Telugu geya natikalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

యాగ / సహజకవి మల్లెమాల | వ్‌ 1... 1 ఈపుస్తూన్నిసాహిత్యాభిమానులకోసం మ్‌ . త సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి." అ ల . వా ; ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం. | ప న్‌ | నిత -మల్లెమాలకుటుంబం 1|| న గ రాడు టా గ (గగ్రగ! లే ం పా స్ట స మ... . ల్‌ సై న వశంలో ము | న్‌ ని స్‌ అము ఎఖ జ క ( గ్ల స్‌ు ౯ శ గ | రాశాక ననన నాం

బాపు రెడ్డి గేయనాటికలు జె. బాపురెడ్డి జయం౦ [ప్రచురణలు పహాదరాబాదు

342౮ [౯00౪7 ౮౯౪4446420 0౯602 0 సెబలండ! 2409 5 0. ౮. తెడఉ?౮ 18001౪ కైళ్గగ్యగ్చక వల్లిడె రత కజ06క్రండే కిటటంం ౨ 1006 గావ్టులల స్ట (పథమ ముదణ : 19/0 ద్వితీయ మృుదణ : 19/8 య తృతీయ విసృత మ్యుదణ : 19086 లగే (€

(క్రి హక్కులు రచయితవి లు! ఎదు నా

సం 60004 వెల : శిర/ం నూన రు జయం పచురణలు ప్లాటు నెం 10, రోడ్డు నెం. 5 జూబింహిల్స్‌, హైదరాబాదు-500 081 ముఖచ్యితం ; శ్రీ మకిపడగ బలరామాచార్య ము [ద అణ; హ్రైదర్‌గూడ, హైదరాబాదు_500 0899

ఇందులో.... అకరాక్షతలు సత్యసాహిత్య స్వరాలు అభిజ్ఞుల అభ్మిపాయాలు ముతురాగం సాగర సౌధం భావిజీవులు విజయహేల కల్యాణయాత రా౩ట్టు రాయబారం వాచా నెహూ యన్‌ జీవో పిల్లలమ్మరితో ఇంటర్‌ వ్యూ చేతనా కేతనం తక్కువే ఎక్కువ (పజావిజయం స్వాతం్యత్య హేల సకలజన సంక్రాంతి

అంకితం కళాతపన్వి చ్నితజగద్యశస్వి శ్రీ గుమ్మడి వెంక కేశ్వరరావుగారికి అకరాకతలు అణి అణ ( కావ్యాంకిత గేయ రూపకం 1. 1భావసభఖి ; ఏమి టమ్మా ! ఏమి టమ్మా! ఇంత సంబరము గెలిచిన ట్టున్నావు , ఈభూ తలము ఆంబరము |! వెదకి కొన్నది దొరికి నట్టుల పందె మందున నెగ్గి నట్టుల కలలు గన్నది కాంచి నట్టుల వెలుగుచున్నవి నీదు కన్నులు ! అంత వింత విశేష మేమో ఇంతలో నీ వింత యెతివి ఈడు వచ్చిన కావ్య కన్యా | (వీడ వీడి తెలుపు మమ్మా !

కావ్య కన్య : చెప్పలేనిది చెప్పు మందువు సిగ్గుమాలిన చెలియ నీవు మనసు మనసే కరిగి పోయే మాట లెందులకే ! ఆరు బుతువులు కలయ వెదకి ఆవని చం,దావనిని వెదకి చేరితిని నా భావిజీవన జీవితేళ 3రుని = చేతనా విజయాల హేలల చేసితిని కల్యాణ యాత చేరితిని అనుభూతి సాగర సౌధ సీమలకు . గ ఖ్‌ షి భావ సఖి; ఎవరే ఎవరే అంతటి మన్మథు డెవరే 1! ఎవరే ఎవరే అంతటి నీ వరు జెవరే ! పాటల కన్నియవౌ నీ చక్కని మాటల కందని మేటి, రస జగాలె పరవళ మొందెడి నీ రాగము గెల్చిన కోటి _ ఎవరే.... కావ్య కన్య : సుందర వేణుమరంద గీతికా బృందాలోల విలాసుడే నటన కళా హిమనగ నవరస మానస సరోవర నివాసుడే . భావ సఖి ; ఎవరే ఎవరే అంతటి మన్మథు డెవరే ! ఎవరే ఎవరే అంతటి నీ వరు డెవరే !

ఇ కావ్య కన్య : తారాపథ సంచారి నా (బతుకు

దారుల ఏరిసిన ఆమని

కళాధిపుడు గుమ్మడు నా మవిలో

కాంకలు కురిసిన నభోమణి .

ఆ గుమ్మడికే అంకిత మభ్యును

నా గానము నా భావము

ఆ రసరాట్టుకు ఆ స్వరాట్టుకే

అర్పిత మయ్యెను [ప్రాణము !

గ ఃః ఖం

థావ సఖి : గుణము చూచి (పేమించినావా ? రూప

ధనము చూచి (పేమించినావా 1

నీవే ఆతనిని వలచినావా ? లేక

నిన్నుకూడా అతడు వలచినాడా ?

కావ్య కన్య : రాగ ద్వేషాలకు కారణములు చెప్పుట వశమా !

మా [పణయ రహో బంధమ్ముల ముడి విప్తుట వశమా ! నారాయజణుడే , మాలో నాటెను ఈ రాగలతలు కనిపించని (పేమపరాగాలె, కలిపె మా ఎదలను కామరూపియే ఆతడు కాముడే తగిన జోడే అతనికి గుణమున మాాతము అతనుడు సరిరాడే ! మితభాషి మనోజ్ఞ దరస్మితవదన రస పిపాసువు చ్మిత చిత జగత్తులకు చిన్మాతము దయాళువు ! భావ గోపురాలతోడ జీవన స్తంభాల మీద నిలుపుకొన్న కోవెలలో వెలసిన వేంక టేశుడే 1

షః గా జః

కావ్య కర్త: విన్నానమ్మా $నీ

వెన్నెల పాటలు , మాటలు

కన్నానమ్మా ! నీ

కమ్మని కోర్కెల తోటలు .

ళ1 నా కవితా కేదారము లోకను విప్పిన సుమమా ! రాగ వసంతుని పరాగ రాజ్య మేలుకొనుమా ! వలచిన వలపించు కొన్న వరుడు వచ్చి నాడమ్మా || రాకుమారుడై నిన్ను చేకొన వచ్చాడమ్మా | కవులు , పండితులు , వక్తలు గాయకులు , కళాకారులు సహృదయులు / రసజ్ఞులు ॥ వచ్చారమ్మా ! స్త్రీ పురుషులు-- ముచ్చటగా నీకు మూడు ముళ్ళుపడే మూర్త మయ్యె పదవమ్మా | కల్యాణ వాద్యమ్ములు విన నయ్యె ! ఖః ఖ్‌ జ నేపధ్యం ; పొంగి పొంగి దీవించెను శరధి తరంగాలు- |పేమతో వంగి వంగి దీవించెను గిరుల మహాశ్ళంగాలు = మమతతో దీపించెను దీవించెను దివాకరుని కిరణాలు , దీవించెను (వేక బోయి దిగ్గజ వర కరాలు. నరులే నారాయణులై 'హితులే దేవతలై. దీవించిరి సహృదయులే భావాంబర వివారులె . భీమన్నలు ? రామన్నలు , విద్యావర సంపన్నులు ఆశీర్వచనాక్షతలు ఆనందమ్మున చలిరి 1 న్‌! కళా మహీ సాగరునికి కవితా గంగా ర్ఫురికి పచ్చని సాహితీ మంటవమున జరిగె కల్యాణము 1

య అఖిజ్ఞుల అభివాయాలు డాొ॥ వోయి ఫీమన్న (ఇందులోని రాకెట్టు రాయబారం నాటిక గూర్చి 19064 లో....] మిత్రమా, బాపురెడ్డీ 1 నీ రాకెట్టు రాయబారం సఫలమనోరథమై తిరిగివస్తూ నా ఆతిథ్యాన్ని కూడ స్వేకరించింది-- నీ ఆదేశం మేరకు !

• (పాతవీ, (కొత్తవీ, ఎన్నో రాయబారాలు చూశానుగాని-- అంగద రాయబారం, సంజయ రాయబారం, ఛ్రీక ఎన్ల రాయబారం వంటి వన్నీ విఫలమైనట్టివే. హంస రాయబారం, అగ్ని ద్యోతన రాయబారం వంటివి కేవలం వ్వైయక్తి 1పణయాత్మకాలు. సర్వమానవలోక [శేయస్సును కాంక్షించిన నీ రాకెట్టు రాయబారం వంటి ఆతీలోకసుందరపథళం, అత్యంత రసవ్యదచన, అద్వితీయ సమర్థవన్నిర్వహణ చూడలేదు నే నింతవరకు ! ధన్యుడవు, మి[తమా, ధన్యుడవు 1 నిన్ను మ్మితమా అని పిర్చే భాగ్యం కలిగిన నేనూ ధన్యుణ్ణే ! “"అపారే కావ్యసంసారే” అన్న ఆర్యోక్తి జ్ఞాపకంవచ్చింది. నాకు రాకెట్టు రాయబారం చూచినప్పుడు. మానవుడి దృష్ది అంతరాళం వీడికి (పసరించినప్పుడే = దాన్ని అతడు జయించితీరతాడన్న విశ్వాసం కలిగి, చందమడలం మీద దిగుతాడన్న భావం మెరిసింది నీలో 1! అవే (శాంతదర్శనం 1 సెన్లిష్టు ఇంకా ఆంతరాళంలో గిరికీలు కొడుతూ వుండగానే, కవి రాయబారి (రాకెట్టు) చందలోకానికి వెళ్ళి, రాణి చందకాంతతో మాట్టాడి వచ్చేసింది | ఇది కదయ్యా బుషీత్వం | చందకాంత ఎంత ఆనందంతో స్వాగతం చెప్పింది = మానవ జగము పంపిన రాయబారికి._

శ “ఎన్నాళ్ళయింది బైలుదేరి ? లక్షలాది మైళ్ళు [పయాణంచేసి వచ్చావు. ఈ అమృత సికతా తలాన వ్మిశమించు. భూలోక క్షేమవా.ర్తలను చెప్పి; నా హృదయభూమిని పండించు” అంటూ |! “*శక్షేమమేనా జగజ్జననికి * _- త్నేమమేనా జగజ్జనతకు 1” విశ్వ శేయస్సునే కవితా పరమార్థంగా తీసుకొన్నది కాబట్టే నీ లేఖిని, మానవు లనుకొనేదానికం దె ఆంత సుందరంగా, ఉదాత్తంగా చ్చితించ గలిగింది చందకాంతను | “*ఏమిటేమిటీ భూవాసులు నా సీమకు రానున్నారా ! నా విశాల నిర్ణనభూమికి పాణమ్ములు తేనున్నారా ? పూచేనా నా పెంచిన ఆశలు ? వీచేనా గంధములు? చ్చైతన్యము నా ఎడారి (బతుకున చిందేనా ఆందములు ? ”' భూవాసులు చం[దగోళానికి రానున్నారన్న వ్నార్త సరవళ్లు (తొకి(ంచింది చంద్రకాంత హృదయాన్ని ఆనందంతో ! ఇంతవరకు నిర్ణనంగా పడివున్న తన జీవితాన్ని చూచుకొని ఒక నిట్టూర్పు విడిచింది. “అఆనుభవించెడివారు లేనపు డమృతమునకును విలువ కలదా ?” ఒక చంద్రకాంత నిట్టూర్చేనా ఈ రెండు పంక్తులలో వున్నట్టిది? విలువలు గుర్తించబడని సతుల, సాధువుల, సాహితీపరుల నిట్టూర్పులు అనంతంగా కరుణ శసవాసనలు వీచడంలేదా ఇందులో ?” గంగాయాం "ఘోషః'"'ఆనే ఒక్క "ఘోష తప్పు మరో లక్షణ తెలియని లాక్షణికులకు కనువిప్పు కాదా ఇది ? మానవుడు తన దగ్గరకు వస్తున్నాడన్న వార్త తెలిసి, ఆంత ఆశంద పారవశ్యం పొందిన చంద్రకాంత, ఒకవేళ రాడేమో అన్న సంశయంతో, తప్పక రావాలన్న సమీప్సతో ఎంతసతమళతమై పోతుంది ! “ఈ కొండలలో కనకము కలదని-ఈ ఇసుకలోన అమృత మున్నదని ఎరిగించుము సాహసులౌ నరులకు” మానవుడు నాయకుడు; చం్టదకాంత నాయిక, రాకెట్టు అగ్నిద్యోతనుడు! చం దకాంత వద్దకు మానవుడు పంపిన రాకెట్టు = అక్కడి నుంచి చూనవుడికి చందకాంత తరఫు రాయబారి అవుతుంది 1 మానవలోకంపై తనకున్న (పేమను-

న.

“*సన్స జూచి ఆనందమున పొంగు నీరాకరముల గని, నారాక గని నంతనే రాగములు పెంచు కలువపూలను చూచి, పొంగి పూర్ణానందమ్హూర్తినై పోతాను ? అమృత భావజ్యోత్సా్నా పూర్ణిమ నౌతాను! స్వార్ధం హింసాకాండ జరిపే టప్పుడు, ఈతిబాధలు మానవుణ్ని ఏడ్పించేటప్పుడు, నా గుండె తరుక్కుపోయి, నా కన్నుల్లో నిశీధం (కమ్ముకొంటుంది” అంటూ - ఎంత వ్య(గతతో వెలి బుచ్చుతుంది 1

అమావాస్య ఎంత సహజంగా సమర్థించబడింది ఇక్కడ! సాహసుడైన నరు

డనడంలో నీవు సాధించిన ధ్వని ఈ కాలంలో అపురూపం కదయ్యా !

చం[దకాంతను (పశంసిస్తూ-- “నిను గన్న సృష్టి ఎంతటి ధన్యురాలు 1 నీలోన కరుణ్యాపభా ర్ఫురులు పారు! నిను జూడ కవుల గుండెలు పొంగి పారు నీరూపు, నీ వెల్లు, నీ మాట లేక కావ్యమ్ము లేదు, చక్కనిగాథ లేదు” కా గా కెట్టుతో అనిపించి - “సృష్టిసాధములో [కొత్తతలుపు నొకటి” తీసిన రాకెట్టు రాయబారం ఒక్కటీ ఒక మహాకావ్యం అనగలను గాని, పద్యం [వాసిన _పతివాడూ ఒక మహాకవిగా చెలామణీ అవుతున్న ఈ రోజుల్లో నిన్ను మహాకవి అని ఎలా అనగలను ? అందుకే బుషి అంటున్నాను !

“నీ రూపు, నీ వెల్లు సీ మాట లేక కావ్యమ్ము లేదు, చక్కనిగాథ లేదు” అన్న రెండు పంక్తులూ మొత్తం విశ్వసాహిత్య హృదయాన్నే సమీక్షిస్తున్నాయికదా!

చందకాంతే కావ్యాత్మ |! |

చం్మద (తారా గాథే సకలవిశ్వ పణయానికి వ్యంగ్యో క్తి.

పరకీయా_పణయ్యపాణకమైన గాథాసప్తశతి వంటిది - ధ్వని (పాధాన్య వృ త్తివల్ల = ఉత్తమ కావ్యం కనుక, అదే హేతువువల్ల తారాశశాంకం ఉత్తమ కావ్యమే. తారాళశళాంక గాథ విశ్వ పసణయ వ్యంజకం. అట్టి సుందర గాథకు వ్యంజకమైన నీ గాథ” పద్మపయోగం ఎంత సుందరం !

రాకెట్టు రాయబారం ఒక మహాకావ్యం - ఏ దృష్టితో చూచినా.

దీనిలోని [పతి వాక్యమూ రసాత్మకమే. (ప్రతి శబ్దమూ రమణీయాగ్భ (పతిపాదకమే.

కం! డా॥ దాశరథి ఫ్రీ బాపురెడ్డి గేయ నాటికలు చదివిన వెంటనే ఆ్యపయత్నముగా నాలో నుంచి : “గేయ నాటికలు - కావ్య వాటికలు రమ్య చేటికలు - రత్న "పీటికలు” అన్న పంక్తులు వెలువడినవి. బావురెడ్డి రచనలు చాలా కాలంగా చదువుతున్నవాణ్ణి నేను. అతనిలోని స్పూర్తికి ముగ్గ్ఞువుతున్న వాజ్డే. ఆసలు నాటికలకు గేయం ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతుంది ? అని సందేహం వ్యక్తపరిచేవారు చాలా మంది ఉన్నారు. నాటికలోని ప్మాతలు సవా జంగా మాట్లాడుకోవాలి గాని పాడట మేమిటి? అని కొందరు (పశ్నించారు. ఒకానొకప్పుడు వచన నాటికలలోనూ అక్కడక్కడ పాటలు గాని, పద్యాలు గాని పొదగడానికి ఆనుకూలుణ్ణి నేను. పాతల హృదయాల నుండి మాట రావచ్చు, పొటా రావచ్చు. దైనందిన జీవితంలో మనం మాట్టాడుకునేటప్పుడు పాడుకుం టామా? అని పూర్వపక్షం చేస్తారు కొందరు. కవిత క్రేవలం చెనందిన జీవిత [పతిబింబం కాదు, కారాదు. అట్టా అయిన నాడు కవిత "భాయాచ్నితమై కూర్చుంటుంది. కవిలో కొంత అలౌకికత వుండాలి. ఆ అలౌకికతకు ఒకానొక ఉదాహరణ గేయం. ఆంతమ్మాతాన గేయ నాటిక కృ్యతిమమైన (పక్రియ కానే కాదు, ఇదీ సజీవమైన (ప్రియే. “బుతురాగం”లో వర్షాసుందరి “కడలిలోని నీరు మబ్బు కడవలతో మోసి తెచ్చి మండిపోవు పుడమితల్లి గుండెసేద తీర్చినాను” అన్నప్పుడు సజీవమైన ఒకానొక ప్మాత పలికే మాటలుగానే భాసిస్తుంది. బాపురెడ్డి గడుసు కవి, గేయం లోనూ వచనమంత సాఫీగా సంభాషణలు నడిపించగల శక్తి మంతుడు, తిక్కన సూరనలు పద్యాల్లో పకడృందీగా సంభాషణలు నడిపించి కృతార్థులు కాలేదా ?

నప! రచన [పయోజనాత్మకంగా వుండాలనే అభ్యుదయ _ దృష్టీగలవాడు బాపురెడ్డి. కనుకనే కేవలం ఊహాలోకంలో కాకుండా దైనందిన సమస్యల నెన్నిటినో తీసుకొని వాటిలో కవితను పొదిగి చక్కని కళాఖండంగా రూపొం దించగలడు. “భావి జీవులు” అనే గేయనాటిక నేటి కుటుంబ నియం[తణపై ఆధారపడింది. ఆసలు ఈ విషయం తీసుకోడానికే కవులు జంకుతారు. [పదార సాహిత్యమై పోతుందేమో అని వెనుకాడుతారు. కాని, నేడు దేశాన్ని కలవరపరిచే జనాభా సమస్యను నిజమైన కవి మరువలేడు. అందుకే బాపురెడ్డి “భావి జీవులు” రచించాడు, విజయం సాధించాడు. “*భావి జీవులు" అంటారు :_ బయలుదేర నున్న మమ్ము పట్టి ఆపుదు రెట్టు గళము జారకుండ హరుడు గరళము బిగబట్టినటు” ఈ పంక్తులు సంతాన నిరోధాన్ని కళాత్మకంగా చెబుతున్నవి. “భాజకమును పెంచి, భాగఫలమును తగ్గించు టేల?”అన్న పంక్తులు నేటి ఆర్థిక స్థితిని కుదించి చెబుతున్న వి. అలాగే “రాకెట్టు రాయబారము” కూడా సమకాలిక విషయమే. ఈ రెండు నాటికలు కాక అత్యంత భావ బంధురములై. కళాత్మకములైై సామరస్యబోధకమ.లై న నాటికలలో ఒకటి '“బుతురాగం””. ఇందులో :- “ఒకరు లేక ఒకరు లేరు సకలము ఎవ్వరు కారు" అని కాల పురుషుడన్న మాట అన్ని విధాలా గొప్ప సూక్తి. అన్ని. బుతువులూ కావలసినవే. ఒకటి గొప ది ఒకటి తక్కువది కాదు. అదే విధంగా మానవులంతా కావలసినవారే. ఏకతా భావం ఉన్న నొడు మానవులు ళోభిస్తారు. అది లేని నాడు క్షోభిస్తారు. (పతి బుతువు తన తన ఘనతను చెప్పుకోవడాన్ని బాపురెడ్డి ఎంతో రమణీయంగా ఈ గేయ నాటికలో పొందుపరచాడు. కాలపురుషుడు బుతువులతో అంటాడు :-_ *నా అనంత జీవన గంగా చల త్తరంగాలు” అని, తరంగాలు వేరెనా. గంగ ఒక్కటే. అలాగే బుళువులు వేరైనా కాల్మ్యపవాహం ఒక్కటే కదా'

న.

(గీవ్మబుతువు ““శిరముపై చండరవి థాండము వహించి” వచ్చిందట 1! ఎంత నూతన కల్పన |! మరో చోట శరద్చాల వర్ష బుతువును గూర్చి చెబుతూ *ళజ్ఞంప్రై సర్పాలు--” ఆంటుంది. భావుకుడైన కవికి శంపలు సర్పాల్లా కనిపిస్తాయి.

“సాగర సౌధం” తెలుగు వారి కలలపంట యైన నాగార్జున సాగరమును గూర్చినది.

ఈ నాటికలో (ప్రజాశక్తి అంటుంది. “*రాజులు-రారాజులు చేయలేని కార్యమ్మును చేతుము నీ కొరకై-'”. (పజాశక్తిని మించిన కకక్తి లేదు. తెలుగు జాతి చర్మితలో ఎన్నడూ జరుగని గొప్ప సంఘటన నాగార్జున సాగర నిర్మాణము. “జలసొధమును మహోజ్జ్యల సౌధమును కట్ట నడుములు బిగించితిమి” అంటారు (ప్రజలు.

“పజలు ఏకతా శస్త్రము చేకొనువేళ* మంచి ముహూర్తమట ; భేష్‌!

బండలెత్తుకొని రండి బంగార మదేనండి 1 సుత్తెలు (మోగించండి సురదుందుఖు లెందుకండి ?”

(ప్రజా స్వామ్యంలో బండలకున్న విలువ బంగారానికి ఉండరాదు.

ఈ నాటికలో కవి మహో[దేకంతో గానం చేళాడు. కృష్ణ వేణిలా నడిచింది రచన.

నాకు బాపురెడ్డి రచనలో కనిపించిన ఉత్తమ లక్షణం స్పష్టత, పాఠకునికి అర్థంకాని రీతిని ఏదో చెప్పి అందులో యేదో అనిర్వచనీయమైన “*లోతు” వుందనే (భమ కలిగించడు,. వాపురెడ్డి ఇజాల బుజాలు తడమడు. నిజాలను సజావుగా తెలుసుకుంటాడు. ఆడంబరాల అంబరాలెక్కడు, పీతాంబరాలు కటడు.

చి సౌలభ్యం వాల్రభ్యాలను విడువడు. లోచూపు కలవాడు, కవితలో. తీపి సెంచిన వాడు. చేదు పంచని వాడు. ధోరణిచూస్తే పుంఖానుపుంఖంగా (వాయగలడని పీస్తున్నాడు. గుండెను కదలించే నిండైన మెండైన కవిత (వాస్తున్నాడు తెలుగు జగతికి అందిస్తున్నాడు, అతడు తెలంగాణ మద్దుబిడ్డడే కాదు. మొతం తెలుగు జాతి ముద్దు బిడ్డడు. భారతమాత ముద్దు బిడ్డడు. ఎల్లలను ఒల్లనివాడు. యల లు

సే డా॥ చేకూరి రామారావు గేయ నాటికలు ఇటీవల చాలాకాలంగా చాలామండి రాస్తున్నారు. శివ శంకర శాన్త్రి తర్వాత దీన్ని బాగా సాధన చేసింది నారాయణరెడ్డి గారు. ఆయన ఆప్మకియను చాలా కాలం శ్రిందటే వదిలేసినట్టుంది. దాన్ని మళ్ళీ చేపట్టిన గౌరవం బాపురెడ్డిదే నని చెప్పవచ్చు. గేయనాటికలు రేడియో (పసారానికి; కాలేజీ వార్షికోత్సవాల్లోను, సాంస్కృతిక కార్య కమాల్లోను |పదర్శించటానికి బాగుంధై. ఇది జనరంజకమైన (పక్రియ. బాపురెడ్డి గేయనాటికలు కూడా (పదర్శనాను కూలమైనవి. బాపురెడ్డి మాకా ఛందస్సుల్లో బాగా అభ్యాసం చేసాడు. చదువుకోటానికి పొడుకోటానికి ఆందంగా ఉండేట్ట రాస్తాడు. సాధారణంగా “లయ” తప్పడు. అవసరమైతే లయ తప్పించి అయినా వచన గేయంలాగా నడిపించటానికి వనకాడడు. “భావిజీవులు” లో దేశకాలాలు అప్పుడప్పుడు వచనగేయంలో మాట్లాఫట్రం మనం గమనించవచ్చు. (శుతిపేయంగా ఉండటం కోసం బావురెడ్డి యతులతో పాటు అంత్య పాసల్నికూడ ఆశ యిస్తాడు. ముఖ్యంగా నాలుగు పాదాల: మ్మాత పద్యంలో సరిపాదాల చివరల శబ్దసామ్యం పాటించటం ఈ కవికి ఒక అలవాటు, మదీయ జీవనరాగంలో, కల మయురబాలలు నాట్యము చేసె మదీయ (క్రీడాజలపాతాల మహత్వ విద్యున్మాలలు పూచె [బుతురాగం) ఇట్టాంటి (పాసలు తరచుగా వేస్తూపోవటం వల్ల గేయం. హాయిగా సాగుతుంది. గేయంలో రెండు రెండు పాదాల మధ్య సమ భారతని సాధించడానికి వీలున్న పద్ధతులన్నటిని బాపురెడ్డి వాడుకుంటాడు. అంత్య పాస, మ్మాతా గణ: సమత్వం మ్యాతమే ఈ సమ భారత్వం సాధించలేవు. భిన్నవాక్య, వాక్యాంళ నిర్మాణంలో సమరూపతకూడ ఇందు కవసరం. పైన పేర్కొన్నచోట సరి పౌదాంకాల్లో సమాపక [కియ్మాపయోగం ఇందుకు దోహదం చేస్తున్నది. ఇవి రెండు భూతకాల (క్రియలు. ద్వ్యక్షర ధాతువులు. ధ్వనిస్వామ్యం (వమింష640 51మ11జ1౮) తో పాటు వ్యాకరణ స్వామ్యం (6%2మమి26021 5ము14ం కూడా పెంచుతూపో తే గేయానికి సమభారత ఇనుమడిస్తుంది, అందం చేకూరుతుంది.

న! భాగ్య దేవత శింజినీ శింజితాలలో నా ఆకలికేకలు వినబడునా ? కనులలో కదలాడు కలల వెన్నెలలో నా వంగిన నడుమే కనబడునా ? [కల్యాణజయ్యాత] ఇందులో బేసి పాదాలలోనూ, సరిపాదాల్లోను అంత్య పాస పాటించబడింది. సరిపాడాల్లో ఏకకాలికాలయిన సమాపక (క్రియ లున్నై. రెండు [కియలూ (పళ్నార్థక శబ్దాంతాలు. రెండు అఆకర్మక (క్రియలు. రెండూ ద్వ్యష్షర ధాతువుల మీద నిర్మించబడిన శబ్ద పల్లవ (క్రియలు. రెండూ రెండు |[పధానమైన ఇందియ వ్యాపారాలను సూచిస్తున్నాయి. ఈ సామ్యాలు అంత్య [పాసవల్ల వచ్చే అందాన్ని గణిస్తున్న్నై- పాదాల (పారంభంలో కూడా వ్యాకరణ సౌమ్యం ద్వారా ఈ సమత్వాన్ని ఇంకా స్ఫురింప జేస్తా డీ కవి. ఉదాహరణకు : నారాకే లోకానికి నవభావన నాకము నా పాపే జనావళికి దీపావళి పర్వము [బుతురాగం] ఇందు మొదటి రెండు పాదాలు కలిసి ఒక వాక్యం, చివరి రెండు పాదాలు ఇంకో వాక్యం. సరిపాదాలతోపాటు బేసి పాదాల్లో కూడా ఆంత్య [పాసలున్న్నై- ఇవికాక రెండు వాక్యాల ఎత్తుగడలో ఏకత ఉంది. '“నారాకే' 'నాపాటే' అనే మాటలకు మాతా సమత్వంతో పాటు అక్షర సమత్వం (5112010 51911260) ఉంది. ఈ రెండు కూడా అస్మదర్ధ్భక సర్వనామం విశేషంగా ఉన్న నామ బంధాలు. రెండూ ఆవధారణార్థక శబ్దాంతాలు. ఇన్ని విధాల సామ్యం ఊండటం వల్ల గేయంలో రెండు దళాల మధ్య సామ్యం ఆధికమైంది. ఇట్లా గేయాన్ని ఎన్ని రకాలుగా ఆందంగా మలచటాశికి వీలుంటుందో ఆన్ని అవకాశాలనూ బాపురెడ్డి ఉఊపయోగించుకుంటాడు వాడుకలో ఉన్న (తిశః చతుర్మళ, ఖండ, మ్మో గతులతో సంతృప్తి పడక బాపురెడ్డి వీటి మ్మిశమంతో కొత్త గతులను సృష్టించుకొని వాడుకొన్నాడు. కొన్ని ఉదాహరణలను గమనించండి వెన్నతోనే నాకు పెట్టిన విద్దెలు ఎన్నటికి విడిపోని ఉన్నత బుద్ధులు

న! ఇక్కడ ఇండ చతుర్మశ గతులు (5,5, ఉ, ఉత మాతలు (బుతురాగంల) కలిసినై- నేను నడచిన బాటలలో నేను నిలచిన చోటులలో (బుతురాగంి ఇక్కడ ముత్యాలసరంలో వాడే మిశగతి, చతుర్మశ గతులు (8,4,2,2 మాతలు కలిసిపోయినై.. మత్తిల్లిపోయె జగమంత చూడు మాయలో పడె [పకృతికాంత నేడు (బుతురాగం) ఇక్కడ ఖండ (తిశగతి (5, 8, 5, 8 మ్మాతాగణాలు మ్మిశమం ఆయి కొత్తగతి తయార్రైంది. దీన్ని (4, 4, ఉ, కి పద్ధతిలో గూడ గణ విభ జన చేయవచ్చు కాని ఇది కవ్యుద్దిష్టం లాగు కనపడదు : ఇంకో పద్ధతి ౨, 8, 3, 2, 8, 8, మ్మాతా గణాల విభజన, ఈ పద్ధతి మొదటిపాదానికి సరిపోతుంది కాని రెండోపాదానికి సరిపోదు. ఈ పద్ధతికి ఆధారం ఉచ్చారణలో ఊనిక స్థానం. అంటే అప్పుడు ఉచ్చారణ ఇట్లు ఉంటుంది. మతత్తిల్లిపో'యె జగమంత చూడు. ఉచ్చారణలో మూడు మ్యాతల గణాద్యక్యరం మీద ఊనిక ఉంటుంది. (ఊనిక-ఏ్‌టా655-కు గుర్తు) అప్పు డది (త్మిశగతిలోనే ఒక భేదం అవుతుంది. ఏ రకం నడకకైన రెండోపాదంలో గతి తస్పింది. ఇక్కడ గణవిభజన సరిపోతుంది గాని గతిస్సురణ లేదు---అందుక్కారణం గణాద్యక్షరం మీద ఊనిక ఉండేట్టు పదాలను ఎన్నుకోకపోవటం. పె పద్ధతి [పయోగం పఠాభి (పట్టాభిరామరెడ్డి గారు చేళారు. “ఆనంద సరసి రాయంచ సరణి విహరించు చుండి మోహాల బరణి సంతోషితాత్మ స్వాధీన పతిక రమణీయ దివ్య లావణ్య లతిక*. ఇదే పైన. బాపురెడ్డి చేసిన (ప్రయోగంలాంటిదే. ఇక్కడ కూడా పైన చర్చించిన పద్ధతుల్లో గణవిభజన చెయ్యొచ్చు. ఇట్టా ఛందస్సుల్లో బాపురెడ్డి చాలా (ప్రయోగాలు బుద్ధిపూర్వకంగా చేసి

క... ఉత 302 &ఉ లఫై 01096 129

[07474 607౯6 ₹|౯ 2765 0/ 2424, 6౪ ౭? పంల. 20, 76] 14 4 గైిం7660% 048 బీంంపైం లగొక్ర 0౫౧ (౧6 లింగగం 0 4 వైింాంంగ24! లల 5గ౦౫[4 వలీయాల6 0 ౪406 4౧4 200655 గ61ర- 160520 6 [26-క?ల%8 040673 10౪0 డేంలగం గారం అం *ోలడంటంటి 0౧ 6 64 260 ఏంజిడేడేంం టు 0%6 డడం కీల గాజ010446 07 లంం0రీ!6 156 ఢ 0%6 424 661 10 గడ 6 అడం 01 భం లల 07 లం క్రం0డ 0 (16 72లలగం 000౫ల తీణలే 6 క్ర4%28 50740076 శ 6766664 607053 ఓగ6 5టాండగా 64౧4 6 ఆ46లాం రలం64 260 6౧4౧41౩ ల+8ళ 6964 గాం. సగం 16౧04 57716 6౧౧౮ 6౦: ఏల?78 వ క్ర606 11 6 6606672 ర576౯%6,

బగ గాడు 7644 1206 6 53%0ల్‌ 0 4 గ?ా0లీంరై6గిడేడ 64176. కె 4 3 4 “600 0] %పెక0ళ0 గ్రీ26602164 469 4 వీడ 2 గౌం484 అలం. 64 హోర్‌ంగ్రిడ2 రొంజితినిడగ”. ర టల €416%1464 ఏ౦ 70067 ౮. 604 కెండేడు. రసల !60/ లడ0 506864 6 47 0 టం అంం!-1[0%8 0400040 (60062 07802066. 10 061లల7?46 6 0070 16000% 0" 00 ఉంండడీల 0 (16 (0774800 0 తిగిడగిండ కాడ6టన్స్‌ 66 మడగా482 ఉజడ?007200 ఏల8ం76ఉ460. గగ భలం 25 ర4064 0% (16 ఓ6[6 07 ౦65 0] (6 లడ0ల30470౮64 ర60518 0 టెం కాపెగగడ లయ ఓంగా 640 424 2 “గాలం + 6౭ వలి కైల 07 ఓక డర్రడ)జ%డ ర్‌డక్రిడా ఉగ ఆసిస్‌ గీడు టడగ5లం7006టే 47164 160640 1200 [0% 87662 (76143

భగం ఏం%0క్ర 26౯065 0 టం 6౫414౯4 క414 ₹7%47 0 సగడర్రడగసటాడ ర్‌డక్రిడ? 6102764 “౫ .010 00900165 5608 424 ఢ410064 గ 1 ంం అలి 6000406. డుం గగ. రాటంగంటంగ 0 16 అడ?085 ౩6డ్తజం0065 2 ౧200079 ఢంలగ. 0 (6 వై760ం802ఓ డడ. ఆ౭76 అ. 60౧౯౮12698, 260 ర6 రంం41ట6 176 సి ల (6టేల 6%ే గం76260%65 అగెం (284076 స 6 5484, ₹, 17, వ6064ట46 షెడంిం 72020 50076 అడం ల్రై[8032%8 624 006 రడగ063 60గార్రీం64ీ ల ం400006గ అలాల గాల! 624. 640%లటం గౌగిల. గలా(0ంగాడ006 డం 2660, 07155 614 ల౫౯్ష68 118.

సత్య సాహిత్య స్వరాలు నో గేయ రూపకాలు తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక (వత్యేక (వ్మకియగా విశిష్టమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి. అయితే సార్యపదాయికమైన పురాఖేతి హాసిక కథాంశాలే పధానంగా ఆ గేయ నాటికలకు కవితా వస్తువులై నాయి. భారతీయ సాహిత్యంలో గురుదేవులు రవీం[ద కవీం్యదులు గేయరూపక (స్మకియకు పునరుజ్జీవనం కల్పించిన పూజ్యపాదులు. [పతిభామయులై న కొందరు అధునిక తెలుగు కవులు ముఖ్యంగా కళ్ళాపపూర్ణులు డా॥ బోయి భీమన్న, డా॥ సి. నారా యణ రెడ్డి సృజనాత్మక చార్మితక జీవితేతి వృత్తాలతో అనేక గేయ నాటికలు శచించి నృత్య గేయ నాటికా సాహిత్యంలో ఒక (కొత్త మలుపు తీసుకొచ్చారు. నారాయణరెడ్డి గారి నవ్వని పువ్వు, వెన్నెలవాడ, అజంతా సుందరి, వంటి సంగీత రూపకాలు, భీమన్నగారి పైకము పాట, మానవుని మరొకమబిలి, చ్మితకళా (ప్రదర్శన వంటి గేయనాటికలు కొత్త పరిణామానికి మచ్చుతునకలు. విశ్వనాథ వారి “కిన్నెరసాని” కూడా ఈ కాల్చనిక సంగీత రూపక సాహిత్య (ప్మకియకు వన్నె పెట్టినది. శివశంకర కళాస్త్రి “పద్మావతీ చరణ చారణ చ్మకవర్త్హి వంటి గేయ రూపకాలు సంగీత సాహిత్యాల సమన్వయాన్ని సాధించి ఈ (ప్మకియలో (పళంసనీయమైన [కొత్త ఒరవడి దిద్దినది. నేను తొలిసారి (వాసిన గేయ రూపకం “రాకెట్టు రాయబారం”. ఆది 1960 (పాంతంలో ఆధునిక శాస్త్ర విజ్ఞాన విహాయస వీధుల్లో రెక్కలార్నిన (పగతిశీల భావ విహంగం. పూజ్యులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ వంటి విమర్శకుల మన్ననలందిన ఆ గేయనాటిక చర్మితాత్మకమై సృజనాత్మక సాహిత్య కళా ఖండంగా గుర్తింపబడి చరితార్థమెంది. ఆ తర్వాత 1084 (పాంతంలో విశాఖ పట్టణంలో మ్నితులు డా॥ డి. కృష్ణమూర్తి గారి [పోదృలంతో “బుతుకాగం” అనే గేయనాటిక (వాయడంతో గేయనాటికా రచనలో నాకూ ఒక స్థానం ఏర్పడింది. అప్పటి నుండి నేకు ఆలవోకగా (వాసిన గేయ నాటికలో “సాగరసౌధం”, "భావి జీవులు", “చాచా నెహూ”,“విజయ హేల” “ పజావిజయం"”వంటివి కొన్ని బహుళ (ప్రచారం చెందాయి. 1875లో జరిగిన [ప్రసంచ తెలుగు మహాసభల్లోోసాగర సౌధం” 1పదర్శించిన నాగార్జునసాగర్‌లోని *“గౌతమబాల విహార్‌” కళాకారులు (పశళంసా ప్యాతులైనారు. వారు ఆ నాటి నుండి ఆ నాటికను భారతదేమంతటా తెలుగు వారి ఒక్‌ ఉత్తమ కళాఖండంగా (ప్రదర్శిస్తూనే ఉన్నారు, అట్టాగే “బుతురాగం” డా॥ డి. కృష్ణమూర్తి ( డిక్కీ ) గారి సంగీత నేళ్ళత్వంలో తిరుపతిలోని థ్రీ వెంక టేశ్వర సాంస్కృతిక సంస్థ శేర్యదంగా దేశ

212 విదేశ (పేక్షకుల సమక్షంలో _పదర్శింపబడి అంతర్జాతీయ కీర్తి నార్జించింది. (పథ్యాత సంగీత స్మామాజ్జి శ్రీమతి శోభారాణి ఆ నాటికలోని కొన్ని గీతాలు అఆలపీంచి దానికి ఒక (కొత్త వెలుగు అందించారు. పాలగుమ్మి విశ్వనాథం, యం. చిత్తరంజన్‌, యం. నరసింహ మూర్తివంటి విఖ్యాత సంగీత కళాకోవిదుల [ప్రావీణ్య స్పర్శతో, ఆకాశవాణి, దూరదర్శిని వేదికలపై ఈ నాటికలు కొన్ని విష్ణవాత్మక కళానుభూతి పండించాయి.

ఈ సంపుటిలో [కొత్తగా చేర్చిన ఆరు గేయనాటికల్లో రండు 'వచనగేయ నాటికలు '-పిల్లలమ్మరితో ఇంటర్వ్యూ, చేతనా కేతనం = సంగీత [పధానమైనవి కాక పోయిగా [పదర్శనభయోగ్యమైనవి.లయాత్మక మైన కళాత్మకమైన ఈనాటికలు రూపక (వ్మకియకు ఒక విశిష్టతను చేకూర్చగలవని ఆశిస్తున్నాను (పయోగాత్మక (ప్రయోజ నాత్మకమైన ఈ నృత నాటికలస్నీ డా॥ బోయి భీమన్న, డా॥ ధాశరధి, డా॥ తంగిరాల వెంకటసుబ్బారావు, డా॥ మంగళగిరి (పమీలాదేవి, డా॥ చేకూరి రామారావు, డా॥ తీరుమల ్రీనివాసాచార్య వంటి సాహిత్య బంధువుల సాహిత్య విమర్శల తూలనాత్మక, పరిశీలనాత్మక, పరిళోధనాత్మక సమీక్షలకు ప్మాత మైనవి - వారందరికీ నేను ఈ సందర్భంలో కృతజ్ఞతాంజలి ఘటిస్తున్నాను. అభిజ్ఞుల ఆభ్మిపాయాలు కొన్ని ఈ పుస్తకంలో ఉటంకించబడ్డాయి.

కళాభిమానులు, అభ్యుదయ శీలురైన తెలుగు (పజల ఆఅదరాభిమానాలతో ఈ గేయనాటికలు మూడవ ముదణకు నోచుకోవటం నా అదృష్టం. పతి మ్ముదణ విసృత మ్యుదణగా వెలువటం కూడా పుస్తకంలోని (కొత్తదనాన్ని, (ప్రగతి శీలాన్ని సూచిస్తున్నవి.

నా గేయఖండికలస్నీ మూడు సంపుటాలుగా ఈ మధ్యే (పచురింపబడ్డాయి. (పతి సంపుటి ఒక (వత్మేక భావధారాగతమైనది. "థ్రీకార శిఖరం” [పణవాత్మక అధ్యాత్మిక చింతనావరమైన గీతికా సంపుటి. “_పేమారామం” _(వణయతత్వ శృంగార రసోన్ముఖియైన గేయస్తోతస్విని. ఇక సామాజిక ఆర్థిక పరమైన ప్రగతి నాదాలు (శుతించే జీవనధార “నాదేశం నవ్వుతూంది'" గా రూపొందింది. ఈ మూడు గేయ సంపుటాలు మానవ జీవితాన్ని (పతిబింబించే తివర్జ చేతనా కేతనం మానవుని పణయ [పణవ ప్రగతి భావచేతనం ఈ (తివర్జకేతనం. భిన్నభిన్నంగా కనిపించే ఈ [తివిధాలోచనా అనుభూతి పథాలు మనిషిని చేర్చే గమ్యం ఒకటే. వాటి సమన్వయమే. సహజీవనమే ఆనందమయ జీవితారామం,. ఏ చిత్త వృత్తిలో మనిషి విహరించినా ఈ లోకంలోనే నాకాన్ని తీర్చే, సర్వమానవ సమతా సౌందర్య దర్శనాన్ని కూర్చే సత్యాలను, విశ్వాసాలను; విలువలను ఆవిష్క రించాలి. ఆలాంటి సత్య సౌందర్య పూర్ణానంద జీవన దర్శనమే నా సాహిత్యా చర్శం. తదాదర్శపుటి నా (ప్రతి గేయ సంపుటి.

న

నా వచన కవితలు కూడా అలాగే (పత్యేక భావధారాగతమైన మూడు. (గంథాలుగా వెలువడుతున్నాయి. “ఆనంత సత్యాలు”, ఆత్మచేత నాజ్యోత్సులెతే, “ోమనచేతుల్లోనే ఉంది” సమతా జీవన సమాజ శక్తి సాధనమైంది. మరో వచన కావ్య సంపుటి (ప్రణయ భావ (పభాకరమై త్వరలోనే (పజ్వరిల్పనున్న ది. అయితే “*గేయ నాటికలు” నా “పద్మకావ్యాలు”” ఈ (తయీనాధ సమ్మిశితంగానే (వచురితమైనాయి. ముందు ముందు అవి కూడా (తివేణులుగా (ప్రవహించి సమగ సమన్వయ సంపూర్ణ మానవ జీవితారవంగా పొంగులెత్తాలని ఆశిస్తున్నాను.

ఈ గేయనాటికలు కళాతపస్వి, చలనచిత జగద్యశస్వ ట్ర గుమ్మడి: వేంక టేశ్వరరావుగారికి ఏనాడో 28-7-70 నాడే ఆంకితంచేకాను. ఆయన (పతిభా కీర్తి సంపదలవలెనే ఈ కావ్యయశము దినదిన (_పవర్థమానమై నేటికి నవోన్నత శిఖరాలు చేరుకున్నందుకు సంతోషిస్తున్నాను. సగర్వంగా, సగౌరవంగా ఆయనని అక్షరాల అభినందిస్తూ మూడవ విసృత ముుదణతో ముస్తాబైన పుస్తకకన్యను ఆయనకు పునరంకితం చేస్తున్నాడు. నా సాహిత్య య్యాతలో అనవరతం తోడ్ప తున్న, [పోళ్సాహ (పోద్చల దీప్తులు వెదజల్డుతున్న మ్మితకోటిని కేరుపేరున పేర్కొనలేక పోతున్నప్పటికీ కృతజ్ఞతా పూర్వక ఆత్మాభివందనం చేస్తున్నాను. డా॥ సి నారాయణరెడ్డి, డా॥ బోయి భీమన్న, డా॥ దాశరధి డా॥ బి వి. స్ముబ హ్మణ్యం, ఫ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావు వంటి సాహిత్య మూర్తులను తదగణిత మిితకోటికి (ప్రతీకలుగా స్మరిస్తూ సంతృప్తి పడుతున్నాను. ఈ నా సాహిత్య యజ్లానికి సహాయసహకారాలు అందిస్తున్న థ్రీ ఎ. వెంకటేశ్వరరావు వంటి 'స్నివశీల సంపన్నులకు [పత్యేక (పళంసాత్మక కృతజ్ఞత అందిస్తున్నాను. ఈ నాటికలు రసజ్ఞ మానవహృదయ సీమలలో ఆనంద వాటికలై, ఆడుకోవాలని, పాడు కోవాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను. ం ం

ఈ పుస్తకాన్ని సుందరంగా (పచురించిన “జయం[పచురణల ” వారికి ముఖ్యంగా ఆ సంస్థ నిర్వాహకులు ఫ్రీ జె. మారుతిగారికి నా హృదయ పూర్వక ధన్యవాదాలు. ముచ్చటగా ఈ (గంథాన్ని ము(దించిన పద్మావతీ ఆర్ట్‌ (ప్రింటర్‌ స వారికి, చక్కని ముఖచ్మితం తీర్చిన సాహిత్యబంధువు, చ్మితకళా సింధువు థ్రీ మడిపడగ బలరామాచార్యగారి కి నా [పశంసాత్మక కృతజ్ఞతలు.

రాష్ట్ర విద్యాశాఖ డై రెక్టర్‌ తమ 1. 15. సం 5498/042/70 ౨౬ 12-5-70లో. [(గంథాలయ శాఖ డై రెక్టర్‌ తమ సెటేషన్‌ సెం 1లిఉలి/ ౮713/59లో, దేవాదాయశాఖ కమీషనర్‌ తమ 1. 15 మం. ₹కి /27/0927/ 70లో ఈ పుస్తకాన్ని ఆయా (గంథాలయాలకోసం కమెండేషన్‌ చేశారు. వారికి కూడ నేను కృతజుణ్ని.

లక జె. బాపురెడ్డి

బుుతురాగం కొల చ్యశంలో ఆడ ఖుతువులు ఆడు ఆరల (ఆవల) వంథఖోవి, (వతి ముతవ్రవా (వత్భతి వీవన వీడా (భథల్లో మానవ బీబితాను భాతల్లో (వత్వోతమైన (పొమఖ్యం ఉన్నది అయినా, ముతురాంతలు ఒతలిని తంబి వితడు, ఒకరిని (తోనుకొని 2ఠడు ఎగ్యదొంగ నలం చద ఎివోరం చే న్తున్మట్లు తానిన్తూంది. (న్ర్రీతి నవాజంగా అన్యాకాంతల వట్లీ ఉండే ఈర్ష్యా (వవ్భ త్తని జీవితంలోని నవాజు నంధుర్షణలను, నమన్బా యాలను తకాత్భతంగా బిితించడమే ఈగేయడూవళంలో చేన్‌న (చయత్న్మ్మం. ఇందులో వర్జానుందరిి. కోరద్వాలు హేమంతకాంత,. కీతీరఖామిని వనంతవమాలి , (గీవ్చురాగిడో , కాలత్రథునుడు పొాాళలుగా వన్తాడ/ (ఆప్పుడు యదోబితంగా నిద్దవైయన్న రంగన్హలంలోతీ వర్షానుందరా రూ ల గ న! (వవేలిన్తుంద్భి) వర్షానుందరి : కడలిలోని నీరు, మబ్బు కడవలతో మోసి తెచ్చి మండిపోవు పుడమి తల్లి గుండె సేదతీర్చినాను వర్షాసుందరి నేను ఇల కర్షకలోకానందము నేను. జలజల గలగల ఆడుచు పొడుచు చరాచరాలకు గిలిగింతల నిడు నవజీవన సంధాయిని నేను భువన భవన స్వేచ్చాపభ నేను వర్షాః

లి బాపురెడ్డి ఆకసమ్ములో సింగిణు లవిగో నాకు స్వాగత పతాకలు కస్హైను మెరుపు కన్నెలు పులకితాంగలై మురిపెముతో హారతులు పబ్దెను. వర్షా॥ నా కనుచూపులు సోకిన ఎల్లెడ నదీనదాలు నాట్యము చేయును నా పదము[దలు తాకిన నేలలు నవీన సస్యశ్యామల సీమలు. వరా॥ ర. మదీయ జీవన రాగములో, కల మయూరబాలలు నొట్టము చేసె మదీయ (క్రీడా జలపొతాల మహత్వ విద్యున్మాలలు పూచె- వర్షా॥ నేను లేనిచో లోక మంతయు [ప్రాణములేని ఎడారి సుమా! నేను రానిచో మానవజాతికి నిత్య నరక యాతనలె గదా! వర్షా॥ (అంతలో కరద్భాల రొంగంటలీదితి వబ్బి, వర్జానుందరి గొవ్చులను అవసపౌళవన చే న్దుందిం -్న శరద్చాల: చాలు చాలు నీ గొప్పలు చాలించవె వర్షాంగన! నింగినుండి దిగివచ్చిన నీరదాల రాణివటే?

గేయనాొటికలు ఓ ఎదు రెవ్వరు లేరనుకొని ఏమేమో వాగుతావు అంతా నేనే అనుచు ఎంత మిడిసి పడితావు. చాలు॥ చీటిమాటి కలిగిపోయి కాటకాలు తెస్తావు వచ్చావో దేశమంత వరదలు పెారిస్తావు. చాలు॥ గంగా గోదావరులను గల్లంతులు చేయలేదె? నిండు[బతుకు లెన్నెన్నో నీళ్ళపాలు చేయలేదె? చాలు! గుండె లన్ని నీరు చేయు కొండ మబ్బు దండు లన్ని కంపము కల్గించెడి నీ శంపా సర్పా లన్నీ పారిపోవు నవే నేను పాద మ్మిడ జగతిలోన॥ చాలు! (అంతట వర్జానుందరి తోవంతో ముందువ పోయి. విగ్ర మిన్తుంది కరద్భాల తన భునత (వకథించు తొంటుంది) శర ద్చొల : అందాలకు రాణిని అమృత విజయ వాణిని దివినుండి దిగివచ్చిన నవళారద లక్ష్మిని.

ల్శీ బాపురెడ్డి చ ల్రనెన వెన్నెల చానపి చల్లాను యా తెల్లనైన అంబుదాల తెరలు కట్టినాను. ఆందా॥। వింతవింత చిరుగాలుల వీవనలను వీచాను లోకమెల్ల కళానంద లోకములో తేల్చాను ఆందా॥ నీటిలోని కలువలను నింగిలోని నెలరాజును వలపు కౌగిలింతలలో మలచిన (పణయాత్మ నేను. అందా॥ వీటిగట్టు రెల్లుపూలు ఏ మెరుగని పేదగుండె విరిసె నవే నే కన్నులు తెరచి నంతనే (| అందా॥ నా రాకే లోకానికి నవభావన నాకము నా పాటే జనావళికి దీపావళి పర్వము అందా॥ (అప్పుడు నెసోతనుంబి హేయంతకాంత (వవేలించ్తి కరద్బాల వై ఎడుబుతో వడుతుంది. లీ "హేమంత కొంత : వెన్నెల కోకలు కట్టగనే వన్నెలాడివి కాలేదు మబ్బుల దండలు పట్టగనే మహియే స్వర్గము కాలేదు. వెన్నెల!

గేయనాటికలు ర్‌ నెలలో సగము నిశీధులలో సీ వెన్నెల వీవన లేవీ? దినమున సగమౌ పగ లంతా కనపడవో శారద దేవీ! వెన్నెల! జల మింకిన నీ జలదాలు కలిగించే సంబర మేమో? గంధము కోల్ప్చడి తుళ్ళెడి నీ గంధవాహములు ఎందులకో ? వెన్నెల! గర్వపడకు శారదరాణి ? కలదిట నిను మించిన దొరసాని, వెడలి పొమ్ము నీ ఆర్భము లేని వ్యెరిమ్మొరి వాదాలు మాని. వెన్నెల॥ (ఆ౭తటీ తౌల్టలోయి. కరద్భాల చివ్య9మి నుంది, ఆ పై 'హేమంతరాంత తన అతిళయాన్న్మ ఇలా (వతటోంచు తొంటుంద) హేమంత కాంత; మంచు పైట, సవరించి ఆడు, సీ మంతిని నే, హేమంతిని నేను! హిమ బిందువుల, మహీతల మెల్లెడ చల్లిన చలని తలిని నేను- ధా రా న్‌. పొలాలన్ని, పంటలు పండించిన కాంతిని నే, సంక్రాంతిని నేను. మంచు॥ గుమ్మడి పూవుల గుండెలు విరిసెను సెనగ పూవు చెలి సిసలు వీడెను నా చిరునవ్యుల రోచులలో |! నాచల చల్లని ఏచమలలో. మంచు॥

6 బాపురెడ్డి జవరాం[(డకు అటు చెలికార్యడకు ఇటు ఎదలలోన వెచ్చదనము నిండెను గాఢ పరిష్వంగాలలో చిర, కాలపు తీయని కల లవి పండెను నా చలచల్లని వీచులలో నా చిరునవ్వుల రోచులలో! మంచు1॥ గఅవ్వుకు కీలీరథామిని (వవేశింబ్హి పౌమంతకాంతను అిదింంబి వలువతుంది.) శిర భామిని: ఎంత కర శ్ర హృదయవే సీవు హేమంతి? ఇలను శీతలపు సంకెళల ఐంధించితివి 1 వయసు బరువున నడుము వంగిన ముదుసళుల ముసుగు మూటలలోన ముద్ద గట్టించితివి. ఎంత! ఉభయ సంధ్యలు చలికి ఉబ్బి తబ్బిబ్బాయె పాప మంటని, పసి పాప గజగజ లాడె. ఎంత॥ తొలగిపో, తొలగిపో తలవంచుకొని నేడె చలి రంపమున కుత్తు కలు కోయుటలు మాని తొలగిపో! నే సాగు [తోవ కడ్డము రాకు, ఎంత॥

గేయనాటికలు ళా (ఆవ్వుడు పౌమంత కాంత చతీతురాల్జై నవ్యత న్తుంది, లిోర్‌ లామని ఆడందరొలు (వళలో న్తుందాా) శశర ఖామిని: శిశిర బాలను శివ సుఖేలను ( పేమ భావము పెంచుదానను మంచి యెడ తల వంచు దానను. త్యాగ శీలము దయా ధర్మము సహృదయత్వము శాంతి సహనము వెన్నతోనే నాకు పెట్టిన విద్దెలు ఎన్నటికి విడిపోని ఉన్నత బుద్ధులు, శిశిర ఏమిటి స్వాగతము ఏమిటీ సన్మాన మెందుకో నేనంటె ఇంత అభిమానము ఈ పేదవడిన వనలక్ష్మ్మికి జీర్ణమయ్యే తరువు తరువు, లత లతకు 1 శిశిర కురిపించె నా మీద వరదాయినీ వని తనకుగల కలిమి సర్వస్వము మిగిలిపోయిన నాల్గు పసిడి ష్మృతములు ! శిశిర! నా (బతుకు వెచ్చించి నలిగి పోయెడి (పకృతి లో, చేతనము నించగలను ఈధరణి లో, కళల పోషించగలను. శిశిర!

8 బాపురెడ్డి (అవ్వుడు వనంతవమారి (వవోళింబి, కీజిరవాలను. శిరన్‌ంబి వలువతంది.) వసంత కుమారి ; ఎంటుకు ? ఎందుకు ? ఎందుకు ? ఈ విలయ నాట్య మెందుకు ? అందము చూచి సహించని దానా ! అనురాగాలు నశించిన దానా 1 ఓ శ్రెశిరమా ! విషకృపాణమా ! సన్మానా అని సాకులు చెప్పుచు సుగుణ రాశి నని సూక్తులు పలుకుచు ఆటలు సాగిస్తా నను కోకు ఆందరి నమ్మిస్తా ననుకోకు. ఎందుకు॥ అడవి పడతి మానధనం దోచుకున్న దొంగ వీవు అసురత్యం హాసంలో దాచుకున్న జాణ వీవు_ కళలను వెలిగిస్తా నని కథలు చెపితె నమ్మగలరె ? పిల్పి పాలు పితుకు నంటె పిల్లలై న నమ్మగలరె ? ఎందుకు॥ పారిపొమ్ము జారిపొమ్ము దూర దిగంతాలు దాటి ఈ భూతలి సీ చేతుల లో బూడిద కాకముందె పారిపొమ్ము, పారిపొమ్మ ఈ దారిని తిరిగి రాకు ! ఎందుకు!

గేయనాటికలు 9 (అంతట కిలీరథ్రామిని చలిగా నివ్య9మి నుంది. ఇత వనంత్‌ తమాలి తొసొ ద్లై భవాని వర్జి న్తుంది ల) వసంత కుమారి:

కోకిల పాటలు

వూవుల తోటలు

నేను నడచిన బాటలలో

నేను నిలిచిన చోటులలో

మామిడి ఫలములు

మధుకర రవములు

నేను తాకిన కొమ్మలలో

(మోడుల

పువ్వుల మేడలు చేసితి

శిధిలాలకు

నవజీవము పోసితి

నా మధూహల రంగులతో

నా సుగాన సుధాధునితో. కోకిల!

కొండలు ాకితి

కొలనులు దూకితి

(పతి చెట్టును

(ప్రతి అతికను చేరితి

బాధలను తొలగించుటక్రై

ఆశలను చిగురించుటకై కోకీల1॥

10 బాపురెడ్డి కవితకు కళలకు కారణ మైతిని ఉగాది నైతిని యుగాది నెతిని ఊరూర ఇంటింటికిని మనివ్ని మనిష్‌ (పతి జీవికిని. కోకిల॥: నవతకు యువతకు నవజీవిత పరువమ్మును తెచ్చిన దేవిని నే. నింగికి నేలకు నిర్మల చాందీ డోలలు కట్టిన బాలను నే. కోకిల కన్నెల మనసుల కమ్మని తలపుల మళల్లెలు నాటిన బోటిని నే-- అందమ్ముల ఆనందమ్ముల, జగమంతట పరచిన ఆమని నే. కోకిల!

గేయనాటికలు క్షే (గంమ్ముడు ధోవ్యురాగిణీ (వవేలింబి - వనంతొన్నా ధిక్భారింబి వలువతుంది) వాసంతమా! ఈ విలాస మేలా? విలాసన్ములో ఇంత మోస మేలా? వాల పల్లవ థాదినీ పికాలాపాల వికచ పువ్చ పరాగ మధుపాయి గానాల మత్త్తిల్లి పోయె జగ మంత చూడు మాయలో పడె (వకృతికాంత నేడు! వాసం!!! కేతాలలో పంటచేలు లేవు రురులలో జలకాల జొడ లేదు నవ రసా లోపవన విజన కాంతారముల గిరి శిథాంతర విహార వినోదివై నీవు ఎవరికి సుఖాలు కలిగించినావే? ఇకనైన వేట చాలించి పోవే 1 వాసం॥ నా మవి కోప తాపాగ్నిలో దగ్గమె పోక్రముందే, వెడలి పో, కదలి పోచే 1 వాసం॥

1వ బాపురెడ్డి (అంతట వనంతవమాలి వాడాబిజీగా. నివు రయి న్తుంద్‌ా. న! రాగిణీ జౌవ్చల్భాన్న (ప్రళఖించు తొంటుందొి) గిష్క్మరాగిణి ; వచ్చాను వచ్చాను (గీష్మరాగిణి నేను శిరముపై చండ రవి భాండము వహించి శివుని ఫాలాగ్ని కీలామాలలు ధరించి 1 వచ్చాను॥ మత్త విశ్వంభరకు ఉత్తేజకమునై వేదనల విదలించు విష్ణవోషస్వినై. | వచ్చాను! ఇందరు [పపాంగనలు ఇన్ని చలివేం్యదములు నేను చెరగిన చండ నిప్పు లార్బ్చగ లేవు 1 వచ్చాను! అంబుధి హవృదయమ్ము ఆవిరై పై శగసి నా జగత్తున జీవ నామృతమ్మె కురిసి మట్టిలో భాగ్యాల మణులు మేల్కొల్చాలి అప్పుడే నాదు కృుభి. తాత్మ కాంతిలాలి ! వచ్చాను! న!

గేయశాటికలు కేం (అవ్వుడు ఈ ముతుతొాంతల వరన్ఫురో నంభుర్గవిలతో ఆరంవీత మైనో రంగంటీదితి అందోబితుడ్దై కాలత్రదముడు (వవేలిస్తాఢు.)) కాల పురుషుడు ; ఓహో ! షట్‌ బుతువు లార |! నా హృదయ జ్యోతులార ! ఓ వర్ష మకుట రాణీ 1 ఓ శారద చం్యదముఖీ ! ఓ హేమంత కామినీ | ఓ శైశిర ళాతోదం |! ఓ వసంత కుసుమాంగి ! ఓ (గీష్మ జ్వాలాముఖి | (గత కన్యల ఎక్కు లొత్కారే రంగం వీదితి తి౦గి వబ్బి శాల వ్రుడువుని వరివోష్టింబి శిలథడతాడు. కాలశ్రడువుడు తన నందేళం కొన సాగినాడు....) మీలో మీరిట్లు హద్దు మీరి పోరుపడకండి 1 ఈ కాల పురుషుని (బతుకు లో తుపాను రేపకండి 1 ఓవో॥ లోకమునకు మీ రందరు ఏకరీతి [(పియతమలు నా అనంత జీవన గంగా చలత్తరంగాలు ! ఓహో॥

క్షే బాపురెడ్డి ఒకరు లేక ఒకరు లేరు సకలము ఎవ్వరు కారు, యుగయుగాలు నా వెంబడి (పగతిని సాధించ రండి 1 ఓహో॥ కలహామ్ములు మానండి 1 కలసి మెలసి మెలగండి ! కలకాలము నాట్య గాన కళలతోడ వెలగండి ! ఓపహో॥ (కాలవ్రదముని చుట్టూ ఇవ్వుడు ఆనందోవానన్యుఖులై యుతుకాంతలు న్భత్యాం చేస్తూ వృిందగానం చేస్తాడ) బృందగానం ;: బుతు రాణులమూ (పకృతి వీణలము ఒకరి నొకరు (యేమించెదము ఒకరివెంట ఒకరము భూగోళము చుటు ముట్లి న రించెదము. టబ టబ్‌ అథి నవ రసమ్ములను నవ బైతన్యము (పాణి జగత్తుకు వంచెదము కాలదేవునికి కన్నుల పండువగా నిత్యము జీవించెదము =

సాగర నౌధం

పోలివోల వనంతాలుగా తృష్టవేణి (నవపొ స్తున్నది. ఎన్నో కతా జ్జాలు అవె తీంతీణీ త్వాజింలో తరిగిపోయినో వి. అన్నో నా్యయాద్యాలు అమె వువ్యతీరంలో వెలిన్‌పోయినబి, అయినా వనాడూ అవ్వూడా ఆవమెవ ఉండటానికి ఒర ఇల్లేనా తట్టలేదు, నిలువ నీడలేని తాను ఎవరితీ నాయ నణలేఠో పోతున్నానని, తన నంవద అంతా అడబఎిగానిన వెన్నాల్డైా వోతు న్నదోని విలవన్తుంది. (వజిల వంచలో ఉండలేళపోతున్నా ననో వేదనతో కష్ణ త్‌న్బ్మీఖో కాలువ ఈతశలి దారివట్టోంది

/ స్వాతంత్య్ర కాంతి స్నాతులుు బిత్హాన బిజేతలు, నానానో ేవలు అయిన నోఖి కెలుగు జఎనవోవలో ఆవావ మవో నొదొం తోద్టీడోం, 'ఆవెతశ్చీడును వశ్చీదగా మార్చశం ఈ నాఖేకలోని ఇతిన్భ త్తం. యోగనిదాం మద్యనుండి నాగాద్డనుడు ఈ నొగర్‌ నొధ నిర్భాడొనితీ మూర్తం పెట్టి మగ్గుపోయిస్తాడు.

గ శప్ప్‌ వోణి, (వవాళ క్తి. నలుణురై దుణుడ న్రీఛ్రదవ మూద్తలు-_ నాగాడ్డునుడు ఇందులో ప్యాతలగా. వస్తాదు, అక్కడక్కడ నోవల్యు తంఠలోం విణినీ నుంది, 7

/యదోబితమైన రంగంలోకి కృష్ణవేణి (వవేతి స్తుంది, జతనత్కా థతూగము(దలో నాగాద్డనుడు, చమురొత (వక్క మౌనము(దలో కొందరు (ఏవిలు ఉంటాడు /

జ చి కృష్ణవేణి వ నిజమేనా ! నిజమేనా ! నేను కన్నకల నిజమేనా 1

16 బాపురెడ్డి బాధామయమౌ నా చిరగాధ పండువెన్నెలై విరిసేనా ? రాలే నిండిన నా ఒడినిండ రత్నరాసు లిక కురిసేనా ? నిజమేనా! ఎవ రాలించని నా వేదనలు ఈ నా డందరు విన్నారా లి ఎవ రూహించని నా శక్తులను ఈనాటి (పజలు కన్నారా ? నిజమేనా! (గఆవ్వుడు నోవథ్యూతంలం ఎినిని న్తుంది. తద నుణుణంగా శ్చ ష్ణవేణో న్‌ సృ ందిన్తుంది.) నేపథ్య కంఠం : కస్నీరు తుడుచుకో కృష్ణవేణీ 1సి కష్టాలు ఈడేరె నమ్మా 1 నిజమేను, నిజముగానే నీ కలలు పండె విజయహవాసము చిందు మమ్మా!:; అడవి పాలైననీ అందాల[ బతు కింక ఆరాధనీయమౌ నమ్మా! కడలి పాలైన నీ సంసార సంపదలు కనకంపు కోటలౌ నమ్మా! కన్నీరు! వినుము, విస్మృత చర్మితము లేచి నాగార్జు నుని గళమ్మున [మోగె నిదిగో! విను, (పజాతర్మత స్వతంతతా కాహళులు వీర జన కంఠాలనడిగో! కన్నీరు॥

గేయనాటికలు గా (గరివ్వుడు నాగార్డుచుడు యోగనిిదోనుంబి వేలొంభ్యూ) నాగార్జునుడు: ఎవరో నను లేపినారు ఎడతెగని నిదుర నుండి విధియే పడదోసి చనిన శిధిలాలను కదిలించి నా దట్టపు చీకటి గది లో, దీపము వెలిగించి. ఎవరో! కలిపి, ఆమర (తిశరణార్హు గానము కృష్ణా గళమున నిదురపోతి, నే నీ నిర్ని_ద బౌద్ధ విహారమున ఎవరో॥ ఆ నాటి విజయపురిని ఆ నాటి కళాలయమును విజ్ల్షానధనులు పున రావిష్కరించెదరు ఎవరో ఎవరో (నాగాడ్డనుడు అర్జనితీలితనోతుడ్డై వొడ్చుని ఉంటాడు. ఉదానీశంగా టో ళా నూ. ఉన్న వజిలు చైతన్యావంతుల్లై లేన్తాడ) (పజాశ క్తి థి తల్టీ! కృష్ణానదీ మతల్తీ! ళా ల బ్యా తరగని బాధా తరంగ వల్లి! వి

18 బాపురెడ్డి సుందరదేశ చర్మిత శుక్తి గర్భమున పుట్టి పథములేని దేదా మవి (పస్థానము తల పెట్టిన తన్లీ॥ ని దారిని అడ్డిన భూ ధరాల చీల్చినావు కోనల లోయల బడి, కో కోయని మము పిల్చినావు తల్టీ॥ 'సెలయే శ్చిడినట్టి జలాం జలులు స్నీకరించి నావు | గీష్మాంగన కోపానల కీలలు భరియించినావు తల్లీ॥ అందినంత వరకు జీవ మందించితి వెందరికో ఎటు తోచక నీవే పోయితి వే సాగరమునకో తట్టీ కృష వేణి ; ణ ఆహా! ఎన్నాళ్ళ, కు ఈ అమృతవాణి విననాయెను అపుడే నా కనులలోని అశుజలము విడిపోయెను ఎవరో మీ రెవరోనా ఎద ఎదను కదల్సినారు షంత చల్లగా, నా సుతు లేనా నను పిలళ్చినారు ఆహా॥

గేయనాటికలు 19 నిలువ నీడ లేని నాకు విలువ ఏమి, చలువ ఏమి € జేరడీయ నపు డెవ్వరు చింతించుటగాక ఏమి ? ఆవో॥ కష్టాలను నష్టాలను కవిత లల్లు కొన్నాను కలల అలలలో తేలుచు కాలము వెలిబుచ్చినాను ఆహా! పజాశక్తి : స్వతం్యత భారత (వభాత కాంతి చ్చటా స్నాతులం శాంతి దూతలం నేలలు దున్నెడి హాలికులం, వగ తీ లతికా పరిపాలకులం దారి[ద్య పిళశాచీ రిపులం సమతా జీవన జ్యోతి శ్శిఖలం స్వతంత॥ (శమ ఘర్మ జల సమ్ముదాల నవ సమాజ నౌకా చోదకులం త్వదీయ హాస పదీ ప్తి తో మము దీవించు మనే (పజలం స్వతం్యత॥

20 బాపురెడ్డి జ న! కృష్ణ "వేణి ; ఎంద రెంచరు రాజులు ఎన్నెన్ని సా్యమాజ్యమ్ములు కాల దేవుని విలయ చితిలో కాలినవి కాష్టమ్ములై ఎన్ని ఎన్నో సంస్కృతులు ఎన్నెన్నియో నాగరికత ల్‌ భిన్నమై విచ్చిన్నమై అయి యున్నవి పురాతన కథల్‌ ఎందరెంద॥ కాని ఎవ్వరు నాకు గృహమును కట్టుటే తలపెట్ట లేదు వారు సుఖపడలేదు పోనా వలన, నమ సుఖ పెట్టలేదు ఎందరెంద ॥ కరువు కాటకములను పస్తుల మరణములను కని ఏడ్చినాను ఎవరికిని కొరగాని నా (బతు కెదెలొ ఒక్కటు లీడ్చినాను ఎందరెంద॥ (పజాశ ర్తి న ఆవు నమ్మా! అవు నమ్మా! అన్యాయము జరిగినది కినియకు, ఆ వెనుకకు జరిగిన దేదో జరిగినది ఇలులు కాతవాహానులు ఇలాధిపులు ఇవ్వాకులు నీశక్తి (గ్రహించలేక పోయిరో ! ధీ శక్తియె చాల కూరకుండిరో ! అవు॥

గేయనాటికలు 2. తర తరాలు తరిగి పోయె చర్మిత కడు కరిగి పోయె నీ చిగ్గీతా సంగీతాలలో నీ పదమ్ముదా సంకేతాలలో ఆవు॥ రాజులు; రారాజులు అబ్జాలు శతాబ్దాలు వలి చేయలేని కార్యమ్మును చేతుము నీ కొరశై మోయలేని భారమ్ములు మోతుము మా కొరకై అవు॥ నాగార్జునుడు వ్‌ విన్నాను, విన్నాను విస్టవపు పాట ! వీర (పజాకోటి 1 వింటిమీ నోట! వేవే వసంతాలు విర బూయు తోట రాలే గగుర్చి రత్నా లైన బాట కృష్ణ వేణమ్మ కోర్కెల పసిడి కోట నిర్మింపగా మీరు నిలచు టీ పూటా విన్నాను! చాలు ఈ ఒక మాట్‌ (శ్రవణ 'పేయమ్ము” ,

లలి బాపురెడ్డి క్షణమె ఈ రోజు అక్షర శ తాబ్బమ్ము నను ఏల మేల్కొల్పిరను సంశయమును తీర్చెమీ నిర్మాణ దీషాళ, యమ్ము విన్నాను॥ (పజాశ క్తి ; ఆపర బుద్ధావతార | బౌద్ల ఛి

సంఘారామ స్ధల విహారా |! క్షమియించు, కోరి నిను కదలించి లేపితిమి వెలుగు పూయని కాల

సూర్య చం దులకైన

చూడ చోద్యమ్మైన

జల సౌధమును మహో

క్ఞ్రల సౌధమును కట్ట

నడుములు బిగించితిమి

నాగార్జునాచార్య | అపర॥ ముగ్గ రయ్యలు మెచ్చు మూ _ర్తమ్ము 'పెట్టుమా మూల కంభమునక్రై నేల చూపెట్టుమా

గేయనాటికలు లి సీ కన్న పండితుడు మా కెవ్వ రాచార్య || వేగ సెలవీయుమో నాగార్జునాచార్య 1 అపర?! నాగార్జునుడు ః

ఈ పభోదయ వేళకన్న

ఈ నవోదయ వేళకన్న

ఏకతా శస్త్రమును మీరు

చేకొనిన ఈ వేళ కన్న

లేదు వేరే మూర్త మన్నది

లేదు వేరె యధార్థ మన్నది

మాతృభారతవాటి పూచిన

ఓ తెలుంగు (పజాకోటి |! (తిశరణాలు పతిధ్వనించెడి దీన జనతా ర్తి నినదించెడి పురము లెన్నో వెలుగు చిందిన మునిగణమ్ములు ముక్తి పొందిన నందికొండల లోయలో అందముల ఈ నేలలో ముగ్గ నిపుడే పోయ రండి మూల కంభము నెత్త లెండి-

మీరు కృష్ణకు కట్టదలచిన

మేడపై ఆ కొండమీద

అసద్భృశమగు బౌద్ధశిల్ప క

కళాలయమును కట్ట లెండీ !

ల బాపురెడ్డి అదృశ్యత నే నహర్నిశలును ఆచట వెలసి తరింతునండీ స్వప్న సాగర మౌచునండీ.

(గనాగాడ్డునుడు అద్భృభ్యండ్జై వోతాడు. త్యష్ణవే ణీ తొనువుడు గౌ తోతుంది. భారత (వధాని వండిత ఎవవార్లాల్‌ నా్యావూ. వేదిత బీద తనివిస్తాడు,)

నేపథ్య కంఠం : అదె స్వతంత విహాయస విహారి జవహరుడు ఎగసి వచ్చెను ఎత్తెమూల కంభము నదే! “ఇది మీరు వెలిగించిన దీపం ఇది కోటికోటి కలలకు రూపం” ఆని (మోగె నదె (ప్రజాగ ళ ళంఖం విని, పొంగు లెత్తె న్మెహా అంతరంగం. గరవ్వుడు సాగర నొధశిర్యావి నరంభంలో (వవొళ శ్రీ వజ్బంభిన్తుంది (ప్రజా నే క్రి వ రండీ 1 రారండి వెలుగు జండా ఎగరేయండీ ; కృష్ణమ్మ ఎద నిండే ఖిల్లా నిర్మించండీ (1 బండ నెత్తుకొని రండి బంగార మదే నండి ? సుత్తెలు (మోగించండి సుర దుందుభు లెందుకండి ! రండీ॥

గేయనాటికలు విర య్య కాలను వాడండి ఎముకల బిగి చూపండి వోలాహలముల నుండే ఆమృతములు పిండండీ 1 రండీ॥ పాతాళ మ్మంటు దాక పునాదులను (తవ్వండి | అకాశము నంటుదాకా (పాకారము కట్టండి 1 రండీ॥ కంటకాల నెట్టి పాల కాలువలను పెట్టండి || సాగరాల కొట్టి జీవ సాగరాలు కట్టండి 1 రండీ! (గ్ర వ్రవేణీ తింగి రంగంలో (వవేలింబి నంశూరవాన నాగర 4! భొడూ నొధాన్ని చూబి లీ ఆద 4 కృష్ట వేణి : ఆహా 1! అహి 1! ఎంతటి అమరపురాలయ మిది 1 విద్యావిజ్ఞాన శక్తి విజయ పురాంగణ మిది 1! నే కన్న కలకన్న నేత పర్వ మిది నేలకును నింగికిని నిండు గర్వ మిది ! ఆహా!

ర! బాపురెడ్డి ఆ కొండ పె నేమి వైకుంఠమా అది! ఈ లోయదం నేమి కైలాసమా ఇది. ఆవీ॥ ఏదీ బౌద్ధారామము శి ఏడీ నాగార్జునుడు? ఓహో! ఆ కొండమీద ఉన్నారా? కొండమీద నేమిటినా గుండెలోనె ఉన్నారే గి ఆహా॥ చిత చిత్రమైన (పకృతి చ్మితాలే దిశల యందు మయసభ ఏమా తము, ఈ మహిమా భవనము ముందు ? ఆహా॥ (పజా కే క్తి ఫి నీ ఆశలు, ఆశయములు నిండిన సాగర మిదే 1 రాగ ఠరసానంద సుధా సాగర సౌధ మ్మిదే | 'సేవలకై నీ ముంగిట నావలు నియమించాము ఆటలక్రై పాటలకై తోటలు వేయించాము ! నీ ఆశలు!

గేయనాటికలు వి సీ నవజీవన కోభలు నీ నవభావన రూపులు చూడవచ్చినా రదిగో సుందరతా పిపాసువులు ! నీ ఆశలు! నీ మహిమలు నీ మమతలు 1యేమతోడ చితించెడి కవులు, (కాంతి కాముకులు కళాకారు లల్లరుగో | నీ ఆశలు! కృష "వేణి ; ళం ఏదారి చూచినా 'కేదారమే 1 ఏ్మమోడు తాకినా పూమేడయ ! నా చూపు లెటు పాకినా పచ ్పలే | నా అందె లెట (మోగినా అందమే! ఏదారి॥ నా పాట (వవహించె నా కాల్వలే, || నా ఆట దీపించెనా కాంతులై ! ఏదారి॥ పల్లెలకు 'పేీటలకు ఢిల్లీ దాకా నాక్తీర్తినా వార్త పాకినదిగా-- ఏదారి॥

28 బాపురెడ్డి నాగార్జునుని మంత యోగ బలమో? యాగ ఫలమో ? తీరెనా వెత లన్ని తీర ఈ దినము తీరిచెద వీర (ప్రజలార || మీ బుణము- ఏదారి 1 (అంతటి (€వదావావొని త్వ స్టవే జోచుట్టు తిడుగుతూ బృందగానం చే నుంది) బృంద గానం : జయ జయ సాగర సదనా జయ విద్యుత్‌ స్మితవదనా జయ (ధువతారా రదనా జయ కృష్ణాంబుద కేతన జయ తెలుగు ధరా భూషణ జయ థారత జన పోషణ, జయ దరిదతా భీషణ జయ (వజా విజయ ఘోషణ! జయ॥

/ “ళల్దోన. వాళ్ళందరినీ వోవిస్తాడు వరమాత్యుడు” అన్నది ఛ్రరొవి కొ(న్త్ర ధర్యం, “(తవ ఖాథి లేని వాజ్మ్మీ భగవంతుడ్దానా శ్రట్టించవాడదు” అన్నదే. ఆదునిక విద్దాన కౌ(స్త్ర ధర్యం, జీఛ్రలు వుట్టొన తర్వాతే వారి వీవనోపాధిక్లై యోబించడం శ్రరాతనాచారం, జీవనోవా దులు ఉంేనో వీలు త్రట్టా లనటీం నోబో వటుంలి నియం/ళణి శీతిసారొం, వుట్టోనో వాళ్ళకు ఆధారం దేళ కాలాలు ఆఅ దేళ కాలాలు కని పెంచే వాళ్ళ వక్షాన తమ వాద్యూతను గ్నరింబి థావిజీఛ్రలతో నంథౌొవించథిం ఈ గేయ నాఖీకలోని ఇతివ్య త్తం,

ఇందులో దోకో కాలాలు 22తో వక్షంగ్భా థొవి టీశలు మురో వక్షంగా వాతలు శల్చించనశీనాయి. దేోత కాలాలలో 4ళతథడ త్రం ములొకడు వుడవుణు. వారిని తలిదం్యడు అనవచ్చు. ఆది దంవతు అనవచ్చు. ఖావివీఛలలో తొందడు (శ్రీలు, తొందడ ఛవుడువులు, నంఖ్య ఎంధ్లైనా ఉండవచ్చు. _/

(నాలో అదిలోను, ఆంతంలోను నోవధ్యంవాజో బినివిన్తుంది.)

నేపథ్య వాణి : ఎడతెగని ఘర్షణల పుడమి రంగము మీద వినిపించు ఈనాడు వింత గొంతుక లేవా?

లి0 బాపురెడ్డి భూ నభమ్ముల మధ్య దృష్టాదృష్టము మధ్య వెలుగు చీకటి మధ్య కలహమో యనిపించు ! దేశ కాలముల, సందేశ మాలించి, సందేహాలు పకటించు దేహ రహితాత్మ లవె 1 చందగోశము మీద ఇం్యదత్వమును గొనెడి మానవుని భావి సంతా నార్త రవవ్లుదే! దేశ కాలాల ఉపదేశాలు ఏను మదే! (గ్రోల కాలాలు రంగం వీదితి (వవోళిస్తాడ, ఖావి వీలు అవ్ఫబోతే రంగం బీద అత్యాడత్యడ 2దిగి నండుతొని ఉంటాడు.) 'దేశ కాలాలు : ఆది ఎరుగని అంత మెరుగని దేశ కాలము లండి మేము పక గిజ న జీవులకు రక్షణము మేము-

గేయనాటికలు ఖై యుగ యుగాలు యుద్ధ కాంతులు వచ్చి పోవుట చూచినాము భావి జీవుల్హార మీ కొక మేలు చేయగ నిలిచినాము ఆది॥ విశ్వ వీధుల వెలసి నట్టి భూతలము మీ కేమొ [ప్రియము మీకు వలసిన మేటి వసతులు చూపలే మని మాకు భయము ఆది॥ పుట్ట దలచిన జీవులారా | పెట్టుకొండి _వవేశ ప్మతము అఆనవసరముగ జనన మొందిన అవును మీ (ఎతు కేమొ స్మతము ; ఆది॥ గరొవ్వుకు వాల్పటో ఛాయామాాత్‌ వేపొలతో ఉన్న ఖ్రొవి టీలు వెల్టిమెల్టగా లేస్తాడు) భావి జీవులు : అలా అనే దెవరది ? ఆకాశ వాణిలా భావిని రూపించ నెంచు (పణాళికల రాణిలా బయలు దేర నున్న మమ్ము పట్టి అపుదు రెట్లు ॥ గళము జారకుండ హరుడు గరళము బిగబట్టి నట్టు ఆలా॥

89 బాపురెడ్డి 'దేశ కాలాలు: మేమే ! చెప్పితిమి గదా పీ హిళై షులం కానరాని సత్యము గను కవిదృళ బుషులం ఒకరిని దేశం అనండి ఒకరిని కాలం అనండి వాదించక మా ఈ (పతి పాదన ఒప్పుకొనండి 1 థావి జీవులు : చితముగా లేవా మీ చేసే బోధన లన్నీ ? కోపపడక వినండి ఈ పాపల వినతులు కొన్ని ! ఎవరికొరకు ఎందుకొరకు ఈ మహోపదేశాలు ఉన్నయ్యలకైై లేని పిన్నల ఉపవాసాలు ? చ్మితము॥ పుట్టిన (పతి మనిషి కొరకె పుథైై సకల శాస్త్రాలు పుట్టించెద రేలామరి. పుట్టుకకే సూత్రాలు చ్మితము॥॥

గేయనాటికలు రఫి ఆయినా మీ రిచ్చెడి ఆ ఆద్భుతోపదేశ మేమొ ? ఆందరిలా పుట్టకుండ ఆపగ కారణ మేమొ? చ్మితము॥ ల వీ 'దేశ కాలాలు : అల్ప పీడనము వై పే అనిలము వీచుగదా ! నేల పల్పమున్న వైపె సీరు పారును గదా! బాధ నుంచి మోదానికి (బతుకు సాగిపోవలదా ? ఏ బాధలు లేకుండా ఎచటో ఉన్నారు మీరు శాంతి సమాధులలో స్‌శ బల ధ్యానాత్ములు మీఠు అంతకన్న సౌఖ్యమున్న యపుడె ఇలకు రా తగదా |! అల్ప॥ ఈతి బాధల జగత్తిది ఇంత వడిగ రా నేల? భాజకమును పెంచి, భాగ ఫలమును తగ్గించు టేల? అల్ప॥ పుట్టటోవు ముంద నీ తోబుట్టువు లెందరొ చూడు ఈ వరకే ఇద్ద రుంటె ఆ వంకే చనుట కీడు అల్ప॥ తి

ళీ వాపురెడ్డి ఉన్న ఆస్తి యెంతో నీ కున్న భాగమెంతొ చూడు తిండి గుడ్డలును కోర్కెలు తీర్చ గలుగు నేమొ చూడు అల్ప॥ పుట్టిన వాళ ందరినీ పోషించును పరమాత్ముడు అని అన్నాడు గదా (వతి మహాత్ముడు అది కాదనువాడు కాడ పాపాత్ముడు ? 'దేశ కాలాలు : కాల మనే పాల కడలిలో దేశ మనే భూమిక మీద “కృషి యను కవ్వమును [తిప్పగా వెలువడేటి అమృతము గోరంత విరగబడే వెరిజనం కొండంత. కూటికోస మెన్ని ఎన్ని క్యూలు గూటికోస మెన్ని ఎన్ని క్యూలు క్యూల వ్యూహములలోపల చిక్కిన అభిమన్యుల నే దేవుడు రక్షించు ? అదను కోసమై కొస్త నిరీక్షించు ! కాల॥ వేదాలు పురాణా లే మన్నా వాదాలు వివాదా లెట్లున్నా ళు మోమాటపడక చెప్పా లంటే దేవుని దినసరి లెక్కల కంతు చిక్కకుండ జీవుల సంఖ్యేమొ పెరుగుతుంది నేల నిండ ! కాల॥

గేయనాటికలు లి భావి జీవులు : కొ త దారులు వెతుకుతాము మాకు మేమే (బతుకుతాము ఎవరి సంతానమై మేము పుట్టినా ఎవరి ఇంట మేము కాలు పెట్టినా ఇలాగోళం చాలకుంటే ఇందుగోళం చేరుతాం ఏమి పండని ఎడా రైనా సాగుచేసే తీరుతాం [కొత్తః కళ్ళు మూసుక కాళ్ళు ముడుచుక కదలకుండా ఉండలేము కష్టమో సుఖమో మానవ జన్మ మెత్తక ఉండలేము (కొత్తః క న్నవారిని "పెంచుకొనుటకు కష్టపడుట ఏమి తప్పు రి కనక---భూలోకమున మమ్ముల కనక యుండుట ఏమి ఒప్పు? (కొత్తః దేశ కాలాలు : మీలో ఉత్సాహ మెంత ఉన్నా మేదిని సాధనములు పరిమితమే, గాలి లేక నీరు లేక మనునా గరుడుడై న, తిమింగల మైనా ?

06 బాపురెడ్డి మోయలేని బరు వెత్తుకోవటం తమను తామె వంచించుకోవటం, వనరు లేని సంతానము కనటం తమను తామె శపియించు కోవటం. యుక్తికి మించిన కోరిక లుంటే శక్తికి మించిన సంతతి కంటే జీవిత మైపోవును ఒక పెంటే జీవులార ! మే లిది ఎరిగుంటే. భావి జీవులు : పుట్టిన వా ళృందరిలా పుట్టదలచు కొనువాళ్ళను పుట్టకూడదనే వింత తత్వం ఎక్కిన వా ళృందరిలా ఎక్కదలచు కొన్న వాళ్ళ ఎక్కకుండ తలుపు వేయు రైలు (ప్రయాణికుల మనస్తత్వం 1 'దేశ కాలాలు : చో టున్నా లే కున్నా చొరబడి మూడవ తరగతి పెట్టెల్లో, యమయాతన పడవ ద్దంటున్నాము. సీటు నిర్తయం చేసిన హీ స్టీపరు కోచీ లోనికి (వవేశించి సుఖాత్ములై (పభాణించు మంటున్నా మ.

గేయనాటికలు లి

పుట్టిన వాళ్ళను, ముందు

పుట్టటోవు మిమ్మును సుఖ

పెట్టా లని, వెలుగు పంచి

పెట్టా లనిమా యత్నం, ఇంతకూ మీ రనే దేమిటి? కొంతకాలం మమ్ము ఆగుమంటారా (బళుకు బాటల రద్ది మాన్పుచు (వవేళోత్తరువులను మా కిస్తుంటారా 1

దేశ కాలాలు :

భారత దేకానికి

వారసు లయ్యేవారు

మానవతా సంస్క్ట్బూతికి

కూడు గుడ్డయును లేని

కూలివాళ్ళు కారాదు

విద్యా భాగ్య విహీనని

రుద్యోగులు కారాదు- భారత!

రెక్కలు లేని పక్షుల

రీతి పుట్టి మనుట కన్న

ల్సీ రిప్పుడు వేచియన్న

మీలితాత్మ గతి మిన్న

88 బాపురెడ్డి సౌభాగ్యము ఆరోగ్యము సంతృప్తిగ పొందలేని సంతానముగా పుట్టుట చావకముందే గిట్టుట భారత॥ ఇంటింటికి ఇద్దరు లే కుంటే ముగురు పిల్లలు ణి యలు చాలు చాలు అని ఆందుకె గోల పెట్టి చెపుతుంటిమి పుట్టుటకై మీరందరు పెట్టు కొనే దరథాస్తులు చాల పరీక్షించి జనన కాలము నిర్ణయిస్తాము భారత ॥ నేపథ్య వాణి ఘర్షణలో నుంచే సంఘర్షణలో నుంచే వర్షించును సత్యామృత వరము, నవ్యాదర్శము-_ ష్‌ లి తప్పు వదా ఒప్పు ఏదా తర్కించిన తెలియుగదా 1 పెద్ద అెవరొ పిన్నలెవరొ ఆతిథ్యము ఉన్నప్పుడు అతిథులు వచ్చుట ధర్మం జాతక బల మున్నప్పడె జన్మించుట నవ ధర్మం ఘర్ష॥

గేయనాటికలు తిం దేశకాలములు చూపిన ధ్యేయమ్మును పొటించి పుట్టిన జీవుల కేమొ పుడమి స్వర్గమై తోచు ఘర్ష॥ చెప్పిన హిత మంతా, పెడ చెవిని బెట్టి పుట్టినట్టి నరజీవుల కేమొ చరా చరములు నరకమై తోచు ఘర్ష॥

విజయటబటాల గ బిజియ వరంవలల న్ధ్వతావిణిలైై యగ యుగాలనుండి బీఠథి పె అ జీ జా వాలుతుడువ, అధర్భ్యం వై ధర్భానిత, అత్జానం పై ఎడ్జానానితీ ఎివయాన్న్మి (వసాదిన్తూ, మానవ కల్యాణానికి మంగళ్‌ గతం వొడుతూ ఎఖేఖా వచ్చే. బిజయ దోళబికీ గీతికా న్నాగత మే ఈ నంగీత డూవతంలోని ఉతివ్భ త్వం ఇందులో బిజయదళయ్‌, మరి నాలుగు కంఠొలూ వొ(ళలుగా వస్తాయి. ఈ తొంఠాలలో రెండు శ్రీ వొతల్లు రెంథు శ్రరువ వొగతలు కావచ్చు. ఈ నాలుగు వ్యాతలు 2కే (వవాళో క్రీతీ ఎభిన్న (సతిఖింభాలు,_/ బృంద గానం : ఎన్నెన్నొ విజయాల కన్నట్టి తల్టీ 1 ఎన్నా ఆనందాల నేలు జాబిల్లీ ! ళు రావమ్మ, రావమ్మ ఓ విజయ దశమీ ! నీ ఉత్సవము కొరకు నిర్మించినట్టి మా మనో మాలికల మందిరములోకి రావమ్మ; రావమ్మ ఓ విజయ దశమీ!

గేయనాటికలు త్తే మొదటి కంఠం: మహా మాయులగు మధు కైటభులను శ క్రిరూపమున జయించి వెలసిన మాయాదేవీ, రావమ్మా! మహాకాళి నీవే నమ్మా! హరిహర కోపా నల రూపమువై మహికంటకుని మహిషుని (దుంచిన మహిషాసుర మర్దని వమ్మా! మహాలక్ష్మి, స్వాగతమమ్మా! || "రెండవ కంఠం : తు(దాసురులగు శంభునిశంభుల చండముండులను చెండాడిన, ఓ చాముండేశ్వరి, రావమ్మా! సరస్వతివి నీవే నమ్మా! హింసాత్ముం డగు కంసుని [దుంచిన బాల కృష్ణునికి (పాణంపోసిన తారా దేవీ, రావమ్మా! శారద లక్ష్మీ, రావమ్మా!

ఉలి బాపురెడ్డి మూడవ కంఠం: కాక ఫలాదులు లోకమునకు ఇడి వామ పిశాచిని షా వదలించిన శాకంబరి, వే రావమ్మా! ర క్రదంతి, స్వాగతమమ్మా! ఉగ రూపమున పహూంకరించుచు దుష్ట రాక్షసుని దుర్గుని చంపిన దుర్శాదేవీ, రావమ్మా! దురిత నివారిణి, రావమ్మా! నాల్గవ కంఠం (పజాహితముక్షై అరుణాసురు సం హరణము చేసిన (భ్రమరాంబా, స్వాగతమమ్మా | మాతంగి, మము కనవమ్మా ! జయజయ భారత జనతాభ్యుదయిని రాగోషస్విని జయ కాత్యాయిని విజయ దశమి, స్వాగతమమ్మా | విజయాంబర ర్ఫురి, రావమ్మా |

గేయనాటికలు శతి బృంద గానం ఏ నా డుదయించితివో కాని నీవు మాతా |! ఎడతెగని సమరములలో గడచె కాల మంతా శాంతిని, ధర్మమ్మును ర క్షణ చేయుటలో నీవు పడిన ఇడుమ లెన్నెన్నో పిడుగుపాటు లెన్నెన్నో మానవతా శక్తి పెంచి దానవతా శిరము వంచి యుగయుగాలనుండి జగత్‌ (వగతి కారణము వైతివి. మొదటి రెండు కంఠాలు ; సీతి లేని రావణు డల సీతను చెరబభై మేర మీరి భరత జాతి మీద క త్తికట్టై ధర్మమూర్తి రాముడు కోదండ మెక్కుపెట్టి దనుజుల, దశకంఠు వార్టీ దాటి మట్టు పెట్టి సీతను విడిపించె నెవరి శక్తిచే ? భరత జాతిని రక్షించె నెవరి మహిమచే ? చివరి రండు కంఠాలు : నిర్మలమౌ నీ పూజా ఫలమే ! సీ విచ్చిన అఆభయహ స్త బలముచే 1

జ్వీడ్తీ ' బాపురెడ్డి మొదటి ఆరెండు కంఠాలు : ఆల కౌరవులు (దౌపదిని అవమానించారు వంచనతో పాండవులను వనముల కంపారు-- శాంతి ధనులు పొండవులే శస్త్రపూజ చేసి కురుభూమిని హరులై భారత రణము చేసి కురు శతమును కూల్చి రెవరి చలువచే ? ధర్మ 'ఘోషణ మొనరించి రెవరి కరుణచే ? చివరి రెండు కంఠాలు : నీ మెచ్చిన నిండు త్యాగ ఫలముచే ! నీ విచ్చిన ఆమిత భుజా ఐబలముచే ! "మొదటి రండు కంఠాలు : భారతమాత పారతం[త్య బంధనాల చిక్కె లేమితో వికాసమేమి లేమి తోడ (సుక్కె-- శాంత్యహింస సత్యాగహ శస్త్రము సంధించి జాతి జాతి నెల్ల, గాంధితాతయ నడిపించి విజయము సాధించె నెవరి రక్షచే ? (కివర్ధ ధ్వజములేపె నెవరి దయాభిక్షచే ? చివరి రెండు కంఠాలు నీ నిరంతరాశీ రక్షతలచే ! నీ విచ్చిన ఆశయదక్షతలచే ! విజయ దశమి ఓ ధర్మాధర్మ విచక్షణులారా |! ఓ థారత నరనారీమణులారా !

గేయనాటికలు 'శ్తీర్‌ మీ వీరోచిత విజయా లే విజయమ్ములు నాకు మీ దురదృష్టాపజయా లే అపజయములు నాకు. స్త మధుకై టభులను [దుంచుట మహిషాసురు తెగటార్చుట ప్స్సీ [ పేమాదేశము హెటించుటకే మీరు నేను సుఖముగ జీవించుటతే. కఓ॥ రావణులను, కౌరవులను రణమున హతమార్చుటలో సాయపడితి మీ దీక్షకు దాసినై శాంతియజ్ఞమున ఇంధనరాశినై. ఓ॥ మీరు ధర్మయోధులై తె నేను విజయకోట నౌదు మీరు కాంతి వల్లులెతె నేను విజయవాటి నౌదు. &॥ బృందగానం ; ఎంత మెత్తని మనసు నీది ఎంత మహదాశయము నీది విజయమాలానేక భూషిత వినయశీల దయోపయోధి ! మొదటి ఆ30డు కంఠాలు : నా డజంతాలోన కళలకు నాటితివి ఉరు విజయవాటి వేసితివి ఘన విజయ పీఠి.

త్తీగ్రి బాపురెడ్డి చివరి రెండు కంఠాలు : గాన లక్ష్మికి త్యాగరాయని గళములో జయమాల వేసితి (ప్రణయ దేవికి తకాజమహలున ఘన విజయ కేతనము లేపితి. మొదటి ర0డు కంఠాలు : కాళ్మీరున, ఆరకు లోయల దాకాలో, నంది కొండల (వకృతి కన్యకు ఆరిపోవని విజయ హాసము కూర్చినావు. బృంద గానం : సమరాలు చేశావు సమరాలు చూశావు సమరాలలో తగిన సాయమ్ము చేశావు మము మరచిపోకు ఈ నాడు నేటి సమరాల మా గెలుపు చూడు! అజ్ఞాన తాటకిని హతమార గ్‌ నిలిచాము దార్మిద్య మకరిపై దండెత్తి కదిలాము వజయమ్ము మాకిమ్ము తల్టీ 1 (వగతి వీణ (మోగించుమో తల్టీ ! సమః

గేయనాటికలు శ? స్వార్థమ్ము మా *లోని” శ్యతువై ఒకవైపు శత నియంతలు “బయటి” శ్‌ (శులై ఒక వైపు కత్తిగట్టిరి భరతజాతిపై జయము కల్గించు మాకెపుడు వారిపై 1 సమః॥ కలా(,ణ మారాన ల ళ్ళి కష్టించు (శ్రామికుల కాస్త్రజ్జులను, కళా సాధకుల దివించు చేలలో విజయమ్మ నించుమా 1 ఫ్యాక్ట రీలలో విజయమ్ము పెంచుమా ! సమః॥ విజయ దశమి : జయం ధర్మమునకు పొడివీడి నూరుగురు అపజయం అధర్మమునకు-_ ఓడినారు కౌర వులు పొడి వీడనట్టి పంచ పాండవుల కరాలలో. జయం॥ పది తల లుండిన రావణ (బ్రహ్మ నీతి ఎరుగ లేక పతన మౌట నేటి భుజా బలులకు గుణపాఠం. జయం॥

శీర బాపురెడ్డి యుద్ధమ్మును కోరే దుర్యోధను లందరో లేరు శాంతిని కాంక్షించే కృష్ణార్జునులే కల రెల్లడ జయం! అణ్వాయుధ శక్తి కన్న ఆత్మ బలమే మిన్న బాంబు బలము కాదు దేశభక్తిని పెంచా లన్నా! జయం॥ బృంద గానం : జయము జయవిజయీ భవా! జయము దిగ్విజయీ భవా 1 జయము స్వార్థ త్యాగమునకు' జయము నిర్మల దేశభక్తికి జయము చీకటిపైన కాంతికి జయము విజయము విశ్వశాంతికి పశుబలముపై ఆత్మ శక్తికి వంచకులపై (ప్రజా ళక్తికి ద్వేవముల పై (యేమ శక్తికి బానిసత్య్వముపైన స్వేచ్చకు. జయము॥

కల్యాణయా [త / మూనతజ్డో ఎిభిన్మ కప్పలు చుక్తుముల్లొ కలవర పెడుతున్నాయి, న ము ళు ట్రతృత్తి (వేయని, మాతృదోప్తి కస్టజీని తాగ్యూలక్య,. దేచూత వంటో క్తలు అతత్న్మీ తమతమ న్వాధీనంలోకి లాఢతూ ఫోఖో వఢతాయి. ళ్‌ ఘర్షణలో త ర్తవ్యతా మూడుడ్డైను మానవుడు నర్భళక్తి నమన్దూయ తల్యాావు మార్గాన్ని తౌలినతోవడం ఈ గోయ డూవకంలోని ఇొతివ్భ) త్తం / (యలో బిళమైనో లొంగం బీద మానడు (వవోలింబి జిడ్జానా మనన్ఫుద్లై) ఎపుడు పుట్టెనో ఎటుల పుషైైనో ఏల పుథైనో ఈ సృష్టి ! జనన మేమిటో మరణ మేమిటో మధ్య జీవితపు మర్మ మేమిటో 1 (పళ్నకుత్తరము పది (పళ్నలుగా (బతుకు మానవుని (బతు కెందులకో 1 ఎపుడు! శ్ర

ర్‌0 బాపురెడ్డి (గఅవ్సుడు (వత్భతి తాంత రంగం ఎదికీ (వవోలింబి మానవుణ్న నమాధాన వరిచే దృన్టితో) (పకృతి వ ఏలరా మానవుడ ? సందే హాలు నీ కీ వేళలో? అన్ని పరమార్థాలు, ఆనం దాలుగలవీ (సకృతిలో-- లక్ష (పశ్నలతోడ జీవిత లక్ష్యమును కోల్పోకుమా వెరి ఆలోచనలతో ఇది వింత జగ మనుకోకుమా ! ఏలరా॥ భూ గగనములు మొదలు పంచభూతములు నా కోసమే, నా అనంత కళావిలాసము నా [బతుకు నీ కోసమే! ఏలరా॥ గిరులు, రురులు, తరులు, విరులు వరచితిని మన పోవు దారుల బరువు బాధలు విరిచి, తలుపులు తెరచితిని అభ్యుదయ సీమకు ఏలరా॥ ((పళ్ళతి కొంత్‌ ముందువ్‌ వోయి అలా అలా తనుమడసై వోతుంది, మానవుడు (వత్భతి వౌంటి వోలోతుండగా, (ేయని (వనే తంబి) (పేయసి : ఓహో మానవుడా | ఓహో జిజ్ఞాసువా || నోరు లేని [పకృతిని గని నోరూరగ నిలువకుమా ! మరు మరీచికలను చూచి మధువని [భమపడకుమా !

గేయనాటికలు ర్‌ నీ (శేయసి నీ ముందర నిలుచున్నది కన లేవా! తన పూవుల గుండె పరచి నిను రమ్మని పిలిచెరా ! ఓహో॥ వాడని వలపుల పూవుల వల్లికనె వచ్చితిరా ! లా జూ సీ కోసం మధుభాండము నింగి నుండి తెచ్చితిరా ! ఓవో॥ నా వెచ్చని కౌగిలిలో వేవేల సుఖా లున్నవి నా అధరామృతములో నవజీవన రుచు లున్నవి 1 ఓహో॥ రారా నా మధురోహల రాగమా! సరాగమా |! నన్ను వలచి మైమరచి నాదు సుక లేలుమా! ఓహో॥ (పకృతి కన్న మిన్న ఏమి (పణయినిలో ఉన్నది లి (పణయిని వాసము లేనిది (పకృతిలోన ఏమున్నది ? న సయ్య (గంధాలమ్ష్మూ తర్కించిన కొలది నిజము ఎ ప్యందో క మ. తల్హకిందు లాతున్నది. (౦4010020, ఎవరి మాటలోని సత | ( శి త్తి సో లో సి భి లోలో

ఠ్‌జి దాపురెడ్డి / చూనళడు (ేయనివాంటి వోలటోతుండగా, మాత్భదోవి (వనే శిన్తుంది. గ్రవేయనీ నివ్క 9మిన్తుందా./ మాతృ దేవి ; ఎన్ని ఎన్ని కలలు గని నిన్ను నేను కంటినిరా, ఎన్ని బాములను సెచి నిన్ను 'పెంచుకొంటినిరా ! నా ఆశలు రూపించిన నా జీవన ఫలమా |! నిన్ను వీడి క్షణమైనా నేను నిల్వగలనా ళ్గి ఎన్ని॥ “పకృతి” అన్ని “పణయిని” అని పరుగులెత్తు చున్నావా ? కొడుకా! నీ తల్లినే విడిచిపోవు చున్నావా ? ఎన్ని॥ విష మైనా (మింగి నిన్ను పెంచి పెద్ద జేసినట్టి "పేదరాలు నీ. తల్దే విషమై పోయిన దటరా ? ఎన్ని॥ "క్‌ మానవుడు మాతా (వేమానుఐడ్డుడై తల్లి ననునరింబి పోటో ఖండగౌ, తిరిగి (వకాతి (వవోలిన్తుంది. తల్లి శివ్యరిమిన్తుంది./ (పకృతి : త్వరపడకుమా పొర్రపడకుమూ వసిపాప వలె నీవు భయపడకుమూ !

గేయసాటికలు కి పక్షిగణమై నేను పాడేనురా రురులు నిర్జ్ణరము లై ఆడేనురా నీ కోసమై - నీ కోసమై. త్వర॥ వనబాలన్నై నేను వచ్చానురా తీయ తీయని కలలు తెచ్చానురా నీ కోసమే - నీ కోసమే. త్వరః॥ క్షణిక భోగాలకై చెడిపోకురా మమత కూపములోన పడిపోకురా. త్వరః।, నీ లోని కళలునా లో దాచుకో నన్ను నీలో ఐక్య మొనరించుకో. త్వర ॥ / (వత్ళతి రంగం. తీదో &త్‌ (వక్భాన మానని నిర్ణయాని ౨ నిరీజస్తుండగా, నంభయాత్యుడై న మానథుడు__7 ఇల్లు వీడి పోతా నంటే తల్లేమో వద్దంటుండి, తల్లిమాట వింటానంటే (పకృతేమో తగదంటుంది. (పకృతికి వళమౌతా నంటే (పణయిని నను జడు డంటుంది.

ల్‌ బాపురెడ్డి నా గుండెను బాధలతోడ నలిపి నలిపి వేస్తా రేలా ? నాలో విషనాగ ఫణాలను నాట్యము చేయిస్తా రేలా ? / మానవుడు నందిగ్జావన్టలో నుంబి ఇంఠా తోడుకోఠముందో తన టీ [వవోలిస్తాఢు, అతత్మీ చూబి (వత్యళి నివ్కురిమిన్తుంద్‌._/ కష్టజీవి : ర పొలాలలో, గహనాలలో పర్మిశ మలలో, ఫ్యాక్ట రీలలో పనిచేసే ఈ కష్ట జీవునకు ఫలిత మేమిటో, పస్తులు పండుటే నటో ? పలుక వేమిరా, మనిషీ ! కలత పడ్డ మూగ మనసు పలుకరించినా మారు పలుక చేమిరా. చీకు చింత లేని _పకృతి చెంత కరిగి పోదువా ? కామినీ పరీరంభ సుఖాల నేలుకొందువా ? తల్లి ఒడిని చేరి, స్వార్థము తప్ప వేరు కోరు కొనవా ? పలుక॥ నా దైన్యము చూచి నీలొ దయ ఇంచుక కల్గదో నీకోసం కాన్క లేమి గైకొని రాలేదనో ? పలుక॥

గేయనాటికలు ర్‌ర్‌ రక్షింతువొ లేక నను నిర్హక్షింతువా ? మానవా ! నీపైనే ఆశ లన్ని నింపుకొంటి కానవా ? పలుక॥ మానవుడు : చాలు చాలును ఉన్న గొడవలు చాలు నాకు నీవు సైతము నింద నాపై వేయ టోకు దీన బీవి 1 సీకు కూడా దిక్కు నేనా. చీకటులలో మునిగి వెలుతురు చింద గలనా? (మానడు నానముతూళితో తొష్టజీవితో తలిని వోవోతుండగా, తిరిగా టేయని (వవేలిన్తుంది. కష్టజీవి వివ్య 9మిన్తాడు.) (పేయసి : కష్టపడుట వారివారి ఖర్మమూ పకీరు కేకలకు కలత పడకుమూ ! నన్ను చేరి చూడు, స్వర్గ నన్ను విడుటేను, నరక మన్నది. (పకృతి మాట, గికృతి మాట పట్టకూ 'పేదవాని ఆరి చెవిని పెట్టకూ.

క్‌6 బాపురెడ్డి (మానవుడు (వేయనికి వతడ్జా వోలోతుండగా, థాగ్యాదోనతో రంగం తీదొతి (వవోలిన్తుంది. (వేయని నవ్య మిన్తుంది) భాగ్య దేవత : కన్నులుండి కూడ, నన్ను కానలేవా ? చేవ గల్లి కూడ, నన్ను చేరలేవా ? [బతుకలేని వారి వెంట పడెద వేలా? విరుల తోట చూసి ముళ్లు వెదక నేలా? అన్ని సుఖాలకు సోపానమ్ము నేను అన్ని కోర్కెలకు ఆకారమ్ము నేను. భాగ్యలక్ష్మినే, నను చేపట్టు నేడే భావ పిశాచాల చెదర గొట్లు నేడే, బ్‌ (ఆ వౌంఖినో తొన్టవోవి కొలనరవొమీతో రొంగంబీదతీ వనొడు, త్యాగ్య దేవత ని(త్య్భబిన్తుందా, అవ్వ్నుణు శష్టటోబి- 7 కష్టజీవి భాగ్యదేవత శింజినీ శింజితాలలో నా ఆకలి కేకలు వినఐడునా ? కనులలో కదలాడు కలల వెన్నాలలలో నా వంగిన నడుమే కనఐడునా ?

"గేయనొటికలు ర్‌ మానవుడు : ఏమి టి పరీక్షలు? నా కేల ఇన్ని శిక్షలు ? ఇందరికిని నా మీదే ఎందులకో కక్షలు ! ఆలి మానత్రుడు దిగాలు వడఢుతుండగ్వా (వవోళిన్తుంది దేళమాత లొంగందీ దితి)

'దేశమాత : హిమ గిరీర్యద ధవళ కాంతి మకుట మున్న నేమాయెను ? రత్న ఖచిత వింధ్యాచల మేఖలతో నేమాయెను ?

గంగా యమునలు చేలాం

చలము ల్లైన నేమాయెను 1

నా వాకిట మహిమాన్విత

జలధులున్న నేమాయను ?

నా (వియనందను లందరు

నన్ను కానకున్నప్పుడు

మా మక జీవితము వట్టి

ముట్టి మ్మాతమే కాదా ? దేశమాత దీనముగా నిన్ను పిలుచు చున్నదిరా 1 నవ యువకా ! అల్బ భావనలతో పరుగిడకురా 1

రాక్షసత్వమును [దుంచి

రక్షించుము నొ స్వేచ్చను,

నీ సర్వస్వమ్మ నిచ్చి

నిల్పుము నా చిరకీర్తిని,

ర8 వాపురెడ్డి (దౌళమాత ఉద్యోధనలో ఉ్యదిక్తమాననుడై న మానోవ్రని చెంతవ మాతృదోవి వళ్ళితులు ఓక్కొత్భారే (వవోలింబి,) మాతృ దేవి : మాతను కాదని, దేళ మాతను కొలిచెదవా ? ఇతరుల సుఖమునకై నీ ఇంటిని మరచెదవా ? (పేయసి ని పొలికేకలు నమ్మి, (బ్రతుకు విలువలు మరిచెదవా ? చెలి కోరిక (తోసి కష్టమును కోరుకొనెదవా ? జర ణి కష్టజీవి : (వేయసి వలలో పడి, నిరు 'పేదల విడిచెదవా ? స్వార్ధమునకు లోబడి, పర మార్థము మరచెదవా ? (పకృతి ఫి మోమోటము పడి, పదుగురి మోసములో పడకురా! నా మాటలు నమ్మి, కళా సీమ లేలుకొనుమురా !

గేయనాటికలు 59 థాగ్య దేవత వ చారిని పోయే వారికి దచాసోహ మ్మనకోయి, నీవు నేను ఏకమైతె నిఖిల జగము మనదోయీ |! "దేశమాత : విజయ పథము చూపినాను నిజమేదో తెలిపినాను మంచి చెడు (గహించెదవో మతి చెడి వర్తించెదవో ? పరవశము కల్గించు (పకృతి సుందరి గాన పరిమళ మ్మొక వైపునా శ అఆమృతమ్ము కురిపించు (పియురాలి (వణయ సంధ్యారాగ మొక వైపునా. కరుణ రూపము గొన్న నా కన్నతల్లి పరివేదన మ్మొక వైపునా, ఆవేదనల ముంచు కష్టజీవుని కుభిత అర్తరవ మొక వైపునాం ఆళలను కలిగించు భాగ శ్రదేవత విచ్శితాకర్ష జొకవైపునా,

60 బాపురెడ్డి ఆశయము బోధించు దేశ మాత ఆర్ద్ర సందేశమ్ము ఒక వైపునా. భిన్న భిన్న గళాలు నన్ను రమ్మని పిలుచు ఎవరి దారిని పోదును ! నా బతుకు ఎరివకై వెచ్చింతును ! భావ ఘర్షణతోడ భాధపడుచున్న ఓ మానవా ! దారి తెలియని అడవి దూరి వెతజెందు, ఓ పథికుడా ! ఈ సృష్టి కర్థము ఈశ్వరునికే తెలుసు ఈశ్వరుని జాడ జ్ఞానేం దియాలకు తెలుసు. భావ॥ సృష్టి కంతటికి సం క్నిప్త రూపము నీవు భిన్న శక్తుల ఐక్య బిందు రూపము నీవు, థావ॥ తెలుసుకో నీలోని లేజ స్వరూపమును కలుపుకో అందరిని కల్యాణ యాతలో. భావ॥

గేయనాటికలు 61 ఆంతా అళ్బర్య్‌ంతో ఎంభూ ఉంటారు. జితరినైై వ్రు తరు (వక్నా రంగా చూచువొంభుండగా నోవళ్యూవాణీ ఆదోేగాలవ అఆనుణుణంగా ఆయా పొ/తఅతో చేదడుత్తూ ఉంటాడు మానవుడు,/ నేపథ్యవాణి్‌ : (పకృతి రాగ మాధురులను పాటలుగా పాడుకొంచు (పాణసతిని కూడి తల్ది పాదాలను చేరుకో. తల్లి దీవనలను' పొంది చల్లంగా జీవించుచు నీ భాగ్యము తోడి (సజలతో భాగము పంచుకో. దేశ భక్తి, మానవ సంక్మేమ సుఖా సక్తి కల్లి ఆందరి ఆనందము నీ ఆదర్శము చేసుకో. నీ విజయమున చరాచర భూ వలయము పరిమళించు దేశ మాత స్వాతంత్యో ద్దీపితయై శోభించును, గమానవ్రడు అన్ని పా్యతలతో నమనాయం. పొందిన. తర్వాతో బిజయానందంలో అందడూ తలని) బృందగానం : (పేమరథం భాగ్య పథం మీద సాగి పోవాలి.

62 బాపురెడ్డి

'సీదరాలి భాగ్యశాలి మధ్య తెరలు తొలగాలి.

భిన్న భిన్న

శక్తి లతలు

(ప్రగతి వనిని విరియాలి. [పేమ॥ స్వార్థమ్ములు సమరమ్ములు సమసి కాంతి వెలగాలి.

మమత మీద

మతము మీద

దేేభ జ్ర నిలవాలి. యేమ!

ఈ

చూనత్రడు భూమిని వియించాడు. నీలోని వాడ జయించాడు. ఇన్నుడు అతాగాన్ని జయిన్తున్నాడు,. అనంత రోదనీయా/తలో చం/్రదో మండలం తొలి నోవొనం అయింది. మానవుణు వందవిన ో*ోరా3ముి

న! చం(ద మండలాన్ని చేడవన్నదా, రాశొద్డు చంగ(బోమండలానికతీ భూమండో అొనికీ నన్మ్మపాత నంవంధాలు నెలకొల్టుతుందని ఆళిన్తున్నాణు అతడు.

“రా తెట్టుగా మానవుని రాయనొరిగా, చం/దగోళం “చండ్ర కాంత”గా ఇందులో బి(తంచటం ఊరిగింది, చం(/కాంతవ, రాకెళటువ ఊంగిన

యు ఉఊవో నంవాొవణ ఈ గేయ డూవరాంతి ఇతివ్భ) త్తం, _/

(గరోంగంతీదో చంగదభిందొన్మా తలవింవడేసే వోవధారజతో చం/దో తాంత అలోచనా మగ్శమాననంతో అనీసురాల్లై ఉంటుంద, నోవభ్యుంలో నానా వావన్ఫోరత మైన ఎిబ్మిత ఎిన్టుయాత్యత దాని ఎదో బినివినూ జీంభుంది. అంతలో ఎిత్భింభింబిన నోవథ్యు 'మోవవిమద్య రాళెటు రొంగం

డు చీదొకీ దూవతుంది. రాకెట్టు పొతధారి రాకెద్టును న్ఫురొంవనేనే వోవంలో ఉంటౌడు, అవ్నుఢు చంగదఠాంత ఛై తన్యోద్దీవతదై..) చందకాంత : లక్షలాది మైళ్ళు, అంత రిక్ష మార్గములోన ఎగసి ఎంచలేని జవమ్ముతో, ఏ తెంచినావా? ఇన్నినాళ్ళకు! స్వాగతము ! స్వాగతము 1! మానవ జగము పంపిన రాయకారి 1

64 బాపురెడ్డి ఎన్ని నాళ్ళాయె నయ్యా, రా శెట్టు స్వామీ! బయలుదేరి ? క్మేమ మేనా జగజ్జననికి శ్షేమ మేనా జగజ్జనతకు ? స్వాగ॥ న్నేమ వార్తల నెల్లనాహృ ద్భూమి పండగ విన్నవింపుము, అలసిపోయితి చేమొ ఈ సిక తా తలమ్మున వ్మిశమింపుము స్వాగ॥ రా౩టు బ్‌ వందన మమ్మా! కృతజ్ఞతాభి వందన మమ్మా సీకు, ఇందుదేవి 1! సీ స్వాగతమ్ము, ఆ నందము పిండెను నాకు శ్మేమ మమ్మ భూలోక మంతకును కేమమేను మానవులు నీ మవి జగత్‌ క్షేమ మారయగ నేను పంపబడినాను వందన॥ ఈ నాటికి మానవులు చేయ, వి జ్ఞాన యాగము ఫలించె నరుల యుగయుగమ్ముల ఆళాస్వ ప్నములు ఆకృతి ధరించే వందన త్వరలోనే సీ సుందర లోకము దర్శించగ ఆశించి, అమృత హృదయ! నను పంపినారు నీ అనుజ్ఞ గ్లైకొన నెంచి వందన॥

గేయనాటికలు 65 మరియొక నూతన కాండము [ప్రారంభ మౌను సృష్టి చరితలో ఉజ్జలమౌ ఈ కథా నిర్వహణ మున్నది నీ చేతులలో వందన॥ రాటు: స! ఏమి టేమిటీ భూవాసులు నా సీమకు రా నున్నారా ? నా విశాల నిర్జన భూమికి [పా ఇమ్ములు తే నున్నారా శి పూచేనా నే పెంచిన ఆళలు వీచేనా గంధమలు ? చైతన్యము నా ఎడారి (బతుకున చిందేనా అందములు ? రా౭టు; న! సీ దెంత [ప్రేమగల నిండు హృదయము తల్లి ! నిజము, నీలో కళంకము లేదు జాబిల్లి, ఎనలేని సంపదల గనులు గల్లిన నీకు ఎటు లంటు అల్బత్వమో కల్పవల్లీ! చం దకాంత ; ఇన్ని సంపద లుండియునునా కేమి సార్థక మయ్యె నయ్యా ! అనుభవించెడి వాడు లే నపు డమృతమునకును విలువ గలదా ? ల్స్‌

66 బాపురెడ్డి ధరణిపై మానవులు అల్పపు ధనముకై పోరాడు చుండుట తిండి గుడ్డలు లేక కొందరు దీనులై విలపించు చుండుట చూచినప్పుడు నాఎడదసం క్షుభితమై దహియించి పోవును ఇన్ని! “అమితమౌ నా భాగ్య రాసుల అందుకొను' డని పిలువ నెంతును ఆంత దూరము పిల్చుటకు నా గొంతు చాలమి చింత పడుదును “ఒక్కనాటికి ఎన్నడో రా కుందురా'' యని తృప్తి పడుదును ఇన్ని ॥ రా౭ంటు; న! నిను గన్న సృష్టి ఎంతటి ధన్యురాలు సిలోన కరుణా పభా రురులు పారు నీ రూపమే కాదు సీ ఆత్మకూడా నిజముగా సౌందర్య నిలయమ్ము తల్టీ | మనుషులకు నీవు అభిమాన దేవతవు నిను జూడ కవుల గుండెలు పొంగి పారు నీరూపు, నీ వెల్లు, నీ మాట లేక కావ్యమ్ము లేదు చక్కని గాథ లేదు చం దకాంత ; ఎవ్వరు విడదీశారో ఇలా గోళమును-నన్ను ణి అయినా మా మధ్య నున్న అనురాగము విడిపోనిది

గేయనాటికలు 67 నా రాకకు పొంగిపోవు నీరాకరముల చూచి నా కాంతికి తన్మయ మయ్యే కల్వల కనుల చూచి అయిపోదును ఆనందమ్ముల పున్నమ నేను అమృత భావ కౌముదీ మహాలయమ్ము నేను ఎవ్వరు॥ ఈతిబాధ లేమొ నరుల హింసించెడి వేళ నీతి లేని స్వార్థమ్ములు రూపించెడి వేళ నా ఎడంద కరిగి కరిగి తరుగును నా కన్నుల అమవాస్యలు తిరుగును ఎవ్వరు॥ రాశట్టు ; జౌను నీ చలువచూపులలోన లోకమ్ము పహోయిగా నిదురించు, ఆనందము వహించు నిను జూడ పసిపాపయును పరవశము జెందు (పేమ జీవుల హృదయ సీమలు గుబాళించు చంద్రకాంత : కలహమకుడు భో గ లాలసుడు మా నవు డదెట్టులో నేడు సృజనాత్మక చే తనుం డగుచునా కజ సన్నిభు డైనాడు || పుక్కిటి పురాణ ములతో జపతప ములతో నటించువారు ఊర్థ్వ దృష్టి గల ఊ&ఊజ్రభలాశ యో చం! దీపితు లెటె నారు! చి మ!

68 బాపురెడ్డి రాకిటు : ళు మానవుని పరిణామ చరితం మహిత యాతనా భరితం గురుతులేదా చంద మాతా! ధారుణీ మాతా సజాతా! కొండ కొమ్మల తిరిగినాడు గుహలలో నివసించినాడు వెలుగు చీకటి మధ్య వందల వేల యుగములు నలిగినాడు, మానవుని! ఇల్లు వాకిలి కట్టుకొనెనో ఇంతొ అంతో చదువుకొనెనో లీల నాతని లోన స్వార్థము లేచి హింసకు పూనినాడు. మానవుని॥ తప్పు లొప్పులు అరసి తెలిసి ఇప్పు డిపుడే ఇంగితుండ శాంతి సహజీవనము కోరి (కాంతి పథమున వెడలినాడు. మానవుని॥ అనుభవమ్ములు పెంచి మేధా జనిత విజ్ఞానమును పంచి పుడమినే స్వర్గమున కెత్తగ పూని దీక్ష వహించినాడు. మానవుని॥ చందకాంత థి ఆందుకేనా నేటి కాతనికి మాపై ఎనలేని కరుణ క ల్లినది దూతో త్తమా !

గేయనాటికలు 69 ఎన్న డిచ్చటికి రా నున్నాడొ చెపుమా? ఏమేమి చేయనుం కించెనో చెపుమూ ? రాకెటు : కు నరుడు రానున్నాడు నరుడు రానున్నాడు తన శాస్త్ర విజ్ఞాన ధనము తేనున్నాడు ॥ కుద సంకుచితత్వ కుడ్యాలు లఅంమఘంచి (ప్రకృతి శక్తులకు తన (పతిభలను జోడించి అణుగర్భమున జీవ నామృతము పండించి నరుడు॥ సకల (గ్రహాలతో సంబంధములు పెంచ [పాణికోటులకు ఖా నే త సుఖమ్ములు పంచ సృష్టి సర్వమ్మొక్క- స్యూతాన సంధించ నున్నాడు, నరుడు రానున్నాడు జాబిలీ ! నరుడు॥ చం్యదకాంత ః ఎరిగించుము రాకెట్టు సుధీరా 1 సాహసులౌ నరులకు ఈ మాట

70 బాపురెడ్డి ఈ కొండలలో కనకము కలదని ఈ ఇసుకలోన అమృత మున్నదని ఇచ్చట శీతోన్టమ్ములు కలవని ఇంపు గొల్పు దృశ్యమ్ములు కలవని ఎరిగిం॥ ఈ గాలి పొరల తేల వచ్చునని ఇట సర్వము సృష్టించ వచ్చునని ఆడవచ్చునని పాడవచ్చునని అభయముగా జీవించ వచ్చునని ఎరిగించుము రాకెట్టు సుధీరా 1 నరులను రమ్మన వోయి త్వరత్వర (1 రాతటు ; లు సిత కపోత కేతనాంక పంచశీల రథముపై జగన్నాయకులు వెడలిరి నవోదయోన్ముఖల్దై . మానవాభ్యుదయమునకు [ప మాదము లే దెన్నటికి అందింతును సీ ఆహ్వా నము మానవ కోటికి సిత॥ మరలవత్తు నమ్మ, తెత్తు నమ్మ నరుని మోసికొని సృష్టి సౌధములో [కొత్త తలపు ఒకటి తీసుకొని సిత॥ దర్శించితి (ష్మ్రపథమము ఈ నవ జీవన యాన మ్మానుగాక వభ్యపదము. సిత॥

గేయనాటికలు ౯ (రాకెట్టు “నెలత తీనుకొని శివ్యమినాడు. చంగదతాంత అశందాతి రేతంతో. నృత్యం చేన్తుంది, వయ కొహణలు (మోదతండగా తార వాదతుంబి. అవ్నుడు నోవజ్యంనుంబి ఆశాళవాణి ఎినివన్తుంది) ఆకొశవాణి : రాకెట్టు రాయబారము ఫలించినది ఆ కేపుకెనడి అంజలి ఘటించినది వాహుబలుడై బుద్ధిఐబలుడై సాహసియై నరుడు అడుగిడె చంద జగతి పై తొలిసారి నవ మానవాశ్శాగమున (మోగె జయజఖేరి ! 1 _ ఈ రచన 2తిల్‌తిలో __ అంఅే మానవుడు చం(దగోళంపై వొన్తంగా దిగడానికి (జి[7 రితి) జత దలాబ్దం మందో = చేయణం వరి గింది, అనాజథీద కోనలం 25 కబితా కల్చ్రన. క్‌ల్చ్రన బివిమైనో తర్వాతో ఈ రచన. రెండవ మ(దణలో బివంి ఆకాళవాజీ గొంతును చేర్చాతు. తఎిచేసే అభ్యుదయ థావనలన్మీ ఇలానే నివిమైతే ఎంతో వొగుంటుంది తదూ//

బాబా నె హూ (బవథఖారత నిర్యాత వంజీతజివాల్‌ లాల్‌ నావ? వాలఖాలి కల ఆదర్శమూర్తి, విల్ణలను (వేయించిన మవోశ్రడువులలో అయన అగ గణ్యుఢు. చాచాజోగా ఆయనో ఖొవబి తరాల వనివాళ్ళవ్యాదయాల్లో టైతన్వ ట్య్కోతులు బాలిగన్తుంటా డనడంలో నందోవాంలేదు. ఆలాగే ఆయన నొందొ ర్య్వారాధవడు. గులాబీలను గుండౌవ అద్దువనోవాడు, వొవలు, గులాబీలు అవాలళః వరస్బృర (వతిభింవా లేమా. నావళాిటీ ఉన్యాుదినం జీవ నవం ఎడు ఇందుకే బాలతోలితి వండుగ రోఎజయింది, పామవన్న్మాగో కొఖరొంవంటో చాచాజీ (ఎతు లోయల్లో విళనించే వనిపొవల ఆలోచనలలో పొలువంచు తోవథిం ఈ గేయ నావికలోని ఇతివ్భ) త్తం, ఇందులో నౌవ్యూర్రి తులా బీఖ, ఖాలథాలికలు నౌతలుగా వన్తాథ, అదుగో రొంగు రంగుల గులాభీలు నౌనళా9ితోనం వెడదువతూ రొంగం తీదతీ వచ్చాయి.....) గులాబీలు : ఏడీ 1 ఏడీ! మమ్ముల ఎద కద్దుకొనే తండి ? వడీ ! ఏడీ! ఎన్నడు వాడని నవ్వుల తండి? శాంతి కాంతి దళదిశల చల్లే మా న్మెహూజీ, ఇలనే స్వర్గము చేసెడి కలలు కనే చాచాజీ ? వడ్రీ॥ విరి తోటలు మా కోసం వేయించిన రసరాట్‌ నన్నె చిన్నె | లెన్నోమాకు [పసాదించిన స్వరాట్‌ శి ఏడీ॥

గేయనాటికలు ళా వరవశమొందే తపస్వి (సజ లన్నా దే మన్న (పాణ మిడే యశస్వి శి ఏడీ॥ (ఆ౭తలోనో చౌంతలో ఉన్న ఖాలనాలికలు చాచావీని వెదవతూ శలాఖీల గుండా గుఖాంవ్రలు విని ఆనందాళ్చర్భాలతో తమ భావవివంబితను శభుతాడ్ద) బాల బాలికలు ; ఓహో ఓహో గులాబులారా ! ఓహో ఓవో నెచ్చెలులారా 1 పాప లనీ పూవు లనీ పాడుతుంది మీరేనా ? పదపదమున మా ఎడదల కదుపుతుంది మీరేనా ? ఓహో॥ ఏడీ మన చాచాజీ ఎచట నైన చూశారా ? తను పుటిన ఈ కభదిన క్ష ఇళ్ళ మున పండుగ చేశారా ? ఓహో ॥ వీ పట్టున వెదకిన తన రూపే కనపడ దాయెను ఎంత పిలిచినా ఆతని గొంతే వినవడ దాయెను 1 ఓవహో॥ (అవ్వుడు తమథ నన్మ్మిహితలైైన ఫపొవలను చూబి శులొలీలు బిర మూబిన (వేమ వోనరేఖలతో గంతలు వేస్తాయి, అందోడూ తలినీ భారత

లా బాపురగ్జి బృందగానం : కనుపించవా తండి కనుపించవా ! వినిపించవా తండి వినిపించవా 1 కనుపించవా ! వినిపించవా ! విషమైన అమృతంపు చవకమై పోవు సీ (పేమగాన రసమ్ము కురిపించవా ! కను॥ వినిపించవా 1 కనుపించవా ! నింగినేలల కలుపు సింగిణుల వంటి నీ భావ మాలికలు మా కందించవా ! కను॥ కనిపించవా వినిపించవా మాటిమాటికి వెలుగు బాటలో పడగెత్తు తిమిరనాగుల బెడద తొలగించవా! కను (దత్సాదోళ్చాల శుంబి మంచు తెరలను ఎిదల్బుతొని ఉదిళథానుని వోలె జనవాడుడు తోలినబ్బి రంగం మీద మూ ర్హీభవింబి నిల్చొని ఉంటాడు. మంగ్‌ నూచతమైన నంగీతం బినివి స్తుంది, ఆనందో నరవణలైైనో ఖల వొలికల్రు గులాబీలు ఆఅత్భగీతం ఆలవీస్తాడ._) బృందగానం ; గులాబీలు బాలబాలికలు : నీ తలపులలో పూచిన రోజాలం నీ పలుకుల విరబూచిన బాలలం

గేయనాటికలు 5 గులా ; నీవే మా (బతుకులలో తావివి బాల: నీవేమా (బతుకులకు భావివి గులా; మా దరహిస మ్మంతా నీకోసం బాల: నీ దరవిస మ్మంతా మా కోసం గులా; మా పె కోపం వచ్చి పోయావా? బాల వ సురలోకపు బాలల కన బోయావా? గులా ; పుడమి మీద నీవు నేడు పుట్టిన రోజు బాల; స్వాతం్యత్యమునకు దుర్గము కట్టిన రోజు గులా వ; పలుక వేమి దేశమాత పులకరింప బాల; కలల కడలినుండి నిజము తొలకరింప (ధ్యాన నమాధినుంబి అవ్నుళవ్చుడే వేల్ళొన్న గంభీర్‌ వదనంతో చాచొటీ తనో నినర్ల్‌ (వేమ వావ్యలతో బిరంవీలను నంబోధిస్తాడు. వాళ్ళపై అనురాగాన్ని వరివిస్తాఢు,) బాచాజీ ; పాపలారా ! పువ్వులారా పాప మంటని దివ్వెలారా | నా కనులలో కమ్ముకొన్న చీకటులలో కారలారా 1

౯78 దాపురెడ్డి నన్ను ఎందరు మరచిపోయిన నన్ను ఎందరు విడిచి పోయిన మరచిపోవక నన్ను తలచే మంచి మనసుల అంచలారా ! పాప॥ కడలి ఒడిలో కరిగి పోత్రిని నదుల ఎదలను నిదుర పోత్రిని కాల కాశీచరణ ధూళిని కలసిపోతిని గతమునై తిని పాప॥ ర్స్సీ గళమ్ముల జీవనధ్వని మేలుకొల్పెను నా సమాధిని వినుటక్షై మీ [ప్రగతి గీతము వింతగా నే లేచివచ్చితి. పాప॥ చైతన్యోద్రీవితులె బో వాలవాలితలు, గులాబీలు తము శ్య్రొతోట్తి తౌ యము ది రూ ళా శూర్చ్యత మైన ఖావావేవాన్న్మ వెల్లిజీస్తాడు,) వాల బాలికలు : గులాబీలు ; (పేమయే నీ రూపమున మము పిలిచెనా అందమే నీ డెందమై మము కలచెనా 1 రాగమేనీ కంఠరవమై త్యాగమే నీ జీవితమ్మై మాకు సుందర థావిమార్శము చూపెనా మా కనులలో తేనె కలలు లేపెనా ?

గేయనాటికలు ౯77 ఆళలే నీ వోసరుచులై అశయమ్ములు నీ తలపులై మానవత కే మధు వసంతము నాటెనా మనిష్‌ నాడుల అనిమిష్మళుతి మీటెనా! ((అళకు ఆళందార్డ శయనుడై న జవవాడుడు ఆ వని వ్యాదయాలనై అతమ్మతవాక్‌ ల్‌ళరాలు బల్లుతాఢు. ) చాచాజీ ; మీరే మీరే (పేమభావాలు మీరేలే శాంతి సౌరభాలు నే నున్నా లేకున్నా నారూపషము మీ రూపములో భదముగా నే దాచుకున్నా ! నే అన్నా అనకున్నా మీ మాటల మీ పాటల లో నా భావాలను వినిపిస్తున్నా | నే కన్నా కనకున్నా మీ చేతలు మీ రాతలు నా భావాంబరమున ముదిస్తున్నా | గచొాచాజీ మనన్సును ఖాగా ఎరిగిన బొలజాలితలు, శలొభీలు తోమి శిర్భులానుతటూతులను అళనికీ బినివిస్తాడు, దోళ్‌ వరిన్థితిని వివరిస్తారు.)

78 బాపురెడ్డి బొాలవాలికలు ; శాంతికోసం సమతకోసం సకల జనముల సుఖంకోసం పాటుపడుతున్న ట్రై కాని ఫలితమే కనకుంటిమి ! గులాబీలు ; కుల విభేదం చుత వివాదం స్వార్థ జనిత సమర (సమాదం వదలినా యనుకుంటె వాటి కామరూపం కంటిమి. బాలబాలికలు :; జయ జవాను జయ కిసాను జయ విజయ జయ (శాంతి భాను జాతీ జీవన జడత్వము మై జయము నేటికి పొందలే 1 గులాబీలు : మాల పల్లి మహా ఢిల్రి (పణాశిక పథకా మతల్లి మార్చు చకము ఎంత లాగిన మాయ లేమి మాయలే 1 (లవ్వుడు బిచారగ్‌ న్తుడై నో నౌవూ9టీ గవగతి నళంలో ఫొంబి వున్న వపొముల గురింబి హెచ్చంిస్తాడు,) వాబాజీ : ద్వేషమును ఆసవముగా "సీవించువారు స్వార్థమును పరమార్థముగా భావించు వారు (శాంతి పథమున పొంచియుండిన పాములు శాంతీ సాగరమున విషాంతర్గాములు

శేయనాటికలు 79 వారి బారినుంచి ఈ వసుధను రక్షించండి మంచిని హింసించెడి దు ర్మతులను శిక్షించండి ద్వేవ॥ పారతం[త్యమును ఏరూ పమున నున్న చీల్చండి కులమత నిర్మిత విభేద కుడ్యాలను కూల్చండి ద్వేష॥ భారత సౌభాగ్య గీతి పహారతిగా పట్టనిచో నా పుట్టిన దినమున మీ రే పండుగ చేయకండి ద్వేష॥ (చాచౌాజీ నందోాన్ని అందుకొన్న వాలభాలితలు, శలాబీలు అతని జీవితాదర్భాన్మ్మి న్య రించువంటూ ఆబాగీతొం ఆలవస్తాథ. ) బాలబాలికలు :; నీవే భరతావని వై భరతావనియే నీవై వెలిగే చాచా నెహా9 వెలిగించు యుగయుగాలు గులాబీలు : (ప్రాజెక్టులు ఫ్యాక్టరీలు (పగతి మందిరా లంటివి (శ మ జీవులి సమభావులె సకల దేవతలు అంటివి బాలబాలికలు : రాల జూచి, మేము కంట కాల జూచి బెదరమండి పథ మెంతటి కఠినమైన (పగతి యాత మానమండి

80 బాపురెడ్డి గులాబీలు ; ఏ తోటను పూచిన నీ ఎదయే మా గమ్యమండి. ఏగాడుపు వీచిన నీ దే గానము విందు మండి బాలబాలికలు ; పచ్చని విష్ణవ గితులు పాడే పంటచేలలో (ప్రగతికి దీపం ప్హే (పర్మిశమల నీను చూతుము _ గులాలీలు : సూర్య బింబమున చవి " చూతుమునీ వెచ్చని మేధన్స చంద బింబమున కొందుము చల్లని నీమానసమును గులా=బాల ; జైజై చాచా నెహూం జేజేలు నీకు సీ పుట్టిన రోజే లే మా పుట్టిన రోజు!

యనం.జం నొ (యన్‌ జీవో (వభటుళ్ళా యంతాంగానికీ వునాదొం అతనిపై అథి రౌల్‌ గేణీ అంక్లై నా ఉండవచ్చు. అతని వీవితం సామాన్యుని "పేదరికంలో అంతర్భాగం. అయీ అథీనులో ఇమీ ఇంటీలో మునల్భొాంకి లేళ మభనవడో అతని నిత్యజీవిత నంజ్షీన్తడూపొన్చి కకాత్యకంగా. బి (తించటౌనితీ చేనం (వయత్సావే ఈ గేయడావకం. ఇందులో యన్‌ వీ వో, అతని ఖార్యొ, అతని ఆథీనడు, అతని వీల్ణలు వా్యాతలు, ఈ డూవకాన్ని మూడు దృళ్యాలుగా (వదర్భింవవచ్చు....) మొదటి దృశ్యం న / అది &ితో అవీను. జత యన్‌ వీ నో వాడాబిజీగా వబ్బి, భయమూ ఎినయమూ (వదర్భిన్తూ ఆఅఖీనడు గదిలోతి (వవోశిస్తాఢు. ఆథీనడు గోడ గడియారం లోత్సి తన చేతి గణీయారం లోతి వదోవదో చూస్తూ, బ్యిడు మెగాడుతూ, ఆ యన్‌ వీ వో జీదితీ తన అధికారం అంతా ఉద్దోవడే భట్లు మందోలింవు దాణాలు బినుడతాడు._/ ఆఫీనరు : ఏమయ్యా | సుబ్బారావు ఎప్పుడు వచ్చావు? ఆఫీసా లేక ఇది అత్తగారి ఇల్డా పదిన్నరకు ఆఫీసు, పదికే రమ్మన్నాను అదీ లేదు ఇదీ లేదు పదకొండై పోయింది. ఏమమయ్యా॥ 8)

89 బాపురెడ్డి ఊద్యోగం చేయాలని ఉద్దేశ (ం లేదా ? ఎంత చెప్పినా నీకు సుంత్రైనా మతి లేదా? వమయ్యా॥ (ఆయన్‌ జీవో వమ చెవ్బొలో, అలా చెప్బాలో తెలియని వరి న్ధితలో వడతౌడు, తనను తాను థొంత నంజాలించుతొన్తి తడోలడుతూ నంశాయివ్లీ చెలతాఢు,) యన్‌ జీవో: ఏమని చెప్పాలండీ ఇలా అడిగితే మీరు, ఏమి చెప్పినా సిల్లీ ఎక్‌ న క్యూజ్‌ ఆంటారు ఆకలి నూకల కోసం మా యావిడ పంపింది దిక్కులేని ఆ క్యూలో ఒక్క గంట గడిచింది ఏమ ॥ ఏడాది మా పాపకు ఎదో జ్వరం పట్టింది హోస్పిటాలు 'కెళ్ళికాను అదో గంట పట్టింది ఏమ 1 ఆంతలో ఒకటవ తేదని అప్పుల వాళ్ళొచ్చారు ఘాటు ఘాటుగా నాకు నోటిసులు ఇచ్చారు ఏమ॥ (బికొవగా. అ గొడవంతా విన్న అభఖీనడ యణ్‌ వీవో కేన అనవ్యొాంగా చూపి తల తివ్చుకొంటాఢు, జౌడద్‌ తని నీ 0చచుతొని యన్‌ జీవో అ ఖెండన్ళు రివిన్హడులో నంతతం చేయభోతాడు. అంతలో... లీ

గేయనాటికలు 88 ఆఫీసరు ; బాగా చెప్పావు కాని బాగు లేదునీపని ఎన్ని సార్ట చెప్పాను ఇం[పూవు చెయ్‌మని ? పి. ఆర్‌లు పెట్టలేదు పెండెస్సీ తగ్గలేదు పెట్టు మన్నరికి నోటు పెట్టు మంటె చేతగాదు వాగా 1 ఈ పైల్‌ లో మ్యాటర్‌ ఎగ్జామిన్‌ చేయలేదు జీ. ఓ. రెఫరె న్సేది? బాగా ॥ డి. ఓ. రిమైండ రేదీ ఏ దడిగిన నీ గొడవే ఏకరువు పెడతావు తోచదు నీ కేమొ, ఒరుల (భూటమాభివ యన్‌ వీ వోోయన్‌ నార్‌ నారీ అంటూ భయ ఖవ్తలు వకలోస్తాడు, ఆఖీనడువ ఎడుడు చెవ్చలేని నిన్ఫవోయత వౌలిఖబుచ్చుతూ వెళ్ళి పోతాఢు_) "రండవ దృశ్యం న (అది యన్‌ వీవో ఇల్లు, అతడు అవ్చుడో అథీను నుంబి వన్తూ ఇంటోలో (వవేలీస్తాడు _ అభా ఇథూ చూస్తే ఎవడూ కొనివీంచడు, 4 మూలనో వజీఉన్న్మ వార్చీలో వాద్చంబాడు, అవ్నుడు అతని ఖొర్వా బిరావగా లోవలినుంబి వబ్బి ఎరా దిగా చూన్తుంది, వాళ్ళ వటమీంలభి నమన్యల వంచాంగం ఎివ్చుతుంది)

రి బాపు రెడ్డి యన్‌ జీవో భార్య: ఏ మండీ ! వచ్చారా యన్‌ జీవో గారూ వచ్చి కూరు చున్నారు మన అప్పుల వారు. ఆఫీసు ఆఫీ సని అలమటిస్తు ఉంటారా ఇంటిదాని పోరు కాస్త ఇవాశైన వింటారా, ఏమ॥ నెలలో తొలి రోజు నేడు నెలసరి లెక్కలు చూడు ఆదాయానికి ఖర్చుకు అసలే కుదరదు జోడు ఏమ॥ ఆరు నెలల నుండి , ఇంటి అద్దె కట్ట లేదు పాలవాని పాతబాకి పెసెనా ముట్టలేదు ఏమ॥ నేను (కొత్త చీర కొనక నేటికి రెండేం డ్రాయెను పిలిలు సినిమాకు పోక కల్లగాదు, నెల లాయెను ఏమి॥ ఈ సంసారం నేను ఇంక చేయ లే నయ్యా! తరగ కుండ పెరిగే ఈ బరువు మోయలే నయ్య ! ఏమ॥ (లోవం డూవం డాల్బిసో టున్న తనో లార్వా చోతతీ యని వో నుఖ్బారాఖ్ర తౌబ్బినో జీతం అందిస్తాడు, అమె ఆగగవోన్ని తొంత జీవళయింవ చేయడానికీ ఉద్యోగ వేదాంత సారం వినివిస్తాడు.)

గేయనాటికలు 85 యన్‌ జీవో; ఒకటవ తేది గదా యని హుషారుగా వచ్చాను వచ్చిన జీతం అంతా తెచ్చి నీకు ఇచ్చాను ఏమిటీ నేల నెలకూ ఇంక్రిమెంట్లు వస్తాయా ఏటా ఒకసారి వస్తె అదైన సరి గిస్తారా ఒక॥ పిల్లలు పుట్టిన రీతి పుట్టవు ఉద్యోగాలు పిల్పలు 'పెరిగిన మాదిరి పెరగవు మా జీతాలు ఒక॥ మంచి చెడు (గహించ కుండ మండి పడుట తగునా ? కాపుర మన్న తరువాత కష్టాలు ఉండవా ?

(్రభోల్త్‌ చెవ్సన నంవాయివీని అంగీకరించక అయన్‌ ఎీవో ఖార్యో చ్యూంగ్య వ్లై భవమంతా వౌళ్టిడిన్తూూ అతని వైళీ తొరడా కొనలు ఎనుడు తుంది)

భార్య ; పిల్పలు కనుటే తప్పా పెళ్ళాడుటయే ముప్పా చేతగాని ఉద్యోగం చేయకుంటె నే మాయెను ? నీతి యనీ నియమ మనీ వేతనాల నమ్ముకుంటే ఏ తీరున ఈద గలము ఈ సంసార సాగరం?

86 బాపురెడ్డి (మి చేయాలో, తన వాదు బలా ఎింగించాలో తెలియని నుల్ళారాత్ర విచార గ ్తుడై గదిలో నుంచి బయలోతీ వెళతాడు _ అతని లార్భూ నిర్జాంతంగా చూన్త్హుందా మూడవ దృశ్యం న (బినగి వోనా౦న ఎన్‌ జీవో నుఖ్బారావ్ర అడత త్రెలలోని పోత చెత్కులాగ ఉన్ళ తన జీబితాన్టి భకాంతంలో తలవోనువంపొడు, ఆయనో మనను సలోని మౌనవోదన అక్షర డూవం భరిన్తుంది,..._) సుణ్బారావు ; ఇంటీదాని పోరేమో ఇంతం తన రాదు ఆఫీసరు చీవాట్టకు అంతమేమొ లేదు సంసారం చేయ లేక చస్తుంటే ఒక వెపున చార్జిమెమోలు, రిమార్కులు సంజాయిషు లొక వైపున ఇంటి! నిజాయితికి కట్టు పడి నేను బాధపడుట కంటె అకమ మార్గాన నడచు ' అన్యుల జత కూడుటయే మంచిదేమొ యనిపించును మనసేమో తిపియించును ఇండి॥ వేమన్నకు. రామన్నకు వినా ఎవరికీ తెలియదు నా బాధలు నా గాథలు నరక మైన సహించదు ఇండి॥

గేయనాటికలు 87 (తలో, నుజ్బారా్రు వల్టిలు నాలుణు వ్లైత్తల నుంబీ అల్లంచేన్తూ వడణలు పెడుతూ వస్తాడు, బాదాత శ్రుడ్డాన నాన్మశు చూబి వొతా త్తుగా నంఖింబి వోతాడు. అమిర్వా అమాయతకత్స్యా మంతా ఉల్లి వడే అటు వాఖ్య అతి య ణా నాన్మాత వలుళరిన్తాడు.) పిలలు : ల్‌. నాన్నా | నాన్నా! వచ్చావా మా కేమన్నా తెచ్చావా బిస్కెళ్లేవీ ? చాక్సెళ్లేవీ ? రంగుల బొమ్మలు తెచ్చావా లి నిన్నెవ రేమ న్నన్నారా కన్ని రెంచుకు మా నాన్నా ఆదరి బెవరి చూస్తున్నావు ఎదో కలగంటున్నావు నాన్నా (గరవ్వ్నుడో ఇంట్లో నుంబి యన్‌ బీ వొ ఛార్యా వబ్బాత్తవృ వద శంతో (వవేజిన్తుంది అమ్మను యాడగానో విల్హలు గంతులేస్తాడు.... అమ్మా అమ్మా రావమ్మా ఇదుగో నా న్నొచ్చా డమ్మా! (తండిని ఉద్దేశిస్తూ) కానుక లెందుకులే నాన్నా కథలేవైనా చెపు నాన్నా (యన్‌ టీవో థలొర్యూ తాను చేనిన పొరపాటు లపానుంది ఖర మనన్సు ఈలళ పెల్దో సందువ వొధవడుతుంది, భర్తను యఖలౌ అశునయించాలో శాలియని నీతిలో వడుతుంది నొమ్మదిగా అనె వాలిగొంతుక్ల బినివీన్తుందా.... ) ఎంతటి పాపిస్టి దాన్ని ఏడ్చించితి మిమ్ము లేశమైన మీపై కసి తేదంటే నమ్ము చంటి వాళ్ళ అల్లరిలో వేగ లేక మీ మీద విరుచుక పడ్డాను ఎంత 1॥

88 బాపురెడ్డి షీ మంచి తనము మనకు మేలు చేయ నెన్నటికి రండి భోంచేయండి రాత్ర పోతుందండి ఎంత ॥ (౮న ఖార్య వలితీన (పేమ వావ్యలతో యన్‌ జివో వ్యాదయం తొంత (వనన్బామౌతంది, థావిలో అదో కాంతి రేఖ ఆవ్యోని న్తున్మాట్లు అతని మఖం తీద బిదనత్చ్య వాలగుతంది. శల లల్లో ఆవారేఖలు తొంగి చూస్తుంటే = ఆతని తార్య, విల్ల్ణలు అతని చుట్టూ చేడతాడ -యన్‌ జివో నిదూర్భి లేన్తూ ఉంటే... .....) నే పధ్యం : (బతుకుబాధ చూచి నీవు భయపడకో భాయా ! కలదా ఎవ్వరి కైనా కలత లేని హాయి? సీ కన్నానా కన్నా 'రండింతలు కష్టపడే సోదరుల పరిస్థితిని చూచి తృప్తి వడవోయి ! (బళుకు | కష్టాలకు గురియైనా నష్టాలకు ఎరర్రైునా నిజాయితినీ విడకోయి ! సీకు భావి కలదోయి ! (బతుకు ॥ నిరుపేదల దేశం ఇది నీ [శమ ఫలియించాలి జాతీ జాతకము మార్చే చైతన్యము 'పెంచాలి ! (బతుకు |

పిలలమ్మరితో ఇంటర్‌ వ్యూ రాం చువాటూ బ్నగరానితీ ఠి మైళ్లబూరోంలో ఉన్న మవోవ్యక్షం విల్హల మరి. దాని చనయన్సు శజలొభి నంవత్సృరాలు, అది ముదిమిలేని అందాల రాజో, నవాగననినర్ల్‌ నుందరవోతో. కవి ఆ విల్లలమ్యరిని దర్శింబినవ్నుఢు తొలిగిన అవూర్శ్వవావానుభూతితి వచన కవితా డూనం ఈ డూవతం,/ పిల్రలమ్మరి : మనుష్యులతో మాట్లాడే కవీ! మనస్సులతో మాట్లాడే సుకవీ 1 నాకు నోరులేదనుకున్నావా ళ్‌ మాకు మనస్సు లేదనుకున్నావా ? అచ్చంగా కవివట నీవు ముచ్చటగా నాతో మాట్లాడవా? నా మౌనవేదనలకు - నివేదనలకు నీ నవభావనల మైకు అఆమర్పి వినిపించవా ! కవి: పాడుతున్నా యనుకున్నాను కల కంఠాలు పలుకుతున్నా యనుకున్నాను పక్షికంఠాలు రాలుతున్నాయనుకున్నాను ఎండుటాకులు అంతేగాని ఇవన్నీ నీ గొంతుక లనుకోలేదు కొమ్మలలో దాగి ఉన్న సీ కోరిక లనకోలేదు .

90 బాపురెడ్డి

నిజం చెప్పాలంటే నిన్నటి దాక నీ వింత గొప్పదాని వనుకోలేదు పిల్లల మరీ 1 ఒకసారి నీ చల్లని కథ వినిపిస్తావా ! పచ్చని ని (ఐళుకు మూటవిప్పి నాలో ఊహల పచ్చలు కురిపిస్తావా !

పిల్పలమ్మరి ః ఏమని చెప్పను కవీశ్యరా || నా ఎదలోని వింత బాధ ఎలా వివరించాలి ఈశ్వరా | నా శలతాద్దాల విచ్మిత గాధ = ఈ దేశాన్ని ఇ్మఐహింలోధి ఏలిన కాలంలో మహాపురుషుడు కబీరుదాసు వెల్లిన పదిహేనవ శతాబ్ది అంతంలో పవి[త కబీరు పంక్తులు పాలమూరు వచ్చారు - పాలమూరు సమీపంలోని జైనల్లిపూరు (గ్రామంలో నాడు జిత్వా = నాత్వా అనే (వాహ్మణ సోదరు లుండేవారు అపూర్వ భక్తి సంపన్నులైన ఆ అన్న దమ్ముల ఆతిథ్యానికి అబ్బురపడ్డ కబీరు పంక్తులు అయ్యా ! మీకు అర్హులైన గురువును ఎన్నుకోవాలని సలవో ఇచ్చారు. వెంటనే ఆ సోదరులజంట మొండిబారి ఎండిపోయిన ఓ దండిమరిని చూపించి

• ఈ చెట్టుకు (పాణం పోసిన వాణ్ని గురువుగా స్వీకరిస్తాం మేం” అన్నారు-

గేయనాటికలు 81 కవి వ చ్మితంగా ఉంది వాష్ట పెట్టిన షరతులు

ఆయినా ఆ గొడవంతా ఎందుకు అమ్మా ! నీ కథ చెప్పు గుట్టుతెలియని, ఊహకందని నీ పుట్టుపూర్వో త్తరాల ముడివిప్పు-

పీ.మ : అదే చెపుతున్నా నయ్యా! నా ఆత్మకథే ఇదంతా వినండి - ఆసలు నా పుట్టకే వింతల కొక గిలిగింత -- ఆ తర్వాత కొన్నాళ్ల కు స్యయంగా కదీరుదాసే జైనల్లిపూర్‌ రావటం తటస్థించింది ఆ అపూర్వ సోదరుల ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించటం సంభపించింది ఎండి ఐండబారిన మృరిచెట్టుకు ఆయన నిండు పాణం పోయటం జరిగింది ఆ అమృత ఘడియలోనే కవీ 1 నేను ఆవిర్భవించటం జరిగింది -

కవి ; అద్భుతం ఆద్భుతం

సీ అవిర్భా వోదంతం వినిపించు ఆకాశవాణిలా నీ ఆమృతగాథ సాంతం. ఎందుకలా నిట్టారుస్తున్నావు 1 ఏమిటి కంటతడి పెడుతున్నావు ?

99 వాపురెడ్డి పి.మ : చచ్చి (బతికిన

ఆ మ్మరికొమ్మ నొకదాన్ని పచ్చ పచ్చని నామూల దేహాన్ని ఇక్కడే, ఈ సెలయేటి ఒడ్డున చక్క-ని ఈ కొండచాలు పంచన నాటి, నాకు (పాణం పోళారు నీళ్ళు కాదు నిర్మల రాగ రసామృతం పోసి నన్ను పెంచి సపెద్దచేళారు జీత్వా-నాత్వాలు జై నుల్హాషా = అ్యవవుల్లాషా లై నారు వాళ్ల జీవితం నా కోసం ధారపోళారు నా ఒడిలో నా నవ్వుల గుడిలోనే కాలం గడిపి కన్నుమూళారు ! మతంతో (ప్రమేయం లేని మానవతా వాదులు వారు మనీషులు మహర్షులు వారు సమతాభావానికి సుహృద్భావానికి సంకేతాలుగా నా అడుగుజాడల్లో సమాధులై పోయారు

కవి వ ఈ సమాధులు వారివేనా తల్లీ | ఏం జరిగింది ఆపై, అనురాగవల్లీ | నీ గాధా లహరిలో తేలిపోతుంటే నిజం కలలాగుంది [పేమ తరూ మతల్లీ (|

'గేయనాటికలు రితి

పి. మ : ఎడారిలో ఒయాసిస్సులా ఎన్నాళ్లో పడి ఉన్నాను హవీట్‌ మహ్మద్‌ అనే అవ్వల్‌ తాలుఖదారు నన్ను కొంత ఆదరించి నా పంచలో బావి (తవ్వించి లోకంతో నాకు సంబంధాన్ని పెంచే చీకటిలో వెన్నెలలు (పసరించే చక్కని రోడ్డు వేయించాడు !

కవి ; నాలుగువందల యాఖ్ళె సంవత్సారాల నీ వయస్సు

నాలుగు వందల యాభై వసంతాల నీ తపస్సు మానవ నాగరికతా పరిణామంలో - ధరి్యతి చర్మితలో స్వర్ణయుగానికి సంబంధించినది = గతకాల విశేషాల గురించి చూడకుండా చరి_తకారులు (వాసిన చర్మితల కంటే కళ్చ్టార చూచిన నీ నోట వినాలని ఉల్లం కల్లోలినియె ఘోషిస్తున్నది -

పి.మ: ఎప్పుడూ చూస్తున్నవాళ్ళకు ఏదీ మారుతున్న ట్లగుపించదు అప్పుడప్పుడు వచ్చిపోయేవాళ్ల శ్రే మార్చు రథచ్శకాల జాడలగుపిస్తాయి. అందుకే అడపా దడపా వచ్చిపోయే విదేశ నిపుణులు మనదేళం గురించి

రీ బాపురెడ్డి ఇచ్చే అభ్మిపాయలకు ఎంతో విలువ లభిస్తుంది = శాంతి య్యాతలు-సమర య్యాతలు జయాపజయాలు చూశాను కుతుబ్‌షాహీలు పోయి అసఫ్‌జాహీలు రావటం గోలకొండ హైదరాబాదు కావటం పాలమూరు మహబూబ్‌నగరమై పోవటం కళ్ళారా చూకాను నేను స్వార్ధంలో పరమార్థం కొంత పరమార్థంలో స్వార్థం బోలెడంత చర్మితను దగ్గరగా చూస్తే అతుకుల బొంత- మహాత్ముల (పక్కలో మాయావులు గులాబీల రెక్కల (కింద కంటకాలు లోకం వెలుగు - చీకటి సహకార సంఘం అయితే, [కిందు మీదై, వెనకముందైై సమాజం పురోగమిస్తూనే ఉన్నది అందుకే నావంటి కానని కానల (బతుకులకు అంతో ఇంతో ఆదరణ లభిస్తున్నది

కవి; తరువంశరాణీ ! నీకు

తోబుట్టువు లున్నారా ? నిన్ను (వేమించిన ధీమంతులు ్రీమంతులు ఉన్నారా? నిన్ను అభిమానించే వాళ్ళు స్తుతించేవాళ్ళు

గేయనాటికలు 05 నీకేమైనా మేలు చేస్తున్నారా? ఉపదేశాలు, ఉపన్యాసాలే ఉపకారాలై న ఈ రోజుల్లో నీకు ఉపయోగకరంగా ఉండే దేదైనా చేస్తున్నారా ?

పీ..మ: బుద్ధునికి క్లానదానం చేసిన బోధి వృక్షం గయలో సిద్ధలకు సేదతీర్చే వట వృక్షం చెన్నపట్నపు వీచిలో ఉన్నారు నాకంటే ఎంతో పెద్దవారు ఎన్నటికీ ఆరిపోని చర్మితకలవారు = చిన్నదాన్నే అయినప్పటికీ మన్నించి నన్నెందరో చేరదీయటం, జిల్లా పరిషదధ్యక్షులు జిల్దా పరిపాలనాధ్యవృులు పురపాలక సంఘాధ్యక్షులు పూజ్యులు, సుందరతాదిదృక్షులు వాడిపోతున్న నా (బతుకులో వాసంతం తేవా లనుకోవటం, మరుగు పడిపోయే నా చరిితకు మళీ (పాణం పోయటం, నా శతాబ్దాల తపస్సుకు ఫలమని భావిస్తున్నాను నా కృతజ్ఞతలు సీ ద్వారా వాళ్ళుకందిస్తున్నాను -

కవి: ఎలానీ (బళుకులో

వసంతం విరిసిందో ఎలా నీ భావిలో ఆనందం కురిసిందో వివరించవా నా గుండె సంకువై పోగా వినిపించవా నా కర్ణాలు రసార్ధవాలై షోగా 1

98 బాపురెడ్డి పి. మః నా కాఖలు నరికి నా జడ లూడబెరికీ నన్ను నిత్యం చితవధచేసే పసివాళ్ళ నుండి-పసుల కాపరుల నుండి పాపం పుణ్యం తెలియని పశువుల నుండి నన్ను రక్షిస్తానని స్రీలపాలిటి కల్పతరువు నా వంటి తరుల పోష్షించే (మి త్రీ (ప్రభుత్వ పక్షంగా (ప్రకటించటం (సమోదం కలిగించింది నాకు; ఆమె నా జీవితళాఖ శాఖకు నవజీవం పోయడానికి వినోదయా తికుల కోసం నా అభిమానుల వసతి కోసం నా ముంగిటిలో శాశ్వత సుందర భవన నిర్మాణానికి శంఖుస్థాపన చేయటం -నా భాగ్యం - రంభోర్యశీ విలాసాలు స్ఫురించే రసజగత్తులు కళ్ళముందు (వదర్శించే లంబాడీ జవ్యనుల లాస్యాలు నా (ప్రాంగణంలో దీపాలు కావటం నా సౌభాగ్యం- కవి; ఊహిస్తున్నా నిప్పుడు నీ ఉజ్జ్వల భావిజీవిత సౌధాన్ని విరగని తరగసి వింతవింతల సీ కీర్తి భాండాగారాన్ని _ కళా తృష్ణులు సుందరతా బృందారా మకృష్ణులు విజ్ఞాన భ్రీధరులు కరుణాంతరంగులు

గేయనాటికలు 97

భావనా రాజ్యాధినేతలు హనన్ముఖులు, అంతర్ముఖులు నరులూ - నారాయణులూ రాగజ్యోతిర్మయులు రమ్యోషస్వినులు నీ వటప్మత తల్పాంతరాల కన్పిస్తున్నారు నీ మౌొనవచోధారల విన్పిస్తున్నారు నీ సుందర స్వప్నాలకు రూవం కల్పిస్తున్నారు ల

పి.మ; గాలికరటాల ఊయలలో లిలగా జాలిగా నేను పాడే పాటల్ని రాలే తూలిసోలే ఎండుటాకులమీద రాగరేఖలతో నేను రాసే లేఖల్ని (పజానాయకులు వినలేరని ప్మతికా రచయితలు చదువలేరని (పకృతి కవీ! (పగతి రవీ! నిన్నునా చెంతకు రా రమ్మని పిలిచాను కాదు కాదు, నీ లోకన్నుల ముందు నాకు న్‌ వచ్చి నిలిచాను =

కవి: నిన్ను నేను తలచాను నన్ను నీవు పిలిచావు మన ఇద్దరి సమ్ముఖంలో మానవ లోకానికి ఆవిష్కృతమైంది నీ నవజీవన మహోదయం నా నవ భావనార్ద) హృదయం. ( 1870)

చేతనా కే చత తన౦ (వచన కవితా ఠూపకం)

ఈ డూవకంలో. భరత మూత స్వాతం(త్యలక్యే, లారత్యవవి ఈ మూడు ప్యాతలు. చేతనో కేతన చ్భాయల్లో.. ఈ మళ్గుడదూ ఆంతరంగిక నమావోళం వడవ్రవంటూ, నడున్తున్ను చర్యితగురింబి చర్చంచు తోవటం ఇందులోని ఇతివ్భు కం, ఈ అవూర్చ నమావేశానికీ నూూతధాడడు తఎి, ఆతడువాఢడ ఇందులో &ర వ్యాత,

భరతమాత, నస్వాతం్యత్యాలక్ష్‌ ఖౌరత (వ4ి అనో మూఢు ఉవో వొాళల. నివానితీ జతే క శ్తీయెత్సొ మూడు డూనొలుఅదో చోతనాళో శ్రీ,

భరతమాత తరతరాల థారతీయ మూలచై తన్యానికి నంఠేతం, అ లోళ్తీని ఈ తలంలో శజీవిన్తున్నది నృృతంగళ వీననానక్రీ _ అదో న్యాతంగత్యాలజ్యీ, ఆ చేళనాళ్రీ అనలు (వకఖోతమయేది (వవిల ద్వారా_

వాళ్ళో ఆళఅలో, ఆలయాలలో, (తీయా తలానాలలో, కళ్ళుడ ఖారల (వని అందుకే దోళంలోని నోటో చైతన్యానికీ (వతిలిందిం. ఈ ముద్దం నమావోవానితీ న్యూళధాడడు తవ. అదిగో వచార్యగ న్రడైన భరతమంత నన్నిటిలో (వజౌలశీని నిలివీ కవి తన కంఠం ఎివ్నుతున్నాథు, , ర్‌వి

అమ్మా, భారతమ్మా |

ఆలోచిస్తున్నా వేమి ?

మన స్వాతంత్య లక్ష్మికి

పాతికేళ్లు నిండాయని

(ప్రజాకోటి పండుగలు చేస్తుంటే

గేయనాటికలు 899 వీధుల్లో వేడుకలు జరుపుతుంటే నీవు ఆనందంలో తేలిపోకుండా ఆలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోతున్నావేమిటి ? అవ్యక్త చింతనా వేదనలను నీ కళ్ళు వ్యక్తం చేస్తున్నాయెందుకు శి వెలుగు నీడలమధ్య నీ విశాల హృదయం నలిగి పోతున్నట్టున్నావెందుకు ? తల్లీ, సకలదేళామతల్టీ | అశేష భారత జనతాళాకిరణవల్టీ | భరతమాత

ఎవరయ్యా నీవు ఆమృతం కురిపిస్తున్నావు

నా అంతరాంతరాళాల్లో

వింతగా ధ్వనిస్తున్నావు

ఎవరూ లేరని ఈ ఏకాంతంలో

ఏదో ఆలోచిస్తున్న నన్ను

ఎలా కని పెట్ట గలిగావు ?

అన్నట్టు స్వాతర్యత్యం (పసకక్తి ఏదో తెచ్చావు రజతోత్సవాల వేడుకల్లో అలసిపోయి ఆమె కాస్త వ్మిశాంతి తీసుకుంటున్నది అలా నిలబడే ఉన్నా వేమిటి

కూర్చో నాయనా

కులాసేగా అంతా-విశేషాలేమిటి ?

కవి

కవినమ్మా? నేను కవినమ్మా

సీ కష్టసుఖాలను పాడుకొనే కవినమ్మా స్వాతంత్య భావ చ్టైతన్య ధారలో

00 బాపురెడ్డి సాహితీ తరంగాలు పౌంగించే కవినమ్మా ' నిళశాకుడ్యాలను వీల్చివేసే ఉషాగీతికా స్పర్శతో (ప్రజాహృదయ పద్మాలను మేల్కొల్చే రవినమ్మా, కవినమ్మా - ఒంటరిగా రాలేదు నా వెంట (సజావాహినిని తెచ్చాను స్వాతంత్య భవానితో వారిని సమావేశ పరచాలని వచ్చాను- మీరు ముగ్గురు చైతన్య మూర్తులు భూత భవిష్యత్‌ వర్తమాన కర్తలు నడుస్తున్న చర్మితను సమీక్షించాలని (వగతిపథంలోని అవరోధాలను తొలగించాలని సవినయంగా మనవిజేయ వచ్చాను సంధాన కర్తగా వచ్చాను అమ్మా! స్వాతం[త్యలక్ష్మిని కూడ రమ్మనండి నవభారత జనతాత్మ కథ వినండి

భరతమాత అదుగో అమ్మాయి స్వాతం్యతం రానేవచ్చింది రా అమ్మా స్వాతం[త్యం రా నీ మాటే మాట్లాడుతున్నాం ఇదుగో ఈయన కవి అదుగో | పజావాహిని మనసువిప్పి మనతో మాట్టాడాలని వచ్చారట (పగతి పట్ల మనకు కలుగుతున్న శంకలను తీరుస్రారట. ఏదీ (ప్రజలు మాట్లాడరేం లి? ఎలా ఉన్నారో ఏంచేస్తున్నారో చెప్పరేం ? మంచుకొండల కంటే

గేయనాటికలు 101 మహానదుల కంటే సాగరతీరాలకం టే సాందాటవుల కంటే పెరులకంటే, పర్మిశమల కంటే మీరే నా ఆనంద దీపాలు మీరే నా స్వప్నాలకు రూపాలు నిజానికి మీ కోసమే అవన్నీ మీ (శ్రేయం కోసం కాకుంటే ఎందుకు నా కివన్నీ! మీ సమైక్యతాళ క్తి, మీ దేశభ క్తి మీ అభ్యుదయానుర క్రి మీ కాంతి జీవనాస క్తి నా అఖండ నిధులుగా భావించి జీవిస్తున్నాను (పస్తుతం మీ భవిష్యత్తు గురించే ఆలోచిస్తున్నాను చెప్పండి పజలారా, మీ మనస్సులోనిమాట విప్పండి జనులారా మీ ఆలోచనల మూట. పజలు కవిగారు చెప్పారు నీవేదో కంటతడి పెడుతున్నావని దేశ పురోగతి మార్గంలో జాతి అభ్యున్నతి య్మాతలో తిరోగాములు కొందరు గోతులు తీస్తున్నందుకు స్వార్ధపరులు కొందరు సంవ్షోభం కల్గిస్తున్న ందుకు సీవు బాధపడుతున్నావని చెప్పారు కవిగారు స్వాతంత్యలవ్మి ఇంకా సౌభాగ్యలష్మి కాలేదని

402 బాపురెడ్డి (పగతికి పరమ శ్యతువులైన పరాన్నభుక్కులు ఇంకా పోలేదని నీవు పరితపిస్తున్నావని స్వాతంత్య యోధులు సంఘ సంస్కర్తలు, స్వార్థ త్యాగులు చెప్పుతుంటే నిన్ను చూడాలని వచ్చాము తల్టీ అన్నీ వివరించాలని వచ్చాము తల్టీ నీ సందేశం విందామని నీ పాదాలు మా ఎదల కద్దుకుందామని తొందరపడుతున్నా మమ్మా | క _ర్తవ్యం (పబోధించుమమ్మా ||

భరతమాత చూడండి (పజలారా స్వాతంత్య లక్ష్మిని పాతికేళ్ళ బంగారుతల్లిని మీ ఆరాధ్య దేవతామళల్లిని ఆమ మహోదయంకోసం కఠోరఘోర పారతల[త్య పారావారాలను నిరంకుళ (పభుత్వ నిర్దాక్షిణ్య రయుంరూమారుతాలను దృఢాశయాల పడవలో నవాశాజ్యోతుల వెలుగుల్లో అధిగమించి జయించిన స్వాతంత్య సమరయోధులు చాలామంది మనకు లేరీనాడు ఈమె కరుణా కిరణోపవనాలలో కనులు తెరచిన సుమాలు మీరు కంటకావృత గులాబీలు మీరు విద్యావిజ్ఞాన పరిమళోద్దీ ప్త

గేయనాటికలు 10కి యువతరాలు మీరు - స్వాతంత్య లక్ష్మీ అఆడుగవమ్మా వీళ్ళు నిలుపుకున్న ఆశలు, ఆశయాలేమిటో కంటున్న స్వప్నాలేమిటో సాధించిన విజయాలేమిటో అడ్డొస్తున్న సమస్యలేమిటో స్వాతం(త్య లక్ష్మీ తల్లి భారతి చెప్పినట్టు, (వజలారా మీరే ఈ చల్లని దేశానికి మల్లెలు దేళశమాతనూ నన్నూ కీర్రిసొధంలో నిల్చే శౌర్య ధైర్య సాహసధీ వల్లులు మిరే జాతి భవిషత్తు అధినేతలు మీరే నా కాంతి సంపత్సము పేతులు మీ మీడే ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకున్నాను. మీ చుట్లే సౌభాగ్యస్వప్న సౌధాలిన్నో కట్టుకున్నాను నేను పుట్టినరోజు పట్టరాని ఆనందంతో మీరు పండుగ చేసుకున్నారు నాకు మువ్వన్నెల తురాయి కట్టి నా నుదుటిపై పవ్మిత రాజ్యాంగ తిలకం పెట్టి మీ శ్రీవిత మందిరంలో న నన్ను (పతిష్టించుకున్న నాడు, ఆనాడు నేను కన్న కలలెన్నో ఇంకా నిజం కాలేదని నేడు కలవరపడుతున్నాను = మీ విజయాలునా అదృష్టాలనీ మీకు వివరించాలనే కుతూహల పడుతున్నాను చెప్పండి (ప్రజలారా, ష్సీరు చేస్తున్నదేమిటి * సాధిస్తున్నదేమిటి ? చెప్పండి =

104 బాపురెడ్డి (సజలు (వజాస్వామ్యమనే పందిరిమీద అల్లుకుపోయి ఢిల్టీనుంచి పల్లెపల్లెలూ పాకింది 'స్వేచ్భా స్వాతంత్య జీవన వల్లిక ఇపుడిపుడే విర బూస్తున్నది ఇంటింటా యువతా నవతా సమకతాభావ పుష్పాలు సామ్యవాద సౌరభాలు వెదజల్పుతూ శాంతియుత విష్ణవ గీతా లల్దుతూ. కవి

భలే వర్టించారు ఒక్క_ముక్కలో భరతావనిలో నేడు నడుస్తున్న చరి్మితనంతా కవినైన నన్నే గిలిగింతలు పెట్టే గాంతి చ్మితాన్ని కళ్ళముందు నిలబెట్టారు అదుగో! ఆ చైతన్య చ్మితం ముందు భారతి ఆనంద్యావవులు విడుస్తున్నది నేలపై పడినీకుండా వాటిని దూసి 'స్వేచ్భా లమ్మి దీఇాళ క్తి మూలగా మడుస్తున్నది (వజావాణి వినిపించగానే, ఆహా ఎంతటి (పసన్నత వ్యాపిస్తున్నది ఎ

స్వాతంత్య లక్కీ బాగుంది కవికుమారా నీ వ్యాఖ్య వ్వ కిలా మాట్టాడుతున్నా నీలో

లాం ళా

సంఘళక్రి (పవహిస్తున్నది మనిషిలా ధ్వనిస్తున్నా నీలో. మహత్మ ఏదో నినదిస్తున్నది.

గేయనాటికలు 105

(పజలు

వివరంగా విన్నవిస్తాం

వినండి మా వర్తమాన చర్మిత

[వజాస్వామ్యం

శాంతీ, సహకారం, సహజీవనం

అధికార వి కేం దీకరణ

అభ్యుదయ (వణాళికా నిర్వహణ

కులాతీత మతాతీత సాంఘిక వ్యవస్థ

కూడు, గూడు, గుడ్డకు కొదవలేని ఆర్థిక వ్యవస్థ

లక్యాలుగొ, ఆశయాలుగా ఆదర్శాలుగా

(పయాణించాం పాతి కేళ్ళు

(వగతిపథంలో, సమైక్యతా బలంతో

సాగరాల పాలైన నదీజలాలను

నవజీవన సాగరాలుగా మలచుకొంటున్నాం

శక్తి సడలి కొండలోయల్లో కూలిపోయే

జలపాతాల జాలిగుండెలను తరచి

విద్యుచ్చ కిని పండించుకొంటున్నాం

రాళ్ళూ ముళ్ళూ మానోళ్ళల్లో కొట్టిన బీళ్ళను

మా ఘర్మ గంగా జలంలో స్నానంచేయించి

పచ్చని విప్లవ పతాకలతో ఆలంకరించి

పల్లే పల్లెలోనూ

పట్టణాల (పాభవం వెలిగిస్తున్నాం

బండలు పగలగొట్టి

బంగారు కోటలు కడుతున్నాం

సుత్తెల (మోతల్లో

సురదుందుభులు పలికిస్తున్నాం

106 బాపురెడ్డి భూగర్భాలను శోధించి భూరి భండారాలను నిర్మిస్తున్నాం పౌతాళపు లోతుల్లోనుంచి. పరిిశమలకు (పాణం తోడిపోస్తున్నాం దూర ీ వణమూ, దూరదృష్టి ఆర్జించి దూరభారాలు తగ్గించుకొంటున్నాం వేగంగా (ప్రగతి యాత సాగిపో వటానికి వేయిస్తున్నాం లెక్కలేని రోడ్డు, ముక్కుసూటి రైలు బాటలు కొండల్లాంటి ఓడలకు రేవులు గండభేరుండాల్దాంటి విమానాలకు ఆశయాలు శఆచ్చుకోవటం కన్నా యిచ్చుకోవటం ఎక్కువ నేర్చుకొంటున్నాం సాధ్యమైనంతవరకు సంపదలను సమానంగా పంచుకుంటున్నాం నేలలో, నింగిలో సమ్ముదాలలో నీ రక్షాదక్ష సైన్యాలను నిలబెట్టాం శతు వెవడు చేయి చేసుకున్నా శిరచ్చేదం తప్పదనే బెదురు పెట్టాం ఈమధ్యే మీరు చూశారు గదమ్మా ఈ వీరుల ధర్మవిజయ విహారాలు మీరిచ్చిన ఆశీరక్షరవరాలు

గేయనాటికలు 107 భరతమాత విన్నావా స్వాతంత్యలక్ష్మీ వింతలూ విశేషాలూ ఈ చేతనామూర్తుల వ|జసంకల్పేందుబింబం వక్షించిన వాక్చుధాశీకరాలలో నీ సంతప్త హృదయానికి కాంతి కొంత లభించిందా చెప్పమ్మా చెప్పు, నీవేదో చెప్పబోతున్నావు స్వాతం_త్య లక్కీ ఆంత బాగానే ఉంది కాని, (ప్రజలారా! ఎంతోదూరం చేరలేదు మీరు ఎన్నికలు జరుపుకొంటున్నారు (పణాళికలు వేసుకొంటున్నారు ఆదర్శాలకు, ఆశయాలకు ఆకారం కల్పించడానికి శాసనాలు చేస్తున్నారు సభలూ, సమావేశాలూ, సమీక్షలూ స్మ్యకమంగానే సాగిస్తున్నారు అయితే నినాదాల ధూళికంబళి (కింద నిజం కొంత న్నిదిస్తున్నది వివాదాల కటకటాల వెనుక విజయం కొంత విలపిస్తున్నది కవి కమనీయమైన మాటలతో ఎంత కఠోర సత్యాన్ని ఆవిష్కరించావు వెలుగు పావురాలను వేటాడే

108 బాపురెడ్డి

చేకటి డేగల సంగతి

మళ్లిపొదల మాటున దాగే

మిన్నాగుల సంగతి

వివరించి చెప్పు తల్లీ

ఈ జనకోటికి విదితమయ్యేటట్టు. స్వాతంత్య లక్ష్మీ

ఆశయాలతో అందరూ అంగీకరిస్తారు

ఆచరణలో మసిబూసి మారేడుకాయ చేస్తారు

స్వార్ధంలో పరమార్థం ఉంటే సరే గాని

పరమార్థం స్వార్థానికి తోడ్పడకుంటే

విలయతాండవం చేస్తున్నారు మీ లోని

విస్సన్నలు, 'పెద్దన్నలు

గమ్యం చేరాలని అందరూ నడుం కడుతున్నారు

ఆ గమ్మం ఏమిటో ఎవరికి వారే నిర్ణయించుకుంటున్నారు

మంచినీటి దావులవద్ద ఇంకా

మాల మాదిగ లనబడేవాళ్ళు

కడవల్లో, నీళ్ళు గాదు

కన్నీళ్ళు నింపుకుపోతున్నారు

ఆత్మాభిమానం వదులుకు పోతున్నారు

కులతత్వాల వలల్లో

విలవిల తన్నుకునే పక్షులను

విడిపించే పేరుతోనే కొందరు

ముడులు బిగిస్తున్నారు

వర్ణాంతర వివాహాలు

వక్తృత్వ పోటిలు దాటి, 'స్వేచ్భగా

వాస్తవికతా తీరం చేరటం లేదు -

గరీవీ హటావో అని

మీ కంఠం గర్జిస్తుంటే

గేయనాటికలు 109

గరిబు హటావో అన్నట్టు

కొందరికి వినివీస్తున్నది

మనిషికీ, దేవునికీ మధ్య

మార్గా లనుకున్న మతాలు

మనిషికీ దేవునికి మధ్య

మంటలూ కంటకాలైనాయి

దేవుని సంగతి దేవుడెరుగు

మనిషి సంగతి ఎవడెరుగు ?

విద్యార్థులు విద్యాశాలల్లో చేరింది

చదువుకోవటానికా, సమ్మెలు చేయటానికా

ఆనే సందేహం కలుగుతున్నది

విద్యాకశాలలను సమ్మెశాలలంటే

విశ్వసించటానికి వీలుగా ఉన్నది. భరతమాత

స్వాతంత్య లక్ష్మి చెప్పిన మాట

సావధానంగా విన్నారు గదా

చేను చూచి సంతోషస్తున్నారే గాని

చీడపురుగుల సంగతి విస్మరిస్తున్నారు

చేతనాభాండాలు మీరు నింపిపోతుంటే

చీకటి ఘూకాలు వాటికి చిల్లులు పెడుతున్నాయి

డెమ్మొకసీని హిప్మొకసీ నడిపించాలని చూస్తున్న ది

తోడేళ్ళ గ్మొరెమందల కాపలా కాస్తున్నవి

డేగలు పావురాల వేషం వేస్తున్నవి

పెద్దల మన _స్తత్వాలు మారటం లేదు

మాటల్లో మార్పే గాని మనసుల్లో మార్పు లేదు

దొంగలున్నారు జాగ త్త

ఇంటిదొంగలున్నారు జాగ త్త!

చేతనా కేతనాన్ని

శిశిరం చేతికి చేరనీయవద్దు జ్మాగత్త |

10 బాపురెడ్డి శే (పజలు : స్వేచ్భా స్వాతం్యత్యాలు మా కిచ్చిన స్వచ్భంద వారసత్వ వసంతాన్ని చ్చిన్దిర్ర చ్భాయల్లో పడనీయం పాతికేళ్ళుగా (వగతి య్యాతలో (వతిబంధకాలు పెడుతున్న వన్నగాల పన్నాగాలు ఇక సాగనీయం మనిషికి మార్గం చూపే మానవతా రాడారును మాయా రాశెట్ట దాడికి బలి కాసీయం తరచుగా మనమందరం ఇలా కలిసికొని ఒకరి మనస్సుల్ని ఒకరు తెలిసికొని మన అపూర్వ (వపగతి (పస్థానంలోని ట్ర్రమాదాలను పసిగట్టుకొంట్రూ చేతనా కేతనాన్ని ఎగరవేసుకుంటూ అంతులేని కాలవిధుల్లో ఆనందయ్యాత సాగిద్దాం ఆభిలావనిక్రి థారతావని ఆదర్శంగా జీవిద్దాం. భరతమాత : తథా స్తు తథా స్తు! స్వాతంత్ర్య లక్ష్మీ న్‌ విజయోస్తు విజయోసు |! (| పజాథ కికి విజయోస్తు 1 చేతనాళ క్రిక్ర దిగ్విజయోస్తు 1 భర తమాత్ర ; తథాస్తు తథాస్తు | (1979)

తక్కువె ఎక్కవ (గరభ్‌క్‌ నంతానా వేశ్‌ గోల జార్య, వరితమిత నంతానాన్ని తోరే భోర్త్‌ మద్యా విరిగిసో నంావణ_నన్న్మావోతం ఈ నృత్య నాఖతలోని ఇతి వ్భ్త్తం, నన్వానుల్సు యవతీయనవవలవాడో ఇందులో వౌ(ళలుగా ననాద, మిఖటుంవి నంక్షేయ తత్వాన్నా వ్యాందిన్తాడు,) భార్య : కడుపునిండ సంతానం కందామయ్యా ! భగవంతా నీదె భార మందామయ్యా ! మా అమ్మ పదిమందిని కన్నది పువైటోళ్ళ నాపవద్దు అన్నది ఎందరిని కంటే ఏ మున్నది మంది ఎక్కువుంటే బలమన్నది. కడుపు॥ భర: అవల వద్దే వద్దే పీల్లలు టం ది యం ఇద్దరి కంటెక్కువ మన సంతతి సుఖపడాలి మనకంటే ఎక్కు-వ- బోలెడు పిల్లలను కని జోలె చేతి కీయొద్దే గంపెడు సంతానంతో కొంపముంచు కోవద్దే వద్దేః ౧

118 బాపురెడ్డి థార్య : కాదు కాదు ఓరయ్యో ! కడుపునిండ సంతానం కందామయ్యా వద్దు వద్దు అని నీవు అనవద్దయ్యా | భర; అతి చందమామ వంటి బాబు మందారం వంటి పాప బాలే, పిల్లల కోడి వోలె నీవు కావద్దే వద్దే॥ అపరేషను నీకు ఆయాసము అనుకుంటే నేనే చేయించు కుంట నీవు అడ్డు పెట్టడ్డే వద్దే॥ ((॥తలో ఇద్దడ నన్యానులు వీధి వాందిజీ వాభతూ నంతాన త్తం శోధిన్తూ పొథి పొడుతుంపాడు.) సన్యాసులు ; చక్కనైన శకుంతలకు ఒక్కడే కుమారుడు ఈ దేశం తన పేరున నే వెల్లిన వీరుడు (పేమ లెన్నో పుష్పించి నోములెన్నో ఫలియించి పుణ్య దంపతుల కడుపున పుట్టినటి సోముడు - చక్కనై ॥ బబ న

గేయనాటికలు 118 ఇంతనాడె పులుల పట్టి ఈడ్చిన భుజబలుడు వెన్నతోనే విద్యల రుచి గన్న బుద్ధి బలుడు -- చక్కనై॥ కన్న వారికేమొ కీర్తి కలిగించిన ఘనుడు సుఖముగ తా (బతికి (పజల సుఖపెట్టిన అనఘుడు = చక్కనై ॥ తల్లికి ఒకరో ఇద్దరో పిల్లలే వరాలు భారతీయలంద రప్పుడు భరతుని రూపాలు చక్కవనై॥ భార్య: సన్యాసుల కేమి ఎరుక సంతానం సంగతి వాళ్ళమాట వింటుంటే పోతుంది నామతి ఫ్రీవారూ రావయ్యా! చిన్నటోయినా వేల? సరసాలాడుదమయ్యా చక్కని ఈ సంజవేశ. సన్యా॥ (వికృతి నొందర్యాంతో వరవఖలైై పోతున్న యవతీయువవల ఉంటలు (వజయ వీశ్రలు-(వత్ళతి రవాస్యాల ముడీ వివ్సుతూ పొడుతాడు.)] యువతి : కుహూ కుహూమని కూసే కోకిల ఏమంటున్నది 1 “యువకుడు : ముద్దుల సంసారానికి ఇద్దరేను పిల్లలట - కుహూ-కుహూ.

కేశ బాపురెడ్డి యువతి : రుమ్మని రుమ్మని పాడే

తుమ్మెద లేమంటున్నవి రి యువకుడు : [పణయ దంపతుల కడుపు

పంట ఇద్దరేనంట _ రుం రుం. యువతి : మిల మిల గగనంళోన

మెరయు తారలేమన్నవి? యువకుడు ; చల్లనౌ కుటుంబానికి

సంతానం ఇద్దరట = మిల-మిల. యువతి ; చక చక తిరిగే కాల

చకము ఏమంటున్నది ? యువకుడు ; తల్లి ధరణి కనుల వెల్లు

తనయులు రవిచం[దులట _ చక-చక.

(అవ్షుడు ఆనంద వరవఖలై నో థార్యా భర్తలు. నాతాయి నాయ వలు వటుంఖి నియంత ఇ అనో అభ్యుదయ నూతాళిన్న్మి అంగీకంన్తూ యుగళగీతం అలవసాడ, గ్‌

భర్త; నా కున్నవి రెండే రెండు తెన్నులు

నను పిలిచే నను వలచే నీ కన్నులు భార్య: నా కున్నవి రెండేరెండు వరాలు నన్ను నిన్ను ఒకటిచేయు నీకరాలు

భర్త; నా కున్నవి రెండే రెండు పదవులు

మురిపించే మరిపించే నీ పెదపులు

భార్య : నా కున్నవి రెండే రెండు పువ్వులు

కనిపించే వినిపించే నీ నవ్వులు

భర్త; నా కున్నవి రెండే రెండు మేడలు

ఇరు సంజల నాలో గల నీ నీడలు

భార్య ; నా కున్నవి రెండే రెండు బుక్కులు

ఆడించే పొడించే నీ వాక్కులు

ఇద్దరు ; మన కున్నవి రెండే రెండు ఫలాలు

మన | పేమకు మన నోముకు (ప్రతిఫలాలు. (19077)

[పప్రజా విజయం

వోలాదబి వనంతాల ఉద్ద్యాల చరిత, నంన్క) తితో వెలిగే న్టర్ణ అంణం మనో థొరత్‌ ఖండం. ఎన్నో దుస్ట్రళత్తలు న! దోళంపై దండెత్తి శజీబోయాయి. భలత డాతి న్వాతం్యత్యం జీవనోచ్చను, నమైఠళ్యూతా అంధాన్చు భగ్భ వరచడానికి (యత్నించిన వాథ మటల్డో గరబి నమాదులై పోయాడ, ఆ నమాదుల శీదో నోఖి నర్భ్య న్ధాతంగళ (వవాన్వామ్య శాలత వతాత రవ రెవలాఢుతున్నాది. నొమ్మువాద వఠళంలో వంచవల్ష (వతాణితా రథంలో నొాంఘమీత ఆర్థిక విన్హవ ఖారతి (వయాజం నొళిన్తున్నృదా అతుగజడుణున -దొం/(ద్యూ వీలొచాన్న్మ అజగ|(దొవ్యతున్నది.

థొరత (వగతిని నాంతం్య/త్తాని) , సామ్యవాద వ.(వనను భంగ నరచడానితీ స్చార్థం షన. కా రయం అనో రల -చేన్తున్న తతంతాలు ఎవిథలమౌతున్నృవి. ఈ నాలుణు దుష్టళ లు దోవిజీ, లంచగొంజీతనం, న్యల్ణింగ్‌ , కల్తీలు చేయడం, అగశమ నిలువలు మెదోల్లై శ అవినీతి అరావిత (తీయాతలాపాలతో వాతి నవైక్కూతను, రో గని బిబ్భిన్మం చేస్తున్న వారోందోరిత్తీ (వళతిడూవాలు,

తర్షకో, తార్మాత, యువజన, వారివన గిరిజన దూవంలో ఉన్న ఓవవాలో శ్రీ ఈ దున్టళ వలపై ఎిజ్బింభించి విజయం సాధిన్తున్నాది. (వగతి లజ (వవాళ శ్రీని నజీవిన్తున్నది. ఈ నన్నావే కాన్ని ఇతివ్భ తంగా తీర్చిన కళాడూవవే ఈ స్భ్‌ల్య డూవఠం.

అడుగో చూడండీ, దేళభక్తీ దీవించిన (వవాక క్రి ఆనంద హేల...

(ర తీయగానే (వవాళ క్రీ దేళభ క్రీ గితాలావం చేన్తూ నరి నున్న బ్భ్‌ళ్యాం తనివి నుంది = తర్షవలు, తొర్భిులు యవనులు, వారంిజనులు, గిరిజనులు మొదలై న బలపొన వర్గాలను (వతిభింబించే వేషాలతో టీల్లై నంత యంది (శ్రీ వ్రడములు (వశాళ క్రీగా పాల్గొనవచ్చు.)

116 వాపురెడ్డి (వజాశ క్రి ; ఈ దేశం మనదేశం ఎంతో సుందర దేశం (పపంచానికే క్రి ర్తి పంచిన భారతదేశం ఈ నదులు మన ఎదలు ఈ కొండలు మన కండలు ఈ గనులు మన కనులు ఈ అడవులు మన తొడవులు ఈ పొలాలు మన బలాలు ఇవి మన ఆందరికోసం ఇది మన భారతదేళం -- ఈ దేశం1 వేదాలను పండించి దురితాలను ఖండించి నింగికి నేలకూ నిచ్చెన వేసిన దేశం- ఈ దేశం! స్మామాట్టుల ఓడించి స్వాతంత్యం సాధించి సామ్యవాదం రథంపైని సాగుతున్న ఘనదేశం ఈ దేశం॥ బుద్ధుడు పుట్టిన భూమి గాంధీ మెట్టిన నేల ర్లూన్సీ ఏలిన గడ 6 జవహరు తీర్చిన దేశం ఈ దేశం!

గేయనాటికలు క్ష1/7 సంధివచనం : అంతా వాగానో ఉంది _ కాని దేోోంలో నొణుతన్న నొంఘేతొ, ఆర్థిక ఎన్లవాన్ని అవడాశితీ తొన్న్మి దున్హళ వలు వివవన్నాగాలు వన్ముతూ (వవొళ శ్రీని ముట్దణీ స్తున్నాయి = వచూడండీ.... (భయ(లాంతలు (వదోర్భిన్తూ. (వవాళక్త, రంగంలో (వవేజించే దువ ₹ వలను డదేశతినూా అంభుందొ) డు అవుట్‌. టి నాధి (పజాళక్తి ; అవును అవును అదుగో స్వార్థం నిజమే నిజమే అదుగో మోసం వచ్చేస్తున్నది అదుగో (దోహం గర్జిస్తున్నది అదుగో ధ్వంసం (గఅవ్వ్నుడు స్వార్థం, మానం (బోవాం, బ్బూంనం అనో దుష్టళవ్త్రలు తమ (వతాపౌన్మ్మ చూవ్రతూ రొంగంలోతీ (వవోళిన్తాడు. వాళ్ల తమ (వవ్భ త్తితి తగిన వోప్తాల్లో దంటాడు, ఉమ్మడీగానూ, ఎిడీవిజీగానూ ఈ (కంది చరతాలు వొడుతూ వితతి నాఖ్యాం చేస్తాడు) దుష్టశక్తులు ? చక్కని "పేరు పెట్టండంటే స్వార్థం ఆంటారా నన్ను = ముద్దు ముచ్చటగ పిలవండం టే “మోసం” అంటారా నన్ను = స్నేహం-శీలం అని అనమంటే “దోహం” అంటారా నన్ను - దానం-ధర్మం నేనే నంటే “ధ్వంసం” ఆంటారా నన్ను = కర్షకులారా! కార్మికులారా! కష్టంచేసే మానవులారా! దేశం దేశం అంటున్నారా దేళం మాదని తెలియగలేరా--

118 వాపురెడ్డి కష్టం మీకు, ఫలితం మాకు చిక్కులు మీవి, హక్కులు మావి సీడలు మీవి, మేడలు మావి ఏదై తేనేం ఎవరై తేనేం మీకూ మాకూ ఏమిటి భేదం ఏక్కడ ఉంటది ఎలా ఉంటది ఇంతకు మించిన సమతావాదం -- చక్క ఏరూపం ధరియిస్తుంటామో ఎక గ్రాడెక్యాడా ఉంటుంటామో ఎవరిని ఏమేం చేస్తుంటామో ఎలా చెలామణీ అవుతుంటామో తెలియదు మీకని తెలుసును మాకు దేవుడు సైతం మాతాలూకు-- చక్క-॥ సంధివచనం : కాముడూథుల్లై న దుష్టల్‌ క్రలు (వజాతోఖో (భమథలాన్ని స్పావోచేన్‌, దారిద్వా ఎివనర్వాన్ని వాలునోనీ పెంబి దోళం వదతి వది లోకాడ. నిరంతరం తమను నజీవ నున్న (వగతి అలక్ష్యని చేరి (వశాతోఖో తమ నాదలణు ఎన్నావించువంటున్నాడు, దుద్దళవ్రల వ్య్యూవోలను భఛోదింబి నమతా నౌొఠొగ్యు నీమలవ తృరితగతిని చేడతొనో వెలుడు ఖాఖీలు చూవించుముని వోడువంబున్నాడు = అడుగో (వగతి అత్య నన్న్మింి చేడతన్న (వవాళ్‌ శ్రీని చూడండీ... ((వగతి అక్ష దివ్యావర్చ్‌ నతో రంగంలో వోంచేని ఉంటుంది _ ఇడువైవ్రల నుంబి (వవాళ క్త అమెను నజీవి నుంది.) పజాశ క్తి ః అమ్మా, అమ్మా! మమ్ముల ఆదరించవమ్మా | చీకట్టను చెండాడే

శగేయనాటికలు 1119

వి[రవీగు అవినీతి

వె్యరితలలు వేస్తున్నది

జటిల దుష్టళ క్తులెన్నా

జాతిని పీడిస్తున్న వి - అమ్మా॥

సంఘ[దోహం కథను

సమాజసేవా వేషం

ద్వేషం వల్లిస్తున్నది

దేశభ క్తి సందేశం = అమ్మా॥

రాచిలుకల వలె పలికే

రాబందులు వస్తున్నవి

[వతి పరిష్కారము ఒక

సమస్య చేసేస్తున్నవి ఎలా అమ్మా॥

సంధివచనం : అమాయవలై న (వవిల ఆవేదన (గపొంబిన (వగతి అజ్మీ వ్యాదయం కరిగి పోతున్న దొ. (వదాళ్‌ శ్రీని రోజ్లీంచాలనే టీకా నీకణం అవా కనులలో వెరనీవోతున్న దా. దుష్టళ త్ర అను వయించడాని ఇడ్గవై అంకాల -వలతం అనో విజయ ధొనున్సును (వసాదిన్తున్నాద. దాని (వయాగాన్న, [వయాజనాన్న (వనాతోలోతీ వివరిన్తున్మ (వగతి అక్ష్రేని చూడంణీ........ గ(భళ్ళటలో కొంచం కనుముడణథగా పెల్దోన దశున్సుతు అయటికి

తీ నుంది లజ్బీ)

ఇదుగో! ఇదుగో! విజయధనుస్సు

ఇరువై అమ్ముల మేటి ధనుస్సు

ఇదే ఇదే మీ శక్తి ధనుస్సు

(ప్రజలారా! మీలోని మహస్సు

కోటి కోటి కోదండబలమ్ము

మేటి మేటి గాండీవజవమ్ము

నింగిని నేలను కదిపే రావం

నిండిన రిపుగణఖండన చాపం ఇదుగో!

120 బాపురెడ్డి

సత్యం నారులు సారించాలి

శివం శరాలు సంధించాలి

సుందర మెల్లెడ వ్యాపించాలి

చీకటులన్ని నశియించాలి - ఇదుగో!

ఇంటా బయట దాగిన ళ (తుల

ఎదిరించాలి ఎక గాడి కక గాడ

కలుపు తీయనిదే కాపు లేనిదే

ఫలియించదుగా ఏచేనైనా ఇదుగో!

గ((వదాల్‌ క్షీ, అ ధశున్సును న్వీళంి న్రుంద్‌, అది 4కే భ్‌నువ్సు తౌవచ్చు. తొలత రితో జిత ధనున్సు కావచ్చు. వాడు నవ్య 9మిస్తాడ, మలో వ్లైళ్లు నుంబి దుష్టళ్త్రలు విజ్బంభింబి రోంగం ఎీదికీ ఇంకా వికృతా తారాలతో (వవోణిస్తాయి.)) నంధివచనం : (వవాల్‌ శ్రీని వంబించడౌొనిళీ దుష్టళ వలన్న్మీ ఫక్‌ వై నాయి. వబికృతాకారాలతో ఎికృతాలోచనలతో అఎ నమావిం జీదో ఎలా బిడుచుల్‌ వథుతున్నాయా చూడండేీ.... దుషశకులు : థు శాఖ

ఎదురులేదు బెదురులేదు

ఇక మనదే రాజ్యం

నీతి, న్యాయం, ధర్మం

నిత్యం మన భోజ్యం

పల్లెలలో పట్టణాల్లో

కలోలం లేపేదాం

న! గ! (వజాశ క్తి దేశభక్తి (పగతిని ఆపేద్దాం ఆకా ఎదురు!

గేయనాటికలు 192] నంధివచనం :; ఐవిజయ దనున్సును ఎవ్క పెట్టోన వరిదాల్‌్తో దుష్ద తదడుల వ9గల్భాలవ ఇొదోరత వాలభొని ఎదిరిన్తు న్న దొ, (₹కొంతి యాాత నాగి నున్నది = అదుగో........ (పజాశ క్‌ ; సాగవింక సాగవింక నమ్మమింక నమ్మమింక మోసమా నీ మాటలు పాడకింక పాడక్రింక (దోహమా నీ పాటలు చాలించుము చాలించుము ధ్వంసమా నీ వేటలు అరాజకం గాలివాన అలజడుల బురద బెడద పెట్టలేరు మమ్ము హింస పెట్టలేరు మీరింకా _ సాగ॥ [(వజాళక్తి-కర్షకులు ; దున్నేవాడిది భూమి దోపిడీది మరుభూమి శ మళ క్తికి నమామి అని పాటలు పాడుతున్న వదుగో కొమ్మల్లో దాగుకున్న కోకిలలు కో న్లో మేలుకొన్న శిలలు -- సాగ॥ (వజాళక్తి-కార్మికులు : ఫ్యాక్టరీలు మందిరాలు (పాజెక్టులు వేదాలు (క్రమశిక్షణ దైవభక్తి ఉత్పత్తే మంతళ క్తి మనిషే మనిషికి దైవం ళి

129 బాపురెడ్డి మనదేశం మనస్వర్షం అని ఆలపిస్తున్నవి అదుగో మాటలాడ నేరి ఎనట్టి పువ్వులు మార్పుకు స్వాగతం పట్టు దివ్వెలు సాగ॥ (పజాశ క్హి-బలహీన కులత త్త్వం మతకలహం : వర్గాలు ; (కుళ్ళిన ఆచారాలు 'పెంచి ఈ సమాజాన్ని వంచించగ లేరు మీరు కనపడలేదా నింగిని ఇరువై రంగుల సింగిణి మేము ఎక్కు పెట్టినట్టి మేటి విజయధనుస్సు వూ సాగ॥ (పజాళ క్రి-యవజనులు : సరసమైన ధరలకే సరకులు అమ్మిస్తాము అత్యవసర వస్తువులు అందరికీ పంచుదాం కూడు, గూడు, గుడ్డకు కొరత తీర్చి వేస్తాము నికుద్యోగ పిశాచిని నిలువున షాతేస్తాం పా సాగ॥ సంధివచనం : (వడాళ క్తి దృఢదీక్షా నంకల్పాలవ దుష్గళ్‌ వలు గటిగటలాడీ పోతున్నాయి. నాట్ల వస్నాన వ్ర లలన్న్మీ వటావంచలె ఫోగా తమ తీవిమిని వవ్చువంటున్నాడు చూడండీ... హా చితంగా ఉన్నదే చీకటి పోత్సున్నదే (ప్రజాశక్తి వెలుగెంతో (పచండంగ ఉన్నదే

గేయనాటికలు 1వ8

ఇరువై అమ్ముల మేటి

విజయ ధనుస్సేమిటి!

మట్టి, [మాకు, రాయి రప్ప

మాట్లాడుట ఏమిటి! -- చిత నవ్వుల పువ్వుల దాచిన

నాగుల పసిగట్టారు

పిట్టకైన తెలియని మన

గుట్టులు కని పెట్టారు ఎ చ్మిత॥ కర్షకులూ, కొర్మికులూ

హరిజనులూ, గిరిజనులూ;

యువజనులూ, విద్యార్థులు

నవసమైక్యతా శిఖలై

మనపై దండె త్తినారు

మనలను ఓడించినారు మన అంతం చూచినారు -- చిత

నంధివచనం : దుష్ట లలన ఆంతంచబేని అనోందోత్భావోలతో విజయ త్భ్రవం ఎడల్రవందున్న భారత (వదాతోఖో అదుగో... ,...

(ళ్‌ వ్లైతు తుంబి దుష్టళ్‌ వ్రలు తలలు (వాల్చి నివ్యుమిన్తాయి. మరో వళ నంబి (వవాళ క్త రొయ్య ఎడచుతొలి రంగం బీదితో వవేశిస్తుంది.) (ప్రజాశక్తి :

(పజాళ క్తి ఏ బంజరు భూములు పంచారు (బతుకు బాట చూపించారు భూకమతాలకు మితి పెట్టి మిగులు భూములను పంచారు వీమీలేనీ పేదవారికి ఎవ్వరు కానని హరిజనాళికి అడవుల నుండే కొండవారికి ఆఅరకబట్టగల కూలివారికి _ ఐబంజరు॥

కేబిట బాపురెడ్డి

ఎరువులకోసం ఎద్దులకోసం

అప్పులు కూడా ఇప్పించారు

చిన్న రైతులు మిన్నగచేసే

'సేద్యపురీతులు చెప్పించారు - బంజరు॥

వేతనాలు సరిచేయించారు

వెట్టిచాకిరీ మాన్చించారు

టబ

వేత మొగ్గములు పెట్టించారు

జాతికి దీపం ముట్టించారు _ బంజరు॥

ఆస్తిపాస్తులకు హద్దులు పెట్టి

సమతా జీవన వారధి కట్టి

భారతజాతి (పగతి లక్ష్మికి

బంగరు కోటలు కట్టించారు జా బంజరు!

వృత్తికారులకు పని చూపించి

ఉద్యోగాలను అంతట పెంచి

ఆర్థిక నేరస్తుల శిక్షించి

సామ్యవాదమును పోషించారు జా బంజరు॥

సంధివచనం : (€వటౌ వితీయాన్చి చూబి (వగోతి లశ మయురిని ఎోతున్న ద, జనతోఖోత్సీ అనుర్‌ ల్త్రల జీద్‌ అఖండ విజయం తల్లుతూనో శీండాలని అశీర్భదించడొనికీ ఆ తల్టి మళ్లీ (వత్మాక్షమౌతున్నాది..... (బిజయవోనం. బిందుకూ. అలోయవాన్తం చూవ్రతా (వగతి లత ల₹ంగం వీదికో వబ్బి (వజాకో్రీని (వబోధిన్తుంది. (వదాళ్‌ క్రీ ఆవె భుళ్తూ శరినుంది లీ వాలి జాలి

గేయనాటికలు 12ిల్‌ (పగతిలక్మ్మీ : (పగతి లక్ష్మి : విజయం మీదే విజయం మీదే వీకభారత (వజలారా! ఇరువై అమ్ముల విజయ ధనుస్సును (ప్రయోగించిన (వభలారా! ఆగకుండ ఈ పుడమి బొంగరం గిరగిర తిరుగుతు ఉంటుంది వెలుగుచీకటికి మధ్య సంగరం ఆగుతు సాగుతు ఉంటుంది _ విజయం॥ జాగరూక తే జాతికి రక్ష [(కమశిషణయే (కాంతికి రక్ష దృఢసమైక్యతే దేశపు రక్ష దనుజశళక్రులకు తప్పదు శిక్ష _ విజయం॥ చైతన్యమే చ్మకం మీకు దేశభ_క్రియే శంఖం మీకు నీతి నిజాయితీ దైవం మీకు మీ విజయమ్మే ఊపిరినాకు -- విజయం॥ కామరూపులు కాంతిశతు9వులు పరాన్నభుక్కులు (వజాశ్మతువులు దాగిపోవుదురు వీగి పోవరో వచ్చిపోవుదురు చచ్చిపోవరో _ విజయం॥ ఇరువై అమ్ముల విజయ ధనుస్సు ఎక్కు- పెట్టియే ఉంచాలి భారతజాతి (వగతిపతాక యుగయుగాలు నర్తించాలి _ విజయం॥ (తెరపడుతుంది) (19076)

న్యా త౦ [త్య వాల (వొబీన నంన్య్ట్యి) తితీ నిలయం అయిన భారతీయ జీవన విధానం (వగతి కీలక మైంది, కాలానుణువంగా తన మనుగడను తీర్చిదొద్దువనో సొంవ దాయం ఖాలతీయ తత్వంలో (వతిఖింటి నుంది. విదోో దండయా[తలవ, వరో (ఏభుత్స వరివొాలనవ లోసైనవ్చభితీ ఈ తాతిలో ఎన్నో న్వాతం(త్కా ఎన్లవాలు వంజణీనోవి, ఛాందన ఖానాలవ ఎేలోరైన ఖారతీయులే లొ(ర్త్ర విజ్హాసో నందీ ల్రల్లై నజీవ సైతన్య నమావానికి స్వాగతం వలువతున్నాడు, న్దూతంళ ఖౌరత దోళంలో తో బాంతియతో బిన్లవం (వేల్లు తన్ను తంబున్నృది. త్యాగదీక్ష్స సామ్యవాద నృవా &త వైథ్రు విఠనిన్తుం టే, ట్‌! చరోత్సాం్క నంథబిత తం మరొతనై వ్రు వితభివోనం చే వృునబం వా్హవ వగిన్థతులవ అకావాదుల్లు నిరాగావాదులు ఎలా (వతిన్ఫృందిన్తు న్నారో దేశమాత స్పాతంగత్యాలజ్యీ వారి నాలా (వగతి వళంలో నడవడానితీ [వలోధిన్తున్నాలో చూవడాొనిత్తీ చేనిన శకొత్భుత [(వయత్భం ఈ గేయ ఊూవతం, అందడూ (తితోరోవి భద్దితో తలనీ వని చేస్తే ఈ దేళ భవివ్యూత్తు నముష్థ్యాల డూవం బిద్దువంయుంది అనే ఖావనో (వవిలలో ఈకలిగించడవే ఈ డూవతో లక్యం, ఇందులో నోవథ్యూ కతొంళంతో వొటు అావాదులు, శిరాగావాడులు, భరతమాత, స్పాతంగత్యాలక్మ్య వా్యాతలుగా వస్తాథ, వీడు ఖావ భుర్ష్గజవ (వజీతలు. అదుగో స్వేచ్చా నందేకాన్న్మి వౌదజిల్లే నోవథ్య్‌ కంఠ 0, నేపథ్యం ; అందరు పాడే పాటొకటున్నది అదియే 'స్వేచ్చాగానం అందరి నీడై తోటొకటున్నది ఆదియే భారత దేశం-ా

గేయనాటికలు 127 గంగా ర్ఫురిలో గోదావరిలో పొంగే అఖండగానం జాతికి స్వేచ్చా (పాణం--- అందరు! హిమగిరి గళమున హిందూ జలనిధి వినిపించే సందేశం వికమ భారత దేశం-- ఆఅందరు॥ అంబాలాలో అఆగరతలాలో స్వనించు దేళభ క్తి స్వతం[త భారత శక్తి అందరు॥ న్ధతం (త థారోత దోళంలో [వదొన్వామ్య వథం జైదొ, నొమ్యవాదో లభం శీదో (వగతి లక్ష్య (6వయాత న్తున్నాది, ఎన్నా న్నో ఆళక్లలణు ఆకయా లన్తు ఎడతాగని నృన్నాలను, ఎనలేని విజయాలను భరత్‌ దాొతితీ అంది నున్నది. శ్రరోగమన కీలురైన అగావాడదులు ఆనందోత్సావోలతో ఆలౌగీతం ఆలఅనీి న్తున్నాడు. ఆశావాదులు ; ఇది మన భారత దేశం ఇది మన ఆందరి దేశం కలలు పంటలై వండే కర్మభూమి ఈ దేశం--- ఈ మట్టిని (పేమిస్తే మణులు దొరలి పడుతాయి ఈ రాలను సేవిస్తే సుధలు ఒలికి పడుతాయి--- ఇది మన;

128 బాపురెడ్డి ఇటవెలసిన పకి ఊరు చర్మిత భాండాగారం మన జీవనాడుల్లో విజయనాద మీ దేశం ఇది మన॥ మన కన్నుల మనగుండెల వెలుగు చెక్కా మీ దేశం ఇట వెలిగిన పతి మనిషి పురా సంక్కృతీ సారం--- ఇది మన॥ అళయాలతో ఆచరణను, తలలతో వా నవాలతు తొలబి నిరాళ వడు తున్నాడు కొందడు. ఇతర దోఠాలత్పో ఇతర నమాజాలతో మనో జీవన వరి న్థితుల్మి పోబ్బకొాని శిడత్భావా వఢుతన్నాథ మురికొందడ. నమన్యల వలల్గొ బివ్యకొలి విలవిల లొడో వారి థావబివాంగాల. వేడీ నిద్టూడ్చులు ఖలౌ ఉన్నాయి. నిరాశావాదులు : ఏమి సాధించాము మనము ? ఇది ఏమి (ప్రగతి జీవనము ? స్వాతం్యత్య మేమి చేస్తున్నది క; స్వార్థ పరతకు ఎదురౌతున్నది అభివృద్ధి ఏమి అవుతున్నది ? అసమానతకు బలౌతున్నది రి ఏమి॥ మట్టి దున్నేవారు ఒకరు మణులేరుకొనువారు ఒకరు రాళ్ళతో పోరాడు నొకడు రతనాల తులతూగు నొకడు. ఏమి॥

గేయనాటికలు 129 దేశభక్తికి నీడ లేదు నీతి శక్తికి గూడు లేదు పరదేశ భక్తికే పగతి అవినీతి శక్తికే సుగతి -- ఏమి॥ ఎ దోళంలో జంగే (నగతికైనా వండామాలకై నా ఆ దో (వలే, తారవులు, వారి నమన్ది తృవీ ఛభలితాలే వారం ఎజియాలు, అందుకే మన జయావవఎయాలు మనోబ, మన మంబి చెడుగులవ మళవే వాద్కులం దోబాన్చ (వేముంచి. మాశవతా వాదాన్ని (ఆ కరణాభద్ధితో పౌలోంచినత్రడో మనా నమున్వాలు తీరిపోతాయి* మున న్వాతం్యత్యూం సొర్జతమవ్రతుంది అంటు న్నాడు అళానాడులు. ఆశావాదులు : ఒరులను నిందించకు, నీ విధిని విస్మరించకు చేతగానితనమును జేతనగా రూపించకు --- మట్టికి స్వార్ధము లేదు [మానుకు స్వార్థము లేదు మరిదేనికి లేదు--- ఒరులను॥ నీ దేహముకన్న మిన్న నీ దేశము (పేమించుము సీ కుటుంబమున కన్నా లోక మెల్ల పోషించుము -_ ఒరులను॥ ఇడుములు లేనట్టి జాతి ఈ భువిలో ఎందున్నది ? కష్టనష్టములు లేనిది సృష్టిలోన ఏమున్నది ర్తి ఒరులను॥

180 బాపురెడ్డి మంచి చెడుగులకు వాధ్యతి మనదే, మనదే, మనదే ! స్వాతంత్యానికి రక్ష సమతాయుత సమైక్యశే.- ఒరులను॥ అళావాదుల్తూ నిరాతొవాదులూ వేదలూ, ధనివలూ అందడూ తన అనుంగు టిడ్డలే భరతమాళవ, వారంతా ఉక్క థై నల్చావినానందో నమతా వళంతీద సాగిపోవాలని అమె ఆకాంక్ష, అందుకే స్వాతంళ్యూ (నణోత దేోళనూత తన ఆత్యను వతి చేనీంది, దేశమాత : స్వాతంయ్యత్య (పియులారా నా తనయులారా ఆకాయుశతులారా నిరాశాహతులారా మీ ఆశలు ఆశయాలు నా జాతక రేఖలు మీ జయాపజయాలు నా జీవిత కాఖలు-- స్వాతం్యత్య॥ మీ సమైక్యతా బలమే నా సుందర రూపము మీ సమతా భావనమే నా సుయశోదీపము ___ స్వాతం్యత్య॥ షీ పవ్మిత (కాంతియ్యాత కాంతి రథమ్మున సాగి ఎవరు వెనుక పడకుండా ఏకధాటి కదలాలీ.... స్వాతంత్య॥

గేయనాటికలు 181 (వగతి యాాతలో సాధించిన వితయాలను స్వాతంత్యాలజ్రీ న్యురి న్తున్నద. నంతకల్చ వలం ఆకయవద్ధి ఉంఖే నాంధించనాలనిదోదీ లేదని (బబ బిన్తున్నృదా. స్వాతం[(త్య లక్కీ నా దేశం నవ్వుతోంది నందన వనంలా నా దేశం నవ్వుతోంది నాద స్వరంలా కడలి కలిసి పోయినట్టి నదీ నదాలన్నీ పళ్ల పల్లెలో పొలాల పాటపాడుతుంటే నాదేశం॥ గనిలోని బొగ్గముక్క వనిలోని నీటిచుక్క వెలుగు వాకలై విస్టవ వీధుల విహరిస్తుంటే నాదేశం॥ మట్టి మాటలాడు తూంటె రాయిరప్ప పాడుతోంటె (వజాళక్తి చూచి ఇరులు పారిపోతుంటే నాదేశం॥ కర్షకులూ, కార్మికులూ (శాంతి కథా నాయకులైై నేను కన్న కలలన్నీ నిజాలు చేస్తుంటే నాదేశం ఎవరేది చౌన్నినా శిరాలావాదులవ ఇంకా నునో న్వాతం(త్యా ౯ క్రీ , తీద, (వగతి వభకాల పొథివం మీద వరివ్రూర్జ విళ్చానం ళలిగినట్లు లేదు,

182 బాపురెడ్డి 'స్పేచ్చా గగనంలో వొంబిడీన్న బీఠోటో మబ్బిల్బి అభత్యూదయో ద్యానంలో దాగిడన్నా దుష్దనాణల్ని గంింబి అందోళన అవేదన వ్యక్తం చేస్తు న్నాడ, నవఖారత నిర్భాణి యజ్ఞ 0౦లో వొల్గొంటున్నావారి బి త్తతద్ధిని వాడ కంతీన్తున్నాడు, నిరాశావాదులు : వెలుగు పొవురాలవెంట వింత డేగ అవిగో! (శాంతి మల్లె పొదలలోన కాలనాగు లవిగో |! (ప్రతిభకు గుర్తింపు లేదు పలుకుబడికి తప్ప త్యాగానికి మెప్పులేదు స్వార్థానికి తప్ప వెలుగు 1 కష్టపడేటి వారికేమొ కడుపు నిండదాయె దోపిడీ దొరల కెంతకు తృప్తి కల్గదాయె జావెలుగు ॥ "పేరు పేదవారిదాయి ఊరు పెద్దవారిదాయె ఎచట చూచినా గాని హిష్మకసీ[నాట్యమాయె వెలుగు ॥ అవను దేళంలో అనోత నమన్యలున్నాయి. వాలుగుబీతఖులవ మధ్య పోరాథం నొధుతునో ఉంటుంది. దుద్టళ్తలు (వశాళ కోనీ (వగతిల్రోనీ ఆవఖలేత్ర. వాఖోతీ వీతియం తవ్ఫదు. నిర్భయంగా మండువ నాగిఫోవాలనో దో ఆళొవాదో ద్యత్భభం.

గేయనాటికలు 193 ఆశాపాదులు : చెడును చూచి భయపడుట చేతగాని తనము ముష్టన్నాయని పూవుల మొక్క పూయకుండునా ? స్వార్థానికి లొంగిపోయి త్యాగధనము వీడకు మోసానికి తోడునిల్చి (మోడుబారి పోవకు చెడును ॥ మనిషి మనిషి మారుతుంటె మారిపోవు సమాజం విలువలు ఒకటొకటి మారి వెలిగించును విష్ణవం చెడును ॥ ఖొవగతులు మాడతన్నాయి. నిరాకావాడుల, తల్‌ లో నోవాకొ జోళితులు విడు నున్నాయి. థారొల్‌ న్వాతి ౦|(త్య లొతజవు అఖిల ఖారత అథిండ (వగతితి అందోడూ నమైఠత్యు టీక్ష వ్రూచుతున్నాడు, అందోలి ఆళయం శితఖే - అందరి ఆదర్భొం ఒఠత ఖే _ నంత్రూర్జ నమావి తక్యానాం - నర్చొ మానవతా బిరానం, నేపథ్యం ః మన దేళం మారింది మారిండి (పగతి నౌక గమ్యం దరి చేరింది. బక్క రైతు కూలీలను బంజరు భూములు వలచె శీద వడిన సీమలలో పర్మిశమలు [వభవించె మన దేశం ॥

154 బాపురెడ్డి శ్రీ దేవికి [పియమయ్యెను "పేదవారి లోగిష్ట వాగ్దేవికి నెలవయ్యెను నోదలేని పల్చెటూప్ల మన దేశం [పాలు మాలి కడలిలోన పడిపోయిన నదులన్నీ ఆకొన్న పొలాలు చేరి అమృతం పండిస్తున్నవి. మన దేశం * (వగతి ప్రణాళికలు వేసి (పజలను పాలకులు చేసి దేశలక్షి ఇంటింటికి దీపంగా వెలిగింది మన దేశం 1

ఇద సకలజన సంకాంతి గ తౌలుగువాలి. పెద్ద వంఢుగ్ల నంకాంతి, అది తమ వీవితాలఏి చూతన కాంతిని కొంతిని (వసాదిన్తుందోని అందడూ ఆళిస్తాడ. వండుగో వబ్బిందని తొందోడు నరోవకింబి పొథ్చుక్రంపాడ _ మరి కొందడ ాభలను బివేోదించు వింబాడు, “నం(కాంతొతో ఆల్పొ నిరాళలు ఎం వే అతా భీటావవిమే ఈ నంగీతడూవతం. (వవావాజ్వీ ఆక్కొ నిరాళ నం(క్రాంతి ఇందులో వొ/తలుగా బినివీనైయి._/ [(పజావాణి ;

ఏది కాంతి .

ఏది కాంతి

ఏది మకర సంకాంతి

ఏటేటా మరువకుండా

ఏతెంచే జయంతి

ఆసేతు హిమాచలం

ఆవరించు వికాంతి

అందరి డెందాలను

అలరించే వాసంతి

ఏపేటా మరువకుండా

ఏతెంచే జయంతి 1! _ ఏది....

సందేహాలను తీర్చే

సందేశం కొనితెచ్చే

మాయమంచు తెరల పెన

మండిపడే హేమంతి

ఏ పేటా మరువకుండా

ఏతెంచే జయంతఠ్రి- ఏది....

188 వాపురెడ్డి సంకాంతి నేనే సంకాతిని నేనే హేమంతిని నవశాంతిని యువకాంతిని భువి నిర్చే వికాంతిని- ఢిల్లీలో మారుమూల పల్టీలో, ఆపన్నుల గల్టీలో, సంపన్నుల విల్హాలో, కేసారి వెల్లువగా ఉప్పొంగే చల్లని సీమంతిని_ ఏటేటా వచ్చి మిమ్ము హెచ ఏరించు జయంతిని ఇలను పసిడి కలలు పంట పొలము చేయు శ్రీమంతిని చెలిమి పొాలములందు, కలిని చిందే భాస్వంతిని_ నేనే; కమకమ్మని ఆశయాల గుమ్మడి పూబుట్టలను మోసుకొని తెచ్చాను ఆశల దేశపుటమ్మను చూళారా నన్ను సూర్యముఖహాసంతిన్సి_ నేనే....

గేయనాటికలు శబ ఆశాగళాలు చూశాము, చూశాము చూళాము నిన్ను జ్డాపకాల గొబ్బిళ్ళు- గజెకటి గంగిరెడ్డు గంతులు వేశాయి జట క! డోలుకొట్టి దిక్కులన్ని ఈలలు వేళాయి- పౌలాలేమొ మురిపాల గాదెలు కట్టాయి సంబరాలు ఆంబరాల అంచులు ముట్టాయి-- చూశాము.... గరికపూలు లేచి?సిరుల గడప (తొక్కాయి వసుపు కుంకుమలు, మట్టికి పారాణి పెట్టాయి. చూళాము.... (వత్రిపూల తోటల్లో శనగచేల ఆటల్లో పరవశించిపోయెనవే దొారపొగాకు తోటలు చెరుకు, ఆరటి కోటలు- చూశాము.... నిరాశాగళాలు : చాలు చాలు మీ కవితలు చాలించండి ! సం కాంతికి వాస్తవాలు చూపించండీ ! 10)

188 వాపి గర్వాంధులు, స్వార్థపరులు గంగిరెడ్డ వార్తెతే డూడూబసవన్నలు- చాలు! త్యాగం చేసేవారిని భోగం (మింగేస్తున్నది శ క్రిపరులనేమో చదువులు సంస్కారాలు హక్కులు అర్హతలు కులమత కలహాలలోన కూలి, కుమిలి పోతున్నవి- చాలు॥ మనిషిని పీడించి, మనిషి మహిషాసురుడవుతుం టే మనిషిలోని దేవునికి మళిపోతున్నది నేడు- చాలు॥ సం,కాంత్తి : నిన్నాను విన్నాను భిన్న స్వరాలు కన్నాను కన్నాను కలలు నిజములను మనిషితో పోరాడు మంచి చెడుగులను_

గేయనాటికలు 1809 మానవుడె వానరుడు మానవుడె దానవుడు మానవుడె మాధవుడు మానవా! నీ వెట్లు మారదలచెదవో: --- విన్నాను॥ తెలిసినది తెలియనట్టు తెలియనిది తెలిసినట్టు వ ర్తించు మిము మీరే వంచించుకోనేల ?--- విన్నాను! అణువు డొక్కను చీల్చి అంతరిక్షము గెలిచి సాధించినది, ఒరుల బాధించు టేనా? -- విన్నాను! మనిషి మనిషిని పీల్చి మనుట మానిననాొడె సమతతో సహృదయత సఖ్యమందిన నొడె 'సం[క్రాంతి' నా "పీరు సార్థకమైపోవు _ా విన్నాను॥ (పజావాణి ; థేమ్నునది ఒడ్డుమీద తెలుగుల సంకాంతి మలయా రబ్బరు తోటల వెలుగుల సంకాంతి

140 “వక తీర తీరాలలో భారత సం[కాంతి లోకమంతటా [మోగే శ్రీకర వభగితి __ థేమ్స॥ ఆకాంక్ష తీర్చే అనుభూతులను అందించే సంకాంతిక్రి ఆత్మా భివందనం అందర మొక ైపోత్తే అవనే నవనందనం_ థేమ్సు॥ సత్యాలను శోధించి సంక్రమణం సాగించి చుట్టరికం నెరపుదాం మనిషికి దేవునికి ఒకే మాతృభాష నేర్పుదాం_ థేమ్సు॥ హా క్ష శానా చ్వ్య్మ్యుహైదరాబాద్‌ నాగ

. లాలా ట్‌ ని (పతిభావంతుడై న సహజకవి డా! వాపురెడ్డి. ను . _ __ వతిపదంలో, _పతిపాదంలో, (ప్రతిపాదనంలో, (పతి న. . హ్‌ న. సా స్పందనంలో ఎదో (కొత్తదనాన్ని అందించే తేజశ్శిఖరం బక! .... . దాపురెడ్డి గారి సృజనాత్మకత. ఆలోచనలకు అనుభవ. శే . , జ! ఖ్‌ స్పూర్తినిచ్చే రసశిల్బాన్ని రూపించటం, చమత్రారాన్ని (=. శ గా. _చెమర్చే సంస్కారాన్ని కవితకు సాత్వికాినయయంగా ” స డే సమకూర్చడం, భావుతకు పదపదార్థాలనే పష 1. న య నమర్చి తత్వాంబర వీధుల్లో విహరింపజేయటం, మట్టిని శ్రే // సైతం మాణిక్యం చేసే మాధరీసొందర్య దర్శనాన్ని ౫జీ కవితలోని నవతకు నాణ్యమైన గుణాలు, అనురాగాన్ని గేయంగా ఆలపించిన, అభ్యుదయాన్ని ఆధునిక కవితా ష్మకియల్లో పలికించిన (పజ్ఞామూర్తి బాపురెడ్డి, న్‌ వీరి "శ్రీకర శిఖరం. “అనంత సత్యాలు” [ప్రణవాత్మక ఆత్మవిశ్వాసోద్దిపక అద్వైత. భావబంధుకమైన కవితా సంపుటాలు వీరి “_పేమారామం” మానవహృదయ వీణ పాడిన రాగ... ,' మాలిక- అనుభూతీగో జూలువారిన అంతశ్చేతన. “నా దేశం నవ్వుతూంది” “మన చేతుల్లోనే! టై స్టే

|. ఉంది” రెడ్డిగారి అభ్యుదయ భావజ్వాల హేల-సమదర్శనం నినందించిన స్తాహిత్యసామ్మవేదాల్సు, న - బాపురెడ్డి పద్యకావ్యాలు, బావురెడ్డి గేయనాటికలు, 2 (26536 01 జంక” ఆయన ఐహుసీ.. శ్‌! ముఖ (పతిభాళక్రికి అక్షర రూపాలు. భావభౌతికవాదానికి పట్టుకొమ్మ బాపురెడ్డిగారి స యోగం, . పరిమళిస్తున్న అభినవ సాహితీ ప్రస్థానం వారి భావుకత. సమకాలీనాంధధ కవితాజగత్తులో.. ల -బాపురెడ్డిగారి కవిత వేణునాదంగా వినిపిస్తున్న వైతాళిక (ప్రబోధ. ట్‌. . . జననం 19086, కరీంనగర్‌ జిల్టా సిరికొండ (గామంలో, విద్య-ఉస్మానియా విశ్వ. | విద్యాలయం -- ఎం. ఏ ఇకానిమిక్‌్స, 'సేవాతత్పరుడైన ఐ, ఏ. ఎన్‌. ఆఫీసరు. వీరు ముప్పదిశై త / దేశాలు పర్యటించి అనేక సత్హారాలు అందుకొన్నారు, తన పర్యటనానుభవాలను అపూర్య కవితా! ! ఖండాలుగా మలిచే భావశిల్చి డాక్టర్‌ బాపురెడ్డి 1౪71లో ఆధునిక కవితకు ఆంధపదేళ సాహిత్య అకాడమీ ఎవార్డు వీరికి లభించింది. 1884 లో మొరాకోలో జరిగిన (పపంచకవుల 1

మహాసభల్లో వీరికి ప్రపంచకళా సంస్థృతుల అకాడమి నుండి గౌరవ డాక్టరేట్‌ బిరుదు లభించింది. 1...

-పచుగణ కర్తలు

590 [౯9౦౪ 6౯444౮ టై . స 0. ౮. 349౮ 1౯00౪ . , వా106 ఏ టం బిల్‌/- , స లంగలాు లా ౮604న కెజ0ంయం00ం0ు తంల యం. భ్‌”,