Telugu geetha govindha kavyam(pradama swargam) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శ్రీనివాసాయ నమః శ్రీజయ దేవక్షవివిరచితము భా గీతగోవిందకావ్యము కృాదయాఖ్య్యాం ధృ వాష్టఖ్యాస మేతము అగ పృథమసర్షము లో థ ౮ అవవనట్రిపములు " సామోాద డామోదరము అవ. శ్రీశ, ఎప్తళ కుం డగుజయచదేవుం. డనుమపశవి ఫీఠాథా కృష్ణలీలలు బ్రతిసాదించు గీకనోవింద మనుమువశ "వ్యమాను రచియింపయబీూాని శా న్యాదియంగు ఆశీర్వచనన్సు నమస్కారము, వ స్తుం్దేశము అను నిలో నొళ మంగళమును 'యుట. కవిసం పృచాయ మైనందున , నిచట కాధామాధన హస్య కేల స్థరణరావమగుమంగళమును వాచికముగా నాచ )చువున్నాంయన క మేఘైన్థవక మవృ్చకం వనభువ శ్యామా వమా దు,మైః “నక్తం ఖీకు రయం త్వ మేవ త ఏముం రాభే! గ్భహంప్రాగయ్య్మ ఇచ్చం నంవని దేశక శ గ్చ్‌లివ యో; ప్రస స్రకుంజ ద్రుమం , శరాభామాధవగొవూ ర్టయ్యన్తి యమునాకూ లే రహ్హఃక్రేళయఓ టీ, కాణీ = పీరాధా!, అన్చరంజఆకాశము. మేఘె? = మేఘము రే మేదురంజదట మె, (ఉన్నది. వనఘవ? ఆ ఆరణ్య ప్రదేశము .., “దూల (మైహోిల్లా వెట్లచే శ్యామా! = నల్లనివై, (ఊన్నన్సి అయం అ గీతనో__1

ల్డి గీతనోవించకావ్యము

ఈశళండు. (కృష్ణుండు), ఫీరు?:=భయపదువాండు, తల్‌ =అందువలను, ఇమం ఇ ఇకనిని ( తీ క సమ్లుని, గ ఏవాంజఇంటిని, ప్రాషయజపొందింపుము. ఇ్థం=ఇట్లు | నందనిజేశత$ానందుని యాజ్ఞ వలన చలికయో!జవయన్యయెన, రాభామాఫవ, యో! = రాధాకృష్ణులయొక్క యమునాకూలే = యమునానవిగట్రునందు వ్రకృథ్వకుంజ ద్రుమం = మార్గమునందలి యొక్కొక పౌదరింటియందుకు ఒక్కొక్క చెట్రశ్రిందకు రహణకేళయః అ రవాస్య క్రీడలు (సురకముబ్సు జయంతి = సర్వోవ్కల్భవ్రములై యున్నవి.

శా. “పరాధా ! అకాశమున మేనుములు దట్టముూగా6 బట్లినవి, ఆరణ్యభూము. లన్నియం6 జీకటిక్రానుగుచెట్లచే నంధకారబంధురములుగ నున్నవి. కృష్ణుండు రాశ్రులయం దూరకయీ భయజడుచుండుకు. కావున నీవే త్వరగా నిశని నిల్లు చేర్చవలయునులి అని నందుండు కృష్ణుని రాధ కొవ్చ గించి వంపంగా బయలుజేతి సవిలాసముగ యమునానడియొడ్డునం బోవుచుం ద్రోవయందు మనోవార ఠంజద్రుమ ప్ర;దేశములయం బెల్ల వివారిండుకకమ్మై ఛీ, రా ధాక్ళన్ణుల రవాస్య క్రీడలు సరోక్కృతస్టము లై యున్నవి.

వివరణము

“రాఖి:---ఇది అనునయో క్రి. ఈకృమ్ణుండు పనిబాలుండు. రాశ్ర్రులం "జెచ్చటికిం బోవుటకు మిగుల భయపడుచుండును; గాన మంచిదానవగు, “త్వ మేప=నీవే” యిటీకిం దీసికొనిపొమ్తు. సీయంజే నాకు నమకము.

(1) “శ్వమేవ”:..ఇది. కోపోక్రికృమ్టుందు భయవడునది యెలకిం గయు పీరాత్రిలో నిచటి శీల పిలుచుకొని వచ్చితివి? “నీవ” తీనుకొని పొమ్సు (౨) “త్త మేవజనీ వే గృవాంజభార్యవై, ప్రాయ = అభ్యుదయము సొందింపుము* కాధా! నీవల్లనే కృష్ణుండు గృవాస్థుండ్రై యున్నాండు గాను ఈ యోగ్యకాలమున యమునాతీరమునందు య'కేవ్పముగ వివహరింపుండు.

“మెల్‌ బహువదనమువలనం దొమిది మేఘము లని యర్థము; కావున, “దృజ్మ నస్ఫజ్షసప్క్యాల్పజాగరాకి కృళతాఒరతి ట్రీ శ్వ్యాగోన్థాద

ప్రతమనర్థము అ అస్టవది, యే త్ర మూర్యాన్తా ఇచ్యనద్దదశా దశ” ఆశుపదిమన్త ావిస్థలయందుకు అక్రమమున నవావసలు గలిగిన వశుసూచన మే మనస్సు స్వస్థముగాక యున్నది యని ఖ థి భావము, / “అమృరమ్‌ో:---“వివోరమునకు. భంగము గలునకుండ య'భీస్తముగ సంచరింపందగినయేకాంగప్రజేశము.”” అని ధ్వనికము

*వన్థువకో:....బహువచనము చేశ యమునాకూలమున నానారతులక యోన్యములగు వ్రదేశము లనేకములు గలవికుటం ॥

న] 'క్యమ్‌=రా తి * యగుటవలనం గాముకులు స్వచ గ్భంచముగ రవాన్య

శీ డలయందు మెలంగందగినకాలము, ల ఖా నూ

“మా+ధమాలక్షీయొక్క-భ ర” కృమనళు లక్ష్మీ బేవి భార్యగా కున్నక్కు ఆఅమెవెనికన్న రాధయం దశురాగము మిక్కుటను.

“యమునాకూలే”:---నీటీిమోంది. చల్లనిశావివే గివోర శ్ర మముకు దిర్చుకొనందశిన నురతయోగ్య మగుప్రదేశము.

“ఎయు” అని, పేీరుదెస్సక ఇదంశబ్దముకు నిర్దేశించికందునం టైం "శెచ్చంబడిన కామోద్రే, కహేశువులవలన బృ ఖు మన్మఛునకు భయపడి యొడలుజెలియక యచేకనముఎ లె ననయనచల- ముంహాడం జేయగున్నాండు. ఇట్లే శ్రీవాద్టండు వైమధ కావ్యమునందు, హంస స్వాళ్ళ్యయందు నిరాళ చేని కొనిన సమయమున “గతి సెయో శేకళర్సస్త మర్వయన్‌” అని కచ స్సు నిన్లేశ ముకు జేనియున్నాండు. కాళిచాసుసై ఈము కునూరసంఫినమునందు(సర్షము ౫ పార్వతి తర్ను శౌెరవింపకపోలా నాత్యవైె వినుగు:జెందిన శివునిగాక ముగా “అయం జనః 'ప్రష్టుమనా స్తపోధనేౌ అని ఇదంశబ్బముకు నిన్తేశించెకు

ఈకావ్యము శృంగారరసపవ్రఛానమెనందున "చేశకాలపన్తులతణము లగు విఫాపములు నూచింవంబడియున్నవిః

1- ఊద్దీపనవిభావములు:--- మేఘముల, వనభూను ౫. రాత్రి మున్న చునమి 2. అలంబనవిభెపము:---రాధ, యముశాహలము మున్నగునవి. ఏ. అశళుఖావము:---ఖీరుక్వము.. శీ. వ్యభిచారభావములు:-హార్ల ము. అ వేగము భయము, కొత్చుక్క్సము, లజ్జ చావలము వబన్న గునషు న్‌, స్తాయి

త్త గీతనోవిండ కావ్థము ఇానము:---లభిలామము;. విహారము, ఈర, ఆనూయ- ఈల ణములతోం నూడినసంభోగ విప్రలంభళ్ళంగారము. దోషములేమియు. లేక మధురము లగువదములుగలిగి గుణయుు కమ్మ వీణాధ్వనిపలె మనోహరమై యున్నంఠున వై, దర్భీరీతి; శృంశారరసమును జక్కయగ సూచించినందునం చైశికీవృ త్తి; లయము మధ్యము; కావ్యగుణాము ప్రసాదము. చాయకుం డనుకూలుండు; నాయిక స్వాథఢీనభ ర్హృక; “మేమఘెక?ొ మొదలు, “ప్రాయ” పఅకు విప్రులంభళ్ళంగారము. “ఇక్థం “మొదలు “శీశయ?” వణకు సంభోగ శృంగారము; “శ్యామా సమాలొ “రాధామాధ వయోకి అనుచో వర్రావృత్తి గలిగినందున ఆరుప్రాసాలంకో:రము. శ్లోక పూ ర్వార్ధమునందు సముచ్చృయాలంకారము. ఊ శ్తరార్థమునందు ఆశీరలంకా రము= శట్టాలంకారమునకు నస్థాలంకారములకును, శ్‌వల మర్థ్‌"లంకారముల కును భేదము గలిగి యున్నందున సంసృష్ట్య్రలంకారము. శీశృష్ణునిచర్య లిట్టి వని కావ్యవ్రతిపాదృవస్తువు నూచించంబడినది. మ సుఇస్త “న కగసణములు సొళ గురువు గలిగి 12.3 యతురమునందును పాదాంతమున౦దును వ్విళ మము గలిగియున్నందున శార్టూలవి క్రీడిఠవృ శ్రము ఆ అవ. సంసారోతరక మగు శ్రీళృష్ణచాకిత్రము ననుుం ధించి ఛాగనతులంద ఆీగ్రంథమును బఠించి ముక్తు లగుదు రని ఆశ నామా ఆధ య టొ యిష్ట్రదేన ్రార్ధనావూర్వకముగ ల్‌ ౨థమును రచింప ప నేయునున్నాయ. నో, హాెగేవతాచరికచిత వచి తుందా ంణి ౧ ॥ శత వావి శ పచావతచరణచారణచ కవ ర్త శి టాలీ శ్రీవాసు దేవకతికేళికథాసమేత మేశం కరోతి జయదేవశవిః ,ప్రబంధిమ్‌. టీ. వా. . . సద్దా---వాగ్చేవకాజసరన్వతియొక్క, చరితజబారి తృముచేశ, చిత్రిశజచ్చిత్రింం (ఆలంకరింవంబడిన, చి ' రృజవ్భృూదయ నకు సద్తా=ఇల్లైుగల చాండున్సు, వద్దా, ..వ ర్తీ-పద్ధావతీజవద్దావతి (అను తనభార్య్రయొక్క_, చరణ

'ప్రశమసరక్టమం - అష్టపది, క్షే శ్‌ పొదములచే, చారణ శాట్యము సేయించుటయందు, చక్రవ శ్రీజ నేర్పగిమొదు (శ పద్దావతీ(ఆ ఆస్ట్రో కురీమం శ్ర మానకధి చె పకమగు) య్షేమెక్క, చరణణ 'పొదములయొక్క, చారణజపహరిచర్యచేత్క చృక్రవ ర్తీ=కవిరాశ్రై న) జయదేవ కమిజజయ 'జీవ్టుండ నుకవి,(జేరు శనాను... మేశమ్‌- ఈ వొనుదేవజు శ్రీశ్చృవ్లుని యొక్క, (ఇచట క్రియను స్త్రీలిగస్వారన్యమున ముఎదుళ్లోకమున- జేన్పం బడినరాధతోం గూడోళకృష్ణానియొక్క_; అని యర్థము రతి శేళి=నురక క్రీడల యుక్కం కథాజచర్శిత్ర, ములతో, న మేశంజకూడుకొనిన, వీళమ్‌జ ఈ, (మిద్ధిస్థ మగు) ప్రబంధ = కావ్యమును కరోతి = వేయుచున్నాండు(ను

తా. మనోహరము లగువాగస్విలాసముల చేం జి త్రి, ంచంబడిన మతో గృవాము గలవాండుకు (అనలా నింటినోడపెం చి శరువుల వాయబడినట్టు

జానా. వాలి లీ నే సరస్వతీ విలాసములు కవిహ్భాదయమున నిలిచియున్నవనుట), ఆౌను గీఠములం బాదుచో దనభార్య యగువద్దావతిచే నర్ధమునకుం దగిన యభినయముతో నాట్యము సేమించువాండు నగుజయజేవకవియకు నేకు శ్రీశృమునిళ ంగారక్రీడ లఘ విపరించుగీతనోవింద మళశ్ళృంగార ప్రబంధనును రచించుచున్నాండకు వివరగంాము

“వర్దావతీ. చక్ర త్త అశుచో జయజేవుండు తనభార్య పేరుకు జేల్కొని యున్నాండు.. దీనింగుించి “విద్వాంనులు శేవలరహాస్య క్రీడల యంజే తక్క నితరకాలములయందు భార్యా నామము ుచ్చనిఎపంగూడ” దని పెద్దలు చెప్పుదురు. అ ట్లుండ ళ్‌ ంథాదియందే వకస్ర్రార్థనమునంచే భార్యా వనామోచ్చారణ మేకాక యామెచే నృత్యము చేయించుచుండెనని స్వభార్యా ప్రణయాదుల వర్మించుట యు క్షియుక్తముగ "లే దని కొందజు అఆన్నేఫిచు చున్నార్యు కాని యుళ్లే ఫూర్వులు స్వభార్భాప్రణయాదులు లగేకమునకు వెల్లడించుకార్యముల ననేకముల నొనర్చియున్నందున నియ్యది డోషము గాకుండుటమీ కాక చమత్కారళారిగ నున్న దనియే శెవ్పందగి యున్నది. ఎట్టన:---స ల్వేశ్వరుం డగు తీగ ష్గుండు సత్యభామయెదుట నృత్యము చేసి

ళ్‌ గ్‌తనో, విందకావ్యము

రు న్నాండు, నన్యాని యగుళివండు. సగముళరీరమును భార్యనుూాంశ్నే కౌచారా ఇల్లైన్నియేని. “లవ. ఇంతియకాక భ_కీయనునది భాగవతులనోష్ట వూగనే కళ్ళ నొంటరి* మూలంగూర్చుండి గొణు:గుకొనుచున్న మాత్రాక వృద్ధం చొంగ నేరది. సకలధర్వ కార్యములయందును స్వకర లము బ్‌ క్కర్యలయందును. “అతావా, కాయళత ఇతి కాయా” = “కానే యగ చున్నడోొ, యాని శు, రులయందు భార్యనుగులించి నిశ్రేశిందం బడియున్నందున వామె లేనిది యించుక మేని యదికారములే దని ధర్న శాస్త్రములు ఘోషించు చున్న౨దునను, ఉవచారములేని భక్రిభగవను ఖోల్లాసమునకు పాతువుగాదు గాన భగవచ్చన్ని థియందు నాట్యాద్యువచారములను ీశృష్ణునకు సమక్పం చుట భాసపనలత్‌ణ మెన ంమననుం ఈకావ్యము శృంగార 'ప,ధానమగుటం లేసి యాగసమున ాలంబనవిఫావ మగు తన చ్రియ రాలితోడం గూడి భగ పెళ్లీ లానుసంభాన మె.నర్చుట నమంజనమైనందునశు ఇంతియకాక జయ "జ్యీనకొం దన (మ్రియ రాలియ.౨దు భార్య యను జ్ఞానముమ్మాత్ర, మే కాక భాగ వతీప్రతివలిగాడ' గరిగయున్నందున ఖాగవత సహాయ. “డై భనవద్ధ్యానమి శీయుట య. _కృమైనందునము. నెక్వేశ్వరు: డగు ఈ కృషునియెదుట- వెన భార్యను నృళ్యనునేయించె నుట వాగుగ"నే యున్నద.

“వనులి గీద్యత ఇతి పనుజేపొ “భనములవేం గ ళించువాండు వనగేవండులో “శప్యావగ్యం వ్వానుదేవలొ. “వాని కుమారుండు వాను జ్యేండు. అనగా, “చిళ్ళధనము నొందినవాండు. అనుటవే పీతృధనము నొ:[ిన పిదవం చాను న్వకంత్రు,: డగుటంజేసి మొవ రడ్డగించువారు లేం దున యేస్టముగ నురళ క్రీ చావృిని సంచరించుట శ్రీకృష్ణునకు యుక్షమే.!

కఃన్లోకమునందు'=--ఓీజము శావ్యగుణము; ఇౌాడీయరీతి; భారతీ! వృతి; గుర్వవరము. లధికముళశున్నందున సంభావితాగీతిి “చి కశసదా” “వ్యూదయి మేగృవాము” అని వ్యృాదయమునకు నృవామునకు నభేదము చెప్పినుదున రూవకాలంకారము; “సమేతమేశక”. అనుచో వ్యంజనా వృ (తిచే ననప్రాసాలంకారము; కళ జ జ గణములు "కెండుగురువులుం గలిగి యున్నందున వసంత తిలకావ్ఫ త్రము

ప్రథమసర్థము - అష్ట్రషది. ]. గ్గ అవ. సరసులకుం దనకాన్యమునందు గౌరవము గలుగు టకై యితరకావ్యము లనేకము లున్నను వానిశన్న నీకావ్గము శ్రే స్ట్‌ మని యింవలి యతిశయమును బ్ర, తిపాదించుచు నధికార వ్ర'యోజనమును నిరూపించుచున్నాంయ.-- శో. యది వారి రణే సరస నునో ౧౧ శి శీ యది విలాబకలాసు కుతూహలమ్‌, వ-వుకకోమలకా న్త చాకళీం త్‌ణు తచా జయచేళసరవ్వతీమ్‌, జతే టీ, హీసజైనగణ = ఓనజ్దనసమూహమా (1 (ఆభ్యాహృశము) హరి నృరణే= శ్రీశృవధ్యానమందు, మనహిచి త్హము సరసం యదిజభ క్రిరసముతోం గూడినచేస, విలాసకలాను = శృంశారవిద్యలయందు. (విలాస మనలా: యువ తుల హోవనిశేమము) కుతూహలం యది = వేడుకగలచేని, కదా = ఆపుడు, మధుర. . .పళీక్‌ - మధుర=రచనానై ఫపుణ్యముగలదియు, కోమల కాకిన్యము "శేనిదియు, కాంత = మనోహరమైనదియు నగు, పద = పద్యములయొక్కం; అవ$ీ=సమూహముగల్య జయచేవసరస్వరీమ్‌ = జయదేవుని సూస్తీని, శ్రుణు = వినుము శా. పీ సజ్టులారా ! మోమనము శ్రీమన్నారాయణుని ధ్యానించుట యం దశురాగము గలదిమీని మిరు శృంగారవిద్యల ఇణుంగ. నభిలామము గలవారలేని, వినుచున్నచో వీనులకు విందమ్యి యనుళవించుచో నమృతోవ మానమై యొంశయు మనోహరమగు జయదేవుని శ్రీసూ క్రి నాలకింపుడు. వివరగాము “న్సుధ్ధురోమలకాంకపదావళీమ”:---ముధుర మనంగా మాధుర్యము గలది. అ మాధుర్యము శబ్దనగ మనియు నర్థగత మనియు కెండువిధములు, శబ్దగత మన : తీర్చ నమాసములును తథాదిపరుపో చ్చ్భారణగలపర్డ్మ ములుకు "లేక సరళముగ నుండుట; అర్థగత మన నవృాదయహృదయాహ్లాదకరము లగుపర్డ్మ వలతోం గూడిన రచనావై చిత్తము. ఈ రెండుగుణాములు గలిగియున్న చే

8 -గీతగోవిందకావ్యను చుధుర్‌ మనంబడుశు. కోమలక్వముగూడే, శబ్దగత దునియం, నర్థగక మనియః "కెండునిధనులు. శబ్దనత కోమలత్వ మనంగా, చక్రబంధపడ్మ బంధాదులచేం గ నము గాకుండుట,; అర్థగ శం మలక్వ మనలా; కఠిన మగువృత్తాంతముక వర్షించునపుడు వినుటకు నాంపుగనుండుట; ఈరెండుగుణములు గలిగియున్న నే కోమల మనంబడును. శాంకత్వముగూడ, శబ్దగత మనియు నర్థగత మనియు శెండువిధములు. శబ్బగత మనంాం శ్రోత్రములకు మనంబునకు6 ఛీ తిళకరముగ నుండునది; ఆర్ధన త మనగా: శృంగారాదినవరనభూయిష్ట మె రసికుల కానం దముం గలిగించునది, ఇట్లు వెప్పుటవేే పీజము, ప్రసాదము, శొజ్వల్యము మున్నగు కాపవ్యగుణము లిందుం గల వని సూచింపంబడినదిం ఈ వోకముపలన, వారిస రణము (పృయోజనము; విలానవిద్వాళిత ణం ళీ ల (ఏ ణము అవాంశర ప్రయోజనము; అటి 'వ్రయోజనములతోం గూడియున్న అధికారులు; అని ఆకుబంధచతుషమయము సూచించంబడినది. దీవకాలంకా రము న భ భ్య రగణములు గలిగియున్నందున "దు, శవిలంబికవృ ర్రతనిః పాంఛాలీరీతి. 3. శిశవృ త్తి అవ. కవి సర్ట్యవ్రశంసార్ద్ధమై లత్సణనేనమపహో రాజునాసాన ం ్స్‌ థా ఆఆ థి వండితులగు నుమూపతి మున్నగు కనులు వన్ను6 గొనియాడి రన చెప్పుటైళై వారిచే నొనర్చంబడిన యీ శోకమును కన గంథా వ్‌ ౧౧ ఈ వతరణమందుం చొందువలుచుచున్నాయ.__ శ్లో = నాచః వల్ల నయళ్యుమాపతిధర స్సంవర్భముద్ధిం గిరాం జూనీలే జయబేవ వవ శరం; శ్లాఘ్మో దురూహృద్రు, తే ఛృంగానో త్హరసక్చ్ర మేయరచనై రాచారగోవర్థన స్పర్థి కోఒవీ న విశ్రుతళ్మ్రుతధిరో థోయీ కవి గ్‌. టీ. ఉమాదతిధరఓజఉమావతిధరుండనుకవి, వాచణ=వాక్కులకు పల్లవ యతిఇవి స్త్వ-పంజేయుకు (సరసములుగం జేయుకు, గిరాంజవాక్కులయొక్కు సందర్భకుద్ధింరచనానై పుణ్యము, జయ దేవనీవజజయ చేపకవియే. జానీ లేజ

ప్రథమసర్టము - అష్టమి, 1. 9 గు శ్రేణులకు శరణం=శరణశమి దురూనా దు,/తేః - డురూహజతొహించనలవి గాని, (ద్రు/లేః = శబ్టోచ్చారణ) వేగమువలన, శ్రాభ్యుఃి ఆ కొనియాడందగిన వాండు, శృంగార. ..రచక్తైః - శృంగార ఇ శృంగారరసమే, ఊ _తృరజవ్రథా వమూూలయల, నల్‌ ఆ శ్ర వమగు; ప్రమేయ అ శావ్యపస్తువుయొక్క- (లేక నల్‌ = విద్వాందులనే, ప్రమేయం = తెలియందగిన), రచచై! = కల్పనలవేశ్య అచార్యనోవర్థనస్పర్సీ=నో వర్ధ నాచార్యునితో ౧ బోటికివచ్చువాండు, కో౭ని ఆ ఇక్కంందుకు నజలేండు, శ్రు తిధరః శ్రు తిధరకమి విశ్రు తజ 'పనిద్ధుడు తన నణములవే (లోక ప్రసిద్ధుడు) ఫోయీ = ఫోయియనుకవి, కవిక్తాపతికి ఆ శవిరాజు.

శా. లోకమునం దుమాపతిధరుం డకుకవిి యభిప్తాయగర్భము. లగు విశేషణములకు బొందుపాకిచి గద్యవద్యరూపము లిన కావ్యములశు రచిం చుటయందు నిపుణుండు, జయజేవకవి, సందర్భ్శాముసారముగం బదగుంభన "మొనర్చుటయుదు మిగుల 'చేర్చరి. శరణకవిి మిగుల గంభీరములగుభావము లతోం త్ర బ౨ధమును రచించుటయందు సమర్భ్థండుం శృంశారరస మే ప్రధాన శనముగాం గలిగి దోమరహిళమై మధుర మగుకావ్యరచనయందు గోవర్థనా వార్యునకు స౦వచ్చు వాం డెవ్వండుకు 'లేండు శ్రు,తిధరుని పాండిళ్యము జగ శ్చ్రసిద్ధమే. ఫోయిాకవి కవులకెల్ల శిరోభూమణ మనందగుకు.

అన్ధాంకరము

టీ. జామాపతిధర! ... వాచ? ... వల్లవయతి = వి స్తెంవంటే యుకు. శరణక...దురూహా ద్రు;తే! శ్లాఘ్యః. శృంగారో త్తరసక్స) మేయరచనై ! ఇ శృంగారరసము ప్రధానముగా:గలకావ్యవస్తురచనల చేక ఆఛార్యసోవర్థనస్పర్థీ కోపి. ..నవి శ్రుతః. ., ఫోయీకవిమ్ణైపతి! = సోయికవిరావా, కుతి ధరః = విన్నదానిని ధారణ సేయువాండు. (ఇచట శనకుం దెిలియకున్నను మిగుల నహుఎభావమున కుండువా: డని సూచింవ'కవిక్షూపతి?” ఆని ప్రయో గింవంబడినదిి. గిరాం. ..సుదర్భశుద్ధిం జు (గుణాలుకారముతోం గూడివు నుదర్శవికేషముకు, జయదేవ నీవ=జయదేవకవిమే జానీ లేజఎజు:గుకు.

10 గీతగోవింద కావ్యము కా, ఊమావతిధరుండు, వాజ్గాధుర్యము "లే శబ్దార్ధనుణశూన్య మై! "పీలప కదములచే వాగాడంబరమును వెల్లడి సేయుచున్న సచ్చి క్ర మునుకావ్య మును రచించినమ్మాత్ర,మున నికండు రసీకలమనముల రంజింపంజేయంజాలందు.!. శరణకవి, ప్రసిద్ధమైన యర్థము "లేక్‌ "పెక్కుపవదములగార్చి ప్రసాదాదిగుణ ములు లేకండునట్లు క్లీష్ట్రముగ6 గవన మల్లువాండగుటం జేసి యితండును బండి తులకు ముదమును గూర్చంజాలండు. గోవర్థవాచార్యుండు శీవలశ్ళంశారరస ్రుధానమగుకావ్యమును రచించుటయంజే తక్కు నితరరసప్రస్తావమున గణ నీయుండుగానందునను, 'శాత్తి ప్రవచనమున నాచార్యశబ్దము సార్థకమై యున్నను నపరసాలంకారభరితం బగు కావ్యరచనయందు వ్యర్థమగు చున్న దనియే వెచ్చందగును (ఈయర్థమును సూచింపనే వరిహాస్తో క్రిగ నాచార్యవవ మును కవి ప్రయోగించెపు. ఫోయీశవ్సి యొకండు రచించినదానిని ధారణ సేయుటయంచే తక్క స్వతంత్రించి యొక గ్రంథము, న వ్రాయముటయందు "జేర్పరిగానందున నితండును గవిరా జనం దగయు. వీరి కందజకన్న మిన్న మొ నకల రసాలంకారళోభ్ళితమై నవ్భాదయుల వ్యాదయముల నానందపరవశము లుగం జేయు సత్కావ్యము రచించుటయందు. మిగుల "జేర్పరి మైనజయ కేపుండే కవితాసారస్యమును గు శ్తెలుంగును. విన;- ఈశ ఫ్లోకమునందు సముచ్చయాలంకారము. శార్టూలవి శ్రీ డిక అధ ళ్‌ దళావతారకీర్రిధవళము అవ. శ్రీమన్నారాయణుడు భ కుల ననుగ్రహింగం

దలంచి, “వర్‌త్రైణాయ సాధూనాం కనాక?ాయి చ దుష ఆమ్‌, ధ్‌ర్మ సంస్ధావనార్థాయ సంభవామి యుగేయుగే ఉ్నృ యష్టనా ! సాధ్యుల రత్షంచుటకును దొర్తాష్ణల శిమ్షిం చుటకున్సు

వ్రథమసర్టము - అష్టపది, 1, కై ధర్మమును లోకమున నిలుపుటకును బ్రతయుగమున భూమియం దవతరింతును” అను భగ వద్వాక గైమురీతి భూమివై నవతరించిన దివ్యావల"రముల ఛార్ధన మొనరించినం వన త్ర ౦థము నిర్నిఘ్న నముగం బరిసమ్తొ ప్రి నొందు నన్ని చదువువారికిని వినువాశికిని నాసంద మొనంలహాడునటుల భగవవన లము లనేశములున్నను వానిలోం టి -ధానములును జగత్చ్రసిద్ధములు నగు చళావతౌర ముల నుతిందుచున్నాయొుఫిలా మాలపరాగము - రూపకతాళము, మా౬వరాశే? రూవకతాశేన గియ తేషా ప్రశయవయోధిజలే ధృతవా నస్‌ వేదం విహివహిత్రచరి త్ర, వమఖేదమ. | శశవ! ధృతమిానశరిర! జయ జగపెేశన! హరె! ధ్రవమ్‌.1 శతి రతివివులతశే నవ తిస్టతి సే ధరణిధర -కిచ క ,గరిమే, = (ఆ అ వ న శనవ! ధృతకచ్చ: రూప! జయ జగచిళ! హనే!, ధు, త్రై వసతి దళనశిఖలే ధరణీ తవ లగ్న్నా శశిని కళజ్కకలేవ నిముగ్నా శవ! ధృశసూకరరూప! జయ జగదీశ! హరే. ధ్ర. 8. తన కరకమలే నఖ మద్భుతశ్‌ లి దళితహిరణ్యక ళపువరభ, అ్రజ్జివ్‌ శేశవ! ధృశనరహరిరూప! జయ జగదీశ! హనే!, ధ్ర), 4 శలయనీ విక్రవణే టలి మద్భుతవామన ! వదనఖనీరజని" జనపావన ! _ శేశవ! ధృశవామనరూవ! జయ జగదెశ! హశే!, ధ్ర, న్‌

గై గీతగోవింద కావళ్టిమం

తు త్రి యరుధిరమయ్‌ే జగ కవగతపావం

స్నవయనీ వయనీ శమిశభవ తావమ్‌.

శేకన ! ధృితభృగువతిరూవ ! జయ జగదీశ 1 హశే![ఓ.6

విశరని దిషు ణీ ఏిక్పతికమనీయం

వశముఖవకాళిబలిం కమణీయమ్‌,

శీకవ ! ధృశరామకోేక! జయ జగదీశ! వాలే!. 7

వహాసి వఫుషి విశ బే వసనం జలదాభం

పహలహళతిఖభితిమిళిత మమునాభమ్‌,

"శ్రీవ |! ధృతవా. ధకకూవ ! జయ జగదిశ ! వాలే! 8

నిన్దపి యజ్ఞ విభే హహ శ్రతిజాకం

సాెయహ అవయ వర్మి శకశుభూనమ్‌.

శవ! ధృవ ఎన్ధశరిర ! జయ జగచిశక! వారే! 9

స్వేచ్చనివహనివ నే కలయమసీ కరనాలం

ధూమకేతు మి= కిమపి కరాలమ్‌.

"శేఫవ ! ధృశేకల్మ_కరీర ! జయ జగపషిశ! వారే! 10

శ్రీ జయదేవకవే ముప ముదానం

సయ శుఛభదం సుఖదం భవసారమి.

కేవ! ధృవకళవిధరూవ! జయ జగకిశ! వారే!. ]1

అవ. మొదట మత్స్యాన తౌారమును వనుతించుచున్నాండు.___

షటీ. శేశప=శివబృవలకుం దం 'డ్రియెనవాండాకీ ధృతమినశరీరణ ఛరింవలడిన చేంంయాకారము గలవాండా! జదీక ఇ లోశేశ్వరా$) వారే = త్రీ కృష్ణా! జయ = సర్వో క్కృష్టాడవు కము. (ఇది పల్లవి కావున నీయస్ట్ర వదిలోం.. బృతిచరణా న్వమునందును బాడుకొనందగుము ఈసుబోధనము లన్నియు. ఛిగవంతునియుఎవలి యాదరాతిశయముకు 'ెలుపుచున్నయవి) 1'ప్రశయవయోధిజ లే ప్రళయకాలమందు (ఒండొండు కలిసొనిన) సము, ద్ర

వ్రథమసక్టము - అష్టపది, 1. 18 ముఖజలమునందు, విహిత. .. చర్మిత్రం-విహిత జ వేయయిడీన, వహ్మిత్ర, = ఓడ మయొక్కం; చరిత్రంజచారి క్రముగలుగునట్లు అ ఖేశంజఅనాయాసముగా, వేదంజ- "శేదములన్సు (ఇా ల్యేశవచనము) శృతవానసి=ధరెంచినవాండ వయితిమి

శా. శీశుక్షా $! లొకస్వామా | హరీ! శేశవా! ప్రశ్రయకాలము నందు సముద్రము "లేడు నొక్కటిగాగా జలమయమగు ప్రపంచమునందు వేదములు ముస్‌ంగపోకుండునట్లు మత్స్యావతారము "ిత్తి యోడసలె నయి. యా వేదముల నుద్ధరించితిమి వినః..--కేశవప” (కషాఈకశవ) “క ఇతి బ్రవాళో నామ ఈశో ఇఒవాం సర్వదేహినాం, అవాంత వెళ్లే సమ్మూతే" తస్మా ల్కేశవనామవాక వి అను నిరు _శిప్రమాణమువే, 6ట్టో.. ఆనా తమా “న్ష్యభ్ధో. ఆనోరా శివుండు; వీరిద్దజు ఛనపంతునిశరీరమునందుం బుట్టిరె శాన శీశవు: డయ్యెకు “జ్జ క్షిశో,__అనినందున సకలలోకములకుం ట్ర భువగునీకు నిట్టి సామర్థ వ్రముండుట యుక్తమే. “హే” “భక్తులకన్టముల వా3ంచువాండవు” కనుక లోకములరక్షించుటకై నీచజాతియందునై ఈము జన్మించి వేదోద్ధరగాము మున్నగు మహాకార్యముల నొనర్చితివి. ఈ-చరణమునందు--- 4 త్సాహము స్థాంాభావము; విరరసము; థీరలలితుండు చవాయకుండు; రీతి అర్థమాగథి; ఆలంకారములు ఉఊపమాతిళశయో క్తులుం అవ. మత్స్యావతౌరమును నుతించినవీనమం "ట్ర మస్రాపష్త మగు కూరావతారమును సోత్ర, ముచేయుచున్నాయు-ా త్తి టీ. ధృకకచ్భ్ళపరూప=ధరించయబడిన శాంబేటి యాశకారము గల , వాండా [ కేశవ, జగదీశ, వారే జయం &తిః ఆ భూమి; ఆతివిపులతరే ఆ మిక్కలి విశాలమైనదియు, ధరణి. ..రిమే-ధరణి అ భూమియొక్క, ధరణ = -మోయుటచే (లేక; ధరణిధరణ అ మందపర్వకము మోయుటనే) మైన, శిణ అ గాయపుకాయలయొక్కు చక్ర ఇ ముండలమువే, గరిమ _త్తేయిన్క,

శే గితగోవిందకావ్యము

శా. ప్‌ శ్రీ కృష్ణా! నీవు సరోక్కృమం:డవె యుండుము. ఈభూవిం యంతయు: చాతాళముక దిగంబడి పోకుండునటుల యాది కూర్తాప తారను ఇల్లీ మూపుర మెల్లం గాయలు శాచున ట్రైల్రశాలము 'మోయుచున్నాండవు గచా!

విసః----“తిష్టతి” వర్తమాననిజ్లేశమువలన నివ్రుడుగూడ భూమిని ఛరించియే యున్న్నాండని యవతారప్రయోజనము జగత్చ్రసిద్ధ మని భావముం

అవ, వరాహావతారమును నుళు మచున్నాండు.___

8. టీ. ధృశసూకరరూహూధరింపంబడీన వరాహా (వంద్రిరూషము గల వాండా! శేశపు జగదీశ వార్తే జయ, తహనీయొక్క, దశనళిఖ రే=జళోజకొన యందు లగ్నా = అంటియున్న, ధరణీ = భూమి, శళినిజ=చం దు,నియంద్యు నిమగ్నా = లీనమైయున్న, కళంకకలేవ = కళంక (మచ్చ) శేఖవలె, వసతి= ఉన్నది.

కౌ. శ్రీకృష్తా!...సర్వోత్కుుష్టు:డ వై యుండుము. నీవు వరావశి వళౌరము నెత్తి నిర్గ ల మగుకోజవే భూమి నె శరా నది చాలచం ద్రుష్తి యందుః గళంకకేఖవలె నీవోంయందు మిక్కలి 'పృకాళించుచున్నది.

అవ. నరసింహాన పెరమును నుతిం మచున్నాంఘ_

ఖీ టీ, ధృశనరవారిరూపజధరిందంబడిననరసింహరూవము గలవాండా! శేశవు జగదీశ హే జయ తవజనీయొక్క,. కరకమళే = హ స్త మకు మంచి తామరఫపూవునంద్యు దళిత, . = భృబ్లం-దళికజచీల్ప:బడిన, / హీరణ్యకళిపుణ

హీరణ్భృకళిపుం డకురాత్‌నునియొక్క, తకు ఇ శరీర మెడి, ఛృద్దంజతు మైద గలచెయొ; (కమకచేే అద్భుకళ్ళష్ద = విచి (తృమైనమొన గల్క నఖంజనోరు (ఫాతి=ప్రకాళించుచున్నది) తా ఓకృష్తా!. .. సర్వోక్క్భృష్టుండవె. యుండుము. నీవు నృసీువోవ తారము నెత్తి తామరపఫూవువంటి చేతినోట్వ్రూనచే హిరణ్భాకళిపుని శరీర మను తుమెనరు విచి (త్ర ముగం జీల్చివె చితివి. వి:-శమలముకు దువ్వైద చీల్చి వేయుట సహజమై యుండలాం గమలము కొన తుమైవరు జీల్చివేసె నకుట విచి / ము కావున నద్భుతేపదము సార్థకము

శ్రథమనర్టము - అష్టపది, మం ర్‌ ఈశ్లోకమునందు:---నరసీంహునిహ, స్తముశు గమలముగను హీరణ్య ?ళిపు శరీరము దుమైదగను నిరూపించుటవలన మిగుల గొదృ్చయాకారము గల హరణ్యకళిపుళరీరము నరసింవునిసోటికొనకుంగూడం కజాలలే దని ధ్వనించు దున్నదిం రూవకాలంకారము, అవ, తరువాత వామనావ తాకమును నుతించువాన్నాండు___ శ్‌. టీ. ధృశవామనరూప = ధరిందయిడినవామన (గుజురూపము గల నాండా! శేశవ్య జగదీశ వారే, జయ; అద్భుతవానున = విచిత్రపుగుజ్తో వాండా ! వల. ..వన-వద=కాలియొక్క_, నఖజనోటియొక్క_, నీరజనిటీచేత్క జనితజపుటింపయిడిన, జన=లోకముయొక్కం, 'పాపనజపవిత్ర రగలవాండా వికృమణేజఅదుగుంబెట్టుటయందు, (అడుగుతో మూందులోకములం నొలుచు నపుడు, బలింజబలిచ లే వర్షిని, ఛలయసి=ఐవంచించుచున్నావు. (వ _రృమాననిశ్హే శముపలన, వచ్చుచుం బోవుచు నుండుప్రవాహమువలి నిత్య మగువ్రవంచ మునం బ్రతి వామనావతారముదుు బలిని వంచింతు వనుట.) కా. ఓీకృష్తా!ీ. . .సర్వోత్క్భృష్ణు:డవె యుండుము. నీ వద్భుశ మగు సళనావతార మెత్తి బృవాచారివై బలిచక్రవర్తిలన మూడడుగుల మేరశు యాచించి యామెర నడుగులతో:. గొలుచునపుడు త్రివిక్రముం డవె మూ:డులోకములను వ్యాపించి బలిని మోసగించి నీకాలినోరునుండి పుజ్రినగంగానదిని భూమిపై ప్రవహింపంకేసీ చానిలో స్నానముసేయువారు వవిత్రు లగున ట్లకుగ్కహించితివి. (వామకుండు త్రివిక్రముండై, యొక్క పాదము నాకాశముపై కెత్తివపుడు సత్యలోకమున ముండు ట్రా తనతండ్రి పాద మనుగౌరపమున నఖిషేకము సేయంగా నాయభిషేళకోదకమే గంగ యయ్యొ నని పురాణ ప్రసిద్ధము.) వి:--“అద్భుకవామన” “విచితృపుగుక్రావాడు” భూమికి జేచిండెక్తు వెట్టునందలిపండు నందుకొుటకు సైతము ప్రయాసము నొందునంత ొట్టి వాడు నిముసములో. 'బెరియ పెరిగి ట్రహ్ణాండమునంతయు భేదించి సత్యలోక మున గున్న యుదకము నీలోకమునకుం _₹కొనివచ్చి పవ్మిత్రముకు కేసి నందున నద్భుకశబ్దము సార్థకము

6 గితగోవిందకావుము “రకకఖనీరో:.... బా శాలునంతయు బహూదళమున: గడిని గో శ్రూళించినను; ఆనీరంశయు శ్రి, విక్రమావి కది నోరునంజే యిమిడియుండె నని ఛగపత్పాదముయొక్క_ వై శాల్యమును 'వెల్లడించుచున్నదదిం

అవ. పకశుశామావతారమును నుతించుచున్నా లంకు.

శి. టీ. ధృశభృగువతిరూప=ధరింపయడిన భార్ల వ(వరళుఠామ) రూవము గలవాండా!, శేశవు జగదీశ వారే జయ తత్మియరుధిరమమయే అత్‌ త్రి యుల రక్తమయమెన, వయహీనీటియందు, జసోఆలాకమును (జనమును), శమిశ. . . తావం-శమిత అ ఛల్లార్చంబడిన, భవజసంసారముయొక్క_, తాపంజ 'చేండిమిగలది యగునట్లును, ఆవగళపానం అ పోయిన పాపములు గలది యగు నట్లును, స్నపయపీ జ స్నానముంకేయించుచున్నావు , కా, ఓ శ్రీకృష్ణా !...యుండుము. నీవు పరకురామానతార మెత్తి యిరువదియొకమాలులు త త్రి యులను సుహరించి వారిర క్షముచే * దన్వంర చంచక మనుపేరు గలయయిదునెక్తుటిచెరువులకు గల్పించి యందు స్నాన "మొనర్చువారు "పావములను సంసారతాషములను బౌఫుకొని పౌఖ్యము నొంది లాగునం గరుణించితివి, లంకారముం

అవ. రామావతారనును నుతించాచున్నాంయయ___

7 టీ. ధృతరామశరీర=ధరింపంబడిన రామాకృతిగలవాండా! శీకవు జగదీశ, వారే. జయ రణే=యుద్ధముదు,. దిక్షు = (పద్రిదిక్కులయఎదు, దిక్పతికమనీయం = పదిమంది దిక్సాలురచే నోరందగిన, రమణీయం = మనో వరమగు, దళ. . .బరిం-దశముఖజపదిశలలు గలరాపణునియొక్క_, మాళి = శిరన్సులనెడి, బలిం (అనిష్తనివారణమగునట్టు దేవతా ప్రీలిక్తై వేయుబలిని, విశరసి = ఇచ్చుచున్నావుం

జ కురు మేత్రమున శమంశభంచక మభ పేర వయిదుసరస్సు లివ్పటి క్‌ి గలవు,

'వ్రథమనర్దము - అష్టవకి, 1, శ? కా. శ్రీకృష్ణా! . యుండుము, సీవు రేఘుపంశమున జనించి రాన ణుని వదితలలం సెగనతంకికి వది దిక్కులయందుకు బదుగురు విక్చాలురకుం ,. బ్రీతిన బలి నిచ్చితివి గడా! | మి.-“రమణీయక్‌”. వది దిక్కుల దిశ్చతు లెందలోయన్ని శిరన్సు లున్న దున చమణీయ మని భావము. థరోదాళ్తుడు నాయకుండు జాత్య లంకారముం అవ. రామావళెరమును వర్షిం దినపిదవ “రామో శా మక్చ కృన్తశ స” ఆను వ్రమాాముంబట్టి క్నస్తూవ కారము వర్షింపం చగియున్నన్సు “*వనజె” వనచె” ఖర్వః త్ర కామా సతపో౭తవఖో అనుప్రమాణనూుీతిం. బశూంచకరము. నము 90చి దశావతార ము_లోం బరిగశించంబపస బంకళామావతారమును నుతించు మయన్నాయం--

8 టీ ధృతవహాలధరరూప = ధ3ంకంబడిన నాలేబుగల (బలరామ రూదము గలవాండాశ, కేశవ జోదీశ, హలే, జయ విశదే ఎ లెల్లనెను వపుషి = శరీరమునందు, జలదాభం = మేసుప్రవన్నెగలదియు,. (కనుకజ్సే వాల... నాభకష్‌-వాల = నాంగేటియొక్కు. హాతిఆదెబ్బవలని, ఖీతిజళయము చేత, మిళికజవచ్చిచేరిన, యమునాభమ్‌ జ యమునానది కాంతిఐ టి కాప్రా గల, వసనం ఇ వ,స్త్యముకు వవాసీ అ ధర-చుచున్నావు.

తా. షీ శీకృష్తా!ీ.. .నీవు సర్వోక్కృము-డవై యుండుము. నీవు బల రామావలౌరము నెత్తి నిర్య లమగు2వ్యశరీరమునందుు నాంశేటిడెబ్బకు భయ

"ముందె యే తెంచివ యమునానదియో యవ, పేఘముపలె నల్లననుదుకూలమును ధఏ౨చాయున్న్నూవుం

-... వఏ:ావాలవాతి. .. వాళకి”: భయవడినవాత గడగడ వణంకుట స్వభౌవము గనుక. గాలికి గదలంచు?దు జజరాముశివన్త్రము ఫేకురాలగ యమునానది వోలె నున్న దశుట య.చితమః

గ్‌తనో_లై

13 సితగోవింద కావ్యము పఫూర్వమం దొకప్వుడు బలరాముండు మిక్కి-నిగం గల్లు ద్రా,వి "'జేవూము జలియక బృందాపనమునందు నోవీకలతో విహరించుచు. దనతో జల క్రీడ శీయ రమని యమునానదిం బిలువంగా నానది బలరామునిపంంకు లున్య త్త భామణములూణాం దలంచి గర్వించి సనమావమునకు రాశయుండుటం గనుం౨గొని కోపించి నాగోటిచే బలాళ్కారముగ నీడ్చె నని పుఠాకావ్రసిద్ధము. “పపూసిోోఆనినందున ధీరలంతుండు నాయకుందు; ఇరనికి లముణము-ా “శాంతాపరవళో. ఢీరలలితో నిశ్చితో మృదు” “భార్యాపరవశుండును మార్దవపముశు మనోనిశ్చయమును గలవాండు థీరలలితుం డనంబడును”. ఇందు శృలారి చాయకుం డనియుం జెప్పవచ్చును. దీనినిగుకించి రసరత్నకోశమున శృంళారి యనువై దవవాయకుండు గలం డని వెప్పంబడియున్నది. శృగ్గారీ నాయక న్త్వన్యఃి వశ్చామ॥ కథ్యతే యథ్రా, విలాసవాక్యాయశీల! నుభగ$ స్థిరవాస్యువా. గతి నృథై ర్యా దృష్టిశ్చ సలీలా నస్మితం వచ?” చఛచమత్కా- రపుం బలుకులును జక్కని 'జేహముశు, నుభగత్వమును స్ధి మగువా ్ని చిలి, యు, మంచియొావనమున్వు గంభిర మగుగమనమును సవిలాన చృష్పియు చిజటునగవుతో మాటాడినమాటలుశు గలవాండు శ ఛం గారి నాయకం చనంబడును ఇశం ైదవవాండులొ “వనాలధరరూళో దుష్టశికుణమునై. నాశే?ని ధరించె నని యవతార ప్రయోజనము ఛెష్పండినది. అవ బుద్ధావతారమును నుతించుదున్నా6ంముా తీ. టీ, ధృతబుద్ధశతీర = ధరింపడుడిన బుద్ధావతారము గలవాండా 1 శీశపు జగదీశ హాళేు జయ, సదయహృదయ=దయతోంగూడిన వృాదయము గలవాండా! దర్శితపశుఘాకంందర్శితణచూపింప (ఊవదేశింపుయుడీన, పశు = యేశ "మెదలగు పశువులయొక్క_, ఘాతం = చంపుటగలు యజవిభేః ఆ ఆయాగవిధియొక్క, (యజ్ఞ ముం జేయవలయునని బోధించు శ్రులేకాళం ణః "వేదవాశ్యసమూహమును, నిందసి=దూపషీంచుచున్నావు, ఆహవహ = కౌరా!, (ఆః శ్రుతివాశం. , .'యజ్ఞ, విభేః జ యాగవిధిపలను దర్శికవశుఘూతం =

'ప్రథమస్టము - అష్ట్రవది, క 10 చూపించంబడిన పకుహింస గలది; అవాహ=అయ్య్యో!?. ఇతిజూన్సి నిందనీ ఇ దూషీంచుచున్నావు; అని యన్వయిుంవవచ్చుశు) | తా. శీశృ్తా!. యుండుము. నీవు కనియుగకాత్‌నులకు మోసము సేయనెంచి బుద్ధావతారము నెత్తి యజ్ఞ మశుమిషచేం బశుహీిఎస చేయం వారిని గుణించి “జనులారా 1! వేదములు 'ప్రమాకిములు గావు, వానియందు నిరపరాధములగు వశువులకు వ స్రర్థముగ జంపవలయం నని చెప్పంబడియున్న దెం ఇట్రీ యన్యాయమెచ్చట నైనం గలదా | అయ్యో అని చలువిధముల చోధించి యహింనమే పరమధర్య మని శాసీంచితివి,

అవ, కల్కిహావమును నుతిం పువమున్నాయు___

10. టీ. ధృశకల్కి శరీర=ధరింపంది $మ్యిరూవము గలవాండా | శీశవు జగదీశ హరే జయ; మ్లేచ్భ= నివా - మ్ల గ్భకాతురకలయొక్క, నివవాజసమూహముయొక్క_, నిధన=చంపుటయి -దు, ధూమశేతుమివ=ాతో చుక్కవలి, కరాళం = భయంకరమైన కిమపి జ వెప్పనలవికాని కరవాలం = కత్తిని, కలయసి = ధరించుచున్నావు "

తా, ఓ్రికృవా 1...యుండుము. కళచిరుమగాంగమునందు దుర్తార్డులు (స్తేచ్చు న్భృల) ప్రబలి లోకమునకు బాధ గ?గింవంగా వారినుందజిం జంపుటన్తై ప్రళానాశనముకు. సూచించుతోంకచుక్కవంటిఖడ్డముకు ధరించి యవత రించెదవు=

విలాోధూమశేతుమివి. తోశచుక్కను. గకుగొనిన్గంతన జకుల శాబదలు మూడునట్లు ఖడ్తముు కూచినమా క్రమున శత్రువులకుం లావు చూడు నకుట. లేక, ధూమజపొాగ, కేతు మివ=చిహ్నాముగాం గలది (అగ్ని వలె ఉన్న; అని మణశియొక యర్థము. ఇందు రక్నఖచిత మగుబంగారుపీడి యన్నివ లెన్కు ఖడ్డము నల్ల నిపొగవలి నున్న దని భామ శేతుసామ్యము చె్చం బడినదిం

“మ్లుచ ృనివవా” అనుచో చీరోద్ధతనాయకుండు; భ చూనకరనము, ఉపమాలఎకారముం

ర గీతగోవించకావ్యము అవ. వేరుగ దళౌావతాకముల నభివర్షించి సంగ్తహ ముగం _ బదియవశారములుం.. గృప్పపరములుగ వర్శించుచు ముగించుదుం దనగితనును వినవలయు నని కృష్ణుని శ్రూర్థించు చున్నాడు టీ. ధృశదళవిధరూప = ధరింపంబడిన కదివిధములనగురూపములు గల వాండా! శేశవ, జగదీశ హలే, జయ; ఉదారంజ శ్రేషమైనదియ్యు భవ సౌరక్‌ = సంసారమునందు సౌరమైనదియు, (భంసారబంధముకు వదల్ఫుట యందు శ్రేష మళట) శుభదం = ముగళముల నీచ్చునదియు, సుఖదం ఇ ఆనందముసోసుంగు, ఇదం = కశ జయబేవకవే! = జయదేవకవియొక్క_ ఉదిశం=వాక్కును, (భావార్థమందుక్ర ప్రశ్యయము) నే గ్రణుజవిశుము. తా, ఓకా |! *.. యుండుము, ఓదశావతారములను ధరించిన శ్రీచేశవా!. లొక్కొళ్తర మెనదియు, సంసారబంధముశు వదలించునదియు, సౌఖ్యముల నిచ్చునదియు నగు సీ జయటబేవునిగీశము నవధరింపుము. విజా-శాంశరసము; వర్యాయోనక్త ఖ్రలంకారము. ఎనాన్టపలాలా ఇది వశావతారకీర్రిధవళ మను క్రథమాసష్ట్రపది. అవ, వేర్వేజుగ వరించిన శ్రీక లహ్తుని వవెవతారము లను ఒసుగ హముగ నొక శ్లోకముచే వర్హింము మున్నాంయమ__ ఆశీ క్ష వ ల ల లె న్లో, వేదా నుద్ధరతే జనన్నివహతే భూగో-మువ్చిభ తే దై "ప్ట నారయతే బఓం థలయతే తత్రతయం కుర్వతే, పౌల ఫం జయతే హలం కలయతే కాణి మాకన్వతే మ్లేచ్చా౯ మూకృయ లేవ శాకృతికృ తేకృష్ణాయతుభ్యన్నమః టీ. చేదాక్‌ జ వేదములను ఊద్ధర రే=ఉద్ధరించువాండును, (మత్స్యాప శారము) జగత్‌ = లోకమును నివహళలే = మోయువాండును (కూర్తావ శారము) భూగోళం = భూమండలమును ఉద్భిభితే ఐ= పెశెత్తిమోచినవాం చును; (వరాహారళారము.) డై త్యాక్‌ =(హిరణ్యకళిపు మొదలగు) రామ్‌ను న్వు దారయ లేజవీల్చువాండును, (నృసింావశారము.)బలింజబలిచ క్రృవ ర్రిన్ని

ప్రథమసర్టము = అష్టపది. ర్జ్జి రో ఛలయ బేజమోసగించువాండున్వు (వామనావళారము.) తత్ర, తయం=తత్రి యుల నాళనముకు, కుర్వ లే=చేయువాండుకు, (వరశురామావతారను.) పౌల _స్య్యంజపులన్తుని వశమున జనిఏచినరావణుని, జయ లే=జయించువాండును (శామావతారము) హలం = నాలోని, కలయే = ధరించువాండులు (బల రామావతారము) కారుణ్యం = భూకేదయనకు కుర్వ'ే = వేయుప-ండును (బుద్ధావతారము.) _ స్టేచ్భాక్‌ = శురకలకు; (దుములకు) మూర్భయలే = మూర సృనొందించువాండుకు (కల్య్య్యవ తౌరము.) దశాక లిక లే=(ఇట్లు) వది యవతౌారములను ధరించిన, కృష్ణాయ = కృష్ణుండవగు, కుభ్యం = సేకొఆక్కు నమః = నమస్కారము. - యూ తా. వేదముల నుద్ధరించి భూమిని మోసీ భూమండలమును బెశెత్తి హరణ్యృకళిపుని నసంవారించి బలిచక్తృవర్టిని మానఫుచ్చి త్స్‌త్తియులకు జంపీ రావణునిశలలం ద్రుంచి నారేలిన్‌ ధరించి యహిఎసకు బోధించి తురకలకు జంపంబోవు దశావతారధారివగు ,క్రీక, ప్లా! నీకు నమస్కారము వి:.--దీపకాలలకారము; కీ ర్రిధవళేచ గ్భందము; శార్టూలవి క్రీడిత అధ అప్ష పది. 2. హంవిజయమనుంగ ళౌెచారము. అవ కా వార్టవంఛమునందు దావ తారవర్మ నమను మంగ భము నొనర్చి శ్రీక ఎస్తున్య్వరూపరూపగుణ_భూతుల నిమకూ పఓందుకు మంగళా శాసనము నొనప్పుచున్నాయంయా భె రవరాగము = త్రీశటతౌాళముం ఫఘూరక్త 3 కాగనిస్సార తె ళా భెన్ధం సేయలేయ్నా న్‌ టో గ బ్బ జ్ఞ క 4 శ్రశకమల-కుబమండల ! రృ్యరకుండంవు -, వె కలకలఓవవనవమాల! జ జ్ఞ "దేవ! హా రే! ధ్రకమ్‌. న్నే షా" [ (₹ (గ 6. ంారలనర్నిి) ఉర గ

లి . శీతఠగోవిందకావ్యము దినమణిమణ్ఞలమణ్జన ! ఛవఖజ్ఞన ! ఏ , మునిజనమానసహంస ! జయ జయ బేవ! హళలే! 2 కాళియవిషథికగళ్ఞాన ! జనరజ్ఞున వ్‌ యద కులననినదినేక |! జయజయ చేవ! హే! 9 మధుముకనరకవినాశన ! గరుడాసన ! వ్‌ సుకకుల శేళినిడాన ! జయజయ దేవ! హరే! న! అమలకనులవళలోచన ! ఛభవమోచన! ఏ త్రుభునభవననిచాన ! జయజయ దేన! హే! ర్‌ జనకనులాకుచభూపషణ ! జితదూపణ ! వ్‌ " సమరశమితదకకంఠ ! జయజయ బేవ! వారే! 6 అఫినవజలధరసున్షర ! ధృతమన్దర ! వ్‌ శ్రీ ముఖచన్ద శచకోర! జయజయ జేవ! హనలే! గ్నె తవ చరణే ప్రూతా వయ మితి భావయ ఏ! . కురు కుశలం ప్రణతేషు జయజయ చేవ! హల! 8 శ్రీ జయదేవకచే రిదం కకులే మువంవ మజ్జళ నుజ్జ్ఞ్వల గీతి జయజయ దేవ! హలే! రి కేంటీ, శ్రీల... .మణ్ణల - శ్రిత ఆ కౌంలింపండిన, కమలా = లత్మే యొక్క, కచమండల = చశుకటుగలవాండా | ధృశకుళ్జల = ధరింపంబడిన కుండలములు గలవాండా ! కలిత. ..మాల - కరిశ=ఐధరించయిడిన, లలిశజమనో వారమైన, వనమాల = (పాదముల పర్యంతము వ్రేలాడు) తులసీవనమాలగల చాండా ! చేవ = అనందముగలవాండా ! హరే = (అశ్రితుల పాపములను బోగొట్టువాండా ! (శిశృషాన జయజయ = జేజే! శా. శ్రీ చేసేకచాలింగనళత్పరుంద వై ఛెవుల దివ్యకుండలములును వత్‌ స్థృ్రలమునం బౌదములవజకు ట్రేలాదుచుందు మనోవార మగువనమాలయు. ధరించి మిగుల నానందము ననుభవించు శీశృష్తా! సీకు మంగళము

వ్రథవసక్టము - అష్టపది, క లై

వి:---“శీ,శకమలా, --పహో, శీ కృష్ణని చివ్యవి గృహమును జక్కుల

శీవించి జయటేవుం డానందచవరవశుండై భగవంతుని సౌందర్యమునకు భంగకరు

• లగు దుర్తార్లులచే దృష్షిదోషము గలుగునేమో యని భయమంది “స్వామో 1

నీకు మంగళము, సీవషస్థ స్రలమున గుండు లక్షీ దేవికి మంగళము; సీకర్ణాభరణ

ములకుకు సీ జవమాలకును మంగళము” అని పెరుమాళ్ళకు మంగళాశాసన "మొన న్చెనుం

“శ్రీ కకమలాకుచమండల”.. నిరంతరము దరిద్రుడు గాక లక్షీసంద న్నుండు గావున నిశని వాశయించినవా నై హికాముమ్మిక్కశ్రీ నొందయగల రని యాశ్రయణీయత్వముకు; 'కేశప్రారంభమునంటే యూ విశేషణమువే నుతించి నందున భగవంతునకు శ్రియఃవతిశ్వము అసాధారణలతుణ మనియు సూచీంవం బడీనది.

“ధృతకుండల” మున్న గువిశేషణములవలన భక్తులకు భోన్యుం డని నూచింపంబడీినది.

2. టీ, దిన... మజల - దినమణి=నూర్యునియొక్క-; మండల=మండ లమునకు మజ్జనజ=భూవష.భామెనవాండా! భఛవభఖజ్ఞైన=సంసారమును దొలంగించు ఇవాండా $ ముని. ,.హూంస _ మునిజన = బుషీసమూహముయొక్క మానస మానసము (మనన్ఫు య సరస్ఫ్సుునందు, హాంస=వహాంనము (హంస - వరబ్రవా వఐనవాండా % ేవ, వారే జయజయ.

తా. సూర్యమండలాంశర్ల తుండవె. నూనససరస్ఫునందు వాంసవలె మునుల మానసమునందు హంసవై విహారించుచు భక్తుల సంసారబాధకు దొలం గించి రతీంచు శీకృష్తా! నీకు ముగళముం

వి;ఃా"దినమణిమండలమండన”* మొదలగువిశేషణములనలన స్థిరసఖా క్వము, సామర్థ్యము, నళ్ళహవాసము ననునాయకగుణములు శ్రీకృష్ణునకుం గల పని తెలియుచున్నది.

8. టీ. శాళియ.. ఎగహాన - కాళియ = కాళలియుండను, విమధరజసర్ప మును (కర్మ షష్టి గజ్డునజనిరసీంచినవాండా | జనరష్టాన=లోకులను రంజించ6ం

ర్త గీతగోవిందకావ్యము “వేయువాండా! యదు... జేశ - యదుకులజయదువంగ మెడి నభిన=కమల మునకు, దిశేశజసూర్యుండా ! జేవు వానే జయజయ.

ఆశా, శాళియుం డనుసర్పరాజును జయిఎచినవాండూ 1! జనము వానం దించంకేయువాండా, నూర్యుండు కమలమును విశసీంపం జేయునట్లు యదువంశ మును ,కెళంపంకేసినవ ౯డా ! శ్రీగృప్తా! నీకు మంగళము

వి:---“కాళియవిమధరగప్టాన” “యదుకులనళినది చేశ యక విశీష ణమువలన శ శత్రువుల నిరసీంచు సామర్థ్యముకు, ,వ్ర్‌యముగ మూటలాడుటయు, సత్కుులముదు జన్శి ౦చుటయు మున్నగుశు త్తృమనాయకగుణములు నసూచింవం టబడీనమి.

శీ. టీ. మధుమురనరకవినాశన = మధువు మురానురుండు, నరకా నురుందు మున్నగువారి నళింవంజేసినవాండా ! గరుడానన = గరుండుండు చవాహనముగాం గలవాండా ! సుర...నిదాన - నురజచేపవతలయొక్క, శేళిణ ఆటలకు, నిదాన = మొదటికారణమెనవాండా ! హార్వే చేప జయ జయ,

శా. మధువు, మురానురుండు, నరకాసురుండు మొదలగు కాతునుల ' సంహరించి గరుడ వాహానారూఢంండవై. నీభ క్రులగు జేవతల శీ డలకు భంగము గలుగకుండునట్లు రక్షీంచు శ్రీ కృష్ణా! నీకు మంగళము,

న్‌. టీ. ఆమల. .,లోచన-అమలక్రమల = నిర లములగు ఫుండరీకముల యొక్క దళ = లేకలవంటి, లోచన = చేశ్రములు గలవాండా! భవ మోచన = సంసారముకు వదలించువాండా ! తి, --+నిదాన - త్రిభువన మూండులోకములయొక్క_ భపన = ఊత్పత్తిక్కి నిదాన = మొదటికారణమెన వాండా! (“నిధానో అను పొఠా నరమందు, త్ర, శువన=మూండులోకములనెడి భవనజగ్భవాము నిధాన = నివాసస్థానముగాం గలవాండా ! లేక భవన ఇ గృహముదు, నిధాన ఇ నిధివలెళున్న వాండా ! అని యర్థము) చేప, హానే, జయ జయా

తా, ముల్టోకములసృష్షికిం గారణభూతుండవై వప్రపన్నులను సంసా రముకుండి తొలంగంచి మోక్షమును గృవ సేయుచున్న ఫుడరీకాతుండ వగనో కృష్ణా ! నీప ముంగళము,

ప్రథమసక్టము అ అష్టపది, ర్డై లక్‌

ది:---"“భవమోచనో నంసారముకు దొలంగించి ూమోనందము నొనంగువాం డని యర్థ మగుచున్నందున చరమానంద మకునాయకగుణము శచెష్పంబడినదిం

6. టీ. జనక... భూవణ-జనకను తాజజనకునికూంతురగునీతయొక్క_! కుచ= స్త్వనములకు, భూషణ = అలుకారమైనవాండా!, సీతాదేవి సనములవై శయనించువాం డకుట్క, జిశదూవమణ-జిత = జమింపంబడిన, దూవమణ = దూవు ఇఅంండు (రాతునుండుు గలవాండా; సమర. ..కంఠక-సమర = యుద్ధమునందు శమిశ=నళించం జేయయడిను దశకంఠల్‌ అ రావణుండు గలవాండా! బేవు వారే. జయజయం

ఆ. రామావతారమునందు. జనకునికుమాళ్తి యగు నీళాబేవికి వీ, యుండవై యుద్ధరంగమునందు దూపుణుండు రావణుండు మున్ను గుదుస్త్ర రాతసులను సంవారించిన తపా ! నీకు మంగళము,

వి:----.“జనకనుతాకృళభూపణ” ఆని యొక పాఠము జనకనుతా = సీతాజేవికి కృతజచేయంబడిను భూషణ = (మకరికాషత్ర, రేఖలు మున్నగు) అలంకారములు గలవాడా! అని యర్థము. సీనివలలన సకలకళలయందు:. *ెశ లము, తౌరుణ్యము; రామావతారమును జెస్పినందున రామునకువలె శీమూ గుణమును; “వమరశమితదశకంఠ” అనుటవే నభిమాని యగురావణుని వధించి నందున నభిమానముశు, అశునాయకగుణములు నూచింపంబడినవి.

7. టీ, అభి. ..నున్టర-ఆభినవజక్టొ త్తదైన, జలధరజ మేఘమువ లె నుందరణ చక్కని (నల్లన్సి వాండా! ధృశమందర = ధరింవయడిన మందరపర్వరము గల వాండా! త్రీ" ఎ . చకోర- క్రీ =లత్మీ జేవియొక్క- ముఖ = ముఖమనెడి, చంద్ర చంద్రునకు, చకోర=వెన్నెలపులులై నవాండా! హలే, చేవ జయజయ.

తా శొౌఠారు మేఘమువంటి చక్కదనము గలవాండవుకు, మందర వర్వతీముకు ధరించినవాండవుకు; చంద్రుని జూచి సంతోషించు వచకోరమురీతి శ్రీ, చేనిముఖమును గమనగొని యానందము నొందు శ్రీకృష్ణా! సిక మంగళముం వా కశీ ముఖచస్ష్రచకోర” చకోరము చందు ,నియందలి యమృత మును శ్రేమతోల1 'బానము సేసీ యానందించురీతి భగపంతుండు శ్రీదేవిముఖ

లి గీతేగోవిందకావస్థమల చంసద్రునందలి యథధరామృశముకు వౌానముసేసీ యానందరసనిమిగ్ను 6 డయ్యెను. దీనివలన రతికొశల మకునాయకగుణము సూచింపంబజీనది.

ఈయష్టపదిసారాంశము:---- మొదటి చరణముచేం బాదముపర్యం౦శేము.- వ్రేలాడువనమాలయు వతస్థ నరమున లక్షీ దేవియులలనారాయణుండేయా జ్‌ యింపందగినవాం డనియు, శెండవచరణమువ్చే, నశని నాశ్రయించి యనేకులు భాగవతోత్తములు శృళార్డు లగుటం జేసి య్యాశ్రితులకు సులభుండ్రై వారివృద యములయందే యొల్లపుడు నివాసమొనర్చి రఖతీంచు ననియు, మూండవచరణ. ముచ్చే నతనిభ కులకు దుష్టునివలనం గల.గుకష్టములను బాప దశావళారములెత్తి దుష్టసంవోర మొనర్చి యాకసష్టములం. బాపి భక్తులకు సన్గార్గము నుపబేళించు. ననియ్యు నాలవచభరణముచే, నాశ్రితులయాడందముగూడం దనజే మైనందున నయ్యానందమునకు భంగముగలిగించువారి నవతరింపకయీ తల్‌ తుణము గరుడ చాహనారూఢధుండ్లై యానిర్భవించి నళింపంజేయు ననియు, వైదవచరణాముచ్చే నితఠండు పుండలరీకాతుండును జగత్తుయొక్క_ యుత్స _త్రిస్థితిలయములకుం గారణ భూరుండును గాన నిశని నా శ్ర ముంచిన భవబంధములువదలి చరమానందరన మున కెశ్రయమగు మోతము గలుగు ననియు నాటునేదునెనిమిది చరణము లనే ఇశండు శత్రు, నంవోరకుండునుు సర్వశ_కిసంపన్ను౦డుక్కు శీయఃవతియు, నశ్వేశ్వరుండును గావునం దపె శ్రీ తులకుం దన దిష్ఫ్యమంగళవి గృవాంబుశు నిన్హేతుకమగు కృపాకటాతుంబుచే సేవించంజేయలాూ.. వేతకు లెల్లరు నాయవ యవసౌొందర్యమును గనుంగొనుచు నశని సమోహనా[స్త్రములోం బడి సంసా రములోని తుచ్భవిషయములళు గోరక తటేకాయ తృచిళ్తు లై వరమవదము నొందుదు రనియు నిట్లు వనమాలిత్వము, శీయివతిత్వము సర్వశ క్‌ చుర న్ట్‌ముః డుష్రసంవోరకత్వము, జగ త్కారణత్వము మున్నగునవి వెప్పంబడి నందున సర్వేశ్వరుని స్వరూవరూవగుణవిభూతులు వర్గ్మింపంబడినవి.

అవ, ఇట్లు స్వరూపాదులను నుతొంచి సర్వభ క్తులకును వనే కును గల కోరికను స్రాస్టాచుచున్నాయు

'వ్రథమపర్దము = అష్టపది, లై లగ ర్చి వాలే = శ్రీకృష్ణైాక్‌ తవ = నీయొక్క; చరణే ఇ అడుగునందు,. “వయంజ='మేము, వప్రణతాః = నమస్క_రించినవారము, ఇతిజఎన్సీ భాపయ = 4 రేలంపుము... ప్రణలేషు = నమస్కరించినమాయందు; కుశలం-మంగళమును, కురు=చేయుము, దేవు జయజయ. తా పీ శ్రీకృష్ణా! మమ సీపాదపద్య ములయందు శరణాగతి: జేసిన వారికాం దలంపుము, నీదాసులమగు మాకు శుభముల నొసంగుము. నీకు మంగళ మనగులాాతం ఆవ. అస్టవదిని ముగించుచున్నా (ము 0. టీ. ఉ్‌జ్జ లగీతి=మనోవార మగుగానము గల, ఇదంజక్టో, జయ 'జేవకచే[ఐజయదేవుండకు కవియొక్క, మంగభ=మంగళగీతము, (లే = నీక్కు ముదం=సంతోషమును, కురు లేజచేయుచున్నది. (లేక ఇదం. ,.మం"శిం. ,. జయదేవకవేః = జయ'దేవకవిక్కి ముదం...కురుతే ..; లేక, లే=సీయొక్క, ఇదం. . .మంగళంజమంగళగీళమును, (వినువారికీం బకించువారిక్ర, మువఎ... కురు=చేయుము; అని యన్వయింపవచ్చుకు) 'జేపు వాశ్తే జయజయ. తాం షృక్రికృష్తా! మనోవార మగుగానముతోం: గూడిన యీాజయబేవ కవి యొనర్భ్చినమంగళగీశము. నీకు సంతోషమును గలుగంకేయుంగాత, వి:-.... “శి, ఈకమలాకుచమండలం” అనుగీశతము మొదలు ఈగీళము వజకు మంగళ మకుఛన్దన్ను; ఇది శాళసహితమై విలంచీళమగులయముతో. గూడియుండునది గాన నుత్సవాదులయందు గానము శేయందగినదిం కొయవ్వ బదెయందు ధీరలలితుండు గాని, శృంగారిగాని నాయకుండు; మంగళిచ్య ్భంద న్సువే గద్యవద్యరచనయు, 'ప్రతిపదంబునందు నాలావంబును, ధ్రవమురు, ॥ లలితతాళమును గలిగియున్న ౦దున నీయష్ట్రపది పహారివిజయముగళా వార మనః బడుచున్నది, ఇది హరివిజయమంగళౌాచార మను దిితియాస్థ్యపది, అవ శ్ర కృష్ణునివదాస్మక్రీడలకు నిదానమగు వసంతబుకు వును వర్షింంోవుచుం దొలుత వాశీర్వచనరూవమగు వమంగశము, నాచరించి భక్తుల నభినందింపంజేయుమున్నాయయ._

నన గీతనోవింద కావ్యము

వడ్తావ యోధ కతికీరరిరంఛలగ్న

కా రముప్రి శ ముకో మధుసపూదవవపు,

వరక్రానురాగమివ "ఖేలదనజ్ల ఖేవ

నే వామ్చుపూర మనుఫూరయను ప్రియం వః 6

టీ, వర్తా. ..ముద్రికేమ్‌ - జద్తాఐలక్షీయొక్కం, చయోధరజ స్తనముల యొక్క; తటీ= ప్ర చేశముయొక్కం; వరిరంభజకిలింగనను చేశ లగ్న=ఆఅ)టిను శాశ్మీ రజకుంకుము వే, ముద్రిళమ్‌ = ముద్ర నలదిశా: జేయంబడినది, (కనుకనే వ్యక్రామురాగమివ-వ్య శ్తజస్పస్ట్ర మెన, (హృదయమాను ఎడినెలుపడిన (అకురాగ మీవ = 'ప్రేమగలదెవలి నున్న డియు 'ఖీల...ఫూరమ్‌ - 'భీలల్‌ =ప్రకాళించు చన్ను, ఆనజ్లిఖేద జారతి శ, మచే సిన; స్వేద ఇ చెమటలయొక్క_, అమ్ము పూరంజఉదకప్రవాహముగల, మధుసూదనస్య ఆ మధువకురాతునుని జంపిన శ్రీః హ్టానియొక్కం, ఊర = వతస్థ నలము, వ్ర (య = ఇప్వమును, అళకువూర యకతుజ=ఫూర్తి నొందించుకాతం

ళా క్రీ జేవిచపనొండలం సౌంగింంచుటపలన నంటీన కుంకుమము వృాదయములోపల నుడువననురాగము వెలువ£కి. టి కాళించుచున్నదో యకలాగునం దోంచుచుండ మన్శఫ క్రీ డలవలనం గలుగునలసట వేం చెమట బిందువులు తాడవమాడుచుండం ట్రిగెళించు శీశ్ళన్తుని వతస్థ్మ లము మీకుకు మాకును నిష్తార్హము నిచ్చుగాత,

యథ

వి:----“ కాశ్తీరముద్రి కమ్‌” శ్రీ దేవి “ముతనికి మజియొక తెయందుం శాక నాయంచే యనురాగము “లిగియుుడునాత్‌” మని కుంకుమచే ము ద్ర వేసెను. ఇట్లు కృషునియందు నమ్మకము లేమిచే లక్ష్మీ బలాళ్కారముగ ముద్ర

మి శే శె

చే సెనకుఫావముచే కృష్ణునికి శాధయండే యంకరంగమగు ప్రీ, తినలదని భావము,

లోకమునందు దొంగలు సొమృలకు దోచుకొని ఫోవుదు రని యేరికిం "చైరీయకుండ గదిలో వైచి శాళమువేసి చీగపుము ద్ర పేయురీతి శ్రి జేవి శ్రీ ' కృష్ణుని వృాదియము మటియొక యువతి యపహరింపకుండ మ్యూద్ర, (స్రీబువేనె చని ముస్థభౌవముకు పర్షించుటవలన నాయికముగ్ధ్థ; నాయకుండు కుశలుండు;

జ జ యన మ్రథమసక్టము ణు అస్ట్రః షి ర్డ్మై లం. శృళ్దారరనమా; ఉఊల్పేతు, అశీన్సు; అనుప్రాసము అనునవి యలంకారములు, త్య భు జ, జ గణములు లెండు గురువులు నున్నందున పసంకతిలకావ్ఫ క్లము, గ్‌ న ట్ట బి, అవ ప్రబంధ ప్ర'యోజనమున కుషయు_క్తను లగు ' నాయకనగుణములను ట్ర ఊపాదించు వంశళముల నొ'నర్చినపిదప భ్‌ కవిలాసము. : సకస వల ంప శ్రీగా థాకృష్ణ లశృంగాకనిలాసము:ను సరసముగ. వర్లింపం దలంచి సంభోగశృంగారమును సాకారముగం టౌ ఎంపషంజేయు నవి. విప్రలంభశృంగార మైనందునం వొలుక 'శ్రీకృష్ణునివికవూ ముచే సంశకుచి చ మయొన రాధవృగ్తాంతమును వర్రింపం జసానన న కా ఇంది అణ నీ సెయుచున్నాయ.. చా రమ నీం కానానే బవాువిహీతకు హైనుఎరణామ్‌, ఖా ఆవ్‌ వాం రారా అమనం కస్తరృజళ్యరజనిపచివాకులకయా లు (క వాలి ల వలడ్చాథాం రాథాం సరస మిన మూవె సహచ3ె, గ టీ. సవాభరీ=(రాధయొక్క) శెలికత్తె, వసన్తే = వసంళకాలమందు,. కనర్స . .తయా-కస్టర్ప=మన్న థునియొక్క_జ్వర= తౌవమువేశు జనికజకలునం 'జేయంబడిన, చిన్తాఐవిచారముచేత, అకులకయా = కలంతం బెట్టయడినదగుటచెే, వలద్భాధాం=అతిశయించు బాధగలదియు వాసంతీ. .. మానై $-వాస స్తీకునుము అభండిగురివందపూలవ లె నుకుమార్రై? = మృదువుళై న్వు అపయవై? = అంగ ములతో, కాన్తాలే=జవనమందు, భ్రమ 'స్తీమ్‌ = తిరుగుచున్నదియు, బహు... సరణా౨-బహాు = అనేకవిధములుశా, విహిత = చేయంబడిన, కప్ప గా కృన్దుని యొక్క అకుసరణాజ వెదకుటగల, రాధాం = రాధనుగూర్చిి సరసం=ళ గంగార రసముతోంయాడీన, ఇదంజ కూవెబ్పంబోవు) వాక్యమును, ఊవేజపరికెను. శా. పపంతకాలమునందుం గృముండు దగ్గణ "లేనందున విరహతాపను నకుం చాళలేక మిగుల బాధ నొందుచు బండిగురివిందఫూలవ లెం సోమలములగు నవయవముల నరణ్యసంఛారమువలనన్తొప్పించుచుం బెక్కురీతులం గృత్షుని వెదకి

ఏ గిత గోవింద శావ్యను 'వెదకీ వేసరుచున్న రాధశుకాచి యూఆడింపందలంచియా మెచె?క త్తె శృంగార రసముతో: గూడుకొని వీులకు విందగునట్లు ఈలాగునం కేవ్ప నారంభించెకుః విాకారముం దినినపిదపం. దీపుగుణము చక్క_రం బెలియునట్లు వియోగము ననుభవించినపీదవ సంయోగముయొక్క_ గుతాము చక్కగ నెలుక వడునని మొదట విప్రలంభశ్ళజ్లారము పర్ష్మింవ(డినదిం "పెక్కు మ్రీయురాం డ్రయందు సమానముగునమురాగము గలవాండు గాన దక్షీణుండు నాయకుండు; నాయకు.డు దన సమావమునకు రాని కారణము నాలోచించుచు వ్యాకులవం జిందినది గాన విరవోశ్క_జ్ధిత నాయక; వ్‌ప్ర "లంఛ శృస్దారము; వై దల్ఫ్ళరీతి; వ్యత్యనుప్రాసలుప్తోపమాల జె్కారములు; య మ, న స భధగణములుు లఘువు, గురువు కరిగి యున్నందున శిఖరిణీవృ త్తము- తవ్ఫ త్తము మాధుర్యముతోం గూడినవర్హ ములు గలబేని నాగరిక మనంబడుకు అపష్షపది.కి లు మాధవోత్సవకమలళాకరము, అవ వన్మథబాధచేం వీడింంబకునున్న శాధ నూజి డింపర దలంచి శ్రీకృష్ణుని" హోరము-నెల్ల వర్ష్మించుము నకని సన్ని ఛానమున శేఃగు మని వ్ర "రేపించు. చెలికృత్చయవాక్యములను వివరిందచుచున్నా(ండయ-- వసన్తరాగము - అదితాళము. వస్తన్వరాగయతితా ళా భ్యాం గియలేవ_ లఓతలవజ్ఞలతావరిశీలనకోమలమలయపమిా రే మధుకరనికరక రమ్బితకో కిలకూజి కుళ్లకుటే రే, వహకతి వారి రహా సరసవసన్నే న తతి యువతిజ నేన సనుం పఖి! వికహిజనన్య దరన్తే, భు )నమ్‌.1

ప్రథమనర్దము - అష్టపది. 3. 31 ఉన్న దవమువనమనో రథ పథికవధూజనజనితవిలా పే అ౭కులంకులకుసుముసమూహని రాకులవకులకలా పే. 1 మృగమెదసౌకభకభసవ వంవవనదళమాలకమాళలే యువజనహ ఎవయవిడారణమననీజన ఖరుచికింశుకజా లే, రి మవనమహిపతికనక వర్డారుచికేసరకుసుమవికా నే మిళిక3లీముఖపొటలపటలకృతస్త్మరతూణపిలానే. క్రీ విగళి కలజ్జిశజగ వపలోకన శరు-క పణకృ కహాోనే విరహానికృంతనకుంతముఖాకృతికే శకదంతురితానే, 8్‌ వూధవికాపరిమళల్‌: తే నవమాలతిజాత్‌సుగం థా మునిమనసా మవీ మోహనకాంశి తకుుణా కారణబం భం స్ఫున దతిము కృలతాపరికంభ అణముకుళితపలకి కపూతే బృండావనవిపినే పరిసరపరిగనయమునాజలవూతలే. 7 శ్రీజయ దేనభశీక మిద మువయతి హరిచరణస్మ ఖతసారం సరఎవంంతఎమయవనవర్ష్మ న మనుగ పమవనవికారమ్‌. 8

1. టీ. లలిత. . .నమిలే-లలికజమె త్తని, లవచ్హిలతౌ = లవబ్షిపుందీ కల

మొక్క, పరిశీలన=తారటటేత, కోమల=సునోహరిమైన్య మలయసనమారే = మలయమారుకముగలదియ్యు మధు...టీరే - మధుకర = తుమైదలయొక్క రికరజగుంపుల చేర, క రమ్బడజఅతిశయించిన, కోకిల=కోయిలచేశ, కూజిత = ప్రతిధ్వనించండేయలడిన, కుంజజపొదరిండ్లనెడి; కుటీ శేజగుడిసెలు గలదియు, విరహిజనన్యజవియోగము గలజనమునకు, దుర న్టే=అంతు లేని, (లేకు దుఃఖ మువేం బరిసమా ప్తీగల్య్ర) వస క్టోజవస న్వరువునందు; ఇహజ ఈబ్బ సావనములో, స$=ఆ్కు (నీవు వెదకుచున్న) హరి! = శ్రీకృష్ణుడు, విహారతి = శ్రీ డించు చున్నాండుం యువతిజనేన సను౨ అ జపరాం, త్ర, తో లాడ, నృశ్యతిజనాట్య నును 'జేయుచున్నాండు, సఖి జ చెలియా], సర జ బయలుదేజటుము గే “న శమంఆశోళతోంయాడునట్లు; యువతిజనేస్త్రీజనము, నృత్యతి=నాట్యము

82 గీతనోవింద కావ్యము

వేయుచుండంగ్యా సరసవనశ్ఫీ జ శృంగారరసముతోం గూడిన వసంతకాలము నందు నవివారజవిహరించుచుండ లేచా!; లేక జన మన7”: ఉఊదకముు యువతి జునేన = జవరాండ్రతోడకు.నీటితోడను; అని యర్థము. వసంతము, ఉదకము విరహిజనమునకు బాధాకరము లని ఫావము.)

తా. చెలియా ! కోమలము లగు లపంగపుందిం నలపెకుండీ చల్లని పిల్ల వాయువులు "మెల్లగపీచుచున్నవి. కోశిలల కుహూకారములును దుమ్రైదల రుంకారములు: గలసి పొదరిండ్లకు బ్ర, తిధ్వనింపం జేయు చున్నవి. విరహిజనుల మనములశు దల్లడింపంజేయు నిట్రివసంవకాలమునందు బృందావనమున6 గృష్టుండు జవరాండ్ర తోం గూడి వేదుకతో నాడుచుం బాడుచు విహరించు చున్నాండు. వేగిరముగ నచ్చటి జేసుదము రము

వి:ః---ఇచట లపంగలకకుకుు వాయున్ఫ్సనకుకు నాయికానాయక భావము వర్మింపంబడినది శాన కుద్దీవనవిభౌవము ౫ చెప్పంబడినవి. కశగీకముకు నొందలు శిండు దు,కేములును నొక విరామముకు గలముుపా తాళమున్నశ్న నొందజు రూవకళతాళమునకు బౌడుదురు.

2, టీ. ఊన్న ద... .విలాపేకల్‌ =ఆతిశయిచిను మద=హర్త ముకు మదనజకామమును గల్క మనోరళ ఇ కోర్కులు గలిగిన, వథిక=చాటసారుల (విరవులృయొక్క, వధూజనజ స్త్రీ జనము చేశ, జనికవజఫుటి ఎవంబడిన, విలాపే= దుఃఖాలావములర గలదియు, అలి. . .కలాపే-అళిజశు మెదలమొక గ్రాాకుల = గుంపులవే, సంకుల=కలంతనొందిన, కునుమఇపున్పములయొక్క_. నమూహ ఇ కుష్పలవేే నిరాకుల ఇ ఆంకట వ్యాకులము లైన, వకుళ ఇ పాగడలయొక్క కలాపేజనమూపహము గలదియు అగు, వస్తే. . ,వివారతి.

తా. దేశాంతరగతులగు విరహిజరుఅ ్రియారాం 'డృహవృదయములందు మదమును గామనుళు నతిశయింపంకేని వారల 'నేడ్పించుచు జూమ్హానర గ్రమి యుండు తు మెదలు గలవూగుత్తులవే నెల్లరహృదయముల రంజింపంజేయు వకుళ పృతములవేంబ్రకాళించు పసంకకాలమునం గృన్ముండు వివారించుచున్నాండుం

వ్రథమసర్ణము - అప్టవది. & 83 8. టీ. మృగ...కమాలే - మృగమద = కస్తూరియొక్కం, సౌరభ ఇ ఇరిముళముయొక్క_. రభస వేగమువకు, వశంపద = స్వ్యాధీనమెన, నవజలొ శ్రవి యగు, దళ = చిగురుటాకులయొక్క, మాల ఇ పకజ్కిగల, కమాలే=ప్‌శటి “శ్రాసగుకెట్లు గలదియు, యువ... జా లే.యువజనజయొవనవంతులయొక్క_, హవృాదయజమనన్సును, విదారణజ చీల్చునట్లి, మనసిజజమన ఖునియొక్క-, నఖ నోళ్ళ యొక్క, రుచి=కాంతివంటికాంతిగల, కింశుకజ మోదుగువూలయొక్కు. జా లేజసమూహము గలదియు, అగు. వన స్తే. . .విహరతి. శాం శీశటిక్రానుగువెట్లు చక్కలోం ళిగిర్చి చిగురుటాకులనేం గన్తూరీ వరిమళమును 'జెదంజల్లుచుండ.గా, యావనవంతులహృదయములను జీల్పంోం ళివరకు రక్తమంటిన మన్మ థునినోరులవ లెం నశించు "మోదుగువూవులం గల వసంతమునందు. గృమ్మండు విహరించుచువ్నాండుం శ. టీ. మదన. ..వికాసే- మదన=మన్త్మ థుం డ'ెడి, మహీపతిజరాజు యొక కనకదండ = బంగారుకజ%లగొడుగుయొక్కం, (గే బంగారుకజ్ఞల యొక్క, రుచిజకాంతివంటీ కాంతి గల, శీసరకఘునుము జ నాగశీసరపుష్నముల యొక్క: వికావే ఇ వికపించుట గలదియు మిళిత... ,విలాసే - మిళిత = కలిసి కొనిన, శిలీముఖ ఆ శుమైదలెెడిబొణములు (క్లిష్టరూహము) గల్క పొటల చటల=పాసరివూలగుంపుచే, కర = చేయంబడిన, స్మ రజమన్మ థునియొక్క_ తూణజ అములపొడియొక్క_, విలాసే ఆ లీల గల, వసన్నే, . .వివాథతి, ఛా. మన థుం డశుమవారాజూ ధకించిన బంగారు బె తపుగొడుగులవలె నాగ శీసరపున్సుములం చక్కంంగ వికసించియున్నమి. కుప్పలుకు్చలుగా ఇెళ్లై "జల రాలిపడిన పౌదిరివూలవపై జాన్మని తుమైదలు గ్రృముకొనియున్నందుగ వియోగులవై యుద్ధమునకు బయలుకెడలిన మన్మథుని యంబులపొ దులవ లె టి,” +శంచుచున్నవి. (వొవులు అయిలపొడులవ లెప మమెైదలం జాణనముంట పలెశు నున్నవకుట.) ఇత్తి వనంళశాలమున ,శ్రీకృర్ణుందు బృంచాననమునం గ్రీడించుచున్నాండు, ॥ గీతనో__8ి

శ్‌, టీ, విగశిక...హాసే _ విగశితజవదలిపోయిన, లక్టిత = సేస్తగల్య జల్‌ ఎలోకముయొక్క_, ఆసలోకనవజచూచుట చేత, తరుణ=జకోమలబములమున్య కరుణ=కరుణనృతషములవేక, కృక=చేయంబడిన వో సే=నవ్వుగలదియు, (లేక మిళిక, లజ్జిత, జగత్‌ జవియోగిజనముయొక్క_, అవలోకన, శరుణ ఎ వియో గులంగాని కోడెకాండ్ర, చే, కరుణ=దయతోం గూడుకొనునట్లు, కృతు వాసే (అనలా; విరహిజనము లజ్ఞకు విడిచి నానావస్థల నొందుచు దు॥ణఖించు మండలా భార్యావంతులు వారిని జూచి “అయ్యో! వం కిట్టి యవస్థ గలం నగచాలొ యని దయం దలంచి సాల్ళిప్తాయముగ సవ్వుచున్నారు. అనుట) విరహీ. ..తాశే - విరహీజవియోగుల (వృాదయములం)కు, నికృంశన= చీల్చు నట్టి; కుంతీ జ కుండమనెడి యాయుధముయొక్క_, ముఖ = కొనయొక్క_, ఆకృతి ఐ అకారముగల, శీకకజ మొగలిపూలచేర, దంతురిశజదట్రమెన, ఆశే దిక్కులు గలదియువైన, వకంలే. . .వివారతి.

శా. వనమున నంశటం గరుణవృతుములు వీక్కైలం బూచి 'తెల్లనం ట్రకాళించుచున్నందున, సిస్లు విడిచి మన్న థావస్థలకు బొందుభుండు విరెక్ష్షి జనమును కొచి నవ్వుచున్న వానివలె నున్నవి. మొగలివఫూవులు వికసించి సన్నని కొనలు గలవి వియోగులహృదయములను జీల్చుటకు మన్మ, థుం జేర్పలుచు కొనిన కుంతాయుధములవలె నున్నని, ఇట్టి వసంత కాలమునం గృష్ణుండు బృంచాసనమునం శ్రీడించుళున్నాండు.

6. టీ. మాధ...లలితే - మాధవికాజ(వూచిన) బండిగురి వెందతీలాల యొక్క; వరిమళ=వాసన చేత, లలి లేజమనోహారమైనదియు, నవ. ..గంధా = చమూ ్రొ త్తనై న మాలతీజమాలతీపుద్చుముల చేతను జాతి=లాళిపూవుల చేతను చుగంధా = బాగుగం బరిమళించుచున్నదియు (ోనవమాలికజాతిసుగంధా" ఆను పాఠమునందు “కొ త్రమొల్లలచే మీగులం బరిమళించుచున్న? అని యర్థము) మునిమునసామని = బుషుల మనన్ఫులశై నను శరుణ...బంధా జ యౌవన పంకులకు అఆజారణజనిష్యాారణముగ లభించిన, బంధెౌజచుట్టము వంటిదైన,;

హ్‌ వ్‌ = అపష్వనపి, 3, త వ్రథమ ర్లము అష్ట న.

"శా, బండిగురివిందవూవులు మాలతీపువృమువబు సన్న జావాలం మున్నగునవి బాగుగ బువ్చించి వరిమళములకు దిక్కులందంతట _ వెడంజ్వా కున్నందున భకొనముతో ముక్కు బట్టుకొని శపన్సు చేయు మహర్డుల మనము లను సైత మాకర్షించుచు యావనవఎతులకు నిశ్తే తుకముగ లభిచినచుట్ల మనందగు వసంత కాలమునం గృమ్ము:డు విహరించుదున్నాండు.

7. టీ. న్ఫురత్‌.. .. చూ లే=స్ఫురత్‌ =కదఎుచున్న (లేక, వ్రకాళించు శున్న్ర ఆతిము క్తలతా = బండిగుర వేంద తీటెలయొక్క, వరిరంభ్‌ణజకొగనింత చేశ (చుట్టుకొకుట చేశ) ముకుళిత = మొగ్గలుగల, (కశుకనే) పులకిత = గగు

లు ర్చాటు:జెందినడానినలె నున్న, చకా రే=మామిడివెట్లుగల, వనం తే=ఐవసంతకాల మదు, పరి. ..వూ లేంవరిసర ఆ సమోవముకందు, పరిగ తజ చుట్టకొనియుక్న, రవేమునాజయమునానదియొక్క_, జల = నీటి చ వూ లేఐపవిత్ర, మెను, బృందా వనవిసీనో ఇ బృందావన ము నరణ్యమున ందు (ళేక బృందజకాముక లేకు భ కసనమూవాముశు అవనే=ర4,ంచెడి, విపనేజ “రణ్యమఎదు అని యర్థము) విహరతి. ..సరసు

శా. కోమలములై. ప్రకాశ +చు బంజిగు) వెందతీయలచేం జుట్టుకొనం బడి మొస్షలు గలిగయుండుట వలన గగుర్పాటునొందినవానివలె నున్న మామిజిచెట్ల చేం ట్రిగెళించు వసంకకాలమునందు, సమివమున యమునానది వ్రవహించుచుండుటచే మిగుల బవిత్రమైన బృందావనములోం గృమ్మండు విహరించుచున్నాండు,

వి;:.....“లకాపరిరంభణముకుళితపులకిరచూ లే”..ఇచట'లతాో అచెడి స్రీ వింగసారస్యమువలనను,'చూతే" అనెడి పుల్ణింగసారస్యమువలనను నాయికా నాయకఖావము తోంచుచున్నందునం ేవల మవేతనములు గూడం కొంగ లింశలు గగుర్చాటులు మున్న గుమన్మ ఛ వికారముల ననుభవించుచుండ నచేత నుల విషయము చెచ్పనక్క_ఆలేదుగదా యకుటచే వనంతకాలము విరహి జనమునకు దురంత మని సూచింవంబడుచచున్నది

అవ, ఈగీతమును ముగించుచుం బఠించువారలకుం వన

న! గీతగోవిందకావ్థము గిరమునందుం ట్ర్రేమ యతిశయిందుటతైై యించలి యతిశయ మును దెలియంజేయుదున్నాయు 8. టీ. వారి. . . సారకు-హారి శ్రీ కృష్ణునియొక్క_, చరణ = పాదముల యొక్క, స్థ్ర్భర=ధ్యానము (గో్లలిగియుండుటు చేత, సారంజక్వేస్ట్వమెనదీయు (లేకు ఛ్యానమెడి సారము గలదియు). జరన. . . వర్మ నంంసరన అ శృంగార ముతోం గూడియున్న, వననంతసమయజవసంకకాలమందలి, వన=బృందావనము యొక్క, వర్తనం గ వర్ణ నము గలదియు ఆకు... కారమ్‌-అనుగత ఇ పొంది యున్న, మదనవికారంజమన థావస్థలుం గలదియు నగు, ఇదంణ ఈ, జయ బేస ఫణిరమ్‌ఐజయదేవునిగీతము, ఊదయతి = వృద్ధించొందుచున్నది, తా. తీ నే సవచరణధ్యాన మనుసారము గలిగి యాపనవంరులకు నున్న ఢవికారములకు గలుగంజేయు. వసంతకాలమునందు బృండాపనములో జరుగు శృంగారచేష్తలకు పర్ట్మించు జయ దేవునినీకను సదోర్పక్కల్భృష మె యున్నపి, వ్‌. కయవషపదియందు:---జాత్యలంకారను; నాయిక మధ్య; శాయకుండు దశకీణుండు; రనము విప్రలంభశ్ళంగారమ్యు లయము ఛందన్సు. ॥ వసంకళాగము; రుంపాతాళము ; ఇదీ మాధవోత్ప్సవకమలాకర మనుకృతీయాష్టపది, అవావువ్త వాపులు. అవ హ-ావిప్రలంభ శృరగారమునకు విభావములను వ రి చి ప్రసంగపశమున వికహిజనులను మిగుల ఖవౌాధించుచుండు వసంతశాం వాయువును నర్మించుచున్నాయుా_ న్లో. వరవిదళితవల్లీ వల్లి చంచన్చ రాగ గి మ ఎలి " వపకజితవటవాసై రార్టసయ న్కాననాని, . ఇహ హీ దహతి చేకః శేసకీగంధబంధుః వ్రసరదసమబాణప్రాణవ ద్దంధవాహః. తె “. టీ. దర.. .వానైః-దరజొంచెముగా, విదళిక ఆ విశనీంపంజేయయిడిను మల్టీ వల్లిణమ ల్లైతీళలయందు) చంచల్‌ =వ్ర,౪ాశించుచున్న, జతాగ=పుప్పొడి

త్రథమసర్షము - అష్టపది, 8 8? జేతు ప్రకటిత = శెరియంజేయయండిన, పటవానై! = బుక్కాములవేే కాన చాని=ఆడవులను, వానయకెజపరిమళించం "జేయుచున్న దియు, శక. ,,బుధుట

_వాళ్ళక్రక్టీ నేందంగివూలయొక్య, గంధ = వాకనకు, బంధు! జు తోడ మునదియు నగు ప్రనర...వావఃి - వ్రసరణ్‌ = ఆంఠటం దిరుగుచున్న, అనమబాణ ఇ (గోనిబాణములు గల్గు మన్నథునియొక్కం; ప్రాణవత్‌ = ప్రాణవాయువువలె నున్న, (శేక మన్మ థునివే బలపంతమగు) గంధ వాహ$జవాయుంవు, ఇవాజు ఈశ వసంతేశాలమందు, చేతణజహ్భృదయమును, దహతిపాజకాల్చుచున్నదిగచా 1

తా. పసంతకాలమునందుం. గొంచెముగ పికసించిన మళ్లివూవుల పుప్పొడి దుమారము లనెడి (వాసనగటు) బుక్కౌాములసు ీందంగెవూల కావులను; దిక్కులనెల్ల వెదంబల్లి వరిమళింపం జేయుచు దేశపు ద్రిమ3 యగు మన్మథుని ప్రాణావాయంవువలె కన్నమలయమారుతము విరహిజరులహృృదయ ములకు మాద్చుచున్నది గచా !

వి--ఈశ్ఞోకమునందు---సమాసో క్రి, వృత్త్యృకుస్తాసము, ఉపమ అనునవి యలంకారముల్యు విప్రలంభళ్ళ స్యంశారము; 'పాంచాలీకితి నూలినీ

అవ. ఇత వసంగకాల దివనమును వికహిజననునకు

మిక్కిలి బాధాకరము లని నర్మించుదున్నాండు.- శ్లో ం ఉ న్నీ లన్మభుగంధలుబ్ధమధువ వ్యాధూ తూ ౫"౦కువ

శ్రీడతో(కిలకాకలికలకవై రుద్దీర్షకర్ష ద్వరా

. నీయన్నే వధితై॥ి కథం కథ మపి ఛ్యానానుథానక్షుణ

పా కపాణంఎమాసమాగమరనోల్లానై కమా వానరాః, 9 కవ! గులా

టీ. ఊన్మీలల్‌ = వృద్ధింబొందుచున్న, మధు = మకరందముయొక్క_;

గంధజపరమళమునందు, లుజ్ఞజాకస క్రి నల్క మధుపాతు మైదలచేతు వ్యాధూరణ

కదల్పయిడీను చూతావ్కార్‌ ఆ మామిడిచిగుక్లయందు, క్రీడల్‌ =కడుచున్న,

శోకిలజకోయిలలయొక్కం-, కాకలీకలక లై అవ్య కృమధురము లగుకలకలధ్వము

8 , గీతనోవింద కావ్యము లచే, ఉగ్గీర్ల ...జ్వరాః - ఊడ్దిర్ణ = కలుగంజేయంబడీన్స కర్త =వెవులయొక్క జ్వరా?ః = తౌవము గలవియ్యు. (ఇచటం నోయిలనంచమసరరమును గూయు చున్నది మొనను బై: బడి వచ్చుతుమైదలపెం నోపమున. నొడలు జెలియక నిషోదకాకలీస్వరమున గూసీన దని భావము) అమి = ఈ వసంతకాలమున నున్న; వాసరా9 = దినములు, ఛ్యాన. -ల్లానెః - ఛ్యాన ఇ చింశయందు, అనుధాన=అస క్రివేశ, తణ=తుణకాలము, ప్తాప్త=పొందంబడిన, ప్రాొసమాజ ప్రాగామువంటి ప్రియురాలియొక్క సమాగమజవేరిక యవెడ్సి రస=రుచివల్ల మైన ఉల్లానై? = ఉత్స్చాహములచే, కథంకథమవీ = ఎట్లెట్లో, (ఆతి కష్టముగ నకుట వథి.౩ై జపాంథులచేశ్త నీయ న్చేజగడువంబడుచున్నవి. తా, వసంతకాలమునం జిగిర్చిన మామిడివెట్టయందలి మక్రరందముకు ర్రావి మత్తిి జోమని క్రృమ్తుచుండు. తుమైదలు మామిడిచిగుళ్ల నల్లలనాడి౨ వంగా నందు విహారించుచున్న కోయిలలు మిక్కిలి కోపించి యవ్య క్రమధురము లస కాకలీనిజటూదస్వరములు గూయు నని తమకం నర్శకతోరములై సంతాప ముశు గూర్చుచుండ విరహిజనులు దమ వియారాం ద్ర ను దలంచుకొనుచం-.. స్వష్నమునందువ లె ధ్యానముచేతం బ్రియాసంగముము గలిగినట్లు తోంయంగా 'నాలిగనములు మున్న గుఖావముల నించుక యశుభవించుచు నెట్లెట్ల్లో యీ వసంగదినములం గడపుచున్నారు. వి:-.కా మోగ్షీపనవిధావము లగుకోకిలకాకలీకలకలధ్వనులు మున్నగు వానివేం గర జ్వరమును గలుగంజేయు నీవసంతకాలదినములం, (బహువచనము సాిప్తాయము) ్రీయురాలివిరామునేం గయపబాధకన్న మిక్కిలిబాధకు గలుగంజేయుచున్న వని భావము. కావ్యలింగ మలంకారము; కౌడెయరీత్సి విప్రులంభశ్ళంగారమ:; శార్దూలవి క్రీ డితవ్ఫ తము. న్లో, అనేశనారిపరకంభపంభ్రను స్క్ఫురన్మ నోపహశ+రివిలాసలాలసం, మురాం మాశా దుపదర్శ్మయ _న్యసా సఖసమత్వం వృన రాహు రాధికా, 10

'వప్రథమసర్టము - అఆష్టవది. 4, 8 టీ. ఆపౌజఈ, నఖ=ధెలిక త్త ఆరాశ్‌ =సమావముణా అజీక, ..లాల నన్‌ - ఆనేకనారీ = పెక్కు స్త్రీలయొక్క, వరిరంభ = ఆలింగనములయందు, వంభ్రమః=శ్వరచేక, న్ఫురత్‌ ఇ ప్రకాళించుదున్న, మనోవారి=చి క్తము నాక ర్షించు, విలాస=శ్ళంగార వేష్టలయందు, లాలసంజలినక్లి గల, మురారింజ శ్రీ కుని, నమతం ఇ ప్రశ్యతముగా ఉపదర్శయ ్లీ అ చూపుచున్న చ, రాధి కాం=రాధశుగూర్చి, పునజణమగరల, అఆవా=చెప్పుచున్నది. తా. అ చెలికత్తె యించుక దూరమున నేక స్తీలతోంాడి యాలింగ జాది శృంగారవిలాసముల నకుభ్గవించు శ్రీకృష్ణుని. జూపుచు రాథికతో నిట్లు ఇప్పందొడంగెను. ం సా వి: ఈన్లోకమున--.క్తంభోగళ్ళంళారము; దత్కీణన్యాయక్యద్ద్యుడును ప్రాసాలంకారము; వంళస్థవ్భ ర్తృము, ది కాాళాఖార్జ్యూ వి ష్పు.ఫ.ది. ఈ సామోదదామోవర భ్ర మరవదము, అవ. ఆసఖివాక్యములను గితరూపముగాం జూవించు చున్నాడు... రామ్మక్రియారాగము = యతితాళము రామ క్రియా రాగయతితాళాభ్యాం గియలే.__ చందనచర్చితనీలక శేబరపీతవసనవనమాలీ " లిచలన్య ణికుండలమండితగండయుగస్మి తళాలీ హరి హరి ముగవధూనికరే .- విలాసిని విలసతి శేళివరే, థి ధ్రవమ్‌. క్షే

శ్త గీతనోవింద కావ్యము వీనప డొరాధర భారభ రేణ వారిఆ పరరభ్య సరాగం, గోవవధూ రనుగాయతి కాచి దుదఖ్చితపంచమరాగమ్‌. వారి ,.= అఅ4 ఇ అ శీల 8 శకాఒసీ వీలానవిలోలవిలోచన భఖేలనజనినమనొజం థ్యాయతి ముగ్ధవధూ రధికం మధుసూదనవ వనసరోజమ్‌, హరి ... ఏం లం చలే 8 కాఒవీ కపోలరలే మిళిగా లవీతుం కమపి శ్రుతిమాలే కాఒ.వీ చుచుమృ నికంబవతీ దయితంపులైై. రనుకూలే హరి ... 44 ఏం శీర 4 శకళాకుతుశేన చ శాచి దనుం యమునాజలకూళే మంజోలవంజులకుంజగతం విచశర్ష కరేణ దుకూ లే. హరి ,.. ఉం గ శీలిదరే 5 కరతలతాళతరళవలయావళికలితకలస్వనవం శే, 'రాసరనే సహానృత్యవరా హరిణా యువతిః పశశంనే. హరి ,.. ఎ లం శ లం శీళదరే 6

• ని ష్యుతి కామపీచుంబతికావముపీరమయతికామపి లామాం వశ ్ట్‌తి స్మి తచారమవరామపవపరా మనుగచ ఏతి వామామహమ్‌, హరి ,.. ఎఎం లం శేలదదే 7 శ్రీజయచేవళణిత మిద మద్భుత కేశవ శేళరహస్యుం, బృందావనవిపినే లలితం విశనోతు శుభాని యళస్యమ్‌. హరి ... జలం ఖం శివను 8

1. టీ, చందన. . .మూలీ-చందనజగంధమంచేే వర్చిశంభూయంబడిన, లఅనల్లనై న, క ళేబరంశరీరమునందుు పీశవసన = పీతాంబరమును, వనమాలీ ౨

ప్రథమసర్టము - అష్ట్రషది, మ్షే శ్రీ సలసీమాలయుం గలవాండును కి. . .యుగ!-శేభిజ క్రీ డలయందు, వలజ్‌ జ /దలుచున్న, మణికుండల = రత్నకుండలమాలచే, మణ్డిళ = ిలంకరింపయుడిన్న (0డయుగ = శెండువెక్కిళ్టనలవాడను స్కీ తశాలీజచిలునగవుతేం బ్ర] శించు, హరిక శక గ్చమ్టండు, ఇహజ కబ్భ్బందాపనమునందు, విలాసిని=శృంగార చేష్టలుగల (గేక విలాసిని యశునది రాధకు సంబుస్థినకు నన్వయింప వచ్చును) ముగ్ధవధూనికశే అ సుందరులగు స్త్రీ/ుంపునందు, విలసతిజవిలాన పంకుంతై యున్నాండు.

ళా. శ్రీ కృషుండు శననల్ల నిజేవామునిండం జందన మలందిళని శీశాంబరమును వనమాలశు ధరించినవాందై శ్రీడలయందెలి సం్రమమువలన్నం 'శె్చలపండు మణికుండలములు గండస్థలములయందు! చాండవమాడుచుం తణా విలానవంతులును. ముస్ధలు నగు ్కియురాండ్రగుంపులోం శేం విలాన ముగ నున్నాండుం

మి....ముగ్ధవధూనిక కొ ఆనలా: వకలళ్ళం గారభావముంలము చానుగ "జెజింగిన నిఖ్న వదలి వోపము ఫాపము మున్నగువానిని జక్కుల "నెటులోని మ్యగ్ధలతోం గృమ్లందు.. క్రీడించుట రమణీయముగా దని ధ్వనించుచున్నది* ఇందు ఉఊక్క.౧8త నాయిక.

2. టీ. శాచిల్‌ =ఒకానొక్కు సోపవధూఓజనొల్ల భామ, వీన...భరే - పీన=బలసీయున్న వయోధరజపాలిండ్డయొక్క-, ఫారభ రేణ=మిక్కి-లి బరువు వేత సరాగం = శ్రేమతోం గూడునట్టు, వారింజ శ్రీకృష్ణుని పరిరభ్యజకాంగి లించుూొన్తి ఉదం ..రాగం - ఉఊదంచిక = వృద్థిపాందెన, (ఎచ్చుస్థాయికిం జేంబడిన)ు పంచమ = పంచమస్వరముగల, రాగంజరానము గలుగునట్టు, ఆశ

-గాయతి = (కిల్లల్రావితో రాగము నాలాపించు శ్రీకృష్ణుని). ఆమసరించి పౌడుచున్నది.

కా. పీఠాళా! ఒళ గొల్లభామ మోహముకు బటంజాలక మిక్కిలి

' బరువులగు కన పానిండ్డయుబ్బులాటము దీరునట్లు శ్రీకృష్ణుని గట్టిన శౌం శించుకొని యతని వేణునాదమునందు నుతిని గలుఫుచు: బబంచమస్వరమునం గంఠమె త్తి విలాసముణా రాగము నొాలావన సేయుచున్నది.

త్త ం గీతగోవిందకావ్యము

విఃగవారిం వరిరభ్యోి; చాయకుం దగుకృముండు. కౌంగిలించుటప ముందే తాను త్వరవడి కౌంగిలించుకొనుటవలన నీస్త్రీ ముగ్గు - ,

8. టీ. శాఒకి=జఓకానొక, ముగ్ధవధూజముద్దరాలం (శృంగారవిలాస ములయం దంతగా నారిలేరనిది విలాస. ..మనోజక్‌ - విలాస = (హోవము భావము మొదలగు శృంగార చేస్టలచేత, విలోలణచలించుచున్న, విలోచనజు కన్నులయొక్క_, "ఖేలనజత్రివ్వుటచే, జనిత=పుట్రింపంబడిను మనోజకుజమన్మ థుండు గల, మధు...రోజమ్‌ - మధుసూదనజ(మయధు వనురాతునుని జంపిన) శీ శృమ్తునియొక్క్ల పదనసరోజమ్‌ అ ముఖకమలముళు, అధికం = మిక్కి-లి. ఛ్యాయతి=ధ్యానము పేయంచున్నది.

తా. పీరాధా! అదినో మయొకపిల్ల! వోవభానాది శృంణారవిలాసముల యందుం గనులకు మనోహరముగ6 చ్రివుచు వాఠాత్తుగన మన్మథుని జనింపు జేయు శ్రీ శ్చషునిముఖారవిందముకు జూచుచు నట్రెనిలిచి యా సౌందర్యము నకు నాళ్చ్ళర్యము నొంది నిశ్చేషయె యాగని ముఖకమలమునే ఛ్యానించు చున్నది, చూచితివా 1

విః--“ధ్యాయతి”: ఇచటం శు, క్యేత్‌ముగం గృమ్షండున్నను నాకని "మోముదమ్మిని “న్మరించుచున్ని దకుటవలన నీ స్త్రీ ముగ్ధ యమ్మను. స్మరణ "మెదుట లేనివస్తువునుగుతించియె కదా కలుగును !

“మధుసూదనవదననరోజమ”.._.“వూదత్నరతే” యనుధాకువువలన్య మధుజనుకరందమును సూదన ఇ చ్రవించుచున్న, ముఖసరోజ మని కొంద అర్ధము చెప్పుదురు ఇది మిక్కి-లి చాగుగేయున్నదది.

ఢీ. టీ. నికంబపతీ ఇ గొవ్పపీటుందులు గల కామిని = ఒకానొక స్రీ శ్రుశిమూ లేఎవెపదగ్గ ఆ) కిమపీ=బేనినో, లపికుంజదెస్రుటై , మిలితాజచేరిన బై, చయిళంజ వ్రియుని(కృష్ణునిి, పులనై అగగుర్పాటులచేశు ఆనుకూ -లేజయోగ్య , ముగు, (అనలా; ముద్దుం బెట్టుకొనుటకుం దగినట్లు. బాగుగ దగ్గ కుంచిన)ు కపోలతలేజవెక్కిలియందు, 'చారుజచక్కలాా చుచుమృజముద్దుం బెట్రెకు,

'ప్రథమనర్థము ఆ అష్ట్రవది, త్తే ల్స్‌

శా. పీఠాధా! అల్లదినో ! యింకొకయుపతి మోహము- వావంజాలక శనంతన చ్ర్‌యుని ముద్దు: బెట్రికొనినచో సిగ్గులేని దని సాటివారు నవ్వుదు రని. _యాలోచించి కన వెద్దపిజుందులం గదలించికొనుచు విలాసముగం గ్బృమ్ల్‌ని. చెవిలో జేమో రవాస్యము ఇెప్పులాగున వెక్కీలిదగ్గణ ముఖముకు జేర్చి యా ముఖము దగులుటచేం గగుర్పాటు నొందిన శ్రీకృష్ణుని చెక్కిలిని నొక్కా చక్యంగ ముద్దాడుచున్నది. చూచితివా శి

వి:----“పులకికో.__ శ్రీ కృష్ణునకుం (వ్రీయురాలిముఖకమలముయొక్క న్పర్శచే సాత్వకోదయయమె శరీరము ఫులకాంకురిత మయినది.

“నికంబవతీ”.... తాను విటుందులబరువునం గృవ్వునితో 'డ వగముగం బోంబాలనిైై కార్యాంతరముకు. బెలుపు మిషంబెట్రి “ఇదినో ఒక్కమాట” అని కృమ్ణుని నిలిపి ముద్దుంబెభై నని వ్యంచిళము.

నామిక ఫ్రైఢః నాయకుండు అశుకూలుండు,

"శ్‌. టీ. కాచిత్‌ =ఒకవిల్ల, ేళి-., శేన-శేళి=(మన్యథ) శేదలయొక్కం,. కళాజవిద్యలయందు, కుతుశేన చజ=వేదుక చేత (కోరక చేశ), (ఇచట “చి యను జదము, ఫ్లోకమునం గంకో క్రిగం జెచ్పంబడనిచానిని జెలియంకేయునది యగుట వలన “వరిహాసేన చ = నవ్వు (ఎగతాళితోడళుి అని చెచ్వకొనవలయుకు) యము నాజలకూ లేజయముననిటియొడ్డున, మంజుల, ..గతం - నుంజూలజఅంద మైన; పంజులకుంజ = వ్రబ్బపొదరింటిని, గకంజపొందియున్న, అముంజ క4- శ్రీకృష్ణుని; దుకూ లేజవబ్దువ చ్ర్రమున, కరేణజనా స్తముచే, నిచకర్ష = లాగౌను,

తా. రాధా! చూడుము! ఒక నొల్లపిల్ల యమునానదియందు జల ్రీదపేయ వేడుకగలిగి యందమగు ప్రబ్బపాదయందునిహరించు శ్రీకృష్ణుని. దుకూలమును కేతితోం బట్టుకొని నవ్వుచు లాగుచున్నది.

మిాగవిచశర్ష 99 ఆన్యాస్కళ్తుండగు కృష్ణుని దుకూలముకుబట్రి లాగిన దగుటచే నియ్యది యథీరు

త్త గీతగోవింద కావ్యము

“యమునాజలకూ లే”: యమునాతీర మని కప్పక బలకూల మని చెస్ని నందున నత్యంఠ_కే క్యము, పౌననక్వమా; యముశానదిసన్నికర్ష చః మున్నగు శుణములు నూచించంబడినమి.

6. యువతి=.-(ఒకానోకు అవరాలు, కరకల అ అరచేతులయొక్కల శాళజచప్పట్లచేత (శళమువేయుటచేక), తరళజ=కదలుచున్న, పలయజ చేతి (గాజ్ర)ల యొక్క ఆవళి=ఎసమూహముతో, కలిత చేర్పంబడిన, (మేళగిందం బడిన) కలజఆవ్య క్షమభురమగు, స్వనజనాదముగల, వంశేజ చిల్లనస్థోవి గల్క శాసరసేరాసజరాన క్రీడయొక్క, రసే=ఆస్వాదమందు; సవా = (కృష్ణుని) తొడ, నృళ్యపరాజనాట్యమున నాసకక్తిగలచై, హరిణాజ శ్రీ, కృష్ణునిచే, ప్రశ శం'సీళొనియాడంబడేము

తా. పీరాధా $! ఒక యువతి రాజ క్రీడయందుం గృ్షునివెంబడి నాట్యము సేయుచుం బాటకుం దగినట్లు చేతిగాజులు గల్లుగల్లు మని మ్రోయు నట్లు తాశము వేయురుండంగా. నానాదము వేణునాదములో “మేళన మయ్యెకు అపుడు కృష్ణు: డాచిక్రమున కాశ్చర్యమునొంది “బలీ! సీజీర్సరి తన మేమి!” యని యా స్త్రీని మిగులం నొవియాడేకు.

“శావర సీ నంగీరకళాకొాశలము "లేనిదయ్యుశు గొల్లవారి యాటల యందున్నూతృము గొనియాడందగిన దని భాపము.

7. టీ సజుఆ హరి క్రీకృముదు, కానువీ = ఒకదానిని, శ్లిమ్యతిజ కౌంగిలించుచున్నా (డు, కామపిజఒకానొెకదానిని, చుమృతిజముద్దు- బెట్టకొను చున్నాండు. కామపీిజఒకానొక్క రామాంజ లేమను రమయతిజ=రమింపం జేయు చున్నాడు (ఇచట పురుహాయిశము సూచిశము, స్మిత ఉం ల కరాం-స్మి రజచిటు నగవుచే, చారుతరాక్‌=మిక్కిలి మనోవహరురాలైన యొక భామకు, వళ్యతి= చూచుచున్నాండు. ఆవరాంజమళతిరయొబొక, వామాంజసుందరిన్సి అకుగచ్య సతి ఇ అనుసరించి పోవుచున్నాండుం

ఆకా. అళ్ళష్ణుం డొక ళోమలిని కౌయగిలించుచున్నాండు. ఒక యువళి చెళ్క్‌రినొక్కి ముగ్దాడుచున్నాండు, ఓక రమణితో రమించుచున్నాండు

శీ ఖ్‌ ప్రశమనర్షము - అష్టమి, ఈ త్తేస్‌. క శ్రీ చక్కూలో చిజునోవునగుచుడం చుచు నుఖటలూయగ చున్నాండు శతే ముందుంటోవుచుండ చాని నమసరించి పోవుచున్నాండగం మిోరామాక్‌” - “రము శ్రీగాయాంో ఆకుభారువునేల బుట్టిన గబ్లమగుటపలన “రమించునది” యని యుక్స త్త్యర్థము కావున నిచ్చట న్ని కదము సార్థకము “పి తచారుతరామొ”; రతిఖాపము చిజనోవునంటే యాకారమాతో కతిశయించను శాన నిది గీఠమునకు మిక్కిలి శోళనుగలినించుచున్నదదిం “వామాకమ్‌ "లవ క్ర గసణము గలకొ అని యర్థము అనలా; వ్రియుండు అశునయించినమ వెడమొగము నెటుకొని పోవు ప్రియురాలిని 'వెలడించి వశవణ-చుకొనుచున్నాం డనుటు ఇందువే నాయకుని చాతుర్యము నూచిశముం ఇఛట కృష్ణు. డిన్ని కార్యముల నొక్క-సారి రొట్లుచేయలగలి] ననినః సర్వాత్మ కుందుగాసే బలురూపముల ధరించికాని. లేక, యొకచాని నాలింగనము ఛశీయుచు మళియొకచదానిని ముద్దుగొనుచు నిఠొళచానిని జూచుచుని బే శాలముననే తన సామర్ధ్యృముగొలంది. త డింతె నని కాని చెప్పవచ్చును ఈశీ కములో:_.అలి౨గనమునందు శతుండు; చుంబనమునందు ధృమ్షు:డు రమించుటయందు దకీణుండు; దర్శనమునందు అనుకూలుండు; వెబడించుట యందు ధూర్తుండు;---వీరు నాయకులు అభ్ళిసారకలు నాయికలు అవ. గితమును ముగించుచున్నాంయయం-ా 5. టీ. యళస్యంజీ ర్తిని గలిగించునదియు బృంచాపనవివి'బీ=బ్బంచా వనమళు వనముందు, లలిశేమ్‌ = మనోహరయమైనదియ్యు అద్భుక. . .రహస్యం = అద్భుకజవిచ్చిత్ర మైన, శేలీ= శ్రీగలయొక్కం; రహాస్యం = రహన్యనులుగల్క ఇదం క, జయదేవ ఫణితంజజయజేవుని శ్రీనూ క్రీ భుభానిజముంగళములన్సు కనోళుణని స్తరింపం జేయు.శాక ం ఆా, లోకమునందు. గీ ర్హిని కలుగల్షేయునదియు.. పృాదయమునకు నంతోమకర ముగునదియు ,శ్రీకృష్తుని యద్భుక శ్రీ బారవాస్యములకు చెలుపు.

క గితగోవింవ కాన్యము నదియు నగు శ్రీ జయచేవుని ఛ్రీన్నూక్షి విశువారికిని బ$ించువారికిని మంగళ ముల నిచ్చుగాతం వి:...ఆద్భుత”: కృష్ణుడు తా సొకందయ్యుశు ననేకయువతులతో ననేకలోపనులకు గ్రహించి శ్రీడించినందున నిది యద్భుశము. లయము 'అకుభందస్సుం ఇసి సామోదదామోవక ఛ్ర మరరవన మను చతుర్థాష్ట్రవవి, అవ. చెలికత్తిమ. రాధను శ్రీళృష్ణులి నేవించుటైై వ్ర, రేపింందలంచి యశని శృంగాకలీలల యతిశయమును దెలుళ) మిషను బూతి రాధతో నిట్లు పలుకుచున్నది_ న్లో. విశ్వేహో మనురంజనేన జనయ న్నానంద మిందీనవ శ్రే శీళ్యామలకోమ లై రవనయ న్నంైై రనంగోత్సనమ్‌, స్వచ్భందం వ్ర జసుంవరిఖి రఖితః 'వుత్యేద్ద నాలిజ్తి1ః శృంగారః సఖి ! మూర్తిసూ నివ మధా ముస్టోహ3ః శ్రీ డత, టీ, ముగ్ధ ఆ మనోవారుం (సుందరుల డైన; హరి! = శ్రీశృషుడు, నిశ్వేమోంజనుందణకు (గోపికలకు, అనందంజసంతోమముశుజనయక్‌ అకలుగం జేయుచు, ఇందీవర. ..కోమలై! = ఇందీవర = నల్లగలువలయొక్క, శ్రే ణశీఐ చ్‌ క్యావల్కి శ్యామల=నల్ల నివియు, కోమలె' ఓ=సుకుమారములై. ను అంగ అవ యవములచేతుఆనంగోక్సవమ్‌=మన్న థోక్సపముకు, ఉవనయక్‌ =పొందించుచు అఖీక[=అన్నిటివలన, (బాహ్యావయవములవేజక్కు ఆంతరిం 'ద్కియ మగుమనన్ఫు వేశను) స్వచ్భందమ్‌=య ఖేచ్య్భముగ, ప్రత్యంగమ్‌ = ఒక్కొక్కృయవయవ ముకు వ్ర, జనుందరీఇి!జగొల్ల భామల చేక, అలింగిశ? = కౌంగిలించయడీనవాండె, చుగ్గ3జమనో 'హూరయమెనదియు విశ్వేమామ్‌జ ప్రాణులకంద అక్కు అభరంజచేన ఇ (వామిుకానాయకులకు అశురాగముకు గలిగించుటచే, అనందమ్‌=వార్ష మును

వ్రథమసర్టము - అష్టపది, స త్తే (భంళోవమముకు); జనయక్‌ ఆకలిసించుచున్న దియు, అంచై8=౨ంగముల చేక, (అఆగనలా,ళ్ళ సృంగారరసమున కలగభూతములగు కావ్యసేప ఉద్యానవనవిహారము “మొదలగు నిఫొవములచేగను, శ్రేగంటిచూపులు మొదలగు అశుభావముల "శకళుు గగుర్చాటు-స్వేదము. మొదలగు సా త్త కభావములచేతను అకుట్స ఇందీవరా. . .కోమ లై॥-ఇందీవర శీ ణీ=నల్లకలువల పం క్పులచేతశు శ్యామల అ (టోచీళటి, శ్రానుగువెట్లు మొదలగు) నల్లనివస్తువుల చేతను, కోమ లై !ఆ(పుమ్స శయ్య మొదలగు) మెత్తని వస్తువుల చేతను, (అనలా, పూర్వరూపములచేక్స ఆనంనోల్సవంజమన్య థో శృపమును. ఊపనయక్‌. = పౌందించుచున్నదియ్యు ప్వచ్భందంజయ భేచ్భముగా, వ్ర జసుందరీఖిక- వజ=పోవుచున్న, నుందరీళ్ళి?ణ స్రేలచే ప్రశ్యంగంజప్రుత్యవయవముశు, ఆలింగికు=ళశ్రయింపబడినదియ్య, (శృంశారవనమునకు ఆవ*%భూశములకు విభావాదులచ్వే, మూ ' ర్హిమాక్‌ జళరీ చశమునొందిను శృంగార ఇవజశ్ళం గారరసమువ లె మభ ౨ వసంతర్తువునందు శ్రీదలి=విహరించుచున్నాండు. శా. ఈవసంతర్తువునందు. శ్రీకృష్ణుండు గ్రేమానురాగములు ముస్పిరి ఇొకుచుండ గొల్లభామలతోడం గూడి యానందసము ద్ర తరంగముల 'వెల్లివిరి యిచుభు నల్లకలువల శుల్లసంబాడు నల్లనికోమలాఎగకముల మదనోత్సవమును చొదలంకేయుచు నుల్లమున నుల్లాసము పల్లవింప గొల్లపడుచు లుల్లంబుతోడను భావ్యీవయవములతోడశు బాగుగం శౌంగలింద విభావాదులగు నంగములవే మూ ర్ర్తీభవించిన శృంశారవనమువ లె బృంచావనరంగమునందు ననంగ శేళుల, యందుం కెలంగుచున్నాండు. ఆంగసా 1! క నుంగొనుము |! మి:----వ,జనుందరీలిః - అలింగితః.శ్చం గారకొ - వ్రృకందన తొంణూ లాదులం బెచ్చుట మొదలగు విసౌపముల నొళతెయు, చిజునగవు, కడగంటి చూపులు మున్నగు ననుఫొవముల నొక తెయు, శంక ఆనూయ, చంక మొద ల నహచారీభావముల నొక్క తెయు. రోమాంచము, స్వేదము, చలనము' మున్నగు సాత్తి్వకభాపముల నొక్క తెయుూజ-ఇట్లు శృంగారరసముయొక్క_ యంగముల నన్నిటిని బొంది రని- యర్థము

శ గీతగోవింద కానర్గము విభావాదులు శృ3ాారమున కంగము లకునిమయముకుగుఆించి భర కుండు---“విభావై రకుఖావె ళ్ళ ఖావ శృంచారిసాత్వి3ై 9 జనితొ బోధిక స్స్సీ ఫతో వృద్ధ శృంగార ఇమ్య'ే” “తొలుత విభావములచే జనికమై, యక భావములచే బోధికమై (తెలియంబడినై), సంఛారిభొవములచే. స్ఫీశమై రిశయించినజా ), సా తి 6కఖావములవే వృదమె (వుదినొందె, పకా న్‌ స రన నా అని లకు. పు లనంగా----“ఖావయంతి విశేషేణ యే రసా శైసై మనోవారాన్‌, తే విధా వాన్లు కథ్యంతే నాట్యశాస్త్రవిశారదైణ” “విశేషేణ భావయంతి (మనో వారాక్‌- రసాక్‌) ఇతి విధానాశో అకు వ్యుకృత్తిచే మనోహరము లగురీస ములకు కలుగంజేయునవి యని యర్థము. ఇందు శృంగారరసవిభావములు-.._.“బుతుమాల్యాలంకాళే £ వ్రీయ జన గాంధర్వ కావ్య సేవాఫి, ఉఊపవనగమనవిహారై! శృంగారరన సృముద్భృవతి” ఆకుటచేత్య బుతుమాల్యాలంకారముల, చ్రీయజనసాంగత్యము, నంగీశముకు చాడుట, కావ్యములం బలించుట, ఉఊద్యానవననిహారము మున్నగునమి అశుగొవము లనంగా:--*యథా వ్యా కి యే సమ్య గ్లోకానుభవ గోఛచరాః, చే ఒకుభొవాన్తు కథ్యంతే వాట్యశా స్త్రవిశార౭ై ఖో ఆకుటవలన లోకములో: జక్కగ నకుభపమువలనం 'టెలియందగినవి ఇందు శృంగారాను భావములు..-.“నయనవదన ప్రసాబైః స్మి శమధురవచోధృతివ్ర, మోద శ్చ మధురై స్సాాంగవికానై? రస్యాభినయ ప్రయో క్రవ్యఃా ఆశుటన్వే నేక్ర ముఖనికానము చిటునగపుతో మధురముగ మాటలాడుట, ఖైర్యము, నంతోమము, సుందరముగ నవయసముంల నళికయించుట మున్ననునమి వ్యభిచారిఖావము లనంాల...“విశేహెభిధాభిము ఖ్యేన చరంతోవ్యఖి ఇారిణ” “విజవిశేషేణ, అభి=అభిము ఖ్యేను ఇారిణజచర న్లీతి వ్యఖభిచారిణ” “విెళశీషముగ శాయకుని ఎదుటరం గలుణోనవి యశుట. ఇందు శృంగారవ్యఖి ఇారిభావములు--“శంకాతై.సూయా తథా నాని శ్వ్యాధిశ్చింళా నతి ర ఖఎతి చెత్సుక్యం విస్మయో వక్షో వ్రీడోనాణా భయం తథా. విహమదో

'ప్రథమసర్ధము = అన్టవది. త్తే త్త జడళా నిద్రాబవాధా ఛచభలా మతి9, ఇతి భావా? త్రయో _కృచ్యాఃి ళృంగా'కే వ ్యఇిాంణ” ఆఅనుశ గృంగారతిలక, ప,కారము, శంక, ఆనూయ, నాని? వ్యాధి చింళ, నస రణము, 3ెర్యము, నంశేేషము ఆశ్చర్యము, వర్షము, లజ్జ ఊన్శా

• దము, భయము, దుణిఖను, జడశ్వము, నద్ర చంచలన్వభావము మున్న గునవి.

పా త్తి సకభ "వము లనలా:---నత్త వ్రగుగొముపలనం గలుగునమి ఇందు శృంశారస్నా త్తి నకభావములు---"“ స్తంభ స్స్వేదోఒభ తోమాంచః స్వరభం నోవ! వేపథుఏ వై వర్ష్య మశ్రుుప్రలయ ఇత్యళ్టా పాల్తికా మతాళొ (శృంగారతిలకము) స్తంభము (మూ,నుపాట్రు స్వేదము గగుర్పు, న్వరభం గము (గొంతుమాజుట కంవము, వైవర్ష్యము, కన్నీళ్లు లేకందుట అనునవి యొనిమిది. వీనిలో నవాంకరలతుణములు మ౭కియొకచో. జలియనగును, “విశ్వేకూం అనురంజునేనో శ్రీకృము:డు సను స్తహ్రపంచమును రంజింటం 'శేయువాం డగుటవలన ముగ్గలగునోవ స్త్రీలకు. దసినట్లు చానును ముగ్ధభానము నవలంబించి వారితో విహరించినందునం గృమునిదతుత్వ మనుగుగామునకు ఊోషము గలుగకపోవుటమీ కాక విశ్వాశుర)జకత్వ మను మళీయొశ గుణము గూడ: త్ర కాళించంజేయయిడినది. అలంకారములుళ్షేష = దీపకములం వైదర్భీ రీతి శృంగార రసము; శార్దూలవి క్రీ, డితవృ _శ్తము, ఆవ. చెళకల్తె శాధను ద్వరణా బృందావనమునకుం బంపం దలంచి మలయమా:సతము మున్నగునవి దుస్పహాము లని నిరూపించుచున్న షు క్ష నిత్యోక్సంగవసద్భుజంగకబల న్లేశాది చేశాదలం =. ఉప్తొ చేయప్లననేచ్చయా2ఒనుంరతి శఖండకె లాని= - త గారూ తత కించ న్నీగ్ధరసాలమౌ"ళలిముకుఖా నా్థలోక్యహర్షోదయా ౫ దున్నీ ల_న్నకుువావూః కుహూరితి కలో శాలా. పకానాం గిరః" టీ. + ఖండ3ె లానిలః = మలయమారుకము, నితో. .. శ్లేశాదివ = ఆ బా ౦ )త్య=ఎల్లపుడు, ఉఊత్సంగజసమిచమునందు, వసల్‌, అనినసించుచున్న, భుజంగణ నీరనో శే

త గీచనోవించ కావ్యము పాములయొక్క-;క బలః మింగుటనే వెన, న్లేశాదివజకప్త్పమువలనవ లె, ప్రాలేయ --.చ్భ్యయా. - ప్రాలేయ ౨ మంచునీటిలో. వ్లవన అ ముమఃగుటయఎద్యు ఇచ్చయా = కోఆజవేళ, ఈశాచలంజహిమవంచముక్సు (ఈశః శా అచల! లేక్త ఈశాగురు! అభల$ ఆని మధ్యనుపదలోపసమాసము 'పొర్వతిళం డ్రి యన కొండ యని యర్థము) ఆనుసరతి అ అశుసరించి పోవుచున్నది. కించ = మళంకీయు, స్నిగ్ధ. - -ముకుళని య స్నిగ్ధ ఇ మనోహరము లయిన, రసాల ఇ తియ్యమామిడీ చెట్ల యొక్క-; మౌళి = కొనలయందలి; ముకుళొనిజమొస్తలను అలాక్య = చూచి; వార్లోదయాల్‌. = నంతోమము గలుగుటవలన, కలో శ్రాలాః -కల అ అవ్య క్త్రమధురములంగు, ఉత్తాలాః అ "హెచ్చుస్థాయి గలు కుహూాకుహూ! ఇతి = కుహూకుహూయిడి, ఏికానాంజకొకీలలయొక్క.., గిరణవాక్కుులం ఉన్మీలంతి ణా వ్రకాళించుచున్నవి. (పుల్రుచున్నవమి) తా. పొనులు సర్వకాలములయందుః దమదగ్గ అనే కాఫురోము స్రయుదు మాటిమాటికి దమ్తుశు గుటుకుగుటుకున మింగు చున్నందున, అనిష శాపమును జల్లనిమంచునీటిలో మునింగి పోగొట్తుళొనందలంచియో యనునట్లు చులయమారుశములు బయలువెడలి హిమవశ్పర్వతనుచారిని బోవుచున్నమి (మలయమారుతము పీఛచుచున్నదనుట, వసంతకాలమునందు6 జక్కంగం జిగి చ్చిన మావిచిగుళ్లు చూచి గండులోయిలలు. సంతో మతిశయింపంగాం బంఛమరాగమున మనోహరముగ6 గుహూకుహూూ యని కూయుచున్నవి. మి:--ఇచట వఏరహిజనములమనమును గప్ప పెట్టు 'లేమావిచిగుళ్ల ము జూచి సంతోషించిన ళోయిలలు అవిరపాజనమునశే విరోధి యగుచం డ్రు;ని భయ పెట్టు కుహకా (అమావాస్య ధ్వనులను గూయు-చున్నవని యతిచి, త్ర ముగం శెప్పటచే 'నెంతయు స్వారస్యము, ఈ్లోకమునందు విప్రలంభళ్ళంగార చూచకమగురతి స్థాయిగొపము; వై, దర్భీరీతి; వర్తానుప్రాసము శద్దాలంకారము। ఉవపనూహేరువులు ఆర్థాలంకారములం శార్దూలవి క్రీడిశవృ తము అవ. ఇపుడు కవి ప్రథమసర్టమును ముగించుచు నాకీ చనరూపమగు మంగళమును జేయుచున్నాయ.-- +

'వ్రథమసర్టము - అషస్ట్రవది. 1. త్‌! శ్లో. రాసోల్లాసభ లేణ విభ్రమభృతా మాభీరవామభు)వా మభ్యర్మృం పరిరభ్య నిర్భర ముఠః వ్రేమాన్ధయా రాధయా , సాధు త్వేద్వదనం సుథామయ మితి త. గీత స్తుతి వాస్టజూ మక్కట చుంబిక స్మి ఎతమనో హరిః పాతు వః, ఇతి శ్రీజయదేవకృతౌ గితనోవిందే సామోదర చామోదరో నామ ప్రథమ స్పర్ష అవాపప్తునులూ టీ. శీమాన్తయా-పీమ = అనురాగముచేక్క అంధయాజకనులుగానశ్వు లాఠథ్‌ 7 యున్న, రాధయా = రాధవేశు రాసో.., కరేణ - రాన=రాస క్రీ డయంద్యు ఊల్లాసభరేణ = మిక్కిలి సంతోమమువే, విభిమభ్భ తాం జ విజాసవంతులగ్కు ఆభీరవామఘు) వాం = నొల్లభామలయొొక్క " భృర్ణ్మ 9 జ నమిావమునఎద్కు ఉర$ = అొమృను, నిర్భరం జా గట్టిగా, పంరభ్య = కౌంగింంచుకొని, సాధు లెస్సళాా “త్వద్వదనం = నీముఖము సుభామయ) ఇ అమృశవికార మయి శర్‌ది” ఇతి ఇ అని వ్యాహృర్య = పి)క్తి గీత. ..వ్యాకాల్‌ = గీతజగానము యొక్క; స్తుతి అ కొనియాడుట యను వ్యాజాల్‌ =మిషమవలన్య ఉఊత్క_... బికః _- ఊఉక్కట = అతిశయము, చుంటిక? ఆ (అధరోస్ట్రమున) చుంబనము సేయండీనవాండై, స్థితమనోవారీ=చిజునగవునే హృదయము శాకర్షించ్చు హర ఇ శీకుషుండు, వ! జ మనలసు పాతు=పాలించుం7ాకం తా. రాధ పేమాతిశళయమున నొడలు చెలియక, రాన కీ డలయందు ఆ ప చంతోమమున మెలంగుచున్నవిలాసవతు లగునోపషస్త్రీలు చూచుచున్నా రను భయముగూడ్‌ 'లేక నిస్ణవదలి శ్రీకృష్ణునిం కేం బాసగాం ాంగిలించుకొని ప ష్తా! నీముఖము. నుధామయము గచా ! శాంబట్టియే. సీనోటకుండి ఎయలువెడలుగీకము సుధామయముగ'నే యున్నది. వీడీ చూత మొకటి 'పాొడుము అని, గీతముకు స్తోత్రము చేయుమివచే దగ వ గ్‌ ఫొరం జుచబించలగా ముద్దుల ఆనా రార. శించుచుండ వంగ్గణ మనన్సులకు నాకర్షించ్చు. శ్రీ కృష్ణుండు మమ్మలను మిమ్మ (1 లను 'ెల్లపుడు రత్నీంచుంగాకం నె 1 హో "స ( య కట డష్ట్రస తీ |. గో

వ! శీఠగోవిందకోవ్యమా వి: ఈల్లోశమునలదు----విప్రలంభళ్ళంగారము; వ్రగల్భు నాయిక్య నాయకు:త ముగ్ధుండం; “శరుమివ శవింతారం -దుంబశార్తా2.ధిరోఢుం యద భిలసలి నారీక చ్చ వృమొధిదూఢుం” అకు లతణము గలవృమోధిరూఢ మకు నాలింగనము “అఖీరళా శ్చుంబనహార్యచిత్తా!” ఆకునట్లు గొట్లపడు " చులు భుంబన్న ప్రియ లగుటచే “నమిశక మిద చూపాం ర్యోషితో యదృలేన జ, న్‌ా వ్ర యసుఖమభి వ త్ర 0 న్యస్య తిస్థం త్యుదాస్యాఃి అవి రతిరవాస్యమందుం “'జెచ్చంబడిన నమిళక మనుచుంబన 'మొనర్పుయడినవి. ఆశీస్సు, అవ్రస్తుకప్రశంను జ్యాళో క్రి అ ేవము, హేకువు---అశునవి యలంకారములు. రాధిక వీరా రుళేమువలన నుత్సాహారూప మైన యొక పేరరసము పుట్టుచుండుటనే తానికి ఇకూగ్య మగునారభటి యగువృత్తి; శార్టూలవి 'శ్రీడిళవృత్తము; వెనుకటి 14 గితములయందు పొంచాలీరీతి; అర్థమాగథి గ్‌తి గానము స్థిరలయము. గద్యుము. ఇది శ! నివాసకరుణారనసమాసాదిక " సంస్కృ ళాంధధ్రకవితా "వె భవ శ్రీ మతే ్కె-ళికనో క్రపవిత్ర, మహాార్యపూరుషరాభఘువాచార్య వ ళనూభవ, సాహిత్యాచార్య త మదుక్పలోపాహ్వయ వేంకటనరసింవో ఇవార్యప్రణీత యగుసహృదయాఖ్య గీగనోవిందకావ్యవ్యాఖ్యయందు ' సామోదదామోదర మళవ్రశమసర్ణ ము ! జ య జ జ న ల

ద్వితీయసర్షము ౮0 అవవ ్రివునానా అ శ్రే శేకవము ఆవ. కవి ఫూర్యసక్టమునందు పఖ వాక్యముల చేం ్పెల్సివి నొందినకాధికయొక్క. యఖిలావచింతారమూనము లగు రెండవస్థ లకు వక్కాణించి, గన సమొదుట నిశకక స్త్రీలతో విహరించు కృష్ణుని. జూచి 'యోర్వ లేక యొక పొవరిల్లు చే రాధ యనుభ వింపు షృరణరూప మగుమన్నథదశను వివరించుటనై ద్వితీయ సర్దు నాకంభిందుచున్నాయం శ్లో. విహకతి నే రాథా సాభాకణవ్రుణయే హరౌ విగళికనిజబోత్క_ క్షా దీర్ష్యాన కేన గతాఒన్యవు క్యచి వపీ లతాకుంజే గుంజన్మధువ్ర, నముండలి ముఖక3ఖరే లీనా దీనాఒపుర్టవాచ కహ సృఖమ్‌. న్నే టీ. వారౌజ శ్రీకృష్ణుడు, సాధారణప్రణయమే = (ఇకరస్త్రీలయందుకు చనయఎదుకు) సమూనప్రేమ గలవాండ్రై, వనే = బృంవావనముదు, వివారతి (గత్పిజక్రీడించుదుండంగా, విళ.. .గ్లాల్‌ - విగభికజపోయిన; నిజజకన వైన ఊత్కర్తాత్‌ జఅతికయముపలన, ఈర్జ్యావశేన=పరుల యతిశయమును నసహిఎవ కుండుటచే, అన్యత1=మ తీయొక చోటికి గచా=పోయిన, రాధా=రాధ, క్వచి దపీ జ ఒకానొక, గుంజల్‌ . ..ళఖళే - గుంజల్‌ జముుకారము ఎసేయు యన్న, , చుధు వ్ర శజశు మైదలయొక్క_; మండలీ=గుంపులచేత, ముఖర=కబ్టించుచున్న; శిఖ లే జ వెభగముగట, లతొగుంటే = తీవెపొదరింటిలో, లీనాజచేరిన దె; దీనాచపి=దు!ఖము గల, రహజవీకాంతమందు, సభఖీంజావెలక త్తు గూర్చోం ఉవాచ జ వలికేగు.

ర్‌ గితనోవిందకావ్యును

తా. శ్రీకృష్ణుల డితర గోప న్తీలయందువ లెనీ శనయందును సమాన వ్రేుతో బృంచాపనమున విహారించుచుండుటం కూచి శన యతిశయము తరిగి , పోయినందుకు నోర్వంజాలక, జూమని వైభాగమంతయుం గ్రృమృుకొని రుంకార ములువేయుతుమెదలచే నిండియుండు నాకపొదరింటిలోంేర, యొవరికిలెలియ కుండునట్లు రహసృముణాం దనచెలికత్తియతో ని ట్లని చెప్ప నారంల్ళించెను.

విః_-'గుంజన్త ధువ్ర, తమండలీముఖరళిఖ లే దీనా” రుంకార మొన రించు తుమైదలు 'కామోద్దిపకము లగుటవలన నాతావమును సహించం జాలక దీనురా లయ్మొ నని తాశ్సర్యము.

“లతాకుంటే - లీనా” తాను భెలిక త్తతో రవాస్యముకు జెప్పుచున్నది గాన ఆమాట చిశరులకు వికంబడకుండునట్లు తుమైదలు రొదచేయుచున్న దునం దనస్వరము తు మైదలస్వరముతోం గలియు ననియు, ఇతరులు వినినశు ఇది తుమెదలరొద యనియే తలంతు ననియుం దలంచి రాధ ఫొదరిల్లు దూఖె ననుట,

“డ్షినాఒప”. అపిశబ్దప్రయోగమువే--లోకములో శౌరవముకు బోంగొట్టుళొన్నవాండు తన్రియమిత్రునితో దీనుండై తనసంగతిని జెన్వుకొను నట్లు ఇచటం దన యతిశయమునంతయం. బోంగొట్టుకొనియున్న రాధ దీను శాళై రహూస్యముగం జేలికత్తెతోం కెప్పకౌనె ననుట యెంతయు సరసము-

ఈన్లోకమునందు---రాధ కృమ్ణునినియోగముకు సహింవళాలకున్నందున విప్రలంభళ రాారము; రతికి మిక్కిలి యుచ్రేకము గలిగియుండుటచే రసవదల౫ కారము; వర్తానుప్రాస మనుళ బ్ఞాలంకారము; నాయిక ప్రౌఢ; హరిణీవృ ర్తముః

లు మధురిఫురత్న కంఠిక ॥ అవ. రాధ రహస్యముగం 'జెలీక అెనోం జెప్పీనమూట లను గీనరూపముగ వినరించుచున్నాండు._

ద్వితీయసర్దము - అష్టపవి. 5, ర్‌సీ ఘూర్చరీరాగము = యలిళాళము, తోడిరాగము - అదితాళము. ధన్యాసిరాగము అ (9 జీశాతరీరాగము= ౫ ఘూర్దరీరాశేణయతి శాళేన చ గియలే.- సంచరదధరసుథామధురథ నిముఖరితమోహనవంశమ్‌ చలితదృగ ౧చలచంచల మౌలకపోలవిలోలవతంసమ్‌ శావే హరి మిహ ఏపాతవిలాసం స్మరతి మనో మను కృళవరిహాబమ్‌. ధ్రవమ్‌. క్ష చం చ కచారుమయూర ఖండ కమండ లనలయిశ కేశమే 'వ్రుచరవురందవధనురనురంజిత మేదురముదిరసు వేశ మ్‌, రానే 44. . . పోసమ్‌, ₹₹ నాక దంబనితం బవతీముఖనుంబనలంభితలోభం బంధుజీవవమధు కాధరపల్ల వకలితదరస్మి తశోభమ్‌. విపులవులక భుజవల్ల వనలయి సవల్ల వయువతిసహాస్ర్రం కళచకణోరసి మణిగణభూపణకిరణవిఫిన్న కమి స్రమ్‌ జలదవటలచలడిందువినిం వకచంచనవిందులలాటలం వీనవయోధరపరిసరమర్దననిర్షయహృదయ క వాటమ్‌. +" మణివమయమకరమనో హరకుండ లమండితగండము దారం వేకవసన మనుగతమునిమనుజసు రొసురవరపరి వారమ్‌, విశదశదంబత లే మిళితం కలికలుపభయం శమయంతమ్‌

ఫక్‌ గీతగోవిందకొవ్యమం మామపీ కిమపికరంగదనంగదృకామనసా రమయంవమ్‌, శానే, = ఆం ఇం ఎ ంం పోనే, 7 శ్రీజయదేవభణిత మతిసుందర మోహనమధురిష్టరూవం రావే ౨. ఏ ఠం అల ఐ పహాసమ్‌, 59

1. టీ. సంచర...వంశం - నంచలత్‌ ఎకదలుచున్న, అధర = వెదని యందలి, నుధాజఅమృగముచే, మధురజతియ్యన్మి ధ్వని=నాదముచేే ముఖరి 'మ్రైయుచున్న, మోహనంజ(మోసహమును గలుగంజేయు) మోహ మనుపేరు గల పంశం ౫ పిల్లంగ్రోని గలవాండును చలిత. ..వతంసం - చలిశ ఇ కదలు చున్న) దృగంచల = శ్రేగంటిచూపులుకు చంచల=అఆడుచున్న, మాళి=ళీర స్సుకు, (లేకు కిరీటమును, "లేక, ఇెమలివింఛముకు కపోలజగండస్థలములందు వీలోల=శదలుచున్న, వఠంసంజకర్తాభరణము గలవాండుశు ఇహజ కః క్రీడా వనమునందు, రాసేజరాన క్రీ డయందు విహితవిలానం - విహితజవేయంబడివ, విలాసంజవిలాసములు కలబాందును, కృతవరిన*నం - కృత = చేయంబడిన, పరి వోసం జ ెహేళనముగలవాండు నగు, వారింజ శ్రీకృష్ణుని మమజనాయొక్క హృదయంజమనస్ఫు, స్య రతిజతలంచుచున్నది. తా. చెలియా ! కృష్ణుండు బృందావనవణనందు. నోవికలతోం గూడి 'రానక్రీడ చేయునపుడు మోవాన మనువిల్లరస్లోవిని దనవెదవివై నుంచు కొని యమృశముప లె దియ్యనై విన సొంపైన సంగీతము నాలావన చేయుచు నొక కడకంట నోపీికలం జూచుచు నాగ్గీశమునందలి సారస్యమును ెలియం "క్రేయుటైతై కలయూంచుచుండలా విలాసార్థముగం జెనియందు నుంచుకొనిన ఫుమ్సుము గండస్థలమున( చాండవమాడ నన్ను లెక్క సేయక య థేష్టముగ విబారించుచున్నాండు. ఇట్టి యపరాధము లనేకములు వేసినవాం డయినను అకృష్షునే నామనము న్మరించుచున్నది. ౭ టి. చంద్రశ. . .కేశం - చంద్రకజనెమలిపురులచ్సే చారుజనుందర మెను మయూరళిఖండక = సేమలిపింఛముయొక్క, మండలజవలయమువేత్స

ద్వితీయసర్గనము - అష్టపది, 5, ర్‌ వలయితరుటయిటిన, శం లు వేయ్యడ్రుశలు గలవాంతును (బిమిలిపింఛమున వర్శించుటనలన్క ఎక్కడో నైన నెమలిని జూచినను కృన్దుని కూచినట్టు లంద 'టచే మజపఫు రాకున్నదని ధ్వని (కావున'ే) వ్రచుర. .. వేళకు - ప్రచురణ విస్తారకుయిదం పురందరధకుకి = ఇం ద్రధున్సుల చే, ఆనురంబీక జ అలుకరించం బడిన (చుట్రంబడిన)ు, మేదుర = దటమెన, ముదిర ఇ మేఘుమువలె, ను వేకమ్‌ణ అందమెన వేషముగల, వారిం. . .న్మరతి.

శా. "నెమిలిపురులచే మనోహర మగు నెమిలిపింఛమును నల్ల నివెండ్రుక లవై గుండ్ర, ముగం జుట్టుకొనినందున నిం ద్ర ధనున్సువే" చుట్రకొనంబడిన నల్లని మేభుమువలె నందము నొందు శ్రీకృష్ణుని నాచిత్తము సరించుచున్నది.

8. టీ. నోవ. .. లోభం-నోపకదంబజగొల్ల గుంపుయొక్కం, నితంబవతీజ (గొచ్పవన్‌అుందులుగలు భార్యలయొక్కం, ముఖ ఇ మొగములను, చుంబన అ ముద్దుంబెటుటయందు, లంభ్ళిక = (తనచేత) పౌందించయిడిన, లోభంజఅస క్రి

= గలు (రాధకు కృష్ణునియందు. నత్యంత మనురాగము. గలిగియుండె నేని యవుడె వాని నమునరింపలహూడదా యనిన: రాధయెదుటనె యితరనోవీక అతోం ్రీడించుచు. వారలయం. దకురాగము గలిగియుండలా. సహింపక శాథ కృష్ణుని అననరింవలే దనిభావము; లేకాోరాధా!.. శ్రీకృష్ణుడు నీయం దనురాగముశువదలి యికరస్త్రీలయం దకురక్తుం డగుట యెొఆింగి సహిం చకయు నతనిగుణముల "ీలలొనియాడెద *ి వనిన సమాధానము వెను చున్నది..__.నో జకదంబనికంబవతీముఖచుంబన్య లంభితజ(సోపికలచే కలుగం "జేయంబడిను లోళం = ప్రీతిగలవానిని; అనలా ; శ్రీశ్రుమునకు శసవహాళాకు రాగము నాయందుం దప్ప నోవికలయందు. లేకున్నను వారు బలాత్కార చుగం గృముని దీసికొనిపోయి ముఖచుంబనమునందు లోభమును గలిగించికి కాని యాకని శిచ్చటికిని శనాయంబే సజబాజానురాగము గలదు శాన నతని చుణములకు స్మరించుచున్నా నని ఖావము)౫ బంధు. . .పల్లపక్‌ - బంధూలీవ ఇ బఎధూకపుప్పుమువ లె మధురజమనశోవారయెన, ఆధరవల్లవం అ చిగురుటాకు వంటి వెదవిగలవాయను, ఉఊల్ల .. .శోళక్‌ - ఉల్లపిత ఆ ప్రుకాళించుచున్న్య,

కం గితనోవిందశావ్యము ప్నిత = చిణునగవుయొక్క-? శోభంజకాంతిగల్సు (దీనిచే బంధూకపుస్పుమును అాచినపు జెల్ల శ్రీకృష్ణుని యధరోష్టము స్థరణకు వచ్చుచున్న దని భావము ఎ... శా. చెలియా! నోవికలముఖములను జుంబించుటయందు మీగులం లే ముగలవాండును, బంధూ కపుమ్చమువలె మనోహరమయిన యధరవల్లవము గౌపివాండును, చిటునగవుతో "నెంతయుం ్రకళించువాండు నగు శ్రీకృష్ణుని వాచి | త్తేము స్మ రించుచున్నదిం శీ. టీ విపుల-ం.సహాస్రక్‌ = విపుల మెండైన, పులకజగగుర్పులుగల, భుజవల్లవ అ చిగురులవంటి (మృదువ్లులై న) బచావువులవే, వలయిత = చుట్టి .. శొనంబడిన, వల్ణవయువతీ = నొల్ల పడుచులయొక్క_, సవ్శన్కక్‌ = వేలుగల వాండును, కర.. రెస్‌ - కర=చేతులయందుశు, చరళాజకాళ్ల్ళ యందును, ఊరసీజు అొమ్సునందును (ఉన్న) మణి.. .కమిస్రమ్‌ = మణిగణభూపుణ = రత్నా భరణములయొక్క, కరణజకాంతులనే, విభిన్న =పోంగొట్రంబడీన, తమ్మస్రమ్‌ న్‌! చీకటుల, హరిం...స్మ కత శా. అవందడవశమువ: బులకాంకురిరము లగుభుజములు గల వేనవేల నోవికలనే బాజళ: శౌంగిలింతంబడీన వాందుకు చేతులను గాళ్టను వత్‌స్థ న మునను ధరించిన చమతితయ భూమములకాంతులచేం జీశటి శెల్లం బోంగొట్టు చుండువాయ నొ శ్రీిచ్వాని వాచిశ్తము స్యరించుచున్నది. ము-ెవలయిక్‌ అవుటచే శ్రీకృముండు గోపికల మొగమోటమునతె జానాంచులత్‌- అట ్షయినే కాని పానురాగమున సరహస్యముగ 7గాడ్డా లియవాడుల వాతో వన్నపు డొన్ఫెనటులం కేయలేదు గాన నాపై నట్టి యశృంతౌసమరాగను *ల పశనిని వరించుట యు 'క్తమే యని ధ్వనికముం “విశద మిన క” రాధ 'మొట్టమొదటం గృమనితోం చీడించుటకై సశ టిలాక అయలుడేజ ళాగా భూమణకాంతులవేళం జీళటియంశయుం జోయి అయన్ని యవయపములుకు వట్టవగటీయందుపలెగనువట్టుచుండ మిక్కిలి అక్టకయై. దూడమడత: జోప శుద్చుమింద బలాత్కారముగ ెల్సిక్ని వచ్చి

ద్వితీయసర్టము - అష్టపది. €, 590. మజిమతి. భూమణముల మెఆియించుచుం. జేయరానిచేస్తలకుకేసి నన్నుం లోయిజచుకొనిం గాన అఆసమాచారము మజపునకు రాలే దపుట.

శ్‌. టీ. జలద. ..లలాటట్‌ - జలదజ మేఘములయొక్క_) పటల=సమూ వామునందు; వలత్‌ = ఉన్న ఇందుజచం, ద్రు,ని, వినిందక = నిందించునట్లి చందనతిలక అ గుం డ్రనితిలకముగలు లలాటంజముఖముగలవాండును (“జలద బటలచలదిందు" అనుపాతమునందు--- మేఘుసమూూహమునందుం గదలుచున్న; అని యర్థము. అనలా, కృమండు 'వేణునాదము సేయుచుం దల చాడించు చుండం దిలకము కదలుచున్నట్లు కవయిడుచున్న దశుట.) పీన...కవాటం = పీన ఇ(బలిసియున్న, పయోధర = సనములయొక్క ఇరిసర = సమావముదు, మర్దన = రాపిడిచేక, నిర్భయ = దయలేని (కకినమైన), హృదయకవాటం ఇ. తలుఫువంటి తొముగలవాండుకు (గోవీనపయోధరమండలమర్ద న” అనుపాత మునందు---పీనవయోధర మండలజచశుకట్టుయొక్క_, మర్చనజమర్భనమంద్యు అని యర్థము ) హరిం. ..స్థరతి,

తా. మేఘుములనడుమః దిరుగుచుండు చం ద్రు;నివలె నుండు చందన తిలకమ:కు ముఖముదు ధరించినవాండును. (అనలా కండు నల్ల నివాండు "ాన ముఖము మేఘుసమూహమువలెను, దానినదుము తిలకము చం దు, ని వలకు నుండె నకుట గోపికా స్త్రీల కఠిన న్వనములరావీడి వలుమాజు కలునట వలన గటిపాతి (నిరయమైన వతుఃకవాటము గలవాండు నగు శీశృవని. వాచ్విశము స్మరించుచున్నది.

6. టీ. మణి.. .గండం - మణిమయ=రశ్న మయమైన, మకరజమొన ళ్ల వంట్సి మనోహరజఅందమైన, కుండలజఅంటుజోడుచ్వే మండితజఆలంకరింల్లా బడిన, గండంజచెక్కిళ్లునలవాందుకు, ఉదారంజనొప్పవాండును, వీతవననం ఇ. వచ్చవట్టుంబుట్టము గలవాండును, అనుగతముని. . . వారం - అనుగత = ఆ శ్ర యించండీన, మునిజ(నారచాదిి మునులును, మనుజ (ీష్టూది) మశుమ్యులును సురిజ్బ ఇంద్రాది చేవతలును, అనురజ(ప్రవ్షాదాది రాతనులును వర్షే షు,

ఒలి న; పరివారంజవరిజనులుగాం గలవ-6డు నగు, హరిం. ..స్తరతి.

జ్య గీతగోవించకాన్యము

శా. రక్నమయము లగు మకరకుందలములకు లీకొంబరనును ధరించి వారబాదిమనార్డులును,. ఫేస్తాదినరులంను.. ఇంద్రాదిటేవతలున్సు. బ్రన్లోదాది "రాతునులును డాపావదానులై సేదించుచుండ వెలుగొందు మవోదారుం చగు శ్రీళ్ళమ్ణుని నాచి శ్తము స్మరించూచున్నది.

7. టీ విశద. ..తలే - వీశద = నిర్థలమైన, కదంబగలే = కడవచెట్రు క్రింద మిలికం = చేయున్న వాండుకు, (ఆనలాః జీను సంశేకముగా జీర్చ అుచుకొనిన కడవవెట్రుపలొద దగ్గణకు నాకన్న ముందే పోయియున్నా 'డనుట. లేక, నక్ను మోనపుచ్చుటకు చా:గియున్నాండనియుం కెప్పవచ్చుకు) శలి. --ఛయం-కలి= ప్రణయకలహమునేత నైన, కలు = మన?కాలుమ్యుముకు (నలా “చీకు సంశేరస్థానమునకు వచ్చితిని. ఇతండు రాలేదు. శాంట్టి యాలోచింప నితరన్త్రీయందు నాన కుండై యున్నట్లు తోచుచున్నది. అందు వలన నిరం డొకవేళ పచ్చినకు వీనితో మాట లాడంహాడదు” ఆకుకోపమున్కు ఆకుట.) శమయంతం=(ఓ చ్రీయురాలా! కొపింపకుముం కజనిర్దనప్రబేశములో జీకాకిని యొట్లెట్లో యున్నాను. నా తెప్పేమియు లేదూ” అని వేడు కొనుచు మంచిమాటలవే నాకోపమును పోలొట్టుచుండువాండును (లేక కలితాకలియుగ ముయొక్క_, కలునుజపాసమును, శమయంతం జ శమింపంజేయం వాండున్వు కీమపీ=వెప్పనలవి గాకుందునట్లు జరళ. ..దృశా - తరళకజచంచ "లమై, కరంళత్‌ ఇకఉప్పొంగుచున్న, మదన = మన్య థు:డుగల, దృశాజదృష్టి చేశను మనసా = మనస్ఫుచేతశు, మామని జ నన్నును (ఆనంగాః లోశోత్తర మగు ప్రేమకు ప్నాశ్రు,రాల నగు నమ్ము నకుట) రమయంతం = రమ జేయువాండు నగు, వారిం...న్యరతిం

ఆకా. వాకొాజైై సంశేశస్థాన మగు కదడవచెట్రు మొదటియం దుండు వాండును కలికలుషము నవహ)౫ంచువాండును, కామరన ముప్పొంగుచుండం "కేచ్చనలవి గాని ప్రేమాశురాగ సూచకేమగుదృష్టి చేతకు మనను వేళను నర్ను శమి౨వం జేయునాండు నగు శ్రీకృష్ణుని నామనము స్మరించుచున్నదిం

ద్వితీయసరమా - అష్టమి. 3. 61 8. టీ క్రియదేవభతికక్‌. = శ్రీజరవబేవకవిశ్రిమా సి. ఆలి... తూబం - ఆలిమందర = మిక్కి-తిచక్క.నె వ, మోచన = గొలకకముచులను.. చమన్త ప్రపంచమును) -మోహింవంతేయు. మధురెపు = క్రికృమ్ణునియొక్క-ఒ రూయ్‌ జు న్వరూపముగల వై, వారి...నృరణంప్రతి =ఎపహరి ఇ శ్రీకన్నుని యొక్క చరణ ఇ. పాదములయొక్క., న్మరణం వతి = ధాస్బానమునుగూర్చ్ని నం్రతి ఆ ఇపుడు. శ్రలియుగమంద్యు, పుల్యువపళాం = ఛాగ్యువంతులక్సు. ఆశురూహే్‌ు = రేగినదెం శా. సమ సప్రసంచమును “మోహింపంకేయం అాలిన సౌందర్యేముగల, శ్రీశృష్ణుని దివ్యుస్వరూపమును బ్రతిపాదించు పే జయచేపడీశమ్యు కజ్తలొకాల మందు: బుణ్బవంతులను సుధించుట శెంతయుంల దెగియున్నదిం ఇది మధురిపునత్నకంకిక యకు వంచమాష్ట్రపది. అావావ్తూవూా అన. రాధ వైన వివరిపంబడినకహస్యమునే మనల భంగ స్టైతరముగ, 'జెప్పచున్నదింా శ్లో గణయతి గూూ్రామం భామంఛ్రమా దపి నేవాతే వహతి చ హపుతోషం దోషం విముంచతి దూరగ్క, యునళషు వలత్తృష్మే శృ్ట్యే వివోిశీ మాం వివా ఫున కవీ మనో వామం కామం కోతి కరోమి కిమ్‌, 9 టీ (దూ = చెలియా!) మమ = వాయొక్కం. మన! ఆ మనన్ఫు,. వామం = విపరీకమై మాం వినా అనన్ను వదలి, వివరిణి = శ్రీటుచుచున్న వాండున్సు యువతిషు = జవరాండ్రయుదు, వలర్భృ వే _ వలత్‌ ౨ అతిళ యించుచున్న, లృ పే అణ అశగల, క్పప్షే గ శ్రీక్నెష్టునియంద్సు పునరవ్‌ ఇ మురలు కామం = కోరికను* కరోతి = చవేయుచున్నపి. గుణాామం = (వాని గుణసమూవహామును గణయతి = *పీర్కొ-నుచున్నది- భీహదవి = పొర పాటున వైవము ఖామం = శోపమాన్సు 'జేవాలే = కలంవకున్నది. దోమ ఇ.

ఛి గీతగోవించకావల్యము ॥ ఆఅవరాభమును దూనక? = దూరముగా ఏవముంచలతి = వదవాచున్న 3. వరి తొమం చ = నుతోషమునుగూడు పహతి = పొందుచున్నపి. కింకరోవమిం = (గోశు) వమిచేయుదును! _ నఖ! నామనస్సు నాస్వాధీనశయదు "లేక విపరీశచముగ: (జవ ర్రించు చున్నవి చూచితివా! నళ్ను వదలి ేఠాసతో నిశరస్త్రీలతో. ్రీడిచు మవహావరాధి యగు నా శ్రీకృషునే మరల: నోకపుచున్న మెం వాని సణములనే లెక్కించుచున్నది. దోమముల. నించుకయెనఎ దలువదు.. పొరపాటుగ జనరు వానిమెం సోపిందదు.. ఇంతియకాక వానిం వలుచుచు ెంతయు శంకసించుచున్న ది. ఇట్టి వె పరీక్య మెక్క-డనైనం గలా! వి:.--“వానుకు” సంతోషించం దగని కాలమున సంతోస్నిం దుటయుూ దోషముగలిగి యున్నను లేకుండునట్లు కలంచుటయు, ఆకురాగము లేవివాని యందుంయాడ నమురానము గలిగియుండుటయు. గలిగియువ్న౦దున విపరీత 'ప్రవర్తనము గృష్ట్రము ఈన్హోకమునందు---జాక్కం ఎతితొనాయిక. దీనిలమణము:---“కద్దామ మన్నజేమవోజ్వర వేపమానాం రోమాంచకంటకితమ౨%క మావవాంతీక్‌, సంవే ద వేవధుఘనోక్క_లికాకులాఎగీ ముక్కం8ిళాఎ వదతి తొం భరక$కపే౨ చ” “అత్యంశమగు కామజ్వరము చే బీడి:పలడునపయు, శనసుర్పాటు నొందిన యవయవనులం గలవియు, వేదన, కంపమ్యు మిక్కిలి యుక్కంత మున్నగు “లకుణములు గలదియు. నగుస్త్రీ యుక్కంళిత యని. భరతుండు చెదూ మన్నాండు” ఇంతియకాక-._నియమిశకాలమునకుం చ్రీయుండు రాకుండిన నట్లు రామికి శారణ మూహించుచు నక్యంత ముక్కంళనోం గూడియుండు చడియం శుత్క_ంకిత యనంబడును. శ్రీగ్పష్తుని దాక శ్రేమిచుటకుం గారణము.. లేవన్నశు బ్రేమను బ,కాశివంజేయుటవలన విఫావనాలఎ కారము; కః. డికర స్తీలతోం గ్రోడించుచున్నందున శాధ చాని: శ్రే మింపకుండుటకు హేకువు గలిగి యున్నకు బ్రేమాఖావముకు వర్మింపనందున విశేషోక్ష్యలం కారము. యమకా "లంకారము. హరిణీవృ శ్తము, ॥ వాలషప్రిమోలా.

ద్వితీయసర్టము - అష్టమి 6. స! ఆ ష్ట్ర పది క.

అశ్హేశ శేకన మంజరీతలకము

అవ. ఇపుకు రాఫ కామజ్వవముచే మిల సంత్తప్పమొ శన చెలికత్తయను దూతిగా భాఎంచి తన కోరికల నన్ని 3ని "వెల్ల కించుచున్నదిం

సణ్మ క్రియారాగము - వీక తాళము మా.వాెడరాగి- వకతాలీతాశేన చ గియలే___ నిభృగషనికుంజగృహం గతయా ని?కపహాపీ నిలియ చంంపం చకిఠవిలోకిశసంకలదికా రతికళభన భ వేణ హసంమ్‌, సఖి! హే శేనుఖథన ముదాకం క్రమయవముయా సహమవనమనోకథ వావితయా ఏవిశకాకం, ఘవమ్‌, | వృథముమాగమజ్జికయా పటుచాటుశ తై రనుకూంం మృమమధువన్నీత ఛాషితయా శధిలీకృ జఘన మకూలం కిలయశయనని వేశవయా చిక ముకనీ మమైనశక యానం కృ ంపరికంభ ఆఅచుంబనయా పరిఠకభ థ్ధి క్త ఎ తెఛరపానమ్‌, ఆలసనిమిప్‌కలోచన:యూ ఫుల కావలిలలికకపోం౦ శ్ర మజలసగలక శే బరయా వరమవనముడా దతిలోలమ్‌, సక 90, 66 అలం నసవికాకమ్‌, శీ కోకిలకలకవకూజిసయా జినసమననీజతం, శ్రవిచాకం శ్లథకునుమాకులకుంతలయా నఖలిఖితఘన _స్తనభారమ్‌, సఖి = శకం ఠం సవిశారమ్‌, శ

ళ్‌శీ గీతసోనించదకావ్యము చరణరశితమణినూవ్రురయరా. పరిజ్టూరితసుకతవితానం ముఖరవిక్‌ ఫఖిలమేఖలయా సకచ త పహొచుంబనదానమ్‌, సఖి ౨. 6 అం అఅం సవికారమ్‌. ౮ రళిసుఖసమయరసాలసయా దరముకుళికనయనసరోజం " నిస్సహనిదతత కను _ఎతయామధుసూదనముపికమనోజమ్‌. సఖి ౨. లం శం సవికాకమ్‌, 7 శ్రీజయచేవభశిత మిద మతిశయమదురిష్రవినువ నశీలం సుఖ ముష్కంకితనోపవధకాకథికం వికవోతు పలీలమ్‌.

1. టీ హేసఖి=ఉ చెలియా! ఉదారక్‌=కూదార్యము గలవాండుకు సవికారం= నానాశ్ళం శారవికారములతోంహాడినవాండుక్కునిభ్భృత. ంగృవాం- నిభ్ళత=వీకాంతమందలి, నికుంజగృవుంజపొదరింటిని, గతయా = పొందిన, మయాసపాఐనాతోంగూడ, నిళి=రా 'త్రియందు, రహసీ = రవాస్యముగా నిలీయజదాంి వసంతం జ ఉండువాండుకు (అనలా: రాధకుం జెలియకుండ ముందే. సంశేశస్థలమునకు వచ్చి మోనఫుచ్చుట3తై చీకటిలో నొకానొక పొదరింటిమూలనుదా:గియువడు నుట) 'చకిక. . . దిశాంచకిర=భయముచేకు విలోశిక=చాడంబడినం సకలదిశాజఅన్ని దిక్కులంగల్య మయాసవ = నాతోం గూడ, రరిరభసటలేణ అ రతియందలి యుత్సాహాతిశయముచేకు వహాసంతుజా నవ్వుచున్నవాండుు, (అనగా: రాధ కృష్ణుని గానక భయముతో బిళ్తం శయమానం దటాలునం భొదరంటికుండి. వెడలి వచ్చి “పీపీ! యెదుట కున్న వానివిగూడం గశుగొనలేకుంటిమిదా ! ఇంశయీనా నీతెలివిి అని ఇరివా సించుచు వకవక నగుచున్నాం డకుట్స అగు, శేళిమశనం = (ేశియశు శాశునుని జంపిన) శ్రీ కృషుని, మదన. . .భావికయా _ మదన = మన్మథుని యొక్క, మనోరథ = కోరికలతో, భావిశయా=కూడియున్న, మయాసహ = జాతోంహాడ, రమయ అ రమిందంజేయునూ |! (ఇచట - “నవిశారక్‌ అ

ద్వితీయసర్షము - అష్టవది, 6 65్‌ శామమువేం. గలిగినభొవములతో:. (కచోదరాదివ్రకటనముతో) గూడు నట్లుగా రమయ” అని శ్రీయానిశేమరాముగం గూడ నన్వయించపచ్చుశుం శా. పీనఖీ! నేను మన్మ శనంబంధములగుకోరికల ఆన్నిటినో మన ములోనుంచుకొని యున్న దానను. అవి యెల్ల నఫలము లగరీతి నా $; కృష్ణుండు చాతో రమించునట్లు చేయరాదా! అగనిచేవ[ దలంచుకొలంది నాకు మణ ఫునకు రాకున్నయవి. ఒకనాండు మే మిద్దణి మొకరహస్య ప్రదేశమున నొక ఉజొదరిల్లు పంశేతస్థానముగ జీర్పజచుోంటిమి. అచ్చటి కెషరికి. చెలియ కుండ ర్మాత్కియందు జేరు పోయియుండంగా. శ్రీకృష్ణుడు నాకుం చెలియ కుండ ముం యుతెంచి యొక్కుచోం జీశటిలోదాంగియుుడెను. అంత జీ నచ్చటం నని గానక “ఇట్లు వ్రతిభంగమును బొందుటయీ కాక యెవ కైనం జూచిన నగుంబా టగునేగ యని మిక్కిలి ఛయముతో దిక్కుల "నెల్మ వెదకుచుండ నింతలో నత్యంకరత్యు క్సౌహముతో నవ్వుచు. దటాలుననాతోం కగలసికొనియెను. ”

" మి==-“నవికారకు”:.-వికారము లనం-ణ: కామోశ్పన్నము లగు భావములు. వీనిచేకనే నాబుకానాయకులవగన్పరాకురాగము వృద్ధి నొందును. దీనిగుఆించి రసికసర్వస్వమునం దిట్లు చెప్పంబడియున్న ది

హోం “వాభీమూలకు చోదర ప్రకటనవ్యా కేన యడో్యోషితాం సాకాంతుం ముహు రీచుణఎ స్ట లిత నీవీనిబుధస్య చ, శీశభ్ర)ంశనసంయవకొ చ కమితు కి తొదిసందర్శనె ప్ఫాభాళ్యాదిగుణాప్రశ స్తికథనై స్త త్చానుళా చేంగికమ్‌ ” “మనోహరములగు నవయనములకుగన బజచుట,. సాళ్ళిప్రాయముగ మాటినూటికింూచుట, నీవీస్థ్‌ లనము,_ జొట్టుముడి యూడందీయుట్క మరల ముడి వేయుట, వ్ర యానిసౌభాణ్యాదెగుణములను బొగడుట మున్నగునవి శానువికారము లనంబడునుి “విధ్భతనికుంజగ్భవా౫ో:--- ౪కుటపే నభిసాంకకుం దగినప్ర దేశము శెప్పంబడినది. దీనివిషయమె భరతుండుంశా గీతనోణా=రీ

66 గీతనోవింద కావ్యనుం , ళ్లో * “వివాహే తీర్ధయాత్తాడా బంధనోక్సవశే కథా, నటనృర్యే కథా శీలా అాగరో ద్యానకంగతౌం ఆసతీసంగమకులే రశ్యుత్చాతాద్యువన్లవే శాంకయాకిభిసార స్ఫ్యా కృ్వదచారా నివ రకత” “బివావూము, తీర్ధయాత్ర, బంధనోత్సవము, శాటక ప్రదర్శనమృు ఊచ్యానవివోరము, దుష్ట స్త్రీలగుంపుతో. 'కేరుట, గొవ్చయుక్పాళము సంభనిం చుట, ఇట్టిసగనయములయందు నాముకలు సమయమును గు శ్రేతింగి రవాస్య చుం ట్ర యునిదగ్గ ఆకుల బోదురు శాన నీసమయములందుం దమతమభార్య లకు భర్తలు కాగ త్తగాం గాపాదుకొనవలయుకు” అని చెప్పియున్నాందు. “శీళిముశనంో ఈవదము శ్రీకృవ్దునిసామర్థ్యమును వంచకశత్వముశు "జలియంక్రేయుచున్నది. ఎంతవంచకుండున్లు సమక్థుండు గానిది మాయావి యస "శీళిని సంహరిందంజాలండు గదా! లిజీ ప్రథమ. ., తయా-ప్రభమసమాగమజ మొదటికూటమియందు జే స్మండు, జ మొట్టమొదట శరియునపుడు లజీితయాజసీగ్గు పడియున్న, వాతో, బటు... =శరెటవటు=సమర్థములెన (నమ్మికకుబుట్టించు), చాటుశతైజు "పెష్కమంచిమాటలనే, ఆశుకూలమ్‌ = ఆకుకూలంం డైనవాండుకు, మృదు... భాషిగయా-మృదుజ మెల్లని మధురజతియ్యని, స్మిత = చిలునవ్వుతో, భాక్షి శయాజమాటలాడుచున్న, నాతోడ,శిథిలీ, , . కూలక్‌-శీథిలీకృథ=జార్పంబడిన జనునదుకూలంఆకట్టువస్తృము గలవాండుశు అగు, శేశిమళనం, రమయ. శా. అుత నాతొలికూటమియందు నే 'ఇెంతయం సిసతో మాటాడక యుంటిని. ఆఫుజేమేమో మాయనాటలం కేన్సి నాసిస్ధు నంతయుం బాకి నన్ను నమ్మించెకు. ఆంతట నే మాగ్ధ్గకు శాన జానిమాయకు లోంబడి మధు శముగ నించుక మాటాడితిని అంతలో నతండు చేకు సిస్టపడలుట గనుంగొని శొంటెకనమున నాజభునదుగూలమును దొలంగించెను.

ది్టితీయసర్టను - అస్టవది, 6, 67 0౧ లు మిలాోవటు చాటుకత్రెరకుకూలమ్‌”:... తొలిహూాటమి యంద ట్రియురాలి నకునయిచి స్వాధీనవణ చుకారుటకు. గొన్నియుసాయవణ లిట్లు చెప్పంబడియున్నపి..- ౯ ల్లో “ప్రనమ మివా హి జేయం ఇభూగపుస్పాదికం స్యా న ఎదునుధురవచోఖి ర్యోజమే శృన్నిధాచ్వే కరతలమ$ గాల్రే భొామయక్‌- కశ్వ దిస్యా జగ. చ క్ష న! శ్భుంత ముదరప్ప మే మంద మాళ్లిమ్య దవ్యాత్‌ న “ప్రఫమసమాగమలజ్థికయాగో:.__ నామిక వ్రశమవనూశమ ముడు. మిగుల లజ్ఞాతిశయమున శృంగారవికారముల నొందక యక్యంకనకానముకు వహించుట వహజము. దీనింగుతించి భరతుండు-- శ్లో, గళ్లిష? కంకే 8 మితి న నముయా మూథ మా పౌణనాఫ ళా అలు లో శ్స్చుంబ త్యస్మి న్వదనవికృతిః కిం కృళాకింన వృష్టి నో కణ కసా దితి నవవసూచేసికు చిశయన్లీ పశ్చాత్తాపం వహతి తరుణీ ప్రేమి కాలే రసళ్హా” ది సల్‌ ఎలా షా ఆని మెస్పియుంన్నాండుం “శిథిలీకృతో:-ఇచటనఎకర్భానికణి చ్చు దే “లికి లము ౫౯ జే్సుంవం ఎడినో అని యర్థమగుటవలన వ త్త 3 థిల్యమునకు రాభాకృష్ణులు జాక్‌ వారి 'ప్రఫమసమాగ మే కారణమమిున దని భావము, ఈవిషయము ధరతుండు-- ఖ్లోగశాంలే శల్చ ముపాగతే €థి౨తా నీవీ స్వయం బంధనా చ్వాసో వళ్ల థమేఖలాగుణధృతం కించి న్ని తంబస్థికమం చీకావ తృణ! వేది శీవల మహ కస్యాంగసంనే పునః కోఒసౌ కాఒస్మిరకం చ కీదృశ మితి నస్వల్పాజవి మే న సృతిషి అని పర్టి ౦చియున్నా (చు. “జసునదుకూలముో;..నాయకో ర్వముం డగుకృమ్రనిదర్శనము వలన6 దృఢబంధయయ్యు. దనంకటజీ పోళముడి వీడిపోవుట నే, మేఖలాలువికచె

ఈ గీతనోవిందకావ్యము ఇకునమాశ్రస్థాయి యగు దుకూలముమ్మాక్ర, మే శ్రీ కృమనిచే నవహరణీయ చును నర్ధమును జఆఘనపదము తెలుపుచున్నది. ఈనిమయము..._ ల్లో “పష్టై డ్రం న్ఫురతీతణే విచలతః కూపోదశే ముత్స్య్యవ ద్ద్‌ల్లు కునుమాకులో విగళతి ప్రాతి బంధం పున ప్రచ్భన్న్నా వ్రజత శరా ప్రకటితం ఫ్రోణీకటం దృళ్యతే నీవీచ స్టలతి స్థితాఒపి సుదృఢం శామేంగి లే చకోషితామిో” అని యొకసన్ర్రంథమున వివరించంబడియున్నవి. తి. టీ, కనలయ .. కయా-కిసలయజచిగురుటాకులయొక్క శయన 'పొన్పునందు, నివేళితయాజ చేర్చంబదను నాతోడ, చిరం=చాలసేపు, మమజ నాయొక్క, ఊర స్యేపజవతుస్థలమునం ద్వే శయానంజపరుండియుండువాండును కృత... ,నయా-కృతజ చేయయిడిన, వరిరంభణజఅఆలింగనమును, చుంబనయావ ముద్దు. బెట్టుటయుం గల, నాతో డృ పరిరభ్య ల చెగుగం సశౌంగిలించుకొన్సి కృతా.. నమ్‌-కృతజ చేయంబడిన, అధరపానక్‌=అధరోన్టుపానము గల, శేళి మథనం, రమయ, తా. ఓీసఖీ ! వరువాత నన్ను చిగురుటాకులపాన్సువైం.. బరుండం "బెట్టి నాపతస్థలము వైం జిరకాలము వరుండెకు. వీదవ నాలీంగనచుంబనా దుల నొనర్చి యధరపానము నొనర్చెను, *. -.. ఈగీఠపదముయొక్క- పూర్వార్థమునందు.. “త్నీరనీరో మశునాలింగన *ఖిదము వెప్పంబడినది. దీనినే 'తిలతందులి మనియుం గూడం 'జెబ్వుదురు. “కృశపరిరంభచుంబసయా” :___అకుట వేత జభునోప్లేష” మమ: చనాలింగనము చెప్పంబడినది. దీనింగఆకించి యలంకారశాన్త్యమునందు-- " శ్లో. “జధునకలిశకాంతగ్రోణి రంనోజరిష్టా దర్భాజతి య దివ నారీ చ _స్రశేళో త్రరీయా కరజరదనకృత్యం చుంబనం వా విధిత్చుః కథయతి జధునోపశ్షేమ 'మేనం మునీం ద్ర ఓ

లే అల అల ఇ ద్వితియసర్షను అ అష్టవది. ౮, న! శ వి అని చెబ్పంబడియున్నది. చుంబనముగూడ '“సమౌస్ట్ర మకునదెన్నె ముగును. ఇది చంచసాయశ మశుగ్రంథమునందు--- న్లో. “ఓమేనకాంశన్య ముఖౌష్ట్రయుగ్యం నిపీడ్య జివ్వోంచిత తాలుభాగం, చుంబోత్సపం నృత్యతి యిశ్రనారీ పో[క్తం సమౌ్మ్టుం కవిఖీ? పురాతై$” ॥ అని చెప్పంబడియున్నదిం “చరిరభళ్య కృ ళాథరపానకు”:--జగుచో “లాలాటికి మకుచుంబన భిదము చెప్పంబడినది. దీని లతుణము-ా- ల్లో “అన్నోన్యసంయూక్తముఖం కపోల ' జీశ్రం లలాటం హృదయం చ బాహు సానందభావం శ్ర మమిీలిళాతం లాలాటికం రత్త న్టవిదో వదంతి. ఆని ఇెప్పంబడినది. దీనిని బట్రియీ--- శ్లో. “అధరదశనజివ్వో పాన మాలింగ్య కుర్యా న్నయనవదన పాై శ్చేతి బివ్వోప్ర,వాళమ్‌ గాణ మళ విదధ్యా ద్వన్త్రశేశ 'నృనోరః కుభయుగళగదేశే మర్దనం చోరుయుచ్షేగొ , అకు శృంగారభావము గూడ నూచించంబడినది. +. టీ, అలన... రయా-ఆలసజమందములుకు, (కనుకనే) నిమాలిత ఇ దమూయంబడిను లోచనయా = నేత్రములు గల, నానోడ, పుల..,లక్‌ = ఫులకజనగుర్పులయొక్క్య) అవళిఆపం క్రిచేశ, లలిక=మనోహరమెన, కపోలంజ వెక్కిచ్టగలవాందుకు. శమ. .,బరయా = శ మజల అ= ఆయానముపల్లరోలి న్‌ శు. గ్‌ 00 నిన చమట, సకలజకోసాయు క్తమైను క ళేబరయా=శరీరముగల, నాతోడ,

కం గీతనోవిందకావ్యము బీవర... .మదాణ్‌ _- వరజశ్రేస్థమైన, మదనమదాళత్‌ = కామముదమువలన, అతి లోలంజమీక్కి-లి చంచలుండైనవాండు నగు, "శీళిముథఢనం, రమయ. శా. పీనసఖీ |! శరువాత జీ నానందాతిశేకమున మెల్లంగల గనులు మూనీతిని, అవనికి మనోహరముగం జెక్కిళ్లు గగుర్చొడిచెను.. నాకు శ్రమ జలము బయలుదేజి ళరీరమంతయు: దడినీనది, అతండును శామమదాతిశయ మువచే నొడలు చెలియక యొంశయం: జంచలుం డయ్యెనుం “అలసనిమాలిళలలోచనయా”:.__-అలసములె. కనులు మూంతబడిన పనుటపలన, '“అవఘ్ఫుష్ట” మకుచుంబనవిశేషము చెప్పంబడేను. దీనిలమ్‌ణము-- ల్లో. “వాశ్తేన వే ఛ నిమాల్య భర్తు స్పంమోలిళాత్నీ వదశజే స్వజిహ్వామ్‌, ళం కా నిశ్షీష్య చ శ్రీడతి యశ్రలోలా ఖ్యాతం రనశ్ఞైరవఘృస్ట్రసంజ్ఞ కుం ఆని యొక తయ్‌లంకార్య్రంథమునం కెచ్స్చంబడీనది,. ఇంతియకాక “యాలింగని మనుకామవికారముగూడ నసూచించంబడెను. కల్లక్‌ణముంా శక క వ చ ల్లో యత్ర, మూర్థాకమారభ్య 'పాదవర్యంశతః ్రీయాం అంగేన విహితా యస్యా స్తదాలింగన ముచ్య రే” “ఫులకావళిలలిళకపోలమ్‌”:..-వెక్కిళ్ల యందుం. గగుర్పాటు గలిగి నందుశం గృష్టునకుం బ్రియుసంశ్లేషమువలన సాత్తిసకవికారము గలిగె నని చూచింపంబడెకు. ఈ వ్‌షయ'మె భళరతుండు-- శ్లో “నర సంగయే వైవ చ్రీయస్యాలాకనే నర్రా జ, చ న్‌్‌ హేళ్ళుక్రయం సమాసాద్య సాత్త్విక నృంవ్రవ తే. | “వియజనమును సరించినను వారితోం జేరుకొనినకు, వారిని జూచి నను ఊఈమూండుకారణములను బట్టి సాత్రిితకోదయము గలుగును” అని చెప్పి యున్నాండు. ఈసా త్తి స్రకవికారములు "నెనిమిది. శ్లో “స్వుదర కంపో2థ రోమాంచ? స్వరభంగో 2ఒథ వేవథు* | నా క! వైవర్ష్మ్య మక్రుప్రళయా విత్యష్ణై సాత్తిికా సృ తాః “చెమట, వణంకుట, గగుర్పాటు, చ్వరముమాజుట, చలనము, వై వర్ష్యమ్యు కన్నీరుగాజుట, కన్నీరులేకుండుట, ఈ 8 -జియుసా త్త్వికవికారములు”

ద్వితీయసర్షము - అష్ట్రవది. 6, ళా శ్‌. టీ కోకిల... ఈతయా-కోకిల=శోయిలలమయొక్క, కల = అవక మధురమయిన, రవజధ్వనివంటి, కూజితయాజమణిశములుగల్పు (లేక్క కోకిల కోయిలయొక్కయ్య, .కలరవజ పావురముయొక్కయుు. కూజితయాజధ్వనివంటి ధ్వనిగల్క, లేక, వలుకులుగల్స నాతోడ్య, జిక.. .విచారమ్‌ - జిత జ జయించం బడిన మనసీజతం శ్ర న! కామశా స్త్రముయొక్క, విచారం ఇ విచారముగల వాండును, శ్లథ. .. లయాంళ్ల థ=జాఆకీన) కునుమ=ఫుమ్సములచే, ఆకులజచిక్కు చడీను కుంుతలయా = వెండ్రుకలు నలు నాతోడు నఖ. ..ఫారమ్‌ - నఖ ఆ నోరులవేళ, లిభిరజసుచ్చయిడిన, భునజగొప్పవయిన, స్తన ఇ చనులయొక్కు, భారమ్‌ = బరువుగలవాండును ఆగు, శకేళిమధనం, రమయ, తా. సఖీ ! జేరు రతొంకమునందుం గోయిలకలస్వనమువో లె: గూజి శము సొనర్ప శ్రీుుష్షుడు కామతం క్రములనెల్ల విచారణ సేయమొదలిడెను. అపుడు సంభోగవశమున చాకొవ్వ వీడిపోంంనది. పుష్నుము లన్నియు జాంకి నవి, 'వెం 'డ్రుకలు చిక్కువడినవి. ఇట్టి సమయముననే ఛీ కృష్ణుండు న్నాప్తన ద్వయమున నఖతుశములం జేయ మొదలిడినాండుం ల వి. “ళోకిలకలరవకూళితయా”:....అనినందునం గూళిత మనుబావ్యా" సంగమము శెప్పలుడినది:; సమాగమమునందు కోకిలాదులధ్వని కర్తవ్యమని రసికనర్వస్వమునందు--- శాం “దాత్యూవహాలావకము మఘూరకపోళహంస 'పారావళాదిరుశవ ద్ధర్వనితం రళాంతే, తని కృనిశ్శ ్వసీరసీర్క్భతవోనినా రై సంహయోజయే న్య దనచుంబననంగమాబొం” అని వెచృ్చలుడియున్నది. ఇచట నొక వఫొర్వపతీము. ఈగీతమునందు వాళ్ళా ట్రయనారికాముకం శ్ర ములకు విరుద్ధమగు శ్ర్ర్శము కొనంబడినది, ఎట్టనా

గా గీతగోవిందకానర్థము ష్‌ “ఆశ్షేమం ప్రథమం కర్యాడ్ది ్‌తీయం చుుబనం తథా, తృతీయం నఖదానం చ దంస్హై ఘాతం చతుర్ధకమ్‌ పంచమం కేవణం పోక్షం షుస్టం ప్రహరణం శథధా, స్ఫోష్తమం కంతళబ్దశ్చ బంధాఖ్యం ఇాష్ట్రమం స్మ శమ అపప్రమాణప్రశారము శంఠకూజితము స ప్తమరకముగాః జెష్పండి నది. ఇచ్చట నట్లు గాక యియ్యది యన్నిటికన్న ముజే ఛెచ్పయడినందున గృష్తునకు రసిక తాభంగము గలుగునుగడా + అనిన: ఇంతమాత్ర్ర్యమున గృృ్హు నకు రసీకతాభఏగమురాదు. నీలయన ; శ్రీశ డు _తృమస్తినాయకుండును జతుస్తప్రీకళాపరివూర్తుండును "అనం దన కనుకూల యగునాయికయం దత్యం 'శానుర కుండై యానందరననము ద్ర మున మునింియున్న సమయమున బైం 'శెస్సిన (కమము జ్ఞ స్తీయం దుందునా 1? 1 అది జ్ఞ ప్తీయందు 'లేకున్నమాత్ర, మున దీషమగుని! శాదు. దీనింగుఆీించియు కరతి క్ర వ్రవృశ్తస్య మైవ శాస్త్ర్యంనచ త్రో అని యాలంతారికమతమై యున్నది. “నఖలిఖితో:.--లిభతపదముకు బేర్కొనినందునం “బంకజవ త్ర మక నఖతుతము సూచించంబడినది. దీని లముణము పంచసాయక ము, త ౧ము నందూ ల్లో “*ఆత్య్యూర్థ ర్‌మేకం న్ఫురితో ర్ధ క్‌లేఖం ప్రాహుః శతం వంకజవత్ర సంజ్ఞ మ్‌ డోర్షూలనాభి స్తనవశ్ససంధా వ స్యోపయోగం మశుతే మహేశకో ఆని ఛెన్సంబడియున్నదిం ఇంతియకాక యా యు తృరార్థమువలన _ 'బాహ్యసుగమము నసూచితము. దీనింగుతించి భరతుండు ఇెప్పియునాన్టైండుా ల్లో “*అశ్లేసచుంబననఖతత తౌడ నాని సంమర్దనం ప్రసరణం ఖలు శితీతాని, జివ్వోప్ర, చేశరసనా గ వాణం ళు నాభీ త భం రతం వదతి బాహ్యురతాని జ్జ షా

ద్వితీయసర్షము - అష్టపది. 6 78 అవ, ఇంతవణకుం జుంబనాలింగనాదులచే స _పవిధసంగ చుముం జెప్పి పిదప నష్టమ'భేదమును జెప్పుచున్నాండు...--

6. టీ. చరణ... .రయా = చరణజపొదములయందు, రణిశజ'మ్రో యేం చున్న; మణినూపురయాజరతనాలయం చెలు గల, చాతోడ, పరి... తౌనక్‌ - ఉరిపఫూరిరజచక్యంంగ ఇజి వేర్పంబడిన, సురరతజనసంభోగములయొక్క-, వితానం సమూహము (బంధ భేదములు) గలవాండును, ముఖర. ..లయా - ముఖర ఇ యై గుచున్నవియం (గరువాశ్స విశ్ళంఖల = ఊడిపోయిన, మేఖలయా ఇ ఒజ్టాణముగల, (ఇందువే శ్రేంఖోల్లి ఖత మనువరీతరతము సూచిశము).. వాతోడ, సక. ..దానం - సకచగృవా ఆ కొప్రవట్టుకొనుటతో. గూడిన చుంబనదానంజముద్దు. బెట్టుట గలవాండును, శేళిమశనం, రమయ...

తా. ఓీనఖీ! అక, గహ్లుందు నారఠరనాలయంబెలు గలగల 'మ్రైగుచుండో నాతో ననేకవిధములం ళీ డీంచినాండు, నాయొడ్డాణము గణగణ మ్రైోంగుచుం ఛ్రింద జాతిపోవుచుందుతతి'నే నాొప్వుం బట్టికొని భెక్కిలి నొక్కి- ముద్దుని 'బెట్టిగనినాండు.

7. టీ, రతి. ..నమయీ- రతినుఖజసంభో శానందముయొక్క-; సమయేణ,' కాలమందు; అలసయా = మ్రాశుపాటు నొందియున్న, నాతోడ్య, దర... శోజం _ దర = కొంచెముగా, ముగుళిర అ మదూంశవడిన) నయనసరోజం జ బేశ్రకమలములు గలచాండును (ఇందువలన--“మూర్భనా మోలనం ఇాత్లో క్చ్యుతికాలస్య లతమణంొ అనరీతి నాననుయమున జాయికానాయకుల శానందాతిశయము గలి నని సూచికము) నిస్సహా. ..లతయా -నిస్సహ ఆ సామర్థ్యము "లేకు నివతిర్‌ = (శయ్యయందు) వడియున్న, తనులతరయా ఇ మైదీగ గల, నాతోడ, (ఆగుటచే---విపరీతసంగముము నూచింవయుడినది. దీనింగుఆించి కోకాచార్యుడు--- స్వేచ యా మిళితవల్ల భేజథవా యోషి చాచరతి వూరుమోయితం, అదితో ఘటికయం త్ర మేవ ఛా తం నిపాశ్య నరవ

(౮1 గితనోవిందశావ్యను ద్వీచేస్టతే. చక్రవ దృ్రమతి కుంచితక్రృమా భ్రామయేచ్చ జధునే2కరద్ద రే సర్వశణటితట, శ్ర -వరూయది శ్రే ౦ఖవూర్వ మిన ము కృమున్న రమ్‌ ఆవీ వివ కించియున్నాందు. మణియు “అంగే స్వేదఃళ్లశత్వం చ శ్రేశవ స్త్రాదిసంవృతి%్స, ళాలే న్రు తిసుఖీ నార్యావిరమేచ్చా చ గమ్య తేల అని భరతుండు చెప్పిన, లాగున నిచ్చట చరమావస్థయంం "చెలుపంబడినది.) ఊదిశమనోజం - ఊదిత = ఆవిర్భవించిన మనోజ = కామము గలవాందును, మధుసూదనం = మధుపము శాతునుని సంహరించిన, శేశి మనం, రమయ,

శొ. పీసఖీ ! నేకు రతినుఖము నొందుసనుయమునందు నవేతనమువలె మ్రూనుహెటు నొంది యుండంగాం చానును నత్యం తానందముచే జ త్ర కమల- ముల నించుక మూంగవడం జేయును. నేకు రతాంశమున జీమి చేయుటకు నస మర్ధరాలనై శయ్యంపైం బడియుండుశతణి. దానును నానావిధము లగుమదన వికారముల నొందుచుండుకు. ఆట్రి విలానవంతుం డగు క్రీకృష్ణుండు నాతో రమించునట్లు చేయుము,

వి:----ఈ గీతమునందు రాధ నిరంతరము శీ శృష్ణుని యాగమనమున్లు దలపోయుచు నతని విలాసవేష్టలను మాటిమాటికి. చేర్కొనుచు విరహశప్తు శాలై యక్యుక్కంతఠతో నున్నందున నుత్కంం8ితే నాయికం శల్లముణము-ా

ట్లో, “వైవాగఈ నముచితే మ్వపీ వాసరేషు |

ప్రాగేశ్వరః స్వగురు కార్యవ కేన యస్యాః

దుర్వారవృ త్త విరహాజ్వర తావిళాంగ్‌

ముక్కంకితాం వదతి తాం భరత! కపీంద్రఃొ

అని భరతుండు చెప్పియున్నా.డు.

8. టీ శ్రీజయ... .భణితం - శ్రీ=సంపదతోయాడిన (శేకు శి = పద్దావతి నారాధించు జయశేన అ జయదేవశవిచే, భణికఎవెప్పబడినదీసు, ఆతి... .శీలం - అలిశయ=అధిక మైన, మధురిపుజ శ్రీ కృష్ణునియొక్క_, నిధువన= రశములయొక్క) శీలంజచరి క్ర నలదియు, సలీలం = శృంశారవిలాసములతోం

ద్వితీయసర్టము - అష్టపది. 6. “5 గూడినదెయు, ఊర్క-_ం8ి6. -.కథిరం - ఉర్క_ం39ళ = మిక్కి+లియాన క్రినల, గోవవధూవనొల్ల వదుచు (కాథువే, కథిశకంజవెచ్పంబడిన, ఇదంజ ఈ గీకము, సుఖంజసౌఖ్యమునుూ విచనోతు=మిక్కి-లి వి స్తకింపంకేయులూక 1!

శాం ఈ కృష్ణుని శ్రీ డారహస్యములను వెల్ల డించునదియు, శృంగార విలాసములం బెలియంజేయునదియు,. నుక్కం?తయగురాధచే. తన ఛెలికల్తి యతో కెప్పడుడినదియు నగు జయదేవకవికృశమగు సీమనోహరగీతము మనకు సౌఖ్యము నిచ్చునుగాక | జి అశ్హేశ శేేవమంజీతిలక మను షష్టాస్ట్రపది, అవ, ఇట్లు రాధ శ్రీ అప్షుని దివ్ఫరూపవిలాసములను ఛ్యానించి థ్యానించి మనోవీధియందు బృందావనవిహారి యగు నతని నేవించి సఖేదముగం దన చెతిక _త్తయతో మకల నిట్లు 'చెన్చుచున్నది. శ్లో. హృస్త్మస్తస్తవిలాసవంక మనృజాభూవల్లి మద్వల్ల వీ బృందో త్సారిదృగంవవీమేత మతిన్వెదార్ట )గండ్భృలమ్‌, €ి ద థి మా ముద్వీత్ష్యు విలజ్జితం స్మి తసుభాముద్ధాననం శాననే గోవిందం వ,జసుస్తరీగణవృతం పళ్యామి హృహో్థోమి చ,8 ఉద టీ. హౌసఖి=బెలీయా ! మాంజ నర్సు; ఉద్వీమ్య = చూచి, (ఇది ప్రతివిశేషణమునకం 'శేర్చుకొనునది) వాన్త...వంళం - హస్త = వేగికుండి, స సజళాటీన, విలాస = లీలార్లమెన, వంశంజపిల్ల 6 నోవిగలవాండును, అన్ఫజో € థా ర్ల

• . .వీమీతం-అనృజోజపంకరయొన, భ్రూవల్లిమల్‌. అతీయలపంటీ కనుళొమలుగల, వల్లపీ ఐ= నొల్ల' భామలయొక్క_, బృంద = గుంపులయందు, ఉత్సార్నూపెకి ప్రస 80చుచున్న (ఆశ్యుక్క-ంఠచేం దలె త్తిచాచుచుండె నుట) దృగంత = కటాకుములయొక్క? వీమీకం అ చూపుగలవాండంగు, (లేకలాఅన్ఫజా. 4

ఛ్య గిరగోవిందకాన్యము ఖందోశ్సావా దృగంశవీక్షీతంో అశుపాశమునందు, అనృజు, భూ)వల్లిమత్‌ 9 కల్లనీ, బృందజనమూాహాముయొక్క-3 ఉత్సాహా=సంతోవముగల, దృగంక = క్రియంటిచూపులచేే వీశీశం జ చూడయిడువాండును; మొదటియర్థమున-.- . శిశృన్ణుడు. గోపికా స్త్రీలను బ్రే,మాతిశయమునం దలయె త్తి కడగంటిచూపు నేం జూదుచున్నాండనియం; రెండపయర్థమున---గోపికా స్త్రీలు శ్రీకృళ్లుని పొందర్యాతశయమును లల్హాతిశయమున నంకుచిశమగు కడగంటిచూపుతోం వొాచుచున్నా రనియు ఫభావము- ఇందు శెండవయర్థమే సరసము, “ఇందు భూ)వల్లి మత్‌ ౫ అళు వల్లనీ విశేమణముగూడ వారి కుటిలదృగ్విలాసములకు 'మెలుగువెట్టుచున్నది. గదా! లేక అన్ఫకా. ..బ్భ్బంద = సమూహమును ఉఊత్సారిజ వెడలగొట్టునట్టి దృగంశవనీషీశం ఆ కఠగంటిచూపుబుగలవాండును అనలా: కృష్ణుడు గోపిశాబ్భందముతో విహరించునపుడు రాధ యచ్చటికిః లోలా నామెను చూచి యక్యంశళయమాుచే గొల్ల భామలకు తొలంగిపొండని నెనచేయుచున్నాం డశుట.) అత్తి... “స్థలం _ అతిజమిక్కి-లి స్వేదజవెమటనే అర్ద )=శడినీన, గండస్థలం = వెక్కిళ్చగలవాండునుు మాంజనన్ను, ఉద్వీత్య్‌ ఆ చూచ్చి విలజ్టేతంజసిస్థపడినవాండును; సిం ం *ననం-స్శి శజచిలునవ్వు అనెడు, నుధా ఆ అమృశముచే, ముగ్ధ = మనోవారమయిన, అననం ఇ ముఖము గల వాండును ప్రజ .వృశం - వ్ర జనుందరీజగొల్స ఖామల చేశ, పరిషృతంజచుట్టు కొనంబడినవాండునగు, సోవిందం = శ్రీశృవ్లుని: శాన నే=జబ్బంచావనమునందు, పశ్యామిజచూచుయున్నాన్పు వృహ్యామి ఛజసంతోషించుచున్నాను.. (ఇది ఎత్తిపొడుపుమాట ఇంత ఘనకార్యములను జేయుటకు చాల సంతోషించితి నిలే! అటు

శా. షీసఖీ ! బృందావనమునం గృ్టుండు గోపికా స్త్రీలతో యళేస్ట ముగ త్రీ డించుచుండంగా. చేను దటాలునం చబోయితిని. ఆంశట నన్ను6 కాచినంళనే యశనివేతిలోం చిల్ల: త్ర జాళి క్రిందదాడినదిం వెక్కిచ్ల మిళ్కిలి చెమర్చినవి. శనచుట్టుం జాట్టుహొనియుండు గొల్ల భామలను దూర

ద్వితీయసర్టము = అష్టపది, 6, రాగా ముగాం బొమ్మని కనుసై, గలేసెను సిస్టపడి నామొగమును జాడంక్షాలక తల. చంచుకొనిను. మొగము తెల్టనోయినది. ఇట్రి ముగ్ధనోవిందుని జూచి సంతో ఇ షింపవలనినదా 1? లేదా! " వి:...-దీపక మలంకారము; విప్రలంభళ్ళంగారము; పొంచాలీరీమ్వి దశీణనాయకుండ్యు లాటానుస్రాసము; శవ్టాలం కారము; శార్జూలవిక్రీడితముు, వృత్తము. శో, దురాలోక సోక స్తబకనవకాశోకలతికా ళం నాలొ న! వికాసః కాసారోసవనపవనో ఒవీ వర్గిథయతి, అపి భ్రామ్యద్భ ఖంగీర శితరమణీయా న ముకుళ మ్రసూతి న్బూతానాం సఖి! శిఖరిణీయం సుఖయతి. ఈ అవు ఇపుడు విప్రలంభశ, ఫంగారవినావములను_ జెప్ప మన్నది... టీ. "హానఖి = పీరెలియాకీ దురా...వికాసి - దురాలోక అ చూడ శకముగాని) సో 'సబకజచిన్నవూగుత్తులు గలు నవకజనూతనమైన, ఆఅళోకల తికాజఅళోకపుందీగలయొక్కం, వికాసకిజవికసనముగల) కాసారో,..నోవెపీం శాసార = సరస్సులు గల ఉఊపపన = ఉఊద్యానవనములయందలి, పవనోవవి =. చాయువుసయితము, వ్యశయతి = చాధించుచున్నది. (ఆవీ చ జ మకియం) భాామ్యత్‌ ంణీయా - భ్రామ్యల్‌ ఇతిరుగుచున్న, భృంగీ = ఆండురు మెదలు యొక్క-, రణిక=రుంకారములచేక, రమణీయ=ణమనోవార మయునదియు, శిఖ. రిణీఆకొనలు గలదియు నగు, ఇయంజ కశ చాళానాంజమామిడి చెట్లయొక్క.,, ముకు ప్రసూతిరవిజమొగ్గలయుక్స శ్రియు, ననుఖయతింనఖ పెట్టుట లేదు. శా. పీసఖీ ! విరహిజనులకుం జూరుటకుం గూడ శక్యము గాని యత్య్యంశ వేదనను గలిగించు సీ యశోకలతల వికసింప జేయుచు. నుద్యానవన ములలోని కొలనులనుండి యేతెంచు నీపిల్ల వాయువును నన్నెంతయు బాధించు

7 గీతనోవిందళావ్య్యము చున్నవి. ఇంతియ కాక మొవ్వు డెప్పుడు వికసేంచునా ! మకరంద మెవ్వడు శ్రౌగుదమా యని యక్యుత్క-ంకతో, ౬ బై భౌసమునం లుముకొని యుండు తుమ్ఫైదలు జూమ్సని రయుంకారములు సేయుచుండలా ఇంతకయు మసోహర ములై కొనలుదీరి ప్రారంభదశలో నే యుండు నీమామిడిమొగస్తలునైత మించుక యీని నావ నుఖముకు గలిగింద కున్నపిః మి:...“శాసారోవపనపవన?”:..-అకుటలో, కాసారవదముచే ౩ైశ్య ముకు ఊపవనదదముచే సొరభ్యముకు, వనవాయువు వృతుములకుం దట్టుకొని షి లరేట్టుొొని వచ్చుకు గాన మాంద్యము, అను మూందుగుణములు వాయువు చకుం జెప్పయిడినమి “ ముకుళ వప్రనూతిరవి క్‌ి :--అపిళబ్బసారస్యముచే, చూతవృతములు మొస్టలకాలమునందే విరపిజకుల ాధించుచుండ నిక వికాసీపుష్పుదశయం జీమివేయునో యెవ శెజుంగుదు రని ధ్వనితము. నముచ్చయ లాటానుప్రాసము లలంకారముల్యు విప్రలంభ శ్చంా ఛము రసము; మాగథీరీతి; శిఖరిణీవృ శృము. వృ త్తముేరుగూడ ఖ్లోకమునం దిమిడ్చినందున 'నింళయు నౌచిత్యము గలిగియున్నదదిం అవ. కవి ఈ రెండననర్షమును ముగించుచు భ_క్షజనము నకు మంగ ళాశాననమును జేయుచున్నాండు, శ్లో. సాకూతన్మిత మాకులాకులగళద్ధన్భిల్ల ముబ్తాసిక భూవన్లీకమళీక దర్శిపభుజామూలోర్థ సహా స్త స్తనమ్‌, ఇోవ్‌నాం నిభృతం నిరీక్ష్య గమి”ాకాంతు శ్చిరం చివయ న్నంకక్షుగృమనోహకం హరతు వః శ్లేశం నవః కేశవ గ ఇతి శ్రీజయదేవకృతా గితనావించే లన్లే | శళనో నామ ష్యోతీయ స్పర్ణః

ద్వితీయసర్టము - అష్టపషి, 6, ర టీ. సాహశస్మికమ్‌ - సాహాక ఆ అల్గిప్తాయగర్భ మైన, స్మి తంజచిలు నగవుగలదియు, ఆకలా. . .ధమిల్లం = ఆకులాకుల అ కామోద్రేశముచే గగు ర్చ్పాటు మొదలయినవి గలుగుటవలన మిక్కిలి చిక్కువడిన దై, గళల్‌ జలాలు చున్న ధమిల్లంఆకొవ్వుగలదియు, ఊల్లా. . .వల్లీకం-ఊల్లాసిళజ పైక తృంబడిన్య భూ)వల్లీకం ౨ తీంగలవంటి కళుబొమలుగలదియు, అళీక. .. స్తనం = అభీక ఇ వ్యాజముగా, దర్శీతజచూపించంబడిన, భుళామూల = బౌహుమూలములుకు ఊర్ధ గావెకె త్తంబజీన, వాస్తజహ_స్పములుక్కు స్తనంజ : స్తనములుగలదియుంనగు, నోపీనాంజగొల్లభామలయొక్క.. (వేషితంజప్యాపారమును; అధ్యాహృతము) నిభృశంజరహన్యముగాా నిరీకమ్యుజచూచి, అంళః జ లోవల ముస్థమనోవారం యాథారథ్రాజమూర్థుల శింపగునట్లుగా, గమి తాళాంతుః.గమీతజపోంగొట్టుకొనం బడిన; అకాంతకోరికలు గలవాంట్సై, చిరంజబహుకాలము చితయక్‌ ఆ ఆలోచించుచు, నవి ఆ కొ, త్తవాండమిన, ళ్లేశవ!ణ శ్రీ కృష్ణుండు; పఃణనున యొక్క; న్లేశంజకష్టముకుు హరకుజపోంగొట్టుంగాక |! లు ఆ. ఓభాగవతులారా ! బృండావనమునందు గోపికలు సాళ్ళిప్తాయ ముగ జిునవ్వు నవ్వుటమయంం గామోద్రేశముచే మాటిమాటికి: జిక్కువడి శొద్వలు వీడిపోవుచుండ ముడి వేసికొనుినెపమున ౌహువు లెత్తి బౌపహం చూలములకు _స్తనములును సగనంబణచుచుుండుటయుం గమబొమలె త్తి చూచు చుండుటయు మున్నగు శృంగారవ్యాపారములకు రహస్యముగం గని పెట్టి నోపికలు తనయం చెంతయు నశురాగము గలిగియున్నా రని నిళ్చయిచి యితరాళలన్నియు వదలి చిరకాల మొక్క_చోనుండి నిశ్చలముగ నాలో చించుచు: కావజికుం గ్లాత్తవానివలెం దోంచు శీశృష్ణుడు మనకస్తములను వి చోంగొట్టుగాకం వి:---“నవళఖో “లొ త్తృవాందుో:---లోకములోని సమ ననాయకుల ఫ్రకన్నశు శ్రీకృష్ణు. జాకామినీవికాసదర్శనమందు విలకుణుండ్రై. లొ త్తవాని వలెః దోంవెకు. కావున ఎట్రీవాండైనను యువలిజనలీలలకుం దచ్చక వళ్యుం చసనని యిరీతి చెద్పంబడియున్న ది

80 గీతసోవింద కావ్యము శ్లో. “నుాషి తేన గిలేన యువతీనాం చ లీలయా, శీతో న భిద్యలే యస్య నవ్వై ముక్తో ఇవా వశ!” “ఎవనిమనము సుభొషీకముల చేతంగాని జవరాండ్ర్రవిలాసములచేకల్న ఇాని మాజుంబాటునోందపో, వాండు ముక్తపురుషుండైనం వలయు, లే చశువై నను ఇాపలయునులో 'శణ్లోకమునందు విదస్థండు నాయకుండు; సముచ్చయము వరికరము అశీన్సు ఆలునవి యలంకారముల్యు శార్దూలవి, శ్రీ డిగవృ త్తము* గద్యము. ఇదీ శ్రీ శ్రీనివాసకరకుణారససమాసాదితే సంస్క్య్భృ కాంధ్రకవితా వైభవ శ, మత్క్కౌళికగో కృవవి శ్ర మహాఛార్యవూరువ రాభు వాచార్య తనూభవ, సాహిత్యాచార్య ్రీమదుత్పలోపాహ్వాయ “వీంకటనరసీంవళ చార్యప్రణీత యగుసవ్భృాదయాఖ్య గీతసోవిందకావ్యవ్యాఖ్యయందు వశ్తేశ కేశవ మకు ద్వితీయసర్లము. దిగతీయనన్లము సమౌా_కృము, వీ ౧ వావి

అవున్తునానా

అవ కవి గడచిననర్టమందు. రాధకు శ్రీక సష్ణునియం దత్యంతానురాగము గల దని చక్కలో నిరూవీంచి యిపుడు శ్రీశ హ్టునకును కాధయం వనురాగము గల దని నిహావించు చున్నాంయంాా / త్లో * కంసారి రపి సంసార వాసనాబంధశ్ళృంఖలామ్‌,

రాథా మాథాయ హృదయే తత్యాజ వ్రజసుందరీః క

టీ. కంసారిరపి ఆ కృష్ణుండును (ఇచట ఆపిళజ్బము...-రాధమా త్ర, మే శృష్వసక్తురాబు ఇాలేదు; కృష్ణుఃడుహూడ రాధాసక్తుం డయ్యె నని గూచించు చున్నది ) సంసార. . .శృంఖలాం...పంసార = సంసారమునందలి, వాసనాణ సుస్కారముయొక్క-, బంధ = కట్రునందు, శృంఖలాం ఇ సంశెలవంటి.ైై న్య (ోబదళ్ళంఖలాం” ఆకు పౌఠమన----నంసారు ఎ"సనాజసంస్కాారము చేశ, బద్ధజకట:బడిన, కృంఖలా౨ఆ(అస_కిరూవమగు) సుశెలలు గలిగిన, (అనలాః ఫూర్వజన్య హాసనచే సుసారమునందలి యకరాగము వీడ లే దకుట్స, రాభాంజ కాధన్సు హృదయేజమనస్సునందు, అథాయ = ఉంచుకొని 'వ్రజనుందరీ? న గొల్లపడుచులకు కత్యాజూవద లెళు. |

శా, ఛ్రీశృన్తుడుక సఎసొరములోం గట్టివడ వేయుటకు సంశెలనంటి బైన (అనంగా: రాభావిలాసముల న ఏగవిం డుదరకి నంసారబంధములో "బటి వాండైనశు గట్టువడు నఈట్క రాధను మనస్ఫునం దలంచుచు నితర గోపికల వందణ వదలి వెట్రైకుం

న్‌తనోఎ6

త్తి గితనోవింద కావ్యము

వి.---గసుందరీక్‌ అని బహువచనమువేళ..._.చక్కనివా కొదతో యమునకు లున్నను వారి నందళకిని వదలి రాధనే తలంచెనని యర్థమగుటవలన 'రాభయందు కృష్ణున కత్యం తాళిలాసుము గలదనిసూచిరము. దీనివలన ““అభిలా వము అను 'ప్రశమావస్థ వప్సంబడినది. దీనిలతుణము దశరూవకమునందు..

ఖో “ఆలిలాషక స్ప ల్‌ో త శ్ర శామే సర్వాంగనుందకే, దృ స్తే శ్రురే వా కత్రావి విస్మ యానందసాధ్వసమ్‌” అని వివరింపంబడినది. అవ. ఇంక శ్రీకృష్ణుని విరహావస్థయందలి చేష్టలను విన

రించుచున్నాంకులంా శ్లో బక స్తశస్తా నునుసృత్య రాధికా

మనంగ మెణ వ ణఖిన్నమానసు,

శృతానులౌప స్ప కళిందనందినీ

తటాంకకుంజే విషసాద మాధవః, గ

టీ అనంగ... మానసః-ఆనంగజమన్మ థునియొక్కం బాణజబెౌణము లచేసిన, వ్రణజగాయములనే, ఖిన్న జఆియాసమునొందిన మానసః=మనన్ఫు గలవాండుకు, (కనుకనే కృ తాను తౌవః-కృత= చేయంబడిను ఆను తామ=పళా ప 'శ్రావము (అనలా “అయ్యో | వ్యర్థముగా రాధను జీ నేల కోపించవలెక! అట్టి స్వయంకృ తావరాధజన్యమగు నీవిరహూతావముకు సహింబలేక యిజ్లేల నాధ నొందపలయును*” అని పళ్చా _ర్త్‌ప్తుం డయ్యెను) గలవాండగు, సః=ర్కు మాధవఃిజ శీ క స్య మాడు, ఇతస్తకః=ఇటునట్టు తాం ఇ ఆ, రాధికాంజరాధను ఆనునృత్యజవెదక్క కళింద. ..కుంజే _ కళిందనందినీ = యమునానదియొక్క తటాంతఆదరిదగ్గణి నున్న, కం జే=పొదరింటియందు విషసాద ఇ విమాదము నొందెను. “నిషసాదగ” ఆను పాఠమున “కూర్చుండెకళ” అని యర్థము)

ళా. శీశృక్తుడు రాధానీియోగమును సహించంజాలక యొడ లెల్ల గాయము లగునట్లు మన భవాణముచేం గొట్టయడి యెంతయు మనమున

తృతియసర్టము ల అష్టపది. గ్‌ జ్‌ 'భీదమునొంది “రాధ నేల కోపించితి"ొ నని వక్చాత్తావము నొందుచు రాధకు బృంచావనమునం దచ్చటచ్చట 'వెదకినెదకి వేసారి కానక తుదకు యమునా నది దరిసమిపమున నుండు నొక పొదరింటిని జేరి మిక్కిలి విషాదము నొందు “చుండెను. అవుస్తాల్సీవుా హా ముగ్ధమధుసూదనహంస శీ డము,

అవ. శ్రీకృష్ణుని యనుతావమును గీకరూపము గాం జెప్పు

చున్నాంయయఎా భూపాళరాగము - ఆదితాళము.

ఖఘూక్టరీరాగ యతితాళాభ్యాం గియలే:__

మా మియం చలితా విలోక్య వృతం వధూనిదయేన

_ సాపరాధకయా మయావీ న వారితా ఒతిభయేన.

హర5హరి ! హతావవతకయా

సా గతాకుపితెవ, ధ్రవమ్‌, కే

శం శరిస్యుతి కిం వదిస్యుతి సా చికం వికహేా-,

కిం ధనేన జనేన కిం మమ జీవిలేన గృహేణ,

హారి 999 6659 కవి లేవ, ట్ట;

చింకయామి తచాననం కు లభ) కోవచ్చ రేణ్య

శొణపద్మ మి వోపరిభ్రవుతా ఒ*ఒకులం భ్రను రేణ, -

చార ల! ఇళళి కువీలేవ, రే

తృతీయసర్షము - అష్టపది, 7, 85 రాధు:డ నగుటవలనం బ్రలిమాలిన -జీముగునో యని భయవడీ సోవల దని నివా 500పక పోతిని, అయ్యయ్యో | చా వీ యుకఠాలు నావై నించుకయీని యాడ రముళేక కోసీంచినదానివలె వెడలిపోమునది గడా ! జీ చేమి చేయుదుకు |

అవ. ఇపుడు రాధ నాయపరాధమునే తలంచుచు నా భొజకే విసూదపడుచుండు నని రాధను గూడ నాత్మ సమోముగ నెంచుచు వక్కాణించుచున్నాయం

లై షసా=ఆిరాధ, చిరం = బహుకాలము విరహీణ = (నా మయో గముటేక్స కిం కరిమ్యలిజ(నిరరూతాపము చల్దారుట కుపాయము) నీమి చేయు గలదు? కిం పదిష్యుతి అ ఏమి చెప్పంగలదు, (అనంగా ; అవరాధి నగు నీళు శనకుం బాదాగ్రాంతుండను గారూ నప 'జీమననో; యకుట.) మమ ఇ నాక, ఫజేన=(అరాధ లేకుండిన) ధనముతో, 80 = సీమి ప్రయోజనమా 1 (భథనము లేకుండినం బరిజనమును బోచించుట యొ ట్లన జబేన = పరిజనము "చేతను కిం = నీమి ప్రయోజనము 1 (ధనము "లేక చరిజనము లేక యుండీనో గృవారతుణ మెట్లు జరుగుననిన) గృేణజగ్భహముతో, కింలనీమి ప్రయోజ నము! (ధనజనగృ్భృహము "లేవియు. లేక ప్రాగాము లెట్లు రమీంపంబడు వనినధ---జీవి రేనజబ్రరుకుచేతశు) కింజనీమి ప్రయోజనము! (గమన కిం గృహేణ సుఖీేని అకు పాఠమునందు---ధ నాదులు శేవన్న సాంసారిక భోగముల ననుభవించి నుఖంచుట యొ ట్లన:---ను ఖేనఐసుఖముచే, శింజఏమీ ప్రయోజనము! అని యహర్థము. ఆరాధ లేకున్న "బేమియంం బ్రయోజనకరములు 7 వనుటు

శా. ఆరాధమాక్రము చిరకాలము నా నికహతావము. బొాపూొనుట శ్రీయుపాయము 'చేయంగలదు! వీ మనలోలదు! ఆ నాపి, యురాలు రాధ లేని నాధన మేల! నాజవ మేల! నాగృవా మేల? వేయీల? నాబీవిత పేల

వి: కీశమునందు న్మరణ మకుమూ:డవన మదనాపస్థ ఇెచ్పంబడి నా దీనిలతుణము రసార్శపనుభాకరమునందు. ---

ఈ గీతనోవిందకావము ల్లో, “అర్లాశా మనుభూతానాం 'జేశకాలానువ లర్రినాం, సాశీత్యేన పరామర్శః మానస స్సా ఖ్‌ దనుస్మ ఏతి” “ఏజేశమునం జేశాలమునందుం చొ ననుభవించిన పదార్థముల న్లే యొల్గపుడు వరామర్శించుచుండిన నది మానసేకస్మ ఖతి యనయడునుూ అని వళ్మా.ణింపంబడి యున్నది 8. టీ. కోజభలేణజకోపాతిశయము చేత, కుటిలభు) _ కుటిలజవంకర లైన, భు్ర=కశుబొమలు గలదియు (శావునచేే. ఊవరి = వెభాగమునందు ఛ)మతాజతిరుగుచున్న, భ్రమ శేణజరుమైదలచేత, ఆకలం=న్యాకలమెన, (ఢదల్పంబడిన), శోణవద్త మివ (స్థికంజఎఆగామరవలె (నున్న) తదాననంజ ఆరాధమోమును, చింళయామి = స్యరించుచున్నాను ళా నాపై నత్యంకకోవమునం గుటిలము. లగుకనుబొమలు గలిగి యుండుటవలనం బైక: దిరుగుతుమైదలచే నాకుల మగునెణ్రదామరవలె నుండు వ్యావ్రియురాలి మోమును నేను స్యరించుచున్నాను. వి:--'శోణపద్మమిన _ శదాననం;. ..అనలగా; (శోవమువే ముఖ మెజ్లపాలి యెజ్రదామరవలికు; కుటిలములగు కనుబొమలు తుమ్మైదవ లెగు నుండె నని ఖావము) ఈశీశతమునందు రాధాముఖలీలను దలంచి తదుణములను గొనియాడీ నందున గుణీ రన మకునాలవమన్మ థావస్థ చెబ్పయడినది. దీనిలడణము.--- శ్లో. “అంగ ప్రత్యంగలీలాభి ర్వాశ్చేష్తావాని లేత తై * న తన్య సద్భశః కళ్ళి దిళ్యాదిగుణకీ గనక” “*వ్రియజనముయొక్క_ శరీరము. అవయవములు విలాసములు మాటలు; వేస్టలు, చితునవ్వులు, శ్రేగంటిచూపులు వీనిని దలంచుచు నిట్టి చ్రియజన మింకటి లేదని కొనియాడుట గుణకీరన మలంబడుక” అని శఇెచ్చంబడినది. | 4. టీ. అవాంజజేు, వనేజఆఅడవియందు, తాం = ఆ వ్రియారాలిని (రాధన్సు,కిం అనుసరామిజనీల వెదకుచున్నా ను, ఇవా= యడవిలో వృథా

తృత్తీయసర్జము - అష్టపది. 7, 87 వ్యర్థముగా, కిం విలపామి=నీల యేడ్చుచున్నాను 1 వాది = మనన్ఫ్సుళందు, ఆనిశంజఎల్లపుడు, సంగ కాంజకూడియున్న), తాంజఅరాధను, ఛభృశంజమిక్కి. లి?

' రమయామిజరమించంకేయుచున్నాను. (లేక, కిం శబ్బమును ప్రశ్నార్థకముణా౬

జేసి కమకుసరామిజవెదకుదునా ! అని యి ట్లన్నిటి నన్వయి౨పవచ్చుశు,

శా. జీ సీయడవిలో రాధకు విదక జీల! ఈకానలో వ్యర్థముగా నోలు నోలున నేడువ జీల? నాావ్రియురాలు నావృదయమునం దె యొల్లపుడు నివసించియున్నది గచా ! చాని నెంకయు రమింపజేయుదును గాతక్లీ

ర్‌. టీ, తన్వి = పీరాధా!; తహునీయొక్క-: హృదయం = మనను; ఆనూయయీిజనాయుఎదు దోషమునెంచుట చేత, కిన్నంజఆయాసమునొందిన చానిని?ా, అకలయామి = ఊహించుచున్నాను. కుత$8=ఎందువలన, గతాసిజు వెళ్లి తివో, కల్‌ జదానిని,న వేది ఆగు ర్తియింగను. లేజనీ యొక్క-_(నీసంబంధమగు), నలేన = నమస్కారమువే, ఆనునయామి=బలిమాలుకొనుచున్నాను. (ఇచట- తత్‌ =ఆనూయ నావైగలిగినందున, కుతోగళాస్సీతి న వేద్మి=నీవెందుకు వెళ్లిన దియు జే నెజుంగనా! అసూయ వేఠనే వెళ్లితివని బాగుగ నెటుంగుదును శలేనజ అందువేక, లే = సీకొజకు, నాశునయామి = బతిమాలుకొనను; ఆనియు నన్న యించవచ్చును) - ఇ

తా. ఓీతస్వీ ! జం కేసి కప్పానుబట్టి నావై నీవ్ఫాదయ మసూయ గలిగి యున్నదని ేశు తలంచుచున్నాను. "లే కన్నచో నీ వెందు /శేంగితివి శ ఈసంగతి నాకుం ెెలియకున్నది. ఇదినో నీ కొక నమస్కార మొనర్చి బతి మాలు కొనుచున్నాను. నాకుం జివ్వుముం _

వి:--- ఈగీశము ఫూ ర్వార్థమునందు---ఉద్వేగావస్థ చెచ్చంబడినది. దీని లత్‌ణము శృంగారతిలక మునందు--

ళ్లో న యస్మిక్‌. రమ్య మరమ్యం చ స్యా త్వ్రకర్లాయ కించన,

విద్వేష! ప్రాణిశ వ్యేతి స ఊద్వేగః వశీ ' ర్హితక”

౪ గిరగోవిందకావ్యము

ఆనీ చెచ్పంబడీనది. ఉ ' తృరార్థనబన విలాపౌద్య్భు చెద్సంిడినది. కల్లతు ణము శృంగారలిలకమునంిదు--

“లంభ్రిమోతి మనో యవి న్నత్యాక్ళు క్యాయితం తక ॥

వాచః వ్రియాశ్రయానీవ న ప్రలామః జ ఫో తథా,

“ఎవని మనస్సు వ్రీయజనమునండు నఠే్ఫెక్సుక్యము గలదో యొవని మాటలు 'వ్రీయజనమునకు సంబంధించినవై యే యుండునో యప్ప్వు డది ప్రలావ మనంబడుము”

అవ ఇపుడు పూర్వానుభూతక యగురాధ భావనా "భో ళి బలముచే శ్రీళృష్తునకుం బ్ర త్యత్షము గాంగాం. జూచి చెప్పు చున్నాంయయూ

6. (హేశన్విఏ మే=నాయొక్క, పురత!జముందు, దృళ్య సేజశనం బడుచున్నావు గతానత మేవజరాకపోశలనే విదధాసీ = చేయుచున్నావు ఫుశేవజముందటివ లె ససంభ్రమం జ తొట్రుపాటుగలుగునట్లు వరిరంభణం = అలింగనమును కిం న దదాసీ ఇ వల యీాయవు 1

తా. పీఠాఛా! నీవు నాయెదుటం గనండుచున్నావు, వచ్చు చున్నావు; పోవుచున్నావ్యు కాని మునువటికితి సంభిమముతో వచ్చి

న న్నీల కౌంగిలించవు 1 వి:.---“పురతః దృళ్యసేో:__ఆనుటచే, విరిహిజకులు తమచి ' త్తమ్ఫు చాంయకాయ త్త _మెనందునటా వో “ప్రాసాజే సా చథిపథీ చ సా వృవ్లుత స్సా పుర స్సా పర్యంశే పా దిళిదళి చ సా శద్వియోగాతురస్య బాంవో ! చేతః వ్రకృతి రవరా నాస్తి తే కా౬ఏి సాసా సాసాసా సా జగతి నకలే కోజఒయ మదై్వశభావఃీో “సీశానికోగము నొందిన నాక "వెళ్లెడల నావ్రియురాలే కనయణడు చున్నది. మేడల:వై సీతయీ! 'వ్రులిమార్షమునందు. సీకయే!. వెనుక నీతయే!

తృతీయసర్షము - అష్టవది. 7, అణ లు ముందు సీకయే! పౌన్పునందు నీఠయే! ప్రతిడిష్కందు నీకయే ! చూడలణా చునన్సు నొకటియే, ప్రశృతి యొకటియే ! జగత్తు నందంతయు చానీకయ్‌ | అవా! ఈయదై సత మే మని ఇెప్పుదుకు!” అని రామునకు సీత కనంబడినట్టు 'వ్రతిస్థలమునందును దమ్మ వ్రియజనము'దే చూచుచుందు రని భావముః

7. టీ. ఓనుందరిజపీచక్కనిచానా! (చక్కనిదానవు శాకున్న నీ కింత గర్వాభిమానము లుండ వుట తమృతాంజ(జేశు పొరపాటునం జేసిన యవ శాధము తీమించయబడు.౮ాకం కదాపీజఎవ్వుడు గాని, అదవరంజమంి యొక ఈ దృళం=ఇట్టితవపైకు; నకరోమిజవేయన్కు మమజనాక్షు దర్శనంజదర్శనమును (“రమణం ఆళు పాళమునందు శ్రీడపు 'జేహిజఇన్తా ! మన్శ "భేనణమన్నథుని వేగ దునోమి = పరితౌవము నొందుచున్నాండను

తా. పీచక్కనిదానా ! నీవిమయమై. నే ేమెన నవరాధమునేని యుంంటినా ! తమింపుము,. ఇత 'నెన్చటి శీనియు నట్రియవరాధమును 'బేయను. నీవు నాకు దర్శన మొకంగుము.. నే నెంకయు మన్మథునివే బాధ నొందుచున్నాండశు.

వి: 3శశీతమునందు ఫూర్వార్థమున_ “ఆతన్మైం ్తదితి భ్రాంతి రువ్ధాదాదేవళాయ లే” యనునట్లు తనయందు నపరాధవిషమయికభా)ంతి నొంది నందున కన్గాదావస్థ కెచ్చంబడినది.

8. టీ. వాలే? శీ కృళ్ణునకు, ప్రవణేన=దానుండును బిందు... రదు ేన-బిందుబిల్వ = *దిందుబిల్వపంళ మెడి, సము ద్ర, = సముద్రమునంద్యు సంభవజపుట్టుకగల్య రోహిణీరమణేనజచంద్రు,6 డైన, (అనలా: సముద్రము నకుం జంద్రు,నివల్ల'నే యెట్టి యాన్నత్యము లభ్గించెనో యభ్లే బిందుబిల్వవంళ మునకు జయేవునిబల్ల'నే కీర్రిప్రతిస్టలం గలియె ననుట, జయదేవశేన ఆ జయ 'జేవకవిచ్చే ఇదం = ఈ (శృవృపరమగు) గీతము, వర్ణింప బడినది.

.. శలది జయజేవుని యింటిపేరు. ఈపేరట్య్యానమము ఊత్కలదేశమున జగన్నాభనమావమునందుం గల దని జయజేవుని జీవనచరితమందుం జెచ్పయిడి యున్నది!

00 గీతనోవింద కావ్యము కా. శ్రీబిందుబిల్వవంళ 'పాఠావారరాకానుధాకరుండును. వరి భక్తుడు నను శి, జయదేపశవిచే నీగీకము రచింపంబడినదిః ఇది ముద్ధమధుసూదనహంస శ్రీడన మనునక్తమాష్ట్రవది. అవ. ఇపుడు శ్రీకృష్ణుయ మన్మథ బాణములచే న్‌రిక మంతయు జర్జరిత మగునట్టు కొట్టంబడి మనస్సా్యాస్థ్రము దవ్బీ భాంంతనొంది తనవ లె మన్మ థుని గూడ భాగంత్రునిల6 చలంచి నిందాపూర్వకముగ నిట్లు వక్కానించుచున్నాంకు__ న్లో +, వృాది బిసలతాహారో నాయం భుజంగవమువాయకః కువలయదళ శ్రే ణీకంఠలేనసా గరళద్యుతి,, మలయజరజో నేదం భస్మ ప్రియాకహిలే మయి ప్రహరనీ హరభాాంత్యాఒనంగ | శ్రుథాకిము ఛావనీ?! 8 టీ. హేఆనంగ!=ఓమన్నథుండా | చ్రీయారహిలేజ ప్రియురాలి వెడం వాసియున్న, మయి = నాయందు, వాంభ్రాంత్యా = శీవుండను ఛ)మచవేత, నవ్రవరజ(బాణములవ్చే, కొట్రకుము. (ఇచట “జనంగో యను సంబోధన ముచే, వూర్వము వ్రీయూసహితుండగు శివునిచే నీయంగము దహించయంబడీనది గాన అవైరమును సాధించుట]ై ప్రియారహితుండగు శివుడని భ్రంతింటెంది నమయము దొరశె నని న న్నేల వాధించెదవు! నేను ళిపుడను గాను, నా చివ్నాములను జూచి భ్రాంతి నొందితివి శాంబోలు. జుట్టి భ్రాంతిని వదలు మని భాంతినిరానవూర్వకమున నిరవాచివ్నాములను వివరించుచున్నాందు.) వహృదిజజొన్వునందు, ఆయం=ఇది,. చివలతాహారః=తామరతూండుల దండ; భుజంగమనాయక!జనర్పరాజు), నజశాదు. కంతేజకంఠమునందు, సా = అది,

తృతీయసరము - అష్టపది, 7, 91. కువలయదళ్రే ణీ=కలంవ లేకులబంతి; గరళద్యుతిఃజవిమపుంగాంతి, న = కాదు ఇదంజఇదిి మలయజరజ! = చందనపుదూళి; (ధూళియనుటచే, 2 త్యార్థము. “దచ్చిగందము ఫొసికొనినను విరహతొవమున "నెండిపోయి దుముగా షన దశుట్క్ర భ్‌స ఇబూడీదు న=జకాదుం కు,ధాజకోవమునే, శిము = ఎందులకు ధావసీ = పరుగెత్తు (తజుము చున్నావు!

ఆతా, పీఅనంగుండా! నక్నుం జూచి ళివుం డని భ్య్రాంతిపడీ చాణవప్రయో- గముకు కేయకుము. నేకు ళివుండకు గాను. నాచిన్నాములు ళివచిహ్నములు గావు. ఇదిగో నాజొమమింద నుండునది (విరహూతావము చల్దారుటనై యుంచుకొనినది తామరతూడులదండ "కాని నర్పము “గాదు. నాకంఠమునం. దుండునది నల్లకలువ కేకులబంతి గాని విమకాంతి గాదు. నాశరీరమునందున్న ది గందపుదూళి ఇాని యాబూడిద గాదు. వీల వ్యర్థముగం బిచ్చివానివలె: గక్ను మిన్ను చెలియక భాంతినొంది నావైకిం బరు గెక్తుచున్నావు 1 విః-ఇందు ' టనంగి ఆను సంబోధనమువలన___ఒకచేళ శివ: డనీ భాంతివడి న్నావైకీ వచ్చినను---అట్లుగాక నిజముగ ళివుంద్రైయీ యున్నను సీప్రయత్నములు వ్యర్థములే కాని యన్యథా కావు. నీల యన: ఇంతకు ముందు ళివు ఇెదిరించి శరీర మేమియులేకుండ దణ్ధండవై నామావళిస్తు:డవు మాత్రమైయున్నావు. ఇంకమిోంద నట్లు పైడి వచ్చి యొదిరించితివేని సీ "పీరునూడ లోకములో మానీపోవు ననియు సారస్యము చెప్పవచ్చును. ఆవ ఇప్పుడు శ్రీకృష్ణుయ మన్మ థబాధను సహీంవం జూలక దీనుండై మన్మ థువి నిందించుచున్నాంకు_ శ్లో. పాశౌమాకుకు వూతసాయకమముంమాచాపమారోకయ శ్రీ డానిక్టితవిశ్వ ! మూర్భితజనాఘా తేన కిం పౌరుషం ? తస్యా వవ మృగీవృశో మనశీజ వ్రేంఖత్కటామోశుగ శ్రేణీజర్టరితం మనాగవి మన్గో నాద్యావీ సంధుతుతే

కి సీఠనోవిందశావ్యము వ్‌ టి క్రీడా... -విశ్వ- క్రీ డాజవిలానముచేశ, నిర్జిక ఇ జంయింపయుడినం 'ిశ్వజ వ్రపంచముగలు మననీజమన్మ ఖథుంణా! పాణౌజవా స్తమందు ఆముంజా ఈ చూఠసాయకం = మావిచిగురు బాణమును, మూకురుజ చేయకుము (థరించ ము). చాపంజధకున్సును మా అరోషయణఎక్కు- పెట్రకుము. (చిగురుచాణ “మును హాన్తమున నొకవేళ ధరించినకు ధకుస్సునందు నూశ్రము చేర్చక మగుట) మూర్భిక, , -ఘాలేన-మూ! స్భృరజమూర్భ నొందియున్న, జనజజకుల (యొక్క) ఆఘారేనజకొట్టుటచేగ్య పౌరుషం కెమ్‌=పౌరుసునూ! (లేక, కిం "పూరుషకజకుత్సిశమైనపౌరుపుము) మృగీదృశః = లేండిచూపులుగల, తస్యా నీవ జ అప్రియురాలియొక్క, వ్రేంఖం .-రితర్య్రేంఖల్‌ ౨ పరు గెశ్తుచున్న కటామ్‌జక్రేగంటిచూపులనెడి, అశుగజబాణములయొక్క-, శ్రేడీ=పం కులచేే 'జర్జరితంజనలినలిగాం "కేయయండిన, మనః న్రామసన్ఫు, మనాగపీ ఇ కొంచె మైనను ఆద్యాపి=ఇప్రడును, న సంధుక్‌ లేజస్వస్థపడ లేదు. (నసంకువ్య లే అని యొక పాఠము. సంతోషవడ లేదరుట.) కా. ఓమన్న థుండా! నీవు అలేమాని చిగురుబాణముకు వేళం బట్రకుముః వీధశున్ను "ెక్కు పెట్రకుము, నమ నృప్రవంచము నొక్కసారి వితలాసముగజయిం చిన మవాపౌరుమకాలికి మూర్ళెశుండగు నొక సామానృ్ఫజసనిబట్రి వధించుట పారుషమముగాదు!ఆ లేడిచూపులు గలరాధయొక్క. కటాత బాణపరంచర చేతనే నాహృదయమంగయు జర్జరికమై యున్నది. వట్టి దశలో నామనస్సు ఏమియు స్వస్థవడ లేదు. ఛచ్చినవానిని జంవవచ్చినట్లు న న్నేల వధింపం జూచెదవు 1 అన, “*అమునను రాధయొక్క_ శరీకకటామోౌదివిలాన ముల స్మరించుటనలన నీకు దుఃఖము గలుగుచున్నది గాని మన్మ థుం డేమి యపరాధముచేసెక్ళు” అనినంజెప్పుచున్నాయ.__ శో + భూ)వల్ల వం ధను రపాంగతరంగి తాని బాణా గుణశవణపాలి తి స నేణ, ల న!

హలీ బధ జ కా తృతీయసర్గము - అష్టపపి. ₹, 08 తస్యామనంగజయజంగమ దేవ గ "యా మస్త్రైశే నిర్జిగజగంతి కి మర్చిళాని 1 త్‌ టీ. ఆనంగ. .. కాయాం-ఆనంగజమన్న భునియొక్క_, జయజజియము, ఫొజి3ెన, జంగమజదేవతాయాం ఇ సంచరించు బేవశవ లెనున్న, కస్యాం అ అరాధయందు, స లేణజమన్య థుని'వేత, భూ)వల్ల వంజవల్ల వమువంటి కనుల _ మరే, ధనుశవిల్ధురు, ఆపాంగకరం! తానిజజంశినపుచూపులే, చాణాజబాణ మాలును, శ్రవణపాళి!జచెవుల (కర్శలతా) సమోవప్ర, దేళము,గుణజల ల్లైక్రాడు ను ఇతిజ=ఇట్లు, నిర్జిగ జూంతి-నిర్జిత అ బజయింపంబడిను జగంతి=లోకములుగల్ము అస్త్రాణి=(మన్మథుని అశ్త్రములం, ఆర్బిళౌని క్రిం ఆ ఊంచంబడినవా యేమి 1 శా. మన్త। థుండు లోకములను జయించుటైై ళన జయమునకు జంగమ, "జీవతవలెశున్న యారాధయందు లోకములనెల్ల జబింపంజాలిన దననయన్హ్రము లకూాకఈమె కనుబొనుయే ధశుస్ఫుగను, జంశినదాండిచూపులే బాణములు. నను కర్ణ పాళియే యతళ్రైత్రాడుగను, = ఎనిల్చియున్నాండు శాంబోలు ! అవ. ఇపుడు “స్మరణరూపము లగురాధయొక్క యవ యవవిలాసములే కదా నన్నింతగా బాధించుచున్నవి, కాన నావనే దూషింపవలయు నని మన్మ థుని వదలి శాధ తనముం, దున్నట్లు భావించి దూషించుచున్నాంయ-- న్లో, భూచావే నిహికః కటాతవిశిఖో నిరాతు మర్మవ్య థాం ఇ్యామాగ్తాకు 3ల; కరోశు కబరీభారో -విమారోద్యమమ్స్‌ మోహం గౌవదయంచతన్ని! తనుతాంచింబచాధరో రాగవాన్‌ సద _త్తః _స్త్వమండల _స్తవ కథం ప్తాతైక్మమ శ్రీ డతి. 6 టీ. హేశన్వి=పీనుందరీ!, భూ)చాపేజకనులొమ యశుధ శుస్సునందు,. నిహిత!జఎక్కు- వెటంబడిన, కటాతువిశిఖ=శ్రే, లంటిచూ చక హెణము, మర్శ వ్యథాం-మర్శ ఇజేపస్థానమునందు, వృథాంజబాధకు, నిర్గారుజక। 'లిగించులాక (ధాణ మెక్కుపెట్టంబడినది గాన మర్మస్థానమునందు. బాధ గలుగంకేయుట-

91 గీకగోవిందకావ్యము “యుక్రమే యగుట) శ్యామాత్తాజనల్లనిరూవము గలదియు, కుటీల$=వ ౨కరలు గబపియు నగు, కబరీభారోఒపి ఇ శేశపాశమును మారోద్యమం = మారణ ప్రయశ్నమును, (లేక-మారజమన్న థునియొక్క_, ఉద్యమం వ్రయక్న నుశు కరోతుజచవేయుకుణాక $, (లోకములో మలళినాత్తుండుకు కుటిలస్వభావుండు నగగువాండు పరులం జంపఫుటకుం అ్రాయత్నించుట యాళ్ళ గర్భము గాదు.) రాగ వాక్‌ =ఎఆజుపు (ఆస క్రీ గలిగిన, అఆయంజ ఈ బించాధరశ ఏ = దొండవండు వంటి పెదవియు, మోహు = మూర్భకు, నధుతాం జ కలుగంజేయునుణాక శ్‌ (రాగము గలవాండు మోహము గలుగశచేయుటయుం జి క్ర, ము గాదు) షద్వ లఎ.ర్షహిమిక్కిలి గుండ్రనిదై న, (ముచిచరి క్ర గలవాండు-సత్పురుషుండు రవ=సీయొక్క, _స్త్రనమండల? = చకుకట్టు, కధం=ఎట్లు మమజ=నాయొక్క, ప్రాలై జాస్ర్రాణములతో, క్రీ దరి=ఆడుకొకుచున్న ది! (నాప్రాణముల లాగికొని పోందలంచుచున్న దశుట. అనం: సద్వ్భృత్తుండు వరుల ప్రాగాములం చీయుట యకనఏి శేవల విరుద్ధముగ దా యకుటు ళా. పీనుందరీ! సీకటాతుబౌణము, కనుబొమ యక ధశున్సున నెక్కు వెటంబడినది శాన నది పరుల మర్త్య ముకు వేధించుట ధర్మ మే!నీ నల్ల నిశేశ 'పొళము కుటిలము శానం బరుల ప్రాణములకు దీయుటకుం ్రయత్నించుటయు యుక్తమే! నీ యధరటబిుబము రాగవంతేము గాన మోహము నొందించు టయు న్యాయమే ! కాని సద్వ్భృ త్తమగు నీకచమండలముగూడ నాప్ర్రాణ ములం దీయం జూచుచున్నజే! ఇది యేమి? న అవ ఇవుడు వక్షో క్విచే విరపోతిశయమును 'జెవ్చు వున్నాయం- ఆగ ఉల లం 9, చ్లా తాని స్పర్శసుఖాని లేచ సకళా స్నిగ్ధా వృశో విభ్రమాః జ్యో జ, బీ ఆల.

తవ్వ క్ర్రాంబుజసౌరభం సచ సుధాన్యందీ గి్‌రాం వక్రిమూ,

సా బంబాధకమాు రీతి విషయాసంగేఒలి చే న్థానసం

తస్యాం లగ్నసమాధి హంక! విరహన్య్యాధిః కథం నర్ధతే! 7

తృతీయసర్గము - అష్టపది. 7, 9ఫ్‌ టీ. శాని=ఆ, (వెప నలవికాని వశుట న్సర్శనుఖాని అ న్పర్మ = శాంకుటవల్ల న; నుఖాని=ఆనందముబు, 'లేచ=అ, తరళాః జ చంచలములైె న స్నెస్ధాఃి = ్రేమతలోయాడిను దృళోః = కనులయొక్కం, విధిమాఃి ఆ విలాన “ములు, తల్‌ =ఆె, వక్ష్యవ.. -రభం-వ క్ర్రైంబుజ=ముఖక మలముయొక్క_ సౌరభం చరిముళము సచవజఅి, నుధాస్యందిజఅమృశము చ్మవించు, గిరాం జ వాష్కుల యొక్క, వ క మాజచాతుర్యము!, సాజలి, బించాధరమాధురీ = దొండవండు వంటి యధరోష్టముయొక్క_ మాధుర్యము, ఇతి=ఇట్లు విమయాసంగేవవి ఇ వానివానివిమయముయొక్క_ సంబంధమునందును, మానసంఅమనస్సు, తస్యాంచ ఆరాధయందు, లగ్న సమాధి వేల్‌ అనీకాగ్యమైనచో, విరహావ్యాధిజవియోగ ముకు రోగము కధంజఎట్లు, వర్ధలేఎవృద్ధినొందుచున్నది 1 వహాంఠజఅయో్యో | ( ఇళ్లోకమును మజియొకరీతి నన్వయింతురు. ఎ ట్లన:_=“స్పర్శనుఖానిఇ న్పర్శనుఖములు, (అనంగా: ఇవ్వు దశుభవించయిడుచున్నవి తాని = అవియే " (వూర్వ మనుభవించంబడినవియే). (ఇందువలన త్వగింద్రియవిషయలాభము శెచ్పంబడినది). దృళోఃకరళ న్ని ద్ధాః విభమాః తేద, (దీనిచే చత్తుర్విషయ లాభము బెస్పంబడెను. వశ్ర్రైాంబుజసౌరభం తల్‌, (దీనిచే ఘా్రాణవిషయ లాభము వెప్పయడెకు) గిరాం నుధాన్యందీ వక్తిమా స వీవు (ఫూర్వము వలుకండిన చతురవాక్యము లివుడు శోనర్రేంద్రియమువే చృహింపండి చవి శాన అనియే యనుట. దీనిచే శో, త్రేంద్రియవిమయలాభము. చెచ్పంబడి నది) బించాధరమాధురీ సా, (దీనిచే రననేం, (ద్రియవిమయలాభము. వెప్పంబడి నదిఎ నీవం విమయాసంచే2-వి. . .వర్ధ లే. (అనంగా: విరహామశునది యాయా యింద్రియముల _ కళిముకమైనవిషయములు లభిచనందువలనజేీ కలుగును శాని మళియొకరీతిం గలుగదు. ఇప్వుడన్ననో శో,శ్రాదీం 'ద్రియములు వాని వానీ శళిమతములమిున వివమయముల ననుభవించుచున్నందున రాధావిశ్లేష "మొక యింద్రియమునకువై తము "లేకున్నను విరహావ్యాథి వృద్ధినొందుచున్నది. ఇదేమి చిత్రము! అనుట

౫6 గితగోవిందశావ్యము

• శా అవియే (శూర్వ మళుభవించంబడినవే - ఈ) నస్పర్శనుఖిములు! చంచలములై క్రేమయు కృములైన నేశ్రవిలాసములు నవియే ! ముఖకమలము యొక్క- పరిమళము నదే! అమృతమును (స్తవించు వాక్చాతుర్యము నదియే ! ఆధరచింబమాధుర్యము సైత మదే! ఇటుల యాయాయిందద్రియవిషయముల ననుభవించుచు నామనము రాధయం జేకా 'గ్రమైయాన్ననుు ఈవిరహవ్యాధి వృద్ధినాందుచున్నది. వీమి రుకాచ్చిశ్రము | అవ. ఈసర్దమును ముగించుచు సన్షాంశమునందు ' నాశీ ర్గచనరూపషమంగళము నాచరించుచున్నాంయ.__ శ్లో. తిర్భక్కబ్ధువిలోలమౌాళితరళో_త్తంపస్య వంశోచ్చర దీ ప్రిస్టానక్ఫతావఛానలలనాల్నకై. ర్న సంలమీణాః, సంముగ్ధే మధుసూదనస్థ మధురే రాధాముఖేంనా సుధా సారే కన్షలితా శ్చిరం దవతు వః 'మేమం కటామో ర్యయః తతి శ్రీజయటేవకృతౌ గిరనోకొంచే , ముగ్ధమధుసూదనోనామ తృతీయస్సర్టవ ॥ టీ తిర్యక్క-0క. . . త్తంగన్య ఇ తిర్యక్‌ నా అడ్డముగా నుంచంబడిను శంఠ=కంఠముగలవాండుకు, విలోలజకదలుచున్న, వమొళిజళిరస్సునందు,శరళజ చంచలమైన) అవతంసన్యజళిరోభూమణముగల, మధుసూదనస్య = శ్రీకృష్ణుని యొక్క వంళో.. .లక్మైక - పంశజపిల్ల ఇనగ్రోవియందు;, ఊచ్చరల్‌ = పలుకు యన్న దీ ప్తిస్టానజ తారస్థాయియదు, కృత చేయంబడిను అవధాన = ఆసక్తి గల, లలనాజ స్త్రీలయొక్క_లమ్షైటలతులవేత, సంలక్షీతాజచూడంబడీనవియు, నమ్ము స్ధేఐమిక్కి-లి మనోవారమైనదియుు మధు రే=రుచిగలదియు, సుధాపానేవ ఆఅమృతసార మయినదియునగు, కాథాము ఖేందౌజరాధయొక్క ముఖచం ద్ర నియందు, చిరం జ బహుకాలము, కందళిశాః ఐ “వెంలకలె స్తినవియంం నగు

తృతీయసర్దము = అషవది, 7. 07 (౧ ల కటాటోర్మయహి( శ్రీ కృమ్తుని) శ్రైలంటిచూఫులకరంగములు, నః ఆ మనకు ేమం = మంగళమును దదతు ఇ కలిగించుంగాక ! తా, శ్రీకృష్ణుడు కంఠము నడ్డముగా నుంచుకొని కిరీటము గదళజం చుండం చారస్థాయియందుం చిల్లనగ్రోవి నూందుచుండంగా నాగీశమునం "జంళయు నాన క్షి గలిగి వచ్చిన యజేకలకుల సోపికలచేం ఆూడంబడినవియు నమృత సారమువలె మనోహరము లై నవియు శ్రీకృష్ణుని ముఖచంద్రునియందు "మొలక లెత్తుచున్నవియం నగు శ్రీకృష్ణుని కటాతుకరంగములు చిరకాలము మనకు శేమమును గనలుోంజేయును గాత గద్యము. శ్రీ శీ నివానకరుణారసనమాసాదికనంస్క్భృ తాం ధ్రకవితావై. భవ శ్రీమత్కౌళిక గో శ్రవవిక్రమవాచార్య వూరుషరాభువాచార్యతనూళవు సాహిత్యాచార్య శ్రీమదుశ్చలోపాహ్వయ వేంశటనరసించాచార్య ప్రణీత యగుసహృదయాఖ్య గీతనోవింద కావ్య వ్యాఖ్యయందు ముస్థ్ధమధుసూదన ము కృతీయనర్ష ము, న. తృతీయసర్షము సమాప్తము, గీఠనోఎాా 7

చతుక్షసర్లము 4థ ౧౦౧౦ అవ, వూర్యుసర్ణమునందు కాభామాధన్రుల మన్మ థావస్థ లను వేర్వేలుగ నిరూపించి వీరద్దణి నొక్కచోం గూర్చంచలంచి యిప్పుడు దూతీ కొళూగమును 'జె్ప్చుచున్నాయ.__ శ్లో, యమునాతీరవానీరనికుంజే మందమాస్థితమ్‌, జ్‌ న్‌ గ ప్రావా ప్రేమ భరోద్భా ింతం మాధవం కాధికానఖ. 1 టి రాధికాసఖీజరాధయొక్క_. భెలికత్తె, యమునా. . .కుంకేయము నాజయమునానదియొక్క, తీర ఇ దరియందల్సి వానీర ఇ వ్రబృవెట్లయొక్కం వికుంజేజపొదరింటియంద్రు మందం ఇ మెల్లగా, (నిపత్సాహాముశా) స్థిరం ' ఊన్నవాండును, ప్రేమ... . చ్య్రాంకం-శ్రేమ=అనురాగముయొక కా భరజఆతి శయముచేత్య ఉఊద్యా్రాంకంజచంచలుండై న (అనలా: కాధయందలి యత్యంత ధ్రేమచే నామెను ధ్యానించి ధ్యానించి యొట్టశేలకు మనస్సామోత్కారము చేసికొని రాధశువెదకుట మాని యొకపొదరింటిలోం గూర్చుండె నని భావము, మాధవంజ శ్రీకృష్ణునినఅించి, ప్రాహ జ (వెప్పంబోవురీతిగ్రా చెప్పుచున్నది. వి:---నశగీతమునందు విరవోత్క_ంతిత యశ నాయిక వర్ష్మించందగి యున్నది. నాబిశ యొక్క తె యయ్యూును ఆయాలతణములకు బట్రి శీవుం దచస్పమూ_ర్హి యయినలాగున 'ఇెనిమిదిశేదములం గలది యగుచున్నదది. అవి యేీవన : వాసోసణ్ఞిక, ఊర్క_ంకికు స్వాథీనభర్త లక్‌ కలహాంతరిత, విప్రలబ్ధ అభిసారిక ఖండిత ర్రోషితభ ర్భృక ఆశునవి, వీరిలో విరవోత్క_08 కాలత్‌ణ మును భరతుండు చెస్పియున్నాండు..._

చతుర్తవకము = అపష్నవది. ఎ న్‌! థ'౧ లు ఫ్లో “యస్యాన్సముచిలేఒప్యహ్ని ప్రవనీ మైతి వల్లభ పా స్యరానలసంఠప్తా విరహోత్క_ంఠితా మతా” = “వీశాయిక కుచిశకమగుదినమునందుం బ్రియుండు దనవెంకళు శాకుం డునో యప్వుడు విరహాగ్ని వేం. దహింవలుడునది విరవోత్కంరిత యనం బడును” అవ్టీనినానా. అస్టృపది, 8 హరివ్యభాశోకపల్లనము, కర్షాటరాగము = నీక్రతాళముం పూరా [గ రాగము శానడరాగము = గా కనళ్తాట రాహైక ణాళి శాళాభ్యాం గీయలే:__ నించతి చందన మింగకిక+? నును నింవతి శేవమధిరమ్స్‌ నాస్ట్రళనిలయమిళ మేన గకళమిన కలయతినుులయసమిాకం, మాధవ మనసిజవి?ఖభయా దివ ఛావనయా త్వంి లీనా సా వికహే తవ దీనా, క్ష క్ష అవిరళనివతిశగమవనశ రా ఏవ ఛభవవవనాయ విశాలవ్‌, స్వహృదయమర్మణి వర్మ కరోతి సజలనళినీకళజూలమ్‌, సౌ విరహే తవ దీనా. లి కుసుమువిశిఖభరతల్ప మనల్బవిళలాసకలాకమనీ యక్‌, వతమివనవవరికంఛసుఖాయ కవోతికుసుముశయనీయం, లీ సా విపే తవ దీనా. త్రి వహతి చ వలితవిలోచనజలధకమానవకములముడారప్‌,, విధు మివ వికట విధుంతు వదంకవళనగళి తాన్భృుతథాకం. సా విరహే తవ దీనాం త్తే

100 గీతగోవిందకావ్యము విలిఖతి రహనీ కురంగముదేన భవంక మసనుశరభూనరం,' వ్రగామతి మకర మధోవినిధాయకెేచశరం నవదూశతమ్‌, సా విరహే తవ దీనా, ఫ్‌ ఛ్యానలయేన పురః పరికల్పర్భ భవంత మతీవు దురావం, విలపతి హాసతి విషీచతివోదితి చంచతి ముంచతి తామ్‌, సా విరహే తవ దీనా, 6 'వ్రుతివదమిదమపినిగదతి మాధవ! తవచర జేవతితాఒహం,

త్వయివిము భేమయిసపదిసుఛానిధిరవీకను లే2 తనుదాహం,

సా విరహే తవ దీనా, గ్గ

శ్రీజయదేవభశ్రిత మిన మధికం యది మనసా నటనీయం

హరివిరహాకులవల్లవయువతిసఖివచనం పఠథనీయమ్‌.

సా విరహే తవ దీనా, 8

టీ. హేమాధప = ఓకృష్తా!, సా ఆ ఆరాధ, మనసిజ.. .ఛయాదివ . చునసీజామన్మ భునియొక్క, విళిఖ = జాణములనుండి, భయాదిన ఇ భయము పలనపలేి, భావనయాజ(న్రీధ్యానమువేశ, శ్వయిజనీయందులీనాజదాంిన చై,

(అనలా: రాధ కృష్ణునిలోం "జేంనచో మన్మథబౌాణములు కృళ్ణునిపెననే

వడుగు గాని రాధపైబడ వశనళిప్త్రాయముచే నకుట కవ జ నీయొక్క;

విరహేజనియోగమంద్రు దీసాజ= టై న్యము నొందిన, చందనంజగంధమును నిందలిఇనిందించుచున్నది. (మన్మథోద్దీపక మగుటవలన నశుట్స ఇందుకిరణ మశుజచం ద్రికనుగుఅించి, "ఫేదం=దు[ఖిము గలుగునట్లుగాా ఆధీరం=థ్రైర్భము

"లేకండునట్లుగా, (లేకు ఈదదము “చందన శబ్దమునకు విశేషణము చేసి,

ఆధి ఈధంజ(అధికం ఈరయతి ఇ ప్రేరయత్సి మిక్కిలి (మన్మథ బాణములను

్రేలేపించుచున్న్య ఆని యర్థము వెన్పందగును) నిందతిజనిందించుచున్నదిం

చులయసమారంజమలయ మారు తమునుు వ్యాళ.. *మిళేన-వ్యాళ ఇ సర్పముల +

యొక్క-; నిలయ ఇ నివాసముల (చఛందనవృతముల) యొక్క; మిళజేన -

జంబంధము చేశ గరళమివజనిమమునువ లె కలయతి=తీలంచుచున్నదిం

చతుకసర్గము - ఆప్వవది, 9, 101 థ౧ లు

శా తీ కృష్ణో | రాధావృత్తాంతమును విరుముం మన్శ్మ థునిబాణములం తనవవైండు ననుభయిముచేశం బోలె ఛ్యానమువలన సాకూత్కరించిన ప్ల యందుదాంగినద్రై యశ్యంశవిరహమువే దీశురాళలై చందనమును నిందించు

చున్నది. చందశిరణముల "నంతయు "భీదముతో దూషించుచున్నది. గర్న ములకాకరములగు చందనవృతములనుండి వచ్చుచున్న దగుటవలన మలయ మారుశమును విమము?ా ఖొవించుచున్నది,

2. టీ. సాజఆరాధ, ఆవిరళ. ..శరల్‌ =ఎడ కెగకుండ, నిళరిరజపడు చున్న, మదనళరాల్‌ అనన్మ థబాణములకుండి (కా ల్యేకపచనము), భవదవనా యేవ = ని్ను రక్షీంచుకొజికువలె (అనలా : రాధ, కృష్ణు:డుతనయంజే లీశుండై యున్నందున మన్మథబొణములు. కనవైం బడినచో. దాను మృతిం చొందుటయేకాక కృషుండుగూడ మృతిబొందు నని భావించి నిక్ను రక్షీంచు టకై తనవృదయ మర స్థానమునకు కవచము దొడగిన దశుట (విశాలం ఆ వెడల్పు అయిన, సజల. -.జాలం-నజల = సీటితోయాడిన) నళినీదళజతౌమర "లేకలయొక్క_, జాలం అ సమూవామును, స్వ. . -మర్మ్శ ణి-స్వ ఆఅ తనయొక్క వహృదయజహృదయముయొక్క_; మర్శణి = బీవస్థానమునందు, వర్మ = కవచ ముగా, కరోతి చేయుచున్నదిం

ఆతా. ఓకృష్ణా ! ఆరాధ శన-వె మన్శ్య ఖుండు వింశరములకు గున్పీంచి గుప్పించి వేయు-చుండంగా దనహవృదయమునం దున్న నీకుం ్రమాదము గలుగు., నను భయమునలన నిన్ను రశ్నీంచుటకే కాంబోలురు దన హవృదయమర్హ్మ మూ నందు విశాలముగ నీటితో. గూడిన తామరళేకులమొత్తముకు గపచముగా ధరించియున్నదిం

8. టీ. సాజఆిరాధ, అనల్ప. . .నీయం-ఆనల్సజతక్కు.వశాని, విలాన కళాజవిలాసవిద్యలచేత, కమనీయం = మనోహర మెన, కునుమశయనీయ: ఇ వూలపాన్సును, తకపజనీయొక్క_, పరిరంభనుఖాయజలఅిలింగన సౌ ఖ్యముకొజకు, కుసుమ, ..తల్పం = కుసుమవిశిఖ ఇ (ఫువ్వులుబాణముల్తుగ్వా షల్న మన్మథుని యొక్క, శరజవొణమున లి తల్పంజళకయ్య గాలయల్క వ్ర కేసువణు వ శమునువల్కె కరోతి జ చేయుచున్నది. య్‌. న.

హా/ [(- ఖ్‌ " . శ్టీట్‌(॥ ల ౫ం.ఓ. నెం... ఖీ న

102 గీతగోవింద కావ్యము

శా. ప తీగృత్తా! శాధ నీయాలింగనసౌఖ్యమును నోర మన్మ థచాణ శయ్యయందు. బరుండు వ్ర నము నాచరించుచున్నదివలె సకలశ్చ్ళంగారవిలాస కళలకు నాపరమైన వూలపాన్పునందు శయనించుచున్న గి,

శ. టీ. సాజఆరాధ, వలిత, . , ధరమ్‌-వలి= త్రివ్పంబడిన (నీ వెపుడు వన్చెగవో యని కశు లడ్డముగాం ,ద్రివ్వుకొని యెదురు చూచుచున్న దశుట.) విలోచనజ=సే శ్ర్‌ము లనెడి జలధరంజ పేఘములం గల, (ఎపుడు నీరు కార్మ్ను చున్నందున మేఘసామ్బుము. న్మేక్త్కములకుం. కెప్పంబడినది) (శావుననే,, ఉగారం=సుందరమైన; అననకమలంజముఖపద్మమును, వికట. . . ధారం-వికట= ెహిచ్చుళస్ణలు గల (గొగ్జివై న), విధుంతుదజరాహువుయొక్క_, దంశ=పండ్డ యొక్క దళన=చిల్బులచేర్య గభితజళలాఆిను అమృత జు అమృశముయొక్కు ఛారమజధారలు గల, విధుమిన=చం దు;నివలె, వహలి=ధరించుచున్నది.

తా ఓ కృష్తా! రాధ సీ వియోగదుకఖమువిలన కన్నీరు మున్నీరుశా ఛారలుగాజునట్లు దు'కించుచుండుటపలన నామె నుందరమగు ముఖకమలము, గ్రహణకాలమునందు రాహువు గొగ్గివండ్ల చేం నొఆిశినందున ధారలుధారలుగ నమృళము వరి ౦చుళతి ెంతయు. బ్రకాళించు చంద్రునివలె బేజరిల్లుచున్నది,

వి:.....శణీశమునందు ేడవ దగు నున్మాదావస్థ వర్ష్మి ౦వంబడినది. ఉపమా అంకారము.

శ్‌, టీ. సౌ=ఆరాధం రవహసి=వీకాంతమునందు, కురంగమచేన=కన్తూరి చేశ ఆసమళరభూళంజమన్మ థునివంటిి భవంతంజనిష్ను, విలిఖతి = వ్రాయు చున్నది. అధ$ఇక్రీందుగా (అనలా ; ఆసనస్థానమునందు) మకరం = మొస లిని కలేజవా స్తనందు, నవచూతంఛచ = "లేమావిచిగురును. శరంచజచౌణము గను వినిధాయ = ఉంచి, 'వ్రకామతి జ నమస్కరించుచున్నవి.

తాప క్లో 1 ఆరాధ మేకాంశమునందుం గన్తురిచే మన్న థునిాా నిన్ను. జి త్రించుచున్నది; శరువాళ నామన్మ భవిగ హమ్ము క్రింద వానాన ముగా నొక మొసలిని, బాణముగా నొక శేమావిచిగురునుు వాస్‌ *ఓీమన ఛా! నన్ను బాధింపకుము” అని నమస్కరించుచున్న ది. లో లో

చతుర్థసర్థము ఆ అష్టవది. రె 10 మి----క గేశతమునందు విరహిణంలు వేయు శామవూజ వర్మించంబడీినది. ఇట్రి చేష్టలు వియోగికులకు ధర్యము లని భరతుండు వెస్పియున్నా(డు----"జేవ , తౌవూజనం కర్యా ద్దద్యా దృలిభుకే బలిం, లిఖీ క్కాంశప్రతికృతింపా తయేచ్చు భక శారికా8ం గణయేచ్చావధిదినం గీఠం శాయీ త్తదంకిశం. వపం విత్తు వినోదేన నయే త్కాలం వియోగినీ” “(మన్నభ) ేవతౌావూజనము, కాకబల్సి చ్రియాని యాకారమును జిత్తరువునందు వ్రాయుట ఛచిలుకలకు నోరువంశలకు గీఠముం జేవుట, పీయుండు వచ్చుదినము లెన్ని యని లెక్కించుట, ప్రియ నామాంకిత మగు ససేముకు బాడుట్స ఇవి వియోగిశులకు క -రృవ్యములు: న్‌ 6. టీ సా=ఆరాధ; ధ్యానలయేన = చింకనవరక్వముచేత, ఆతీవ ఇ మిక్కిలి, దురాపం=పొంద శక్యము గాని భవంకం ఆ నిన్ను, పురజముందు వరికల్ప్యజనీర్పతుచుకొని (ముందున్న వానిగ నుద్దేశించి), విలపతి=(పీళకుండా! ఇంతకాల మేజపరాందడ్రతో విహరించుచుంటివి ! అచ్చటిశే పొము ౯” అని) విచారవడుచున్నది. వానతి = (ఒకవేళ నిచ్వూడు వచ్చినను జీను బెదరించుట వలన నన్ను మోసగించి మరల 'నెచ్చటి శేనిపోవుదువేమో! ని న్నెవ్వరు నమ్మదురు? నీవు టక్క-రివిశదా ! యని) నవ్వుచున్నది. విషీదతి=(“అయ్య్యో ! ముందుండియు నన్ను ఆరింగనాదులచే సంతోషపలుకక పోయెసి యని) విషాదము నొందుచున్నది. రోదితి జ (మరల నిత దెట్లు నాకు వశ్యుం డగు నని వడ్చుచున్నది. (నవాయకుని ముందు నాయిక యేడద్చుట నాయకవళీ శరణామునందు నాయికకు. బరమమంత్ర, మని యాలంకారికమకమాు- ఈష యమై “రుదిత మాదికమ్మాత్రం యోషిఆాం విగృహేషు” “స్త్రీలు రోదనము చేయ నారంభింపంగనే. పురుషులు వశ్యులగుదురు” ఆని చెప్పియున్నారు) చంచతి = (నీడ్చినను కృష్ణుండు దనకు వక్యుండు గాం డని చింతించి మతి యొకచోటికిం బోయిన మేని యళండు నన్ను వెన్నంటి పచ్చుశనుగదా యని మణియొశస్థానమునకు) పోవుచున్నది (భ)ముతి" యని పాఠాంఠరము గలదు. “తిరుగుచున్నది” అని యర్థము) తాపంజసంళావమును) ముంచతి ఆ (థ్యాన

శే౧్క గీతనోవింద కావ్యము బలమువే జాయెదుటకే నాప్రియంం. డున్నాయగదా యని వూర్వసంతాద చును) పదలుచున్నది,

శాప్‌ శ్రీశృత్తా! ఆరాధ యెపరిచేతను ళిక్కీంచుకొనరాని నిన్ను

భ్యానబలముచే ముం దిదుకొని విచారపడుచున్నది. నవ్వుచున్నది. విషాదము శొందుచున్నది. నీడ్చుచున్నది, ఎచ్చటికో పోవుచున్నది. తుదకు తన నంచొచభమును బాఫుకొనుచున్నది.

7. టీ. సాజఆరాధ, వ్రతివదం = అడుగడుగునకు, ఇదం అపి ఆ ఈ వాక్టమును నైతేము, నిగదతి ఆ చెనుచున్నద్వి (ఆది నీదనః;ఏ *మాధవ ఇ కృష్ణా! ఆఅహంజ' నేను, కవణసీయొక్క_, చవరణీ=అడుగునందు వలితాజవడీన చొనను, క్వీయిసీవు; మయిజనాయందు, సవది=ఇవ్వుడు; విముఖే = పరాకు ఖుండవుశాల్యూ నుధానిధి రపి జ (ఆమృతమునకు నిధి యగు చం ద్రుండు 'నైకము) తనుదాహం = శరీరతాసమును తనులేఎవేయుచున్నాండు, (ఆతను 'చాహంజమన్న థ తావముకు; ఆనియం. కెబ్పవచ్చును)

శాప్‌ శీశృషహి! అరాధ యడుగడుగునకు “*ఓమాధవా! నీ 'పాదములవైెం బడితిని. నీవు నాకిపుడు జరాష్తాఖుండవై యున్నందున నమృత శరణుండగు చందద్రుండు నై తము నాశరీరమును దహించుచున్నాండు” అని చలుకుచు నెల్లపుడు నిజ్నీ భ్యానించుచున్నదిల

మ:--“మాధప”ొ=శ్రియిపతీ్‌” యనుటవలన--- శ్రీ కృష్ణా 1 నీవు నాదగ్గజనే యనుకూలుండ వై యుండునపుడు లవ్షీకి జీప్‌ సవతినయ్యును; ఛీేవలని భయముచే లశ్షీసవోదరుండగు చం్చద్రుందు న న్నేమియు. చేయం అాలకుండెను.. నీవు ప్రతికూలుడవై యంన్న యీాకాలమున నన్ననో తేన 'శెళ్లెలికి సవతి నని భావించి తాశు నుఢానిధి యయ్యుశుు అక్రోధమునంతయుం నామెం అాపించుచున్నాండు” ఆని భావము ॥

8. టీ. (హీవై వవాజజపీవిష్టుభక్తులారా [) ఇదంశాక శ్రీజయచేవ ఫణిరం = జయడదేవకవి శ్రీన్తూ క్రి ఆధికం యది = శేఘ్రమైన వైనయెడల,

చతుర్థసర్టము = అష్టపది, 9, 105 మనసాజమనన్సువేశు నటసీయంజఅభ్గినయించందగినది.. (లేకు “వాట్యశళ్టో శసేముఖ్యణొ అని భరకుండు వెస్పినందున నాట్యశబ్దము రసవాచక మగుట వలన, అస్వాదింపందగినదిి అనియు: కెచ్చందగును.) హరి. ,.వచీనం - హరిణ శీ గృష్ణునియొక్క, విరహజవిరయోగముచే, అకుల ఆ వ్యాకులకనొందిన, వల్లన" యువతి = గొల్లపడుచు (రాధ యొక్క, సఖ = అెలికత్తెయొక్క.;, వచనం అ వాక్యము, వఠనీయంజచదువందగినది.

కా. ఓ వైషవులారా! ఈజయటేవుని శ్రీన్నూక్లి మాట మంచి దని తోంచినయెడల మోరు మనమువేం జక్కంగ నాస్వాదింపుండు. ,శ్రీకృవ్యవిరవా మువేం దపించురాధయొక్క_ చెలికత్తియ చెప్పినమాటల నాలకింపుండు. ఇది హళివల ఛాశోకపవలవ మను నషమాష్షవది, ంంి ణు ల లు అబానవసస్రేనినానా. అవ. పేయేల* నీవు ప్రతికూలుండవయినందున నన్ని . యు నామెకుం బ్రతికూలములే యగుచున్న వనుచున్నది.- శ్లో. ఆవాసో వివినాయతే ప్రియసఖమాలా ఒపి జాలాయతే 'తాపోఒపి శ్వసిలేన చావదహనజ్యాాలాకలాపాయతే, సావి త్వద్విర హేణ హంత! హంణీరూపాయలే హి! కథం కన్దర్పో ఒపి యమాయతే విచయళా కార్టూలవి శ్రీడితమ్‌. టీ. మాధవజ శ్రీకృష్ణా ! ఆవాస$జనివానస్థానము, విసినాయ లేజఅడవి వలె నున్నది. వ్రియసఖీనూలాపి ఆ వెలిక త్తెలగుంపునై తము, జాలాయ లే=వల వలె నున్నది. (అనలా: రాధ కృష్ణవిరహాముచే జీవిశమునుగూడ వదలుటకుం బ్రయత్నించునపు డెల్లనఖులు. నివారింతురు గాన స్వేచ్భానిపోరమునకుం చతిబంధము గలిగించినందున వలవలె నున్న దకుట) శ్వసీలేన = నిబ్జూర్సు ష్‌ వైన ఆొపోఒవపీ=ఐవేండీమియ్యు, చాప...యళలే _ చాపదహనజనకార్చిచ్చు యొక్క జ్వాలా=జ్వాలలయొక్క; కలాపాయ లేజసమూహమువ లె నున్నదిం సాదపి = ఆరాధయు వారిణీరూపాయగే = లేండి పలెనగుచున్నది. హీ ఇ

10% గీతనోవింద కావ్యము అరౌ్య్యూ 1 కందర్కో౭.పి = (లోకుల కానందముగు గూర్చు మన్మథుండునుూ శొడ్డూలవి క్రీడితం ఆ పెద్దపులి చర్యలను (ఘాతుకకృత్యములకు) "జేయుచుం యకమాయ లేజయమునివలి నగుచున్నాండు. హంత = కటకటా! కథంజబఎట్లు ? (అకాధ ఎట్లు జీవివలగల దనుట. అనలా. అడవిలో. నొక యాండులేండి రమెక ప్రక్క చావాగ్ని మహాభయంకరముగాం బైకొని వచ్చుచుండంలా; మతియొకప్రక్క- పెద్దపుని నోరుచెఅచుకొని మ్రింగి వేయుటకు బైకిదుముకు చుండగా, మణియొకప్రక్క బోయవాండు వలకు బన్ని యటునిటు పోకుండు. వట్లు మార్గ మును శాచియుండలా, జీమియుందోంవక 'బెదరిబెదరి నలు దిక్కులు సూచుచు వెచ్చట నేమియు సుఖమును బొందనిలాగును రాధయు వ్యాఘ)రూపుడగు మన థునిచే భయపెట్టలుడి నివాసగ్ఫృవహము ఛెలిక త్తెలు మున్నగువరికరములవే జీమియు సుఖించలే దనుట, ఈ శ్లోకాంతమునందు. “శార్డూలవిక్రీ,డితక్‌” ఆనీనందున సీవృ త్తము పీరుగూడ సూచిశమైనది.) శా, ఓ శ్రికృష్తా! సీవు రాధ సమివమున 'లేనందును రాధగృవహాము వనమెనది. అమెచెలికత్తెలగుంపే వల యొనది. శరీరతాపమె పెద్దదావాగ్ని జ్వాలలై నవి అయ్యయ్యో |! నీమి చెప్పుదును? ఈనడుమ నారాధయే యొక లేడిపల్లయైనది. ఇది యట్లుండ మన్శథుండు పెద్దపులియై కాండ్రిం చుచు ర రాజుపలె = ఇట్టిస్తి ల పంపగా వెళొననున్నాండు ఇట్టిస్థితిలో నామె ప్రాకాములు వి:---ఈ శ్లోకమునందు 'ప్రశమపాదమున నుద్వేగావస్థయు, చెండు మూండునాలుగు పొదములందు వ్యాధ్యవస్థ్రయు పర్షించంబడినవి. వ్యాధ్యవస్థా లత ణము---"అభీషనంగమాభావా చ్య్వ్యాథి స్పంతావలమ్‌ ణం అ త నంతావ నిళ్శాాసౌ శీశవన్తునిషేవణు, నో త్తరం భామరే వ్రశ్నే చేతులే చ శృణో తిచొ “ఇన్రవన్తునంగమము లేనందున సంతావలమ్‌ణ మైనవ్యాథి గలుగును అందు, సంతావము - నిటూరుఫవు = గలుగును. చల్ల నిపదార్థముల సేవించుషం చెలిశత్తె లేమేని యడిగిన బదులు చెప్పదు. కన్ని త్తి చూడదు. వినదు”

చతుకసర్షము = అప్షవది, 9, 107" ఇద లట అష్టపది. 9. న్నీద్ధమధుసూదన రాసావలయము. అవ, ఇవుడు ఎనిమివవది యగు వార్టధిస్థవస్థను గిరరూవ ముగాం జెవ్చుచున్నాండుంా

'చేశాళరేరానము - వకతాళము. దేశాఖ్య రాహైకతాళీ తాళాభ్యాం గీయతే: __ _ఫైనవినిహ్‌త మవీ హోర ముచదారం సా మనుతే కృశేను 5వ ఫారం, కరాధిశాక లప్ప! రాధికా శాధికా నవ విరహే శేశవ! భ్రూవమ్‌, 1 సరసమసృృణ మవీ మలయజవంకం పళ్యొతి విషు మివ వపుషీ, సశ్‌ంకం౦, రాధికౌం..... , కేశవ, ర శ్వనీ శవపన వనువషమకరణాహం వదనదహన మివ నహళి సదాహం రాధికా... శవ. తె ది దిస్‌ శికరి సజలక +*జూలం నయననళిన మివ విగభితనాళం. కాధికౌం..... శ్రీవ జీ నయనవిషయ వంపి కిలయగల్పం కలయతి విహికవాుు తాశ వకల్పం, రాధికెం..... శన, ల్‌

3103 గితగోవింద కావ్యము

ర్యజతి న పాణితలేన కపోలం

చాలకశిన మివ సాయమలోలం.

శాధీకౌం:444* శీ్రవం 6

హం 6తి హం 98 జతి సకామం

విరహనిహీశమక'ేవ నికానుం.

రాధికెం,... శ్చీకవ, 7

శ్రీబయ దేవభణిత మితి గీం

సుఖయకు శేశవవద మువనీతమ్‌,

రాధికెంం4. శేఫవ, 8

1. టీ హేశేశవజపీకృష్ణాక్‌ సా=లు రాధికా = రాధ, కవ నీ "యొక్క, విరెహిసతి ఇ వియోగముగలుగనలా, కృళగను! - కృశజకృళించిన, తనుః=ళరీరముగలదై, స్తన...హితం - స్తన = స్తనములయందు, వినిహితం ఇ ఉంచేంబడీన, ఉదార ఆ అమూల్యమైన, హోరమపి అ హారమును గూడు భార “మిపజలరువునువ లె మను లేజశలంచుచున్నది.

శాప్‌ ఈీశృష్ణా ! రాధ నీ నియోగమువలన మిగులం గృశించినదై గ కెలికత్తెలనే స్తనములపై నుంచంబడిన యమూల్యహారమును. గూడ. "నెంతో భారముగా. దలంచుచున్నది.

2. టీ, వపుషి=శరీరమందలి నరనమసృణం - సరన = ద్రవ్యముతోం గూడినదియు, మసృణంజకును వవైనదియు నగు, మలయజపంకమపీ = చందన "లేవమును నై తము, విషమిన = విషమునువల్కి సళశంకంజభయముతో: గూడు నట్టుగా, ల్‌ బ్రతివాచూచుచున్నది.

తా. మళియు శరీరమునందు బూసిన సరసమై స్నిగ్ధ మగుచందన వంకమును గూడ మవాభయముతో విమమునువ లిం జూచుచున్నది.

8. టీ. అభువమ.. .ణావహాం-ఆశుపమ=సాటిలేని పరిణావహం=పొడవు గల్క శ్వసితపవన౦ం = నిట్రూర్పువాయువును మదనదహన మివజమన థాగ్నిని చల్కె సదాహంజతాపముతోం గూడునట్లుకా, వవాతి=ధరించుచున్న టి.

జ జ్‌ చతుక్థసర్టము - అష్టవపి, $, 14 శా. 'చెన్చ నలవి శాకుండునట్లు మిక్కిలి దీర్ధముళా ఏడురు పీకు నాయువు నలితావముతో మన్న థాగ్నినివలె ధరించుచున్నది,

తే, టీ. సజలకణళలాలంజనీటివిందువులతో:గూడీనదియు, ఏ ధివ చాను మివస్థికంఅవీడిన ౩ డ నలదివలె శున్న, నయననళినంజ జే గ్రములముక్కు ఈశ దిశి=ప్రతిదిక్కునందును, కిరతిజపడ వేయుచున్నది. (వ్రలిరిష్కుకు ఈత చున్న దనుటు)

కా. ఓకృష్ణా ! రాధ; మిక్కిలి దుఃఖమువేం గన్నీటితో చి శాండలూడిన కమలములవలె నున్నకనులతోం ట్రశిదిక్కుకు. మాటిమూటిి జూచుచున్నదిం

వి:.---కగీశమునందు జడత యశుతొమ్ణుదవయవణ్థ దూచింబయబడీనది. దీని లతమీణము రసార్శవ నుధాకరమునందు--

శ్ఞా. “యత్ర ధ్యాయతి నిశ్శంకం జడతా సా వ్రఃీ 9ళా,

అత్ర స్పర్శానభిజ్ఞ శ్వే వైపర్ష్మ వి శిధథిలాంగ తా. అక్రీ డాంగకృతి ' స్తంభనిశ్వాసకృళ శాదయజఓ”

“నిమియు. భయముచేక యూరక ధ్యానించుచున్న చో వరి జరక యనంబడును. ఇందు తాంకినను చెలియకుండుట, వర్షము మాజుట, ఆఅపంయుకు ములు ళిథిలము లగుట్ట్క విహారము లేకుండుట, శరీరము చూన్పఊఈట, నిట్టూర్పు, కృళత్వము మున్నగునవి గలుగుకుం

శ్‌. టీ. సా=అరాధ, సాయంజసాయం కాలమందు, ఆఅలోలంఆక దల కున్న, బాలశళిన మిన స్థికం = 'లేంతచంద్రునివలె కున్న, కపోలంజ రెక్కిలిని "'పాణిత లేన=ఆఅఆవేతినేశ, నత్యజలి=వదలదు.

ఆతా ఓ శీశృత్తా! ఆరాధ సాయంకాలమున. జలింకకుండ శఈంక్రుని వలె నున్న తన వెక్కిలిపైం కేయి చేర్చుళొని మొళ్చటేకిని దీయకుక్నది. _ 6. టీ. సాజఆరాధ, నయనవిమయం ఆవీజ జే (క్రములక సో రరముజన 'టైనను, శేసలయశల్చం ౨ చిగురులు సెజ్డకు, విహిక. , .కల్పక్‌ందిగోతల రేయః

110 గీతనోవింద కావ్యము

బడీను వుం తాశనజలగ్ని యొక్క వికల్పం ౬ నంశయము గలవానినిగాా గణ యతిజ లెక్కించుచున్నది. (ఇచ్చట చిగురుటాకులకు, శామ్రశ్వము సంతాప కశ్వము మున్నగుధర్య ములకు బట్టి అగ్ని సామ్యము శేప్పంబడినదిఎ

తా. ఓ కృష్ణా! ఆరాధ చిగురులసెజ్జ కశులకుం గనయబడుచున్నటు అగ్నివోత్ర,మో యని సంశయించుదున్న ది, || 7. టీ. సా = ఆరాధ, విరహ ..మరణేవ _ విరహాజవియోగమువేత్కు విహిశజకలిగిన; మరణేవజమృతిగలఛానివల్కె సకామం = అభిలామతోంగూడు నట్లు; నికానుం = ఎల్లపుడు; హారి రితి వారి కితిజహారి వారి యని జవతి = జపీంచుచున్న ది.

ళా, పీక. గటా! ఆరాధ సీవియోగముచే మరణము నొందుచున్న దాని వలె మిక్కిలి యభ్గిలామముతో మాటిమాటికి నిరంతరము హరి హరి యని జపీంచుచున్నది.

0. టీ. ఇతి=ఇట్లు, శేశవవదం = శ్రీకృష్ణుని చరణమున్సు ఉపనీతం అ పౌంపింపంబడినది (సమర్పించంబడినదిి. శ్రీ జయ దేవభణిశంజ శ్రీ, జయ బేవకవి ఇెప్పిన, గీతంజనీకము, సుఖయరుణ(పాడునారిని నికువారిని, సుఖించంజేయంం గాక

తా ఈ ప్రకారముగా ని కృష్తునిచరవా సన్నిధియందు సమర్పించ బడీన శ్రీ జయచేపవిరచిత మగు సకమట చాడువారుకు విశువారుకు నుశిం తురుగాక, ”

=, ఇపుడు చెలి షునినిష యు ఖై వర్ణం స్‌ ననా! ర్షించు మన్నది: శ్లో, సారోమాంచతి సీక్కకోత్రి విలపక్యుత్క_0వతే తామ్యతి ఛాాయత్యుద్భ్రమతి ప్రమాలతివవత్యుద్యాతిమూవృత్వప్కి 1ఏతావ త్యతనుజ్వ రే వకతను ర్డీ వేన్నకిం తే కసా; స్వరె ్వద్య ప్రతిమ! వ్రనీవని యది త్యక్షో = వ్యకి థా హస్తకః

చతుర్లసర్లము - అష్టపపి, 9, శ థ౧ ల టీ. సాజఆరాధ, తరోమాంచతి=గగుర్పాటు నొందుచున్నది. (ఇచ్చట శోమాంచళబ్దము రోమాంచవతీపరము రోమాంచవతీవ అచరతి...రోమాల వతి; అని విగృవహము). (దీనిచే అల్సిలామము. చెప్పండెకు) సీక్కరోతి అ “ఫేశ్కారము చేయుచున్నది (దీనిచే చింళాస్థృతులు చెచ్పండీనవి,) విత వతి అ (ోవాండే శూరుండు సుందరుడు” అని నాయకుగుణములకు) విశేష ముగం బలుకుచున్నది, (దీనిచే గుణకీర్తనము చెప్పబడినది) ఉత్క_ంవలే ఇ (ఓఎ ట్లీవరహముకు దాంటుదునా యని పణంకుచున్నది. తౌమృతిజకష్టవడు చున్నది. ధ్యాయతి=ధ్యాని-చుచున్నది. (ఈ కెందువిశేషణముల చేత ఉద్వే శావస్థ చెప్పంిడినది.) ఊద్భ్రఏమతి=(వివారాదిస్థలములకుకాపించుచు) తిరుగు చున్నది. (దీనిచే ప్రలావము చెప్పండినది.) ప్రమాలతి = (ఛ్యానముచేతం చదాళింగనాదుల ననుభవించుచు) కనులు మూయుచున్నది. (దీనినే నునా చావస్థ ఇెచ్పంబడినద్సె.. వతతి = పదుచున్నది. (కార్గ్యృముచేనిలుప లేశ్య యకుట). ఉద్య్యాతి=పెకిలేచుచున్నది. (దీనినే, వ్యాధ్యవస్థ చెప్పయిదెళు) అపీఐమఆియు, మూర్త గతి ణు మూర్ళెల్లుచున్నది. (దీనిచే జడర్వను చెప్పం బడెను కాన్సి మిన్నియవస్థలు గలిగినపీదద "నేకు వచ్చిమాత్ర, మేమి చేయ వలయు నందువేమో, యట్లు గా దని వెద్రచున్నది), హేన్యకై సద్య ప్రతిమ = ఓయళ్విదేవతాసమానుండా 1 (నీవు జేవలోకవై ద్యనమాకు:డవు మ! నీవ్యాథిని గుదుర్చగల వని భావము) వతాపతిజఇంతటి, అతనుబజ్వ రే అతశు=మన్య భునియొక్క_; జ్వ రేజజ్వరమందు, (త్వంజనీవు) ప్రకీదసి యప వ్రగన్నుండవై నచో, వరతశః=౭ళమనోవారదేహాముగల రాధ, లేజనీయొక్క శపాత్‌ జశ్ళంగారరసముపలన, నజీ వేత్కి.0=జీవింపదాయేమి! (జీవించునకుట్సు అన్ఫథాజనీవు త్రనన్నుండవు "ానిచో, హాన్తక? = హన్తవ్యాపారము గూడ్య తృ క్తోజవిడువంబడినది. (అనలా; ఇపుడు మూర్భిరురాలు "ాన నోటం కెచ్చం చాలక వేతినంజతో. నఖులకు వృత్తాంతమును "చెలుపుచుండీనది. ఇంక నదియ గూడివదలిపెట్టు నని భౌనముం “త్వత్తో౭న్యథా నాంతకళటొ ఆని యొక "పాశము, అందు---అన్యథా = సవ్ర వ్రసష్నండవు గావేని, గ్వ రణ వీశంటె ఆంశకఓణయముండు, నజలేండం; నీ కన్న యముండు లేండు అగుట).

[9 గీతనోవిందకావ్యము వ్యాధిపకమైనయర్థము టీ. సాజఅమె రోమాంచతి = చలి మున్నగువానిచే గనగుర్చాటు , నొందుచున్నది. సీర్కరోలి=(శ్రీతవికారమువలన) సీత్కారము చేయుచున్నది ' విలవతి=(ఒడలు "తెలియక పిచ్చిమాటలు) మాటాడుచున్నది. ఉఊత్క_ంకలే = గడగడ వణంకుచున్నది. తామృతిజసోలిపోవుచున్నది. ఉద్యాతి = (వాయు "వేనమువలన) పెకి లేచుచున్నది. మూర గ్భతి=మెకము నొందుచున్నది. వీళా దృశి అతను జ్వ'లే=సన్ని పానజ్వరమందు, స్వరె సద్య(ప్రతిమ, ప్రనీదసీయది రసాత్‌ రస ఘుటికవలన, జీ వేత్కిం, ఆన్యథాజనీవు ప్రసక్నుండవై రసఘుటిక సీయకున్న చో, హాస్తక॥ తృ క్తః, (మృతినొందు ననియే భావము). తా, ఓశ్రీకృష్తా! ఆరాధ యిపుడు గొప్పమన్త థజ్వరమునం దపించు చున్నది. అమె దుర్దశల 'నేమని పర్మింపంగలను!. గగుర్పాటు నొందుశు సీత్కారముసేయును... విలపించుకు, . కంపము నొందుకు.. మవక్తమము నొందును, ధ్యానించును. ఇటునటు తిరుగును. కనులు మనూయును శ్రీందం బడును, మరల లేచుకు. మూార్ళెల్ధును.. ఇత్రి మహామన్మ భజ్వరమందు చేవళ్యా షి వైద్యసమానుండవగు నీ వగు, (గృహిఎవకున్న చో నామె ప్రాణములు దక్కవు, శ్లో సరాతురాం దెవకవె ద్యహృవ్య ! వ క న కు ఈ తదంగ సంగామృతమా, త్ర సాథ్యామ్‌, | విముక్తబాధథాం కకుపే. న రాభాం ఉపేం త్ర | వజ్రాధికదాకుణో ఒనీ టీ. చైవకవై, ద్యవ్భాద్యజఆళ్వినీేవతవ లె మనోవాకుండా!,ఉయేం ద్ర శీశృష్ణా్‌ స్య రాతురాం-స్మరజమన్మ థునిచేే ఆతురాఎజపీడితురా ల్రైనదియు త్వ ఉం లం సాధ్యాం = క్వల్‌ నీయొక్క అంగణళ రీరముయొక్క_, సంగజనంలంధ మునెడి ఆమృతమా త్ర,=అమృతముచేతే, సౌాధ్యాంజసాధింపందసిను రాధాంః రాధకు, నివృ త్తచాధాం-నివృ త్తజపోయిన, 'చాధాంజమన్న శపీడ గలడదానిశా, నకురు షేయదిఐచేయవై తివేని, వ శ్రాందవి = వృజ్కమునకంటెకు దారుణ$జకలి

చతుక్షసరము - అష్షవది. 1, క18 థల ల మండవు, అసిజఆగుచున్నా వు, (అనలా: వజ్ఞ మిం దు/నిచేం ట్రయోనిం అడిన.దై శరీరమునం బడీయే బాధించు. నీవు దూరమున నుుడీము చాధిం ఖు ను గాన నీవు వజృముకన్నం నకిపండ పుట) ఈా, అళ్వినీదేపతవలె సుందరుండ వగునో శీశృష్తా! రాధ మన్యథా విచే మిక్కిలి బాధింవయబడుచున్న ఏ సీశరీరసుణామృత మామెకు సోరీ కాని యాబాధ నివర్ధింవనేరదు. కావున నట్టిబాధశు నివ ్రింవంజేయిము, 'లేకన్నచో వీవు వ్యజ్బమునకన్న 6 గకిమండవు. శ్లో, కందర్పజ్వరసంకజ్వ రాకులతనో రా శృక్యమస్యా శ్చికం చేత శ్చంవనచం వ, మఃకమలినీచిం తాసు పంతామంతి, టో నే తికింతు _స్లాంతివ సేన శీతలతరం కారి మేక మేర తణం తీ రవాని సతా కథ మపి ణా షమణు ఫా +తి! ఛాష్ట్రయంతి రవాని నల్‌ కథ మపి నుణా మంజు ప్రా శతి టీ. కందర్ప. ..తనోః కందర్పజ్వర = మన్శభజ్వరమువేత కైన సం

• జ్వర ఇ సంతాపమువేక, అకులజవ్యాకులమెన, తనో!=శరీరముగల్క అఫ్మాఃజ ఈర్తాధయొక్క_, చేత!జచ్చిత్తయ, చందన... చింతాను - చందనజచందవము యొక్కయు, చంద్రమః = చం చునియొక్కయు.. కమలినీ = తౌమరతీం చమొక్కయు, చింతాసుజస్య రణలయందు, చిరంజబహుకాలము, నంతామ్యృతిజ కష్టపడు చున్నది, ఆళ్ళర్యంజచి (రృము! (సంతావముకొ-దువారికి చందనాది శీకలవదార్థములం దిచ్చగలుగుట నవాజమై యుండవివరీతముగ వానియందు '్వేమము గలుగట యాశ్చర్య మే యనుట కింతుజ అయిన శ్లాంఎవశేన ఇ బడలికచేత్క రహసి=నీకాంతమునందు, స్థితంజఉన్నట్టి, వ్రీయంజ 'వీయుండైన, ఆత్వాంజనిష్ను, నీకమేవ = ఒక్క_నిన్తే శీకఈలకరం = మిక్కిలి చల్లనివారిరి*ణ ఛ్యాయంతీ=స్మరించు చున్న దై, శీణాపి ఆ కృళించినదయ్యును, క్గమువి ఇ ఆళికష్టముగా, తణం = తీణశాలము ప్తాణితి=లీవించుచున్నది.

1. జ్వరాతురకనోః 2, కితూ త్కాంతివకేన్మ గీళనో__8

న! గీతేనోవింద కావ్యము శా, పీ శీ కృష్ణా? అరాధ మన్న థజ్వరసంతావమువే మిక్కిలి ఇ్యాకులురా లయ్య్యూకు జల్లనివదార్థము లగుచందనమును జం ద్రుుని తామర తీగె మనస్ఫునంచైన సహింపదు. వీనిని చల్లని పదార్థములుగ'ే భావించదు ఇంక నేమనిన; ఎకాంశస్థలమందు చాగయున్న చ్రియుండపవగు నిళ్నుమ్యా ర్రమే చల్లనివదార్థముగాం దలంచి. ధ్యానించుచు మిక్కలి బడలికచేత శతీర ముతయుం గ బ్రళించియు ఇభ్రెట్లో తణకాలము ప్రాగాములను ధరించి యున్నది. (నీ వాలస్యము చేసితి వేని యాలోవల నామ ప్రాగాములు నిలిచి యుండునో "లేడో యని నేవు నిశ్చయమున సంళయించుచున్నాకు) అవ. అయివ నింవకాలమువటి "కెట్లు జీవించెనో యట్లు యిప్పుడు జీవింపదా యనిన జెప్పుచున్నది.___ న్లో + తుణ మవి విరహ ఫవృరా న నేహే నయననిమిగితఖన్నయా యయా తే, శ్వసితి కథ మసౌ రసాలకాఖాం చిరవిక హే- విలోక్ణ ఫుష్పితాగ్రామ్‌ ? త్‌ టీ. ఫురాజనీవు అమెతోం 'జేగయున్న కాలమునందు, 'లే=సీయొక్క విరపా$ ఇ వియోగము, నయన, --ఫిన్నయా - నయనజనే (త్రృములమయొక్క_, నిమాలన=మూయుట చే, బూన్నయా=విళ్ను రా లె నుతయా=ఆరాధ వేత తణ మపి=మ్‌౯కాల మైనపు నసేహే=సహీంవయడినదికాదు. అసౌ= ఈరాధ్య చిర విరహేణ=బహుకాలము వియోగమువేత్త పుష్ప శ్యాంజపుమ్సించిన ఫొనలు గల రసాలకాఖాంజతియ్యమామ్‌డికొమ్తురు, విలోక్య=చూచ్చి కథం ఇ ఎట్టు శ్వసీతి= బ్రతుకును! (అనలా వనుంతకాలమునం జెల్లు ఛి, తుకు ననుట తాపీ శీశృష్తా ! రాధయు నీఫుళు 'జేంయున్న కాలమందు 'తెప్బ పాటుకాల మైనను రాధ సీవిమోగమును సపింపకుంత్త మండునదిగచా! అటి శాధ చక్క_లోం బుష్చించిన తియ్యమామిడి చెట్టచే విలసిల్లు నీఎసంతకాలవీం కెట్లు నీవియోగవఃను నహించి ప్రాగాములు ధరించలలదు 1

చతుగ్తుకము - అషవపది. 9, కేర్‌ థం ల అవ. ఇస్సుస కవి సక్ట్షమును ముగించుచు మంగ ళాదీని మ 1ళమథ్యాని మంగళాంగాని ఇాస్త్రాణి నథంలౌ” యను *భౌమ్య కారవాక్యము నశుపరించి సన్టాంతమునందు మంగళమం నాచరించునున్నాయ్ను శ్లో. వృష్పి వ్యాకుల గోకుళాశవనరసా దుక్తృత్య నోవర్షనం వ: బ్‌ క్క] యు్వ్తి స్ట్‌ ళు బిభ్రద్వల్ల ననల్ల ఫా ఫికధి కానందా చ్చికం చుంచిక్క దచ్పెశేవ తవర్పతాధ 5 పటీనీందూరము ధ్రాంకితో బావాుషోపతనో సకోతు భఛభవకాం కే మూంపి కంసద్వి హః, (0౧ వాటి లీ ఇతి శ్రీజయటేవకృతా గీశనోవించే న్నిద్ధమధుసూదనో ఆ నామ చతుక స్సవ్షకి థె ఆద టీ. వృష్షి. ..రసాత్‌ వృవ్షిఅవర్ల ముచేత్క (ఆనంశా: కృష్ణావతారమండు నోవకులు ఇంన్రైదులవూజి సేయక వారునేయు ఫూజి లెల్లం గృమృనశే సమ " రెంచుచుండ నింద్రుండు కోడించి కుంథవృష్మిని గురివించెకు) వ్యాకుల=కలంత నొందిన, గోకల=గొల్ల గుంపులయొక్క, ఆవనజరశ్షీంచుటయందలిి రసాల్‌ ఇ అన కివలన, సోపర్ల్షనంజసోవర్ష్వన మనువర్వశముకు, బిభ,ల్‌ = మోనినదియు ట్‌ వ ఖి లో వల్ల పపల్ల భాఖికగొల్ల పదుచుల వేశ్య ఆధికానంచాత్‌ = మిక్కిలి యానందము వలన చిరంజబహుకాలము చుంబిన। = ముగ్గుం బెట్రకొనంబడినదియు, ద్పే ేపజగర్వముచేతవ ల్కె తదర్సి. . .8క8_తత్‌ ఎఆనోవీకలవేత, అర్పిత ఆ ఇయ్యం బడిన, ఆధరరటీ=ఆధరోస్ట వ్ర, దేశమునందలి, సిందూర = సీదూరముయేుక్క

• మాద్రృ=ముద్రలచ్వే ఆంకితః=గుర్తు వేయయుడీనదియు నగు, నోవతనో। జ సోన "వేషము ధరించిన, కంసద్విష! అ కంనునకు శత్రువై, న శీ కృమ్ణునియొక్క, . వాహం! = వా,స్తము భపతాం అ మోకు, శ్రేయాంని = మంగళములన్సు తనోతు ఇ విస్తరించం జేయురాక ననన ననన.

1. వనవళాల్‌ .

కళ శీతగోవిందకావస్థము -అొ వూర్వకాలమున నింద్రుం డొళ కారణమున నోపీంచి ఛారాసంపా శ్రముగ వర్షము గురిపింం నాపర్ద ముచే మహాభయము నొంది గోపకులు శ్రీకృ వ్లుసోరణాగతి సేయలా వారు. నివసించుటతై యతిసంతోషములో నోవర్థన బర్వకము "నెత్తి సోకులమునెల్ల నెయ్యది రక్షించెనో, గొల్టభడుచులచే నత్యా నందమున బహఐకాల మెయ్యది ముద్దుం జెట్టుకొనయిడియెనో, ఎయ్యది నోి కల యధరోష్టపుటములయందలి సిందూరముయొక్క_ ముద్రలచే ముద్రితేమై యున్నదో, అట్టి గోవబాలకుం డగు క్రీక్ళృష్ణుని బాహువు మాకు నిరంళరము మంగళముల నిచ్చునుణాక | | గద్యము, ఇది శ శీ నివాసకరుణారసనమాసాది కసంస్క్భృ తొంధ్రకవితావై భపు తీ మరె్క్కెళికనో శ్ర పవి త్ర మహాచార్యపొరున, రాభువాచార్యతనూభవ, సాహిత్యాచార్భ శ్రీమదుత్పలోపాహ్వయ 'వేంకటనరసించో చార్య ప్రణీక యగుసహృదయాఖ్య గీ తగోవిందకావ్య వ్యాఖ్యయందు న్ని స్రమధుసూదన మను చరురసర ము థ౧

• చతుర్తసర్గము సమా వము. థి౧ ఎవి

పంచమన ర ము అసుస్‌ ఇవా సాకాంతేప్రండతీకావము,

అవ. ఇఫవుడు, శ్రీకృన్ణుడు శాథాపఖి యేజీగించిన వృత్తాం తమును నిని యావె కభిముఖుండై “నే నిచ్చటనే యుందును. నీ్ర పోయి రాధను విలు ముుకొని రొ న్గుని యా చెలికత్తెను పంపు చున్నాయమ శ్లో. అహ మిహ నివసామి యాపా రాథాం

అనునయ మద్వచనేన చానయే థాః

ఇతి మధురిఫుణా సఖ నియు"క్తా

స్వయ మిద మేత్య ఫున ర్టగాద రాథామ్మ్‌ క్షే

టీ. ఆవాంజ నేను ఇహా= ఈపౌదరింటియందు నివసామి. = ఊండుచు న్నాను యాహిజ(ర్వరగ్యా పొము రాధా = రాధశు్కు అనునయ = ఊజి ణించుము. మద్వచచేన జ వామాటచేత్క (నేకు పిలిచికొనిరమృంటినని వెప్పి, ఆన మేథాఃజతీసోఎరమ్యా, ఇతిజఆన్కి మధురిపుణావు శ్రీ క్ష గర్షునిచేతు నియుక్తాణ అక్ఞాపింపంుడిన దై 9 సఖి=చెలిక తె స్వయంజ తౌను పునజమరల, వళ్య=వచ్చి, రాధాంజరాధశు గూర్చి ఇదం జ ఈమాటకు జూణద అ పలికెను కా. “పిరాధానఖ! జీ నిచ్చటనే యుండెదకు. నీచు త్వరణాం బోయి

రాధనూజడించి చే నిచ్చటికిం బిలిచిళొని ర మంటి నని చెప్పి వగముగ నిచ్చటికిం చిలిచికొనిరమ్థు.”” అని శీశృళ్తుం ఇాడ్ఞాపిందలా. రాధవెలికత్తె శాధసన్నిధి శేతెంచి యీలాగునం బలికెను.

118 గితగోవిందకావ్యను అషపది. వే0. లు వావిష్తుథాాం హరిసముదయగరుడవదము, కంతువరాళిరాగము = రూవకతాళము 'జీళామరీరాగము ేశవరాళిరాశేణ రూపకతాశేన గీయతే. వహతి మలయసమిీారే మవన మువనిథధాయ స్క్ఫుటతి కుసుమనిక లే విరహిహృదయదళనాయ, తవనిరే వనవూలీ సఖి! నీదత్తి రాధే! ధ్రవమ్‌. 1 దవాతి శిశిరమయూ ఖే మరణ మనుకరోతి వతతి మదనవిశిఖీ విలవతి వికలతరో౭ఒతి, తవ విరహే వనమాలీ సఖి! నీదత్తి రాధే! డ్డి ధ్వనతి మధువషసమూే్‌ా శ్ర నణ మనిదథాతి మననీ చలితనిర హే ని?ని?ి రుజ మువయాతి, తన విరహే వనమాలీ నఖి! నీదతి, రాధే! 8 వసతి వినినవితానే త్యజతి లలితథామ లుఠతి ధరణిశయనే బహు వీలషతి రవ నామ. తవ విరహే వనమాలీ సఖి! నీదత్తి రాధే! త్త

వంచమసరము - అష్షపది. 10. 110 న! లు

• రణతి వీకసమవాయే ప్రతిదిశ మనుయాతి వాసతి మనుజనిచయే విరహ మపలపతి నేతి. తవ విరహే వనమాలీ సఖి! నీదతి, రాధే! ర్‌ స్ఫురతి శలరవరావే స్మ కరతి ముశీశ మేవ తవ రతిసుఖవిభవే గణయతి సుగుణ మతీవ. తవ విరహే వనమాలీ సఖి! నీవతి, రాధే! - ంళ త్వదభిధశుభదమాసం వవతి నరి శృణోతి తమవపి జపతి సససం యువతిషు న రతి మువైతి, పా తవ విరహే వనమాలీ సఖి! సీదతి రాధే! . 7 భణతి కవిజయదేవే విరహవిలనిలేన మనసీ రభళసవిఛవే హరి రుదయతు సుకృలేశ, తవ విరహే వనమాలీ. సఖి! నీవతి రాధే! 8

1. టీ. కఖి=భెలియా!, రాభీ=రాధా!, మలయసమా రేజమలయమారు కము, మదన౦=మన్మ, థున్కీ ఉవనిధాయజదగ్గ అనుంచుకొని, వహతి సతిజవీచు చుండంలా, కసుమనిక రే=పుష్పసమూహమ, విరహి, .దళనాయ - విరహ అ వియోగులయొక్క-; హృదయ = హృదయముయొక్క-; దళ నాయజ వీల్చుట కొకరు, న్ఫుటతి నలి=వికసించు దుుడలా, శవజనీయొక్క, విరయేాజవియోగ మందు, పనమాలీశ క్రీ కృషుండు, ఫీదతి = బాధ నెొందుచున్నా-డు. వః బొంచాయివ్రతియందు క్‌.6-? సంఖ్యగల గీళములు గన్సుడవు; కాని "తెలుంగు ప్రతియందుం గలవు గాన వివరించితి. ఇది యష్తపదిగాన రి చరణము లవశ్ళముండపలసినందున వీనిని ప్రీ ప్తము లనందగదుః

120 కీతగోవిందకావ్యము

శా. ఓవెలీ! రాధా! మలయమారులేము మన్య థుని నహాయుని చేని కొని వీచుచుండలా, విరహిజనులహృదయములం జీల్చుటకొజకుం బోలె బుమ్స సమూహము వికసీంచుచుండంగా, శ్రీకృష్ణుడు. నీవియోగముచే మిక్కిలి చాధనొందుచున్నాండు.

౭2 టి. శిళిరమయూ- ఖేజచల్ల నికిరణములుగల చం దు/డు, దవాతిగతిజ తనులంబెట్టుచుండలా మరణంజమన్భతిని, ఆనుకరోతిజఅనుసరించుచున్నాండు. మదనవిళి ఖేజమన్మ థుని బాణము, పకతినతి=(వెనం బడుచుండోలా, వీకల శరఃజమిక్కి.ని సోలిపోయినవాండైై, అతిజమక్కి ల) విలపతి=రోదనము శేయు చుత్నాండుం

తా ఓఠాఛా! చం దు,ండు కన కిరణములచే దహించుచుండలా ఛ్రీకృముడు మరణమే కీయ మని తలంచుచున్నాండు. మన్న థుండు పుష్స చౌణములకు బ్రయోగింపంలా నాజెబ్బలకుం డాళలేశ మిక్కిలి సోలిపోయి | విలపించుచున్నా డు.

తి. టీ. మధువనమూేౌ = తుమైదలగుంప్కు ధ్వనతినతిజముంకార ములు వేయుచుండలా, శ్రవణంజవెవిని, అవీదధాతి ఆ (గేకులతోో మోని వొనుచున్నాండు. నిళినిళి=వ్రతిరా త్రి, యందుకు మనసి ౫ మనస్ఫు, కలితవిర తక్వేనతిజఐపొందిన విరహాముగలదిశాలా, రుజం=వీడకు ఉవయాతి=పొందు చున్నాడు

తా, ఓీరాదా! శీగృషుండు, తుమైదలగుంపు జొమని రయుంకారములం

వేయ నారంభివం కజెవుంం కండు వేతులతో మూసికొనుచున్నాండు. ప్రతి రావ్రైయందును నీవియోగము తలంఫునకు వచ్చె నేని చెప్పరాని వ్యధ నొందూ చున్నాండుం

క. టీ. (స=ఆ (శీ కృష్ణుండు), వికినవితా-నే= ఆరణ్యసమూాహమునందూ

వసతి = నివసించుచున్నాండు,. లవికధామ = మనోహరమైన యింటిన్మి క్యజతి = వదలుచున్నాండు. ధరణిశయనే ఇ భూకళయ్యయందు, లురతి = పొరలాడుచున్నా:డు, కవ = నీయొక్క, నామ = పేరుకు బహుజఆజీక విధములుగా విలవతి ఇ పీర్కొకుచున్నాండు.

జో ష్‌ జ్యో పంచమసర్షము - అష్టపది. 10, నర! తా పీరాధా ! శ్రీకృన్ణుడు ఆరణ్యములందే తిరుగుచున్నాండకి మనోవారమగు తనగ్భృవాముకు వదలి'వెట్టినాండు. ఎల్లపుడు భూశయ్యయంచే' కళ, క్‌ క్‌ క్‌ి ఫౌరలాడుచున్నాండు. “ఓరాధా! ఓప్రియులారా ! ఓప్రాణేశ్వరీ కొ యని య'నేకవ్రకారముల సీనామముజే యుచ్చరించుచున్నాండు,

శ్‌. టీ వీళసనమవాయీ=కోకిలలగుంపు, రణతిసతి=ధ్వనించుచుండంగా, 'ప్రతిదిశం జ ప్రతివిక్కున్సు అమయాతి = అకుసరించి పోవుచున్నాండు. (విరహులకు కోకిలధ్వని మున్నగునవి తావజనకములు గాన నాధ్వనిని నహింవంజాలక వ్రతిదిక్కునకు: బరుగెత్తుదున్నా. డకుట) మకుజనిచయీ ఇ చభుశుమ్యసమూహము, వాసతిసతి ఇ (సిగ్గులేక నిమ్కారణముగా పరుగిడంటం జఊాచి ఇవి యేమి యాగడ మని) నవ్వుచుండంగా, నేతి ఆ (నమియు) లేదన్సి విరహ ఇ విమెళూసగముకు ఆవలవపతి జ చా;చుచున్నాండు.

కతా. ఓరాధా ! ఛశీలన్తుండు కోకిలలగుంపవు కూయలీ యాధ్వని శోర్వలేక ప్రతిదిక్కునకుం బరువెత్తుచున్నాండు. ఇట్లు నిహ్కారణముగం బరు వెళ్తుటం కాచి జనులు నవ్వంగా "ేమియు లే దని నమాధానము చెప్పుచు విరహముశు గప్పిపుచ్చుచున్నాండు.

6. టీ. (సః=శి (శ్రీకృళ్ణు:డు) కలరవరా వే= పొవురముల భ్వని, స్ఫురతి సతి=్రకాళించు (వినలబడు చుడలా, మశిత మేవ అ రతికూజిశముజ్వే న్య రతి=స్మ రించుచున్నాండు తపజనీయొక్క, రత. . . విభ వే-రతినుఖణరత్య్యా చశందముయొక్క_, విభ వేజనంచదయందల్సి సుగుణంజమంచిగుణమంగు ఆతీన= మిక్కిలి గణయతి = ఎంచుచున్నాండు.

ఆతా. ఓపఠరాధా! ఆ శ్రీ కృషు:డు పాఠావతధ్వని వినండినంతశే రతి కూజిలేముకు స్మరించుచున్నాండు సీరత్యానందసందదవలకం గలిగిన సుగుణ మునే మిక్కిలి కొనియాకుచున్నా(డం,

7 టీ, క్వద. ..మాసం-క్వత్‌. = నీయొక్క, అభిధ = పీరరిగివు శుభదజమంగళకరమైను మాసం = (రాధ-వై శాఖ) మూగముక్కు (అనంగా £

కై గీతగోవిందకావ్యము

“జి శాఖీ మాధవో రాధి ఆను నిధుంటువుచే వై శాఖమునకు “రాధి యనూ పసామము గలదు) నరిమనుష్యుండు, వదతిసతిజవెవ్రుచుండంగా, శృణోతి మినుచున్నాండు, కమవీ=అరాధమకు (వై శాఖిమాసమునే సరసంజఅనురాగ్న ముతో గూడునట్ల్టు జవలి=జపీంచుచున్నాండు. యువతిషు=జవ్వనులయందు, రతింజఆనురాగమును, నోపెతి = పొందకున్నాండుం

శా. పీరాధా! అ ఛీశృష్ణుం డెవ్వండేని 'శాధి అని నీచపేవై న్‌ కాధ (వైశాఖ) మాసమును బేర్కొనెనేని ప్రేమతో వికుచున్నాండు. ఆ శాధ మాసమునే యశ్యంతానురాగముతో జపీంచుచున్నాండు. ఇతర యువ- శుల నెవ్వరిని బ్రేమింవకున్నాందు.

8. టీ, కవిజయదేవే = జయజేవకని, విరవానిలసిలేన = (శ్రీకృష్ణుని) విరహ చేష్తలతోం గూడ, భణతి సతి=చెవుచుండంగా, సుక తేన ఇ (గానము చేయువారియొక్కయు, విశుువారియొక్క్టయు) పుణ్యము చేశ రభనవిభవే = రళస( శ్రీ కృష్ణకీ రనవిషయకమగు)ఉ త్సాహముయొక్కం, విధ వేజఅతిశయము గల మనసి=మనస్సునందు, వహారి9జు శ్రీ కృమండు, ఉదయతరు=అవిర్భవించుంగాకం

తా శ్రీజయదేవకవి శ్రీకృష్ణుని విరహవిలాసముల: జెవ్వుచుండంగా వినువారి నునస్ఫ్సులయందలి మహోత్సాహమనుచే వారిపుణ్యవళమున శీ శ్చమ్డుం డావిర్భనించును ణా!

ఇది హరిసమువనయగరుడపద మను దళమాష్టపది, అవావనమ్తపమ్తును తో పూర్వం యత్ర, సమం త్వయా రతివతేరాసాకిళా స్సిద్దయవి తన్మి న్నేవ నికుంజమన్మ థమహతీర్ధే పున రాధవం య ఛ్యాయంస్త్యా మనిం జవన్నవి తవై వా'లాపమంత్రావలీం భూయ స్త సత్కుచకుంభనిర్భరపరీకం ఫా మృతం వాంచతి,8 టీ. ఫూర్వం=ముశుపు, య, శ్ర=వీపొదరింటియందు, శత్వయానమం౨ ఇం నీతోం గూడ, రతివతేః = మన థునియొక్క_ (ఇచ్చట, “రతివలే?ొ న తత సపతు... కకక. కేం నామమంత్రావళీక్‌.

వంచమసర్షము 1౫ అష్టవది, ]0,! 123 అశుటవలన రతియంద్ధల్థి మ్యూదరాతిశయము నూచిశమున సిద్ధయ! ౬ న్య సిద్ధులు, ఆసాదిళా?=పారదయిడినవశ, తని ౯=ఆ, నికంజమన్మ సమహాత్‌ రే.

౧నికంజ = పొదరెల్ల వెడి, మన మవాతీర్థే = మన్హ నవా క్షే క్రమందు, శ్రీ మాధవ! = కృమండు, ఫునజమరల, ళశ్వాాజ నిర్ను, అనిశం ఇ ఎల్లపుడు, ధ్యాయక్‌ జధ్యానించుచు, తవై హానీయొక్క_యే, ఆలావమంత్రావలీం-తలాభణి నంభామణ లసెడి, మ కృజమం తృములయొక్కల, అవలీంజపం కిని జవన్నా కణ జపీంచుచు, భూయఃజమిక్కిలి, తల్‌ --.మృళం-క్వల్‌ ఇ నీయొక్క, కుచ. కంభజకలశములవంటి _సనములయొక్క, నిర్భరవరీరంభజబిగికొయిలింక లఇెడ్సి అమృతంజ మోతముకు, వాంఛతి ఆ కోరుచున్నాండు. (ఆనణా: లోళములో "నెవ్వండైనళు శార్యసిద్ధిని నోరువాండు ఇప్పచేవత నుపాసీంచుటకై యొక్ట పుణ్భతీర్థమునందు వివి కృస్థలమునంగూర్చుండి శచ్టేవతశు ధ్యానిచుచుం దద్దేమ శాకమైన మంత్రముళు జకించుచుకుండున్ధే యిచ్చటళు రాధావరరంభకార్య సిద్ధ్‌ైై యట్లు ప్రవ ర్తించె ననుట తా. ఓీఠరాధా! ఫూర్వము నీవుకు కృష్ణుంయను గలసి యున్న ఫుడ్తు మన్గ భశార్యపిద్ధు లన్నియు ేపొౌదరింటియందు సాంగముగ సిద్ధించినవో, యట్టి మనా ఛమహాతీర్థమగు నాపొదరింటేయంచే యివ్వడుగూడ శ్రీకృష్ణుడు కూర్చుండి యనవరతము నిన్నే ధ్యానించుచు నీముద్దువలుకు లనెడిమ్య త్తముటు జపించుచు నీకు చకుంభములబినికొంగిలిత యశుమోమముకు నోడుచున్నాండు. వి; “నివంజమన్న ఢమవాతీ ర్థో ము శ్రనిద్ధ నొందందలంచిన వాండు పౌదరెల్లుమున్న గుమహాతీర్థములయందు జకించినం. ద్వరశా సిద్ధి౬ బొందు నని ధ్వనితము. ఈవివషయము ముజాషయందు.గృక్తూ నోస్టు వనారామనడీనగనురాలర్మ్‌, అశ్ముగ్కవో ద్లురోస్ఫిద్ధిః సిం స్యా దుత్తరో ] రక్‌” “ఎకాంతగృవామందు, నోస్టమందు; అరణ్యమందు, ఊద్యానమందుు నదీతీరమందు, 'చేవాలయనఎదు మరశ్రమును జపించిన గుర్వను గహముచే శీఘ్ర)ముగ సిద్ధిగలుగును” అని చెచ్పంబడియున్నదది. అ అననా ః

కంక గీతగోవింద కావ్యము అ నే పది-&1.. సాకాంతవృండరీ కామోత్మశామధురము., ఎ... అవా ఇవుకు వెలికత్తియ యించుక ప్రసాదోన్తుఖు శాలగు రాధను వేగముగా 'శ్రీకృష్ణునికడకుం బొ మని త్వర ెట్టుచున్నది..._. ఘూర్జరీరాగము = వకతాళముం "'పొడిరాగకు గా ఘూన్టరీరా లేం ఏకళాళితాశేన గియలే:__ రతిసుఖసా లే గత మభిసాలే మదనమవోహర వేశం నకురునికంబిని! గమనవిళంబన మను రతంహృదయేశమ్‌. ధీరసమిాే యమునాలీశే వశతి వనే వనమాలీ గోవీపీనవ యోధర మన్దనచంచలకరయంగ కాలి, ధ్ర0వం,] నామసమేకం కృతసంకేతం వాదయతే మృదువేణుము బవుుమనులే'నను తే తనుసంగతవవనచలివ మపీ లేణుం, థీకసమిే. ఏఎం = 23 యుగతాలీ, 2 వతి కగత్రే, విచంతి ప్రే, శంకిశళఛవదువయానమ్‌ రచయతి శయనం సచకికనయనం పశ ఫ్‌తి తవ వంథానమ్‌,. ధీవసమి నే, లం . యుగతాలీ, 5 ముఖక వమధ్ధీకం త్యజ మంజీరం ర5ళ్ర మివ శీళిషు లోలం చల సఖి! కుంజం సతిమిరష్టంజం శీలయ నీలనిచోలమ్‌,. ధీకపమిా చే, లం 66 యుగశాలీ. 4

1. పరిసరమర్దనకర్య మర్దనచంచర్కర.. 2. తనులే. తి. వతృత్సిణి ఇిచఛలికవర్రే,.

వంచమవర్దము - అష్టపది, పే కేలైగ ఉరసి మురానే గకవహీతహారే ఘన ఇవ రరళబలాే. త+కిన ఖీలే! కతివివరీతే రాజసి సుకృతవివాశే ధీకపమిోా గే. జలం లం యుగకానీ, ర్‌ విగళిడవ "నం పరిహృతరసనం ఘటయ జఘన మవీధానం. క్రిిలయశ్‌ యనే పంకజనయనే నిధి మివ హర్షనిదానమ్‌ి ధీకుమి రే. జం ఉం యుగకాలీ, 6 హరి రఫిమానీ రజని రచానీ మియ మవియాతి విశామంో కుషమవనువచనంపత్వరరచనం ఫూరయమనధుర్‌ఫు కామం, ధీరసమి లే, ఉంం లం యుగకాలీ, 7 శ్రీజయచేవ కృతహరినేవే ఛభణతి పరమరమణీయమ్‌ చవముదిసహృవయం హారివమతిసవయం నవత సుకృత కవసీయమ్‌. థికసమిలరే. .., ఎ. కాలీ, 3 టీ. ేనికంబిని=ముచికటివ్ర, బేశము గల యోరాధా%, రతినుఖ సాేజరత్యానందఫలము గలిగిన, అభిసా నే=సు శేళస్థలమందు, కశంజడఉన్న వాండుశుు మదన... వేశం - మదనజమన థునివ లె; మనోవార = అందమైన 'వే(శృంజస్వరూవముగల, హృదయేశంజప్రాణేశ్వరుండగు, తం=ఆి శ్రీకృష్ణుని అననసరజఅకసరించి పొమ్మ; గమనవిలంబనం జ పోవుటయం చాలస్యముతు నకురుజ చేయకుము, గోపీ... శాలీ-నోపీ. . . గొల్లభామలయొక్క_, పీనజలలిసీన-. చయోధరణ సనములయొక్క_, మర నజవినుకుటయందు, చంచలజశదలుచున్న కరయుగ = కరద్వంద్వముచే, శాలీజప్రకాళించు, వనమాలీ ఇ తులసిమాలకు. భరించిన శీశృష్ణుడు? థీరసమారే ఆ పీల్లవాయువులు గల, యమునారీళే ఇ యమువానదిగట్టునందలి, చెనేజవనమందు వనతి ఇ నివసించుచున్నాండు, తా. ఓరాఛా ! గోపీకచమర్దనమునం దత్యానక్రిగల శ్రీళృమ్ణుడు చల్లని పిల్లవాయువుల చే కుల్లసిల్లు యమునాతీరోద్యానవనమందు నివసించి,

కలం గీతగోవింవ కావ్యము యున్నాండు. కావున రత్యానఐదము నొడంహార్చువట్టి సంశేశస్థానమునందు తున్నథునివంటి చక్కని యాకారముతో వెలులు చున్న శ్రీ కృష్ణునికడకుం బొమ ! ఆలస్యము సేయకుము | వి;---ఇచ్చట, “థీరొ చదమువే వాయువునకు మౌాంద్యముకు “యము ఆాతీశ” అనుటచే 2 త్యముకు “వనే”అకుటచే పౌగంధ్యమును జెప్పంబడినవి. లు అవ. ఇట్లు నాచెస్పిన ప్రశానము శీఘ్రుముగం గ అస్తుని శడకుం బోదువేని యని మనోవాకవుగు వేబుగాకముకళు వీస్‌ం గల నతి చెప్పుచున్నది లెట్ర హేరాభే=పీరాధా్‌ నామసమేతం = సీ-పీరుతో గూడు నట్లుగా (ఆనయ: కృముండు.. వేణువు నూందునపుడుు “ఓరాధా! పీప్రాణే శ్వరీ ! ఓనుందరీ ౯ ఈమొదలగునామముకు వినంబడుచున్నవళుట) కృత సం కేతం-కృశజవేయయుడిన, సంకేతంజసంకేరస్థానము గలుగునట్లు (అనలా, నే నెచ్చట వేణువును మ్రోమింవెదన్లో యచ్చటికి రాధకు దీసికొని ర మని వెలి కత్తితో కెప్పెనపట; లేక, “ఓరాథా ! నే నీపొదరిటియం దున్నాండను గొన నీవు నాదగ్గరకు త్వరగా రి మని వేణంనాదమే* "తెనియం జేయుచున్న దళుట్స మృదు = మనోహరనుగా, వావయ లే=ఊాందుచున్నాండు. ' నకు = ఓేరాఛా!, లే=నీయొక్క, తు. - చలికం-తరు=శరీరమందు, సంగత=కగిలిన్క వవనజవాయువువేే చలితకంజనేవండీన, శేణుమపి ఇ దుముశుసై తము బవాం మను లే=గొప్ప్చగాం దలంచుచున్నాండు. (అనంగా: “ఆరాధ యవయవముల చ్నృృళించి వచ్చిన వాయువుయొక్క సంబంధమువలన నీవరాగము ధన్యమై నది. ఈవరాగగంబంధమువలన నేకు గూడ ధక్యుండ నగుదును గాకొ యని ఇఅహుమానించుచున్నా. డకుటు తా పీరాధా 1 శ్రీకృముందు తన సంశేతస్థలమును ఇెలియంజేయుచ నీనామాషమ్‌రములతో. మనోవార్‌మ్సగ 'వేణువును వాముంచుచున్నాండు. వీళరీరమును దాంకి వచ్చిన వాయువువే కేన వరాగముకు గూడ నెంతయో సౌొరనించు చున్నాంయు.

పంచమసర్షము - అష్టపది, 11. 127

8. టీ. కర్రే, = ఇక్క, పశతిసతి = పడుచుండయా, ప్రే, = ఆక్క

కుచలతి అ కదలుచుడలా,, శంకిత. ..యానం - శంకిత ఇ ఊహింపంబడిన్క

“ భవత్‌ ఎనీయొక్క; ఉవయానంజరాక గలుగునట్లుగా, శయనం ఇ శయ్యన్యు

, శచయతి=చేయుదున్నాండు. సచకితనయనం - సవకితజభయముతో. గూడిన నయనంజే త్రముఖు గలుగునట్లుగా కహనీయొక్క-; పంథాసంఎమార్ద మును మ! బలి=చూచుచున్నాండు, |

తా. పీరాధా! కృష్ణుడు వనమందు పతీ అేక్క-పడినన్కు వెట్టునం -చావు గదలినకు నీవే పచ్చుచున్నా వని శంకించి పడకను జక్క-: జేయు -చున్నాండు... బిత్తరచూపులతో సీవు వచ్చు మార్గమునే యొదురుచూడు చున్నాడు. గా

_. అవ చెలిక త్తియ “రాధ నభిసారికా వేషమును ధరించు టకై పుకొల్చుచు నావేషవ్చురీతిని దెలుపుచున్నది---

4. టీ. హేసభి=పీదెలియా ! శేళిషుజమన్మ ఫక్రీడలయందు లోలంజ శదలునదీయు (కనుకనే, అథీరంజ అతిశయముగా, ముఖరంజధ్వనించునదియః నగు, మంజీరంజఅంబెకు రిపుమిపజశ లు, వును వలె శ్యజజవిడువుము. వతిమిర ఫుంజంజఅంధ కారసమూవాముతోం గూదుకొనిన, కుంబింజపొదరింటీనిశూర్చిి చల=శరలిపొమ్మ; సీలనిచోళంజనల్లనికపుదుప్పటీని, శీలయజధరింపుముం

శా. పఠరాధా! మన్మ థక్రీడలయందుం గదలుడు గణగణ మ్రోయు నట్టి యంబెను శ శ్రువునుబో లె వదలుము, అంధకారబంధుర మగు ఉొదరింి టికి. బొమృం నల్లనిదుప్పటిని గవ్వుకొనుముం

అవ. రాధకుం గృష్షునియం దత్యుక్కంకను గలిగించు టై చెలికత్తియ చెప్పుచున్నది.

శ్‌. టీ. హపీరే = ఓపచ్చనిదానా 1! (శాధా% త్వంఐసీవ్స) సుకృత విహాశేపుణ్యఫలరూపమైన, రతివిపరీ రేజఊదరినురతమందుు ఊవహితేవశ తే

కేరి గీశగోవించకావ్యము ఉవహాప=పొందం'డీన, వో రే=ముత్యాలహారములు గలదియు, (వకనే) తరళ టల *ే.ళరళజచంచలము లైన బలాశే= బెస్టరువతులు గల, మేఘ ఇవ సిలేజ ల ల థి చీఘమువలె నున్నటి, మురాలేే= 'శీకృష్ణునియొక్క, ఊరసిజవత్‌స్థలముదు చటిపెప=వెజిపువ లె, రాజసీ=ప్రకాళింపం గలవు (భవిద్య త్సామావ్యముడుం " త్‌ రృమానప్రళ్యయ ప్రయోనము.) ఆకా. ఓదచ్చనికాంతి గలకాధా! నీవ పుణ్యవరెపాకరూవమైన పురుషా యిశము నొనర్పునపుడు నీముత్యాలహోరము. లన్నియు ఈ శృష్ణురివతస్థలము నందుం బడుచున్నందున్క ఆతని వతుస్థృలము బెగ్గురువకులపం క్రీతోం గూడి యున్న మేథుమువలెకు, స్వ డానివై వుండు వెంజపుందీగవ లెక టగౌళికం సలవు వి:---ఇచ్చట వచ్చని మెఅపుందీలెకుకు రాధకుకు సామ్యము చె్పంబడి నందును “పీతా వర్షాయ విశ్టేయా” యనునట్లు వర్త కూతువగు వచ్చని మెజి పుతోంలహాడిన నజలమేుము వివశ్షీశము, తీ కృష్ణుని హృదయము శ్చామ మగుటవే సకల మేఘసామ్యుము; కాధయొక్క చంచలహారములకుం జుచల బలాకసామ్యము; రాధ యప్వుడు చంచలయొ పీకవర్శ ము గల3గ నున్నందున శీతవిద్యుళ్సామ్యము; వర్శింపంబడినది. కాని యచ్చట, బలాకబు క్రి మె చునకుం అంద నుండుటపలనకు మెజిపు మేభుమునకుం బై నముండుటవలనశు, నోరసహిత మగుక సష్లని వతస్థలమ౦ందున్న రాధకును ఆధశ్చంచలబలాకవు క్రి విశిష్ట మగు మేుముపై నున్న మెజిపునకుకు సామ్యము గుదురదు. అయినళకు 'మేసుమువై బలాకవంక్లి యుండి దానిపైన మెఅపుందీంల).. యుండిన 'కెట్లుండునో యట్లుండె నని యభూతోవమ చెప్వుకొనందగినది. ఈకుమయమై చండి వెస్పియున్నాండు-.. , “నర్వ వద్య వ్రభాసారః సమాహృత ఇవ క్వచిత్‌, తవాననం విధాతీతి కా మభూతోవమాం విదుః ం | “షిన్సంద్రరీ 1 నర్వపద్మములయందలి కాంతిసార మొక్క చోం 'జేర్చేన లాగున సీముఖము ప్రకాళిరదుచున్నది, అను నిట్టి స్థలములయందు అభూతో

సంచమసర్షను అ అష్టవది, క్ష 120 జమాలంకారము” లేకు “*తరళబల "కో -నునవయు రాధకు వేేషణము. ఈ క్రగథజచంచలయగు బలాశే=కాముకురాలా” అని యుస్థము. అనలా; కోటి మన్మథాకారుం డగునాకృమ్ణునిం జూడలగజే నీవే యతి కాముకవ్వై పురుషో

" యితమునకుం గడంగుదు. పకటం బలాకాళబ్దము కాముకీవరమ యినందయు విభుంటువు:----““బలాకా బశవంక్తా స్యా దృలాకా బిసకంకికా. బలాకా శాముకీ ప్రోక్తా బలాకా రవకో మఠ” (శాశ్వతనిభుంటువు)

అవ, ఇట్లు పుుుహోయికసుఖనునం దుత్కుంకను గలి గించి యిష్పుడు నాయకుం ఉనర్చినరతమం దత్యుక్కంక చు గలీగించుచున్నది.___ లు

6. టీ. హేపంకజనయ'నే=ప తామరలవంటి కకులనానా ! (రాధా, మిగళితవసనం = విదువర బడినవస్త్యము గలదియు, షంహృతరక (న్స నం=తీస్తి సయంబడిన మొలనూలు గలదియు, అవీధానంజఅఆ చా, సృావనములేని, జకం ఇ జఘనమును (మడికట్టు - మొల) హర్షనిచాను - హర్ష = ఆశందమునకు నిడానంజవ్రథమకారణమెన, నికి మివ=నిన్నేవముకువల్కె. కినలయశయ చే = చిగురులపాస్పునందు, ఘటయజ చేర్చుమా.

శా. పీకామరలవంటికకులు గలరాధా 1! కోటిమన్మ థాకారుండగు ళీ కృషునిదర్శవమా క్రృముననే వ్మస్తృము వీడిపోవ మొలరూుఎ జకాటిపోన జేమియు నాచాా సెదనము "లేక యుడు నీజఘునముకు జిగురులపొర్చునందు చానందదొయక మగు నినేసమువవలె నుంచరాదా 1

7. టీ. వారి? ఆ ఛీగృష్ణుడు, అభిమానీ = అభిమానము గలవాండు (అనలా: నీవాలస్యము చేసెద వేని బింకలోం నోపించి నిష్నం బర్మగ్కహించ కయేనియుం పోవచ్చును; అశుట) ఇవానీం = ఇవ్వడు, ఇయంజ ఈ, రజని) ఇ రి, విరాము=౨ంతమును, ఉఊపయాతిజపా౨ముచున్నది. సత్వరరచను) = నక్వరజత్వరతో: గు+డిన్యు రచనం = (గమనముయొక్క) రచనగల్క మమ = నాయొక్క-, వచనంజవాక్యముకు, కరు ఆ వేయుము; మధురిపుకామం = శ్రీ కృష్ణుని కోర్కిని వూరయజనిండింపుముం

గీఠతనో 9

20 సీతగోవియ కావ్యము

శా. పీరాధా! శ్రీశుషుండా యభిమాని. రాత్రియా గడచి పోప్ట చున్నది. జీ నిశకు మునుపే త్వరగా: బోవలయు నని వెప్పియున్నాను గడా! ఆమాటలప్రకారము త్వరణాం ఉయాణము కమ్ము; ఛీ ఎమ్జునిళోర్కిని "మాముగం దీర్చుము. ,

వి: ఈగీకమునం దళ్ళిసారికనాయిక దిని లక్‌ణము రసార్థ వమందు-

“మదనానలసంకప్తా యాడిఖిసారయతి ప్రియం,

జో్యోత్సీన్నశమస్వినీ యానయోగ్యాంబరవిభూమణా.

స్వయం ఇాళిసలేద్యాతుసా భవే దభిసారికాలో

“మన థాగ్నిచే సంశప్తరాలై పాన్నిలరా తు,.లయందును ల్‌శటే రా శు, లయందుకు ఆయాకాలములకు: దగినవస్త్ర్యములను భూవణములకు ధంంచి చ్రియుం "జీర్పజచిన సంశేతస్థలమునకుం బలోవునారయిక యశఖిసారిక యనంబడునుూ” అని చెప్పబడియున్నది.

8. టీ. ేవెష్వవా? జ షీ శ్రీవెష్వవులారా క్‌ క. =. సేవే కృ చేయబడిన, హరి సేవే=భగప ల్సేవ గలు శ్రీ; జయే వేజు శీ జయజేవకవిి పరమ రమణీయం = మిక్కిని మనోహరముగా, భణతి ఇ పలుకుచుండంా, ఆతి సదయఎచమిక్కిలి దయతో గూడినవాండును, నుక్ళత. ..నీయం - సుకృత = వుణ్యముచేతు శమనీయం = కోరందగినవాండునగు, హరిం జ తీ కృష్ణుని ప్రముదితవృదయం యథాతథాజనంతోషించిన వృాదయము గలుగునట్టుణ్యా నమరశజనమస్క_రింపు:డు,

తా. ఓృశ్రీవెపృవులారా! భగవల్సే వాతశ్పరుండగు జయజేవుడు మనో హరముగ వారికీ ర్తనలకు బొడుచుండలా మా రందజు, దయామయంండై శీవలపుణ్యమువేశనే లభ్గిపందగిన భగవంశుని సంతుష్ట్రమగు నంతరంగముతో నమస్క_రింపుండుం

ఇది సాకాంచపుండరీ కామోత్కంశావమధురమను నేశావళాష్ట్రపది. వానను

పంచమవనర్దను = అన్టవది. 11. కు! అశు ఇపుడు రాధ కృద్తునిశడకు సత్వరముగ వచ్చుట వెలీకత్తియ యామెకు ప్రో త్సాహమును గలుగంజేయుచున్నడి, శ్లో. వికిరతి ముహుః శ్వాసా నిళాః పురో మువాు రక్షతే ప్రనిశతి మువాః కుంజం గుంజ౯ మువాుుక్చృవహూు కామ్యతి, రచయతి మువాుక్శయాళ్యం వరాష్థికులం ముకాు రిత్త్సతే మదనకవన శ్లాంతః కాంలే! ప్రియ _స్తవ వ్తతే. 8 టీ. హౌకాంతే = ఓరాధా! గహునీయొక్క, వ్రియకిజ్నవ్రీయంండు, ముహు'జమాటిమాటికి, శ్వ్వాసాన్‌ =నిట్టార్పులను, విశిరతిజవదలుచున్నా డు. ముహు = మాటిమాటికి, ప్రర=ముందు; దిశాఃజదిక్కులను, వీత లేఎదూచు చాచుచున్నాండు, (నాసాపుకళొ అని యొక పాఠము, నాస్మాగ్యమును, అని యర్లము.) ముహు! = మాటిమాటికి, గుంజక్‌ అధ్వని వేయుచు కుంజబంజ పొదరింటీని, వ్రవిశతి గా వ్ర పెళించుచున్నాండు, ముహు? జ మాటిమాటికి, బహుజఆధికముగాా తౌమ్యుతి = లేసించుచున్నాండు, ముహుః=మాటిమాటికి, శయా్యాంజపాస్పును రచయలిజవేయుళున్నాండు, ముహు! అ మాటిమాటికి, చర్యాకులం = అంతట వ్యాకుల మగునట్లుగా, సీక్‌ లే = చూచునున్నాండు, మదనశదనన్షాంతః అ మన్న థ దుఃఖ (యుద్ధ) ముచేం బీడించంబడినవాండై, చలే ణు ఊన్నాండు. తా. పీఠాఢా! స్నీక్కియు:డు మన్య సమః ఖమువే. మిగులం బీడితుండ్రై యయున్నాండు. నీవు రా లే దని శలంచి మాటిమాటికి నియార్పులకు విడుచు చున్న్నాండు. నీ వేమార్గమున పచ్చెదవో యని మాటిమాటికి దిక్కులు చూచు చన్నాండు. గ్రనాసాపురగ” అను 'పాఠమునః---ధ్యానముచే మైనరు బ్రియు శాలిని జూవెదంగాక యను దృష్టిని నాస్మాగ్తమందు నిలిపి తచేశా టై చిక్తుండై నిన్నే ధ్యానించుచున్నాండు) ఒక వేళం దనకు: చెచియకుండో వచ్చి పొదరింటిలో పీవు చాంయయుంటివేమో యని మాటిమాటికి ధ్వని చేయుచుం చొద౦ంటిలో- వ వేళించుచున్నాండు. మాటిమాటికి నెంతయుం దపించు చున్నాండు, "ఇంతదకుక గురుజనఖీతివే రాలేదు గాంతోలు! ఇకమిందం

వలి గీతనోవించకావ్యనము దవ్పకవచ్చును అని శయ్యును రచించుచున్నాండుం తుదకు చేచ్చటకు నిరు: ఇానక వ్యాకులుండై చూచుచున్నాండుం అవ. ఇప్పుడు “శ్రీకృష్ణునికడకుం బోవుటకు సమయ మిచే” యని సహేతుకముగం జెప్పుచున్నద్నా | న్లో. త్వద్వా మ్యేన సమం సమ ర్‌ మధునాతిర్హాంళు ర స్తంగతో నోవిందస్యమనోర గేన “క సమ స్హైప్టం తమ స్సాంద్రతామ్స్‌ ఫో్‌కానాం కరుణేస్వ రేణ సద్బృ ద్‌ర్హా మవభ సైర్ధనా తన్ముగ్దే ! విఫలం వి.౦బన మసౌ రమ్మోో ఒఖిసాకతణః 4 టీ. పూరాభే! = ఓరాధా% తక్వద్వా మ్యేన సమం ఇ సీవక్రర్వ ముతోం గూడ, (ోళ్వద్చాష్చేణ” అని సాఠాంతరము. నీ కన్నీ టితోనూడ, అని యర్థము: “త్వచ్వాక్యేన” అని మజియొక పాఠము. నీమాటతోం ళాడ; ఆని యర్థము) సమ్మ్కం = సంఫూర్మముగా, అధునా జ ఇవ్వడు, రపి = నూర్యుండు, ఆ_స్తంగళ?= క్రుంకెను, (“శ్వచ్వా శ్యేన” అకు పాఠమున:--నేరు నిష్న కృష్ణునిదన్న ఆకు: బొమ్మని తొందరించుచున్నను బముఎవాక్యము నీనోట రావన్న దశుట.) “శ్వణ్యాా మ్యుని ఆశుచో, సీవక్రచ్వము తేగ్గినదె. సూమ్ముః ద స్తునతుండయినా. డపట.) నోవిందసృజ శ్రీ కృమునియొక్క, మనోరశేనచ సను=కోరికతోం సూడ, గమ? = చీ:కటి, సాద్రతె = దట్ట్రమగుటకు పా పం=పౌందినఏి. దీర్తాజనొప్పదె ను మదభ్శరనా= నా పొారస, కోకానోంణ 7 ఖు ఎ లిథి చ్‌ చ [ వాకవశతులమయొక। కా కరుణస్వ రేణ జు కుణరనమటో గూడిన స్వర ముతో, సద్భశీ ఆ సమానమెనది, (ఆభూణ్‌ =అయొకు), కల్‌ = అందువలన, ముస్ధే=మూకురాలా, (2ేలా 1 విలంబనఎ= కాలయావనము, విఫలం = వ్యర్థ మైనది. అసౌ= క అల్ళిసారమణ? = సంశేశకమున కేంగుకాలము రమ్యః = మనోహరమైనది. తా. ఓఠాధా! సీవక్రు త్వముతోం గూడ సూర్యుండుకు సంవూర్మ ముగ న న్తంగతుం డైనాండు. శ్రీ ఛష్షుని మనోరళముతో: గూడం జీశటి దట్టమై క. స్వనేను

సంచమసర్టము - అష్టవదిం క్ష 138 బర్వెనది. చృక్త్రవాకపత్తుల కరుణస్వరమువలె నాస్ర్రార్థన దీర్ధ్యమైనది, ఓీముగ్ధు రాలా! ఆలస్యమాచేసీన లాభము లేదు, శ్రీగృష్లుం డుందుసం శేతస్థానమునకుం బోవుట కిదియీ మంచిసమయము.

అవ, ఇపుడు నుతీయు నంధికారము దట్టముగా వ్యాపించి యున్నందున నివయే యభిసాకమునకు సమయ మని మజల వెవ్చుచున్నద్న్లా - న్లో.*సానూం, ద్రశ్యతి వమ్యతిస్మరక థాఃవ్రత్యంగమాలింగనై:

వ్రీ తం యాస్యతి రస్యతే సఖ! సమాగత్యేతి చింతాకుం, స గం పశ్యతి 'వేళలే పులళయత్యానంవతి న్వేదతి

• వ్రత్యుద్దచ తి మవూర్ళతి స్థరతమ*ప్రుంజే నికుంచే స్ట్‌ ఫ్‌

టీ “హస! = ఓీరాధా! సః = అ్రీకృషుండు, స్థిరరమణుంతే ఎ స్థిరూదట్రమెన, కమ! చే:కటియొక్క, పుంజేజగుంపుగల, నికుంకేజపొదరంటి యందు, స్థిరరజటన్న వాండై “సా=తరాధ, అఆగత్య అ వచ్చి, మాంజనన్ను, ద్రష్యతి=చూడంగలదు. స్థరకణా 8 = మన్మ థకథలను, వత్యుతి= చెన్చంగలదు, ప్రశృంగం = ప్రళ్యవషయవములయఎదుశు ఆలింగవై$ = ఆరింగనములచేక, ్రీలికాసంతో షముము, యాన్యతి=పొందంలదు. రంన్య లేవ క్రీడింంంగలదునో ఇత్తి=ఐఆనీ చఛచిాతాకుల? = చింతా=ఆలోవనవేక్క ఆకల!=కలనరవడిన వాం డ్రై 'త్వాంజనిమ్మ, పళ్యని=ఎదురుచూచుచున్నాండు. "వేప రేజపణకుచున్నాండు. ఫులకయతి = గనుర్స్పాటు నొందుచున్నాండు. అనందతి జ సంతోషవడు మున్నాండు. చ్వేదని=చెమటనల వా": డగుచున్నా.దు. ప్రుత్మిద్దచ్భతి=ఎదు ఈుగా వచ్చుచున్నాండు. మూర ్భతిజమూష్ళెల్ధచున్నాండు,

తా. ఓరాధా! అశ్రీకృవు:డు మిక్కిలి దట్రమగు చీశటివర్విన యొక పొదరింటిలోం కేం “అరాధ యిచ్చటికివచ్చి నక్ను. కాచుకు. మన్హ కళలకు జెవును. ప్రశ్యవయపమును జక్క_:గం గౌంగిలించుకొని మిక్కిలి ప్రేమించుకు, నాతో న్రీడించుకు” అని యాలోచించుచు మిక్కిలి కలంతనోంది నిన్న శి ల్ణాకము కొన్నిప్రతులలో 1కేంవ నర్షములో 2వ న్లోకముగా నున్నది,

184 సీతగోవింద శాప్యాము యమొదురుచూచుచున్నాండుం కర్రగడ వణజంకుడున్నాంయం గగుర్వ్పాటునొందు చున్నాండదుు అంకలో 'జీమో సంతసము నొందుచున్నాండు. శరీరమం దెల్లం కెమటనలవాం డగుచున్నాండు. లేచి యెదురుగ వచ్చుచున్నాండు. కటాలున మూర్చిల్లుచున్నాండు, త్లో ః ఆశ్షేషా దను చుంబనా దను నఖోగ్జేఖా దను స్వాంకజ ప్రోద్చోథా దనుసంభ్రమా వను రతాకంభాదను వ్రీ తయోః, అన్యార్థంగత యోర్ళ మాన్ని €3యోస్సంఫామతై నానతోః దంపతీ రహ కో నకో న తమని వీ డావిమిశ్రో రసః! టీ (మొదట) అశేసూల్‌ =ఆలింగనమువలనను, అను=తరువాత, చుంబ నాల్‌ ఆ (అభరోస్టాది చుంబనమువలనశు, అనుజ వెనుకు నఖో్లేఖాల్‌ జనఖ ఊరమువలనను, ఆను = పీదప, స్వాండ.. -ద్చోధాల్‌ వ స్వాంశజజమనస్ఫునం బుట్టిన కోరికలయొక్క_, ఉద్యోధాత్‌. ఎడ ద్రేకమువలనను, అనుజసిమట, నంరం భాల్‌ = రతిసంరంభముపలననుు అను = అనంశరము, రతారంభాణ్‌ ఆ సుర 'శారంభమునలనను, ప్రీతయో! = నంతోవషీఎచినవారును, అన్యార్థం = ఇతర 'శాయికానాయకులకొ ఆకు, గళయో॥ ఆ పోయినవారును, భఫిమాల్‌ =(ఆయా జొదరుటింద్లను) తిరుగుటవలన, విితయోః = కలిసోొనినవారుశు సంఖా వలై!=(ఇతర నాయికను బేర్కొనుచున్న భర్రయొక్కయు ఇతర నాయకుని 'జేరొళనుచున్న భార్యయొక్కయు). మాటలవేక్క, జానతోః = (ఇకండు శాధర్తయా! యని నాయికయ్యు ఇది నాభార్యయా! యని శాయకుండును) “తెలినికొనుచున్న వారు నగు, దందత్యోఃజదంవతులయొక్క_, వ్రీ,డానిమి శ్రా అజ్జోలహాడిన) రసః = రసము, ఇహజఇచ్చట, తమసి=చీళయటేయందు, కోన కోన=నీది లేదు ఏది లేదు! (అన్నిరషము లున్న వుట) శా. పీఠరాధా! ఈజటిక చీకటియందు ఆజేకదంపతులు విటక్వము నంగీకరించి పురుషుడు పరకాంతకొజకుకుు అనని భార్యయే జరకాంతుని తొజకును నొకరికిం బెలియకుండ నొకరు జయలుబేఆి. యాద్దజును ఓక నంశీక

వంచమసర్దము - అష్ట్రవది. క 135 స్థలమునశీ చ, యేమియు రూపాదులు కనుంనొని గుజులింపంజాలని శాఢాంథ కార మగుటవలన నందు! బురుషూడు పరస్తిని శాని, స్త్రీ ప్రపమని ణాని సనుగొనంజాలక, భిమించి? తుదకు దైపవళశమున మొట్రమొదటిభార్యాళ రతే మొకచో సంగతులై, తొలుదొలుత తాము భార్యాభర్త లని "తెలిసొనక, స్త్రీ తన సంశేతిర్మప్రియుండనియు, ఫపురుషుండు తన నంశేతిక స్ర్రీయనియుం దలంచు ఫొని యాదిలో చాలింగనమును చిదజం జుంబనముశు, దరువాత నఖతు కాదు లును, వెంటనే మన్న ఫో శ్రేకమును, అనంతరము రతిసంరంభమును అవల రళత్యారంభమును నశకుభవించి రతాంతమున నత్యానందము నొందుచుం బర బృర మనురాగముతో మాటలాడుసరికి. దాము భార్యాభర్త లని తెలిసికొని, యుభయులు నదోషులగుటవలన శొకరిదోవము నొక కచక సిస్ణవడి మెల్ల ల తమ తమ స్వస్థానములకుం జేరుచున్నారు. ఇట్రి మన్గథనుఖమున కాకరమగు చీళటిరా శ్రులం జేరన ముద్భవింపకుండుకు

ః విః:---రస$! కోన కోనశోజి'రన మేది లే దేది లేదు!” ఇందు రసము లన్నియు పర్ష్మింపంబడియున్నది. ఎట్లనః-..-మొదటం దటాలున నాలింగనముం "జేసొనినందున భయస్థాయిభావ మగుభయానకరస ముళ్చన్నమగుకు. వ్రియు శాలు "వలదు వలిదని మెల్లన స్వరముతో బలుకుచుం బక్క_కు నొదుగుచుండం బ్రియుండు హాఠవృ త్తిచే బలాశ్కారముగం జుంబనము సేయుటచెే, శోకమును లోలిన యొకానొక యన్య్యాదృశభావము నశుళవివవవలసియున్న౦దున కరుణ రస ముక్పన్నమగుకు. అ కరుణరసము నకుళవిచు ఈతి ప్రోళ్సాహనముకొఅి ష్‌ నఖతతాదు లొనర్బుటవలన నుత్చాహరూప మగువీరరసముపుట్రును, ఇట్టి పాధనసంవ త్తి గలిగినపుడు నాయికానాయకులు “ఆవో 1! ఎన్నడు నమభ వింవని కామనుఖము ననుభపించితిమి. నవమి యీయాశ్చర్యను!” అని భావాం శరము నొందణగా విస యనహచర మగునద్భుకరస ముద్భనించుకుం ఇట్లు చున్మశోద్చోధము గలుగ? నానావిధము లస విలాసముల ఏబట్రి హాస ముతోం గూడిన వాస్యరసముకు ఫుట్టకపోదు. ఇట్రిపికరముతోలహాడి రసముల వల్ల ట,ధానమై యానందామృతదాయక మైన రతినహూచర మగు శృంగార

236 గితగోవించకావ్యము రనముగూడ సాంగముగం ్రశిఫలించుు. ఇట్టి శృంగారరసమునలనం వీ! ( లగు నాయికానాయకులకుం బైంజేస్పీన రనములన్నియు లక్ఞామి శ్రముల్రై మీ యుందును గగా! ఇట్లు రసము లన్నియు నిందు వర్డి ంపంబడియ్‌ యున్నమి - మళకియు సీళ్లోకములో.---ఆలింగనాసంతరము చుంబనము తరువాత నఖతష్‌శము, శరువాతం ఛామవికారము, తరువాత సంభోగము తరువాత క్‌ మ. లి వ్రీతియు, శరువాత రసభావనయుం జెవ్వటచేం గామశాస్త్ర ప్రసిద్ధమగు శ్రమము వర్ణింపంబడెను. దీనిని గుణించి భరతుండు... న్లో “అశేషచుంబననఖవ్‌ తకామబోధ ఐ క్ర ళ్వమైథున మన ' న్హనుఖివ్రబోధమ్‌, వ్రీతిన్తతోజఒవి రసభావనమేవ కార్య మేవం నితాంతచతురా న్ఫుచిరం రమంతే” అని చెష్సియున్నాండు. ఆంిన నిచ్చట---“కామశా స్త్రమునందుం జెప్పంబడిన నష్టవిధ మగునురతమునందు దంశతత కూజిత శేశ్యనవాణాదులం చెచ్పయణడియుండలా. నవి యిచ్బో వర్మించనందున కామళాస్త్రోక్తకృమ మెట్లు వర్గిందయుడినదిశొ యని యొక ఫూర్వవమము చెచ్పవచ్చును. సమా ఛ*న మేమి యన;:-ళయ వ్వవిధమగు సంభోగము నిర్భయముగ స్వగృహములో విహరించు నారయుకానాయకులను గుతీంచి వెచ్పంబడినది గాని, భయాకుల చితులగు ఇరనారీవరపురుషుల గుఅించి శాదు. భయాకులు లగుటవలన వీరికి నాశీవమగు సంభోగ తే మమే యుచిశమగుకు. ఇట్లే రుదు ప్కుండను నాలంకా రికుండు గూూడం జెప్పియున్నాండు..__ ఈర్ష్యా కులస్ర్రీమ న నాయకన్య నిళ్ళంకశేళిర్న పరాంగనాను”= “కల స్త్రీలయందు ఈర్ష బ్ర్‌ముః వరాంగనల యందు నిర్భ్మయసంభోగముకు గూడవు” ం కఈణ్లోకమున 0దు దీవకసముచ్న య భా)ంతిమదలంకారములు, శార్దూల విక్రీడితద్భ _ర్హముం

పంచమసర్జము - అష్టషది. 11. 197 జ ణి రీ అవ, ఇపుడు రాధాస్త్రావ్లీయే శ్రీకృష్ణునిసర్వస్వ మని శృష్ణోత్కంఠను వర్ణించుచు రాధను ద్వర పెట్టుచున్నది, శ్ఞో, సభయచకితం విన్ఫస్యంతీం దృతౌ తిమినే పథి ప్రతిరతరు మువలుః ఫ్ట్‌్వా మందం పదాలి వితన్వతీం, కథ మవీ రహః ప్రాప్తా మంశ్లై రనంగతకంగిిః న ఈం € న చె, సుముఖి ! సుధగః పళ్యళ స త్వా ముపైతు కృతార్థతామ్‌, టీ, నుముఖి=మంచిముఖము గలదానా ! రాధా, నుళగ$ జ నుంద ఈుండ్రెన, (యువశులచే “గామింపందగిన సౌందర్యముగలవాండు దూధగుం చనంలడును, నజఆి శ్రీ, కృషుండు, భయచకిశమ్‌-భయవ=భయము వేత చకిరంజ "బెదరునట్లుగా, దృళ"=దృమృులకు, తిమికే = చేశటియందు, పథి=మార్లము నంద, విన్యసృంతీంజప్రసరిందంజేయుచున్నదియు, ప్రతిగరు= వ్రతివృతము నందును, ముహుఃవమాటినూటికి, స్థిత్వాజానివిచి, మందంజ మెల్లగా చదానిణ "అడుగులకు; విశన్వతీంజఉాంచుచున్న దియు, (ఆనలా : న్తననిశంబఖారముచే నలనటం జెంది నిలిచి నిలిచి యెవరుశు దక్ను గనుంగొనకుండం జప్పుడు శాకుండునట్లు మెల్ల మెల్లగ నడుగులిడుచున్న దశుట.) అనంగతరంగిభి! = మన్న శకరంగములు గల (గామోడ్రేశము గలు, అంచ $=4వయవములతో డృ శగ్గమపిఎ(సఖీవచనాదులవలన నల్లని అవిక చేర మున్నగువానిని ధరించి యళ్ళి మానము వీడి) ఒకానొక యుపాయమువేత, రహ$=రహస్యముగా, ప్రాప్తాంజ పొందినట్టి, త్వాంజనిక్ను, పక సక్‌ జ తెలిసీకొనుచు, (ఇచ్చట గాభాంధకారము నిందు. బరస్పరదర్శనము గలుగుట యసంభవము గాన నంగస్పర్శనమువేశీ నాయకుండు నాయికను గు శ్రైతింగె నని చెవ్వట సరసమయినందున; “దృళో ధాతువునకు జ్ఞా నార్థకశ్వము వివశ్నీశతము) కృ తార్థతాంజకృ ఆర్థం దడగుటను ఊపైళు జ పాందుగాక. శా. ఓరాధా! నీ వీ చీకటిలో మిక్కిలి భయపడుచు నంశేశస్థాన యార్షముకు గలయం జూచుచు బయలుదేతి యెవశేని గనుగొందులే మో

సం గీతగోవింద కావ్యము యను శంకనేరను, ఒకపేళం న్బష్షుం డీవృతుముదగ్గ అకు వచ్చియున్నా (జేమో యను నళ్గిస్తాయము చేతళు, ట్రలివృతమ్ముక్రిందను నించుక సేపు నిలిచి చూచి మెల్ల మెల్లన నదుగులిడుచు రాల్రి కుచితమైనవేమముకు బూని కామోడ్రేక_ మువే నంగము లుప్పొంగ వెభ్రెట్లో యేకాంకస్థలమునం గృష్టునితో ల నలివీ కొనుము. నిన్నుం జూచి కృస్ణుండు కృతార్థుం డగును గాత! అవ. ఇఫుకు కని సంభోగ శృంగారకసమును గున్పిం చుచు సక్హాంతమునందు మంగళాశాసనము నేయు మన్నాాండు_ న్లో రాభాముగ్ధముఖారవించమధువ నె శలోక్యమాళ్ళిలీ 'నేషథ్యోచితినీలరత్న మవనీనెగాన'నారాంతకం, స్వుచ గందం వ్ర, జసుందరిజనమన నోమప్రవోషోపయః కంసధర్తంపనధూమన శేకు కవకు త్యాం చేవకీనంవను, ఇతి శ్రీజయదేవవిరచితే గి ఫోవింటే ఒభిపారికావక్ష్మ నే సాకాంతుపుండరీకాతమ. నాము పంచమస్స్పర్షః, ౧ టీ. రాధా. ..మభువః-రాధా = రాధయొక్క_, ముస్ధ = మనోహర మమున, ముఖారనింద ఇ వదనకమలమునకు మధువజతు మెవపంటివాండునుు. త్రిలోక ట్ట రత్నం. క్రై లోక వ్ర = మూఃడులోకములయొక్క_, అనలా: లత ణచేే ఆందలిజులయొక్క మౌళిస్థలీ=శిరన్సు 'వ్రదేశములయొక్కం, (ఆనలాః శిరీట(ప్ర,దేశముయొక్క_ యశుట) ేష్య్యు = అలంకారమునకు, ఉచిత=తగిన్నూ నీలరక్నంజఖఇంద్రనీలమణివంటివాండును, (అ౨దఆిచే శిరసావహింవంబడినవాం డనుట) అవనీ... , కాంతక$.ఆవనీ = భూమియొక్క, భారజభారముకొఆిక్కు. అవ తౌరజపుటుకగలవారికి, (శీశుపాలామలకు అంతక జ యమునివంటివాం దుకు స్వచ్శ క్భృందంజయ ేష్తముగా, వుజ-..దయ!- వ, జనుందరీ = గొల్ల పదు చులయొక్క_, జనజజనముయొక్క్ల,) మనఃజమనములయేుక్క_, తోషజసంతో్‌ ఎ శారదమలు రారా

వంవమనక్తము - అప్షవపి, 11 1389 ౧ లి మమునకు. వ్రదోవరపయః అ సాయంకాలము (రాత్రిప్రాంభమ్సు వంటివాం డును-తోమవ్రవోషళ్చిని ఆని పొకాఎ౨శనము)ుకంన. . , శేతు[క0నజకంనుని యొక్క: ఫ్వఎననవా?నమందు. భూమశేశు! ఆ తోయచుక్కవంటివాండు. వగు, చేపకీనంయన లా శ్రీస్పష్ణాడుం శ్వావానిష్మ, అవశుణనవీంచును కాక ! శా. శీ, కాధాముఖారవిదమునకుం దుమైవవంటివాండును ముల్లోక ములనుండుకాళాఫి వాజూలకికీటముల కలంకానభాఈయమెన యమిం్యవ, నీలమణశివంటి చాండును భూమికి భాకభూతు లె పుటిన శిశుపాలాదులకు యమధర్మ రాజువంటి వాండునునొల్లపడునుల మనస్సంతోమము నొనర్భుటయందు రా లిప్రారంభము వంటేవా:డయశ్సు (ఆభిసాంకలకు ర్మాల్సి వచ్చునని సంతోమ మతిశయ మగుు) కంసుని చాశనమునకు: దోశచుక్యవంటివాండును (తోకచుక్క పుట్టిన జన చాశనమను నని శాస్త్రప్రసిద్ధము) ఆగు శ్రీకృవస్వామి మిచ్యు రత్సీంచునుగాత, న్నే దృము- ఇ శి, క నివానక కరుణారసనమాసాది కనంస్క్భృ తాం ఛ్రకవితావై భవ ళీ మతే శక నో కృవవి శమహఛార్యవూరుమ రాఘవాచఛార్యకనూభవ, పాహిత్చాచార్య క్రీమదుశ్ప్చలోపాహ్వయ జీంకటనరసింహాచార్యప్రణీర యగుసవృాదయాఖ్య గేకనోవిందకావ్యవ్యాఖ్యయందు సాకాంతుపుండకి శాతుమును పంచమనర్గము= వంచమనకము సమా ఫము, (జ న!

అ షసర్ష ము. షు అ స లె ధన్య (ధృష్ట్ర వైకుంఠము, అవ ఇవుడు రాధ వియోగదు£కఖముచే బడలిపోయి 'యటునిటుం గకలుబకుం గూడ శ క్రి లేక కృష్ణునివె ననురాగ "ఛరితమయై యుండగా దూతిక యావె నొకానొ క పొవదరింటి 1 జ న యందే యుంచి శ్రీకృష్ణునికడ శం యావె చేస్టలన్నిటిం 'దెలుప్రచున్నది.___ ॥ న్లో + అథ తౌంగ ంతుమక కాంచిరమనుక కాంలతాగ ఎ హేవృష్ణ్వా తచ్చరికం గోవించే మనశిజమంచే సఖ స్రాహ, టీ. అధజ=శడవాత్స సఖీ=రాధ వెలిక _త్రియ, గంతుం=(కృమ్ణునికడకు) పోవుటళొఅకు, అశశ్రాంజశ క్రి 'లేనివియు, చిరంజబహుకాలము ముండి లతా గృహహేజపొదరింటియందు, ఆమరక్తాంజటనురాగమునొంది యున్న దియునగు, శాంజలి రాధఫు దృష్ట్వాజచూచి, (అనలా: ఈపొదరిటీయంటజే శ్రీడింప వలయు నని బహుకాలముశుండి యారాధ కున్న యశకురాగము "నెతేం/గ'యని భావను) శచ్చరితం = ఆరాధయొక్క చరిత్రను మనసీజమంచే=నున థునిచే మందుండ్రైయున్న, గోవిం దేజ శ్రీ కృమ్ణునివమమమై (శ్రీకృష్ణుని విషయముగా "జేసిఖాని) ప్రాహజపలిశెళు లా ఆతా. అత నాకాధ శీకృష్ణునినమావమున శేంగటకు సమర్థు రాలం గాక యొక పొదరింటిలోం దూజి యుజే శ్రీడుపవలయు నని యశురానగ ముతో కుండంగా నావృత్తాంచము.. "నెతింగి యారాఫవెలికత్తియ కామ వికారములచే మాంద్యము నొందియున్న శ్రీ కృషునిం జేరి శాధయొక్క చరి ఇల్తేను విస్తరముగ నిట్లు చెవు నారంభిం పెను,

అష్టపది. 12, ధన్య (ధృష్ట్ర వై కుంకకుంకువము, అవ సఖివాక్యములను కవి గీతహూషముగా నిరూపించు చున్నాండు. గుండ క్రియారానము = రూవకతాళము. శంకరాభరణారాగము $9 గుణకరీరాణే? రూపకతాళేన గీయతే__ వ్యతి ది+వఏిశి రహని భవంతం కేశ వధరమధభుకవముధూని విబంకమ్‌. నాథ! హర! జగన్నాథ! హరే! నీవతి రాధా వాసగ లే. ధ్రవమ్‌, క్షే త్యపభిరరణరభనేన &నలంతీ వతతి పదాని కియంతి చలంకీ. నాథ! 6 అం గ శే శ టా విహితవిశదబిసకిసలయవలయా జీవతి పర మివా తవ రతికలయా. నాథ! ఏ లం గ ఎహే, త్రై ముహు రవలోకితోమండనలీలా మధురివు రహ మికి భావనకీలా, నాథ! ఎం గృహే, త్త

1. తదథర. 2. చల స్తీ, తి. మండలలీలా. వ

క్ష సీతనోవించ కావ్యము శరన మువైత న కథ మఫసారమ్‌ హం 53 వవతి సఖి వనువాకమ్‌. నాథ |! ం 29 గృహే. స్‌ స్‌ో చుంఎతి జలధరకల్బమ్‌ హం మవగత ఇతి తమి మనబ్బమ్‌, నాథ |! య లం గృహే, 6 భవతి విలంవిని విగళిక' జ్డౌ వి.పతి రోదితి వాసకసజ్డాః వాథ |! ంంం గృహే, 7 శ్రీజయచేవకవే రచ ముదిషమ్‌ 5పీకజనం గనుతా మళంమువపచమ్‌. నాథ |! ంం* గృహే. 8 ౭2 ట. హేనా?=పీస్వామా! హానే=శ్రీక, సవా జగనన్నా? జ లోకే శ్వరా$ వానే = పొపనాశకా ! (ోనానహానే, అనలా: వశుప్రాయుండా [1 అనియుం గూడ నర్థము. నాసహ్కి యనంగా దుక్కు_కుట్టినయొద్దు “వాసం నాసారజ్జా, వారతి = గృక్షోతి, ఇతి, నా?హరి?” అని వ్యుక్పత్తి- అనంగా: రాధ సేకాజుకై సంశేతస్థానమున శీతెంచి ని న్నెదురుచూచుచున్నశు శుష్కువ్భాద యుండవై యిచ్చటశే యున్నాండపు గాన నీకు వశుసామ్యము తగు నని భావము రాధాజరాధ, వాసగ్భ హే=పా దరిటియందు, సీలి=బాధనొందు చున్నది.రహసి=నీకాంతేమందు.త్వ. . -ఘాని-త్వత్‌ =అన్యయునశులయొక్క_; (ఇచ్చట క్వచ్శబ్దము అన్యశబ్దపర్యాయము. తకారాంతముం సర్వనామము మృక్రియాప్రసాదమకు చ్రంధమునందు నర్వ నామవ్యాఖ్యానవబనందు--- “త్వచ్భష్టోమాన్యవాచ ద్విః 'పలిత$ి. ..చ్వావప్యనుదాతై" అని శెష్పంబడియు న్నదిఎ అధర = పెదవియందరి మధురజ=తియ్యనై న; మభూని = "లేనెలకు, పీబంతం=పొనముసేయుచున్న, ఛవంకంఐనిక్ను, దిళిదిళిఐప్రతిదిక్కునందుకు వళ్యతి న! చూచుచున్నది. శ

పస్థ్రసర్టము - అష్టపది. 18, కై

కా. ఓపజన్నాథా !.స్వామా ! వారే! శీళృష్తా! రాధ యొక పొత

ంటీయందుం కేరి మిక్కిలి మన్మఫబాధ నొందుచున్నది. రవాన్యముణా జక

యువకుల మోనిలేనెలం 'బెనము సేయుచుండు నిజ్నీ నలునంకలం కాచు చున్నది.

అవ. “ఏల యిట్లు బాధవడవలయాను 1 ఇచ్చటికి రా కూడదా?” అనినం జెద్పుచున్నది._

2. టీ. త్వ.. .రభ సేన-క్వత్‌ ఇనీయొక్క, అఖినరణ = రాకయందలి, (ఢీకడకు వచ్చుటనకై యట) రభ సేనజ వేగము(ఊత్సాహము)తోడ, పలంతీజు తూడుకొనినైై, కియంతి=కొన్ని, పదాని ఆ అడుగులకు చలంతీ = నడుతు చున్న, పరతిజపడు చున్నది. (నీవిరహాముచే సంకప్ప్తురా లై, నీసమిదమునకు ఠా సమర్థురాలుగాక యడుగులు తడంబడి వదుచున్న దశుట),

తా. ఓ శ్రీకృష్ణా ! శాధ నీనమాచమునకు రాందలంచి యత్యుత్సావా ముతో బయలుడేమై కొన్నియడుగులు పెట్తి యింళలో నీవిరహూసంతావముచే నడువంజాలక నేలం గూలంబడుచున్నది.

అవ. ఇట్లు మిక్కిలి యశ క్తుకాలై యుండి యొట్టా జీవించి యున్న వవినం జెవ్చునున్నది___

5. టీ. హాలేజ శ్రీశృష్ణా! రాధా=రాధ; విహిత... వలయాం-విహితణ వేయయిడిన, విశద=నిర్మల్వమైను బిసజతామరరూంట్లయొక్కయు, కిసలయ = చిగురులయొక్కయు, వలయాజకంకణములుగలదై, (లేక బిసకీసలయజ తేంత తామరతూండు లని కొందణు-బెప్పుదురు). పరంజమిక్కి-లి, తమునీయొక్క, రతికలయా - రతి=(వ్రూర్వ మనుభవించిను సంభోగముయొక్క, కలయా ౪౫ 'తెలిసకొనుట (కల్ప చేత్క ఇహ= ఈపనదుందు, జీవతి= బ్రదుకుచున్నది.

శా, ఓక్రిళ్ళషా! కాధ మదనసం తొదశమనార్థమై శామరరూండులు చిగుపటాకులు (లేక లేంళశానురతూండంలు) నీనికంకళకములను థరించి నును

కేశ గీతగోవించకావ్యము జశుభవించిన రతివిలానములం దలంచుకొనుచు న్భుతిల బొందక ప్రాగాములకూ మ్మాత్తము ధరించియున్నదిం తీ, టీ, వారే (శీకృష్ణా! రాధా=రాధ, ముహు... లీలాముహంూ మాటిమాటికి, ఆవలోకిత ఇ చూడంబడిన, మండన = అలంకారములమయొక్క్టా -లీలాజవిలాసము గలదియు అవాం ఇ జీను మధురిపు రితిజ క్స్‌కృమ్ణుండ నన్ని క్లావన=ఖొవించుటయే, శీలాజస్వభావముగాం గలదియు, వ, వర్హలే=షాన్నది. శాపీ కృష్ణా $ రాధ చక్కంగ నాభరణములను ధరిుచుకొని, ఇవి" నురతయోగ్య మగవేష మగునా? కాదా యని మాటిమాటికి: =ాచు. కొనుచున్నది. మలియు స్త్రీయోగ్యములగు నలంశవారములకు వదలి నీ విరవా దుఃఖమును బోనొట్టుకొనుటకై పురుషాయిశనురతమునకు యోగ్యమైన యలంకారమును ధరించి తానే నీరూచమును బొంది “జేసే కృమ్ణుండ” నని భావించుచుం కాలమును గడపుచున్నదె. శీటీ, హ రే= క్రీకృష్ణాక్‌ రాధాజరాధ, వారిః=క్రీకృవు:డు, త్వంళ= ఖీ్రముళా అభిసారం = సం శేతస్థానముకు గూర్చి కథంజఎట్లు (వల), నో మెలి=రాకున్నాండుస ఇతి=అని అకువారం ఇ మాటిమాటికి, సఖీంజచెలిక త్తి యనుగూర్చిి వదతి=వలుకుచున్నది. కా. ఓశ్రికృషా! రాధ “*షీనఖీ! శ్రీశృమ్లాడు త్వరిశముగా సంశేత స్థానమున శేల రాలేదుకొ అని మాటిమాటికిం కెలిక త్తియ నడుగుచున్న ది, 6. టి. వాళే= శ్రీకృష్తా! రాధాజరాధ, వారి?ఐ శ్రీకృష్ణుడు, ఊపగత ఇతి=వచ్చినాం డని, జలధరకల్పంజ మేభఘుముశు బోలిన అనల్పంజఅధిక మెన్య తిమిరం అ అంధకారమును, ల్లీిమ్యతి ఆ ఆలింగనముః కేసికొనుున్నది. ( శ్రీ క ఎమ్షుండు నల్లనివాండు గాన నంధకారమును జూచి ఈీక ప్రే డనుకొని యనుట చుంబతి=ముద్దు పెట్టుచున్నదిం శా, ఓక స్తా ! రాధ నీకడకు రావలయు నని పొదరింట నుండి ఖయలుదేఆకి ద్వారమునందు 'మేభఘుమునలె నున్న గాధాంధకారమును జూచి

వమసషసవము = ఆప్నవపి, 12, ]ేశ్స్స ఆఅఆ"౧ లు కల్పన 1 శ్రీకృవ్లుడే వచ్చినాం డని 'భొనించి యామంధకారమువఎ సొంగ ఛలో లించుకొనుచున్నది ముద్దుం 'బెట్టుకొనుచున్నది.

7టీ. వారేజ్మశ్రీకృష్తా ! రాధాజరాధ, వాసకసజ్టా - వాసకజనివాన స్థానమందు (ోత్తీగాం వారన్తు ఎసకళొ అని నియమితదినమునకుం కేరయి. నందున ఇచ్చట నాయర్థముగూడం 'జెప్పవచ్చును; కాని కొంద ఆిచ్చట నా యర్థ మశుపయు_క్షమందురు.) సజ్ఞాజ(రతిలీలోవకరణము లన్నియు ధ3ంచిి)

యి ల జ

ఆయత్తురాలై, భవతి = నీష్ప్రు విలంబినిసతి = ఆలస్యము గలవాండవు గాలా,

మిోళికలజ్హా = విగభిత=వీడిన, లజ్జా = సిస్దగలదై, విలవతి = (పీనిర్ణయు:డా |

ఇచ్చటికి వచ్చెద నని చెప్సియు నిట్లు నానిమయమై యాడాసీనృము జేల;

వహించితివి $ అని) విలపీంచుచున్నది. రోదితి=వీడ్చుచున్నది. - శా. ఓ శ్రీకృష్ణా | రాధ సం కేతస్థానంబునందు రలిలీలోవకరణంబు

లన్నియు ధరించి యాయత్తురా లె నీ వచ్చటికి వచ్చుట కాలస్యము

పేయలగా లజకు వీడ్‌ మిక్కిలి విలపీంచుచున్నది. వీడ్చుచున్న 1.

8. టీ. శ్రీజయచేపకవే! = క్రీజయటేవకవియొక్క ఇదం = ఈ ఉదితం = (చెప్పంబడిన) గీతము, రసికజనం ఇ రసీకజినముకు, “తిముఏెన ) = మిక్కిలి సంతోషించినచానిని*", శశుతాంజవేయుంగాక.

తా. ఈజయబేవుని, శ్రీ స్నూ క్రి శృంగారరసాస్వాదనపవూర్వకముగ ఈళవ దృక్రిరూపరసము. నకుభవించు ఫాగవతో త్తములకు మిక్కి౨ సుతోమము- గలుగంజేయుకు గాక,

వి:---ఈ గీతమునందు నాయకుండు. కుందు; నాయిక వాసకసజ్య విప్రలంభశ్ళంగారము, వ్‌

అవ. ఇపుడు. రాధ శ్రీళృ స్టైకుశా లె యున్న దశి చెప్పుచున్నద్నా శ్లో విపులవులకపాళః న్ఫీతనీత్కార మం-

ర్టనితజచమ కాళు వాస్థ్రకులం వ్యాహరంత్కి గీతనో-_ 10

346 సితగోవిందకావ్యనుం శవ కికన విధ ల్తేల మంవకందర్చచిం గాం వఎజలధినిమగ్నాా థ్యానలగ్నా మృ నౌక ల్లి టీ. హేకితవ ఆ ఓధూర్తుండా ! (కృష్ణా) సాల, మృశాశీ ఇ (లేడి కన్నులవంటి కన్నులు గలది రాధ, విపులపులకపాళి? _ విపులజఐఆతిశయ మైన ఫులక అ గగుర్చులయొక్క, "పాళి! = సమూహము గలదై, సృీశసీత్కారం యథాతథా - స్ఫీళజవృద్ధినొందిన, సీత్కారం యథాశథా = సీత్కారములం కలంగునట్టుగా (అనయా: ఛ్యానముచేకనే నీవలన నఖతు కాదుల నశుభవించి నట్లు శలంచుచు, సీత్కారము నొనర్చిన దనుట) ఆంత. . . వ్యాకులం - అంకఃజలోవల్క జనిశజపుట్రిన, జడీనూ జ అాడ్యముగల్క కాకు=వికారధ్వనుల చేను వ్యాకులం = కలంతం. బడునట్లుగాా వ్యాహరంతీ ఆ వలుకుచున్న దై; (అనంగా.---ధ్యానమువేశనే నీవా _న్వము నీపోకముడీని విడందీయుటయందు నసమర్థముగా౬ గల్పించూోని కుట్టమిత చుం హాోవము నా శ్ర; యిచ్చి వదలు మని నిషేధవాక్యముకు బలుకుచున్నదశుటు అఆమంద, .. చింతాం - ఆఅమందజ అతిశయమెన, కందర్పచింతాం = మన్శ్మ థచికకు విధాయ ౫ చేసీ ధ్యాన లగా = ఛ్యానజథ్యానముతో, లగ్నా=హాడిన-దై3 రన. , ,నిమ గ్నా-రసజలధిణ శృంశారరస మకుసము ద్రృమునందు, నిమగ్నా =ముని.ినరై, (వర్త లే=ఊన్నది.) తా. ఓధూర్తుండా 1 ఛీగృషాండా ! నీఫ్టు రాధకడకు రాకుండణా వామె నిమ్ము థ్యానవశముచే సమౌపవ ర్హినిగాం 'జేసీకొన నీవు నంభోగ వ్యాపారముల నొనర్పుచున్నట్లు శలంచుచు. శరీరముతయు గగుర్చొడు వంగా సీత్కారముల నొనర్చుచు నానందవశమున శరీరము జడస్ర్రాయ మై పోలా నొడలు తెలియక వికారస్వరమున నేమేమో పలుకుచుం గామవిచాత మును జేయుచు నానందసముద్రములో మునింగయున్నది. వి: ఈళ్లోకమునందు--...“'రసజలధినిమగ్న కొ అని ఇప్పి, నీత్కార పులకవత్త్వాది ధర్య ములు భెప్పినందున---లోకములో సామాన్యముగ నీటిలో మునియినవాండు చలిచే గడగడ వణంకచు సీత్కారముం జేయుటయు, గగ ర్చాటుల నొందుటయు, శరీరము జడమై వాక్కు. స్వాధీనముగ లేక వీకార

నస్ట్రసర్తమాు అష్టవది, గెల 117 న్వరమున మాటాడుటయు. మున్నగువ్యాపారముల నొనర్చుట సహజము శాన నట్లే శృంశారరస సముద్రములో ముని:గినవానిక. కూడ సీత్కారాయలు కలుగుట సహాజమే యని ధ్వని. దీనిచే జడత యశ బైదవ మన్మ థావస్థ చెప్పబడినది.

కుట్టమిక లతుణము రసార్శ వసుధాకరమునందు--- శ్లో “శ్చీశాధరాది భై హతే మోవమానా౭.వీమాన సే | దు॥;ాలేవప బహి! కుప్యే ద్య ఈ, కుట్టమితం తు తల్‌” “ప్రియుండు, ప్రీ యురాలిశేశపొశము అధరోష్టము మున్నగువానిని ప్రుపొంచినపుడు ప్రీ యురాలు మనమున నానందము నొందుచున్నను భెకి మా శ్ర ము దు॥ణభితురాలువ లె: చి, యునిైం నోవముం జూఫపుచుండె జీని యచ్చటం గుట్టమిక మమహాపము గలుగును” అని శెచ్పంబడి యున్నది అవ. ఇప్పు. వెకత్తియ శ్రీకృష్ణుని త్వరవెట్టుటనైై ఉట్టీక్షృష్ణా ! శాధ ్యానవశమువలన నీకో కమిందునున్న దయ్యును ట్రేసాముగ ఎన్ను గనుంగొనం జూలక యే్‌మి-కు సుఖ మొందుటటే వని చెప్పుచున్నద్నాా శ్లో. అంచేష్వూభకణం కరోతి బవాకః పత్రే, ఒపి సంచారిణీ పాం గా వరిశంకతే నిననుతే ₹ యౌాస్థం చిరంథాస్టయతి నే | ఠి త్యాకల ్పవికల్పోల్చరచ వాసంకల లీలా త వాస్టసక్రైచపి వినాశ్వయా వరతశను లె మ మోనికాం నేష్యతి, టీ (ఓ శ్రిశృచా ?. వరణకు! ఆ మనోవార మెనేీవాముగల్క ఏషోణ కరాధ, అంగేము = అఆవయవములయందు, అభరణుణఅలంకారముకు కరోతిజచేయుచున్నది. (దీనిచే ఆకల్పము వెప్పంబడినది బహుళ$జపలుమా ఆలు (మాటీమాటికి), పర్రేశాపి ౨ ఆశేనియుు సంచారణీ = కదలంచుండంగా, తశ్వాంజనిస్ను, ప్రా 'ప్తఎ ఇ పొందినవానిశాా ఇరిశంకలే = హీహించుచున్న స, (ఢ్రీనిచే వికల్పను చెచ్పండదెకుు శయ్య్యాం అ శయ్యును,. వితశుతే = చేయు చున్నది. (వ్రీనిచే శయ్యారదన చెప్పంబజణెప్స చిరం = బహుకాలము,

కం గితనోవిందకావ్యమం థ్యాయలిజధ్యానించుచున్నది. (గని'చే నంకల్పము చెవ్ప-బడెక్రు ఇతి=ఇట్లు ఆకల్ప.. + వ్యనక్తాడాపీ = ఈకల్ప = “ఊలంకరించుకొ చుట, విక ల్పజశంకించుటు, తల్పరభ నాజపొన్సు వేయుట, సంకల్స=ధ్యానించుట్క (మున్నగు) లీలాశర = అేక విలాసములయందు, వ్యాసక్తాపి=అిస కురాలయ్యుకు త్వయా వినాజ నిన్ను వదలి, నిశాంజరా త్రి ని, కనేద్యుతిజకడవంజాలకున్నది, శా. పీక్ళషా! మనోహరశరీర యగు ఆరాధ నీఫు నమావమున 'లేపండుటం జేసి విరవాకప్తురా.లై కాలయావననుకొ ఆకు నొడనియం చాభర ' , అముల నలరళరించుకొకుచున్న ది. వృత్‌ములయందలి యాకు గదలినకు సీ వచ్చుచున్నా వని మాటిమాటి శంక్షించుచున్నది. భూలపాన్సును వేయు చున్నది, పరోమోర్కుంఠచే మనమున నిన్న ధ్యానిచుచున్నది. ఇట్ట ఆ-ఎ౦కారమః, (్రీరాకయందు) వికల్చ్పము, శయ్యారచన, నంకల్పము మున్నగు విరాసములయం దాసక్తుర్శాలై యున్నను నీవు దగ్గజు లేనందున నీరా త్రిని గడపం జాలకున్నుది. అవ. ఇప్పడు పర్ణమును ముగింహచు సస్థాంతమునందు మంగళము నాచరించుచున్నాండ్తు__ + ఫే చనన గాంది జ న్లో శక్తి విశ్రామ్న?: క్ప్యుభగే *ఇ1ఖభవసని ఛాంపరభూమిీాలపహిా ? ఫ్రై [ఓ రాళ్టహూ న వ్యంనోచర మిత స్సానంవనంచాల్చదం, రాథాయా వచనం గదధథిరగముఖా న్నంచాంతకే గోవతో సోనిందన వంతి పాయమతిథధ హావ న శ నిందస్య జయ ౧తి చ నమతిథిస్రైళ_స్ట్యగ రళ్ళా గిరు ఈ టు హేళ్రాజుఓీలన్నా ! (ాటసాకి కృపష్ణభోగిభవనే = నల్డ శ్రైౌచునకు నివాసమైన (శ్ర్రసృ=కృృషు: డు, భోగి=శృంాగారికి, భవనే=గ్భహ "మెన, అని రండవయర్థము, భడీరభూమోరుహి=మట్లిచెట్టునందు, కిం జూ వలం నిర్ర్రామ్యని ఇ విశ్రమంచు మన్నవ, యాహి=పొమ్మ. సానందనంచా శే ్ష శ్లోకము క “నమునం గానయఖబడదు, కాని బొంబారూ వ్రశియి.౨దునూ త్రమున్న ది. గిరి రజదుంజరీ కాపంయడు వ్యాఖ్యానము సేయా, "లేదు - కుంభకర్థుందుమ్మూప్త్యము వ్యాఖ్యానము చేసి యున్నాండు

మషసరము - అప్వ్పపది, 18, 16 అ ౧ లు నృదంజసంతోపషుసహితమును నందునిగ్భృవాము, ఇశః=ఇచ్చట, దృష్టిగోచరంజ శనులకుం గనంబడినదిి నజకాలేదా $ (ఆన్సి జథికముఖాల్‌ =బాటసారినోట నుండివచ్చిను రాధాయా!ః = రాథలెంక్కు, వచనంజవాక్యమును నందాం త్రిశే=నందుని సమోపమందు; గోపతః=రక్షీంచుచున్న, గోవిందస్యజ శ్రీకృష్ణుని యొక్క సాయ... “గర్భాఃి = సాయమతిథి జ సాయంకాలమందలి యతిథుల యొక్క, ప్రో _స్యజ(స్వాగశము నడుగుట మున్నగు వ్రశంసయె గర్భాజు లోవలంగల్క నిరజవాక్కులం జయంతి=సరోోక్క్భువము లై యూున్నమి ఆతా. రాధ శ్రీకృష్ణునకు దన సంశేతస్థానమును 'చెలివి యచ్చట విహరించుటకు రమ్తునుుట క తు డ్రి యగుశందుండు మున్నగువారున్న ౨మునం ్రుక్చోత్‌ మాకం 'చెచుటప భయవడి సాయంకాలమందు వచ్చు నతిథిని స్వాగశమడిగి మర్యాద సేయునెవము వెట్రిగొని యొక వథీకుని జూచి ద్వంచ్యార్థముగా “ఓ చాటసారీ | ఆమళ్లిచెల్స క్రింద నిలివెద వేల! ఆచ్చట కృవభోగి (నల్లత్రాంచు - కృష్ణు డకు భోగపురుషుండు గలండు, అచ్చట నుండకుము. ఓీఅన్నా! ఆ3నో |! అనందదయమెొ వెలుగొందు గందుని గృహము నీదృష్పిశి. గనం బడలేచా! అచ్చటికి కచ్చక దయసేయుండు” అని శెచ్పగా నామాటను బధీకముఖమున నందునిశత లోజలి గూథార్థమును (మళ్లిచెటు సంశేతస్థానము “శాన అచ్చటికి రావలయును అను నర్థముకు) తపించి తత్కా.లమునకుం. దగినట్లు. పరికిన శ్రీకృసుని సాయంకాలాతిథి సత్కారవాక్యములు సర్యోళ్ళృష్టములై యున్నవి. గద్భముం ఇది కీశీ ని వాగకరుణారససమాసాది కసంస్మల్మృ తాంధ్హ్యకవి తావై భవ, శ్రీనత్క్కెకక నో క్ర పవిత్ర మవాచార్య పూరుషరాఘవాచార్య తనూళ్‌వ, సాహిత్యాచార్య తీ మదుశ్చలోపాహ్వ్టాయ పంక్రటనరసింవో వార్యప్రణీత యగుసహృదయాఖ్య గీఠనోందకావ్య వ్యాఖ్థయ దు సాకాంకతపుందరీకాతుమను మస్ట్రసర్షము. పషసరము సమా పము, అ ౧ అట్‌

సషమసర్ష్లము అవి (౧ వాజాఫుకివూలాా. నాగరనారాయణము, అవ. ఇవుడు మానవతుల యభిమూనమును ఖండించుటకు ఖడ్డప్రైయ మగు చంద్రో దయమును వర్శించుచున్నాయ.__ శ్లో. అత్యాంతరే చ కులటాకులవ ర్తపాత సంజాతపాతక ఇన స్ఫుటలాంఛన శ్రీః బృందావనాంతర మదీసయ దంశుజాలై దిక్‌ సుందరీవదనచం దన విందురిందు!, క్ష టీ. అత్రాంత రే= హలోవల, కులటా. . .పొతకజవ - కులట్లాకులజళార స్తీసమూహముయొక్క వర్త జ మార్గముయొక్కం,. పాఠ = వెజచుటచేతు సంజాత ౨ కలిగిన, పాఠక ఇవ = పాపము గలవాండు వలె స్ఫుట... శ్రీః - న్ఫుటజన్నష్ట మైన, లాంఛన ఆ మచ్చయొశ్క_; శ్రీ?! ఆ శోభ గలవాందున్సు (ఇశరుండైనను బావముంకేసినవానిక: గళంకము స్పస్టమగు ననుట) దిక్ళుం. .. చిందు! - దిక్‌ రూర్చుదిక్క_నెడి, నుందరీ = స్త్రీయొక్క; వదన అ ముఖము నందలి; చందనచిందు!=గంధ పుంజుక్క్రయయిన, ఇందు!=చం చుండు అంథ జా లై జశీరణసమూాసాములవేశ, జృందచావనాంతేరం ఇ బృందాపనముయొక్క- మధ్య ప్ర,దేశముగు, అడీవయత్‌ =ప్రకాళింపంకేసెను. శా. ఇంతలో (ఫూర్వసర్ల మునందుం కెచ్పంబడినరీతి రాధచెలో తియ శ్రీకృష్ణునకు రాధవృత్తాంశముకు కెద్పుచుండంగ నే) జారన్తీలమార్డ ము నడ్డ సించుటచేం గలిగిన పొహకలంకయో యన నల్పనిమచ్చ యొల్లరకం దెలియు , చుండగా దూర్చుదిక్కనువడంతి మొగముమోంది గందపుంచొట్టోయనం ళు శా శించుచుం జం్యద్రుండు బృందావనమునంతయు "జింతయు వెలింగింపటేనెనూ

స్పష్తమసర్దము అ అష్టపది, 18 కేర్‌! అవ ఇఫుడు కృష్ణవియోగవీడిత యగురాధయొక్క విరహదుఃఖమును వర్మించుచున్నాండు.. శ్లో. ప్రసరతి శశధరబింబే విహితవిలంబే చ మాధచవే విధురా, విరచితవివిధవిలాపం సా పరితాపం చకారోవైైః, లె

• టీ. సాజళరాధ, శశధరటిం బేజచంద్రటింబము, ప్రగరతి=ఊదయించు చుండగా, మాధవేచజ శ్ర శృమ్ణుందును, విహిశవిలం చే ఆలస్యము వేనినపాండు జాలా. విధురాజదు?ఖురు రా లై విరచి. ..లాపం-విరచిశ = చవేయంబడిన, విపధ=ఆనేకములై న, విలాసం ఆ దుకఖవాక్యములు గలుగునట్లుగా ఉనవై్పై?= మిక్కిలి పరితాస=దు!ఖముకు, చకారజచేసెకుు (పొందెకు. చంద్రోదయ మెనచో నభ్గిసారికలు యభేష్తము?ా సంచరించుటకు వీలు లేనందున శ్రీ కృష్ణునికడకు వెళ్లు పలశుపడ దని నిఠాశచేనికొని మిక్కిలి సుకాషము నొండె ననుట) = కా. అరాధ చంద్రబింబము నరసర నుదయిచుచుండుటకును నృ్తుండు "వేగిరము రాక యాలస్యము చేయుచుండుటకును మిగుల దుఃఖము నొంది యయ్యో! యని ఏిలపీంచుచు బెంతయు సంతౌాషము నొఎపెకు. అవావవిషనా. అషపది. 15 లు నాగకనా రాయ౫*రాసావలఐయ. అవ. ఆ ము అ ౦ము చున్నాండు.__ ఖ్‌

18 , గీకగోవిం కావ్యము మాళవరాగము - యతితాళముం అహింిరాగము - బంపెళాశముం -

మాలవ రాగయతితాళాభ్యాం గీయ లేమ 1కథికంముయే 2ఒవీ హరి రహవా! న యయా వనం, మమ విఫల మివ మమలరూవ మపి యావనమ్‌, యామి హే! క మిహ శరణమ్‌ సఖిజనవ వనవంచితా ఒహామ్‌ ? _ ధ్రవమ్‌, కే యశనుగనునాయ నికి గహన మపి శీలిశమ్‌, "తేన పమ హృదయ మివ మసపకరకీ మ, యామి... 0. న వంచితాఒవామ్‌, 1 మమ మర+ మేవ వవ మతి వితథశేతనా తికి మి? విషహమి వికహానల మచే3నా. యామి, .. తజ ఉం వంచితాఒవామ్‌, కి మా నమహహా! విధుకయతి దధుకమధుభయామిన్సీ శా ౭వ హని మనుఫవతి కృషసుశృత కామినీ, యౌామి,., అలం అంం వంచితాఒవామ్‌ శీ అహహా ! కలయామి వలయాదిమశీిభూపషణమ్‌, పహారవిరహదహనవహ నేన బనుందూపషణమ్‌. యామి... ఉం అలం వంచితాఒ౭హమ్‌, త్‌ కుసువసుకుచూరకచు మతనుశరలీలయా, ప్రగపి హృది వాంతి మామతివిషవమశీలయా, యామి... ఏ4. ౨౨. వంచితా౭పమ్‌, 6

స్నష్పమసర్దము - అష్టవది, 18, కేరరి అహ మిహ హీ నివసామి నవిగణితపేశస్తా స్మరతి మధుసూదనో మా మఏీ న చేతసా, యామి... వ. వంచితా- వామి, 7 వారిచకణకకణజయ చేకకవినారత్తీ క వసతు హృది యువతికిన కోవులకలాకతీ, యామి... న. నంచితాఒవామ్‌, 8

1. టీ. హీసవా=పీ చెలియా! (య్‌ావిఖీ = పీవైవమాల్‌ వారః అ శీకృష్ణుడు, కటిరసనుమేపీ=వెచ్పయడిన కాలమంైనను, వనంజబ్బంణా వనమును నయయాౌా ఇ పొందకపోయెకు. మమ ఇ నాయొక్క ఇదంజరఈ్ప యౌవనం ఇ ప్రాయముము విమలరూసమవీ ఆ మనోహరమగు పొందర్యముశు (గౌండుళు), విఫలమ్‌ఐనిమృలనుమునది. స్లో, ..వంచితా - వఖీ జనజ చెలికత్తెల _మయొక్క-, వచన = మాటలచేత, వంచిళా = మోససగించయిడీన, ఆజాంజ నేకు "ఇహా= కూయరణ్యమందు కంజఎవనిన్సి శరణంయామి ఇ శరణుంజొచ్చెదను | అహవా! అ ఆయ్యుయ్యో క తా. అయ్యో వమా! నే జేమి చేయుదుళు! శీశృళ్ణుండు నేం కెప్పి చంపిన గమయమానకు నె తము బృంచావనమునకు రాకున్నాందు. అకనితో “విహారుపకున్న నాయావన మేల! మనోహరమగు నాసౌందర్య మేల ఇవియన్నీయు నిమృలములే ! ఆసఖీజనులమాటలకు. విని నేశు మోసపోయి తివి. నే నీ వనములో "నెవ్వరిని శరణ. జొతును. 1 9. టీ. యదశుగమనాయ-యజ్‌ = వృశ్రీకృషునియొక్క, అనునము నాయజజఆ నుసరించిపోను టటొజకు, విళిజరా తి, యందు, గవాన మవీజఆరణ్యము "వైశము, శీలికంజవెదకంబడినదో, రేనజఆ శ్రీకృస్ణునిచేళు మమజనాయొక్కట, =ఇదంజ క్కు హృదయుఎజహృదయమం ఆసమశరశీనితం - ఆనమశర = మన్మ 'శాణములవేశ (ఇచట శరశబ్దమునకు నావృత్తి చేయవలయును.) శీలితం ఆ ఇగ చృంుడినది.

154 గీతగోవిందకావ్యము శా, నేను శీశృష్ణునినై రాత్రి, కాలములో మవోదుర్గమమగు నర అ్యమునందు నైశము వెదకి 'వెదకి వేసారితిని. అక్ర; కృష్ణుడే యిష్రడు నా-, వృాదయమును మన్మథశరవిరుద్ధ నుగునట్లు చేసినాండు గదా! . 8. టీ. అలి=మిక్కిలి; వికథకేతనా - వికథ = వ్యర్థమైన; కేరనా ఇ సం కేస్థానము గలదియు, అచేశనాజజ్ఞానహీనురాలనగు, అహంజనేశు ఇవా ఈపనమంద్రు విరహవోనలం ఇ విరవాగ్నిన్సి కిం విషహామి = ఎట్లు సహింపుదునుం. (గహించంజాల ననుట మమజనాకు, మరణ 'మేపజమృతియే, వరంజమంచిది. శా. అయ్యో! కృష్ణుండు "లేనందున వ్యర్థ మగునీసం'కే స్థానమందు మిక్కలి యచేశనురాలనై విరహీగ్న్ని ెట్ట్లు సహింవరోలను ! ఇంతకన్న మర ణమే శ్రేయ మని తల(చుచున్నానుం శీ. టీ. మధుర. ..యామినీ - మధురజమనోహార మైన, మధు = వసంళఈ ర్వువునందలి, యామిసీ=రా త్రి ! మాంజనమ్ను , మధురయతి=కప, పెట్టుచున్న ది* శారపిజఓికానొక, కృత... కామ్‌నీ-క సళ=చేయండిన నుక ఫనవాపుణ, వ్రముగ। అ శామిసీజకాముకురాలు హరింజ శ్రీకృష్ణుని అనుభవతి=ఆనుభవించుచున్న డీ శా, మనోహరనులగు వీవసంతకాలరాత్రు, లు న న్నెంశయు బాధ "వెట్టుచున్నవి. ఎవకెయో సుకృతము నొనర్చిన కాముకురాలు శ్రీకృష్ణునితో శృంగారశేళుల ననుభవించుచున్నడి. అయ్యో ! మందభాగ్యు రాలనగు నేనేమి చేయుదును 1 శ్‌. టీ. వలలయా...వణం - పలయాది=నురుగులు మొవలుగాం గల మణిభూపుణంజరళ్నా భరణములకు (జా ల్ఫేకవచనము) హరి...వహేన - హరి జ ఛీ శృమనియొక గా విరహజవియోగ మనెడి, దవహాన=అగ్ని యొక్కంళ ఆ వహానేన=వహించుటచేక్క బహుదూమణం = అనేకదోషములు గలవానినిశా శలయామి జ "ఇ ఎ, 4 ర్‌ కలరు తల ముచున్నాను. (అనలా: “స్త్రిణాం ప్రియాలోకఫలో హి వేస!” అనునట్లు స్ప్రీల యలంశారమునకుం బ్రియుండు చాచి సంతోషించి టమీ ఫలము కావున కృష్ణుడు లేకుండునపుడు వలయాదుల ధరించుటపలన లాభము లే దనుటు). అహవా=అయ్యయ్యో్యో |

ప్యృమసక్టమి - అష్టవషి, కె కసిత్‌ శా. శ్రీకృష్ణుని వినవ్శ్ని చే వాహబృ నయము దహించబడుచుండంగా, ఈవలయాదిభూమణముల. ధరించెటవలన చేమియు ప్రయోజనము లే డని శలంచుచున్నాను స్వభావము కలు (ఆనవాాం విలన్‌ బౌజములను ట్రయోగించినయెడల వ్‌వి శరీరమునందు. శాయముం తు బాధించును మూ బాణము లన్ననో “ఆవ శ్వయం ధనస్వవ్చౌ మన్న న్చ మహాతైనిక్య శరీర మతతు కృత్వా భి శృం ర్హతుమన” అమవల్లు శరీరమున గాయముకు 'శేయకయీ యొటులనో లోవలం బ్రపోంచి యుశన్లక మగు మనస్సుకు లౌధించు నవి యశుటవలన విషమస్వభొవము చక్కగ చెద్సంబడినడిం. అతను. శరలీలయాజమన్న బాణ ముల విలాసము వేత, కను... కముం - కునుమజాపుష్పుమువ లె, సుకుమార=కోమలా మైన, తనుం=శరీరము “ల, మాంజనన్ను. హృది=హ్భృదయయనందు, వాంతి వేధించుచున్నది. (మాలికయు మన వబాణము లగుపుమ్సుములచేం కేయంబడి అనది గానం ద్దూర్తము వాని కుందుట న్యాయ్యమే యని భాసమూ) ఆా. నాహృదయమునం దలంకారార్దమెై భరించిన పుషృమాలిక సైశము మిక్కిని విమమస్వభావము “అ మన్న? బాణములపలెనే హృదయవణ లొపల బ్రవేశచి పమ్సమునన్న:. నోమలమగు నాశరీరమునంఠేయు మిక్కిలి చౌధించుచున్నక 7. టీ జవోత్‌నవకసాంవవిగణిక= లెక్క ంపంబడవి, వేకసా=ప్రబ్మలి వెట్లుగలదానవై (వవాన్థమగు నళజ్దముతో సమాసము), అహాంజ నేకు, ఇహజ ళ్‌ పొదరింటియుఎదు, నివసామి=డా ంపుచున్నా ను. మధుసూదనహి శీ, కృము:డు,. ; మాంనమ్ను. చేకపా2-=వీజమనస్సువే వెనక్కు నస్మరతి=తలంపండు. తా. నేను విరవో[భకము లగు వీప్రబ్బలిచెట్లకుగూడ 'లెక్కించక . యాపౌొదరింట నివసచియున్నాన్నామ్యు కావి యాకృముండో! నన్ను మనములో వైనం దలంచసన్నాండుం 8. టీ. కోమల...వతీ - శోమల = మృదుపదములు గలదియు, కలా వతీఐవిచిక్రకళలు కలదియు నగు, హరి... భారితీ - హరి శ్రీకృష్ణునియొక్క-

256 గితనోవింద కావ్యము "చరణ = పాదముల శరణ = రతుకముగాం గల జయజేవకవి ఇ జయబేవకవి యొక్క, భారతీజ్నశ్రీద్తూ క్రి (తోమలకలావతీ - కోమలజన్ఫుదుళరీరము గల దియు, కలావతీ = 6-4 కళలు గలదియు నగు యువతిరివ = జవరాలున'్న.. వ్ఫాదిజమనస్సునందు (అొమృనందు వసరుజఉండుయాశం తా. మిక్కిలి మృదుపదములు గల్లి విచ్చిత్తకళాశోభ్ళికమైన శ్రీకృష్ణ భక్తు డగుజయదేవుని శ్రీస్తూ క్రి కోమలాంగములు గల్లి చతుష్షష్టి (64) కలల చేర్చిన జవరాలివలె హరిభక్తుల హృదయమునిందు నివసించుకు గాతం అవ. రాధ శ్రీ లహ్హంస తన సమివమునకు రాకుండు టకు దచనమనమునం ద_ంచిన కొన్నికాకణములను నిశర్కించు చున్నది. చ్లా తత్కిం శానుపి కామిసీ మభఖిసృతః ! కిం వా కలాకేంఫి బద్ధో బంధుఖి ! రంథకారిణి వనాభ థి న క్రి ముచ్భామ్యుతిశ "కాంగః క్తాంపమనా మనాగపి వథి ప్రస్థాతు మేవాతువః పంకేతీకృళముంజువంజుళంతాకుంచే-పి యన్నాగతణ 38 టీ, యల్‌ =నీకారణమువలన, కాంఠ$జమనోహరుండం(క్రీకృముండు), సంశేతీ.. ,కుంజే2సె - సఎశేతీకృశజసంశేకముగాంజేయంబడిన, మంజో=మనో చారమైన, పంజుళ=ప్రబ్బలిదెట్లయొక్క, కుంజే౭౬ప్‌ = పొదంంటియందున్కు నాగనకః=రాపండేనో, కరత్‌ =ఆకారణమువలన, కామపి=ఒకానొక, కామినీంజ కాముకురాలినిి అభిన్ఫక$ $9 జ అనుసరించి పోయెనా నీమి (మఆఅియొక చ్రియురాలి సంశేశస్థానముకుగుఅించి జోయెనా నీమి యశుటు బంధుఫీ? = బంధువులగు గోపికల చేక్క కళాకీలిల్సి? - కళాజవిద్యృలయొక్క_; శేభిఖిికావిలాన ములచేక్న బద్ధః కింజకట్టుబడెనా యేమి + అంధకారిణి = కటికి వీంకటిగల, వనాభ్య న్రే=సం కేతవనముయొక్క_ నమోచమందు, ఉద్భ్రామ్యతికిం ఇ తిరుగ చున్నాండాయ్‌మి! న్ల0శమనా?=(నావియోగముచేం గలిగిన చరితావమువే) శపిందండిన మవన్సుగలవాండ్రై,. వథి ఆ మార్షమందు, మనాగపి = కొంచె

స వమసరను - అఫ్పవది. 12, గ దా! 0 లు జేనియు, వ్రస్థాకు మేవజనడచుటకే, ఆతమ కిం=ఆఅశ కుడైయున్నాండా యీమి + " తా. నామనోహరుండు “'మసనోవార మగునీనంశీతకుంజమునకు వచ్చెద” _ న చెప్పి యల రాకున్నాండు * కారణ మేమో తెలయదు కదా! విరహ తప్తురాల నగు కచ్ము వదలి మళియొక జవరాలిని దగులూొని పోయెశా యేమీ! లేక, ఇచ్చటికి వచ్చుచుండంగా మార్షమధ్యమునం దన బంధుజనముతో' నాటలాడుకొకుచుుండెనా! లేకు యాయంథ కారమునందు సంశేళస్థానముకు గశు-గొనం జాలక యావనసమోపమున6 దిరుగుచున్నాండా ! ఓవో! కాదు కాదు !! నావికవాదుఃఖముచే నెంతయు భఖొన్ను.డై సంశేతస్థానమునకు రాం జాలక యుండవచ్చును. ల వి:---కళట్లోకమునందు వ్రియంండు సంశేశస్థానమునకు రాకుండుటకు =హీరువును విచారంచుచు: జింతాశ్రాంతురా లై యున్నందున, నాయిక ఊక్క-0క; సంచేహాలుకారము; శార్దూలవి క్రీ,డివృ త్హృముః అవ. అవుకు, సఖవిషహాచమును జూచి శ్రీ కృన్ణం డన్యా, "నక్తుః డయ్యు నని యూీహీంచి రాధ : లుకునున్నది___ ఖ్లా. అఆథాగతాం మాధవ మంత లేణ సఖీ మిమయం వీవ్య విహోదమూకామ్‌, విశంకవమూానా రమీకషం కయావి జనాక్షనం దృష్ట్రవదేత చాహం శ్త్త టీ. ఆధ్యజకరువాత, ఇయం= ఈరాధ, మాధవమంతరేణ = శ్రీశృమ్తుని వదలి, ఆగతాం ఆ పచ్చినదియు, విషాదమూకాం - విహోద = దుఃఖముచేక, మూకాంజమాటాడకయున్న్య, సక్షోంజచెలిక తియశు, నీమ్యు ౨ చూచి జనా ర్టనంజ శ్రీ కృషుని? కయాపీ=ఒకానొక స్ర్రీనేత రమితంజ క్రడింపం కేయయడు: _వానినిగా, విశంకమానా=కోహించుచున్న దై, వకఠల్‌ = ఈవృత్తాంశమును, దృప్త్పవత్‌ =చూచినదివ లె అహజ=చెవు-చున్నది. (ఇందు = “జనాక అర్జయ శీత జనార్దనదోకులకు బౌధించువాండు గాన జనార్దనుడు" ఆను వ్యుర్స త్తా

కన9ి గితగోవిందకావ్యము శల జనార్బ్సనపదమును బ్ర మయోగించుటచే) రాధను బౌధించుట యాజనార్హ నున శుచిశకమే యని స్వారసికార్థము.) శా, కరవాత రాధ చెలికత్తియ ఈ కృమునిసమోపముశుండి వచ్చి విహో 1 దముతొో "ేమియు6 బలుకకుండలా, రాధ చూచి జస్టీవ్రవో శ్రీశుషాన తన్య్యానక్తుండై యుండవచ్చుశు. "లేకున్న నాచెంకత్రియ ముట్లు విషమోదము వొందుటకు: గారణ మేమున్న దిశో అని యూహించి యీసుగతి యంశయుం -చొను జొచఛినదివలె నటించుచు నీవ్రకారము చెప్ప నారంభించెను అవావవనావావాలు హరికమిసచంపక కశేఖరను సారంగళాగము = త్రిపటకౌాళము వసంఠరాగము = యతితాళము వంశ రాగయతళాళాభ్యాం గీయతే: _

స్మ రంమనోచిసవకచిశచేనా

గళితకుసుమువకవలుళికశేకా,

జాపి మధురి ఫ్పుణా

విలసతి యువత్‌ “రషధికగుణా, 1!

హారిషపరకంభఛణివవీనవికా ళా

కుచకలశోపరి తరళికహారా,

కొప... " గుణా, లై

విచలదలకలలీతాననచం చ్రా

తవధరపానర భసకృతకం డ్రా

శకొ2పీ,., స్సణ్తా ణై

సృష్పమనర్థము - అష్టపది. ]1, 159 చందలకుండలకలికక పోలా ముఖరిగరశనజఘనగతిలోలా,

క8"2 పి, .. గుణొం శీ

చయిశవిలోకితలజ్టీతహసిళా

బనాువిధకూజి శడరతికసరనితా,

“ శా*పి. గుణా, త్‌

విష్చమవులకపృ్పథుచేవథుభంగా

న్ద వనిమిోబినవికసదనంగా,

శొఒపి,.. గుణా. 4

శ మజలకణభకసుభగశరీరా

శో

ఇరవతితోననీ కతికణధీరా.

“రొ పం, నగు ణాం గ్గ

శ్రీజయదేవళ శిశహరిరమితమ్‌

కలికలుషం జనయత్రు పరిశమితమ్‌,

"కౌఒవపీంంం నుణాం త్రి

1టీ. స్థరసమ. .. వేశా-న్మరసమర = నురతమునకు, ఊచిత = కగు నటుశా, విరచిశ=చేయంబడిన, వేశాజు వేషముగలదియ్యు గభిత. . . శేశానభితణ ళతకిన, కునుమ=పుష్పుములమయొక్క_, భరజభారముచేత, (“దరి యను పాత మున పుష్పుములవే, దరజకొంచేముగా) విలులితజచిక్కు.వడిన, "కేశాజవెందడ్రు, కలు గలదియు, (ఆనలాః కృష్ణుడు కొవ్వును బట్టుకొని శాథాలింగనవూర్వ శముగాం జొంబన 'మొనర్చినందునం గొద్వూ వీడిన దని ఫొపము, ఫురుహౌయి శమునందుం. గూడ శేశ్య్యమవాణపూర్వకముగం "ట్ర యుండు చుంబన 'మెన ర్చుట యాలంకారికసమృశము అగ్భధికగుణాజమిక్క్‌లి గొద్స్చగుణములం గఆ దియు నగు (ఆనలణా: నానంశేశమునకు వచ్చువానిని కూడ లోణటుచుకొని శమించెం గాన నాశన్న నాపె యతర్యధికగుణంరా లనుటు కాపిజఒకానొక

16 గీతగోవింద కావ్యము

యువతిః=జవరాలు, మధురిపుణా = ఛ్రీశృమనితో, (గమధుంపుూ” శబ్దమువే, మాధుర్యమునకు శ్ర, వనునర్థము న్ఫురించుచున్నందున, రాధను వదలి యపన్యాసక్తుం డయిన కృష్ణుని నూధుర్భానళ్ళిజ్ఞ త్వము సూచిత మగుచున్న ద) విలసతి = విలాసముల నముభవించుచున్నది. (“యువత్తికో అని స్త్రీ! కర్శ్న త్వము వెప్పినందున విపరీతరతము సూచచించయిడు చున్నది)

శా, అదిగో యెవతెయో కాని మొక జవరాలు రతియోశ్య మస "వేసృ్యమును వేమోొని తన సౌంద ర్యాదిగుణములవలనం గృవ్టుని లోబలుచుకొని శొవువీడి యందుండి పువ్వులు జలజల రాలునట్లు విపరీతనురతము నాచరిం చుచు శ్రీశ్ళష్ణునితో శృంశారవిలానముల ననుభవించుచున్న దది.

9. టీ. బారి. . .వికారా-హారి= (శ్రీకృమునియొక్క_, వంరంభణ=అఆలింగ నమువేత వలిక=తిరుగుడువడుచున్న, వికారా=కామవికారములు గలదియు. కుచ, . ,వోరా-కుచకలళ = గిండ్డవంటిచళ్నులయొక్క, ఉఊపరి=పెభెగమఎదు, తరళికజకదలుచున్న, హోరా = (ముత్యాల వోరము ఎగలవీయు మై, ౩ా2క్కి విలసతి.

శా. మళశీయు నాజవఠాలం శీశృళ్ణుని గటిగం శౌయిరింంచుూని నానావిధములగు కామవికారముల కొందుచు, గిండ్లవంటి కుచములవై హోర ములు తాండవమాడుచుండం7ాం బురుషో యితము నొనర్ఫుచు శ్రీకృషునితోం శ్రీదించుదున్నది.

8. టీ. విచల. -+చంద్రా-విచలత్‌ =కదలుచున్న, ఆలకజముంగురులన్తే లలితజమనోహర మైన, ఆనన చంద్రా గ్‌ ముఖచం ద్రు,:డు గలదియు, తద... తంద్రా-గత్‌ =ఆి శ్రీకృ్ణునియొక్క ఆధర= పెదవియొక్క, పౌనజపౌనమునం

దలి, రథనజ వేగమువేత, (వార్ష ముచేక్స, కృతజ(శకులు మూయుటచ్చ్వే చేయం బడిన, తంద్రా = (రళిసుఖానుభవమువేం బుట్రిన) ని ద్ర గలదియువైై,. కానీ విలసతి.

శా, అజవరాలు ముఖచుంద్రు;నియందు ముంగురులు మనోవారముగ తాండవమాడుచుండ, శ్రీకృష్ణుని యధరామృరమును బొనము చేయు సంతో

స _ప్రమసక్షము = అపషవది, క్షే( 1/౧1

పెళలిశయముచేం గన్నులు మూంతబడంచుంది.. శ్రీళ్ళవునితో. కువగిసారశమంు | నొనర్చుచున్నది.

ం శీ. టీ. ఛభంచల. . .కపోలా-చంచల=కదలుచున్న, కుండలజగమలచే,

[| దళితజగొట్రయిడిన, కపోలాజచెక్కిళ్లు గలదియు, నుఖరిత. . .లోలా -ముఖరిగజు మ్రైోగుచున్ను? రసనజమొలనూఎ (ఒడ్రాణముగల, జఘునజకటిపురోభాగగు (చడికటు: "లేకు మొలృయొక్క, గతి ఇ గమనమువేశ, లోలా అ చవించు చున్నదియుపై + కాగాపీ...విలసతి,

తా. అయువతి రతివేగనముచేం కెవికము లెగి యొగిరి మాటిమాటికి: 'శెక్కిళ్లకు: గొటుొొపచుుడంా, మొలనూలు నణగణమ్రైగుచు డంగాా జనమును విచ్చిక్రృముగం ద్రిప్రైచు నతిచంచలురాతై కృష్ణునితో: బురుమో యికము నొనర్చుచున్నది. ఫ్‌. టీ. దయిక.. .వాసీతాందయిళ ఆ ప్రియునియొక్క.. విలోక్రిల ఆ చూచుటచేక, లళ్జీత=లజ్ఞయు, హసితా = నవ్వు గలవియు, లేక, దబిర్య లవిలోకిన ఇ చూచుటయందు, లజ్జిరజసీస్టుగనలదియు, హాసీష జ నవ్వుళలనెయు, అనియు నన్వయింపవ చ్చుుశు. "మొయఎటీి యర్థమంచు ఆ లజ్రి“హసీళశబ్బము ను నపునక ్లలతణ భావక్తప్రుళ్ళయా ఎశములు. శండవయర్థముదు---౪కర నము లగు లక్హాహ సేధాతుపుల్నవై నకర్యకలత్‌ణ_కప్రశ్యయముం) బహు . రసీతాం బహువిధ = (పాపఫురామి నెమి౨, హ-స మున్నగువాసి ధ్వనివలి (నానా విధములమున, కూజిక=రతిధ్వమలుగల, రతిరస జ సంభోగరనముచేక రసితాజు పంతోషించునదియై, (లేకు లహువిధ జ నానావిధములమిన, కూబిక ఇ

,(ారావతాదుల) ధ్వనులవంటి, రతిరస జ నంభోగరనమ గలి, రనీతౌజశబ్ద ములుగలదిరమొ; అనలా: రతియందు: బారాప తౌదిధ్వశులవ ఇట్టి ధ్వప క గలది యనుట) కాకెపి విలసతి.

॥ శా. ఆయువత్సి క్రింద స్ర్రీనలెః బరుండియున్న ప్రియుని (కృల్ణుక జాచి నప్వుచు? మైనం బురుషునివ లె. చాను సంచరించుచున్నంగునము ౨) చుచు (లేక; వురుమనివలె విబృంల్గించుచున్న లన్ను ప్రీియుండు చాడంగా

గీతనో_] శే

109 గీతనోవిందకావ్యము నిగ్గునొంది చిజునవ్వు నవ్వుచు( ననేకవిధముల రతికూజితముల నొనర్చుళు మళోనందమ.న( గృష్షునితో, 6 బ్రీదించుచున్నది.

6. టీ. విఆల...భంగా-విపుల = ఆధికములైన్క పులక = గగుద్చుల యొక్కయు, వృఘ=కొప్పయగు, 'వేవథు= కంపము (వణఃకు యొక్కయు, భం =కరుగముల కలదియు, (గగుర్పు గరిగినవెటనే వణంకు గలిగి తిరిని పోవును శాన గర “గసొమ్యుము చెపు:బడెకు.) శ్వసిత.. శరీరా - శ్వసిర ఇ (ర త్యాయానమువలనం గ్‌ పష) నిటూర్పులచేకవ, నిమాలరిక జ (వరమానం దము పలనం గరినీన్సు కరుమూంంలచేతకు, వికసల్‌ = ఊప్పొాంగుచున్న, శామః ఆ మన్శ థుండు గలదియుకై, కాడావీవిలసీత,

శా, ఆయువత్కి యానందాతిశయమున రోమాంచములు తరంగముల వలి మోందుమిక్కిలి బయలు వెడలుచుండ నెంతయుంం గంచదము నొందుచు రత్యాయాసమువలన నిటూర్పులు పుచ్చుచు వానందాతిశయమునం గనులు మూయుచుః గామ ముప్పొంగుచుండంగా ,్రీకృమ్ణునితోం శ్వీడిఏచుచున్నది

వి:--ఇందు “శ్వసితో వదమునే-_..-ఆనంద మాలస్యములేక యప్వుడే కలుగణలోల దనీ యానఏఎదె శాప సాన్నిధ్యము చెప్పండివది, ఈవిషయము రతి రవాస్కమందు-..-

ల్లో, “ముహుశ్చ స్వజనాశ్లేమ స్సీత్కారాం చికలకైతక్క

హు. కారోచ్భసితం నార్యా వీర్యసాన్ని ధ్యృసూచకమ్‌”ో

అని చెచ్చంబడినది. “నిమాలితో చదమువే చ్యులికాలము సూచింప బడెకు ఇయ్యది రతిరవహాస్యమందు “మూర్చనా. మోలనం ఇాక్షోః చ్యుతి కాలన్య లతణమ్‌” అని వెప్పండినది.

7. టీ, శ్రమ...ళరీరా = శ్రమజలకణజ(నుర తాయాసమువలనం గలి గిన చెమటనీటివిందువులయొక్క_, భరజసమూవామునేశ్క నుభగజమనోవహర మైన, శరీరాజదేహము గలనియు, (ముత్యాలహారములు 'తెగిపోయినను చెమట బిందువులు వతుస్థలమునందుండి వోరళోభకుగలిగించుచున్న ౦దున శరీరము నుళ గే యని భావము) రతి,, -ధీరా-రతిజఐసంభోగ మెడి, రణజయుద్ధమదు,

పె _ప్తమ రము అ అష్టపది. త్తు 168

థీరా అ పండితురాఎకు (దీనిచే సురతావసొనము దెవ్పంబడెను.) ఊరసీ ఆ ( ఈీ కృష్ణుని వతస్థలమునందు; వరివలిళా అ వరుండినదియు నగు శాడెనీ విలసతి.

తా. ఆయువతి సంభోగ క్రియలయందు మిక్కిలి జీద్పున మెలి యాయాసమువలన: గంగిన. చెమటబిందువులు శరీరమున ఆంశయు శోభను గలిగింప నలసి సొలసీ శ్రీశృషుని యురమునం బరుండి యున్నదిం

వి;--- ఈ గీరమువలన సురతావసానము సూచింపం బడినది. తిక యము రతిరహస్యమునందుా

టెం ట్రం స్వేద? శ్ల?త్వం చ శేశవస్త్రాదిసంనృతి!,

జాతే చ్యుతిముఖీ నార్యా విరామేచ్భా చ జాయలే” అని వివరింవంబడినది. హంనలీలక మకుబంధము, చానీలతణము రేతి రహాసృ్యమందు--

ళ్లోం “వారీ పాదద్వయిం దత్వా కాంతస్యోరుయునోవర్కి ల

కటి దూందోలమీ దాశు బుఫోచఒయం హంసలీలకఓటో

అని చెప్ప-బడెను,

8. టి. శ్రీజయ.. .రమికమ్‌- శ్రీ జయ దేవ= శ్రీ జయదేపకవిదే భణితజ థిచ్పండిన, హరిజ క్రీ గృమునియొక్కల, రమికంజవివరీత క్రీడితమ్యు కలికలుమంజ కలియుగస:బంధి యగుపావమున్కు వరిశమితం జ బాగుగ శమించంబడిన దాని నిగా జనయకతు = చేయుగాక.

ఈా. శ్రీకృష్ణుని విపరీకమురతముకు వర్మ్మించు జయదేవశగీశము కలి కల్మ షమును బోంగొట్రును గాత

ఇఏి హరిరమినచంపక 3ఖర మను చతుర్ద సాష్టవది, అావావప్ట్రేమినాా. అవ. ఇపఫుకు రాధ వివహాపడితమై యాదంద్రుండు గూడ ఛఇాధించుచున్నాం డని చెప్పు మున్నదిం- వా విరహాపాంకువంరారిముఖాంగుజ , ద్యష్ధతి రయం తిరయన్నపి 'వేదనామ్‌,

161 గికగోవిందకావ్యును

విభు రతీవ తనోతి మన"భువః

సువ్ఫావయే హృదయే మరనవ్య థామ్‌. ష్‌

టీ, అయీ ఇ పీచెనియా |! మనోభువః = మన్య ఖనకు సువృృల్‌ నా

మిర్రుండుకు విరహా. . .ద్యుతిః - దిరహ = (నా నియోశగమునే పాండు ఇ తెల్లవై. న్య మురారెజ శ్రీక్మ ఫ్రష్టునియొక్క-, ముఖామ్మ్భు జజుముఖకమలముయొక్క ద్యుతిః=కాంతివఎటికాంతిగల్కు అఈయఏజణ ఈ విభుజచంద్రు, డు వెదనాం = బాధను, తిరయన్నవీ ఇ కప్పి వేయు-చున్నవు (ఆనా వందద్రదర్శనముతే కృషృముఖడర్శనము గలిగినట్లు స రణముగలుగుటవలన్య విరవాదు?ఖమ. కొంత పజికుం దక్మినను; అనుట) అతీవజమిక్కిం పహృాదమేుః౭హృదయమందు, మదన వ్యథాంజకామపీడశు ననోతి ఇ అధికముగా: జేయుచున్నాండు. (అనణాః పూర్వము చం 'ద్రుడా విరవాపొొడురమగు కృషముఖము.యొక్క_ కాఎతి గల వాంజీగుటనలన నావిరహ వేదనకు బోంగొట్రుచున్న వాం డైనకు, ఇవ్వడు నేను నమావనున శున్నకృషునికడ శేగక మన థినియాద్గ ముల్లుఎఘీంచినందున నాతో విరోధముకు సాధించు మన్మ్యథునకు మ్మిత్తమగుటచేం చాఖకు నతని తోంచేరి యిష్వుడు నవ్న బాధిా-డుచున్నాం6 డని భావము)

అ ఓచిమయా 1 కఈచంద్రుండు న్యాప్కియుని విరహి పాఎడురమను ముషుమువంటివా: డగుటవలన నానియోగదుఃఖమును గొతుషపజకుం బోం గొట్టుచున్న వాం డయ్యుకు (నాకు విరోధీయగు) మన థునకుం జెలకాం డిగుటి వలన నాపై: జలము ఫూని బాధించుచున్నాండు.

అన నకైప్తమోనాలాలా. అ అపుపది. 15, ఆఆ హ5క -మన్నృవతలకము అగ షా అన 2 ర ళా గ్‌ అత అవ, వూవ్వుగెంమునం: దొికాన క యువళలో క్ఫిష్లు నితో వమవవించిన మి 2 సుకవమ్రుం వర్మందయిడినది, ఈగీతమునం

స్పష్తమనర్దమూ “ అష్టపది. 15, గ్ష్‌గ్రి్‌ దొశానొక స్వాధీనభ_ర్త ఫకతోం గూడి కృష్ణుం డనుభవించిన విలాసములను శాధ వర్షించి వెప్పుచున్నది.... ” సావేరిరాగము = చాఫుతాళముం క ఘూర్షరీరాగము----ఎిక తౌళముం భూర్జరీశానై. కతాలీతాళాభ్యాం గియతేసి. _

' సముసితవమదనే రమణీళచనే చంబనవలీతకాధ నే, మృగమవతి.కం బిఇతి ళఛృలకం మృగ మివ కజటినీక రే, రమలే యమునాపుళినవనే ం - విజయీ మురారి రధునా, ధ్యువమ్‌, కే ఫఘనదచయసచిలే కచమతి చికురే తరళిశరరణాన సె, కుకవకకుసువుం వవళాసువమం రతివత్‌ మృగకాననే, కకుతే, . ంం 6 మురారి రధునా, £ ఫఘటయతి సుఘునే కుకవయుగగగనే మృగమదకుచిరూషి లే, మళివర నువములం జాకకముల౦ నఖవవశశభూపితే, రమతే. లం ళం అం మురారి రధునా. కి జివి ఎ/క లే న్పుకుభుజయుగ శే కరతలనళినీద భే ం యమకకశవ. మం మషుకరనిచయం వికికతి షామశీ వశే, రమతే లం త 20 మురారి రధునా, శీ రతిగ్సృహజఘనే విభృలామఘనే వ.నసిజకనశాసనే, మశమయరకననం తోరహసనం వికిరతి కృతవాస(నేనే, = రవుతే. అం ఎం మురారి రధునాంర్‌ చరాకింలయే కమలాని:యే నఖమణిగణపూబితే, బహీరపవరణం యాపకభరణం జనయతి హృది యోజితే, కమతే. తం తలం మురారి రథంనా, 6

166 గీతనోవిందకావ్యము రమయతి సుదృశం "కామపి సుభృశం ఖలహలధరసోద శే కి మఫల మవసం నిర మిహ వికసం వద నఖ! విటపోదశే, రమతే, ఉం ఉం మురారి రధునా, 7. ఇహ రసభణనే కృతహరిగు-నే మధురిష్రవదనేవశ్తీ, కలియుగచరికం న వసతు దుర౭ం కవినృవజయేవశ్తే, రమతే. 666 666 మురారి రధునా, 8 కే. టీ. హేస్యూజపీచెలియా | (ఆథ్యావ్భాకమ్యు, విజయీ = జయ శీలుండగు, మురారి= క్రీ కృష్ణుండు, లధునా ఇ ఇవ్వడు, యపునాపుళినవశే . యమునా ఆ యమునానదియొక్క_, పుళిన ఇ ఇనుకదిన్నెలయందలి, వనే ఇ తోంటయందు, రమలే = ్రీడించుచున్నాండు. సముదితమద'నే = సముదితజ చక్క_ంగనుదయించిను మదనే=కాముము గలదియు, చుంబన. . . ధే-_చుంలనజ ముద్దాడుటయందు, పలిఈజ ల్మిప్పంబడిన,(“లలితి ఆను పాతఠమున = చుంబనము "వేక మనోవారమైన్య) ఆధ లేజ పెదవి గలదియునగు, రమణీవదే = రమణశీం యగు) వ్రీయారాలి ముఖమందు, రజనేక నేజచంద్రునియందు, మృగమిప ఇ 'లేండినివలె, సపులకం=గగుర్పుగలుగునట్లు, మృగమదతిలకంజకసూరీతిలకమును లిఖతి=వ్రాయుచున్న్నా(దు, (ముఖమునకు చంద్రసామ్యమును, తిలకమునకు మృగసామ్యుము నూహించవలయు,) శా. ఓచెలీ | శ్రీకృష్ణుడు నిర్భ్మయముగ నిక్వుడు యమునానది ౧నుశదిన్నెలచే రమ్యమగు వనమునందు నొక రమణీమణితోం ల్రీడించు చున్న్న్నండు, అరమణియధరోస్టమును బలాత్కారముగం జూంబనము యుచు శరేర మంతయు గ గుర్చాటు నొందుచుండగా: గామరనము తాండవమాడు ముఖసద్మ మునందుం జం ద్చునియందు లేండివలె ,మనోహరమున నుందునట్లు కళ్తూరీతిలకమును దిద్దుచున్నాండు. 2. మురారి! = శ్రీకృష్ణుడు, భునచయరుచిళే ఆ మేఘనమూహాము వలె మునోహరమైనదియు) తర. , *ననే-కరళితజ(చూచుటవలన) చవలులుగాం

స _సృమసర్భము = అష్టపది, 15, 167 'జశేయండిన, తరుణ = కోడెకాండ్రృయొక్క, అనీఎముఖములు గలదియు, చతి...కానే = రతివతిజమన్మథు. డెడి, మృగజ లేడియొక్క-, శానశజీ = అరణ్బమైన (మృగళబ్దముచేత - ఆశుకూలుకాల నగు నన్ను వదలి ఈపెతో లమించు కృష్ణుండు గూడ మృగ ప్రాయుండే; యని నూచికము) చికురే ఆ 'వెంద్రుకలయందు, వపలానుమవమంజ మెజపువంటికాంతిగల- కురపకకునుముం ఇ సోరింటపువ్వును, రచయతి = ఊంచుచున్న్నాయడు. (యేఘమునకు కేళశపాశము వకు, మెజపునకు నోరింటపువ్వునకు సామ్యము వెప్పయడినది.) కా. ఓచెలీ! శ్రీకృష్ణుడు; దర్శనమ్మాత్రమునీ యౌావనవంఠళులమన న్సుల చాకర్షించుచు మన థుం డనుమృగము దిరుగు నరణ్యమోయన నల్లని 'మేభు సమూహమువలె బ,కాళించు కన్కప్రి, యురాణొప్వునుందు మెజిపుపంటి గోరింటపువ్వు నుంచుచున్నా(డుం 3.టీ. మృగమదరుచిరూపి, లేజకస్తూరియొక్క- శాంతివే వ్యావింవం అడినదియు, (ఆశాశపకమున---కస్తూరియొక్కకాంతివంటికాంతిచే వ్యాప్త " “మైనదియు) నుఘేజమిక్కి-లి గొప్పదియు, (మంచి'మేఘములు గలదియునఖ బద కళభూషిలే - నఖపదజనఖయత మెడి, శశింకరచఎద్దు, నివే. భూషి లేజ ఆలంకరించంబడినదియు (నఖిమశమువంటి చం దునిచే నలంకరించం బడీ వదియు)ు. నగు, కుచయుగగగనే ఆ చనుదోయి యనెడి యాకాళమునందు అమలం=నిర్థల మైన, మణివరంజవజ్రాలహార (లేక ముత్యాలహార) చుబెడి, శారకాసటలం = చుక్కల గుంపుకు ఖఘటయతి ఇ కూర్చుచున్నాండు, శా. ఓచెలీ! శ్రీకృషమడు కనూరీపంకముయొక్క- కాంతిచే వ్యాప్త మై మిక్కిలి గొప్పడదె నఖతతమువేం బ,కెళిచుచుడు నాయువతి చశువో యియందు కసూరివలె నల్లున్నై యశ మేఘములు గలిగి చందు పనిచే జొప్పారు నాకాశమునందు నమ త్ర, మాలికపలె 'వెలుంగునట్లు గశనాలహారము 1 వలంకరించుచున్నాంుం వి:-నఖపదళళిభూషి నే” నఖతతమునకుం జంద్రసొమ్యము పంచ సాయక మకు గ్రంశమునం 'జెచ:ంబడియున్నది:-లా

1౮) వీతగోవించకావ్యను “అగ్హేందుసంకాళమిదం నఖతత ముర్దేందుసంజ్ఞ 9 కథితం సమానత కమైనిశంబ స్తనషార్భ్గు వ్రమథ్యే దాతప్య క శ్కృురజం సైమ” ...... తజళ్లోకమునం దర్ధచంద్ర,సాదృళ్యముం జెప్పినందునం టై గీతమునందలి శళివదమున కర్థచందద్రు. డనియే యర్థము శాని వూర్మచం దండు గాదు నఖత్‌శము ఫూర్తచందద్రునివలె నుండదు గదా! శీ. టీ. మురారికజ క్రీకృషుందు, అత, ..శకలే-జిక = జయించంబడిన బిసశకలే=తామరతూండులం గలదియు, హీమకీఠ లేజమంచువలె (వేత) చల్లని దీయు, కరళలనళిపేద భే ఆ చేతు లనెడి తామర లేకులు గలదియు నగు, మృదు కుడయునళే = కొమలములగు ఆండు బాహువులయందు, మరకతవలయం ఇ మరకళమణుల చే: జేయయుడిన కంకణ మనెడి, మధుకరనిచయం = తుమ్మెదల గుంఫుకు విశరతి ఇ ఉంచుచున్నాండు. కా సనో! శ్రీకృబుండు, కమలములవంటి యజచేతులు గలిగి హిమ శీశలములె తౌమరరూండువ లె మిక్కలి కోమలము లగునాజవరాం భుజము లస మరకతమణికంకణముప దొడుగుచున్నాండు. , న్‌. టీ. మురా39= 'శీకృము:డు, విపులావఘ'నేజవిశాలమగునవయపము గలదియు, (ఆనుగాః మిక్కలి బరిసినది యట.) మనసిజకనకాననే = మన్మ థుని బంగారుసిోనన మైనదియు, (జభునము వి స్తీ మెనదగుటనలనను మిక్ళిం గొౌరవర్రముగల దగుటపలనను కనకాసనసామృము చెవ్చంబడినదిం ఇట్లు జఘువమునకు బఏంాారుసివోసనమునకుకు రూవకముచెప్పినుదున ముందు పర్తింపంబోు మన్న ఖ.నిమపంరాజవదఎ వేష్‌ంవంబడినది) కృతవాసపే = తాల్ప్చంబడీన వస్త్రము గలదియు, (అనలా: కృవుని అాచి లజ్ఞాతిశయముచే "మొలవై వస్త్రమును ధ3ంచె నుట లేకు కృశజ వేయంబడిన, వాసనే=(పకీ కరణ) ధూవము గలది యనియుం జెబ్పవచ్చును కావుననే యాయువతి కృష్ణుని లో.బఆచుొని నష పదలునట్లు చేసిర దని భావము, నాయకుండు వళచడు టై నాయిక ళన కరీరమునందు ధూవముకు జేసిళొనవలయు ననీ కామ శాత్త్రముళందుం. జెచ్పణుడియున్నది.. రతిరహన్యమునందు-_ “వరయువతీ

స ప్రమసర్లము ._ అఆప్షవడి., 15, 1609 ==టి లి లు

యలయోద్భవనూ క్షైలాపర్టకున్టవిద్ధా రె వర్వాంగీశో. ధూజి నర్వజనాశాం వశీకరణ” “చందనమువిన్న యేలకులు సజరసము, చెంగల్వకోన్లు, తెల్లతవాలంాలా పీని ధూవమునుశరీరమున కంఠకు వేసికొనిన సర్వజనవశీకరణ మగును" ఆనివెప్పం బడియున్న ది. లేక కృఠజణానికోభను జూచుట వేశం శృష్మునిచ్చే చేయయుడిన ఎాననేజనంభోేచ, గ్‌ గలది యని యర్థను "లేక కృళజ(మన్య థునిజ్రే చేయం -బడీన వాసనేజస్థానము గలది యని యర్థము. ఇచ్చట మన్మథుని శనకానన మని వెవుటమవేశ'నే మన్మథునకు స్థాన మని యేర్పడుచుండలా మరల మన్మ్శ థ స్థాన మని చెప్పుట. మన్తథుం డెవ్వు డచ్చటనే నివసించునని నిత్యసాన్నిధ్య సూచనార్థము) నగు, రతి...జభునే - రతి=శృ్ళంగారమునక్కు గృహ = ఇల్లు వంటివై న, జఘ'నేజజరునమందు (మొలయందు), తోరణవహాసనంజతోరణముళు బరివసమువేయు, మణిమయరననంజ=రతనాల (వ్యజృములు, లేకు ముత్యములు “మొలనూలును, వికిరతి=ఐవడ వేయుచున్నాండు (శట్రుచున్నా:డకుట). “శీరతి . అనుటవలన మొలనూలుకు గట్టంబోవునసమయమున నే చ్రియురాలి విజుందులు శనకుం దగులుటచే నొడలు వరవళయమై చేయి వణంకగా జభఘునమునం దటొ

లున బడవేసెనే కాని కట్రలే దని ధ్వస) - ॥

ళా. సీనఖీ! తీ కృమండు మిగుల విశాల మగునాకృతి గలిగి వశీకరణ ధూవముచే ధూపితయె మన్తథుని బ౨7ారుసింపాననమువ లె: ఫి, కాళించుచు రతిగ్భహమైన యాయువతి జఘన ప్రచేళమందు రశనాలమొలనూ లసిడి తోరణమును గట్టుచున్నాండు.

6. టీ. కమలానిలయే=లక్ష్మికునికిప కెనడి యం, నఖ, . *ఫూళిలే - నఖణ నోళ్ల నెడి, మణిగణ = రత్నసమూహము చేశ, ఫూలిలే = ఆలంకరించంబడిన "వ్భావి=హృదయముఎదు, యోజినే = చేర్పంబడిన, చరణకిసలమే. ఆ 'పొదపుం అిగురులయందు. (ఆనలా: ఆఅనురాగాతిశయముచేం దన హృదయనమం చా యువతి చరణకీసలయ ము కుుచుకొనియు లతుకను గూడ నుంచుకొనుచున్నా6 చకుట). బహిరపవరణం = బహీర్భూతమగు నాచ్చాదనముగల (అనగాః 'పౌదములం న్వభ్రావముగ "నెజనివగుటవలన. నిలత్రుక;ు యొక యాచ్చాదనము

కే70 గీతనోవిందకావ్థము శాదనుటఏ యావకభరణం = యాపక జ లర్తుకయొక్క-_, భరణం=భరించుటర్సు జనయతలిజకలిగించుచున్నాండుం

శ్రా. శ్రీకృష్ణుడు లక్ష్మీకి నిలయమె గోడ లనెడి మణులచే నలంక శబంబడి యనరాగాతిశయమునం దనహృదయమం దుంచుళొనయడిన యా యువతి చరణకినలయములఏదుం బైశఛాతగా లత్తుకను బూయుచున్నాండు.

మి:---క* గీకమందు “చరణమునకుకు జిగురుటాకునకున్తు నోరునకుళూ మణులకుళు బరస్పరము రూపకత్వమును తేన్రునపు 'డారూపముల కన్యోన్న సంబంధము లేక వేటువేలుగ నున్నందున ఆయు క్రి (యోగములేన్సి రూష శాలంకారవబం దీని లమ్‌ణము దండి

ళ్లో, “ఖ్మదం మందస్మి ళం జోోశ్చాన్నస్నె స్థ చేత్రో కృలు ముఖమ్‌,

ఇతి జో్యోత్చోన్న ృలాఒయోగా దయుక్తం రూవకం న్య్భృశమ్‌గ “ఈ చిజునవ్యు వెన్నెల; వశముఖము మనోవహారములగు నే (శ్రము లసెడి కల్ల కలునలు గలది అనుచో 'వెన్నెలకుకు నల్లగలువలపళు బరస్పరసంబంధము. "లేనందున అయు క్షరూవకము” అని వప్పియున్నాండు.

7. టీ. హాలధరసోదళే - వాలధర = నాశేటిని చాల్చినవానికి (బల 'శామానక్క్సు సోదశే=తోయిట్రువైన శ్రీకృష్ణుడు; కామి = (ఊరుపేరులు "జెలియని ఒకానొక, సుదృశంజమంచికశులు గలదానిని (దానికములకు జూచి "మోనపోయెననుట, ఛ్యాయతి నతి అ శలంచుచుండంగా, ఇవా = ఈ విట పోద రేజపొదరింటీలోవల, విరసం = నీరసముగా. (పోనీ ! విరసమైనను సే! ఆవి యనుట అఫలంజవ్రయోజనము లేకుండ, చిరు జ బహుకాలమ్యు, కింజూ చీల! అవసం = ఉంటిని సఖి! ఆ చెలియా వద జ వెళచుము.

తా. ఓీచెలియా 1! శ్రీకృష్ణుడు విరసుండ్రై న్ను పదలి యొకానొక ' యువతిని దనకుం దగినదాసిని?ా ధ్యానిచుచుండంా నీ పొదరిటియుదు "జీను జీరకాలముండియు ప్రయాజన మేమి గలదు? నీవే చెన్తుము.

విఃా'హలధరి, ఈవదముచే - ఏమియు నాగరికత లేక యొడ్జైరై చాలేలియీని వ్యవసాయముం జేయు పామరజకు: డని ధ్వనిశము. అశని

న ఫభమసర్షము - అనపది. 15, 171 వాని 0 లు కముండు గూడనంకటివాండే కదా యగును! కాయట్టియే యనుర్నళ్ల నగ: నన్ను. ,వదలి యెవతెతోనో రమించుచుండదుట యతనికి సహాజధర్య మే యగును గచా అని భావము, "

8. టీ, రసభణనే = (శృంశారాడి రసయుక్తము లగుపలుకులుగలు. ఇహ=ఈ గీఠకమందు, కృత. ..గుణనీ = కృవజచేయరడిన, వారిజ శ్రీకృష్ణుని. యొక్క గుణ'నే=ధ్యానము గలవాండుకు, మధురిపుపదకేవశే ఆ శీ కృమని ఛరణములకు డానుండైన, కవినృవజయదేదకే = జయదేవకవీశ్వరునందు,- కలియుగచ3కం = కలియుగమునుందు చేయంబడిన, దురిశం జ పొషము న వసతుజఉఊండకుండులాక |

తా. శృంశారరనమును జిలుకువలంకులు గలిగిన యీ గీశమునకు రచించి, శ్రీకృష్ణుని పాద సేవప.డ్లై యెల్లపుడు. శ్రీకృష్ణ ధ్యానమును కేయు జయటేమ కపేశ్వరునియందు నీ కలియుగనంబంధములగు పౌవము లేవియు. నుండకుంా డును, గాక!

. ఇవి హరిరసమన్మథతిలక మను పంచదశాష్ట్రపది. ఖ్లో. నాయాతస్పఖి! నియో యదిశళ స్ట (ందూతి! కిం దూయ నే? ౮ ఆలి ద్య

స్వచ్చందం బవాువల్లభ స్ప రమతే కిం తత్రతే దూపషణమ్‌?₹ పశా్ధద్య వ్ర యసంగ మాయదయితస్యాకృష్యమాణం గురైన ఉత్కగ్ధా = రిభరా దిన స్ఫుట దిదం చేస; సయం యాస్యతి

టీ. "హేసఖి ! = ఓచెలియా ! దూతి=పీదూలికా ! నిర్ణయ!= దయా రహికుండగు (శనుకన్సే, శథ$ ఆ (శాకుం బెరియకండ వరన్తీనంగమరూజ మగు నవరాధమువేసిన) ధూర్తుండు (శృష్ణుండుు, నాయాత్‌్‌ యది = రానీ, వాండయ్యెనేని, త్వం = నీవు, కిం జ నల, దూయసే అ పరితాపము నొందు చున్నావు? (వాండు ధృమండై యశేష్టముూూ రమించుచున్నాండు.. గాని నీవు పరికపించి లాభ మేమి గలదనుచున్నది:---) న ఆ అ శ్రీ శృషుండు బహువల్లభ3జఆ'నేకనాయికలు గలవాండ్రై స్వచ్భందంజ(య క్లోష్టముగా శంక

క్షై72 గీతగోవించదకావ్యము "శేవండ,) రమ రే=రమించుచున్నాయడ. త్యత్ర=ఆవిమయమై, లేవనీ యొక్క .దూషణంజదూపుణము (ఆపసమానము) కింజనీమి ? (కలదు). అద్యజఇప్వుడు, ఉఊర్కంకా రిళరాల్‌ ఇవ - ఉర్క_ంఠాజకొత్సుక స్రముయొక్కయు, అరి జ దుశఖముయొక్కయు, భరాదిప ఇ ఆతిశయమువలె, న్ఫుటల్‌ = బ్రద్దలైన ఇదం = కు చేర = మనస్సు; దయితన్య = ద్ర, యు ( శీ కృష్ణ్రునియొక్క, తులైం = పౌందర్యాదిగుణములచేే ఆకృ్ళృమ్యమాణం ఇ లాగండుచున్న టై, (ళోళముకో ేజేని పదార్థము గుణ (క్రాట్తుములచేం గట్టంబడి మళజీయొక చోటికి లొకొని పోయిడునుగదా | అల్లే యనుట.) వ్రీయసంగమాయ = చశాయకునితో: జేరుటకొ అకు, స్వయంజతానే, యాస్యతిజ వెళ్ళంగలదు. వశ్యజ చూడుము. (అనలా భరుిచుటకు శక్ష శ్రముగాని విరహాదుణఖమును సహిఎమం కాలక యశీని గుణములినే స్యరించుచుం బ్రాణములనే నదలవలసియున్న౦దున “అంతే యా మతి స్సా గతిఖొ అనునట్లు ఈయుతకాలనునందు నాచిత్తము కనంతటనే యాకృష్ణునికడకుం బోవుచున్నది శాన నీవూరక యచ్చటికి నిచ్చటిక: దిరుగుచున్నందున నేమియు లాభములేదు ని భావము.) 1 తాం పీసఖీ! దూతీ | శతుం డగుకృష్ణుండు దయావిహీనుఃడ్తై యిచ్చ టికి రాకుండుటకు నీ వేల వరిశపించెదవు ? ఆతండు శనకుం వ్రియురాండ్రగు న నేకయువతులతోం గూడి య'ఖేస్టముగం ్రీడించుచున్నాండు.. నానివలన నవమానను నీకేల? ఇపుడు నాహృదయ ముక్క_ంతాతిశయమువలనం గలిగిన యా ర్తిచేకకు గాంబోలు ఛ్రద్దణవాబుచున్నది. ఎట్లైనరు నాప్రియునిగుణము లశనితోం బొందును నలుగంజేయుటశై: 'బలాత్కారముగ నెన సీహవృదయము సేడ్చికొనిపోక మానవు, ఇది శనంతం బోక మానదు చాడంము!!! అనాంకము, వ వె ఇచ్చట రాధ వెన్వుమాటలవై ఖరెని బట్రియ్యు. అమె దూతి వెన్చంబడీన విషయమును బట్రియు, “శరి మొదలగుపదముల: బ్రయోగించుటం బట్రియు నీల్లోకమునక్కు మజియొకరీతిగ నర్థము న్ఫురించుచున్నది. ఎట్లన:

= కఇమసరక్ష్వము - అప్వవది, 1, 1/9 వి ౧ లు అక. ఇంాజకు శ్రీ కృష్ణుః డొకానొ్‌క యువతితో శృం గార కేళులం 'చేలుచున్నాం డని యూహీిఆంచి రాధ తన దు*తిక యగు వలికత్ధియయెదుట ననేకవిధముల నా విషయ మునే వర్షించెను. ఇక్టుకు కొన్ని కారాములనుబ్బ్హ తన దూతయే. శ్రీ కృష్ణునివోం. ్రీచించి వచ్చిన దని. శంకించుచు వర్రో_క్రిగాం + లుకుచున్నది___ “నాయానస్పఖి ! నిక యోయదిశఠ_స్టందూతి ! కిందూయనే!” ఓదూతీ ! నీవేం చరితేపించెదవు $ అశండు రాకున్న నాకు దుఃఖము జాని సీశేమియు చేదు గచా |! కాంబట్టి నీవరితావముకు జూడ నాకృష్షునితొ . నంభోగించి కృళార్థురాలవై యున్న్నావనిమే తోంచుచున్నది. కైరా 2 నాపై శెంత ముచివెరిమిని ఆూపితివి! అయినను, కుచోవమర్దనము, గాణాలింగనము; నఖతశము, దంఠతుళము మున్నగుచానిచే నిళ్ను మిక్కలి

• లాను పెటి కృష్ణుడు తన నిరయక్వముకు గన-బజిచినాం డని వరితవించెదవ్టు గాంచోలు! ఫోలటంభోలు!! ఓవొ! ఆదు; అతండు శతుం డనియా శకుందు. గాకున్నచాో. నకురక్తనగు నన్ను వదం నానంజేశముకు చ్చిన గూతిక వగు నీతో చేల రమించుకు 1 “చ్భంవం బనావల్లభ స్ప రమతే కిం త్ర తే దూషణమ్‌ ౯” మఆియొ నతని!: బెక్కుమంది ప్రియురాండ్రు, గలరు గాన వారితో య 'ేష్టముగం గ్రీడించును, అటి పెక్కుముదిలో నీవుగూడ నా చ్రి యు రాలివైతివిగడా |! ఎంతయు సంతోషము, ఇందు నీదూమణ రగమియుూులేదు. గచా | “పశ్యావ్య మ్రీయసంగమాయవయితస్యాకృష్యమాణంగు తై , ఉప్కంఠా_ర్టిన నాదివ స్ఫుట దివం చేత స్స సయం యాస్యతి” మతియు గృష్షు-డు నీవంటివారలతో సంభోగించుటయే వ్రధాన కార్యుముగ నెంచుకొని యిస్టవ్రళ *రము సంచరించు బహువల్లభుం డయినను

క్‌. గీతగోవింవ కావ్యము -నో కేమియు నష్టములేదు; కాని యకండు నక్ను 'క్రేమించినవి మొవ మని 'యన్యయువతిని మనమునం దలంచియైన "నెబుంగందు. "నేఏన్తైక మళ్లే వర పురుషుని మనమునం గూడం దలవకయే యుంటిని. ఇచ్వు డన్ననో విఫెనకము వలన నాకనివిమయ మంకయం. విపరీత మగుటచే నిట్రిసమయమున నేకు, ఉప్రిదుకటకంటె: బ్రాణములు వదలుటమయు గ్రేయ మని కలందుచున్నాశు, =వావనప్త కనా అష్పపది. 16.

॥ నారాయణనమువనాయాపము

అవ. కప్పును కృష్ణునతో రమించు యునతిమొక్క_ సౌ భాగ్యసుఖములను, కృష్ణుని ₹రహముచేం బరికపంము యువతి యొక్క-_ సంతావమును గీవరూవముగా వర్షించు మున్నాండయ.___

పున్నాగవరాలీరాగము = ఆవితాళము 'జేశవరాళీ రాగము - రూపక తాళము

చేకవరాలీకాణేం రూవకతా లేన గియ చే;

అఎలతకళకువలయనయ నేన

తపతి న సా కిరలయగయనేన,

సఖి! యా రమితా వనవమూలినా,

సఖ్యి!._యా కమితా వనవమాలినా, దు: మ్‌, 1

వికసికపరసీజలలిశము ఖేన

స్క్ఫుటతీ న సా మనసీజవిశిఖేన,

సఖి! 4 అం వమాలివా,

అమృకమనువమృమతరవచ నేన -

జ్వలతి న సా మలయజవవనేన,

సఖి! జలం మాలినా, 3

స్పష్టమసర్దము = అష్టపది, 16, కే75 సలజలమహరుచికరచర ణేన మెళతి న సా హీమకరకిణేన, సఖి! . వాలినా, త్తే నజలజలవసముదయరుచిేణ దళతి న సా హృది విరహభరేణ, సఖి! ంఠం మాలినా, గ్‌ శనకనిష"పచిశుచివసనేన శగనీతి న సా పరిజనహసనేన, సఖి! ఏం మాళీనా. . సకలభువనజనవరతరు జీన వహతి న సా రుజ మతికరుణేన, సఖి! తం వాలినా. 7 శ్రీజ య'దేశభశీకవచనేన వవగతు హరి కపి హృదయ మనేన, చఖు | 029 మాలీనా, 8

1. టీ. సూ=పఓవెలియా 1! అనిల...నయేన - జనిలజవాయువుర్వ్యే వ్రరభజకపెలుచున్న, కుపలయ =కలువలపంటి, నయ'ేన = నేశతములుగల్క, వన చూలినాజకృష్ణుని చేశ, యాజనస్త్రీ రమితాజరమించండినది సాజ అస్తి శకిరలయశయ నేనజచిగురుల సెజ్టయందున, న శవతిజతావము నొందదు, తా. ఓవెలీ! గాలిచేం గదలించంబడీన నల్లకలంనలంబోలిన "బేక్రమాలు గల ్రీకృష్పస్వామిచే నేయువతి రమించయిడెనో యాయువతి చగురుల సెజ్హపెలబడి శపింపదు గచా |!
2. టీ, వికవీత...ముఖీన - విశసిరఐవిశసించిన) నరసీజ = శనులముల పల్కె లలిశజమనోహరమైన, ముఖేన=నుఖముగల్య, వనమాలినా, యాారమిత్యా స్కా మనసిజవిళి'ఖేనజామన్మ్య ఫవాణముచేత్య నన్ఫుటలిజవ్రక్కాలుగాదు.

స షమశర్షము = అషవదిం 16, 177 ర్‌! ౧ లు టీ. కనక. ..వన్ననేన - కనకనికష = బంగారు బిళ్ళ యొక్క, రుచి గాంతివంట్సి కాంతి గల, శుచిజనిర లమెన్మ వసనేన = వ్యస్త్తృము కల్ప పన మాలినా, యా, రమితౌా సౌ, వరిజనహసనేన = దాసీజకల నష వ్ర్‌గాలచ్వే న శ్వసితి=నిట్టూర్పులు పుచ్చదుం ఛా. ఓవెలీ ! బంగారువంటివన్నె గలిసివరిశుద్ధమైన . వట్రుయిట్రము భరించిన శ్రీకృషమూగర్తితో నేయువతి రమించునో యది వరిజనుల వ3వలం మునకు లోనై నిట్రూర్చలు ఫపుచ్చదుగచా 1 7. టీ. సకల... తరుణేన-సకలజనమ స్త్వములగు, భువన=లోకములయం దలి జన=జనమునందు, వరజశే; మండగు, తరుణేన=యావనవంతుం 2 న్య వన మాలినా, యా, రమిత్కా సా ఆతికరుణేనఐమిక్కిలి కరకుణరనముతో (కూడి నై) రుజంజ(కృష్ణవిరహముచేం గలిగిన్సు శరీరపీడను, న పవాతిజపొందదు. కాం ఓసఖి | లోకములం బెల్ల శుత్తమయువకు: డగు క్రీకృషునితో "జేకామిని రమించునో యది యక్యంశకరుణారనమున కాస్పవమె. వియోగ “పీడ ననుభవింవదుగడా 1 8. టి. ఆచేన = ఈ, శ్రీజియ. ..వచనేన - శ్రీజయజేవ = భగవ తైై-ంకర్య లశ్షీసంపక్నుండగు జయదేవకని చేశ, భణిళజవముకంబడీన,వ చచేనజ చా శ వాక్యముచేక (భణిశమిలనేన్‌ అను పాఠాంతరమునందు - భశిక=సం దం బడిన, మిళ నేన=వర 'స్తినంగమము వేత; అని యర్థము, “భణికమననేన” ఆకు 'పాఠమున-.-పలుకుయొక్క భ్యానమువేత; ఆని యర్థము.) హరిరపీ = శ్ర కృష్ణుండుశు, హృదయం (రాభయొక్క, లేకు ౪సాదులయొక్క) హవ యమును, 'ప్రవిశతు గా వ్ర, వేళించునుగాక | ా. శీ కృవ్వళ కుం డగుజయజేవకవి విరచిత మగునీగీకముకు ఛ్యానించు వారిహృదయమందు శ్రీష్ణుడు నివసించు:గాత | ఇది నారాయణమనదనాయాస మను హోడకాష్ట్రవప, గీఠతగో-. 12

శ్రగ గీర గోవింద కావ్యము అవ. ఇం “కు ముంచు రాధ *శేత స్పర్టియం యాస్యతిన యని ఇచకత్టయతోం జెప్పీ యింతలో శ్రీకృష్ణుడు పరస్తిపంగ రతుం డయ్యు నని తలంచి యతని వృత్రాంపము నొక మిషగాల 'బెట్టకొని కొంతకాలయావనము చేనీ మరల మన థ బాధను సహెంవంజూలక యతనికి సహాయమగు మలయమాకుకముకు దూలజలుట కారంభించుచున్నది___ శో మనోభవానంవన ! చంవనానిల ! గా ప్రసీద "లే వమీణ! ముంచ వామళాష్స్‌ త్‌ణం జగళ్చ్రాణ ! నిఖాయ మాధవం ఫులో మమ ప్రాణహరో భవిష్యుని, ఖ్‌ టీ మనోభవానందన జ మన్మథునకు నంతోమము గలిగించునట్త, చందనానిల!ీజచందనవృతుములనుండి వచ్చు (మలయ వాయువా! లేదక్షియ ఓరీ మొనగాండా ! (దక్షిణదిక్కునం బుట్టినవాండా) వామళతౌంజ(న్రీవక్ర త్వమును, ముంచజపదలుము- (అనంగా :; ఓమలయవాయువా! నీవు లోకా నందకరుండవయ్యుకు నాకు మిగుల నవకారియగు మ థునితో:శేం నన్న చాధించుచున్నాపుగాన నీవృ త్రి వివరీక మెనది, ఇంలమా (త్రేముననే నీవు మొనగాండ వని తల:చుచున్నావు అట్టు తీలందకుము. నీపంకరతనము నించుక సీపు వదలుము అనుట.) ేజగక్చాాణ=లోకములకం బ్రాణమువంటివాండా! తుణయితులాకాలము మాధవం = శ్రీశుషుని, మమ ౫ నాయొక్క ఫుర! ఇ ముందు, నిధాయజనిలిప్రీ ప్రసీద ప్రనక్మ్నుండవు గమ్లు. అనయా: సీవు లోక మునకెల్టం బాణస్వరూపుండవు అయ్యుశు విపరీతవృ త్తిెవే న న్నెటుల 'బాధించుచుంటేవో యళ్లే న్యావ్రియునిం గృమనింహడ _బాధింపును. అ చాధకుం చాళంాలక యశం డిచ్చటి॥ వచ్చును. అందువలన నశని నాక్రడకుం "కేర్చనవాండ వగుదువు అగుట. టట్లు కానిచో ప్రూవారఃజనాప్రాణమాలు వహనించువా:డవు, భవిష్యసి ౨ కాగలవు తా. ఓములయానిలంండా | నీవు లోకముల కల్లం శ్రాణస్వరూపుడ

స వచుసర్షము - అప్షవది. 16, 179 అటి ౧ ల వయ్యుకు నాకు విరోధియగు మన్మ శునితోం శ్రే యతనినంతోమమునైై విపరీశవృత్తి నవలంబించి యున్నావు. ఇంళమ్మార్రమున నీవు మొనగాండవు గాంలోవు కాయంట్రి సీవంకరతనముకు మాని యించుక దయారనమును బూని నాకు బ్రనక్నుండవు గమ్యం న్యావ్రియుండగు కృష్ణుని దోడెచ్చి నాకడ నీలు ఫుము. అట్లు చేయవేని నీవు జగ త్ప్రాణుండ వగుటకు మాలు?ాం బ్రాం వారుండ వే యగుదువుం ' అన, ఇట్లు మలయమాగుతమును దూపి.చి *ఒకరిని చూషింవనేల!? నాదే యపరాధనుల ఆనుకొని తన చిత్తమునే నిందించుకొనుచున్నది..._ న్లో. రివు రివ సఖీసంవాసోఒయం శిఖీవ హిమానిలో విషు మివ సుథారగిగ్యన్మీ౯ దునోతి మనోగతే, హృదయ మవయే చన్మీ న్నేవం వున రులతే బలాత్‌ కుఫలయవృకాం నాము కామో నికామనికంకుశః, 8 ॥ టీ యస్తిక్‌. 'బావక సపు:డు, మనోగలే = మనన్ఫుశు బొందినవాండు శాలాం (కృష్ణుని ఛ్యానివహాూ, అశుటు ఆయంజ క్క నఖీసంవాస! అ చెలు లతో నుండుట, రిపు రిపజక త్రు,వువలె దునోతి = చరితపింపం జేయు చున్న దో (అనలా : సఖులశు జూడగనే వారు చేసిన యలంకారము వరివినము, ఖం గారమందిరాలంకారము మున్నగునవి జ్జ పికి వచ్చి మిగుల దుఃఖ ముప్పొంగు ననుట్స, హిమానిలకజచల్లణాల్తి ళిఖీపజఅగ్నివ లె దునోతిజపరిత పింపం జేయుచున్న దో, నుధారళ్మిః=(అమృకకిరణములు గల) చందద్రు,ండి, విమ మివజవిమమువలె, దునోతీ = పరిశపీంపంజేయుచున్నాండో, కన్మీ౯ = అట్టి, ఆదయీ = దయారహిథునియందేే హృదయంజ(నా) చిత్తము, బలాత్‌ =బలా శ్కారముగా, పునఃమాటిమాటికి, వలతే = తిరుగుచున్నది, (అనంగా? నేను నివారించినకు నాచిత్తము బలాత్కౌారముగ6 బోవుచున్న దనుటు నికామ నిరంకుశ! అ మిక్కిలి యడ్డులేని నడపడి గల, కామక=మన్మథుండ్యు కువలయ దృశాంజన్త్రీలకు వామకివిపరీతుం డే (ఆగుచున్మాందు.)

180 గీతగోవింద కావ్యము శా. నకృమ్ణుని దలంచి నంకమ్మాతృమునచే వెలికత్తెతోం గూడియుం డుట శత్రుువువలెకు చల్లగాలి యగ్నివలెళు చంద్రుడు విషముపలిఫఏ బక్రి శాపముకు గలిగించు చుండిరో, యట్టి దయారహితు: డగ్మక్రీకృమునే నా హృాదయము బలాత్కారముగం బోయి యాశ్యయించుచున్నది. అవా! నన్ని యిాచిత్రము | నిరంకుశ ప్రవృత్తి గలమన్మథుం డెల్లపుడు.. స్త్రీలయుదు వక్రించియే యుండుకు గతా! అవ. ఇఫుకు రాధ నకహదుగఖమున కోరం జాంక మలయమాకతాదుంను నించాగర్భముగం బ్రార్ధించుచున్నషి_ శ్లో, చాథాం విభేహి మ[కయావిల ! వంచబాణ ! ప్రాణాల నే ఫహోా నగ ఫహం పునరా త్ర ముమ్మే కిం తే కృతాంచఛగని |! యమయా తరంగైః అంగాని సించ మమ థామ్యుతు "దేహూదాహః. రి టీ. హేమలయానిల = ఓమలయమారుళమా ! బౌధాం = చొధకు విభీహి= చేయుము, పుచబౌణ = (అయిదు హౌణములుగల) మన్మథుండా స ప్రాణా వాప్రాణములను, గృహాణ=తీసికొనుము- (ట్లు కృష్ణుండు నిన్నే చి యున్నందున సీచ్చటకుండి లాభ మేమి? గృహమునకు బోరాదా. యసనీనజాల) పున! జ మరల, కృహం=ఇంటిని, నాశ్ర్రబమ్యే = పొందము (ఆకృష్ణు-డు లేకున్న గృవహాముగూడ నాకు సంతావమును గలుగంకేయునశట్స కృతాంతభగిని జ యమునకుం. జెల్ళిలా! (యమున్యా లే = సీయొక్క, తమయా=పీర్పు (ఊోరకుండుట చేశ కిం=ఐవీమిప్రయోజనము తరం. జ ఆలలచే, మమజనాయొక్క, అంగాని అ (విరహాగ్నిత పృములగుు అవయవము లను, సిఎచజలేడుపుము. మమ = నాయొక్క, దేహాదావా! = శరీరతాపము శామృ్యశు=చల్లారునుగాకం తా, పీమలయమారువమా ! (నీవు గొద్చయింటం బుట్టినవాండవు గాన నికరుల బౌధించుట యుక్తము గా దని నూచిశముఎ) నీవు బౌాధించుము. మన్మథా ! నీవు నాహ్ర్రాణములకు ద్రీయుము. షీయమువానదీ ! ఊరకుండెద

స వ్రమసర్గము' - అప్షవది, 16. 181 అలి ౧ లయ జీల! నీఠకరంగములచే నాయంగములను దడువరాదా ! ఆందువలన నాశరీలే ఆావము శాంతించును శ" వి:--'కృతాంకతభగిని యసటమే, 'యముండు నిర్ణయుండు శాన నక నికి జెళల్లెల వగునీవు దయాళశాలిని వగుదువా! కావు. వినకు నామె బ్రేమించి నంకాదమును జల్లార్చు మనుట. ,

“వంచబౌొణి...' “అయిదు బొణములనే నయిడు ప్రాణములను లా॥ి కొనుము” జని చంచబాణపదను సూచించుచున్నది. అయిదుబాణము లేవి యయన:---“నమోహనః తీళణశ్చ దహన శ్ళోమణ _నథా, ఊచ్చాటనకళ్ళ శామస్య వాణాః పంచ వ్రశీ ర్తితాజో “సమ్లైవహానము చోభణము దహానమ, ఉచ్చాటనము శోషణము ఆకునవి మన్మథుని చంచచొాణనులు”

అవ. ఏడవసర్లమును ముగించుచు సన్రాంతమునందు శీ.వైషవులకు మంగఖళాశా..నమును జీయుచున్నాండయ.___ యట శో ర్రాశ్‌ ర్నీలనిచోల మచ్యుత ముక స్పంవీఠవీకాంబరం రాథాయా శృకిశం విలోక్య హసతి సై రం సఖమండలే, చ్రీ డాచంచల మంచలం నయనయూో రాధాయ రాధాననే స్వాద్యుసై శ్రరముఖోఒయమ స్తుజగచానందాయనందాత జః, ఓ. న! న. ఇతి న్రీజయదేవకృతా గీవనోనంటే విస్ర, స్ట్‌నర్ష క నాగరనారాయణో నావు న వృమస్సృక్షం అట ౧ అాణావుక్తైవూనాాా ॥ టీ. నఖీమండ లేజదెలిక త్తియలగుంపు ప్రాాప్రాద్దున, నీలనిచోలంజ “ెకల్లనికచుదుప్పటి గల, అచ్యుతం=కృష్ణుని శంవీకపీ తాంబరం-సంవీకజచుట్టు కొనంబడిన, పీతాంబరంజపచ్చనివన్తృము గల రాధాయాః ఇ రాధయొక్క ఊఉరః జ వతస్థ ఎలమును, చకితం = యథాశథా = భయము గలుగునట్టుగ్యా

క82 గీతగోవిందకానష్టను శాధానజీ జ రాధయొక్క-. ముఖమునందు, చ్రీ, గాచతదలం=సిస్ల వేం నదల శ్రున్న, వయనయోః॥ అంచలం = శ్రేయంటిచూపును, అధాయ = ఉంచి, స్యూడు. ..ముఖకి-స్వాదు = మనోహరమైన ప్లే రజచియునగవు గల, ముఖ! ఇ |! ముఖముగలు ఆయంజ ఈ నందాత్య జ న! శీశృష్ణుడు జబుూచానంచాయ ఇ ఉోశానందనముకాఆకు, అస్తు = ఆగును కం ఛా. శ్రీ రాధాశ్ళష్ణులు రాని,కాలమున యగ్షేష్తముగం శ్రీడించు = భశుంకుునం దొండొరుల వస్తృములు మాళిపోయి.. శ్రీకృష్ణుని కీళాంబరను శాభయు రాధికనల్లదున్పటి శ్రీశృష్ణు:డుకు గభ్వకొని యువయమునం శ్రీ, గాచందిరముపండి వెలువడి రాగా సఖీజకు లందజు వారివేసముఆకు చూచి బకవక నవ్వసాగిరి. ఆది చూచి యెంశయు సిగ్గునొంది రాథముఖము ర్రేగంటయాచుచు మనోవారముగ( జిలునవ్వు నవ్వుచుందు ,శీశృష్వస్వామి అోేకమున కానందమును గలిగించు: గాగ మిాఈ ఖ్లోకమునందు వోస్యరనము; స్వఖావో_క్తృలంకారము; శార్డూలవి క్రీడికవృ _త్తమ్యు ఈసర్లమున---శకుండు నాయికుండు; అభిసారిక శాయికం గ ద్యము- ఇదిశ్రీ ఛ్రీనివాసకరుణారసనమాసాది తసంస్కృ్భృ తాంధ్రకవితా వె. చప, శ్రీ నుక్క్కె-శికగో క్రవవిత్రమహాచార్యవూరుష రాభఘవాచార్యశనూభ్‌పు పౌహిళ్యాచార్య శ్రీమదుక్సులోపావ్వాయ “వేంకటనరసింహాచార్య ప్రణీకయగుసవృదయాఖ్య గీతనోవింద కావ్యవ్యాఖ్యయందు నాగర జాశొయపణ మను స్తమన్సర్లముం ఐజి ౧

• స వమసర్షమం సమా పము, అణాల ౧ నా!

ఆ ష్ట మనర్షము యె అవిననట్రేవానాా. విలయలవ్వీవతి. అాస్త్రి అవ, ఇట్లు శాధ శ్రీకృష్ణతత్పరయై యత్యంతము విల వించుచుండంా న్నార్త ్రౌాపరాయణుయడును జగత్కారణభూ తుండు నగు శ్రీ కృష్ణు: జామెయెదుట మనోహరాకారముతోడ నావిర్భవిం చెను, ఆ విషయమును కవి వర్మించుచున్నాండు...- శ్లో అథ కథ మసి యామినీం వినీయ స్మరశరజర్థుతా ఒపి సా ప్రభౌతే, అనునయవచనం వదంత వశ్రే ప్రగాతమవి మ్రియ మాహా సాభ ఫ్టసూయమ్‌, తో టీ, ఆభ = శరువాక, కథమకి = ఎబ్రెటులో, ఊామినీంజరా త్రిని? 6యామినీ=జాములు గలది ఆను శబ్దముచే విరహ కాలము మిక్కిలి దీర మని నూచిశము) విీనీయజనడపి, సర... తా అపి-స్య రజమన్మ థునియొక్క-, శరణు జాణములచే, జర్జు తా౭విజపీడితు రాలయ్యుకు, సా=ఆరాధ; ప్రగా లే=స్రాశఃి 'శాలనుందు, ఆన, = శనయెదుట, అనునయరచనంజ(తౌా నితర నాయికళోం గూడి శ్రీడించిన యవరాధముకు మజిచుటైై “జరగినటే మో జరగినది. ఇంక మింద నట్లు వేయను” అని వినయ వాక్యమును, వదంతంఎపలుకుచున్న వాండుకు, 'ప్రణశమవి = నమస్కరించుచున్న వాండె నకు ప్రియం ఆ నాయకుని ( శ్రీ కృష్ణుని, సాభ్యసూయం = ఆసూయతో: గూడునట్లుగా?, అహ = చలికెరు. (అనరా: శ్రీకృమ్ణునియందు వర స్త్రీనఖతు తౌదులకు జూచి కా నకుళవిచు మన్మథబౌణపీడను సైతము మజిచి మిక్కి-లి కోపముతోం బలిశె ననుట్స.

శేర్మ గీతోవింవ కావ్యము తా, రాధవియోగపీడచే చెట్టైట్లో ర్యాత్తి యంతయు నదపి మన్మథ చాణములవే మీగులం గొట్రయడినదై, ప్రాతఃకాలమందు వచ్చి వినయవాళ్య ములకు బబుకుచుం దనమ్రోల నిలుచున్న ఈ కృష్ణుని జూచి మిక్కిలి యసూ యతొ నిట్లు వలిశెను, వాలవునేనప్రనాల అ స్ట పది. 17.

• శ్చీపతిరత్నానళి. .. అవ రాధ శ్రీకృస్తునిలయణములం సెట్టి పరనస్త్రీసంగ "మొసర్చి వచ్చినాం డని ఫోజించి ఖండిత మై యీక్ష్యాయుుక్త ముగ బలుకుచున్నదిష_ భెరవిరాగము - అది తాళము. ఖె రవీరాగయతితాళాభ్యాం గియలే:_ రజనిజనికగకుజాగకశాగళ హా యుత మలసని మేషమ్స్‌ వహతి నయన మవనశాగ మివ స్ఫుట మువవరసాఖిని వేభమ్‌, (హరిహర్సి తలం న 6ంఅల యాహి మాధవ! యాహ్‌ శీశవ! మావక శె శవవావమ్‌్‌, తా మనుశక సరనీవపాలోచన! యా గవ హకతి విషావమ్‌. ధ్రవమ్‌, శ్‌! కజ్జలమభినవిలో చన చుంబశవికచిశనీలిమరూళమ్‌, వశనవనన మమఇం తవ కృష్ణ ! తనోతి తనో రనుకూవమ్‌, (హరిహరి యాహ్‌ా లం విషాదమ్‌. జ వపు కనుహకతి గను స్మ క .౧గకఖకనఖకతన*ెఖమ్‌, మరక శేశకలకళ నకల 'ధౌతల్‌పే రవ కతిజయలేఖమ్‌, 1 (హరంహకి యాహి 9 విషాదమ్‌, 8

న ఇమనక్షము ౨ అషవది., 17. కర్‌ అశాది ౧ లు చరణకమలగళదల క్షీ క్త మిదం తవ హృదయ ముదారమ్స్‌ దన్శయ తీవ బహీ ర్మవన ్రుమనవకిసలయపరివారమ్‌, (హ౭హరి యాప్‌ న విహెదమ్‌, చశనపవవం భవవధరగతం మము జనయతి వేతనీ భేదమ్‌, కథయతి కథనుధునాఒవిమయా సహ తవ వళలేతదఖేదమ్‌, (హరిహరి యాహి 69 విషాదమ్‌, శ్‌ "బహి రివ మలినగరం తవ కృవ్ళ! మనోఒపిఛవిప్యతనూ-నమ్‌, కథ మథ వంచయనే జన మనగగ వసపె-శరజ్వరదూనమ్‌!, (హరిహరి యాహ్‌ అ ంం విహోదమమ్‌, 6 భవంతి భవానబలాకబళాయ వనేషు కి మత్రవిచిత్రమ్‌, చ్రథయతి ఫూనని వై వవధూవభనిక్టయి బొలంచరిత్రమ, (హకహర్రి యాహి ఎ లం విషాదమ్‌. ౯ శీ జయ దేవఛణితరతివంచితఖం కితయువతివిలావమ్‌, శృణుతసుథామధురంవిబుధా విబుథధాలయతోఒవీదురాపం (హంహరి యాహి ం లం నిహిదమ్‌, క

1. (భల్లవి) టీ. హౌమాధవ = ఓ బ్రైయకివతీ | కేశవ=మ శ్రీకృష్ణా $ ళశేశములు గలవాండు శీశవుండు అశు వ్యుగ్వ్తిచే 'కేశసంస్కారవరాయణ లగుజారిణలయందు నశురక్తుండు అని ధ్వని. యాహియాహి=సోపొమ్య 1 కె శతపవాదం=కచటవాదమును, మాపదజావలుకకుము, సరసీరుహూలోచనజమీపుండ / శీకామై! యాజనీయువత్సి రవ ఇ నీయొక్క, విషాదంజదు!ఖమును హరతి పోంగొలచున్నదో, తామేవజదాని'నే, (ఆజంపలాడినే అమునరజఅనుసరించి "పొమ్ల! (హరిహరి = అయ్యయ్యో! ఇది అవృయము). తా. పీమాధవా! శేశవా! పోపౌము! “నీవు తవ్చ నా కెవ్వరు ప్రీయు కం న / శాండ్రు లేద” అకు మొదలగు కవటసంభామణలను జేయకుము. ఓ ఫుండరీ ఆాకై! వయువతి సీనిషాదమునుం బోంగొట్టునో యాపెకడశే ఫపొము,

136 గీతనోవిందకావ్యను వః... “నరసీరువబాలోదన” “కామరలవంటిన్నేక్తములు నలవాంజా౯” ఆనుటవే “వద్మ మెట్లు వ్రభాశమం దొక్కాక 'శేకు సగము సగము మూసీకొనా యుండునో యళ్లే సీకనులు ర్మాల్మియంతయు జాగరము చేసినందున మూంఠ వడిపోవుచున్న ది. ఈని ద్రమత్తులో జీమేమోవెళ్లీమాటలు మాటాడుచున్నావూ నాని పోపొము” అని ధ్వని, "లేక “పద్మ ము రాక్ర్రులయందు మూంతవడి కెల్లవాజలనే యెట్లు వికసించునో యళ్లే. రాల్రియంశయు. నావిమయమై కచ్నెత్తిచూడక తెల్లవాణంగ'నే విరవరాధివివలె కనులు బెజచి వచ్చితివి,

జాంచోలుు పోపొమ!” అనిమైనను జెప్పవచ్చునుం

అవ. “ఓకాథా! నీకన్న నాకు వెతె ప్రియురాలు లేడే” ఆని యందువేమో చెప్పదను విను మనుచున్నది---

1. టీ. హేళ్ళష్ణ! రజని. ..యిశమ్‌-రజని జ ర్యాత్తియంద్యు జనిత = ఫుట్టిన, గురుజఅధికమైన, జాగరణ మేలుకొనుటవేశమైన, రాగజఎజ్జందనము దే (రంజనద్రవ్యము చ్చే, కహియితంజకొంచె మెజ్జవాలీనదియు, అలసని మేమంణ్య ఆలసజమందములై న, నిమేషం= జెప్పపాట్లు గలదియు, (ోనివేశంో ఆకు పొఠ మున ఊనికి గలది యని యర్థము.) ఊదిక. . .నివేశమ్‌ - ఉదిశజపుట్రిన, స ఇ శృంగారరసమునందు, అభినివేశం అ పట్టుదల (అతిశయము) సగలదియు నగు, శనజనీయొక్క, నయనం = న్మేక్రృము అనురాగం ఆ ప్రేమను, స్ఫుటంజస్పప్త ముగా, వహతిఐవహించుచున్నది (వలె నున్నదిిం

ళా, ఓళ్ళష్ణా శి రాత్రియందు మిగుల అాగారము వేసినందున నెణ్లిం బడి శృంగారరనమునందు: బట్టుదల గలిగిన మూ.శవదడు. నీకనులను జూచి నంతచే యేడోయొక యువతియం.. దశురాగము (శ్రేమచజుపు) గలిగి యున్నా వని స్పష్టముగ6 "బెలియుచున్నదిం అవ, “ఓ రాధా! నేను కనంబడకపోయినందున 'ఫవముచే రాత్ర్రీయంశయు వన మెల్ల "వెవవెదకి వేసాుుచున్నందున నివ్ర్య

అష్నమసర్ష్మము - అష్టవది, 17. క్షేం్ర7 లు €ంం లయ "లేక యెజ్తంబడినవిగాని ఇతర యువతికొఅకు రాత్రి జూగార ముచే నాకన్ను లెజ్జంబడ లేదూ” అనిన చెప్పుచున్నదిమ._

2. టీ. హేళ్ళష్ణ! కజ్టల...రూవక్‌ - కజ్జ్ఞలజకాటుకచే, మలిన ఇ మలినములుగాం 'జేయంబడిన (శాటుక యంటుకొనిన); విలోచనజజేక్రముల- యొక్క, చుంబన = ముద్దొడుట చేత, విరచిత = చేయంబడిన, నీలిమరూవంజ నల్లనియాకారము గల, ఆరుణంజఎజని, దశనవసనంజఅధరోస్ట్రము, తవజనీ యొక్క, శనో'జళరీరముపకు; ఆకుకూచంజకగియుండుటకు శనోతిజ=చేయు చున్నవి. (లేక, కజ్ఞల నీలిమజనల్ల దనము గలదియు అరుణం, దశనవసనం, నే తనో, ఆనురూపంజతగిన, రూపంజకాంతిని అనియు నన్వయించవచ్చును.).

తా. ఓళ్ళష్తా! కాటుశచే మలినము లగునాయుపతికనులకు ముద్దా డుట వలన '“నల్హవిమున నీ యెజ్లినియధరోష్ట్రము సీశరీరమునకుం దగినకాంతిని గలుగంజేయుచున్నది. (జీక్రచుంబనము శామశా శ్త్హమునందు--గుహ్మే శ్షర్రే లలాటే చ చుంబనం పరిక్సీర్హితమ్‌” అని చెప్పంబడినది.)

8. టీ. *హేకృవ=ఓకృషుండా! (తవ = నీయొక్క, వపు1=శరీరము). స్మర... శేఖం ఎ స్యరసంగర ణా మన్మ్యథయుద్ధ (రత్రి ముదు, ఖర=వాండీగల- నఖర ఇ గోళ్ళ యొక్క, తుశజగాయములయొక్క కేఖం ఆ లేఖలు గలదై, మరక... లిపేక-మరకతజమరకతముయొక్క_, శకల=తుకుకయందు, కలిత ఇ వెళ్ళంబడిన, కలభాతంపేంజబు గారు చిక్కూడమువల్ల నై న; రతిజయరేఖం జ రతియండలి విజయముకు గౌల్చు బిరుదన్మత్ర ముకు, ఆనుహరతీవజపోలుచున్నది వలె నున్నది. (కృవ్వశరీరము నల్ల నగుటచే మరకశమణిసామ్యముకు; బంగా రము కవిసంప్రచదాయమున ఇెఆనిదిగజె వర్మింపందగియుందుటపలన నఖతత ములక నువర్తలివీ సామ్యముకు వర్మించం బడినది)

తాప శ్రీకృష్తా! నీశరీరము ఘోరమగు మన్మ భయంద్ధమందుం దగిలిన వాండినోళ్ల గాయములచే నెజనికేఖలు గలదై, మరకతమణిశునుకవై ౧ కెక్కం బడి బంగారుగీరలు గలరై మున థయుద్ధమందు సంపాదించిన జయలేఖక ళో లుచున్నది.

కం గీతగోవించకావ్యము

శీ. టీ. హీక్ళవ్న, ఇదం= క, ఊదారంజవిశాలమైన, శవజనీయొక్క_, ఇపకృాదయం ఇ వళస్థ నలము, చరణా. . , సిక్త-చరణకమల=పాదకములములకుండి, గళత్‌. ఆ=జాటుచున్న, ఆలక్త = లత్తుకచేత, సీక్తం = తడువండీనదై, మదన ॥ +=.వారం -_ మదన ద్రు,మఐమన్మ భు6 డనువృతముయొక్క_, నవ = లొక యగు, కిసలయ = చిగురుటాకులయొక్క, వరివారంజగుంపుళు బహిః ఇ వెలు పల్కు దర్శయతీవ = చూపుచున్నదివలె కున్న వి.

తా, పీకృష్ణా! మిగుల విశాలమగు నీవకస్థ నలము ఇతర యువతిపాద కదులములయందని లత్తుక యంటియున్నందున లోవలిమన్మ థుం డనువృతము 'యొక్క_. లేంరచిగుదటాకులకు వెబచలికిం గనయబజిచుచున్నదో యశ నట్టున్నది.

వి:ోసి రమ్‌” అనుట చే లోకములో వృతుముశు దడిపినచో. జక్కలోం జిగిర్చి చిగురులచేం బ్రకాశించురీతి మన్త ఇవృతము స్తీయొక్కపాదముల యందలి లత్రుకరసము చే దడుపయుడినరై చిగిక్చ నని ధ్వని. ఇచట వతస్థలము నందు నాయికాచరణాములయందలి లత్తుకయంటిన దశుటవే “కోధి మకు "బంధము బెప్పం బడినది. దానిలకణము వాత్సా్యాయకుండు--

“యోషిళ్చాదౌ హృది న్యస్య కరాభ్యాం ఛారయీ క్కువా, యేష్టం తాడయే ద్యోనిం శోధబంధ? వ్రశీ శ్రిత

ఆనీ చెప్పియున్నాండు. మజీయు నిపియే వేటొకచో నీకీతిళం జెచ్చం

జడినపి. “యద సంవగ మూర్థశ మూరుయుగం యువ లే పరిరభ్యనరోరమ రే, తదభన్న మురస్ఫుటనం చ భవే దురన్ల ప్రమదా చరణద్వయతజ”

శ్‌. హేళ్ళవ! భవదధరగశం-ధవత్‌ =నీయొక్క, అధరగతంజ పెదవి యం దున్న; దళనవదంజ(ఒకానొక్ష నాయికయొక్క్యల దుంతత తము, మమజ నాయొక్క వేశసి = మనస్సునందు భేదం = కవముశు, జనయతి=కలుగం "జేయుచున్నది. అథునాడెపి = ఇప్పుడును (వియోగకాలముదున్సు; తవ అ నీయొక్క, వపుః=శరీరము మయాసవాజనాతోంపాడ, నీకల క అశ్టేదంజ భేపము 'లేసండుటకు, కసం ఇ ఎట్లు కళయతిజవెవు చున్నది ? (నలా:

ఎపషవస = అపష్మపదె, 1౯, వే అష్ట సర్టము అష్టపది 14 ఇ వ్ర ణమ.నలవానికి బాధ *లుగుట సహజము శాని యన్యులకు గలుగుట యసంభవము గదా! కావున ప్రకాముశల నీకు: గలుగవలనినచాధ ఐ,ణములేని, నాకు: గలుగుటచే, నన్ని విధముల సిశరీరమునకు నా శరీరమునకు ముగలిగి యున్నశు, హృదయ ఖీదమునందున్నూతృము శరీరా భేద ముచికముగా దరుట,), కా. ఓక్ళష్తా ! సీపెదవియందలి దంకతథకుళము నాహృదయమునం జెంకయు ఖేదమువు గలిగించుచున్నది. ఏమి యి+చిశ,ము ! ఈవియోనగశాల వ్‌ న్‌ లీ మందు-గూడ సీశర్‌రము నాశకీరముతో నశ్చేదము'నే తెలయం జేయుచున్న జే | ఇది యెట్లో కవా! అన. *ఓనాథా ! నీకు ససుర్చందటకుం గవంముంన్లు నోయటణలోలా నందుంకి యొక తుషెవ తటాలున ేచి నా వవవిం గజుచినఏ కాని యది దంతతుతము. గాసి. అనియమువవే వినుము... 6.ట్‌. హేకృష్ణ! తవ=నీయొక్కం, మనో2.£ ఇమననస్ససె ళము, హీ " రివ=ఐటౌహ్య్యశ రము లె, (“వఫురివి అని పౌఠా౨తరము.. "శరగమువలో ఉని యర్థము) మశినళరంజుమిక్కైరి మలినమైనది, భవిష్సుతిజ "గలదు, మూనంజ నిళృ్యయము.. (ఆనవ్వూ; సీశరీర మెట్లు నల్లనిదో మనముగు *డ నట్టిచి (మనీ నమే యగునకుట్కు. బున నామనో మాలిన్యముకు నీ విట్టు * కుగసుటి వన్న చో చెదూచున్న 2) ఆకజవట్లన, (ఇర్చట అకశబముగకు నంవ్రశ్శ్న్య మర్థము. నీయుతర నినముశు నీవె యడిగినయెడల ఆకుట) ఆగమ. ..గం = అసమశర = (విమమవాణములు గలు మన్మథునీయొక్క, జ్వరజఛాదము చే, దూనంజపరిశపించుచున్న. అనునకం ఇ అక్క ఎచి వచ్చునట్రి, జం అ రో మును, కథంఅఎట్లు వంరయటేజమోసగిందుచున్నావు (ములికులే యా శ్రీక జనమును వంచింతు రనుటు) తా. ఓశ్రిళ్ళళా ! సీళరీర చెట్లు దురినమో, యళ్లే సీకుగగ్పుగూడత మంనతర మైయున్న కు విల యన: దున భబ్వరదణ నే కెంకంయుంం బకిరకంఈు న్యాశ్హినజనమునే పంచన పేయుంచున్నావు కదా!

నం! గితగోవింద కావ్థము అవ, ఆమనోనూ._.న్యమునే పెప్పుచున్నది--- 7టీ. హేశీశృష్ణ భవాక్‌ జసీవు, వెనీేషుజజూద్యానవనములయందు (బృంచావనమందు), ఆబలాకబలాయ = స్త్రీలను మ్రింగుటొ అకు, భ)మతి అ శిరుగుదున్న్నావు అ శ్ర అజ చశిషయమందు, విచి శ్ర,0=ఆశ్చిర్భము, శ్రంఆజఏమి (లదు)! పూశని వై వ=ఫూతన యమ రాశుసియె, వధూవధ. . . చరిత్రమ్‌-వధూ ఇస్ర్రీలయొక్క; వధ=చంపుటయందు, నిర్ణ్వయంజదయ లేని, చొలచరి క్రంజపీల్ల శనమునందలి వృత్తాంగమును, (విమపుచనుబాలనిచ్చుటన్తై వచ్చిన ఫూతనను ఛాల్యమునండే కృష్ణుడు చంపివై చెరు.) ప్రశయతిజ వెల్లడించుచున్నది. శా. ఓకృష్ణా! సీ వీబృందావనమునందు నబలలను గబళిం చుటశే తిరుగు చున్నావు శాని వేటుగాదు. ఇం చొశక్చర్య మేమున్నది! స్రీవధయందు: శే లము నిర్ణయుండవై. ప్రవర్శించిన నీచాల్యచరి ఈ మును బూతీనమే వెల్ల డించు చున్నదిగచా! (ఛాలుండైరు యట్రివ్రబలయగు దానిని గబళిందలా నిత ఫ్రైఢుండై యబలల మగుమావంటివారిని గబళించుట యీమివింత యని ఖఫావముఎ) 8. టీ, హేవిబుధా!=పీపండితులారా, సుధామధురం=అమృళమువ లె 1 (కంటె తియ్య వైనదియు, విబుధాలయతో2.పి ఆ (సృప్పమృర్థమంు సిల్‌ ప్రశ్యయము) స్వర్భమునందుకు, దురాపం = పొంద నశక్యమయినదియు (అనణా- అమృకము స్వర్గ మునందు నులభనుగ లభించును గాని శీశృష్య కథామృశపాన మచ్చటళు దుర్లభమమునందున. నీగీతము నుధకంటె మధుర మనుట.) శ్రీజయేవ. . .విలావమ్‌- శ్రీ జయ'జేవజ్బశ్రీ జయదేవ కవిచేం భణిత= వర్మింపం బడిన, రతిజరతియందు, పంచితజ మోసగింపండిన, ఖండిశ=ఖండిత యగు; యుపతి=జసరా ౨యొక్క, విలావంజదుఃఖ (రూవ మగుగీక) మును శృణుత ణు వినుండు. శా. పీవిబుధులారా! అమృశముపలె మధురమై స్వర్దమునందు నై తము దుర్గభమై యుండు శ్రీ జయదేవకవివర్శిత మగురతివంచితురాలైన ఖండితా ఇాయికవిలావమును వినుండుం

అషమసర్మము - అప్షవది, 17, 101 లు ౧ లు విః.---ఖండిళాలత్‌ణము--- క్‌న్సి ద్రాశహోయముకుశీకృకతా మనే, తో నారీనఖ వ్ర వావిశేపవిచ్చితి, తాంగ్కి యస్యాః కృతోజవి వత్‌ శేమ గృహం చ్రభాతే పా ఖండిలేతి కథితా కవిః పురాళై 8” “వినాయకుండు రాలి,కాలమందంతయు నన్యస్త్రీలకడ శేంి నిద్రచే 'నెజ్లిం ఆ శ్‌ (నే ఖడినకనులతో నఖతకదంతత తాదిరతి చివ్నాములతో నదయకాలమందు గృహమున శీశెంచునోో యానాయకునిం జూచి యనసూయవడు నాయిక ఖండిక యనంబడును ఇది లక్షీపతిరత్నావళి యను స్పవ్తదగాష్ట్రవది వం డీ ఎయు న నొఢ అన. ఇట్లు గాధ ఖండిత యయ్యుకు ్రైధత్వ మనలం = వించి శ్రకృష్ణు నానెపించుచున్నది.-- శో, తవేకం కి ర్టంత్యాః ప్రసవదసుకాగం బహ్‌ రివ ఇ ల వియాపాదాల క్భురిత మరుణచ్భాయహృదయమ్‌, నూ వాలి మమాద్య పృఖానైేే వ్రూయభరభం గోన కితిన | త్వచాలోళ శ్మోకా వపీ కి మపి ఒజ్జాం జనయతి, రి టీ హేశికప=పీవంచకుడా ! (కృష్ణా ఓ త్వదాలోకజనీదర్శనము, యాం. - చ్భురితం- షీయాజ(ఇతర) మ్రియురాలియొక్క_, 'పాదజఆడుగుల యందలి, అలక్ష=లత్తుక చేత ఛురితం అ ప్య్యాప్త నుయినదియు, (కావునచేే బహి!=వెలుపలిక్కి ప్రస. ..గమివ (స్థికం)-వ్రనరత్‌ జ ప్రసరించుచున్న, అను , రాగమివ (స్థికం్రజప్రేమవలె నున్నదియునగు, రవజసీయొక్క, ఇదం ఆ ఈ ఆరణ ఇ వృదయంజఎజిని కాంతిగల వమ్‌స్థలమును, వళ్ళంళ్యాజచూచు చున్న, మమజనాకు, వఖ్యా. .. భం చేన-వ్రఖ్యాశ=ప్ర,నిద్ధమైన, ప్రణయ శరణ క్రేమాతిశయముయొక్క_ భం చేనజనాశముచేక, అద్య=ఇద్వడు శోళా

కేల గీతగోవిందకావ్య్థము దసి=దు!ఖముకన్నను, కిమపీ=చెవుట కలపిగని, లస్టైంజసిగ్లును, జనయతి ఇ కలిగించుచున్నది. (అనలా, “ఇంవకుముందు. రాధ శీషసుడు నామై నత్యంతానుర క్తుడుగదా యను గర్వముతో ఇెవ్వతెకు లెక్కానేయక యుండి నది. అట్రి మానవతియగు దీనియెదుట నికర నామికాసంగమచివ్నా ములతో' అ వచ్చి నిలిచిన కృష్తునియొక్క_, (ప్రియురాలి కాలిలతుకయంటిన వతస్థలముకు జూచుచుం గూడ నీరాధ జీవిచియున్న జే యని వరయువతులు పహాసము. "చేయుదు రనుశంకచే దః!ఖముకన్న యధికలజ్ఞ గలుగుచున్న దని భావము,) శా. ఓవంచకాన్షేసరుండా ! వ్రీయారాలి పొదములయంవ లత్తుక యంటీ యనురాగమే వెలువలికి బయలువెడలినదో యన నెఅనిరంగు గల సీ పృాదయముశు జూచుచుండంగా నాకు నీదర్శనము, జగళ్చిసిద్ధ మగు మన యొక్క స్నేహముకు భంగము సేసిన (అన్య స్త్రితొం గూడిన) వాండ వగుటా వలన దుఃఖముకన్నను జెన్సనలవి కాని సిస్తుకు గలిగించుచున్నది. శ్లో, అంతర్లోహాన మాళిఘూర్ష్మనచలన్మంచారవిభ్రంకన _స్తంభాకర్ష ణవృ _ప్రీహక్ష ఆమహామం శ్ర ఃి కురంగీదృగామ్‌, , దృష హైానవదూయమానదివిషద్దు ర్వారదుఃఖావదాం భ్రంశః కంసరిపో సృమర్చయతు వ కే 9యాంసి వంశీరవః టీ. మృగీదృశాం = శ్తీ లకు; అంత. . మవ క్ర? - అంత? = మనస్సు , యొక్క మోహన=మూర్య గ్భయు, (దీనిచే మోహనము చెచ్పయడెకు) మొళి ఘూర్మ్మన=శల పంకించుటయ్యు (దీనిచే వశీకరణము సిద్ధము. 'జేవతలు వశీళ్ళత లయియీ కచా బీ బకీ యని తల యూంచుచుం ట్రశంసింతురు.) వలల్‌ ఇ కదలుచున్ను మందారజ పారిజాతపుషృుములయొక్క, విభ్రింశన=పడుటయు, (దీనిచే మారణము వెప్పండినది. మారణమునందు ఫుష్పుమాలికలభ)0శము గలుగునుగనడా[) _స్తంభజ మ్రూన్పడియుండుట, ఆకర్ష ణజ (లోకుల మనముల) వాకర్ణించుట. (పీనిచే స్తంభనాకర ణములు సిద్ధములు) దృష్తి = చాధయు , (అనరా: ఊచ్చాటన మకుట, వీవియొక్క) హర్ష ణజమయోగము (చేరికునందు

అష్టమసర్షము = అస్టవకి, కే క మవోమం క్ర$=మహామంత్రమెనదియు,. (ఇట్లు వెవ్వుటచేక న్త్రీలలిమయమై వేణునాదముమట్క-ర్య సాధనమగు మహామం శ్ర మని చెప్పంబడినద్రిదృవ్య. 4 ఖాపదాం - దృవ్యత్‌ =గర్వించుచున్న, చానవజరాతునుల చే దూయమాన = ఇరితావమునొంబెడి, దివివత్‌ జజేవకలయొక్క_, దుర్వారజనివారించ వీలంలేని, దుఃఖాబదాంజకష్తరరములగు నావదలకు, భ్రింళటనాశక మైన కంసరిపోు శ్రీ కృషునియొక్క_, (ఇచట “కంనుని జంవీనవాలొ డకుటవలన రాతుససంవ+ రము స్వకస్సిద్ధమై యున్న దకుట) వంశీరప$ = వేణనాదము, వ! ఆ మాకు, శ్రేయాఎని = మంగళములకు, విపోలయతు = విపులములూం 'కేయుంగాక | _ (వ్యపోవాయతు వో శ్రేయాంసి అని పాఠాంతరము; “వఃజమనయొక్క_, అశ్రేయాంనీ = ఆమంగళములకు వ్యపోవాయకు ఆ పోగొట్టుగాక ౯ ఆని యర్థము.)

కౌ. స్త్రీలలిమయమై. మనోహరము. (మోహనము శిరకంవము 'గశికరణము) శలముడి పారిజాకపుష్సుపాశము (మారణము), మూనుపాటు (సంళనము, జనాకర్ష ణము (ఈర ణము, వియోగిజనముకు బాధించుట (ఊచ్చాటనము) అను విషయములయందు మహామం త్ర, మెనదె గర్వితులగు శాతునులవే మిక్కిలి బాధనొందు దేవతల యాపదల నళింవంజేయునదియె యుండు శీకృష్ణుని వేణునాదము మాకందజకు మిక్కలి మంగళములకు

గలుగంకజేయుం గాత గద్యముం శ్రీ శీ నివాసకరుణారసపమాసాదికసంస్కృృ తాంధ్రకవితావై భవ శ్రీముర్క్కెళిక గో శ్రవని త్రమవాచార్య వూరుషరాను వాచార్యశనూ గవ, పౌహిత్యాచార్య శ్రీమదుక్సలోపావ్వాయ వేకటనరసింపచోచార్యవ్రణీక

అష్ట్రమసర్టను సమా_వ్ప్వము, శీశనో-__ 18

నవమస రము అవాహ్టీయ్టీ వునా ముగ్ధముకుందము. ॥ అన. ఇంక వెలకత్తయ, న్రూయకోపముచే. శ్రీకృష్ణుని నిందించి కలహాంచరిత మొ కం3?ంవుమన్న శాధకుగుడీంచి |! న్లో _తావథ మన్మథఖిన్నాం కతికసఖిన్నాం విహాద 10వన్నాం, అనుదింతికహం వరతాం శంహాంగంలా మువాచ రహాని సఖ శ] టీ, ఆ = (ఖండిశయె శ్రీకృష్ణుని దూషించిన) తరువాక సఖీ=రె) కస్తై మన్తశఖిన్నా ౨=మన్మ థునిచే దు'ఖితురాఐును, రతి... .ఇిన్నాం-రం అక నురశమునందలి రనజజళీలాషము (శోర్కె) చేళ, భిన్నాం = ఛేవింపలుడిన 1 దియు,. (ఆనంగా: రతియందలి కోరిక తర్ను బాధించుచున్న దశుట, లే "చేరు వేయయడినదియు,. లేక శృంళారరసముతోం గూడినదియ్యు క శుక చే) విమాదసంపన్నా ౦=దు!ఖముతో 6 గూడినదియు, ఆను... .ఛరితాం = అనుచిం తిచజధ్యానింపయడిన, హరిచరితాంజ శీ! కృవ్వచరి క్ర ము గలదియగు, కలవాలి శరితాంజ(కథఠిన వాశ్యములం బలికిన పిదవం బశ్చాత్తావము నొందు) కలవోంకే రికణాయికయగు,. (శలవహామునే మంశియొకచోటున కేంగినది యగు; అన్ని కొందజు) తాంజకరాధను గూర్చి, ఊవాచజపలికెసు. తా. ఆటుపిమృట రాధ మన థశచాధచే మిగుల దుఃవాంచుచు నంభోగ్నో లామముసలనం బరిశపించుచ్యు. శ్రీశృష్ణుచరి త్ర మునే యనవరకము ఛ్కాికీ శుచు నుండణగా నామెచెలకస్హియ యేతెంచి రహస్మృముగా ని ట్లనియెళు

నవమసర్లము - అష్టపది, 18, కర్‌ మః. “కలవోుతరితాంొ కలహాంళరి తాలత్‌ ణము “ప్రాణేశ్వరం ప్రణయకోవ (భశేణ) విశేషభిశం యా వాటుకార మవథీర్య విశేమవాగ్భి!, సంతప్య తే మదనవహ్ని శిఖాసవాసై 8 చాన్చాకులా చ కలవాంతరితా హి సా స్యాల్‌ క “ప్రయుత బ్రగయకోచమునే ననేకవిధములం 'బెమ్కుచలంంకులం కర బ్కృరిచి జరికి కదడువాక మన్మ థాస్నివలనం బరినపీించుచు. బశ్చాత్తానము నొంది కన్నీరు శార్చుచుండునారయిశ కలవాంఠకక యనంబడును” ఈ శ్లోకమునందు ఆకుకూలుండు. నాయకండు; శౌథథీర (మానవన్సి నాయిక; వెలికత్తియ దూ9ిక; ఇజథ్యార్యావృ ర్తేము- అషపది. 118. వలీ అముదముకుందము, అవ ఆహఖివాక్యములనే గిచరూమషముగం జె్పుచున్నాంయయ._ యదుకులకాంభోజిరాగముం- అది తాళముం శామకరీరాగము గ. భూర్జరీరాగము = యతితౌళము- ఘూర్థ్రురాగయతితాళాభ్యాం గియలేషి హరి కఖిసకతి వహతి మధువవనే శి మవర మద్ధికసుఖం సఖి! వనే ? వమూాధవే మా కుం. మానిని! మానమయొ, ధ్రువన్‌,

106 గీతనోవిందకావ్యము

'తాళఫలా దపీ గురు మతినరనం

కిము విఫలీకురుపే, కుదకలకమ్‌

వమూాధవే ఉం మానమయే, గి

కతి న కథిత మిద మనువద మచిరం

వూ వరిహర హరి మఠతిశయరుచికమ్‌,

మాధవే ఉం లం మానవయే, న.

కిమితి విపీదనీ రోదిషి వికలా

'విహాసతి యువతిసభా తవ సకలా,

మాధవే ఎం 9 మానవముయే, శే

మృదునళినీవళశీతలగనయనే '

హరి మవలోశయ సఫలయ. నయనే.

జనయసీ మనసి కి మితి గురు ఛేవం

శృణు మమ వచన మనీహికభేవమ్‌,

మాధవే ఇం మూానవయ్యే. (

హరి రుపయాతు వవతు బహుమధురం

కి మితి కరోషి హృదయ వతివిధుకమ్‌ 1

మాధవ 499 వమానమయేీ, గ

శ్రీజయటేవభశీశ మతిలలికం /

సుఖయతు కసికజనం హూంచంనమ్‌,

మాధవ లం మానవ. పీ. 8

1. టీ. 'హేమానెని=ీ అభిమానము గల్క అమే=పీరాధా ! మాధవేజ శ్మియకిదతియందు. (“లక్తీకిం బియుండెనకు నాపెం చేమవే దయార హ్భోదయుండై వచ్చుకన్నాయ 'మేమసివచ్చు? నని స్త షీంపుము. నీ మానినీశ్వము (ఆభిమానము గలిగియుండుటు) నితనిషె సార్థకము

నవమసర్గ్హము - అష్టపది. 13, కం? శీయకుము; ఆని భావము మానంఖకోవమును) మాకురుజవేయకుము- నుధుక వెేజవనంతవాయువు, పహతి ఇ వీచుచుండలా, హరిః జ ఈీశృషుండు, ఆఫ రతి ఆ నీసంశేశస్తానమునకు వచ్చుచున్నాండు. హౌసఖి ! = చెలియా! భవచేఎగ్భవహమండు, (భవే ఆని పాఠము, లోకమందు; అని యర్థము) ఆపరంజ(ఇంశకంట్రె మజియొక్క ఆధికనుఖం ఆ నొచృయానందము, కిం ఇ వీమి (కలదు) , 1 . తౌ పేమానవతీ | (వెట్లిోవము గలదానా ! యనుట) శ్రియాపతి (శృమన్సియం దూరక కోపింపకుము.. అకండు మెల్లని వసంశవాయువు పీచు చుండంగా నీసంశేతస్తానమున శేతెంచుచున్నాండు. ఓ చెలియా! సీ కింటిలో థి నింకన్న వేటొక యధికనుఖ మేమి కలదు!

2. టీ. (హీమానిని | తాళఫలాదపి=తాటిపండుకన్నను, గురుం ఆ గొప్పుడియు, అతిసరసంజమిక్కింలి శృంగారరసముతోం (జలముతోం గూడిన దియు నగు, (శృంశారసర్వస్వము సనములే కదా 1 కుచకలళం = _న్తనకలళో ముకు (జా ల్యేకపచనము) కిం విఫలీకురు మేజనీల వ్యర్థముచేయుచుచ్నావు | (ఆనలాః. కృష్ణుని కరస్పర్శనము గలిగిననే యీ కుచకలళములు సఫులములు ఇాన్సి లేకున్న విఫలములే యశుటు) ,

శా, మానిసి ! తాటివ:డ్రకన్న మిగుల గొచ్పనియై శృంశారరసమున శాటపట్టువలె (కుండ నీటిచేం బరిఫూర్న మగునట్లు స్తనములు శరమర్దనము చే గాని శృంశారరస ముప్పొంగి పరివూర్మత పహింప వనుటం) వెలుంగు నీకుచ కుంభముల నేల వ్యర్థము చేనెదవు !

8. టీ. "హేమానిని ! ఇతిర్దుచిరంజమిగుల మనోహరుం డగు, హరింజ గకీ శృషుని మా పరివార=వదలకుము- ఇదంజ ఈవాక్యము, అచిరం=ఇప్సు డే శతి = ఎన్ని మాజులు, అమవదంజబఒక్కొ-క చోటకు నకథిఠంజ(నాచ్రే చెద్వం బడలేదు 1 |

శా, ఓీమానినీ 1! ఆతి మనోవరుం డగు శ్రీకృష్ణుని విడనాడకుము-

ఈమాట నింతకు ముం ెన్నిసారులో నీకు ప్రశిస్థలమందును 'జెప్పయున్నానుం ఛానిని మజణవకుము

• శీ, టీ. హౌమానిని ! కివితి=నీమని, విషీదసి=దు!ఃఖించుచున్నావు! వికలా=శళొపానుళాలవై, (వమన్సి రోదిలిఐవీడ్చుచున్నావు, (ఇది సీకు క ఇందు. నిన్ను చాచి తవ=నీయొక్క-, సకలా = సమస్తమైన, యంవతినభ్గొం ' వెలిక త్తెలగుంపు, వివాసతి=నవ్వుచున్న దె | |

శా. పేమానినీ ! వీల దు!ణింటెదవు $ కళాహీనురాలవై యేల యేడ్శె దవు! నిన్నుంజూచి నీవెలిక త్తియ లందలణుం బరిహాసము చేయు శున్నారుగదా! క్‌. టీ. హేౌమానిని, సజల...శయసే- సజల = నీటితోం గూడిన ((మృడు ఆకు పాఠమున-మె త్తని నళిసీదళ= తామర రేకుల మొక్క, శీశలు చల్లనగు, శయ నే=పార్పునందు, వారిజ క్రీకృష్ణుని, ఆవలోకయ=చూడుము (అట్లు చూచి; నయననే=కశులకు, సఫలయజ సార్థక ములరాాం 'జేయుము.' శా. పేమానిసీ ! ఊదకబిందువులతో: గూడిన చల్లని ఆామరశేకం 'పొన్సునందుం.. బరుండిన శీశష్ణుని సేవింపుము.. నీకనులను సౌర్థకపణును కొనుమూ 6. టీ. హేనూనిని, మనసి = మనస్సునందు, కీమితి ఇ నీమన్మి సరు "భేదం=చొచ్చదుోఖమునుు జనయసిజ=కలిించుకొనుచున్నావు, ఆనీహితళేదం ౨ అనీహిత = కోరంబడని, భేదం అ భేదముగల్య, మమ = నాయొక్క, వచనంజ మాటు, శృణా=నినుము శా. పీమానినీ |! నీవృాదయమునం జీల మిక్కిలి దుఃఖముకు గలిగింశు ఖొనుచున్నావు! నేను భేదము లేక చెప్పుచున్నాను. నానాటకు విశుము 7. టీ. హేమానిన్సి హరి?జ శ్రీకృష్ణుండు, ఉఊపయాతు = (సీదస్త ఆకు) వద్య్యూశుగాకకీ లహుజమిక్కిలి, మధురం =.మనోవారముళో, పదతుజపలుపవ “క, శీసులి=ఎందులక్కు హృదయం ఇ మనస్సుకు; ఆతి విధురం = మిక్యీలలీ దుఖవు నొందినదానిగ౮ా, కరోషీిజచేయుచున్నా వు, 1 శా. ఓమానినీ | శ్రీకృష్ణుడు సీసమూవమునకు రాగలండు. నీతో నతీ కునోహరముగ మాటలాండ్‌ం గలండు. నీల మనమున నూరక దుఃఖించెదవు! 8. టీ. శ్రీజయచేవఫణిళం ఆ క్రీజయదేవకవిచేం 'జైళ్పంబడినదియు అతిలలితం = మిగుల మనోహరమయినదియు నగు, హరిచరితం = శ్రీకృష్ణుని

నవమసర్టము అ అష్టపది, కేబ్‌ 1009 చరిర్తము, రసికజనం జ రసమును బెలిసిళొనినవారిన్సీ సుఖయతు = నుఖింప: ఆౌ, శ్రేజయేవకనినిరచితమై యతిమనోహార మగు నీ శ్రీశృన్షచరి ' శ్రము శృంగారరనికుల కానందమును గలిగించుకు శాక 1 ఇది అముందముకుంద వమనునష్టావళాష్ట్రవది, అనానానావేసినిననానాల అవ. చెలికత్తియ రాధయొక్క_ దుక్చేస్టల ననునదిం చుచు ఇవామెను మందలించుచున్న దిష_ ! ఖ్లో న్ని గ్ధే యత్చరుషాఒని యత్స్రిణమతిస్తద్ధాఒనీ యద్రాగిణి ద్వేషస్థాఒనీయడుక్సు ఖే విముఖతెొం యాతా౭నీ ర్‌స్మి క్రి త ద్యక్తం విపరీశకారిశి! తవ శ్రీఖండచర్చా విమం (యే శీళాంళుస్తసనోహిమం హుకవహః శ్రీ జామువోయాకనా, టీ. (ఓరాధా? యల్‌ జఎందువలన, రసిక =, ప్రియేజ్య వ్రియుందు కృష్ణుండు), న్ని స్థేసలిజసరసుండు ఆాగాం బరుషా అసీ = కఠికరాల వగుచు శ్నావో, యల్‌ జఎందువలన, వ్రణమతి ఆ నమస్కరించు చుండంగా, వర్ధా కనీ ఆ (నూజుపలుకక) స్తబ్బురాల వగుచున్నావో, యళజ్‌ = ఎందువలన లాగిణి ఈ అనురాగము గలవాండు గాంగ 'జ్వేషస్థాడాని =" ద్వేమమునం దున్న చొనవు (శ శ్రు,రాలవు) అగుచున్నావోో యల్‌ =ఎందువలన, ఉను, "భేజ వ్రనన్నుండు శాయలాా విముఖ తౌంజమాజు మొగ ముం బెటుటను, యాతొవఒసిి పొందుచున్నావో, కత్‌ = అందువలన, హేవిపరీకకారిణి ! = ఓవివరీచపు వకులువేయుచానా ! తవజనీకు, శ్రీ ఖఎడచర్చాజచఎదనపు: బూంశ్కు విషం ఇ వీషముగను శతాాకు ఇ చందు డు, కవన! ఆ నూర్ముండుగకు, టా!

య! గీతనోవిందకావస్థము ముచ్యు హుకవహ? = అన్నిగకు శ్రీ గాముదః = శృంగార శ్రీడలయందీ సంతోమషములం యాకనా3=నరకబాధలుగకు, (ఆగుట), యుక్రంజకాచిశపే! శా. ఓీరాథా ! స్వయంకృతాపరాధమువలనం గలిగిన కష్టమునహ లింతింప "నేల! నీవిపరీకకార్యములే ని న్నింశవజకు: జెచ్చినవి. ఓసీ! వీ ప్రయుండు సరను:డ్రై నీదన్యణ శ్రీతెచినపుడు నీ వేల కఠికురాల వెతివి! ఆకశండు నమస్క్ర)ంచు చుుడంగా మాజుపలుకశ యేల మొద్దువాళకి యుటీవి! అకం డశుళలాగము గలిగి యుండ నీ వేల శ శు,రాలివలె నుంటివి! అకడు ప్రనవ్నండ్రై యు)డ నీ వేల విముఖురాల వె తివి! ఈవిపరీశపువకుల నొనరించి నందున నీకు చంవనలేపనము వివమువలిశుు చం దండు నూక్యునివ లెక ముచు నిచ్వుఎతెను శృ ఎగారశేసలయందలి కోరికలు నరకబాధలవలెష చాపము గలిసించుట యు ; కృమేకచా! ఆవ ఇత జయ దేవుండు సర్టమును ముగించును విఘ్నము "లెల్ల శమించుట కై శ్రీశృష్ణుం నమస్కరించు చున్నాండు.- న్లో ః సాం ద్రాశంవప్రువందరాదివివిషద్బ ఇందే. రమందాదరాశ్‌ అనమైై, ర్యకుకుం త్ర నీలమశిఖి స్పంవర్శి లేందిందిరమ్‌, స్వ సం చం మకరందసుం వరమిళన్మం చాకినీమేదుకం ్రీగీవింవవదాకవించ మశుభస్కన్టాయ వస్హామ హే, త్రి ఇతి శ్రీజయ దేవకృత" గితనోవించే కలపహో నంతావర్ష్య నే ముగముకుంవో నామ నవమ స్పర్షఃః థి 0౧ టీ. అముచాదరాళ్‌ జమిక్కిలి యాచరణవలన, అనమైై!=నమ్రులయిన (వంగిన), సౌంద్రా. . బృం దై! .సాఎద్రజఆఫిక మైన ఆనంద = సంతోషమా గల్క పురందరాపిజవ ద్రు;డు మొదలుగాగల దివిమద్చ్భృంటై! = జేవతొ

నవమసర్హము - అష్టవది, ]9్కి 201 ఇమూసహాముల వేత మకుటేంద్రసీలమశిల్ళి! ఆ కకీటముఆయందలి యిం ద్రనీల 'మణులన్వే సంద. . , దిరమ్‌-సందర్శితజచూపించంబడిన ఇందిందిరమ్‌=తు మెదలు

నే గలదియు స్వచ్భందం ణా య'థేష్తముగా, మకరంద. ,. మేదురం = మకరందజణ ఇాందేనివల్కె నుందరజఅందయమె, మిలల్‌ ఇ ప్రవహించుచున్న, మంచాశీసీ గంగచే్వే మేదురం ఇ వ్యావీంచంబడినదియుు నగ్వ, శ్రీగోవిందవదారవిందం గ శ్రీకృష్ణాని యడుగుటామరశ్కు ఆకుధన్కంచాయ ౨ అమ3గళములు నళిం చుటొజకు, వుదామహే ఇ నమస్కరించుచున్నాము.. ఇచట పాదముల తకు, కమలమునకుక్కు గంగకుకు మకరందమునకును జేవతల శిరీటములయందలి యింద్రనీలమణులకు ఏ దుమైదలకుకు సామ్యము చెవ్పంబడినది) " శా, జేవేంద్రాది బేవళలు వరమానందముతో చజీతెచి తలు వంచి 'శీరీటములు 'పొదములకుం దగులునట్టు నమస్కకిుచుచుండరా, వాకికిరీటముల యందలి యి ద నేలముణులు కుమైదలవ లెక్కు విషు పోదముకందు యశ్గేష్ట “ ముశాం బొలుచున్న గొంశానదిమే మకరందధారవ లెక్పు శి, కాళించుచుండం "గ మలమువ లె బేజుిల్లు శ్రీకృష్ణునిపాదముకు ఆమునళముంం దొలలపటైై “నమస్క_రించుచున్నా ము, వద్యము. ఇవి శ్రీ శీ నినాసకరుణారనసమాసాదిత సంస్కృ తాంధ్రకవితా వైభప్క గ్రీమత్క్కౌశిళనో శ్రవవి సత్ర, మహాచార్య వూరుషరాభఘువాచార్య శమాభప, సాహి క్యాచార్య శ్రీమదుక్సలోపావ్వాయ 'వేంకటనరసింవో ఛార్యవ్రణీత యగునవ్భాదయాఖ్య గీళనోవింద కావ్య వ్యాఖ్యయందు ముగ్ధముకందనును నవమనర్ల ము. నవమఫక్షము సమా నద్హ్నం క్‌ వ్‌

దశమసర్షము అవస ఛవాా అవ ఇవుడు సాయంకాలమందు వెలికత్తియ చెన్పిన సాంత్వవాక్థములచేం నొంతకోషమును శమింపంజేపికొని మన్మ థ చాణళాడితయై దుఃఖించువున్న రాధకడ శీతెంచి శ్రీశృమ్లును' స్వాయముగ బతిమాలుకొనుచున్నాండు._ శ్లో. అశ్రాంతశే మసృణ'రోపు వశా దనీమ నిశ్వాసనిస్సహము |0 సుముఖ మువేత్యు, సవ్రీడ మిాతథీతసఖవదనాం ఉనాంతే సానందగద్దదపదం హరి రి త్యువావ. | టీ. ఆశ్రాంత శేజఇంతలోపల, హరి శ్రీకృష్ణుడు, దిశాం లేజసాయాూ శాలమందు మసృణ. .*పశాత్‌ -మసృణ = (చిక్కని కఠిన మైనం రోషవ శాల్‌ = కోపమువలన, అసీమ=కడ లేని, నిశ్వాసజనిట్రూమ్పల చేత, నిస్సహజ ఓర్వంజాలని, ముఖీంజ=ముఖము గలదియు, సవ్రీడం=సీస్ణతోం గూడునట్లుగా? (ఇచ్చట, సప్రీడం-ఊపేక్య, అని కృష్ణున కన్వయించుటయు6 గలదు) ఈక్షీత, ..వదనాం-౩క్షీత అ చూడంబడిన;ు సఖీ = చెలికత్తియయొక్క-; వదనాంజముఖము గలదియుునగు, సుముఖీం = రాధమగూర్చి; ఉపేశ్య జూ వచ్చి, సౌనందగద్దదవదం _ సానంద = సంతోషముతో. గూడుకొనుటచేశ, గద్దవ=తడంబడుచున్న, పదం అ మాటకు గరుగునట్లు, ఉవాచ = వంశెనుం తా. ఇఏకలోపల శ్రీకృషుండు, సాయంకాలమందు మిగుల రోషవశ మున నపారము లగునిట్టూర్పులకు బుచ్చుచుడుటవలన నోర్వంజాలని ముఖము చా కోవా మసార.ళొపపవళామన్సీమ..... =... స

దశవనన్వము - అవని. 19. రడి ౧ రు గలిగి విస్త చేం శెలికత్తియముఖము: జూచుచున్న రాథకడ శన యానంద- వశమున మాటలు రేడ:బడుచుండ7"ా నిట్లు వక్కా_ణించెకుం అ ష్ట ప దె. 19. చతుకచతు*ళ్ళ ఖద రాగ రాజిచంద్రోవో్య) ము, అక ఆశ్రీక కురి వాకము లను గ్‌ శరయూవముగ ని స్టేశంచూ చున్నాంతు... , 'జేశవరాళిరానము - మధ్యమావి తౌళము, ముఖూరిరాగము - జువెతాళము. జా "దే?వ రాళీరాగాష్టతాళా భౌస్టం గయ తేషా వవనీ యది కించి- దపి దంతకుచికాముపీ హకతి దరతిమిక మంఖభూోరకమ, స్క్ఫురవఫరకీధి టే గవ నవనచంద్ర, మూ రోచయతు లోచనవచకోకమ్‌. వ్రియే! చారుల్లీలే! చ్రియే! చారనీ తే! ముచ మయము మాన మనిచానం "| సప దువనానలో చహత మమ మానసం చేహ ముఖకనులమధుపానమ్‌. ధ్రువమ్‌. ] స్క మే వాన య3 నువతి! మము కోపినీ 'చేహి ఖకనఖకళరఘాతం ఘటయ భుజబం?నం జనయ రదఖండనం యేన వా భవత సుఖజూవమ్‌్‌. వ్ర యే! ఆలం మరధ్గుపొనమ్‌, రా

త్త్త గీతనోవింద కావ్యము త్వ మసి మను భూషణం త్వ మసి మమ జీవనం త్వు మసీ మమ భవజలధిరత్నమ్‌, భవతు భవ తీహ మయు సతత మనురోధినీ త త్ర మమ హృదయ మతియత్నమ్‌. వ్ర యే! ఎ 63 మధుుపానమ్‌, శ్రి నీలనళినాభ మసి తన్వి! తవ లోచనం ఛారయతి కోకనదరూపమ్‌, కుసుముకరబాణభావేన యది రంజయసి శృవ్ణ మివ మేక దనురూసమ్‌, వ్ర యే! తలం మధుపానమ్‌, డ్తీ స్ఫురతు కుచకుంభయో రువరి మణిమంజరీ రంజయణు తవ హృవయచేశమ్‌, రనతు రకనాఒవీ తవ ఘనజఘనమండలే భఘోషయతు మన థనిచేశమ్‌. లీ వ్రీయే! లం మధుపానమ్‌, ర్‌ స్థంశమఒగ జనం మము వృాదయరంజనం జనివకతికంగవరభాగమ్‌, భణ మశృావాణి ! కరవాణి చరణద్య్తాయం సరససదల_క్షకసరాగమ్‌, వ్రీయే! జం మధుపానమ్‌. ర్‌ స రగ రళఖండనం మమ శిరసీ మండనం చేపా పదపల్ల వ ముదడారమ్స్‌ జగతి మము చాకుుణో మదనకదనానలో హకకి తదుపాహితవిశారమ్‌,

దశమసర్ష్మము - ఆష్షవవి. 19, 20 ౧ ల ఇతి చటులచాటువటుచాకు ముకహైరిణో | శాధికా మధి వచనజావమ్‌, జయతి జయ చేవకవిభారతీభూపితం మాూానినీజనజనిక శకాశమ్‌, వి యే! . మధుపానమ్‌. 8

1. టీ, చఛారుశీలే = మంచిన్వభావము గలదానా! వ్రీయేజప్రియు శాలా! మయి=నోయందు, అనిదానం = కారణములేని, మానంజరోషమున్సు. ముుచజవపదలుము, సపదిజఇవ్వడు, మదనానల) = మన్మథుం డనెడి యన్న, మమజనాయొక్క-? మానసంజమనస్సుహు, దహతి ఇ కాల్చుచున్నా(దుం ముఖ ...పానం-ముఖకమల మోముతామరయందలి, మధుజ లే నెయొక్య-; పానంజ - పానమును, చేహిజఇమ్య- (ఇది పల్లవి) (ఓశాథా$) కించిదపిజ((వ్రియము గాని,. అ్రియము ఇానిి యేచైనకుసకే కొంటె -మేనియు, వదసి యది=పరికితి వేని, శపజనీయొక్క-, దంతరుచికౌముదీ=దంశకాంతియ'బెడి వెన్నెల, అతిఘోరం ఇ = మిక్కిలి భయంకరమైన, దరతిమిరంజ (నాయొక్క-) భయ మనెడి చీంటిని, వారతి ఆ పోంగొటుచున్నరి. లేప జ సీయొక్క-, వదనచంద్ర్రమా! ఆ ముఖ ఛంద్రుండు, లోచనచకోరంజనే త్రము లనెడి వెన్నెలపులుగులకు స్ఫురదథర కీధ వేయన్య్ళురల్‌. = వ్రకాళించుచున్న; అధరశీధ వే = అధరామృశముకాజకు,, కోచయతకు = సంలోమపెట్టుకూగాక. (ఆభిలామముగలదానిగం 'జేయుకుగాక, అనుట. అనలా: అధరామృళ మనెడి చం దిశను చానముసేయుట3కై పోయి. నపుడు ముఖచంద్రు,డు నమోపించి యుండును గిన నానేక్రచకోరము చంతోషించు నని ఫోవము) శా, ఓచారుశీలవగు ప్రియురాలా ! చావ నిమ్మ్యారణ మసుకోవమును- వదలి పెట్రుము= ఇపుడు మన్మ్మ ఛాగ్ని నామనన్సుశు దహించుచున్నది. సీముఖ శమలమునందలి యమృశముయొక్క-_ పానమును చయసేయుము. ఇంచుకంత ఏ శాళోమాటాడితి వేని నిదంఠకాంతి యెడి వెన్నెల నాభయమనెడి చీకటిని. లోంగొట్టును. నీముఖ చం దు/డు చానేశ్రచకోరముల కధరామృతము జొసంగి నంతోషింపంజేయునుగాక |

06 గీతనోవింద కావ్యము విాఆతిఘోరం-దరతిమిరంి. ఇచట---భయము గలిషినయుడల ముందున్న పస్తువుగూడం గనంబడకుండుట సహజము గాన భయమువకుం జీశటిని రూపకము సేయయడినది. “అతిఘోర-దరొ చదస్వారస్యముపలన --- “విభావై రకుభావైళ్చ సాత్త్విక ర్యృభిచాంళి . అనీయమానః స్థాయిల్వే స్థాయా భావో రసః స్క ఎత

ఆశునట్లు; నాయందు థభయము స్థాయిభావమె యతిశమించి భయా నశరసమును గలుగంజేయును. గాన, శృంశారరసవిరోధి యగునయ్యది (భయము) చరిహరణీయ మని భావము.

9, టీ. హేనుదతీ = ఓమంచిదంతములం గలదానా! శ్వం = నీవు సర్యమేహునిజముగ చే మము = నాయందు, కోపీనీయదిఐకోపము గలదాన వగుదువేని, ఖర. , జాతమ్‌-ఖర= ఏ “ండిగల, నఖర = నోరు లనడ్తి శర=బొెణ ములయొక్క-) ఘారేంజ దెబ్బకు, జేహిజఇమ- (అంశమ్మాశ్ర, ముచేం దృ ్రిగలుగ “జీని ఘజబంధనం - భుజజబాహువుల యొక్క; బంధనఏజకట్టును, భఘటయడజ కట్టుముం (అప్పటికి దృ వలేదేని ౧ రదఖుడనం = పలుగాటులనుు జనయ = 'శీయుము. (దంతతుశముల: జేయుము.) (వేయేల!) యేనవా=దేని చేత(ఆనలా:

నాయపహకాధమునకుం దగిన యేదండనముచేత: ఆకుట) సుఖజాతం = (నీకు) సంతోవసమూహము, భవితి=లగునో, (దాని నంతయు: జేయును.) శా. ఓనుదతీ! సీవు నాపై నిజముగం సోవము గలదాన వేని తీళ్షము ' అగునీనోక్ళ నెడి బచాణములవే న మ్నుంగొట్టుము: అట్లు గాబేని నావేకులకు చ్రిపి శట్టివేయుము. ఆదియుః శాబేని నీదంతములతో. గొబుకుము, వే యేల 1 ఎయ్యది నాయపరాధమునకుం దగినదండన మో చాని నాలోచించి సీమనము నకు నమాథాన మగునట్టు కిమ్‌ను విధింపుము- కోవముకు మాత్రము విడువుముః 8. టీ. హేప్రియే=పీ ప్రియురాలా 1! త్వంజనీవు మమ=నాకు భూ షణం=వలంకారము, అసి=అగు చున్నావుం త్వం=సీవు, మవమజనాక్కు జీపనంజ జీవనము, అసిజఅగు చున్నావు (ఆనలాః నీవు విషణ్ణురొలపయినచో వాకు విషో దము గలుగును, నీవు ప్రనన్ను రాల వగుదువేని నామనన్ఫ్సుగూడం ట్రగన్న

దళనుసక్టము - అష్టవది. 19, 207 షరుగును?గన నన్ని విధముల నీవే చారు జీపనభూరతురాల వనుట్ర) త్వంజనీవు, .మమజనాయొక్క-, భవ. .,రత్నం-ళవ ఇ నంసార మెడి జలధి ఇ సముద్ర జ్రైమునందల్సి రత్నంజమణివి, అసి=ఆగుచున్నావు, (ఆనలా: దరి 'ద్రుండు రశ్న్న

జొచిన సెట్టు నంతోవము నొందునో, యళ్లే నిచ్నుం కాచినమూ శ్ర గ నాశక్క_డ లేని సంతోషము గలుగుననుట) ఇవాజఐచ్చట, ప్రణ లేజనమీ ఫోక్క-రించునట్టి, మయిజనావిషమయమై, భవతీజనీవ్పు అనురోధిసీ = అనునరించు ఫీదానవు; భవతు శ కమం క్ర ఇ తవివమయ మై, మమ ఇ నాయొక్క, వ్భాద ,యంవ=మనస్సు, -ఆతియత్న౦జమిక్కిలి వప్రయశ్నము గలది (అయియంన్న ది) తా. ఓీరాధా! నీవే నాకు భూవణము, నీవే నాకు జీవనము. నీవే ఇానంసార మనెడి నమ్ముద్తృమందలి రత్నము, ఇదినో సీపు నమక్కరించు దున్నాను. న్యాపై దయయుంచి న న్ననుసరించి యుండుము. దీనికైయే చా వృాదయ 'మెంతో ప్రయత్నము సేయుచున్నది.

4. టీ. కన్వి=పీకృశాంగీ (రాఛా[) నీలనళినాళ మవీజనల్ల గలువవంటీ నకు, తవజనీయొక్క లోచనం = నేత్ర ములు (ల్ఫు, కోకనదరూచంజవత్ల సలుప సౌందర్యముకు ధఛారయతిజపొందుచున్నది (మి) (ఐనను) ఇదంజఈ ్యేశ్రము కుసుమళర బాణభా వేనజమన్న థునియొక్క. వాణమగుట చేశ, కృద్మ్యంజ శృషుండ (నల్లనివాండ) నగు మౌామపీజనశ్ను కు రంజయతి యదిజరంబీంచం జేసి నేని (ఎల్లగాం జేసె నేన్సి, వీకల్‌ =ఈ ఎజ్లినలువరూవమును ధరించుట్క అనురూవంజ=కగినది. (ఇచ్చట “రంజయసీ, ఆను పౌఠముశు గల్పించి "పెక్కు విధములం గొంద అన్వయింతురు. ఎట్లన:.-ఇదం ఆ ఇది (ఎజ్జిగలువ పొంద ర్యము, ఆనగా: రక్తిమ) కనుమళరబాణభా వేనజమన్న థునీ బాణమసెడీ యుజ్జే శమువ్వే కృవంజకృషమ్ణు (నల్లనివార డనగు, మామషి రంజయనీ యదిఆ(నీవు శంళించంజేయుదు వేని (ఎజ్లఐ "నిగం 'కేయుదు వేని, తదాజఅవ్వుడు;,. వీతదను రూపంజ ఈశ్యేక్ర మునకు: దగినది, ఆగుకు, లేక; నీవ్ర నాపై నత్యంతశోవ ముచేం గృవ్వ మగు (నల్లనగు) బేత్రమును రృక్తముగ (ఎఆగ) ఇెట్లు వేసితివ్లో యళ్లే నాయం దన్ముకృహముచే (కునుమశరబాణఖావేన ఎ మన్మథునిబాణ

వ గీతగోవిందకావ్యము ముల యొక్క. వేష్టలచేత్సు మన్మథబాణరూవము. లగుకటామోది విలాసములా చేష్టలచే నన్ను (కృష్ణుని రక్తుని (ఎఆ్రివానిని....అకురానయు క్రుని) 'కేయుము (కోపమును వదలి యశుగృహింపు మకుట.) ఇట్రి యన్మయములబు "పెక్కు. లున్నను సీరసము లని వపదంతిమి)

శా ఓీతన్వీ! నీశకన్నులు నల్లగలువలకాఎతి గలవయ్యుక్కు ఎట్లగలునల యందము నొందియున్నవి; కాని ఈశ్యేక్ర ములు మన శఛాణఛావము నొండి కృష్ణుండ (నల్లనవాండ) నగు నశ్ను రంజింపం (ఎఆ్లన౦) కేయునవి యయ్యెనేని ఇవి ఈ యెజ్లగలువలచందము నొందుట యెంతయు నందముగ నుండుకు.

శ్‌. టీ. 'వ్రీయే=పీ ప్రియురాలా! తవ = నీయొక్క కుభకుంభయో! స్తనకలశములయొక్క, ఊవరి = వెభాగమందు, మశిమంజరీ = మణులగు త్తి (రక్నవారము, లేకు రత్నము లెడీ మంజ3) న్ఫురతు= ప్ర,కాళించుకుగాక! శ్రపజనీయొక్క-; హృదయ దేశమ్‌=వతుస్థలమును, రంజయతు = (తనకాంఠుల చేశ) ,ప్రశాళింపు జేయుకుణాక | (అనయా: నీనే (తృకమల మెజ:దనముకు ళొందినది. నీవును కృష్ణుండ (నల్లనినాండ) నగునక్ను రంజింపంజేయుచునే యున్నావు గదా! ఇశ సీరత్నహారముగూడ నావతస్థలముకు రంజింప శేనెచేని యెంతయు: దగియుండు ననుట ! ఇచ్చట కేశీరూవమగు శుభకర యారంభించయడంబోవుచున్నది. శాన మంజరీసహితమగు పూర్తకలశమును స్థాపించుట యోగ్య మే యని సూచించుటకొజికు నీ స్తనములు కలశములుగను రత్నములు మంజరిగను జేచ్పంబడినవి) తవజనీయొక్క, రళనాపి=టళ్షూణముకు ఘన... .నుండ లే.భున=నొప్పమైన, జ్గున = మొలయొక్క_; మండ లేఐవలయ మునందు, రసతు=ధ్యనిని చేయుకుగాక! మన్న థుని'జేశమ్‌ = మన్మథునియొక్క యాజ్ఞ న్యు ఘోషయతు = (మానవతులందలు నభిమానము పదల కామపర వశలె, య భేసప్తముగ రమింపుం డని మాటిమాటికీ చెవ్వుకు గాక

కా. షేప్కీయురాలా! వీకుచకుంభములమింద రత్నవారములు ్రకా శించుంగాక! అవి సీవక్షస్థలమును రంజింపంజేయును. గాక నీజునప్రటేశము

దశమసర్గము ఎ అష్టపది, 19, 200 నందు ఒర్లాగాము గలగల మని మ్రోగగుకు ఇాతు అట్లు మ్రైోంగుచు చిలాసికు గుందణు య'ఖేస్టముగం తీ డింపుండ'ెడి మన్మ థునియాజ్ఞను బ్రగటీంచుకుగాతం 6.టీ. "పీమసృణవాణి=పీన్ని స్థములగు వలుకులు గలదానా! భణజ చూటాడుముం స్థల, . .గంజనమ్‌ అ స్థలకమల = మెట్టదామరలశు గంజనక్‌ ఇ తిరస్కరించునదియుకు, మమజనాకు, హృదయరంజనమ్‌ మనస్సును రంజించం "జేయునదియుశు, జనిత. ..ఖాగక్‌-జనిత = ఫుట్టింపంబడిన, రతి ఇ సంభోనము మొక్క, రంగజనేర్పరితనమునందు, వదభాగమ్‌=అన్న్యోన్య కాంతి గలదియు నగు, చరణద్వయంజ నీ)పాదద్వంద్వమును నరస. . , రాగమ్‌-సరసజళ్ళంగార రసముతోం గూడుకొనిన, లసల్‌ =వ్రకాళించుచున్న, అల క్తకజలర్హుకయొక్క రాగమ్‌=ర క్రి, (ఎటుపు గలదొనిగా (అవలాా:.-పాదములయందు లత్తుకం బూయు-చుండంగచనే, యావనపంతులకు శృంగారరస ముప్పొంగు ననుట కర వాణి= చేయుదును. (సరసగళదల క్తి అని పాఠాంతరము) , తా. ఓమృదుభొషిణీ! మెటచొమరలకు దిరస్కరించు సౌందర్యము గలిగి నావృదయముకు రంజింపంజేయునవియై రతిరంగమునందు పరస్పర శోచచేం టబ్రకాళించు సీశెండు పొవములు. నెజ్జినగునట్లు లత్తుకను బూసెదను "జానీ యొకసారి మాటాడుము.

7 టి సాక్రియే = ఓరాధా! న్మర..,ఖండనం = స్మరయన్మథుని యొక్క, గరళజమిషమును, ఖండనంజపోంగొటునదియు, మండన ౨ఆ(నాళిరన్సు నకు అలఎకార మైనవియు, ఉచారంజనుందరమెన, (తవజనీయొక్కం , వది వపల్లవంజచిగురువంటియడుగుకు మమ = నాయొక్క, .శిరసీ=శల పన, భీహిణ

నోట౦చుము (“జేహి”) యశుపాడమున;'ఇము' అని యర్థము ,- ముయిజనాయండు, చారుణః=సహింపరాని మదనకదనానల!-మ పనఐమన భునియొక్క, కదనణ శావము అసెడి, (శదనం కలుపషే తాపీ, ఆని విశ్వము) అనలః ఇ అగ్ని, .శ్వోలతిజమండుచున్నాండు. తదుపాహిత. . -వికారమ్‌-రల్‌ = అమన్మథతాపో ' న్నెనేే ఉపాహిత = కలుగంేయంబడిను వికారం ౫ అలనటా మున్నగువికార ములను హరతు ఆ పోంగొట్టుగాక! (మదనకదనారుణళో ఆనియు "పోళము) కీరనోఎా 1 టీ

210 గీచగోవిందకావ్యుము తాపీ ప్రియురాలా $ మన్శథవిషమును. విలుచునదియె. మిగం నుందరమగు నీచరణపల్లవమును నాళిరస్సునకు నలంకారమగునట్టు చేయున్ను ఇపుడు మన్న థతాసమునెడి యగ్ని మవోఘోరముగ మండివడుచున్నాంచ్కు శాంబట్రి యటిమన్మ థతాపాస్ని వలనం గలిగిన వికారములకు నీచరణపల్లవము శమింపంజేయును శాక | వి:-. ఈగీరమునందు---విరహులకు మూూర్భాదివికాసములకు గలిగి మటవపలన మలయమారుతము మన్య భవిమము గను, మన్మథుని సర్నేముగష (చరణపల్లవందేహి” యనుటచ్చే నాయికచరణముకు గరుతృంతుందుగకు కె వలయును. ఇట్లు వెప్పుటచే నానేపరూవక మగును. దీనిచే “సర్పాదులనీవవ గరుక ంతునిచే శమితమగునట్టు, మన్త్శ థశావము చరణవల్లవముచే శమించీ నని ధ్వని యేర్పడుచున్నది. 8. టీ. ఇతి=ఇట్లు, చటుల. . . చారు-చటుల=నుందరములగు. (నటు ఇృుందరే వలే అని ధరణినిఘంటుు. వాటుజ, ప్రీ! 'యవాక్యములు గలదియ్‌ పటు=చాలతుర్యముగలదియు, చారుజసుకుమారమనగునదియు, మానినీ. . . కాకులు మానిసీజన= స్త్రీజనమునందు, జనికజకలిగింపంబడిన, శాంతఆనుఖము గలదిము, జయ... . భూషికం-జయదేవ = జయ'దేవకవియొక్కం భారతీ = శ్రీసూ క్రినేష భూషితంజు ప్రకాళించునదియునగు, (“జయతిపద్దావతీరమణ జయ చేపకవిభాటీ భణిరమతిశాతకం” అని యొకపాఠము. పద్దావతీ=వద్దావతి (జయచేవ్రనిార్య మొక్క, రమణణమనోహరుం డగు జయబేవకవి, భారతీ భణిశం=వలుకంజ చదియు, ఆతిశాతంజమిక్కి-లి నుఖకరమైనదియు్క,. అని యర్థము. “ఇతిగీఈ అని మజకియొక పాఠము.) మురవై రిణః= శ్ర క్‌ సమ్టనియొక్క_, రాధికాం అథి! రాధికను గుతిగాం జేసికొని (వెస్పిన్స, వచనజాతం = వాక్యసమూహన (మాటలు), జయతి = అన్నిటికన్నమిన్నమయై యున్నది. * శౌ. ఇట్లు మిగుల సుందరముర్రై మధురముతై చాతుర్యముతోయా యుందునట్టు రాధయెదుట ,శ్రీకృన్టునిచే. వక్కాణింపంబడిన వ్రీయవాో

దశమసరక్షము - అప్ష్మవది, 19, రై ౧ 4 ములు శ్రిజయజేవకవివే వివరించంబజినవై జవరాణ్యడ్ర హృదయముల క3ంకయంం , నంతో 'షమును గలుగంజేయుచు నన్నిటికన్న మిన్న ల్రై యన.న్నవమి ఇది చతురచతుక్ఫుజ రాగ రాజిచంద్రోదో్యోత వును 'నేళోనవింశాష్ట్రపది. ఆశాజవునానా అవ, ఇవువ శ్రీకృస్ణుండు తన్ను దోషరహీతునిగాం దెలి యంజేయుచు సంభో గాన్థమై ప్రో ల్సౌహముః 'జేయుమున్నాండు, న్లో. సరిహర కృళాతంశే! శంకాం త్వయా సోతం ఘన _స్పృనజఘనయా ఒబ్బక్రాంలే స్వాంతే పరానవకాంని విశతి వితనో రన్నో ధినో్టున కో2_ఏ మమాంచరం ప్రాయిని! పీీరంభాకం భే విథేహా విభధేయతామ్‌, టీ హేాక ఏతాతుకే - కృత ఇ చేయ బకిశు అరంశే=జనంశయముగల చానా! (లేక; సంతావము గలదానా!) శంకామ్‌ ఆ ఇతరనాయికతోం గూడీ యున్నా. డసెడి సంచేహమును, పరిహారజవదలి పెట్టుము. ఘన. ..నయా.-ఖఘునణ నొప్పు వెన, స్తన=శిస్తనము ఏను జభునయా ఇ పీయదులును గలు న్వయాణనీ చేశ పరానవకాళిని-పరా = ఇకర నాయికలకు, అనవకాళిని=చోటు లేని, స్వాం రేజమనస్సు, అక్ర్రా లేసతి=ఆ క్రమిఎపబడంగా, వికనోః = మన్మ ధుని కంటె ధనృజకృ తార్థండై న అన్ఫఃకమఅియొకడు 1కోడిఆఅపీ = ఎవండున్కు చమమజనాయొక్య, అంకరమ్‌=మనస్సుకు; నవిశతిజు ప్ర వేళిందండు. ప్రణ మిన్‌ణ ఓప్రియురాలా! వరీరంభారం భే-వరీరంభ్‌ = క వుఃగివితయొక్కం, ఆరింభే ఇ -వవదట, విధ్ధేయతాకు=వేయందగిన దానిని (లేక; నైంకర్యమును,) విధేహె ఆ శలుగంటేయుము. (అనలా: నీయాడ్డెను చొంది నిన్ను కవుం౨ంచుటకొ కుం ళీ వ్ర యత్మ్నించుచున్నాంతం శాన నశ్నుం షంకరునిగ చించి నియాలిగన మును దయసేయు మని యకుట (/ 'స్తనభరపరీరంభ” యను పాఠమునం-" నన భరజకుచ్గారముయొక్క, వరీధంభజలిలియనముయొక్కం” యని యర్థము)

లలి గీతనోవింద కావ్యము

శాప వ్ర యుళాలా! జీను పరకాంశతోం గూడియున్నాండ నని కు! యించుచున్నావు శాంబోలు! అట్రి సంశయమును వదలుము. నొప్ప _సనములున చిలుదులునుగల నీవు నావృాదయమునంతయుం నొంచె మేనియు జోటు లేకుం జాక్కమించుకొనియుండంగా, ఆళరీరము లేని యొక మన్న థుందుతప్ప నితకు 'జెవండు నామనన్సునం ట్ర, వేళింపం గలండు 1 కాయట్టి యో ప్రియురాలా దయయుంచి నీకవుణిలింతలయందు నతన్న 6 గింకరునిగ్యాం కొనుము,

విాాోవికనోఖో (ఆనంగా; వామనన్సు నీనగొవ్పపిుదుల వేశపు నొప్పచశుకట్టు చేతను, బాగుగ చావరింవంబడినందునం జీమదూఆుట శని నాహృదయమునందు సందులేకున్నను, శరీరము లేనివాం డగుటవలన ఫస" డగు మన్యథుండు మాత్ర మెటులనో యందు బ్రవేళించుచున్నాం డనీ భావము. |

కన్లోకమునందు 'ాావ్యలింగ మలంకారముు నాయిక ప్రౌఢ; వాయ కుడు వ్రగల్ముండు; విప్రలంభశ్చంగారమ.నందు వ్రియాసంగసిద్ధి,

అవ, ఇ:క శ్రీకృళ్ణుం 'జెట్టకేలకు తా నవరాధముం చేశీన వాండనే యని మొప్పుకొనుచు నైతము రాధను బతిమాలు కొనుచున్నాండు__

శ్లో ముగ్గే ! విధేహి మయి నిర్ణ్యయదంతవంశం

దోర్వన్లీ బంధనిబిడ స్ప సవీడనాని,

చంకి! త్వ "మేవ ముద ముద్యవా వంచబాా?

&వం-డాలకాండదళనా దసవః కి పృయాంతి శ్రి

టీ. ముస్గే=(స్వహితమును గు ర్తెటుగని మూఢురాలా! (లేక్క ఓచక్కని

చానా మముజ(ఆవరాధి యని తలంపంబడిను నాయందు, నిర్ణయ... .దంశం- నిర్ణయజకశకినమైన, దంతదంశం ఆ పలూగాటులను దోర్వల్లి. = -వీడనాని-దోజు బాహువులనెడి, వల్లి=తీలలచేత, బంధజకట్టుటకు, నివిడజగట్టిన, _స్తనజు స్తనము లల

1. ముంచయ్యు మంచ ను ఓ ఇాండాలు 8. ప్రయాంళు

చళమసర్దము - అస్ట్రవది, 19. 218 చీక, వీదవాని=పీదీందుటక్కు (ఆకలా: ఆవరోధమునకుం దగిన దండనముశుు నవిభేహి ఆ చేయుము. హేచండి జ ఓకోపిష్టురాలా! వంచ..,దళనాత్‌ = బంచబాణణమస్య ఖథుండచెడి, చంజాలజమాల వాని యొక్క-(పొపిన్టునియొక్క), 'శాండజబాణములయొక్క_, దళనాల్‌ = చీల్చుటపలవు అనవఆ(నా) స్రాణ ములు ప్రయాంతి=పోవుచున్నవి. శ్వమేవజనీమే ముదమ్‌ ఆ నంతోసుముక్కు ఉద్వవహ అ పొందుము.

శా. పీముస్థరాలా! కృష్ణుం డవరాధి యని నీవు కలంకువేని చానికిం దగినట్లు కఠినము లగు దంశథ్ష కములనో, చాహువులొనెడి తీలోలవేం గట్టి వేయు టయో, గట్టిగ స్తనములచేయట్టి నొక్కుటయో, యేదో సీకిమమగు దండన ముకు విధిివరాదా! ఓచండీ! ఆమన్మథచండాలుండు నిర్ణ్మయుండై తన చాణములకు శ్రుయోగించి చనాయొడలంతయుం: జీల్చుచున్నాండుం శాప్రాణములు పోవు చున్నవి, ఇకీక జేమి ? నీవు హాయిగా సంతోషింపుము. విః--ఇచ్చట నాయకుం డనుకూలుండు; నాయిక ముగ్ధ రతిభానము *వోంచుచుడుటచే రసపదలంకారము; బ్రసాదసణము; వై దళ్ళీ ర్‌తి, అవ. వాత్సాస్థాయననాస్టయను ననుసరించి శ్రువముగ శాధ యనుకూలు రా ఎగునట్లు చేయుచున్నాయంలా శ్లో. శశిముఖ ! తవ భాతి ఛభంగురభూూ): యువజన మోహక రాళ కాళసర్పీ, తదుదితవిష భంజనాయ యూనాం చర్చదధరశీధుసు ంధెవ సిద్ధదం త్ర టీ. *హీశళిముఖి=పీచం ద్రవదనా! తశవజనీయొక్య-, ఛంసరభూ)! = భంగురజపంకరయెన, భ్రూ? జ కనుబోముు యుప... సర్పీ-యువజనజయౌావన జుంళులగు జకులయొక్క; మోహవాజ మోహింపం జేయుటయందు(మూర్చ్భనొందిం చుటయందు, క రాళజభయంకర మెన, కాలసర్పీజనల్ల త్రాంచుగా, భాతి=ఐప్రకా శించుచున్నది. (బర్చము కజచిన'బే ముష్యుండు మూర్చ నొందుకు. కను

ల గీతగోవిందకావ్యము శఉొమమయో చూచినంశమాశ్రమున "ఇెట్టివాని వైవను మూర్భ నొందించుకు. కావున మిక్కిలి భయంకరమెన దశుబ.) తదు... భంజనాయ _ కళ్‌. ఇఆటెభూ చర్పముచేశ, ఊదిఠజపుట్టించంబడిన, విమ=విమముయొక ఫా (ఊదితభయాోఅను ! 'పాఠతమున, భయ ఇ భయముయొక్క_); భంజనాయ = పోంనొటుటకొజకు, , యూ నాక్‌=యావనవంశులకు, త్వద. . .సుధ్రైవ - త్వత్‌ నీయొక్య_ అధరం "ెదవియందని, శీధుజమద్య మనెడి, నుభ్రె వ=అమృతమే, సిద్ధమం క్ర?పిద్ధ ఇ తనంతట సిద్ధించిన, మం శ్రమం త్రము, (ఆనలాా ఇతర ముత్రము జపాదు లచే సిద్ధి-బొంది విమనుగు నళించబేయుకు.. ఈమం (త్రమన్ననో జపాదు "లేవియు. లేకయే నులభముగ సిస్ధినొంది విషమును బోంగొట్రుకు; గాన నన్ని శా. ఓీచంద్రృవదనా ! సీవంశర యగు కశుబోమ యావనవుకుల న 'మోహించం జేయుటకు భయంకర మగుకాలనర్పమై యున్నది. కకావున, ఆ సర్పముపలనం గలిసిన విషముకు శమించం జేయుటకు సీయధ రామృతమే క మంత్రము, న్లో వ్యఫయతి వృథా మౌనం తన్వి ! వ్రవంచయ పంచము తముణ్‌ |! మధురాలావై స్తావం వినోవయ దృష్టిభి, సుముఖ ! విముఖభావం తావ ద్విముంచన ముంచ మాం స్వ మతిశయన్నిణ్థో ముగ్లే! వ్ర, యోపఒయ ముపస్థితః, ఫ్‌ టీ. ేతన్వి=పీరాధా! వృథాజవ్యర్థమైన, మూానమ్‌జమాటాడకుండుట, మామ్‌ _ కన్ను, వ్యఫయతి = వీడించుచున్నది. హహేశరుణి = పీజవరాలా! మధురాలా_పె!.మధుర=తియ్యని, ఆల్నాపెజమాటలచేత, దంచమమ=వుచమ స్వరమును, వ్రవంచయజవి స్తరింపం జేయుము. దృషిభిః=చూపులచేళ, తావకు= * సంతావమ్లును, వినోదయజపోంగొట్టుము, "హేనుముకిజఅందమైనమోముగల చానా, విముఖీభావంతానల్‌ జమాజు మొగము. వెటుటకు విముంచ = వదలి "పెట్టుము. రట స్ప ల్‌ విముఖక్వము. తగ దశుట), మాకుజనన్ను, న ముంచ=వదలకుము. ెహేముగ్ధే=పీమూఢురాలా! అతిశయస్ని గ్థమిమిక్కింలి

దళశమసర్టము ఇ అష్టపది. 10. 21క్‌ జ్రేు గలవాండగు, ఆయంణ ఈ వ్రీయకి వ్ర! యుండు (కృష్ణుడు); స్వయక్‌ఆ స్వయముగా, ఊవస్థిన=సమావమునకు వచ్చినాండు. గతౌవ ద్విముంచ నవంచన” అను పాఠముక, నవంచనజ తేలిసికొనకుంటిపనునది'లేదు. అనంగ; కృషం డిచ్చటికి వచ్చె నని తప్పక “తెగిసికొను మనుట, “న వంచయొ” అను 'పాఠమునం నన్ను వంచింవకు మని యర్థము.) శా. ఓశస్వే! నీవు వ్యర్థముగ మాటాడకుండుటవలన నాకెంతయుం గష్టము గలుగుచున్నది. కావున; పీశరుణీ ! కోకిలవలెం బంచమస్వరమున దియ్యని జలుకులం బలుకుము. నీచల్లనిచూపుల నాతవముం బౌెపుము, శీనుముత్లో ! మాబుమొగముం బెట్టకుము, న న్నితరునిగ భావించి త్రోనీవేయ కుము. ఓవెజ్లిదానా ! ఈకృష్ణుండు నీపై నర్యంశ్రేమరే స్వయముగ నిచ్చటి శే తెంచియున్నను బరిగ్రహింపకున్నా వేల! వి;ాగళన్వి” “ట్టీకృళించినశరీరము గలదానా” ఆకటచే, నీవు కృళించినందున మాటాడ శ క్తిలేక నొనము నొందినదానవు గావు, ఇంక లా మన: నన్ను సావరాధునిగం దలంచి కోవముచే మాటాడకున్నావు, అని _ యొత్తిపొదుపుమాటం “శ్లోకమున నాయకుం డనుకూలంండు ప్రసాదము గుణము, 3ళ8 వృత్తి; వై, దర్భీ రీతి; మాగథీ గీతి; యథాసంఖ్యాలంకారము; వారిణీవృ త్తముః శ్లో. బంధూకద్యుతిబాంధవోఒయ మధరఃన్ని గ్ధోమధూూకచ గ్ఫవిః గండ శ్చండి ! చకా్తి నీలనళిన శ్రీ మోచినం లోచనం, నాసాఒత్యేతి తిలప్రసూనపదవీం కుందాభదంతి! త్రి యే! ప్రాయ్య్నస్త ఏన్తుఖనేవయా విజయలతేవిశ్వం స వ్రుహ్ప్బోయుధఃి, టీ. హేచండి=పీకోవము గలదానా; (పగ లేము "లేకున్నను బూర్వ కోములు ఆశ్రయించి చండి! యని నంళోధనము,) ఆయమ్‌= 34, తప జనీ "కు శ + అధరజ పెదవి బంధూక .. =. బాంధప-బంధూకజమం శెనపువ్వుయొ క్ర ద్యుతి=కాంతియొక్క, చొంధవఃి=చుట్రముం (ఢీనిచే చెత్తురుకు దీయు బాణము చై పృండినది) స్నిస్ధః అ నునుపైన, నండః = (స్రీ చెక్కిలి మధూకచ్చవిః-

లగ గితనోవిందకాద్యము దుభూకూఇవపువ్యుయొక్క., ఛవిజుకాంచివంటి కాంతిగలడై , వళ 'ప్పిజప్రకా కించుకున్నది. (విరహిజరులకు బెక్కిలి బచ్చనగును న పశీకరణమునక 'పాధనమస చచ్చనిబాణము ఇెప్పయడినదిఎలోచనక్‌ జే (శృమునీల...మోఛ ' నమ్‌జానీళనళిన=నల్లగలువయొక్క_) ఛీ,=కాంతిన్సి మోదనం ఇ పోంొట్టునది. * (దీనిచే నల్ల నిదగు ఊశ్తాదన (పిచ్చిని గలిగించు) బాణము చెప్పంబడినది. హే కుందాభదంతిజఓమళ్లి మొగ్గలవంటి వలువరుసగలదానా! హే్రియే=పీ వ్రియు కాలా! (ఈవిశేషణములచే శోషణబాణము చెప్పయిడినది) నాసాజముక్కు, తిలప్రనూనపదవీంజనువ్వుపువ్వుమార్ల ముక్కు అ ల్యేతి=అతిక్రమించుచున్నది. (దీనిచే స్రావణవౌణము చెప్పంబడినది) (ఇట్లుందుటవలన) సః (ఫూర్వ శజాలమందు ళివునికంటిమంట వే దగ్థుండై యనంగుండ్రైను, పుష్పాయుధః ఇ పూపులే యాయుధములుగాం గలమన్మ థుండు త్వన్వు ఖసేవయా = నీముఖ మును సేనించుటవేళ, విశ్వం = ప్రవంచమును విజయతే ప్రాయః అ కెలుకు చున్నా6 డని యూహించుచున్నానుం ॥ కా. షీ్రియురాలా! సేచక్కని యధరోన్టము మంెనవూవుకు లో యంన్నది. నీచెళ్కొళ్లు ఇచ్పవూవులవలెం. బచ్చవై ప్రకాళించుచున్నవి. నీజేశ్రములు నల్లగలువలను దిరస్కరించుచున్నవి. ఓకుందరదనా ! నీముక్కు నువ్వుపువ్వు నతిక్రమించుయన్నది. కాంబట్రి యీాసన్ని వేశము చూడగా మన్మథుండు పుష్పాయుధుండు గానం దన యాయుధములకు నీయసయవ ములయం దమర్చుకొని తా ననంగు దయ్య్యును లీలగా: బ్రైవంచమునంకయు జయించుచున్నాం డని శలంచుచున్నానుం వి: కళ్లోకమునందు._.ఉ ల్చ్రేకూలంకారము. (ఊపమాలంకార మని కొందళ్లి మఠము); అశుప్రాన మకుశజ్దాలంకారము వైదర్శీరీత్సి ప్రసాదము గుణము; శైళికి వృత్తి శార్దూలవిక్రీడిశ వృత్తము న్లో, దృశౌ తవ మదాంనే వదన మిందుమత్యుజ్జ లం గతి ర్థనమనోరమా విఘుతరంభమూరుద్వయమ్స్హ్‌

దళశమసక్టము - అస్ట్రపది. 19, ర్మ రతి _స్టవ కలావతీ రుచిరచి త్ర లేఖే భ్రువా

అహో ! విబుధయావతం వహాసి తన్వి ! వృథ్వగతా, 7 టీ. 'హేకన్వి=పీరాధా ! గమజనీయొక్క దృళౌ ఆ కన్నులు మదా లసే - మద = హర్షమువేక, ఆలే జ మందము లై నవి. (మదాలస యశునది న్వర్షమునం దొక 'వేళ్య- అనలా: స్వర్గమున మచాలస యొక్క_ తెయేయుండెకు గాని యిద్దజు లేరు... నీకడనో యిద్దజు చుడాలసలం గలరు గాన నెంతయు ఇవాళ్ళ గృర్యమకుట) చవదనంజముఖము, ఇందుమత్యుజ న్‌లం = ఇందుంజచం దున, అతి=అతి క్రమించి, ఊబ వ్రలంజప్ర,కాళించునది, (గొండవ యర్థమున = ఇందు చతీ=ఇందుమతి యకు జేవవేశ్యచ్చే ఉజ్జ్వలం = ప్రకాళించునది) (“ఇందు నందీపకం; ఇందుమ త్యాస్పదంొ అని పాఠాంశరములుు) గతిః జ గమనము జనమనోరమా ఆ జకుల మనస్సులకు రమించంజేయునది, (మనోరమ యశునది జేవ వేశ్య.) ఊరుద్వయంఎతొడల జంట, విధుశకరంభం - విధుగఎతిరస్కరిందం బడిన రంభం = అరంటిమాశులు గలది. (తిరస్క్టరింపయబడిన రంభ గలది యని

• శెండవ యర్థము. దీనిచే 'జేవవేళశ్య రంభ చెప్పండినది,) తవ = నీయొక్క రతి॥ అ నురతము, కలాసతీ = (హావము, భావము, కిలికించికము, మోట్టాయి ఈము, బిబ్బోకము మొదలగు) కళలు గలది, (కలావతి యశునది బేవ వేళ్ళ) భు్రవాజకనుబొమలు, రుచిరచిత్ర -లేఖే - రుచిరజమనోహరములుకు, చి, శ్రణ విచిక్త్కములైన, "లేఫీజ రేఖలుగలవి. (చిత్రలేఖ యక్తునది చేవ వేశ్య) శ్వంజ నీవ, వృథ్వీగతా అ భూమిని చబొందినదాన వయ్మును, విబషధయౌావశం ఇ

'దేవత్యానస్త్రీసమూహామును;, వహసి=పొందియున్నావు, ఆవో=కెరా! తా. ఓీరాధా ! నీదృష్ణులు మదాలనలు (మదముచే నలసములై నవి-- మదాలస యను వేశ్య; నీముఖము ఇందుమత్యుజ్వ్వలము (చంద్రు, నతిశయిం చిన ప్రకాశము గలది...-ఇందుమతి యను వేశ్యచేం టకౌెళించునద్భి ప్‌గతి . జనమనోరమ (జనులకు మనోవారమయినది---మనోరమ యక వేళ్ళ); నీ తొడలు రంభలను (ఆరంటికంబములనులారంభ యక వేశ్యను) జయించునవి; నీరతి కలావతి (వోవము మున్నగుకలలం గలది-.-కలావతి యకు వేళ్ళ); నీ

218 గీతగోవిందకావ్యము శళుబొములం చిత, లేఖలు. (చక్రములను "శీఖలు గలవి, లేక చిత్ర కేఖల వలె; బ్రకాళించునవి - చిత్ర లేఖ యను వేళ్ళ); కెరా! వీమియీ చిత్రము? నీవు భూమియం దున్న చానవయ్యును, స్వర్ధమునందున్న యంద గత్తెల (మదాలస, ఇందుమతి, మనోరమ, రంభ; కళావతి, చక్ర లేఖ మున్నగు -రల) "నిల్ల సనీయొడలియంచే ధరించియున్నావు గచా! వి:.....చఈ శ్లోకమునందు తవమాలంకారము: పృథ్వీవృ త్తము; శ్లోకము నంజే “బృథ్వీగతా” యని వృత్తము పేరుగూడ నిమిడ్చిచెస్పినందున కంతయు స్వారస్యము. జు స్య జ, స యగణములు నొక లఘువు నొక గురు వును జేర 8-.వ యతరమునందును వాదాంతమునందుళు యతి గంగియున్నం అవ. కని పదియవసర్షమును ముగించుచు సన్హాంచమున భక్తులకు మంగళాశాసనమును జేయుచున్నాండయ.__ న్లో.3స ప్రీతిం తనుతాం హరిః కువలయాసీడేన సార్ధం కణే రాథాపనప యోధరస్మ రణకృత్కు_ంభేన సంభేదవా౯ా, యత్ర, స్విద్యతి మోాలతి ఏత్షణ మపి తీప్రం తిదాలోకనాత్‌ కంస స్యాం మభూ జితం జి మితి వ్యామోహకోలాహలః, ఇతి శ్రీజయచేవకృత" గితనోవించే మానినీవర్ష నే చతురచతుక్ఫుజో నామ దశమస్పర్షః, 0 టీ, రణేజయంద్ధమందు, శాధా...కంభేన - రాధా = రాధయొక్కం, పీన=బలిసిను పసయోధర జ చశులయొక్య_, స్మరణజచింకశు కృత్‌ = కలం 'జేయునట్రి, కం భేనజకుంభస్థృలము గల, కువలయాపీ డేనసార్థం=కువలయాపీడ 1 ప్రీతింవస్తకుతాం.. 2. తుణ మధఃశ్నీపప్టే ద్విపే కత్షణాల్‌. తి. చాలొకనవ్యా మోహేన ళికం ళితం లిత మభూక్క_ంనస్య కోలాహల

దశమసర్టము _ అష్టపది. 19. రం. మనెడి యేనుంగుతోడ, సంభేదవాళెజదుర్కొటనినవాండును, (కాయట్టియే),. య, క్ర జవ శి క ముండు, స్విద్యతిజ(రాధా స్తనములు తలంఫునకు వచ్చినందున సాత్తి వ్రక్రోదయము కాగా చెమర్చినవాం డగుచుందలా, అపి = మతియు తణం=త ణకాలము, మోలతి = కనులుమూసీనవాండగుచుండంగా, తదాలోక నాత్‌ ఇ (శంసుండు దానిని (చెమర్చుటను - కకులు మూయుటను) జూచుట వలన, (కృష్ణుండు ఓడిపోయొ నింక "నే మున్నది |! యని భిమవడి). అలం = చాలును, జితంజితం = జయము జయము, ఇతి = ఆని (వలికిన), కంసన్య ణు క్షంసునియొక్క_; వ్యా మోహకోలావాలః - వ్యా మోహజభా)ంతి వేత నెను కొలాహలహికలకలము, అభూల్‌ =ఆయెనో, సజఅట్రి, హరికి = శ్రీకృష్ణుడు. ప్రీలింజసంతోమముశు, తను తాంజఐచేయునుగాత. ఛా, శీ కృష్ణుండును గంనుండును యుద్ధము సేయుసనమయమందు కృష్ణుండు కువలయాపీడ మెడి కంసునియేశుంగు సెదుర్కొని యేతెంచుచు నాయేశుంగుకుంభస్థలముకు దటాలున. జూచ్చి పోలికలుబట్టి శన వ్ర యురా లగు రాధయొక్క_ గబ్బిగుబ్బలు స రణకుం రాలా సాత్వికోదయము. గలిగి యానందపరవశుః డై యొడ లెల్లం శకైమర్సం గన్నులు మూ:ఃకవడ నిశ్ళ్చేముండై యుండంణా గంనుండు భాాంలివడి “పివోయి! కృష్ణుం డోడెళు మాకు జయము ! మాకు జయము * అని కోలాహలనుం కేయంా నట్టికోలాహలము నందు. నిర్భయుండై. వెలుగొందుచుండు. శ్రీకృష్ణుడు మనకు నంతోషమును. చలుగంకేయునుగాక ! గద్యము. ఇది శ్రీ శ్రీనివాసకరుణారననమాసాదిశసంస్మ్భృళాంధ్ర, కవితా వైభవ, ఈ మతే్క్టెళికనో త్ర పవిత్ర మహాభార్య వూరుషరాభువాచార్య తనూళవ సాహీత్యాచార్య తీ మదుశ్చలోపాహ్వయ 'వేంకటనరసింహా ఇార్యవప్రణీశయగు నహృదయాఖ్యు గీతగోవింద కావ్య వ్యాఖ్యయందు చకురచతుర్భుజ మశు దళమసర్జము. తా

వీకాదళసక్షము ఆశావవసిఘాలాా సానందదామోదవరము, అవ, పడియవసర్టమునందుం జెప్పంబడినరీతి శ్రీశృన్ణుయ “ాధ ననునయించి యొక పొదరింటికిం బోయి చేరగా నా శ్రీశృష్తుని సమాపమునకుం బోవుటక్షై యొక వెలికత్తియ శాధి శకుం బ్రో ల్సౌహమును గలిగించుచున్నమి శ్లో , సుచిర మనునయేన త్రీ అయిత్యొా మృగాథీం గతవతి కృతవేశే శేశవే కుంజళయ్యామ్‌, రచితకుచిరభూపాం దృష్టిమో సే. వ్రదోపే. స్ఫురతి నిరవసాదాం కాపి రాధాం జగాద క్ష టి. కృత వేశే _ కృశజచేయంబడిన, వేశీ=అలంకారము (వేషము) గల చాండగు, శేశవేజ్రీక సక్షుండు, నుచిరంజబుహుకాలము ఆనునయీన ఐ ఊోజ డింపువేతు మృగాశ్నీంజ లేడిచూపులు గల రాధను, వ్రీగాయిశ్వా ఆ సంతోష వలిచ్చి కుంజశయా్యాంజపొదరింటియందలి పౌన్పును, గశవతి=పొందినవాండు గాలా, దృష్టిమోమే - దృష్టి ఆ చూపును "మోసే = ఆపహరించునట్టి, వ్రదోషే అ సాయంకాలము, స్ఫురతినతి = ప్రకాళించుచుండలా, రతి... భూహాం - రతి=సంభోగమందు రుచిర జ మనోహర మైన) భూమోంజఅలం కారము గలదియు, నిరపసాడాం ఇ. (కృష్ణు డనునయించుటవలన) పోయిన దుఃఖము గలదియు నగు రాధాంజరాధను గూర్చి; శాజ.పీజఒకానొక చెలి కత్తియ, జగాదజపలికెకు శాం శ్రికృమ్ణుండు రాథ ననేకవిధముల నశునయించి సంతోమపజిచి శత్సికి రగూగ్య మగువేషుమును ధరించి యొక పొదరింటిలోం బుస్పుశయ్యను

ఏకావళసర్దము - అష్టపది. 20, న! 'జేంయుండంా శరాధయుం దన దు!ఖమును ళోంొట్టుొని సాయంకాలము. ననదుంజీతటి. పడినవీదవ నల్లనిరవిక నల్లనిచీర మున్నగు రతియోగ్యము. లయిన యలంకారముల ధరించి యుండంగా నషు డొకభెలికత్తియ యేతెంచ్చి యాలాగున6 బలిశెనుం అష్టపది. 20. శ్రీహరితాళ రాజిజలధరవిలనితము, మోహనరాగము - అదికాళము. కల్యాణీరాగము = వాపఫుతాళము. వసంత రాగయతితాళా భారం గియలేష_ విరచితచాటువచనరచనం చరణే రచిత ప్రణిపాతం సంప్రతిమంజులవంజుళనీమనిశ్రేలశయన *1మనుయాతమ్‌, ముగ్గే |! మధుమథనం అనుగత మనుసర రాభే! ధ్రవమ్‌, ఘనజఘన_స్టన భారభ రే దరమంథరచరణవిహారం ముఖరితమణి మంజీర ముపేహీ వి'ధేహీ మరాళఃనికారమ్‌్హ్‌ ముగ్గే | . రాధ! ౮! శృణు రమణీయతరం తరుణీజనమోహనమధురిష్టురావం

• కుసువుశ రాసన కాసనవందిని పిశనికరే భజ ఫావమ్‌, ముగే! ఎ లం రాధే! త్రి; అనిలకరళకిసలయనికళేణ కరేణ లతానికుకంబం వ్రేరణ మివ శరభోరు! కరోతిగతిం వృతి ముంచ విళంబమ్‌ ముగ్గే! ఇల శాధ! శ.

1. ముపషపయాతం. 2. వికారం క్ట

2292 -గీతనోవింద కావ్యము స్ఫురిత మనంగతరంగవశా దివ సూదితహా3వరికంభం పృచ్ళమనోహకహారవిమలజలథారమముం కుచకుంభమ్‌, ముగ్గే! ఠం శాభే! త్‌ అథి*త మఖిలసఖీఖి రిదం శవ వవు రపి రతికాసజ్ఞం చంకి! రశితరశనావవకిండిము మఖ్చిసక సరస మలజ్జమ్‌. - ముగ్గే! లం రాధే! 6 స్మర కసుభగన ఖేన సఖి మవలంబ్య కలేణ సలీలం చల వలయక్వశితై రవదోధయ హరి మరినిగదితశీలమ్‌, ముగ్గే! లం రాధ! 7 శ్రీజయ దేవఛణిక మధరీకృశహార ముడానీతవావుం హరివినిహిశమనసా మధికష్టుతు శంళతటీ మవిరామమ్‌, టి ముస్టే! = ఓమూథురాలా! (నోలా% రాభేజరాధా[$ విర ' "చిక, ..రచనం - విరచిత = చేయంబడిను చఛాటువచన = వ్రీయవాక్యముల మొక్క; రచనంజవేయుట గలవాండుకు చరణే = అడుగునందూ రచిత... పాఠం - రచిశ జ చేయంబడిన, ప్రణిపాతం = నమస్కారము గలవాండును, సం ప్రతి=ఇవ్వడు, మంజుల, . .సీమని - మంజూల=మనోవార మైన, వంజూల= 'ప్రృబ్బచెట్రుయొక్క-; సీమనిజప్ర, దేశమందు, ేళిశయనం= శ్రీ శాశయ్యుకు, ఆశు యాతంజపొందినవాండుకు అనుయాశంజ(ని్ను ) అకుసరించినవాం (రణా గతుం డయిన, మధుమశనంజ శ్రీ కృష్ణుని, ఆమసరజఆనునసరింపుమా |! తా. పీరాధా! తెరివిమాలినదానా 1 (ఆభిసారసమమయము నెజుంగ 'లేనిదానా! యనుట) కృష్ణుడు. నీకు శరణాగతుండయి యెన్నెన్నియో ఉవ్రియ వాక్యములకు బల్కు_చు నీయడుగులకు నమస్కరించి పోయి యిష్వుడు వనోహరమగు ప్రబ్బృపొదరింటిలో శ్రీ, డాశయ్యవైం బరుండి యున్నాండు. కాయట్టి యి తీగ ళ్ణుని సమావమునకుం ద్వర?ాం బొమం

వకాదశసర్టము ఎ అష్టపది. రం లత 2. టీ, ఘన... .భలేయనజనొచ్చ దైన, జభ్టునణమడికట్టుయొక్కయు స్తనజచశులయొక్క_యు భొారజబరువుయొక్క, భేజఅతిశయమం గలదాశా! (శాథా[) దర. . .వోరం-దరజకొంచెముగా, (లేక భయము వేశ)మంధరజ మెల్ల | వైన, చరణ=పాదములయొక్క, వివారజసంచారము గలుగునట్లును, ముఖ, .. మంజీరం-ముఖరితజగ ణగణ మ్రైయుచున్న, మశణిమంజీరంజరకనాలయఏదెలు గలుగునట్లును, ఉేహిజ(కృష్ణున్సి సమిపముశు పొందుము. మరాళనిశారం- మరాళ=హంసలమయొక్క, నికారం ౯ తిరస్కాారమును, విభేహి = చేయుము, (నలా: హంసలు ధ్వని వేయుచుడంగా నందెలచప్వుడుగూడ హంసల ధ్వనివలెనే యున్నందున లోకులు అంజెలచవూ డని సంశయివ రని భ్వ్వనిం చుటడే నభిసారమునకుం దగిన కాల మని భౌవము. మంకియు హంసధ్వని ప్రయాణమునందు శుభమును సూచించును. గాన నాలస్యము వేయకయే 'వెళ్లవలయు నని సూచింవయబడినది, ఈవిమయమై వసంకరాజీయ మకు గంధ మునందు---“కృష్ణాను సర్వాన్వపీ దర్శ'నేన హాంసస్యళ బే చ కార్భసద్ధ అని చెస్పంబడియున్న ది). + శా. పీగొద్పుచకులు) బిలుందులుగల రాధా! నీ మెల్ల మెల్లగ నడుగులిడుచు రరనాలయ౨నెలు గల్లుగల్లున మ్రైోయుచుండంగా వాధ్వనివే శాజవాంసలకు దిరస్కటరించుచు శ్రీకృష్ణునిశయ్యకు కేరుము. 8 టి. హేముస్టే=ఓముద్దరాలా! రమణీయతరం=మిక్కి.లి మనోహర మైన, తరుణీ. . . రావం-కరుణీజన = ప్రాయము గలస్త్రీజనముకు, మోహన ఇ -మోహింపంజేయు, మధురిఫుణు శీ కృష్ణునియొక్క-, రావంజశబ్బమును, శ స్‌ణుఅ వికుము. (“మధివవిరావం్‌ అకు పౌడమునందు---మధుషజతు మైదలయొక్క విరావం=ధ్వనిని;, ఆని యర్థము) ఇచ్చట వన్ని చేతను రాధయొక్క_ 'వెనవి యందలి మధువును పొనము వేసీనందునను మధువళబ్దముచే కృష్ణునిశూడ గ్రహింవవలయుకు) కుసుమ. *.వందిని-కునుముళకరాసన = మన్శ థునియొక్క శాసనజటెజ్ఞ న్యు పందినిఆస్తోశ్య,ము చేయు, పిశనికలే అ కోయిలగుంపునంద్యు భావం = అభిప్రాయమును, భజ అ పొందుము

లర గీతనోవింద కావ్యము

శా. పీరాధా ! వికుటకు ఇంతయు మనోహరమయి ప్రాయపుండు చుల-నెల్టమోహింప కేయ్యు శ్రీకృష్ణుని (లేకు కుమైదల్స ధ్వన్‌ని ఇెవులార వినుము. మణియు చున్న భునియాజ్ఞమ. గొనియాడు వందులవలేం గూయు "చున్న యా కోయిలలపై సీభావమును నిలుపుము.

..... తీ. టీ. హేకరభోరు ఇ కరభము (కేతిచిటాన వ్రేలు “మొదలుకుండి మణికట్టుపజకుం గలప్రదేశము వంటితొడలుగలదానా ! (రాథ్రా లళానికు రుంబంజతీ(గెలమొ త్తము, అనిల. . .నికేణంఅనిల-గాలిచేక్క, కరళ జ కదలు యన్న, కీసలయజచిగురుటాకులయొక్క_, నికరేణజసమూాహ మనెడి కరేణణ వాస్తమువేత, శ్ర్రేరణ మివ = (నీవు కృష్ణునికడకు పొమ్తని) ్రేలేపించుటను వలె; కరోతి = చేయుచున్నది. (కావున), గతింప్రతి=గమనమును గూర్చి విలంబం = అలన్యముు, ముంచ ఇ వదలుముం

శా. పీకరభోరూ 1! రాధా+ తీగలమొ . క్తములు గాలివేం గదలుశు న్నవై చిగుళ్లగుంపు లెడి చేతులతో నిన్ను బ్రే,లేసించుచున్నవో యనునట్లు

'వ్రకాళించుచున్నమి. కావున. నీవెంతమ్యాత్ర, మాలస్యము. సేయక కృష్ణుని కడకు. చబొముం ॥

వి:---కఈగీగమునందు--“ అనిల. . .నికరుంబం”. అని శెప్పయడినం దునం బ్రయాణమునందు చిగిర్చిన చెట్లు తీలలం మున్నగునవి చూచుటయు, చల్లగాలి పీచుటయు మొదలగునవి శుభసూచకములు శాన అల్సిసారమునకు నింశకన్న మంచికాలము మళియొకవ్వుడు సేకూరదనుట. ఈవిషయము శకున శాస్మ్యమందు. _ చీవామే మకురవాక్పత్నీ వృతః పల్లవితో నృత, అనుకూలో వహన్వాయు; వ్రయాణే శుభసూచక!ి

| “ఎడమ ప్రక్కయందు మధురముగ వశీ కూయుట, ఎదురుగ చిగిర్చెన శెట్టు కనండుట్క గాలి యనకూలముగ వీచుట, ఇవి. ప్రయాణమునందు శుభసూచకములు అని చెప్పధుడివది.. _ _

త్‌. టీ. (హేముర్భోఆ ఓీముడ్దరాలా $) ఆంగ. ..వశాదివంఆక౦గ ఆ మన్న్యథునియొక్క_ శరంగ ఆ తరంగముల, (అతిశయములు మొక్క. వశాదివజ

వ కాదళసర్దము - అష్టవది, 20, రెగ్ర 'పారవళ్యమువలనవ లే, న్ఫురితం = అదరుచున్నదియు,. (ఇచ్చట “అనంగ . తరంగి అని నందును రాధ *రనతరంగిణి యని యేర్పదుచున్నది. ఇందు వలన, “సామాన్యముగ6 ఛి, వొహమందు నిండుకుండ తరంగముల గౌబ్బలచే జట్లు కదలునో, యళ్లే రసకరంగిణి వగునీయందుకు నీకుచ ముజిడి కుండ గదలు చుుడుట సవహాజమో యని భావము) (కాపుననే, నూచితవారిపరి రంభం - సూచిత= తెలియం కేయంబడిను హరిజ్రీకృమ్ణునియొక్క_, చరిరంభంజ కౌలిలింక గలదియు, (అనలా: స్త్రీలకు _స్తనకంవము గలిగినచోం బ్రియనంగ మము గలుగు నని శకునశా స్త్రమందు---“నిత్యం నార్యాః స్తే కంప! వ్రియ సంగమనూచకః” ఎల్లపుడు స్త్రీకి స్తనకంవము గలి నేని ్రియసంగమమా గలుగును” అని చెప్పంబడినది). మనో. .. ఛారం-యనోహరజఅందము లైన, నోర ఇ ముత్యాలవోరము లసెడి;, ఉలధారం = ఉఊదకథారలు గలదియు నగు (ఇచ్చట ననముల్నపై నున్నహారముల నుదకధారలుణాం కేప్పీనందున స్తన =ములు ఫూర్మకలశము లని తనంతట "నేర్పడుచున్నది. కాంబట్రి తరంగముల కదలిశవలన బూర్శకలశమునుండి. నీరు తొనఃకి పెకి వెడలుగు గాన నిచట వోరముల కుదకధారలున నిరూపించుట యుచి.ము) అముు జ క కచ కుంట ఆ స్తనకలళమును, పృచ్ళజ(ఈచెంకత్తియ చెప్పుమాట యు క్తనుగునా శాదా + యని ఆడుగుముం శా ఓరాధా! మన్న థతరంగముల చేశకుబో లె నటునిటు: గదలు చున్నవి గకుకనే మాుత్యాలసరము. లనెడి యుదకభారలు బయలుదేఆం “కృషుని కోయి0ంతలు నీకుం గలుగు'నని సూచిఎచుచున్న నీకుచకు )ధములప *“ఈచెలికత్తియ చెవ్వమాట మంచి దగునా ? కాదా 1?" యని యడుగుము, అవ, “చెలియా ! నీవు చెస్పుమాట సరియే కాని యింత -మంది వెలిక త్తీియలు చూదుచుండంలగనే నీగ్గుమాలి కృష్ణుని కడకు నే నెట్టుపోదును 1 ఆనియెవవేమో చెప్పెద విను మను చున్నషి గేరనో_1 క్‌

లై సీతగోవిందశావ్ధుము 6 టీ హీముగ్జే-ఓముద్దరాలా ! శవమజనీయొక్క, ఇదంజ కళ వష్ట తపీ=కరీరమునై తము రతి.. .సజ్జం-రతిజసంభోగ మెడి, రణయుద్ధమునకు' సజ్జంజమన్నద్ధ మైనదిగా, అఖిలసఖిలిక= చెలకత్హియలందణవే. అధిగతంజ తెగి శొనయిడినది. (అనయా: నల్లనిచీరయు ఆవికయు భూమణములుశు మున్నస, చవి ధరించినందునం బ్ర్రయానివెంకకుం బోదు వని ెలికత్తియలుద జెలుంస దురు గాన వారివలద భయవడ నేల! లజ్ఞనొంద నేల? ఆలస్యము సేయ "నేల! ఆని భావము) హేచండి = ఓకోపిష్టురాలా ! రసిత. ..డిండినుం-రనిత ఇ మ్రోనుంచంబడిన, రశనాజమొలనూలం (ఒక్షాణము యొక్క ఆవళి=పం యజెడి, డిండిమం = డిండిమము (వాద్యవిశేమము) గలుగు నట్లును, ప్రయా అమునందును వాద్యధ్వనుల నొనరించుట్కు వనీద్ధమే యని నూచిరము ఆలజ్జంజలజ్ఞ లేకండునట్లుకు, సరసం జ శృంగారరసముతోం గూడుకొనునట్లుష అభ్గిసర = (కృష్ణునినూర్చి) పొమ్తుం శా. పీరాధా! నీశరీరము శీ గ్ర షునితో డి రలియుద్ధమునకు సన్నద్ధమె 'యున్నదనుసంగతిని నీవెలికత్తియ లంద 'అెజుంగుదురు. కాంబటి నీవు సకో యింవ నేల 1 దీర్ధళోపముగు బూన నేల! మనోహర మగునీబంగరుగకై యొడ్డాణ మనెడి. డిండిమమును గణగణ 'మ్రైోముంచుచు నమరాగముతో గూడి షిస్లును వీడి శ్రీళృమ్ణునిసన్నిధికి వేగిరమ పొమ్ము- 7టీ. ెహేముగ్ధే స్యర...నఖేన-స్మర = మన్మథునియొక్క, శర "'చాణములవలి, సుభన=ఆందము లైన), నఖేనజనోళ్లు గల) కళలేణ = హ్తమ 'జేక, సఖీంజవెలికత్తియనుు అవలంబ్య = పట్టుకొని, సలీలం ఆ విలొనముతో! గూడునట్లుగా, చలజపౌమ్సు;, వలయక్వణి త్రెఃవలయ = కంకణములయొక్కః క్వణి తజ మ్రైోంకలచేత్క నిజగతిశీలు-నిజజతనదైన, గతి ఆ గమనముయొక్కః శీలంజస్వరూబముక్కు “నిగదితశీలంి ఆని పా. ఆవబోధయజ తెలియం జేయుము కా. ఓీరాధా! మన్మథుని ఛాణములవలె నందములగు నోరులు గల నీవాన్తముతోం కెలికత్తియను బట్టుళొని విలానముగ బయలుదేజుము. నీ శడీయముల ఘళంభుళధ్వశులే సీగమనస్వరూపమాను 'దెలియం కేయునుగాళ !

వకాదళసర్టను - అష్టపది, 20, ర్రై7ై 8. జీ. అథరీ. ..వోరం-ఆధరీకృత ఇ తిరన్కరించయడిన, వోరం ఇ ముళ్యాలవారము కలదియు (అనలా; ముత్యములుగూర్చినబ్లున్న దనుట్స ఉదాసీన ఎ చుం-ఊదాసిక=పోంగొట్టంబడిన వాము ఇ పంకరతనము గలవియు (ఉరాసీకరామం”. అని పాఠాంతరము. ఉదాసీత ఇ ఊరకుండునట్లు చేయ బడీన, రాము= స్త్రీలు గలదియు, అని యర్థము, ఆనలా: వహొారములుకు స్త్రీలకు హృదయప్రదేశము దున్నవ్వజే. శోభితురు గాని యన్యుత్ర యంతగా శోభించరు. మజఠియు వారు రాగవంతులకు మా శ్రమే ప్రీయముకు కలిగిం త్రురుగాని యితరులకుం గలిసిివంజాలరు, ఈగీఠ మన్ననో యట్లు కాక ముకు తృువులకుం గూడ వ్రీతిని కలిగించును, అందుకు వారు యొావనకాలముజే రుచింతురు, ఇది మునలిశనమునందు: గూడ రుచించును. కాబట్టి యాశగీకకు సోరములకంటెను స్త్రీలకంటెకు శోభావ్రద నుగునని భావము) నగు. త్రయ 'జేవళణికం - శ్రీజయదేవ = జయదేవకవియొక్క “భతిరం= శ్రీనూ క్రి వారి శ్రీ శృష్ణునియందు, వినిహిశ.= ఉఊఎవ-బడిన, మనసాం ఇ మనస్ఫుగలవారి యొక్క, కంఠకటీం = కంఠప్రదేశనుము, ఆవిరామంజల్ల పుడు, ఆథితిస్ట్రతుజ అధిష్షించుకగాకం తాపీ శ్రీవెవవులాకా ! వీమియు వక్రిశ్వము లే ముత్యౌలం తూర్చినట్లు కూర్చయుడిన శ్రీ జయ దేవునిగీకము శ్రీళృవళ కుల కంఠప్రజేశ మునం దెల్లపుడు (వ్ర వేళించియుండుకు గాత! ఇసి శ్రీహరితాల రాజిజలధర్యవిలనీత మను వింశతికమాస్ట్రనది, అయాలావిన్త వాానానానా. = అవ. ఇవుకు చెలిక్తత్తయ కాధ కభిసౌారసదమయమును దెలువుచున్న దిహు శ్లో అజ్హో ర్నిమీప దంజనం శ్రువ* మూ స్తాపింఛగుచ్భాకంం మూ న్‌ శారయపరోజదామ కుచయోః కస్తూరికావ త్ర కం ధూన్తానా మఖిసారసంభ్ర, మజుషోం నిష్వు జ్నికుంజే ఎఖ! థ్యాంతం నీలనిచోళచా ప సుదృకాం ప్రత్యంగ మాలింగతి.

లం గీతనోవింద కావ్యము టీ. నసఖిజచెనియా | ఆత్లో శ అ కన్నులయందు, అంజనంఆకాటుకవుు శ వణమయోః=చెవులయందు, తాపింఛగు చా సవం = చీకటి కానుగువూగుత్తుల ఇవె త్రమును, మూరి ర్ధ్ని ణు శిరస్సునందు, శ్యామ. -దామ-శ్యామ గ నల్ల ని సరోజ = కలువయొక్క, దామ = దండశు, కుచయో! = స్తనములయందు, కస్తూరి కాషత్రకం-కస్తూరిక క 'స్తురియొక్క, వత్రకం జః మకరికాదివత్ర, రేఖ లను, నిశ్నీవల్‌ =ఊంచునదియు, నీల. ..చారు-నీల = నల్లని, నిటబోళం ఆ కచ్చు దుప్పటివలె చారుజసుందర మైనదియునగు, ధ్య్వాంఠం=చీకటి ధూర్తానాం= శతస్వభ వము గలవారును అభి... - జామోం-అల్సిసారజసం శేశస్థానమునుగూన్చె పోపుటయందుః సంభ్రమ=త్‌ 'ట్ర'సాటును, జుఘాం ఆ పొందినవారు. నగు, సుదృశాం న్‌! స్ర్రీలయొక్క ప్రశ్యంగం జూ ప్రశ్యపయవముకు నికుంజే = ఫాదరంటియందు, విన్వక్‌ జ అంతట (వప్రతిదిశయందున్సు, అఆలింగతిజకొంగి లించుళొనుచున్నదిం శా. పీవెలీ ! రాధా కన్నులయందుః శాటుకయుం. కెవలయందు చీశటికానుగు వూగుత్తులమొ త్తమును, శిరమునం౦దు నల్ల గలుపలును; _సనముల యందు: గస్తూరీమకరికాదివ క, రేఖలును రచియించుచు. నల్ల నికదూదువ్నట్‌ వలె బ్రకాళించు వీకటికచీశటిి ధూర్తలై సంకీతస్థానమున చ్రేయునం శ్రమ ముతో నుండు జవరాం ర యొక్క ప్రశ్యవషయమును బొదరిండ్డయం దె డల గట్రినం ₹ెంగిలించుకొనుచున్న ట్లున్నదిం - అవ. “ఓరాథా ! యీ కటికచీళచియందు. కృష్ణుంుు నిన్నే యెదుకునూచుచున్నాయ గాన మణిసువన్త్షాభరణాదు "లేవియు ధరింపకయె యిశ్లే వేగము బయలు వెడలుము” అని చెలిక త్తియ చెప్పుచున్నడ్నా శ్లో. కాష్మిరగ"రవపుమో మభిసారికాణాం అబద్ధ" ఆఖ మఫితో రుచమంజరీఖిః, ప్‌ . త్తమాలదళనీలతమం తమి (వ ౦ తల్చే ఏ౨మహేమనికషోపలతాం తనోతి, త్ర

వకాదళసర్థము ఎ అష్టపది, ౭20, రం టీ. కాశ్నీర. ..వపుషూం-కాశీరజకుంకునువ లె, సార = కొరవర్తము గలు వపుహోంజశరీరములు గల ఆభిసాంకాణాంఅ( వ్ర యంంగి సంకేతస్థానమును గూర్చిపోవు) అభ్గిసారికలయొక్క_, ఆశ్ళితఃజచుట్టును, రుచిఘంజరీఫి? - రుచి శాంతులయొక్క_, మంజరీళ్ళి?! అ సమూహములచేత, (('మణిమంజరీల్ళి" ఆని 'పౌశాంగరము. 'మణిసమూహములచేతి అని యర్థము) అబద్ధ శేఖ-అబన్థజ ట్రయడిన, శీఖంజ లేఖలుగలదియు, శమాల. . , తకమం-కమాలజచీం3 టి కానుగు కిట్లయొక్క-; దళ = ఆకులవలె నీలతమం = మిక్కిలి నల్లనై న, వతశ్‌ జక మ, ౧వాచీకటి, ఈర్చేేమ. _ఎలరౌం-కల్‌ =ఆ (శ్రీ శృమ్ణునియొక్కం; 'శ్రేను ఆ స్రీమ యనెడి, హేమ=లుఎగారునకు, నికపోవల తాఎవ=ఒరపిడి రాయి యగుటక్కు నోతి=ఎచేయు-చున్నది. (ఆనల: సంశేళభూమిని గూర్చి పోవు నళ్ళిసారికా శాయికలు ధరించిన రత్నా ళరణములకాఎతు లుభయపార్శ వ్రైములందుం "కో చి శేఖాకారముగాం జేంజల్లుచుండ ఇారపర్డ ముగల యా్త్రీల యుగ గొంతి యంధకార మెడి యొరపిడిరాయియందు ఒరచిన ప్రి; యుని గ్ర్రేను మనెడి బంగారు కేఖవ లెం ట్ర కాళించు నని భావము, అనలా, ఇట్రిగశాథాంధ శారమందు సర్వమును వదలి యేుకాంతముగ వచ్చినందున తనపై నత్యం కొకురాగము గలిగియున్న దీరాధ యని శ్రీకృష్ణుడు తప్పక తలంచుకుం కని భావము) శా. ఓరాభా! కుంకుమవలె ఇౌరవర్శ మగుళరీరము గల యఖిసారికా నాయికల శరీరకాంతిపుంజములచే కేఖలు దీర్పండి, బీంకటికానుగువెట్ల మాకలవలె నెంతయు. నల్ల్వై యున్న యాగాథాంధకారము తీ కృష్ణుని శమ యనెడి బంగారమునకు నొరపిడిరాయిగాం శాలలదు. అవ. ఇపుప ఫావాంతరము నొంది శ ంగారరసమును చోషించుచుం బలుకు మన్నది. ఖ్లై. హారావలీతకళమంచన కాంచిదాము మంజీరక ౦కణమశిద్యుతిదీపితస్య, / ద్వారే నికుంజనిలయస్య హరిం నిరీక్ష్యు వ్రీ డావత్తీమథ సఖీ మియ మితుష్టవాచ, త్త

ల్సాం గీతనోవింద కావ్యము టీ. ఆభజనరువాతు శిరా. - దీపిశన్య-హారజము త్యాలదండలయొక్క, ఆపళీ=పం క్లియందలి, కరళ = నాయక (మధ్య) మణియొక్కయు, కాంచన 'కాంచిదామ=ణంగారు మొలనరూలుయొక్క్యయు, కుంజీరజాంచెలయొక్క్యయు, (ేశేయూరి అని పాఠము, బాహుపురులయొక్క_యు) కంకణజచేతికడియ ములమొక్క_యు, మణిజరత్న ములయొక_, చ్యుతిజకాంతులవేర, దీపిళస్యజు ప్రక ళించంజేయయుడిన, నికంజనిలయస్య=పొదరింటియొక్క, ద్వాశేజవాకిలి యందు; హరింజ శ్రీకృష్ణుని, నిరీతు శీ = చూచు, వ్రీగావతీం ౨ సిగ్ణునొందిను సఖీంఎరాధనుగూర్చి, ఇయంజ ఈదూతిక, ఇతి=ఇట్లు, ఉవాచజ=పలిశెను, ఆ. తరువాత కాధ సం శేకస్థానమునకుంతేరి యాపాదంంటివాకిటః: దన ముత్కాలహారమునందలి నాయకమణి, ఆంగిలు కంకణములు, బంగారు మొలనూలు మున్నగువానీి తళతళకాంతులు బయలుజేళి చీశటినంతయు! బో-గొట్టి వెలుతురును. గలుగంశేయంగా.. నచ్చటం. గృషునిం గనుంగొని ళ్‌ంశయు సిస్తపడియుండం శెరిక తియ చూచి యిట్లు చెప్ప నారంభించెను న జ అ ష్ట్ర పది, 21. సానందచామోదరవే ముదు, మవల వము, నత అవ. సఖీ వాక్యములను గిశరూవముగా వివరించు చున్నాలప్ల్ల్ల బంగాళవరాళిరానము _ రూవకతాళము. భుంటారాగము - జంవపెతాళము, వవాళీరాగరూపక ళాళాభ్యాం గీయలేవ__ మంజుతరకుంజతలకేళిసదనే *9వా విలస రతిక్రభసవాసీకవద'నే. న నన తనన క్షే. వ్రతిచరణమందును, ఈ *ఇవా అకు పదము నాసరివ్రతియందు తనంబడదు. _

వకాడశసర్టము - అస్ట్రపడి, 21, ర

వ్రవిశ శాభే! మాధవసమావ మిహ,

కురు మురారే !-.మంగళశతానిి, ధ్రూనమ్‌, కె

నవభవదశోకదళశయనసా లే

ఇహ విలన కుచకలశతరళపహా చే,

వప్రవిశ జలం మంగళక లెని, డై

కుసుమచయరచితశు వివాసగే హే

ఇహ విలస కుసుముసుకుమూర దేహే.

ప్రనిశ ఎం మంగళశతాని, తి

2చలమలయవనపవనసుర ఫీ తే *

ఇపహా విలస క మవనశరనికర ఫీతే.

వ్రువిశ్‌ 460 మంగళశ తాని, డ్శీ

విశతబవాఎవన్సీ నవపల్ల వఘనే

ఇహ విలస వీనకుచకుంఛజఘ నే.

ప్రవిశ 4 లం మంగళశ లాని, ర్‌

మధుముదిశకమకువకు౬కలిత రా చే

ఇహ విలస కుసుముకరసరసభా నే.

వ్రవిశ ఉం మంగళశ తాని, 6

ఉదుధుక తరళ ఏకనిశరనిన వముఖ లీ

ఇహ విలు దశనరుచిగముచిర +ఖ రే,

ప్రవ్‌శ ఏఎం మంగళశ తాని, 7

2, ఈ పదము నాగరిలో లేదు. 2. ఇచ్చట “మృదు” ఆన చదము కొన్నిప్రళులందుం గనయడుచున్నది. 8. రతిషలిగలలితగీ లే. శీ, ఇది కొన్ని ప్రతులలో ఫ్‌-వ చరణముగా నున్నది. తీ, రతరపికనికరు

ల గీతగోవిందకావ్భము విహితపద్దావతీసుఖసమా జే

భణతి జయటేవకవిరాజ రా బే,

వప్రనవిశ లం మంగళశ తాని, 8

1. టీ రాభూపీరాధా, ఇహ ఇ ఈపొదరింటియందు, మాధపసమా వ౦ంజ క్రీ కృమ్ణునిసమోపమును, ప్రనిశ = "ేరుము. రతి...వదనే - రతి=జరలి శ్రీదలయందలి, రభస = ఉఊత్సావహాముచేత్క వాసిఠ = నవ్వుచున్న, వదన ఇ ముఖముగలదానా ! మంజుతర. ..సదనే - మంజుకర = మిక్కిలి మనోహర మైన; కుంజర = పౌదరింటియొక్క_, తలజవ్రదేశ మెడి, కేళిసదనేజ క్రీడా గృహమందు, విలస ఆ విలాసములను "జేయుము,

ఆా. రతిరధసముచే నవ్వుమొగము గలదానా 1! ఓరాధా ! ఈపొదరిం టిలో నున్న శ్రీకృమ్ణునిసమిపమునకుం బొమ్మ ! మనోవారనుగు నీపొద ల్లనెడి క్రీడాగ్భృహమం దతనితో విలాసముల ననుభవింపుము,

2. టీ కచ...వారే -కుచకలళ ఆ (బంగరు కుండలపంటి స్తనముల యందు, కరళజకదలుచున్న, హా లేవముత్యములసరములు గలదానా (రాధా) నవ. . .సారేనవజక్రాత్తగా, భవత్‌ జపుట్టుచున్న, అశోక = ఆశోకపుష్పుముల యొక్క, దళజశేకులయొక్క_, శయనజపడకచేత, సారే=శ్రీప్త మైన, ఇహ ఈపొదరింటియందు, విలస = విలాసములకు జేయుము.

శా, బంగరుకుండలవంటి. చనులవెం దొట్రుపడు ముత్యాలసరములు గల కాధా ! అశళోకపుషుదళముల పొన్సుే ,'నెంళయు మనోహర మైన అణాపొదరింటిలో శ్రీశృష్ణునితో విలాసముల నకుకవింపుము, _

8. టీ, కనుమ. . ,బేహా.కునుముపుమ్పమువ లె. సుకునూర = కోనుల మెను జేెహీ=శరీరముగల రాధా! కునుము. ..*ెహీ - కుసుమజపుమ్సముల యొక్క, చయ = గుంపులచేశ్య, రచిక = వేయంబడిన, శుచి = పరిశుద్ధమస (అనంగాః మళియొక ,నాయికచే ననుభవించంబడినది శాదనుట) వానే హేజ నివానగ్బ్భృవాముగల, ఇవా విలసం

వకాదళశసర్షము - అస్టవడి. 2], లా తా. పుమ్సుమువలె నతినుకుమారనుగు శరీరము గల యోరాధా! అజీక ఫమృములవే రచింవబడి మిక్కిలి పరిశుద్ధ మగు (ఇళర నాయికచే ననుభవించం బడని) పడకటిల్టు గల యిపౌదరింటియందు నిలాసముగ శ్రీకృష్ణునితో వివ రింపుముం తేటీ, మదన. . .ఖీలే-యదనజమన్న థునియొక్క_; శర = బాణముల యొక్క; నికర = సమూహముపలన, భలే = భయపడినదానా (రాధా (విలనదళిలలితగీ తే అని యొక పాఠము. విలనల్‌ =ప్రకాళించుచున్న, అళిజ తుమెదలయొక్క_వలె, లలిగజమనోహరమైన, గీ లేజగానము గలదానా ! అని యర్థము.) మృదు... శీలేంయ్భుదు = కోమల మైన) చల ఆ సంచరించుచున్న, _ మలయవనపవన = మలయనూరుతమువే, నురళ్గి = వరిమళించుచున్నదియు, శీలే = చల్లవైనదియు నగు. ఇవా, విలసం తా. మన్మథుని చాణములవలన భయమునొందిన యోరాధా! మంచి పరిమళముగలిగి మలయపర్వతమునుఎడి చల్లలో వీచు విల్లవాయువులనే శోభిల్లు! నీఫాదరింటియందు. గృష్టనితోం శ్రీడింపుము. శ్‌. టీ అలన. .. జయునేంఅలసజణురువులై, పీన-బలినీన, జయ 'నేజవిఆుం దులు గలదానా! (పీనకుచకుంఛజఘు'నే యని యొక పొఠము, పీన ఆ బలిసీన కుచకుంభజకడవలపంటి _స్తనములును, జఇఘునే ఆ పీలుందులంం గలదానా ! అని యర్థము.) విశర...భునే -విశత = మిక్కిలి యల్లుకొనిను లను ౨ అనేశము లయిన, వల్లిజతీంగలచేశను, నవంక్రొ త్తని యగు; పల్లపజచిగురుటాకుల చేతను ఘ'నేజదట్టమైన్స ఇహాజ ఈపొదరింటీయందు, చిరం=బహుం కాలము, విలసం *' తా. మిక్కిలి బరువులై బలిసియున్న చశులంను బియిందులును గల రాధా! ఆనేకములను తీం/లవేతకు త్రో _ర్తచిగురుటాకులవేతశు. గుబురుకొని యున్న ఫొదరింటీయందు శ్రీకృష్ణునితో విలసిల్లుము 6. టీ. కనుమ... ఖావేకుసుముశరణమన్య భునియందు, సరస ఆ ఆను రాగముతోం గూడిన, భావేజచిత్తము గలదానా! ((మదనరసరభసభా వే అని పాఠము. నుదనణమన్మ థునియొక్క రస ఆ శృంగారసరసమునందలి, రభనణ

రన సీతనోవించకావస్థము

ఊళ్స్చావహాముగల్క భావే జ మనస్సు గలదానా! ఆనీ యర్థము. “మదనశరరళ్ళస భాసా అనియు నొక పౌాఠము, మదనశరజమన్మ థజాణములమొక్క, రభన= పగముచేశు భావేజసంగమూఖిలామగలదానా! అని యర్లము.) మధు. . .రావే. మధు=జఫపూందేచెవేక, ముదితంజసంతోషింవంబడిన, మధపజలతు మెదలయొక్క. కులజనుంపులవేత్య కరికజ చేయంబడిన, రా వే=ధ్వనులు గల, ఇషా, వలన.

శా. కామసంబంధమనగు శృంగారరసముతోలహాడిన భావము గల రాధా ! భూంేనియలం లి జుమ్మని క్రమి రుంకారములు సేయు శుమ్వై దలచేం బ్రకాళించు సీపొదరింటియందు కృష్ణునితో విలసిల్లుము.

7. టీ. దశన. ..€ఖే - చళన=పండ్దయొక్క-, రుచి జ కాంతివేశ, రుచిర=మనోహరమైన, శిఖరే=కొనలుగలడానా ! (కాంతిమంకములగు పలు "మొనలుగలదానా యనుట "లేక, దశనరుచిజదంఠకాంతి యనెడి రుచిర = మనోజ్ఞ మైన, శిఖరే=ఐమాణికృముగలదానా! “వకదాడిమబీజాభం మాణిక్య శిఖరం విదుకొ అని శాళ్వళనిభుంటువు) మధు. . _ముఖరలే = మధు ఇ వసుక బుకువునందు తరళ = చంచలము లైన, వీక ఇ కోయిలలయొక్కూ నినదజ ధ్వనులచేత, ముఖే = మాజుమ్రైయుచున్న, ఇహ, విలస,

ఆతా, మిక్కలి కాంతిమంతము లగుపలు మొనలు నల రాధా! వనం బుతువునందుం జిగురుటాకుల మెక్కి. పాగశెక్కి. కూయుచున్న కోయిలల ధ్వనులచే మాణుమ్రైయుచుండు సీఫాదరింటియందు. శ్రీకృష్ణునితో విం సీల్టుము.

8. టీ. (ఓఠరాధా[ విహిక. .. నమా జే-విహితజచేయంబడిన, పద్దావరీ= వర్మావతి (జయదేవుని భార్భ్ర యొక్క, సుఖసమా జేజసౌఖ్యపరంపర్‌ గల జయ జీవ. . . రా కే-జయచేవజజయదేవుం డను, కవిరాజరా టే=కవిచంద్రు:డు ళ్‌రాజ రాజు పబేశేఒపీ సార్వభామే సుధాకతేో అని విశ్వము) భణలి=గానము పేయుచుండలా, ఇహ, విలన. (ోవిపాత...సమాకే, కుకు మురారే మంగళ శని భణతి...రాజే. రొుక పాఠము. చాని కర్థము:--"హేమురా రే=పీ శ్రీకృష్ణా! విహిత. .ళమూజే.విహికజచేయంబడిన, పద్తావతీ=లత్మీదేవియొక్క-. నుఖజనుఖరూపమైన, నమాజే = స్థానము గల (అనలా: జయదేవుండు కన

వఏకాదశసర్దము - అస్ట్రవది, 21. లత. వాన్య్యామ మగు తిందుబిల్వపురమందు లక్షీ జేనియాలయముమ గట్రించె నని లో కక లు వ్రగీద్ధి నలదు) భణతి, జయ బేపకవిరాజరా లే=ఎజయ దేపకవిచం దు/నియంద్కు. మంగళశతౌనిఎఆ]నేక ముగళములను కురు=చేయుము) శా. ఓరాధా! జయచదేపకవి పద్దావితితోం గూడుకొని యక్యంతా సందముతో శ్రీగృష్ణునిచరత్రముకు బాడుచుండంగాం గృష్షునితో సీవు విహ రింపుముం అవ. చెలిక త్తీయ, రాధయొక్క_ మనమునం గలలజాభయ కాజ షు గో క భో ద్‌ ముల దొలలించుచు శ్ర అ్రష్టుని యమ్మ ్కెంక నుజెవ ఎాచున్నది. _ శ్లో, త్వాం చి త్తేన చికం వహన్నయ మగ్చాంతో ఛృళం తాపిశః ణు లి ట్‌ కందర్పే* చ పాతుమిచ్చతి సుభథాసం బాధచింబాధరమ్‌, ఆస్యాంకం తదలంకుకు మణమిహ భూ మేవంట్తీ..న వళ యే రాన నం న్‌ శ్రీలే దాన ఇవోపనేవితకపదాంభో చే కున సృృంభ్రమః శి స్స్‌ టీ, (యేాకాఖ్యీ, అయం కఈకృష్ణు:డు, చిరం అ బహుకాలముకుండ్తీ శ్వాంజనిన్ను, చి ల్తేనజమనన్చుచేక, వవక్‌- = మోయుచున్న వాండ్రై, (కను కన్సే ఆతిశ్రాంఠజామిక్కి-లి బడలినవాండైై, (మక్కలి బరువగు స్తనజఘనము నల రాధను అతిసూత్యమగు చిశ్తమువే మోయుటపలన శ్రమము గలుగుట మ్చుక్షమే యనుట, మలియు). కందనల్పేణ చ = మన్నథునిచేతన్వు భృశం = మిక్కిలి, ఆాపిరటతపించంజేయంబడినవాండై, నుధా...ధరం = సుధాజఆన్భ కమునకు, గం బొధజసంకటమెన, బించాధరంజదొండబందువంటి యధరోస్థ, మును 'పొతుంజపానము చేయుటకొ ఆకు, ఇచ్యతి = కోరుచున్నాడు. తత్‌ కావున, ఆన్యజఈ శీ కృష్ణునియొక్క; అంకంజఓడిని తణంజతణకాలము. శదలంకురు అ బాగుగ నలంకరింపుము, (నరియే కాని, ేనునూడ నవరాధథ మొనర్చినదాన3ే కాన నాక ముని యంకమునకు నిర్భ్యయముగ కెట్లు పోదు నందువెని అట్టిభయము వల దనుచున్నది:--, భూ... క్రీతే _ భూ)జకను ళొమయొక్క_, మేదజచలనముయొక్కల లక్షీ=సంపదయొక్క, లపజ లేశము

9286 గీతగోవింద కావ్యము "న్‌ శ్రీ, లేజకొనయిడినవాండును *-(శాంట్టియే చాసే ఇవజభ్భత్యుండువలె ఉవసేవిక. ..భోజే - ఊవసేవిశజదగ్గర పేవింపండిన, వదాంభో కేజ(న్రీ తామ “రలవంటి యడుగులుగల, ఇవా = ఈ శ్రీకృష్ణుని విషయమై) సంభ్రమ! ఇ భయము, కుతఃజఎక్కడిది (ఏల)? శ్రీ కృష్ణునివలన భయపడ నక్క లేదుట) శా. పీరాధా ! ' శ్రీకృష్ణుడు బహుకాలముశుండియు. నిక్ను6 దన 'మనన్స్ఫువేతనే వహించుచున్నందున "నెంతయు. బడలినవాండ్రై, మన్నథనివే “మిగుల సంతాదము నొందుచు నీయధరామృతముకు 'బౌనముసేయం గోప చున్నాండు. శాంబట్టి తగణాకాల మాక సష్టునియఎక తలము నలంకరింపుము 'అకండు సీకశునైగ యొట్లు ప్రగరించునో యట్లు సీపాదసేన సేయుచు జానుండ్రై యున్నాండుగదా ! ఆతనివలన సీకు భయ మేల! అవ, రాథాకృష్ణుల సంభోగళ ఫంగారమును ముంచు వర్దింపంబోవుచు దానికి హేతుభూవమగు రాథాత్ర, వేశముకు జెప్పుచున్నాండు.._ శ్లో. సా ససాధ్వససానంవం గోవిందే లోలలోచనా, శింజొానమంజుముంజీరం ప్రవివేశ నివేశనమ్‌, 6 టీ. నోవిదే ఆ శ్రీశృమ్ణునియందు, లోలలోచనా = చఛంచలములగు "బీశ్రములుగల, సాజఆిరాధ, ససాధ్వససానందం = భయముతోను ఆనందము శోశు గూడునట్లును ళింజాన. .. జిరం-ళింజాన = య్రో[యాచున్న; మంకాజు మనోహారములగు, మంజీరంజఅంచెలు గలుగునట్లును, నివేశనం జ శీఫీగ్భవా మును 'ప్రవివేశజ ప్ర వేళించెను ఈా. అంక నారాధ రే అంటిచూపుల శీశృషునిం జూచుచు మన మున భయము నానందము ముప్పిరిగొని కాలియంబెలు గల్లుగల్లు మనం శశీ మందిరమును ట్రవేశించెను అవావపునాా

వఏకాదళసర్షము - అష్టపది, 2], రద్ద ఆ ష్ష పది, 2౨. సానందనోవింద రాగ శ్రే; శికుసుమాభరణము, మాళవరాగము - అదితాళము. మధ్యమాపతీరాగము = అఆదితాళముం వ రాళిరాగయతి తాళాభ్యాం గియలేష__ రాథభావదనవిలోకనవికనితవివిధవికారవిభంగం జలనిధి మివ విధుముండలదర్శనతరళితతుంగతరంగ మ్‌, హరి మేకరపం చిర మభిలషి.శవిలాసం సా దదర్శ గురుహర్ష వశంవదవవన మనంగనివాసమ్‌, ధ్రవమ్‌, న్న హార మమలతరతెార మువనీ దధతం పరిరభ విదూరం స్ఫుటతర ఫేనకదంబకరంబిత మీవ యమునాజలఫూరమ్‌, హరి మేకరసం ంంం నివాసమ్‌, 1 శార్థమలమృదులక చే బరమండల మధిగతగొరదుకూలం నీలనళలిన మివ నీతరాగపటలభరవలయితమూలమ్‌, హరి మేకరసం లం నివాసమ్‌. 1, తరళద గ్రగంచలచలనమనో హరవదనజనితరతి రాగం స్ఫుటక మలోదర ఖేలతఖంజనయుగ మివ శరది తడాకమ్‌. హరి మేశకరసం జం ం నివాసమ్‌, శీ వదనకమలపరిశీలనమిళితమిహిరసమకుండలశోభం స్మితకచిరుచిరసముల్లని తాధరవల్ల నకృసరతలోఛమ్‌, హర మేకరసం 69 నివాయమ్‌. శకిరణచ్చురితోదర జలధరసుం దరసుకుసుమ కేళం

౨233 గీతనోవించకాన్యము తీమిరోదిసవిధుదుండలనిర్మ ఒమలయజతిలకని వేశమ్‌. హఠ మేకకసం 4 లం నివాసమ్‌, విప్రలపులకభకదంతురితం రతిశేశికలాభి రధిరం మణ్‌ గణకిరాసమూహనముజ్జ స్రలభూపషణసుభ గళరశమ్‌, హం మేకరసం అ 6 నివాసమ్‌, ? శ్రీజయ దేవఛజితవిభవ ప్వగుణీకృశభూూష- ఫారం వ్రూమతహృధదివివిధాయహరింకుచిరంసుకృతో చయ సాఠకమ్‌, హరి మేకరసం ఇ ంం నివాసమ్‌, $

1. టీ. సాజఆరాధ, వీకరసం=(రాధావిమయకమగు ఒక్కటే రసము గలవాయుకు, చిరంజబహుకాలము, అఖి.. .లాసం - అభిలషీక = కోరంబడిన, విలాసంజ క్రీడలు గలవాండుకు, గురు. . ,వదనం-గురు=ఆలిశయమైన, వార్ష= అనందమునకు పశంవదజస్వ్యాథీన మైన; వదనంజముఖముగలవాండును అనంగ నివాసం - ఆనంగ=మన్మ, థునకు, నివాసం = స్థానమైనవాండును, రాధా... భంగమ్‌ - రాధాజరాధయొక్క, వదనజనముఖమురొమక్క_, విలోకనజ=చూచుట వేళు విలసీకజువ్రకాళింపయిడిన, వివిధ=అనేకవిధములమిన, వికారజ(సొత్త్వి కాది మన్మథవికారముల'ెడి, విభంగంజతరంగములు (రీతులు గలవాండుకు శాయట్టియే, విధు. ..కరంగం _ విధుముడల = చం ద, ముడలముయొక్క, దర్శన=చూచుటచేక, కరళిక=కదలయిడినం తుంగ ఇ ఉన్న కమైన, శరుగు. తరంగములు (అనలా : పెరీతిగ జృంభణాదివికారము లకుట్రు గల్క జలనిధి " మిపజసము, ద్రు,/నివలె నున్న, హరింజు శీ, క మునిః దదర్శ=చూచెకుం శా. అుత నారాధ శేవలము తనయందే యత్యంతాకురాగము గల వాండు గాన బహుకాలమునుండి యేక శ్రీ డలం గోరుచు న త్యానందమునకుః చావలమెన మోను గలిగి రాధాముఖదర్శనముచే మన్శ్మ్య జవికారతరంగము “లుప్పొంగుచుండం జంద్రమండలదర్శనముచే నుపష్పొంగుచుండు శరంగమును గల నము ద్రు/జో యనం ట్ర కాళించు ఈ క్త సళ్లని సేవింటెకుం

వకావళసర్లము - అష్టవదిం ౯0 ల

2. టీ. అమల... . తౌరం-ఆమలకరూమిక్కి.లి న్వచ్భములైన్వ ారంజ ముళ్ళములుగల్య హారంజహారముశు, ఊరసి=వతుస్థ స*ముదు, విదూరంవదీర్ధ్య ముగా పరిరభ్య = కౌంగిలించుకొని (చేద్బకొన్సి, దధశం = ధరించుచున్న,

. వాడును (శెవుననే న్ఫుట. . .కరంబితు-న్ఫ్భుటకరజమిక్కి-లి స్పష్ట్రములైన, ఛీనజనురుంగులయొక్క_; కదంబజనమూహములచేశు కరంబితంజకూడుకొనిన్క యమునాజలపవూర మిన స్టిం _= యమునాజయమునానదియొక్క, జలవూర మివస్థికంజనీటే ప్రవాహమువ లె నున్న వారిం దదర్శ

తా, రాధ స్వచ గ్భమగు ముత్యాలహారముకు నిడుఫుగ వతస్థలముదు భరించినవాండు గావున స్ఫృుటముగ6 గనయడుచున్న నురుంగులుగల యమునా జలప్ర్రవాహమువ లెం టి/ెళించు క్ష మని శవించెను,

వి-_--ఇచ్చట యమునానది నల్లని జై నందున శ్రీకృష్ణునకుకు ముత్యాల వోరము తెల్లనిదైనందువ జలప్రవావామునకు సొమ్బము వర్శింప౦బడినది.

“వరరభ్యి---అని వహోరమును. ొంగిలించుకొె నని చెప్పినందును

• మోహయితమ నెడిభావిము వర్షింవంబడినది. దినిని రసావర్శ వసుధాకరముదు--- “ప్వాఖిలామప్రకటనం మోహాయితాఖ్యం” అని చెప్పియున్నాండు.

8. టీ. శ్చామల. నామండలం-శ్యామలజనల్ల'నై, మృదులజకోమలమెన, శళేబరజశరీరముయొక్క_, మండలం జ ముడలముగలవెండును అధిగత.., కఈూలం-అధిగవ=పొందంబడిన, ఇౌరజ తెల్లని, దుకూలంజవలివపువ స్త్రము గల చవాండును, (కావున సీత... - మూలం-పీఠ=పచ్చని,పరాగ=పుప్పొాడి యొక్క, వటలజసమూహముయొక్క_, భర = అతిశయమువేత, పలమిత = చుట్టంబడిను చూలంజ మొదలుగల, నీలనళినమివ స్థికంజనల్లగలువవ లే నున్న, హరిం, దదర్శ,

ళా, ఆరాధ నల్లని దివ్యశరీరమందు ఇౌరవర్శ్యముగల్మ పట్టుదుకూల ముకు వేసికొనినవాం డగుటవలన మొదటం బచ్చని ఫుప్పొడిదుమారముచే

| జ్డ్‌ వాష్ట్రప్తమగు నల్లగలువపలె నున్న శ్రీకృష్ణుని సేవించెకు. మి......ఈచరణమునండు “గౌరి “పలముకి ఇత్యాదిళబ్టములదే, లతా వేస్టిత మకు చాలింగనము నూచింపంబడినది. దీనిక లకణము

లం గీతగోవిందకావ్యము “ది యమశుకృశపల్లీ నిభ)ిమా 'వేష్ణయంతీ ద్రనము మివ సరళాంగీ మందనీ శ్కాంరదీర్ధ క్‌, వదనముదిత కేలా క్రంద మాచుంబనార్థం నమయతి విషృతాంగీ యల్ల తా వేష్టికం తల్‌”

“వాయిక వృత మునకుం జుట్రుకొనుతీగవలె నాయకుని చుట్టుకొని గాఢముగం ఇౌంగిలించుకొనినడై మెల్లగ సిత్కారములం కేయుచుం దనమఖ మును ్రీయుండు ముద్దాడుటకై దేహముకు జూచి బిగించి తాకువంగి వ్రియుని పంగునట్టుచేసీన నది లతావేష్టిక మళశుకొంగిలి యగుళుోొ “తరళదృగంవలొ అనుటవే ₹ాంక (మనోవారు దృష్షి వెచ్చంబడినదె. దీనికి లత ణము--

“ఆపీబంతీవ దృశ్యం యా సా వికాసాతినిర్మలా, భూూవిమేకటాకా చ కాంతా మన థవర్ధినీ”

ఎదుట నున్నపదార్థమును చానముచేయునదివ లె నున్న దిమై నిర్శలమై

| భూూవి మేవకటాకములత్‌ (6 బ్రసుంచుచుం. గామమును వృద్ధితేయునవి “కాంశదృష్టి యనంబడును”

ఓ. టీ. శరళ.,.రాగం-తరళ = చంచలములమిను దృగంచల=కడ గన్నులయొక్క_, చలన = కదలికచేత, మనోహర = అందమగు, వదనజ=ముఖ మందు,జనికజపుట్రింపంబడిన, రతి=సంభోగమఎదలి, రాగం=ప్రేమశలవాండుపు (ావునశ్సే, శరదెజశరత్కాలమందు, స్ఫుట, , *ఎయుగం _ న్ఫుటజవిక సించిన, కమల తౌమరపూవుయొక్క_, ఊదర=గర్భముదు, "భేరికజు శ్రీ డించుచున్న, , ఖంజనజకాటుకపీట్టలయొక్క, యుగం=జంటగలిగిన, కటాకమివిస్థితంజచెజువు వలె నున్న, హరిం, దదర్శ

ఆతా, అరాధ చంచలములగ నల్లని కడగంటిచూపుల కదళికవలన నత్యలక నుందరమగు కతనముఖమువేశచే శ్రీ డలయం చెంతయు నమరాగముప "బెలుపుచున్న వాండు గావున, శరత్కాలమందు చక్క_లోవికసించిన కమలముల నడుమ: గాటుకపీట్టలజంటలు విహరించుచుండ అ, కళించు కటాశమువలి నుండు శ్రీకృష్ణుని శేవించెకు,

వకాదళసర్దము -అష్టపది, లై త]

శ. టీ. వదన...శోభం - వదనకమలజ మోముదమ్మియొక్క, వరిశీలనణ అలంకారముకొ ఆలు). వింళిత జ కూడియున్న, మిహోర అ సూర్యులతో, వమ ఆ వమాన మెను కుండల = అంటంబోడుయొక్కం ళోభంఆనోభ గలవాడును షి శ,..లోళ్ళం = సి శజ-చిజునవ్వుయొక్క, రుచిజకాంతిచేత్య రుచిర=ఒన్వ చున్నదియు సముల్లసితజ(రాధయొక్క_ యధరమును పానము వేయుట) కదలించంబడినదియు నగు, అధరవల్లవ ఇ చిగురువంటి "ెదనివేతు కృతేఅ నేయంబడిన, రతి = నంభోగమందలి, లోభం ఐ అభిలాష గలవాండు నగు హరిం, దదర్శ

తా. ఆరాధ, ముఖకమలము నలంకరించుటకు నేతెంచిన సూర్యులో యనం 'గాంతివమంశము లను కుండలముల ధరించినవాండుకుు మిగుల నంద ' మగు చిగురుపంటి యధరమునందు జిజునవ్వు 'మొలకళెళ్త సంభోగము నెసీషీంచుచుడువాండు నగు శ్రీకృష్లాని శేదించెను.

6. టీ. శశి... శేళం - ళళకిరణ = వెన్నెలచేక, ఛురితజవ్రకాళించు ఉదర ఇ మధ్య ప్ర టేశముగలు ఇలధర = మేసుమువలె, నుందర అ అందమైన) నుకునుము అ పుమ్పుములతోం గూడిన, చేకం ఇ వెంద్రుశలు గఅవాందుశ్కు తిమిరో. . .నివేశం - తిమిర = చీశటియందు, ఉదిత్‌ అ ఉదయించిన, ము ముడలజచం ద్ర ముడలమువ లె నిర్శఅజన్వచ్భ మైన వోలయజతిలకజగందపుం జాక్కుయొక్యం, నివెశంజహీనికి గలవాండు నగు, హరిం, దదర్శ.

శా. అఆరాఢ మధ్యభాగమాన మ్మార్త ము తెల్లని వెన్నెలగల నల్లని 'మేధుమువలె,. నడుము తెల్లనివూఫలచేం బృకెళిచు. శేశపాశము గల వాండుక్కు చీశటిలో జం దుగ డూడఎంచినరీతి మోమునందు:. బెల్లనీ నందపుచుక్క బొట్టు గలవాండు నగ శ్రీకృష్ణుని జశవింతెనుం

7. టీ, విపుల. ..8తం - విపులజవి సరించిన, పులకజగగుర్పుయొక్క ఛర = సమూహముచేత, దంతురితంజమిట్రపల్లములుగా: "జేయంబడిన వాందున్యు రతి...కలాళి! - రతిశేళి జ నరక కీ, డలయుదలి, కళొజ(చుంబనాఏ) విలాస ములవేశ్య అథధీిరంజచంచలుం డైన వోండున్సు మణి. ..శరీరు - మణిఆరత్న ముల

గీరనోఎ- 16 "

లక గీతగోవిందకావ్యము తి గ్‌ క్‌ ఇ ఠి ీళక కవ నజ వ్రి యాస్యం పళ్యంత్యాః స్మ రవరవకొకూకనుభగం సం ం లై ఎ గా సంజ్ఞా లజ్జా రవీ వ్యగమ దిన దూరం మృగదృశ్న, టీ. హీతాలీవంజునే = ఇచ్ఫురాం డ్రగు చెలికత్తియలసంపు, శ్వ, పొదరింటికుండి, బహిఃజవెలువలికి, యాశేపోంగా కృళ...నితం -కృకః క వేయంబడిన, కచట=కృత్రిమమైన, కండూతి ఆ దురదవేశ్క విపత్‌ _ మాట చజువంబడీను స్కి తంజుచిజునగవు గలుగునట్లుగా, తల్చాంఠడం = పౌచ్చునమా మును, భజంత్యాః=పొందుచున్న దియు, స్మర... .నుభగం = న్మ రజమన్మ థునక పరవశ=స్యాధీన మైన, ఆకాళజఅభిప్తాయమువేత, నుభగం=మనోవారే మె ్రిచూస్యృంవ్యాప్కీయుని (క్తుష్ణుని ముఖమును వళ్యంత్యా? మా చూచుచుక దియు నగు, మృగద్భృశః 4 రాధయొక్క, లజ్ఞాషఒపిజసిస్లనై కము, సల్టే; సిష్టతోయాడినదివో లె దూరం=దూరముగా, వ్యగమల్‌ =పోయెను. కా. అంతం బరిజకు లగు చెలియ లందలు _నొకరొకరు పొదు నుండీ వెలుపలికి బోయినవారు గాలా రాధ దురదవేం జేతితో సోక్తివ్య్యా (యను కభటవృత్తిని బూని జిలుననవును నూటుపలుచుచు దనసిస్లునైళన స్నువడి తొలగపోయినో యాశునట్లు మన్శశవికారములచే నుందగమ. శీ కృష్ణుని "మోమును సాళీలాసముగ. జూచుచుండెకు, ఖ్లో. సానంకం నంవనూను న్రీకోతు పరతరం సమ్హుదం మంవముక, రాధా మాభాయ చాహశశ్వే ర్వివర మను దృశం వీడః న్ప్రీతియోగాత్‌, తుజ్లా తస్యాఉరోజూవ కితనువరషో లై బో ల వ 4 ళ్‌ స ర్నిర్షత్‌" మాస భూతాం వృష్టుం నిర్భిద్య తస్తా చ్చహ్‌ ఫ్‌ వలీ త్రీ వ మాలోకయంత,ః, టీ. మందమందం ఇ మెల్ల మెల్లగ రాధాం=రాధశు, చాౌవ్యోజరణి ములయొక్క-). వివరమశుజమధ్య ప్రదేశమును, అధాయ=చేర్చికొన్ని క్రీళిమె గాల్‌ - ప్రీతి = 'ప్రేమయొక్క, కొత్‌ =చేరికవలను దృఢం = బిగ కేం స్యరసరన మాకూత, ౪, కనుచలశనోఓ

వ కాడశసర్దము - అష్టవది. రై ల పీడయక్‌ ఐఆాదుమదొనుచ్చు ఆశనూూకీఘ)ముగ్యా వరకశో జ్య శ్వేషస్టమగు శరీరవబ గల, రసొష్టో = అఆరాధరొక్య్క-. శుక ఆ ఉన్న రకములయిన, ఉరోతౌ = _సనములు, చృష్థంజవీంపును విర్భిద్య = ట్రద్దు శేసికొని, శప్తాల్‌ వాత పీంపు నుండి బహి!=వేలువలికి నిర్గ తౌెజబయలువెడలి వచ్చినవి మాన్న భూతాం = శాకుండ నుండుగాక యన్వి పలిత గీ వం యథా శథాజ త్రిస్పంబడినకంతమొ గలుగునట్టూగా, ఆలోకయక్‌ = చూచుచున్న, నందసూకు? ఇ శీశృమండు, సానందంజఅినందముతో, 6 గూడునట్లుగా, వరకరంజమిక్కి-లి యతిశయ మైన, సమ్ముదంజసంతోసుమును, దిశతుజఇచ్చును గాక్య!

ళా. శరువాత మెల్ల మెల్లగ రాభశు తన సందిటం జేళ్చకొని యక్యంత _ 'ప్రేమానురాగములతో జొమ్నున అొమం శ్చ గట్టిగ శాంగిలించుకొని “శివో ఇట్లు శకినములై. నిక్కూవొడుచుకొని యున్న యా రాధ_స్తనములు చా వీంపును ్రద్దలుచేసోొని వెలుపలికి రాలేదు గదా ౯ యని తటాలున ళంకముకు ద్రిప్పి వెళుకప్రక్కను జూచుచు నత్యంత శృంశారరసమున నోల లాడుచుండు శ్రీకృష్ణుడు మన కత్యంక సంతోమము నిచ్చును గాత శ్లో, జయశ్రీవిన్న త్రై ర్మృహత ఇవ మంచారకుసుమైః స్వయం నీందూ రేణ ద్విసరణముదా ము చ్రితే ఇవ, భుజూవీడ శ్రీ జావాతకువ ఎయాపీడకరిణః త్రశీశ్లాస్పన్పిందు స్టయత భుజవండో మువబితఃః 10 టీ. ప్రశీర్తా..-బిందు! - ప్రశీర్శవావ్యా ప్తము లైన. అన్ఫక్‌వానెళ్తురు యొక్క; బిందుబొట్టులు గలది, (శనుకనే), జయ ్రీవిన్ఫస్టై 1జయలశ్షీదే ముంచంబడిను మందారకునుమై! == సారిజాతపుషృములచేత;, మహికఠే ఇవకా ఫూొళింపయిడినదివలె నున్న సయు, (జేపశలు కృష్ణునకు జయము గలిగినచోం బుష్పవృష్టిని గురియుదురు. శాన వాని చేం బూళజింవంబడిన వివో లె నున్న దనుటు దిరప. ..ముదౌ = ద్విప = కువలయాకీడ మనెడి యేమంగుయొక్కట, రణజయుద్ధమందలి, ముదొజసంతోపుమువేత స్యయంతన వేత, పిందూ రేణు

లగ గీతగోవిందకావ్యము సనిందూరముచే, ముద్రిఈ ఇవ=ముద్రింపంబడీనదివ లె నున్నదియు. (అనగా, క్రవలయాకీడముతో యుద్ధము వేయుటకు వాబావువే తఈనదో యి ప్ర,తిక్టార్ధమె ముద్ర వేసికొనినాం డనుట్రు) భుజా. ..కరిణ: - భఘజాపీడజన బట్ల: పట్టుట యెడి, శ్రీగా-ఆటచే, వాత = చఛంవంబడిన్వు కవలయాలక్షీగ కరిణః = కువలయావీడ మెడి యేనుంగుగల, మురజికఃజముశాసురుని జంపిన మమ్‌ భఘజదండః = బాహుదండము, జయతి=సరోోత్క్యృన్ట వై

తా. శ్రీళృష్ణుడు కువలయాపీడ మజిడియేనుయుకు భుజాపీడ శ్రీ డే (దొండమును. కేలికి మెలిబికొన్సి జంపివేయంగా. నవ్వుడు 'బావాువువై "నెక్తుడుళొట్టులు పడుటచే నయ్యది జయలథ్నీచే నాకాశమునుండి. కురికింప బడిన మందారపుమములచేం బూజించంబడినదా యనునట్లును, వీనుణగుతో యుద్ధముచేయు వేడుకతో “యూద్ధమున6 దగిన బాహు విదయి యి సిందూరమువే గుర్తు వేయంబడినదా యినునట్లును ట్ర ళించెకు. ఆ్టి శీకృష్ణుని చాహుదండము సర్వోత్క్భవ మై యున్నది.

వి:--ఈ ల్లోకమునందు---ఊల్చే)మోనుప్రాసాలంకారముల్ను. పాం ఛాతిరీతి; ఆరభటీ వృత్తి; పీరరసము.

అవ. పదునొశండవ సర్షమును ముగించుచు. శ్రీకృష్ణ

భక్తులకు మంగళాశాసనము నేయుచున్నాంయ.___ న్లో *- సౌందరై ఫకనిభే రనంగలలనాలావణ్యలీలాజుపః

'రాథభాయా హృది పల్వలే మననీజ శీడె శరంగస్థ లే,

రమోరోజసరోజ ఖేలనరసిత్వా దాత్మ నః ఖ్యాషమయళి

ఛా్యాతుక్తానసరాజహంసనిభ 'ఆాంచేయాన్తుకుందో మువమ్‌.

భతి శ్రీజయదేవకృతౌ గితనోవించే శాధికామిలనే

సానందదామోదరో నావు వకాదళ స్పర్షఃః అవావష పటల.

వకాదశసర్టము - అష్టపది. ర్తి లగ టీ. పౌందర్రై్యకని'భ్ధేక=ఆందమునకు ముఖ్యస్థానమైనదియు అనంగ... జూమ:.అనంగలల నాజర తీదేనవియొక్క_ లావణ్య=లావణ్యమును లీలావావిలాస ములను, జోమ!ఆపొ౦దియున్న్ర, రాధాయా! = రాథయొక్క; మన. . .స్థలే- మనసీబె క్రీ -జాజఐసంభోగములకు నీక ఆ ముఖ్యమైన రంగస్థలే = నాట్యస్థాన “మైన, వృది=మన స్సనెడి, వల్వ లేజమడుగునందు, ఆత్మ న$ఖతాను;ర మ్యో. =. రసిశ్వాల్‌. -రమృజమనోహరము లయిన ఊరోసరోజ = శామరమొస్సలవుటి చనులతో), ఖేలన=ఆండుకొనుటయందు, రసిక్వాల్‌ =ఆనందము గలవాండగుట వలన ధ్యాతు! = ధ్యానము 'చేయువానికి (భ క్తునక్సు, మానస, , +నిభతాంఎ మానస=మూనసము (మానససరస్ఫు - మనన్ఫు)నందలి, రాజహాంసజరాయంచ తోడ, నిభతాంజసామృముకు, ఖ్యావయక్‌ జవెల్ల డించుచున్న, ముకుంద! ఇ శ్రీ ఛషుండు, ముదం = సంతోషమును చేయాల్‌ = ఇచ్చుంగాక క తా. సౌందర్యమున కెల్ల నాటపట్రయి రతీజేవివిలొసముల టే నెంతయు: ట్రకళించునదిమై మన్నథ శ్రీడల శెల్లరంగస్థలమువంటిైన రాధయొక్కం వృాదయమ'నెడిమడుగునందు మనోహరము. లగు స్తనకమలములతో నాడు కొనుచుండువాం డగుటవలనం చాను ఫాగవతమానసరాజహంస మెడి ప్రి ద్ధని వెళ్లడించుచున్నవాండువలె. నున్న ్రీకృష్ణూడు మనకు సంతోమము నిచ్చుగాక క గద్యము. ఇది శ్రీ శీ, నివాసకరుణారససమాసాదిశసంస్కృ తౌంధ్రశవిళా వై. భవ శ్రీమతే శికనోశ్రపని, త్ర, మహాచార్యవూరుషు రాఘవాచార్యశనూభవ సాహీళ్యాచార్య తీ మదుక్ప్సలోపాహ్టాయ వేంకటనరసింవాచార్య ప్రణీశయనగు సహృదయాఖ్యగీతనోవింద కావ్యవ్యాఖ్యయందు పౌనంద చామోదరమను 'బీేకాదళస్సర్ణము- - ఏకాదశ సరము సమౌా_ప్తము,

దచద్వాదళశసరక్షము ౮ అవవ ను వ్రీ తవీతాంబరము, ఆవ. ఇపుడు చిరకాలమునుండి “-రాథాముఖకమలదర్శన

'మెప్పుడు లభించున్నా రాధతో ముచ్చట దీర నెప్పుడు ముచ్చట లాకుదునా 1! రాధతో. బూర్వమునందువ లె నెప్పుడు యకేష్ట ముగా విహరిండునా!” యని యుత్కంఠతోం గూడియున్న కృష్ణుడు రాధను జొచి యత ్థనందము నొందియి ళు చమన్నాండు._ శ్లో. గతవతి సఖబృందే ఒమందత్రపాభరనిర్భర

స్మ రపరవశాకూతస్ఫీతస్మి తస్నవ్‌తాధరామ్‌,

కిసరసమనసం దృష్ట్వా హృష్టాం మువా ర్నవపల్లవ

వ్రనవళయనే నివ్రీప్తాతీ మువాచ హరిః వ్రియామ్‌. 1

టీ. సఖీబృందేవ=వెలికత్తియగుంపు, గరవతి = వెళ్లగా, ఆమంద...

'కాధరాం-ఆమంద=అతిశయమైన, శ,సోాసిస్టయొక్క భర జ భారమువేశ నిర్భరజపట్రరాని (అతిశయించిన), స్య శఐమన్న థునకు, చరవశజస్వాథీన మైన, అకాక=లల్ళిహ్రైయముచేత, స్ఫీత=వృద్ధినొందిన, స్కి ఈజచియునగవుచే, స్నవిఈం వ్యాపించయిడిన, (శక; కడువయడిను, ఆధరాంజుపెదని గలదియు. (ఇచట “మందత్రపా. ..ాధరాం” అని కొందజు, అనలా: సిస్టును వదలి పెదవివై: జిటునవ్వుమొలక లె త్త మన్య థభ్రావములళు 'బెలియం 'జేయుచున్నది యట) ముహుజామాటీమాటికి నద. ..శయ'నే-నవః కొ, క్రవియగు, బల్ల వ జ చిగుడ టాకులయొక్కుయు, ప్రసవ=పుమ్సములయొక్కయు, శయ నేజపాశ్సునందు నిఖ్షీప్తాతుం అ ఉంచంలబడిన దృష్మిగలదియు) (చూటిమాటికి పొక్పును జూచు స నరనమలనం

చ్య్వాదశసర్టము ఎ అష్టపది. ర్ట తైడ్మట్ర చున్నందున సంభోచేచ్భ నూచింవబడినది) వ్రీయాం ఇ చ్రియురాలైను శాధాం = రాధసు నరమననంటనురాగముతో గూడిన మనను గలుగు చట్టున, దృష = చూూచ్చి ఊనాచ ఆ పలికెను / తా. వెలియలందజు రావను పొదరంటియందు నిజిచి తొలం పోలా అమె యెంతయు సిగ్గనొంది 'పెదవియందు. శిణునవ్వు మొలక లెత్త మన్య థ శంబంధములగు నళ్గిప్త్రాయములను సూచించుచు మాటిమాటికి( లొ ంజిగురుల "వేళకు బూవులచేశను రచింపంబడిన పాన్పును జూచుచు నిలుపంబడీయుండం గృ్ణుడు వి! యురా లగురాధకు హృదయమం దనురాగము ముపష్పిరిగొనం గనునొని యీలాగున వక్కా-ణించెను, వి:----కళర్లమందు స్వాథీనభర్భృక నాయిక; దీనికి లత్‌ణముఎా ళ్లోం “యస్యా రతిగుణాకృష! తిః పార్య్వం న ముంచతి, _ విచిత్రవి (శృమాసక్తా సా సాళ్స్య్వాధీనళర్త లలో “ప్ర చాయికయొక్క_ రతివిలాసములచేశకు గుణములవేకను నాయ కండు లోబయిచుకొనంబడి యొల్దపుడు నాయిక వెంబడి'నే యుందునో, యట్టి విచ్చిత్రవిలాగములుగలనాయిక స్వాధీనపతిక యనంబడుకుో ఎలవున్త్రసిట్రూాానా. అప్పు ప వె 23. “మధురిపువిద్యాధరలిలము అవ. శ్రీకృష్ణుడు రాధతో*ం జెప్పిన ప్రి; యవాక్యములను గిశరూపముగ వక్కా-ణించుచున్నా6డు.-- విభాసరాగము - అదితాళము- చాదనామ.!క యరాగముం 7 విభాసరావైక ణాలీతాళాభ్యాం గీయతే £_-- శిసలలయశయనతలే కురు కామిని ! చరణనళినవిని వేశం తవ పదపబ్లవవైరివరాభవ మిద మనుభవతు సువేశం,

8న గీతనోవించకావ్యము తుణ మధునా నారాయణం అనుగత మనుసర శాభే. ధు)వమ్‌, 1 కరకమ లేన కరోమి చరణమహవమాగమితా౭ సి 'విదూరు త్సణముపకుకుశయనోపరి మూమివనూఫురమనుగతికూరు శణమధునా శ లం రాభే!? వదనసుథానిధిగ ళితమమృతమివరచయ వచనమనుకూలం విరహమివాపసనయామి పయోధరరోధక మురనీదుకూలం తుణమధునా లం రాధే! 8 వి యపరిరంభణరభసవలిత మవ వఫులకిత మతిదురవాసషు మదురనీ కుచకలగం వినివేనయ శోషయ మననీజతాషం, తణామధునా లం కాధే! + అధరసుథారసమువననయభామిని ! జీవయమృతమివదాసం త్వయి వినిహితమనసం విరహానలదగ్ధ వవుషుమవిలాసం తుణమధ్గునా తం శాభే[!) శశిముఖి! ముఖరయమణికశనాగుణమనుగసణకంఠనినాదం శ్రుతియుగ శే వీకరుతవికలే మము శమయ చిరావవసాదం తుణమధునా లల రాధే! 6 మా మతివిఫలరుషా వికలీకృత మవలోకితు మధునేదం మోలతి లజ్జికమివ నయనం తవ విరమ విసృజ కతిఖీద౦ తణమధునా లం రాభే! / శ్రీ జయ చేవఛణితవిదమనువదనిగదితమధురిపుమోదం జనయను రసికజనేషు మనోకమరతిరపభావవినోదమ్‌. తణమధునా లం రాభే!3.

1. టీ. *హేశామిన్‌ ! = పీకామముగలదానా (ాధ్రా! కీనలలయ

తలే - కసలయంచిగురుటాకులయొక్క, శయన = పాన్పుయొక్కం లలే =

డ్వాదశసర్టము = అస్ట్రపది. 2ప్ర 20 ప్రదేశమందు; చరణ. ..... చేశం- చరణనళిన = అడుగు: చామరయొక్కాల , వసీవశు అ ఉంచుటను, కురు జ చేయుము. (అనలా: చిగురుటాకుల్నపైనం నమలముల నుంచుటచే నవి యేమియు వాడిపోక యుండును గాన దీనిలే రాధాకృష్ణుల శనురూవమగు సరస సంభోగము గలుగు నని నూచిశము. నువెశం = చక్యలో నేర్పజిచినదియు, వద. ..భవం - వదపల్గవ ఆ పాదము లనెడి చిగురుటాకులకు, వై రి=ళత్రు వగు, తవ = నీయొక్క, ఇదం = ఈ చిగురులపాన్పు, వరాభవ. = తిరస్కారమును, అనుభపతు = అనుభవించును గాకు హౌరాభే = పీరాధా! అధునా = ఇప్పడు, అనుగకంజఅనుకూలం డును నారాయణం = నారాయణుందు (జీవులే స్థానముగాం గలవాండు - లీషులకు స్థానమయినవాండు- నీరు స్థానముగాం గలవాండు నగు, మాంణ నన్ను, ఉణాం ఇ తణకాలము అమసర = అనుసరింపుము, (అనలా: నాతో జలక్రీడ శేయు మని భావము) శా. పీరాధా ! నీచిగురుటాకులపాన్సుపై నీపాదకమలములనుంచుముం ఉీపాదపల్ల వములకు శత్రు వగు నీచక్కాని చిగురుపొన్పు పరాభవము శౌందును గాక ! పీరాధికా ! నీకనుకూలుండు నగు నారాయణని నమ్మ త్‌ణకాల మనుసరింపుము

1. టీ. ఓరాధా !, విదూరంజబహుదూరము, అగమితా2-సి=(నావే ఫ్రొంజంపంబడిన చానవైతివి, (శాయబటిి, అవాంజానేశు, కరకమ లేనజ తామర ఫొవువటి (నాయొక్క) వాన్తముతోం గూడిన దానినిగా, చరణం = (స్రీ పాదమును కరోమి=వేయుచున్నాను. (అనలా: నీకాళ్లు పనికి దూరమునుండి వచ్చినందువలనం గలిగిన శ్రమమును బోంగొట్రైదననుట. లేక, '“చరణమవా౨ి ఆని యొకటే పదము, చరణ=పాదములయొస్క-, మహంజఫపూజకు. కరోమిణ చేయుచున్నాను. అనియు: జెచ్పపచ్చును.) మామివ = నావలెనే, అకు గతి శఘూరంంఅకుగతి = అనుసరించిపచ్చుటయందు, శూరంజ నేర్ప) మైన, (ఎవం డైన ఇెల్లపుడు దన్ననుసరించివచ్చువా: డయ్యెన్సే స్‌ళకా గా ధర్వము గాన ని న్నశుసరించి వచ్చు నశ స షగసందుల నొనంగి యొట్టువ శారము సేయుచుఎటివో యల్లే వివస్త్ర) చనస్ముంచి వచ్చు నీకాలి

ల్స్యా గీతగోవించ కావ్యము

యంభబెకు. గూడం ౌన్పుపైసుంచుట యశు నుపకారము శేయు ను భావము, నూపురంజఆంబెకు శయసనోవరి = పాన్సుమోంద్య తణం ఆ కజ ఇాలము, ఊపకురు అ ఊపకార కార్యముకు "జేయుము.

శా. ఓరాధా! నిన్ను బహుదూరమునుండి రప్పించితిని. అఆ (శ్రమము

శీరునట్లు నాశరపదృములచే సీ యడుగులకు. మెల్టగ నొత్తెదశు.. ఎల్లపుడు శూవలె నిన్నే యనుసరించి యేతెంచు నీ యంటదెలకు కముణకాలము పాక్చువై నుంచుము.

8. టీ. ఓఠాభా ! పనన. . ,గలితం.వదన=ముఖ మనెడి, సుధానిధి = వం ు,నియందుండి గలితం = జాఆీన) ఆమృశమిన స్థిరంజఅమ్భృకమునళె నున్న, అనుకూలంజఅకుకూలమగు, వచనంజవాక్యముకుు రచయ=వేయును *(వలుకుము) శవజనీయొక్క ఊరసి=వతస్థ ఎలమందలి, పయోధరరోధకం. వయోధరజ స్తనములకు, రోధకం = అచ్చాదకయైన, దుకూలం ఇ వస్త్రము (ఛయోధరరోధకం గా _స్తనములకుం 'బ్రతిబంధకమెన, (అనంగా: వియోగము చందు ప్రియసంగమములేమిచే స్తనములు వృద్ధిబొందవశుట.) విరహమివ = వియోగమునువలెి, అవనయాసని = తొలంగించుచున్నానుం

శా. ఓరాధా ! చంద్రునియందుండి 'సరసర జాజుచుండు నమృకే 'ఛారలో యశునట్లు తియ్యనియనుకూలవాక్యములశు బలుకుము, నీ స్తనముః | వృద్ధికిం చ్రతిబుధక మగువిరహముకు వలెనే నీస్తనముల నాచ్చా సదించియున్న , దుకూలమును గూడం దొలంగించెదను.

తే టీ. పీరాధా!, వ్రేయ...వలిత మివ-్రి, యా ప్రియునియొక్క,! చరిరంళణజఆలింగనమందు, రభసజఉత్సాహముతో, వలిక మివ=కూడు్‌ వి చదివలె, పులకితంజగగ ర్చాటునొందినదియు,(అనలా: ఉత్సాహము గలవాని గగుచ్చాటునొందినవాయేమి! యనిసహజపులకిళములగు _స్తనము నుల్చే)మీళి వాండు) ఆఅతిదురవావం అ మిక్కిలి దుర్లభ మైనదియునగు, కుచకలశంజ స్తన కలశమును, మదురసీ=నాలొమ్మ పె విని వేశయఆజఉంచును మనసీజిలాసం =

ద్యాదళసర్షము - అష్టపది, 28, ర్‌

మన్శ భతావమును, శోమయాపోంగొట్రుముం (ఫొర్షశలశము నుంచుకొనినచో శాపము చల్లారునుగదా:).

శా. పీరాథా! ఛ్రీయుని *ౌంగిలించుకొనుటంపం దత్యుత్సావహము. వేశపబోలె గగుర్పాటు నొందియున్న యతిదుర్గభమా లగు నీ . నృనకలశములకు. నాటొమ్లువె నుంచుము, నామన్మ ఢథశావమును జల్లార్పుము,

ర్‌. టీ. "హిభామిని=ఓీ వ్రియురాలా! ఆధర...రసం = ఆధరజ పెదవి యొక్క నుధారసంజఅమృతరసమును, ఉఊవనయ = (నన్ను) పొందింపుముం త్వయి=నీయందు, వినిహిశమనసం-వినిహిశజజాంచంబడిన, మనసు ఇ మనన్ను గలట్రియు, విరహా. ..వపువం -_ విరహా జ వియోగమ'ెడి, అనల = అగ్నిచ్చే దగ్ధజతగులం బెట్రంబడిన, వపుషం౦జశరీరము గలిగినట్తియు, అవిలానం = విలాన ములులేని, మృళమివస్థితంజ చచ్చిన వానివ లెకున్న, (చచ్చినవాండుగూడ నిశ్ళే ష్టుడై యగ్నిదగ్ధదేహుం. డగు నని ధ్వని దాసం జ దాసుని (నన్ను లీవయజ బ్రతికింపుము,

ళా, కవ్రీయురాలా ! సనీయధ రామృతరనమును నావైం జీలుకుముం సీయంబే మననుంచి విరవాగ్ని వే వేంగిపోవుచు. విలాసరహితుండనై చచ్చిన వానిపలెం బడియున్న నీదానుని నన్ను బ్రతికింపుము.

6. టీ. పేశళిముఖ=పీచం ద్రవదనా! ఆను. . . నినాదం-అకుగుజకగిన (సమానమైన), కంథనినాదం = కంఠధ్వనిగల్క కవ = నీయొక్క, మణిరళనా గుణంజరళనాల మొలనూలును ముఖరయజ మ్రోయింపుము. (దీనినే హాంనలీల మకు విపరీశసురతము నాచరింపు మని సూచించండీనది.) పీక. ..వికలే-పికణ శోయిలలయొక్క_, రుతజధ్వనుల వేత, విక'లే=ఐవికలములై న; మమజనాయొక్క_, శ్రుతియున శేజరెండువెవులయందు, చిరాళ్‌ జబహుకాలమునుండి కలిగియున్న, ఆవసాదం=కష్టమును, శమయజపోంగొట్టుము,

కా. ఓచంద్రవదనా ! సీశంతధ్వనికిం దోడుగ్‌ రతనాలమొలనూలును గూడ మ్రోగునట్లు చేయుము, అట్లు చేసి చిరకాలమునుండి కోకిలధ్వనులచే మిగుల వై కల్యమునొందియున్న నాచెవులయొక్కం (క్రమమును బలోంగొట్టుము..

ల్హ్మె గీతగోవిం వ కావస్థము 7. టీ. ఓరాభా! ఆతి. , .రుహో-అతివిఫలజమిక్కిలివ్యర్థమైన, రుషా కోవమువేశ, విఫలీక్ళకంజ ప్రయోజనము లేనివాండుాం జేయంబడీన, మాంజ నన్ను, తవలోకితుంజచూచుటకొణికు, తవజనీయొక్క ఇదం=కళి నయనం౦జ నేత్రము, ఆధునాజఇపుడు, లబ్జిత మిసజసీగ్గుపడినదివ లె మాలతి=మూసిోొను చున్నది. విరమ(కనులు మూసికొనుటశు) చాలింపుము- గతిఖేదం = మార్గా 'యాసమాను, విస్ఫృజజపదలి పెట్టుము, (“లజిత మివ నయనం తప విరమ విసృజీ వృథా కతిఖీేదం” అని పా. ఆర్థము:---రేవ, ఇదం, నయనం; ఇజ్జిత మివ, విర చుతిఆవిరమించు (మూసికొను) చున్నది. వృథాజ=వ్యర్థముగా, రతిఖీదంజరత్మా యాసమును సృజసి=పుట్రించుచున్నావు.) కా. ఓరాథా! వ్యర్థమగు కోవమునుమాని నిక్ను నిమృియోజకునిశా: "జేసినందున నిష్పుడు నమ్నుంజూచుటకు సిస్టపడినవివో లె (మాన్తాయాసముచ్చే సీశనులు మూంతవడుచున్నవి. నీల కళులు మూసికొెదవు! మార్దాయాసముప వదలిపెట్రుముం “= 8.టీ. శ్రీ బయదేవళణితం ఆ శ్రీ జయదేవకవిచేం 'జెచ్చంబడినదియు, అను... . మోదం-అనువదజ ప్రతిచరణమునందుశు నిగదిశజవెప్పంబడిన, మధు చిపుజ క్రీకృష్ణునియొక్క; మోదం = సంతోమముగల్వ ఇదంజకఈగ్‌ఠము, రస జినేషు=సరనులవిషయయమె, మనో... .నోదం-మనోరమజమనోహరమెన, రతి= "నంభోగముయొక్కయు, రసజశ్ళృంగారరసముయొక్క_యు, భోవ ఆ (సుచారి సా త్రి కాది భావములయొక్క్టయు, వినోదంజు వేడుకను జనయతుజకలుగ( “జేయుచగాక ! శా. ప్రతివదమునందును శ్రీకృష్ణుని సంతోవరస ముప్పొంగునట్టు శ్రీజయజేపకవిచే రచించంబడిన యాగీఠతము. రసికజనులకు సంభోగరసఫొవ "బంబంధ మగువినోదమును గలిగించునుణాత |! ఇది మధురపుమోవదవిద్యాధరలీల మను జ్యావింశాష్ట్రవవె, న లా

చ్వాదశసర్టము - అష్టపది. ర 2ర్రగ్ర్‌ సురతారంభఛచం;, త్ర చోసము, , అవు ఇళ సురతారంఛమును వర్షింప "మువలిడు మయన్నాండుష శ్లో, ప్రళ్యూహః పులకాంకు రేణ నివిడాశ్లేపే. నిమేమేణ చ శీ ఊాహూరవిలోకితే ఒధిరసుధాపానే కథానర్మభిః, ఆనందాధిగ మేన మన్మ థకలాయుద్ధేఒపి య న్ని న్నభూత్‌ టీ యస్శిక్‌- = వీసురతారంఛమందు, నివిచాశ్తేషే = గాభాలింగన మందు, ఫపులకాంకు నేణజరోమాంచమా శ్ర మువేతను, (అంకునేణి అనుటవే 90కురముగూడ బిగికౌంగిలి కడ్డము వచ్చిన దనుటం) శ్రీగా-.-విలోకిరే _ క్రీ దు శ్రీ డలయందు, ఆకూత=సాభిప్రాయమైన, విలోకి లే=చూచుటయంద్యు )మేషేణచజ అెప్పపాటువేతను, (ఓకరొకరు చూచుకొనునపుడు జెప్పపాటు లీకుండనుండిన బాగుండునుగచా యని తోంథె ననుట. అనంగా: ఓకయంగము $0దుండి మశియొక యంగముయొక్క-_ సౌందర్యనుకు జూచుటకు: బోవుచు దృష నిలుపక చంచలమయ్యునని భావము.) అధరనుధాపానే=ఆధరామృత పానమునందు, కథానర్థ భి; రవాస్యకథల చేతకు, మన థకలాయుద్ధేఒవి అ నున్న భజమన్త థునియొక్క_. కళాయుబ్ధే2.పిజబంధయుద్ధమందును, ఆనందాథి గమేన ఆ అనందమునొందుటచేతను, ప్రత్యూహః = విఘ్నుము, అభూల్‌ ౨ అయ్యెనొ, సణజలట్టి, శఈయోజఅరా ధాకృష్ణులను. ఉద్భూతఃజకలిగిన, నురతా రంభకంసంభో గారంభము, వ్రీయంభావుకఃజమిక్కిలి మ్రీయమైనది, బభూవణ తా, అంశ రాధాక్ళవు లత్యంతానందరసనిమగ్ను లై యనో్యోన్యాను “రాగ మతిశయించ నురతారంభమునకుం గడంగిరి. అపుడు వా రుభయులు బిగి శౌయిలింకల ననుభవించునపుడు గగుర్పాటులును, సాభిప్తాయమునం గీ, డావిన యమై వరస్పరము చూచుళొనునపుడు "జెస్పపాటును; ఆధ రామృకేపానము

రం గీతనోవించ కావ్యము శీయునపుడు రహస్యకథిలు మాటాడుటయు, అనేక మన్శ థబంధ భీదములనే" ఛ్రీడించునపు జానంచావిర్శావమును విఘ్నము గలిగించునవియయ్యెను (అనలా : శృంగారరసము వృాదయదర్పణమునందుః బ్రతిఫలి3చునట్న సౌంగముగం చీడించి రశుటు్ర శామకృ వృకామినీహాసనుం, అవ ఆ సంభోగ శృంగారమునే మరల వివరించుచున్నాంప. న్లో. దో ర్యా్థం సంయమితః వయోధరభ'రేణాపీడితః పాణివై రావిద్ధో దశనైః తుతాధరపుటః (లో ణీ కేనాహత్కు, హ_న్వేనానమితః కచే ఒధరసుథాస్యం దేన సమాహితః కాంతః కామపి తృ ప్తి వనూవ తదహో! శామస్య వామాగ& టి దోర్ళ్యాం = బాహువులవే సంయమిళ, = కట్రయడినవాండుప, జయోధరభశేణజ స్త్వనములబరువుచే, అఆపీడిర=బాగుగ పీడింపయిడినవాండుప పాణితై:జనోరులనే,. అవిద్ధూజచాగుగ గీరయడినవాంయపు దళనె దశమ లనే, తతాధరపుట!-తతజగాయము. చేయంబడిన అధరపుట!=ఆధరోప్తమ గలవాండును బ్రోణీకటేనఆపిలుందు లనెడి దరులచే, అహకః ఆ కొట్రబవీ! వాండును హస్టేన=హ 'స్త్వముచే, కచే=వెం డు కలయుదు, ఆనమితే$ = సుభ బడినవాందుకు, అధర. . .స్యంటేన-ఆధర = అధరోస్ట్రమునందలి; మధ్ధుజలేశే యొక్క, స్యంటేన=ధార చేతు సమైోహిత!జ మోహింపంజేయయడిన వాయం వి; ఇట్లు చేయంణుడినవాం డయ్య్యును), కాంత? ప్రి! యు:డు. (కృష్ణుడు) శాదుపి = ఒకానొక (చెప్ప నలవికాన్సి, కృ ప్తిం=ళ్ళ ప్రీని; అవ = పొందెను శత్‌ జఅందువలన) కామస్య=మన్మ థునియొక్క, గతిః=నడవడి, వ "మా=సంకరే మైనది, అవోజకోరా 1 శౌ అసమయమందు శ్రీకృష్ణుడు బాహువులచేం గటి వేయలుడె _స్తనభారము పెనవేసి పీడింంయిడెను. నోరులవేం గిచ్చంబడెను- వండ్లచే నధ రోష్ట్రమందంతయంం గొజకంబడెను. విజుదులను దరులకు "నెట్టి కొట్టంబిడేను

జ్వాదశసర్టము - అష్టపది, 2త్రె ర్‌? జొట్టు బట్టుకొని వంగదీయంబడెను. ఆధరామృకమశుకల్లును బోసి మోహింబం జేయంబడెను. ఇట్లు వేయంబడియు. నళండు చెప్పనలవిగాని యత్యంతా నందము నొంటెను- కైరా. నీమ్‌ది! మన్మ థునినడవడీ యంతయు వ క్ర మే శబా! అనంగాః లోకములో నెవజేని యొకానొకనిని చేతులు కట్రి వేసి వైన బరువు వేసి నోరులచే గిచ్చి పండ్లతోం నొతికి నోడనొళ్ళెలకు వేసి నెట్రి కొటి జుట్టును బట్టి వంగదీసి బలాత్కారముగ నోటిలో ేజేని వోసి యవస్థం 'బెట్టినయెడల వాండు_సంతోషించునా! ఇట్టి చిత్రవధ కృష్ణునకుం గలిగినను సంతోమించుట చూడ 'నెంతయు విచ్చిక్తముగదా! ఇదియంశయు వక్రచారి యగు మన్మ్మ్థ థునిచర్యయే కాని వేలుగా దని భావము) పౌరుషరనవ్రే, మవిలాసము

అవు. ఇంక పురుుహోయికశృంగారమును. వివరించు చున్నాండుఎాల శ్లో, *ఓవామాంశే రతిశేళిగంకులరణారంభే తయా సాహస . స్రైయంకాంకజయాయ కించిదుపరిస్తారంధియర్సంభ)మాత్‌ 9

నిష్పందా జఘనస్థలీ శిథిలితా దోర్వన్లి రుత్కంవితం వమ మాలితిమవీపౌరషరసః స్త్రీణాం కుకన్సిన్ధ్యృతి 1

టీ. యత్‌ ఎవీశకారణమువలస, చామాంశేజకుడితొదయందు (ఊన్న, శయాజరరాధవేశ, రతి. , .రంభే-రతిశేళి=(చుంబనాలింగనబంధాది, సురత శ్రీదలతే, సంకులజవ్యా వమెన, రణ యుద్ధముయొక్క_; ఆరం భే=మొదట్స కాంతజయాయజ ప్రియుని (శ్రీళృవుని జయించుటకొ ఆకు, సంభ)మాల్‌ ణు సంతోమము (లేక, తొట్రుపాటు) వలన సాౌహసస్ర్రాయం = సావహాస మధిక మగునట్లు, ఊవరి ఆ (కృష్ణుని వైన, శించిత్‌ ఆ కొంచెము, స్ర్రారంభ్సి = నుర తము ఆరంభింవంబడెనో, తత్‌ ఇఅకారణమువలన, జభునస్థలీ జ జనప్రదేశ ము, నిష్సుందా = కదలకుండెను దోర్వల్లి $=తీయవంటిచాహువు, శిథిలతా = వ నాళాం్తే లననననవవా

గీఠనో_ 17

ల్డ్రం గీతనోవిందకావ్యము 'వడలిపోయెను. వక్షః=అాము,. ఊత్కుుంపిశం ఆ కొటుకొనసాడెను. ఆక్షీ ఇ కన్ను; మోలిగంజమూంశపడెనుః ఇది (యుక్తమే$) శ్రీ ణాం = ఆందువాతీ పారుషరసజుపారుమమనెడి 'రసను, కుతః=ఎట్లు, షిద్ధ్యతి=కలుగును! (శల దనుటు) తా రాధ శీశుషుని కుడితొడమాందం గూర్చుండి కటాలున క శీేలియసెడి మవాయుద్ధమందు శీ కృష్ణుని జయించవవలయు నని మహాసాహస ముతో లేచి యుపరినురతము నారంభించెను; కాని యవ్వుడు రాధయొక్క! జఘనప్రదేశను. నిశ్చల మయ్యును.. 'బాహులబతలు కదలంజాలకపోయెప అొమ దడదడ కొటుకొనసాగెను.. కనులు మూంశవడెకు. ఆవుకు! స్త్రీయః జొరుషు మెక్క్టడనుండి వచ్చును! య మి:----“వామాంశే (స్థితయా). తయా”. సంభోగక్రీడలయందు స్తీ 'పురువునికుడిభానమందున్న యెడల నతని సూర్య నాడిసంబంధమువే కామన , మిక్కుటమగు నని వాత్భ్యాయనశాత్త్ర ప్రసిద్ధము. అపుడే వైంచెప్పలడ్‌ వేష్టలుగూడం గలుగును. ఈశ్లోకమునందు---విశేపో ' క్యలంకారము; శృంగారరసము; నాయ 'స్వాథీనపతిక; నాయకు డనుకూలుండు. శామాద్భు తాభినవమృ గాంక లేఖము అవ..ఇట్లు సంభోగవర్షనమును ముగించి సరము ము! యునంతవజకు సంభోగాంతమునంవలి _ లీలలను వర్ణించ చున్నాండు... జనో , తస్యాః పటల పొశీిజూంకితముకో న్మిద్రాకమోయే దృశ నిలొతో౬ధరశోశితమావిలుళితాః ససాః స బోమూర్లజొ ధి సాని ౬ఒ/ త్త శ కట్లోకమునకుం దరువాత నొక ప్రతిలో నీ ఇక్రిందిట్లొకము గన బడుచున్నది “శ్వామస్రాద్య మయి నర్మయంవరవరాం శీరోదరీరోదళలే శంశీ సుందరి ! కాలకూట మపిబ స్థూఖో మృడానీవతి

చ్యాదశ్‌ సరము _ అపష్నవది, €]. 2ంటి ౧ ళు శకాంచిడామ దరళ్ష్‌ ఖాంచలమిత్మిప్రాకర్నిఖా లె క్ట ఖీ నా నన ౭ షీ శభిః కామశరై స్థ వద్చుతమభూ స్పత్యుక్మనః శీవివమ్‌, ఈ టీ, తస్యాః=ఆరాధ యొక్క, ఉరః=వతస్థలము, పాటల. ,.కికం = సాటల = ఎజ్లనెన, పాణిజ అ నోరులవేే అంకితం జ గులుతు వేయంబడినదిం దీనిచే పాటలపువృమనెడి మన థబౌణము చెప్పంబడెకు) దృళా = చే (త్య ముల్కు నిద్రాకహోయే = నిద్ర చే ెజ్జపడినవి. (దీనిచే కమలమశు మన్మథ బాణము వెప్పంబడెకు. అధరళోణిమాజ పెదవియొక్క_ ఎజ్లిందనము, నిర్ధౌాతఃజ పోగొాటయిడెకు. (దీనిచే నోరింటపుషు మను మన్శ శచాణము చెప్పంబడెకళు మూర్థబా:జవెం ద్రుకలం; విలు. స్కజః-విలులిక ఇ చిక్కువడినపే, చ్ర్తన్త = జాతీపోయిను ప్రజ ఆ దండలుగలవయ్యెను. (దీనిచే మాలతీపుష్స్ర) మళ చున 1బొణము వెప్పంబడెకు) కాంచీచామ = మొలనూలు దర...చలుం - రజకొంవెముగా, నీ భజబాలీన, అంచల )౯కొననలదయ్యెను. (దీనిచే బంగారు ॥ వమన్నెగల పచ్చనిఫూవుల మన్మథ బాణము పర్షింపంబడినది.) ఇతి= ఈలాగున స్రాశటఊదయ కాలమందు, దృశ “9జదృష్తులయి ఎమ నిఖాతె బగు చ్చయుడిన, వీల్గి= ఈ (పైన చెప్పంబడిన), మన్గ 1ళరె $=ఐమన్ళ థచాణములచే, వత్యు?ః శ్రీశ్పష్ణునియొక్క?. మన! అ మనన్ఫు, శీరిళం = త్రృచ్చంబడినది. తల్‌ = బచ్చె అద్భుతం గ! ఆశ్చర్యము గలిషించునది్వి అభూల్‌ “రఠరీయెను అనగా: నే త్ర ములవైం బ్ర యోగించంబడిన బౌణములు నేత్రములకు గొట్టక మనస్సుకు గొట్టుట చూడ విచి త్ర మకుట. తాత్పర్య మే మన----ఉఊదయకాలముదు శ్రీశృషుడు మ్రీయురాలిరంపందు వెనంజెస్పండిన లతుణములబ జూచి మరల కామశరవిదళిళ్తు: డయ్యెకు) తా. ఆసంభోగాంకమందు రాధయొక్కం_ య్‌త్‌స్థ నలము ఎజ్లని నోకు *చ్చులనేం జిహ్నిక మయ్మొను. నిద్రలేక కను లెల్ల బడెకు. పెదవియందలి ఇత్థం ఫూర్వకథాభి రస్య మనసో నిఖ్షీవ్య వామాంచలం శాధాయా! _స్తనకోరోపరిచల్నే త్రోవారిః పాతు వః

900 గీతగోవింద కావ్యము యొజ్జదనమంతయు మానీపోయొను. వెంద్రుకలముడి వీడలాణం బువ్వ్వలు జ జల రాలెను. మొలనూలుకొలికి జాటీపోరొను. ఈక్ర్రమముగా ప్రాశేఃశాలమ నందు మన థబాణములు, శీశృుషుని దృషులయందుం త్రచ్చయిడినవయ్యుప నతని మనమునందుం దగులుకొనెను. ఇది యత్యం తాశ్చర్యముగదా 1 శ్లో, 1వ్యాకోళః కేశపాశ_స్తరళితమలనైః కిస్వేద మోతోకపాలా కళ్లి హై బించాధర శ్రీః కుచకలశరుచాహనితాహారయష్టి *కాంచీకాంతి క్త తాళా ' స్తనజఘనవదంపాశినాచ్చా ఎద్య అవ్య? . రథ్యంతీ సత్రపామాంతవని విలుళితా ముగ్ధ కాంలర్థినోం, 6. టీ. శేశపాశః = కొవ్వు వ్యాకోశః=వీడి పోయెను; అలకై! = ముంగురులవేశ్య తరళికంజకదలుట (చేయయబడెను. కల్లోలౌజ చెక్కిళ్లు, శ్వేక మోమేజచెమటకు విడుచునవియయ్యెను. చింబాధర క్రీ? = దొండవండుపుటి "పెదవికాంతి, క్లీమి=శష్టమునొం'ెకు. పారయవ్షీక=దఎడమువంటిహారము, కళ కలశరుఇా = కుండలవంటి చనులకాంతిచే, వారితా ఆ అఆభహరించంబడెళ, (అనరా : అవికలేనందున వోరకాంతి. శరీరకాంతిలోనే మిళిగ మైన దనుట కాంచీకాంతి! = "మొలనూలుకాంతి, హాతాళా = నిరాశమయ్మెష (అనగా; వస్త్రములేనందున నది శరీరకారతిలోం గలసిన దశుట్స సద్యు = అపుడు, _స్త్రనజభునవదం = సనములయొక్క_యు మడికటుయొక్కయు న మును, పొణినా ఆ నేతితో, ఆచ్భాద్య = మూసికొని, స్మత్రపాజసిగ్గు గరడై, వళ్యంతీ గ చూచుచున్నదియు (గావున), ముగ్ధ కాంతిః = మనోహరమస శోళగల్క సాజఆరాధ, కత్‌ =అసురకతమువలన, విలుళతొ౭వీ=కలంత నొందిన దయ్యును, థినోతి=( శ్రీకృమ్తుని సంతో షింజంజేయుచున్ను ది. ం శా. అసంభోశాంతమునందు రాధకు: గొవ్భూ వీడీపోయొను. ముంగుప 'లెగురుచుండెకు. చెక్కిళ్లు ేకున్చెను. అధరబింబముకాంతి మాఆీపోయెకు లా =... ఫే. న్యాలోలః జీ. స్వేదలోలా. తి. సృష్టాదష్టాధరశఓ త శాం వి ద్ద్హతాశాంన్తదం శ్‌. ఇళ్యంతీ చాక్మరూవం తదపీ విలులిత్మస్తగ్థ రేయ తి

చచ్చిదశసక్టము ల అష్టపది. ర లగ హారములు కుచకుంభకాంతితో. కేంపోయెను.. మొలనూలు జాటిసోయెకు అట్టిసమయమున రాధ మిక్కిలి సిస్టపడి యొక చేతితో జభునమును మతియొళ ేతితో స్తనములు మూసికొని శ్రీకృష్ణుని మనోహరముగం జూచుచు రతిచేం చాణుమాజయినదయ్యును నళని 'నెంళయు సంతోమవతి వెరు. అవ. ఇప్పు వట్ట శృంగారరసానుభవమునంనం వన్నెం తయు ధిన్యుని గాం దలంచును నన్యాపదేశముగ నీవిషయ మును సూచించుచున్నాలయు_ ॥ శ్లో, ఈపన్నీ లితద్శష్టి "ముగ్ధవిలసక్సీ తర థా రావగాత్‌ అన స్టైశ్తైకుల శేలికాకులకసద్దంతాంశు థా ళాథకం, తినాంస _స్తభ్ధస రవూధరం భ ఎశపరిష్టుంగాత్కుకంగీవృతో హహ్టోక్కన్షవిము క్రినస్సహనోర్థన్యో ధయశ్యాననమ్‌. టీ ధన్యః గ పుణ్యాత్తుండు, వారో... ఈనోః అ హర్ష ౨ తనందనుం యొక్క ఊశత్కంర్ష జఅతిశయమువేగ్య విముక్త జ వదలి పెట్టంబడీన, నిన్బహ ఆ (శామరసావేశమువలన వీవ్యాపొరమును నైశము) సహింప శకృముగాన్ని శనోః = శరీరముగల్య కురుగీదృశఃి ఆ మృశాశ్షీయొక్క, ఈమన్మీ రిరదృవి - ఈవత్‌ =కొం చెముగా,, మానిళజమూయలుడిన, దృస్టి= నేత్రములు గలదియు, ముగ్గ. . .వశాల్‌ , ముగ్ధ = మనోహరముగా, విలసల్‌ ౯ వ్రకళించుచున్న, సిళష్ళారసీత్క్యారములయొక్క. భారాజసమూదాముయొక్క వశాల్‌ ఆ స్వాథీనశవలన అవ్యక్తా. . .రం - ఆవ్య క్తజస్పష్తముకాని; ఆకులవావ్యాకులము లైన శేభి=ఐసురత క్రీ! డయందలి; కాకుజధ్వనినికారముల చేత; వికసత్‌ =ప్రకా శించుచున్న, దంతజపండ్తయొక్క-; అంశుజకాంతులచే, భాశ=కడుగంబడిన (వ్యాష్తమె); అధరంజ పెదవిగలదియున గు, అననం=ముఖముకు భృశపరిష్వుం గాల్‌ = గాథాలింగనమువలన, శాంత. ..ధరం, శాంత = “గుర్చాటులేనివై; న్తజ్ధి = నిశ్చలములెన, (లేక కశినములై న.) పయోధరజ_స్తనములు గలుగు నట్లు, ధయతి = పానము జేయుచున్నాండు. కక చనన న వపను వనన న [ ముగ్ధహసిళంనీ త్కార ల శ్వాసో్కంపివయోధ రోపరెపరిస్వుగా.

రిల గిత్రగోవిందళావ్యుము శా. రతాంగమునందు గబ్బిగుబ్బలయుబ్బులాటము దర నట్టిగం క్యా లించికొని యించుక మూంతవడీన కనులు గలిగి మనోహరముగ వీత్కాగ ముల నొనర్భుటచేతను; రతియందుం శాకుస్వరములం. 'జేయుట'చేతకు నించు "తెలిసియు. బెలియనట్లు (పసరించుదంళ కాంతులుగల "వెదవివేనొచ్వుజపరాలి ముఖమును పుణ్యపురుషుం జపండోకదా ముద్దాడునుః వి---ఈణ్లోకమునందు వృషాధిరూఢమను ఆలింగనము ఘటిశమకు చుంబనమును జెప్పంబడినపి. జాత్యలంకారము; 'పొంఛాలీరీతి; మాగథీశీలి; భారతీవృ్తి; శార్దూలవి క్రీ డితవృ _త్తము, అవ. సంభోగానంతరమందు రాధాకృష్ణులు. పసన మత్గంతానందము నొందినపీదవ6 దరువాతి కృళ్యములను రా! కృష్ణంనితోం జెప్పుదున్నది-- 1న్లో అథ సహసా సు ప్రీ తం సుకతాంతే సా నిళాంచఖిన్నాంీ =. శాఖా జగాద సాదర మిద మానందేన గోవిందమ్‌. | టీ. అథజశరువాళ, సా=ఆరాధ, నురతాంటేజసంభోళానంకరమందు. చిశాంకభిన్న్నాంగీ=మిక్కిలి బడలినశలీరముగలదై సహన = ఆతిశ్వరిశముగ. ద్యుప్రీళం ఇ బౌగుగసంతోషించిన, గోవిందం = శ్రీకృషునిగూర్చిః (ఆనరా నాయకుండు వ్రీతియు క్తుం డై, నపజే నాయికల విజ్ఞాపనము నఫల మగుట) ఆనందేన=సంతోషముతో, ఇదంజ ఈవాక్యముశు; సొదరం=అదరమాలో యాడు నట్టు జూదజపలి'ెను

1. ఇచట-- ళో = “అథ కాంతం రతిశ్రాంత మళిమండన వాంఛయా;? జగాద మాధవం రాధా ముగ్ధా స్వాదీనభర్త ఖో అని యొక ప్రతియందును “అథ నిర్షశబాధా సా రాధా స్వ్యాాథీనళర్తృ కా? నిజూద రతిశ్చ్రాంళం కాంతం మండనవాంఛధయాల అని మజియొక ప్రతియందును బచ్యాంతరములు గనయడుచున్నమి

డ్య్వావశసర్టము - అష్టవది. 21, 200 కా. అంతనాఠాధరతాంతమం "దంతరయయుం బడలికనొందియు శీ కృమం దడత్యంఠము వ్రీళుడై యున్నట్టు తెలిసికొని యత్యానందముతో సొపత్షయన నిట్లు వెచ్చ నాంంభఖించెకుం అనావససిమ్రూలాలా. అష్టపది. 2, ను వ్రీ న్‌ీఆ "ంబరతాళశ్రే, ణి మంగళకాళికరాగము - ఛాఫుతాళము. రామకక్రి, యాశాగయతితాళా భ్యాం గీయలే___ కు యదునందన ! చందన :శి5త రేక రేణవకుంూధ కే మృగమదవ శ్రమ త్రమనొభవమంగళకలశసహోవ గ్రే నిజగావ సా యదునందనే శ్రీ డతి హృవయానంవనే ... ధ్రవమ్‌. 1 అళికుల కేగంజనమంజనకంకతినాయ కసాయక మాూచనే త్వవధర మంబనలంబచిక'కజ్జలడిజ్ఞ శ్పాలయ ప్రియ ! లోచనే. నిజగాద జ 62 ఇ 69 నందనే, నయనకురంగతకంగవికాసనిరాసకే శ్రుతమండలే మననీజపాశవిలా .ధచే శుభవేళ ! నివేశయ కుండలే. నిజగాద , ళ 90 న నంవనే, 8 ఛభృనురచయంకచయంతము వరికుచిరంసుచిరంమమనమ్ల్హు ఖే జివకచులే విమజే పరికర్మయ నర్మ జనక మలకం ముఖే నిజగాద ఇలు క నందనే, 4 మృగమవరసవలితం లలితం కుకు తిలక నుభికకజనీక శే క. గంజనసంజనకం. 2. కబ్దలముజ్జ స్దలయం

96% గీతగోవింద కావ్యము విపితకళంకకళం కవములానన! వి శ్ర మిన శ్ర మనీక శె నిజగాద | నందనే, కిమువుకుచినేచికులే కుకుమూనక ! కిమనసీజధగజచామశే రతిగలిల్తే లలితే కుసుమాని శిఖండిశిఖండక డానురే, నిజగాద తలం ఏ అం నందనే, ( పరసఘనే జఘనే మమ శంబరదాకణ వారణకంవనే మణిరశనావసనాభరణానికుభాశయ |! వాసయసుంద శే, నిజగాద ఉల లం నందనే. ? శ్రీజయదేవీవచసికుచిన హృదయం సదయం కురుమ , [దనే హరిచరణస్మ రణామృతనిర్మి తకలికలు షజ్వరఖండనే నిజగాన ం 0 ఏం ం నందనే. 3

1. టీ. సాజఅరాధ, హృదయానందచే-వృాదయకజమనస్సునకు, అనం దశే=సంతోషకరుండగు, యదునంద'ే = శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీదతి=విహరించు చుండరా, నిజగాద=బలికెను "హేయదునందన = ఓశ్రీకృష్తా ! ఛచందనళి?6 శరేణజగంధమువలె మిక్కిలిచల్లనె నం కశేణణవాస్తము చేక; మనో...దరే- చునోభవ=మన్త థునియొక్క, మంగళకలశజమంగళ "ర్థములగు పూర్మకలమ లక్కు సవోద రే=తోయిట్టువులైను (అనంగా : ఫపూర్మకలశమునలె శున్నవి అనుట. మంగళార్థమగుకలళ మెట్లు వయః (ఫాలు-నీరు) పూర్మమై మామిడీ చిసట్ల మున్నగువానిచే నలంకరించణడియుండునో, _సనములుంగూడ నే చఖతతాదులచే నలంకరింపంబడియుండునని ధ్వని. దీనిచే మయూరపదకమప వఖత్‌శము నూచింపంబడుచున్నదిఎ ఆ త, ఎక వయోధే జ స్త్రనమునందు చ్భృుగమదప క్రకం=కస్తూరియొక్క. మకరికాదివత్రముశు, కురు=చేయుము. తా. శ్రీకృష్ణుడు. మవమున కానందము గలుగునట్టు శ్రీడితు
2. ఘనరుచిళే. 2. మానసజు 2. రుచిరవచచే.

చ్వాదళసర్టము - అష్టవది, 21, 265 జల్లనైన సీ హస్తముచే దున్మథుని మంగళకుంభముకు బోలు నా నృనవు ' నందుం గన్సురిచే మకరికాది షృత్ర'రేఖలకు ్రైయుము. సై

2. టీ హే వ్రియ=పీ కృష్ణా! రతి...మోచశే - కరిశాయక ఆ మన్మథునియొక్క-; సాయకజబౌణములకు, (అనలా శ్రేలంటేచూపు లెడి బాణములను, మోచ'ీ జ నదలంచున్నదియు, త్వడ,. .కజ్జలే = త్వత్‌ ఇ నీయొక్క; అధరజ పెదవిచేశనైన్క చుంబన = ముద్దాదుటచేక, లంబిశజపదలి పోయిన కజ్జిలేజకాటుకగలు లోచజీేజ నే (త్రేమునందు, అశికులగంటనం ఇ తుమెదలగుంపుకు తిరన్కరించు అంజనం = కాటుకను ఉజ్హ్వలయజ ప్రకా శింపం చేయుము, ద

శా. ఓప్రాతానాథా ! మన్శ బాణములను (శ్రేలంటి చూపులకు ప్రయోగించుచున్న నా జేక్రములకు నీవు ముద్దాడుటచే కాటుకయుతయు) దుడీపిపోయినది; గాన మరల నాకనులయందుం దుమెదల మొ కమును దిర స్కరంచు నల్లని కాటుకను 'బెట్టుము వో న

8. టీ. శుభవేశ = ళభోభనాలంకారము గల శీకృష్లా ! నయన... శే - నయన జ నేశ్రములనెడ్తి కురంగ = లేళ్లయొక్క, తరంగ ఆ చలనము యొక్క, వికాస=వికాసముయొక్క_, నిరాస = తిరస్కారముకు క లేజవేయు నట్రియు, మన... -ధచే = మనసీజజమన్మ థునియొక్క_ 'పాశ=పరములయొక్కలు విలాస=సొందర్భ్యముము ధశే = ధరించిన, శ్రుతిమండ లే న ళో శ్ర ముడల మందు, కుండ లే=కమ్మలను, నివేశయజడాంచుమా !

తా. పీమంగళ పేమధారి వగు క్త! న్మే్తము లసెడీ ల్ల నటు నిటుం గదలకుండ నిరసించు మన్మథునిపస్తముల పలె నున్న యానా వెపుల యందు6 గమలకు 'బెట్రుము. (ఆనలాః:---వస్షములవే లేన్ల కట్రవేయంబడు నట్లు నే, శ్రములు కర్మ 'పాశములచేం గట్టి వేయండీనవి వలె నున్నవ శుటు)

• టీ, ఓకృష్ణా! జీతకమలే ఇ జయింపయిడీన కామరపుష్పుముగల దియు, విమలే = నిర. లమైనదియు నగు, మమ = నాయొక్క; ముఖేజముఖ మందు; ఊపం=పెభాగ్‌ముదు; నుచిరం ఆ బహుకాలము; భ్యిమరనిచయం ఆ శుమైదలగుంపుకు రచయంశమివస్థితం ౨ చేయుచున్నదిపలె నున్నట్రియ్య

లగ గీతనోవింద కావ్యము నర్మ జనకం జ విలానమును గల్పించునట్టి, రుచిరం = ప్రకాశించు, ఆలక౦ ౬ ముంగురులను, సమ్సాఖే=ఎనాయెదుట, వరికర్మ్యయజదువ్వును.

శా. ఓక ఏషా! తామరపునమువలె నిర్శ్మలమగు నా మోమునంద ఎల్లపుడును తుమైదలగుంపువ లెం యె కాళించుచు విలాసముల కెల్ల నాకర మ ముంగురులం దువ్వుము. న

శీ, టీ. పౌ కమలానన = ఓ పద్మమువంటి ముఖముగలవాండా 1 వ్‌శ్యమిళ శ మకీక శే _ వి శ్ర, మిశజవి శ, మీంవంబడిన, శ్ర మశీక లే=చెమటభింక వులు గల (అనంగా: విసనకళ్ల మున్నగువానివే వీసరుటచేత చెమట బిందువుట ఆజి సన్నగిలి సన్నని మంచు బీందువులవ లె నున్నవని ముఖచం ద్ర రూహొమ సాంగముగ నున్నది) అభికరజనీక రే = ముఖచంద్రు;నియందు; మృన,., వలిళం - మృగమద = కనూరిచేశు వలితం ఆ మెదపండినదియు,. విజిగ ,, కళం - విజిత=జయించంబడిన, కళంకజమచ్చయొక్క_; కళం=కళనలు తిలకం. చుక్కబొట్టును; లలితంజమనోహరముగా, కురుజ వేయుము.

ళా, ఓ శ్రీకృష్ణా శ వి శ్ర మించంబిడీన చెమటబిందువులు గల నామ; చంద్రునియందు చంద్రకళంకమును. దిరస్కరిందం జాలు కస్తూరీలిలవ దిద్దుము. (అనగా చం 'దు,నియందుః గభళంకమువలె నాముఖనుందు తిలకము ప్రకాళించునట్లు చేయు మనుటు

వి:-.'*కమలానని అనెడి పదముయొక్క_ స్వారస్యమువలన సీమ! కములమునకు విరోధియగు నాముఖచం దు,నియందు కన్తూరీతిలక మో మిమచే కళంకమును గలిసించుట యుచితమే యని యేర్పడుచున్నది

6. టీ. "పేమానద = అళిమానవతులమానముకు బోంగొటువాండా (ళేకు భాళావ్రదుండా రుచిశేజఅందమైనదియు, మన... .చామరే-మ సిజుమన్న భునియొక్క ధ్వజజ=ధ్వజమునందలి, చామ లేజచామరముప లె నన్న దియు, రగిగలితే _ రతి = నురకమువేత, గలితే = జాలి అనలా. చిక్కవీ నదియు, లలిలే=మనోవారమైనదియు, శిఖండి. ..డామళే - ళిఖండిళిఖండీక "నెమలిపింఛమునకు, డానుళే = భయముకు -గలిగుంచునదియునగు, మమజగౌ ముక్క; చిక నేజళొనునందు; కునుమాని=ఫుస్పుములశు, కురుజచేయాకూ !

'దశ్‌సరము - అష్టపది, 21, రగ రం! (0 లు

కా. పీ అభిమానవకుల మానమును ఖండించు శ్రీశన్తా! మన ధని. శభ్వజమునందలి చామరమువలె నెం” మంు నందమె సంభోగవళమునం. బిక్కు వడీ నెమలిపింఛమునలె మసోహరీమళో 1 నాకళొవ్వునందు: బూవులం, *దుణుముము ం

7. టీ. శుభాశళయణమంగళకరవ "వయము గలవాండా! (లేక.

శుభషాఅ+శయ = సమ స్తశుభములు” ఎ వలవాండా! అని యర్థము రళనాంమొలన్గూలు మొదలగునవి హాస్తములచేశజీ యలుకరిందందసియుు డుటవలన ఈయర్థమే యుక్తమని కొంఠలీయాళయము.) సరసనే = సరసణ బలముగలదియు, (లేకు శృంగారరనముణలోం గూడినదియు) భునీ ఆ గొచ్ప దియు, శంబర. . .కందతే - శంబరదారణ = (శంబరానురునిజంవీన) మన థం డాడి, వారణఆవీనురోనకు, కంద'ే = చజియయైన, నుందశే = ఆరదముగు, మను=నాయొక్క_) ఒఘే జ వీలుందునందు, మణి. ..ణాని = మణిరననాజరత ఇాల మొలనూలును పనన ఇ వన్హ్రముకు, అభరణాని=సొమ్షులను, వాసయ ఇ అలంకరింపుము, " తా ఓశుభాశయా ! శ్రీకృష్ణా! మిక్కిలి నరీనమై యందమై మన్నథుం డను మత్తగజము నసంచకిచు కొండచరియవల నున్న నా గొద్ప జుమునందు రకనాలమొలనూలు? వస్త్రము, సొము మున్నగునవి యుంచి బాగుగ నలుకగింపుము.

8. టీ. ఓ శ్రీకృష్తా! రుచికే = కోమలమైనడెయు, భుండ జీ=సహ్ళ దయవృృాదయ ములకు) అలంకారమైనదియు, వారి ,-ఖండనే - హరి ఇ శీ శృషునియొక్క చరణ ఇ పాదములయొక్క-? నసరేణ = ధ్యాన మెడి, అమృశజకమృకతమువేక, నిరి శజచేయంబడిన? కలిజకలియుగనలంిబంధములగు, శలువు ఆ పౌావము లిడి, జ్వర = జ్వరముయొక్కం, ఖండే అ నాశముగల,;. శ్రీ జయశేవవచసి = శ్రీ జయజటేవుని శ్రీస్తూక్రీయందు, హవృాదయంజమనస్సుశు?. సదయంజదయతో: గూడినచాని౮౫, కరుణ వేయుము,

/ కా. ఓశీళృష్ణా ! మనోహరమై సరనుల హృదయముల కలంశారమొ వారిచరణ ధ్యా నామృశముచే కలికల్మష. మెడి జ్వరమును ళోంగొట్టు నట్టి. శ్రీ, జయదేవకవి క్రీస్తూ సదయహ్భదయంండ వై యవధరింపుము-