Telugu dharmacharine - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

.. భర్మచారిఖి త్రై

=ఫ రాధాస్వామి సహాయ్‌) ంు ధర శచారిణి చారిితాత్కక నవల ( హిందీ మూలం = కాహీ పతిపరాయణ్‌ 1 రచన : పూరంధని దాతాదయాళ్‌ మహర్షి శివబక్‌లాల్‌ వర్యన్‌ ఎం ఎ,,ఎల్‌ ఎల్‌ డి, పి.హెచ్‌డి అనువాదం | జో్యోతిరాణి (గోత్సాహకులు న దయాళ్‌ ఆనందరావు మహారాజు గారు సికిందాబాద్‌. ప్రకాశకులు ; శివ సాహిత్య (పకొశన మండలి ప్పాట్‌ నెం. 7, ఎ.ఓ సి. గేట్‌, వెస్ట్‌ మారేడ్‌ పల్లి సికిందాబార్డ్‌

ప౦థమ ముద్రణ . జూలై 1988 ప్రతులు ః 1000 వెల రూ. శర్ర/- . . ం స ఖ్గా ద్రం య 02 ధా పితులకు 4 శివసాహిత్య [పకొశన మండలి ఖో ప్పాట్‌ నెం ఎటసి గేట్‌ డ్డ వెస్ట్‌ మారేడ్‌ పల్లి య” సికిందాబాదు. ౧ / యా అమ్‌ ర న్‌ జ (1వెఒజ్కంం స ల్ల. 0 గ్‌ ముదిణ ః విప్ల (పింటక్స్‌ చిక్కడపల్లి హైదరాబాతు, ఫోన్‌ నెం . 66242

॥ స ఉన్న నన ఆ ॥ + చే పూరంధని దాతాదయాళ్‌ మహర్షి శివబర్‌లాల్‌ వర్మన్‌ ఎం.ఏ ఎల్‌ ,ఎల్‌ డి పిహెన్‌ డి

తొభిపలుకు

పిఆయపారకులారా ! చతవండి ! ఆత్మికానందం పొండాలనే ఉల్పాసంతో "ప్రేమానురాగాల మానసిక దృశ్యాలను గివ్యదృస్టితో చూడాలనే లాలసతో విచిత) రహస్యాల్ని, పరమార్థ తత్వాన్ని, జీవన విధాగాన్ని సూచిస్తుందనే భొవాధీనులై , సక్య సావాత్కారం చేసుకోవాలనే పిగాథ వాంఛతో చదవండి మనస్సూ ర్తిగా మాతం చదవండి నాలో లేళశమాతి మైనా సత్యసంధత ఉంటే దానికి మీరు ఆధికారులు కాగలుగుతారు. నాలో సత్యమైన పేఎమే వుంటే దాన్ని మీరు కూడా పొంది సత్య ప్రేమికులుగా మారతారు నా భావం, ఆలోచనా సరళి, నా అనుభవాలు, మానసిక విచారాలు, నా సిద్ధళక్తులు మీ రోమరోమంలో ప్రవే శిస్తాయి. మీకు నావలెనే మనస్సులో, చిత్తంలో, కరీరంలో, ఆత్మలో భావాల సాథన అభ్యాసం చేస్తున్న అనుభూతి, అనుళవం లభిస్తుంది ఇవినా జీవనపు ముఖ్యాంశాలు నేనీ లోకంలోకి ఆ_స్తిత్వ స్వభావాల ఉత్తరాధికారినై వచ్చాను, మిథ్యావిమలనుండీ, మాయామోఫాలనుండీ మిమ్ములను విముక్తులను చేలుం చేందుకే వచ్చాను.

గోసాయి తులసీదాస్‌ 'రామాయణం'" భూమికలో ఒకచోట రామనామ మహాత్యాన్ని ఈ విధంగా సాక్కాత్కరింపచేశాడు. అదేమిటంటే “*భావసహి తంగానైనా, భావరహితంగానై నా, కోంధంతోన్తైనా, బాధతోనైనా ఎలా చేసినా సరే కానీ మీ జిహ్వకి రామనామ జపం చేయటం అలవాటు చేయండి. రామనామం నోటితో స్మరించినా, లేక వింటున్నా మీ చుట్టూరా ఆనంద మంగళ వర్షం కురవటం పా9రంభమవుకుంది” అంటాడు.

ప్రతి వస్తువూ పిక లిలో తన పిభావాన్నీ, పా9భవాన్నీ చూపుతుం టుంది. రాగద్వేషాలు ఉదాసీనత జడత్వం అన్నీ తమ తమ పిభావాల్ని చూపిస్తుంటాయి. కొవాలనో, ఆదమరిచో కాస్సేపు నిప్పుకు చేరువగానో, చీటికి దగ్గరగానో, చల్లగాలీలోనో కూర్చుని చూడండి మీలో వేశీదనం కానీ,

చలువదనం కానీ, వాయు ప్రభావం గానీ కనిపిస్తాయి. ఇది స్పర్శతో మీకు స్పష్టంగా అవగతమవుతుంది. ఇది పరమ సత్యం. అన్ని వస్తువులకూ సహజ సిద్ధమైన స్వభావం ఓదో ఒకటి వున్నపుడు దైవనామం మాతం ఏ స్వభావం, పిభావం లేకుండా ఎలా వుంటుంది? కొంవెం సేపైనా సత్సంగంలో కూర్చొని చూడండి ఆ తరువాత మీరే యథార్థజ్ఞానం పొంది దై వనామాభిమానులవుతారు.

భావం లేకుండా నేనేదీ చదువను. పియోజనం లేకుండా ఏదీ రాయను. నా చదవటమో రాయటమో ని్నిష్పయోజనం కాదు. ఉపయోగంలేకుండా నేనే పనీ చేయను. మిమ్ములను సాహసవంతులుగా, ఉదారచిత్తులుగా, మానవతా వాదులుగా మనుషులుగా తీర్చిదిద్ధాలనేదే నా తపన, నా ఆశయం. వా లక్ష్యం. నేను ముందుగా ఏ దృశ్యాలనై తే పిత్యక్షంగా వీవ్నిస్తానో అవే మికూ దర్శింప చేసేందుకు పియత్నిస్తాను నేను స్వయంగా విని ఆది నిజమం ధృవపరుచు కున్నా కే ఇతరులకి వినిపిస్తాను. ముందు నా భావాలపట్టా అభిపాాయాలపట్టా శిద్ధా విశ్వాసాలు కొందరికి లేకపోవచ్చు కొనీ నా సహవాస, సత్సంగాలవల్ల వా స్వాభావిక గుణం, సమదర్శకత్వ ప్రభావం, సుహృద్భావం, జిజ్ఞాస లాలస సానుభూతులవఎన _ వారి విరోధ భావాలు, కుటిల స్వుభావాల్కు స్వార్థం దూరమై సమదృష్టీ, స్థిరచి త్తం లభించే సౌభాగ్యం కలుగుతాయి.

ఎవరైనా సరే మీ సమయం వృధాచేసుకుని, పనులు వదులుకుం నా దగ్గరికి రావద్దు బాహ్య పొపంచ సమస్యల పరిష్కారాగికి తగిన సూచనలూ, సలహాలిస్తానేమాగానీ నేను వాటిని తొలగించజాలను కదా అందుకని పారమార్థిక విషయాలను, నిజగృహానికి చేరేందుకు మార్గాఎను, ఇహపరలోకాలలో నిజాయితీగా జీవించే విధానం మొదలైన వాటికోసం నా దగ్గరికొస్తే బుగుంటుందంి నా అభిప్రాయం. అనాది అనంతమైన ఆత్మసంబంధ ఖ్రానపాప్తికోసం ఎవ రొచ్చెనా ఆించినదా౨కం టే ఎక్కువే లాభం పొందగలరు మిష భావవిచారాలు పరిపద్ధమైనవైతే దేశకాలాలపైన విజయం సహజంగానే లభిస్తుంది. ఆత్మకు దేశకాం పరిస్థితులతో సంబంధంలేదు. పార్థివ దేహాలు ఎక్కడున్నా ఆత్మలకీ దూరాల్లూ, భేదాలూ లేవు. శిష్యుని హృదయ మందిరంలో గురువు సదా కొలువు తీరి ఉంటాడు కానీ ఇది ఆధ్యాత్మిక విషయం, విజ్ఞానాన్నీ పరమాత్మ శ్ఞారాన్నీ పుస్తకాల రూపేణా అందిస్తే మన తరువాత ఎన్నో తరాలవారూ చదువు కు; ఉపయోగం పొందే ఆవకాళం ఉంటుంది. సభ్యళ శిష్టాచారాలతో, కల్పిత

పాతృతో ఉన్న నవలలూ, కథలూ ఈ రోజుల్లో ఇష్టంగా చదువుతారు అవే చెబితే రుచిస్తుంది. ఆందుకే నేను కూడా సళ్యత, శిష్టాచారాలశై లిలోనే రాసి మీ అభిమానాన్ని పొంది,పఠనాస క్రినీ పెంపొందించి, ఆత్మికానంద పా ప్తి తలిగించి, మీకు చిరపరిచిత పాత%లద్వారా ఆత్మ సంబంధ రహన్య్యాల్ని ఆందించాలం పరొిమిస్తున్నాను హారకులకు రుచించేలా రాయటమే నా కిష్టం. ఆందుకే ఈ నవలను మీకోసమే రాశాను. మీకే, సమర్పిస్తున్నాను ఈ నవలలోని కథాంశం, యథార్థంగా జరిగిన ఒక విషాద సంఘటన గుజరాత్‌ వాసుల వీనులకీ కథ సుపరిచితం. గుజరాత్‌ చరిత) పుటలలో పతవంతాస్త్రీల కొక పాంధాన్యత ఊంది. మానవ భావాలు, విచారాలు ప్రేమాను రాగాల సహజ స్వరూపాలు ఇంకా, రూపలావణ్యాఎ పిభావాలకి లోనై రూప ధారణ చేసుకునే ఆంశాల్ని మీకు పరిచయం చేస్తున్నాను సందర్భానుసారం ఈ నవలలో అర్భాత్సికపరమైన రహస్యచింతనలు కూడా అక్కడక్కడా వివరించాను. సారవస్తువును గగహించే పాఠకులు జ్ఞానపా?ప్తి? పొందుతారు పారమార్థిక, పాంపంచిక కోరికల్లో సమక ఉంటుంది విభేదాలు ఉండవు ఏదో పొందాలం, సాధించాలనే తపన రెండు వ్యవహారాలలోనూ ఉంటుంది. పిజలకు తమ జీవనా౧కీ, వాస్తవానికీ దగ్గరగా ఉండే అంళాంనే ఉదా హరణగా. చూపించి "పేేమిను పరిచయం చేయాలి ఆ 'పేమ” ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య పేమకాదు అది విశ్వజనీనమైన పేమ సార్యతింక అనురాగం ఆ ౨జమైన పేమ, ఆంతర్యాల భావాలు సులభంగా బోధపడవు. అందుకే చరికంలో సంభవించిన ఓ సంఘటనని, కథని యథార్థాన్ని తీసుకున ప్రేమ స్వారూపాల్ని స్పషంగా చెప్పటమేగాక పరమార్థ తత్వాన్ని కూడా జోడించి మనసుకు హత్తుకునేలా చెప్పాలనేదే ఈనా పొయత్నం. =శవ బత్‌ లాల్‌

వ అ చెన్ను స. న న య. జ టనే.

స ళ్‌ స శే కష న స. - స్‌ న

ద దయూలళ్‌ ఆనందరావు మహారాజు

పరిచయం |

మానవుని ఆలోచనలు మరియు వాటికి గల శక్తి ఒక్కొక్కసారి అవి అతని చిత్తముపై ఆదిపత్యము వహించి, దుఃఖమునకు కారణభూతమగును. ఆ కారణము తెలుసుకొన గోరును. విఫలుడగును ఒక వ్వ క్తియొక్కు మనసు చింతా శాాంతవై యుండిన ఆ మనసులోనుండి మానసిక ధారలు వెడలి ఆకాళములో వ్యాపించి పికంపనాలై, రెండవవ్యక్తి యొక్క మనసులో, సారూప్య, సమాన, సిద్ధాంతానుసారము, ఏకీభవించినపుడు రెండవవ్య క్రి తనకు తెలియకుండగానే దుఃభితుడగును ఆరైర్యము చెందును. ఇది ప్రకృతి నియమము. రెండవది రానున్న ఆపదలు ప్రళయము ముందు పిశాంతత ఏర్పడినట్లు సూచన పాయ ముగ మానవుని హెచ్చరించును.

ఈ కథాగమనములో రానక్‌దేవి తన భర్తను రానున్న విపత్తును ఎదుర్కొనుటకు తగు జాగ౦త్తలు తీసుకొనవలెనని హెచ్చరించుతుంది. ఆమె ఆదర్శగృహిణి, పతిపరాయణ కలునిత, దూవిత వాఠోవరణము పవితిము జేయటక్క, తనకుతాను అగ్నికి ఆహుతి ఆయిన పునీత,

ఉత్తమ సంస్కారములు పెంపొంది, మానవుడు తన్నుకా నెరిగి, శ్రీ పురుష బేదము లేకుండ, అంతకరణలో సాధనాభ్యాసముజేసి శాంతి పొందవఠె నని నా అభిలాష,

దాతాదయాళ్‌ విరచితమైన “శాహీపతిపరాయణ్‌” అనే ఈ చారిత్రాత్మక నవలను నా ఆదేశానుసారం అనువదించిన చిరంజీవి జ్యోతిరాణి నా శిష్యురాలు- నా మితుడు శ్రీ గోవిందయ్యగారికి మనుమరాలు కాబట్టి ఈ అమ్మాయి. నాకూ మనుమరాలే. అనువాదం హృద్యంగా, స్పష్టంగా, సరళంగా ఉంది. జ్యోతిరాణికి సదా సద్గురువు రక్షగా వుండి ఆమెపై దయాధార కురిపించుగాక 1

ఈ పుస్తకం చదివి పారమార్థిక లాభం పొందండి !

"పెండ్యాల ఆనందరావు సికింద్రాబాదు. 1-88

క లు. ముర్టులోంలణడు ఆల్లు మర్యు [ పల్‌ వ. ష్ట్ర / అత్త జ్‌ యాం. భ ట్‌ మిట్‌. - చౌ న న్‌ _ సనం ఇ శ ప గ వారలా - క నే ॥ శ్ర జగ్‌ చ ష్‌ క్‌ ముగ ఫో వ్యోతిరాణి

ప్యాతత ః

ఈ నవలలోని నాయిక రానక్‌దేవి ఎంతటి పతిపరాయణురాలో మనం కూడా అఎతటి గురుపరాయణులం, ఏకాగ?చిత్తులం కావాలన్నదే దాతాదయాళుని అఫపా్రాాయం. ఆధ్యాత్మిక పర మైన భావాలను వెల్లడించేందుకు ఒక ఆలంబనగా గుజరాత్‌ చరిత్రలో జరిగిన ఒక యధార్థ సంఘటనని కధావస్తువుగా తీసుకోవటం

జరిగింది. న పూరంధంి హుజూర్‌ దాళతాదయాళ్‌ శివబరిత్‌లాల్‌ మహారాజు గారు వ్రొసిన ఈ “శాహిపతి పరాయణ్‌'ను పూజ్యులు, గురువేవులు థ్రీ ఆనందరావు మహారాజు గౌరి ఆదేశానుసారం ఆనువాదం చేశాను. ఆ దాతా దయాళకడే ఈ సశ నా చేత చేయించుకున్నాడని నా విశ్వానం. లేకుంటే అంతటి మహనీయుని రచనను తెనిగించటానికి నాకున్న శక్తి సరిపోతుందా ? ఈ రకంగా సర్గురవు కృపకు

పాతు్రరాలనయ్యానంి అనిపిస్తూ ఉంది.

ఎటో్యోతిరాణి కఎ/=80,

“మధుర భారత్‌” ఆచార్య తిరుమల తెలగ కాళాధిపతి ఈ అకర దరృణంలో చైతన్య కళాశాల ఆఅఆతాగి హైదరాబాదు-8ిల్‌. ఠి య

నేను నవలలు చాలా తక్కువగా చదువుకాను. పైగా ఎంతో బాగుంటేనే కాని పూర్తిగా చదువను. ఈ నవలరి పూర్తిగా చదివాను నేను చదివాననేదానళంటే యా నవల నాచేత చదివించిందంటే బాగుంటుంది.

ఇదొక అద్భుతమైన నవల చారితిక విషయం. సతీ సహగమనం "పేరుతో పునరావృత్తం కావాలనే, భాందస పివృత్తికి జేజేలు కొప్టే అవివేకం దీ లక్ష్యం కాదు. దీ ధ్యేయం, లక్ష్యం వేరుగా కనిపిస్తున్నాయి.

ఈ నవలకు బాహ్యరూపం చారిత)కాంశం అయినా, దీని హృదయం మాతం కేందీఏకృత మానస మహాళ క్తి. “లా త్రిక దృష్టి. మానవతా సృష్టి రసపున్షి"- ఈ నవలలో త్రివేణీ సంగమం, చదువరి చూపు వీటిమీద నిలళిచినపుడే ఈ నవల గొప్పదనం భాసించేది. నిజానికి గొప్ప గొప్ప రచనలన్నీ యిలా ధ్వని గర్భితంగానే వుంటాయి.

ఇది అనువాద రచన అయినప్పటికీ తెలుగుదనం చిప్పిరిల్లుతూ వుంది.

థ్రీమతి జ్యోతిరాణి గారికి యింతటి శక్తి వుందని నాకు ఇదివరకు తెలియదు.

అప్పుడామె స్వచ్చమైన కవయిత్రి మాత్రమే ఇప్పుడు? హో(! ఈ నవల చదవండి ! మీకే తెలుస్తుంది.

= ఆచార్య తిరుముల

శేఎ=రిల

పళమాధ్యాయం అ టో

శ్నైంమ అంటే ఏమిటి ? దా? స్వరూప స్వఠావాలెటువంటివి? అనే ప౦ళ్నలకి సమాధానం చెప్పడం ఆంత తేలికైన విషయం కాదు. స్త్రీ పురుషుల మర్య ఉండే ఆకర్షణే పేమ అనీ, లేదా ఇద్దరు స్త్రీల మధ్య, లేదా ఇద్దరు పురుషుల మధ్య ఊండే స్నేహఖభావమే షేేమ అంటూ మనం చెప్పుకుంటున్న నిర్వచనాలు చాలా తొందరపాటుతో తీసుకున్న ఆర్థాలు మాత్రమే. ఏదైనా ఒక భావం ఆకర్షణగాన్తీ స్నేహంగానీ క్రమేణా వృద్ధిపాంది కొన్ని డళల తర్వాత (పేమగా మారడాగకి ఎక్కున అవకాశం ఉంది. ఆ దళకి చేరిన [మైమయే పరిపూర్ణమైన ప్రేమ విశ్తుజనీనమైన (పేమ. ఈ స్థితికి చేరడం అందరికీ సాధ్యం కాదు ఏ ఒక్కరికో ఇద్దరికో తప్ప ఈ దళకి చేరని _పేమ కేవలం ఆవర్షణగానే మిగిలిపోతుంది శారీరిక సౌభ్యాలతో ఇందియ భోగాలతో సంతుష్టి చెందిన పిమ్మట కాఎకుమేణా అంతశించి తన ఉనికినే కోల్పోతుండి.

ఈ లౌకిక [పపంచంలో ఒకరిపై ఒకేరు చూపించే (పేమగానీ, సానుభూతి గానీ కేవంం స్వార్థపూరికమైనదే. సంఘంలో ఒకరి ఆవసరం నురొకళికి ఎప్పుడూ ఉంటుంది. ఆంతమ్మాతంచేత ఈ సానుభూతి? లేడా అభిమాన మమకారాదులను "(పేమ” అశే పవ్మిత శద్దాంకి పర్యాయంగా చెప్పుకోవటం ఆత్మవంచన కాబట్టీ కారీరిక విషయ భోగాలతో సంబంధం కలిగే ఈ “(పేమి లేదా “ఆకర్షణ' అనే పదం అసలైన (పేమ అనేపదానికి చాలా ధిన్న మైనదని చెప్పక తప్పదు,

యేమకు (పేమే ఆది. _ప్రేమకు (పేమే తంళం. ఉన్నత భావాలు తల నహృదయాల మనసులోని సద్భావమే (పేమ. అది మహాత్ముల మనసులో

ల్‌ థర్మచారిణి స్థిరపడి వారిచుట్టూ పవితభావాల్ని విరణిమ్ముతుంది. దేవుడిపటంలో తలచుట్టూ కిరణరేఖలుగా కచ్పించేవి ఈ పవితిభావాలకు సంకేతాలే. మంచిమనసుతో (వేమించేవారు మానసికంగా పరిపద్ధులౌతారు. (పేమ ఉన్నచోట ద్వేషం, ఆశాంతి ఉండదు. (పకాంతతకు కోరణం (పేమ.

ఇటువంటి విశ్వజనీనమైన (పేమను సాధించిన మహానుభావులు ఏకొద్టి మంది ఉన్నా వారి పిభావంతో సమస్త మాబవాళి పరిసద్ధమప్పుతుంది. వారి పరమ, పునీత భావాలు తమ హృదయంలో, మస్తిష్కంలో స్థిరపడిన భావన కలుగుతుంది.

(పేమ లౌకిక విషయం కాదు. పోరలౌకిక సంబంధమైనది ఇస్వార్ధమైన త్యాగగుణంతో అలరారే అలౌకిళపేమ పరలోకపు పభొవాలను ఊత్తమ సంస్కారాలను తనలో ఇముడ్చుకుని దయావృష్షిలాగా కురియనెంచి డోలి జీవనోద్ధరణకై. మహాత్ముల రూపంలో భూమి మిద అవతరిస్తుంది దర్శన మిస్తుంది ఈ దయాధార కురిపించిన జలాలా అన్నట్టు మహాత్ముల శర్మలాంతః కరణం ఛిండే పరమపవిత) భావాలు, టోధలు, వ్యాకులమనస్కు-ల, దుఃఖ పీడితుల బీటలువారిన గుండెలపై అమృతపుఎల్యరై కురుస్తాయి. (_పేమరస వాపొనులగు పివహింపచేస్తాయి.

ఆ దయాధార వర్షించినందువలన ఎండిహోయిన మానస సరోవరం నీటితో ౨ండిపోతుంది. వాడివియిన కమలాని, దా (వేళ్ళకి కొంత ఊపకొంతి దొడుకుతుంది కళ్ళనీబ్ణ ఉదికి వస్తాయి. ఆకుపచ్చని పెద్దపెద్ద ఆకులు నీటి ఉపరితలంపై ఆకుపచ్చ) దుప్పటిలా పరచుకుంటాయి. వాటిపైన నీలిరంగు మొగ్గలు అడుగుననుండి బయటికి తొంగి చూస్తన్నాయా అన్నట్టుంటాయి దాని వలన పచ్చ౨ ఆకుల అందం మరింత పెరుగుతుంది నొందర్యవు మనోహరసృష్టి పాఠాళం నుండి లీటిఫైన విరిసి ఆడుసనేందుకు వచ్చిందా అన్నట్లు _భమింపచేస్తుంది ఆ తరువాత మొగ్గలు వికసిస్తాయి. సృష్టి (పసన్నమై మొగ్లల పెదవులు విప్పి పూం నవ్వులు కురిసినట్టుంటుండి. కములంపూవులోం తెల్పిన 'కేసరావళీ మెరిసే ముక్యాల్లా కరిపిస్తూ తన కద్ధ, పవితి, విచీత? ఆ౨దాల్ని మరోహరంగా (సదర్శిస్తుంద.. పూలు విఠరీయగాశే తుమ్మెదలు మూగాయి. ఇన్ని వేల తుమ్మెదలు ఎక్కడనుండి వబ్బాయో ఎవరు చెప్పగలరు ?

యేమ త్రి రమలం పూఎ చిరునవ్వుల ఆందాలు ఎవరి దృన్షిలో పడినా సూక్మ మైనా, ఆసాధారణమైన (సత్యేక ప్రసన్నత పొందుఠకారు. (పతి దేపకొం వస్తువుల్లో కనిపించే విచితు మకోహర దృశ్యమే (యేమ.

[యేమ దాచితే దాగేదికొదు... మనను పరదాం మాటున దాగుండడానికి ఆది ఎప్పుడూ ఇన్సపడదు. డీ*) వివరిస్తున్న కవీర్‌ వాణి ఈ విధంగా ఉంది,

చాచతే దాగని (పేమ

(టత్యషమ "ను ఆంతరాన 1

మాటలలో వివరించలేకున్నా

(వతిఫలించును నయనద్వుయాన !1

డయారసధార పైనుండి వస్తుంది (పేమికుల కళ్లు కలిస్తే పేమాళ్ళవులు

పొంగినట్టు మహాత్ముల _పేమఖావంతో మనసులో ౨ చంచలత, వికలత షణంలో మటుమాయంకాగా మనిష్‌ ఎంతో తృప్తి? పొంది దఃఖవిముక్తుడవుతాడు. పాలు పంచదార కలిశాక వాటి? వేరు చేయలే? విధంగా (పేమరసం వివిన్న మన స్తత్వాల వ్యక్తుఎనూ ఏకంచేసి వారిమధ్య ప్రవహిస్తుంది. ఇద్దరి హృదయాల అంచులను స్పర్శించి ఇద్దరిలోనూ ఒకే పవితి భావనకు సమానం చేన్తుందిం ఇద్దరితోనూ భావాలు, విచారాలు, ఆధిపాయాలు ఒకటే కొవటంతో వారిరువురూ ఒకటవుతారు. వారి? విడడీయలేం. ఇలా ఇరు మనస్తత్వాలు ఏకమైనవ్పటీ కలయికలో ఏదో (పేమిస్తున్న మశసోో ఏది (పేమింపబడురున్న మనసో గులర్తించలేం. కారతమృం నశిస్తుంది. _ద్ర్వైత భాదం మాయమవుతుంద భగవంతుడు మనయందు చూపే _పేమ ఇదే. మహాత్ముల, సర్గుళువులు మనయందు ఈ 'పే్రేమను గూపి తమతో నమంగా సామాన్య జనాన్ని తయార చేయాలని పెయత్నిస్తారు.. వారి 'పేమలో నిజాయితీ ఉంది. మోసం, కపటం కృష్నలిమత, భేషజం అనలే ఉండవు.

నా (ప్రాణమే నీవైతే

నే నవుతాను దేహం!

ణు దేహమే నీవైతే

కాగలను నేసన్‌ జీవం 11

శ ధర్మ చారిడీ ముకీపగ్‌ ఉన్నదీ జీవనం " నా మనసుతో నీహృదయం నో హృదితో నీ మది సంబంధం! విడదీయలేని అనుబంధం 11 శెండు తనువుఎలో వెంసిన జీవమొక టే జీవుడోవడే శెండు ఆంతరోల్లో ౨ండిన కోధికొర టే మోక్షమొంపే హద్దులికగ౧ పేమకే విలయం ఈ హృదయం అనుభవించని మరోపాగణికీ ఏలా తెలుస్తుంది గూడార్థం ( హేరతత్వం, సత్యం, ఆదైన్రతపదం క్రేమలోనే ఉంది. జ్ఞానులు వన్నీ గ౦ంథాల్ని కాచి వడపోసినా, వొసినా తేలే ఆంిం ఇదే సళ్యమైన పేమికుడ్‌! అద్ర్వైతవాడి, సార్యగహీత, సారరూపియే అవుతాడు ఏళ్ళ తరబడి. చేసిన తపస్సు ఇక్కడ (పేమ నిండిన మనసుతో సరితూగలేకపోతూంది.. పేమతో ఉన్న మనపే సత్మయోగం. ఒక సోఫీకవి ఇలా అంటున్నాడు వృదయంలో మండీంచు హేమాగ్నీ $ త్యజించు _వతాల్ని - పైపైని పూతల్ని 11 అవ్యాజ, కొళ్వతకేంమ సర్వేశ్వభుశయందు మన కెపుడు కలుగుతుందో ఆపుడు పూజ;జపం,తపం, నమాజ్‌, ఉపవాసాలు, (వతాలు మొదలై న పికిియల అవసరం కలుగదు అద్ర్వ్వేత (పాప్రీకి పరమ సోపానఇ పేమ. ఈ ప్రేమా అనే అగ్నిని మనలో (పజ్వలింపచేస్తే పూజలు, వితాలు దత్శింపచేయలేని నత్య సావాక్కారం పేమ వలన కలుగుతుంది. (శేమ ఓర్‌ వేటగోడి రూపంలో ఒక చెట్టుపన ఊందనుకుందొం. లోక, మోవోలనే. సములు చెట్టుమీద గూడు కట్టుకునే ప్రయత్నాలు చేస్తాయా? చెయ్యవు. భయపడి పాఠీపోతాయి. అలాగే ప్రేమనే సీంవాం అట్‌ఏిటో ఠికుగు

యేమ ర్‌ తోందనుకుందాం- ఆఅహంకొరంలాంటి వీనుగుల్హూ లోభమనే జింకలూ, మోసాల కవటాఎ నక్కలూ పరిసరాల్లో నడుస్తాయా * నడవవు. పారిపోతాయి. దగ్గరికి రా; టంమాట ఆటుంచి రెండు గడియలు కూడా ఎదుట నిలబడే సాహసం చేస్తాయా? బయ్యవు పేమ వున్నచోట లోభ మోహాలు, అహంకార్క కపటాలూ ఉండవ9 లాత్చ్సర్యం.

(యేమలో ఎక్కువ తక్కువ, ఉచ్చం, నీచం అనే బేదాశ్రీవు ఇద్దరి లోను సమభానం, సమదృష్హ్‌ ఉంటాయి. _భమాత్మకొలు, అస్థిరాలు, కల్పికాలు నశించిపోతాయి. నిండైన 'సేఫమను. జీర్ణించుకున్నవారికి కష్టానిక్కీ సుఖారికీ మధ్య తేడా క?పించదు (_పేమదారిలో ముళ్ళున్నా అవి నిర్మలమైన, పవిత మైన, స్వచ్చమైన ఆ రహదారిలో ముశ్తే గులాలీ రేకులై విరుస్తాయి.

మాట్లాడలేని, పెదవులు విష్పలేన (పేమ నిజానికి ఎలాంటి పస్తువు * దీనికి అర్ధం సత్యమైన భగవద్భృక్తుడే చెప్పగలడు- ఇతరులకి ఈ తాళంచెవి ఇవ్వబడదు వారికి ఈ జ్ఞానం ఏం తెలుు తెలియదు

(సేమకర్థం అడగాలి చెప్పగలిగిన అర్హునే 1

మన సెలా పోతుందో అడగాతి మదెనదుపుచేసిన వారినే 11

చనం వీద్దై నా మకోహర దృాశ్యం కంటితో చూస్తే ఆ రూపం మనసులో ముద్రించుకుంటాం. ర్యోతింబవపష ఆ స్మరణలో లీనమై ఉండటం [పథమాంకం. ఉవరై నా సొండర్యం గుళించి వివరంగా రూపలావణ్యాలని వర్టించి చెబితే విని మనసులో ఊహించుకుం నల్చుకుంటాం. ఇది రెండవ అంకం. ఎవరిదైనా పవితంత స్య్యుక్కు నదాచారాల అవస్థలన్తూ మనసులో నింపుళు? రాత్రంబగబ్ళ ధ్యానంలో నిమగ్నమై ఉంటాం, సద్వరువు చూపిన మార్గంవైపు మనసు పయ"స్తుంది ఇది ముడవ ఆంకతి,

చ్వతీయాధ్యాయం సౌందర్యం ః

సోందర్యర పరమ పురుమని రూప్‌ చమత్కోర6.

సోరతచేశాంకీ రోజధోఎమైన జూరాగఢ్‌ పఠీసరాల్లో గిర్నార్‌ పరక్తతం తంది (ప్రారీనళాలంలో సొధువులు, యోగులు, యతులు, తపోధనులు గిర్నార్‌ పరస్టతంపైన తపోసాధన చే* వారు హిమాలయ, వింఠ్యాచల ఎర్వళోల కున్నంత హీఠముఖ్యత, మహమ. ఆదేంలో గిర్నార్‌ పర్వతా?కి ఉండేది. గీర్నార్‌ కూడా వింధ్యాచలపర్వతంలోని ఒక భాగమే. కొనీ ఆ కొంంలో అదొక విశేషమైన మహత్తుగల పునీత పర్వతమనే నమ్మకం ఉండేది. ఇప్పటికీ ఆక్కడక్కడా ఓ కట్టడాల శిథిలాలు కనీపీస్తాయి. పర్యుత, ఖాగాల్లో కొన్ని గహలున్నాయి. ఆకపుడు గుహల్లో కూర్చుని తపస్సు ఆభ్యాసం చేసుకున్నవాలి స్మృతులుగా అవి మిగీలినోయి. హిందువులు ఆపదేశాన్ని ఒక తీర్ధంగా, డర్మించవలసిన పుజ్యస్థలంగా భాపించేవాళు. తైనులు ఛ క్తీంద్ధఎతో ఆ ప్రొంతాన్ని సందర్శించే వారు, బౌద్ధులకు చెంకన్‌ మఠాలు ఉండేవి. ఇప్పటికీ హిందువులా, వైనులూ వేల, లల సంఖ్యలో తీర్థయాతిక అక్కడికి నళ్తారు.. థార్మిక నియమాలను ఆచరిస్తాట,

జూనాగఢ్‌ రోజు రోలంగోర్‌ సర్గుణ సంపన్నుడు, సదాబారపలాయణుడు, ధర్మాళ్ళుచు, సారుస్వుళావుడు. సకల సద్గుణాలనూ భగవంతుడు అతనిలో ప౦లిమేవిందాడు. దీనజనులకు, నిరళంయంకు ఆతని ళోజ్యంలో ఆఏయం? ఆదరణ లఖించేని. ఎక్క జొ ఆంయం దొరక్శపోయినో రాఖింగార్‌ రాజ్యంలో

నౌందర్యం ళా మాత్రం నిరాశ ఎమరవడని శెజసాదలందరికీ తెలుసు. వారిపట్ర రావెంతో జౌదార్యంతో కావలసివన్నీ అమర్చేభాడు,. అత? రాజ్యం విశాలమైంది కాక పోయినా అనంకమైన అకని హృదయ్‌ వైశాల్యాన్ని గురించి అందరూ పొగడు శుండటం ఇతర రాజ్యాధినేతల ఈర్ష్యాసూయలకు కారణమైంది. రాతింబగట్డ, రాఖంగౌర్‌ రాదకార్యాల్లో ఎమగ్నుడ్తై ఊండేవాడు మంతు)ల్హూ పెద్దలూ ధనవంతులు అవని ఆస్టలం శిరసావహించి ఎర్నో పనులు చేసినా తను చూసుకో వలిసిన ముఖ్యకార్యాఎను తనే స్వయంగా నిర్వ ర్రించేవాడు. ఎంతటి నమ్మ ళస్తున కైనా తన పం ఆప్పగించేవాడుకాము. ఇతర రాజుల్లాగా వార్తలనూూ (పజల సుఖదుఃథాఎను గూఢచారు౨ద్వారా విశేవాడుకాదు గడగడ వణికించే చలిలోనై న్నా నిప్పులు వరిగే వేసవిలోనై నా, కుండపోతగా కురిసే వర్షంలోనైనా, కారుచీకటిలో నైనా తనే స్వయంగా రాజ్యంలో పర్మటించి విశేషాలు, తెలుసుకుని పరిస్థితులు ఆవగాహన చేసుకునేవాడు

అలా విసృతంగా పర్యబనలు జరుపుతూ ఒకసారి *మకీబడి అశే ఊరికి వచ్చాడు- రాజుగారి సేవకులు ఊరవతల డేరాలు వేసి రాజుకు విశంతి మందిరం ఏర్పాటు చేశారు రాజూగమనవా ర్త విన్న ఆ ఊరి ప్రజలు భోజనాది ఏర్పాట్లు చేశారు తమ ఊరి మజిలీలో రాజుగాతికి ఆవసరమైన కొన్ని సామాన్లు డేరాఎ వడ్డకి తీసుకువెళ్లారు అలా తీసుకు చెళ్తున్నవారిలో మట్టికుండల్ని తలఫై “పెట్టుకుని నడుస్తున్న ఒక అమ్మాయి ఉంది. ఆమె సౌందర్య దేవతలా మెరిసి పోహా ఉంది. డేరా దగ్గర ౨లుచున్న కొందరు సామాను డింపుకుంటున్నారు. కాష్ట చేతులు వణుకుతుండగా తలపై కుండలు మోసుకు? తెచ్చిన ఆ అందమైన అమ్మాయిపై రాజు రాఖంగార్‌ దృష్టిపడింది. అతను రాజు మనస్సు? అదుపులో పేట్టుకోవాలి. కానీ సౌందర్యమనే మత్తు అతిబలవన త్తరమైనది రాజైనా ఎవరైనా తందరూ ఆ మత్తు ప్రభావానికి లొంగిపోఠారు. ఆ అమ్మాయి చిరిగిన పాఠ బట్టలతో ఉంది. ఒంటిమీద నగల్తీవు. ఇలాంటి ననుయంలోనే సహజ సౌందర్యం కాంతివంతంగా పికాశిస్తుంది. అ పికాళంచేత ఆకర్షించబడి శాజు ఆమెను సమీపించాడు.

స్వవాస్తాలతో రాఖంగార్‌ ఆమె తలపైని భారం దిలపాణు. తక్కువస్థాయి అమ్మాయి వద్దికు రాజుగారు నడవటంచూసి సిబ్బందిలో కొందరు అటువైపు

8 ధర్మచారిణి పరుగులెత్తారు. అతను చిరునవ్వుతో “మీరు మిగతావారికి సాయపడండి. నేసీమె మోస్తున్న సామాను దింపేశాను” ఆ) వారి పంపేశాడు.

రాజు ఆ అమ్మాయిని నిలువెల్లా చూశాడు. కాలిగోరు మొదలు శేశపాశం వరకు మూర్తీభవించిన సౌందర్యం ఆమెది. వయసు పదునాలుగు సంవత్సరాలకన్న ఎక్కువ ఉండదేమో 1

“పి వెవరు ?” ఆడిగాడు-

"కృమ్మరి జాతికి చెందినదార్ని*

"ఆది కనఐడుళూనే ఉంది.

“బంతకం టే పిత్యేకించి నేనేం చెప్పగలను రజ

అప్పి తం టడిగారెవరు * ఆయన పేరేమిటి?” ప౦శ్నించాడు రొజు.

“మా నాన్నగారిపేరు హడమతి".

“*హడమతి పేరుగల మషి ఈ ఊళ్లో ఇంతకు ముందున్నట్టు నాకు

జ్ఞాపకంలేదు".

“మేం ఇక్కడివాళ్ళం కాదు- మొదటినుండీ ఈ ఊల్జో ౧ివసించటం లేదు”.

“*మరి ఎక్కడినుండి వచ్చారు? ఏదీ మి స్వుస్తలం”.

“నా చిన్నతనంలోనే ఊరువిడిచే పరిస్థితు లెదుర్రై చాయి ఎక్కడ పుట్టానో టొకు తెలియదు, మా నాన్నగారికి అన్ని సంగతులు తెలుసు” ...

ఓ క్షణం అగి రొజు “నీవు బాలా అందంగా ఉ్నూవు” అన్నాడు.

సిగ్గుపడిందామె.

కొన్ని కృ్షణాలపాటు ఏమీ మాట్లాడలేక పోయింది కానీ జవాబివ్వవపోతే రాజుగారు కోపగిస్తారేమోనవ భయపడింది ఆ పల్లైటూరి ఆమాయకపు పిల్ల, నేల చూపులు చూస్తూ మందిస్వరంతో అంది “ఇదంతా మీ కృపయే”.

రొఖంగార్‌ పెదవులపై చిరునవ్వు లాస్యం చేసింద.

“అమ్మాయీ ! నువ్వేం మాట్లాడుతున్నావు ? నా కృపవల్ల సౌందర్య వంతురాలవెలాగయ్యావు ? కుమ్మరి అందమైన పాతుల్ని 'ర్మించినట్లు దేళష్న రాజు ప్రజల్ని సొందర్యవంతులుగా గానీ, కురూపులుగాగానీ తయారు చేస్తాడా యేం?

పొందర్య్శం ఖి

ఆ పల్లెటూరి కుమ్మరె పిల్లకి సిగ్గముంచుకొచ్చింది.

కొన్ని వణాలపాటు ఆలోచనల్లోపడింది. వినమంగా జవాబిస్తూ “కృపాసాగరుడై న రాజు అన్ని విధాలా సమర్థుచే” అంది

రాఖంగార్‌కి నవ్వాగలేదు- పకపకము నవ్వేళాడు

"” ఈరోజు నాకొక వింత సంగతి తెలియచేశావు. నేను సర్వళ క్రినంతుడిననీ, సమర్థుడిననీ అంటున్నావు. ఇన్నాళ్ళూ నేను మరొకలా భావించుకుంటున్నాన” అంటూ మళ్ళీ నవ్వాడు. ఆ అమ్మాయిలో మ్య్ధు సంళయాలు మొదలైనాయి. తన సంభాషణలో తప్పులు దొర్హాయేమోనని మధనపడసాగింది. స్వతవోాగా ఆ కుమ్మరిపిల్ల చతురురాలుకాదు. పల్లెటూరి ప్రజలకు రాచవారితో నిర ఎయంగా మాట్లాడగలిగే థైర్యం ఉండదు. నిమ్నకులస్థులకి ఈ భయం మరెంత ఏక్కువ. సరైన జవాబులివ్వగల సమర్ధత అసలే ఉండదు. ఆయినా ఆ ఆమ్మాయి ధైర్యం తెచ్చుకుని” మహారాజా]! గాామవాసినై న నాకు దోషరహితంగా మాట్టాడటం రాదు. తమతో మాట్లాడే యోగ్యత కూడా నాకులేదు. రాజుగారిలో ఈ _కిసొమర్థ్యాలు అధికమనీ, అతను సకలకళాసంపన్నుడనీ నేను విన్నాను అంది.

“అందమైన ప్రజల్ని రాజలాసృష్టించగలడు?” మళ్ళీ తన సందేహం వెలిబుచ్చాడు రాఖంగార్‌.

రాజుగారు అంత స్వేచ్చగా, ఇగర్వంగా మాట్టాడుతుందే ఆ అమాయకపు పల్లెటూరి పిల్ల మనసులో భయంపోయి ధైర్యం చోటుచేసుకుంది. స్వతహాగా రాఖంగార్‌ దయాపడు అదీగాక ఆ అమ్మాయి అసాధారణ రూప లావణ్యాలను చూసి మంత్రముస్థ్రడెనాడు. ఆమె మాటల్లోని ఆమాయకత్వా౨కి ఆకర్షితు డయ్యాడు. కల్గాక పటాలెడగని అమాయకుల సౌందర్యం మరెంత మనోహరంగా ఉంటుండి. వారిపై సానుకూతి, ఆకర్షణ పెరుగుతాయి.

“ోయేళారాజా రథాప్రజా” అనే నానుడి ఊంది. మీరున్న ఖై మీ పిజలమైన మేమూ ఉన్నాం స్రిభూ1” అంది నెమ్మదిగా.

"ఓహ్‌ ! నేను సౌందర్యవంతుడినా ! మొదటేమో అధికళక్రిణాలినన్నావు ఇపుడేమో "ఏందరాకారుడి చంటునా చు. నిజంగానే ఆందంగా ఉనా నా? చెప్పు"

10 ధర్మచారిణి ఏనాడూ ఎవరినోటా వినని మాటల్ని ఈరోజు నీనోట వింటున్నాను ఆన్నాడు రొజు అమెవంక సొభిపొయంగా చూస్తూ

ఆ ఆమ్మాయికి మళ్ళే సిన ముంచుకొచ్చింది శిష్టాబారాలూ, వ్యవహారాలేమీ తెలియని ఆ బాలికను రాజుగారి సాశునయ వాక్కొలు, అదరణ పిభాఏతం చేశాయనే చెప్పాలి. ఈసారి ధైర్యం కూడగట్టుకొనేపని లేకపోయింది. తన కుటుంబ సభ్యులతో ఎంత నిస్సంకోచంగా మాట్లాడురుందో అలా అతి సాధారణంగా మాట్లాడింది.

“బోను మవారాశా మీరెంతో ఆందంగా ఉన్నారు ... * దృఢంగా అంది+

రాఖంగార్‌ నవ్వాడు.

“ఎలా? ఏ విధంగా ఆందగొడినో చెప్పగలవా ?” అడిగాడు.

“మీరు సోందర్యవంతులు కోకుంటే పేదవానీతో ఇంత ఆదరపూర కకంగా మాట్లాడేవారు కొదు నిరుపేదల్నీ, అనాళల్ని, ఆభాగ్యుల్ని దయతలచేవాడో, ఆదరించేవాడే ఆతిలోక సుందరుడు, మకోహరుడు ...” ఆం జవాబిచ్చింది.

“అట్లాగెతే నన్ను శీలవంతుడనో, సభ్యత తెలిసినవాడిననో అను. అంతేకాని సౌందర ్రనంతుడివవి ఎందుకంటున్నావు క్‌ అన్నడు రాఖంగార్‌.

“కుండలో ఉన్న నీరే మిగతా చిన్నపొరంల్లోకి వంచబడుతుంది మవిలోపల వయేగుణాలుంటాయో అవే ఎదుటివారికి పంచబడుతాయి ...” ఆ భావిస్తున్నాను” అంది.

“ఆయితే ఇక్కడ రెండు పొరిలేవీ ? ఎవరు ?*

"ఒకటి మీరు, మరొకటి నేనో

“ోవంపబడే వీశ్లేవీ? ఏవిధంగా వంపబడుతున్నాయి ?* మళ్ళి (పశించాడు రొఖంగార్‌.

“మహోరొాజా. మరిష్‌ మనసులోని అభిపొయాలు, ఊహలను, నీటితో పోల్చవచ్చు. మీ మననులో ఉన్న భావమే నొలుకద్వోరా బయటికివస్తుంది నొ చెవుల మార్గం నుండి నో మనసులోకి పఏవేశిస్తున్నది* అంది కుమరి పిల్ది.

సౌందర్యం క్షే రాజు నిశ్శబ్దంగా ఆలోచించసాగాడు. ఈ అమ్మాయి కుమ్మరి కులానికి చెందిందే అయినా చాలా తెలివైంది జ్ఞానలాగా మాట్లాడుతోంది.

“ఇప్పటిపరకూ నీవు సౌందర్యవంతురాలవేననుకున్నాను. గుణవంతు రాలవనీ, సభ్యత తెలిసిన దాంవనీ ఏ మాటలు చెబుతున్నాయి, కుమ్మరివాడి సంతానా౨కి ఇంతటి వివేచనా క్రీ, జ్ఞాన సంపద . .” అన్నాడు ఆమెతో.

ఆ అమ్మాయి ముసిముసిగా నవ్వుతూ, “ఇదంతా మీ దయా విశేషమే మహారాజా ” ఆంది

“మళ్ళి ఆదేమాటా ఇందులో నా దయావిశేష మేముంది *”

“నాపై సదభిప్రాయంతో దయాథార కురిపించిన దయాసరు కాకపోతే మీతో ఇంత ధైర్యంగా మాట్లాడే అవకాళం నాకెక్కడిది పుభూ మీ పరణ, సాశుశయ వాక్యాలిచ్చిన చనువుతోనే మీ ఎదుట పెదవి విప్పగలుగుళున్నాను. నేనేవి మాట్లాడుకున్నా ఆది తమ దయాధర్యాల పితిభా విశేష పితిరూపమే. గుండ9ని మూతిగల కుండలో గుండం 1పతిబింబమే పడుతుంది. వెడల్పైన వస్తువు నీడ వెడల్పుగాశే కంపిస్తుంది. మీరు మంచివారు కాకుంటే నన్ను మీరు మంచిదాన్నని భావించరు. మంచి పనులుచేసి సహృదయంతో మాట్లాడేవారు మంచి ఫలితాలే పొందుతారు సద్భావంతో ఆలోచించేవారి కంటికి అందరూ సజ్జకుల్లాగానే కిపిస్తారు ... ” అందిం

ఇంత చిన్న వయసులోనే ఇంత అపారమైన జ్ఞానం ఎలా సంపాదించేవు? ” ఆడిగాడు రాఖంగార్‌.

“విభూ అపుగపుడు మా ఇంటికి ఒక సాధువు వస్తూంటాడు మా నాన్నగారు ఆయన్నెంతో గౌరవించి మాట్లాడుతారు. ఆ మహాత్ము౨ నోట విన్న వాక్యాలే మీముందు మనవిచేశాను” అ౨ తలవంచుకుంది

“అమ్మాయీ! నిన్నుచూసి నాకు ఎంతో సంతోషం కలుగుతూ ఉంది... ” అన్నాడు రాఖంగార్‌ ఆనందంగా.

“నన్ను మించిన అదృష్టవంళు లెవరు ? ఎపరి తలపైనున్న ఐరువుని మహారాజేస్వహస్తాలతో దించాడో, ఆత్మీయకానురాగాలతో పలుకరించాడో

కల ధర్మచారిణి ఆ భాగ్యశాలినే నేననీ జీవితాంతం ఈ సంఘటననీ, నేటి సన్ని వేశాన్నీ, ఈ సమావేశాన్నీ మరిచి పోగలనా.” అంది కృతజ్ఞత ఉట్టిపడుతున్న కంఠ మాధుర్యంతో.

ఆమె చివఠి వాక్యాలు విని రాజు మరింక హ్రసన్నుడయ్యాడు. సంభాషణల్లో పదిహేను, ఇరవై నిముషాలు గడిచిపోయాయి. చుట్టుపక్కల ఉన్న పరివారా౨కీ ఆశ్చర్యం కలిగింది. ఈ రోజు మహారాజుకేమైంది ? ఒక నిమ్న కులస్థురాలితో ఇంత సేపు మాట్టాడాడే ? ఎంత సమయం వ్యర్థమైంది * అనుకో సాగారు. కాని రాఖంగాళ్‌ అగాధ పేేమ నాౌందర్య ప్శభావ పరిధిలోకి ఆడుగు పెట్టాడని వాళ్ళ్శకెలా ఆర్ధమవుతుంది ?

రాజు తన చేతివేేరి ఉంగరం, నాలుగు రూపాయలు ఆ కుమ్మరిపీల్ల చేతిలో పెట్టాడు “రూపాయల్ని ఖర్చుచేసుకో. ఉంగరం మాకం ఇాగుత్త అవసరమైనప్పుడు సునాయాసంగా ఈ ఊంగరం సాయంతో రాచమహలులోకి సఏవేశించవచ్చును. వెళ్ళి మీ తండి)గారైన హడమతిని పంపించు. నేనతనితో మాట్టాడాలి“” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“ఇంతకీ నీ పేరేమీిటొ ఆడిగాడు

“నన్ను రానక్‌దేవి ఆం పిలుస్తారు మహారాజా ” అన రూపాయల్ని, ఉంగరాన్నీ తీసుకుని చేతులు జోడించింది రానక్‌దేవి. గెంతుతూ సంతోషంగా ఊళ్లోకి పరుగెత్తింది. తండి?కి రాజుగారి సందేశం వినిపించి, తనకిచ్చిన రూపాయల్ని ఉంగరాన్ని చూపింది.

రానక్‌ దేవిని పంపించాక ఏదో ఆలోచించుకుంటూ అక్కడే నిలబడి కొన్ని నిమిషాలు గడిదాక శిబిరంలోకి నడిచాడు రాఖంగార్‌. ళ

మూడవ అధ్యాయం పరిచయం |

మరుసటిరోజు కుమ్మరి హడమతి రాఖంగార్‌ నివాసానికి వెళ్తాడు. రాజుగారికి ద్వారపాలకుడు హడమశీ ఆగమనవార్త వినిపించిన వెంటనే రాజు హడమతిని లోపలికి పిలిపించాడు. హడమతి సముఖంలోకి రాగానే రాజు పణ్నించాడు.

"హడమతివి నీవేనా $”

“బాను ! ప్రభూ ” వినమింగా అన్నాను హడమతి.

“ని వేషలాషల్ని చూస్తుంటే పరాయిదేశపువాడివనిపిస్తోంది. ఇక్కడి ఇవాసివి కొవనుకుంటున్నాను. ఏమంటావ్‌ ?”

“నిజమే! కానీ ప్రస్తుతం తమ రాజ్యంలోనే స్థిరనివాసం ఏర్పరచు కున్నాను. ప్రభూ ! నేను మీ ప్రజల్లో ఒకడిని”

“ఎప్పటినుండి ఇక్కడ ఊంటున్నావ్‌ ** రాఖంగార్‌ ఆడిగాడు.

“ఒకటిన్నర సంవత్సరాలనుండి మహారాజా *

“పి స్వదేశమేది 1”

“పూర్వం సింధూదేశంవాడిని. కానీ పొట్ట పోషించుకొనేందుకు ఈ దేళా౨క్తి వచ్చాను. ఇక్కడే ఉంటూ మీ మేలు కోరుకుంటాను.... * అన్నాడు హడమతి.

“మంచిది. నిన్ను చూస్తుంటే నాకూ సంతోషంగానేవుంది. ఇంతకీ నిన్నెందుకు పిలిపించానో తెలుసా ?

క్‌ ధర్మచారిణీ

“మా అమ్మాయి రానక్‌దేవి నన్న తమకోసం కొన్ని సొతిలు, కుండలు తెచ్చినపుడు దయతో మీరు కొన్ని రూపోయఎా, బంగారపు ఉంగరం. ఇచ్చారు. రానక్‌ ఎంతో సంతోషంతో ఇల్లుచేరి తమరు నర్ను పిలిచారం చెప్పింది. తమ సన్నిధిలో హాజరయ్యాను నేను” అన్నాడు హడమతి,

కటి అమ్మాయి సౌందర్యం, సౌకుమార్యం, వినమిరను కలటజోసుకుంది. . పైగా ఎంతో తెలివైనది కూడా *” రాఖంగాళ్‌ మెచ్చుకున్నాడు.

“గన్న మిమ్ములను దర్శించినప్పటినుండి ఎంతో ఆనందంగా ఉంద అమ్మాయికి ..”

“అంతగా సంతోవపడదగిన విషయ మేమీలేదే ?”

“ఫిభూ ! మేము పేదవారం,. పిపంచంలో పేదరికాన్న మించిన శతృవు మరొకటి లేదు. పైగా మేము జాతిరిత్యా కుమ్మరకులానికి చెందినవాళ్ళం కోస్త కలిగిన బంధువులైతే మాతో మాటైనా మాట్టాడరు. పలకరించటం మా. అటుంచి వారు మమ్మల్ని కుక్కలకన్నా హీనంగా చూస్తారు ఆలాంటి మాత నెళూత్తు మహారాజే స్వయంగా సంభాషి స్తే సంతోషం కలగదా పాభూ తమః అనుగ్శహం పొందటం మా భాగ్య విశేషం, అదృష్టిం” అన్నాడు హడమతి.

“నివు ౨౫౦ చెప్పావు. హిందువుల్లో ఉచ్చం నీచం ఆంటూ భేదాలేర్పడట బాలో విదారించదగిన విషయం కొనీ మనమేం చేయగఎం? సాంప్రదాయం ఇల వస్తోంది” అన్నాడు రాఖంగార్‌

“*ఆ విధంగా నీచమైన జాతిలో పుల్టీ, అపవిత్రులుగా చూడబడటం మ పూర్వ ౪న్మ పొపఫలం నిజాగికీ బొహ్మణు) ర_క్తంలో, శూద్ర? రక్తంల్‌ భేదంలేదు. అయిననూ శాస్త్రాలు మమ్మల్ని అంటరాఏవారంటున్నాయి హడమతి బాధపడ్డాడు

“పూర్వం ఏ రాశైనో ఇలాంటి రివాజునే కాసనాన్నీ జారీచేశాడేమో ఆ ఇప్పటికీ కొనసొగుతోంది. హీందువుల క వ్యవహారంలో కొంత మార్చు తేవాల నేను ప్రయత్నించినా ఎటూ తేలలేదు. కనీసం నేనైనా ఆచరిస్తాను. ఆదర్శం నిలుస్తాను. హడమతీ. నేను నిన్ను అంటరాన్‌వాడీగా, నిన్నుకులస్థుడిగా భాః చఢంలేదు...* " అన్నాడు రొజుం

పరెచయ్‌ం 15

తమ దేయే- మీ ఈ పవితం) భావాలు వినే ఆకర్షితుడనై సోరరదేశానకి వచ్చాను మహారాజుగారి రాజ్యంలో మేకలు, తోడేష్ట ఒక్కచోట నీష్టుతాాగుతాయి. సింహం పక్కనే జింక నిశ్చింతగా నిదుపోగలదు ఏ పాంణికీ మరోపాంణివలన భయం ఉండదు. మాపైన పడిన ఈ కులమతాల నీలూ బీదరికపు మచ్చటా మహారాజుగారి కృపతో కరిగిపోయి, మా దుర్దక మారిపోతుందని నా ఆకాంక్ష అగా అన్నాడు హడమతి.

చాభగవంతుని దయతో అట్లైగే జరగనీ కానీ నేను ఒక ముఖ్య విషయేం ఫరిస్తావించాలనీ నిన్ను పిలిపించాను ”

“అనుజ్ఞ ఇవ్వండె ప్రథూ 1”

నిప్పు చితురుకివి. మీ అమ్మాయి. అద్భుత సౌొండిర్యరాశేకాదు. బుద్దికాలి కూడా నీవు నిజంగానే కుమ్మరివాడివా లేక కారణవశాన ఈ వేషం వేసుకున్నావా ? కుమ్మరివారిలో ఇంత అందం ఆగుపించదు. అవగాహన జ్ఞానల ఉండప్త. ఏమంటావ 1”

వడమళి లోలోపల భయపడ్డాడు మౌశంగా రెండు మూడు నిముషాలు ఆలోచంచాడు. తరువాత రాజు వైపు చూస్తూ అన్నాడు.

"నాండర్యం, బుస్థి ఏ ఒక్క జాతికే పరిమితంకాదు నిన్నుజాతి పిళ్లిలకు సైతం శిషణనిస్తే ఆముల్య రత్నాల్లా థాసిస్తారు. కాని వారిపై దృష్ట పడక హైౌవటమే. బార్దాంరం. వారిని వెలుగులోకితెచ్చే అవకాశం లేదు. వాఠిలో గుప్తంగా ఉన్న యోగ్యత వెల్లడెంచుకునే అవసరం వారికీ రొడు*

క్ఞానిలాగాా ఎంతో. చదువుకుని లోకాన్ని కాచి వడబోసిన వాడిలాగా మాట్లాడుతున్నావు, నీవు పుట్టుకతో కుమ్మలివి కావని నిర్ధారించుకుంటున్నాను నీ వాదన సత్యమే . అందరికీ సమానమైన విడ్యాబోధన, శిక్షణ ఇచ్చేలా పాఠశాల ప్రరంభించాలనే చాలాకాలంగా యోచిస్తున్నాను *= ”

ఆయికే అపుడు ధారానగరం మహారాజుగారి ఆకయీం వేలుగుచూస్తుందేమో ఛారానగరం రాజు తన వగరంలో నిరకరాస్యుడెనరూ ఊండరాదనే అజ్ఞ జారీ చేశాడు ఎవరైనా సంస్కృతం చదువలేకపోతే శమ సంతాని౦కీ విద్య కళా

16 ధర్మచారిణి కౌళలత నేర్చించటంలో విఫలమైతే మాళవదేశ బహిష్కరణ చేస్తానని బాటించాడు దాంతో విద్యకెంతో _పాచుర్యం లభించింది. గానుగాడించేవాడు, చెప్పులు కు ప్రేవాడు, పపలకా పేవాడు అనే భేదాల్లేకుండా, చిన్నచిన్న పనులు చేసవాళ్ట కూడా సంస్కృత విద్వాంసులయ్యారు. కొని స్త్రీలు మాతిం మరింత వెనుక ఓడిపోయారు. శాస్త్రాల్లో స్రీలు యజ్ఞోపవీత సంస్కారం లేనందున చదువుకోవ టావెకి ఆనర్హులనే నిర్ణయం ఆచరణలోకి రావటంతో, భోజు) రాజ్యంలో బ్రాహ్మణ, వృతియ, వైశ్యకులాల్లో స్రీలు నిరకరాస్యులయ్యారు ఇది తప్పుడు నిర్ణయానికి పరిణామం. తల్లులు చదువుకోని వార్రేనందున వారి సంతానా”కి చదువు రాకుండా పోయింది పిల్లలు ఆజ్ఞానుల్లై నారు ఆతి కష్టంగా నూటి కొక రిద్దరు శాస్త్రాధ్యయనం చేసినవారు దౌరుకుఠారు ఈ పద్ధతి కొనసాగితే. సింధు, కళ్‌, గుజరాత్‌ దేశాల్లో ఈ పరిస్థితే ఉంది. ప్రభువులవారు మరొక కొత్త పద్ధతి నాలోచించి ప్రవేశపెడితే పరిణామాలు శభకరమైనవైలే ప్రపంచం మిమ్ములను రెండవ లోజుడని పిస్తుతిస్తుంది” అంటూ ఆగాడు హడమతి.

“అట్లాగే ప్రయత్నించి నాకు చేతనై నంతవరకు క ఎమి చేసాను. నా ప౦శ్నకు జవాబు దొరకనేలేదు నీ యోగ్యత, అమ్మాయి అందం కుమ్మరివారిలో ఆరుదు. నీవు కుమ్మరివి కొదు. బౌనా ” ఆన్నాడు రాఖంగార్‌.

“"సభూ! మా అమ్మాయి రానక్‌దేవి కుమ్మరి జాతికి చెందదు ఇంతవరకు మీ ఊహ సత్యమే. కాం నేను మాతం కమ్మరినే. సింధుదేశంలో నత్పుడషుల సాంగత్యం పా _వ్రీంచినందున మంచి మాటలు కొన్ని తెలిశాయి అనువంశికంగా వస్తున్న కుమ్మరిప?ి తప్ప మరొకపని రానందువలన కుమ్మరి పనే చేసుకుని బితుకుతున్నాను.”

“అయితే రానక్‌దేవి ఏ వంశానికి చెండుతుంది **

"ఈమె సింధూదేళపురాజు “దేవడా” కుమార్తె, వీరిని రాజపుతఠంవంశం “.

రాఖంగార్‌ కళ్ళు మెరిశాయి.

"రాకుమారి నీకెలా దొరికింది సిళ్నించాడు.

"రానక్‌దేవి ఆవభ ఘడియల్లో జన్మించిందనీ, ఏ ఇంట్లో ఈ ఆమ్మాయి ఉంటే అ ఇంటికీ, ఇంటి యజమానికీ ఎంతో నన్షం సంభస్తుందనీ రాజు దేవడాకి

పరిచయం క? జ్యోతిష్కులు చేప్పారు. ఆయశకి జ్యోతిమ్యంమీద చాలా విశ్వాసం, రాజకి ఎంతో భయమైంది. రాణి శన వియోగాన్ని సహించదని, ఆమెని మోసగించి, తవకు విశ్వాస పాతులై న భటులకు అమ్మాయిని అప్పగించి అడవికి పంపాడు. అక్కడ ఒక గొయ్యిలోకి పడదోయించాడు. ఏ మృగమో ఆ అమ్మాయి? ఆహారంగా ఖక్షిస్తే చాలనుకున్నాడు. ఆ గొయ్యినుండే నేను కుండలు చెయ్యటా"కి మట్టి తెస్తుంటాను (ప్రాతఃకాలంలో మట్టీకోనం నేను అడవికి వెళ్లేసరికి ఈ పసి పాప ఏడుస్తూ కనిపించింది. నాకా సంతానం లేదు. ఆ చిన్నారిని చూస్తూనే (పేమ, జాలి కలిగాయికీ ఎళ్తుకుం ఇంటికొచ్చాను, ఆవు పాలు తాగించి పెంచాం, ఒకటి, రెండు వారాల్లో రాజమహలులో రాకుమారి అదృళ్యమైందనే వార్త గుష్రుమంది ఎవరైనా పసిదాన్నె రాజుగారికి అప్పగి నే రాజు మళ్ళి పాపను చంపేహైడేమోనని భయం కలిగింది నాకు. వెంటనే నా భార్యనూగా చిన్నారి రానక్‌నూ వెంటబెట్టుకొని కచ్చ దేశానికి వచ్చాను. కొన్నేళ్ళపాటు కంధకోట్‌ ఆనే ఊల్లో నివసించాను. అక్కడే రానక్‌ పెరిగి పెద్దద్రేంది. ఇదీ ఆమె వృత్తాంతం” ఆంటూ ముగించాడు హడమతి,.

“"కంథకోట కూడా ఎందుకు విడిచిపెట్టాన్‌ ? ఆక్కడేం వైపరీత్యం ఎదురై ౦ది ?”

“రాజా ! రానక్‌ కోసం ఎన్నో కష్టాల కోర్బాను. ఆమ్మాయి 'వయసు పది, పదకొండు సంవత్సరాలున్న పుడు అమె రూప లావణ్యాల సంగతి దూర దేశాలకు మైతం పాకింది. కచ్చదేశపురాజు రావ్‌ లాఖావూలానీ కూజా విం మారు వేషంతోకంథకోట్‌ కి వచ్చాడు. స్వయంగా అమ్మాయిని చూశాడు నన్ను పిలిచి తనకు రానక్‌ నిచ్చి పెళ్ళిజరిపించమన్నాడు. నేను ఆక్బర్యపోయాను. కుమ్మ రి జాతి కతో వివాహం ఆపరాధమ౨ ఆయనకు నచ్చ చెప్పటోయాను వా మాట విన్లేదు రాజు. పైగా రానక్‌ను పెళ్ళిచేసుకుని పట్టపురాణీని చేస్తానన్నాడు బంధువులతో ఆలోచించి ఏ సంగతి చబుతొనన్నాను. మనసులో ఈ పెళ్ళి జరిగితే బాగుండునవ నాకూ అ౨పించింది. రాజువద్ద సెలవు తీసుకుని ఇంటికి వచ్చాక నా భార్యకు చెప్పాను. ఆమె ఈ వివాహానికి అంగీకరించలేదు. రానక్‌ కూడా “నాన్నగారూ నేను పేేమించగల పురుషు? ఇంటికే నన్ను పంపండి” అంది. ఇద్దరూ ఈ పెళ్ళికి సుముఖంగా లేరని అర్థమయ్యాక ఏంచేయాలో నాకు తోచలేదు. ఆ ర్మాతే

తి ధర్మచారికి నా థార్శబిడ్డలతో, రానక్‌తో సవా కంథకోటనుండి పారిపోయి. మజీబడీకి చేరాను ఇక్కడికి వచ్చాక నా పణం కుదుటపడింది. పోరఠదేకంలో ఎవరూ ఎవరిమీదా పెటత్తనం జెలాయించరు. అన్యాయం ఎవలికీ జరగదనే నమ్మకం కుదిరింది. ఇక ఈ రాజ్యం వదిలి ఎక్కడికీ పెళ్పాలని అనిపించటం లేడు =” *

=రానక్‌ వివాహం ఎవరితోనై నా ఎశ్చుయమైందా ?” రాఖంగార్‌ అడిగాడు

“నేను ఈ విషయం కంిద్ధగా ఆలోచిందనేలేదు. యోగ్బుర్రైన కుమ్మరి వరుడెవరై నా దొరికితే పెళ్ళి చేస్తారు. కొనీ ఇక్కడి కుమ్మరులు నన్ను తమలో కలుపుకోలేదింకా. సమయం కోసం ఛదిరిచూస్తున్నాను మహారాజా! కాలం కలిసొస్తే ఏవాహం దానంతటదే జరుగుతుంది. కన్య ఎప్పటికీ క్నుమార్సిగానె మిగిలిపోదు. బి హ్మ పతి కన్నెపిల్ల కోసం ఎక్కడో, ఎప్పుడో ఒక వరుడిని పుట్టించే వుంచుతాడు. అందుకే శేను నిశ్చింతగా ఉన్నాను ”

“రానక్‌ ఆశభ ఘడియలలో పుట్టిందనేమాట చెప్పావుకదా * అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“ఐనా రానక్‌ను థాగ్యళాలీగానే భావిస్తాను ప్రభూ ఆ జ్యోతిష్కుల వాడం మీద నాకు నమ్మకంలేదు. రానక్‌ వచ్చాక రెండుసార్లు ఇల్లు వదిలే పరిస్థితి ఎదురైనా ఇంట్లో అన్ని వస్తువులు సమృద్దిగా ఉంటున్నాయి. లోటు అనే మాట లేకుండా పోయింది. బాధలూ, చింతలూ లేవు. మజ్లీబడీకి వచ్చాక నాకు పుతుడు ళూడా కలిగాడు. రానక్‌ వాడివి ఆడిస్తూ ఉంటుంది.

“ఈ అమ్మాయికి రానక్‌ ఆనే పేరు నీవు పెట్టావా ? లేక ఆమె తండి ఆయిన సింధు దేశపు రాజుగారే పెట్టారా?”

"గోతిలో డొరికినరోజేనేను ఆ పేరు పెట్టాను ప్రభూ !* అన్నాడు వినయంగా హడమతి,

"నా ఆజ్ఞ అయ్యేవరకు ఈమె పెళ్ళి ఎక్కడా, ఎవ్వరీతోనూ నీర్ణయించకు” ఆజ్ఞాపింబాడు రొఖంగార్‌,

పరిచయం 19

“మహారాజా! తమ దర్శన భాగ్యం ఇక్కడ సులభంగా లభించింది. కానీ జూనాగఢ్‌ దర్బారులో కుమ్మరిని లో౧కి ఎవరు రాస్తారు (ప్రభూ సంళయం పలిబుద్చాడు హగమతి

“నిన్న రానక్‌ దేవి కొక్త ఉంగరం ఇచ్చాను. మీ ఇద్దరిలో ఎవరు వచ్చి ఆ ఉంగరం చూపినా బాలు, నా దగ్గరికి రావడా?కి అడ్డు ఉండదు ,*”

“చిత్తం తమ ఆజ్ఞ

“మంచిది. నీవిక వెళ్ళవచ్చు నేను జూఛాగడఢ్‌కి వెళ్లాక నానుండి. నీకు పిలుపు వస్తుంది " వీడ్కోలు బబుతూ అన్నాడు రాజు.

“అలాగే మహారాజా '"” పిణామంచేసి హడమతి ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు,

నాలుగవ అధ్యాయం భాగ్యరేఖ |

“న్హొసట్రిరోత తెలుసుకోవడం ఏమంత సులభంకొదు.

హడమతీ కుమ్మురిఫాడు హైందవ సమాజంలో కుమ్మ రి వారికీ మర్యోద తక్కువ. వారి? నీమ్నకులస్టులం అందరూ. నీచంగో చూస్తారు. ఆయితే ఆ కుమృరీవాణో మాతం అల్బసంతోషుల్తె, ఆజ్ఞాపాలకులే, సహనశీలుర్రే ఉంటారు హడమతీ తక్కువ కులంలో పుట్టినా తనదంటూ ప్రత్యేకస్థానం ఏర్పరచు కున్నాడు. తవ విశిషతను ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఏ విషయంలోనో (ప్రదర్శిస్తూ ఉంటాడు అతను "స్వార్టుడేం కొదు, కాం నమ్మకస్తుడు “మజీఐతీ”కి వచ్చినపుడు అందరూ ఆతన్నె అహణంొరిని అవ అంచనా వేసుకున్నారు కొనీ స్రల్పకొఎంలోనే ఆతం నడవడీని, ఆచార వ్యవవోరాలను బట్టీ కొంఠ స్వ్యార్థపరుడే అయినో మంచివాడన గగహించాలు. మజీఐడీలోన బోూహ్మాణ, వృతియ, వైశ్య, కూదులు అన్ని జోతుఎవారూ ఆకన్ని గౌరవించ సాగారు నియమానుసొరంగా (గడుపుతున్న స్వాభిఎక జీవనం వా స్తవా?కీ సుఖళోంతులతోకూ, అభిమాన, మర్యొదంతోనూ, కష్టనషాంతోనూ కలసి కలగా పుఎంగంగా ఉంటుంది. కొనీ జీవితంలో ఎవర్రేనో ఎప్పు త్రైనూ ఒక పనీని, ఒక ముఖ్యసోధనని ఆచరిస్తామని దృఢ సంకల్పం చేసుకుంటే తై ర్యంగొ, నిశ్చయంగా, నిశ్చల పూర్వకంగా దా౨మీదే నిలకడగా నిలబడాలి. మొదట్లో కొంత కన్నమెదు రైనా సహించవలసి ఉంటుంది. దొనీన్‌. గురించి. చింతించగూడదు. “క వేలే" కదా మొవట ఏకొగితతో, నియమం తప్పక చేసిన కృష్‌ ఫళితంగా అత్యల్ప కొంంలోనే అవ్వితీయమైన అలౌకీకొనందం కలుగుతుంది. దానికి వ్యక్తీ శంద్ధ

ధాగ్యరేత ల! ముఖ్యంగాని పడవులు కొదు, రొజాధిరాజులకు సెతం ఈ ఆనందం లభించదు, హడమతి దృఢ ఏక్చయంతో ఇలాంటి ఇ యమపాలననుజేసే మనిషి,

శోజంళా పొప్టకూటికోనం వృత్తిరర్మం నిర్వహించినా, పితినిత్యం సాయం సంధ్యాసమయాలలో ఒక మహాత్ము? నత్సంగాంికి వెశ్తేవాడు. ఆ సాకపు పేరు కృష్ణదాసు. రామానుజ సొంపిదాయం ఆచరించేవ్యకక్తి. ఆయన గురువు ఆయనకి ఉపదేశమిస్తూ అంటరానివారనీ, గీచకులపువారనీ తేడాలు చూపించక శూమిళ్ని సైరం అగ్రకులాఎవారితో సమానంగా ఆదశించుమని ఆదేశించాడు, అ ఆదేళ ఫలికంగా హిందువుల్లో రామానుజ త్రీ సాంప్రగాయం ముమ్మరంగా వ్యాపించిందనే ఒప్పాలి కృష్ణదాసు నత్సంగంలో రోజూ ఎవరైనా సరే పాల్గొనే ఆఎకొాళం తమ సమస్యత్ని చర్చించే అవకాశం ఉండేది. ఆ రోజు కృష్ణదాసే స్వయంశా హడిమతి ఇంటికి విచ్చేశాడు. హడమతి అనందంగా ఆయన్ని ఆహ్వా)ంచి నమస్కరించాడు. ఆసనం ఎరిచి కూర్పుండబెట్టాడు. కృష్ణదాసు ఆగమనవ్నార్షవిని హడమతి భార్య పుంజి,కూతురు రానక్‌దేవి, ఇరుగుసొరుగువారు అహ్కుకికేవచ్చి కూర్చున్నారు. కృష్ణదానుకు పొదాధివందనంచేని ఆయన చెప్పబోయే ఉపదేశాల్నీ, సత్సంగబోరల్నీ వినడాగికి ఉద్యు కులె నారు

• పొందువుల్లో మహాత్ములకు మర్యాదలూ, గౌరవ పితిష్టలూ, జనాదరణ

ఆరికమేన? చెప్పక తప్పదు. వీరిని చక్కగా ఉపయోగించుకుంటే నమాజం ఎంతైనా బొగువడుతుంచ.. ప్రషాళితమవుతుంది. కానీ, మహాత్ములనల్ల కలిగే లాథాన్నె సొమాన్యులు పొందకపోవటం, బారి ఉపదేశ ఫలితాల్ని ఆర్థం చేసుకోక పోవటం, అర్థ మైనాకూతా ఆచరించకపోవటం మన దేశపిజల దొర్భాగ్యంం సంతుమహాత్ముడు ఎదజల్లాతున్న వెలలేని ముత్యాల్నీ, రళ్నాల్నీ ఏరుకోలేక పోవటం మన అశ్ఞానానిక, మనలో పేరుకున్న చీకటికీ నిదర్శనం. ఇది జాతికే మాయనిమచ్చ. వెంటనే దిద్దుకోనలసిన దోషం, "

నంశ్‌కృష్ణదాసు ముఖంలో సదా కాంతం, ప్రసన్నత చదోబూచులాడు శుంటాయి. ఆయన కూర్చున్న రెండు మూడు నిముషాలకు హడమతి కృష్ణదాసుతో అన్నాడూ "మహారాజ్‌! గురుకేవా!' ఈ రోజు మా రానక్‌ సంతోషంగా ఊంది. రొజు రాఖంగార్‌ రానక్‌కు నోలుగు రూపాయలు, బంగారపు ఉంగరం బవూకరించాడు. ఆమె ఓ రూపాయిని మార్చి కొన్ని అణాల మిఠాయి ప్రసాదం కోసం కొ తెచ్చింది”.

వి రర్య బారిక కృష్ణదాసు చిరునవ్వు నవ్వి “రానక్‌ దేచి భాగ్యశాలి, ఆదృన్షవంతురాలో అన్నాడు

“మహారాజ్‌ ! వీ మాటల్ని నేను మనసారా విశ్వూసిసానా అన్నాడ వాడమలీ.

“"వరమాత్కుడు ఎంతటి అపురూప సౌందర్యవతీగా ఈమెను సృష్టించాడు" కోందర సమైర్కా ఐంమైనా, విద్యయైనా, ఉ_త్రమన్తీ ఆయినా ఏది లభించినా అకి అదృష్టం వల్చనే దొరుకుతుంది. బాహ్యసొందర్యంచేత కొర్నిసార్దు మోసతి జరుగుతుంది. అ౮టే అందమైన రోవం ఉన్నవారిలో మంచిగుణం ఉండక హోవచ్చు కొని ఎప్పుడూ అలాగే జళుగుతుందనుకోరాదు. - రూపలావణ్యాలు కలిగి; వారు కూడా కొందరు బుద్దిమంచులుగా ఉంటాకు, రావక్‌లో ఎంతో మంచి రూప సౌందర్యమేగాక్క, వృాదయ సౌందర్యం కూడా పుష్కలమే....” అన్నారూ కృష్ణదాసు.

వహడమతీ కన్నులు మెరిశాయి. నవ్వుతూ “గిఇమేస్వామీ అన త్య పంకీంచాడు.

“*రానక్‌ను కుమ్మరిపిల్ల అని ఎవరంటారు ? ఒక రాజకన్యలా ఉందో అన్నాడు కృష్ణదాసు,

“న్నిమేోనని ఒప్పుకున్నాడు హడమతీ,

“*రానక్‌ కూర్చునే పద్దతి, లేచెగితీర్ను మాట్లాడుతున్నప్పటీ ఒద్దిక గమనించు. ఎవర్నీ విసుక్కోదు, కోపగించుకోదు, పోట్లాడదు. ఈ లకుణాలన్నీ ఆమెలో3 హుండాతనా౧క్షీ, గోప్పతనానకీ సిడదర్శన4..౨ “ అన్నాడు కృష్ణడాన్‌ రానక్‌వంక సొభిప్రఆయంగో చూస్తూ.

హీడమలీ *9జం అజరంో ఆత్నూడు,

కృష్ణదాసు మళ్ళీ రోనక్‌ గురించే చెబుత్తూ * మొదటిసారీ ఈ అమ్మారు" దోసినపుడే అనుకున్నాను బాలా అదృష్షవంతురొలనీ ఏడో ఓ మంచి ఇంటికీ గోచ్చవారఠింబికీ కోడలుగో వెళ్తుందనీ.... * చివరగా కృష్ణడాసునోట తన పెళ (పసకక్తి వచ్చేసరికీ రొవక్‌ ముఖంలో సిగ్గు దోబూదులాడీందిం

భాగ్యరేఖ వి

వాడమరి ఇట్టార్చి, మహారొక్‌ ! రానక్‌ పెద్దదైంది. ఇప్పటివరకు యోగ్యుడైన వరుకే కర్పంచకేవీమెకోసం. ఈ బెంగతో నా భార్యకు లిండి సహించటంలేదు. ఈకొచ్చిన పిల్లను ఇంట్లో వుంచుకోవటం ఫాపమి, పెళ్ళిచేసి పంపాంనీ శాస్త్రం కూడా చెబుతోంది. నా ఈ సమస్య ఎలా పరిష్మరింప బడుతుండో ఏమిటో” అని వాపోయాడు హడమతి.

“దింతించకు. పరమాత్ముడు ఈమెకు ఏదో ఓ ఏర్పాటుచేసే ఉంచాడు, రాన్‌ భాగ్యభవనద్వారాలింకా తెరుచుకోలేదు. ఈమె అదృష్షం నిద్రావస్థలో ఉంది. రాన్‌ ఓ కుమ్మరింటికి మూత్రం కోడలుగా వెప్తందనీ నాకు ఆఎపించటంకీదు” అన్నాడు కృష్ణదాసు ఊరడిస్తూ.

“మహారాజ్‌! తమరు ఎన్నోసార్లు ఆదృన్నం, భాగ్యం గురించి వర్టించారు. భాగ్యం అ౨టే ఏమిటి? ఈ జన్మలో చేశిన మంచీ, చెడుల శర్మ ఫంం మరోజన్నలో అనుభవించాలనీ అందరూ అంటూ ఉంటారు. ఇదెంతవరకు చిజం $ొ సందేహాల్ని వెలిబుచ్చాడు హడమతి,

“కొంతవరకు మాతిమే నిజం” అన్నాడు కృష్ణదాసు

వ విఠ్రంగారో వివరిస్తారా ? ఆడిగాడు హగమతి.

“కర్మల సంస్కారమే పారరబ్దం అవుతుంది. ఈ ప్రారబ్ధ కర్మను అర్థం చేసుకొనక కొందరు భాగ్యం, అఆచృవన్నం అంటారు. కర్శసంస్కా రాలనుబట్టీ ప్రొరబ్దం ఏర్పతకుంది. పౌంరబ్దం ఆనుభవించడాన్నే అదృష్టం ఆ? కొందరు అనుకుంటారు. కొనీ నిజానికి భాగ్యం అదృష్టం అనే మాటలు పొరద్ధా నికి చాలా భిన్నమైనవి. ప్రొరబ్దం అంటే పస్తుత జన్మ కర్మ సంస్కారము కంటే ముందు జరిగిన కర్మఫలం. ఆది మంచైనా కావచ్చు, ఒడైనా కావచ్చు, పా*రబ్దం యొక్క సంబంధం పరాక9మం, పరిశంమ, పురుషార్ధం పంయళత్నం మొదలైనవాటితో ముడిపడి ఉంటుంది. ఈ జన్మలో మనం చేప పితి పనికి ఫలికం,అనుభవించకుండానే మరణం సంభవిస్తే ఆది మరునటి జన్మలో ఆనుధవించ వలసి వుంటుంది. అంటే చేసిన కర్మల ఫలీతమే మరో జన్యలో మనిషి పా9రబ్ద మవుతుంది. ఆది పా౦రబ్దమేకాని భాగ్యముకాదు” అన్నాడు కృష్ణదాసు.

లశ ధర్మబాణ

“కానీ వైన్లవ సాంప్రదాయంలో హ్రరబ్దాన్నే భాగ్యం, ఆదృష్టు ఆంటారు...” వొడమతి మళ్ళి తన సంయం వ్యక్తపరిబాడు.

“హడమతీ ప్రారబ్ద కర్మశే భాగ్యమో లేదా అదృష్టమో అనుకుంట న్నారు గానీ, వాస్రవాగికి ఆదృష్టం లేదా భాగ్యం పా్రరజ్ధంకంటే పై స్థాయిలో గల పస్తువు” అన్నాడు కృష్ణదాసు.

“అయితే అదృష్టం లేదా భాగ్యం ఆంటే ఏమిటి ?”

“బహుకొలం నుండి, బఐపలదూరం నుండి వస్తూ, ఆదినుండి అంతా-క కలుస్తున్న ఆస్తిత్వపు పునాది. *'ఆది యొక్క. అంళాన్నే భాగ్యపు లేడా అదృష్టపు భాజితాంశం అంటారు. పరమాత్ముని మనసులో సృష్టిని రచించాలనే ఆలోచనే ప్రేరణే ఒక ఏవిధమైన కోశం, భాండాగారం, ప్రభమధనం. చరాచర హైరిబులను కలిపేవి ఈ భాగ్యపు, అదృష్టపు ఆణువులే, నీకు దృష్టి గోచర మవుతూ ఉన్న వస్తువు ఈశ్వరుని ప్రేరణచే పికటితమైంది. భాజిత వస్తపు రూపంలో అంతటా వెదజల్లబడినట్లు కనిపిస్తుంది. అన్నీ ఒక సూతీపు, దారపు ఐంధంలో బంధించబడినవే అయి. గుచ్చంలా తయారవుతుందో ఆ సంబంధమే ఆ దారమే, అ సూళమే “భాగ్యం”. ఆది జనానికి బారివార నిజమైన భాగ్యం ఇవ్పీంచినట్లు ఒక దారంలో గుచ్చి కట్టబడింది అ సమాధాన మిద్చాడు కృష్ణదాసు,

“ఈ సమస్య కఠినమైనదేగాక చాలా నిగూఢమైనది కూడా! దీం! సర్రేన వ్యాఖ్యను ఏదై నా ఉదాహరణతో చెపిలే నాకు "ఏంధంగా అర్ధమవృతుంద్కొ అం పాంర్థించాడు హడగమతి.

“ఆన్ని అంళాలనూ ఉదొవారించి వివరించలేము. ఆయినా ఉదాహరణల తోనే నీకు అర్థం చేయిస్తాను. నీ దగ్గర బాలా అన్నం ఊంది. దాన్ని ఒక్కచోటే కుప్పబోసి ఉంచే బదులుగా పదో, ఇరవయ్యో బిందెల్లోకి విభజించావనుకో పితి బిందెలోసూ ఉన్నదొకే పదార్థం. కానీ చూసే కంటికి విభిన్న వస్తువుల్లో

భాగ్యరేఖ లి5్‌ ఉండటంవలన తేడాలున్నట్లు కన్పించవచ్చును. ఇదే విధంగా ఈశ్వరుని సంకల్పం, పేరణల స్థితి ఉంటుంది, ఇది ఆయన సంకల్పపు పరిణామమే. సర్వవ్యాపకుడూ, సర్వ క్రి నంపన్నుడూ అయి అందర్లో ఉంటూ అచలంగా దృష్ట గోచరం అవుతున్నాడు అన్నె పదార్థాల్లో అన్ని రూపాల్లో వ్యాపించి తన కర్తవ్యం ౨ర్వహిస్తుంటాడు, ఆయన సంకల్పాలలో ఈ విభాజనమైన అధికాంకా లను యార్థ ౦లో ఒక విధంగా అదృష్టం లేదా భాగ్యం అనుకొవవచ్చును. ఇందులో హెచ్చుతగ్గులుండటం అసంభవం” అన్నాడు కృష్ణదాసు.

“కర్మ చేపే ఆవళ్యకత లేదంి మీ అభిప్రాయమా? ఏ కర్ర్మైనా మిగలదని అనుకోవాలా ? ఎవరు పూర్వజన్మలో ఎలా ఉంటే అట్లాగే ఉంటారుగానీ మార్పూ, పరివర్తనా ఉండదని మీరు అంటున్నారా ?* ఆడిగాడు హడమతి.

“*ఆసలు సంగతేమిటంటే వు కర్మనే ఆదృష్టమనీ, భాగ్యమనీ ఆన్గుకుంటు న్నావు కర్మ, అదృష్ట భాగ్యాలు విభిన్నవస్తువులవి 'ముంజే చేప్నాన్టు. “కర్మ'లో ఎక్కువ తక్కువలుఉండే ఆవకాశం ఉంది ఎలాగంటే మనిషి పరిశొమిస్తీ తనస్థితిలో మార్పుతేగలడు. పేదవాడు అభాగ్యుడు సైతం ధనం సంపాదించి ఆదృన్షవంతుడు కాగలడు. బలహీనుడు బలవంతుడయ్యే ఆవకాశం ఉంది. ఇవన్నీ సంభవాలే. కాం ఏ ఈశ్వరుని సంకల్పాల్ని, ప్రేరణను, భాగ్యం ఆంటున్నామో అది మాళొం ఎక్కువ తక్కువ కొజాలదు. ఏ రూపంలో, ఎంత పరిణామంలో ఉందో అలాగే ఊంటులది. పరమాత్ముడు తన సంకల్పంత్తో విరమింపచేయనంతవరకు దాన్ని ఆస్థిత్వానికే విధమైన భంగమూలేదు . ” అన్నాడు కృష్ణదాసు.

హడమతి తెలివైనవాడు. ఫింధుదేకంలో- అతను "కొంత సంస్కృళం, ఫార్సీ చదువుకున్నాడు కానీ ఎవుడైతే సాధువునుండి. అతను అడృష్టు విషయంలో కర్మ మరియు శ్రమను వేరుచేస్తూ చూసిన షివరాలు జెలుసుకున్నాడో అప్పుడే హతాకుడై నాడు. అదృష్టం, భాగ్యరేఖ మారదనీ, ఎవర్గూ మార్చశ్రాలరనీ, లోగడ ఆతను విని వున్నాడు. అట్లాగే మవాత్ములు ఉపాయంతో తమ దళను మార్చే వషయం వినిస్తూ వచ్చారు. ఎవరూ వివరంగా బవ్చిగ్నా హడమతి విన్లేదు. కృష్ణదాసు చేసిన సంప వ్యాఖ్య అతని భిమ నొకదాన్ని దూరం తరిమంది. *సత్సంగంలో కూర్చున్నవారందరూ కృష్ణదాసులా, వడిమతిలా' "ఆసలు విషయం“ పైన కుకూహలం ఉన్నవారు కాదు. ఎక్కాడినుండె వచ్చామే,

లిం ధర్మ చారిణి ఎక్కడికి వెళ్ళాలో, ఆందుకేం చేయాలో ఎవరూ ఆలోచించరు. మవోత్ముణ విషయం బోరిస్తుంటే అర్థమైనా చేసుకోలేరు. అర్థం బోధపడినా ఆవరించరు,

హడమతి కృష్ణదాసుని అడిగాడు. “మహారాజ్‌ రానకళ్‌దేవి ఆదృన్టవంగు రాలని నేనెలా రూఢిపర్చుకోవాలి ?”

“విను హడమతీ బాహ్యరూపంచూసి మగిష్‌ ఎన్నివిధాల తలపోసినా మానసిక పరిణామాలు భిన్నంగా ఉండే అవకాళాలున్నాయి మనం పరమాళ్ము] ఆకుచరులం. దైవభక్తుంం కాఎట్టి సాధారణ విషమయాలయందు శ 9ద్ధ చూపించం ఏడి జరిగినా అది దై వేచ్చతోనే ౪రుగుతుంది. ఒక ప్రత్యేక విషయం గురించి ఆలోచంచడం వ్యర్థం. పరమాత్ముఏ పూజించాలి. మన కర్మలని ఆకక అర్పించాలి. ఇంతకంటే చేయవలసిందేమీలేదు. కోరవలసిన ఆవశ్యకత ఆంతకంటే లేదు ..” అన్నాడు కృష్ణదాసు.

“నిజమే” అన్నాడు హగమతి.

“రానక్‌దేవి బాహ్యఫౌందర్యం. అంతర్యం రెండూ. సవితి మైనవే ఇలాంటివారు సదా మంచి దశలో ఉండటమే జరుగుతుంది. మంచిదళ, సదవస్థ అంటే ఏమిటీ? అశే పిశ్న ఉదయించే ఆవకాశం ఉంది. అదెలో ఉంటుందీ అశే అనుమానం వస్తుంది. మేలిరకపు ముత్యాలు, రత్నాలు వంటి విలువైన వస్తువుల్ని మురికి భాండంలో ఎవరూ దాచరు. అట్టాగే మురికి వస్తువుల్ని బంగారు. వెండి పాతఠల్లో ఉంచరు. మానవునికి ఇది స్వాభావిక, సహజగుణం. అదేవిధంగా ప్రత్యేక గుణాలను ప్రత్యేకవ్య క్తిలోనే హితి క్నేపించడం దేపుని అలవాటు. ఎవరు" ఏయే దేశకాల పరిస్థితుల్లో ఎలా ఉండాలో భగవంతుడు వారి నలాగే సృష్టిస్తాడు మానవునిలోని ప్రాకృతిక నియమం, స్వాభావిక గుణం భగవంతునిచేత చేయ ఐరుకుంది అందుకే పై విషయాల్ని దృష్టిలో పెట్టుకునే నేను రానక్‌ ఆదృన్టం వంతురాలు, భాగ్యశాలి అని చెప్పాను .* " అన్నాడు కృష్ణదాసు.

"ఆట్టాగా” అన్నట్టు హగమతి తల పంకించి “కా దేవా? ౨న్ని రాఖంగార్‌ అమ్మాయికి రూపాయలు ఉంగరం ఇచ్చాడు. నేడు నన్ను పిలిపించి తన అనుమతీ లేకుండా లానక్‌కి వివాహ సంబంధం ఏళ్చయించరాదని చెప్పాడు. రానక్‌ 'పెళ్ళి నిశ్చాయంవల్ల రాఖంగార్‌ కెలాంటి సంబంధం ఉండో ఆర్థం కొవఓ3 లేదు ,* * అనుమానంగా అన్నాడు.

భాగ్యరేఖ లి?

“మరి నే 9ంతవరకు చెప్పిందేమిటి? మంచి వస్తువు మంచివారివద్దా, బడువస్తువు చెడ్డివారివద్దా ఉంటుంది. రాఖంగార్‌ మనసులో ఎలాంటి కోరికలు ఉన్నాయో మనకేం తెలును? ఆతను ధర్మాత్ముడు ధర్మయుక్తంగా దేళపాలన చేస్తున్న వ్యక్తి. ఆతం స్వభావంలో చెడుగుణం ఏమాతంం లేదు. రాజుల హృదయం సాగర హృదయంలాగా ఆగాథం. ఎప్పుడేభావాలు వారిలో చెలరేగు తాయో, సుడిగుండాలు సుళ్ళు తిరుగుతాయో ఎవరికీ అంతుపట్టదు. సమయం వచ్చినపుడు ఆన్ని విషయాలు వాటంతటవే బయటపడతాయి, ఇందులో చిచారించవలసిన సంగతి ఏముంది 1” అన్నాడు

ఆ తరువాత కృన్ణదాసు ఎక్కువ సమయం అక్కడ కూర్చోలేదు, హడమతితో వీడ్కోలు తీసుకుం తన ఆ్యథమాంకి వెళ్ళిపోయోడు,

అయిదవ అధొ్ట్ట్రయం “సలహా 1”

రొఖంగోక్‌ ఇరవ్నే నిమిషాంపోటు రోనకీదేవతో మాట్టొడటమే.గో్త మర్నాడు ఆమె తండి) హదమతితోనూ. సంభాషించటం అయన చుట్టూ ఊన్న పరీవారోనికీ ఆక్కోర్యర కలీగించిరది. ఎదుటివారీ ఆలోచనా వై ఖరీనీ ఇట్లే పసిగట్ట గంరు వావ. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే ఆవులిస్తే శేగుల్ని. లేక్కించగం సమర్థులు. రోజుగోతీ ఆ తండ్రి కూతుళ్శపట్ట చూపీన శొరద్ధాసక్తుల్ని బట్టి ఇవ ముఖ్యమైన వ్యవహారమని గొహిందారు ఒకటీ, ఒకటి కచిస్తే రెడో పదకొండో ఆవుతుఇదని బల్లోతెశ్లే కుఠ్రవాకికీ స్రెకం తెలుసు ఆలోంటపుడు సభికుల ఊహించటంలో విచితమేమురది ? మొదటిరోజు రానక్‌ను కలుసుకోవనటం ఎవరి ఆనుమానం కళిగీంచలేదు. ఎందుకంటే కేద ప్రజల్ని స్వయంగా క లుసుకోవటం రాఖంగోర్‌ కున్న సర్వుసోధరోరణమైన అలవాటు. కో? మరునాడు ఆమె తండి రోజుగోరి దగ్గరకు వచ్చి చర్చీంచటమే వాఠి ఆలోచనలకు కోరణమైంది. రాజు గోరం కలిస్తే ర్రేర్యం ఆకనికేలో వచ్చింది 7 తన కర్మబొరుం ద్యరో గాక నేరుగా ఆతనిని తనదగ్గరికి ఎలో రోంచ్చాడు రోజు ? ఇలోంటి ఊహలు వాం హృదయ సోగరంలో ఆంత్తే చెలరేగసోగాయి.

రాఖంగార్‌తోపౌటు నేడు ఆకని శీవీరంలో ఆకని మేనల్ల్శిద్దతూ కూర్చు న్నారు గు*రోక్‌ చరికులో వేల్‌, దేశల్‌ ఆశే వారి పేరు విఖా+తమే రోఖంగార్‌ ఆక్క మైనల్‌దేవి. తమ రోజ్యోన్ని పొాటనదేళపు సోలంకి రాశీ సిద్ధరోజ్‌ క్రేసింహ ఆకిమించుకున్నపుడు తన కొడుకులిద్దరీతో తమ్ముడింటికీ! వచ్చింది ఆ విధంగో ఆమె పిల్లలిద్దరు వేళల్‌, దేశల్‌ చిన్నతనంలోనే మేనమావ ఇంటికి వచ్చి జూరోగడ్‌లోనే పెఠిగి పెద్దవారయ్యారు. వీఠిపట్ట రోఖంగార్‌కీ మమనుకోర, వాత్సల్యోలున్నోయి.

శాశ్యరేతి లలి

మేనమామ ఆంతరభం వేకల్స్‌ దేశల్‌లకి కూడా టోఢపడీలేదు. తనతో సంప౦దించకుండా రానక్‌ వివాహం నిశ్చయించవద్ద3 మాతిమే లాఖంగాల్‌ హాడమరిని ఆదేశింఛాడు ఆలోచిస్తే ఎన్నైనా అర్థాలు స్ఫురిస్తాయి. కాన రాఖంగార్‌ ఏ విషయాన్ని దృష్టలో వుంచుకుని ఆలా ఆదేశించాడో వారి ఊహకు అండటం లేము, సందిగ్ధోవస్థలోచే మేనమామ దగ్గరికి వెళ్ళి కూర్చున్నారు.

రొఖంగార్‌ మేనల్లుళ్ళ వంక చూసి యధాలాపంగా అడిగాడు. "మజీఐడీలో చిచితిమైన విషయళ ఏరైన్నా శవిసించిండో ? ఓ కొత్త వింతలో౭టీ దేమైనా తోచిండా ?”

సంథానణ పా౦రంభించేహిగికి వారికీ చిన్న ఆవకొ?౦ చాలు రొనక్‌దేవి విషయం ప్రస్తావంచటానికి, తమ అనుమానం వెల్లగించటా౨కి ఇదే సమయం ఆఏపించింది

చోమహారాజ్షా 1! ఎక్కడా అగుపించని లిచితాన్ని ఈ ఊల్లో చూశాం. చీరా దేశల్‌ ఏమంటా) | నిజమేనా” అన్నాథు తేళళ్‌.

అన్న మాటలకి తతి ఊపురూ, "నిస్సంకేహం గా నిజమే ఆగ వంత పాడేకు దేశల్‌,

రాఖంగారీ నవ్వుపిన్నాడు.

ఆఅ అన్నడమ్ములిద్దిరూ ఎప్పుడూ అదే పద్ధతిలో మాట్లాడుతారు ఒకరొక మూట చెప్పి మరొకర్ని సాక్ష్యం అడుగుతారు ఆ రేండోవాడు మొదటివాడీ వ్యాఖ్యలు పరమ సఠ్యం ఆ౨ అంటాడు వారిద్దరూ కవలలు ఒకరెపట్ట మరొకరికి అంతులేని _కేమాడరాలున్నాయుి.

“*ఈదళా( |! అలాగా! అయితే ఆ విచితవేమిటో ఏప్పళడీ వింటాను * ఆడిగాడు రాఖంగాద్‌ కుతూహలంగా.

"తన్నదాకా ! మాకొ దృశ్యం చూస్తే మట్టిలోంచి మాణిక్యం పృట్టినట్టు చడ్డిలోంచి కమలం ఉద్భవించినట్లు, కొకి తలమీద నెమలీ ఈక వెలసినట్లు అపించిండి. ఏరా దేశల్‌ * సి అభిప్రాయమేమిటి +?”

కం ధర్మబారి!ీ

“నీ అభిప్రాయమే నా అభిప్రాయం. నాకూ అలాగే తోచింది మరి " తలూపాడు దేశల్‌.

రాఖంగార్‌ మళ్ళే నవ్వుకున్నాడు.

“ఇంతకీ మీకేం అర్థ్ధమయిందో, అది నాకు అర్థం కావటంలేదు! ఏ సంగతి మీ రనేద”ొ అన్నాడు చమత్కారంగా.

“అందరూ అనుకున్నదే, పూర్తిగా ఆర్థం చేసుకున్నదే ఈ విషయం మాకూ ఆర్థమైంది. ఏరా దేశల్‌ | జొనా? కాదా?” సాక్ష్యం అడిగాడు వేళల్‌

“"ఆనునూన మేముంది పదహారణాల సత్యం” తాళం వేశాడు గేళల్‌.

రాఖంగార్‌ మళ్ళీ నవ్వు కొన్నాడు. రాజుల దర్చార్‌లో విదూషక లుంటారు. చతురోక్తులు చెప్పి రాజుగారిని వోస్యలహరిలో ఓలలాడించటం వారిపం వేళల్‌, దేశల్‌ ఆస్థాన విదూషకులు కాకపోయినా ఎప్పుడూ నవ్విస్తుంటారు వారిపట్ట రాఖంగార్‌ ప్రేమానురాగాలతోనూ, పరిపూర్ణ వాత్సల్యతతోనూ వ్యవహరించేవాడు. ఆ సోదరులకి మాట్లాడటం తప్ప మరోపని చేతకాదు అందుదేత ఆలా మాట్లాడవద్దని రొఖంగార్‌ వారిని నిషేధించలేదు.

“వేశల్‌ ' ఇంతకీ విషయ మేమిటో చెప్పావుకాదు* ఆడిగాడు రాఖంగార్‌

“మహారాజా! ఎన్నడూ చూడని వింతదృళ్యం మజీబడీలో చూకొం లోగడ ఏమందిరంలోని మూల్తిలోనూ చూడనంతటి సౌందర్యమంతా బ్రహ్మ కుమ్మరింట్లో పోగుబోళాడు. ఏరా దేశల్‌ ! నా వాదనని ఒప్పుకుంటున్నావ కదూ 1” తమ్ముడిస ఆడిగాడు వేశల్‌,

“ఒప్పుకుంటున్నాను. నీవు చెప్పింది అక్షరాలా సత్యం వంత పాడాడు దేశల్‌.

కుమ్మరింట్లో సౌందర్యం అనేమాట వినగానే రాఖంగార్‌కి వారు చెప్పాలను కున్న అసలు విషయం ఆర్భమైపోయింది. అయినా ఏమీ ఎరగనక్లే “ఏం వేశల్‌ బిహ్మ, మూ ర, మందిరం అంటూ అసల విషయాన్ని వక్కదారి పట్టిస్తున్నావ్‌ వివరంగా చెప్పు” అన్నాడు.

సలవి 81

“రాజా . కుమ్మరి హడమతినే బిహ్మ ఆంటున్నాను. మందిరం అతని "పేద కుటీరం. మూర్తి ఆంటే అతని కూతురు రానక్‌దేవి. ఏరా దదేశల్‌ అంతేగా మన అభిప్రాయం” అన్నాడు.

నిం! నిజం !* వత్తాసు పలికేడు దేళల్‌.

“రానక్‌ దేవి మూర్తీభవించిన సౌందర్యరాశి అనటంలో ఏమాత్రం సంచేహంలేదు. నేనామెను చూడటమేగాక పలకరించానుకూడా ! ఆమె తండి9 హడమతి నా దగ్గరికి వచ్చాడు” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“ప్రభూ 1 అమె ఫొందర్యం అసమానమైనది గనుకనే మీ చూపు ఆమె వైపు మళ్ళింది. మీ చూపు పడిందంటేనే ఆమె సొండర్యమెంతగొప్పదో ఊహించుకోవచ్చును. సౌందర్యంలో ఏదో మత్తు ఉంది. మైకం ఉంది. అది చూపరులను ఇట్టే ఆకర్షిస్తుంది. ఏరా దేశల్‌ అందంలో ఏదో మత్తు మైకం ఉందా? లేదా * మాట్టాడవేం ?” తమ్ముడిని గద్దించాడు వేళల్‌.

“కామ రూప దేళంలో ఓ చెప్పులుకుట్రవాడి కూతురు దేళం మొత్తానికే అతిలోక సౌందర్యవతి. అలాగే సోరళ దేశంలో కుమ్మరివాడి తనయ అద్భుత సౌందర్యరాశి, ఇలా నిమ్న కులస్టులలో సైతం ఇంత అందం కుప్పబోస్తున్నాడు బ్రహ్మ” దేశల్‌ అన్నాడు.

“కుమ్మరి పిల్లలో అందం ఉండదనీ, ఉండకూడదనా మీ అభిప్రాయం?” వారి ఉపమానానికి నవ్వుతూ పిశ్నించాడు లశాఖంగార్‌.

అప్రభూ 1 మానవమాతు౦డు పొరపాట్లు చేయటం సహజం. దేవుడే పొరపాటు చేయడం ఆసహజం, కానీ బ్రహ్మ ఈ రానక్‌ విషయంలో మోన పోయాడు. ఏమరుపాటుతో ఒకటనుకుల మరొకటే చేశాడో ఏమో? ఏరా దేశల్‌ ' నువ్వేమంటావూ ?” వేశల్‌ అడిగాడు.

“నిజమే ! బిహ్మ మనుషులకు ఆది పురుషుడు, సకల జీవరాణి పిక తుల్యుడు. ఈ ఒక్క. విషయంలోనేకాదు, లోగడ ఎన్నోపాగ్గ ఎన్నోళోట్ట ఆభున పొరపాటు చేశాడు” నిట్టూర్చాడు దేశల్‌.

రాఖంగార్‌ నవ్వాపుకోలేక పోయాడు.

క్‌ి ధర్మచారిణి అబంహ్మ ఎక్కడెక్కడో ఎప్పుడు ఎవరి విషయంలో పౌరపాటు చేళాగో వివరంగా చెప్పగలవా వేల్‌” ఆం కోరాడు తరువాత.

“పిభూ 1! వినండి ! ఆయనగారి నిర్వాకం విపులంగా చర్చిస్తాను, సూర్యుడిని ఓ ఆగ్నెగోళంగా విరచించాడు. చందుడిన నకాసమయానికి రాజు] చేశాడు. రాతిపూటే ఉదయించుమని ఆదేశించాడు చందన వృవ్షానికి సువాసన! పొదిగినా దానిచుట్టూరా సర్పాల నిఘా ఏర్పాటుచేశాడు. అందమైన గులా! మొక్క. పక్కనే గుచ్చుకునే ముళ్ళను జతచేశాడు. బంగారంకు విలు: 'పెంచాడేకాని దానికి సువాసన అమర్చలేదు. దుర్గకు సింహాన్ని, సరస్వలి! హంసనీ వాహనంగా చేశాడు విష్ణుమూర్తికి పడకగా ఓ సర్పాన్నే నియమించాడు శవురి భూత (ప్రేత పిశాదాలకు నెలవైన స్మశానవాటికలో కొలువుందాడు కొంగలకి చేపల్ని తినటం నేర్పించాడు. మధురమైన స్వరాన్ని కోకిలక బహుమతిగా వరమిచ్చినా పాపం దా?కి నల్లని రూపం పులిమాడు. ఇలా ఎన్న' చెప్పాలి *? ఒక్కటికాదు, రెండుకొదు చెప్పుకుంటూపోతే ఎన్నో * లెక్కలేనన్ని పొరపాట్లు చేశాడు బిహ్మయ్య” అని తమ్ముకవైపొకసారి చూసి “ఏం దేశల్‌ ! నువ్వొకటవవు, రెండనవు. నేను చెప్పేది ౨జమా కాదా?” అన్నాడ

శనీ వాదన పరమ సత్యం, ఇందులో సందేహాం ఏముంది“ సాగర్దీస్తు అన్నాడు దేశల్‌.

“ఇంతకీ రానక్‌దేవి కుమ్మరి వాళ్ళింట్లో జన్మించటం మీ కిష్టంలే!: అంతేగా * రాఖంగార్‌ నెమ్మదిగా ఆడిగాడు.

“మాకు నచ్చినా, నచ్చకపోయినా జరక్కుండా ఆగేవేంలేవు మమ్ము! నడిగే సృష్టిస్తాడా ఏం ఆ బిహ్మ. మేమేం చెప్పగలం ? ఆతన పనేదో ఆతం' తెలుసు. అత౦ రాత అత౨ికే అర్థమవ్వాలి ఏరా దేశల్‌ **

“అడ్గాన్ఫాన్స ణి

• "రానక్‌ అతిలోక సౌందర్యవతి” రానక్‌ రూపం కళ్ళముందు కదలాడగ మెచ్చుకున్నాడు లాఖంగార్‌-" "

"సౌందర్యం ఉంటే సరిపోతుందా అదృన్షంకూడా తోడవ్వాలి ప్రభూ ఆమె అదృష్టమే బాగుండలేదు. కుమ్మరింట్‌ 'పేదగుడిస్కె చుర నల్‌ బారిద్యుం

సలహా లలి విమ్నకులంలో జననం, నిరక్షరాన్యళ, సభ్యత నాగరికతలేని జన్మ _ ఇలాంటి శ్రీకి ఆ 'ఏందర రూపం ఉండగానే సరా ? ఏరా దేశల్‌ ఏమంటావ్‌ *

“న్లేనేమంటాను నా అలిపొొయాలు వెల్సడిస్తాను వినండి. స్త్రీని సృష్టించి బిహ్మమఘోరమైన అపరాధం. చేశాడని నా అభిప్రాయం సహజ స్వభావమైన గుణం స్త్రీలో ఏమీ కంపించదు నాకు. తనదంటూ ఆమెకేం ప్రత్యేకత లేదు, ఎలాగంటే ముఖం చూద్దామా చందు౨లా ఉంటుంది. అంటే బహుశా చందు)ని నుండి ఆరువు తెచ్చుకుని ఆమర్చుకుందా అ౨ అనుమానం కలుగుతుంది. కళ్ళు ! లేడికళ్ళవంటి కళ్ళు. మెడ చూద్దామా పావురాయి మెడలాంటి మెడ. మరి చేతులు చూద్దోమా ? కమలంపూలకాడల్లా ఉంటాయి. మెరుపులాంటి చూపులు. పూవుృలాంటి కోమలతక్పిం, పూవులాంటిదే శరీరవర్డం. కోకిలస్వరం ఇలా ఎన్నైనా ఉదాహ రించవచ్చు “కన్యాదానం అని శాస్త్రకారులు. పేరుపెట్టారుగానీ నా దృన్టిలో డేహీ అం ఆమె తండి) యాచించడమే. స్రీఅంటే కావాలంటే దానమిమ్మని అడగాలి. పైగా స్త్రీ నాలుక కత్తెరలాగా డా, భడా కదులుతూనే ఉంటుంది. స్త్రీ నాలుకను ఆపటం స్త్రీనోటికి తాళం చెయ్యటం ఎవరివల్దాకాదు. ఓ క్షణాన సంతోషపడుతుంది మరికొస్సేపటికే ఏ చిన్న కారణాన్నో సాకుగా తీసుకు? విచారిస్తుంది. కళ్ళల్లో కాంతిరేఖలు మెరిసిన కొన్నెకణాలకే కన్నీళ్లు ఒలికినా ఆశ్చర్యపోనక్కరలేదు అందుకే స్త్రీని నమ్మరాదంటాన్నేను. స్త్రి” సృష్టించి బ్రహ్మ మహాపరాధిం చేశాడు. ఇది నా ఖచ్చితమైన అభిప్రాయం”. దేశల్‌ చెప్పటం ఆపాడు.

రాఖంగార్‌ పకపకమ౫ నవ్వాడు.

ఆబ్రాగుంది.. బాగుంది కాళదాసువి మించిన కవివయ్యావే శ్రీని సృష్టించడం ఆనవసరం అంటున్నావు, కాం త్రీ లేకుంటే పుపంచసృష్ట కార్యం ఎలా కొనసాగుతుంది? బిహ్మ పొరపాటేం చేయలేదు. ఆర్థం చేసుకోవటంలో మనమే పొరపాటు పడుతుంటాం” అన్నాడు రాఖంగార్‌-

“లేదు [వభూ నో తమ్ముడు నిజమే చెబుతున్నాడు త్రీలో సహజత్వం లేదు. పురుషుడు అసలు రూపమైతే స్త్రీ ఛాయ. పురుషుడు సత్యం, స్త్రీ ఆసత్యం ఈర్ష్య, ద్వేషం లాంటి దూఖ హేతువులు స్త్రీలో పుష్కలంగా గోచరిస్తాయి.

క! ధర్మ చారిణి నాకైతే ఒక్క మంచి లక్షణం కరిపీంచను.. దేశల్‌ ఏమంటావ్‌? నా వాదనలో పస ఉందా ? లేదా?” వేకల్‌ అడిగాడు తమ్ముడిని.

“పదహారణాల సత్యమ౦ అంటాను. న్రీ కారణంగానే కాదూ ఐంగారులంక బూడిదై పోయిందీ, మహాభారత ఘోర సంగ్రామానికి మూలం ఓ స్రీచేకారూ ఎర్ని కుటుంబాలు నొానమయ్యాయి ! చందుడిన దేవుడ చెప్పుకుంటామే ఆతను బుద్ధిమంతుడా ? తన గురువెన బృహస్పతి భార్య తారను ఆనుభవించాడు చందుిడిన అలా దిగజార్చింది “కారియేకదా అంటే ఓ స్రీచేగదా ఇందు9ఏ మోహింపచేసుకున్న అహల్య కూడా స్రీయేకాదా ? భృంగి బుషి తపస్సుకు భంగం చేసింది స్త్రీయేశాదూ స్త్రీయే విశ్వామిత్ర)? మేనక రూపంలో వంచించింది. వెన్ని ఉఊదంకాలని చెప్పను? చూడటాగిక్‌ రెండు చేతులుశ్నా సహశం బాహువులతో పురుషుది దెబ్బతీస్తున్న దుఖదాయంి స్త్రీ అంటాను నేను నవిం, ఏడ్సి, బెదిరించి, (భుకుటిమడిచి, అరచి మౌనంగా ఉండీ, ఎన్నో విధాల పురుషు) హింసిస్తుంది స్త్రీ. మహారాజా స్రీ లేకుంటే సృష్టికార్యం ఎలా కొనసాగుతుందని తమరన్నారు. కానీ హాపంచాన్ని సృష్టించే ఆవసర మేమ.౦డి ౧జానికి ? ఇది బిహ్మదేవుం స్వయంకృతాపరారం, త్రం సృష్టీంచేబదులు మరో విధంగా సృష్టిని విరచించలేడా? స్త్రీని సృష్టించి ఘోరమైన ఆపరాధా-! పాల్చడ్డాడన మళ్లీ చెబుతున్నాను =, " ఆంటూ తమ వాదనను బలపరిదాడు

రాఖంగార్‌' పరిస్థితి చూశాడు, తను మరోమాట వీది మాట్లాడినా ఆ సోదరులు తమ వాదననే పెంచి సమయం వృధా చేస్తారు తప్ప ఫలితం హన్యం అందువల్ల ఈ చర్చునక ఆపాలనుకు౨ తన సహజ స్వభావమైన చిర్నవ్వుతో “మి రిద్దరూ పండితులు. కానీ నేనొక చిన్న పిశ్న అడుగుతాను. మీ సమా రానం ఎలా ఉంటుందో తెలుసుకోవాలని ఉంది” అన్నాడు వారివైపుచూసి.

“ఆజ్ఞాపించండి మహారాజా ! మా మనను, హృదయం, నాలుక, కాక్ట చేరులు సర్వం సమస్తం మీ సేవలో ఉన్నాయి. ఏరా దేళల్‌ కౌనా ? కాదా?" సాక్యమడిగాడు వేళల్‌.

“ఇందులో సందేహించదగిన అంశం నీముంది ? ఈ జీవనమే (పభువుల ఇచ్చింది ఈ దేహం తను ఉప్పు తినీ పెరిగిందే మహారాణా 1” అన్నాడు దేశల్‌

సంవ కిల్‌

“ఇలాంటి మాటలు మీరు మాట్లాడటం బాగోలేదు. మీ నోటివెంట ఈ పుకులు నేను విన్లేను. మీరు పరాయివాళ్లా ? స్వయాన నా మేనల్లుళ్ళు ఒక విషయం వివరించండి. రానక్‌దేవిు ఏ కృతియుడైనా వివాహం చేసుకుంటే దోషం లేదుకదా -” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“వమాత6 దోషంలేదు. ధనం, కన్య, విద్య మూడూ తివిధ రత్నాలు, చండాలు౨ ఇంట్లో దొరికినా రాజు స్వీకరించవచ్చన శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. పైగా ఉన్నత కులస్థులు, నిమ్న కులస్థుల కళ్యాణమాడటం సహజం, ఇందులో కొ త్రగానీ వింతగాసీ ఏమీలేవు. ఏరా దేశల్‌ ఆది తప్పంటావా ? ఒప్పంటావా +” ఆన్నాడు వేశల్‌.

“*త్రప్పేంకాడు బాణాసురుడనే రొక్షసని కుమా_క్రైను శ్రీకృష్ణుని మనవడు అగరుర్ధుడు వివాహమాడాడు. జాంబవంతుడు అడవిలో తిరిగే ఓ ఎలుగుబంటి. ఆతన కుమార్తెను ్రీకృష్ణుడే స్వయంగా పెళ్ళిచేసుకున్నాడు. నాగకన్యను ఇందిబిత్తు, దేవకన్య శకుంతలను. దువ్యంతుడు వివాహాలు చేసుకున్నారు. యూనాన్‌ వంశపు రాజకుమారి మగధదేశపు రాజును వలచి పరిణయమాడింది. “నౌశేరవాల్‌ మనవరాలు మేవాడ వంశపు కోడలైంది. ఇలా ఎన్నో నిదర్శనా లున్నాయి. మనువుకూ, యాజ్ఞవల్కు్యనికీ కూడా ఈ పద్ధతి సమ్మతమే పరాశరుని స్మృతులు కూడా ఈ విషయానికి విరుద్ధంగా లేవు. కాని ఒక్క- టే ఆనుమావం. ఈ రానక్‌ సుందఠిని ఎవరికి అప్పగింబాలనుకుంటున్నారో ప్రభువులు. .. ” సందేహంగా అడిగాడు దేశల్‌ =

*ఆ విషయం తరువాత ఆలోచిస్తాం '*౧” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

ఆరవ అధ్యాయం న! కో స్త్రీ!

“స్సద్ధరాజ్‌ శ్రేసింహ సోలంకి" పొటనడేశపు రొజు. వీరత్వం మూ ర్త వించిన ఆసహాయ కూరుకు ధి ర్యసాహసాొలు ఆతం సొత్తు శతృరాజులు అఈం 'ఫేరు వింటేశే గడగడ వణికి పోయేవారు గూజారుఎ విశాల దేశారికి రాడ్డైనందున అకల్న గురజరేళుర్‌ ఆని కూడా సిలిచేవారు.

ఏదో ఒక పికొయరో పితిభ, చాకచక్యం ఉంధేశేగాం ఏ వ్యక్తీ గొప్పదనం ఆపాదింపబడదు పికృతీ తన సృష్టరచనలో ఒక్కొక్కవృకక్తికి ఒక్కో విశిష్టస్థానం ఏర్పరచిందంటే ఆళంలో ఏదో ఓ సుగుణం, నిపుణత పిత్వేకత తప్పకుండా ఉంటాయి, ఆలా ఉన్న పిళిభాళాలినే ఓ గొప్ప ఎదలో కూర్చో బెప్పెడం జరుగుతుంది. పె అధికారులు ఎప్పుడూ ఆజ్ఞానులుగా ఊండరు పత్యేకమైన యోగ్యత పారిలో ఉంటుంది సమాజంలో సర్వకేష్షస్థింం పొంచేఏ ఆ విశిష్టం కారణంగానే పిశీవ్యక్రిలోనూ. ఎన్ని మంచి లక్షణా లున్నా ఏవో లోపాలుండటం నహజం లోకంలో లోపాల్లేని మనుషుతెవరు ? దోషాలు అవగుణాలు లే? పరమ పవితుడు కేవలం పరమాత్ముడే. అతనే సర్వవ్యాపి, సర్వాంతర్యామి మానవరూప దేహ ధారణవే. మ9షి చేసిన దోషం శరీరమంటేనే అవగుణాలకు నిలయం, శరీరం ఓ బంధనం, దేహం నళ్వరం బంధనలోకి అంటే ఖై మలోకి వబ్బన ఏ వస్తువైనా దోవయుక్తమైందే. శరీరం లోకి వచ్చిన ప్రొణిలో నర్జోషత్వార్ని అశ్వేషంచఓంలో ఆర్భంలేదు అలా ఆం శారీరిక మైస బాహ్య్మదృష్టితో చూసి గురువును కానీ, ఏ వ్యకక్రినికొనీ నిర్జోషుడని అనవేం. మానసీక పరిపూర్ణత, ధ్యేయం కరువును పరిపూర్ణుడుగా నిరూపిస్తాయి. ఇవేవిధంగొ హిందువులు మూ ర్తి పూజచేస్తూ, ఆ విగ్రహం ఏదో ఒక పూర్ణ

క్రి శ్రి శూపపు పిలిబింబమని భావించేవారు. కానీ ఎముకలతో, రక్తమాంసాలతో నిండిన మూర్తి దోవషయుక్తం ఎందుకుకాదు ? ఒక మిష పారమార్థికంగా ఎంత ఉన్నతుడుగా ఉన్నాడో అకని నడవడినిబట్టి గ౦హించే అవకాళం ఉంది. లౌకిక మైన బంధనాలెన్నె పెంచుకున్నా, డబ్బూ దస్కం పుష్కలంగా సంపాదించినా? ఆకను గొప్పవాడు కాలేడు తన సకృవ్నర్తనతో ఆధ్యాల్నిక చింతనామగ్నుడై ఇహపరాలలో సుఖపడేవాడే అవలైన మనిష అతన్ని చూడగానే ఆతఇ మకో నిస్పలకని అంచనా వేయవచ్చు పూజలందుకునే విగగహం చదోహరహితమై, [శేషమైందనే వవిత్శ భావన జనుల హృదయాల్లో ఊంటుంది ఆందుకే వేదాల్లో అవ ౧ర్జోషవి. మమ్మల్ని దోషాల చెరనుండి విడిపించు. నీవు తేజస్వివి, మమ్మల్ని అంధకారంనుండి పికాళంలోకి తీసుకెళ్లు నీవు శ్రానస్రైరూపుడవు* మాలో) ఆశజ్ఞానాన్ని తరిమి, జ్ఞానవంతుళ్ని గావించు ఆజ్ఞానవు చెరలు విడిపించు సీపు ఆవినాపడవు నవ్వురమైన మా జీఎతాలని కాఎచక9పు టిరుసులనుండి విగిపించి మమ్మ ల్నికూడా ఆవినాసలనుగా చెయి” అంటూ పరమాత్ము? వేడు కోవటం ఉంది.

ఎంతటి మవోవీరుడై నా ఆరిభయంకరుడైనా సిద్ధరాజ్‌ తో కూడా ఓ అవగుణం ఊంది. అతను కామాతురుడు; ఇందిగయాలకు వశుడై విషయ భోగాల నుభఏంచే మంిషి తల్లివండుఏలు, వంకాకి ఉ_త్తరాధికారనే గారాఐంతో పెంచి, ఆకిగిందల్లా సమకూర్చుటం వలిన పిల్పలు చెడిపోయే అవకాసం ఉంది స్నేహితుల సాంగత్య దోషంవలనో బంధువుల స్వార్థానికి బలై పోయిగొన్సీ ఒక బలహీనతకు మ౫వ్‌ లోబడితే ఆగే పెద్ద దుర్గుణంగా, దుర్వ్యుసనంగా మారి మఎషల అకా సహజ స్వభావ స్థాయి నుండి దిగజార్చుతుంది కర్మవళాన్న భగవదనగ౦హం వలన కొందరికీ వ్యసనాలు తొలగి ము_క్రిమార్గాంకి చేరువయ్యే ఆవకొళాలున్నాయి.

అఆఏ నిశీధ సమయం రాచకార్యాలనుండి సెలపుదీసుకొ) సిద్ధరాజ్‌ రాజ భవనంలో ఆసీనుడయ్యాడు ఆకనితోపాటే అతన అంతరంగికులు, సచివులు, విదూషకులు కవులు కూర్చున్నారు మనోల్లాసం కోసమై ఈ సమయం కేటా యించబడింది రాతిఏంబవక్న రాచకార్యాలపై ఎవరూ మనసును ఇి్ప్పలేరుకదా ఎంతటి రాజుకైనా విశ్రాంతి, మనోరంజనం అవసరమే, పితివారూ చేస్తున్నప? నుండి కొంత విశంతి, వినోదం, మనళ్శాంతికోసం, మనోల్దాసా౧కి తనను తాను మ చుకోవటం ఆవసరం.

88 ధర్మచారిణి

సిద్ధరాజ్‌ గాయకులు అద్భుతంగా హైడుతుంటే. విన్నాడు. విదూషకుల చతురోక్తుల్ని ఆలకించి నవ్వుకున్నాడు. కానీ, ఎందుకో ఎస్పటిలా హృదయం పరవళం కాలేదు, పిసన్నం కాలేదు. తన ఎదుట ఆసీనుడైన “రన్‌ మర్‌ ధసోంథి" అనే కవి వైపు చూసి, “కవిరాజా! ప్రపంచంలో అన్నిటికన్నా అధికంగా మనిషికి ప్రసన్నతను చేకూర్చే వస్తువేది?” ఆని ప్రశ్నించాడు, రాజు చిత్తం వికలంగా ఉందని రన్‌మళ్‌కి అర్థమైంది. ప్రభువు మనోగఏ9ంథాన్ని “సేవకులు అవలీంగా చదవగలరు. మససులోని భావాల్నిబట్టి రాజు ఆంతర్యాన్ని గంహించగలరు. సభికులూ, ఆంతరంగికులూ రాజు మనోభావాన్సి మరింత సుస్పష్టంగా గ్రహిస్తారు.

“మహారాజా! మనిషీ మనోరంజనం కోసం విశ్వకర్మ ఓ అద్భుతమైన వస్తువుని సృష్టించాడు, ఆ వస్తువులో అన్నివస్తువుల్లోని గుణాలను అమర్భాడు. ఆ వస్తువు నాటినుండి నేటివరకు మనోల్లాసం చేకూర్చుటమేగాక, మనిషికి ఎంతో పియమైపోయింది. ఎంతగా మనిషి ఆ వస్తువుకి లోబడిపోయాడంటే తల్లి దండు)ల్నీ, రాజభోగాల్ని, సుఖకాంతుల్నీ, భగవంతునిపై గల శద్దాభక్తుల్ని తీరస్కరించైనా సరేగానీ ఆ వస్తువుని మాత్రం వదలడు” అన్నాడు రన్మల్‌ కవి, సిద్ధరాజ్‌ నవ్వాడు. .

“కళవిరాజా ! ఆ వస్తువేమిటో చెప్పగలవా ?” అన్నాడు రాజు.

“మహారాణా ! ఆ వస్తువు స్తీ...” జవాబిచ్చాడు రన్‌మల్‌.

సిద్ధరాజ్‌ పకపకమని నవ్వాడు.

“ నృరిడ్ధివాడు చీకట్లో వస్తువుల్ని గుద్తించాడట 1 కృవిరాజా! నీవు పొరబడుతున్నావు” అన్నాడు,

“మహారాజా ! నేను నిజం చెబుతున్నాను. కొబాలంటే నిరూపించగలను. వినండి. శ్రీ నవ్వినపుడు ఆమె దంతాలు దానిమ్మ గింజల్లా మెరుపాయి. రత్న రాసుల్నీ, ముత్యాల్నీ కడుపులో దాచుకున్న సముద౦ం జ్ఞాపకం వస్తుంది. స్త్రీ మఖివర ఎన్ను చూస్తే, నిజానికి దంతాలంటే ఏమిటి? సూర్యచందు9)లు, తారాగణం, శ్రీ ముఖంలో సృష్టరచనా సౌందర్యమంతా కేర్టదీకృళమై ఉంది. ఆమె

శ్రీ 89 మాట్లాడుకుంటే ఆమె నోటివెంట కర్ణ పేయమైన మాటలు వెలువడటమే సామ వేవపుళ్ళతి. స్రీ నేకాాల్లో. వెలుగుండి. స్త్రీ శరీకమే పృథ్వీ మండలం. ఆమె సొంగ శ్యంలోనే పురుషుడు అ౨సటను వ్యాకులతను మరిచిపోయి సొంత్వన పొందుతాడు. అకని మనసులోఎ కల్మషం ఆమె నేతాాల్లోఎ) అగ్నలోపడ్‌ మాడి పోకుందిం శ్రీ ఆంటే మీరేమనుకుంటున్నారు ? పరు:కకి శోజనం పెట్టి బలవంతుడిని చేయటంలో ఆమె అలమ్షీస్వరూపిణి బుస్ధి వివేకాలను పెంచేందుకు, విద్శాబుద్దుల్ని పిసావంచినపుడు సర సతీ రూపంలో సాష్కాత్కంరిస్తుంది. రై ర్యసాహసాలు ఇచ్చి యుద్దాలో ఆరికేరగల యోధుడి) తయారు చేయటంలో స్రీ దుర్గా పార్వతి రూపాల్లో భాసిస్తుంది అందుకే స్త్రీని “అన్నదా అన్నం పెప్రేమంష్‌. *ఐలదా" ఐలమచ్చు మనిష్‌ 'బుస్థిదా' బుద్ది నొసగుతుంద? అనటం జకుగుతుంది. స్త్రీ వక్తికి ఎదురువేదు.. స్త్రీ సాంగత్యంలోనే పురుషుడు చుఃఖ మరచిపోతాడు స్త్రీ మఖంలో గోచరించే అమృతమే జీవచ్చవంలాంణ్ల మంిష్‌ని సైతం ఉత్సాహవంతుడి? చేస్తుంది” అంటూ ముగించాడు రన్‌ మవ,

సిద్ధరాజ్‌ పకపకమ)ం నవ్వాడు.

"భేష్‌ కవికర్కా లేవ నీ నాలుకమీద సరస్వతి స_రిస్తున్నట్టుగొ ఉంది” ఆన్నాడు

“*ఎందుకుకాధు _పభూ | షీరంటున్నది యరార్థం త్రీ) ఇపుడే సర స్వతీ స్వరూపిణి అన్నానువదా సరస్వుకికి మరోరూపమైన ఆస్తీ గురించే నేకు చెబుతున్నాను ధ్యాఇస్తున్నాను. ఆమె పిభావంతో నా మనోవాక్కులు శుద్ధ మయ్యేయి” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

“ఒహో 1 అలాగైతే నీవు ౧=మైన స్తీ కక్తుడ్‌వే” అన్నాడు సిద్ధరాజ్‌.

“ప్రపంచంలో ఈర్వర్‌ భక్తులు ఒక్కరైనా నాకు కర్చించటంలేదు ఇక్కడ అందరూ స్రీ భక్తులే ప్రభూ ఆమాటకొప్తే తమరూ ప్రీ) భక్తులే కదా” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

సిద్ధరాజు కొన్ని నిముషాలపాటు మౌనంగా ఉన్నాడు కొస్సేపు ఆలోబంచి రన్‌మల్‌ తో ఇలా అన్నాడు.

“లేదు కవివర్యా ! నేను స్రీ భక్తుడి? కొను. నేను ౨జం. చెబుతున్నాను.

“మిమ్మల్ని విశ్వసిస్తన్నాను” ఆంటున్న రన్‌మలా మాటలు మి సీద్ధరాజు నవ్వుతూ అన్నాడు” మళ్ళీ నీ మాటలు మిథ్య అవుతున్నాయి పిపంచంలో అందరూ ్త్రీళక్తులేనని ఇంతకుముందే అన్నావు. మళ్ళీ ఇపుచెమె నేనలాంటీవాడిం కాదంపే ఒప్పుకుంటున్నావేం ?” ఆన్నాడు

“*ఓవో _ ఆయికే మీరిప్పటివరకు ఆసలైన న్త్రీని దర్శించనేలేదని నే; భాఎస్తున్నాను” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

"సివు మరీ విచితంగా మాట్టాడుతున్నావు. నా థవనంలో, నవాసామా జ్యంలో వేలావిమంది న్ర్రిలున్నారు. నే నెన్నడూ న్ర్రీం చూడనేలేదంటావేమిటి ”' "నిజమైన స్త్రీ మీకు తారసపడలేదర నేనంటున్నాను. మీరు చూసిన స్త్రీలు స్రీ? కావచ్చు. కాం ఆసలైన స్రీలు కారు నిజమైన న్ర్రీ తటస్థపడనంతవరకు మివ! జీవితంలోని సుఖం అనుభవా*కి రాదు త్రీ మహిమ ప్రభావం మనసు పైపడడు" అన్నాడు రన్‌మల్‌.

"అయికే ఆసలైన స్త్రీ ఎవరో, ఆమె ఎలాంటిదో చెబుతారా ?”

“వినండి మవోరాజా కూకొ పండితులు తమ కాస్త్రంలో స్త్రీలని పద్మిని చతురని, శంకని వాస్తని, డంకని అనే అయిదు విభాగాలుగా విభజించారు" అన్నాడు రన్‌మల్‌.

“ఒక్కొక్క వర్గపు స్రీలను సవివరంగా విశ్లేషంచు. అసలైన స్తీ నా దృష్టిలో వచ్చిందో రాలేదో తేల్చుకుంటాను” అన్నాడు సిద్ధరాజ్‌.

“మహారాజా ఏనండి. పద్మిని జాలికి చెందిన స్తీ ముఖకాంతి కమలంలో సమానమై వికసించి ఆలరారుతుంది. పెదవులు పల్చగా ఉండి గులాబీరంగులో ఉంటాయి. ఆమె శరీరం నుండి, కేశాలనుండి ఒక విధమైన సుగంధం. వెలువడు శుంది. పతివ్రత, సదాచారిణి ఆమె అన్యపురుషులపట్ట ఉదాసీనంగా ఉంటుంది నిర్భయత్వం నిరాడంబరం, ఆమెలోని లక్షణాలు, దైవ సంబంధమైన సూక్ష్మత

శ9ిద్ధ ఉంటోయి. భర్త మరణిస్తే సంతోషంగా సహగమనం చేసుంది. ఇలాటిం

శ్రీ 41 పద్మినీ జాతి స్తీస్థాయి తరువాత స్థానము. 'చతురిణి వాతి స్తీద. ఆమెకూడొ అఎదమైనదేకొ? ఆమె ముఖ కొంతులు మారుకుంటాయి.. పెదవులు పలుచన. సుఖశాంతులకోసం వెంపర్పాడుతుంది.. వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, సుగంధ దువ్యాం పట్ల మోజు అధికం. చేత్తో సైగలుచేసి మరీ మాట్లాడుళుంది. ఓ హద్దువరకు దృఢంగా ఉంటుంది. తల వెంటుకలనుండి సుగంధం వెలువడదు. _సుగంధ దవ్యాల్ని విరివిగా వాడుతుంది. న్రీలలో మూడవరకం 'శంఖణి జొతిది. ఈ జారికి చెందిన స్త్రీ ముఖళంఖంలా విచ్చుకుని ఉంటుంది కొన్నిసార్హు ముకుళించుకుని ఉంటుంది. కంఠ స్వరంలో గాంభీర్యం ఉంటుంది. మనసు అతి చంచలం. ధర్మ కొర్యాలను సమయానుకూలంగా ఆచరిస్తుంది కొన్నిసార్లు ఆచరించదు. "స్నేహం ఎలాంటిది దొరికినా దానికి ఆనుకూంంగా నడుచుకుంటుంది. ఆటలు పాటలు మొదలైన విషయాంపట్ట ఆసక్తి అధికం. అలాంటి పురుషడినే విష్టపడుతుంది. తల్రిదండు)లతో సైతం అబద్ధం ఆడుతుంది. పైగా వారు తనను పాలు తాగే పసిపాపలా, అమాయకురాలిలా చూడాలని ఆరాటపడుతుంది. తను చేసే మోసొంను, కపటాలను వారు దోషాలుగా భావించవద్దనుకుంటు౨ది. నాలుగవ కోవకు చెందిన న్త్రీ “వస్త్రం. సిసుపడ్డట్లు నటించినా తన్నుతాను గొప్పదాన్ననుకుంటుంది. లోలోపల వ్యవవార ఖిష్టురాలై పెద్దల ఆజ్ఞాపాలన చేయనిద్దై ఉంటుంది. భర్తను బొగా పీకస్తుండి. సాధిస్తుంది. ధర్మంకంటే అధికంగా ధనాన్ని, వస్త్రాళ్ని, నగల్ని పేంమిస్తుంది.. ప్రాపంచిక వస్తువుల పట్ట మక్కువ ఎక్కువ. పురుషడి? స్వాధీనంలో ఉంచు కోవాలని తాపఠర్రయే పడుతుంది. పద్మినీ జూతి స్త్రీ భర్త మహారాజులా వెలిగిపోతాడు. చతుర? వాతి స్త్రి భర్త సుఖంగొనే వుంటాడు, 'శంఖణి జోలి స్త్రీ భర్త సుఖ దుఃఖాల? సమంగా స్వీకరిస్తాడు. 'హస్తిన' జాతి స్త్రీ భర్త జీవన పర్యంతం స్త్రీకి పూజారై, దాసుడ్ర్ర, సేవకునిలా ప్రవద్రిస్తాడు. “హస్తిన. స్త్రీ గంభీరురాత్తై ఉంటుంది. పురుషుని తన పిడికిలినుండి దాటిసోనీదు. ఈ స్త్రీ చ స్వభావురాలై ఉంటుంది. మోసగ ల్తెచూ'సేవారికోసం, వారి మెప్పులకోసం, గొప్పలకోసం దానధర్మాలు చేస్తుందే తప్ప మనసొరా కొదు. ఆమెలో “సారం”, భగవదృజ్తి, ధర్మంపట్ల ఆసక్తి హూన్యం. అయిదవ జాతిగా విభజించిన న్ర్రీ 'డంకన రకం. ఈ డంకని రకం స్త్రీ పద్మినీ జతి స్త్రీకి పూర్తిగా, అన్నిట్లోనూ. వ్యతిరేకం రూపంలో, గణంలో, కాంత స్వభావాల్లో అన్నీ విషయాల్లోనూ ప్పూద్రిగా పద్మిని జాతికిన్ని

శల ధర్మ జారిణ్‌ చెందిన స్త్రీతో విభిన్నంగా వుంటుందన్నమాట ఆంటూ తన దీర్ష పసంగాన్ని ముగీంచాడు రన్మల్‌-*

"పద్మి౨వాతి శ్రీ సర్వ శేష్టరాల నీ మాటలవల్ల తేటలెబ్బమైంది. ఆయితే ఆ నాకికి చెందిన స్త్రీని నేను ఈనాటివరకూ దర్శించనేలేదు" అన్నాడు సిద్ధరొజ్‌.

“అందుకే ౧జమైన సుఖం మీ అనుభవంలోకి రాలేదు పడ్మిది జాతి స్త్రీ ఇంట్లో ఉంటే అశాంతితో తపించనవసరంలేదు _ చింత, వ్యాకులత దలిజేరవు ఆలాంటి స్త్రీ దొరకాలంటే అద్యష్షం కావాలి. పురుషడెలాంటివాడైనా పద్యి? వాళికీ చెందిన స్త్రీ సాన్నిధ్యంలో భాగ్యశాలిగా మారిపోతాడు.”

ఏడవ అధ్యాయం పద్మిని:

"రన్‌మల్‌ రసోంధీ 1 నీవు పద్మినిజాతి స్త్రీ ఎంతో ప్రిళంసించావ ఆలంకారికులకంటే అధికంగా ఆమెను అభివర్షించావు. చిక్కు సమస్య ఎదుర్తై నపుడు, విరోధుల పిభావాలున్నపుడు కూడా పద్మిని జాతిస్త్రీ పురుషుని సుఖ శాంతుంకు కొారణభూతురాలవుతుందా ? చాలావరకు స్త్రీ మరిన్ని క్రేశాలకు కారణ మపుతుందంటారుగడా 1!” అన్నాడు సిద్ధరాజ్‌.

“రాజా. జబాబివ్వలేకుండా మాట్లాడు తున్నారు మీరు పిపంచమే శ్లేశాలకు నెలవు. ఇక్కడ రాజైనా, నిరుపేద నా మధ్యతరణతికి చెందిన సామాన్యుడై నా శృంతగా ఉండలేడు. సుఖపడలేడు. కొంతవరకు సుఖ కాంతులు లభించడానికి పద్మినీ జాతి శ్రీ సహకరిస్తుంది కాబట్టీ ఆమె అవసరం ఆమె ప్రయతించినా పుయత్నించకపోయినా ఆమె సముఖంలో ఆమె నిమిత్తం లేకుండానే ఏదోరీతిగా మేలు జరుగుకూనే ఉంటుంది” అన్నాడు రన్మల్‌.

“ఎలా” ఆడిగాడు సిద్ధరాజ్‌.

“ఎలాగంటే... కారు లీకట్లో మిణుకు మిణుకు మరి వెలిగే గుడ్డి దీప మైనా కొంతలో కొంత చీకట్టన తరిమి ఆ ఆవరణను ప్రికాశనయం చేస్తుంది, నీటిలో మునిగిపోయే వాడు ఓ కర౦ంస్రాయం దొరికినా దాన్ని ఆలంబనగా చేసుకుని జలగండంనుండి బయటపడే విధంగానే భాగ్యశాలైన పురుషుడు కష్టాలలో ఉన్న పుడు పద్మిని జాతి స్త్రీ సాంగత్యంలో శన దుఃఖం నుండి కొంతవరకైనా బయట పడతాడు. హృదయ భారాన్ని తేలికపరచుకుంటాడు.” అన్నాచు రన్‌మల్‌.

శక ధర్మచారిణి

“ని వ్యాఖ్యానాలు పరమసత్యాలని నమ్మమంటావా' నేను రాజును దేళపిజల్లో, కోళశాగారంలో, సెన్యంలో, గూఢచారులలో వెందరో నాకు విరోధులూ ఉండవచ్చు, అనుకూలురూ ఉండవచ్చు. ఎందరితోనూ సంబంధా లుంటాయి. ఒకవేళ నాకు పగ్యిన జాతి స్త్రీ దొరికితే ఇన్న సమస్యలపై ఆమె మంచితనపు ప)భావం పడుతుందా ? ఆదెలా సాధ్యమో అర్థం కావటంలేదు" అన్నాడు సిద్ధరాజ్‌.

“అందుకు మీకు ఒక చిన్న ఉదాహరణ చెబుతాను మహారాజా ఒక విందెంండా ఉన్న నీళ్ళల్లో నాలుగు చుక్కల గులాబీ సుగంధపు పల్నిరుపోస్తే ఆ బిందెలో నీళ్ళన్నీ సుగంధమయ మవుకాయి. అదే విధంగా పద్మినీ శ్రీ ప౦భావం మగిషి జీవనంలో పితి కోణంలోనూ, పితి అవస్థలోనూ వ్యాపించి పోతుంది. పద్మి౨ వాతి స్త్రీ ప్రకృతిలో? ఆతీ సూక్మస్వభావురాలు. సూక్ష్మ వస్తువే గొప్పళ క్రివంతమై?ది పద్మి జాతి శ్రీ పుళుషుని హృదినే పీఠంగా చేసుకుంటుంది. అకని పనులని మనోహరళగా ఉండాలని చూస్తుంది. పద్మిస్‌ జొతి స్త్రీ భర్త్‌ వీరుడై, ధీరుడ్తై న్యాయబుస్థిగలవాడ్తై. కొర్యదక్షుడై, అందరి చేతా ఇష్టపడేవాడై ఉంటాడు” జవాబిచ్చాడు రన్‌మల్‌.

"సె కథనం ప్రకారం పద్మినీ జాతికి చెందిన శ్రీ ఒకో పుళుషున తనవైపు ఆకర్షించుకున, తన ధ్యానం మినహా అత ఎకి మరో వ్యాపకం లేకుండా చేస్తుంది అతన్ని తన పూజారిగా తయారు బేస్తుందన్నమాట ! అందేగాో అన్నాడు సిద్ధరొజ్‌.

“అసలు కిటుకు ఇక్కడే ఉంది. "నిజం" చాలా తక్కువమందికి ఆర్థమపు తుంది. మెడలో వేసిన మల్లెవండ సుగంధాన్ని, చల్లదనాన్నీ పిసె=దించినట్రే ఏ పురుష)దగ్గ రై తే పద్మిని జాతిన్తీ ఉంటుందో అతను కష్టాలకి గురికాడు కాంఠీ నొఖ్యా లనుభవిస్తాడు పద్మినీ స్త్రీ ఈర్ష్యా, ద్వేషాల కతీతురాలు, నిగర్వి. ఆమె భర్త స్వకంతుండుగా ఉంటూనే ఆమెను 'సేమిస్తుంటాడు ఆకవి మన'ఏ పలు వైపుఎ పయఎంచదు. కావలసిన ఆనందాన్ని పద్మిని క్రి మనోభావమే పరీ పూర్ణం చేస్తుంటుంది ప౦ిసా*స్తుంది * అన్నాడు రన్‌మల్‌. -

"ఆహో. రన్‌మల్‌ ! నువేం చెబుళున్నావ్‌! నీ ఆలోచనలా ? నీవు చెప్పేది నిజమే ఆయిన పషంలో నాకు ఇప్పటివరకూ ఆలాంటి పద్మిని

తద్మెని శ్త్‌ఫ్ర జాతి స్తీ కనిపించనే లేదు. నా మనస్సు పిశాంత కాంతినే కోరుకుంటోంది, కానీ నేనేమీ చేయవేకపోతున్నాను. చిరాకు పుట్టిస్తున్న రాచ వ్యవహారాలనుండి, చింకలనుండి, బయటపడాలనీ, ఎవరైనా నాకు తోడుగా రావాలని, నాపైఆఖిమా నాగ్ని పేమూనురా కాల్నీ వర్షించాలన్సీ వ్యాకులత్వాన్ని మరిచి పిసన్నంగా కొంతకాఐమైనా గడపాలని ఉంటుంది. కానీ నా దురదృష్టం ఏమోగానీ నేటివరకు సానుభూతిచూపే మంిషే కరువైంది, ఇక భవివ్యత్తు సంగతి భగవంతునికే తెలియాలి .= ” నిట్టూర్చాడు సిద్ధరాజు.

“అందుకే నా మాటలు మీకు నమ్మశక్యంగా లేవు. కనీసం మీ సభికుల ఇక్ళల్లోనో, ఉద్యోగస్తుఎ ఇళ్ళల్లోశో ఇలాంటి స్త్రీని మీరు చూసినట్లయితే ఇలా ఆనుమా?ంచేవారు కాడు . ” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

"సభికులకో, కర్మచారులకో, సొమాన్యులకో కూడా పద్మినీ దొరుకు శుందా ఏల ?” ఆక్నర్యపోయాడు సిద్ధరాజ్‌-

“ఎందుకు డొరకదు ! ౧రుపేదల ఇళ్ళలో కూడా పడ్మిని జాతి స్త్రీలుం టారు. *భాగ్యంి ధనవంతులకి మాఠిమే పరిమితం కాదు. కర్మఫలిసే ఎవరికైనా లభించే అవకాళం ఊండి దానిముందు అంతా సమానువే. అలాగే పద్మిని జాతి స్త్రీ నిరుపేదల ఇళ్ళల్లోనూ ఉంటుంది” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

“రన్‌మల్‌ ' నిజరి చెప్పు. నీవిలాంటి స్త్రీని ఎప్పుడైనా చూశావా * లేక ఎవరిద్వారానో విన్నమాటల్నే నొకు చెబుకున్నావా *” కుతూహలంగా అడిగాడు సిద్ధరాణ్‌.

“మూకాను ప౦ిఖభూ !' అమె పైకి ప్రత్యేకంగా లేకపోయినా ఆమె ఎవరికి పరిమితమవుతుందో వారి జీవనాన్ని సుఖకాంతులముయ్‌ం చేస్తుంది ,..” చెప్పాడు రన్‌మల్‌,

"ఒకవేళ నీవు చూసినట్లయితే నాకుకూడా చూపించు లేదో వీదో విధంగా ఆ పడ్మిని జారిస్త్రీ నొ రాచగృహంలోకి ఆడుగు పెద్టేలా ప్రయత్నించు" అన్నాడు సిద్ధరాజు,

శీ(ి ధర్మచారి!

రన్మల్‌ కొన్ని ఎమిషాలపాటు మౌనం ధరించాడు. అతని భాగే ఆ కోవకి చెండుతుంది.. ఆమె ధర్మ ”హ్టైపరరాలు. సదాబారిణి కొనీ ఈ విషయాన్ని సిద్ధరాజు కేలా చెబుతాడు ? ఆంతేగాక ఇలాంటి వివరం చెప్పట వలన ఏం కష్టాలెదురొస్తాయో ? ఎవరి స్వభావం ఎలాంటిదో ? ఎవరెలా మారిపోతారో ఎవరికి తెలుసు ? స్వార్థం ఎంతపన్తై నా చేయిస్తుందంటారు. కొ స్సేష ఆలోంచి రాజుతో.

“మహారాజా చూడటా౧క్రెతే నేను చూపిస్తాను కానీ పరీక్షించాలని మీక బుద్ధిపుడుతుందేమో ? ఆ పరీక్షే ఒక వికట రూపం ధరించి ఘోరమైన విపత్తునూ. సంకటాల్న కొం జెస్తుందేమో 8” అన్నాడు సందేహంగా.

“ఆలా అయితే పద్మి౨ జాతికి చెందిన ఓ అమ్మాయిన్మి అవివాహితన ఎక్కడైనా ఎప్పుడైనా చూళాబా ?” అడిగాడు సిద్ధరాజ్‌,

“పిళూ! చూశాను

“ఎక్కడ 9?”

“ఇదే గుజరాత్‌లోని సోరఠగేశంలో మజీఐడీ అనే ఊరుంది. ఓసా పర్యటిస్తూ ఆటువైపు వెళ్ళాను. ఒక కుమ్మరివాడున్నాడు ఆ ఊళ్లో. ఆత కూతురు పద్మిని జాతికి చెందుతుంది” అన్నాడు రన్మల్‌ ఉత్సాహంగా.

“కుమ్మరివాడింట్లో పద్మిని జాతిస్త్రీ జన్మించటమా * ఆక్చర్యంగావుందే '

“ఇందులో ఆళ్బ్చర్యపడవలసీంది లేదని ముందే చెప్పాను నేన పరమాత్ముని సంకల్పానికి ఎదురులేదు. అంతా ఆయన ఇష్టం. పామ ముఖంపై మణినీ, ఏనుగు మ.ఖంపై గజముక్త ఆశే ముత్యాన్నీ పుట్టించినట్లే ఈ నిరుపేద గృహంలో పద్మి౨ జన్మించింది ఈ పిపంచంలో పిలిచోటా ఎన్నో సంఘటనలు సంభవిస్తుంటాయి. రాక్షసుల పరివారంలో మహాభక్తుడైన పవ్లాదుడూ, బలిచక౦ివ్తిలాంట్‌ దాన సంపన్నుడూ, రావణు౧వంగ€ పండితునూ జన్మించినపుడు పేదతనంలో ఉన్న ఓ మనిషి ఇంట్లో పడ్మి౨ స్తీ జననం విచితిమేంకాదుం పైగా ఆ కుమ్మరి హడమతి ధర్మాళ్ముడు, సదాచార పరాయణుడు కూడా .” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

పద్మిని శ

“ని ౩మే. కొనీ పాటనవేళపురాజు ఓ కుమ్మరింటి అమ్మాయి*. వివాహ మౌగితే లోకం ఏమనుకుంటుంది *” ఆంటున్న సిద్ధరాజు మాటలు విన్న రన్‌మరల్‌ "పెదవులపై చిరునవ్వు విరిసింది. అతనెంక ఆదిమి పెట్టాలం ప౦యత్నించినా ఆయన ముఖంలో దరహాసం దొోగలేదు- కానీ ఆంకలోనే మననులో గడగడా వజికిపోయాడు. సిద్ధరాజ్‌ అత్యాచారపరుడు. ఈ సంభాషణ ఎటుఎంచి ఎటు పోతుంటో

“*రన్‌మల్‌ 1 ఎందుకు నవ్వుతున్నావ్‌ *” వంశించాడు సిద్ధరాజు.

రన్‌మల్‌ సమయస్ఫూర్తితో “ఆ కుమ్మరిపిల్ల అదృన్ల్నం తలచుకుంటే నవ్వొస్తోంది. మరొక కారణం ఏమిటంటే శాస్త్రాల్లో బ్రహ్మణుడు హదు*ని కూతుర్ని పెళ్ళొడవచ్చన రొసిపున్నా ఎవరూ ధైర్యంచేసి ముందుకురారు. మూడో కొరణం కూడా ఉందినా నవ్వు వెనుక, రార్రైన మీకే ఆ రత్నాన్న స్వీకరించటానికి సంకోచం కలుగుతోంది వఏిందుకా అం, రొజు సర్వాధికారి ఏమైనా తలచుకుంటే చేయగ సొమర్థ్రం ఆళంిది. కోరుకున్న వస్తువు నతడు అవలీలగా దగ్గరికి తెప్పించుకోగలడు. అలునా రాజుకుకూడా ఓ పద్ధత్మీ కమ శక్షణాఉంటుందని మీరు నమ్ముతారు గనుక ఇలా సంకోచించారనుకుంటున్నాను. రాజైనా, భిక్షగాడైనా న్యాయానికీ ధర్మానికీ కట్టుబడే వుండాలికదా *?” ఆంటూ రాజుముఖంలోకి చూకాడు రన్‌మల్‌.

“ఫీ వంటున్నది ౨జమే నీ నవ్వులో దోషం లేదు. కానీ రాజుకి (పపం చంలో స్వాతంతర్యంలేదు. రాజుకి సంబంధించిన పితికార్యంలోనూ ప్రజల, సచివుల అభిపా్రొచాొలు అవసరం. వారు పిత్వేక శ్రద్ధతో పరిశీలిస్తుంటారు. హాని లొభాలు స్పష్షంగా దర్శించి హపెచ్చరించగల సమర్హులు వారే గనుక, ఆందుకే రాజుకంటి పేదవాడికే స్వాతంత్యం అధికం. సంపూర్ణ స్వాతంత్యి మతనిది. ఎలా ఇన్నమైతే ఆలా చేసుకోగలడు. కానీ రొజుకేదీ ఆ సౌకర్యం ?* వాపోయాడు సిద్ధి రాజ్‌.

మళ్ళి తనే రన్‌మల్‌ వైవుచూసి “నీ అభిప్రోయం ఏమిటీ ఈ విషయంలో” అన్నాడు.

“*మహోరొజా ! నొ అభిపొంయం వీముండీ $ ఏమీలేదు. తమరేది ఆళ్ళా పించినా సర్వర్తించటం నా విధి. మీరేడి చెలీతే ఆదే చేస్తాను మనస్సు,

కర్రీ ధర్మచార్‌! షంది9ియాలనుండీ ఏ ప౦ చేయించదలచుకుంటుందో ఆదే పని చేయిస్తుంది గుజరొత్‌ దేశానికి మీరు హృదయంలోంటివాళు గుజరాత్‌ దేశం శరీరం. మేం ఇందియాలవంటివారం. తమరీ ఆజ్ఞ పికారమే నడుచుకుంటాం” అన్నాడ వినయంగా రన్‌మల్‌.

“నేను గాలా ఆలోచించాను. నీవు వెళ్ళీ ఆ అమ్మాయిని మరోసాగ చూసిరా అమె వివాహం జళుగకపోయినా, వివాహం ఎళ్చయం కొకపోయినో వాళ్ళ కేదో విధంగ నచ్చజెప్పి వారిని ఈ వివాహాంకి ఒప్పించు. వాళ్ళ సుముఖంగా ఉంటే నేనే స్వయంగా వేషం మార్చుకుు అక్కడికీ వెళ్తాను అమ్మాయినీ ఆమె తండ్రినీ పాటవ నగరానికి తీసుకువస్తాను. వాళ్ళు మనస్ఫూ కీగా ఇష్టపడితేనే ఈ సంబంధం కుదుర్చుకుంచాం. నేను ఎవరినీ బలవంత పెట్టను దీని పరిణామం ఎలా ఉంటుందో ఎవరికి తెలుసునంటూ ఎందుకు భయపడతావు నీవు నిస్సంకోచంగా నీకు తోచిన పద్ధతితోనే * సమస్యను పరిష్కరించు” ఆ] అ బాధ్యతను రన్‌మల్‌కి ఆప్పగిందాడు సిద్ధరాజ్‌.

“తమ ఆజ్ఞ” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

ఎనిమిదవ అధ్యాయం న! (ప్రయత్నం "

"ఏది జరగాలనీ నుదుటరాసిపెట్టీి ఉంటుందో అదే జడుసుకుంది -శాయ్‌ శక్తులా తన పియేక్నం తాను చేయటమే మిష కర్తవ్యం”.

సీద్ధరాజు ఆజ్ఞతో రన్‌మల్‌ధసోంథి పొటననగరం నుండి బయేలుదేరాడు మరో నలుగురు ప్రముఖులు కూడా అవనికి తోడుగా కొర్యసిద్ధి కోసం బయీళ్లే రారు. వాళ్ళంతా మజీబడీకి చేరి ఒక ధర్మళాలలో విడిది చేరు వడమతి జాతి తక్కువవాడూ, పేదవాడూ అయినంత మాత్రన అత'మీద వీధి పెత్తనం చెల్లదు. మజీఐడీ మరోరాజ్యంలోన ఊరు. అత౨పై అక్కడి రాజుగారి ఆజ్ఞ చెల్లుకుంది. కనుక రన్యల్‌ పిభృతులు ఆళన్న నిర్భంధించటమో కఠినంగా చ్యవహరించటమో చేయలేరు ఓ రోజు ఏశాంతి తీసుకుని నిదానంగా ఆలోచిం చారు. తమ పరిచయస్తులెవక్రే నా ఈ ఊభీ వృంపే వారి సాయం తీసుకోవాలి నిర్ణయించారు.ఈ ఊరివాడే ఆయిన సేక్‌ కరమ్‌చంద్‌ టేక్‌చంద్‌క పాటననగరంలో కూడా ఒక దుకొణం ఉండి. ఈ ఊళ్లోనూ మంచి వ్యాపారస్తుడిగా 'సేరుంది. ఇల్లూ వాకిలీ, భార్యొ, పిల్లలూ ఇక్కడే. అతను హడమతికి నచ్చజెప్పి వచ్చిన పం9 సానుకూలం చేయగలడు అనుకు? వారంతా సిక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చందగ్‌ని కఅుసు కున్నారు పాటన నగరంలో తన వ్యాపారం జోరుగా సాగుతున్నందున నహ జంగానే అతను రన్మల్‌ ఢసోంధి బృందా౨కి సహాయపడడానికి ఉద్యుక్తుడై నాడు, అలాగే సంత్‌ కృష్ణదాన్‌ దగ్గరికి వెళ్ళారు. కృష్ణదాఘుకుకూడా హడమతిని వప్పించ గల చనువూ, సాహసవమూ ఉన్నాయి. ఒకరిపై ఒకరికి పేమ, విశ్వాసాలున్నాయి. రన్మల్‌కి సాయపడినంతమాళాాన ఎవరికీ ఏ అపకొరమూ జరుగద? కావించి తోచిన సాయం చేయడారికి అంగికరించాడు కృష్ణదాసు. పారితో పాటే తను కూడా హడమతి గృహానికి బయలుదేరాడు,

50 ధర్మదా&

ఏ కోర్యమేశో నెంటనే సిద్ధించదు. సంకల్పం దృఢమెనదై తే ఆపని సఫః మవుతుంది. సంకల్పంలో పటుత్వం లేకుంటే ఆ పనినెరవేరదు మైగాహీ' కరమైన పరీణామాలకీ కూడా దోరికీయవచ్చు. ఆందుకే కోర్యరంగంలో ప'వేశిచక ముందే అన్నీ ఆలోచించుకోవటం మంచిది అసత్యపళులే మోసం కవటం మొదలే న దుర్గుణాలకి వకులౌతారు. వారి చర్యల ఫలితంగా ఏర్పడి; ద్ముష్పభొనం వారికేగాక వారీ చుట్టుపక్కల ఉన్నవారికీ, ఐంధుమితు౦లకీ కూడ చుఃఖ హేతువు ఆపుతుంది

రన్మల్‌ బృందం, 'సేగ్‌,సొధువు కలిసి హడమతీ ఇంటిలోకి ప౦వేశించగా? హీడమతి వాళ్ళని సోదరంగో ఆహ్వా౫ంచాడు- ఆందరూ కూర్చున్నారు ఓ ఆయి. నిమిషాలు నిశ్శబ్దంగా గడిచేయి. సంథాషణని కృష్ణదాపే ప్రారంభించాడు.

“"హడమతీ మీ అమ్మాయి రానక్‌ పెళ్ళి కెదిగొందికదా | ఆమె ఏివాహం చేసే సమయం ఆసన్నమైంది” అన్నాడు

“స్వామీ! ఈ విషయం గురించే నేనూ ఆలోచిస్తున్నాను మం? వరుడు దొరికితే పెష చేయడం ఎంతసేపు ? కోని మంచి సంబంధం దొరకాలిగా ఏం చేయాలో వాలుబోవటంచేదు” హడమతి స్వరంలో ౨రోళ ధ్వఠంచింది

“రానక్‌డేవి ఆదృన్షవంతుళాలం ఓసారి నేను ఆన్నోను. ఏకు జ్ఞాపకం ఉందా ?” ఆకిగాడు కృష్ణదాసు

“*వ్వీ మాటలు నోకు సదో జ్ఞాపకం ఉంటాయి. మీ పివచనాల్లో నాక విశ్వానం ఉంది. కొన కొందళు జ్యోతీష్యులు ఈమె? ఆభాగ్యురాలని కూడా అంటాధు “

“ఎవరన్నోరో చెప్పు”.

రోనక్‌ జనన రహాన్యం ఇబుదోమనుకున్నాడో నీమిషం వొడమలీ క అంతలోనే సంభళించుదు మెల్లిగా గోంతువిప్పి, “పూర్వం నేను నివసించిన దేశంలోని జ్యోతిష్యులు వెప్పారు”

“జ్మోతిమ్యల విషయం ఆటుంచు మంచ వకుడెవర్రేనా కనిపిన్తే వెంట అమ్మాయి వివాహం చేస్తావుకదూ "అడిగాడు కృష్ణదాసు.

వయత్నం ర్‌1

“"గృడ్డివాడికి "కళ్ళ కన్నా కావల్సిందేముంటుంది స్వామీ వరాన్వేష ఇలో ఉన్న నేను మంచి సంబంధం వస్తే అవళ్యం చేస్తాను- కన్నెపిల్ల తల్టి దండు9లింట్లో శాశ్వతంగా ఉండదుకదా కన్య, నది, మేఘం ముత్యం, రత్నం ఎక్కడో ఓ చోట జన్మించి మరో ప్రదేశంలో పిళిభాకాంతుల్ని ప్రసరిస్తాయి. ఆమ్మాయిని నా ఇంట్లో ఆట్టిపెట్టుకోను కానీ తొందరపడి ముందు వెనుకలు ఆలోచంచకుండా అపరిచయస్తుంకి గుణగణాలు తెలియ వారికిచ్చి మాతం కళ్యాణం జరిపించను” అన్నాడు హడమతి.

“ఎంతై నానీవు బుస్థమంతుడవయ్యా మంచి మాట చెప్పావు! ఈ మాటల్నే ఓ కవి నోటవెంట వింటే మరెంత హృద్యంగా ఉండేవోకదా! ఈ వ్యాఖ్యకు ఆర్థం పేర్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌ గారికి వివరించు" అన్నాడు కృష్ణదాసు.

హడమతి నవ్వాడు.

"స్వామీ నడి పర్వతం నుండి పుడుతుంది నది తన జన్మస్థానమైన పర్వతాన్ని విడిచి వేలాది మైళ్ళ్గదూరం ప్రవహించుకుంటూ పోతుంది. తనను తాను మరింత విసృతపరుచుకుంటూ వెళ్ళి సముదింలో కలిసిపోతుంది. తన ఉనికి, పేరూ ఊరూ సర్వం మరిచి సాగరునిలో విలీనమవుతుంది. ఎంతలా కలిసిపోతుందంటే వెతికినా ప్రత్యేకంగా, వేరుగా కనిపించదు. అదే విధంగా ఆడ పిల్ల తల్రిదండు)ల ఇంట్లో పుట్టి పెరిగినా పెళ్ళితోనే కట్న కాకుకలు తీసుకుని తన భర్త ఇంటికి వెళ్ళిపోతుంది. అక్కడ తన పేరు, అంవాట్లు మరిచిపోయి మారి పోతుంది. కొందరు భర్తలు పిలిచేటపుడుకూడా, “వయుి అనో *ఓయ్‌ి' అనో “బాబుగాడి అమ్మా” అనో పిలుస్తారు. జంధుమితుంల సంగతి" సరేసరి ! ఫలానా వారింటి కోడలనో, ఫలానా మనిష్‌ భార్య అనో ఆంటారుగానీ ఆమెని" ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వమున్న వ్యక్తిగా గుర్తించరు” అన్నాడు హడమళి.

“హడమతీ * ఎంత గొప్పగా వర్షించావ్‌ ! ఇదే పిశారం భక్తజనులకు కూడా పరమాత్ముం నామస్మరణచేస్తూ తమ పేరూ, ఉ౧కి మరిచిపోతారు. అతన్ని ధ్యానిస్తూ కిర్తిస్తూ తమపట్ట శిద్ధవహించరు. నీపు చెప్పిన ఉపమానం హళ్తుకునేలా ఉంది. మరొక విషయం, మేఘాంక్సీ కన్నపీలకూ పోలిక ఏ విధంగా ఉంటుంటో వివరించు” అన్నాడు కృష్ణదాసు,

52 ధర్మచారిణి

“స్వామీ మేఘం సముద౦ంనుండే ఉత్పన్నమవుతుంది. సముదిపు నీరు ఆవిరి రూపంలో పైకి రాగానే వాయవు ఎగరేసుకుపోతుంది. ఆ మేఘం ఒక్కచోటనేగాక వివిధ ప్రొంతాల్లో, దేశాల్లో వర్షమై కురుస్తుంది. అలా వర్షపు నీటి రూపంలో పృథ్వపై కురిసి పూలు, ఫలాలు, వృషాలు.. మొదలైన యావత్‌ పకృతి? సస్యశ్యామలం చేస్తుంది. ఇదే విధంగా కన్య తల్లిదండు లింల్లో జన్మించి కళ్యాణమాడిన భర్తతో మరో ఇంటికి వెళ్ళిపోతుంది. అతికి సంతానార్నె ఇస్తుంది... పేరు పిలిష్టలకి కారకురాలవుతుంది. అతని శకికి కారణమవుతుంది” అ) చెప్పాడు హడమతి.

కృష్ణదాస్‌ మెచ్చుకళ్ళతో చూశాడు.

“ఆహా ఎంకటీ సరైన వ్యాఖ్యానం చేశావు భక్తజనులు కూడా ఇలాగే చేస్తారు. మానవుల రూపంలోనే జన్మించి గురుకులంలో కలిసి ఈశ్వర భక్తి పరాయణులవుఠారు. భగవంతుుతో తము వివాహం అయిపోయినట్టుగానే భావిస్తారు తన ఆస్తిక్వం మిచిపోయిన ఇల్లాలిలాగే భక్తుడు కూడా తన అ స్తిత్వార్ని మరిచిపోయి దయా, ధర్మ సదాబారాలు, ఉత్తమ సంస్కరాలనే సద్గుణాలను ప్రపంచంలో వళ్షిస్తారు. పిపంచమంతా సౌభాగ్యమైపోతుంది. ధక్తులు పంచే సత్యగుణాలు, సరద్దక్షణాలూ లేకుంటే బహుశా లోకం కురూపిగా మారేదేమో ! సృష్టిశాంతికి కారణం సత్పురువులే 1 వాళ్ళని ఆదర్శంగా తీసుకుని, వారి బోరల్ని అన్వయించుకుని, ఆచరించి మంచీచెడు తెలుసుకుని ప్రవర్తిస్తారు సామాన్యులు ముత్యంతో కన్నెపిల్లను సామ్యం చెప్పావు. అదెలాగో వివరించు" అడిగాడు కృష్ణదాసు.

“ముత్యం ఆళ్చిప్ప గర్భంలో ఉద్భవిస్తుంది. అది సముదిం దగ్గరున్న పుడు దానికి విలువే లేదు. ఎవరూ దాని ఉనికిని గమనించరు. గౌరవం మాటే లేదు. కారి ఎపుడైతే ఆ ముత్యం బయటకివచ్చి కంసాలి చేతికి పోతుందో... అ క్షణం నుండే దా? వైభవదళ పా0ిరంభమవుతుంది. చకగవర్తులకీ, మహారాజుల ఉంగరాల్లో, కిరిటాల్లో, హారాల్లో బిగింపబడి. వింత కాంతుళ్ని విరటిమ్మటం పా9రంభిస్తుంది" అన్నాడు హడమతి. వక ష్‌ వాలా బాగా చెప్పావు ఇదే దకరత్తుంవికూడా ! ఎంతటి పరమ వ్‌ చ్చ ల్లో విలువలేదు. ఎవరూ గౌరవించరు, పొరుగూళ్లో యోగిగా,

(పయక్నం ర్‌కి సిద్ధపురుషనిగా గుర్తింపబడి పజల మన్ననల పొందుకాడు వారికి మార్గదర్శి అవులాడు. మంచి మాటలు చెబుతాడు” కృష్ణదాసు ఈ విధంగా చెబుతుంటే "సీక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌ అడ్డుతగిలాడు. రన్మల్‌ని ఉద్దేశించి “అయ్యా మనం వచ్చిన పనేమిటి ? ఇక్కడ ఈ గోలేమిటి ? అసలీ సొధువుని మనం ఎందుకు పిల్చాం. సంబంధం కుదర్చవళ్యా స్వామీ అంటే సత్సంగ ప్రబోరాలు చేస్తున్నాడు. ఈ సంభాషణల్ని ఇలాగే కొనసొగగిస్తే రోజులూ నెలలూ గడిచి పోయేలా ఉన్నాయి అసలు విషయా”కి వస్తే బాగుంటుంది” అన్నాడు. సాగుతున్న తమ వాక్పవాహోనికి వీరిలా అడ్డు తగలటం కృష్ణదాసు, హడమతిలకు నచ్చలేదు. ఆయినా ఇద్దరూ వెంటనే తమ చర్చల్ని ఆపేశారు. వాళ్ళిద్దరూ భగవద్భృక్తులు, ఒక మనిషి ఎలాంటివాడైతే తన గుణాలున్న మగిషినే నచ్చుకుంటాడు. అతని సంభాషణశే మెచ్చుకుంటాడు. భక్తులకి భృక్తిమాటలే ఇష్టమవుతాయి. భక్తులే నేస్తులవుతారు. భగవత్సంబంధమైన సంభాషణ జరిగితే ఆస క్రిగాా తన్మయర్వం చెంది మరీ వింటారు. అలాగే పాంపంచిక చింతనపట్ల మోహం గలవారికి లౌకికాలై న విషయాలే ఇన్టమవుతాయి. ఒక మనిష్‌ స్వభావం ఆతనిచుట్టూ ఉన్న మితులనుబస్లే అర్థం చేసుకోవచ్చును. అందుకే హడమతికీ, కృష్ణదాసుకీ ఒకరిపై ఒకరికీ అభిమానం, గౌరవం, (పేమ. “*సెల్వమీ హడమతితో మనం వచ్చిన పని గురించి చర్చించండి”... అంటున్న రన్మల్‌ మాటలు విని హడమతి ఆలోచనల్లో పడ్డాడు. తనతో చర్చించదగిన ముఖ్య విషయ మేమిటో, వాశ్లెందు కొచ్చారో అసలేమీ అర్థం కాలేదు. వాశ్లే చెబుతారనే ధీమాతో కూర్చున్నాడు. “*వాడమతీ ! అమ్మాయి పెళ్ళి విషయంలో తొందరపడనని నీ వనడం బాగుంది. కానీ ఎందుకు అన్నా వో చెబితే బాగుంటుంది” అడిగాడు కృష్ణదాసు “=ద్రాందరపడటం దెయ్యాలపని. ఆలోచనా, విచక్షణా లేవి వాగిపని. మంచీ చెడును విశ్రేషించుకోనిదే ఏ పనీ పాంరంభించకూడదు. త్వరపడితే కార్యం డి రసాభాసే మిగులుతుంది. చూసేవారిముందు అపవిస్యవవూ జరుగుతుంది. ఆలోచించటం ఆవళ్యకం. ముఖ్యంగా మూడు వివయాల్లో తరచి తరచి ఆలో చించాలి, మొదట వరుడెలాంటి గుణాలు కళిగినవాడనేది ఎంతో ముఖ్యం.

రెండవడి ఆతం తల్లిదండు*లు, ఇల్లు, కులం, ఆచార వ్యవహారాలను పరీక్షిం చాలి. అన్నీ సరిపోయాయనుకుంటే ముఖ్యమైన విషయం మరొకటి ఉఊంది వివాహంపట్ల అమ్యాయి సుముఖంగా, ప్రసన్నంగా ఉండాలి. ఆ తరువాత జరిగే కళ్యాణం ఆవదలూ, ఒడుదుడుకులూ లేక సాఫీగా పాగిపోతుందం నా నమ్మకం” ఆనా డు హడమతి

“రువ ఈతి కుటుంబం ఇల్లా సత్సంపిదాయం అన్నీ సవ్యంగానే ఉన్నాయకుకో ఇదంతా నీవు స్వయంగా చూశాక వీకు నచ్చినా కూడా ఏమైనా ఆధృంతరమా ” అన్నాడు కృష్ణదాస్‌ "

“పెళ్ళికూతురు ఇష్టపడే విషయం మర్చిపోయారు మీరు అమ్మాయి వరంిపట్ట సంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తే తప్ప వివాహంచేసే సాహసానికి పూనుకోను” అన్నాడు హడమతి,

శ్‌స్తర్రే అమ్మాయి కూడా సంతృ ప్రి చెందిందే అనుకో అపుడైనా నీక అభ్యంతరం ఉండదుకదా *” అడిగాడు కృష్ణదాస్‌.

“అళాంటీ వరుడి? మీరెక్కడ చూశారు? ఎవరతను ?* అడిగాడు హడగ్రమతి కులూహలంగా.

“అనను క్షతియడు. సిరినంపదలతో తులదూగుతున్నాడు. పరాక్రమ వంతుడు గౌరవమర్శాదలకేం తక్కువలేదు” చెప్పాడు కృష్ణదాసు.

“కానీ రన్మల్‌గారూ ! వివావం సమానస్థాయిలోని వారికే శోభనిస్తుంది వారితోనో వియ్యడుందితే గొప్పీరిటివారికే అవమానం, ఇరువె పులవారూ లోకుల దృష్టలో కించబడతారు” తన ఆనుమూనం వ్య క్రీకథీంచాడు హడమతి.

ఉ లన పా ఆ విధంగా భావించే బదులు, పెద్దవాళ్ళతో సంబంధం కలుపుకుందే

ఎగ ము వాళ్ళ గౌరవం హెచ్చుతుంధని ఎందుకు భావించవు ? రెంకు వర్గాం వారి యాస్సూ పెరుగుతుంది" అన్నాడు కృన్ణదాసు. థి న! ఖు నే మీ, మాటంతో ఏకిభవించలేను. పెద్దవృక్షం తనీ ఎదుట చిన్ని చెట్టు? ఎదుగనీదుకూడా ! పిట్టకైనా మనుషలక్తైనా ఈ విషయంలో స్వభావం

చయత్నర ర్‌క్‌ ఒక్కటేశేమౌ 1 స్వోర్ధమూ ఒక్కటేనేమో !' తనసుచూలిన ధర్మం భేదుకదా * అన్నాడు హడమతి.

“*చిందన వృక్షం సరసన ఉంటే ఆముద వృేఇుంికి సైతం సుగంధం అబ్బుతుంది. ఇదికూడా నీవు వినేవుంటావు” అన్నాడు రన్‌మల్‌.

"వినడానిక్తై తే విన్నాను బూగానే ఉంది కొ* ఆది సత్యమో అసత్యమో ఎవరికి తెలుసు * ఏ కవి కల్పనో భావనో ఆయ్యే అవకొళం కూడా లేకపోలేదు కానీ రన్మల్‌గారూ నీచ జాతి పురుషుడు ఉత్తమ్త్రిం పెళ్ళాడితే అరను భిష్టు చవుతాడు లేదో కంటికీ కోకుండా పోతాడు. ఉన్న తవర్గాలవారు ఇతన్ని తమలో కలవంవ్మిరు. తమలో చేర్చుకోరు స్వకులస్తులు ఆతన్ని చీదరించుకుు దరిచేర చివ్వరు. అలాగే ఓ ఉన్నత స్థాయిలో? పురుషుడు సేచజాతికి నిమ్నకులా”కి చెందిన న్రీ* పెళ్ళిచేసుకుంటే కులస్తులలో అతనొక కంటకంగా కళంవంగా కనిపిస్తాడు ఆతం భార్యని ఊన్నతకులపు స్రీలు సమాదరించరు ఆదీ ఆసలు చిషయేం. నేను కృతియుడి? కాకు గనుక ఓ వతియునికి నాపిల్లనిచ్చే పుస్తి లేదు అయినా ఇపుడు ఏ క్షత్రియుడు ముందుకు వచ్చాడని ఒకవేళ వచ్చిమా శొనక్‌౨ ఇష్టపడి కళ్యాణం చే ఏకున్నో అత? ఇంధుమితులు ఈ వివాహా?కి సమ్మతీస్తారా ? నా చెన్టి తల్లి? ఆదరిస్తారో? నేను కూడా నొ కులంగురించి ఆలోచంచాలిగదా. పెస్టపోవప్టపోయాననీ డబ్బుకి లొంగిపోయాననీ నొ బంధువులు నన్నాక లుుడీకుకోరూ” ఆంటూ తన నురిర్హ ప్రశంగాన్ని ఆపాడు హడమతి.

హడీమతి వాదన ౨ ₹9ద్ధగా వింటున్న సేక్‌ కీరించంద్‌ టేక్‌ చంద్‌కి కోపం "పెచ్చుపెరిగింది. తన ఆగంహాన్న అదుపు చేసుకోలేకపో యా డతను.

సంయమనం, నిగంహం్క ఓర్చు అండరికి అఎవడవు హడమతివైపు నిప్పులు కురిపించేలా చూస్తూ, "ొహడమతీ నీ బుద్ధి భిన్నమైంది నీ స్థాయి, జాతి ఏమిటో మరిచిపోయావు. చూడు! వీళ్టయిదుగురు పాటన నగరంనుండి చచ్చారు. కేవలం అమ్మాయి వివాహంకోసమే .” అన్నాడు ఉగంంగా.

వడమతి నవ్వాడు,

గ! ధర్మచారిణి

ఆ నవ్వులో స్వచ్చత ఉంది. అమాయకం ఉంచి. మంచిచెడు లెరిగిన విచషణా ఉంది. అవతలి వ్యక్తిలోని అనవసర కోంధా౨ది జాలిపడుతున్నట్లూ ఉంది.

అశ్సీక్‌నార్తూ 1 మీరు ఎందుకలా ఆవేశపడుతున్నారు ? అనవసరంగా ఆపార్థంచేసుకుంటున్నారు. వీరంతా మహారాజు సిద్ధరాజు మనుషులని నాకు తెలుసు. కాం రానక్‌ం ఆడగడానికి వచ్చారని మాతం తెలియదు. సరేలెండి మీరు చెప్పడమూ మంచిదే అయింది. నేనో ఆడపిల్ల తండి9ని. ఆన్నీ తరచి తరళి తెలుసుకోవటం నా బాధ్యత, ఇది చేయకూడని పొరపాటేం కాదుగదా రాజైనా నిరుపేదైనా వివాహ సమయంలో బిడ్డ సుఖశాంతుఐకోసం కాపతంయపడటం సమంజసము, సహజమే కదా! తమ రెందుకు కుద్ధులవుతారు గలి అన్నాడు కొంతంగా,

ఇక రన్మల్‌కి కలుగచేసుకోక తప్పలేదు.

“హడమతీ విను. నేళ్‌గారికేం కోపం లేదు నీవు ఈ ఊరివాడీవి ఆయన స్వభావం గురించి నీకు బోగా తెలుగు వారికేనో తోంద ఎన్లున ట్టున్నాయి? ఈ ప్యవహారం త్వరగా నిర్ద్ణయమైతే వెళ్లొచ్చం వారు తృరపడుతున్నారు. నేను అమ్మాయి సంబంధం గురించి మాట్టాడటాంకి వచ్చానని వీళు నీతో చెప్పాడ గదా “* అన్నాడు రన్‌మల్‌.

“కవిగారూ నేను నిమ్నకులస్తుడినని తమకు తెలుసు మాలాంటి పేదల సంగలి ఎవరూ పట్టించుకోరు. మీరు నా ఇంటికి వేంచేశారంటే ఆది నా ఆదృష్టమే ఇంతకీ ఏ కుమ్మరి వరున్తైనొ మీరు రానక్‌కి చూళారా లేక మరొక రెవరై నానా?” అకిగాడు హడమతి.

“నీ కుమా ర్రేను కోరుకుంటున్న వాడు ఓ రొజపుత్రుడనీ మహాత్మా కృష్ణదాసు చెప్పాడు కదా అన్నాడు రన్‌మల్‌.

“ఇలాంటి సంబంధం ఇరువర్గాలవారికీ తేమం కొదు. గోప వారు గోప్పింటి వారితో, పేదవాన పేదవారితో వియ్యమందడం మంచిది సంబంధ బాంధవ్యాలు సమానస్తుకే శోళరిస్తాయి. గౌరవ పితిష్టలున్న రాజపుతుడు నా కూతుర్ని,

(ప్రయలత్నీం ర్‌? శ్రివలం ఓ కుమ్మరి పిల్పని చేసుకుని ఏం సుఖపడతాడు ! అమ్మాయి జీవనం కష్టాలమయం అవుతుంది. వ్యర్థంగా లోకులు నావైపు వేళెత్తి చూపుతారు, గౌరవ పితిష్టలు పెరగటం ఏమోగానీ అపిదిన్షపాలవటం తథ్యం” అన్నాడు హడమలి.

"*ఎంతో అనుభవజ్ఞుడిలా మాట్లాడుతున్నావు. కాం పితిచోటా పితి ఆవకాశం ఒక్కతీరుగా ఉండదు, ఏ ఉద్దేంతో, ఏ తపనతో, ఏ కొర్యసిద్ధికోసం రానక్‌ని ఆ రొజపుతుడు కోరుకుంటున్నాడో నీకు చెబితే, ఆ రొజపుతుడెవరో చెబితే ఎందుకు వివాహం చేసుకోడలదాడో చెలితే నీవు తృణీకదించవని నా విశ్వాసం” అన్నాడు రన్మల్‌.

అప్పో మరొొకరో ఏదో చెబితే ఒకరకంగా, లేకుంటే మరొక రకంగా మాట్లాడేవాడినిగాను నేను. మీకు తెలుసో తెలియడో కానీ నేను నియమానుసారం కర్మనాచరించే వ్యక్తిని. పిపంచంలోన ఏ తళుకు బెకుకులూ నన్నా కర్షించలేవు ఈ జగతి నక్వరమైంది. అనిత్యం, అశాశ్వతం. క్షణికమైన సంపదలూ, పేరు పితిష్టలూ నన్ను పిలోభపెట్టలేవు. నా జాతికి మచ్చతెచ్చే వాడినికాను నా పేరునూ, నా కుమా ర్తెనూ ఆకొళాని కెక్కించదలచుకున్న అ రాజపుతు9 డెవరో చెప్పండి.” అడిగాడు హడమతి.

తొమ్మిదప అధ్యాయం వాదోపవాదాలు

ఆ రోజపుతుడెవరో తెలుపుమని ఆడుగుతున్న హడమలిని ఉద్దేశించి,

"హడమతీ నగీకేమైంది. కొత్తగా మాట్లాడుతున్నావేం ? ఇతనెవరి మనిషో నీకు నిజంగా తెలియదా?” అంటున్న 'సేశ్‌ కరంచంద్‌ టేకచంవ్‌ స్వరంలో వ్యంగ్యం తొణికీసలోడించి,

*ఆయన ఎవరి మనిషో తెలుసునుగా” ఎవరు పంపగా వచ్చారో తెలియదు” అన్నాడు హడమతి

“*వీరు ఎవరి మనుషులో వారే పంప్‌ ఉంటారు. వీరు మరొకరి నేవకుట కొరుకదొ రాజుగారి సభికులు ఆంతరంగికులు మరొకరఠికీ సీవకులుగా వ్యవహా శిస్తారా * మరొకరీ పనులు చేయడానికి బయళ్టేరుతారా” పిశ్నించాడు సేగ్‌ కరంచంద్‌ పేక్‌చంద్‌.

బనరే మంచిడి చెప్పం రన్మల్‌గొారూ ఏమాజ్ఞ” ఆడిగాడు హడమతి వీనమింగా.

“"ంజరోత్‌ దేశపు పాటన నగరాధీపతీ మహారొశ్‌ సిద్ధరాజు జయసింవా పంపగా వచ్చాను. నీవు రొనక్‌ నేవి సిద్ధరాజుకి సమర్పిస్తే ఆయన ఆమెను తన పట్టపు రొజిగా చేసుకుంటాడు. ఆమెను నొతో పంపించండి" చెపా ఎడు రన్మల్‌ శ

“మీ వొక్కుల్లో నిఃముందని నాకు సోక్షమేమీటి

ఆ షణంలో ఎందుకో రన్మల్‌ ఏచక్షణ కోల్పోయాడు రానకొకి సంఐం ఢీంచిన వివరాలని 'సేకతించడానికే పొాటన నగరంనుండి అతనొచా ఎడు పైగా

వారోపవాదాలు ళ్‌? హడమతి, రానక్‌లు సంబంధంపట్ల సుముఖంగా వుంటేనే ఆమెను'తీసుకు వెళ్తానని అరను వారితో శంపిదించాలి కానీ తొందరపాటులో అనాలోచితంగా అనేశాడు మజీఐడీకి రాగానే ఆమె వివాహం ఎక్కడా నక్ఫయం కాలేదని తెలిసింది. ఈ సంబంధం చేజారిపోతే పద్మినీ జాతి స్త్రీ దొరకడం కష్టమని భావించాడు రన్నల్‌. కష్టమవృతుందని ఎందుకు భావించాడంటే పద్మి?జాతి స్రీలు పిళయం వచ్చే వరకూ ఉంటూనేవున్నా ఎక్కడో ఓచోట అరుదుగా మాతిమే జన్మిస్తారనేది సత్యం ఆయితే నోరు జారింది అల్లాటప్పావ్య క్రికాదు మహాకవి. రొాజధర్మాల్నీ, యుక్తాయుక్తాలన్సీ మంచీవెడు విచకణనీ ఎరిగిన వివేకళాలి పిజ్ఞాపాటవాలతో విలసిల్లునున్న పితిభావంతుడు కనుకనే మణంలో తేరుకున్నాడు.

“నేను స్త్పాయంగా నీ ఇంటికి రావటమే సాక్ష్యం, ఇంకెలాంటి బుజువు కావాలంటావు”.

“మహాకవీ ఆగాగరిక్‌డినే ఆయినా సింధూదేశంలో నేనుండే రోజుల్లో కొంక సంస్కృతం ఆధ్యయనం చేశాను. ఆందువల్లనేకొబోలు లోకజ్ఞానం కాస్తయినా వంటబట్టీంది. సిద్ధరాజుకీ రానక్‌కీ పెళ్లి కుదర్చచానికి వచ్చాన మీరనడం నాకు ఆక్బర్యార్ని కలిగిస్తోంది ఇంతకు క్రితం మనం ఎన్నోసార్లు కలుసుకున్నాం, అప్పుడు మీరీ విషయం పిస్తావించేలేదు. సిద్ధరాజు అధికారం గుజరాత్‌ కే పరిమికం నేనుంటున్న ఊరు రాఖంగార్‌ రాజ్యంలో౨డి. నన్నాళ్లా పించే అర్హత రాఖం గార్‌ కుంటుందేకాని సిద్ధరాజుకుండదు. రాఖంగార్‌ ఆజ్ఞలేనిదే చన్నుగానీ నా కూతుర్నిగానీ మరొకరాజు తీసుకువెళ్ళలేరు. ఒకవేశ మూ అమ్మాయికి మీరు వివాహ సంబంధమే తెప్తే ఓ కుమ్మరియింటి సంబంధమే లేవాలి. సిద్ధరాజులాంటి వీరుడు, రాజపుతిరాజు ఓ కుమ్మరి కన్యను తన రాణిగా, పట్టపు రాణిగా ఏనాటికీ చేసుకోడు. రాజు రాజే! కుమ్మరి కుమ్మరే ! బుద్ధిమంతుడైన ఏ రాజు కూడా శష్టాబారవ్యవహారాలకి విరుద్ధంగా ఇలా సందేశం పంపించడు, నేను ఆడపిల్ల తండి? ఆడపిల్ల తండికి సైతం ఇష్టాయిష్టాల్హూ ఆళశయాలూ, లాలూ ఉంటాం. వాటిని గౌరవించటం విజ్ఞుం లక్షణం. రాశైనాసరే ఆడవీళ్ల తండి? ఆలోచనల్ని మన్నించవలన్‌ వుంటుంది. పైగా మీ దగ్గర మారాజు రాఖంగార్‌ ఇచ్చిన పిమాణపతిమేడి లేదు ఆయన పంపించిన ఉన్నతాధికారి మీ వెంట రాలేదు. ఆ ఎన్నళాధికార్పో ప్రుమాణపతుమో మీతో వుంటేమీ

60 ధర్మచారిజి మాటల్ని యరధార్థమని ధృవీకరించుకోవచ్చును. బుజువు లేనిది మీరు నా కుమా కోసమే వచ్చారో, లేక ఇంకే ఉద్దేశ్యంతో వచ్చారో నాకెలా తెలుస్తుంది ? ఎలా విశ్వసించమంటారు ?* అడిగాడు హడమతి.

వాడమతి పిస్తావించిన విషయమంతా యధార్థమే రన్మల్‌ కల్పనలనూ కట్టుకథలనీ మరిచిపోయాడు. అబద్ధాంకి ఏలుకడ ఉండదు తను సిద్ధరాజు ఆమ్మాయిని తీసుకుని రమ్మంటే వచ్చానన చెప్పలేక పోయాడు. సిద్ధరాజ రానక్‌దేని వివరాలు సేకరించుకుని రమ్మన్నాడే తప్ప ఆమెనే వెంటబెట్టుకుని రమ్మని చెప్పలేదు. పైగా వాప్ల అంగీకరించాకే వివాహం చబేసుకు-టాననా గడు కాని బలవంతపెట్టి ఒప్పించుకుని రమ్మని ఆదేశించలేదు అలాంటప్పుడు సిద్ధరాజ ఠానక్‌ని తనవెంట తెమ్మన్నాడని ఎలా చెబుతాడు ?

ఏ వ్యక్తికైనా సర్తైన దృఢ సంకల్పం, లమ్యం, స్థిరనిశ్చుయం లేకుండే సళ్ఫలిళాలు లభించవు. స్థిర నిశ ఏయంలేనివారి పి యత్నాలు నిష్ఫృలమవుతాయి ఈశ్వర భక్తుడు స్మత్పవర్తనతో భక్తిమార్గంలోనే నడుస్తాడే తప్ప సులభకర మైనదనో, లాభప్రిదమైనదనో వకఏమాన్గాన్ని ఎన్నుకోడు భక్తే అయిన జ్ఞానమే అయినా, కర్మ మైనా ధర్మ మైనా కర్మ ఫలసిద్ధి పొందకపోతే ఎంతఠి వారే అయినా గురుకృపకి పాతులు కారు. గురుకృప పొందితే సర్వం లభించిన్రే గురువు తన ఆత్మికళ క్రినచ్చి భక్తుని జ్ఞానిగా, కర్మేస్టీగా, ధర్మేష్టిగా మారుస్తాడు సత్యమార్గపు రహదారి చూపిఆచి మంచి సంస్కారాలు పిసాదిప్తాడు. ఆప్పశే భక్తునికి సాహసం, దృథఢత్రం, పవిత్రత, సత్యసంధత చేకూరుతూయి. గురువు సత్సంగం ద్వారా ధర్మ నియమాలను ఆడ్రేశించి సొరతత్వ జ్ఞాన ప్రదానం చేస్తాడు తరువాత శిష్యుని మకోవాంఛలన్నీ పూర్తి కావాలనీ, ఫలించాలనీ కాంక్షిస్తాడు అంతటా ఈ ఒక్క యమమే పచిచేస్తుంది. సమయం, ఘటనల అంతరం సదా వుంటూనే వృంటుంది.

పద్మి౨ జాతికి ఎండిన రొనక్‌దేవిని ఎలాగైనా సాధించుకు వెళ్ళాలి చృఢమైన. సంకల్పం రన్మల్‌లో ఉంటే, కృత శశ్చుయంతో అతను ఐయక్లే! ఉందే ఓ మట్టికుండలు చేసుకుబితికే కుమ్మశి మనిషిచేత ఆవమానం జరిగే! కాను నిరత్తరుడయ్యే పరిస్థితి ఎమరయ్యేదీకాదు. రన్మల్‌ ఉదాసీనవై ఖరి? గమచించి సేశ్‌కరంచంద్‌ దేకిచంద్‌,

వాదోపవాదాలు |

“హడమకీ ! నీకు నామీవకూడా విశ్వాసం లేదా? నీవు ఈ ఊరికి వచ్చిననాటికుండీ నన్ను చూస్తూశేవున్నావు.. నాతో పరిచయమూవుంది. నేను అఎద్ధ3 చెబుకారా” నావ రన్మల్‌ బాగా తెలుకు. నామాట విని ఒప్పుకో ”* అన్నాడు

“నరే! మీమాట వింటాకే అనుకుందాం. అందుకు నేనేం చేయాలి? నన్నేం చేయమంటారు

“*రానక్‌ దేవిని రన్మల్‌ కప్పగించు”.

“టహో అదా మీరిచ్చే సలవీ. సెిగ్‌గారూ ' మ౦ద్దరి మధ్య ఇచ్చి పుచ్చుకునే వ్యవహారం ఉంది, నిజమే ! మీకు నేను కొంతి పైకం వోోవున్నడీ నిజమే. అందుకం మీరిచ్చే ప్రతి సలవి పాటించాలని నియమంలేదు. మీరు నక్ను ఐలవంతపెట్టలేరుకూడా . మీపై నాకు విశ్వాసం లేదు. మీరు చెప్పారం మీ మాటనే ఆధారంగా తీసుకొ నా కూతుర్ని ఇవ్వుమంటారా ? ప్రపంచంలో ఆడపిల్ల తండి99 నేనొక్కడినే కొదు. న్యాయం మీరే చెప్పండి. ఒకవేళ నేను ఒప్పుకున్నా సిద్ధరాజుకి కొటోయే పట్టపురాణిని అపరిచితులైన ఇద్దరు ముగ్గురు వ్యక్తుల వెంట పంపటం గౌరవపిదమేనా పరువు పితిన్టల్ని గుర్తుచేసుకోవా ల్సిన అవసరం లేదా ? మొక్క అనుమానం. నేను రానక్‌ని పాటన నగరా)కీ పంపిస్తే ఈ విషయు ఎలాగైనా ఈ దేశపు రాజు రాఖంగార్‌కి తెలుస్తుంది. తన అనుమతి లేకుండా ఈ సంబంధం ఎందుకు ఇగ్చయించానో చెప్పమని నన్ను నిందీస్త నా దగ్గర సమాధానం ఏముంటుంది. నీళ్ళలోవుండి మొసలితో వైరం పెట్టుకోవటం సబజేశా ? తన ఆజ్ఞలేనిదే రానక్‌ వివాహం నిశ్చయించవద్దని ఒకసారి నన్నాయన ఆదేశించాడు దాన్నె ఊల్లంఘించలేను” ఖచ్చితంగా చెప్పాడు హడమతి

“లిక చాలా తెలివి మీరిపోయావు. ఎవరిమాటనూ వినవు, ఎవరినీ నమ్మవు” నిష్టూరం ధ్వంచింది సేఠ్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌ స్వరంలో.

“=-పేళ్‌గారూ ' వినండి. ఇది ఎవరమూ కోపం తెచ్చుకోవలసిన సమయం కాదు. హడమతి చెప్పేదీ నిజమే వ్యవహారాన్నే చెబుతున్నాడు వివేకంతో ఆలోచించి “మంచి'ని ఆదరించేవాడే బుద్ధిమంతుడు. విచక్షణా రహితంగా కర్మ

గ ధర్మచారిణి చేస్తే మంచి ఫలితాలు రావు తొందరపడే విషయం కొదిడి'” కృష్ణదాస్‌ క ల్పించుకున్నాడు.

“*హడమకతి మేలుకోరే మేము అతన్ని త్వర పెడురున్నాం పిస్తుతం సిద్ధరాజు మనసు రానక్‌పైన ఉంది. రేపు ఎవరిపైకి మక్కుతుందో ఏం జరుగు తుందో ఎవరు చెప్పగలరు ? రాజుల చిత్తాలు చపఎమైనవికదా ” మృదువుగా చెప్పాడు రన్‌మల్‌.

“స్థిరచి త్తంలే౨ివారికి ఎవర్రైనా తమ బిడ్డంసారా? ఇస్తే పిల్ప సుఖపడు తుందా? అ సంగతి తెలిసీ ఎవరిస్తారు? తమ సంతాశాన్నె బావిలో పారెళ్ళూ ల౫ ఎవరనుసంటారు ? ఎవరూ ఆకుకోరు మనసు టేఎవారి కిచ్చి అమ్మాయి కష్టాల్లో పడవేస్తే ఆమె జీవికం నాశనమైపోతుంది. కనీ, పెంలీ, పెద్దచేసింది మనోవిళ్ళలత లే౨వారి కివ్వుడానకా? పెద్దంపై తనకు గం అభిమాశంవల్లనో భయ వల్లనో సిస్గవనో ఆమ్మాయి వ్యతిరేకించకపోవచ్చు. కాశ చుంఏ వరుడిని వెతికి అమ్మాయినిచ్చి కళ్యాణం చేయడం తల్రిదండుం కనీస బాధ్యత” అన్నాడు హడమతి.

“ఆసలు ఏవయం చెబుతా వినండి. హడమతికి మనసులో ఈ వివాహం పట్ట ఆసటక్తిలదు ఇష్టం లేదని తెలిసిపోతూనే ఉంది జాలిరీత్యా కుమ్మరి వారైనా బ్రాహ్మణు)లా కాహ్రైల్హూ నీతులూ ఎల్లెవేస్తున్నాడు ! పంల కుమ్మరి బుస్టి ఎటుపోతుందీ * కలికొంం కలియుగంలో ఇలాంటి వింతలూ, విపరీతాలి జరుగుతుంటాయి మరి ” అవహేళన చేశాడు కరంచుద్‌ టేక్‌చంద్‌

“కుమ్మరింట్లో జన్మించినా నేనూ మంిషినే. పనవునికాదుు మనిష్‌ జన్మ మె త్తికూడా పశువులా మారలేదు. పశవులా స౦వర్తించటంలేదు. కుమ్మరి వాడు నీచజాలి ఆని తెలిసే మరి తమరు ఎందుకొచ్చారు* నా కూతురు మీకు యోగ్యురొలుగా కఠిపించిండా ? వృధాగా ఎందుకొబ్బారంట ! వాద పితివాదాలు వాగ్యుద్ధాలూ ఎందుకు * ఇక ఈ ప్రస్తావన ఇంతటితో ఆపితే మంచిది”. తీవిం గానే చలించాడు హడమతీ

ఉపి అధిక ప్రసంగం శతి మీంచిపోతోంది.. ఏమిటసలు నీ గొప్ప నీ శెందుకీ పొగరు ? నోరు నంభాళించుకుని అణకువగా అడిగిందానకి మాత్రమే

వాదోపవాదాలు 88 సమాధానం చెప్పులేదూ. ఈ దుడుకు వైఖరికి త%నశాస్తి జరుగుతుంది. ఆనుభవించాకకొనీ నీ కళ్ళు తెరచుకునేలా లేవు జాగ్యిత్త '” హుంకరించాడు

“ఇన్ని మాట లనవనరరి నేను శా కుమార్తెను మరో జాతీివారి కివ్వను. నాకుమాలర్తనా ఇష్తం. నాపైన నిష్కారణంగా ఎవరైనా అత్యాచారం ఎందుకు చేయాలీ * ఆ అన్యాయాన్ని నే నెందుకు భరించాలి? నామీద పెత్తనం చెలా యించే వాక్కు ఎవరికీ లేదు పైగా మీ బెదిరింపేమిటటా ? మీకు వందో యాభయ్యో బాకీ ఉన్నాననేకదా మీరు పెత్తనం చేయమాస్తున్నారు. వడ్డీతో సహా మీ పైకం మీ రలాగూ తీసుకుంటారు అంతమాతాన నాపై అత్యాచారం జరిపిస్తారా 1 వొణంకీయ ప్రయత్నిస్తారా ? కాలీ ఒక్క విషయం తెలుసుకోండి. మీ రెవ్వరూ నన్నేమీ చేయలేరు. ఇన్ని మూటలెందకు * ఎవరు సంతోషంచినా, బాధపడివా నేను పట్టించుకోను మా రానక్‌ న ఎవరికీ ఇవ్వను నా కంఠంలో ప్రాణం ఉన్నంతవరకు రానక్‌ ౨ నేను రక్షించుకోగలను. మీ దగ్గర బాహ్య శక్తులూ, ధనబలాలూ ఉండచ్చు ఆవి నా దగ్గర లేకపోవచ్చు. ఆయితేమాత)ం? నాకు ఆ పరమాత్ముని ఆభయం, కృపా రషణా ఉన్నాయి. నన్ను కాపాడేం దుకు అవి బాలు” ధర్రైర్యంగా తొణక్కుండో అన్నాడు హడమతి

వచ్చిన కార్యభారం ఎక్కగినుండీ ప్రొరంభమై ఎటు దారి తీసింది? త్వరపడితే జరిగే కార్యమైనా మరింత క్రిష్ప3రమపుతుందరి అందరికీ ఆర్థం అయిపోయింది. మౌనంగా వీఠి? పరిశీలిస్తున్న కృష్ణదాసుకి క ల్పించుకోక తప్పలేదు,

“హడమతీ నీవు తెలివైనవాడివి. నీ విలా త్వరపడటం, ఈ విధంగా మాట్లాడటం నీకు శోఖించదు” నచ్చ చెప్ప ప్రాయత్నిందాడు.

“ప్టిట్ళిమి. నే నెలాంటివాడినో మీకు తెలుసు, కల్మషాలూ, కలహాలూ, నా కిష్షం ఉండవు మనసులోని అభిప్రాయమే. వర్భయంగా. చెబుకాను- ఇది నా తప్పా ఎవరైనా నన్ను అనవసరంగా నిందిస్తే పీడిస్తే, భయపెట్టా ల) చూస్తే నాకేం ప్పనట్లు మౌనంగా ఎలా ఊర్కోోమంటారు ? ప్రపంచంలో న్యాయాంికి స్థానం లేకుండా పోయింది ఇచే బొధగా ఉంది. పేళుగారు మా రొనక్‌ వివాహం విషయంలో కటువుగా హెచ్చరిస్తున్నారు. ఒకవేళ విధినళాత్తూ

నొకు వచ్చిన సమస్యే ఆయనకే వస్తే ఏంచేస్తారు ఇలాగే ఎవరేసలవో ఇప్తే అదే పాటిస్తారా ?” అడిగాడు హడమతి.

వింటూవున్న సేశ్‌ కరంచంద్‌ పేకొచంద్‌ మనసు భగ్గున మండింది. కట్ట

“*టరీ కుమ్మరీ నీచుడా నీ కెంత ధ్రైర్యంరా ? నన్నెదిరిస్తావా ? పైగా వీతో నన్ను పోల్చుకుంటావా ?” ఉదేేకంతో చేతులు తిప్పుతూ ఊగిపోయాడు

కృష్ణదాస్‌, రన్మల్‌ తదితరులు ఆతన్ని శాంింపచేసారు.. లేకుంటే ఏం సంభవించేదో 1

“రన్మల్‌ గారూ ! జరుగుతున్నది చూస్తూనే ఉన్నారుగదా ' మీ రాకలోం ఆంతరొర్ధ మేమిటి? మీ ఉద్దేశ్య మేమిటి? అసలు విషయం పరిష్కరించుకోక పోగా ఈ ప్రైరాల్ని పెంచటం ఏమిటి” అడిగాడు కృష్ణదాసు అయోమయంగా

“స్వామీ! ఇందులో నా దోషమేం లేదు 'సేర్‌గారే తొందరపడు తన్నారు. కోపగించుకుంటున్నారు రన్మల్‌ బాధగా చూశాడు

“వెళ్ళండి. వెళ్ళి ఏంచేసుకుంటారో, మీకు చేతనైంది చేసుకోండి నాలుకని అదువులో పెట్టుకోవటం నేర్చుకోండి. మీలాంటి మనుషులు ఏదో అన్నారన్కీ ఏదో చేసారనీ నేను బాధపడను. చింతించనుో ఆంటూ హడమతి ఆవేంతో ఊగిపోయాడు,

“'పేళ్‌గారూ ! మనస్సు గట్టిపరచుకొనండి. రైర్యం వహించండి. మీ శీంతలా బాధసడవలసిందేమీ లేదు. హడమతి ఆవిపో౦యాల్లోనాకేం. దోషాలు కనిపించటంలేదు ఏ తల్లిదండులకైనా తమ సంకానంమీద సంపూర్ణంగా హక్కు. ఉంటుంది. శాస్త్రాల్లో నిమ్న కులస్తులకు తమ పీల్లలమైన అధికారం లేదనే పిసదక్తి ఎక్కడాలేదు, నిమ్నవాతివారైనా, ఏజాతి వారైనా వారీ సంతానంమీద వారికున్న వాక్కును ఎవ్వరూ కాదనలేరు. రన్మల్‌గారూ వృధాగా విషయాన్ని తమరు సాగదీశార. కొన్నిసొర్తు ఇలాగే సంబంధాల నిశ్చయమైన ఉదంతాలు, చెడిపోయిన వైనాలు ఉన్నాయి. పిలిచోటా నిర్ణయత, కలోరత్వం పనిచేయవు మీరిక ఇక్కడినుండి దయచేయండి. నేను హడమత౭ికీ

వాదోపవాదాలు కిక్‌ నచ్చచెప్పుతాను. అతను ఒప్పుకునే అవకాళం లేకపోలేదు. సావధానంగా ఆలోచించుకోనీ” కృష్ణదాసు శాంతింపచేశాడు అందరినీ.

ఈ మాటలు విన్న సేక్‌కరంచంద్‌ టేకొచంద్‌ హడమతిని ఎగతాళిచేస్తూ ద్వంద్వార్థాలొచ్చే ఒక సామెత అన్నాడు. దాంతో మళ్ళీ హడమలికి కోపం వచ్చింది,

“=-పిల్‌శార్తూ! నేన్స సరిగ్గా లేకుంటే మీరు వక౦మార్గ్షాన తచ్చి ఇలాంటి సహసం చేసీవారుకాదు. కానీ ఒక విషయం స్పష్టం చేస్తున్నాను మళ్ళీ 1 మళ్ళీ 1 ఠరావక్‌ కోనం సింధుదేళశం విడిచి కచ్చదేళానికి వచ్చాను కచ్చదేశపు రాజు “థాఖభాపూలానీ" రానక్‌ని కోరటంతో పారిపోయి ఇక్కడికి వజ్చాను. రాఖంగార్‌ రాజ్యంలో ధర్మం; న్యాయం రాజ్యం చేస్తున్నాయని మబీబడీలో స్థ పడ్డాను. ఇక ఈ దేకంలో కూడా నాపై అత్యాబారం జరీగిరే తాడో పేడో తేల్చుకుంటాను. నాపై కక తీర్చుకునేవారో, నేనో మిగులుతాం. నాకు ప్రాణాలపై తీపిలేదు.. నాకు నా ప్రొణంకన్నా కుమా_క్తై ముఖ్యం” ఆవేశంగా అంటున్నాడు హడమతి. గ

"ఆయితే నా బుణం తీర్చే విషయం ఏంచేయ దల్చుకున్నట్లు ఎగ్గాటే ఆలోచనేనా ? తీర్చే ఉద్దేశ్యం లేదా *” కరంచంద్‌ బేక్‌చంద్‌ చెలరేగిపోయాడు.

“చ్పిక్‌గారూ 1 మీరు నాకిచ్చిన వంద రూపాయల బుజానికి అంతకంటే ఎక్కువే వడ్డీ రూపేణా వసూలు చేశారు. అయితే నేను విశ్వానఘమాతక్షుడిని కాను. నా దగ్గర దివ్యం ఉన్నప్పుడు మీ బాకి పూర్తిగా చెల్లించివెస్తాను. బుణం తీర్చలేదనే నా ఐలహీనతని ఆలుసుగాచేసి మీరు నా కిన్లంలేని పనుల్ని నాచేత చేయించలేరు.. అది అసాధ్యమని తెలుసుకోండి” అన్నాడు వాడమతిః

*స్యగ్రే 1 నేట్‌నుండి వారంరోజుల లోపల నీవు నా అప్పు తీర్చి వేయాలి” కోపంగా అన్నాడు “పీక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌ చంద్‌.

“చూద్దాం” అన్నాడు వాడమతి నింపాదిగా

“ఒక వారంలోగా చెల్లించకపోయానో నీ ఇల్లా, సొమాను, ఉన్న ఆస్తీ జప్తు చేసుకుంటాను” పేళ్‌ నాసికాపుటాలు అదురుతున్నాయి.

శ్ర ధర్మబారిణ చూపుల్లో తీళ్లత కరకుదనం ! కోపం 11 *హు(? నువ్వు “నా వెంుుకని సైతం కదల్బలేవు. అభయహస్తాలరో నన్ను రక్మంచే కరుణామయుడు, దీనజనరక్షకుడు పైనున్నాడు. సాధారణమైన ఓక మిష అన్యాయాలు నన్నేమీ చేయలేవు. వాడమతి కుమ్మరివాడూ అన కోకండీ ! నేను పొొణాలతో ఆడుకునే మ)౨ిషినశే ౨౫ం మీకు తెలియదు. నాకు హైజంమీద శ్రీపిలేదని ముందే చప్పాను జీవించాలనే వ్యామోహం అంతకంల లేదు, ఒంటతిగా ఈ లోకంలోకి వచ్చిన నేను ఒలటరిగాశే ఎళ్ళాలి ఏక్షణంలో పిలపొస్తే అప్పుడే పోొాణభయంలేని నాతో నీలా వడ్డీలు త౨ బితికేవాడు. పోరీ పడలేక. పడినా గెలువజాండని తెలుసుకో” ఏకవిగినఆపకుండా _టపాటపా అనేశాడు హడమతి, లోలోన పేర్‌ వణికిపోయాడు. తనంతటి. రనవంతుని ఓ దరిదుడు ఎదిరీంచటం ఆడీ రన్మల్‌ కృష్ణదాస్‌ వంటి వారి ఎదుట. ఎంత అవమానం అనుకున్నాడు కోధంతో అవమాన భారంతో అతని పెదవులు వణకసాగాయి కృష్ణదాస్‌ మళ్ళీ వీశ్చిద్దరిని సమాధాన పరిదాడు (€ “నివు శబ్యలుని భక్తుడవు ఇలా ఎందుకు బయటపడ్‌ ఆల్బరిపాలవుతావి సర్వం ఆ పరమాత్మునికే నిర్ణయం వదిలెయ్యరాదూ ” హడమతికి నచ్చచెప్ప వోయాడ్కు “స్వామీ ! మీరే చూస్తున్నారోదా. ముందుగా ఎవరు కయ్యానికి కొలు చువ్వారు * ఎవరు సభ్యత మరచిపోయి. పివనర్తించారు ? న్యాయం చెప్పండీ తమవంటి- సజ్జనులకు ధనవంతుడనీ, ధనహీనడనీ తేడాలు ఉండవుకదా” చెప్పండి * నేరంనాహ? ఈ వడ్డీవ్యాపారిదా *” చిన్నపిల్లలు దేబ్బలాడుకుం "పెద్దవారిని తీర్చుబెస్సు మన్నట్టుగా ఉంది హడమతి వైఖరి, “ఆతనికి ధనఐలం ఉండటంతో ఎలాగైనా మాట్టాడగలడు" ఆన్నాడు కృష్ణదాసు. “అయికే మాత్రం నాకేం తక్కువ నాకు ఈళ్వురభ క్రి ఆనే ధనం ఉంది పోలిప్తే నావే ఎక్కువ బగువ్తు కూగుతుండి” హడమతి మొండీగా అన్నాడు.

వాదోపవాదాలు 6?

"భఖాష్‌ ! దేవుని పై విశ్వాసం ఉన్న వాళ్ళకి కష్టాలు కలుగవు. ఇంతకీ అశలు విషయం చెప్పుమరి ! రన్మల్‌కి ఏం సమాధానం చెబుదాం?” ఆడిగాడు కృష్ణదాసు.

“కృమ్మరి కన్య షశియునోక్‌ తగదని మిలే ఆయనకి నచ్చజెప్పండి. ఒకవేళ జంగానే సిద్ధరాజుకి రానక్‌ మీద మనసుంటే సొంప్రదాయసిద్ధంగా, రావలసిన పద్ధలితో రాజునుండి సందేశం రావాలి. నాకు పరిపూర్ణ విశ్వాసం కలగాలి. అపుడు ఆలోచిస్తాను, - వ్హాకు మ్ధచిదని తోచిండే ఆచరిస్తాను చెప్పాడు హగమతి-

త*చాల్చాలు !' ఇక్‌ ఏమీ చిప్పనక్కర తేడు. శండు నసలంంలోపీ మీకా విశ్వాసం కలిగిస్తాం. సగౌరవంగా లాంఛనాలతో రాజునుండి మీకు శబుర్‌ిదు శుద. సేల్‌గారూ! మీను కూడా కోపానికి వశులణు కావటం జూగోలేమ, వాడమలి తెలివైనవాడు అన్ని పనులూ పద్ధతి పికారమే జరుగుతాయి” అన్నాడు రన్మల్‌కవి,

పదవ అధ్యాయం వివాహం!

నంత్‌ కృష్ణదాను, సేల్‌ కరంచంద్‌ పేకచంద్‌, రన్మత్‌ ధసోం) తడిరరులు వెళపోయాళు,. ఇంట్లో హనమతి ఒక్కడే ఉదాసీనంగా హర్చు? జరీగిన పంభాషణని తలచుకోసాగాడు. అలా కొంతసేపు గడీబాక రాన్‌ ఫెలవంతంమీద కొళ్లు చేతులు కడుక్కుని భోజనాదుబు ముగించాడు. విశ్తోంతిగా ఆతను కూర్చున్న తరువాత ఆతని భార్య పుంజీ, కుమార్తె రానక్‌ భారవగా 'సేక్‌తో ఘర్షణకు దిగవలసిన కొరణమేమిటని ప్రశ్నించారు. హడమతి అసల విషయం తు.చ. తస్పకుండా వివరంగా చెప్పాడు. ఆతని భార్య పుంజీలో కొద్దేగా లోరమోవోలు స్రలోభపెట్టోయి.. ధనికుడి ఇంట్లో బీర్ల సుఖపడుకుంద) ఆళపడీ భర్తతో ఇలా అంది. "ఇందుకు సంతోవించవలసిందిపోయి. కార ఎందుకు నిరొకరించావు? సిద్ధరాజు రొనక్‌ను తన రాణిగా చేసుకుంటే అని మనమ్మాయి సోభోగ్యమూ, అదృష్టమూ అవుతుంది. నువ్వెందుకు ఆడ్డుచెప్పావో ఆర్థం కొవటం ళేదు. రానక్‌ ఎవరో నీకు తెలుసు. గొప్పింటిబిడ్త గొప్పింటి వెళ్ళటమే ళోభనిస్తుంది. కుమ్మరింటికీ రొనక్‌ కోడలుగా వెళితే ఏం బాగుంటుంది” రొచకన్య రొజగృ్భవాోనికీ చేరటమే ఉత్తమం. మనింట పెరిగినా రానక్‌ మఖ తేజస్సు, వినయవిధేయత సౌశీల్యత ఆమెకు ఓ పిత్యేకతను సంతరించి పెట్టాయి ఇంటిపన్లు మన సంతృప్తి కోసమే చేస్తుంది. ఆము నడకలోనే రొచరీవి స్పష్టంగా కనీపస్తుంది. మట్టీకోసం పంప్‌నాొ, కుండలు మోయమని చప్పీనా మాప మాట్లాడకుండా చేస్తుంది. కొనీ ఈ పనులేవీ చేయరాని చేయకూడని సుమ సుకుమారి రాన్‌. నీవు ఎంతటి పొరపాటు చేశావో తెలుసా ! మళ్ళీ ఇలాంటీ ఆవకాళం కొవాలంటే మాతం వస్తుందా * కటువైన సంవాదానికి ఫలితంగా ఎలాంటి పఠీణోమా లేదురపుతాయో ? సీక్‌ దుర్మార్గుడు. పైగా మనం అతనికీ

వివాహాం 69 బుణపడివున్నాం. సిద్ధరాజు కూడా కరోర హృదయుడు. ఇద్దరు కూ%రులు కలిని చేసిన ఆలోచన ఏ వినాశనానికి దారిలీస్తుందో ? ఒకటి రెండుసార్లు ఆలోచించుకుని సమాధానం చెప్పాల్సింది” అందామె.

“నాగా ఆలోచించే ఆ సమాధానం చెప్పాను”.

"సిస్ప ఆలోచించి జవాబు చెప్పివుంటే పేళ్‌ కరంచంద్‌కు ఇంతటి అవమానం జరిగేదేకొదు” అంది పుంటి.

“ఇప్పటీదాకా బయథివాళ్ళతో పోట్లాడేను. ఇంట్లో నీవుకూడా నాకు వ్యతిరేకంగా వాదించి,.నా అభిప్రాయాన్ని మార్చాలని చూస్తున్నావా 1“ వాడమకి న్వరంలో ఆవేధన స్పష్టంగా వినిపించింది.

పుంజీ నవ్వింది.

“లేదు! లేదు ! నేను వాదించాలనుకోవటంలేదు.. రానక్‌ నాకు మాత)9 పరొలి విల్ళాఏం ! కుమా రర్తెనేకదూ 1! రావక్‌కి సంబంధించిన విషయం గనుక చర్చించాలని భావించాను. నాకా మాతం బాధ్యతా, వాక్కు. లేవా” అండి

రానక్‌ ఓ నిమువంసేపు తల్లిముఖం చూసి తరువాత తండివైపు చూసింది.

“"పుంజీ రానక్‌ నీ ఒడిలో పెరిగింది. కొనీ నీవు ఆమె మనసును అర్థం చేసుకోలేక పోయావు. వానక్‌ నిజస్వలొవం నీకంటే నాకు వాగా తెలుసు”

“హ్ప(! సకేలే సంబరం* నాకంతే *శే. ఎక్కువ తిలసా ఏం! ఇన్నాఘ్ఫ ఆడవాళ్ళు ఇష్టాయిష్టాలూ, జొధలూ, ఆంతర్యాలూ మగవాళ్ళకు తెలియ వన్కీ ఆర్థంకావనీ అనుకున్నాను.. స్త్రీ మనసు. శ్త్రీకే అర్థం అవుతుందనీ అనుకుంటున్నాను. కానీ నాకంటే రానక్‌ నీకే బాగా అర్ధమైందంటున్నావు. ఏదీ చెప్పుచూద్దాం... ానక్‌ మననులోని మాపేమిటో? ఆమె అభిప్రాయ మేమిటో ? ఎలాంటీవాడిని ఇష్టపడకుందో 1 చెప్పవయ్యా . మాట్టాడనేం ? నేను చమ్మినా మానినా నీవవ్నమాట సత్యమే కావచ్చు” అండి పుంఖీ గడుసుగొ,

70 ధర్మచ్రారిణీ

“అమ్మాయినే అడిగి చూడు.

“ఈ విషయం గురించి అమ్మాయితో వస్తావస్తారా ఎవరై నాడే. చిన్న పిల్ణ దాఎకేం తెలుసు? వం అను?నం ఉందీ * మనం ఎంతచెబీకే - అంతే, అడిగి రానక్‌ని ఇబ్బంది పెట్టడం ఎందుకు? రానక్‌కి నీవేదైనా వెష్పాలన్నా, ఆమె జవాబు* విశాలన్నా నా ద్వారానే” అంది పుంజి నవ్వుతూ.

చస్త్రస్తుతన సిద్ధరాజుకి పదహారు వందల మంది రాణు లున్నారం విన్నాను ఇంకొ ఎందరున్నారో ఎవరికి తెలుసు? స్రీ పరశయు లేని, శ్రీ శోల్యంకేని బిహ్మచారి లాజుకే రానక్‌ నిచ్చి విబావాం చేస్తాను. ఆది కూడా అ కళ్యాణం పట్ల. రానక్‌ సుముఖురాలై ఉంటేనే. తేకుంటే లేదు. ఆమెని ఏ విషయంలోనూ కష్టపెట్టడం నా కిష్టంలేదు. సిర్ణయుడినైై వ్యవచారించను. రావక్‌ నా కంటి దీపం అదృష్టం ఎప్పుడు ఎవరిని ఎలా వరిస్తుందో ఎధరికీ అంతు పట్టదు. ఎవరి కొంరాస్తుందో, ఎప్పుడు ఆవఃపాతాళా?కి అణగదొక్కుతుందో అంకకంటే తెలియదు ఏది ఏమైనా, ఎలాగైనా నేను మాతం సాధ్యమైనంత వరకు నా క క్రిమేరకు ఈమెను మంచి సంస్కార కుటుంబంలోకే కోడలుగా పంపుకాను. చీ వరుడివల్ల ఈమె సుఖపడుతుండని నాకు విశ్వాసం కలుగుతు=దో అత౨కే ఈమె నిచ్చి కన్యాదానం చేస్తాను” అన్నాడు హడమతి.

“న్సీవంటూ ఉన్న పితిమాటా నిజమేకావచ్చు. కానీ ఈ రోజుల్లో ఉన్నళ సంస్కారాలు గల కుటుంబాలు చాలా తక్కువ, పైపై డాంబికాలతో మెరిసే వార్‌లో మంచితనం ఉందో లేదో ఎలా గుర్తిసా? అయినా నీ చోద్యంగానీ రాజు లన్నాక ఒకరీకంటే ఎక్కువమందిని 'ఏలుకోవటం సాధారణమే ! రాచకుటుంబం లోకి అమ్మాయి వెళ్ళటమే వరమనుకుని ఎందరో తమ కుమా_ర్రేల రాజులీ అార్యల్పుగా అర్చిస్తాళు. రాచవారిల్లు దౌరకటమే అదృష్టం” అంది పుంబి,

"చింతించకు. ఏ కన్నెపిల్లా జీవితాంతం కుమారిగానే. మిగిలిపోదు. ఈ%ిన వళుడు ఎక్కడో జన్మించి వుంటాడు” అన్నాడు హడమతి.

“ఇంళకీ రానక్‌ మనసులో ఏ8 వుందంటావ్‌- జడిగింది ఆసక్తిగా పుంజి

"”రానక్‌ ౧ తలుపుదాటుకో, పెరట్టోకో తీసుకువెళ్ళి అడుగు. రాన్‌ చూడటానికి అమాయకురాలే, నిష్కల్మవ్న హృదంయురాలే అయినా పితి

వివాహం ళ్‌ విషయము తృుణ్ణంగా ఆలోచించి ఉత్తమమైన నిర్ణయం తీసుకోగల స్వమర్థరాలు” చెప్పాడు హడమతి.

[ “వేరుగా తీసుకువెళ్ళి అడగటం ఎందుకు * నా కూతురు సిగ్గుపడటానికి. నీవు అపరీవిలుడవా? కండి9వేగద ! తల్లివండుులముందు మనసు విప్పటానికి, సంకోచిస్తుంచా ?* "ఆమ్మాయూ+. చెప్పు! సిద్ధరాజును పెళ్ళి చేసుకోవటం నీ. కిన్లమేనా ? శోడా 1”. అందామె.

ర్జానక్‌ సిగ్గుతో తల దించుకుంది. బొఅన్యోంళా +. ఇది సిగుపడవలసిన నమయం కాదు. నీ వివాహ విషయమై మీ నాన్న గాకీకీ, జేక్‌గాతికీ జరిగిన సంవాదం శునకు తెలుసు. మీ నాన్నగారి మనసులో ఏం ఆలోచన ఉందో నాకు తెలియ్ను. నీ ఇష్టం కూడా నాకు తెలియదు. నీ అభిప్రాయం కూడా సుస్పష్టంగా చెబితే ఆందర్తికీ మంచిడి? చెప్పకుంటే ఒకటి జరగాలనుకుంటే మరొకటి జరగటం సంభవించి అనర్థాలకి దారికీస్తుంది. ఆ తర్వాత మనం ఎంత పళ్ళాత్తాపపడినా లాభం ఉండదు. ఆందుకే సీ విప్పుడే మనసులోని మాట త్తెలియదేయటం శ్రేయస్కరం” ఆంది పుంజి రానీక్‌ మళ్ళీ సిగ్గుపడీ కళ్లు వాల్చుకంది. తల్లి ఒళ్లో ముఖం దాచుకుంది. “లిడ్డా నీ వెందుకు సంకోచిస్తున్నావు | కుమ్మరింట్లో పెరగటం నీ దౌర్భాగ్యం నిన్ను పెంచుకున్న మేము నీచనాతివారం, నిరు పేదలం. ప్రొచీన కాలంలో క్షతిఆయ కన్యలు తమ వరులను తామే అశ్వేషించుకునేవారు. ఈ విషయం నీకు తెలియదా ? స్వయంవరం ఏర్పాటు చేసివారు.. స్వయంవరం అంటే ఆర్ధం కన్య తన ఇష్టానుసారం వరుడి? ఎన్నుకోవటం, స్వయంగా వరించటం; సీతకి స్వయంవరం పికటిస్తేశేకదా శ్రీరాముడు శివధనుర్భంగం కావించి పరిణయమాడింది 1=దౌంపది న్వయంవర గాధ నీవు విన్తేదా + ఈ సార్మాప చాయం ఎప్పటినుండో వస్తోంది. సకీసావితి ఓ రాజకుమార్తె అయినప్పటికీ సత్యవంతుడనే సాధువుని తన భర్తగా స్వీకరించింది. మనువు పుత్రిక దేవహుతి కర్ణమ బువిని 'పెళ్పాడింది. ఇలా చెప్పుకుంటూపోతే ఎన్నో ఉదాహరించవచ్చు అమ్మాయా! నేను నిమ్నజాతివాడినీ, నీచుడినే అయినా నిన్ను మనసారా అభిమానిస్తన్నాను, ప్రేమిస్తున్నాను. నీ వెవరిని వరించినా అభ్యంతర పెట్టకుండా

గల్టి ధర్మచారిణి వారికిచ్చి వివాహం జరిపిస్తాను. ఇంకొ ఈ విషయాన్ని నింపాదిగా ఆలోచింళ్స కునేందుకు, సాగదీయటానికీ సమయంలేదు.. నీ నిర్ణయం వెంటనే చెప్పెయ్‌ మనం శీఘిమే ఏదో ఓ నిర్ణయం తీసుకోకపోతే నాకు శతృవుగా మారిన ేర్‌ కరంచంద్‌ టేగ్‌చంద్‌ ఈరోజే తన బుకీ చెల్రించాలని పట్టుబట్టాడు, ఏ శణాన ఎలా పగతీర్చుకుంటాడో ? ఆతనికి అండగా సిద్ధరాజు మనుమలున్నారు. ఇంతా చేరి సిద్ధరాజుని మనకు వ్యతిరేకంగా మార్చవచ్చు. శతృత్వం రగిలించవళ్చు, ఆ తరువాత ఏం దేసినా పుయోజనం ఉండదు. ముందుగా నా మరణం ఖాయం. ఎందుకంటే నా కంళంలో పణం ఉండగా నీపైన వాళ్ల చెయ్యి. వెయ్యలేరు. _ నన్ను కొదని ధైర్యంచేసి నిన్ను తీసుకువెళ్లే అవకాళం లేదు. కొని. మనకింా జక అవకాళం ఉంది. నీ ౧ర్జయమేదో ఇప్పుడే చెబితే దాన్నిబట్టి పథకం వేసి నేను ఏవైనా ఏర్పాట్లు చేస్తాను” దృఢంగా అన్నాడు హడ్రమతి. నిజానికి రానక్‌ సిగ్గుపడవలసిన అవసరంలేదు. ఆమె గతిీయ కుల సంజాత. కానీ పాలన, పోషణ కూదునింల్లో జరగటం వలన కొర్ని ఇలాంటీ లవణాలు అలవడ్డాయి. ఆయినా ఛైర్యంగా కొన్ని క్షణాలు మౌనంగా ఆలో చించింది. తరువాత సంకోచంగా తల్లివైపు చూస్తూం “అమ్మా 1! రానక్‌ వివాహాం ఎప్పుడో జరిగిపోయింది. మళ్ళా ఈ పెళ్ళి పిస్తావన ఎందుకు ? వివాహితనై న నాకు పునర్వివాహం చేస్తారా ?” అంది. ఊహించని ఈ సమాధానం విని హడమతీ, పుంజీ చకితులై నోరు. వాళ్ళ ఆశ్చర్యం ఇంతా అంతా కాదు. కొన్ని నిమిషాలపాటు ఏమీ మాట్లాడలేక మూగనోము పట్టారు. మౌనంగా ఒకరి ముఖం ఒకరు చూసుకోని'గారు. అ క్షణంలో చాళ్ళ హృదయాల్లో ఎలాంటీ ఆలోచనలు సుళ్లు తిరిగాయో, ఎన్ని శరథి తరంగాలు పౌంగి మదిని బమరింపచేసాయో ఎవరికి తెలుసు ? పెళ్ళి కా ఈమ కుమారై తల్లిదండులతో ఈ విధంగా అన్నది అంటే.. ఏమిటి దీని థావం 11 “పుత్రీ ! నాకు ఈ రహస్యం ఇప్పటీవరకూ తెలియదు తల్లీ ! నా బంగారు భల్లి సదాచారిణి, నిర్దోషి అని మాత్రమే. నాకు తెలుసమ్మా ! నీవు సమగ౦ంగా ఆలోచించకుండా ఏ మాటా పలుకవు. ఏ పనీ చేయవు. నీమీద నాకు అపార

వివాహం ఇ మైన నమ్మకం ఉంది. అమ్మడూ 1! నీ మాటల్లో దాగిన సత్యం నాకు అర్థం కాలేదు... విడమర్చి చెప్ప” అన్నాడు హగమలి.

రానక్‌ ము తన తల్లి ఒళ్లో ముఖం దాచుకుంది. ఈసారి ఆమె కద్ద ఎందుకో వర్షించాయి. ఆ కన్నీరు చూసి భయపడింది పుంజీ.

“చిట్టితల్లి 1 నీ దఃభాంకి కారణం ఏమిటి * ఎందుకు రోదిస్తున్నావు ? వివరించవూ ? నిర్మోహమాటంగా దాచకుండా చెప్పు, నువ్వు ఏం చేసినా తప్పుగా భావించను” అంది రానక్‌ ని బుజ్జగిస్తున్నట్లుగా.

రానక్‌ తలెత్తింది.

“అమ్మా ! తౌలిసారిగా నా చేయిని ఏ వ్యక్తి పట్టుకుంటాడో అతన్నే పరిణయం ఆడాలని ఒకసారి పామాణం చేసుకున్నాను. ఆ పట్టుకున్న వ్యక్తినే పెళ్ళిచేసుకుంటాననీ లేకుంటే ఆతనిదానిగానే మిగిలిపోవాలన్నదే నా స్థిరనిశ్చయం! ఒకవేశ అతను వన్ను భార్యగా అంగీకరించకుంటె “కుమారి' గానే ఉండిపోతాను. మిమ్మల్ని 'సేవించుకుంటూ శమ్ముడి పాలన పోషణ చూసుకుంటాను. తమ్ముడి పిల్లల్ని నా పిల్లలుగా భావించి పే9మానురాగాలు పంచి పెంచుతాను” అందిం

పుంజి, హడమతి మళ్ళీ ఒకరివై పొకరు దృష్షి సారించుకున్నారు.

“సి చేయి ఎవరు పట్టుకున్నారు?” ఆడిగాడు ఆదుర్దాగా వడమతి.

“*నాకు ఉంగరం ఇచ్చారే ఆయన !! అ ఉంగరాన్ని మీకు చూపింబాను కూడా ! ఆ ఉంగరం భదంంగా దాచుకున్నాను” ఆంది రానక్‌ =

“ఆ ఉంగరం నీ కిచ్చింది రాజు రొఖంగారేనా కిల

“ఫాన్సు! ఆ వణం నుండీ ఆయన్నే నా పతిగా భావించుకుంటున్నాను".

“శంగరం.. ఇచ్చాక అతను నీతో ఏదైనా ప్రత్యేకంగా చెప్పాడా 1 రహస్యంగా ముచ్చటించాడా 1?”

“లేదు 1! అవసరమెనపుడు ఈ ఉంగరం చూపి తనను కలుసుకో వన్నాడు. అండే 11

“ఇదేమంత చెప్పుకోదగిన విషయం కొదు.. రాజులు బహుమతిగా ఉంగరాలే ఇస్తుంటారు. దీని ఆధారంగా చేసుకుం అవనే * భర్త ఆయిపోయాడి నీవే నిర్ధారించుకోవటం సమంజసంకాదు” అన్నాడు హడమతి.

“ఆయన నన్ను తన భార్యగా భాఏంచారో లేదో నాకు తెలియదు. కొ నా భావనలో ఆయ్నై భర్తగా ఊహించుకున్నాను” ఆంది రానక్‌.

“ఒకవేళ ఆయన నిన్ను భార్యగా స్వీకరించకపోతే వీం చేద్దాం ? ఆడీగాడు హడమతీ

“ముండే చెప్పానుకదా నాన్నా! జీవితాంతం ఆయన పేరు చెప్పుకు ఇలాగే కన్యగానే మిగిలిపోతాను".

“అసలు నీకీ ఊహ, భావన ఎప్పుడు ఉదృవించింధి ?”

“ఒకరోజు స్వామి కృష్ణదాసు మీతో చెబుతుండగా విన్నాను, ఊహలో, భోవన ద్వారానే ఈశ్వరుడు, పతి- గురువు ప్రకట మపుతారని విన్నాను. భగవంతుడు తనవాడని ఏ మనిమైనా భ్రావించుకుంటే ఆ భగవంతుడే స్వయంగా ఈ భక్తుని వశం అవుతాడు భావాన్నీ విశ్వాసాన్ని దృఢఎరచుకోవాలి. విశ్వాసం గలవారీకే భగవంతుడు దొరుకుతాడు ఎవరికైనా విశ్వాసం లోపిస్తే వారికి భగవ్నత్పాటప్లి జరుగదు. నాకు పతిపట్ల ఇటువంటి భావనే ఉంది. నేను సంపూర్ణ విశ్వాసంతో, కద్ధతో ఆయన్నే నా భర్తగా నమ్ముకున్నాను" ఆంది స్థిరంగా రానక్‌-

“ని భావన శేస్టమైంది. ఏదైనా సర్వే విశ్వాసంమీదే ఆధారపడీ ఉంటుంది. ఎవరికి దేనిపై విశ్వాసం కలుగుతుందో ఆది వీరికి అవశ్యం లభ్య మవుతుంది" అన్నాడు హడమతి.

"నా నిర్ణయం మీదా, నొ ప౦తీజ్ఞమీదా నేను దృఢంగా నిలబడి లక్ష్యసిస్థి కోసం చూస్తున్నాను. అన్యులని కలలోనైనా తలచుకోను. సిద్ధరాజు పిసి, ఆవని గురించి చర్చ ఆనవసరం. భగవంతుని, గురువుల, పతినీ మార్చడానికీ వీల్లేదు... స్వామీజి చెప్పారు కదా నొన్నగారూ! తన భావాన్నీ, విశ్వాసాన్నీ, భ్క్రినీ మార్చేవారు న్యలిబారులతో సమానమనీ పతితులని అన్నారు. మీ పుతిిక

వివాహం ఇర ఏనాటికీ పతితురాలు కాదు. మానసికంగా ఒకసారి ఒకవ్య_క్తితో వివాహం అయింది. అంతే!! ఆవి బాలు! ఇంకా అన్య వరాన్వేషణ అఆనవనరం. ఈ వివహ విషయంటో నా అభిప్రాయం మీరు తెలుసుకోవటం చాలా మంచిదే అయింది. ఎందుకంటే ఒకచేళ మీరు సిద్ధరాజుతో నా వివావోన్ని నిశ్చయించి జరిపించినా నేను నోరు మెవిపేదాన్ని కాదు, అడ్డు చప్పి వారించేదాన్నీ కాదు. కానీ మృత్యువు? కరణువేడేదాన్ని. నన్ను మరణం పాలుకాకుండా మీర ళ౯పాడారు” అంది రానక్‌.

ఆమె స్థిర శ్చయం విం, మనోసంకల్పబలం చూసి నివ్వెరపోయా రామె తల్లిదండు9లు. ఇద్దరూ పదేపదే రానక్‌ తల నిమిరి ఆమెను ముద్దుపెట్టుకో సాగారు. గొంతు పెసుల్చుకుని హడమతి అన్నాడు. శ్‌

“బిడ్డా ! నీవు కుమ్మరి హడమతి కుమా ర్రెవు కొవు. మేము కేవలం నిన్ను పెంచిన పెంపుడు తల్లిదండు)లం,. సష్ప రాజకన్యవి. మీమీ తృతి్రయులకి శగినట్టుగాశే పంళినబూనావు” సపిశంసించాడు.

“నాన్నా ! నన్ను రాజకన్య అనటం నాకు నబ్ళిటంలేదు.. నేను కుమ్మ రింటి అమ్మాయినే. నా భర్తకూడా నన్ను కుమ్మరింటి పిల్లగానే స్వీకరించాలి. సింధూదేళపు రాజే నా తండియితే నేను ఆయన దగ్గరే పెరిగేదాన్ని. నీ దగ్గ రుండేదాన్నే కాదు. ఇక్కడున్నాను, నీ పోషణలో పెరిగాను... నువ్వే 'పెంచుకో కుంటే ఆ అడవిలోనే నామరూపాలు లేకుండా పోయేదాన్ని. చన్ను చేరదీసి లాలించి, ఆదరించిన నువ్వే నా తండి)వి. ఇక ముందెన్నడూ నన్ను మరొకరి కూతురని చెప్పవద్దు” అంది. హడమతి, పుంజీల నయనాళ్లో పేమాన్రివు లూరాయి.

ఇద్దరూ ఆమెని అక్కున చేర్చుకుని ఆశీర్వదించారు.

“*రానక్‌ ! సద్దురువు ఆశీర్వాదాలు నీకు సీదా ఉంటాం. నీవు ప్రివంచంలో సతి సావిత్రి సీకలతో సమానంగా గౌరవింపబడతావు. _ పతిప్రేమకు పాతి రాలవై ఆదర్శ నారిగా మమకకు మరోఫేరుగా వుంటావు. గుజరాత్‌ దేశపు స్త్రీలు నీ పేరు శెప్పుకుని స్వర్గ రౌభ్యాలు అనుభవింతురుగాక [1

గ్ర ధర్మో చారిణి

హడమతి,పుంజీలు పరస్పరం సంప౦దించుకునిఒక నిర్ణయం తీసుకున్నారు. రాతి) పూర్తిగా తొలగకముందు అంటే తొలిసంధ్యకంటే చాలాముందు రానక్‌నూ, తము కుమారుడినీ వెంటబెట్టుకుని జూనాగర్‌ వైపుకి నడక పోోరంభించారు

వారి హాయాణవ్నార్త ఎవరికీ తెలియదు. ఆంతా రహస్యంగా ఏర్పాట్ల చేసుకున్నారు. ఎక్కడికి వెళ్లారో, ఎందుకు వెళ్లారో ఎవ్వరి ఊహకి అందకుండా వెళ్ళిపోయారు... చివరికి సంత్‌ కృష్ణదాసుని సంప్రిదించాలని కూడా. వారు అనుకోలేదు .-.

అలా అరోజు సాగీన వారీ ప్రయాణం జూనాగఢ్‌ వరకూ వచ్చి ఆగపోయింది.

జూనాగథ్‌ లోనే నివానం ఏర్పాటు చేసుకుని రోజులు వెళ్ళబుచ్చసాగారు.

పదకొండవ అధ్యాయం అధ అద ఉఅళ్చొాత్తాపం

తొందరపాటు పనులు పళ్ళాత్తాపానికి దారితీస్తాయి. పిపంచంలో త్రీ కారణంగానో, భూముల కారణంగానో, ధనసంపదల కారణంగానో స్పర్థలు 'పెరిగి పోట్టాటలకి దారికీస్తాయి. ఏ మనిషికైనా అదృన్షయోగం కల్పించేది కూడా ఈ వూడు వస్తువులే! ఇవి తమకు లభించలేదని ఎందరో బొధపడు తుంటారు. ఎలా సంపాదించుకుని సుఖపడాలా అని తాపత్రయ పడుతుంటారు. ఎన్నో చికొకులకీ, దువ్పరిణామాలకూ ఈ ముడు వస్తువులు కారణాలైనా జీవితాంతం వీటివలలోనే ఐంధింపబడాలని ఉవ్విహ్రారుతుంటారు. ఆ బంధనాల సంకెళ్ళను ఆనందంగా స్వీకరిస్తారు. కానీ వీటి జోలికి వెళ్ళకూడదని (పయ త్నించేవారు. అరుదు. అంతకు ముందే బంధింపబడితే విముక్తి చెందాలన ప్రయత్నిలచేవారు లక్ష కొకరుంటారు. ఈ మూడింటిని స్వంతంచేసుకునేందుకు ఎంతో ప్రయత్నించి అవి చేజిక్కాక ఆ మనిష్‌ వీటి కారణంగానే వ్యాకులచిత్తు డవుతాడు. ఇవి ఉన్నా, లేకున్నా దుఃఖమే మిగులుతోంది. ఈ మూడింటి సమ్మేళనమే మాయ. మాయ మనిషని భిమలో ఉంచుతుంది. మనిషే న్వయంగా ఆశ క్తతచేత, పొరపాటువల్ల తెలిసి తెలిసీ మాయాబలధితు డవు తున్నాడు. బహుశా మాయలేకుంటే పొశాంతత కూడా ఉండదేమో ! అని హడా కొందరి అభిప్రాయం,

మరునాడు ఉదయవే సేల్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌ చంద్‌ రన్మల్‌ విడిదికి వెళ్లాడు. ఇరను వెళ్లేసరికి వాళ్లు అయిదుగురూ తీవ్రంగా ఆలోచిస్తున్నారు రానక్‌ని ఏ విధంగా పాటనదేకానికి తీసుకువెళ్ళగలమశేదే వారి సమస్య. ఏం చేయాలో, ఎలా చేయాలో తెలియటంలేదు. ఎలాగైనా కార్యం సొధించుకోవాలనే పట్టుదల

78 ధర్మబారిణి మాతం అందరిలోనూ మరింత పెరిగింది. ధనంపట్లా, గౌరవమర్యాదల పైనా, పరువు పిలిష్టలపైనో హడమతికి మోహం లేకపోవటంతో అతనికి ఏం ఎరవేసి లోంగదీసుకోవాలో అర్థంకాచేదు. "పేశ్‌ కరంచంద్‌ టేశ్‌చంద్‌ మంచి మాటలతో హడమతికి నచ్చచెప్పి వప్పించగలడనే నమ్మకం వారికి నిన్నటివరకూ ఉండేది కానీ పిస్తుతం ఆ విశ్వాసమూ పోయింది. పైగా అవని తొందరపాటు, ఆగిహా వేశాలు కలిసి జరుగుతుందనుకున్న పంని కూడా జరక్కుండా ఆపేశాయి. పరస్పర దూషణ వరకు వచ్చింది వ్యవహారం. హడమతి పేవవాడు పేద వాడిని అణచి వుంచాలనే పొయత్ని స్తారందరూ. ఆఇచే వుంచుతారు కూడా ! కా* అన్నె విషయాళ్లోళా, అందరి విషయంలోనూ ఒకే సూ30ం, పంచేయను* కొన్నెసార్హు అవరలివ్య క్రి స్థిరచిత్తుడైతే వృవవారం బెకిసికొట్టవచ్చు ! అలా పరిస్థితి వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు ఈ ఐలవంతులూ వెనుకంజ వేయక తప్పుదు. కొన్నిసార్దు పణం కాపాడుకునే ప్రయత్నాలు చేయవలసిన సందర్భాలుకూడా ఎదురు పడవచ్చు.

“*రసోంధిగారూ ? నమస్కారం !” చేతులు జోడించాడు వస్తూనే పేక్‌ కరంచంద్‌ దేక్‌చంద్‌.

“నమస్కారం . 'ేగ్‌గారూ! చెప్పండి ఏం సంగతి ?” అడిగాడు రన్మల్‌ 4

“నిన్నటీ సంఘటన గురించి మీరేమీ బాధపడకండి. హడమతిని ఎలో మన దారికి తీసుకురావాలో నాకు తెలుసు” అన్నాడు పేక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌ చంద్‌,

"అకను మన మార్గానికి రానటం, మన మాటని వినటం ఆసాధ్యం. అకను సాధారణమషి కాము ఆగలకు లొంగేరకం కొదు. మన వ త్రి శ్రేవీ అతనిపై పనిచేయవు అతన్నే విధంగానూ మనం కొసించలేము” అన్నాడు రన్మల్‌, నః

తట్టక! ఫ్కీరేం అంటున్నారు ? వీం ఆరకుకుంటున్నారు ళ్‌ డబ్బులో ఎంతో మహాత్మ్యం ఉంది. ఎంకటీవార్రేనో ధనం చూసి లోంగిపోవళల్సిందే ! రనం ఒక ర్జైర్యం; ధనం ఒక ఐలం; ధనం ఓక మత్తు ధనవంతుడు నోడు

పళ్ళాల్తాపం గిరి విప్పితే చాలు ఆందకూ అక౦ మాబల్ని భిద్ధగా వింటారు ఆకనెలాంటివాడైనా గౌరవిస్తారు. ఇది ధనం మహిమ” ధైర్యం నూరిపో సే పియత్నాలు సపేటువి.

“ధనం అన్నిచోట్లా ఆన్నిపన్లను చేయిస్తుందనుకోవటం పొరపాటు. డబ్బుకు లొంగని వాన లోళంకో ఎందరో ఉన్నారు" అన్నాడు నిర్లీప్తంగా రన్మల్‌.

“స్రిపంచంలో ఎక్కక్రినా ధనమే ప్రధానంగా పూజింపబడుతున్నదడి. “*భనంవవాల మివం౩గక్‌” ఆంటారు. ప్రతి వ్యవహారాకి డబ్బు కొవాలి. స్థిరసంకల్ప చిత్తులై న బుషులూ, మునులూ సైతం ధనలోభంలో పడిపోయి తమ లష్యాలనూ, ఆదర్శాలనూ త్యజించారు. వాళ్ళందరిముందు ఈ హడమతి ఎంటి వాడు ? చిటికలో పులోభా౨కి వశమౌతాడు. చూస్తుండండి. విష్ణువేవుడు సైతం లికి లొంగిపోయాడు కదా! లక్మి అంటే డబ్బేకదా !' ధనంతో దేన్నైనా కొనగలం, డబ్బు చేతిలోవుందేచాలు అసాధ్యమైనదేదీలేదు” అన్నాడు పేర్‌.

“*అమినా సరే! హడమతిని మారం డబ్బుతో కొనలేం. అతని ప్రత్యేకతే అది”,

“విష్టుమూ శ్రే లష్మీని చూసి మోహించగా లేనిది వడమతి మోహాన్ని జయిస్తాడని ఎలా అనుకుంటున్నారు ? ఆ ఆకర్షణనుండి హడమతి బయటపడటం అపంభనం,. మీరు కొంచెం ధైర్యంగా ఉండండి. చూస్తూ ఉండండి ఆతనో ఓ అపి ఆడిస్తాను. కాం ధైర్యం మాత౦ం కోల్పోయి నిరాశచెందకూడదు” చెప్పాడు వ

"ఇంతకీ ఏం చేయాల) మీ ఆలోచన. ఎలా దాన్ని కార్యరూపంలో పెడతారు” సంవేహంగా ఆడిగాడు రన్మల్‌.

"అతను నొకు బుణగ)స్తుడు. నిన్న నొ అప్పు తీర్చుమని ఒత్తిడిచేస్తే ఎంతో మెత్త్రపడిపోయాడు.. మీరు చూకారుగా ఇపుడు లోలోపల ఎంత మధన పడుతున్నాడో ? ఎంతగా ఆలోచించుకుంటున్నాడో ఈ రోజే మధ్యాహ్నంలోగా వా దగ్గరికి వచ్చి కాకాపట్టినా, కాళ్టు వత్తినా ఆశ్చర్యంలేదు”

80 ధర్మలారిణి

“ఏమో ! మీరింతలా చెబుతున్నా నా కెందుకో విశ్వాసం కలగటంలేదు, నిన్న నేను చూశ్లేమూ ! అకను దృఢచిత్తుడు తన నిర్ణయంమీద, మాటమిద స్థిరంగా నిలిచే ధీశాలి. భయపడి లొంగురాడనుకోను” స్థిరంగా ఉంది రన్మల్‌ స్వరం,

“ఇలాంటి విషయాల్లో మీకు ఆనుభవంలేదు. షావుకార్తను అడిగి చూడండి, వాళ్ళు రూపాయంనే అస్తాాలతో ఎంతటివారినైనా ఇప్రే పడగొడతారు. ప్రపంచంలో రాజాధిరాజు తెంతగా ఆధకొరం చెలాయింఒవా అదంతా ధనబలంతోనే కాదా? యుద్ధాలు చేయాలన్నా, దేశార్న రక్షించుకోవాలన్నా, మనిష జీవించాలన్నా పితివారీ అడుగడుగునా రనం కొవాలి. ధనవంతులైన షావుకార్ల కు ధనహీను లైన నిరుపేదలెప్పుడూ వశపడే ఉంటారు |”

"కాని హడమతిని వశపరచుకోటానికి తమరేం ఉపాయం ఆలోచించారో నాకు చెప్పనేలేదు 1”

“నిన్న నేను భయపెట్టినప్పటినుండి ఎలా సొమ్ము సమకూర్చుకోవాలా అనే ఆలోచనతోనే సతమత మవుతున్నాడేమో ! డబ్బు సర్జుమని మరో షావుకా రును దేబిరిస్తున్నాడేమో * ఎవరి దగ్గరికి వెళ్ళినా ఆసలు విషయాన్ని కూపీలాగు రారు. నాకు భయపడుతారు. హడమతి నాకు లొంగకపోతే మరో షావుకారు సాయంతో ఆతనిపై వత్తిడి తెస్తాను అప్పుడైనా నా మాటను ఒప్పుకోక ఏం చేస్తాడు ? ఒప్పుకుని తీర్తాడు. ఏ వ్యక్తయినా మా షావుకార్ల దగ్గరికి వప్తే చాలు అశనికి కావలసిన కొద్దిపాటి డబ్బు సర్టుతాం. ఇచ్చింది పదో, ఇర వై రూపాయలో అయినా దానిమీద వడ్డీలు వేసి వందో, వెయ్యో లాగుకాం. వాళ్ళ ఆస్తి, ఇల్లా, సామాన్లు, పశువులు జపుచేసుకుంటాం. వాళ్ళని మా ఆదీనంలో. వుంచుకుని అజచి పెడకాం. తలెత్తుకోకుండా, నిలువ నీడ లేకుండా చేస్తాం. చూశారా! రూపాయలు తీపే దెబ్బ ఎలా ఉంటుందో”.

“మీరు వివరించినదంతా సత్యమే కావచ్చు కానీ హడమతి మన దాడీ వస్తాడన్న ఆశ మాత్రం నా కెందుకో కలగటంలేదు” అనా ఎడు రన్మల్‌-

“అయికే మరొక్క ఉపాయం 1”

“ఏమిటి ?”

పళ్ళ్చాత్తాపం 81

“కొంచెం చేతి చమురు వదుల్తుందిమరి ' డబ్బు ఖర్చుపెడితే అసాధ్యమైన పశేదీ లేదని తమకు ముందే మనవి చేశాను కొంచెం డబ్బిచ్చి ఒక మంిషిని నియమిద్దాం. అవకాశం చూసుకుని రానక్‌ ని అపహరించి మనకు అప్పగిస్తాడు” చప్పాడు సేశ్‌,

“*'సేక్‌గారూ 1 ఇదెలా సంభవం ? మేం పరాయి దేశాగికి వచ్చాం. మాకు స్థానబలం లేదు. పైగా హింసా మార్గంలో వెళ్ళి మా పని సానుకూలం చేసుకోవా లన్న దురాళ మాకేమాతిమూ లేదు. హింసకూ, దురంతాంకీ, అన్నాయా?కీ పాల్పడుమని సిద్ధరాజు మమ్మల్ని ఆదేశించలేదు. మేం స్వతంతిస్తే శిక్షిస్తాడేమో కూడా ! దీనివల్స మరింత అపకీర్తి కలుగుతుంది. లోకానికి ముఖం చూపించే అర్హత కోల్పోతాం”.

“మీరు అర్థం చేసుకోవటంలేదు. పాము చావకుండా, కర) విరగకుండా కార్యం సాధిస్తాం .”

“అదెలాగ 9”

“బుద్ధిమంతులు పాను పుట్టలో చేయి పెట్టరు. ఎవరిక్తై నా డబ్బిచ్చి, కూలీ ఇచ్చి వారితో వెలికి తీయిసారు పని సాధించుకోవటాంకి ఎన్నో యుక్తు లున్నాయి. పదీ, ఇరవై రూపాయలిచ్చి మగవాళ్ళను కొందరిని ఈ పనికి నియమిద్దాం. వాళ్లు కూడా కార్యసాధనలో విఫలమైతే స్త్రీలని నియమిద్దాం. కానీ కొంచెం పైకం ఖర్చవుతుంది”.

“అంత సొమ్ము మా దగ్గరేదీ ? తేలేదే * ఎలా!”

“శే నిస్తాను. నా డబ్బు) వడ్డీతోసవో పాటననగరంలోని నా దుకొణంలో మీరక్కడికెళ్పాక జమచేయించండి మీ రొచ్చినపని సఫలమైతే సిద్ధరాజు మాతం ఖర్చు లివ్వడానికి వెనుకాడుళాడా ఏం ? నేను ఎప్పుడూ మంచి సలహాలే వస్తుంటాను. ఆచరించండి. అనుమానపడకండి.

“వేము పాటననగరానికి నెళ్తాం. రాజుకి సంగతి వివరించి మీ సలహ విన్నవిప్తాం. ఆయనేది ఆజ్ఞాపిస్తే అదే చేద్దాం”.

892 ఛర్మచారిణి

శీక్‌ మౌనంగా ఉండిపోయాడు కొస్సేపు. ఆతని మనసు పరిపరివిధాలా ఆలోచిస్తోంది. రన్మల్‌ వెళ్ళిపోతే తనకేం ఒరుగుతుంది ? వెళ్ళినవాడు మళ్ళా వస్తాడోరాడో ? సిద్ధరాజు శ క్రిసంపన్నుడు. మరో విధమైన ఉపాయం ఆలోచించు కుని కార్యం సఫలం చేసుకుంటాడు ఆదే జరిగితే తనకు నొలుగు డబ్బులు రాలేవ హుళక్కి-. మరి తమ నాలుగు రాష్ళ ఈ సాకుతో సంపాదించుకుందామనుకుంటే ఈ వెధవ పీనాసిత్వం ఏమిటటా? కథ ఇలా వకిస్తోందేమిటి ? సరే చూద్దాం ఏం జరుగుతుందో” అనుకుని.

*ప్‌ పనైనా మొదలుపెడితే దాని చివరివరకు వదలకుండా సాధించు కోవాలి. మాటపై విలబడి గెలుపే లవ్యంగా పెట్టుకోవాలి. కోరుకున్నదాన్ని పొందగల్గాలి. తగువాత పరిణామా లెలా పరిణమిస్తాయో ఎవరికీ తెలియదు హడమతిని నమ్మటం ఎలాగా * సింధు, కచ్చ దేశాలను ఈ అమ్మాయికోసమే వదులుకుని పారిపోయి ఈ పా౦ంతానికి వచ్చాడు".

“నిజమే ! కానీ పిస్తుతం నా కంతా ఆగమ్యగోచరంగా ఉంది. మీర నీన్న తొందరపడీ కోపగించకుండావుంటే బాగుండేది. నే నెలాగో నచ్చచెప్పి ఒప్పీంచేవాడిని. కానీ అలా నచ్చచెప్పే అవకొళం కూడా ఇపుడు కోల్పోయాం”

"ఇలాంటీ ఉదంకాలెన్నో జరుగుతుంటాయి లోకంలో. మీరు అనవసరంగా భయపడుతున్నారు”.

ఈ విధంగా వారి సంభాషణ సాగుతోంది. ఇంతలోకి సాధువు క ఛప్లుదాసు వచ్చాడు. అందరూ ఆయనకి నమస్కరించారు. కృష్ణదాసు అందర్నీ ఆ$ర్వ దించాడు,

ఆయన ముఖంలో ఆపిసన్నత, వాకులత తాండవిస్తున్నాయి.

“చెప్పండి మవాత్మా ! ఏమిటి విశేషాలు ? ఎక్కడినుండి తమ రాక !” అడిగాడు రన్మల్‌ ం

“ఏం చెప్పమంటారు ! జరుగుతుందనుకున ఎ కొర్యాన్ని చెడగొట్టింది వేర్‌

పళ్చాత్తాపం 88 వింటున్న సీక్‌ కరంచంద్‌ బేక్‌చంద్‌ చురుమన్నాడు.

“బాగుంది బాగుంది! చాలా బాగుంది. పిల€ివారూ నన్నే దోవిగా అనుకోవటం ఎంత అన్యాయం * నేనేమో నా శాయశక్తులా శ్రిమపడుతున్నాను డబ్బు ఖర్చు చేయడానికి కూడా ముందుకొచ్చాను. ఏం చేయమన్నా చేయటా"కి సిద్ధంగా ఉన్నాను. అయినా ఆందరూ నన్నే వేలెత్తి చూపుతున్నారు". అత స్వరంలో తీవ్రమైన అసంతృప్తి ధ్వఎంచింది.

"డబ్బుతో ఏ పనైనా సాధించగలమనుకోవటం తప్పు, ధనం అన్ని శోట్టా పనిచేయదు. అందరినీ వశపరుచుకోదు” అన్నాడు కృష్ణదాసు.

“*ఇదా మీరంటున్నది ? హు(! ఏదైనా మంచి ఫలితం రావాలంటే అది కేనలం నావల్లనే సాధ్యమవుతుంది. మీరంతా నన్ను అనవసరంగా నింది స్తున్నారు, సరే చూసుకుందాం”” అన్నాడు పేళ్‌,

“మీరేం సమాభారం విన్నారో 'సెలలీయండి మహాత్మా ! వినాలని ఆదుర్తాగా ఉంది. సేళ్‌గారి మాటల్ని పట్టించుకోకండి" అన్నాడు రన్మల్‌.

ఏం చెప్పమంటాళు ? చెప్పటాకే నా నోడు రొవటంలేదు. అలా అని శెప్పకుండానూ ఉండలేను. ఈ రోజు పొద్దున్నే స్నానం, ధ్యానం, పూజాదికాలు ముగించుకుని బయల్దేరాను. ఆ ప్రశాంత సమయంలో ఏకాంతంగా హడమతిని కలుసుకుని నచ్చ చెప్పాలని వెళ్ళాను. కానీ హడమతి రాతినుండే కనిపించటం లేదని తెలిసింది”.

“ఎక్కడికి వెళ్ళాడుబ ?* ఆదుర్తాగా ఆడిగాడు రన్మల్‌.

“ఒక్కడే వెళ్ళాడా ? భార్య బిడ్డల సమేతంగా వెళాడా 1” ప్రశ్నించాడు పీక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌-.

“భార్యా పిలలతోనే వెళ్పాడుట కానీ ఎక్కడికి వెక్తున్నదీ ఎవరికీ చెప్ప లేదు. ఇరుగు పొరుగుని విచారించాను. పేక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చండ్‌కు భయపడి పారిపోయి. ఉంటాడని వాళ్ళంతా ఊహిస్తూ అందరూ అదే అభిపాయానికి వచ్చారు. నా కతను ఎంతో సన్నిహితుడు. నాక్కూడా మాటమాత్యిమైనా

8 ధర్మచారిణి చెప్పకుండా వెళ్ళిపోయాడు. అతని కూతురు అదృష్టవంతురాలనిపించేది నాకు. పెద్దింటికే ముడి పడుతుంది జోస్యం చెప్పాను. ఆశీర్వదించాను. అందుకే మీకు సాయపడటారికి సిద్ధపడ్డాను కూడా " కానీ మీతో క లిసినందుకేమో అతను నన్నుకూడా నమ్మటంలేదన తెలుస్తోంది మంచిది. ఏది జరిగినా ఈక రని దయవల్లనే జరుగుతోందని అనుకుందాం. గతాన్ని తలచుకుని ఎవర్ని తప్పు పట్టినా ఒరిగేదేమీలేదు. హడమతి చిరునామా మాత్రం మనకిక దొరకదు అన్నాడు కృష్ణదాస్‌.

“ఎంతెంతో ఆలోచించి, సంపిదింవులు జరిపి, అన్వేషించి ఇక్కడి కొచ్చాం. ఈ సేక్‌ దురుసు స్వభావమే మాకు దుఖకారణం అయ్యింది. ఇపుడు వెళ్ళి సిద్ధరాజు కెలా ముఖం చూపించాలీ +” అన్నాడు రన్మల్‌.

“అయ్యో! నా వంద రూపాయలూ పోయాయి, విపోయింది. నా దబాయింపు ఫలితంగా ఇన్ని ఘోరాలు జరుగుతాయనుకోలేదు. ఇలా జరుగు తుందని ఏమాత్రం ఊహకందినా నిన్న హడమతి కొంపకు వచ్చేవాడినేకొదు”

శే ముఖం వాడిపోయింది. కాంతి తరిగింది, వచ్చినపుడు కృష్ణదాసు వ్యాకులంగానే వున్నా పేక్‌, రన్మల్‌ పడుతున్న బాధచూసి నవ్వేశాడు.

“మేం బాధపడుతుంటే తమరు నవ్వుకుంటున్నారేం ?” నిలదీశారిద్దరూ

“మాయా చక౦పు పరిధిలో మీరున్నందున మీరు దుఃఖానికి వకలవ తుచ్నారు.. నేను మాయామోహాలకు అతీతుడిని గనుక నవ్వుతున్నాను. మీరు లోగడ రానక్‌, హడమతులు ధనసంపదకో, కీ _ర్రిప్రతిష్టలకో లొంగుతుందనుకుని భ్రమించినందుకు మీకీ బాధ్య నిరాళ, చింత తప్పదుమరి ! నేను ఛిమలో లేనందుకు బాధాలేదు. మీకో చిన్న కథ చెబుతాను శీ9ద్ధగా వినండి. “ఓ సారి “మాయ' ఒక అందమైన స్త్రీ రూపం ధరించి ఓరవాదారిలో కూర్చుంది. ఇద్దరు సీపాయాలు అటుకేసి వచ్చారు ఇద్దరూ నవయువకులే ! ఆమెని తొలిచూపు లోశే మోహించారు. వివాహమాడటానికి ముందుకొచ్చారు. ఆమెని సంప్రదించారు; ఇద్దరిలో ఎవరినో ఒకరిని మాతిమే చేసుకోవటం న్యాయంకదా అందామె. మీలో మీరు నిర్ణయించుకుని తేల్చుకోండి ఆ ఒక్క-రెవరో అంది మాయ. అక్కడ ఆ యవకులకీ హితవుజెప్పే వాశ్లెవరూగేరు. వాళ్ళిద్దరూ పరస్పరం కలహించు

పళ్చాత్తాపం 85 జని నేనంటే నేననుకుని పోటీపడి పోరుకి తలపడ్డారు. ద్వంద్వ యుద్ధంచేసి ఒకర్నొకరు పొడుచుకున్నారు.. చోద్యం చూస్తూ కూర్చున్న “మాయి తన దారిన తను నవ్వుకుంటూ వెళ్ళిపోయింది. ఇదే ఇప్పుడూ జరిగింది. మీ ఇద్దరినీ మాయలాంటి రానక్‌ దెబ్బతీసింది. ఇద్దరిలో ఎవరికీ గెలుపు లభించలేదు. ఈ ఉదంతంతోనై నా ఇక గుణపాఠం నేర్చుకొనండి. పళ్చాత్తాపపడండి"” అన్నాడు. కృష్ణదాస్‌.

శీక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌, కవి రవ్మల్‌ ధసోంధి, అతని స్నేహితులూ సాధువు వైపు నిరసనగా చూశారు. ఆ చూపు? లెక్కచేయకుండా తన ఆశి మానికి వెళ్ళిపోయాడు కృష్ణదాస్‌.

పన్నెండవ అధ్యాయం నిరాశ |

కృష్ణదాన్‌, "సీక్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌ చంద్‌, రన్మల్‌ తదితరులు హడమతిజాడకై శీవింగా అన్వేషణలో నిమగ్నులయ్యారు. కాని వారి శమ వ్యర్థమే అయింది ఎవరూ ఊవో మాత౦ంగానై నా హడమతి జాడ కనిపెట్టలేక పోయారు. నిరాళగా రన్మల్‌ మజీఐడీలోనే కాలం వెళ్ళబుచ్చసాగాడు.

ఓ రోజు తన అనుచరులను నలుగురినీ పిలిచి, “మీరంతా పాటన నగరం వెళ్ళండి. నాకు రానక్‌ దొరికేవరకు రాజుగారికి ముఖం చూపించను లేదా మరో పద్మిని జాతి స్త్రీని వెతికి తీసుకుని వస్తాను. అంతవరకు పాటన నగరంలో అడుగు పెట్టను” అన్నాడు

“మేమూ మీతోనే ఉండి మీకు తోడ్పడుతాం” అన్నారా నలుగురు.

రన్మల్‌ ఒప్పుకోలేదు. వాళ్ళంకా స్వస్థలానికి వెళ్ళి తీరాలన్నాడు. వాళ్ళకు వెళ్ళక తప్పలేదు. వాళ్ళు పాటన నగరానికి బయన్టేరాక రన్మల్‌ ఓ సాధువు వేషం. వేసుకుని తన పేరు గోపాల్‌దాన్‌గా మార్చుకున్నాడు. ఆవేషంతో గుజరాత్‌ కచ్చ, సింధూదేశాల్లో తిరుగసాగాడు. ఎక గ్రాకైనా వహడమతి పరివారంతో కన్నిస్తాడేమోనని అతని ఆంతరాల్లో మిణుకు మిణుకు మంటున్నది ఆక.

చుంబ్‌, లాల్‌, భాటీ, భంగథ్‌ తదితర రన్మల్‌ అనుచరులు పాటననగరా నికి వెళ్ళి రాజుగారిని దర్శించబోయారు. విదారగిస్తులై ఉన స వారి ముఖాల్ని చూస్తూనే వెళ్లి నపని సఫలం కాలేదని సిద్ధరాజుకి అర్థమైంది. సిద్ధరాజుకు అభివాదం చేసి మౌనంగా నిల్చున్నా రందరూ.

నిరాశ 8?

“*ోరన్మల్‌ ఏడీ?” ఆడిగాడు సిద్ధరాజు,

“సాధువు వేషంలో దేశదేశాలూ తిరుగుతున్నాడు” చెప్పాడు చుంచ్‌,

• ఎందుకు ?* సిద్ధరాజు పిశ్నించాడు,

“*రన్మల్‌ మమ్మల్ని ఎన్నెన్నో ప్రొంళాలకి లీసుకు వెళ్ళాడు. సోరత దేశంలోని మజీబడీ అనే ఊల్లో ఉన్న పద్మినీ జాతి అమ్మాయి కోసం మేం బాలా పంయత్నించాం. ఆమె మన రాజ్యాన్ని సుకోభితం చేయగల సౌభాగ్యళాలి. కానీ సేశ్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌ తొందరపాటు వలన, సానుకూల మవుతుందను కున్న పని విఫంమయింది. ఆ అమ్మాయి తండి భయాందోళనలతో రారొకి రాత్రే ఎక్కడికో రహస్యంగా పారిపోయాడు, ఆతనిని ఎలాగ్రైనా పట్టుకోవాలని మేం చేసిన పియక్నాలు వ్యర్థమైనాయి పిభూ 1”

“*ఆ అమ్మాయి సహజసౌందర్యవతా ? ఆమె రూపురేఖలు ఎలావుంటాయి? మీ రామెె చూళారా ?”

“మహారాజా ! చందుడికై నా మచ్చ ఉందేమో కానీ ఆమెలో ఏ దోషమూ లేదు, ఆమె అందం అఆప్పరూపం. అసాధారణం 1! కాలిగోరు మొదలు శిరోభాగం వరకు ఆమె మేను కాంతులీనుతోంది. ఆహా! ఆమె సౌందర్యం వర్ణించటానికి భొష, భావం, ఉపమానం సరిపోవు ప్రభూ! రెండు క్షణాలు మాత్రమే దూరం నుండి ఆమెని దర్శించే ఆనకాళం కలిగింది మాకు 1” అన్నాడు లాల్‌.

*ఈ(హూ( 1! అలాగా! ఆమె తల్లివండు)లెవరు ? ఏ జాతివారు శ్‌

“*కుమ్మరివాళ్ళమ్మాయి మహారాజా 1”

సిద్ధరాజు నవ్వాడు.

“భళా ! రన్మల్‌ మాంఛి జోడీయే చూశాడు కదూ! (మళ్ళీ నవ్వు) కుమ్మరికన్వ పొటనదేశపు పట్టపురాణి ! ఈ అమ్మాంఎ గురించి నాకు ముందే చెప్పాడు, ఒకసారి మాటల సందర్భంలో”.

“పభూ ! ఒక్కసారి తమరా సొందర్యరాశిని చూడాలి. ఆమెది గులాలీల సొగసు” రానక్‌ని తలచుకుంటూ అనాడు భంగడ్‌.

88 ధర్మశా!ి॥

“*రన్మల్‌ ఎక్కడికి వళ్టాడు ?”

"మ్మే మజీబడీలోనే ఆతనుండగా వచ్చాం. ఇపుడత డక్కడినుండి వే పోయే ఉంటాడు” అన్నాడు చుంచ్‌.

“ప్పీగంకా బయల్దేరుతుంటే మీకేమైనా చెప్పాడా ?” ఆడిగాడు సిద్ధరాజు

“మేం రమ్మని కోరాం ప్రభూ ' పాటననగరానికి ఏ ముఖం. పెట్టుకు రొవాలని పిశ్నించాడు. తమకు ముఖం చూపించలేడట ' నగరవాసులు తన గురించి ఎలా తలపోస్తారోనని కూడా భయపడుతున్నాడు, పద్మిగిజుతి స్రీ దొరికేవరకు ఇక్కడికి రొడట. (ఆమెను) వెంటబెట్టుకునే మీ దర్శనం చేస కుంటానన్నాడు” చెప్పాడు లాల్‌.

“*రన్మల్‌ నిజాయితీపరుడు. మీరు సాయంచేస్తూ అతనితోనే ఉంటే బాగుండేది. రన్మల్‌లాగే మన పూర్వికులు కూడా ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్ట కునేందుకు ఎన్ని కష్టాలనైనా ఓర్చుకునేవారు” రన్మల్‌ని పొగిడాడు సిద్ధరాజు

“మేం తనతోనే ఉంటామని కోరినా అతనే బలవంతం చేసి మమ్మల్ని పంపించాడు. మీకు సమాచారం అందివ్వాలని మీరు ఎదురు చూస్తుంటారనే ఉద్దేశ్యంతో మేం వచ్చేశాం” అన్నాడు భంగఢ్‌.

“మంచిది. విషయం తెలిసింది. మీరు నలుగురూ వారం రోజులపాటు పీ ఇళ్లలో విశ్రాంతి తీసుకొని ఆ తరువాత రన్మల్‌ని అన్వేషించండి. ఆతనెంతో విశ్వాసపాత్రుడు” ఆన్నాడు సిద్ధరాజు,

అ నలుగురూ “మంచిది, తమ ఆజ్ఞ 1” అని సెలవు తీసుకుని వె పోయారు.

పదమూడవ అధ్యాయం నా ఆశ్చుర్థుం |

రాఖంగార్‌ తను మజీబడీతో ఓ అమృత సౌందర్యరాశిని చూశాన్‌నే విషయం మరిచిపోయాడు. మనం రోజూ ఎర్నో దృశ్యాల్ని, వింతల్ని చూస్తుంటాం. (కమేణా మరివిపోతుంటాం ఏదో ఆతి ముఖ్యమైన నంఘటన మాత్రమే జ్ఞాపకాల్లో స్థిర పడుతుంటుంది. చూసిన పతి వపంఘటనా గుర్తుంచు కోవటం చాలా మంకికి సాధ్యపడదు. మరి కొందరికి సాధ్యపడవచ్చు. సాధార ఇంగా మర్చిపోవటమూ, జ్ఞాపవముంచుకోవటమూ రండూ జరుగుతుంటాయి. జాగ౦దవస్థలోం సంఘటనలు స్వప్నావస్తలో విస్మృతి చెందటం జరుగుతుంది. ఆలాగే స్వప్నంలో9 దృశ్యాలు జాగ౦దవస్థలో జ్ఞాపకం ఉండక పోవటమూ *రుగుతుంది. సంపూర్ణంగా ఏవ్యక్తీ స్వపష్నంలో౨ విశేషాల్ని చెప్పలేక పోవచ్చు. స్వవ్నంలో కరివించిన మంష జాగిదవస్థలో ఎక్కడైనా కనిపిస్తే ఎక్కడో చూసినట్లు ఆన్బెస్తుంది. ఇతర్ని ఇంతకుముందు ఎక్కడ చూశామా ఆప ఆలోచనల్లో పడతాం. అఆచేవిధంగా జాగందవస్థలోని దృశ్యాలు స్వప్నా వస్టలో గుర్తుకొస్తుంటాయి.. స్వప్నంలో పదేపడే ఒకే రూపం కనిపించటమూ జరుగుతుంది. ఇది చాలా మందికి అనుభవంలో ఉన్న సర్వసాధారణమైన విషయం. స్పృవా కలిగి ఉన్నా, లేకున్నా రెండుస్థితులూ మనసుకు సంబం ధించినవే 1! కభావభాలిందులో గుప్తంగా ఉంటాయి. సాధువులు, సళ్చురుషులు అవగుణాలను త్యజించి సద్దుణాలని మాత్రమే జాగ ౧దవస్థలోనూ, స్వప్నావస్థ లోనూ సమంగా ఉంచేందుకు ప్రయత్నించి సాధిస్తారు. ఆ స్మత్పవ ర్రనా, సద్గు ణాల ప్రభావాన్ని అన్ని స్థితుల్లోనూ పొందుతాలు. అది గాఢ నిద్రలాంటి సుమ హ్మైవస్థ. అంటే ఆ తురియావస్థలో కూజా అదే విధమైన చి త్తంతో ఉండగలుగు

00 ధర్మచారిణి రారు. కోఏ ఈ దళ బాలా తక్కువ మంది సత్పురుషులకు మాక౦మే కలుగు తుంది. సాధారణ పిజల్లో పెద్దమెష్‌గా చెలామఇయ్యేవారి దగ్గరికి ఈ స్థిత రమ్మన్నా రొదు. వారికి సాంసారిక చింతనలే ఉంటాయి గనుక ఈ స్థితం వారు చేరుకోలేరు. ఆందుకే రాజావరాజులు, పెద్ద పదవిలో ఉంచే అధకారులు బాలావరకు చంచల స్వభావులుగా వుంటారు.

ఆది రొఖంగార్‌ సభాభవన పా9ంగణం ! పిధాం, షతకర మంతుంలూ న్యాయరిర్దేకలూ, కవులూ కళాకారులూ పరివేస్టించిన ఆ సకలో కొలువుతీరి కూస్చన్నాడు రాఖంగార్‌ పిత్యేక సింహాసనం అఆధివేష్టించి చః గాల్లో చండు నలా పికాశిస్తున్నాడు ఏదో ఒక విషయంపై చర్చిస్తున్నట్టున్నారు. తర్జన భర్ణనలు చేసుకుంటున్నారు. అంకకుముందే రాజానుమతీ పొంది రాజభటులు ఒక మిని కొలువుకూటంలోకి విజరు 1రిచారు. ఆ ఆగంతకుడు వస్తూనే రాజుకి అభివాదంచేసి ఓ అంగు౪యకాన్నె అందించాడు. రాజు ఆ ఉంగరాన్ని గుర్తించినా అవి తెచ్చిన వ్యక్తిని మాకం పోల్చుకోలేకపోయాడు ఎక్కడో ఎప్పుడో చూసినట్టు లీలగా జ్ఞాపకం ఉంది. కాం ఎవరో ? కొన్ని నిమిషాలు మౌనం రాజ్యమేలింది. అనంతరం రాఖంగార్‌ ఆ వచ్చినవ్య క్రిం ఉద్దేశించి, “ఈ ఉంగరం నీ కెళ్కడిది ? ఎవరిచ్చారు ? ఎక్కడిగుండి వచ్చావ్‌ ? నీ వెవరో నాకు స్పష్టంగా క్రాపకం రావటం లేద” ఆన్నాడు,

“*పి౦భూ ! నేను హడమతిం” అన్నాడరడు

“హడమతి ' హడమతి . బౌను! ఈ పేరెప్పుడో విన్నాను. ఎక్కడో గుర్తురావటంలేద” అయోమయంగా చూస్తూ అనా, డుం

హడమతికి ఇది ఈహించం పరిణామ 1 ఎదురుదెబ్బ ! తల గిర్రున తిరి! నప్టయి స్పృహ కోల్పోయినంత పనయింది. రాఖంగార్నే నమ్ముకు; ఎన్నో ఆళలుపెంచుకునీ ఇక్కడికి వచ్చాడు. అక్కడ తన కూతురు రానక్‌ తన జీఎతసుమం, రా4ంగార్‌ కే స్వంతం, ఆయనకే సమర్పణం అం పిిజ్ఞచేసింది తీరావడే రాఖంగార్‌ ఆదరాభిమానాలు చూపటంమాట అటుంచి నువ్వెవరో నాకు తెలీదు పొమ్మంటున్నాడు ఇప్పుడిక తమ పరిస్థితి ఏమిటి? ఏం చేయాలి? ఎటుపోవాలి * తమకు రక్షణ, అభయం ఎవరిస్తారు * ఎవరు చేరడీస్తారు *

ఈ రం 01 దురదృష్టం ఇంకా వెంటాడుతూనేవుందా ! హడమతి ఆలోచనల్లోంచి తేరుకు? తనను తాను నిలదొక్కుకున్నాడు హృదయం గాయపడింది. అయినా శప్పదన్నట్టు గొంతు పెగుల్చుకుని ఇలా అన్నాడు “పిభూ ఈ ఉంగరం తమరు రానక్‌డేవికి ఇచ్చారు. ఆమె నన్ను మీ వద్దకి పంపింది. ఏ ఆపదా, అవసరాలు కలిగనా తమ దర్శనం చేసుకోమఎ తమరే సెంఏచ్చారు",

“రానక్‌ !' రానక్‌దేఏ ఎవరు ?*

“*మా అమ్మాయి !”

అప ఆమ్మాయా కా

“డాను మహారాజా మా అమ్మాయే ఎ

“ఇంతకూ మవ్వెవరివి ?”

“నే నాక కుమ్మరివాడిని ప్రభూ 1”

“ఓ కుమ్మరి పిల్లకి నేను ఉంగరం ఇవ్వటం ఏమిటి ? ఇవ్వడాని కేదేనా కారణం ఉంటుండిగడా ' నాకా అవసరమే రాలేదు. ఇచ్చి మర్చిపోయానా సందేవాంగా ఆన్నాడు రాఖంగార్‌.

“మవాప౦ిభూ తమరు మకీఐడీ అనే గొమానికి వచ్చినపుడు రానక్‌ దేవిని చూశారు ఆమె వివరాలు అడిగి ఈ ఉంగరాన్ని తనురే స్వయంగా ఆమె కిచ్చారు” చప్పాడు హడమతి గతాన్ని జ్ఞాపకా౧కీతెస్తూ.

“ఆశ్చర్యంగా ఉండే ! ఎక్కడుందామె ? నాసముఖా౨కి తీసుకురా లేదేం?” అడిగాడు రాఖంగార్‌.

“ఒక్క తణం పిభూ “* ఆంటూ హడమరి ఇయటి ద్వారం వైపుకి బడు. బయట నిల్చున్న రానక్‌ని వెంటబెట్టుకుం మళ్లాసభలోకి వచ్చాడు. హడమతితోపాటే నడిచివస్తున్న భువనైక మోహినిని చూసి అందరూ ఆశ్చర్య పోయారు. ఒకానొక అపురూపమైన ధివ్యతేజస్సుతో వెలిగిపోతూ నఖిఖ పర్యంతం సౌకుమార్యం, సౌందర్యం మూర్తీభవించిన అందాలరాశి లజ్జావదనంతో సంకోచంతో వచ్చి నిల్చుంది. ఆమె ముఖంలో ఆమాయకత్వం దోబూచులాడు తోంది. సభికులింతా చకితులయ్యారు. లోగడ రాఖంగార్‌ ఆ ఫౌందర్యరాశినే వికసింవని మొగ్గ వయసులో ఉండగా చూశాడు. ఇర్జిడా మొగ్గ్‌ వికసించి కొత్త

రి ధర శ్రైచారిణీ ఆందాలూ, వర్ణాలూ, సొగసులూ సంవరించుకుంది. సుహృద్భావ పరిమళాల్ని వెదజల్లుతోంది ప్రకృతిమాత తన సహజ సౌందర్యాన్నె యావక్తూ ఈ ఆమ్మాయిలోనే రంగరించిపోసిందో లేక బ)ిహ్మ అందాలన్ని ఈమెలోనే పోక టోశాడో గానీ ఆసమానమైన ఆ లావణ్యవార్తిని చూస్తున్న రాఖంగార్‌్‌ ఆతం సభికులు రెప్పలార్పడం మరిచిపోయారు. అమె చూడగానే రాఖంగార్‌కి గతం క ళ్ళిదుట కదలాడింది ఆ సళలోశే తనకి దగ్గర్లోనే కూర్చున్న మేనల్లుడు వేధల్‌వెపు చూసి, “*ోవేళల్‌ ఈ రానక్‌ ఎవరో, హడమతి ఎవరో నీకు జ్ఞాచరం ఉందా” అడిగాడు.

“ట్ఞాపకముంది మహారాజా మజబీబడీలో మన '?విరంలోకి ఈ:వే సామాను తెచ్చింది. ఏం దేశల్‌ ! నీకు స్కృతికి వచ్చిందా * నువ్వూ మఠి పోయావా” అన్నాడు వేల్‌ తమ్ముడివైపు చూస్తూ.

"ఎందుకు లేదు ? అదే వర్చస్సు! ఆచేరూపం, అలాంటి హౌందర్య మూర్తిని చూశాక జీవనపర్యంతం నేను మర్చిపోలేను” అన్నాడు దేశల్‌.

“చుందరీ నీవు జూనాగఢ్‌కి ఎందుకొచ్చా. '” సాభిపాాయంగా రానక్‌ వంకచూస్తూ ఆడిగాడు రాఖంగార్‌.

రానక్‌ సిగ్గుతో తలవాల్చుకుఏ మెల్లగా ఆంద.

“ప్రభువుల "సేవలో జీవితం గడపడా౦కి నచ్చాను !

“అంటే ?”

“మీ దర్శనం లభించిననాడే మిమ్మల్ని సేవించుకోవాలని నిర్ణయించు కున్నాను. మీరు నన్ను నిరాకరిస్తే భగవన్నామస్మరణలో, కాలం వెళ్ళబుచ్చా లని ఆనాడే దృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాను.. ఒక విధంగా పతిజ్ఞ చేశాన? చెప్పుకోవచ్చుకూడా ! మహారాజా! తమరు తమ సేవాభాగ్యాల్న నాకు పిసాదిస్త నేశెంతో అద్భన్షవంతురాలను, లేదా ఆత్మిక దృష్టీతో మీ రూపాన్ని మనసులోని ర్యాంంచుకుంటూ, మనసులో నిల్చుకు? ఆరాధిస్తానో ఆంది రానక్‌డేవి స్థిరంగా

రాఖంగార్‌ మళ్ళి ఆశ్చర్యపోయాడు.

ఆగ్బర్మం 99

“ఈమె తనం౨ంత తీవింగా మవఏలో భోవించుకుంటోందా ? తను వెంటనే. అంగీకరిస్తే సభికులు తన గురించి తక్కువగా ఆంచనా వేసుకుంటారేమా? జ్రాపకం ఉన్నా లేనగ్ట నటించింది ఆందుకేగదా ' నీచజాతి పిల్చను స్టీకరించాడని అచవాదు వేస్తారేమో * పరిపరివిధాల యోఓంచిందతని మనస్సు పైకి మా39ం ఏమీ అర్ధంకానట్లు నటించాలనుకున్నాడు.

“*ఈమె భావమేమిటో మీకేమైనా బోధపడిందా +” అడిగాడు వేపల్‌ ను.

“ఆర్థమెైంది పిభూ! ఈమె శౌందర్యాంకి తగినట్టుగాశే. సహజ నాశల్మము,. వినయళంపదా ఈమెకు మరింత ళోధంసోంఏ.. సుగుణసంపద, సౌందర్య సంపద రెండూ ఈమెలో ౨క్షిప్తమయి ఉన్నందున ఒక రాచమృంది రంలో నివసింపదగిన యోగ్యత ఈమెకు కలిగంది. రెండు గుణాలూ ఒకే వ్యక్తిలో ఉండటం అరుదు" మెచ్చుకోలుగా అన్నాడు వేళల్‌.

రాఖంగార్‌ చిన్నగా నవ్వుకున్నాడు. “

“శకల్‌ నీ అభిప్రాయం ఏమిటి *” ఆడిగాడు రాఖంగార్‌

“మహారాజా... శేను ఆాడే ఈమెగరించి నా ఆకిపయం "ప్పాచ. ఇపవ్వుషూ అచే చెబుతాను ధనం, విద్య, కిన్నెవీల్ల ఎక్కడ లభించినా రాజనే వాడు స్వీకరించవచ్చు, శాస్త్రం ఈ వాదనను ధృవపరిచింది" అచ్నాడు దేళల్‌.

“సుందరీ ! నీ వేరూపంలో, ఏ విధంగా నన్ను సేవించాలరి భాఎంచావు ” అడిగాడు రాఖంగార్‌. రానక్‌ దేవి సిస్టపడింది.

“ప్రభూ! నా పేరునూ, వ్యక్రిక్వాన్నీ విస్మరించి మీ రూపాన్నే స్మరిస్తాను. మీ పేరే జపిస్తాను. నా వ్యక్రిగత సౌఖభ్యాలపట్ట కూడా శ్రద్ధ చూపించక మీ కోసమే కొమిస్తాను. మీరే ఆహారం ఇచ్చినా స్వీకరిస్తాను. ఏ పేరుతో మీరు పిలిచినా పలికి, ఆ పేరే నా పేరుగా చెప్పుకుంటాను. మీ పాడ "సివలో తరించిపోతాను. చందిబింబంవంటి మీ ముఖవీంబాన్ని చకోరాన్నై వీక్షస్తాను. తమ సేవా, సాంగత్యాలే నా ఊపిరిగా, నాలోకంగా గడుపుతాను. నా కంఠంలో పా9ణం వున్నా హోయినా నా హృదయం మీ పేరే జపిస్తుంది- ఈ నా అభిప్రాయాలిల్నటికీ మారవు. ఎన్ని జన్మలెత్తినా మీపట్ల నాకుగల క్తి

ర్క ధర్మ చారిణి భాననలలో, ఆనురాగాభిమానాలలో తేడా రాదు ఇదే భావన జన్మ ఇన్మాం వరకూ ఉంటుంది * అంది రానక్‌ నిశృయంగా, నిశ్చలంగా, నిర్భయంగా.

“ోఖ్లహ్‌ 1 నీవి తదేక నిష్ట. ఇంతటి పరిపూర్ణ భకక్తివిశ్వాసాల్ని నీవ భగవంతునిపట్ల చూపిస్తే ఓ భక్తురాలిగా నీ జన్మ తరించెడిదేమో ?” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

ఆ పుళ్నకు సమాధానం హడమతి ఇచ్చాడిలా,

“ప్రభూ !' ప్రపంచంలో అగ్ని రూపాలూ పరమాత్ము*వే. అన్నిటి లోనూ భగవదంళ ఉంది. ఎవరే రూపంలో నమ్ముకుంటే ఆ రూపంలోనే సాక్షాత్కారం కలుగుతుంది. విశ్వాసం, ప్పేంమే ఈ సాష్కాత్కారానకి కారణా లవుతున్నాయి. దీఎవల్లనే ఇవాపరాఎలో ఉద్ధరించబడుతాడు మనిష్‌. ఎవరే రూపంలో కొలివినా ఆ రూపంలోనే భక్తుల మకోకామనలను పూ ర్తిచేస్తాడు ఈశ్వరుడు భగవంతునిపై పేమ, భక్తి మరోనిగూహం, మనోపద్ధిమదశే యావద్యిషయం ఆధారపడి ఉంటుంది భగవత్స్వరూపమే పేషు. పే-మే భగవంతుడు ఆ భగవంతుని కొందరు పుతుంం రూపంలో పే9మిసారు. కొందరు తల్టి రూపంలోనో, తండి9 రూపంలోనో అతన్ని ప్రేమించటం జరుగుతుంది. పతివితాస్త్రీకి భర్తే దైవం. కొందరు సాధువులు భక్తులు గురువునే దైవంగా భాఎస్తారు. ఉదాహరణకి శ్రీకృష్ణుడు కొందరికి స్నేపొతుడు కొందరికి గురువ- కొందరికి బంధువు దేవకీ వసుదేవులకు, యశోదానందులకు పుతు౦డు, రుక్మిణీ సాధ్వికి భర్త. మీరాబాయికి భగవంతుడు, భర్త. ఎందరో ధక్తులకు దేవుడు ... ౬లా ఎవరే విధంగా ఆయన్ని పేమించినా ఫలితం అందరికి లభించింది. అడే విధంగా మీరు కొందరికి పాలించే పిభువులే కావచ్చు, కాని మీ మాతృథ్రీకి మాత్రం పుత్రులే కద ! అలాగే కొందరికి మీరు మిత్రులు. అలాగే మిమ్మాలను భగవంతునిగా నమ్ముకున్నవారూ ఉండవచ్చుగదా ఇందులో ఎవరికప్పూలేదు వ్యక్తిగతంగా ఇష్టపడటం, పేంమించడం, శంద్ధతో కొలవటమే ఢృక్తి భక్తివిశ్వా సొలు శిద్ధాసక్తులు లేకున్నా, మరొకరి తృ ప్రికోసం, తమ స్వార్థం కోసం పైపైన నాలుకతో డైవాన్ని స్మరించేవారికి భక్తిఫలం దక్కదు. ఆత్మ పరిపక్వత చెందదు” తన సుడీర్ణ పిసంగాన్ని ఆపాడు వాడమతి.

ఆ్చర్యం 05 అతని మాటల్ని విని మందహాసం చేభాడు రాఖంగాఠ్‌. తగధువాత ఇలా “తండీ9, కూతురూ ఇదరూ భక్తితత్వంలో నిష్టాతులు. ఈ రోజునా

దర్బారు సక్సృంగ సమావేశాన్ని తలపిస్తోంది. అయినా నాకెందుకో హడమతి

వాదన మిధ్యలాతోస్తోంవ. నేని దేశపు రాజ్యాధికారిని. ప్రజల స్థితిగతులు, రీతి తివాజులు, నడవక్తూ, మంచీ మర్యాదలూ, అడుగడుగునా గమనిస్తుంటాను. మిమ్మల్ని గేరవించి ఆవరించగలను. ఆమె సుందర రూపాన్నిచూసి ముచ్చట పడ్డా, సుశీల స్వుభావానికి ఆబ్బురపడ్డా మీ కోరిక నెరవేరడం అసాధ్యం. నీ మన్లో

, వాంఛ సఫ౨౨ కావటం కష్టం” చెప్పాడు రాఖంగార్‌

. “కాని మహారాజు ! తమ ఆజ్ఞ తీసుకోనిదే ఈమెని ఎవరికీ ఇవ్యుద్దని ఆనాడు నన్ను తమరాదేశించారు” జ్ఞాపకం చేశాడు హడమతి.

“నిజమే 1 కానీ ఆ విషయాన్ని నేనే అభిప్రాయంతో చెప్పానోకదా | నీకు ఆన్ని సౌకర్యాలూ చేయిస్తాను. నిశ్చింతగా ఉండు”.

“కానీ ఇతరమైన ఏ ఉపాయాలవల్లకూడా రానక్‌ సంతోషం పొంది సంతుష్టుంాలు కాదు ప్రభూ ! ఏ ఆకర్షణలూ ఆమెని ప్రసన్నం చేయలేవు”.

“చూడు ! ఆమె చిన్నపిల్ల ! ఆడపిల్ల ! ఆడపీబ్రల ఎదుట పెద్దలు ఏది మాట్టాడితే అవే నిజమనుకుంటారు. నేను కూడా ఆమెకు నచ్చచెప్పుతాను. ఆమె సహజంగానే, సులభంగానే ఒప్పుకుంటుంది” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“పిభూ ! -ఏలినవారి ఆజ్ఞల్ని ఖండించటమో, తర్కించటమో చేసే సాహసం చేయకేను. ఒకప్పుడు నేను కూడా రానక్‌కు వ్యతిరేకంగానే అలో' చించేవాడిని, ..కానీ వా ఆలోచనతో రానక్‌ ఏకీభవించలేదు. అందుకే ఆమె సీద్ధరాజుని నిరాకరించింది. అతను ఏరి కోరి కబురు పంపించినా అతనిని ఇష్టపడక శిరస్కరించింది. ఆలా తిరస్కరించినందుకే సీద్ధరాజు మనుషులు నుజీఐడీలో మామీద అత్యాదారాలు చేయాలనుకున్నారు. అమ్మాయి మనను కష్టపేట్టటం ఇష్టంలేక, ఆమె పంతం, 'పట్టుగలలను, కోరికను తీర్చేందుకు ఓ రాతికి రాత్రే

_ ఆ ఊరినుంచి పారిపోయి ఇక్క డికి వచ్చాను. నా ప్తయక్నం నేను చేళాను.

08 ధర్మచారిణి నొ బాధ్యత ఇంతటితో నెరవేరింది మిగిలింది ఆమె అదృష్టానకే. వవలేహైను. తల్లి దండులు జన్మ౨స్తారు.. పిల్లల్ని పెంచి 'పెద్దచేస్తారే తప్ప వారి కర్మం) ఆదుభవించలేరకదా ” అన్నాడు హడమతి ఏట్టూరుస్తూ .

“వీదో కొత్త కథ ఐబయటపడుతోందే ? ఏమిటి నువ్వు పప్పినదంఠా నిజమేనా” ఆదుర్దాగా ఆడిగాడు రాఖంగార్‌.

“అక్షరాలా సత్యం పిభూ '* హడమతి సవినయంగా జవాబిచ్చాడు

“నా హిజలను పీడించే హక్కు సిద్ధరాజు శెవరిచ్చారు ? అంత ధైర్యం అక౧కెలా వచ్చింది? ఈ ఏవిషయం నీవు నా కెందుకు ఫిర్యాదు చేయలేడు ?”

“వాప్ల లోలోపల బాధించారు. నా పె వత్తిడి తెచ్చాడు. సేక్‌ కరంచంక్‌ పేక్‌చంద్‌, కవిరన్మల్స్‌ మరో నలుగురు అతం అనుచరులు సంత్‌ కృష్ణదాసు కూడా తమలో చేద్చకున నన్ను బలవంతంగాన్నై నా ఒప్పించాలు ప్రయర్నం బారు. వారికి తప్ప వేరవ్వరికీ ఈ విషయాలు తెలియవు. నేను రాన్‌ దివి? సిద్ధరాజు కివ్వటానికి వ్యతి రేకించినపుడు వాళ్లు కరోరంగా వ్యవహరించారు. ను భయపడి ఇల్లూ, వాకిలీ వదిలి మీ ళరణువేడాలం ఈ నగరా౨కి వచ్చాను అ తను చెప్పటం ఆపీ కూతురువైపు చూసి “రానక్‌ ? నీవు నీ విషయం ధైర్యంగా మహారాజుకు విన్నవించు. మొరపెట్టుకోడా౨కిదే మంచి తరుణం మళ్ళిమ్మో ఈ ఆనకొథం రొదు. సంకోచిస్తా ఎందుకు ?” కూతుర్ని పోోత్సహించాడు.

“వినయంగా ఉండటం నా శహజ లక్షణం ' ఆడపిల్లలు అధికంగా పిసంగించటం అనర్థాలకి దారి లీస్తుందంటారు. కాని నా భాగ్యం నగ్నిలా నిర్లజ్జగా మాట్లాడమంటోంది. సింహం గుణం ఒకేవిధంగా ఉంటుంది అదెప్పుడూ మారదు. మంచి మనుషులకి ఒక్రేమాటా ఒకే ఆదర్శం. ఆరటి చెట్టుకి ఒకే కాపు, ఒకే పూత! అదేవిధంగా రాజపుత) త్రీ ఒకేసారి వివాహం చేసుకుం టుంది... నేను రాజపుతుల ఆడపడుచుని. మంచో చెడో, తప్పో ఒప్పో ఒకసారి ఓ నిర్ణయం తీసుకున్నాక శపథం చేసుకున్నాక మళ్ళీ మళ్ళి దాన్ని మార్చుకోవటం తగ౧పని. మహారాజుగారు తన 'సేవకునను దాసీగా నియ మించుకోక పోతే ఆయన్ని బలవంతపెట్టటమో, ఇరుకున పెట్టటమో చేయలేను ఆ చనువూ, అధికారం నాకు లేవు. అలనాడు పార్వతీదేవి శివునే వివాహం

ఆళ ఏర్యం 87 చేసుకుంటానని శపథం చేసిండీ. లేదూ జీవితాంతం కన్యగానే మిగిలిపోతాకంది. (వస్తుతం నాడీ అదే పరిస్థితి, (పభువులవారు నన్నను(గహించకుంటే వీ వనానికో వెళ్ళి ఈ పస్సుచేసుకుంటాను. ఆయన పేరు చెప్పుకునే (బరుకుతాను, వరణిస్తాను, అఆంతేకొనీ చేసిన ళపథాన్ని త్యజించి వచన (భష్టురాలిని కాలేను. నా నిర్ణయం మారదు. నాన్నగారూ! మీరు రాజాజ్ఞ తీసుకుని ఇంటికి పదండి. నన్నునా అదృష్టానికి వదిలివేయండి. జరిగిందేదో జరిగి పోయింది, ఏది జరగాలని విధి రాసి పెచ్చీఉందో అదే జరుగుతుంది” అంది రానక్‌.

“*స్తుందరీ। నీవంటున్నది నిజమేనా? సీవు కుమ్మున యువతివి కావా? రొజప్త్యతస్త్రీనంటున్నావేమిజి” వింతగా ప్రశ్నించినా అతనికి మజీబడీలో వాడమతి చెప్పిన విషయం జ్ఞాపకం వచ్చింది, లీలగా.

*వభూ! ఆత్మకు కులభేదం లేదు... స్త్రీపురుష తేవాలు కూడాలేవు, ఆత్మ ఏ శరీరంలోకివ స్తే అడే రూపం ధరిస్తుంది. ఉదాహరణకి మందిరాలు కట్టడానివై నా, మళీదులు కట్టడానికెన, నివాసగృవాములు కట్టుకోవడానికయినా కావలసింది మవ్రై. మట్టికి ఆంతరాలూ, భేదాలూ లేవు. దాన్ని ఉపయోగించు కుంటున్న పద్దతులు భిన్నళగా వున్నాయి. అన్నిటిలోనూ మట్టి ఒకటే అయిన్లే అందరిలోనూ ఉన్న ఆత్మ తత్వమొక్క టే. ధరించిన రూపాలువేరు, ఎవరు కుమ్మరి? ఎవరు రాకుమారి? హం( ఇద్దర్లోనూ ఉన్నదొకే ఆత్మ కాదూ” అంది రానక్‌.

ఎ. “ఆశ్చర్యంగా ఉందే! ఇంతకూ నేనడిగిన (పళ్నకు సమాధానమే చెప్పలేదు. ఏవో ఆలంకారాలూ, ఉవమానాలూ చెబుతున్నావు” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“*వేన్స గీన్సరాలిని, అలంకారాలపైగానీ, అధ్యాత్మిక విషయాలపెగానీ నాకు మంచి అవగాహన లేదు. నేను మీ సమీపంలోనే ఉన్నాను. చా శిరస్సును ఖడించండి,. దీనివలన నొత సర్వో త్తమగతి కలుగుతుంది. సద్గతి లభిస్తుంది. లేకుంటే శరీరానికి మెడ భారం అయ్యేలా ఉంది, ఇంకెలా (ప్రార్థించాలో నాకు తెలీదు” అంది రానక్‌ విన్యమంగా,

08 , దర్మచారిణి

రాఖంగార్‌ మననులో ఆల*డి [పారంధమైంది. ఆమెపై ఆతనికి (ప్రే

ఆగ0 “లూరడానికి అచే ఆధి షణమైందేమో? ఆయినా ఆమ రాచపు తి కేనా

కాదా? ఆమె ఈ మాళలిలా మాట్లాడుతోందంటే ఆమె ఆంతరంగంలోని ఆసలు

సంతి యే "టి? ఆశే విషయం అర్థమయిందో?! కాలేదో? అర్థంఅయికూడా కానప్లే నటిస్తు న్నాడోగానీ రాఖంగార్‌ హడమతి వైపు చూసి,

జీహగ్రమతీ! ఈమె ఏంచెబుతోందిొ” అడిగాడు.

ఉ క్యు స్పై చెప్పేవి నిజమే (వభళూ ః రానక్‌ జన్మ రహాస్యం ఆనాడే తనుకు విఎపీంచాను... వివరించాను బహుశామీరు మర్చిపోయా రేమో? ఈమె సింధూవేశపు రాజకుమారి. జోస్యాసికి భయపడి సింధు రాజీమెుు అడవిలో పాకవేబించాడు. మట్టికోసం ఆడవికి వెళ్ళిన నాకీమె దోరికింది. పిల్లలులేని నేను ఈమెను తెచ్చి పెంచుకున్నాను. నా అఆదృవ్షఫలమో, ఆమె దౌర్భాగ్యమో గాగ అమ్మాయి నాయింట పెరిగింది. సింధూదేశం విడచి కచ్చదేళానికీ వబ్బాను. కచ్చదేళపు రాజు రానక్‌ని తన రాణిగా చేసుకుంటానని (ప్రతిపా డించాడు. మాకు ఇష్టంలేక అక్క-డే ఉంటే ఆతను పగదీర్భుకుంటాడేమోనని ధయపడి పారిపోయి మజ్లీబడీకి చేరుకున్నాం. మజీఐడీ మీ ఏలుబడిలో ఉన్నా మీరు వేధించకపోయివా సిద్ధరాజు మనుషులు మమ్మల్ని బలవంత పెట్టటంతో ఈ నగ౮ాని కొచ్చాము. ఈమె భాగ్యం నన్ను పరిపరివిథాలా పరిభమింప చేస్తున్నది. ఇంకా ముందుఘుందు ఎలాంటి పరిస్థిచు లెదుర వుకాయో? భవిష్య త్తెలా ఉంటుందో. ,.?” ఆగాడు హడమతి,

“మజీఐడీ సంఘటనలు, సంభాషణలు అన్నీ జ్ఞాపకం వస్తున్నాయి. రానక్‌ విలువైన రత్నం, ఏం వేశల్‌! ఫీ అభ్మిపాయం వెలిబుచ్చలేదేం” అన్నాడు రాఖంగా ర్‌.

ఆమ క్రీభవించిన 'లక్ష్మి' ఈమె, -ఇంటిముందుకు వచ్చిన లక్ష్మిని తిరస్కరించి ఆవహేశ నచేయతగదు (పభూః ఏం దేశల్‌। నువ్వూ నాతో ఏకీళ విస్తు్నావు కదా” అడిగాడు వేళల్‌,.

• ఖృదయ పూర్వకంగా ఏకీభవించటమేగాక ఆమెని మామయ్య రాఖంగార్‌ స్వీకరిస్తే అనందిస్తాను కూడా; మనం మొదటే చెప్పాంకదా”? అన్నాడు దేళల్‌,

అళ్చర్యం 09 రాఖంగార్‌ ముఖంలో ఆ క్షణాన కనిపించిన (వనన్నత అంతకు ములొప్పుడూ ఎవ్వరూ చూడలేదు,

హడమతివైపు పీతి పూర్వకంగా చూస్తూ “వహడమతీః రానక్‌ ౨ ౨౦కు మనసుతో నాకు దానం చేయ్యి ఆమెను వరిణయమాడి నా పట్టపురాణి ౨చేస్తాగు. వేళల్‌ నీకు విశాంతి మంకిరాన్ని ఏ్పూటు చేస్తాడు” అన్నాడు. వేశల్‌ దేశల్‌నడిగాడు, ఎక్కడైనీమంచి భవంతి భాగా ఉందా అని-

“ఆుదమైన ఆధునాతన భవనం తయారుగాఉంది. సేఠ్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌ కోరినుండి మనకు లభించిందో" చెప్పాడు దేళల్‌.

“వభూః రానక్‌ని తమకప్పగించటం వరకే నా బాధ్యత, కర్తం ఆది పూర్తయింది. ఇక నేను ఎకడ.ంటేనేం:.. నేను వెళ్ళిపోతాను. నాకను మతి నివ్వండి” హడమతి చేతులు జోడించి చెప్పాడు.

• అదేమిటి?” (వశ్నించాడు రాఖంగార్‌.

“క్తూతురినచ్చిన వూళ్ళో కన్నవాచ్ళు ఉంగకూ+ దు. కూతురింటి తిండి శినరాదని శాస్త్రం చెబుతోంది. ఇక నేను వెళ్ళిపోతాను. నమ్ను వెళ్ళనివు డి” దృఢంగా అన్నాడు హడమతి.

ఆఖంగార్‌ హడమతికి విలువైన వజవైఢూర్యాలూ, బంగారు నాణాలూ, ఆస్తి పాస్తులూ ఇచ్చాడు. కొవీ హడమతి మర్యాదగా వాటిని తిరస్కరించాడు. అతను ధ్య్మూవలంబి, ఎలా స్వీకరిస్తాడు? అదేరోజు అక్కడినుండి బయలు దేరి తన జన్మభూమికి వెళ్ళిపోయాడు.

ఇక ఆతర్వాత గుజరాత్‌ చర్మితలో ఆతనేమయ్యాడో, ఎక్కడికి వెళ్ళాడో ఎవరికీ తెలియదు. అతని వస్తావన రాలేదు. సాత్యంలేదు.

రానక్‌దేవి, రాఖంగార్‌ల పరిణయం అంగరంగ వైభోగంగా జరిగి-ది, ఈ వేడుక జరిగేరోజు వరకూ రాఖంగార్‌ (బహ్యచారేః: వివాహం అయ్యాశ కూడా శ్రీరామచందునిలా అతను ఏకపత్నీ (వతుడేః అతనీ ఇన్నలో పరాయి శ్రీ వెపు కన్నెత్తి చూడలేదు. ధర్మపరాయణుడూ, నియమబద్దుడూ. అయిన

100 ధర్మబారిణి రాజు పాలనలో [పలు అతన్నే ఆవర్శంగా తీసుకుంటారు. స్వతహాగానియమ బడద్దుడెన రాఖంగార్‌ [పజల మన్ననల్ని పొండి తనంతటి ధర్మ పరాయజుడు లేడనిపీంచు కున్నాడు. [ప్రజలకోసమని గాక తను హృదయ పూర్వకంగా ధర్మానికి కట్టుబడి జీవించాడు రొనక్‌, రాఖంగారోలు ఒక రిపట్ట ఒకరు అనురాగ అన్యోన్యతలతో, | పేమాభిమానాలతో ఆనందనురక్షే జీవనం ప్రసన్నంగా గడవ సాగారు, కాల్యకమేణ వారి కిరువురు కుమారుణి జన్మించారు, రాఖంగార్‌! లోకమంఠా స్వర్గధామంలా కనిపించసాగింది.

పదునాలుగవ అధ్యాయము అద వమాతృహృదయం

పారమార్థిక విషయాల్లోనైనా, లౌకిక వ్యవహారాల్లోన్తనా మనిషి వద్రెనా కాంషను త్మీవంగా కలిగివుంటే, మనస్ఫూర్తిగా వాంఛిస్తే అ వా౭ఛలు తప్పక నెరవేరుతాయి. ఆవ్యక్తి భాగ్య రేఖ బాగున్నా ఆ కోరిక సఫలమవుతుంది సంకోచపరుఐకు, బలహీన మనస్కులకు ఉదాసినులకు ఉన్టపాప్తి కలగదం అసంభవం. భక్తుని మనసు విషయవాసనల్లో చిక్కుకుంత్రే అతనికి పరమార్థ శత్వం బోరధరపడటం, ఆపైన అలివడటం ఆసాధ్యం,. పరమానంద,పాప్తి అతికి బహుదూరం. ఏ భగవదృక్తుడైనా తఈన గుకువును మనసారా పూజించితీరాలి. ఇన్షపదము గురునామ మే. గురువంటే పరమాత్ముని ధామానికి మార్గదర్శి. _ రక్తమాంసాదులతో, ఇం్మదియాలశో, మనసుతో కూడిన శరీరాన్ని గురువని నమ్మకుంటే పొరపాటే, గురునామం అంటే సత్యమైన వివేకం, జ్ఞానం. ఒకవ్యక్తి ధ్యాస, మనసు ఈ శరీకం పైనా మామామోహాలపైనా ఉంది. అతను స్వదేహ పూజారి. అలాంటి వాడికీ పరమార్థతత్వం జ్ఞానం వంటబట్టదు. పరమార్ధజ్ఞానం అంవడాలంటే స్థిర సంకల్పం మానసిక స్వచ్చత అవసరం, హృదయంలోని దృథత్వం, నిశ్ళలత మీదే అతని విజయమో, అపజయమో అధారపడి ఉంటుంది.

సిద్ధరాజు నియమ విరుద్ధమైన మనిషి, సదాబార పరాయణుడు కాదు, కామవాంఛలు ఆతని మనసుని ఆ(కమ్‌ంచుకొని వున్నాయి గనుక అటువంటి శామ (ప్రలోళపరునికి పద్మిని జాతి స్రీ ధర్మపల్నిగా దొరకటం అసంభవం, అందుకే ఆతని ఆలోచన, కాంక్ష భగ్నమయిందిం

ఇక రన్మల్‌ విషయానికొస్తే ఆతనికి కలిగిన అపజయానికి కూడ ఓక కారణం ఉంది. అతను పద్మిని జాతిస్తీని తన రాజుకు అప్పగించి అతని

1059 ధర్మజురిణి మెప్పు సంపాడి-చాలనీ చూశాడు. ఆతనిది సత్‌ సంకల్పము కానందున అవజయం సిడించింది. సాధించిలీరాలన్న దృఠచిత్తం ఉన్నా సాదించలే పోయాడు. వర మారతత్వం ఆధ్యాత్మీక సంబంధమైన ఖే "లోక వ్యవహార ఏ” శరీర సంబంధ మైనది,

రన్మల్‌ వేషం నూర్చుకుని సోరళదేళం అంతా పర్యజించాడు. రానక్‌ వివాహం జరిగిపోయిందన్న సమాచారం తెలిసింది. ఒకనాడు. (వస్తతం ఆమెకు సంతానం కూడా కలిగిందన్న వార్త అతనిలోని ఈర్ష్యను రగిలించిఐది. రిన్నల్‌ కోసం వెదుకుతున్న ఆతని నలుగురు 'స్నేహాతులూ ఆతన్ని కిలసు కున్నారు. ఈ సళకొత్త వార్త తెలుసుకుని వాశ్ళింతో బాధపడ్డారు.

నిజానికి రాఖంగార్‌ తనకు పద్మినిజాతిన్త్రీ కొవాలని అభిలషించనే లేదు? అయినా అతనికి ఆమ్‌ లభించింది. సదాచారం గల మనిషి కోరుకో కున్నా వక్ఫతే అతనికి శావంసిన ఏర్పాట్టుచేసి అతని నడవడికి మంచి ఫలితం అందిసుంది.. ధర్మపరాయణుడు కానందున మనస్ఫూర్తిగా కోరుకోనందునా సిదరాజు ఎంత [వచమిత్నించినా పద్మినివాళిన్తీ లభించనే లేదతనికి. ఇకపోతే రన్మల్‌ తన కోసణాక ఇతరుల కోసం, కేవలం (ప్రాపంచిక లోభంతో కృష చేసినందున అతనికే శార్యసిద్ధి జరుగక పోవటం సమంజసమేః ఆదే [దకృతి నియమం! న

రన్యల్‌ తన మ్మితులతో చర్చించాడు, పాటననగరానికి అంకా కలిసి వయనమయ్యారుః 4 మర్నొడు సీద్ధరాజు కొలువులో హాజరయ్యారు. “చెప్పండి! ఏం జరిగింది” ఆదుర్దాగా ఇపళ్నించాడు సిద్ధరాజు,

రన్మల్‌ వేదాంత తత్వం ఉట్టిపడే ఓ పద్యం చదివి వినిపించాడు-

"*ఏమిటీ 'విషయం'” సూటిగా ఆడిగాడు సిద్ధరాజు,

అదృష్ట దురదృష్ట వైనాల్ని, ఫలికాల్ని చక్కని పద్యంగా వలలి పాటలా పాడాడు ల రన్మల్‌.

సీద్ధరాజుకి . చ్మిరెత్తింది,

“అసలు సంగతేమిటని నేనడిగితే కవిత్వం చెబుతా వేమిటి?” విసుగ్గా అన్నాడు

మాతృహృవయం 108

“చ్చే త్రికంద్రిన ఎద్మిని జారిపోయింది, నా (ప్రయత్నాలు వ్యర్థమయ్మాయిం మీకు నిరా కే మిగిలింది” చెప్పాడు రన్మల్‌,

“హృం? ఇలా జరుగు జంవని, నీ కేమీచాతకాదనీ, నీవు సాధించేదలేవనీ వాకు ముంచే తెలుసు” నిష్టరంగా ఉంది సిద్ధరాజు స్వరం,

“*వపరూ! పస్మెనిస్రీ (వకృతిచ్చే వరంగాశే లభిస్తుందిసు మా[”

ఉస్యర్రే ఇంతకీ రానక్‌ ని ఎవరు దోచుకుపోయారు”

'“6స్తోళక్రదేశంలోని జూనాగఢ్‌ రొజు రాఖంగార్‌ ఆమెను క క్యాణ మాడగాడుట'”

“నేనామెను కోరుకుంటున్నట్లు తెలిసే ఇందుకు సిర్ధపడ్డాడా?”

“ఆ శకి అన్ని తెలుసు, తెలిసే ఈ పనికి పూనుకున్నాడు హడమతిని కలుసుకుని మీకు రానక్‌ నిమ్మని కోరాం, ఆతను కారణం చెప్పకుండా ఓ రాతి భార్యా బిడ్డలతో మజీఐడినుండి జూనాగథ్‌కి పారిపోయాడు. అక్కడి రాఖంగార్ని కలుసుకుని తనకు ఇబ్బందులు కలుగుతున్నాయని, వ్తిళ్టు పెరుగుతున్నాయని చెప్పుకున్నాడు. రాఖంగారీ మనపై (కోధోర్టీప్తు డైనాడు, రానక్‌ని తనే వివాహం చేసుకున్నాడు. నా ఇన్ని [(వయన్నాలూ, (శ్రమా వ్యర్థి మయ్యాయి మహారాశాః” అన్నాడు ర న్మల్‌ వాధగౌ,

సిద్ధరాజు ముఖం [కోరంతో ఎరుపెక్కింది,

*వమిజి? రాఖంగార్‌ తెలిసీ నేను వాంచించిన స్త్రీని స్వంతం చేసు కుంటాడా? ఈతప్పిదానికి అతను ఫలితం అనుభవించి తీరుతాడు, జూనాగడ్‌లోని (వతి ఆణువునీ కూల్చికుప్ప చేయకపోతే నా పేరు సిద్ధరాజే కాము. నా ఎదుట నిల్చునే ధైర్యం, శక్తి ఉన్నాయా అతనికి ? దండించిగాన వదలనతనిని"

“*కొనౌను, అతను చేసింవలాంటి నికృష్ణపు పనే”

*ఆత్రపి స్థితిగతులూ, రాజ్యం పరిస్థితులు సీకు తెలుసా?”

“నాకన్నీ తెలుసు మహారాజా? నిజునికి అతను చెడ్డవాడేం కాదు, న్యాయశీల్మి ధర్మాత్ళుడు, దానగుణ సంపన్నుడు. దేళమంతటా అతనికి

మంచిపేన (వక్యాతులున్నాయి.. జనరంజకంగా పాలించే (వభువు దీన దయాపడు. మంచివానిని అభిమానపూర్వకంగా సత్క-రిస్తాడు. కానుకలిస్తాడ్సు అయినా మీకు (ద్రోహం చేళడు గనుక శిషా ర్లైడే!”

*నా ఎదుఎ శతృవు గుణళణాఎ౨ పొగడకు. నేనడుగతోంంి ఆతని సదుణాలని కాదు. సైన్మబలం ఎంత, కోశాగార ౦లో ధనం నిల్వలు ఎంత ఉన్నాయనే వివరొలు నాకొావాలి'

*పళూ! (వస్తతం అతనిసైన్యం చెప్పుకోదగింవిగా లేదు. బాలా బలహీనంగా ఉందనే భావిస్తున్నాం, మంచి వీరులున్నా వీరిసంఖ్య చాలా స్వల్పం, ఆయుధాలు కూడా అంతఎతమాతమే! అందుకే రాఖంగార్‌ ఉదాసీ తతో ఉంటున్నాడు. ఆలోచిస్తున్నాడు కోళాధికారి ధరంచంద్‌ మనమితుడ్తైన సీఠ్‌ కర చంద్‌ పేక్‌లంద్‌కు బంధువే. కొట్టి అత ద్వారా ఖజానా నీల్చుల వివరాలు సులభంగా సేకరించవచ్చు. వీఎయితే కొల్పగొట్టవచ్చు కూడా, శీనాపతీమా [తం రా॥ంగార్‌కి హిత్తైవి, మితుడు అతను మనకు ఏ సాయమూ శేయడు” అన్నాడు రన్యల్‌ +

*ర్రాఖంగాల్‌ అంతరంగికుల్లో ఒక్కూరై, అక్కడి రహస్యాల్నీ ముఖ్య సమాభారాల్ని మనకు ఆందించేవారు కావాలి” ఆశగా అన్నాడు సిర్భరాజు,

“ఆ [పయత్నమే నేను చేళాను (పళూ। రొఖంగార్‌ ఆ పులు ఇద్దరున్నారు, నేను వారిని కలుసుకుని రహన్యంగా మంతనాలు కూడా జరిపాను. తమరు లోగడ వారి రాజ్యాన్ని ఆక్రమించుకున్నారు. వారి రాఖ్యం వారికి స్తేచోలు వాళ్ళ మనకి కావలసీనంత సాయం చేస్తారు” చెప్పాడు రన్మల్‌,

“ఎవరు వాళ్ళ? వాళ్ల పేరేమిటి”?

౧౦౧౦

*వేశల్‌, దేశల్‌। రాఖంగార్కి స్వయానా అక్కకొడుకులే”

ఉర్టిప్టకో, వాళ్ళా? నాకు బంధువులే అవుతారు, మైనల్‌ దేవి కుమారులు వాన, నీవెలాగ్గెనా ఆ సోదరులను మనవైపుకు తిప్పుకో. వాళ్ళ చిన్న రాజ్యాన్ని, జాగీర్ని వాళ్ళకి తిరిగి ఇచ్చేస్తాను. వాళ్ళు రాఖంగార్‌కి మేనల్లళే గాక పరమఆి ప్తలనీ, ఆయనను విమాషకుల్లా తమ చమత్కార సంభాషణలతో అహ్హాద పరుస్తారనీ విన్నాను, వాళ్ళిద్దరూ మనకు సాయపడ్డార పే ని!

మాతృహృదయం 105 రాఖంగార్‌ గుట్టుమట్టన్నీ మనకే నంపూర్ణంగా తెలిసిపోతాయి” ఉత్సాహంగా ఊంది సిద్ధరాజుస్వర 0,

నేన్స చిటిక వేశ్వేచాలు! వాళ్ళు మన వశంలోకి వచ్చేస్తారు. కావలసిన పాయంచేస్తార”. ఆంటూ సిద్ధఠాజునిగ్గర సెలవు తీసుకున్నాడు రన్మల్‌.

సిద్దరాజు ఏకాంతంగా మిగిలిపోయాడు, అతనిలో అలోచనలు మ్ళీ చెలరేగాయి. రానక్‌ మీద తనకొక్కనికే హక్కుంది. రాఖంగార్‌ మధ్యలో శారసపడి ఆమెను చేటిక్కించుకున్నాడు, తనిను !రా॥ అనే ఆగాధంలోకి పడదోశాడు. అంతకముందే తను సంబంధంకోసం కబురు పంపించాడు- అయినా ఇప్పుడు మాతం ఏం మించిపోయింది! ఇవ్పడ్రైనసరే, రానక్‌౨ తనదాన్ని చేసుకుంట డుతను. తన రాచమహలుకే కొత్త అందాలి శీను కొసాడు.. పద్మిని శాతిస్త్రీకి భర్త అవుతాడు, సిద్ధరాజు నెదిరించే శోక్తి ఎందరికుంది? ఇలాంటి కోటి రాఖంగర్‌లని ధూలో కఓలపే సర్తా తనకుంది, ఇవీ ఆతని ఆలోచనలు!

ఇంతలో రాజభటుడు వచ్చి నమస్కరించి రాజమాత వేంచేస్తన్నారనే వార్త తెచ్చాడు. ఆమె అంతలో రానేవచ్చింది. సిద్ధరాజులేచి తల్లికి పొదాలి వందనం చేశాడు. తలిని ఆసనంపై కూర్చుండ బెట్టాడు, తనుమ్మాతం వినమృ డె నిల్చుని ఆమె ఆజ్ఞపొంది కూర్చున్నాడు. ఈమెపేరు మైనల్‌ దేవి పరమ పునీతురాలిగా, పత్మివఠా శిరో మణిగా చరి[తలో జీరుపొందింది.

“*క్షమ్లారా। చింత్మాకాంతుడవయ్యావెంద కు?” అడిగింది ఆప్యాయంగా.

ప్రమీ లేదు తల్లీ!*” తప్పించుకోజూచాడు సిద్ధరాజు,

“+ ప్లివేదో దాస్తున్నావు.. నీ కళ్ళు (కోధంతో ఎరుపెక్కాయి. వీ మేను సన్నగా కంపిస్తోంది కూడా! నేను నీ మాతృథ్రీని. నీవు జా నందేశాన్ని ఆచరించే తనయుడవు. నా రగ్గర రహస్యాలు బాస్తావా నాయనా? ఏం జరిగిందో చెప్పు! నీ వాధేమిటో చెప్ప! మీ తర్మడిగారు దివంగఈలయ్యాక విన్ను తల్టీ దంీ నేనే అయి పెంచాను. సీకోసమే జీవించానిన్న యథార్థం మరిచావా తండీః బాబూ: నా సలవిల్ని పాటించే 8దూ, రొజ్యం నడుపు

తున్నావు...పాలిస్తున్నావు! ఒకరకంగా నేనే నీ ఆంతరంగిక సచివురాలిశేమా షా సీ సమస్యల్లో నాకూ భాగమివ్వుః నన్నూ ఆలోచిందనీ।ః నాదగ్గరేడ్త దాచకు బాబూ చెప్పు”' ఆంది మైనల్‌ దేవి. ఉత్రాన్ని విషయాలు తల్లిదం డుల ఎదుట (ప్రస్తావించ లేనివిగా ఉంటాయ తల్లీ!”

“కృమ్తారాః మాట దాటెయ్యకు. సదా నాచూపు నీ చర్యలమీదే ఉంటుండి. తనయుని మనస్తత్వం తల్లికే బాగా తెలుస్తుంది: ””

ఆమె నిగూఢంగా తనను హెచ్చరిస్తోందని ఆతనికి అర్ధమెపోయింది.

తల్లీకి చేతులు జోడించాడు,

**మాతేశ్వరీః నీవు మంచీ చెడూ చెప్పటానికొచ్చావాః నాప నా స్వంత విషయాల్లో కూడా స్వేచ్చనివ్వవా!”” అన్నాడు.

“క్పమారాః నీ లతణాలబ్నీ నాకు బాగాతెలుసు! నీవు నాకంటి వెలుగువి సీకంటే నాకు ఆ పులెవరున్నారు నాయనాః నిన్నెప్పుడు నిర్బంధుణ్ణీ చేశానయ్యాః నీవు రాజువు. నీకు స్వేచ్చలేదనే కీపశ్నేలేదు. నేను నిన్ను కన్న తల్లినే ఆయివానీ [హల్లో ఒకరిని మ్మాతమే! నీ స్వేచృనెలా లాక్కౌాంటాను? వీ ఆరోపణలో నిజం లేదు” అందామె.

సిదరాజు భకిగా తల్లి పాదాలకు పణమిల్లాకు మాత ఏవాళ్సల్యం

ళ్‌ అవనీ గో న లి పెల్లుబుకగా ఆమె కుహారుఖ్ని ఎవకు హత్తుకుంది.

““కుమారా! కొన్నిసాట్ల నీవు చేయకూడని పన్లు చేస్తుంటావు. అదేనా బాధ నిన్ను ఆపదలెక్కుడ చుట్టముడతాయోనని నా దిగులు: నీకే కష్టమా కలుగకూడదని నా ఆకాంత. నీకు తల్లి ఆశీస్సు రక్షగా ఉంటుంది. నీ మాత్సృళ క్రి ఆనన్మ సామాన్యమైంది. నీ జ్రీవతం [పకాశమయం కావడానికిదే ముఖ్యమైన కారణం: నేశు జీవించి ఉన్నంతకాలం వీకే క్లేశ మూకలుగదు:” అంది అభయ మిసున్నట్టుగా,

““అమ్మాః నాకు నీ అశీర్వాదాలుం దేదాలు! సర్వం లభించిన క్లే: *”

మాళృహృదయం 10?

“నేను ప్రాతః కాలంలో, సంధృాసమయంలో చే సే భగవద్ధ్యానంలో నీకు శుభం కోరుకుంటాను. " నిన్ను రక్షింఛమని ఆ పరమాత్ముని వేడుక ంటాను, వీవు ఆనందంగా ఉండటమే నాకు కావలసింది”

“ఆమ్మా! తమ రాకలోని ఆంతర్యం తెలుసుకోవచ్చునా”? అడిగాడు

మైనల్‌ దేవి నవ్వింది.

• ఎందుకొచ్చానో నీకు తెలియదా"?

““తెలియదు[!'*

*ళన్లి ప్రే రప్పించావ్‌ః రన్మల్‌తో నీ చర్చ విన్నాను. దుష్యర్మ శేయబోయే నిన్ను వారించాంని వచ్చాను బాబూః'' అఎడి అతని తం నిమురుతూ, న

**ఆమ్మాః నామీదకూడా గూఢబారుల్ని నియమించావా? నా కార్య కలా పాల్ని పరిశీలించి నా చర్చల్ని వింటున్నావా” హతాశుడయ్యాడు.

“బాబూ! అదీ నీమేలు కోసమే నాయనాః తప్పుడు ఆలోచనలేవైనా నీకొస్తే నివారించటానికే, నేసీపిధంగా నీపై నిఘా వేయింగాను. నీ ౩న్టం లేకుంటే నాకనుమతి ఇవ్వు. కాశీకి వెళ్ళిపోతాను. అక్కడే ఈ తనువు రాలపోనీ” అంది మైనల్‌ దేవి.

*ఆహ(హం! అదికాదు నా అభిప్రాయం. అపార్థం చేసుకోవద్దు”.

“నాపై నీకా విశ్వాసం "ఉంటేదాలు. బాబూ! సిద్దూ! రాఖంగార్‌ నీర్ణోమినాయనా, పద్మిని'ఇక నీకు లభించడం దుర్గభం. (యత్నాలు, వ్యర్థ (వయాసలూ మానెయ్యి” అంది.

“ఆమె దొరుకకపోతే చేయబోయే యుద్ధం ఫలితంగా కనీసం రాజ్యమైనా వి స్తరిస్తుంది గదా

“ధర్మబద్ధంగా గెలుచుకున్న రాజ్యానికే రాజు రాజుగా ఉండగలుగు కాడు. న్యాయంగా మనం సంపాదించింది కొంచెమైనా చాలు: తృ ప్రవడటం, సుఖకాంతుల్ని అందరికీ పంచడం నేర్చుకోవాలి. అధర్మ విజిరమైన రాజ్యానికి రాజే భారమౌతాడు”. అంది నిర్హిప్తంగా.

ధర్మచారిణి 108

“వాహ విర్చార్తి ధరాభివాషి ఎప్పుళూ కృపి పవకహశకుు ఎల్పవేళూ అభివృష్థి చెందటమే. లక్ష్యంగా పెట్టుకోవాలి. తృ ప్తివెంపతే, రాజీపడి ఇక రాఎవెమ్ననుసంటే. వికాఫమెక్కకడి”.. అన్నాకు సిన్ధరాజు తన చర్యల్ని బలపకుచుకుంటూ,.

“అవి న్యాయ ఫమ్ముతుశా ఫం గావెంచినవె తే అభికృన్తికి దోపాన పడ తాయి, అవ్కాళకు పోశ ముకి అపవం పాఎకృవాకు” అంది రొజమాత మైనల్‌ దేవి.

“పగ్మినీజాతి స్త్రీని నేఎశాటివరకూ చూళ్ళేదు, అందకే నొకంతటీ అకిలాషో,

“ప్పుకా: నీవు పక్మినీని నంక్శిందావు. ఎక్కడో ఎవరో ఎందుకు? నేక్తే నేకు పవ్మి* క38 చెంపినదాశ్నే. ఏం నమ్మకం కుదరటం లేదా?”

“కానీ శామందిరంలో వద్మిని లేమకవా అమ్మా”

“పద్మిని ళాకి న్తీఐ అప్పన్న వంత ఎకే లభిస్తావు, మశం నీళ్ళ సరోవరం కట్టించే రోజుల్లో హలి జనంరో ఒక పవ్మిని స్త్రీ ఉండేవి. నీవామెను పాపపు దృష్టికో చూకావు, అ౨ముకే నీకు పక్కని లభించలేదు. నీవు నిర్జోషైన ఆమె భర్తను వంపింవాపు అ నికపేవరాయ సకళ్ళము వే కళిత్తికో పొడుచుకుని మరణింవంకి.. చనిపోయేముంకు ఆమె పెట్టిన కావం ఇప్పటికీ నాచెవు్లో మాలగ్మోేగకూకే ఉంది. అశావి దృళ్యం నాకళ్ళల్లో మెకులురూశే. ఉంది. ఓర్కయక్కం నీరైనా ఆ సరోవరంలో పడవని ఆమె పెట్టిన కాపం నిజం అయ్యింది. లకలావి రూపామలు వె్చించి తవ్వించిన నకోవరంలో నీళ్ళే వళ్ళేదు. ఆమె ఉత్తను సంజాత గకుకే ఆమె మనషోభ మనల్ని కట్టికుడిపిందొ అంది తల్లిమైనల్‌ దేవి,

“అమ్మా! కాసమైనా, వరమైశా పూక్వశన్మ సుక ఏతం వల్లనే కదా మనకు లభించేది, నావల్ల అపచారం జరిగిందని నేనొప్పుకుంటున్నాను. కానీ ఒకానొక బలహీనక్షణంలో నేను అ|క్రడినవుతాన్న, ఆడి దోషం అం తెలినీ కూడా చేస్తుటానో అన్నాడు సిద్ధరాశా,

“అన్నీ తెలిసే పాపాలకు పాల్పడుకున్నావన్నమాట. దోషం తేస్తు

మారృహవృదయం 109 న్నానని, పాపథలం అనువవించవలసి వుంటుంవని తెలిసే సీచబుస్ధిని విడువ ద.చు "లేదా! ఊత్తమ స్త్రీని పాపదృష్టితో చూసిన రావణుని బంగారు లంక్ష బూకిదై పోయింది. (దౌపదికికష్టాలు కలిగించిన నూరుగురు ప్వుతులూ చనిపోగా, నుకుల్ని మంచి మార్గంలో పెట్టజాలకపోయి, వారికుటలో తామూ పాలుపంచు కున్నందున ధృతరాష్ట్ర)నికి, గాంధాఏకీ పుతశోకం తప్పలేము. దుక్నడకల శలితం అనుభవించక తప్పదు. రాశక్‌ కారణంగా ఎన్ని అనర్థాల చేస్తావో నం వాకు తఈయుగా ఉందె మంచికర్మచేస్తే మంచి ఫలితం: దుష్యర్మ చేస్తి దువృలితం అనుళవించక తప్పదు ఎవరితైనా ఇది తప్పదు, పురాణ (గంథాబ్నుండి మశం తెఎసుశోవలసినకీ, అనుశరించవలసినఏి ఎంతో ఊది" అంప మైనల్‌ దేవి.

*మాతేశ్వరీ, బాల్బాలు! ఇంకేమీ చెప్పకు” అతకు నెమ్మదిగా చెప్పా అనుకున్నా ఆతిని కంఠంలో విసుగు స్పష్టంగా వినిపించింది.

ఉప్పిజ్ర నచ్చ చెప్పటం, హితపు చెప్పటం వరకేనా బాధ్యత. ప! తరువాత ని ఇష్టం, బుద్ధి కర్యానుసారణీి అన్నారు, ఇంతకంటే ఎక్కువ ఇంకేం చెప్పగలను" '?

అంటూ రాఇమాక మై $ల్‌ డేవి వెళ్ళటా౨కి ఉద్యు కురాలైండి. సిస్ధరాజు మీ ఆమె చరణాంకి దండం పెట్టాడు. ఆమె తన అఎతఃపుర మందిరానికి వెళ్ళిపోయింది... సీద్ధరావా ఆరోచనా _గస్తుడె నాడు.

పదిహేనవ అధ్యాయము దురాాకవుణ !

సిర్ధరాజులో నిలువెల్లా అవంకార మదోన్గు త్రత మూ ర్తీభవించి ఉంది ఈనకు తోచింది ఎలాంది పన్నైనా తత్‌ క్షణమే ఆవరించడం అతని లవణం మంచి, చెడు విచవణా జ్ఞానం అతనిలో లేదు... నజ్ఞనుల సంపా ఏ నిర్యావా మాటంగా తిరస్కరించేవాడే తప్ప హితోక్తుల్ని చెవికెక్కి_.0మకునేవాడు కాదు. ఎదుటీ మనిషి తనకు [పధాశమం్మతి అయినా, మంచి సవాదారై నా ఎంతటి (ేయోలిలావైనా, బంధువైనా, మితులెనా, కోటీశ్వరుడే ఆయినా సరే ఆ సమయంలో గడ్డిపోచ మాత్రమైనా విలువిచ్చేవాడ కాదు. ఆతని అంతరంగం తెలిసీన అతని సభికులు, మంతులు స్వయంగా ఏ నిస్ట్యయమూ తీసుకునేవారు కాదు. సిద్ధరాజులో దైవభయం, ధర్మం, న్యాయాన్యాయాం విచక్షణ ఏ మాతం లేవు. నిజం చెప్పాలంటే (వపంచంలోని ఏ శక్తీ అతన్ని భయ (భాంతుణ్ణ్జీ చేయజాలదు. ఏ నందిర్భ-లోనై నా, ఎపుడైనా తల్లి మాటనే మన్నించేవాడు, అతని జీవనంలో చెప్పుకోదగిందీ, మంచిదీ, ఉజ్వలమైందీ అతనిలోగి మాతృభక్తి ఒక్కటే భక్షి (వపత్తులతో తల్లిని సేవించి, గౌరవించట మొక్కటే అతనిలో నద్దుణం. తనకు తోచని చిక్కు సమస్యలు, (పథాన సమస్యల్ని అమెతో చర్చించి సమయోచితమైన సలవోల్ని పొందేవాడు. కానీ (పస్తుతం రన్మల్‌, రాఖంగార్జతో జరుపుతున్న తన వ్యవహారం తల్లికి చెవ్చనే లేదు,

అందుకే తల్లి తన చర్యల్ని గమనిస్తుందేమోనని భయంతో రహసృంగా ర్మాతిపూట రన్మల్‌ని తన రవాస్య మండరానికి పిలిపించుకున్నాడు. చేయ వలసీన కర్తవ్యాన్ని వివరించాడు. వెళ్ళగానే మొదట రాఖంగార్‌ డర్చార్గోని

దురాక్రమణ : శే అత సన్నిహితులకు కాముకల రూపేణా లంచాలిచ్చి తమవైపు తిప్పుకొన్నాడు. వారని అలా వళపరుపకుని రాఖంగార్‌ గుట్టుమట్లన్నీ తెలుసుకోమన్నాడు. రన్మల్‌కి అన్నివేళల్లోనూ సాయంగా ఉండటానికి నలుగురు మనుషళ్ని వెంట పంపాడు. తను జూనాగఢ్‌ నగర శివార్లలో తిరుగుతుంటాననీ, అనుకూలమైన సమయం చూసుకుని తసకు కబురు పెట్టమనీ ఆదేశంచాడు. ఆ కబురందుకున్న తర్వాత రాఖంగాల్‌ని వాఠమార్చటానికి జూనాగర్‌లోకి (వవేస్తానన్మిచెవ్పాడు. సిద్ధరాజు అదెళాన్ని (శద్ధగా విని తు చ తప్పకుండా ఆచకిస్తాననీ రాఖంగార్‌ కునుషుల్ని వళపరుచుకున్న తరువాత అదనుచూసి వార్తపంపి ఆహ్వానిస్తాననీ సిద్ధరాజుకి చెప్పి నలుగురు మంగతుల్ని వెంటబెట్టుకుని ఆర్యాతే జూనాగర్‌కి వెళ్ళిపోయాడు రన్యల్‌.

తెల్లవారింది (వతిరోజులాగే సిద్ధరాజు నిత్యకృత్యాలన్నీ ముగించాడుం ఆ తరువాత తను వేకు వెళ్తున్నానని అందరితోనూచెప్పి, కొందరు రాజ ప్కుతయోధుల్ని వెంటతీసుకుని బయల్దేరాడు. వెళ్ళేముందు సేనావతితో రహస్యంగా చర్చలు జరిపాడు. మూడు, నాలుగు రోజులు గడిచాక పెద్ద సేనతో వచ్చి సోరఠళ దేశంలో తనకు కలుసుకొమ్మని ఆదేశించాడు.

నిజానికి సిద్దరాజకి రాఖంగార్‌ చేసిన [దోవాం ఏమీలేదు. అమునా రాఖంగార్‌ తనకు అన్యాయం చేశాడని సిద్ధరాజు భావిస్తున్నాడు. స్వార్ధం ఆతని విచక్షణని కశింపజేసి మూసష్థనిగా చేసింది. (భ్రమలో వున్న అతన్ని ఎవరూ సరైన మార్గంవై పు నడిపించలేకపోయారు. లోకంలో ఏ రోగానికైనా మందు ఉందేమోకానీ (తమకి ఏ బొషధమూలేదు, చికిత్స లేదు. ఆ (భమలు, ఊహలు మంచి వైడే కొంతలోకొంత నయమే. కాని కొన్ని సందర్భాలలో మరొకరి పట్లలేని దోషాల్ని దోషాలుగా భావించటం వలన చివరికి ఆది తనకే హానికర నువుతుంది. ఇలాంది చెడు (భచులు వచ్చీరాగానే మనిషీ మనసును మలినం చేస్తాయి. అపవి(తం చేస్తాయి. మనిషి మొదట మంచివాడే అయినా ఆ [భమల (పభావంతో తకుకూడా పాపపు ఆలోచన్హు చేసి పాపాత్ముడుగా మారుతాడు. అ సమయంలో అతని మానససరోవరంలో చెడు ఆలోచనలే ధారలె కురిసి (వవహిస్తుంటాయి. ఆ నీటిలో అతను పూర్తిగా మునిగి ఇతరుల కష్టాలకు, క్రేగలకు కారణమౌతాడు. (పస్తుతం సిద్ధరాజుడి అ దే వరిస్థితి. లేనిది వున్నట్టుగా వూహించుకుని రాఖంగార్‌ తనకు (దోహం చేశాడని (భమించాడు.

119 ధర్యచాజణి ఆ (భమ ఫలితంగా (శోధం, ఆసూయ, ద్చేషం పెరిగి రాఖంగార్‌ని వట్టు 'పెటాలనే పొాపపుటూహల అతనిలో రూపుదిద్దుకున్నాయి. వాటిని కార్మరూపంలో హైధించుకునేందకు, తన స్వార్థం పండించుకుేందుకు ఎందరికో కష్టాలు కలిసున్నాడు. యుద్ధమే జరిగితే ఇక్సువెపులా జననష్టం సంభవిస్తుంది. పోతే ధనరాసులు మళ్ళీ సంపాదించుకోవచ్చు. కానీ (పాణాలుపోతే మళీ వెనక్కితేగలరా ఎవ్వరైనా, ఎంతటివ్నారెనా! ఒక్క సెనికుకు మరణిస్తే అతని కుటుంబానికంఠా దుఃఖం కలుగుతుంది. ఆవిధంగా ఈ సమరంలో ఎవరెవరు [ప్రాణాల్ని కోల్పోతారో? ఎందరు తల్లులు కొడుకుల్ని కోల్పోయి కడుపుకోతకి గురవుతారో ? ఎందరు భర్తల్ని కోల్పోయి. విధపలవుతారో ? ఎందరు తోబుట్టువుల్ని, బంధువుల్ని, ఆప్తళ్ని, స్నేహితుల్ని కోల్పోఠారో ఎవరూవహాకందుతుందిః ఒక్కమనిషి స్వార్ధంకోసం ఎందరెందరు బలయిపోతారో వృశిగ్మాశులుగా మిగులుతారో ?

రన్మల్‌ జూనాగఢ్‌కి వస్తూనే వేళల్‌, దేశల్‌లను కలుసుకుని వారిని తీయని మాటలతో (పలోభపెట్టి వళపరుదుకున్నాడు ఇలా తమ మార్గం నులభం, సుగమం చేసుకుని, అన్ని ఆనుపానులూ, రహస్యాలు తెలుసుకున్నాడు, అంకా అనుకూలంగా వుందని తనకు నమ్మకం కలిగాకే 'సిద్ధరాజుకి వార్త వంపించాడు.. సరివద్దులోనే సంచరిస్తున్న సిద్ధరాజు వెంటనే తన సైన్యాన్ని ఆయత్తం చేసి జూనాగర్‌ వైపు సాగాడు.

రాఖంగార్‌కి జరుగుతున్న కు ఓలేవీ తెలియవు. తలపై ఆకస్మికంగా సమర పర్వతం కూలబోతుందని అంతకంటే తెలియదు. ఆతను ఏది చేసినా న్యాయంగా ధర్మబద్ధంగా చేస్తాడు. అందరూ అలాగే ఆచరిస్తారని అను కుంటాడు. గూఢచారుల సంఖ్య పరిమితంగా ఉండేది, రాజు ఏమరుపాటుగా వున్నవ్పడే శతృరాజు అకస్మిక దాడులు జరిపి ఆధర్మయుద్ధం చేసి గెలిచేవారు కొందరు ఆ రోజుల్లో,

సిద్ధరాజుసేన జూనాగఢ్‌ వైపు వస్తోందని రాఖంగార్‌కి వార్త వచ్చింది అతని ఆశ్చర్యానికి అంతులేదు. వెంటనే సేనాపతిని పిలిపించి ఆప్రమత్తంగా వుండాలప్న, వెంటనే సేనాదకాల్ని రణరంగానికి తరలడానికి సిద్ధంచేయించమనీ ఆజ్ఞాపించాడు. ఆనందార్జవంలో ఊయలలూగుళున్న ఆతని వృాదయం వణ

దుర్యాకమణ * కే్రై కాలంలో ఉదాసీనంగా మారిపోయింది. అతని జ్బెష్టష్టతుని జన్మడిన వేడుకలు జ రోజున అంతఃపురంలో ఆత్యంత వైభవంగా జరుగుతున్నాయి. అ:తలో కే ఈ వార్త। అకాంతితో అతనిలో ఆలోచనలు సుళ్లు తినుగుతున్నాయి. ముందు సూచనలివ్వకుంఢ్కా కారణం చెప్పకుండా అనవసరంగా, వేళకాని వేళల్లో శత్రు దళాలు తను రాజ్యపు పొలిమేంల్లో తిరగటం అతనికి ఖేదాన్నే కలిగంచింది. ఇంత జరుగుతున్నా రానక్‌ని బాధపెట్టటం ఇష్టంలేక ఆమెకేమీ చెప్పలేదు. కాన ఠఈర్త'ముఖంలోనీ అ(వేసన్నతనూ, వ్యాకుల త్వాన్నీ-చూసి -ఏదో జరిగివుంటుం దన్‌ ఊహించి దామె.

“*వళూ! ఈఆనందనమయంలో మీరు అకసాత్తుగా ఉదాసీనులయ్యారు. నమిటి కారణం? వేను తెలుసుకోవచ్చా” అడిగింది భర్తని,

"“బూవ్రాగధ్‌ నీగరశెవార్లదాకా సిద్ధరాజు సేనతో వచ్చాాట, ఏ ష్షణంకో నైనో రణభేరి మోగించవచ్చు. ఎందుకు దంజెత్తివచ్చాడో ఐర్ధంకావటల తేదు.”" అన్నాడు రాఖంగార్‌. రానక్‌దేఎకి ఆళ్చరళ్టం కలిగ ది, తను రోఖంగార్‌కు ఓల్లాలు అకపూర్వపు రోజుకు జ్ఞావకం వచ్చాయి. మబీబడీలోని సంఘటనలు సంభాషణలూ గుర్తుకొచ్చాయి. రాఖలగార్‌కి ధగ్మవల్సీ అయి కొన్ని సంవత్స రాలే గడచిపోయారి.. ఇవుడా ఆశను తను వక్కంలేదని పగతీర్చుకోవటం ? ఆసలు అతనెందుకు యుద్ధానికి తలపడినటు ? పగ సౌధిండేందుకేనా ? మరేదైనా శారణముందా ? ఏమిటీ పరిస్థితి ? ఎందుకీ దుస్థితి ? అమె కేమీ అంతుపట్టలేదు,

“పభూ | -ముంచుళొచ్చిన్‌ (వమాడం భణయంకరమైందే। దానిని ఇదుర్కొంనేండుళు మీరేం. ఏర్పాట్లు చేయించారు” అడిగింది రానక దేవి,

“*స్నేనన్స యుద్ధానికి సిద్ధం చేయించాను. అనుక్షణం అతి జాగరూకతతో వ్యవవరించామని రక్షకభటులకి ఆజ్ఞలు జాలీచేశాను'” చెప్పాడు రాఖంగార్‌,

“అంతవా[తాన సరిపోదు. సరికొత్త ఆయుధాలను ఇతోధికంగా సీద్ధం చేసుకోవాలని. ఆనతివ్వండి. పీరియె ధుల్ని సమరానికి ఆవహ్వాసిస్తన్నా మని దేశమంతటా చాటింపు వేయించండి. యుద్ధపువేళల్లో ఎంత సేన ఉన్నా తక్కువే. నగరంలి"ని నవయువకులందర్నీ .సెన్యంలోకి డేర్చుకొవండి, (వళూ।: మన (ప్రజలు స్వామిభక్త పరాయణులు. (వళువులకోసం, జన్యభామి

కే1శ్ర ధర్ముచారిణి నీ రవ్యణకోసం ఆసవులర్పించడానికి సిద్ధపడతారు మన థె వారికి ఎంతో విశ్వాసం, అభిమా“౦, (యేక ఉన్నాయి. అందుకే మనకూ రాజ్యానికీ సంభ విందే సుఖదుఃాల్లో ఆకక్షణం తోడునీడగా ఉంటున్నారు. అందరకీ ఈ విషయం వివరించండి. వాళ్ళంతా మీకు అండగా మేమున్నామని ముందు కొసారు”" భర్తని తొందర పెడుతూ సమయోచిత సలహాలతో ఆతనికి కావలసిన స్ఫూ _రినిచ్చింది రానక్‌ దేవి.

ఆమెలోని అవేళాన్ని చూస్తూ లోలోన నవ్వుకున్నాడు అక్కడేవున్న వేశల్‌. ఎదో సాకు చెప్పి, కల్లబొల్లి కబుర్లు వినిపించి రాఖంగార్ని యర్ధ విమఖుజ్జీ చేయాలనే తమ (ప్రయత్నాల్ని వెంటనే ఆచరించాడు, “మవోరాణా మీ ఊహ పొరపాటు. నిన్ననే కవి రన్మల్‌ నన్ను కలిశాడు. తమ రాజు సిద్ధరాజు వేటనిమిత్రమై బయక్టేరాడని మాటల సందర్భంలో చెప్పాడు. బఐహుకా వేటకోసం వచ్చిన పాటక దేశాధిపతిని మన గూఢచారులు తప్పగా అంచనా వేసుకున్నా రేమో' ని నా అనుమానం, మనకి రానున్న ఆపదేమీలేదు. తమరు నిశ్చింతగా ఉండండి. ఏం దేశల్‌| నవ్వేమంటావ్‌?!” అడిగాడు వేళల్‌,

ఉన్సి్లమ్సేః ఇది అత్యంత సాధారణమైన విషయరి. చింతించవలసిన అంశం ఏముందనీ? వేటకు వచ్చిన రాజుని చూసి మనం కంగారు పడటం అనవసరం, ఒకవేళ సిద్ధరాజూ మనమీద దండె ర్రే ఉద్దేశంతో వస్తే వాటన నగరంలో వున్న మన గూఢచారులు మనకి వర్తమానం వాయావేగంతో పంపించేవారే కదా!” అన్నాడు దేళల్‌ నింపాదిగా,

వేళల్‌, దేళల్‌ల తల్దీ, రాఖంగార్‌ సోదరి అయిన మైల్‌ దేవి అక్క-డే ఉంది, తన కోడుకుల మాటలు ఆమెకు ది్యిగ్భను కలిగించాయి. వీరావేశం 'పెల్దుబుకవలసిన నమయంలో వీరికి పిరికిమందెవరు నూరిపోళారు?. ఇంత నిర్ణష్ష్యంగా వీరు ఒందకు (వవర్రిసున్నారు? అనుకుందిం ఆలోచిస్తే ఆమె కేమీ అంతుపట్టలేదు, రాఖంగార్‌ని చూస్తూ

“వద్దు తమ్ముడూ! వద్దుః వీళ్ళమాటలు వినవద్దు. ఈ సమయంలో నిర్ణథ్యుంగా. నిర్లిప్తంగా ఉండకూడదు. ఇది ఆపద కానే కాదని ఎందుకు అనుకోవటం? రాజు సదా అ(వమత్తుడై వ్యవహరించాలి. చిన్న నమస్యనై నా యుక్తిగానే సాధించాలి. ఏ క్షణంలో శతృవు మీదవడినా సమాధానం చెప్పగల

దుర్మాకమణ 1 115 సత్తా చూపించాలే తప్ప వెన్నిచ్చి పారిపోయే వరిస్థితి చేశ్రేతులా తెచ్చుకోరాదు, సిద్ధరాజు ఎంతటికుడిలువో మనకి తెలియ)ిదికాడు, కుయు క్తులతోనే చూ జాగీరుకు ఆ్మకమించి నా భర్తను చంపించాడు. మేం అనాథలుగా మిగలటానికి ఆతనే కారణం, నువ్వాంాడు చుమ్న్మల్ని చేరదీసి ఆదరించకుంటే ఈరోజు నీ అక్క మైనల్‌ దేవి ఇలా సీ ఎదుట (పాణాలతో జీవించి ఉండేదేకాదు, అన్ని విధాలా, ఆన్ని వేళలా మన్ముల్నాదుకున్నావ్‌। సంరక్షించావు.. పిల్లలకి విద్యాబుద్ధు షి చెప్పించి ఇంతటి వాళ్ళను చేశావు. మాకు నీవే ఆలంబనా, ఆధాామూ అయ్యావు. ఈ వేల్‌, దేశల్‌ మూర్థిలు. లోకజ్ఞానం తెలీని, తెలివిలే౨ వీరి వాడనకు (హైధాన్యం ఇశ్వుకు[” ధ్రైర్య్మమిస్తూ అంద

“ఆక్య్హయ్యా! సవ చెప్పిన [పతిపలుకూ యరధార్థమేః నా అంతరాత్మ కూడా ఏదో కీడునే ళంకిస్తోంది, రేపు ఉదయమే సోరతదేశ (ప్రజల్ని జూనాగఢ్‌కి రమ్మని ఆస్ఞాపిస్తాను. సేనలు సిద్ధంచేయిస్తాను. నిజమేమిటన్నడి కూపీలాగిస్తాను ...” అన్నాడు రాఖంగార్‌.

“*అపమత్రంగా ఉండటం మంచిదే. కానీ (వస్తుతం సంతోవ ౦గా, సంబరంగా జరుపుకుంటున్న వేడుకలో ఈ రసాభాస ఎందుకు? అన్ని విన రాలూ, విషయాలు రేపే తెలుసుకోవచ్చూ. చూసుకోవచ్చు. నేనే స్వయంగా అన్నిపాంతాలకీ సమావారొలు పంపి సర్దారని సిలిపిస్తాను.. దేశల్‌! ఏమంటావు” అన్నాడు వేళల్‌.

*'పీ సలహాయే నాసలవోకూడా! ఈ ఉత్సవాన్ని ఇలాగే ఇప్పడు కొన సాగించి సమరనన్నావోలన్నీ గేపు చేద్దాం” అన్నాడు దేశల్‌ తాపీగా.

కొడుకుల వరస చూస్తుంటే చిరెత్తింది మైన్‌ దేవికి,

** క్రమ్ముడూ! ఈడణమే ఏర్పాట్లు (పారంభించు. కేపటిడేం నమ్మకం, కోట చుట్టూరా గట్టికాపలా పెట్టించు. కోట నలువై పులా, బురుజులమీ వ సాయుధ సేనను నిలబెట్టి పరినరాల్లోని స్థితి గతుల్ని బేరీజు వేయించు. శతృవు కోటలోనికి చొరబడకుండా ర్మాతికి ర్యాతే ఏర్పాట్లు చేయించెయ్‌. కోటచుట్టూ ఆగ్తలలు విశాలం చేయించు. సిద్ధరాజు దుష్టుడు, ఆధర్మాత్య్వుడు. మోసం జేయటం, కపటోపాయాలపన్నడం వాడికి వెన్నతో పెట్టిన వివ్య. అరసు

జ ధర్మచారిణి గెలుకుకున్న రాజ్బాలన్ని కుటిల, కుతంతాలుపయోగించి సాధించినవే. ధర్మ యదం ఏవూడూ చేలేదు. -తొలుత్‌ శతృవు సన్నిహితుల్ని వశవరుచుకుని వార సాయంతో తన పని సుగమం చేశుకుంటాడు అతని రాజ్యతంతంలోని (వధాంంశం ఇదేనిని చెబుతుంటారు చాలామంది” అ) తొండర పెట్టింది

“బం కేం? వదినగారి. ఆజ్ఞకూడా అయింది, మీరింకా జంస్యం చేమ కండిః పదండి, గత *లోని అనుభవాలు నేర్పిన పాఠాల వల్లనై న నిజం. తెలుసు కొనండి. ఈ ఉత్సవాన్ని జపుచీయించండి”' అంటూ రానన్‌ దేవి రాఖంగర్ని ఉత్రేజికుడ్దే చేసింది. “ఆమేకి భధ శూంబోళనలు ఎక్కు మయ్యాయి

“అన్నదాతా! మహారాశా | తమరు చింతింవకండి | మన కోశాగారం నిండుగా దండిగా వుంది. సైన్యాన్ని రేపు (ప్రాతఃకాలానికల్లా పితిపిద్దాం, సిద్ధరా జనా చెప్పాపెట్టకుండా ఆకస్మిక్రంగా వున రాజ్యంల్లోకి చొర్పబడటానికి సాహసించడు అతనూ ఒక రాజే. ుందీ, మర్యాదా, రాజలకణాలు ఆతనికి మాతం తెలియవా ఏం? మన సరిహద్దులవెపు రొవటం యాచృబ్బికమో లేక మరేరెనా ఉద్దేగమో మనకి తెలీదు . యుద్ధానికి వచ్చాడని విందుకు భావించాలి మనం? మనంక్తూడా వేటకో, విషోరానికో వెళ్ళినపుడు సఏహద్దుల వరకూ వెళ్తూనే ఉంటాం. అతనూ అలాగే వచ్చి ఉంటాడని ఎందుకు అనుకోగూడదుః మనస్తావానికీ ఆళోచన్లకీ గురయ్యేంత అవసరంలేవనిపిస్తోంది నాకు” అన్నాడు సేఠ్‌కరంచంద్‌ టేక్‌ చంద్‌. ఆతను ఆనగరప్వ అత్యంత ధనికుడైన షావుకారు హోదాలో రాకుమారుని జన్మడిన సంరం వానికి ఆహా+నింపబడి వచ్చాడు,

జభ ప్రదంగా ఈరోజు గడుస్తుందను*ం టే ఈ సంకటాలూ, అవాంత రాలూ ఎందుకు సంభవిస్తున్నాయి? మంగతిగారూ? శమరేషీ చూట్లాడరేమిటి 1 మంతివైపు చూస్తూ అడిగాడు రాఖంగార్‌.

“సిద్ధరాజు ఆగమనవవా ర్తని మన ళూఢదారులు ముందే ఎందుకు తెలుపలేదో నాకు ఆర్థంకావటరిలేదు. (వళూః మనం తక్షణమే సైన్యాన్ని సిద్ధంచేసుకుని రణరంగానికి వెళ్ళి పయత్నంలో ఉందాం. వీమో? ఏ కణంలో యుద్ధం తరుముకొస్తుందొ? మీరు సంబరాల్ని ఈవేళ ఆపీంచక యధావిధిగా జరుపు కొనండి, నేనే స్వయంగా బయళ్టేకి అన్ని ఏర్పాట్లూ సవ్యంగా చేయిస్తాను. నౌ

దుర్మాకమణ ! 1 కుమాకులకూ, సేనాపతికి కోట సంరక్షణా భారం, బాధ్యత అప్పగిసాను. వీరయోదులను నియహస్తాను. రా తంతా నేను మెళుకువగానే ఉండి పరిస్థి కుల్ని ఆకళింపు చేసుకురమ్మని చారుల్ని పంపిస్తాను. ఉదయం సేనను సమావేశపరచి సమరానికి సమాయత్త ౦ చేస్తాను. యుద్ధపువా ర్త సత్యిమే అయితే సైనికులకు వీరఖడ్గాలిచ్చి సమరశంఖం పూరిద్దాంొ అన్నాడు మంతి ఆవేశంగా

“అమాత్యవరుల రాజళక్తికి జోవోర్డు, ఏం దేళల్‌ | మంతిగారిని మించిన పభచింతకులు ఈ రావ్యాని కెవరున్నారు” వ్యంగంగా అన్నాడు వేళల్‌,

ఆతని స్వరంలోని హేళనని అర్థం చేసుకొని తీరిగ్గా జవాబిచ్చే సమయ6 ఆ “్కడెసరికీ లేదు

రాశక్‌, రాఖంగార్‌, మైనల్‌ దేవి అఆదరి వదనాలూ త్యధాళరితమై, కళలు తప్పి వున్నాయి.

“మం తిగారూ: మీకు వెళ్ళండిః కోట సంరక్షణకి ఏవ్పాట్లు చేయించండి. నేనూ బయర్దేరుతున్నాను.” జన్నాడు రాఖంగార్‌.

“మహారాజాః మీరు రానవసరంలేదు. మీ కోసం (పాణమిచ్చే వాళ 7 సంఖ్య కేమీ కొదువలేదు. మీ స్వేదబిందువు వడవలసివస్తే మేం నెత్తురే ధార పోస్తాం. ఈ సంతోష వాతావరణాన్ని చింతా(కొంతం చేయక తమరు ఉత్సచం కొ సాగించండి. మేం అన్నదమ్యులం ఇద్దరమూ బయుర్దేకుతున్నాం! వం దేశల్‌ ఏమంటాప్‌?”” ఆకిగాడు వేశల్‌.

“లాంటి ఆపళ్సమయంలో మనమే ఆదుకోవాలి. కనిసం ఉప్పుతింటున్న విశ్వాసమైనా చూపాలి కదా” అన్నాడు దేశల్‌ వక్కవినయం బలికిస్తూ, మైనల్‌ దేఎలో రాఎప్క్టుత పౌరుషం ఒక్కసారిగా పొంగింది.

“ప్ప త్రులారాః ఇది మీరు బుణం తీర్చుకోవలసిన తరుణం! రాఖంగాడ్‌ మీస మేనమామ మ్యాతమే కాదు. అన్నదాత, (ప్రాణదాత, పరిపాలించేరాజు, శరణాగతి నాసంగిన అభయ్యవదాత. ఇతనే. మీకు తం్యడిలాగా పోషించి ఇంత బివాళ్ళని చేలాడు, వెళ్ళండి. వెళ్ళి మీ సామర్థ్యం చూపించండి, ఆపవను ఎదుర్కొవండి!”' ఆవేశంతో కొడుపలను ఆదేశించింది మైనల్‌ దేవి.

రి ధ,్యచాణి రాజాజ్ఞరొంది బయజికి నడిచారు వేళల్‌, దేశల్‌. కానీ వాష్ళ వెప్న్నా లక్ష్యం వేరొకటి: వాళ్ళ ఊహూలూ, ఉద్దేణ్భాలు మరో విధంగా వున్నాయని ఆవ్మెరితల్లి కేం తెలును? వేశల్‌, దేళల్‌లు కోళాధికాం ధరంచండ్‌ టేక్‌చంద్‌తో కుట్రపన్ని ఉత్సవం సాకుతో కాపలాదార్లందరికీ తప్పతాగించారు. కోఓలోన సైనికులూ, భటులూ, నౌకర్ణు మద్యాన్ని మంచినీ ళృ్యవాయంగా సీవిచి మత్తులో జోగసాగారు.. మికొందరు స్పృహ కోల్పోయి. పడిపోయారు, (వధానమం్శతి రాఖంగార్‌ మందిరంనుండి నేరుగా తన స్వగృహానికి వచ్చాడు, సీనాధిపతిని పిలిపించి ఆతనికీ తనకొడుకు౯కూ తగిన సూచనలి ఎసాగాడు. క త్రిఫట్టుకుని కదగానికి సిద్ధంకమ్ము ని ౨దేశించాడు. పరిసరాలను పర్యవేక్షిం చాలని అందరూ కలిసి కోటదాటి ఇయటికి నడిచారు. అదే సమయంలో అకస్మాత్తుగా జరుగరాని ఘోరం జరిగిపోయింది. క్కుటదారులంతా కలిసి పన్నాగం వన్ని పథకం [పకొరం ముందుగా నిర్ణయించుకున్న సమయాన! కోట రలుపులు తెరిచారు. వ్యవధి సృ ల్పంగానై నా ఉంటుందని భావస్తు్ను వీరి ఊహల్ని తారుమారు చేస్తూ ఆరాతే యుద్ధం పళయంలా నుంచు కొచ్చింది. వేశల్‌, దేశల్‌, రన్మల్‌, సేల్‌ కరంచంద్‌ టేక్‌చంద్‌ మొదలై న వాళ్ళంతా కోట ద్వారం తెరిచి దుర్మాకమణకి సిద్ధరాజుని లోనికి ఆహ్వానించారు. ఆతని సైన్యం విలివీలమని లోపలికి ప్రవాహ వేగంతో పచ్చింది, ఎదురైన వాళ్ళని క్తికి ఐలిచేస్తూ ముందుకు నడవసాగారు వారు. సాయుధులై న పాటన దేశ మైనికులు, నిరాయుధుల్లై. న్నిదిస్తున్న సోరఠదేశ సైనికులని హతమార్చ సాగారు ఉత్సాహంగా, శరీరాలనుంవి త"లూ, మొండాలు వేర్వేరై రక్రిపు టేర్గని (వవహింపచేశాయి. న్మిదలోనే (ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారెందరో లెక్కేలేదు. మృత్యువుతో పోరాడే అవసరమే వారికి లేకపోయింది. కన్ను మూసి తెరిచేలోగా తలలు తెగిపడుతున్నాయి. ఇంత ఉప్మదవం, ఘోరం జరుగుతున్నా రాఖంగార్‌కి వ్నార్త అందించేవారే కరువైశారు.. రాఖంగార్‌ ఉత్సవ సంరంభంలో నిమగ్నమై ఉన్నాడు. అప్పుడే వేళల్‌, దేశల్‌లు సిద్ధరాజుని బయటిద్వారం వద్ద నిలబెట్టి లోపలికి వెళ్ళారు. మేశనూమ వై పుచూసి = జ పథూః సిద్ధరాజు రానే వచ్చాడు" అన్నారు ఏమీ ఎరుగని ఆమాయ కుల్డా ఎవరో బంధువు వచ్చాడని చెప్పినంత నింపాదిగా, సంబరంగా. నాట్యం,

దురావమణ ॥ శ19 గారం ...ఆ%నోయింవ.. ఎక్కడి వారక్కడ ఆఫ్బర్యంతో నిల్చుండిపోయారు. కత్తిని ఒరనుడి ఛ్మ్యరనలాగి నిలుచున్నాడు రాఖంగార్‌, రెప్పపాటులోనే అంతఃపురంలోకి, రాఖంగార్‌ ఎదుటికి భీకరరూపంతో వచ్చేశాడు సిద్ధరాజు, అతని ముఖంలోని కూకత్వాన్నీ, రావనక్వాన్నీ చూసి న్రీలూ, పిల్లలు భయ్యక్రాంతులయ్యారు.. కొందరు న్పృవహకోల్పోయారు.. సిద్ధరాజు కళ్ళు అగ్నిగోళాల్లా ఎరబారి వున్నాయి. నురుక్షణంలో పృథ్వి దద్దరిల్లేలా వికటాట్ట వాసం చే డు,

“*ర్రాఖంగార్‌ : నేశెందుకొచ్చానో తెలుసా? నీ (పాణం తీయడాని కొచ్చాను! ఆ(| నా (పతీకారం, పగా తీర్చుకోడానికొచ్చానుః । వా “వద్మినిొ రానక్‌ను ఆపహరించి నాకు కాకుండా చేయడానికి నీకెన్ని గుండెలు? ఆమెను నేను స్వంతం శేసుకోవాలనుకున్నాను. ఆమె నాకు దక్కేలోగానే నీవు పెళ్ళి చేసుకున్నావు నిన్ను సుఖపడనిస్తానా ? నాకు లభించని ఆమెను నీకు కూజా దక్కకుంం? చేస్తాను. నా దారికి అడ్డువచ్చినందుకే నీకు మరణశిక్ష కాచుకో” పళ్ళ బిగువున వుంకరించాడు, తనపై మోపిన ఆరోపణ విని ఆళ్చర్య పోయాడు రాఖంగార్‌, ఇంత ఉపదవమూ తెచ్చింది ఇందుకోసమా ?

“నీ ఆరోవణ** విజంలేదు'” అంటున్న రాఖంగార్‌ వాదనలోని నిజా నిజాలు పరిశీలించే దెవరక్కడ ౪ ఎవరు వింటారు? ఎవరికి కావాలి ధర్మం, వ్యాయం, అన్యాయవరులకు ఆ మాటలు వింటేశే కంపరం పుడుతుంచిమరి ః

ఈపారి సిద్ధరాజు ఏమీ మాట్టాశ్ళేదు. కనురెప్పపాటున భెంగున కదర్తి రుళిపిస్తూ రాఖంగార్‌ మీది కురికొడు. ఇక రాఖంగార్‌కి క్తిదెబ్బ కాచుకోక తప్పలేదు. తన క్తికీ పనిదెప్పాడు. ఇద్దరూ 5 త్రియుద్ధం ప్రారంభించారు. కొదుమసింగాల్లా తలపడ్డారు. జయాపజయాలు ఊయలూగుతున్నాయి. కొన్ని సార్లు రాఖంగార్‌ దే పైచేయిగా వుంటే కొన్నిసార్లు సిద్ధరాజు గెల్రిచేలా కనిపిం బాడు. ఆ యుద్ధంలోకూడా సీతిమాలి, అధిర్మంగానే క శ్రితిస్పి రాఖంగార్‌ని పొడిచి చంపేశాడు సిద్ధరాజు అధర్మయుద్ధానికీ, కుతం్మకానిక్రి స్వార్ధపరుల వీచగుణానికీ ఐబలయిపోయాడు రాఖంగార్‌, అతను కుప్పలా కూలిపోయాడు. మరుగిమిషంలో అతని శరీరం శేల కొరిగింది, ఎందరో ఎదిరించిన వీరులు మృత్యుముఖములోకి వెళ్తున్నారు. రాఖంగార్‌ మృతిచెందేసరికి అందరిలో

120 ధర్మచాంణి నిరుక్సాహం కలిగింది. ఎవరికోసం ఈ యుద్ధం? అనీ భావన వారని నర్వీ ర్యుల్ని చేసింది. చ సీగణం ఈ దుర్శటనని చూస్తూ బిక్పువిక్కుమంటూ నీలబడీపోయారు. మరణించిన శమవారిని చూస్తూ అంతఃపుర ట్రీ ఆకో శిసున్నారు. రాఖంగార్‌ వాతుడవటం చూసినవారీ రోదనలూ, హాహాకారాలూ మిన్నుముట్టాయి, వారి దుఃభానికీ అంతం లేకుండాపోయిళది. 'రానక్‌ సంగతి చెప్పనే అక్కరలేదు, జరిగిన ఘోరం అర్ధంకాగానే ఆమెకు పెవాణాలు పైనే ఫోయినట్లనిషించాయి.. ఆ దృశ్యాన్ని. చూడలీక, బాధ భరించలేక స్సహ కోల్పోతున్నట్లుగా, తల గ్యిరున తరు" తున్నట్టుగా ఉందామెకి. ఇంతలో మా ఆక్కడికొచ్చిన వేళల్‌, దేశల్‌లు క నిసించారు,

*ోబాలిందండి ; జరీగింది చాలు. ఇక '5 క్రపాతం ఆనవనరం” ఆంటూ యుద్ధం అపుదేయించారు.

పదహారవ అధ్యాయము నమ్మకద్రోహం న

వేళల్‌ రానక్‌ వైపు చూసి ఆమెను ఉడ్దే?ంది, “అతా: మామయ్య ఎలాగూ చనిపోయాడు. యధార్ధానికి సీవు సిద్ధరావకు చెందవలసినదానివి. ఆ రోజుల్లో ఎందతెన్ని విధాల _పయత్నించినా విధిమోసం చేసింది. నీవు రాఖంగార్‌ షపాలయినావు. ఇక రాఖంగార్‌ కన వూయడంతో మనకందరికీ ఏ అడ్డూ అదుపూలేదు ఏం దేశల్‌ ।; నీ అభ్మివాయం వివరించి సలహా ఇవ్వు” అడిగాడు,

““ఎవరిసొమ్ము వారికే దక్కాలి, ఎవరి వస్తువు వారినే చేరాలి, అదే ధర్మం” అన్నాడు దేశల్‌.

“నీచులారా । దుష్టులారా | పాపాళ్ములారా! ఈరోజుకోసమే ఆయన మిమ్మల్ని పెంచి పెద్దచేకాడా? మీకు ఆ శయమివ్వడంవల్స మాకు మెము ముప్పకొని తెచ్చుకున్నట్టయింది” రానక్‌ కంఠలో బాధ, అసహ్యం పినిపి-దాము శవమైపడివున్న ఓ రాజప్యుతుగి చేతిలోని ఖడ్గం తీసుకున రానక్‌ సిద్ధరావా వైపుష దూకిందిం వేళల్‌, దేశల్‌ లిద్దరూ ఆమె చేతిలోని కత్తి? లాక్కున్నారు. అమెను పెడ రెక్కలు విరిచికటి అదుపుచేళారుు రానక్‌ పుతులిద్దరూ బాలుకే। అయినా తండ్రి మృత్యువు, తల్లి ఆవమానారి పాలవడం చూస్తూ సహింకలేశ పోయారు. ఒకరు వేశల్‌, దేశల్‌పైకి దుముకగా మరొకరు సిద్ధరాజుపై య3ద్ధానికి సిద్దపడటంతో నిర్ణయుడు, ఆత్యాచార పరుడూ, పాపాత్ముడు ఆయిన సిద్ధరాజు ఇద్దరు బాలల్నీ తన కత్తితో నరికేశాడు. కట్టుకున్న భర్త, కన్న సంకనం తన కళ్ళముందే నెత్తుటి మడుగులోవడి పోవటం వ స్త్రీ ₹ిరెస్తుంది? దుఃభాన్ని ఎలా ఆమపు చేసుకుంటుంది? దానికి కారకలై నవావని ₹పించకుండా ఎలా ఉంటుంది ?

నలి ధర్మచారిణి

“దుష్టులారా 1 నిర్ణయలారా | మీ నమ్మకదోహానికి భగవంతుడు కఠోరంగా శిక్షిస్తాడు. మీ ఆక్యాచారాంకి ఫలితం అనుళవిస్తారు” అంది వే-ల్‌, దేశల్‌లవైపు (క్రోధంతో ఎ్యరబా3న కళ్ళతో చూస్తూ

వేశల్‌, దేళల్‌లకి ఏ మ్మాతం మాగవత్వమున్నా, మంచితనమున్నా, విశ్వాసమున్నా ఇలా నమ్మక (చోహానికి పూనుకునేవారు కాదు. అలాంటి నీచ మనస్త త్వాం వారికి జాలీ, కరుణా వుంగవు, ఆమె కడుపుకోత వారికెలా అర్థమవుతుంది? పతినికోల్పోయిన ఆమె మనోత్రోభ ఆ పాపాత్ముల కేంతెలుస్తుంది? నిర్ణడ్యుంగా, తిరన్కారంగా. నిర్ణయతో రానక్‌ నిచూసూ , “అత్తా: నీవు చింతించకు. హై..న దేశపు రాణివి కాబోతు స్న' దుకు ఆనందించక ఆగహిస్తున్నా వెందుకు? మా తండి రాజ్యం తిరిగి మాకు లభించ టోతోంది. జరిగించికొంచెం విషాదమే అయినా ఒకరిద్దరు నష్టంవల్ల జరుగబోయే కీడేకీలేదు. కాని ఎందరకో దీని ఫలితంగా లాభాలా, వభాలూ జరుగు తున్నాయి. ఎక్కువమంది లాభపడు తుగ్నందుకు బుస్టిమంతులెకర్రెనా సంతోవిస్తారేగాని చింతించరు ఏ2 దేళల్‌। నిజమే కదూ నేనంటున్నది” అడిగాడు వేళల్‌,

“నిజం నిజం! ముమ్మాటికీ నిజం! “అన్నాడు దేశల్‌, (పతి విషయం లోనూ అన్నకు వత్తొసుపలకటమే ఆతనికి చాతనవును మరి!

మైనల్‌ డేవి ఆళ్చర్యంతో వీ మాటలు వింటోంది. వారి ముఖాలవైపు చూడాఎంటేనే ఎమెకు ఆసహ్యం వేసింది. తన గర్భపక్తిము కావలా లుగా భావించిన ఈ తన.కుమారులు ఎంతటి నమ్మక దోహులో, విశ్వాసఘాతకులో, పరమనీచులో కళ్ళారా చూస్తూకూడా బతికి ఉన్న తనపై తనకే కోపంవచ్చింది ఆమెకు కష్ట భూమిలోకి కూరుకుపోయివట్లని పించసాగేయి. జరిగిన అనర్థాని కంఠకా మూలకారణం తన కొడుకుల స్వార్ధచింతన, నమ్మక[దోహమేనన్న విషయం ఆమెకి పూర్తిగా ఆర్ధం అయ్యింది. కొడుకులవైపు (కోధారుణ నే తాలతో చూసింది

తల్లిమనసునే అర్థంచేసుకోలేని అ మూడ్ధలు శల్లి కళ్ళలోని బాధనూ, బాధకుగల కారణాన్నీ ఆర్థంచేసుకోగలరా? మరోదిశవై పు చూడసాగారు,

“నీచులారా వా కడుపున పాముల్దాంటి మీరలా పుట్టారా”. అంక అసహ్యంగా.

నగ్ముకదోహం 128

“లేదు తల్లీః మేం ఏ తప్పుచేయలేదు. మా తండిగారి జాగీకున్లు మా చిన్ని రాజ్యాన్ని మేం దక్కించుకున్నాం. సిద్దరాజుగూడా మనకు బంధువే, యుక్తితో కార్యసాధన కావించుకొవాలన్నదే మా లక్ష్యం, కృతియు-కు ఈ గుణం వరమావశక్యం. లోకంలో లోగడ ఎందరో, ఎన్నోసార్లు ఈ మార్గంలౌనే నడిబారు.. (పస్తుతమూ అండే, జరగకూడసిదేదీ జరుగలేదు ఇది లోకి సామాన్యమే. మారాజ్యం మేం సంపాదించుకున్నాం. ఎవరు నష్టపోతే మాక్తేం ఎవరు లాభపడితే మాకేం? ఎవరి (ప్రాణాలో పొయాయని బాధపడటం అనవనసంం, మాకు కాంలఫింది మా లక్ష్యసిద్ధి అంతే, అది జరగాక ఏ5 ఏమైశా మాకు చింతలేదు. ఏం దేశల్‌ ! ఏమంటావ్‌ ? నేశశ్నది నిజమే కదా” అన్నాడు వేళల్‌,

“మనం ఏం వివరించినా అమ్మకిపుడు బోధపడదు ఈమె బుద్ధి భష్ట మైంది” అన్నాడు కర్కశ ం0గా దేళల్‌. ల

“ప్పీల్రాంటి దుములను కన్ననాడే, మిమ్ములను కన్నవావానికి నాబుద్ధి (భవ్దమె:ది. ఇక కొత్తగా చెడిపోయేదేం వుంది? (కూరులారా | దుమ్లులారా; ఆనాడు..., మీ నాన్నగారు మరణించాక మన రాజ్యాన్ని అకమంగౌ అక మించుకుని మనల్ని ఆనాథల్నిచేసీ వీధుల్లోకి తరిమేశాడు సిద్ధరాజు, గత్యంతరం లేక, మరో ఆదరించే మనిషిలేక కూటికోసం, గూటిశోసం మనం ఆమజిస్తూ వస్తే నాతిమ్ముడు మనకింత ఆశయం కల్పించాడు. అతడే లేకుంటే మనం వీధుల్లో బిశారుల్లా తిరిగేవాళ్ళం. అలాంటి ఆ(కయదాతను ఆ్యాయాను రాగాలను పంచిన అతనికి మీరు చేసిన [పత్యుపకొరం ఎంత నీచంగా వుందో గమనించండి. ప్రాణదాత పాణాల్నే అపహరించిన (వ్రబుద్ధులు మీరు. కావాలని కోరితే, (ప్రేమమూర్తి ఆమిన నా తిమ్ముడు మీకు తన రొక్యా్నే అప్పగించేవాడు గదరా! అంతటి దయాశీలిని వంచించి చిన్న రాజ్యంకోసం, స్వార్భంకోసం శతృవుతో చేటు గలుపుతారా? అన్నదాతకే [దోహం తలపే* తారా? ఐహ పరాల్లో మీకు (భష్ట్రత్వం తప్పదు. తుచ్చులారా! ఎందుకు పుట్టారురా మీరు! లీలీ!” చీదిరించుకుంది మైనల్‌ దేవి, ॥ “ఎందుకు పుట్టాం అంటే మా తంగ్రిగారి రాజ్యాన్ని యు కితో, మా చతురతతో మేమే తిరిగి సంపాదించుకునేందుకే మీ గర్భబ సాన జన్మించాం. ఏంరా దేశల్‌! చెప్పవేమిట్‌?” అన్నాడు వేళల్‌ చిర్నవ్వుతో. '

124 ధర్మచారిణి నిజమే? నీడన్నది పరహారణాలా సత్యమే” అన్నకు వంత పాడాడు దే:ల్‌. “ల్సి షొంరంకోసం ఇతరుల రక్ష ధారపోస్తారా 7 ఆలా సంపాదిం అుథ్ర అవక చింది తిరస్కార యోగ్యమౌతుండి,.. దాన్ని అనుభవిస్తే ఏనాటికీ మేలు జరుగక. పొతైెషమల పాణాలు తీసి రాళ్యాల్ని సంపాదిస్తే అంతకంటే నీచం మరొకటుండదు. సామిదోహంచేసి ఆతని రక్తాన్ని తాగిన మీరూ, మీ రాజంమూ నాకు అక్కరలేదు... నెత్తుటికూడు తినే కర్మ నాకు పట్టలేదు. షీ క త్త పరిసరాల్లోని విషపు గాలుల్ని పీల్చటం, మీ నీడల్ని భరించడం నావల్లకాదు. మీ మథాలు చూసినపుడు కలిగే ఆసహ్యం, దుఃఖం భరించలేను, సహించ లేకు. మీలాంటి నీచుల్ని కన్నండకు సిగ్గుపడుతున్నాను. ఎన్నో సంవత్సరాల వరకు నవకకూపంలో పడిపోతారు మికు. ఇది తప్పదు. నికపరాధులరక్తం మినుదుట తిలకమై, కళంకమై అనుక్షణం మిమ్మల్ని భయపెడుతూనే వుంటుంది. అది మిమ్ముల్ని తణం కణం (భష్టుపళ్టిస్తూనే వుంటుంది. లోకులు మీ కళంకిత చర్యతని విని ఈసడించుకు:టారు. మీ పాపాల్ని తలచుకొని మీపై దుమ్మెత్తి ఫోస్తూనే ఉంటారు.” క్టీలు తెంచుకున్న దుఃఖం ఇక ఆమెని ఇంకా మాట్లాడ సీయళలేదు. ఆమె నయనాల్లోనుండి ధాంాపాతంగా నీకు కురుస్తోంది. ఒక తల్లి తన కన్నకొడుకున్ని ఇంతలేసి మాటలు ఆంటోండీ అంటే ఆమె మనసెంత వమీభపడుతోందో ఆమె మాటలే చెబుతాయి, *ప్ల! వా! వూ! ఎవరేం అకుకున్నా మాకు నష్షంలేదు,. సిదరొజుకి ట్‌ ఖ్‌ జ్‌ బి షి అప్తులమయాగ్థం, ఇవ చాలు మాకు. ఏం దేశల్‌, మనమై సిద్ధరాజు కృపాదృష్ట వడుతున్నంతకాలం మనకేం లోటు” నవ్వాడు వేశల్‌. “సత్యం, సత్యం, అతరాలా సత్యం” దేశల్‌ నవ్వుతూ అన్నాడు. “కుర దోహులారా, సీచులారా, లజ్ఞావిహీనులారా, కళ్ళిదుటే సన్ని హితుల ళవాలు పడివున్నాయి. ఈ సమయంలోనా మీరిలా మాట్లాడుతోంది. నా కళ్ళముందునుండి వెళ్ళిపోండి. లేకుంటే నేనే క్తిపుచ్చుకుని మీ తలలని నరికేస్తాను” అంది మైనల్‌ దేవి. “నీ తమ్మునీ దుర్మరణం చూసి ఆవేశపడుతున్నా వేగానీ కాల్మకమేవా అన్నే మరిచిపోతావు. నడువు అమ్మా. మన రాజ్యభారం నీవే వహించాలి

నమ్మక దోహం 196 (వవంచంలో ఇలాంటి ఉదంకాలు కోకొల్లలుగా జరుగుతుంటాయి. ఏం దేళల్‌, మన తం్మడ్షిగారి “ఇలాఖొ' మనకిస్తాడుకదా సిద్ధరాజు” అడిగౌడు వేళల్‌.

“్రానాన్సు'” పాతపాటే పాడాడు తమ్ముడు

ఇక వీరి సంభాషణల్ని విశే శక్తి, సహనం మైనల్‌ దేవికి లేకపోయాయి. మెరుపువేగంతో కించపడివున్న ఓ కిత్రినందుకుంది. అది చూసి వేశల్‌, దేశల్‌లు ధయపడ్షి ఛెంగున దుమికి సిద్ధరాజు వెనక్కు-చేరి దాక్కున్నారుం మై"ల్‌దేవ కొడుకుల పిరికితనానికీ (ప్రాణంపైగల మోహన్నిచూసి ఓ తణం జలిపడింది. తర్హాత అమె హృదయం భగ్గున మండింది. శౌర్మానికి (వతీకలయిన రాజపు్యతుల వంశంలో చెడబుట్టారనుకుని కత్తిని పైకెత్తి తన కడుప్పులో హొడుచుకుంది. చివ్వున రక్తం పె కెగసింది. మరుక్షణంలో తమ్యుని శవం ప్రవ్కనే అక్కకూడా కుష్పకూరిపోయింది.

అయ్యయ్యో అమ్మగారు ఆత్మబలిదానం చేసే అవస*ం ఏమొచ్చిం

దసలు ఆసపిసరంగా జీవితాన్ని నష్టపోయింది, (ప్రాణాలు తీసుకుంది ఏంరా దేశల్‌ . ఏమిటి మన తల్స్‌షణ కర్తవ్యం" తమ్యుడిని అడిగాడు వేశల్‌.

*వ్వక్ర చేసేదేముంది; పద శవం మోసుకెళ్ళి చితి రగిలిద్దాం” అన్నాడు దేళల్‌. అదో సామాన్య విషయం అయినట్లు తనకేమి పట్టనట్టు ఆవిడ శీినకేమీ కొనట్లు, ఆమె ఎటో పక్కనున్న వూరికి వెళుతున్నంత అతి నిర్ణిప్తంగా, నిర్ణ క్ష్యంగా.

జరుగుతున్న పరిణామాలన్నీ మౌనంగా చూస్తూ అప్పట్నుంచీ ఆక్కడే నిల్చున్న సిద్ధరాజు విస్తుపోయాడు. అతనికి కలిగిన ఆశ్చర్యానికి అంతులేదు. ఆతను [కూరుడే అయినా అతనికి మాతృభక్తి పుష్కలం, కనీసం కన్నత శ్రి మరణించినా బాధపడని ఆ సోదరుల విశ్వాస ఘాతాన్ని నిళ్శబ్దంగా చూస్తూ నిల్చున్నాడే తప్ప ఏం మాట్లాశకగలడు? అతను చూస్తుండగానే వేశల్‌, దేశల్‌లు తల్లి మృత శరీరాన్ని మోసుకుని వెళ్ళిపోయారు. వాళ్ళ అలా వెళ్ళిపోగానే రానక్‌ నుద్దేశించి సిద్ధరాజు ఇలా అన్నాడు -

“సుందరీ. నేను నిర్దోషిని. నీమీది (పేమ నన్ను పిచ్చివాడిని చేసింది, నిన్నెంతో కోరుకుంటున్నాను. నిజానికి నీవు వా దానివి శాకే దక్కాలి చూడు! ఎందరెందరిని ఆహుతి చేసి నిన్ను గెలుచుకున్నాను.

126 ధిర్య చారిణి

“డాలించు నీ (పగల్ఫ్భాలూ, (ప్రేలాపనలు! పుండుమీన కారం చెల్లకు, రానక్‌ ఎవరికి చెందాలో వారికే దొ_కిం నీకెలా అందుతుందని భమిస్వన్నావ్‌ ఎన్నటికీ నేను నీవాన్ని కాను, కొటోను. పిచ్చి పిచ్చి ఆలోచ లు మాని కళ్ళ తెరువ్‌ నా కళ్ళెదుటి నుండీ వెళ్ళిపో భర్తను చంపిన హంతక నితో మాట్లాడటం విని జన్మల పావవఎమో! 'ఆయన' మృత్యువుకంటె ముందే ఆత్మార్చణం చేయకపోవటం ఎంతపొరపాటయి పోయింది ఆయన దేతులతో నయినా నాకు దహన సంస్కారం లభించే భాగ [9 అబ్బేది

ఓరీ! నీచుడా! నా ఎదుటి నుంచి తప్పుకో “గట్టిగా, కోవంగా ఆరిచింది రానక్‌దేవి, వింటున్న సిద్ధరావాతో ఏమామ్పా కలుగలేదు (వస్యతం ఆమెను ఓదారిస్తే మరింత రెచ్చిపోతుందని ఆ రోజుకి ఇంకేమీ మాబ్లావొద్దిని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆమె చుట్టూ నిలబడి వున్న తన సైనిక లను చూసి, ॥ రాజప్ముత వీపలారా! రానక్‌ని ఈ బంధనాలు బాధిస్తుష్నట్టున్నాయి. టిని తొలగించండి ఆమె మన గృహలో లేదు నచ్చజెప్పి మనదారికి తెచ్చుకుందావ కానీ అనువణం ఏమరుపాటు లేకుండా ఆమెని కని పెట్టుకుని వుండండి ఏ అఘా లుత్మమూ చేసుకోనీయకండి” అని ఆదేశించి వెళ్ళిపోయాడు సిద్ధరాజు,

పదిహేడవ అధ్యాయము భగవదేచ్చ

రాఖంగార్‌ మరణానంతరం సిద్దరాజు అంతఃపురాన్నీ, కోటనీ, రాజ్యాన్నీ అరి సునాయాసంగా హస్తగతం చేసుకొన్నాడు. మైనికులు తమ దేళపు పళాకాన్ని విజయసూచకంగా, జయకేతనంగా ఎగుర వేశారు. గాలికి అది అటూ ఇటూ రెపరెపలాడుతుంటే సిద్ధరాజు అనుదరులలో సంతోషం పెరుగగా, అదే జండా కదలికలు సోరఠదేశ్యపజల గుండెలో సుడిగుండాల్ని చెలరేపాయి. అర్థర్మాతి కూడా గడవకముందే చకచకా ఇవన్నీ జరిగిపోయాయి. వింటూ ఉంటేనే ఆళ ఎర్యం కలిగించేలా ఉన్నాయి. ఆపూట జరిగిన సంఘటనలు మూడు, నాలుగు గఅలటల వ్యవధిలోనే రాజం ఒకి రాజు చేయి జారి మరొక పరివాలకునికి స్వాధీనమైంది. మనదేశంలో ఇలాంటి సంఘటనలు తరచుగా జరుగుతూనే. ఉండేవి, మనిషి నిర్ణగ్ష్య ఫలితంగా దెబ్బతింటూ ఉంటాడు. 'నన్నెవరేం చేస్తారుతే' అనే ఉదాసీన భావనలో అజ్యాగ త్రగా ఉండటంతో స్వార్ధపరులు ఆతని మంచితనాన్ని అలుసుగా తీసుకుని అంతకంటే సదవకాళం మళ్ళీలభించటోదని దొంగదెబ్బతీసీ తమస్వార్థం పండించుకుంటారు.

నిజానికి రాఖంగార్‌ జనరంజకుడ్తై న (పజాపాలకుడే । కానీ అతనికి తన మంచితనంపై, సద్గుణాలపై ఎనలేని విశ్వాసం తఈతన న్మత్సవర్తనా ఫలితం ఎంతటి దుర్మార్గలనైనా జయిస్తుందని అతనికి వెరి నమ్మకం. ఒక రాజ్య చ్మకం తిప్పుతున్న రాజుకి సదాచారాలూ, దయాధర్మాలేగాక అనుక్షణం [వపంచ వార్తల్ని తెలుసుకోవటం, చాకులా పదును తీరివుండటం, అంత కంటే ఎక్కువ అవసరం, -

1వ8 దర్శచారిణి

తన గుించి ళ్యతురాజలేం భావిస్తున్నారో, ఏ తణాన ఎ రూపంలో యుద్ధానికి తంవడనున్నారోనవి వీక్షణం అతి ఉగ త్రగా, ఆ_పవత్తంగా ఉండటం రాజు ధర్యం కివీస్‌ బాధ్యత. ఈ విషయాలు 5లిసనా అద్ద జేయటమే రాజ్యవతనాకీ అత౫ (పాణహ.ణానకీ హేతువై ండి,

యోగి సాధన అభ్యాసం కేసుకుంటూ మానసిక భావనలను కూడా పరిశీలస్తుంటాడు. అలాగే రాజు ధవ్యాధిపత్యం చేస్తున్నా (పతి ఒక్కరి ఆలోచనని పసిగట్టగలగాలి అవి దరాలోచనలై తే ఆరికట్టగలగాలి. మంచిివైతే నిలబెట్టగలగాలి. తనను ఏ వ్యక్రీ మోసంచేయకుండా తగు చర్యలు తీసుకో వాలి. యోగసాదన కరం కానీ దేశపా.కుని కర్తవ్యం అంతకంటే కఠథనతరం. వనసునీ, ఇందియాల్ని తనవళం చేసుకునే వకూ _తణాన జూరి పోతారో లోభమోవాలకు దాసుడనై పోతోనో అని యోగి లోలోపల భయ పడుతూనే ఉంటాడు. అదేవిధంగా ఏ రాజయితే మసమ్మ్యం స్వల వాల తెలియక అనుభవహీనుత్తై (వజాభి[(పాయాలని తెలుసుకోడో, _పజావాజీవైపు, గూఠఢచారులవైపు దృష్టి కేర్చదీకరించడో ఆతనికి అమకణం భయమే క్షేమం ఉండదు.

రాఖంగార్‌ తన మేనల్లుళ పైని మమకారంతో. వారిని మనస్పూర్రిగా నమ్మి, ఏ విషయంలోనూ అన్నమానించక పోఎటమే ఆతను చేసిన వధాన వేరం. ఆ ఘాతకులు ళతృవుకి మెశమామ రవస్యాలు చేరవేస్తున్నా రాఖంగార్‌ కనిపెట్టలేక పోయాడు వాళ్లు శ్మతువు గప్పిటికి ఇంటి గుట్టు అందించారు. ఇంకేం ఉంది? పెంచి పోషించిన మామనే నిర్ధాషణ్యంగా చంపి౨దారు ఆ నమ్మక దోహులు.

రాఖంగార్‌ _వధానమంతీ, పథాన సైన్యాధిపతీ కొంత సైన్యం తీసుకొని బయటికి వెళ్ళిన వాస చీకటి దట్టమెందని కోట ద్వారం దగ్గరికి వచ్చారు వాళ్శంత పిలిచినా ఆరిచినా ఎవ్వరూ తలుపులు తెరవ-పోవటం వారికి అత్యంతాళ్ళ్చర్యాన్ని కిలిగించించి. ఏ వీషయ మూ అవగతం కాలేదు, ఊహకూ అందలేదు, వ్యాపించిన నిళ్యబ్దం వాళ్ళమనసు మూలల్లో ఏదో తెలీని భయాన్ని కలిగించింది. కోటపైన గ స్రీకాస్తూ తిరుగుతున్న సిద్ధరాజు సైనికులు కిందికి చూశారు. రాఖంగార్‌ (పధానమంధత్రీ సైన్యాధిపతీ కొద్దిపాటి _సైెస్యంతో

భగవదేచ్చ 129 కసిపించారు. తెల్లవారితేగానీ కోట ద్వారాల్ని తెరవవద్దనీ, లోపల ఏం జరిగిందీ జరుగుతోంది అనే వా ర్తేవీ బయమెంవావ్ళాకీ తెలియని ్వ్వవద్ర 3 సిద్ధరాజు ఆజ్ఞాపించాడు. తలుపులు తీయక హో.టంతో ఆరాాఆతమ [ప్రయత్నాలు ఏం చేసినా వివలమౌతాయ) (గ౧హించామ. రాఖంగార్‌ _పధానమం తీ, సేంధి పతీ ఎలాగో ఆర్మాతి ఆక్కడే గిడపా_ని నిళ్చయించుకున్నారు.

నిగరంలోకి బందిపోటు దొంగలు పేశిర్తే డమరమమని డవు చప్పశ్ళు చేస్తూ వస్తారు. ఇళ్ళు కొల్లగొట్టి సమన్తం లూబేచేపి బాహా గా వెళ్ళిపోతారు. ఆ దొంగల కున్నపాటి ధైర్యం ఇిచాయికీ కూడా సిద్ధ-*జుకి లేకపోవటం శోవనీయఎ తన సైన్యాన్ని శతృవు కోటలోకి మోసంతో (వే పెట్టాడు (పతివ్వంది సన్నిహితులకు లఅంచాలివ్వజూపి శమవైపు తిప్పుకుని వారి సాయంతో అ్మాకమనీతితో అధర్మ యుద్ధానికి పాల్పడ్డాడు- ఎదిరించే జవకాళం రాఖంగార్‌కి గానీ అత? సెన్యానికిగానీ లేకపోయింది. (పాణకకణకోసం స్వల్పంగా పోరాడటంతప్ప వాళ్ళేమీ చేయలేక వోయారు ఎవరి వెవికీ చిన్న వార్తయినా పొక్కకుండా పకడ్శండీగా వ్యూహంబన్ని దాడి చేళాడు సిద్ధరాజు,

వియజిను?డి వచ్చిన (పధాశవం తీ ఫైనా ధివతులు కోట బయటే నిల్చుని చూస్తుండగా కొంతసైన్యం ఎవరిదో, ఎకటడిదో, ఒందుకో కోటడగ్గవకీ వచ్చింది. రాభఖంగార్‌ (పళత్వంలో పనిచేసిన కాఫలాదార్లు కోటద్వారాల వద్ద శప్పలాగి పడున్నారు, ల! సైన్గం వచ్చి కోట ద్హారొల దగ్గర ఆగపోయ.0ద మరికొంత సేపటికి మహారాణి మైనల్‌దేవి సిద్ధరాజుతల, కూడా ఆవజ్టాడి కే వచ్చింది. (వధానమంత్మీ ఘైన్నాధిపతి ఇద్దరూ వెళ్ళి వచ్చిందెవరో కనుక్కు న్నారు. ఆమె పాటనదేశపు రాజమాత రాణి మైనల్‌ దేవి అనీ కొడుకు సిద్ధరావిని వెదుక్కు-0టూ ఆమె ఇటువైపు వచ్చిందనీ తలిసిండి. ఐహుళా కోటను సిద్ధ రాజు ఆ[కమించాడేమోననే అనుమానం వాికి కలగగానే ఇద్దరికీ సృహ కోల్పోయినంత పనయింది. ఏం జరిగిందో అర్థం కాకపోయినా రాణీని కలుసు కుందొమని నిర్ణయించుకున్నారు. విధినిర్న వణలో వారు నిష్టైతులు. అతిథుల్ని సత్కరించటంతో వారిదే పెట్టిందిపేరు. ఇద్దరూ ధర్మాల్యులే, దై వభక్తులే రాఖంగార్‌ పట్ల గౌరవాళిమానాలు ఇద్దరికీ అధిక మే? పరదేశప్ప రాజమాతను

130 ధర్మచారణి ఎంత వినయంతో ఆహాఇనించాలో, ఎంతటి ఆకరణతో [పవ_ంచాలో ఆలాగే (పవర్రించాము. ఆమె ఎదుటికి వెళ్ళి విషమంగా (ప్రణామం చేశారు. తమ స్వే వోదాలు, తమ రాజుపేకు చెప్పారు. అతిథిగా వచ్చిన రాజమాతకు సేవించి తగిన మవ్యాదలు చేయటం తమ విన్యుక్త ధర్మమని చెప్పారు.

“నేను మీ ఆవరాభిమానాంకు కృతిజ్ఞురాలిని. కొని సిద్ధరాజు ఎక్క డున్నాడో ముందు చెప్పండి” అంది రాజమాత మైనల్‌ దేవి.

• ఆ విషయం మాక్షేమ్మాత్రం తెలీదు మవోరాణీ ! సిద్ధరాజు ఈరోజు సాయంతం మా నగరపొలిమేరలకు షికొమకు వచ్చాడని విన్నాం. అవి పరిశీలించాలనే మేమూ కోటదాటి చుట్టుపక్కల పరిసరాలలో సోదా చేశాం, అంతకుమించి మాకేమీ తెలియదు” ఏక్క్టగీవంగా జవాబిచ్చారు వాష్ళ.

“ఇంత ర్మాతిపూట మీరు కోట ఐయటేం చేస్తున్నారు. మీ రాజు నగర పరిరక్షణ కేమి చర్యలు తీసుకోలేదా * కోటకు గట్టూపలా వున్నట్లు కనిపించ డేం *” ఆడీగిందామె.

(వరానమం్నతీ, సైశ్యాధిపతీ ఒకరి ముభాలొకరు చూసుకున్నారు.

“* కూగ్రటోజే మీరు చాలా నిర్ణక్ష్యంగా ఉన్నట్టున్నారు. యవస్తుతం సిద్ధ రాజు కోటలోపరలే ఉన్నాడేమోనని నాసంశయం. మీ నిర్ణ్ష్యం క్షమించరాని నేరం. ఇప్పటికైనా నా కుషూరుని నేను కలుకుకుంటేనే మంచిది. అనవస రంగా సమయం గడిలిపోతోంది. నేకు వెంటనే సిద్ధరాజుని కలుసుకుని చర్చిం బాలి లేకులటే ఈ వేళపుకు ఇంత ఆకస్మికంగా నేనిలా రావటం నిరర్ధకమే అవుతుంది ” అంది మహారాణి ర్కామాత మైనల్‌ దేవి ఎంతో ఉద్వేగంతో.

(వరానమం్నతీ, సె్యాధిపతీ మళ్ళీ ఆశ్చర్యపోయారు. వారి మనసు అనేక రకాలైన భావాలుదృవిందాయి. రాజమాతను ఉద్దేశించి,

“"మవోరాణీ తమరు ఆతిథిగృవాంలో విశాంతి తీసుకొనండి. రేవు ఉదయమే అన్ని విషయాలు అవగతమవుతాయి. ఇప్పుడే కోట తలుపులు తీయిస్తాం. లోపలికి వెళ్ళగానే ఆతిథిమందిరానికి మిమ్ములను తీసు కెళాం” అన్నారు, అంతకుమించి ఏం మాట్లాడాలో, ఏం అడగాలో వారికి తోచలేదు, లోపల ఏం జరిగిందీ ఏం జరుగుతోందీ అశేది వారి ఊవాకు అందటంలేదు.

భగవదేచ్చ 191

మన్ను విరి? మీదపడుతున్నా వారు చూపిస్తున్న ఉదాసీనత గౌరవాన్ని చూసి ఆళ్చర్మపోవటం రాణి వంతయింది. అయి” గంకఠ్రీరంగా

“నిద్ధరాజుకి వెందిన వర్తమాశం నా కందేవరకు నేను మీ అతిథి మర్యా దలు స్వీకరించలేను.. మీ నభ్యత, ఆదరాభిమాూలు నన్ను ముస్ధుకాలిని చేస్తున్నాయి. మిమ్మల్ని _పళంసిస్తున్నాను. మన౨ అంతా ఈ విశాలావరణలో ఇంకొంచెం సమయం గడిపితే తెల్లవారవచ్చు” అ-దామె.

తెల్లవారితే తమ (ళుకులే తెబ్లివారులాయని చాలమందికి తెలియదుం అప్పటివర కే ఎందరి జీవితాలో తెల్లబోయి వెలవెల బోయాయనికూడా తెలియదు.

ఎలాగో ఆ ర్మాతి గడిచి ఉఊదయళార మెరిసింది ఆ (హైతఃవేళ కోట బురుజుపె రోజూ సన్నాయి. ధ్వనులతో మం*ళరావాలు వినిపిస్తారు కాని నేడెందుకో ఆ వాడావిడీ, ఉత్సాహం ఏవీ కశిపించలేదు. నిశ్శబ్దం భయంకర మైన గంభీర వాతావరణం వ్యాపించుకుని వుంది. ఇది _పధానమంతి కీ సేనారి పతికీ విస్మయం కిలిగింళంది. తెల్టగా తెల్టవారినా కోట తలుపులు రెరవనలేదు. తీయించాలని (పధానమం్మతి, సేనాధివతులు (పయత్నించినపుడు బురజుపై నిల్చున్న టలు రాజ్యం సిద్ధరాజు చేవిక్కి ందనీీ వాటననగరంనుండి వస్తుష్న సిద్ధరాజు సైన్యం ఇక్కడికి వచ్చేదాకా కోటద్వారాలు తెరవబడవని చెప్పారు, ఎగురుతున్న సిద్ధరాణ పతాకం వాస్తవాన్ని తెలిపింది సేనాధిపతి తను సెనికులని సిద్ధం కమ్మని సైగబేశాడు. రాజమాత మైనల్‌ దేవి సంగతియావత్తూ విని సోరళదేశపు (వధానమం్యళిపీ, సేనాధిపళిని పిలిచి “ఇక మీరు చేసే [వయత్నాలు వ్యర్థం, మిమ్ములను ఏ ఉప్పదవంనుండి రక్షించాలని నేను వచ్చానో, ఆ ఘోర్మ ప్రమాదం జరిగేసోయింది నేను మరింత త్వరపడి ముందుగా రావల్సింది. మీరు యుద్ధానికి తలపడక ఊరుకంటేనే మీకు కేమముంది. జరి గిందేదో జరిగిపోయింది. జరుగబోయేదాన్ని మౌనంగా ఫరిశీలించటంలోనే మీకు లాభం ఉంది ఆండి.

ఇంతలోకే పాటనదేశపు సేన రానేవచ్చింది. కోట ద్వారాలు తెకవ బడ్డాయి. సిర్ధరాజు అనుచరులు రాఖంగార్‌ [పఠానమంతినీ, సేనాధిపతినీ బంధించారు, రాజమాత, మవారాణి మైనల్‌ దేవి బుద్ధి కుళలతవల్ల కొంత రక్త

189 ధర్మచారిణి హైత్రం ఆగిపోయింది (పధాశమంధత్రీ శ్చీనాధివతులు సమరానికి దిగితే మరెం దరి తలలు ఎగిరిపోయేవో ?

“పక్రవేశం సిద్ధరాజు హ_స్తగతమైంది.. సిద్ధరాజే నేటినుంచీ మీ (వళువుు ఆమన విధానాల్ని మీరాచరించవలసి వుంటుండి ఎవ్వరు దీనిని వ్యతి రేకించినా దండనాక్ష్యలౌతోరు" అంటూ దేశమంతటా దండోరా వేయించాడు సిద్దరాజు [వ3మజించేందుకు ధ్రైర్యసావహసాలెవరికి ఉన్నాయి ? ఉనా? రాంగార్‌ మరణం. వారి? నిరాళకు లోనుచేసందెం ఎవరికోసం యుద్ధం చేయాలి? అనే పళ్న [పజంముందుకు రానటంతో నిరాశను, దుఃఖాన్ని లోలోపలే అణనమకో పయత్నింవసాగారు. కానీ ఆందర్గోనూ విషాదమే కోట పైన “స్తూర్యబింబం మ్యుదాంకిత మైన పతాకం రెవరపలాడుతోంది. తల్లి మహారాణి మైనల్‌ దేవి ఏతెంచిందన్న వార్త విన్నాడు సిద్ధరాజు, వెంటనే తన ఆకుచరులతో తల్లి దగ్గరకు వచ్చాడు. ఎప్పటిలాగే, తన పద్ధతి (పకారం తలి

నస ం ణు పాదాలకు పణమిల్లాడు. న!

“సిద్ధరాజా | ఎంతపని చేశావ్‌ ” అంది రాజమాత.

“రాజులకి యోగ్యమెవ కర్తవ్యాన్నే చేశాను రాజధర్మం నిర్వ ర్రించాను” నిశ్యలంగా, దృథంగా త ల్లికి జవావిచ్చాడు సిద్ధరాజు,

“ఆర్రాఖంగార్‌ పరిస్థితేమిట్‌! ఎక్కడ, ఎలా ఉన్నాథతను” అడిగిందామె*

*వుర శించాడు”

ఇక ఆమె ఏమీ (పశ్నించలేదు.

సిద్ధరాజు దారి తీయగా రాజమాత, రాఖంగార్‌ (ప్రధానమంగత్రీ సేనాధి పతీ, మిగతా ఉద్యోగులూ పాటనడేశపు సేనా లోపలికి నడిచారు. అంతటా శవాలు సట్టలుగుట్టలుగా పడిఉన్నాయి. వీర సైనికులు జరిపిన యుద్ధానికి చిహ్నంగా రక్తపు మడుగలూ, తెగిపడిన శిరస్సులూ, శ రీరావయవాలూ, కత్తులూ, కటార్టి నేలమీదపడి ఉన్నాయి. రాఖంగార్‌ సెనికులు మరణించిన వారు మరణించగా మిగిలిన వారు ఐందీలయినారు. వారి అస్త్రళస్తొలు లాక్కొన బడ్డాయి. సోరత (ప్రధాన మర్యతినీ, సేనాధిపతినీ చూసి సిద్ధరాజుం

భగవదేవ్చ 198

ఉప ఆయుధాల్ని దించేయండి” అని ఆజ్ఞాపించాడు ఆవని కళ్ళల్లో ఎరువుక్రీరలింకొ మాయమవలేదు. వెం! వున్న స్వల్పమైన సెన్యంతో తాాద్దరూ సిద్దరాజుతో తలప్రడిగెలవలే నుని వీరికిస్పష్టపకింది! (పయోజనం ఏమీ ఉండదని ఆనిపించింది.

ఎలాగూ అనర్ధాయా, ఘోరాలూ ఒరిగిపోయోయి. పోయినవాళ్ళిలాగూ పుచ్దువిచులు కొలేరు.. ఎవంకోసం ఎడిరించిగెలవాలి అనుకున్నా రిద్దరూ. సిద్ధరాజు కోంన ఖై ఇయురాల్ని అప్పగించారు వాళ్ళిద్దరూ స్వామిభక్తి పరా యఎలు రాఇంగార్‌కి ఆతి (వియమైనవాళ్ళూ విశ్వాసపా్శాతులూ అయిన ఉఊన్నతోద్కోగలు

సిద్ధరాజును ఉద్దే?ంచి “ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోయేందుకు మాక్‌ ఆజ్ఞ

వ ౧ నే

ఇవ్వండి” అని (ప్రార్థి చారు.

“ఎందుకు” మీదు ఇక్కడే ఉండండి. మీ పదవుల్లో మీరు కొనసాగండి. (పభువెవరై తేశేం?” అన్నాడు సిద్ధరాజుం

“*రాఖంగార్‌ ఓక్కడే మా (వభువు అన్యులను 'సీవించటానికి మాకు మనసొప్పదు సేవించంకూడా! ఆయనే పోయాక మాకిక్కడ ఇంతేం మిగిలిందనీ నివసించాలి? ఆ ధర్మ (ప్రభువులేన రాజ్యంలో అన్నం, నీళ్ళు నుట్టుకోం, మావే పదవీకాంకలు సుఖాభిలావలూ లేవు. మమ్ములను కన్నతఖిలా చూసిన మా దువోరాణి రానక్‌ దేవి పత్మివతాశిరోమణి ఆమెను అమే రష్షిందుకోగలదు ఆమెను మేం రక్షిస్తాకనే భమ మాకులేదు. మమ్మల్ని వెళ్ళిపోనియండి, సన్యాసం తీసుకొని తపోవన భూమికి వెళ్ళి తవస్సు చేసుకుంటాము " అన్నారు ముక్తకంఠంతో.

తత్త ద్రేశాధినేతగా మిమ్మల్ని ఆక్ఞాపిస్తన్నాను నా ఆనతిని పీరు వావంచితీకాలి మర్యాడగా మీరు లొంగితే సరి! లేకుంటే బంధనాలు సంకెళ్ళ తప్పవు” ఆకని కంథంలో కాతన్యం పొంగింది. ఇన్దరూ [మూన్పడి నిల్చుండి

కేలశ్రీ ధర్మ చారిణి పొయారు. సిపాయిలను పిలిచి భటుల సాయంతో శవాలన్నిటినీ తొలగించమని ఆజ్ఞాపించాడు అన్ని నృుత శరీరాల్ని తీసివేశాక రాఖంగార్‌ మృతదేహన్ని బయబీకీ తెద్బారు. దాని వెంట సిద్ధరాజు సెనికాధికారు*4 నడిచారు సాయుధ పాణులై.. దానిని నేరుగా నదీ తీరానికి తీసుకువెళ్ళారు. రాఖంగార్‌ బంధువు లొర్రైనా ముందుకొచ్చి దహన సంస్కారాలు చేస్తారేమోనని చూస్తే ఆతని ఆప్తలందరూ భయ్యభాంతులై అంతకుముందే. ఎక్కడికో పారిపోయారు. ఎవరూ కన్పించలేదు. అందుకే అ రోజుకి రాఖంగార్‌ ఆం *్య్యకియల్ని వాయిడా వేయింబాడు సిద్ధరావా+

ఇదే భగవదేచ్చు భగవంతుని నిర్ణయం మేరకే ఏదైనా జరుగుతుంది, ఇది మంచీ చెడూ అని ఎవరమూ నిర్ణయి ఎచలేం, ఏరోజు ఏది, ఎవరికి జరగాలో కర్మవలానుసౌరం దై వంముందే నిర్ణయించి. పెడతాడు. నొసజీరాకను మార్చటం ఎనరితరం! మౌనంగా అనుభవించటమే మనివిపని. కనీసం (వస్తుతజన్మలోనై నా, వర్తమానంలో దురాలోచనలూ, దుష్కర్యలు మానాలి, సత్కర్మలు ఆచరించాలి, (వపంచంలో ఎందరికో రాఖంగార్‌కి పట్టిన దుర్దళ ఎదురవుతూనే వుంటుంది- నిన్నటి రోజున ఓ దేశానికే అధిపతిగా నింబడిన (వళువు నేడు అనాథలా, అభాస్యనిలా రక్త పు మడుగులో పడిపోయాడు. తన [పాణాల్నే రష్షించుకోలేక పోయాడు. అతనికి తలకొరివి పెట్టే చిక్కే కర్వువెపోయింది. అతని రాజ్యానికి మరొకి వ్యక్తి ఈరోజు అధిపతి అయ్యాడు, ఎంత వింత? ఏ నిమిషంలో ఏం జరుగుతుందో ఎవరికి తెలుసు?

ఇదీ (పపంచపు తీరు.

జన్మించినపుడు ఈ లోకంలోకి మంషి ఏం తెచ్చాడు 2 ఏమీలేదు. వంటరిగా వచ్చాడు. మధ్య జీవితకాలంలో, లోకంలో ఎంత వై భవాన్ని చవిచూసి, కోట్టకు పడగలెత్తిన, రాజ్యాలే సంపాదించినా, అష్టయిశ్యర్యాఃను భవించినా, ఎందరు ఆప్తుల్ని సంపాదించినా వెశ్ళేరోజు ఏం తీసుకు వెప్తన్నాడు? కాళీ చేతులు! చేసినకర్మ ఫలం! 1పారబ్దకర్మవలం: అండే॥ మంచితనమే వెంట నడుస్తుంది. ధర్మమే అండగా నిలుస్తుంది. ఆంతే: అంతే!

ఇన్నాష్త _శద్ధగా పోషించి పెంచినదేహం సైతం అతనివెంట హోదు ఎంత విచ్శితం!

భ గవదేచ్చ కిక్‌

వాది, నావాళ్శనే స్వార్దం మనిషిని ఎంత దిగజార్చిండీ| మనిషిని కన్నులున్న అంధుడిని చేసించి. “స్వార్ధం” కారణంగా సంపాదించేదేదై నా వెంట పోతుందా? పొదు తెలిసీ మనిషి ఎన్ని అన్యాయాలకు పాల్పడుతున్నాడుః

ఇదే పరమాత్ముని లీల: (ప్రపంచపవుతీరు.. ఇలా యగయుగాలుగా జరుగుతూనే ఉంచి, జరుగుతోంది. జరుగటోతుందికూడాః

ఆంతా ఈళ్వ రేచ్చః భగ వత్సంకల్పం 11 భగవదేచ్చ్భకు ఎదురులేదు, తిరుగులేదు ...

పద్ధెనిమిదవ అధ్యాయము ఉన్నాదం ౭౨

రానక్‌దేవి పారిపోయింది శస్తాస్తాలు ధరించి కావల కాస్తున్న పవోశా వారిని తిరుగుతున్న సిపాయీలను తప్పించుకుని, వారి కన్నుగప్పి వారి పోయింది. వీధిలోంచి వడివడిగా నడిచిపోతోంది ఎక్కుడ్‌5? ఎమో ఎవరికి తెలుసు? ఎక్కడి 3ెళుతున్నదొో ఆమెకే తెలియదు గమ్యంలేని బాటసారిలా ఎకె ధ్యేయంలా నడుస్తోంది. తన శతీకంపైన తనకే ధ్యాసలేము ఉన్మాడి.లా ఉంది, బుద్ధి వివేకాలు పనిచేయటం లేదు. ముసుగువేసుకొని తల వాచరక్షలు లేని పాదాలు తనపై తనకే శద్ధా ధ్యాసలేని శరీరం ఒక సామాన్య నిరు 'పీదన్రీలా ఊందామె, రాచబిడ్డ రాచపత్ని, యువరాజమాత కుండవలసిన చాంగులు, రీవీ సంకోచం, లజ్జ పస్తుతం ఆమెలో ఏమీలేవు. అతి సాధారణంగా ఉంది. ఆమెనే రానక్‌దేవి అని ఎవరూ గుర్తించలే). విధంగా ఉంది, అంత సామాన్యంగా ఉందామె రూపం! ఎవరి ఊహకూ అందకుండా, ఆకస్మికంగా అందరి కళ్ళల్లోనూ దుమ్ముకొట్టి పారిపోయింది ఆలా పరుగులాంజి నడకతో కోట వైపు వచ్చింది... ఎటు చూసినా నిశ్శబ్దం ఉదాసీవత శవాల గుట్టలు!! రక్తపు మడుగులు |! తెగిపోయిన తలకాయలు, మొండాలు, కాళ్ళు, చేతులు.... అహో ఎంత హృదయి విదారక ఘట్టం? ఎంతటి దుర్భర సన్నివేశం ! దిక్కులు చూస్తూ నడుస్తూంది, కాలికి ఏడో తగిలిందేమో తూలి కిందపడింది రానక్‌.

ఆక్రన (బతుకు బాటలో

పరుచుకున్నవి ముళ్ళకంపలేః

సత్యాన్వేషణలో ఎదురయ్యేవి

సదా ఎదుకు దెబ్బలే !1

ఉన్నాదం 8? “మిలో పొంగెను రానకొకి దుఃఖం ధ్వంస మాయకదా రాఖంగార్‌ రాజ్యం విధి విలాసమం టే ఇదేనేమో 1 (పారబ్ధ కర్మఫలాల కథేనేమో, ” వడినమనిషి ఫడినట్టే ఉండలేదుకదాః తేచి నిలుచుండి. బలవంతంగా తన్నుతాను నిలదొక్కుకుండి. ఎవరికోసమైతే ఈ రదక్తపుటేర్లు పవపించాయో ఆ పద్మిని ఈవిడేనా? ఎవరి దృన్టినీ [పస్తుతం ఆమె ఆకర్షించలేదు. కాదు! కాదు 1 ఇమెని ఎవరూ పరిశీలించి చూడలేదు. అంతఃపురంలో సైతల వట్టువస్తాాలు చేని చీనాంబరాలు కాక దాలావరకు సాధారణమైన దుస్తుల్నే ధరించేది మామూలు మన్నషల్ని ఎవరు పఠ్తీ1,స్తారుః ఎవరు గుర్తిస్తారు. ఆమె అతి సాధారణ చుస్తులే ఆమెని రక్షించాయి. ఎవరూ ఆమెని ఆపలేదు తననుతనే [ఫళ్నించు కుంది. “నేనెవరినొ ఉంటూ, , , తరువాత తనకు తనే జవాబిచ్చుకుంది. “సీఇయరాజప్పుతిక నాడు 'పెెగ6నీ కుమ్మరింట! రాఖంగాకొ ఇల్పాలునేడు నడుస్తోంది క్మీధుల వెంట! మరికాస్త ముందుకు వడిచింగి ఇమె ఓ ఉన్మాదిలా తయారైంది మతి స్థిమితం కోల్పోయినట్లుగ ఉంది. వతినీ, ప్యుతుల్నీ కోల్పోయిన ఆమె గుండెలలో ఎన్నిమలటలు ర శులుకున్నాయో, ఎంత ఘోష ననుభవిస్తోందో ఎవరికి తెలుసు! తనలో తనే మళ్ళీ (ప్రళ్నించుకుంది. “దండెత్తి వచ్చిన దెవరో ) గుండెలు రగిలించినదెపరో 1 సమరానికి సమిధలె రి వీరయోధరుణ ఎండరెందరో "”ొ తనలో తనే గొణుక్కుంటున్నా ఓ సిపాయి విననే విన్నాడు చిరునవ్వుతో ఇలా జవాబిచ్చాడు

198 ధర్మకారిణి “మోజుపడిన పద్మిని రానక్‌న పరిణయమాడెను రాఖంగార్‌ తన ఎదుటి సిద్ధాన్నం దోచుకున్నాడని అపచారం చేశాడని అవమాన పరిచాడని (వశీశారం చేయ దలచి రాఖంగార్ని శిషించనెంచి సోరతదేశాన్నే ఆ(కమించె మాసిద్ధరాజు టపసిద్ధరాజు” వింటున్న రానక్‌ ఫక్కున నవ్వింది. “రాశులలో కడు శేస్తుడు మేకనగదధీరుడు రాఖంగాల్‌ కూల్చలేరంతటి వరా కమవంతులై నా సాబిరారెంతటి ఆరిభయంకరులై తా అంటూ కళ్ళిత్తి ఎదురుగా చూసింది. ఓ అందమైన తెల్లటీ గు్యురం కట్టేవేయ బడిఉంది. రా?క్‌ కళ్ళకి ఎటుచూసినా రాఖంగారే కన్నిస్తున్నాడు. అతని వసువులు కన్పిస్తున్నాయి. అతని కెంతో ఇ్టమైన శ్వేతాశ్వం కనిపించే సరికి పాపం: రానక్‌ అవ రాఖంగార్‌ గురమే అనుకుంది. *““రాఖంగౌొర్‌ దే ఈ శేతాళ్వం | వులుముకుందతని హృదయవర్దం 11 మెరిసిపోతోంది ధవశకాంతులతో : పోటీ పడుతోంది ఉవైై శవంతో !1 ఇక్క-డి కెలా వచ్చిందిడి 7 రాచశకగరునేల విడిచిండిది * రాజుకోసం వెదకుతోందా 7 కంట నీరందుకే ఒలుకుతోందా 7 అక్కడే నిలబడి ఉన్న మళో సిపాయి ఇడి వినీ నవ్వుకున్నాడు, ఈమొనీ విచ్చిదని భావించి నోస్యంచేస్తూ ఇలా అన్నాడు,

ఉన్మాదం 199

“కృ రంపాపం 1 ఏం చేస్తుంది ?

య.:మాస్‌ తనను విడిచిపోతే ః

మూపునెక్కే- రాజు ఈనాడు

మృళ్యుదేవతకు ఆహారమైతే ,

వేటగాడికి తనే వేదై తరలిపోయెను కాశ్వథంగా బంధుమి(తుల్ని విడిచి పెట్టీ ఇహలోకపు బంధనాలు తె్శతెంయకుని” ఆతని వ్యంగ్యాన్ని విన్న రానక్‌లో మళ్ళి దుఃఖం పెల్లుబుకింది

“అయ్యో 1 ఎక్కడికి వెగ్శాడు ఎందుకు వెళ్ళాడు 1 విలపిస్తోందామె హృదయం,

“కూన్యమయమైంది జగమంఠొ

_సబ్బమయమైంది హృదయనుంతా

మాయమైనవి నిన్నటి శోళలన్నీ

రాఖంగార్‌తోనే _పభలవ్నీ సిపాయి మళ్ళే నవ్వుకున్నాడు, ఈ పిచ్చిదానికి రాఖంగార్‌ పట్ట ఇంతటి అభిమానం ఎందుకబ్బా ।! అనుకున్నాడు. రాఖంగార్‌ నదివై పుకు వెళ్ళాడని చెవ్పాడామెకి.

*అయిడే నేనూ అటే వెళతాము” అంటూ నడక కొనసాగించింది రానక్‌. ఆమెట వమణం వర్తమానంలో ఉంటే మరోశణంతో ఏదో ఉన్మాదిం ఆవేశించి గతం మర్నిహోయిందానిలా (వవ్వ్వర్తిసోంది. రాఖంగౌల్‌ చినిసోయాడని ఏడుస్తుంది కొంత సేపు మళ్ళీ మతిస్థిమితం కోల్పోయి రాఖంగార్‌ జీవించి ఉన్న ళ్లే భావిస్తుంది. నడఃస్తుండగా దారిలో ఓ తోట కన్పించింది. తోటలోని చెట్లపూలన్నీ వికసించి ఉన్నాయి. “చంపా' వృషం అప్పుడే వికసించిన తాశా పూలతో అందాల్ని విరజిమ్ముతోంది. రానక్‌ దానికి దగ్గ-గా వెళ్ళి చెపు రెమ్మల్ని కదిలించింది. జలజలా నేలకు రాలాయి ఎన్నో పూలు, కొన్నిటిని ఏరుకుంది. తనలోనే తనిలా పాడుకుంది.

140 ధర్మచారిణి “*ట చంపి మనోహారం నీ రూపం: సౌందర్యమే తాన్సైనవి లేనీ మేంవర్షం £? సుగంధబరితం నీ దివ్య పరిమళం అయినా రాదేల నీ చెంతకు (భమరం !1 (పేమ ఎదలో హన్యమైతే రూవలావణ్యమున్నా ఏం లాళం? పేమ పిపాసి ఆ తేటి కోసం [పేమ నీలో పొంగిస్తే ఎంతో లాభం జగన్మోహన సౌందర్యముంది నాలో & (పేమసుధల సాగరాలున్నవి నాలో ఎన్నున్నా ఏం లాభం”? చూడు నా రొజు నను వదలిపోయాడు నేడు ॥ పాట పూర్తి కాగానే మళ్ళీ నడక కౌనసాగించింది. ఒకసారి ఆమె పెదవులపై నవ్వు ౪ మరోసారి కళ్ళపంట గంగా యమునల (వవావాం 11 నడచి నడచి నదీతటాకానికి చేరుకుంది. సిపాయి నదితీరానికి రాఖంగార్‌ వెళ్ళాడని చెప్పటం విన్నా మరిచిపోయింది. ఎక్కడికి వెపతుందో తెలియకుండానే నడుస్తోంది అనుకోకుండా అృపయత్నంగా విధి ఆమెను అటువైపు నడిపిస్తోంది. రాఖంగార్‌ మృతదేహాం అమెపాదాలను తన వెపు ఆక ర్రిస్తున్నదేమో! రానకీ ఎవరో ఎవరూ గుర్తించలేదు. ఎక్కడికి వెళుతుందని ఎవరూ పట్టించు శోలేదు పిచ్చిదానిలా కనిపిస్తున్న ఆమెను నిఐదీసినా (వయోజనం ఏమీలేదని భావించారేమో! ఆమె ముఖంలో నిర్లిప్తత ఎందుకోసమో పడుతున్న వేదన... పరిశీలించి చూస్తేనే తెళస్తుంది. నడ్‌చి నడిచీ ఆమె రాఖంగార్‌ శవమున్న స్థలానికి చేరింది. ఆ శవం నలుమూలలా సిద్ధరాజు మనుషులు నిల్చుని కాపలా కాస్తున్నారు. ద్‌గ్గరగా ఆమె వెళ్ళినా ఎవరూ నిరోధి:చలేదు. మృతదేహాన్ని చూడగానే ఆమెలోని దుఃఖం ఒక్కసారిగా పెల్లుబికింది. ఆతని ఎదపైవాలి గోపాణనాథా | ఇదేమిటి? రాచమహళలును విడిచి ఇక్కడ వికాంతి తీసుకుంటువా రా? అయ్యో ఏం

ఉన్మాదం కేశ జరిగింది (ప్రభూ! ఒక్కసారి కన్నవిప్పి చూడండి స్వామీ ః ఇకగాడ గాలీ (వశాలత వాతావరణం ఇంతలా మమ్మల్ని ఆక ర్షించాయా, ఆహ్హాదమిస్తున్నాయా ఈ నితీరం మీకు నచ్చిందా (పళూ ” ఇలా విలపిస్తూ ఆతని శరీరాన్ని తదేక చృష్టితో చూడసాగింది అతని దేహానికున్న రకృపు మరకలు చూడగానే గుండెల్లోంచి భోకం ఎగదశ్నుకొచ్చింది, ఎంతగా పిలిచివా పలుకడేల నాస్వామి”! ఇకనేనేం చేయగలను ఓ అంతర్యామి తృజించితిని నేను సుఖసంతోషాల ధామళ | పడ(దో సె నన్ను ఓ పర్వత శిఖరం .1 నవద్వారాల పంజరం నుండి పశ ఎగిరిపోయిండి 1 నశ్వర దేహాన్ని వీడి ఆత్మ ఆకంతంలో కలిసిపోయింది 11 ఇవ్వవేల కడపటి సందేశం ఓ రాజా రాఖంగార్‌ శూన్యమాయె నీవు లేక జూనాగథఢ్‌ గిర్నార్‌ !। మతి స్థిమితం కోల్పోయినదానిలా ఊంది రానక్‌, ఓ మణంలో ఆతను బతికే వున్నాడనే తలపు అమెలో కలుగుతోంది, కాని కళ్ళముందున్న వాఫువం మరో వాస్తవం చెబుతోంది, మెల్లిమెల్లిగా మనసు గతాన్ని తలచు కుంటోంది జరిగిన దుర్ధటనలన్నీ వరుసగా స్ఫురణకువస్తున్నాయి కొన్నిసార్లు గుండెలు బాదుకుంటూ దుఃభిస్తోంది. నగరమంతటా ఈ వార్త గుప్పుమంది. రాణి నదీతీరాన ఉందనే విషయం కొందరిని కలవర పెట్టింది. జూనాగఢ్‌ నగర పొరులందరికీ సోరఠదేశ (ప్రజలు యావన్మందికీ తమ రాణి పట్ట ఎనలేని గౌరవాభిమానొలున్నాయి. పైకి (పస్తతం ఆమె పరిస్థితి నిషాదమయం, దయ సీయం కావటంతో ఆంఎరిలోనూ సానుభూతి పెల్పుబీకీ అళ్ళవాహనులను కురిపింస చేసింది. అందరూ నదీతీరానికి పరుగులు పెట్టారు. ఇటు కోటలో, అంత; పురంలో సైతం వార్త పాకిపోయింది. ఆమె అన్వేషణలో అందరు పరుగులు

169 ధర్యచారిణి (ప్రారంభించారు, ఉరకలెత్తుతూ వస్తూన్న అశేష జనవాపొనిని చూసి రాజీ? దూరంగా తీసుకెళ్ళి ఓ చోట విలజెట్టారు కాపలా కాస్తున్న సైనికులు అక్కడ్‌ నుండి గిర్నార్‌ పర్వతశిఖరం సూటిగా కన్ని స్తున్నది అటు చూడిగానే మే రానక్‌లో శోకం పెల్లువికింది ఒకరకమైన ఉన్యదావస్థ మళ్ళీ కలిగింది, ఇలాంటి సమయంలో మతి[భమణంకూడా (పకృతి ఇచ్చే ఓ వరమే కాటోలు! లేకుంటే పరిస్థితి మరింత (సమాదకరంగా మారే [పమావముంటుం3ి మరి | పర్వత శిరంవై పు దృష్టిమళ్ళించిన రానక్‌ నోట్‌మండి అ్యపయత్నంగా

ఈ నదాలు వచ్చాయి.

శిర సెత్ర్తిన గిర్నార్‌ శిఖరం

నింగితో మై తి చేస్తోంది !

తరలిపోయిన నా (ప్రభువు త-పు

శోక సం(దాన ముంచేస్తోంది | 1 వారావహులు చేరవేయగా విన్న సీద్ధరాజు హుటావాుటిన నదీతీరానికి వచ్చాడు రాగానే రానక్‌ని నిలువునా చూశాడు ఆమె ఏడుస్తూ శోకమూ కిలా వున్నా మాసీన దుస్తులు ధరించినా అవేమీ అళని సౌందర్శపవశీల -కు ఆ..౦కం కాలేదు, ఆతని కంబికి ఆమెలోని తేజస్తూ, అద్వితీయ సౌందర్యమే కనిపించి, ఓ దివ్య మూర్రిని, ఆపురూప సుకుమార భువనైక మోపొనిని చూస్తున్న అనుభూతినే కలిగించింది. తన్ను తాను మరిచిపోయిన ఈ బాధామయ పరిస్థితిలో సైతం ఆమె రూపలానణ్యాలు ఎవరినైనా తబ్బిబ్బు చేసేవిధంగా వున్నాయి. అంతటి సొందర్యం ఆమెన. ముడు నాలుగు కణాలపాటు రెప్పార్పడం మరిచిపోయి ఆమెవై పే తదేకంగా చూడసాగాడు సిద్ధరాజు . !

పందొమ్మిదవ అధ్యాయము సహజగుణం |

మరో అయిదు నిమిపాలు మౌనంగా గడిచాయి. నిద్ధరాజు నోరు 'పెగుల్చుకుని, “సుందరీ ! బాధపడకు. దుఃఖపడితే ఏమీ లాభం” లేదు, జఏగింది మర్చిపో, సంతోషంగా ఉండటానికి (వయత్నించు” అన్నాడ్చు ఆమె దగరికి వెళ్ళి

శి

రానక్‌ ఉన్మాదతలో ఉంది, ఆమెకి జరిగిన విషాడ సంఘటన కలలా ఆఅప్పైసున్నది,

ఎదుటనించొ?ి ఏదో చెబుతున్న సిద్ధరాజుని చూసి “నీవెవరు” అక్షిగింది “నాపేరు సీద్ధరాజు, పాటని దేళాధిపతిని, నీ్యక్రేమ నన్నింత దూరం లాక్కొచ్చింది సుందరీ!” చెప్పాడతను

"“సిద్ధరాజ్‌ సిద్ధరాజెవరు? నేనెప్పుడూ అతన్ని చూడలేదు, అతనెవరో నాకు తెలియదు.....” అంది రానక్‌దేవి,

“నీ కోసమే ఇన్ని కష్టాలూ పడ్డాను. నిన్ను దోచుకున్న రాఖంగార్‌ని మట్టుపెట్టాలని ఈదేశంపె దండెత్తి వచ్చాను. నాప్రతిద్వంది అయిన రాఖం గార్ని ఇదిగో మట్టి కరిపించి మట్టిలో వడుకోబెట్టాను”

"అయితే అట్లాగే వడుకోనివ్వు. లేపితీ ఆయనకి కోపం వస్తుంది మరి! ఆ? ఏమనుకున్నావు నేనూ ఊరుకోను.... తెలిసిందా ఆంది కళ్ళ పెద్దవి చేసి.

ఆమె ఉన్మాదం అతన్ని భయపెట్టింది. “నేనతన్ని చంపేశాను' గట్టిగా అరిచి చెప్పాడు సిర్ధరాజు ఆ అరుపు! ఉన్మదావస్థ తొలగపఫోయి వాన్తవంలోకి

శేకీడీ ధర్మబారిణి వచ్చింది రానక్‌. కళ్ళెత్తి చూసింది. తన వైధవ్యానిక్కీ కడుపుకోత కీ కారణ మెనవాడు ఎదుటే నింబడి ఉన్నాడు అంతే. ఆమెలో బాధ, కోవం పెల్లుబికాయి

“ఓరీ దున్హుడా ! ఆత్యాచారవరుడా ! రాక్షసుడా! నా ఎదుటినుండి దూరంగా వెళ్ళిపో, నువ్వు నా భర్తని చం పేళావు చిన్న పిల్లలనికూడా చూడ కుండా నా కంటిగీపాల్ని నా చిన్నారుల్ని పొట్టన పెట్టుపన్నావు గదరా దుర్మా ర్లుడూ చేసింది చాలదా? ఇంకా ఏం కావాంని ఇక్కడున్నావు 1 కంఠనరాలు రెగిపోయేలా అరిచిందామె.

• దేవీ నిన్ను నా సా్యమాజ్యానికి రాణిని చేయాలని వచ్చాను సీ రాకతో నా అంతఃపురానికి కొత్తవన్నెలు చేకూరుతాయి. నీ వింత కాంతులతో నా దుండిరాన్ని ప? శమయం చేసుకుంటాను నా హృదయమండదిరంలో ౧న్ను నా అధిష్టానదేవతగా (పళిష్టిందుకోవాఎని కాంక్షిస్తున్నాను”. చెప్పాడు సిద్ధరాజు ధైర్యంగా.

“చాలించు వీ అధిక పసంగం ” రానక్‌ గుడ్డురిమింది.

(ళవ్హమైపోని నీ రాజ్యం:

లస్మమైపోని వీ వైభవం! -

కేశాలు నిను పీడించనీ ! ఇదే నా శాపం విడిచివత్తునా (ఫియబాంధవు దేశం |

ఓ స్వరం వినిపించిందంతలో కే ఆందరూ అటువైపు చూశారు ఆము రాజమాత మైకల్‌ దేవి. కొడుకుని సంబోడిస్తూ “సిద్ధరావా! చాలించు నీ దౌర్జన్యం ఈమె మవిపత్యివత అని నీకింకా బోధవడలేదా? ఆమె ముఖ3 నుండి సత్య(ప్రకొళపు కాంతిధారలు కురుస్తున్నాయి. ఆమె నయనాల్లో దివ్య జ్యోతులు వెలుగుతుళ్నాయి.. ఆమె వదనంలో కటి రవ్నిపకాళాలు వెలుగు తున్నాయి. ఆమె ళొపానికి గురికావద్దు లేదా నీ విధ్వంసం తప్పదు రానక్‌ దేవీ నీవు సౌమాశ్యురాలివి కాదు తల్లీ 1 దేవతామ్చూర్తివి. ఈ ముూంర్భడిని శపించకు” ఆంది న

సవాజగుణం 1 కేశీర్‌

“ఖ్రమ్మాః నీవా! ఇక్కడకూడా నన్ను వెంట తరుముతూనే వచ్చావా తల్లీ అ సమయంలో తనను హెచ్చరించటం భరించలేని ఆవమానకగం౯౭ తోచిందతనికి ఆమె అక్కడికి రావటం అతనికి సుతరామూ ఇష్టంలేదు.

“అమ్మా 1 నీవెవరు ?” అడిగింది రోనక్‌ మైనల్‌ దేవిని చూస్తూ.

“ను ఈ సిద్ధరాజుకి తన్లీషిీ.

“ఆళ్చర్యంగా ఉందే! చూసే ఉన్నశురాళిలాగా ఉన్నావు. ప్రీ గర్భ వాసాన ఈ (శూరుగెలా జన్మించాడు? మధుకలశంనుంచి, హాలాహలం ఇవళవించినట్లు ఇతనా నీకు పుట్టింది ? ఇళీనికా నీవు జన్మనిచ్చింది ?”

“తది కర్మఫలం. అంతకు మించేమీకాదు"” అంది రాజమాత.

*చ్చేస్పంద్రి చాలదన్నట్లు ఇంకా ఏదో మాట్లాడి నన్ను మరింత దుఃఖపెడు తున్నాడితను తన దుష్కర్మలజీ, దుర్మార్గానికి తగిన దండన తప్పక అనుళవిస్తాడు. ఏ జన్మలో ఏ సత్కర్మలు కేళాడో అవి ఇతన్ని రాజుని చేసాయి. ఇతని తర్వాత వంళం నిలబెట్టేందుకూ సింహాసనం అధిస్టించేందుకూ ఇతని సంతానం జీవించదు. ఒక్కడకూడా మిగలడు. నన్ను ప్ముతహీను రాలిని చేసిన పాపం ఊరికేపోడు. అతనికోసం ఏడ్చేవాళ్ళే కరువవుతారు. అందరూ ఇతగ్ని దూవషిస్తూనే వుంటారు తన మృత్యువుకి తనే కారణ మవుతున్నాడు” ఆంది రానక్‌.

“అయ్యో! చివరికి నీవు కాపం పెట్టనే పెట్టావు వారించడానికి నేశెవర్సి ? ఎంతటిదార్ని ? కర్మఫలం అనుభవించితీరాలి ఎంతటివారైనా ః తప్పించఓం౦ నాతరమా ?” ఆంది రాజమాత.

ఆమ్మా 1 లోకంలో వీ మనిషి కైనా గరువు ఒక్కడే ॥ ఈశ్వరు డొక్కడే | ఇమ్టుడు ఒక్కడే భగవంతుడు ఒక్కడే! భర్త ఒక్కడే: వీ వ్యక్తి కైనా ఆధ్యాడ్మిక సంప్కారాలిచ్చిన గురువే సత్యమైన గురువు, నిజమైన గురువు. ఒక గురువుని సంపూర్ణంగా విశ్వసించక మరొకరి వెంట పరుగులెక్రే శిష్కుడు పతితుడవుతాడు. సంస్కార భష్తు గవులాడు- ఆళని శెళ్నటికీ గురు సాఇుత్కారం లభించదు. ఎవరినో ఒక్కరినే పూజించాలి,

శ4ీగ్రి ధర్మచారిణి ఒకరిని పూజిస్తూ ఇతర దేవదేవతలను కూడా ఇష్టేధారణ చేసుకుని కొలిచేవారు ౫ రెంటికి చెడిన రేవళ్ళ* లా ఈతయారవుతారు- వారు ఏక్షాగ చిత్తులు కాలేరు అలాంటి వారికి సద్గతి లభించటం దుర్లభం ఇహపరాల్లో సుఖ సంతోషాలు, శాంతీ దొరకవు. పతి(వతాొన్త్రీకి కూడా ఆంతే! ఒకడేభర్త, ఒకడే దైవం” నిశ్చలంగా పలికింది రానకీ దేవి.

“నిజం నిజం పద్మినీ నీవన్నది యథార్థం" మెచ్చుకుంది మైనల్‌ దేవి,

“ఈ రోజుల్లో భక్తులు ఎందరో దేవుళ్ళని కొలుస్తారు. శిష్కులు ఎక్కువ మంది గురువుల న్నాళయిస్తున్నారు. సరువొక్కడే ఆని (తివరణ పద్థిగా నమ్మినవారే గురుముఖులు దత్తాతేయ బముషీ ఈ ఇగత్తునంతా గురువు రూపంగానే భావించాడు. అతనికి అణువణువులోనూ గురు రూపం దృగ్గోదరం అయ్యేది. మనఫఘులో ఒక గురువు రూపం స్టీకపడ్డాక ఇతరుల్ని ధృాఎంచటం అసంభవం ఏ ఒక్క మూర్తినీ మనస్సులో స్థాపించుకోక పోవటమే ఎక్కువమంది గురువులవెంట తిరగటానికి కాణం. అలాగే శక్తికి కూడా ఒక్కడే భర్త. అతన్నే ఆ్మశయించుకొని ఉంటుం*మె నా భర్త రాఖంగారే నాకు సర్వస్వం. భగవంతుడు, భర్తా గురువూ దైఎం అన్నీ అతనే అందుకే నన్ను వేధించవద్దని ఈ అజ్ఞారకి వచ్చచెప్పు తన తువృమైన ఆలోచనకు విడువుమని సలహా ఇవ్వు కన్నతల్లిగా ఆ హక్కు నీకెప్పుడూ అతనిపై ఉంటుంది. నేను జీవచ్చవాన్ని సిద్ధరాజు మరోసారి నన్ను రెచ్చ గొట్టాడో చస్తాడు మరి?” అంది రానక్‌ దేవి. ఉ(కోషంగా ,

ఆమె ఉ్యగరూపంచూసి సిద్ధరాజు భయ భాంతుడె నాడు మనసులో కంపించి పోయాడు రానక్‌ వాక్కులో అంత _పభావం ఉంచ.

“సిద్ధరాజా 1 వింటున్నావా? ఈసతి ఏమంటూందో 7” అంది రాజమాత.

వెంఓఒనే ఆమె రానక్‌ వై పుచూసి

“పద్మినీ ! మమ్మల్నాజ్ఞాపించు ! ఏంచేయాలిమేము””

“నాభర్త శవ దహనంతో హిటు ఏ ఆళలూ లేని శా శరీరాన్ని కూడా దవానం కొనీండి. ఇది నా కడపటి వాంఛ. మనసా, వాచా కొయా, కర్మణా నా ఇష్టంతోనే శేసీ పనికి పూనుకున్నాను”

సవాజగుణ9 | కేశ?

“ఇంకా”

*““ఇం కేంలేము”

*పద్మినీ రాకక్‌ | నీవు ఉత్తవమకుల సంజాతవి. ఆదర్శమూ ర్తివి ఈ ఆకర్థానికి మూఎకారణం నీ మేనల్లుళు. లొభానికి వజుల్సై నీకీ దుర్దినం రప్పించారు. ఈ దుస్థితి 6లిగించారు'' అంది మైకల్‌ దేవి.

“ఇడి కర్మగతి ఎవరు చేసుకున్నది వారశుభవించికీరాలి. (ప్రస్తుతం నేనావర్నీ నిందించ దలుచుకోలేదు నా ధ్యానమంతా రాఖంగార్‌ పైనే ఉంటుంది వివాహమంటపానికి నడిచిన ఖే ఆనందంగా మృత్యుముఖంలోకి వెళ్తాను. దయ చేపి ఎవ్వరూ నాకు అడ్డుచెప్పకండి'' అంది నిర్హి పంగా.

నా “సె నికులారాః వేశల్‌ దేశల్‌లకు బంధించండి " ఆజ్ఞాపించింది రాజమాత మైనళ్‌ దేవి.

“వద్దమ్మా ః వాళ్ళు నన్ను నమ్ముకున్నారు. నేను మంచి బహుమతి నిస్తానని ఆళపడుతున్నారు” వారించబోయీడు సిద్ధరాజు,

“పురా! వాకు వ్యతి రేకంగా మాట్లాడావోచూడు : ఈక త్తి ర్క్తం కొగటానికి సిద్ధంగా ఉంది. ఈ ధూర్తులు తమ ఆపద్భాంధవునికీ, ఆ ప్తునికీ, [దోహం చేశారు. వాష్ళరేపు నీకు కూడా ఇలాగే (దోహం తలపెడ్తారు' అంది రాజమాత మైనల్‌ దేవి.

సిద్ధరాజుకి వెనక్కి. తగ్గక తప్పలేదు.

దేశల్‌, వేళల్‌, సేఠ్‌ ధరంచంద్‌ ఐందీలై నారు.

“ఇందరు నిరపరాధుల మరణానికీ, ఇంత వినాళనానికీ కారకులయ్యార। అవునా నమ్మక[దోహులారా”” దూషంచింది వారిని మైల్‌ దేవి.

“అమ్మగారూ 1 (పాణభిత పెట్టండి. జేశల్‌ ; నీవు రాజమాతను వేడు కోవేరోొ అన్నాడు వణుకుతూ వేళల్‌. మృత్యుసన్నిధిలోతఉన్నా ఒకరి సాష్యం ఒకరు, ఒకరి సలహాలొకరు తీసుకోవటం మానలేదా సహోదరులు.

“ఇద్దరి వైపునుండీ నువ్వే వేడుకుంటున్నావు గదా” అన్నాడు దేశల్‌,

48 ధర్మచారిజణి

“*సెనికులారా వీరిని వెంటనే వధిందండి |! లేమా నేశే ఆపని చేస్తాను” అని గర్జించింది రాజమాత.

రానక్‌ చూస్తూనే ఉంది.

మ్మిదోహుల ముగ్గురి తలలూ తెగి కింద పడ్డాయి.

రాఖంగార్‌ రక్తం తాగిన భూదేవికి ఈ ధూర్తుల రక్తం తాగక తప్పలేదు.

మైనల్‌దేని అంతటితో ఊరుకోలేదు. రాఖంగార్‌ (_పధానమంతతిని పిలిచింది,

రాఖంగార్‌ ఆప్తులు ముందుకువచ్చి సీంవోననం అధిష్టించేవరకు రాజ్య నిర్వహణా భారాన్ని (వధానిగా నీవే మోయాలని అప్పగించింది. శఠువులు దురాాకచుణ జరుపకుండా ఉండేందుకు సిద్ధరాజు పేరుతో పాటన దేశాధినేత ఆదుపులో ఉంటుందని చెప్పింది. మౌనంగా నిల్చున్న (వధానమంతిని చూసి మళ్ళీ తనే అంది, “నీవు రాజ్యం స్వీకరించకుంటే రాఖంగార్‌ ఆత్మ మషోధి స్తుంది. నగరంలో అలజడులు చెలరేగకుండా కాంతి భ్యదతల్ని కాపాడాలి” ఆదేశించిందామె,

ఆమె వివేకానికి మంచితనానికీ ఆందరూ జోవోర్డు పలికారు. ఆమెలోని నిస్వార్థత వారిని ముగ్ధుల్ని చేసింది సిద్ధరాజుకూడా ఏమీ అభ్యంతరం చెప్ప లేదు. ఏ ఆటంకమూ కలిగించలేదు.

ఇరవయ్యవ అధ్యాయము అంతివు పరిణావుం

ఆ తరువాత రాజమాత మైనల్‌దేవి విలపిస్తూ దగ్గరగావెళ్ళి రానక్‌ కన్నీన్శ తుడిచింది. కన్నతల్లి కన్న మిన్నగా ఆమెను అక్కున చేర్చుకుంది,

“పుటతీ! ఏం జరగాలని నుదుట రాసిపెట్టిందో అది జరిగిపోయింది. దాన్ని మార్చటం ఎవరివల్దా కాదు. మనిషి దేవుని చేతిలో కీలుబొమ్మ, అతనాడించినటల్లా మనిషి ఆడక తప్పదు. నీవు ధైర్యంతో నీ పాత్యివత్య ధర్మాన్ని నిర్వర్తించు. నీ స్వేచ్భకి ఐవరూ అడ్డురారు..,” వెన్ను తట్టింది,

రానక్‌ నెమ్మదిగా రాఖంగార్‌ శవం దగ్గరికి నడిచింది. ఆమె వెనుకే జనం. రాజమాత మైనల్‌దేవి నదాదారాలూ, మంచితనమూ ళతృవుల్ని సైతం పొతైై మలుగా చేళాయి. ఆ జనం గుంపులో పాటన నగర వాసులూ, సోరకదేశీయలూ కలసి నడిచారు. రానక్‌ భర్తపాదాల చెంత కూర్చుని విలపించ సాగింది.

“పళూ। నన్ను దుఃఖ సము[దంలో ముంచి మీరు వెళ్ళి పోయారు. నా బాధను మీరుకప్ప వివరు దూరం చేస్తారు ? మీరులేని జీవితాన్ని గడపాలని నొకు ఏ కోశానా లేదు స్వామీ! ఎటు చూసినా మీరే కన్పిస్తున్నారు, మన ఇద్దరు వసిబిడ్డలూ మీ దగ్గరికే వచ్చారు. స్వామీ! మీరు ముగ్గురూ ఆలోకంలో వుంటే నేనౌక్కదాన్ని ఇక్కడ మిగిలి ఏంచేయాలి: ఎవరికోసం ఉండాలి ? నేనూ మీ దగ్గరికే వచ్చేస్తాను. నన్ను పిలుచుకోరాదా (పియా! నన్ను రప్పించు కోరొదా! నేనూ వస్తున్నాను? మీ దీర్టబాహువులు సాచి నన్నాహ్వానించరూ! వస్తున్నాను 1 షణం ఆగండి” తనలో తనే మాట్టాడుకుంటూన్న సమయంలో చితి పేర్చబడింది. రాఖంగార్‌ మృతళరీరాన్ని చితిపైకి చేర్చారు. రానక్‌

150 ధర్మాచారిణి భర్త తలను వళ్ళో పెట్టుకని కూర్చుంది రాజమాత మైనల్‌దేవి ఓ కుంకుమ భరిణ తెప్పించి రానక్‌ కిచ్చింది

[వధానమం్యతి చితి చుట్టూరా (వదక్షీణ చేశాడు రాఖంగార్‌ పాదాలకి (పణమిల్లాడు రానక్‌ నుద్దేశించి “అమ్మా మీ ఉప్పుతిన్న బముణం తీర్చుకొన లేకపోయాం రాజుని పోగొట్టుకుని మేం జీవి-చి వున్నందుకు సిగ్గుగా వుళది. త్రీ మిమ్మల్ని ఈ దుస్థితిలో చూస్తున్న దౌర్భాగ్యులం మేం...” ఇక మాట్లాడేందుకు ఆతనికి గొంతు పెగల్లేదు. ఎగదన్నుకొస్తున్న దుఃఖం ఆతన్నిక మాట్లాడనివ్వలేదు తరువాత సేనాధిపతికూడా చితికి (పదక్షీణ చేళాడు. అఠతన్నుద్దేశించి రానక్‌ అందిలా 'పుత్రా ఆ కర్య॥ళ హృదయుడు నా ఒకిని భాశచేశాడు. నా ప్యుతుల్ని నాకు దూరం చేశాడు ఇక నీవే నా పెంపుడు కొడుకువి దత్తపుతునివి నాయనా నీ తండి శవానికి అగ్ని సంస్కారం చెయ్యి. ఓ కొడుకు తంికి చేసే అంత్య(కీయలూ, కర్మ్శకాండలూ అన్నీనీవే నిర్వర్శించు. ఈ వబాధ్యత నీకు తప్ప ఎవరి కివ్వగలను ?”

ఆమె స్వరంతో బాధలేదు దుఖం లేదు. మరో ఊరికి వెళ్తూ తల్లీ కొడుక్కి. ఇల్లు జ్యాగ త్త అని చెప్పినంత అతి సాధారణంగా వునా యామె మాటలు ! ఆమె ఏక్చినప్పుడే కొంత నయం ః వారికి వూరటైెనా కల్గింది. ఆమె లని ఈ ఉదాసీనత, నిర్లిప్తతలు మరింత బాధించాయి అందరినీ.

సేనాధిపతి బొటబొటా కన్నీళ్హ కారటం తప్ప ఏం మాట్లాడుతాడు ? ఎలా ఆమెని ఊర డిస్తాడు 1

మౌనంగా మళ్ళే ఆ శవంచుట్టూ అయిదుసార్లు (వదక్షిణ చేశాడు. వీపు వెనుకనుంచి అగ్ని అంటించాడు చితిళగ్గున మండింది. నెయ్యిలో తడిసిన గంధవు చెక్కులు చితిలో వేసిన సాొమ్మగీ అంటుకుని మంటలు రేగసాగాయి. వీడ్కోలు ఇస్తున్నట్లుగా రానక్‌ చెయ్యెత్తింది. ఆమె నోట ఈ మాటలు కడపటీ సందేశంగా రావటం అందరూ విన్నారు.

“జన్మ జన్మలకు సతి వరాయణరాలినే అవురాను [పాణాధికంగా నన్ను (ప్రేమించిన ఈ నా భర్తని భర్తగా జన్మజన్మలకీ నేనే పొందాలి. నా నౌ మనస్సులో రాఖంగాల్‌ మూర్తే ఉంది. ఆదే నా కంటివెలుగు, అగ్నిరథంలో

అం3మ పరిణామం 1ల్‌1 కూర్చుని నా భర్తతో దివ్యలోక సందర్శనార్థం వెళ్తున్నాను. నా దేహం, నా గేహం ఆతనే అతనికి నోరతులిచ్చి మంగశగీతికలు పాడతాను. మనస్ఫూర్తిగా ఆనందంగా ఆయన వెంటనే నడుస్తాను కః

చూస్తుండగానే అగ్ని (వచంవేగంతో వ్యాపించింది. అగ్నిదేవుని ఉఊగరూపం ఆకాశాన్ని అంటా-ఎని చూస్తున్నట్లు మంటలు పెపెకి ఎగిశాయి* జ్వాలలనే వేలాది నాలుకలతో రానక్‌? స్పర్శిస్తున్నాడు అగ్నిదేవుడు, పవ్శిళు రాలైన ఆ పతితా శిరోమణిని స్పర్శిస్తే తన పాపాలు కళంకొలు పోతాయని, పోవాలని అగ్ని దేవుడు భావించినట్టున్నాడు! ఆవు తన లేగదూడను ఎంత ఆప్యాయకతో అక్కున చేర్చుకుంటుందో ఆఅ౩త సాదరంగా అమెను తనతో శీనుకువెళ్ళిపోతున్నాడు క్షణాల్లో రానక్‌ బూడిదరాశై భువిపై రాలిపోయింది. అమె దేహంలోని తేజస్సు అసలైన తేజస్సులో విలీనమైంది పార్థివళరీరం సృథ్విలో కలిసిపోయింది అంటే శరీరములోన పంచతత్వాలు పంచభూతాల్లో కలిసిపోయాయి

అక్కడున్న వారంతా జయజయర్వానాలు బేళారు.

ఇది రానక్‌దేఏ సొంపౌరిక జీవన పరిణామం, వత్మివతా స్త్రీల జీవనం సుఫలం ధన్యం వారి కీర్తి ఈ లోకంలోనూ, ఏరలోకంలోనూ ఉజ్వలంగా ఉంటు9వె పుంజీ దీవెన ఈనాడు నిజమైంది. గుజరాత్‌ స్త్రీలు నేటికీ రానక్‌దేవి జీవివచర్యలను కథలుగా చెప్పుకుంటారు.

రాఖంగార్‌ రాజమహలుకు సంబంధించిన గుర్దిరేవీ మిగల్లేదు. ఈ సంఘః నతో బాగా చలించి పోయిన సిద్ధరాశు వారిచిళివద్దే ఓ భవనం నిర్మిం చాడు వారి జ్ఞాపకార్థం అది ఇప్పటికీ ఉరిది. లక్షలాదిమంది (ప్రజలు తీర్ణ (జలా వెళ్ళి తమ (కద్దాంజలి ఘటిస్తారు. తమ మనోకొమనలు ఈ డేవాలని కొండ్మిస్తారు

రాశక్‌దీవి అమర జీవనంలో మనకు వేదాంత ఆద్రైత తత్వాల యధార్థశిక్షణ కన్చిస్తుంది*

ఆమె ఎంత వరి పరాయణురాలో, మనవూ అంతటి గురుపరాయణులం కొవాలని, సద్గురువు మనల్ని ఆశీర్వదించాలని మనసారా కొంకిడ్దాం,

అంతర్యుఖులమై ధ్యానించాలి గురువొసగిన అతి పవ్మితనామం | ఎన్ని జపతపాలై నా తీర్ధ్మవతాలై వా సౌటిరావులే సద్గుకు చరణాలకి సమం !1 గురువొక వట వృష్షమైతే రెక్ములమై కోమ్మలమై పూవులమై ఫలములమై ఆ[ళయంపొందే భాగ్యచుబ్చింది మనకు | మూలసారాంళశం చేజిక్కింది మనకు ని గృవానికి దృవదధామానికీ మార్ష్గదరి,] సత్సంగ (వవచనాల నామదానాల హృదయస్పర్శి 1; పరమ దయాళుడు సర్గురువే క్‌ మనక్రై దిగివచ్చిన పరమాత్ముడే 1 న! సమావ్తం ఢ్‌లు ట్‌ డ్‌ ంకో జ (60 +1ప2పు (| జ హ్‌ ౮ క మకా