Telugu edhe naa jeevitham - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

అం కలో 9 ఛం. ల అన). గ్‌ లి య షు | 9. స మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన . న! గ్‌ ఈ పుస్తకాన్ని సాహెత్యాభిమానుల కోసం ॥ స, స్మ ! _ సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి | (1 ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం. | | తూ ఇ - మల్లెమాల కుటుంబం - షా ॥ ఐల

న €౧లా/| వ. తి లి9 (0, మ రా. లు ఏ ప్రజలపబ్లకేషన్స్‌ భ9-4 కంగరాజపుకం రోప్‌. తవోడంచాకం, కృుద్రాను- 600024. ఫాన్‌: 425897

రం 41 -మ2 సీ గ్రీ | సంర వన్య లో నా (౩ ల / గ న ఘీ జ

198 ౫4 28౯౯4 గ గ్‌ త్ర 6 ల ₹4ఉ!కక (/ ” ౨01131 ల8 9కుళాతం4 వ0910104101క్స వెడ్‌ఉంక4న -24, క 541100: శలటిి 1986 6076 ౨1288: క. కెగ గ్ల “౦76 0666 20 5దాంనుడ నంాంలు, కెడ్‌26ే49 లం: కటా! శా జెడ్‌ 4౦45. న్‌ం/2 లిగా లింగు; ₹/5 1869 700 59న క2982గ)10022 కండర, ంర8మ081002%, 26౯28 600 024. టిగీంగం 423097 అం: 25-00

*“పజ్వలి కిరణాలు

ఉప్ప సరం పప్వస్తభూషణం” అనే దశనుంచ్చి పుస్తకాలే నమ్మ దగ్గ నేస్తాలు” ' అనే చశవరక్రూ. పఠనాస క్తి, దినదిన (సవర్ధమానమపుతూ వచ్చింది. ఐన్సా మన దేశంలో (ప్రముఖమైన వివిధ భాషల్లోని అకరాస్యుల పఠనాన క్రితో పోల్చిచూస్తే మనం చాలా వెనకబడి వున్నామనే చెప్పాలి. ఇప్పుడున్న తెలుగు ప్యతికలు, (ప్రచురితమపుతున్న ననలా సాహిత్యం, కథల సంపుటాలు మొదలై నవి అన్ని వర్గాలకు చెందిన పఠితలకూ సమ (గంగా ఉపయోగపడుతున్నాయని అనుకోడానికి లేదు. ఇంకా వివిధ కోణాల్లో సమకాలీన సామాజిక జీవితాన్ని సాహిత్యం ద్వారా (ప్రతిబింవించ డానిక్రీ తక్కువ ధరతో విలువైన పృస్తకాలను పాఠకులకు సరఫరా చేసి, ఆ విధంగా వారిలోని పఠనాస కిని ద్విగుణీకృతం చేయడానికీ-జర గవలసిన కృషి ఎంతైనా వుంది. ఉడకాభక్తితో ఆ కృషినే ధ్యేయంగా. చేసుకుని మీ ముందుకున స్తున్నది '_ప్రజ్వలా పబ్లి కేషన్స్‌” సంస్థ (చరణా పథకం, ఈ పథకం ద్వారా సభ్యులకు లభించే సదుపాయాలు, వివరాలు మరోచోట (పచురించాము “'పజ్వలి పాఠకులకు సవినయంగా సమర్చిస్తున్న తొలి దీపం ___ డా॥ తెన్నేటి హీమలకాదేవి (“లత ఆత్మకథాకథనం అల్ల ద్రే నా జీవితం”. తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా = ఓ ఆధునిక రచయ్యిత్రి ఆత్మకథను _ పుస్తకరూపంలో వెలువరించే అవకాశం మాకు లభ్యమైనందుకు ఆనంది స్తున్నాము.

అదాలగోపాలానికీ సుపరిచితమైన మహారచయ్యితి డా॥ లత బహుముఖ (సజ్జ, (పకిభా పాటవాల గురించి యిక్కడ (ప్రస్తావించడం (బ్రహ్మాండ మైన కొండను చిన్నఅద్దంలో చూపడానికి (సయత్నించినశ్లే అవుతుంది. “ఫాక్ట్స్‌ ఈజ్‌ స్ట్రేంజర్‌ దేన్‌ ఫిక్షన్స్‌” అని ఆంగ్లంలో ఓ

17

సామత వుంది. లతగారి జీవనపథంలో ఎన్నో చి_త్రవిచితమైన మలుపులు వున్నాయి. ఆమె జీవితావలోకన, అనుభవాలు, అభ్మిపాయాలు, విమర్శలు పండితులనేకొదు పామరులనూ ఆలోచింపజేస్తాయి. “నేనొక దుర్గం .... నా దొక స్వర్షం .... ఆనర్గళం, అనితరసాధ్యం నా మార్గం” అన్నారు లఠీఠీ “ఐి కవితలో. ఆ మాటలు అక్షరాలా డా॥ లతగారికి కూడా వర్తి స్తాయి.

ఆత్మకథలో ఆమె (ప్రస్తావించిన అంశాలు, అభిప్రాయాలు కేవలం ఆలోచింపజేయడమే కాదు. కొన్ని భావాలు కొందరికి చురుక్కుమని పిస్తే, మరి కొందరికి మనసును నొప్పించవచ్చు కూడా! ఐతే అవన్నీ ఆమె భావాలనీ, వాటికి సంబంధించిన వాద వివాదాలకు డా॥ లతగారే బాధ్యత వహిస్తారు తప్ప, (ప్రచరణకర్తలుగా మా (ప్రమేయం ఏదీ లేదని సవినయంగా మనవి చేస్తున్నాము. అటువంటి అంశాలపట్ల నిర్మాణాత్మక మైన విమర్శలు, చర్చలకు డా॥ లత ఎన్నడూ వెనుకాడరసీ, వాటి గురించి చర్చించదలచుకున్నవారు ఆమెకే (ఛాయవలసిందిగా (చిరునామా : అృచ్యుకరామయ్య వీధి, హనుమాన్‌ొపేట, విజయవాడ.8) కోరుతున్నాము.

“అనుభవం అనే దువ్వెన చేతికి వచ్చేసరికి మన జీవితం బట్టతల అయిపోతుంది అన్నాడు ఓ హనీ, పండిన డా॥ లతగారి జీవితాను భవాల్లోంచి . యువతరం, ఈనాటి వర్ధమాన రచయ్యితులు, రచయితలు - తెలుసుకోవలసిన అంశాలు ఎన్నో వున్నాయనే సదుద్దేశ ౦తో ఆమె ఆత్మ కథను (పచురిస్తున్నామే కాని, ఎవరినీ రెచ్చగొట్టడం మా అభిమతం కాదని విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాము.

మా (పచురణ సంస్ధ ఉద్దేశాలను వివరించి మా అభీష్టాన్ని తెలిపిన వెంటనే _. ఆత్మకథ రాయడానికి దయతో అంగీకరించి (పోత్సహించిన డ॥ లతగార్కి మా నమోవాకాలు,. ఈ పుస్తకానికి రూపకల్పన చేయ డంలో మాకు సహకరించిన సాపొతీ మి్యళులు శ్రీ బి. కె. ఈశ్వర్‌, ముఖ

ఇ పత రచన చేసిన థీ (కొశీనాథుని తిళూల్ప పాణిగార్కి, అతితక్కువ వ్యవధిలో అందంగా ముద్రించి యిచ్చిన (శ్రీ ధనికొండ శ్రీధర్‌ (((కౌంతి (ఢెన్‌) గార్కి; రంగులలో ముఖచిత్రం చక్కగా ముద్రించిన శ్రీకృష్ణ సన్‌ వారికి “పుయ హెల్ప్‌యు అధినేతలు, సభ్యులు, కార్యనీర్వాహ కులక్కు వికయరంగంలో తోడ్పడుతున్న హిగిన్‌బాతమ్స్‌ సంస్థనారికి ఖఇ మా కృతజ్ఞతలు. జా మంచిని పెంచడమే ఆశయంగా (వచురణారంగ ప్రవేశం చేస్తు న్నాము. లోపాలు, సూచనలు, సలహాలు, విమర్శలు, ఎప్పటి కప్పుడు పఠితలు మాకు తెలియజేస్తూ, మా ఆశయ సొధసకు సహాయసహకారాలు అందజేస్తూ, (పోత్సహిస్తార ని ఆశిస్తున్నాము. సి. హెచ్‌. మదన్‌మోహన్‌ సంచాలకుడు, (సజ్వల (ప్రచురణలు,

ఎందుకు వాశాను?

“ఓ టిమిడ్‌ 'ప్నెయిల్‌ బై నేచర్‌ వీక్‌ అండ్‌ లోలీ

(శ్రాల్‌ అవ్‌ ది కోన్‌ ఆఫ్‌ ప్యూజీ స్లోలీ, స్లోలీ౫

అది పిరికిన్నత్త. సహజంగా పనికిరానిది. అల్బమైనది. అయినా అది మెల్ల మెల్లిగా ప్యూజీ పర్వతళిఖరానికి పాకింది. హైకూ అనే ఛందస్సులో ఉన్న జపాను కవిత్వం ఇది. మన తాబేలు కథలాటిది.

అలాంటప్పుడు జీవితంలో శిఖరాలకు కాకపోయినా, గుట్టలై నా కనీసం. అధిరోహించానేమో? నాకు తెలియదు. అదిగో ....ఆ అధిరోహణ, అనరోహణలే ఈ నా జీవితపు కథ. విజంగా కాళ్ళు నెప్పిగా వున్నాయి. అందులో తనని తను అర్థం చేసుకోవడం, ఇతర్లను అర్థం చేసుకోవడం అంత కేలిక కాదు. ఇతర్ల లోపాలు కొండల్లాగాా సుగుణాలు శరేణువుల్లా కనబడతాయి. అదే తన విషయంలో పూ _ల్థి వ్యతిరేకం.

కౌనీ (బ్రతుకు ప్పుస్సకం - తుదీ మొదలు లేని ్నబతుకుపు స్పకంలో పిచ్చిగీఠలూ, అండర్‌ లైన్‌లూ ఉంటాయి. పుల్‌ స్టాపులు, కొండొకచో కామాలూ వుండవు,

నా జీవితం ఏమిటోగాని చాలామంది నన్ను చూడకుండానే, చదవకుండానే అభ్మిపాయాలు ఏర్పరచుకుంటారు. ఈ (బతుకు ముగిసి నప్పుడు _ఈ దీపం కొండెక్కినప్పుడు _ చెప్పడానికి లత మిగలనప్పుడు “హషాపం౦,...లతని మనం అపారం చేసుకున్నాం” అని చెప్పడావికి తప్ప కుండా పనికి నస్తుంది ఈ పుస్తకం.

“హిప్మోక సీ చేతగాదు

కాకపోతే (బతుకు సాగదు.అన్నది ఇప్పుడు తెలుసుకునీ (పయో జనం ఏమిటి? ఇదీ (ప్రయోజనం ....తన మ్మితులు, శ్యతువులు. అపకారులు, ఉపకౌరులు _ తప్పులు ఒప్పులు అన్నీ ఒక తడవ తిరగవేసి చూడ

౪॥1 వచ్చును. జీవితంలో ఏది సధానమో ఏది కాదో ననల (వ్రాసినప్పుడు తెలిసినంత త్వరగా తనను గురించి (వ్రాసుకున్నప్పుడు తెలియదు. వీటిని వడకట్టకపోతే “బారిస్టరు పార్వతీశం” తీసుకెళ్ళిన కచ్చికలాగా తయారవు తుంది కథ.

జీవిత చర్మితల్లో ఇంతమటుకూ రచయితల్లో (వ్రాసుకున్నవారు _ చలం, ఆచంట జానకిరాంగార్లు. కాపీ చలం (వ్రతిదీ తెలుగు స్త్రీల దిహి ర ంగస్థలం చేస్తే, జానకిరాంగారు తన (బతుకులో ఒడిదుడుకులున్నా యంటారు గాని అవేమిటో దాచి గొప్పలు మాళత౦ (న్రాసుకున్నారు. వెలుగు వెనక నీడ ఉంటుంది. నీడకిపైన వెన్నెలా ఉంటుంది.

అలాగే స్వీయకథ (వ్రాసే సమయాన (సతిదీ చెప్పాలనే తాష్మతయం ఏడిపి స్తుంది. ఇదేమన్నా సీతా చర్వితమా చెప్పేందుకు? ఇది లత చర్మిత.

లత ఎవరు?

కొద్దిగానై నా ఈ (_పశ్నకు సమాధానం చెప్పగలిగితే, అదృష్ట వంతురాల్ని.

లత కవితయై వనికాత్వం వదిలి మీ చేతుల్లోకి వస్తోంది.

ెండ్స్‌....

ఈ లతని మీరు సోహితీ ననాల్లో నాటుకుంటారో, అవతల పాతే స్తారో మీ ఇష్టం. ఇందులో నా చిరునవ్వుల వెనక కన్నీరు వుంది. ఫలిం చని _పేమలున్నాయి. ఫలించని (ప్రతిదీ లత చేతులో ఫలించింది మళ్ళీ, ఈ పరస్పర వై రుధ్యాలకు కారణం ఏమిటో నాకూ తెలియడం లేదు. జగదీశ్వరు డెవరో కనబడితే బాగుండును. “ఏమయ్యా స్వామీః వీ కథ నువ్వు ఎక్కడ (వ్రాసుకున్నావు? ఉదయ సూర్యుని రక్త కాంతిలో నీ కలం ముంచి, సముద్రం మీద కొంత (వ్రాశావు.

వెండి రజనితో చంద నక్షశత్రాల్ని (న్రాశావు....పనికిమాలిన మాన వుల కథలన్నీ మర్చిపోకుండా (వాళావా? నాకు నమ్మకం లేదు.” “మీ కథలు మీరు (వాసుకోండి” అన్నావు. (వ్రాసుకుంటున్నాం,.

య. నా గురించి ఘట్టి ఆంజనేయశర్మగారు _ నా వయసు ఎనిమిదేళ్ళు “జేంచినా బాగానే (వ్రాశారు. సొపొతీ లతని గతంలో__అప్పటికి నా జీవితం “ఉంచిన వయసుతో కలిపి 28 లేవు. ఇప్పుడు 50. నేనే వా స్తున్నాను.__ ఉ& _త్తిష్టమెన శీర్షంతో ఉన్ము క్తమైన చిితంతో ఉత్తుంగమైన జ్ఞానంతో థెండ్స్‌ః అత మనవి ఏమిటంటే....చదవండి....నచ్చితే నరే....లేకపోతే మీ పుస్తకాల అలమరలో కాస్త చోటిన్వండి. చవిపోతే తల్లి భూదేవి ఆరడుగులు యిస్తుంది. కానీ (బకికిపున్న లతకు అరడుగు స్ట్‌లం చాలు -ా-లళత లలల లలల లల అంకితం మా తాతగారు సభానుపూడి ప్రకాశరావు గారికి తాతగారూః మీరు *ఈ బాలిక నా ఇంట్‌ దీపం” అని వీలునామాలో (వ్రాశారు. భరద్వాజుని ర _క్తం ఇచ్చారు. ఇల్లిచ్చారు. జీవితం ఇచ్చారు. రాజసిం కూడా ఇచ్చారు కావి ఆలోకం ఉన్నదాః అక్కడ నాలాటి దీపాలున్నయ్యాం వచ్చినప్పుడు చెప్పుదురుగాని తాతగారూ: నిభానుపూడి 'ప్రకాశరావుగారూ! ఈ నా కథకి మొదలు మీరు. అందుకే అందుకోండి 'హేమకల్లి ఇచ్చిన ఆంకితం, మీ చిన్నారితల్లి మీ కక్టీఖన్స (లత

నేను (వాసిన పుస్తకాలలో నా బతుకు (గంథం కూడా ఉండాలి: ఊదయం లేవగానే యీ వయసులో ఒళ్ళునొష్పులు లేకుండా వుండటం భగవంతుడి కృపావి'శేషాల్లో ఒకటి. కాలాన్ని బట్టి వయస్సుతో '

నిమిత్తం లేకుండా అనేక వ్యాధులు కలుగుతున్నా (పస్తుత నా ఆరోగ్యానికి కారణభూతుడై న పరమేశ్వరుడికి నా అభివందనాలు యిన్వక తప్పదు, 'హేతువాదులు కోప్పడ్డా సరే. వంద ప్పస్తకాలు పూర్తిచేసిన అనంతరం రచనా రంగంలి్‌ (ప్రవేశించిన పాతిక సంవత్సరాలు అయిన అనం8రం రెండు మూడు సంనత్సరాలు తక్కువగా అర్ధ శతాబ్ది పూర్తిచేసిన అనంతరం కూడా తిప్పితిప్పి లెక్కచూసుకుంటే షష్టిపూర్తికి యింకా పుష్కరం వుంది.

యిప్పుడు నా కధ ఎందుకు చెప్పాలని అనిపిస్తోందంపే మొదటి నుంచీ నేను (వాసిన ప్పస్తకాల్లో నా (బతుకు (గంథంకూడా వుండాలని కోరికతోటి నేను నా జీవితకథృరాయాలని నిర్ణయించుకున్నాను. అదొకళే కాకుండా ఎందుకో తెలియదుగాని, ఎన్నాళ్ళు యీ జీవయ్యాత కొనసాగు తుందో అర్థం కాకుండా పోయింది. ఈ మధ్య అందులో ముఖ్యంగా న్మిదమ్మాతలు వాడటం (ప్రారంభించిన దగ్గిరనుంచీ ఎంతోమంది స్నేహి తులు యీ అలవాటును మానుకోమన్నారు. వాళ్ళవల్ల సగం మానుకున్నా ననే చెప్పాలిగాని సాంతం మానుకోలేదు.

“బాధ కౌషథంబు బడసియు డెందంబు --- మందులేని బాధనొందె మరల”

యిది నా జీవిత కథ లేదా చర్మిత = పధం - వాహిని . (సవంతి _ జలధి మొ శ్రానికి ఇధే నా జీవితం.

(3) గె

వూ అమ్మగారి భాషలో నేను ఇప్పటికీ పిశాచాన్నే నాకు నాలుగుయేళ్ళు వచ్చిన దగ్గ నుంచీ చాలావరకు అన్ని విషయాలు జ్ఞాపకం వున్నాయి. నా జ్ఞాపకళ క్షి (బహ్మాండమైనదని అనుకోటం ఖఖ్మై లేదుగాని యిది నా (బతుకు కథ. సౌంతం. అందుకని జ్ఞాపకం వున్నది. ఖే 18808 నవంబరు 15న పుట్టిన నాపూ ర్తి పేరు కృష్ణవేణీ జానకీ క రామ హీమలక. నా పేరుని గురించి చక్కని కథలున్నాయి. మొదటిది కృష్ణవేణి. సాతొత్తూ ఒక పిశాచం. మా నాన్నగారి మేనత్త కూతురు ఒకామె చచ్చి పోయిమా యింట్లో (పతి దర్యా దగ్గిరా, తి కిటికీ దగ్గిరా "ఓ కౌన్‌ ధీ సినిమాలోలాగా కనిపిస్తూ వుండేదట. సదరు పిళాచానికి “మా యింటో ఆడపిల్ల పుడితే నీ పేరే పెడ్తాం యిహ నువ్వు వెళ్ళిపో” అనిమా నాయ నమ్మగారు మొక్కిందట. అప్పటినుంచీ ఆ పిశాచం కనపడలేదనీ, అనం తరం ఆ పిశాచమే నేనుగా పృట్టాననీ నిర్ణయించి నా మొదటి "పేరు కృష్ణ వేణని పెట్టారు. మా అమ్మ విళాలాత్మమ్మగారి భాషలో నేను యిప్పటికీ పిశాచాన్నే ననే.

“* ఇహ రెండవపేరు జానకి. యిది పూర్తిగా సీతమ్మవారి వరం. దీని కథ ఏమిటంపే మా నాయనమ్మగారు భ(ద్బాది వెళ్ళి సీతా రామ కల్యాణ సందర్భంలో ఆ సీతాదేవిని ఆడపిల్ల పుడికే నీ "పేరు పెట్టుకుంటా నని మొక్కుకొని వచ్చినదట. భవిష్యత్తులో స్వర్ణ సీత రాస్తానని యుగ యుగాల నాటి సీకకు తెలసేమో మరిః

ఏదై తేనేం యీ రెండు మొక్కులవల్ల పూర్తి విరుద్ధంగా మొదటిది దయ్యం'పేరూ, రెండవది దేనత పేరూ అయి కూర్చుంది. అందువలననే 2

కాబోలు నన్ను తెలియనివాళ్ళు పిళాచాన్ననీ, తెలిసినవాన్ళ దేవత అనీ కూడా అంటున్నారు. యిహ మూడవది రామ అన్నపేరు. మా తాతగారు భానుపూడి (ప్రకాశరావుగారి తల్లి పేరు రావమ్మగారు. ఆవిడ ఆ రోజుల్లోనే ఆంధ సంస్కృత పండితురాలనీ కవిత్వం చెప్పేదనీ అంటారు. ఇక్కడ కూడా మా నాయనమ్మగారికి అత్తగారంకే తగని (పేమ వుండటంనల్ల ఆ వృద్ధురాలి మరణ సమయంలో ఆవిడని మళ్ళీ జన్మించమని పదే పదే కోరి ఆవిడచేత సరే అనిపించిందట. అవిడే నేననే ఉద్ధేశంతో రామ కూడా తగిలించారు. యిప్పటికి మా బామ్మగారి దయనల్ల దేవ పిళచ మానవ గణాలు మూడూ నా పేరులో యిరికినయి. యిష్పుడు ఆ మూడు సేర్లూ అమల్లో లేవు. మా తాతగారు రాసిన వీలునామాలోనూ మా అమ్మగారి శిట్ల లోనూ తప్ప.

॥ (పస్తుతం హేమలతకు కూడా మంచి పటిష్టమైన కథవుంది. ఆ కథ ఏమిటంటే మా నాన్నకు మంచి స్నేహితులూ, మేన తృకొడుకూ, చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటకాస్త్రీగారి అంతేవాస్కి విశ్వనాధవారి సహాధ్యాయి "ఆయిన తుమ్మలపల్లి వెంకటరత్నం సంతులు మంచి కవి కూడా. యీయనపేరు ముద్దుకృష్ణ సంకలిత మైన వై తాళికులతోనూ, పాత “భారతి సంచికలలోనూ చూడవచ్చును. గొప్ప కవే కాకుండా దేవీ ఉపాసకుడై ఆయనే చెప్పుకున్నట్టు వ్యసన కలుషితుడైన మా వెంకటరత్నం మావయ్య మా నాన్నచేత తన ఉపాస్యదేవత హేమలత 'పేరు ఏ పటిష్ట మైన ముహుర్తంలో బియ్యంలో రాయించాడోగాని ఆ పేరే శాళ్వతమై కూర్చుంది.

ఇహ మిగిలింది లక కధ. ఊహాగానంలో హేమకూడా తీసేసి స్వర్గీయ శ్రీ నార్ల వెంకటేశ్వర రావుగారు మిగిలిన నామధేయం లత ఖాయం చేసారు. యిప్పుడు లత అంపే తప్ప హేమలత అన్నాకూడా ఎవరికీ తెలియని స్టితి వచ్చింది. నాయనమ్మగార్వూ నార్లగారూ వ్యసన కీలుషితుడైన మా వెంకటరత్నం త్రి

మావయ్యా నా కీ 'పేరు పెట్టి నన్ను యింతదాన్ని చేసినందుకు వారికి నా నమస్కారాలు. యిదీ నా 'పేరు గొడవ.

“ఒక్ర మహా వృక్షానికి వేరు ఎంత ముఖ్యమో - ఒక మహా "వ్యక్తికి పేరుకూడా అంతే ముఖ్యమేమో?” నా జీవన (సవంతి (1982 కీ “కంకరాభరణం” చితానికీ

పోలికలున్నాయి. ఆ విషయం శ్రీ కె. విశ్వనాథ్‌

గారికి రాస్తే సమాధానం రాయలేదుః

జక మా ఊరు కథ,

కృష్ణాజిల్లాలో బందరు విజయవాడ రోడ్డుమీద పొమ్యరు దాటిన తరువాత రెండు జంట (గ్రామాలున్నాయి. ఒకటి నిమ్మలూరు, 'రెండు నిమ్మ సమయమో కూరు - “అచట పుట్టిన చివురుకొమ్మైన చేవ” అనేటంతటి పచ్చని పసిడి పంటల బంగారునేలలు ఆ వూళ్ళు._ నిమ్మలూధు సస. నూ వూరు. నిమ్మకూరు. (శ్రీ ఎన్‌. టి. రామారావుగారి. (పస్తుకం, ఆ వూళ్ళు మా ఇద్దరి వల్లనే 'పేర్లోకి వచ్చినాయి. అనుకునే కంటే.__అలా అనేకమంది అనుకొన్నట్లుగాకౌక = ఆ వూళ్ళ్గలో మేం పుట్టినందునల్ల నే = నేను లతని, ఆయన రామారావుగారూ అబునామని. నా ఉద్దేశ్యం. రామారావుగారి తండి తాతలూ, మా తంగడి తాతలూ బావా అనీ అన్నా అసీ పిలుచుకొనేవారు. నేడు నటుడై, ముఖ్యమంత్రి అయిన రామారాపుగారు ఆ విధంగా కుటుంబమి(తులు.

మా వూరి (పత్యేకత మరోటి ఏమిటంటే మా గురువుగారు శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి అత్తవారి ఊరు. సోదరి సులోచనారాణి తన “మీనా” అనే నవలలో మా ఊరిని వర్ణించింది. కాని *దబ్బలూరు" అనే మరో పేరు వాడటంవల్ల నిమ్మలూరు కూడా ఆవిడే కల్పించిందని

త్తే

కొందరు అనుకున్నారు. *దబ్బలూరు” _ “నారింజలూరు' మా జిల్లాలో అందునా గుడివాడ తాలూకాలో ఉన్నట్టు నేను వినలేదు.

ఇక నేను పుట్టిన మా వంశం సంగతి. మా ముత్తాతగారు కోసే శ్వర శర్మగారు....ఇక్కడ కొంచెం వెనక్కి వెళ్లాలి. మౌ ముత్తాతగారికి ఎనిమిది రరాల ముందువాడైన బుచ్చన్నగారు హైదరాబాద్‌ వాస్తవ్యుడు = నిజాము ఫర్యానా ననుసరించి నిభాన్‌ఖాన్‌ అనే స్నేహితునితో నిడుమోలు దగ్గర పడవల ఎగుమతి దిగుమతి సుంకాల్ని వసూలచేయడానికి నియ మించబిడ్డాడట.

మొదట మా ఇంటిపేరు ఏమిటో తెలియదుగాని నిథానుఖాన్‌ అనాటి ముల్లాలలో ఒకడు కానటంవల్ల ___ మా కుటుంబానికి ఏదో ఉపకారం చేయటంనల్లనూ మా ఇంటిపేరు నిభానుపూడి అయింది. అంతే తాదు ఆయన గౌరవార్థం నిభానుపూడి అనే వూరు కట్టించారు. ఆ వూరు ఇప్పటికీ మా నిమ్మలూరు దగ్గరలోఉంది _ దీన్నిబట్టి ఆలోచిస్తుంకే _ మా పూర్వీకులు విశ్వాసానిక్రీ ఆత్మీయతకూ తప్ప మతానికి (ప్రాముఖ్యమియ్య లేదని అనిపిస్తుంది.

, ఇక మళ్ళీ కథ కొద్దాం.

,_ మా ముత్తాతగారు అమిత సంపన్నుడు. మొట్టమొదటి 'హేతువా దైన భారద్వాజుని గోత్రీకుడు. ఆ హేతువాదం ఇప్పటికీ నా ర్తనా శాల్లో పనహి స్తున్నదిగాని వెర్రితలలు వేయలేదు _- నేను హేతువాదినని నా సహరచయిళల్లో కొంతమంది ఒప్పుకోరు. వారికి నా మనవి ఏమిటంటే పిడివాదం హేతువాదం కాదని.

బుగ్వేద మహర్షి భారద్వాజుడు గొప్ప హేతువాది. శ్రీరాముని

శాలంనొడు తాతగారిని మర్చిపోయి హేతువాదం దగ్గరకు రావడం పక్క

దారి పటడమే అపుతుంది _ మా ముత్తాతగారు నా నవల 'జీనన (సవం

తలో ద్‌హరో కూడా _ ఆ రోజుల్లో వేశ్యలను పోషించడం గొప్ప-

ఆయన సభారంజని అనే వేళ్యకు కన్నెరికం పెట్టి అరనయిఏళ్ళు సభా క్‌

రంజనితో దక్షిణ నాయకత్వం చేశారు, చివరికి మృత్యువాసన్నమైనది. సభారంజనిని అప్పటికి ఆమెకూడా వృద్ధురాలే ఆయినా “మూడునాళ్ళా యెరా మువ్వగోపాలా” అనే కేశ్రయపదాన్ని అభినయించమని కోరా. రట. ఆమె అభినయించిందట___అక్కడఉన్న ఇద్దరు కొడుకులూ, అరు గురు కూతుళ్ళూ ఆశ్చర్యంగా, అసహ్యంగా చూస్తూఉండగా నే సభారంజని ఆయన పాదాలమీద తలఉించి ప్రాణం వదిలిందిట. అప్పుడు పండితురా లైన మా తాతమ్మగారు _ *నేను పత్మివతని అనీ అది వేశ్యఅనీ అను కున్నాను....అ....దే....అస ....లు....పతివత” అని వాపోయారటః సభారంజనికి మా ముళ్తాకిగారివల్ల శంకరం అనే కుమారుడు కలిగి డాక్టరై అనపత్యుడై చనిపోయాడు. మా వంశంలో అప్పటినుంచీ వేశ్య లను అవమానించరాదని కట్టడి. అది ఇప్పటికీ పాటిస్తున్నాం. మా ముత్తాతగారు కో'టేశ్వరశర్మ గారికి ముగ్గురు కుమారులు. మొదటి ఆయన “లా” చదివి బారిష్టరు కోసం అండను వెళ్ళాలనే (సయ త్నంలో ఉండగా చనిపోయారు పొముకరిచి. ఆయన భార్యకి పిచ్చి ఎక్కింది. ఆమెను నేనూ ఎరుగుదును. రెండు = మా తాతగారు (ప్రకాశరావుగారు _ మూడు లక్ష్మీనరసింహారావు గారు, మా పెదకాతగారు పాముకాటువల్ల చనిపోతే, మా నాన్న నారా యణరావుగారు పాముకరిచీ (బతికారు. అదే పాము పసిపిల్లన్తైన నాకు పడగ పట్టిందని అంటారు. అది అట్లా ఉంచితే. మా ముత్తాకగారి కథకీ “శంకరాభరణం” చి(తానికీ పోలికలున్నయ్‌. ఆయన కథ నా *జీనన (సవంతి నవలలో (వ్రాళాను. అది 1982లో అచ్చయింది. ఆ విషయం మి(డక్రుబ శ్రీ కె. విశ్వనాధ్‌గారికి (వాళాను. కాని సమాధానం (వ్రాయలేదు, - అచట పుట్టిన చివురు కొమ్మైన చేవ! 6

విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి ఆత్మ = ఆయన ధైర్యంతో కూడ కలిసి నాలో ప్రవేించింది అ పతిది సులభమ్ముగా , సాధ్యపడదు లెమ్ము. మనిషి మనీషియథ్రుట దుష్కరము సుమ్ము.”

సక గాలిబ్‌ ఉరుదూలో ఏం రాళాడోగాని దాశరథిగారి యీ అను వాదం చదివినప్పుడల్లా నేను మనీషి నయ్యానా అని నాకే అను. ఇ మానం. యిన్నిపు స్టకాలు రాసిన అనంతరం ఒక పుష్కరం. పాటు శేడియోలో పనిచేస్తి వందల నాటికలు రాసిన అనంకరం, ఏడు సంవత్సరాలు ఊహాగానం రాసిన అనంతరం, ఒక ఇరవై సంవత్సరాలు. ఆంధ్యపదేశ్‌ సొహిత్య ఎకాడమీ సభ్యురాలుగా. కార్యవర్గ సభ్యురాలుగా, ఉపాధ్యకురాలుగా వున్న అనంతరం, ఒక్కసారి వెనక్కు తిరిగి ఆత్మపరీక్ష చేసుకుం'పే.__

“లక్రా! నువ్వు నీ రచనా జీవితం (ప్రారంభించి మువప్రైయ్యేళ్ళయింది. ఏం పొందగలిగావుణ' అని ఎనరో అడుగుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. దానికి కుంగిపోతాను. *ఆ సంగతి అలా వుంచు. నువ్వు (ప్రపంచానికి యిచ్చిన దెంతో తెలుసా? వీరేశలింగం పంతులుగారిలా మొదటి నవల నేనే (వాసొను. మొదటి నాటకం నేనే వ్రాసాను. మొదటి విమర్శ నేనే (వ్రాసాను. మొదటి జీవిత చర్విత నేనే వ్రాసాను. మొదటి కథ నేనే (వాసొను” = అని ఆ మొదటి అన్న పదం కొట్టివే స్తే, నుప్వూ అన్నీ చేసావు. డైల్‌ నువ్వూ వ్రాసావు. చరిత్రకందని చ్వితకథల్లాంటి ఎక్సెరి 'మెంట్సు చేసావు. నీవు (నాసిన కవిత్వం ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ ఏంథాలజీ లోనూ శ్రీశ్రీ యుగంలోసూ చోటుచేసుకున్నాయి. గాలిబ్‌ లేఖలను అనువదించి లేఖా సాహిత్యం నృష్టించావు. శరత్‌ చంద్రుడి అసంపూర్తి నవలలు 'ఆలేఖ్యా' 'ఆగలోదిని పూ ర్వి చేసావు. వందకు పైగా నవలలు (వాశావు,

7

ఒకటి రెండు చిత్రాలకు సంభాషణలు (వ్రాసావు. నీకు వూరికినే యూనివర్సిటీ డాక్టరేటు యివ్వలేదు. మ్మితులూ, మ్యితుల్లా నటించే శతృ చవులూ నలభై యేళ్ళకే సీకు డాక్టరేటు వచ్చిందనీ, దాని కేదో అడ్డదారి వుందనీ అ్యటారు _ అనూయాపరులై. నీ ఒక్క. '*విష వృక్షఖండనం? చాలు డాక్టరేటు యివ్వటానికి. యిప్పుడు “స్వర్ణ సీత చాట మరో డాక్ట లేటు యిన్వటానికి” అని నాలోని మరో లత ఓదారుస్తుంది.

(ప్రస్తుతం “స్వర్డ సీకి నాకు భూషణలు మూడుసంతులూ, దూషణ ఒక వంతూ యిస్తున్నా - ఆంధ్రులే కాకుండా ఆం ధేతరుల నుంచి కూడా (ప్రశంసలు రావటం శ్రీరాముని ఆశీర్వచనం. పదహాలేళ్ళ నయస్సులో పతితలను గురించి [వాసిన నేను ._ వాళ్ళకి సానుభూతి యిచ్చి తిట్లుతిన్న నేను = మహాపత్నినత సీతను గురించి వాసినపుడుకూడ కొన్ని తిట్లు తినటం యీ (వపంచంలో వున్న మానవ స్వభావానికి నిదర్శనం. ఏ గతి (వ్రాసిన్‌ సమకాలికులు కొందరు 'మెచ్చరు గదా.

అమిత బద్ధకస్తురాలనై నా మాంచి భుజబలంతో కొంత బుద్ధిబలంతో సమాధానం యిస్తున్నాన్న విషయం మ్యాతం విని చూడకుండానే పరమ పూజ్యులైన మా గురువుగారు శ్రీ విశ్వనాధవారు అ_స్త్సమించారు. ఆనాడు ఊలేడిచింది, ఏలేడిచింది అమ్మవారేడిచింది. అనవఠ వదననై, అళ్ళ స్పిక్త నయనాలతో తడబడే అడుగులతో వారి అంతిమయా(త్రలో పాల్గొ న్నాను.

వారు అస్తమించటానికి కొద్దిరోజులు ముందు నడుం పట్టుని పచార్లు చేస్తున్నారు యింటి ముంగిట,

నే నెందుకో వెళ్ళాను.

“ఆతడు అనేక యుద్ధముల ఆరియు శేరిన నృద్ధమూ ర్మ” అని తెలిసికూడా చిలిపితనంతో “మాష్టారూ: ఏమిటి వెతుకుతున్నారు?) అన్నాను.

ఒక్క నవ్వు నవ్వి...

8

“యీ ముంగిట్లో నా యవ్వనం పారేసుకుని సలఖ్తై అయిదేళ్ళ యింది. దొరుకుతుందేమోనని వెదుకుతున్నాను. _యయవ్వనం పారేసుకున్న తరువాత నువ్వుకూడా అట్టాగే వెతుకుతావులే. హైదరాబాదు వెళ్ళివచ్చావు నువ్వు చెప్పిన పని చేశావా?” అన్నారు,

“వురండి ....మరండి....మరండి,...)

“ప్రాలల్లో బియ్యం నానేసినల్లు ఏమిటా నసుగుడు” అన్నారు. లయిహ లాభంలేదని సంగతంతా వివరించి చెప్పాను. యీలోగా మే మిద్ద రమూ వరందాలోకి చేరాము. గురువుగారికి ఒక అలవాటు వుండేది. ఎవరూ లేకపోతే ఒక్కరూ కూర్చుని చీట్లపేక ఆదుకోటం. బల్లమీద పడి వున్న 'ేకముక్కల్నీ "పేకాట నచ్చికూడా వారితో ఆడని నన్నూ ఓ వరస తిట్టి, (పభుత్వాన్నీ, అప్పుడు విద్యామం(తిగావున్న మండలి వెంకటకృష్ణా శావుగారి ఆలస్యాన్నీ కాస్త విమర్శించి _ నాక్కా_స్ట కాఫీపోసి తను కాన్త కాఫీతాగ్సి జీవితం జీవం వీటి అనుబంధం గురించీ ఉసన్యసించటం (ప్రారంభించారు. (సియశిష్యురాల్ని కదా మరి- ఆరోజు సంభాషణలో తన కాయుర్దాయం యిక ఆఫ్హేలేదసీ యిప్పటికే ఎక్కువకాలం బళికానసీ చెయ్యవలసిన పనులు కూడా అయిపోయినాయనీ ఆయన చెప్పినా నేను నమ్మలేదు. ఎనఖై మూడు సంవత్సరాలువచ్చిన అనంతరం మృత్యువు సహజసిద్ధమేకాని అంత ఖచ్చితంగా మృత్యువుని ఎలాచెప్పారో యిష్ప టికీ నాకు అర్ధంకానటంలేదు. ఏమనుకున్నారోగాని నా కుడిచెయ్యి అందు కుని హస్తరేఖలు పరీక్షించి “నాకు వచ్చిన (పతిగొారవమూ నీకు సస్తుంది” అన్నారు. యిప్పటికి ఆయన పొందిన గౌంవాల్లో రెండు మాత్రమే నాకు వచ్చినాయి. ఒకటి డాక్టరేటు (2) సాహిత్య ఎకాడమీ వైస్‌ (వెసిడెంటు పదవి. ఆయన అస్తమించిన రోజు ఒక కొండవిరిగి పడి పోయింది నేను ఉపమానానికి అంటున్నానని అనుకునేరు ....నిజంగానే ముది జరిగింది.

కవిస్మమాట్‌. కళ్ళాపపూర్ణ పద్మవిభూషణ డాక్టర్‌ విశ్వనాథ

9

సత్యనారాయణగార్‌ ఆత్మ ఆయన ధైర్యంతో కూడా కలిసి నాలో (ప్రవే. శించినట్ట్లు నాకు అనిపించింది.

నా రచనా నరస్వతి అప్పటికే యవ్వనవతి. నా మిితుయ మదన్‌ మోహన్‌ *“ఇనిహెబిషన్స్‌' అనేవి లేకుండా నాకథ రాయమని నాకు సలహా యిచ్చారు. అసలే హద్దూపర్దూలేని నా కలం కట్టుతాళ్ళను తెంప్పకున్న కామ ధేనువువలె కృష్ణానహృతమైన పారిజాతమువలె స్వర్ణ సేవా కల్చవృక్షము వలె చక్కదనాల చుక్కగా వాగీశ్వరి ఊటకలంలా కనుకింపై, చెవికించై, హృదికింపై కలముల చెవి ధరించిన కెంపుల మాలవఠె సరస్వతి చేత పట్టిన కచ్చపి వరె నలదిక్కులా వ్యాపించేవుంది వారి ఆశీర్వాదంనల్ల. వారి భౌతికదేహానికి (ప్రదక్షిణ నమస్కా_రాలాచరి స్తున్న సమయంలో ఎనఖై మూడుఏళ్ళు నడిచిన ఆ పాదాలపై నాచేతులుంచగానే _ ఆ పాదాలనుంచి. నా చేతులలోకి ఏదో ఒక ళక్తి (ప్రవేశించినట్లు అనుభూతి చెందాను. అది నా 'హలూసినేషన్‌ ఆంటారా? కావచ్చును.

ఆ తరువాత కోద్దిరోజులకు చ్నితమైన ఒక స్థితిలో ఇరుక్కున్నాను. ఇప్పుడు వంశీరామరాజు ....అప్పుడు అవివాహితుడై న ఒట్టి రామరాజే. హై(దాబాద్‌ శేడియో స్టేషన్లో కనపడి వంశీఅనే "పేరుతో ఒక సాహిత్య సంస్థ పెడదామన్నాడు _ నేను ఫౌండరు (పెసిడెంటును. చిరంజీవి జము ననూ బాలమురళీగార్ని ఒప్పించి వారిని కూడా అధ్యక్షుల్ని చేశాను. కారణం నాకు తెలియదుగాని ,...ఫొండరు (_పెసిడెంటునయిన నా అనుమతి లేకుండా నే చేసినతప్పు చెప్పి నోకాన్ఫిడెన్స్‌ పెట్టకుండా - తాటికాయ లంత అక్షరాలతో “లతా ఎక్స్‌పెళ్డ్‌ ఫ్రమ్‌ నంశి అని *డక్కను (కాని కల్లో? వేశారు.._అది చూడగానే జమునా వాలమురళీగార్లు రాజీనామా ఇచ్చారు. ఏవో కారణొలు ఉన్నయ్‌. అందులో ఒకటి నేను వంశీ ఆరు థియేటర్చుని తిట్టానుట.

ఏదయితేనేం వంశీ అంపే లత_ లత అంపే నంశీ. ఆఖరికి నేను (వాసిన సినిమాలో హీరో రాహారావుగారికి కూడా వంశీ అని పేరు

10

పెట్టాను . మంచిదే. వంశీ చిరంజీవిగా ఉండాలన్నదే నా అశ. కోరిక. ఆశీర్వచనం _ *“మోహనవంశి” నా పాపులర్‌ నవల. వం? నా కొడుకు జమున చిరంజీవి వంశి _ భాలమురళీగారి కొడుకు వంశి. వీళ్ళందరూ. “మోహనవంశి నవలకు అభిమానులు___వి. యన్‌. రెడ్డిగారు మోహన వంశి సినిమా తీస్తానని కృష్ణపా(తధారి దొరక్క మానివేశారు. అసలు నా సినిమా రచనా జీవితం విచ్యితమైనది. ఎందుకో మరి నాచేత [వాయించా లనుకున్నవాళ్లు కూడా మానుకుంటారు. వారుచె'ప్పే కథలకు నేను శెభాష్‌. అనను కాబట్టి ఫిలిం సర్కిల్స్‌లో (త్రాగుడు తప్పుకాకపోయినా.... లాబీ పెర్ణాలవారి కధనం (_పకారం నేను మద్యంలో స్నానంచేస్తాను. మాంసం తింటాను ....(తాగి పడుంటానుతస్ప (ాయనని _ (తాగుడు తప్పని నేను అననుగాని నాకు అలవాటులేదని మాత్రం చెప్పగలను. ఆ వాసన నాకు గిట్టదు.

*ఉమర్‌ ఖయాంి నవల (వాయటం వలన ఆ దురభ్మిపాయం వారికి కలిగిండనచ్చును = అయితే నా కున్న ఏకైక దురలవాటుని గురించి. ఇక్కడ చెప్పితీరాలి. పుట్టినదగ్గరనుంచి నాకు నిద్రాలేదు. ఏడుపూలేదు. మా అమ్మ దెయ్యంఅంయే మా నాన్న దేవకన్య అని వాదించుకునేవాళ్ళు. ఏమైనా నేను అనిమిషురాల్ని.

ఆ కౌరణం అలా ఉంచి _ నా ద్వితీయప్పశుడు వంశి జన్మించి. నప్పుడు _ అయిన సిజేరియన్‌ ఆపలేషన్‌౦ లోపం ఏదో ఉందట. తరుచు. విపరీతమైన కడుప్పనొప్పి వస్తూ ఉండేది. అది చూడలేని నా సోదరుడు గొలి బాలసుందరరావు గొప్ప డాక్టరు ఈ బాధకి నిఉదమందు అలవాటు చేశాడు _ ఇప్పుడు వాటిద్వారా కావలసినప్పుడు కావలసినంత న్నిద పోతున్నాను. అది దురలవాళకే - కాని తప్పించుకో లేకుండా ఉన్నాను,

వంశీ ఆర్హ్సులోంచి నా నిద మాత్రలలోకి రావడం శాథాచంగక మణమే _ యిది జీవిత చర్మితలో _వాయక తప్పని విషయం _ బి. యన్‌. రెడ్డిగారే 'మోహనంశి” సినిమా తీస్తానని ఎడ్వాన్సు ఇచ్చి కృష్ణుడు దొరక్క

క!

"అన్యాయం చేశారనుకుంఠే అప్పటికి జీవించితన్న సోదరి మాదిరెడ్డి సుంచన _ నా చేత వంశీ ఆర్జు ధియేటర్చుకి ఎడ్వయిజరుగా నియమింప బడిన ఆమె నన్ను తన సినిమాకి డైలాగులు వాయమని _ ఎడ్వాన్సు ఇస్తానని చివరకి మానివేసింది. మళ్ళీ అదే కథకు ఒక నర్ణమాన రచయి తను (వాయమంది _ మళ్ళీ మానేసింది. వాసిరెడ్డి సీతాదేవిని వ్రాయమని వ్యతికల్లో ఆమె నవ్రాస్తున్నదని వచ్చాక మళ్ళీ మానేసింది. ఒక సోదర రచయ్యిత్రి అయిన శ్రీమతి మాదిరెడ్డి సు; చన తనతోటి రచయికలను యూ విధంగా చేయడ మేమిటో నాకు భోధపడలేదు _ అంతూపట్టడంలేదు. నా ఊహ (ప్రకారం రచనా సరస్వతిని గురించి నా లాగా తపస్సు చేయ లేదు = కుటీరపర్మిశమగా భావించింది - తోటి రచయితలంయపే గౌరవం లేనట్లూ తో స్తున్నది. _

తను ఎక్కున కథలు సినిమాకి అమ్మగలిగినందుకు మేమందరమూ సంతోషిస్తూనే ఉన్నాం _ మరి ఆవిడ ఈ విదంగా (ప్రవర్తించటంలో అంతరార్థం ఏమిటో తెలియలేదు.

ఆవిడ దృష్టిలో నేనొక పిచ్చిదాన్ని. (బ్రళలకటం చేతగానిదాన్ని. ఈ మాటలు అవిడ భృర్తగారు ఆవిడ ఎదుటనే అంశే నవ్వుతూ ఆనందించింది. యూ మాటల నా మీద అభిమానంతో అన్నవికావు = అభిమానంతో ఎంతో మంది కోప్పడకారు _. అసూయతో కొందరు అంటారు. లోకం పలు విధాలు గదా _ ఏమైనా ఈ సోదరి సలహాలేకుండా నన్ను తీసివేయటం జరగదు. ప్యతికల ఇంటర్వ్యూలలో అదే చెప్పాను. ఈమె ఒకనాటకం. "పేరు “సన్మానం” అనుకుంటా కవులను అవమానిస్తూ (నాసింది _ దాన్ని నేను వ్యతిశేకించిన మాట నిజమే _- (శ్రేయస్కరం. కాదని గట్టిగా చెప్పాను _ స్థాపకురాల్నయిన నా మాట వినకుండా ఆమె ఆ నాటకం (ప్రదర్శించింది. ఆ నాటికకు ముఖ్య అతిథిగా నచ్చిన శ్రీ అక్కినేని కవుల కవుల్ని విమర్శిస్తున్నారు అని చురక తగిలించారు. కవులు సన్మానం కోసం వారి పూలదండలు వారే తెచ్చుకోటం అందులో కధావస్తువు, ఒక కనికి

శై

విశ్వనాధ వారి మేకప్పూ మరో కవికి ఆరుద్ర మేకప్పూ వేయటం వలననే నేను త్యీనంగా కాదనడం జరిగింది. అది జరిగిన అనంతరం ఏడాదికి” ప్యతికల్తో వార్త అందరితోపాటు నేనూ చదివాను - కారణం నేను అప్పటికే దూరంగా ఉంటున్నాను. పాఠకులు ఈ మాత్రానికే లత బాధ పడటం దేనికి: ఎక్స్‌పెల్‌ చేయడానికి ఇది కాం్యగెసా? జనతానా?ః అన్న వారు లేకపోలేదు. నన్ను పచ్చిదాన్ని అన్నప్పుడు కూడా బాధపడలేదు గాని_

వంశి అన్న పదంతో నాకు "సెంటిమెంటల్‌ ఎటాచ్‌'మెంట్‌ ఉన్నది _ “వంళి నా ప్తస్టకం. వంశి నా కుమారుడు నా మి్మితుల కుమారులు = ఆఖరికి విజయవాడలో 80 వ నెంబరు సిటీ బస్సుకూడా “మోహనవంశి మితుడు రవి తన పిల్లలకే కాక తన వాహనానికి కూడా మోహననంశ అని "పేరు పెట్టుకున్నారు = ఈ రోజు వంశీకృష్ణ ఫిలిమ్స్‌ = వంశీ అనే దర్శకుడూ _ కన్నడంలో వంశీ అనే పెన్‌ నేమ్‌ గల ఖీమారావుగారూ. ఉన్నారు - ఇది మోహనవంశి పుస్పకానికున్న (పాముఖ్యత.

జీవికంలో చ్మితం ఏమిటోగాని _- నన్ను ఎరుగనివాళ్ళంతా నన్ను గురించి రకరకాల వ్యాఖ్యానాలు చేస్తారు. ఎక్కువభాగం దుర్వ్యా్యానాలే. ఎరుగున్నవొళ్ళు మాత్రం నన్నభిమానిస్తారు. "స్నేహ పాతురాలంటారు.. అయితే నా కున్న స్నేహితులు నలగురుకన్న లేరు, వాళ్ళురా ముగ్గురు (ప్రాణస్నేహితులు, ఒకరు నా జీనన సహచరుడు లేదా నా జీవితేశ్వరుడు. యింకొకరు దక్షిణ భారత సంగీత చ(క్రవరర్షి శ్రీ మంగళంపల్లి బాలమురళీ కృష్ణ. ఆయన స్నేహం ఆయన సంగీతం వలె చిక్కనిది చక్కనిది నా (శేయస్సుకోరేది. మూడవ స్నేహితురాలు. శ్రీ శేషమ్మగారు.. ఆవిడ జ్యుడిషియల్‌ డిపార్టుమెంటులో వున్నతపదవిలో వుండికూడా సంగీత సాహిత్యాలను _పేమించే మన స్తత్వం కలది. మరొక స్నేహితురాలు వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, కాని యీవిడ స్నేహం చెప్పుడుమాటలనే బుతువులను

కేరి

బట్టి ఆకులు రాలుస్తూూ మంచు కురుస్తూ, ఎండ కాస్తూ, వర్షం పడుతూ

• వుంటుంది. వసంతం మాతం లేదు. ఏది ఏమైనా కీర్తిశేఘురాలు మాదిరెడ్డి సులోచనకు వచ్చినలాటి "భయంకర మరణం శత్రువులకు కూడా వద్దు. ఆవిడ జీవించివున్నప్పుడు యక్కించిక్‌ వైరం నామీద (ప్రకటించినా నా ఉద్దేశంలో మాతం మర జాంకాని వైరాణి. నేను స్థాపించిన వంశీ ఆర్డ్‌ థీయేటర్సు విస్తరించి శాఖోపశాః లై విరాజిల్లుతున్నందుకు ఆనందం. “యవ్వనం అందరూ పారేసుకుంటారు కనక ఉన్నప్పుడు చుర్వినియోగం చేయరాదు.” ఇప్పుడు నేను ఎవరినో కూడ తెలియకుండా (బతికేస్తున్నాను. చూ నిమ్మలూరులో _ ఆ రోజు “గొప్ప అనుకునే స్థితిలో మా ఇల్లు కట్టి దిడ్డది . ఆ ఇంటిచుట్టూ చాలా చక్కని తోట ఉండేది. మా తాతగారు క్‌ (సకశరాపుసంతులుగారికి తోట పెంచటం సరదా. వీ ఇంటిముందు రెండువరసల (కోటను. అవి దాటగానే రాధా మాధవం' పూలపందిరి. ఆ పూలు చ్వితమైనవి. రాత్రిపూట నత్త్యత్రాల గుత్తులు పందిరిమీద విరశాయా? అన్నట్లుండేవి. సూర్యోదయం అయేసరికి ఎ్యరగా మారిపోయేవి. కొంచెం గుమ్మానికి ఎదురుగా "షెద్దగులావీ పొద. వుండేది. దాని పూలు విపరీతం. ఆ గులాబీ ఇప్పుడు విజయవాడలో వెతికినా కనిపించవు. ఆ జాతి మొక్క. ఏమైందో మరిః రాజకుమారి గులాబీ సపెదపల్లా ఉండేవిదాని రేకులు. ఈ గులాబీ ఎడిమవైప ఉండేది. కుడిపక్కన చాలా అందంగా నిర్మించి "రెల్లు కప్పిన కా'పేజిలాటిది మా తాతగారి కచేరిసావిడి. దానికీ ఇంటికీ మధ్య ఎప్పుడూ పూలతో వంగిన ముద్దమందారం ఉండేది....ఈ మధ్య 14

మ్మితుడు కొండముది శ్రీరామచంద్రమూర్తి నన్ను గురించి ఆంధ్ర చోోతిలో (వాస్తూ “నిభానుపూడి వారియింట వెలసిన ముద్దమందారం మా లత” అన్నాడు.

కౌని ఆ ముద్దమందారం సొగసే స్తాగసు _ ఎ్యరచీర ధరించిన ఆకు పచ్చ ఆటవిక యువతిలా మధ్య మధ్య తఈన తనూనల్లరిని పూల మధ్య నుంచి (ప్రదర్శిస్తూ ఉండేది = నా తరువాత చాలాకాలం మా తల్లి దండు లకు పిల్లలు లేరుగనక ఈ తోటమాలి మా తాతగారు వీటిని గురించి అనేక విషయాలు నాతో చెబుతూ ఉండేవారు. ఇక బొండుమళ్లే చెట్టు అది విక సిస్తే ఆ వానన జన్మ జన్మాంతరాల పుణ్యంలా వుండేది _ దాని పృవ్వు ఇప్పటి గులాబీ పూవంత ఉండేది. ఎడమవైపున _స్పంభాలమీద కట్టిన వడ్ల గరిపి ఉండేది. దాక కింద ఎందుకో తెలియదు గాని ఇశక పోయించారు. ఆ'ఇసకలో అల్లీ బిల్లీ షెద్దమ్మలనే పురుగు లుండేవి. దాని గూళ్ళదగ్గర చరుస్తూ పిలిస్తే వచ్చేవి _ ఇక బావి స్నానాల గదీ ఉన్నచోటు ఇప్పటి "హైదాబాద్‌ మధ్యతర గతిప్లాటు అంత ఉండేది _- ముందు పందిరిమీద శాధలూ మాధవులు గోడమీద నుంచి జారి నీళ్ళగదికి గొప్ప శోభను కలి గించేవి “ఇక పళ్ళతోట కొద్దాం. అది ఎకరం విస్తీర్ణంలో అనేక ఫల వృజొల్ని కలిగి రకరకాల పండినపళ్ళ సువాసనతో పాటు ఆ తోటలోనే ఉన్న పుట్టలో ఉన్న మహాసర్బం వాసన కూడాస్‌ని మా తాతగారు అంటూ ఉండేవారు. ఈ సర్బమే ఆరునెలల పిల్లస్పుడు అరుగుమీద పడుకో బెడితే అస్తమిస్తున్న సూర్యకిరణాలు నామీద పడకుండా తన చేట అంత పడగ విప్పి నాకు ఛ్యతం పట్టిందని అందరూ అంటారు గనక అదంటే నా కెంత మాతం భయంలేదు. దాన్ని రెండు మూడుసార్లు నేను చూశాను గూడా, “స్వర్ణసీతి లోని శంఖచూడ మహాసర్బం వర్ణన _ నేను చూసిన ఆ వ్యద్ధ సర్ప్బానిదే _ అది కనిపిస్తే దణ్ణం పెట్టాలని మా ఇాతగారు చెప్పారు _ అలాగే దణ్ణం పెక్టుదాన్ని. దాని కళ్ళు కుంకుడు గింజని సగానికి కోసినట్లు నల్లగా 'మెరిసేవి, ఆ పుట్టకి సమీపంగా గింజలేని

కేర్‌

జామచెట్టు ఒకటి ఉండేది _ ఆ పక్కన రాచపుసిరి చెట్టుండేది. ఆ కాయల కోసం పుట్టమీద అడుగేసి జామచెట్టు ఎక్కేదాన్ని - ఈ సందర్భంలో నా పౌరఫాటుకు రెండుతడవల క్షమించింది ఆ సర్పం....దాన్ని మా పొలేరు -భికెలూ - నాయకుడు సింగడూ _ వెట్టివాడు దండూ మనిషిని పిలిచినట్లు ఉశేషయారొ అని పిలిచేవాళ్ళు. నేను పుట్టమీద నుంచి జామచెట్టు ఎక్కగానే బుస్పుమంటూ పుట్ట లోంచి వచ్చి జామచెట్టుమీద నన్ను చూసి *నువ్వా' అన్నట్లు రెండు నిముషాలు పరికించి లోపలికి వెళ్ళింది. మరోసారి రాచపుసిరి గుత్తులు కోసి పిచ్చికలకేసి కొడుతుంటే నాయుగుకాయలు దానికి తగిలినట్లున్నాయి. పచ్చి గడ్డిలోంచి మహాకోపంతో తోకమీద నుంచుని _ నావంక చూసి “అల్లరి చేయకు! అన్నట్లు కోపంగా చూసింది. భయమేసి దణ్ణం పెట్టాను. *“ఈ తడవకి సరేలే' అన్నట్లు పుట్టలోకి వెళ్ళిపోయింది. పాపం అది ఆహారా న్వేషణకు వచ్చింది. పిచ్చుకలు దాని కంటికి ఈకలున్న కోడిగుడ్తలాగా కనిపించినయి కాబోలు. ఉసిరికాయలతో వాటిని తరిమేయటం గాక దాన్ని కూడా కొట్టాను. శేషయ్య నా విషయంలో మంచివాడు. గర్‌ అని మా నాన్నగారికి మంచి కుక్క ఉండేది.” దాన్ని రోజులపిల్లిగా తెచ్చి గొయ్యితీసి గోతిలో పదేసేవారట. అది నానా అవస్తా పడి గోతిలోంచి పైకి వచ్చేది. ఈ వ్యాయామంతో. లది పొడుగు సాగి గిత్త్రదూడంత అయింది. ఇది నే పుట్టకముందు. సంగతి _ అది వెంటనే (గ్రహించింది. నేను ఈ ఇంట్లోకి వచ్చిన ముఖ్య అతిథిని. ఎవరో ఒకావిడ నన్ను చూడ్డానికి వచ్చి నా చేతిగాజులు తీసిందిట. మా కైగర్‌ మా నాన్న మెప్పుకోసం నా ఉయ్యాలకిందే పడుకునేది. అది అరుస్తూ ఆవిడ కొలు పట్టుకుంది, ఆవిడ భయపడి “ఓ రాజ్యలక్షమ్మతల్లో ....బుద్ధి తక్కువై పిల్లాడి జీఠానికి మీ మనవరాలి గాజులు తీశాను. నన్ను ఈ కుక్కముండ పట్టు కుంది తల్లోయ్‌”? అని గోల చేసిందిట. అప్పుడు మా బామ్మగారు కోప్పడి 16

ఆవిడ కొడుకు జీఠం పదిరూపాయలూ ఇచ్చి పంపిందిట. ఆకుక్కనా (సియతమనే_స్టం. అనంతరకాలంలో అంగరక్షకురాలు. అది ఒకే చేపల 'వేటకాడు.

మా పూరి చెరువు కలవనలకు (ప్రసిద్ధి = ఏరుపూ తెలుపూ కలువలు వికసించిన వన్నలర్మాతి ఆ చెరువుళోభ 'శోభి అనే పదానికి నిర్వచనం. అప్పటికి నాతో కవి హృదయం పసిగట్టినవాడు, హేమలత 'పేరు నాకు పెట్టించిన మా వెంకటరత్నం మామయ్య.

మా తాతగారు నాకు “కస్తూరీ తిలకం లలాట ఫలకే వక్షన్ధలే కౌస్తుభం నాసా(గే నవ వమొక్తికం” అన్న శ్లోకం చెప్పారు. అది వెంటనే వచ్చిందిగాని నాస్మాగే దగ్గర వచ్చింది. ఆయన నాస్యాగే? అంకే తాతగారి సాగే ఏదో అనుకునేదాన్ని. అందుకని ఆయన నాస్మాగే అంటే నేను “నీ సాగే అనే దాన్ని. మా వెంకటరత్నం మామయ్య మా తాతయ్య అవస్థ చూసి విషయం (గ్రహించి

“మామయ్యా .... నువ్వు సీస్వాగే అను. అది నా సాగే అంటుంది” అని సలహా చెప్పాడు,

ఆ ఎక్స్‌పెరిమెంట్‌లో నీ స్నాగే అంపే అదేదో నా తాలూకు సాగే అనుకు నాసాాగే అనేదాన్ని. అప్పుడు మా వెంకటరత్నం మామయ్య, “సీ మనవరాలు కవిత్వం చెప్తతుంది....జొతక (ప్రకారం నువ్వూ నేనూ చూడకపోయినా అది కవిత్వం చెప్పటానికే పుట్టింది. కాని (బతుకులో విపరీతమైన తోభ అనుభవిస్తుంది. ఆ జోభ లేకపోతే అది కవిత్వం చెప్పలేదు” అన్నాడుట. తరువాత కుక్క కాపాడిన నా గాజులు గాంధీగారికిచ్చేశారు _ ఆ సందర్భంలో ఎందుకో ఆ గాంధీగార్ని చూస్తే ఏమిటో గోల అనిపించింది. నా చిన్ని హృదయాకకి ఆయన నచ్చలేదు = మా కుక్క ఎలా వచ్చిందో జనంం కి వచ్చి గాంధీగారిని పనిపట్టించేదే నా గాజులకోనం. నలుగురూ దాన్ని తరిమేశారు.

(2) 17

నాకు చాలా నగలుండేవి _ అవన్నీ నా చిన్ని చేతులతో మా శాతగారు గాంధీగారి స్వరాజ్యోద్యమానికి అప్ప చెప్పించారు. మా కాతగారు నిభానుపూడి (సకాశరావుగారు స్వరాజ్య ఉద్యమం? జైల్లో లేరుగాని ఖద్దరు ధారకు, జైలు మికుల సౌకర్యాలు చూడటం చేసేవారు. బందరులో పట్టాభిగారి అరుగుమీద ఖద్దరు దుకాణం తెరిపించింది మా తాతగారూ పట్టాభి తాతగారూను.

అలాగే భారత లక్ష్మీ బ్యాంకు స్టాపకుల్లోకూడా వారిద్దరూ ఉన్నారు. కృష్ణా జిల్లా కాం్యగెసు పెద్దల్లో ఆయనొకరు. కృష్టా జిల్లా స్వాతం్యతో ద్యమ చరిత్రలో ఆయన 'పేరు బంగారు అక్షరాలలో ఉంది. అది నా కొక గర్వకారణం. అంతే కాదు, “ప్రకాశరాషగా రొ స్తున్నారంకే పులులూ 'మేకలూ ఒక చెరువు నీళ్ళు ్థత్రాగేవి” అని ఇప్పటికీ జీవించి ఉన్న గుర జొడ రాఘనశర్య్మగారు అంటూ ఉండగా విన్నాను. సమున్నత మైనమూ ర్షితో జరీఅంచు. పంచెతో, లాల్చీతో, ఆకు చెప్పులతో, నుదుట నిలవు బొట్టుతో నిలువెల్ల నియోగితనంతో హుందాగా నడుస్తుంకే, స్త్రీ పురుషులు లేచి నియలచునేవారట. క్తాం(గెసులో ఉప్పుసత్యా_గహం ....కరిణీకాలు.... ఒదలటం ఇనన్నీ చేశారు = వంళాల్లూ వాటి చరిత్రలూ నాకు తమాషాగా ఉంటాయి. హెచ్‌.జి. వెల్స్‌ (వ్రాసినట్లు మానవజాతి పుడుతూనే సంకం మయింది కాబోలు.

నందల సంవత్సరాల్నుంచీ వన్న యీ వంశం (బ్రహ్మావర్హ అఆర్యావర్తాలర భరద్వాజుడి గోతంలో జీవించటం (సారంభించిన యీ వంశం ....ఎక్కడినించో నా వాళ్ళు నడిచిరావటం నాకింకా జ్రాపకం ఉంది. ధైర్యంతో నిర్భయంగా = ముందు ఏమిరానున్నదో తెలియకుండా గంగా తీరం" నుంచి....పిల్లలతో స్త్రీలతో దక్షిణ భారతానికి తరలి వచ్చిన మా వంళపు మూలపుకుషుల్లో _ వారి స్త్రీలలో, రక్తంలో నేనున్నానుగద _ మృత్యుపు సంభవిస్తే చిరునవ్వు నవ్వాను. నడచి నడచి కృష్ణానది దగ్గర

కరి

ఆగిపోయి ఆ నదికి (పణమిల్లారు వారు. ఆ మోడ్చిన హస్తాల చివర నా జీవన [ప్రారంభం లేదని నేనెలా అనగలను? అప్పటినుంచీ సంస్కృతాన్ని విడిచి ఆంధ్రం మాట్లాడుతున్న మూలప్పరుషుడి బిడ్డల్లో నా జీవితం తాలూకు జీవాణువులు లేవని నేనెలా అనగలను?

వీళ్ళకు వారసురాల్ని అనుకోటం ఎంత బాగుంది నిజానికి. కాని నాకు దురహంకారం లేదు _ ఇదేనంశం నేడు అందరిలాగానే ఉన్నది _. ఈ భారద్వాజుడి గోథతీకులైన హేతువాదులు సొమాన్య మాన వులుగా మారిపోయారు. వాళ్ళ చెడుకి కూడా నేను వారసురాల్నే గద _ తమ ధనాన్నీ అధికారాన్నీ దుర్వినియోగం చేసినప్పుడూ నిరంకుశంగా దొరలుగా వున్నప్పుడూ వాళ్ళ రక్తంలో నేను ఉన్నాను గద.

మా వంళపు మూలప్పరుషుడు (సయాగలో ఉండేవాడట. ఆయనే రామాయణంలో కనిపిస్తున్న భరద్వాజుడు, ఆయన గొప్ప కులపతి___ కులపతి అంటే విద్యాధికారి. వనవాస కాలంలో శ్రీరాముడు ఆయన్ని దర్శించాడట. ధినుర్విద్య మొదలు సర్వవిద్యలూ ఆయన (ప్రధాన ఆచార్యుడై విద్యార్థులకు నేర్చేవాడు. బుషుల్లైన ఈ (ప్రాచీన _బాహ్మణుల రక్తం నా ఇరీరంలో నిండి ఉంది = (ప్రతి రక్తకణంలోనూ వేలకొలది పౌరసత్వపు వీజాలుంటాయి _ నాలోనే కాదు భారద్వాజుడి వంశీకులందరిలోనూ' ఉండనచ్చును.

కాని ఇప్పుడు నా స్థితి ఏమిటి? కాలంతోపాటు ప్రాచీనతని పోగొట్టు కుని నవీనతని సంతరించుకో లేక__'అకాశవాణిలో ఉద్యోగం చేస్తూ నే నెవరినోకూడా తెలియకుండా (బితికేస్తున్నాను. ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పోగొట్టు కుని ఇదే వంశం నిభాన్‌ఖాన్‌ అధికారం కింద (బతికినస్పుడూ, మహమ్మ వీయులకు దాసోహం అన్నప్పుడూ, అవి జమీందారీలు పొందినప్పుడూ విభాన్‌కాన్‌ అనేవాడి (పీత్యర్థం నిభానుపూడి అనే ఇంటిపేరు పెట్టు కున్నప్పుడు నేనూ ఉన్నాను వాళ్ళల్లో.

క్షం

ఆ తరువాత (బిటిష్‌వారికి బానిసనై, వెర్రి జమీందారీ పోకడల మధ్య తమూ (ప్రవహి స్తున్న భరద్వాజుడి రక్తాన్ని అవమానించినప్పుడూ వాళ్ళల్లో నేనూ ఉన్నాను. స్వతం్యత్ర సమరంలో పాల్గొన్నప్పుడు గర్విం చాను - స్వాతం్యత్య భారతదేశంలో ఉద్యోగులుగా (బతుకుతున్నప్పుడూ వాళ్ళ రక్తం ఒక్కటే అవిచ్చిన్నంగా రామాయణ కాలంనుంచి ఈనాటి వరకూ ఆ ర క్తవాహిని (శ్రవహించటం అదృష్టం కాదా?

మహాబుషీ మహా(బాహ్మణుడూ అయిన ఆయన గో[తంలో ఆ నదీతీరంలో ఒక్కసారి తిరిగీ బతుకు వెనక్కు వెడితే.... వెడితే .... ఏమవుతుంది? ....ఏమీ కాదు, కాలంయొక్క ధర్మం వెనక్కి వెళ్ళటం కాదు. అది సొగిపోతూనే ఉంటుంది.

మనిషి (ప్రతికొత్తకాలానికీ పురాతన స్వాగతం చెపుతు న్నాడు* నా బాల్యంతో సుఖకాలం అంతరించబోతున్నదని నాకు తెలియదు వరా కండ్రిగారి "పేరు నిభానుపూడి నారాయణరావుగారు. మా అమ్మగారి "పీరు అన్నపూర్ణా విశాలాక్షి. నా బొల్యస్మ ఖతుల్లో చెప్పుకోదగ్గ (గ జ్ఞాపకం మా నాయనమ్మగారిది =- అనాటి నగలతో ఆవిడ సౌందర్యవతుల్లో నే లెక్క . మా తాతగారూ నాయనమ్మగార్లు ఉయ్యాల బల్లమీద కూర్చుని తాంబూలం వేసుకోవటం నాకు చాలా సరదాగా ఉండేది. ఇద్దరూ నాకు ఏలక్కాయల్లు పెళ్టువాళ్ళు ఈ మధ్యలో ఒక (ప్రమాదకరమైన సంఘటన జరిగింది _ నోట్లో ఒక చిన్న క్యర్రమొన సూదిగా ఉన్నది పెట్టుకుని ఆడుకుంటున్నాను. మా బామ్మగారు దొడ్లో ఆర వేసిన రవిక తెచ్చిపెట్టమన్నది. నేను పరిగెత్తాను. బందరులో ఉంటున్న రోజులవి. 'మెట్టుమీద పరచిన నాపరాయి. పగిలింది. 20

ఆ పగులులో నా నోట్లో ఉన్న కర చిచ్చుకుని శీస్తుని శిలువవేసినట్టు ఆ క్యరమీద తలకాయ అతుక్కుపోయింది. అంగిట్లో సూదిమొన క(ర లోతుగా దిగింది. హాస్పటలుకి వేసుకు వెళ్ళేరు. “ఈ పిల్ల జీవించటం కష్టం....తప్పి జారి జీవించినా మూగదవుతుంద”ని డాక్టర్లు చెప్పారుట. మా నాన్న తరువాత నంళోద్ధారకురాల్ని నేనే మరి. నా (ప్రాణం కాపా డ్డానికి సర్వశక్తులూ ధారిపోశారు మా తాతగారు. ఒక ఏడాది మాటరాలేదు. సినిమాల్లోలాగా ఇంటి ముందు ఆడిస్తున్న కోతిని చూసి విరగబడి నవ్వా నుట. దానితో మాటలు వచ్చినాయి.

“మురారే కృతీయ పంధా అని అత్త కాత కాదు. నాకు వచ్చిన తొలిపలుకులు “అక్క = అక్క” అని. మా ఇంటి యెదుట నోయుడు దంపతులు సంతాన హీనులు ఉండేవారు. ఆయన రోజూ నాకు బిళ్ళ అబ్బాయి....అంకే బిళ్ళలు తెచ్చిపెడుతూ ఉండేవారు. వారింట్లో ఒక చిలక ఉండేది. అది నాకు గొంతులో పుండు మానిన అనంతరం అక్క అనటం నేర్పిందనే చెప్పాలి.

నా బాల్యంలో నా ఆరన ఏటి నుంచి 10నరకూ మద్రాసు కాన్వెం- టులో చదువుకున్నాను. మా పంతులమ్మగారిపేరు వాట్స్‌కిన్‌. ఇటాలియన్‌ జేడీ. పుట్‌-కి.పత్‌ అనీ బట్‌_కి.బిత్‌ అనీ అంటూండేది_.__ఇంతలో మా కుటుంబంలో ఒక విషాదం జరిగింది , మా వామ్మగారు రాచపుండు వలన మరణించటం. ఆమె "పేరు రాజ్యలక్మీదేవి అని చెప్పాను గదాః సాకు పూర్ణం బూలెలు యిష్టం, మంచం దగ్గరికే అన్ని వస్తువులూ శెప్పించి నాకు కన చేతులతో వండి తినిపించి కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకుంది. ఆ కళ్ళ నీళ్ళకి కారణం తెలి స్తే....తెలిసే వయసు నాకు లేదు. మా నాన్న ఇంటిల₹' లేడు.

మా మేనత్త అన్నపూర్ణమ్మగారూ = మా అమ్మ అన్నపూర్ణమ్మ గారూ నరసమ్మ అనే దూరపు చుట్టమూ, గుమాస్తా రాజయ్యతాత

లై

ఉన్నారు. వారి మా బామ్మగారిని కిందకి దింపారు. ఆవిడ (పాణం పోయిన అనంతరం మా తాతగారూ నాన్నా ఇంటికి వచ్చారు. మా వెంకటరత్నం మామయ్య ఏవో పద్యాలు (వ్రాసి అచ్చు వేయించాడు గాని నా కిప్పుడు జ్ఞాపకం ఉన్న ఒకే ఒక వాక్యం “నసివేసిన నెత్తురు రాదు మామకున్‌” అన్నదొకళే. మా' బామ్మగాంకోనే మా రాజ్యలక్ష్మీ వెళ్ళిపోయింది. తల్లి అంశే చాలా అభిమానం గల మా నాన్న ఆవిడ శవంమీద పడి గోలుగోలన ఏడిచాడు _ వత్సము బాసి ఏగిన గోవు రీతి పులినోట బడితిగదమ్మ మన్మాకుల (ప్రాణేశ్వరీ _ అని మరో వాక్యం కూడా మా వెంకటరత్నం మామయ్య (వ్రాశాడు _ మనుషులు అలా లేవ కుండా చచ్చిపోతారనీ, దేముడి దగ్గరకు వెడతారనీ' నాకు చెప్పారు. “మా బామ్మగారు చాలా మంచిది, అందుకే దేముడి దగ్గిరకు వెళ్ళింది” అను కోటమే కాకుండా చనిపోయిన (ప్రతివారూ దేముడి దగ్గరకు వెడతారనీ, ఏడననవసరం లేదనీ ఇప్పటికీ మా వెంకటరత్నం మామయ్య జోధలవలన నేను నమ్ముతూనే ఉన్నాను. మా తాతగారు (న ఏళ్ళ వయసులో తన నెచ్చెలి విరహం భరించ లేకపోయినారు. ఉన్న ఒక కూతురూ వితంతువు. అల్లాడు జమీందారు వి,ఏ చదుపుతున్నాడని 'పెళ్ళి చేశారు. ఆయన అప్పటికే టి.బి. "పేషంటు. ఆ రోజుల్లో కయకి మందు లేదు. ఆ మహాసొౌందర్యవతి జీవితంలో అడ్డు దారి తొక్కలేదని నేను చెప్పలేను. కాని నా సానుభూతి పూర్తిగా ఆవిడ మీదే ఉన్నది = అదేమి అందం. క్లియోపాాతా హెలెన్‌లు ఆ అందం ముందు బలాదూరు. ఇతరదేశాల నాగరికత అంళే నా కంతగా గిట్టక పోయినా _ ఈ విషయంలో భారతదేశపు నాగరికత అన్నాగాని అసహ్యం. వేసింది. మా బామ్మగారు పోయినాక మా తాతగారు ఆవిడకు తాజమహల్‌ కట్టించలేదుగాని షాజహాన్‌లా తయారయారు, అయితే మా అత్తయ్య 22

ఆయన 'పాలిట రోషనారా అయింది. మా అమ్మకీ ఆవిడకీ పడేదికాదు. నా చదువు వంకతో మద్రాసు కాపురం పెట్టి - నన్నూ ఆవిడనీ మద్రాసు పంపించారు. రాయపేట హైరోడ్డులో ఉండేవాళ్ళం. ఆ ఇంట్లో ఒక పున్నాగచెట్టు ఉండేది. తెల్లవా రేసరికి పున్నాగపూట వరండానిండా రాలేవి. అలాగే బుల్లి వెండిగిన్నెలలాటి మాలతీపూలు తీగనిండా విర బూసేవ్వి ఆ ఇంటి (ప్రక్కన _టాము షెడ్డు ఉండేది. ఏమి ధ్వని....భలే ధ్వని.

ఆ (టాములు మూడింటికే. లేచి రణగొణ ధ్వని మొదలుపెళ్ణువి. నాకే కాదు అందరికీ నిద్రాభంగం అయి తిట్టుకునేవారు. ఆ దిక్కుమాలిన ధ్వనిలో ఒకిఠ మాట ఒకరికి వినపడక నోరు మూసుకునేవారు. చివరికి జనానికి ఎలా అలవాటయిందం'పే ఆ(ట్రాముల ధ్వని చేస్తుంపేనే న్నిద పశ స్థితికి నచ్చారు.

అప్పుడు నాకు ఎడినాయిడ్చు (గనదబిళ్ళలుు) పట్టుకున్నాయి. వోటిక్‌ ఆపరేషను చేసినా చాలారోజులు నా ముక్కు బిగిసి నోటితో గాలి పీల్చు కునేదాన్ని. దానికి మిస్టాల్‌ అనే మందు మూడుపూటలా నా ముక్కుల్లో పోసేది మా అత్తయ్య. ఆ మందు నాసారం(ధాల్లోంచి అర్జంటుగా నోట్లోకి నచ్చేది. అది హాయిగా మింగేసేదాన్ని. తియ్యగా ఉండేది.

అప్పటి మ్మెడాసు ఎంత బోయిగా ఉండేదని?

టాప్ప కాన్వాసుగుడ్డతో చేసి మడవటానికి వీలుగా ఎండే బొమ్మ ల్లాంటి చిన్న ఇంగ్లీషు రార్లు నచ్చేవి. అలాంటి కారు మా కోటి ఉండేది. మా నాన్న కలకత్తాలో కార్లు కొని మద్రాసులో అమ్ముతూ ఉండేవాడు. ఏమయితేనేం ప్రాగ్జోతి స్టుడియో పాకలలో నిర్మించాడు. అది మా తాత గారికి ఇష్టం లేనందునల్ల వాసన్‌గారికి ఆమ్మి వేయటం జరిగిందిట. అదే నేటి జెమినీ స్టుడియో.

లపై

అపును....అప్పటి మద్రాసు ఎంత హాయిగా ఉండేదని? రోడ్లపక్క చెట్లు పందిరిలా అల్లుకుని పచ్చని సౌరంగంలోంచి వెళ్ళినట్లు ఉండేది. కదంబమాలల సౌరభం దేవి కాదంబినిని గు ర్తుచేసేవి.

(టిప్లీ కేన్‌లో పనసతొనల బాగుండేవి. = ఇడ్లీ లలో ఆ రోజుల్లో వెన్నా కారప్పొడీ వేసేవారంకే ఇప్పుడు ఎవరూ నమ్మరు. ఆరవంల సూ తెలుగులోనూ (బ్రాహ్మణ కాఫీహోటలు అని (వాసివుండేది. అప్పటికి కుల తత్వం బిగిసిపోలేదు _ మైలాపూర్‌లో ఒక ఇంట్లో పచ్చిమిరపకాయల కారంతో ఇడ్లీ పెట్టేవారు. మళ్ళీ ఆ నాటి ఇడ్లీ ఇన్ని సంవత్సరాల్నంచీ దొరకలేదు.

అలాగే అతి సన్నని విరజాజుల సౌరభం చెప్పెనా అర్థంకాదు నేడు. సమ్యుదతీరంలో గన్వలూ శంఖాలు దొరికే రోజులవి - ఆ నాటి థాగ్యవంతులకి ఎన్నూరులో ఒక పడన తప్పకుండా వండేది.. ఆఅదిమా నాన్నగారికీ ఉండేది,

నా బాల్యంల ని సుఖకాలం అంతరించటోతున్నదనీ విపరీక మైన తోభ అనుభవించాల్సివస్తుందనీ నాకు తెలియదు _ నేను ఆనందంగా స్కూలు కెడుతూ, ఆడుకుంటూ ఉన్నాను. ఆ రోజుల్లో పిల్లలం గోంగూర అనీ సొంబారనీ ఎక్కిరించుకుంటూ ఉం డేవాళ్ళం ఎ రౌని ఆత్మీయవకి లోటులేదు. థ్రీవల్లీ తిరునాచ్చినార్‌ అనే డాన్సరు నాకొక 'స్నేహితురా లుండేది. ఆ అమ్మాయి నృత్యం అంపే నా కెంతో ఇష్టం, ఇప్పు డెక్క డుందో? ఎవరో రైల్వే అతన్ని సెళ్ళిచేసుకుంవని విన్నాను. ఆమె సుఖం గానే ఉండివుండాలి. డౌన్సు చేస్తోందా ఆమయూరి అదీ తెలియదు. అప్పుడే ఇప్పుడు (కలెక్టరుగా రామారావుకి పర్సనల్‌ సెక్రటరీగా ఉన్న కందా మోహన్‌ వాళ్ళ అక్క కల్పకం, ఇంకో కల్పకం నేనూ “బూర్ల

మూకడులాటి నాటకాలు వేస్తుండేవాళ్ళం, అప్పటీ శేడియో అక్కయ్య అన్నయ్యగార్ల ఆధ్వర్యంలో అక్కయ్యగారంకే న్యాపతి కామేశ్వరమ్మ లైశ్సీ

గారు. అన్నయ్యగారంటే న్యాపతి రాఘవరావుగారు. వాళ్ళిద్దరూ ఆదర్శ దంపతులు. '*బాలి అనే ప్యతిక కూడా నడిపేవాళ్ళు. *“చందమామి రువాతనేత వచ్చింది.

మదాసు ఎండలో ఒక వాసన వేసేది. వానలో ఒక వాసన వేసేది" తురాముపూలు రాలిన నల్లనిరోడ్లు మహావ్య క్రి కెవరికో “రెడ్‌ కార్పెట్‌” స్వాగతం ఇచ్చినట్లు ఉండేది - అప్పట్లో లేడీక్షబ్‌ వాలా, తారాచెరియన్‌లాటి వాళ్ళని చూశాను. ఇారాచెరియన్‌ జుట్టు ఎంత పెద్దదో చెప్పలేను. ఒక రోజు నూజివీదునుంచి "టెలి(గ్రాం వచ్చింది. వెంటనే నేనూ మా అత్తయ్య బయలుదేరాం _ నా (పియతమపితామహుడు దేశభక్తుడు ఆవశేషను చేయించుకొనాలని నూజివీటికెళ్ళి ఎన_స్టీషయాలోనే (ప్రాణం వదిలాడు _ అక్కడినుంచి కారులో నిమ్మలూరు తీసుకొచ్చాం - అందరూ ఆజాను బాహువైైన తాతగారి రక్రపువడి శరీరంపక్క. కూర్చోటానికి భయపడితే నేనే ఆయన తల పట్టుకుని కూర్చున్నాను. నా కెందుకో భయంవెయ్య లేదు. ఈయన గుండెలమీద కూర్చుని ఎన్నో నేర్చుకున్నాను. కథలు విన్నాను. కస్తూరీతిలకం నేర్చుకున్నాను.

ఆ మరునాడు మా తాతగారు బామ్మగారి దగ్గరికి వెళ్ళాలంకే సంతోషపడ్డాను.

అదివరకు నా లోలకు పోయింది. ఎంత వెతికిను దొరకలేదు. మా తాతగారి భొతికశరీరాన్ని స్నాసంచేయించిన తరువాత ఆ తడిసిన మట్టిలో దొరికింది _ ఆ మా తాతగారు _ *నా వంశమునకు కులదీపమైన హేమలత అను బాలిక కలదు. ఆ నా కుమారుని కుమార్తె అయిన హేమలతకు నా సర్వన్వమూ దానదమన విషకయాది సర్వహక్కులతో (వ్రాయించిన మరణ శాసనము ఇది. నా కుమారునికి గాని కోడలికి గాని పుట్టటోవు విడ్ణలకు గాని ఎట్టి సంబంధమూ లేదు” అని (వ్రాళారు _ దాంతో అతి చిన్నతనంలో

2౭

ఆ స్తిపరురాలయినాను. మా తాతగార్ని పడుకో బెట్టినచోట గులానీలు పోసే దాన్ని. నా సమాధి ఉన్నచోపే వసంతం ఫసలీకి రెండుసార్జు రావాలి (ఉఊమర్‌ఖయాం). (ీథ్రీగారు గొప్ప కవే గాని నిజాయితీపరుడు కాడు శిఫ77 వ సంవత్సరంలో నాఠూ ,శ్రీ(్రీగారికీ మధ్యవర్తుల అతి తెలివితేటలవల్ల మాటా మాటా వచ్చింది = నా అభిమాన మహాకవి శ్రీశ్రీ అంబ పలికిన అతి కు. ఘనుడు. ఆయన్ని బాబాయి అని నేను పిలిచేదాన్ని. *విష హో శీ సృక ఖండనం” ఆయన నన్ను (వ్రాయమన్నష్పుడు.... శ్రీశ్రీ ఖే గాం ఆజ్ఞ నావ శిరోధార్యం అనీ (నాశాను. ఆ పుస్తకం ఆయన చదివారు. అనంతరం ఏం జంగిందో *%పజాతంత? అనే ప్యతికలో “లత పచ్చి అబద్ధాలకోరు” అనే శీర్షికతో ఆయన వల్లర్‌గా (వ్రాళారు. అది ఆయన మత్తులో ఉండగా ఎవరో (వ్రాయించి ఉంటారు. నా ఆత్మగౌరవం నిలుపకోనలసిన సమయం వచ్చింది. అీఠల్రీగారు గొప్ప కవేగాని నిజాయితీపరుడు కాడు. ఇక ఆయన అసత్యాలు ఎలా ఉంటాయో చూడండి. కీర్తిశేషులు శ్రీశ్రీకి నమస్కరిస్తూ ఈ విషయాలు (వాస్తున్నాను. ఆయన మహాకవి _ జీవితంలో ఆయన న్యక్తి కాడు అస త్యాల పుట్ట. ఉవిశ్వనాథవారి భక్తుడిని” లన్న నోటితోనే___“విస్సిగాడు” లాటి నీచ పద్యససయోగం చేసినవాడు నిజాయితీసరుడా? చీనా గురించి "88లో తిట్టి ఇప్పుడు బౌగిడేవాడు నిజాయితీసరుడా? కాదు. ” 26

అీథీ ఏం విష్ణవం తెచ్చాడు? శ్రీశ్రీ కవిత్వం నన్ను కదిలించ లేదు. మహాకవి అని ఆయన్ని కమ్యూనిస్టుపార్టీవారు ఎందుకన్నారో మరి? ఉరుము ఉగిమినప్పుడు కదిలిన చప్పుడులా ఉంటాయి ఆయన వాక్యాలుం ఆయన కవిత సమకాలిక రచయితల్ని విమర్శించటానికి ఉపయోగించినట్లు లోకోపకారానికి ఉపయోగపడలేదు. ఆయన (శాగి హోటల్లో చావు (బతు కల్లో ఉన్నప్పుడు, ఆయన కక్కులూ ఉచ్చలూ ఎత్తిపోశాను నేను, తండ్రిగా భావించి. నేను లతకి తండిని కాను. ఇంకేమయినా అవుతాను. “విషవృక్ష ఇండనం” నేను (ఛాయమనలేదు, రంగనాయకమ్మ గొప్పగా (వాసింది”__అని ఆయన ప్యతికాముఖంగా స్టేట్‌ మెంట్‌ ఇచ్చినప్పుడు నేను సమాధానం చెప్పాల్సి వచ్చింది. ఆ సమాధానం “ఆంధ్రభూమిలో ఇచ్చాను _ ఆయన కవిత్వపు కదలిక శబ్దాల గారడీ. హృదయం స్పందించదు. “మహాప్రస్థానంతో 50 ఏళ్ళు ఆయన గారడీ చేశాడు. ఆ గారడీని నేను అభిమానించాను చిన్నతనంలో. ఒకతడవన మద్రాసులో కృష్ణళాస్తిగారు__ో శ్రీశ్రీ ఇప్పుడు మాట్లాడతాడు” అనగానే అరగంట చప్పట్లు కొట్టారు ఆంధులు, ఆ రోజు (శ్రీశ్రీ _. “నూకు గురజాడ ఆదర్శంకాదు. రాయపోలయి)” అన్నాడు కమ్యూనిస్టు సోదరులు, గురజాడను అభిమానించే వాళ్ళు, నోరెత్తలేదు. ఉశ్రీఫ్రీని యుగకర్త” అన్నారు. ఆమాట పీరేశలింగాన్ని అన్నారు వారు. ప్పూర్తిగా చచ్చిసవాళ్ళనీ సగం చచ్చినవాళ్ళనీ యుగకర్తలుగా భావి స్తారు అనుకుంటాను. అదే రాయ్యపోలువారు “*శ్రీశ్రీసీ, గురజాడనీ యుగకర్తలుగా భావించను”” అన్నారు. *వేమన తప్ప (పజాకవులు నేడు లేరు” అన్నారు 78 నవంబటు సంచిక “తరుణిలో. ఇక (శ్రీ్రీ మాటలు వినండి. 27

ఉనేన్తూ కొంపెల్ల జనార్జనరాపూ విశ్వనాధవారి భక్తులం. కాసీ ఇద్దరికీ సొంత గొంతుక వెదుక్కునే తహ తహ ఎక్కువ. అప్పటి మా రచనలన్నీ "సెకండ్‌ రేట్‌ పొయ్యి(టీ' అని మాకు తెలుసు. కాగా అప్పటి మా రచనలన్నీ అంతే. మామీద విశ్వనాథ _పథభావం ఉంది - అలాగే షెల్లీ, ఠాగూర్‌ రాయ్యపోలు, కృష్ణశాస్త్రి” అన్నాడు ఠీఠ

అనంతరం “*ఠాగూరు ప్తస్తకాలకన్నా, డిఖెక్టివ్‌ ప్ప్తస్టక రచయి తలు గొప్పవాళ్ళు” అన్నాడు. ఇలాటి స్వవచో విఘాతాలకి (శ్రీశ్రీ పెట్టింది "పేరు.

“రాయ్మ ప్రోలు ఒక కృష్ణశాస్త్రి - నండూరి _ విశ్వనాధ _ నాయని శవులు. బసవరాజు అప్పారావునీ కవికొండలనీ కవులసడం కరుణించి _ గురజాడ కనిగా మా దృష్టిలో లేడు” అన్నాడు శ్రీశ్రీ రేడియో (ప్రసా రంలో. ఇది “ఆంధధ శిల్పి? 1947 జనవరి సంచికలో నేను చదివాను. లై (బరీలో, దొరుకుతుంది *ఆంథధశిల్సి” సంచిక చదవండి.

ఇంకో మాట వినండి.

“విశ్వనాథ పుస్తక సంపుటాలు నా లై(బరీలో ఉండి తీరాలి. ఇవి లేనిదే సాహిత్యం నమ్మగం కాదు అని విశ్వనాధంవారు నడిపిన “జయంతి'లో ఇచ్చకానికి (వ్రాశాడు. “విశ్వనాధ “కిన్నెరసాని” పాటల్లో హోయీ - “కోకిలమ్మ పెళ్ళిలో అర్జిం ఉన్నది” అని “జ్వాలి 1084 దిశం బరు 18 న తేదీ సంచికలో అన్నాడు. అంతేకాదు.

“తోరణాలయినయి చివురులు _ కాపలా కాసినై _ పులులు గండ శిలలకు _ అన్నదానిలో భావగాంభీవ్యం మానసీయమైనది. కోకిలమ్మ పెళ్ళి 1వాని విశ్వనాధవారు కధన కవిత్వంలో కొత్తలోతులు చూపించాడు” అని “ఉదయిని ప్మత్రిక 1985 ఫ్మిబవరి సంచికలో అన్నాడు (శ్రీ/శ్రీ.

గేయాలలో మహాకావ్య లక్షణాన్ని చూపించినవారు విశ్వనాధ” అని “భారతి” 1088 ఫ్యిబవరి సంచికలో అన్నాడు అదే శ్రీశ్రీ,

28

ఇప్పుడు చెప్పండి శ్రీశ్రీ ఎంతటి_యుగకర్తో?ః విశ్వనాధ శిష్యు దైన ్రీశ్రీ తరువాత-ఆయనంత ఎదగలేక గొంతుక మార్చి తిట్లు సాగిం చాడు,

నేను నా జీవితమంతా విశ్వనాధ శిమ్యురాలుగానే వుంటాను. కమ్యూనిస్టు పార్టీనుంచి ఖర్చులు పుచ్చుకుంటూ కమ్యూనిస్టు కాకుండానే' కమ్యూనిస్టునని చెప్పుకోను. నిజానికి కమ్యూనిజం అంటే శ్రీశ్రీకి గౌరవం వుందంజే నే నొప్పుకోను. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఆం(ధ్రాశాఖ యీ మహా కవి నిజాయితీని, కనీసం పార్టీ 'మెంబరయినా కాని యాయనని -_ సరైన అంచనా వారికుంజే రష్యా చ్లై నాలకు ఎగుమతి చెయ్యరు.

నవంబరు 1 *తరుణి _ ఇలా (ప్రచురించింది.

నిజమైన విష్ణవకవులు ముగ్గురే. చెరబండరాజు, జ్వాలాముఖి, నిఖి లేళ్వర్‌. తప్పో రైటో తన విశ్వాసానికి లక్ష్యమిది అని చెప్పగల ధైర్య ముండాలి.

థ్రీథ్రీకి కాని మిగతా విష్ణవ కవులకుగాని ఆ పదవుల్లో వుండే అర్హత లేదని తేలింది. (శ్రీ శ్రీ అలాంటి మరికొందరి ఉపన్యాసాల ధోరణి చూస్తే వారు తమ అస్తిక్వం కోసం విరసంగా మారాలొ లేక మార నిచ్చారో అనే సందేహం కలుగుతుంది.

" అీథీ కదికరుల ఉద్ధాటనలు చూస్తుంటే నియోక్లాసిస్టులే కాని

విష్ణవవాదులు కాగల తాహతు లేనివారనిపి స్తుంది.

థీథీ తెలగుభాషలో వర్షదృష్టి చూపించాడు, ఉన్నవారి భాష లేని వారి భాష అని వర్గీకరించి తాను లేనివారి భాష వాడతానని చెప్పుతూ శిష్ట వ్యవహారాన్ని సంగహించి గిడుగువారిని పౌొగిడేశాడు.

తానొకటి తలి స్తే దైనమొకటి తలు స్తుందని....దై వమన్న చోట "నాలుక కరుచుకోనవసరంలేదు (శ్రీశ్రీ. అంతవరకూ విశ్వనాధని బొగడిన. థీ.

లం

జీసస్‌ శై 9 న్తుకు జూడాస్‌ చేసిన (దోహాన్ని గిడుగువారికి విశ్వనాధ సత్యనారాయణ చేసాడని చెపుతూ “రామాయణ కల్పవృక్షం ఛందస్సులో రాసిన నవల అనీ, *వేయి పడగలు భారతంవలె వై విధ్యంగల రచన అనీ ఇండై రెక్టుగా అంగీకరించాడు (శ్రీశ్రీ. శ్రీథభ్రీ సినిమాలను గురించి మాట్లాడుతూ _ బెంగాలీ, మలయాళీ ఖౌషా చిత్రాలు (ప్రజల జీవనస్థితుల్ని నై సర్గికంగా చూపి స్తున్నాయసీ, తెలుగుసినిమాలు తెలుగువారి జీవితాల్ని చూపించటంలేద”ని అన్నాడు, డబ్బింగ్‌ సినిమాలద్వారా డబ్బు సంపొదించిన యీ మహాకవి. అలాగే విష్ణవోద్యమాన్ని వివరించేటప్పుడు ఇటాలియన్‌, అ'మె౦ కన్‌ విష్ణవవీరులను స్మరించాడు గాని, వెంపటప్పు సత్యాన్ని గాని, సుబ్బా రావు పాణిగ్రాహిని గాని, నాగభూషణం పట్నాయక్‌ని గాని, ఆడియన్స్‌కి పరిచయం చెయ్యలేకపోయినాడు. థీథీ నిజాయితి యిందులోనే కనిపిస్తోంది. నేను విశ్వనాథవారి శిష్యురాలనై తే చెడుగేమిటో ఆయన చెప్పలేదు. తను విశ్వనాధ శిష్యు డై నప్పుడు కాని చెడుగు నాకు మాత్రమే పరిమితనూ - వదిలేద్దాం. సినిమాల్ని, అందునా తెలుగు సిఎమాల్ని అదేపనిగా తిట్టాడు _ అందులోనే బతుకుతూ. ఫిలిమ్‌ (సపంచం ఫిల్టీ = అందులోదంతా కరీ. ఎలాగెనా లాభా లీ = సేందుకే సిద్ధం అందులో (పతిళా ల్లీ” _ అని తిట్టి మూ న! న! లబ "సినిమాలకు (వ్రాసే కవి నిజాయితీపరుడా?ః విశ్వనాధ సత్యనారాయణ భక్తుణ్ణి అన్న నోటితోనే విస్సిగాడు లాటి నీచ పదప్రయోగం చేసినవాడు నీతిపరుడా? చీనా గురించి 88 లో తిట్టి యిప్పుడు పొగిడేవాడు నిజాయితీ పరుడా? పోనీ కమ్యూనిస్తుల్ని గౌరవించాడా? ప! తం

“నిన్నటి కమ్యూగిష్టులు నేటి మర్యాదస్తులు, ఉదారవాదులు - సంపన్న గృహస్థులు = వ్యాపారైక దృష్టులు _ తపో (భష్టుబ” అని 'వెక్కిరించినవాడు సత్యసంధుడా?

“రివిజనిస్టులు, వివ్లవానికి బహిష్టులు, ఇందిరారాధనలో ేష్తులు” అన్న పెద్దమనిషి 20 స్యూతాలమీద (వ్రాయటం ,సత్యసంధత అనిపించు కుంటుందా?

కమ్యూనిస్టునని డబ్బా కొట్టుకుంటున్న శ్రీ శ్రీ “మాజీ కమ్యూ నిస్టుల్ని నాజీ భూతావిష్టులు” అనటం, *జనసంఘం మారణ నంఘంా అనటం, “హరేరామ సంఘం అమేధ్యభోజన సంఘం” అనటం, “శవ "సేనల శివాలనటం” జొచిత్యం అంటారా?

థీ థీ సామ్యవాదాన్ని వేదంతో పోల్చి రెండింటినీ అనమా నించిన అంత్యప్రాసల అతి మామూలు కవి. ఏ ఎండకు సరిపోయే ఆ యా గొడుగులు ధరించు అతని బతుకే హేయం. అటునంటి మానిసి చేయడు చిల్లి గన్వ సిరి సిరి మువ్వ అన్న పద్యం ఆయనకు వర్తించ చంటారా:ః

ఇహ విశ్వనాథవారు తన వేయి పడగల మొదటి సేజీలొనే చెడిపోయిన రాజుని కాటు వేయించారు. ఆంధధ్రప్రశ ప్తి కోరిన విశ్వనాధకీ ఆంగధులను తిట్టిపోసిన అీథీకీ పోలిక వుందా! శ్రీశ్రీని అభిమానిం చటం ఫాషనయిపోయి అవుటాప్‌ ఫాషన్‌ కూడా అయింది. ఆలోచిం చండి మీరు. ఎవరికేవి లేకపోతే వాళ్ళకి అది కావాలని వుంటుంది.

౪ “హూరోం హరా యని కదలండి” అన్న (శ్రీ(శ్రీగారు పంచాక్షరి జపించినట్లు కాదా?” విశ్వనాధవారు మాత్రమే భగవంతుణ్ని నమ్మారు” అని మాత్రమే అనటం దేనికి ఆయన శిష్యురాలిననటం నాకు (ప్రథ్యాతి కాదా? విశ్వనాథ మహ్మాపస్థానానికి వెళ్ళిన అనంకరం ఆయన బతి కుండగా నో రెత్తలేని కొందరు (ప్రస్తానానంతరం తప్పు లెన్నటం ప్రారం

ఫై

భించారన్న సంగతి ప్యతికల్లో చదివే వుంటారు. లేకపోతే. ఆయన గత కాలానికి (ఫతినిధి అనీ, అభివృద్ది నిరోధకుడనీ కొందరు (వ్రాసినవి చదివి ఆయన ప్వస్తకాలు చదవని చాలామంది అభ్మిఫాయం. అలాగే ఆయనలో కులతత్వంకూడా పాతుకుపోయిందని కొందరి ఆరోపణ.

థీథ్సీ కొడుక్కీ ఒడుగు చేసినందుకు వీరేం మాట్లాడరు. అవన్నీ ఆలా పుంచి విశ్వనాధవారి రచనల్లో "సీజీ కూడు తప్పులున్నాయని అన టంలో కొందరు సంకోచించలేదు.

పీళ్ళందరూ ఆయన జీవించి ఉండగా ఒక్కమాట అనలేని దౌర్భా గ్యులు. ఇక ఆయనని గురించి అన్న - లేక ఉన్న అభిప్రాయాన్ని గురించి విచారిదాం _- ఆయన పుస్తకాల్లో గతకాలాన్ని గురించి మెచ్చుకున్నారు.

న! అవి ధం గతకాలము మేట వచ్చు కాలముకంఒన్‌ అన్న (ప్రాచీన సామెత అలా ఉంచ్వి ్రీవిశ్వనాథ అభ్యుదయ రచయితల సంఘంలో మెంబరనీ _ కమ్యూనిస్తుల నిత్య ఉపాసకుడు కౌరల్‌ మార్క్స్స్‌కన్న కష్టాలనుభవించా

లబ వ! రనీ ఈతరం వారిలో ఎందుకు చాలామందికి తెలియదు?

ఆయన ఆత్మగౌరవం అయిదారు. ఉద్యోగాల పోగొట్టింది = కుమార్తె పెద్దమనిషి అయినప్పుడు ఓణీ కొనలేక ఆయనకి ఉన్న ఏశైక ఉ త్తరీయం ఆమెకు కప్పి చిరుగుల చొక్కాలతో కాలేజీలో పాఠం చెప్ప

అలీ టానికి వెళ్ళారని ఎంతమందికి తెలుసు?

అ ఆర్థికబాధలో ....దీపానికి. చమురులేని ఆ సాయం(త్రాలలో ఆ భార్యా వియోగంలో ఆయనకి *గతకాలము మేలు వచ్చు కాలముకం టెన్‌ అనిపించి" ఉండవద్చును. “వేయిపడగలు” మిఠాయి పొట్లాల కగితాలమీద (వ్రాయటం ఆశ్చర్యం ఏమీ కాదు . ఆ మహాకవి కష్టాలకి మనం స్పందించ లేని కఠినులమయ్యామా?

పరదేశాలు ఇచ్చే ఎంగిలి స్వాగతాలకి ఆయన ఎన్నడూ ఆకించ లేదు. స్వదేశాన్నీ, దాని సంస్క్బృతినీ నిందించలేదు. భారతీయుల ఆం (ధ్రుల

తై

జొన్నత్యాన్ని ఆయన పదే పదే చెప్పటమే అభ్యుదయ నిరోధమని భావించే వాళ్ళకు నా మనవి ఒకకటే _ ఆయనకంటె జగదాభ్యుదయాన్నీ, జాతి అభ్యుదయాన్నీ కో౦న వ్యక్తి ఒక రాయ్యపోలు. మరో గురజాడ... ఇరా వేళ్ళమీద లెక్క పెట్టగ€గిన మరికొందరు కనిపిస్తారు,

“ఏ జాతి చర్మిత చూసినా ఏమున్నది గర్వకారణం) అని శ్రీశ్రీ లాగా అని మాననడాతి చర్మిత ఇంత పురోగమించిన అనంతరం ఆ నిరాశాపదం అనలేదు. “నరజాతి చరిత సమస్తం పరపీడన పరాయ ణతం్యం” అని (శ్రీశ్రీకి శ్రీరాముడు, బుదుడు, జే నతీరంకిరులు అహింసా పం అణన భరకు మహార్దులూ కీనిపించలేదంపే జాతి దౌర్భాగ్యం అనుకో వాలి.

“ఇచట పుట్టిన చివురు కొమ్మైన చేవ”. అని ఇక్కడ పసిబిడ్డ కూడా ఉన్నతు డన్నారు విశ్వనాథ. శల్యసారధ్యం చేసేవారూ. ఇతర దేశాన్ని పొగిడి స్వడేశాన్ని నిందించేవారు. మొగుడి తిండి తింటూ మిండడి పాటలు పొడేవాళ్ళూ కవులంటే నేను అంగీకరించను. అభ్యు దయం కోలే మహాకవి (శ్రీ విశ్వనాథ.

ఆయన ఈశ్వరుడిని నమ్ముతాడు గనక నేర స్తుడనటం న్యాయమా, ఇంకా ఎన్ని యుగాలు గడిచినా ఆ (ప్రశ్న అలాగే ఉంటుంది. అది అలా ఉంచి.

మన శ్రీ (శ్రీగారు మహాప్రస్థానంలో చాలా చోట్ల భగవంతుడిని తల్చుకున్నారు _. చరయవేతి అనే మాట శతపధ (బాహ్మణం "లోనిదని శతపధ(బాహ్మణం దైవాన్ని నమ్ముతుందనీ _ చరయవచేతి కాస్తా “పదండి ముందుకు అని మారిందనీ ఎంతమంది ఈ తరం వాళ్ళకి తెలుసు.

పరమేశ్వరు డతడెవరో అగుపడితే బాగుండును” అన్న మాట పోతనగారు అన్న “కలడు కలండనెడివాడు కలడో లేడో” అన్న దానికి కొంచెం దగ్గర మాట, శ్రీశ్రీకి నమస్కరిస్తూ నే చెప్పుకున్నాను ....ఆయన "హేతువాది కావచ్చును. లేదా కాకపోవచ్చును. పరమేశ్వర భావాన్ని గిరిక

8] తతి

నృత్యంలో ఇమిడ్చిన థ్రీ విశ్వనాథ అంతకంజ హేతువాది _ బృహ స్పతీ వాదానికి ఒక వ్యాఖ్యా కనక “ప్రజాక౦త్రి అదేమిటి ఆ ప్మ్యతిక “పేరు కూడా గుర్తులేదు. అది నన్నెంత తిట్టినా 20 వారాలపాటు శ్రీశ్రీ గొప్పవాడనీ, నేను కాదనీ (వ్రాసినా తల తిరిగితే లత అవ వ్యాథ్యానించినా థీథీ గొప్ప కవి అని ఒప్పుకుంటా. విశ్వనాథ నా గురువై నందుకు సంతోషిసాను. తల్లిదర్శడుల్నీ గురువునీ మార్చలేం.

కమ్యూనిస్టు మానిసపెస్టో నుంచి *ఏ దేశ చరిత్ర చూసినా” దిగితే _ వాల్మీకి ఆధారంగా కల్పవృక్షం ఆవతరించింది. ఒకటి శల్యసారధ్యం. మరొకటి విశ్వసాహిత్యం - భారత చర్మితలో శల్యు లెప్పుడూ విషవృత్షః లనీ _ అన్ఫుతు లెప్పుడూ కల్పవృథన్ని ఆశ్రయిస్తారు.

ఛందో బందోబిస్తుల్ని ఛటాసటామని తెంచుతానని అన్న శ్రీశ్రీ తమ దిక్కుల్లో ఇంగ్లీషు సానెట్స్‌లాటివి వాడి అవి నా (ప్రాణం అని చెప్పలేదా? విశ్యనాథవారు ఒకటి చెప్పి మరోటి ఎన్నడూ చేయలేదు.

థ్రీథ్రీగారు నాతో విషవృషొన్ని ఖండించమనడం విశ్వనాథవారి పూర్యశిష్యుడు అనటంకన్న రంగనాయకమ్మమీద ఆగహంవలన “ప్రజా తంత్రిలో వారిద్దరికీ నడిచిన తగూ అని నేను అనుకుంటున్నా ను.సముద్ర స్నానానికి కొండిభొట్లు ఆజ్ఞలాగా నా రాముడి హీనపంిచిన విషనృవాన్ని ఖండించటం నా ధర్మం. అయినా శ్రీశ్రీమీద నాకున్న అభిమానంతో ఆయన ఆజ్ఞను పొటించాను. ఆ సంస్కారం విశ్వనాథవారినుంచి తెచ్చు కున్నదేగాని అన్యం కాదు, “బిక్షువర్షీ యసి” "సెంటిమెంటల్‌ నొన్సెన్సు కాదా? విశ్వనాథవారి పుస్తకాల్లో "పేజీకి మూడు తప్పులు చూపిస్తానన్న "పెద్దమనుష్యులు ఆయన జీవించి పుండగా అయిపూ ఆనవాలు లే రెందుకూ? యిస్పుడయినా ఆ తప్పులేవో నాకు చూపించగలిగికే నేను సమాధాన మిస్తాను. దానికి విశ్వనాథవారు వుండనవసరం లేదు.

ఆ రోజుల్లో *“ఆంధ్యసళప్టి' (వ్రాసి ఇంగ్రీషువారి మీద జాతిని తిరగబడమని చెప్పిన వైతాళికులు (్రీ విశ్వనాథ అయితే ఇంగ్షిషువారి

త్రిడ్తీ

వినోదార్థం ఆంగ్లోఇండియన్‌ నటాళీ బృందంతో (ప్రదర్శనలు యిచ్చిన వాడు శ్రీశ్రీ. పోనీ అది దర్శిదంనల్లా, (బతుకుతెరువు కోసం అని సరి "పెట్టుకుందాం.

“హరోం హరి యని కదలండి అన్న శ్రీశ్రీగారు పంచాక్షరి జపించినట్లుకాదా? విశ్వనాథవారు మ్మాతమే భగవంతుడిని నమ్మారనటం దేనికి? అది దోషం అనటం దేనికి? ఆయన శిష్యుడై (_పసథ్యాతి చెందిన థీథ్రీకన్న ఆయన మామూలు శిష్యురాలిని అవటం నాకు మాత్రం ఓవక్యాతి కాదని ఎవరనగలరు?

థ్రీథీగారు (దవిడ(్రాహ్మణుడు. యిదివరకే చెప్పాను కొడుక్కి ఒడుగు చేసాడని. కొత్తదాసరికి నొమాలు లావని _బాహ్మణీకం వదులుకో కుండా, కమ్యూనిస్టుల్ని అడ్డం పెట్టుకుని ఒక చిన్న మహాసస్టానంతో జీవితమంతా కవి ననిపించుకునే తెలివితేటలు అయనకు తప్ప మరెవరికీ వుండవు. విదూషకత్వంతో విస్ణవం తేవాలని ఆయన తప్ప మరెవరూ (ప్రయత్నించలేదు. ఆయనేం మాక్టింగోర్కీకాదు. టాల్‌స్టాయ్‌ అంతకంటే కాదు. కారల్‌ మార్కు అసలే కాదు.

అయినా యముని మహిషాన్ని తలుచుకున్న న్యక్తి హేతువాది ఏమిటి? ఇంద్రదేవుడనీ, నందికేళుడనీ కనకదుర్గనీ పారణ్యనేకుణ్ణీ తలుచుకున్న న్య క్రి నాస్తికుడా? కురుక్షేత్రంలో (కుద్ద నృకోదరుణ్ణి తలుచు కున్న వ్యక్తి పురాణాలకు వ్యతిలేకా? విశ్వనాథవారు మాత్రం గతకాలపు పతినిధాః ఏమి యీ లోకపు గుడ్డితనం? రాషఘ్టాయణ విషవృక్షం గొప్ప దన్న శ్రీశ్రీ ఆదిశంకర వేదవేద్యుడని దళావతారాలకు పురాణం. చెప్పా 'డేమిటి?

నారాయణః నారాయణ! వెయ్యిపడగలు, లక్ష పిడకలు చాదస్తపు గొడవలు అని మరో మూడు యాఖ్రైలలో విశ్వనాథవారిని ఎక్కిరించిన: అీథీ--

త

నేనూ ఒక మూర్టుజ్జీ అయినా నాకన్న మూర్చలు అగపడుతుం'కే అనందపారవశళ్యం కలుగుతున్నదన్సి చెప్పుకున్నాడు కనక 'పేచీలేదు. న

రాశి చ్యక్రగతులలో యీ (కింది కాలపరిణామాలలో అని జ్యోతి శృషకాన్ని తడిమిన శ్రీశ్రీ ధర్మస్థాపన కోసం యుద్ధం చేసే మానవుణ్ణీ అంపే కృష్ణుణి తలుచుకున్న అీఠీకి వెయ్యి. పడగల్ని వెక్కిరించే హక్కు౦వా? సంఘపశువా, (శమైకజీవి, శరీరపరీవృతుడా అని ఆత్మ వాదాన్న్‌ సమర్థించిన ీథ్రీకి విశ్వనాథని విమర్శించే హక్కు౦దా?

శనిదేవత రథచ్శకపు ఇరుసులలో పడవేసి జితాశువుల్ని విగతాశు వుల్ని చేసిన శ్రీశ్రీకి గురునిందచేసే హక్కు ఎక్కడిది?

రామాయణాన్ని మృచ్చిలించారని విశ్వనాథని అనే ముందు మహా (వస్థానంలో కొందరు (ఫెంచి కవుల్ని తను అనుసరించి అచ్చు వేసుకున్న విషయం విస్మరి_స్టే ఎలా?

విశ్శిగొణ్డీ నమ్ముకున్న వెరి వెంగళప్పలు సాహిత్యం మీద చెయ్యి వేస్తున్నారని వాపోయిన శ్రీశ్రీ అదే ప్వస్తకంలో రెడ్డి తగవు, కమ్మ తగవు అనటం కులొన్ని సిందించటమా సమర్థించటమా? పిడుక్కీ. బియ్యా నికీ ఒకే మంతం పరించటా కి తయారయింది చీనా అని 1068లో ాసి అనంతరం ఆ దేశం వెళ్ళారు కనక పొగడటం గొప్ప అనిపించు కుంటుందా?

అలాగే దివాళాంధ్ర పిశాచాంధధ్య శృగాలాంధ తుచ్చమసా లాంధధ్ర, వె్యరెత్తిన విషాదాంధ అని తిట్టన యీయన్ని ఆం(ధ్రభాషలో (వాయనిచ్చాలేం ఆంధ్రులు, (దవిడులంకే తమిళులనీ _ వారికి ఆంధ్రు లంకే పడదనీ నేను అనుకుంటున్నాను.

“ఆరు(ద చేస్తున్న విమర్శనాలు = అసాహిత్యానికి నిదర్శనోలు _ అబద్ధాల (సదర్శనాలు _ అజీర్తి సుఖ విరేచనాలు” అని సమ్యగ్రాంయధ్ర సాహిత్యాన్ని మలిచిన ఆర్ముదని అనటం అసూయగాని భావ్యం ఎంత మాతం కౌదు.

త్‌

గజ్జెల మల్లా రెడ్డిగార్ని గురించి _ గుడ్డివిద్వేషపు (వాతలనటం.__ జ ణా మ! న!

సినారె రెడీమెడ్‌ నరుక్కి తయారె అనటం . సినిమా ఎంగిలి "మెతుకుల్ని సిద్ధాన్నం చేసుకొన్న రచయితల్ని వెక్కిరించి ఆక్షేపించిన థీథీీ సినిమాలకి వ్రాయటం మానలేదు సరికదాః శ్యామ్‌బెనెగల్‌ “అను (గహం'" తను (వ్రాయకుండా దేశం విడిచిపోత్తే ఆర్యుద (వ్రాశాడని (పతి ప్మతికలోనూ అల్లరి చేళాడెందుకని?

విస్సిగాణ్ణి నమ్ముకున్న మాటోటి వాళ్ళు ఎన్నడూ చెడరు. శ్రీశ్రీ ఆత్మవాదాన్ని ఆదిమ కమ్యూనిజం అనుకొంటున్న ఆయన అనుయాయులు ఏమవుతారోగాని ఆయన తిట్టిన (ప్రతివాళ్లూ గొప్పవాశ్ళే.

అసలు గొప్పతనం లేకపోతే ఆయన తిట్టడు-ఎందుకంటే. గొప్ప వాళ్ళని తిట్టకపోతే ఆయన్ని ఎవరూ గుర్తించరు. ఆ గొప్పవాళ్ళల్లో

బి అవాలి లం

నేనూ ఒకదాన్ని అయినందుకు ఆనంది స్తున్నాను. చిన్న పిల్లి నుంచీ ఎరు గున్న నా సంగతి మర్చిపోయి నన్ను అబద్ధాలకోరు అన్నాడు పాపం,

సుప్త భుజంగాన్ని కదిలించాడు. మంతనగంరి సరిహద్దులు దాటాడు. మొన మృదంగాన్ని పలికించాడు. ళ₹ాంతితరంగాన్ని కెరలిం చాడు. మహా రచయితల, మహాకవుల కలాలను వెక్కిరించి కదిలించాడు, కారణం ఆయనలో వున్న నరకలోకపు జాగిలమ్ములు, నేను మరోసారి చెప్పుతున్నాను. శ్రీశ్రీ మాట ఆజ్ఞగా భావించినందుకు సిగ్గుపడుతున్నాను. అంత మాటనిలకడలేని మనిషి మహాకవి ఏనాడూ కాడు. యుగకర్తా కాడు అయినా ఆయనకు అంబ పలికింది. అదేదో జన్మ జన్మాంతరాల పుణ్యఫలం. జ్యోతిలో ఆయన నిర్వహించే పజిల్‌లో తల తిరిగితే లత అన్నాడు. అలాగే స్వాతిలో నవలని బాగా వుసయోగించీకున్న వాళ్ళు విశ్వ నాథవారు లకామ్మవారు అన్నాడు. ఆయనమీద యింత రాసినాగాని ఆయ నంటే నాకు అత్యంత అభిమానం.

“కలకత్తా కాళిక ' నాలిక....రద్రావిక నయనజ్వాలిక” అన్న మాటలు ఆయనే అనగలడు. యివాళ వాళ్ళిద్దరూ లేరు. విశ్వనాథవారికి

త్ర?

సాష్టాంగ దండ్మపణామాలు చేస్తున్నాను. ఆయన ఆత్మ స్వీకరిస్తుంది గో అటి కనక. (ప్రస్తుతం శ్రీశ్రీ ఆత్మ శరీరపరివృతం కాదు. ఆయన ఆత్మకు నా రెడ్‌సాల్యూట్‌. చచ్చిన వారి కేడ్చెదరు చావక మానెడివారి భంగి, ఈ వివాహ వ్యవస్థ మీద నాకు నమ్మకం లేదుః నా వైవాహిక జీవితం సక్సెస్‌ కాదు. ఎనిమిదేళ్ళకి నా వెనక నున్న ఆసిమీద పెత్తనం కోసం నన్ను ఒకతనికి యిచ్చి వివాహం చేసారు క్రథ్టు నా అమ్మగారు. అతడు నా వేలు విడిచిన మేనమామ కొడుక 8 అభ్యుతరామయ్య, నా దురదృష్టంవల్ల నేను పూర్తియన్వన సుక సతిని కాకుండానే అతనికి చచ్చువాతం వచ్చి వివాహ జీవితా నికి అనర్హు డై నాడు. డాక్టర్‌ గురుస్వామి మొదలియారు ఆ సందక5 ఏంత నన్ను చూసి జాలిపడి నా సోదరుడు డాక్టర్‌ గాలి దాలసుందరరావుతో “యింత చిన్న పిల్లికి తిరిగి వివాహం చెయ్యటం ధర్మం” అని చెప్పాడు. నారు ద్వితీయ వివాహం జరిగింది ఆంజనేయులుగారితో. పాతికేళ్ళ కాప్ట రమూ అయింది. అయినా కొద్దిరోజులనుంచి యీ నా వివాహం కూడా వుంటుందని నా కనిపించటం లేదు. అందుకనే వివాహ వ్యవస్థ మీద నాకు నమ్మకం లేదు. వివాహంవల్ల నేను-సౌందింది ఏమిటంయే యిదరు బిడ్డల్ని. ఉం న! 6 అతి బాల్యంలో కన్యగా వున్నప్పుడు ఒక వివాహం సఫెయిలయికే యీ (ప్రొఢ పయస్సులో మరొక వివాహం "ఫెయిల్‌ అయ్యే సూచనలు కనిపిస్తు న ఆస్‌ న్నాయి. యీ సందర్భంలో (సేనమకన్న కామం బలవత్తర మైనదనే నిర్ణయానికి నేను వచ్చాను. యవ్వనంలో నేకాదు ఏ వయసులోనైనా సరే. కామమే బిలవత్తరమైనది. “కా మాయరాణాం న భయం నలజ్జాత్‌' నా ఈరం రచయితలందరూ నన్ను కమి స్తే వారు (పేమకీ మోహానికీ, కామా తతి

నికీ భేదం చూపటంలేదు. అది మన పూర్వకవులకు బాగా తెలిసినట్టు కని పిస్తోంది. పెద్దన్నగారు వరూధినిచేత “నేను నిన్ను మోహిస్తున్నాను అని పిస్తాడు. యిది బహుశా రొమాన్సు అనే పదానికి తుల్యమైనది కావచ్చును. తిక్కనగారు కామలాలసుడైన కీచకుణ్ణి అసహ్వ్యాంచుకున్నారు. యిది కేవలం "సెక్సే అయిజంటుంది. యింత గొడవ వుండగా మన- ఆధునిక రచయితలు మాథ్రం _పేమో (పేమో అని ఘోషపెడ్డారు, కామాన్నే (యేమ అనుకొని. మాతృంపేమ, సోదర(ప్రేసు, ప్యత(ప్రేమ లాటివి వారి కప్పుడు క్షాపకం రావు. పస్తుకం ఒకరకం ఆడవాళ్ళు తయారయ్యారు. వాళ్ళకి శారీంకమైన అతింామం, ఆర్థిక మైన అమీత ధనం, కవాలి. వాటి కోసం తిన్నయింటివాసొ.. లెక్కపెట్టగలరు, యీ విషయంలో నేను పురుషుల్నీ వెనకేసుకురానటం లేదు. వివాహం చేసుకుని తన్నే నమ్మ కుని విడ్డలతల్లియై తన యీడుదైన భార్య అప్పటికి యజమానురాలు అవటంవల్ల ధ్నర్హను శాసించే స్థితికి వస్తుంది. అర్థికివ్యవస్థం తరతరాలుగా తనచేతిలో అశ్హై పెట్టుకున్న మొగవాడు యీ యాజమాన్యాన్ని సహించ లేడు ఎంతటి మహాపురుషుడై నానలే. అప్పుడు అపకాశంవున్న స్త్రీని అనేక (పలోభాలతో అనుభవించి చివరికి తట్టుకోలేక అనుభజ్ఞారాలూ, హాతైషీ అయిన భార్యని నేరస్టురాలిని చేస్తాడు. యిటు భార్యచేతా, అటు కొమిని చేతా చివాట్లుతిని అపమానించబడ్రాడు. తన వయసు మరిచిపోయి అన్న పొనొలు విసర్జించి పూజనీయమైన తన వ్య క్తిక్వాన్ని కించబరుచుకొని నలు గురులో నగువాటు అయి ఆ నగుదాటుకి కారణం. ఛార్మ్యేన. నిందిస్తాడు. అప్పటీకి కామిని మరొకణ్ణీ చూసుకుని సుఖంగా వుంటుంది. అదీ భరించ లేని మగవాడు అందుకూ ఛార్య అల్లరే కారణమంటాడు. సీతావారసత్వం పూరర్తిగాచెడని భారతదేశంలో భర్తని పరాయిస్త్రీకి అప్పచెస్పకపోవటమే ఆమె దోషం. అక్కడే ఆత్మగొరవంగల భార్య బతిమాలి బామాలి విసిగి పోయి విడిపోదామంటుంది. (ప్రస్తుతం జరిగే డ్రై వోర్సులన్నీ యిదే పద్ధ తం

తిలో జరుగుతున్నాయి. గృహ _స్టయి, యజమానముి, బిడ్డలతం(డియై, తుచ్చ కామంకోసం ఆశపడి అది దొరకకపోయేసరికి దుఃఖపడి ఏకాకియై మనసు తనను విడిచి వెళ్ళిన కామినివద్దా, శరీరం తనను ఆరాధిస్తున్న థార్యవద్దా వుంచి తన్ను తనే హింసించుకుంటూ తస అర్ధాంగిని కూదా హింసిస్తున్నారు.

అసలు (ప్రకృతిపరంగానే పురుషుడు చపలుడు. శారీరికమైన కొన్ని ధర్మాలవల్ల ....ఆంకే మెన్సెస్‌, (ప్రసవం, అనారోగ్యం, యింకా. నాలాటి దౌర్భాగ్యురాలై తే న్విదమ్యాత్రల వల్ల నిిదపోనటం. వయసు అయి పోయిందిగదా ఫరవాలేదని (భ్రమించటం, భర్తని హృదయపూర్వకంగా నమ్మటంలాటి పొరపొట్లుచేసి అతనిని దూరం చేసుకుంటుంది " ఇల్లాలు.

పురుషుడికి కూడా 'మెనోపొజు పుంటుందని డాక్టర్లు ఒప్పుకున్న విషయం. అప్పుడతనికి ఒకలాటి అసమర్తత "సెక్సులో కలుగుళుంది. తన ' సెక్సు తగ్గిపోతోందన్న భయం మగవాడికి నరకభయం లాటిది. తన యీడుదైన భార్య ఆ విషయాన్ని గురించి ఏమీ మాటాడదు. అందుకని ఆమె “ఫిజడ్‌” అనీ తనమీద కోరిక లేనిదనీ యింకోస్తీని ఆశ ముస్తారు బలహీన క్షణాల్లో. ఆ స్త్రీ (సేమికురాలై తే అఎని జీవితం ధన్యమే అప్ప తుంది. అందులో ఎంతమ్మాతం అనుమానంబేదు. తన భార్య సౌంద ర్యాన్నిగాని బొన్నత్యాన్నిగాని, బిడ్డల భవిష్యత్తుగానీ, ఎంటి గౌరవాన్ని గాని లెక్క పెట్టనవసరంలేమ. (పేమే దైవం అయినప్పుడు, (యేమ గుడ్డి ప్రైనప్పుడు అది ఎటు సడుస్తోందో ఎటుపోతోందో అతనికి తెలియదు.

యిక ఆ స్త్రీ అంటారా? ఆమె కది ఒక నృష్తి. కామపరమైన రకరకాల భంగిమలతో పురుషుణ్ణి సుఖపెట్టి వలవిసరగల నేర్చు ఆమెకు వుంటుంది. యాభ్రైఏళ్ళ భార్యా భర్తలు....ముఖ్యంగా వార్య ఇటువంటి భంగిమలకు ఎన్నడూ ఒప్పుకోదు. వారణం ఏమిటంటే ఆమె కలాటి 'ట్రైవంగ్‌ వుండదు. పూర్వము. వేశ్యలకు అటువంటి చాతుర్యం వుండే

శ్ర

దని విన్నాం. యిప్పుడు చాలామంది స్త్రీలకు ముఖ్యంగా అవివాహిత, వితంతు స్త్రీలకు వేశ్యలకం'టే చాతుర్యం వుంటుందని వింటున్నాం. అప్పుడు మగవా డేంచేస్తాడు లొంగక. లొంగినా ఫరవాలేదు. ధనవంతు డని (భ్రమించి లేదా రతికాలంలో యిచ్చిన వాగ్దానాలను నమ్మి" అవి ఇరవైనాలుగు గంటల్లో నెర వేరకపోయేసరికి యీ స్త్రీలు ఆ పురుషుజ్ణీ అతని కుటుంబాన్నీ అల్లరిచేస్తారు. రచయితగా నేను (గహ్మించిన మరో విషయం ఏమిటం'పే కొందరు పురుషులు యిలాటి స్త్రీలను చేరదీసి వాళ్ళకు మైనింగ్‌ యిచ్చి పాతకక్షలున్న ....యిక్కడ కకలంపే తన కామానికి లొంగలేదన్సి తనంతటికి తనే ఆహ్వానించలేదని అందరితో మాట్లాడుతూ తననిమ్యాతం దూరంగా పుంచిందని ఆ ఇల్లాలిమీదపున్న అంతర్గత కక్ష ఒక వారణం. ఆమె నాలాటి (ప్రథ్యాతురాలై తే సలుమంది చూడటానికి వచ్చిన ఆడపిల్లల్ని ఆఖరికి అరుంధతిలాటి పత్మినతనై నాసరే తనకు తార్బలేదని మరో కక్ష.

నాటోటిదవుతే భర్త హంతకుడనీ, నప్పుంసకుడనీ చెప్తే జాలిపడి ఆశ్రయమిచ్చి ఆ విషకన్య తన (ప్రాణేశ్వరుణ్ఞి కాటువేసిందన్న సంగతి ఆలస్యంగా తెలుసుకుంటుంది. అప్పుడు భర్తని కాపాడుకోవాలని ఎంత (ప్రయత్నించినా ధత్తే సహకరించడు. యీం గా విషకన్య భర్త నా భార్య నాకు కావాలని అనేక రాయబారాలు పంపి ఆగంచేస్తాడు ఎవరో లేవతీసుకు ఫోబినట్టు. అప్పటికి ఆ యిల్లాలు తనకెంత అపకారం జరిగినా నహ్హించి ఆ భర్పదగ్గరకు సంపుతుంది. యిది ఆమె భర్తకు యిష్టం వుండదు. కారణం కామం అనే కొద్దిపాటి విషం కలిగించే మత్తు అంతా యింతా కాదు. అప్పుడు “ప్రారంభిస్తాడు ఆనలబిన వ్లాక్‌ మెయిలింగ్‌, ఎడల్టీ కేస్తుక్రింద మూయిస్తానంటాడు, మాఒ'ంటికి రావద్దని తను నవ్వుతూ అని భార్యచేత గట్టిగా చెప్పిస్తాడు. అస్పటికి చాలా ఎక్కువగా ఆ త్తీ కొరకు ఖర్చుపెట్టిన యీ యిల్లాలి భర్త తనకు మోసం జరిగిందని విప రీత దుఃఖం అనుభవిస్తాడు.

శ

యింకోడి భార్యతో మన కనసరంలేదని తన ఇల్లాలు పాదాల మీద తలవుంచి చెపితే ఉత్తుంగమైన జ్ఞానంగల ఆమె ఉత్తిష్ష శీర్షాన్ని ఎడంకాలితో తంతాడు. తన్నినా ఫరవాలేదు కథ కంచికి వెడితే కానీ విషకన్యా ఆమె భర్తా తన యిల్లాలుని గురించి అనేక కట్టుకథలు చెప్పుతారు. తప్పకుండా యితను నమ్ముళాడు. నమ్మించగల నేర్చు వాళ్లకు వుంటుంది. *ఛీ యిటువంటి స్త్రీతోనా నేను యిన్నాళ్ళు కాపురం చేళాను అని అసహి్యించుకుంటాడు. ఆ అసహ్యం ముదిరితే వాళ్ళు విడిపోవటం. ఫూయం.

ఎప్పుడై తే యిల్లాలినుంచి విడదీసారో అప్పుదు వాళ్ళపంట పందు తుంది. ఏ మత్తుక్షణాల్లోనో అతని ఆస్తి స్వార్డితమని తెలుసుకున్న విష కన్యకి ఇల్లాలిపీడ వదలిపోయిన రరువాత అంతా స్వేచ్చే. ఆత్మగౌరవం: గల ఆ ఇల్లాలు సామాన్యస్త్రీ అయితే మిషను కుట్టుకునో, వంటలు చేసు కొనో లేదా ఆఖరుకి న్యభిచారంచేసో మరో విషకన్యగా తయార వుతుంది. నాబోటి కొద్దిపాటి ఆస్థిగల శ్రీ అటువంటి పనులు చేయదుగాని కుటుంబ విచ్శిజత్తిక్సీ లోకనిందకీ భయపడి మంచంపట్టి తన భరణ మృదంగం తనే ఘోరంగా శచ్చింపచేస్తుంది. చివరకు యీ ప్పరుషుడు గతేమిటిని ఆలోచించాలిగదా. అతని దగ్గిర డబ్బు అయిపోయేనరకూ అతనిని చాలా ఆదరంగా చూస్తారు ఆ భార్యా భరయ. ఆ తరువాత పూర్వకాలపు వేళ్య మాత పాత్ర భర్త ధరిస్తాడు. వేశ్య పాత్ర ఆ స్తీ ధరిస్తుంది. అక్మాభి మానంగల ఆ పురుషుడు ఒకదేళ భార్య (బితికిపున్నా తిరిగి రాలేడు. భార్య చనిపోయే దారివుండదు. చినరకు మరణమే శరణ్యం.

యిలాటి క్మటల సంగలి నేను గతంళో ఒక్కటి చూసాను. మద్రాసులో ఒక కలక్టరుగారి కోడం గొప్ప అందగత్తె యిలాటి విష కన్యగా మారి అనేక కుటుంబాలని కూలగొట్టి భ్వర్త సహకారంతోనే అను కోండి పడగొట్టింది. నేడు పక్షవాతంతో వార్టక్యంతో ఏ కాలగర్భంలో

త్త

వున్నదోగాని జీవించి మాతం వున్నది. అప్పట్లో చిన్నపిల్లనై న నేను వాళ్ళ యీ జీవిత విధానాన్ని చూసి పీళ్ళకింత డబ్బూ, పోదా. వున్నవిగదా వీళ్ళ ఎందుకు బలా చేస్తున్నారని అడిగాను మా అన్నయ్యవ. *ఆ భర్త నపుంసకుడు ఆమె బహు కాముకురాలు. గౌరవ సీయులై న కుటుంబ సభ్యులు ఒప్పుకోకపోతే వారు యీ విధంగా జీవిస్తు. న్నారు” అని సమాధానం చెప్పాడు. ఆమె పేరు సుధో మధో అని పిలిచేవారు. యిప్పుడు -ఎలాటి పీప్లాన్స్‌ కటల పొతకక్షలుగల కుటుంభాల మీద (ప్రయోగిస్తున్నారు. భార్య _అఆశద్ధవల్ల 'పెక్స్‌ ఆకళికి గురి అయిన భర్తల్ని వశసరుచుకొని డబ్బు సంపొదించడం. ఒక కొత్తరకం నిధానం. ఇది ఎశరూ వూహించని రీతిలో సాగుతున్నది. ఆ విషకిన్య “నా భర్తతో నాకెటుపింటి సంబంధంలేదు. అతను మోసంతో నన్ను పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. నేను ఎవరి దగ్గరకూ పోవటంలేదని నన్ను హింసిస్తున్నాడు. వచ్చి హంతకుడు ' అని మొరపెట్టి గౌరన కుటుం బంల స్థానం సంపాదిస్తుంది. అక్కడనుంచి మొగథ్రీహరి పిచ్చి పిచ్చి రాయబారాల రోజూ పంపృతూ వుంటాడు. యీవిడ ఉఅన్సవ్వు చచ్చినా నీతో కాపురానికిరాను. నువ్వు నప్పంసకుడివి. నువ్వు వెధవ్వి. నీ తల్లి వ్యభిచారిణి” అని రాయబారాలని తిరక్కాడుతూ ఒంటుంది. అప్పటికే ఆ యింటియజమానిని పళంచేసుకొన్న యీ స్త్రీ యజమాని పూళ్ళోలేడని యిప్పుడే పంచాయతీ పెట్టి నన్ను తీసుకువెళ్ళమని చీట్యీవాసి అందచే స్తుంది. నమ్మకమైన మధ్యవర్తి ద్వారా.

అప్పుడు నల గురయిదుగుర్ని తీసుకువచ్చి వంటరిగావున్న ఆ యిల్లాలిని తికమకిపెట్టి, విషకన్యతో కిరననాబిలు పోసుకుని చస్తానని బెదిరింపించి ఆవిడచేత వెళ్ళమనిపించుకొని తన సామానుతో సహా వెళ్ళి పోతుంది.

యీ యజమాని పూరినుంచి వచ్చిన తర్గువాత తనకింతో సుఖం. ముచ్చిన స్త్రీని అన్నీ తెలిసికూడా తన భార్య వెళ్ళగొట్టిందని ఆ క్ముటకు

త్తి

సంబింధించిన మనుష్యులు చెపుతారు. అక్కడనుంచి అతను మండిపడి పోయి ఏ దురలవాటూలేని వ్యక్తి యించు మించు ఆత్మహత్యకు (సయ త్నించటమే కాకుండా ఫరవాలేదు మన బతుకు మనం బతుకుదామనే భార్యని “నీవు నా కక్కర్లేదు అది లేందే నేను బతకలేను. తీసుకురమ్ము” అని ఆజ్ఞ "పెడతాడు.

తీసుకువచ్చిన అనంతరం ఆ భర్త వెనకాలే వస్తాడు, తన పతి వ్రతని రక్షించుకునేందుకు. విషకన్య బెజీ ఫీసుపెట్టి కొట్టుకుచస్తున్న ఆ భార్యాభర్తల్ని సరిగ్గా కాపురం చెయ్యమని సలహాయిస్తుంది. వాళ్ళది ప్లోను. యా యజమానిది ప్లానుకాదు. నిజమైన త్మీనకామం. దాంతో కామం తీర్చలేని భార్యకన్న ఆ స్త్రీనే భార్య ఎదుకే ఉన్సువ్వుంటేనే నా భార్యని ఏలుకుంటాను” అనే స్థితికి వస్తాడు. “నువ్వు ముసలాడివి. నువ్వు నన్ను నాశనంచేళావు. డబ్బిస్తాన్నావు”లాటి చిలకపలుకులు ఆ భర్త విషకన్యకు ముందే నేర్చి వుంచుకాడు. ఆ మాట లన్నప్పుడు కూడా కామంచేత గుడ్డివాడైన యింతటి మగవాడూ ఆమెను ఒక్కమాట అన లేడు. భగవంతుడి ఆశీర్వచనమో భార్య అదృష్టమో బాగుంటే తప్ప ఆ శుటుందిం విచ్చిన్నం అవదు. శేకపోతే విచ్చిన్నం అనక తప్పదు. యిలాటి క్యుటలను పోలీసులు కూడా ఎంతో తెలివై నవారై తే తప్ప పట్టు కోలేరు.. “ఎడల్టి కేసు పెడతామని భయపెట్టి డబ్బు గుంజుతారే తప్ప కేసుపెట్టరు.

, “కృష్ణా పత్రికొలో నేను వొస్తున్న పోలీసు పార్వతిలో పార్వతి చేత యీ క్యుటలను విచ్చిన్నం చేయిస్తాను. అది ఫిక్షన్‌ మాత్రమే. అసలు కటలు అట్లాగేవుంటాయి. యీ విషకన్య లెప్పుడూ అవివా హితుల జోలికిగాని భార్య చనిపోయినవారి జోలికిగాని పోరు. ఎందుకంజే అక్కడ వివాహమనే సమస్య ఉత్పన్నమవుతుంది కనుక. యిక్క_డా ఉత్పన్నమవుతుందిగాని ఆ భార్య ఏడుస్తుంది. అఆ వంకతో యింట్లోంచి వెళ్ళిపోయి ఆ భర్తని తన భర్త సహాయంతో వళం చేసుకోవచ్చును.

త్రీజీ

ఒక్కొక్క. మగవాడు ఎదురుతిరిగి చావగొట్టి లేచిరావడం కూడా జరుగుతుందికాని నూటికి తొంభై తొమ్మిది మందికి మాత్రం నోరెత్తకుండా ఆ కామాన్ని (పేమనుకుని కుమిలి కుమిలిపోతూ వుంటారు. యిటువంటి పథకాలు యిష్పుడు ఎక్కువయినయి. ఎందుకు చెప్పొచ్చానంపే యిలాటి భయంకర సమస్యలు సమాజంలో వుండగా మన ఆధునిక రచయితలు మాతం _పేమో _పేమో అని 'ఘోషపెడ్డారు. బస్‌స్టాండు దగ్గిరి అబ్బాయి అమ్మాయిని (సేమిస్తాడు. అదో పేమ. కాలేజీ విద్యార్థి విద్యార్థినిని చచ్చేట్టు పేమిస్తాడు. అదో పేమ. పక్కింటి అమ్మాయి (ధేమిస్తుంది. ఆది మరీ (పేమ. అక్కడినుంచి సిట్టూర్చులూ లేచిపోవడాలూ (క్రూరు లైన తర్మడులు పరంధామయ్యలూ కధలోకి వస్తారు. అసలు ఈ ఆర్డ్‌నరీ రచయితలు (ప్రతి తర్మడ్రికీ పరంధామయ్య అనే "పేరు ఎందుకు పెడతారో నాకు అర్థంకాదు. అ తరువాత యీ (పేమిళులకు తిండిగాని ఉద్యోగం గాని దొరకదు. కులాంతర మతాంతర, దేశాంఠర (పేమలు కొన్ని, "సరే వాళ్ళకు నిరుద్యోగంవల్ల తిండి దొరకదు. ఎవరికో ఒకళ్ళకు జబ్బు చేస్తుంది. మూడువంతులు మగవాడే చచ్చిపోతాడు, కడుష్పతోఇజన్న యీ ఆడది ఒక కొడుకుని కని మిషనుకుట్టి వాడిని ఐ.ఎ.ఎస్‌ ని చేస్తుంది. (రావిశాస్త్రిగాంికి క్షమాపణలతో) పెళ్ళి అనేది గాలివానలో పూరి గుడిసె లాటిది. లోపల వాళ్ళు బయటకు పోవాలని, బయటి వాళ్ళు లోపలకు రావాలనీ ప్రయత్నిస్తూ వుంటారు. --లతం

నేనొక నిరంతర విరహిణిని

బ్రళకొ స్తున్నామ.

కాని విపరీతమైన తోభ అనుభవి స్తున్నాను__ఆ శోఖే నాలో లేక స్యా. సోకే నేను రచనని తపస్సుగాచేసి సరన్వతీ సాక్షాత్కారం 0౦ కోసం (ప్రయత్నించేదాన్ని కాదేమో: నేనొక నిరంతర విరహిణిని__ఆ విరహం మనిషిమీద

,జ్తీస్‌

నయబికే తీరిపోయివుంజేది. ఏదో తపన. ఆ తపన నగలకోనమో చీరల కోసమో అయితే అదీ తీరిపోయి ఉత్తడొల్లగా మిగిలి అదే సుఖమంటూ (బకికేసేదాన్నేమో. -

కాని ఇది లోకానికి ....లోకంతోపాటు నాలోని లతకు ఏదో చెప్పా లని తపన___ఆ తపనే నాచేత (వ్రాయిస్తున్నది.

చాలా ఏళ్ళు గడిచినయి. మానాన్న _- మా మేన్త్త అందరూ "వెళ్ళిపోయి, నాలో మరింత శోభని పెంచారు. మా అన్నయ్య చనిపోయి నిరంతరం నీవు కోభ ననుభవించాల్సిందేనని శాపం రగిల్బాడు.

నిన్నటిదిలాఉన్నది నా బాల్యం. మా నాన్న చనిపోయిన మరు క్షణంలో నా బాల్యం అంతరించింది. మా ఊరు వదిలేశాం.__మా కలువ పూల చెరువు వదిలేశాం _ మా తాతగారు పోగానే చెట్లు అవే పోయినాయి. చూ "శేషయ్య సర్పం పృట్టలోనే పోయిఉండాలి _ మా కైగర్‌ని ఎవరో చంపేళారు.

నా యవ్వనం పల్లివించింది.

ఆ తరువాత [పారంభమయింది నా అన్వేషణ. "సెక్స్‌ కోసంకాదు. దేని కోసమో అర్థం కాని రోజుల్లో “మోహనవంశి (నాకాను _ నిజమే సంతృప్తి శేకపోతే (పగతి ఉంటుంది. మనళ్ళాంతి మాతం ఉండదు.

ఈ శాంతికోసం నేను చాలా తాప్యత్రయపడ్డాను. నాకు దొరకలేదనే అనుకుంటాను *ఈ (బతుకులో ఏమున్నది?) అది పెద్ద (ప్రశ్న నాకు, చాలావరకు అనుకున్నవి అనుకున్నట్లు జరుగవు - అనుకోనివి జరుగు శాయి.

ఇప్పుడిప్పుడే నేర్చుకుంటున్నాను. ఇలాటి భంగపాట్లవల్ల (పయో జనం లేదని ఏడిచీ బాధపడీ సాధించలేమనీ, నాకు ని(ద్రా లేదు ఏడుపూ లేదు. అయితే నాకు ఒక సంతృప్తి వున్నది. ఈ లోకం నాకిచ్చినదాని కంటే....లోకానికే నేను ఎక్కువ ఇచ్చానని . రవీం్యదనాథ ఠాగూరు ఇలొ అని ఆత్మ విమర్శ చేసుకున్నాడు _ నాకు రావలసింది ఎంత

శీ

వచ్చింది? నేను ఇవ్వవలసినది ఎంత ఉన్నదిః అని నాకూ అనిపి స్తున్నది ఆలాగే.

నా హృదయపు చప్పుడు విని స్పందించినవారికి నేను చెముడు అన్నాను _ లాభం లేక దూరంగా పోయినవారిని గుడ్డివాళ్ళన్నాను. ఇప్పుడు ఈ యవ్వన సంధ్యాసమయంలో _ ఎనరి అడుగుల చప్పుడూ వినపడని బధిరత్వం నాకు వచ్చింది .నా ఉదాసీనతను వారు మన్నించి ఉండవచ్చును ....కాని సభూ....నేరం నాదాః శిక్ష మాత్రమే నాదాః

నేను రేడియో ఉద్యోగం మానేసినప్పుడు చాలా బాధపడ్డాను - నా సహోద్యోగి వెంపటి “నీ జీవితం భవిష్యత్తులో బాగుంటుంది. వెభవ శేడియో ఉద్యోగం పోతే పోయిందిలే” అని ఓదార్చాడు. అతనికి జ్యోతిషం వచ్చును. జీవితం బాగానే ఉంది. నగలా? ఉన్నాయి. చీరలా? వీరువాడు. 'ఫ్రిజ్‌లూ, టి.వి. లూ ఉన్నాయి. సౌంత ఇల్లా? అదీ ఉంది. సంతానమా? ఉన్నారు. కాని నాలో శోభ మిగిలే ఉంది.

నీవు చ్యితించింది నన్ను కదు _ నీ కళ్ళకు ఇంకా నేను అంద "లేదు _ నీవు (వ్రాసుకుంది నిన్ను గురించే. సీవే విరహిణివిఅంటుంది నా రాధ,

రాధది నిషిద్ధ (పేమ = ఈ దిక్కుమాలిన సమాజ సీతి(ప్రకారం,. నాలో ఉన్న పాతివ్రత్యం మీద (ప£€ భం, ఏకోన్ముఖ (పేమ రహస్యపు హత్తిడి. నాలో అంతర్గతంగా ఉన్న సీతని _ స్వర్ణసీతని చేసింది. అందు వల్ల నాకు పభుదర్శనం అయిందనీ శ్రీరాముడు లభించాడనీ నేను సంతృప్తి పడుతున్నాను _ చం్మదసేనలాగా.

కాగా ఎక్కడ స్వర్హసీత? ఎక్కడ హేమలత? కాని ఏ జన్మలోనో యోగ్మభష్టురాలిని. అందుకనే ఈ జన్మ ఇలా ఉంది. “నీకేం లోటు అతా?” అని ఎవరయినా అడిగికే___ఏది నాక్కావాలి? సీ ఇతి న ఇతి.

“లతా: సీ పాపాల లెక్క ఎంత అంపే . “సెండ్‌ నా గాయాల లెక్క ఇంత?) అని చెప్పతున్నాను.

త్త

జస్టి పృణ్యాల లెక్క ఎంత!) అంజే, *క్షీణించకుండా ఉంటేనా పాణేశ్వరుడంతా అని చెప్పాను. అప్పణ్య పాపాలు లేని సబురాలవె తే” అంపే “అప్పుడు నాకు వావిఖి నా. (భష్టత్వం లేని యోగినీపదం లభిస్తుంది” అంటాను. నా మనస్థితి ఎలాగుందంజపే కాళిదాస మహాకవి చెప్పినట్లు నిరు త్సవంగా ఉంది _ ఆభరణఖూన్యంగా ఉంది _ వాటి _పయోజనం కన పడటం లేదు. రేడియో... అప్పుడు ఢిల్లీలో ఉంది. 1088లో అంపే నేను అధ అష అ, ళం న జన్మించినప్పు డే జన్మించింది =. అప్పుడు ఇప్పటిలాగా డై రెక్టర్‌ జనరల్‌ కాదు _ కం్యటోలర్‌ ఆఫ్‌ (బ్రాడ్‌కాస్టింగ్‌ అనేవారుట - ఆయన "పేరు అయొనెల్‌ ఫీల్దైన్‌ _ ఇవన్ని ఇంటర్‌ ఛ్యాలో అడిగారు గనక జ్ఞాపకం: ఉంది. అప్పుడే మరోపళ్న అడిగారు మా శక్తిధరన్‌ నాయర్‌ గారు. ఆయన విజయవాడ స్టేషన్‌ అసిస్టెంట్‌ డై రెక్టరు. అప్పుడు ఏజయ వాడ "సీషను డె కరుకు అసిసెంటు సేషను డై రెక్టరు హోదానే. ఆయన స! ఊఆా= టబ అ యట = టబ ఉరుదూలో నాకు ఒక పాట పేసి వినిపించారు. ఉరుదూ నాకు ఎంత మాత్రం రాదు. కాని కళ్ళంబిడి న్‌ ధారలు కట్టినయి. తరివాత ఆ పాట గురించి తెళుసుకున్నాను. అఖర్హీబాయి అనే పదహాశేళ్ళ గాయని తన శావ్యమైన కంఠస్వరంతో గొప్ప సౌజన్యం ఆర్జ్రత, హృద్యంగా మనోహరంగా ఒక్కొక్క మాటా భానం భాష తెలియని వాళ్ళకు కూడా అర్థం అయ్యేటట్లు తన (యేమికుడి కోసం పాడినదట. ఆ రికర్షుకి రెండో వైపున ఉమాజీయాదేగం పొడిన మరోగితం పుంది. అదీ ఉరుదూయే. అదీ నాకు అర్థం కానిదే. యిందాకిటి దుఃఖణం అంతా ఎగిరిపోయి. గొప్ప భి ఎక్కడికో వెళ్ళలేక పోతున్నాననే ఉద్వేగం నన్ను ఆవహించినాయి. తరువాత ఉఊమాజిమయా బేగం గురించీ ఆమె సంగితం గురించీ తెలుసు కున్నాను ఓలేటిగారివద్ద. అవిడ (ప్రో(గ్రాం ఢిల్లీలో వున్న రోజున కొన్ని తీరి

వేల వుత్తరాలు వచ్చేవిట నేను విన్న పాట పాడమని. ఆ పాట ఏమి టంటే “మేరే సలాంలే లేవ్‌” అనేది. అద్భుతమైన భగవంతుడి దగ్గరకు వెశ్ళే బాటసారి హృదయం అందులో ధ్వనించింది. మక్కా మదీనాలు మహమ్మదీయులకు యాళ్రా స్థలాలు. వాటిని సందర్శించగలిగితే వాళ్ళని హోజీ లంటారట. జన్మ తరించినశ్లే.

ఏ మహమ్మదీయుడికై నా మక్కా సందర్శనం జీవిత ధ్యేయం. తను స్వయంగా వెళ్ళలేని ఒక వృద్ధురాలు అ వేపు వెడుతున్న ఒక ఎడారి బిడారువాడిని (ప్రాధేయపడుతూ, *మేకే సలామ్‌ లేలేవ్‌ “దయ పంచి నొ సలాములు తీసుకు వెళ్ళు” యిదిట అర్ధం,

ఉమాజియా బేగం “మేరే సలామ్‌ లేరేవ్‌” అని ఎంక దీనంగా రాలేని తన వార్థ క్యాన్ని క్షమించమని అల్లాని కోరుతూ ఒంపెల బిడారు వాడితో “మేరే సలామ్‌ లేలేవ్‌” అంటుంది.

డిల్లీలో యీపాట వింటుంపే (పతి ఒక్క మహమ్మడదీయుడూ, హిందువు, సిక్కూ అనే భేదంలేకుండా యిళ్శలోనూ వీధుల్లోనూ ఎక్కడ వాళ్ళు అక్కిడ నిలబడిపోయి పరమభక్తితో కన్నీరు కార్చేవారటః

అప్పటికి మకకలహాలు యింకా మొదలన్వలేదు కనక ఊమాజియా బేగం పాట అందరి హృదయాల్లోనూ అనుభూతిని కలిగించగలిగింది. యిస్ప్రుడయితే ....? రేడియోల నాకు ఉద్యోగం వచ్చింది. సాయంత్రం (ప్రసారంలో నేను స్టూడియో త్రీలో మై(కోఫోను ఎదుట కూర్చుని “ఆలిండియా రేడియో విజయవాడ కేంద్రం మూడు నందల యాఖై ఏడు పాయింట్‌ ఒకటి మూడు మీటర్లు అంపే 'సేకండుకు ఎనిమిదివందల నలభై కిలో సైకిల్సుపై సాయర్మ్శత ప్రసారం (ప్రారంభం. (శ్రీమతి నాళం వనజాగుప్ప గానం ఎందరో మహానుభావులు త్యాగరాజకృతి ....?)

అమాటలు అంటూవుంపే ఒక వంత అయిన విచ్శికమైన అను భూతి నాలో ప్రత్‌ ర క్తకణంలోనూ (దవేశించింది. వనజాగువ్ర పొడటం

(4ఉ) శ్రి

ప్రారంభించింది. చిితమేమిటంకే కొత్త ఎనొన్సర్నిగదా. అర్జిస్టులు ఎవ రిసీ పిలవాలని నాకు తోచనూలేదు. వాళ్ళు ఆ ప్రాంతాల్లో లేనూలేర్తు.

వనజాగుప్త తంబురా ఎనరువేస్తారని సై గచేసింది. నేను అమిత ఖంగారుపడిపోయి నానా అపశ్ళతులతో ఆ తంబుర పరమ ఛంథాలంగా మోగించటం (పారంభించాను. సంగీతంలో బొత్తిగా అనుభవం లేనందు వల్లి నా శృతీపోయింది వనజాగుప్త మతీపోయింది. తరువాత వచ్చే కార్య (శ్రమానికి రెడీగా కూర్చున్న రావు బాలసరస్వతి అంతకంచె ఖంగారు పడిపోయి నా చేతిలోంచి తంబురా లాక్కొని శృతివేసింది.

వనజా గుప్త పాట అయిపోయింది. ఆ తరువాత బాలసరస్వతి పాట (ప్రారంభించారు__*ఆ తోటలో నొకటి ఆరాధనాలయము. ఆలయములోని అందగాడెవరే చెలియా ....”

ఆ అందగాడెనరే దగ్గిర ఒక విచ్వితమైన మెలిక తిప్పుతారు కంఠంతో ఆమె. వినేవాళ్ళకి ఆ స్టూడియో ఒక దేవాలయంగానూ, ఆ మైకు ఒక భగవత్‌ స్వరూపంగానూ తోచి అనిర్వచనీయమైన మాధు ర్యంతో నాదసరస్వతి నాట్యమాడింది.

ర్యాతి 10.80కు (పసారం సమ్హాప్పమయిన తరువాత నా తొలి అనుభవాన్ని మళ్ళీ మళ్ళీ తలుచుకుంటూ యింటికి వెళ్ళాను. అప్పటి నాలోని ఉత్పాహాన్నీ ఆవేశాన్నీ చేమకూర వెంకటకవి పద్యంతో పోల్చ వచ్చును. ఆ పద్యం ఏమిటంళే “కన్నియగాని వే రొకతెగాను, మనోహర ళూప నీకు నే జన్నియవెట్టియుంటి నెలజవ్వన మంతయు నేటిదాకః నా కన్నులతోన నా వలపు కస్తురి నామముతోడు నమ్ము, లేదన్నను నీదు , మోవి మధురామృతమాని యిట బాస చేసెదన్‌.?

ఆలయములోని అందగాడు అంతగా ఆకర్షించాడు నన్ను నెల జన్వనం కదా -మరి. పొడిన బాలసరస్వతీ దేవికిగానీ రాసిన రజనీగారికి గానీ నాకుగానీ ఆ అందగాడి దర్శనం అయిందని నేను అనుకోను.

50

నాక్సన్తూతం కొంచెం అతికొంచెం మోహన వంశీరవం వినిపించింది. తరువాత అంతా శూన్యమే. నిజంగా యీ చామకూర వెంకటకవి ఎవరో గాని....ఎవరో తరువాత తెలిసిందిగాని అప్పటికి తెలియదు.

ఉలూచి అర్జునుణ్ణి చూసి పై పద్యం అంటుంది. అసలు విజయ విలానమే చక్కని స్వాభావిక వర్ణనల సుందర (గంథం, నిజంగా ఎంత అందమైన ఒట్టు. నా కన్నులయాన. నిజంగా ఎంత బాగుండేవో అవిడ కళ్ళు.. పాతకవులందరూ పద్మాలతోనూ కలువలతోనూ కళ్ళను పోల్చి పోల్చి విసుగు పుట్టించారు. తప్పితే తేరగా లేళ్ళ ఒకటి దొరుకుతాయి కళ్ళని వర్ణించటానికి. యీ ఉలూచి నాగకన్యక. ఆమె కళ్ళు ఎలా ఉన్నయ్యోమరి. దేనితో పోల్చాలో కూడా చామకూర ఆయనకే తట్టక ఊరికే నా కన్నుల ఆన అనిపించాడు.

యింకోటి అర్జునుడు , ఏమన్నా సందేహిస్తాడేమో అని ఆవిడకి అనుమానం వచ్చింది కాబోలు. కన్యనుగాని వేరొకతెనుగాని అని సందే హించవలదని అన్యాపదేశంగా చెప్పింది. పైగా ఆవిడ నెల జవ్వనమంతా అవ్వోల్టీదాకా అర్జునుడి కోసమే జన్నియపెట్టి యుంచిందట. ఒక వేళ కన్నులయాన _ సరిపోదేమోనని “నావలపు కస్తురనామము తోడు అంటుంది.

' ఇక్కడ వలపు అంపే ఆరెండు అర్ధాలు, ఒకటి పేమ రెండోది సువాసన. తరువాత తరువాత కాలం గడిచినకొద్దీ నాకు ఉలూచీ, అంత కన్నా '“పారిజాతాపహరణంిలోని' సత్యభామా చాలా యిష్టమయినారు. “జలజా తాసన వాసవాది సురపూజా బాజనంచైై లొనర్చు అతాంతాయుధు కన్నతండ్రి శరమచ్చో వామపాదముసం తూలగందోచె లతాంగి. వండ ఫుల్‌:....బహ్మ దేవుడికీ, ఇంగ్యద్రుడికీ పూజింఫదగిన మన్మథుడికి అమ్మ మొగుడైన అంఘే అంత అందగాడై న భగవంతుడి తల "మళ్ళీ దెబ్బ తగురుళుందేమోననే అనుమానంతో కొద్దిగా త్తొ టస్రత్య

కఠయ్య (గశిభాల్య్యా రే ఫో ఖా ( (రా, ఈ నరు. ఈ 4 _ య్‌

భామ. అదే సినిమాలో అయికే జమున రామారాపుని యీడిచి తన్నింది. నాటోటిది మొగుడు పాదాలమీద తలకాయపెడితే తూలగం (తోయలేదు గాని యీడిచి తంతాడు.

మళ్ళీ ఉలూచి దగ్గరకు వస్తే ఆమె అసమాన రూపలావణ్యానిక్‌ లొంగిపోయిన అర్జునుడు మొదట మొహమాటానికి కాదన్నా చినరకు యిలా అంటాడు.

“చక్కర బౌమ్మ నాావతము చందము తెల్పితి అంతేగాని నీ చక్కదనంబు కన్న నిముసంబైన నన్ను నింప శక్యమే. అక్కున చేర్చ కంచు దయన ఆనతీయి అన తలవంచెనంతలో అహో: ఎక్కడనుంచి వచ్చె తరశేక్షణకున్‌ నునుసిగ్గు దొంతరల్‌.”

అదివరకల్లా అర్జునుణ్ణి అనేక విధాల 'ెచ్చకొట్టిన ఉలూచి అర్ద నుడు దగ్గరకు తీసుకోగానే తగని సిగ్గుపడ్డదట. అ విధంగా రేడియోలో నేను చాలా కావ్యాలు చదువుకున్నాను.

అప్పుడు నాతోపాటు పంచేసేవాళ్ళు ఎంతటి మహానుభాపులంయే. సంగీతంలో ముఖ్యంగా హిందూస్థానీ సంగీతంలో ఓలేటిగారూ, లలిత సంగీతం శాస్త్రీయ సంగీతంలో బాలమురళీగారూ, సాహిత్యానికి “పౌలస్త్య హృదయములాటి చిన్న కావ్యమూ విక్టర్‌ హ్యూగోలాటి గొప్ప రచయిత రాసివ బగ్‌ జార్లల్‌ శెలుగు అనువాదమూూ సంస్కృత సాహిత్యంమీద అందునా నాటకాలమీద అపరిమితమైన అధికారమూవున్న పింగళి లక్ష్మీ కాంతంగారు స్పో కెన్‌ నర్షు (పొడ్య్యూసరుగా వుండేవారు. ఆయన నాటకాల కోసం నాకు సంస్కృతం నూరి నూరిపోశారు.

సంస్కృతం నాకు నిజంగా ఆ ముప్ఫై నాటకాల్లో వెయ్యటంవల్ల కొద్దిగా వచ్చిందనే చెప్పాలి. ఒక తడన భవభూతి “ఉత్తర రామ చర్మితిలో సీతను నేను. శ్రీరాముడు బాలమురళీకృష్ణ. ఇయంగే హేలక్ష్మి శియ అమృతవ్ధి నయనయో రసావళ్య స్పర్శ్యోవ పుషి. బహుళ

52

చందన రసః అయం కంఠే బాహుసి శిరమసృజో మౌక్తిక సరఃకిమ స్యాన (పేయోయది పరమ సహ్యా స విరహ. యీ ల్లోకం కల్యాణిలోనో మోహనలోనో అన్నారు బాలముర€. ఆ తరువాత నే నేమనాలో నేను మర్చిపోయాను. న్యాయంగా నిదపో తున్నానుగదా. భవభూతి చి్యతించ్చిన సీతను. గురించి ఆలోచనలోకి వెళ్ళి పోయాను. అయోధ్య, రాచనగరు, సీతారాముల అన్యోన్య స్నేహమూ, గర్భవతి అయిన సీతకు అలసటకలిగి నాకు న్మిదవస్తోంది అంటుంది, రాముడుతో,. అది చితళాల. అక్కడక్కడా తలగడ దిండ్లులేవు. అప్పుడు (శ్రీరామచంద్రమూర్తి నవ్వుతూ “అరణ్యంలో నయినా అయో ధ్యలో నయినా నా హస్తం నీకు తలగడ దిండుగదా సీకా” అని ఆమెను తస ఒళ్ళో పడుకో బెట్టుకుంటాడు. ఆమె అలా నిద్రపోతుంటే పై శ్లోకం భవభూతి శ్రీరాముడి నోట పలికించాడు. శబ్దింమీదా ధ్వనిమీదా గొప్ప అధికారంగల కవి భవభూతి. ఆ శ్లోకార్ధం తెలుగుల. చెప్పాలంకే “యీమె మాయింటి మహాలక్ష్మి. నా కన్నులకు అమృతంలాటిది. మంచి గంధపు మైపూతకంపే చల్లగా హాయిగా వుంది యీమె స్పర్శ. మంచి ముక్యాల హారంలా ఎంత అందంగా వుంది యీమె చెయ్యి యీ సీత్ర అంతా (పియమైనదే ఒక్క వియోగము తప్ప.” ఆ క్షణమే వాడెనడో గూఢచారి వచ్చి సీతమీద అపనిందలు చెపు తాడు. ధ్వని అంటే అది. ఏదైనా యిప్పటి పరిస్థితుల్లో సీత ఆ విలహీనత నాకు నచ్చలేదు, శృంగారం నచ్చింది గానీ, అంతకం' భవభూతి శిల్చం గొప్పది. మననున మనసై (బ్రతుకున బబతుకై తోడొకరుండిన ఆదే భాగ్యము, నిన్ను నిన్నుగా (ప్రేమించుటకు నీ కోసమే జీవించుటకు, _ అీథీ ర్‌కి

సినిమాకి రాసేవారు మహారచయికలు కారు భర్తుహరి చెప్పినట్లు భూషలుగావు మృర్వ్యులకు భూరి మయాంగద తార హారముల్‌ ....

సవి్యతవాక్కు. ఎంత శక్తినంత మైనదో వాడ్‌ కాస్టింగ్‌లో (చత్యక్షం

నన్ని చేసుకోవచ్చంకే ఆతిశయో క్రికాదు - రేడియోకి మాటూ

0 బంగారు తీగలాటి కంఠస్వరం _ స్వచ్చత _- భావుకత 10 ఉండాలి___మైక్‌ కంఠస్వరానికి ఎంత “డిగ్నిటీ” ఇస్తుందంకే ఆది అనుభవించినవారికే తెలుస్తుంది.

అలాగే స్వచ్చతలేని కంఠస్వరం (ప్రాణం కూదా తీస్తుంది. రేడియో నాటకాల్లో నాకంరస్వరం చాలా బాగుంటుందని అంటారు. శ్యామసుందరిగారు అని నాకం'కే సీనియర్‌ ఎనౌన్సర్‌ ఉండేవారు.

ఆమె కంరం 'ప్రాక్టీసుఇ స్తే (పౌఢథ కంఠస్వరంగా అద్భుతంగా ఉంటుంది.__నా కంఠస్వరం (ప్రాక్టీసులేని బాల్య యవ్వన సంధికాలప్ప కంఠం. సామాన్యంగా సంస్కృత నాటకాల్లో ఆవిడా నేనూ పాల్గొనే వారం. ఇందు?" కొన్ని చిత్రాలు జరుగుతూ ఉండేవి.

మద్రాసునుంచి *కచ దేవయాని" అనే నాటకం స్కింప్ట ఆచంట జానికిరాంగారిదని గు ర్తు-..మరెవరిదయినా కావచ్చును ఈనాడు నాకు సరిగా గుర్తులేదు. బుచ్చిబాబుగారు___ఆ నాటికలో దేనయాని పాత్ర నా కిచ్చారు. దేనయాని కచుడిని ఎంత (పేమించిండో? ఏంత ఆరాధిం చిందో అదంకా కచా _ కచా అని పిలవటంలోనే ధ్వనించాలని ఆయన నాకు చెప్పారు. అంతకుముందు గుడివాడనుంచి ఒక నటిని పిలిపించారు. ఆవిడకి భయంవల్లి ఒణుకునచ్చి.___*కుచా = నా కుచా అన్నది. నంద తడ వలు రిహార్చలు చేయించినా సరే ఆవిడ ఆ *కచా _ నా కుచా” అనటం మానలేదు.

ర్‌త్తీ

అవ్వుడు నన్ను పిలిచి దేవయాని పాత నన్ను వెయ్యమన్నారు. నాకు ఎందుకో అనుమానం వచ్చి ఇంకో ఎనాన్సరుచేత అనిపించి "పెట్‌ లోంచి విన్నాను. కుచా కన్న దర్శిదంగా కచా కచా వినిపించింది. వైగా అందులో అనురాగము చనువు అర్ధాన్నము చతుర్మధ్యం అన్నీ చూపించాలట,.

బుచ్చిబాబుగారి దగ్గరి కెళ్ళి. “అయ్యా ఆ డైలాగ్‌ మారిస్తే మీరన్న ఎపెక్టు వస్తుంది _ లేకపోతే ఇంకెవరి చేతనయినా అనిపించు కోండి”) అని చెప్పేళాను = రచయిత ఏం మాటంటాడో? అని సందేహించా రాయన _ అ రోజులో ఇప్పట్లా రికార్షింగుల్ని అంతగా వాడే

ళం ఉం 6౧

వారు కౌదు.

లైవ్‌ (ఫో(గ్రాములే ఎక్కువగా ఉండేవి - కచా - కచా బాధకాక చివలికి కచుడిని శపించి “అమ్మా అమ్మా” అని పడిపోవాలి. “అమ్మా* అమ్మా అన్నది జ్వరం మూలుగులాగా వస్తోంది. అందుకని బుచ్చి బాబుగార్ని ఎదిరించి.

వచా _- కచా నాన్సెన్చున దేవకుమారా అనీ అమ్మా అమ్మా అన్న మూబుగుని _ “పరమేశ్వరా అని మార్చి ఆ నాటకాన్ని గన్హైక్కించాను. మైక్‌లొ కొన్ని పదాలు చాలా వికృతంగా వినిపిస్తాయి. అందులో (కిష్ణ, శాస్త్రిగారి. “ఆకులో ఆకునై పూవులో పూవనై” అన్నదొకటి పరమ బూతుగా ఉంటుంది,

కొంచెం తొందరపాటు ఎనొన్సరు అయికే....నేనే ఒకసారి “శాంతమ్మగారి మేడ కింది భాగము అద్దె కిన్వబడును అన్న నాటిక (వ్రాశాను, తీరా ఒక తొందరపాటు ఖంగారు ఏనొన్సరు___

౪ “ఛాంత్రమ్మగారి మెడ కింది భాగము అద్దె కిన్వబడును రచన, లత్తై*

న్‌్‌ -

అన్నాడు.అలాగే నిస్సార్‌ హంసేన్‌ఖాన్‌కి _ హిస్సార్‌ నుసేన్‌ ఫ్రాన్‌ అనీ..బందా కనకలింగేశ్వర రావుగారికి కందా బినకలింగేశ్వరరావు గారిసీ = (వసారం చేసిన ఎనౌన్సర్లూ లేకపోలేదు.

దేవయాని డై లాగులు ఇంకా కొన్ని నాకు గృుర్తు ఉన్నాయి-_పేమ విరహాలః ల్ల బాధ పడుతున్న యువతి మాటల్లా అవి నాకు వినిపించలేదు. కొత్తపల్లి మామిడంటు చిగర్చలేదు _ మల్లెతీగ అల్లుకుంది గాని పూవులు పూయలేదు. ఆ పూవులన్నీ దండగుచ్చి సీ మెడలో వెయ్యాలి.

పూవు అన్న మాట మైక్‌లో ఘోరంగా ఉంటుందని ఇందాక మనవి చేశాను _ ఈ విధంగా పూవు దొంతలరు పూవుల పొన్చులు* పూవులు వికసించి విచ్చుకుని ఎదురుచూడటమూ _ గులాబీపూవు పెదవులు విప్పి కచుడికోసం ఎదురు మాట్టమూ _ పూవులవాయువుని కలుషితం చేయ ద్దనటమూ వగైరాలు చాలా ఉన్నాయి.

ఆ మరునాడు___(ప్రతిపూపునీ పుష్పంగా, కుసుమంగా మార్చి నందుకు నన్ను బుచ్చిబాబుగారితో సహా అందరూ 'మెచ్చుకున్నారు___ నిజంగా నేను చేసిన మార్చు అంత బాగుందా అనిపించింది. కొంతమంది ఆ నాటకం పూర్వం విన్న (ప్రయాగలాంటి వాళ్ళు ఇస్పుడు రక్తి కట్టిం దన్నారు _ రేడియో నాటకా రచనలో సిద్ధహస్తులైనవాళ్ళు కీ.శే. గోరా ళా _స్గి-పద్మరాజు.కిష్ణశా స్రిగార్ల.

గర్వం అని పాఠకులు భావించకుండా ఉంశే ఇప్పటికీ నేనే నని చెప్పాలి. తక్కువ పా(తతలలో ఎక్కువ భావాన్ని పలికించాలి. ఎపెక్ట్స్‌ సరిగా వేయాలి. అదీ రేడియో నాటికకి ముఖ్యలక్షణం, ఏడువందల నాటి కలు (నాసిన అనంతరం ఆ 'ెక్నిక్‌ అందరికీ నస్తుందేమో మరి, కాఎనా కంటే సీనియర్స్‌ కూడా అంత ర్తి కట్టించలేకపోయేవారు....అది ఒక విద్య = అసలు ననలకి గాని, కథకి గాని, నాటకానికి గాని, 'శేడియో నాటకానికి గాని, వ్యాపారానికి గాని కవిత్వానికి గాని. ఏిమర్శకి

ర్‌థ

గాన్సి సినిమా కథ్య సంభాషణలూ, ' పాటలకి గాని __ దేని 'ఇక్నిక్‌ చానిదే.

మన (పొడ్యూసర్లు . సీరియల్‌గా సక్సెస్‌ అయిన నవలని సినిమా తీసి సామాన్యంగా నష్టపోయి = (పేక్షకులచేత నవల బాగుందనీ పాఠకుల చేత సినిమా చెడిపోయిందనీ అనిపించుకుంటారు.

కారణం___హింద్రీ మలయాళీ, బెంగాలీ భాషల్లో మహారచయితలే సినిమాకి (ధౌసి సినిమా ఎలా సక్సెస్‌ అవుతుందో అలా కొద్దిగా మారు స్తారు _ తెలుగులో అలాకాదు. మహారచయితలు సినిమాకి పిలవబడరు _ సినిమాకి (వాసేవారు మహారచయితలు కారు.

అలాకాక ,కిష్ణశాన్రిగారి *మళ్లేశ్వరి _ రామకృష్ణళాస్త్రిగారి “చిరం జీవులు___పింగళి నాగేం్యద్రరావుగారి సినిమాలు సక్సెస్‌ అయినయి. కారణం పైన చెప్పినట్లు వారు మహారచయితలు కానటం.

మళ్ళీ ేడియో కొద్దాం.

కొన్ని వారాలు నానా అవస్తాపడి “గణపతి లాటి పూర్వకాలపు పోస్యరచనని నేటికాలానికి మలిచి సక్సెస్‌ చేసి నాటకం ' అయిపోయిన తరువాత వై టకొ స్తే ఏదో భూన్యంగా ఉంటుంది _ స్మరదీపం ఆరి పోతుంది. నటీనటులు వెళ్ళిపోతారు _ రంగస్థలం ఖాశీ అవుతుంది. రచయితనై న నేను ఏకాంతంగా మిగిలిపోకాను.

ఇప్పుడు నేను (వ్రాసిన “గణపతి బందావారి "పేదు మీద (పసారమవుతోంది. అసూయలూ కార్పణ్యాలూ కళారంగంలో భూడా శప్పప్తు.

స్టూడియోనించి ఇవతలకి వ_స్టే మామూలు పపంచమే. ఆ మను షులే = ఆకాశం గగనం శూన్యం అనిపిస్తుంది.

ఈ నొ జీవితచర్శిత నేను చెపితే మహారచయిశ ననలలాగా" ఉంటుంది. రేడియో _ సినిమా _ పొలిటిక్స్‌ "పెద్దల పరిచయాలు _ డాక్స్‌

ర్‌₹

శేట్లు సాహిత్య ఎకాడమీ కథ ఎన్నో.... ఎన్నెన్నో ....అన్నీ చెప్పటానిక్‌ చోటు చాలుతుందా?

కౌని ప్ప్రస్తకవిస్తర భయం ఒకటి ఉంటుంది.

ఎన్ని పొటలు నాకు = ఎన్ని కివితలు నాకు _ ఎన్ని (యేమలు నాకు. వర్షాల్లేని వసంతాలు ఎన్ని నాకు. అనన్నీ ఈ కాసిని "పేజీలలో ఇమడటం కష్టం.

47 ఏళ్ళ రచయిత జీవించి నంతకాలం ఎంతో చేస్పవచ్చును = తన (బ్రతుకు (గంథం గురించి. పన్నెండు సంవత్సరాల లేడియో ఉద్యోగం నా కెంతో ఇష్టమైనది . నేను రేడియో ఉద్యోగంలో చేరేసరికి వేదకుమారి “స్టాఫ్‌'లో ఉంది. అనంతరం ఆమె పార్లమెంటు సభ్యురాలయి, చిన్న వయసులోనే కాలధర్మం చెందింది. ఆమె గొంతు సరిగ్గా రావు జాల సరస్వతి కంఠస్వరంలానే ఉండేది.

వరసగా పూర్వకాలపు పద్ధతిలాగా నేను ఇది (ఛాయటంభేదు. అసలు (బతుకు చాలుతుందా? నా కథకు. చాలదు. లత కథకు ఆసలు చాలదు.

రేడియోవాళ్ళకి చాలా మర్యాదలు నేర్చేవారు - ముఖ్యంగా టెలి ఫోనులో మాట్లాడేప్పుడు సంస్థపేరూ వ్యక్తి పేరూ ఉద్యోగపు హోదా అన్నీ మేమే ముందు చెప్పాలని మాకు రూలు.

ఒకసారి అెలిఫోను మోగింది. నేను ఫోను తీసి *దిసీజ్‌ ఆలిం డియా రేడియో. గవర్నమెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా, లత స్పీకింగ్‌. మే ఐనో యువర్‌ గుడ్‌'నేమ్‌ ప్లీజ్‌” అన్నాను. మహా ఆర్భాటంగా ్రనింగ్‌లో నేర్చుకున్న మర్యాద (ప్రకారం,

కవరు?” అన్నది అనతలి కంఠం.

నేను పైన చెప్పినదంళా మళ్ళీ వల్లించాను. అవతలి గొంతు వారు వపిరగబిడి నవ్వి ఫోను ఎవరికో ఇచ్చారు.

ఠ్‌8ి

“ ఆ మాట్లాడింది అచ్చమాందిగారు ....*లకా సీ ఆర్భాటం విని ఫణ్‌ భూషణరావు తెగ నవ్వుతున్నాడు. ఒకసారి రారాదూ? సీ కిష్టమైన చేగోడీల చేళారు ఇంట్లో” అన్నారు.

ఆవిడ పార్లమెంటు మెంబరు. నన్ను కాంగేసు కార్యకర్తగా చేసింది ఆవిడే. నే నంపే ఏదో చెప్పరాని పేమ. పాత ప్పస్తకౌలూ.--- ముష్టి లక్మీనారాయణగారి తోటలో పూలమొక్కలు కొనటం మా ఇద్దరి అభిరుచీ . ఆ పైన కాంటగెసు కార్యక ర్తని. అమె కొమ్యరాజు లత్మణ- రావు గారి ప్యతిక. (ప్రసిద్ధ చరిత పరిశోధకుడు లక్మణరావుగారు, అయినా ఆవిడ లండన్‌? డాక్టరు చదువుతుండగా డబ్బులేక జుట్టు కత్తిరించి అమ్ముకున్నానని అంటూ ఉండేవారు.

మల్లాది ఫణిభూషణరావుగారు “మెయిలొ ప్మతిక విలేఖరి. ఆయన నా చిన్నప్పుడు విజయవాడలో ఒక ఫాస్సీషాపు తెరిచారు. ఆ లోలకులూ నగలూ తలిగించి చూపించటానికి నే నొక చిట్టిబామ్మగా పనికి వచ్చే దాన్ని _ ఆయన కథలు చాలా బాగా చెప్పేవారు. ఆ ఫాన్సీషాపు గోవిందా కొట్టింది. నాకు లోలకులు తగిలించినందుకు కాదు.ఆ రోజుల్లో విజయవాడలో ఫాన్సీ తక్కువ గనక. అందరికీ బంగారు నగలు వుండేవి. కనుక

అనంతరం సర్కస్‌ కంపెనీ కాంట్రాక్ట్‌ తీసుకున్నారు _ ఒకరోజు రెండు పులులూ ఒక కోతీ తప్పించుకున్నాయి. నానా వీభత్సం జరిగిం తరువాత దాన్ని ఎత్తేశారు.

ఇంతకూ ఆ రోజుల్లో “ఆకాశవాణి మర్యాదలు అలాగుండేవి. ఇప్పుడు.... “ఏవి తల్లీ నిరుడుకురిసిన హిామసమూహములు, ఏవి తల్లీ నిరుడు (బతికిన కవిసమూహములు?” లేవు. ఇక రావు,

స్టూడియోలో నుంచి తీయని కంఠం రమణమూ ర్రిగారిది వినపడు తున్నది. చేగోడీలూ, కాంగెసు కార్యకర్తల మీటింగూ (బెయినుల్‌ ంచి పారిపోయినాయి.

వ్‌

శ్చీ యదు వంశమౌళి? రుచిరోజ్వల మీన పతాకమెత్తి దర్చాయుత శింజినీ రవములన్‌ _ మదనాహ్వాయుడేయు బాణముల్‌ _ సీ యెద దాకి శూలిపడునేమో సుమమ్ము కాన్మిపభూ. రాధకున్‌ తీయనిమంటలై. “ఉసురు తీయునురా జగదేకసుందరా' _ ఇది (వాసిన సంపత్‌ గారెవరో అప్పటికీ ఇప్పటికీ నాకు తెలియదుగాని *త్రీయని మంటలై ఉసురు తీయునురా - జగదేకసుందరా' ఇలాటి కవితలు వింటున్న నా హృదయం “మోహనవంళిని ఊహించటంలో తప్పులేదేమో: బహుళా వారిప్పుడు జీవించి ఉండకపోవమ్చును _ జీవించే ఉంకే వారికి నా నమోవాకాలు - అప్పట్లో ఆయన రాధ పిలుపులాటిని అదే అనుకునేవారు....క్షమి స్టే ఇప్పుడు 'మోహనవంశిలో రాధ, కసుగాయని కవ్విస్తే మనసు తీరేనా? - ఒక గోపిక మనను కోరేదాకా వయసు ఆగేనా? - ఇంకొ గోపిక మాహనవంళి.___ లత సొసైటీలో పత్మివత బ్రతకాలంటే 'ప్రియురాలుండాలని ఎందుకు వాదించరు? నేను “టాక్‌” స్టుడియోలోకి వెళ్ళేసరికి సమున్నిత శాంత విగ హమూ = అతి గంభీర మైన స్వరమూగల ఒక వ్యక్తి కాళిదాసు గురించి మలా కనే (ససంగించదోతున్నారు. ఆయన పూజ్యులూ గొప్ప జర్నలిస్టూ అయిన కాట్రగడ్డ రాజగోపాలరావుగారు. ఇ ౫ ఈ క్షణాన కూడా ఆనాటి వారి విిగహం సుస్వరం నాకు మరుపుకిరానటంలేదు _ ఆనాటి వారి (పసంగాలు ఈ నాటికీ “ఆకాశ వాజి చర్మితలో మహోజ్వలమైనవి అని నేను నమ్ముతున్నాను _ ఎంత చక్కని భావ (పకటన? ఎంత మంచి శైలి? _ ఎలాటి గంభీర కంఠము? 60

వర్జించటానికి మాటలు చాలటం లేదు. అంతవరకూ _ వారితో ఉండి (శసంగం వింటున్న థీ పింగళి లక్ష్మ్మీకాంతంగారు ఎ నేను వచ్చాక బైటనుంచి వింటాను. లత నచ్చిందిగా అని స్టూడియోనుంచి వెళ్ళి పోయినారు.

అప్పటినుంచీ నా (ప్రతి (ప్రసంగమూ _ వారి ననుసరించే చేశానని. ఇప్పుకోటానికి నేను గర్విస్తున్నాను. ఆయన మాట్లాడినది సజీవమెన వాగ్లేవీ స్వరూపం. అనాడు వారు *“రఘువంశంి గురించి చేసిన (ప్రసంగం... ఎలా చెప్పాలి ఎంతబాగుంది _, తరువాత ఆయన (ప్రసంగాలు చాలా విన్నాను. “అల్పాక్షరముల అనల్పార్థ రచన కన్చించుటయె కాదె కవి వివేకంబు' అని ఆ _ససంగం పాల్కురికి సోమనాధుని మాటలలో ముగించారు (శ్రీ రాజగోపాలరావుగారు.

తరువాత కారల్‌మార్క్స్‌ గురించి వారి (ప్రసంగము విన్నాను. ఆ వసంగం ఇలా మొదలు పెట్టారు ఆయన.

618 వ్ల శతాబ్దానికి చెందిన సరాసు జడవాదులు కొందరున్నారు _ దేకన్‌ _ హబ్స్‌లక్‌ వారిలోని జడత్వమును వదిలి వికాస వినాశములు (వధానంగా తీసుకొని అర్ధనీతిని అతి విపులంగా చర్చించాడు మార్కు మహాశయుడు = ఆయన మొదట హేగెక్‌ మతానుయాయి _ తరువాత ఫయార్‌బాగ్‌ని అనుసరించాడు. మార్కు (పత్యక్షజ్ఞానమును వైళన్య పూరితం చేశాడు. మార్క్స్‌ కాపిటల్‌ ఈ ఇతిహోసమునకు వ్యాఖ్య _ ?) అన్నారు రాజగోపాలరావు. ఆ తరువాతనే నేను మార్క్‌ని అభిమా నించాను. అర్ధం చేసుకోలేని రంగనాయకమ్మ మార్క్సిజాన్ని “విషవృక్ష ఖండసంలో” విమర్శించాను _ అనాటి ఆకాశవాణి _ నాకు విద్యాలయం _ దేవాలయం కూడా. లేడియో విషయాలు చెప్పి టోరుకొడుతున్నాననీ అనుకోవద్దు. ఆ తరువాత “పారిజాతాపహరణం” = వింజమూరి శివరామా రావు రచించారు. నేను సత్యభామను అందులో.

61

ఎందుకోగాని సత్యభామ వేషం వేసే ఆర్జిస్టురాలేదు. నాకు రిహార్బ్పలు అఫసర్దంలేదు. స్క్‌ప్ప చదవగానే సత్యభామ స్వరూపం నా కళ్ళకు కట్టింది. ఇహంశా నా భక్తి కృష్ణుడియందు ఉండబట్టి సత్యభామను ....భగవంతుడి ప్రియురాల్ని ఇలా ఊహించుకున్నాను _ ఆమె సన్నగా కోలముఖంతో _ తెలుపు కలిసిన గులాబీరంగుతో ఉంటుంది చందకాంతిలాటి చీరకు తామర పువ్వురంగులో ఉన్న సన్న చెంగావిచీర కట్టుకుంటుంది. వెడల్పాటి వడ్డాణమూ = ఒంటి పేట ముత్యాలహారానికి చివర సుందరమైన పతకమూ _ కాళ్ళకి బంగారు పాంజేబులూ చెవులకి కెంపుల లోలకులూ పెట్టుకుంటుంది _ చిన్న కస్తురిబొట్టు పెట్టుకుంటుంది. నాగుబాము లాటి జడలో వ్యశ్రాల చామంతి పువ్వు పెట్టుకుంటుంది. సన్నని కంఠస్వరమయినా స్పష్టంగా ఉంటుంది. ఇది నన్ను నేను నర్షించుకుంటున్నానా? సౌందర్యం మాట ఏమో గాని ఆ నగలూ జడా మాతం ఆ రోజు అలాగే ధరించాను _ నేను సత్య భామనైనాా రాధన్రైనా నా వంశీకుంజంలో మాధపుడు లేడుగదా .. అహో దురదృష్టవంతురాలను. నా జీవన 'పారంభంత నే నేను ఒంటంని _ ఈనాడు అందరూ ఉన్నాగాని ఇంకా ఒంటరిని _ దానికి నేనే బాధ్యురాల్ని మనిషిలో భగవంతుడిని దర్శించే వయసుకాదు. కౌని భగవంతుడిలాటి మనిషి కావాలి = ఎక్కడ దొరుకుతాడు. అందుకే....అందుకే... నా అన్వేషణ వయసయినా ఇంకా పూర్తికాలేదు. అప్పటికి నేను *“ఆం(ధ్యపభిలో ఊహాగానం (వస్తున్నాను. (ప్రముఖ రచయిత్రిగా కొనియాడబడుతున్నాను _ ఆ రోజుల్లోనే “గి వడగలూ _ నీటి బుడగలూ” (వ్రాశాను _ తిండిలేని అభాగ్యస్త్రీలు పడుపు వృ్తి చేస్తున్నారని పోలీసులు హింసించేకంజే, పూర్వం దేవదాసీల్లాగా ల జపానులో నేటి గ్లైషాల్లాగా లీగలైజ్‌ చేయటం ఉత్తమం. బొంబాయి నొటి మహాపట్నాల్లో “రెడ్‌లైట్‌ ఏరియాలో ప్రాస్టిట్యూషన్‌. ఒక విధంగా (క్రమదిద్ధం చేశారు. 62

కౌటిల్యుడికం కు అంచెద్కర్‌, తెలివిగలవాడని నేను_అనుకోను _ కౌటిల్యుడంటే చాణుక్యుడు _ ఆయన ఇలా నిర్దేశించాడు సమాజ(శ్రేయస్సు కోసం.

అందగ త్త అయిన స్త్రీకి _ వివాహం నిషేధించి దేవదాపిని చేసి పురుషుల చాంచల్యం తీరటంకోసం మాన్యాలిచ్చి కులవృ త్తిచేసి సమాజ సీతిని కాపాడారు నాటి నీతివేత్తలు. వెలయాలికి కళలన్నీరావాలి. అందుకే వారికి కళానంతురాళ్ళని మరో పేరుంది.

ఆమెకు రాజానుమతి ఉండేది _ సుంకం కూడా ఉండేది. ఈ మధ్య స్యతికలలో లై సెన్సెడ్‌ (పాస్టిట్యూషన్‌ ఉండాలనీ అక్కరలేదనీ కొన్ని వాదోవవాదాలు జరుగుతున్నాయి.

ఈ (వాసేవాళ్ళ్గందరూ అపర చాణక్యులు కారు _ సమాజానికి వెలయాలు ఇల్లాలికోసం త్యాగంచేసిన త్యాగమూర్తి. పురుషుల చాంచ ల్యాన్ని భరించే సహనశీలి. వీలేశలింగం, గురజాడలు ఈ యాంటీనాచ్‌ ఉద్యమం బయలుడేర తీసేసరికి కళాకారిణీ అయిన వెలయాలు వ్యభిచారిజణ్‌గా మారిపోయి ఉండవచ్చును. వాళ్ళని బాగుచేసే _(పయత్నం చేయకుండా మొదలు నరికేళారు _ దానివల్ల ఇల్లాలు వెలయాలవటానికి లాభంవ స్తే సంకోచించటంలేదు.

మన సమాజ నీతి నిర్మాతలు కాస్త వైకాలజీ = సెక్సాలజీ ఆలో చించి = పురుషుడికి కొమం స్త్రీకన్నా తొందరపాటుగా తీసుకుంటాడనీ (హించి _- భార్యమీద కోపం వచ్చినా _ ఏ పురుడో వచ్చినా _ ౮మ త్మీనతకు తట్టుకోలేడనీ _ దావివలన అతని విధుల వెనకబడతాయనీ _ ఇల్లాలినంక ఆకలిగా చూస్తాడనీ _ బలవంతంగా" అనుభథవిస్తాడనీ (గహించి అలాగే ఆడపిల్లలు కూడా తొందరపడే అవకాళం ఉందనీ (గ్రహించి ఈ "వెలయాలి వ్యవస్థ ఒప్పుకున్నారు.

ఆడా _ మొగా _ తీన్రస్థితికి చేరుకుంపే = ఫలితం 'పెక్సు నేరాలూ అత్మహత్యలూ, కిరసనాయిలు. ౨చావులూను = ఈ కిరసనాయిలు:.' చావు లన్నిటిలో కొన్నిటికయినా పాత (పేమకే కారణం. 63

ఇంకోటి కూడా ఉంది. ఈ "సెక్సు నేరాలు జరగటానికి ముఖ్య కారణం _ ఆదే ఆకలి. ఆడపిల్ల ఆకలి భరించలేక తన శరీరాన్ని పణంగా. "పెట్టి ఆకలి తీర్చుకుంటుంటే _ ఆ తప్పు ఆడపిల్లదీ కాదు. ఆకలిదీ కాదు. సమాజానికి = విమెన్‌ వెల్‌ఫేర్‌ ఉంది గదా అంటారా? అది గొప్ప అవినీతి

కేర్యదం = అసలు నీతి అంపే "సెక్యూరిటీ. ఇక్కడ పుణ్యపాపాల్ని గురించి నేను చర్చించబోవటం లేదు.

వాత్స్యాయనుడు (వ్రాసిన (ప్రకారం స్త్రీకి కామం అధికం _ మొగ వాడు తొందరపాటు గలవాడు - అప్పుడు ఆడది లొంగుతుంది. సరే.

(ప్రస్తుతానికి వద్దాం. పదునాలుగో ఏట (ప్రారంభమయిన 'పెక్సుకోరిక పాతి కేళ్ళు వచ్చినా తీరకపోతే _ స్త్రీ అందుబాటులో ఉన్న పురుషుడిని అంది పుచ్చుకుంటుంది.

అప్పుడూ దోషం ఆడదానిదే అంటుంది లోకం _ కాని ఈ లోకం: బాధ్యత తీసుకుని ఆమె ఆకలీ _ వివాహం ఒకవేళ ఏ నాటోటిదో ఒకళ్ళిద్దరికి సహాయం చేద్దామని చూసినా _ అసూయచేత కుటుంబానికే ఎసరు పెడు తుంది. ఆ ఆడది అవిద్యచేత కొంతా, ఆశచేత కొంతా _ ఇది (పభుత్వం తీసుకోవాల్సిన _ పరిష్కరించాల్సిన ముఖ్యవిషయం - అన్నగారూ ఆడ పడుచులు అని అరనటంకన్న ఇలాటి ఆర్డినెన్సు ....అం'పే ఇష్టమైన కొంద రికి లై వెన్సు లిచ్చి = మళ్ళీ కొత్త మెహబూబ్‌ కౌ 'మేంది నిర్మించితీరాలి_ అవ్పటికి కొంత తీరుతుంది సమస్య,

ఇక హైైక్టొస్‌ లేడీల్లో ఇది విలాసం అయింది _- భర్త (ప్రమోషన్‌ కోసంఎతండి కాంటటాక్టు బిల్లు పాసవటంకోసం.తన స్వార్ధంకోసం ఫన్‌ అండ్‌ కంపెనీ అనే 'పేరులో అతిచరిస్తుంది, అతి తేలిగ్గా, ఆలోచించ కుండా.

ఏ విధంగా చూసినా_ఏయే కారణాలు వెతికినా-చాలా మంది "సెక్స్‌ విడ్యుకేషన్‌ కావాలని అంటున్నారు. 'సెక్స్‌ (ఫీడమ్‌ ఇప్పటికే ఆచరణలో ఉందింఅది వేరే విషయం,

ర!

అలాటప్పుడు (ప్రాచీన భారతంలో - చాలా రోజులు సన్యంగా.... ఆమపాలి - వసంతసేన - మధురవాణి - చింతామణి లాటి వారివల్ల ఉన్నతంగా జరిగిన _పియురాలి తనాన్ని చట్టబద్ధం ఎందుకు చేయకూడదు? అని నాటోటివాళ్ళూ శరత్‌చం(దుడు అనంతగోపాల 'షేనడే లాటి రచయి తలు వాదించారు. కమ్యూనిస్టు చైనాలో మాట ఏమోగాని పెరల్స్‌ బక్‌ నవల్లో (ేయురాలి తనాన్నీ గౌరవించారని చదివాం.

భగనతీ చరణనర్మ తన *చి(తలేఖి ద్వారా ఈ వృత్తికి నర్తకీ తనం జోడించి గౌరవించాడు _ “శిలప్పదికారం” అనే తమిళ కావ్యంలో కూడా రాజనర్హకీ సం్యసదాయం (శేప్టిపుతృలు వారిని (ప్రియురాళ్ళు చేసు కోడం కథానస్తుపు,

శూదద్రకుడి “మృచ్చకటికంలో వసంతసేన అనురాగవతి, అప్పటి నీత్మిపకారం వసంత'సేనని అవమానించి చంపటోవటానికి _పయత్నించిన శకారుడిని రాజు శికీంచొడు, బావమరిది అని అయినా చూడకుండా.

జీసస్‌ క్రై ఏస్‌ కూడా-మేరీ మాగ్దలీన్‌ అనే వేశ్యమీద కొందరు రాళ్ళు విసురుతుంటే-*మీలో ఆతస్పు చేయనివాళ్ళుంయే రాళ్ళు విసరండి” అన్నాడు. అనటోల్‌ (ప్రాన్స్‌ థాయిస్‌ కథ అందరికీ తెలిసినదే.

మహామేధావులెనరూ.దీన్ని ఆపలేమని (గహించి-ప్రత్యామ్నూయం- వెదికారు. అదే లైసెన్స్‌డ్‌ (ప్రాస్టిట్యూషన్‌-ఎన్ని పోలీసు రైడ్లు జరిగినా. ఎన్ని స్రీ సంక్షేమ ళాఖలున్నా-స్తీపురుష సంగమాన్ని ఎవరమూ ఆపలేమన్‌ వారికి తెల సు-అప్పుడు వివాహం చేయాలి, స్త్రీకి ప్రకృతి వలన నిరంతర సాహచర్యం కుదరదు గనుక వేళ్యానృ త్రిని కూడా చట్టబద్ధం చేయాలి.

త్రీ పురుషలిద్దరూ కలిసి చేసే తప్పుకు స్తీ వివాహంలోనూ బలి అవుతున్నది. న్యభిచారంలోనూ బలి అవుతున్నది-మన న్యాయశాస్త్రంలో ఇల్లాలి నీ-కన్యనీ_వితంతుపునీ చెరిచిన వారికి చాలా పెద్ద శికు విధించారు- ఇది ఇంగ్లీ షువారి న్యాయశాస్త్రంలో లేదు. సహజమైన కామాన్ని సవ్యంగా

(5) 65

తీర్చుకోటానికి రెండే సవ్యమైన పద్దతులు _ ఒకటి ఇల్లాలు రెండు (పియు రాలుం

ఆగ్మపియురాలు ఎంత సుందరి,ఆమె వరూధిని, ఊర్వశిచితలేఖ. ఆ ఇల్లాలు-సీత -సావిితి-దమయంతి.

దున్నపోతులాటి కాముకుడు _ పూలపందిళ్ళలాటి ఆడవాళ్ళని అన్యాయం చేస్తుంటే మనం ఊరుకోరాదు.మనం జీసస్‌కన్న దైవాలం కాదుంచాణళ్యుడి కంట (ప్రతిభానంతులం కాదు-రామళాస్తికంటబె న్యాయ వే _త్తలంకాదు.

చేతిలో కలం ఉందిగదా అని ఆడదానికి అన్నిహక్కులూ కావాలని కాగితాలమీద మాతమే వ్రాస్తున్న రచయితలు (బితకలేని ఆడది _పియు రాలిగా సౌవై టీలో గౌరవింపబడాలని ఎందుకు ఆందోళన చేయరు?

నవలల్లో టన్నులకొద్దీ నంటాముదపు సాహిత్యం దించుకున్న సోదరసోదరీ రచయితలు _ సౌస్రైటీలొ పతినత (బ్రితకాలం జే (సియురా లుండాలని ఎందుకు వాదించరు?

కలువపూలు చెట్లకుంయే బాగుంటాయనీ.(బాహ్మణ రక్తం పిరికిదనీ_ కమ్మర_క్తం కలుషితమైనదనీ గీకే బదులు ్త్రీలోకాన్ని1న్నిద లేపి దేశాన్ని ఎందుకు దిద్దరిల్ల చేయరు?

“మాకూ (బతికే హక్కుంది” అన్న రమీజావీలని ఎందుకు సమ ర్థించరు! మళ్ళీ అదీ లత (వ్రాయాలి. అప్పుడు లత వ్యభిచారాన్ని సమర్చిం చిందని వెక్కిరించవచ్చును-ఈ మధ్య (పియురాళ్ళ తలలు విరటోసుకువి రక్షణ కల్పించమని అడిగారని విన్నాను. ముఖ్యనుంతి సాహిత్య ఎకాడె మీల్ని కౌన్సిల్‌ నీ.కరణాల్నీ, ఉద్యోగులనీ పీకుతాడు ఆర్డినెన్స్‌ చేసి___

కాని ఆడబడుచుల ఓట్లతో గెల్చి రాష్ట్రాన్ని ఏలుతున్న ఈ సిసీ నటుడు=వారి (బతుకుగురించి పట్టించుకుతీరాలి ....తీరాలి....తీరాలి,

వి స్త్రీ చర్విత అయినా ఏమున్నది చెప్పటానికి

ఏ స్త్రీ పవిత్ర అయినా నమ్మని లోకమున్నది.

66

నేను ఏది మాట్లాడినా తోటి రచయితలకు వెక్కిరింపుగా కనపడుతుంది ఈ మధ్య_-

ద.భంరు. డక్ష్క మొదలియారు.స్వకీయ ఆరుముగం ముదలియారు ముడ్రళాలన్‌ మ్యుద్రింపించి భహిష్కరించిన ఒక లంకా యాగం అనే ఖు కుచ్చెల కథ ప్తుస్దకం చూళాను. అందులొ అర సున్నాలూ బండిరాలూ వగైరాలు పృష్కూలంగా న ఉన్నాయి. అది కిందటి శతాబ్దంలోది = పోనీ అచ్చుతప్పులేమయినా ఉన్నాయా అంపే అవేం లేవు. భహిష్క-రించటం అనేది తప్ప మరి అచ్చు పరిశమ ఇంత (పగతిని సాధించిన అనంతరం కూడా _. మనకు అచ్చుతప్పులు తస్పటంలేదు.

ఆ “లంకొయాగంి అచ్చుతప్పులు లేని ప్పస్తకం గనక దాన్నిచూ స్తే మాబోటి దురదృష్టవంకులై న రచయితలకు ఆదికావ్యం చూసినంత ఆనందం కలిగింది-ఈ మధ్య మరీ ఘోరమైన అచ్చుతప్పులు పడుతున్నాయి. “స్వర్ణ సీత'లో అచ్చుతప్పులు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

అచ్చుతప్పులవల్ల అర్థంలేని వాక్యాలు తయారవుతాయి _ ఈ తడవ యువీ దిదుతారా? డ.భ.రు. ఢక్ష మొదలియార్ని తలచుకొని ఆత్మకి శాంతి శెచ్చుకుందాంనా చిన్నతనంలో ఎ మరీ "ఘోరమైన డెస్‌లో విజయవాడ నుంచి “జన్మభూమి అని ఒక ప్యతిక వస్తూ ఉండేది.అది అచ్చుతస్పృలకు (పనిద్ధి-ఆ మాటకొ స్టే మన జన్మభూమే అచ్చుతప్పులకు ప్రసిద్ధి,

ఉదాహరణకు “*క్షొామబాధితులకు (ప్రభుత్వ సహాయం” అని పడ వలసిన దానికి *క్ష” అక్షరానికి కింద పొల్లు ఎగిరిపోయి _ “కామబాధితు లకు (పభుత్వ సహాయం”) అని తాటికాయలంత అక్షరాలతో అచ్చయిందిం 1టాజడీ ఏమిటంసే కామపీడితులసలే ఎక్కువగా ఉన్న కొన్ని చోట్ల

67

నుంచి జనం వచ్చె క్యూలో నుంచున్నారట జఆ్యతంగా అచ్చుతప్పు అని తెలియక.

మరునాడు సవరణ వేయడానికై నా పొల్లులు ఉండేవికాదుట ఆ (థెస్‌లో _ ఆ ప్యత్రికారాజం మరో వార్త వేసింది మళ్ళీ. వారం - డాక్టరు టి.వి యస్‌. చలపతిరావుగారు బహిరంగ సభలో రెండు గంటలసేపు (పస వించారు అనిం(ప్రసంగించటానికి బదులు.

ఆవార్త చూసి విరగబడి నవ్విన కాశేశ్వరరావుగారు *ఏమిరా ఫణీ చలపతిరావు రెండుగంటలు నెప్పులుపడ్డాడా? పాపం మన అచ్చ మాంబని పంపవలసింది ఫార్సెప్సో సిజేరియనో చేసేది” అన్నారుట. ఇలాటి వార్తలు నాకు ఫణి భూషణరావుగారే చెప్పుతూ ఉండేవారు___

సరస్వతీదేవి కూడ పూనుకుంది _ ఆవిడ పూనితే చాలా మార్పు లొస్తాయి.ఆలోచనా_కేజస్సూ=ళాంతీ వగ్లైరాలు. అప్పుడప్పుడు పనికి మాలిన రచయితల ఆత్మలు ఆవహిస్తామి. అలాటప్పడు ఎదుటి రచయితకి ఎంత ఇస్తున్నారు?

ఆ రచయిత “ఎగ్జార్చిష్టు కొట్టాడా? శర్ట్మిమ్వైన్స్‌? కొట్టాడా? “ఫ్పీవర్ర్‌) న్ని. కాపీచేశాడా? “ఆమెన్‌” కొట్టాడా? “జిమ్‌కార్చెట్‌* లాటి వేట రచయితల్ని కొట్టాడా? బార్బరా కార్ట్‌లాండ్‌ _ డెన్నిస్‌రాబిన్‌ కొట్టారా? “తేలేవే రే స్వప్నే కొట్టాడా? అని ఆలోచించి ఆ ఎదటివాడిని ఎలా “అన్‌పాప్యులర్‌” చేయటం? అనే మూడే మూడు విషయాలమీద _ రచయితలు ఆలోచిస్తున్నారు. “ఎందరో మహానుభావులు అందరికి వందనములు అనే త్యాగరాజస్వామికి వారసుడైన తెలుగు రచయిత _ అందరూ వెధవలు *“అహమేవ సండితి అన్న స్తితికి నచ్చాడు-అసలు తెలుగువాడికి ఆత్మజ్ఞానం తక్కువని అందరూ అంటారు. ఇందుకే కాబోలు.

నా జాతకంలో ఏముందోకాని.నేను ఏది మాట్లాడినా గాని నా తోటి రచయితలకు వెక్కిరింప్తగా కనపడుతుంది. అందుకే ఈ మధ్య నానె త్తి నెక్కి. కూర్చున్న సరస్వతికి మార్క్సిజం నూరిపోద్దామనుకున్నాను ఇ

68

అలాచేస్తే పారిపోయి. మళ్ళీ రాదనీ మామూలుగా (బతకవచ్చనీ ఆళ పడ్డాన్సు

తీరా అంకా విని

“నీ మొహంకదే నయ్యారీ _ బృహస్పతికి బుద్ధిలేక ఒక వాదాన్ని శేవతీస్తే అది పట్టుకుని నువ్వు మార్క్సిజం అని నాకే చదువు చెప్ప్తకావా?౫ అని వెక్కిరించింది.

“త్రల్లీ నా నె త్తినెక్కి కూర్చున్నది చాలక అందరూ అభిమానించే మార్క్సిజాన్ని బృహస్పతి వాదమంటావా?” అని ఎదురు తిరిగాను రైర్యం చేసి.

“అందరూ అంత అజ్ఞానంతో ఉన్నారా? _ పోనీగదా అని అప్పు డప్పుడు కొందరి నెత్తిన లాండవుదామనుకున్నాను = అయికే అది వద్దులే. స్థిరంగా నీ నెత్తినే కూర్చుంటాను” అంది. నేను ఖంగారు పడి

“అది కాదు తల్లీ-నీ బరువు మరీ కరువుగా ఉంది.కొందరికి. అట్లా 'వెళ్ళినద్దూ” అన్నాను

“పోనం'పే పోను. ఏది భారతీయమో-ఏది కాదో తెలియనివాళ్ళ దగ్గరకు అసలు పోను” అని మొండికేసింది తల్లి.

ఆకవిస్తామాట్టులూ = అవధాన్లూ = ఉపన్యాస కేసరులూ ఉన్నారుగా తల్లీ” అన్నాను బుజ్జగించి నదిలించుకుందామని _ కాని ఆమె కదలలేదు. అచ్చుకప్పుల సంగతి ఆలోచిస్తూ కూర్చుంకే ఇదో సన్ననిన్నిద అందులో కలఎఅదివర కే నిద్రమాత్రలు మింగి ఉన్నాను కనుక ఆవిడ మరి వారించ కుండా న్నిదపోయింది = సరస్వతీదేవికి భంగూ - (బాందీ-న్మిదమా(తలూ కాలానుగుణ్యంగా అలవాటవుతూ ఉంటాయి _ శరత్‌ చం్యదుడు ఒకచోట అంటాడు దుష్ట సరస్వతి నామీద స్వారీచేయడంనల్ల నే నేను చాలా కష్టాలు అనుభవించానని.నాకుమ్యాతం ఆవిడ స్పష్ట సరస్వతి. బృహస్పతివాదమే మార్క్స్చ్‌జమా?

69

ఆమాటకొస్తే నేనూ హేతువాదినే_త్యీనవాదినికూడా నా _స్తికళ్వానికీ హేతువాదానికీ ఎట్టి సంబంధం లేదు. హేతువాదుల్లో. అం'ే తార్కికుల్లో చాలొమంది అన్‌నోన్‌ పనర్‌ ఉందని ఒప్పుకుంటారు.

నే నొకసారి నాగార్జున సాగర్‌ వెళ్ళానుంనాగార్జున విిగహం నుదుట బొట్టు ఉంది-బౌద్ధమత విరుద్దమయిన బొట్టు ఎలాగొచ్చింది? కనక నాగార్జ నుడు బౌద్ధుల్ని అంగీకరించలేదని అనుకోవాలి కదా ఆ విిగహం ఇంకె వరిదయినా కావాలి-జపొను సిలోను నుంచి భారతదేశంలో జొరబిడ్డ బౌద్ధ సన్యాసులు కొంతమంది విష్ణవకారులై నారు.

అప్పటి ఆంధ్ర సాామాజ్యాన్ని కూలదోయటానికి ప్రయత్నించారు. పీరపురుషదత్తుడు లాటి వాడే వాళ్ళ మాయలో పడి శివలింగాల్ని పొద పీఠాలు చేసుకొన్నాడు-మనవాళ్ళు చెప్పే చర్వితకూ మనకు అర్ధమయ్యే చర్మితకూ ఏమ్మాతం సంబంధం ఉండదు.

“కొడితే కొట్టాడు గాని కొ త్తకోకెట్టాడు”.__అన్న సామెతలాగా అప్పుడో ఘనకార్యం చేళాను నేను. ఇక నాగార్జునసాగరంలోకి సళ్ళు వదులుతారు. 1988 మొదట్లో అనుకుంటాను. ఇద్దరు విదేశీయులు అక్కడ ఉన్న ఒక ఉద్యోగితో మూడు చక్కని నంది విగహాలూంఒక శిల్పసుందకి చేరం కుదుర్చుకున్నారు. రికార్డింగ్‌ కి నేనూ డ్రై 9వరు ముసలయ్యాఖికొలు అనే ప్యూనూ వెళ్ళాం. ఆ ఏండకి మేం సగం చచ్చి కారులో కూర్చోలేక చెట్టుకిందికి చేరాం సిలోన్‌ కాందిశీకుల్లాగా.

ఆ అమెరికన్స్‌ ఇచ్చిన డబ్బు చేతిలో వేసుకొని, ఆ అధికారి అతని దారిన అతను వెళ్ళాడు.___మా రేడియో కారు _ప్టైమత్‌. అమెరికన్సు బీరు టిన్నులు పుచ్చుకొని కక్రిష్ణ్టలో దిగారు ఎండ భరించలేక.

నేను ప్యూను డైఏవర్ల సహాయంతో ఆ మూడు నందుల్నీ డిక్కీ లోకి ఎక్కించాను. శిల్పసుందరినీ ఎక్కిద్దామంకే. కైర్లు పగిలిపోతా. యన్నాడు మా డై9నరు ముసలయ్య-అంతే ఆ మూడునందులతో అరనయి

70

మైళ్ళ వేగంతో విజయవాడ వచ్చి సడ్డాం-మా శ్లైమత్‌ కారు కుదుపులేకుండా 80 మైళ్ళు వెళ్ళగలదు. నా దేశ నంవదని విదేశీయులకి అమ్ముకున్నవాడిని తిట్టి (పయోజనం లేదు.

బహుశా ఆ నందులు వీరపురుషదత్తుడు శివలింగాన్ని పీకగా నిన్స హాయంగా నిలబడ్డ నంది కేశ్వరులయి. ఉంటాయి. వాటిని చాలారోజులు శీడియోలోనే ఉంచాను. ఈ మధ్యనే ఆ శిల్పాల డబ్బు చేతిలో వేసుకొని ఆనందంగా వెళ్ళిన ఆ ఉద్యోగి కనపడ్డాడు. “*నందులకి ఎంత ముట్టింది?)) అని అడిగాను.

ఆయన తెల్లటోయి ___ “ఆ నందుల్లో ఏదో మహిమ ఉందమ్మా అసలు మాయమైపోయినయి” అన్నాడు.

ఆ నందుల (ప్రాచీనతనీ శిల్పాన్నీ తెలియని మా శేడియో వాళ్ళు అందుతో ఒక నందిని పగలగొట్టారు-దాంతో ఒళ్ళు మండిన నేను ఆ నందుల్ని తెచ్చుకుని ఇంట్లో పెట్టుకున్నాను. కనీసం వాటి నయసు వెయ్యి సంవత్సరాల పైమాపే.ఆ నందులు 'మన్హైక్కగానే దర్శనమిస్తాయి. ఇప్ప టికీ. ఆ వరండాలో నే తూగుటుయ్యాల ఉంది. ఆ ఉయ్యాల కెదురుగా నా అంత సరస్వతీదేవి అయిల్‌ "పెయింట్‌ ఉన్నది = ఎదురుగుండా కొండమీద దుర్గ ఉన్నదని దిలాసా ఉన్నది.

అవును మా కనకదుర్గ -మహారచయితల కావ్యసర్ష = ఈరోజు మా దుర్గను చూడాలి. అది ఒకసారి దసరాలో సరస్వతీ అవతారంనాడు-జనం తగ్గిపోయారని అనుకున్న తరువాత వెళ్ళాను. ఆ దృశ్యాన్ని వర్ణించటం ఎవరితర ౦-అన్నీ సన్నజాజులూ నందివర్థ నాలూ_ తెల్లతా మరలూ _ తెల్ల గులావీ లతో అలంకరించారు ఆమె సవ్వరసాధి దేవతకదా = యా కుందేందు తుషార హారధవళ. మళల్లేపువ్వులాగా మంచుబొట్లలాగా ఉంటుంది ఆమె చాయ - అందుకే తెల్లని పూలతో అలంకరణ_మంచి గంధం-కస్తూరి.జవ్వాది-సన్న జాజులు కలిసి సువాసనతోపొటు పూర్వజన్మ వాసనకూడా కలిగి స్తున్నాయి. అది అనిర్వచనీయమైన అలౌకిక వాతావరణం నేను ఈ లోకంనుంచి

గా

వాణీ విలాసాన్ని చూస్తున్నాను వి్యభ్రాంతురాలనైై అలా నిలిచిపోయిన నన్ను చూసి.__అప్పటికి జీవించి రేడియోలో పనిచేస్తున్న రుక్క్మిణీనాధ శాస్త్రిగారు.

“నాకు తెలుసు నువ్విలా ఆమెలో కలిసిపోతావని___నేను దేపీ ఉపాసకుడిని. కాసేపు ఆ విగహాన్ని చూ స్తే నీ (ప్రాణాలు ఆమెలోకి లాగే స్తుంది” అన్నారుగాని ఆయనా అలా చూస్తూ నిలుచుండిపోయారు.

చేతిలో వీణ.___మరో చేతిలో జసమాల __ ఇంకొక చేతిలో తాటి యాకుల (గంథం _ ఇంకొక చెయ్యి అభయహ_స్టం. ఆ అభయం నాకే.... ఏమి సుందరి ఈ సరస్వతి._ఎంత (ప్రాచీనమైనది ఈ హేమలత? నేను కౌద్యు దుర్గం పచ్చగా సన్నగా ఉంటుంది బంగారు తీగలాగా. దేవీ నామాల్లో "హేమలత ఒకటి కాని ఆవరణలో చేతగాని శిల్పులు చెక్కిన చెత్త విగ హాలు ఆ సౌందర్యానికి మచ్చ _ అక్కడ ఒక సరోవరం ఉంది. ఆ నీళ్ల ఎప్పుడూ ఎండవు ఎక్కడనుంచి వస్తాయో తెలియదు.

ఇంతలో మా మేనమామగారు డాక్టర్‌ టి.వి.యస్‌,. చలపతిరావు గారు వచ్చారు. ఆయన దేవాలయపు (టస్టీ అనుకుంటాను. అస్పటికి ఎమ్‌. ఎల్‌.ఏ.కూడా. అదివరకు విజయవాడకి ఛెర్య్మను. (సదక్షిణం చేసివచ్చాను ఆయనతో మరోసారి.

మళ్ళీ చూళాను దేవివంక_.ముందుకు పోదామం'పే కాళ్ళు కదలటం లేదు = ఆ కళ్ళలోని చల్లని కరుణాదృష్టి = ఆ చక్కని ముక్కుకి రవ్వల నత్తూ పచ్చల అడ్డబాసా _ కళ్ళలో ఒక రవ్వ పొదిగినట్లున్నారు. అవి మనవంక చూస్తున్నట్లుంటాయి ఆ రవ్వలవల్ల _ ఆ తెల్లని చీర _ నడుము చుట్టూ రవ్వల వడ్డాణము _ దీపపు కాంతిలో దేవి సర్వమూ ఒక జ్యోతిగా వెలిగిపోతున్నది _ తరువాత బయటకు వచ్చినప్పుడు ఒక అందగత్తె ఎదు రయింది = అచ్చం దేవిలాగా ఉంది. ఎందుకో ఆ కణంలో ఆమెకు మఘణీమేఖల అని పేరు పెట్టుకున్నాను, తరువాత (కిష్టా బారేజీ కట్టినప్పుడు

72

మేము వ్రసొరంచేసిన నాటికకు ఏం. పేరు పెట్టాలో తెలియక__మా శివరామారాపుగారు అనస్థపడుతుంకే గకిష్ణ వేణీ మణిమేఖల” అనే "పేరు నేనే సజెస్టుచేశాను- ఆ నొటకంలో ఘంటసాలగారు, బాలమురశీగారు పాటలు పాడుతుంళే _ నేను వాచికాన్ని అభినయించాను. అదట్లా ఉంచి మా రుక్మిణీనాధశాశ్రగారు నన్ను తరుచూ దుర్గని చూడవద్దనీ _- ఆమె నా ప్రాణొన్ని తనల కి ఆకర్షి ంచుకొంటుందనీ చెప్పారు. తరువాత చాలాసార్లు చూళశానుగాని అనాటి అనుభూతి మళ్ళీ నాకు కలగలేదు. అనుభూతులూ. తన్మయత్వాలూ = అన్నివేళలా కలగవనీ దానికీ ఒకవేళ ఉంటుందనీ అర్థం చేసుకున్నాను. ఇక్కడ మా మేనమామల్నీ మాళతామహుల్నీ గురించి చెప్పాలి " శన్నేటి వారిలో వైదికుల్లో విశ్వనాధంగారూ నియోగుళ్లో చలపతిరావు గారూ రాజకీయవాదులు _ నేనూ _ తెన్నేటిసూరీ సాహితీ ఉపాసకులం* ఇక అంతౌ సామాన్యులే. చలవతిరావుగారికి అంకేు మా చలసతి మామ య్యకి అయిదుగురు సంతానం _ అందరూ _ మామూలు వాళ్ళేగాని _ 'పెద్దవాడు నాగేశ్వ(ర్రావు గతజన్మలో యోగ్యభష్టుడేమో అని నా అను మానం. అవివాహితుడై = అంతర్ముఖుడై = మందులమ్ముతూ ఉంటాడు. వాడి పేరు నాగేశ్వ్యరాపు యోగి అనచ్చు. కుల'శేఖరాళ్వారు తిరువాన్కూరురాజు న శతాబ్దంలో కాటోలు. ఆయన చక్కని కవి =. ఆకాశంక్షుదం . ఈ భూమి ఒక నలుసు _, ఈ సముద్రాలు చిన్న సీటితుంపరులు _ ఇది కవి చమక్కారం అంటారు గాని ఇందులో నిజమున్నది. హెచ్‌.జి. వెల్చు (వాసిన “హిస్టరీ ఆఫ్‌ వరల్‌? కూడా ఇదే అంటుంది. డ్‌ ం ౨౬౮01 ||13 1౧౬8 02% 482 151వ ౨84 ౦౮1 ఠాగూర్‌ 79.

ఆ సమయంలో ఒంటరినై న నాకు వివాహం చేసుకున్న సుఖం కనిపించేది కాదు స్వాశంత్ర్య సమరోద్య సమయంలో బందరులో నేషనల్‌ కాలేజీ

పెట్టారట.

అడవి బాపిరాజుగారి పర్యవేక్షణలో తయారైన ఒక చక్కని

వ్‌ వీరువా యింకా నా దగ్గ ఉంది. అది నాకోసం

త మా తాతగారు తయారు చేయించారని తలచుకుంకే గత నా ఒళ్ళు పులకరిస్తు౦ ది. నాకు పుట్టుకతోనే విజయవాడలో ఇల్లూ దాంట్లోకి సరిపడే పాతరకం సామానూ ఉన్నాయి. అం'పే మా తాతగారు ఏర్పాటు చేళారు. అధునికమైనవి నేను సంతరించు కున్నవి.నా దృష్టిలో ఆ బీరువా. గంటలు దా" ష్టం వచ్చినప్పుడు దానిష్ట భ్రకౌరం కొట్టి _ లేదా ఆగిపోయి _ కాలంకం'టె అతివేగంగా. రెండు రౌండ్లు ముందుకు తిరిగే పనికిరాని గడియారమూ _ ఊయెలబల్లా చాలా ఇష్టం = నందులూ సరస్వతీకూడా.

మళ్ళీ చెప్పాలి తప్పదు నొ వంశపు వ్యక్తులను గురించి.

పండితురాలై న భార్యచేత (పేమించబిడి _ వేశ్యను పత్మివతను చేసిన మా ముత్తాతగారు గ్నురపుస్వారీకి పరగకాలో సేరు పొందిన హీరో _ మా ముత్త్రాతగారికి పరదేశమ్మగారని ఒక చెల్లెలు ఉండేది. ఆవిడ నేను పుట్టిన తరువాతకూడా జీవించే ఉంది. ఆనాటి హిడింబిలాగా బిలనంతురాలు కావడంచేత హిడింబామ్మగారు అనిపించేవారు. ఆవిడ చీకట్లో కుక్క. అనుకు? చిరతప్పలిని క్యర తిరగేసి బాదిక్కే “స్పాట్‌” లోనే చచ్చిందని చెప్పుకుంటారు. ఆ హీరోమాము _త్తాతగారికి ముగ్గురు కుమారులు, పెద్దాయన మరణించాడని చెప్పాను. ఆయన భార్య మా పిచ్చిబామ్మగారి ఆస్టి ఇప్పటికీ నెమ్మలూరులో చేపల చెరువుగా ఉంది _ ఊరివాళ్ళు పాటిమన్ను తప్వుకుపోయిన తరువాత.

గ

'రెండన కుమారుడు మా తాతగారు (పకాశరావుగారు. మూడవ ఆయన లక్ష్మీనరసింహారావుగారు. కామేశ్వర మ్మ _. మహలక్మమ్మ రుక్కిణమ్మ ఇందిరమ్మ సుందరమ్మ ....ఇంకో ఆవిడ పేరు గుర్తుకు రానటంలేదు _ మొత్తం ఆరుగురు. వారి సంగతి వదిలేద్దాం,

మా తాతలిద్దరూ జ్ఞాపకంన_స్తే నా కళ్ళు చెమ్మగిల్లుకాయి. అందులో మా చిన్నబామ్మగారు ఇంకా జీవించే ఉన్నారు. ఆవిడ స్థానం నరసింహా రావుగారికి సంగీతపు క్లాస్‌మేట్‌ _ మా బామ్మగారు యద్దనపూడివారి ఆడ పడుచు = బహుశా సోదరి యద్దనపూడి సులోచనరాణికి చుట్టరికం ఉండ వచ్చును = సులోచనరాణి ఈ విధంగా బంధువేకాక సాహితీ బంధుపుకూడా.

మా బామ్మగారికి పుట్టిన సంతానం ఇద్దరు. 'పెద్దది మా మేనళ్ష అన్నపూర్ణమ్మగారు = ఆ దంపతులిద్దరూ చివరివరకూ చితికిపోయేటట్లు. ఆమె బాలవితంతువు - నియోగి జమీందార్లలో ఒకరైన పూళ్ళ సీతా రామయ్యగారికి ఇచ్చి వివాహం చేశారట. ఈ మహా సొందర్యవతి యవ్వనవతి కాగానే ఆయన కయవల్ల చనిపోయినాడు. ఇదివరకు ఈ సంగతి చెప్పాను. మా తాతగారి ఈ కొద్దిపాటి అ్యశద్ధవల్ల మా మేనత్త జీవితం సర్వనాశనమయింది _ అప్పటి కాలం కనక ఆమెకు పృనర్వివాహం. జరగలేదు. కాని యీ కాలం అయితే అవిడ జీవితం సుసంపన్నం అయి ఉండేది _ వీరేశలింగంగారి (ప్రభావం రాజమండ్రివర కే పరిమితమైనదని' నాకు అనిపి స్తున్నది.

మా తాతగారు ఒక విధంగా నాగరికులనే చెప్పవచ్చును. ఒక్క బొట్టుతప్ప ఆవిడ సర్వాభరణాలూ అలంకరించుకునేది. రంగు చీరలు కళ్తేది.__జుట్టు బర్మాముడి చుట్టుకునేది. నేనే ఎందుకో ....బహుశా చిన్నతనంవల్ల ఆవిడ ముడిలో గులావీలూ___ఆవిడ నుదుట కుంకుమా ఉంచేదాన్ని. దీనికి నన్నెవరూ కోప్పడేవారుకారు. అందరూ. కళ్ళనీళ్ళు తుడుచుకునేవారు__బయటికి పోయినప్పుడు పూలూ కుంకుమా తీసివేసేది.

75

బహంశా ఆవిడ నన్ను 'పెంచటానికే పుట్టిందేమో అనిపిస్తున్నది. ఆవిడ అందగత్తె కానటంవలన ఆవిడ శీలంమీద ఎవరికీ నమ్మకం ఉండేది శాదు. బహుశా ఒకరిద్దరు ఆమెను (సేమించినశ్లే గుర్తు, వాళ్ళ'పేర్లు గుర్తులేవు గాని. ఆమె తరువాత జన్మించినది మా తంర్మడి నారాయణరావుగారు. మా ముతాతగారిలాగా ఈయనా దక్షిణ నాయకుడు. ఆయన అందం సినిమాయాక్టరు హరనాథ్‌ అందంలా ఉండేది__మాపూరు విశ్వనాధవారి అత్తవారి ఊరు అని చెప్పానుగదూ? ఆయన జీవించి ఉన్నంతనరకూ నేను కనపడగానే ముందు మా ఊరుని తిక్హువారు. దానికి కారణం ఏమిటం'పే? విశ్వనాధవారు బందరునుంచి మా ఊరు పదిమైశ్ళే గనక నడిచి వస్తూ ఉండేవారు.___ఒకరోజు అలా నడిచివస్తున్నారట. ఇంగ్లీ షువాళ్ళు శేసతివాళ్ళనీ అనుమానించే రోజులు. కాం[గెస్‌ అంపే భయపడేరోజులు _ అందులో నిమ్మలూరు దొరలు కాంథగెసువారు__ఒక ఇంగ్లీ షువాడు శుపాకీ చూపించి “ఎక్కడికి?” అని ఇంగ్లీషరో డబాయించేసరికి ఈ సమితాహ్మడు మాపూరు కాంగెసుకి పట్టుకొమ్మ అని మర్చిపోయి చాలా “నిమ్మలూరు” అన్నారట _ అంతేకాదు గురువుగారు ఖదరు ధరం చటం అనే నేరం చేయటం, తల పొగరుగా ఎగళేసి ముందుకి “సడవటం వల్లా తుపాకీతీసి కాల్బటోయినాడట వాడు. అప్పుడు ఆ ఒంటరి రోడు మీద (ప్రమాదస్థితిలో పడ్డానని (గహించిన విశ్వనాధవారు _ తను జాతీయ వాదిని కానన్సీ కవిగాడిననీ (బాహ్మడిననీ జందెం చూపించి _ అసళలెన జాతీయవాదులు నిమ్మలూరు దొర లనీ = (బహ్మహళత్యా పాతకంయొక్క భయంకరత్వం ఎలాటిదంపే మళ్ళీ (క్రీస్తుని శిలువ వేసినటువంటిదనీ వాడికి చచ్చచెప్పి (ప్రాణం రక్షించుకుని బయటపడ్డార ట_మా వూరిని తిట్టు శుంటూ = తన కాలాన్ని నిందించుకుంటూ. 76

ఆ కారణంచేత మా ఊరంే ఒళ్ళుమంట ఆయనకి. అది అలా ఉంచి ఈరంకి సీతారామయ్యగారనే గొప్ప జ్యోతిళ్శాస్త్రవేత్తా వాస్తు శాస్రజ్ఞాడూ అయిన పండితుడిని మా వూరు తీసుకొచ్చి నిలిపారట మా ముత్రాతగారు.

మా యింట్లో ....భవనం .... అనాలిదాన్ని _ చెరువు సీఠే ఆధారం: మాకు. ఆ పరిస్థితుల్లో బావి తవ్వించాలని (సయత్నించారట_ సీత్రా రామయ్యగారు. ఒక చోటు చూపించి ఇక్కడ తవ్వితే అమృతధారల నంటి ,వీళ్ళు పడతాయని చెప్పారుట = ఆయన చెప్పినచోట తన్వడం మొద లెట్టారుగాని సీళ్ళుపడలేదు.

సీతారామయ్యగారు. ఆలోచించి “*నారాయణచేత తవ్వించండి” అన్నారుట. ఆశేళ్ళ పిల్లవాడయిన మా నాన్నని అందులో దింపటానికి మౌ బామ్మగారు ఒప్పుకోలేదు. మా నాన్న సాహసి. ఆ గోతులోకి దిగి సలణగుతో కొంచం తవ్వాడుగాని....పసివాడి బలమెంత? ఆయన కాలి బొటన వేలిమీద పలుగు వేనుకున్నాడట. అంతే ఆర_క్తం కారటం, భూమి లొంచి ఏనుగు తొండంలాగా జలం ప్రెకిచిమ్మటం జరిగింది.

అప్పుడు ఈరంకి సీతారామయ్యగారు _ “ఇతను ఆయుర్దాయం కలవాడై తే (వపంచాన్ని ఏలకా”డని అన్నారు. ఆ వాక్యంలోనే మా నాన్నది అల్బాయుర్దాయం అని ధ్వని ఉంది. ఆ మాట అసప్పుడివరూ పటించుకో లేదు...

ల ఆ రోజుల్లో అందరు ధనికయువకుల్లాగా నే _ పద్మ వ్యూహంలాటి విశ్ళంఖల జీవితం గడిపి ముప్పయి రెండేళ్ళకే అకాలమృత్యుపు పాలయి నాడు = మా నాన్నను గురించి నా “జీనన(సవంతి” నవలలో ఉంది. అది మూడు తరాల కథ, ఆయనను గురించి సందర్భానుసారంగా వివ రిసాను.

న్‌ ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన సంగతి. మాకు కరణీకం ఉండేది _ నూజివీడు జమాబందీకి వెళ్ళినవ్పుడు _ “నాతిగల (బహ్మచర్యము నా

77

తరమా? నారయ భూపా” అనే పద్యం చెప్పింది మా పూర్వీకుడేనంటారు. అనంతరం ఇంగ్లీషు (ప్రభుత్వాన్ని వీళ్ళు ధిక్కరిస్తూ వచ్చారు. మా ఊళ్ళో మా యిల్లూ _ వైదికులైన బుచ్చంభౌట్లుగారి ఇల్లూ “పెద్దవి _ ఊరి దొరలం అవటంచేత మా ఇంటిముందు మూడువందల ఆరవయి రోజులూ పందిరి వేసిఉండేది. అరుగులమీద "కెక్కాలు ఉండేవి. అతిధులూ అధికార్లూ వసూవుండేవాళ్ళు _ మా ఇంటి గచ్చు అదేమిటో గాని మనిషి నడుస్తుంకే సీడ కనిపిస్తూఉండేది యిప్పటి మొజాయిక్‌ ఫ్లోరింగులు దానికింద బలాదూరు. హమేషా ఆ ఇంటి అందం కాపొడ్డానికి తాపీ మేస్త్రీ తాతయ్య రెడీగా ఉండేవాడు. ఇక్కడ హేతువాదులూ - సర్వమానవ సమానత్వవాదులూ గమ నించాల్పిన విషయం ఒకటి ఉంది = నాకు మా తాతగారిమీద అభిమానమే_ కథలుచెప్పే తాపీ మేస్త్రీమీదా - గట్టి పకోడీలు'పెడ్తు పకోడీల తాతమీదా, చెరుకు ముక్కలు ఇచ్చే హరిజనుడు దండుమీదా _ ఉండేది. మా తాత శారు ధనవంతుడనీ ఆయన ఆస్తికి నేను వారసురాలననీ అప్పటికి నాకు తెలియకపోయినా అందర్ని పలకరించేదాన్ని. మనుషులేకాదు ఆవు దూడలూ గోరింకలూ 'మేకపిల్లలూ కూడా నాకు స్నేహితులే, పూల మొక్కలూ కుక్కంలూ ఆత్మీయ మికృలే. ఇప్పుడు నా కొడుకుల్ని చూస్తున్నాను _ ఒక గడియారం కొను క్కుంపే పక్కవాడిని తేలికగా చూస్తున్నారు _, యీ వరభేదం ఎక్కడ నుంచి మన సమాజంలో దూరిందో సామ్యవాదు లైఐరై న్‌ చెపితే బాగుం డును _ అంతేకాదు మా తాతగారికి (ప్రాణస్నేహితుడు దండు అనే ప్రా జనుడు వాళ్ళిద్దరూ మేనా వేళ్ళాడతీసిన మా గేదెల సావిట్లో గంటల తరబిడి కబుర్లు చెప్పుకునేవారు. దండు మా నాన్నయొక్క లీలావిశేషాన్ని చెప్పి పెళ్ళిెచెయ్యమని సలహా ఇచ్చాడు. ఇక్కడ మా తాతగారి ముఖ్య స్నేహితుల్నీ బంధువుల్నీ చెప్పాలి, కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు. వారిది యలకుజ్టుగామం, మా 78

పక్కంవూరు. మద్రాసులో వారి శ్రీభాగ్‌”” నూ సొంత యిలులాగా ఉండేది. ఇద్దరూ బందరు నడిచి వెళ్ళి చదువుకున్నారట అ శ్రీభాగ్‌ ఒడం బడిక కాంటగెసు చరిితలో ఒక అపూర్వ స్టానాన్ని అలంకరించింది యీ తాత లిద్దరి స్నేహమూ మా తాతగారు చనిపోయేవరకూ సాగుతూనే ఉంది = పట్టాభి సీతారామయ్యగారు = ఆయన దారాల పొదుపూ గుండు సూదుల పొదుపూ చూసి మా తాతగారు. విసుక్కునేవారు. వీరిదరూ బందరులో ఖద్దరు దుకాణం పెట్టారు. అమ్మే బాధ్యత చెరుకుపొడ నరసింహం పంతులుగారి దనుకుంటాను, కొట్లోకాదు ఊళ్ళో తిరిగి.

ఇక (ప్రకాశంపంతులుగారు. వీళ్ళతాతకో మ'రెవరికోగాని (ప్రకాశం గారనే పేరు ఉండేదిట, ఒకరు కూతురు కొడుకు....ఒకరు కొడుకు కొడుకు _ ఇద్దరూ (వకాళాలే = ఒకసారి సకాళంపంతులుగారు దాక్కోఎవన టానికి నూ ఊరు వచ్చారట. ఒక తురక సార్దెంటూ _ మరొక ఇంగ్రీష సాజ్జెంటూ వచ్చారు ఆయన్ని “ఛేజ్‌ చేస్తూ.

“పీర్‌ కాసిం ఎచ్చట?” అని డబాయించాడట ఇంగ్రీషు సార్డెంటు. తురక సార్దెంట్‌ కి కాంగెసు అభిమానం ఉంది అందుకని మాట్లాడకుండా ఊరుకున్నాడు.

మా ఊళ్ళో పీర్‌కాసిం అనే అతను లేడనీ ఆ మాటకొ స్తే అసలు సాయిబులే లేరనీ ఊరంతా సొక్యంచెప్పి (_ప్రకాశంగార్ని తప్పించారట. అప్పటినుంచీ మా తాతగారు చనిపోయేవరకూ పంతులుగార్ని *ఒరే పీర్‌ కాసిం” అని పిలుస్తూ ఉండేవారు. మా తాతగారు జీవించి ఉంటే రాజ శ్రీయాల్లో చాలా గొప్పస్టానం అ్మకమించేవారు. ఇప్పటికీ జీవించి ఉన్న గురజాడ రాఘవళర్య్మగారు కూడా మా తాతగారి స్నేహితులే,

ఇటీవల మరణించిన గొట్టిపాటి (బహ్మయ్యగార్ని బావో అనిమా శాతగారూ - బానగారూ _ అని (బహ్మయ్య తాతగారూ పిలుచుకునేవారమని వాఠే చెప్పారు. వారి జీవితనాక నాకు ఇస్తూనా ముద్దులి మనుమరాలు అకకి అని వణికే చేతుల్లో మరీ (నాసి ఇచ్చారు _ ఒక ఏడాది నా చదువు

79

బావట్లలో మౌ చిన్ని తాతగారివద్ద జరిగింది . ఆ సమయంలో మా పిన తంగడ్రి మురశీధరరావుగారూ, కోన సభాకరరాపుగారూ నాటకాలేసేవారని శ్రాపకం. కోనవారికి సిగరెట్లూ అవీ తెచ్చేదాన్ని. ఇటీవల మంతి అయినా నా మీద ఉన్న వాత్సల్యాన్ని ఆయన మరిచిపోలేదు. *అంకుల్‌ అంపే కోప్పడతారా?” అంపే నవ్వి ఆప్టిల్రవక్ర పోతేనే కోపం వస్తుంది” అన్నారు. ఇటీవల గవర్నరు అయినాక అభి నందిస్తూ ఉత్తరం (వ్రాళాను. వెంటనే జవాబు (నాశారు. ఏ గవర్నరయినా నా సితిలో ఉన్నవారి జవాబు (వ్రాస్తారు నిజమే _ ఇందులో వాత్సల్యం: ఉందీ. చాలా కరెక్టుగా ఉ_త్తరాలకి సమాధానం యిచ్చేవారిలో చెన్నా రెడ్డిగా ఠొకరు. పట్టాభి రామారావుగారూ, గోపాల రెడ్డిగారూ కూడా వెంటినే సమాధానం ఇస్తారు. విషయం రాజకీయాల్లోకి పోతోంది. (బితుకింకా శీడియోలో ఉంది. సాహిత్యంలో యిప్పటికీ ఉంది. ఇంకా సినిమా లున్నాయి. సాహిత్య ఎకాడెమీ సాన్నిహిత్యం ఉంది__ ననలలాగా చెప్పకాను = వరసగా చెప్పకే విసుగు కలగవచ్చును. అందుకే ఈ (బతుకు ఊయెల ఎన్ని ఊపులూగిందో అన్నీ చదివేవారూ ఊగాల్పిందే. =నా కొక సోదరుడున్నాడు. డాక్టరు గాలి బాలసుందరరావు కాదు _ డాక్టర్‌ (ప్రకాశరావు నేడు నాగార్జున యూనివర్శిటీలో రీడరుగా ఉంటూ నుఖపడుతున్నాడు. వాడి కొక కుమారుడు. నేను “ఊహాగానం' (వాసి కాస్త 'పేరు తెచ్చుకున్నాక _ నా పెద కొడుకు కడుపులోపడ్డాడు _ సిజేరియన్‌ ఒబీ - 'పేరు నారాయణరావు క క్షేత విద్యార్థి. మదాసులో సుఖంగా ఉన్నాడు భార్యతో సహా _ అదివరకు మృదాసు నొవాసినయిన నేను విజయవాడ వచ్చి రేడియో ఉద్యోగంలో చేరాను. నా సుఖం నా బాల్యంలోనే _ యవ్వనంలో ఉద్యోగం = రచన _ పిల్లల్ని "పెంచటం ఇల్లు చూడటం అన్నీ నేనే. ఆ సమయాల్లో ఒంటరి. నయిన నాకు వివాహం చేసుకొన్న సుఖం కనిపించేది కాదు. *“ఎనాన్సరు 80

కృష్ణవేణి _ నవలలో నా రేడియో జీవికాన్ని కొంతవరకు చితించాను. మిగతాది చాలా ఉంది. ఈ జీవిత చరిత్రలోనే (వ్రాయాలి. ర క్రాక్షరాలతో (వాయవలసిన సంఘటనలు ఉన్నాయి. అవి (వాయకపోతే___

నాదు రక్రంబు నీ రధ చోదకుడు కడిగివేయును రేపు నీ చ్యకముల నుండి _ అచటి బహుజన రక్త చిహ్నాములయందు నాది యిదని గుర్తేమి కనబడును స్వామి (విశ్వనాధ)

స్వామీ:

నా రక్రంయొక్క (పయోజనమేమిటి? ఇది నారక్షం అని అందరికీ తెలియాలి = అన్నీ చెప్పాలి _ లేకపోతే . ఈ నా కుటీర తోరణముగ (గేలాడి విరహతోరణమ్మున్నై - వాడి నత్త లై పోవుటకాక. కనక(వాస్తాను = ఈ వాడినపూల అంత (ప్రయోజన రహితాలు కావని నిరూపించు కుంటాను. .

స్వైరిణి అన్నారు నన్ను శ్యామసుందరా.

అవును అన్నారు. ఇంకా అన్నారు. ఇప్పటికీ అంటున్నారు. ఎందుకో అలా అంటారు. నేను 'స్వ్వైరిణీ అన్నారని ఎందుకు బాధపడాలి? రాధ బాధపడాలి? ఆమెకు కృష్ణుడు దొరికాడు గనుక _ నాకు దొరకలేదు.

స్వైరితి అన్నారు నన్ను శ్యామసుందరా

నీరప నిశి వెన్నెలలో నీదు మధుర మురళిరవము

విన్నానని స్వైరిణి అన్నారు నన్ను --- రజని మగ రచయితలు తెలిసిపోయేట్లు కాపీ కొడతారు చచింగిపోయిన ఆలోచనలను _ అరువు మాటల మాసికలతో కప్పిపుచ్చే కవులు కలఠెందరో అన్నది ఖలీల్‌జ్నిబాన్‌ కవితా వెటకారం _

అందుకే ఇందిరాగాంధీకి ఖలీల్‌జిబాన్‌ అంటే చాలా ఇష్టం.

(శు స!

న్‌్‌ నేటి రచయితల స్థాయికి కూడా పై సూక్తి వర్తిస్తుంది - ఈ మధ్య నేను వరంగల్‌లో ఈ విషయం మాట్లా న డాల్సి వచ్చింది. అదే విషయం “ఆం(ధ్రజ్యోతిలో అచ్చయింది _ రచయితలు దేముళ్ళుకారు, డబ్బు (ప్రాధాన్యత వహించి నప్పుడు వారూ (బతకాలి కనక వ్యాపారస్టామి తప్పదు _ నిజమే నవలలు చదివేవారు _ ఎదిగి ఎదగనివాలే. వారు కార్లిన్సీ మంచి ఇంటినీ, ఫిజ్‌నీ టీవీసీ అభిమానిస్తారు. అందుకే రచయితలు వాటితోనే నవలల్ని నింపుతున్నారు. ఇది వ్యాపార దృష్టి = అయితే వ్యాపారంలో కూడా కలీ చేయకూడదనీ దానివల్లి మన రచనా సరుకు మన దుకాణంలోగాని, పల్లిషరు దుకాణంలోగాని మిగిలి పోతుందనీ (గహించక పోవటమే దౌర్చాగ్యం - ఆ కల్తీ కూడా బొత్తిగా కనపడిపోతున్నది _ ఆడవాళ్ళకు ఆశ్హే ఇంగ్లీషు జ్ఞానం ....అంపే రచయి “తులకు మాత్రమే ఎందుకో ఇతర భాషలు, ముఖ్యంగా ఇంగ్లీషు సంస్కృ తాలు రానట్లు తోస్తున్నది. అది నా భమే అయితే క్షంతవ్యురాలిని . మగ రచయితలు తెలిసి పోయేట్లు కాపీ కొడతారు. ఆ విషయం మరోసారి. ఆడ రచయితల కీ ఇలా వుంటుంది. చ ఉన్వ(ద్రాసులో న్నెహూ జూలాజికల్‌ పార్కుకి వేణూ పీడా వెళ్ళారు” “వైర్‌లెస్‌ తీగలమీద పతులు కూర్చుని కునకువలాడటం చూసి చిలిపిగా రాధవంక చూళొడు వేణు” “భర్తకంటి సుశీల సోఫాసెట్‌ని (ధేమిస్తుంది” “సిన్మానుంచి రాగానే లలిత కట్టుకున్న కొత్త చీరవిప్పేసి, బాల్క నీలో నిలబడి వచ్చేపోయే జనాన్ని పరీక్షగా చూ స్తున్నది” “ఆఫీసు వదలగానే ఇంటికి వచ్చే భర్తలం'పే రాణికి ఎంతో చాలా ఇష్టం” 82

ఉక యాంత్రిక యుగంలో ఒక్క భర్తే సర్వన్వమం యే కుదరదని

వీణకి కచ్చితమైన అభ్యిపాయం ఉంది.) “అటు కట్టుకున్న భర్త....ఇటు మావగారు. వీరిద్దరి మధ్యా తను ఎంతో నలిగిపోతున్నది ఇద్దరూ చెరోవై పునా కొడుతుంటే ఏం దారి”

ఇంకా బూతులున్నాయి మరీ అసహ్యంగా ఉంటుంది = సమకాలీన సమాజంలో సమస్య లెన్ని ఉన్నాగాని (పేమకే ప్రాధాన్యత_పోనీ డాన్నయినా గొప్పగా చిత్రిస్తారా అంటే అదీ కనపడదు.

అదరు నీ "పెదవి యూరుపుగాలి కదిలేనా?

చెదరు నీ చీర కుచ్చెల 'మెదిలేనా? అని కాన్స్‌ అందంగా జీవితంలో అనలేరు.సరిగదా ఫోను చేతిలో బిగుసు కుంది. దవడ ఎముక బిగుసుకుంటుంది. దవడ అన్న పదం మోటుగా వుంటుంది. ఎముక అన్నది ఎబ్బెట్టుగా ఉంటుంది.ఈ రెండూ ఎలా ఉంటాయో డాక్టర్లకీ శ్మశానంలో ప్యురెల ఇకిలింపు చూసిన వాళ్ళకీ తెలు స్తుంది _ “బుగ్గలోంచి వెచ్చని ఆవిరి వచ్చింది ....కారణం ఏమీ ఉండదు. రచయ్యితి ఆది గొప్ప (పయోగం అనుకోటం తప్ప _ జ్వరం వస్తే తప్ప ఖుగ్గల్లోంచి అవిర్లూ కీళ్ళ మంటలూ రానని నా అనుభవం. వదిలేద్దాం ఈ గొడవ,

1905 తో కాటోలు ఇందిరాగాంధి (భొడ్‌కాస్టింగ్‌ మినిస్టరుగా ఉండగాఎసంజీవ రెడ్డిగారి విగ్రహ (ప్రతిష్టాపనకు రానటం ఇష్టంలేక ఆకాశ వాణీకి వస్తానని గుంటూరునుంచి కబురుచేసింది. గుంటూరులో కాం(గెసు సభలకు వచ్చింది _ సంవత్సరాలూ డేట్లూ నాకు సరిగా గుర్తుండవు.... కాం్యగేసు నభలనే నాకు జ్ఞాపకం, డై రెక్టర్‌ అష్వాన్‌ హుసేన్‌ అని చక్కంన్‌ రేడియో నుంచి వచ్చిన వ్యక్తిఆయనకి ఇంగ్హీషుగాని మా ఆర్డిన్షు లకు ఉరుదూ గాని రాని దురవన్తలో పడి అఘోరిస్తున్నాం,

వచ్చేది (వొడ్‌ కాస్టింగ్‌ మినిస్టరు. ఇక మా ఖంగారు చెప్పాలీ? వెట్లకింద చిన్న టీపార్టీ ఏర్పాటు చేశాం. పాలగుమ్మి విశ్వనాధంగారి

83

అధ్వర కంలో ఆక్కెష్ట్రా రెడీగా ఉంది = ఆమెను రంజింపచేయడానిక్కి అదలా ఉంచితే మౌ ఆర్టిస్టులకూ ఎనొన్సర్ల కూ (శతి సంవత్సరం గండం. “స్టేషన్‌ డ్రై రెక్టర్‌ దయాదాక్షిణ్యాలమీద ఆధారపడి ఉంది మా (బితుకు-అది అవిడతో చెప్పుకోవాలని విశ్వనాధంగారూ-నేనూ _ రాచకొండ నరసింహ మూ్తిగారూ ఆలోచించాం. కాని ఎలా?

మా మొర ఏ దైనం విన్నాడోగాని _ శ్రీమతి గాంధీ గోధుమరంగు చీరతో లోకోత్తర సౌందర్యంతో కారు దిగి.మమ్మల్ని విష్‌ చేసింది - నిన్న గుంటూరు రికార్డింగ్‌ కి వెళ్ళాను గనక నావంక చూసి చిమునవ్వు నవ్వింది. మా డైరెక్టరు పక్కనే ఉన్నాడు-అవిడ మా ఆతృత ఆందోళన పసికట్టింది కాటోలఎటాకీ స్టుడియోలో కూర్చుని తరువాత డై రెక్టర్‌ వంక చూసి __ “యూ కెన్‌ గో” అంది.

(బితుకుజీవుడా అని హిందీలో గొప్ప పండితుడైన రాచకొండ సర సింహమూ్హిగారు, నేను మా గోడు విన్నవించుకున్నాం. విశ్వనాథం గారు బిజీగా ఆర్కెష్ట్రా అశేంజి చేస్తున్నట్లు వెళ్ళిపోయారు. నేనూ వెళ్ళబోతుంకే *వద్దు. అని చెయ్యూపింది. చక్కని హిందీలో ఆయన

॥ ఆప్పుల కష్టాలు పూసగుచ్చినట్లు చెప్పాడు.ఆ'మె విని ముఖం జాలిగా పెట్టి “బ్లస్‌కహానీ కేస్కర్‌ కీ మాలుమ్‌న్లై” అని అడిగింది తీయగా కరినంగా. న్యాయానికి కేస్కర్‌ టరం అయిపోయింది. అస్పుడున్న డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ పేరు గుర్చుకానటం లేదు - రాచకొండ నరసింహమూ ర్హిగారు అతి: తెలివిగా *“మాలుమ్‌న్నై ఇందిరాజీ” అన్నారు. అంతే. ఆవిడ లేచి అందర్నీ విష్‌చేసి కా (త్రాగి ఆక్కెష్ట్రా కూడా వినకుండా వెళ్ళిపోయింది. ఆరు నెలలు తిరగకుండా మా ఉద్యోగాలకు 5 సంవత్సరాల కార్యటాక్టు లభించ డమే కాకుండా అకారణంగా "బెర్మినేట్‌ చేయకూడదని ఆర్డరు వచ్చింది. ఆ రోజు మా రాచకొండ నరసింహమూ ర్తిగారు ___ “జీ తేరహో బేటీ” అన్నారు. మా డై రెక్టరుకు నామీద అదో కోపం... 84

కాని చేసేదిలేక ఊరుకొన్నాడు అప్పటికి. ఆ తరువాత అపకారం చేయనే చేశాడు-02 ఎలక్షన్లలో కాటోలు నాకు ఎ.సి. సుబ్బారెడ్డిగారి చలన వలన విజయవాడ (2) కి కార్యగెసు టికెట్‌ వచ్చింది.అది ఆమెకి గుర్తుంది. ఇందిరాజీతో నా తృతీయ సమావేశం ఆవిడ (పధానమంతి అయి ఎలక్షను టూరుకి వచ్చినప్పుడు. మళ్ళీ నేనే టూరు (బ్రో(గ్రాం రికార్డు చేయట్లానికి వెళ్ళాను చివరికి ఎమర్డైన్సీలో ఆవిడకి కొంచం ఘాటుగా ఉత్సరం (వా స్తే తిరుగు టపాలో జవా బిచ్చింది.

అవిడ ఓడిపోయే ముందు ఎలక్షను టూరుకి వచ్చింది. పుర వముఖులంతా షామియానాల్లో కూర్చున్నారు. ఆవిడ విమానం దిగు తూనే మావిడి చెట్లకిందకి పరుగెత్తింది. తన వెంటన్‌ లచ్చిలాగా నేనూ పరుగె త్తాను__అప్పు డెవీరో తీసిన ఫోటో నా దగ్గర వుంది. ఇందిరాజీ ఓడిపోయింది గనక అవిడ ముఖం కన్న నా ముఖానికి (పాధాన్యత ఇచ్చాడు.

చినరకు జరిగిన పార్ల మెంటు ఎలక్షన్‌లో కాంగెసు టికెట్‌ నాకు దొరికేదిచందాలు వసూలు చేయటం నాకు చేతకాదు. ఆ సంగతీ ఢిల్లీ చలిలో తెల్లవారు జామున జరిగిన ఇంటడ్వ్యూలో చెప్పి “నాకు ఆంధ్రలో కౌన్సిలు సభ్యత్వం చాలు” అన్నాను. “ఏమి నీ దేశభక్రి విజయవాడ కౌన్సిలు ఎలక్షనుల. నీకు టికెట్‌ తెచ్చుకో” అంది నవ్వుతూ. “చెన్నారెడ్డిని కలుసుకో” అని ఆవిడ చెప్పిందిగాని నేను తరువాత ఆయన దిగిపోయిన తరువాత కలిళాను. రాజకీయాలతో నాకు చిత్ర విచ్విత పరిచయాలున్నయ్‌. అవి తరువాత___

నేను శేడియోలో ఎంతమందికి ఎనౌన్స్‌ చేసి ధన్యురాల్నయానో _ బిస్మిల్లాఖాన్‌ చిన్ని ఇషెహనాయ్‌తో వచ్చి కూర్చున్నారు. “బేటీ ఆప్‌ కోన్‌ హై ఇదర్‌” అన్నాడు. “మై ఎనాన్సరుహూ” అన్నాను. చచ్చి ఛెడి తప్పులు రాకుండా__“జీతేరహో డదేటీ.పంజావీ చో(క్రీలాగున్నావు” అని కాటోలు ఉర్దూలో అన్నాడు.

85

అ రోజు ఆయన జయజయనంతీ రాగం ఆలాపించారు. సన్నగా పుట్టిన గంగానది సన్నగా రాళ్ళమధ్య నుంచి జారుతున్నట్టుగా పారంభ మయిన ఆ సన్నాయి వరదల్నీ వాహినుల్నీ గుర్తుచేస్తూ చివరికి సన్నగా అయి రాళ్ళులోకి వెళ్ళిపోయినట్లు అనుభూతి , ఆయనకు పాదాభివందనం: చేశాను.మూ ఓలేటిగారితో పాటు. ఓలేటి అంకే సంగిత శాస్త్ర కళానిధి= నే నెవర్నః ఏమో మరి సంగీతం అందులో శాస్త్రీయ సంగితం నా ప్రాజం = ఇంకో విశేషం.

టి.ఆర్‌. మహాలింగం వేణువాద్యం ఒకసారి మా నిలయంలో ఉన్నది. మహాలింగంగారు నస్తూనే.మందుమీద ఉన్నారు. అదిగాక పెద్ద వెండి మరచెంబు నిండా కలిపిన విస్కీ తెచ్చుకున్నారు. ఎనాన్సర్‌ని నేను.*సార్‌ ఎనౌన్స్‌ మెంటు కుడుంగో సార్‌” అని అడిగాను. ఉర్జూ రాదు గాని మద్రాసులో ఉన్నందున ఆరవం ఫరవాలేదు.

నీ యారు?” అన్నారు మహాలింగం.

*బ్లంగె నా నెనొన్స్నరు సార్‌” అన్నాను.

| “పాకర త్తుకు మహారాణి మాదిరి ఉండావు” అని నవ్వి, ఉసి ఇష్ట మాన రాగం ఎనౌన్స్‌ సజ్జు” అన్నారు.

నాకు తోడిరాగం అయితే చాలాసేపు వాయిస్తారన్నంత సంగిత జ్ఞానం ఉంది _ తోడి ఎనౌన్సొచేసి స్షుడియోనుంచి ఇవతలకి వచ్చాను. ఉండావు. అన్న తెలుగుమాట ఆయన అన్నందుకు సంతోషిస్తూ,

ఆ రోజు తోడిరాగం

అహో ఏమి మాధుర్యం ఏమి సంగీతం = ఏమి లాలిత్యం ధన్య మయింది ఆకాశవాణి.

ఎన్ని అనుభవాలు. ఎన్ని జ్ఞాపకాలు = చివీరికి మిగిలేవి ఇవే బహుశా.

కృష్ణళాశ్రీగారు = హైదరాబాద్‌ కేంద్రంలో అస్పుడు ఉన్నారు. ఆయన చేత నాటకం (వ్రాయించాలంకే-రజనీ గారు కాని విశ్వనాథం గారు

86

గాని ఉండాలి - కాటూరి వెంకకేశ్వరరావుగారు ఉండాలి. రేపు నాటక మనగా ఇవాళ పూ ర్తి చేస్తారు. అది మాటలా? సరస్వతీదేవి ఆటలు.

అవి పాటలా? కౌళిదాసుని కవిత్వపు తేటలు _ అది భక్తియా?ః రాధ (పణయపు రక్కి.

వేయటోవని తలుపు, కీచుమంటూ పిలుపు. రాధకెందుకు నవ్వు గొలుపు? విశ్వమంతా (ప్రాణవిభుని మందిరమే వీధివాకిలి ఏది చెల్లెలా? ఎంతటి. ఫిలాసఫీ = ఎంతటి ఉన్నతమైన పదాలకూర్చు.

ఇక మా రజనీగారు _- ఏటికోయీ కణిక (పణయాలూ

సాటి లేనిది రాధ (ప్రణయమ్మూ - అని పాడుతుంకే ఆ నవీన వాగేయ కారుని పొటలయి లోకుల రసనలె ఆకులుగా మనకి వస్తాయి.

౧ లేమిలో అవసరమున్నష్పుడు ఇల్లాలు బానిసలా పనిచేస్తుంది = కలిమిలో భర్త ఇంకొక భార్యను చేరతీస్తాడు _ ఐహికలోలత్వంతో విలా సంగా ఉంటాడు భార్యను కొడతాడు, శీలాన్ని శంకిస్తాడు, అనొడు రాజా రామమోహన్‌రాయ్‌ ._ (కిమ్ణుడు రాధను శంకించలేదా? ఏమో? ఒకసొరి మ్యాత మింగి, ఈ కథకు మంగళం పాడితే.... నీ ఇక లేరు.

కవీ: నీ గళన్మంగళ కళాకాహళ__హళాహళిలో కలిసిపోతివి కరగిపోతిని.__కానరాకే కదలిపోతివి.

" 798 ఏళ్ళ ఠీ మహా(ప్రస్థానం ఆయిపోయింది _

ఫో ఎవరు బతికేరు నూటయాఖై ఏళ్ళు అని మన సొమెత.

గ బ్‌ ఆర్యుద అన్నట్లు శ్రీ(శ్రీ అర్థంలేని శతృవూ = పర

మార్థంరేని మ్మితుడూ కావచ్చుగాక. ఆయనకు అంబ పలికింది. (శ్రీ శ్రీతో

నాకు మాటా మాటా వచ్చినప్పుడు కూడా మా అంతర్గత వాత్సల్యాలు

పోలేదు అనుకుంటాను. ఆయన నన్ను అబద్ధాలకోరు అన్నాగాని ఆయన్ని 87

నేను విమర్శించినాగాని ఆయన అస్పమించారని తెలియగానే పట్టరాని దుఃఖం వచ్చింది.

“ఏవీకల్లీ నిరుడు కురిసిన హిమసమూహముల? అని ఆయన్న నేను (పళశ్నించాను ఒకసారి ఊహాగానంలో. అప్పుడు ఆయన___ోనేను థీథీని. సక్యాన్ని సత్యమే అనక దైవం అని నీవెందుకు అంటున్నాపు” అని నాకు ఉత్తరం వ్రాశారు. దానికి నేను సింపుల్‌గా మళ్ళీ ఊహాగానం లోనే సమాధానం ఇచ్చాను _ *జకే పదార్థాన్ని _ పోనీ మేటర్ని మెదడుతో ఆలోచి స్టే సత్యం _ హృదయంతో ఆలోచి ప్రే లైవం. హృదయంతో ఆలోచించే నాబోటివాళ్ళు ఉంటారు. ఛశ్రీశ్రీగారూ:”” అని. ఆ మహాకవి ఈ సమాధానానికి నన్ను 'మెచ్చుకోవటం కూడా జరిగింది. ఆయనా హృదయంతో ఆలోచించే బిక్షువర్నీయసి _ తాజమహల్‌ నిర్మాణానికి రాశ్ళ్శెత్తిన కూలీ లెన్వరు? అ౨ (వాళశారు.

అప్పటినుంచీ ఆయనకు నేనంటే అధిక వాత్సల్యం _. 77లో మా తగాదా గురించి ఇదివరకే చెప్పాను _ “ఆయ్‌ శ్రీశ్రీని విమర్శి స్తావాశ అం నన్న ఇర వై వారాలు “పజాతం[తిలో తిట్టారు. ఆ సంగతి ఇప్పుడు “ఉదయంలో' పనిచేస్తున్న దేవ్మీపియకి తెలుసు.

దరిమిలా విజయవాడలో శ్రీశ్రీగారు కనిపించినప్పుడు “ఏమిటి అలా (వొళారు?” అని అడిగాను _ అస్తువ్వు మాతం నన్ను ఒదిలా వేమిటి? అని నన్వారు _ అప్పుడు అనుకున్నాను. ఈయన ఒక పసి పిల్లవాడని. అదివరకు ఒట్టి లతనే. తరువాత ఆయన జీవిత చర్మితలో లతామ్మవనారి నయినాను. హై(ద్రాబాద్‌ నుంచి నస్తున్న “జ్యోతిలో పద బంధ _సహేశిక నిర్వహిస్తూతలతిరిగిన రచయి(తి-అని _'పేమగా గర్వంగా ఇచ్చారు. ఆయనకి నామీద అభిమానం . అందరిమీదా అభిమానమే .... అయినా తిట్టడం అదొక వేడుక.“లత అం'పే స్వాథిమానప్ప పుట్ట అని తెలియలేదు. ఏదో పిల్లకాయ అనుకున్నాను” అన్నారు. “అయినా ఆ మాత్రం గర్వం లతకి ఉండాలి” అన్నారు.

688

నేనేం చేయను శ్రీశ్రీని. తిట్టి ఆశీర్వదించే ఆ విచిత్ర కవిని? నమ స్కారం చేయటం తప్ప _ శ్రీఫ్రీని విపరీతంగా అభిమానించే చాలా మందిలో నేనూ ఒకదాన్ని - ఊహాగానాల్లో ఆయన కొకేషన్లు ఎన్ని ఇచ్చానో అవి చదివిన అందరికీ గుర్తు ఉండే ఉంటుంది = విజయవాడలో మా ఇంటి ముందుగా రిక్షాలో స్టేషనుకు వెడుతూ చేయ్యి ఊపే శ్రీశ్రీ ఇక లేరు. ఒకతడవన ఇంట్లోకి బలవంతంగా లాక్కొచ్చి కాఫీ ఇచ్చి పాదాభి వందనం చేసి మిమ్మల్ని విమర్శించినందుకు క్షమించమన్నాను. హృవయ పూర్వకంగా క్షమించి “త్రాగినప్పుడు (వ్రాయించారు అతా. ఆతర్వాత నిన్నేమయినా అన్నానా? రంగనాయకమ్మతో నాకు మాటా మాటా వచ్చిం దిరా. ఆవిడ రచయిత్రి అని అంటాను కాని- నీతో తగూ తెచ్చుకునేంత కాదు. నీవు విషవృక్ష ఖండనం [వాయటం నా కిష్ణమే:) అన్నారు.

అందరం ఆయనతో కొన్ని కారణాలలో విఖేదించినా _ మరణించి నస్పుడు అందరం దుఃఖపడ్డాం _ జీవించివున్న మా కన్నీటి ముత్యాలతో ఆయనకి తర్పణాలు విడిచాం.

ఈ అదృష్టం మా గురువుగారికి కూడా లేదు. ఆయన మరణించిన అనంతరం తిట్టారు. అీఠలీని (బతికి ఉన్నప్పుడు తిట్టి మరణానంతరం దుఃఖపడ్డాం. నేను నారాయణ రెడ్డి,డాశరథి ఆర్ముద్ర గజ్జెల, మల్లారెడ్డి... అందరం విభేదించి తిట్లుతిని చివరకి దుఃఖపడ్డవాళ్ళమే.

మధ్య మత్కుణాల నాన్సెన్స్‌ లేకుండా ఉంటే శ్రీశ్రీ ఎప్పటికీ థీథ్సీయే. చెళ్ళపిళ్ళవారూ. శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రులవారూ నాలుగు వందల 'పేజీలు తిట్టుకున్నారు. అది చెళ్ళపిళ్ళవారి కథలూ గాథలూతో చద వచ్చును _ గత సంవత్సరం (శ్రీశ్రీకి కాన్సరు అన్నారు _ అప్పుడే ఆయన జీవితం అంతా”కి నచ్చిందని అందరం అనుకున్నాం.

ీథీ గారితో ద్వంద్వ వ్యక్తిత్వం ఉంది.ఆయనలో కవి వార్డుకా

_ ముల (హళయఘోషనలె ఉంసపే.మనిషి.చిత్తడి జల్లునలె ఉంటాడు. 89

కవిగా ఆయన కలకత్తా కాళిక నాలుకవలె ఉంపే వ్యక్తి ఆకలేసి "పెదవులు తడువుకొంటున్న పసివాడినలతె ఉంటాడు.

కవిత్వం జగన్నాధ రథచక్రాల వలయ నలయాల విలయ నృత్యం. వలె ఉంటే _- వ్యక్తి లాగుడు బండీ చ్యకంలాగా ఇరుసు వదులయినట్లు ఉంటాడు. “

ఆయన కవిత్వం-వాసంత సమీరం_ హేమంత తుషారం, వ్యక్తిత్వం సిగరెట్‌ సమీరం విస్కీ తుషారం.భువన భవనపు బావుటాన్నై పైకి లేస్తా నన్న వ్యక్తి తడిసిన జెండాలాగా అయిపోయినాడు _ విశ్వనాథ పోయిన లోటు తీరకముందే - పృరిసండా - కుందుర్తి . పాలగుమ్మి అందరూ వెళ్ళిపోయినారు. వారి మరణం సాహిత్యానికి ఎదురుదెబ్బ - విశ్వనాథ మరణం గుండె సగలటం.కృష్ణశాన్త్ర మరణం_.హృదయం ఆగిపోవటం _ చలం మరణం.___అరుణం ఆరటం _ రాయప్రోలు మరణం _ భారతిని తలిచే దిక్కు లేకుండా పోవటం - శ్రీశ్రీ మరణం సరస్వతి 'మెదడు _స్టంభించడం.

ఒకసారి (శ్రీశ్రీని (ప్రళయం వస్తే ఏం నిలవాలని కోరుకుంటారని అడిగాను *మన పూర్వ (గంథాల ముఖ్యంగా వసుచరిత్ర = హరివంశం అన్నారు.

ీథీగారూ అనందం ఆర్జనమయిన చోటికి వెళ్ళిపోయారా? అంబిరంల్‌ అనురాగం ఉందా మహాకవీ? అక్కడ విశ్వశక్తి ఏ రూపంలో ఉందో వచ్చి చెప్పరూ? పిచ్చి శశ్రీశ్రీగారూ మీకోసం మితృలు శతృవులు దుఃఖిస్తున్న సంగతి మీకు తెలుస్తున్నదా?

విప్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి మీరెగిరిపోతే

నీళ్ళనిండిన కళ్ళతో మేము

తంగడితో పోట్లాడి,ఆయన పోయిన తరువాత దుఃఖింబే కూతురు లాగా మీకు అక్షయమైన అశ్ళతర్చణాలు విడుస్తున్నాను.

9౦

ఇది ఎందుకు (వ్రాశానంటే___ోనేటి కవిత్వం) అనే విషయంమీద థీథీ ఒకసారి మా *ఆకాళవాజి” లో (ప్రసంగించారు. సిగరెట్‌ పారేసి స్టూడియోలోకి వచ్చి.

“నిస్సందేహంగా ఇకముందు వచన గమనాలు తెలిసినవారే కవు లుగా రచయితలుగా నిలబడతారు ఉదాహరణకు....” అని పోజిచ్చి నా నంక చూళారు (ప్రసంగ వ్యాసంలో లేని మాట. లత నిలబడుతుంది.... అంటారని (గహించిన నేను ఫాడర్‌ మూసి వ్యాసంలో లేనిది నొపేరు అనకండి (పొడ్యూసరుకి మాట వస్తుంది. అని ఫొడర్‌ తెరిచాను. నవ్వి ఆ మౌట అపి.

భావకవులలో - అతివాదులలో అందరూ తమ పాఠ సంకెళ్ళను తెంచుకుని వచన కవిత్వానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వక తప్పదు___వచనం తన రూసం తానే నిర్హీయించుకుంటుంది అదీ నేటి కవిత్వం = (ప్రాచీన ఛంద స్పులో శాస్త్రీయ సంగితంలాగా వచన రచనతో లలిత సంగీతం నవీన కల్పనతో కొత్తరూసం సంతరించుకొంటుంది - రచయిత రసాత్మనుంచి అనేక ధోరణులు (ప్రవహిస్తాయి - దీనికి కారణం పొరిశ్రామిక యుగ ధర్మమే అన్నారు అీథీ--వచన రచయితలను రష్యన్‌ ప్యూచరిజం తప్పకుండా (ప్రభావితుల్ని చేస్తుంది . మయకొవిస్కీ = పాస్టర్‌నాక్‌ నేటి రచయితలకు ఆదర్శం కావాలి” అని (పసంగం ముగించారు.

థ్రీథ్రీ చెప్పిన ఆ ఇద్దరు రష్యను కవులలో మయకొవిస్కీ అతు హత్య చేసుకొన్నాడు = తాను ఊహించుకొన్న భూతలస్వర్షం కమ్యూ నిజంలో కనిసించక అంటారు విమర్శకులు, పాస్టర్‌ నాక్‌ నోబెల్‌ వైజ్‌ సంపాదించినా _ రాజకీయ కారణాలవల్ల తిరస్కరించాడు,

కాని నాకు అర్థమైనంతవరకూ వచనంలో మానవత్వం రాలేదు సరి గదా మరింత దిగజారింది - శ్రీశ్రీ మాటల్లో పతనోన్ముఖమైన పాత భావాలు అంటే పెళ్ళీ (పేమా లాటివి మరింత బలపడ్డాయి. ఈ విష యంలో శ్రీశ్రీ జోస్యం ఫలించింది లేదు. ఘోరంగా తప్పింది. లట!

థీథీ కవిత్వపు ముక్కలని ఆధారంగా శ్రీ రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్రీగారు మంచి విశాఖపట్నపు భాషలో కథలు (వ్రాయటం తప్ప.

చి. మిరియాల రామకృష్ణ శ్రీశ్రీమీద ప్వస్తకం (వ్రాసిన నేరానికి పురాణంగారిచేత విమర్శలు పొందాడు.__(శ్రీ(శ్రీగారి పెంపుడు కూతురిపేరు టాన్యా లాటి రష్యన్‌'పేరు.. మిగకా పిల్లలు ఉచ్చస్థితిలోనే ఉన్నారని ఇెంటున్నాను.

థీథ్రీకి ఆత్మహత్య చేసుకోవాలని ఉండేది. అది అందరికీ చెప్పే వారు కాదు. నాతో ఒకసారి అన్నారు _. “ఆత్మహత్య చేసుకుంటే ఆ అనుభనం ఎలా ఉంటుంది లకా” అని

“నాకు ఆ అవసరం రాదు.మీరు అలా ఆలోచించరాదు”) అన్నాను. ఆయనకి గుండెకి అప్పుడో దెబ్బ తగిలింది. కోరినవారు కొంత దూర మయ్యారు.

అత్మహత్య మహా పొతకమంటారు . నాకిప్పుడు ఆ ఆతోచన వస్తోంది విషం మ్మాత అరచేతిలో ఉంచుకుని, చాలాసేపు ఆలోచించాను. నేను కోరినవారు నన్ను కోరినసవారు ఇప్పుడీ యవ్వన సంధ్యా సమయంలో ఎవర్నో కోరటం చూసి అనమానం భరించలేక _ నిందల కీనాటికీ భయ పడను ఒక్కసారి మాత మింగి ఈ కథకి మంగళం పొడితే....ఎంత శాంతి లభిస్తుంది = మండిపోతున్న ఈ గుండె వి(్రాంతి తీసుకుంటుంది. ఆం చనలతో విసిగి స్తున్న ఈ మెదడు _ ఏడెనిమిది నిముషాల్లో డీ కంపోజ్ల్‌ అయి పీడా నదుల్తుంది.

కాని నా (ప్రాణం మనసు నూర్చుకుని నాకోసంవ స్తే = ఈ విపరీ తప్ప పరిస్టికులుమారి అతనికి నా అవసరంవ స్తే = అ పిలుపు నా కందక పోతే _. అతను ఏమైపోతాడు? అప్పుడు నా మరణం అతని (బతుకుని అంధకారమయం చేయదూ? ఇప్పుడు ఏమోగాని అప్పుడు దైనం దగ్గర కూడా నాకు క్షమాసణ దొరకదు. కొండంత శక్తి తెచ్చుకున్నాను విణ్ణల వంక చూసి.

్రై

ఎంతో శక్తి కావలసివచ్చింది' జీవించటానికి _ చావంచే అవతల ఏముందో తెలియని మహా రహస్యం___కానీ నావాడు దూరమైనా అతని ఆలోచనలో (బతుకుతాను.

అతనితో 20 ఏళ్ళనుంచీ అనుభవించిన మధురానుభూతుల్ని తలుచుకుంటూ (బతుకుతాను. అతనుమాత్రం ఏంచేస్తాడు? అతను 'పేర నాయిడ్‌ ఉన్న వ్యక్తి - ఈ వ్యాధి మానసికమైనది. ఈ లక్షణాలున్నవారు అమిత తెలివితేటలు కలిగిఉంటారు. పైకి మామూలుగా కనపడే ఈ వ్యక్తులు, ఎవర్‌వీ నమ్మరు. (ప్రపంచం అంతా తనని గురించి వ్యతిరేకంగా ఆలో చిస్తున్నదని భావిస్తారు - తన ఆత్మీయులే తనని దొంగచాటుగా చంపుతా రనే భయంతో _ పని ఉన్నా లేకపోయినా ఇల్లు వదిలిపోతుంటారు. అందరూ మోసగాళ్ళని నమ్మి _ ముందే తను మోసంచే_స్టే మంచిదనే. భావంతో మోసానికి సిద్ధమవుతారు _ హిట్లర్‌ పేరనోయా వ్యాధి ఉందని శాస్త్రవేత్తలు నిర్ణయించారు. తనని చంపుతారనే భయంతో యూదుల్ని చంపించాలనుకోటం 'పేరనోయా వ్యాధి లక్షణమట - వీరికి సమాజ వ్యతి 'రేకత ఉంటుంది. నేను (బతకినని రోజూ అంటారు = ఇదివ్యాధి. తగ్గే అవకాశం ఉంది మానసిక ధైర్యంతో.

అందుకే _ అదే ఆశతో నేను విషపు మాత్ర మింగలేదు. అవతల ఫాలేశాను. నైకోటిక్‌ పర్సనాలిటీస్‌లో అతి ప్రమాదమైన 'పేరనాయిడ్‌ వ్యాధి అతనికి ఉండటం అతని దురదృష్టమేకాదు నా దురదృష్టం కూడా, అత్మియుల్ని ద్వేషించటం, ఎవర్నో ఆధారం చూపించి తన ఫెయిల్యూర్స్‌కి వారు కారణం అనట౦ ఈ వ్యాధి లక్షణం.

దయలేని గాలులు ఎన్నిసార్లు నా అధరాన్ని చీల్చలేదు దయరాని దయ్యాలు నన్నెన్నిసార్లు దైెవంలేడని భయపెట్టలెదు = ఇదీ అంతే

ఎాలత. 9

మద్యం వాసనా, సిగిరెట్‌ వాసనా నాకు పడవు. (ప్రయత్నించాను... చేతకాలేదు 'జ్రేడియోలో ఒక సంవత్సరం అమృతకా(ప్రీతమ్‌ రచించిన *చిరాగ్‌కీలా? అనే జాతీయ నాటిక అన్ని భాషలలోనూ (ప్రసారం చేశారు. '*దీపశిఖి అనే "పేరుతో దాన్ని నేను అనువదించాను. దాంట్లో సమీల యాక్టుచేసినట్లు గుర్తు - (ప్రమీల అంపే సినీనటుడు పద్మనాభంగారి భార్య- అప్పటికి కొప్పరపు సరోజినిగారి మేనకోడలు. 6 సరోజినిగారు కొప్పరపు సుబ్బారావుగారి భార్యా (ఫీశమ్‌ (పథ్యాత పంజాబీ రచయ్యితి = రచయిత్రిగా ఆమెను అభిమానించేవారు కూడా _ పంజావీ సాహిత్యకారుల నుంచి మామూబ పౌఠకులు కూడా ఆ'మెని అతిగా విమర్శిస్తారు. ఒకచోట అమృత ఇలా అంటారు. ళం క్ర పతికలలో నా గురించి ఎన్ని గాధలు _ అపవాదులు 1ప్రచురించబడ్డాయో అన్ని విమర్శలు మరెవరి గురించీ (ప్రచురించబడి ఊండపు” అని. లత అనే తెలుగు రచయిత్రి కూడా అలాగే వరస విమర్శలు అనుభవిస్తోందని ఆమెకు ఎవరు చెప్పారు? కర్రసీదీ టికట్‌౫___ ఇది ఆమె ఆత్మకథ'పేరు. అందులో ఆమె తన జీవితప్ప రహస్యా అన్నీ జంకూ గొంకూ లేకుండా (్రాసువంది. వివాహం తరువాత తన భర్తతో ఎడవాటు - దానికి కారణాలు ఉర్దూకవి అయిన సాహిర్‌లూధియాన్వీతో తన (_పేమకథ. ఇమ్‌రోజ్‌తో తన సౌంగత్యాన్ని, దీనివల్ల తన పిల్లల జీవితంపై పడిన నీడలనీ _ (ప్రపంచం గొరవించిన తన రచనల్ని పంజాబు (పభుత్వం నిషేధించడాన్ని తన “రసీదీ టికెట్‌'లో వ్రాసుకుంది నిర్భయంగా. తనను గురించి తను ఇలా చెప్పుకుంది. *నాలో ఒక వేదన ఉంది. సిగరెట్‌ పొగవలె దాన్ని ల.

నేను మౌనంగా పీల్చివేళాను _ నాలో కొన్ని పాటలున్నాయి. సిగరెట్‌ నుసివలె వాటిని రాల్చివేశాను.”) అమృతా (పియతమ్‌ దై నోస్మోకర్‌, భారత పాకిస్తానులు విడిపోయి నప్పుడు = ఆమె ఢిల్లీ వచ్చింది. నిరాశనూ వేదననూ అనుభవించిన ఈమెలో జాలి అధికం. స్రీలకు మగ వాళ్ళుచేసిన అత్యాచారాలనుగురించి కథలూ నవలలూ (వాసింది = అమృత శ్రీ పా్యతలు పురుషుని దయాదాక్షిణ్యాలమీద ఆధారపడవ. చరిితలో రచయి్యతులు ఎంతగా వేధించబడ్డారో ఆమె చెప్పతుంది _ మన దేశమే నయం బుగ్వేద రచనలో స్త్రీలు పాల్గొన్నారు _ జపాన్‌లో తొలి నవల (నాసిన రచయ్యిత్రి తన వివరాలు చంపుతారని రహస్యంగా దాచుకుందట _ (గీస్‌ జపాన్లలో స్త్రీల రచనల్ని ప్రచురించ నివ్వరనీ _ సమాన హక్కులమాట _ దేముడెరుగు _ మనకి అలాటి కష్టాలు లేవు అంటుంది అమృత. ఆమెను కట్టుబాట్లు లేని వ్యక్తిగా - తన జీవితాన్ని తన ఇష్టం వచ్చినట్లు జీవించడం _ ఎప్పుడూ సిగరెట్లు కాల్చడం - సిగ్గుమాలిన భావాలు రెచ్చకొడుతున్నదని అనడం చేసి పంజాబీలు ఆమె రచనల్ని నిషేధించారు = తను అందగ త్తి గనుక మరింత అల్లరిపాలయ్యానని అంటుంది ఆమె . భారత పాకిస్తాన్‌ లలో ఆమెకు అపూర్వమైన ఆదరణ ఉంది. దేశ విభజన తరువాత ఢిల్లీలో *ఆకాశవాణి'లో ఎనౌాన్సరుగా పని చేసింది = తరువాత రచయి్యితతిగా గొప్ప పేరు తెచ్చుకుంది. ఆమె కోమల కంరం ఆమె కోమల రచనలు (శోతల్నీ పాఠకుల్నీ ఆకర్షించినాయి నా కధా అలాటిదే. అఆ'మెకు “జ్ఞానపీల్‌” ఎవార్డు లభించింది__ నాకూ అలాటి పుకార్లు ఉన్నాయి. క్రాగుతాననీ.... స్త్రీలకి నిషిద్ధ మయిన (పతి పనినీ (పోత్సహిస్తాననీ వగ్జై రాలు = అమృతకున్న ధైర్యం 9$

నాకు లేదు _ మద్యం వాసనా = సిగరెట్‌ వాసనా = నాకు పడవు. (పయ త్నించాను. చేతకాలేదు. అయితే నేన్యుఅనుదిన న్మిదమా(త్రల భకకిని _ లేకపోతే అనిమిషురాలను. నాకు నిద్ర చాలా ఇష్టం. ఆహారం అంత ఇష్టం కాదు = (బితకటంకోసం తింటాను.

అమృత తను ,సేమించినవారిని గురించి చెప్పుకుంది. నేనూ చెప్పుకు నేదాన్నే___సాహిర్‌లూధియాన్వీ ఇమ్‌రోజ్‌లు దొరికితే. నేను. సంగీతం ఇష్టపడతాను. బాలమురళీ ___ రవిశంకర్‌ బిస్మిల్లాఖాన్‌లని 'యేమించాను. అవకాశంలేదు సర్వస్వం అర్చ్పించడానికి. మురశీగారు అందు బాటులో ఉంటారుగాని.... ద్దు నాకూ వద్దు ఆయనకీ పద్దు, సెక్స్‌ ఉంయే స్నేహం చెడుతుందని మా ఇద్దరి అభ్మిపాయం.

ఒక కెమెరామాన్‌ నన్ను (_పేమించి వందల ఉత్తరాలు (వ్రాశాడు. నిజానికి అవి (పచురించవచ్చు.__లసంఖ్యాక నా (ప్రణయ లేఖల గుట్టలో నుంచి వాటిని ఈ నయసులో బయటికిలాగే ఓపికలేదు___అసలు (పేమ అనే పదం నాకు చిరాకు__నేను (యేమించింది నల్లనివాడు___మరో జన్మకి అది వాయిదా వేసుకున్నాను. ఈ జన్మ అంతా తపస్సుచేస్తాను, అయినా నా కృష్ణుడు నా నల్లని కన్నుల్లో నే ఉన్నాడు-నా పరమేశ్వరుడు నాకు ఎదురుగా పున్నాడు. (పస్తుకం అదివరకు శంతనుడి తండినీ, శంతనుడినీ, సముదృడిసీ (పేమించిన గంగ వెంట పడుతున్నాడు. పడ సీండి. చేసేదేముందే__పర్వతరాజ ప్రతిక శ్రి స్వరూపిణీ _ అందుకన్సి ఆమెను భరించలేక నీళ్లుగారే దొంగ గంగని నెత్తిన బంధించాడు. అయినా పొయలనుంచి దూకి పరిగె త్తుతూనే ఉంది ఆవిడ.

చంచలా శివుడు కోరిన చపలా అయిన గంగ విషు పాదోదృవి కాదనుకుంటాను. ఇ

ఆ సంగతి వదిలేస్టే నాకు ఇద్దరు సుపుతృలున్నారు__నా ప్యత రత్నాల్లో పెద్దవాడు నారాయణరావు___వాడికి తోచదు. -నేను చెప్పతే వినడు, నాకు చాలా చిన్నతనంలొ పుట్టడంవల్ల నాలో వాడికి కన్నతల్లి

9గ్ర

కన్న పోట్లాడాల్సిన అక్కా.___స్నేహితురాలో కనిపిస్తుందనుకుంటాను. వాడు వీణా వాదన నిపుణుడు. న్మోరు తిరక్కపోయినో అలాగే అనాలి. వీణని వాయించకూడదు. మీటాలి మద్దెలని వాయించాలి. అన్నిటినీ వాయించటం అంఘే అంత అందంగా ఉండదు. _సస్తుతం సుపుత జ్యేషుడు సుఖుడే.

ఇక రెండవ సుప్వతుడు మోహనవంళి. ఈ పిలవని ఆతిధినా యింట్లో (వవేశించి నా యింటి దీపమై వెలుగుతున్నాడు. (సస్తుతం వీడు నన్ను ప్యతవాక్య పరిపాలకురాలిగా చేశాడు. గొప్ప పొలిటీషియన్‌___ “మోహనవంశి నేను (వాసిన ప్వస్టకం అని పాఠకులకు విదితమే. అనంతరం వీడు పుట్టడంవల్ల “మోహనవంళి అని పేరు పెట్టాను కాని అ_స్టమౌానం అనుమానమే _ వీడు అంగదుడో _ జాంబవంతుడో అవు తాడని.

కాని దేవుడి దయవల్ల ఆకారంచేత “మోహనవంశే”గాని అల్లరికి మాత్రం పెద్దసైజు కోతి. ఇక్కిడ తమాషా ఏమిటంటే “అందం కొరుక్కు తీంటామా? గుణం కౌవాలిగాని' అని (శ్రీరంగ నీతులు వల్లించే 'మెనో పాజ్‌ రచయిళలకు ఒక మనవి _ నా కువూార కంఠీరవుడు మోహన వంశ అందగాడే కాకపోతే వాడి అల్లరి క్షణం భరించలేము -_ వాడు చిన్నప్పుడు అంపే ?'?5 లో చదివో (టిక్కూచేసో తొమ్మిదో క్లాసులోకి వచ్చాడు.

యీ (టిక్కుల్టటక్కు నాతో హైదరాబాద్‌ చూడటానికి వచ్చాడు నిరుడు వేసవి శెలవులకు. వచ్చినప్పుడు జంతువులకు జబ్బు చేసినందు వల్ల “జూ? మూసేశారు అనవాయితీ (సకారం _ (ప్రస్తుతం “జూ” చూడటానికే వచ్చినా వాడి అదృష్టం ఏమిటోగాని - ఎన్నాళ్ళనుంచో నేను చూడాలని " (ప్రయత్నిస్తున్న ఫలకునూమా ప్యాలెస్‌ దగ్గర నుంచి చేమహల్లా పాలెస్‌ వరకూ అన్నీ చూడటం పడింది _ ఇక అంతే నాకు ఫలక్‌ న్యూమేవియా పట్టింది.

(7) గీ

మహబూబ్‌ ఆలీఖాన్‌ పాదుషా దహో(త్రడూ -_ మీర్‌ ఉస్మాన్‌ ఆలీ ఫాన్‌ అల్లుడూ వికారుక్‌ ఉమాసాహెట్‌ మునిమనుమడూ అయిన ముజీబ్‌యార్‌ జంగ్‌ సాహెబ్‌ పుణ్యమా అని ఫలక్‌నామా రాజభవనం చూడడం, తక్షణం నాకు ఫలక్‌ న్యూమేనియా పట్టిడం జరిగింది.

ఇక్కడ నన్ను ఒక్క నెలరోజులు ఉండనిస్తే మరొక “*గులి స్తాన్‌” (వ్రాస్తానని చెప్పాను. *గులిస్తాన్‌? అంపే గులావీతోట. (వాస్తా నంపే_ మీకిష్టమైనప్పుడు ఒక నెల ఉంటే ఏర్పాటుచేస్తానన్నారు. ముజీబ్‌ యార్‌ జంగ్‌ సాట్‌ నవ్వుతూ.

ఈ ఫలక్‌నామా ఆరవ నిజాం కాలంలో _ సాయగా అమర వికా రుల్‌ఉ్నమా కట్టి నిజామ్‌కి అమ్మి వేశాడు. ఆ భవన సౌందర్యం రష్యాలో జారుచ్యకపర్తుల భవనాన్ని పోలి ఉంటుందంటారు. ఆ భవనంలో బాఠ్‌ రూమ్‌ సౌందర్యమే సౌందర్యం _ అందులో ఒక బాత్‌ టబ్‌లోకి వేడినీళ్ళు చన్నీళ్ళు సౌకర్యమేకాక _ రెండు సన్నని పై పల్లోంచి అ_త్తరూ_పన్నీరూ వచ్చే ఏర్పాటుంది. -

బిహుళా కమ్యూనిస్టు సోదరులు ఈ ప్యూడల్‌ వై భోగాల్ని చూసి _ “మీ ఒంటికి రాచిన అత్తరూ మా కండలకార్చిన నెత్తురూ” అని పాడ వచ్బును.కమి స్తే చైనాలో లాగా అయితే నేనూ సాహితీ కార్మికురాలినే,

యా మధ్యనే “ఆంధ్రజ్యోతి” వారపత్రికలో నన్ను ప్యూడల్‌ లత అ ఎనరో (వ్రాశారు. నేను పుట్టింది ఆ వ్యపస్థలో _ ఆ కుటుంబంలో. సాక్షాత్తూ కృష్ణ్టదేనరాయబ రాజేకాదా? ఆయన (వ్రాసిన “గురుగం చెంచలి)) అన్న పద్యం బహ్మరాషసుడు మాలదాసరిని కోల కొక్కెర వేశాడనటం రై తుల అనవలసిన మాటలు_యిక్కడ సాహిత్య కార్మికులూ _ సంగీత కార్మకులూ అంటే వివరించాల్సిన అనవసరం ఉంది. వై నావారంకే ఏంగాక?

నిజానికి రచయిత౧౫ అనడం కన్న సాహిత్య కౌర్యకులంపేనే బాగుంటుంది. ఫాక్టరీలో నుంచి సూదులూ_దబ్బనాలూ టకటకా వస్తున్నట్లు

98

మనం (వ్రాసి పారేస్తున్నప్పుడు, మనల్ని సాహితీ కార్మికులంకే త'ప్పేమిటి? ఇహ మేధస్సు అంటారా? వదిలేయండి. ఇప్పుడు మనకు కావలసింది భుజ బలంగాని బుద్ధిబలం కాదు _ అలాంటప్పుడు సాహితీ కార్మికులంకే ఉడు కో్కోటం దేనికి? నేనేం ఉడుక్కోఎటంలేదు.

మళ్ళీ ఈవరక్‌ నామా” ప్యాలెస్‌కి వద్దాం.

బాత్‌రూమ్‌ తరువాత స్మోకింగ్‌ రూమ్‌ ఉందిఅక్కడ ఒక పసివాడి పాలరాతి బొమ్మ-_చేతిలో పిచ్చుక చనిపోయినందుకు కళ్ళు నులుముకుంటూ ఉంది.నా కేమనిపించిందం కే పొగ కళ్ళలోకి పోవటంవలన ఈ ఎనఖైై ఏళ్ళ నుంచీ పొపం ఆ పసివాడు కళ్ళు నుబముకుంటూనే ఉన్నాడా అని?

ఇక డైనింగ్‌ హోలి.

దానిని గురించి ఎంత చెబితే తీరుతుంది? నిజాం కాక నూరుగురు అతిథులకు ఒకే 'కేబిలుమీద ఆతిధ్యం ఇవ్వవచ్చును _ కళ్ళు తిరంిగినయ్‌ ఆ అందానికి,అమరావతి అరుదెంచెనా? అమశేం్యద్రు డగుపించెనా? అంద మిక్క-డ మూర్తీభవించెనా?ః అనే భావన కలుగుతుంది.

యీ భవనం" సౌందర్య శిల్పాలన్నీ (పాణంపోసుకున్నట్లూ -మొహబూబ్‌ అలీఖాన్‌ ఆత్మ మా వెంట తిరుగుతున్నట్లూ అనిపించింది. ఇన్‌ స్పిరేషన్‌తోనే కపియతముడు” నవల (వ్రాళాను. మొహబూబ్‌ అం'పే (పియతముడట.చక్కని పేరు.

మహబూబ్‌ ఆలీఖాన్‌ యీ భవనంలో చనిపోయినాడట - ఆయన కుర్చీలో కూర్చోవాలని అనిపించింది.నాకు ధైర్యం చాలలేదు. కారణం ఏమిటంటే.

అమెరికాలో _వైట్‌హవుస్‌లో అ్యబహాంలింకన్‌ కుర్చీలో రూజ్‌ వెల్డు కూర్చోటోమి ధడేల్న ముందుకు పడ్డాడట _ మళ్ళీ (ప్రయత్నించి మళ్ళీ పడ్డాడట.

ఉరూజ్‌ ....డోన్ట్‌ వీ సిల్లీ” అని లింకన్‌ కంఠస్వరం కూడా వినిపిం ఛింది.

9ం

ఆప్ప్‌ట్‌ నువ్వేనా?” అని అడిగి రూఢి చేసుకుని రూజ్‌వెల్ట్‌ దాని జోలికి పోలేదు. ఇప్పటికీ “వైట్‌ హవుస్‌”లో ఆ కుర్చీలో ఎవరూ కూర్చోరు.యీ కథ నాకు సరిగ్గా అప్పుడే జ్ఞాపకం నచ్చింది. మొహబూబ్‌ ఆలీఖాన్‌ నలభై ఒక్క సంవత్సరాలకే మరణించాడు. నన్ను ముందుకు (శోయకపోవచ్చును ...కౌని లేవకుండా పట్టుకుంటే. నేను కుర్చీలోంచి ఊడి: పడకపోవటానికి కారణం అందరూ (గహించరు సరిగదా _ దేశం అననస రంగా ఒక సాహితీ కార్మికురాల్ని కోల్పోతుంది = ఏదైనా సౌందర్యం ఒక షరావీలాటిది. గాలిబా (త్రాగనని శపథాలు చేతుగాని ని ఒట్టుపై నమ్మ కమ్ము పోయె. (పేమ అంపే నాకు చిరాకు. వివాహ వ్యవస్థ మీద అంతగా నమ్మకం లేదు. అయినా ఆ రెండూ నాకు తప్పనిసరి తద్దినాలు! నా ఆత్మకథను.__*అంతరంగ చిత్రం”) అనే పేరుతో ఒకట్సీ న్దేన్తూ నా కథా” అనే పేరుతో ఏడాది డైరీ ఒకటీ, ఆరు వారాల సీరియల్‌ ఒకటీ వచ్చాయి. ఒకటి నా రెండవ కుమారుడికి జన్మ ఇచ్చి పురిటి మంచం.

• మీద ఉండి (వాసిన డైరీ, తరువాత “ఆంధ్ర భూమి” గ (ప్రారంభ సంచికనుంచే (వ్రాసి....అనివార్య కారణాల ' వల్ల ఆపేసిన దొకటి=ఆ అ" వార్య కారశాలేమిటో సిక రాజు చెప్పలేదు. అప్పుడు అతనికి ఉద్యోగభయం, ఆడ రచయితల భయం. కూడా ఉంది. నడక ఎరుగని దానిని _ ఎరుక ఎరుగని తన్విని అన్యాయం, చేశాడని అనను . ఆ వెంటనే నాకు డాక్టరేట్‌ వచ్చింది కనుక, ఒక పుష్కరంపాటు ఈ (బతుకంతటినీ వింత అనుభవాలతో నింపి నిరంతరం కొత్తవారితో పరిచయం చేసుకుంటూ _ లక్షలాది జనానీకాలకి దినదినం నా 100

కంఠస్వరం వినిపిస్తూ-నా రచనలవల్ల ఉల్లాసం కలిగిస్తూ కవులతో_గాయకు అతో.రాజకీయవే త్తలతో నికంంతర పరిచయం కలిగిస్తూన్న “ఆకాశవాణి” ఉద్యోగం నాకు వస్తుందని కలలోకూడా నేను అనుకోలేదు. 12 సంవత్స రాలపాటు ఎన్నో నాటికలు (ప్రసంగాలు స్వీయకవితలు_కవిసమ్మేళనాలు - అందంగా అమర్చి (శోతల కందచేసే భాగ్యంలో నేనూ పాలుపంచు కున్నాను. ఇక్కడి గోడల్తూ టరన్‌ కేబుల్చూ మైకోఫోనులూ నా స్నేహితుల్లా నన్నెంతో ఆత్మీయంగా పలుకరిస్తాయి.

ఇదే ఆకాశవాణిలో పింగళి లత్మీకాంతంగారి వద్ద సంస్కృత నాట కాల్లోని " బద్ధతా_ఆమంచర్ల గోపాలరావుగారివద్ద 'షేక్సాపియర్‌ (డ్రామాల్లోని ఇంగ్లీషు భాషతోబాటు కధాకథనంలోని 'మెళకువలూ ఆ (క్రూర పాత్రలూ. శినరామౌరావుగారి బోరు నాటికలలో వృత్తిరీత్యా నటించడమూ _ శాస్త్రీయ సంగీతంలోని కొన్ని రాగాల్ని గుర్తుపట్టగలగటం.ఇవన్నీ ఇక్కడే నేర్చు కున్నాను. అనేక హాస్య నొటికలు హాస్యవల్లరిలో (ఛాశాను. €గలపతడి?? సంగతి చెప్పాను, “బారిష్టరు పార్వతీశం” *డాన్‌ క్విక్పోట్‌ ” లాటి సీరి యల్‌ హాస్య నాటికలు (వాళాను. జాతీయ నాటికలకి రూపకల్పన చేశాను తెలుగులో.

సోదరుడు ఇనాక్‌ యువతి నేను తప్ప మ'రెనరూ నటించ లేరని పించుకున్నాను. “లల్ల” అనే నాటిక (వ్రాశాను. ఈనాటి లల్లాదేవి అనే రచయితుడు 'పేరు నేను పెట్టిందే. కృష్ణశాస్తి.గో పీచంద్‌ _స్థానం_జి.వి. (క్రిష్ణారావుగార్ల.దాశరథి.బాలమురశీ, విశ్వనాధం.(పయాగం-గోపాలరత్నం వింజమూరి లక్ష్మీ.నాగరత్నమ్మగారు-.శ్యామసుందరిగారు.దుర్ల _.రాజరత్నం గారు నా సహోద్యోగులు శ్రీ పుల్లేలగారు.బాలగురుమూ ర్తి విఠల్‌ మల్లాది సరసింహళా స్త్రిగార్లకు మితృరాలమునాను. శ్రీ బాలమురళీకి (ప్రాణ స్నేహితు రాలినమునాను. ఇక్కడే బిస్మిల్లాఖాన్‌. మహాలింగం-యమ్‌. యల్‌. వసంత కుమారి.ఓలేటి.గోపాలరత్నం గార్ల అద్భుత సంగీతం వినే అదృష్టం కలి గింది-ఇక్క డే సంజీవరెడ్డి, బ్రహ్మానందరెడ్డి మొదలైన రాజకీయవే_త్తల

క01

ఉపన్యాసాలు విన్నాను. కోరాడ నరసింహారావు_సంపత్‌కు మార్‌ _యామిన్‌ సరస్వతుల నృత్యాన్ని గురించి పరిచయం చేశాను. వేదాంతం సత్యనారా యణ గారి భామ వేషం సరేసరి_దాన్నిగురించి విడి పుస్తకం (వ్రాయాలి వారికి “ఊర్వశీ పురూరవం” యక్షగానం బాకీ ఉన్నాను. జోగినాధం. ఎస్‌.వి. రంగారావు-ళశాంతకుమారి _ 3. రఘురామయ్య గార్లకి అభిమాన పాతురాలినయ్యాను.

ఇక్కడే పి.బి. (శ్రీనివాస్‌ -మాఢధవ పెద్ది, పిరాపురం-ఘంటసాల వెంక "పేశ్వరరాష =పాలగుమ్మి విశ్వనాధం-కమలా చం(ద్రబాబు_బాలసరస్వతి = యం.యస్‌. రామారావు *, మంచాల జగన్నాధరావు అందరూ పరిచయమై. మితృలయ్యారు. మా యండమూరి సత్యనారాయణగారితో. నెగ్గుకు రాగలి గాను. డ్యూటీ ఆఫీసర్లు నా మాజే విన్నారు. నేను డ్యూటీలో ఉంపే వారికి నిళ్చింత.మిగతా ఆర్డిస్టులకు సోదరినయ్యాను. క్లాసుఫోర్‌కి తల్లి లాటి దాన్ని అయాను_.ఆమంచర్ల ఆయన ఇంగ్లీషు నాటకాలకోసం నాకు "షేక్స్‌పియర్‌ నూరిపోశారు.ఇది ఆకాళవాణి, కళాకారుల యూనివర్శిటీ. అందులో డాక్టరేట్‌ నా కప్పుడే లభించినట్లు ఫీలయ్యాను. అప్పటి నా వయసు 80 సంవత్సరాల లోపే,

చిన్నవాడు పుట్టినప్పుడు చాలా అవస్థ అయింది. కడుపునొప్పి ఆరు నెలలవరకూ తిగ్గలేదు. బలహీనత ఆరు సంవత్సరాల వరకూ తగ్గ లేదుంఏం బాధ భగవంతుడా? ఆ బాధలో

శ్మశానంలో పిళచాలతో పిక్నిక్‌ చేసుకున్నట్లూ (ప్రళశయజలధి తన తరంగాలతో నన్ను ముంచివేస్తున్నట్లూ ఆదిశేషుడు తన సహసఫణాలతో కాటు వేస్తున్నట్లూ అనిపించేది. సరిగ్గా అదే సమయంలో ఏదో అదృశ్య హదస్తంనా స్పృహ పోగొట్టి నన్ను రక్షిస్తూ ఉండేది.

అయినా (వాయటం మానలేదు. ఈ అక్షరాలే నా ప్రాణం. ఈ అక్షరాలే నా జీవితం.ఈ అక్షరాలే నేను.

102

ఈ అక్షరాల కోసం నేను (పయత్నించళేదు. అలభ్యంగా వచ్చి నన్ను ఆచేశించినాయి.గొప్ప రచయితినా? కానా? అన్నది కాలం “ర్హయి స్తుంది. కొంతపరకు నిర్ణయించింది కూడా నేమో? నలభయి ఏళ్ళకు డాక్ట్ర కేట్‌. నలభయి ఆరుకి సాహిత్య ఎకాడెమీ వై స్‌పెసిడెంట్‌_ఇంకా గండ 'సెండేరాలు, కళాశాలల ఆహ్వానాలు_యూనివర్శిటీల గౌరవాలు_.గపశ్నలూ _జవాబులూ”_అనేకి పథతికల్లో అనేకమంది పెద్దల నన్నుగురించి మంచిగా (వాయడం. అప్పుడప్పుడు చెడుగా (వాయడం, సంతానం సంసారం ఇన్ని ఉన్నా నాకు (వాస్తున్నపష్పుదు తపస్సు చేస్తున్నట్లుంటుంది. నా మెదడులోని అమృ:౦ లంభికాయోగం చేయకుండానే కౌనితంమీదకు (పవ హిస్తుంది.

ఒకరొజు అఆనంక౩ప్త్పరం నుంచి నన్ను చూడటానికి వచ్చిన స్దూడెం ట్స్‌లో ఒకతను జీన్‌పాల్‌ స్వాతా +ఎగ్జెస్టిన్షియలిజమ్‌” గురించి చెప్ప మన్నాడు.అసలా 'పేశే రకరవాలగా ఉచ్చరించాలిట.

జజీన్‌పార్‌ స్యాతే-సొండించిన ఎగ్జె ష్టైనియలిజం _ జనన మకణ నరక నాక సబ్‌ సూపర్‌ 3యాకిజం ' అన్నాడు శ్రీశ్రీ. స్వాతేయే అయో మయం అనుకుంసే అశ అన్నది మరంత అయోమయంగా ఉంది. థీతీ శబ్దాల గారడీ గొప్పవికిదా మరి అందుచేత అయోమయ విస్కీ - (శ్రీశ్రీ అలా అన్నాదు. స్మాతేంన ఆస్టిత్వ వాదాన్ని ఆర్థమయ్యేట్లు ఛాయ టానికే _ప్రయత్నించాదు....పారపలు అర్థం చేసుకోంపోకే అతని తప్పు ఏమీలేదు.వీయింగ్‌ అండ్‌ నధింగ్‌నెస్‌_అచే. ఏమువంచల పేజీల ఉద్దంం థంలో నాకు ఒక్క పేజీ అర్థంకాలేదు. అతని ఊహల్నీ వేదాంతాన్నీ విన రించడం అంత తేలికగాదు.

ఏ విషయమైనా చెయ్యబోయే ముందు _ చేయటమా? మానటమా? అని (ప్రతివాడూ ఆలోచించాలని ఆయన కొత్తగా చెప్పటం ఆశ్చర్యంగా ఉంది. ఇది స్నాతే (వాశాడంటే నవ్వుతారు, ఒకవేళ నాకు అర్ధం కాలేదేమా?

103

నోకు ఆర్థంకాని వాటిలో నవలల్లో “వార్‌ ఎండ్‌ పీస్‌” ఒకటి. అసలా పేర్లే గుర్తుండవుంఆ విషయమే వారితో అన్నాను.

ఒక విద్యార్శి “* “లేడీ ఛాటర్టీస్‌ లవర్‌”ని ఎందుకు “బాన్‌”. చేశా రండీ?” అని అడిగాడు.

“ఎందుకో మఠ? నపుంనకుడై న భర్త అన్న విషయం బహిరం గంగా చెప్పడు గాని మనకి అర్భమపుతుంది.ఏమైనా మన సానుభూతి ఆమె భర్తమీదకే వెడుతుంది.ఆయన పైకి బాధపడతాడు, ఆమె లోపల పడు తుంది. (పియుడితో పోయినాక_మొగుడుమీద తగని విరహం పడి తిరిగి వస్తుంది_ఏమిటో బాన్‌ చేశారు మరి? నాకూ అర్థంకాలేదు. అదొక మరీ చీకటి లాటిది....అంపే ఎండమావి.

ఆల్జస్‌ హక్స్‌లే 68 లో కాబోలు మరణించాడు. మంచి చిత్ర' కారుడైన హక్స్‌లే__రచయితకూడా. ఆయన కాన్సరుతో పోయినప్పుడు నార్ల వారు (ప్రసంగించారు. గొప్పవారు ఇలాటి వ్యాధులతోనే మరణిస్తారనీ రోమా రోలా__బ్యెటాండ్‌ రసెల్‌ కోవకు చెందుకాడు హక్స్‌లే, అని ఆయన (_పనంగం ముగించారు. విద్యార్థులు నన్నే ఇలాటి _పశ్నలడుగు శారో___అందరినీ అడుగుతారో నాకు తెలియదు.___కాన్సర్‌ తో పోవటం అంపే లీథీ, కృష్ణశాస్తుంలు గుర్తుకి వస్తారు.

“19 మజ0 ౧౯:౧ సేం04808__ అనే పుస్తకం అక్కడక్కడ చదివాను___అయన కవితలంళే శ్రీమతి గాంధీకి ఎందుకో నచ్చాయి: “దిస్‌ మాన్‌ (ఫమ్‌ లెబనాన్‌ గురించి సంజీవదేవ్‌ గారు___ఇలా అన్నారు. జి(బాన్‌ సంజీవ దేనంత గొప్పవాడేకొని, సంజీవదేవ్‌ మాత్రం జి(బాన్‌ అంత గొప్పవాడు కాదనే సత్యాన్ని అపార్థం చేసుకోకండి___అంటారు తన “గతంలోకి అనే పుస్తకంలో___అదీ నాకర్థంకాలేదు. అజ్ఞానురాల్ని.

జ్మిబాన్‌ సంగతి అలా ఉంచితే ....తప్పు ఎక్కడ ఉన్నదోగాని పేమ అంపే నాకు చిరాకు. వివాహ వ్యవస్థమీద అంతగా నమ్మకంలేదు. అయినా ఆ రెండూ నాకు తప్పనిసరి తద్దినాలు.

కై04

ముఖ్యంగా ఆరాధన. అది లేనిదే నేను (బతకలేను. ఎవరిదో ఒక ఆకారం నా ముందు అనుక్షణం కనిపిన్తూ ఉంటుంది-లేకపోతే నేను (వాయలేను___అందుకని ఎప్పటికప్పుడు యీ ఆరాధనని ఒక సమస్యగా చేసుకుని__అపనిందలు పడకపోలేదు__అదంతా యీ (పేమ సౌందర్యాల దాహంనల్ల నే నచ్చింది. అయినా యీ రెండిటిని ఒదులకోలేదు నేను. వాటికి బొ-ననీ కాలేదనేది వేరే విషయం. దాంట్లో ఉన్న గులావీ విషా అద్భు మైనది___ఆ అద్భుతాన్నే నేను తరుచూ ఆశిస్తూ ఉంటాను. కాని దొరికిందా అంటే. దొరకలేదనే చెప్పాలి....అంపే అటునుంచి నన్ను చాలామంది (పేమించామన్నారు. (ప్రాణాలు ఒదులుతామన్నారు. కాని క్లేయోపాాటా అన్నట్లు “బ్బ గ్రోంటొ లైక్‌ స్టేవరీ లప్‌” అందుకని._ సగం మగతనంలేని చచ్చు (పేమికుల్ని నేను నదలకొట్టుకుంటూ వచ్చాను. నా ఆంతర్య దేవాలయం దేముడు లేని గుడి. అన్ని శిల్పాలు చెక్కి పాదపీరంకూడా అమర్చిన ఆ అజ్ఞాత శిల్సి వ్యిగహం చెక్కే లోపల అంతర్జానమయ్యాడు.__లర్థం తెలియని _పేమంటే.నాకు అమిత మైన ఆకర్షణ. దొరికితే....ఆ దొరికినవాళ్ళు నచ్చరు. శారీరక వాంఛవల్ల ఇద్దరు పిల్లల్ని కన్నాను. అది (పేమ ఆరాధనలకి సంభవించిందికాదు అందుకేనేమో సరిగ్గా నాలాటివాడయిన ఉమర్‌ఖయాం అంయకే. నాకంత ఇష్టం. ఆ నవల అయిదేళ్ళు (శమించి (వ్రాసి జీవితానికి సరిపడ (తాగు బోతు 'పేరు తెచ్చుకున్నాను. (తాగటం తప్పనికాదు. నాకు అలవాటులేదు. అదట్లా ఉంచితే నా _పేమదేవత సాక్షెత్కారాన్ని నేనే వద్దు పొమ్మ న్నాను. నా ఈశ్వరుడి సొతిత్కారం నాకింకా కలేదు. రజనీగారు నా జాతకంలో చెప్పినట్లు నాకు జోభ తప్పదు. ఆ తోభ కేవలం మానసిక మైనది. మితృలు గోపీచంద్‌గారి మన_స్టత్వంకూడా ఇలాటిదేనని వారు అంటూ ఉండేవారు. గోపీచంద్‌ [వ్రాసిన “మెరుపుల మరకల్లో' యీ 105

విషయం కనిపిస్తుంది. అందులోని హీరోయిన్‌ ఉషారాణి భర్తనీ, ముగ్గురు (పియుల్ని శారీరకంగా కూడా అనుభవించిన తరువాత ఏం చేయాలో గోపీచంద్‌ గారికి తోచలేదు.

భావుకురాలై న ఉషారాబి యేమకోసం అలమటించింది. కాని ఆమెకు తృప్రిలేదు. హిమాలయాల కెళ్ళి యోగినిగా మారిపోతుంది. ఆ సలహా వారికిచ్చింది నేనే. నా పాలు చివరికి అలాగే అ..తాయి.__ నామీద డాక్షలేట్‌ చేస్తున్న రామకృష్ణారెడ్డి ఎమ్‌ఫిల్‌ చేసిన విద్యేశ్వరీ

బి న! వ మ! కూడా నా పొటతలి ఏ పరిష్కాారానికీ రావు అని (నాశారు.

“అరల పరిష్కారం ఉందా? ఉంటే అది (పేమగాని 'పెళ్ళిగాని. అవ్వాలి.__సామాన్య రచయితల నవలల్ట్లోలాగా . “పాఠకులకి అది నచ్చ నచ్చును మేధావంతులకి నచ్చదు. నా "వారిజ నవలలో ఆమె నొక మిస్టరీగా (వ్రాశాను. “'మోహనవంశ' లాగానే వారిజ అంకే చాలామందికి ఇష్టం. ఆ "పేరు వాడుతూ ఉంటారు. (బతుక్కి. పరిష్కారం మృత్యువు. కాని నేను అందర్నీ చంపను. పరిష్కారం ....అలాటి ప్యాతలు ఎక్క డయినా ఉం'సపే వారు చేసుకోవాల్సిందే తప్ప పరిష్కారం సూచించేందుకు నేనెవిని? సాహితీ యవ”కమీద (ప్రతిఫలించే ఉత్తమ రచయితకు స్వంక శ్రైలీ మార్గమూ ఉంటుంది.__సాహిత్యంకన్న (బ్రతుకు విశాలమైనది. దానికి నవల అనే పెద్ద కాన్వాసు కూడా చాలదు చిత్రించడానికి. ఆ౫శంమీద (వాయాౌలి. అందుకు భగనంతునొక్కడే సమర్థుడు...

వాడు బేడా? పోసీండి. ఉన్నాడనుకుంశే తృప్తి కసీసం నా జోటి వాళ్ళకు. యుగయుగాలుగా భారతీయ దర్శనచే త్తలూ, మహారులూకూడా

ఆవ న భావించి ఉంటారు. పుట్టలో వాల్మీకికి బహ్మ కనిపించాడన్నా_గబేం(దుడిక్షి విష్ణువు దర్శనమిచ్చాడన్నా పౌొలస్త్యు కి శివదర్శన మైందన్నా- శ్రీ హార్డుడు శత చింతామణి సాధించాడన్నా అవన్ని కథలు. కాకపోతే నారూ కని పించాలి కడ? కలల్ని సమ్మితే__నా హలూసినేషన్‌ నిజమెతే ఒకసారి 106

ఈశ్వరుడున్నాడేమో అనే నమ్మకం నాకు కలిగింది, కాముకురాలే అయిన. ఉషారాణి యోగిని అయినట్లు, గోపీచంద్‌గారికి అలా చి్యతించక తప్పనట్లు.

“పాన (పేమ శాలయె లేనిదె దైననేమి? బడి - మసీదు సృత్తరవు సర్వమ్ము ఒకటె _- ఉమర్‌ ఖయాం. చలం గురించి నేను తేలికగా ఆలోచించానని తిట్టవద్దు: చలంగారి స్తీ గౌరవం ఆయన కాముకత్వానికే పరిమితం: గంగా తరంగాలనుంచి హిమశీకల శీతల పవనాలు వీస్తున్నాయి. విద్యా

ధరులు శిళంతలాల మీద వమిశమిస్తున్నారు _. హిమగిై స్థానం తప్ప

తేదు _ గంగ నీరు (క్రాగడానికున్నది _ (పళయం రాలేదు _ అనే వాక్యా స్‌ు స్యా లతో తన _పసంగం మొదలుపెట్టారు కృష్ణశాస్రి కారణం చలంగార్డు (పశయం వస్తుందం అందరికీ క య ఉత్తరాలు (వాళారు. ఒకటి నాకూ వచ్చింది. (బతికి ఉండాలి అని కోరుతున్నాం. కనక అరుణాచలం రావాల్సి ఉందని - చలం గారిలాటి మేధావి గొప్ప రచయిత. స్త్రీ అభ్యుదయం లప్ప మళశేం కోరని వక్తి - తన కూతురు సౌరిస్‌ని ఈశ్వరుడని నమ్మి, ఆవిడ (ప్రళయం నస్తుందన్నా నమ్మి, విశ్వనాథవారు గత జన్మలో "భవభూతి" అనినా నమ్మి కొంత తన మేధో వటవృకొ కి ఊడలు రాల్చేశారని చెప్పాలి. నేను “ఈశ్వరుడు ఉల్లిపాయ కారం చేయమన్నా"రని చదివి.

ఎవరా? ఈ, ఈశ్వరుడు? అని విచారిస్తే తేలింది సౌరిస్‌ అని. ఆమెలో ఈశ్వరుడున్నాడని చలంగారు నమ్మటమా? ఆశ్చర్యంగా ఉందే అనుకుని _ (వ్రశయ ఉత్తూనికి ఘాటుగా సమాధానం ఇచ్చినాననే చెప్పాలి.

బైబిల్లో నౌకలాగా . మళ్ళ్యావతారంలో నొకలాగా. ఒక తెల్ల లాంఛీ వస్తుందట మనల్ని రక్షించటానికి. దానిమీద చలం అని (వ్రాసి,

107

ఉంటుందట _ జగ(త్చ్రళయం వస్తే ఈ చేపల పడవలాటిది మనల్ని రకం స్తుందా? అన్ని ఆలోచన _ సభాగారుగాని _ రుక్మిణీనాధ శాస్తిగారుగాని _ యామిజాల పద్మనాభస్వామి గారుగాని ఆలోచించలేదంపే ఆశ్చర్యమే మరి _ మేధావి చలంగారు వార్ధక్యంనలన కూతురుమీద ఆధారపడి, ఆమె ఏది చెపితే అది చేయక తప్పని దుస్థితిలో పడిఉంటారు.

అందుకే ప్రళయ ప్మ్యతికలు (ప్రచురించారు. దేముడిని కలడు కలండనెడివాడు కలడో లేడో? అని అనుమానించిన సందిగ్ధవాది ఒకవేళ దైవముంపే ఆ దైవాన్ని స్త్రీగా భావించి వాళ్ళ 'స్వేచ్ళకైై వాదించినవాడు. పిల్లల శిక్షణ (వ్రాసినవొడు = కవి. రచయిత వృద్దుడు అయిన చలం ఫౌంస్‌ని ఈశ్వరుడంకే తన ఆ్యశమానికీ అరుణాచలానికీ జనం వస్తారని రమణమహర్షి ఎలాగూ లేరుగదా సౌరిస్‌ని ఆ స్థానంలోకి త స్టే ....ఆర్జిక బాధలు తీరతాయనుకున్నారా? చలం గురించి నేను కేలికగా ఆల చించానని తిట్టనద్దు.

ఆయన డబ్బుకోసం పిల్లల్నీ సినిమాలో చేర్చాలని (ప్రయత్నిం చాడు _ తను (వ్రాయాలని (సయత్నించాడు. అది తప్పని నేను అనను. ఆయనకి డబ్బు అవసరం. సినిమాల్లో ఆయన రచన “అనార్క-లీ"కి పనికి రాలేదు, అంజలీదేవిగారు ఎంత (ప్రయత్నించినా.

ఆయన అనుకునే సౌందర్యవతులై న పిల్లల మొహం 'కెమేరాకి వనికిరాలేదు. చలం రచనలు నా కిష్టం కొన్ని.

అన్నీకాదు.

కనక సౌరిస్‌ ఈశ్వరుడవటమే ఏక్సైక మార్గం ఇప్పుడు ఖీమ్లిలో ఉన్న సౌరస్‌ భజనలూ, గొడవా చూస్తుంకే చిన్నసైజు జిల్లేళ్గమూడి అమ్మగారిలా ఉంది. సౌరిస్‌ని.... అనగా ఈశ్వరుడికి కోపంన స్తే నర్తకికి శుష్టురావాలి. దూరంగా ఉంచాలి,

పార్వతి అనే డాక్టరు భర్తకోసం ఫారెన్‌ కెళ్ళకూడదు _ తల్లి రంగనాయకమ్మ - చిట్టి . టి _ రంగమాలతి _ మాలతీబాయి. అన్న

108

"పేర్లు అన్నీ ఈ ఈశ్వరుడూ చలంగారి విచక్షణా రహితసేర్ల పిచ్చీ _ చక్కని ఆ తల్లి "పేరుని అన్ని విధాలా మార్చాయి _ స్త్రీని ఆయన గౌర వించాడని ఆ పుస్తకం చదివిన అందరికీ అనిపిస్తుంది. నాకూ అనిపిం: చింది = తల్లి చనిపోతే వెళ్ళలేదు. భార్య చనిపోతే అక్కడనుంచి పక్క ఇంట్లోకి వెళ్ళిపోయాడు. సౌరిస్‌ అర్థరహిత హలూసినేషన్‌తో ఈశ్వరు డయింది. ఇద్దరుపిల్లలు ఏదో వాళ్ళ పెళ్ళి వాళ్ళు చేసుకున్నారు _ నిర్మల. ఒక్కతే ఇంట్లో తప్పపుట్టింది. ఎవరు పెళ్ళి సంబంధాని కొచ్చినా తను. వెక్కిరించి వాళ్ళను పంపించి వేసేవాడు _ సౌరిస్‌ ఎవరినో (పేమించింది. అ రాయబారానికి వెళ్ళిన తల్లికి మతి చెడింది. వసంత్‌ _ చలంగారి (ప్రియురాలు లీలగారి కూతుర్ని (పేమించాడు _ తండ్రీ కొడుకులు తల్లీ కూతుళ్ళతో (పేనమలో పడటమేగాని.... ధైర్యంచేసి లీలగారి కూతుర్ని నసంత్‌కి చెయ్యలేదు. "సెంటిమెంట్‌ అనుకుంటున్నా కేమో కాదు వశంత్‌కి తన (పియురాలి కూతురు చెల్లెలవుతుందని భావించి చెయ్యలేదేమోనని అనుకోవడానికి వీలులేదు.

సౌరిస్‌తో చలంగారు ఎంకీ నాయుడుబావన నాటకం ఆడినవాడు ఆయన. ఆయనకి సెంటిమెంట్సులేవు. స్త్రీమీద గౌరవం ఉంటే చెల్లెల్ని (ధేమించడం, తల్లిపోయినా వెళ్ళకపోడం, ఆడపిల్లల జీవితాలకి దారి చూపించకపోవడం లాటి పనులు చేయడు, ఆయన స్తీ గొరవం ఆయన. కాముకత్వానికే పరిమితం, తనని తను తప్ప చలం త్రీనీ పిల్లల్నీ (యేమించినట్లు నాకు తోచదు _ వసంత్‌ మంద్రాస్‌నించి రావటానికి డబ్బు పంపమం'టే 'నీకాళ్ళమీద నీవు నిలబడాలి అని ఆయన ఉత్తరం ఛాప్తే 800 మైళ్ళు నడిచి వచ్చిన నసంత్‌ మనసు విరిగిందేమోః శాశ్వతంగా వెళ్ళి పోయినాడు. ఉత్తమ సం్యపదాయంలో పెరగాల్సిన పిల్లల్ని కవిత్వాన్ని అడ్డుపెట్టుకుని అధమ సొంప్రదాయంలో పెంచాడు. ఇక అతని బిడ్డల శికణకీ స్తీకీ విలువేముంది?

109

మ్యూజింగ్స్‌ = అరుణ = ఓ పువ్వు పూసింది = లాటివి తప్పిస్తే మాదిగ అమ్మాయి రెడ్డి రంగమ్మలాటివి మామూలు “అభిసారికి కథల్లా ఉంటాయి. శ్రీశ్రీకి చలానికీ గొప్ప శ్లైలిఉంది. (శ్రీశ్రీ పిల్లల్ని పైకి తెచ్చుకున్నాడు. చలం తన కోసం వాళ్ళని ఘోరంగా తయారు చేశాడు = అందులో ఒకటి సౌరిస్‌! రవి చనిపోతే _ వసంత్‌ పొరిపోయినాడు. నేను చిన్నతనంలో ఆయన మీద భక్తితో “నీలినీడలు” అంకితమి స్తే = కురంగేశ్వర్‌ గారికి చాసిన ఉ త్తరాల్లో నన్ను విమర్శించాడు అంకింమిచ్చి నందుకు. ఆయన్ని సౌరిస్‌ తిరువణ్ణామలై తీసుకెళ్ళి మేధావుల్ని రానీయ కుండా సూడో మేధావుల్ని ఆయన చుట్టూ పరివేష్టింపచేసి లోకౌతీక కీర్పి గల తండిచేత తనవి తను ఈశ్వరుడనిపించుకుని, కుండబద్దలు కొనే మా బోటి “వాళ్ళని దూరంగా ఉంచిందని నా నమ్మకం. చలంగారు రచయితగా కొంత సక్సెస్‌. అది డాక్టరు రంగనాయకమ్మగారు ఉన్నప్పటి సంగతి. జీవితంలో ఫెయిల్యూర్‌. తండ్రీ తల్లీ పిల్లల్నికంశే తండిని ద్వేషించడం అర్థంలేదు. ఆ రోజుల్లో బర్హుకంటోలు లేదు గనక పిల్లలు పుశ్లేవారు కాస్త అధికంగా నే. అలాగే పినతం్శడి కూతుర్ని (యేమించడం అ ఆడపిల్లలతో ఆటలూ ఏమిటో ఈ కధ. తీరా ప్రళయంరాలేదు. నేనే తపస్సుచేసి అపానంది హెరిస్‌. పాపం చలంగారి సమ్మకపుకొండ పెళ్ళ విరిగిపడింది. అదిగో ఆ (పళయపు గందరగోళంలో 'పేరెత్తకుండా (కిష్ణళాస్రి (ప్రసంగం ఇలా సొగింది_

• పె చెప్పిన వాక్యాలు గంగా తరంగాలనుంచి....అన్న వాక్యాలు చెప్పి ప్రళయం వచ్చినా ఇవి పోవు _- ఒక కవి ఇలా అన్నాడు. ఒక స్యుపభాతాన వృశ్చికం న్విదలేచి డెక్కలూ కొండీ విరుచుకొని _ ఆ సూర్యుడికి కాంతి ఇచ్చినవాడే. నాకు తిండి ఇస్తాడు = మరో (స్రభాతాన ఒక పాము మెలికలు తిరిగిన ఇనపకడ్డీలాగా నిగిడి _ ర్యాతికి చంస్యదుడికి పైె0

చల్లని వెండిరొళ్సైలు పెళ్తువాడే . అను నిముషమూ నాకు విషము ఇస్తు నా "డు = ఒక అమావాస్య అర్థరాతి నక(క్రాలన్నీ శత సహస కంఠాలు తళుక్కుమనిపించి _, ఆ మిణుగురులకు కాంతి ఇచ్చినవాడు నాకు ఇన్వడా అనుకుంటాయి.

మానపుడికి ఏ దివ్య ముహూ్తూర్తమూ లేదు - ఇదిగో నేను ఆకలితో చస్తున్నాను అనటం తప్ప. ఇంతవరకూ కవి అన్నది.

ఇక నేసంటాను _ ఆకలి ఉంపే మనం చావం _ మన దేశంలో ఆకలి. లేదు _ రాళ్ళ్గం. మనం _ మన్నుతో సమానం _ మృత్యువు మనమే వేల ఏళ్ళనుంచీ అసంబద్ధ పనికిమాలిన కధకులం _ కవిత్వం “పీరుతో అరిచే నీటి కాకులం.

న్యాయంలేని అధర్మమను పేరిట మనం చేసే పనులు _ పనికి మాలిన వై రాగ్యాలు - దిక్కుమాలిన సోమరితనం జాతిని నిర్వీర్యం చేసే శాయి _ మనకు ఆకలిలేదు _ లేదని తెలియదు _ మనకు ఈశ్వరుడులేడు. లేడని బాధాలేదు _ అని ముగించారు కృష్ణళాన్త్రోగారు.

సోదరి శమంతకమణి - “ఆధు-క రచయితలలో మీకెవరు ఇష్షం? అని అడిగితే. అత అని (వ్రాశారట క్రిష్ణశాస్రీగారు. ఆ కాగితర నా కిమ్మంటే _ *ఇన్వను. నేనే దాచుకుంటాను” అంది శమంతకమణి. "హెధ్రాబొద్‌. శేడియోలో ఎనొన్సరు. ఆమె (వ్రాసిన *రామకథికి సాహిత్య ఎకాదెమీ బహుమతి లభించింది. నేను నవ్వుతూ “ళమంతక మణీ నీ కృష్ణు డెక్కడః?” అని అంటూ ఉండేదాన్ని. కృష్ణు దర్శన మమింది ఆ అమ్మాయికి - కాసి ఆమె రామభ క్తురాలు....రాముడే ఆమెకు 'దెవం. జా నా చిన్నతనంలో ఒకసారి పిలకా గణపతిళాన్తిగారికి (ెంచి నేర్చుకోవాలనే పొడుబుద్ధి పుట్టింది. అక్కడికీ మా అన్నయ్య - *నీ 'కెంచుకియ్యా సంస్కృత పండితుడా?”” అన్నాగాని వినలేదు - మార్సెలా అనే అవిడ దగ్గర (పెంచి పాఠాలు మొదలపెట్లారు.

గ! బి క్షై11

“త్రీరటంలేదుగాని శాస్త్రీ: నేనూ వద్దును . పెంచి పాఠాలు నేర్చు కోవటానికి _ వెధనవి ఈ డాక్టరు వృత్తిలో “(థ్రిల్‌)” లేదోయి” అనేవాడు నవ్వుతూ మా అన్నయ్య,

మాశ్పెలాకు, గణపతిశానస్త్రిగారు. తెలుగు నేశ్చేవారట _ వారిద్దరి సంభాషణనీ అనుకరించి అందరూ వెక్కిరిస్తూ ఉండేవారు శాస్తిగార్నిం వారి “విశాల నేత్రాలు నవల గొప్పగా పేరు తెచ్చింది. అలాగే (ప్రాచీన గాధాలహరీ కూడా.

ఈ పుస్తకాలు ఎమెస్కో తరపున ఎమ్‌. ఎన్‌. రావుగారు వాటిని (ప్రచురించారు. ఆ రోజుల్లో కొన్ని ప్తుస్తకాలు చదివి, 'పెలట్టు చేయమని నాకు సంపించారు _ “ఈ ప్పుస్తకాలు వేయటం _మీ సంస్థ గర్వింపదగిన పనులలో ఒకటి” అని (వ్రాసి సంతకం పెట్టాను.

మా అన్నయ్య సంభాషణా చతురుడు. 88 , పొండీబిజారులో ఉన్న మా వాడి నర్సింగ్‌ హోము. ఒక కళానిలయం _ తల్లిలేక వాడూ, తండ్రిలేక నేనూ మేనమామలనే దౌర్భాగ్యులచేతిల్లో పడ్డాం - మా పదినకి చాలా రోజులు పిల్లలలేరు. నేనే మా ఒదినకి పిల్లని. తరువాత మా జిజ్జి పుట్టింది. మా ఒదిన మరుసపేడు (ప్రసవించి మగ శిశువుని కని తల్లీ బిడ్డా చవిపోయారు. మా జిజ్జి పుట్టినందువల్ల మా ఒదిన పోయిందని నాకు కోపంగా ఉండేది చిన్నతనంగదా: తరువాశక అది పెద్దదయినాక మా అన్నయ ఇన్‌ప్తయన్సు నుంచేగాక మా తల్లాల మేనత్త కూతుళ్ళయిన శీషమ్మ లక్ష్మీదేవమ్మలనే ఇద్దరు వెధనముండల (ప్రభావం నుంచీ కూడా తప్పించాను. నాకు చాలా కోపం ఏమిటంటే పిల్లకాస్త ఏడి స్టే, బాత్‌ రూమ్‌లో పెట్టి తలుపులేసేవాళ్ళు. “*బొద్దుకాంలు అ _త్తయ్యా” అని ఏడ్చేది. ఈ భయంకర శిక్షలో వాళ్ళ అమ్మమ్మ కూడా చేరేది _ ఆది నా అన్నా వదినల (ఫేమరహిత సంతానం. మా ఒదిన మహా ఇల్లాలు _ మా వాడికి చాలా వెధవ “ఎఫైర్స్‌” ఉండేవి _, అందువల్లను అదెక్కడ (పేమ రాహిత్యం అనుభవిస్తుందో అని నా గుండెల్లో గూడుకట్టి దాన్ని పెంచు.

శై2

ఏ. 1. శన య | శ శ హం య. గజ . స్త నో వ 7 | గస్టో. ఖ ఇ , - ల రీ! న్న త ప. క ” ఎ మ గన సయ్‌ న్‌ గవర్నరు సన్మానం: రసమయి (హైదరాడాడదు) సన్మాననధలో కార్యదర్శి శీ జి. రాము, ప్రముఖకవి టీని. నారాయణరెడ్డి, రాష్ట్ర గవర్నరు (శ్రీమతి కుముద్‌ బెన్‌ దోషిలలో, ,,..., అ *నంద' లహరి: (ప్రాచీన గాధా చిహ్నాల నడుము ఈ నాటి “కథ్రానాయిక్‌ న సో సో స్ట జే మం ల్‌ హె వ. కా జ హ్‌ ల్‌ నాం! య 7 _ , ప సన | న శే ళ్‌ బో న త్త స క * + ఆహ లతో న య హా. 1

న వ కా. గ్‌ న న చా హా ॥ ట్‌ సం | జా ఈ - కాలా గ ( మా “సే న క గా . టన మా

• స ని ని జ్‌ ఒం క శం ఖు ఆలా వూడి తరాలు: రిచయ్యిత్రి శ్రీమతి జంంధరా దం్రమోహన్‌ ఆమె కుమారై మాధవి లతో...ఎతె గౌపివాలు, సిక్కారాలు ఎన్నోఎన్నెన్నో. డాప్టరేటు, సన్యాని వ్యశ్రాలు అవారుల విచేఆ అత్‌ కు ర తె శ క గయ పా సవ ఎ మనం ఏ. లీ క్‌? వం హాస | గ గ) గాలా [భా 4 | క న్య ల ల! _ట్టి [1 || , 111" క న

వల్లి లాగా న న్‌: 1 శ్‌ న = న. క్‌ *... “సాహిత్య” వముఖులు: క నః ఎ ఇ లో న. క ఆ ప్‌ అ ర! క్జీజ్‌ క “ఈ ౦(ధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య ॥ న. ॥ ఆకాడమీ కార్యదర్శి షి ॥ నో మ ా డా, ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి, ష్‌ బోసి వ్‌ ట్‌ , ఆ టే | శీ జి. అచ్యుతరామ స స కః స స రాజుగారతో ... . ... _రేవటి రచయిత: విద్యార్థినిగా ల చెలర్నొ టు సిఎమ్‌: “మరపురాని మహిళి ష్‌ కళే: భీమతి ఇందిరాగాంధితో.... ల చ చత వ. శే . న. క వన్‌ గీ . (శ్ర ద్‌ స్య క్‌ సస ॥ ఖీ (గ్‌ న ఫ్‌ న స ॥ క

చా | | ఎట సే నన్‌! (న్‌! | కే య్‌ షీ " | భాగా ్‌ ్ట ( ట్వింకిల్‌ ,..ట్వింకిల్‌ లిటిల్‌ స్టార్‌ తిల్లి శ్రీమతి విశాలాక్షీ... ,.. ఫ్రీ నిభానుపూడి ప్రకాశరావు. . థీని. నారాయణరావుగాన్లతో డాారేట్‌ స్వీకారం; రాష్ట్ర గవర్నరు ఆం్యధ్రవిశ్వకళాపరిషత్‌, ఛాన్స్‌లర్‌ శ్రీమతి శారదాముఖర్జీ “కళాప్రపూర్ణ డ్మిగీతో సత్కరిస్తున్నప్పుడు | గ్‌ శ ల? నస్‌ ్తా కా గ్‌ శై | (| , కే [ డా గో / / ( చ ల్‌ శీ ల్‌ో న్‌ | 1 ఖై (| ॥ కా క / క త్‌ ల న ఫి లత ,

కున్నాను = 'సతినెలా ఎంత ఖర్చయినా మ(ద్రాసు వెడుతూ _ అది 'గాడ్యు యేట్‌” అయింది. నా సొమ్ముతో అయినా దాన్ని డాక్టరు చెయ్యాలని నాకు చాలా తాస్యృతయంగా ఉండేది = నా అన్న ఒప్పుకోలేదు. అయినా ఎదిరించి పిల్లను తీసుకొని చెజవాడ బయలుదేరాను.

పిల్లను ఒదిలి ఉండలేనని రాజీ కొచ్చాడు సోదరుడు.

ఈ రోజు దాన్ని....ఎవరి మాటా వినకుండా మా అన్నయ్యను ఢిక్కరించీ ఒప్పించీ చంద్రమోహన్‌ కిచ్చి పెళ్ళిచేళాను. ఇద్దరు ఆడ- పిల్లలు _ నా జిజ్జికి లేని డబ్బు గర్వం ఈ పిల్లముండల కెలా వచ్చిందో... కాలంలొ” ఏ మార్చు వచ్చిందో....నాకు అర్థంకావటంలేదు. అదేనా ఆడపిల్ల - ఈ లోకంలో దానికి అత్తయ్యకన్నా ప్రైవములేదు. నాకు దాని కన్నా (పియమైనది లేదు. దాని పిల్లలూ, భ ర్తాగాని, నా పిల్లలూ, భ ర్తాగాని మా ఇద్దరి మధ్యకీ రారు.

మాయ భుపిలో మరుగు నెదలకు--- మంచు జడులని లేనెలేవు కృష్ణశాస్త్రి ఆధునిక రచన అం కే పదాలు కూర్చలేక పోవటమే రవీర్యదనాధ ఠాగూర్‌ “హం్రిస్లోన్సు' అనే చక్కని సగం దెయ్యాల కధ వాళాడు.__.సొందర్యం అనే షరాబీలో చిక్కుకుని ఆ కధ (వాసి ఉండవచ్చును.__వెన్నెల ర్మాతి ఏ గత శతాబ్దంల ఎందరు ఆందగ త్తైలు ని ఆ భవనంలో విహరించారోగాని, వాళ్ళ మంజీరాల 0 ధ్వనీ.__కిలకిలా నవ్వులూ వినిపించాయి ఆ మహా

“శీ కవికి. “ఆకలిగొన్న రాళ్ళు అని పేరు పెట్టడంం. గొప్ప అర్థం ఉంది. ఆత్మలు రాళ్ళలాటివే అవి కదలలేవు. మానవుడు కనిపి స్తే పలకరిస్తాయి.

8. కై13

అలాగే నా ఫలక్‌ న్యూమేనియా “క్రానిక్‌ డిసీజో” కింద మారింది. అందులో ఈ మధ్య__వర్ల్‌ చైతన్యం, భావ విప్లవం, బూర్జువాలు, సొమ్య వాదం, వైనా మీవోయిజం లాటి పదాలు తెగవింటున్నానేమో? ఆ పదాలు కాన్వెంటు (డెస్‌కేసి వరసగా నిలదిడితే తల్లికికూడా కొంత సేపు తన బిడ్డ ఎనరో తెలియని ఖంగారు పట్టుకుంటుంది. అలాగే అమసుంది నా స్పితి. తూ మార్క్సిజం, సాయుధ విష్ణవం, హేతువాదం ఏట్లో వాదం వీటితో విసుగెత్తి పోయినానేమో....*ఫలుక్‌నుమా” “డక్కన్‌ (వానిక్‌? అని "పేరు 'పెట్టుకున్నాను._ఎన్నెన్ని చెప్పేది ఎంకి ముచ్చటలు వర్షించటానికి నాకు విసుగు కలగటంలేదు. ముజీబ్‌యార్‌ జంగ్‌ గారిది స్టూలకాయం. ఆయనకి ఆకలికూడా ఎక్కు=వే-పైగా ఆ రోజు భుకవారం అందునల్ల ఆయన తొందర పెట్టి .. మమ్మల్ని తీసుకునచ్చాడుగాని = ఒక్క-ర్మాతి ఒంటరిగా అక్కడ ఉంకే మహబూబ్‌ అత్మ కనిపించిందేమో? ఎన్ని కథలూ కబుర్లు చెప్పేదో ఆ ఆత్మ. నే ననుకోటం ముజీబ్‌యార్‌ జంగ్‌కి కూడా అలాటి అనుమానం ఉండేదేమో? ఎందుకంకే ఆయన భయం భయంగా (ప్రతి గదిలోకి రావటం (పారంభించాడు. పైగా ఆయన సొంత ప్యాలెస్‌లో ఉన్న మసీదులో (వతిరోజునా ఒక చనిపోయిన మౌల్వీ నమాజు చదువుతాడని ఆయనే చెప్పారు. ఆయన ఎప్పుడు వచ్చినా ఇంతేటంరాజుగారి దయ్యమేదో తనని పడుతుందన్నట్లుగా మొదటి హాల్లోనే కూర్చున్నారు. నా ఊహలో *ఫలుక్‌నామాోలో ఉన్న (వతి వస్తువూ ప్రాణం పోసుకున్నది.ఆ క్షణంలో డైనింగ్‌ హాలులో నైజాం డిన్నరి స్తున్నాడు ఎత్తుగా ఉన్న ఆ కుర్చీలో నేనూ కూర్చున్నాను. హైద్రాబాద్‌ అందాల రాణుల నృత్యం సాగుతున్నది_పియానో మోగుతున్నది [ప్రాణం గహనాం తర సౌందర్యసీమలలోకి లాగుతున్నది. 114

ఇహ అక్కడుంళే సౌందర్యపు షరావీరోపడి న్సృృహ తప్పు తానని నన్ను థై టికిలాక్కు నచ్చారు___భవనంలోంచి బయటసడ్డానుగాని _ సౌందర్యపు మక్తులోంచి బయటపడలేదు. అక్కడున్న "సెక్యూరిటీ ఆఫీసర్‌.ఆర్‌.కె. నారాయణ్‌ “గైడ్‌” లాటి వాడు. ఆయనేదో చెపుతూనే ఉన్నాడు___నేను భవనపు పైభాగం నుంచి కిందికి చూశాను. హైదాబాద్‌ నగరం నా పాదాలకింద రత్నాలు వెదజల్లి నట్లు కనిపిస్తున్నది. అంతేకాదు నా వెనకాల మహబూబ్‌ ఆలీ ఖాన్‌ నుంచున్నట్ల బుంది._...సరిగ్గా చూస్తే ఆంజనేయులుగారు. ఆయన నాకంటే సొందర్య పిపొసి___యీ చూపించటం ఆయన వల్లనే జరిగింది. *“ముజీబ్‌యార్‌ జంగ్‌ ఆయనా స్నేహితులు. ముజీట్‌ సొబ్‌ ఆ కివీ"సెక్యూరిటీ ఆఫీసరు కవిత్వమూ ఎక్కువయిపోతోంది__ "హిదాబాద్‌ వచ్చేవాళ్ళు, జూ ___ సాలార్‌జంగ్‌ మ్యూజియమూలాటివి చూస్తారు. దాయబడిన ఈ మహాసౌందర్యం అందరూ చూడలేరు. యీ (సీన్‌ లీ హైద్రాబాద్‌ తన నిజ స్వరూపొన్ని అందరికీ చూపించదు. ఆమెకు ఘోషా వుంది. అంధుల రాజధానిగా నేడు మనం చూస్తున్న హైధద్రాబాద్‌ రొచ్చుది, రోగిష్టిది. రాజకీయాలలోనూ _ ఖూనికజ్ఞాలతోనూ కుళ్ళిపోయినది ఇ స్వస్వరూపంతో దర్శనమిచ్చిన యీ భాగ్య నగరం నన్ను అదృష్టవంతురాల్ని చేసింది. అదృష్టవంతులకుగాని ఆమె దర్శనం కాదు = ఆ అదృష్టవంతురాళ్ళలో నే నొకదాన్ని _ ప్యూడల్‌లవనని కొంద రన్నా = సాహిత్య కార్మికురాల్నని నేను అనుకొన్నా - రచయితగా ఆ మహోన్నత సౌందర్యానికి ముగ్గురాల్ని కానటం నా తప్పు కాదేమో? అందువల్ల మానవతావాదిని కాకపోతానా! పోసీండి, అందరూ ఒక విధంగా ఆం చించరు గదాః భావాలు విభిన్నాలు _ ఒదిలేద్దాం.... బహుశా రాక్షసనామ సంవక్చరంలో అంతర్జాతీయ మహిళా సంవత్సరం వచ్చిందేమో? యిష్పుడొకసారి వెనక్కు తిరిగి చూసుకుంటే కేర్‌

రాక్షసనామ సంవత్సరంలో రావల్సిన కష్టాలన్ని వచ్చినయి. నేను. మనుష్యు గణందాన్ని అవటంవల్ల .... దేవగణం అని కొందరంటారు _ ఆ: కారణంగా రాకసనామ సంవత్సరం నాకు కీడేచేసింది = హై(దాబాద్‌లో ఎకాడెమీ మీటింగ్‌కి వెళి ఒక హోటల్లో దిగాను - ఆ హోటలు ఎలా కటారోగాని చలి అంతా హోటల్లోనే ఉంది. అందులో నా గది రోడ్డు. వై పుకి ఉంది. ఒక అద్దం పగిలి సయ్యిమని చలిగాలి నామీదకి మహ వేగంగా వసూ ఉండేది - నా కౌలు విరిగింది. అంపే నా కాలు విరిగిన రోజు. పగలు పదిగంటలకు వై.-యం.సి.ఏ లో ఏదో మీటింగ్‌. నార్ల వారు అధ్యక్షులు = మీరు తప్పకుండా స్పీకరుగా రావాలని మి్యతుడు దాసుబాబు నన్ను ఒప్పించాడు. సరే వస్తానన్నాను - రోజూ ఇచ్చే వేడినీళ్ళు ఆలస్య మయినాయి. మీటింగ్‌ మైమవుతున్నదని ఆంజనేయులుగారు తొందర పెడు తున్నారు. రచయితగా ఏమోగాన్‌ మనిషిగా అయోమయాన్నని ఆయన పూరి విశ్వాసం _ మహిళా సంవత్సరంలో మగవాడి మాట వినదల్బుకో లేదు చదువుతున్న విశ్వనాధవారి “పునర్జన్మి చదివి కిందపెట్టి లేచానో తేద మళ్ళీ ఫోను - గబ గబా బాత్‌రూంలో కెళ్ళి సబ్బుమీద అడుగు వేసి పడ్డాను, ఆ కేకకు కనకదుర్గా చండ సింహం జూలు విదిల్చి లేచి నిల్చుంది___ కాస్మిక్‌ ఎగ్‌ పగుళ్ళు చూసింది. సష్ట యర్లు మొత్తం పరుగెత్తుకువచ్చారు. గడియ తియ్యాలంటే లేవాలిగదా? బట్టయన్నాయి నంటిన అదృష్టం, సడే. అరగంట కష్టపడి లేచి గడియమా్యత్రం తీశాను. అప్పటికి మళ్ళీ రెండు ఫోనులు వచ్చినాయి = అందరూ నా కాలు. నొక్కిచూసి విరగలేదని నిర్ణయించి నన్ను ఆటోలో కూలేశారు. నారాయణ గూడా వెళ్ళేసరికి ఆ నొప్పికి యముని మహిషపు గిట్టల చప్పుడు దగ్గరవు తున్నదనిపి స్తున్నది. నొప్పితో ఏం మాట్లాడానో నాకే తెలియదు. నార్లగారు కూడా నా కాలు చూసి విరిగినట్లు లేదని గట్టిగా అన్నారు. యిది చాలక అంచ్‌కి నారాయణగూడా తాజమహల్‌ మూడో అంతస్థుకి ఎక్కాంలి. “నాకు. 116

ఖోజనం వద్దు బాొటో'" అని అరుస్తున్నా లెక్కచేయకుండా, యిద్దరు "సేవామూర్తుళ్లైన అమెరికన్‌ వనితలూ, అంజనేయులుగారూ నన్ను మోసు "కెళ్లారు మెట్లమీద నుంచి,

ఈ అవ్వ అప్పచ్చి ఇంకోస్పుడయితే సరదాపడేదాన్ని. ఇప్పుడు మాత్రం నొప్పి ఎక్కువ అవటంనలన ఏడుపు వస్తోంది. పుట్టినప్పుడు కూడా ఏడవని నేను పళ్ళ బిగువున ఏడుపు ఆపుకుంటున్నాను. అప్పుడే నాకు శరీరం అంటే విసుగె త్తింది. అసలే సుకుమారిని. మామూలుగానే నడ చను . అసలు నడవటమంపే చిరాకు. నా కళ్ళవెంబడి నీళ్ళుచూసి ఫారిన్‌ మహిళలు విరిగే వుంటుందని నిశ్చయించుకుని _, మళ్ళీ కిందకి మోస్‌ _ వాళ్ళ కౌరులోనే నేను వెక్కిళ్ళుపెడుతూ చెప్పిన సంజీవరెడ్డి నగర్‌ లోని పాతూరి తిరుమలరావు మామయ్యగారి హాస్పిటల్‌కి చేర్చారు.

ఈ దిక్కుమాలిన దేశంలో ఆయన్ని రచయితగా గుర్తించలేదు గానీ “గడ్డు రోజులు అనే ప్పస్తకం (వ్రాశారు - ఆయన చిబ్దిన్‌ "స్పెషలిస్టు. చిన్నప్పటినుంచి ఆయన చేతిలో ఎన్ని దెబ్బలుతిన్నానో నా కెన్నేళ్ళు వచ్చినా ఆయన వీపుమీద చచ్చేట్లు బాదిగాని మాట్లాడరు. మళ్ళీ తిరగబడి బాదిపొ లేద్దామా? అనుకుంటా. లాభంలేదు. అబిదానేళ్ళ పిల్లి దగ్గం నుంచీ ఆయన చేతిలో దెబ్బలు తింటూనే ఉన్నాను. అదో ముద్దు - ఆయన కంటికి నేను చిన్నపిల్లను మరి. ఆయనకు సంస్కృతం వచ్చు కాటోలు, దెబ్బకి దెయ్యం వదిలి నేను ఏడు స్తుంకే....“బాలానాం రోదనం బలంి అంటారు. దిక్కుమాలిన వెధవ దర్శిదపు సామెత. ఒక తడవ లండనుకెళ్ళి పిల్లల్ని కొట్టినందుకు ఆయనమీద కేసు పెట్టాలని ఉంది.

తీరా తిరుమలరావుగారి ఆసుష్యికి వెడితే ఆయన లేరు. నర్చులు మాతం మంచంమీద పడేశారు. ఆయనమీద ఒళ్ళు మండిపోయిన నేను ఆయన రాగానే కస్సుమని లేచి ఎగిరివడ్డాను. డాక్టర్లు యీ విధంగా

ప?

నర్సింగ్‌ హోములో లేకపోవటంనలన వచ్చే నష్టాల్ని గురించీ అమూల్య మైన నా కాలు...

ఆయన నా మాట వినకుండా నవ్వుతూ - “అమూల్యమైన సి కాలుకేం ఫరవాలేదు. విరిగింది అంతే” అన్నారు.

నేను ఆయనవంక జాలిగా చూళాను.

“ట్లా పడ్డావు?” చెప్పాను.

౮5వ్చ్సీ దగ్గర వైద్యం చేయించుకోవాలని మనసయింది” అని కచ్చగా. అప్పుడు ఒక మార్భియా ఇచ్చి నా కాలు కాస్త సవరదీసి అది. వరకు విరక్కపోయినా అప్పుడు విరగ్గొట్టి న్యిద్రమాత్రలుకూడా పడేసి ఇక న్మిదపొమ్మన్నారు.

నిద్రా? * ఈ బాధకు మూడు జన్మలవరకూ ని(ద్రంటూ నస్తుందా? నా దగ్గర ఎప్పుడూ స్టాకులో ఉండే న్నిదమవాషత్రలు మరింత అధికంగా వేసుకుని అలాగే కలత న్నిదపోయాను - మరునాడు ఆదివారం నా బాధ పెరిగింది గానీ కొంచెంకూడా తగ్గలేదు. ఎక్స్‌రే తీయించాలని నన్ను మళ్ళీ ఆటోలో వేసుకుని గాంధీ హాస్పిటలుకి తీసుకు వెళ్ళారు. ఎక్స్‌రేలో. వ్రీల మండ టొమిక చిట్లింది - ప్లాస్టరు వెయ్యాలన్నారు గాని ఇక ఆ రోజుక్తు పీలుకాలేదు.

గాంధీ హోస్పిటలుకి హెడ్‌ ఆఫ్‌ ది డిపార్టుమెంటుగా ఉన్న తిరు మలరావు మామయ్యగార్ని _ హాస్పిటల్నీ అన్నిటినీ విసుక్కున్నాను, ఆయనకు డాక్టరుకుండాల్సిన సహనం చాలా ఉంది. నా దగ్గర కూర్చుని సాహిత్య చర్చ మొదలుపెట్టారు.

ఇహ మిగిలింది ఆంజనేయులుగారు = నా కాలు కుంటి కౌలు అయి పోళుంది. శాశ్వతంగా కుంటిదాన్ని అయిపోతాను. అంగవై కల్యంతో ఎలా జీవించాలి? “లతా నీవు నడుస్తుంకే చక్కని లయ ఉంది” అని. ఆమంచర్ల్హ గోపాలరాపుగారి మాటలు గు _ర్పుకు వచ్చినయి. అయా శ ంతీ లేని బతుకు ఎలా (బకకనుః (బతకదల్చుకోలేదని ఎనౌన్సు చేళాను - (బతికి

క8ి

తీరాలన్నారు వైద్య 'శేఖరుడ్డై న తిరుమలరావుగారు -_ విద్యాశేఖరుడై న ఆంజనేయులుగారూ. ప్లాన్షరువే స్తే కదలకుండా మూడు నెలలు బెడ్‌ మీద ఉండాలట.

అమ్మ బాబోయ్‌. నాన్నా నువ్వెందుకు చచ్చిపోయావు. నన్నీ డాక్టర్త బారికి :దిలి అని ఏడ్చుకున్నాను _ ఏది దారి? పిల్లలు. విజయవాడ. "వెయ్యి అలోచనంి .. లక్ష బెంగలు.

మరునాడు తిరుమలరావుగారూ_.ఆంజనేయులుగారూ నన్ను గాందీ హాస్పిటలుకి తీసుకువెళ్ళారు.

ఈ (ప్రకరణం ఇంత వినరంగా ఎందుకు (వా స్తున్నానంపే ఒక గొప్ప “మ్సిరకిర్‌” జంనింది. అది ఇప్పటికీ నాకు అర్థంకాలేదు అందు కని ఛాొస్తున్నాను.

సరే విషయానికొద్దాం. కారులోంచి వీల్‌ ఛెయిర్‌లోకి మార్చి ఎముకల డాక్టరు శర్మగారి దగ్గుకు తీసుకెళ్ళారు. ఈ వీలు చెయిర్పూ అవీ సినిమాల్లో చూడటమేగాని = అసలే నేను చస్తూ ఉంపే శర్మగారు “మీరు రచయితలు గదా కాస్త బాధ ఓద్బకోవాలి” అన్నారు. నాకు అది ఎలా వినిపించిందంటే. (పెసిడెంటు చనిపోయినప్పుడు ముందు పరమ ఏడుపుగొట్టు సారంగివేసి “ఒక విషాద వార్త. భారత రాష్ట్రపతి రాధాకృష్ణన్‌ మనకి లేరు” అని ఎనొన్సు చేస్తాం లేని దుఃఖం తెచ్చుకొని 'రేడియోం

అలా ....ఆ ఎనౌన్సరు కంఠంలా వినిపించింది శర్మగారి కంఠం. పైగా కనీసం మూడు నెలలు మంచం దిగకూడదు....వెనక తిరుమల రాపుగారి కంఠం విషాదసంగితంలా ఉంది = అలాగే ప్లాస్టరువేసి ఒకవారం రోజుల తరువాత కనిపించమన్నారు శర్మగారు. నా అవకారం యుద్ధంలో గాయపడిన్‌ పై నికుడిలా ఉంది. మోకాలుదాకా బాండేజీవేసి బిగించారు. అయిదు నిమిషాల్లో = అది తుపాకీగుండు దిగనంక గట్టిగా తయారయింది.

కై

కాలు తడపకూడదు. పళ్లేటూరి. బళ్ళలో సరిగా చదవకపోతే. గుదిబండ వేస్తారుట. అలా వుందినా పరిస్థితి. ఇక నర్సింగ్‌ హోము కెందుకు....హోటలుకే పోదాం పదమన్నాను, మళ్ళీ హోటలు. మేనేజరు దగ్గరనుంచీ అందరూ పరామర్శించారు. 1పక్కగదిలోంచి ఒళాదున పరామర్శించటానికి వచ్చి “సంజీవ రెడ్డిగారు కూడా పడ్డారండీ” అన్నాడు. అదేం పరామర్భో మరి. ఒకవేశ ఆయన పడితే నా కాలు నొప్పి తగ్గుతుందా? అయినా సంతోషించాను, సంజీవ రెడ్డిగారు కూడా పడ్డారని. పడ్డవా శెప్పుడూ చెడ్డవాళ్ళుకారనీ గొప్పవాళ్ళు ఆవుకారనీ అనిపిం చింది. అప్పటి కాయన భారత రాష్ట్రపతి అనలేదు. సూచనలు కూడా లేవు =, జామతోటల రాజకీయ సన్యాసంలో ఉన్నారట. సే రెండురోజులు నిద్రమాత్రలు ఓనరుడోసు వేసుకుంటూ ప్పస్టకాలు చదువుతూ కాలం గడి పాను. నాకు పొతప్పస్టకాల, సినిమాల సరదా ఉంది. నర్తనళాల _ కృృష్టాన తారం లాటి సినిమాలు ఆడుతున్నాయి. అప్పుడు రామారావుగారంపే ఇష్టమే. ఇప్పుడు చిరాకుగాని. అన్నట్లు 5 "సెప్టెంబరు 85 న' ఆయన టీచర్లని గురించి కాటిసీను " హెరిళ్చం(దుడులాగా అరిచారు _ “టీచర్స్‌ డే? సందర్భంలో వాళ్ళ జీతాలు తగ్గించి . వాళ్ళు కొంపతీసి మరీను: ఆయన అలా సినిమాడై లాగులు రాజకీయాల్లో చెప్పటం చాలా ఘోరం - అసభ్యం అసహ్యం కూడాను ఆయన సినిమాలకి (వ్రాసినాగాని నేను. నరే విషయానికి వద్దాం. నేను ఇలా మంచంమీద ఉంపే ఆంజనేయుంగారు “మీర్జా గాలిబ్‌” చూసి వచ్చారు. ఆ సినిమా నేను చూడలేకపోయినందుకు కాక అయన చూసి వచ్చినందుకు విచారపడ్డాను. దాశరథిగాతి పుణ్యమ్మా అని నాకు గాలిబ్‌ అంజే పరమజఇష్టం___కాలి బాధకం'చ హృదయబాధ కలిగింది. పదం బాగా లేదా? ఫరవాలేదు. ఇప్పుడు ఇలాటి పదాతే .(వాయాలి.__.న్వర్ణ సీకలూ మోహనవంశులూ కావు. 220

ఆధునిక రచన అంయపే పదాలు కూర ఎలేకపోవటమే__కొద్దిరోజుల కిందట కాపీ కొడితే రచయితకి పుట్టగతులుండేవికాదు. ఫీవర్‌ కొడు కున్నానంపే పుట్టగతులుండటమే కాదు ఎడిటర్లు ఎంకరేజి చే స్తున్నారు కూడా.

యిహ యీ కాలితో తిరగలేను___విజయవాడ వెడికేనో బంధువుల పరామర్శ ఎక్కువవుతుంది. అయినా అక్కడ కూడా మంచం మీదేగా_ ఆయినా పిల్లల్ని చూడాలని అనిపిస్తోంది.

యిహ మంచంమీద పడుకోడం నావల్లకాదు = కాలు బాగున్నప్పుడు ఎప్పుడూ మంచంమీదే కూరుకుపోయేదాన్ని. ఏమయితే అయిందని ఆ కాలితోనే సొహిత్య ఎకాడెమీకి వెళ్ళాను.

రామానుజరావుగారు___*నేనూ పడ్డాను. ఆరునెలలు. బెడ్డుమీద ఉన్నాను”___అన్నారు కాటోయే వై సపెసిడెంట్‌ లతను. రామారావు తీసే శాడా? ఆయన పోగానే అన్నీ మళ్ళీ వస్తాయి. ఈయన ఆక్షి నెన్సులూ, మండలాలూ మట్టికొట్టుకుపో3 యి.

సరే రామానుజరావుగారు కూడా పడ్డందుకు చాలా ఆనందించాను = ఊరట కలిగింది___మొదటిసారి సాలార్‌జంగ్‌ హోటల్లో పడ్డాడట, ఎన "కెవరు ఏయే సందర్భాల్లో పడ్డదీ విన్నాను.

“బెంగుళూరు కాన్ఫరెన్సుకి వస్తున్నారా?” అని దాసుబాబు అడి గాడు.__ోచచ్చినా రాను తండ్రీ ఈ కౌలుతో ఎలా వచ్చేది” అన్నాను,

ఉవీనాదేవిగారు, చిన్న దాశరధిగారు _ రాచకొండవారు. మీరు, వోయి ఖీమన్నగారు అంతా రాక తప్పదు "పేర్లు వెళ్ళినాయి” అన్నాడు.

వాళ్ళ కౌళ్ళు సరిగా ఉన్నాయి. వీనాదేవి పడినా కౌలు అతుక్కున్న ట్లింది” అన్నాను. |

దాసుబాబు ఒప్పుకోలేదు _ నా పని ఇలా ఉంది.

“సౌతిండియన్‌. ర్రైటర్భు కాన్ఫరెన్సు! బెంగుళూరు వైట్‌ ఫీల్స్‌లో జరిగింది. దానికి కాలికి దెబ్బతగలక ముందు వస్తానన్నాను సతే చిన్న

న!

దాశరథి - అం'పే రంగాచార్యులుగారు, టోయి భీమన్న, ఇనాక్‌, పోతు కూచి సాంబశివరావు నేను వెళ్ళాం. ఆంజనేయులుగారు మాకు గార్డియన్‌.

కాలి బాధపాడుగాను కుక్క పీకినట్లు ఉంది _ కాని చెంగుళూరు బండిలో సడవేళారు _ ఉన్నాయిగా నా పొలిటి అమృత గుళికలు....నిద మ్మాళలు.. .అవి గుప్పెడు వేసుకుని న్నిదపోయాను. అదీ కలత న్మిద___ “"పెడినాల్‌ సోడియం” అనే ఆ మాతలు మూడువేసుకుంకే ఎవరైనా పై లోకానికి పోవాల్సిందే. కొన్ని బస్తాలు మింగాను. విషం నన్నేం చెయ్యదు. దానికి కారణం ఇప్పటికీ ఏ డాక్టరూ చెప్పలేకపోతున్నారు. ఇప్పుడు అవి దొరకటంలేదు _ సోనరిక్‌ అనేవి వాడుతున్నాను. (ప్రస్తుతం. అవీ దొరకటంలేదు.

మేధానంకులై న రచయితలూ, ఎడిటర్లూ, సినిచూవాళ్ళూ ఈ నిద్ర మ్యాతలు వాడళారు. వాటిని నిషేధించమని చెప్పి, నిదకీ వి(శ్రాంతికీ విస్కీ (కొాందీలూ -_ (వభుత్వ సారామిలూ అమ్మిస్తోంది (పభుత్వం. మందుల కంపెనీవాళ్ళలోనూ - సారాయి అమ్మేవాళ్ళలోనూ గవర్నమెంటు షళశీకు. ఇదివరకు నిదమాగత్రలు చేసుకుని వెయ్యికి ఒకళ్ళు చచ్చినమాట నిజమేః కిరసనాయిలువల్ల చ స్తున్నారుకాని కిరసనాయిలు ని షేధించలేదు. కల్తీ సారా (త్రాగి చస్తున్నారు. దానిని నిషేధి స్టే ఎలక్షను చందాలురావు. విషాహారంవల్లా, యాక్సి డెంట్లవల్లా ఎన్‌ కౌంటర్లవల్లా మరణిస్తున్నారు. వాటిని ని'షేధించిందా? నేదుల్లోపడి చస్తున్నారు _ నదుళ్లేకుండా చేయ గలరా?

అదేం కాదు. ఇది మేధావుల ఆరోగ్యానికి సంబంధించింది. దీన్ని మౌటత్ర6 నిషేధిస్తున్నారు. అంపే బ్రాప చెయ్యాలనా? గవర్నమెంటు మందుల కంపెనీల షరీకు అన్నమాట ఇది. గుంటకల్‌ జంక్షన్‌లో రైలు చాలాసేపు ఆగినట్లుంది _ అసతే సుకుమారిని. ఆపైన కాలిబాధ. మ్యితులు చాలా సహనంతో నన్ను చూళారు _ ఉదయం భీమన్నగారు ఉన్నచోటికి: కౌలు ఈడ్చుకుంటూ వెళ్ళాను__

క్షం

“ఇటు సూర్యోదయం = అటు చందోదయం” అన్నారు నన్ను చూసి. ఏదో ఒకటి అని నవ్వించడం వారికి సరదా. ఆయన ఒక విచ్శితమైన సాందర్య పిపాసి. కాలుబాధతో నేను ఉంటే చందోదయాన్నట చూడండి అది భీమన్నం'టే అలాగే కాలబాధ మర్చిపోయి నవ్వులతో కబుర్లతో ఆ కా_స్టదూరం (ప్రయాణం చేశాను. బెంగుళూరు చేరేసరికి సాయం(తం నాలుగయింది _ ర్రైలు ఆగగానే కాలునొప్పి క్షాపకం పచ్చింది _- దైవ నళాత్తూ మి్యతులు బాప్పరెడ్డిగారు భీమన్నగారికోసం కారుతోనహా స్టేషనుకి వచ్చారు. వారిద్దరూ మంచి స్నేహితులు. అంయశే మేమందరం కాదని కాదు. అందరం బాపురెడ్డిగారికి ఆత్మీయ్లులమే. ఇప్పుడు గుంటూరులో పొగాకు రాజ్యాన్ని ఏలుతున్నట్లున్నారు = అందరికంచె. ఆడది సత్య భామ పరమాత్ముడిని కాదని పారిజాతాన్ని కోరుకుంది. ఇది బాపురెడ్డీ కవిత్వం.

కారులోపడి ఊరు చివర ఉన్న వైట్‌ ఫీళ్డ్‌కి చేరాం _ కారు లేక పోతే బెంగుళూరు సెంటరునుంచి వైట్‌ ఫీల్డ్‌కి చాలా పయాస (ప్రయాణం అవుతుంది = ఆ సెంటరు భవనాలు రోడ్డుకి దూరంగా మామిడి తోటల్లో గులాబీ మొక్కలమధ్య ఉన్నాయి, అక్కడి వాళ్ళకు బయట (ప్రపంచంతో సంబంధంలేదు _ తీరా అక్కడకు వెడితే అక్కడ ఎవరూ. లేరు. మేము కంగారుపడుతుండగా ఎవరో పరుగెత్తుకొచ్చారు పాపం. మాకు పర్వేరు. గెస్టు హౌసుల్లో బస ఏర్పాటు చేశారు. _ బెంగుళూరు అంత చక్కంని వట్టణమా? తగని దోమలబాధ. బెంగుళూరు వాసులు ఆరయ్యేసరికి దోమలు రాకుండా జాగ త్తపడతారు - అందులో వైట్‌ఫీల్లులో ఆయి దింటికే దోమలు. చెట్లు ఉండటం వలన కాటోలు. ఈ దోమ భామలు మగ. వాళ్ళనే ఎక్కువ ఏడిపించినయ్‌. అవి భామలనడానికి గుర్తు అవి నా జోలికి రాకపోవటమే. మంచాలకు మంచి దోమ తెరలున్నయ్‌,

ఆ దోమల రాతి - ఆ చలిర్మాతి = ఆ దిగుళ్ళ నొప్పుల ర్యాత్రి గడిచింది.

1238

మరునాడు 'సెమినారు (ప్రారంభమయింది - కేరళ - తమిళ_కన్నడ_ ఆం[ధ్ర రచయితల 'సెమినారు అది.

మొదట కన్నడ సాహిత్యంలోని '*లిబలేషిను గురించి మొదలు "పెట్టారు _ లంకేష్‌ _ రాజగోపాల్‌ = శర్మ మొదలై నవాళ్లు మాట్లాడారు. ఏవో (వశ్నలడిగారు ....కాని కమి స్టే కన్నడం వారు కౌస్త మంచిగా మందంగా ఉంటారు. ఫస్టు "సిమినారులో పెద్ద ఆకర్షణ ఏమీలేచు.___ కన్నడ రచయితలకు ఆర్థిక (పోత్సాహంకూడా ఏమీలేదు = ఆ విషయంలో మనం నయం - వనకన్న తమిశులూ _ వారికన్న కేరళవాళ్లు నయం - "పైగా కన్నడ రచయితల్లో అభ్మిపాయభేదాలు జాస్తి. మనకు లేవా? అంజే మనకీ ఉన్నాయి. 'సెమినార్లలో ఇతర భాషల రచయితలముందు బయట పెట్టుకోకూడవన్నంత జ్ఞానం మనకున్నది = ఇతరుల ఎదహే. వాళ్ళలో వాళ్ళు కట్నంకోనం వియ్యాలవారిలాగా కలహించుకోసాగారు.

'రెండవనాడు. తెలుగు సెషన్‌.

తెలుగువాళ్ళతో పోలిస్తే మలయాళ రచబుతలూ తమిళ రచ యుతలూ పొంతన లేకుండా ఎవరికివారే అధికులమని ఒకరితోనాకరు కన్నడంవాళ్ళ తాతల్లాగా కలహించుకున్నారు. ఆవేశపడ్డారు. నా మటుకు నాకు తోచిండేమిటంపే తగళిలాటి వారు రాలేదు. వారిని వదిలివేస్తే - మనం అనుకున్నంత గొప్ప రచయితలు క్రై కంబిషీర్‌ నికూడా వదిలితే మనతో పోల్చదగ్గ రచయితలు వారిలో లేరని చెప్పాలి. వారికి ప్యత్రిక లున్నాయి = మంచి (పతిఫలంకూడా ఉన్నదట _ మన సినిమావాళ్ళు అన వసరంగా మలయాళం సినిమాలకు (ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారనే చెప్పాలి. తమనీ _ తమ దేశాన్నీ - తమ కథకుల్ని వారి సైకాలజీ 'పేరతీసే "సెక్సు సినిమాలకోసం అనమౌానపరుస్తున్నారనే చెప్పాలి. యిహ తమిళశ రచ యితల్ని చూ స్తే అదొక గొడవ. వారు అరవం తప్ప మాట్లాడరు. మీ ఖర్మ మీకు అర్థంకాకపోతే అన్నట్లు మన వంక చూస్తారు. జయకౌంతన్‌లాటి మంచి రచయిత స్వాములారు 8ష్య సమూహలఠలతో వచ్చినట్లు వచ్చి,

124

ఏ "సెషన్‌ ' జరుగుతున్నా, అరవంలో విగరగా మాట్లాడటం నవ్వటం: సాగించారు - వీళ్ళతో ఎందుకు గొడన అని అందరూ ఊరుకున్నారు. అతను “ఉనైైపోలె ఒరువన్‌” _ అంసపే *“సీలాటి మరి ఒకరు అని ఒక నవల (వ్రాశాడు బాగానే ఉంది దాని తెలుగు అనువాదం చదివాను. ఆ గొడవ భరించలేక కుంటుకుంటూ అతని బల్ల దగ్గరకి వెళ్ళి

“మిస్టర్‌ జయకాంతన్‌* అన్నాను.

లేని నిలుచుని _ *“వణక్కం ఎన్న సమాచారం?) అన్నాడు ఇంకా తలవిరుసుగా.

ఇ “మిస్టర్‌ జయకాంతన్‌ ....పారుంగో, ఇంగె ఎల్లారుం ఉనై్నైపోల' ఒరువన్‌. నీంగళ్‌ అందమాదిరి "పేళశకూడాదు. ఇంద "సెమినార్‌ రొంబ నల్ల 'సెమినార్‌ .... తెరీమా? 9 టు అండర్‌ స్టాండ్‌ మి” అని వచ్చేశాను. మానవుడు మళ్ళీ అరిస్టే ఒట్టు. మంచినీళ్ళు కూడా రహస్యంగా చెప్ప తున్నట్లు అడిగాడు పాపం.

జయకాంతన్‌ మొహంలో రచయితలకుండే తేజస్సూ, కళాలేదు. మేధస్స్పునలన ఏర్పడే కాంతినలయం అతనిని పరివేష్టించిలేదు. యా

"సెమినార్‌ అయిన తరువాత (పొఫెసర్‌ తారకన్‌ తెలుగువాళ్ళలో ఉండే. ఐకమత్యాన్నీ డిగ్నిటీనీ మెచ్చుకున్నారు___అది (కిష్టియన్‌ 'సెంటర్యయినా అక్కడ ఎవరూ మతనిషం ఎత్తలేదు. అక్కడ శరత్కాలపు ఎండ వెన్న లలా అనిపించింది___అక్కడ గులాబీలు పసిబాలల్లా పలకరించాయి.___ అక్కడి గాలి (పియస్నేహితుడిలా పలకరించింది ఆఖరికి దోమభోమలు. కూడా దోమతెరల్లో దూరి మాతో సహజీవనం చేశాయి.

నాలుగోరోజు సాయంత్రం మమ్మల్ని బెంగుళూరు సిటీలో తీసు

కొచ్చి వదిలిపెట్టారు__ నేను పని ఉండడంనలనా కాలు మోపుచేసి జ్వరం

రావడంవలనా ఆగిపోయాను.___బోయి ఖీమన్నగారు కన్నడంవాళ్ళ చాపలు

కూరని ఒకే 'మెచ్చుకోటం___భీమన్నగారి స్నానంకూడా ఒక ఫార్సేం

తెల్లవారురూమున చలిలో చన్నీళ్ళు స్నానంచేసి ఎలా (బ్రతికున్నారా? శ$ే25

అన్నది మఠీ ఆశ్చర్యం___ఆనాటి మనిషి ఖీమన్న. మొత్తం 'సెమినార్‌ ని నవ్వించఢం ఆయన వంతు. దాశరధి రంగాచార్యులుగారు ఒకరోజు భెంగుకూరులో ఉండి మద్రాసులో ఉన్న దాశరధిగార్ని చూసివస్తానని "వెళ్లారు. నేను మాతం బెంగుళూరు. శేషాదిపురంలో ఒక హోటల్లో ఉన్నాను. చలిబాధ్రా కాలిబాధా, జ్వరంబాధా ఆ పరమాత్ముడి కెరుక___ మి్మితులు భీమారాపుగారు _అంపే వంశి అనే కలం పేరుతో నన్నూ మరి కొందరిని కన్నడంవారికి పరిచయం చేసిన మ్మితులు నన్ను చూడటానికి 'వచ్చారు.___అలాగే ఒకరిద్దరు మి్యశుల్ని చూసివచ్చాను ___ జీవితంలో మిరకిల్‌ అంక ఏమిటో అప్పుడు తెలుసుకున్నాను. 'హీతువాదులూ..__నా_స్టికులూ _ నన్ను ఇప్పుడు నమ్మకపోవచ్చును నమ్మరుకూడా. నాకంటూ ఏదో ఉన్న కీర్తిని తగ్గించటానికి నామీద రక రకాల కధలల్లి చెప్పుకుంటున్న కొందరు మ్మితరూప శతృపవులూ.._వారి అనుచర వర్గమూ 'వెక్కిరించవచ్చును అయినా చెప్పతున్నాను. ఇక నా కాలు వస్తుందనే ఆశ పూల్చిగా పోయింది. కుంట్నిబతుకు -ఈడవలేననే నిరాశ నన్ను పూర్థిగా ఆవహించింది. కాకపోతే ఆత్మహత్య ఏమార్గాన చేసుకోవాలో మాత్రం అర్జంకావటంలేదు-ఎందుకం కే మామూ లుగా చంపే న్నిదమా(త్రలు నన్ను చంపవు గదా. నా సంగతి చివరికి దమయంతి అఆత్మహత్యలాగా పరిణమించింది. రజ్జువల్లరిమీద (వణయమ్ము గలదేని అంతరిక్షమ్మేలు హరివరించి. అగ్ని హో[తంమీద ఆశతో చూద్దామనుకుంకే ఆయనే ఫస్టు లవర్‌ అసలు చంపడు.__నీళ్ళల్లోపడి ఆత్మహత్య చేసుకొందామంటే వరుణుడు పెద (ధేమికుంలో ఒకడు, శ్రీనాధ మహాకవి (వ్రాసిన ఈ పద్యంలాగా తయా రయింది నా ఆత్మహత్య, ఇహ ఎలా చావాం ఆర్హంకాని స్థితితో ఉన్నాను._యిక్క-డ నన్ను (ప్రేమిస్తున్న అగ్నిహోతృడు ఆంజనేయులు _గారు. 126

ఆవేళ "సెమినార్‌లో కుంటికాలితోనే కొంచెం ఎక్కువగా తిరిగా నేమో: నొప్పి మరీ ఎక్కువయింది. ఏడుపు ఆగటంలేదు. ఇవేం స్తీ సహజమైన నొప్పులా? పాపామిని వరం పొందటానికి__వాటికి పది "రెట్లుంది బాధ.

ఇవ్వాళ నీ కాలినొప్పి తగ్గిపోతుంది. నువ్వు నడవగలవు” అన్నారు ఆంజనేయులుగారు.

అలాటి వెధన అబిద్ధాలు ఆడినంతమా(తంచేత నమ్మననీ పిల్ల 'వెధవల్ని పెంచి 'పెద్దచేయమసీ__వాళ్ళకి తల్లి లేనిల్‌ టు రాజాడదనీ ఉద్వేగం పట్టలేక అప్పటికి మూడునెలలకిందట చూసిన పిల్లల్ని తలచు కుని ఏడిచేళాను.

ఈక్రాద్రు నడుస్తాపు” అన్నాడు ఆయన.

“ఎందుకీ ఇచ్చకాలు___అసలు యీ జీవితంలో యీ కాలు తగ్గు తుందా? తగ్గాలని నేను ఆశ పెట్టుకున్నానా? నాకిహ ఏ ఆళా లేదు” అని ఆయనతో పోట్టాడాను.

అవిటి వాళ్ళకి ఉండే అశక్ష దుర్జ నత్వం నాకూ వచ్చింది. "మెచ్చుకోదగ్గ శాంతంతో ఆంజనేయులుగారు నన్ను ఎత్తుకెళ్ళి ఆటోలో కూర్చోచెట్టి బన్‌ గుడికి తీసుకువెళ్ళారు _ యిష్పటికీ అప్పటికీ అర్థం కాని విషయం ఏమిటంకే ఆయనపైకి అదై్యెతి అయినా ఆంతర్యంలో శివభక్తుడు. మాటల్లో హేతువాది. కొంత మూర్ధుడైనా "సెంటి మెంట్పు లేని వాడు. అలాటి ఆయన దిగి 'మెళ్తైక్కమన్నాడు మెన్లైక్కడమా? నేనా? "మెట్లా?

చ స్తే ఎక్కనన్నాను _ బలవంతాన నన్ను ఎత్తి మొదటిమెట్టుమీద నిలబెట్టాడు _ అప్పటికీ ఆయన నడుం పుచ్చుకు. వేళ్ళాడుతున్నాను భయంతో _ ఆ విధంగానే ఆయన మూడు మెట్లు ఎక్కించాడు అంతేనా

కాలు నా స్వాథీనమైనది _ ఇది మాయా? ఇంద్రజాలమా? ఈ రాతిబసవడు వైద్యుడా? = అవన్నీ పాఠకుల ఆలోచనలకి వదిలిపెట్టి వేస్తున్నాను ఇ క్షై2/

సడిచివస్తున్న నన్ను చూసి బెంగుళూరు హోటలువాళ్లు ఆశ్చర్యపోయి నారు _ యివాల్లివరకూ ఆ కాలు సుఖంగానే ఉంది _, అందరూ నన్ను ఓదార్చోరు గాని ఎవరికీ వస్తుందని నమ్మకంలేదు = ఓక్‌ వేళ వచ్చినా ఇలాటి పరిస్థితిలో వస్తుందని నమ్మకంలేదు = చెప్పినా ఎవరూ నమ్మటం లేదు. ఏదైనా జరిగిందిది - ఎవరో తెలియని అ మహాళకక్తికి నమో వాకాలు. ఆశక్తి దైవం గావచ్చును. (కృతే వై ద్యురాల్నై ఉండ వచ్చును.

ఆ 'రోజు ఉదయం మ్మితుం భీమారావుగారు అవిషనృకన్ని ఖండించాలి మీరు” అన్నారు.

౪న్సా పరిస్థితి చూశారుగా రామాయణం విషవృక్షం కాదని నిరూ పించడానికిగాని _ నిజమైన రామాయణాన్ని వెతికి పట్టుకోటానికిగాని నాకు శారీరకంగా శక్తి లేదు నన్ను క్షమించాలి” అన్నాను. భీమారా వుగారు హనుమదృ క్తులు. వస్తుంది ఎని వెళ్ళిపోయినారు.

ఆ మధ్యాహ్నానికి నేను డాన్సరులా పెపు వేస్తుంటే భీమారావు గారు నవ్వి “రామాయణ వి షవృఠెన్ని ఖండించడానికీ _ స్వర్ణ సీత (వ్రాయించడానికీ శివుడు మీ కొలు బాగుచేశాడు” అన్నారు. ఆ క్షణమే ఆ శిండు పనులూ చేస్తానని (ప్రతిజ్ఞ తీసుకున్నాను. ఈ స్వర్ణసీత నిజమైన రామాయణంగా నిరూపిస్తానని అందరితో అంటూ ఉండేదాన్ని - అది సతువాదానికి అందని విషయం. ఇలాటీవి (ప్రకృతిలో ఇంకా చాలా ఉన్నాయి. సఠే ఆ రోజున కరువుదీరా బెంగుళూరు రోడ్లన్నీ సర్వేచేసి వచ్చాను _ ప్రశాంత మధు: మైన బెంగుళూరు నాకు స్వర్గంగా తోచింది ఆఅ రోజు.

జీవితంమీద ఆశ చిక్కింది. ఆ జీవితం కలం కోసమని ధైర్యం: కలిగింది. ఆకలం ఇంళవరకూ ఏం చేసిందో భవిష్యత్‌లో ఏం చేస్తుందో పాఠకులూ భగవంతుడూ నిర్ణయించాలి. వెంటనే మళ్ళీ ఎకాడమీ ఆఫీసు లోకి హైద్రాబాద్‌ వచ్చి నడిచివ స్తున్న నన్ను చూసి అందరూ ఆశ్చర్య

128

పోయినారు. ఎకాడమీ ఆవరణలోకి చకచకా లయబద్ధంగా నస్తున్న నన్ను" చూసి తెల్లపోయినారనే చెప్పాలి.

బాండేజీతో ఉంటానని అనుకున్నారు. ఒకరోజు బొండేజీలో కాలు దురదచేసింది. గోక్కోటానికి వీలులేదు - యీ బాండేజీ గొడవ (వ్రాయ అేదు గదూ. దురదకు కాప్‌ ఉన్న 'పెన్సిలుతో గోక్కున్నాను = పెన్సిలు కాస్‌ లోపల ఇరుక్కుపోయింది. ఆపక్కనే సర్జికల్‌ ఇన్‌స్టు్రమెంటు ఉన్న షాపులోకి వెళ్ళి చచ్చిచెడి ఆ పెర్చిలు కాప్‌ని బయటికి తీళారు. మరునాడు ఆయన్ని బైటికి పంపించి బ్లేడు ఒకటి తీసుకొని మొత్తం బాండేజీ కోసేసి కరువుదీరా సుబ్బిచెట్టి చెల్లెల్లా కాలు గోక్కుని కాలు మీద కాలు వేసుకుని చదువుకుంటూ ఉన్నాను. అది బాండేజీ కథ. వెధవ బాండేజి మూడు నెలలు భరిస్తానా నేను _ అందుకే. కాలు బాధ పెట్టింది. అందరూ తిట్టారు, కోప్పడ్డారు. ఇంత కథ జరిగిన అనంతరం___

చకచకా నేను రావటం అందరికీ ఆశ్చరంగాదూ మరి, ఈలోగా కవిసామాట్‌ సుబ్బరామశాస్త్రిగారు ఆడవాళ్ళ సభలకోసం మా ఇంటికి ఉత్తరాలు (వాశారట, కాలు విరిగి ఇక్కడ పడున్న విషయం అందరికీ తెలుసు = నేను హైద్రాబొద్‌లో ఉన్న సంగతి కస్వీనరుకి తెలుసునే అన్నాను. ఆ విషయాలు మరో కాశీరత్నం అనే ఆమె చూస్తోందని అన్నారు. సరే ఆ కాశీకక్నం అనే ఆమె _ సీతాదేవి అనే రచయిత్రి యిద్దరూ కళిసి విజయవాడ సభను ఏర్పాటు చేస్తున్నారట. సీతాదేవి అనే ఆమె కన్వీనరు.

నా ఊళ్ళో సభలు నాకేమీ తెలియదు. కాసేప్త నేను ఎకాడెమీ సభ్యు రాలినేనాః అన్న అనుమానం కూడా కల్గింది. ఇన్వికేషన్లు తీసుకోవా లని ఆయన వెళ్ళిపోయారు. పొపం ఆయనకు సరదా రచయి.(తుల మహా సభల విషయాలు ఆయన భుజస్కంధాలమీదే ఉన్నట్లు__అసలు ఎకాడమీ సభ్యత్వం. నాకు చాలా అనూహ్యంగా___చాలా చిన్నతనంలో వచ్చింది.

9, క్షై29

శీడియోలోనే పని చేస్తున్నాను. ఒక సుప్రభాతాన నార్లవారు రిజైన్‌ ఇచ్చారు గనుక, నిన్ను ఆ స్థానంలో నామినేశెడ్‌ సభ్యురాలిగా నియ మిస్తున్నాం అని. థ్రీ నార్లవారి స్థానంలో ఎకాడమీ సభ్యురాలినయి నందుకు వారికి నమస్కారాలు. ఆ విధంగా జనరల్‌ కౌన్సిల్లో ఏడున్నర ఏళ్ళు ఉన్న అనంతరం ఈ గవర్నర్‌ నామినేషను దేముంది? కాళ్ళు పట్టుకుంటే అదే వస్తుంది అని స్వర్లీయ మాదిరెడ్డి సులోచన అన్నది. నిజమే అనిసించింది ఆ క్షణాన___అయినా లత కాళ్ళు పట్టు కుంటుందా? నాకున్న ఆత్మాభిమానం చాలామందికి అహంకారంగా కని పిస్తున్నదని నాకు తెలుసు___నేను వినయనంతురాల్నే గాని__సమయం వ సే సాహసిని. శై అంతకు ముందు పైడిపాటి సుబ్బిరామళాన్తిగారూ, వావిలాల సోమయాజులుగారూ నిలబడగా ఇద్దరికీ సమానమైన ఓటు వచ్చి లాటరీ వేస్తే సుబ్బరామళాస్తిగారు గెలిచారు. అప్పు డాయన్ని (ప్రపోజ్‌ చేసింది నేను. అందుకుగాను నాకు లెటర్‌ హెడ్స్‌ వేయించి ఇచ్చారు. అప్పటికే నామినేపెడే అయినా మెంబిర్ని. అంతకు ముందునుంచీ స్త్రీల ఎడ్రై జర్‌ కమిటీలో ఉన్నాను. పరిస్థితులు ఈ విధంగా ఉండగా నిలబడాలని నా కే కోళానా లేక పోగా__గవర్నర్‌ నామినేషనా? ఎపరికై నా వస్తుంది. అన్న వెక్కిరింపుకి రోషపడి నామినేషను పడేశాను. ఎలక్షనుకి నాతోపాటు ఆరుగురు మిత్రులు ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ ఏరియా నుంచి నిలబడ్డారు. నేనూ పై డిపాటివారూ కాక..._శిష్టా ఆంజనేయశాస్తిగారూ కస్పగంతుల మురళీకృష్ణ, పోతు కూచి సూర్యనారాయణమూర్తి పోతుకూచి సు(బిహ్మణ్యళాన్త్రిగారు నిల బడ్డారు. ఇంతమంది నామినేషన్లు వేయటంతో దీనికేదో (పక్మేకత ఉందని గహించాను. అప్పుడు జనరల్‌ కొన్సిల్లో ఉంటూగూడ ఎం. ఎల్‌. ఎ. 120

పోటీలాగా రై టర్సులో పోటీ ఉందని ఆర్థం అయింది. సోదరి భానుమతి చివరి క్షణంలో విత్‌డ్రా చేసుకుంది. తరువాత ఆమెను నామినేట్‌ చేశారు.

నేనూ, పైడిపాటివారు గెలిాం. ఆయనకన్న నాకు తక్కువ ఓట్లు వచ్చినయ్యని "పేపర్లో వేయించుకున్నారు. ఆయన కాన్వాసు అంటూ పాడల వాటు చేశారు. నేను వెళ్ళలేని స్టితిలో ఉన్నాను. ఆ గెలుపుకి ఆంజనేయులు గారు కారణం.

“ఆత్మహత్య జీవిత సమస్యను పరిష్కరించజాలదు. తాను చేయలేని లెక్కను విద్యార్థి పలకమీది నుంచి చెరిపివేసినట్లయితే అ (పాబ్లమ్‌ సాలు అవుతుందా? కాదు” __స్వామి రామానందతీర్థ . చాలామంది జడ్డీలు ఎవరో తెలుసుకొని, వారిని (ప్రభావితం

చేసుకొని సాహిత్య అకాడెమీ ప్రైజులు తెచ్చుకున్నారు.

నేనూ సుబ్బరామశాన్తిగారూ గెలిచాం. సోదర రచయితలంతా ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ (ప్రాంతం నుంచి సాహిత్య ఎకాడెమీకి నన్ను ఎన్ను

భాష్యాక్రానషై కొన్నారు. నాకు ఓట్లు తక్కున వచ్చినయ్యని (ప్రతి వారికీ (వాసి మరీ తెలియపరిచారు ఆయన సరదాకొద్దీ. ఉత పృదైనా వారి నయస్సుకీ విజ్ఞానానికీ వారితో సమా నంగా గెలవటం అన్యాయమే మరి__అయికే కవిగా రచయితగా, వండి తుడుగా (పతిభ ఉందేమో కాని ఉత్పత్తి లేదు. ఏవో “ఉషాసుందరి, “మగదిక్కు”, “ఇద్దరు "పెళ్ళాల మొగుడి లాటివి కొన్ని ఉన్నాము. “ఎలా ఓట్లు పడ్డా ఎ?” అంటే వెళ్ళి పర్సనల్‌గా మాట్లాడి రానటం. ఈ “కాన్వాసింగ్‌* అనేది తరువాత (ప్రతి రచయితకూ తప్పలేదు. సాహితీ రంగంలో కాస్తో కూస్తో "పేరు వచ్చినవారికి మళ్ళీ ప్రచారం అనవసరం. కత

కాని సుబ్బరామశానస్రిగారు చేసిన పాడు అలవాటు అది. అఖరి నిముషం దాకా నన్ను '*విత్‌(డా చేసుకోమని అంటూ ఉన్నారు. జీవితంల నే లక్ష తడవలు ఓడిపోయాను. ఇప్పుడు మరోసారి ఓడిపోతానన్నాను. ఇదివరకు నామినేషనేగా....అని వెక్కిరించిన వాళ్ళు ఆశ్చర్యపోయట్లుగా గెల్బాను. గెలుపులో ఇంత *థిల్‌”? ఉందా?

అదివరకు సంగీత నాటక అకాడెమీ పత్రిక “నాట్యకళికు కొంత నరకు ఆనరరీ ఎడిటర్‌గా ఉన్నాను. ఈ గెలుపు విషయంలో నా పత్యేకత ఉందని నేను గర్వించటం దుస్సాహసం అవుతుంది. ఎటువంటి మహా మహులు నాకు ఓటు వేశారో తల్చుకుంటే నా అదృష్టానికి నాకే ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. చాలా గొప్పవారైన కవి పండితుల ఆశీర్వచనమే ఈనా గెల పు. ఎంతమంది ఆశీర్వచనం నామీద ఉన్నది? ఎంత చిత్రం? యవనిక తీసేస్తే నా బతుకు రంగస్థలం అలంకరించే ఉందా? ఏమో మరి.

నేను ఎంత అనారోగ్యంతో ఉద్యోగంతో పిల్లలతో అవస్థపడు తున్నా ఎకాడమీకి అపెండపుతాను.

అసలు మొదటిసారి నన్ను నామినేట్‌ చేసినప్పుడు._.__చాలా భయ పడుతూ కళాభవన ముఇద్వారం దగ్గర నించున్నాను. స్త్రీలు కృష్ణకుమార్సి లక్ష్మీకాంతమ్మగారూ ఉన్నారు. కాని నా కొత్తదనం _(గహించిన గోపాల శెడ్డిగారు నన్ను పిలిచి అందరికీ పరిచయం చేశారు. కళాభవన్‌లోనే పరు పులూ దిళ్ళూ వేసి ఆలంకరించారు. ఎంతమంది మహాన్యక్తులు.... విశ్వ నాధవారు, శివళంకర శాస్త్రిగారు, సీతారామమూ _ర్రిచౌదరిగారు, నిడదవోలు వెంకటరావుగారు....ఇంతటి మహామహుల మధ్యనా నా స్థానం? ఎవరు ఆశీర్వదించారు? గోపాలరెడ్డిగారి ముఖం నాకు చాలా నచ్చింది రామానుజరావుగారి ఆకారం సంగతి ఒదిలేద్దాం....అది భగవన్నిర్ణయం. ఆయన కృతిమ ప్రవర్తన అంజే ఆ నాటినుంచే చిరాకు. పైకి _పద రిస్తూ ఉండేదాన్ని. చిరాకు తగ్గించుకుని వారని గురించి మంచిగా (వాశాను ఒక పథతికలో.__అది నా చిన్నతనం. శంకరగిరి కమిటీ వేసినప్పుడు

132

అలా (వాయక తప్పలేదు. నార్హగా రన్నట్లు అది రామానుజకూటం ___ గోపాల రెడ్డిగారు అధ్యక్షులై నా మా అందరితోపాటు చచ్చిపోతుండేవారు. ఆయనకి ఈయన (ప్రవర్తన సహజంగానే ఉండేది.

గోపాలరెడ్డిగారు రాగానే మొత్తం మనిషి ఒంగిపోయి ఆయనకు ఎదురువెడితే నమ్మ కేం చేస్తారు? అలాగే నమ్మారు. గోపాలరెడ్డిగారిలో ఆశ్రిత పషఇపాతం ఉండేది. గోపాలరెడ్డిగారు మాట్లాడుతుండగానే నేను చెయ్యి ఎత్తేదాన్ని. ఎందుకంకే చివుకి ఆయన చెప్పతున్నట్లుగానే జరుగు తుంది. ముందే చెయ్యు ఎక్తేస్తే పోలా?

గోపాలరెడ్డిగారి ఉపన్యాసానికి చైకుపడేది. దగ్గరకు వచ్చి నా చెయ్యి కిందకి దింపి వెళ్ళి మళ్ళీ మాట్లాడేవారు. గోపాలరెడ్డిగారితోనే సాహిత్య ఎకాడెమీ చర్విత ముగిసింది. నేను వైస్‌ _పెసిడెంటునయ్యాను ఎన్నిక ద్వారా. మూడవతడవ గెలిచిన ఘనత నాదే. నారాయణరెడ్డి దాశ రథి గార్లు ఒకతడవ నిలబడి గెల్చి రెండోశడన నిలబడలేదు. స్త్రీలలో రామలక్ష్మీ, వీనాదేవీ, ఇందిరా ధనరాజ్‌ గిర్చీ__ఆర్ముదలాటివారు కూడా గెలవలేదు. రామానుజ మాయ, నామీద పనిచేసేదికాదు. నేను ఎగ్జిక్యూటివ్‌ 'మెంబిరయిన నాకు, *ఎజెండా లేని మినిట్స్‌ ఏమిటి?” అని అడిగాను.

*అవును. నాకూ ఎజెండా రాలేదు” అన్నారు గోపాల రెడ్డిగారు. రామానుజరావుగారు *నేను ఇన్నాళ్లూ చేసిన సేవ మరుప్పకి వచ్చింది” అన్నారు___అప్పుడే ఆయన్ని వైస్‌పెసిడెంట్‌ చేశారు. ఆయన గర్వం యేమిటంపే గోపాల రెడ్డిగార్ని అధ్యక్షులుగా ఎలా నామినేట్‌ చేశారో, నన్నూ అలాగే చేశారని.

అసలు ఈ ఇద్దరూ గొప్ప 'సాహితీవేత్తలు కారు గాని నిర్వాహకులు, ఆ తరువాత ఆ *టరం౦ి చివరలో గోపాల రెడ్డిగారికి 76 సంవత్సరాలు పూ ్రికవటంతో పే ఏక్కగివంగా ఆయన. అంహపే రామానుజరావుగారు ఎన్నికై నట్లు (ప్రకటించుకున్నారు. (పెసిడెంట్‌కి నచ్చిన మరో నామినేషను

138

ఇన్‌వాలిడ్‌ అయింది.__(తిపుర నేని వెంకకేశ్వరరావుగారు రెండు ఫారాల మీదా సంతకం 'పెట్టడంవల్ల.

ఇక వైస్‌ (పెసిడెంట్‌ ఎన్నిక మిగిలింది.__దానికి నేనూ, (త్రిపుర నేని వెంకకేశ్వరరావుగారూ, ఊటుకూరి లక్ష్మీకాంతమ్మగారూ గణపతి రాజు అచ్యుతరామరాజుగారూో నిలబడ్డాం.

నేను రేపు ఎన్నికనగా నిశ్చింతగా నిద్రపోయాను. గెలుస్తానని కాదు. గెలపకపోయినా ఫరవాలేదు గనక.

ఉదయం ఎన్నికలు.____.టోయి భీమన్నగార్ని వైస్‌ _పెసిడెంట్‌గా నిలబెడితే.త్సను తప్పుకుంటానని అచ్యుతరామరాజుగారు అన్నారుట. ఆయన్ని తీసుకొచ్చి నిలబెట్టారు. లక్ష్మీకాంతమ్మగారూఎతిప్పర నేనీ పనికి రాలేదు. సాంకేతిక కారణాలనల్ల_మిగిలింది రాజుగారూ.భీమన్నగారూ నేనూను.

తీరా ఛీమన్నగారు నిలబిడ్డాకు రాజుగారు *విత్‌డా' చేయనన్నారు. మొదటనే భఖీమన్నగారు ఓడిపోయారు. ఇది కౌన్సిలు పద్ధతి ఎన్నిక. ఇక మిగిలింది నేనూ రాజుగారూ.

ఈ తడవ ఖీమన్నగారి ఓట్లుకూడా నాకే పడి నేను గెల్బాను. రాజు గారి అతితెలివితేటలు ఆయన్ని ఓడించినయ్‌.

భీమన్నగారు మాత్రం “*లతమీద గెలిస్తే గొప్ప. ఓడిపోతే ఆనందం” అన్నారు హృదయపూర్వకంగా.

వైస్‌ ెసిడెంటునయ్యాను.

ం కళాకారుడైన రామారావు ముఖ్యమంథతి అయాడు. కాని కళా నిలయాలై న నాటక సంగీత నృత్య ఎకాడెమీల్ని రద్దుచేశాడు. లలిత___ సాహిత్య ఎకాడెమీలు మిగిలాయి. మళ్ళీ ఎలక్షన్లు వచ్చాయి. ఒక ఉత్తరం.__*సాహిత్య ఎకాడెమీని ఎందుకు రద్దు చేయకూడదు? అని వచ్చింది. ఎమర్జన్సీ మీటింగ్‌ *కాల్‌ఫర్‌” చేళారు. అందరం సాహిత్య ఎకాడెమీ రద్దుచేసే అధికారం గనర్నమెంటుకి లేదని నిర్ణయించాం. ఎల 134

కను నడిపారు. మళ్ళీ నేను గెలిచాను, వెలగా వెంకటస్పయ్యగారు గెలి చారు. సుబ్బరామశాన్తిగారు వరసగా ఒక ఓటు కేడాతో రెండుసార్లు ఓడి పోయారు. ఎకాడెమీ ఎలక్లన్ల తరువాత మళ్ళీ (పెసిడెంటటు వైస్‌ _పెసి డెంట్‌ ఎన్నికలున్నాయి. రామానుజరావుగారు అవి నిర్వహించలేదు. రిక్విజిషన్‌ పిటీషను పెట్టాం. స్మతికలలో (సన్నించాం. ఆయన లెక్క చేయలేదు. పోనీ ఛీఫ్‌ మినిస్టరుతో మాట్లాడలేదు. పాత కార్యవర్షా న్నయినా పిలవలేదు. కొ_త్త కార్యవర్గాన్ని ఫారం చెయ్యలేదు___ఆ విధ మైన తెలివితక్కువతో రామానుజరావుగారు సాహిత్య ఎకాడెమీకి సమాధి కట్టారు.

ఈ తడవ సభ్యులందరూ ఆయనకి ప్యతిరేకం. (ప్రెసిడెంట్‌ ఎల క్షనులో ఓడిపోతానని తెలసు _ సంస్థ ముఖ్యం వ్య క్తులకన్నా అన్న విచక్షణ అయనకి లేకపోయింది. గోపాల రెడ్డిగారితోనే సాహిత్య ఎకాడెమీ అయిపో బంది. అమిత స్వార్థంతో వ్యవహరించిన రామానుజరావుగార్ని సొహితీపరులు ఎన్నటికీ క్షమించరు పెకి బూకరింపేగాని ఆంతర్యంతో ఆయన పిరికివాడు గవర్నమెంట్‌ ఫండ్‌ ఇచ్చింది. ఇవ్వకపోయినా ఎదడెమీ నడపేటన్ని మంచి పుస్తకాలన్నాయి. ఆ ధైర్యం లేదు. మమ్మల్ని ఆయన సలహా అడగలేదు. రిక్విజిషనుకి సమాధానంలేదు. పృతికల ఘోషకి (సతి సమాధానం లేదు. విసుగు పుట్టిన రామారావు రద్దు చేశాడు. నా నయసు చాలా చిన్నది. ఇంకా ఏభయి. రాలేదు. ర్యేపొద్దున రామారావు వుండడు. రామానుజరావుగారికి వయసునలన భవిష్యత్‌ లేదు. సాహిత్య అకాడెమీ మళ్ళీ నస్తుంది. అన్ని రాష్ట్రాలలోనూ ఉండి ఇక్కడ లేకుండా ఉండదు. రామానుజకూటం అని నార్హ అన్న మాట నిజం చేశారు. కళాకొరుడైన రద్దుల మంత్రి రద్దు అవక తీరదు - అప్పుడు గెలిచి వున్న మేము మళ్ళీ సాహిత్య ఎకాడెమీని పునర్నిర్మించు కుంటాం. మధ్యలో జరిగిన అన్యాయాలూ అ(కమాలూ తరువాత విపరిస్తాను.

85

రామౌారావుగారికి నచ్చచెపితే ఆయన వినివుండేవాడు. మి(తరాలి నైన నన్నుగాని, మంకొం3మందిని అంపే కరుణ్థశ్రీగార్నిగాని ఆయన )ముఖ్యమంగతి డెలిగేషనులో వేయలేదు. లక్ష్మీరమనూ మరెనర్నో వేశాడు. (పసాద్‌గార్ని ఈలోగా కల్చరల్‌ "సెెకటరీగా వేశారు... ఆయన సాహిత్య ఎకాడెమీకి ఆరున్నర లక్షలు ఇచ్చాం, అని ప్యత్రికాముఖంగా _వెల్లడి చేశారు. కాని సాహిత్య ఎకాడెమీ రద్దయింది. కౌని మళ్ళీ వస్తుంది, పై 9జుల్లో అన్యాయం. “నిధులు” ఇన్వటంలో అన్యాయం. ఆఖరికి సభ్యు లందరూ ఒకటి చెపితే మరొకటి చేయటం లాటి దౌర్భాగ్యాలు చాలా ఉన్నాయి. అవి గోపాల రెడ్డిగారికి తెలియవు. ఆయనకి తెలిసింది అశిత పక్షపాతం ఒక్కళే. ఆ్యశయి స్తే అనర్జులకి కూడా ప్రైజు ఇచ్చారు. నా "పేరు ఎప్పుడూ ప్రైజుకి వస్తూనే ఉండేది. కాని నాకు రాలేదు. రామానుజ రావుగారి కారణం ఎకాడెమీ సభ్యులకు ఇవ్వరాదని. రచయి్యితి సీతాదేవి ఎకాడెమీ నభ్యురాలే. ఆమెకు రెండుసార్లు ఇచ్చారు. గొప్ప రచయితలు కొందరికి వచ్చింది. ఆది కేవలం ఛాన్సు మాత్రమే. జడ్డీఎ ఎవరో తెలుసు కుని, వారిని (ప్రభావితం చేసుకొని సప్రైజులు తెచ్చుకున్నారు చాలామంది. సాహిత్య ఎకాడెమీ ఎక్కడికీ పోదు. మళ్ళీ వస్తుంది. అప్పుడు రామా రాపూ ఉండడు = రామానుజరావూ ఉండడు. సాహిత్యం ఎటర్నల్‌. సాహిత్య ఎకాడెమీ చిరంజీవి. (పస్తుతం రామానుజరాజగారు మత్తుమందు ఇచ్చారు. ఆ తరువాత సహస దీధితులతో వెలుగుతుంది. న ఏ బీఫ్‌ మినిస్టరయినా సాహిత్య ఎకాడెమీని (ప్రశ్నించటం ఆన వాయితీ. గోపాల రెడ్డిగారు సమాధానం చెపుతూ ఉండేవారు. రామానుజ రావుగారికి అది చేతకాదు. ఆయన సాహితీవేత్త కాడు. ఆయనకి ఎకాడెమీ చిన్న వ్యాపారసంస్థ, అంతే. ఒక నందమంది మీద అధికారం చాలా

• ఆర్టిఫిషియల్‌గా చేయటానికి పనికి వచ్చింది. ఆయన ఆక్టింగ్‌ వైస్‌ ఛాన్స్‌లర్‌గా ఉన్నారు. ఒక ఏడాది పొర్తమెంటు మెంబరు _ ఆయన (వాసిన “నా నలభయ్యేళ్ళ అనుభవాల్లో ౫ ఆ లిస్టు ఉంది. 186

అయినా ఈ సాహిత్య ఎకాడెమీ "స్మెకటరీ ఎ వైస్‌ పెసిడెంట్‌ ఎ 1ెసిడెంట్‌ని ఏ యూనివర్శిటీ గుర్తించి కనీసం డాక్టరేట్‌ ఇవ్వలేదు. కారణం మితి మించిన రాజకీయాలూ ఆశయింపూను. పాపం పదవి పోయింది. నయసు అయిపోయింది. ఇది ఆయన స్వయంకృతం. తన కంజె సుపీరియర్‌ (బెయిన్‌ ఉన్న వాళ్ళ్గంకే భయం. ఇన్‌ఫీరియర్స్‌ సమర్హులు కారు. కాని ఆయన వారినే నమ్మేవారు. సాహితీ సంస్థలూ యూనివర్శిటీలూ ఆయన నమ్ముకున్నవి. ఆయన (వ్రాసిన రెండుప్పస్త కాలు. ఎప్పుడో కథలు (వాళారుట. నేను సాహిత్య ఎకాడెమీలో (ప్రవే శించేసరికి విశ్వనాధవారు వైస్‌పెసిడెంట్‌, రామానుజరావు పెకటరీ. చాన్ని ఇలా చేసేసరికి నేను వై స్టపెసిడెంట్‌ని.

ఒక ఆడపిల్లల బడికి ఇచ్చినంత లేదు మాకు (పభుత్వం ఇస్తున్న (గ్రాంట్‌. రామానుజరావుగారి స్టానంలో నేనుంపే? (పభుత్వం (గ్రాంట్‌ లేకుండా పుస్తకాల ఆదాయంతో నడిపేదాన్ని. _(గహణం పట్టిన ఎకాడెమీ. రామద్యయం అనంతరం నిండుపూర్ణ చం్మదుడిలా వెలుగుతుంది _ అపరి మితమైన (గ్రాంట్‌ తోనే మంచి పనులు చేశాం.

దొణప్పగారు. తెలుగు విజ్ఞాన పీరంకి అధ్యక్షులు. సాహిత్య ఎకాడెమీని తీయకూడదన్నవారిలో వారు ఒకరు. ఫండ్స్‌ లేకపోయినా సదవీ వ్యామోహం గదా, రామానుజరావుగారు విజయవాడ రాగా చూసి ఎకాడెమీని స్వాధీనం చేసుకున్నారట. ఆ పని చాలా గర్హనీయమైనది _ తెలుగు విజ్ఞానపీఠం _ తెలుగుగంగ లాటివి రామారావు నిర వహొంచలేడు.

మండలాధిపతిగా = ఆస్తులు “"పెంచుకునేవాడిగా = అల్లుళ్ళ చేతిలో కీలుబొమ్మగా నానావేషాలూ వేసే రామారావు రాజ్యం నడపటం చేతకాని సినిమా మనిషి. [బతుకు శాశ్వతం కాదు. ఈరోజు తెలుగుదేశం ఊగు లాడుతున్నది. కాంగెసు తప్పులు చేసినా వెయ్యిరెట్లు నయం అనవిపిస్తు న్నది పైన రాజీవ్‌గాంధీ ఉన్నాడు. పోలిసు రహస్యశాఖ ఉన్నది. రెండే

18/

శృలో మూడు తడవల (పమాణస్వీకారం చేయటం తప్ప ఆయన చేసిన ఘనకార్యం లేదు. ఇక ముందు ఉంటుందని నమ్మకం లేదు. అయినా ఆయనకు నచ్చచెప్పే దిక్కులేక _ రామానుజరావుగారి తెలివితమ్క్మవవలన అది పోయింది. రవీం్యద్రభారతిని రామారావు భారతిగా, కళాభవన్‌ని పార్టీ ఆఫీసుగా ఆయన చేయగలడు.

ఆనందారామం.___కోడూరి, లీలావతీగార్లు ప్రైజుకి అడ్డపడవద్దని నాకు ఉత్తరాలు రాళారు. తప్పేం లేదు. వారికి అర్హత కొంత వుంది. ఇంకా కొందరున్నారు. వారెవరో మాకు తెలియదు. పన్లిషర్సుని సొతు లుగా పెట్టి అంటే వాళ్ళు ఎదుట నేను కొందరికి “రికమెండ్‌”. చేశాను వాళ్ళకి మై 9జులు వచ్చినయ్‌.

ఇల్లిందల సరస్వతీదేవిగారికీ___రావూరి భరద్వాజగారికీ పెంటల్‌ ప్లేట్‌ ఎకాడెమీల 'స్రైజులు ఒక సంవత్సరమే రావటం ఆశ్చర్యం. అది అంత మంచిపనికాదు._ఎంతోమంది రచయితలూ కవులూ ఉన్నారు. ఆశ్రయి స్తే తప్ప వారికి గుర్తింపు లేకుండా పోయింది ఎకాడెమీలో. సవితని కాపీకొడితే ప్రైజు ఇంకాదూరంపోయి రికమెండ్‌ గట్టిదిచేయించు కుంటే ప్రైజు, ఎదురు తిరిగితే అవినయం. బహుళా తాలూకాఫీసు గుమస్తా మీద తాసిల్హారు అరిచినట్లుగా _ నామినేట్‌ చెయ్య బడ్డవారి కింద ఎలక్షనులో నిలబడి గెలిచి ఎత్తుకు ఎదగగలిగిన మేము పడి ఉండటం___చివరికో ఎకా డెమీ లేకుండా పోవటం జరిగింది.

సాహిత్య ఎకాడెమీ - రామానుజుడి అగాధమి --అీథీ

రసాల్లో వీభత్సరసం ఒకటనీ, మనిషి భయపడటంలో

(ధిల్‌ అనుభవిస్తాడనీ మరచిపోతారెందుకో మరి?

అందక త్తెలతో ఆటలాడుటకొరకు చితలేఖనవిద్య నేర్చితిని నేను. అంటూ కనుబొమ్మ కింద కన్నుండగా లేనిది మసీదు పక్కన పానశాల ఉం'జేనేం అని (పళ్నిస్తాడు గాలిబ్‌.

138

ఖు. 5 అన్ని రోగములకు బౌషధము లుండియు, (ప్రణయ న్న , గే రోగమునకు కనము నుందు.ర్మాతి సాంతమాయె. శిరోజరాి నెంచి కన్నుదమ్ముల నెంచి దుఃఖపడినాను- ఈ భానం పొతదే. చెప్పటం నచనంలాగా చెప్పాడు గాలిబ్‌ కవీం్యదుడు, వేయి కన్నుల ఏడ్చితి రాతి ఎల్లి పతికణ్యాశవు సిక్త న్నేతకమ్ము గాగ నాదు గాయము కొట్టు సూదికంపె జలదారమై అవతరించె... ఇది విషాద (పేమికుడి దీనావస్థ.

దాశరథిగారు వీటిని తెలుగులో (వ్రాసినట్లుంది..._.కవి ముదిరి యోగి అయిన తరువాత ఆయన్ని తన సుఖ స్వరూపంగా భావించుకొని కవితలల్లి వారు.__ఈ మాదిరి భావోన్మాదం ఉరుచూలో పోలి స్తే తెలుగులో తక్కువ

ఎంకీ కిన్నెరసానీ మొదలయినవారి విషాదం మనకు అంత విషా దంగా కనిపించదు. వచనంలో చలం లతల వచనాలు కొన్ని కవిత్వంలోనే ఉంటాయి.

పూలకన్నుల ర క్యాశువులు నించటం అనే భానం చాలా చాలా ఉన్నత మైనది....అలాగే పానసమయాన ఎదనిచ్చి పలుకలేనుగాని త్రాగిన నిషను కవ్వింతు నిన్ను(నిజమే ఇలాటి నిషా మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ కలుగుళూ ఉంటుంది.

“వెలది నీ ప్రణయాకృతి కొలుతునేని (ప్రళయ వీభత్సమే ఒక నిలువు చిన్న”

“ఆఖరికి నృద్ధాస్యంలో కూడా.__ముదిమి వలన వలపు పొలికేక విడనై తిని ఈ నకంక మిట్లు వృధపోయె”” అంటాడు.

(బ్రాకరసపు ద్రైహిక నిషాలోనే కాదు. రాగరంజితమయిన ఆంత ర్యపు గులావీ నిషాతో కూడా మన బలహీనత మనల్ని వదలదు. అనేక సమయాల్లో నేనూ దేనికీ లొంగకూడదనుకున్నాను....కానీ ర రంలో ముంచి శపధం చేస్తాను కానీ....ఆ శపధం నిలనదయ్యా.

క్షై39

(వతి కుసుమ ముకుళమ్మొక ర_క్రకణము కోమలీ__రాగరంజితాం గుళిక వోలె.

ఏం చేయాలి___అన్నీ దుర్గ్లుణాలే తనవి అనుకుంటాడు ఆయన, అలా అనుకోడం సమాజాన్ని నొక్కిపట్టగల కవితా చాతుర్యం ఉన్న మహా కవులకే సాధ్యం___నాకు గాలిబ్‌తో పోటీ అని కాదు గా౪___నాకూ సమాజం అంటే లెక్కలేదు.

(ప్రతి ఆనందానికి దురదృష్టమే ఎదురవుతున్నది___(ప్రతి నిముషా నికీ మషీరసమే ఎదురవుతున్నది___ఈ చీకటి సిరా మధ్యనుంచి వెలుగు కోసం వెతుక్కుంటున్న నేను-__నాకు ముందే అలాటివారున్నారని__వారి అడుగుజాడలలోనో, ఆవేదన నసీడలలోనో ఏకమనటం ఎంత తృప్తి అనంత కాలవాహినిలో అన్వేషణగా పరుల ఎముకలలో నా ఎముకలూ చేరతాయి. అస్పుడవి ఎముకలు కావు. ఆలోచనతో కాలి రత్నాలయిన విలువైన నస్తువులు.___ఏమపుతుందో కాలం చెప్పతుంది. ఆ వోర్చు నాకు వినిపించదు ముందు తరాల వారికి ఆ తీర్చు,అందులో నాలాటి వారుండ రంటారా? ఉంపేనే మరి.

ఫిలాసఫీల్‌ ౦చి రేడియోలోకి వస్తాను. ర్యాతంకా ఒకే కలత నిద్దుర-సీవు సీ బతుకు చరిత (వాస్తున్నావు ఆందులో మేమందరం రామా? అని వెళ్ళిపోయిన నేస్తాలు అడుగుతున్నారు. జీవించినవాళ్ళుం, పాపం నుమ్మల్నీ మర్చిపోకువూ? అని.

ఆమంచర్హ గోపాలరావుగారు కార్మికుల కార్యకమానికి (ఫొడ్యూ సర్‌గా చేరారు. ఆయన నన్ను చూస్తూనే నవ్వుతూ “అమ్మాయి ముసిలి వాడివియ్యానుగాని లేకపోతే నిన్ను లేవతీసుకు పోయేవాణ్ణి”” అన్నారు. ఇదే మిటీసార్‌ మరీ అంత చౌకగా కనిపిస్తు న్నానా? అని ఎదురు పశ్నవేశాను-

“ఏం చెయ్యను శిల్పాన్ని పోగుచేసుకోటమే గాని అనుభవించలేని వొడిని” అన్నారు. ఆయన “విశ్వంతర”) అన్న నాటకం [వ్రాళరు___ ఏదో సినిమాల్లో కూడా నటించారట - మనిషే కొంచెం లావుగా ఉన్న

140

హరీంధ్రనాధ చటోపాధ్యాయ లాగా ఉంటారు. ఆయనతో అంతా హాన్యమే. అనందమే నన్ను చూ_ప్టే ఆయనకి కవిత్వం వస్తూండేది. "

“పిల్లగాలి చల్లగా అప్పుడే తగిలింది” అనేవారు స్టుడియోలోకి వస్తూ.

“కంపోస్టుకదండీ కాస్త సువాసన లేకపోతే ఎలా?” అనేదాన్ని ః కార్మికుల కార్య్యకమానికి కంపు_ఓష్టం అని 'పేరుపెట్టాను. వయోజన విద్యకదా. ఓష్టం అంసే పెదవులు, కంపుకొ కే "పెదవులు అని అర్ధం__ ఆయన నాకు స్వార్ధంకోనం "షేక్సపియర్‌ అంతా నూరిపోశారు అని చెప్పానుకదూ.

తం్మడిని పినతండ్రి చంపితే “చంపుటయా? చంపక పోవుటయా అని ఆలో చిస్తాడేమండీ మీ ఆమ్లెట్‌” అనేదాన్ని వెక్కిరిస్తూ. నాటకీయత కోసం నటుడికి అవకాశం ఇవ్వటంకోసం ఆనాటి పాశ్చాత్య రచ మితలు అలాగే (వాశారట. లండనులో "షేక్స్‌పియర్‌. నాటకాల పెట్టలేని ఇల్లా ఉండదట_మరి మన దేశంలో కాళిదాసు నాటకాలున్న కొంప లెన్నున్నాయి? అసలు లై్యబిరీ ఉన్న ఇల్లు ఉందా? కాస్థ సొంత లై _బరీల ఉన్నవాళ్ళు నాతో సహా పదిమంది కన్న ఎక్కున లేరుంఇప్పుడు దయ్యాన్ని గురించి వెక్కిరించేవారు. సషేక్సిపియర్‌ దయ్యాన్ని మం(తగ త్తెన్నీ గురించి (వ్రాశాడనీ మరిచిపోయి. ఇది సామాజిక స్పృహ కాదని అంటా రెందుకో రసాల్లో వీభత్సరసం ఒకటనీ మనిషి భయపడటంలో థ్రిల్‌ అనుభవిస్తా డనీ మరిచిపోతా రెందుకో మరి?

గోపాలరావుగారు వంటలో గొప్ప ఎక్స్‌పర్ట్‌. కాకరకాయ కూర కొ త్తరకంగా ఎలా వండాలో ఆయనే నాకు నేర్పారు. గోశీకాయలంత కాకర కాయలు తెచ్చి వాటి నెత్తిన చారెడు ఉప్పుపోసి పొయ్యిమీద పెడితే ఆ కాయలు వాటికి కావలసినంత ఉప్పు పీల్చుకుని, మిగతాది ఒదిలి వేస్తాయి. తరువాత వాటిని తీసి నూనెలో వేయించి కారం చల్లితే చాలు. ఆ కూర (అహ్మాండంగా ఉండేది. ఆయనకి “పాక విశారద” అని బిరుదు నేనే

న!

ఇచ్చాను. ఆయన దగ్గర మురళశీమోహనుని చిన్న విగ్రహం తాండన కృష్ణుడిది ఉండేది. అది నాకే ఇస్తానని అంటూ ఉండేవారు. కాని భగ వంకుడు ఆయన్ని క్షణంలో తీసుకు వెళ్ళేడు. ఆయనకి గొప్ప అందంగా పైపు కాల్చే అలవాటుండేది___నేను హైద్రాబాద్‌ వెళ్ళినప్పుడల్లా-విమానా (శ్రయంలో ఫారిన్‌ పొగాకు పైపుకి సరిసడే మంచి రకంది తెచ్చిపెళ్లు చాన్ని.

ఆ తడవా అలాగే తెచ్చిపెట్టనున్నారు.__ నేను ఎకాడెమీ మీటింగ్‌కి వెడితే. అది తప్పనిసరి డ్యూటీ నాకు. ఒకసారి అలాగే తీసుకువచ్చేసరికి ఆయన దహనం కూడా అయిపోయింది. నిన్న వెళ్ళేప్పుడు బాగున్నారు. ఈనాడు విమానం దిగేసరికి లేరు. ఆ పైపు పొగాకు ఆయనకి స్నానం చేయించిన చోట తర్పణం నదిలి ఇంటికి వచ్చి స్నానం చేళాను. ఒక గురువు చెప్పకుండా వెళ్ళిపోయినారు. గుండెనొప్పి. డాక్టరు వచ్చే మైము లేదు. ఆయన సోదరులు ఆమంచర్ల శంకరరావుగారు గుంటూరు హొస్పి టల్లో మెంటల్‌ డాక్టరు. ఆయన నా రెండుచేతులూ పుచ్చుకుని “గోపి వెళ్ళిపోయాడు అలకా” అని బొవురుమన్నారు.

ఆ సమయంలో తాండవ కృష్ణుడి నా వారసత్వాన్ని గురించి ఏం చెప్పను? అలా ఆ కృష్ణ విిగహం నాకు కాకుండా పోయింది. ఆయన కుటుంబం నెల్లూరు వెళ్ళిపోయారు.

ఆ తరువాత బందావారు. ఆయన గొప్ప నటుడు. రేడియోలో నాటక (ప్రయోక్త అయినా పని అంతా నామీద సదిలి కూచిపూడి నాట్యాన్ని ఉద్ధరించారు. ఈనాడు తెలుగువాడి కూచిపూడి వేదాంతం సత్య నారాయణగారి భామవేషంతో విఖ్యాతి చెందిందంకే అదంతా బందావారి చలువ. ఆయనకి విపరీతమైన మధుమేహం ఉండేది. ఒకరోజు కారు ప్టాద్దచేనూ....

“లతా పార్టు లరిగిపోయినయి. చ(క్రాలు గాలిపోయినయి. కారు పాతదయింది. ఇక దానిపని అయిపోయింది” అన్నారు. రెండు అర్థాలు

కైత్స2ై

వచ్చేట్లు. అంతే! ఆయనా వెళిపోయినారు. అనలు గోపాలరెడిగారు మా ఆకాశవాణి అవరణలో “బృందావనం” అని ఒక మృరిచెట్టుకి బోర్డు కట్టారు. దానిచుట్టూ అరుగు కట్టించాం ఆ తరువాత అందరూ బృందయా(త చేయటం మొదలుపెట్టారు స్వర్షానికోః శూన్యానికో? తిరగి వచ్చి చెప్పిన వారు ఎవరూ లేరుమరి.

అతరువాత పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు. రికైదయి. తిరుపతిలో వేశేదో పదవి నిర్వహించి, సుఖంగా 81 సంవత్సరాలు (బతికి చనిపోయి నారు. నా తోటి ఎనౌన్సరు కుటుంబరావు. శ్రీధరరావు లక్ష్మీకాంతంగారి "స్టేసులో వచ్చిన జి.వి. కృష్ణారావుగారు. ఆయనా అయిదేళ్ళ టరమ్‌ పూ ర్విచేసి వెళ్ళిపోయినారు. అలంకార శాస్త్రం ఆయనతోనే అంకర్జాన మయుంది...__సుభద్రమ్మగారు. చాలా అన్యాయంగా వెళ్ళిపోయినారు. అవి డకీ మధుమేహమే.

మా (ప్రయాగ రిమైరయినాక చాలారోజులు జీవించి నవ్విస్తూ వెళ్ళి పోయినాడు ఈమధ్య. [సయాగ మామగా, నేను జానకిగా అనేక సంవత్స రాలు రాజకీయాలు (ప్రసారం చేళాము.

ద త్తాడ పాండురంగరాజుగారు. వయోలిన్‌ వాయిస్తూ అలాగే చాప మీద వాలిపోయినారు.. “నను పాలింపగ నడచి వచ్చితివా? వాయిస్తూ ఆయన్ని పాలించి లాలించి తీసుకెళ్ళింది (శ్రీరాముడే కాటోలు. యండమూరి సత్యనారాయణగారు ఢిల్లీ (టాన్సొఫరై అక్కడ చలికి పాణాలు ఒదిలారు.

ఈ మరణ మృదంగం అలా వరసగా (మోగింది కొన్నాళ్ళు.

ఎక్కడో చదివాను. నదిలోపడి మరణించిన తల్లినిచూసి పిల్లలు ఇలా అనుకుంటారు.

“అమ్మ హాయిగా చల్లగా నీళ్ళల్లో నిద్రపోతోంది”___అని. అగాధ మన మృత్యురహస్యం ఇంత తేలిగ్గా వ్యాఖ్యానించారు పిల్లలు___చల్లిగా - సన్నజాజి జళ్లులాగా తన సన్నని రవపెల్లా ముసుగుకప్పి కన్నతల్లిలా లాలిన్తుంది కాటోలు, నియతి 'పేరిటా కాలం 'పేరిటా _ మృత్యుదేవి.

కతత

జీవనానికీ జీవితానికీ అర్ధం ఏమిటో విప్పిచెపుతుందా ఆ నియతి?

భగవానుడై న సమవర్తి బాధ్యత ఎంత ఇందులో? పాప పుణ్యాల గణనలో అతను అనుసరించే పద్ధతి ఏమిటి?

వళూ ఒక్కసారి చెప్పవూ?

ఇది (వాస్తున్న కణంలో నాతల్లి మృత్యుశయ్యమీద ఉంది. నా తల్లి___నా తంథడ్రి ఆమెకు కనిపిస్తున్నాడని అంటుంది. పరమ కరోరురా లైన ఆమె పసిబిడ్డలా మృత్యువుకోసరం ఎదురుచూస్తున్నది. ఆమెతో నాకు తీర్చవలసిన బుణాలన్నీ అయిపోయినశ్లే__మా అమ్మ ఒక్కసారి కూడా తన మృత్యువుని గురించి ఆలోచించలేదు. ఆలోచి స్తే ఆమె ఇంకో మాదిరి (ప్రవర్తించేది. తన 74 ఏళ్ళ సుదీర్చ జీవితంలో ఏనాడూ తనకికూడా మృత్యువు వస్తుందని ఆలోచించలేదు ఆమె. ఆఖరికి కన్నబిడ్డలకన్న ధనా' నికి స్వార్ధానికి పాధాన్యమిచ్చింది. కన్నతల్లిని గురించి ఇలా ఆలోచించ కూడదేమో?

కాని ఇది జీవిత చరిత్ర. మనుష్యుల స్వభావాన్ని గురించి ఉన్నది ఉన్నట్లు, చిితగుప్తుడిలా చిఠాలో ఎక్కించనలసిందే మరి తప్పదు - ఎవ రైనా చనిపోయినారన్నా = మృత్యుశయ్యమీద_ఉన్నారన్నా ఆవిడ లెక్క చేసేదికాదు. ధనం ఆవిడని అంతగా లొంగతీసుకుంది. ఆవిడ మీకు ఏమీ ఇన్వలేదని కాదు ఇస్తుంది. కాని సాధిస్తుంది-జీవితంలో చిన్నతనంలోనే భర్తను పోగొట్టుకున్న ఆవిడ మనస్తత్వం నేడుకాదు నాడే కఠినం అయింది.__ఇది స్త్రీ ఒంటరగా (బతికితే వచ్చే నై కాలజీ కాబోలు

కాని సమర్దులయిన ఇద్దరు పిల్లలం ఉన్నాం. మేమంటే కూడా

ఆమెకు గిట్టదు. అది మా దుదృష్టం. ఆవిడది కూడా. నేను స్త్రీని. తల్లిని.

నా మాతృబుణం నేను తీర్చుకోక తప్పదు. సేవచెయ్యకా తప్పదు. అమిత శుభ స్తురాలయిన ఆమె ఈనాడు వార్థక్యంతో. దుర్వాసనతో_జీవితా నికీ మృత్యు కీ మధ్య ఊగులాడుతోంది, తల్లి ....జన్మనిస్తూనే మృత్యువు

క44

నిచ్చే తల్లి ఆమె గర్భంలో నా శరీరం ఇమిడి ఆమె న్తన్యం (గోలి ఆ'మె ఒడిలో పడుకుని ఇంత దాన్నయ్యాను. కాని ఆమె బుణం సేవచేయ టంతో తీరుతుందా? మా అమ్మమ్మ కామేశ్వరమ్మగారు. అయిదునిముషాల్లో (పాణం వదిలింది ఏ జబ్బూ లేకుండా. మా తల్లితంథడ్రి లక్ష్మీకాంతయ్య గారు భోజనంచేసి షాణో త్స్యిమణం అవుతోందిరా శవా” అని తమ్ముడిక్‌ చెప్పి ఆరుబయట నేలమీదికి తనే వచ్చి పడుకుని (పాణం వదిలాడు. " అందుకే కటోలు పెద్దలు అనాయాసేన మరణం నినాద్దె న్యేన జీవితం___ అని కోరుకుంటారు.

వ్యాధి.గ స్తురాలై _._తన (పవ ర్తన తనకి గు ర్తురాకుండా.__గత జీవితం మర్చిపోయి, గుడ్డలు లాగేసుకుంటూ___ఏవో అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడుతూ.నాచేత తప్ప అందరిచేతా విసుక్కోబడుతూ మృత్యుసాన్ని ధ్యంలో ఉంది మా అమ్మ.

నాకు డాక్టరేటు వచ్చినప్పుడు నారాయణరావు విశాలాక్షీ దేవుల గర్బశు క్రి ముక్తా ఫలమై-నవలారాణియె_విమర్శకాాగేసరురాలై ....అని చదువుతున్నప్పుడు ఆనందించిన నా తల్లి.

ఎంత చదివినా? ఎంత (వాసినా? బుద్ధిలేని దౌర్భాగ్యపు పిల్లలు అని కోప్పడే మా తల్లి ఇప్పుడా? ఇంకా'సేపటికా? అనిపిస్తోంది. ఈశ్వరా ....నే చేసిన పుణ్యఫలం ఏదయినా ఉం'పే ఆమెను తీసుకువెళ్ళు,

మరణ మృదంగం శృతిచెస్తున అదృశ్య శక్తి దాన్ని థ్వనింపచేయి. _ లత

వేటూరిగారు ఆరేయటోయిన సాహిత్యం, ఇప్పుడు పారేసుకున్నా హాయిగా (బతుకుతున్నారు

సాహిత్య _కాడెమీ సభలు

నాకు మాత్రం అంతమంది సౌగసుక త్తెలు ఒకచోట కనిపించటం సరదాగా ఉంది.వెయ్యి కలువలు విరిసిన సరోనరింలా ఉంది. అందులో

(10) 145

నల్లకలువలు. తెల్లతామరలు _ తూటిపువ్వులు ఉన్నాయి. లక్ష్మీవిలానం కన్య క్యా. అక్కడే ఉంది సరస్వతీ విలాసం సంగతి చెప్పనక్కర ఇ.

నా ఇ క్మాటగడ్డ శ్రీనివాసరావుగారి భార్యా వారి సోదరీ చాలా సహాయం చేశారు _ హాల్లో స్టలంచాలక కిటకిటలాడి పోయినారు జనం _ అధ్యక్షపీఠం మీద ఉండి సభ నడిపిస్తున్నాను.

అదేమిటో నా కెనవరయినా చచ్చిపోయారం టే విచారం అనిపించదు_ భవబంధాలనుంచి విముక్తులై సుఖపడ్డారనిపిస్తుంది. అధ్యక్ష (ప్రసంగం చేస్తున్న నాకు మౌ చిన్నమామయ్య చచ్చిపోయినాడని చీటీ పంపించారు. కామ్‌గా (ససంగం పూర్తిచేసి దిగి నచ్చాను. పురుషకారహీనుడై న ఈ వ్యక్తి ఉదయంవరకూ బాగానే ఉన్న వ్యక్తి అంత అర్జెంటుగా రై లుతప్పు తున్న దన్నప్పుడు పల్లెటూరి మనిషిలా పరిగె త్తాదేమి? ఎక్కడకు? మంచి మనస్సున్నవాడు. ఈ లోకానికి మంచి మనసు అవసరం లేదుగదా_అందు కని అసమర్దుడు అని అందరిచేతా అనిపించుకున్నవాడు.___తన ఆఖరు దమ్మిడీ అయిపోయిం తరువాత (ప్రాడాలు అనవసర మనుకున్నవాడు నేను సత్యనారాయణపురం వెళ్ళేసరికే రోడ్డుమీద శవాన్ని పెట్టారు. పాపం ఆయనది భౌతికదేహం కాదు.

(బ్రాహ్మణుల్లో ఈ దురాచారాన్ని తీవ్రంగా గర్జిస్తాను. సాంతం (పాణం పోకముందే కింద పారేస్తారు. సొంత ఇల్లు కాకపోతే వీధిలో పారేస్తారు. ఇల్లు మైలబడుతుందనీ నక్షత్రం బొగులేదనీ అంటారు. సొంత యిల్లు అమ్ముకొని అధైెయింట్లో వుంటున్న మామయ్య ఏ సుప్తీ లేకుండా కుర్చీలో కూర్చున్నవాడు కూర్చున్నశ్లే పోయినాడు, అదృష్ట వంకుడు. ఆయన కొడుక్కి. ఉపనయనం కాలేదు. గనక కర్మాధికారం లేదు. దానిమీద (బ్రాహ్మణులు చేయాలని మా అమ్మ, దాయాదులు చెయ్యా అని నేనూ__సాయం్యతం అయ్యేసరికి బూడిదైనాడు. మరునాడు ఆప్తి సంచయనానికి వెళ్ళేసరికి కిష్ణ వేణి నిండుగా _(పవనహిస్తోంది. ఆయన అదృష్ట

కర

వంతుడు కాడు, ఆ అదృష్టం ఏమయినా ఉందం'కే వాళ్ళవ్చ కడుపున నేను పుట్టటమే అనేవాడు.__అంత (సీమ నేనంటే.

ఆయన కర్మ ఎనరు చేస్తారనేది పెద్ద చర్చకింద అయింది. ఈ మామయ్య నాకు మాటలు నేర్చలేదు. ఆయనకే రావు. పుక్తైడు నత్తి__ కవిత్వం రాదు. మాట అలా ఉంచి పేపరయినా చదవడు. అయినా ఆ కళ్ళల్లో వాళ్ళ ఇంట్లో పుట్టిన మొదటి బిడ్డననే _పేమభానము కనిపించేది. ఇటూ అటూ చిన్నపిల్లని నేనే అవటంవల్లనూ ఆడపిల్లను కానటంచేతనూ ఆయనకి నే నంపే అమిత (పేమ _ యీ భూమిమీద _ పుట్టి, జీవించి, గిట్టీన జనాభా లెక్కల మనిషిలో ఎంత మానవత్వం?

ఆయన కొడుక్కి ఉపనయనం కాలేదు.

స్త్రీకి కర్మాధికారం ఉందని ఈ అపండితులై న ళవవాహకుల దగ్గరా, వెధవ ముండలైన స్త్రీల దగ్గరా వాదించనాః అంతకన్న తెలివి తక్కువ పని ఉండదు. న్యాయంగా (శుతిస్మృతుల (ప్రకారం స్త్రీకి ఉప నయన కర్మాధికారాలు ఉన్నాయి . కొన్ని దేశాల్లో ఇప్పటికీ ఆ ఆచారం కొనసాగుతూ ఉంది. తెలుగుదేశంలో ఆ అలవాటు లేనందున___నా తండి గారికి నా మేన్నత్తకు, ఈ మేనమామకు కర్మ చేయలేకపోయినాను. మా తమ్ముడు ఇక్కడుంటే కర్మ సమస్య వచ్చేదికాదు. అయినా ఆయన ఉండి పోలేదు. ఏది పుణ్యమో, ఏది పాపమో ఎవరికి తెలుసు? ఈ అర్ధ రహిత కర్మకాండలూ అవీ కొంత ఎదిగిన మనిషికి అననరం లేదు. ఆయన జీవిత కథ పసిపిల్లవాడు (వ్రాసిన ఆవుకథ లాటిదయినా అదీ ముగిసి జోయింది.

మళ్ళీ జీవితం మంచంమీద పడివుండటం. అది జబ్బు అనుకునేరు. అలవాటు. పడుకుని చదువుతాను___ఏరైనా ఊరు వెడితే ఆంజనేయులు గారే తోడురానటం అలవాటు. నాకేం కావాలో? నే నెట్లా _బతుకుకానో? అసలు నా (బళుకేమిటో ఆయనకు తెలిసినట్లు నాక్కూడా తెలియదు. అలా

క్షైత్త?

టిది కోదాడ కాలేజీ వాళ్ళు పిలిచినప్పుడు___నా కొడుకుని తీసుకువెడితే వాడికేం తోస్తుంది? నాకేం తోస్తుంది?

తెలుగు మహాసభల గొడవలు (పారంభమయినాయి. దాని తాలూకు ఇత్తడి కాకతీయ ద్వారం ఫలకం అందింది, నేను వెళ్ళలేకపోయినా. ఈ మధ్య శ్రీరామనవమి పందిరిలో చిక్కుకున్నాను. అదీ గోరాశాస్త్రి అన్నట్లు _ చిరుకు అభాండుల మధ్యనూ, నవలా కళానిధుల మధ్యనూ, ఉత్తరకుమారులయిన కొందరు వర్ధమాన రచయితల మధ్యనూ__

ఈ ఉ _త్తరకుమారులు పత్రికలకు ఊ౩కే ఉత్తరాలు (వ్రాస్తారు. మీరు (ప్రారంభించిన సీరియల్‌ ఎంతో నచ్చింది, అందులో సరళ చివరికి ఎవరిని పెళ్ళి చేసుకుంటుందో అని తహతహ లాడుతున్నాము. ఇంతకూ "ఉలిఫోనులో సత్యని ఏడిపిస్తున్నవా డెవడో _గహించాం లెండి. అయినా చెప్పరూ వా రెనరో?

వచ్చేనెల (పళయఘోషని మందుబాబుగారు ఏంచేస్తారో మరి? నిద్రకూడా పట్టడంలేదు___లాటివి. ఇవి ఎడిటర్ల కీ, రచయితలకీ, వ్రాసిన లేదా (వాయించుకున్నవారికీ చాలా ఆనందంగా వుంటాయి. నా చిన్న తనంలో బహిరంగ లేఖలకి కొంత విలున ఉండేది. ఆ మాటకొ స్టే ఆంత రంగిక ((పజయి లేఖలకీ విలవుం డేది. (నస్తుకఃం అలాటిదేదీ లేదు. స(తికల అచ్చుపడిన కథను పట్టుకుని కొన్నాళ్ళు అటూ ఇటూ లాగి చివ రకి అందరికీ ప్రాణం విసిగిన తరువాత ఆపేస్తారు. ఆ కథ రాసిన వ్యక్తి రావిళాస్త్రీగారో, నేనో అయితే యుద్ధానికి కావలసినన్ని పరికరాలు దొరుకు తాయి. యీ గొడవ కొన్నాళ్ళు సాగిన తరువాత విసిగిపోయి అపేస్తున్నాం అనటం తస్ప మార్గంలేదు.

ఇలాటి లేఖల్లో నన్ను ప్యూడల్‌ లత అన్నారని ఇదివరకే చెప్పాను.___కనక ఒక విషయం విన్నవించుకోవాలి. ఉదాహరణకి రామ రాజ్యాన్నే తీసుకుందాం___అప్పుడు ప్యతికలు లేవుగనక న్యాయ ఘంట ఒకటి కశ్హేవారు. అది వాయిస్తే (ప్రభువే స్వయంగా విచారించేవాడు.

148

(వస్తుతం (ప్రజాస్వామ్యం అలాలేదు.

ఉదాహరణకి మా నిమ్మలూరు._బందరు బెజవాడ రోడ్డుని ఆను కుని ఉంది (టంకురోడ్డు మరమ్మతుళాఖ ఒకరిది. అక్కడినించి ఊళ్ళోకి వెశ్ళేదారి గంటలుపడితే బాగుచేయించే బాఫ పంచాయితీవారి దనుకుం టాను__మా పూళ్ళో రెండు నూతులూ, ఒక రెండు చెరువులూ ఉన్నాయి. అందులో ఒకటి నాది చేపల చెరువు. దాని ఆదాయం నాకు రావటంలేదు. మచ్చములన్ని మాలలు గట్టి మా పూరివారి ఉదరంలోకి చేరుకున్నాయి. సరే. వాటికేమన్నా వస్తే ఎనరు బాగుచేయించాలో (బ్రహ్మ దేవుడికి కూడా తెలియని విషయం.(గామస్థులు దానిలో దూకటంతప్ప, అప్పుడు మా ఊరి క్మురవాడొకడు___కాస్త ఉత్తరకుమారుడూ భావిమహా రచయితా అయినవాడు నిమ్మలూరు నుయ్యి (పభుత్వ అన్యాయం _ అనే శీర్ష కలో ఒక ఉత్తరం (వ్రాస్తాడు. అది బాంబులాటిదని భావించిన సంపా దకుడు “సజాభ్యిపాయం'. శీర్షికలో (పచురించటమే కాక దానికింద తన అభ్మిపాయం కూడా (నాస్తాడు.

స్వతంత్రం వచ్చి ఇన్నాళ్ళయినా నిమ్మలూరి సమస్య పరిష్కరించ బడకపోవటం పూర్తిగా అసంగతం అని మనవి చేసుకుంటున్నాం. అందులో ఆ వూరు స్వాతంతోద్యమకారులూ సాహితీవే _త్తలూ ఉన్న ఊరని (సవంచం అందరికీ తెలుసు. వెంటనే దానిమీద కొన్ని (పళ్నలూ సమాధానాలూ అల్లరీ ప్రారంభం అవుతుంది.

ఇలా రాసే ఉత్తరకుమారులు భారతపొరుడూ, (_ప్రజాహితుడూ, నిమ్మలూరి నూతి బాధితుడూ.__అనే మారు పేర్లతో ఒకరే రాస్తారు. కొందరు శరత్‌బాబులూ, న్యెహూలూ, గాంధీలూ, ఠాగూర్లూ ఉంటారు. వీబ్ళ అదోరకం మనుషులు ఉత్తరకుమారుల్లో అదో జాతి,

“సంపాదక మహాశయా! ఇటీవల విడుదలయిన “దెబ్బకుఠా. దొంగల ముఠాో చాలా బాగుంది. మీరు (ప్రచురిస్తున్న “సిక్‌. సిక్‌. సిక్‌.

క్షతం

చాలా ఉత్కంఠత కలిగిస్తున్నది. మీ ప్యతిక ఎప్పుడు వస్తుందా? అని ఇంటిల్లిపొదిమీ ఎదురుచూస్తున్నాం. ఈ వారం మీరు వేసిన జోకులు కడుపుబ్బ నవ్వించాయనుకోండి”' అని. ఆ ఫలానా సినిమా ఎంత చెత్తగా ఉన్నా తిడితే ఎడ్వర్హయిజుమెంటు రాదు. పొగడటానికి (ప్రాణం ఒప్పి చావదు. ఈ సమస్యని ఉత్తరకుమారులు పరిష్కరించి పారేస్తారు.

ఇంకో రకంవాళ్ళు రాజాజీ రామాయణం వాల్మీకం కాదంటీ___ మరొకరు అవునంటారు. ఇదొక టెక్నిక్‌. ఆ మధ్య న్యూయార్క్‌ మైమ్స్‌లో ఒక ఉ తరకుమారుడు రెండువేల ఉత్తరాల్ని పథతికకి (వాళా డట. అంపే అతని దృష్టిలో రెండువేల సమస్య లున్న మరి__ఏది ఏమయినా (పజాస్వామ్యపు (ప్రబంధ నాయకుల్లో అతడూ ఒకడు మరి,

సంపాదకులు బిద్ధకంవల్ల వచ్చిన వాటిని వచ్చినశ్లు వేస్తారు అప్పు డప్పుడు.__ఏకపద క్లాన్యప్రదాలు ఇవి.

మావో ఎందుకు చచ్చిపోయాడు?

మొరార్నీ అదేదో (త్రాగి ఎందుకు (బితికివున్నాడు?: ఈ మధ్యనే నాక ఉత్తరం చదివాను. ఒకతను ఇంటికి వచ్చి భార్యతో కబుర్లు చెప్పు కునేవేళ వెధవ సంగీతం పెస్టే రేడియోవాళ్ళని తిడుతూ (వాళాడు. ఇష్టం లేకపోతే కశ్హేసుకోవచ్చునుగదా___స్త్రీలకి ప్మతికలలాగా ఉత్తరాలకి పత్రి కలు పెట్టినా ఆశ్చర్యపోనవసరంలేదు_ఇది (సజాస్వామ్య యుగం. రైల్వే ఎ్యరదీపంలా మార్క్సు వెలగుతున్నాడు. యాక్సిడెంట్లు జరుగు తున్నాయి. వదిలేద్దాం గోల,

ఈ రోజు అమ్మవారు కన్నెెర చేసినట్లు మా ఇంట్లో మందారం ' ఆతి చిన్న పువ్వు పూసింది. పులి కన్నులా ఉంది అనుకుంటున్నాను దాన్ని చూసి. పులికంటి కృష్ణారెడ్డి వచ్చి చాలాసేపు తను రచించిన చక్కని పొటల్ని వినిపించాడు. అతని పొటల్లో ఒక చక్కని ఒడుపు ఉంది. శంకరంబాడి సుందరాచారిగారు ఎంకి పాటలు లాటివి (నాసి, తనవి వాటితో సరితూగలేదని చించివేశారుట. ఎంత గొప్పవాడాయన. ఇస్పు

150

డయితే ఎంకి పాటలూ _ సుబ్చిపాటలూ బలాదూర్‌ అనేవారు. ఈ కధ కృష్ణా రెక్డి చెప్పాడు. అతను భావుకుడు _. మంచి రచయిత. రాయల సీమం'ే (కిష్టారెడ్డి అనే రోజు రాకపోదు.

ఒకప్పుడు వేటూరి సుందరరామమూూర్తిగారు ఇలా పుస్తకాలు అచ్చేసుకుంటూ ఆం(ధప(తికలోనే కూరుకుపోతారు కాటోలు అనుకునే దాన్ని... అప్పట్లో విశ్వనాథ వారివి రెండు పుస్తకాలు వేసినట్లు గుర్తు - అప్పుడు ఆయన అలేయటోయిన సాహిత్యం ఇప్పుడు పాశేసుకున్నా హాయిగా (బతుకుతున్నారు. ముందు మనిషి (బతకాలి.__(బతుకంశే జ్ఞాపకం వచ్చింది - ఒక తొంభై ఏల్లావిడ చెవిపోటు భరించలేక నూతిలో దూకిందట, అదేం ఆయుర్జాయమోగాని సిటీ మీద కూర్చుని = రామ నామ జసం చేస్తున్నదట _ తెల్లవారుడరూమున లేచిన ఆవిడ కొడుకు నూతిలో నుంచి రామనామం వినిపించటం చూసి హడిలిపోయి. ఏమిపే అమ్మా అంటూ నూతిల్‌ ంచి పైకి తీశాడట.

“చ్చద్దామనుకున్నారా నాయనా....చెవిపోటు భరించలేక” అన్నది. ఆవిడ నూలశేళ్ల (బతికి మొత్తం ఇంట్లో జనాన్ని కాల్చుకు తిని మరీ చచ్చి పోయింది _ కనక (ప్రజలందర్నీ కాల్బికుతింటూ పొటలద్వారా వేటూరి వారు నూరేళ్లు (బతకాలి

విజయవాడకు నీళ్ళు లేకుండాచేసి మ్యదాసు కిచ్చిననాడు గొప్ప అంతర్యుద్ధం తప్పదు

“ధ్వనింపదిది ధ్వనింపుమన్న శమింపదిది శమింపుమన్న స్వాభి లాషానువర్తి స్వేచ్చాసవృత్తి నా హృదయవీణ....” నాకు కవిత్వం ఎప్పుడోగాని రాదు. ఒకసారి మద్రాసు నించి విజయవాడ వస్తున్నాను _ టు [ రైల (వ్రిడ్జిమీద నుంచి వస్తోంది. అప్పుడొచ్చిం దొక గ శ కవిత్వ పాదం .... |

కనా 3 క క ఆ నీరు ఆ గాలి మేను సోకగనె మలమంచు దొర క51

బిడ్డ మది నిండియాడు మల్లికార్జునస్వామి మోహరించి చూడు, ఇంత - వరకూ (వాసిన తరువాత అంజ ?85 "పెఫ్టెంబరు 12 వ తారీఖున 10-15 గంటలకు నా తల్లి నిభానుపూడి విశాలాశమ్మగారు. నా చేతుల్లోనే చివరి శ్వాస విడిచారు.

మా అమ్మ....

ఇంక ఎవరిని అమ్మా అని పిలవను?___చావులు నా కలవాటే కాని ఇంత దుఃఖమా? నేను రచితను గదా, వేదాంతినిని గదా? అదంతా ఎక్కడికి పోయింది? పసిపిల్లలా ఇంత దుఃఖమేమిటి? మాతృమరణం మహాదుఃఖకారణం. అసలు మా అమ్మతో నే నెప్పుడూ విభేదిస్తూ ఉండే దాన్ని. అలాటిది....భగవంతుడా ఎక్కడున్నావు నీవు?

మా అమ్మ పడ్డది. మందులు కొనుక్కుందామని వెడుతూ ఉంపే ఎవరో స్కూటరుతో ఢీకొట్టారు. ఈవిడ రోడ్డుమీద పడిపోయింది. ఆ స్కూటరువాడు హంతకుడే....కాని దొరకలేదు. ఆ తరువాత వరుసగా అల్పరు పగలటమూ _ మూత్రపిండాలు పనిచేయకపోవటమూ జరిగినయ్‌. (క్రిందటి (స్రకరణాల్లో నా తల్లి మరణశయ్య మీద ఉన్నదని (వాసినట్లు న్నాను.

అవును.

నా తల్లి మరణశయ్య మీద ఉండగా ఆవిడకు సేవ చేస్తూ కొంత నా జీవిత చరిత్ర (వాళాను....ఇప్పుడు మరణానంతరం (వా స్తున్నాను _ మా తమ్ముడు నిభానుపూడి _సకాశరావు భయంతో ఆంబ్యులెన్స్‌ కోసం వెళ్లాడు. ఆవిడ అదివరకే “సింక్‌” అయిపోతూ ఉన్నది. మా తండడి.... ఆవిడకి యవ్వనంల నే గతించిన భర్త నిభానుపూడి నారాయణరావుగారు. మహాసుందరుడు. ఆవిడకి అంత (యేమ ఉన్నదని మాకు తెలయదు. భర్తమీద తనకున్న (పేమని ఆవిడ దిహిర్ష్ణతం చేసేదికాదు. ఆర్జ్రమైన ఈన గుండెను కఠినం చేసుకొని (బతికింది. కొని ఆ మరణసమయంలో ఆయన సుందరరూసం ఆవిడ ఎదురుగుండా నిలబడింది కాటోలు....

352

“మ్సీ నాన్న అరుగో” అంది.

ఎక్కడమ్మా? నాకు కనబడటం లేదు” అన్నాను.

“నీ పక్కనే వుండి నీ తల నిమురుతున్నారు. ఇక ఈ పిల్లిలు నాకు వద్దు....సంసారం ....ఛీ....ఛీ....తీసుకు వెళ్ళండి”? అన్నది. (బతు కంతా కఠినత్వం నింపుకున్న మా అమ్మకు ఆ చివరి దశలో మా నాన్న కనబిడటం, నా తల నిమిరి ఆశీర్వదించడం ఆశ్చర్యం. అత్మలున్నాయాః

ఆ చర్చ మరోసారి.

అలా మా తమ్ముడు ఆంబ్యులెన్ను కోనం పరిగెత్తాడు. ఈవిడని బిగ్గరగా “అమ్మాః? అని పిలిచాను. కళ్ళు తెరిచి చూసింది....కళ్ళలోంచే ప్రాణం పోయింది. వార్ధక్యం నిండిన ఆ కళ్లు. తళ తళ లెప్పుడోపోయిన అ కళ్ళు చివరిసారి తళుక్కుమన్నాయ్‌. అది ప్రాజోత్స్యమణం. నాకు తెలిసింది ఆవిడ ఇక వెళ్ళిపోయిందని. మా తమ్ముడూ ఆంబ్యులెన్సూ వచ్చేసరికి ఆవిడ దేహం మిగిలింది ....ఆందరూ వచ్చారు. మా అమ్మ ఇక లేదు. శరీరాన్ని బయట పెట్టటం కౌని కిందకు దింపటం కానినా కిష్టం లేకపోయింది. మా తమ్ముడు తల్లికి చాలా చేరున నాకంటె; కారణం తంగడిచావు బిడ్డ....ఎలాగో దుఃఖం వీగబట్టుకుని అమ్మకు స్నానం చేయించి సమం(త్రంగా బాహ్మణ కర్మచేసి మహావ్రస్టానానికి ఎక్కి౦చాం.

ఈ నుహ్వాప్రస్ట్థానం అనేది అంత్యకర్మల " మొదటి వాహనం. దానికి శ్రీ శ్రీ గారి కావ్యం "పేరు పెట్టారు....అది సరే మా అమ్మ వెళ్ళి పోయింది__తం్మడి జీవాణువు. తల్లి గర్భాండంతో కలిసి పిండమై _ జన్మించి = జీవించి _ చనిపోవటం ఎంత ఆశ్చర్యం - మా అమ్మ ఓపరీస్‌ ఎంత గొవ్పదో....లోకం నిర్ణయిస్తుంది....ఆ లోక నిర్ణయం మా ఇద్దరి జీవితాలమీదా ఆధారపడి ఉంటుంది. కాని బంగారు రంగులో ఉన్న మా అమ్మ పొట్టి 1పాణం పోయిన తరువాత ఎంత 'మెరిసిపోయిందని? 75 ఏళ్ళ మా అమ్మ యవ్వనంలో ఉన్నట్లు అనిపించింది ఆ మెరుప్పచూ స్తేః నన్ను శ్మళానానికి వెళ్ళకుండా ఆపారు. అవును నేను జన్మించిన ఆ గర్భ

153

కోశం కాలిపోతుంటే చూడగలనా? నాకు పాలిచ్చిన ఆ రొమ్ములు మాతృ త్వంతో సహా మండిపోతుంకే భరించగలనా? నేను లాలింపబిడిన ఆ చేతులు దహింపబడుతుంపే ఆగగలనా? ఏమో!

ఇక మా అమ్మ మంచం మీద ఆమె రక్తం మరకలు మిగిలాయి. అవి ఉతకటానికి పాణం ఒప్పటం లేదు ...మా అమ్మ వృద్ధురాలైనా ఆ అజ్ఞాత స్కూటరు. వాడితో హత్య చేయబడింది = ఇలాటి హత్యలకు అప్పీలు లేదు. ..అనంతరం ఇరవయి. నాలుగు రోజులలో ఆమె వెళ్ళి పోయింది....నేను కాదుగదా....ఏ మానవుడూ మాతృ బుణాన్ని తీర్చుకో లేడు....ఎంత ఆలస్యంగా తెలిసింది ఈ పచ్చి నిజం?

ముందే ఎందుకు (గహించలేదు? _గహి స్టే ఆమె మరణాన్ని ఆస గలనా? ఇంకా _పియంగా అపురూపంగా మా అమ్మను చూసుకోక పోవటం మా తప్పే....మాయీ అజ్ఞానాన్ని భగవంతుడి దగ్గరికి వెళ్ళి పోయిన మా తల్లీ భగవంతుడూ క్షమిస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

అమ్మకి కర్మ చేయాలి.

తొమ్మిదీ పదీ దినాల్లో ఇంట్లో పదకొండూ పన్నెండూ దూబగుంట వారి స్మృతంలో_పదమూడు తిరిగి మా ఇంట్లో చేయాలని నిర్ణయించాం.

దూబిగుంటవార్తి సత్రం .... అక్కడ (ప్రత్యేకం. అపరకర్మలు.... అందునా (బ్రాహ్మణులకి _పత్యేకం అన్నమాట.___దీనికి వెనకాల ఒక చ్మిత మైన కథ ఉంది. దూబగుంట స్నుబహ్మణ్యంగారో, ఆయన కొడుకో ఎవరోగావి....బఐబహుశా దూబగుంట సుబహ్మణ్యంగాలరే కావచ్చును. ఆయ నకి అన్నం పురుగులులాగా కనిపించేదట. విస్తరినిండా పురుగులన్నట్టు ఆయనకి కనిపించేది. ఆరోజుకి ఏమీ తినలేక మరునాడు (పయత్ని స్టే మళ్ళీ ఇదే బాధ. ఇది ఆయనకు మొదటినుంచీ లేదు, ఆయనకు నలభయి ఏశ్శొచ్చిన తరువాత జరిగిన సంఘటన - ఈ విధంగా కొద్దిరోజులు జరిగిన మీదటః జగద్గురు శంకరాచార్యుల వారిని దర్శించి తనకి అన్నం పరుగు లుగా కనిపించటానికి కారణం ఏమిటని గోడు చెప్పుకున్నాడట .... ఇక్కడ

154

జగద్గురు శంకరాచార్యులంకే శృంగేరి పీఠాధిపతులు.శంకర నామం అద్‌ శంకరాచార్యుల నించీ వారు ధరిస్తారు. సామాన్యంగా ఈ పీఠాధిపతులు మహామం్యత వేత్తలు వేదవేదాంగ విద్యాపారంగతులు. సంగిక సాప్రాత్య పరిచయం గలవారు. తక్కాలంలో సన్యాసి అయినా ఆ వ్యక్తి శారదా పీరానికి అధిపతి: ఇది భారతీయ బొన్నత్యానికి ....అఆందుకో వేదమతానికి గొప్ప ఉదాహరణ,

మహంతు అలానాటి కొందరు స్త్రీ లోలులు_కాౌని తక్కిన పీఠాలవలె కాదు శృంగేరిపీరం. (ప్రపంచంలో దానికదే సాటి. దానిని అధిష్టించిన ఎవరై నా విద్యచేత జగద్గురువులవుతారు _ విద్యల్ని పోషిస్తారు. మంత వేత్తలు వారి ముందు క్యద్రమంత్రాలు విలవవు, ఆ జగద్గురువుల దగ్గర 'మొర పెళ్టకున్నాడు దూబగుంట సుుబహ్మణ్యంగారు. _.... “నీ కాతకి కర్మ సరిగా జరగలేదు. ఆయన ఆత్మ విముక్తి చెంద లేదు. అందుకని నీకు అన్నం పురుగులుగా కనపడుతోంది. అపర కర్మ లకి ఒక స్మృతం కట్టిస్తే నీ బాధ తీరుతుంది” అని సెలవిచ్చారట.

అదుగో అలా కట్టిందే చదూబగుంటవారి స్మతం-,కిష్ణ లంకలో పూర్వం కృష్ణానది పక్కనే ఉండేది _ (ప్రస్తుతపు కృష్ణానది ....ఆ సత్రం దగ్గర ఊరి మురికంతా చేరి చాలా ఛండాలంగా ఉంది. సన్నులు విపరీతంగా పెంచిన కమ్యూనిష్టు కార్పొరేషన్‌ ....వాళ్ళకి ఏ నమ్మకాలూ లేవు గనక = మహానది కిష్ట జీప్‌ జలాల్లోకి ఊరి మురికంతా తోలుతున్నారు _ దానివల్ల నిలవ ఉండిన నీరు స్నానపానాలకి పనికిరాదు. కిష్ష లఅంకవాసులకు కౌన లసినంత హాయిగా దేహావసరాలు తీర్చుకునేందుకు ఉపయోగపడుతోంది పవ్మిత కృష్ణా పృలినతలం. ఇది (వజల్లోనూ (సభుత్వంలోనూ ఉన్న విప రీత స్వార్ధానికి ఒక ఉదాహరణ. ఈ నది మన మహనీయ సంపదల్లో ఒకటి అన్న జ్ఞానం ఎవరికీ లేదు. నది కూడా విసిగిపోయిందేమో దూరంగా వెళ్ళిపోయింది.__బా రేజి కనతల కాసిని నీళ్ళుంటాయి. అక్కడే స్నానం అపరకర్మలూ వగైరా జరుగుతున్నాయి. (ఫ్ర స్తుతం__గంగావీరవాసుల్లాగా

కశక

శవాలకు శవాల్నే గంగలో తోయకపోయినా_ పిండాల్నీ ఎముకల్నీ కృష్ణలో కలుపుతారు. కమ్యూనిస్టు పాలకులకి ఈ కర్మకాండలయందు విశ్వాసం "లేకపోయినా జరిగేది మానదు. పట్నంలో యావరేజిన పది శవాలు అక్కడ రోజూ కాల్తూావుంటాయి. కాలగా మిగిలిన కద్టైపుల్లలు అక్కడవాళ్ళు తీసు కొంటారు. మరునాడు సంచయనం. అంపే ఎముకలు ఏరి కృష్ణం కలుపు కారు. ఈ దక్షిణగంగలో కలిపితే పుణ్యం అని హిందుపుల నమ్మకం. ఈ నమ్మకంలో నిజంలేదని వాదించి _(పయోజనం లేదు. కృష్ణ వేజ్‌ని బాగు చేసుకోవటం తస్ప___యింతలో తెలుగు గంగ (ప్రొరబ్ధిం ఒకటి వచ్చింది.

తీరవాసుల అనసరాలు తీరటంలేదు. రాజధానిలో గుక్కెడు నీళ్ళు పుట్టటంలేదు. గుంటూరులో వానకాలంలో కూడా అరగంట కన్న వంపులో నీళ్ల రావటంలేదు. ఈ పరిస్థితిలో రామారావు తెలుగు గంగ నినాదం ఇచ్చాడంకే ఆయన తెలివితక్కున ఇంతా అంతా కాదు. అయినా కృష్ణ ఒక తెలుగువాళ్ళది కాదు. ఈ విషయంలో రామకృష్ణ హెగ్దే కలసి రాక పోవటం ఆయన మేధస్సుకి చిహ్నాం. రాయలసీమను సోదరులు కొన్ని చళాబ్దాలుగా సీళ్ళులేక బాధపడుతున్నారు. వారి విషయం ఒదలి పెట్టింది (పభుత్వం.

మన రాజధాసీ.మన పట్నాలూ, పల్లెటూళ్ళూ = ఏమయినా సళే _ తమికల రాజధానికి నీళ్ళు ఇవ్వవలసిన (ప్రారబ్ధం ఏమిటి? మనకి ఎక్కు వగా ఉంటే ఇవ్వవచ్చును. అనాదిగా జరిగిన దేవదానవ యుద్ధం దగ్గర నుంచి నేటి హరిజనులు కారంచేడుదాకా అన్నీ నీటి తగాదాతే. విజయ వాడకి సీళ్ళు లేకుండా చేసి మదాసు కిచ్చిననాడు గొప్ప అంతర్యుద్ధం తప్పదు. రామారావు పడిపోవటం అలా ఉంచి రాజీవ్‌ కూడా పడిపోతాడు, ఆంగధ్రుల్ని తక్కున అంచనా వేశాడు రామారావు. ఉపన్యాసాలలో మాతం ఆరుకోట్ల అంధుల ప్రతినిధిని అంటాడు, వేళ్ళు ముదిరిపోయిన కౌం్యగెసుని క్షణంలో కాదని తనను ఎన్నుకున్న అం(ధుల్ని ఆయన అర్థం

156

చేసుకోలేక జయమాలినితో డాన్సు చేసినట్లు చేద్దామును కుంటున్నాడు__ కుదరవి పని.

గాంధీ గాంధీ అయింది విజయవాడలో _ సంజీవ రెడ్డిగారికి ఛాన్సు, నచ్చింది విజయవాడలో _ హరీంద్రనాధ ఛటోపాధ్యాయ గెల్బ్చింది విజయ వాడలో _ రామారావుకి చదువూ సంధ్యా నేర్చింది విజయవాడలో, మొన్న ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం... అసలు దేశం'పేరు పార్టీ కి ఏమిటి? ....అందుకని రామారానం'పే అసహ్యం వేసిన విజయవాడ పౌరులు కాంగెసుని గెలిపించు కున్నారు విజయవాడ ఒక నియోజకవర్గంలో = అంతకుముందు ఈ నియోజకవర్గంలో రామారావు పార్టీ గెలిచింది.

రెండేచ్ళుపూర్తిగాక మునుపే ఆయనని కాదన్నారు విజయవాడ పౌరులు. మరో నియోజకవర్గంలో అభ్యర్థిబలం చాలకపోతే కమ్యూనిస్టుల కయినా వేశారుగాని తెలుగుదేశాన్ని ....కాదు కాదు ఇక్కడ తెలుగుదేశం. అంటే అసహ్యంలాటి పదాలు దేశానికి తగులుతాయి గనక రామారావు పార్టీ అందాం ....రామారావు పార్టీకి వెయ్యలేదు - అదీ విజయవాడ జొన్నత్యం. రామారావు ఇక్కడ చదువుకున్నాడు గనక.... ఇక్కడే కష్టపడి పాలు అమ్మి జీవించాడు గనక విజయవాడ తడాఖా ఆయనకి తెఎసు. అందుకే పొణంపోయినా ఇక్కడ నుంచోడు.

ఆసలీసారి కృష్ణాజిల్లానే కాదన్నాడు * ఆయన నడుపుతున్న రాజ క్రీయొల్ని చూ స్తే మతిపోతుంది _ చర్మితలో ఇలాటివాళ్లు ఎంతోమంది మట్టిగొట్టుకుపోయారు. తెలుగు గంగ అంగుళంసాగదు. (ప్రకృతి దానికి అటంకం _ ఎన్ని క్యూవిక్కుల సీళ్ళయినా భూదేవీ తాగగా మిగలవు... పాపం రామారావు సూయజ్‌ కెనాల్‌ లాగా తవ్విద్దామని అనుకుంటారు. తనకు మాలిన ధర్మం అది మొదలు చెడ్డ బేరం దేశానికి. బాగుపడ్డది సినిమా రామారావు,

ఆ బాగు శాశ్వతమా? జీవితం శాశ్వతమా? నరకాసురుడి లిస్టులోకి వెళ్ళేవాళ్ళలో ఇతనొక్కడు = (కిష్టానది స్ధితి చూసి చాలా వ్రాశానను

157

కుంటాను. వదిలేద్దాం. అనేక ఆత్మలు వేళ్ళాడే ఆ దూబగుంటవారి సత్రంలో మా అమ్మ అపరకర్మ పూర్తయింది. ఆపుకున్న దుఃఖాన్ని మౌ మేనత్త ఒడిలో కట్ట తెంచాను. అవును అమ్మ చచ్చిపోయింది.... ఆఅలవాటయింది.

మయాత్యం సమనుజ్హాతో - గచ్చలోకాననుత్తమాన్‌

లా (వాల్మీకి ఈ వయసులో కూడ మొగవాడైన నాభర్తకి నా స్త్రీత్వం అవసరం అయినందుకు గర్విస్తున్నాను

కళాకారుడయిన వాడికి స్వర్గ నరకాలు తస్ప భూమిలేదేమోనని పిస్తోంది. వేళాపాళా లేకుండా వచ్చే రకరకాల లాటరీ గొంతుకల ఆరపులూ . బస్సుల గాస్‌హారన్లూ _ చేపలలారీ వెళ్ళిన అరగంట దాకా ఫ్‌్యూ డ్‌ క్ల పఏీధినంతటిసీ మేఘంలా ఆవరించే దుర్వాసనా. ఇవి చాలక సన్నాయి గంగిరెద్దూ ....శవాల ముందు (త్రాగి నల్‌ చేసే డాన్నూ....పేల్చే ఆటంబాంబులూ (ప్రాణాల్ని ఎగర గొడుతున్నాయి. మా ఇల్లు విజయవాడలో ఒక ముఖ్యమైన వీధిలో ఉండటంనలన ఈ అఆరబ్ధి సంచిత ప్రారబ్ధ కర్మవలన ఈ ధ్వని కాలు ష్యాన్ని భరిస్తున్నాను _ ఊరి చినరకు పోదామంటే అద్దె లెక్కువ. ఊరి చివర అంజకే పడమటిలంక లబ్బీ పేటల్లో నే అద్దిలెక్కున ఎందుకోమరి?ః.... వాటి కారణాలు వాటికున్నాయి.

అయినా సొంత కొంప వదిలి ఎక్కడకు పోను? నా _పియమైన వంశీ రుంజాన్ని కొంప అంటున్నానంకే ఈ ధ్వనికి ఎంతగా విసిగి పోయానో ఆలోచించండి.

కళాకారుడికి పోనీ రచయితకి, విసుగుషుట్టినా _ తల నొప్పి వచ్చినా గొప్ప సంతృప్టిల కానికి = ఏ బాధామయ కాన్యమో ఏ విరహ

158

సీగా నిన్వనమో వెలువడుతుందని... ఈ నయసులో నలభయిల్లో అంపే యాభయికి దగ్గరలో వివిహముంటుందా అంకే.... అప్పుడే తప్పకుండా ఉంటుంది _ నా పరిణయం సక్సెస్‌కాదని నెలరోజుల (కింద (వాసినప్పుడు నేను “డైవోర్సు'కి సిద్ధంగా ఉన్నాను _ ఆ క్షణంలో వివాహ విచ్చేదం తస్పదనిపించింది....అది నా విరహవేదన వల్లకాదు. నేను ఈశ్వర విరహిని. నా జీవన సహచరుడు ("పేమనుకునే కామంలోపడి కూరుకుపోక ముందే కళ్ళు తెరవటం జరిగింది.

ఇక్కడ శ్త్రీదే తప్పు నాతోసహా.

విహవాం అయిన కొత్తలో ఒకరికొకరు అతుక్కుపోతారు. ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టాక ....ఆ విసురు కొంత తగ్గుతుంది....ఇక్కడ కామం శ్తీకి ఎక్కువయినా ఇల్లాలు భర్త దగ్గర కామానికి (పాధాన్యత ఇవ్వదు. ముఖ్యంగా పెద్ద కుటుంచాల్లో .... అలాటప్పడు కామ (ప్రాధాన్యం గల పరు షుడు భార్యని _పేమిస్తూనే ..అందుబాటురో ఉన్న న్రీకోసం చేయి. చాస్తాడు. అవి పరిచయంవల్ల వాళ్ళకి స్పర్శ అనందాన్నివ్వదు. "సెక్స్‌ చిరాగ్గా ఉంటుంది _ చతిత్రీ ఇంట్లో ఛండాలంగా ఉండి బయట షోగ్గా ఉంటుంది. మన మొగుడు ఎక్కడికి పోతాడులే అన్న ధీమాతో_కాని ఆ ధీమా చావుదెబ్బ తీస్తుంది. కొడుకుల కూతుళ్ళ ఎదట అవమానాల పాలు చేస్తుంది. మొగవాడికి భార్య ఏ్యభ్రాసితనం వల్ల మగతనం (ప్రకోపించక తను అయిపోతున్నాను జీవితం ముగు స్తున్నది అన్న అభ్మిపాయం ఏర్పడు తుందిఅతనికి "సెక్సే జీవితం గనక అప్పుడుకూడా భార్య కళ్ళు తెరవదు. అదీ దురదృష్టం.

తాని అతని డబ్బుమీద కన్నున్న మరో స్త్రీ అతన్ని రెచ్చగొట్టి మగతనాన్ని ని(ద్రలేప్తతుంది. అతనికి ఆమెమీద ఒకలాటి కృతజ్ఞత ఏర్పడు తుంది. అలా ఏర్పడటం సహజంకూడా. తన జీవితం అయిపోయిందన్న నిరుత్సాహంలో ఉన్న వాడికి.ఆ మరో స్త్రీతో సెక్స్‌ అనుభవం తను మహా పురుషుడననే భానం కలిగిస్తుంది. సో....భార్యని కాదనలేడు....ఆ శ్హ్రీసీ

159

కాదనలేడు. ఈ దుస్థితిలో అతనుంటాడు... చాలామంది స్రీలు ఇక్కడ భార్యలు ....దూరంగా ఉండి అతన్ని మరింత దూరం చేసుకుంటారు. లేదా కొడుకుల కూతుళ్ళ దగ్గరికి పోయి అల్లరిచేస్తారు. అంతేగాని అతనికీ కావల్పింది ఇవ్వడానికి తాము బద్ధగించామనిగావి.___నిర్లక్ష్యం చేశామనిగాని (గ్రహించరు. అసలు (ట్రాజడీ అదే. ఈ జీవితచర్శిత వ్రాస్తున్న కాలంలో నాకూ అలాటి అనుభవం ఎదురుకాకపోతే నేను భార్యలకి అత్యవసర మైన ఈ జా్యగత చెప్పేదాన్ని కాదేమో.

అందుల నాకు.... మేధానంతురాల్నీ, వేదాంతిసీ .... అనుకుంటున్న నాకు ఇలాటి అనుభవం ఎదురవటం దాన్ని విశ్లేషించి చూపగలగటం స్త్రీలకి గొప్ప మేలు. ఒప్పుకోండి....స్తీ తనని భర్తకి విప్పిచూపదు. సగం తన వాడేగడా అనే నిర్లక్ష్యం సగం సిగ్గులేనిదనుకుంటా డేమో నన్న భయం.. ఇదే స్రీ భార్య అయీ (ప్రియురాలు కాలేని దురదృష్టం కింద పరిణ మిస్తోంది.

భార్యలూ ఈ కథ వినండి. ఇది అఆడవాళ్ళుగా మీరు అవలంవించ వలసిన గొప్ప నీతికథ-మిమ్మల్ని కాపాడే కథ....మీ జీవితాల్లో ఇలాటి కథలు జరిగితే సరిదిద్దుకోండి.

నా జీవన సహచరుడు అపండితుడు కాదు. అందవికారి కాదు నా ఎంిమిదో ఏట పెళ్ళి చేయబడి పద్నాలుగో ఏట ఊడిపోయిన వివాహం గురించి చెప్పడానికేమీ లేదు నాకే తెలియదు కనక, నా పదహారో ఏట అయిన వివాహం నా (పేమవలనే అయింది. దానిగురించే చెప్పడం. ఆనా. జీవన సహచరుడితో నా బతుకు పంపించుకొని ఇద్దరు కొడుకుల తల్లి నయ్యి ముప్ఫయి ఏళ్ళ కొపురం అయిన అనంతరం రెండు నెలల (కింద ఈ కథ (పారంభమయింది. నాభర్త నే నంకే అమిత (యేమకలవాడు. ఆయనకు నాతో జీనితం నరం ఆనుకునే మన స్పత్వం ఉంది.

కాని నాకు న్మదమా[తల అలవాటు వలన గాఢంగా న్నిదపోతూ ఆయన్నీ ఆయన (పేమతో కూడిన కామాన్నీ అలక్ష్యం చేశాననే చెప్పాలి.

160

ఇక్కడ (ప్రేమని కామం జయిస్తుంది. ఆ సంగతి మర్చిపోకూడదు. ఏభ య్యేళ్ళకు కామం మొగవాడి కుంటుందా అంటే తప్పకుండా ఉంటుంది. అందులో అందగాడూ ఆరోగ్యనంతుడూ అయినవాడికి .... ఇక్కడే ఆడ వాళ్ళు పొరపడుతూ ఉంటారు.

నా భర్త ఏక సత్నీవతుడని చెప్పను. మద్రాసు (పెసిడెన్సీ కాలే జీలో చదువుతున్నప్పుడు ఒకటి రెండు చిన్న (ప్రేమలు ఉన్నాయి. కాని అదే సమయంలో నేను దొరకటం పేమ జలపాతమై ఆయన జీవన కేదా రంలో కృష్ణవేణీ ప్రవాహంగా మారటం మా అమ్మా నా సోదరులు కుల భేదం లేదుగనక.... మొదట్‌ నా బాల్య వివాహపు క్యురవాడు శాశ్వతంగా అంగవికలుడూ. న్తీతో జీవితానికి పనికిరానివాడూ గనక....నా (పేమని అంగీకరించి ఆ సుందరాంగుడితో వివాహం చేశారు 1054లో.

నా భర్త చాలా సుందరుడు _ అందులో అతిశయోక్తి లేదు. చాలొమంది నా చెల్లని బాల్యవివాహపు మేనమామ అంగవై కల్యపు కొడుకే నా భర్త అనీ....నా సొందర్యమూ_ర్హి ఆయిన (_పేమికుడు అయిన భర్త నిజానికి భర్తకాడనీ _పచారంచేశారుు ముఖ్యంగా కొందరు రచయి(తులు. వదిలేద్దాం ....ఈ కా రెక్టరు “ఎసాసినేషన్‌”ని _ (బాహ్మణుడు కాకపోతే మా వాళ్ళు మరో స్తంబంధం చూసేవాళ్ళు, అప్పటికే మా అన్నయ్య బాల సుందరరావు ఒక కాఫీ హోటలు యజమానిని చూశాడు. ఇంతలోకేనా (ప్రయభ్నర్తని మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రిగారింట్లో చూశాను. అహో ఇద్దరి కిద్దరం వసుచర్వితలో వర్జించినట్లయ్యాం. ఎవరి అనుమతీ తీసుకోవాలని అనిపించలేదు. చలంగారి కధలోలాగా ఒకరి వెంట ఒకరం నడిచాం.

మాయీ కధ (గహించిన మా అన్నయ్య అతని కులం విచారించి వివాహం చేళాడు. కౌని అతను ఏ కులస్థుడయినా కుటుంబాన్ని ఎదిరించి చేసుకునేదాన్నేమో? ఆ అవసరం కలగనియ్యలేదు మా అన్నయ్య. ఆనా రాముడు కృష్ణుడె ొహ్మణుడైనాడు. అది నా అదృష్టం ....అప్పటికి చదువుతున్న ఆ నా చిన్నారి _పేమికుడు నేడు ఇద్దరు కొడుకులకు తంథడియై

(11) 161

నా అపరిమిత కీర్తినలన అనుచరుడ్డై - రచనా వ్యాసంగంలో సహ చరుడై _ పండిత కుటుంబంనలన విద్వాంసుడై నాడు.

ఏభయ్యేళ్ళ వాడయినాడు _ అతను ఎంత శాంతుడైనా మహా పురుషుడనీ కోరికలు కలవాడనీ నాకు తెలుసు. ఇంత తెలివిగలదానినీ కామం బలన్నత్తరం అని తెలిసినదానినీ పొరపాటున ఆ విషయంతో అశద్ద వహించాను _ ఏభయ్యేళ్ళకు నిలిచి వెలిగే దీషంలా 'వెక్స్‌ నిలిచి ఉంటుందని తెలుసు. అయినా పొరపాటు చేళాను. అంటే (వాసీ....చదివీ నిద్రపోతూ వచ్చాను.

అక్షరాలా ముసృయ్యేళ్ళ యువకుడిలా ఉండే అతని అఆనసరాలు బలన_త్తరమైనవని (గహించలేకపోయినాను.

పైగా అతని త్యాగం ఎంతటిది? అంతులేనిది.

తను నన్ను ఎంత (పేమించి ఆరాధించాడంటే _ తనని లతగారి "సిక్రటరీ అన్నా సహించాడు. కొందరు ఈర్ష్యాచువులు భర్హకాడు అన్నా మాట్లాడలేదు. నా అంగవై కల్యపు మేనమామ కొడుకుకి అన్నం పెడు తునా ౩ ఓర్చుకున్నాడు ఈ చివరి త్యాగం ఏ (యేమికుడూ ఏ భర్తా చేయ లేనిది. ఇన్ని మాట అెందుకు? నడిస్టే అరిగిపోతాననుకున్నాడు. కదిలితే కందిపోతాననుకున్నాడు. పై డిపాటి సుబ్బరామళాస్త్రిగారి లాటివారు.... స్యద్చాహ్మణుడవు నియోగి పిల్లని చేసుకొని చెడిపోయినావంకే సవ్వాడు.

అఖరికి నొ నిదతో నా కాపరానికి ముప్పు వస్తుందని (హించిన మా అమ్మ కూడా అతిని పక్షం వహించి అతని జీవితం నా వలన వ్యర్థం అవుతున్నందుకు విచారించింది. కాని కామానికి తొలిరోజుల్లో ఉన్న (ప్రాధాన్యతా -తహ తహా ఇప్పుడుండదని సరిపుచ్చుకుని న్నిదపోయి___ అతను కోంనప్పుడు కోరికలు తీర్చక విసుక్కున్నాను ....అయినా ఆయన (పేమ నిశ్చలం _ మరి కొమమో? అది బలవ త్తర మెనది.

అది (పేమని జయించింది.

162

ఒక స్త్రీ అతి మామూలుగా దేహవాంఛలు తీర్చగల శశీరం కలది అతన్ని లొంగదీసుకుంది = అదీ రెండు నెలల ,కిందట....అంజకే 85 జూలైలో ....ఉద్యోగం అనీ మరో పెళ్ళి అనీ నన్ను బుట్టలో వేసుకుంది మొదట. కాని అమె దృష్టి నా సర్వస్వంమీదా నని నెల తరవాత తెలి సింది. అడిగితే ఈయన ఒప్పుకున్నాడు. వెంటనే దాన్ని భ_ర్హ దగ్గరకు పంపివేశాను. నా భర్త బాధ ఇంతంత అని చెప్పలేదు. ఎవరికీ అన్యాయం చేయలేని మనస్తత్వం ఆయనది.

అయినా “ఆ కులట నాతో సమానమాః?' అన్న అంతర్గత బాధ నాకు కలిగింది. ఆ న్త్రీ కులట. ఆమె చర్మిత “ఇన్వెస్టిగేటింగ్‌ జర్నలిస్టుగా అనంతరం పరిళోధించాను. ఆమె కులట....జారిణి....తోటి స్త్రీని అవ మానించటం లేదు. నిజం అది. ఆమెకు ఆశయం ఇచ్చింది నేను. భర్త తనని హత్యచేయదల్బాడని చెపితే రక్షణ కల్పించింది నేను....ఆ భర్త నాకు తెలుసు. అతన్ని పిలిచి మాట్లాడింది నేను. చివరకి ఆ భర్హ నపుం సకు డంది = వృద్ధుడంది. కాని అతనికి మొదటి భార్య వలన కొడుకు న్నాడు. అది అబిద్ధం - వృద్ధుడా? తను కామించిన నా భర్త అతని ఈడు వాడే....అదీ అదిద్ధమే.

అయితే ఏం?

డబ్బున్నవాడూ... ఆందగాడూ ....ఆమె సెక్సు వలన జీవితం ఉందని భావించినవాడూ ఇక ఎక్కడికి పోతాడని నాకే (దోహం చేసింది. ఆశయం ఇచ్చిన వృజిన్ని నరకటో మింది. కాని అతనికీ నాకూ ఉన్న ముష్ఫయిపళ్ళ అనుబంధం మమ్మల్ని కాపాడింది. ఆమెని పంపించి వేళశాం....ఇప్పుడు కళ్ళు తెరిచిన నేను....నా పియభ _ర్హ కామాన్ని అర్థం చేసుకొన్న నేను ఆలస్యంగా సెక్సు ప్రాధాన్యతని (గహించిన నేను.... ఆమెచేత సెడ్యూస్‌ చేయబడిన నా భర్త ఆమెకు అతుక్కుపోనటానికి కారణం కూడా సెక్సే అని (గ్రహించిన నేను అతనికి అనుకూలంగా నడుచుకొంటున్నాను.

168

ఈ నయసులోనా? అపును. ఈ వయసులో కూడా మొగవాడైన నా భర్తకి నా స్త్రీత్వం అవసరం అయినందుకు గర్విస్తున్నాను___ఆతని రక్తం _ అతని జీసన విశ్వాసం అతని సంగీత సాహిత్య (పియత్వం.... అతని తంగడి ఆశీర్వచనం అతని హిరణ్యగర్భ మంత్ర (_పియత్వం, అతని శివపూజ అవన్నీ నన్నూ రక్షించినాయి. మేము విడిపోలేదు. విడి ఫోము. మరణం తప్ప మమ్మల్ని ఏదీ విడదీయలేదు___కాని అందాకా వచ్చింది. నేనూ సిద్ధపడ్డాను....భగవంతుడి దయవలన అందాకా రాలేదు. అదృష్టవంతురాల్ని. కళ్ళు తెరిచాను ___నా చిన్నప్పుడు పాము పడగ పట్టి నప్పుడు అందరూ అన్న అదృష్టం నన్ను కాపొడింది. లేకపోతే అమృతా ప్రీతమ్‌లాగా దుఃఖితురాలినయ్యేదాన్ని. వదిలేద్దాం. ఈ నా కథ ఇంత విన కంగా ఎందుకు చెప్పానంళకే? దాచుకుని నా పొరపాటులేదని లోకాన్ని నమ్మించి....నేను మంచిదాన్నని చెప్పుకోవచ్చును. కాని నా అృశద్ధవలన ఇంత జరిగింది.

స్రీలకి నా సందేశం ఏమిటంజే....భర్తని ఏ వయసులోనూ నిర్ణ క్యం చేయకూడదు.___ఏ దురలవాటూ లే వాళ్ళే కామానికి లొంగు తున్నప్పుడు___మూడు (పవాహాల గంగమ్మలని పవితలని భావించే లోక మున్నస్పుడు....దురలవాట్లుఉన్న భర్తలని ఇంకా జాగత్తగా కౌపాడు కోండి. మగవాడిదేముంది పసివాడు.

మీ బిడ్డలలో పెద్దవాడు....భోజ నేమమాతలయినా కాకపోయినా హోటళ్ళన్నాయి పెద్దప్రమాదం ఏమీలేదు. శయనేషు రంభలు కాకపోతే రాముడయినా రాక్షసుడయినా పరస్త్రీలని ఆ్యశయించి దాసరి చెప్పినట్లు చిన్నయిళ్లు "పెడతాడు. అది మీకు మచ్చ. కుటుంబానికి మచ్చ-___వ్యభిచా రానికి పరాకాష్ట పాతివత్య ఏకపత్నీ (న్రతాలకి ప్రాధాన్యత నేడు లేకపో యినా సేష్టీ ఎండ్‌ "సెక్యూరిటీ చూసుకోటం అత్యవసరం. (పేమా నీకి పాత్మినత్యం ఎక్కుసయినా తెలుగు సినిమాలాగా జీవితం "ఫెయిలవుతుంది.

“జీవితం జీవించటం కోసమూ ఎ అత

161

ఈ దేశంలో కమ్యూనిజం ఇంగ్రండులో కాథలిక్‌ మతంలాగా మూర్ధంగా తయారయింది

మనవాళ్ళకి వెరి వేదాంతం బలిసి (ప్రతిదీ నిర్హి ప్తఠా = ఆక్షేసణా అయింది,

"వేదాలు ఎత్తుకుపోయి ఇంగ్లీ షువాళ్ళు గొప్పవాళ్ళయ్యారా? అనే కై బ్రరన్నో వెక్కి00పు సర్వసాధారణంగా విద్యావంతుల్లోనించే గ ్రె 1. ఖో నస్తూఉంటుంది__దాని నిజానిజాలు వారి కక్కరలేదు తా ఆలా: నిజంగానే వేదాలు ఇతర దేశాల్లో ఉన్నాయి అని ఇ పే నాకంటె పెద్దవాళ్ళయిన హేతువాదులు కూడా నమ్మరు. అయినా ఇది నిజం.

బుగ్వేద సంహిత ఆక్పుఫర్షులో 1850 లోనూ___శుక్ష యజుర్వేద వాజసనేయ సంహిత 1858 లో బెర్లినులోనూ___కృష్ణ యజుర్వేద తై త్త కీయ సంహిత 1871లో లిన్‌జిగ్‌ లోనూ సామవేద సంహిత కూడా 18486 లోనే లిన్‌జిగ్‌లోనూ___అధర్వవేద సంహిత 1855 ల బెర్జిన్‌లోనూ (గ్రకటించి వాటికి అర్థాలూ శబ్దకోళాలూ తయారుచేశారని కొమ్మరాజు అక్మణరావు పంతులుగారు (వాళారు.

చెత్త నవలలమీద ఉన్న సరదా, చర్విత (గంథాలమీద లేదు గనక చాలా పేద్దలకే పంతులుగారెవరో తెలియకపోవచ్చును.

౧

అలాగే నేడు కాన్వెంటుల్లో చేర్చటం గొప్ప. ఆ పిల్లలకి ఇటు మాతృభాషా అటు ఇంగ్లీషూ కూడా రావు__ఆ కాన్వెంట్లలో ఇంగ్లీషు బోధించేవాళ్ళు ఏ రాధాకృష్ణనో జవహర్లాల్‌ నెహ్రూయో కాదు. పదో క్లాసు తప్పినాసరే, వంద పుచ్చుకొని అయిదు నందలకు రశీదు ఇచ్చేవాళ్ళు. వాళ్ళకే ఏమీరాదు. ఇక పిల్లల కేం చెప్తారు? విద్య వ్యాపారం అయిన ఈనాడు ఇంగ్లీషని చీదరించుకొన్న భారతజాతి....ఆ పళ్లేవాళ్ళ భాష...

165

మళ్ళీ మాట్లాడికే ఓడ దొంగల భాష అని చీదరించుకొన్న భారతజాతి నేడు ఆ ఇంగ్రీషుకి ఎందుకు ఎగబడుతున్నదో అర్ధంకాదు.

(ప్రపంచ సొహిత్యం చదువుకోవాలనొా? _పపంచయా(త చెయ్యా లనా? ఈ వేలాది పిల్లలు అందాకా ఎదగటం మాట అలా ఉంచి, తెలుగులో నాలుగు వాక్యాలు చదవలేరు. అక్షరాలు తప్పులేకుండా తమ 'పేరు వాయ లేరు. కాకపోతే మమ్మీ....డాడీ.....డెస్పులూ, ప్వస్తకాలూ కళ్ళనిండుగా ఉంటాయి. పిల్లల అల్లరి తగ్గిపోతుంది. అయితే పండేసిన మామిడిపళ్ళ లాగా రుచీ పచీ లేకుండా ముదురుగా అయిపోతారు. తెలుగు నస్పే మరో భాష తేలిగ్గా వస్తుంది.

నేనుకూడా మద్రాసు "పెయింట్‌ థెరిసా కాన్వెంటులో చదివాను. ఆ నాటి ఆ (డెస్‌లో ఫోటో వుంది. ఇప్పు డా కాన్వెంటు లేదు._ అప్పట్లో “మదర్‌” అని పిలిచేవాళ్ళం మేడమ్‌లని ఇస్పుడంటున్న టీచరు (ప్రాణు లను. మా మదర్‌ "పేరు వాట్స్‌కిన్‌. ఇటాలియన్‌. ఆవిడ కళ్ళల్లో దయా సేమా అనంతం. పుట్‌కి పుక్‌ అనీ ఐట్‌కి ఐత్‌ అసీ చెప్పేది. పిల్లలం మాదేముంది? అలాగే అనేవాళ్ళం-మా పెద్దవాళ్ళు సరిదిద్ధేవాళ్ళు. ఇంతకూ చెప్పవచ్చిందేమం'కే ఆరోజున మమ్మీ_డాడీ గ్లామరు లేదు___

జౌరంగజేబును అందరూ తిడతారుగాని చాలా గొప్ప పరిపాలకుడూ మేధావీ అని నా నమ్మకం___ఆయన గురువు తనకేదో ఉపకారం చేయ మం'ే, బౌరంగజేబు చర్మిత (ప్రసిద్ధి కలిగిన ఒక ఉత్తరం (వ్రాశాడు,

్రీ ముల్లాసాకె

మీరు నాకు అనవసర మైన అరబ్బీ భాష నేర్చి నా కాలం పాడు చేళారు___నా ఏకసంత్యగాహిత్యం పొడుచేశారు. పన్నెండేళ్ళు ఆరవ్బీ నేర్చి తత్వళాస్త్రం నేర్చాలనుకున్నారు. నేను రాజకుమారుడిని. నాకు కావలసింది పరాయిభాషలో తత్వశాస్త్రం కాదు. మాతృభాషలో భూగోళ శాస్రం..__.వ్యాకరణం ధర్మశాస్త్రం అనవసర౦___పోర్చుగల్‌, ఇంగృండ్కు హాలెండులు ఎక్కడున్నాయో తెలియాలి. చీనా_పర్షియా.. పెరూరాజులు మా

166

"పేరు వింపే గడగడలాడళకారని ముఖస్తుతి చేసి దేశచర్మిత చెప్పటం మానివేశారు. దేశచర్యితలు ముఖస్తుతి వలన తెలియవు. రాజ్యాలూ యుద్ధాలూ దేశాలూ గురించి ఒక రాజపు్యత్రుడికి అవసరం. అది మీరు నాకు నేర్చలేదు___నిరుపయోగమైన పరభాష అరబ్బీ నేర్చుకోటంలోనే నా బాల్యం వ్యర్థమయింది..__అది మీదల్‌ననే జరిగింది___మీ ఇచ ృకాలనూ మీ ముఖస్తుతినీ అరవ్బీనీ నేను గత్హి స్తున్నాను. మీకు సర్దార్‌ పదవి ఇవ్వటం లేదు. నా కాలం వ్యర్థిపచ్చారు పరాయిభాష నూరిపోసి. నా మాతృ భాషని ఒదిలివేళారు.

మీరు చర్మిత భూగోళ ళాస్త్రం నేర్చికే ఇవాళ అలెగ్జాండరు అరి స్టాటిల్ని పూజించినట్లు పూజించేవాడిని. కనక మీరు అరిస్టాటిలు కాదు, నేను అలెగ్జాండరు నయినా మీవలన కాదు.

ఇట్లు పరభాషా పీడితుడు బౌరంగజేబు

'పె ఉత్తరం వలన పరభాషా పీడితులమిన పిల్లలు తమ స్వభావ సిద్ధమైన తెలివిని క్షానాన్నీ కోల్పోతారని మనం (గహించాలి. ఆలాగే పర భాషా వ్యామోహం వలన పరువుపోతుందనీ (గహించాలి.

నా చదువు తరువాత బాపట్ల లో మా చిన్నతాతగారు లాయరు నిభానుపూడి నర సింహారాపుగారి దగ్గర సొగింది. మా చిన్న బామ్మగారు అయిన తాయారమ్మగారు ఆవూరి ధనవంతులూ, లీడింగ్‌ లాయరూ అయిన రాచపూడి జగన్నాధరావుగారి కుమా ర్తె....స్టానంవారి సంగీతపు కాసుమేటు ఈవిడే. ఒ "ఆ రోజుల్లో మా పినతండ్రి మురళీధరరావుగార్హూ నేటి మరో రాష్ట్ర గవర్నరు కోన (పబాకరరావుగారూ నాటకాల రిహార్సలు వస్తుండే వారు. (సభాకరరావుగారూ మా బాబాయి అప్పటికి రహస్యంగా ....అంశే మా శాతగారికి తెలియకుండా సిగరెట్లు కాల్చేవారని గుర్తు....ఆ సిగరెట్టు

167

నేను తెచ్చిపెళ్టేదాన్ని....ఆ నాటకాలు నన్ను ఆకర్షించేవి....తరువాత నా నాటక రచనకి సబ్‌ కాన్షస్‌గా అప్పుడే పునాది పడి ఉండవచ్చును ....[_పభా కరరావుగార్ని అంకుల్‌ అని పిలిచేదా్నా. ఆయన ఆర్థికమంతిగా ఉండగా ఈష్రాత్ర పిలపుతో మిమ్మల్ని పిలపనచ్చునా?” అని అడిగాను.

నిక్షేపంగా: అలా పిలవకపోతేనే నాకు బాగుండదు. మాకు సేవ చేయబ'జ్టే ఈనాడు గొప్పదానివయ్యాపు”” అన్నారు.

అంతేకాదు, ఆయన “లతా” అని పిలవటోయి తడబిడ్డారు. నన్ను ఇంట్లో అందరూ హేమా: అని పిలుస్తారు. అదే ఆయనకు క్లాపకం ఉండి లత కొత్తగా అనిపించి ఉంటుంది.

బాపట్లలో చిత్రకళామందిర్‌ అనే....అప్పటికి గొప్పా ఇప్పటికి డొక్కూ అయిన సినిమాహాలు... ఉండేది. ఎందుకో తెలియదుగాని మా తాత గారికి రెండు కాంస్లి మెంటరీ టికెట్లు పస్తూ ఉండేవి. వాటికోసం నేనూ మా రెండో బాబాయి నిభానుపూడి (పసాదరావూ కు స్తీపట్లు పక్టేవాళ్ళం, ఎప్పుడూ గె-పు నాదే.

మా (ప్రసాదు బాబాయి వృకశాస్త్రంలొ డాక్టరేటు పుచ్చుకొని చిదం బరంలోని అన్నామలై యూనివర్శిటీలో (పౌపెసరుగా ఉంటున్నాడు. మా కుటుంబంలో డాక్టరేట్లు మా బాబాయికీ నాకూ మా తమ్ముడు (ప్రకాశరావుకీ ఉన్నవి. వరనగా బోటనీ__లిటరేచర్‌ __ఆర్గానిక్‌ కెమిస్ట్రీలలో.__ఆ రోజుల్లో మా మేనత్త సరన్వతి పెళ్ళి అయింది. ఆవిడ చిత్రపువారి కోడలు. రెండో మేనత్త లలిత. ఆమె అద్దంకి వారి కోడల. మూడో మేనత్త రాజ్యలక్ష్మి ఎవరి కోడలో నాకు తెలియదు.___మూడో బాబాయి కో కేశ్వరశర్మ పబ్లిక్‌ _ప్రాసిక్యూటరు. మా రాజ్యం నాలుగో బాబాయి బాల్టీ అమెరికాలో ఉంటున్నారు.

మా సరుసత్తయ్య పెళ్ళిలో వడ్డాణం ఇంట్లోనే చేయించారు. ఆ గడ్జెలు చేయటం అతగటం, ఆ బంగారపు సొగసు వలయాన్ని చేసేటప్పుడు నేను బడి మానేసి కంసొలయన దగ్గర కూర్చుని చూశాను. ముద్దగా ఉన్న

168

బంగారం సొగసుగా ఉన్న ఆభరణంగా మారటం నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యం. ఆ గజ్జెల బంగారం వడ్డాణంచేత చాలా కళాత్మకంగా ఉంది. తరువాత చొలా వడ్డాణాల్ని చూళాను. న్వయంగా ధరించానుకూడా. కాని ఆ అందం మరి చూడలేదు. మా తొతగారి ఇల్లు భలే బాగుండేది.

ముందు (ప్రహరీ లోపల విశాలమైన గదులూ, పైన ఒక గది ఉన్న డాబా....ఎంతో హాయిగా ఉండేది. మా పెద్ద పినతంగడి అప్పటికే పాటలు (వాసి పూనా శేడియో నుంచి పసారం చేసినట్లు గుర్తు, ఆయన రచ యితా చితకారుడూ అవాల్సింది. కొని హటాత్తుగా మా చిన్న తాతగారు ' మరణించటంతో__కుటుంబ భారం మీదపడి ఉత్త లాయరుగా మిగిలి ఫోయినాడు, ఆ తరువాత చదివాను. డ్మిగిలూ తెచ్చుకొన్నాను. కాని ఆ బాల్యస్మృృ్రతులు నన్ను విడిచి పోలేదు. అందుకే పిల్లల లేత మనసులు బాల్యపభావంలో ఉంటాము. అప్పుడు పరభాష గొప్పదని చెప్పరాదు. నేర్పరాదు మా+పిన్ని కమలమ్మ కరవదివారి ఆడపడుచు. శాంతికీ సహ నానికీ మారుపేరు. అచ్చమైన భారతీయ గృహిణి. మా బామ్మగారికీ__మా అమ్మకీ కస్త 'పింకితనం ఉన్నది. మా పిన్ని అచ్చంగా తల్లి ....ఆమెలో తల్లి నాకు పూజనీయం. నాకేమిటి? మా బాబాయిలకీ___అ త్తయ్యలకీ__ మా బొబాయిల సంకానా.కీ__మా అత్తయ్యల సంతానానిక్రీ కూడా ఆవిడ తల్లి. ఇంట పుట్టిన మాకు సరే ...మా అత్తయ్యల సంతానానికి తల్లి .... అదీ ఆశ్చర్యం. ఆవిడ కాదంపే మా బాబాయి. ఈ కుటుంబాన్ని పైకి తీసుకురాలేకపోయేవాడు. అందుకని మా కుటుంబం తరపున మా పిన్నికి అనంతకోటి కృతజ్ఞతలు తెలపుకుంటున్నాను__ఈ జీవిత చర్మిత్రద్వారా. అవిడ బాపట్లలో కమ్యూనిస్టు పార్డీ తరపున నిలబడి గెల్చి కౌన్సిలరయింది ఒక టరం౦.

నిభానుపూడివారి కోడళ్ళలో శెభాషనిపించుకున్నది . మా బామ్మ గారు రాజ్యలక్షమ్మగారూ.___మా పిన్ని కమలమ్మగారూ. ..మా అమ్మా చినబామ్మగార్లు అదృష్టవంతులు. కష్టాలెరుగరు. అంతేగాని నెగ్గుకు వచ్చిన

169

వారుకాదు. మా చినబామ్మగారు బాపట్లలో పుట్టినింటా మా అమ్మ విజయ వాడలో పుట్టినింటా ఉన్నారు.

మా పుట్టింట కందిపచ్చడి రుబ్బ గలిగిన కోడశ్ళే గౌరవింపదిడ తారు. అంత కందిపచ్చడి (పియులు నిభానుపూడివారు. మా చిన్న బామ్మ. గారు పెద్ద వెండి కంచంలో కందిపచ్చడి కలిపి నేతితో తడిపి మాకు.... అంచే పిల్లలకి ముద్దలు పెడుతూ ఉండేవారు. మా బామ్మగారూ అంతేట. నాకు గుర్తున్నంతవరకూ నగలు పెట్టుకొన్న ఒక సుందరాకారం అంతే. అ నగలు నాకు గుర్తుండి పోవడానికి కారణం....ఆవిడ స్నానం అప్పుడు కూడా వడ్డాణాన్నీ నాగవత్తుల్నీ తీసేది కాదు....మా చిన్న బామ్మగారికీ.... మా అమ్మకీ వడ్డాణాలుండేవి. మా పిన్ని దగ్గరకు వచ్చేసరికి లేవు. ఆమె సుగుణాలే ఆమె భూషణాలు.

మా ఇంట్లో వడ్డాణం ముఖ్యంగా ఉండాలనే అభ్మిపాయం ఉండేది. మా తాతగారి సోదరీ జనానికి అంయపే మా తంటడుల మేన త్తలకి కూడా ముఖ్యంగా ఎల్లంరాజు సీతమ్మగారికీ, తుమ్మలపల్లి సుందరమ్మగారిక్రీ వడ్డాణా లుండేవి. ఆడసడుచుల్లో మా సరుసత్తయ్యకి వడ్డాణం ఉండేది | మా పిల్లతరంలో నేనే వడ్డాణాన్ని పెట్టుకొన్నాను. ఇప్పుడా నగ ఆర్థికంగా భారం. పైగా మోటు అనుకుంటాను. ఎవరూ చూద్దామన్నా వడ్డాజధారి ణులు కనిపించటం లేదు డాన్సర్ల తప్ప. ఏది ఏమయినా వడ్డాణం నాకు ఇష్టం. అలాగే నాగవత్తులూను. ఆ తరువాత చంద్రహారం అనే ఆభరణం: ఉండేది. దాని తళతళలు ఇప్పుడు ఏ నగకీ రావు లేవు. నా కది పెదగా చాలా ఇష్టం లేదుగాని చిన్నప్పటి నుంచీ నా మెడలో ఉన్న పతకం మాడ్రం వేసుకుంటాను. మా సొంత మేన త్త అన్నపూర్ణమ్మగారి అభిరుచి పతక ధారణ. నా అభిరుచీ అదే. అలాగే ఎక్కువ బంగారు గాజులు. మా మాతా మహుల ఇంట్లో వడ్డాణాలు ఉండేవి గాని తాటాకుల్లాగా ఏమిటోగా ఉండేవి. మా మేనమామ డాక్టరు చలపతిరాపుగారు తన ఏక ప్యతికని

170

సాలంకృత కన్యాదానం చేశాడు. దానికి చేయించిన వడ్డాణం మళ్ళీ అందంగా ఉంది.

నా దృష్టిలో నగలు అందరికీ అందాన్నిన్వవు___కొందరికి అవపరి మిత అనందా న్నిస్తాయి. నగలకే అందాన్నిచ్చేవాళ్ళు మా నాన్న మేనత్తలు. ఆ అందం మౌ మేనత్తకి నచ్చింది. మా దగ్గరకి వచ్చేసరికి పోయిందనే చెప్పాలి. చూసేవాళ్ళకి అసహ్యం పుట్టించం. అది చాలు మాకు.

మా పినతండి మురళీధరరావు పంతులు ప్పూర్ధి కమ్యూనిస్టు. మా పిన్ని తప్ప మరెవరూ ఆయన కమ్యూనిజాన్ని హర్షించినట్లు కనపడదు. నేనై కే వ్యతిరేకించాను__కమ్యూనిస్టులు నగలు ధరించరు. మా పిన్ని మంగళసూత్రం తప్ప మరేమీ ఎరగదు. మా బాబాయి కమ్యూనిజం ఇందుకేనేమో అని నా అనుమానం....ఈ దేశంలో కమ్యూనిజం. ఇంగ్లండ్‌లో కాథలిక్‌ మతంలాగా మూర్థరీగా తయారయింది.అక్సరు చ్మకవరర్తి ఇండియాని పరిపొలిస్తున్న రోజులలో ఇంగ్లండ్‌లో మొదటి ఎలిజబెత్‌ అనుకుంటాను రాజ్యం చేస్తూండేది. కాథలిక్‌లూ(సపాజె 'స్టెంట్లూ....నేడు హైదాబాద్‌లో హిందూ ముస్లి ములకన్న హీనంగా ఒకరి నొకరు చంపుకుంటూ ఉండేవారని చరిత. ॥

కాని ఆ రోజులరో భారతదేశం పరమత సహనంతో వివాహాలతో చాలా సుఖంగా ఉండేదనీ చర్వితే. ఎలిజబెత్‌ రాజ్యకాలంలో సెంట్‌ బార్జలోమీని చంపారు.__(బూనోలాటి విద్వాంసుడిని నరికి పాలేశారు. కాని హిందూదేశంలో ఆనాడు అలా జరగలేదు. ఈనాడు మతకలహాలు ఉన్నాయంపే ఇతర దేశాల చెయ్యీ = మన అవివేకం.

మన దేశానికి విదేశీయులు ఎప్పుడూ అతిధులే....కాని ఇంగ్లిమ. వారంత అసహ్యంగా ఎవరూ (ప్రవ ర్రించలేదు....అయినా మనం నలభయి ఏళ్ళన్నా స్వేచ్చగా ఉండక ముందే వారి భాషకి మళ్ళీ బానిసలమయ్యాం. ఇది చాలా విచారించదగ్గ సంగతి__పక్కభాష మనం నేర్చుకోము. కాని.

“మగ

ఇంగ్లీషు పిచ్చి ముదిరింది. పోనీ పిల్లలు ఆ భాషలో నయినా గొప్పవాళ్ళవు ళారా కనీసం? అని (ప్రళ్నించుకుంకే ఆత్మపరీక చేసుకుంకు అఆ ఆశా కనపడదు. వకః సంధాః యదపి భవతః-.-అంతే (కాళిదాసు మా అన్నయ్య నేటి ఫోర్త్‌రేట్‌ రచయితల కధల్లోలాగా (పేమను పేమించాడు. వ్య క్తినికాదు. (ప్రేమకి పరస్త్రీయేగాని పెళ్ళాం పనికిరాదు మా జిజ్జి, మా బంగారుతల్లి నన్ను ఓదార్చడానికి దానికి తోచిన "రెండు వాక్యాలు (నాసింది__జిజ్టి నా మేనగోడలు. శారీరకంగా అన్న కూతురు మాట అలా ఉంచి మానసికంగా అది నా అన్న కూతురు.... అంజ ఈ మధ్య చిన్నపాటి రచనలు చేస్తోంది కూడా. 26 మా అన్న బాలసుందరరావుని గురించి ఈ పక రణం అంతా (వాయాల్సి ఉంటుంది. మా 'పెదతల్లి లక్ష్మీ దేవమ్మగారిని___గాలి సుబ్బారావుగార నే మావికొండ నివాసికి ఇచ్చి మా మాతామహులట తెన్నేటి లక్ష్మీకాంతయ్యగారు. వివాహం చేశారు__ రెండు మా తల్లిగారు _ మూడు మా పినతల్లి లక్ష్మీ దేవమ్మగారు.__ఈచిన్న లక్ష్మీ దేవమ్మగారిని కూడా చింతలపూడి ముక్కు సుబ్బారావుగారనే ఆయ నకు ఇచ్చి వివాహం చేశారు - ఇద్దరు లక్ష్మీదేవమ్మల భర్తలూ సుబ్బా రావులే _ ఇద్దరూ అకాలమృత్యుష పాలయినవాలే__మృత్యువుకి కూడా ఏదయినా లెక్క ఉందేమో నాకు తెలియదు___మా పెదతల్లి పోయిన తరు వాత పుట్టిన మా పిన్నికి అదే పేరు ెట్టథఓం ఆవిడ భర్తా సుబ్బారావు కానటం ఆవిడా చనిపోవటం యాదృచ్చికం కాదేమో? ఏదో ఉందేమో? ఏమో? 172

మా 'పెదతల్లి చాలా అందగత్తే అని చెప్పుకుంటారు. అవిడ. పోలిక నాకుగాని, మనవరాలైన మా జిజ్జికిగాని రాలేదు. డోకు వచ్చేట్లు ఉండం. అంతకే సంతృప్తి పడుతున్నాం. మా 'పెదతండి గాలి సుబ్బా రావుగారు దేవీ ఉపాసకుడనీ బెడిసికొట్టిందనీ నాకు చెప్పారు. ఆయన. వౌనం పిచ్చికాదు. భార్యా విరహమేనని (గహించాను. సరే ఆకథ అలా ఉండనిద్దాం.

ఆ మా పెదతల్లి గారు పదహారు సంవత్సరాలకే మా అన్నయ్య: బాలసుందరరాపుని (పసవించి....ఆరు నెలల పదిరోజులు ర కహీనతతో తీసుకుని వైద్య నిమిత్తం తెన్నేరు నుంచి మా తల్లాల మేనత్త కావమ్మ గారి ఊరయిన ఆకటపల్లికి పంపబిడి = అక్కడ అదివరకే వితంతువెన కావమ్మగారి కూతురు మంథతిపగడ లక్ష్మీ దేవమ్మగారి చేతిలో తన పసి గుడ్డుని పెట్టి నువ్వు వీడిని పెంచి పెద్ద చేయమని (ప్రాణాలొదిలిందని ఒక 'వైపువారి కధనం.

మా అమ్మమ్మ కధనం వేరుగా ఉండేది....తెన్నేరులో వైద్యం. లేనట్లు అకటపల్లి తీసుకెళ్లారు. అ(శద్ధవలన బిడ్డ (పాణం పోయింది. దాని పసికందుని నేను పెంచలేనట్లు కావమ్మగారికీ కూతురికీ ఇచ్చారు. ఇది మీ తాతయ్య తెలివితకు్కవదనం అల్లాడు (బితికున్నాడనయినా ఆలో చించలేదు అనేది. ఏమయితేనేం మా అన్నయ్య అటు తండ్రికీ మేన త్తకీ కౌకుండా __. ఇటు అమ్మమ్మకీ మేనమామలక్రీ కాకుండా తల్లిమేన త్త కూతురూ___మహావికారపు ముండా అయిన మంటత్రిప్రగడ లక్ష్మీ దేవమ్మ దగ్గర 'పెరగాడు.

మా అన్నయ్య మాటల (ప్రకారం___

నా అయిదో ఏట బళ్ళో వేసేవ్సుడు నేను అమ్మా అని పిలు న్లున్న వితంతువునా తల్లి కాదని తెలిసింది.__నా గుండెలి అందరిపైనా తిరుగు బాటు ఆ క్షణంలోనే (ప్రారంభమయింది. “ఏం చేయను తాతయ్య కొడ తాడు గదా” అన్నాడు.

73

అయితే ఒడుగు దగ్గరకొచ్చేసరికి మౌ తాతయ్యగారికీ _కానమ్మ గారికీ పోరాహోరీ తగాదా అయిందట = పెంచిన కల్లి దత్తత ఇమ్మని కోరింది _ నా కూతురుకి అల్లుడికి నీళ్ళు వదలాలిసింది వీడే గనక దత్తత ఇవ్వటానికి వీలులేదని మా తాతా ఆవిడా 'దెబ్బలాడుకున్నారట = అందులో మా తాతగారిదే సపెచేబయి అయింది. మౌ “పెదతండ్రి సుబ్బారావుగారు అప్పటికే మౌని _ పెచ్చివాడయిన తండ్రి అని మౌ అన్నయ్యకు తండ్రి మీద బాధ్యత లేకుండా చేసింది = పెంచిన తల్లి+ ఒడుగు అయినాక సీ మనవడు నాకు అవసరం లేదంళే తెన్నేరు తీసుకువచ్చి బడిలోకి పంపటం (ప్రారంభించారు మా తాత _మా అన్నయ్యకి అప్పటికి ఎనిమిదేళ్ళు....కాని మేధావి తన యీ జన్మ నిరర్ధకం అనే అభ్మిపాయం కలిగింది. తల్లిలేదు....తం్యడి ఉన్మాది .... పెంచిన తల్లి స్వార్ధపరురాలు _ తాత కోపిష్టి....ఇదీ వాడి అభిప్రాయం = ఈ పరిస్థితిలో కానమ్మగారూ ఆవిడ కూతురు లక్ష్మీదేవన్ముగారూ తెన్నేరు వచ్చి మా అమ్మమ్మ ఒళ్ళోపున్న మా అన్నయ్యని చూసి అసూయపడి కూతురు చచ్చినప్పుడే పెంచవచ్చుగా ఇప్పుడు (యేమ కారిపోతోంది అని సాధించి అసూయతో మా తాతని అడక్కుండానే మా అన్నయ్యని తీసుకు ఫోయారుట ఆకటపల్లికి. మా తాతయ్యకి మా అమ్మమ్మ విషయం చెపితే “పోనీలే ఎనిమి చేళ్ళు పెంచిన పేమ” అన్నాడుట. మా అమ్మమ్మ 5? లో చచ్చిపోయేవరకూ తన ఆడబొడుచు కావమ్మగారూ ఆవిడకూతురు లక్ష్మీదేనమ్మగార్ల దురాగకాల్నీ _ తన ముసిలాయన చేతగానితనాన్నీ ఆ ఒక్క నలసునీ దూరంచేసి వాళ్ళ చేతిలో పెట్టటాన్నీ తల్బకుని దుఃఖసడేది _ ఈ విషయంలో ఆవిడ తన మనవడిని తసకి దూరంచేసిన భర్తనీ, కావమ్మ లక్ష్మీదేవమ్మలనీ ఏనాడూ క్షమించలేదు. అలా మా అన్నయ్య తనదికాని ఇంట్లో "పెరుగుతుండగా = అతని 174

పన్నెండవ ఏటి మా నాన్న నిభానుపూడి నారాయణరావుగారు ఆ ఇంటి "రెండవ అల్లుడయినాడు. చురుకయిన ఈ తల్లి లేనివిడ్డ తన _ఒదినగారి ప్యుతుడనీ షడ్డకుడు ఇంకా జీవించి ఉన్నాడనీ - తల్లీ కూతుళ్ళయిన వితంతువులూ మామగారూ ఒకటనీ _ ఆత్తగారయిన కామేశ్వరిమ్మగారు చెప్పటంవలన తెలుసుకున్నాడు _ తల్లీ కూతుళ్ళు కనే ఆ రోజుల్లో మా అమ్మా అన్నయ్యా ఒక ఈడువాళ్ళు.

మా నాన్న వెంటనే మా అన్నయ్యని అభిమానించటం (ఫారంభిం చాడు. అప్పటినుంచీ మౌ నిమ్మలూరులోనే ఎక్కువ భాగం మా అన్నయ్య కాలం గడిచేది. భాగ్యవంతుడై న అల్లుిడిమాట కాదనగలగిలేడు మా తాతయ్య _ వితంతువులు గొణిగితే కస్పుమన్నాడట, “ఇన్నాళ్ళూ ఆడ ముండల మధ్య పెరిగాడు = ఇప్పుడు కాస్త మొగవాళ్ళ మధ్య ఉండనీ.... నారాయణరావుకి వాడూ కొడుకే, సుబ్బారావు పిచ్చివాడయినా _ ఆ కొడు కుని ఆ పినతం(డి పై కితేగలడు మీ ఆ _స్పివద్దు పాడూవద్దు?? అనేశాడట మా తాతయ్య.

ఒడుగప్పుడు దత్తత ఇవ్వమంతే నా కూతురికీ అల్లిడికీ సీళ్ళు వదలాలన్నాడు. ఇప్పుడు రెండో అల్లుడు రాగానే సుందిగాడికి అతనే తండి అంటున్నాడు, ఈ ముసిలి ముండాకొడుకు స్వార్ధపరుడు అను కున్నాం. ఆస్తి కూడా వద్దంటున్నాడేః: అని గుసగుసలు పోయారట. అందులో కసి ఉంది కార్బ్పణ్యం ఉంది. కోధం ఉంది. అసళఠే ఆస్తిగల 'వెధవముండలు _-ఆ_స్టి అంటే పాతికెకరాల ఆకటపల్లి పొలం పెద్దగా పండేదీకాదు.

నిభానుపూడి నారాయణరావుగారి కొడుగ్గా 'పెరగికే అస లీ ఆ స్తిసీ వీళ్ళనీ లెక్కచేయడు. మనకి చక్నేకాలానికి ఒకిడుండాలి అని కూడబలు క్కుని నిమ్మలూరు శెలవుల్లో వెళ్ళచ్చును అని ఒప్పించి బెజవాడలో తర్జుఫారంలో చేర్పించారు మా అన్నయ్యని, అయినా నారాయణరావుగారి (సభావం పోలేదు. నెలకి పదిరోజులు ఆయన బెజవాడలోనే ఉంటాడు

175

గనక. ఇది (గహించినా మా తాతయ్య సహకారం లేదు గనక అప్పటిక్‌ నోరు మూసుకున్నారు. మౌ నాన్న వ్యాపారస్టుడు _ ఆయన చేతిలో డబ్బు ఉండేది. అంకే అప్పుడప్పుడే యవ్వనంలోకి అడుగుపెడుతున్న మా అన్నయ్యకి పినతంగడి సౌమ్య సుందరరూపం ఆయన (యేమా గొప్ప రక్షి అయినాయి. అలాగే పెంపుడు తల్లికీ పినతండికీ మధ్య స్కూలు ఫై నలు అయిపో మింది... రెండేళ్ళు ఊరికే ఉన్నాడు. అదుగో అప్పుడు మా అన్నయ్య పెళ్ళి సమస్య (ప్రారంభమయింది. మా వేలు విడిచిన మేనమామ తెన్నేటి (శ్రీరాములుగారి కుమా_ర్తె దుర్గా వెంకటరత్నంని 'పెళ్ళిచేసుకోమని పెంపుడు తల్లి నొక్కసాగింది. మా తాతయ్యకీ ఈ సంబంధం ఇష్టమే. సదరు పెళ్ళికూతురు తల్లి కానమ్మగారి మరిది కూతురు....అలాగన్నా మా అన్నయ్యని పినత౦(డ్రి (పభానం నుంచి తప్పించవచ్చని వితంతువుల (భాంతి. ఆపిల్ల అందగత్తె కాదు గనక మా నాన్నకి ఇష్టంలేదు ....కనక మా అన్నయ్యకీ ఇష్టంలేదు. ససేమిరా చేసుకోను పొమ్మన్నాడు _ ఈ తిరుగు బాటులో వాడు గెల్బాడు. అందుకు పినతం[డి అండఉంది _ ఆ రోజులో ఒక కురవాడు కుటుంబాన్ని ఎదిరించటం పెద్ద విప్లవంకిందే లెక్క క్త ఈ ఫామిలీ పాలిటిక్స్‌నించి దూరంగా ఉంచుదామని మా నాన్న మౌ అన్నయ్యని విశాఖపట్నం తీసుకెళ్ళి మివెస్‌ ఎ. వి. ఎన్‌. కళాశాలలో ఎ. ప్ఫే.లో చేర్చి హాస్టలలో చేర్చివచ్చాడు. మా అన్నయ్య ఎప్ఫే చదువుతున్న విషయం తెలిసి ఆ రోజులకి అది గొప్ప చదువే గనక బందరులో తాసిల్దారుగా ఉన్న వేమూరి రంగనాయకులుగారు తన జ్యేష్ట కుమార్తె మధుర మీనాక్షిని మా అన్నయ్యకి ఇవ్వాలని మా నాన్ననీ అడగటం, ఆ పిల్ల సౌమ్యతని చూసిమా నాన్న ఒప్పుకొని మా అన్నయ్యని పిలిచి పెళ్ళిచూపులు ఏర్పాటు చేయటం జరిగింది. ఆ రోజుల్లో పెళ్ళి చూపులు లేవు. మానాన్న మా అమ్మని చూస్తా నంపేనే విడ్డూరింగా భావించారట. వితంతువులకు అనటాని కేమీ లేక 176

పోయింది. తాసిల్హారు కూతురు _ పిల్లకొద్ది పశ్లెత్తయినా బాగుంది. పిన తంగడి "పెళ్ళి చూపులకి తీసుకెడుతున్నాడు ఇందులో కాదనటానికి ఏమీ లేదు. అయితే మామగారి అండ ఉంటుందని మా తాతయ్య ఒప్పుకున్నాడు. ఏదో కొన్నాళ్ళు సగంపెంచీ సగం కాదన్నా తమమాట చెల్లదు అని నిర్ణ యించుకుని నోరు మూసుకున్నారు.

అదుగో అప్పుడు నేను జన్మించాను....అంపే మా అన్నయ్యకి నాకూ పాతికేళ్ళవార ఉంది. మా అమ్మ కాపరానికి వెళ్ళిన పదేళ్ళకు నేను పుట్టాను. మా అన్నయ్య దుర్గా వెంకటరళ్నాన్ని చేసుకుంకే గుమాస్తా అయి పిల్లల్ని కనేవాడు, ఒదిలేద్దాం.

వితంతువులు మా వదిన మీద చాలా కోపం చూపించేవాళ్ళు. చాలా హింసించేవాళ్ళు....ఆది తరువాత... మొత్తానికి జన్మించి నెలల పిల్లనై మా అన్నయ్యపెళ్ళికి ఆడబిడ్డ లాంఛనాలు తీసుకొన్నాను. మా అన్నయ్య స్నాతకం కూడా మా నాన్నే చేళాడుట. మా పెద్దమేనమామ రాఘవయ్య గార్ని కూర్చో బెడదామని ఎంత ట్రై చేసినా మా నాన్నంపే ఆయనక భయమే గనక ఆయన కూర్చోలేదు. అంటే ఈ సుందిగాడు నారాయణ రావుకి కొడుకై పోయినశ్హే. అని నిర్ణ మంచుకొన్న వితంతువులు మాట్లాడ లేదు. అలా జరిగింది మా అన్నయ్య పెళ్ళి,

మా అన్నయ్య ఎ.ప్ఫే పాసయినాడు. డాక్టరు కావాలని వాడి కోరిక. కాని వితంతువులు *మాకు సంబంధంలేదు నీ పినతం[డ్రీ మామగారూ ఉన్నారుగా” అన్నారు. మామగార్ని అడగటం నామోషీ = మెదలకుండా విచారంగా ఉన్న కొడుకుని చూసి మా నాన్న నన్ను ఎత్తుకోమని ఇచ్చి ఇలా అన్నాడట.

£హీమ్షక్రీ నీకూ నా దృష్టిలో భేదంలేదు. నీవే నా పెద్ద కొడుకువి. ఏని-ఉ నీ ప్యూచర్‌ ఫ్లాన్‌?” అని అడిగాడట.

సంచేపాస్తూ నసుగుతూ. *డాక్టరుని కొవాలనుందీ బాబాయి అన్నాడు మావాడు,

(12) కా

అంతే.

విశాఖపచ్నంలో ఎం.వి.వి,ఎస్‌.లో సీటు సంపాదించటం జాయి నవ్వటం పదిరోజుల్లో అయిపోయినాయి. డబ్బు లోటులేదుగద.

అప్పుడు భయపడ్డారు వితంతువులు.

“క్కు సుందిగాడు తెలివిగలవాడు. డాక్టరవటం ఖాయం _ పినతండీ. మామగారూ ఆర్థికంగా అండ, మన జోడిపాతికెకరాలు వాడికి తెక్కలేదు. "పెంచామని వాడితో సంధి చేసుకోటమే ఉత్తమం” అనుకున్నారుట.

నారాయణరావు....ఏదో తనకి తోచిన సంబంధం కుదిర్చాడు గొప్ప కోసం = వియ్యంకుడు రంగనాయకులు గార్ని సంటప్రదించి....ఆయనని డబ్బు అడగకుండా డాక్టరీలో (ప్రవేశ పెడతాడని వాళ్ళు భావించలేదు _ ఆ పైన మా వదిన నిమ్మలూరు కాపరానికి రాకుండా జాగ త్తపడి మా నాన్న అన్నయ్యలు లేనప్పుడు పెంచిన హోదాతో ఆవిడని ఆకటపల్లి కాపరానికి తీసిచ్చారు.

తాసిల్దారు కూతురు తను, అంతవరకూ నారాయణరావు కోడల్ని అనుకున్న మా వదినకి ఇది పెద్దషాక్‌ _ తండ్రిని డబ్బడగకుండా ఉండటం మామగారి గొప్పతనం అనుకుంది = కాని వితంతువుల తెలివిని అంతటి తాసిల్ఞారయిన తనతండిగాని తెలివిగల తల్లి సరన్వతమ్మగారు గాని (గ్రహించకుండా ....పాపం పెంచారు. వాళ్ళకి మాత్రం సుందరం తప్ప మరెవరున్నారు. పొతికెకరాల పొలం ఎందుకు పోనియ్యాలి అని ఊరు కున్నారు.

మా నాన్నా = అన్నయ్యా - కూడా ఏమీ అనలేదు.

“తమ్ముడూ ....సీ కొడుకుని మేమూ పెంచాం మధురని కాపరానికి అందుకే తీసుకొచ్చాం....ఇప్పటికే చాలా ఖర్చుపెట్టావు. ఇక ముందు మేమే డబ్బు పంపుతాం ఏడో తల్లిలేనివాడు” అని మా నాన్నతోనూ_

_అనాయనాః సుందరం....మా కంళే ఎవరూ లేరు కనక _ నిన్ను పట్టుకొని వేగ్శాడుతున్నాం. నారాయణరావుకి సీమ పుట్టింది. ఇంకా 176

పిళ్ల లు పుట్టచ్చును అప్పుడు సీ మొహం చూస్తాడా?” అని వూ అన్నయ్య తోనూ చెప్పారు.

మా అన్నయ్యకి ఈ మాటల అర్థం తెలుసు....కాని మామగారు కూడా అదే మంచిదన్నాడు....అవును హేమ పుట్టింది....పోనీ ఈ ముండలు "పెంచారు గదా అనుకుని సరే అన్నాడట.___రెండో పపంచ యుద్ధకాలం విశాఖపట్నంమీద బాంబు పడుతుందని పుకారు రావటంతో నిమ్మలూరు వచ్చి భార్య ఆకటపల్లిలో ఉండటంతో ఆకటపల్లి వెళ్ళిపోయినాడు. మిలిట రీకి డాక్టర్లు అవసరం గనక యంబి.వి.యస్‌. ని మూడేళ్ళకి కుదించింది. (ప్రభుత్వం. చివరి సంవత్సరం చదనటానికి మద్రాసు వెళ్ళిపోయినాడు సెల చవల తరువాత.

మా నాన్నకి మద్రాసులో రాయపేట హైరోడ్డులో 174 వ నెంబరు గల ఇల్లా ఉంది. దాంట్లోనే ఉండేవాడు మా అన్నయ్య చదువుతూ. అయి పోయిన తరువాతా కూడా.__ఈలోగా మావదిన పాట్లు చూద్దాం. అటు తాసిల్టారయిన తండ్రి అకాల మరణం. మరో చెల్లిలూ తమ్ముడూ ఉండటం తండి మిగిల్చింది పెద్దగా ఏమీ లేకపోవటం. మామగారయిన నారాయణ రావుగారికి కడుపులో అల్ప్సరు రావటం, మార్భియా అలవాటనటం తద్వారా ఆయన కృశించిపోవనటం వలన ఆమెకి దిక్కుతోచక వితంతువుల దగ్గరే వుండిపోయింది._వాళ్ళు మదదాసు కాపరాసికి పంపలేదు. ఖర ఎవుతుందని " చంకచెబుతూ-సహజంగా వితంతువులకు పచ్చగా ఉన్న ఆ యువదంపతుల మీద అసూయ. మా అన్నయ్య ఎదిరించాడని కోపం.అన్నీ మా నదినమీద చూపించారు.

మా వదినని నిమ్మలూరులో ఉంచలేదు....మ్యద్రాసు పంపలేదు... పోనీ ఆకటపల్లిల్‌ నూ ఉంచలేదుంఏ దుర్గావెంకటరత్నాన్ని మా అన్నయ్య కాదన్నాడో ఆ దుర్గొవెంకటరత్నం తండి తెన్నేటి ్రీరాములుగారి చేజ వాడ ఇంట్లో ఉంచారు = నాకు నాలుగయిదేళ్ళు వచ్చినయ్‌. - ఈ వదిన నా- సఫౌంఠం అన్న అభిప్రాయం ఏర్పడింది మా అన్నయ్యవలన ....అసలు

179

చాలా రోజులు అన్నయ్య మా తలిదం(డ్రుల సంతానమే అనుకునేదాన్నిం మా వదిన మా ఇంట్లో ఉండాలన్న అభిప్రాయం సబ్‌ కాన్షన్‌గా ఉండేది ఆనుకుంటాను__ఈ వికృతప్పు 'వెధవముండలు మా వదినని తిడుతుంకే భరించలేక పోయేదాన్ని. అందువలన వాళ్ళకి నేనన్నా పడదు.

దుర్గా 'వెంకటరత్నాన్ని కాస్త ఉన్న కుటుంబంలోనే ఇచ్చారు. ఆవిడ సినిమాలు చూడటానికి తరుచు విజయవాడ వచ్చేది.__ఆవిడకి మంచి నీళ్ళు దగ్గరనించి మా వదిన అందించేట్లు ఆజ్ఞ 'పెళ్తువాళ్ళు య నేను నిమ్మలూర్నించి మ్యదాసు 'వెడుతూనో నస్తూనో ఈ బెజవాడలో కొద్దిరోజులు ఉండటం సంభవించేది . మా అమ్మ మూర్జురాలు, చూసీ ఊరుకునేది. మా వాన్న వచ్చేసరికి అందరూ అతిఆప్యాయం చూపించేవాళ్ళు___మా నాన్న మాత్రం కోడలినే “మధురా కాసిని మంచినీళ్ళివ్వు తల్లీ” అనిగాని ఇంజ క్షన్‌ సిరెంజి బాయిల్‌ చేసి తెచ్చిపెట్టమనిగాని అడుగుతూ వుండేవాడు మార్చియాకోసం.

ఆ తల్లీ అన్న పిలుపుని కూడా లక్ష్య పెట్టకుండా వితంతువులు మా నాన్ననీ వదిననీ ఏదో అన్నారు. అది విన్న మా నాన్న చచ్చేవరకూ కోడల్ని గురించి బాధపడేవాడు గాని కొడుక్కి కాపరానికి మ్మదాసు తీసుకు రమ్మని చెప్పలేదు__ఆప్పుడా మాటల అర్థం నాకు తెలియదు. అలా మా నాన్నని దూరం చేసిన వితంతువులు మా వదినని బాధ పెట్టటంలో కృళ కృత్యులయారు.

చివరకి ఆవిడమీద కాఫీ పొడుం దొంగతనం కట్టారు. తాసిల్దారు కూతురూ-నారాయణరావు కోడలూడాక్టరు బాలసుందరరావు భార్యా అయిన. మూ వదిన పడ్డ బాధలకి ఇదో మచ్చుతునక మాతమే. ఇలాటివి చాలా ఉన్నాయిఎముఖ్యంగా మొగుడూ పెళ్ళాలని కలవనీయలేదు.._అనుక్షణం గ్మొడాలని హింసించేవాళ్ళు-ఇదివరకు స్ధితి ఆయితే మామగారితో చెప్పు. కునేది. ఇప్పుడు ఆ (ప్రాప్తం లేదు.

మా వదిన మహాపతి(నత.

18

ఆవిడ మనసు భర్తమీద విరిగిపోయేట్లు చెయ్యాలని కానోలు మా అన్నయ్య ఆడవాళ్ళతో తిరుగుతాడని ఆవిడ ముందే చెప్పుకునేవాళ్ళు_._ ఇందులో కొంత నిజం ఉంది అంగీకరించాలి తప్పుదు. కాని మా వదిన మ్రాసో అని విలపించేది. ఆఖరుకి భర్తతో వెళ్ళటానికి జట్కా ఎక్కిన తరువాతా కూడా బలవంతంగా ఆపేవాళ్ళు.

అప్పటికి మా వదిన తల్లి సరస్వతమ్మగారికి వేడెక్కింది ___ తన కూతురు భర్హదగ్గర కాకుండా అల్లుడి వేలువిడిచిన మేనమామ ఇంట్లో___ అల్లాడి భార్య కాటోయి తప్పిపోయిన దుర్గా వెంకటంత్నానికి దాసిగా ఉండటం సహించలేకపోయింది___దుర్గా వెంకటరత్నానికి పల్లెటూరి సంబంధం చేశారు. డాక్టరయిన బావతో మ్మదాసులో ఉండకుండా అడ్డు పడింది ఈ మధురే__అన్న బాధ ఉండేదనుకుంటాను.. ఆవిడని ఏకీపిం చేది వితంతువుల సహాయంతో___అది సహజమే అయినా___ నేనుమాత్రం త్మీవంగా ఎదురుతిరిగాను ఆ చిన్న వయసులొనే. మా వదిన నన్ను కౌగ లించుకొని నిశ్శబ్దంగా ఏడ్చేది.

సంకురుమయముండ.హిరానీముండ_అని నన్ను తిన్హైవాళ్ళు వితం తువులు___ఈ ముండతిట్లు మా పుట్టింట వినలేదు.నాకు ఏ డేళ్ళప్పుడు వీళ్ళ మీద ఆ తిట్ల కే ఎదురు తిరిగాను. దీన్ని కింద పెడితే పంటలూ పైనపెడితే వానలూ ఉండవు - అనేవాళ్ళు, దాంతో వాళ్ళంకే బాల్యంలోనే తీవ్రంగా అసహ్వ్యించుకొన్నాను.కాని వితంతువులు నామీదా కసితీర్చుకొన్నారు నా బాల్యవివాహం అ దుర్గా "వెంకటరత్నం తమ్ముడితో జరిపి. మా తాతగారు ఆస్తి వ్రాసిపోయినారు. మా నాన్న ఆరోగ్యం పూర్తిగా వాశనమయింది. మా అన్నయ్య నిర్మలగారితో (పేమలో పడి పట్టించుకోలేదు. మా అమ్మ మూర్జరాలు.__మా తాతగారి మోక్షప్రాప్తికి కన్యాదానం అవసరం అని "పెళ్ళి నిశ్చయించారు. అయినా అ చిన్నతనంలోనే నా కా పెళ్ళి ఒద్దని ఎదురుతిరిగాను. అప్పటికి మా కుటుంబంలో నాకు అండలేదు. మా అమ్మ కొట్టింది. మద్రాసు పారిపోదామని (ప్రయత్నించాను. కొని నయసు చిన్నది

181

డబ్బులు లేవు. మా నాన్న చివరిదశ, అయినా కన్యధార పొయ్యనన్నాడు. మార్భియా'" మత్తులో పోయించారు. ఆ పెళ్ళి అధ్వాన్నమయింది. మా వదిన మాతం ఏడిచింది.మా అన్నయ్య పెళ్ళికి రాలేదు ఇష్టంలేక.

భగవంతుడికి కూడా ఆ పెళ్ళి ఇష్టం లేదని తరువాత తెలుసు కున్నాను. ఇక దాన్ని గురించి అనవనసరం___విషయం మా అన్నయ్య కథ....నా జీవితంలో మా అన్నయ్య పోర్షను పెద్దది. నా బతుకుని దిద్దిన న్యక్తి అనంతరకాలంలో.

సరే అనంతరం మా వదిన కాపరానికి వెళ్ళింది మ్యదాసు....ఆవి డతో వితంతువు లక్ష్మీ దేవనమ్మగారు వెళ్ళింది._అక్కడా తో భే మిగిలింది మా వదినకి. మా అన్నయ్యంనేటి ఫోర్తురేట్‌ రచయితల కథల్లో లాగా (యేమను సేమించాడు. వ్యక్తిని కాదు. (పేవకి పరస్త్రీయేగాని "పెళ్ళాం పనికిరాదు గనక మా వదినకి పెద్ద చదువు లేదు గనక....ఆం్యధ మహిళా సభలో చదవమని సంపొడు. చిన్న తోడు నేను(బ్రతుకులో చిత్రం... బాలికగా మావదిన వెంటా_యునతిగా మా బిజీ 'వెంటా._..ఈ నయసులో మా బిజీ కూతురు చిన్నమధుర వెంటా నేనా ఆంధ మహిళాసభకి వెళ్ళాను.

వల పెరుంగక (బతికి కులికి మురిసేకన్న-వలచి

విఫలమ్మొంది విలపింప మేలురా న కృష్ణశాస్త్రి

నేను జీవితాన్ని, కవిత్వాన్నీ కలిపి రెండూ పాడు చేసుకోవటం గిట్టనిదాన్ని

మా అన్నయ్య నిర్మలగారనే ఆవిడతో స్నేహంగా ఉండే కాలంలో నేను చాలా చిన్నపిల్లను. ఆవిడ మా అన్నయ్యకన్న పెదది. వీఐవాయిషూ ఉండేది....న్యాయంగా వీటిని గురించి ఛాయనవనర ంలేద్‌. కాని పురాణం

182

సుబహ్మణ్య శర్మగారు తను (వ్రాసిన చలం జీవిత బ్‌ గ్‌ చరిత తెలుగు వెలుగులో మా అన్నయ్య '*ఫ్రీ లవ్‌ వు శ. సౌవైటిలో 'మెంబరని (వ్రాశారు. చాలామంది ఆ

విషయం నన్ను అడిగారు__ఈ విషయంలో మా అన్నయ్య ఒకింత స్వార్ధపరుడని చెప్పాలి. అవ్వు లేదు (ఫీ లేదు.

నేనుగాని వాడి కూతురు జిజ్జిగాని చాలా కట్టుదిట్టాల్లో నే "పెరిగాం. లవ్‌ (ఫ్రీగా అనుభవి స్తే వాడు అనుభవించాడేమో పాఠకులు నిర్ణయించండి. నాకు తెలిసినంతవరకూ (పేమ వాడికి కాలక్షేపం అనుకుంటాను. అయికే ఆ విషయాల్లో చాలామంది మనసులు కష్టపెట్టాడు. ముఖ్యంగా మా వదిన మనసు. ం

మా వదిన ఆ నిర్మలగారితో నిర్మలంగానే (ప్రవర్తించేది, నిర్మల గారు త్వరలోనే కయతో చనిపోయినారు.. ఆనంతరం డేనియల్‌ అనే నర్సు (పేమలో తలమునకలుగా పడ్డాడు. నదరు డేనియల్‌ చాలా 'వెక్సీ ఫిగరు.ముంతంత కొప్పుతో ముందు బరువుల్ని వెనక బరువులు బాలెన్సు చేస్తూ ఉండగా నడిచివస్తూ ఉండేది. మళయాళీ |కిస్టియన్‌. ఇది మావద్రి నకి పెద్ద దెబ్బ_నిర్మలగార్ని ఆవిడ అనుమానించలేదు. డేనియల్‌ని అను మానించకుండా ఉండలేదు__ఈ నందర్భంలో మా జిజ్జీ పుట్టింది?...మా నడినకీి పిల్లలు పుట్టరని ఇంటిలో వితంతువుల నిర్ణయించారు. ఆవిడకి నేనే బిడ్డను మా అన్నయ్యకీ అంకే.___అలాటప్పడు పిలవని చిన్నారి అతిధి మా జిజ్టీ....అంయే నా మేనకోడలు జలంధర పిల్లికళ్ళతో పుట్టింది. కడుపూ పురుడూ సందర్భంగా మా వదిన తిల్లి సరస్వతమ్మగారు నచ్చింది. ఆవిడ ఈ విషయాన్ని కనిపెట్టి మా వదినకి చెప్పింది. ఏం చేయగలదు మా వదిన ఏడవటం తప్ప.

మా అన్నా వదినల పడక గది ఎంత బాగుండేదో? వదిన ఒక రాత్రి వేళ నన్ను ఆ గదిలోంచి ఎత్తుకెళ్ళి వేరే పడుకో బెళ్లేది. పొద్దున్నే లేచి ఆవిడతో తగూ వేసుకునేదాన్ని....“మా తల్లిగా ఇవ్వాళ మీ అన్నయ్య

కే8ిలి

బదులు నువ్వే పడుకుందువుగానిలే” అనేది. ఆ మాటల వెనక ఉన్న విషాదం అనాడు చిన్నతనంవల్ల నేను గుర్తించలేదు__ఒక రోజున నీ పెద్దకూతురు....అం'యే నేను....నా వెన్నుమీద వేడి అట్లు వేస్తే వదినకి పిల్లలు పుడతారని సరస్వతమ్మగారు పరిహాసం ఆడింది. వెన్ను చలనలేని వాళ్ళకు వేడి అట్లు వేసి వీపుమీద చల్లారేవరకూ ఉంచితే పిల్లలు పుడళా రని ఒక సామెత. దాని అంతరార్థం విని హడిలిపోయాను. రాజుగారి ఎదురుగుండా సేవకుడు వెనక్కి. వెనక్కి నడిచినట్లు సరస్వతమ్మగారి ముందు నడవటం చూసి మా అన్నయ్య “*ఏమిటి దీని అవస్థ” అని అడి గాడు.

విషయం విని తరువాత విరగబడి సవ్వి....నన్ను ముద్దు పెట్టుకుని అ త్తగారిని కోప్పడ్డాడు.

“ఇప్పుడు నాకు పిల్లలు పృట్టకపోతే కొంప మునిగిపోదు. ఈ పిల్ల చెల్లెలు కాదు కూతురే....అయినా దీని వీపమీద వేడి అట్లు వేస్టే ఇది హోస్పటలు సామానంతా పగలగొ జేస్తుంది”) అన్నాడు.

సరే మా జిజ్జీ పుట్టింది__అది పుట్టినప్పుడు నేను మద్రాసులో లేను. నా బాల్యవివాహం జరిగిన కొ త్త్‌....ఆ తరువాత మా వదిన వెంటనే గర్భవతి అయి మగపిల్లవాడిని కంది. వాడు ఇంవయి. రోజులు (బతికి చనిపోయినాడు. మా వదినకి గర్భశోకం__ భర్త డేనియల్‌తో చనువుగా వుండటం, రెండూ బాధలే. మా అన్నయ్య టి.వి. "స్పెషలిస్టు. హోన్సటలు కిందా__కాపురం వైనానూ.

ఏ కారణంవల్ల నైతేనేమి, మా వదినకి టి. బి. శోకింది.. దానితో ఆవిడ చనిపోయింది. మా తాతయ్యా అమ్మమ్మలు నన్ను తీసికెళ్ళలేదు. చెప్పకుండా వెళ్ళిపోయినారు. మా వదిన మృతదేహం నేను చూడలేదు - అనేకింపే చూపించలేదు అం'పే బాగుంటుంది.

ఆ కౌరణంచేత తెల్లచీరా మళ్లిపూలూ ధరించిన వదిన రూపమే నాకు గుర్హుంది....దుఃఖపడ్డాను. లాభం లేని దుఃఖం. మా జిజ్జీ ఇప్పుడు

84

అమ్మమ్మా వామ్మమ్మ అనబడే. ఇద్దరు శ్యతువుల మధ్య పెరగ సాగింది. అల్లరి చేయటం దానికి రాదు. అయినా అల్లరి చేసిందని బాత్‌ రూమ్‌లోకి నెట్టి తలుపేసేవారు. [ఆ బాత్‌రూం నిండా బొద్దింకలు ....బొద్దు శాంలు అని ఏడ్చేది__ఇప్పటికీ దానికి బొద్దింకల భయం పోలేదు]

మా జిజ్జీ అంత లక్షణంగా పెరుగుతుండగా మా ఆన్నయ్య సంగతి డేనియల్‌ (సణయాం (మా వదినని బలితీసుకొంద్రి అనంకరం గులాబీ అనే డాక్టరు___నిద్రాహారాలూ, (ప్రాక్టీసూ వదిలేసి ఆ గొడవలో పడ్డాడు. అప్పటికి కొంచెం పెద్దదాన్నయిన నేను తండ్రి పోగొట్టుకున్న నేను - మా అన్నయ్యని విడిచి ఉండలేక మద్రాసు వచ్చాను _- ఆ గులాబీ అనే అవిడ ఉమ్మె త్తపువ్వులాగా ఉండేది _ మా జిజ్జీలననే మా వదిన చనిపోయిందని నాకు అదివరకు కోపం, అందరూ అనటం వలన. కౌని ఆ సమయంల్‌ నా చిన్నారి మేనగోడల్ని నా చిన్న ఒడిలోకి తీసుకున్నాను. తండి లేని దుఃఖం నాకు తెలిసింది. తల్లి లేని దుఃఖందా"కి తెలియ లేదు. మా జిజ్జీ నాకు దగ్గిరయింది. ఇది వితంతువులకు గిట్టలేదు.. వాళ్ళు జిజ్జీని నా దగ్గిరకి రానిచ్చేవారు కారు.

అది వస్తానని ఏడుపు....నిజమే. జీనదైతన్యం పొంగి పొరలే అత్తయ్యనీ కథల్నీ అది ఒదలలేదు....ఏమయినా బిజ్జీని నా దాన్నిగా చేసు కోవాలి. దానికి అన్నీ చెప్పాలి అనే తాష్తతయం ఉండేది నాకు.

ఈ స్థితిలో ఒకరోజు మా ఎదురుగుండా ఇంట్లో ఉన్న గోరాళాస్త్రి గారూ మా అన్నయ్యా కారెక్కుతూ నన్నూ రమ్మన్నారు. మా అన్న య్యకి బేబీఆస్టిన్‌ కారు ఉండేది. సశే కాలెక్కాను. ఒక ఇంటికి వెళ్ళాం. ఆ ఇంట్లో పుల్‌ మేకప్పులో ఉన్న ఒకామె వీణ వాయిస్తూ చాలా అందంగా ఉంది. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే. వాళ్ళమ్మా అదే మేకప్పులో ఉంది. ఆ ఇంట్లో ముగ్గురు నలుగురు ఆడవాళ్ళూ అలాగే ఉన్నారు. అదిగో ఆ క్షణంలో ఆ పీణమీద మా అన్నయ్యా, గోరాళాస్త్రీ కందైండుగా

85

(వేమలో పడ్డారు. మరీ గోరాశాస్త్రి ఒంటికి చొక్కా తొడిగినట్లు ఉండే వాడు. మా అన్నయ్య నయం, అదిగాక డాక్టరనే స్టేబస్సూ నర్చింగు హోమూ కారూ అట్టహాసమూ అలా ఉంచి పెళ్లాం లేనివాడు ఈ అన్ని కారడణాలవల్లా వీణ మా అన్నయ్యకే (పిఫరెన్స్‌ ఇచ్చింది. ఆరోజునుంచీ మా అన్నయ్య రాత్రి పది దాటితేగాని కొంప చేరేవాడు కాదు. అప్పుడు వరకూ మేలుకుని అన్నం 'పెప్పే బాధ్యర ....వితంతువు విసుక్కుంటకే నేను తీసుకున్నాను.

నాకు పధ్నాలుగేళ్ళు వచ్చినయ్‌. యన్వనం పల్లవిస్తోంది. చాలా విషయాలు తెలుస్తున్నయ్‌. ఒక రోజున ఒంటిగంట అయింది. *ఇంత "సేపు కూటికి రాకుండా ఏం చేస్తున్నావు?” అని నిగ్గదీశాను. నిజం ఒప్పు

కున్నాడు. కాని సన్ను చూసి జిజ్జీ జిజ్జీని చూసి నేనూ ఏడిచాము.

అనా (బతుకుదారి అస్తవ్యస్తంగా ఉంది. అది చిన్నముండ, వదిన ఉంటే వేరు. ఇప్పుడు మా ఇద్దర్నీ ఏం చేసి ఆవిడను పెళ్ళి చేసుకుందా మనుకుంటున్నావు ....ఆవిడ డైవోర్సు ఇస్తుందీ నిన్ను పెళ్ళి చేసుకుంటుం దని నాకు నమ్మకం లేదు. ఏముంది నీ దగ్గిర ధనహీనుడివి” అని ఆరి చాను. నా వంక రెప్పవాల్బకుండా చూళొడు, ఆ చూపుల్లో ఇదినా పిల్లేనా? నా ఒళ్ళో పెరిగిందేనా? అని అనునూనం వచ్చినట్లుంది. భోజనం అయాక బాల్కనీలో కూర్చుని___

హేమా?” అని పిలిచాడు.

జపమిటి?”” అన్నాను కటువుగా.

“మీ వదినంకే నీకు (పేమ ఉండవచ్చును....కాని నన్ను గురించి కూడా ఆలోచించు....నాకూ దిక్కు. 5 వాలి” అన్నాడు.

“ఆవిడ మొగుడు లాయరు. డైవోర్సు నస్తుందనుకోను___ఆవిడ అందానికి సీవు మురిసిపోయావు కవివి గనక....కొని నా గతీ ఆపిల్లముండ గతీ ఏమిటి? ముసలాళ్ళు ఛస్తారు ఫరవాలేదు” అన్నాను,

అప్పీకేం లోటు చెయ్యను గాడ్‌ (పామిస్‌౫” అన్నాడు.

186

“ఇట్బాల్‌ రైట్‌.... నువ్వు ఆవిడతో ఏమైనా తిరుగు కాని పెళ్ళి చేసుకోవద్దు ....వదిన స్థానం ఖాళీగా ఉండసీ....నా (బ్రతుకు చక్కచేయి, పిల్ల సంగతి నేను చూస్తాను” అని ఖచ్చితంగా చెప్పాను.

ఎందుకనో దుః ఖపడ్డాడు = కౌని నేను కరగలేదు ఆఖరి అస్త్రంగా:

“బ్రాభాయయితే ఒప్పుకునేవాడు” అన్నాడు నూ నాన్నని తల్చు కుంటూ. “చచ్చినవాళ్ళ కళ్ళు చింతగింజలయినా చారడేసి ఉంటాయి. ఆ సంగతి అలా ఉంచు నీ సంగతి నువ్వు చూసుకుంపే....ఆవిడ కొడుకు సీ కొడుకవుతాడు. నీ కూతురు ఆవిడ కూతురు గాదు. నీ చెల్లెలునీ పిన తల్లి కూతురు గనక అసలు దూరంగా ఉంచుతుంది . అంళే నీ పెంపుడు. కూతురు నయిన నేనూ నీ కన్నకూతురయిన జిజ్జీ నీకు కాకుండాపోతాం. రోడ్లపాలు అవం. నాకు ఆలప్టి ఉంది....ఆవిడని పెళ్ళి చేసుకోటానికి నీ "పెంపుడు తల్లి ఒప్పుకుంకే చేసుకో ....నేను జిజ్జీని తీసుకుని బెజవాడ వెళ్ళి పోళాను. దాన్ని గాలికి మాతం వదిలెయ్యను” అని కఠినాతి కఠినంగా చెప్పాను... ఆ వారమే “ఆంధధ్యపభిలో “ఊహాగానం” (ప్రారంభ మయింది.

జనీకు పోవాలనుంటే పో....జిజ్జీని తీసుకెళ్ళటానికి ఎలా కుదురు తుంది?” అన్నాడు అనలేక అనలేక,

అచ్లూడు అన్నయ్యాా....నన్ను ఇవాళ ఒదులుకున్నవొడివి.... త్వరలో దాన్నీ ఒదులకోగలవు. నిన్న నార్లవారితో ఏమన్నావు నన్ను గురించి....ఈ పిల్లనా ఇంటిదీపం అన్నావు గు ర్షుందా? ఈ రోజున నన్ను వదులుకోటానికి సిద్ధపడ్డాపు. జిజ్జీ నీ ఇంటిదీపమో: _స్తంభమోః భవిష్యత్తు నిర్ణయిస్తుంది అది బతికుంటే _ నీ పెళ్ళి తపస్పదనుకుంజే నార్ల వారి లాటి వారిని నలుగుర్ని పిలిచి పిల్లను నా కప్పచెప్పు. నెలకింతని పంపు....లేకపోతే అదీ అవసరంలేదు. ఆడపిల్ల ఆ దర్శిద్రప్ప లిప్‌స్టిక్కుల షోకుల వాతావరణంలో పెరగటం నా కిష్టంలేదు = నిజమే నా (బతుకూ అ_స్థవ్య స్టంగానే ఉంది. దిద్దుకోటోతున్నాను = వినరాలు చెప్పతాను

287

తరువాత. బెజవాడలో ఇల్లుంది = చేతిలో కలముంది _. ఒంట్లో బలముంది. “కేడియోలో ఉద్యోగం ఇస్తానని జనమంచి రామకృష్ణగారూ న్యాపతి రాఘవ రావుగారూ అంటున్నారు. నీ ఎదురుకుండా నేను సీ కూతురుతో కాపురం పెట్టటం నీకు అగౌరవం గనక బెజవాడ వెళ్ళిపోతాను .. .జిజ్టీని వదలను .... అసలు ఆ రంగులరాట్నంతో నువ్వేం సుఖపడతాపు. మా సంగతి అలా ఉంచు. సాయంళ్రానికి ఊరి విలాస పురుషులంతా చేరీ ఆ కొంపనా కంటికి అసహ్యంగా ఉంది. బంగారంలాటి భర్తకి డైవోర్సు ఇవ్వదు. నిన్ను పెళ్ళి చేసుకోదు. కళా కాకరకాయా - అంటూ మిమ్మల్ని తిప్పు కుంటుంది పెళ్ళి చేసుకుంకే వాళ్ళనందర్నీ రానిచ్చే విశాల హృదయం సీకుందా? సీ భార్య = పరాయి మగవాళ్ళ ఎదుట వీణ వాయిసుంపే భరించగలవా? (ప్రతిరోజూ? ఆలోచించుకో = నువ్వు పెళ్ళి చేసుకున్న శఈకణం జిజ్జీ....నా గార్డియన్‌ షిప్‌ల్‌ కి వస్తుంది. పెద్ద మనుషులున్నారు _ ఒదులుతానని అనుకోకు” అని గట్టి వార్నింగిచ్చాను.

“ఆవిడంశే సీ కెందుకు మంట?” అన్నాడు.

“కొన్నిటికి కౌరణాలు చెప్పలేం. ఆవిడ ఒయ్యారం, వంకర చూపులూ బాగాలేవు. వదిన స్థానంలోకి వన్నెల విసనక్మరలు రారాదు _ నీకు జీవితపు చివర తోడుకావాలనుకుంటే ఎవర్నయినా చేసుకో _ నేను నీ మీద నైతికంగా తప్ప ఆర్థికంగా ఆధారపడి లేను = నొ సంగతి వదిలివేయి .నీ కూతుర్ని బాగా చూసుకునే సొమాన్య స్త్రీని తెచ్చుకో _ కొంపలో సంత “పెట్టుకోకు” అని అరిచాను _ ముసలిది లేచొచ్చి సాగదీస్తూ__

“చిన్నబొంద .....దాని మాటలకేంగాని నువ్వు పెళ్లి వేసుకోనాయనా: ఎన్నాళ్ళు ఇలా మోడుగా ఉంటావు” అంది అదివరకు మా సంభాషణ వింది కాబోలు దానిపీక ఆ క్షణంలో పిసకాలనిపించింది. అయినా తమా యుంచుకొని,

“నువ్వూ కొంపలోంచి పోతే వాడి పేళ్ళి సాగుతుంది. వదిన

చచ్చింది నీ వలనకాదూ? ఇద్దరూ కట్టకట్టుకు గంగలో దూకండి. వాడు 188

పెళ్ళి చేసుకోపోయేది ఒక తల్లిని నీ రెడీమేడ్‌ మనవడిని 'పెంచుదువుగాని.. మననరాలి పీక పిసికి చంపెయ్యి వాళ్ళమ్మ దగ్గరకి పోతుంది. ఆది బతికి. ఉంటే మాతం వదిన ఆత్మళాంతికై నా దాని బాధ్యత నాది. వన్నెల వినన. క్యరలూ వెధనముండలూ మధ్య దాన్ని పెరగనిన్వను ఇది నా శపథం అని అక్కడినుంచి లేచిపోయినాను. ఆ తరువాత నూ అన్నయ్యకి తన. "ెంపుడుతల్లి విశాలహృదయం కలదిగా గోచరించింది.

బిట్టీని నాకు దూరంగా ఉంచింది ముసలన్ము.

ఇక నాకు నుద్రాసుతో పనిలేదు. బెజవాడ వచ్చి రేడియో ఉద్యో గంలో చేరాను. ఆర్థికంగా బిలనంతురాలినీ నోరుగలదానిసీ కావటంతో మా అన్నయ్య నా జోలికి రాలెదు. కాని మా జిట్జీని ఎలా వదలను? ఇంచు. మించు (ప్రతినెలా మద్రాసు వెళ్ళేదాన్ని బిజ్జీకోసం.

ఇక మా అన్నయ్యా వీణావిడా (పణయం ఈ విధంగా సాగింది. అవిడని చూడకుండా - రోజూ ఉత్తరం (వాయకుండా ఉండలేక పోయే వాడు _ అంతేకాదు “మా హేమకి నున్వంటే గిట్టదు” అని చెప్పాడు _ ఆవిడకి నా మీద కోపంగా ఉండేది. చివరకి లక్ష్మీకాలనీలో ఉన్న మా అన్నయ్య ఇంట్లోనే 'వెక్సు పారంభించారు. పిల్ల పెద్దదవుతోంది. మా ముసలమ్మలకి అప్పటికి జ్ఞానోదయం అయింది. ఒక తడవ నన్నూ జిజ్జీని బయటకు వెళ్ళమన్నాడు *ఎందుకు?” అన్నాను విషయం తెలిసీను.

శన్సీక్రు చెప్పాలా? వెధవ (పశ్నలు”” అన్నాడు. నేను నవ్వి “నేను. పోతాను సరే బిజ్జీని తీసుకెడితే ఇక పంపను” అన్నాను.

జప్టీడా వదుల్తుంది” అన్నాడు.

“కామాతురాణాం - నభయం - న లజ్బాత్‌” అన్నాను. తమళప్పు ముసలమ్మలు అప్పుడు ఒప్పుకున్నారు = ఒక్కకే! నా మాట మీదనో నిజంగా భయపడో అవళలావిడకి డై వోర్సు రాకనోగాని దండలు మార్చు కున్నారు ఆత్మ సంకృప్తికోసం _ నేను నవ్వుకున్నాను మా అన్నయ్య ఇప్పినప్పుడు,

189

“నవ్వు, చావు. అవిడ నా భార్య” అన్నాడు బ్లడ్‌(పెషర్‌ పెంచు కుంటూ.

“అలాగే! రోజూ దండలు మార్చుకోండి _ పిల్లముందు మాతం (పజయ _ ప్రదర్శన చేయద్ద _ నైతికంగా పట్టుపోతుంది దానిమీద” అన్నాను....కాని మా అన్నయ్య మానలేదు. ఆవిడ ఇల్లు దగ్గరుండి కట్టించాడు _ పొద్దున ఉత్తరం మొదలెట్టి మధ్యాహ్నం మౌంటు రోడ్డు వెళ్ళి పోస్టుచేసి వచ్చేవాడు. ఆ ఉత్తరాల్లో ఎంత కవిత్వం ఎంత ఆరాధన? నేను జీవితాన్నీ కవిశ్వాన్నీ కలిపి రెండూ పాడుచేసుకోటం గిట్ట నిదాన్ని- అయితే మా అన్నయ్యకి తెలియని సబ్దక్టులేదు. సొహితీవననంలో అతను చాటింది వాడే.

కాని సాహితీ చర్మితలో వాడి పేరు కనపడదు. వాడి శక్తి అంతా పేమ లేఖలతోనే వృధా పొయ్యేది. ఆ (ప్రణయం నా సోదరుడు చని పఫోయీవరరూ సొగుతూనే ఉంది.

మా జిజ్జీ బి.ఏ. పానయింది:

ఎం.బి.బి.ఎస్‌లో చేర్చిద్దామని నా కోరిక___కాని ఆ దిక్కుమాలిన (వణయం వలన మా అన్నయ్య కాలం అంతా పాడు చేయటం వలన (ప్రాక్టీసు తగ్గి అప్పుల పొలయినాడు._రోరింగ్‌ ప్రాక్టీ సు వాడిది__అది పల్చబడ్డది, వ "పేషంటు ఎప్పుడొచ్చినా (ప్రణయ లేథాలిఖిత తన్మ యత్వంలో ఉండి సాయంత్రం రండి అనేవాడు. అదనపు ఖర్చు "లిఫోన్‌ - వీణావిడ- ఉన్న వూరికి (ప్రతిరోజూ (ట్రంక్‌ కాల్‌___దాని కోసం సాయంత్రం వేస్టు అయీది. అందువలన ఆర్థికంగా చితికిపోయి నాడు.ఆరోగ్యం క్షీణించింది.

“అన్నయ్యా 'మెడమీద కంతులు ఏమిటి?” అంభే.___ -

*మేహపిటికలు” అన్నాడు అంత పెద్ద డాక్టరూను. నాకు అను. మానం తీరక మరో డాక్టరుని అడిగాను.

190

జవ్ప్సీ అన్నయ్యకి కాన్సరు (ప్రారంభ స్థితిలో ఉన్నది. చెపితే వినటం లేదు” అన్నాడాయన.

కాన్సర్‌ అంటే చావు గంటలాటిది. నాకు నా ద్వితీయ కుమారుడు జన్మించినప్పుడు డాక్టరు నిమ్మ గడ్డ సర్వేశ్వరరావుగారు సిజేరియన్‌ చేళారు. కాని పెన్సిలిన్‌ పూసిన దారంతో కుట్టారు. అది పుండయి "సెపిక్‌ అయి" తగ్గింది గాని నా బలహీనత నన్ను జీవించని స్తుందనే ఆశ నాకూ లేనిస్టితి, ఆ సందర్భంలో ఆడపిల్లకి "పెళ్ళి చేయటం మంచిదని నిర్ణయించుకొని ఆ విషయం మా అన్నయ్యతో చెప్పాను. ఏ కళనున్నాడో “నీ యిష్టం?) అన్నాడు.

బెంగుళూరులో ఒక ఇంజసీర్ని చూళాను___అన్నీ బాగున్నాయి కాని మా అన్నయ్య 'మెడాసులో ఉండేవాడే కావాలన్నాడు. వాడికీ తెలుసు తన జీవితం మూడు నాలుగేళ్ళలోకి నచ్చిందని. అందుకని కూతుర్ని వదలదల్బుకోలేదు__అంతకు ముందు మా మేనమామ కుమారుడు (వస్తుతం బెజవాడలో పెద్ద డాక్టరూ అయిన సుబ్రహ్మణ్యశర్మకు ఇద్దామని (పయత్నించాం.

మా మేనమామ కుమారుడు టి. వి. యస్‌. చలపతిరావుగారు ఏడాది తిప్పి ఒద్దు అన్నాడు._.ఆయన కారణం మా వదిన క్షయతో పోయిందని. కాని అది సరి అయిన కారణం కాదు. ఏమయితేనేం ఏడాది కాళ్ళరిగేట్లు తిరిగాను.__అది (వాసిపెట్టి లేక తప్పిపోయింది.

ఆ తరువాత నేటి (ప్రముఖ గాయకుడు బాలసుబహ్మణ్యానికి ఇద్దా మని నేనే (ప్రయత్నించాను. నేను వెళ్ళేసరికి అతనికి సంబంధం కుదిరి పోయింది.

ఇక మిగిలింది చంద్రశేఖరం అనబడే చంద్రమోహన్‌. అప్పటికి అతని “రంగులరాట్నం' సినిమా విడుదలయింది. క్మురవాడు బాగున్నాడు* బి. యస్పీ. డ్మిగీ ఉంది అయిదెకరాల పొలం ఉన్నట్లుంది._ఆ రోజుల్లో అతన్ని పట్టకోటానికి ఏడు వందల. రూపాయల టాక్సీ ఖర్చు అయింది.

క్షం

కాని దొరకలేదు. ఇది మా అన్నయ్యకి తెలియదు. తెలిస్తే సినిమావాడు అంటాడు, ఆ తరువాత అన్నాడు కూడా.

ఈ చంద్రశేఖరం బాపట్ల వ్యవసాయ కళాశాలలో చదువుతుండగా నేను ఆ కళాళశాలచేత ఆహ్వానింపబడి వెళ్లాను. ఇతను ముందు సీట్లలో కూర్చుని చప్పట్లు కొట్టి పశ్నలడిగాడు. మా జిజ్టీకి వయసు రాకముందే నేను క్మురాళ్ళని ఎంచిపెట్టుకోటం అలవాటు చేసుకొన్నాను. ఈ పిల్లవాడు మా జిజ్జీ మొగుడయికే._...నాకు కొడుకు....తమాషాగా అనిపించింది. ఊరూ "పేరూ అడిగాను....కాని జ్ఞాపకం లేదు.

మరొకసారి ఫస్ట్‌క్లాస్‌లో దర్శన మిచ్చాడు.__ర్లైలు సగం దూరం వచ్చాక ఏ గేదో పడి పెద్దగా కుదిపింది _ అతని బెర్హుమీంచి అతనూ నా బెర్తుమీంచి నేనూ కింద పడ్డాం. పాపం మంచినీళ్ళిచ్చాడు _ ఎక్కడికి అని ప్రశ్నించాను.” కల్యాణి మా అక్కయ్యేనండి” అన్నాడు.

కల్యాణి నాకు తెల.సు. అందమైన అమ్మాయి అని పిలిచేదాన్ని. ఆ మాట తనూ నన్ను అనేది _ ఏడు వందల రూపాయలూ ఖర్చయిన అనం తరం బెజవాడ వచ్చి అతనికి శెల్మిగాం ఇప్పించాను. వెంటనే గౌరవం ఉంచి వచ్చాడు. అనాటి సంభాషణ నాకింకా గుర్తున్నది ఇ కల్యాణి ఇంటిలో “సేవిలుఫాన్‌ ముందు కూర్చున్నాడు. మా ఇంటికి రప్పించటం మర్యాద కాదు. వరసకి కుమారుడయినా అన్నయ్యకి అల్దుడవుతాడేమో గౌరవిం చాలి అని నేనే వెళ్లాను. లేచి నిలబడి__

6నమస్కారమండి” అన్నాడు -నా నోటినుంచి అప్రయత్నంగా “నాయనా” అని పిలుపు వచ్చింది.

౪నాయనాః నాకో మేనగోడలుంది. మదాసులో బాలసుందరరావుగారి కూతురు _ దాన్ని నీకిచ్చి పెళ్ళి చేయాలని నా ఉద్దేశ $9- పిల్లి నీ అంత చక్కంనిది కాకపోవచ్చును గాని....నా మేనగోడల్ని నేను పొగడటంకాదు. నన్నూ నా అన్ననూ_ భరించింది. సేన చేస్తున్నది _ కుటుంవీకుడనయిన నీకు సిరి అయిన ఇల్లాలు కౌగలదు” అన్నాను.

కం92

“వ్రాలసుందరరాపుగారి "పేరు విన్నానండి. ఆ అమ్మాయిని చూడ లేదు”. అన్నాడు నసుగుతూ.

“ఆది కాదయ్యా బాబు. కాస్త పెళ్ళెత్తుగాని.నడుం కందికీగనడుం రంగు బంగారం _ బుద్ధి అంతకంటె బంగారం నా చేతుల్లో పిల్ల సినిమా వాడివై న నిన్ను అర్థం చేసుకోగలదు - నువ్విక కాదనకు అలా అంకే సీ ఖర్మ బలవంతం లీదు _ మా అన్న కట్నం అంకే 'మండిపడతాడుగాని మద్రాసులో ఇల్లు దానిదే తరువాత. నీ యిష్టం” అన్నాను. కల్యాణి నవ్వింది. ఆడ పెళ్ళివారు ఇలాగేనా మాట్లాడటం అన్నట్లు. ఏమైనా అతన్ని నేను యస్‌ అనిపించగలీగాను =. అతని చేతికేమా జిజ్జీకి పంపించమని ఉత్తరం ఇచ్చాను.

జక

ఈ అబ్బాయి నాకు నచ్చాడు . నీకు నచ్చితే నాన్నకి చెప్పు - నాన్న సరేనంయే గొడవలేదు?, కాదంటే నేను రిజిష్టరు మాశేజి చేస్తాను.

అ_త్రయ్యః,

ఇంతే ఆ ఉత్తరం.పొవం ఆ ఉత్తరం ఎలా సపంపించాడోగాని మొత్తానికి పంపించాడు. అప్పుడు లింగమూలర్తిగారూ బి. యన్‌. 'రెడ్డిగారూ కల్పించుకొని ఎగిరిపడే మా అన్నయ్యని శాంతపరిచి పెళ్ళి కొప్పించారు._ "పెళ్ళి అవుతుండగా ఆనందంచేత _మా వదిన బుణం తీర్చుకున్నా ననే తృప్టివలన నిజంగా మూర్చ్శపోయినాను. అప్పటికే నిిద్రమా(త్రల అలవా టున్నందువల్ల పగలు పన్నెండింటికి అవి వేసుకున్నానని మా అన్నయ్య అభ్మిపాయం.

అప్పటివరకూ రిసెష్షనులో నుంచున్నాను _ వెళ్ళి కాఫీ త్రాగి వచ్చాను. మూడు ముళ్ళూ పడేప్పుడు ఆనందం పట్టలేకపోయినాను, నిజంగా న్మిదమాతలూ కాదు పాడూ కాదు.

ఆ నా (పియసహోదరుడికి కాన్సరు ముదిరింది _ ఈలోగా చిన్న మధుర స్పట్టింది _ నేను హైదాబాద్‌ లో బాత్‌రూమ్‌లో పడి కాలు విర

(13) కై

గ్లొట్టకున్నప్పుడు మా అన్నయ్య పోయిన సంగతి "పేపర్లలో చూళాను, ఏడిచి ఏడిచి మా జిక్డీకి తిడుతూ ఉత్తరం (న్రాశాను. కాన్సరు తీనవ్రమయిం దని నాకు తెలియచేయనందుకు _ విమాన (ప్రయాణం చేసి వెళ్ళినా -మౌ అన్నయ్య దహనం అయినాకనే "పేపర్లో పడింది _ దానికి మా జిజ్టీ ఇలొ ఉత్తరం ఛ్రాసింది. “అ_త్తయ్యాః నాన్న చివరి రోజులు ఐహు భయంకరంగా గడిచాయి. అంత నరక బాధ అనుభవించాడు = నీవు తట్టుకోలేవనే సీకు (వాయళలేదు _ నీలో నాలో నాన్న ఉన్నాడు ఏడుద్దాం అంతకన్న మనం చేసేది ఏమీ లేదు? అని. తరువాత వెళ్ళి ఆ మెట్లమీద 88 పాండీబజారు ఇంట్లో మెట్లమీద _ మౌ అన్నయ్యా నేనూ సాహిత్య చర్చలూ వేదాంత చర్చలూ చేసిన ఆ మెట్ల మీద కూర్చుని ఏడిచాను _ బెట్టీ చం్యద్రమోహనూ నన్ను ఓదార్చి ఇంట్లోకీ తీసుకెళ్లారు. ఎదురుకుంఢా అన్నయ్య షష్టిపూర్తి ఫోటో కీర్తిశేషుడై అరవయె మూడో ఏట దివంగతుడై న నా సోదరుడి స్మృతి నాలో ఎప్పుడూ పచ్చిగానే పుండులా సలుపుతూ ఉంది. నాన్నపోతే అన్నయ్య ఉన్నాడు. అన్నయ్యపోతే చిన్న నారాయణరావు నంశీలున్నారు. వదిన పోతే జిక్డీ ఉంది. జీవితం సాగుతోంది. బిజ్జీ నా ఆరన (పాణం. మా అన్నయ్య వంశాంకురం _ ఇద్దరు బిడ్డల తల్లిమై గృహణియై సుఖంగా ఉంది. అంతకంటె భగవంతుడిని నేను కోశేదేమీ లేదు _ నాకు మరో సోదరుడున్నాడు. ఆ తమ్ముడిల నే అన్నా నాన్నా నాకు కనిపిస్తారు. వాడు చాలా సుఖంగా ఒక కొడుకు తండ్డై జీపిస్తున్నాడు -నా మేనల్లుడు చి. రామకృష్ణ అప్పుడే కథలూ నవలలూ (చా స్తున్నాడు.జిజ్టీలాగానే వాడూ అభివృద్ధిలోకి వస్తాడు. ఈ జీవనసయనం సాగుతూనే ఉంది. మా అన్నయ్య ఫీ లవ్‌ సొౌపైటీలోనివాడు క్రాదు సుుదిహ్మణ్యశర్మగారు తప్పు (వాళశారు. మృత్యోర్యా-- అమృతంగమయ 109క్చ

మోజెస్‌, మూసా... “మహేశాని విడదీ స్టే వచ్చిందా ? కృష్ణ శబ్దం (క్రీస్తు అయిందా? ఉవిదలకు బుద్ధిపెడతల ఉంటుందన్నాడు తెనాలి రామకృష్ణకవి తన పాండురంగ మాహాత్మ్యంలో___కారణం కాపుకోడలు కంచంత కాపురం _ పాలవంటి కులమూ వదిలి___మగని అట్లా పెట్టి రెండన మగని వెంట మ కో గై ఉరికింది కనక___పదహారవ శతాబ్దంవాడు రామకృష్ణ కవి___అప్పటికి లక్షకి ఒకళ్ళు లేచిపోయి. ఉండ ఇ తే వచ్చును అదే కారణంగా ఉవిదలకు బుద్ధి పెడతల నుండుగాదె అన్నాడు ఆయన. మా రామలింగేశ్వరరావు అయితే ఇంకా ఏం చెప్పేవాడో. ఇరనయ్యో శతాబ్దంలో పుట్టిన తెనాలి రామకృష్ణుడు మా రామలింగేశ్వర రావు__పాయిం'కేమిటంటే ఉవిదలకు బుద్ధి పెడతలనుంటుందా? (వ్రాసింది మొగవాళ్ళు కనక అలా (వ్రాశారేమో___ఇంతనరకూ మా అన్నయ్య కథ (ొశాను కదూ కిందటి రెండు (శకరణాల్లో. ఆ నా సోదరుడు (వ్రాసిన "రెండు పాటలు నా ద్వితీయ కుమారుడు మోహసనవనంశి తన కాలేజీ వార్షి కోత్సావాల్లో పాడి శెభాషనుపించుకున్నాడు. మా అన్నయ్య (ప్రసిద్ధ నవలాకారులు కేతవరపు వెంకటళాస్త్రిగారి శిష్యుడు. అయినా నవలలు (వాయలేదు___పాటిబండ్ల మాధవశర్మగారి "స్నేహితుడు. ఆయనని గురువనేవాడు కూడా___అందుకే పద్యాలూ పొటలూ నొటికలూ (వాళాడు కాని నవల [(వాయలేదు.___విశ్వ విద్యా లయంలో పింగళ లక్ష్మీకాంతంగారి శిష్యుడు__ఆయనలాగా వాక్యం బ్రాసేవాడా? అవుననుకుంటాను. సముచిత పదాలంకృత మైన సుందర భావ సుందరినాటి వాడి కవితా దేవి.._ఎ.వి.యన్‌. కళాశాలలో మేగజైన్‌ సంపాదకుడు కూడా..విశాఖ పట్నం వదలి మద్రాసు వచ్చిన తరువాత___ఎస్‌.జి. ఆచార్య--(శ్రీనివాస 195

శిరోమణి వాడి స్నేహితులు, వాడు (వ్రాసిన “అభిజాత్యం” అనే కథ చలం (ాసినట్లు అనుకున్నారు.

ఒక రచయితగాని కవిగాని అయిన వాడి జీవితం చూ స్తే (ప్రధాన ఘట్టాలు ఇలా వుంటాయి__ మొదట్లో (సేమఘట్టం__తరువాత సమకాలీన విమర్శనా ఘట్టిం__అనంతరం శాస్త్ర పరిశోధనా (_ప్రకరణం.__పిమ్మట పారమార్థిక చింతనా పరిచ్చేదం ___ మా అన్నయ్య చాలా (వ్రాశాడు మనమూ మన దేహస్టితీ అన్నవి వైద్య (గంథాలు కూడా.

సామాన్యుడు... “డాక్టర్‌? ___అన్నవి కలంపేర్లు__హోరాశాస్త్రం గౌతముని న్యాయం___అణు.కమ ్రీచథ్రాల్ని గురించి చర్చించటం. సంస్కృత పదాలకర్థం అన్వేషించటం పెట్‌ సబ్బెక్టు__మాస్టరు సి.వి.వి. శిష్యుడు.___శరీరానికి శాశ్వతత్వం కలిగించే అతీత కాయకల్ప చికిత్సా విధానం సి.వి.వి, స్థాపించాడ నేవాడు__అదికాదని నేను అనేదాన్ని, నన్ను కొట్టవచ్చేవాడు.

అలాగే వాడి (ప్రేమల్ని గురించి నేను తిట్టినప్పుడు.'అన్ని యోగాల్లాగే (యేమ కూడా ఒక యోగం) అనేవాడు. ఇది నేను చచ్చినా నమ్మేదాన్నికాదు_“ఒకన్త్రీ మీద (యేమ కామాలకి యోగం అని "పేరు పెట్ట మభ్య పెట్టద్దు. ౫” అని అరిచేదాన్ని.

౪అలాగే లేమ్మా ఇప్పుడు నువ్వు గొప్పదానివై పోయావుగా” అనేవాడు.

తన కథల్లో తన 'సెంపుడుతల్లి ఆస్తి ఇన్వదేమోః: అనే భయం కనపడుతూ ఉంటుంది___తన మాతృభక్తి మూడు జీవితాల్ని నాశనం చేసింది అంటాడు లాకెట్టు అనే కధలో___నిజంగా మాతృ ....ధ్యాత్రి భక్తి ఉందా? ఏమో?

ఆడపులుల్లో మొగ లేడిపిల్ల___.అంటాడు మరో కథలో మూరుడెన మగ క్యురవాడిని దదబాయించటమంటే కాలేజీ ఆడపిల్లలకు మైసూరు పాకు

కై96

తిన్నట్లు ఉంటుంది. అంటాడు అదే కథలో___“మొగపెళ్ళికూతురు” కన్యా ళుల్కం (శభావంతో (వ్రాసినట్లు కనిపిస్తుంది.

“. క్లాడ్యూస్‌ - అరుణాదేవి_ హాస్పటల్‌ వాతావరణం వైద్య విద్యార్థి అయిన విద్యాభూషణ్‌ - రోగం మరో కథలో వర్టించాడు.___ఆ కథలోనే కురు కుమార పరివేష్టితుడై న _దోజాచార్యుని లాగా డాక్టర్‌ విలియమ్స్‌ వచ్చాడట.

ెళ్ళిలేని (పేమ గురించి (వ్రాశాడు మరో కథలో.__బహుళా అందుకే సుబహ్మణ్య శర్మగారు (ఫీలవ్‌ సౌవై టీ మెంబరనుకున్నాడేమా? వద్యం చాలా చక్కగా (వాసేవాడు.చాలా కటువైన భాషలో___మా వాడు గిడుగు రామ్మూర్తిగారి. శిష్యుడు కాడు మొదట్లో వీరగాంధికం వాసేవాడు. అనంతరం శిష్టవ్యానహారికం చివరకి వ్యావహారికం___మారిష్‌ -షివాలియర్‌ అనే సినిమా ఉండేదట అందులో వాట్‌ డుయుడు అనే పొట ఉంది....ఆది తెలుగులో ఎవరూ (వాయలేకపోతే మావాడు ఛాలెంజ్‌గా తీసుకుని (వాశాడు అదే ఏం చేస్తారు? మీరేం చేస్తారు? అనేపాట. పాతూరి తిరుమలరావుగారూ - యం.వి.ఆర్‌. ఆచార్యులుగారూ ఆపాటని అమెరికా దాకా తీసుకుపోయారు. హిజ్‌ మాస్టర్స్‌వాయిస్‌ వారు రికార్డు చేళారుట. నేను వినలేదు ఆ రికార్డుని. ఆ పాపే నేడు వంశ పొడుతున్నాడు- అలాగే ఏ నెపుడు స్మరియింతు నానాటి స్వప్నాలు కూడా రిహార్బలు దే స్తున్నాడు. వొళ్ళ పెద్దమాముయ్యకి ఆత్మశాంతిగా...ఈ _ పిల్లవాడిని ముద్దుగా మోహనవం+కి మారుగా మోహనబొంగూ అని పిల్చేవాడు మా అన్నయ్య---నంశి అంపే బొంగులూ వాసాలూనూ.__చెరుకు అనే అర్థం ఉంది.._కౌని అలా పిలిచేవాడు కాదు. 'మేనల్లుడుగదా! వెక్కిరింపు.

చనిపోయినాడు కాన్సరుతో నా సోదరుడు,

నా మరో సోదరుడు నిభానుపూడి (పకాశరావు ఆర్గానిక్‌ 'కెమెస్ట్ర్రీలో డాక్టరేట్‌. కాన్సర్‌కి మందు కనుక్కోవాలని' (ప్రయత్నిస్తున్నాడని విన్నాను-._ అదృష్టమో? “కాదో గాని ముగ్గురం డాక్టర్‌ అనిపించుకున్న

197

వాళ్ళం. అది చాలునా? చాలు..__మా జిజ్జిని ఎమ్మే చదనమని అనేక తడవనల చెప్పాను. నాకు బుద్ధిగా దణ్ఞంపెట్టి జీకం కట్టివస్తుంది__తరువాత జీతం దారి జీతందే___చదువుదారి చదువుదే___ఏమిటీకాలం ఎందర్ని ఎత్తుకుపోయింది. ఆ నా (పియ సహోదరుడేడీ? మా తండడి__మా తల్లి మా మేనత్త ఏరీ? ఎక్కడికి వెళ్ళారు? ఎప్పుడయినా సమాధానం వస్తుందా? యుగ యుగాల్నించి పోయినవాళ్ళంతా ఏ పంచభూతాల్లో కలిసిపోయినారు? (శ్రీరాముడు (శ్రీకృష్ణుడు ఏరీ? ఏవితల్లీ నిరుడు కురిసిన హిమ సమూహ ములు అన్న శ్రీశ్రీ ఆక్రందన నిజం___ఆయన మాత్రం ఎక్కీడ మిగిలాడు? ఎవరూ మిగలరు... కాని ఈ (బతుకు కథ మిగులుతుంది. అదీ మిగలదా? పోనీండి ఏం చేస్తాం.

ఎచ్చటినుండి వచ్చితిమో ఎచ్చటి కేగుట జొనో? ఎవ్వరీ నిక్క 'మెరింగి చెప్పువారలు కారు.

ఎవరిదీ వాక్యం ఉమర్‌ఖయాంది అయుంటుంది. గుర్తులేదు. వెరి వేదాంతం ముదరటం లేదుగద? మతిపోనటం....మతి ఉంపేగద పోన టానికి.

అనటోల్‌ (ఫ్రాన్స్‌కి సంబంధించి ఒక కథ ఉంది. ఒకరోజు ఆయన్ని చూడటానికి ఒక అందాలరాణి వచ్చి ఆ మాటా ఈ మాటా మాట్లాడి ఎనరో ఒక వయసుగాడు తన సౌందర్య (ప్రకటనని చేసి అవమాన పరిచాడని చెప్పుకొందిట.

అనటోల్‌ (ఫాన్స్‌ చిరునవ్వు నవ్వి “అలా ఎందుకనుకుంటారు అందులో గర్వపడాలిసిందేగాని కించపడాల్సిందేమీ లేదు _ నేను ఎరుగున్న మరో స్త్రీ ఉన్నది___ఆ'మెను చూసిన (పతివాడూ ఆమెను కోరేవాడు___ అలా కోరనివాడుంపే ఆది అనమానంగా ఆమె భావించేది” అని సమా ధానం ఇచ్చాడట,

ఆమెగారికి కాస్త చిరాకు కలిగి “మీకు వివాహం అయితేమీ భార్య విషయంలో విశాల హృదయాన్ని (పకటిస్తారా??? అన్నది.

198

“ఎందుకు (ప్రదర్శించను? పీటర్‌కంజె గొప్పవాడినా? తెలుసా మీ కాకథ - పీటర్‌ దిగేట్‌ కొలువుకూటంలో విల్లిరాయ్‌ అనేవాడున్నాడు. ఒకసారి చృకనదర్హి రాజధాని విడిచిపెట్టి విహారార్థం వెళ్ళాడు___అదే సమ యంలో మహారాణికి ఏదో సందేశం పంపాల్సి వచ్చింది . మహారాణి కాథ రిన్‌ అమిత గర్విష్టీ-అద్భుత సౌందర్యమూర్తీను _ అపశ్ళతిలేని సౌందర్య సంగితం_సరే విల్లిరాయ్‌ అనే యువక నఖికుడిచేత- ఆ చీటీ పంపించాడు పీటర్‌. రాతిపూట చలి అధికంగా ఉంది. బాగా (శాగిన విల్లి రాయ్‌ రాణీ సౌధానికి వెళల్లాడు.రాజము(ద చూడగానే అవసరం (గహించిన సేవకులు విల్లిరాయ్‌నే లోపలికి వెళ్ళమన్నారు_సతే వెళ్లాడు. రాణి ఓరగా శయనించి ఉన్నది. ఆ మహాసౌందర్యవతిని చూసేసరికి (శ్రాగిన నిషాలో ఉన్న విల్లి రాయ్‌కి మరో నిషా తలకెక్కింది.ఆ పరిమళాల సొం,ద్రతతో నిదపోతున్న' కాథరిన్‌ ని ఒక్క సారి అనుభవి_స్టే చాలు చచ్చినా సరే అనిపించింది.తను పురువుడు ఆమె స్త్రీ అంతే జ్ఞాపకం ఉంది అతనికి. జరగవలసినది జరిగి పోయాక-పీటర్‌ చ్యకన్నలర్ధికి తెలిసింది ఆయనేమన్నాడో తెలుసా? *కాథ రిన్‌ సౌందర్యం చూ సే ఎవరికయినా మతిపోతుంది . అందులో విల్లి రాయ్‌ తప్పు ఉందని అనుకోను” అని ఆనటోల్‌ (ఫాన్స్‌ ముగించాడట _ బొకా షియో అనే మన _స్టత్వవే త్త ఆరాధించినకొద్దీ అడదాని అందం ఎక్కువపు తుందని అంటాడు. 'పేర్ల్ణలోకూడా ఒక అందముంటుంది. నేను మోహన వం (వాసిన అనంతరం అనేకమంది వ్యక్తులు ఆ "పీరు బిడ్డలకి పెట్టు కున్నారు. సంస్థలకి సంస్థలే వెలిశాయి _ నా చిన్నప్పుడు వెజవాడలో.... విజయవాడ అనకుండా బెజవాడ అంటున్నానని చాలామంది నేడు అనుకో నచ్చును = బిజ్జలునివాడ బెజవాడ అయింది. అర్జునుడు "పేకు విజయుడు. ఆయన తవస్సుచేశాడని ఇంటదకీల్యాదిని చూపిస్తారు.

మన దేశంలో అర్జునుడు తసస్సుచేయని చోటూ-సీకాదేవి చీర ఆర వేయని చోటూ లేవుంసరే. బెజవాడలో రీ అండ్‌కో అని ఒకటుండేది. అది

కెం9

ఒక నర్చింగ్‌ హోము. ఆ డాక్టరుగారి "పేరు ఖాను. ఆయన మనవరాళ్ళకు మేఘరంజనీ బేగం మయూరీ బేగం అని "పేర్లు ఉండేవి-ఆయనకి ముస్లిం ఠీగు అంపే ఇష్టంలేదు. కాంగెసం'పే ఇష్టంట. ఆయన చెప్పేది ఇలా ఉండేదిట. పాకిస్తాను ఏర్పడటం జిన్నా సాహెబ్‌ మూర్థత్వం వలన_మహమ్మ దీయుల స్వాతంత్ర్య _ప్రాప్రికి జిన్నాయే (ప్రతిబంధకం _ కాంగెసు (పెసి డెంటు అయిన అజాద్‌ చాలా ఉన్నత మైన స్యక్రి_ముస్లి ములు ఆయన అడుగుజాడల్లో నే నడవాలి . అజాద్‌గారు 18420 కాటోలు కాంగెసు అధ్యక్షుల ముంది _ ఆ సంవత్సరమే సుభాష్‌చంద్రటోసు ఢిల్లీ చలో నినాదం ఇచ్చింది.కమ్యూనిస్టు పార్టీ బోసును దేశ్యదోహి అని నినాదాలిచ్చిందీ ఆ సంవత్సరమే _ ఇానుగార్ని నేను చూడలేదు _ ఆయినా ఆయన తెలగేనా మాతృభాష అనేవాడట. ఆశ్చర్యం _ ఇంగ్రీషులాగానే ఉరుదూ కూడా అనే వారట ఆంధ్రా ముస్లిములలో ఉమర్‌ ఆలీషా కనిగారూ _ థాన్‌గారూ తెలుగు బాగా మాట్లా డేవారని (ప్రతీతి. థానుగారు (ప్రకాశం పంతులుగారి శిష్యుడు - గాందీ జిన్నాల కంటె పంతులుగారు గొప్పవాడని ఖానుగారు అనేవారటస్వప్నం. “ఆంధ్ర రాష్ట్రం” అనే ప్వుస్తకం (వాళారు ఆయన. ఎప్పుడో చదివాను గు ర్హులేదు. గుర్పున్నంతనరకూ ఆయన స్వప్నం ఇది. విజయవాడ గుంటూరుతో కలిసి ఒక మహానగరం అయింది. యూనివర్శిటీలు విమాన్నాశయాలు అనాడే ఊహించారాయన. (ప్రతి గృహమూ లక్ష్మీనివాసం _ కులమతతత్వాలు పోయినాయి. అకాల మరణాలు పోయినయింఇంకా చాలా కలలుకన్నారు డాక్టరు ఖథానుగారు.ఆయన రస ల్సింగం పేరుతో పాదరసపు గుళికలను తయారుచేసేవారు.అది అనాడు తందరూ ధరించేవారు. ఎంత సుందరంగా ఉండేది ఆ రసలింగం.ఇదొక సొం్యపదాయ వై ద్యం-రసము క్టైనేని రాజ్యంబు కట్టును అన్నాడు వేమన 200

రాజ్యాలు లేవు కనుక రనలింగం నిర్మించిన ఖానుగారు రాజుకాలేదు.ఆయ నది సూర్యకిరణాల చికిత్స. 'ే అంటే కిరణమే కదా?___ఆ రోజుల్లో అచ్చ మాంబగారు కూడా కమ్యూనిఫ్టే, ఒకపక్క కమ్యూనిస్టు (ప్రాబల్యం మరో సక్క గోపరాజు రామచం(దరావుగారి న్నాస్టిక ఉద్యమమూ (ప్రబలంగా ఉండే రోజులు,మంగళసూ(త్రాన్ని ఆవేశంతో అడవాళ్ళు _తెంపుకొంటున్న రోజులు-మంగళసూూ తాలు తెంపటానికి ఇష్టపడని మహిళ ఖానుగారి భార్య రహమతున్నీసా బేగం.

(పేమ హృదయానికి సంబంధించింది _ కాని వివాహితురాలైన శ్రీకి మంగళసూ(తం ఉండాలి అన్నది ఆవిడ. ఒకవిధంగా ఇది అనాటి ధర్మ వాదం_అలా ఉంచితే భానుగారు బంగారం చేసేవారని చెప్పుకొ నేవారు__ కరి మింగిన వెలగపండు కౌవాలిట దానికి. కాని ఏ ఏనుగూ దాన్ని విస ర్హించలేదు ఆరగింగించుకోటం తప్ప అలాగే పందిపొలు కావాలిట. ఈనిన పంది బహుభయంకరం. దాని పాలా? అసాధ్యం_సదా పాకుచెట్టుమీద ఎ్యరని పరుగు కావాలిట. అదిమాత్రం అనాడు దొరికేది.ఈనాడు సదాపాకు ఏమీటో ఎవరికీ తలియదనుకొంటా ను. నాకు తెలియదు.బహుభార్యాత్వాన్ని నిషేధి స్తే ్చ్రీకే అన్యాయం జరుగుతుందని కానుగారి వాదన_ఇస్త్లాం అంపే వీర'శై'నం అని మరో వ్యాఖ్యానం. అది నిజమేమో? పీర్లు _తిళూలంలాగా ఉంటాయి. సూఫీతత్వంలో వి వేణు వేయోగవిద్యలోని కుండలిని కానచ్చునాః ఏడు అంబరాల అవతల ఈశ్వరుడున్నాడనీ మహమ్మదుని రప్పించుకున్నాడనీ ఖురాను. చెప్పతుంది. జీసస్‌ని రప్పించుకున్నాడని వై విలు కథనం-మన యోగ విద్యారహస్యంకూడా అదేనా? జీవుని వేదనే పన్నక్తల జన్మకి కార ణమా? మోజస్‌ . మూసా = మహేళాని విడతీ స్తే నచ్చిందా? కిష్ణ శబ్దం శ్రీస్తు అమిందా? ఈ న్యక్తుణు వేరు వేరయినా భాషాశాస్త్రం అలాగే అంటుంది.

మక్కాలోని కాబా లింగం ఫ్రీకైల లింగంలా ఉంటుందిట. మొదట్లో కాబాల్‌ నిది తెల్లని నృటిక లింగాకృతిగా ఉండేదట - భక్తుల

201

పాపాలనల్ల నల్లబిడిపోయిందట = కాబా అంటే కవి....మన వేదాలు కూడా కవిసీ బుషినీ దైవంగా భావించినయి.

ఆచార్య చతుర సేన శాస్త్రీ హిందీలో (వాసిన నయం రజెమ అన్న (గంథం అనుబంధంలో సాక్యుంతోసహా ఈ విషయాలు ఉన్నయి. నేను. హిందీ రానిదాన్ని. ఎనరిచేతో చదివించుకున్నాను.

శివుడు తెలుప్పచంగద్రుడు తెలుపు.

హిందూ ముస్లిముల దై వాలిద్దరికీ పోలికలు కనిపిస్తాయి. ఈ చర్చ ఆపేద్దాం. థానుగారు బియ్యపుగింజలమీద "పేర్లు (వాసేవారట.ఈ ఖానుగారు మా మేనమామ డాక్టరు చలపతిరావుగారికి మితృలు _ మా చలపతి మామ య్యని గురించి (వాయాలి_కృష్ణా జిల్లాలో అందునా విజయవాడలో చాలా మంది గుండెలు ఆగిపోకుండా అత్యంతాధునిక సామ్యగితో క్ల నిక్‌ని స్టాపిం. చాడు శుచీనాం శ్రీమతాంగే యోగ్యభష్టోపి . జాయతే.

పై భోకంలొ యోగ్యభస్ణుని జన్మ ఎక్కడో? ఎలాగో? అన్న (ప్రశ్నకి గీతాచార్యుడైన భగవంతుడు వ్యాఖ్యానం చేళాడు_యోగాభిలాషి అయి.అను క్షణం యోగంమీద మనసు ఉండింవిధి వశాొన యోగమార్ష్మం నుండి జారిన వ్యక్తికి ఉత్తమ జీనిమూ జీవిమూ కూడా లభిస్తుందని యోగీశ్వరేశ్వరు డైన కృష్ణభగవానుడు శెలవిచ్చాడు.గీత_అం టే భగవిద్దీత వ్యాస విరచితమే గాని “కృష్ణుడు చెప్పలేదని చాలామంది వాదం_యుద్ధానికి మోహరించి. ఉండగా అంతపెద్ద భగవద్గీత చెప్పడానికి ఆవతాశం ఉందా? అని వారి వశ్నం

ధర్మయుద్ధంలో యుద్ధభేరీ (మోగందే యుద్ధం (ప్రారంభం కాదు అని చాలా మందికి తెలియదు. అందరూ నిశ్శబ్దంగా భగవద్గీత వినటానికి అవకొౌళం ఉంది. కొని ఎక్కి-రిస్తారు.

లేత బు[రలు కొక్కిరిస్తే ఆతగాళ్ళతో విమిగానీ

తాతతాతల నాటి కథలూ తవ్విపోస్తానోయ్‌-.

(--విశ్వనాధు) 202

నేడు విజయవాడ రోడ్లు బాగుపడ్డాయి మనుషుల మనసుల కన్నా....కానీ నాటికన్నా కులతత్వం అధికమైంది

మా మేనమామ తెన్నేటి వేంకట శేషాచలపతిరావుగారు. గత జన్మలో యోగ (భష్తులే. ఆయన్ని చూసినప్పుడల్లా యీయన హిరణ్య గర్భం చేస్తూ వున్నాడా అనే అనుమానం నాకు వస్తూవుండేది. హేతు న?! ము వాదలుమని చెప్పుకుంటున్నవారు నమ్మక పోవచ్చును నో 0 గాని పాణో[(త్మమణం అమన అనంకరం ఆయన శరీరం అగ్నిలా వెలిగింది. (పాణరహిత శరీరం రిగర్‌ మార్టిస్‌కి ఉ నవటం నేటి డాక్టర్లకూ మనకూ తెలుసు. మరియీ 'వెలుగేమిటి?

గత జన్మలోని యోగ (భష్టత్వం ఇహజీవితంలో ఐళ్వార్యాన్ని యిచ్చి చివరి క్షణాల్లో యోగం కూడా యిచ్చినట్లున్నది. సంసారి కనక రాజయోగి. యోగమైనా, రాజకీయమైనా, సొహిత్య ఆరాధనయినా, వైద్య మయినా పట్టుబడటానికి కారణం ఏమిటని గతంలోకి తొంగి చూస్తే, డాక్టరుగారి ముత్తాతగారు తెన్నేటి నరసయ్యగారు తెన్నేరులో వేణుగోపాల స్వొమి దేవాలయం నిర్మించటం దగ్గర ఆ పూర్వపుణ్యం (ప్రారంభ మయింది. పుణ్యం కూడా అందరికీరాదు. అది కొందరి కొందరి కోసమే. నికేపమెన నిక్షిప్తం. దానికి కారణాలు లక్ష.

“వలపతిరావుగారిది వైవిధ్యం గల వ్యక్తిత్వం. విజయవాడకు దగ్గరలోవున్న తెన్నేరు అనే (గ్రామంలో 1011 లో తల్లి దుర్గమ్మగారికి తంగడి రామచంద్రయ్య గారికి ఎనిమిదవ బిడ్డగా ఇహలోకంలోకి (ప్రవే శించటం జరిగింది. బలహీన శిశురూపంలో, ఆ తెన్నేరులో మూమిడి తోటలనధ్యా, వరిబొలాలమధ్యా, తిరపతమ్మ తిరుణాల్లమధ్యా వీధిబడిలో మొదటివాడుగా నచ్చేవాడు మా మావయ్య టి.వి. ఎస్‌,

సశిష్ట, మైైకావరణ, కౌండిన్యస గో[కీకలైన యీ రైతు (బాహ్మణ కుటుంబింలో సామాన్యంగా నియోగులకుండే భేషజాలూ,. 208

సీట్లూ, గోట్లూ లేకుండా మా చలపతి మామయ్య ఆ కుటుంబంలోని వ్యక్రే కనక సర్వకులాలతోనూ సమానుడైై చదివేవాడని ఆయన పెద్ద వదిన గారైన తెన్నేటి శేషమ్మగారు చెప్తతూవుండేది ఆ ఏకోపాధ్యాయ పాఠ శాల్లో డాక్టరుగారి ఒక సోదరుడై న సుబ్బారావుగాలే టీచరు.

యా సుబ్బారావుగారు ద్త్తత వెళ్ళను యీ తమ్ముడు మీద ఉండే అపార (పేమవల్లనో, బలహీనుడై న చివరివాడు వ్యవసాయం చేయలేడనో కొని చలపతిరావుగారిని పై చదువులు చదివించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. అది చాలా శుభక్షణం. ఆయన పూర్వీకులు నిర్మించిన ఆలయంలోని కుల దైవం నవ్వినవేశ__-ఆ వేణుగోపాలుడికి పీళ్ళిచ్చిన పధ్నాలుగు ఎకరాలూ పండినవేశ. యిప్పుడు ఆ వేణుగోపాలస్వామి ఆలయానికి లాయరు తెన్నేటి భాష్కరరావుగారు ధర్మకర్త.

1816 లో తెన్నేరు జనాభా వెయ్యిమందిట. అంకే నాడు అది పెద్ద వూరే. ఆ రోజుల్లో బెజవాడ బందరు రై లక్కి. తరిగొప్పుల స్టేషన్లో దిగి నడిచి వెళ్ళేవారు కొత్త కోడళ్ళతో సహా. ఈ విషయంలో మా అమ్మని మా నాన్న ఎక్కిరిస్తూ వుండేవాడు. మిగతా సంగతి ఎలా వున్నా మా అమ్మకి మాతం మేనా వస్తూవుండేది గొప్పింటి కోడలు కనక, _ మేనా టోయీల కేకలు బాగుండేవి నాకు. ఏం లాభం? దారి పొడుగూతా బుల్లామా ఎప్పుడు వస్తున్నానని స్నేహితులు చుట్టాలూ మా అమ్మని పలకరిస్తూ వుండేవారు.

యిక్కడ నేను విన్న ఒక్క సంగతి తప్పకుండా [వాయాలి. మా మాతామహుల తంగడి అంటే డాక్టరుగారి తాతగారు పూర్ణయ్యగారు 'కెల్లవారురూమున (ప్రాణం వదిలాడట సంపూర్ణి జీవితానంతరం, అప్పుడే లేచి పొలాలకు పోతున్న యావన్మందికి శుభ వస్త్రాలు ధరించి తిరుచూర్ణధారులై న బోయీలతో ఒక పల్లకీ కనిపించిందట. అందులో ఒక ఆయన ఎవరింటికి బాబూ అని అడిగాడట. పూర్ణయ్యగారింటికి అని చెపుతూనే మాయమైపోయినారట. ఆ తరువాత చాలా రోజులవరకూ

204

పూర్ణయ్యగారు ఎంత పుణ్యాత్ములు అని అంటుండేవారట ఆ వూళ్ళో జనం. నిరంతర రామ నామ జపతత్సరుడై న పూర్ణయ్యగారు తన పెద్ద కుమారునికి ్రీరాములుగారనీ, చిన్న కుమారునికి రామచం్యదయ్యగారనీీ మూడవ కుమారుడికి లక్ష్మీ కాంతయ్యగారన్నీ నాల్గవ కుమారుడికి అచ్యుత రామయ్య అస్కీ అయిదన కుమారుడికి శివరామయ్య అనీ 'పేర్లు పెట్టాడు. నలుగురికి రామశబ్దిం. ఒకరికి విష్ణుళద్దం. ఏదైనా పూర్ణయ్యగారి పుణ్యం పౌ్యతుడైన చలపతిరావుగారికి దక్కినళ్లే. అనాటి కుటుంబ వ్యవస్థకి ఉదాహరణ యీ అన్నదమ్ములే. "పెదనాన్న లక్ష్మీకాంతయ్యగారు. చిన్నాన్న రామచం[ద్రయ్యగారు. బాబాయి శివరామయ్యగారు. అందరి పిల్లలూ వారిని అలాగే పిలిచేవారట. అయిదుగురు అన్నదమ్ములలో ఇద్దరు చనిపోగా వై ముగ్గురూ. చాలా రోజులు జీవించారు. తరువాత మా చలపతి మావయ్య గన్నవరంలో లోయర్‌ "సెకండరీ స్కూల్లో చదివాడు. ఆ రోజుల్లో ఓ పాతిక ఊళ్ళకి గన్నవరంలోనే ఓ స్కూలు ఉండే దట. ఎక్కు.వ వ్యవసాయం మీద ఆధారపడిన కుటుంబాల్లో పిల్లలు చిన్న తనంలోనే వ్యవసాయం (పారంభించటంచేత చిదువు ఫొషన్‌కానందున ఆ స్కూలు సరిపోయేది. యిక్కడ ఒక చిన్న తమాషావుంది. తెన్నేటి సూరి అనే 'పేరుతో భారతి ఎడిటర్‌గా (పసిద్దుడె చంఘజ్‌ ఖాన్‌ నవలద్వారా నవలాకారుడై మధ్యవయస్సులో మరణించిన సూరిబాన కూడా చలపతి మానయ్యతో పాటు అడే స్కూలులో చదువుతూ వుండే వాడు. యాయన తండ్రి అయిన తిరుమలరావుగారూ చలపతిరావుగారూ తాతా సహోదరులు. యించుమించు చలపతిరావుగారి సాహిత్యపిపాస అధికమైంది అప్పుడే. పినతండ్రి అద్యుతరామయ్యగారు. శిరియాళ చర్మిత లాంటి యక్షగానాలూ వగైరాలు రచయించిన వ్యక్తి. యీ గుణమే అనంతర జీవితంలో శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి లాటి మహా కవులను అభిమానించేటట్లు చేసింది. అదట్లా వుంచుదాం. ఆ రోజుల్లోనే 205

గన్నవరం తాలూకా ముఖ్యకేం్యదం. "హెడ్‌మాస్టర్‌ థ్రీ ఎన్‌. నరసింహా చార్యులుగారట. తరువాత గుడివాడలో కంచిరాజు సుబ్బారావుగారి గురు త్వంల్‌ మరికొంత చదువు పూర్తిఅయింది. ఆ రోజుల్లో స్కూలు 'ఫైనల్‌ "నేటి డాక్టరేట్‌ తో లెక్క.

1028 లో బెజవాడ ఎస్‌, కె. పి. వి. వి. హైస్కూల్లో కొఠారు రామారావుగారి గురుత్వంలో, ఆ స్కూలు ఫైనల్‌ పూలర్తిఅయింది. డాకరుగాంది చాలొ కఎపుకోలు స్వభావం. ఆయన శరీరం బలహీన'మైనా “మెదడు చాలా శక్తివంత మైనది. ఆనాటికి పొలిటిక్స్‌ మాట్లాడటం కూడా అనవసరం అనే స్థితిలో వుండేది వాళ్ళ కుటుంబం.

ఇంగ్షిషువారు సొకొత్తూ విష్ణు,అంశగలవారని చాలా మందికి నమ్మకం. యీ పరిస్థితుల్లో పాలిటిక్స్‌ని గురించి మాట్లాడ్డం చాలా

సాహసం. ఆ పనే చేసాడు మా మావయ్య. ఇంగ్రీషమ తెలుగుల్లో ఆయన నచనధార పంచదార. కార్మిక నాయకుడుగా ఆయన స్లోగన్స్‌ గన్స్‌. ఆట లంజపే సరదాపున్నా బలహీనతవల్ల ఆడేవాడుకాదు. ఆ కారణంగా పు సక పఠనం హానీ అయింది చనిపోయేవంకు. హి అధ్యయనం ఒక తపస్సంటారు ధర్మ వేత్తలు. కనపడిన పృ సక మల్లా చదివేవాడు మా చలపతి మావయ్య. హెడ్‌ మాస్టరుగారు సుబ్బారా; వ గారు మంచి (స్రన్నర్హనగల పిల్లవాడని కాండక్టు సర్జీఫికెట్టులో రాసారట. (ప్రతి చవటకీ రాస్తారని మా అన్నయ్య ఎక్కింరిస్తూ వుండేవాడు మేన మానని. మా అన్నయ్య మేనమావగనక ఎక్కిిరించినా అది నిజం. అనంతర జీవితంలో ఆయనకు మచ్చలేదు. మేధావంతుడు. అప్పుడే ఆం'జపే స్కూలు ఫెనల్‌ చదువుకున్నప్పుడే కొఠారు రామారావుగా్యా వల ఖద్దరు దీత్యనతుడై ఆమరణాంతం సొగించుకొన్న నిరాడంబరుడు.

ఆ రోజుల్లో యుద్ధకారణంగా మెడికల్‌ స్కూల్చు కొన్ని తెరిచారు డాక్టర్లవసరం కనక. మద్రాసు రాయపురం మెడికల్‌ స్కూలు అలాటిదే, ఆందులో చేరాడు చలపతిరావుగారు. అప్పటికే అది పెద్ద చదువు. మనకి

206

వద్దు అన్నాట్ట తండి రామచంద్రయ్యగారు. కాని అన్న సుబ్బారాపుగారు పట్టుబట్టి మ(దాసు పంపించారుట.

1928 నుంచి యిష్పటివరకూ ఆయన జీవితంలో నచ్చిన వెలుగు యిప్పటికీ ఆరలేదు. ఎప్పటికీ ఆరదేమో. ఆ రోజుల్లో నే వై మన్‌కమీషన్‌), ఉప్పు సత్యా(గహం, విదేశీవస్తు బహిష్కరణ ఆంధ యువకుల్ని ఉ్యరూత లూగించినయి. అంతేకాదు ఆనాటి యువకులకి రాజకీయ హీరో థీ (శకాశం పంతులుగారు. తిరుగులేని జాతీయ నాయకుడూ కాంటగెస్‌ యోధుడు ఆంధ్రకేసరి. _డాక్టరుగారికి కూడా సంతులుగారే హీరో. (ప్రకాశం పంతులుగారు చనిపోయేవరకూ ఎల్ల వేళలా ఆయనకు తోటకూర కందిపచ్చడీ యేర్చాటుచేస్తూ, ఆ మహావ్యక్తి జేబులో తోచినంత డబ్బు “పెడుతూ రాజకీయ గురుబుణం తీర్చుకున్నాడు డాక్టరుగారు. గురుతర్పణం కూడా (సకాశంగారికే వదిలేవాడు ఆయన.

(గ్రకాశంగారు ఆంధరాష్ట్రానికి మొదటి ముఖ్యమం్యత్రి అని అంద రకూ తెలుసు. నేటి మంగతులలాగా కాకుండా దేశంకోసం ప్రకాశం. అని అనిపించుకున్న వ్యక్తి. ఇదే పంథాలో చలపతిరావుగారూ నడిచారు. తన పదవికంటపే దేశం ముఖ్యం అనుకున్నాడు. (పస్తుత రాజకీయ ప్పరుగుల్లాగా స్వార్థం చూసుకుంటే యీ రోజున చలపతిరాపుగారు విజయ వాడ నంకా కొనిజేసి వుండేవారు. అయితే ఆయనను గురించి ఎవరూ తలుచుకుని పుండేవారు కాదు. ఆయన అక్షరాలా (స్రకాశంగారి (ప్రకాశం, దేశం కోసం అరెస్టు అయి విడుదల చెయ్యబడ్డాడు. కారణం తండ్రుల అన్నల పోరు. లేకపోతే మద్రాసు పురవీధుల్లో ఇంగ్రీషమవాళ్ళ గుండు "దెబ్బలకు ఆయన రక్తం (పవమించి వుండేది. అప్పటి ఆవేశంలో అది తప్పకుండా జరిగేది.

ఒక తడవ ఖాసా సుబ్బారావుగారూ మా చలపతి మావయ్యా మా అన్న బాలసుంద్మరాపూ మాట్లాడుకుంటూ వుండగా స్వయంగా శేను విన్నాను. ఆ మాటల్లో నాకు తెలిసిందేమిటంపే కోటంరాజు రామారావు,

207

పజిక్కర్‌ కోలవెన్ను రామకో కేశ్వర రావుగార్లు డాక్టరుగారికి పూజనీయులు - జర్నలిజం మీద వున్న యీ అభిమానమే అనంతర జీవితంలో (_పజాసేన పత్రిక నడిపేందుకు దోహదం చేసింది. _పస్తుతం అంధజోతి (గూపులో పని చేస్తున్న యార్లపాటి కుటుంబరావు దానిని చూస్తూ వుండేవాడు. పొట్టిగా సన్నగా పెద్ద ముక్కుతో వుండి తెలుగు పళ్లేటూరి యాసతో ఇంగ్లీషు ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ యాక్సెంటుతో మాట్లాడుతూ ఒక విధమైన ఆకర్షణతో వుండేవాడు చలపతి మానయ్య* శ్యుభమైన జో్యోత్స్నలాటి ఖద్దరు వస్తా అతో రోరింగ్‌ (ప్రాక్టీసుతో నిమిష నిముషానికీ కాంపొండరుని శ్రీరామ మూర్చీ అనే పిలపుతో యింళాొ సాకు కనిపిస్తూనే వున్నాడు ఆయన. దివిజ వై ద్యవరుల గుండెలు దిగ్గురనగ అరిగె చలపతయ్య అమర పురికి, ఇందులో అతిశయో క్రి లేదు. ఆయన రోగనిర్ణయము అద్భుత 'మైనది. కాలి నరం చూసి (పాణం ఎంతసేపట్లో పోతుందో చెప్పగలిగే వాడు. లక్ష పరీక్షలు చేసే నేటి డాక్టర్లకన్నా నాటి డాక్టర్లు ఎంత గొప్ప వారో అని అనిపి స్తుంది. ఆయన ఉపన్యాసాల్లో హాస్యం పుండేది. పండిత జవహర్లాల్‌ న్యెహూ ఉపన్యాసాస్నె ఆయనే. తెలుగు చేస్తూ వుండేవాడు మహా వేగంగా. నిత్యజీవితంలో నృత్తిలో కూడా ఆయన్ని హాస్యం వదల లేదు. ఒకతడవ ఒకాయన ఒళ్ళంతా దురదలు డాక్టరుగారూ అన్నాడు. ఆయనకు దువ్వెన (పిస్కిప్షను రాసి యిచ్చాడు. నాకు బుది తెలిసిన దగ్గరనుంచీ రెండు చపాతీలు తప్ప మళశే ఆహారమూ ఆయన నన లేదు కడుపులో అల్స్పర్‌వల్ల. ఆవకాయ తినని బతుకేం బతుకు అనుకునేవాడు. ఆయన సాహితీ_పియవ్వం విశ్వనాథవారికీ__ఆయన జర్నలిజం ఒక ప్మతికకీ _ ఆయన డాక్టరీ (పజలకీ _ ఆయన రాజకీయాలు దేళాన్సిక్త ఆయన న్యక్రిగత జీవితం కుటుంబానికీ అంకితం. విలక్షణ ఫి క్టిత్వంతో డెచె 0 యేళ్ళు జీవించి విజయవాడే తనుగా తనే విజయవాడగా టత్రిక్రాడు. మునిసిపల్‌ ఛైర్మన్‌గా వుండటంకల్ల మునిసిపాలిటీ రాజకీయాలు ఆయనకు తెలుసు. ఆయనకు స్యాయళా స్త్రపట్టభదులకన్నా లా ఎక్కువగా. తెలుసు- 206

నా కాశ్చర్యం ఏమిటం జపే కొన్నివేలమందినిగు ర్తుపశ్షేవాడు. ఇది సి.బివఐం డ్రై రెక్టర్లకు వుండాల్సిన గుణం. ఎం. ఎల్‌. ఏగా విలబడ్డప్పుడు (తి యింట్లో (వతివ్య క్రినీ "పేరుపెట్టి పలకరించేవాడు. గెలిచేవాడు. చివరకు "సేపు వలన ఆయన ఓడిపోయినాడు.

ఒక తడవ (ప్రకాశం పంతులుగారు జర్నలిస్టులను కలవనని మొండి కేళారుట. అప్పుడు మల్లాది ఫణీభూషణరావుగార నే మెయిల్‌. "పేపరు విలేఖరి వీలు చూచుకుని బాత్‌రూమ్‌ గోడ ఎక్కి. దఖేల్న బాత్‌రూమ్‌లోకి దూకారుట. ఆ సమయంలో అదే బాత్‌రూములో మా చలపతి మామయ్య స్నానం చేస్తున్నాడట. అనుకోకుండా యింత (ప్రమాదం స్వరూపం అర్జం కానిది తటస్టించేసరికి కట్టుకున్న కొల్లాయి ఊడిపోతుండగా మొహాన పట్టించిన సబ్బుతో బాత్‌రూమునించి పరుగ్నెత్తటోయినాడట డాక్టరుగారు. ఫణిభూషణరావుగారు. ఆయన్ని గట్టిగా పట్హంకుని ఊఉనేన్స డాక్టరుగారూ పంతులుగారి కోసం అన్నాట్ట.

“చంపావు గదయాణ నేను అసలే బలహీనపు ముండాకొడుకుని. పద నేను ఇంటర్వ్యూ యిప్పిస్తాను” అని యిప్పించాడటం. డాక్టరుగారు తెలుగు మాట్లాడుతూ వుంపే నిద్దా అయిన హొస్యం వుండేది.

తిరుపతి దేవస్థాన (టస్టీగా వుండేవాడు చాలా రోజులు. అలాగే దుర్గాదేవస్టానానికి కూడా. (పతి శుక్రవారం దుర్గా దర్శనం నెల నెలా 'వేంకశేశ్వర దర్శనం ఆయనకు (ప్రీతి. ఆయన వీలునామా ఆయన వ్య_క్రీత్వం (పస్ఫుటపరు స్తుంది. వేదవేత్తలైన (బాహ్మణులఅకి సంతర్పణ చెయ్యడంతోపాటు "పేదలకి భోజనం పెట్టమన్నాడు. దానికిగాను డెళ్బై అయిదువేల రూపాయలు విడిగా తీసి వుంచాడు. గొప్ప ఆర్యమత విశ్వాసి

నేను గొవ్చ దాన్ననే నమ్మకం ఆయసకు వుండేది. నా జీవిత పునర్వికాసంలో ఆయన చెయ్యి కూడా వుంది. భూదేవి నవ్వింది అనే

(14, 209

ప్వస్తకం ఆయనథి అంకితం యిచ్చినపుడు ఆయన ఆనందించాడు. భూదేవి నవ్వేది యిలాటి వ్యక్తులు తన మీద నడయాడినపుడు. ఆయన సుదీర్హ జీవితం ధన్యమేగాని పార్షీలు మార్చడం ఆయన పొరపాటు. ఆయన ద్వితీయ కుమారుడు స్నుబమణ్యశర్మ డాక్టరై నేడుటి. వి. యస్‌. క్లినిక్‌. నడుపుతున్నాడు. నాడు డాక్టరు థానుగారూ, డాక్టర్‌ చలపతిరావుగారూ _ డాక్టర్‌ అచ్చమాంబగారు _ డాక్టర్‌ గోవిందరాజుల నాయుడుగారూ _ డాక్టర్‌ కోకా చలపతిరావు నాయుడుగారూ _ డాక్టర్‌ జాన్‌, డాక్టర్‌. రంగనాయకమ్మగారూ డాక్టర్‌ జంధ్యాల దకిణొమూర్థిగారూ, మా అమ్మకు ప్పరుడు పోసిన డాక్టర్‌ ముత్తయ్యమ్మాళ్‌ మొదలై న డాక్టర్‌లూ, చలంగారూ, చెళ్లసిళ్ళ ంకటళాస్తిగారూ. విశ్వనాధ సత్యినారాయణగారూ, కవితిలక కాంచన పల్లి కనకమ్మగారూ, దంటు సుబ్బావధానిగారూ మొదలైన కవులతో, కాటగడ్డ రాజగోపాలరాపుగారుు చిండరాబేశ్వరరావుగారూ మోటూరి హనుమంతరావుగారు మొదలై న యువకులతో గోపరాజు రామచం(ద్రరావు గారిలాటి నా_స్తికోద్యమ నిర్మాతతో లె (బక మూమెంటుకు (పారంభకు డైన అయ్యంకి వెంకటరమణయ్యగారితోనూ పెద్దిభొట్ల వీరయ్యగారు, చెరుకుపల్లి పట్టాఖిరామయ్యగార్ల లాటి లాయర్లతోనూ యింకా రక రకాల పరస్పర విరుద్ధమైన (ప్రముఖులతో విజయవాడ శతేజరిలుతూ వుండేది. ల నేడు రోడ్లు బాగుపడ్డయి. మనుషుల మనసులకన్న, నాటికన్న కులతత్వం అధికమైంది. తెనాలి రామకృష్ణుడులాటి కవి కూడా కాప కులము పాలవంటిది అన్నాడు. కంచి నెల్లూరు = ఓరుగల్లు - బెజవాడ అను పురంబులపె అధికారము చేయుచుండె నాడు ఆంధధభాష. -ా “అత 210

పతికా "స్వేచ్చ కాపాడుతానని ఓట్లు దంచుకున్న తెలుగు "నాయకుడు రామారావు అనబడే సినీనటుడు యిప్పు డా పషతికా "స్వేచ్చను దిగమింగాలని చూస్తున్నాడు యీ రోజు (21-10-85) "పేపరు తియ్యంగానే ఘోర దుర్వా ర్త కనిపించింది. పింగళి దశరథరామ్‌ హత్య చెయ్య బడ్డాడు. 28 ఏళ్ళ యున కుడు దారుణంగా నడి రోడ్డులో హత్య చేయబడ్డాడు. యిందులో. రాజ కీయుల దౌర్భ్చాగ్యపు చేతులన్నాయని మరో జర్నలిస్టు వినుకొండ నాగ ప్రయ కభసష్టై రాజు కథనం. యీ మానవతా హైన్యానికి ప్యతికలన్నీ శ (వళకిస్పందించినయి. అతనిని చివరిసారి చూసేందుకు 31 న్‌. రెండు మూడు వేలమంది పోగయ్యారు. అటు పోలీను వారికిగాని యిటు రాజక్రీయవే_త్తలకుగాని చీమకుట్టినట్టు కనిపించలేదు. రాష్ట్రంలో పిల్లి చచ్చిపోయినా ఆ వార్త విని దిగ్భాంతుడనయ్యానని స్టేట్‌ మెంట్లు యిచ్చే మంతివర్యులు మెదలకుండా వుండిపోయారు. కారణం ఏమిటంయే మంతుల్ని కొంచెం అవుటఫ్‌ ది వేలో వెళ్ళి విమర్శిస్తాడు దశరధరాంతన ఎన్‌కౌంటర్‌ పతికలో. అది తమకు కష్టం కలిగి ప్తే ఆ ప్యత్రికను బాన్‌ చెయ్యనచ్చు. అంతేకాని అతని (పాణం తియ్యటం సబిబు అనిపించికోదు. లాయర్లూ న్యాయస్థానాలూ పోలీసులూ వుండగా రాజ కీయులు యిటువంటి ఘోర దురాగతానికి పాల్పడటం శోచనీయం. నిజంగా యిందులో హంతకుల్ని _పోత్సహించింది రాజకీయులే అయితే రాజకీయం నళించుగాక, ఆ చంపించినవాళ్ళ వంళాలు నిర్వంశమవుగాక. ' ఆ తల్లి హృదయ వేదన వాళ్ళ తల్లులకూ ఆ భార్య కాళ తెంపినతనం వాళ్ళ థార్యలకూ సం(క్రమించుగాక. యీ 'ఘోర దురిగతం యింకానా యిక్రమై సాగదు. దానికి పరాకాష్ట యీ హత్యోదంతం. ీందటి రోజు అంజే 801085 న ర్యాత్రి ఏడున్నరవరకూ యింట్లోనే వున్నాడట మిికులతో లై.

మాట్లాడుతూ. ఏడున్నరకు బయటకు వెళ్ళి వస్తుంయే గిరిరోడ్డు మలుపులో యిద్దరు ముగ్గురు హంతకులు ఓ పిస్టల్‌తోనో కత్తితోనో కాకుండా బరి 'సితో పరమకిరాతకంగా అతనిని అంతమొందించారు. ఆ రిక్షావాడు ఎవరో అతను ధ్రైర్యస్టుడే. అతను పోలీసు స్టేషనుకు ఆకన్ని అలాగే తీసుకు వచ్చాడు. ఒకవేళ కొనప్రాణం వుంటే చురుకైన యీ (వాహ్మణ క్యురాడు ఏదైనా స్టేట్‌మెంట్‌ యిస్తాడని కాటోలు. రాతి పన్నెండు గంటలకు శాంతిభద్రతలు కాపాడే పోలీసువారు (పాణం పోయిందని గట్టిగా నమ్మకం కలిగాక హాస్పిటలుకు తీసుకు వెళ్లారు. '(కమళిక్షణ అనే పేరుతో పోలీసువారి దురాగతాలు ఎక్కువయి నయి. జుడీషియల్‌ హక్కులు అంపే లోగడ 'మేజస్ట్రేటుకు వుండే టబ పవర్స్‌ కూడా వారికి సం్యకమించినయి ముఖ్యమంత్రి తెలివితక్కువచేత. అంకేకాదు. వాళ్ళకు యిష్టంలేని వాళ్ళను వూళ్లో నుంచి బిహిష్కరించే హక్కు కూడా పోలీసువారికే సంకమింప చేశారు. పింగళి దళశరథరామ్‌ మంచి జర్నలిస్తే కాని దూకుడు మన _స్తత్వం కలిగినవాడు. అతని (వాతలు అలాగే వుంటాయి. అతను ,నన్ను కూడా "రెండు తడవలు విమర్శించాడనటంకం కే తిట్టాడనటం సబై నమాట , బె ం ఆతని జర్నలిజం ఎల్లో జర్నలిజం అన్నానని నా మీద మండిపడ్డాడు. అతను చి తిట్టినరోజున నాకూ కోపం వచ్చింది. అంత మటుకే. తరవాత ఎక్కడ కనిపించినా దజ్ఞం 'పెళ్టువాడు. ప్యతికా స్వేచ్చ కాపాడుతానని ఓట్లు దండు కున్న తెలుగు నాయకుడు రామారావు అనబడే సినీ నటుడు యిప్పు డ్రా ప్యతికా స్వేచ్చని దిగమింగాలని చూస్తున్నాడు. మహానాడులో *“దశరథరామ్‌ని' ఉరితీయండి అని కొందరు “పొంప్లెట్సు” వే స్తే వాళ్ళని మందలించని వ్యక్తి మఖ్యమంశ్రేమిటి? సృడ్డు కోట్లమంది ఆంథధులకు ముఖ్యసేవకుడుగా వుండేవాడే ముఖ్యమంత్రి. యిందులో ఎవరి చెయ్యివున్నా వాళ్ళకు యీ మహాపాపం తగిలి తీరు తుంది. మనల్ని విమర్శించినంత మ్యాకాన పోనీ తిట్టినంత మాత్రాన. 212

అవతల వ్యక్తిని చంసటం అనే దౌర్భాగ్యం (ప్రవేశించిన తరువాత యాదవ కులానికి ముసలం పుట్టినన్హే.

ప్మతికలు అన్నాక విమర్శిస్తాయి. తిడతయి, న్యాయమూ ర్హులు మందలిస్తారు. అభిశంసిస్తారు. ఆ తీర్పులకు కట్టుబడిన వాడే శూన్ఫతుడై న మంతి. ఒక సంజీవ రెడ్డి, ఒక చెన్నారెడ్డి, ఒక లాల్‌ బహమార్‌ళాస్తి అలాటివాచ్ళు. భారత జాతీయ జండాను రూపొందించిన పింగళి వెంకయ్య గారి కుటుంబంలోని వాడు యీ దశరథరాష్‌. యీ పింగళి 'వెంకయ్యగారు గాంధీతోష్తాటు దకిణాఫికాలో సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నవాడు. యీ అన్ని కారణాలవల్ల (ప్రధాని రాజీవ్‌గాంధీ స్వయంగా పూనుకొని యీ హత్యను గురించి విచాశరిణ జరిపించాలి.

ఏమైనా దశరథర్తామ్‌ యున ఆక్మ శాంతిస్తుందని నేను అనుకోను గాని కాంతి కలగాలని భగవంతుణ్ణి (ప్రార్థిస్తున్నాను. పసివాడు దశరథరామ్‌ వెళ్ళిపోయాడు. అతను నన్ను తిట్టటమే కాదు పొగిడేవాడు కూడా. గాఢ 'మెన రాగద్వేషాలు వున్న మనిషి, ఆత్మ వుండటమే నిజమెకే తన హంతకులందర్నీ పట్టి పల్లార్భగలడు అఎను. మరణానంతరం అతీత శక్తులు సం్యకమించడం నిజమైతే _బహ్మరాక్షసుడవుకాడు. కన్నీళ్ళతో యితనికి యిలాటి మరణం పుంటుందని 'రెండేళ్ళనుంచి వూహిస్తున్న అతని తెలివికి జోహారు చేస్తున్నాను. ఆఖరుకి శరీరాన్ని కూడా వైద్య విద్యార్థుల సౌకర్యం నిమిత్తం సిద్ధార్ధ వైద్య కళాశాలకు దానం చెయ్య మని చెప్పిన ఆతని 'ధ్రై ర్యానికి విస్తుపోతున్నాను.

అకర్మణ్యుడై న యీ యువకుడి కుటుంబానికి మేలు కలుగుగాక.

భారతదేశంలో అనేక సంస్కృతులు అల్లిన తివాచీలా కలిసిపోయి వుండటం సంప్రదాయం. నేడు మతాలమధ్య 'తాగాదాలు అవుట్‌ డేటెడ్‌ అయిపోయినయి. కులాలమధ్య తగాదాలు ఫాషను అయినయి. కులానికీ కులానికీ పడదు. మధ్య కులాలు అన్నిటికీ ఫై కులమైన (బ్రాహ్మణజాతి అంటే అసహ్యం. క్రిందికులమైన మాల మాదిగలంటకే లోకున. వ్యాపోర,

219

భూస్వామ్య, "పెట్టుబడిదారీ వర్గమైన యీ మధ్య కులవర్ష్గం దేశానికి రాచ పుండులాగా తయారయింది. యీ నియో రిచ్‌ ఫెలోస్‌ అధికారం తమకే వుండాలి. సర్మిశమలు తమకే వుండాలి. చదువు అనకాళాలు తమకేపుండాలి. ఆఖరికి స్మగ్హింగూ వ్యభిచారమూ కూడా తమకే వుండాలనుకునే మూర్జులు, దేశానికి స్వాతంత్ర్యం నచ్చేముందు వీళ్ళందరూ ఇంగ్రీషువాళ్ళ తొ త్తులు. దేశ(దోహులు. కొందరు (బాహ్మణులు తమ సర్వస్వాన్నీ ధారపోసి దేళ స్వాతంత్ర్యానంతరం ఆర్థికంగా 'వెనకబడి వున్నారు. అందుకని లొ కవ. మాల మాదిగలు యీ భూస్వాములకు వెట్టిచాకిరీ చేసి వాళ్ళను పెంచి తాము వెనకబడి వున్నారు. కనుక వాళ్ళంకేనూ లోకుప. ధనం, దానివల్ల వచ్చిన అధికారం చేతిలోవున్న యీ భూస్వామ్య వర్షం (బాహ్మణుల తెలివితేటల్ని, దళితుల (శమనూ దోచుకుంటోందని నిస్సంశయంగా చెప్ప నచ్చును.

(ప్రారబ్ధం ఏమిటంపే యిలాటి నినాదాలు యిచ్చే కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ కూడా వాళ్ళ చేతుల్లో నేవుంది. వీరిలో ఎవరైనా పుస్తకాలు రాయటం అప్పటప్పటా కలదు. వారు (బ్రాహ్మణ నిందనే (పధానాంశంగా తీసు కుంటారు. కారణం అసూయతసప్ప మరేంలేదు.

ఒక పాతిక ముమ్రైయేళ్ళ కిందట కులతత్వం యింత బలిసిపోళలేదు. - కులాలమధ్య చక్కని సంబింధ బాంధవ్యాలు వుండేవి. మోహన్‌దాస్‌ కరమ్‌చంద్‌ గాంధీ చేసిన తప్పు యిలా బద్దలన్వక తప్పదు. పాందూ తెగలో ముఖ్యమైన మా తెగవారిని, హరిజనులను వేరు చేసిన పాపం ఆయనదే. .

విజయవాడలో గాంధీజీ కాం్యగెసు నాయకుడై నాడు. ఆనంతరం పట్టాభిలాంటి మేధా వంతుణ్ణి తప్ప, మిగతావాళ్ళని అణగతొక్కాడ్రు. గాంధీ భక్తులకు ఈ పచ్చి నిజాలు కటువుగా తోచవచ్చును. అరవిందుడు గాంధీజీకి ఒక ఉత్తరం (వ్రాసాడు, అందులో “ప్రతి థారతీయుణ్ణి బ్రాహ్మణి చెయ్యి. కొందరిని హరిజనులని అనకు. లేదా అందరినీ హరిజనులు అను.

లశ

హరిని పూజించనివాడు ఎనడు?ః నీ యీ కులవిభజన భవిష్యత్‌ భారత దేశానికి పెద్ద దెబ్బ అన్నాడు. ఆ రోజునే అందర్నీ (బ్రాహ్మలనే స్తే, నాయీ (బాహ్మలు, విశ్వ బాహ్మలు, కమ్మ(బాహ్మలు, నియోగి (భాహ్మలూ ఆందరూ కలిసి సంతృప్రివెంది, వేద సంస్కృతిని ఉద్ధరించేవా శ్ళేమో. ఒకే చేతికిపున్న అయిదు వేళ్ళలాంటి అయిదు కులాలూ వెడం వెడంగా అయిపోయాయి. దానివల్ల చేతికి బాధ తద్వారా శరీరానికి బాధ:

అప్లి కేషన్లలో కులం ఏమిటని అడగడం, (ప్రత్యేకంగా మాతెగ వాళ్ళకళూ మాలవాళ్ళకూ రిజర్వేషన్లు యివ్వటంలాంటి విషయాలు గాంధీజీ కాలంనుంచి వస్తూ, యిప్పుడు యింకా ఎక్కువ అయినందుకు చాలా బాధగా వుంది. మానవులందరూ సోదరులని (ప్రతి సవక్తా చెప్పిన దానితో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. యీనాడు భూమి తెచ్చిపెట్టిన సంపదలో ఇతరుల చెమట తెచ్చిపెట్టిన ధనంతో తాగి తందనాలు అడుతున్న దౌర్భాగ్యులకు అంధుల సంస్కృృతి ఏమిటనేది తెలియకపోవచ్చు. మొన్నటివరకూ ఉమ్మడిగావున్న భారతీయ చరిత నుంచీ సభ్యతనుంచీ సంస్కృతి నుంచీ తెలుగుదేశం తమ కల్చ్బరుని తెగకోసుకుని ఒక దర్శిదపు కల్చరుని రూపొందించుకుంది. ఒక వర్షపు తిండిపోతులు యీ విషయానికి సంబం ధించిన వ్యాసాలు (వ్రాస్తునే వున్నారు. పృస్తకాలు రాస్తునే వున్నారు. వా ర్తాష్యతికలో “పేజీలు నింపుతున్నారు. కాని ఆంధ సంస్కృతి వాళ్ళకు ఆయోమయంగానే వుండిపోతుంది. నేను చెప్పుళూన్న విషయం ఆశ్చర్యంగా వుండవచ్చును. నాకున్న అనేకమంది భూస్వామ్య, పారి శొమిక మితులకు కష్టంగా కూడా వుండవచ్చు. అయినా అంధుల చర్మితనూ, ఆంధుల సభ్యతనూ, ఆంధుల చక్కదనాల సంస్కృతిని డబ్బుకోసం వంకర తిప్పి ఇదే తెలుగుదేశం కల్చర్‌ అని చెపుతున్నందుకు పళ్ళాత్తాప పడగల రోజు వస్తుంది. అంధధ్రుల చరిత భారతీయ చరిత లోని భాగమని మరిచిపోయిన వాళ్ళు తలవంచుకునేరోజు తప్పకుండా వస్తుంది. అలాగే (బాహ్మణులను తిస్టేవారికి (బ్రాహ్మణుల విద్య ఒకనాటి

25

వారి త్యాగం కడుపునిండితే (పపంచాన్నే ఆశీర్వదించే తత్వం, కవిత్రయం, పోతన శ్రీనాథుల కవిత్వం మినహాయిస్తే ఆంధ సంస్కృృతిలేదని వారు కూడా చర్వితలో 'పెద్దభాగమనీ మరిచిపోగూడదు. అలాగే _శమజీవులైన దళితుల చెమట బౌన్తే తమ పెళ్ళాల తాళి బొట్లుగా మారాయు మరచిపోకూడదు. ఆంధ మహాప్పరుషడికి తల (బాహ్మణుడూ చేతులూ కాళ్ళూ దళితులూ అనుకుంటే పనికిమాలిన పొట్ట యీ మధ్యవర్గం. యిటు 'మెదడునీ, అటు కాళ్ళూ చేతుల్నీ కూడా దోచు కుని తన పొట్టనింపుకునే వర్గం పెద్ద కాన్సర్‌లాటిది. యీ రోజున గత చర్మితనీ సంస్కృతినీ మరిచిపోసటం గొప్ప ఫాషన్‌ కాటోలు. ఏ మనిషి కోసమైనా, ఏ 'దేశంకోస మైనా కల్చర్‌ ని కత్తింంచి. చార్కా కుట్టరాదు, సంస్కృతీ మూలం చాలా లోతుగా పాతుకుపోయి వుంటుంది. మనిషి 'మేధాశ క్రి కన్న సంస్కృతి యొక్క మేధాశక్తి చాలా పురొాతనమెనది* బలమైనది కూడా. సా మానవుడు తన కుల వర్గాల్ని అవసరార్ధం మార్చుకోగలడు కాని సంస్కృతి తన పుట్టు పూర్వో త్తరాలకు గర్వపడుతుంది. పురాతన శిధిలా లను (తవ్వి తమ సంస్కృృతియొక్క పుట్టుపూర్వో త్తరాలను తెలసుకుంటూ గర్వపడే జనం (బాొహ్మణుడు కూడా తన పురాతన నంస్క్బ్బుతికి చిహ్న మని మరచిపోరాదు. ఆ మరచిపోవటం వలననే నిరాయుధుడుగా వున్న దశరథరామ్‌ని బల్లాలతో పొడిచారు. జాతీయపతాక నిర్మాత రక్తం నడి రోడ్డులో చిందించారు. ఎక్కడ మన 'పెంటిమెంట్స్‌? ఎక్కడ మన మర్యాదలు? ఎక్కడ మన న్యాయం? ఎన్నా ళీ నూతన అస్వకంథతత, ఎవరిమీద పోట్లాడాలి. యీ దేళానికి ఎవరి శాపఠ తగిలింది? ఎవరి కన్నీళ్లు వీళ్ళకి తర్చణాలు వదులతున్నయి. ఎవరి పూర్వులు మహా విస్ఫులింగాలై వీళ్ళని దహిస్తున్నయి? నేను కమ్యూనిస్ట్‌ నై పోతున్నానా? నిజమైన కమ్యూ నిజం నాకు ఎప్పుడూ యిష్టమే. సూడో మేధావులతోనూ. సూడో కమ్యూనిష్టులతోనూ, నాన్‌ రైటర్స్‌ ఫిక్షన్‌తోనూ ్యశమించని ధనంతోనూ, 216"

తాకట్టు పెట్టుకునే స్రీత్వంతోనూ (బతుకు యీడుస్తున్నది నా ఆంధ్రదేశం. నా దేళాన్న భగవంతుడా నువ్వే రక్షించాలి.

మృత్యోర్మా అమృతం గమయ.

ఈ కులత తాల వల్ల మహామహులే దిగజారుతున్నారు

ఇద్దరు ముగ్గురు డాక్టరేటు విద్యార్థులు నొ దగ్గర రామాయణ కల్ప వృక్షం మీద రీసెర్చి చేసి పేపరు సబ్‌మిట్‌ చేసినా సౌపెసర్లు డాక్టరేట్లు యివ్వటం లేదని కంప్లెయింట్‌ చేసారు. (పౌసపెసర్లు కొంచెం” ఆలళ్యం వ భే చేసే మాట నిజమేగానో అవలు యివ్వకుండా వుండరు. దీనికి కారణం ఏమిటని రామాయణ కల్పవృక్షం టీ జ చదవటం మొదలుపెట్టాను,

మా గురువుగారు జీవించి వుండగా యీ కల్చవృకన్ని నన్ను చదవ నిన్వలేదు. ఆయన మాట (ప్రకారం నేను చదవనూ లేదు కారణం అడ క్కుంండాం గురువుగారం టే నావలిస్టుగా నా కభిమానం. ఆయన నవలల్ని గురించి నాకు మంచి అభ్మిపాయం వుంది. పోతే రామాయణ కల్పవృజెన్ని గురించి మా నార్లగారు నా దగ్గర అనేక తడవలు వేక్కిరించటం జరిగింది. జ్ఞానపీఠ్‌ అవార్డు పొందిన ఆ పుస్తకాన్ని గురించి నొన్షగారు వెక్కిరిస్తుంపే వాళ్లిద్దరికీ న్య క్తీగతంగా పడదని నవ్వి పూరుకునేదాన్న యిష్పు డీ విద్యార్థులు తమ కాలాన్నీ, యూనివర్సిటీ తన ధనాన్నీ వ్యయం చేస్తు న్నారు. కాని (పొఫెఎర్లకి కొద్దిపాటి నింద వచ్చిందనే చెప్పాలి.

సరే కల్చ్పవృకం మహాకావ్యం కాదసీ అసలు కాన్యమే, కాదనీ నేను అనటం సాహసమే అయినా అది నిజం. ఒకటిరెండు ఉపమానాలు చెప్పి నవ్వించి వదిలేస్తాను, గురునింద భావ్యంకాదు కనక. స్వర్ణ సీతలో నేను హనుమంతుడి నోట అశ్లీలం లాటి రండా ప్వ్యత్రుడు దండా పృత్రికలలాటిని పలికించాననీ రామాయణంలాటి మహాకావ్యంలో అది తప్పుడారవీ కొంత

లై?

మంది నాకు ఉత్తరాలు రాసారు. అది చాలా సబటైన చక్కని మాట. మా గురువుగారు నాకంటే ఘోరంగా పలికించారు. ఎలాగ్లె నా గురువు గారు కదాః ా

విశ్వామ్మితుడు మేనకను చూసి మోహపడి పదేళ్ళు ఆమెను అనుభ వించి , ఆమె గర్భవతి అయినాక కళ్ళుతెరిచి పదేండ్లా భళి మేన తాల్చిన గర్భం బేమిచేయున్‌. ననున్‌ పొదుగం చేయునో ఆడపక్షివలె, నే మూఢుండ అనుచుకొన్నిపద్యాలు (నాసి సీ గర్భంలో నా దోసమున్నది అని విచారపడ్ని చివరకి “లంజియా ఎంతకు గుంజినావే అని విచారపడతాడు.

యిది వాల్మీకి మహర్షి జకటి రెండు వాక్యాల్లో ఒదిలిన కథ.

యుక శూర్చుణఖా ఘట్టంలో యిళ్లూ _- యిండ్లు పండు 1 పండ్లు లాగా కన్ను -1-కన్నులూ అవుతాయిగాని కండ్లుగావు మా గురువుగారు కండ్లు అని వాడేశారు ఐబహువచనంలో.

ఫరవాలేదు అంతటి న్య క్తి కొత్తసూ(త్రాలను నిర్మించటంలో. యింకా తమాషా ఏమిటంకే శూర్చణఖ ఒకచోట రావణుడు తనకు పెద తల్లి కుమారుడని చెపుతుంది. అతనికి తను అవ్వగారినని చెప్పుతుంది. మళ్ళీ యింకోచోట వారు తనకు అన్నలే అంటుంది. సరేయీ కంటిన్యు యిటీ లేకపోవడాన్ని వదిలేద్దాం.

యిక గద యిత్ను శరోమణీ అనే ఒక పదం వుంది అంకే గొప్ప వాడు మహాకాముకుడూ అనే అర్హంకూడా నస్తుందనుకుంటాను. దీర్దసమా సాలూ, అర్ధంలేని విిగహవాక్యాలూ అంపే మా గురువుగారికి చాలా యిష్టం. మహామహులై న కవ్మితయమువారు కూడా అతి తేలిక పదాలతో వచ్చెడి వాడు ఫల్లుణుడు అవశ్యము గెల్లు మనంగరాదు అని వదిలేస్తారు. అది తెలుగులో సామెతకూడా అయింది. యిక మన (ప్రబింధ కవుల్లో రామరాజ భూషణుడు ఒక్కడే గొప్పగొప్ప సమాసాలను వాడేవాడు. అయితే 'ఆయన చెయ్యితిరిగిన కవి.

2168

సంస్కృతంలో వాల్మీకి రావణోనామమే (బౌతా బలీయాన్‌ రాక్ష 'సేళ్వరః....అనే చక్కని శ్లోకానికి రామాయణానికి భాష్యం చెపుతున్నా ననుకున్న మా గురువుగారు యిలా చెప్పుతున్నారు. రావణ విభీషణ కుంభ కర్ణులు వారు మువ్వురు. నా తమ్ములు ఖరదూషణులు, నేనందరకూ 'పెద్ద దానను. యిందులో మొదలేదో తుదియేదో అర్థమేమిటో రెండు పంక్తులు యీ వచనం ముక్కలో వున్న పరస్పర వైరుధ్యమేమిటో ఆలో చించండి. మధుమయ ఫణ్‌తికి మార్షదర్శియైన వాల్మీకి మహర్షికి భాష్యక్నర్తనని: అనేవారు మా గురువుగారు. మారీచుడు రావణుడితో యీ విధంగా అంటాడు. గులభామిని దొంగిలి ఎంతయౌ పగో. సంధి వలన కులము గులము అయి సంధిలో పోయిందని సరిపెట్టుకుందాం. యిహ సీతాదేవి గులభామిని అనటం ఎక్కి రించే వాళ్ళకు సందు. మారీచుడు యింకోమాట అన్నాడు. ఆరఘూద్వ హులు దతుల్‌ గేహినీ గర్భధారా ధృత్యాశయులు. గేహినీ = గర్భధారా ధృతి ఆశయులు అంజకే ఏమిటి? అపండితురాలనైన నా బ్యురకు యిలా తడుతోంది. గేహినీ గర్భాదానమురో మంచి పట్టుదల కలవారు అని రఘూద్వహులు అంతకంటె మంచి పని ఏమీ చెయ్యలేకపోతే రావణా సుర్తుడు వాళ్ళను గురించి భయపడవలసిన పనిలేదు మాఠీచుడి కంఠశోష గాని. యిలాటివి చాలా వున్నయి, యిక్కడికే చాలా ఎక్కువగా .నా కిష్టం లేని 'చౌత (వాశాను. పోతే ఆయన శిష్యులమైన మేము ధూళిపాళ (శ్రీరామమూర్తి గారూ? "పేరాల భరతశర్మగారూ, వగైరాలు గురువుగారి నోటికి దడిసో లేక యిచ్చ కానికో వారీ తప్పులు పట్టకి పోవటం గుర్ముదోహమే అనిపించుకుంటుంది* విశ్వనాథవారు పద్యం రాయలేనివారు కాదు కాన్యం (వ్రాయలేక పోవచ్చును" యీ శిష్యులు ఆయన తప్పులు పట్టివుంకే రామాయణ కల్పనృతమే అయ్యే దేమో. యీ యిచ్చకాలరాయుళ్ళ 'మెర'మెచ్చులకు లొంగిన మాగురు 29

వర్యులు చాలా నష్టపోయారనే చెప్పాలి. కనీసం నాచేత చదివించినా యీ తప్పులు చెప్పివుండేదాన్ని _దోణుడిక్‌ అర్జునుడులాగా. ఏదై తేనేం యివ్వాళ ఆ (గంథంమీద డాక్టరేటు చేస్తున్న విద్యార్థులూ (పొసెనర్లూ కష్టపడుతున్నారు. యిదేదో నేను డ్వేషంచేత రాస్తున్నమాట కాదు. అవాల్మీకమైన రామాయణ (గంథాలు లోకంలో అనేకం వచ్చినయి. ఆమాటకొ స్తే అన్నీ అవే. అయితే కాళిదాస, భవభూతి దిజాగ మురారులు అవాలి షా ఆ మహర్షికి కొత్త వ్యాఖ్యానాలు యిచ్చారు. మా గురువుగారికి ఆ అదృష్టం పట్టికపోవటానికి కారిణం పక్కనున్న (ప్రతిభావంతులు కాని శిష్యులు. యిందులో ఆయన తప్పున్నదని నేను అనుకోను. 'వెయ్యిపడగలు లాటి ఉగంథము ఒక్కటి చాలు ఆయన పద్మభూషణులై న కవిస్మామాట్లు అనేం దుకు. కల్పవృకంమీద సరియైన విమర్శ (వా సే గురుజగారి బొన్నత్యానికి “భంగమే. ఎప్పుడో కొత్త సత్యనారాయణ చౌదరిగారు కల్పవృక్షొన్ని విమ ర్మించారట. అది కులద్వేషం వల్లనని మా గురువుగారికి యీ శిష్యులు ఎక్కిిం చారు. చాలా తప్పుచేసారు. అది ఆయన పాటించి వుంపే కల్చవృక్షం పహ 0 డేది. కుల జ మహావృక్షం అయివుండెది. యీ కులుత్వాల వల్ల మహానుభావులే దిగ జారుతున్నారు.. నిజానికి మా గురువుగారికి కులతత్వం లేదు. క్రాల్రిపర సూరయ్యగారికీ, గొట్టిపాటి (బహ్మయ్యగారికి గోపాలరెడ్డి మహోద్వ్యు లకూ ఆయన చాలా అంకితాలు యిచ్చారు, కాని [బాహ్మలం'పే కోసంవల్ల ఆ చౌదరిగారు అల్లా రాసారనేమాట ఆయన బిద్ధకానికి సరిజోడయి కల్పనృజొన్నితిరిగి వ్రాయసీయళలేదు. పాషాణపాక (భూ అంటూ జలసూత్రం రుక్ష్మి ణీనాధశా స్త్రిగారు విశ్వనాధవారు న్యజాలని మనముందు పోసిన రాళ్ళగుటలో రకరకాల లటగణ దోషాలు చాలా వున్నయి అన్నారు. ఇక గడియారం వెంకటళాన్త్రిగారు “ఆయన రచనలో సక్వాశయ న్‌. వకక్తీ కరణం (ప్రస్ఫుటంకాదు” అన్నాడు. 220

శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూ _ర్రిగారు *పీరికి శక్రి కావలసినంత. తద్ధ మాతం అంతంత, అందుకే వీరి రచనల్లో శిఖరాల (పక్కన ల్‌ యలు వుంటాయి” అన్నారు. + పై ముగ్గురూ (బాహ్మణులే అయినా విశ సనాధవారి శిష్యవర్గ 0 ౪వారికి మీరంటే అసూయ” అని చెప్పి ఆయనను తస్పుమార్షిం పట్రించి వుంటారు. దివాకర్ల మాష్టారులాటి మహాపండితులు తెలిసికూడా పూరుకోటం “కేవలం గురుభక్తి మాత్రమే. అది నోలో లోపించిందని మీరనుకో కూడదు. కల్పవృతం చదివిన అనంతరం కూడా వారి “వెయ్యి పడగలు” గొప్ప పుస్తకం అని నేను ఘంటాపథంగా చెప్పగలను. నాకు గురువు శ్రీ విశ్వనాథవాలే యిప్పటికీను. వృద్దుడెన గురువు బలహీనపు నడక నడుస్తుంటే బాలురైన శిష్యులు చేయూతనివ్వడం ధర్మంకదా అన్న సిద్ధాంతం నాది. అందుకే కల్పవృక్షం నన్ను చదవద్దన్నారేమో “గురువు గారు. నాసంగతి ఆయనకు పూర్తిగా తెలుసు. యిది ఛాసినంత మాత్రం చేత ఆయనను తక్కువగా భావి స్తే అది పొరపాకే అవుతుంది. భ కుల పొపాల్ని స్వికరించి నల్లబడిన కాబాలింగం లాగా శిష్యుల పొరపొట్లు తన. నెత్తిన వేసుకుని ఏ దూరతీరాలకో వెళ్ళిపోయినారు విశ్వనాధవారు. ఆయ నకు తలవంచి _(పణామం చెయ్యవలసిన ఆవశ్యకత ఆంధధ్రడేశానికి వుంది. అలాగే శ్రీశ్రీ గారికీను. అనాటి తరంవారు తాము తప్పుచేసినా ఒప్పని దబాయించే తత్వం కలభారనుకుంటాను. వారి కాలంలొ యింత చదువూ లేదు. యింత విమర్శనాలేదు. అంతకు ముందు కాలంవారైన చెళ్ళపిళ్ళ వారి కాలంలో యిలాటి విమర్శలూ వ్యాజ్యాలూ వున్నట్లు తోస్తున్నది, సారన్వతంలోనూ, రాజకీయాల్లోనూ మధ్యయుగం ఎప్పుడూ మంద యుగమే. అయితే (ప్రస్తుతం బాధ ఏమిటంటే డాక్ట శకేటు చేస్తున్న ఆస్హూడెం. ట్పుకి నిజం చెప్పాలా వద్దా అన్నదే. ఏదో డాక్ట రేటుకోనం "పేపర్లు సట్‌ 221

మిట్‌ చేస్తున్నారుగాని వాళ్ళు కీ గోడేం తెలియదు. పాపం వారి కాలం ధనం మాజేమిటి? వదిలేద్దాం. ం సరైన విమర్శకులు లేకపోవడం సాహిత్యానికీ, సరైన (ప్రతి పక్షం లేకపోవడం రాజకీయానికీ పెద్ద దెబ్బ. అయికే సొహిత్య పీళం మీద ఉన్నవారూ, రాజకీయ పీఠంమీద వున్నవారూ కూడా (ప్రతిపక్షం వుండకూడదనే కోరుకుంటారు. యిదివరకు విశ్వనాథ వారిని ఎవరెనా ఏమైనా అంపే ఎదురుతిరిగేదాన్ని, కల్చవృక్షపఠనానంతరం అలా ఎదురు తిరిగే ధైర్యం లేదు. (టాజడీ ఏమిటంకే మహత్తరమైన పద్యం రాయగల థ్రీ విశ్వనాధవారు కల్చ్పవృవెన్ని యింత ఘోరంగా (చనాయడం ఎలా జరిగిందా అన్నది. నలభై యేళ్ళు (వాయటంవనల్ల కాబోలు కంటిన్యుటీ కూడా కొరవడింది. అంతేకాదు పబ్లిక్‌ ప్లాట్‌ఫారాలమీద ఆయన ఏమన్నా కల్పనృక్షంలో తను చేసిన తప్పులు తెలుసనుకుంటాను. కాని పెదతనం వచ్చింది. శిష్యులు మీరు రాసిందే సరి అంటున్నారు. జానపీర్‌ పూరు కూడా వచ్చింది. తిరిగి (వ్రాసేందుకు కాలం లేదు. ఓపిక లేదు. యీ అన్నీ కారణాలవల్లా తెలుగు రాని తెలుగుదేశానికి యిది చాలు అని అనుకొని వుంటారు, యీ విశ్వనాథ కుల మసపోదయులు, శోభన్నాది గర్భకు క్రము కా ఫలం తన తప్పు తెలియని అజ్ఞానులు కారని నా నమ్మకం. = ॥ లేత బ్యురలు కొక్కిరి స్టే ఆతగాళ్ళతో ఏమిగాని తాత తాతలనాటి కథలు తవ్విపోస్తానోయ్‌ అని చక్కిఎని తెలుగు వ్రాయగల వీరు కల్ప నవృవెన్ని రాసారంపే నమ్మబుద్ధి కానటం లేదు. శిష్యులు తలో చాప్టరూ రప అచ్చేశా రే మోననిపిస్తోంది. బహుళా అదే జరిగి ఉంటుంది. ఆయన _శిష్యవాత్సల్యం అట్టిది. తీరా అచ్చయినాక చేసేదేముంది. తను (వాయ లేదం'పే నలుగురూ నవ్వుతారు. కనక 'ఘోస్టు రైటర్పయిన తన శిష్య బృందాన్ని సమర్థించే దురదృష్టం పట్టింది చచ్చేవరకు. యీ యిచ్చకాల మారి శిష్యులకు అఆయనం'పే అసూయ వున్నట్లున్నది. అయనతో తిరు 222

గుతూ కూడా ఆయనకు [దోహం చేసారు. లేకపోతే రావణుఢికి, న్వంత ఇెళ్లెలయిన శూర్ప్చణభఖని పినతల్లి కూతురనీ, రావణుడికంళే . షెద్దదని (్రాసేటంత చదువులేనివారు కారు గురువుగారు.

కల్పవృక్షంలో శై లి కూడా కొమ్మ కొమ్మకూ విభేదించింది శనక ఆయన శిష్యపరమాణువు లందరూ తలో ముక్కా ఆయన 'పేరన వాని ఆయన్ని పుణ్యం కట్టుకున్నారు.

మా పూరి మరో కవి స్యమాట్టు పైడిపాటి సుబ్బరామశాశ్త్రగారు దీనిమీద విమర్శనకు పూనుకోటం మంచిది.

మళ్ళీ చెపుతున్నాను నాకు గట్టి నమ్మకం ఏమిటం'పే కొద్దిపాటి బుజువులనల్ల కలిగిన గట్టి నమ్మకం ఏమిటం'పే కల్పవృక్షం గురువుగారు రాయలేదు. వచ్చీరాని చదువుతో తలో కొమ్మా పట్టుకుని వేళ్ళాడి పాపం ఆయన నెత్తికి తోళారు. పాపం ఆయన సమర్డి౦ంచలేక చచ్చేపోయినారు. నా దగ్గిర మాతం ఆయన యిలా అనేవారు కల్పవృక్షాన్ని నువ్వు చద వ్వొద్దు ఎందుకులే గొడవ అని. దాని అర్థం నాకు చిన్నతనంవల్ల అప్పుడు గోచరించలేదు. గుర్వాజ్ఞ ప్రకారం కల్పవృక్షం ఆయన జీవించి వుండగా చదవనూ లేదు.

ఇప్పుడు చదివి యీ కాసిని ముక్కలూ రాయడం గుర్ముదోహం కాదనుకుంటున్నాను. ఆయన జీవితాంతం బాధపడి బయట పెట్టలేక సతమత మయ్యారో ఆ విషయం నేను బయటపెట్టటం గురుుదోహం అనిపించు కోదు సరిగదా గురుపూజే అవుతుంది. మింగలేక కక్కలేక బాధపడుతున్న విషయం ఏదో వున్నదని నా కనిపిస్తూ వుండేది. అది కల్పవృక్ష పఠనా నంతరం తెలుసుకున్నాను.

ఎక్కడి విశ్వనాధ? ఎక్కడి రామాయణ కధ? ఆయన ఊహ కంద నిదీ రాయలేనిదీ లేదు. కల్పవృక్షం చదవక మునుపే “తెలిసో తెలియకో 'మెలిక పడిన వాల్మీకి మా గురువుగారు” అన్నాను. ఆ మెలికను సాపు

223

చేసి చూస్తే యిందులో అంఘే యీ కల్పవృకంలో అటు వాల్మీకి గాని యిటు విశ్వనాథ గాని కనపడటం లేదు. ఇది ఆయన బద్ధకానికి భగవంతుడు విధించిన జక శిక్ష. శిష్యుల మీద నమ్మకానికి జీవితాంతం ఆయన అనుభవించిన చెప్పుకోలేవి వ్యధ, అదే విశ్వనాథ వ్యధ. అదే ఆయన జీవుని వేదన. ఎంత పొరపాటు చేసారు గురుపుగారు శిష్యులను నమ్మి. ఆయన ఆత్మకు శాంతి కలుగుగాక. సేత 22

న్తాక్రు వసంతాలే కాని వర్తాలు లేవు[” జై 4

ఇవీ నా అనుభవాలు, భావాలు....

ఇదే నా జీవితం ....ఇంతవరళూ ....

ఈ (బతుకు పుస్తకంలో యథార్థాలను రాయడానికే (సయత్నించాను. కమలౌదాస్‌సీ, అమృతా (ప్రీతమ్‌పీ తిట్టినట్లు నావాళ్ళు నన్ను శిబ్బదు. తిట్ట సలసినవన్నీ ఇదివరకే తిట్టారు.

నాకు రచయితలు సివిమాజివులు రాజకీయాలు, 'శేడియోవారు, ఎక్తౌడమేలవారు, పన్ఫిషర్లు కవులు, పొటతికేయులూ మొదలైన పెద్ద మను షులతో స్నేహం వుంది.

అలాగే అభాగ్యులు, వ్యభిచారులు, దగాపడ్డ్‌ సోదర సోదరీ బృందం. ఇంకా అట్టడుగు వారితో పరిచయం వుంది. పైకి ఒక మాట్క లోపల ఒక మాట అనేవారితోనూ సంబంధం వుంది. కుటుంబంలో సౌఖ్యం వుంది. దుఃఖం మరీ వుంది. ఇద్దరు పిల్లల తల్లిని. మాతృత్వంలోని మాధుర్యం మా పిల్లి వెధవలు చిన్నప్పుడు చూపించారు. ఇప్పుడు కటికచేదు రుచి చూపిస్తున్నారు. కానీ అచేదు సన్ను ఏమీ చేయదు. టన్నులకొడ్డీ పోడియం మింగి = జీర్ణి ంచుకొన్నడాన్ని. ఈ కాస్త చేదునీ ఆనందంగా మింగి, “ఇదీ తియ్యగానే పుంది అనుకున్నాను.

అసలు నన్ను జీవితచర్శిత (నాయమని' (పిస్మాశర్మ అడిగినప్పుడు: “అన్సుడేసాగో అన్నాను. కానీ నాలుగు రోజుల్లో ఇందిరాతీ చంపదిడ్డది. అప్పుడు (గహించాను-ఒవయస్సుతో నిమిత్తం లేకుండా మృత్యువు ' పొంచి వుంటుందని! వయసు అర్థిశతాబ్దిం అయింది. శక్కువేం లేదు.

(15) 2లైక

(అతికినన్నాళ్ళూ (బతకం....

ఇప్పటికే అనవసరంగా చాలాకాలం (బతికాను. అధో జగత్సహో దరి బృందప్తు బురదని చిట్రించాను. మహారాణి ఘనమ_స్టక మాణిక్యాల్ని చిత్రించాను!"మహానగరాల ఫైవ్‌స్టార్‌ హోటల్లో వున్నా నా దృష్టి భూమి మీదే వుంది. సామాజిక స్పృహ అంపే. అదే.

వ్యవస్థ మారాలి. ఈ శతాబ్దం చివరివరకూ జీవించి వుంకే, రాజీవ్‌ గాంధి. చెప్పే 21వ శతాబ్దం చూస్తాను.

“మోహనవంశి ని శృతి చేశాను. “జీవనపవంతి' ని ' సాషొతీ. పిపాసువులకు అప్పగించాను. * ''రాగజలధి ఉప్పగా ఉంటుంది” అని చెప్పాను, *విషవృజన్ని నరికాను. “ఊహాగానం”. చేశాను. కవిత్వం (వ్రాశాను. ఎన్ని ఛాన్సులు వచ్చినా శ్రీహర్షుడు శవచింతామణిని వదలనటు నేను సాహిత్యాన్ని వదలలేదు. " బి

ఇంకో వృ _త్తిచేస్తూ, సాహిత్యానికి న్యాయం చేయలేననిపించి, ఆకాళశవాణ్‌ని ఒదులుకున్నాను. (ప్రస్తుతం కొందరు సోహిత్య ముంతలు ఒకరినొకరు పొగుడుకొంటుం కే, "వాళ్ళ మధ్య ఒక ముంతగా మిగిలిపోత్త న్నాను. చేతిలో బలమున్నప్పుడే, గుండెలో ధై ర్యమున్నష్టుడే__నన్ను గురించీ "నేను (వాసుకున్నాను. -

ఇది స్వియచరిత్రల్లో మూడోది .... రచయితల్లో.

వ్‌ రచమి(తుల స్వీయచర్శితల్లో ఇది మొదటిది. లత కథతో.___కళ రచన సినిమా, రాజకీయం.౨ఇన్ని ముడిపడి. వున్నాయి. ' అలై టింగ్‌ . ఒన్‌ కేండిల్‌ విత్‌ ఎనదల్స్‌ సేమ్‌ ఎట్‌ డస్క్‌్‌ ఇన్‌ స్ప్రింగ్‌ది "సీమ్‌. మెట్‌ నాట్‌ ది.సేమ్‌” అంతే (ఫెండ్స్‌ నేను చెప్పేడి.... 226:

ఒక దీపం మరో దీపాన్ని వెలిగించినా మొదటి చీపానికి గాని, వసంత సంధ్యకుగాని వచ్చిన లో-పేమీ లేదు. నాకు వసంతాలేగాని వర్షాలు లేవు న ఇదివరకూ ఇప్పుడూ ఇకముందూ మీ వంశీకుంజం లత విజయవాడ నమస్కొౌారాలు 227

పుస్తక [ప్రపంచంలో విప్ణవం! తెలుగు నవలా సాహిత్యంలో సంచలనం! సాహితీ ప్రియులకు సువర్హావకాశం!!!

(వజ్వల (ప్రచురణల సహకార 0౦తో వ్యాపార విషయాలలో సలహా బారులు అదేనండీ....విజినెస్‌ కన్పల్లెంట్స్‌ ---(౧/5%) వియ్‌ హెల్ప్‌ యూ సంస్థ అమ్మేం మీకు నహాయం చేస్తాం” అంటూ నిర్వహిస్తున్న పఠనా నక్తివి పెంపొందించే పథకం (ఏ.పి.ఏఏ-లో చేరండి....పది సంవత్స రాల పాటు ఉచితంగా మా (ప్రచురణలు పొందండి.

ఈజ్లీవిత విధములు వేర్వేరు?) అన్నట్లుగా ఈ పథకంతోనూ వేర్వేరు విధములున్నాయి. అయికే అన్నీ మీకు మాంచి లాభాల్ని, చక్కని లై(బరీని చేకూర్చి పెళ్టువేః

ఇంతకీ సభ్యులుగా చేరటం ఎలా? ఆ పథకాలేమిటి?

సభ్యులుగా చేరటానికి సంవత్సరానికి రూ 6/-__చెల్లించాలి. ఇందువల్ల మీరు పొందే లాభం ఆ సంవత్సరంలో మేము (ప్రజరించే (తి పుస్తకము మీదరూ 5/___రాయితి అంపే కనీసం 12 పు నకాల అయితే 5)( 18 == 60 రూపాయలు మిగులు అన్నమాటః న

ఇక పథకాలేమిటి అంటారా?

జీవిత సభ్యత్వం మొదటి పథకంలోంచి చూప్తే మీరూ మహారాజ పోషకులు (సారీ మహారాణీ పోషకులు కూడ మాడమ్‌) అంపే జీ,స, [లో చేరితే సంవత్సరానికి మీకు మా నవలలు _ కనీసం 12 (అంపే సుమారు 800 /--విణనగలవి) ఉచితంగా అందజేస్తాం. ఇలా పది సంవత్సరాలు అన్నమాట. జీ-సం ఓ లో సభ్యులుగా చేరటానికి మీరు చెల్లించవలసిందల్లా

రక!

ఓ వెయ్యి హ్నాటపదహార్లు (111%/.=) మా్యతమేః కానీ పొందే లాభం $00346 800== 8000/ ఓ తృ(1%0=80 బోనస్‌ ప్పన్తకాలు ఇదికొక సభ్యులుగా (పతి ప్పున్సకంఘీద క్స్‌/కాయితీ. ఇక రెంఢోటి....జీ.స. 5. అం'కీ రాజసోషకులన్నమాట. ఈ నభ్యత్వం (కింద మీకు (ప్రతి ఏడాది ఈూ. 58,.విలషగల ప్పుస్తకాలు ఉచితంగా అందజేస్తాం. దీవికి మీరు చెల్లించనలసిందల్లా రూ, 116/మా్యతమేః అంతే పది- సంవత్సరాలకు 5034 10== 500/.. ఇవికాక 8)(10==80 బోనస్‌ పున్తకాలు, కూడా మేకు అందుతాయి. ఇతర ప్వస్తకాలమీద గూ. 6/ రాయితీ ఎలాగూ ఉంటుంది: అంయఘే రాయితీ సంవత్సరానికి రూ. [10/___ మరి పడి సంవత్స రాజకి రూ. 600/4. (౧ 800/4 1100 రూ. 80 బోనస్‌ స్పన్హకాలు శీనలం ఓ రూ. 116/_కే లభిస్తాయి. ఇహ మూడవది....జీ.స. 11 అంపే పోషకులు అన్నమాట! ఈ సభ్యత్వం (క్రింద మీకు (ప్రతి ఏడాది మా నవలల్లో మాంచి పాపులర్‌ నవల ఒకటి ఉచితంగా అందజేస్తాం. మరి దీనికి కేవలం రూ 58/లు సభ్యత్వం కడితే చాలు. ఇవికాక 80 టోనస్‌ ప్పస్తకాలు ఉచితంగాను, తి ననలమీద 5 రూ. లు రాయితీ ఎలాగూ ఉండనే ఉంటాయి. అంతేగాదు మా సభ్యులుగా (ప్రతి ప్పస్టకానికీ మీ సిఫార్చుమీద మీ మితులకు కూడా రూ 5/ లు, డిస్కౌంట్‌ లభిస్తుంది. మీ మ్మితులకు సిఫార్సు చేయాలంశే సభ్యులుగా మీరు చేరిన వెంటనే మీకు కంప్యూటర్‌ కోడ్‌ నంబర్‌ ఇస్తాము. ఆ నెంబరు మీ సంతకంతో సిఫార్పు ఉత్తరం గంపాలి. అంకా బాగానే ఉంది. కాసీ మా పథకం ఆ తర్వాత మీకు నచ్చక పోతే అని సందేహి స్తున్నారా?....ఇది. పఠనాసక్తిని పెంపొందింప చేయ టానిశేగాని ఇందులో ఎటువంటి సందేహానికి చోటులేదు సార్‌ / మేడమ్‌, ఒకవేళ మా పథకంగానీ ....లేదా మా ప్పస్టకం నాణ్యతగానీ మీకు నచ్చని పక్షంలో మీ డబ్బు మీకు పువ్వుల్లో పెట్టి కాకున్నా పోస్టుద్వారా డం

వాపసు: చేయబకుతుంది. (మీకు వంపిన ప్పున్సకాల విలున మినహాయాందు. కొన్శ. ఆయేతె'మా పుస్తకాలు చూసిన తర్వాత మీరుగా" అందుకు ముందుకు రారని మాకు తెలుసు సార్‌/మేడమ్‌. ఇంకా ఆలస్యం చేస్తారెందుకు. వెంటనే-మహారా(జణిజ. పోషకు లగా బేరండి. బకవేళ అది కుదరకపోతే మళఠేం పళ్లేదు రాజపోషకులు 'కండి..భలేవారే. మీరు పోషకులుగా ఎలాగూ ఉంటార్లెండిః “ఇంకేం వెంటనే దయచేసి మీ సభ్యత్వ రుసుమును [క్రాస్‌ చేసిన 'డె.డి. ద్వారాగాసీ, ఎం.ఓ. ద్వారాగానీ (రసీదు జతపరచాలి ఈ క్రింది చిరునామాకు సంసండి. లా! | వియ్‌ హెల్‌ ఎ యూ (విజినెస్‌ కన్సల్దెంట్సొ 59 4, రంగరాజపురం రోడ్డు. కోడంబాకం, మ్వద్రాసు..800024. ఫోను. 1208897. ధ్రత్యు కా స్టా ట్‌ ల + చ "280

అప్లికేషన్‌ ఫారమ్‌ జీవిత సభ్యత్వం (గేడ్‌ 1 / భేడ్‌ / (గేడ్‌ [1 వియ్‌ హెల్ప్‌ యూ (మదాను) నిర్వహిన్తున్న పఠనానక్తిని పెంపాందించే పథకం (రీడర్‌ షిప్‌ డెవలప్‌ మెంట్‌ ర్‌) కేం పూర్తి "పీరు : £. చిరునామా, ఫోన్‌ నెంబర్‌ : $. సయసు : శీ ఉద్యోగం/వృి ; 5. మీ ఇంట్లో ఎంతమంది సభ్యులున్నారు? త్తీలు" పృరుషులు; పిల్లలు: 6. అవసరమైతే మీ ఊళ్ళో మా'సంస్థకు ఆర్షనై జర్‌గా వుండడం మీకు అంగీకారమేనా? నన్ను జీవిత సభ్యునిగా (గేడ్‌ ........లో చీర్చుకోండి. అందుకు తగిన మొత్తం .... .... ....డిమాండ్‌ (డాఫ్ట్‌ /మనిఆర్టి ర్‌ (రశీదు జత పరచాల్సిద్వారా పంపుత్తున్నాను.మీ నిబంధనలకు కట్టుబడిఉంటాను. మీ నమూనా సంతకం : ల 40006002 టంంళ వంవం 6000 సనంకకం గమనిక : మీ చిరునామా మాళినట్ల యిక్సే . మారిన హారంరోజు ల్లోగా తెలియజేయాలి. ఏ కారణానై నా మిమ్మల్ని జీవితసభ్యు లుగా చేర్చుకోకపోయినట్టయికే, మీరు చెళ్లికిచిన సౌమ్ము, సాధారణ సభ్యత్వంగా చెల్లించిన రు. 5ఐతో సహా. 45 రోజుల్లో మీకు వాపసు చేయబడుతుంది. దరఖాస్తు ఫారాలు పంపవలసిన చిరునామా : వియ్‌ "హెల్ప్‌ యూ (1) బిజినెస్‌ కన్‌ సల్జెంట్స్‌ ఫోన్‌: 42 88 07 50.ఎ. రంగరాజప్పరం రోడ్డు కోడంబాకం, మద్రాను-600 024,

.. న లట! మ వం 1 ట్స

| 106 446ల/174140॥ (| . | ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో నాడూ నేడూ సంచలనాలు వ. . న.

. సృష్టిస్తూ పాఠకుల హృదయాల్లో తనకంటూ ఓ ప్రత్యేకన్ధానా న్ని . న.

1. ఏర్పరచుకున్న స్నుపనిద్ధ రచయితి గా లత ఈ పుస్తకం య. ల!

... ద్వారా తమ మానసవీణను హృద్యంగా పలికిస్తున్నారు. ఇది న.

_' ఊహాగోనం కాదు. తొలిసారిగా ఒక ఆధునికాతెలుగు రచయితి య.

[ ... తన జీవితంలోని ఒడిదుడుకులను, వాదవివాదాలన్సు జయాప గే?

11 | జయాలను నిర్మొహమాటంగా, నిర్భయంగా రాసుకున్న ఆత్మకథ: న.

న. ' ' మపరగవిషాద జీవన్నర్శాగాల సమ్మేళనం. డొ॥ లత ఆత్మకథా న...

! 1. ఏచన కుటాహల రాగాలాపనలో కొన్ని సంగతులు : న.

. “అీథ్సీగారు గొప్ప కవేగాని నిజాయితీపరుడు కాడు" గట!

|. ం “సొసైటీలో పతివ్రత బతకాలంటే ప్రియురాలుండాలని ఎందుకు |

(| వాదించరు?” .. శ. “చలం గురించి నేను తేలికగా ఆలోచించానని తిట్టపద్దు చలం క.

. | గారి స్తీ గౌరవం ఆయన కాముకత్వాని కే పరిమితం.” .

. .. "౪ వయసులోకూడా-మొగవారైన నా భర్తకి నా స్త్రీత్వం ణ్‌

! | '' ఆవసరం అయినందుకు గర్విస్తున్నాను.” | .. ' ,

| ఇ |. "ఈ దేశంలో కమ్యూనిజం, ఇంగ్లంద్‌లో కాథలిక్‌ మతంలాగా లన

| | మూస్థంగా తయారయింది.” ఇంకా ఇంకా మశన్నో.... య!

' | “ఇదేనా జీవితంగి అనే [పశ్నతో ' సమాధానాన్ని అన్వేషిస్తూ |

' ' “ఇదే నా జీవితం” అన్నారు లత, ఇది ప్రశ్నా...

' సమాధానమా? - నెటు, న

(ట్ర్‌ చదివి మీరే నిర్తయించండి | . సు

యా... “ అనా