకా లేకుండానే తీర్చేశాడుగా 7” అన్నాడు పట్వ్వారీ*

“*లందుకనేగా మరి నా దగ్గర ముఫ్ఫై రూపాయలు అప్పు పట్టుకెళ్ళాడు” అన్నాడు యింగురసింగు.

“అయితేమా(తం ఏం? ఇంకా నేను రశీదిన్వలేదులే.. బాకీ సుష్తాగా యిచ్చాడని బుజువెక్క-డుందీ * అన్నాడు నోభేరాం.

అందరూ కఠసి పందరూపాయల “తస్వు* వేయాలని నిర్ణయిం చారు; కాకపోతే. ఒకనాడు ఊళోవాళ్ళందర్నీ. పిలిచి, వాళ్ళతో

110 గోదాన్‌

గూడా మాకూ ఇషమే అనిపించడం మంచిది; ఇదంతా జరిగేటప్పటికి నాలుగె దురోజులు ఆలస్యంకావచ్చు.. కాని ఇవ్వాళరాాతే. యునియా (గ్రసవీంచింది. మగబిడ్డను కన్నది. మర్నాడే (గ్రామస్తులంతా పంచా యతీ తీర్చారు. భార్యా. భర్తల్ని - ధవియ్హా హోరీ . యిద్దర్న్‌ పిలి పించారు. రచ్చచావిడిదగ్గర యిసుకే స్తే రాలకుండా మూగారు జనం. వందరూపాయలూ, ముప్పై మణుగుల ధాన్యమూ "తప్పు". వేశామని చెప్పేసింది పంచాయతీ.

నిండు సభలో నిండారు అయ్యింది. ధనియా- “నీదా బిక్కిని ఏడిఎంచి మీరుమ్మాతం ఏం సుఖవడ్తారు ? మేం ఎట్టాగో నాశనంవై( పోతాం; ఈ వూళ్ళో వుంటాం; వుండకపోతాం-. ఎందేంవై (నా మా వుసురు మికు తప్పకుండా కొడ్తంది. నా కోడల్ని నా యింటిలోకి తెచ్చుకుని వుంచుకున్నందుకేగా మీరీ జుల్యానా ఏసేది? దానె వళ గొటి దానునురు పోసుకోలేదనేగా మీకింతకోపం ? ఇదేం న్యాయం” అన్నది ధనియా-

“*అదినీ కోడలెట్లాగౌతుంది ? దిమ్మరిముండగాని 1” అన్నాడు పట్వారీ.

“నీ కెందుకే యీ గోలంతా * అంటూ లేచాడు హోరీ భార్య మీదకు. “నీ కెందుకే యీ గోల ? పంచాయతీలో సరమేశ్వరుడుంటాడు. వాశ్ళేదిచెప్పితే అది కళ్ళకద్దుకిని చెయ్యాలిసిందే, మనం. ఈ వూరొదిలి పెట్టి వెళ్ళిపోవట వే యిష్టంవేంవో దేవుండికి” అని, పంచాయతీదారులతో “అయ్యా నాకున్నదేంటో క న్లంలోనే వుంది ఒక్క గింజకూడా ఇంటిక్‌ జేరెయ్యలేదింకొ. ఎంతకావాలం పే అంత తీసుకోండి. అంకా కావాలంపే అంతా తీసుకోండి. ఇంకా కావాలం'పే యెడ్తనిగూడా తీసుకోండి. పెన దేవండే వున్నాడు :” అన్నాడు. లా

ధనియా పళ్మ్ళకొరికింది. “నే వొక్కగింజంపే ఒక్క-గింజ కూడా యిన్వను, రాగిదమ్మిడీకూడా తప్పివ్వను; యివ్వనం పే యివ్వనుం గుండున్నాడెనడో వచ్చి పట్టికెళ్ళుండి; చూస్తా: మా బాగావుందిం

గోడాన్‌ శ్ర

ఆ పేరూ+యీ "పేరుజెప్పి అంళా కొజేదామనుకున్నారల్లేపుంది; ఆ పప్పు లేంవీ వుడ్య-వ్‌. నా కంఠంలో వోపిరుండగా మీర్‌ నా సొతుమీద ఇెయ్యెయ్యలేరు. వూరుంయే నాకేం ? వూడితే నాకేం ! అస్పుడూ మా 'రెక్కాలిరుచుకుని పనిచేసుకోబప్రే దొరికింది యింతన్నం; ఇప్పుడూ. మా రెక్కలే మాకన్నం' పెడతమ్‌” అంది.

హోరీ రెండుచేతులూకలిపి, దజ్జంపెట్టి “నువ్వూరుకోవే నీకు, దజ్జం'పెడతా. ఊరుని కాదని ఏమైపోతాపే ? వాశ్ళేసిన తప్పు యిచ్చు కోకపోతే యెటాగే ? ఊరంతా ఒకదారె తే. మనమేంవంన్నా వులిపి కట్టలమం యే బో అట్లావుండేకం పే వందుట్లోననా్న్నా పడిచాంవ6ంట వేం మెరుగు 1 రేపు మనం చస్తే మన్నెవరు వట్టిచేస్తారే ఊశ్ళోవాళ్ళు గాక ?” అని భార్యను (బతిమాలుకున్నాడు. తర్వాత “అయ్యా, మీ యష్షంవచ్చినట్లు కౌనీండి. కల్లంలో వున్నది తప్పితే నా దగ్గిరింకేంపీ౬ లేదు. నేను మీతో అబద్దం లీడితే నా బిడ్డని చంపుకుతిన్నట్టు నా బిడ్డల్ని చూచి మీకు దయపుక్తే మీ యిష్టం- ముంచినా, తేల్చినా మీరే?” అన్నాడు పంచాయతీదార్లతో.

ధనియా విసురుకుంటూ వెళ్ళిపోయింది. పోరీ అర్జర్మాతిదాకా మోస్తూనే వున్నాడు. కళ్ళంలోంచి యింగురసింగు చావిట్లోకిం ఐదు నుణుగుల గోధువలు, ఐదు మణుగుల బరాసీలు, కొద్దిపాట్‌ శనగలు, నువ్వులు ఇరవె మణుగుల యవలు, ఒక్కడూ ఎంతసేపని మోస్తాడు ? యునియాకి ఇంటిపని అప్పగించి ధనియా కూతుళ్ళిద్దరినీ వెంటబెట్టుకుని వచ్చింది. గోధుమలూ, నువ్వలా అమేైస్తే *స్సు ఒక కి స్తీ తీరిపోతుందనుకున్నారు. పాపం 1 ఇంకా ఏమైనా మిగిలితే అప్పులు తీర్చేసి, నాలుగ్లైదు. నెలలు అట్లాగే, కళ్ళుమూసుకుని" యవలు తింటూంపే యింతలో రెండో నంట వస్తుంది; ఏమీ కటకట వుండదులే అనుకున్నారు. తా మొకటి తలిస్తే దైవ మొకటి తల చాడు. పంటకు పంటా పోతోంగ; పైన యింకో వందరూపాయలు అన్నం గూడ దొరికేపారం లేకుండాపోయింది. గోవర్‌ ఏమై

క్ష]12 నగోడాన్‌

పొయ్యాడో దేవుడికే తెలియాలి; పర్తాలేదు. అంతభయం వున్న వాడు ఆ వెధవపని ఎందుకు చయ్యాలి ? పూరుకోసమని ధాన్యం నెతి నబెలుక మోస్తున్నాడు; ళన గొయ్యి తానే తవ్వుకుంటున్నాడు £ శపట్ను?చీ పిల్లల్ని ఎట్లా సొకాలి అని సతమత మౌతున్నాదు ఒక వెపన. మరో వెపన సంఘం నెతిమీద కూర్చుని అంకుశంతో ఫొడుసోంది. వూరునుకాదని తాను వం చేయగలడు ? పృట్టినాం చిట్టిన?. పెళ్ళాళ్ళక, తద్దినాలకీ,. మంచికీ, చెడ్డీ: అంతటికీ పూరే శరణం. ఊరు ఒక వటనృక్షంలా 1వేచబు తన్నివుంది అతని హృద యంలో. అతని రోమరోమమూ ఆ వృక్షంమేదనే ఆధారపడివుంది. ఊరు వదలిజే అతని (బితుకేముంది ఇ (బద్దరై పోతుంది; చినా్నభిన్న మౌతుంది; (వకగాలై పోతుంది.

ఇక కళ్ళ్శంలో యింకో మణుగో, రెండు మణుగులో యవలున్న వనగా ధనియా వెళ్ళి హోరీ చెయ్యిపట్టుకుం (బతిమలాడింద్రి. “ఇక చాల్లే 1 నా మాటిను ; వూరుకోనసం మోసిం దిక చాల్ల. పిల్లల్ని మతం ఒక కంట కనిపెటుకోవర్దూ ; అంతా ఆళ్ళ ఎదానే యేస్తే ఎట్లా ? ఏంకర్మ చేసుకున్నానో నీలాంటి అమాయకుణ్ణి చేసుకుంటిని [”

హోరీ చెయ్యి వదిళలించుకున్నాడు. మిగిలిన ఢధాన్యంగూడా బుట్టలో కెత్తుతూ “అట్లా చేస్తే యెట్లాగే 1 సంచాయతీదార్ల కళ్ళుగప్పి కుంచెడుగూడా దాబయ్యనే్నేను. అంతా పద్దుకెళ్ళి అక్కదే రాసి పోస్తాను, వాళ్ళవి జాంరిగుండెలై తే నా కేంతో కొంత పదిరిపెడారు. లేక్రపోచే దేవుండి దయ :$”" అన్నాడు నః

ధనియాకి మంబెత్తింది. “వాళ్ళవా జాలిగుండెలు ? రాక్షసులు వాళ్ళు; మనుషులుకాదు. ఎట్టాగోట్టా మన ఆస్తంతా కాజెయ్యాలని చూస్తున్నారు వాళ్ళు, ఈ జుల్యానాా యీ తపూఎ అంతా వట్టివంక 1 ఎంతచెప్పినా నీ బు్యరకి ఎక్కనే ఎక్క-దేం ? వాస పదిపది హేను మణుగు. లిస్తారుగదా అనుకంటున్నావేమో. అటాగే అనుకుంటూ వుండు $” అన్నది. గా

నోజాన్‌ 18

హోకఠి అంగికరించలేదు. తట నె తికతుకున్నాడు. ధనియా వెళ్ళి, రెండుచేతులోనూ. పట్టుకుని లేపింది చేచచ్చినా యీ తట్ట పట్టికళ్ళునిన్వను; నా (ప్రాణాలు నిలువునా తీసేసినా సరే. వల్లు హూనాం. చేసుకుని, ర్యాతనక్ర్య పగలనక, అన్నమనక, దప్పి కనక యింత కష్టపడి సనిచేసింది. ఆ పంచాయతీదార పొటపి

లే క న!

పెట్టటానికేనా? ఇది సీ సొమ్మేనా యేంటి నీ యిష్టం వొచ్చినట్టు చెయ్యటానికి ? నా పిల్లలూ, నేనూ మాత్రం కష్టం చెయ్యలా ? చెప్తన్నా నామౌటిని తట్రిక్క్తూడ సపెట్లావా పెటావు ? లేకపోతే నీకు నాకూ యిక యింతే” అన్నది గుకరై త్రిప సుకోకుండా.

శోరీ గూడా ఆలోచనలో పడ్డాడు. ధనియా నిజమే చెబు తూంది బిడ్డల కడుప్పకొట్టి పంచాయతిదార్ల కిచ్చే అధికారం అతనికిబేదు? అళను యింటికి యజమానైె తే పిలల్ని పోషించి, పెద్దవాళ్ళని చెయ్యాలి గాని వాళ్ళని కాదని వ్లళ్ళోవాళ్ళికి ఎట్లా పంచిపెడకాడు? “సరే £ నీ యిష్టంవచ్చినపై కానీ, వాళ్ళ భాగం యివ్వటానికి నాకు మాకం ఏం హాక్కుందిలే- మిగిలిందేదో యింటికే ఎ త్తికెను” అన్నాడు మెల్రగా.

ధాన్యం యింటికి ఎత్తుకెళ్ళింది ధనియా. మనసుమడు పుట్టాడు గదా అని కూతుళ్ళిద్దరితో కలిసి, యిల్లెగిరి పోయేట్లు మంగళ గీతాలు పాఠటం (పారంభించింది. కృట్లాంటి శుభదిసాన పొదగిళ్ళవాళ్ళి వళ్ళూ రాకుండాపుంటాని క్రిదే మొదలు. యునియా పృరిటిగదిలో నుంచి కబురు పంపింది పాటలూ వదు; గీటలూ వదని- కొని ధనియా వింయేనా ? (గామానికి ఆవిడంటే * లక్ష్యంలేదు; పెవిడకీ లక్ష్యంటలేదు ఆానుం అంపే :

అప్పుడే. హోఠ్‌ ఖుంగురసింగుగారింటికి. వెళ్ళాడుం ఇల్లు తాకట్టుపెచ్చ ఎనబై రూపాయలు తీసుకున్నాడు, నువ్వులూ, గోధుమలూ, బఠాణీలూ అమ్మితే ఒక యిరవమైనా వస్తాయి. ఎడ్లను గూడా అమి్మించి వేస్తే బాగుందుదనుకున్నాడు నోఖేరారా కొని శాస్త, పట్వారీలు ఒవ్వుకోలేదు. ఎడ్లనమ్మించే స్టే హోరి వ్యవసాయం, ఏట్లా చేస్తాడు ?

శ గోదా నా

అతని ఆస్తిమీద వసూలు చెయ్యాలి కాని, అసలతను వూళ్ళోనే పుండేం దుకు ఆస్కారం లేకుండా చెయ్యగూడదు. మొత్తంమీద ఎద్దులు మొక్రం మిగిలాయి.

తాకట్టు ప్యతం (వాసి హోరీ యింటికి వచ్చేటప్పటికి, పదకొండు కొట్టారు. చ్‌ఖంత్ర పొద్దుపోయేదాకా ఏంచే స్తన్నా ఫొ అని అడిగింది ధనియా.

కంచె మీద కోపం మంచం మీద చూపాడు హోరీ. “ఫం చేస్తున్నానా ? నీ కొడుకు చేసిన ఘనకార్యానికి (ప్రాయశ్చిత్తం చేసు కుంటూవున్నా 1 వాడేమో వూరికి నిస్పుపెట్టి వెళ్ళాడు; అది ఆర్బలేక నే చస్తున్నా. ఇళ్లు ఎనఖైకి తాకట్టు పెటొచ్చా. ఏం చెయ్యను మరి? వాళ్ళ పుణ్యమా అంటా వెలితీసేరిప్పుడు” అన్నాడు.

ధనియా నెత్తీ, నోరు కొట్టుకుంది. “అయ్యో, నీ తెలివి తెల్లారొ వాళ్ళిలే స్టేనే చచ్చిపోళతా(వా “మనం? నా దగ్గరిన్ని కబురు "చెబు తావు వాళ్ళు దగ్గరి కెళ్ళినప్పుడేమొ తుంది. యిదంతా ? ఏదో "తాతలు సంపాదించింది. ఇల్తొకటుందనుకుం కే, అదిగూడా తాకటు పెటొచ్చా* ఇంకేం ఆ అయిదో కుంటలూ అటాగే అమ్మే సెయ్యి; “గడప అగడపకీ తిరిగి బిచ్చమెత్తుకు తిందాం. అదిగోదు; సీ నోట్లో నాలిక ఏంవయ్యిండీ అంటా? మీపమ్మాతం ఏంవంత గొప్పాళ్ళు ఫ్‌ నామీద జులాశ్రనొ 'వెయ్యటానికని అడిగిరాలేక పోయా? ఛీఛీ 1 వాళ్ళ మొహం చూ సేనే అంటుకుంటాయి పంచమహాపాతకాలూనూ.” ల

జ్‌ధా నోరముయ్య వెలంఇె ఏవింటో యింకా తెలవదు నీకూ ఇక ఆసహేవాక్క.”

ము

“నే నేం చేశానని జడవాలి? ఎవళ్ళ్శదన్నా ఎతుకొచ్చానా? ఎవళ్శ్ళింటోనన్నా కన్నం వేశానా ? నే నెందుకు జడవాలీ అంట గొర్తి పిల్లని యింటో పెట్టుకుంటే తప్పా? ఇంటోకొచ్చినదాన్నెళ్ళగొడి తే శప్పు ।; ఈ రోజుల్లో మంచిగా వుంట౭వేం తప్పుకుమ లేవుంది. మంచిగొ

ళం మ!

వుండేవాళ్ళ తిప్పలు కుక్కలు గూడా చూట్టంలేదు. మాలావు జులొశ్రినొ

గోడాన్‌ 115 కటి మర్యాద దక్తించుకున్నావని వొశ్ళెంచ(న్నా సంతోషిసునా శమా : ్‌డ నా వాలు ఉన్నాయి ; మేర్మతేనుకనో నో నిన్ను కట్టుకున్నాను; ఒకనాడనా్నా సుఖపెట్టా =”

“న్ఫే న్చే్సీ నీ దాబుకాళ్ళమీద పడలా; నిన్ను నా కిచ్చి, చెయ్య మని. ఆయనే వచ్చినా మెడక్కట్టి పోయాడు.”

“ఆయనకే అంత తెలివివుండే నిన్ననేం లాభంలే- ఫ్రం చూసిచ్చాడో మరి; ఇక ఇంతందగాడు దొరకడనుకున్నాడుకా(వన్ను. ”

వివాదం వినోదంగా మారింది ! ఎనఖై రూపాయలు పోతే పోయినయి; లక్షరూపాయల బిడ్ణదొరికాడు 1. ఈ బిడ్డనిమాత్రం ఎవ్వరూ లాక్కెళ్ళలేరు. గోవర్‌ రాగానే యునియా వేరె యింటో కాపురం పెటుకుని, సుఖంగా (బతుకుతుంది.

“ఎవరిక్‌మళ్లే వుంటాడు ?” అని అడిగాడు హోరీ.

“మూడుమూర్తులా అబ్బాయికిమళల్లేనే వుంటాడు. అనీవ అబ్బాయి పోలికలే . అంటూ మురునుకుంటూ చెప్పింది ధనియా-

“కంటినిండా వుంటాడా £”

ఆ ః బంగారం సుద్దకాదూ

10

గోవర్‌ యునియాని వెంటబెట్టుకుని దియలుదేరాడన్నమాకే కాని, తలంకొప్రసినట్లు బాధవడ్డాడు. యునియాని చూడగానే వూరంతా గుష్వుమంటుంది; “నలుగురు సాలుగువై పులనుంచీ వచ్చి నానా మాటలూ అంటారు. ధనియా ఎన్ని తిట్లు తిడుతుందో వూహించేందుకుగూడా అలవికౌదు. ఇవన్నీ ఆలోచిస్తూ, అతని కాళ్ళాడటంలేదు. హోరీ అంపే అతని కేమంత భయంలేదు; ఒకసారి గసురుకుని వూరుకుంటాడు. కాని ధనియా; విషం తింటానని, యింటికి సిప్పెడతాననీ గలంతు చే సే? రయునియాని యింటికి వెంటబెట్టుకొని తీసికళ్ళకుండా వుంకేనే మంచి దేమో ః

కాని, యింటికి యునియా వంటరిగా వె శే, ధనియా చీపురుకట పుచ్చుకుంటుందేమో? సావం | రువియా ఏనోత్రుంది మరి ? క్రన్నపా రింటి కెట్లాగూ వెళ్ళలేదు. ఇక ఎందులోనె నాపడి చావాలి ।! అతనొక దీ రనిశావ్స్‌సం విడిచాడు. దిక్కెవరు? =

అమ్మ అట్లా కనిపిస్తుందికాని. అంత కనికరంలేని మనిషిగాదు- కోపంవచ్చి, రెండు మూడు తిట్టినా యునియా వెళ్ళి కాళ్ళమీదపడి, 'బతిమాలుకుం పే ఆవిడ మనసు కరిగిపోతుండి. అంతవరకూ తా శెక్కడో ఒకచోట దాక్కుంటే పోతుంది. ఈ వుష్థదవం అంతా గడిచింతర్వాత, ఒకనాడు, నెమ్మదిగా వెళ్ళి, తల్లి దగ్గరకు వెళ్ళి వుపశమింపజేస్తాడు. అదీగాక యీ లోపుగా యెక్య్థడెనా. ఐదారు రూపాయలు కూలిచేసి, కూడబెట్టగలిగితే యింకా మేంచిది. తల్లి అసలు మాట్టాడనే మాట్టాడదు.

గోదడాన్‌ గ?

“*ఏంవోందాబూ ।; నాగుండె కొట్టుకుంటాందిం ఇదంతా'' యెందు కొచ్చిందోగాని.... నువ్వాపుకోసమని రాకుండావుంపే, ఈ 'యిబ్బందు లన్నీ వచ్చేయేగాదు. నువ్వు ముందెళ్ళరాదూ ? వాళ్ళనాల్పినమాట లన్నీ అనేసింతర్వాత, నెమ్యుదిగా వస్తాగా నేను; అన్నది యునియా,.

“కాదులే ! నువ్వే ముందెళ్ళు, వెళ్ళి “దిజారునుంచి తిరిగి వచ్చే ప్పటికి చీకటిపడింది, అందుకనొచ్చా" అంటావుండు. అంతలోశే నే నొచ్చేసా” అని గోవర్‌ అన్నాడు.

“మీ అమ్మకసనలే కోపం ఎక్కువ; నాకు భయమేస్తాందిబాబూ! పట్టుకుని కొట్టినా కొట్టొచ్చు 1” అంటూ భయపడింది యునియా,

గోవర్‌ ధైర్యం చెప్పాడు. "అమ్మట్టాంటిది కాదులే. మమ్మల్నే యెప్పుడూ కొళైరుగదు; నిన్నేం కొడతందిలే ।! ఏంవన్నా అంపే నన్నే అంటంది, నిన్నే(వీ అనదు.”

ఊరు దగ్గరకొచ్చింది; గోవర్‌ తటాలున అగిపోయి, “ఇక నువ్వెళ్ళు” అన్నాడు.

“నువ్వుకూడా దబ్బునే రావాలి” అంటూ పట్టుబట్టింది యునీయా.

“క్షాన్సల్తే నువ్వుపద. నే దబ్బునే వస్తాగా క

“*ఏంవోంనబ్బా. నీమీద కోపంగూడా వస్తాందిం ఇద౦కా ఎందుకొచ్చిందోగాని.”

"నీ కంతభయ(6 వెందుకు ? నేనూ వస్తన్నానంటన్నాగా ఇ”

“ఇంతకంపే _ యింకా యెకగ్రాడికనా్న్నా వెళ్ళిపోతేనే దాగుండేదిం”

“వ్సున్ల యిళ్లుండగా, యింకా యెక్కాచకొ. వెళ్ళటం యొందుకులే; సీ భయంవేగాని.”

“ఇక్కడున్నట్టొస్తావా మరి ?”

“ట్కు ఇస్పుడే వచ్చేస్తాగా న

వి

116 గనోచాన్‌

“వసావా, దగా చేసావా ! నన్నింటికి పంపి నీ దారిని మవ్వు పోతావా బ్‌ పై

“*న్సువ్వు నాదానివని ఒకసారన్న తర్వాత, కంరంలో వూపి రుండగా మాటతప్పను. నే నంత పనికిమాలినవాణ్ణి గాదు.”

యునియా యింటివె పుకు సాగింది. క్షణంసేపు ఎటూ తోచలేదు గోవర్‌8 : నలుగురలోనూ. నగుబాటు తప్పను; ఈ నగ్నసత్యం పగదిటిన పాములా, తోకమీద నిలబడి, బుసలు కొటూంది. నిజం గానే” అమ్ము యునియాని వెళ్ళగొడితే ? అతకన్కడే విగహంలా నిలబడిపోయాడు. కాళ్శాడటంలేదు. అతనికీ. యింటికీ మధ్య ఒక చిన్న మామిడితోపుమ్యూకం వుంది. యునియా నీడ నల్లగా మెల్లగా నడచి వెళుతోంది. అతను జా నేందియాలూ, చెవులూ రిక్కింంచుకున్నాడు. అమ్ము యునియాని తిడుతూ న్నట్లుంది. అతను కంపించిపోయాడు; నెత్తిమిద పిడుగు పడుతూన్నట్లుంది. శరీరింతో వున్న రక్రంఅంతా ఎక్కడి దకగాడ గడ్డకట్టుకుపోయినట్లుంది. ఇంకో నిమిషం గడిచింది : అమ్మ దియటిక్‌ వచ్చినట్లుంది. నాన్నదగ్గరికని బయలుదేరినట్టు వుంది. నాన్న పొలం వెళ్ళివుంటాడు. అతనుగూడా వెళ్లామని బయకళ్టేరాడు; వెనుకనుం చెవరో తరుముకొస్తున్నట్టు చజ్‌ల కడ్డాంపడి పరుగెత్తాడు. బేను దగరికొచ్చింది, ఆగి చస్వుడు కాకుండా, అడుగులో అడుగు వేసుకుంటూ వెళ్ళి, మంచెచాటున “నక్కాడు. అతననుపన్నది నిజమే. అమ్మ మాట్లాడుతోంది. అమి యింత కరినంగా మాట్టాడగలదని ఆతను కలలోనూ అనుకోలేదు. ఆ దిస్యాలేని ఆడపిలంపే అంత కని కరం లేకుండా మాట్లాడుతోంది ! తానుగూడా, అప్టాడే వెళ్ళి యుని యాన్ని అట్లా ఆడిపోసుకుంటావెందుకు ? అని ఎదటబడి అడిగే స్తే 7 జలుబువద్‌లిపోతుంది ! నాన్నగూడా కోప్పడుతూన్నాడు. ఏడో తల్లి తండులుగదా అని గౌరవిస్తూ వచ్చినందుకు యిదీ ఫలితం : అదేం నాన్నగూడా యింటికెళుతునా న్నాడు. ఈయనవెళ్ళి యునియామీద చెయ్యి చేసు కంపే; చూస్తూ వూరుకోవడం అతని వల్లగానిపని. ఓరి భగవంతుడా : ఎంతపని జరిగింది ౯ ఇదింత పీకెమీదకి వస్తుందనుకుం కే వ.

గోచాన్‌ 119 యునియా ఏమనుకుంటుంది ? తనంత ధూరుడూ, మోసగాడూ, సేచుడూ, పిరికివాడూ బేడనుకుంటుంది- "అయినా... దానిమీద చెయ్యెందుకు చేసుకుంటారు ? బయటికి మ్మాతం ఎందుకు వెళ్ళగొడతా "రేమిటి? తనకు మాతం ఆయింటో భాగం లేదూ? యునియా మీడెవళ్ళన్న్నా చెయ్యి లేపారూఅం టే 'రామ రావణ యుద్ధం జరగాల్సిందే! బిడ్డలంటే దాగా చూస్తూంపేనే త లిదంథడ్రుల్ని గౌరవించేదిః; ఆ మమత

న్‌ ఉం

వాళ్ళల్లో లేకపోతే యింకా త ల్లితం్యడులేమిటి, గిల్లిదంయడులేమిటి £

తల్లి, దండ్రుల వెనుకే, అడుగుకో అడుగు వేసుకుంటూ మెల్లగా గోవర్‌ కూడా వెళ్ళాడు. ఇంట్లో దీపం చూచేప్పటికి వెనక్కు తగ్గాడు, ముందుక్షడుగు వేసేందుకు ధైర్యం లేకపోయింది. వీళ్ళందరూ అనవస రంగా యునియామీదకు దందెత్తుతున్నారు. తానేమో చేతులు ముడుచు శుని కూర్చున్నాడు తా నాడుకుంటూ, ఆడుకుంటూ విసిరేసిన నివ్వు కణం యిటా వాడవాడంతా తగలబెడుతుందని అతనికి మాతమేం తెలును ? "షప్పుడు ముందుకొచ్చి, “ఆ నిప్పుకణాన్ని విసిరేసింది నేనే' అని చెప్పుకోగల ధైర్యమూ లేదు. ఈ భూకంపం వచ్చి అతని తన్న ఆత్వవిళ్వాసాన్ని పునాదులో కడిల్చివేసింది; అతను కట్టుకున్న ఆశాసౌధం అతని కళ్ళముందే కూళిపోతోంది. అతను వెనక్కి తిరి గాడు; ఇంక యునియా న్నే ముఖం పెట్టుకుని చూస్తాడు?

యుద్ధరంగం నుంచి పారిపోయే సెనికుడిలా వెనక్కి. తిరిగాడుం యునియాతో ఆడిన ఆసేమసళలాపాలూ, సాన్తసన వాగానాలూ. జొపకం వచ్చాయి. ఆ 'వేమోన్మ తతలో, ఆ ఐహికానందపు వూపుల్లో తన (ప్రాజంతీసి. కానుకగా “అర్పిస్తానన్నాడు.. ఇప్పుడో యమురియా పోతును వదలిన సపెంటిలా, ఏకాంతంగా, తన గూటిలో (టశుకు వెళ్ళదోస్తోంది. ఇప్పుడక్కడ _పేమసల్లాపాలు లేవు, (ప్రణయ కోపాలు లేవు, ఆహాద వినోదాలు లేవు; విడల కేరింతలు లేవు; అకనావడ ఏకాంత జీవితంలోకి అడుగుపెట్టి, తవిడను ఆనందపరచాడో, లేవో ఎవరికి తెలుసు; ఆవిడకు కొత్త ఆపదలు మొతం పేర్చి పెట్లాడు.

90 గోడాన్‌

పారిపోయే. పె వికుడు తన పక్షానికి జయం కలిగేట్లుందని తెలిసిం తర్వాత మళీ వెనక్కి. తిరిగినట్టు - వెనక్కి తిరిగిన గోవర్‌ మళ్ళీ సందాళించుకుని వెనక్కి- తిరిగాడు

ఇంటి తలుపు వేసివుంది. తలుపు పగుళ్శలోనుంచి దీపం వెలుగు కనిపిస్తోంది. ఒక పగుల్లో కన్ను పెట్టి చూచాడు. ధనియా, యునియొ కూర్చుని వున్నారు; హోరీ దగ్గరనే నిలబడి వున్నాడు. యునియా వెక్కి.= వెక్కి. ఏడుస్తూంది. “ఇక వూరుకోమాడై & సీకేం ఫర్వాలేదంటన్నాగా. 'మేం (బతికున్నంత మట్టుకు సీకే లోటూ రాకుండా చూస్తాం అంట న్నాగా. ఇక వూరుకోతలి ” అని ధనియా సముదాయించుతో౦ది. గోవర్‌ సంతోషం పటలేకపోయాడు. అమాశ్చ, నాన్నా యెంత మంచివాళ్ళు £ అల్లాంటి తల్లి తీయ్యడుల్ని బంగారం పెట్టి పూజించుకోవాలి. “ఇక మీరు పని చెయ్యొద్దులే. మీరు కాలుమీద కాలేసుకుని, దానధర్మాలు చేసుకుంటా కూర్చోండి. నేనున్నాగా సంపాదించటానికి 1" అనబుద్దయ్యింది:ః ఇక రయునియాకేమీ ఫర్వాలేదు; ఆశయం దొరికింది. తా నొట్టి దగాకోరని: అనుకున్నా యిబ్బందిలేదు. ఇక వెళ్ళి డబ్బు సంపాదించాలి; డబు సంపాయించిగాని మళ్ళీ గడప తొక్కకూడదు. ఆ డబ్బు చూ స్తే వూళ్లో వాళ్ళ నోళ్ళకి తాళాలు పడతాయి; త ల్రిదండ్రులప్పుడు కాను కులంలో చెడబుట్టాడని అనుకోరు. కులానిన్ని ఉద్దరించేవాడినని సంతోషిస్తారు.

దెబ్బ కొద్దీ బొప్పైె- ఈ అపవాదులను గురించీ, ఈ అపకీర్షిని గురించీ గోవర్‌ ఎంత మధనపడ్డాడో , అంత మంచి జరిగింది. అతని కీనాటికి తన కర్తవ్యం ఎంత బాధ్యతాయుతమైందో తెలిసివచ్చింది. ఇంత వరకూ యింట్లో తినేవాడు; పొలంలో పని చేసేవాడు. కాని ఈనాడు పొలంతో కొంత పనిచేసి, ఇంటి కొచ్చి ఇంతతిని పోపటమే తన కర్తవ్యం గాదనీ, తల్గిదం(డుల్ని నుఖ పెట్టవలసిన బాధ్యత వుందనీ తెలిసివచ్చింది- అతనికి ఈ రోజున అతని తిదం్యడులు చూపిన యీ వుదా త్తమైన త్తమను. గురించి, ఆలోచించినకొడ్డీ అతని మనసు ఒక వింత వెలుగు తోనూ, భక్తి శ్రద్ధలతోనూ నిండిపోయింది.

గోచాన్‌ నా!

వెనక్కితిరిగి, పొలం వెళ్ళి తన తండ్రి యింతవరకూ పడుకున్న చోటనే. పండుకుని, భవిష్యత్తునిగురించి. ఆలోచించటం మొదలు పెట్టాడు.

పట్టణం వెళ్ళి వశ్శొంచి పనిచే ప్తే ఎట్లాలేదన్నా రోజుకు ఆరణాలు గిట్టుబాటౌతాయని విన్నాడిదివరకు. తాను రోజు కొక అతా ఖర్చు పెట్టుకుంటే అయిదణాలు మిగులుతాయి. నెలకి పది; ఏడాదికి నూట పాతిక ;: నూటపాతిక రూపాయలు సంచిలో వేసుకుని, వూళ్ళోకి వచ్చాడంటే నోరెత్తి మాౌట్లాడగలవా డెవడుంటాడు? ఈ శాన్తీ, ఈ పట్వారీ, _ అందరూ __ తా నానంపే కౌనంటారు;ు. కాదంపే కాదంటారు. యుసియాని సకేందుకు పగాలే వుండవు, రెండుమూడు సంవత్సరా లట్లా సంపాయిరిచాడం శే “దర్శిదమంతా పూడ్చి పెట్టుకు పోతుంది. ఇప్పుడు ఇంట్లో వాళ్ళందరూ కషపగుతున్నా సంవత్సరానికి నూటయిరవె మిగలబటంలేదు. కా నొంటరిగానే సంపాయిస్తాడు అంతకం'పేవంతో ఎక్కువ; కాకపోతే కూలిపనిబేస్తున్నాడంటా రే మో; అంపే మాతం ఏం ? కూలిచెయ్యటం ఏమైనా మహాపావమా ? అదీ గాక, పనిలో అనుభవం సంపాయించినకొడీ, కూలికూడా ఎక్కువా తుంది. అప్పుడు తండ్రితో, “ఇక నువ్వు కూర్చుని పూజలూ, పున స్క్కారాలు చేసుకో. ఈ పొలం పనితో యేం హతమెపోతావులే?ొ అనవచ్చును. అంతకంటే ఒక మంచి ఆవుని కొని, “మ్‌వ్వీ ఆవుని చూసుకొంటూపుండు; ఇహానికి యిహమూ; సరానికి పరమూ :” అంకే తంగడి అపరిమితంగా సంతోషిస్తాడు.

ఐతే, రోజుకొక్క. అణా ఖర్చుచే స్తే చాలదూ ౯ ఇల్లూ, గిల్లూ అవసరంలేదుగదా. ఎవళ్ళ వసారాలో పడుకున్నా వెళ్ళమారిపోతుంది ఈఓ! పట్టణంలో స్యతవలూ, ధర్య్మశాలలూ కావలసినన్ని వుంటాయి" అయినా రోజూ పనిచేసూంపే, ఆ ఆసామీ వుండేందుకు చోపే చూపించకుండా వుంటాడో? రూపాయకు పది'శేర్త పిండి; అయితే అణాకు ఆరుశేరు పెచిలర వసుండి. అయితే మరి అణా పిండికే

నొ ఊఉ తాన్‌

అయిపోతూందే; పూటకి అర్జిశేరుపిండి. వెధవ లెబ్టిని తింటాడు తాను.

199 గోడాన్‌

పులలు,. పవ్చు, వుస్పు, కూరగాయలు, ఇవన్నీ ఎక్కడనుంచి వ'సేయి? రోజుకి శేరు పిండే కావాలి ! ఆ తిండి దేముందిలే ! గుప్పెడు శనగలు తిన్నా గడచిపోతుంది; హల్వా, పూరీలు తిన్నా అట్లాగే గడు సుంది- అరశేరుం కే ఎక్కువతక్కు-వగా సరిపోతుంది. నాలుగడుగు లటూ, యిటూ వేసే కావలసిననివ్ని పులలు ఏరుకు తెచ్చుకోవచ్చు. ఎపుడె నా, ఒక కోనీపెట్టి, పప్ప్పో, బంగాళాదుంసలో కొనుక్కుంటే సరి. చింగాకాదుంసలు వృుడకేసుబుని తింటే” అన్నంకంపే మజాగా వుంటు౦ద+ అక్కడేమైనా పండగని వెళ్తన్నాడా ఇ ఎట్లాగొట్లా డబ్బు సంపాయించాలని వెళ్తున్నాడుగాని శి ఇంటిదగ్గరమ్యాతం 'రెండు పూటలూ అన్నం తింటున్నాడా ? ఇక్కడగూడా తినేది ఒకపూట గుగ్గి శ్చేనాయె.

అయికే గోవర్‌కు యింకో సందేహం వచ్చింది. ఎప్పుడైనా కూలి దొరక్కపోతే ? కూలి దొరక్కపోవడ మేమిటి? దగాచేసే, ఒళ్ళు దాచుకుని పనిచే స్టే పిలవరుగాని, వళ్ళువంచి పనిచేస్తే వంద మంది వస్తారు మా సనిచెయ్యి, మా పని చెయ్యంటూ-. పగలు కూలీ నాలీ; ర్యాతిపూట కాపలా పనికిగూడా ఒప్పుకుని, ఎక్కడో ఒకచోట కుదిరితే యింకా బాగుంటుంది; రాత్రికి రెండణాలచొప్పున పడినా చాలు- ఇంటికి వచ్చేప్పుడందరికీ చీరలు పట్టుకురావచ్చు. యునియాకు మురు గులు చేయించి తీనుకురావాలి; నాన్నకి ఒక తలపాగాకూడా కొనుక్కు రావాలి....

ఇట్లాగే కలలుకంటూ గోవర్‌ కన్నుమూశాడు; కాని నరాలు కొరుక్కుతినేచలి, న్నిదేంపడుతుంది ? ఎట్లాగో ర్యాత్రి గడిచింది. తెల్ల వారుగూమునే లేచి. లక్నో వెశ్ళేరోడ్డు "పట్టాడు. ఇరవై కోనులేగా? సాయంగ్యతానికల్లా చేరుకోవచ్చు. ఊళ్ళ్‌వా శెవల్ళూ రారుగూడాను అక్క డికి. తనుగూడా తనెక్కడుండేది (వాయ. అమ్మో; నాన్నకే తెలిస్తే వచ్చి నెత్తిమీద కూర్చోడూ? నిజమే : యునియాకి చెపేనే చావుండేది కౌని, “నేనట్లా వెళ్ళి నాలుగుడబ్బులు సంపాదించుకొస్తాగాని నువ్వింటి టృ” అం'పే యింటికివెశ్ళేదా ? వెళ్ళకేం? “*నేనూవసా నీ వెంటొ అని వెంటబడేది. ఆడదాని్ని మెడక్కంట్టుకుని తిరగటం అంకే మాటలా ?

గో చాన్‌ క్షే

ఫౌధైక్కూతోంది- ర్యాతిగూడా అన్నం తినలేదు. ఆకలివేసోందిం కాళ్ళ తేలిపోతున్నయి. ఎక్కడైనా కాస్సేపు కూర్చుంకే బాగుండునని పిస్తోంది. పొట్టలో. ఏదోవకటి వెయ్యకపోతే నడవడంగూడా కష్టమే £ చేతిలో కాండబ్బుకూడా రేదు. రోడ్డుపక్కన రేగుచెట్లున్నయి." రేగు పళ్ళు కోసుకుతింటూ నడుస్తున్నాడు. * పదో వూరొచ్చింపి: బెల్పంపాకం పడ్తూన్న వాసన వేసింది. మనసాగలేదు. వెళ్ళి మంచినీళ్ళడిగి మంచినీళ్ళు తాగబోయాడు. అబ్బే. అదేవింటిదాబూ, వరి మంచినీళ్ళు తాగుతావేం ? వీయనా్న బెల్లం తించే, యికి యీ యేడేలే. ముందునాటికి మిల్లు కడతా రంట; మిల్లు. బెల్లవూ:, పంచదారా ఒకే ధరై తే యింకా బెల్ల/వెంవడు తింటాడు 1 కాస్త బెల్లప్సాక వే6 తాగుబాబూ,” అండూ బెల్లపుపాకం యిచ్చాడు ఒక ముసలిరె తు. గోవర్‌ పానకం (శ్రాగాడు- 'పుగాకాగా వాలా ? ఇంకా అలవోముకాలేదన్న్నాడు గోవర్‌. రెతు సంతోషించాడు. “*మంచిదేలేదాబూ, ఒకసారి పట్టుకుందీ అంపే చచ్చేదాకా వదక్టు 1

ఇంజనుకి నీళ్ళూ. బొగూ దొరికాయి; నడక బాగానే సాగింది శీతాకాలం; తెలియకుండానే మధ్యోహ్నం ఐపోయింది. ఒకచోట, ఎవరో 1స్తీ చెట్టుక్రింద కూర్చొని సత్యాాగహం చేస్తూంది; భర్త (పక్కనే పున్నాడు; భార్యని (బతిమాలుకుంటున్నాడు. దారెపోయేవాళ్ళు, నలుగురూ నిలబడి తమాషా చూస్తున్నారు. గోవర్‌ కూడా ఆగాడు, ఎంతచెప్పినా భార్యా, భర్తల పోట్లాట; పసందుగానే పుంటుంది మరిః

భార్య _పడుచుదే. భర్తవంక మ్యిరిమ్మిరి చూస్తోంది. “నేన్ను రానన్నా- అంతే రాను రానం'పే,రానో అంటూంది

“రావన్నమాట? ” అల్టిమేటం యిచ్చినట్లనా్న్నాడు భర్తం

“*రాను.”

“రావూ ౯

“*రానంటంలా ?”

భర్తవెళ్ళి, జుట్టుపట్టుకుని, బరబరా లాగాడు. భార్య (క్రింద పడి పోయింది. భ ర్త ఓడిపోయాడు. *నా మాటిను, లే. నడువూ అన్నాడు

లత గోదాన్‌

“నువ్వు నన్నుకోసి ముక్కలు ముక్కలు చేసినానరే 1 నీ గడప చస్తే తొక్కనికొ అంది భార్య గట్టిగానే-

“ఇన్నేనా 7 నిన్ను | నరికిపారేస్తా ఏనునుకుంటున్నావో.”

“*నను్ను చంపుకా 2ని న్నురేస్తారు 1”

భర్త పట్టుకున్నజుట్టు వదలేశాడు; నెత్సిమీద చేతులు పెట్టువని. గొంతుక్కూర్పునా డు. అంతకంటె ఏంచేస్తాడు మగవాడు ? కాస్సేపాగి, మళ్ళీ లేచి, “ఇంతకీ నీకేం కావాలో చెప్పరాదంపే ౯ అన్నాడు.

భార్యకూడా లేచి. కూర్చుంది. “నువ్వు నన్నొ్నదిలిపెళై?ిపో.

"లు ౯ అంది నిర్లిప్తంగాం

“*కొస్త చెప్పగూడదం టే ? ఏంవింపే అసలు గొడవ *”

“నా కన్న్నారిని యెందుకు తిట్టాలి? న

*స్పి కన్నా ర్నెవరు తిట్టారు ౯

“యెళ్ళి మీ అమ్మనే అడుగు 1:

“నువ్వింటిక్‌ స్టేనా, అమ్మీనడిగినా, అయ్యనడిగినా ఇ

“నువ్వేనా అడిగేది ? అట్న్బో చాలామందిని చూళా. యెళ్ళి అమ్మ పక్కతో ముడుచుకు పడుకుంటాడూ,. అమ్మనడుగుతాడంట అమ్మ నిం అంత గుండెలుంపే యింకాయే/ నీ కమౌొశ్టితుందేంవో. అయితే నువ్వ్యూరుకుంటావుగాని నేనెందుకూరుకుంటాను? ఒక ముద యేస న్నాంగా దీనెదాన అనుకుంటున్నా రేవో(। ఏం ? నేనుమ్మాతం పనిచెయగ్థటంలా 2 పెళ్ళయ్యింతర్వాత నీ చేతో నువ్వొక కోకన్నా కొని పెట్టా [”

నిలబిడ్డవాళ్ళ కింతవరకూ బొాగానేవుంది. కాని వ్యవహారం శృతిమించి రాగాన పడేట్లుంది యిక. అందుకని వొకళ్ళతర్వాత వొకళు), నెమ్యిదిగా దాగ్రిపట్టారు. గోవర్‌ కిదంతా చూస్తే బాగుండలేదు. భర్నని చూస్తే మరీ వీమలూ, జెరులూ (ప్రాకినట్లబుంది.. ఏదో నలుగురూ వున్నారుగదా అని యింతనరకూ మాట్లాడలేదు; కొని బాటసొౌరులందరూో వెళ్ళిపోయింతర్వాత__“చూడన్నా, మొగుడూ పెళ్ళాల పోట్లాటల్లో

గోడాన్‌ శేల5్‌

యింకొకళ్ళు మాట్లాడకూడధుగాని, యిదంతా ఏంవీ బాగుండలా అనా్నాడు.

“నువ్వెవడివి ?” అనాడు భర్త. అని మి్యరి మిిరి చూచాడు,

గోవర్‌' చలించలేదు. “నే నెవడ్వ్నైెతే యేం కని, మంచి మాట కొనప్పుడు మంచిమాటని ఎవళ్ళంటారు ౪

“ఇంకా. పెళ్ళి కాలేదనుకుంటా, అయితే తెలిసేది ;” అన్నాడు భర్త ఈలూపుతూ.

“పెళాం వొస్తేమాకం ః జుట్టు పట్టుకుని లాగుతానా £”

“సరేలే ! సంతోషించాగాని నీ దారీన్నువ్వు పద. నా పెళ్ళాం;

ష్‌ఖన్స శె

నేను కొట్టుకుంటా, శట్టుకుంటా. నువ్వెవడి వి అడగటానికి మధ్య ? ఇకచాల్లే, నిడువు 1”

అసకే కాగేపాలేమో, గోవర్‌కి కోపం వచ్చింది. ఏం? ఎందు 'కెళ్ళిపోవాలి ? దారినేమన్నా కొనేళాడా యీ అబ్బాయి? దారి గవర్న 'మెంటుంది ! తనిషం వొచ్చినంత సేపు నించొంటాడు రోడ్డుమీద; వదన టానికి వీదెవడు 2 ం

“అయితే నువ్వు కదలవన్నమాట. రమ్మంటావా అయితే?ొ అన్నాడు భ ర్త (కింది పెదవికొరుక్కుంటూ.

ఫెపంచె. తీసి, నడుంకట్రి, యుద్దానికి సన్నద్దుడయ్యాడు

6౬ న! ఏ | గోవర్‌. “వస్తేరా!: నా యిష్టంవొచ్చినప్పుడెళ్తాను; అంతే 1” అన్నాడు.

“అయితే. చెయ్యో, కాలో యిరగ్గొట్టించుకునిగాని యెళ్ళవన్న

౧ టట

మాట ?”

“ఎవతి కాళ్ళూ చేతులూ యిరుగుతయ్యో అదీ చూద్దాంగా:”

“ఇంతకీ కదలవస్వమాటః”

“ఉహు లట”

196 గోచాన్‌

పిడికిలి బిగించి, ఒక్క దూకు చూకబోయాడు భర్త. ఇంతలో భార్య, భర్త పంచె పట్టుకుని వెనక్కి లాగింది. లాగి, గోవర్‌తో “ఎందుకయ్యా. నీకీ పోట్టాట ? ఇదేంవన్నా తమాషా అనుకునా ఎవ? నాక్కోంపంవ స్తే నా మొగుణ్ణి నేన్నాలుగు అనుకుంటా; ఆయనకో[పం న స్తే సన్ను నాలుక్కొట్లాడు సీ కెందుకు మధ్య ? అంది,

న గాలి ఎదురు తిరిగింది. “*ఇటాంటిదాన్ని నోలుగుతకాలిసిం దేలే[” అనుకుంటూ దారిపట్టాడు గోవర్‌. *

గోవర్‌ కొస్తదూరం వెళ్ళంతర్వాత, భార్య భర్తని అదమా యించింది; “అయినా నువట్టా అందర్లోనూ పోట్టాడతా వెందుకంట ? ఆ యబ్బాయి మ్మాత(వే/(వన్నాడూ సీకంత తుస్సురావటానికి ౩? అయినా మంచి కుటుందింలో పుట్లినాడేనల్లే పుంది మీ చెల్లెలికి యీడూ, జోడూ గూడానూ [' అంటూ.

“ఇప్పుడుదాకొ పెళ్ళికాకుండా వుందంటా ₹ అని, వెనకా; ముందూ ఆడాడు భర్త

“ అఆడగరాదూ?”

భర్త పదడుగులు పరుగెత్తి గోవర్‌ని కేకేసి, చేతో సంజ్ఞ చేశాడు ఆగమని. “నుళ్ళీ పేడికీ తల ముదిరిందేమో :। రాసీ, వస్తే వాడికే తెలుస్తుంది మన తడాఖా; సొంచూరు గదా అనుకుంటున్నాడేవో౬ 1” అనుకున్నాడు గోవర్‌.

కౌనీ అతను పోట్టాడేందుకు పస్తూన్నట్లులేదు మోహం చూస్తే. వచ్చి *ఏవూరు ? ఏం కులం ? అంటూ అడిగాడు. గోవర్‌ అంకా చెప్పాడు. "భర్త పేరు కోదయీ అట-

“బలేవాళ్ళం; ఇంకొస్తుం కే పోట్టాడుకు నేవాళ్శంవే+ 1 నువ్వ చ్చేసిం తర్వాత, అలోచిస్తే నువ్వన్నమాటా నిజవేం సనిపించింది. నీతో పిలిచి తగూ 'పెట్తుకునా్న్నానయ్యె నేను. సకే కాని యింటికాడ ఏ(వన్న్వా భూఃవీం పటా వుందా ?” అన్నాడు కోదయీ నవ్వుతూ.

ఏదో తాతలనాటి ఆస్టి నాలుగైదు కుంటలుందని చెప్పాడు గోవర్‌-

నోదాన్‌ [97 “శ ఏదో కోవంవచ్చి అన్నాగాని; ఏంవీ. అనుకోబాకు- కోపంనస్తే యెనకా ముందూ తెలవదుగామరి ? మా ఆడదిగూడా- మంచిదే. ఎందుకనోగాని అస్పుడప్పుడూ, యిట్టాగే, తిక్క రేగుతూ వుంటంది దానికి. నువ్వేచెస్పు, మా అమ్మని నేనేవంగల్ను చెప్పుం నెపమాసాలూ మోసి కందిగదా, యివ్వాళశ కాదనుకుంపే పోతందా పిచ్చిగాని ? ఏదన్నా పోట్టాటొస్తే యింటిదానిమీదే నాలుక్కేకలేస్తా నినుకో. ఎనిన్నిచెప్పినా డీనిమీచుండే సొౌతం(కం వేరు. కాదూ ? నిజంవేం ననుకో, అటా జుటుపటుకుని లాగూడదనుకో. అయినా యీ ఆడ య్‌ కో టబ ళ్‌ జాతి అట్టా చెయ్యకపోతే చచ్చినా మాటినదనుకో. యేర్దుపడమంటం దిది. ఎబ్లాపడేది ? నువ్వేచెప్పు 1 ట్‌ గోవర్‌ కూడా తన అభ్మిప్రాయం మార్చుకున్నాడు. “నిజందేంలే £ అమ్మని కాదనుకుంటా( వంటలే” అన్నాడు. ఇంటికిరమ్మని ఆహ్వానించాడు కోదయీ ఎట్లాగో సాయం్యతం ఆఅయ్యేలోపుగా లక్నో వెళ్ళలేడు. ఇంకొక కోసో రెండుకోసులో'" నడీచింతర్వాత జగవలసిందేగదా- “మ్సీవాళ్ళ్శొస్పుకున్నారా ?” అన్నాడు గోవర్‌. “ఒప్పుకో కేంచే స్తందిలే :” “ఇందాకామాటనేస్పటికి యిక మళ్ళీమాట్టాడలేకపోయా ననుకోలో “అదీ అందుకనే సిగ్గు పడఠాందిలే- ఇంటికెళ్ళిం తర్వాత క్నాస్తి నువ్వుగూడా చెప్పాలి అమ్మకి. కోడల్ని. కోడలి కన్నారినీ తిడ్తే అమ్యుకిమా(త్ర (వేం వొరుగుతుంది ? వందుకట్లా నోరు పారేసుకుంటం ౯ మాకు ఒక చెల్లెలుంది. రేపో మాపో. దానికీ పెళ్ళొతుంది. దానత్త దాన్నేంవ(న్నా అంహపే అదిమాత. వూరుకుంటుందా ? అంకా దీందే తప్పంటానికీ యీలేేదు మరి. అమ్ముమాశతం ఎప్పుడూ కూతుర్నే యెనికేసుకొస్తాంపే దాగుంటుందా మరి ? ఏమాట కొమాకే చెప్పుకో వాలి; యిది యింటిదగ్గరమ్యాతం చచ్చినా నోరెత్తదు; కాకపోతే కోసం.

128 గోచాన్‌

వచ్చినప్పుడల్లా యిట్టా అలిగి పారిపోతా వుంటుంది; అదీ ఒకిందాన మంచిదేగా మరి ?

ఎక్కడో ఒకచోట రాత్రి గడపాలిగదా £& గోవర్శొ కోదయీ య్నుద్దరూ కలిసి భార్య పున్నచోటికి వచ్చారు వెనక్కితిరిగి... ఇప్పుడావిడ అ త్తింటి కొ తకోడలా సిగుపడుతూ, తొలిగేసింది.

అలీ కావట ఛం గి

“ఈయన రాసంపే రానన్నాడు. అట్లాంటి బెదరింపు విన్న తర్వాత మీయింటికెట్టా రానంటన్నాడు"” అన్నాడు కోదయీ నవ్వుతూ-

“ఇంతమా/క్రానికే జడుసుకుం కే రేప్పొద్దున్నే పెళ్ళి చేసుకుం తర్వాత ఏంచేస్తాడూ ఇ అంది భార్య-

ఊరు దగ్గరకొచ్చింది. "అది వూరూకాదు, పలేకాదు. పది

న్నే న్‌!

పన్నెండు పాకలున్నాయి. ఇంటికి వళ్ళింతర్వాత కోదియీ కాళ్ళకు నీళ్ళిచ్చి, మంచం వాల్చాడు. మంచంమీద ఒక జంబుథానా వేసి అతిధిని కూర్చోబెట్టి యింట్లోకి వెళ్ళాడు. ఇంతలోనే యిందాకటి వడుచు మంచినీళ్ళు తీసుకొచ్చి యిచ్చి. వరనలాడింది. ఇక మరి తనకు వరసకు ఆడబిడ్డ మొగుడొతాడాయె; వరసలాడకపో తేయెట్లా ?

గోవర్‌ చీకటితోనే లేచి, “ఇక బయక్టేరకా” అన్నాడు, అతనిక్‌ వివాహ మైపోయిందని అందరికి తెలిసింది; అంచేతనే ఎవ్వరూ పెళ్ళి వ్రస్తావనే తేలేదు. అతని సద్గుణాల్ని చూచి అందరూ సంతోషించారుం కోదయీ తల్లి అతని మాటలు విని, వుని తవ్చిద్చై పోయింది; సంతోషించి ఆశీర్వదించింది. “అమా 1 నువ్వు పెద్దదానివ. గొప్ప దానివి. కొడుకులు వందన్న మాసపేవింటి? లక్ష జన్మలు, కోటి జన్మ లె తినా తలి బుణం తీర్చుకోలేరు 1" అని గోవరంటూంపే. అవిడ గర్వపడింది గోవర్‌ చెప్పేదంతా అక్షరాలా సత్య మనిపించింది. వైద్యుడి మందుతిని, ఒకసారి బాగుపడింత ర్వాత, వైద్యుడు విషమిచ్చినా గడగడ (శ్రాగేస్తాడు రోగి 1 ఇవ్వాళ నీ కోడలిట్టా పారిపోయిందం టే ఎవరికీ తలొంప్పలు ? నీకోడ లెవరింటి ఆడబడుచో ఎవరికి తెలుసు ? ఏ గడ్డమ్ముకు నేవాడి కూతురై తే మ్యాతం ఎవరికి పట్టింది...” అని గోవర్‌ అంటే “అంతే బాబూ | గడ్డమ్ముకు నేవాడే 1. తెల్లారిలేచి. వాడి మొఖంచూ స్టే పచ్చి మంచినీళ్ళు గూడా పుట్టన్‌” అని బాగా బలపరిచింది ముసలమ్మ “అయితే యింకొ యిట్టాంటి కుటుందానికేం పోతుంది. వచ్చే అ'ప్రదిష్టంకా నీకే వస్తంది అంతేగా ? ఫలానివాళ్ళ కోడలంట అంటాక్‌ ఎవళ్శన్నా. అయినా మీ కోడలు మంచిదై తేగా । నెమ్యదిగా చిలక్కి చెప్పినట్టు ఇెన్సుకోవాలిగాని, దాంతో పోట్లాడితే దానికేం పోతంది. నలుగుకో నిన్నే అంటారు: అన్నాడు గోవర్‌,

180 గోడాన్‌ గోవర్‌ బియల్దేరుతుంచే.. నాలుగు సున్న్నిపుండలిచ్చి, “దార్లో శీన్నాయనా :” అని, సాగనంపింది ముసలమ్మ. ఆ వూళోోవాళ్ళుగూడా నలుగురైదుగురు బయజచ్జేరారు పట్లణంలో కూలికని. అందరూ కలిసి తొమ్మిది గంటలకల్లా అమీనాజాద్‌ చేరుకున్నారు. పట్టణంలో వున్న జనాన్ని చూస్తే గోవర్‌కి ఆశ్చర్యం వేసింది. ఏఎంటీీ ఇంతమంది జనం యెంద్కు చేరినబ్దు 7 బజార్లో ఐదారువందల మందికి తక్కువలేకుండా వున్నారు కూరలు... తాపీ పనివాళ్ళు, వడ్రంగులు, కమ్మరులు, పుప్పరులు, మంచాలు నేసేవాళ్ళు, బుటలూ తటలూ మో సేవాళ్ళ, రాళ్ళు చెక్కేదాకు), వీళ్ళందరినీ చూచిం తర్వాత వున్న ఆళ కాసా అడుగంటిపోయింది గోవర్‌కి. ఇంతమందికి దొరికింతర్వాతగదా కనకు క్రూలి దొరికేది వాళ్ళందరికీ చేతిలో ఏదో ఒక పనిముటుంది పనిచేసేందుకు; ఫలానా పని చేస్తాడని యితర్శకు తెలిసేందుకూ. గోవర్‌ చేతులు వూగించుకుంటో వచ్చాడు. అతన్నెవరడుగుతారు పనికిరమ్యని ? నెమ్మది నెమ్యుదిగా ఒక్క్కాక్క్టాడికి కూరి దొకింది. కొంతమంది సిరాశపడి వెళ్ళిపోయారు. ఎక్కువమంది అక్కడే నిలబడి “ఎవరు పిలుస్తారా? అని కాచుకూ్కూర్చున్నారు. గోవర్‌ కూడా అటాగే వున్నాడు. ఇవ్వాళ్ళకినుట్టుకు కడుపు కాల్నుకోవలసిన అవసరంలే[; ఈ పూట ఆ ముసలమ్మ యిచ్చిన నాలుగు వుండలూ తిని మంచినీచను. (తౌగి పండుకోవచ్చును. ఇంతలోనే మీర్జా ఖుర్జెద్‌' నచ్చాడు. వచ్చి, “*సాయం(త్రం ఐదు గంటలదాకా పనిచే స్టే ఆరణాలిస్తా, ఇష్టమెనాళ్ళందరూ. నాతోరండి 1” అంటూ; అందరికీ వినపడేట్టు ఎలుగె త్తి అరిచాడు. ఐదారుగురు వ్యడ్రంగులూ,. తాపీ పనివాళ్ళా తప్ప అందరూ చియశ్టేరారు. దగ్గర చగ్గర మూడు వందలనదుంద్ర మహావై న్యంలా వారుబు తీర్చారు. భుజంమీద లావాటి కర పెట్టుకుని అందరి ముందో నిల్చడి వున్నాడు మీర్జా. కూలీలందరూ గొత్లైలపుందలా. గుమిగూడారు

గోదాన్‌ 181

జఫ్బన్చే(వింటి బాబూ $ ఆనడిగాడు అందులో ఒక కూలి

మీర్జా సాహెబు చెప్పిన జవాబు విని అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. ఇడుగుడు ఆడాలట । ఐలేవాడే; చెడుగుడు ఆడినందుకు ఆరణాలా కూలి ? పిచ్చేమైనా ఎక్కలేదుగద ? కొంతమందికి డబె ఎక్కువై తే. పిచ్చెక్కు తుంది. అదేపనిగా చదువుకున్నా పిచ్చెక్కుతుంది. ఇదంతా వర్చి చమ్మ శ్లేనేమో అన్న అనుమానంగూడా కలిగింది కొందరికి. తీరా యింటిదాకా తీసికెళ్ళి “పనీలేదు= గినీలేదు; పొండీ 1” అంపే ? ఎవళ్ళు మాత్రం ఏం చేయగ్యలు ? ఆ కూలి కొస్తా యిచ్చేస్తే ఏమి ఆడించుకున్నా యిద్బండిలేమ; చెడుగుడూ ఆడొచ్చు; గోడుంబిళ్ళా ఆదొచ్చు, దాగుదు మూతలాడి *ోగప్‌చువ్‌ నంబారుబుడ్డి అనీ అనొచ్చు

“మా దగ్గర తింటానికి కాండబ్బులేచ; మీరు కూలిస్తే కొనుక్కు తింటా 1” అన్నాడు గోవర్‌ సాహనంచేసిం

“అక్కడి... కెళ్ళగానే అందరికీ కూలిచ్చేస్తాగాని గల్లంతు చెయ్యొద్దు” అంటూ ఆరణాలుతీసి గోవర్‌ కిచ్చాడు మీర్దాసా హెబు,.

పట్రణంబయట కొంతస్థలం వుంది మీర్జాసా హెబుకి. ఆ స్థలం చుట్టూ తడికలు కట్టిపునాన్నయి. = లోపల ఒక చిన్న గుడిపె వుంది. ఆ గుడిసెలో మూడు నాలుగు కుర్చీలూ, ఒక మేచాబల్లా వున్నయి. ఆ మేజాబలమిద నాలుగైదు పు స్తకొలున్నయి. లతలూ, పూలూ కలిసి గుడిపెముటూ అల్లివిల్సిగా అల్లుకుని వున్నయి. స్థలాని కొక (పక్క మామిడి, " నిమ్మూ, " జామ బెట్లున్నయి. ఇంకోవైపన వూలమొక్క- లున్నయి, మధ్య కావలసినంత ఖాశీస్టలం వుంది అందరినీ వరసగా నిలబెట్టి కూలి పంచి పెస్తేకాడు మీర్జా- మీర్జా పిచ్చివాడా ? అన్న సందేహం ఎవరికీ లేకుండాపోయింది-

గోవరకు కూలి అందరికంటే ముందే ముట్టింది. “నువెళ్ళి మొక్క లిక్‌ నీచ పొయ్యి $" అనా్వాడు మీర్జా ఉడుగుడు ఆడేందుకు వీళ్లేదన్న మాట అనుకున్నాడు గోవర్‌. అతనే ఆడితే ముసలివాళ్ళ నందరినీ మెలి వడేసేవారు. అయినా ఫర్వాలేదు; కూలి ముట్టింది.

182 గోచాన్‌ ఎన్ని సంవత్సరాలైందో యీ మునలిపాణాలు చెడుగుడాడి: అసలెస్పుడై నా ఆడారో, లేదో గూడా గుర్తులేదు అందులో చాలా మందికి. పగలల్లా పటణంలోపడి కొటుకునేవారు- యాం పొద్దు

క న! లట పొయ్యింతర్వాత యింటి౩ళ్ళి, కలిగిందేదో తిని, పొట్టలో కాళ్ళ పెట్టు కుని సండుకునేవారు. మళ్ళీ తెల్లవారి తే మళ్ళీ అదేవరస । ఒక సుఖం గాని సరదాగాని లేని (బ్రతుకు యం(త్రంలాంటి (బతుకు. ఇవ్వాళీ అవ కాశం దొరికేస్పటికి అందరూ నవయువకుల్లా పొంగిపొయ్యారు. చచ్చేందుకు సిద్ధంగా వున్నవాళ్ళుగూడా, పంచలుతిప్పి 'మోకొళ్ళ పైకి దోప్పకుని, తొడలు చరుస్తున్నా వాళ్ళ ముసలి బొమికల్లో యౌవనం పరుగెత్తుతున్నట్లు, టీములు వేసుకున్నారు; నాయకుల్ని యెన్నుకున్నారు; జట్టుకట్టుకున్న్నారు. పన్నెండయ్యేప్పటికి ఆట (పారుభమయింది. శీతాకాలప్పుపెండి చలగా, ఆటలకి అనుకూలముగొ

కాస్తూంది. ౯ ఆవరణ బయట పేక్షకులికి టిక్క-ట్లమ్ముతున్నాడు మీర్జా

మ్‌ ఆయన ఎస్పుడూ యిట్టాంటిసనేదో ఒకటి చేస్తూనే వుంటాడు. వున్న వాళ్ళదగ్గర పసూలుచేస్తాడు లేనివాళ్ళకిస్తూవుంటాడు. ఈ చెడుగుడు పోటీలను గురించిన విజ్జాపన వారం పదిరోజుల్నుంచీ జరుగుతూంది. పెద్దపెద్ద పోస్టర్లంటించారు గోడలకి. నోటీసులు అచ్చొొత్సించి పంచి పెట్టారు 1 ఇట్లాంటి ఆట యింతకు ముందెప్పుడూ ఎవరూ కనీ వినీ ఎరుగరు. (బహాషైండమైన ఆట ఇదివరకెస్పుడూ జరగలేదు ఇకముంది ప్వుడూ జరగదు. మనదేశంలో వృద్ధులకికూడా ఎంత ళ క్తిసామ ర్ట్యాలుంటాయా వచ్చి, ఒక్కసారి మీరే చూడండి ః కనులవిందుగా చూడండి 1 చూడనివారు పచ్చాశ్తాస్పడతారు ? చూచినవారు సంతోషిస్తారు- మంచి తరుణము ? మించిపోవును. ఆలసించిన ఆశాభంగం.

రుండణాల దగ్గర్నుంచీ, పదిరూపాయలవరకూ వున్నవి టిక్కెట్లు- మూడయ్యేష్పటికి ఆవరణంకా కిటకిట లాడుతోంది. బయట జట్కా-లూ6౬ కారులూ ఒకదాని వెనకొక్రటి పంక్తులుతీరి వున్నయి రెండువేలకి తక్కువలేకుండా వున్నారు జనల. ధనవంతులు చిల్లల

గోదాన్‌ 188 మదా, కుర్చిలమీదా కూర్చున్నారు. సొధారుణులందరూ శుభమైన నేలమీద కూర్చున్నారు. లా

మిస్‌. మా౯తి, మెహరా, ఖన్నా; తంథా, జమీందాకుగారు అందరూ _ సుభాసీను అయ్యారు

“రండి డాక్టరుగారూ, మీరూ నేనూ చెరొకకొమూ్మూ కాద్దాం ఫె అనానడు మీర్జా, మెహచాతో-

“అదేమన్నమాట: తత్వ వేత్తలూ, తత్వ వే త్తలూ ఆడవలసిందే[” అన్నది మిస్‌ మాలతి.

మర్దా మీసాలు మెలి వేస్తూ “అయితే నేను తత్వవేత్తని కాదను కుంటున్నారా ? నాకు తోక లేకపోవచ్చనుకోండి ః ఐనా తత్వవేత్తనే : కావాలనం కే మెహతాగారూ ! మీ యిష్టంవచ్చినట్టు పరీక్ష చేసుకోండి” అన్నాడు.

“*స్పద్రే 1మీరు ఆదర్శవాదులా. భౌతిక వాదులా ? అడిగూడా సెలవియ్యండి మరి 2?" అన్నది మిస్‌. మాలతి,

“రెండూనూ.”

“అదేమిటండోయ్‌ ?”

“అంతేమరి. ఎట్లా వీలుగాపుం కే అట్లా”

“అయితే యింకా మీరు నిశ్చయించుకోలేదన్నమాట *”

“ఇంతవరకూ యెవహ్శా. నిశ్చయించుకోలేదు;. నిళశ్చయించుకో బోరు. ఇక నేనేం నిశ్చయిసాను ? మీరే చెప్పండి !: అందరూ పుస కాలను చెదల్లా కొరుక్కుతి న్‌, తలలు బిద్దలుకొట్టుకొనీ నేర్చుకున్న విషయాలు, నే నాశమేమీ పడకుండానే నేర్చుకున్నాను. మీరే చెప్పండి యింతవరకూ యే తత్వవేత్త యే విషయంలో యేం పొడిచే ఛాడో నేనూ వింటాను ౪?

డాక్టరు మెహళా కోటు బొత్తాలు విప్పుతూ “సరే. కానివ్వండి ఒకళ్ళతో నొకెందుకు ? నేను మ్మాతం మీరు తక న్రవేత్తలనే అంగీక రిసాను" అన్నాడు.

9

184 గోదాన

“మీక్కూడా ఎవర్నైనా చూడనా 1” అని, ఖన్నా నడీగాడు మీర్డాం

ఆ ఆ్రపు తపస్పకుండాను. మిష్టరు తంథానూ, వీరిని కలపండి.” అని సలహా యిచ్చింది మిస్‌. మాలతి

“*ఆ( ఎందకులెండి. నన్ను వదిలేయండి” అంటూ సిగ్గుపడ్డాడు ఖసనా్న్నా-

“వరి తమరు * అని జమీందారుగారిని అడిగాడు మీర్జాం

“ఓంకారనాధుడుం కే నాకు వుజ్జీ సరిపోయేదే, కాని వచ్చినట్టు లేడే $ అన్నారు జమీందారుగారు మ్‌ర్డాః మెహరా. యిద్దరూ లంగోటీలు కట్టుకుని, ఆటలో జొరబడి చెరోవై పునా కాశారు. ఆట (ప్రారంభ మయింది.

పేక్షకలు ఆటగాళ్ళలో ముసలివాళ్ళని చూచి నవ్వుతున్నారు. చప్పట్లు కొడుతున్నారు గేలిచేస్తున్నారు పందేలు వేస్తున్నారు. హుషా రిస్తున్నారు. “ఓహోహో ? కాస్త యీ ముసరివాణ్రి చూడండిరా, ఆహా 1 ఎంత గొప్పగా నదుస్తున్నాడురా. ఈ దెబ్బతో అరీదర్న కొటవెళ్ళేటుగా వున్నాడే, ఒహోపహో ; ఏమిరీవి ! ఏమి దర్పం? ఉడూలణి అవతలి వాశ్ళేనేమిటి తక్కువ తిన్నది. దిలే వుజ్జీలే 1 అబ్బోన్‌ ముసలివాడిలో యింకా పలుకువుందిరోయ్‌. పృలుపు చావలేచు. కాదుమరి, వాళ్ళు (బది కున్న రోజుల్లో మనం (త్రాగే మంచినీళ్ళకంకే ఎక్కువగా (శాగేవా రంట "నెయ్యి. పలుకున్నదం 'పే వుండదూమరి ।' మన దేశంలో సిరిసంప దలు పెరుగుతున్నాయట, ఏమో; ఏం పెరుగుతున్నాయో ? ఈ ముసలి వోళ్ళకున్న బలంకూడా లేదు మనకాలం పడుచువాళ్ళక్రి ఓహోహో : చూశారా ? ఆ ముసలివాణ్రీ పసేశారోయ్‌. బలేగా గింజుకుంటునా్నడులే- ఏమీ లాభంలేదులేవయ్య, ర ్యిక్ర పప్పులుడకవే. ఒకళ్ళకి నలుగు రొచ్చి మీదపడితే యింకేం గెలుస్తావుగాని యిక కొతొదిలి పెట్ట” అంటూ గల్లంతు చేస్తున్నారు. కూతనిచూచీ, తన్నులు చూచీ, పట్లు చూచీ, కవ్వింతలు చూచీ తన్మయులై పోతున్నారు జనం అంతా, అప్పుడప్పుడూ

గోడాన్‌ 185 అన్యాయం జరిగిపోతూన్నటు, “ఇక చాల్లే వదలండి అంటూ కేక లేస్తారు... ఒకోసారి. పరీగెత్తుకెళ్ళి గెలిచినవాడి వీపు చరిచివస్తారు కొందరు. కాని ప్రెక్లాసు టిక్కెటు కొనుక్కుని, కుర్చీలమీద కూర్చున్న వారి కివేమీ పటీనములేమ.ఈ తటలకంే మహోన్నతమెన విషయాలను చర్చిస్తునా ఇరు వాన. బా

ఖన్నా జింజరుగ్దాసు. ఖాళీచేసి, సిగార్‌ ముట్టించాడు. “లాభం లేదండీ జమీందారుగారూ. అంతకంకే తక్కువవడ్డీ అంక బ్యాంక్‌ అపిఎవ్వదు. అదిగూడా మనమందరమూ వొక పేకాబట్టి, నేను చెబితే విన్నారుగాని” అనా్నాడుం

“కాదటలెండి మరి 1 అంరా ఒకటికాబకే మొండిక త్తితో అయిన వాళ్ళని చిత్రవధ చేసారు కాదూ ?” అంటూ ముసిముసి నవ్వులు మీసాలో పలికి నెటుకున్నాడు జమీందారు

ళం న! 4

“ఛా ఛ. అదేమిటండీ?

“నిజమేనండీ : సూర్వప్రతాపసింజొ దగ్గర యేడణాలు పుచ్చు కున్నారు. నన్నేమో తొమి్మిదణాలిమ్ముంటున్నారు. నిజమేగదండి మీరు నాకు సహాయం చేస్తూ నే వున్నారుగా £”

ఖన్నా పగలబడి నవ్వాడు

“దాగుంది; బాగుంది 1 సరే, ఆయనకే షరళులమీద యిచ్చామో తెలిస్తే మీ రానూట అనరు; ఆయన అస్టంతా కాకట్లు పెట్టించుకున్నా మండీ, ఇక ఆ ఆస్తి ఆయన విడిపించుకుంటాడుగనుకసో ॥”

“అయితే నేనూ యేదో ఒకటి వొదిలించుకుంటాను. తొమ్మిదణా లిచ్చేక్షం'టే వొదిలించుకోడమే. మెరుగు. ఆ జంక్షనురోడ్డు దగ్గరున్న బంగళా తీసుకోండి; నే నెలాగూ వుపయోగించడంలేదు. చూడండిమరి. మీ కమీషన్‌ మీకిచ్చేస్తాను.”

“ఆ దింగళా పట్టణానికి బాలాదూరంగా పుంటుంది” గదండీ కష్టమే మరి. సరే, చెబుతున్నారీగా (ప్రయత్నిస్తాలెండి.. ఖరీదెంత చేస్తుందం 'టారుకొ

186 గోచాన్‌ లక్షిపాతిక్ర వేలుంటుందన్నాడు జమిందారు. ఆ దింగళాచుట్తూ యేడెనిమి దెకరాల పౌలంగూడా వుండె. ఖన్నా ఆశ్చర్యపోయాడు. “మీరింకా పదిపదిహేను సంవత్సరాల [క్రితం సంగతి చెబుతున్నారు జమిందారుగాడూ. నూటికి యాధై తగ్గిపోయిందని మ్‌కు తెలిసినట్లులేమ” అన్నాడు ఖన్నా

“అదేమీకాడు లెండి పదిపది హేను సంవత్సరాల (క్రితం అయితే లక్షన్నర చేసేది 1”

“స్పర్రే ఎట్లాగో ఒకలా చూస్తానెండిం నాకమీషన్‌ మీకు శెలుసుగా ర్య.”

“ఇతరుల దగ్గర తే 18% తీసుకునేవారా యేమిటి కొంపదీసి ? ఏం చేస్తారండీ టూ “సంపాదనంతా ?”

“మీ యిష్ణంవచ్చినంత యివ్వండి? సరేనా ? మెరు షమగరతో వాటాలు తీసుకోలేదు? ఇన్స్య్యూరెన్సు పాలసీలు కట్టమం కే కట్టలేదు. మీ మంచికి చెబితేనే టలాయిసారాయె, ఇంక మా 'మంచేేమి చనిసారు లెండి, నేనెతేనాా తాలూకాదార అఆసులన్నీ జపు చేయించే సేవాడిని సుమండీ ౯” ౯ హా హ్‌

మాళలితిమీడికి వలలు విసురుతన్న్నాడు మిసరు తంఖథా. ఎలెకనలో పోటీచేయాల్ననే వుర్ధేశము తనక్షేకోళానా లేదని ఖండితంగానే చెపింది మాలతి; కాని తంథా అంతమా(శ్రాన వూరుకునే ఘటంకాదు, దగరకొచ్చి. మేజాబల్లమీద మోచేతులానించి “మీరా విషయం మళ్ళీ వొక్‌సారాలో చించిచూడాలి మళ్ళీ యిలాంటి, చక్కటి అవకాశం దొరకటం అంజే మాటలుగాదు- మీరు న్లిలబడితే. చందారాణిగారికి రూపాయ కణాఛాన్సు గూడా వుండదు. చూశారూ । జీవితంలో అసుభవం సంపాదించినవారూ, (గజాసేవ చేసినవారూ కౌన్సిల్లోకి వెళ్ళడం మంచిది. ఆవిడకు ఖోగవిలా సాలుతస్ప యింకేమీ అవసరంలేదు; ఒపజల్ని, తన కారుక్కావలసిన పెట్రోలు. అని అనుకుంటుందానిడ; మెదిలే, కదిల్నే గవర్నర్లకీ,

'సెక్రటరీలకీ పార్టీలివ్వడం తప్పితే యింకేమీ చేతగాదావిడకి. అలాంటి

గనోదచాన్‌ 187 వాళ్ళకి కౌన్సిల్లో స్టానంలేను, ఈ కొత్త కౌన్సిల్లో (పతినిధులకి చాలా అధికౌరొలుంబాయి. ఆ అదధికౌరాల్ని సద్వినియోగం చెయ్యడ మాట అట్లావుంచి, దుర్విని యోగం చేస్తారని మనకు జాగా తెలిసి తర్వాత, యింకా చందారాణీలాంటివాళ్ళు నెన్నుకోవడం యెందు పప్పండి?”

“న్చిజ్లవ్సే ననుకోండి : అయినా ఎలక్షన్లలో ఖడ్చుంటుందిగదా* పాతిక, యిరవై వేలక్కడున్నంచి శేగలనండది నేను ? రాణీగారంటే రెండు మూడు లక్షలైనా ఖర్చుచేస్తారు. అదీగాక యిప్పుడు రాణీగా రిచ్చే పది. పదిహేను వందలు గూడ వదులుకోవలసా స్తుంది” అన్నది మాలతి అట్లా అంపేనన్నా కనీసం వదలి పెడ్తాడే మోనని;

“అదంతా. కొదండీ, మీరు వెళ్ళదలచుకున్నారా లేదా? అది చెప్పండి నాకు.”

“వెళ్ళాలనే వుందనుకోండి: 'ఫీపాస్‌” దొరకొలిగదా మరిక

“అయితే యిక ఆ భారమంతా నా మీద పెట్టండి. ట్ర్‌పాస్‌ వచ్చేట్లు నే చూస్తాగాం”

“వద్దులెండి; క్షమించండి బాబూ: ఓడిపోతే తలవంపు అతెవరు పడతారు? రాజీగారు సంచులు విస్పేస్తుంది. ఓటుకు వరహా యిచ్చిం దంపే మీరుగూడా మీ వోటావిడకే యిచ్చేస్తారుగొ

“పమిట? డబ్బున్నంత మ్మాతాన ఎ లెక్షన్తల్లో గెలవటం అంత 'తేలికనుకుంటున్నారా మీరుః”

“కాదనుకోండి. నిలబడే వ్య క్తినిదిట్టి గూడా వుంటుందనుకోండి- అబునా నేను మ్మాతమేం ప్రజాసేవ బేశానండి ? ఒక్క-సారి జైలు కెళాా ననుకోండి. అదిగూడా స్వార్ధం కోసమే; జమీంచారుగారూ, ఖన్నాగారూ వెళ్ళినట్లు. ఈ సవనాగరికతకి డబ్బుండాలందీ. చదుపూ, సేవ, కులమూ, జాతీ-అన్నీ-డబ్బు తర్వాతనే । అప్పుడప్పుడూ చరిత్రలో డబ్బు, ఆందోళనముందు తల వంచినా అది తాత్కాలికంగానే . చొవరిమాటో ఎందుకు ? నా విషయం చూడండి, ఎవరైనా వీదలొ స్టే

188 గోదాన్‌ గంటల తరబడి పడిగాపులు కాస్తూవుంటారు. _కౌని యెవరైనా కారుమీద వస్తే గేటుదాకా యెదురెళ్ళి, చేతులు జోడించి, ఒక నమహాదేవిని పూజించి. ఆహ్వానించి నట్టాహ్వానిస్తాను.. నాకూ, రాణీగారికీ, పోటీ యేమిటండీ మీ పిచ్చిగాని ? ఇప్పుడున్న కొన్సిల్‌లాంటి కౌన్నిళ్ళలో రాజణీగారిలాంటి వాళ్శుండటమే మంచిది 1 అక్కడ ఆటలో మెహతాగారి టీం చేయి. (కిందొతోంది- సగంపైగా ఆటగాళ్ళు మురిగిపోయారు. మొహతా యింతకు పూర్వం యెప్పుడూ. చెడుగుడాడి యెరుగడు; మీర్జా అంపే యిటాంటి ఆటలకి న్‌ శ ౫ పెద్దిందిపేరు. మొహతా అంశే పీలుదొరికినపుఎడల్లా అభినయం అభ్యాసం. చేస్తూండేవాడుం వేషం వేస్తే గొప్పగొస్పవాళ్ళు గూడా తలలూపేవారు. మాలతి ధ్యానమంతా ఆటమీదనే వుంది. లేచివెళ్ళి జమీండారుతో చూళారా & మొహతా ఓడిపోయేట్లున్నారు?ో అన్నది- ణ్‌ న! జమిందారూ. అన్నా ఇన్స్య్యూరెన్సును గురించి మాట్లాడుకుంటు న్నారు. జమిందారా సంభాషణతో యిదివరకే వనగిపోయి వున్నాడేమో మాలతి మాటాడడమే తడవుగా లేచి “నిజమే 1 ఓడిపోయేళే వున్నాడు. మీర్జా మంచి ఆటగాడుగదామర” అన్నారు. ల ఏమిటీ ఈ అవమానం 'మెహతశాకి పిచ్చెక్కుటం లేదుగదాః” “ఇందులో అవమాన మేంవు గ ది? యేదో పహ కుంటూం పే 1” 5 హుషారుగా. అడు “మెహకా పారీనుంచి ళో కూతకెళ్ళిన వాళ్ళందరూ స్‌ పోతూంటే + +9 మురిగి ఇంకో క్షణం ఆగి “ఏమండీ : యీ ఆటకు హాఫ్‌ అం అంటూ వుండదా?” అని అడిగింది మాలతి. యా సొ గ్‌ చ్‌ అనా యర మరపు చేద్దామనుకునాన్నడు. మీరు మీర్దాతో పోటీ బి ఇదిమైనా తత్వశాస్త్రం అనుకున్నారా ?” అన్నాడు. అది రౌదండీ. ఈ ఆటలో హాఫ్‌ 'ఇమ్‌ పుండదా? అని అడుగు తున్నా నేను. యు

గోడాన్‌ 130

“ఇంకేముందిలే. ఆట అయిపోతూంద్ర మ్‌ర్దా మెహతాని ముష్పు తిప్పలు పెట్టి మూడుచెరువుల నీళ్ళు (శాగిస్తా ప. అప్పుడుగాని ఆట రంజు కట్టదు.” అని మళ్ళీ కదలించాడు ఖన్నా.

“నేను మీతో మాట్లాట్టంలేదు జమీందారుగారి నడుగుచున్నావ”

“ఈ ఆటకు హాఫ్‌ పెం ఏముంది; ఒక్కాక్క మనిషేగా కల బడేది.” అన్నాడు జమీందారు

“ఓహో. అదిగో మెహకా టీం. అతను, యింకొకతను మురిగి పోయారు.”

“అట్లాగే చూస్తూ వుండండి మీరు. అందరూ నురిగిపోతారు; చివరికి మెహతాగూదా మురిగిసపోకాడు $”

మాలతికి కోపం వచ్చింది. “ఆటకి వెళ్ళమంపే మీ కా మ్యూతం గుండెలుకూడ లేకపోయినయా;ః”

“ఆడి, ఆడి యీ గబ్బిలాయిల ఆకే ఆడాల్నా2నేనూ ఆడతాను. "బన్నిస్‌.”

“-న్నిస్‌లో గూడా మిమ్మల్ని చాలాసారు వోడించానుగా నేనుఃకొ గ

“మిమ్నల్ని జయించగలనన్ని యెస్పుడన్న్నాను నేను 7

“ఇప్పుడనండి పోనీ. నేను సిద్ధంగానే వున్నా”

ఖన్నాను చీవొట్లు పెట్టి, వెళ్ళి మళ్ళీ తన కుర్చీలో కూర్చుంది మాలతి. మెహతా అంపే యెవరికీ సానుభూతి లేకుండావుంది. ఆమైపోతే బాగుంటుందని యెవరూ అనుకోవటం లేదు. మెహకా గూడా ఏమీ తెలివి లేనట్లు _ యేదో వొక కిటుకో, "పేచ్చీయో పెట్టగూడద్లూ ? ఆటలో నేనా తన న్యాయం అంతా చూపించుకోవలసింది- కా స్పేపున్న తర్వాత-_ఓడి పో తే-తెలిసొస్తుంది ః నాలుగు వె పుళ్నించి హెకిలిచేసి చప ఎట్లుకొడితే. ఆయనవైపున యింకో యిరవై మేందున్నారేమో-

ఆట అయిపోవస్తూంది. జనం ,తొక్కిస లాడుతున్నారు;ు ఆట స్థలంచుట్టూ కట్టిన 'శాదుగూడా తెగిపోయింది. ఆ ొకిగ్రాడిలో వలంటీర్లు జనాన్ని వెనక్కి- నెట్టాలని చూస్తూన్నారు. "గాని ఆ. పిచ్చి ఉత్సాహంలో

140 గోదాన వాళ్ళమాట వినిపించుకోవటం లేదు జనం. ఆట ఐపోయేట్లుంది. ఇక మెహతా ఒక్కడే మిగిలాడు. ఇక ఆయన మూగవాడి అట ఆడా౨ి ఆటంకతా ఆయన చేకులుమిద వుంది ఎట్లాగొట్లా మళ్ళీ తిరిగి తనవైపుకి వస్తేనే ఆట దక్కుతుంది. లేకుంటే. సిగ్గుతో తలవంచుకుని, బయటిక్‌ నడవ్వలసిందే. వెళ్ళి, కూతయిస్తూ, యెొదిరిపక్షంవాళ్ళ్శని యెంతమందిని అంటుకుంటే అంతమండీ మురిగిపోతారు. అంతమందీ మళ్ళీ తన పక్షంలో (బతుకుతారు. అందరికళ్ళూ మెహతా మీదనే వున్నాయి మెహళతా కూతకని బయక్టేరాడు. జనం అంతా వూపిరిబిగబట్టుకు చూస్తూ న్నారు తదేక దృష్టితో. ఎంతో కాంతంగా, యేమీ పులకకుండా వెళ్త నా్నాడు మెహతా, కొందరు ముందుకు వంగి, కొందరు మెడలువంటే. చూస్తునా్వరు ఏమౌతుందోనని. ఆట మంచి ర కిలో వుంది. మెహళలా మధ్యగ్గీత దాటాడు. ఎదురుపారీ వెసక్కెనక్కి "జరుగుతోంది... వాళ్ళం దరూ మంచి పకడ్భందీగా వున్నారు; ఎవరూ మెహతాకి అందటంలేదు. ఎట్లాలేదన్నా పదిమందినైనా అంటుకుని వసాడని యింతవ5కూ అను కున్న జనం నిరుత్చాహ పడిపోతున్నారు. లో వవ టల్నే మీర్ధా వొక్క యెగురుయెనిరి, కన్నుమూసి తెరి చేస గ్‌ క బ్‌ నడుం గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. విడిపించుకోవొలని

౧౨౦ క శ

సనా ష్‌ ఎ మెహతా; మీర్దాను మధ్య గితదగ్గరకు లాక్కొ రి గింతలు కొడుతోంది; అటాడుళున్న దెవరో, చూసున్నదెనరా తెలీకుండా, అంతా గజిబిజిగా వుంది. మీరా, మెహళతాలు మల్ల యుద్ధం చెస్తున్నారు;యింతలో పీరా కొమ్ముగాసిన మ'ీలివాళ్ళందరూ వచ్చ్‌ టీదపడ్డారు.. మెహ స్‌ 0

చ డ్డ తా [కింద పడిపోయాడు; కికూరుమనటం లేదు పాసం. కాస వూపి ప కరారుమంటం

టక గంగేవ ము పరి తెచ్చుకుని, యింకోవార చా స్తే మధ్యగీత అందుకా గలిగవా సహరా. అందుకుంశే అతనివైపు వాళ్ళేక యాఖె

టై ఫీరవాట్ళు | కాని యింకో అంగోళంగూడ పిక్కిలేశ కే మొహం యె రబారుకోంది గుడు మి కాయ్చనునాడు, మెహతా

అ టకరిన భి.

తున్నాడు. మీర్జా వదలటంచేదగ, స్తున్నాడు. చెమటలు కక్కు

నోడాన్‌ !

మాలతి గదిగద్లా వెళ్ళి “మీర్జాగారూ 1 యిది ఫెయిర్‌ పే గాదుం ఆట డా అయ్యినశ్లే” అన్నది.

మీర్జా, మెహతా మెడని మళ్ళీ నొక నొక్కు నొక్కి “అదే కుదరదు, ఈయన “చీల అంకేగాని వదలను 'వీల అనమనండి అన్నాడు.

“వీల అనలేదని మీరింత జబర సీ భేసారాళి అంటూ మరొకడుగు ముందుకు వేసింది మాలతి. **ా

“అనమనండి. అం'పే యిస్పృుడే వదిలేసాగా?ఇ అని మళ్ళీ యింకో నొక్కు నొక్కాడు మీర్డా.

మెహతా లేవాలని చూచాడుగాని వల్ల కాలేదు.

“ఇదేమీ ఆటలాగా కన్నించటంలేదే; పగపట్టినట్లుంది. గాని” అంటూ మీర్జా చేయిపట్టుకొని లాగాలని చూచింది మాలటి ”

“పగపట్టామనే అనుకోండి £”

“మిరు వద(లన్నమాట *”

వీళ్ళిద్దరూ యిట్లా మాట్లాడుతూండగానే యేదో భూకంపం జరిగినట్టయింది; మీర్జా నేలమీద 'జైడిపోయాడు. మెహతా మధ్య గీత వేప్పకు పరుగెత్తుతున్నాడు. జనంఅంతా తలపాగాలు, టోపీలు పె కెగుర వేస్తున్నారు. పిచ్చివాళేలా, ఆట యిటా తల,కిందు లెందుకు యెల్లా అయ్యిందో యెవ్వరికీ తెలియలేదు. ల

మెహఠతాని భుజాలమీద యెొక్కి.౦చుకుని గుడారంవై వుకు నడి చాడు మీర్జా. డాక్టరుగారు వందెం కొప్తేశారూ ? అని అందరూ వొకకే మాట, వొకపేమోత, అందరూ మెహతా ధైర్యాన్ని పొగడేవాళ్ళే; అందరూ మెహతా “గుక్క'ని మెచ్చు . నేవాశ్ళ్శే ॥

కూలీలకోసమని మొదటనే నారింజకాయలు లెపి ఎంచారు. తల కొకటిచ్చి వాళ్ళుందరినీ పంపించి వేశారు. అతిథులకందరికీ టీపాక్టీ పుంది- మెహతా. మీర్ణాలు యేదురు బొదురుగా కూర్చున్నారు. మీాలత. మెహళా (ప్రక్కనే కూప్పున్వది,

149 గోడాన్‌

“ఇవ్వాళ నాకో వింత అనుభవం కలిగింది. మహిళల సానుభూతి అసజయానిష్న, విజయంగా మార్చేస్తుంది” అనానడు మెహతా-

“ప్పపనో 1 అదాసంగతి ; అందుకనే వున్నట్లుం డొక్క-సారి 'సకెటా యెగిరిపోయారా. అని ఆశ్చర్యపోయా. నేను అన్నాడు కైలథివంక చూస్తూ మ్‌ర్డా.

మూలతి సిగ్గుపడింది. “ఇవ్వాళ్ళిగ్గాని తెలియలేదండీ మీర్జాగారూ? మీరింత నిర్మొగమాటస్ట్థులని ”

“వారిదీ తస్పు. "చీల అండీ పోయేదిగా ?”

“మెరు నా (పాణంతిసినా అనేవాడిని గాదు” అన్నాడు మెహఠా-

ఇట్లాగే అందరూ క్రలిసి పిచ్చా-పాటీ మాట్లాడుకునా్నరు- కాస్పే పున్న తర్వాళ అతిథులందరూ ధన్యవాదాలూ, కృతజ్ఞతలూ చెప్పుకుని, శలవు తీసుకున్నారు. మాలతిగూడ యెవరో కలిసికోవాల్నని చెప్పి వెళ్ళిపోయింది. మెహకా, మీరాలు మిగిలారు. వళ్ళంతా మట్లయింది: స్నానం చేస్తేగాని బట్టలు వేసుకునేందుకు ఏీలులేదు.. గోవరో్‌ నీళ్ళు తోడాడు, ఇద్దరూ స్తానం 'పారంభఖించారుం

“పె ళ్ళిప్పుడు ?ొ అనడిగాడు మీర్జా

“ఎవరిది ౩” అన్నాడు మెహళా ఆశ్చర్యంతో.

“*మిదే

“నా వివాహమా ? ఎవరితో 1”

“బలేవారే ! ఎంతకాలమని దాసారు ౪

చనిజంగానండి. నాకు తెలియనే తెలియదు: అయితే నా వివిహం కాబోతూందన్నమాట

జ్‌ “కాకుం టే మ రేమనుకుంటునా్నరు ? మిస్‌. మాలతి కలకాలం

మ్‌ స్నేహితురాలుగానే వుండిపోతుందనుకుంటున్నారా 1”

“మీ వూహ చాల తప్పండి, మీర్గాగారూ 1 మిస్‌. మాలతి అందమైనది. తెలివి తేటలుగలది. హుషారీగా వుంటుంది. చక్కని భావాలున్నవి. ఆవిడలో యింకా సదుణాలు చాలావున్నవి- నిజమే: కాని నా అర్భాంగికి కావలసిన లక్షహొలు ఆవిడతో లేవు నా పుద్దే*

గోజడాన్‌ 148 ములోస్త్రీ త్యాగమూ ర్తిగానూ, పతివతగానూ వుండాలి. తన వ్యక్త త్వాన్నంతా వదిలేసి భర్త ఆత్కైకూ, పుద్దేశాలకూ_ అర్జాంగి కావాలి. మనవాళ్ళంటారు చూశారూ; ప్పరుషుడు శకిరం, స్తీ ఆతన; అలా వుండాలి. పురుషుడే తన వ్య కిత్వాన్నెందుకు వదిలి పెట్టుకోగూడదు,. స్రీయే ఎందకు వదిలిపెటాలి? అని అడగవచ్చు మీరు. పురుషుడికంత శక్తి లేదంటాను నేను. "పురుషుడు తన వ్య _క్రిత్వాన్ని వదులుకున్నా డం'పే సర్వనాశనం అయిపోయాడన్నమాకే: అతనే నిర్ణన(ప్రదేశానికో గుహలోకోో తోయలోకో. వెళ్ళి సర్వాత్య్మలో కలసిపోవాల్నని కలలు కంటాడు. పురుషుడు తేజో కదానుడు; తానొక జానమూ రినని అతని అహంకారం; అంచేతనే ఈళ్వరుడిలో తల్లీ నమై వోవాలని భావిస్తాడు. స్తీ అలాకాదు, పృధ్విలా శాంతిసంపన్న; " సహీష్తువు; ధై ర్యశీల. శః గుణాలు పురుషుడిలో (ప్రవేశిస్తే అతను మహాతుకైడౌతాడు: కాని పురు మడి గుణాలు ఫ్రీలో (ప్రవేశసాయనుకోండి ; కులట అయిపోతుంది. పురుషుడు స్తీ వైపుకి ఆకర్షింపదిడాలం పే, ఆ స్త్రీ అన్నివిధాలా స్తీ ఐవుండాలి; నే పై చెప్పిన రెక్షణాలన్నీ వుండాలి. ఇంతవరకూ మాలతి- సనాన్నకర్షించలేదు. స్తీ అంపే నా భావమేమిటో మీకెలా తెలియజెప్పాలో అర్థంకాకుండా వుంది నాకు, (ప్రపంచంలో వున్న సౌందర్యం అంతా మూ ర్తీభవి స్తే, అదే స్త్రీ, నేనా మూ గిని ముక్కలు చెక్కలు చేసినాసరే ఆ మూలికి కోపం రాకూడదు; (ప్రతిహింసాభానం కలగకూడదు. ఆ మూరి క శ్లైదుటనే నేనింకో స్త్రీ పేమిస్తే ఆ మూ ల్రికి ఈర్య కలగ కూడను. అలాంటి త్తీ దొరికితే శే నావ్‌డ చరణపద్యోలను కళ్ళకద్దు కుంటాను; నా సర్వస్వమూ అర్విస్తా నావిడకు $:” అనాడు మెహతా యెంతో గంభఖీరంగాం

“*మీక్రీ (ప్రపంచంలో అట్లాంటి స్త్రీ దొరకటం దుర్లభం” అన్నాడు మీర్జా తలపంకిన్తూ,

“ఒకళు) కొడు; వేలమంది పున్నారు. లేకుండే పంచం యీనరికి పాడుబడిపోయేదికొదూ ₹ అన్నాడు మెహశా.

“ఉదాహరణకి వొక్కళ్ళ "పేరు చెప్పండి.”

తత నోచాన

“దోర | మిసెస్‌ ఖన్న్నానే చూడండి.”

“అయితే ఖన్నా?”

“ఖన్నా దురదృష్టవంతుడు; బంగారాన్ని చూస్తూ గూడా బుతడి ముక్కను కుంటున్నాడు. యెంత త్యాగమూర్తి! యెంత (ప్రేమాసక్త ః మీరే ఆలోచించండి, ఖన్నా అందాన్ని అందలా లెక్కించే మనిషి గాబిట్టి అతని హృదయంలో ఆవిడకు స్టానంలేదేమో కౌని...ఐన్న్వాకే

!

ఆపద గలిగినా ఆవిడ తన సర్వస్వమూ త్యాగం చే పేందుకు సంసిద్ధంగా

వుంది. ఈనాడతను (గుడ్డివాడుగానో, కుష్టురోగిగానో మారిపోయినా, కా!

ఆఏడ యింతవరకూ పూజిసూవచ్చినప్రే పూజిసుందతన్ని. ఆమె నిప్పుడు అనో న్‌! వవాటి

గౌరవించుతూండకపోవచ్చు ఖన్నా: కాని యీ ఖనా్న్నాయే ఆవిడ కళ్ళు

కడిగి సీళ్ళు నోట్లో పోసుకునే రోజువస్తుంది. చూస్తూండండి 1 నేను

వివాహం చేసుకునేది నా భార్యతో ఐన్‌సీన్‌ సిద్ధాంతాలని గురించి

య్‌

చర్చించేందుకు గాదు; నా (వ్రాత్యపళులు (ప్రూపుల్ని సరిదిద్ధించుకు నేందుకూ

గాదు. తన త్యాగనిరతితోనూ; (పేమజ్యోతితోనూ. నా జీవితాన్నంలౌ

పమ్మితంగానూ, వుజ్వలంగానూ మూర్చి వేయగల స్తీ కొవాలి నాకు.”

మిర్జా గడ్డం సవరించుకుంటూ, మరచిన మాకేదో జపికి వచ్చి

నట్లు మీరు చెప్పేది చాలా గొప్పగా వుందండీ మెహతాగార్‌: అట్లాంటీ

స్రీ దొరికితే నేనూ పెళ్ళి చేసుకుంటాను. కానీ దొరుకుుందనే” లో

మ్మాతంలేదు నాకు" అనా ఎడు.

“మీరుగూడా వెదకుతూండండి; నేనూ వెదకులుంటాను- యెప్పుడో వొక్రసాం అదృషం పండకపో తుందా £” అన్నాడు మెహతా నవ్వుళూ. న

“అయినా మిస్‌. మాలతి మాకం మిమ్మల్నొదిలిపెటదు. కౌవా అంజకే్‌ ాసిసానుు" స!

“ఆలాంటి స్త్రీలతో వూరికే కాలం గడిపేందుకు నాకేం అభ్యం ఈరరలేదు. కాన్సి వివహం మాతం చేసుకోను, వివిహమంకే మాటలా ? ఆత్క్రై సమర్పణ చెయ్యాలి 1”

గోజాన్‌ కేత్తవ “వివాహం అం'పే ఆత్మ నమర్పణా ? సరే మరి ఆపేమం పేం౯” అపీము ఆత్మసమర్పణంగా. పరిణామం చెందితేనే వివాహం అంటాం. అ పరిణామం పూర్శయ్యేవదక్తూ డాష్‌. బంపటతనం. అనే అనోతీ.” మెహాశా చిట్టలు వేసుకుని, వెళ్ళిపోదూడు. సాయంకాలమయిందీం మ్‌ర్గా అటూ ఇటూ తిరుగుతున్నాడు. గోవర్‌ యింకొ చెట్లకి వీక్ళు పోస్తూనే పన్నాడు. చూచి మిళ్దా సంతోషించాడు. దగ్గరకెళ్ళి, “ఇవోన్సల్లీ కికచాల్లే వెళ్ళు. మళ్ళి లేపొస్తాహా ౩” అనడిగాడు గోవళ్‌ ని. “ యెక్కడన్న్నా పని బొరుకుతుందేవోలనసిచూ స్తన్నాదాబుగారూం” “మా దగ్గరే షెయ్యి పని, చేదల్బుకుంఘేం” “పంవిస్తారు బాబూ 1” జ“ సువ్వేంత కావాలం'పే అంత “నాకేం తెలుసు బాబూ మీ యిష్టంనొచ్చినంత యువ్వండిల “పదిహేను రూపాయలిస్తా, సని మ్యూతం జాగా చెయ్యాలిమరి.” గోవర్‌ కి వనంకే భయంరేచు; ఉట్బెచ్చిి యినవె నాలుగు ఘంటలూ సనిచెయ్యమన్న్నా చేస్తాడు. పదియేను రూపాయలిస్తే యింకా కావలసిం 'చేముంది * (సాణొలిమ్మున్నా యిస్తాఠు “పదో యక్క్టాడేవొక గుడినుంపే. అందుట్టోనే తబ్దాదుకుంటా భాబుగారూ ౯ “న్మశ్రేలీ 1 యా గుడిసెలోనే ఒక మూలని వండుకుందుగాని” గోవడొకు స్వర్షం దొరికిసట్టయ్యింది-

112

వ్రండిన పంటంతాపెట్టి జులా నా తీర్చాడు హోరీ వై ళాఖమౌస౦

యెొటాగొటా గడిచిపోయింది, కొని జ్శ్యేష్టం వచ్చేప్పటిక, ఇంట్లో లో న. 0 న

పచ్చినగింజకూడా లేకుండా పోయిఐది. ఇంట్లో ఇమగురి పొట్టలు నిండాలి; చూస్తే ఛాన్యం నిందుపంది. రెండుపూటలకు లేకపో తేమానెః ఒక పూటకై నా వుండాలిగదా. పొటనిండా దొరక్కపో తేమానె, అర్హా లెనా తీరారిగదా. సస్తుబుంటూ ఎంతకాలమని (బతకటం ? అస్పుపట్లి దాయె; అప్పిచ్చినవాళ్ళకే మొహం చాటువేయవలసి వనూండే కూలీ చేసుకుందానున్నా _ దారిలేకపోయె, జ్వ్యేషమాసమంరా స్టంతపనుల్లో సరిపోయె. ఇప్పుకు చెజకుతోటలకు సీరు "తోడుళున్నారు గాని-టాపస్తు లుండేవాడు కాయకష్టం యెట్లా చేయగలదు ?

సాయంకాలం అయింది. పసిపిల్లాడు యేడుస్తున్నాడు; తల్షికి తిండీ లేమ, పాలెట్లా వుంటయి ? పెద్దమ్మాయి సోనా అంపే అన్నీ "తెలుసును గాబిబ్టి వూరుకుంటుంది; చిన్నది రూపకేం. తెలుస్తుంది ? మాటి మాటికీ “అన్నం, అన్నం” అ9 ఏడుస్తుంది. పగలల్లా ఏదో మామికిపిందలేరుకుని తిన్నది; కనీసం రోజుకొకపూమైనా అన్నం తినందే యెట్లా హరు కుంటుంది. పసిపాణం. కోమటమ్మ దగ్గర అప్పుతెన్హామని వెళ్ళాడు హోరీ. కోమటమ్మకొటు మూ 'సేసుకుంది. మం్యగూ షావుకారు అపిఎ ప్వటం మాటట్లావుంచి, చెడామడా యిషం వొచ్చినట్లన్నాడు; “అప్స్‌ వ్వాలంట, అప్పు । అస్పృుతీసుకొని మూడదేళ్ళయినా యింతవ:కూ వడ్డీ కూడా వసూలెయ్యలేము.. మళ్ళీ అస్సుకని బయల్దేరాడు. ఇక చచ్చిం తర్వాత గాని తీర్చడనుకుంటా- లోకంవే అట్లావుంది; వరి పట్టపగలు"

గోడాన్‌ 147 ఇదంతా దేంవుండూ చూస్తానే వున్నాడు. అందుకనే కాలం యిట్లావుంది- జమీందారుగా రనేటస్ప్సటికి, కుక్కిన 'పేనుకిమళ్లే బాకీ అంతా జమె య్యలా? నాది మ్యాతం సొమ్ముగాదూ? పెళ్ళాన్ని చూద్దామం కే మాటం "పేనే యెగిరిప డంది 1...”

హోరీ ఆ మాటలన్నీ వినలేక, మొహంచెల్లక యింటికొచ్చాడు: కూర్చుని విచారించు నున్నాడు. ఇంతలోనే నిస్పుకనొచ్చింది తమ్ముడి భార్య పృన్ని- వంటింటి గుమ్ముంరోకి వెళ్ళి తొంగిచూచింది; ఇంద్లో దీపం లేదు, అలికిడిలేము. “ఎన శ్శేళయ్యిందిగా అక్కా 1 ఇంకా అన్నం వంట్లందేదా 7” అనడిగింది.

గోవర్‌ పారిప్రోయిందగ్గర్నుంచీ, తోడుకొడళ్ళకి మాటలు కలి శాయి. దావ, హోరీ చేసిన సవోాయం చూచి. పృన్ని సంతోషించింది. ఈ మధ్య భరనిగూడా. బయటపడి తిడుతూంది. ఖూనీకోరు ఆవుని చంపి పా్రపోయాడు. ఇంతపాపం తలనిచుట్టుకొన్సి యింటికటా వసాడో

(క. టి చూస్తాగా. ఇంటో అడుగుపెట్టనిస్తానూ ? సిగ్గనా్నాలేదు సిగ్గులేని మొహా నికి. పోలీసాళ్ళు పటుకెళ్ళింగొటినా బాగుండేది.” ఆజీ ౧౬

ధనియా యేదో వొక సాకుచెప్పి, తప్పించుకునేందుకు పీలులేక పోయింది. “ఇంట్లో గింజన్నమాట లేకపోఠే యింకా వంపేం వండు శానూ ? మీ దాన వూళ్ళోవాళ్ళకే కట్టబెట్టాడుగా పండిందంకా- ఇప్పు డింట్లో బిడ్డలు చచ్చినా, తొంగిచూచేదాక్ళుగూడా లేకపోయారు” అన్నది.

గా (ఏ య

ఈ యేడు పున్ని పొలం వాగానే పండింది. ఇదంఠకా దావ చలవ వల్ల నేనని పున్నికికూడా. తెలుసు. పీరా వుండగా యింతపంట యెప్పుడూ యింటికి తెచ్చిసపాపాన పోలేమ.

“మా యింటికి పంపితే యిచ్చేదాన్నిగా. అదీ బావ సంపాదించిం దేగా? బాగా వుండప్రదు పోటాడుకోవచ్చుతే పోట్టాటలు; కలసిరా

చిం అలై

సప్పుడు. అండర(వూ6 కలిసేడిస్తేగాని గడవదు. నాకేంవీ. తెలవదను

148 నోచాన్‌

కుంటున్నావేమో; బావ బేకపోతే నా గతి కుక్కలుగూడా చూచేయికాదని తెలుసు నాకూను” అన్నది పున్ని=

వచ్చింది వచ్చినట్లు సోనాని వెంటబెట్టుకుని వెళ్ళింది పన్ని. వెళ్ళి ఒక్క నిమిషంలో రెండు పల్లెకల ధాన్యం పట్టుకొచ్చి వాకిట్లో పెట్టింది. ధనియా యేమందామా అని ఆతోచిస్తూండగానే నుళ్ళీ వెళ్ళి యింకో బుటెడు కందిపప్పు పట్టుకొచ్చింది- వష్ణస్ప పొయ్యి రాజేస్తాలే పద” అంటూ వంటింట్లో కెళ్ళింది.

ధనియా దగ్గిర కెళ్ళి బుట్టలు చూసింది. ధాస్యంమీద నాలుగైదు 'సేర్ల పిండిగూడా వుంది వొక పెద్ద పశ్ళ్శెంలో. ఇప్పటికి తెలిసివచ్చింది ధనియాకి. కృతజ్ఞత, (పేమ నిండిపోయినసయి ఆవడ హృదయంలో- “అంతా యిక్కడికే యెతుకొచ్చావా యింకా యుంటో యే(వ౯న్నా వుంచావా? యేయంత ముంచుకుపోయిందనీ....” అంటూ నిండారు లఅయ్యిందిం

వాకిట్లో, వుయ్యాలమంచంలో పండుకున్న బిడ గుక్కాపెట్టీ యేడుస్తున్నాడు.. వెళ్ళి బిడ్డని వళ్ళో కెత్తుకుని, వోదాటీసూ “ఏదోలే అక్కయ్యా 1నీ పుణ్యవాం అంటా బాగానే పండిందిగా యా యేడు. రాండిళ్ళూ గడు స్తమే. నీకు తెలవందే+వుంది. అంతగాకపో తే దేవుండే వుండాడు పైన అన్నది పన్ని ౧

యునియావచ్చి, పిన్నత్త కాళ్ళు తాకింది; పిన్నత ఆశీరన్‌ దించింది. పొయ్యి రాజేసేందుకని సోనా వెళ్ళింది. రూప న్‌జీ తెచ్చీం దుకు బొక్కెన పెట్టుకుంది- ఆగిపోయిన బండి మళ్ళీ చియళ్టేరింది.

“అయితే బావయ్య ఆ 'తప్వ్పు' యివ్యట(౬ వెందుకూ?"” అనడి గింది పున్నిం

“ఇరుగూ పొరుగూ అని వుందిగా మరి 1 అన్నది ధనియా.

“వొక మాటంటాగాని, యేంవీ అనుకోకుండా వుంటొవోొ అక్కయ్యా.”

“అదే(వింో? చెప్పుకో

నోడజాన్‌ 1ళృధి “ఎంటినతెదూ, నీ కో్కపం వ సందేంోం చి కామ “రాడంటన్నాగా, చెప్పు” “ఏంవన్నా అను. యునియాని యింటో పెట్టుక్‌ రండా వుండార్సింది. ఆన్ని చెయ్యంసనా్నావే త్గి శేకపో తే యెంమట్టోసన్నా పడి చచ్చి పోయేదే.” “నా యింటో పెట్లుకుం పే నన్నెవదూ యే(ంప్‌( అనేవారు కాదుగా?” “ఆ! ఆ షాట ఇవ్వాళంటున్నావుగాని ఆహ్వుడే పంపి స్తే చీషరు క్‌ట పచ్చుకు నేదానివి." “అదిగాదు. శః తస్వు గిచ్చినవంకా పెడితే. గోవల్‌ పెళ్ళే అయ్యేదిగా అంటా.” “కర్మ నెవళ్ళుతప్పిసారే పిచ్చిదానా ? అంతడో ఐపోయిందను ల వాడి అట కనా్నావా ? థభోలా ఆవు డట్బెమశ్రింటున్నాడు. అప్వుడే(వో. మనువు చూడు ; డబ్బు సంగతి తర్వాత చూడ్డాంలే అన్నాదు. ఇస్పుడేంచోం మసపూపస్టు గిసువపూన్యు. తబ్బు తెమ్ముంటున్న్నాడు. కొడుకులిదరూ టం ఒా ఇ వాం, | ౯ ళ్‌ య్గి కలు దుజాాపెటునొని తిరుగులున్నారంట. యేంఎంటా పచ్చిందోకాని ఆ పాడు ఆపు కొంసుకా గుజ్టం డేంసివోయిర్యం” లు ఇంకో నాలుగు మాటలాడి నిప్పటుకుని, వెళ్ళిపోయింది పన్ని, హోస్ట్‌ యుంట్సాకొచ్చి *ోద్యెన్స్‌ చెప్పినా పున్ని మంచిదేనే 1” అన్నాడు “హిరా మ్యాతం మంవాదు కాదేంటి ౪ ధయా పన్ని తెచ్చినవస్ని యిందో పెటుకోవటం అయితే పెట్టుకుందిగాని, దుస్ధపముతూనే పుంద్రి. యీస్తిటి కై పై ఆ యద్ధలం అంది, తట్లా తన చేయి. [కింద యిందిగదా అని. “ఏంత సహాయం చేసెందనె నా ఆలోచించవేష్సే 1 షూ 10

150 గోవాన్‌

“ఏం? యేం సహాయం చేసింది; నా మొగుడు కష్టపద్దాడేంచోం పట్టుకొచ్చిచ్చింది అయినా నేవేంయంన్నా పూరికినే తీసుకున్నానా, దానిడి చోస్తీకీ గింజన్లైక్క పెట్టి తీర్చెయ్యనూ 1”

పున్నికి తేలుసు తోడుకోడలు ఆలోచనలు. అయినా బాన మొహం చూచి, పీళ్ళింటికేమ్‌ లోటులేషండా జరుష్పకొస్తూనే వంది ఇచ్చినవి పోగానే మళ్ళీ రెండు సల్లికెలు తెచ్చి యిచ్చింది. కొలం గడచింది వర్షాలు సడలేదు. శావజమాసం వచ్చింది ఎండ మండిపోతూంది. నూతుల్లో నీరుగూడా యింకిపోయింది. చెజికు పొలాలు యెండి, మాడి పోతున్నాయి. సడ్షిలో కొద్దిగా సీళ్ళున్నాయిగాని, ఆ సీళ్ళకోసం మెదిల్తే క్మరలు లేస్తున్నాయి. చిపరికి నదిలో సీచ్ళ గూడా ఐపోయినయి. ఎక్కడ చూచినా దొంగతనాలు యొక్కువె నవి. దేశం అంతా హాహోకొరాలు చేస్తోంది. ఎట్లాగో భా్యాదపదం వచ్చింది, వర్డాలు కురిసినయి. రైతుల (పాణొలు సచ్చదిడినయి. ఆనాటి ఆనందాన్ని సర్డించలేం, నేల నోరు నిండింది. 3 తులు మొహరిలు కరిసినటు యెగిరి గంతేశారు. ఎండి వ్రీటలు వారన్‌ పొలాలన్నీ నీటితో నిండినము. ఎక్కడ చూచినా వొకకే నాగకుు; పిల్లలు జట్ల్టుజటుగా బియలేరారు చఇెరుపుల్ని, నూళుల్నీ తనఫీ జేసేంనుకు, చెరువు సేగర్‌పైగా నిండీసోయింది.

కొని పర్షం యెంశకురి స్టే మాత్రం యేం లాభం. చెదకుపంట యెట్లాగూ పాడై పోయింది. మిగళా చి ల్లరపంటలు పండినా నొక్రశ్చే; జేక్ష పోయినా వొక పే. ఆ సంటల్తో తిండే తింటారా; అప్పులే చీరుస్తారా? ఏదో శాస్త పళువులకు మ్మాతం యిబ్బందిలేకుండా పోయింది. (గుడ్డిలో మెల్లి న్నట్లు పళుపులకు మృతం కావలసినంత (గ్రాసం దొరీకింది.

మాఘమాసం వచ్చింది; వెళ్ళింది థభోలా కిసష్వవలసిన మొత్తం యింకో చెల్లించలేదు హోరి. ఒకనాడు ఖభోలా. సరాసరి హోగ్ర యింటికి వచ్చాడు. వచ్చి, “ఇదేం బుద్దయ్యా సీకు? పంటొచ్చిం తర్వాత ఐను

గోచాన్‌ 151 కడ్రాసనాన్నవుగా జాకీ. పంట రానూ వచ్చింది: అయ్యా పోయింది. తే, నా డబ్బు నాకు పడెయ్యి” అని కేకలేళాడు.

తన కష్టాలన్ని చెప్పువన్నాడు హోరీ. (బతిమలాడాడు. ససే మిరా అన్నాడు థోలా; ఇంటి ముందునుండి కదలనే లేవు. హోరీకిగూడా విసుగె తింది. “సలేనయ్యా, నాదగ్గిర కొండబ్బుగూడా లేదు. అపూఎ పుట్టదు శే నడిగినాగూడా, పీం చెయ్యమంటా నన్ను ? నమ్మకం కలక్క_పో తే వచ్చి ఇల్లంతా వెదుకో[ యేంవుంపే అది పట్టుకెళ్ళు,” ఆంటూ కసురుకన్నాడు “చ్చే నెందుకు జొరబడతాను నీ యింటోకి? నా కదంతా యెందుకు? పంటందింతర్వాత డబ్బిస్తాననా్నవు, సంటొచ్చింది; నాడబ్బు నా కిట్లా పడేస్తే నా దారి న్నేపోళా.” “స్సల్రే నీ యిష్టం యేం ఇయ్యమంటావో నువ్వే చెప్పు" “శ్చేన్సు చెస్పటంవేంటి లి శని యిష్టం జ “అయితే ఆ ఎడ్డని రెంటినీ తోలిపెట్టు.” తన చెవుల్ని కానే నమ్మలేక పోయాడు హోరీ, ఆశ్చర్యంగా చూశాడు ఖోలావంక ఏమీ అనలేక తల వంచుకుని కూర్చున్నాడు, తనని అన్ని విధాలా సర్యానాశనంచేసి, బికారిని చేసిగాని వదలడా యేమిటి యీ థోలా ? ఆెండెడ్లూ వెళ్లిపోతే యింకా అతను జేసే 'దేముంది ? రెండుచేతులూ విరగగొట్టుకున్న ఫ్రేం “ఎడ్లని రెంటినీ తోలి3ళతే నేనేంగాను; సర్వనాశనంవేణ న్యాయ మనుకుం టే అట్లాగే నీ యిష్టంవొచ్చినశ్లే కానీ” “నువ్వేంవై తే యెవడిక్కావాలి. నా డబ్బు నా క్కావాలి” “ని డబ్బు సీకిచ్చేశానం టే యేం చేస్తా శ ఇప్పుడు భోలా నమ్మలేకపోయాడు తన చెవుల్ని కాను హోరి యింత మోసం చేయగలడని కలలో గూడ అనుకోలేదతను.

152 గోడాన్‌

“సరే నువ్వు. చెడువులో దిగి అట్లాగే (ప్రమాణం చెయ్యి నే నొప్పుకుంటా” అన్నాడు భోలా కోపంవచ్చి.

“అట్లా చెళ్యూలనే అనిపిస్తోంది. చెయ్యకపోతే చస్తానాయె ....అయినా 'నేనట్లా మోసం చెయ్యదలు చుకోలేదు.”

న

“*స్తువ్వ్యు చచ్చినా చెప్పలే వా మాట”

“*నిజవేయాబూ. చచ్చినా చెప్పలేను, నా వల్లగాదు. నిజవే( | పూరికే, గమ్మత్తుగా అన్నా.”

కాస్సేపిలాగ వెసకా ముందూ ఆడాడు హోరీ. “నేనంకే యింత పగెందుకు చెప్పు సీకు ? యునియాని నాయిందో సపెటుకుంకే మ్యాతం నాకు ఒరిగిందేముంది చెప్పు, చెటంతకొడుకు దేశాలపొలాయె;

జే

రెండొందల పైగా జులాశ్టినా చెల్లించాత్సొచ్చె. మా అజ్బాయి మీ ఊరొచ్చి చేసినపని నాకు తెలుసో, లేదో, భగవంతుడికే తెలుసు. వాడక్కడకొచ్చి పాటలూ, బూటలూ, నేర్చుకుంటున్నాదేమో ననుకున్నా నేను. యుని.నూ యింటి కొచ్చేదాకా నాకు వాడింత కొండ జరుపుతున్నాడని తెలియనేలేచు. అర్ధర్యాతికాడ వచ్చిందాన్ని నేను కాదంటే యేమైపొయ్యేదో నువ్వే ఆలోచించు. ఎందుకూ పనికిరాకుండా పోయేది” అస్నాడు పోరీ,

తలుపుచాటున నిలఒడి, యీ సంభాషణంఠా లంటూనేవుంది యునియా. తండ్రి తర్మడిగాలేడు; శతువులాగున్నాదు. ఎద్రని యిచ్చాస్తా డేమో హోరీ అని భయపడింది. లోపలికి వెళ్ళి రూపని పళని, “అమ్మిని యిక్కడుని నటు రమ్మనిచెస్పు తొందరపనుందని చెప్పు వెళ్ళిమ్యూ+ తొందరగా రావాలి మళ్ళీ” అని పంపింది.

పొలంలో "పేడ వేసేందికని వెళ్ళింది ధనియా. కోడలు పెట్టిన కబురందగానే యింటికి వచ్చింది. “*వీంవిపే ? అంతగాబరా పెట్టావు ? ఎందుకూ పిళలిచావంట ౩? అనడిగింది కోడలిని.

*నూ అయ్యొచ్చాడు । చూచావా ఫి

గోదాన 158

“న్హూడ్రళ్లే. 2 వాకిట్లో కూచ్చునున్నాదుగా యములాడికిమళ్లే. నేను సలుకరించలేచులే ”

“మనెడ్లని తోరెపెట్రాలంట అప్పుకిర్చటానికి :”

ధు

పేవులు తోడినట్లయ్యింది ధనియాకిం

“మెక్ల రెండూ కావాలంటనా్నడా ౯”

“ఉలయిస్తే శబ్చియ్యి;ఃలేకపో తే యెడ్డని తోలికెళ్తానంటన్నాడుం”

“మ్‌ మాంవయ్యేంవన్నాడు”

“నీకు న్యాయయనుపం శే అట్లాగే తోలుకెళ్ళ అన్నాడు.”

“త్రోరశెళ్ళమను మళ్ళీవచ్చి నా గుమ్మం దగ్గిరే విచ్చంఅడుక్కో పోతే నా "పేరు మారు పేరుపెటు. మా వుసురుపోసుకుని యెంతకాలం (బతుకుకాడో అనీ చూసాగొ” అంటూ ఆ అవేశంతోనే బయటికి వచ్చింది. హా

• వచ్చి, హోరీమవ లేచింది. “ఎడ్లవి తోలిపెట్టముంటాం కే ఇంకొ

చూస్తావెందుకు తోలిపెట్టక. అయన కడుపు చల్లదిడనీ; మన 'తిస్పలు మసంపడదాం. దేంపుడిచ్చిన కాళ్ళా, బేతులూ “వున్నాగా, యేం ఫర్వా లేమ. ఇప్పట్టాకా మస పొలంలో చాకిరీ, జేసుకుంటన్నాం- 'కేపటు్నంచీ వాళ్గీళ్ళ పొలాల్లో కెళ్ళాం కూలికి అదృష్టం దాగాపుంయపే మళ్ళీ కొను క్కుందాం యెసు, కూరి చేస్తే నామోష్టీ యేం పవృందిలే. ఆ దిక్కుమాలి నాపు యేవంటో అమగుపెట్డదో దొడ్లో, కొంపంళా గుజ్జంవేసిపోయింది.”

ఇంతవరకూ దాచివుంచిన అస్త్రాన్ని బయటికి రిసేందుకు థోలా కవకాశం చిక్కింది ఎడ్లు తప్పితే, “ ఫీళ్ళకిక ఆధారం యేమీలేదు; ఆ యెడ్లని రక్షించుకునేందుకేమెనా చేస్తుంది. యుష్పుడీ కుటుంబం “*మాకింత తలొంప్పలు కెచ్చిం తర్వాత మేరు మ్యాతం సుఖంగా యెట్లా వుంటారు ? రొండెందలు జులాశ్టైనా చెల్లించాంవంటారు మీరు. మా మరఠ్యాదంఠా పోలా ? లక్షరూపాయల మర్యాదా మట్టిలో గలిపాద మీరుం ఇప్పుడె నాసఠే మీరు యునియాని వెళ్ళగొచ్చు సెయ్యండి- నేను యిక

యా హో జ

ఆపుమాటా యెత్తను. నాకు యెడ్లూ పద్ద; డబ్బూ వద్దు; ఆది నా కొంప

14 నోడాన్‌ నిలువునా కూల్చింది. అదిగూడా చెట్టునా, పుట్టనాదిడి తిస్పలుబడశాం కే చూస్తేగాని నా గుండె చల్లబడదు. అది నే కన్నకూతురు. దానికేంపీ( లోస౦ం చెయ్యకుండా, మొగబిడ్డలక్రం పే యెక్కువగా చూచుకుంటా వచ్చా. ఏం లాభం? ఆ'పేడు తరాలూ, ఇపేడు తరాలూ త లెత్తుకునేషఫారం బేషండా చేసేంది. అదట్టా దిష్కలేకుండా పోతేనే నాకూ యేంవన్నా శాంతి, ల్‌ న కస్న కడుప్పని నేనే యింతింత మాటలంటాంపే, మీకే ఆలోచించు కోండి నా కెంత కష్టంకలిగితే యింత మాట లంటానో. మీరు దాన్ని యింటో పెటుకుంపే నా రొముుల్లో చిచ్చుపెట్రిసట్టుందో అన్నాడు భోలా. ద ఛి (మ ధనియా కుండపగలగొట్టిసట్లు చెప్పింది. “అయితే నా మాట గూడా వినవయ్యా. నువ్వు చెప్పేమాట చచ్చినా వినం మేం. నువ్వు నూరుజన్యలెబ్తినా ఏనం, ఎందుకొచ్చిన మాటలుగాని యెడని తోలి ఇళ్ళిపో, నిన్నొర్దనటం లేదుగా ? ఎదని చోలికెశ్తే నాశనం సి గౌరనం మళ్ళీ. నీ కెట్లోవసుందో నేనూచూస్తాగా ఏ. పేడుతరాలగ్‌ బాగుపడూ వాన వా గాన్లే ; తోలి. మునియా చేసింది తప్పుని నాకూ. తెల్సు. ఆవాళుటి కొ స్టే చీప్పురుకట్ట పుచ్చుపన్నా నేనూనూ : దాని కళ్ళల్లో సీను చూచేష్ప “టికి సీరు నీవై హోయాగాని. ఇన్నేళ్లాచ్చినై. ఈల ముగ్గుబుట్టయిందిః నీకే కొవాలే మారుమసువు; అదింకా పసిట్‌దేగా ? దానికి పెళ్ళిగానాలంయే వచ్చింది యెక్కడలేని తలొంపు ౪ “వింటున్నానా బాబూ మాటలు ? యిక నా తప్పేంవీలేదు. ఎడని తోలు కళ్ళక తప్పదు 1 అన్నాడు భోలా, హోగ్రితో. ౯ “తోలు కెళ్ళ* అన్నాడు హోరి, 'వెనుడీయకుండ్రా "మళ్ళీ తర్వాత తోలు కెళ్ళాడని నన్నం'పే లాభంలేదు. ఇప్పుడే చెబుతున్నాం “నిన్నెందుకంటాను; భోలా వెళ్ళి ఎడ్ల పలుష్పత్రాడులు విప్పాడో శేగో, ఘునియా బిడ్డ చంకనెత్తుకుని బైటికొచ్చింది. వచ్చి, తరి చగ్గరతళ్ళి నేనే

గోచాన్‌ 155 పోతాలే యీ యింటోనుంచి. నువ్వన్నట్టు నే అడుక్కుతింటాలే. అంతగా చితకలేకపో తే నేనూ, ఈ పసిగుడ్డు కలిసి ఎందుట్లోనన్న్నా పడిచస్తాం- నీకూ అదేగా కావాల్సింది ;” అన్నది.

“ఛా। ఫో: ఆవతలికి నీ మొఖంచూస్తేనే పట్టుకుంటుంది శని. ఫో; ఎందుటోనన్నా. పడిచస్తే పీడన్నా వొదిలిపోతుంది” అన్నాడు భోలా, అంటరానివాళ్ళని చూచినట్లు చూస్తూ.

ళం అవాలి

అంతే అతన్ని కన్నె త్తికూడా చూడలేదు యునియా, కోపంతో వుడికిపోయింది. ఆ కోపంలో పగలేదు; ద్వేషంలేదు. ఆ కోపానికి తన ఆత్మనే ఆహుతి చేసుకోదలచుకుంది. అప్పుడేగనక భూమి (బద్హలె దారిని స్తే, సంతోషంగా (పవేశించేది భూగర్భంలోకి. యునియా. ముందుకు నడచింది.

రెండడుగులు వేసిందోలేదో, పరుగె త్తికెళ్ళి యునియాని పటుకుని ఆపింది ధనియా “అజభెక్కడికి యింటోకి పదవేం? యూ యిల్లు నీది 'మేం (బతిసన్న్నంతకాలవూ సీదే యీ యిలు, మేం చచ్చిం తర్వాతాయీా యిలు నీదే. నువ్వెందువూ మునిగిచావటర?ొ నా బిడలో వెరం పెటు కున్నొడే చస్తాడ్డే యెందుట్లోనన్నా పడి 1 తోలుకెల్తమనీ యెస్లని; తోక్‌ కెళ్ళి యెదానేసుకోమను. ..” గ గ

“నన్ను కన్నతంటదే ఆ మాటలన్న తర్వాత నేను (బతికిమాత్రం యేం లాభంవంమ్మా ! నా మూళలానేగా మీకీయిబ్బందులన్నీ, పాపిష్టిదాన్ని యేమంటా అడుగుపెట్లానో మీ కన్నీ కష్టాలే. నా కన్నతల్లి గూడా చూచేదిగాదు మ్‌ఠి నాలుగు రోజుల్నుంచీ నన్ను చూచినట్లు- దేవుండు మళ్ళీ జన్మయి స్తే సీ కడుపునే పుట్టాలని కోరుకుంటా నేని అంటూ యేడ్చింది యునియా.

“నినుు కన్నతం్యడా ! కొదమా్యా ః కాదు, వరి కర్కోటకుడు. నీమీద పగపట్టాడమా పావు(కిమల్లే. మీ అమ్ముం-టే, కన్నకడుపు కాబట్టి తపక్కుపోయేందేంచో. మారుమనువు చేసుకోనును; వచ్చింది

156 గోడాన్‌ వంగదీసి గుద్దితేగాని తెలపదులే” అంటూ యింటిలోకి రమ్మంటూ యువియాని లౌగింది ధనియా. అత వెనకేబడి, ఇందోకి వెళ్ళిపోయింది యునియా. ధోలా వెళ్ళి, ఎడ్డని రెంటినీ విప్పి” సలుప్పున్రాళ్ళు చేత్తో పట్టుకుం, యింటి ముఖం పట్టాడు; కాని హుషారుగా లేడు. ౨0.కని వెళ్ళి, లడ్డూఎర్‌ బదులు చెప్పుదెబ్బలు తిని వచ్చినట్లుంది. సరే యిక చెయ్యమను న్యవసాయం ? తెలిసొస్తుంది; ఎందుకు పట్టాడో నామీదింత పగ ? ఎందుకు నన్నిట్లా అవమానించటం ? లేకపోతే అబ్లాంటి ఆడడాన్న ఏ. పెద్రమనిషెనా యింటోక్‌. రానిసాడా ? ఛీః భీ; సిగంటూ లేకుండా పోయింద... కొడుప్కొక్కడా పేళ్ళికాలేపగదూ ౩. అలిమకని ఈ లంజని యునియానే చూడరాదూ ; సెగనా్న్నా లేపందా వచ్చి నాముందు. నుంచొంది; ఇంకోళెతే యింక తతంగం జుగిఎతర్వ్యాత వచ్చి మొకం చూపించేదేనా ? వీళ్ళక్కూడా మిర్ధిలేకుండా పోయిందే ? అది కన తం డింద్లోంచే లేచఎపోయొచ్చిందే వీళంటో పుంటుందా ? కాల(వే. అట్లావుంది;. గాని లేకపోతే ఆ ధంయా కొప్వవటుకొని, నడిదిజార్లో పడేసి, బరబ5ా లాగేవాడినిగాదూ ? ఎన్ని మాటలంది ఎన్ని మాటలంది £ వెనకబడి వచ్చేయెడ్డని చూచాడు భోలా. మంచి జత. ఏటా లేదన్నా వందరూపాయల కమ్ముకోవచ్చు. వో్య యివ్వవలసింది యెనభయ్యేగా 1 ఇంకా వూరి పొలిమేరగూడ దాటలేవు ఛో౮ా. ఇంతలోనే పకే శరీ, శేఖర్‌ యింకా వొక యింవె మంది పె చిలళల వనక పరుగెల్తున రాపటం చూచాడు. భథోలాకు భయం వేసిందా ఇవేదో.. దాడి జరిగేట్లుఎది- ఎడ్లకు ఎడ్డూ దక్కేట్టులేవు ప్‌ప్పూ చచునై యేట్లుంది ఆగ, సడుం బిగించాడు. అంత. చచ్చేరోజే ప స్టే వూప్‌రున్నంత' సేపూ. పోట్టాడే చావచ్చు,

గోదాన్‌ 157

శాత్రీగారు దగరకొచ్చాదు. “ఏవియటోయ్‌ భోలా? ఆం! ఈ

లి అనర్థప్పనుతేవిటంట 7? దూ౮ాపు సనువ్వుకాంట్రి యెర్షని తోలుకు రా గతిగావ్‌ లనువుంట న్న్నావా యేవింటి ? యెసళ్ళ. పనులో వాఖృంగ గా శన. బట్టి సంుపోయిందిగాన. లేకపోతే హోరీ పూంఅని వొక్కసారంకే సున్నెంలోకి యెముు రేషందా తన్నేడారు నిమ్న; తెలుసునా? ఇస్పటి జి అ = ని వ్‌ భి చస యిల టా ట్‌ కం 'పే వెనక్కి తోట కర మళ్ళీ ఆ దొట్లోనే కప్టిసెయ్యి” అనాది

“టోక్రీ మంచాడనేగదయ్యా గున్వి-తపని చేసింది ? నికు డచ్చి వ్వాలిసుంపే కోదలో. వాచవెయ్‌;. క(క్రీపొంటి అంతేగాని యెదని

న న ల జ కా తోలుకురావటాలికి నీకు బాక్కేంవుంది ? ఇప్పుదు. నిమిద. చేనుపె _డ్డే యేంచౌతుందో తెలుసా ? అన్నావు సపేశ్వరీయాల్‌.

“అదిరౌంఎ దాబులారా ? నేసు వ్యూతందేం జబర స్‌ చేశాను ? ఉగ ఖో న్య న ఒకి జం యి శో హోరీ సొంతంగా తోలుచళ్ళ నుని అన్న ఉర్వాలేగా నే లోరుకొచ్చింది? అన్నాప్‌ ఫోలా యెంతో వినయంగా

“ఖర్‌ £ ఎర్తని తోటనెళ్ళు నువ్వు. ఎర్రని తోలు3ళ్ళమంటూ

“యే రైకే. లారా ఐప్పవెప్పితే యింవా వ్యపసాయం యేంసాగుకుంది *” అన్నాదు పిపేళ్వరి.

థోలా ఎన్షక్‌ అత్జంపబ్బి, వెన్షముందు. నిలబిచి “నా చ్‌బ్బు

వద నా శం చదువు టా శ (. 4 ఆ నాకిప్పించండి ఎప్షనేం చేసుకుంటా న్నేను ? అన్నాదు

"మెం ఎన్లని తోంవెనేదిసు కు ఖాయం, డబ్బు కొవాలం టే దావా వేసుకో. లంతేగాని యింకేంన్నా " పచ్చేషాలు వేశావంపేదెబ్బలు శినగలవ ; నుంచ్వేయన్నా రౌబ్బం యిచ్చావంటద్యూ డబ్బు కాహలంటానికి ? ఏం.రూ.. పనికిరాని ఆవాయసన కంటగబట్టి. ఇన్ను డెటని తోలు కళ్ళటానికొద్చా

ణా

థోంా కదరేదు; మాట్రాడకుందా, నిబ్బరంగా నిలదిడ్తాము చె సేనే

చలు. ఉత రా గ! న! గాని కదలను అంటూన్నట్లు

చి ఇంతలో శాస్త్రి ఒకడుగు ముంయికువేసి, సెంగిసి నదుము కాస ఎది నిటారుగాచేసి, గదించాము. “యింకా అట్లా కిళ్ళప్పవప్పి చూసా నిల చి ళం అవనీ

156 గోదాన్‌

బడ్డారెందుకు ? నాలుగు తన్నక 1 మన వూశ్ళో అడుగుపెట్టి ఎడ్లని విశ్చేకుపోతాడూ ఖ్‌

వంశి, మంచి బలమెన పడుచువాడు. అతను ముందుకు వచ్చి భోలాని ఒక తోపుతోళాడు- భోలా నిభాయించుకోలేకపోయాడు; (క్రంద పడిపోయాడు. మళ్ళీ లేవటోయేప్పటికి వంశి వీపుమీద ఒక (గుద్దు (గుద్దాడు.

హోరీ పరుగెత్తుకొచ్చాడు. భోలా హోరీని చూస్తూ “నిజంచెప్పు బాబూ! నీ ఎడ్లని బరవంతముగా తోలుకొచ్చానా నేను ౯ అనడిగాడు.

భోలా మాటలకు శాస్త్రి తాత్పర్యం చెప్పాడు “హోరీ యిష్టపడి తోలిపె డ్లేనే తోలుకొచ్చాట్ట యా పెద్దమనిషి ! మమ్మల్ని గొడిదల్నిి చెయ్యాలని చూస్తున్నాడులా వుంది”

హోరి సందేహించాడు. “యునియా నింటిలో నుంచెళ్ళగొట్టావా ? నా డబ్బు నాకిసావా? అంటూ వచ్చాడు. లేకపోతే ఎడ్లని తోలికెళ్తా నన్నాడు. నేను అమ్మాయిని చచ్చినా వెళ్ళగొట్టనన్నాను. నా దగ్గర డబ్బు లేదన్నాను. నీకు న్యాయం అనుకుంటే ఎడ్లను. తోలుకెళ్ళ మన్నాను. సీకు న్యాయం అనుకుంకే అన్నాను; ఎ్లోని తోలుకొచ్చే శాడు” అని అన్నాడు హోరీ, ౯

॥ పకేశ్యరి మొహం (వేలాడ వేశాడు. “నువ్వు న్యాయానికి వదలి

_పెళ్లైశావుగా. ఇంకొ ఇందులో జబిర్ద స్రీ యేముంది ? న్యాయం ఆను కున్నాడు; తోలుకెళన్నాడు. కాదని యెట్లా అనగలం ? తోలుకెళ్ళ బాబూ : ఎడ్లు నీవేలే.”

శాస్త్రీ కూడ ప'పేశ్వరిని బలసరచాడు. “అంతే మరి £ న్యాయానికి వదిలి పెళ్టేసింతర్వాత మనమేం మాటాడగలం అనా్నాడు.

ఊళ్ల వాళ్ళందరూ “యెంత తెలివి తక్కు_వ్వాడవోయ” అన్నటు చూచారు హోరీనంక. వరి దారిని వారు వెళ్ళిపోయారు వూళ్ళో భోలా గెలిదాడు. వీరుడిలా రొమ్మువిరుచుకుంటూ తోలుకళ్ళిపోయాడు ఎడ్రని. న్‌

13

తన యిలాకాలో గల్లంతు జరిగిందనీ, నలుగురు పెద్దలూ కలిసి హోరీకి జరిమానా వేశారనీ జమీందారుగారి బెవిలోగూడ పడిందిం విషయం తెలియగానే నోఖేరాంకు కబురుపెట్టాడు జమీందారు. పిలిపించి యెడా పెడా నాలుగు చీవాటు పెటాడులాతనకీ విషయం యెొందుకని తెలియజెయ్యలేదు ? ఇట్లాంటి “మోసగాళ్ళుక్క, కృతఘు్నలక్రీ తన దర్శ్భారులో వుండేందుకు అర్షతలేదు.

ఈ చీదొట్లు వింటూంకు నోఖేరాంకుగూడ మంటె 'త్తింది.. నేనొాక్క-జ్లే కాదుగా, వూళ్ళో పెద్దలుగూడ వున్నాపగా, నా ఒక్కడి వల్లా యేమొతుంది ?

జమీందారు నోఖేరాం బొజ్జవంక చూచాడు; దిల్లెంతో పొడుసాడా అన్నట్లు చూచాడు._-_ఇక చాల్లేవయ్యా 1 వదరటోకు సర్కారుకి తెలియజెయ్యకుండా జరమానా వసూలు చేసేందుకు వీల్లేదని, అనాడే యెందుకు. చెప్పలేదు. వాళ్ళతో? ఊళ్మో పెద్దలశై తేమూూతం.. నాకు తెలియకుండా నా రై కలదగ్గర జరిమానాలు వసూలుచేసే హక్కెక్కడ నుంచి వచ్చింది ? ఈ జరిమానాలను మినహాయి స్టే యింక నాకుమ్మాతం వచ్చే రాదడి యేముంది? వసూళ్ళ (పభుత్వం పట్టుకుపో తుంది; రైళులు బాకీలు తీర్చరు. నేనేమైపోను ? నేనేం తినను నీ తలకొయ : ఖర్చు కయ్యే లక్షల్లక్షలు యెక్కడనుండితేను ? ఇంతకాలంనుండి చేస్తున్నా వీ నౌకరీ నికుగూడా చెప్పవలసి వస్తూంది సరే. యెంత వసూలు చేశారేమిటి షోతీదగ్గర ?

160 గోదాన్‌ “ఎనభై రూపాయలు ” అన్నాడు నోఖేరాం. చేతులు సలుప కంటూ. “్‌ా "రాఖమేనా ఇ “అతనిదగర రొక్కంవెంక్కాడిదిలెండి చాదుగావా, ఏదో పొంత ల మీ కక్‌ పంటయిచ్చాడు. మిగరా దానికింద యిలు రాయించుకున్నాం. మ్‌. జమీందారుగారిస్పుదు స్వార్ధం వదలేశారు.. పోరీ పైన మాట్లా థి ల గ ల డారు. ఉంహు( : అదా ఫంగతికోఐతే తమరూ, పూళ్ళో పెద్దలూ కలి దొంగలు కరిసి వూళ్ళు పంచుక్సుష్నటు నా జమ్‌ందారీతలో ఒక నమ్మకు డైస ఆసామీని దోచుకున్నారన్న మాప మకీ అధికారం యెపరిద్చావట ? తమర్నీ, అ దొంగ పట్యాగ3, ఆ వేషాలు వేసే స్తం. నేడు తందుకుంచే యేడేసి సంవళ్చ్సరాలు శై లుకు పంపించగంను తెలుసా ? ఇది ఒన్న విషయం అనుషంబున్నారేమో శ్ర య౮ాకాడ్‌ పాదుషాలం అయిపోయాం అనుకుంటున్నారా మీరు , చు రోజు సాయం తం అయ్యేలోప్పుగా ఎరు హోతీ దగ్గం వసూలు చేసిందంతా తిసుకొచ్చి యింత ఇదర చై సరే సరి; లేకుంశ్సే మిమ్ముల్నంవక్ని డైళ్ళలో కుష్కాంచుకా.. ఇక వెస. వెళ్ళి హోర్రీస్ట, ప్పళోస్ర కొడుకుపీ పంప్ప” వన ప్రీ కొడుకూరొదలి పారిపోయాక్షంద్తి, ఈ గలంతునా 11న్నాడె పార్రపోయ్రాడ్రు అన్నాడు నోశేజ్ప భయపడుతూ శే జమిందారు! కోపంపద్చింది. నా ముందదిద్దం. ఆడక, అవదిద్దా లంపేన్వాా మంటని తెలియదూ నీకు? క్యూ స్రీ యింటైన్ష లో | ఏటనుంచి య గొట్టుకొచ్చి, దారిమధ్యతలో వడగ్రి ప్రాఇన యే + గ ని ట్ర స్‌ ర న. ) చువాదమంటాడని నేనింత వర కెస్పృడ్లూ వినలే.. పారిపోవాలనుకున న ఏ చ్‌ అనుకున్నవాద్రా అమ్మాయి నెంసకు లేవగ్రిస్సక్ష పసాషు ౩ బ్రత్రస చ జె 2 అతసట్లా పోగ్చ్ర్స్పక్ష ఎరుగూడ్లా యేదో పొకటిచేసెపుంట్రాచే. మద్ర మేష చెప్పనా నమ్మేదిలే క్ష ఫ్‌ లై మేమి యెకగక్స్సు (ఫమాణంచేసి దుః మీగ్ర స్పై సంఘాన్ని రక్షించుకో బెదరించి వుంటాడు, ఆం క్‌ మున వు అందుకనే అతను పాగ్రపోయి వుందాడు.. ప్రాపంగో

గోడాన్‌ 16 నోభేరాం కాదనలేకపోయాదు. యజమాని యేది చెపితే అదే టు, “తమరు ఖుదుని వచ్చి. తెలుసుకో, డి. యేది నిజమో యేది నపదమో” అం గూడీఅనలేకపోయాదు. గొట్బవారికి కోప వస్తే అంతే మరి ఆ కోపానికి పూరాహతి కావలసిందే. ఎదురు పల్లెత్తుమాట గూడ అనేంచమకు వీల్లేదు. న

ఊళ్లో పెద్దలకు వెళ్ళి చెప్పాడు నోఖేరాం- పాసం మానవులు తలడిలీ పోయారు. ఛాన్యం అం'యే వుంద్రిగాని. వసూలుచేసిన డబ్బంతా అప్పుడే ఐపోయింది. హోరీ. ఇల్లు తాకట్టు (వాయించుకున్నమాట నిజమేగాని ఆ పల్లటూళో) ఆ యిల్లు కొనుక్కు నే వాశ్శెవరుంటారు ? ఆ ఇల్ల హించూ స్తీ లాంటిది. భర్తతో వుంటే గృహలక్ష్యిలా. యజ

_ మానురౌలిలా వుంటుంది హిందూ స్తీ. భర్తను వదిలేస్తే యెందుకూ కొర గానిదై ఫోతుంది. ఈ యిల్లూ ఆంతే. హోర్రీశై త్రే-యీ ఇల్లే అతని సవ్వస్వమూనూ. ఆ యింట్లో నుండి హోరీ బయటక నడిస్తే కొండబ్బుకు గూడ కొనేవాడుండదు. ఇక అటుచూస్తే డద్చివ్వకపోతే వూరుకొ నేట్లు లేదు జమీందారు బహుకా యీ హోర్రీయే వెళ్ళి జమీందారూరి దగ్గర యేడ్చి వచ్చాడేమో. అందరకంటే యెక్కువగా పిపేళ్వరి భయపడి పోయాడు. అతి వుద్యోగం పూడినా పూడవచ్చుసు. నలుగురూ కూర్చొని ఆలోళంచాడ ఈ విషమ సమస్య నెట్రా పనచ్కురించాలా అ?; లాభంలేక పోయింది. నీది లప్పంపే నీది ల్‌ప్పైను కోొవటంతో నే సరిపోయింది: ఒక పే పోటాట.

“నేన్‌ మొద'పే చెప్పా మ్‌ కందరికీ పోఠీ విషయంలో మనం ప్‌మీ జోక్యం క్‌లు గజేనుకోవద్దని, ఇంంపుకు వొచ్చిందోగాని వూరికే మ్మాతం పోయేట్లులేని. ఉద్యోగంవాస్తా పూడి వూరుకుంటుంది. తియ్యండి తలకొక్ష యివపై దూపాయ ; ఇప్పుడన్నా గైక్కుదాం జమ్‌ందాఠే గనక లరిపోదచేస్తే వన పృట్టికాస్తా మునిగూరుకుంటుంది”. అన్నాడు. పపేశ్వర. “ ల

శాస్త్రీ (టహాశ్చితేజం వుట్టిపడేట్లు మౌట్లాడాడు. “నా దగ్గర ఇరవై

ను! అవి లం ౧0 ర్‌ు హాొపాయల మాటట్లాపుంచి యిరవై డమ్మిడీలు గూడాలేవు. _బాహ్మణు

162 గోడాన్‌ లకు సంతర్నణ చేయించాను; హోమం అయిపోయింది. ఇదంతా ఉర్సు కొదూ ? నన్ను జైలుకు సంపించుతారూ జమీందారుగారు ? (బ్రాహ్యాల్డి; జమీందారు యిల నాశనం చేయనూ ? ఇంకా జమీందారుగారికి (బాహ్మల మజాఖా తెలియులాగుంది.” యుంగురసింగుకూడా యిదే ధోరణిలో మాట్లాడాడు. అతను జమీందారుకేమీ నొకరుగాదు. హోరీని కొట్టలేదు; తిట్టలేదు; జలవంతం చెయ్యలేదు. హోరీ (ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోదలచుకున్నాడు. అతనికా ఆఅనకాశం కలుగజేశారు. ఇందులొ తప్పేముంది ? కాని నోఖేరాంకు ఈ బెడద అంత తేలికగా తప్పట్లు లేదు, ఇక్కడ కాలుమీద కాలు వేసుకుని కూర్చొని రాజ్యం చేస్తున్నాడు జీత మం'పే పదిరూపాయలుగాని, సంవత్సరానికి వెయ్యి పైగా పైపై రా2డి వుంటుంది, మరి యింతమంది మీద అధికారం. ఎప్పుదు చూచినా సలుగురు దింట్లు, పన్సిపాటలన్నీ “వెట్టి” తో అయిపోయేవీ. లాజేదారు గూడ కుగ్చియిస్తాడు. పాపం ;$మరి యిదంశాపోచే । పయేశ్వంని గురించి చెప్పే అవసరమే లేదు ఏడో జమీందారు గారి ధర్మమా ఆంటూ యీమ్మాత్రం వుడ్యోగం దొరికింది. అదిగూడా పోతే అడిగేవాడు వుండడు. ఈ బొధ యెలా శస్పుళుందిరా భగవంతుడా అని ర0డు మూడు రోజులు ఆలోచించాడు. చివరికొకదారి దొరికింది. అప్పుడప్పుడూ కచ్చేరీలో *బిజ్‌లీ" అనే దినపత్రిక చూస్తూండేవాడు; ఆ ష్మత్రికా సంపాదకుడికి జమీందారు తన యిలాకాలో 'రైతులమీద జరిపే "ఘోర అత్యాచారాళ్ని వర్షిస్తూ దాస్తే బాగుంటుందనుకునా్న్నాడు; నోఖేరాం గూడా యిందుకు అంగీకరించాడు. ఇద్దరూ కలసి ఒక లేఖ(నవ్రాసి, రిజిషర్‌ వేయించి పంపివేళారు. న ఆ ప్మతికకు సంపాదకుడు ఓంకార్‌ నాథ్‌. ఇటా౦టి వృతరాలు ఎప్పుడు వస్తాయా అని కాచుకు కూర్చుంటాడాయన. "లేఖ ఆందగానే శమీందారుకు. తెలియజేశాడు, ఆయనకొక సంగతి తెలియవచ్చింది.

గోడాన్‌ 168 సమ్మగూడదని అనుకొన్నాడుగాని ఆ లేఖకుడు చూపే నిదర్శనాలను చూస్తే నమ్మకుండా వుండేందుకు వీల్లేకుండా వుంది ఎవరో ఒక రైతు కొడుకు ఒక విధవ పిల్లను (పేమించి యింటికి తీసుకొచ్చాడని చెప్పి, జమీందారు ఆ రె తుకు జరిమానా వేసినమూట వాస్తవమేనా? ఈ విషయం లోని నిజానిజాలు తెలుసుకొని, ్రజాహికార్థం, "రి లేఖను (గ్రచురించి తన సంపాదక ధర్యాన్ని నిర్వ ర్రించుకోవలసి వుంటుంది. లేపంజే కర్తవ్యాన్ని మరచిపోయినట్లైతుంది- జమీందారుగారుగూడా ఆ విషయంలో యింకేమైనా చెస్పదలచుకుంకే, ఆ జవాబును కూడా (పచురిందేందు కెట్లాంట్‌ అభ్యంతరమూ లేదు- ఇదంతా అబద్ధం కావాల్ననే సంపొదకుని కోరిక. కాని అందులో యేమా్యత్రం సత్యమున్న్నా (పచురించక తప్పదు అది అతని ధర్మం. స్నేహం యిట్లాంటి సళ్కార్యాలకి అడ్డు రాగూడద్దు

జమీందారు కీ సూచన అందింది. నెత్తి, నోరూ కొట్టుకున్నాడు? కోపంగూడ వచ్చింది- వెళ్ళి ఒక యాభై దెబ్బలు లెక్క- పెట్టి, హంట రుతో కొట్టి "ఆ పుత్తరంతోపాటు యీ దెబ్బల వ్నార్తగూడా అచ్చు వేసుకో” అని అందామనిపించింది- కొని రాగల పరిణామాన్ని పూహించు కుని ఆగిపోయాడు. ఆయని కలుసుకునేందుకని వెంటనే బయల్జేరాడు జమీందారు; కాస్త ఆలస్య మైతే, ఆ వుత్తరం అన్వ్రైపో తే, గౌరవం ఆంతా గంగపాలై పోతుండి 1

'షెరుకువెళ్ళి తిరిగినచ్చాడు ఓంకారనాథ్‌ సంపాదకీయం రాద్దామని కూర్చునా నడుగాని, మనస్సు పక్షిలా, గిరగిరా తిరుగుతోంది. గడచిన ర్యాతి భార్య అన్నమాటలు యింకొ దిల్లేల్లా (గుచ్చుకుంటున్నాయి. “దర్శిదుడనీ, దుర్శదుష్టవంతుడనీ, వర్టి తెలివితక్కువ వాడనీ అంశే అఆతనికేమీ దాధ పుండేడికాదు. “నువ్వు మగవాడివి కాదు [ అంటే కష్టమే నిజంగామరి. అందులోనూ భర్శ నా మాటనేందుకు భార్యశేం హక్కుంది ? పొరపాటున యెవళ్ళ్శయినా ఆ మాటంహపే భార్య వెళ్ళి ఆ మాటలన్ననాళ్ళు నోరు మూయించాలి. నిజమే; నెెత్తిమీదకి ఆపద కొన్ని

1164 గోచాన్‌

తెచ్చుకునే వార్తలు పచురించడు. వ్యాఖ్యలు (వాయడు. వతి అడుగూ. వూది పూది, చాలా జ్యాగ్రత్తగా వేస్తాడు. ఈ వెవప చట్టాల రోజుల్లో అంతకం పే వినరుమ్మాతం ఏ్‌ం చేస్తారు ? ఐనా తెలసి, తెసి సాము పుట్టలో చేరులు పె'స్టైనాశ్ళెనరుంటారు 7? ఎంత జ్మాగతృగా వున్నాం యింట్లో వాళ్ళకు బావ కలగగూడదనే గడా । ఇంత జాగ త్తగా, ఓపికగా వున్నందుకు యదా పురస్కారం ? ఏమోనవ్చా : అంతా అంధకొరంగా వుంది. దగ్గర డబ్బులేదు; బెనారస్‌ చీరలు కావాలంపే ఎక్కడనుంచి వస్తవి ? డాక్తరుగారి భార్య, (ఫ్రొఫెసర్‌ గారి భార్య ఇంకెవళ్ళివళ్ళ భార్యలో బెనారస్‌ చీరలు కటుకుం కే తనేం చెయ్యగలదు. ఖద్దరుచీర కట్టుకొని వాళ్శందరికం కే గొప్ప దాన్నని అనుకుంపే పోదూ ?” కాను చుట్టుకు కాను ఎంత గొప్పవాళ్ళదగ్గరికు వెళ్తాన్నా యిరవై నంబరు. ఖద్దరు కట్టుకొని వెళ్లాడు ఎవరై నా ఏమైనా అంపే, మొహంమాడేట్లు జవాబు చెప్పేందుకు సిద్ధంగా పుంటాదు. థార్యలోకూడ ఆ ఆళ్మాఖి మానం యెందుకండగూడదు ? ఇతరుల ఆడంబరం చూచి అటా చలించిపో తే యెట్లా ? “నేనొక దేశభప్తడి భార్యను” అని గర్వవ్‌డ కూడదూ 2 దేళభ క్తుడికుస్న సంపదంతా ఆ భక్తేగడా! ఆభక్తి మిసహాయించిితే అతనికింకా సంపద యేముంటుంది ? ఇదే విషయాన్ని గురించి యివ్వాళ సంపాదకీయం వాస్తే బాగుండును అనుకుంటూండ గానే జమీందారు గారిని గురించి వచ్చిన లేఖ'వె పృకు మళ్ళింది సంపాదక మహాళయుంి దృషి. హా

జమీ దారుగారేమని జవావిసాడో చూడాలి. ఆవా ర్తలో సత్యం లేదని ఆయన బుజువు చేసుకోగలిగితే. సలేసరి; అబా కాకుండా వొత్తిడి పెట్టీ, భయపెట్టే. బెదిరించి ఓంకారనాఢుడ్ని కరవ్యీ నిక్వహణా పధంనుంచి మళ్ళించగలదని అనుకుం పే మాతం అది వార్థ భమ. కంత తపస్సు, సాధనచేసేది దేనికి ? అవకాశం దొరికినప్పుడు యిట్లా చట్టధిక్కరణచే 'సేవాళ్ళ రహస్యాలన్నీ బయట పెఫ్రేంచుకే గదా? జమీందారు గొప్ప యినొష్టయన్స్‌ వున్నావాడని తెలుసును. కౌన్సిల్లో మెందిరుగూడాను. అధికారు అందరితోను సరిచయంవుంది. అనుక జే

గోచాన్‌ 165 దొంగ సొక్ష్యాలు సృష్టించి. దొంగ కేసులు. బనాయించగలడుగూడం రౌడీలకు చెప్పి యే చీకటిమాటునో నాలుగు తన్నించనూగలడు. కాని ఓంకారనాథ్‌ యిట్లాంటినాటిక్‌ జడిసే మనిషి కొదు; కంరంటో వూపిరి వున్నంతకాలం. అన్యాయాన్ని, అధర్మాన్నీ తప్పక యెదుర్కు౦టాడు.

ఇంతలోనే మోటారుకొరు ధ్వని వినవచ్చింది. వెంటనే కొగితాలు ముందుకు లాక్కుని సంపాదకీయం (వ్రాయటం (స్రారంభించాడో లేదో, యింతలోనే జమీందారు గడిలో కాలుపెట్టాడు,

ఓంకొరనాథ్‌ జమీందారుని ఆహ్వానించలేదు; కుశల (పళ్నలు వేయలేదు; కుర్చీ చూపించలేదు. ఒక నేరస్తుడు తన ముందుకొచ్చినట్లు చూచాడు జమీందారుని. *నా వు కరం అందిందా మీకు ? అది (నాయవలి సిన జాధ్యత నాకు లేకపోయినా 'హైశాను. న్యాయంగా ఐతే నేనే విచారణ జరపవలసింది. కొని మొహమాటం వున్నప్వుడలాంటి సిద్ధాంతాలు యెంతోకొంత సడలించాల్సొన్తూ వుంటుంది. సరే, ఆ వార్త నిజమైందేనా?”ొ అని ఆధికారయుతంగా నే అడిగాడుం

ఆ జాబు వాసవమేనని అంగీకరించకుండా వపుండలేకపోయాడు జమీందారుం న్యాయాని కా సొమ్ము యింతవరకూ జమిందారుకు అంద లేదు నేనా సొమ్ము ముట్టుకోనంటూ యిప్పుడై నా జమీందారనవచ్చును; కొని ఆనలేమ. ఈ సంపాదక మహాశయుడి వ్యవహారంగూడా ఏమిటో చూస్తే బాగుంటుందనుకునా్న్నాదు జమీందారు

“ఇతే. చూచారూ, ఆ లేఖను (ప్రకటించక తప్పదు. నా (పియ మ్మిళకుల నొకరి్నిలా దుయ్యవిట్టటం అం నాకూ నమనస్కరించటంలేదుం ఐనా తప్పదు నా కర్తస్యం నేను చేయవలసిందే. సంపాదకుడనయ్యిగూడ కర్తవ్యాన్ని నిర్వపహాంచకపో తే, యీ కుర్చీమీద కూర్చునే హక్కుని పోగొట్టుకున్నవాడినా తాను నేను” అంటూ తన విచారాన్ని తెలియజేశాడు ఓంకారనాథ్‌-

జమీందారు కుర్చిలో కూర్చుని, కాలుమీద కౌలు వేసుకున్నాడు. తమలం నములూ “మెరు చేమబవోయే. సని మీకు [శ్రీయస్కరంకాదుం

తాన్‌ థీ

166 గోజాన్‌

నాకయ్యే నష్టమేడో తర్వాతౌ తుందిగానీ, మిమ్మల్ని తక్షణమే శిక్షి సారు. మీ మికుల్ని మీరు గౌరవించక్షఫోతే నేనూ అడేరకం మనిషనేో నా మ్మీతుల్ని నేనూ కొపాడను 1” అన్నాడు.

ఓంకారనాథ్‌ మృతపీరుడి పోజు పెట్టాడు. “నే నలాంటివాటి కెప్పుడూ జడవను- నేనీ స్మత్రికకు స౦ంపాదకుడ్ర్నై నప్పుడే (ప్రాణా లంపే వన్న వ్యామోహం వదలేశాను. అదీగాక సత్యం కోసమూ, న్యాయంకొరకూ ఆత్మబలిదానం చేయటంకంకే యింకా కొవలసిం దేముంది? అదే (పతి సంపాదకుడూ చేయాల్నని నా దృఢవిశ్వాసం

“సరే మీ సవాలును నేనూ స్వీకరిస్తాను. ఇంతవరకూ మీరు నా మ్మిశులనుకుంటూ వచ్చాను నేను మరు కయ్యానికి కౌలుదువ్వు తున్నారు; నేనూ సిద్ధమే; మీ ప్మత్రికకు విదురెట్లు చందా దేనికిస్తూన్నాను నేను? నేను చెప్పినమాట వింటారినికాదూ ౫ నేను జమీందారుగానూ, భాగ్యవంతుడిగానూ వుండేందుకు కారణం భగవంతుడు; మీరుకాము , అసలు చందా పడిహేనె శే నేను యాథె యిస్తున్నాను. దేనికి ? మీరు నోరుకట్టుకుని కూర్చుంటారుగదా ఆన్‌, మీరెప్పుడువచ్చినా, దేనికని అడిగనా చందాలకు చందాలు గుప్పిస్తున్నాను. సంవత్సరానికొక పాతిక సార్హయినా మిమశల్ని విందుల కాహ్వానిస్తున్నాను దేనికనుకుంటున్నారు ? కొనులెండి. మీకు లంచం పుచ్చుకని, కర్ణవ్య నిర్వహణ చేయటం తెలిసివుండక పోవచ్చు.”

“నే నెప్పుడూ లంచం పుచ్చుకోలేదు” అన్నాడు ఓంకారనాధ్‌ కోపంగా

జమీందారు గదించి మరీ అన్నాడు. “ఇది లంచం కాకపోతే, యింకేది లంచం ? తమరే తెలియజెప్పండి. మీరు తప ఎ మిగతావాళు గాడీద లనుకుంటున్నారా మీరు ? మేం అందరం మీ స్యత్రిక్కయ్యే జమాఖిర్చుల్లో లోట్లు భరించటంబేదూ ? తియ్యండి మీ ఖాతా? వారంతా నా యిలాకౌ నుండి యెంత సొమ్ము జమెయ్యిందో లెక్కచూడండి. వేలకు వేలు వుంటుంది. స్వదేశీ, స్వదేశ్‌ అన్ని అరుస్తారు మీర, మీ శేపగ్రనిండా

గోజాన్‌ 167 విదేశీ వస్తువుల యెొడ్వర్‌ మైజ్‌ మెంట్లు వేస్తాడు దేనికి ౩ సిగ్గులేదూ : మేకు సిగుతేదుగాని, నా ర తుల దగ్గ సొమ్ము వసూలు చేసినందుకు నేను సిగ్పిపడాలా /] మీ్‌హౌళంతే "కై తులకి న్యాయం జరిగేట్టు చూసు న్నామని"అనుకుంటు న్నార లాగుంది. నా చావు (బతుకులన్నీ రైతుల, మీద ఆధారపడి వున్నాయి. అల్లాంటప్పుడు నాళ్ళుహితం నాకంఘె యెక్కు వగా కో రేవా శెవరుంటారు ? నేనూ (దితకాలిగదా ? జఫీసర్జ కు డిన్నర్శి వ్వాలి. మా కుటుంబంలో వున్నవాళ్ళందరినీ _ వందలమందిని . పోషిం చారి. మా యింటో ఖర్చు యెంతబొతుందో మీకు తెలుసు. ఇదంతా యెక్కడ్నుంచి "వస్తుంది మౌ యింట్లో ఏమైనా చెట్టుందా డబ్బు కా'పేందుకు ? అసామీల దగర్నుంచే రావాలిగదా ? జమీందార్లూ, కాలూకొ ఛార్లూ మహాం సుఖంగా బుకుతున్న్నా రనుకుంబున్నార మో మీరు. వాళ్ళ అసలు బతుకు తెలియదు మీమ. మేం ధర్మాత్ముల్లా వుంపే ఒక్కంరోజుగూడా గడవదు. ఆఫీసర్దకు కానుక లీయకపోతే మా గౌరవం మాడే. వీధినిపడుతుంది. అసామీలను కష్ట పెడితే మాకేం వొరుగు తుంది? మే మేమెనా తేళ్ళ్లమా. ఐనదానికీ, కానిదానికీ అందరినీ వడ్డిస్తూ కూర్చు నేందుకు? దూ మవ్యాదల్నీ। సంపదాయాల్నీ నిలబెట్టుకో పలసిన బాధ్యత మాకుగూడా పృుంద౦ంటా ? లేదంటారా ? మా ధనంలో భాగం పంచుకోవాల్నని మీరు చూస్తున్న ్లే;ః మేం బంగారు గుడ్డని పెడశా మని కాచుకు కూర్చునేవాళ్ళు చాలామందున్మారు. నా బంగళాకు రండి ; మీకు చూపిస్తాను; ఒకడు కాస్మీరు శాలుపలూ, దుళ్ళ్శాలువలూ తీసు కొసాడు. ఒకడు భీమా కట్టమంటాడు. ఒకడు (గ్రామఫోన్దు తీసకో మంటాడు. ఇంకొకడు పుస్తకొలు కొనమంటాడు ; "పేపర్ణకు చందాలు కట్టమంటాదు.. ఇక ధర్మాలూ, చందాలూ... చెప్పలేం. ఎంతమంది వసారో. వరుసబెట్టి వీళ్ళందరికీ నా కష్టగాథలు చెబుతూ కూర్చోవ౦టారా? నా గాధలు వినేందుకా వాస వస్తూన్నది ? వెట్లా గోట్లా నన్ను వెధవని వీసి డబ్బు గుంజుకోవాల్నని ! పరంపరానుగతంగా వచ్చే సాంప చాయాల్ని వదిలే స్తే నలుగురూ కలిసి గేలిచేసారు; ఆఫీశర్లను డిన్నర్షకు నానీ అని భి భో పిలనకపో తే యెటికెట్‌ తెలియదంటారు. అప్పుకు మీరు సంపాద

1686 గోదడాన్‌

కీయాలు (వాసి నన్ను సమర్జించగలరా ? కాంగగెసులో (ప్రవేశించాను: ఇంకా ఆందుకు శిక్ష అనుభపిస్తూనే వున్నాను నా 'పేరుగూడా వ్లక్‌లిస్టులో యెక్కింది 1 నే నెన్ని అప్పుల్లో మునిగివునా్నానో యేమైనా తెలుసునా మీకు ౩ అవ్ఫులవాళ్ళందరూ ఒకేసారి దండెత్తితే నా చేతినివున్న ఈ వపుంగరంకూడా మిగలదు । అయితే ఈ ఆడంబరం అంళా దేనికి మీకని ఆంటారు మీరు. మీరే చెప్పండి. ఏడుతరాతనుండి పెరిగాంగదా ఈ వాతా వరణంలోః ఈనాడు పదెలెయ్యాలంచపే మాటలా ? ఈనాడు వెళ్ళి నడుంపంచి పనిచెయ్యటం అసంభవం గాదూ ? మీకంపే భూమిలేదు, ఆ స్తిలేదు, మర్యాద మన్ననల్నిగురించి ఆలోచించవలసిన అవసరంలేదు; గనుక మీడ నిర్భయంగా పుండగలరు-. ఇన్ని అవకొళాలున ఎప్పటికీ మీరుగూడ నోరు నొక్కుకునే కూర్చుంటున్నారు. కోర్టులో యెన్ని అన్యాయాలు జరుగుతున్నాయో, యెన్ని లంచాలు పుచుకుంటున్నారో, ఎంతమంది బీదలు బాధలు పడుతున్నారో, యెంతమంది స్త్రీలు (భష్తలొ తన్నారొ మీకు మ్యాత్రం తెలీదూ ? వీటినన్నిటిని గురించీ మీరు సంపాద కీయాలు (వాయరేం? (ప్రమాజాలూ, సాక్ష్యమూ నేనిస్తానుగా.”

ఓంకారనాథ్‌ కొద్దిగా మెత్తబడ్డాడు. “అవకాశం వున్నప్పుడు నేను మాతం ఎప్పుడు వెనుకంజ 'వేశాను ?” అన్నాడు,

జమీందాపగూడా కొంచెం మె తబడ్రాకుు "ఒకటి. రెండుసారు. మీరు మగవాడిలా నిలబడారని నేనూ ““అకిగీకరిసున్నాను.. కాని మజ ఎక్కువగా మీ లాభాన్నే చూచుకుంటున్నారుగాన్‌ (ప్రజాహితాన్ని గాదుం మ్‌రు కోపం తెచ్చుపన్నందువలా, కళ ఇరిమితేనూ వచ్చేలాభం యేమీ లేదు. మీరెన్సుడు రంగంలోకి ద్‌సినా జరీగింది ఒకపే ఫలితం.

“మీ గౌరవమూ, పేరుప్రతిష్లలూ య నుమడించాయి; మీ ఆదాయం. గూడ పెరిగిందనే చెప్పవచ్చు. నా 'సటగూడా మీరలాగే (వవ రించేట యితే మిమ్మల్ని గౌరవించేందుకు సిట్డెక్స్‌ నేను. ధనరూపరగా మాత్రం మీకేమీ యివ్వను డబ్బిస్తే లంచం బిజంద. మి భార్యగార్‌కి యేదో వొక ఆభూషణం చేయించి పెడకాను. మీకిష్షమేనా ? కాని నేను

ళ్‌

నోడాన్‌ 1609 మేకొక విషయం చెప్పదల్చుకున్నాను. మీ కండెనవార్త్వ వాస్తవంగాదు. మిగతా జమీందార్త లాగా నేనుగూడా ఆసామీల మీద జరిమానాలువేసి, పసూలు చేయడర్‌ లేదా అంళే చేస్తూనే వున్నాను. సంవత్సరానికి పది, పది హేను వేలు బేతిక్రివస్తాయి. నాక్రిద్‌ దక్కకుండా చెయ్యాల్నని మీరు చూశారం పే, మీకూ నష్తమే. (బతికిన నాలుగురోజులూ సుఖంగా పవుండా ల్నని మీరూ అభిలషిసోరు; నాకూ అదే అభిలాష వున్నది. న్యాయమని, కరవ్యమనీ, మోసప్ప మాటలు చెప్పి, నన్ను వంచించుతూ, మిమ్ముల్ని మీర వంచించుకోవటం యేమంత బాగుందో మీరే ఆలోచించుకోండి ? హృదయం విప్పి చెప్పండి: మీకేమైనా శ్మతువునా నేను ? మీరూ, నేనూ కలి యెన్నిసార్లు విందు లారగించామో సహపం్ర్టిని, జ్జిస్తేక్‌ తెచ్చు కోండి. మీరు కష్టాలో వున్నారని నాకూ తెలుసు బహుళా నాకంపే గూడా వమ్యావ కషాతో వున్నారేమో గూడామీరు. ఐనా హరిశ్చం్యద్రుడిలా కావాలలి మీరనుకుం కే నేనేమీ చెప్పలేను. సరే ॥ వస్తా.”

జమీందారు కుర్చీ వెనక్కి-తోసి, లేచి, నిలబడ్డాడు. ఓంకారనాథ్‌ లేచ్చి జమీందారు చేయి పట్టుకుని, “అట్లాఅం పేగాదు. మీరు కూర్చో వాలి. నన్నుగూడా నా పొజిషన్ను గురించి చెప్పనీయాలిమరి, మీరు; ఇంతవరకూ మీరు నా పట్ల చూపించిన (పేమకూ, బొదార్యానికీ నేను సదా కృతజ్ఞుద్నే. అయితే యదంకా సిద్ధాంతాలకు సందంధించిన విషయం. సిద్ధాంతాలు (పాణాలకంటేగూడా తీపిగా పుంటాయనే విషయం మీకు తెలుసు...” అంటూ సంధి చేసుకుంటూన్నట్లు మాట్లాడాదుం

మళ్ళీ కుర్చీలో కూర్చున్నాదు జమీందారు. సాధ్యమైనంత సౌమ్యంగా “"నరేబాబూ, సీ యిష్టం వచ్చినశ్షు (్రానుకో, నీ సిద్ధాంతాలను వదలిపెట్టుకొనమని నేనూ అసను. కాకుంటే నాపేరు చెడిపోతుంది. అయినా ఈ పేరుకోసమని ఎన్న్వినాధలని పడగలను ? ఆసామీలను కొంచెమో, గొప్పో బాధించని జమీందారు మాతం యెవదున్నాడులే. బొమికిలకికూడా కాపలాకాసూ కూర్చుంటే, కుక్కకడుపెలా నిండుతుంది, ఐతే ఓకటి. ఇకముం ద్రిలాంటివి జరగవని మాతం హామీ యిస్తాను. ఈ వొక్కిసారికే వదలేనెయ్యండి; ఇంకో సంపాదకుడైన్నతే. నేనిలా

170 గోడాన్‌ అనించేవాడి నేకాదు. నడివీధిలో పెట్టి, నాలుగు పుతికించేవాడిని. మీరూ నేసో స్నేహితులము, ఎవరో ఒకీరు లొంగక తప్పదు. అసలు ఇది ష్యతికల కాలమండీ, నేనే సన్నమా'పేమిటి; గవర్నమెంపే హడలు కంటోంది పత్రికల్ని చూచి. ఈ పోట్లాటని ఇంతటితో ముగించి, మీ యిష్ణం వచ్చినట్లు కానీండి. ఆల అయితే పత్రిక చాగాపోతుందా ? సర్క్యలేషన్‌ "యేమైనా ఇరిగిందా 1" అంటూ మాట్లాడాడు. జవాబు చెప్పేందుకు యిషంలేదా అన్నట్లు “యేదోలెండి, అట్టాగే వుండి. ఈ రోజుల్లో యింతకంశే యెక్కువగా మ్యాతమేం వుంటుంది లెండి. డబ్బు దొరుకుతుందనీ, కాలుమీద కాలు వేసుక్కూరోు. వచ్చుననీ కాదుగదా నేసీ బాధిత స్వీకరించింది. ఐనస్పుడు అసంతృప్తి పడవలసిన అవసరమూలేదు. ఏదో (పజాసేవ చేద్దామని పచ్చాను;ః యథాశక్తి చేస్తూనే పృన్నాను; దేశం బాగుపటమే సాకు కావలసింది; వ్యక్తుల సుఖదుఃథాల కేముందిలెండి” అన్నాట్‌ ఓంకారనాధ్‌. జమీందారుగారు మరింత సహృదయక కనబరచారు. "అదంళా సిజమే ననుకోండి । సేవ చేసేందుతైనా (దితీకి వుండాలిగదా. అర్జిక్ష చిక్కుల్లో బాధ పడుతూం'పే, సేవ చేసేందు క్కావలసిన ఏక్నాగల వుండదుగదా. అయితే సర్కు్యులేషన్‌ యేమీ సెరగటంలేదా యేనుండీ.” “నా పద్రికకు ఒక ఆదర్శం వృందండీ- ఆ ఆదర్శాన్ని వదిలి పెట్టదలచుకోలేదు నేను. లేకపోతే సినిమాస్ట్రార్థ ఫోటోలూ, అవ్వీ అచ్చువే స్తే, పష్యత్రికగూడా బాగానే పోతుందిమరి. నా సంగతి మీకు 'తెలసుగదా. ఇంకా అట్లాంటివే ఇంకా కొన్ని స్టంట్లు వే స్తే పత్రిక ఇంకా వృద్ధాతుందనుకోండి, అయినా అట్లాంటి విధానాలద్వారా డబ్బు చేసు కోవడం అంపే నాకు గిట్టదు.” “బొనుళెండి. అందుకనేగదా మీరంపే అంత గౌరవం అందరికీని- నే నొకమాట చెబుతాను. మీరు అభ్యంతరం చెబుతారో యేమో. మీరొక వందమంది "పేరిట ప్యత్రికలు పంపండి; చందాలు నేనిచ్చేస్తాను”

నోదచాన్‌ శ!

ఓంకారనాధ్‌ తన కృతజ్ఞతని తెలియజేస్తూ తల వంచాడు; మీరిచ్చే దానానికి అభివందనాలర్పిసూ. స్వోకరిస్తూన్నాను. ఈరోజాల్లో పతికలం టే పట్టించుకొనే మనుషులే మేకన్సించటంలేదు. స్క్కూళ్ళం చేనూ, కాలేజీ లంపేనూ, దేవాలయాలం'పేనూ కొవలసినంతమంది చందాలు వేస్తారు. కౌని ఈసాటివరక్రూ సతికలకం చే చందాలెన్వరూ ఇవ్వరు. నేసనేది సామాన్య్యప్రజలకు విద్యని అందించేందుకు పత్రికలను మించిన సాధనం యేముందీ అని. విద్యాలయాల్ని నడుప్పకున ఎట్లుగానే ప్యతికలను గూడా కమిటీలే నడుపుతాయనుకోండి అప్పుడు మేం విజ్ఞాపనలకనీ, మరింకా దేనికోననీ, యింత సలమూ, సమయమూ దుర్వినియోగం చేయం చూడండి ॥ మీరు చేసిస్‌ సహాయానికి, జీవితాంతం వరకూ కృతజ్ఞునిగా వుంటాను తమరికి నేను”

జమీందారు శలవు తీసుకున్నాడు. ఓంకొరనాథ్‌ కేమంత సంతో షంగా లేదు. జమీందాలేమీ షరతులు పెట్టలేదు; వాగ్దానం పుచ్చుకోలేదు. ఈ దానావ్ని కాదనేందుకు వీలులేకపోయింది- పెస్పు కార్యికులకి మూడు మాసాల నుండి జీతాలు ఇవ్యటంలేదు. కొగికానికే దగ్గర దగ్గర వెయ్యిరూపాయలు బాక్రీవున్నది. ఈ దెబ్బతో అందులో కొంతదాధ త్య పోతుంది; చేయ చాచవలసిన గతికూడా పట్టలేమ 1

ఇంతలోనే గోమతి__సంపాదకుని భార్య = వచ్చింది. వచ్చిం ధూంధాంలాడింది. *ఏ( ఇంకొ అన్నానికి వేళకాలే ? వొంటిగంట ఐతేనేగాని అన్నం తినకూడదని ఎక్కడైనా రాసి పెట్టిందా ? ఎంత సేవని పంటకొలు వేడిచేస్తూ కూర్చోను 1”

భార్యవంక దినంగా, దుఃఖంతో, చూచాడు ఓంకారనాథ్‌. గోవతి కోపం చల్లారిపోయింది. ఆవిడకూ. తెలుసును ఆతని కష్టాలు. ఇతరుల భార్యలు వేసుకునే నగలూ, కట్టుకునే వేలూ చూస్తూం'పే ఆవిడకు కష్టంవేసేది; నా కన్ని నగలూ, చీరెలూ లేవే అని కోపంవచ్చేది భర మీద యుయ్‌మని లేచేది కాని నిజానికాకోపం భర్తమీదకాదు; తన దుర్‌ దృష్టంమీద. అతని నిరాడంబర జీవితాన్ని చూచి లోలోనల కున్నతూం

179 గోచాన్‌

జేది; ఆయినా ఆతసం కే సానుభూతీప్పంది ఆవిడకు. "కా స్థ తలతిక్క- మవిషి; అంతః? అనుకునేది. భర దీనంగా చూడటం చూచి, యేలవింటి అంత విచారంగా వున్నారు. కడుపులో నొప్పేంవై(నా చెసిందా కొ ఆనడిగింది-

ఓంకొరనాథ్‌ వొక చిన్న చిరుసవ్వు పిసరవలసి వచ్చింది. “క్షుపరూ విచారంగా పృంది. నేనా? నా పెండ్తినాడు గూడా నాకింత సంతోషం కలగలేదు; ఇవ్వాళ లేచీ శేవడంతో నే పదిెటూనువందలు చోణీఐంది. ఎవరో అదృషవంళుడి మొహం చూచాను.”

గోమతి నమ్మలేకపోయింది. “వొర్జి అబద్ధాలూ, మిరూను, పది, “హేను రదూపాయలంశకే నమొచ్చుగాని, పది హేనువంద అెవళ్శిస్తారూ మ్‌కు ఇ”

“నిజమే 1 నీమీద వట్టంట న్నాగా; పది హేనువందలూ కొశ్తుళాను" ఇస్సుడేవచ్చి. వెళ్లారు జమీందారగారు. వందమంది చందాదారులు డబ్బిస్తానని వాగ్దానంచేసి మరీవె శ్రే.”

గోమతి (కుంగిపోయింది. “అయితే దొరికినళ్లు %9

"కాదులే 1! ఆయన అన్నమాట తప్పే మనిషిగాదు.”

“చాల్లే పూరుకోండి.. అన్నమాటమీద నిలబడ్డ జమీందారుని ఒక్కంజ్జీగూడా చూడ్దేదు. నేను. నా నాన్నగారొక జమీందారు దగ్గర ఉద్యోగం చేశారుః సంవత్సరం జీతం బకౌయీ పడ్డాడు జమీందారు. తర్వాత యింకొక జమీందారు దగ్గర కెళ్ళారు ఆయన రెండు సంవత్స రొల జీతం బకొయీ పెట్టాడు. నాన్నగారికి కోపం వచ్చింది. జీతం డబ్బు లిన్వటం మాటట్లా వుంచి" తన్ని బయటిగెంటారు. వీళ్ళ మాటల్ని

టం మ. మట్టుకు నమ్మగూడదు-” ప!

స్టే నివ్వాశ్నే పంపృకానుగా బిల్లు ఇ

“పంపండి. శేష రమ్ముంటారు. రేపు యిలాకా కెళారు. మూడె్నెల్లీ తర్వాతగాని మళ్ళీరారు”

గోడాన్‌ 178

ఓంకార్‌ నాథ్‌ కిక్షూడా సందేహం కలిగింది జమీందారు అన్న మాటను తప్పిపోతే 2 తనేం చేయగలడు ? ఐనా గుండె దిటవు చేనుకుని, “అదేమన్నమాటలే. జమీందారుకి నేనే దొకీలేనుగా- ఐనా ఈయనమా్యత్రం అట్లాటివాడు కాదులే” అని అన్నాడు పైక్‌ నిబ్బరంగా. “ అందుకనేగా మీరొటి అమాయకులని నేననేది. యెవళ్ళయినా

కాస్త మెత్తగా మాట్లాడి తేచాలు; మీ రూరికినే వుబ్చిపోతారు వీళ్ళంఠా పెద్దపెద్ద షాపుకార్లు; ఇట్టాంటి మాటలీ్న్న, చాలావాటిని జీర్ణంచేసుకుంటారు వాళ్ళ. వొళ్ళిచ్చిన వాగ్జానాలన్నీ పూరర్తిచేస్తూ, కూర్చుం కే వాళ్ళింకేం అడుక్కుతినక్క_ర్లా. మావూరు రాకూరు కోమటిళ్ళలో అప్పులు పెట్టి మూడేళ్ళు, నాలుగేళ్ళుయినా తీర్చేవాడుకొదు- నౌకర్లకి జీతాలు చచ్చినా కొలిచేవాడుకాదు. ఏడాది పొడుగునా చాకిరీ చేయించుకొ నేవాడు; చివరికి జీతం అడిగితే వెళ్ళుగొ ట్రే సేవాడు. చివరికి చదువుకునే కొడుకుల జీతాలు కూడా కళ్లువాడుగాదు; అందుకనే. వాళ్ళి పేర్లుగూడా కొపేస్టే యేంపీ6 చెయ్యలేక ఇంట్లో కూర్పోబెట్టుకున్నాడు. ఒకసారి రై ళుస్రేషనుకెళ్ళి టిక్కెటిపిఎస్తారా అని అడిగాట్ట, ఈ జమీందారూ, ఆయన బంధువులేలే సరేలే ॥ పదండి భోజనానికి. మన నొష్ట నేంరాసుంపే అదే జరుగు ఈంది. ఈ గొప్పగొప్పాళ్ళంతా తిడుకూంటేనే ఘంచిది. మీకొక్క రూపాయిచ్చారం'టే, ఆసామీల దగ్గర అంతకం పే నాలుగుంక్తైక్కువ వసూలు. చేస్తారు. ఇస్పృడే నయం; మీ యిష్తంవచ్చినట్లు రాసుకోనన్నా రాసుకోవచ్చు. వాళ్ళ దగ్గర డబ్బుపుచ్చుకుంకే వాళ్ళకి సచ్చిందే రాయాలి

సొస్తుంది. న

ఓంకార్‌ నాథ్‌ భోజనం చేస్తున్నాడుగాని, ముద్ద గొంతుదిగలేదు- గుండెమీద వున్న బరువుకాస్తా దింపుకుంశేనేగాని భోజనం సహించేట్లు లేదు గొ “*ఇకుగో చూడు, ఆయన డబ్బ్చేగనగ యివ్వకపో తే ముస్పుతిష్నలు బెట్టి మూడు. చెరులనీక్ళు తాగిస్తా. ఇప్పుడాయన సిగ నా గుప్పెట్లో ళం

గ74 గోదాన్‌

వుంది. (గ్రామస్తులు చచ్చినా అబద్ధం చాయరు నాకు. నిజం (వాస్తేనే వాన (బతకటం కష్టం; అబిద్ధాలెందుకు (వస్తారు ? జమీందారుమీద వొక రిపోర్టు వచ్చింది నాకు. అది అచ్చువేస్తే ఇక ఆ మానవుడు తలెతుకుని తిరగలేడు. నా కాయన ఆ సొమ్ము దయతల్సి యిస్తున్నాడను కొన్నావా ? మొట్టమొదట డబాయించాలనే చూచాడుగాని, ఆ పస్పులేమీ వుడకవని తెలుసుకుని, ఇంక దారికొచ్చాడన్నమాట- నేను ఒకటాలో చించానులే. ఈ ఒక్క జమీందారు బాగుపడినంతమ్మాకాన యీ దేశంలో నుంచి అన్యాయం యొట్లాగూ మాయమవ్వదు. అయినప్పుడింక ఈ బహు మానం వద్దనదమెందుకు ? నేను నా ఆదర్శాన్ని వదిలేశాను నిజమే. ఇన్పుడైనా జమీందారన్నమాట చెర్లించుకుంపే సరేసరి; మంచిదే. ఇంకా యేమైనా దగా చేళాడూ అంటే నేనూ అన్నింటికీ తెగించే సేస్తాను. వీదవాళ్ళని దోచేవాళ్ళని దోచటం మంచిదేనవి అనుకునేందుకు ఏమంత “పెద్దగా కష్టపడను నేను” అన్నాడు భార్యతో ఓంకారనాభ్‌.

శశ ఊఈరంకా ఒక పే పుకోరుగా వుంది; జమీందారుగారు పెద్దలనై

యిదుగురినీ పిలిపించారటం. దాగా కోప్పద్ధాడట. వీళ్ళ హోకీదగ్గర వసూలు చేసిందంతా కక్కించాడట. అసలాయన వీళ్ళందర్ని జైల్లో పెట్టంచుదామనుకున్నాడట. కాని వీళ్ళందరూ కాళ్ళమీదపడి (బతిమాలు, కునేవ్సటికి దయదలచి వదలి పెచ్టేళాడట,

ధనియా గుండెగూడ చల్లబడింది. ఇంటింటికీ వెళ్ళి “చూచా- రామ్మా : దేంవుండు లేడూ ? మనిషినకపోయినా మాధవుడు లేడమ్మా, వీదాళ్ళు సొద వినటానికి? మా దగ్గర తస్పు వసూలుబేసి గారెలూ, బూరెలూ తిందామనుకున్నారీ పెద్దలు- దేవుడు నాలుగు లెంపకాయలు- కొట్టి తిందంతా కక్కేంట్టు చేశాడు. చేసుకున్నాళ్ళకి చేసుకున్నంతే తల్లీ 1 ఇళ్లు తాకట్టు "పెట్టుకుని ఏం బావుకుంటారో । అదీ చూస్తాగా” అంటూ (వచారం చేసివచ్చింది.

ఎడ్లు లేకుండా స్యవసాయం ఎట్లా నడుస్తుంది? పూళ్ళో వూడ్చులు (ప్రారంభించారు. కార్డీకమాసంలో ర్రైతుల ఎడ్లు లేకుండాపోతే చేతులు "రెండూ విరగ్గొట్టుకున్న స్టే. పో్రికి చేతులు రెండూ పడిపోయినట్లుంది. వూశ్శోవాళ్ళందరూ పొలాలు గున్నుకుంటున్నారు. విత్తనాలు విత్తుతు న్నారు, అక్కడక్కడా పాటలుగూడ విసవస్తున్నాయి;. మగదిక్కులేని, ఆడదాని సంసారంలా బిక్కు, విక్కూ మంటూంది హోరి పొలం, పన్ని పనులూ ఐపోతున్నాయి. శేఖర్‌పనులూ ఐపోతున్నాయి. పాపం వాళ్ళ, వాళ పనుల్తోనే మునగానాం, తేలానాంగా వున్నారు. హోరీ కేం

176 గోడాన్‌ నహాయం చేయగలరు? పోరీ పిచ్చె త్తిన వొడిలా ఇటూ అటూ తిరిగాడు- కాస్సేపు వాళ్ళ పొలంలో కూర్చునీ, కౌస్సేపు వీళ్ళగట్టుమీద పండుకుసీ (పొద్దపుచ్చాడు. వీలున్నప్పుడు వాళ్ళపనిలోకీ, వీళ్ళుపనిలోకీ వెశ్ళేవాడు- పనిచేసినప్పుడు కూలి దొరికేది. ధనియా రూపనీ, సోనానీ వెంటబెట్టుకుని శూలికివెశ్ళేది. ఊడ్పులు జరుగుతున వంతకాలమూ కడుప్పుకోసం కక్కుర్తి పడవలసిన అగత్యం లేకుండాపోయింది. పెద్ద యిబ్బంది లేకుండా పోయింది. లోపల ఎంత విచారంగావున్నా, మనసెంత వెలితిగావునా ఎ కడుపుమ్యూతం. కాలేదిగాదు- రాాతినృమాతం ఆడా, మగా చిలిపి కయ్యాలు పెట్టుకునేవారు. కా ర్తీకమాసం గడచింది; కూలి దొరకటం కష్టమైపోయింది ఒకనాటిరా్యత్రి బాగా చలివేస్తుంది. హోరీ యింట్లో పొయ్యిలో న పెల్లి లేనలేదానాడు. పగలేదో కాస్త శనగపస్పతిని మంచినీళ్ళు తాగి వరుకున్నారు. రూపకు ఆకలి దహీంచుకుపోతోంది. ఇంటి గడపమీద కూర్చుని ఏడ్చింది. ఇంట్లో ఒక్క వియ్యపుగింజకూడా లేదని రూప శూ్యడా తెలుసు. అన్నం పెట్టమని అడిగినా లాభంలేదు. పాపం! ఎంత వూరుకుందామని అనుకునా్నా వూరుకోబేక పోయింది రూవ; కడుపు కాలిపోతోంది. నిప్పుకనే వంకతో స్పన్ని ఇంటికి వెళ్ళింది జొన్నరొ క్లైలు కాల్చి బఎగాళాదుంపల వేపుడు శేయించుతోంది పున్ని. ఆ వాసన చూచేప్పటికి రూప నోట్లో సీహ్మరినె . “పేల ఇంకొ మీ ఇంటో నుస్పురాజెయ్యలేదం పే?” అనడిగింది పృన్నిం “ఇంటో ఏంవీం లేవుగా. ఇంకా పొయ్యి రాజెయ్యటం ఎందుకూ" అన్నది రూప దీనంగా “మరి సీకు నుప్పెందుకు ?” “నాన్న చుట్ట కాల్చుకుంటాడ౦ట. ”

గోడచాన 77 పొయ్యిలో నుంచి రెండు బొగ్గులు పెకలాగి, రూప ముందుకు తోసింది పన్ని. రూప నిస్పృుముట్టుకో లేదు. పుని్నికి మరింత దగ్గరగా వెళ్ళి*మ్‌ రొట్లు బలేగా వుండయ్‌ పిన్నీ- నాకేం జొన్నరొటంజేనేల బలే యిష్టం” అంది. గా “కావాలా ? తింటావా ?” అనడిగింది పున్ని నవ్వుతూ. “అమ్మే౯ కోప్పడతంది ” “అమ్మతో ఎవళ్ళు చెప్పొచ్చారే” పొట్టనిండేట్టు తిని, మూతిగూడా కడుగుకోకుండా ఇంటికి లగె _తింది రూప. ఇంటిదగ్గర హోరీకి యేమీతోచక, నిటూరుస్తూ కూర్చున్నాడు (గ బ్‌ అదొ ఇంతలోనే కశాస్రివచ్చి పిలిచాడు. హోరీ గుండె గబుక్కమంది. మళ్ళీ కొత్త ఆపదేమీ రానటంలేదుగదా * బయటికివచ్చి. నమస్కారం పెటి మంచం'వేసి మర్యాదచేశాడు- ల శాస్త్రి మంచంమీద కూర్చున్నాడు. “*ఏంవిటి హోరీ? ఈ సంవత్సరం వ్యవసాయమే చెయ్యవా ఏంవింటి ? ఇక ఆ పొలాలు అటా. వీన్ళగా వుండిపోవలసిందేనా ? నువ్వు మాటవరసకన్నా ఎవరోమౌ అసక్రపోతివి. మాపేగనక అంపే భోలా ఏడ్డ నెన్నిగుండెలో తోలు 'కెశ్ళేవాడంటావ్‌ ? వాడి శనం వెశ్ళేదిగాదూ ఆ పూట. హోరీ ! నామాట. నము్ముతావో, నమ్మువోగాని: ఈ గాయత్రీసాక్షగా చెబుతున్నా. నీ మీద జరిమానా వేసింది నేను కానేకాదు. నామిదనవసరంగా అపవాదు వేస్తోంది. ధనియా. ఇదంతా ఆ పయేశ్వరి, యముంగురసింగూ చేళారంయపే నమ్ము. నేనంటే (గామస్తులమాట తీసెయ్యలేక కూర్చున్నా- అప్పటికీ దాళ్ళతో ఎంతపోట్లాడానని ? వాళ్ళా జరమానాగూడా చాలదు; ఇంకా ఎక్కు వెయ్యాలని మహః పోట్లాడారు- నేను చెపష్పింతర్వాత విన్నారనుకో- 'మేంవే( రాజులం అనుకున్నారప్పుడు. వీళ్ళతాత ఇంకొకడున్నాడని మర్చి పొయ్యారు. ఇప్పుడందరూ. నెత్నిమీద చేతులు పెట్టుకుని, అలోమని

178 గోచాన్‌

ఏడుసున్నారే. సరేగాని మరి, వ్యవసాయాని_ కేంవన్నా వర్పాట్లుచేస్తు న్నావో ఇ అన్నాడు దయదలుస్తూన్నట్లు-

“ప్రంచెయ్యను. బాబూ | వీడు వ్రీముగానే వుంటుంది" అన్నాడో హోరీ దీనంగా

“పేడుగానా 1 ఇంతకంటే అనర్థం వుంటుందా :”

“దేంవుడి దయట్లావుంటే మనం యేంచేస్తాం ౯

“*నేనుండగానే నీ పొలం వీడుగా వదుల్తావుగా ? వాగానేవుంది £ సే వ్యవసాయం అంఠా నేను చేయిస్తా. ఇంకౌ తరేంవీం తప్పలేదులే. కాకపోతే నాలుగురోజు లాలస్యంగానే కోసుకుందాం. చెరిసగం పాలు తీసుకుందాం. ఆ౬ 1 ఇవ్వాళట్లా కూర్చునుంపే మనసూరికే ఇదె పోయిం దనగుకో; అరె, చూస్తూచూస్తూ హోరీ పొలాన్ని అట్లా వీడుగా వదలి “పెచియ్యటంవేనా అని

న!

వోరీ ఆలోచనలో పడ్డాడు. ఈ పొలంకోసమని నాలుగునెలలు

కష్టపడ్డాడు. గట్టు వేశాడు; దున్నాడు. ఇవ్వాళ పూడ్చుపూడ్చినందుకు రు

పంటలో సగంపాలు ఇవ్వాల్సివస్తోంది. పైగా యెంత మేలో చేస్తూన్నట్లు మౌట్లాడు తున్నాడు శాస్తి ఇంతకంపే పొలం వీడుగా వదలి పెళ్లుస్తేనే మంచిదేమో. ఏమో ఈసారిగూడ శిస్తు బకౌయి పడిత్కే భూమినుంచి తొలగించేనీ జప్పుకూడా జరిసిస్తాడేమో జమీందారు.

చివరికి కొస్తీ చెప్పినమాట ఒప్పుకోక తప్పలేదు శాస్త్రి సంతో 'షెంచాడు. “మతై తే ఇంకా ఆలస్యం ఎందుకు *” అన్నాదు.

హోరీ సిగ్గుపడుతూ, ఇవ్వాళ పొయ్యిమీద కుండ ఎక్క-లేదని చెప్పేశాడు.

శాస్త్రి. నాలుగు చీవొట్లు పెట్టాడు, తియ్యతియ్యగా... “అదే. వింటయ్యా. నాతో మాటనరసకన్నా అనలేదే ? నేనేమైనా పరాయి వాజ్ణా, ఏమన్నానా, అందుకే నుష్వంపే నాకు మంట. ఈ మాథశ్రానికి

గోచాన 179 సిగ్గుపడతారటయ్యా సీ కడుపు బంగారంగాను. నువ్వు ళకూదుడెనా నేను (వాహ్మాజ్జయినా ఆందరమూ ఒకే యింటివాళ్ళమయె ఖ్‌ అందరి రోజులూ ఒకమా(దిగా గడు స్తవటయ్యా ? పిచ్చివాడా. రేపు నాకే ఏదైనా కష్టంవస్తుందనుకో, నేను నీతో చెప్పుకోనూ. నరే, అయిం దేదో అయింద్రి కౌన్సి రా. ఆ వి తనాలతోపాటు ఇంకో ఇరసో, తకూంవుడో. థోజనానిక్కూడా తెచ్చుకుందుగాని.”

ఇంకో అకఘంటలో, ధాన్యంమూట నె త్తిమీదపెటుకొచ్చాడు వోరి. ఇంట్లో మళ్ళీ కాస్త సందడి. ధనియో పాపం - ముక్కు చేదేస్తోంది. ఈనాటి కీ గతిపత్సై మరి £

మర్నాటినుండి సౌలంపనులు (ప్రారంభ మైనాయి కుటుంబారికి కుటుందిం వళ్లువంచి పనిచేసింది. పంట అంతా తమ వొళ్ళోనే పడ టోతున్నట్లు. టాలీ, నాతీ అడగని కూలివాళ్ళు దొంకారు శాస్త్రికి. అప్పు డప్పుడు ళాస్త్రికొడుకు, మాతాదీనొగూడా హోరీ ఇంటికి వస్తూ పోతూ వున్నాడు. పడుచుడాడు; రసికుడు మాటకారి. వాళ్ళనోళ్ళూ వీళ్ళనోళ్ళూ కొట్టి శామ్తిగారు సంపాదించిస డబ్బు, ఈ నుప్వతుడు గంజాయికనీ, జోబానికనీ, ఖర్చు పెశ్లుపేవాడు. ఆ మధ్య ఒక మాదిగమ్మాయికి ఇలాకా పడ్డాడు; అంచేత ఇంతవరకూ, ఇంకా పెండ్లి చేసుకోలేదు. ఆ యమ్మా యిని వుంచుకున్నాడని వూరందరికీ తెలుసు. ఐనా తెలియన నోళ్ళు కట్టుకుని కూర్చున్నారు. అంతేమరి । మనధర్మమే మన థోజనం; మన మతమైనా అంతే. ఖోజనం కాసా పదిలంగావుంశేు, మన ధర్యానికీ, మళానికీ, అడ్డుపుల్లలు వేసేవాళ్ళుండరు. కాలుజారి బుద్ధి గద్దితిని, మనం ఎప్పుడై నా ధర్టైెచ్యుతులంఐనా, మతానికి వ్యతిరేకమైన “'పనులుచేసినా, మన డబ్బు, ఆ తప్పుడు పనులన్న్నిటిసీ కపి వేస్తుంది: కాపాడుతుంది

ఉమ్మడి వ్యవసాయం కావటంచేత, అప్పుడప్పుడూ, యుశి యాతో మాట్లాడేందుక్కా_డా పీలు చిక్కుతూనే వుండేది మాఠాదిన్‌క. ఏదో ఒక వంకతో, ఇంట్లో యునియా తప్పితే ఇంకెవ్వరూ లేనవ్పుడు, పసిగట్టినట్టు సరుగెత్తుకోచ్చేవాదు. యునియా అంత అందగ తె కాక

180 గోచాన్‌

పోయినా, వయసులోపుంది. అదీగాక పట్టణంలో వుండివచ్చింది కావటం చేత, కాస్త కటూ, బొట్లూ, మాటా మరీ తెలిసిన మనిషి. ఆడవాళ్ళకు మరింత ఆకర్షణి తెచ్చిఫ్‌స్టే నునుసిగ్గు ఇంకా ఆవిడని వదల్లేదు- కాగా మొత్తంమీదో అతను పంచుకున్న ” మాదిగమ్మాయికం శే. ఏక్కువగా, ఆకర్షపీంళంగావుండే మనిషి యునియా. గునియా కొడుకు నెత్తుకొని, బుజ్జి గించేవాడుకూడాను మాళాడీన్‌. ఇదంతా చూస్తూ, యునియా. గూడ సంతోషిన్తూ వృండేది.

ఒకనాడు “యునియా 1 యేం చూచొచ్చావే గోవరెంటపడి ?” అనడిగాడు శాస్త్రికొడుకు.

“ఏం చెప్పను బాబుగారూ 1 కూడా లాక్కొాచ్చేశాడు”. అని జనాది చెప్పింది సిగ్థపడుతూ రయునియా.

జాలిపడుతూ న్నట్లు, “అదేంఎంపే అంత విశ్వాసం లేకుండా యెట్టాపొయ్యాడే ? లక్ష్మిలాంటిదానివయ్యె నీవు; నిన్నాదిలి పెట్టి పోవటానికి యెలా మనసొచ్చిందే వాడికి ? అసలే నిలకడలేని మనిషి వాడు ; మళ్ళీ ఎవరి వలలో పడ్డాడో. అల్హాంటివాళ్ళని చంపినా పాపం లేదనుకో. మగవాడన్న ఈర్వాత? ఒకసారి కైననుకుంకర్వాత మాటమీద నిలబడకపో తే యెట్లా? సీ (బతుకు ప్రాడుచేసింది. చాలక మళీ యింకొకళ్ళ _ వెంటబడతాడూ ? బుద్ధిలేకపోతేసరి 1” అన్నాడు మాఠాదీన్‌.

యునియా వీడవడం మొదలెట్టింది. అటూ, ఇటూ చూచి, ఎవరూ చూట్టంలేదనుకున్న తర్వాత యునియా జేయి పట్టుకున్నాడు మాతాదీన్‌- చేయిపట్టుకుని “*నీక్షే.వీ, భయంలేదులే. నా మాటపిను. పోతే పొయ్యాడు వెధవ నే నున్నానుగా ; నగలూ, చీరెలు, ఏవి కావాలనుకున్నాన రే, నన్నడుగుతూండు” అన్నాడు.

నెన్ముదిగా చేయి. విడిపించుకుని, రెండడుగులు వెనక్కి వేసి, “అంతా మీ దయండీ, దాబూగారూ ? అటు ఇంటికాడా వుండకసోతిని:

నోడాన్‌ 181 యిటు యిక్కడా వుండలేనాయె. రెంటికీ చెడ్డ రేవడినై పోయా నేను, లోకంసంగతి తెలియకేగా బాబుగారూ, నేనిట్టా ఐపోయింది. తియ్యటి మాటలు చెప్పి, తీసుకొచ్చి, యిట్లా నశ్పేటో ముంచాడు” అన్నది యునియౌ.

“వొడా ? వర్టి అఫంగి వెధవ కాదూ ; రోజూ పోట్లాట పెట్టు కునేవాడు అమాదాబుల్లో.. నాడగు డబ్బులు చేతికి చిక్కితే వెళ్ళి జూదం అడేవాడు. లేకపోతే గాలితిస్పటి-. కనపడ్డ ఆడదాన్నల్లా కనును గిలిపేవాడు. వర్ధి పోకిరీ వెధవకాదూ కళ్ళంలోతెళ్ళి ధాన్యంగూడా యెత్తుకపో యేవాడు దొంగవెధవ. ఒకసారి ఇన స్పెక్టరుగారు కేసుపెట్ట డానికిన స్టే మేం (బతిమలాడి ఎట్లాగెతేనేం తప్పించగలిగాం” అంటూ వున్నవీ, లేనివీ నాలుగు కల్పించి, కసిదీర్చుకున్నాడు. మాకాదీన్‌-

ఇంతలోనే సోనా వచ్చింది. “వదినా, అమ్మ వడ్జెండబెట్టమంది. లేకపోతే దంచినప్పుడంతా నూకౌతుందంట” అంటూ అక్కడికి శాస్త్రి తడిసిన ధాన్యం యిచ్చినట్లు.

చ*ోమీరు నర్షమే పడినట్లు మాట్లాడతారే( 2. నాలుగు నెల్లయ్యిందా మరి ? ధాన్యమేనన్న మాకే॥వింటి ? కశ్హైలుకూడా నెంబుకుంటాయి” అని అంటూ బైట కెళ్ళపోయాడు మాతాదీన్‌,

పానకంలో పుడకలా వచ్చిందాయె సోనా ? “షూతాదీన్‌ వచ్చా డెందుకూ ? అనడిగింది సోనా యునియాని.

“పలుపుతా దేంంన్నా వుందా అంటూ వచ్చాడు; మాయింటో శేదనా్నా” అన్నది యునియా నుదురు ముడుస్తూ-

“అదంతా వంకఠే- వట్టి పాడాడు”

“ప్రవోంనాకు మంచాడికి మల్లేనే వున్నాడే.”

“ప్పిక్స శెైలవదుతే + సిలియా అనే మాదిగమాైయిని గూడా వుంచు కునా బడు.”

క్షే

182 గోడాన్‌ “వుంచుకుంటే ? పాడై పోయిన్టైనా ౯" “ఇంకా ఏం చెయ్యాలేంటి పాడౌటాసికీ ₹" అద్టి అన్నయ్య మ్మ్యాత్రం నన్ను తీసుకురాలా ? మీ అన్నయ్య కూడా పొడె పోయినన్లేనా శ సోనా ఏమీ జవాబు చెప్పలేదు. “ఈ సారి గడపతొక్కి తేనా? ఆ నాలుగు శీవాట్లూ పెస్టేస్తా” అష మ్మాతం అన్నది “ఆ యబ్బాయికే "ఇచ్చి నిన్ను పెళ్ళిచే స్తేనో + అన్నది యునయా, సోనా సిగ్గుపడింది. “అదేంఏల చొడ్తినా పధవమాటలు.” “ఇందులో వెధవమాటలే( పృన్నయ్‌ ?” ఆ నాకో మాట్రాడితేనా + వొడి ముభాన మొద్దులు పెడకా." “అండకంయె మంచాడు దొరుకుతాడా ఏంటి నీకు ౯ ఈ పూళో)నే జేడ అంత అందమైవ వాళ్ళా, ఐలవైె (న వాళ్ళూనూ.” “అమితే. నువ్వెళ్ళరాదూ యెంటపడి. మాడిగమా్యాయికం కే వెయ్యిరెట్లు బాగుంబాప్పుగా” శలా “నేనెందుకెళాను ? మంచో, చెడో, ఒకళ్చి నము॥కొవా+గా ౯ ఆ సె న్‌ త్రి హా “అయితే నేనూ నాకు 'పళ్ళయింతర్య్వాత, పెళ్ళినేసుకున్నాడం పే యెలా." న! “ముసలి మొగుడు దొరికితే ఏంచేస్తా ౪ సోనా నవ్వింది, “అట్లాఐతే మె కృటీరొట్లు వండిపెడతాః మందూ, గిందూ చూస్తాపుంటా; చెయ్యి పట్టుకుని మంచంమిచనుంచి లేప కూర్చో బెట్లా? చచ్చిపో తే, మొహంకప్పుకౌని దేంవుందో, చేంవుండా 1 అంటూ ఏడుసా శ అలో “పడుచు మొగుడె తేనో మరి లొ

గోదాన్‌ 18కి "చాల్లే. ఊరుకో ఇక 1” ళ్‌

“సరేగాని నీకు ఎవళ్ళంటే యిష్టం ? పదుచాళ్ళంకేనా ముస లాళ్ళంపేనా ?”

“నేను కొవాలనుకుంపే సరి- ఎవళ్ళయితే ఏ6?”

అబ్బ, దేవుడి దయవల్ల నీకే ముసలిమొగుదు దొరికి తేనా, అప్పుడు । ఆ ముసలి ముండాకొడుకెస్పుడు చస్తాడా, యింకో పడుచాణి యెప్పుడు లేచృకుపోదాంవాం అం కౌచుకూ్యూచుంటావ్‌ ః”

“అట్లాంటి ముసలాడిని చూస్తేనే చాలు, జాలేస్తుంది. నాకు 1”

శ్‌ ఖ్‌ వ వ వ

ఈ సంవత్సరం పంచచారమిల్లు కట్టారు మిల్లు ఏజంట్లు, కమ్‌ షన్‌దార్లు వూరూరూ తిరుగుకునా నరు; ఫొలంలో పున్నచెలుకే బేరాలు పెట్తున్నారు;ః కొ నేస్తున్నారుం మిల్లు కట్టింది మిస్టర్‌ ఖనాన్న- ఒకనాదొక్ష కమీషన్‌దారు వచ్చాడు వూశ్యోకి ఆ తులందరూ (సోగయి ఆలోచిం చారు. బెల్లం చేసినందువల్ల మిగిలే దేమీ కన్చించలేదు; ఇంకాస కషం గూడా అదనం బొతుంది. ఒక వేళ కష్టపడదాం అనుకున్నా, వూళ్ళోనే పంచదార దొరుకుతూంటే, బెల్లం యెవచళ్ళు కొనుక్కుంటారు; ధర శగ్గించాల్సొస్తుంది. అదీగాక, ఇస్పృడే అమ్మేసుకుం కే, నిలుచున్నవాచ్ళు నిలుచున్న పకాన. నాలుగు డబ్బులు చేతిలో చూసుకోవచ్చు; ఏడోవాక అక్కర తీద్చుకోవచ్చు. ఎడ్డని కాసటమో, అస్పులు తీర్పుకోవట మో... పదో ఒకటి అందుకనే విజాణాలు పుచ్చుకున్నారు అందరూ. హోరీ గూడా యెడ్డని కొనుక్కుంకే బాగుండునని చూస్తున్నాడు. కనీసం ఒక వందరూపాయలె నా చేతిలో పెడకపోతవా అని అతని పుద్ధేశం, వంద రూపాయలై తే యెడ్లకే చాలవు. మరి అన్ను లవాళ్ళ సంగతేమిటి ? వూరు కుంటావా ? ఇప్పటికే పాణాలు కొరుక్కుతింటున్నారు శాస్త్రీ, మంగూ దులాతి, యింగురసింగూ_పోనీ అప్పులు తీర్చెద్దామంపే. వంద

184 నోదాన్‌ యేమూలకి ? వక్తిగూడా తీరదు ! యొపరికీ తెలకుయండా అమ్మేసి- డబ్బు తీసుకోవాల పే దారేమీ కనిపించటంలేదు. డబ్బు కొటాదగ్గర తప్పితే ఇవ్వరాయె; యెట్లాగో తెలిసిపోతుంది అందరికీని. అందుట్లో శాస్త్రి అక్కడే కూర్చొని వుంటాడాయె మరి. ఈ చేతిలో డబ్బు వేయించు కుంటే ఆ చేయి శాస్త్రి పట్టుకుంటాడు.

“చెరుకమేేళావా బాబాయే : అంటూ అడిగాడు గిరిధర్‌ హోరీని"

హోరీ అదిద్ధం ఆడాడు. “ఏంవోంరా ! ఇంకా అమ్మలేదు-

నువ్వెప్పుడు తోలున్నాంకో అని అడిగాడు.

గిరిధర్‌ గూడా తక్కువ తినలేదు. “యేంవో6 దాదాయ్‌ 1యింకా

మయేంవీ( తేలందే” అని తప్పించుకున్నాడు.

ఊశ్లో యెవక్ని చూచినా, అట్లా మాట తప్పించి మాట్లాడే

వాశ్ళే ఎవరికీ ఎవ్వరిమీదా నమ్మకం లేకుండా పోయింది. అసలు సంగతేమిటింటే. యుంగురసింగుకి దాకీలేనివాడంటూ. లేడు వూళ్లో. అమ్మేసుపంటున్నట్లు అతనికి తెలిస్తే అందరికీ క్షౌరమే; : పోనీ అప్పు తీర్చేసి అస్పు తెచ్చుకుందామంపే, మళ్ళీ కాగితాలకూం స్టాంపులకి డబ్బు పెట్టుకోవాలి; మళ్ళీ నజరానాలూ, మామూళ్ళు యివ్వాలి" మర్నాడు శేఖర్‌ వవ్చాడు. “అన్నయ్యా : ఈ యుంగురసింగుకి కలరొ వచ్చినా పీడొదిలిపోను. మంచం ఎక్కినాడు ఎక్కి=నట్లు చచ్చూరుకుంళే సరి 1” అన్నాడు హోకితో.

హోరీకి నవ్వొచ్చింది. “యేంవిర్నటా 1 పాపం ఆయనకిమా[తం: బిడా పాపా లేరూ ఇ అన్నాడు.

వ!

“బిడ్డా పాపా వుంపే ? మన పిల్లలసంగతి మనం చూసుకో వద్దూ ? వాడికే? మహరాజు ? ఇద్దరి పెళ్ళాల్ని పెట్టుకూూర్పున్నాడు- మనవేయో. ఒక్క. పెళ్ళానికే పెట్టలేక చస్తున్నాం. తెలిసిందం కే ఆంతా జమేంచుకుంటాడు. కొండబ్బుగూడా మిగలు మనకు”

|!

గోచదాన్‌ 185

“నా పనింకొ ఘోరంరా. డబ్బు రెయ్యిజారిపోయిందీ అంఘేం సెట్పిచోక్యూడా లేకుండా పోళాననుకో. ఎడ్లు లేకపోతే. యింక పనేం జరుగుతుంది ౩?

“ఇంకా రెండు మూడురోజులు ఎట్లాగో బొతుంది. ఆలస్యం, జమాదారో చెబుశాం. ఓరేయ్‌, బాబూ: ముందు. తూకం. వేసేసుకో, డబ్బు శొర్వాదిన్టూగానిలే అని. ముంగురసింగుతో నేమో డబ్బింకా. చేతిలో పడలేదని చెబుదాం 1

హోకి ఆలోచించాడు. ోటుంగురసింగు. నున ఈలతన్ని పుట్టా డురా శేఖరు. మనకంపే ముందెళ్ళి డబ్బు తెచ్చుకుంటాడు ఇక నువ్వూ నేనూ ఒకళ్ళ మొఖం ఒకళ్ళు చూస్తూ కూర్చోవాల్పొ స్తంది- మిల్లు ఖన్నా ఫాదిది; డబ్బు ఖన్న్వాగాలిది. ఇద్దరూ వొకపేగా ొ అన్నాడు.

శేఖర కున్న ఆశ కొస్తా సపుడిగిసపోయింది. “వంచో6 అన్నయ్యా ఈ వడ్డీ వ్యాపారస్థులు. వస్పు డోదిలిపోతారోగాని చంపే స్తస్నారుకొ ఉఅనాన్నాడు,

“యేంవోందా శేఖర్‌. ఈ జన్యకిక ఇంతే. అనుకుంటా. మనం శాజ్యం ఏలాలనుకోవటంలేదు; థోగా అనుభవించాలనుకోసటంలేదు. కటు కోటానీ కింత దెట్టా తింటాని కింత అన్నమూ కావాలనుకుంటునా ల చితికిన నాలుగురోజులూ కాస్త మర్యాదగా (బతికి, చచ్చిపోడాం అను కుంటునాన్నం. అదే పడేట్టులేదాయె” అన్నారు హోక్రీ

“ఈసారి పీళ్ళందర్ని బోల్తా కొట్టిపాగా చూస్తూ పుండుఅన్నయ్యా. జమౌదారుకి నాలుగు డబ్బులిచ్చి, అబ్బాతు ః పదిసొర్డు తిప్పించుకునిగాని యివొ్వమ్దు డబ్బు అనంయే సర్‌ £ సింగెక్కుడ తిదుగుకాడు. వాడింటి చుట్టూ కీ అన్నాడు శేఖర్‌

సోశీ నవ్వాడు. “అడేంవీ, లాభంబేదురా ఆ ముంగురసింగు కాహ్మా. చేతులే పట్టుకుని (బ్రతిమాలుకోటం నుంచిది. మనం వుర్చులో చిక్కివున్న్యాం- ఆటూ ఇటూ కొట్టుకున్నాం అంపే ఆ స్పృచ్చు యింకా స్త విగుసుకుపోతుండి ౯ అన్నాడు

100 గొచాన్‌

“అదేంటన్నయ్యా ౩ నువ్వు గూడా అట్లాగే మాట్లాడతావ్‌ ల వుచ్చులో చిక్కాం. అంపే ఊరకనే చేతులు ముదుచుక్షూూ చుంపే బయటపడతా । అందుకనే నాలుగు విసుళ్శిసురుకుంచే _ బయట పడితే పడతాంవేమో; యెవళ్ళకి తెలుసు ? సింగుమాత్రం ఏం చేస్తా డంటా ? అంతగా ఐతే ఇరేలాంవేసాడు; వేసుకోనీ 1 ఎక్కడా. అప్పు దొరగ్గూడ మ; మనం ఆకలో నులమల మాడ్డేనే మంచిది; నాలుగు కాపులు తినాల్సిందే అని కోరుసంటా. నేను. డబ్బున్నవాళ్లు అప్పు మనకోసం ఇస్తున్నారంటాదా ? అప్పివ్వకపో తే వద్ధీ పెరగదు గాబిట్టి ఇస్తున్నారు; మసమిద దయదల్చిగాదు. యేంవై0నాసరే సింగు చూస్తాం డగా చచ్చినాతేను నేను డబ్బు ”

“నిజవేంలే. అదే మంచిదేంవోలో

మర్నాడు వుదయం వూళ్‌ వాళ్ళందరూ చెబటప నరుకు. తున్నారు. హోక్రిగూడా క శ్రీపచుకుం వెళ్లాడు. ప్రాలంలోకి; సహాయం చేసేందుకని శేఖర్‌ గూడా వెళ్ళాడు. పున్ని యునియ్యా ధనియా, సోనా. అందరూ. వెళ్ళారానాడు చేనులోక్రి తలాకపనీ చేస్తున్నారు, అప్వులరిచ్చిన వాళ్ళందరికీ తెలిసింది ఈనాడు పఅణకు నరుకుతున్నారని, ఒకవె పునుండి కోమటమ్మ, మరోవై పునుండి మంథగ్రూ, యింకోవ్‌ పనుండి “ముంగుర సింగూ, శాస్త్రి అంకౌ-పరగె త్తుకొచ్చారు. కోమటమని కాళ్ళకి పాంజేబు: పట్టాలు పెట్టుకుని, చేతులకి 'మోచేతుల్టాక గాజులు. వేసుకుని, చెపులకి చెంపస్వారాలు పెట్టుకొని, కళ్ళేకి కొటుక పెటుకుని, పృద్దవధువులా వచ్చింది. *నా కివ్వాల్సిందక్కడ పెడితేగాసో చెరుకు సిరకటానిక వీల్లేదు. చూస్తావుం డే మేస్తాపోయిందని 'రెండేళ్ళయ్యింది. కౌండబ్బన్న్నా యిచ్చిన పాపానహాయా * వశీయే అయ్యింది యాఖె డాకొ అంటూ లేచింది. న్‌ శా

“పనికి అడ్డంరాక ప్కూ, డబ్బురాగానే నీకూ ఇచ్చేస్తానన్నాగా- ఇట్లా మెళ్ళమీద కూర్చుం'పే ఎట్లాచెవ్వు, పూరొదిలి పారిపోతున్నానా 2 ఏమన్నానా ? ఇంత తొందరగా చావురాదులే. చేలో చెరుకు జేతోనేవుం

గోచాన్‌ 187 డబ్బెక్కడ్డుం చొ_స్టందమ్మూ :” అంటూ 'బైిళిమాలుకో బోయాడు హోరీ,

హోరీ చేతిలో కత్హి లాక్కుంది కోమటమ్మ. లాక్కుని, “మరీ ఇంత నీతంటా లేకుండా పోయిందే. అందుకనే మీ గతిట్లా వుంది $ అన్నది.

అయిదు సంవత్సరాలై ౦ది కోదుటమ్మ దగ్గర అస్సః తెచ్చుకుని, తెచ్చుకున్నది ముఫ్ళె రూపాయలు. మూదు సంవత్సరాల్లో వందయి కూర్చున్నది తర్వాత నోటు (వ్రాశారు. ఇండు సంవత్సరాలకూ యాభై అయిపోయింది నడ్డి

“*అదికాదమాై 1 దేవుండి దయే పుండాలిగాని నీతిందుకు తప్పు తాంవమ్మా ? అసలు ఫాయిదాల్తో తీర్చేస్తాగా నీ అప్పు” అని మూటలు చెప్పి, కోటమ్మను సాగనంపాదు హోరీ.

ఆవిడ అట్లా వెళ్ళిందో, లేదో, మంగ్రూ వచ్చేశాడు; నల్లగా? బొజ్జ (వేళ్ళాడేసుకుంటూ; కరవటోతునా్నడా అన్నట్లు ముందు రెండు పాంపళ్ళు పెట్టుకుని; నెత్తిమీద టోపీ వంటిమీద దుష్పటీ; వయసు యాభై వుంటుందేమో; చేతిలో క్యరవుం పేనేగాని సడువలేడు. ఈమధ్య వాతం గూడా చేసింది; దానికితోడు దగ్గు. “ముందు. నా డబ్చిచ్చెయ్య వయ్యా హోతీ. మేం ఇచ్చింది అప్పయ్యా అప్పు; ధర్మంకాదు. తెలి సిందా ? మూడేళ్ళయింది వడ్డీ లేదు ఏంఏలశేదు. నాడబ్బు జీర్ణంఅయ్యే డబ్బు కాదయ్యోయు. నువ్వు చచ్చినా వదిలిపెట్టను ఏమనుకునా్నావో.”

శేఖర్‌ కాస్త _చిలిపవాడుగూడాను. ఐతే గాభరాపడతా. వెందు కయ్యా షాప్పకాళూ ? చచ్చినా వదిలి పెట్టనని చెబుతానే వంటివి కాక పోశే బాగా ఆలస్యంఐతే రండు మూడిశ్ళొాతుందేవో6. స్వర్గంలో ఇద్దరూ కలునుకోటానసికి 'దేవుడెట్లాగో వుంటాడక్కడ. అఆయనముందే ఫైనల్‌ చేసుకోవచ్చు బాకీలన్నీ” అన్నాడు.

మం్మగూకు కోసంవచ్చింది, శేఖర్‌ ని నాలుగు తిట్టాడు. "డబ్బు కొవాల్సొచ్చినస్పుడొచ్చి కాన్మ పట్టుకంటారూ ? ఇవ్వాల్సొ స్తే నేంో(

టి అవీ

188 గోదాన్‌ యేడుస్తారా ? బలేవాళ్ళయ్యా ? ఇల్లంతా వేలాం వేయించకపో తే అప్పు డడగండి సన్ను ౯ అంటూ లేచాడు , అంతటితో వదలి పెట్టలేదు శీఖర్‌. “సరేగాని న్యాయం చెప్ప వయా్య్థ- నువి నచిచందెంత ? మూడేళ్ళలో వందైందే ఇ అనడిగాదు. *ద్ద క్ర చెలకటకపో తే పెరక్క కూర్చుంటుందే॥వి(టీ మరిఃొ ఠి ఉంగిట “అదికొదు. నువ్వెచ్చిందెంత ? యాభై య్యేగా గా “ఎని్నిరోజులైండొ, అదీ చూడు 1” “ఐదా రేళ్ళుయ్యిందేంవో6 1 “ఐదాలిళ్ళా * పదేళ్శయింది 1 పదకొందోది జోరబడళాంది 1” “యాభై ఇచ్చి. మూడొందలు తీసుకోటానికి సిగ్గుగూడా వెయ్య టంలా నీకు గొ “యెందుకు సిగ్గు ? డబ్బిచ్చి అడుగుతునా్న్నానా. వూరికేనా ఇమ్ముం టనా్నానా 1 మం్యగూ షావుకొరునిగూ డా, ఎట్లాగోట్లా (వతిమాలుకుని సాగ నంపుకున్నాడు హోరి శాస్త్రిగారంచే వుమ్మడి వ్యవసాయం చేస్తు నాన్మాడు; వి త్తనాలిచ్చి, సగంపాలు తీసుకుంటున్నాడు. ఆయసతో పోట్లాట పెట్టుకోవడం ఏమంత మంచిడిగాదు. మిల్లు మానేజరుతో మొదేశే ళం మౌట్లాదేశాడు. ఖుంగురసింగు.. కొట్టిన చెజకు బళ్ళకెగ్తుతున్నారతని మనుషులు, బజ) నదివరకూ వెళ్లయి;. అక్కడ పడవల్లో, శెక్కిస్తారు చెజకుని. నది వొక అరమైబుదూరం వుంటుంది. యాళ్టే ఇళ్ళ చెలపని, వొక్కసారే మోసుకుపోగలదు. పడవ. ఈ పడవల అశేంజ్‌ మెంటు జేసింది ముంగురనింగే. అందుకని ఆయన 'పేరుగూడ అరణామందాన "పెరిగింది ఆ యీలాకొలోం ఠి “తూకం” (సారంభించేస్పటికి, మిల్లుదగ్గరికి వెళ్ళిపోయాడు సింగుం ఎ! కాటాదగ్గర కుర్చీ వేసుకుని కూర్చున్నాడు. తూకం వేసి, ఖరీదుకట్తీ, డబ్బు వసూలుబేసి, తస బొకీ జమకటుకొని, ఏమేనా ఇంకా మిగిలిందివుంళే

నోడాన్‌ 189 రైతల చేతుల్లో వేస్తున్నాడు. ఆస్తామీలు ఎంత ఏడ్చినా, ఏమని మొత్తు కున్నా లాభం లేకపోయింది

హోశి నూటయిరవై రూపాయలొచ్చినయి. వడ్డీతోసహా తనకు రావలసిన డబ్బంతా మిశేహాయించుకుని, పాతిక రూపాయలు హోగ్ర చేతిలో పెట్టాడు సింగు.

“ఈ డబ్బు తీసుకుని నమ్యూతం ఏం చేస్తాన్నేను- అదిగూడా మీరే తీసుకోండి. కూలీ, నాలీ చేసుకుని._బతుకుతాలే ఎట్లాగో” అన్నాడు, హోరీ కష్టం వేసె.

" పాతికా నేలమీదకు విసిరేసి “తీసుకుంకే తీసుకో, లేకపోతే పూరకో. నీ మూలాన ఇంతవరకూ తిన్న చీవాట్లు చాల్లే. అదిగూడా దయదలచే. ఇస్తున్నా నీకు. అక్కడ జమీందారుగారు కేకలేస్తున్నాడు జులా్మైన జమకట్టమని” అని కసురుకున్నాడు యమింగురసింగు.

వంగి, శ్రిందపడ్డ డబ్చేరుకుని మిల్లుబయట అడుగుపెట్టాడు హోరీ. ఇంతలోనే యముడిలా (ప్రత్యక్షమయ్యాడు నోఫేరాం- ఆ పాతిక రూపాయలు ఆయన చేతిలో పెట్టి, దారిపట్టాడు హోరి. పాపం । అతని తల తిరిగిపోయింది

'శేఖర్‌కిగూడా ఒక నూటఇరవె వచ్చినాయ్‌. బయటికి రాగానే సపేశ్వరి పట్టుకున్నాడు "నా దగ్గర డబ్బులేదు; నీ యిష్టంవచ్చింది చేసుకో అన్నాడు శేఖర్‌.

“చెబుకమ్మావా, లేదా * అన్నాడు స'పేశ్వరి కోపంగా

“అమ్మాను.”

“చెజుకమ్మి వాకీ తీర్చేసానన్నావుగా.”

“అన్నాను.”

“అయితే మరి ఇన్వవే(? అందరికీ ఇచ్చావా లేదా ౩

“ఇచ్చా”

“అయితే మరి నాకివ్వు వేగ

తనా దగ్గర మిగిలింది నా విడ్డలశే చాలదు.”

“ప్ప వనుకుంటున్నా నోగాొని, నా డబ్బు నువ్వే కక్కుళావోయ్‌. శాళ్ళమీదపడి,. (బ్రతిమాలుకుని మరీ ఇస్తావ్‌. ఇవ్వాశే యిచ్చేస్తావ్‌. తెలుసా 1? ఒక్క లిపోద్డ రొసిపారేశానం ఇ ఆరునెల్లెళ్ళి కూర్చుంటావ్‌. ఒక్కరోజుగూడా అటూఇటూ కాడా రోజూ జూదం ఆబ్బం అను కునాన్వవులావుంది-. ఓకగ్రా రిపో ర్షుబాలు నీ ఐళుక్కి”" అని 'కేకలేస్తూ, వెళిపోయాడు ప'పేశ్వరిలాల్‌

శేఖర్‌ నడిచివెళ్ళి అన్నను కలుసుకున్నాడు. ఇద్దరూ ఏమీ మాటాడలేదు. కొస్పేపు. పబటిశ గరీలాల్‌ బెదరింపులు వింపే ఇద్ద రిక్తీ వె(భ్‌ తింది “వాడ్‌ డబ్బు వాడికిచ్చెయ్యరా శేఖర్‌. నా మాటిను. ఈ ఏడు చెలుకై వెయ్యలేదనుకో. నేనూ అట్లాగేననుకుని మనసు బిగబెట్టుకునా్న” అన్నాడు హోరీ

“ఇచ్చేస్తాలే అన్నయ్యా ఇవ్వక నేనువమా్యకం ఏం చేయగల్ను” అన్నాడు శేఖర్‌ దాధపడుతూనే-

మరి కా స్తదూరం విడిచేష్పటికి గిరిధర్‌ ఎదురయ్యాడు కల్లు తాగి - వూగులాడుతున్నాడు. యిద్దర్నీ చూచి, “డబ్బంతా కాజేళాడే బాబాయ్‌. సింగు కాండబ్బుగూడా దీసుకోనివన్వలా, ఎంతేడ్చినా ఎంత చిశిమాలుకున్నా, పాపిష్టి ముండాకొడుకు మనను కరగందే” అన్నాడు.

“కాండబ్బుగూడాౌ తీసుకోనివ్వకపో తే కల్లెట్టాతాగావ్‌ ఖ్‌ అనడీ గాడు శేఖర్‌,

గిరిధర్‌ పొట్ట తడుముకొని, “పొద్దుట్నుంచీ పచ్చి మంచినీళ్ళు ముట్టుకుం'కే అవుమాంసం తిన్నంతవొట్టు. ఒకణా చెవులో. పెటుకు వచ్చా ఆ అజణాపెటి కలుకాగా- ఏటిపొడుగూతా కష్టపడ్లాకదా వొకేణా కల్లన్నా తాక్కపోశీ ఏం ఐకుకులే అనుకుని తాగా, తయిసా మ శ్రేంీం ఎక్క్‌లేదులే అణా కల్లుతాగితే మశ్తే/వెంక్కుతుంది. 1 చూచినాశ్ళుందరూ

గోడాన్‌ క్షైం1

దాగా తాగాడనుకోవాలని వూగుతున్న్నా; అంతె. దాకీమట్టుకు తీరిషోయిందివి దాదాయ్‌, నము్ముతావో నమ్మువోగాని. నేను తిసుకుంది యిరవై. తీర్చింది నూటఅరవై , ఏం కలికాలంవో౮” అన్నాడు

హోరీ ఇంటికి వెళ్ళగానే రూప నీళ్ళు పట్టుకొచ్చి. యిచ్చిందిం సోనా పాగా పాయ అందించింది. భార్య వేపుడుళనగలు పళ్ళెంలో పోసుకొచ్చి ఇచ్చింది. అందరూ హోరీవంక ఆశగా చూస్తునా్న్నరు. యునియా గూడావచ్చి, మండిగం దగ్గర నిలవదిడింది. వివారంగా కూర్పు నాడు హో, కాళ్ళు కడుగుకోలేవ; చుట చుట్టుకోలేదు; శనగలు తిన బుద్ధి కాలేదు. ఎవద్నో హత్యచేసి నచ్చిన మనిషిలా సిగ్గుతోనూ, దుఃఖం: తోనూ (కుంగిపోతున్నాడు.

“కాటాయేళారా ?” అని అడిగింది ధనియా.

“నూటిర వై వచ్చిన్లై . అన్నీ అకగ్రాడే చెల్లగ ప్టేళా. ఎ(రని ఏగాన్‌ గూడా మిగల్లా”

ధనియా చ్మిరుమనిలేచింది. “అబ్బబ్బ ః ఇంత తెలివితక్కువ. దద్దమ్మనెందులు పుట్టించాడో దేంవుడు పెళ్ళయింది మొదలు, సుఖపడ్డ రోజంటూ లేదు. శుబ్బరంగా చచ్చిపోయినా పోయేది ఈ బాధలన్నీ పడ కుండా. వచ్చిండబ్బంళా ఇచ్చొచ్చాడంట, బుద్ధిలేకపో తే సరి ఇక ఇప్పు డేంపెట్టి కొంటా యెడ్డని ? నాగలి మెడ నెవశ్శేసుకుంటారు ? నువ్వనా్నా ఏసుకోవాలి; లేకపో తే నేననా్నా ఏసుకోవాలి ! ఇన్నేళ్ళొచ్చినె నెత్తి మీదకి, ఆ మ్మాతం ఆలోచన లేకుండా ఎట్లాపోయిందీ అంట? ఆ మాత్రం. దాచుకోటంగూడా చేతకాకపోయింది. ఇంకేం అందరం కలిసెళ్ళి, కట్ట గటుకుని, నదిలొ పడిచదాం పద 1! ఇటా కుళ్ళి కుళ్ళి చావటంకం పే.

లి గ్‌! లొ అటా ఒక్కసారే యిరగడై పోవటం మెరుగు. ఎంతకాలం అని. ళం

జతుకుతాం ఇట్టా ? మెం గెడ్డితిని ఐతకలేం బాబూ, కౌవాలంటే నువ్వే తినెళ్ళి”

అంటూనే నవ్విందీ ధనియా ఇస్పటికిగాని. తెలిసిరాలేదు ధని యాకు; చేతిలో డబ్బున్నస్పుడు, మన చేతిలో డబ్బున్నదని అప్పుల

19% గోజాన్‌ వాళ్ళకు తెలిసినస్పుడు, తెలిసి వచ్చి నె త్తిమిద కూర్చున్నప్పుడు, ఆ అస్వులవాళ్ళు బారి నుండి తప్పించుకోవటం ఎంతకష్తమో : హోరీ తలవంచుకొని తస దురదృష్టాన్ని తలచుకుంటూ, బాధ పడు తునాప్నడు. ధనియా నవ్వటం చూడలేదతను. “ఎక్కడో వొకచోట కూలి దొరక్కుండా పోతుందంటలే; కూలి చేసుకునే బ్రతుకుడాం” అన్నారు. “ఈ పూళ్నో క్లూలిక్సి పిలిచేవాశ్ళెవళు) ? ఐనా ఇంక(బతుకూ (బతికి... అని ధనియా అనజోతుంపే. *అచేవింపీ కూలి చెయ్యుటం యేం తప్పు ? కూలివాడదృష్షవంతుదై తే 3 తొళాడు; రైళు దురదృష్ట వంతుడై తే కూలివాడౌతాడు ? మస'నొసట కలి చెయ్యాలనీ, రాసివుండక్ర పోతే యీ తిన్పలె వచ్చేయిగాదు; ఆవూ చచ్చిపోయేదిగాదు.. చేతికి "అక్కంరకొచ్చిన కొడుకూ దేశాల పాలయ్యేవాడుగాదమో అన్నాదు పోర, ధనియా క్రూళుళ్ళునీ కోడల్నీ కసురుకుంది. మీకింకేవీ( పను ల్లేవం పే, ఇక్కడకొచ్చి కూర్చున్నారు ? పోండి । దిజారుకెళ్ళీ సంత "కెళీ వన్చేటప్పుడు పిల్లలకని ఏమన్నా కొనుక్కొాచ్చాడనుకుంటు నాన్నారా ? అంతగీత మనకెక్కడుందిలే 1 ఖర్చు చేసుకునే వాళ్ళకి దొరుకు తుందిగాని డబ్బు మసలాంబాళ్ళకి ఖర్చు పెట్టటమూ తెలవదు; తినటమూ తెలవదు, కట్టుకోవటమూ తెలవపు, మనకెందుకు దొరుకుతుందే డబ్బు ? పొతేసుకోటానికా ఇ “ఎక్కండుందే వాతర కి అంటూ పగలదిడి నవ్వాడు షోకి “*పాతరా ? పాకేసినకాదే వృంద ; ఎక్కడుందో. తెలిసినా మయానవాడ్ను. డబ్బులేదని వొక పే ఏడుపు ఏం ? పిల్లలకి వొక వావలా పెటీ ఎమన్నా. కొనుక్కురాకూడదూ ౯ లో ఖుంగురసింగుతోనే చెప్పకపోయా్హా ఒక రూపాయియ్యి లేకపోతే వి బాక్ట తీర్చను; కొవా లంపే కోర్తుకెళ్ళు అని 1 యు హోరీ సిగ్గుపడ్డాడు. నిజంగానే ఆ పాళికరూపాయలూ నోఖే పు శాంకు ఇన్వకపోతేనే బాగందేచేమో. అంతగా కోస్రవ "సే ఇంకో

గోదచాన్‌ 198 నాలుగ్లై దణాలు వడ్డీ పెంచేవాడు. అంతేగాక ఇన్పుడేమనుకుంపే ఏం లాభం ? అంతా ఐపోయింతర్వాత 1 యునియా లోపలికివెళ్ళింది. సోనాని పిలిచి "మీ నాన్ననిచూ స్తే వాకడుపు తరుక్కుపోతాంది. పాపం 1 తిరిగి, తిరిగి అలసిపోయి ఇంటిక్‌ స్టే అమ్మ 'కేకలేస్తుందయ్యె. అస్పులాళ్ళొచ్చి యిస్తావా, సస్తావా అని కూర్చుంటే ఎవళ్ళుమ్యాతం యేంచేస్తారు 7 అన్నది.

“అయితే మరి యెడ్లో ౯

“అప్పిచ్చినాడు అప్పు తిర్చ్పమంటాడుగాని నీ కష్టాలన్నీ వింటా కూర్చుంటాడేంమిటి ?”

“అమ్మే అక్కడుం పేనా; వెధవల్ని యేడిపించొచ్చేదిగడదూ

మయునియా పరాచికం ఆడింది “ఐతే ఇప్పుడు మాతం ముంచుకు: పోయిందేంవుంది ? నువ్వు కాస్త నవ్వుతూ, పేలుతూ మాట్లాడితే అప్పుల వాళ్లు అస్పుల మాకేయెత్తరు, మీ యింటి దరిదమే వదలిపోతుంది :”

రెండు చేతులోనూ వదినె నోరుమూసి “ఇక చాటే వూరుకో. లేక పోతే చెప్పేస్తా యేంవనుకన్నావో. మాకళాదీన్‌ మాటలన్ని ఇప్పుడే చెప్పేస్తా అమ్మకి” అన్నది సోనా.

“ఏంవని చెప్తావేంటి అమ్మకి ? ఏంవన్నా వుంపేనా అసలు చెప్పటానికి ? ఏడో ఒక వొంకబెట్టుకుని ఇంటోళొచ్చే వాణి , వదనెట్లా

ఎ ట్‌ ళు యో హ్‌ అనను ? ఐనా వచ్చేం పటుకె శనా్నాడు గనక ? కౌస్తో తీపి మాటలు చెబుతాను; అంతేగా : వచ్చనప్పుడల్లా ఏదోవొకటి యిచ్చె_ళ్ళనా్న్నాడు.. నాలుగు తీపిమాటలు చెప్పి. వడుక్కో'వటం బాగా తెలుసునాకు. ఇంకొ కళ్ళ మాటల మోసంలోపడి నా నీతి నమ్ముకనేంత చెడిపోయిందానిని గాదు నేను. ఇబ్లాంటివాళ్ళుని చాలామందిని చూళాను. ఆం అక్కడ మీ అన్నయ్యెవర్నన్న్నా పుంచుకున్నాడని తెలి స్టేమా(క్రం ఇక్కడ నన్నె వళ్లా ఆపలేరు. ఇంతవరకు ఆయన అట్లాంటి. పనులు చెయ్యడనే నా నమ్మకం. పాపం! నా మూలాన్నేగా ఆయనిట్లా దేశాల పాలయింది

104 గోడాన్‌ చచ్చినా ఆయని్ని మోసం చెయ్య న్న్నేను._ నవ్వుతూ మాట్లాడినంత మా(క్రాన పొయ్యేదేవుందిగాని ఒకళ్ళుండగానే, ఇంకెకళ్ళని మరిగితే ఎవరికీ కాకుందా, రెంటికీ చెడ్డ రేవళ్ళమై పోతాం.” శేభర్‌వచ్చి హోరీని పిలిచాడు. పకేశ్వరికి ఇవ్వవలసిన. బాకీ చేతిలో పెట్టి. నువ్వెళ్ళి ఈ డబ్బు పటేశ్వరి కిచ్చే సెయ్యన్నయ్యా : ట్‌ ఇందాక నాకేంవీ6. తోచకుండా పోయింది” అన్నాడు. డబ్బుతీసుకుని పోగ్ర లేచాడో లేదో, ఎక్కడినుండో శంఖధ్వని వినవచ్చింది. ఊరిచివర ధ్యానసింగనే రాకూర్‌ వున్నాదు. మొన్నటి వరకూ మిలిటరీలో వృంచేవాడు. పది సంపత్పరాలె ది మిలిటరీలోచేరి. ఈ నుధ్యనే శలపుతీసుకుని వచ్చాడు. బాగ్దాద్‌ , సింగపూర్‌, బర్మాలన్నీ తిరిగివచ్చాడు. ఇప్పుడు పెళ్ళి చేసుకోవాలని మధనపదుతున్నాడు, అంచేతే పూజొపునస్కారాలు చేస్తూ, (ాహ్మణుల్ని సంతృ ప్రి పరుసున్నాడు “సప్తాధ్యాయాలూ పూర్తయినె అనుకుంటా; హారతి పడ్తున్నారు" అన్నాడు సోక్ర, జా సై “ఆలం అంతే ననుకుంటా. పద మనంగూడా కళ్ళ కదుకుని వదాం” అన్నాడు శేఖర్‌. 2 చి ఆలొచ్చిస్తూ “నువ్వుపద, నేనూ ఇప్పుడే వస్తాలే” అన్నాడు హోగ్రి ఊళ్ళోకి వచ్చిననాడు ఇంటింటికీ ఒక శేరు మిఠాయి చొప్పున పూరంతా సంచి పెట్టించాడు ధ్యాససింగు. అదీగాక, హోగ్ర ఎక్కడ కన్పించినా ఆగి మంచీ చెడ్డా మాట్లాడేనాడు. అట్లాంటిమనిషి ఇంటికి హోరతికని వెళశ్ళేటస్సుడు తృణమో. వణమో లేకట్లూ వెళ్ళడంమంచిది గాదు. హోరతిపశ్ళెంగూడా ఆయన చేతిలోనే వృంటుంది. అతను చూస్తుండగా పళ్ళింలో యేమీ దక్షిణ వుంచకుండా హారతిని కళ్ళకు అనుకోవటం యెట్లా ? ఇంతకంసపే అసలే వెళ్ళుకుండావుంటే

గోజాన్‌ 105 బాగుంటుంది. ఇంతమందిలో హోరీ రాలేదని అజ కనుక్కు నేవాళ్లు మ్యాతం యెవరుంటారు ? ఎవరొచ్చారో, యెవరు రాలేదో కనుక్కు నేందు "కేమైనా రిజిష్టరు పెటుకు కూర్చు న్నారేమిటి? మంచంమీద నడుం వాల్చాడు పోరీ. య్‌ అ

కాని అతని మనసు మెరికలు తిరుగుతోంది చేతిలో డబ్బులేదు; యెజ్ఞని యేగానిగూడ లేదు. అతనిప్పుడు హారతిని గురించి, తద్‌ మహా తాజ్ట్యనిన్నగురించీ, పుణ్యాన్నిగురించీ కాదు ఆరోచిస్తున్నదీ. భగవంతుడి హారతిని భక్తితో. (శ్రద్ధతో స్వీకరి'ప్తే చాలునని అతసికీ తెలుసును. కాని మరి మర్యాద ? నలుగురిలో నగుదాటు ,?

లేచి కూర్చున్నాడు. మర్యాద అంటే అంత భయసడటందేనికి ? మర్యాద, మర్యాద అనుకుంటూ హారతినీ, పుణ్యాన్నీ వదలుకోవటం యెందుకు ? లోకులు సవ్వుఠారూ? నవ్వుకోనీ । అతనికేమి వాధలేదు. పాపపు పనులు చెయ్య నీకుండా భగవంకుడు కాపాడితే అదే సిదివేలు-

లేచి ధ్యానసింగుగారి యింటికి దియన్టేశాడు.

15

మోర్తా ఖుల్షీద్‌ గారి కొక క్షబట్‌ వుంది; కచ్చేరీ వుంది; అథాడా వుంది. అంచేత ఎప్పుడూ సలుగురు క్రూడుతూ వుండేవారు. అంత దగ్గ రతో ఇంకో అథాడా లేకపోవడంచేత ఎప్పుడూ నలభై యాభై మంది ఆటగానృగూడా చేరుకూండేవారు. మిర్జాగూడా వాళ్ళతో కలసి, ఆటలవీ ఆడుతూండేవాడు ఆ పేటలో వాళ్ళందరికీ, ఆయన ఆఫీసే న్యాయస్థానం, పంచాయతి అక్కడే జరిగేది చుట్టుపక్క లెవళ్లు పోట్లాడుకున్నా__ భార్యా, భర్తలు కానీండి, అత్రాకొడళ్ళు కానీండి, అన్నదముులు కాసీండి--అక్క-డికే వచ్చేవారు తమ తమ తగవృలు తీర్చుకునేందుకు. ఆ పేటలోని సాంఘిక జీవిళానిక్తీ రాజకీయ అందోళనకూ అదే కేంద్రం. అప్పుడప్పుడూ ఐహిరంగసభలుగూడ జరుగుతుండేవి. వలంటీర క్కడే సమావేశ మయ్యేవారు ; అక్కడే తమ కార్యకమాన్ని చర్చిగ్‌ముకుని, రూపొందించుకు నేవారు. గడచిన సమావేశంలో చటణ కౌం్యగెసు. కమిటీ కార్యకర్తగా శ్రీమతి మాలతి ఎను ఇకోదడింది. తెస ఎటినుండి ఈ స్థల కొన్నత్యం యినుమడించింది కూడాను.

గోవర్‌ ఇక్కడకువచ్చి సంవత్సరం ఐపోయింది. ఇస్పుడతను యిదినరకటిలా అభమూ, భుభమూ తెలియని అమాయకుడుగాదు ; పల్లె టూరు మనిషి అసలేకాదు ; (పపంచం చూదాడు , లోకంపోకడ తెలును కున్నాడు. ఐతే ఒకవిధంగా, యింకా అకనిలో పల్లెటూరు. లక్షణాలు వున్నాయి. ఇప్పటికీ కానీడబ్బు అర్బుపట్టాలనంచే. పదిసార్లు ఆలో చిస్తాడు- స్వార్ధం వదలడు, పని అంపే భయపడడు చిన ష్‌ చిన్న విషయాలకు దేజారై పోడు. కౌని పట్టణంగాలిక్రూడ సోకింది. మొదటి

గోచాన్‌ 197 నెలంతా నౌకరీ చేసుకునే బతికాడు. కడుపు కొల్చుకుంటూనే. కొంత డబ్బు వెనక వేసుకున్నాడు. తర్వాత చిలగడదుంపలూ, దిఠాణీలూం పెకుగుముంతలూ అమ్మటం నేర్చుకున్నాడు. ఇందులో కొంత లాభం కనబదేప్పటికి ఆ నౌకరీ వదిలి పెళ్లుళాడు, 'వేసవికాలం వచ్చేప్పటికి షర్బత్‌ దికాణం తెరిచాడు. ఇచ్చి పుచ్చుకోవటంలో నిక్కచ్చిమనిషి కానటంచేత. మంచి పలుకుపడి సంపొడించాడు. శీతాకాలం వచ్చేప్పటికి షర్బత్‌ దుకొణం యె త్రి వేసి, వేడి వేడి టీ దుకాణం పెట్టాడు. యెట్లా అెదన్నా కనీసం రోజుకు రెండు మూడు రూపాయలు కళ్ళజూ స్తన్నాదు" తలకు [క్రాపింగు పెట్తించుకున్నాడు. కాలరు చొక్కాలు తొడుగుతున్నాడు. తెల్లటి పంచ కట్టుకుంటున్నాడు. బెలుచెన్సులు. వేనుకుంటున్నాడు.. ఒక ఉ౦న్ని దుష్పటి యెరటిదికూడా కొనుక్కున్నాడు. కిల్లీలు నమలటం. సిగరెట్లు కాల్చటంకూడా నేర్చుకున్నాడు అప్పుడప్పుడూ ఐహిరంగ సభలకు వెళ్ళి వస్తూవుండటంవల్ల కొద్దిగా ర జక్రీయాలుకూడ తెలుసుకో

, గలిగాడు. దేశం అం'సపే మేమిటో. వర్షం అం పే యేమిటో తెలుసుకొన గలిగాడు. సం పదాయసిద్ధంగావచ్చే ఆవారాలం టే వున్నగారవం తగ్గింది; తోకు లేమనుకుంటుచ్నారోనన్న భయం సన్నగిలింది. ఊరొదిలి పారి పోయి రావటంలో అర్జంలేదని అర్థమైందతనికి. ఇక్కడ తాను చేసిన సనులకం కే ఘోరమైన తప్పిదాలు చేసినవాళ్ళుగూడ వున్నారు. ఐనా వా ళ్ళెక్కడికీ పారిపోలేదు. ఐనప్పుడు లోకానిక్రంతగా భయపడవలసిన అవసరం యేముంది? ముఖం చాటువేయవలసిన అగత్యం యేం వచ్చింది ఇ

ఇన్ని రోజులు జరిగినా యింతవరకూ ఒక్క కానీగూడా ముంటికి పంసలేదు అతను. త ల్లిదంటడులు డబ్బును పదిలంగా దాస్తారనే నమ్మకం లేదు అతనికి వాళ్ళు డబ్బు దొరికితే చాలు- కోతుల్లా కొండెక్కి. కూర్చుం టారు. తం్యడి “గయ” వెళ్ళివస్తే బాగుంబుందనుకుంటాడు. తల్లి “నగలు” చేయించే సేసరి తీరిపోతుందను 3ంటుంది. ఇలాంటి అర్హంలేని పనులు చేసేందుకగాదు అతను డబ్బు కూడబెసప్టేది. ఇప్పుడతను చిన్నవీ చి 13

108 గోజాన్‌

వ్యాపారస్తుడు గూడాను. ఇరుగు పొరుగున వుందే జట్యా-వాళ్ళకీ, మంగళ్ళకీ. చాకళ్ళకీ అప్పులిస్తున్నాడు, ఈ పది, పదకొండు నెలలనుండి, కష్టపడి, (శమకోర్చీ, తెలివితేటలతో సంపాదించాడు డబ్బు. యునియాని గూడ తీసుకువచ్చి ఇక్కడే కొౌప్పరం పెళ్టుస్తే పోతుందని ఆలోచిస్తున్నాడు.

'పొద్దువాలింది. రోక్ట్స్మ్హపక్క పంప్పకింద స్నానంచెసి వచ్చాడు. మాపటికని బంగాళాదుంపలు వుడకేసున్నాడు. ఇంతలో మిర్దాఖుక్షీద్‌ వచ్చి గుమ్మంలో నిలుచున్నాడు. గోవర్‌ యిష్పుడాయనవద్ధ నౌకరీ చేయటంలేదు ఐనా మీర్జా అంపే అకనికి వల్లమాలిన గౌరవం; (పాణొ లిచ్చేందుకుగూడా సంసిద్ధమే. గుమ్మందగ్గరకు వచ్చి “యేం దొరగారూ 1" అన్నాడు గోవర్‌,.

మీర్జా నిలబిడే వున్నాడు. “నీ దగ్గరేమైనా డబ్బువుంపే యియ్య చోయ్‌. మూడురోజుల్నుంచీ బుడ్డి థాశీగావుంది. మనసంతా చీకాగ్గా పుందొ అన్నాడు.

ఇంతకు పూర్వంగూడా, రెండుమూడుకారు. మరాకు అన్వు ఇచ్చాడు గోవర్‌. కాని, ఇంతవరతా, యిచ్చింది శచ్చుకోజీక పోయాడు. ఆడగాలం'పే భయం. పుచ్చుకున్నది తిరిగియిచ్చే అలవాటు మీరాకులేదు. పాపం ఆయనచేతిలో డబ్బు నిలవటం అంటూ వుండదు; అటునుండి వస్తే యిటునుండి మాయం ఐపోతుంది. నే నివ్వననికాని, నాదగరలేదని కొని అనలేకపోయాడు. గోవర్‌ _(శ్రాగుడును తిట్టడం (ప్రారంభించాడు. “యెందుకండి బాబుగారూ, మీకీపాడలవాటు. వేదలిపెపేసెయ్య గూడ దండీ. ఏంవింటండీ లాభం ఈ వెధవ కాగుడువల్ల ౪ "

మీరా లోపలికి రెండడుగులు వేసి మంచంమీద కూర్చునా్న్నాడుం “నేసి అలహీటు మానుకోవటం ఇషంలేక, హృుషారుపడి (శాగుతున్నా ననుకుంటునా్నవు నువ్వు. ఇది లేక్రసోశే నా (పాణాలే నిలవ్వు, నువ్వేం భయపడవద్దు. నీ డబ్బు దమ్మిడీలతోసహా యిచ్చేస్తానుగా” అన్నాడు.

గోవర్‌ లొంగలేదు. “నిజంగానే బాబుగారూ 1 నా దగ్గరుంే తమరి కెస్పుడై నా లేదని అన్నానా ౪

గోదాన్‌ 109

“రెండు రూపాయలె నా లేవూ ?”

“ఇప్పుడు లేవు దాబుగారూ.”

“సరే నా వుంగరం తాకట్టు పెట్టుకో” గోవర్‌కు ఆశ కలిగింది; కౌని మాట మార్చేదెటా ? య

“అదేంఎంటండీ బాబుగారూ ; వుంపే యిన్వనండి మీకు? పుంగ 6 యెందుకండి" అన్నాడు.

మీర్జా డిగాలుపోయినట్టు కన్పించాడు. “ఇంక నిన్నెస్పుడు అడ గను గోవర్‌. నాకు నిలబణాలన్నా, కూర్చోవాలన్న్నా తోచకుండావుంది. ఈశాగుడుమూలాన నేనీనాడు బిచ్చగాడిలా (బతిమలాడవలసి వచ్చిందిః మనా నదళేకుండా వున్నాను” అంటూ అర్థించాడు.

తన దగ్గర లేదంటే లేదన్నాడు గోవర్‌, నిరాశతో వెళ్ళిపోయాడు

గి

మీర్జా ఆ పట్టణంలొ, ఎంతోమందితో పరిచయముంది_ మీర్తారు ఎంతో మర్‌దికి సహాయంచేశాడు. ఐనా వాళ్ళిదగ్గరకు డబ్బుకోసం వెళ్ళడమం ఘే తలనొప్పి మీర్జామ. కావాలంళే యిట్లా అని డబ్బుని వర్షంలా కురిపించ గలదు ఐనొ డబ్బు అంకే గౌరవం లేదాయనకు. వచ్చిన డబ్బు యేదో వొకవిధంగా ఖర్చు పెస్టేసెయ్యడమే ఆయన చరమాశయం

ఉడికిన బంగాళాదుంపలు దించి, వొటువలుసున్నాడు గోవర్‌,

మ! అాటె

ఒక్క సంవత్సరంలో తలలు మార్చెయ్యగల శ క్రి సంపాదించాడతను. డబ్బు కూడబెటటంలో మొనగాజె పోయాడు. ఇస్పుడతను వుండే గుడిసె మీర్జాదే ఎంత లేదనుకున్నా ఐదురూపాయలై నా జొతుంది అధై. మెర్డా అడగనూలేదు; గోవర్‌ ఇయ్యనూలేదు ఈ గుడిసెకు అవైవసూలు చేయవచ్చుననే వుద్దేళంగూడా కలిగివుండదు మీర్జాకు,

ఇంకొ సేపటిలో, యెవరో జటాగావాలా వచ్చాడు అప్పడి గేందుకు. పేరు అల్లాదీన్‌. బోడిగుండు; చిక్కుబిడ్ణ గడ్డం. మెల్లకన్ను అత౦ి కూతురు అత్తింటికళోంది. ఐదు రూపాయలు అనసం౦. అణా వడీచేసి, యిచ్చాడు గోవర్‌.

6

౭200 గోచాన్‌ సలాంచేసూ “యెంతకాలం అనివుంటా యిట్లా చెయ్యి కాల్చు కుంటా ? పిలా, జిలాని పలిపించుకోరాదూ” అన్నాడు అల్లాదీన్‌. న. య “పట్టణంలో ఖర్చుంపే మాటలా వచ్చేదిపె డ్లే యిల్లే గడవదు $ అన్నాడు గోవర్‌ , అల్లాడీన్‌ వీడీ ముట్టించాడు! “ఖర్చ్బుమాట అల్లా చూచుకుంటాడు - కావలిసినరత తీరికగూడా వుంటుంది. గోవర్‌ న్వంళానికి పెళ్తే ఖర్చు తోనే గడిచిపోతుంది కుటుంబం అంతా. ఆడవాళ్ళ చేతున్లోనే వున్నది ఆ ఐశ్వర్యం ఇంతెందుకు ; చానిక్కుడ వొంటరిగాపుండి సంపాదించు తూన్నష్పృుడు తింటానికిమట్టుకు సరిపోయేది. చివరికి ఒక కి న్లీ వేసుకుందా మన్నా, ఒక కట్ల వీడీలు కొనుక్కుందామన్నా చేతిలో డబ్బుండేదిగాదు. ఇంటికి అలసి సాలసివచ్చి గ్యురానికి దాణా వేసి మళ్ళీ నానాభాయి చుకొ జానికి పరుగెత్తి....తిరిక దొరికేదేగాదు కానీ భార్య వచి ఎనదగ్గర్నుంచీ, ఆ డబ్బుతోనే అన్ని ఖర్చులూ వెళ్ళచారిపోతునై _. తీ్రకగూడ కావలసి సంత దొరుకుతుంది. ఈ సంపాదనంచా దేనికి ? కాస్త గారిపీల్చుకుంటూ (దితుకుడామనేగదా । అదీగాక ఆదాయంగూడ పెడసుకుంది భార్యవస్తే ఈ బంగాళాదుంపలు పుడికించటం, కూర చేసుకోవటంలాంటి జాదర బండీ లేకపోతే. యింకొక నాలుగ్లైదు కప్పులు టీ అమ్మువోవచ్చును రాతిపూట కాళ్ళు చాచుకుని పండుకుంటే, భార్యవచ్చి కాజు పిసుకు తంది; సగలుపడ్డ కష్టం అంతా మరచీపోవచ్చును.” అల్లాదీన్‌ మాటలు వింటుంపే నిజమేననిపించింది గోవర్‌కి. వెళ్ళి యునియాని తీసుకురానలసిందే. టూర. వుడుకుతూండగానే. యింటికి వెళ్ళేందుకు కావలసిన సరంజామా ఆంతా పూర్తిచేసుకున్నాడు. ఇంతలో హోలీపండుగ దగ్గరపడుతోందన్న సంగతి గు ర్తుకువచ్చింది- పండుక్కి. కావలసిన సరుక్షీకూడా తీసుకెళ్లాలి. పిసినిగొబ్దులంతే 1 ఎంత కూడబెట్టినా, ఏదో ఒక పుత్సవానికవో పండుగకనో, తెగించి ఖర్చు. పెష్టేస్తారు. తల్లికి, యునీయాక్టీ చెల్లెళ్ళకీ తలకొక జత చీరెలు పట్టు కెళ్ళాలి. తండికి ఒక దోవతి, ఒక దుస్పటి పట్టుకెళ్ళాలి పెద్దచెల్లెలికి

గోదాన్‌ లం] వాక తలనూనె సేపా, వొక జత చెప్పులూ తీసుకెళ్ళాలి. చిన్న చెల్లెలికి జపాఘ బొమ్మలు కొనుక్కుని వెళ్ళాలిం రయునీయాకు చిన్న బొట్టు పెపై యివ్వాలి; ఆ పెసైలో నూనె, కుంకుమ, అడ్డం, దువ్వెనలాంటి. వన్నీ వుండేట్లు చూడాలి. కొడుక్కి ఒక టోపీ, దిజార్లో అమ్మే రెడీమేవ్‌ సూటు ఒన్నది కొనుక్కోవాలి. డబ్బుతీనుకొని బజారుకు వెళ్ళాడు. ఇంకో రెండు గంటల్లో అన్నీ కొనుష్కువచ్చాదు. ఆ పేటలో వాళ్ళందరికీ తెలిసింది గోవర్‌ ఇంటికి వెక్పన్నాడని. ఆడా మగా వచ్చారు అతన్ని సాగనంపేందుకు. ఇరుగు పొరుగు వాళ్ళకి ఇల్లప్పజెప్పాడు జా్యగత్తగా చూస్తూండమని. పండుగ వెళ్ళిన మర్నాడు వస్తానని చెప్పాడు వాళ్ళతో. “పెళ్ళాన్ని తీసుకురావాలి తప్పకుండా. తీసుకురాకపోయావా, లయుంటో కడుగు పెట్టనియ్యం $” అన్నది ఒక పడుచు. “నిజంగానే మరి. ఇన్నిరోజులు వెయ్యికాల్చుకున్నా వు చాలదూ | ఆ యమ్కాయొస్తే కొస్త మంచి అన్నం అన్నా దొరుకుతుంది :” అన్న :దొక యిల్లాలు, గోవర్‌ 'వెళ్ళొసాో నన్నాడు కాగనంపేందుకని వచ్చినవాళ్శం దరికి నమస్కారం జేళాడు. వాళ్ళల్లో హిందువులూ వున్నారు; మొసలాశ్చి నులూ వున్నారు; వొకరి కసషాల నొకరు అఆదుకుంటూ, వొకరి సుఖంలొ యె చొకరు పాలుపంచుకునేవారే అందరూ *రోజ్రా పుండేవాచ్శ *రోజూ వుండేవారు; యేకాద చేసేవాళ్ళు యేకాద చేసేవాళ్ళు. గోవర్‌ యింటికి వెళ్తున్నాడు. అతన్ని సంతోషంగా వెళ్ళిరమ్మ్యని చెప్పేందుకు నచ్చారు వాళ్ళందరూ. వాళ్ళకు మత వైషమ్యాలు లేవు; ఆచార రాద్ధాంతాలకు వాని ఎలుకాదు వాళ్ళు. ఇంళలో భూరే జట్యా= తోలుకొచ్చాడు. ఇప్పటిదాకా కిరాయి వనిచేస్తూనే పున్నాదుం గోవర్‌ యింటికెళ్తున్నాడని తెరిసింపం. ఉటాాం తోలువొచ్చేశాడు చక్కా. గుల్లం మారాంచేస్తే నాలుగు కొరడాదెబ్బలు ఈక నో కొట్టాడు జట్కాలో సామానంతా సర్టేశాడు గోవర్‌. జట్కా బయలు

లర్ర9 గోదచాన్‌

దేరింది సాగనంపేవాళ్శ సందు మలుపువరకూ వెళ్లారు మళ్ళీ వొక సార నమస్కారంచేసి, “వెళ్ళాస్తా"నని చెప్పే జటా్యాయెక్కి కూర్చు న్నాడు గోవర్‌,

జట్కాం పరుగెతుతోంది. ఇంటి కెళ్ళిపోతున్నానన్న సంతోషం పట్టలేకుంగా వున్నాడు గోవర్‌. భూరే నేనే గనక సాగనంపుతున్నానని గురాన్న్ని పరుగె త్తించుతున్నాడు. గృురల నాలుగుకాళ్ళసవారీ లేపుతోంది- కన్నుమూసి తెరేజేటప్పటికి కన్చించేసిందా అన్నట్లు స్టేషన్‌ వచ్చేసింది

గోవర్‌ సంతోషంతో, ఒక రూపాయిలీసి, “మీ ఆవిడ కేమన్నా కొనుకెళ్ళు ౯ అని యివ్యబోయాడు భూరేకిం

భూరే కృతిజ్ఞతతో తబ్బిబ్బయ్యాడు. కాని “అదేంటన్న్నా, నేనేం వన్నా పరాయాజ్ఞా ? కాసేపు జట్కాయెక్కితే, నీదగ్గర డబ్బులు పృచ్చు కుంటా నినుకున్నావా ? నేనంత తేలికమనిషి ననుకున్నావా ? నీ చెమటొ లికినచోట నా నెత్తురొలిక్రస్తా యేంంనుకున్నావో ః నేను పటు శేళ్ళినా యింటిదసలూరుకోదు 1” అన్నాదు. న్‌

గోవర్‌ సిగ్గుపద్డాదు; మళ్ళీ మాటాడి తేవొట్లు. సామానుదించుకుని. టిక్కెట్టు కొనుక్కునేందుకు వెళిపోయాడు.

ఫాబణమాసం వచ్చింది. వస్తూవస్తూ వొడిలో నవజీవన వికొసం టి అవి వ్టోసమని వచ్చిందిం దూమిడికొమ్ములు వుయ్యాల లూగుళూ, సొరభాని్ని దజల్గుతున్నాయి. మామిడికొమ్ముల మాటున దాగి, కోకిల కుహూ, వని సంగీతాన్ని సృష్టిస్తోంది. పొౌలాతో చెజకు-నాటుతున్నారు. ఇంకొ యెండ యెక్క నేలేదుః అప్పుడే హోరీ పొలంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. ధనియా, సోనా, రూప గూడ వెళ్లారు హోరికి సహాయం చేసేందుకు, ఇప్పుడు, హోరీ శాస్త్రి గారికి కూలి చేస్తనా్న్వాడు ఇక అతడు రై తుకాడు; కూలివాడు. ఇంత (వరకూ శాస్త పరొహితుడు;. హోరీ యజమాని. ఇప్పటినుండి శాస్తి యజమాని; హోరీ కూలివాడు. “కా స్త నడుంవంచి పనిచెయ్య వేం హోరీ. ఆహా ఇట్లాచేస్తే నా చడ నో పన నప అని అదమాయించాడు శాస్త్రి వచ్చి క్క॥= గొ హోరీకి తలకొ స్టైసినట్లయింది; “చేస్తానే వున్న్నాబాబూ! కూర్చో లేదుగా” అన్నాడు. స్‌ కూలివాళ్ళని చంపుకుతింటాడు. శాస్తి. అందుచేతనే అతని పనికి కూలీలు రావటం గగసమెపొయ్యేది హోరీకికూడా తెలుసును యీ సంగతీ అయితేనేం? గత్యంతరంలేని రోజువచ్చింది- “నాకూ. తెలుసు పని చెయ్యటం చెయ్యాల్ననుకుంపే క్షణం పట్టదు. ఇష్పంలేకపో తే (పొద్దుగూకులూ చసీనా పని తేలిచావదు” అని 'యె త్తిపొడిచాడు శాస్తి, హోరీ ౩దురుగా నిలబడి,

వ్‌. గోదాన్‌

కడుపులోనిది కడుపులో కుక్కుకుని, పనిచేయటం (ప్రారంధిం చాడు హోరీ, నెలల తరదిడి పొట్టనిండా తిండిలేము. ఒకపూట తింపే ఒకపూట పస్తు, ఆ దొరికినపూట గూడా కూరా, నారాబేని కూడు. ఎంత త్వరగా చేయాలని అనుకుంపేమ్మాతం యేంలాభం ? కొళ్థా, చేశులూ ఆడొడ్డూ ? పైగా శాస్త్రి అన్కండే నిలదిడి వున్నాడు శైల యముడిలా. ఒక్క క్షణంసేపు నిలబడి నడుంనొప్పులు తీద్చకుండే, మళ్ళీ గబగబా చేయొచ్చును పని. చూసే ళాస్త్రి వూరుకోడు

నెత్తిన మోపులు పెట్టుకొచ్చి, (కింద పడేశారు ధనియా కూతుళ్నే. వాళ్ళ చీరలన్నీ తడీసి ముద్ధలై నాయి. మోప్పలు (కిందపడేసి కాస గి పీల్చుకోవోయారు. “యెందుకట్లా నించున్న్నారు ? ఇదే;వన్నా తమాషా అనుకునా్నారా? పొద్దుటుుంచీ చూస్తున్నా. కౌలుతీసి, కాలు పెప్రేటప్పటి! గగనమౌతోందేం? సడవండి, నడవండే” అంటూ కేకవేశాడు శాస్తి.

ధనియాకు కోపంవచ్చింది. “*ోడేుయంత్‌ , వూపిరిగూ డా ఫీల్చుకో గూడదన్న మాట. మేంవూం మనుషులవేల సీక్యూలి కొచ్చినంత మా్యతాన దున్నసపో తులం ఐపోయా. వంనుకున్నావా ? సువ్వెళ్ళి యెత్తుకు రారాదూ మోప్పులు ॥ తెలిసా స్తందిగా 1” అన్నది మండిపోయి.

శాస్త్రికి గూడా వచ్చింది కోపం. “డబ్బివ్వటంలే నీకు ? ఇక్కడ కొచ్చి వూపిరి తీసుకుంటానిగ్గాదు మేం నికు డచ్చిచ్చేది.. అంత తీరిగా కూర్పొవాళనుకుం్తే, ఇంటిదగ్గరే కూర్ప్చోకపోయావ్‌. ఇక్కాడి శెండు కొచ్చా * అన్నాడుం

ధనియీ దీనికి బదులు చెప్పేదేగాని యింతలో వళోక్రి కల్పించు కుని “ఏంవింటే ఆ గొడవ, వెళ్ళి నీ పని నువ్వు చెయ్యక” అని అనా్న్నాడు.

“వె శన్నాగా. పనిచేస్తావుం'టే ఇంకా ఈ పురమాయింపు లేనింతా అని అన్నది ధనియా,

కశ్ళెెరజీసి, “పూటకు గతిలేకపోయినా, యింకా ప్పలుపు చావలే?” అన్నాడు ళాస్త్రి,

గోదడాన్‌ లస

“నీ ఇంటికి రాలేదుగా బిచ్చం పెట్టమని ”

“ఇట్రాగేపుం పే బిచ్చం అడుక్కునే రోజులూవస్రాయి. తొందర పడకు | ధనియా జవాబు చెప్పేదేగాని, చెయ్యిపట్టుకుని లాక్కుపోయింది స్టోనాా లేకుంపే పోట్లాట పెరిగిపొయ్యేదే- కాని కాస్తదూరం వెళ్ళిం ఛర్వాత ధనియా తన కోపంకొస్తా వెళ్ళగక్కుకుంది. “నీదే అడుక్కునే జాతి; నువ్వే అడుక్కుతినరాదూ మేం కూలీలం, పనిచేస్తాం: పొట్ట గడుపుకుంటాం 1”

“ఊరుకోవే అమాశ్రై యిక. మంచీ, చెద్దా చూడనేచూడవు. (ప్రతీ మాటకీ పోట్లాపేనా?” అని మందలతించిండి, సోనా=

పిచ్చివాడిలా, (8ంచూ, మీదూ కానకుండా పనిచేస్తున్నాడు హోరీ- ఆతడి లోపల్లోపల యేదో అగ్ని (ప్రజ్వరిల్లి నట్లుంది- ఏదో అనుపమాన ళ కి (ప్రవేశించింది అతని శరీరంలో. తరతరాలనుండి అతని శరీరంలో దొచుకున్న నీరు వేడెక్కింది; ఆవిరౌతొంది; ఆ ఆవిరితో అతనొక యంగతంలా ముందూ, వెనుకా తెలియని శక్తితో పనిచేస్తున్నాడు కళ్ళు చీకట్లు కమ్ముతునాన్నయి. తల దిమ్మెక్కుతోంది- ఐనా అతని చేతులు యం[తంలా. అవియకుండా, ఆగకుండా పనిచేసూనే పున్నాయి. శరీర మంతా చెమటలు (గ్రక్కుతోంది. నాలుక పిడచగట్టుకు పోతోంది. ఎవరో సుత్తులతో తల పగలగొడ్తూన్నట్లుంది. ఐనా ఏదో భూతం ఆవేశించినట్లు పనిచేసుకు పోతున్నాడతను.

కాస్సేపటి కతని కళ్ళకేమీ కన్పించకుండా పోయింది. నేలలోకి దిగబడిపోతూన్న ట్లనిపించింది. నిల్మదొక్కు. కుందామని చాచినచేతులు చాచినట్లుండగానే, స్పృహతప్పిపోయింది. చేతిలో క్తిడారి (కిందపడి పోయింది గభీమని టోర్లగిలబడి పోయాడు.

అదే సమయంలొ మళ్ళీ మోపెళ్తుకు వసోంది ధనియా. చూశ్సే హోరీ చుట్టూ మూగివున్నారు కొందడ మనుష్యులు, “దాబుగారో

౨06 గోదాన్‌ మీ రటాంటి మాటలనగూడదండీ- మీ మాటలు గుచ్చుకునే యీ మనిషి యిట్లా అయ్యాడు” అంటున్నారెవరో శాస్తితో.

నె తిమీద మోపు, నేలమీదక్‌ విసరివేసి, పిచ్చిదానిలా సరుగె త్రింది ధనియా. “వేళ హోరీ తలలేపి తన తొడమీద పెట్టుకుని ఏడ్చింది “అప్పుడే నన్న్న్నదిలి పెట్టిపోయావా.... ఒసేయ్‌ సోనా పరిగెత్తికళ్ళి మీ జాదాయిని పిల్చుకురావే అమ్మా. మీశాన్న పడిపోయాడని చెప్ప పిల్చుకు రావే తల్సి. అయ్యొ దేవుండా 1 నేనేవె పోనురా తం్మడీ....యింక నాకు

నో రూ దిక్కైవ్మరాదాబూ. నను అమ్మీ అని ఎవరు పిలుస్తారో యిక...”

లాలా. పపేశ్వరి పరుగెత్తుకొచ్చాడు. “అదేవిటి ధనియా, ఈమ్యాత్రానికే ఇంత గగ్గోలా? హోరీకేం బాగానే వున్నాడు. కాస్త ఎండ తగిరి మూర్చపోయాడు. అంతేగా ఇస్పుడే తేరుకుంటాదు. చూసా పుండు. ఇంతమ్మాతానికే బేజారై పోతారా పిచ్చిదాన :” అంటూ గోముగొ కోస్పడ్డాడు.

ధనియా వెళ్ళి పపేశ్వరి కాళ్ళమీద పడింది. పడి “నేనేం చెయ్యనువాబూ. దేవుండన్నీ హరించుకుపోయినా పూరుకున్నా. ఇక ఇస్పుడు నేనేం చేసేది. అయ్యొ నా దేవుండాః:” అంటూ ఏడ్చింది.

సోనా నీచ్ళతీసుకొని వచ్చింది. పపేశ్వరి, హోరీ ముఖం మీద నీళ్ళు చిలకరించాడు. కొంతమంది తలగుడలు విప్పి గాలిపీచారు. హోరి శరీరం చల్లబడిపోయింది. పపేశ్వర్‌ దై ర్యెంగూడా సన్నగిలింది.

మా అయినా ధనిమాకు _ధెర్యం చెబుళూనే వున్నాడు. గా

“ఇదినరకీయని ట్లా ఎప్పుడూ పడిపోలేదుదాబూ” అన్నది ధనియా అధ ర్యంతో

“ర్మాతే(వైనా యెంగిలిపడ్డాడా 2" అనడిగాడు ప'సేశ్వరి.

“ఆ6 ః ర్యాతి అన్నంవండాను బాబూ. ఐనా నీవు తెలవందేంవుంది మా సంగతి. పొట్టనిండా తిని, యెన్నాళ్ళయ్యిందో. వెనకాముందూ చూచుకుని పనిచెయ్యమని యెన్నిసార్లు చెప్పా నెన్నిసారు చెప్పాను;

ళం న.

గోడాన్‌ రం వింపేనా. ఆయనమాతతం యేంచేసాడులే, మారాతిటావుంపో అన వడి ధనియా. పా బి

ఇంతలో హోన్రి కళ్టు తెరచి చూచాడు.

ధనీయాకు (పాణం నచ్చినట్లయింది. అతని మెడ వాకేసుకుని- " ఇప్పుడెట్టావుంది ? నా (పాజాలో _పాణాళ్తేకండా పొయ్యాయి”

“ఫర్వాలేదు బాగానేవున్నా. అదేంవింటో కళ్ళు తిరిగిపోయినై ” అనా్న్నడు హోరీ,

“నీ వొంట్లో వోపికలేదాయె. మరీ అంత వచ్శతెలియకుండా పనిచేసుకుంటారా యెక్కోడన్నా” అంటూ (పేమతో లాలిస్తూ, చీవాట్లు: పెట్టింది.

“*మీ ఆవిడ వూరూ, నాడూ ఏకం అయ్యేట్లు యేడిస్తే :”అన్నాడు: పపేళ్వరి నవ్వుతూ.

“ఏవే? నిజంగానా ? యేడ్చావా 1” అవి ఆదుర్దాగా అడిగాడు. హోరీ.

“ఈయనెస్పుడూ యింతే. తను కాగితాలవీ వొదిళి పెళ్లైందుకు పరుగెత్తుకొచ్చాడో అడగకాదూ ౯" అన్నది ధనియా, పపేశ్వరిని కృత్రిమ కోపంతో చూసూ.

పటేళ్వరి మరికాస్త పరిహాసం చేశాడు. “అదికొాదయ్యా : 'దేవుండో 1 నా దేవుండా అంటూ యేడుస్తా కూర్చుంది. ఇస్పృడం చే సిగ్గుపడు తాందిగానిి ఇందాక నుదురు బాదుకుంటూ, వొకపే యేడవడం ;” అన్నాడు.

హోరీ కళ్ళల్లో సళ్ళు గిర్రున తిరిగినై = “పిచ్చిదానా యేంసుఖం. అనుభవిస్తామనే యింకా _బతికుండాలని కోరుకోటానికి ౪” అనా్నాడు. భార్యతో.

చేతులమీద వేసుకుని, యింటికి తీసుకొచ్చారు హోరీని ; మంచం వాల్చి, మంచంమీద పడుకోబెట్టారు. శాస్త్రంపే అయ్యో పని

ల3 గనోదాన్‌ ఆగిపోయిందే అని యేడుసున్నాడు గాని, శావ్తి కొడుకు మాకాడీన్‌ ఆంత కరినుడు గాదు. గబగదా ఇంటికి వెళ్ళి, వేడి వేడి పాలు పట్టుకొచ్చాడు. ఇక సీసాలో గులావీనీరుగూడ తీసుకొచ్చాడు. పాలు (తాగేటప్సటికి హోరీ పాణం కుదుట ఐడిందిం అప్పుడే గోవర్‌కూడా కూలీనె త్తిన సొమానుపెట్టి, వెంటబెట్టుకుని వస్తునా్న్నడు, ఊళ్లో కుక్కలు భౌ, భౌ మంటూ యొమరెళ్ళినె కాని తర్వాత శోకలూపుకుంటూ పూరుకున్నాయి. “అన్నయొ్యుచ్చాడన్నె యొ్యొచ్చాడు:” అని చప్పట్లు కొట్టుకుంటూ. పరుగెత్తింది రూప్‌, స్రోనాగూడ రెండు మూడడుగులు ముందుకు వేసింది గాని వుశ్సాహాస్నంకా హృదయంలో నే ఆజచుకుని వూరుకుంది. యునియాగూడ తలమీద ముసుగు సర్దుకుని గుమ్మంలో నిలదిడిపోయింది ఖ్‌ వచ్చి తల్లిదండ్రుల పాదాల్ని స్పృశించాడు గోవర్‌. తర్వాత రూపనెత్తుకని గారాం చేశాడు ఆశీర్వదించి, అతని తలను హృదయానికి హత్తుకొని. అపరిమితంగా ఆనందించింది ధనియా. ఆవిద హృదయం గర్వంత్‌ వుపష్పొాంగిపోయింది. ఈ నాడావిడ మహారాణిక్రంచ మిన్నగా పున్నదిః; ఈ వీద తనంలో, ఈ దురదృష్తాల తిరుగలిలో, పడి నలిగి పోతునా్న, అఎడ కళ్ళని చూచినా, ముఖాన్ని చూచినా హృదభూన్ని చూచినా నిడక తీరు చూచినా, మాటల ధోరణి చూచినా, దుహారాణిా వుంది- గోవర్‌ పెద్దవాడయ్యాడు; ఐబ్టతీదా కిట్తుతీరూ చూ స్తే పెద్ద మనిషిలా వునా దు. గోవర్‌ ఎక్కడో పొకచ్‌ ట భదంగానే వున్నాడని, సంతోషంగానే వున్నాడనీ, ఆవిడ మనసు చెబుతూనేవుంది. ఇవ్వాళ కమైదుట నిలబడి, ఆవిడ మనపనుకున్న మాటలనీ్న్‌ నిజమేననీ బుజువు చేస్తున్నాడు గోవర్‌. చేయిజారి పడిపోయిన నగ దొరికినట్లుగా సంతో షిస్తోంది ధనియా; కాని హోరీ మొహం తిప్పుకుని పడుకున్నాడు. “అదేంటమ్మా : నాన్నట్లా వున్నాడే” అనడిగాడు గోవర్‌.

గోదాన 209

ఇంటిగొడవలన్స్న్‌ వెప్పి కొడుకు మనను కష్షపెట్టటం ఇష్టంలేదా తల్లికి. “వివీంనేదుబాబూ. కాస్త తల నెష్విగావుంది- పదదజాబూ కాళూ. చేతులూ కడుక్కొాందూగాని. -ఇచ్చటిదాకా ఎక్క_డునా్న్నా(వా నాయనా 1 వొక వుత్తరం ముక్కన్నా వెయ్యగూడ దంటరా, యేడాదిగ్గాని గాపకం రాలేదన్నమాట మేం. నీకోసంవంవి దారు చూచ్చూచి, కళ్లు కాయలు కాసినాయ్‌ గదరాజాబూ తప్పుకుండా వసావు, ఈ కళ క్కానబడతావనే ఆశతో నేరా బతికుంది. ఎంతనుంది ఎన్నెన్ని మాటలనాప్షరూ, ఎన్నెన్ని మాటలన్నావనుకునా్నావ్‌ ? ఆ మాటలన్నీ వఏంటూంకేే; పెపాణాలు, వెనే పోయినట్టుందేది. సరేగాని. ఇన్నిరోజులెక్కడున్నావా బాబూ ?

ఈం పెద్దదూరం వెళృలేదమ్యా. ఇక్కడే లకో్న్నూతోనే వుంది” అన్నాడు సిగుపడుతూ గోవర్‌.

ళ్‌

“ఇంత దగ్గిరుండేనన్నమాట వుత్తరంముక్కగూడా రాయంది 1”

లోపల యింట్లో, రూవ, సోనా లిద్దరూ కలిసి అన్నయ్య తెచ్చిన సామానంకళా బయటకితీసి, భాగా లేనుకుంటునా్న్నారు; యునియా దూరంగా నిలబడివుంది. గోవర్‌ చేసినపనికి (పాయళశ్చి త్తం చేయాల్నుని చూస్తోంది అంకకుపూర్వం యిక యీ పద్దురాదులే అనుకున్న వడ్డీవ్యాపారస్తుడు ఆసామీ్‌ని చూడిగానే పాత చిర్జాలు. తిరగేస్తూన్నట్లుంది యునియాని చూస్తూం కే. యునియా చంకలోవున్న పిల్లవాడు ,(కిందికిదిగి, ఆ వస్తువు లన్నీ ఒక్కసారే నోట్లో పెట్టుకోవాలని మారాంచేస్తున్నాడు; చంకలో నిలపటంలేదుః; ఐనా యునియా అతన్ని క్రిందికి దింపలేదు.. అట్లాగే చంకలో వబిగించుకునుంది. -

“అన్నయ్య నీకని అద్ధవూ6 దువ్వెనా తెచ్చాడొదినా” అన్నది. సోనా

“న్ఫాక్రేం వద్దులే, అట్టిపెట్టుకో” అన్నది యునియా వుపేక్షగా.

రూప క్కురవాడికని తెచ్చిన టోపీ బయటికి తీసింది. “ఓహో ముది మన చిన్ని టోపీ 1 అంటూ, కురవాడి నెత్తికి తొడిగింది.

910 గోదాన్‌ ఆ టోపి తీసివేసి, విసురగా నేలుమీదికి విసిరేసింది రయునియౌొ- ఇంతలోనే గోవర్‌ ఇంట్లోకి విస్తూండడం చూచి, గబగదా తన గదిలోకీ -వెళ్ళపోయింది: గోవర్‌ వచ్చి చూస్తే సామానంత చిందరవందరగా కలి శస వుంది. లోపలకివెళ్ళి, తన అపరాధానిన్ని తృమించమని యునియొని ప్రార్థించాలనుకున్నాడు గోవర్‌, కొని వెళ్లే ందుకూ, అడిగేందుకూ సొహొ సెంచేలేకపోయాడు.. ఏంచేసేందుకూ. తోచక, అక్కడే. కూర్చోబడీ* ఒకోగ్రా వస్తువూ తీసి. చెల్లెళ్ళకు పంచడం 'పారభించాడు,. చెప్పులిన్వక నోయేటప్పుదేకి రూప మొహం ముడుచుకుంది; “నీకు చెప్పులెందుకులే- జొమశై ల్తెచ్చాడుగా; ఆడుకో 1 అంటూ కవ్వించింది సోనా. “నీ బొమ్మలు చూచి నే నేమన్నా యేడుస్తున్నానా 7 నువ్వు నా చెప్పుల్నిచూచి యేడవ చానికి $” అని వెక్కిరించిందికూడాను సోనా, మిరాయిని పంచిపెళ్లు అది కారం ధనియా తీసుకుంది. బౌనుమరి ॥ ఇన్ని రోజుల తర్వాత బీచ్చాడు కొడుకు యింటికి; పూరంళా పంచిపె డ్తేనేగాని ఆ తల్లి సంతోషం తీరదు పెట్టె తెరివారు. చీరెలు బయబికొచ్చినయ్‌ _ అన్నీ జరీ అంచు లున్న చీరెలు లాలా స పేశ్వంగారింట్లో కట్టుకునే చీరెల్లా వున్నాయి అన్నీ యెనథై నెంబరు; వందానూ. ఎన్నిరోజులు మన్నుతాయి యింతే పలచటి చీరెలు. ఉన్నవాళ్ళంకటే అది వేరు. ఆ యిళ్శలో ఆడవాళ్ళకు పనేముంటుంది ? కూర్చొవటమూ, పండుకోవడమూ తప్ప 1 ఈ యింట్లో నం పే, పొలంవెళ్ళాలి; పనులు చేయాలి. సరే । హోరికి ధీోవతితోపాటు? ఒక ళాలున కూడా తీసుకువచ్చాడు. దనియొ సంతోషించింది. “మంచిపని చేశావు నాయనా 1 పాత శాలువా పీలికలు పీలికలై పోయిందిగూడాను” అన్నది. ఇంతలో గోవర్‌కు యింట్లో పరిస్టితంతా తెలిసిపోయింది. ధనియా వీరంతా మాచికలే. సోనా చీరె నెత్తిమీవ చిరిగింది; ఆ చిరుగుతోనుంచి తల వెం్యడుకలుగూడ బయటికి కనిపిస్తూన్నవి రూప కట్టుకున్న పరి కిణీ ఆంలఠా ఫీలిక్రలై (వేక్శాడుతూంది- అందరి ముఖాలు ప్రేక్కుుపోయి పున్నవి; శరీరమంతా 'పేళ్లు కట్టినట్లుంది. ఎక్కడ చూచినా, యెటు చూచినా వీదతనం (సత్యక్షమాతూంది.

గోచాన్‌ వ

ఆడపిల్లలు చీరెలు చూడటంలో నిమగ్నులై వున్నారు. ధనియా కొడుకుకు యేం జేసిపెట్టాలా అని ఆలోచిస్తూంది. సౌయంతానికని అద్దిపెట్టుకున్న జొన్నపిండి వున్నదిగాని, గోవరీ కది చేసి యెట్లా పెడ్తుంది? పరదేశంలో ఎంత మంచి తిండికి అలవాటుపడాదో యేమో: ఇప్పుడీ ఉఊ"న్నపిండి రొజు సపాసుందో. లేదో, కోటమీటింటికి వెళి గోధుమపింది, బియ్యం, నెయ్యు అరువుకని తిసుకొని వచ్చింది. కోమటమ్మ ఈమధ్య అప్పివ్వడం మానేసింది గాని ఇవ్వాశ్ళెందుకనో పాక అప్పు లెప్పుడు తీరుస్తావని గూడా అడగకుండా అడిగిన వస్తువులన్నీ అరువు కిచ్చేసింది.

“ఏంవంమాశై : కొడుకు దాగా సంపాదించుకొచ్చాడా ?” అనడిగింది కోమటబమ్మ-

“ఇంకా తెచ్చినైై తీసి చూడలేదమ్మా 1 నేనుగూడా అవ్వుడే ఏం అడుగుకాన్లే అని అడగనూకూడా లేదు. అందరికీ జరీచీరెలు మట్టుకు పట్టుకొచ్చాడు. ఏంవోంనమ్మా | బిడ్డ మాకం చెక్కూ చెదరకుండా వచ్చాడు.అదే పదివేలు $:"అన్నది ధనియా.

“అం తేలేమాశై 1 ఎక్కడుం పే ఏంలే- పదికాలాలపాటు (బతికితే అంతేచాలు. అద్బాయికూడా మంచాడు. అందరికిమనే ఎగిరిపడే రకం గాదు; నాకు తెలుసుగా. సరేగాని వడీ అన్నా తీ ర్చెయ్యగూడదంటమాడ? మీకే ఐరువు తగ్గుతుందిగదా అని అంటన్నా” అన్నది కోవమటమ్య-

ఇక్కడ చిని్నికి చెప్పులూ, రెడీమేడ్‌ చొక్కా- టోపీతొడిగి, ఒక చిన్న రాజుగా తయారు చెయ్యాల్నుని చూస్తోంది సోనా. వాడేమో అన్నీ చేతులో పట్టుకుని ఆడుకోవాలని చూస్తూన్నాడు. లోపల రయునియా, గోవర్తు పాత ఫోట్రాటలస్నీ బయట పెటుకుంటున్నారు.

ణు అణ క్ష ట్‌ యునియా కోపం అభినయిస్తోంది. “నను తీసుకొచ్చి యిక్కడ పడేశావు, తమరేమో దేశాంతరం పోళూరు. ఎ£ివయ్యింది; (బతికుందా? చచ్చిందా? అని అజ గూడా కనుక్కోవటం లేను. ఆ పోవటం పోవటం ఏడా దై ౧తర్వాతగాని దొరగారికి మెళుకువ రాలేదన్నమాట- ఇంత మోస*

9 గోదా ల క గాడిననుకోలేదు బాబూ నేను. నా వెనకే వస్తవనుకున్నా నేను; వెను అయినా మగాళ్ళని నమ్మగూడదు జాబూ- ఎకగథ్థాడ యెవతి కన్నేసిందో క ఇంటో వొకటుందిగా బయటిది వుంటుందనుకొనా్నవో, ఏ(వోగొ ఆంటూ నిషోర్యాలాడింది లి

గోవర్‌ తన నిర్దోషిత్వాన్ని బుజుపు చేసుకున్నాడు. “యునియొ నా మాటి నమ్ము- దేవుండి సాక్షగా చెబ్లున్నా- పరాయి ఆడదానినంక కన్నె త్తిచూస్తే వొట్టు. నిజవే సిగ్గే భయంవేసీ వూరుదిలి పెట్టి పారి పోయా. ఐనా నిన్ను తల్పుకోని త్షణం లేదనుకో. ఇక నువ్వులేందే (బతుకలేననుకొని, _ నిన్నెంట బెట్టుకొని తీసుకెళ్టామునే ఇప్పుడు నేనొచ్చింది- మీ నాన్నాళ్ళకి బాగా కోనం వచ్చిందనుకుంటా, కాదూ 1”

“నన్ను చంపెయ్యాలని చూస్తే 1

“నిజంగా 1

“మా నాన్న, అన్నయ్యలు ముగ్గురూ కలిసి యింటిమీదకొచ్చారుం క్యర్రలేసుకుని, అత్త నాలుగు రూడించేప్పటికి వూరుకున్నారు; యెడ్లని తోలుకుపోయారు.”

“మరీ యంత మొగలాయా ? నాన్నేఃవీ అనలా మరి ?”

“ఆయన మాతం వొంటరిగా యెంతమందితో నని పోట్టాడతాడు? వూశోోవాళ్ళు తోలికెళ్ళని న్చేవాళ్ళు గాదు కాని మీనాన్న మంచితనం చూచూరుకున్నారు.”

“అయికే నాన్న వ్యవసాయం చెయ్యటంలేదా

“ఇంకేం చేస్తారు ? కొంత ళాస్తిగారి హయాంలో వుంది; మిగతాది నాటనుగూడా లేదు”

గోవర్‌ దగ్గర ఇప్పుడు రెండువందల రూసాయలనరకూ పున్నవిం దీనికితోడు యిద౦ళా వి నేస్పటికి, మండిపోయాడు.

గోడాన్‌ ల8

"ఐతే నేనక్కడికళ్ళి, అదేదో తేళక్చేసుకుంటాం ఇంటికొచ్చి యెడ్లని తోలుకెళ్తాడూ ? ఆంతగర్వమా ? పట్టపగలు దోపిడీ చేస్తాడూ ? ఒక్కాక్కాణ్ణీ మూడేజ్ల ఖైదులో పెట్టిస్తే సరి వదిలిపోతుంది. ఇన్వక పోశి కోర్టు 3, ముస్పుతిస్పలు పేట్టి మూడు చెరువుల నీళ్ళుతాగిస్తా. ఆ నిక్కేఏంటో; అది చూస్తాగా 1” అనానడు,

ఆ అవేశంతోనే, నాలుగడుగులు వేశాడు గోవర్‌, కాని యునియా చేయిపట్టుకుని ఆపింది. “యెళ్ళొచ్చులే. యిస్పుదేంత ముంచుకు పోయింఏని. అన్నంతిని, కాస్పేృ) కూర్చొని, తర్వాతెళ్ళొచ్చు. ఇంకా కావల్సినంత పొద్దుంది, ఇక్కాడేంవోం పెద్ధ పంచాయతీ చేశారు. ఎనఖె రూపాయలు తప్పేళారు. ముఫ్పెమణుగుల ధాన్యంగూడా యివ్వాలన్నారు. దాంతో నేగా వంగున్నవాళ్ళం లేవటానిగ్గూడా వీల్లేకుండా పోయింది” అన్నది యునియా.

“చిన్నికి కొ తగుడ్డలవీ తొడిగి తీసుకువచ్చింది సోనా ఆ గుడ్డ అవీ వేసుకుంయే వాడు నిజంగానే జమీందారీ బిడ్డలా వున్నడు. గోవర్‌ తీసుకొని, యెత్తుకున్నాడుం ఐనా కొడుికునిచూచి సంతోషించే సితితలోలేడు గోవర్‌. అతని నెత్తురు వుడికిపోతోంది; దీనికితోడు దగ్గర డ్‌బు ఏంది. ఆసలీవూ శోోవాళ్ళ నిక్కేమిటో తేల్చేసుకోవాలి. “తప్పు” వేసే అధికారం యెొవళ్శిచ్చారు ఏళ్ళకి ? అతనొక ఆడదాన్ని తెచ్చుకుని వుంచుకుంటే, యీ సంచాయతీదార్హ అబ్బసామ్మేం పోయింది? అసలి ఒక్కమాటమీద కేసు పెట్టాడం'పే చాలు; ఒక్కాక్కంళ్ళ చేతిక బేడీలు పడిపోతై . తలచుకుంకే వాళ్ళ సంసారాలన్నీ దమిశడీకి కొరగాకుండా చెయ్యగలడు. ఏమనుకుంటున్నారోగాని పళ్ళు £

ఎత్తుకోగానే కా'స్సేవు నవ్వుతూ నే పున్న్నాడుగాని. చిన్ని తర్వాతో యేదో భయంకర మైన వస్తువును చూచినట్లు కళ్ళింతపడి, గుక్క-వడవ కుండా యేడపడం మొదలు పెట్టాడు.

న.

లర నోచాన్‌

భర్త చేతుల్లోవున్న బిడ్డని తీసుకొని, “ఎందుగ్గాని ఈ ఆలోచన లన్నీ, నీచ్ళపోనుకోరాదూ ఇ వూశోవాళ్ళందర్లో పోట్టాట పెట్టుకుంటే నిర్వాకలె నప, డబ్బున్నాడే మారాజు యీ రోజుల్లో; వున్నాశ్తంనన్నా చెలుతుంద? లేనాళ్ళు మాపెవళ్ళింటారు” అన్నది యునియా,

భా

“ఇంతకీ నేను పాంపోవటం మూలానొచ్చింది. లేకపోతేనా )

“పట్లణంగాలి సోకిందిగా అందుకనే యిన్నిమాటలు మాట్టాడు శున్న్నవ్‌, కైసోశే మెందుకు పారిటోయా ?”

క్యదపట్టుకుని, పయేశ్వరీనీ. సింగునీ, శాస్త్రీ. వొక్కొ-క్క- ముండొ కొడుకునీ పీసు పగిలేట్టు దాది, ఆ డబ్బుకాస్తా కక్కిం౦చాలనిపిస్తాందిం”

“మెదిలే కదిల్తే బ్బంటన్నావే నువ్వేమాతం పట్టుకొచ్చావో అదీచూపించు చూస్తా” అంటూ జేబు తడమ బోయింది యునియా

"ఆల యేం సంపాదించాలే నీ మఖం. నువ్వుగూడా పద మరి యొట్టా నంపాడిసొనో చూదుపుగాని. పటణం అంశా తికిగేటప్పటిశే

లబ అనీ మ! ప.

ఆయిపోతుందాయె యేడాది

“అకొప్పుకుంళేగా నే వచ్చేది.”

"అమ్మేంవంటంది ? అమ్మ పెత్తసం యేంటి

“ఆహ్హ 1 అక్టాడిదాకా వచ్చిందన్నమాట. మీ అమ్మ వొప్పుకొ పో తేమట్టుకు నేను రాను బాబూ నువ్వేంవోం నన్నొదిలిపోతివి, ఇకస్పుడు నా కెవళ్లున్నారిక్కడ? మీ అమ్మేగనక నన్నింటో అడుగుపెట్ట నీయకపోతకే నేనేం పోయేదాన్నో. దితీకినంతకొల(వూ మర్చిపోలేను మీ అమ్మ చేసిన మేలు. ఐనా నువ్వుమాత్రం యెన్నిరోజులని వుంటా వూరొదిలిపెట్టి ఖ్‌

“బ్రేక్టప్టో శ్రే యిక్కడ కూర్చు నేంచేస్తాను నేను ? ఇక్కడేం వుంది * పనిచేసినంతకాలం చెయ్యటం; తర్వాత చావటం, అంతేగా!

నోదాన లగ

కొస్తబుదగ్ధుండి కాస్త పనిచేస్తే అన్నం లేక చావాల్సిన గతెందుకుబడ్నది ఇ ఇక్కడంకేు తెలివి వృుపయోగించటానికే వీల్లేదయ్యె 1 నాన్న నేనంటే అంత నుఖం బాపేస్పనా్వాడెందుకు నో

“మనదృష్షం బాగా వృండదిటి అట్రాగన్న్నా వున్నాడు. లేకపోతే నుప్వుచేసిస పిక్‌ చర్మం వొళపేంచి యెండేయించేవాడు గాదూ ౯”

“ఐతే నిన్నూ తిడ్తన్నాడా అదే పనిగా ౩

“అమో్యై. నన్నే- సల్లేత్తుమాటగూ డా అనదు. మీ అమ్మశే కొంచెం కొంచెం కోపంనచ్చింది మొట్టముదట; నన్ను అమ్మా: అంటా పిలుస్తాడు మీ నాన్న- నాక్కా-స్త ళలకాయ నొపొచ్చినా సరే కంగారుపడి పోతాడనుకో. ఆయనకేం ? చేవుడు : కోడల్నేవీం అనటోశే అంటావుంటాడు యెప్పుడూనూ అత్తతో. ఇల్లొదిలి పెట్టి పారిపోయావని నువ్వ్యం కే మ్యాతం మాంచికోపం, అందుట్లో యెక్కడ చూచినా కాండబుు గూడా పుట్టటంలేదాః సంటకొచ్చిన డబ్బు మిల్లుదగ్గరే ఎగిరిపోయిందిం ఇకిస్వుడు కూలిగూడా చేస్తన్నారు- ఇవ్వాళ పొలంలో స్పృహతప్పి గూడా సడిపోయాడు. అందుకనేగా నువ్వొచ్చేటప్పటిక్‌ యిలంతా గందరగోళంగా వుంది” ౯

కొళ్ళ్యూ. చేతులూ. కడుగుకొని, తలచువ్వుకుని. భౌమ వివో రానికి బయలుదేరాడు గోవర్‌, బాబాయిల యిళ్ళకువెళ్ళి పలకరించి వచ్చాడు. తర్వాత పాత స్నేహితుల్ని కలిసికున్నాడు. వూళ్ళో యేమంత పెద్ద మార్చేమీలేదు. పపేశ్వరి (కొత చానడ్‌ వేయించాడు. యుంగురసింగు జ్‌ొళ్ళగా ఒక నుయ్యి (తవ్వించాడు గొవర్‌కు కన్పించిన వాళ్ళందరూ, దాగా మర్యాదచేస్తూ మాట్లాడ రు. వూశ్ళో యునకులంతా అతన్నాక హీరోని చేసేసుకున్నారు; అతనితోపాటు లక్నోగూడా పెళ్ళిపోవాలను కున్నారు. ఒక్కయేడాదిలో అంత గొప్పగా మారిపోయాడు గోవర్‌.

మింగురసీంగు నూతివగ్గర స్నానంచేన్తున్నాడు. గోవర్‌ చూవాగు గాని సమప్కారమూ చెయ్యబేదు: పలుకరించనూలే మ, “నువ్యం'పే నాకేం లెల్టలేదు” అన్నట్టుగావున్నాడు గోవర్‌.

$16 గోడాన్‌

యుంగురసింగే పలకరించాడు, “ఎప్పుడొచ్చావురా గోవర్‌. వాగు నా్న్నావా ? లక్నోలో నొక్రరీ కుదిరావా ?* అసడీగాడు-

“నౌకరీ చెయ్యటానిగ్గాదు లక్నో కెళ్ళింది. నౌకరీ చెయ్యాల్సిన గతేంపట్టింది నాకు ? వ్యాపారం చేస్తన్న !” అన్నాడు గోవర్‌ తల విరుసుగా,

ఒకగరాసారి (కిందినుంచి మెదాకా నిలువునాచూచి “రోజుకేమా్శాతం సంపాదిస్తనాన్న వేంటి *” అనడిగాడు సింగు.

“*ఆ౬ ఏంవుందిలేం రెండున్నరో, మూడో. ఇంకొ మంబరోజు లై తే నాలుగు ,”

ఎన్ని తిప్పలుపడ్డా పాతికో, ముష్పృయ్యో సంపాదించేస్పటికి తాతలు దిగివచ్చేవారు సింగుకి. ఈ పల్లెటూరి బుడ్డాడు నెలకి నూరు సంపా దిస్తున్న్నాడు. పాపం : తలయెతుకోలేక్రపోయాడు, సింగు. గోవర్‌ కంపే అతోని గొప్ప యేంవుంది ? కులం గొప్పదేననుకోండి. కాని ఠఈః రోజులో కులం చూచేవాళ్ళెనరున్నారు ? అంచేత గోవర్‌తో నీలుగుతూ మాటాజే నందువల్ల వచ్చేలాభం యేమీలేదు. మెత్తటి మాటలు నాలుగుచేప్పీ యేదోవోకసని చేయించుకోవాలి. “చూడు పదాబూ | ఇక్కడం పే రోజుకి మూడణాలు దొరకటవేం గగనంగావుంది. నీకేం మహరాజువి; సంపాది స న్న్వావు. భవనియా (అది అతని జ్యేష్ట ప్యుతుడి పేరు వున్నాడే వూంే గాలిగా, వూరుపద్దుకుని తిరుగుతున్న్నాడు బాబూ, చదువూలేదు; చట్టు దిండలూలేదు. ఎక్కడన్నా గుమాస్తాగిరి చూచిపెట్టుదూ;. నీకు పుణ్య వుంటుంది లేకపోతే వెంటబెట్టు కెళ్ళినాసళే: నీకూ వాడికీ "స్నేహంవేగా జీతం తక్కంవై నా ఫర్వాలేదులే; నాలుగు పై డబ్బులు దొరికే వీలుమాతం: వుందేటట్టు చూడు” అన్నాడు బుంగురసింగు.

గోవర్‌ నవ్వాడు. ఖటుంగురసింగు యింత తేలికవాడయ్యాడు ఏమిటా అన్నట్లు సవ్వుతూ “ఆపెపై సంపాదన్లో నే మనుషులు పాడె పోతాంది. ఆ యొంగిలి కూడెందుకో చెప్పండి ? అంతేలే 1! మనకటాంటి యెంగిలికూదు కింటేగాని కడుపు నిండినట్టుండదాయ; మన (బతుకే

గోదాన్‌ లై అంతై పోయింది మరి । లక్నోలో గుమస్తాగిరీలు దొరక్కే.* దొరుకు తయుగాని, నమ్మక స్తులు కావాలి ఆ షావుకార్లకి. నేను భవానీని తీసిళ్ళ యెక్కడో వొకచోట కుదర్చ గల్డుననుకో. ఐనా త్య్యూాత ఈ మహా రాజు కాస్త చెయ్యచాచాడం పే నా దుంప తెగుకుంది ముందు; వాశ్శొచ్చి నా మెడపట్టుకుంటారు. ఈ రోజుల్లో నమ్మకానికున్నంత గౌరవం చదువు గూడా లేదు తెలుసా ;:" అన్నాడు.

'మొహం మాడేట్లు యీనాల్నుగు మాటలూ అని, ముందుకుసాగాడు గోవర్‌. యుంగురసింగేమ్‌ అనలేక వూరుకున్నాడు “ఎంత గర్వంవీడికి ? ధర్మావళారం దాల్చినట్లు మాట్లాడాడు.”

శాస్త్రికి కూడా యిటాగే బుడ్తిచెప్పాడు గోవర్‌. భోజనం చేపేంచకు వెడుతున్నాడు శస్త్ర. గోవరోను చూచి, “బలే హుషారుగా వునా్నావోయ్‌. దాగా సంపాదిస్తున్నావటగా? మా అబ్బాయి క్కూడా యేదో వొకటి చూచిపెడుదూ. ఇక్కడదేపనిగా జూదం ఆడుతున్నాడు” అన్నాడు శాస్తి.

“అట్యూ. అదేంమాటండీ శాస్త్రిగారూ! మీకేయండీ మహరాజులు. ఎవళ్ళింటికెళ్ళినా మీ కేదో వొకటి ముట్రజెపుతూనే వుంటారారు. పృటకలకీ, చావులకీ, పెళ్ళికీ, కార్యానికీ, మంచికి, చెడకీ యేదొచ్చినా మీడిమిరు వదుక్కుపోరూ పుంటారయ్యె. స్పెగ్గా వ్యవసాయం చేసారు, వడ్దీకిస్తారు. కమీషన్‌ వ్యాపారం చేస్తారు, దలాశ్రీ. చేస్తారు. ఎవళ్ళయినా కుంటారు. ఈ సంపాదనంతా పఏ్‌ం చేసున్నారండీ యింకొ కావాలంటారు 7 ఏం చేసుకుంటారండి యిదంతా ? లేశ్రహేతే చచ్చిపోయేటన్పడు పట్టికెళ్ళ డానికేవంన్నా యేర్చాటు చేసుకున్నారా కొంపదీసి ;”

శాస్త్రిగారు చూచాదు; గోవర్‌ అమిత గవ్యంగా మాట్లాకున్నాడుం పెద్దా చిన్నా, మంచీ, మర్యాద లేకుండా తంథడ్రి తన్యక్రింద కూలి చేస్తున్నాడని యింకా తెలియదేమా, ఐనా చిన్న నది త్వరగా పొంగిపోతుంది ॥ కాని

218 గోదడాన్‌

శాస్తి తన లోపలి ఆలోచనలి్ని పెకి వుబకనీయలేదు. చిన్నపిల్లలు మీసాలు పటుకు లాగుతూంకు, నొప్పిగలిగినా, నవ్వుతూ మాట్లాడే ముసలివాళ్ళ కాగా, నవ్వుతూ “లకోవ్న నీళ్ళు తాగి మంచి మాటకారివయ్యా వోయ్‌ సీవు. ఏ మాతం సంపాదించుకు నచ్చావేంటి ? ఏదీ చూపించు : సరేగాని నున్వెస్పుడూ జ్ఞాపకం వస్తూనే వున్నావు సుమా 1 నాలుగు రోజులుంటావుగా,” అన్నాడు శాస్త్రి.

ో*ోఆ్ర(1 వుండొద్దూమరి. వందన్నర వసూలు చేనుకున్న పెద్దల మీద దావా వెయ్యాలిగానురి. నన్నెవశైలేస్తారో అదీ చూద్దాంవనుంది” అంటూ బెదరించి, ముందుకు నడిచాడు. వూశ్ళోవున్న యువకులందరికీ యా విషయం తెలిసింది ఏ వాళ్ళందరూ (బహ్క్రైరధం పట్టారు గోవర్‌ కి.

“శేసు పెస్టేశెయి ; గోవరన్నా ।: ఈ ముసలిముండాకొడుకు పాంవంటాడనుకో, "” అయితే అయిందిగాని ఐలేమాటన్నావులే అన్నా, పట్వారీక్కూ-డా కాస్త బుద్ది చెప్పరాదూ. తండ్రీ కొడుకాలకీ, అన్నా దమ్ములికీ మధ్య తంప్పలు పెట్తావుంటాడు. జమీందారు. యేజంటతో కుమ్మకై ౩. రై తుల (ప్రాణాలు తీస్తన్నాడు. దున పొలం యేవె 6పోయనా సరే, ముందు వాడి పొలం దున్నాలంట ; వాడి పొలం వూడవాలంట 9? అన్నాడొక యువకుడు.

మీసాలు మెలి వేశాడు గోవర్‌. “నాకూ తెలుసుగా ఈ రామాయణం. ఏడాదిలో నే మర్చిపోయానంటా : నేనిక్కడ వుంటం లేదు గాని, వుంశే నేనా, వొక్కొాక్క_ణ్ణీ యేడిపించుకు తినకపోయానూ । సరేలే హో్యీ పండుగ వస్తాందిగా ? ఆ వంకపెట్టీ వీళశ్ళందత్నీ యేడిపించుకుతినండ్రి”; అన్నాడు.

నిజమే ।: హోలీ పండుగకి (ప్రోగ్రాం వేయాలిసిందే. రంగులు బాగా చిక్కగా, కలపాలి, తీపి, కొారమూ బాగా వేయించాలి. రంగులో బొగూ, గిగ్లూ కలిపి పంచాయితీదార్ల ముఖాలికి పుయ్యాలి. అదేమం'పే పోలీ పండుగ అనవచ్చును. డబ్బుదేము౦ది ? గోవరన్నయ్య సంపాదించుకు వచ్చాడు పట్టణంనుండి.

గోదాన్‌ రం

భోజనం చేసింతర్వాత, భథోలాని కలిసికోవాల్నని బయక్టేరాడు గోవర్‌. ఆ యెడ్ల జతని తోలుకొచ్చి, మళ్ళీ దొడ్లో కళ్టేసే వరకూ నిద్ర పట్టదు. పోట్లాటలకి జడిసే ఘటం కాదు గోవరో్‌

“నువ్వెళ్ళి మళ్ళీ గల్లంతు చెయ్యకురా బాబూ అక్కడ, తోలి కళే తో లికెశ్ళేద్లే డబ్చివ్వాలిగా మరి" అని నసిగాడు హోరీ.

గోఎర్‌ వ్యదేకపడ్లాడు. “మభ్య గువ్వు మాట్లాడొద్దు నాన్నా | అవు దాగా చేస్టే యాథె జీసేదేనో1 అందుకని వందన్నరపెట్టి తోలు కొచ్చిన 'యెక్లని పట్టుకుపోతాడూ £ పోనీ, మూడేజ్య మందగ్గరున్న య్యనుకున్నా వందకి తక్కువ చెయ్యవు. తన డబ్బు రాదనుకుంపే దావా వెయ్యకపోయాడా ? డిక్రీ చెయ్యకపోయాడా ? ఇంటి కొచ్చి యెడ్ల నిప్పుకుపోతాడూ : ఇపేవో, యెడ్లూ లేకపోయె; అకపేవోం వందన్నర జుల్యానా చెర్థిస్టివి* నే నుండాల్సింది ఇంటికాడ. దొడ్లో ఇకవ్వడడుగు పెస్టేవాడో చూచేవాళ్ణి. నువ్వుగాబిట్టి కళ్ళవృజెప్పి, చూస్తా కూర్చు నా్నావ్‌” అని లేచాడు గోవర్‌.

తప్పు చేసినవాడిలా తల వంచుకున్నాడు హోరి. కాని ధనియా మాత్రం యీ అవిధేయతని సహించలేకఫోయింది, “అదికాదురా నాయనా।ః మర్రి అంత అడ్డగోలుగా మాట్లాడుకాపుగాని, నిప్పు, నీళ్ళూ, దొరక్క పోతే యేవై 6పోళావురా ? ఇంట్లో నేంచోం వయసొచ్చిన పిల్లుండె; దాని సెళ్ళి గూడా కావాలామరి? చచ్చినా బతికినా ఇరుగూ, పొరుగూ..” అని అంటూండగా నే తల్థిమాటల్ని సగంలో (తైంపేళాడు గోవర్‌.

“సరేనమ్మా ః యిరుగూూ పొరుగూ వుందిగా మనకి. గౌరవంగా కూడా బతుకుతుండే వాళ్ళంగా. నా పెశ్ళెందు కవ్వలేదో చెప్పు, నే చెప్పనా ? మని టో తడిలేదు గాబిట్టి; మనం వీదవాళ్ళం గాబట్టి 1 డబ్బు కావాలమ్మ డబ్బు ? డబ్బు౦'సపే వెలీలేదు, గిలీలేదు 11

లోపల్నుండి చిన్ని యేడుపు వినిపించేస్పటికి ధనియా ఇంట్లోకి వెళ్ళిపోయింది. గోవర్‌ బయటికి చియళ్టేరాడు, హోరీ కూర్చుని ఆలో

వం గోచాన్‌

చిసున్నాడు. ఈనాటికి కొడుకు మాటల ముందు తనమాటలు పనికిరాకుండా పోయినె.

“నేనుకూడా రానం్మటా 1” అన్నాడు గోవరో,

“నేనేం పోట్లాటకెళ్లం లేదులే నానా: జడవదాక. లా నావె పుంది*

లొ లా.

నే నెందుకు పోట్ల్టాడతాను య్‌

“వేను గూడా వస్తే నష్టం యేం వుంది ?"

“కావల్సినంతనష్షం ఐపో యే పనిగూడాఆగిపో రుంది.నువ్వొ స్తే”

బి వ | అతో

హోక్రి కిమ్మునలేదు; గోవరఠ్‌ వెళ్ళిపోయాడు.

ఐదునిమిషాలై నా కాకపూర్వుమే నునుమడి నెత్తుకొని బయటి కొచ్చింది ధనియా. “ఆబ్బా యెళ్ళిపోయాడూ ? వొంటరిగా యెటా పోని

యబ చ్చావంట ? థోలా పూరికినే అప్పజెప్పులా డనుకున్నావా నుప్వూ?అబ్బా కొడుకులు, ముగ్గురూ కలిసి మిదపడి తే యేంవై పోతాడు నా దిద్ద అయ్యో : న. డె

నారాత మండిపోనూ- కదల వే పరిగె త్తి కెళ్ళి ఆపెయ్యి అద్భ్బాయిన్ని ”

లేచి మూలనున్న కర తీనుకొని పదుతూ, లేసనూ వూరు చియటికి పరుగెత్తాడు పోరీ చూ స్టే చాలదూరాన లీలగా కని ఎసోంది చక చకా నడచిపోయే గోవర్‌ ఆకారం; ఇంతలోనే అంతమూరం టాటా నడి చాడో గోవర్‌. హోరీ బాధపడ్డాడు, మొదటనే వెళ్ళొద్దంపే పోయ్వేది; గోవఠీ మాట తీ'సేశేవాడుగాదు. ఇక, యిస్వుడు పరుగె తినా లాభంలేదు; ఐనా అంత ఓపిక్రగూడాలేమ! అక్కడే గొంతుక్కూర్చొని, “వాడికే ఆపదా రాకుండా చూడు భగవంతుడా," అనుకున్నాడు హోరీ.

గోవర్‌ గొల్లపల్లె వెశేప్పటికి, ఆ'వూళ్ళో మళజ్ఞీచెట్టు (క్రింద కూర్చొని, జూదం ఆడుతున్నారు కొందరు. గోవర్‌ ని చూచి, యెవరో పోలీసు వస్యన్నాడనుకుని, ఎక్కడివాళ్ళక్కడలేచి పారిపోదోయారు.

సోడాని ల] ఇంతలోనే జంగీ అనే అతను గోవర్‌ని గు ర్తించాడుం “అరే. మన గోవర్డనొరా వచ్చేది గ్‌ అన్నాడు.

“జడవకండిరా. నేనే. ఇవ్వాశే వచ్చాను. మళ్ళీ ఎన్నిరోజుల కొస్తానో, చూచిపోదాం అని యిట్లా వొచ్చా, పదో మి చదయవ్ర కాన మంచి ఉద్యోగవే౯ దొరికింది. మా జమిందారు ఇద్దరు ముగ్గుడు నంత మనుషులు దొరికితే తీసుకురమ్మని చెప్పాడు. చౌకీదారు ఉద్యోగంకోసంలే. 1పాణంపోయినా సరే నిలబడి పోట్లాడే మనుషుల్ని తీసుకొస్తాగా అని చెప్పివచ్చా. జంగీ £ వస్తావా నువ్వు ? ఇలే వుషారుగా వుంటుందిలే” అన్తాషడు గోవర్‌.

గోవర్‌ని చూస్తూంపే ఆశ్చర్యం వేసింది జంగికి.. అతనెస్పుడూ చెప్పులు గూడా తొడుక్కున్న వాపానపోలేదు; గోవరంకే సల్లగా మెరిసే బూట్లు వేసుకున్నాడు. ఇస్త్రీచేసిన చొక్కా, చక్కగా నున్నగా దువ్వుకున్న తల, అంతా పెద్ద వుద్యోగస్టునిలా వున్నాడు. ఏడాద్మికితం కట్టుకునేందుకు గూడా గుడ్డల్లేని గోవర్‌, యీనాడిట్లా....! ఎంత మార్చు. అందుట్లో జంగీ వర్ధి జూదగాడు; పెన గంజా పిచ్చిం ఎంత. పిక్కులు కునాన్న యింద్లో డబ్బులు ప్పశ్తువి గాదు. నోరూరింది. “యెందుకురానూ ? ఇక్కడెట్టాగూ పనేవీంలేదు- ఎంతిస్తారేంటి 2?” అన్నాడు.

“అందులో యేంవుంది ! అంతా మన చేళుల్లోనేగా వుండేది యిష్టంవొచ్చినస్హై చేద్దాం. ఇంట్లో మనుషులుంపే యింకా యెక్కడో చూట్టం యెందుకులే 1! అని, వొచ్చా” అన్నాడు అపరిమిత మైన్న ఆత్మ విశ్వాసంతో గోవర్‌ ,

“ఏం పని చెళ్యూలేంటి * అడిగాడు జంగీ ఉత్సాహంతో.

జన్లీ యిష్టం | చౌకీదారీ చేసినాసరే; లేకపో తే పూళ్ళ శే ఉగో[ గం చేసినా సరే అదే మంచిడిలే వూరెళ్ళి వచ్చి, ఆసామీ యింటికొడ లేడని చెస్టేసరి : రోజుకి రూషాయిన్నర బేటా దొరుషకుందిో

“ోవుంటానికి ఇల్లుకూడా యిస్తారా మరి ౩"

న! గోచాన్‌ ఇళ్ళకేం తక్కువ ? పెద్ద ింగశా ఉంది. సీళ్ళక్‌ సంస్త; ఎలక్‌ (టిక్‌ లెట్లు : అన్ని వుంపై సరేగాని, కొమఠా వున్నాడా వూశ్నో? “షపాలముషకు రావటానికని ఐజారెళ్ళాడు. నన్నెవహ్ళ బజారు 'కెళ్ళనివ్వరు. అదేంవంపే గంజాయి. తాగుతావంటారు. అసలీమధ్య తాగటంనూ్యకం యే(వుందిలే. రోజుకొక అర్జణా వుంపేచాలు ఎందుకులే. నువ్వు కౌమకా శేంవీచెస్నబాక. నేనొస్తాలే పట్టణం” “ఓ మహరాజులాగా రానొచ్చు పోలీ వెళ్ళింతర్వాతొ “ఐతే ఖభాయవేంా 1” ఇద్దరూ కలసి, థోలా ఇంటికి వచ్చారు. థోలా (శ్రాళు పేను తున్నాడు. గోవర్‌ గదిగబా వెళ్ళి భోలా కాళ్ళకి మొక్కాడు. (మొక్కి నేను చేసిన తప్పుకి మన్నించాలి ॥ అన్నాడు గడ్డదస్వరంతో. వాడు సేనటం అసి, “నువ్వు చేసిన పనికి నిన్నేంచేసినా పాపం లేదురా అబ్బాయి. ఐనా ఇంటికొచ్చాపు, యింకా నే ననేదేంచుంది. సో ; దేవుండే చూస్తాడ్లే ఆ మంచీచెడ్డా అంతా అన్నాడు భోలా. ఉన్నవీ, లేనివీ నాలుగు కలిపి పట్టణంలో ఈన పున్నుత స్టితిని గురించి తెలియచెప్పాడు గోవర్‌. “జంగ్‌ వి పట్టణం తీనుకుని వెళ్ళేం దుకు అంగికరించవలసిందని కోదాడు. విదకటోయిన తీగ కౌళ్ళుకు తగిలి నట్లయింది భోలాకు. “ఇంటిదగ్గర పుంపే ఏదో వొక పేచీ తెచ్చిపెడు తూంటాడు పోనీ, బయటికి పోతే, నాలుగు డబ్బులై నా, సంపాదించు కుంటాకు. ఇంటికి సంపకపోతే పోనీ, తన ఖర్ల్రైనా వెళ్ళబెట్టుకుంటాడు; అం కేచాలు” అన్నాడు థభోలాః “కాదులే మావా. రెండు మూడేళ్ళలో మనిష్నైపోతాడు. చూస్తా వుండు 1” అన్నాడు గోవర్‌. “రెండు మూడేళ్ళు పున్నప్పటిమాట గందా.” “నె త్తిమీదకొస్తే సరి, దానంతటదే శెలిసా స్తందిల “అయితే యింకెశ్ళే దెస్ప్సుడు ₹

గోడాన్‌ లికి

“ప్వడ్రగెళ్ళంగానే వ్యవసాయం, గివసాయం సనులు పురవాల యించుకొని.”

“ఇక కృష్ణా, రామా అనుకుంటూ కూర్చోమను మీ నాన్నని.”

“బబుతానేవున్నా: వింటేనా.”

“*అక్క-డెవర్నన్నా వై ద్యుజె్న్నెరుగుదు వే( వో దీం దుంపతెగ వొక్కే దగ్గు. చ సన్నాననుకో- ఏదనా మందు పంపిచ్చిపెడుడూ.”

“మా యింటి పక్కనే ఉన్నాడు డాక్తరు చెప్పి, మందుజేయించి పంపుతాలే. దగు బాగా యెప్పుడొసాంది ? ర్మాతిపూటా, పగలా ౯

ళ్‌ అవీ

“*రా(త్రిపూ కే బాబూ.కంటిమీద కునుకు పట్టటంబేదనుకో. ఇకగాడ చేసి చచ్చేది మ్యాతం యేంపుందిలే- అక్కడికి రమ్మం టపేపోనీ నేన్నే వస్తా. వుంటాని కీలుంటుందా మం 1”

“జ్బవితే నమ్మపుగాని మాంవయ్యా. అక్కడికీ ఇక్కడికీ పోలికేం వుంది ? ఇకగడ రూపాయికి పదిసేర్షి చ్చినా కొనరా పాలు, అక్కడ ఐదు సేర్లన్నా సరే. యెళ్తుకుపోతారనుకో; రెండు. మణుగుల పాలైనా సరే. కన్నుమూసి తెరిసేటస్పటికి, ఖరై్రైపోతై.”

షర్బత్‌ చేసి పట్టుకొస్తానంటూ లోపలికి వెళ్ళాడు జంగీ. ఒంటరిగా వున్న ఆదనుచూచి, కాస్త ముందుకు జరిగి. “చూడు బాబూ & ఇక నేనిక్కడుండలేను. (ప్రాణం కొడిగట్టిపోతాందనుకోం జంగీ సంగతి నీకు తెలుసుగా. కామళా అంకే పాలుపట్టికెళ్ళన్నాడు. ఇక యింటి దగ్గర పనంతా నేనే చేయాలనుకో. గొడ్డనికళ్చైయ్యటం, మేతెయ్యటం, కుడితి పెట్టటం, పాలు పితకటం....వొక 'పేవింటి, అస్న్నీనీ. ఇవిచాలక యీ దగ్గొకటి;. రొమ్ములు కుళ్ళకొడుస్తాందిణణా్థ నంద ౧దనుకో. ఏ

ని శ్‌ స్సు మూలో కూర్చొని, యింత తిని పారా గాళ మైన వాలని జాం జ్య కీ పిసొంది* ఎంతకౌల(మనిి పడన్తు ఆమో బాదరబందీ అంతాగాచ్లోడూర్చు నో 1 గా రం పలుపుతాడు తెగిపోయి నాలగుర్య్‌ కళ్ళారా నే సూ'హోబేదాకా యెనస్టా నష టు య. న. ల | చసత రరర డడ

ఫెర్మి గోజాన్‌

పట్టించుకోనేబేదు. ఇక నేను 'పేవితే పేనినట్టు; లేకపోతే లేనట్టు "అనాన్నడు ఖ్‌లాం

గోవర్‌ చాలా ఆత్మీయతో. నూట్లాడాడు.. నువ్వుగూడా.. నాతో పాటు లక్నోరా మాంవయ్యా. ఐదుశేర్ష సాలమ్ముకుంపేచాలు.. నేను చాలామంది మావుకార్ల నెరుగుదును. మణుగు షాలకి పూచీ నాదేననుకోం నాకూ వొక టీ దుకాణంపుంది. పదిశే-పాలు నేనే పుచ్చుకుంటాను. సి శేపీం యిబ్బందుండదు అన్నాడు, ౯

జంగీ షర్పళ్‌ పట్టుకొచ్చాడు. ఒక గ్దాసుడు షర్చక్‌తాగి, “నువ్య్యూరికినే పొదుటపూటా, సాంపం[త మూ, టేకాణంలో కూర్చుం పే చాలు మావయ్యా, నాకరూపాయన్నా కళ్ళజూదొచ్చు” అన్నాడు గోవర్‌

ఒక నీమషం ఆగి సంకోచిపూ “నాయనా | కొంపలో మంచి చెడ్డా తెలవకుండా పోతంది. నేను మీ యెడ్ల్డజతనీ యిస్పకొచ్చా; నువ్వు తోలిశళ్ళిపో దాబూ. మాకు వ్యవసాయం మ్యాతం ఏంవుందిలే” అన్నాడు శోలా.

“నేనింకో కొ త్తజతని కొనబో తునా ఏ మావయ్యా 1”

“ఒద్దొద్దు కొ త్తజత నేం చేసుకుంటా ? ఈ జతుంద్రిగా. దీన్నే తోలి3బ్ళ

“ఐతే ఇంటి కెళ్ళింతర్వాత సీకివ్వాల్సిన పెకం పంపించేస్తా

వా. అటి

“అదేనన్న మాటలేనాబూ, డడ్చెక్కడుంపే యేం వుంది? మీ యిటొకటీ, మాయిలొకోటీనా ? అక్కడే. వుండనీ యువీయా

లి గొ మీవంటి మంచింటోకొచ్చినందుకు న్యాయంగా ఐతే నేను సంతో షెంచాళ్సింది. నేనేంనోం దానిమీద పగబెట్టితిని, అంతక్రం పే మంచి అతా రక్కడ దొరుకుతారు బొబూ, దానికిమా్యతం ౯

సొయంతం అయ్యేప్పటికి గోవర్‌ యింటి ముఖం పట్టాడు ఎద్లజత వెంటబెట్టుకుని, ఆంచులదాకౌ నిండిన రెండు పెరుగు కుండల కావడేసుకుని, బాపవెనకే బియత్ధేరాడు జంగి,

శే పల్లెటూళ్ళల్లో, సంవత్సరంలో ఆరుమాసాలు యేదో ఒక పండు

గని పృరస్కరించుకుని, ఆనందోత్సవాలు జరుగుతూనే పుంటాయి. భజనలు, హరికథలు. నాటకాలు, అప్పిచ్చినవాళ్ళ బెదరింపులు, జమీరి దారు యేజంట్ల దురాగతాలు, ఈ ఆనందానికి అడ్డంరావు- ఇంట్లో బియ్యం లేకపోయినా, కట్టుకు నేందుకు చిట్టలు లేకపోయినా, బొడ్లో డబ్బుల లేకపోయినా _ యేది యేమైనాసరే ! ఈ పండుగలున్యూతం వసూ నే వుంటాయి. జీవితం కోరుకునే ఆనందానివ్న అణచి పెట్టలేం; నవ్వలేని మనిషి బళకడం చాలా కష్టం.

హోరీవసే ఆటపాటలూ, భజనలూ నోఖేరాంగారి చావటోనే జరిగేవి. రంగులో కలపటం, నాటకాలు వేయటం అన్నీ _ అక్కడ జరగవలసిందే అయనగూడా మూటవిప్పి ఐదో, పదో ఇర్చుచేసూండే వొడు. అంత డబ్బు ఖర్చుపెటి. తమ యింటిముందే వుత్సవాలు జరి పించుకోగలళక్తి మరే రైతుకూ లేము ఆ (గామంలో.

కానీ యా సంవత్సరం వూళోోపున్న యువకులందరూ గోవర్‌ యింటిముందే గుమిగూడుతున్నారు. సమసోత్సవాలూ గోవర్‌ యింటి ముందే జరుగుతున్నాయి. నోఖేరాంగారి చావడీ. ఏిక్కు విక్కుమంటోంది. ఊకో వాళ్ళా చాఏడివై పు తొంగికూడా చూడటంలేదు ; గోవర్‌కి సంపా చించటమూ చేతనొను; ఖర్చు పెట్టడమూ చేతనొను. సంపాదించి, పాతర వెసుకుం కే యెపరికి తెలుస్తుంది ? డబ్బున్నతర్వాత భఇర్చుపెడితేనే దానికి అందనున్నా, చందమున్న్నా. గోవర్‌ యింటిముందు. చాసలు

రగ గోచాన్‌

పరిచాడు. ఆదేవాళ్ళకూ, పాడేవాళ్ళాకూ భోజనాలుగూడ యేర్చాట్లు చేశాడు. అందుతో, వూళ్ళో అఆడేవాళ్ళా, పాడేవాళ్ళా కాటకాల్లో "వేషాలు వేసేవాళ్ళా కావవసినంతమందునా్న్నారు. శేఖర్‌ కుంటివాళ వేషం వేయటంలో బహునేర్చరి. స్వరాన్ని అనుకరించటంలోగూడా అతనిదే అందెవేసిన చేయి, మనిషి మాటనెనాసరే, జంతువుల అరుప ల్రైషనాసరే, _ పిట్టకూతనై నాసరే యిజ్జే అనుకరించేస్తాడు. గిరిధర్‌ యే వేషానికైనాసరే. తూచినటు సరిపోతాడు. వక్రీలువేషంగానీండి, పట్వారీ, రౌజేదారు, గుమాస్తా,షావుకార్ల వేషాలల్లో దేనికైనా కానీండి, "అచ్చుగుద్దినట్టు సరిపోతాడు. ఐతే ఈ వేషాల నన్నిటిసీ వే సేందుకు "గిన పరికరాలూ, దుస్తులూ లేవు అతని దగర- గోవర్‌ మొత ౦మీద "అవన్నీ సంపాదించి తీసుకురాగళిగాడు; క్రెంచేక యీసారో అతని "వేషాలు చూడముచ్చటగా పుంటాయి తప్పకుండా

దీపాలు పెళ్టీవేళకే జనం అంతా (పోగయ్యారు. చుట్టుపక్కల (గ్రామాలనుండినూడా. బళ్ళు కట్టుకొని వచ్చారు చూద్దామని పద్రి అయ్యే స్పటికి మూడు, నాలుగువేల జనం వచ్చేశారు. టుంగురసింగు వేషం వేసుకొని, గిరిధర్‌ రంగంమీది కెక్కేప్పటికి, యిసుకవేస్తే రాలకుండా వున్నారు జనం. ఆ బట్టతల, ఆ బ్య్నురమీహాలు, ఆ జానకడుపు । మూదు మూర్తులా యుంగురసింగులాగానే వున్నాడు, కూర్చొని భోజనం చేసు న్నాడు. పెద్ద భార్య విసనక్యరతో విసరుతోంది. గా

రాకూర్‌ యింగురసింగు భార్యవంక రసికుడిలా చూస్తూ,“నువ్వి ప్పటికీ మాంచి నయసులోనే వున్నాపవునుమూ : యెవరైన సడుచువాళ్ళ చూశారం పేనా అబ్బో :1.. ” అంటున్నాడు. *ఆందుక నేగావాలి మళ్ళీ పడుచుపెళ్ళాన్ని కట్టుకొంది 1” అని మూతి (తిప్పుకుంది మొదటిభార్య-

“దానికీ, నీకూ సాపత్యమేవింపే : నీకు సేవ చేస్తందిగదా అని "చేనుకుం పే.”

ఈ మాటలన్నీ వింటూన్న రెండో భార్య మూతీ, ముడ్డి | తిస్సు శుంటూ వెళ్ళిపోతుంది

గోదాన్‌ లి

రెందో దృశ్యం. శాకూర్‌ మంచంమీద పండుకుని వున్నాడు. రెండవభార్య పెడముఖం పెట్టుకుని కూర్చుని వుంది. ఆవిడ మొఖం తన వైప్పకి తిస్పుపోవాలని పయత్నిస్తూంటాడు రాకూర్‌, “కోపమేల నే,

కూ టె

కోమలాంగీ :”

“నేనేం కోమలాంగినే । వాళ్ళకీ సేవజెయ్యటానికని తెబ్బి పెట్టు

ణు

కున్న దాసీ మండనయ్యె-”

“నువ్వే నా రాజీ2- అ ముసలిదే చెళ్యూలి నీ సేవలన్నీని |

శ మాటలనీన్న వింటున్న మొదటిభార్య. చీపురకట్ట చేతబిట్టుక ని వచ్చి, రాగూర్‌గారి వీపుమీద నాలుగు సింగారిస్తుంది. (పాణాలు గుప్పెట్లో పెట్టుకుని కాళ్ళకు బుడ్ధిచెపుకాడు రాకూర్‌.

తర్వాత మరో అనుకరణ. ఈసారి రాకూర్‌ పదిరూపాయలకు దసావేజు (వాయించుకుని, అయిదు రూపాయలే చేతిలో పెడతాడు.

రె తువచ్చి, రాకూర్‌ కాళ్ళుపట్టుకుని (దిశిమాలుకాడు. ఏడుస్తాడు= ఎంతో "కష్టంమీద పదిరూపాయలిచ్చేందుకు అంగీకరిస్తాడు, రాకూర్‌. కాగతాలమీద (వొతకోతలు పూర్తయింతర్వాత ఒదు రూపాొయిలిపాడు ఆ ఆసామి చేతికి. ఆ రై తుపాపం గుక్కతిప్పుకోలేక___

“ఐదే యిస్తా రేంవండీ బాబుగారూ ?

ఐమకొమతే* పదే ఇంటికెళ) లెజ్ఞ పెట్టుకో 1”

"కాదు బొబూ, చూచాగా. ఐదే ?”

“ఒక రూపాయి నజరానొ ?”

పీచిత్తం గ

“*రాతకోత లకొక రూపాయా ౫”

"*నితం $”

అదో “"కాగతానికొళత రూపాయా ? శా ఈం ఫి” అవి

280 గోడాన్‌

“మీ పని చెయ్యనని నేను మాతం యెస్పృడన్నానండి శాస్తుర్లు గారూ. కాకపోతే మరి చూపని మాత్రం చూసుకోవద్దండీ?” అనాడు హోరీ శాస్త్రితో,

“*ఏీవిం పని? యెందుకు చెయ్యాలి? మనం యేమన్నా కూలా శృమా? బలేగావుందే? వొకొంద అప్పివ్వటం, వడ్డికింద దితికినంత కాలపూ6 కూలీ, నాలీ లేకుండా చాకిరి చేయివకోవటవూల. ఇది వడ్డీ వ్యాపారవా€? నెత్తురు కాగటంగాని ,..” అంటూ. లేచాడు తం్మడి మీద గోవర్‌.

“సరే బాబూ. పోట్లాటదేనిగ్లాని, నా డబ్బు నాకిచ్చెయ్యండి. ఏదో యెంగినవాడవు గదొ అని యిచ్చినందు. కింతయిండా .... నేను మామూలుగా రూపాయికి అణావడ్డి పుచ్చుకుంటా. మీకు తెలుసుగా. మీరు అర్జణా చేసుకుని యిచ్చెయ్యండి.”

“రూపాయి కేగానీ, అంతకం పే దమ్మితీ గూడా యెక్కువిన్వం. కావాలం'పే పుచ్చుకో. లేకస్రోశ్రే కోర్రుకెక్కు. 'మేవూంచూసాం. రూపా యిక్కానీ అం'పేమా(త్రం మాటలా టేవింటిః” బై

“డబ్బున్నదిగదా అని, మహ(గర్వం యెక్కానట్లుందే.”

“ఒకటిచ్చి వది పుచ్చుకా నేవాళ్ళకిగాని మా కెందుకూ గర్వం ? మేం అంపే కూలాళ్ళం. మా గర్వం అంకా చెనుతై కారిపోతుంది. నాకు బాగా జ్ఞాపకం; యొర్లకని ముప్ఫై రూపాయలిచ్చావు. ఆ ముషృయ్యి నందైనయి. ఆ వందా రెండోందలె నయి. ఇటిగేగా. మీడ 5 తుల్ని దోచుకుని, దోచుకుని చివరికి కూలాళ్ళని చేసేసే? మీశేవోం భూములిక కామందులై కూడ్చున్నారు. ము_ఫ్ఫెయిస్తే రెండొందలై ంది. ఇంత ఘోరకలింకెక్క డన్నా వుంటుందా? ఎని్వరోజులై ంది నాన్నాణో

“ఎనిమిదేశ్ళో, తొమ్మిచేళ్ళో బొతుందనుపంటా” అనాప్షడు ప్‌ోర గాద్గదికంగా,

గోవర్‌ రొమ్ము దాదుకున్నాడు. “అ మొుబాబోయ్‌. తొమ్మిదేళ్ళ కే మ ప్ఫైరూపాయాలూ, రెండొందలె పోయినయ్‌ ; దూప్తాయి లెబ్టనిచూ స్తే యెంత బొ తుంది?” చా న

గనోచాన ల] నేలమీద పుల్లతో గీస్తూ లెక్కవేశాడు గోవర్‌. పదేళ్ళకీ ముపష్పయ్యారు అసలుగూడా వచ్చీ కలి స్తే అరవైయారు. సరే, డెబ్బై తీసుకో పోనీ. అంతకంటే దమిిదీ యెక్కు-వివ్యును.” గోవర్‌తో మాట్లాడినా లాఠం లేదనుకొని హోర్రీతో మాట్లాడాడు శాస్త్రి. “వింటున్నావటయ్యా హోరీ; నీ కొడుకెట్లా _ఫైెసలు చేస్త న్నాడో రెండొందలూ వదులుకుని, డెట్ళై పుచ్చుకోవాలట ; వేకపోశే కోర్టు కెక్కాలట. వ్యవహారాలిట్లావుం పే యింకా ఎన్నిరోజులు నడుస్తుందీ ఈ (ప్రపంచం? నువ్వేమో వింటూ కూర్చుంటావ్‌? నేను (బాహ్మాజ్ణయ్యా, (వాహశ్చిజ్ణీ 1 క్రాహ్మాడి సొమ్ముతిని, జాగుపడ్డ వాడెన్వడూ లేడు. నేను ఈ డెబ్బయ్యి పృచ్చుకోను; కోద్టకూ. వెళ్ళను. నేనేగనక్ర (క్రాహ్మాడి పుటక పుడితే; నా రెండొందలూ పుచ్చుకునే తీరకా; మీరే యిస్తారయ్యా, నా యింటికొచ్చి, కాళ్ళమీదపడి (బతిమాలి మరీ యిస్తారు ; యేమను కుంబున్నావో $” శాస్తి వెనక్కి తఏగాడు గంగ వెరులె తినటు. గోవర్‌ మెదల కుండా కూర్చున్నాడు. హోరీకి మాతం యిదంతా నచ్చలేమి. అదే గనుక యే షావుకారు డట్బో, యే కోమటి డట్బో, అయితే అతనికంత బాధగా వుండేదికాదు. ఇదం పే చాహ్మణుడి డబ్బు 1 ఆ డబ్బులో కాసీ తొడె పడినా సరె తర్వాత యెప్పుడో వొకస్పుడు కక్కవలసే వస్తుందో ొవాథ్రిబుడి కోపం సామాన్య మైసదికాదు ; ప్యత పాత పర్యంతం వంశనాశనం ఐవూరుకుంటుంది. సాయ్యపదాయాల్లో పుట్టి పెరిగిన హోరీ, భయపడిపోయాడు. పరుగె త్తికెళ్ళి వెళ్ళిపోతున్న శాస్త్రిగారి కాళ్ళ అడ్డం పడ్డాడు. “నా మాటిను బాబూ ; వాడు పసిగాయ వాడికేం తెలు స్తుంది ? చచ్చేలోప్లగా సీ కివ్వాల్సెందంలా దమ్మిడీలో సవా, తీరుసానంటనా వగా?” అని ఎలవిల తన్నుకుంటున్నటు మాట్లాడాడు. రా చాన్తి శాస్త్రి కొంచెం మెత్తబడ్డాడు “ అదికాదయ్యా 1 వాడి పొగరు చూచావుగా, రెండొందలక్రీ డఖ్లై యిస్తాడట : యిష్టంలేకపోతే కోర్డు 'శెళ్ళాలట. ఇంకా అచ్చాయికి కోర్డుగాలి సోకినట్లు లేదు ఒకసారె శ్షేగాన్సి

వీపి గనోచాన్‌ అదిగూడా తెలిసిరాదు. పట్టణంలో నాలుగురోజులుండి, వచ్చాడో లేదో, దొరనై పోయాననుకుంటున్నాడులా వుంది.” “దమ్మిడీలోసహా చెల్లగట్టుకుంటానంటన్నాగా బాబూ.” “ఐతే రేప్రొద్దుట్నుంచీ పనిలో కొసావుగా.” “మా పూడ్చులుగూడా వునె ఇగా బాబూ ; లేకపోతే మీ పనిలోకే వచ్చేవాడిని.” శాస్త్ర వెళ్ళిపోగానే, తం్యడ్రిమీద విరుచుకుపడ్డాడు గోవర్‌ _ “యే(? 'దేవుండనుకొనెల్లావా కాల్లాయేళ్ళా పడ్డానికి 7? అసలు వాళ్ళనని మాతం యేం లాభంలే ? మీవంటాళ్ళుండబశ్హే వాళ్ళ్శకళ్ళంత నెతత్తికెక్కి౦దిం ముఫ్ఫై యిచ్చాడు; రెండువందలూ గోట్యాడగొట్టి వసూలు చేసుకుంటాడు; వైన్‌ వెట్టిచాకిరీగూడా చేయించుకుంటాడు. మీ పాణాలు తిసేసాడు 1” హోరీ ధర్మశాస్త్రం బోధించాడు కొడుక్కి*ఐనా నీతి నియమాలు వదిలేస్తే యెట్లారా 7? మన ఖర్మ మనది. పుచ్చుకు నేస్పుడు యింత వడ్నీ యిస్తామని అందీ మన వేంగా; యివ్వాళ కాదంటే యెటా ? అందులోనూ (వాహ్మాడాయె ; వాళ్ళ డబ్బు అసలే అరిగి చావదు 1” గోవర్‌ కనుబొమ లెగరేశాడు. "నీతి నియమాలొ దులుకోమని ఎవళ్ళన్న్నారు? (బాహ్మాడి డబ్బు అరుగుతుందని నేను మా(త్రం అన్నానా? అంత వడ్డీ యివ్వం అన్నా నేను. అంతేగా? బ్యాంకులో ముషప్పావలా పుచ్చుకుంటాడుం నేను రూపాయి యిసానన్నాగా ? ఇందుటో ా్‌హ్యుడి అతి న. సామ్ము తింటం ఏ(వుంది 7” "ఆయన యేడుస్తాన్నాడంటావా, లేదా ౯” “ఏడవనీ. ఏడుస్తాడని మనగొయ్యి మనవే. తవ్వుకుంటామా ?” “నాయనా, నేను (దితికున్న ౦తకాలవూ. నా యిష్షంవచ్చినట్టు ళు నడవనీ; నేను చచ్చిపోయింతరా వత్‌ నీ యిషంవొచ్చిన'ప్తే చేసుకుందూగాని.” ఆలో లు

నోదా న్‌ లకి

“ఐతే సలే, నువ్వే యిచ్చుకోం నాకెందుకీ గొడనంకా- అయినా మ్‌ యిద్దరిమధ్యా నేనెంయకు మాట్లాడాలి బుద్దితక్కువ కాకపోతే. తెచ్చుకని తది నువ్వు; యింకేంా నువ్వే యిచ్చుకే ౯” అంటూ లోపలికి వెళ్ళిపోయాడు గోవర్‌.

“ఎంయకూ, పొద్దున్నే లేవగానే మీ నొన్నతో పోట్రాట పెటు

చి ల ట్ర

కున్నావ్‌ 1 అనడిగింది యునియొ.

వషయమంతా, భార్యకు విష్పిచెప్పాడు గోవర్‌, చివరికి "ఈయన గారి అప్పులు పాపొనికిమల్లై పెంగిపోవై. నేనెక్కడికని చావను? ఆయన సంపాదించి, సంపాదించి వూశ్ళోవాళ్ళకి పెడుతున్నాడు. నన్నేవంణా్నా అడీగిచేశాడా యీ అప్పులన్నీ యిస్వుడు నేనొచ్చి తిర్చెయ్యటానికి * అనానడు.

ఊఈశ్నో పెద్దలందరూ, యేదోవొక అదను చూచుకొని, గోవర్‌ గర్వం అణచాలని కాచుక్కొార్చున్నారు. ఏదో ఒక యిరకొటంలో పెట్టి. గానుగలో పెట్టి పిండినబ్దు పిండకపో తే...యిక్ష పీడిని పమ్రేందుకు పగ్గాలబుండవు మొలకగా పుండగానే తుంచెయ్యాలి; (మానైపోత మకీ కషం జౌతుంది. ఎక్కడో ఒకచోట తప్పకుండా దొరుకుతాడు. “లా” అరిశా తనకే. తెలిసినట్లు మాట్లాడుళున్నాడు. వడ్డీ రూపాయికంశే యెక్కువివ్వడట; ఇష్టం లేకపో తే కోర్టుఇళ్ళాలట, ర్మాకికి మట్టుకు ర్యాతి అడవా రకొన్నంతా (ప్రోగుకేసి యెంత నాటకమాడాడు |

ఐతే ఆ పెద్దల్లోగూడా. వొకళ్ళంకేవొకళ్ళకి పడదు. యెవరికి వారు తమని మిసహాయించుకుని, యితరుల్ని అవహాస్యం పాలు జేసి నందుకు లోలోసల సంతోషించారుగూడాను. పపేళ్వరి, నోఖేరాంలు అదే విషయాని్ని గురంచి మాట్లాడారు. గూడాను. “ఐనా అదేవింటయ్యా 1 ఇళ్ళల్లో జరిగే గొడవలుగూ డా యెటా తెలిసినవయ్యా వీళ్ళకి? ఆ డుంగుర సింగుని బలేగా యెగళా చేశారలఆయిచే ఐందిగాని. యిఐరి పెళ్లాల మౌటలు వింటుంపే, జనం పొటలు చెక్కలయ్యేటటు నహ్విరనుకోో అన్నాడు సపేళ్యరి. న క్ష

ఖ్రప్రశ్ప గోడదాన్‌ నోఖేరాంగూడా పగలబడి నవ్వాడు. *ోపోలికగూడా మా పనందుగా పుందిలే. యింగురసింగు. రెండవ పెళ్ళాం. పడుచువాళ్ళతో నవు న్‌తూ పేలుతూ మాట్లాట్టం నేనూ చూచాగా.” “పెద్ద పెళ్ళావో బొట్టు, కొటుకా, వడ్డాణం పెట్టుకుని పడచుదానికి మళతే కులుకుతా వుంటుంది”

" ఆక్రాదూమరి. వొక్కక్షణం గూడా పోటాడకుండా వుండంనుకో అ యిద్దరూనూ. సింగు క్రాబిట్టిగాని, యింకోడై తే యీపాటికి. పిచ్చెక్కి పొ య్యేవాడుగాదూ ఇ

“నిసుగూడా వడిలిపెట్టలేదంటగదా మాదిగమాియి. యింటో పెట్తి బాదించారంటగా ?

“7. “నేను మ్యాత్రం పదిలిపెట్టానంటలే. దాకీశిస్తుకని దావాచేసి చూపి సాగా నా తడాథా 1”

వ శిస్తు కకళాడన్నారే ఇ

“నేను రశీదిన్వలేదు; యిక ఇచ్చినటు బుజువేంవృంది 1”

హోర్కీ గోవర్‌ ఇద్దరూ కలిప్క పొలానికి నీళ్ళు పెడుతున్నారు. అదును తస్పిపోయింద్రి. బాగాపందే ఆశ అంటూ లేదు, ఐనా ఎడు వచ్చాయి గదా, వ్యవసాయం చేయకండా ఎట్టా పుండగలరు ? న్‌

తండీ కొడుకులు పనిచేస్తన్న్నారే కాని ఆయన ముఖం అకెతే యీయన ముఖం యిటుగా వుందో ఒక మాటలేదు. వలుకు లేదు. రూప, సోనా నీళ్ళు వెళ్ళేందుకు కన్నాలు సరిజూస్తున్నారు. వాళ్ళిదరికిగూడ పోట్లాట వచ్చింది. టుంగురసింగు రెండవ భార్య ముంది తానుతిని తర్వాత భ రకు అన్నం వడ్ధిస్తందని అంటుంది సో; రూస ఆ మాటలు నమ్ముటంలేమ,

“మొగుడుకంపే ముందతింపే, మరి రావుగావుండదేణ సింగే లావుగా వుంటాడే(? సింగు మీదవర్డాడం పే పెళ్ళాం అన్పచ్చి ఐపోతంది గూడాను 1

“బాగాతిం పే లావొతారనుకుంటున్నా వేంటి? బాగాతిం'పే మనుషులకి బిలం వస్తంది. అంతేగాని లావౌళారేంటి ? చెత్తా. చెదారంవూ. తింటే లావెక్కుతారు.”

గోడాన్‌ రత్రి “ఐతే మరి సింగుపెక్ళాం, సింగు*ంసే బలవై౦దా [ “మ రేంవనుకున్నా ? అవాళ పెళ్ళాం పూరికే. యిట్లా అనేటప్ప టికి పిల్లిమింతరం వెయ్యలా సింగు ? “ఐతే నువ్వుగూడా బానయ్యకి పెట్టకముందే తినేస్తావా ౩” చు అని “*కాకటోశే ? * “అమ్మి ముందు. నాన్నకే పెట్టంది-" వావాటే “*అందుకనేగా నురినాన్న అమ్మిని మాటబాడనుగూడా మౌట్లాడ స! న! నివ్వడు మెదిల్నా, కదిభల్వా కసురుకుంటాడయ్యే- నేనంటే, బలం యొక్కంచుకొని మగాడిని అదుపులో. పెట్టుకుంటాం సీ మొగుడు నిన్ను పెట్టుకొని తంతాడ్లే; జొవిణయెలు యిరగ్గొడతాడు, నాకు తేలుసుగా $” రూపకి యేడుషు వచ్చింది..-“యెందుక్కొడతాడేవింటి ? నేనేవీ6 తస్పు చయ్యనుగా.” “కొట్లాలనుకుం కే తప్పు చేస్తేనే కొట్టాలొ యేవి(టి ? నువ్వు నోళళావంపేచాలు. చావగొట్టి చెవులు మూస్తాడు. అంతే 1 అలాటి న! అననే రూవకి కోసం. వచ్చింది. సోనా పెచిపట్టుకొని పళ్ళతో చింపె య్యాలని చూచింది; కొని లాభం లేకపోయింది సోనా మకింత కారంజల్లిందిం అస్సి ముక్కే సరపరా, సరపరా కోస్తాదు , తెలుసా ? సోనా చెయ్యిపట్టుకొని, నెతురు చెమర్చేట్లు కొరికింది రూసహ బి అవా న! శ నొప్పికి, తాళలేక సోన్‌ వొక్క తోపుతోసింది రూపని; రూపవెళ్ళి దూరాన పడింది. లేచి ఆతున్కొాక్యంరాగం “మొదలు పెటింది. పడైగంట్లు న! ఠి క. చూచుకుని, సోనాగూడా ఆలాపన ఆరంభించింది. వీళ్ళిద్దరి యేదుపూవిని పరుగె త్తుకొచ్చాడు గోవర్‌ కోపంగా యిద్దరినీ ఇరో రెండు అంటించాడు. ఏడుస్తూ యింటిదారి పట్టారు అకొగా చెళెళ్ళిదరూ. పొలంలో పని ఆగిపోయింది. దీంతో తండ్రీ కొడుకులకు ఇక కా. పోట్లాట వచ్చింది.

286 గోదాన్‌

“న్లిజ్ల క్రి చారులెవరు తీసా(రా యిప్పుడు ళా పరుగె త్తికెళ్ళి ఇదర గొటొచ్చావుగాని వెళ్ళి (బతిమాలి తీసుకురారాదూ ?ొ అన్నాడు హోరీ కొడుకుతో.

“అసలు నువ్వే చెడగొట్టావు వీళ్ళందర్నీం”

“నువ్వు కొట్టినట్టు కొడితే, వాళ్ళకసలే సిగ్గూ, బిడియాలు లేకండా పోతె.”

లా “ర్బిక్తి సట కడుప్ప మూడి స్తేసరి. వాళ్ళకే తెలిళాస్తంది.”

“నేను వాళ్ళకి తం్మడినిరాః కసాయి వాణ్ణిగాదు ”

గాయంవున్న 1వేలికే తగులుతాయి ఎదురుదెబ్బలు. అంచేతనే గాయం మానేందుకు మరింత ఆలస్యం కౌతుంది. తండ్రీకొడుకుల సద్భావం ఎట్లాగో గాయవడింది; ఇప్పటికిది మూడో ఎదురు దెబ్బ.

ఇంటికొచ్చి, యునియాని వెంటబెట్టుకొని వెళ్లాడు పొలంతోకి తగోవర్‌. యునియా బిడ్డను చంక నేసుకుని వెళ్ళింది. ధనియా, ఆవిడతో పాటు ఆడపిలలిదరూ కళ్ళిప్పగించి, చూసూ వూరుకున్నారు. కొడుకు జేసే వుర్ధండేపు పనులు చూస్తూవుంటే తలికగూడా కోపం వచ్చింది. రూవని కోట్టినా ఫర్వాలేదు; చిన్నపిల. ఎదిగిస్‌ ఆడవిడని సోనాని పాశ డంకే ఆవిషీకు అసహ్యం వేసింది. ” 9 టి

లక్నో వెళ్ళిపోవాలని నిశ్చయం చేసుకున్నాడు గోవర్‌, ఇవ్వాళ రాతి. ఇక యిక్కడ వుండలేడతను. అతని వమాటంకే యింటో విలువే లేకుండా పోయింతర్వాత యింకా వృండేంలాభం ? ఇచి పుచ్చుకో వటాలని గురించి మాట్లాడేందుకు వీల్లేదు; ఆడపిల్లల్ని కాస యిట్రా అనేటప్పటికి యింట్లో వాళ్ళందరూ, కట్టుకట్టినట్లు మూతులు బిగ పటుకుని కూర్చునాన్నరు. తనని పరాయివొడిలా చూస్తున్నారు. ఇక యీ యీంటో చచ్చినా వుండగూడదు. లా

తంథడీ. కొడుకు లిద్దరూ భోజనంచేసి బయటకు వచ్చారో లేదో, నోఖేరాం దగ్గరనుండి కబురు వచ్చింది యింటికి రమ్మని.

హోత్‌ మంచిబెట్టుగా, “శిస్తు కశ్సైకాగా ? పొద్దుగూకిం. తర్వాత, యిస్వుడెందుకు రమ్మన్నాడు *ొ అనడిగాడు వచ్చిన మనిషిని.

గోడాన్‌ లై?

“పిలుచుకు రమ్మని చెప్పారు. ఏమన్నా చెప్పాలనుకుంటే వచ్చి, ఆయనకే చెప్పుకోండి” అన్నాడు వచ్చిన మనిషి

హోరీకి వెళ్ళాలని లేదు; ఐనా వెళ్ళక తస్పలేమ. గోవర్‌, దీనంతటితో తనశేష్సి సంబంధం అేనటు కూర్చున్నాడు, ఒక అరగంటయిన తర్వాత హోరీ వచ్చాడు. వచ్చి చుట్టముట్టించుకుని కూర్చున్నాడు. గోవర్‌ వూరుకోలేక * యెందుకూ పిలిపించింది? * అనడిగారు.

“*దమ్మిడీగూడా బాకీ లేకుండా శిస్తు చెల్లగ స్టైళా. ఆయనేవో( రెండు ఫసలీల శిస్తంకా వాకీ వుందంటాడు. నిన్నగాక మొన్న ఫ్యాక్షరీలో, వచ్చిన సొమ్మంతా, యిరవై అయదురూపాయలూ, వాడిచేతుల్లో పోసొచ్చా. ఇస్పుడేవో6 ఇంకా దికాయీ వుందంటాడు. చచ్చి గీ పెట్టు కున్నా యివ్వనని చెప్పొచ్చా” అన్నాడు హోరీ నిండారులై

“*రశీదుందిగా నీ దగ్గ 7 అన్నాడు గోవర్‌,

“రశీదెక్కడిస్త నానడు ఇ

“"రశీదడక్కుంండా డబ్బెట్టా యిచ్చా నువ్వు ?”

ఈ ఇట్లా నీతి తప్పుతాడని నాకేం తెలుసు ? ఐనా యిదంతా సీ మూలాన్నే వచ్చింది రాతి, అంతమందిలో, అట్లా యెద్దేవా చేశావు కాబఫ్ట్రే, మరీ యింత బరితెగపోయాడు. ఎనిన్నిసార్లు చెప్పా నెన్నిసార్లు ఇెప్పాను; నీళ్ళల్లో వుండేవాళ్ళు మొనల్లో వై రం పెట్టుకుంటే యెట్టాగురా?

" అని- విన్నావా? వడ్డి, బొడ్డీ అంతాకలిపి. డెట్టైఐదంటున్నాడు. ఎవళ్శింటో కన్నం వేసితేను అంతడబ్బు ౪?”

“నువ్వా రశీదు పుచ్చుకుంపే, నేనెంత ఎదేవా చేసినా యేవీ( అయ్యేదిగాదుం ఐనా డబ్బుతో వ్యవహారం అయినప్పేదు కాస్త జ్యాగత్త పడగూడదూ ? రశీదివ్వడనుకుంపే, ఇ్యభంగా మనారరు చేసేసే పోతందిగా. కాకపోతే పావలో, అర్లో ఎక్కువౌతుంది ఈ గొడవంళ వుండదుగా అప్పుడు ౪” ౦

వి గోడదాన్‌

• ఇంతకీ యిదంతా నీ మూలాన్నే వచ్చింది. వూళ్ళో పెద్ద అందరూ, పగబట్టి కూర్చున్నారు ఆ నారాయణమూర్తి ఏం చెయ్య దల్చుకున్నాడో మవోలొ

“నేనెళ్ళి అడుగుతా నాగు వాళ్ళని"

“న్సువ్వెశే మరీ చెడతంది.”

“చెడ్చే చేదతంది. కోర్టుకు తీసికెళ్ళి, (ప్రమాణం చెయ్యమంటా; శ్రమాణం - చేయిస్తా. నీకెందుకు నుప్వు మాట్లాడకుండా కూర్చుని చూస్తావుండు. నాకింకొకళ్ళ దబ్బు కాండబ్బు గూడావద్టు; నాడబ్యు కాండబ్బు గూడా యింకొకళ్ళకి పోనివ్వను.”

కూర్చున్నవాడు కూర్చున్నశ్లై లేచి నోఖేరాంగారి చావడి వైపుకు వెళ్ళాడు. చూస్తే, పెద్దలందరూ సభతీర్చి కూర్చున్నారు. ఆ చావట్లో గాలికూడా కటకంపు కొడుతోంది.

“ఏంవండే, నోఖేరాంగారూ ; మానాన్న శిస్తంతా కచ్తేసినా యింకా దికౌయీ పుందంటన్నారంట. ఏ(విటండి ఈ అన్యాయం 7 అన్నాడు గోవర్‌ వు(దేకంగాం

మంచంమీద పడుకుని, మాంచి లీవిగా “హోరీ బతికన్నంతకాలం ఆ విషయాలేవీ సీతో మాట్లాడాల్సిన అవసరం లేదు నాకు” అన్నాడు నోఖేరాం.

“అయితే నాకూ ఇంటికీ యేంవీ( సంబంధంలేదా?” అన్నాడు గోవర్‌,

“నీ యింట్లో నువ్వు రాజువేనేంవో. ఇక్కడ న్యూతం నువ్వ్వేర్లి అన్ని చెల్లదు ” శా

“"అయికేనరే ।; కౌన్సీనీ యిష్టం వచ్చిన జే కొనీ, నేనూ కోర్తు కెళ్ళి. నీతో (్రమాణం చేయించి, అప్పుడు చెబుళలా ఆసామీ అందంసే నోరులేనాళ్ళనిచేసి, నీ యిషం వొచ్చిన ట్రాడదా(ంనుకుంటన్నా వేంవో ఆ పప్వులేంపీ( వుడకవ్‌, “జమీందారుగారుకూడా నేనుండేచోపే వుంటారు. ఆయన కళ్ళగ్గంతలు కడదాం అనుకుంటున్నా వేవో( ఆయనకంఠా పూసగుచ్చినట్లు చెప్పేస్తా. నా దగ్గర రెండోసారి శిసైట్లా వస్తూలు చేస్తావో, అదీ చూన్తా.”

గోచాన్‌ లం గోవర్‌ మాటలో సత్యం (పతిధ్వనించింది. నిజానికి వున్నబలం వుంది అతనివాక్కుక" నిర్భయంగా అతనన్నవమాటలు. వింటూం కే, అంతవరకు బిర్రిబిగిసి కూర్చున్న నోఖేరాంకు భయం వేసించి; అంత

వరకూ అకిని్ని సదు ష్మక్కూర్చున్న అవినీతి పరుగు లంకించుకుంది యేదో, మరచిపోయిన విషయం జ పికి తెచ్చుకుంటూన్నట్లు. అభినయిస్తూ. “నీకంత కోపం యెందుకయాగ్డ్‌ ? అందులో యేంవృంద్‌? మీ నాన్న డబ్చిపే; యేంవోం యెక్కడన్న్నా కాగితాలకింద పడి పోయిం దేంవోం రేపు కౌగీశాలన్నీ వెదికచూస్తాలే.. ఎంతోగాని, మొత్తంమీద యిచ్చిన పేవుంది; యిస్పుడిప్పుడే గురుకొస్తాంది. ఐనా న్‌ గల్లం తేకాని, యిచ్చిండ బ్బు యెక్కాడికి పోతందయ్యా పిచ్చిగాకపో తే. వంవంత పెద్ద మొత్తంలే నువ్వంత అబడ్జం ఆడతావను కుంటానికి. ఆమా_తం భాగ్యానికి నేను మాతం మేడలు క్రడతానా, మిద్దెలు కడతానా?” అన్నాడు నోఖేరాం.. ఇంటికొచ్చి తంగ్రిమీద యు(య్యిమంటూ బేచాడు గోవర్‌- కొడుకు. మాటలువిని దుఃఖంతో కుమిలిపోయాదు పాపం మునలివాడు. “నువ్వు చిన్నపిల్ల లికం యే కనాకష్టం అయిపొయ్యావ్‌. పిల్లి మ్యా(వ్‌ అనా జడుసుకుంపే యెట్టా చచ్చేది ? ఎంతదూరంనంని నిన్ను కాపాడుకొంటూ తిరగను. ఒక డెచ్చ్బైయిస్తానీకు కాస్తికిచ్చి, బాకీ చెల్లగట్టినట్టు రాయించి. తీసుకో. అంతకంయే కాండబ్బుగూడా యివ్వొద్దు. ఇచ్చావంకే, ఇక నా దగ్గరనుంచొక్క_ దమి్మిడీగూడా రాదు సీప్టి నేను దూర దేశాల్లో పష్ళండేది నువ్వుచేసే అప్పులన్నీ తీర్చటానిగ్గాదు. చచ్చినానరే యెనళ్ళు

దగ్గరా అప్పులు తేబాకు; ఇవ్వదాకు” అనా్న్నాడు కొడుఠుం

ధనియా గూడ భోజనంచేసి, వాకిద్తోకి వచ్చింది - “అప్పుడే. యెశ్లనా్నావేం నాయనా ! మూడ్చాలుగు 'రోజులుండి, ఆ వూడుపులైై నయ్యినిపించి, అప్పులూ, సొప్పులూ తీక్చేసుకు వెళ్ళు బాబూ” అంది. “ఇప్పుడు నా రోజుకి రెందు, మూడు రూపాయలు నష్టం వొస్తాంది తెలుసా? నీ ఇక్కడకు నే చేసేపని, నాలుగణాలిస్తే యెనక్ళో

లి్త0 నోడాన్‌ ఒవొద్య చేసేస్తారు. ఈసారి యువియా? గూడా లీసికెళ్లా అకగ్రాడ వంటకి బాగా యబ్బిండిగా కూడా వుంది "

ప్టీ యిష్టం వచ్చిన్హే చెయ్యిబాబూ ॥ వొంటరిది అక్కడ చిడ్డనే సొక్కు-ంటందా, సశే చేసుకుంటుందా ? యేదో నాయనాః” అన్నది భనియా, భయం భయంగా.

“ష్టం బిడ్డుంచే 7? అకంాడేంవో( పొయ్యూదుకోలేక్ష నేను చాన టఉంలా 1”

“చేను మాతం పద్దనా్నసం_టా; చూవదేశమా, ముందూ, వెనకా యొవ్వరూ లేనుగూడా లేరయ్యె- పసిబిడ్డని పెట్టుకొని యెట్టా కడ తేరుస్తుందో అంటన్న్నాగాని

“దూర దేశం అయికేమాటం యిరుగూ, పొతుగూ పృండరంటమా్య"

ఈ రోజుల్లో నాలుగు డబ్బులుం పే, యేపని కావాలన్నా అయపోతంది. డబ్బు లేకపోతే అమా. బాబూగూడా తలవరీ రోజుల్లో.”

ధనియాకు అర్థమైంది; నిలువెల్లా మండి బంది _ “ఐతే అమౌశ్రిః వాబుని గూడా ఆట్టాంటాళ్ళలో జమకడ్డావంటా 7”

“కళ్ళారా చూస్తానే వున్నాగా.”

“నువ్వేం చూ స్తన్నాపురా ? చూచినా నీకేం తెలుసుందని కన్న కడుపు శోకం నీకేం తెలుస్తుందిరా- నాలుగు డబ్బులు సంపాదించేటప్పటికి, పెంచి పెద్దాళ్ళని చేసినాళ్ళని మరిచిపోతారు మీరు. శ వూణ్మో యింత మంచదుండార; యెవరికొసంరా వాళ్ళు ర్మాతింబగళ్ళు వళ్ళు తమది కాదనుకుని” కష్టపడేది 2 చిడ్ధలకోస వేం గదంటటా ?

“ష్పురప్పైెందుకు జేశారో నాకేం తెలుసు, నాకు దమ్మిడీగూడా ఖర్చువ్యలేదు.” =

“ఐతే పెంచకుండానే పెద్దాడివై పోయానంటావా

“* పంచటానికి డబ్చేందుకు ౩ చిన్నప్పుడేంవో. పాలుకాగి పెరి గాను, పాలొదిలి సెట్టింతర్వాత గాలికే పెరిగానయ్యె. మీ యందరూ శీంపే తిన్నా నేనూనూ, నాకోనం అని ఒక్క శేరు పాలుకొన్న పాపాన

గోచాన్‌ లైత్త]1 పోలేదు; ఒక్క గరిజడు నెయ్యి కొన్నపాపాన పోలేదు. ఇవ్పుడేంవో నేనీ అప్పులన్నీ తీర్చాలీ? శిస్తు కట్టాలి చెల్పెళ్లకి పెళ్ళిన్స చేయ్యాలీ? ఇక నాబతుకంతా మీకోసంవే. కష్టపడాలా? నాకు మా్యక్రం లేరూ బిడ్డలు?” ధనియా నిశ్చేస్తురాలతె పోయింది ఒక్క క్షణంలో ఆవిడ మధుర స్వప్నం చెల్లాచెదరై పోయింది. తన దుఃఖమూ, దారిద్యమూ పోయే రోజు వచ్చిందని సంతోషపడుతున్నది యింతనరకూ. గోవర్‌ యింటిక్‌ వచ్చిందగ్గరుంచీ, ఆవిడ పెదపుల మీద యేదో మందహాసం చిందులు (తొక్కుతూండేది. ఆవిడ మాటలో మృదుత్వమూ, పనుల్లో వుదారతా కనిపించేది. భగవంతు డావిడమిద్‌ దయదలచినస్పుడు, "న్యమతగానే మెలగాలి మరి. అందుచేతనే ఆవిడ హృదయంలో ఆ శాంతి; (ప్రవర్తనలో సొజన్యమూ. కొడుక్రన్నమాటలు వింటూంపే భగభగమండే నుంటల్లో సడిచినెట్లుంది; ఆవిడ కోరికలన్నీ మాడిపోయిన శనగల్లాగిడసవారిపోయినై - ఆవిడ గర్వం అఎతా 'దిద్దలె, ధూళయ్యింది. ఇనిిమాటలు విన్న తర్వాత, యింకా జీవితంలో యేం సుఖం వుంటుంది? ఈ నావనెక్కి= జీవిత సాగరాన్ని దాటాఠెనని అనుకుందావిడ; ఆ నావే యిస్వుడు బద్దలై ముక్క చెక్కలై పోయింది. ఇంక యే సుఖం చూచుకొని (బతికేది కాదు; గోవర్‌, ఆవిడ కన్నివిడ్ల; గోవర్‌ స్వార్ధపరుడుగాడు. అతనింతవర కెప్పుడూ తల్లి మాటకు “యెదురాడలేదు; జీనికనీ మంకు పట్టు పట్టలేదు, ఏది పెడిశీ అది కిమ్మనకుండా తినేశేవాడు. అంత అమాయకుడు, అంత మంచివాడు, ఇవ్వాళ యిట్లా పుల్లవిరిచినట్లు, మనను: దాధపడేట్లు, ఈ మాటలన్నీ యెందుకంటున్నాడు [అతను "కష్టపడాలి యెవ్యరూ, యేమీ అనలేదే. అప్పుల సంగతి అత నేగా స్వంతంగా (ప్రస్తా వించింది. అప్పు తీర్చిపెట్టమని తల్లిదండ్రులు కోరలేదే. విడ గౌరవంగా. యింతి సంపాదించుకుని తింటున్నాడు. అంతే చాలు కన్నకడుపులు సంతో షించేందుకు. ఆ6 1 కొను. అతనేమెనా సహాయం చెయ్యగలిగితే. కుటుం దానికి గూడా యింత సహాయం జేస్తాడు. చెయ్యలేక పోతే సరేసరి.

లిశ్శ2ై గోదాన

ఎవరు మ్యాతం యేం అనగలరు? భార్యనిగూడ వెంటభెట్టుకుని వెళ్ళాల

నుకషంటున్నాదు.. ధనియా మాతం యేమన్నది ? అతని మంచికే

చెప్పింది. భార్యని తీసికెళ్ళి నందువల్ల కలిగే సుఖంకన్నా, బాదరబందీ

'యెక్కు. వౌళుందని, ఇందులో అక సంత కష్టపడవలసిన అవసర మే(వృంది.

అసలు దీనికంత కారణం యునియా యేనేమో; అదే రగిల్చి వుంటుంది యీ సిస్పు. కూరో బెట్టి వున్నవి, లేనివీ కలిపి చెప్పెపుంటుంది. ఇక్క

ఉంటే తన యిష్టంవచ్చినట్లు తిరిగేందుకు వీలాః లేదు; పెగా అంతో యింతో యి-టిపనిగూడా చేయాలి ఎవస్తోంది. అక్కడంపే తన యిష్టమే శాజ్యంం చేతిలో నాలుగు డబ్బులుగూడా ఆడతాయి. హోయిగా తినవచ్చు.

తిరగవచ్చు; కాళ్లు పారజుప్పకుని సండుకో వచ్చును. మొగుడూ, పెళ్లాం; యిద్ద రేగా? యేమంత పెద్ద వంట పని? అదీగాక, డబు ఎంటే, అవ్యాడ ఉజారులో వండిన అన్నమూ, కూరలూకూడా అమ్ముకారు. ఈ వుప గదవానికంళటికీ యునియా యే కారణ ; సందేహం లేదు. ఇదివరకు పట్టణంలో స్పండిగూడా వచ్చిందా అక్కండిసీళ్ళు బాగా వంటబిట్టి వుంచైం ఇక్కడికొస్తే పలుకరించేవాళ్లు గాడా లేకపోయారు. ఈ పిచ్చికొయ్యొ కరు దొరికాడు; ఇంకేం? వలలో వేసుకుంది. ఐము నెల కదుపేసుకుని వచ్చినప్పుడు, ఇంత వినయంగాపుండి; పిల్లి కిమల్లే మిన్‌, మ్యావ్‌ "అంటూ వచ్చింది. అపుడే యింట్లో అడుగు పెట్టనివ్వకపో తే దిక్కు దినాణమూ లేకుండా పోయేది. ఆడుక్కుతింటూ పోయేది పాపం అని యింట్లో పేట్టుకున్నందుకు యిదా ఫలితం ? జరిమానా కట్టుకోవలసి వచ్చిండి; వూళ్ళో. తలెత్తుకుని తిరిగేపని లేజండాపోయింది వ్యవసాయం పాడై పోయింది; ఇల్లంతా గుల్లయ్యింది. ఇప్పుడు తిన్నయింటి. వాసాలు లెక్క పెదుతోంది; ఆన్నంతిన్న పళ్లానికి చిల్లులు పెడుతోంది. డబ్బు చూచేప్పటికి కళ్ళు నె శ్రికొచ్చినైై: (కిందొ, మీదా కన్చించకుండాపోయిందిం “తగుదునమ్మా అని బియళ్ఞేరింది.ఇవ్వాళబిడ్డ కాస్త డబ్బు కళ్ళ జూస్తూండే

గోచాన్‌ వత్వక్రి నప్పటికి నా అంతవాళ్ళు లేరని తంయ్యిమంటూ బయ్బేరింది. తప బంగార బ్చిడ్డని దోచుసపోవాలని చూస్తాంది

“నీశెపశేం. జెప్ప్యారా నాయనా. ఇదివరకెస్పుడూ యిట్టాంటి మాటలనలేము నువ్వు. మేవూ6 నువ్వూ వొకటి గాదంటటా చెల్లెళ్ళు చ్యూకం నీ వాళ్ళుగాడదూ ? ఈ యిల్లు నీవిగాదూ 7 ఇక్కడ మ్మోతం పరానూశ్శెవచృన్నాారా. వాబూ. మేం మ్మాతం యింకెంత కౌలం దికుకుళాం ? ఇంటి మర్యాద్దక్కి- స్తే: తరువత నువ్వే సుఖపడకావు, సంపాదించుకు నేదెందుకురా నాకు తెలవక అడుగుతాను. ఇంటో వాళ్ళందరూ సుఖంగా బతకటాన్సికేనా *? ఎవళ్ళపొట్ట వాళ్లు గడుపుుం పే గొప్పేంవుంది? పందిమ్మాతం తసపొట్ట తను పోనుకోటంలా ( యునియా యిట్లా షాంవై కా'పే సందని కలలో గూడా అనుకోలేదురా నాయనా” అంటూకళ్ళ సీట్ల చెట్టుకుంది ధనియా.

గోవర్‌కు కోపం వచ్చింది._""అమ్యా ? నేనేయంత అమాయి కుణ్ణి గాదములే అడి చెప్పిన మాటవిని చెడిపోటావికి. అనవసరంగా దాని మీదిరుచుకువడతా వెందుకు ? యేంచన్నా సహాయం చేయగలిగితే చేస్తానే వుంటా. అంతేకొని యీ భారం అంతా మొయ్యమం కే శే మొయ్యబేను” అనా్నాడు-

యునియాగూడాా గదిలోనుండి, బయటికి వచ్చింది. వచ్చి, “అదేంటితా ? ఆ త్తమీఏకోపం దు త్తమీద తీద్చురున్నట్లు నామీద లేసా

న! న్‌ అటి బట ఎట్‌ వెందుకు ? మీ అబ్భాయంత బులిపిలాడేంవీశాదు నొమౌటవిని చెడి

ళం ల పోవటానికి. ఎవళ్ళమంచి వాళ్ళకి తెలనదా యేం)ిటీ ? బతికినంత శాలంవూా6 కషపడి. విడలకేంవీ బేకంగా చెభ్యూలని యెవళ్ళనుకం౦టా రేంవి(టీ? వీతికిన్నాలిగు రోజులు బొగా దితకొలనే అనుకుంటారు యెన్వరనుకున్నా, ఆండుటో శప్పేవుంది ?” అంది,

“*సశెలే వే. చెపొచ్పచ్చావు. ఈ తెలివిదివర కే6 వయ్యిండీ అంట, ఇవ్వాల్లికి నీమంచి చెడ్డలాలొచించుకు నేపొటి దానివయ్యా వన్నమాటం నాకేం తెలుసు మఠి । నా యింటికొచ్చి, కొళ్లమీదపడి గెడాం పట్టుకొని

(గి 0౦ ళ్లు బితిమాలినప్పుడేవంయ్యిందీ ఈ తెలివంతా 1 మేంగూడా, అప్పుడు

లైడ్మీర్తీ గోదాన

మా మంచి చెడ్డలు ఆలోచించుకుం'పే, ను వ్వేంవంయ్యే దానివో అదిగూడా ఆలోచించుకో. ఈ పాటికి సోదితోకూూడా లేకండా పోయేదానివి” అంది ధఏయా పళ్లు పటపట కొరుకుతూ,

ఇక రామరావణ యుద్ధం (పారంభం ఐందిం ఎత్తి పొడుపులూః తిట్లూ, దుమ్మెత్తి పోసుకోవటమూ, కాంగడించి పుమ్మి వెయ్యటమూ:; ఒక్కటా : మధ్యమధ్య గోవర్‌ళూడా నేనూ వున్నా ననిపిస్తున్నాడు- హోర్కీ మ్మిగహంలా కూర్చుని అంతా వింటన్నాడు. సోనా, రూసలు తలలు వంచుకొని కూర్చున్నారు. దులారి, పున్ని యింకా యిద్దరు ముగ్గురు ఆడవాళ్ళు వచ్చారు మధ్యవ ర్తిత్వానికి. గర్జించే మేఘం వొకటి రెండు చినుకులు పదిలినట్టు. మధ్యమధ్య యిన్టరూ చెరి కాస్సేపూ యేడుస్తున్నారు గూడాను. తమతమ నుదిటి [వాతళ్ని తలచుకొని, ఇద్దరూ ఆ నారాయణమూ ర్రిని తిడుతున్నారు. ఈనాటికిట్లా తయారుచేసి నందుకు, ఇద్దరూ తమదేమీ తస్పులేదని బుజువు చేసేందుకు (ప్రయత్ని స్తూ నేవున్నారు. యునియా కివ్వాళ, హీరా, శేఅర్లంకే యెక్కడలేని సానుభూతీ పుట్టుకువచ్చింది. ధనియా వాళ్ళని 'యెందుకూ కొరగాని వాళ్ళని చేసివేసిందట. సొంత మరుదులే పనికిరాకుండా పోతే, తాను పనికిరాకుండాపోటంలో విడూరం యేం వుంది? ధంయాగూడా తస తప్పేమీలేదని చెబుతూనే పృంది- ఐనా, పజాలిప్రాయం యునియా వైపుకే మొగ్గు చూపుతోంది; ఎందువల్లనోయేమో ః ఐతే, ఒకటిమ్మాతం సంది. యునియా మెంత సేపూ మాట్లాడినా నిగ్రహంగా మాట్టాడుతోండి. ధనియా వచృతెలియని అగహంతో పోట్టాడుతోంది. అదీగాక, యునియా యిప్పుడు నాలుగురాళ్ళ సంపాయించేవాడి భార్య ః

“పి దుంపతెగ, నా మాటిని వూరుకోవే, నా కొంప తియ్య బాశే; ఎందుకే అట్లా నోరుపారేసుకుంటావ్‌ ?” అన్నాడు హోరీ దగ్గరగావచ్చి+

ధనియా బుస్సువంటూ లేచింది; “నీక్కూడా నేనే దొరికానూ ? నాదేనే(వింటి తస్పంకా. బొను మరి, అది నాకు పూజలు చేస్తాందయ్యె 1”

యుద్ధి క్షేతం మారింది.

నోదచాన్‌ ర్రశ్తస్త్‌ “త్రక్ష్క.హ్వాళ్ళతో పోట్టాదేదికూడా తక్కు-వ్వా కేం” కొని, యునియా తక్కునదని ధనియా యెట్లా ఆనుకుంటుంది “పోనీలే. చీన్నదికాదే అనుకుందాం; పెద్దదే అనుకుందాం. ఇష్టం శేనాళ్ళన్‌ యెంతకొలంపంని కళ్లుస్‌ వుంచుకుంటా? పిల్టలిన్నై పెంచి, పెద్దా కని చెయ్యటం మన ధర్టిం. మున పని మనం. చేశాం. వాహ పెద్దళ య్యారు; వాళ్ళకి కొళూ), రెక్కలూ వచ్చినై ఇకిప్పుడు మవ్వనేదేంవింటి? వాళ్ళు సంపాదించుకొచ్చి నిన్నూ, ననూ ఎకూర్చోబెట్టి.. పోషించాలనా? కన్నవాళ్ళుం గౌదిట్టి మనం చచ్చినాందికికినా వాళ) పెద్దవాళ్ళని చెయ్యాలి; అంతే, వాజృగూడా మనకి చేసితీరాలని యెక్కడాలేదుం. వెశ్ళేవాళ్ళని “సుఖంగా వెళ్ళిరండి నాయనా :' అని సాగనంపటం మన ధర్మం. మస మాట౦ంటావూ? పైన దేవుండే నన్నాడు. ఎట్లా జరగాలనుంసే. అట్లా జరుగుతుంది. నలభయ్యో నలభయ్యైరో యేళ్లు గడవలా? అట్లాగే మగిలి సయ్య్యి గడు స్తయ్‌. ఇంకెనే్నుళ్లం బాం? బాగావ్వం టే పదేళ్ల” అన్నాడు పోక గద్దదంగా- అకగాడ గోవర్‌ (వమయాణానికి సిద్ధమౌ తున్నాడు-ఇంక ఈ యింట్లో వచ్చి మంచినీళ్లుగూడా ముట్టికోగూడదు. తల్లే యిన్ని మాటలన్న తర్వూత, యింక చచ్చినాసరే ఆ ముఖం చూడగూడదు- చూస్తూండగానే, సామానంతా నర్దుకోవటం పూర్తి అయిపోయింది" యునియా చిర కట్టుకుంది. ('ప్రాకూః టోపీ వేసుకుని, జమీందారు. బిడ్డలా తయారయ్యాడు చిన్ని “నాయనా! నీతో చెప్పాలంటే నోరు జృగలకుండావుంది: ఐనా మసమ వప్పుకోటంలేదు. వెళ్ళి కొన్తమీ అమ్మతో గూడా వెళ్ళొస్తానని చెపి) రారామబాబు 1 ఆ మ్య్యత్రం మోటంపే యేంపోతుంది నాయనా సీకుః నవమాసాలు మోసి పెంచిందే నిన్ను. దాని రక్తం పంచుకుని, యేగు తెంచుకుని పుట్టావే- ఆమాత్రం మాటగ్గూడా నోచుకోలేదంటరాః” అన్నాడు హోతీ డగ్గుత్తికతో+ “అది నావ అమ్ముకాదు” అనా్నాడు గోవర్‌ తల తిన్పుకుంటూం సీర

వ్రగగ్ర గోడాన్‌ కన్నీరు కారుసూ, “సరే నాయనాః నీ యిష్ట్ర వొచ్చినళ్లే కానీ, అవన రు యం సుఖంగా వెళ్ళిరా ।! నాయనా : సుఖంగా వెళ్ళిరా ౯ అన్నారు హోరీ- యునియావెళ్ళి, అత్త పాదాలని స్పృశించింది. ధనియా యేమ్‌ మౌట్టాడలేదు. ఆశీర్వదించలేదు; కన్నె త్తిగూడా చూడలేదు. విన్నిని, అాలాతి బుజాలమీద యొక్కించుకుని ముందు, ముందు నడచాడుగోవర్‌, యునియా గుడ్డలమూట చంకన పెట్టుకుని, భర్త వెనక, వెనకే నడిచింది,గ్రామస్తులు కొందరు వూరిబయటివరక్రూ వెళ్ళి గోవర్‌ని సాగనంపారు ఉన్నచోటనే, నిలువునా కూలబడిపోయింది ధనియా హృదయం పగిలేటట్టు యేడుసూ. హృదయాన్నెవరో రెండుగా చీల్చి వేసూన్నట్లుంది ఏ రాం అనాలో అణావి లా అవిడకు. దహనమై, భస్మమైపోయిన గృహంలావుంది ఆవిడ మాతృ యా చా హృదయం. ఏ మూలనై నా కూడ్చుని, హృదయథభారం తగ్గేట్టు యేడ్చు కుందామనుక న్నా, కూర్చునేందుకుగూడా చోటులేకుండా పోయింది కాలి, నుసెపోయిన ఆ యింటో. ము గా

186

క్రాడుకూ, కోడలూ వెళ్ళిపోయిం తర్వాత, ఇల్లంతా “బేలో మంటోంది మెదిలినా, కదిలినా, చిన్నే గురుకొనున్నాడు ధనియాకు, కన్నతల్లి యునియాయే ఐకా, ధనియాయే. పెంచింది చిన్నిని. “వంగి పోసేది. మాడున ఆముదం పెట్టేది, కళ్ళకు కాటుక పె ష్టైది. జోకొట్టి న్మిదపుచ్చేది. కాస్త తీరుదిడ్రై లేచాలు, మనుమజ్ణెళ్తుకుని ఆడించేది. మనుమడిమీద వాత్సల్యంకో రోజూపడే కష్టాల్నిగూడా మరచిపోయేది. ఆతన ముఖాన్నీ.అమాయకంగా వెన్నముద్దిలా నున్నగావున్న మనుమడి ముఖాన్ని _ చూచుకొని, ఆవిడ హృదయం బాధలన్నీ మరిచిపోయేదిః 1యేమతో పొంగులువారేది. ఇప్పుడా జీవనాధారం లేకుండాపోయింది. ఖాళీగా మూలను పడుకున్న వుయ్యాలనుంచం చూచి, కళ్ళింట నీరు కారు స్తుండి. నే నేం పావం చేశాననీ యునియా నాకీ శిక్ష వేస్తోంది, అనుకుంటూ కుమిళిపోయింది. ఆ దయ్యం వచ్చి బంగారంలాంటి యిళ్లు పాడుపెళ్టి పోయింది. కొడుకు గోవర్‌, తన మాట కెప్పుడూయెదురుచెప్పిన పాపాన పోలేదు; ఈ “ముండ” వచ్చింతర్వాత నే అట్టా పాడై పొయ్యాడు. అక్క డికి, పట్టణం తీసికెళ్ళి యింశెన్ని ఆటలాడిస్తుందొ. ఇక్కడున్నప్పుడు గూడా బిడ్డను సరిగ్గా చూచేదేకాదు: తానుజడ వేసుకోనటం, బొట్టు పెట్టు కోవటంతో నే సరిపోయేదయ్యె: ఇంకా తీరికెక్కడుండేదిపావం?చి న్నేమో నేలమీదపడి, గుక్క-పట్టి, యేడ్చేవాడు. ఓక్కనాడై నా సుఖంగా వున్నాడూ వాడు. ఎన్పుడూ వంటినిండా కురుప్పలేనయ్యె. కురుపులుపో తే దగ్గు, దగ్గు పోతే జ్యరం, యెప్పుడూ చేంతోనోవొకదాంతో బాధపడుతూనే వుండే వాడు. ఇట్టా ఆలోచించిన కొద్దీ యునియామిీద అపరితమైన కోపంవచ్చేది

ల్పెడ్సీడ్ర నోచాన్‌ ధనియాకు. గోవర్‌ అంజే ఇంకా మమక పోలేదావిడకు. అసలు యునియా యేగా చేసిందంతానుః; యేంమందు పెట్టిం దోకొడుకు మనసు విరిచేసింది. ఎంత వగలాడి కాకపోతే! గోవర్‌ అట్టా మందు చల్లినట్లు, దావి కొంగు పటుకు తిరుగుతాడు. అంతకుముందు డీనిన్ని పేరెట్టిపిలిచిన వాళ్ళున్నారా? అన్నల పెళ్ళాలు పట్టుకుని తన్నూతూ వుండేవారు. గోవర్‌ని వలో వేసుకుంది; రాతై పోయింది. ఒకనాడు, “*ఏందుకే £ ఎస్పుడు చూచినా, అట్టా యునియామీద పడి యేడుస్తాపు? మన బంగారం మంచిది కొకపోయిం తర్వాత, కంసాలి ననేంలాభం? గోవర్‌ నేను నిన్ను తీసుకళ్ళనం పే యిదిమాతం వెళ్ళీదా యేంవింటి? పసట్నంనీరు కాగేటప్పటికి వాడి కళ్ళూ) నె త్తికెక్కి.నై అనుకుని వూరకోరాదూ ?” అన్నాడు హోరీ రోజూ ధనియా అనేనూటలు విసి విసిగిపోయి “ఇక చాల్లే; వూరుకో. అసలు నువ్వుకొదూ, దాన్ని నెత్తిమీద కెక్కించుకుంది; లేకపో తే ఆవాశే చీపురుకట్టతో సింగారించి బైటికి నెస్టేసే దాన్ని-” నూ ఛ్‌ ఎడ్లని తోలుకుని, పొలం వెళ్తూన్నవాడల్లా వెనక్కితిరిగి, “సరేనే నువ్వన్నట్లు కొడుకుబుద్దిని కోడలీ విరిచేసిందనుకుందాం. ఐతేమాతం నీకింత యేసుపెందుకే బీచెప్పు: లో స జ్‌

• 'పెందుకే ? చెప్పుః కం అంతా చేస్తున్న ఫ్ర, అబ్బాయీ వేశాడు. వాడికీ పిల్లా, జల్లా కలిగారా మరి. ఎంతకాలంవంని మన బరువెళ్తు కుని తిరుగుతాడు వాడుమా(తం ౯ డై “*అనలిదంతా తెచ్చి పెట్టింది నువ్వుగాదూ.” “ఐతే నన్నుగూడా వెళ్ళగొ ఫ్టేశెయ్యిమకి 1 రొ, యీ ఎడని తోలుకెళ్ళు. నేను కూర్చుని చుట్ట ముట్టించుకుంటాను 1" రా _ "నువ్వెళ్ళి కై ల్లో కూర్చుంటే, అస్నుడూ, నేనెడ్డని తోలికెళ్ళ, వ్యవసాయం చేసేది ని ఈ హోాస్యంతొ, అంతవరకూ వున్న దుఃఖాన్ని మరచిపోయింది ధనియా కూర్చువి “జడేస్తా ఇట్లారావేౌ” అవి పిలిచింది రూసని. ఎడ్లని అటి !

నోదాన్‌ లిడ్సర్థి

తోబకుని, పొలంకేసి బయలేరాడు పోరీ. వనంతకాలం వచ్చింది. ఎక్కడ చూచినా సువాసనే. ఎటు మోచినా సంతోషమే. ఆనందాని్ని దో సెళ్ళతో ఎత్తి లోకం మీదికి విరజిమ్ముతున్నాడు వసంతుడు. మామిడి కొమ్మల మాటునదాగి, కోకిల కుహూ కుహూరవాలు చేస్తూంది. ఎంతో మధురంగా మనసులు వూయలలూగేటు., విప ఎచెటమీద, మెనాపక్షులు గుంప్తలు గుంపులుగా పెళ్ళికివచ్చిన జననమూహ౦లా, హుషారు పడుతూన్నయి. నిమ్ములూ, దిరిశెనలూ, విప్పలూ, ఆనందంతో వూగిసలాడుకున్నాయి. మామిడి తోపులోకి (ప్రవే?ంచేప్పటికి హోరీ మనసుగూడ, ఆనందంతో కేరింతలు కొట్టింది. చుల్లు పక్కల ఎక్కడ చూచినాకనిపించే ఆహ్హాదమూ, శోభ, స్ఫూ _ర్హి అతని మనసులోకికూడ (ప్రవేశించినై ; అంతవరకూ ఆ మనసులో గూడుగట్టుకున్న నిలాశ, వ్యధలు మాయమైపోయినయె. హోరీ హృదయం ఆనందంతో పాటలు పాడుకొంది.

"మామిడి తోటలో

కోయిల పాటలు పాడింది

మది పొంగి పొంగి

పులకించింది”

అదే దారిని యెమరుగా, *దులారి వస్తోందిం గులావీ రంగువీర కట్టుకొని, కొళ్ళుకి వెండి కడియాలు పెట్టు ని కంఠానికి తెల్లటి కంళు వేసుకొని మొహంవాడివుందిగాని, మనసు మాతం పచ్చగానే వంది. ఇదివరకన్పుడన్పుడూ, పొలంతోనో, కళ్ళంలోనో దులారీతో నరసాలాడు తునే పుండేవాడు హోరీ. వరునకావిడ వదెనె: ఈయన మరిది. ఇంకే, ఎనిన సరసొలై నా ఆడవచ్చు. సాహుకారుగారు చనిపోయిం తర్వాత, బయటకు రావటం మానేసింది దుళారి. సగలలా దుకాణంలో నే కూర్చుని వూళ్ళో విశేషాలన్నీ తెలుసుకుంటూండేది. ఎక్కడైనా పోట్లాట జరుగు తూన ఎట్లుంటే అక్కండికెళ్ళి,ఏదోఒక విధంగా మధ్యవ _ర్షిత్వం చేస్తూండేది. చచ్చినా రూపాయకు అణా వడ్డికంచే తక్కువకిచ్చేదికాదు అప్పుడు.

లిగ0 నోడాన్‌

అసలుకం'కే వడ్డీ తీపని ; డట్బొచ్చినా రాకపోయినా వడ్డిమ్యాతం పెరిగి పోతూంటుంది- ఇచ్చిన అప్పులు వసూలు చేసేదెట్లా ? కోర్దులెక్కేది కాదు; జ ప్పలు చేయించేది కాదు. అంతా భగవంతుడిచ్చిన నోటిబలంతోనే కొట్టుకొచ్చేది. వయస్సు పైబడ్డకొద్దీ నోటి దురదగూడ యెక్కువై పోమెండి- కొగా ఆవిడ తిడుతూం కే, జసం నవ్వుకునేవారు. సవ్వుకునీ, “ఈడబ్బంకా ఏండేసుకుంటావు పెద్దమ్మా; చచ్చిపోయేటప్పుడు దమ్మిడీ గూడా పట్టి3ళ్ళలేవుగదాః బీదా, విక్కీకి యింతపెడికే పుణ్యం అన్నా దక్కుతుంది; స్వర్షానికెళావు” అనేవారు. చచ్చిపోవటం అనేమాట పస్తే చాలు. ఆవిడ మండిపోదేది

“ఇవ్వాళ బలేగావున్నావే. పడుచుదానికి మళ్లే?” అన్నాడు పోరీ-

“ఇవ్వాళ మంగళవారం గూడాను. అట్లాంటి మాటలనవాకు బాబూ. దిస్టిగూడా తగుల్తుంది. అందుకనే కాస్త మంచిగుడ్డ కట్టుకో టానికిగూడా పారంలేకుండా పోయింది. బయటికి అడుగు పెటగానే కొరుక్కుతి నేటట్లు చూస్తారయ్యె అందరూనూ,. అంతకుపూర్వం, జన్యలోనే ఆడదాన్ని చూచెరగనట్లు ; పపేళ్వరీలాల్‌ మగని. యిన్నేళ్ళొచ్చినా, వెనుకటి గుణం యింకా వదలిపెట్టలా.”

సంభాషణ మంచి పటులోకి దిగటం చూ”, హోరీ ఆగిపోయాడు; ఎడ్లు ముందు వెళ్ళిపోతున్నాయి.

“ఆయనకేంవమ్మా : ఒకపే భజనచెయ్యటం. పౌర్డానికీ, అమా వావ్యకీ సత్యనారాయణ్యనత కథలు చదివించుకొంటాడులో పూటపూటా దేవుండిగుడికెళాడు. చూసానే వున్నావుగా.”

ఆ మచ్చు మచ్చంళతా అంతే; ముసలాళ్ళయిపో యేస్పటికి ఎక్కడ లేనిభక్తీ పుట్టుకొ సంది; చేసిన పాపానికి ప్రాయళ్చి _త్తం చేసుకో వద్తూమరి? అందుకని: ఇంత ముసల్టాన్నయిపొయ్యా నే, నాతో యేం సరసాలు నుప్వే చెప్పు 9

“*నువ్వేవిటి, ముసలిదాని వేంవింటి ? నన్నడిగి కే....”

నోచా నొ ల్లి

“చాళ్లద్దూ : ఇకూరుకో, లేకటోతే చచ్చేబన్ని తట్లుతిడతా, యేసను కినొన్షవో.. కొడుకు దూరదేశందెళ్ళి నంపొదించుకొ వ్వాడని, ఒక్క నాడన్న్నా పప్పు అన్నం పెటా ? అఆయించానికీ కొందానికీ సరసోలాడళా నంటూ జయళ్టేరతానుగానల” క

“ఏంలొట్టంకే. అంతొటమాడై. ఏం సంపాదించేడో యేమో, వొడిడనప్ష చక కూండబ్యు మూ చేతో ముట్టుకోలేదు, ఒక్క. జత పుజెల్కూ వొక తలపాగా మూత్రం తెచ్పిచ్చాడు అంతే ”

“వయై శే యేంచేం. సంపొది స్తస్నాడుగా. ఇవ్వాళ కాకపోతే రేహొస్తాడు. చక్కారకు. పనలోనన్సి స కీవ్వాల్సిందిగూడా. యిచ్చేసే పోతందేగా, వడ్డీ ఊరికే పెిగపోతందయ్యె." చో

“అదే;వన్నమాటమాశ్ట సీ అప్పు అజా 'వైనలో చెల్లిగనైయ్యనూ. చేతిలోకి డబ్బురాసీ నురి. ఐనా మేద ఉనే స్టేమ్మాతం యేంలే, ఏమున్నా వరొయివాళ్ళమూ ? నీ వళ్ళువేరాం

ఇట్టాంటి నూబలుస్‌ం యే, దులారి మారుమాట చౌప్పేదిగాదు,

నవ్వుకుంటూ తన దాశిని కాను వెళ్ళిపోయింది. పోశ్‌ నాలుగంగల్లో వెళ్ళి రని అందుకున్నాడు. ఎడ్డని “దింతొకి కట్టి, నూర్చిడిలోపడ్డాడు" పూదంతటి! యవేకళంం. కొంతమంది నూయుస్తునాన్నారు. కొంచ మంది తూరుపారటో స్తున్నారు. కొంతమంది. 'కొటూ” వేస్తున్నారు... చాకళ్యూం మంగళూస, కుమక్టర్తూ, కమ్మైత్తూ, స్మడంగులూ,. భ్యటాజుదూ, (వావ్మాలూ .. అండరూ వచ్చాడు యెవరి మామూఖ్ళు వాళ్ళు ష్టు శెశ్ళేం దుకు. టుంగురసింగు. గూడావచ్చి, చెట్లుుకించద మంచంవాల్డుకు కాచ్పున్నాడు. తనిచ్చిన అవత్వులో సొాలుగోనవంచు. ముందుగానే నడ్డి (కీంద మినిహోయించుకు నేందుకు. కోమటుగూడా నచ్చి. బేరసారాలు శతు కుంబునా్నరు. అరటికాయలూ. న్యాంజకొయలూ అమ్ముకునేవొవ్య. మిదా యూలూ, జీలేవీలూ, అమ్ముకునేవాళ్ళు అదేవనిగా అటూ, ఇటూ తిరుగు కున్నారు హోరీదగ్గర వాటా సంచుకునేంయకనిం. శాస్త్రి గూడా వచ్చాడు. సచ్చి ముంగుర సింగు కూర్చున్న మంచంమీడే కూర్చున్నాడు

చం! నోచాన్‌

పొడుం చేతిలో వేసుకుంటూ, “వినావవటయ్యా, గవర్నమెంటు కూడా వడ్తీ తగ్గించుకోకపోతే డిక్రీ పొందడానికి వీళ్లే దంటోందట :” అన్నాడు ఫ్ర

“నే నాక మాట చెబుతాను వినవయ్యా. నీకు డబ్బు అవనరం ఐతే, నా యింటికొచ్చి, నేనన్నంత వడ్డీకి పట్టుకెళ్ళావు దేంుడా అంటా జౌనా ౪ గవర్నమెంపేం అంశ యొవడిక్కావాలి ? గవర్నమెంకే అపిివ్వటం మొదలుపెడితే అస్పుడొ స్తంది చిక్కు. అంతవరకు యేంపీ6 ఫరవాలేదు. నోటుమీద తక్కువవడ్డీయే రాయిద్ధాం- మనరేటు _పకారం నాలుగోవంతు ముందుగానే మినహాయించుకుంటున్నాం గదోండీ!”

“*నిజమేందనుకో గవర్న మెం కేనా అంత పిచ్చిది. దీనికిగూడా యేదో ఒక సితలాటకం పెడు తుంది”

“అయినా సరే. నేను చెప్పిందానికేంవీ యెమరుండదు ”

“వూళ్ళో పెద్దమనిషెవరో వొకరు వచ్చి సంతకం పెట్టాలనీ, స్తాంపులుం కే నేగాని చెల్లదని అంటుందనుకో గవర్నమెంటు అప్పేడేం జేస్తా ఖ్‌

“6. అనెనీ ; మనదేం పోయింది. ఆసామీ వెళ్లాడు, కాళాాా 'వేళ్ళాపడి, బతిమాలుకుని, తనే తెచ్చుకుంటాడు. మన నాదుగో వంతు మట్టుకు మనం వొదిలి పెన్టేసలేదు.”

“అదేమన్నమాటలేవయ్యా. యొప్పుడరైనా యిరుక్కు పోయా మంటే పధ్నాలుగు సంవత్సరాలు "పడుతుంది.

ఖుంగుం సింగుకు నన్వొచ్చింది- పకపకా నవ్వాదు__ోఆదేంటండీ శానస్రిగారూ : అట్టా మాట్లాడుతారు. “లా న్యాయం, కోర్టులూ అన్నీ డబ్బెవళ్ళదగ్గిరుం కే, వొళ్ళ్శపక్షం పలుకుతాయి నిజ(వేంననుకోండి. గవర్న 'మెంటు౦ది అన్యాయం జరకు్కుూ-౦డా చూొట్టానికే. వడ్డీ వ్యాపార సులు ఆసామీఅనీ, జమిందారు రె తులనీ పీడించకుండా చూటానికే వంది నిజంవే మరిప్పుడు జరీగుతొందేవింటి? జమీందారు రై తులిపై చెట్లుక్కశేసి బాదించటంలా, వడ్డీవ్యాపారస్తుడు వోలెడంత వెట్టిచాకిరీ చేయించీకోటంరా,

గోచాన్‌ ల్రగ్గక్రి

ఎవడన్నా రెతు కాస్త పలుకుస్నవాడు వుంసే వాడిని జమీందారూ యేవీ. అనడు, వర్డ్‌ వ్యాపారస్తుడూ వాడి జోలికిపోడు. వాణ్తీగూడా కలుపుకు నేది; మిగతా వాళ్ళమీద యింకా స జోరు చేసేది. జమీందారుగారికి యింకా ఐదువందలన్నా యివ్వాల్సి "నేంటావు నువ్వు; ఐనా, నోఖేరాంకి నిన్నేం వైైనా ఆంటానికి గుండె లున్నాయీ ? నీతో స్నేహంగా వుంటేనే మంచి చని తెలును నోఖేరాంకి. (వతిరోజూ కోర్తుకెళ్ళడం ఆంపే మాటలా? ఏపీ( ఫర్వాలేదు మన రోజులు మట్టుకు యిస్పట్లాగానే గడుస్తాయి-

లేచి, - కళ్ళం నాలుగువైపులా తిరిగి మళ్ళివచ్చి మంచంమీద కూత్పుని “అన్న్నుట్టు మీ అద్బాబు పెళ్ళి సంగతేంజేశారు ? నన్నడిగితే. యంత తొందరగా చేసేస్తే అంత మంచిదనంటా. ఒకే గొడవగావుంది పూరంళా” అన్నాడు రుంగురసింగు.

శాస్త్రికి కందిరీగలు కుట్టినటుగా వుంది సింగుచేసిన విమర్శకు గల కారణం యేమిటో, ఆళయయేమిదోో శాన్త్రకి పూ ౧గా తెలుసు... శాస్త్రికి యెక్కడలేని కోనం వచ్చింది-*మూ వీపు వెనక కొవలపినన్ని అనుకో మను; ఆంకేగానీ నాముందెవళె నాసరే, ఏమెనాఅంక్రు వాళ దుంపతెం పేసా. మా అంత ఆచారంగా వుండేహెళ్ళవి వొక్షగళ్ళని చూపించు, సంధ్యో వందనం గూడా చెయ్యనివాళ్ళ నెంతమందిని చూపించమంపే అంత మందివి చూపిస్తా. ఒక ధర్మంలేమ; ఒక కర్యలేదు; ఒక పురాణం వింటం అంటూలేదు. వీళ్ళందరూ. (బ్రాహ శ్రిలెట్లా అపుశారయ్యా? జీఏతంలో ఒక్క-సారిగూడా ఏకాదశి పుషవాసాలు వృండియెరగని వాడేం ముఖం పెట్టుకుని ఏమర్శిస్తాడయా మమ్మల్ని. ఎవరైనా సరే. వచ్చి “ఇదిగో శాస్తుగారూ. ఫలానానాడు మీరు స్నానం, సంధ్యా చెయ్యకుండా మంచినీళ్ల (తౌగారనిగాని, బజారుల్లో వస్తువులు తెచ్చుకుని తిన్నారనిగొని, యింకో కులస్తుడిచ్చిన మంచినీచ్ళ త్రాగారనిగానీ అనమను;ః వింటాను. సిలతియా మా వాకిట్లోగూడా అడుగుపెట్టదు; పాాతలూ అవీ ముటుకోవటం మాట ట్టావుంచి, ఇప్పుడు మాఅబ్బాయి మంచిపని చేస్తున్నాడనీగామ శేననేది. ఐందేదో ఐపోయిందిగా?.. ఒకసా౭8 కాలు జారిపోయింతర్వాత?

గ! గోడాన్‌ ఆడదాన్ని వదిలి పెచైయ్యడం అంత ఛండాలం లేదంటాన్నేను ఇందుట్లో య్‌

రహస్యం యేముంది ? ఏఎంతమందిక్కా-వాలం పే అంతమందికి చెబుతాను స్రీజాతి పవిత్రమైన జాతి సుమా $”

పడుచుదనంలో, శాస్తిగూడ గొప్ప రసికుడనే అనిపించుకున్నా దు; ఐనా తన ఆచార న్యవహారాలను మాత్రం తుచలు తప్పకుండా అనుష్టించే వాడు. మాళాదీన్‌ గూడ తం్మడికి తగిన కొడుకే. ఆయన అడుగు జాడల లో నే నడుస్తున్నాడు. ధర్యానికి మూలత్వమే యిది. పూజా పునస్కారాలు; జపతపాలు; స్నాన సంధ్యలు, తండి కొడుకులిద్దరూ యిామూలతత్వాశ్ను ఆచరిసూన్నంతక్షాలం యింకొక శెవళ్ళ్శయి తే మాతం వేలెతి చూప

న! అలాని

గలరు?

ఏమనేందుకు పాలుపోక, “*నాదేం వుందండి” నలుగురూ అను కొంటూన్నది చెప్పాగాని” అన్నాడు సింగుం

శాస్త్రి మహాకారతాన్ని, సరాజాలన్సీ ఉదాహరించాడు.. (బాహో ఖణులు, ఇంతకు పూర్వుంగూడా అన్య జాతి స్త్రీలని వివాహం ఆడారనీ, (పస్తుత (బ్రాహ్మాణులు ఆ అన్యశజాతి స్త్రీలకు పృటిన సంతానమేనని, ఈ వ్యవహారం ఆదికాలంనుండి జరుగుతూ వసూనస్హిదేసని, ఇందులో. సిగ్గు పడవలసిన విషయం ఏమీ లేదనీ బుజావు చేశాడు.

శాస్త్రిగారి పాండిత్య (తకరనిచూచి ముగుడె పోయాడు సింగు “ఐతే మరిప్పుడు కొంత మది బ్రాజ్పాయిలమనీ సుకులొలమనీ అంటూంటా ర0దుకు!”

“కాలాన్నిబట్టి, అంకే మరి. ఈ రోజుతలోయే (బాహ్యాడికైనా

న

పూర్వంలా శి సామర్థ్యాలున్నాయా 2 విషంతాగి, జీర్ణం చేనుకో గలిగిన వాళ్శెంత మందున్న్నారు ? అవన్నీ సత్యంకాలంనాటి సంగతులు; కలిస్తేనే ఇబితగ్గల్లుళాం నేనేం చెయ్యగలను చెస్వుం ఆడపిల్లలతం్యడ్రి ముందుకు రావటమేలేదాయె. నీతో చెప్పినళ్లు కనిపించిన వాళ్ళందరికీ చెప్పాను. ఇంతకం శే నేను మాం యేం చేయగలను ?

గోచాన్‌ లక్‌

“అబద్ధం ఆడకయ్యా $ నా మట్టుకు నేను యెన్ని సంబంధాలు తీసుకొచ్చాను; విన్నావా నువ్వు చెయ్యీ । వెయ్యిన్నరా కట్నం ఇమ్యం పే యెవళ్ళిస్తారు నీకు ? సీకు మాతం యేముంది = నాలుగైై 'దెకరాలు పొలం వుంచేవోల పెన ఈ యాయవారమూ. అంతేగా ౯

శాస్తిక్‌ కష్టం వేసింది. “నిజ వేల నావేవీలేదు.. అడుక్కుతినే తింటాను. నా షిల్లలకి వెయ్యిరూపాయలిచ్చి పెళ్ళిబేశానా లేదా? కొడుకు 'పెళ్ళిిపస్తావనన వచ్చినపుడు నేసుమ్మాతం యెందు కడగకూడదు? నా ఆడ పిల్లల్ని యెవరైనా కట్నంలేకుండ చేసుకున్నారా, నా కొడుక్కి. కట్నం అడక్కుండా పుంటానక్‌ * ఇక యాయవారం అంటావూ ? నీ కందునో వున్న మహత్తు తెలియటంకష్టం. జమీందారీలు నాశనం అయిపోతాయి. దాంకులు దివాశా తీస్తాయి. కొని మా అక్షయపాథతకు క్షయం అంటూలేదు హిందూజాతంటూ వున్నంత వరకూ; మా ాహ్మణుల అక్షయప్యాత ఎ తోటంటూ వుండదు. న్యాయానీకి మా ప్వృతంత మంచిది యింకొటి రేదంపే నిమ్ము. ఎప్పుడూ, యెక్కదో వొకచోట యేదోవొకటి. జరుగు తూ నే పుంటుంది; పుట్టుకో, చావో, పెళ్ళో. దినమో- మేడేమై తేనేం; మా మామూళ్ళు మాకు ముట్రవలసిందే, ఏదిలేదనుకునా్నా పంచాంగం తెరచి తిథి నక్ష్యత్రాలు చెప్పినా చాలు, చూ దక్షణ మాకు ముడుతుంది. మా వృ త్రికి వున్న సౌకర్యం, జమీంచార్జ్హ డూలేచు, షావుకార్హకూ లేదు; అదీ గొక, సిలియా మాటలనుకుంటున్నావేమో । నొక్కాటి ముగ్గురు మనుషుల పనిదేస్తూంది. మా (బ్రాహ్మల పిచ్లే కోడబె వస్తే, మహచేస్తే, రెండు

న! రజ శాన్‌ వాతి

పూటలూ యింత వుసశేసి ఎడేస్తుంది అంతేగా ? ఇప్పుడు సిలతియా యింత పసి చేస్తోందా *నేం యిసున్నాను ? ఒక వడు అన్నం: కాకపోతే యేశాదికోచీర 1” గా న

దగ్గరలోనే శాస్త్రిగారి. కుష్పకూడ సూరుస్తున్నాడు,. నాలుగు యెద్దుల్ని “బంతి గా గట్టి. ధన్నా - మాడిగ- బంతి తోలుతున్నాడు, సితియా పనలు విదలించి దొగదోస్తోంది. కాస్త్రిగారబ్సాయి, మాళాదీన్‌ దూరంగా కూర్చుని కరకు నూనె పట్రిసున్న్నాడు.

అలా

లట గోచాన్‌ సన్నగా చామనచాయగా;. చక్కగా పుంటుంది. సిలియా- పెద్ద అందమెన అమ్మాయి కాకపోయినా జాగా ఆకర్షణీయంగానే వుంటుందని చెప్పవచ్చు నవ్వులో. నడకలో. మాటలో ఒక విచ్యితమై- ఆనందం తొణికిస లాడుతూంటుంది- వశ్శంళా గడ్డిపరకలు, ముఖంఅంతటా స్వేద వించువులూ, చిందరపందరై పోయిన ముంగురులూ ... పన్సిలో ల్‌మై వృ్పంది "| “పొద్దు గూకేస్పటికి పనంతా పూర్తయిపోవాలి. సీకు సాలిగా వున్నట్టుందే. నేను గూడా రనా ₹ అడిగాడు మాళాదీన్‌ సిలియాతో. “*న్సువ్చ్యు రావట6 వెందుకులే- నేశ్చాలనేంటి ₹” అంది సిలియా. “ఐతే నేనెళ్ళి సంచులు జార వేస్తాం నువ్వొకాదానివీ ఎన్ని సనులని జేస్తాపులే.” *అంత గాభరాపడతావెందుకు + సాయంత్రానికల్లా పడ్డన్నీ ఇంటికి జేరయ్యకపో తే నన్నడుగు.” దులారిగూడా వచ్చింది పాత వాకీలు వసూలు చేసుకునేందుకు. హోలీనాడు ఒక అర్ధణా యె్యర్రరంగు అన్బుగా తెచ్చుకుంది. సిలియో చులారి కొటో. ఇంతవరకూ తిర్బ్చలేదు. చులారి సిలియాదగర కొచ్చి, “ర్వీ (ప్రే, కొంగువటు కెళ్ళి నెలపెగా అయ్యింది. అడిగితేనేగవోం పని పించుకొ'నే వినిపించీకోప ఇవ్వళ స్తేనేగాని, యిక్క_డు నెంచి కదలు మ అని కేక వేసింది- మాతాదీన్‌ అక్కడినుంచి నెమ్మదిగా జారుకున్నాడు. సిలియా తనువూ, మనసూ తీనుకున్నాడన్న మాపేగాని, అందుకుగాను యేమాత్రం సహాయంచే సేందుకూ సిద్ధంగాలేడు 1 ఆతని దృష్టిలో సిలియా యిష్పుడొక యంగత్రంలా వుంది, పనిచేసే యంత్రము; అంతే ! తనంటే సింయాకున్న (పేమ? తెలివితేటల్తో ఉపయోగించుకుంటున్నాడు. అంతే £ సిలియా తలెత్తి చూచిందిం మాతాదీన్‌ కనుపించలే.ఎ- “ఎందుకమ్మా అటా గొంతు చించుకుంటావ్‌. అర్హణా కాకపోతే అణాక సరిపడ వడ్లు పటొకెళ్ళు. సీ అప్పు తీర్చకుండా చన్చీపోకా ననుకువ్నావా?ొ అన్నది స్‌ఠీయా దులారితో.

గోదాన్‌ ల? అని, వుజ్జాయింపుగా ఒకశేరు వడ్లు తీసి, కోమటమ్మ చెంగుపడితే చెంగులో పోసింది. ఇంతలోనే చెటుచాటునుండి పరుగెతుకొచ్చాడు మాతాదీన్‌- వచ్చీరావటంతో నే కోమటమ్మ్‌ చెయ్యి పట్టుకుని *వడ్డక్కడ పోసేస్తావా, లేదా ? ఇదేం సట్టపగలు డోపిడీ అనుకున్నావా ? అని బెడి రించాడు.

ఇటు, సిలియావై పు తిరిగి “నువ్వెందుకిచ్చా ఆ వడ్లు ? ఎవర్నడిగి యిచ్చావ్‌ ? అసలునా వడ్డివ్వటానికి నువ్వెవరవూ అంట ?” అంటూ క శెరజేశాడు.

చెంగుతో వడ్లన్నీ ్రిందపో 'పేసింది కోమటమ్ము. ఏమీ అర్థంకాక, మాతాదీన్‌వంక పిచ్చిచూపులు చూసూ నిలదిడిపోయింది సిలియా. ను నిశ్చింతగా ఒకకొమ్ముమీద కూర్చువ్‌పుంది. ఇస్పుడా కొమ్యేవిరిగి పోయింది: నిరాదారం ఐపోయి క్రిందికి పడిపోతోంది. కళ్ళనీళ్ళు కళ్ళ ్యగుక్కుకొని “ఇవ్వాల్లికి కనికరించమ్మా తల్లీ సీ అప్పుంచుకోన్ల” అంటూ (బతి మాలింది కోనుటమ్మని. ౯ " గా

సిలియావంక జాలిగా చూచి, మాతళాడీన్‌ని మ్మిరి మ్మిరి చూచి తన దారిని తను వెళ్ళింది కోమటమ్మ,

"ఐతే. మీ సంపాదనమీద నా కేంపీం హక్కులేదా " అన్నది సిలియా, జరిగిన అనమానాన్ని చూచి కృంగిపోతూ.

“లేదు, నీకేం హక్కుంటుండీ 1 ఇంతసనిచేసే, కొంత కూలిస్తాం- అంతే : నీ కిష్ణంలేకపోతే నీ యిష్షంవచ్చిన చోటీక పో. మాకు జాలా శ్శేవీం కరువాలా మూలిస్తావ(౦ట కావల్సినంతమంది. దొరుకుతారు” అన్నాడు మాకాదీన్‌-

సిలియొ మాతాదీన్‌ వంక చూచింది; పంజరంలోవున్న సక్షి ౮క్కలు విరగ్గొట్టి, సంజరం తలుప్పతీస్తే ఆ పక్షి మనవంక యెట్లా చూస్తుంది వి అట్లా చూసింది సిలియా. ఆ చూపులో బాధవున్నదో, అసహ్యం వున్నదో; తిరస్కారం పున్నడో చెప్పటం కష్టం- కాని రెక్కలు తెగినపక్షి గుండె' లాగానే సిలియౌ గుండెకూడా దడదడలాడి పోయింది- ఇప్పుడు విశాల మెన ఆకాశంలోనో, చెట్టుమీది చిటారు కొమ్మకో ఎగరగల శక్తిలేదు.

లక8 గోదాన్‌ తినేందుకూ, (క్రాగేందుకూ ఏమీ దొరక్క పోయినాసరే, ఆ పంజరంలో నే, యిదివరకటి లాగానే పడివుండి, చవిపోయేరోజు వచ్చేవరకూ. (తికి వుండడంకం కే యింక్రేమీ దారి కన్పించటంలేదు. ఇస్పుడామెకు ఇంకో దారేది ? మాళతాదీన్‌ని పెళ్ళి చేసుకోలేదు. ఐనా మనోవాక్కాయ కర్మలతో అకన్ని తన భర్తగా స్వీకరించింది. తిట్టినా, కొట్టినా, అత నే ఆవిడకాశయం యివ్వాలి అన్నిటికీ ఆధారం అతనే. ఇంకా, నిండా రెండు సంవత్సరాలు గూడా కాలేదు? మౌశాషిన్‌ ఆపిడ హేరదాలకు పూజలు చేస్తూందేవారు.. బస ప్పుడూ, కానప్వుడూ, జంధ్యం చేత్తో పట్టుకుని, “సిలియా 1 ముక్కులో వూపిరున్నంతకాలం, నిన్నన్నివిధాలా నా భార్యగా చూసుకుంటాను” అనేవాడు. ఆవిడ పొలం వెళ్ళినా, చెరువుకు నీళ్ళకు వెళ్ళినా పిచ్చివాడిలా వంటబడే వాడు. ఎప్పుడూ కొంగట్టుకు తిరుగుతూండేవాడు. అలాంటివాడు ఇవ్వాళ యింత నిష్టురంగా నిష్కర్షగా మాట్లాడేశాడు 1 గుప్పెడు ధాన్యం కోసం అనగూడని మాటలన్నీ అనేశాడు పాపం : సిలియా నోరెత్తి మాట్లాడలేకపోయింది. ఎండిపోయిన గొంతుకతో, దాధపడుతూన్న హృదయంతో, చచ్చువారిపోయిన చేతులో, తలవంచుకుని తనసని తాను చేసోంది జీవంలేని కళలా. అనో చి ఇంతలోనే, యొక్కాడనుండి పూడిపడ్డారో, సిలియా తలిదండులూ, మరి కొంతమంది మాదిగలూ వచ్చేశారు. వచ్చి. మాకాదీన్‌ని చుటు ముట్టారు. తల్లివెళ్ళి, సిలియానివతలికి లాగి*యేంవే లంజా! కూఠె సయ్యా లంటే నీక్కూలే దొరకలేదం'కే,యిక్కాడి కెందుకు చచ్చావే?ః దామ్మడితో - వుండాలనుకొం'టే బామ్మ లికి మళ్లేనే వుండు అక్కడ మము్యల్నందరక్ష్న కులానిక్కాకుండా చేసేసి, యిక్కడకొచ్చి మళ్ళీ మాదిగదితుకే బతుకు తావంటపే ? సిగ్గు లేదంపే నీకు? ముక్కు మూసుకుం పే మూడుగెళ్ళు పట్టదు. థూ ।$” అని వుమ్మేసింది శాస్త, యింగురసింగూ యిద్దరూ పరుగెత్తుకొచ్చారు. మాదిగలు మంచి కోసంమీమున్నారు. ఏదో వొకవిధంగా వొళ్ళని శాంతపరచాలి,

గోదాన గ్రరి ఏనింటోయ్‌ యీ పోట్లాటంతా ౯ అనడిగాడు యింగురసింగు సితియా తండ్రిని. సిలియా తంిపేరు హరఖూ. అరవై యేళ్ళ ముసలివాడు. నల్లగా చిక్కగా వుంటాడు. " ొండిపోయిన మిరపకాయలా, ఎండుమిరజేలో వున్నంత కారంగూడా వుంది అతనితో. అంత ముసలివాడె నా పో బ్రాశ్సేం పృంది. ఇవ్వక ఈ సూశాదీస్ని మా కులంతో కలిషేసుకొవాల్చిందే. లేక పోతే నెత్తురు పరదలై షారాప్సిందే. చూ అమ్మాయం-ఏే పెళ్ళికావల్సిన పిల్ల, యెవళ్ళనో వొకళ్ళని యెబ్లాగో చేనుకుంటుంది. ఆందులో యేం వుంది? దాన్ని చేసుకున్నాదు మట్టుకి మాలో కలిసిపోవాల్సెం దే. మమ్ముల్ని దాపన కులంలో యెట్లాగో కలుపుకోరుగా. ఐతేమాన, మేం మిమ్మల్ని మా కులంలో కలుపుకుంటాం. లేదు మీరే కలుష్పకుంటాంవంపే మేం వంద రవూం సిద్ధంగానే వుండాం. మిసందెల్లేకపో తే మేం కలి'పేసుకుంటాం రండి. మా బంతిలో కూచ్చొొని అన్నం తినండి. మా ఆమ్మాయి మానం తీశారుగా. మీ మతం యివ్వండి మాకు $” అన్నాడు. శాస్త్రి కర నేలకేసికొట్టి, “మాటలు జ్యాగత్తగా రానీనోయ్‌. కావా లం పే, యిదే. నీకూతురు; ఇక్కదే వుందిగా వీ యషం వచ్చిన చోటుకి తీసుకుపో. మేం దాన్నేవీం క'రైయ్యలేదుగా ౭ పన్‌ చేస్తోంది; కూలి యిస్తున్నాం. కొలిస్తే కావలసినంత మందొస్తారు; నీ కూతురొక్కా జే ననుకుంటున్నా వేమో” అంటూ గద్దించాడు. సిలియా తల్లి బారలు చాన్తూ మీది, మీదికి వెళ్ళింది.-*ఐలే గొప్పాడ్‌ వయ్యా శాస్తుర్లుగారూ: నీ కూతరు మూ కులంవాడో లేచిపోకే, అస్పుడు గూడా యిట్లాగే మాట్లాడేవాడివా ? మేం మాదిగాళ్ళం. ఐతే మాకు మ్మా దుండదనుకున్నావా ? పిలియా నెందుకు తీసుకెల్తాం ? వాని మానం చెంచి నాడిని గూడా తీసుకెలాం దాంతోపాటు. దాని మంచం మీద పడుకోవచ్చు గాని, దాని భేతిసీలు కౌగ్టూడదేం ? ఇంతకీ ఆ ముండననాలీ అనలు. నేనై తేనా, అట్టాంటాడి కసం యిచ్చేదాన్ని :

౨60 నోడాన్‌ “ఇన్నారుగదంటా యాయన మాటలు ? ఇంకా మొకాలు చూసు కుంటా రెందుకురా ?” అని గద్దించాడు హరఖూ; వెంటవచ్చిన మాదిగలిన్ని చూచి. హరఖూ ఆ మాటలన్నాడో లేదో, యిద్దరు మాదిగ లొక్కయెగు రగిలి, మాతాదీన్‌ని పట్టుకొని, రెండుచేతులూ విరిచి కశ్షేశారు. మూడో వాడెల్లి. జంధ్యం తేంపేళాడుు యింగురసింగూ, శాస్త్రీ క్యరలు సర్టు కుంటూ నే పున్న్నారు. మాదిగలందరూ కలిసి, వొక పెద్ద దౌమిక ముక్కని మాళాగిన్‌ నోటోపెటారు. మొటమొదట పళ్తగటిగా బిగించుకున్నాడు మాళాదీన్‌. కాన్‌ యెరత'సేపని విగంచుకు కూడ్చుంటాడు; అందులో అది గట్టిబొమిక కూడాను; అనీగాక పెదపులెట్లాగూ మైలపడినై . ఇంతలోనే చుట్తు( ప్రక్కల కళ్ళాల్లోవున్న జనం అంతా (పోగచ్యూరు. ఐనొ ఆశ్చర్యం యేమిటం'పే అంతమంది జనంలోనూ ఒక్షృళ్ళుగూడా అదేమన్న పాపాన పోలేదు. మాతాదీనం పే, యిదివరకే, వూశోవాళ్ళ్శందరికీ మంటగా వుంది. ఊశ్ళో ఆడవాళ్ళందరినీ బుట్టలో వేసుకోవాలని చూస్తూందే వాడతను. అంచేత ఆందరూ, వొక విధంగా లోపల్లోపల సంతోషిస్తూ నే వున్నారు. ఐనా పైకిన్యూకం మాదిగంని కొద్దిక్‌ ద్దిగో కేకలుకూడా వేశారు. “అయ్యింది చాల్లేవోయ్‌ యిక. మఠీ ముదరనిస్తే నీ అంతూ కనుక్కుంటారుగాని యికనడు” అన్నాడు హోరీ. "మీ యింటోనూ పుండా రాడపిలలు. ఈయనగారిట్లా అచ్చోసిన ఆంబో తుకిమళ్లె తిడుగుతాంపే యెవరి '్నేరాదా దక్కదు. తెలుసా ౯ అన్నాడు హరఖూ నిర్మయంగానే. ఏమెతేనేం ? శ్టువుని జయించారు మాదిగలందరూ కలసి. ఇంక వెసక్కితిరీగశేనే మంచిదనుకున్నారు. ఆలస్యం అమృతం విషం : పజాఖి (ప్రాయం మారిపోయేలోగా, వెళ్గిపోతేనే మంచిది. మాతాదీన్‌ కూర్చుని, వాంతి చేసుకుంటున్నాడు. దగ్గరకు వెళి వేప నిమురుతూ “"వీళ్ళనా ? ఒకొ్కాక్కాళ్ళని ఐదేసేచ్ళు సంప్పతాగా, జైల్లో పెడితేగాని తెలిసిరాదులే ఏళ్ళక” అన్నాడు శాస్త్ర-

గోచదాన్‌ లగి]

“పంపితే పంపు. ఏంమ్యునిగిపోతంది? నీకుమళ్లే కొలుమీద కాలేసు క్కూర్పోటం లేదుగా ఇక్కడ? మేం కైదేశ్తే కట్టపడాలిసొత్త్వందని యేడవటానికి. అక్కడా యీపనే చేత్తాం పెట్టినంత తింటాం” అన్నాడు హరభఖూ తలవిరుసుగా.

వాంతి చేసుకున్న తర్వాత, నిర్జీవుడిలా పడిపోయాడు మాళాదీన్‌; నడుం విరిగిపోయినట్లూ, ఇక ఎందుట్లోనెనా పడిచానటమే తరువాయి అన్న ట్తూ+ అతని రసికత్వమూ, గర్వమూ, పురుషార్థమూ ఆోమర్యాద'అనే చెట్టు మీద గూడు కిట్టుకుని పున్నయి నేటి వరకూ. ఇస్పుడా చెట్లు నిట్టనిలువునా కూలిపోయింది! మాదిగ లతని నోట్లో పెట్టిన బొమిక శరీరంతోపాటు అళని ఆత్మని గూడా అపవి్యతం చేసేసింది అతని మతమంతా యీ స్పృశ్యాస్పృళ్యతల మీద, ఆహార పానీయాలమీద ఆధారపడి వుంది, ఈనాడా ఆధారం సమూలంగా పెగలి పడిపోయింది. ఇక యెన్ని (పాయ శ్చిత్తాలు చేసుకున్నా, లక్ష ఆపుపేడలు తిన్నా, పది లక్షల గంగోదకం (త్రాగినా, మరిన్ని దానధర్మాలు చేసినా పోయిన మళం తిరిగిరాదు. ఎవరూ చూడనప్పుడు, వొంటరిగా వున్నప్పుడుజరిగితే, అది వేరే సంగతి; ఈ గల్లంతంతా వూరందరి ముందూ జరిగింది! ఇంక జన్కలో, తలెత్తుకుని తిరిగేందుకు వీల్లేకుండా పోయింది. ఇవ్వాళ్టి నుంచి అతను స్వగృహంలో నే అంటరానివొడుగా భావించబడతాడు, కన్నతల్లి గూడా అతన్ని చూచి ఆస హి్యించుకుంటుంది. ఇంత దిహో శ్రండ మైన ధర్మం,మత నాశ నమైపోతూం టే, అందరూ కళ్ళప్పగించి చూస్తూకూర్పున్న్నారు. అదే మన్నవారు లేకపో యారు ఇంతవరకూ యెదుడకౌగానే చేతులెత్తి నమస్కారం పెన్డువాళ్ళు. ఇక ఆతని మొహం కన్పించగానే తల ిప్పేను కుంటారు. ఒక దేవుండి గుడిలోకి వెళ్ళేందుకు వీల్లేదు: ఒక హారతి కళ్ళ కద్దుకు నేందుకు వీల్లేదు. ఇంత (వమాదం జరిగేందుకు కారణం, ఎందుకూ పనికిరాని ఆ సిలియా ।

ఇదినరకు పనిచేస్తున్నచోటనే తల వంచుకుని, మూర్తివలె నిల బడివుంది సిలియా, ఈ అవనూనం అంతా తనకే జరుగుతూన ఎట్లు కుమిలి,

/.

982 గోచాన్‌ పోతూంది. “ఇంకా యెందుకే. యిక్కడే పా తేనుకున్నట్టు నుంచుంటావ్‌, తిన్నగా యింటికి పదం జేసింది చాల్లే” అన్నది సిలియా తల్లి. సిలియా వులకలేదు; పలకలేదు. త ల్లీదం్యడులమ్‌ద, అన్నదము్యుల మీద, కోపం వసోంది. అసలు వీళ్ళందరూ రావాల్సిన అవసరం యేం ,పుంది? తన యిష్టం వొచ్చినట్టుంటుంది; వీళ్ళకెందుకు మధ్య? నిన్నిక్క-డ జవమానిస్తున్నారని అంటారు వీళ్ళందరూ. లేకపోతే, (బ్రాహ్మాడన్న తర్వాత తన చేతివంట తింటాడా? తా నిచ్చిన మంచినీచ్ళు (శ్రాగుతాడా ? ఇంతవరకూ మ్యాతాదీన్‌ (ప్రవర్తనని చూచి ఆవిడ మనుసు బాధపడుతూ నే వుంది; కాని తన బంధువులూ, యిరుగు పొరుగువారు అతన్ని అవమా నించేందుకు నడుం కస్టేస్పటికి, యింతపరకూ ఆవిడ పడుకున్న వైరా గ్యం నిస్పృహలు (సచండ అనురాగంగా పైకుబికాయి. “నే నెక్కడికీ రాను. యే? నన్నేంవీ. బతకనివ్యదల్చుకో బేదా మీరు? అంటూ తిరుగుబాటు చేసింది సిలియా. “"రావంగే?” అన్నది తలి పళ్ళుకొరుకుతూ. ళం “రాను. టో చోఎందుగ్గాని, మెదలకుండా పదం ోరా నంటంలాం” ఇంతలో నే అన్నదమ్ము లిద్దరు వచ్చి చేతులు పట్టుకుని లాగటం మొదలుపెట్టారు. సిలియా నేలమీద చతికిలబడింది. ఐనా వదల్లేదు వాళ్లు; -ఇంకౌ యీడ్చారు. సిలియా చీరంకా చినిగిపోయింది. శరీరంఅంతా కొటుకు పోయి నెత్తురు చెమర్పింది. ఐనా సరే; వాళ్ళతోపాటు యింటికి వె శృేందుకు సిలియౌా వొష్పుకోలేదు. హరఖూ కొడుకుల్ని చూచి, “*నరేలే యికూరుకోండా. ఇకిది చచ్చిపోయిన వాళ్ళల్లో నే జత. మళ్ళీ మన గడపతొక్కిందీ అంపే అప్పుడు నెత్తురు కళ్ళజూ త్తా” అన్నాడు.

నోడచాన్‌ 968 సిలియా మఠి తెగించింది. “నీ యింటి కొచ్చినప్పుడు అట్లాగే చేద్దుగానిలే” ముసలిచానికి కోపం వచ్చింది. ఎడా, పెడా తన యిష్టం వచ్చి నట్లు తని్నింది సిలియాని.హరఖూ గనక వచ్చి అడ్డం పడకపో తే(ప్రాణాలు గూడా తీసేసేదేమా. మళ్ళీ కూతురుమీదకు అంఘించబోయింది ముసలిది హరఖూ వచ్చి ఒక్కతోపు వెనక్కి తోశాడు ముసలిదాన్ని - “యేంవింపటే మరీ యుంత బరితెగిపోతన్న్నావ్‌? దాన్ని చంపుకు తింటావా యేంటిళొ వెళ్ళ, తంగడి కాళ్ళమీదపడింది సిలియా. “అయ్యా! నెన్ను చంపే శెయ్యండి. మీ రందరూ కలిసే చంపండి. అమ్మా. నీంకేంవీ జాల్లేదం పే? ఇందుకేనం కే నాకు పాలిచ్చి, పెద్దదాని్ని చేసింది? పురిటి మంచంమీడే పీక పిసికి చంపెయ్యక పోయావం పే, పీదొదిలి పోయ్‌దిగా. నా మూలాన ఆ చామ్ముజ్జి గూడా చెరిపేకారు. ఆయన కులంపోతే మీకేం లాభం? ఇప్పుడాయనగూడా నన్నేలుకోడు.ఏలుక్తున్నా ఏలుకోకప్రోయినా ఆయనో నే పుందివోతా నేను. చావనన్నా చచ్చిపోతా గాని, యింత గల్లంతు. జరిగిం తర్వాత, ఆయన్నొొదిలి పెట్టను. ఒకసారి చెయ్యి పట్టుకుంతర్వ్యాత, చచ్చినా వొదిలి పెట్టను- నాకూ వుంది సీడి.” తల్లి పెదవులు కొరుక్కుంది “*పహ్పోనిన్యండి లంజని. ఆ బామ్మ డుంచుకొంటా డనుకొంటాంది. మనవింటా తిరగ్గానే, యెళ్ళగొడతాడులే-” ట్‌ అన్నదమ్ములికి గూడా జాలేసింది. సిలియా నక్కడే వదలేసి, ఆందరూ వెళ్ళిపోయారు. లేచి, కుంటుకుంట్లూ, దగ్గుకుంటూ, .కళ్ళంలోకి వచ్చి, కూర్చొని, నోట్లో గుడ్డ కుక్కుకుని, గుండె పగిలేట్లు యేడుసూంది శి ల! ఉరి అణాల సిలియౌం “ “వాళ్ళతో నే వెళ్ళీకపోయావే? ఇంతపని చేయించావు చాలదూ? ఇంకేం చేయిద్దామని వచ్చావు ఇక్కడికి? ఇంకా సీ కళ్ళు చల్లబిడలా?” అని కసురుకున్నాడు శాస్త్రి. =

లగ నోచాన్‌

ఏకదారగా నీరుకార్చే కళ్ళులేసి, శాస్త్రిని చూసింది సిలియా. ఆ కళ్ళలో యేదో వింత వెలుగు (ప్రకాశించింది. "నేనెందు కెళ్తాను? చెయ్యి పట్లుకునా వళ దగ్గి దేవుంటా” అన్నదిం

“నా ఇంటో అడుగు సెట్ల్టావం యే తన్ని చియటికీడ్పిస్తా” అని చెదరించాడు శాస్ర?

“ఆయన సన్నెక్కుడ సెడ్పై అక్కడే వుంటా. బెట్టుకింద్నై నాసరే+ 'మేడమీదైనా సరే

మాళాదీన్‌ మాటా సలుకూ లేకుండా కూర్చున్నాడు. మధ్యాహ్నం బౌతోంది. ఎండ బాగా కౌసోంది వళ్ళంతా చెనుటలు కారుతోంది. ఐనా కదలకుండా, మెదలకుండా కూర్చునే వున్నాడు.

కా'స్పేప్పున్న తర్వాత స్పృహలో కొచ్చి, “ఐతే నన్నేం జెయ్యి మంటారులో అనడిగాడు మాతాడిన్‌ తండ్రిని.

కొడుకు తల నీమురుతూ, “*ఏంచేసేదేంవుంది నాయనా, వెళ్ళి స్నానంచేసి, భోజనం చెయ్యి. తర్వాత సండితులేంజెప్తే అడి చేద్దాం- అ౬ ఒక్కమాట. సిలియానిమ్మాతం వదలేయ్యాలిసిందే” అన్నాడు శాన్తి.

సిలియావంక నిస్పృలు చెరుగుతూన్నట్ను చూచారు మాకాదీన్‌. “ఇక చచ్చినా దాని ముఖం చూడను. ఐతే, (సాయశ్చిత్తం చేసుకున్న తర్వాత ఇంకేవీ దోషం వుండదుగా?” గా

“ప్రాయశ్చిత్తం చేనుకుంపే ఇంకే దోషమూ వుండదు.

“ఐతే యిన్వాశే పండితులి్ని కలుసుకోవాలి.”

“అట్లాగే నాయనా। నే వెళ్ళొసాలే”

ఛం అజ

“ోతిరా వెళ్ళింతర్వాత వాళ్లు దీనికి (స్రాయశ్చిత్తమే లేదంటే?”

“వాళ్ళ యిష్తం”

“ఐతే నన్నింటోంచి వెళ్ళగొళ్త్సేసారాో

ళ్‌ మున

గోడాన్‌ లగ

తన పుతంపేమను దాచుకోలేకపోయాడు శాస్త్రి; కళవళ పడీ పోయాడు. “అవేం మాటలు నాయనా ః ధనమూ, ధర్మమూ, మర్యాద... యేం పోయినానరే, నిన్ను మ్మాతం వెళ్ళగొట్టలేన్నాయనా” అనావ్నడు.

మాతాద్‌న్‌ తండ్రి వెనకే అడుగులో అడుగు వేసుకుంటూ ఊరు మొహం పట్లాడు. సిలిళూ కూడా కుంటుకుంటూ అతని వెనకే బయలు దేరింది *

వెనక్కి తిరిగి, “యింకా నా వెసకేదిడి వస్తావెందుకు ? నీకూ నాకూ యేం సంబంధం? జరిగింది చాలదూ? ఇంకా నీ కక్ష తీర్లా ?” అన్నాడు మాళాద్‌న్‌ నిర్మొాగమాటంగా,

మొండితనంగా వెళ్ళి. అతని చెయ్యిపట్టుకున్మోయే( ఎందుకు లేమ సంబంధం ? సీ కంటే యెక్కున డబ్బున్నాళ్ళూ, అందవె (నాట్ళా, గౌరవం వున్నాళ్ళూ చాలామందుండారీ వూళ్ళో; వాళ్ళం దఠ్న్‌వదిలేసి నీ చెయ్యే పట్టుకుంటన్నాగాః ఇప్పుడిగ్గాని తెలిసి రాలేదేంటి నీకు? సీ మెళ్ళో శాడుపడిపోయింది; నువ్వెంత తన్నుకున్నాసరే, అది మాతం తెగిపోదు. విన్న్నొదిలి పెద్ది నేనెక్కడికీ యెళ్ళను. కూలన్నా చేసుకుంటా; అడుక్కు తింటా, అంతేగాని నిన్ను చచ్చినా వదలి పెట్టను” అన్నది సిలియా.

అని, అశవలసిన నాలుగు మాటలూ అని, అతని చెయ్యి వదలి పెట్టి గ్మెరున తిరిగి, మళ్ళీ కళ్ళంలోకి వెళ్ళింది. పోరీ యింకా వని చేస్తూనే వునా్నాడు. అన్నానికి పిలుచుకెళ్టామని ధనియాగూడ వచ్చింది వడని విప్పి, చెట్లుకు కశేుసి. “*నువ్వుగూడా వెళ్ళి నాలుగు మెళుకులు తిస్‌ రారాదం పే సీేలియా ధనియా వుంటుందిలే యిక్కడ. అయ్యయ్యో, నీ చీరంతా నెత్తురు మరక్రలయ్యిందే యేవింటే మీ వాళ్ళంత కటిక వాశ్ళేవేం” అన్నాడు హోరీ-

సిలియా కళ్ళల్లోకి పాణం తెచ్చుకుని చూచింది హోరీ వంక-- కోబక్కడ కటికొళ్లు కౌని వాళ్ళెవర్తే- అందరూ అంతే :” అన్నదిం

986 గోడాన్‌

“శాస్త్రే వన్నాడు 2”

“ఫ్పిజ్య* నాకూ సంబంధం బేదనాన్నడు 8

“నిజంగానా 1

“*అటాగన్నా ఆంపే, గౌరవం దక్కు తుందనుకున్నాడేవో (లోకం యేంవన్నా మూకుడా టోర్లేసి మయ్యటానికి ? నా కన్నం పెట్టం కష్టం జాతే మానుకోమను.. ఇప్పుడు చేస్తాన్నశ్తు కూలిచేసి బతుకుతా ఇక ర్యాత్రిపూట కాస్సేపు కళ్ల మూసుకుంటానికి బెత్తెడు నేల; నిన్నడిగితే నువ్వు యివ్వవూ ?”

ధనియా హృదయం మెత్తబడింది. “నేలకేంయమ్కా. మా యింటో వుందుగానిటే తల్టీ”

హోరీ భయపడిపోయాడు. “రమ్మంటున్నావు బాగానే వృందిగాని శాస్త్రి సంగతి తెలవదూ నీకు ? అన్నాడు.

*చృంక్సే యింకొక ము ధైక్కువ తింటాడు; అంతేగా! నేనేం వన్న్నా నౌకర్న్నా శా స్తిరి చెప్పినట్టల్లా యింటానికి? దాని మానం చెరిచారు; కులాన్సిక్కా కుండా చేశారు; ఇస్పుడు సంబంధం లేదు పొమ్మంటారూ : మనుషులా; కసాయాళ్లా ? మొదశే ఆలోచించుకోలేకపోయాడూ? అస్పు డేవోంనసై రంగా అని తిరగట6 వెందుకు? యిస్పడీట్లా వాగట ౬ వెందుకు?”

ధనియొ తప్పు చేస్తూందనే హోరీ వుద్దేశం. శాస్తి కొడుకును చాలా అవమానించారు. సిలియా తరస్పవాళ్లు- సిలియాని తన్నుకున్నా, తిట్టుకున్నా, ఇబ్బంది వుండేదికొదు; సిలియా వాళ్ళమాశ్టయి. మాతాడిన్‌ నోట్లో మాంసంముక్క పెట్రడందేనికి ?

ళం లబ

ధనియా విసురుకుందిం “జాల్పాల్లే: నూలావు చెప్పొచ్చావ్‌ న్యాయం, మగాళ్ళందరూ వొకే సజ్జా దీన్ని మౌతాదీనొ నాశనం చెయ్యలా? అప్పుడెవళ్ళూ నోరెక్టలేదే(? సిలియా మానం మాత్రం మానం

గోదాన్‌ 267 గాదూ ? మాదిగమ్మాయిని వుంచుకున్నాడు; మాంసం ముక్క తింళే తప్పా? మా మంచిపని చేశారు; రౌడీముండాకొడుకులి కిట్టాగే అవ్వాలి. సిలియాః నీ కెందుకు నువ్వు మా యింటికి రామ్మా ః ఐనా అదేం అమ్మా బాబులే; వల్లంతా హూనం చేసేశారు. యేంవయ్యోయ్‌। నువ్వెళ్ళి సోనాని పంప్ప., నేను సిలియాని వెంటబెటుకొసాం”

న! వావీ హోరీ యింటికి వెళ్ళాడు. ధనియా కాళ్ళమీద పడి, హృదయం పగిలేట్లు యేడ్చింది సిలియా.

19

మ్రోనాకు పది హీడో యేడు వచ్చింది. కనీసం ఈ సంవత్సర మైనా, "పెళ్ళి చెయ్యాలి, రండు సంవత్సరాల నుంచీ, యిదే యావలో వున్నాడు హోరీ. ఏం చేస్తాడు ? చేతిలో చిల్లి గవ్యలేమ. ఇంక ఈ నంవత్సర౦ తస్పదు. అపో్పోసప్తో తీసుకోవాలి; పొలం తాకట్టు పెట్టయినా సరే. తల తాకట్టు _పెట్టాల్సివచ్చినా తప్పదు. సోరీ యిష్టం వచ్చినట్లు కాని స్తే ెండేళ్ళ (కితమే ఐపో యేది పెళ్లి. యేదో తక్కువలో నే అయిపోయిందని పించుదామని హోరీ వుద్దేశం. ధనియా స'సేమిరాఅన్నది. ఎంత లేదన్నా '30డు మూడు వందలుండా లంటుంది. యునియా అడుగు పెట్టింతర్వాత మరీ కష్టమైపోయింది; సంబంధానికెవరూ యెక్కటంలేదు. రెండొంద లైనా యిన్వకపో తే, మంచి వరుడు దొరకడు. గడచిస పంటలో హోర్‌క్‌ దక్కి౦ దేమీ లేదు. మాటకే శాస్త్రితో పాలు పంచుకున్నది. వి త్తనాలకనీ, ఊడ్పు ఖర్చులసీ, కలుప్పతీతకనీ, దానికనీ, డీవికసి చాలా వడుక్కునా్నడు ళాస్త్రి. పన్నుకూడా హోరియే చెల్లించాడు. 'తెందో పంట వృుంపే, చేతికి దకి౦ దేమీ లేదు, ఈ సంవత్సరం ఫర్వాలేదు. ఎంతోకొంత చేతిలో సడేపేవుంది. పప్పూ అన్నం పెళ్తుందుకు సరిసడ ధాన్యం వుంది యింటో. ఇంకో శెండు వందలు చేతిలో వుంపే కన్యాదానం చేసెయ్యనచ్చు. గోవర్‌ వొక వంద రూపాయ లాదుకుం పే మిగతా వంద యెక్కడో వొకచోట తెచ్చుకో గలడు హోరి. టుంగురసింగూ, మంథగూ షావుకారూ కాసమె తగానే మాటాడుతున్నారు; గోవర్‌ సంపాదించుతున్నాడు గదా 1 పాళ్ళు డబ్బు మాతం యెక్కడికి పోతుంది ?

నగోదాన్‌ లగ్రర్రి

వెళ్ళి గోవర్‌ని చూచి, శెండు మూడు రోజులుండి వస్తానన్నాడు హోరీ, ఒక రోజున.

కౌని ధనియా, యింక్కొ ఆనాటిమాట మరచిపోలేదు. గోనర్‌ నడిగి డబ్బు తేచ్చుకోవటం సుతరాం యిష్టపడలేదు ఆవిడకి.

హోరీకి కంపరమె తింది - “ఐతే పనిజరగొడ్డా మరి? యేం చేస్తావో చెప్పు

ధనియా తల్యత్రిప్పింది - *గోవర్‌ దేశాంతరం వెళ్ళలేదనుకో, అప్పుడేం చేసేవాడివి 7 ఇవ్పుడూ అంతే :”

పోరి నోరు మూతబిడిపోయింది. ఒక్క క్షణం అగి “అదే గదం'పే నిన్నడిగేది” అన్నాడు.

“అదంతా ఆలోచించుకోవాల్సింది మగాశ్ళే 1” అని తప్పించుకుంది ధనీయాం

పోరీ, రెడీగానే వున్నాడు. “సలేనే : నేనూ లేకపోతాననుకో; నువ్వేం చేసేదానివి * అదే చేప్పు” అన్నాడు.

ఆటతే దర్భ్శదాసం చేసేపేదాన్ని; నన్నెవశ్ళే( వంటారు?”” అన్నదీ ధనియా అని్నిటికీ కెగించినటు-

" కాం

కుళ-కన్యాదానం హోరీగూడ చేయొచ్చును. అట్లా జేస్తే బాగానే వుంటుంది. కొని కులగౌరవం వదులుకోనటం అంటే మాటలా? అతని ఆక్రాచెళ్లెళ్ళ పెండ్రిళ్ళకి మూడువందల నుందికి "దింతిభోజనం” పెట్టాడు- కట్నం గూడ బాగానే ఇచ్చాడు. మంచి “సొనాయిమేళం” తెప్పించాడుం భోగంమేళం, ఏనుగులూ. లొట్టిపిట్టలూ గూడ వచ్చినయి. ఇప్పటికీ యిరుగు పొరుగు వాళ్ళా మాటలు తలచుకుంటూంటారు. చుట్టుపక్కంల వడి పదిహేను వూళ్ళతో అతనికి పరిచయం వుంది కళ కన్యాదానంచేస్ప

9౨70 గోడదాన్‌ చేసి తలెతుకు తిరగగలడా ? ఇల్తుంది; ఏదో యింత పొలంగూడా వుందిం ఒఓక్ష కుంట అమ్మేస్తే రెండు పీందలకి తక్కువ లేకుండానే వస్తుంది- భూమి అమ్ముకోవటమం కే వల్లమాలిన (యేముంటుంది రై శుకి, కులమర్యా దంహే___ఎక్కుప భూమి అంసే- ఐనా కంట అమ్మేసుకుం'టే యింకో అతను వ్యవసాయం యేం చేస్తాడు ? ఇట్లా వెనకా, ముందూ ఆలో చించుకోవటంతో నే కొన్ని ఠతోజులు గడచిపోయినై. ఐనా యిదమిద్ధ మనుకోలేకపోయాదు హోరీ- దసరా శలవులు. శలవులికి బుంగురసింగు కొడుకూ. పళేశ్వరి గారబ్బాయి, నోఖేరాం కొడుకూ వచ్చారు. ముగ్గురూ యింగ్లీమ చదువులు చదువుతున్నారు. ఒక్కొక్కరికీ ఇరవె ,యయేళృుంటాయి; ఐనా యింకౌ యూనివర్శిటి కెళ్ళిన పాపాన పోలేదు... ఒక్కొక్క క్లాసులో. రెండు మూడేచ్ళ దండయ్యాతలు కొడుతున్నారు. ముగ్గురికీ పెళ్ళిళయినైై. పకేశ్వరిగారి సుప్వుతుడు విందేశ్వరిలాల్‌ - ఒక బిడ్డ తర్మడి గూడా అయ్యాడు. ముగ్గురూ కలిసి జూదం ఆడతారు; చిలుంి శాగుశారుః అచ్చుటోసిన ఆంటోతుల్లా బిజార్హంటపడి తిరుగుతారు. (పతిరోజు, హోరీ ఇంటికేసి చూస్తూ చక్కర్లు కొడ్తుండేవారు. వాళ్ళట్లా వచ్చేస్పటికి సోనా. గూడా యేదో వొక పనిమీద వచ్చి గుమ్మంలో నిలబడేది, గోవర్‌ తెచ్చి పెట్టిన చీర కట్టుకుని ఇదంతా చూస్తూంటే. హోరీకి కారం రాసుకున్న ట్లుండేది- పంటంతా పాడు చే'సేందుకని పంతంగట్టి (చళృతంశా యేకమై వుప్పెనగాలిని పంపటోతుందా అన్నట్లు నీరు కారిపోయేవాడు. హోరీ పాలం తడుప్పకునేందుకు పుపయోగించుకునే నూతి దగ్గరకే వచ్చారు అ ముగ్గురూనూ, స్నానం చేసేందుకని. సోనా కూడా అక్కడే వుంది తర్మడ్రికి సాయం చేస్తూ. సలసల కాగిపోయాడు హోరీ ఆవేళ సాయంత్రమే కోమటమ్మ _ దులారి -- దగ్గర శళ్ళాడు హోరీ. ఎట్లాగైనా ఆడవాళ్ళ మనసులు కాస్త మెత్తగా వుంటారు;

గోదాన్‌ ర్ట] తక్కువ వద్దకి అప్పిస్తుందేమో ననుకున్నాడు హోరీ. దులారితన రామాయణం మొదలుపెట్టింది. వూశ్ళోవాళ్ళందరూ యంతో కొంత బాకీ వున్నా రావడకి; చివరికి బుంగురసింగు గూడ యిరవై రూపాయలు బాకీ వున్నాడు. ఐనా ఒక్కహ్లూ అప్పు తీర్చిన పాపాని సోవటంలేదు. ఇక డద్బెట్లా పుడుతుంది ? హోరీ (దితిమలాడాడు “వదినా, పదినా 1 నీకు పుణ్యం పుంటుం దొదినా. సువ్విష్వుదు లేదన్నావంటే, యిక నేను _దబితకటవే కష్టవై 6 పోతుంది. యింగురిసింగూ, పకేశ్వరీ నా మీద క్తికట్టి కూర్చునా రుం ఉన్న ఆ చేరెడు నేలా ఫోతే. నేనెందుకు పనికొసాను ఇప్పు 1 రాత ముత్తాతలు సంపాయించింది యేం ముఖం పెట్టుకొని అముకకోను *” అంటూ అల్లల్లాడిపోయౌడు. దులారి వొట్టు పెట్టుకుంది. “దేవుండితోడంపే నమ్మవయ్యా: నా దగ్గ యెంవీంలేదు. తీసుకున్న వాళ్ళివ్వకపో తే నేను మాతం ఎక్క డ్నుంచి తెస్తాను; నువ్వే చెప్పు ॥ నువ్వేంవన్నా పరాయివాడివా వుంచు కొని లేదంటానిక్‌ ? సోనా కూడానా విడ్డేగా యేం చెయ్యను ? నీ తమ్ముడు హ్‌రా యెడ్లకని యాభై పట్టికెళ్ళాడా; ఐప్పలేకుండా పోయాడు; ఆయన, గారి పెళ్ళాన్నడిగితే కయ్యానికి కాలు దువ్వుళుంది- శేఖర్‌ అంత అమా. యకుడిమళ్లే వుంటాడా; చచ్చినా కౌండబ్బు చేపడు. అసలు సంగతి నీకూ తెలుసు; నాకూ తెలుసు; వాళ్ళ దగ్గర మ్యాతం యెక్కడుందిలే. పుంయేగా అప్పులు తీర్చడానికి ! అందుకనే నేనూ పూరుకుంటున్నా- ఎవళ్ళ పొట్టలు వాళ్ళు పోసుకోవటమే గగనమై పోతూండె పొలం. మట్టుకి అమొద్దు బాబూ” అన్నదిం మరికాస్త దగ్గిరికి జరిగి “ఆ పళకే శ్వరీలాల్‌ కొడుకదేపనిగా తిరుగుతున్నాడు మీ ఇంటి చుట్టూనూ. వాళ్లు ముగ్గురూ అంతే. కాస్త కనిపెట్టుండు పట్టణం యెళ్ళొచ్చిన సజ్జుగాదూ. పల్లెటూళ్ళల్లో వాళ్ళకి మల్లే వరసొ వాయీ గోడా చూడరు. మన వూళ్ళోనూ వున్నారుగా వయసులో వున్న అబ్బాయిలు; వీబ్ళ కొస్త వెనకా ముందూ, మంచీ చెళ్టా

రాలి గోదడాన్‌ చూస్తారు, భయపడశారు. ఆ పట్టణంవాశ్ళేంవుంది; అచ్చోసిన ఆంబో తులే! మా కౌశల్యొ చ్చింది, మొన్న అత్రారింటినుంచి. యీ న్యవహారం అంతా చూచి, నేను వాళ్ళ మావని పిలవనంపి వెంటబెట్టి పంపించేశా. ఎంత కాలంధని పారా యిస్తూ కూర్చుంటాం మసం మాతం ఇ అని చెవిలో చెప్పినట్లు చెప్పింది.

తాను మాట్లాడుతున్నస్పృరు హోరీ ముసిముసి నప్వులు నన్వడం గూడా కోమటమ్మ గమనించింది. “ఎందుకట్లా నవ్వుతావ్‌ ? నువ్వు మాతం తక్కువ తిన్నావంటలే ।! ఏదో ఒక వంక పెట్టుకొని ఎట్లా లేదన్నా యాఖైసార్లు సచ్చేవాడివి ఈ కొట్టుకి; నేను సీవంక చూళ్ళేదు గాని...”

హోరీ కూడా “అదేంవన్న మాటలేవమాై 1 అవిద్ధం ఆడళతో వెందుకు? సీకు యిష్టం లేకపోయినా, వచ్చిపోతూండడానికి నే నేం పిచ్చాజ్డా 7” అని గోముగా మందలించాడు.

చోవరి అదిద్ధాలకోరు నువ్వుల

“కళ్ళెత్తి చూచేదానివి కాదనుకో. నీ మనసు మాతం చూస్తానూ పండేది; పిలవనూ పిలుస్తూండేది.”

“జ్మక్ర చాల్లే; మాలావుసోది చెస్తన్నాపు గాని అదేపనిగా వస్తా వుంటే చూచి, జాలేసేది. అంతేగాని నువ్వేంచంత పెద్ద జమాను మనిషి వనేం కాదు;

ఇంతలో, యెవరో పృష్పు కావాలంటూ వచ్చారు; పరిహాసం అగి పోయింది. వాళ్ళకి వుప్పిచ్చి, పంపేసిం తర్వాత “పోనీ మీ అబ్బాయి దగ్గరి కెళ్ళి రారాదూ ? చూచొచ్చినట్టూ వుంటంది; సీంపనా్నా సాయం గూడా చేస్తాడేమో” అన్నది దులారి*

గోవా డెక్కడిస్తాడు. నాలుగు డబ్బులు సంపాదించటం మొదలు పెప్తే పల్ల లకళ్ళు నెత్తికాసై, నే నెళ్టానంనే అనుకున్నా గాని, యింటి

గోజాన్‌ లలి దొప్పుకోవటం లేదు. అది వొద్దన్న తర్వాత వెశ్షే యింట్లోవుండే పారం వుండదు; దాని సంగతి నీకు తెల్పుగా-” “ఉహూ (6 & ఆవిడగారి మాట జవదాటవన్నమాట.” “నువ్వు మాటాడకేపోతివి; మరేం చెయ్యమంటా 1” “ఇస్సుడై నాసరే, నేను చెప్పినట్టల్లా వింటానం'పే, యిప్పుడే రొయించేసుకంటా 1” “ముంచుకు పోయిందే(వుంది; రాంచుకో _- రెండొందలు, ఆ మాత్రం చెయ్యనంటలే నేను.” “ఐతే మరి ధనియాతో మాట్లాటం మానేస్తావా ఇ “చచ్చినా 1 ఒైైయ్యనా లి “మాట్లాడ్డే ఇ “నాలిక తెగ్గో సెయ్యి.” “సరే, ఇంకేం వెళ్ళు ః వెళ్ళి పెళ్ళికొడుకును చూసుకో, డబ్బు నేనిస్తాం” హోరీ కళు నిండారులె నయి. వెళ్ళి కోమటమ్మ కాచ్ళు పట్లు ల చా టి కున్నాడు. పాపం : భావావేశంతో నోటమాట పలకలేక పోయాడు. కోమటమ్మై కౌళ్ళు వెనక్కి లాక్కొంది. “ఇట్లాంటి పనుల్చే సేనే నాకు మండుతుంది. ఏడ దిలోప్పగా నా డబ్బునా కిచ్చే సెయ్యాలి వడీతో ర! సహా, నీ మాటం'పే నమ్మకం లేదుగాని, ధనియా వుందిగా. శాస్త్రిగారికి నువ్వంటే మా కోపంగా పుందళ్లేవుంది; వూశ్ళోనుంచి గెంటించకపొ తే నేను (ాహ్మళే కాదంటనా్న్నాడు ఎందుకొచ్చిన గొడవ ? ఆ సిలిళూని వెళ్తిపొమ్మనరాదూ + తిని కూర్చోలేగ్గాని....” “నేనేం చెయ్యను ? ధనియా తీసుకొచ్చి యింటో పెడీతే.” /ంి “శాస్త్రిగారు కాశీ వెళ్ళాడంట. అక్కడెవరో గొస్ప పండితుడు ఐదువందలతి స్టేగాని పాయశ్చి త్తం చెయ్యటానికి వీళ్లే దన్నాడంట. ఎప గ్‌

ల్రైగ్లగ్న గోచాన్‌ తన్నా విన్నావొ( మనం యీ ఘాోరకలి? మతం వొకసారి పోయిం తర్వాత లక్ష (ప్రాయశ్చిత్తాలు చేసుకుంటే మాతం యేంలాభం ? నువ్వెన్ని శ4పాయశ్చిత్తాలు చేసుకుంటే మాత్రం నీ చేతో పోసిస్నీశెవరన్నా కాగు తారూ 1”

హోరీ ఇంటిముఖం పట్టాడు ; వుత్సాహంతో గంతులేస్తున్నది అతని మనసు. ప్పట్టిం తర్వాత ఇంత సంతోషం ఇంతకుపూర్వం ఎప్పుడూ కలగలేదు. దార్లో "శేఖర్‌ ఇంటికెళ్ళి, తమ్ముత్ఞి వెంటబెట్టుకుని పురోహితుడిని కలిసికొని, లగ్నాలు విచారించి, ఇంటికొచ్చి హొకిట్లో కూర్చోని, పెళ్ళి సంబంధాల్ని గురించి, సంబరాలను గురించి సోచేసుకు కూర్చున్నాడు.

“జాంపొద్దు పోయినా నీకింకా అన్నానికి తీరుబడి కాలేదేంటి? లేచొచ్చి, అన్నం తిను; తర్వాత మాట్టాడుకోవచ్చులే నీ సోదంకా” అన్నది ధనియా వాకిటోకొచ్చి

“ఈ సహాలగ్నంలో నేనే పెళ్ళి. ఇట్లావచ్చి యేంవేం సామాను పట్టుకురావాలో చెప్పు. ఏం కొవాలో నాకేం తెలుస్తుంది” అన్నారు హోరీ.

“ఏంపీ. తెలవకపోతే యీ చర్చంతా యెందుకు ? యింతకీ అసలు డబ్బెక్కుడన్నా చూచావా; లేకపోతే కలలు కంటన్నావాళలా

“అదంతా నీ కెందుకులేవే. ఏంవేం పట్టుకురావాలో నువ్వు చెప్పు; తెచ్చేవాబ్దీ నే నుండగా” అన్నాడు హోరీ ధీమూగాం

“గాల్లో మేజృకట్లం చేతగాదుబాబూ నాకు. ”

న న! “సరే. మా చెల్లెళ్ళ పెళ్ళి కేంపటుకొచ్చావో( ఇన్పు; చాల్లే” ఉం లు క.

“డబ్బు దొరికిందో లేదో చెప్పు ముందు.”

“దొరికిందె; దొరికింది : నేసంపే యేయనుకున్నామరి 9”

“ముందు లేచి, ఇఅన్నానికిరాా తరవాత మాట్టాడుకుందాంగాని.”

గోచాన్‌ లగగ్ట కోమటమ్మతో మాట్లాడివచ్చాడని తెలిసిం తర్వాత మూతి ముడుచు కంది ధనియా. "దాందగ్గిర డబ్బు పుచ్చుకొని, అప్పుదీర్చినా శెవళ్ళన్నా వుండారూ ? వద్డీమీద వడియేస. (ప్రాణాలు పీక్కుతింటంది దయ్యానికి న! మల్లే” అన్నది.

“ఏం చేస్తావేంయరి ? అప్పింకెక్యండా పట్టకపోతే ౯”

*ఈ వంక పెటుకుని సరసొలాడ్డాని కెళ్లానని చెప్పరాదూ? ఈ శొంక తిరుగు దు మాటలెందుకు? ఇన్నేళ్లొచ్చినై యేంలాభం; బుదుంపేగా”

చి

“*ఏవిలపే మకీ వసిపిల్ల కిమళ్లే మాట్లాడుతావ్‌ ? నాలాంటి వీదాడితో

ఆది సరసాలాడతందం'పే యెక్కడన్నా. నీ పిచ్చిగాని;ి మాటాబవేం చామ గగనవ(ంయ్యె (|

“*నీకం'పే మంచాళ్ళు యెళ్ళొచ్చారేంటి దాందగ్గరకు ఇ

“పికేం తెలుసే, దాందగ్గర డబ్బుంది; మహా మహాంవాశే వె గడపమీద కూర్చుంటారు.” గా గ

"అది వూ అందోలేదో, వూరంతా డప్పేసొచ్చావన్నమాట.”

“కశ అంట(వేంటి ? వాగ్దానం చేస్తే” హోరీ, అన్నం తినేందు తని లోపలికి వెళ్ళాడు. శేఖర్‌ ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు. సిలియాని వెంట బెట్టుకొని బయటకొచ్చింది సోనా. ఇంతవరకూ శలుప్పచాటున నిలదిడి, మాటలన్నీ వింటూ నేపుంది సోనా. తన పెళ్ళికి రండువందలు అప్పు తెస్తున్నార.నేస్సటికి మనస్తంతా చీకాకు పడిపోయింది; సళ్ళల్లో కొక సుస్నం వేసినట్లు బుసబుసమన్నది; గుమ్మంలో గూట్లో దీపం వెలుగే తోంది; పొగచూరటం మూలాన గూడు పెభాగం అంతా నలగావుంది.

రా ళా ఎడ్డు గాట్లో జనపకట్టలు నములుతున్నాయి. అన్నం దొరుకుళుందేమోనని, వెనక కాళ్ళమీద కూర్చుని తోకొడిస్తూ చూసోందొక కుక్క. సోనా సిలిచూ లిద్దరూ కలిసి, గొడ్హచావడి దగ్గరి కొచ్చారుం

లగ్ర గోడాన్‌

“విన్నావా ? కోమటమ్మ దగ్గర రెండొందలప్పు తె స్టన్నాడంట మా నాన్న నా పెళ్ళికని” అన్నది సోనా.

సిలియౌకు ఇంటి గుట్టంతా తెలుసు. “ఇంటో లేకపోతే తేవద్దు మ8ి ?” అన్నది

ముందు నల్లగా గుబురుగావున్నా చెట్లపంక చూస్తూ “మా నాన్న, అమా అప్పు చెయ్యటం నాకేం బాగుండటంలా- తర్వాతెట్లా తీరుస్తారు ? ఇప్పుడికే టోలెడన్నప్పులున్నయి. ఇంకా రెండొందలు తెస్తే. ఇంకొ కష్టంగాదూ ? అన్నది సోనా.

“డబ్బు లేకపోతే పెద్దపెద్దాళ్ళ పెళ్ళిశే అవవు. అట్టా ఐతే సీకు ముసలి మొగుడే రాసుందనప్షైమాట. ముసలాణి పెళ్ళిచేసుకుంటావా మరి జి ణ

“ముసలాజ్జెందుకు చేసుకుంటాను ? అన్నయ్య యునియాని పెళ్ళి చేసుకోలా కట్నాం గిట్నాం లేకుండా; అన్నయ్యే/వ(న్నా ముసలాడా?”

“అట్టా చేసుకుం'కే పేరు చెడిపోతుంది.”

“కటాన్నం పుచ్చుకుండే పెళ్ళి చేసుకోనని పెళ్ళారితో నే చెప్పేసా.” (ఏటవతల వూళ్ళో వొక షావుకారు గారబ్బాయిని కుదుర్చుకుని రు సోనా కని

“మి నాన్న యిచ్చాడు; మానాన్న పుచ్చుకున్నాడం పే బ్వళ్ళి కొడుకు ? అప్పుడు

రామబాణం అని సోనా అనుకున్న అస్త్రం, జీలగ బెండె పోయింది. ఏమనేందుకూ తోచక, “ఐనానరే వొకసారి చెప్పే చూస్తాను. నాకేం సంబంధం లేదనంటాడనుకో; గోమతీసది దగ్గరిగానే వుంది; యేట్లోపడ్‌ చసా; పీడొదిలిపోతంది. పాపం।; మా అమాశ్రి, నాన్నా పొట్రగటుకుని అలి వి పెంచారు నన్ను; పెద్దదాన్ని చేశారు. ఇంట్లోనుంచి వెళ్ళిపో యేటప్సుడు

గూడా యింకొక రెండొందలు నెత్తిమీదేసి పోనా ? ఛీ, దేవుడింత యిస్తే

నోదాన్‌ ల్సిగా

వాళ్లి షంవచ్చినంత పెట్టుకోవచ్చు కన్నకూ తుళ్ళం గాబిట్టిం వాళ్ళసలే తిండిలేక చ_స్టనా్నారయ్యే- షావుకారు కోర్దుకెక్కి తే. రేపటు షంచీ అడుక్కు తినోల్సెందేగా. మునిగి చచ్చిపో తేనే మంచిది. తిండికి లేకపోతే మానె : వాళ్ళకి బొౌలంవంన్నా మిగుల్తుంది. చచ్చిపోయానని నాలుగు రోజులేడ్చినా ఫర్వాలేదు; తర్వాతన్నా సుఖంగా వుంటారు. నా పెళ్ళి చేశారంే (బితికిసంతకాలవూ౬ యేడుస్తూ కూర్చోవాల్సిందేగా, రెండే ళ్ళల్లో ఈ రెండొందలు నాలుగొందలై పోతాయి; నాన్న్నెట్లా తీరుస్తాడు ఈ రుణం అంఠా :” అన్నది సోనా.

సోనా కన్నుల్లో య్‌దో ఏింతజ్యోతి వెలుగుతూన్న ట్రనిపించింది సిలియాకి. ఉన్నదానున్నట్లు కావి యేసుకుని, “చూట్టానికి పిచ్చిదాని మళ్లే వుంటావు; ఇంత తెలివెక్కడ తెచ్చుకున్నా” అన్నది సిలియా.

“దీనికి తెలివెందుక ? నాకేం కళ్ళు లేవనుకున్నావా ? నా పెళ్ళికని రెండొందలు రుణంచేస్తారు; రెండేళ్ళకి నాలుగొందలెౌ తె. రూప పెళ్ళికని మళ్ళి రెండొందలు రుణం. ఇల్లూ పొలం వేలంవేసారు. అమ్మా, నాన్నా విచ్చానికి బయజబ్దేరుతారు, అంతేగా? ఇంతకంటి నే చచ్చిపోవటం మెరుగ్గాదూ. నుప్పు చీకట్లోనే వెళ్ళి, పెళ్ళి కొడుకుని పిల్చుకురా? వద్దులే పిల్చుకురావటం యెందుకు? మాట్టాడాలంటే నాకో సిగ్గే స్తందేవోం గూడామ. నేనన్న మాటలన్నీ నువ్వే చెప్పు. యేంవంబాడో చూడు. ఎంతదూరంలే. ఏటి కవతల గట్టు నేగా. అప్పుడప్పుడు యేరుదాట్‌ యివతలిక్కూడ వస్తా వుంటాడు; ఒకసారి వాళ్తుగొడ్డు మా చేలో పడితే బాగా తిట్టాను కూడాను; కాళ్ళా వేళ్ళాపడ్డట్టు బతిమాలుకున్నాడు. సరేగాని యీ మధ్యెస్పృుడన్నా శాన్రిగారబ్బాయిని చూచావా నువ్వు : (బాహ్మాలండరూ కలసి వెఠేసే రంటగా?ొ

“ముసలాడు డబ్బివ్వటం లేదేవో6 ఎందు కెలేత్తారు బొ అన్నది సిలియా.

క్‌

ల78 గోజడాన్‌

"ఐనా వదలి పెళ్లు సెయ్యరాదూ. మీ కులంలోనే యెవళ్ళో వొకజ్జీ కట్టుకుని హాయిగా కళూర్చోక”.

ఛ. నా మూలానేగా పాపం ఆయనకీ యిబ్బందులన్నీ వచ్చింది+ దామ్మడైనా సరే, దేవుడైనా సరే, ఎవడ్రై తే నాకేం నా దగ్గరకొచ్చి నా కాళ్ళమీద తలపెట్లిం తరవాత. రేపెంత దాపనమ్యీని చేసుకుం పే మాతం నేను చేసినంళ సేవ చచ్చినా చెయ్యలేదు. కులంవాళ్ళకి జడిసి నాలుగైదు రోజు లుంటాడేవో( దూరం దూరంగా. తరవాత తనే వత్తాడు పరుగెత్తు

“ఇంకా రాకేం? నువ్వు కనదిడితేనే చాలు కర్ర పుృచ్చుకుంటాడు.”

“రాకపోతే రాక్రపోశాదు. రమ్ముని యేడిచానేంటి నేను మా తరం-

అత

ఎవళ్ళు నీతాళ్ళకే వుంటుంది. తను దారితప్పాడని నేం తప్పుకానా.”

ఉదయమే లేచి, యేటవశలికి వెళ్టామనుకన్నది సిలియా; కొని ధన్సియాకి తలనొప్పిగావుంది పోరీ కేదో పని పురమాయించాడు: అగిపోక తప్పలేదు. వీలుచేసుకుని మధ్యాహ్నం బయలుదేరింది.

కాస్సేపటికి హోరీవస్తే సిలియా కన్పించలేదు. “ోసిలియా యెక్కండి కెళ్ళింది ? ఉండుండి. యెగిరిపోతం దెక్కడికి ? పనులమీద మనసే వున్నట్టుండదు. సీకేయన్నా తెలుసా అమ్మా సోనా, సిలియా యెక్కడి కెళ్ళిందో” అనడిగాడు హోరీ.

సోనా అబిద్ధం ఆడింది “నాకేం తెలవదు. చాకలాళ్ళింటి కెళ్ళి చిట్టలు తెచ్చుకోవాలంది. అక్కడి కెళ్ళిందో, యేవోల”

ధనియా మంచంమీదనుంచి లేచి, “ఎక్కడికే యేం? నువ్వేం వనా్న్నా కూలి స్తన్నావా ఆదింకెక్కడికీ యెళ్ళకుండా యిక్కడే పడుం టానికి” అన్నది.

“ఏ: మనింటో వుంటంలా? దానిమూలాన పూరంతా ఆడిపోసు కోవటంలా మనని?”

గోచాన్‌ వం

“ఇంటో వుంకే ? ఒకమూల పండుకొంటుంది. అందుకని అద్ది కావాలంటావా?”

“ఒక మూలనుంటం యేం ఖర్మ. గదికి గదే యిచ్చేళావుగా.”

“అయికే యేంవంటా? నెలలొక యాభై పచ్చుపంటా సంటావాః”

జం త్రైెశే యేం ? కానీ బొతుంది! మశింటో వున్న తర్వాత

నే

యెక్క-డికెళ్ళినా. నుంతో చెపెళా?లిసిందే. రానీ; చెప్తా”

సోనా వనిచేస్తూందన్నమా టేగాని, సిలియాని గురించే ఆలోచిస్తోంది. ఒకవైపున భయం; మరోవె పున ఆశ, భయం యెక్కువ; ఆశ తక్కువ. వాళ్ళకి డబ్భొొస్తాం కే యెందుకొద్దంటారు? బేదా? డబ్బున్నాళ్ళకే మరీసీ- యింకా సంపాదించాలనుకొంటారు. అందుట్లో మావ౦గారికి... మహతో గారికి... మరీ ఆశ. పెళ్ళికొడుకు మంచాడే; ఐనా వాళ్ళు నాన్నమౌాటి కాదంటాడా? ఐతే మా్యకంవే! అనాల్సిన నాలుగుమాటలూ కుండ పగల గొట్టినట్ట నేస్తే సరి; అంత డబ్బే కౌవాలనుకుం'డే, వె ళ్ళి డబ్బున్నదాన్నే చేసుకో. నేనువూ(తం నిన్ను చేసుకోను-

మామగారే అంగీకరిస్తే, వెళి ఆయన పాదధూ?ని పుచ్చుకొని పూజిస్తుంది. సిలియాకు పొట్టనిండేటట్లు మిఠాయి. పెడుతుంది; గోవర్‌ యిచ్చివెళ్ళిన డబ్బు యింకా సోనాదగ్గరే వుండి :

ఇంకా సిలియా రాలేదే(? ఎంతదూర౭వని. వాళ్ళప్పుడే రానివ్వ లేదేవోం ! ఓహో । వచ్చేస్తాందే: ఏవింటి అంత నెమ్మదిగా వస్తాందే6 7 స్రోనాకు భయంవేసింది. వాళ్ళొప్పుకోలేదేవో(- లేకపోతే పరిగెత్తుకొచ్చేది గాదూ. సరేలే యిక సోనాని పెళ్ళిచేసుకున్నస్లే । కొసుక్కూర్చో బాబు |

సిలియా వచ్చింది; కొని సోనాదగ్గరకి రాకుండా హోరీ అప్ప జెప్పినపని చే'సేందుక్రని వెళ్ళిపోయింది. ఎక్కండి కెళ్యావని హోరీ నిలదీసి అడిగితే యేమని చెప్పాల్నా అని భయపడి పోతోంది. సిళలియా తిరిగి పని పూ రిచేసుకుని వచ్చేవరకూ, సోనాకు పిచ్చెక్కి పోయింది. సిలియా

980 నోదాన్‌ రాగానే పరుగెత్తుకెళ్ళి “యింత సే పెక్కడ చచ్చావే?ః చూచ్చూచి కళ్ళు కాయలు కా-ప్తేనూ1!” అనడిగింది. సిలియాకు కష్టం వేసింది. “ఐతే యేయంటా? నే నక్క డికెళి న్నిదపోయానంటావా? ఇట్టాంటి మాటలు నుంచున్నపాళాన ఐపోవాలంజే ఐపోతయ్యా. పీల్చూసుకోవర్దూ. పెళ్ళికొడుకు ... మధుర్‌ _ అస ఏడే - యేటికేసా త్తన్నాడు ఎళ్ళి నుప్వు చెప్పమన్న మాటలసీ ఏ చెప్పా, అట్యో యెంతుబ్చెఫపోయాడని। నా కాళ్ళమీద పడి “సిల్లో । సోనాని నా కిస్తన్నొ రని తెలిసిందగ్గర్నుంచీ, కంటిమీద కునుకుస్‌డితే వొట్టు. నాన్నని చెప్పినా విసడే; ఏంచెయ్యాలబ్బా?' అన్నాడు ” “వాళ్ళ నాన్నిినకపోతే నేనూ విన్ను, నేనూ మొండిదాన్నే- అన్నంతపనీ అయ్యింతర్వాతగాని తెలవదు” అన్నది సోనా. “చెప్పేదిన వేం మరి? వచ్చేవచ్చేవాడల్తా, యెనక్కి తిరిగి సన్నెం పెట్టుకు వెళ్ళాడాళ్ళ నాన్నదగ్గరకి. బాగా వున్నాళ్ళులే; చెరుకుతో శేవుంది ఆరే డెకరాలు. ఎంతుంపేంయేల్‌ ? ఆయన్ని చూ త్తేనే నవ్వొచ్చింది నాకు. పాలేరుకంచే కనాకష్టంగా వుంటాడు చూటైనికి.. పొయిషం వొచ్చినంత ప్పచ్చుకుంటా, యచ్చేవాళ్ళితావుంపే మజి సీ గొడ వేంటిని కసురుకున్నాడాయన. “డబ్బు కావాలనుకేం'కే డదు తెచ్చుకో; అంతే! నేను మాత్తరం పెళ్ళిచేసుకో' నంటాడు కొడుకు. ఇట్లాగే మాటలు పెరిగిపోయినై. ఆయనేంవో పలుపుకాడు తీసి గొడ్డుని బాదిషేటు బాదారు. కొడుకుని ఇంచేవళ్ళన్నా ఐకే అప్పుడే యెదురు తిరీగేవారు. 'సౌడుకొక్క గుద్దు గుస్టితే అక్కడే నెత్తురుకక్కుకు చచ్చేవాడే ఆయనః వతి పీలమనిషి కూడాను. కళ్ళ నీచ్ళ పెట్టుకు వెళిపోయాడు కొడుకు, ఇక ముసలాయన నొమిద లేచాడు; నానా తిట్లూ తిట్టాడు =నాకేం పట్టింది; ఆయన శిడశాం' పే వూరుకుంటావికి నాకేం బయం ? నరేగాని; జామా యూ రెండొందల్లో సువ్వుందలాలూ యెక్కవు, మా పోగ్రీబొబు చెడీపోడు. డట్బివ్యా శొత్తంది. రేప్పోతంది. చచ్చేడు పుటాలెత్తినా నీ కొడుక్కఒట్టాంటి పిల్ల దొరకదు. ఏ. వనుకున్నావోంగాని" తనీ కుండ పగలగొట్టినట్ట నే సాప్చేళాం”

నోచాన్‌ ల్సిప్ర1

“అంత మాశానికే గొడ్డుని దాదినట్టు వాదాడూ”" అనడిగింది సోనా, కళ్ళ నీళ్ళు బెట్టుకుంటూ.

సిలియా ఇంతవరక్షూ వొక ఛహస్యాన్ని దాచి పెట్టింది. కానీ సోనో మొహంచూ స్తే, ఆ రహస్యంగూడా బయట పెస్రేస్టేనే మంచిదనుకుంది “కాదులే. ఆ ముసలాయన గోవరన్నయ్య నంగ _త్రెచ్చాడు. “తియ్యగా వుంపేనే యెంగిలని అనుకోకుండా తినేది ; డబ్బివ్వకపోతే అ పాపం యెట్టాపోతుంది ?” అన్నాడు మునలాయన, యిక దానిమీద కొడుకేవో “అదేవన్న మాటలే; అన్నికుటుందాలూ అంకే. కొందరు బయటికి పొక్కుతారు; కొందరు పొక్కారు అన్నాడు. మునలాయన ఒక మాదిగ మ్మాయికి యిదివరికి యిలాకౌ పర్డాడులే. ఆ అమ్మాయికి యిద్దరుకొడుకులు గూడాను ఆందుకని కొడుకా మాటలంటాం కే కారం రాసుకున్నట్టయింది గాంనన్ను, చెయ్యి చేనుకున్నాడు. ఉన్నమాటం కే వులుకెక్కువగాదూ.”

సిలియా, సోనారిద్దరూ యింటిముఖం పట్టారు. సోనా మససానం దంతో శేరింతలు కొడుతుంది. మధుర్‌ని గురించి తలచుకుస్నస్పృడల్లా అతని రూవమూ, కోపమూ (వ్రత్యత్షమవుతున్నయ్‌. అతని మూరిని హృాదయంలొ.. దాచుకుని కన్నిటితో అభిషేకం చేయాలనిపిసోందే. దేవతలు వచ్చి. పుష్పక విమానంలో యెక్కించుకొని, వినుపీధిని తేసుకు పోతూన్నబ్లనిపించింది.

ఆ రోజు ర్యాతీ సోనాకు విపరీతమైన జ్వరం పచ్చింది.

మూడురోజుల తర్వాత ఏటవతలినుంచి మంగలి ఒక జాబు తీసు కొచ్చాడు.

“మహారాజరాజ్రీ హోఠీనుహతోగారి దివ్యనముఖానికి. మ్‌ వియ్యంకుడు గౌరీరాం. చాయంగల విన్నపములుచేసి (వ్రాయించుకానే 'దేమనగా, మనం ఇంతకుపూర్వం కట్నొన్ని గురించి ఆలోచించుకునే వున్నాం. గానీ, తర్వాత తాపీగా వరిశీలించుకున్న మీదట ఈ కట్నాల వల్ల అటువారికీ, యిటువ్వాకీ గూడానునూ్నూ బాధాకరమేసని తెలుసుకున్న

లల గోదాన్‌ వారము కాబట్లిన్న, వొకసారి సంబంధం కుదిరిస తర్వాత మీకూ, మాకూ యే విధమైన " భేదమూ వుంటానికీ పీల్లేబు కాబట్టిన్నీ, మీరు కట్నం యిన్వవలసిన అవసరం బేదనిన్నీ, మీకు కలిగినంతీలో నే పప్పుథోజనాలు పెటినందువలకూడానునూ్న, మా కెట్లాంటి అభ్యంతరమూ అేదనిన్నీ, మేమ్‌న్నివిధాలా సంతృప్తి సడి సంతోషి౦చేందుకు సిద్ధంగా వనాన్నమనిన్నీ విన్నఏవించుకుంటున వొళ్ళుం ఇం తేసంగతులు, చి త్తగించవలెను. ఇట్లు, గౌరిరాంయహతో.

ఉత్తరం చదువుకుని, గబగబా యింట్లోకి వెళ్ళి ధనియాకుగూడ చదివి వినిపించాడు హోరీ. ప్రజోర్‌ వుళ్సాపంగా వున్నాడుగాని, ధన్సియొ యింకేదో విచారంలో మునిగి శేలుతూన్నటుంది. ఒక్కక్షణం ఆగి, “అదంతా గౌరీరాంగారి మంచితనం. మంచాడుకొబటి అటా రాశారు, అందు కని మనం వూరుకుంకే నవ్వుల పాలవంపూ.? నలుగురి యేంవంటారు; డబ్బౌాతుందని మర్యాదొదిలి పెద్దుకంటావాం ? మనం యివ్యగలిగినంతా మవం యివ్వాలిసిందే. ఎవరికోసం పుచ్చుకుంటాడు. నువ్వుగూడా జవాబు రాయించెయ్యి-ఏ 6 తల్లి దర్శడుల సంపాదన్లో కూతురికిమా్యతం పాల్లేదేమిటి రాయించే దేంవిన్తే, నేనే చెబుతా ఆ వుత్తరం తెచ్చిన మంగలో, పద 1” అన్నది ధనియా.

హోరీకేవీ పాలుపోలేదు. గౌరీరాంగారు చూపిన సజనక్నానికి బదులా అన్నట్లు వుదారంగా [ప్రవర్తించమంటోంది. ధనియా అట్లాగే మర్యాదచేసి, ధనియా సందేశం వినిపించి, మంగలిని సాగనంపాడు.

మంగలి వెళ్ళిపోయింతర్వాత, “ఇదేవింటీ ? నీ బుద్దేవీ. నాకు ఆంతుదిట్టకుండా పుంది, కాసేపు నేనే మందంటావు; యింకా 'స్పే'పేవో4

గోచాన్‌ లప వెనకాడకా వుంటావు. నిన్నటిదాకానేవో. చచ్చినా అప్పు చెయ్యొద్దు, బుణం తేవద్దు అంటివి. దేవిండి దయంటా గౌరీరాం గారంట్లాంటి వుత్తరం రాస్తే, వంశ మర్యాదంటాంటివిః ఆ దేవుండిక్కూడా తెలవదు సీ బుద్దెస్పు డేచయంటందో!” అన్నాడు హోరీ.

“అవతలాళ్ళనిబళ్లు మనంవూ6నూ. నిస్నటిదాకొ గౌరీరాం బిగుసు క్కూర్చునా్నాడు; యివ్వాళంపే దిగొచ్చాడు ఒకమాటంపే. నాలుగు మాటలన్న్నా తప్పులేదు; అంతేగానీ చేయెత్తి ఆశీర్వదిస్తాం కే తిట్టటం తప్పుగాదూణొ అంది ధనియా.

“ఐతే యింకేం బుణం పట్టుకురా; యెక్కద్నుంచి తెస్తావో; చూస్తాను;”

“డబ్బు తేవటానికీ నాకేం పట్టింది నువ్వు (_బతికుండగానే:” అన్నది ధనియా కళ్ళు తళతళ లాడిస్తూ.

“కోమటమ్మ దగ్గరే వట్టుకొస్తా ఐతే.”

“అక్కడే తెచ్చుకో. ఎవరి దగ్గర తెచ్చినా, వడ్డి తప్పేదిలేదుగా. ఏ రామైకేయేంలే పళ్ళూడ గొట్టుకుంటానికి.”

వాకిట్లోకి వెళ్ళి, చుట్ట ముట్టించాడు హోరీ. కు్యభంగా కట్నం గిట్నిం యివ్వకండానే, అంకా, వెళ్ళమారిపోయేదేః కాని ధనియా యెక్కడ వూరుకుంటుంది ఎప్పుడు చూసినా యేగోవక పితలాటక. కెచ్చి పెడుతూనే వుంటుంది. ఇలు గడవటం యెంత కషంగా వుందో ధనియాకి మ్మాతం తెలియదూ? ఎస్పటికొస్తుందో బుద్ధి:

౭0

భోలా రెండో వివాహం చేసేసుకున్నాడు భార్య లేకుండా (బత కటం దుర్చరమై పోయింది. కూతురు యునియా వున్నప్పుడం టే తండ్రి క్కాావలసిన మంచీ, చెడ్డా అంతా చూస్తూవుండేది; వేళకింత అన్నం పె'క్రేది. కూతురు వెళ్ళి పోయింతర్వాత, ఆతని 'బదుక్కి- దికూగ, దివాఐమూ లేకుండా పోయింది. కోడళ్యున్నా, వాళ్ళకి యింటి పనులే తమలి చచ్చేవి కాదు; ఈయనకు "సేవలూ, సపర్యలూ యేం చేస్తారు. అంచేతనే రెండో పెళ్ళి చేసుకోవలసి వచ్చింది. అదృష్టమా అంటూ, వయసులో వున్న విధవే దొరికింది: భర్త చనిపోయి యింకా మూడు నెలలుగూడా కాలేదు; ఒక బిడ్డకూడాను. భోలా నోరూరింది. ఇంక ఆ పెళ్ళికొస్తా ఐపోయేంత

వరకూ విద్రపోలేదు. ఇప్పటి వరకూ ఆ యింటో కోడళ్ళదే రాజ్యం. ఇష్టం వచ్చినప్పుడు చేసేవారు; యిష్టమైంది తినేవా్‌. ఒక కొడుక్రం, కోడలూ పట్నుం వెళ్ళిపోయారు. "అప్పట్నుంచీ రెండో కొడుకు పెళ్ళామే. యేలుతోంది యిల్లంతా. పాలూ, పెరుగూ చేతికి జిక్కినంకా దొంగతనంగా అమ్మ్ముషని ముఫ్పై నల్బభె రూపాయలు మడ కట్టుకొంది ఐదాళు నెలలోనే, ఇప్పు డం'పే యింకో అత్పగూడా వచ్చింది యింటోకి; అత గారి “అదుపాజలో వుండట:.0 పే కష్టమైపోయింది; (ప్రతిరోజు యేదోవాకై చిల్లికజ్ఞాగా షప సంసారం- పోట్లాటలు పెరిగి, పెరిగి, వేరుపదే వరకూ వచి ఎంది- వేరు సడేస్పుదు తన్నుకోవటమూ, కొటుకోవడమూ సార్యపదాయ సిదంగొ వస్తూన్న ఆచారమే: భోలాయింటో గూడా ఆ ఆచారాని్ని పాటించజిలసే వచ్చింది. కొడుకు వడుచువాడుగూడాను; తంథడ్రిగదా ఆని యింతవరకూ

గోదాన ౨28స్ర

గౌరవిస్తూ వచ్చాడు భోలాని. రెండో పెళ్ళి చేసుకున్న తర్వాత యింకా మొదటి సంబంధం కొడుకుమీద తంథడికేం హక్కు.ంటుంది ? ఉంటుందని భోలా కొడుకు మ్యాఠం వొప్పుకోలేదు 1 నాలుగు తన్ని బయటికీడ్చాడు కొడుకు. ఇంట్లోవున్న వస్తువుల్ని ముట్టుకో నివ్వలేదు గూడాను. ఊళ్ళో వాళ) గూడా యెవ్వరూ భోలా కొమ్ము కాయలేదు. రెండో పెళ్లీ చేసుకున్న తర్వాత అతన్నందరూ వులిపికట్లగా చూడటం మొదలు పెట్టారు. ఆ ర్యాతి శ్రీ చెట్టుకిందో పడుకుని, తెల్లవారగానే నోఖేరాంగారి దగ్గరకు వళ్ళాడు థభోలాం వెళ్లి, తన గోడంఠా చెప్పుకున్నాడు. నోఖే రాంకు మృాతం థభోలా అంహే జాలెందుకేస్తుంది ? ఐనా ఆతని వెనకనే పున్న ఎ(ర్వెరగా, పుల్లపుల్లగా వున్న ఆడదాన్ని చూచిం తర్వాత మనను మాడ్చుకున్నాడు నోఖేరాం. తన గొడ్డపాకలోనే వాకమూల వుండ మన్నాడు. గొడ్లని చూచేందుకూ, గడ్డీ, గాదం చూస్తూండేంచుకూ యెట్లాగూ వొక నెమ్ముకన్థుడు అవసరమే. మాసానికి మూడురూపాయలూ, రోజుకు శేరు వడ్లూ యిస్తానంటూ, భోలానే పాలేరుగా పెట్టుకున్నాడు.

పొట్టిగాలావుగా, కుదిమట్టంగా, చామనచాయగా వుంటాడు నోఖేరాం, చారాంటి ముక్కు; చీమకళ్లు, పెద్ద తలపాగా చుట్టుకుని, మోకాళ్ళ వరకూ వుండే చొక్కా తొడుక్కువి, పలచటి సరుపొకటి కస్వుకుని తిరుగు తుంటాడు చలికాలంలో. నూనెతో *మాలీసు” చేయించుకోవటమంపే మంచి సరదా ఆయనకు; అందుకని బట్టలెస్పుడూ నల్లగా నూనె కంపు కొడుతూంచై. ఆయనది చాలా పెద్ద కుటుంబం. ఏడుగురు ఆన్నదము్ములూ, వాళ్ళ పిల్లా జల్లా. అందరికీ యీయనే ఆధారం- దీనికితోడు తొమ్మిదో తరగతి చదువుతూన్న కొడుకు; ఆ కొడుకు చదువుకే కొతోంది బొచ్చెడు ఖర్చు- జమీందారుగారిచ్చేది నెలకు పన్నెండు రూపాయల జీతం ఇంట్లో చూ స్తే కనీశం నూరన్న్నా అర్బౌతుంది అంచేత, ర్రైతు లాయన చేతుల్లో పడ్డారం'పే, చెరకు నమలినట్లు నమలి, పిప్పి చేసిగాని వదలిపె'స్టై వాడు గాదు. ఆరు రూపాయలు జీతం వున్నప్పుడుగూడా రై ళుల్నింతగా

౨86 గోదాన్‌ దాధించేవాడు గాదు. జీతం పన్నెండెన తర్వాతనే రై ళుల్ని పీడించుక తినడం ఎక్కువై పోయింది. అందుకనేనేమూ జమ్‌ందోరు కూడా జీతం పెంచనిది : మొత్తంమీద, వూశ్యోవాళ్ళందరూ అతనం'కే జడుస్తూనే వుండే వారు; చివరికి బుంగురసింగూ, ఛాస్త్రీగూడా కాకా పడుకూండేవారు. ప'శేశ్వరి మాతం, అంతో యింతో లెక్క చెయ్యనట్లు కన్చిస్తుండేవాడు- “నేను (కాహ్మఖ్ణి. శాయస్టులందరూ నా గుప్పెట్లో వున్నారు” అని నోఖేరాం అనుకుంపే, “నేను కాయసుణి కలం ప నేర్చినవాజ్త, నొ ముందు పీళ్ళందరూ బలాదూర్‌” అనీ కచ్రళ్వం తనుకు నేవాడు తదు లోనూ నోఖేరాం అంసే జమీందారుగారి వుద్యోగి; పకేళ్వరి సూర్యుడ స్త మించని (విటిషు సామాజ్యానికి వుద్యోగి. నోఖేరాం ఏకాదశి బేసి ఐదుగురు (వాహ్యాళికి విందుచేస్తే, ప'ేశ్వరి (పతి పౌర్ణమికీ, అమావాస్యకీ సత్య నారాయణ్మ వతం చేసి పదిమంది (వాహ్మ్యలికి భోజనం పెక్తేవాడు. కొడుకుల చదువుల దగ్గరనుంచీ, వొకళ్ళ కొకళ్ళకి పోటీగానే వుందీ? ఎవరి కొడుక్కి ముందు వుద్యోగం బొటందో।ః ఇప్పటికి పసేశ్వరి కొడుకే ముందున్నాడు. మరో విషయంలో గూడా స'పేశ్వరిదే పైచేయిగా వుంది; నీవ మోసే విధవావిడ ఒకావిడని వుంచుకున్నాడనే గ్రోతీతిగూ డా వుంది. ఇపిడతనితో తులళూగేందుకు తగిన అవకాళం నోఖేరొంకు కూడా కలిగేట్లుంది.. నోఖేరాం భోలాకు ధైర్యం చెప్పాడు.__ోనువ్విక్కడే పుండవోయ్‌ భోలా. నీకేం కావార్చినా సశ, వచ్చి నాతో చెప్పు; నీకేవీ6 యిబ్బంది లేపండా చూడటానికి నేనున్నానుగా, నీకొచ్చిన భయం యేవీంచేదు. మీ యింటీది కూడా వుందిగా. దానిక్కూదా యేదో వొకపని చూస్తాలే.” “డాబో ; వొకసారీ మా అబ్బాయిని పిలిపించి, గడ్డి పెట్టించండి. ఇల్లూ గిల్లూ కట్టాను, పాడి పథువుల్ని కొన్నాను. వాజ్ఞూక యింటివొజ్టీ చేశాను. ఇంతా చేసే సిగూ యెగూ లేకండా నన్నింటో నుంచెళ్ళగొడ తాడు ? బుబ్జుండక్కంల్లా? 'తంవురే టూ యవ్వారం తేల్చి సారెయ్యాలి:” అన్నాడు భోలాం

గనోదాన్‌ లర

“నా మాట వను థోలా ! ఇక వాడితో పోటాడ్‌ లాభం లేదు* వాడిని ఆ భగవంళుడే శిక్షిస్తాడు. ఈ (ప్రపంచమే అట్లా వుంది ఎక్కడ చూచినా అన్యాయంగానే వుంది; కొబిళ్లుగా యిదంతా నరకం అని అందరూ అనేది. ఆ నారాయణమూ ర్హంకా చూస్తో నే వుంటాడు; ఈ అన్యాయపూ అదీ అంఠా చూస్తూనే వుంటాడు. ఈ తృణంలో నువ్వేంచనుకుంటూందీ గూడా ఆయనకి కేలుసు, అందుకనేగా అందరూ ఆయన్ని అంతర్యామ నంటూ కొలుచుకునేది ? నీ కెందుకు, నువ్వు మెదలకుండా కూర్చో. అంకా ఆయనే చూసుకుంటాడు; యిక్కడగూడా నీకేవీ6 లోటుబేకుండానే చూస్తాడు.”

అకడనుంచి లేచి, హోరీ దగ్గరకు వెళ్ళి మళ్ళీ తన గోడంకా విప్పి చెప్పుకున్నాడు భోలాం

“ఈ కాలంలో పిల్లలమా'పే చెప్పావ్‌; అందరూ అంతే ః చచ్చీ చెడి పెంచి పెద్దాళ్ళని చేస్తే, యెదిగి మసమీదే కాలు దువ్వుళారు. మా అబ్బాయి. సంగతే చూడరాదూ. అమ్మతో పోట్లాడెళ్సి యిన్ని రోజు లయ్యిందా; ఇంతవరకూ వుత్తరవూ. లేదు; పత్తరవూ+ లేదు. అమ్మా అయ్యా చచ్చిపోయారనుకున్నాడో యేవో. అమాయిక్‌ పెశ్ళీడొచ్చింది; వాడికి యేవీ( పట్టినచ్హు లేమః పొలం తాకట్టు పెట్టి రెండొందలు పటుకొచ్చా; యేం చెయ్యను * అన్నాడు హోరీ చి

భోలాని వెళ్ళగొటాడన్న మాఫేగాని, తండ్రి వెళ్ళిపోయిం తర్వాత గాని తెలిసిరాలేదు కొడుక్కై. (పొద్దున్నే లేచి కుడితి పొయ్యాలి. పాలు పితకాలి. పితికిన పాలు బజారుకు తీసికెళ్ళి అమ్ముకోవాలి. మ్లీ వచ్చి, మళ్లీ కుడితి మళ్ళీ పాలు పితకటం : "ఒకటా 1 ఒక వారం రోజుల్లో అబ్బాయిగారికి తెలిసివచ్చింది, భార్యాభర్తలకు పోట్లాట వచ్చింది. “ఏల? చావటానికనొచ్చా మనుకున్న్నావా నీ యింటికి. నాకన్నం పెట్టటం గూడా కష్టంగావుం కే, ఆ మాటనే సెయ్యరాదూ; నా కన్నారింటికే పోతా :" అన్నది భార్య- నిజంగానే వెళ్లిపో తుందేమో, వెళ్లిపోతే అన్నం గూడా తానే నండుకోవాల్సి వస్తుందని భయపడిపోయాడు భర్త. భయపడిపోయ్బి

వవ నోచాన్‌ ఒక పాలేరుని పెటుకున్నాడు. ఏం లాభం? చాటునా, మౌటునా పాలముశ్రి కోవటం సొగించోడా నౌకరు. అందుకని వాడిని తీసేశాడు. మళ్ళీ ఆరంభం ఐనవి భార్యాభర్తల కీచులాటలు. అ)౨గి, కన్నవారింటికి వెళ్లి పోయింది ధార్య. ఇక తస్పక, ఖోలా దగ్గరకు వచ్చాడుకొచుకు. వచ్చిం “యేదో బుడ్డి గడ్డితిని తప్పు చేశాగాని,యింటికొ చ్చి, నీ యిష్టంవొచ్చిన్రై కానీ” అని తర్మడిని (బతిమాలుకున్నాడు ఇక్క_డీ పాలేరు బతుకు గూడా థోలాకు నచ్చటంలేదు. మొట్టి మొదట వొక నెలవరకూ బాగానే గడిచింది గాని, శర్వా త్తర్వాత నోఖేరాం కాస్త నె త్తికెక్కాడు గూడాను. ఆప్పుడప్వుడూ మంచం వాల్పనుని, పక్క వెయ్యమనిగూడా పురమాయిస్తున్నాడు- పాపంః థభోలా మాతరం యే? చేస్తాడు; కానిరోజులు వచ్చినయి. అందుకని అని్నిటికి తల వంచక తప్ప లేదు. సొంత యింట్లో వుంపే, కొట్లాడుకున్నా, కాట్లామరున్నా అది వేరే సంగతి; ఈ వెట్టి చాకిరీ చేయవలసిన అగత్యం మ్యూతం వృుండమం వెళ్ళి భార్యతో (ప్రస్తావించాడు భార్య, నోహరి అక్కడ తన్ను ్తీనొచ్చావు చాలదూ మళ్లీ యేం మొఖం పెట్ట్లుకెళా అక్కడికి ? సిగ్గు లేదూ సీకు ?” అని చీవాట్లు పెట్టింది. ణం గా ౧ “ఇక్కడమా(త్రం రాజ్య 6వేలుతున్న్నా నంటలేః” అన్నాడు భోలా- “అంతిదిగా వుంటే నువ్వు ఫో. నేను మట్టురు చచ్చినా రాను” ఆని బిగతీసుకుంది నోహరిం భార్య వొస్పృకోదవి భోలాకు మొద'పే తెలుసు, అతన్నికింకా దృష్టి ఆనుళూ నేవుంది; దేపుండింత బుద్ధిగూడా యిచ్చాడు. అందుకనే యిక్కడి నుండి వెళ్లిపోవాలని అతసనుకున్నది. తనమాట యెవ్వరూ ఆలోచించక పోయినా, తన భార్యమాట మాత్రం అందరూ వింటున్నారు. భార్య చెప్సే సమాధానం వింపే థోలాకి కోనం వచ్చింది. కొని యేం చేస్తాడు ఇ

గోచాన్‌ ఫప్రం భార్యని వదలి వెళ్ళిపోగల సాహసమే శ్లిఆతనికివుం కే నోహరి గూడా మారు మాటాడకుండా అతను చెప్పిన మాట వినేదే. నోఖేరాం గూడా ఖోలా వదలేసెళ్ళిన భార్యని ఇంట్లో పెట్టుకొ నేందుకు తప్పకుండా సందే హించేవాడు, తడిక అడ్డం పెట్టుకొని వేటాడే మనిషేగాని, ధై ర్యంజేసి ముందుకువచ్చే మనిషి గోమ్‌ నోఖేరాం ఐతేయేం? నోహరికి భా తోతు హపాళులు బొగా తెలుసు:

“* ఎందుకే. మూరప్పటు పడతావ్‌? అక్కడికే, కోడళు) గూడా లేరా అంకా నీ చేతిటేముగొనే నడుస్తుంది. ఇక్కడ పాలేరు బతుకు బతకటం గొారవంవంకే? అని (చితిమాలాడు భోలా.

“నిన్నెళ్ళొద్దనలేదుగా శేను. నీ కొడుకులు గాచిట్టి నువ్వు తింటా వేంవో( తన్నులు; నాకేయవసరం? అంతకంటే యిక్కడే కూలీ నాలీ చేనుకోబం బాగా వుంది నాక” అన్నది భార్య.

గత్యంతరంలేక థోలా వెళ్ళులేదు. కొడుకు వెళ్ళిఎట్లాగో భార్యతో రాజీ పడ్డాడు. ఇక్కడ నోహరివి గురించి వూళ్లో వాళ్ళందరూ గుసగుస లాడుతున్నారు; ఇవ్వాళ గులావీ వన్నె చీర కట్టుకుంది. దానికే(! రోజుకొక కోక మారుస్తుంది. పోలీసే మొగుడై తే యింకా ఛయంవెందుకు? ఐనా భోలా కళ్ళు పూడిపోయినయ్యా:

శేఖర్‌ అసలే పరిహాస (ప్రియుడు;గ్రామానికంతటికీ విదూషకుడూ, నారదుడూ గూడ అతనే. ఊళ్ళో ఏడి జరిగినా తెలుసుకుని తీరుతాడు. ఒకనాడు నోహ్యం వాళ్ళింటికి వెళ్ళింది. శేఖర్‌ పరాచికం ఆడాడు. నోహరి వెళ్లి నోఖేరాంకు. చెప్పింది. శేఖర్‌ వి రచ్చ చావడికి పిలిపించి, నానా మాటలూ అన్నాడు నోఖేరాం.ఏమీ ఇయ్య లేక, యేవమంపే యేమౌనుందో నని తలవంచుకు తిరిగి నచ్చాడు శేఖర్‌.

ఒకనాడు పకేశ్వరీలాల్‌ గారి బుద్దికూడా గడ్డితిన్నది. వేసవికాలం. తోటలో కూర్చొని మామిడికాయలు కోయిస్తున్నాడు లాలా. నిక్కుతూ, సేలగుళూ వెశ్ళే నోహరి కన్నించింది. “ఏంవందోయ్‌ రాణీగారూ:

200 గోదాన కా సిటా రండి. మావిడి కొయలు మహంతియ్యగా ఉన్నయి; వచ్చి వట్లకేతి” అని కేకేళాడుం టి

తనని గేలిచేస్తున్నాడనుకొంది నోహరి. ఈ మధ్య ఆవిడకి కస్ట గర్వంగూడ ఎక్కింది. అందరూ తనను జమీందారిణీ అనుకోవాల్ననీ, గారవించాల్ననీ కోరుకుంటూంది గూడాను- గర్వ్యంపున్న మనుష్యులికి, శంకలూ, సందేహాలూ యొక్కువగానే పుంటాయి- అందుతో గుమ్మడి కాయలదోంగ ఒకటికి పదిసార్లు తడుముకుంటాడు భుజాల్ని. నావంక చూచి అట్లా నవ్వుతాడెందుకు? నన్ను చూచి అందరూ అట్లా కళ్ళల్లో విస్ప్రులు సోసుకుంటా రెందుకు? నేనెవర్ని ఏమీ ఇవ్వమని అడుక్కో లేదే. [1గామంలోకి వచ్చిం తర్వాత, ఎవరికీ తెలియని రహస్యాలు గూడా నోహరిక్‌ తెలిసి వచ్చినై. ఈ పశ్రేశ్వరిలాల్‌ సంగతి కూడా తెలుసు; పిళ్లమో'సే విధవానిడిని ఉంచుకోలా? ఇంకా తనను చూచి, గేలిచేసా చెసదుకు,. తాను పెద్ద సత్తి త్తయినట్టు: గొప్పవాళ్ళు కదూ. నోహారే అంటే వీదది; తక్క్యూవ కులం. అంచేత అందరూ తేలిక చెయ్యాలని చూస్తారు. ఆపు చేలో మేస్తూం కే దూడగట్టున మేస్తూందా? స ేళ్వరీలాల్‌ కొడుకు సిలియా యింటిచుట్టూ చక్కర్లు 'సౌట్టలాళ అంటరాని ఆడవాళ్ళ కాంగుణ వదాకు తిరుగుతుంటారు. మైస మౌది అ(గజాతి అంటూ కబుర్లు

“ఇంతదానం వెస్పుడ్చుంచీ బాబూ: ఆళ్ళ నోళూ, యీళ్ళ నోళ్తూ కొటుకు తినేనాడివిగా- మౌ మావిండికాయ లివొ కచ్చావీగాని యింకొక్రస్త్యా నా జోలికొచ్భానం టే. దాగా ఉండదు; యిస్పుడే చెపుతున్నా” అన్నది నోహరి, అక్కడే నిలదిడి-

“ఒహో! గొల్తలకూ్యూడా యింత గర్వం ఐతే యెట్లా (బతికేది. నోఖేరాంని వలతో వేసుకుంది; దేశం అంతా యేలుతున్నటు మాట్లాడు తూంది. మా నిక్కు చూపిస్తున్నావే. ఇంకెన్వళ్ళ్శనీ ఊళగినే పెండ నిచ్చేట్టులే వే! కొస్త నోరు దగ్గర పెట్టుకొని మాట్లాడు; యింత మిడిసి షాటు పనికిరాదు గాని” అన్నాడు సశేశ్వరీలాల్‌.

గోడాన్‌ ౨91

“ఐతేసీ యింటికెస్పుడూ ఆడుక్కోటానికి రాలేదే?”

“నోభేరాంగనక ఆ చావిడి నీడ యివ్వకపో తే చచ్చినట్లు అడుక్కు తినేదానివి” ఐ

నోహరికి కారం రానుకున్నట్లయింది. నోటికొచ్చినట్లు పేలింది. నానాతిట్లూ తిట్టి, ఆ కోపం విసురు మీదనే యింటికి వెళ్ళి, యింట్లో బోలీ, బొచ్చే తీసి బయట పడెయ్యటం మొదలుపెట్టింది.

ఈ విషయం నోఖేరాంకు తెలిసి, గాభరాపడుతూ పరుగెత్తుకొచ్చాడు. “ఇదేంవింటే. అన్నీ అట్లా వియట పడేస్తావే. ఎవరన్నా యేమైనా అన్నారాఃళ' అనడిగాడు. *”

మగవాళ్ళని కన్నుసెగల్లో అడించే కళలో అందె వేసిన చెయ్యి .నోహరిది. ఆవిడ (తుకంతా ఆ కళాభ్యససంలోనే తెల్లవారింది. నోఖేరాం చదువుకున్నవాడు. “లా” గూడా తెలిసినవాడు. మత (గంథాలు గూడ వల్లి చటం వచ్చును. పెద్ద పెద్ద వకీళ్ళతోను, వారిప్టర్లతోను మాట్లాడిన వాడు. ఐతే మ్యాతమేం? ఎందుకూ పనికిరాని యీ నోహరి చేతిలో కీలు బొమ్మ ఐపోయాడు. కనుబొమలు ముడిచి. ోోకానికొలం వచ్చింది. ఈ గడప తొక్కాను. అంతమ్మాశ్రాన మర్యాద వొదిలి పెట్టుకోవాలని ఎక్కా డుంది?ొ అంది నోహరి,

(బ్రాహ్మాడికి కోపం వచ్చింది. మీసాలు మెలి వేశాడు. “నీవంకెవ డైనా కన్నెత్తి చూశాడా? చెస్పుః వొడి గుడ్డు పీకిస్తాగ అన్నాడు.

నోహరి నిప్పులో నెయ్యి పోసింది. “ఆ సకేశ్వరీలాల్‌ ఏదోవొక వంక పెట్టుకుని చాలూమాలూ లేని మాటలాడతకా వుంటాదు- నేనెంైనా నీతి తప్పిందాన్నా డబ్బులెగరేసి కన్నుగిలపటానికి? ఊల్లో కఇంఠమందా డాబ్గున్నారు;. వాళ్ళ నెవళ్ళూ ఏవీ. అనరేం? అందరూ. నామీద పడతారే(” అన్నది.

నోఖేరాంకు పిచ్చెక్కింనట్టయింది- లావాటి క్యర తీసికొని భుజాన పెట్టుకొని, పెనుతుపానులా పరుగెత్తాడు మామిడితోటకేసి, వెళ్ళి పపేశ్వరీ

లల గోదాన్‌

లాల్‌ని చూచి, “బె టికిరాా మగాడివై తే. గొయ్యితీసి గోతిలో పాతి పెడతా యేంవనుకున్నావో. మళ్ళీ ఎప్పుడయినా నోహరిని ఒక్క మాటని చూడు, తెలుస్తుంది పస, సీ నెత్తురు కళ్ళజూసా నీ పట్వారీ గిట్వారీ పేకవతల పారేయిసా- అసలు నీకింత గర్వం యెక్కడ్నుంచ్చొాచ్చిందట. ఆలి అంటూ గర్జించాడు.

పేశ్వరీలాల్‌ కిక్కూరుమనకుండా, తలవంచుకు కూర్చున్న్నాడుం జన్కుళో జరగలేదింత అపమానం. ఒక్కసారి ఊరవతల శాటితోపులో పట్టుకొని యెవళ్లో చితకి బొడిచారుగాని, ఆ సంగతి ఊళ్లోకి _పాకలేడు.కౌని యివ్వాళశ ఊరంళా వింటూండగా చూస్తూండగా జరిగింది యీ అవమానం. నిన్నగాక మొన్న వూళ్లో అడుక్కునేందుకని వచ్చిన ఆడది యివ్వాళ ఊరంతటినీ గడగడ వణకిస్తోంది. ఏకె వచ్చి, మేళ్లై కూర్చుంది. పశ శ్వారిలాల్‌ అంతటివాడూ బొడుగుడిచి ఊరుకున్నాడు:

నోహరి ఆ ఊరికి రాడె పోయింది. ఆవిడని చూచి, రె తులు దారి తప్పుకంటున్నారు. ఆవిడగారస్‌ కాస్త పూజించుకు నేట్టయి తే, నో ఖేరాంతో పెద పెద్ద పనులు గూడా చిటికెలో చేయించేసు కోవచ్చుననే విషయం బహిరంగ రహస్యమైపోయింది. (గామంలో ఏ చిన్న పని వచ్చినానరే _ వేర్లు పడాలనుకున్న్నాా శిస్తు కచ్తుందుకు వాయిదా కావాలనుకున్నా, గుడిసె వేసుకునేందుకూ.. దడి కట్టుకనేందుకూ. బె త్తెడు నేల్వ కావాలనుకున్నా నోహారిని సవరదీయనలసిందే: లేకపోతే అనుకున్న సని"కాదు. చివరిక్ష జమీందారుగారి ఏజెంటు గూడా, ఆవిడని చూసి భయపడవలసిన రోజులు వచ్చినయి.

ఆవిడని ఆశ్రయించుకొని వుండటం, కంటగింపుగా సంది భోలాకి, ఆడదాని సొమ్ము తినటంకం కే ఆధమం పనిలేదని అతని వుద్దేశం. నెలకు మూడు రూపాయల జీతంఅతనికి. ఆడబ్బుగూడ అతని చేతిలో పడటంలేదు. నోహరే కొచ్తేస్తుందేది. పుగాకు కొనుక్కు నేందుకుగూడా కౌండబ్బుండేది గాదతని చేతిలో. నోహరి మాతం రోజుకు లెండణాల తమలపాకులే నమలుతుండేది. ' ఎవర్ని చూచినా, అతని మీద సవారీ చేసేవాళ్ళే,

నోచాన 29కి

కళ్తైలు పగలగొట్టమనీ, కొవెడు నీళ్ళు తెమ్మనీ, ఇంతా కష్టపడి, యింటికి వస్తే గుక్కెడు మంచినీళ్ళిచ్చే వాళ్ళుకూడా లేరు. (ఫొద్దననగా వండిన అన్నం, పాచన్నం, రాత్రిపూట తినవలసి వసోంది. అదిగూడా, కూరానారా లేకుండా, గంజిలో కలుప్పకుని; యింత వుప్పేసుకుని....

ఎంతకాలమని సహిన్తాడు ? వెళ్ళి, కొడుకుతోనే వుండి, కలిగిన కతలోగంజో తాగటమే మంచిదని నిశ్చయం చేసుకున్నాడు. ఎంత కాదను కున్నా సొంతయింట్లోవుంటం వేరు; పరాయి సంచ కంటే యెప్పుడూ మెరుగే.

“అక్కడకొచ్చి నేనెందుకు చాకిరీ చేస్తానూ?” అని రాగాలు తీసింది నోవారి.

“నిను రమ్మనెవరంటున్నారు? నేనెళ్ళానంటునా్నగాని” అన్నాడు భోలా గుండె నిబ్బరం చేసుకున్సిం

“ఐతే నని్నిక్కూడొదిలి "పెపైస్తావా ౯ సిగ్గన్నాలేదూ నీ ముథానికి*”

“సిగ్గొదిలిపెట్టి చాలా రోజులయ్యిందిలే.”

“వవనుకున్నావో గాని పంచాయితిని పిలిపించి, గెడ్డి పెట్టిసా.”

“ఇస్పుడు మ్యాతం తక్కువ గెక్డి తినపించావంటలే. ఇంకాయెంత కౌలం మూద్దాంవనుకుంటనా్న్న నాకళ్ళు?

“అబ్బో ః వల్లంతా నగలు దిగేసినళ్చు మాట్టాడతనాన్నావే. ఈ బెడ 86పులికీ, గెదిరింపులకీ జడిసి పోళాననుకున్నావా ?” ,

భోలా గదిగదాలేచి, మంచానికానించిన కర పుచ్చుకుని, బయళ్టే రాడు. ఒక్కదూకు దూక్రి, వెళ్ళి అతని మణికట్టు అంకించుకుంది. నోహరి అంత బలంగా బిగించి పట్టుకునేస్పటికి థోలా విదిలించుకోలేక పోయాడు శ దీలాగా అక్కడే కూ వ్పొదిడిపోయాడు. (బతికున్న రోజుల్లో, భోలా

క్షి9ి

కుతి గనోడచాన్‌

గూడా ఆడవాళ్ళని ఆరచేతుల్లో ఆడించినవొడే- ఇవ్వాళనం యే, అతనే ఒక ఆడదాని హ సపాళాలో చిక్కూకుపోయాడు; బయటపడే శక్తిలేదు- గింజుకునీ, విదిలించుకునీ గొల్లంతుచేస్తె యింకో పదిమందికి తెలుస్తుంది; ఆంతే. లాభంయేమీ వుండదు. ఐనా భయమెందుకు ? “నువ్వంకు నారు సచ్చటంలేదు. నిన్న్నదిలి పెస్లేస్తున్నా" అని అసవచ్చుగా ? పంచాయతీ అని బెదిరిస్తుండి ? “పంచాయతీ అంటే సీకులేని భయం నాకేంవింటి' ఆని అనగూడదూ ?

కాని, యీ భావాలను మాటల్లో పెశ్తుందుక్కావలసిన సాహసం లేదు అతనితో; నోహరిలో, యేదోగాని ఆద్బుత వశీకరణ శ క్‌ వుండి వండాలి.

యం]

లాలా పకేశ్వక్రిలాల్‌ సామాన్యుడు కాదు; నుహూా వృరువుడుం పట్యారీలలోవుండే నద్గుణాలన్నీ ఆయనతోనే మూ ర్తీభవించినయి. ఆ అనవ్నదమ్ముల్లో ఒకరింకొకరి “జాగా” అంగుళం ఆ(కమించుకున్నాసరే, చూస్తూ వూరుకోలేడు. ఎవరై నా ఆసామీ షావుకారు కివ్వాల్సిన బాకీ చెల్లించేందుకు ఆలస్యం చేస్తే సహాంచలేడు. (గామంలోవున్న నమస్త (సాణుల పాతం కోసమే ఆయన పరమధర్మం- సంధులన్నా రాజీబేరా లన్నా ఆయనక నమ్మకం లేదు. ఆవస్నీ నిర్జీవ లక్షణాలు : జీవిళానికి లక్షణం సంఘర్షణ; అంచేత ఆయన సంఘర్షణకు వుపాసకుడు: ఈ మధ్య, జీవికాన్ని మరింత వుల్లాసంగా గడపాలని బహం(వయాస సడుతున్నాడుం అందులోనూ నుంగూ షావుకారంపే ఆవ్యాజానురాగం పుట్టుకొచ్చింది మరీని. మంగూ షావుకారు వూక్ళొకల్లా ధనవంతుడు ; ఐనా స్టానిక రాజ శీయాల్లో జోక్యం కలిగించుకునేవాడు కాదు. అధికారం కోసం, పరువు (పళిష్టల కోసం, (ప్రాకులాడటం మానేశాడు. ఇల్లుగూడా పూరుజయట కట్టుకున్నాడు. అక్కడ ఒక చిన్నతోట వేయించుకుని, నుయ్యి (తవ్వించు కుని ఒక చిన్న శివమందిరంగూడా కట్టించుకుని కాలక్షేనం చేస్తున్నాడు. పిల్లా జిల్లా యెనరూ లేరు; ఆంచేత అవ్పులివ్వట గూడా తగ్గించేశాడు. చాలవరకు వ్లూజ్ఞా పునస్కా_రాలు చేసుకుంటూ కాలం వెళ్ళబుచ్చుతునా ఉడుం చాలమంది ఆసామీలు అస ఎాలెగ్గొటినా, కోర్టుల 'కెక్కడం అన్నమాట తలచకుండా వూరుకున్నాడు. పోరీగూడా వందన్నర వరకూ బాకీ వున్నా డాయనికిః ఐనాయిస్తాడనీ పుచ్చుకుంటా నవీ ఆళలేకుండా పోయింది ఒకటి రెండుసార్లు బెదరించాడు కాని, పోరీ, పరిస్టితి చూచి, లాభం

౨౦6 నోడాన్‌ బేదనుకుని వూరుకున్నాదు- ఈ సంవత్సరం పోరీ పొలం చాగా ఏపుగా వుంది; “రెండుమూడు వందలై నా కళ్ళజూసాడని అనుకుంటు నారు వూశో్మవాశ్ళందరూ- పకేశ్వరీలాల్‌ మంగగూ షావుకారు దగ్గరకు వెళ్ళాడు; ఇప్పుడు గనక దావా వశావంటపే నీ డబ్బంతా వచ్చేస్తుందని సచ్చజెప్పాడు- మంథగ్రూ షావుకారుక్‌ దయలేకపోవచ్చు కాని, కొవలసినంత స్రగోమరితనం పుంది. అంచేత యెందుకులే యీ రభసంతా అనుకునా్నాడు. కాని పశేశ్వరీలాల్‌ “సీ కెందుకయ్యా 1 ఆ భారమంతా నాన్నెత్తి మీదేశే సెయ్యి నే చూచుకుంటాగా, నువ్వు కచేరీగ్గూడా రావద్దు" ఆనం కే కాదసలేకపోయాడు. కాలుకదిపే అవసరం లేకుండా చొకీ వసూలౌతుంది. సకే & దావా వెయ్యమని పాపిశ్వరీలాల్‌తో చెప్పి ఖర్చుకని డబ్బు కూడా యిజ్శేశాడు. పోరీకీ గొడపేడీ తెలియదు. దావా వేశాడు; డి;కీ పొందారు. పెరు వేలం వేసేందుకని, అమీనా వచ్చింతర్వాత గాని హోరీకి తెలియలేదు. ఈరంతా (_ప్రోగయ్యిండి పొలంగట్టు మీద హోకఠి, మంగూషాపుకారు దగ్గరికి లగెక్తాడు. ధనియా, పకేశ్వరీ లాల్‌ని, పేరుపెట్టి తిట్టడం మొదలు పెట్టింది. ఇదంళా, పపేశ్వరీలాల్‌ గూడుప్పఠానియ్‌సని, ఆవిడబుద్ధి యిుస్హ, ససికశ్ణ్హుసింది. మంగగ్రూ పూజామందిరంలో వుండడంచేత హోరీ కలుసుకునేందుకు _పేలు లేకపోయింది- ధనియా యొన్న్ని తిటు తిటినా, స'పేశ్వరీలాల్‌ కు పోయేదేముంది ? పైరు వందన్నరకు వేలం పాడేలెరు. మంగూ షావుకారు పేరనే కొస్టేశారు. ఇంకెవ్వరూ మాట్లాడలేదు. శాస్తి గూడా పాట పాడదామనుకున్నాడు గాని, ధనియా నోటికి జడిసి పూరు కృన్నాడుం “ఈళోోవాళ్ళు కొంపలిట్లా నిలువునా కూల్చటం న్యాయపవేంా నీకని సేశ్వరీలాలా నడిగి రారామా; అట్టా సుంచుంటావెందుకు?” అని హోరీ మీద కేకలేసింది ధనియా.

• నేనడ్రగట్లానికి కూడా వీలుంచావు నుప్వు ? నువ్వు తిట్టిన తిట్లు విపకపో తేగా" అన్నాడు షోకి డీనంగాం

గోదాన్‌ లర? “తవ్చుడు వనులు చేసినాళ్ళుకి తిట్లులు తగలవూ మరి? “తిట్టింతర్వాత నునం చెప్పేమాట లెందుకు వింటారు వాళ్ళు” “నేనూ చూస్తాగాః నా చేను గనైక్కమను:”

“మిల్లువాక్శొచ్చి పట్టించుకుపో తే నువ్వేం చేస్తావు? నేనేం చేయ ఛగల్ను. కావాలం'పే నాలుగు తిట్లు తిట్టి. ఆ నాలిక దురద వదిలించుకో.” “నా కంఠంలో పూపిరుండగానే నా చేను కోసుకెళ్తారుగానొ

“ఆ: సువూ్కు నేనూ (శితికుండగానే కోనుకెళ్తారు. కశరంతా యేశవైనా ఆపలేరు. ఇవ్పుడాపైరు నాదికాదే పిచ్చిదానా! మంగూ షాపు కారుది.”

“"నుం్యగూ షాపుకారు చేశాడా ఆ సొగంతా రెక్కలిర గ్లొాటుకొనిలొ

“*ఏవళ్ళు చేస్తే యేం ఇప్వుడదంళతా షావుకారు హక్కుభుక్తంలో వుంది”

పెరంకా షావుకారు వశమైపోయింది. దాంతో పొటు నుర్యోకొత్త సమస్య "వచ్చి వడింది. కోమటమ్మ అప్పిస్తానన్నది యీ పెరునుచూచే; ఇపుడేం తాకట్టు పెట్టుకుని యిస్తుంది అప్పు? ఇదివరకటి బాకీయే పుంది “రెండు వందలదాకా. పెరు తీసుకుంళే ప్రాతబాకీ వసూలై నస్లేగదా అవి కొత అన్ను యిసాసన్నది; ఇప్పుడం కే? లగ్నంగూ డా కుదుర్చుకున్న్నారు;

అనాటి అట తిధి నిశృ్చయమె పోయింది. ఏటవతలి పెళ్ళివారనిన్న యేర్చాట్లూ చేసుకునే వుంటారు. వవౌహం కాకతప్పదు. పవోరీకి గంగవెళరు లెత్తినయి; వెళ్ళి కోమటమ్మ పీకనొక్కి. చంపి వేద్దామున్నంత కోవం వచ్చింది. వెళ్ళి, ఎని్నివిధాల (బతిమాలాడుకోవాలో, అన్ని విధాల (దితిమలాడుకున్నాడు. ఐనా ఆ రాతివొమ్మ మనసు కరగలేదు. “*దులారీః సీడబ్బు తీసుకుని, నేనేక్కడికి పారిపోను. అంత తొందరగా చచ్చిపోనులే. పొలంవుంది, ఇల్లుంది, ఎదిగొచ్చిన కొడుకున్నాడు. సీ డబ్బుకొచ్విన భయవేంవీలేదు- నా మర్యాద కాపాడు తల్లీః నీకు పుణ్యం వుంటుంది” అని వేడు “కున్నాడు- కొని వ్యాపారాస్నీ దయగొ కలగా పులగం చేసేందుకు దులారి అంగీకరించ

రఫ98 గనోడాన్‌ లేదు. వ్యాపారానికి, “దయ” పెట్టి పూతపూస్తే ఆవిడకేమీ అభ్యంతరం లేదు. కాని అమోశ్చః “దయ”కు వ్యాపారం పేరు పెట్టటమే ముమ్యాజటికీ వీల్లేదు.

ఇంటికొచ్చి, “ఏం చేస్తాంవిళ?” అనా్న్నాడు హోరీ, ధనియాతో.

“నువ్వు కావాలనుకున్నక్షే అయ్యిందిగా” అని తిప్పికొట్టింది ధనియా.

“తస్పంతా నాచే సంటావా?ొ అన్నాడు హోరీ జాధపడుతూ.

"ఎవరి తప్పైతే యేం? నువ్వు కావాలనుకున్న ప్రే అయ్యింది*"

“ఐతే పొలం తాకట్టు పెట్టమంటావా?”

"పొలం తాకట్టు పెకీ తరువాతేం జేస్తా?”

“*కూలో, నాలో

కాని పంటగడ్డ అం'పే యిద్ధరికీ _పేమే. వాళ్ళ (బితుకూ, గౌరవమూ అంకా ఆ గడ్డమీదనే ఆధారపడివుంది- పొలంలేని 3 తేమి3తు? కూలి వాడితో సమానం.

“మృ"త్రం చేద్దామంటా?” అనా్నడు హోరీ,

“*అంటాని కేంవుంది? పెళ్ళారొ స్తే ఒకపూట అన్నం పెటి పంపిం చేద్ధాం- లోకం సవ్వితే నన్వనీ. మనంవం కే దేవుండికింత కచ్చిగావుం పే మనః వేంజేస్తాంగొ అన్నది ధనియా.

అప్పుడే నోహరి- భోలా భార్య ఆ దారిని బయత్టేరింది. హోరీని చూచి, కొద్దిగా “తొలుగు” వేసింది. వరుసకి వియ్యపురాలు; హోరీ వియ్యంకుడు,

ధనియాకూ, నోహరికీ పరిచయం యిద్రిపరకే యేర్చడింది. “ఎక్క డికి బయర్టేరా యియ్యపరాలా; రా కూర్చో” అని పిలిచింది ధనియా,

గనోడాన్‌ లర

నోహరి కెలాగో దిగ్విజయం గలిగింది కొబట్టి పజాభ్యిపాయాన్ని తస కనుకూలంగా మార్చుకోవాల్నని చూస్తూంది. వచ్చి నిలబడిందిం

ఆపాదమస్త కం వొకసారి వరీక్షగా చూచి, *యే.?. యిట్లా. దారి తప్వొాచ్చావు”ొ అనడిగింది ధనియా,

“ఆల యేంపీలేదు- మిమ్మల్నే చూచిపోదాయనొచ్చా, అమ్మాయి పెళ్ళిప్పుడుఃొ

“పఏంవోయమ్మా, దేవుడి దయుండాలిగాొ అని సందిగ్దంగా మాట్లా డింది ధనియా.

“తిధిగూడా కుదిరిం దనిన్నా నే.”

“ఆల కుదిరిన శ్హులేబొ

“నన్నుగూడా పిలుస్తారా పప్పన్నానికి?ొ

చనా బిడ్డ న్‌ చిడ్డగాదూ ఇంకా నినుుగూడా పిలవాలీఃొ

“*ఏంవే పెడతన్నారు? నన్నుగూడా చూడనియ్యి.”

ఏమని చెప్పాలో తోచలేదు ధనియాకు, హోరీ కలిపించుకున్నా డింతలోనే, *ఇంకా యమేంవీం సామాను 'తెపష్పెంచలేదు. ఐనా కుశ కన్యా దాన(వేగా సొమాను ఎందుకులే” అంటూ.

నోహరి నమ్మలేక పోయింది. “ఎంత లేదన్నా పెద్దన్యూయిగా. బాగానే చేస్తార్లెద్దూ పెళ్ళి అన్నది. హక. ఉన్న హళ్ళేం తెలుస్తాయిలే లేనివాళ్ళు కష్టాలు అన్నట్లు నవ్వాడు

“నీకు మాత్రం తెలవందేంవుంది?డబ్బుం కేగా వాగా చెయ్య డానికి?”

“*నువూ్య్యూ, సీ కొడుకూ, ఎంతమంది సంపాదించాలేంటి? చెబితే నమ్మేటట్టుండాలి ”

కి00 గనోదాన్‌

“భాడ్సుక్రంత మంచాడె తే యీ అనుకోటాలన్నీ యెందుకు ? ఒక ఉ తరంముక్క గూడారాసి పడెయ్యటంలేదు; యింకా డబ్బేం పంపిస్తాడు ? ₹ండేశ్ళొాతున్నాయ; ఒక్క ఊఉ త్రరంముక్క-గూడా రాసినపాపాన పోలేచుో

ఇంతలోనే సోనాగూడ ఎడని తోలుకు వచ్చింది. నె తిమీద పచ్చని

ణి కో! ః

గడ్జిమో పెళ్తుకుని యౌవనం తొణికిసలాడుతున్నా, బాలికలా అమాయకంగా. వుంది. పచ్చగడ్డి మోపక్క-డే పడేసి, యింట్లో కెళ్ళిందిం

“పిల్ల బాగానే పెరిగింది ” అన్నది నోహరి.

“ఆడపిల్లలు పెరగటానికేంలే, తోటకూర కాళ్ళకి మల్రే పూరికేనే పెరిగిపోతారూ” అన్నది. ధనియౌా-

“పెళ్ళికొడుకు మంచాడేనా ౯”

“"మంచాడేమరి. డబ్బుగూడా చేతికొ స్తే యీ నెతలోనే ముడేడా మనుంది.” ౯ న

నోహరి లోతైన మనిషిగాదు. ఈమధ్య కౌంతడబ్బు గూడా ఘమూచగట్టింది; అంతడబ్చు తన దగ్గరుందని అందరికీ తెలియాలి; సోనా పెండ్రికవి డబ్బిస్తే కీర్తిగూడ దక్కుతుంది. ఊరంతా చెప్పుకుంటారు, నోహతి దగ్గరకు యింత డబ్బు ఎట్లావచ్చిందా అని అందరూ ఆశ ర్య పోతారు; చాలా మంచిదనికూడా చెప్పుకుంటారు ధనియా, వోగ్‌ కలిస ఊళోో తన గౌరవం యినుమడించుతుంది. ఇవ్వుడం' పే పూరంఠా వ్యతి రేకంగా వుందిగాని, యీ సహాయం చేసిన సంగతి తెలిపే, హోరత్రల్వు పడుతుంది. ఈ ఆలోచనలతో వుబ్బి, తబ్బిబ్బెపోయింది నోహరి.

“ప్షద్రో కొద్దిగా కావాలంపే, నా దగ్గర పుచ్చుకుని పని జరపేసు కోండి; తరువాత వున్నప్పుడే యిద్ధరుగాని” అన్నది నోహరి.

నగనోదా న కిం] భార్యా. భర లిద్దరూ తమ చెవుల్ని కామే నమ్మలేకపోయారు; నోహరికేసి చూచారు- లేదు; నోహరి పరాచికం ఆడటంలేదు. అఆ యిద్దరి కను ఎల్లోనూ ఆళ్చర్యమూ, కృతజ్ఞతా, సందేహమూ, సిగ్గూ మిశితమై పోయినై. ఎంత చెప్పినా లోకులనుకున్నంత చెడ్డదిగాడు నోహరి.

“మ గౌరపం పోయినా, నా గౌరవం పోయినా వొక్తకే. మిముశ్చల్ని నవ్వితే నన్ను నవ్వినట్టుగాదూ ? ఇయ్యంకుడూ, యియ్యపురాళ్ళ చుటరి 'కమాయిరి ౫” అని అన్నది మళ్లీ నోహరి.

న్స యింట్లో డబ్బుంటే నా యింట్లోని వన ఎస్తేగా. ఇంకెక్కడైనా దొరుకుతయ్యేవో చూసాను. బెట దొరుకు తే, యింట్లోవి కదలించట 6 వెందుకులే” అన్నాడు హోరి సందేహిస్తూ.

“అంతగా కౌకపో తే....” అంటూ సమర్థించింది ధంయా.

*అగ్రికొదూ. ఇంట్లో డబ్బుంటే పీధినిపడి యెవరిస్తా 'రెవరిస్తారని, తిరగట6 వెందుకు ? బైట అస్వు తెచ్చుకుంటంవంకే మాటలా. వడ్డీ యివ్వాలి నోటుబిళ్ళ కొనుక్కురావాలి; సాచ్యాలు తేవాలి. రాసినాడి కివ్వాలి. ఇస్తానన్నవాడి కాబ్ల పట్టుకోవాలి, ఎందుకొచ్చిన సొద యిదంతా. ఆల నా డబ్బు ముట్టుకో గూడదనుకుంపే, ఆ మాజపేరు' అని, నేనూ మీకు కొవలసినదాన్నేగా అన్నట్లు మాట్లాడింది నోహారి.

“ఫ; ఛ ౩ అదికాదు నోహరీ 1 నువ్వు చెప్పేదీ నిజంవేంననుకో, ఇంట్లో వుంపే, యింకొకళ్ళ దగ్గర చెయ్యి చాచట(6 'వెందుకు? ఐనా మనలో మాట: ఈ వ్యెవసాయాన్నెట్లా నమ్ముతాం? నీ 'కేంవన్నా అపసర; వొ న్తందనుకో దగ్గరండబ్బు “జేకపో చే. సీకూ కష్టంవే_స్తంది; మేచూ యిబ్బంది పడిపోతాం. అందుకనిగాని, లేకపో తే నీదగ్గర పృచ్చుకోటానికేలో అని నరి చెప్పాడు హోరీ.

యి

“ఇప్పుడు నాకే తొందర్లేదులే.”

“ఐతేనీ దగ్గరే తీసుకుంటాం. కన్యాదానం ఫలంగూడా బయటి వాళ్ళకి పోకుండా సీకే దక్కుతుంది 1”

802 గోడాన్‌

“ఏమ్మూతం కావాలి ౯”

“న్సి దగ్గరెంచుందేమిటి న్‌

“జక్షందుంటు చాలా ఫి

హోరి ఆశపడ్డాడు. దేవుండి దయంటే యిట్లావుండాళి; గుంజగలిగి సంకా గుంజుకోవటమే మంచిది.

“వందేవుం కు వందతోనే బౌతుంది. ఇదువందలుం టే ఐదువందల్తో

జొతుంది. పిండి కొద రొటైో” అన్నాడు- న! మి

గ్‌ా దగ్గర రెండొందలునై్న- అంతమట్టుకిచ్చేస్తా నేను”

“ఇంకేం దివ్యంగా సరిపోతుంది ఇంట్లో చియ్యంగూడా వున్నయి. సరేగానమాశ్చై నువ్వింత మంచిదానివనెస్పుడూ అనుకోలేదమా్యా. ఈ రోజుల్లో యెవ్వళ్ళ) నెవ్వళ్ళాదు కుంటున్నారు. ఆదుకోవాలంకే మాత్రం శశ్తేక్క-దుండి చచ్చింది ? చల్చటి వేళ తలచుకోవాలమాశై నీ పేరు.”

దీపాలు పెప్లే 'వేళయింది- కొట్టికొద్దిగా చలిగాకూడా పుంది- ధనియా లోపలికి వెళ్లి + కుంపటి తీసుకొచ్చి, దీపం వెలిగించింది. ఆ దీపం వెలుతురులో ఆ కులుకులాడి నోహరి, సాఖ్షిత్తూ లక్ష్య దేవిలా కూర్చుని వుంది. అస్పుడావిడ కళ్ళల్లో సహృదయత 'మరసిపోయింది; బుగ్గలమీద నునుసిగుల దొంతరలు గూదుకట్టుకునాాయి; "పెదవులమీద స్మక్సేరణ

ణి నృత్యం చేసింది.

ఇంకాస్సేపు పిచ్చాపాటీ మాట్లాడుకున్న తర్వాత, ఇక “వెళ్ళొస్తా? సంటూ బేచి నుంచొంది నోహరి. “ఇవ్వా శెట్లాగో పొద్దగూకిపోయిందిగా. కేపొచ్చి, పటికళ్ళండి డబ్బు” అంటూ యింటి ముఖం పట్టింది.

లు న! “పద. నేనుగూడా వచ్చి పంపిస్తా యింటిదాశా” అన్నాడు హ్‌ోర్రీ. “*వదులే, కూర్చో, నే నెళ్ళగలునులే.” చి బా! “*అదే౯ వన్నమాట. నిన్ను భుజాలమీదెక్కాంచుకెళ్లి దింపిరావా ళం

లనిపిసాం టే.”

గోజాన్‌ 808

నోఖేరాంగారీ చావడి, వూరిబయట పెడగావుంది. అంచేత పూరి బయటదారం పే వెళ్ళవచ్చు; ఇద్దరూకలిసి ఆ దారినే బయచబ్లేరారు. నాలుగు వైపులా నిశ్శబ్దంగా పుంద్రి= ది ౬

“కాస్స ఆయన్లో మాట్లాడి మంచి, చెడ్డా చెప్పరాదూ. నలుగుర్లో వుంటున్నప్వుదు తలలో నాలిక్కి మళ్లే వుండకపోతే బదగలుగుదు(వాలా చెప్పు. ఎవళో చూచినా వొకకే పోట్టాట. నువ్వేవోం ననిషంట్లో కూర్చో బెట్టి తిండి పెట్టలేవాయేః నేనేవో( కూలికెళ్ళి నాలుగు డచ్వ్చులు తేకా తప్పదాయె. బయటి కెళ్ళింతర్వాత యెొవరితోనూ మాట్లాడకుండానూ, నప్వకుండానూ వుంటే జరుగుతుందా ? అదికొదు; నా వంకాచ్ళు చూళౌ రీచు నవ్వారంటే నేనేం చేస్తానంట 2 నేనేవనా్నా రాణ్‌వాసం చేస్తనా్ననా యెవచళ్యా నను చూడ సండా వుంటానికి? ఏ యెండ కా గొడుగు పట్టాలి? తప్పుతుందా ? మా తాతలు నేతుల్తాగారంపే యేవింటీ లాభం ? ఈనాడు నెలక్‌ మూడు రూపాయీలు పుచ్చుకుని, పాలేగుతనం చేస్టనా్న్నావా లేదా? వెనక్కి. యెవళ్ళో పొగాకడుక్కోవాలి అందలం బయట పెట్టరా అన్నా డంటలే నేను మాతం బదకలా ? ఎప్పుడూ కుండెడు పాడుండేది మా యింట్లో; అందుకని యిప్పుడు కూలి చెయ్యనం కే గడుస్తుందా ? ఆయన కిదేవీ. యెక్కనప్రే కనబడదు- కాసేపు కొడుకుల్దగ్గిరి కెళ్ళానంటాడు. కాసప్సేపేవోం లక్నో పరిగెత్తుతానంటాడు. నా దుంప 'తెంపుళున్నాడనుకో” అన్నది నోహరి.

“ఆం భోలా యెప్పుడూ అంశతేలే- ఇంఠ పసితనెంవై తే యెట్లా * సరేలే నే చెబుకాలే” అని సన్రేశాడు హోర్‌ీ-

రేప్పొద్దున్నే వస్తావుగా డబ్బు పట్టికెళ్ళుటానికి ?

“*మరి రొాతకోతలు....”

“జ్య. సింగినాదపూ6 జీలక్మరానూ 1 నాకు తెలనదంటలే, డబ్బు తీసుకుని యెగేసే మనిషివికాదని.”

ఇంతలోనే నోఖేరాంగారి చావడి వచ్చింది. నోహరి తోపలికి వెళ్ళి పోయింది. హోరీ యింటికి మళ్ళాడు.

9

గోవర్‌ తిరిగి పట్టణం చేరుకునేటప్స్పటిక్‌, యిదివరకతను కూర్చుని అమ్ముకునేచోట, ఎవరో కొత్తదునిషి వచ్చి కూర్చున్నాడు ఇదివరకు గోవర్‌ దగ్గర కొనుక్కు నే వాళ్ళందరూ, అతని మరచిపోయి నట్లున్నారు మిర్దాగారి గుడిసెగూడ ఒక చిన్న పంజరంలాగా వుంది. రయినియా ఆ గుడ్డీసెలో కూర్పుని ఏడుసూండేదింకు[(ర్రవాడం టే వాకిట్లోనూ, బజారులోనూ తిరిగి ఆడుకుంటానికి అలవాటు పడ్డవాడు; ఇక్కడ యెక్కండి "కెళ్ళి ఆడుకుంటాడు ? గుడిసె ముందొక గజంకూడా. లేదు ఖాళీ స్థలం- అందులోనూ ముఖభ్శుకంపు. వేసవకొలంలో వుడకపోస్తూం కే బయటకొచ్చి వడుకునేందుళళ్కూండా వీల్లేదు. తల్లిని వదలిపెట్టి ఒక్క క్షణంకూడా వుండే వాడుగాదు క్కురాడు. ఆడుకునేందుశెట్లాగూ. సీల్లేగు; అంచేత అన్నం తినటమూ, పాలు [శ్రాగటమూగా పంది వాడి దినచర్య. ఇంటిదగ్గరుం శే కాస్సేపు ధనియా, కొంత సేపు రూప, మరికొంత సేప్ప సోన, అప్పుడీప్పుడూ పన్ని, హోరీ - యింతమందెత్తుకుని ఆడిస్తూ పుండేవారు_ ఇక్కడెవళ్ళు న్నారు ? యునియా వొంటరిది; ఇంటిసని చేసుకోవటంతోనే తెల వారి పోతూంది యునియాకి. గా

గోవరం శే పడుచుతనంలతో. పొళ్తురున్నాడు. సంతృప్తి చెందని కోరికలు, యిం(ద్రియభోగం అనుభవి సేగాని చల్తారెట్టులేవు. ఏపని చేసేం దుకూ మనసు పోయేదిగాదు. అమ్ముకోసానని వేళ్ళి గంటక్షూడా తిరక్క ముందే. తిరిగి వచ్చేశేవాడు. దమునసును* రంజింప చేసుకునేందుకు మరో మార్గమంటూ లేకండాపోయిందిం చుట్టు,పక్క-లుండే భూలీలూ, జిటాగ్గ దిశ వాళ్ళూ కూర్చుని, తెల్లవార్లూ జూదం ఆవతూండేదారు. మొదళ్ళ్‌

ఇోచాన్‌ 805 గోవర్‌ కూడా ఆడేవాదేగాని, యిప్పుడు. వొటిమీదకూడా మనసు పోవటం లేదు. ఇరవై నాలుగు ఘంటలూ రయునియొతోనే కూర్చుని, నవ్వుతూ, యేలళూ గడపాలని అతనికోరిక .కొద్దిరోజుల్లో యునియాకుకూడవిసుగె త్తి పోయింది; ఎక్క-డికై నాః ఎవరూ లేనిచోటికి వెళ్ళ నిశ్చింతగా పండుకొని, న్మిడదపోవాలనిపించే దాడికి. కొని, ఆ ఏకాంతం ఎలా దొరుకుతుంది? గోవర్‌మీద కోపం వచ్చేది. పట్లణవాసం యెంతో ఆసందంగా వుంటుందని కలలుగన్నది; ఇక్కడి కొచ్చిచూస్తే యూ పాడు గుడిసె తనూతయారు. కొడుకును చూచినా చీకొకువేసేద్‌ మరీ విసిగిపోయినప్పుడు, వాడిని బైటికినెట్టి, తలుప్పలోసల గొళ్ళెం పె క్లేసుకునేది;వాదు బయట గుక్కపట్టి యేడ్చేవాడు,

గోరుచుట్టుమీద రోకటి పోటన్నట్లు, మళ్ళీ “కడుపు” వచ్చింది అన్నం అంజకే యిష్టంలేకుండా బోయింది. ఏమూలనై నా ముడుచుకుని వడు కంపే బాగుంటుం దీనిపించేది, ఎవరితోనూ మాట్లాడకుండా, పలక్కుండా పండదుకోవాలనిపించింది. ఇంతలో గోవర్‌, తన కోనూన్ని మోసుకొచ్చే వాడు; స్వాగతమిమ్మని తలుపు త ప్రేవాడు. రొమ్ముల్లో పాలచుక్కమాట లేకుండాపోయింది; కొని, “చిన్ని” పొట్టమీదెక్కి సవారీ చేస్తూండేవాడు, దేహంతోపాటు మనస్పుకూడాశుష్కించిపోయింది. చెయ్యాల్ననిఅనుకున్న వవి చేసే ఓపికలేదు. కాస నదుం వాలిసేచాలుశోచిన్ని” వచ్చి రొముస్రలు న! అదొ పీక్కు-తి నేవాడు. వొడికిప్పుడు కందేచు పళ్ళుకూడా. బాగా పదునుగా వచ్చినయి. నోట్లోకి షపాలురాకపోతె కోపంవచ్చి. గట్టిగా కొరికేవాడుః ఐనా వాడిని పొట్టమీదినుంచి దొర్షించే ఓపికకూడా లేకుండాపోయింది యునియాకుం ఎప్పుడూ, ఆవిడకు, మృత్యువు కళ్ళముందు కట్టినట్లు కనిపించుతూండేది భర్తన్నా, కొడుకన్నా (యేమలేకుండా పోయింది, ఎవళ్ళని చూచినా, బెల్లంపున్నప్పుడు వచ్చే చీమలా కన్నించేవారు. వర్షాకాలంలో కురవాడికి విరేచనాల జబ్బు పట్టుకుంది. ఆ జబ్బుతో పాలొదిలేశాడు. “అమ్మయ్య: అనుకుంది యునియా, అనుకున్నదో, లేదో, వారం రోజుల్లో, “చిన్ని”

806 గోచాన్‌ చనిపోయాడు. మళీ ఆ కన్నకడుపుకు శిగుతీపంటే యేమిటో తెలిసి వచ్చింది; గుండె పగిలేట్టు యేడ్చింది- కొడుకు చనిపోయి వారమనాన్నకొలేదు; గోవర్‌ వచ్చి బలవంతం చెయ్యటం మొదలుపెటాడు. కోపంపట్టలేక పోయింది యునియా. “నువ్వు జె మనిషివికొదు; పళువ్వి ” ఆని ఆకోశించిందిం “నిన్ని” చనిపోయాడన్నమా కేగాని, అతని రూపం కళ్ళకు కట్టినట్లు కనిపిసూనేవుంది యునియాకు. “చిన్ని” (బతికున్నప్పుడు.తన కళ్ళముందు తిరుగుతూన్నప్పుడు, అతని్న్ని_ చూచుకుని అనందపడుతూందే దావిడ; కాని ఆ ఆనందరికం టే అతన్ని సొకేందువుు పడేకస్టమే ఎన్నో రెచ్హైక్కు వగా వుండేది -ఇప్పుడంకే ఆ బిడ్డ క్లాపకౌని్ని యెంతో “అక్తారుబతం” గా చాచుకుందావిడ; ఇప్పుడావిడె మనసులో ముదించుకున్న చిన్ని రూపం యెప్పుడూ చిరునవ్వులు వొలకటోస్తూంటుంది, అతని నుఖం యెంతో ఆమాయకంగా, నిర్మలంగా కనిపిస్తూంటుంది. ఆ బిడ్డ హెశీల్యాన్నీం చక్కని రూపాన్స్నీ తన వూహాదిలంతో చ్వితించుకుంటూ అనిర్వచనీయ మైన ఆనందాన్ని, వాధకు పాణం పోసే అనందాని్ని అనుభవించు తూందావిడ;ః ఆ ఆనందంలో వా_స్పవికతవల్ల కలిగే నలని సీడలులేవు. ఇస్పుడు కళ్ళకు కట్టినట్టు కన్పించే “చిన్ని”, ఆవిడ తన హృద యంలో, యెంతో, ఆప్యాయకంగా దాచి పెట్టుకున్న బిడ్డకి (పతివింబం : ఈ (శతిబింబానికి కాళ్ళూ, చేతులూ. ముక్కూ, నోరూలేవు; ఆ రూపం నిజమెనదీకొదు, స్థరమెనరీకాదు. కాని ఆవిడ హృదయంలో దాచుకున్న రూపం విజమైనదే; తన ఆశలతోనూ, శుభాకాంక్షలతోనూ [ప్రాణం పోసు కుంటోందా రూపావికి. ఇదివరకు బిడ్డకు పాలిచ్చి పెంచిది; ఇప్పుడు తన రక్తానే ఏ తాగించి పెంచుకుంటోంది. ఆ గుడినె అంతా చఛీకటిమయం అనీ, ఎప్పుడూ దర్గంధం కొడు తూండే చోటనీ, పతిరోజూ పొయ్యిదగ్గర పొగలో ముక్కులు చీదుకుంటూ కూర్పోనలసి వస్తూందనీ- “ఆలోచించు త నేందుక్కావలసిన తీరికగూడా

గోచాన్‌ 807 లేదు యిపష్పుడావిడకు. చనిపోయిన బిడ్డను తలచుకుంటూ కూర్చుంటే, అడవిలో యేదో నూతనశ క్తి (వ్రవేగించినట్లుందేది. తన చుట్టూవున్న కష్టాలు అంటినశ్లై వుందేవికాదు- _బతికినంతకాలం దరు వనిపించాడు; చనిపోయిం తర్వాత ఆవిణ్మప్రాణాలకే (పాణమైబొయ్యాడు. గోవర్‌ తొందరగా వచ్చినా, ఆలస్యంగా వచ్చినా; అన్నం తిన్నా,తినకపోయినా, సంతోషంగావున్నా, విచారంగావున్నా యునియా కేమి పట్టినళ్షునా వుండేది కాదు. ఆతనేం సంపాదిస్తున్నాడో, యెంత ఖర్చుచేస్తున్నాడో తెలుసు కోవాలని ఇూడా వుండేదిగాదు. ఆవిడ జీఏతనుంతా అంతరుఖమై పోయింది; బయటికొక నిర్రీవషయం్యతంలా, రోజువారీ పనులు చేసుకుంటూ తిరుగుతోంది; అంతే “

ఆవిడ దుఃఖంలో పాలుపంచుకోగలిగి తే, ఆవిడ ఆంతర్జీవితంలో స్టానం సంపాదించుకోగలిగి తే, ఆవిడ దగ్గరకు వెళ్ళగరిగేవాడే గోవర్‌; ఆవిడ జీవితానికి ముఖ్యాంగం కాగలిగేవాడే. కాని ఆవిడ బాహ్య జీవితం ఒడుకు మ్యాతమే వెశ్శేనాడతను. అంచేత అతని దాహం తీరేదికాదు- నిరకతో తిరగి వెళ్ళిపోయేవాడు.

“"ఎంతకాలంవని యిట్లా యేడుస్తా బార్చొంటావ్‌- “చిన్ని చచ్చి పోయి అస్వ్పుడే అయిదు నెలలు దగ్గిరదగిరొతాంది” అన్నా డొకనాడు

0 లి

గోవర్‌.

“నా దుఃఖం నీకు శెలవదులే- నీ పన్నువ్వు చూసుకో. నన్నిట్టాగే వుండనియ్యి” అంటూ వుసూరుమన్నడి యునియా.

“ఏడిస్తే వస్తాడా వొకస్తారి చచ్చిపోయినాడు?”

ఏమని జవాబు చెప్పాలో అర్జంకాలేదు యునియాకు- వెళ్ళి వంట వని చేసుకోవటం (ప్రారంభించింది. గోవర్‌ది యింత పొషాణ హృదయం అని అనుకోబే దావిడ.

గోవర్‌ యిట్లాంటి (ప్రశ్నలు వేసినకొద్దీ, యునియా మరింత ముడుచుకొనిపోయేది; తన బిడ్డరూపాని్ని మరింత పదిలంగా దాచుకునేడి.

308 గోడాన్‌

'చివ్ని' పూర్తిగా తనవాడే- ఇంతవవకూ “చిన్ని” రూసంలో కోంత భాగర గోవర్‌ హృదయంలో వుండిపోబిందేమో ననుకునేది. ఇప్పుడా బిడ్డ పూ ర్త్‌గా తనవాడె |

చిల్లర అమ్ముకాలలో లాభం కన్నించలేదు; గోవర్‌ నెళ్ళి పంచ దార మిల్లులో పనికి కుదిరాడు. మొబ్దమొదట మిల్లులో దాగా లాభాలు రావటం మొదలుపెస్టేటస్పటికి యీ లెండోమిల్లు కూడా కట్టించాడు మిష్టర్‌ ఖన్నా. మిల్లులో పనికి _పొద్దున్నేలేచ. వెళ్ళాలినొచ్చేదిం సాయంత్రం దీపాలు పెప్టేటప్పట్‌కి తిరిగొచ్చేవాడు. ఇంటికొచ్చేస్పటిక (ప్రాణాలు పోయినట్లుండేదీ. ఇంటిదగ్గరుండి పని చేసేస్పుడు కూడా బాగనే పనిచేస్తూండేవాడు. అయినా అలిసిపోయినట్లుందేదేగాదు. మధ్య మధ్య నవ్వుకూ, (యేలుళూ మాట్లాడుకునేందువు అవకాశం వుందేదిం కాస్త అలుప్పకలిగినా నాలుగుచోట్ల తగి నలుగురితో మాట్లాడుతూంటం మూలాన అలుఫ్తు కళగిసదన్న స్పృహే. వుండేదిగామి- 'పనెంతచేసినా,. మనసు స్వచ్చుందంగా వుండేది. న్యాయానికి మిల్లులో పెద కాయకష్టం చేస్తూన్నడీ లేదు. ఆయినా ఆ ఎంజిన రోదలో. కోలాహలంగే తిరగాలర పే సొణాలు గుప్పెట్లో పెట్టుకొని తిరగాల్సి వస్తోంది.

అదీగాక, యెప్పుడెవరేం అంటారోనని దుడుకు. కూలివాళ్ళంద తికి అట్లాగే వుండేది. కల్లో, సారాయో తాగి, కవాన్నీ, అలసటని మర్చి పోవాలని ప్రయత్నిం చేవారు.గోవర్‌కుకూడా (తాగరు అలవాయై పోయింది+ ఎప్పుడో (పొన్దుపోయింతర్వాత, తప్పతాగి వచ్చేవాడు. యింటికి వచ్చిం తర్వాత యేదో ఒకనంక పెట్టుకుని యునియాని నానా బూతులూ తిశ్తే వాడు. కొస్పట్టుకుని గుమ్ముం బియటికి బాగేవొడు; మరీ కోపంవ స్తే నాలుగు తన్నేవాదు.

నన్ను వుంచుకోబ'పేగదా, నామీదిటా కోపం చూపించుతున్నాడని అనుకునేది యునియా, పెళ్ళిచేసుకుంపే. తన్నట్లా అనుమానించటానికి గుండా, చెరువా? ఒకవేళ గోవర్‌ లెక్కచెయ్యక పోయినా, యిరుగు పొడగు వూరుకునేవాళ్ళా ? వచ్చి అతనికి బుద్దీ చెప్పేవారు: వినకపోతే

గోచాన్‌ 809 వెలేసేవారు ఎంత పొరపాటు జరిగిపోయింది ! ఈ మోసగాడిని నమ్ము సని వచ్చింది యిల్లొదిలి పెట్టి; నలుగురిలోనూ నప్వులపాలయ్యింది

గోవరం పే లెక్కలేకుండా పోయింది యునియాకి అతను తిండి తినకపోయినా లక్ష్య పెసేది గాదు, తాను తినకపోయినా లెక్కచేసుకునేది గాము గోవర్‌ కొడుతూన్నస్పుడు, కత్తిపీట తీసుకుని, అతని గొంతు పరపరా కోసిపారేస్తే దాగుంటుందనువ నేది. రోజులు గడుసూన్న కొద్దీ,

అనీ ఆయాని |!

(దితకడమే దుర్భరమైపోతోంది. ఇక యీ యింట్లో బతికుంటానిక్‌ ఆస్కారం లేకుండా పోతోంది. ఇంక తన మంచిచెడ్డ లైెవళ్ళు చూస్తారు ? ఇట్లాగే యింకా నాలుగురోజులు గోవర్‌తో తన్నులు తింటూ కూర్చుంకే యిక నరకమనేది చూడనక్కంలేదు.

ఒకనాడు నీళ్ళకని, పంపుదగ్గరకె శే “యేంవేం! ఎన్నోనెలా ౪” అసడీగింది పొరుగావిడొకావిడం

యునియా సిగ్గుపడిపోయింది. “ఏంవో. పిన్నీ, లెక్క చూనుకోలా” అన్నదిం

ఆ పొర౬గావిడ నల్లగా లావుగా, పొట్టిగా, కుద్రిమట్టంగా వుంటుందిం పెద్ద పెద్ద ఉఊముులూ ఆవిడాను. భర్త జటా్యాదిండి తోలుకుంటూ౦టాడు. థార్య కన్టైలదుకొణం పెట్టుకుని క్టైలముక్రికుంటూంటుంది. యునియా అప్పుడప్పుడూ వెళ్ళి క్రజ్చులు కొనుక్కుతెచ్చుకుంటూండేది అదే పరి చయం,

నవ్వి, “చూస్తే దగ్గరపడినక్షు వుండి రేపో, మాపో, మం్యత సొనితో, చెప్పకపోయా” అంది అఆవిడ-

“నేనిక్కడెవళ్నీ యెరుగనే” అన్నది యునియా, భయపడిపోయి.

“నీ మొగుడెట్లా వూరుకునా్నడూ ? మంచీచెడ్డా చూసుకోనక్క- రా? మరీ అట్లా చెవుల్లో నూ నేసు కూర్చుంటే యెట్లా ౯” గా

“ఊం నేనం పే లెక్కంళే ఆయనకి ౯

20 గా

తశ!0 గోడాన్‌

. “అంతేలే. నేన్గుమ్యాతం చూట్టంలేదంటలే- నువ్వు పృరిటిమంచ( నెక్కి తే యెనళ్ళో వొకళ్ళుండొద్దూమరి ఇంట్లో పవి చూప్జానికి ? ఆత్హలూ, ఆడబిడ్డలూ లేరూమరి సీకు ౪౫

“అందరూ చచ్చిపోయారని యెప్పుడో అనుకున్నాం”

కుకాయిదగ్గర కూర్చొని బిందె తోముకుంటూం టే, భయమేసింది యునియాకు, (పసవిస్తే ? గుండె దడ దడ కొట్టుకుంది ---“ఊ( అయ్యొ దేవుండా 1 సరేలే. చసేచసాను. అంతేగా. పీడొదిలిపోతంది. ఈ నరకం పన్నా తప్పుతుంది అప లా

సాయంత్రానికి నొప్పులు వచ్చినై. కష్టకాలం వచ్చిందని తెలిసింది. ఐనా అట్లాగే, చెమటలు కారుతున్నా "లక్క చెయ్యకుండా, ఫొటొకచేత్త

న్‌

సట్టుకుని, పొయ్యిరాజేసి పొయ్యిమీద కుండ యెక్కించింది. తర్వొత యిక కదల్లేక్క అక్కడే పొయ్యిముందు పడిపోయింది కూడ్చున్నది కూర్చు న్నట్టు, ఎప్పుడో ర్యాత్రి పర్రింటికొచ్చాడు గోవర్‌ తప్పతాగి. ఆ మళ్తులో ఒక పే వాగుడు వాగుతున్నాడు. “నాకు లెక్కేంటి, ఎదవె తే పడుంటాడు అంతేగాని నేను పడుండకే. నన్ను పుట్టించిన అమ్మా, అయ్యలంటేనే పడ్రేదు నేను. ఆభ్ళిళ్ళమాటలు సడే, గొజమాదారంట జమాదారు. కళు) రుంతున్నాడు. నలుగురూవచ్చి పట్టుకోక పో తే తెలిసేది మజాథా; పచ్చి నెత్తుడ తాగేవాజ్డ. రేపు చెపా 'హెడిసని. అంతగాకపోతే వురేస్తారు. అంతేగా! నాకేం లెక్క 1 నడుం నిటారుగా పెటి వ£సాలు మెలేసుకుంటాం పకపకా నవ్వుతా, ఎక్కు-తా వురికంబం నాకేం కళుం ? ఛీ । యేంజాతిరొ బాబూ యీ ఆడజాతి. వెధవజాతి ః పొయ్యిమీద కుండ పెట్టింది కౌళ్ళార జాపి పడుకొంది. మొగుడొస్తాడు; అన్నం పెట్టాలన్నమాటేలేదు- పోనీ, చావసీ ముండని. ఏడిపించసీ, యిష్టంనొచ్చిన్రేడిపించమను. ఆ దేవుండే చూస్తాడు. నే నూరుకున్నా 'దేవుండూరుకోడ్లె ॥

గోవర్‌ యునియాని లేపలేదు; పలకరించనుగూ డాలేదు. మెదలకుండా వెళ్ళి వసారాలో పండుకున్నాడు. తెల్లవారరూమున చలివేసింది. కంబళి

గోదాన్‌ వ్ర]

తెచ్చుకుందామని లోపలికి వెళ్తాడు. యునియా దగ్గుతోంది. దాధతో మూలుగుతోంది అస్పటికతని మళ్తుగూడా. దిగిపోయింది. “ఏవింయే 2 యేయన్నా నొప్పిగా పుందా 7 అని అడిగాడు.

“ఆం, కడుపులో నేపి ఎ చరాపేస్తాంది”

“నవ్విందాకే చెప్పబేదేవేం? ఇన్పుడెక్కడి కెళ్తాను ?"

“*ఏవర్తో చెప్పను ₹

“*ష్ట నేను లేనూ ? చచ్చిపో యాసనుపన్నావాః”"

“నేను చచ్చినా, బతికినా వోళఠయేగా నీకు*

గోవర్‌కు గాభరా యె క్రింది వెళ్ళి మంతసావిని పిలుచుకు వస్తె? ఇన్వుడు వెళ్ళ, రమ్మంాఖె వస్తుందా ? ఇంట్లో డబ్బుగూడాలేదు. సాయం మే చెవితే యెక్కడో వొకచోట నాలుగైదు రూపాయలు చూచేపని. ఇదివర కెస్పుడు చూచినా చేతితో యాళ్ల ఆరవై రూపాయలు కనబడ తుండేని. వముంటా యీ ముండ అడుగుపెట్టిందో య్యెరని యేగానిగూడా బేళుండా పోయింది.

ఇంతలోనే ఎవళ్ళో. పిలిచారు. “యేయయ్యోయ వ మీ ఆవిడ మూలుగుళుందళ్లే పుందే ? నొవ్వులొచ్చినయ్యా *” అంటూ.

గా ఇందాక, పంస్పదగ్గర మాట్రాడినావిడే పిలిచింది. గ్యుర్రానికి. దాణా (0 లగి

వేద్దామని లేచింది యునియా మూలుగులు వినదిడి, యేవింటో. తేలును కందామని వచ్చింది

వసారాలో౩ెళ్ళి, “కడుప్పలో నెస్పిగావుందంట. ఓ కొట్టుకుంటాంది. ఇక్క డెక్కడన్న్నా మంకసాని దొరుకుతుందా 7” అని అడిగాడు గోవర్‌,

“నేను సాయంత్రం చూచినప్పుడే అనుకున్నా. జంగిరప్పేటలో పుంటంది మం్యతసాని. ఒక్కడుగేసి పిల్చుకురా- తొందరగా రమ్యను. నువ్వచ్చేదాకా నేనుంటాలే యిక్కడ

812 గోడాన్‌

“నే నెప్పుడూ చూడలేదే. ఎక్కడుంటంది ?”

“స్యశ్రే. నువ్విక్కడ కూర్చుని విసురుకూ వుండు. నేవెళ్ళి పిల్చు కొస్తాలే. ఎవళ్ళో శాస్త్రం చెప్పినట్టు యెందుకూ పనికిరారీ మగాళ్లు శినమంశే తింటాయింత ? మంత్రసాని యిళ్లుగూడా తెలవదూ ?” అంటూ జయలుదేరిం దావిడ.

వెళ్ళి పది నిమిషాల్లో తిరిగి వచ్చింది__ోయికీ లోకంలో బీదా, విక్కీ. ఐదికేపార వేంలేదు లంజాముండా; ఐదు రూపాయాలిసే నేగాని కదల నంటాంది. తరవాత రోజు కెనింయయిదణాలంట-. పన్నెందోనాడు కోక్ర పెట్టాలంట. ఓసి నీ మొఖాన బూడిదపొయ్యా అనొచ్చా ఆ పనే॥విటో నేనే చూచుకుంటాలే పన్నెండుమంది బిడ్డరి్ని కనా; నాకూ తెలుసులేవే అనొచ్చా. సరేలే బాబూ. నువ్వట్టా వసారారోకెళ్ళు. అంతా నేను చూచు కుంటాలే- అవసరం వొచ్చినప్పు డాదుకోకపోతే ఇంకా మనిషి మనిమై పుటట. వెందుకు ౯”

మి

అని, వెళ్ళి యునియా దగ్గర కూర్చొని, పొట్ట నిమురుతూ “నిన్ను చూడగానే అనుకున్నా. నీజం చెప్పనా ? అప్పుడుపైంచీ అదే యావనుకోం కంటిమీద కునుగ్గూడా పెళ్తేదు. నీకు మ్యాకం యెవళ్తుశ్నార్లే. యిక్కడ” అన్నది.

యునియా అపరిమితంగా నొప్పులు పడుతోంది .. “ఇక (బెదకను పిన్నీ, నే నీబిడ్డ కావాలని యేడ్చానా ఇ ఒకణ్ణి పెంచి పెద్దాణిచేస్తే దేవ డొచ్చి ఎత్తుకొనిపోయే. మళ్ళీ కానుపెందుకు రావాలి చెప్పు. ఒకేళ నేను చచ్చిపోతే, యీ బిడ్డని నువ్వే పెంచాలి పిన్ని” అంటూ ఆపసోపాలు సడుతోంది.

“అదేంటమ్యా, ధైర్యంగా వుండాలిగాని, యిట్టా అదై ర్యపడిపో తే యెట్టాచెస్పు. ఇకొక్కం క్షణం వోర్చుకుంకే కష్టందాటి దియటపడి పోతావు. మాటన్నా అనకపోతివి. ఆంత సిగ్గెందుకమ్మా. నాతో చెవితే మీర్జా సాయబుగారి దగ్గిరికెళ్ళి తాయెత్తు పట్టుకొచ్చే దాన్నిగా” అంటూ, తల నిమురుతూ ధైర్యం చెప్పింది పొరుగావిడ-

గోచాన్‌ 818

తరువాత యునియా స్పృహ లేకుండా వడిపోయి౨ది. ఉదయం తొమ్మిది గంటలయ్యే టప్పటికి యురియా నుళ్ళీ కళ్లు తెరచింది. చూసే బిడ్డనెత్తుకుని కూర్చుని వుంది పొరుగావిడ- తన "చీరగూడా మార పవుతికిన చీ5 కట్టింది. శరీరంలోవున్న ర్క్తం అంకా యెండిపోయినట్లు వళ్ళంతా బలహీనంగా వుందిం

పొరుగావిడ శళిరోజూ పుదయంవచ్చి, యునియా క్రింతచేసి, పెట్టీపోతూ వుండేది. తర్వాత రోజుకి నాలుగైై దుసార్హు వచ్చి బిడ్డకు పోత పాలుపట్టి వెళ్తా వుండేది విడ్డపుట్టి నాలుగు రోజ నా యింకా యునియా రొమ్ముల్లో పాలు పడలేమ. బిడ్డ గుక్కపట్టి ఒక పే యేడవటం; పోత పాలు ఆరగటం లేదు. ఒక్క నిమిషంగూడా పూరుకోవటంలేదు బిడ్డం పొరుగావిడ తన రొమ్ములు తీసి, నోటో సెప్తేది. ఒక్క నిమిషం చీకి చూచి పాలు రాకపోయేటప్పటిక మళ్ళీ యేడుప్ప్‌ అంకించుకు నేది శిశువు; బిడ్డ ఎండిపోతున్న్నాడు. యునియా కింకా పాలు సడలేదు పౌరుగావిడ గాభరా యె త్తిపోయింది. వెళ్ళ, ఎవరో వొక డాక్టర్ని పిలుచుకు వచ్చింది. డాక్షరువచ్చి. “ఈ అమ్మయి. శరీరంలో రక్తం లేదు; పాలు ఎట్టా పస్తాయి. మంచి పృష్టికరమైన ఆహారం తీనుకుంకేనేగాని వంటికి రక్తం పట్టదు” అని చెప్పాడు. ఎన్ని నెలలు తినాలో మళ్ళీ పాలు పడేందుకు. అస్బటిదాకొ యీ పసిగుడ్జెట్టా ముకుతాడు ? ఎండి పుల్లయిపోడూ ఇ

యూం (పొద్దపోయింది. (శాగివచ్చి. వసారాలో పండుకున్నాడు గోవర్‌, విడ్డని సముదాయించుదామని వచ్చి, అతనికి రొముులందించి కూర్చున్నది పొరుగావిడ- బిడ్డ కా సేపు చీకింతర్వాత పొరుగావిడ రొమ్ము ల్లోకి పాలొచ్చినట్టయిందిం “నూడవే యునియా. ఇకనీ వెడ్డ బదుకుతాడేం నాకు పాలు పడినై” అన్నదావిడ.

యునియాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. “ఏంవిటీ, నీకు పాలుపడినయ్యా?”

“నిజంగానే 1”

నేన్నమ్మలేను తల్టీ,

914 గోదాన్‌ “చూడిట్లా.” రొమ్ములు పిండి చూపింది. పాలధార యుంమ్తింటూ బయటే కొచ్చింది. అన్నది యునియౌ. “ఆ. యెనిమిదేళ్ళు-” “ఈమధ్య మళ్ళీ కానుపులు రాలేదుగా 2” “అదే కడసారిది. తరవాఠ రొమ్యులెండిసోయినె . అంతా దేవుడి మాయలే. కాకపో తే మరిదేవింటి ఆనాటి నుండి (ప్రతిరోజూ నాలుగె దుసార్లు వచ్చి, పాలిచ్చి నలా ళం వెళుళూండేది పొరుగావిడ. ఆవిడ పాలు కాగటం మూలంగా విడ్డకూడా పుట్టటం పీలగానే పుట్టినా, దుండుముక్కలా తయారయ్యాడు. ఒకనాడు సా్నానానికని నది కెళ్ళింది పొరుగావిడ- ఆకలేస్తి గుక్కపట్లి యేడుసు నా! న్నాడు. బిడ్డ. యునియా భుజంమీదేసుకుని, నిద్రపుచ్చాలని విళ్వ య్రయత్నం చేసింది; లాభం లేకపోయింది. ఇంతలోనే స్నానానికనెళ్ళిన పొరుగావిడ తిరిగొచ్చింది. వచ్చి, బిడ్డను తీసుకోటోయింది. “ఏ వొద్దులే. చచ్చిపోయినా బాగుండును పీడొదిలీపోతుంది. ఎందుకొచ్చిన గొడీవ* అంటూ వినురుకుంది యునియా. _ తటపటాయించిపోయింది. పౌరుగావిశ, కా స్పేప్ప్సన్న తర్వాత విడ్డని పొరుగావిడ వళ్ళో కూర్చోబెట్టింది యునియా. యునియాకూ, గోవర్‌కూ యిప్పటికీ పడటంలేదు గోవర్‌ వటి మోసగాడనీ, పబ్బం గడుపుకునే సజ్జనీ, తనని ఒక విలాస వస్తువుగా ఛావిస్తున్నాడనీ, తాను చచ్చిపో తేగూడా కళ్ళంట నీరు బెట్టుకోడనీ అను కుంటోంది యునియా అతని కోరికలు తీరుస్తూంయే చాలు, తాను చచ్చి పోతే, యింకోగాన్ని తీసుకొచ్చి యింట్లో పెట్టుకోవాలని అనుకుంటున్నా డేమో. ఆ పప్పులేమి వుడకపు. ఎరక్క పస్వులో కాలేసింది. అప్పుడేమో

గోచాన్‌ 815

“నువ్వే నా (ప్రాణం? అంటూ తిరిగేవాడు. ఇక్కడి కొచ్చిందగర్నుంచీ పూర్తిగా మారిపోయాడు. చలికాలం వచ్చింది. సక్కకూలేదు? కప్ప కనేందుకూ లేదు ఎస్పుడై నా రెండో,మూడో మిగిలేట్లుంపే వెళ్ళి, కలు ముంతకు అప్పగించి వసూంటాడు. తాతలనాటి సరుపొకటుంకే, దోసే మీదనే పడుకుని, మవ్మిదపోతున్నారు యిద్రరూనూ. అంత దగ్గరగా పండు కుంటున్నా, ఎన్నో (కోసులదూరంలో వున్నట్లుగా వుంటున్నారు

బిడ్డ నెత్తుకుని ఆడించాలని, ముద్దులాడాలనీ,. గోవర్‌ (ప్రాణం కొట్టుకు పోతుంది. ఒక్కోసారి అర్ధర్మాతికాడలేచి విడ్దముఖంచూచ్చి గుట కలు మింగుతూ ఆనందిసూంటాడు గూడాను. ఐనా యునియానుచూచి, దగ్గరకు వెళ్ళేందుకు వెనుకంజ వేశాడు; తటపటాయిస్తాడు. యునియా అతనితో మాట్లాడటంలేదు. అతనికి కావలసినవి అందివ్వలేదు, చేయదు- వాళ్ళిద్దరి మధ్యోవున్న యీ మాలిన్యం అనాటికొనాటికి గట్టివడి, పెద్దదై, ఒక పెద్ద వుక్కుగోడలా తయారయింది. ఒకళ్ళనొకళ్ళు అనుమానంగా చూచుకుంటున్నారు మంచిచూటన్నా చెడర్జాలు తీసుకుంటున్నారు; ఇక ఆ మాటలకు చిలవలూ,పలవలూ వేసుకుని, రాత్రింబగళ్ళు దే ఆలోచనలతో, లేనిపోని అర్థాలు కల్పెంచుకోని, బాధపడుతున్నారు. వేటకుక్కల్లా ఒకళ్ళ మీది కొకళ్ళు దూకేందుకు సంసిద్ధంగా వున్నారు.

ఇంట్లోమాట యిట్లావుం టే, అక్కడ మిల్లులో గొడవ గూడా అంతంతగా నేవుంది. ఈశనారి బడెటో వంచదారమీద డ్యూటీ " యెక్కుస చేసింది (ప్రభుత్వం కూలీల జీతర్‌ తగ్గించాలని చూస్తూన్న మిల్లు యజ మానులకి చక్క అవకాశం చిక్కింది. డ్యూటీ మూలాన ఐదురూపాయల నష్టం వచ్చేట్లుంయే, కూలీల కూలి తగ్గి సే పదిరూపాయల లాభం సంపా దించుకోనచ్చును. అనిన్నమిళ్లుల్లో లాగానే యీ మిల్లులో గూడా గందర గోళం (ప్రారంభం ఐంది. కూలీలు సమ్మె చేసేందుకు సిద్ధంగా వున్నారు. అసలే దినభత్యాలన్న (సియమైపోయినై జీతాలు హచ్చించక పోతేనే (ైకకటం కష్టమైపోతూం పే 'హెచ్చించటం మాటట్లావుంచి, అసలుకే ముష్పుతెచ్చి. జీతాలు కో సేస్తామం'"కటే,తగ్గిస్తామం చే ఎట్లా వూరుకుంటారు

816 గోచాన్‌

కూలీలు? మీర్జా ఖుక్డీద్‌ కార్మిక సంఘానికి అధ్యక్షుడు, కార్యదర్శి “జిన్‌” వత్రికా సంపాదకుడు పండిత ఓంకారనాధ్‌, మిల్లు యజమానులకు బుద్ధి వచ్చేట్లుగా ఒకసారి సమెశ్టెచేసి చూపించాలెనని అనుకుంటున్నారు అందరూ. సమ్మెదారులందరికీ మందు నిలదిడ్డాడు గోవర్‌. అసళే కస్ట దుందుడుకు స్వభావం వున్నవాడు. యజమానుల్ని బెదిరించి తేనేగాని పని జరిగేట్లు లేదు. చానం పే గూడా భయసడని మనిషి గోవర్‌.

ఆక్కాడిక్సీ ఒకనాడు, గుండె రాయి చేసుకుని, భ కి నాలుగు మాటలు చెప్పాల్ననుకుంది యునియా. “పెళ్ళాం బిడ్డలున్నవొడివ, ఇట్లా అగ్గిలోడూకి తే యెట్లా? అని హెచ్చరించింది గూడానీ. గోవరొళు కోపం వచ్చింది... "మధ్య నువ్వెవరవే మాట్లాటానికి ? నేస్ని సలహా అడగ లేదే 1” అంటూ లేచాడు, ఇట్లాగే మాటకి మాట పెరిగింది; జుటు సటుకుని యిష్టంవచ్చినట్లు తన్నాడు మునియాని. ఇంతలోనే పొరుగావిశో పటగెత్తు కొచ్చింది. వచ్చి, యునియాను విడిపించి గోవరొని కోప ఎడింది.. అసలే కోపంగా వున్నాడేమో, పొడుగావిడ మాటలు. వింటోంకే పిచ్చెక్క్‌- నట్లయింది. “నిన్నెవ్వడు రమ్మన్నాడు నాయింటోకి. ఫో. అవతలికి ఫో:” అంట్లూ స్పరిమాడు క శ్ళె్యజేన్తూ

“అప్పన్నాయనా: సీ యింటికి రాకపో తే నా గడవదుగదూ? అందుక నొస్తన్నా సీ యింటికి! నువ్వు పెళ్లే దాంతో నే నిండురుందాయె నా కడుపుః” అంటూ యొతత్తిపొడిచి, “నేనొచ్చి ఆదుకోకపో తే, యివ్వాళ నువ్వు తన్నా అనుకున్నా, యీ పెళ్ళాం పుందేదికొదు యేంననుకున్నావో | తెలుసా?” అంటూ కేకలు వేసింది

“నా యింటికి రావద్ద౦ చెప్పతాం కే వినపట్టంలా, అసలు నువ్వే నేరి పావు డీనికింత గిరవాణం” అంటూ, గుద్ధుతాడా అన్నట్లు, పడికిలి బిగిం చాడు గోవల్‌.

పొరుగావిడ ఆదురూ, బెదురూ. లేకుండా, అట్లాగే నిలబడింది. గ్‌బ్సక్ర చాల్లే, వూరుకోవయ్యా; యెవళ్ళనా్న్నావింయే సవ్విపోకారు 1 అసలే

గోదాన్‌ 817 చచ్చి సగఃవై పోయిన పెళ్ళాన్ని కొట్టినంతమాలత్రాన పెద్ద నగాడ్నివె పోతాననుకున్నావా? యే6, యెందుకు పడాలి ఆ అమ్మాయి నువ్వు కొను దెబ్బలు? గోఘాతంటిది కొబట్లి సరిపోతుంది. ఇంకొకతై తే. చీపురుకట్ట పృచ్చుకుని తిరగబడేది, తెలుసా?” అన్నది

ఈ గల్లంతంతా. విని, యిరుగు పొరుగు వాళ్ళింకో పదిమంది (పోగయ్యారు. నలుగురూ నాలుగు చీవాట్లు పెట్టారు గోవర్‌ని. వాళ్శందరు గూడా, (ప్రతిరోజూ, చీకటి పడ్డతర్వాత, తలుపలికి లోపలి గొశ్ళీలు పెట్టి, పెళ్ళాల్ని తన్నే పెద్దమనుష్యులే 1 ఐతేనేం? ఈ పూటమా్యత్రం న్యాయమూ, ధర్మమూ చెబుతున్నారు. పొరుగావిడకు మరింత ధైర్యం వచ్చింది. *చూశారాదాబూ 1 నా గడప తొక్కద్దంటున్నాడు పెళ్ళావూ: విడలూ వుండగానే సరా? ఎట్లా నిభాయంచుకోవాలో తెలవొద్దూ? నేనేగనక

ఉ మి న్న! లేకపోతే యీ పసిగుడ్డేంవై వోయేదో మీరే అడగండి. పెళ్ళాన్ని కొట్టి మొగతనం చూపిత్తాడంట, మొగతనం. నేనే అవ్వాల్సింది యితగాడి పెళ్ళాన్ని. మజా చూపించేదాన్ని 1 చెప్పుతీసి, చేతట్లుకుని, నెత్తిమీద బొచ్చూడేటట్లు కొ పదాన్ని. ఇటోనుంచి, బరబర లాగి, బయటికి తోసి, తలపు గెదేసుకునేదాన్ని, అప్పుడు తెలిసొచ్చేదీ అయ్యకి 1!” అంటూ లేచిందిం

గోవర్‌ విసురుకుంటూ, మిల్లులోకి వెళ్ళిపోయాడు ఆ పొరుగావిడ ఆడదె పోయింది? మగాడె తే చెప్పేవాడు పని । ఆడదాఎతో మాట్లాడేం లాఖేం 1 పోట్లాడేంలాభం 1

మిల్లులో అసంతృ ప్రి రోజురోజుకూ పెరిగిపోతోంది. కూలీలు, “విజిల" స్యతిక జేబుల్లో పెట్టుకుని తిరుగుతున్నారు. అవకొశం చిక్కి నప్పు డల్లా, యిద్దరు ముగ్గురు కలిసి చదువుకుంటున్నారు పత్రిక అమ్మకం బాగా పెరిగింది. కూలీల నాయకులు “బిజిలీ' ప్యతిక కార్యాలయంలో సమా వేశమై, అర్థరా్యతినరక్తూ చర్చలు సౌగిప్తూండే వారు. సమ్మెకు అవసరమైన, స్కీము తదూరుచేసేవారు మరునాడు వుదయం యీ వార్తలు పేపర్లో

818 నోదాన

పెద్ద పెద్ద అక్షరాల శీర్షికలతో (పత్యత్షమయ్యేవి. జనం అంతా విరగబడి కొనుక్కుని చదువుకునేవారు. అసలు ధరకి రెండుమూడు రెట్లు ఖరీదు గూడా అమ్ముకుసోయేవి (పతులు, అటు చూస్తే మిల్లు యజమానులు గూడా కాచుకు కూర్చున్నారు. సమ్మె జరగటంవల్ల వాళ్ళకి లాభమేగాని, నష్టంలేదు. కూలీలు దొరకరనే చింతలేదు. దేశంలో నిరుద్యోగం కాండవి స్తూంది. ఇప్పుడిచ్చే కూలీలో సగం యిచ్చినా, “మహాభాగ్యం? అంటూ వచ్చేవాళ్ళు కావలసినంత మందన్న్నారు; కావలసినంత లాభం! ఈ సమ్మె హడావుడిలో వారం, పదిరోజులు మిల్లు పనిజేయకపోయినా ఫర్వాలేదు. చివరికి “కూలి తగ్గించదిడింద్రి? అని (ప్రకటించే స్తేనే మంచిదనే నిర్ణయానికి వచ్చారు యజమానులు. ఏ రోజున యెస్పుడు ఆ పకటన చేయాలోగూడా నిర్ణయమైపోయింది. పోలీసులకి కబురందజేశారు, కొని కూలీల కీసంగతి తెలియు. వాళ్ళయావలో వాళ్ళున్నారు. సరుకు తక్కువగా వుస్నప్వ్పుడూ, డిమాండెక్కువగా వున్నప్పుడూచూచి, సమ్మె చేయాల్నని చూస్తున్నారు కూలీలు.

ఒకనాటి సాయంత్రం కూలీలందరూ పనులు ముగించుకుని, ఇళ్ళకు వెళ్ళనోతూన్నస్పుడు, మిల్లు డై రెకరు తము నిరయం (వకటించారు.

న నా మ! అప్పుడే పోలీసులగూడ వచ్చేశారు, గోదాంలో కావలసినంత సరుకు నిలవ వుంది. ఎంత డిచూందున్నా, ఆరు మాసొలవరకూ యజమానులు ఫికరు పడవలసిన అవసరింలేమ. ఈ సంగళుంన్నీ కారిికులక్క్కూడా తెలుసు, ఐనా కార్మికులు సమ్మెచేయక త'ప్పేట్లు లేదు.

ఈ వ్వార్తవని కార్మిక సంభూధ్యత్లుడు, మ్‌ర్జా ఖుర్షీ దొక చిదనివ్వు సవ్వాడదు; శ్యతువు రణకొశల్యం చూచి ముగ్ధుడయ్యాడా అన్నట్లు నవ్వాడు* ఇుక్ష క్షణంమ్మాతం ఆలోచించి, "నరే : మిల్లు యజమాసులే కోరుకొంటు న్నాడు గదా సమ్మె కావాల్నని; అట్లాగే కానిద్దాం. పరిస్థితులన్నీ వాళ్ళకే అనుకూలంగా పున. ఐతేనే(? న్యాయం నన పక్షామంది. బయటి

గోదాన 819 వాళ్ళని తీసుకొచ్చి సనిచేయించుకోవొలని వాళ్ళ వుస్ధేళ్యం. అట్లా దబియట్‌ నుంచి యెనళ్ళూ రాకండా చూట్టం మనవంతు. దానిమీదే మనజయం ఆధార పడి పుంటుందిో" అన్నాడు ఖుర్లీద్‌ =

వెంటనే, “బిశిలీ' పతికా కొార్యాలయంతో, అత్యవసర సమా వేశం జరిగింది. కార్యపర్షం సమావేశం అయ్యింది; (ప్రతినిధులి్న్ని యెను షకోవ టం గూడా జరిగింది. ర్యాతి ఎనిమిదిగంటలకు ఒక పెద్ద వూరేగింపు బయ ల్టేరింది. ర్యాతి పదిగంటలకు ఇపిరంగసభ జరిగింది ఆ సభలోనే మర్నాటి కార్య్యక్రమంగూడా నిర్ణయింపదిడింది- ఏవిధమైన హింసాపూర్వుక కార్య (క్రమమూ జరుపగూడదనే హెచ్చరికగూడగా యివ్వటం జరిగింది.

మఠ్నాడు యజమానుబు బఇయటివాళ్ళని తీసికొచ్చి మిల్లు గేటుతో నిలబెట్టారు. ఇదంతా చూచేప్పటికి సమ్మెచేసే కార్మికులికి శివమె త్తి సట్ల య్యింది రోజుకే యాభై మందో కొ త్తవాళ్శొసారని అనుకున్నారు కార్మి కులు. వాళ్ళని నయానో, భయానో, సనచ్చచెపోఎం జెదరించో, వంపిం చెయ్యవచ్చనుకున్నారు. అసలు సమ్మెజే సేవారినందర్నీ చూ స్తేనే వచ్చిన వాళు) భయపడి పారిపోఠకారనువునా్న్నారు. అనుకున్నది జరగలేదు; తల శ్రిందులై ౦ది- ఈ కొత్త వాళ్ళందరూ మిల్లులో వ్రవేస్తే, ఇక్క, రాజీ జెలాలసాగించేందుకుగూడా. వీలుండేదు. ఏది యేమైనాసరె. వాళ్ళు మిల్లు లోపలికి వెళ్ళకుండా చెయ్యాలి. ఇక దౌర్జన్యమూ, గేలాటా తప్పితే గతం తరం లేదు. కొ త్రవాళ్ళుగూడా పోట్లాటకి సిద్ధంగా వున్న పై వున్నారు. వాళ్ళా పాపం, యింతవరకూ; ఆకటితో అలమటిస్తున్నారు; ఇప్పుడు కూలి జీసుకునేందుకు ఆదరువు డెకి చేతికి చిక్కిన యీ అవకాశం జారవిడుచు కునే కంటే, అకరితో మాడిచచ్చేకం కే, పిల్లాజల్లా ఆకలితో యేడుస్తూ కూర్చుంటే చూచే కంటే, యిష్సుడే, అటో, యిటో తేర్చేసుకోపటం మంచిదని అనుకుంటున్నారు, కొత్తగా సనిలో (ప్రవేశించేందుకు వచ్చిన వాళ్ళుగూడా. సరే. దోపిడీ, గలాటా, కొట్లాట 'విిలి ప్యత్రికా సంపాద కుడు యెప్పుడు జారపన్నాడో, పత్తాలేకుండా సోయాడు ఇక పోతే మీరా

820 గనోదాన్‌ సాహెబ్‌గారికి బలంగానే తగిలాయి వెబ్బలు. ఆయన గారిని కొపాడాలన వెళ్ళిన గోవర్‌ కింకా బాగా తగిలాయి గాయాలు. మీర్జా అంపే పహిఠ్వాన్‌ గాదిస్ట దెబ్బలు కాచుకోగలిగాడు గోవర్‌ పల్లెటూరివారు. దెబ్బం కొట్ర టమే తెలుసుగాని, దెబ్బలు తగలక్వండా కాచీకోవటం చేతకాదు. గోవర్‌ చెయ్యొకటి విరిగిపోయింది; తలమీదగూడా గట్తిదెబ్బ తగిలిందింసగిలింది గూడాను తల ఇక అక్కడే కుప్పకూలినట్లు కూలిపోయాడు. పడింతర్వాత గూడా క్కరలవర్షం పడింది. వీప్పమీదా, భుజాలమీదనూ, వళ్ళంళా పిండి గొట్టినట్టయిపోయింది. అతను పడిపోవటంచూచి సమ్మెచేసే వాళ్ళందరూ పారిపోయారు. గట్టివాన్స మ్యాతం పడి పదియేనుషుంది మీర్జాకు కాపలా కాస్తూకూర్పున్నారు. (కొత్తగా వచ్చిన కూలీలు విజయపతాక నెగుర వేస్తూ మిల్గులోపలి కెళ్ళారు. సమ్మెదారులు గాయపడ్డవాళ్ళ సెందరినీ హోస్పట ల్లోకి చేర్చటం (పారంథించారు. కాని చోస్పెటరో మాతం ఆ గాయపడ్డ 6

వాళ్ళందరినీ చేర్చుకునేందుకు చోపెట్లా పుంటుంది? మరాసాహెబుకు మాత్రం హోస్పెటల్లో భాళీ దొరికింది గోవర్‌3 పద్దు మం కట్టి ఇంటిక్‌ సంపించేశారు

వులకని, పలకని గోవర్‌శవాన ఎ చూసె యనియా నిలువునా కంపించి పోయింది; ఆఎడలోని స్త్రీత్వం 'మేలుకొన్నది ఇంత వరకూ ఆవిడ దృష్టిలో అతడొక్ష విలమైన మగవాడు; ఆవిడమీద అధికారం చలాయించే వొడు. బెదిరించేవాడు, తిఫ్టేవాదు, కొశేవాడు. ఇప్పుడో ? కదలలేడు. _ నిస్సహాయుదు, అతన్ని చూస్తే జారి కలుగుతోంది. అతని మదికి వంగి, కళ్ళ నీళ్ళ బెట్టుకుంటూ, పరీక్షగా చూచింది యనయా ఇంట్లో పరిస్థితిని తలచుకుంటూ, చూస్తూం'పే ఒక విధమైన యూర్ష్య, కోపమూ కరిగాయి యునియాకు, ఇంట్లో వ్యెరని యేగానిగూడా లేదని గోవర్‌కు తెలుసు; ఎకగాడా కాండబ్బు అప్పు పుబ్దదనిగూడ తెలుసును అతనికి ఇన్నీ తెలిస్తె తానుచెప్పిన మాటలు కూడా వినకుండ పెడచెవినిబెట్లి, వెళ్ళి యీ (కొత్త ఆపదలు కొనుక్కు తెచ్చుకున్నాడు నె త్తిమీదికి: “నువ్వీ గల్లంతుల్లో

గోచాన వ్ర

కెళ్ళొద్దు; దూకుదూబ్రమని, చివరి కందరూ తప్పృుకుంటారు. అని్న్నిందాలా వీదాళ్ళె కష్టపడతారు" అని, యొని్నిసార్లు చెప్పింది నెత్తిన్నోరు పెట్టు కుని ? తన మాటలెంపుకు వింటాడు, తాను పగ పోయె, అస్వుడు దూకు దూకునున్న వాశ్ళేరీ యిష్పృడు ?

చూశారూ: మసం వద్దని యెంతచెప్పినా వినకుండా కుర్చీలమీదా* మంచాలమీదా యెక్కి గల్లంలుచేసే క్కురాళ్లు కాలుజారి (క్రింద పడితే మన మేమంటాం? “*బఐలే పని జరిగిందిలేః! యటాలం వదిలింది: కాళ్ళిరగాలిసిందిః:” అనమూ కోపంతో? యనియాకు గోవర్‌ మీద కలిగిన కోపంగూడా అట్టాంటిదే।

కాని, గోవర్‌ బాధతో వొక్క మూలుగు మూలిగేప్పటికి, ఆవిడ కోపం అంతా పటాపంచలె పోయింది “అయ్యో, వల్లంఠా యిట్టా పిప్పి పిపెె ఫోయిందేవింరా దేవుడా, వాళ్ళ కట్టా చేశులెట్టాచ్చిన్నయా భగవనం రుడా అనే మాటలు అ_పయత్నంగా నే వెవగినె ఆవిడ నోట్లోనుండి.

ఏం చేసేందుకూ తోచక, అట్లాగే, గోనర్‌ వంక చూస్తూ వుండి పోయింది యునియా. మునిగిపోయేనాడు గడ్డి పరక దొరికినా సంతోషి సాదు. అలాంటి గడ్డిపం కేమైనా దొరుకుతుందేమోనని చూసోందావిడ. అనాటే నా అజాత

ఇ, సాష్‌ రొ ఇ ఇళ్ళ. న

కాని, పున్నకొద్ది ఆవిడ ఆళ అస్తమించే సూర్యుడిలా. క్షీణించి పోతోంది భవిష్వత్తంకా అంధకొరంగా వుందిం

ఇంతలోనే పొరుగావిడ వచ్చింది. “గోవర్‌ కెట్టా వుందమ్మా. నాకిప్పుడే. తెలిసింది. దుకొణం దగ్గిర్నంచాపకాన పరుగెత్తుకొచ్చా”

ళ్‌ అతి

అన్నది.

అంతవరకూ ఆపుకున్న దుఃఖం ఒక్కసారి వెల్లువై పారింది

మ్‌ యునియా కళ్ళ్శల్లోనుంచి. మాట్లాడలేక, అట్లాగే నిలువ్వగుడతో చూసూ యి న! ళం ఓరి నా!

వూళుకొంది.

829 గోడాన్‌

గోవర్‌ దగ్గరకెళ్ళి, ముఖం పరీక్షగా చూసి, రొమ్ము మీద చెయ్యి వేసి చూసి, “ఏం ఫర్వాలేదు. నాలుగు రోజుల్లో నయంవై పోళుందిం గాబరా పడమాకు. ఎంత చెప్పినా గీత మంచిదయ్యిందిలే. నీ పసుపూ, కుంకం చల్లగా వుండబిట్టి, అక్కడి తెళ్ళినాళ్ళలో కొంతదుంది చచ్చి పోయారు గూడానంట. సరేగాని యింటో యేవన్నా డబ్బుందా?” ఆని అన్నది పొరుగావిడ,

యమునియా తల ఆడ్డంగా పూపింది, సగం చచ్చిం

చోనేను పట్లుకొచ్చిస్తాగాని, కౌసిని పాలు కాసియ్యి.”

పొరుగావిడ కాళ్ళ అమాంతంగా కౌగలించుకొని, “పన్నీ! నువే “నాకు తల్లంటి దానిఏ. ఇంకెవ్వరూ లేరు నాకు” అన్నర్రి' యునియా.

శీతాకాలం, సాయంకాలం అయింది. మరింత దిగాలగా వంది? పొయ్యంటించి, పాలు కొస్తోంది యునియా. వసారాలో కూర్చుని బిడ్డ నొడిసోంది పొరుగింటావిడ-

“నాయంత ముదనష్టపు దుండదనుకుంటా పిన్నీ, ఇదంతా నొ మూలానే వచ్చించేవోంగూడాను! మనసుక్క-ష్టంవేసి, యేడుపొచ్చి: తిట్టో కుంటూ శాపనార్థాలు పెళ్లేదాన్న్ని. ఈయనికి నా తిస్టై తగిలి. .” అన్నది

తర్వాత నోరు పెగల్లేదు; వెక్కి వెక్కి యేడ్చిందిం

దగ్గరకెళ్ళి కారే కన్నీరు కొంగుతో. తుడుసూ; “ఛీ! అయ్యేం మాటలమ్మూ, నీ పసుపూ కుంకంమంచిది కాబట్టి, గోవర్‌ యీమాథతంగొ "నన్నా వున్నాడు. ఐనా ఒక్కమాట కోపంనస్తే మొఖానే అనెయ్యి యిష్ట వొచ్చినట్టు, అంతేగాని లోపల్లోపల మాత్రం చచ్చినా తిట్టుకోగూడదు=

య్‌ ళం -తప్పు= తెలిసిందా” అన్నది పొరుగావిడ.

“ఇకిప్పుడు నేనేం చెయ్యను పిన్నీ” అంటూ మళీ) అడిలీ _ పోయింది యునియా

గోడదాన్‌ కిక

“ఎందుకమాష, అట్టా బేజారై పోతావు, అన్నిటికి ఆ నారాయణ మూర్తే, నీదాళ్ళ కష్టాలన్నీ దేవుడే తీరుస్తాడమా]ః”" అంటూ ధైర్యం ఇెప్పంది పొరుగింటావిడ. వా

ఇంతలోనే గోవరొకు స్పృహ నచ్చింది. కళ్ళు తెరచి చూచాడు; కళ్ళెదుట యునియా కూర్చుని వుంది. “అబ్బి 1 భలే దెబ్బలు తగిలిన్వై రయునియాః నేనెవళ్ళ్శనీ, యేంవీ( అనలేదు. అందరూ నామీది యిరుసుకు పడ్డారు. నా మాటలు గూడా వినిపించుకోలేదు వాళ్ళు- నిన్ను పీడించుకు తిన్నాగాదూ నేను? నీ వుసురే తగిలిందనుకొంటా. ఇంకెంత సేపులే, యిక బతకన్నేను. వల్లంతా నొక టే పోటుగా వుంది” అన్నాడు యునియావంక (పాక్టిస్తున్నట్లు చూస్తూ.

“మెదలకుండా పొడుకో. నోరెత్తబాకు, చావూలేదు, గీవూలేదు+ నేను లేనూ?” అన్నది పొరుగావిడ,

గోవర్‌కు ఆళ కలిగింది “నిజంగానేనా? నేను చచ్చిపోనూ? నిజ వేగా?” అన్నాడు.

“భ్రేక్రప్రోి శ్రే అబిద్ధంవాడతన్నాననుకున్న్నావా. సీకేం? కొస్తి తల చిటింది;. చెయ్యి బొఎకిరిగింది. ఈ మ్మాశ్రానికే చచ్చిపోతా రేంటి మొగాళ్ళు?”

“యువీయా నిన్ను కొడతందేవో( యిష్పుడని భయపడ్డునా్నవాః”

“అది కొట్టినా సరే; వూరుకుంటా-”

“ఆం తేలేః బాగు పడింతరవాత అన్నీ మరచిపోతావ్‌.”

“లేదత్తా. చచ్చినా మరచిపోను.”

గోవర్‌, యిప్పుడు పసిపిల్లవాడిలా మాట్లాడుతునా్నడు. ఒక్కోసారి వది పదిహేను నిమిషాలు స్పృహలేకండా పడివుంటాడు,. అతని మనసొక చోట వుండదు. ఒకసారి అతను నదిలో మునిగిపోలున్నట్లూ, యునియా

కలత గోడాన్‌

వచ్చి రక్షంచినటూ కలగంటాడు. మరోసారి యెవరో భయంకర రొక్ష సుడు తన రొమ్ముమీద కూర్చుని సవారి చేస్తూన్నట్లూ, యునియా పోలిక లున్న దేవకన్నెవరో తనను రక్షించ వచ్చినట్లూ కలగంటాదు- మాటి మాటికీ పులిక్కిపడి లేచి, *నేను చచ్చిసోనుగా యునియాళి అంటూ (పళ్నిస్తాడు.

మూడు రోజువిట్రాగే గడచినయి. ర్యాతింబగళ్ళనకుండా భర్హకో

౧౧

'సేవజేస్తూ కూర్చొంది యునియా.. పసిబిడ్డను పొరుగావిడ సాకతోంది. నాలుగోనాడొక జట్కా_బండిని తీసికొచ్చి గోవర్‌ నందుతో సండుకోబెటి హాస్పిటల్‌కి తీసుకెళ్ళింది యువియా. అక్కడి సుండి € తర్వాత, “ఫర్వాలేదు; (బశుకుతాొననే ధైర్యం కలిగిందా తప్పులన్నీ కొసి. నన్ను క్షమించు యున్నా” ఆంటూ కళ్ళ సిళ్ళు బిట్టు కున్నాడు గోవర్‌.

ఈ మూడు నాలుగు రోజుల్లోనూ, ఆ పొరుగావిడ యెంతలేదన్నా నాలుగైదు రూపాయలు ఖర్చు పెట్టింది; యింకా యెంతకౌలమని అవిడ నడుగుతూ కూర్చుంటుంది యునియా? ఆవిడగూడా డబ్బున్న మనిషి గాదు, క సైలమ్మి, వచ్చిన డబ్బు యునియా కిచ్చింది. ఏదోవాక పని చేస్తేనేగాని (బతుకు వెళ్ళబారదు అనే నిర్ణయానికి వచ్చింది జ్నృానియా. ఇంకా కొన్ని నెలలు గడిస్తేనేగాని గోవర్‌ బాగువడడు, తినేందుకు తిండీ కావాలి; గోవర్‌కి మందూ, మాక్ట కొవారి. వెళ్ళి యేదో వొక పని చేస్తే

అవల తిండికి సరిపడేటట్లయినా సంపాదించుకోవచ్చు. చిన్నప్పటినుండీ ఆవులి్ని 'మేపుకు భావటమూ, పచ్చగడ్డి పీక్కు రావటమూ అలవాపే యానియౌమ. ఇక్కడ ఆవులెక్కడ వునె మ? ఆ పచ్చగడ్డి పీక్కు రావచ్చునుం (ఫొద్దున్నే లేచి, పట్టణం బియటికి వెళ్ళి గడ్డి పీక్కు వచ్చేవాళ్ళు చాలొ నుంది వున్నారు ఆ పేటలో. రోజుపు పది పన్నెండణాలు కళ్ల జూసారు గ నూ వొళ్ళుందరూనూ.

గోదాన్‌ తిలక్‌ యునియాగూడ (పొద్దు న్నేలేచి, గోవర్‌తో ముఖం అదీ కడిగించి, విడ్డని భర్త కస్పగించి. పేటలో వాళ్ళతో కలిసివెశ్ళేది పచ్చగడ్డి పీక్కొా చేందుకు. ఆకలనక, దప్పికనక మూడురూములదాకా పచ ఎగడ్డి పీకుతూ నే వృండేది. తర్వాత నాలుగు బజారులూ కరిసే చోటికెళి గడ్జమ్ముకువి, సాయంగశానికి యింటికి వచ్చేది మళ్ళీ ర్యొత్రిక, గోవర్‌ న్నిదపో తే కన్ను మూసిసట్టు; గోవర్‌ మేలుకుంటే శొగారమే. ఐనా, యింత (శ్రమపడు తున్నా యెప్పుడూ హూుషారుగా వున్న ప్లే వుండేది యునియా దారిలోనూ, పనిచే సేస్పుడూ వెంటవచ్చే స్రీలండరూ. కలిసి యేదోవొక పిచ్చాపాటీ ౧టూండేవారు; యెకసక్కాలాడుపనేవారు. సార్థకమైన జీవితం కోసం చేసే త్యాగాలలోనూ, యిష్టపూర్వకంగా చేపే సరిచర్యలలొనూ వుండే అవ్యక్తానందం ఆవిడలో (ప్రతిఫలించటం (ప్రారం ఖించిందిం అప్పుడే నిలబడటం నేర్చుకున్న బెడ్డ, లేచి నిలబడి, చప్పట్లు చరుస్తూ ఆసందించినట్లుగా ఆనందించుతోంది యునియా- మనస్సు ఆనం దంగా పుంకే చేహంకూడా ఆరోగ్యంగా పుంటుంది. ఒక్క నెల తిరిగేప్ప టికి ఆవిడ రూపమే మారిపోయింది ఇదివరకటిలా అలుపు లేదు. సాలుపష్ప లేదు; సనయువతిలో పుండే స్ఫూర్తి సౌపమార్యం మళ్ళీ కన్చిస్తూన్నె ఆవిడలో. ఇప్పటివరకూ పాఠిపోతూన్నటున్న ముఖంలో గులావీప్తాల రారుణ్యం౦ నీడలు చూచుకుంటోంది. తలుపులు వేసిన చీకటిగదితో నిర్బం ధింపబడి, అవమానాలతోనూ, పోట్లాటలతోనూ, విసిగి వేసారి యెండి పోయిన ఆవిడ యౌవనం మళ్ళీ వొకసారి చిగురుటాకుల్లో కలకల్గాడుతూ తలెశ్చింది ఏదో మందసమీరం వీచినట్లు యేదో నవ్య (ప్రకాశం పొంది నట్లు. ఇదివరకటిలా చీటికీ మాటికీ కోపం తెచ్చుకోదిప్పుడు. ఇదివరకు బిడ్డ యేడి స్టేవాలు, వళ్ళ తెలియని వినుగూ, కోపమూ కలిగేవి. ఇప్పుడట్లా కాదు. ఆవిడ దై ర్యానికీ, ఓర్చుకూం (పేనుకూ సరిహద్దులు లేనేబేవా అన్నట్న౦ది* డై

8౭26 గోదాన

గోవర్‌ సరిస్థితి అంతా యిందుకు పూర్తిగా వ్యతిరేకంగా వుంది+ మన ఆత్మీయుల 'కెవరికై నా త్మ్‌వమైన అపచారం చేస్తాం అనుగోండి మనం. తర్వాత యేడో ఘోర విసతొకటి వచ్చిపడినపుడా అపచాలానివ్నై గుర్తించి, తెలుసుకుని త్వనమైన వ్యధ సడతామనుకోండి. అప్పుడు మన ఆత్మకొక త్మీవమైన జాగృతి కలుగుతుంది. జరిగిన అపచారానికి తగిన పాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలెనని ఒక పే మధనపడతాం; అదేపనిగ ఆరాట పడతాం. అట్లాగే గోవర్‌గూడా, యిప్పుడు మధన పడుకున్నాడు; ఆరాట పడుళున్నాడు. ఆతనిక [కొత్త జీవిలాన్ని (ప్రారంభించ బోతున్నాడు. ఇది వరకటిలా గర్వంగా వుండకూడదు; ఎంతో విధేయతతో, న్యృమతగా మసలు కోవాలి. ఇంతవరకూవున్న కోపాన్ని వదలి పె'ఫ్టే వెయ్యాలి; ఆత్యీయతసూ యేమనూ ఆలవరచుకోవాలి ఇతరులకి "సేవాసపర్యలు చేసే సౌభాగ్యం అందరికీ దొరకదు. ఈసాఠలాంటి అవకాశం దొరికితే చేజారిపోనివ్వుడు గోవరి :

23

భోలా రెండవభార్య, నోహరి, మేలు చేసింతర్వాత గప్పుచుస్పుగా వూరుకునే మనిషిగామ. చేసినమేలు నలుగురితోనూ చెప్పేవరకూ వూరు కోలేదు. "ఓహో, ఎంత గొప్పపని చేసింది! అని నలుగురూ మెచ్చుకుం "శే నేగాని న్మిదపట్టదు- ఇలాంటి మనుష్యులికి క్రీ ర్తికంే అపకీ ర్తే ఎక్కు వగా కలుగుకూంటుంది. సాధారణంగా. మేలు చెయ్యలేదని తవ్విపట్టరు దమొవ్వరూను. అంతమ్మాతాన మనం చెడ్డ వాళ్ళం ఐపోయినట్లూకొదు, కౌని 'మేలుచేసి, "మేమే మేలుచేళాంవోహో :* అని డప్పేసుకుం కే, మనవల్ల “మేలుపొందినవాశ్లే మనకు శ్యతువులై పోతారు. అట్లాగాషండా మనసు లోనే వుంచుకుంపే పదిమందీ మెచ్చుకుంటారు; నిజమే ననుకుంటారు. “*పాసం: మంచికష్టాల్లోగూడా వున్నాడా హోళఠీ, పొలం తాకట్టు పెట్టాలని గూడా అనుకున్నాడు. ధనియా అంటే పట్టి గర్వాల గౌరమ్మ; దాని్ని చూస్తే నాహ మండుకొ స్తంది అమబినా హోరీని చూచేటస్పటికి, జాలే సిందం'పే నమ్మండి. ఎంత జెప్పినా మనిషికి మనిషేగదా మేలు చెయ్యా ల్సిందని అనుకుని, నా దగ్గరున్న డబ్బంళా లెక్కా పెట్టి యిచ్చేశా. అదీగాక పోయినా, ఎట్లాగో చుట్టమేగా మాకు= నేను డబ్బిన్వబట్టి సరిపోయింది గాని, లేకపో తే ఆ యెొదిగిన పల యెట్లా కడతేరేది? యింట్లోనే వుండేదిలొ అంటూ వూరు నాలుగు వైపులా తిరిగి బాకొలూదింది నోహరిం

నోహరి యిని్న్నమాట అంటూంటే ధనియా మ్మాతం యొందుకు వూరుకొంటుంది? “డబ్బేంవన్నా వూరికే యిచ్చిందా? మాలావు బియళ్ఞేరిం దిలే ధర్మాళ్కురాలు | రేపు తనుమ్మాతం వడ్డీ పుచ్చుకోదూ ఇంకొ మేలేం

8 నోచాన్‌

జేసింది * పరాయాళ్ళకి స్తే అసలూ, వడ్డీ రెండూ మింగికూర్చు నేవారు* ఇంకొ మేవేం నయం. డబ్బు రాగానే దాని ముఖాన పడేస్తాం. ఆ యింటీ మర్యాదని మేంగాబట్టి కాపాడాం. మాయింటి కొచ్చినప్పుడే యెళ్ళగొడి లే యిక తలెతుకొవి తిరిగేపారం గూడా పుండేదికొదాళ్ళకి;”

అాతీ

ర్యాతి పదిగంటలై ంది- (శ్రావణమాసం; మేఘాలు దట్టంగా పట్టినై ఊరంళా చీకటిగావుంది. భోజనంచేసి, చుట్టి కాల్చుకుని, ని దసోతున్నాడు పోరీ. ఇంతలోకే భోలా వచ్చాడు.

ఆర్ష కళ్ళి వండదలచుకుంతర్వాత, వేరే ఒక్‌ యిల్లేసుపనుం టే పోయేది

గదంటయ్యా- ఊశ్వోోవా శ్ళేంవేవి వాగుతున్న్నారో తెల్పసా ? 'పెడర్థాలు తీసుకోబోక- ఐనవాడ్ని నలుగురూ అంటాంశే వినలేక నాకు తోచింది చెబుతున్నా. లేకపోతే నాకుమ్యాత( వేంపట్టింది” అన్నాడు హోరీ.

ఇంతలో నే, మించంక్రింద మంచినీళ్ళు పెడదామని ధనియాగూగ వచ్చింది. హోరీ మాటకు విని, “రెడోమగాడై తే పెళ్ళాన్ని, చీల్చేం డేసేవాడు” అంటూ అందుకుంది. చేప్తే విన్ను చీల్చి యెండేస్తాననుకో, నువ్వూరుకుంటాళొ అని గదురు తన్నాడు హో.

చెంబులో నీను రెండుచుక్కలు తీసి, హోరీమీద చిలకరిస్తూ, “ఊం చప్పొచ్చాన్లే మాలావు. నేను లోకంలోమాట చెబుతున్నానా; యింకేం వన్నానా ? ఆడ దిష్టంవొచ్చినట్టు తై తిక్కలాడతాం'ే చూస్తా వూరకునే మగాడుగూడా వొక మగాడేనా! అన ది ధనియా.

హోక్రి మండిపోయాడు; పాపం, థోలా యేదోమంచీ చెడామాటాడు

చి లా కందానుని వస్తే; సానుభూతి చూపటం మాట ఆటావుంచి, ఎదురు అతని మీదే దండయా[త చేసోంది ధనియా. “నువ్వు పొద సమానవూ. నీ అానీ సు టె

యిష్ట్యవొచ్చినట్టు చేస్తాంపే చూస్తా వూరుకోనటంలా నేను? యేంవ్నా

గోవాన్‌ 829 అం 'దకని వనా్నా నన్ను ? ఆ మాటాతోచించవేంొ ఆన్నాడు హోరీ ధనియాతో.

చోవల ఒకటి పెట్టుకుని, పెకొకటి మాట్లాడటం చజేతగాదు ధనియాకి. “ఆడది పాలకుండ వగలగొ_డ్రేనూ, అన్నం నరిగ్గా వండకపొ తేనూ వూరుక్కుంబాడు గాని మగమనిషి, చెదునడకలు నడిప్తే _యెందుకూలు కుంటాడు ?ొ అనడిగింది తొణక్కుండాం

“నువ్వు చెప్పేదీ నిజవేంమ్మా ; దాన్ని చీళ్చెండేసినా పావనం లేదు- మునలాజ్ఞయిపోయానా- పౌరుషం గూడా చచ్చిపోయింది. నేను చెయ్యాల్సిందంతా చేశాను. లాభంలేదు. నువ్వొచ్చి కాస్త బుద్ధిచెన్స రాదూ?” అన్నాడు భోలా.

“పెళ్ళాన్నదుపులో పెట్టుకోలేనివాడివి పెశ్ళెందుకు చేసుకున్నా ? ఈ చెండాలంపంతా చూడ్డానికా ? అదొచ్చి నీకు "సేవ చేస్తందనుకున్నావా్నా కాళు) పిసుకుతుందనుకునాన్నవా; జట్బొస్తే మంచం దగ్గి రే కూర్చుని ఆన సోపాలు పడుతుందనుకునా్నావా? ఇట్లా చెయ్యాలం'కే పడుచుతనంలో పెళ్ళి చేసుకున్న పెళ్ళావేం చేసేది. నీతోపాటు మంచి అనుభవించింది కాదిట్టి ; కష్టంవాచ్చినప్పుడు గూడా ఆదుకుంటుంది. అసలదికాదు. దీని చూచి నువ్వంత పల్లెట్తా నురచిపోయావంట- అర్ధంగాక అడుగుతున్నా నేను ః పెళ్ళి చేసుకు నేముందు నుంచీ చెబ్బరా చూసుకోరూ ? సరేలే, అయిందేదో ఐపోయిందిగాని, ఒక చిన్న గండగొడ్డలి పుచ్చుకుని దాన్ని రెండు ముక్ర్క-లు చేవెయ్యి. మాం అయితే వురేస్తారు. అంతేగా? ఈ నామర్హా అంతా పడేకంళకు అదే మెరుగు 1”

ఈ మాటలన్నీ వింటూం కే థోలాకిగూడా పొరుషం వచ్చింది- “ఇతే అదే మంచిదంటావు £” అన్నాడు.

“కాకపో తేయేంటి. యాభై యేళ్ళెట్లాగో వచ్చినయ్‌గా..ఇక నూక శ్లేవనుకో 1” అన్నది ధనియా.

880 గోడాన్‌ ధనియా మాటలు వింటూంపే కంపరమె తింది హోరీకి. “చెప్పా వులే మాలావు సత్యకాలపు మాటలు. నామాటిను భోలా; ఇష్టం లేకపో తే పక్షనిగూడా పంజరంలో పెట్టలేం ఎందుకొచ్చిన మాటలుగాని, చచ్చి పోయిందనుకుని దాన్ని వదిలి పెళ్తుసెయ్యి- వెళ్ళి నీ బిడ్డలింట్లో హాయిగా, మహరాజాలా (బితుకు. ఇంతన్నంతిని దేవుండి పేరు తఆచుకో.. పోయిన పడుచుదనం రమ్మంటే వస్తండా పిచ్చిగాని ? అందుతో అది బుర్ది నిలక్రడలేని మనిషి, ఎట్లాగూ నిన్ను సుఖంగా బదకనివ్వదు"” అన్నాడు హోరీ. గా థోలా నోహరిని వదతిపెపేసెయ్యడమే ? అసంభవం. ఇస్పటికి గూడా నోహెరి కళ్ళురిమి చూస్తున్నట్టుంది; ఖోలా ప్కెప్రాజాలు పై పోయినట్టున్నై. ఐనా తప్పదు మరి. వదలిపెచైయ్యక తప్పదు. కాను నుంచున్న కౌమ్మని తానే నరుక్కుంది నోహం. * పాపం ః భోలా కళ్ళనీళ్ళు పెటుకున్నాడు. “హోరీ బాబూ; దీని చేసుపన్నదగ్గిర్నుంచీ యెన్ని కషాల్‌ పడ్డానో నాకే తెలుసు, దేవుండికే తెలుసు. దీని మూలాన కామళాతో "గూడా పోట్లాట పెటుకున్నాను ఇన్న్నే శొాచ్చింతర్వాత యీ ఆసవాదుగూడా రావాలిసుందిగావనున్న. సీ కూళురు లేచిపోలేదా అని యె తిపొడుసుంది (పతిరోజూనూ. నా కూరురు లేచిపోతే మ్మాత్రంవేం? శభంగా మొగుడే కాపరంచేసాందా లేదా ? మంచొచ్చినా, చెద్దొచ్చినా మొగుడితోనే కాపరంచేసాందా? లేదా ? ఇట్లాంటాడదావ్ని చూళ్ళేదుబాబూ నేను అందరోనూ నప్వుతా, పేల్తా మాట్లాటీతంది; నన్ను చూ స్తేచాలు ముఖం ముట ముట లాడించుకొంటుందే. పీదముండాకొడుకుని; కూలో నాలో చేసుకుని రోజుకి పావలా కళ్ళజూటవేం గగనం. రోజూ పాలూ పెరుగూ; మాంసవూ. చేపలూ తెమ్ముంకే మెక్కణ్తించి తెసాను?” కా వాల్‌ అన్నాడు భోలా. ఇక్కడినుంచి, నోహరిని వెళ్ళగొళ్తుస్తానని (ప్రతిజ్ఞచేసి మరీ వెళ్ళాడు ఖోలా అనుభవించిందిక చాలులే అన్నాడు; వెళ్ళి కొడుకులో నే వుంటాననానడు. కాని, మర్నాడు చూప్తే యింకా వూళ్ళోనే వున్నాడు-

గోడాన్‌ |

కోమటమ్మ యింటిదగ్గర సొౌగాకు కొనుక్కాటాం పే చూచాడు సోర్‌. పిలవటం యెందుకులే అని వూరుకున్నాడు. పో

ఇంటికొచ్చి, “ఇంకా యిక్కడేవున్నాడే థఖోలా, మొ తంమిది నోహశేదో మంఢ్రం వేసిందనుకుంటాలో అన్నాడు ధనియాతో: హోరీ.

మూతి, ముక్కూ ఏరిచింది ధనియా. “*గంతకి తగిన బొంతని, ఇద్దరికీ సరిపోయింది. ఇప నాగేయయ్యిందో ఆ మర్యాద? అప్పుడు యునియా వస్తే ముక్కు తెగిపోయిందంటూ; కశేసుకొచ్చాడే, యిష్వుడేంవయ్యింది?ొ అన్నదిం

థోలాను తలచుకొంటూం టే జాలేసింది హోరీకి. పాపం: ఆ కులట సాలిటవిడి పాడై పోయాడు భోలా. వదిలే సెయ్యడం ఆంహపే మాటలా ? భార్య! ఐనా అదిమా్యతం సొమాన్యురాలా? (బస్య్యరాక్షసిగాదూ: పంచాయి తేనిగూడా పిలిపించుతుంది- మనినర్హి యిమ్మని గల్లంతు చేస్తుంది. ఇప్పు డంే వూశోోవాళ్ళుకిమట్లుకు తెలుసు; చెవులు కొరుక్కుని వూరుకుంటారు- పంచాయితీ జరిగిం తర్వాత యింశేముంది ? లోకంఅంళా కోడై కూస్తుంది. నలుగురూ భోలానే అంటారు. మొగుడొదిలి పెశ్తే, పెళ్లాం గత్రేంకావాలని అడుగుతారు. మగవాడు మంచివాడు కాకపో తే, ఆడదాని (పాణం తీసేస్తాడు. ఆడది మంచిదికొకపో తే మగాడి (బ్రతుకు బండలే

తర్వాత రెండు నెల్లకీ వూరంఠళా గుప్పుమంది; నోహరి చె పెట్టీ కొట్రెందట ఖోలాని, నెత్తిమీద బొచూ ఎడేటిట్లు-

పత్షాకాలం వెళ్ళిపోయింది" 'రెండవపంట నాకేరోజులు వచ్చినై = పోరీవంతు చెఐకు వేలం వేసెయ్యటం మూలాన విత్తులు కొనుమష్కు- నేందు కతనిదగ్గర డబ్బు లేకుండా పోయింది. దీనికితోడు దాపడెద్ద 'దెబ్బతిని పోయింది. (కొత్తఎద్దు నొకదాని్ని కొనుకోో-కపోతె. పనిసాగటం కష్టం= పున్నికున్న యెదుల్లో వొకటి వూబిలో దిగబడిపోయి. చచ్చిపోయింది.

వా నోచాన్‌ అవ్పట్నుంచీ. మఠి యిబ్బందిగావుంది. ఒకనాడు పున్ని పొలందుని్నతే, వొకనాడు హోగి పొలం. అంచేత వ్యవసాయం సొాగవలసినంళ తొంద రగా సాగటంలేదు. నాగలి తోలుకొని పొలం వెళ్ళాడు హోశీ. వెళ్లాడన్న మాశేగాని, భోలాని గురించి ఒక కే ఆలోచన. అతనికిన్నేళ్ళు వచ్చినై గాని థార్య భర్తని చెప్పట్టుకుని, నెత్తిమీద వొచ్చూడేట్లు కొట్టటం యింతవం కెప్పుడూ విననూలేదు; చూడనూలేదు- అక్కడిదాకా యెందుకు మొగుడిమీద చేయి చేసుకున్న ఆడకూతు రెక్కడైనా వున్నదని వినిగూడా యెరగడు. ఈనాటికి నోహరి భోలాని చెష్పటుకుని కొట్టింది; నలుగురూ తమాషా చూచిసట్టు, చూచి, వూరుకున్నారు. ఈ (బహ్మోరౌక్ష్మసి వారినుండి యెట్లా బయటపడగలడో భోలా ? ఇంతకం'కే యెందుట్లోనెనాపడి చచ్చిపోతే మంచిది. అసవాదులూ, అన్యాయాలూ తప్పితే జీవిఠాని కంకేమీ దొరక నప్పుడు చచ్చిపోటమే మంచిది. ఐనా భోలా చచ్చిపోతే మ్మాతం యేడ్చే వాళ్తవళ్ళున్నారు? లోకంకోసమని కర్మమట్లుకుచేసి వూరుకుంటారు కొడు కులు, అంతేగాని ముక్కుగూడా చీదరు అంతేమరి. తృష్షకు లోఐడి పోయిన (పతిమనిష్షీ, యిట్లాగే, (బిళుకంకా పాడుచేసుకుంటాకు చచ్చినా యేడ్చేవాన్థ లేకపోయింతర్వాత, (బితికేం సాధిద్దామని ? చచ్చేందుకు భయమెందుకు?” ౧ నోహరిని చూస్తే యిట్లావుంది. అటుచూసే సిలియా _ మూ గమౌశ్చియి...? పలుకులోనూ, (ప్రపర్తనలోనూ నోహరికం-ే వెయ్యివిధాలా మరుగు నలుగురికి పెడుతుంది; తాను తింటుంది. రాధికలా తిరిగితే మాతం తప్పేముంది? కూలి వున్ననాడు కూలిచేసోండి; కూలి దొరక్క పోతే పస్తులుంటుంది. ఏది ఏమైనా సరే. మాతాడీనోని మాతం మరచి పోదు. అతనొక దరిద్రుడు; సిలియా నిషయం పటించుకోనే పటించు కోడు... శ ౦ ఏమో ః ధనియా చనిపోతే ? హోరీ ముఖం చూచేవాళ్ళు గూడ వుండరు. 'ధవియా చనిపో తే: అన్న ఆలోచన కలిగితేనే చాలు సోరీ

గోడాన్‌ కికికి

వళ్ళంతా కంపించిపో తుంది. ధనియా రూపం మానసిక న్నేత్రాలష కట్టినట్లు కవ్చిస్తుంది. ధనియా ఒక త్యాగమూర్తి. సేవలు చెయ్యటంలో పవీడ్‌ కావిడే సాటి. మాటలుచూ స్తే కరవొచ్చి సటుంటుంది గాని, మనసుమా(త్రం వెసన్నపూసలాంటి మనసు. కాండబ్బు పోళూంకే (ప్రాణంపోయినట్లు పోట్తాడుతుంది;. ఆయినా కుటుందిం గౌరవంకోనం తన సర్వస్య్రం వోమం చెయ్యమన్నా చేసేస్తుంది! వయసులో వున్నప్పుడు ధనియా యేమంత తక్కువ అందమైనది కౌదు. ఆస్పటి ధషియా కాలిగోటికి హూడా సరిపోలమ యిస్పటి నోహరి. ధనియా నడుస్తోంటే, మహారాణి నడుస్తూ న్నుట్లుండేది; జనం అంకా కనురెస్ప వెయ్యకుండా చూచేవారు. అప్పుడీ ముంగురసింగూ, పకేశ్వరీలాల్‌లు గూడ పడుచుతనంలో వుండేవారు; పిచ్చెల్తినట్లు యింటిచుట్లూ. తిరిగేవారు. ఏదో వొక వంకతో పోట్లాట పెట్టుకోవాలనుకు నేవాడు హోరీ; కాని సందిచ్చేవాళ్ళుగాదు. వాటం ఆందుట్లో అప్పటి రోజులుగూడ వర్ధి కటికిరోజులు. పొలాలు నండలేదుం దుంవలూ గింపలూ తిని (దితికేవారు వూరంతా. హోరీ పొరున్తూ రెశ్ళే వాడు కూలికని. రోజు కణన్నర కూలి దొరికితే, పండుగ్గా వుండేది. ధనియా వంటరిగా నే వుండేది యింట్లో, ఐనా పరాయి పురుషుడిని, కన్నెత్తి గూడా చూ సేదిగాదు. ఒకసారి పదేశ్వరి సరసమాడబో తే ముఖం వాచేట్లు చీవాట్లు పెట్టింది. సాపం। మానవుడా చీవాట్లు యీనాటికీ మరచిప్రోలేదు....

ఈ ఆలోచనలు అంతం కెకమునుపే, మాకాదీన్‌ తనకేసి రావటం చూచాడు హోతీ, కసాయి ముండాకొడుకు । నకిలీలేని అసలు భక్తుడిలా విభూతి పూసుకుని మరీ వస్తున్నాడు. గోముఖ వ్యాఘం 1 ఇలాంటి (వ్రాహ్మడికి నమస్కారం యెవరుచేస్తారు

దగ్గరకొచ్చి, “యెల పోరీ! మీ దాపటిదిక పనికి రాదను5.0టానే. ఎనానళ్ళుయ్యిందీ దీన్ని కొని? నాలుగ దేచ్గు కావటంలా?” అనడిగాడు మాకాదీన్‌.

లతకి గోదాన్‌ దాపటెద్దుమీద చెయ్యేసి, “నాలుగైై దేం. ఎనిమిదో యేడు నడు స్తాంది పింఛిసీ యిద్దావాంఅని చూ సన్నా- ఏం లాధంలే. రైతుకీ, రైతుల మేడకీ యంవ్పండే మ్‌వ్వారి పింఛను. దిన్ని కొడిక్సి కట్టాలంకేనే జాలే న్తుర్‌ది ఏం చేస్తాం మన చేళుల్లో పుందిగనకనా. ఎక్కదేకీపోక? బాగానే వున్నారా?” అన్నాడు న

ఈ మధ్య ఒక నెలనుంచి, మలేరియా జ్వరంతో తీసుకుంటున్న్నాదు మాతాదీన్‌. ఒకనాడు నాడిగూడా అందడంలేదని గల్లంతు చేళారుగూడాను మంచంమిదనుంచి తీసి, ,కిందకూడా పండుకో పెట్టారు. అప్పటు్హంచీ, సిలియాని వుసురుబెట్టటిం మూలాన్నే తనకీ జ్వరం దాపరించిందేమో నన్న అనుమానం కలిగింది మాతాదీన్‌కు. అతను సిలియాతో సంబంధం 'తెగగొట్టుకనేటప్పటికే ఆవిడ కడుష్పతోప్పంది. ఐనా అతను దయతలచ లేదు. నిండుగర్భంతో నే కూలికి వెళ్ళవలసి వచ్చింది సిరియా. అప్పుడే గనక ధనియా దయతలచకపోతే, పాపం ఆ సిలియా ఉితకటమే కష్షమె పోయేది ఎన్నికస్టాలు పడిందో దేవుడికే యెరుక, ఇక్‌ యిస్వురు వీల్‌ గూడా చేసే స్థితిలో లేదు.ఇదంతాచూ స్తే మాతాదీన్‌కి పశ్చాతాపం కలిగింది; సిలియా క్రిమ్మని హోగీశేతికి శండు రూపాయలు యిద్దౌమని వచ్చా డిప్పుడు మాళాదీన్‌, ఆడబ్బు సిలియా కందజే స్తే, (బకికినంత కాలం వోశిక్రి కృతజ్ఞుడుగా వుంటాడు మాఠాదీన్‌.

“మీరే వెళ్ళవ్వాచ్చుగా” అన్నాడు హోర్రి.

“ఏం ముఖం పెట్టుకు వెళ్ళను యిష్పుడు 2 వెళ్ళితే. సిలియా యేమయుందోనని భయంగా గూడావుంది. ోపెడుదూరం పరుగెత్తుకెళ్ళి పట్టుకొచ్చా నీడబ్బు- ఈ ఉపకారం చేసిపెడుదూ. నీళు ప్పణ్యం వుంటుంది. చేసిందానికి అనుభవించింది చాలు. ఇక యీ (బాహ్మణత్వం భరించలే న్నేను. చాటుమాటున యెన్ని తప్పుడు పనులుచేసినా వూరుకుంటుంది లొకంం ఇప్పుడు నే నేదన్నా అం'పే కలమర్యాద పోతుందంటారు నేను చేసిన పాపాల్ని క్షమించమని ,ప్రార్జినున్నానని చెప్పు సిలియాతో. ఏ కులమర్యాద పోయినా ఫర్వాలేదుగాని యీ (బాహ్మాణకులం మ్యాతం

గోచాన కర్‌

పోగూడదు. మా పూర్వులు సంపాదించిన కులం యిది. ఇది లేకపోతే మాకిక తిండిలేదు (ప్రాయశ్చిత్తం కోంసమని మూడొందలు ఖర్చు పెట్టాం; తెలుసా నీకు. ఐనా లాభం లేక పోయింది. సంఘానిన్నబట్టి మనిషి నుచు కోవాలి నిజమే; నంభుం మ్యాతం మనిషి మంచిచెడ్డలు చొడొద్దూ? సంఘం నీతి నియమాలకి కట్టుబడి తే, సంఘం మట్టుకే ఆదరిస్తుంది... కౌని మానన ధర్యానికి కట్లుబడితే భగవంశుడుకూడా. సంతోషిస్రాడు” అన్నాడు మాతారీన్‌ చీ్‌నంగాం

సాయంగతం, యింటిక్‌ వెళ్ళింతద్వ్యాత, మాతాదీన్‌ మిచ్చిన డబ్బు సితియా ౩చ్చేశాడు సోరీ. సిలియా సంతోషానికి మితిలేదు. చిరకాలం నుంచి. చేస్తూన్న తపస్సుకు (ప్రతిపలం ముట్టిన ట్లానందించింది. దుఃఖం అంపే. పేబరా.. భతంచగలంగాని, నుఖాన్నియెపరితోనో వొకరితో పంచుకోనిదే సంతోషం పూ ' ర్తికొచు.ఎవరితో వెస్వుకుంటుం దీ శుభవార్తని? ఊళళ్నో వారితో మాల్లాదుచుండామం కే. అంత స్వతం్యత్రం లేము. ధనియా తనకంత సన్నిహిములుగా వుండే వాళ్ళింకవరున్నారుః సంతోషం వురకలు పరుగులు పెడ్తూంది. సోనా వొక్కటే వుంది సిలియా. స్నేహితురాలు. వెళ్ళి సోనాని కలునుకోవాలి. ఆలస్యం కాగూడదు. ర్యాతంకా గడచేదెట్లా? శానిప్పదు అనాధగాదు. మాతాదీన్‌ మళ్ళీ తనవాడయ్యాడు.. ఇస్పుడాపిడ జీవితంలో చీకట్లప స్టానం లేదు. జీవిశతమంళా పచ్చని పంట కొబోతూంది. 'సెలయేరులు గానం చేస్తాయి ఆ జీవితంలో తన జీవిచం మళ్ళీ పూలు పూసోంది. ఇన్ని రోజుల తర్వాత మళ్ళీ (పేమఫలించటోతూంది:....

లోపల్లోవల మాళాడీనివ్ని యెన్ని తిట్టుకుంది? అందుగ్గాను క్షమాపణ: కోరుకోవాలి పాపం. అతన్ననవసరంగా వూరందరిముందూ ఆవమా నించింది తానంటే మాడిగః తనకు పోయిం దేముంది? మలంవాళ్ళుందర్ని పిలిచి సనంకర్నణచేస్తే శేపొద్ది టికి మళ్ళీ కలంలో కలుష్పకుంటారు; ఆయన కులం మళ్ళీ రమ్మున్నారాదు ఎంత పొరపాటు జరిగింది? ఆయన్ని యేమిస్తున్నానని పూరంతా తికిగి చెష్పంది తాను. ఛీ. & ఎంత గుడ్డితనం:

కక్‌ గోచాన్‌ కలం చెడిపోయింది గాబిట్టి ఆయసక్కో-వం వచ్చినా తప్పులేదు. తన కెందుకు రావాలి అంత 'పచ్చికోపం ? వెళ్లే యింటికే వెశ్ళేది. తవకేం పోయింది నిష్టగా వుండేవాడు కాబశ్రేగదా అందరూ మాఠాడీన్‌ని గౌరవించింది. తెయనే (భ్రష్షుడైెపోతే వాళ్ళందరికీ కోసంరాదూ మరి? ఒక్క- త్షణం (కిందటివరకూ దోషమంళా మూళాదీన్‌ డే సనుకుంటూ వచ్చింది, ఇప్పుడు తస్పంతా తసదే ననుకుంటోంది అతను చూపించిన సహృదయత, అవిడలోపున్న సహృదయకతనిగూడ మేలుకొలిపింది! విడ్డను కౌగిలించుకుని అదేపనిగ ము్యులవర్షం ఈ-రిపించింది సిలియా. ఇప్పు డొ బిడ్డని చూస్తే సిగ్గు కలగటం లేదు; దుఃఖం రాపటం లేదు. మాతృ పేమకూ, సూతృ హృదయానికి గర్వకారణం ఐపోయాడు యీ క్షణం నుండి. కార్నీకమాసం. మథుర సంగీతంలా లోకాన్నంకా వడిలో పెటు కుని పుయ్యాలలూగుతూంది. చిక్కని వెన్నెల. సిరియా యింటోనుయే చఇియలుదేరి౦ద్రి. వెళ్ళి సోనాను కలిసికోవాలి. కలుసుకుని యీ*మంచి వార్త” చెప్పేసెయ్యాలి. అస్పటిదాకొ. స్న్మిదపటమ; పెదగా పొదుపో లేదు బల్లకట్టు తవ్నకుండా దొరుకుతుంది. గబగహే నిది దగరకు వెళ్ళింది సిలియా- చూస్తే బల్లకట్టు ఆ వొడ్డున వుంది; బలకట మనిషి గూడా కనించటం లేదు. వెన్నెల ఆంతా కరిగి నదిగా” 'ఫ్రవహిసున్నదా అన్నట్లుంది నదిలో నీరు. ఒక్క క్షణం పస్తాయించి ఆలోచించింది స్రలియా. పున ఎట్లుండి నదిలోకి దిగింది. నదేమంత పెద్ద లోతుగా వుంటుందిలే అను కుంధి- ఐనా ఆ ఆసందోత్చాహంలో నదిని గురించీ, నది లోటును గులించీ ఆలోచించేందు కనకౌశం యేది? మొదట 'మోకొాళ్ళరోతు, తర్వాత నడుం లోతు, తర్వాత మెడలోతు. మునిగిపోతానేవో (నని భయపడింది సిలియా. ఏముంది? ఎక్క డై నాయింత చిన్నగుంట వుం 'పేచాల మునిగిపోయేందుకు. అల్లాగే (ప్రాణాలరచేతిలో పెట్టుకని ముందు .నడిచింది.సదిలో నట్రనడుంక్‌ వచ్చంది. మృత్యువు కళ్ళముందు నిలబడి అట్టహాసం చేస్తూన్నట్లుంది. అయినా సిలియా అధైర్య పడలేదు. ఈతగూడ నచ్చును సిలియాకిం

గోచాన్‌ లికి?

చిన్నప్పుడు చాలాసార్లు దాటింది ఈ నదిని యూదకంటూ. ఐనా గుండె మాతం కొటుకుంటూనే వుంది. అన్ముయ్య! వున్న కొద్దీ లోఆ తగ్గిపోతోంది. గండం గడిచి బయట పడినళ్లు. ఇక భయంలేదు. సిలియా నదిని దాటింది. వడ్ధెక్కి. గుడ్డలు పిండుకుంది. అట్లాగే చళితో, వణుకుతూ ముంమికం నడిచింది. (ప్రకృతి అంతా్యశాంతంగా వుంది; ఇలకోళ్ళుగూడా కూయటంలేమ. సోనాని యెస్పుడు కలునువందాం, ఎప్వుడు కలుసుకుందాం అనుకంటూ గాలిలో తేలిపోతూ న్నట్లుగా నడిచింది సిలియా.

కాని వూశ్యోకి వెళ్ళింతర్వాత సోనాగారి యింటికి వెళ్ళటం అంటే

మళ్ళీ సంకోచం. సోనా భర్త ఏపుంటాడో? అ త్తమామ లేమంటారో"

ఇంత పొన్దుపోయెంటుకొచ్చావని సోనాగూడా లేస్తుందేమో, అందుట్లో పల్లెటూళ్ళల్లో పగలల్లా కష్టపడతా రేమో పెందలకాడే ష్మిదపోతారు గ్మురు పెడ్తూ- నిిదపోతూంది వూరంతా. సోనా ఇంటి తలుపులు వేసివునై న తలుపులు కొసి లేపితే? తన వేషంచూస్తే యేమనుకుంటారో వూళోవాళ్లు- మళ్ళీ వొకసారి గుడ్డలు పిండుకొని, గుమ్మందగ్గ రే, అరుగుమీద కూర్చుంది సిలియా. ఇంతలోనే లఘుశంక తీర్చుకునేందుకని తలుపు తెరి చాడు మధుర్‌

“ఎవరూ ఆ ఆరుగుమీద కూర్చుంది? అనడిగాడు సిలియాను చాచి.

గబగబా లేచి. చీర సర్దుకుని, “నేనే సిలియోన అన్నది సిలియా.

“ఇదేంటీ? ఇంత పొద్దుపోయొచ్చావే. ! అంతా దావున్నారాళో

“ఆ. ఏంవీలేదు. వగలెట్టాగో తిరిగ్గా వుండదు: అందర్నీ చూచి పోదాంవనొచ్చాో

“పెద్ద లోతులేదుగా, దిగేవొచ్చా.”

లోపలికి రమ్మని, పిలుచుకు వెళ్ళాడు మధుర్‌. తోవల "ఆంకా చీకటిగావుంది. రెండడుగులు వేసింతర్వాత, చెయిర్థపట్టుకులాగి: సిలియాని.

86 నోచాన్‌ కౌగలించుకో బోయాడు మధుర్‌- కోపంగా, ఒక్క- విదిరింపు విదిలించింది. “ఇకేవన్నా చేశావం'పే సోనాతో చెబుతా యేంవనుకున్నావో. మరీ అంత వరసా, వాయీ లేకుండా పోతాందే? నాకు మరిదివౌకావు నువ్వు- తెలుసా? అని చెయ్యి లాక్కుంది సిలియా.

మళ్ళీ సిలియా నడుం పట్టుకుని "” యేవింటి సిల్లీ £ మరీ యింత

ఓ మొండిపట్టు పడతావ్‌. ఎవళూ చూడర్లే” అన్నాడు మధుర్‌.

“ఏ? నేనేయన్నా సోనాకంపే అందగత్తె నా? దేవకనె్నకమళల్లే వుంటుందే సోనా. ఈ యెొంగిం కూడు తినటోతానెందుర? సోనాతో చెబితే సీ మొఖంకూడ చూడదు. యేఃవనుకున్నావో!”

మధుర్‌ గూడా అంత నీతీ జాతీ లేని మనిషేంగాదు సోనా ఆంటి టపేమగూడాను అతనికి. అయితేనేం: దట్టమయిన చీకటి, ఏకాంతంగా వుంది. మంచి యౌవనంలోవున్న సిరియా ముందున్నది. అతని మనస్సు స్వాధీనం తప్పింది- సిలియా మాటలు వినేటస్పటికి మళ్ళీ స్పృహలోకి వచ్చాడు. సిలియా నడుం పదిలి పెట్టి, “నీ కాళ్ళమీద పడతా సిలో, సోనాకి మట్టుకు చెస్పమాకం నీ యిష్టంవొచ్చేన శిక్షెయ్యి. పడకా:” అన్నడు.

సిలియాకు చాలేసింది. నెమ్ముదిగా చెంపమీదౌక దెబ్బేసి, “లూ శిక్ష చాల్లే. ఇక యిట్టాంటి తప్పుడు పనెప్పుడూ, ఎవర్తోనూ చెయ్యమాక, చేశావంటు సోనా దక్కదు నీక అన్నది.

“ఇంకెప్పుడూ చెయ్యను. చచ్చినంతొట్టు” అన్నాదు మధర్‌ [ప్రార్టించుతూన్నట్లు. సిలియా కంగారుపడిపోయింది. అతనం కే ఎక్కడ లేనంత దయ పుట్టుకొచ్చింది.

న!

అనీ యిష్టంవొచ్చిన శిక్షెయ్యి.”

అతని ముఖమూ. సిలియా ముఖమూ చేరువలోకి వచ్చాయి. వళ్ళు జలదరించిసట్టుగా వూపిరి పీలుస్తూ, మాట్లాడుతున్నారు యదరూనూ.

అలి ణా / ది

గోడాన త80 ఇంతలోనే “ఎవరితోనూ మాట్లాదుశున్నావక్కడః” అంటూ శేకేసింది సోనా. న సిలియా ఒకడుగు వెనక్కే-సింది. రెండడుగులు ముందుకేసి, “మీ పూరునుంచి సిలియా వచ్చింది” ఆని అంటూ నెమదిగా యింటి వెనక దొడ్డిలోకి దారితీశాడు మధుర్‌. సిలియాగూడా అతని వెనకే వెళ్ళింది. ఆ దొడ్డి అద్‌ చూస్తూం'పే సోనా యిక్కడ యెంత సుఖంగా వుంటూందోనని పించింది సిలియొకు. ఇంటి వెనకగూడా యింకో వసారా దింపారు. ఆ వసారాతోనే వున్నది మంచం. మంచంమీద లావాంటి సరుప్తుగూడావుంది. ఆ మంచం, ఆ పరుపూ చూసూంపే, మాళతాదీన్‌ పండుకునే మంచం గురు కొచ్చింది సిలియాకు. చక్కటి దిండూ, మంచి శాలువా పున్నాయా మంచర్మకింద వెండి చెంబులో నీళ్ళున్నయి దొడ్డివాకిట్లో షిండార బోసి నట్లు వెన్నెల కాస్తోంది. ఒక వైపున తులసికోట్క ఇెండన వైపున ధాన్యపు బస్తాలు గోడకాన్ని గుట్టగా 'పేర్చారు దగ్గర్లోనే వొక ఉోలుంది. ఉోట్యినక్కనే దంచినధాన్యం పల్లి కెల్లోళె త్తి వున్నాయి. సారకాయలపొదు 'పెంకుటింటిమీదికి (పాడుతోంది. అక్యడక్కడ వెన్నెలపడి సౌరకాయలు మెరుస్తూన్నయి. (ప్రక్క-గావున్న చానల్లో ఆవు నెమరేస్తూంది- మధుర్‌ , సోనా కలసి అక్కడే పండుకుంటాడులాగుంది. మిగకావాళ్శందరూ యింట్రి కవతలి (ప్రక్కన పండుకుంటారేమో. సోనాపని హొయిగానే వున్నట్టుం దనుకుంది సిలియాం లేచి, యెదురొచ్చింది సోనా, వచ్చి ఆప్యాయంగా కౌగలించుకుంటుందనుకుంది. సిలియా. సోనా కౌగలించుకోలేదు. మధుర్‌ పున్నాడని సందేహిస్తూందేమో బహుశ అనుకున్నది సిలియా. ఏమో లేక పోతే గర్వుంయెక్కించేమో; కాను తక్కువ కులపుదిగదా, సిలియాకున్న వపుళ్సాహం అంతా సీరుగారిపోయింది స్నేహీతురాలిని కలునుకున్నందుకు సంతోషం కలగటంపోయి యిీక్ష్య పుట్టుకొచ్చింది. సోనా చాలా మారిపో యింది. ఇదివరకంయపే యింకో ఛాయ, 'పెరిగినట్టుంది. శరీరం తోమిన యిత్తడి బిందెలా మెరసిపోతోంది. బాగా నున్నదిడింది గూడాను. యిదివర -కటికం ఇ ముఖంలో (పొఢలకుండే నిబ్బరమూ వుంది; వయనులో వున్న

240 గోదాన్‌ వాళ్ళకుండే కాంతీ వుంది- సోనా నట్లాగే మంతముగ్ధలా చూస్తూ విలబడీ పోయింది సిలియా ఒక క్షణం సేపు- ఈ సోనా కా నెరిగిన సోనా కాదు. తా నెరిగిన సోనా బక్కగా. యెండిపోయివుండేది చిన్నపిల్లలా బిజార్లన్నీ తిరిగేది వారాల తరబడి నె తికి నూనె రాసుకునేదిగాదు. చింపిరిగుడ్డలు కట్టు కుని తిరిగేది. ఇప్పుడో ? తన యింటికి రాణిలావుంది. మెడలో కంటె వుంది? కాసుల ఉేర్రుంది. ఇవులకి చెంపస్వరాలున్నయి; రాళ్ళపోగు లున్నాయి. చేతులకి బంగారపు గాజులున్నాయి; కళ్ళకి కొటుకుంది; నొసట కుంకుమను వుంది ఇలంళా కళకళ లాడుతోన్నట్టుంది+ ఈ మృతం వుంతీ స్వర్గం దొరికినశ్లే హీలియాకి. నిజంగానే సోనాకి గర్వం యెక్కిసట్టుంది. ఇదివరకు చేయీ చేయీ కలుపుకుని వెశ్శేవాళు గడ్డికనీ, గాదాకనీ. ఇప్పుడు కన్నెత్తి చూడటమే గగనంగా పున్నట్లుంది. వచ్చి, కౌగలించుకుని,యెన్నా శకి చూచా నెన్నాళ్ళకి చూచానంటూ కళ్ళనీళ్ళు బెట్టుకుని, కూర్చోబెట్టి, అన్నంపెట్టి తినమని (బికిమాలుకుంది; తర్వాత ఆ సంగతీ, యీ సంగతీ వూళ్ళో కబుర్లూ అడిగి చెప్పించుకుంటుంది; తన అనుభవాలని -కార్యం నాటి ర్మాతి గదిలో జలిగినవిషయాలూ, భర్తతో చీటికీమాటికీ వచ్చే కళ్టాలూ--చెప్పుతుంది అనుకుంటూ కలలుగన్నది సిలియా. చూస్తే, ఆ లక్షణాలేమీ కన్చించటంలేదు. బెల్లంకొట్టినరాయిలా చూస్తూ వూరుకుండి సోనా. ఎరక్కవచ్చానే అనుకుంటూ పళ్చాత్తాపపడింది సిలియా. ఎట్రాగె తే నేం, “యింత పొద్దపోయొచ్చా వేం సిల్లో ఇ అనడిగింది స్తోనా మూతిముడుచుకుని. కొంగుతో. కళ్ళు తుడుచుకుంటూ “నిన్నుచూసి చాలరోజుల య్యిందిగా. చూసిపోదాళవనొచ్చా” అన్నది సిలియా, “ఐ తేమాాతం ? చూడొచ్చేచుట్టాలు పగబలొస్తారుగాని యింత పొద్దు పోయినాక రావటందేంటి ?" అనడిగింది సోనా కటువుగా. వాస్తవానికి సిలియా ఆ వేళప్పుడు రావటం యేమి బాగుండలేదు సోనాకు భర్తతో పండుకుని పేమసల్లాపాఎ-డుకునే సమయం, సరసా

గోడాన్‌ త41

లాడుకునే సమయం; నవ్వుకుంటూ ఖథర్తతోకలసి 'కేరింతలాదే వేళ అది. ఆలాంటప్వ్పుడు వచ్చింది సిలియా; సోనాముందున్న వడించిన వి సరిని తాగుకుందిః 2 గ

ఏమనాలో తోచక నేలవంక చూసూ నిలబడిపోయింది సిలియాం భూదేవి (బద్రలెతే బావుండును. సీశాదేపీలా భూగర్భంలో (పవేశిం చొచ్చును ఇంత అవమానమాః పుట్టిందగ్గర్నుంచీ యెన్నో కష్టాలు పడింది సిలియా. ఎన్నో అవమానాలు సహించింది- కాని, సోనా మాటలు విన్న తర్వాత పడినంత దాధ యిదివరకెప్పుడూ వడలేచు- జాగ త్తగా కుండలో పెట్టిదా స్టే, బయెంత వర్షం కురిసినా కరగిపోదు బెల్లం; కాని ఆ బెల్లాన్నే తిసి యెండలో యెండబెట్టినప్పుడు దానిమీదొక్క-నీటిచినుకు " వడ్డాసరే, యెందుకూ పనికిరాకుండా పోతుంది. ఆకాశం అమ్మకాన్ని వర్షి స్తుండనీ కాచుకు, కూర్చుని వున్నాయి సిలియా అంతఃకరణంలోపున్న కోమ్కృ భావాలు ఆ*శ అడియాస ఐపోయింది. అమృతానికి బదులు విషాన్ని వ ర్షిం చిందా ఆకౌశం. సిలియా శరీరంమీదున్న రోమరోమానికీ సోకింది ఆ విషం. సర్పదప్పులు బాధపడ్డట్లుగా బాధపడింది సిలియా. ఇంట్లో పడుకుని కాళ్ళు కడుపులో పెట్టుకుని పస్తులుండటం వేరు; పదుగురిలో పం కిని కూర్చున్న తర్వాత లేచిపొమ్యని వెళ్ళగొట్టదడ్‌ తే ? అంతకంటే ఎందుట్లోనెనా పడి చావటంనయం. ఎవరో గొంతు నులుముతూన్నట్లనిపించింది. సిలియాక ఇక్కడనుంచి ఎంత త్వరగా దియటపడికే అంతమంచిది. సోనా మననులో యేముందో తెలుస్తూనే వుంది. పొదచాటున వున్న పాము బుసలు వినబడు తూ నేవున్నయి; పామవతలికి రాకముందే పారిపోవటం మంచిది. కాని షారిపోయేదెట్లా 1 ఏమని వంక చెప్పాలి ?ఛీ 1. నిలుచున్న పళాన, ప్రాణాలు పోయినా బాగుండును.

సిలియాకని యేదైనా ఫలహారం తెద్దామని, వంటింటి తాళంచెవి తీసుపన్నాడు మధుర్‌; కాని పీళ్ళ సంభాషణ విని యేం చేసేందుకూ తోచక,

22

తైథ8 గోడాన్‌ కళలో నిలబడిపోయాడు. న తమివ క ఈ అడుతూన్నటు, సిచియాకి వూహ్‌క ఆడటంబేదు -ై లో 7 పరప్పరుషుడు పరస్త్రివంక కన్నెత్తి చూడటమే ఘోరాపరాధం సోనా దృష్టితో. ఏ అవరాధమైనా క్షమించనచ్చునుగాని, ఆ అపరాధాని ఎమట్టుక క్షమించేందుకు పీలులేము. దొంగతనాన్నీ, మోసాసీ్‌, హత్యనీ, యే అప రాధాన్న్నైనా సరే .. సహించవచ్చు. అంటే అసలు మాట్లాడుకో నే గూడ దనికాదు, నలుగురూ చూస్తున్నప్పుదు మాట్లాచుకోవచ్చు. సరసాలుకూడా ఆడుకోవచ్చు. అంతేగాని, యెవరూ. లేనప్పుడు కన్నెల్హ నూచుకున్నా తప్పే. ఆ విషయం సోనాకి చిస్నప్పటుంచీ తెలుసు. ఎప్పుడైనా హోరీ పొలంనుంచి రాపటం ఆలస్య మైనప్పుదు, చోరీ కోమటమ్ము యింటివే ఛ్యాడని తెలిప్తేడాము; ధనియా అతనితో మాట్లాడటం మాని వేసేది;ఎప్పుడూ మూతి ముడుచుకొని కూర్చునేది. హోరీ కోమటమ్మ యింటికి పుగాకుకోసం వెళ్ళాడని తెలిసినాసరే. వూరుకునేదిగాము ఒకసారి పృట్టింటికి వెళ్ళిపోతానని పయాణంకూడా కట్టింది ధనియా. ఆ బుగ్జే సోనాకుకూడా సం్మకమించింది! పెళ్ళయింతర్వాత మశర్రి బలపడిపోయింది పెళ్ళి కొనివాళ్ళు, మగవాళ్శయినొ సరే, ఆడవాళ్ళయినాసరే, (పేమించుకోకూడదని సోనా అధిప్రాయం* పెళ్ళయంతర్వాత భార్యా భర్తనీ, భర్త భార్యనీ పేమించుకోవాలి. అంతే అందుట్లో, సిలియా తనకు చెల్లెలులాంటిది సిలియా అంటే (ప్రేమే సోనాకి; నమ్మకంకూడా వుంది. ఐనా ఆ సిలియాయే యివ్వాళ నమైక్యదోహాం చేస్తోంది. సిలియాకి, మధుర్‌కి సంబంధం చాలా వొలం నుంచి వుండి వుండాలి. ఏటివొడ్డునో, పొలాల్లోనో కలుసుకుంటూంటా రేమోః బేకపొో తే, ఇంత (ప్రొద్దుపోయింతర్వాత, యేరీది యెందుకొస్తుంది! పిళ్ళ మాటలు ఎనదిట్టి తెలిసింది యిప్పటిశై నా, ఆపేయసిని కలుసుకునేందుకిదే మంచి సమయం అనుకున్నాడేమో మధుర్‌. ఇంట్లోవాళ్ళంతా నిద్రపో లున్నారు కూడాను- అసలు రహన్యం యేమిటో తెలుసుకోవాలని తొందరపదుతోంది సోనా. రహస్యం అంతా తెలి స్టేనేగాని, తన్నుతాను రక్షంచుకోలేదు. ఇంకొ

నోజడజాన్‌ తిత్తి యిక్కడే నించున్నా డెంచుకు మధుర్‌ః సిలియాతో మౌట్టాడనివ్యడా తనని?

“చై టికెళ్ళరాదూ యిక్కడ నుంచుని పారా యిన్వకపోతే ౯ అన్నదీ సోనా, కోపంగా.

కిమనకుండా బయటికి వెళ్ళిపోయాడు. దుధుర్‌. సిలియా గుట్లుజెట పెట్తుందేమౌనని ఒకకే భయంగా వృందతనికి పాసంం గా

ఇంతనరక్రూ నెత్తిమీద (వేళ్ళాడుతున్న క్త, తెగి కంఠాన్ని వ్ప్త్తరిం చేస్తుందేమోనని సిలియా భయం.

“ఇదిగో సిల్లోః పుండదుండట్టు చెప్పేయ్యి! లేకపోతే. యిక్కడ కత్తిసీటతో నరుక్కుని చస్తా, నేంచచ్చిపోయింతల్వాతే నా సవతివి భౌదుపు గాని, చూకావా, కత్తిసీటకి్యి-దే. వుంది. ఇక వరలో రెండు కత్తు లివండ వన్సి తెలవదూ నీకు ?” అన్నది సోనా, యెంతో గంభీవంగా-

అని, గబగదా వెళ్ళి దూరంగావడున్న క త్రిపీట పట్టుకొచ్చి, చోజెన్రి చిసున్నాననుకుంటునా్న వేవోం ? సజం చెప్పతావా, చెప్పవ 7 అంటూ గద్దించడిగింది.

నిలువునా కంపించిపోయింది. సిలియా. (గామఫోను రికొరులాగా, వున్నమన్నట్లు, అప్పజేప్పింది. ఒక్స మాటిగూడా జాయకుండా సోనా ముఖం కందగడ్డయిపోయింది

శూలాలతో పొడుస్తూన్నట్లు గుచ్చిగుచ్చి చూచింది. సిలియౌన్సి, సోనా; “విజంవేంగా నువ్వు చెప్పిందంతా? అనడిగింది.

నా బిడ్డతోడు. అంతా నిజవే౯”

“ఏవీ. దాయలేదుగా?”

“అదిదంవొడితే సా కళ్ళ పూడిపోతై.”

చు న్‌.

“నువ్వా దుర్మార్లుజ్ణీ తన్నకపోయా?వళ్ళతో ఏకొదిశి పెట్టకపోయా? పచ్చినెళ్తురు శాక్కపోయా? అళనకపో యా?”

అలీ

కిశీ4 గోడాన్‌

యేమని జవాబు చెబుతుంది సిలియా.

పునాశ్రదినికి మల్లే ; కళ్ళతో నిస్పులు చెరిగింది సోనా- “ఏ౯ మాటా డవే౮? నువ్వా పాపాతుుడి ముక్కెండజకు కొరిత3య్యలా ? రాండు చేతు తోనూ పట్టుకుని గొంతు పసికెయ్యకపోయావ్‌ ? నేను సీకాళ్ళ మీద పడే దౌన్నిగా- "నువ్వు దొమ్మరిదాంతో సమానం; భోగందాంతో సమానం నువ్వు. ఇట్టాంటిదానివా బాపనాయనమీచ పడేడుస్తావెందుకు 2 ఎవజ్లో ఒకణ్‌ పెటుకుని కులుకుతూ కూర్చోకపోయా. మీ యింటికే యెళ్శిపోక పోయా ? మీ యింట్‌వాళ్ళందరూ సంతోషించేవాష్ళగా ! ఆ బాపసనాయన్నెం దుకీడ్చా నలుగుర్లోకీ ? ఆయన పేరెందుకూ చెడగొట్టావు? నువక్కడికి పత్తిత్తువా ? వొంటరిగా వుండలేకపో తే, యెనణ్హోవొకణ్ణీ కట్టుకుని వూరే క్క-పోయా? లేకపోతే యే నూతిలోనన్నాపడి ముక్కు మూసుకోక పోయా? మా బతుకుల్ని గూడా బూడిద చెయ్యుటంవెందుకు ? నే చెప్పే మాటిను. మళ్ళీ యెస్పృడన్నా యిట్రాంటి పనిచేశావని తెలిస్తే మన ముగ్గుర్లో యెవ్వరూ బతకరు; బతికుంటానికీల్లేదు. ఇకనించీ నీకూ నాకూ సంబంధ'వేంలేదు. ఫో అవతలికి ః యెందుట్టోనన్న్నా పడిఛావు 1”

తన కళ్ళని తానే నమ్మలేకపోయింది సిలియా; తస చెవుల్ని కానే సమ్మలేకపోయింది. నడుం విరిగిసట్టయ్యింది, ధై ర్యం తెచ్చుకుని తన తప్పు లేదనే చెప్పాలనుకుందిగాని యేం చెప్పాలో తోచలేదు, కళ్ళు చీకటు కమిినై- తల శిరుగుతోంది. గొంతెండిపోతోంది. వళ్ళంతా చీమలు జెరులూ (ప్రాకినట్లుంది (పాణాలన్నీ, రోమభి,ద్రాత్లో నుంచి బయటికిపోతూ నట్లుంది. గోతిలోకి దిగుతూన్నట్లు, అడుగు లేనుకుంటూ నెమ్మదిగా నద్రవై పుకు నడిచింది,

వాకిట్లో “ఈ పషాటప్పుడు యెక్కందికెళ్లా. సిల్లో ఇ అనడిగాడు మధుర్‌.

సిలియా జవాబివ్వలేదు, మధుర్‌ గూడా మళ్ళీ సలకరించలేదు.

ఇంకా పండారటోసినటు కాస్తూ నేవుంది వెన్నెల. ఇందాకటి లాగానే వెన్నెల్లో స్నానంచేస్తున్నాయ నదిలో శెరటాలు కనిపించని కలలనీడలా నడిచిపోతోంది సిలియా, నద్దలో దిగి.

గీ సేలియా కొడుక్కి రెండేక్ళొచ్చినె ఏ; వూళ్ళో యెక్కడచూసినా

వాదే. ఇతరులక్‌ అర్జంజౌతుంద్కి కౌదు అనే బాధ లేకుండా తన భాష తాను మాట్లాదుకుపోతాడు, ఆ భాషలో ట, ల, షులని వూరికే కసరత్తు చేయిం చేవాడు. స, ర, లాంటి అక్షరాలసలు లేనేలేవు ఆతని భాషలో- రొట్టిని వొట్టి అంటాడు. సామౌనుని ఛామాసంటాడు. కాంతిని తాంతీ అంటాడు. వాడు చేసే కూతల అనుకరణ వింయే కడుపుబ్సేటు నవ్వాలిసిందే. ఎవ 'రనా, 'ఒరేయ్‌ రామూ : కుక్కైటా అరుసుంది 7 అంహపే చాలు; వా భౌ ? అంటూ కరనటానికి గొ లగెతులాడ్సు. “పిలి యేపంటుందిరా 1" అంటే, “మియావ్‌” మియావ్‌” అంటూ కీళ్ళు పెద్డవీబేసి, చేతులే పంజా అన్నట్లు నేల నదేపనిగా బరుకుళాడు చేతుల్లో ॥ మలిచి హుషారైన కురా డతను. ఎప్పుడు చూచినా వొకే ఆటలు; ఆటలుంపే చాలు- ఆకలిదప్పి కలుగూడా నురచిపోతాడు, చంకెక్కట మంటేనూ, వొళ్ళో కూర్చోవట మంశేనూ తలకొయనొప్పి వాడికి. ఇంటిముందున్న నిమ్మాచెట్టుకింద దుముషలో దొర్లాడటం అంహే (బిహ్మాండమెన నరదా 1 వొద్దుగూకులూ అక్కడే, పిచ్చిగ్గూళ్ళు కడుతూనో, బొమ్యుర కట్లుకుంటూనో కూర్చుం టాదు- వాడీడువాళ్ళతో చచ్చినా పడేదికాదు వాడ్‌కి. వాళ్ళందరూ తనతో ఆడుకునేందుకు అర్హులు కాదనేమో వాడి వుద్దేశం 1

“ని పేరేమ్మిటా?ొ అని యెసరె నా అడిగితే, వెంటనే” లానూ” అని జవాబు చెబుళాడు. బా

"మీ వాన్న పేరు?”

“వాళాదీన్‌.”

ల్‌ఢ6 నోడాన్‌

“పీ అమ్మ సేరేంవిటి ౩”

“*ఛిరియా.”

“ఫా స్రిగా రేమౌళాడు నీకు 1”

“*ఏంవోయ గాలిదకొలుకు 1” శాత్రిగారంయే వాడికంత (పేమెం దుకు కలిగిందో యెవరికీ తెలియదు.

రూపకూ రాముకూ దుంచి స్నేహం కరిగింది* వాడితో ఆడుకో వడమం పే అపరిమితమైన సరదా, రూపకి- వాడికి నీళ్ళు పోన్తుంది. తల దువ్వుతుంద్కి వొట్టు పెడుతుంది; అన్నం ముద్దలుజేసి తినిపిస్తుంది. ఒక్కో సార, ర్యాతిపూట తన (ప్రక్కలో నే పండుకో బెట్టుకుని నిద పుచ్చేది- ఆప్పుడప్పుడూ ధనియా కోప్పడుతూండేది. “ఎందుకే |! వాళ్ణీ తీసుకొచ్చి ఆంకా కలగాపులగం చేస్తావ్‌? అవని, ఐనా వినేదికొదు రూప. ఇంతవరకూ ఠాటాకు బొమ్మల్ని చేసుకున, ఆ బొమ్మళ్నే పెల్లలనుకొని, కానే తల్షి అనుకొని, ఆడుతూండేదిం ఇప్పుడం పే రాము దొరికాడు. ఇంకా తాటాకు బొమ్మల అవసరం ఏంవుంది?

పోరీ యింటివెనకనే, కొద్ది ఖాళీస్తలంవుం యే, అక్కడే, వొక పూరిపాక వేసుకుని వుంటోంది సిలియా. జీవీకాంతంవరకూ పోరీ యింటో వుంశేనూ(తం యేం బాపుంటుంది? లా

మాతాదీన్‌ మశ్లీ కొన్ని వందలు ఖర్చు పెట్టవలసి వచ్చింది. అప్వుడుగాని; కౌశబ్రాహ్మాణు అంగీకరించలేదు, అతన్ని మళ్లీ (బాహ్మ ణబల్లో కలుప్పకు నేందుకు. చివరినాడు పెద్ద *తతంగం” జరిగిందిలబ్రాహ లో కంద్‌రికి భోజనాలు. పెట్టారు. కావరిసినన్ని శ్లోకాలు, మంత్రాలూ దిక్కులు పిక్కటిల్లేట్టు చదివారు. మాళిదీన్‌ పరిశుద్ధమైన ఆవుపేడ తిన్నాడు; గోమూ(తం (తాగాడు. ఆవుపేడ తినటం మూలాన అతని మనస్సు పవి(తమైపోయింది- గోమూ(తం (శ్రాగటంతో, అతని ఆత్మలో పున్న అపరిజ్టభమైన కీటాణువులన్నీ నశించిపోయాయి.

ఐతే ఒక్కమాట మ్మాతం చెప్పాలి. ఈ (పాయశ్చిత్తంవల్లాః జరిగిన “ళుద్ది” తతంగంవల్లా మాతాదీన్‌ వొకవిధంగా, నిజంగానే బాగు

నోడదాన్‌ తశ?

పడ్డాడు. ఆ “కుద్ది? దినంనాడు మండిన (పచండాగ్నెతండం ముందు ఆతని మాననత్వం పరీక్షకు నిలబడింది. ఆ అగ్నిజ్వాలల్లో, మకానీ్న, ధర్మాన్ని భుజస్కంధాలమీద మోస్తున్న "“మత_స్టంభాల” నిజస్వరూపాన్ని చూడగలి గాడతను. ఆ నాటినుంచి, ధర్మం అం'పేనూ, మతం అంటకేనూ అపరిమిత మైన అసహ్యం కలిగిందతనికి. ఆ వేశేే జంధ్యం తెంపి పారవేశాడు. పౌరో హత్యాని్ని తీసుకెళ్ళి గంగలో పార వేసౌచ్చాడు. ఇప్పుడతను పక్కౌా 'రె తు. పండికులు "నువ్వీనాటి నుంచి మళ్ళీ శాహ్మణుడవై నావ్‌ $' అన్న్నారుగాని, అతని చేతి మంచిసిళ్ళు మాత్రం యెన్వరూ (శాగటంలేదు- (వ్రజలు వాళ్ళ కవసరమెన విషయాలను గురించీ, ముహూర్తాలను గురించీ, ధి, వార, నక్షత్రాలను గురించీ, తెలుసుకునేందుకు వస్తూనే వున్నారు. ఐనా అతన్ని ఇంట్లోకి రానివ్వరు; పాత్రలు ముట్టుకోనివ్వరు.

సిలియా పసవించిందని తెలిసిననాడు, అతన్ని పట్టపగ్గాలు లేకుండా ఫోయినె . అనాడల్లా ఉొమ్మువిరుచుకు తిరిగాడు మెదిల్లే కదిల్తే మీసాలు డున్వవం మొదలుపెట్టాడు. క్కురాడెట్లావున్నాడో? తన పోలికలే వచ్చుం టాయా ? యెట్లా తెలు స్తుంది ? వాజ్ఞి చూ స్టే దావండును- మాళాడిన్‌ మనసు శేరింతలు కొట్టిందానాడు.

మూడవనాడు, పొలంతో రూప కన్పించింది. “నువ్వు సిలియా కొడుకుని చూశావం జే, రూపా ౪౯ అనడిగాడు రూపసని.

“మూడకపోవటంవేంటీ? చూచా 1 ఎ్యర్మెరగా వుంటాడు దుండు ముక్కకిమళే. కళ్ళు బలేగా వంటాయే 1 చానా పెదయ్యి గూడాను”

ణా న్య 6 అన్నది రూప.

ఆ బిడ్డ వచ్చి, అతని మనసులోనే కూర్చున్నట్లూ, ళూర్చుని కాళ్ళూ చేతులూ కొట్తుకుంటున్నట్లూ, అనిపించింది మాఠాదీన్‌కి. అతని కన్నుల్లో ఆనందం తొణికిసలాడింది. ఆ ఆనందానిన్న పట్టలేక, రూపని

టల భుజాలమీది కెక్కించుకునీ, బుగ్గలుగిల్లీ, నవ్వి నవ్వించీ ముద్దులు పెట్టు కున్నాడు-

పిత& గోచాన్‌ మాతాదీన్‌ భుజాలమేదినుండి, (క్రిందికి దిగి, జుట్టు సవరించుకుంటూ “వదం దూరాన్నుంచే చూపిసా సికు. వసారాలోనే, పడుకునుంటాదు వుయ్యాల మంచంమీద- ఎందుకనోగాని, యెస్పుడూ యేదుస్తానే వుంటంది సిలియా అక్కయ్య”

ఆ మాటలు వినలేక ముఖం (తిప్పుకున్నాడు మాఠాదీనా. కళ్ళంట సళ్ళు గ్యిరున తిరిగినె ; పెదవులు కంపించిపోయిన .

ఆవేశర్మాతి ఊరంతా మాటుమణిగిం తర్వాత, సిలియా యింటికి బయలుదేరాడు మాకతాదీనొ. పసిపిల్ల డు గుక్కపట్రె యేడుస్తున్నాడు. ్రవం చంలోపవున్న ఆనందమూ, మాధుర్యమూ, సంగితమూ._అనే షా మేళవించి ఆహానిస్తూన్నుట్లని పించింది మాతాదీన్‌కు-

బిడ్డని హోరీ యింట్లో పండుకోబెట్టి, కూలిచేసుకు నేందుకనిి వెళ్ళి పోయేది సిలియాం ఏదో వొక వంక పెట్టుకుని హోక్ర యింటికి వెళ్ళి ఆ పసిబిడ్డని, యేదో వొకవిధంగా కళ్ళారా చూసుకుంయేనేగాని, అతనికి భాంతి వుండేదికాదు.

“అట్టా సిగ్గుపడకా వెందుకు ? ఎ త్తుకో; యెతుకుని ముముపెటుకో. ఏంత కటిగ్గుండెంసిది? మూగుమూర్చులా నీకు మళేనేవుంటాకు* అనేది ధనియా, ముసిముసినవ్వులు నవ్వుతూ" ౯

జేబులోనుంచి, రెండు మూడు రూపాయలుతీసి, సిలియాకిమ్మని చెప్పి, గబగబా బయటికి వచ్చే'సేవాడు మాతాదీన్‌. ఆ పసివిడతో పాట

న! అతని ఆత్మాగూడ వికసించుతోంది; (పకాశించుతూంది; పెదదౌతోంది. ల 4 ఈనాటికి, ఆతని జీవితానికీ గూడా, వొక పుడ్డేశం యేర్చడింది, వొక అశయం కలిగింది. ఎంతో నిగ్రహం యేర్చడింది. ఎంతో గంభీరంగా వుంటున్నా చత నిప్పుడు. ఒకనాడు రామూ మంచంమీద పండుకుని వున్నాడు. ధనిభూ ఇంటో ళం లేదు; ఎక్కడికో వెళ్ళిపోయింది. రూపగూడ ఇంట్లోలేదు; పిల్లలో ఆడ కునేందుకు వెళ్ళిపోయింది. ఇంట్లో యింకెవ్వరూ. లేరు. అప్పుడే మాతా

గోదాన కి49

చీన్‌ వెళ్ళటం జరీగింది. ఆకాశం వంక చూసూ, చేతులు చానూ, 'ేరిం తలు కొడుతూ. ఆడుకుంటున్నాడు రామూ మాశాదిన్‌ని చోచి అడే సనిగా నవ్వటం మొదలు పెట్టాడు. వెంటనే, మంచం మీద వున్న కుర వాడిని తీసుకుని, యెత్తుకున్నాడు మాతాదిన్‌. అతని హృదయం అంతా నీటి అలలమీద నాట్యం చేసే కాంతిరేఖల్లా వణకిపోయింది. ఆ క్యర వాడి కళ్ళ చూస్తూంశే, “రామూ” కను్నల్లోకి చూస్తూం కే, ఆ కన్నుల్లో వున్న తోతులోనూ, నిరశ్రిలత్వంలోనూ, అంతులేని ఆనందంలోనూ, తన జీవిత సత్యాన్నే చూసుకుంటూన్నట్లనిపించింది మాతాదీన్‌కి. అతని 'కెందుకోగాని భయం వేసింది. ఆ బిడ్డ క్రన్నులతని్ని గుచ్చి, గుచ్చి చూస్తున్నవా అనిపించింది _ అతను అపవి్యతుడు. ఈ బిడ యీశ్వర (వసాదంతో సమానం. ఈ యీశ్వర ప్రసాదాన్ని ముట్టుట్‌నే అర్హత లేదతనిక ; మళ్ళీ రామూని మంచంమీద పండుకోబెస్టేళాడు మాతాగీన్‌- ఏమిటోగాని, ఒక విచిత్రమైన సందేహం కలిగిందతనికి. ఇంతలోనే రూప వచ్చింది. రూపని చూచి. తన దారిన కాను వెళిపోయాడు.

కొంతకాలం జరిగింది. ఒకనాడు వడగళ్ళ వర్షం కురిసింది. సిలియా యింట్లో లేదు; కూలికని వెళ్ళింది రూపగూడ, యెప ఎటిలాగానే పిల్లలో ఆడుకునేందుకు వెళ్ళిపోయింది. ఇప ఎటికి రామూ కూర్చోవటమూ, దేక టమూ గూడ నేర్చుకున్నాడు చేక్కుంటూ, 'దేక్కుంటూ చాకిట్లో కెళ్ళాడు రామూ. వాకిట్లో ఎండబెట్టిన (ప త్తిగింజలు చూచాడు. (ప్రత్తిగింజల్ని చూచి, పంచదార బిళ్ళలనుకున్నాడు. అనుకుని, కావలసినన్ని తిని. అక్కడే, వాకిట్లో ఆడుకుంటూ తిరిగాడు. ఆవాళర్యా తే జ్వరం వచ్చింది బిడ్డకి. మర్నాటికది న్యుమోన్ని మాలోకి దింపింది. మూడవనాటి సాయం (కం, సిలియా వళ్ళో పడుకుని, ప్రాణాలు విడిచాదు.

రామూ చనిపోయాడన్న మాశ్సేగాని, బిడ్డని మరచిపోలేకపోయింది సిలియా. పాలు పొంగి, ఆవిడ రవికె తడిసిపోతూంది. తడిసిన రవికెను చూచుకొని, బిడ్డను తలచుకొని, వెక్కి వెక్కి. యేడుస్తుంది. ఇదివరకు,

250 గనోడాన్‌ పనులన్నీ పూ ర్తి చేసుకున్న తర్వాత, యింటికి వచ్చి, రామూని (ప్రక్కలో పండుకోబెటుకొపీ, సనంతీసి బిడ నోటికందించి, అతని తల నిమురుకూ సండుకునేదీ. అలా౭పి జేళలో "ఆ విడ జీవతంలో తొణికిసలాడే వికాసం అంకా, తన (ప్రాణాలలోకి సంచయీం. బొలున్నట్లుగా అనందించేది- అప్పుడు తీయని గేయాలు పాడుకునేది; చక్కని కలలు కంటూ, నూతస జగాల్ని సృషించుకునేది. ఆ స్వాప్నిక జగత్తు కంతటికీ తన బిడ్డనే, తన రామూసే రాజాధిరాజును చేసి, సంకోషించేది- ఇప్పుడో ? పనులన్నీ పూరి చేసుకుని, పూరిపాకలోకి చేరుకుని, కుక్కి మంచంలో పడుకుని, కళ కుళ్ళి యేడుస్తుంది, చనిపోయి, తన విడ్డ చేరుకున్న లోకానికే వెళ్ళి, విడ్డతో ఆటలాదుకుంటూ గడపాలని తపించిపోతున్నాయి ఆవిడ (ప్రాణాలు. ఆవిడ దుఃఖంలో వూరంతా పాలు పంచుకుంటోంది. రామూకు కొత్తా పాళా అంటూ పుండేది కొదు; ఎవళ్ళు చేతులు చాసే, వాళ్ళ చంకలో 3క్కేవాడు నదురూ, బెదురూ లేకుండా. చనిపోయం తర్వాత ఆ విడ్డ చేతలు తలచుకుంటూం పే మరింత ఆనందంగానూ, మరింత సమోోహనం గానూ వుంటోంది. ఆనాడు మాశతాదీన్‌ బయట పడ్డాడు శవాన్ని రెండు చేతుల మీదా వేసుకుని ఒక్కడూ. సది వొడ్డుకు వెళ్ళాడు; అనాడు చాచిన చేతులు అలాగే, కొయ్యల్లా వుండిపోయినై మరో వారం రోజుల నరక్షూ. అనా డతను కొంచెం గడా సిగ్గుపడలేదు; వెనుకాడలేదు. చూచిన వాశ్శెవళ్ళూ “అదేంవిటీ 1? అని గూడా అనలేదు. అందరూ ఆతని సాహసాన్నీ, ధైర్యాన్నీ పశంసించారు. “మనిషన్న తర్వాత అట్లా వుండాలి. చేయి పట్టుకున్న స్ర్తీని వదలి పెట్టగూడదు” అన్నాడు హోరీ. “చాల్లే, వూరుకోయిక।! యీ బుద్ధి మొద పేవుంకు యెంత బాగుండేది. మనిషంట ః మనిషీని, మట్టిదిబ్బానూ ఇొ అన్నది ధనియా. ఒక నెల గడిచింది. మళ్ళీ సిలియా కూలికి వెళ్ళటం (ప్రారంభిం చింది. ఒకనాటి సాయంకాలం పొర్ణమినాటి చంద్రుడు కిలకిల నవ్వుతూ

గోచాన్‌ ఏర]

వుదయించాడు. పొలంలో పరిగ యేరుకుని, గంపలో వేసుకుని యింటికి బయలుదేరింది సిలియా. వెన్నెలను చూసే గడచిన కాలం గుర్తుకొచ్చిందిం రవిక అంతా పాలతోనూ, ముఖం అంతా కన్నీటితోనూ తడిసిపోయింది అట్లాగే తల వంచుకుని, మోపెడు శోకంతో ముందుకు సాగింది-

ఇంతలో నే, ఎవరిదో అడుగుల చప్పుడు వినిపించినట్లయితే వులిక్కి పడింది. వెనకనించీ వస్తూన్న మాతాదీన్‌, ముందుకొచ్చి, “ఎంతకాలంవ నేడుసావు సిలియా యిటా? ఎం తేడి సేమా్యత. 'వేంలాభం ? చనిపోయిన

న! న్‌. అవాలి బిడ్డెలాగూ రాడు” అన్న్నొడు. తంగ

అంటూనే అతనుగూడా 'వెక్క వెక్కి యేడ్చాడు,

సిలియా నాలుక చివరికి వచ్చిన యెత్తిపొడుపు మాటల్ని దిగ (మింగి “యేంటిం యిట్లా వొచ్చావేం ఇవ్వాళ” అనడిగింది.

“ఆం యేవీంలేదు, అట్లా వెళూం పే నువువ కన్సించావు. అందుకని వొచ్చా ?” అంటూ నత్తులు గొట్టాడు మాతాడినొ.

“అబ్బాయిని ఆడించే (పాపం గూడా లేకపోయిందిగా నీక” ఆన్నది సిలియా.

“కాదు సిలియా; ఒకనాడాడించాం”

“నిజంగా ౯

అిన్ప్య్యిలల

“నే నెక్కడి కెళ్ళాను

“బజారు కెళ్ళావనుకుంటాం”

“నువ్వెత్తుకొం కే యేడవలా ౯

“ఏడవట వేవింటి ! అదేపనిగా నివ్వితె.”

“నిజంగా

"నిజంగానే సిలియా £”

తగల నోడాన్‌

“అయితే వొక్కనాడేనన్నమాట సువ్వాడించింది. ”

“ఆడించింది ఒకనాడేననుకో. ఐనా చూటానికం రోజూ సచ్చెళ్లూనే వుండేవాడిని ఆ మంచంమిద ఆడుకుంటూం కే చూచి, సంతోషించ, వెళి పోయేవాడినిల

“ఆంకా నీషమలేనే వుండేవాడు.”

ఉం

“ఆ వూట యెందుకెత్తుకున్న్నానా అని యేదుస్తున్నా - నావి అనలే పానపు చేతులు. పాపం కటికుడిపిందేమూ ”

సిలియా కన్నులు చూసే ఆఎద అతన్ని వమించిసపే వుంది.

అటే రా సిలియా నెమ్మదిగా యింటి ముఖం పట్టింది. మాళాదీనొగూడా ఆవిడ వెనకే అ సడచాడు.

“ధనియా పిన్నమ్యగాఠ వసారాలో సండుకుంటున్నా నేను ఏంనిటో గాని యిస్పు డాయింటో పండుకోవాలం'పే వీడాహం యేసాంది” అన్నది సిలియా.

“ఎప్పుడూ, నాతో మంచీ చెడ్డా మాట్లాడుతూ నే వుండేది ఛనియాం”

“నిజంగా *”

“నిజంగా నే. కనబడినస్పృుడల్లా చెబుతూనే వుండేది”

లి ఊరు దగర కొచ్చింతర్వాత, “నరేలే, యిక నువ్వు మీ యింటి లి శళ్ళిపోో పండిళులు చూసారేవోగ్‌ అన్నది సెలియా.

“ఇప్పు డిక నా కెవరన్నా భయంలేదు” అన్నాడు మాకాదీన్‌, రొముశై విరుచుకుంటూ.

“ఇంట్లోనించెళ్ళకొ ప్రే యేం జేస్తా ఇ

“నేను వేరే యిశ్లేసుకున్నా.”

“నిజంగానా ౯”

గనోడాన్‌ కిక8ి

“నిజ వేం”

“ ఎక్కడా? నేను చూళేదేః”

“ద: చూపిస్తాః”

ఇద్దరూ బయత్టేరారు. ముందు మాకారీన్‌, అతని వెనుక సిలియా హోరీ యిల్లు వచ్చింది గబిగబా వెళ్ళి, పోరీ యింటి వెనక పున్న పూరి పాక గుమ్మంలో నిలబడి ఆుద్రే మనిలుః” అన్నాడు మాఠాడీన్‌.

ర!

“బది సిలియా మౌదిగదాని యిల్డు కాదూ!” అన్నది సిలియా (ఆ మాటల్లో అపసమ్మకమూ, తృమాః వ్యంగ్యమూ, మూడూ ముప్పిరి గొన్నట్టుంద్సి-

పూరిపాక తడిక తెరుస్తూ “బది నొ దేవిగారి మండిరం. ఇదినా పూజా మందిరం” అన్నాడు నూ తాడీన్‌

సిరియా కళ్లు మెరసినై, “మందిరంపై శే ఒక చెంబుడు నీళ్ళు గుమ్మరిచ్చి పోళావ్‌:” అన్నది.

సిరియౌొ నెత్తిమీది గంప దింపుతూ: “కాదు సిలియా సనా కంఠంలో (పాణం వున్నంతకాలం నినొ్నదిలిపెక్రేదిలేదు, సి పూజే చేసుకుంటునా్న” ఆన్నారు మాఠాదీన్‌ వణకే కంరంతో.

అప్పట్రి బ్రబదాలిం”

షా థా

ఆక్రాదు సిలియా కొవాలంటకే నీ పాదాలంటి చెబుతా; అన్నట్లు, పపేశ్వతీ కొడుకు నీ యింటి చుట్టూ అడే పనిగా తిరుగుతూం టే, బీవాట్టు పెటావని విన్నాను. నిజవేంాలో

తు

“ఫ్సి శ్రవళుగ ఇప్పారు?ొ

“వాడే చెప్పాడు.”

“నిజంగా నేనో?”

పెగ నోదాన్‌ నిస్వు పెస్లై గీసి పొయ్యి వెలిగించింది సిలియా. ఒకవైపున మట్టి కుండ; మరో వె పన పొయ్యి. నాలుగైదు ఇత్తడి ప్యాతలు బాగా మెరుస్తూ వున్నాయి ఒకమూల. గుడిసె మధ్య ఒక చాప పరచి వుంది అదే సిలి యాక్‌ పక్క. ఆ (ప్రక్కకి లలగడ వై పున, పుయ్యాల మంచం ఒకటి పుంది. దాని (వక్క-నే రెండుమూడు లక్క బొమ్మలు గూడా పెడ్‌ వున్నాయి. మాళాదీన్‌ చాసమీద కూలబడ్డాడు. అతని హృదయం=. వున్న ఇరువు, గుండెలు పగిలేట్లు ఏడుస్తే నేగాని తరిగేటట్లులేదు. “ఎప్పుడైనా నన్ను తల్చుకునేవాడి వేనా?” అనడిగింది సిరియా అతని వీపు నిమురుతూ సిలియా చేయి పట్టుకుని, “అనుక్షణపూ(6 కళ్ళముందు. కట్సినట్లు కన్పించేదానివి. నీ కెప్పుడ్డై నా జ్ఞాపకం వస్తూండేచాడినా నేను?” అనడి గాడు మాఠతాదీన్‌. “నువ్వంటేనే మండేది నాకు” “జాలివేసేది గాదూ?” “చచ్చినా.” ఈదతే సేశ్వరిగారబ్బాయి....” “ఇక చాల్లే. తిట్టబాకు మరి. నాకు భయంవేసాంది గూడాను; ఊకోోవాళ్ళందరూ ఐంటారేవోలో. డా “మంచివాళ్ళాయితే నేను చేసిందే ధర్మం అంటారు, చెడ్డ్దవాళ్ళ మాటళ్ని నేను లెక్కే. చెయ్యను.” ౦ “అయితే నీకన్నం యెవరొండి పెడతారు?” “నా రాణి సిలియాం” “బామ్మలొప్పుకోరుగా:” “నాకీ (బాహ్మణత్వం అవసరంలేదు. నేను మాదిగనే ఐపోతాను. శన కర్తవ్యం పూర్తి చేసేవాడే (బ్రాహ్మడు. చెయ్యనివాడే మాదిగ” మాశాడీన్‌ మెడని చేతులో పెనవేసి, ముందుకులాక్కుంది సిలియా.

25

హ్‌ోక్‌ పరిస్టితి రోజురోజుకూ అధ్వాన్న ౦ఐపోతూంది. జీవితంలో జరిగే సంఘర్షణలో, యెష్వుడూ అపజయమే పొందుతూన్నా, ధైర్యాన్ని వదలి పెట్టకుండా, నిబ్బరంగా నిలదిడుతూ వచ్చాడు. ఇంతకు పూర్వం, ఓడిపోయినా సరే, లెక్కచెయ్యకుండా, అదృష్టంతో తలపడి, సిగపట్టులు సప్రేవాడు. రానురాను ఓపిక సన్నగిల్లి పోయిది. ఆత్కు విశ్వాసనమంటూ లేకుండా పోయింది. పోనీ, కాను ధర్మం అనుకున్నదాన్ని నమ్మి నిల బడ్డాడా అంకే అదీ లేదు. అట్లావునా్న్నా యేదోవొక్‌ ఆత్మ సంతృప్తంటూ వుండేది సీతికి నీతీ చెడ్దాడు.నతం చెడ్డా ఫలితం దక్కలేదు. వాగావుంటుం దనుకున్న భవిష్యత్తు, యెండమావుల్లా యెస్పడూ దూరందూరంగానే వుంటూంది- ఎప్పుడో ఒకసారి వాగుపడకపోళామా అనే భమగూడా లేకుండా పోయింది. ఆ మూడు నాలుగు కుంటల పొలంచుటూ కోట కట్లు కున్నాడు; ఆ కోటమధ్యగూర్చునీ, ఆ పొలాన్ని (ప్రాణాలకంయె మిన్నగా చూచుకుంటూ వచ్చాడు ఉపవాసాలున్నాడు, అపవాదులు సపొంచాడు. కూలి చెయ్యటానికి గూడా వెనకాడలేదు. ఎన్ని సపాంచాల్సి వచ్చినా సపాొంచాడు. ఆ కోటని చేతుల్లోనుంచి జారిటోకుండా వుంచుకునేందుక. ఏం లాభం? తానొకటి తలిస్తే దైవం వేరొకటి తలచాదు. ఇన్ని సంవత్శ రాల నుండీ కాషాడుకుంటూ వచ్చిన ఆ కోట, చేతుల్లోనుంచి. జారిపో బోతోంది. బాకీలు మూడు సంవత్సరాలనుంచీ పేరుకు పోతున్నాయి. నోఖేరాం బేదఖలీ దావాగూడా వేశాడు. బుణం పుడుతుందనే ఆళంటూ లేదు; బుజం దొరక్కపో తృేబాకీ యెట్లా తీరుస్తాడు? నాకీ చెల్లగప్టైయ్యక

తళ ఇభోడాన్‌ పోతే భూమి నిలవదు; భూమి నిలవకపోతే? (బతికినంతకొలమూ కూలో, నాతో చేసుకుని కడుస్ప్న నింపుకోవాలి. ఏం ఛేస్తాడు. అంతా దేవుడి దయగా ప్పండి- జమీందారుగారి ననేం లాభం: ఆసొమీ లుంకేనేగా ఆయ సకీ గడిచేది. ఈ వూళ్నోనే సగం యిళ్శకు పెగా జేదఖలీ దావార్లో మునిగివున్నై షె. నలుగురితో సాకే తన (బ్రదుకూనూ. తానే అద్బుష్తవంళు 2 తే, చేతి కందొచ్చిప కొదుట కూరదేశాలెందుకు పోతాడు? ఇంటిపట్టునే వృండేవాడుం సాయంకాలం ఐంది. పోక ఇదే ఆలోచిస్తూ కూర్చున్నాడు. ఇంతలోనే కాస్త్రిగారు వచ్చాడు _ “ఏంహోరీః చేదఖల్‌ యేంవమయ్యింది? ఈ మధ్య నాకూ, నోఖేరాంకీ మాటబ్లేకుందా పోయినయే. ఇంకా పదిహే లా భు నోజులు గడువుందసి విన్నాను. నిజంవేనా?” అనడిగాడు శాస్తం లేచి. శాస్త్రిగారు కూర్చునేందుకని దుంచం వాల్చి, “"ఆయసనకే(? మహారాజు; అయన దయా, మ్మాషాపి- నా చగ్గర డబ్బుంటే యీగొడవ లన్నీ యెందుకొస్తయి. నేను మ్యూతం యేంచేశాను? ,త్రాగానా, తందనాలు తొక్కానా? దుబారా చేశానా? పంటలే పండచాయె. పండిన్నా ధరట అసలే పడిపోయినె . ఇక 3 తు మ్మాతందేం జేసాడు?” అన్నాడు హోర్రి. నూ. వ. వ! “ఎంత జెప్పినా తాతల్నాటి ఆస్థి, ఆదివొతే యిక గడీబీదెటా౯ నో లగి అది ఆలోచంచువోనాలి గదా మరి” “నేనేం చెయ్యగలను చెన్పండీ. అంఛా ఆ దేవుడిదయ.” “ఒక్కపుపాయం ఇెప్తాగాని వింటా?” అభయదానం దొతికినట్లయింది హోరీకి, కాత్రిగారి కాళ్లు పట్టుకువి “దొజ్బాబు, నీకు పుణ్యం వుంటుంది. సీ కాళ్ళకి మొక్కుతా. ఉపాయః వంటి బాదూ?ొ అనడిగాడు.

గోడాన్‌ క్‌?

“అంత భయపడతా వెందుకోయ్‌ పిచ్చివాడా! నుఖాల్లోడన్న మనిషి ధర్మం వేరు: దుఃఖాల్లోవున్న మనిషి ధర్యం వేరూనూ. చూశావ్‌, డబ్బు వాగా పున్నన్వుడు దానం చేస్తాం, జేతిలో డబ్బు లేకపోతే, చెయ్యి చాచి విచ్చ(వెళ్తుకుంటాం అదప్పటి ధర్మం; ఇది యిస్పట్‌ ధర్మం; ఆరో గ్యంగా వున్నప్పుడు స్నానవూ పూజాలాంటివి పూరి కేసుకుం పేగాని భోజనం చెయ్యం. సరేనా? జబ్బుగా వున్నప్పుడం పే స్నానం చెయ్య కుండానే బట్టలు మాూర్చుకోకుండానే మంచంమిదే కూర్చుని వపధ్యం తీసు కుంటాం: కాదూ? అంచశేమరి. అదప్పటి ధర్మివూ౧ యిదిప్పటి ధరశ్రి వూంనూ. ఇదంతా యొందుకూ? ఈ ఊళ) సీకూమాకూ యింత తరతమ భేదాలున్నయ్యూ; పూరీజగనావ్నాధం వె శ్రే అందరవూ.6 సహపంక్త్‌ని కూర్చుంటాం; ఈ భీదాలేవీ. ఉండవ క్కండ- ఆపత్కాలంలో శ్రీరామ చంద్రుడంతటివాడు, కబిరి ఎంగిలి చేసిచ్చిన పళ తిన్నాడు. చెట్టుచాటు న్నుంచొని, వాలిని చంపేశాడు. మానవ మా్యతులం; మనదేంవుందిః రొం సేవక్‌ మహతోని యెరుగుదువా నువ్వు?”

“ఎరక్ష్కేబాబూ” అనావ్వడు హోరీ, నీరుళ్చాహంగా.

ఎత్తూ ఖ్రామందేలే. బాగా వున్నవాడు గూడాను. పొలవూ( పటా ఆదీ -- మంచి హోదా ఉన్నివాడులే! శః మధ్యనే ఆయనగారి. భార్యా కాలం చేసింది. బిడ్డా పాపా గూడా మయెవళూ లేరు. మన రూపని ఆయన గారికిచ్చి గనుక పెళ్ళి శేసేశావూ. అంటే మన తిప్పలు తగ్గిపోతాయి నువ్వు “పూల అంసే వెళ్ళి ఆయన్నెట్లాగో ఒకట్లా ఒపిఎంచే భారంనాది. పిల కూడా పెద్దమనిషయ్యిందా, రోజులు గూడా మంచివి గాదు, కొ స్త కోరుజారటవో౬ పొరణాటు జరగటవో6 గనుక జరిగేటట్టయితే యిక మొఖంవెతుకుని తిరిగే (పాప్తం అంటూ లేకుండా పోతుంది. ఇదే మంచి అవకాశం కూడాను. ఇటు పిల్లి బళ్ళ అయిపోతుందీ- అటు బొలవూ. దక్కుతుంది. ఏమంటావ్‌?"

జం

258 గోడాన్‌

పోరీక, రాంసేవక్కీ. రెండేళ్ళ తేడా వయస్సులో. అంతవయసు మళ్ళిన వారికి, రూపనిచ్చి పెళ్ళి చేయటమే అవమానం. పువ్వులాంటి పిలను చూసూ చూసూ కాటికి కాళ్ళుజాచిన వాడికిచ్చి పెళ్ళి చేయటమా?

గ్‌ జాల అవాతో లై

ఇస్పటికే అనేక దెబ్బలు తిన్నాడు పహొరీ. వాటని్నిటికం పే ఘోరంగా వుందియిది. వాహ్ళవీళ్లూ వచ్చి, “నీపిల్లని అమ్ముకోః” అని చెబుతూం లే విని వూరుకోవలసిన రోజులు కూడా వచ్చినయ్య్యి నాటికి. ఏం చేస్తాడు? కాదనేందుకు సాహసం లేదు, అవమాన భారంతో తల వంచుకున్నాడు.

ఒక నిముషం ఆగి, “అయితే ఏ(ంవంటావ్‌ మరి?ొఅనడిగాడు శాస్త్రం

ఉన్నవాడున్నటు జవాబు చెప్పలేకపోయాడు హోరీ. *ఆతోచించి

క్‌.

చఇపుళాలండి” అన్నాడు.

“ఇందులో ఆలోచించవనలసిందేంవుంది?”

“ఇంటిదాన్ని గూడా అడిగితే బాగుంటంది గదా అని.”

“ని కిష్టం కొూనాః కాదాః్‌

“కాస్త ఆలోచించుకోనియ్యండి బాబూ: ఇంతవరకూ, యింటా నంటా జరగలేదిట్లాంటి పని. వంశం సంగతిళూడా ఆలోచించుకోవాలిగా.”

“నాలుగ్లై దు రోజుల్లో ఆలోచించుకుని. చెప్సేనెయ్యి- లేకపోతే నువ్విట్లా ఆలోచిస్తూకూర్చుం టే, బేదఖలీ ర్‌ జులుకూడాదగ్గరకొచ్చే స్తయి”

శాస్త్రీ వెళ్ళిపోయాడు. హోరీ అంగీకరించడన్న సందేహం ఎప్పుడూ లేదు శాస్త్రికి. కాకపో తే ధనియా ఏమంటుండోనన్న భయం లేకపోలేదు. వంశగౌరవం అంటే పడిచస్తుంది ఎన్ని కష్టాలొచ్చినా వంశ మర్యాదని మాకం వదలి పెట్టదు. ఏడే మెనా. పోరఠీగనుక “ఊ అన్నా డంే యేడ్చి, మొత్తుకుని, నానా గల్లంతూ. చేస్తి చివరికి మాతం,

నోడాన్‌ తగ్‌ 0 శానూ అంగీకరిస్తుంది అది గాకపోయినా, పొలాలు పో తేమా(తం పోదూ వంశనుర్యాద?

“"శాస్రీగా రెంచుకూ వచ్చాడు?” అనడిగింది ధనియా. “ఆం ఏంవీం లేదు. అదే ఆ చేదఖలీని గురించి మాటాడదామని.”

“కళ్ళనీళ తుడవడాని కొచ్చాడా? అంతేలే: లేకపోతే మాకొంద రూపాయలు అప్పివ్వటాని కొచ్చాడని నేను మాతం అనుకోవచ్చా నంటటబే ”

“పం మొహం పెట్టుకుని అడుగుళాన్లే వే.”

“అంతకొడి కింకా యిక్కడికి రానట4వెందుకూ అంట.”

“అదే, రూప పెళ్ళిని గురించి”

“వియ్య( వెవరూ*”

“*రాం'ససేవక్‌ గారు తెలవదూ? ఆయనే.”

“నే నెప్పుడు చూశానూ? 'పేరుమటు కింటానే వున్నా చాలా రోజాలు షంచీ, ముసలాడు గాదూఖళొ ల

“ఏం మునలాడులే, నడికారు మనిష.”

“నాలుగు చీవొట్లు పెట్టకటోయా. శా స్తిర్ని? నాతో అనాలిసింది చెప్పేదాన్ని”

“వీవాట్లు పెట్టలేదుగాని, కుదరదని ఇౌప్పీశాలే. ఖర్చూ. గిర్చూ లేకుండా పెళ్ళికి పెళ్ళీ పోతంది; పొలాలకి పొలాలూ దక్కుూతయ్యం టనానడాయనం”

“ఈ డొంకతిరుగుడు మాటలన్నీ యెందుకు. పిల్లని అమ్ముకో న౮న్నాడని చెప్పేసెయ్యక? ఆడి నోరు పడిపోను; నోరెట్టా వచ్చిందంట ఆ మాటనటానికి"”"

కాని, ఆలోచించినకొద్దీ, పోీకి మొట్టమొదట్లో వచ్చిన కోపం తగ్గిపోవటం మొదలెట్టింది కులగౌరవం అంపేనూ, వంశ(ప్రతిష్ట అంపేనూ

లై

860 గోదాన్‌ ఆతనికి (పేమలేదని కాదు. కాని అసాధ్యమైన రోగంతో బాధసడేవాడిని పథ్యం చెయ్యమంటే చేస్తాడూ ? శాన్తి ముందు వొప్పుకోవి మాట నిజమే కాని, లోలోపల ఆలో చించుకుచూ సే “ఇందుతో మారం తపే్రేంపుంది?” అనిపిస్తూంది. పయస్వుదేముంది ₹హావటం ితకటం అంతా డై వాధీనం. ముసలివాళ్ళు బతికుండగానే పదుచువాళ్లు చనిపోవటం చూడటంలా ? దాని నొసట యెట్లా రాసివుంజకే అట్లా జరుగు మంది. మనం ఏం చేస్టే మాతం, దాని నొసటగిత తుడిచివెయ్యగలమా 2 పిల్లని అమ్ముకోవటం: అనే ఎందు కనుకోవాలి ? తీసుకున్న డబ్బు అప్పుగా తీనుకుంటాడు. తర్వాత నెమ్యుదిమీద తీర్చుకుంటాడు ఇందులో అవమానం ఏం వుంది ? నిజమే మరి : శక్రివుంశే, రూపకు తగిసవరుణ్జీ చూచే పెళ్ళి చేసేవాడుం మంచి కులమూ అడీ చూచి, కట్నంకూడా యిచ్చేవాడు. బాజాభజంతీలతో చేసేసేవాడు; ఖర్వొౌతుందని వెనకా ముందు గూడా చూడకుండా. దేవుదు తస పక్షాన లేడు; ఎంతనుకుం పే ఏంలాభం? లోకులు సవ్వుళతారూ? సవ్వు కోనీ; ఒడ్డున కూర్చున్నవాళ్ళ కేం తెలుస్తాయి తాను పడే కషాలు ? ఇంతకూ అసలు ధనియా ఒప్పుకుంటుందా అని ? అసలే వెనకా ముందూ తెలియదు. (ప్రాణాలు దక్షే ఆశ కనిపించటంలేదుగాని కలగొరవాన్ని దక్కి_.ంచుకోవాలంట. ఆంతిదై తే నాలుగె దొందలు పటుకరాకపోయింది, తలిసొచ్చేది. శా య రెండురోజులు గడచినయి. భార్యాభర్ధ లిదరి మధ్యా మశీీ,'యీ (ప్రస్తావన రాలేదు. కౌని సూటిపోటిమాటలు మ్మాత్రం జరుగుతూ నేవున్నయి- “మొగుడూ పెళ్ళాలు చిలకా గోరింకలికిమలే వుంటేనే పెళ్ళి జేసినా చూసినా అందం” అనేది ధనిచూ. ౯ “* పెళ్ళికిఅందం యేవింకే పిచ్చిదానా: పెళ్ళం పేతప'స్సీ। తెలుసాళొ అనేవాడు హోరీ, “చాల్లే ఊరుకో, తపస్పంట తపస్సు.” “*టంతేలేవే. సీ కేం తెలుసు

గోడాన జ! మర్నాడు యింకో (కొత్త ఆలోచన గూడా తటింది ధనియాకు. అత్తింట్లో అత్త, మాను, మరది, ఆడదిడ్డ___ అందరూ వుంజకేనే ఆందం లేకపోతే ముద్దూ, ముచ్చటా తిరనేతీరవీ. “వాళ్ళందరూవుంకే యింకా ముద్దూ ముచ్చశ్రైక్కడుంటాయే నీ ఛ్‌ పిచ్చిగానిొ అన్నాడు పోరీ. “కశ నీ చూటలన్నీ యిట్లాగే వుంటయ్‌. వెనకా ముందూ యెవళ్లూ లేకపోతే కాసరం యెట్లా కడ తేరుకుంది ?” “నువ్వీ యింట్లో కొచ్చినప్పుడు ఒక్క-డుగాదు, యిదరు మరదు క! టె లుండేవారు- అత్తుందేది. మాంవయ్యండేవాడు. నువ్వేం సుఖం అనుభవిం చావు చెప్పు 1” అనడిగాడు హోరీ, “దేశంలో వాళ్ళందరూ మనక్‌మళ్లే నే వుంటారంట లెద్దూ.” “షల లేశ్రపో తే ఆకాశంనించి దిగొసారనుకొన్నావా? ఇంటోవుండే కోడలొక్క- తేగా! ఇంట్లో వాళ్ళందరూ దానిమీద సవారీచేస్తే దాని దఐితుకే( వౌతుంది। చెన్వుకో ఇట్లాగే రానురాను ధనియా కొము్యు తేలికె పోతోంది. నాలుగోనాడు రాం'పేవక్‌ గారు స్వయంగానే విచ్చేశారు గుషరంయెక్క. ఒక మంగలీ; యింకో సొకరుగూడ వచ్చారు ఆయన వెంట. అంతా జమీందారీ పాయీ లాగా వుంది నాలుగోపడ్తి దాటినప్లే వుంది. తల బాగానే నెరసిపోయింది గాని, వళ్ళు మాతం గట్టిగానే వుంది. కాయళశ్రీరం.. అతని (పక్కన నిలఐడితే. హోరీయే ముసలివాడిలాగా కనదిడుతున్నాడు. ఏదో వ్యాజ్యం వ్యవహారంమిద బయల్దేరాడట రాం'సేవక్‌. సూర్యుడు నడినె త్తి మీది కొచ్చాడు. ఎండ మాడేస్తూంది. ఈ చెవి వడ ఆ చెవికి తగులుతోందై. అందుకని, కౌ'స్పేపు నీడను కూర్చుని, (పొద్దువాలిం తర్వాత, బియళేర దామని వచ్చాడట. కోమిటింటికి వెళ్ళి గోధుమపిండీ, నెయ్యి పట్టు కొచ్చాడు హోరీ. పూరీలు వండారు. అతిథులు ముగ్గుళూ కలిసి, పూరీలు థాళీ చేశారు. ఆశీర్వాడం యిద్దామని, శాస్రిగారుగూడ వచ్చారు ఆదే సమ యానికి.

869 గోచాన్‌ “వ్యాజ్యం యే(విటండో” అనడిగాడు శాస్త్రీ, రాం సేవక్‌ ని

రాం సేవక్‌ గారు చాలా దర్జాగా జవాబు చెప్పటం (ప్రారంభించాడు “వాజ్యాలదే(వుంది లెండి; ఎప్పుడూ యేదోవొకటి వుంటూనే వుంటుంది- మెత్తగా వుంటే (బితకనిస్తుందండీ ఈ లోకం ? మెత్తగా వుంటే మొత్త బుడ్జేస్తుందని, ఈ పోలీసులు, ఈ కచ్చేరీలు, ఇవన్నీ యెందుకు చెప్పండీ వున్నది. మనని రక్షించటానిగ్గాదూ ? ఐనా మనమాజే వినిపించుకోరు వాళ్ళు. ఎటుచూచినాఒక పే దోపిడీ. నోరులేనివాళ్ళని దోచటానికి అందరూ మొనగా శేగదామరి? ఏం చేస్తాం చెప్పండి. పోనీ, వూరుకందామా అంయపే అన్యాయం జరుగుతూం పే చూస్తూవూరుకోవటం అంతకం'పే మహాపాపం- డైతుల బదుకు చూడండి; దినదినగండం గాదూ? పట్వారీకి నజరానా యివ్వలేకపో తే, వూళ్ళోనే వుండనివ్వడు. జమీందాలుగారి యేజెంట్లకి మామూళ్ళిన్వకపోయినా జరగదు. ఇక కాన్సేబుల్‌ సంగతీ, ఠాజేదారు గారి సంగతీ చెప్పాల్సిన అవసరవే. లేదో: ఇంటి అల్లుళృలాగా వచ్చి కూర్చుంటారు మెక్కటానికి! లేకపోతే ఏదో వొక 8ిపోడ్డరాసి పారేసేస్తా మంటారు. తాసిల్దారొచ్చినా, డిష్టీక లెక్ష ఠొచ్చినా, కలెక్‌ రౌచ్చినా చేతులు కట్టుకొని నిలబడాలా? ఆ మహానుభావులందరికీ కాఫీల దగ్గర్నుంచీ, కోడీ మాంసండాకా సప్లయి చేస్తూనే వుండాలా మరి? వంతమలిదికని చేసాం ? చెరువుల్లోమందు కలుపుశానంటూ డాకరు గారొసాడు. పి అల పరీశ్షలంటూ పరీక్ష పంతులొస్తాడు. ఇటాగే మరి? కాలువలు చూటాసీకొకడు, పొలం చూట్టానికొకడు. సారాభట్టీరకొకడు, (గామ పుసర్నిర్యాడానికొకడు, అబ్బ లెక్క పెట్టాలంటే దుంప తెగుతుందనుకోండి. ఇంత మందొస్తారా?ఇందులో యెవడై నా రై తుకు మేలు చేస్తున్నాడేమో చెప్పండి. ఒక్కడు లెక్క కొక్కణ్ణీ చూపించండి వేలుమడిచి. నిన్నగాక మొన్న జమీందారుగారు. నాగలి కొక్కంటికి ఆ0డు రూపాయలు చందా యివ్యండంటూ కబురం పాడు. ఎవరో ఆఫీసరుగారి విందు చెయ్యటానీకట. రై తులు “మేం యిచ్చుకోలేం బాబూ:” అన్నారు- యింకేం వుంది. జమీందారుగారు అగ్గి మీద గుగ్గిలం ఐపొయ్యాడు. జప్త చేస్తానంటూ చాటింపేయించాడు. ఇదంతా చూస్తూంటే నాక్కూడా మండింది; ఏమాట కా మాట చెపాఎీ-

గోదాన్‌ $68 వెంటనే శేసుగూడా టముకేయించా- కౌండబ్బు గూడా చందా యివ్వైద్దుశః ఏమౌతుందో చూద్దాం అని= ఊళో[ి వాళ్ళందరూ నా మాటమీదే న్‌ల బడ్డారు కట్టుకట్టినట్టు. ఐకమత్యం+* అంటే అట్లా వుండాలి. జమీందారు మొ్యక్రంవే చేస్తాడు? రైళులు పొలాలు దన్న్తకపో తే ఆయన బిళుకు మాతం ఐజార్లో పడదూ? దిగొచ్చాడు చచ్చినట్టు. ఈ రోజులో మొర లా

యించకపో తే లాభం లేదందీ- అడగందే అమ్ముగూడా పెటడని వూరికేనా అన్నారు వాన పెద్దవాళ్ళు ఇ య

కొస్త చల్లబడిం తర్వాత. వెళ్ళి పోయాడు రాంసేవక్‌ అళనీ మాటలు విన్న తర్వాత హోరీ, ధనియా లిద్దరూ అభిపాయాలు మార్పు తనా్న్వారు. శాస్త్రిగారి మంతం షారినట్లయింది.

“ఇస్పుదే(వంటారు?” అనడిగాడు శౌస్త్రీ-

“దాన్నే అడగండి” అన్నాడు పోరీ, ధనియాకేసి చూస్తూ =

అనీ

“అదికొ దయ్యాః ఇద్దరీబ్న అడుగుతునా నగా. నేను” అన్నాడు శాస్రం

ఆ బ్హార్గా ముమురుమనిషే- సరే, మీ యిష్టం వచ్చినట్టే కానివ్వండి. దేవుందేం రాస్తే ఆదే జరుగుతుంది. మనిషి మట్టుకి మంచాడేః” అన్నది ధనియౌ-

హోలీకి మాతం బాగా సంతోషంగానే వుంది మునిగిపో యేవాడు గడ్డిపరక దొరిక్‌నా సఠే, ఎంతో అప్యాయంగా సట్టుకుంటాడు-

పెండి ముహూర్తం నిశ్చయించుకున్న ్నారు. గోవరని గూడొ పిల

కు శో క్ల వాలిసిందే పెళ్ళికి. దాసే బాధ్యత నెర వేర్చుకుంటే రావటం రాకపోవటం వాడిషం. “నువ్వు నెన్ను పిలిచావా చేను రావటానికి?” అని. వాడడగ టానిక్‌ మట్టుకు సందుండగూడదు. సోనాకి గూడా (ప్రయౌణం చేస్పించాలి+

“అన్గా విడకి రావాలనే వుంటుంది? మెంటంపేయేణే? యునియా

ఠె శ రానివ్వొద్దూ? జైశాంతరం. వెళ్ళాడు; వుత్తరవూంలేగు- ష్మ్యతవూంబేదు. ఎట్టావన్నాడో విశ” అంటూ కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకుంది ధనియా న!

విగ నోచాన

గోవర్‌కు ఛుభలేఖ అందింది. వెంటనే బయజ్టేరటానికి తయౌ రయ్యాడు. యునీనూ కంతగా యిష్టం లేదు. రాని ఇట్లాంటి కుభ సమ యాల్లో “వెళ్ళొద్దు?'అని యెట్లా అంటుంది? చెల్లి తి పెళ్ళికి అన్న వెళ్ళక

యూ రో! పోతే ఎట్లా? సోనా పెళ్ళిక్యూడా వెళ్ళలేదయ్యె.

“ఎంత కాలంవని కన్నాళ్ళకి దూరంగావుంటాం? ఇహ్వార్డ్‌ క్‌ కాటా?) చేతులు వచ్చినయ్‌కాబట్టి కొల్లుకంటాం, కీచులాడుకుంటాం. ఎన్న వెప్పెనా శన్న కడుపులుగాదూ? పెంచారు; పెద్దాణి చేశారు. వాళ్లు నాలుగుమౌట అనావచ్చు; మనం పరావచ్చు. మరీ నాలుగ దునెల్లవించీ, వొక మనేదగా వుంది నాకు. అప్పుడెందుకొచ్చిందో అంత వెధవ కోసం నీ మూలాన కన్నాళ్ళని గూడా వదులుకోవలసాచ్చింది” అనాన్నడు గోవద్‌ కష్టంగా.

యునియాకు కోసం వచ్చింది. “ఆ అపవాదు మ్యాతం వామే దెయ్యొద్దు. ఆం నువ్వు పోట్టాడొచ్చి, సన్నంటావెందుక? నే సన్నీ రోజులున్నా నత్తగారింట్లో, ఒక్య్క-నాడనా్నా పోటాడుకు నరుగుమువూ ౯”

“నీ మూలానే వచ్చింది సోట్టాట 19

“సరే, నా మూలానే వచ్చిందనుకో. నేన మ్మాతం నీకోసంంని నా యల్లూ, చుట్టాల్ని వదలి పెళ్టైయ్యలా ౯

“అం; కొదూమరిః మీ యింటోవాళ్ళు కెవళ్ళకై నా నువ్వంతే పడీ చచ్చిండి? మీ అన్నదమ్ములకేవో( నువ్యుంపే యిష్టవేం లేదయ్యె; మీ వదిన్లేవో6 నిన్నేరిపించుకు తినేవారాయె. ఇక మే అయ్య సంగతి చెప్పా ల్సిన అవసరవే( లేదు. నువ్వు కనబడితే నేదాలు నిప్పులు తొక్కిన కోత్రిక్రిమల్లే యెగ రేవిడులో

“అదంరా నీ మూలానేగా?ొ

ఇక నుంచీ యేం చేసినాసరే, వాళ్ళ కిష్టంలేని వనిమ్యాతం చెయ్యి గూడదు. మూ నాన్న బాలా మంచాడుగూడాను? ఎప్పుడూ నన్ను కనురు కోను గూడా కసుడుకోలేదు. అమ్ముంపే అన్నిడవ్వుడూ కొట్లావుడేది

గాని, కొట్టగానే తింటానికేదో వొకటి పెస్టైడి”

నోచాన్‌ 865 ఇద్ధరూకతిసి యజమానిదగ్గర వెళ్ళారు. గోవర్‌ యిష్పుదు లేడీ డాక్టరుగారిదగ్గర పనికి కుదిరాడు. ఆవిడ "పేరు మాలతి శలవు అప్పటి కప్పుడే యిచ్చేసింది అవిడ. అంతేగాదు పెండ్లహతురుకని ఒక రాట్నమూ ఒక గాజులజతా యిచ్చింది- ఆఏడగూ దా పెళ్ళికి వెళ్ళాలనే అనుకషందిగాని, అర్జంటు 'కేసులుండటంమూలాస వీళ్లేకపోయింది. ఎట్లాగోట్లా వీబుచేను కుని పెండ్లి నాటికిమా(చం తప్పక వస్తానని షెప్పిందిం కురవాడికని, కావల సినన్ని ఆటబొమ్మలు కొనిపడేసింది. వాడంయే ఆవిడకు ప్రాణంతో సమానం; ఎవ్వుడూ యెచ్తువని ముస్టులాడుతూందేది. గోవర్‌ (గ్రామంలోకి వచ్చేశాడు నచ్చి యింటి పరిస్థితి చూస్తే, వచ్చినవా డొచ్చినట్లు ఆ పళాన తిరిగి వెళ్ళిసపోదా మనిపంచింది; ఇల్లంతా పడ్తిపోయేటుంది; ఒక వెప్పగోడ పడిపోయిందిగూడాను. చావడ్‌గూడా బేలు మంటోంది. ఒక్క పే యేద్దవుంది చావట్లోం అదిగూడా ముసలిదై పోయింది. అతన్ని చూచి, ధనియా, హోరీ - యిద్దరూ _ చాలా సంతోషించారు. కౌని గోవర్‌పమా(త్రం విచారంగానే వుంది. ఈ యిల్లెప్పటికి వాగుపడులుండో అర్ధం కావటంలేదు. నిజమే; తాను నౌకరీ చేస్తున్నాడు; అయితేనేం ? కదుప్పనిండా తింటున్నాడు, నౌకరీ చేస్తూన్నా పట్టణంలో ఐతే, ఆ వొక్క యజమానీ చెప్పిన మాటవింపే చాలు, ఈ వూళ్ళో అట్లాగాము. కనీపించిన వాడు (ప్రతివాడూ “అన్నలు” చేస్తూనే వుంటాడు. ఏట్‌ పొడుగూతా, కష్ట పడి వనిచేస్క్‌ పంటలు పండిస్తే తీరా నోటిదగ్గరికి యే అప్పులవాడో పచ్చి; (గద్ధలా తన్నుకుపోతాడు. ఇక కూర్చుని రాలభజన చేసుకోవొతి, నాన్నకొబట్టి, యిదంతా సహించి [బతుపతునా్నడు. కాన్సై తే వొక్కరోజుగూడా వుండగలిగేవాడుకాదు. ఇట్లా బాధలు పటుతూంది హోరీ వొక్కడేనేమో ననుకుంఅే ఆదీగాదు- ఊశో్శవహళ్ళందరూ అంతే. ఆ వూళ్లో వాళ్ళల్లో యెనళ్ళకి (పాణాలంటూ వున్నట్లు కన్పించదు; (ప్రాజా లకి బదులు చాధలి్స్ని పెట్టుకూగార్చున్నా ౯ శరీరంలో అనిపిస్తుంది. ఒర

866 నోడాన్‌ తోలుబొమశ్రిల్లా (చతుకుతున్న్నారు అందరూనూ. నడుస్తారు. పనులు చేసు కుంటారు. “దణాలు పెడతారు. కొని యివన్నీ వొభ్గు కావాలని చేస్తూసట్లు కన్పించదు. అట్లా చేయాల్నుని వాళ్ళ “గిత' లో వుంది కాదిట్టి చేస్తున్నా రనిపిసుంది- వాళ్ళ 'ఎతుకులన్నీ యెండిపోయినై; ఎప్పుడో, యెక్కడో యేడెనా కా న పచ్చదనం వుండివుంటే, యెండి, ముడుతలు పడిపోయింది. వాళ్ళి జీవితంలో ఆనందంలేదు; వాళ్ళ జీవితానికి “ఆశ” లేదు చ్యేష్టమాసం వచ్చిండి కళ్ళాన్లో ఛాన్యంరాసులు పడివుంది. ఐనా ఒక్కరుగూడా సంతో షంగాలేరు. పండిందంతా అస్వుల వాళ్ళకీ, జమీందారు యేజంట్లకీ కొలిచే స్తే, వాళ్ళకింకా మిగిలే దేంవుంటుంది? భవిష్మోత్తంఠా అంధకార బంధురంగా వుంది. ఈ చీకట్లో దాల్‌ తెన్నూ కన్పించటం లేదు. పంచేం(ద్రియాలుకూడ వనిదేయటం మానివేసినై - ఇంటిముందే ేడకుస్పలూ, పెంటకుష్పలూ "పేరుకొని వుంటాయి. వెధవకంపు వేస్తుంటుంది- వాళ్ళ ముక్కులికి వాసన చూస్తే శక్తి లేకుండాపోయింది. పీటమీద కూర్చున్నప్పుడు, పశ్శెంలో యింత పడవేస్తే. రుచీ పచీ వున్నా, లేకపోయినా గబగదా తిని పొట్రనింపు కుంటారు. వాళ్ళట్లా పొట్టల్లో పడేస్తకోవటం చూస్తుం కే, ఇంపెనలో ! వొగ్గు వేస్తున్నట్టుంది. కాండబ్బుకోసం 'మోకరిస్తారు, ఒక గారవంకోదు. సిగ్గు లేదు, యెగ్గులేదు; చీమూ నెత్తురూ.యేంపే _ లేవు.

" గోవర్‌ కీ సంగతంతా మొదట్నుంచీ తెలుసు. చిన్నప్పట్నుంచీ చూస్తూనే వచ్చాడు, నాలుగు సంవత్సరాలు పట్టణంలో వుంటం మూలంగా అతనింకో _పపంచానిన్వగూడా చూడగలిగాడు. పెద్ద పెద్దవాళ్ళు యిళ్ళలో పనిజేయటంవల ఆతని రుచులుగూడో మారిన అప్‌ ఖడీప్‌ డూ ల్‌

క జు య వో రాజకీయ సభలకు వెళ్ళి నాయకురిచ్చే వుసన్యాసాలు వన్నాడు. అద్భష్షం అంపే భగవంతుడు (నాని పెట్టింది కొదనీ. ఎవరి అదృష్టానికి వాళ్ళే "క ర్రలూ వాధ్యులూ అని తెలుసుకున్నాడు. (పతి మనిషింతన బుద్ధిని, సావాసాన్నీ వుపయోగించుకుంటూ, (_పసంచంలోవున్న అవినీతిమిదికి ధ్వజం యొకాలి, ఎవరో దేవత, మరేదో కానరాని ఇ _క్రీవచ్చి, నహాయం చేస్తుందనీ, కషాలు తొలగిస్తుందనీ అనుకోవటం (భమ. అందుచేతనే యీ మధ్య అతనిలో

గోడాన్‌ 87 ఏదో అందని వ్యధ కాలూని నిలబడింది. ఇదివరకటిలా తలవిరుసు మనిషి కాదు గోవర్‌ ఇప్పుడు. ఎంతో వినయంగానూ, తన పని కానుచూచుకునే వాడిలాగానూ వుంటాడు. స్వార్థంవల్లా లోభంతోనూ జీవితానె్న్నెందుకు పాడు చేసుకోవటం ? అందరూ కష్షాలనుభవించుతూన్నప్పుడు, నువ్వూ, నేనూ అనే భేధాలు పెటుకోవటం “దేనికి ? ఈ కషాల మూలా న్నేగదా ఆందరూ ఒకగాడికికట్లిన "సళువుల్లా పున్నది? ఇలాంటిస్పుడే ఐకమళ్యాన్ని సాధించు కోవాలి * లా

ఇలాంటి ఆలోచనలో గోవర్‌ తలవేడెక్కిపోయింది. ఛ్రవంచంలో వున్న మంచి చెడ్డల్ని చూచివుండటంమూలాన అతని బుద్ధిలో ఉదార భావం స్థానం సంపాదించుకుంది. హోరీ యేదై నా పని చేస్తుంటే వెళ్ళి “నేను చేస్తాలే నాన్నా* అని. ఆ పని తనే చేస్తున్నాడు. యదివరకు చేసిన పాపాలకు పాయశ్చిత్తం చేసుకుంటున్నాడా అనిపించేట్లు-

“ఇంకా యెందుకు నాన్నా నీ కీ దాధలన్నీని. ఆ భారమంకానా మీద వొదిలి పె్టేసెయ్యి- ఇంటిక్కావాల్సిన ఖర్చంతా నేను పంపిస్తా వృంటాలే (వతినెలానూ ,_ ఇన్నీ రోజుల్నుంచీ కష్టపడతనా్నవు; చాలదూ? ఇక మెదలకుండా, కాలుమీద కాలేసుకొ? కూర్చో. అసలింతకాలం నిన్నిట్తా కషపడనివ్యటం నాదే బుర్జితప్కవ. ”

కొదుకు మాటలు వింటూంజపే హోరీకి మహదానందం కలిగిందిం బిడ్డని ఆశీర్వదించాల్నని అతని రోమ రోమమూ ఉవిళ్యూరింది. అతని శరీరంలో వొక అసమాసశ క్రి, విద్యుత్తులా (ప్రవహించినట్లయింది;ఇలాంట ప్పుడు తనకున్న బుణానిన్నగురించీ, మిగతా కష్టాల్ని గురించీ చెప్పటం: నబబుగాదు. కా నెట్లాగో కష్టపడ్డాడు; కనీసం కొడుకైనా యీ చింతలేమీ లేకండా ితికికే, ఆదే పదివేలు. ఇంతకాలం కష్తపడటం అలవ్నామైం తర్వాత యిస్పుడు కాలుమీద కాలు వేసుకుని కూర్చోవాల్నుని అనుకున్నా కుదరదు. చేతిలో మాల పృచ్చుకున్నంత మ్మాతాన మనసు ళాంతిస్తుందాఓ

త68 నోడాన్‌ “చెప్పు నానా, ఇంకా అప్పు లెన్నివునైన ? చెస్తే, చాయిదాల (వ్రకారం పంపస్తావుంటా అక్కజ్జించీ” అనా్నదు గోవర్‌ - తల ఆడంగా వూపి, *ోనీ3ెంయరులే నాయనా యీ కష్టాలన్నీ. నువ్వుమా(తం “యేయంత సంపాది స్పన్నావు కాబట్టి? ఏదో నాతిప్పలు వెను పడుతున్నాగా- ఈ కొలం యిటాణే వుంటుందంటలే. రూప యెట్లాగ్‌. గె కాంచా? ఇక బుఖంపేంగా తీర్చాన్నిందిం చ పట్టించుకో బాకం ఆన లై ఇండి ఆప్‌ ఘువ్రంగా తంచావ్పంగు. తమి. శివగావెప్లూ వయస్సు స ఎపషే పుంది- ఊరు పొమ్మంటే కాడు రద్యుంటాది- సువ్వీ పొలం పని చెయ్య అేవులే బాబూ. యజమానిగూడా మంచివాళ్ళు దొరికారా వాళ్ళనే నమ్ము కునిపుండు. మీ దొరసాని యిక్కడి కొచ్చెళ్ళిందిగూడాను. సావ్షాళ్సు డేవ్‌ సమానురాలు” అన్నాడు హోగ్ర, “ఆం మళ్ళీ పెళ్ళినాడు వస్తానని చెప్పారుగూడాను""” “ఆ దొరసానికి చర్మంవాలిచి, చెప్పులు కుళ్చుంచాలి బాబూ. నాలుగు డబ్బులు తక్కవ దొరికినా ఫర్వాలేదుగాని, అద్తాంటాళ్ళ దగ్గరే చెయ్యాలి జ్‌ గ్‌ స్ట్‌ నౌక్రరి. తెలివబ్బుతుందిగూ డాను.” ఇంతలోనే శా స్తిగారొచ్చి, వై గచేశాడు హోరీని రమ్మునంటూ. దూరంగా తిసుతెళ్ళ రౌంటినుండి, రెండు వందరూపాయల నోట్లుతీస్తి ప్రళోగ్ర చేతికిచ్చి “మంచిపని చేశావు హోనీ | నా మాట వినబన్లేకా అక్క్రిక కూతురు పెళ్ళీ ఐపోయినట్ల యింది, ఇటు తాతలనాటి ఆస్తిక ఆస్తీ దక్కింది. నేను చెయ్యగలిగింది నేను చేశాను. ఇంకనీ యిషం” అన్నాడు శా స్త్రి. నోట్లయి తే వుచ్చువన్నాడుగాని, వోోతీ చేతులు అదేవనిగా వణకి పోవటం ఆరంభించినై. తల వంచుకునా్న్నడు, నోటినుండి మాట పెగలటం లేదు ఏదో ఘోరమైన అవమానం జరిగినట్లుగా వుంది హోరీకి. జీవితంతో ఆ పోట్లాటిలో అళనే వోడిపోయాడు. ఇప్పుడు ఉరి మధ్య నిలబెట్టి. చేతులు విరచి కట్టినట్లుగావుంది; నచ్చే పొయ్యే వాళ్ళందరూ, అతని

గోదాన్‌ 869 ముఖంమీద ఉమి్చై వేస్తున్నారు. “"దయతలచండి బాబుల్లారా! జ్యేష్ట మాసంలో యెండెట్లా వుంటుందో. మాఘమాసంలో వర్షం ఎట్లా వుంటుందో తెలవకండా పనిచేసిన మనిషిన్నేను. కావాలంటే నా రొమ్ము చీల్చి చూడండి. (పాణాలుపోయి చాలా రోజులయ్యింది. నా వళ్ళంతా గాయాలే. నా వీపంతా శాపులో కాయలు గాసింది- ఎప డై నా విశ్రాంతి తీసుకున్నావా? ఎప్పుడైన స్‌డ పట్టున కూర్చునా్న్నావా? అనిడగండి. నా జన్కలో చూచెరు గ ఆ 'నెంటిస్‌న పెందుకిల్తూ అవపమాషిహిగు పన్ను నేనాతి పిరికి పందని,

తోవిసి, అధమాధముజ్ద ఐనా 'ఇశికున్నాను. కపచ్చావంళా. (౨౩ కున్నాను.”

ఇంతవరకూ అతనికున్న విశ్వాసం కౌస్తా గుడ్డిదై పోయింది? ముక్కలు చెకథలై పోయింది.

“ఇఐతేమరి నే వెళ్లా. నోఖేరాంగారి యింటికిమాతం....” అన్నాడు. త్‌

“వెళ్ళిపోతా బాబూ. తమరి దయిః” అర్నాడు పోరీ, దిగులుగా.

!

26 "రెండు రోజుల వరస టౌమం అంశా వైభోగంగా వుంది- బొజా భజంత్రీలు, "మేళ తాళాలు. కళ్ళనీళ్ళు బెట్టుకుని రూప అత్త వారింటికి వెళ, పోయింది. కాని హోరీ మ్యాతం, గడపదాటి అదుగు బయట. పెట్లలేదు ఏదో తస్పపని చేసినట్లు బాధపడుతూ. ఇంట్లోనే కూర్చున్నాడు. గోవర్‌ గారి దొరసాని మాలతి రావటంతో మరింత హడావుడి ఎక్కువెంది; చుటు (ప్రక్కల (గ్రామాల నుండిగూడా 'పేరంటాట్లా, ముత్తైదువులా వచ్చాడు గోవర్‌ మంచితనం చూచ్చీ, (గౌమం అంతా ముగ్ధ లెపోయ్యారు- ఎవరింట్లో చూచినా, అతని మంచితనాన్ని గురించీ, “నెమషది”ని గురించీ మాట్లాడు కుంటున్నారు. ఖోలా, అతని కాళ్ళమీద వడినంతపని చేళాడు- భోలా ఇంటికి వెళ్ళిసస్పుడు, తాంబూలం తీసుకొచ్చి యిచ్చింది భోలొ భార్య. వెశ్ళేటప్పుడు వొక రూపాయి చేతిలో పెట్టింది; అతని లకోఎ అ(డసు అడిగి, (వాయించుకుంది. ఎస్పుడ్హెనా లక్నో వస్తే తప్పకుండో మీ ఇంటికి వచ్చి మిమ్మల్ని చూస్తానని చెప్పింది. హోరీ తన కిన్వవలి

సిన బుణాన్న్ని గురంచి మాట్లాడలేదావిడ, పెళ్ళ్గయింతర్వాత మూడోనాడు, లక్న్నోకి చయాణం కట్టాడు గోవర్‌. ఇంతవరకూ, మనసులో దాచుకున్న విషయాన్ని బయట పెక్తే శాడు హోరీ. ధనియా ఉన్నప్పుడే, కళ్ళనీళ్ళు బెట్టుకొని, “నాయనాః యౌ పొలం మీద వుండే మమత్తో చేశాను టూ పాడుపని? ఈ పాపాని శేం

-శిక్ష వేస్తాడో దేవుండు” అన్నాడు గోవర్‌తో.

గోచాన్‌ ఏ7 1

గోవర్‌ నదరలేదు; బెదరలేదు; కోస్పడేదు-. ఎంతో నెమ్మదిగా “ఇందులో పాపందేపుందిలే నానాన్న+ రాం'సేవక్‌గారి కివ్వాల్సిన డబ్బిచ్చే స్తేసరి. నువ్వుమాత6 వేంజేస్తావు? శేనుంపే, అక్కరిక్‌ రాకుండాపోతివి. హైలం అం'పే పండలేదు. అప్రుగూడా పుట్టలేమ= నెల రోజుల్నుంబీ యింట్లో పస్తులుంటాంటిరి; అట్టాంటప్పుడు నువ్వు మాకం వేం చెయ్య గలవు? కాతల్నాటి ఆస్విగూడ పోతే. ఏం తింటాం? ఎక్కండుంటాం? మనిషేవీ( చెయ్యలేనస్సు డేంచేస్తాడు? భారంయంకా చేవుండి మీదేసి ఊరు కుంటాడు. కాలవే6 అటా పుంది మర్యాదా, గౌరవవూ౬ అన్నీ వున్న వాళ్ళకే; లేనాళ్ళ శేడీలేదు. సువ్వుగూడా అందరికిమళ్లే కొంపలు దోచు రుం'పే, దొగుపడేవాడివ- నీతక్కట్లు దిడుండావు గాబట్టి 'దేవుండీ పనిజేళశాడు- సేకొచ్చిన కషాలేగనక నాకొస్తే యూ పాటికి యే జ లోనో వుండేవాడిని; శేకపోకే యిపొటికి పురిగోడా తీసే సేవారేవో వట్లేరగ్గొట్టుకొని పని జేసి, వాళ్ళకీ, వీళ్ళకీ కట్టబెట, కడుప్పకాల్చుకుటా కూర్ప్సోనటం అంపేనే గిట్టదు నాకు" అన్నాడు గోనర్‌.

కోడలి, కొడుకుతోపాటు సంపించేందుకు ధనియా అంగీకరించ జీదు. కోడల్నింకొ నాలుగురోజులు అట్టి పెట్టుకుని, పంపించాలనుంది ఆవి జకు. యునియాక్కూ-డా యింకా నాలుగు ఫొజులుండాలనే పుంది. గోవర్‌ వంటరిగా వెళ్ళుటమే బాయమైంది చివరకు.

మర్నాడు ఉదయంలేచి లకోన్నోకని బయలుదేరాడు గోవర్‌.గోవర్‌ని సొగనంపేందుకని, ఊరి ఐఇయటదాకి వెళాడు హోరీ, కొడుకంకే యింత వాత్సల్యం యిదివర తెప్పుడూ కలగబేదనికి. గోవర్‌ వంగుని తండి కొళ్ళు తాకటోటం జే, హోరీ హృదయం నిండారులయ్యింది. ఇంక మళ్ళీ యా కొడుకు ముఖం చూస్తానా అని అనిపించిందతనికి. గోవర్‌ లాంటి కొడుకును కన్నందుతు సంతో షమూ, పుల్లానమూ, _ గరన్సమూ ఒక్కా సారిగా కలిగాయి హోరీకి, గోవర్‌ చూపించే. వినయ విధేయతల్ని చూసుం పే అతనికి మేరువెక్కినంత సంతోషం వేసింది. నిన్నటిదాకొ అతను తన బతుకంతా చీకటిమయం ని వాపోయాడు... కొని యివాళ

ఫలి గోడాన్‌

గోవరొని చూస్తుంటే చీకట్లో దారిని చూపించే ఆకాజ్యోతిని చూచినట్ల యింది

అత వారిందో రూపపని హాయిగానేపుంది. రూసక్‌ జాల్యంలో ఒక్క యే "బకటి పద్దలోపంగా కనిృంచేది. డబ్బు! డబ్బుక౦ టే విలువైన వసువు లేదని అనుకునేది చిన్నప్పుడు. ఇప్పుడా కొరతలేకుండా పోయింది= రొరోసేవక్‌ నడికొరువాడే ఐనా, యన్తశం సవయువకుడిలా వుంటున్నాడు. అతను ముసలివాడనే ఆలోచన కలగలేదు రూపకు. ముసలివాడ్రై నా, పడుచు వాడె నాసరే, అతను తన భర్త అని మాత్రం అనుకునేది రూపం అతన్ని తనే భరగా స్వీకరించేందుకు, అతని ఆకార వికారాలతోగాని వయసుతో గాని నిమీత ౦ లేనేలేదు. నిజమే! రూప మంచి చయసులో పంది; యౌవ నంలో వందే, కాని తన యౌవనాన్నీ, ఆందచందాలనూ. మరో వ్యక్తి అసందించాల్నునే భావంలేదు రూపకు. అట్లా అని, రూపి శృంగారం చేసు కోకుండా వుండేదికాదు. శృంగారం చేసుకుని, అద్దంలో చూచుకుని తనతో కాను ఆనందించుకునేది; మురుసుకు నేది. రాం సేవక్‌ వున్నప్పుడు ఆవిడ వర్తన మరోవిధంగా వుండేది. గృహిణిలా గృహకృత్యాలు నిర్వర్షిం చటంలో మునిగిపోయేది. తన యౌొవనాస్న్‌ అందచందాలనీ చూపింది భర్తను. బాధ పెట్టటం అన్నా, సిగ్గు పడేట్టు చేయటం అన్న ఆవిడకు యిష్టం వుండేదికాదు. ఏనో "వెలితిగా వున్నదనే భావమే వుండేదికాదు రూసకు. ఇంటిముందున్న పచ్చన్ని ధాన్యపు పురుల్ని, గాదెల్నీ, ఇంటిచ్చటూ వున్న పెరుల్నీ చూచి, సంతోషించుకుంటూ కూర్చునేది. న అంతేగాదు. తన పుట్టింటి వాళ్ళని సుఖ పెట్టాలని చూచేదిిఎస్పు డూనూ. వాళ్ళ వీదతనం పోగొప్లేదెట్లా? ఇంక ఆ ఆవు సంగతి జాపకం వుంది- వచ్చేటస్ప్సుడు యెంతో ఆప్యాయతవున్న బంధువులా వచిప్తెంది ; అందరి గుండెల్లోనూ చిచ్చు పెట్టి, తనదారిని కాను పోయింది. ఆ ఆవు సంగతి తలచుకొన్నకొద్దీ, బాధ పెరిగిపోతుంది. ఈ యింట్లో అడుగు పెట్టిం దన్న మా పేగాని ఇది తనస్వంత యిల్గనే భావం యింకా, రూపకి కలగ

గోడాన 878 లేమ. ఇప్పటికి పుట్టిళ్లే తన యిల్లని భావిస్తూంది. పుట్టింట్లోవా శే ఆత్మీ యులు. వాళ్ళ సుఖదుఃథాలే రూస సుఖ దుఃఖాలు గూడాను. ఈ యింటి ముందున్న గాదెలని్ని్నింటినీ చూచినా, పృట్టింటిముందు క స్తేసిన ఆపని చూచినప్పుడు కలిగిన సంతోషంలో పదోవంతు సంతోషంగూడా కలగటం లేదు. తన తండ్రికోరిక తీరనేలేదు. ఆ ఆవు వచ్చినప్పుడు యెంతో సంతో షించాడు ః ఆకాశం నుంచి దేవత దిగొచ్చిందా అన్నట్లు ఆనందించాడు. తర్వాత చేతిలో డబ్బు ఆడలేదు. అందుకనే యింకో ఆవుని కొనవేక పోయాడు ఇంకా, ఇలా వీలుంపే ఒక ఆవును కొనుక్కొని, ఇంటియంచు కళ్హుసుకుని, కళ్ళారా చూడాలనే ఆమన కోరిక. ఈసారి పుట్టింటికి వెళ్ళే ప్పుడు, అ ' త్తవారిదొద్దో వున ఇ వొకొౌవుని తో లికెళ్ళాలి. ఐనా, అప్పటిదాకా ఆగటం దేనికి ? ఒక మనిషికిచ్చి, తోలి పెప్తేపోదూ? రాం'సేవక్‌ను అడగ టమే ఆలస్యం. అడగ్గానే అంగీకరిస్తాడు. మర్నాడే ఒక గొల్ల ని, పిలిచి, అపుని కన్నవారింటికి తోలిపెసైయ్యాలి. “నాన్నతో అన్నయ్యగారబ్బాయి పాలకని తోలిపెట్టా'నని చెప్పమని చెప్పాలి గొల్లతో. హోరీ గూడా యెక్క-డైనా. వొకావుని సంపాయిస్తేనే దాగుంటుందనే ఆలోచనలోనే నన్నాడు తనకనిగాదు. గోవర్‌ గారబ్బాయి, మంగల్‌, యిక్కడే పుంటున్నా డిప్పుడు. అందుట్లోనూ వాడు తన మనుమడనే మాట, గోవర్‌ కొడుకనే మాట, అట్లాపుంచి, డాక్ష్స రమ్యిగారిక్కి అంపే మాలతీ దొరసానిగారికి ముచ్చుల బిడ్డ వాడిని పెంచటం అంపే.మాటలా మఠిః

కొని డబ్బేది ? అదృష్టవశాత్తూ ఆనాడే ఒక శంటాక్ష్యరు రోడ్డు 'నేయించుతానంటూ వచ్చాడు. హోశ్రి గబగవా ఆయన దగ్గరకెళ్ళి, కూలీకి కుదిరాడు. రోజుకు ఎనిమిదణాలు కూలి. ఏరెంగు నెలలో పని చేస్తేనేగాని ఆవుకు పెట్టవలసిన ఖరీదు పూడదుం (పొద్దుగూకులూ, ఎండనక, వాననక, న!

! గోదడాన్‌ వడగాలనక పని చేసేవాడు. చీకటి పడ్డ తర్వాత ఇంటికివచ్చి. నాలుగు మెతుకులు తిని, మళ్ళీ నూలు వడుకుతూ కూర్చునేవాడు. పండుకు నేసష్ప టికి ర్యాతి వొంటిగంటయ్యేది. ధనియా కూడ అతనితోపాటు రాట్నం నడుకుతూ కూర్చునేది ఇద్దరూ, యెండి, క్షైపుల్లల్లా తయారయ్యారు. ఆవును కొనుక్కోకపో తే యెట్లా 2 రాంసేవక్‌గారు యిచ్చిన డబ్బుగూొడా ఇల గటాలి- శర ఆ

ఒకనాదు రాతి పన్నెండుగంటలయ్యింది. ఇద్దరూ కూర్చొని నూలు వడుకుతున్నారు. “నిద్దరొస్తాం పే యెళ్ళిపడుకో, మళ్ళీతెల్లారు యీవుంనే లేవాలిగొ అన్నది ధనియా.

హోరీ తలెత్తి, ఆకాశంవంక చూచి, “వెళ్లాలే. పదై ౦దనుకుంటా. నువ్వెళ్ళి నిద్రపో” అన్నాడు.

“నేన్స మధ్యాన్నప్పూుటొక కునుకే స్సన్నాగాం”

“నేనూ అక్కడ జెట్టుకింద నడుం వాలుసానే వృన్నాలే.”

“బాగా వడకొట్టటంలా మరిం”

“సీడుందిగా”

"ప వో బాబూ. పడకేస్తావేవోంనని భయంగా వుంది

“ఈ రుకోవే ః నీగొడవానూ నువ్వ్యూనూ, తీరికవున్న వాశ్ళేస్తారు పడక. మనకు 'రెక్కాడితేగాని డొక్కాడదాయె. ఇంకా మనం పడకే, వేసాం. ఈసారి గోవరొ'స్తే, రామ పేవక్కివ్వాల్సిన దాంట్లో, సగంవన్నా జ6వేస్తాడేవోంనని నా ఆశ. ఎంతో కొంత పట్టుకురాడంటా- ఈ యేటికీ అప్పు తీర్చేప్టే తర్వాతమాట దేపుండెరుగును.”

“మెడి ల్హేకదిల్తే గాపక(వొస్తున్నాడు బిడ్డ. నాబిడ్డ బంగా రంకాదూ:”

అటి అట నం! డె “అంతేలేవే. ఆడబోయిన తీరం వెదుర్లై ౦దని.”

గోడాన్‌ 875

“"మంగల్‌ యెంత దాగా వుండేవాడు యిక్కడి కొచ్చినన్పుడు ? ఇక్కడికొచ్చి, బక్క దేరిపోయాడుగాని.”

“అక్కడంపే పాలూ, పెరుగూ, నెయ్యా కావాల్సినంత కాగే వాడుం ఇక్క_డే6వుంది ? తింటానికి దొరికేటప్పటికే గగనవై 6పోతాండె; ఏంజేస్తాం ఇ”

“ఆ(ంనువ్వు నా మాటింటావంటలే. తనకు దూరకంళీలేదుగాని మెడ కొక డోలన్న్నట్టు, పున్ని వెవసాయంగూడా నెతత్తినబెట్టుకుంటివి

“ఏంచేస్తా వేం? మన ధర్మం మనం చెయ్యకపోతే యెట్లా ? హీరొ పొరపాపే జేళాడనుకో. అందుకని వాడి పిల్లా జల్లా సష్టపట్టం యేం న్యాయం చెప్పు. మనం తప్పితే వాళ్ళకిమాాతం యెవరున్నారు చెప్పు ? మనంగూడా ఆదుకోకపోతే వాశ్శేంయయ్యేవారో ఆలోచించాన్‌ ? ఇంత చేసినా మంగ్రూ షావుకారు వ్యాజ్యం వెయ్య నే వేశాడు.”

“* ఎందుకెయ్యడూ, డబ్బు పాత రేసుక్కూచువి, 'దాకీ ఇెల గట

ళం వా! కుండావుంటే ౩”

“"అదేం వాగుడే? పండిందాంతో పొట్టనిండుకాందీ, పాత రేసాందం టాపుగాని.”

“ఇంతకీ హీరా యే(వయ్యాడంటా ఖో

“ఎప్పుడో వొకసారి తిరిగొస్తాడనేనే నా నమ్మకం.” తర్వాత యిద్దరూ లేచివెళ్ళి పడుకున్నారు. నిద్రపోయారు. హోరీకి మెలకువ వచ్చేటప్పటికి యింకా తెల్ల వారలేదు, కళ్ళు నులుపుకువి చూసే ముందు హీరా నిలదిడి వున్నాడు. గడ్డం, చిరిగెన గుడ్డలు, పీక్కూపోయిన ముఖం, మనిషి బాగా చిక్కిసోయాడు, పరుగెత్తు “సో ల! కెళ్ళి హోరీ కాళ్ళమీద పడ్డాడు.

876 గోదాన్‌

హీరాని లేపి, కౌగలించుకుని, “ఇంత చిక్కిపటోయావేం బాబూ ఇవ్వాళల్లా నిన్ను తల్పుకుంటానే వునా్న్నాం- జబ్బు పడావాయే/వన్నా బౌ అనడిగాడు హోరీ.

ఇప్పుడు హ్‌రాని చూస్తూం కే, లాను కావాలని కొనుక్కు తెచ్చు కున్న గోమాతని పొట్టనబెల్టుకున్న హీరాగాగాని; తన జీవితం అంతా నాశవంచేసిన హీరాగాగాని కన్పించలేదు. తల్లీ దండడీలేని చిన్నితము్యుడిలా నిలబడి వున్నాడు హోరీ యెదుట, ఈ మధ్య జరిగిన పాతిక ముఫ్ఫై సంవత్సరాలూ ఐపూ ఆనమాలు లేకుండా పోయినై.

హీరా జవాబు చెప్పలేదు. అట్లాగే యేడుస్తూ నిలబడి పోయాడు.

తమ్ముడి చేయి పట్టుకుని, * యెందుకు నాయనా 1 ఆనవసరంగా యేడుస్తావ్‌ శా మని_షై పుట్టింతర్వాత పొరపాటనేది జరగకుండా యెట్లా పుంటంది ? జబ్బు పడ్డావా నువ్వు ?” అన్నాడు హోరీ, గద్గదంగా.

“*ఏంచెప్ప సన్నదభ్య్యూ. నిన్ను చూడనోనుకున్నాను గాబట్సీ బదికి బైటపడ్డా; కనుమూసినా, తెరిచినా కనపడతా వుంటుందా ఆవు. నాకు పిచ్చె త్తిపోయింది. తీసికెళ్ళి, ఐమ సంవత్సరాలపాటు పిచ్చాసుష్యత్రిలో పడేశారు గూడును. అంచుట్లోనుంది బై టపడి ఆకె ల్ల యింది. ఇస్పటిదాకా అడుక్కుంతిని బదికా- ఇక్కడికి రావాలం'పే వైర్యం చాళ్లేదము. మొఖం చెల్లలేదు, మనసొప్పలేదు. చివరికి గుండె గట్టిచేసుకు నొచ్చేశా చివరికి, నువ్వునా బీడ్డల్ని....”

మాట మధ్యలోనే ఆపి, “నువ్వ్యూరికినే గాభరాపడి పారిపోయావు గావి, పోలీసాళ్ళ చేతుల్లో పదిరూపాయలు పడే శే కేసుదార్ని కేసుపో యేది గాదూ ? పిచ్చివాడ 1” అన్నాడు హోర.

“వెయ్యికాను,లక్ష జన్మలెత్తినా నీ ఖుణం తీర్చుకోలే నన్నయ్యా.”

“అదేవిగ్నటా, పరాయాడితో మాట్లాడినట్టు మాట్లాడతావ్‌ 1”

నోదాన్‌ ఓ

హోరీకి అంతులేని ఆనందం కలిగింది. జీవితంలో ఎదురెన సంక టాలూ, కష్టాలూ, నిరాశా - అన్నీ - కలిసి అతని కాళ్ళమీద పడ్డట్లుగా వుంది. [బతుకు కోసం చేసిన పోరాటంతో అతను వోడిపోయాడని యెవ రనగలరు? ఈ వుల్లాసమూ, గర్వమూ, పృలకింపూ: ఓడిపోయినవాళ్ళు కీ ఛావా లెలా కలుగుతాయి? ఓడిపోయినవాళ్ళ లక్షణాలు కావే యివి? ఈ పరాజయాల్లోనే వుంది విజయం. ముక్క చెక్కలైన ఆయుధాలే అతని విజయ పకాకౌలు! పోరీ రొమ్ము విరుచుకోడు. అతని ముఖం యేదో నూతనో తేజంతో కళకళలాడింది. హీరా వ్య కం చేసిన కృతజత అతని

అవా అజాత ళా జీవితాని కొక సాఫల్యాన్ని చేకూర్చింది. పొలం విరగపండినా యింత ఆనందం కలిగేది కాదతనికి. అతని ముందు రూపాయలు రాశి పోసినా యింత ఆనందం కలిగేదికాదు.

(కిందనుంచి పైకొకసారి చూచికోనువ్వుగూడగా బాగా చిక్కిపోయా వన్నయ్యా” అన్నాడు హ్‌రా.

పోరీ నవ్వాడు. “లేకపోతే నేను ఐబలిసే వయసంటటా యిది; ముఖం. లేనాళ్ళూ, మానమర్యాదలం పే లెక్క-లేనాళ్ళూ బలుసారు. ఈ రోజుల్లో అసలు లావవటం గూడా త'ప్పేననుకో, వందమంది బక్కాళ్ళని ఏడిపి స్తే నేగాని ఒకడు లావవ్వదు. అందరూ లావె తే _ అదీ సంతోషం. సతేగాని శేఖరన్నయ్యని కూడా చూసే వచ్చేవా?”

“శేఖఅరన్నయ్యకి ర్యాకే కనపడ్డా. నున్వంపే, నీమీద క తి కట్టిన

అవన న! య అకాత్తై. వాళ్ళనీ దగ్గిరికి తీశావు. వాణ్డీ దగ్గిరికి తీశావు. నీ గౌరవం నువ్వు దక్కించు కున్నావు. శేఖరన్నయ్య పొలవూ6 అదీ అంతా అమ్మేశాడంట. మరి యెటా కడకేరకాడో యేంవోటొ శ ఇ వ వ

978 గోడాన్‌ పోరీ యివ్వాళ గూడ కూలికి వెళ్ళాడు- వళ్ళంచా బరువుగొఉ౦ది. రాతి బద్దకం యింకొ తీరలేదు. అయినా చకచకా పనిచేసుకు పోతునావ్నడు, ఇవ్వాళ పదిగంటలకే వడగాలి మొదలు పెట్టింది. మద్యాహ్నం అయ్యేప్పటికి నిస్పులు కురుస్తూన్నట్లయింది, కంకరరాశ్లెత్తి పర్గి కెలో హోనుకువచ్చి బండిలో వేస్తనా్న్నాదు హోరీ. మధ్యాహ్నం అన్నం తినే శేళ అయ్యేస్పటికి పూర్తిగా అలసిపోయాడు. ఒకటే సాలి. ఇంతసాలి యిడివరకెప్పుడూ రాలేదు. కాలుత్‌సి కాలెయ్యాలం పేనే కష్టంగా వుంది. లోపల్నుండి ఏదో అగి్ని దహించుకు వస్తూన్నట్లుంది. కాళ్ళు, చేచులూ, ముఖమూ కడుక్కోకుండానే, అన్నంవై పు గూడా చూడకుండావెళ్ళి చెట్టు (క్రింద పైపంచొకటి పరచుకుని అట్లాగే వెన్ను వాల్చాడు. దాహంతో గొంతెండిపోతోంది. పరగడుపున మంచినీళ్ళు కాగటంకూడా మంచిదికాదు. దాహం తగ్గుకుందేమోనని చూళాడు. కాని తగ్గలేదు. విమిష నిమిషానికీ ఎక్కువై పోతోంది, ఇక వృండలేకపోయాడు- (ప్రక్కనే ఇంకొకకూలీ, బొక్కెనలో నీళ్ళు పెట్టుకుని, భోంచేస్తునా్నడు. హోరీ (ప్రక్కకు వ త్రిగిలి చెందెడుమంచినీళ్ళు వంచుకుని, గటగటా తాగి మళ్ళీ సండుకున్నాడు, కాని యింకో అరగంటలో పెద్ద వాంతి వచ్చి, వాంతి చేసుకున్నాడు. ముఖంఅంతా నల్ల క ప్సేసినట్టయిపోయింది. “వ? వంటోబాగాలేదా హోరీ అన్నయ్యా ;” అన్నాడు (పక్కనే వున్న కూలీ. హోరీకి తలంతా గిరున తిరిగిపో తన్నట్లనిపించింది. “ఆ యేవీ6 లేదు. వాగానే వున్నా” అన్నాడు హోరీ.

గోచాన్‌ తి70

అంటూనే మళ్ళీ యింకో వాంతి చేసుకున్నాడు హోరీ, కాళ్ళా చేచులూ చల్ల బడిపోతున్నఏ. హోరీ కేమీ అర్ధంకాలేదు. అంతా గాభరాగా వుంది. ఈ తిరగటం యేమిటి? కళ్ళుచేకట్లు కమ్ముతున్నై కళ్ళు మూసుకు హషోతునై ఎ- గడచిన రోజులనీన్న్‌ జరిగినవి జరిగినట్లు ఒక వరుస లేకుండా, ముండువ్‌ వెనకా, వెనకవి ముందూ కలలో కన్పించినట్లు ఒక సంబంధమూ శక ఆకారమూ లేకుండా, తెరమీద జొమ్రల్లా కనిస్తూ మాయమౌ తునావ్నాయి- చిన్నప్పుడు గోళీలాడుతున్నట్లూ* తరువాత తలి వొడిలో పందుకాన్నట్లూ కన్పించింది. ఇంతలోనే గోవర్‌ వచ్చి, కొళ్ళమీద పడినట్లు కనిఏంచింది. మళ్ళీ దృశ్యం మారిపోయింది. ధనియా "పెళ్ళికూతురిలా సింగారించుకుని అతనికి అన్నం వడ్డిస్తోంది. ఇంతతోనే ఒక ఆవు కన్నీం చింది; మూడు మ్హూర్తులా కామదేనువులాగా వుంది ఆ ఆవు ఆ ఆవు కాళు కళేసి, పాలుపితికి మనుమడికి (శ్రాగించుతున్నా అని అనుకుం టూండగానే. ఆవు యేదో దేవతారూవం దాల్సి....

“పొద్దువాలి పోతాందన్నయ్యా, పనికెళ్ట్ళాంపద "అనా వడు (శ్రక్కనే వున్న కూలి.

పోరీ మాట్లాడలేదు. అతని (పాణా లేయే లోకాల్లో సంచారం చేసేందుకు వెళ్ళాయో తెలియదు, అతని ఒళ్ళంతా కందిగింజ వేస్తే పేలి పోయేట్లు మండిపోతోంది, కాళ్ళూ, చేతులూ చల్ల బడిపోతున్నయి. వడ “దెబ్బ తగిలిందెం

ఇంటిక్‌ కబురు పంపారు. ధనియా పడుతూ, లేస్తూ, పరుగెత్తు అంటూ వచ్చింది. శేఖర్‌, హీరా, డోలీ కట్టి భుజాలమీదేనుకుని ఆవిడ 'వెసక వస్తున్నారు.

ధనియా వచ్చి, హోరీ వంటిమీద చెయ్యి వేసింది; ఆవిడ గుండె ఆగిపోయినట్లయిందిం

880 నోడాన్‌

“*ఏటావుంది?” అనడిగింది వణర్‌ పోతూ.

సోర్‌ కళ్ళు తెరచి, నిలువు కళ్ళేసి, “వచ్చాడా దొబూ, గోవర్‌ : ఆవుని కొనుక్కాచ్చారా అద్బాయి షపాలకనీ, చూశావా అముగో రౌదురు గుండానే కపేళా- చూడు అన్నాడు.

షె

జావు దొట్లా పుంటుందో ధనియాకు దాగా తెలుసు. చావు ఒక్కో

సారి, అడుగులు మెల్ల మెల్ల గా వేసుకుంటూ పిల్లిలా వస్తుంది ఒక్కా-కథ్రా ఉం లా సారి పెనుతుఫానులా, భూమి దదరిలే టటు గరినూ. వస్తుంది. అవిడ య న లా శై ౨ అలి చూస్తుండగానే అత్త చనిపోయింది. మామ చనివోయాదు- పుట్టిన ఇద్దరు విడ్డయూ పోయారు. ఊళ్ళో చనిపోయినవాళ్ళ సంగతి వెప్పే అవసరమే లేదు. కౌళ్ళ (కింద యిసుక కరిగిపోతున్నటుంది; ఐనా కాదు: ఇప్పుడు ళా

పిరికితనాన్ని దగ్గరకి రానీయకూడదు; దె ర్యంగా వండాలి. ఇదంలౌ “ఉత్తుత్తి” భయం. ఏమిలేదు. కాస్త వడ తగిలింది. వడదెబ్బ కొట్టింది అంతే, మరేమీ లేదు. అందుకనే స్పృహతస్ప పడిపోయాడు.

పొర్లి వచ్చే కస్నేటిని ఆస్పకుంటూ. “ఇదిగో, నిన్నే యిటచూడు- నన్ను చూశావా, నేనే. ఆనమాలు పట్టలేవూ నన్ను” అన్నది.

పోరీకి స్పృహ నచ్చింది.మృత్యుడేవత దగ్గర కొచ్చింది. నిప్పు గప్పునమండే. నిమిషం దగ్గరకొచ్చింది. అంచేత పొగ కన్చించటంలేదు* ధనియాకేసి దీనంగా చూశాడు పోశ్రీ. రెందు కళ్ళనించీ రెండు కన్నీటీ చుక్కలు రాలి, (కిందపడినై . “నా తప్పులన్నీ మని్నించు ధనియా! ఇక

న. భి, సాక్‌ నేనెళ్ళిపోతున్నా. బతికుండగా ఆవుని కొనుక్కో-లేకపోయాను- కొన్ని అధ కూసో డబ్బుంపే అదంతా నా కర్మకాండ పూ ర్రిచెయ్యడానికే సరి అటి అ==శ

పోతుంది. ఏడవదాకు, ధనియా. విడిచే లాభం? ఇంకెంతకొలం బతి

గోదాన్‌ 881 కించుకోగలవ్భు నన్ను. నేను బతికుండిమ్యాత (వేం లాభంలే. చచ్చిపోని అన్నాడు క్షీణస్వరంతోం

చుళ్ళీ అతని కన్న మూకలు పడిపోయినె . ఇంతలోనే శేఖర్‌ హీరాలు డోలీ మోసుకుని వచ్చాడ. పోని లేవ. దోలీలో వేసుకుని పూరిముఖం పట్టారు.

ఈ వార్త వూళ్లో గాలిలా పాకిపోయింది. ఊరంరా (పోగయ్యిందిం కోరీ మంచంమీద పందుకుని యిద౦డా చూస్తున్నాడో చేదో యా గొడవంతా అతనికి తెలుసుందో. లేదో చెప ఎడం కషమే- కొని అతడు మాట్లాడగల స్థితిలో మాశ్రంలేడు. హోరీ కళ్ళంటి సవ్య దఛారగట్టి కారుకు న్నయి. ఈ మోహబంధనాల్నె (తైంచుకొనటం అం'ే మాటలుగాదు; తాను చేచూల్నుని అనుకుని, జేయలేకపో తే, అదంతా మోహం్యక్రిందనే లెక్కం- నివ్వహించిన కర్తవ్యాలం టేనూ, నిభాయించిన పనులం౦టేనూ యింక మోహం. యెందుకుంటుంది? మనం సహాయం చెయ్యచేక. వదలివేసే అనాధులంపేనూ. నునం పూ ర్తి చేరుకోలేని కోరకలం మె సొ, మనకురిడే. మమతపేరేగదా మోహం అంయే

ధనియార అంరా తేలుసు. ఏంత శెలిసినా ఆశ మాతం వడల లేదు. కళ్ళంట నీళ్ళ భారగట్టి కారుతున్నాయి. యంత్రంల్లా వ్లూరిక అటూ యిటూ పరుగెతుతుంది- పోరీ శరిరమంతటాంవనుపు .పూసోంది...ఇంకేం చేనుంది మరి? బేతిలో కానీడబ్బు లేదు శేకపో తే డాక్టరును కబురుపెట్లి పిలిపించుకునే దే-

“జ్మబ్రా మఠీ యింతయిచై పోతే యెట్టావదినా_ గుండె రాయి చేను కోవారి* ఇక అన్నయ్య వశే టట్టులేదు గోదానం శేయించే సెయ్యి” లు అన్నాడు హీరా మెడుస్తూ.

లైవ్‌

882 వోడాన్‌ ఈ మాటలు. వింటూంపే ధనియాకు చీకాకువేసింది గుండె శాయిచేసుక్తుస్సృడి శాలచూ? ఇంకెంత రాయిజేసుకోడాలి. తన భర్శందే యెంత డేమప్పందో యెటా ఇబుతుంది పిళ్ళ ఇ జీవికకాలంమంతా గా లా ఒకళ్ళనొకళ్ళు నమయ్యుకునివున్నారే, ఈనాడతను చంిపోతూంటే, కళ్ళ౦ట్ర సీరుకారున్తూ. ముక్కు చీదేస్తూ ఏమర్హూ. కూర్చుంపే.. సరిపోతుందా 2 అవు వాట వాతో *బ్రంతేమరి ? ఇంకేంవుంది. గోదానం. చేయించెయ్య” అన్నారు అందరూనూ. జౌమ్మలారేచి యింట్లో వెళ్ళి యిణ్వాళ నూలమిత్టితే వచ్చిన గా యా. రూపాయిపావలా పుచ్చుకొనివచ్చి చలగా హిమంచావున్న భర్త చేతిల గో. పెట్టి. కాస్త్రివంకచూచి “ళార్తుర్లుగాడూ 1 యింటో. అవవేదుం. ఓకగ్రాగొ అవర) నొక్కవిడ్డ గోవరూ లేడు. ఇదిగో రూపాయిపావలావుంది యంటో? ఇచే యియన గోదానం-” అంటూనే నిలుచున్నది నిలుచున్నట్టు కవ్పులా ఉాలిపోయింలి ధనియా. లే ౩ దరయ్శ గగంధాందృయమ్మైెస మాప 0 శి స రారా ఖా ర |. నష స జ్‌ త్త తె వ ను..) టు ల మ్మా కాద్‌.౮060 0

గి వ నా హ్‌: వ న మము స మ. మం సు మస గ సహ, ను న న నా సు న స నన న చ సు. న, స యు స స ను న, ( నన. 1 మ న్‌ స్ట [న మట్‌ న్‌ ట్‌. న స గస మ. 1 వ మ న? న... న మ. | ప వ న. ను తో