Telugu deepikalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

“వ్యు (యో శ్రిత) యం; న. ఈత (ఈ క. “ గ. న [డూ ఇ | న లం ంలయ//నసంతే. ఇ ఇ న “ళల ఈ న . క

రి దీపిక లు 'వెజవాడ గోపాల రెడ్డి ఆముఖము (ఫొఫెసర్‌ పి. యళోడా రెడ్డి గక.

0౯౯౧|౧4౬౮-7౬౮6౮ 68౪7 8. 60౧4౬4 గ౬౦౦| (పథమ ముదణ జనవరి 19806 10 ౧00౧10౧ 424167 0౦౦౧ల న్య సోల్‌ , ర్య ట్‌ € బీ శ | _ ీప్లే శే గ్‌ వెల : ఎనిమిది డూపాయల నై ల్‌ భో న స వంపి హో గా (పతులకు: ద్‌ ఆంధ సారస్వత పరిషత్తు ఢా తిలక్‌ రోడ్డు- హైదరాబాదు-500 001 గ ము[ద్రణ ; స్పెండర్స్‌ హైదరాబాదు-500 029

ఉగంథకర్త జీవన వివరాలు జననము 5 ఆగస్టు, 1907 బుచ్చి రెడ్డిపాలెం, నెట్టారు జిల్టా. తర్యిడి - పట్టాభిరామిరెడ్డి తల్లి - సీతమ్మ= చదువ --బుచ్చిరెడ్డిపాలెం: నెబ్బారు. ఆంధ జాతీయ కళాశాల (1921-24). విశ్వభారతి (1924-27). సమర పర్వము -ాసర్కారుబడి వదులుట జనవరి 1921. జెలు శిక్షలు - ఆరు మారులు 080, 81, 82, 88 లోను, 19840, ఉ1, ఉలి, ఉలి తోను కొండథాగాల్లో జైలులో ఊండినారు. దాదాపు 4 సం॥లు జైలులో మకాం. ఎఏ.విసి, క్రాసుల ఖై దీగాః దెటిన్యూగా. ఉద్యోగ పరర్హము ---మ్మాదాసులో 88 మాసాలు కర్నూలులో 19 మాసాలు (ఆంధ ముఖ్యమంతిగా) 'హైదరాబాడులో 168 మాసాలు (ఆంధప్రదేశ్‌ మఖ్యమంతిగా) శేయ్యద్రమం్మితిగా 66 నమూనాలు ఉత్తర్‌(పదేశ్‌లో గవర్నరుగా 62 మాసాలు ఆంధ విశ్వవిద్యాలయ (ఫ్రోంఛభాన్సలర్‌ గా- జూన్‌ 1951 నుండి 2 మాసాలు సాహిత్య పర్వము ---తెలుగు థాషాసమిరి అధ్యక్షత 1948-86 వరమ ఆంధ్యపదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ అధ్యవ్షత- ఆగమ్హు 5' నుండి డిసెంబరు 1982 వరకు శేర్యద సాహిత్య ఆకాడమీ (రండవ తూర్కి జనవరి /8-జనవరి 88 జ్ఞానపీఠము 1968-71

బెజవాడ గో పాల'రెడ్డి ప్ప స్త కాలు ముక్తకములు దీర్షృ కవితలు

1. ఆమె (1978) 8. దీపికలు (1988)
2. ఆమె జాడలు (1981) 9. కాలవాహిని (1979)
3. ఆమె నీడలు (1981) 10. సాపొత్య సుందరి (1980)
4. ఆమె తకుకులు (1982) 11. (వసూన మంజరి (1981)
5. ఆమె చెణుకులు (1988) 18. పరిమళ తరంగాలు (1982)
6. స్ఫులింగాలు-తుషారాలు (1884) 198. నాగత-సమీరాలు (1988)
7. స్వప్నహారం- 14. మలయ మారుతాలు (1985) వీవికలతో సహి (3986) 15. సౌరభ నీరాజనాలు (1987) రాను న్న్న వి బెంగాళీనుండి (రవీందద్రువివి) (వ్రచురింవబడ్డవి కళికలు 1. చిితాంగద-దేవయాని శళాంక రేఖలు ఏ. చూలిని గాలిబ్‌ -ఇక్బాల్‌ 8. (పకృతి (సతీకారము ఫిర్యాదు-జవాబులు శీ. విసర్జన ఇతర కవితలు (ఇక్బాల్‌) 5. ఆరు నాటికలు
8. కథలు-కల్పనలు ౯" వాన చినుకులు
9. ఊర్వుశి-కాళిదాసు
10. నై వేద్యము- స్మరణ
11. తాజ్‌మహల్‌

అంకితము నాకు ఆదర్శ (ప్రాయలు, మ్నదాసు ముఖ్యమంతులు, తెలుగువారు

1. ఓమందూర్‌ పెదరామస్యామి రెడ్డి (మార్చి 1947-ప్మపిల్‌ 1949) శ, పూసపాటి కుమారస్వామి రాజా (ఏట్రిల్‌ *49-వ్మపిల్‌ 52) గారల దివ్య స్క్యాతికి

నివేదన

నా ముకృకములగు వద్యకాల వరుసలో భాగమే ఈ వీపికలు. న్యపష్న "హారముతో ఎక్కువ భాగము వీచికలు. దీపికలు: కళికలు పూదర్తియ్రనవి. పస్తుతము దీపికలు (పచురించుచున్నాను. త్వరలోనే కళికలను అచ్చుకు ఇయ్యాగలను.

విడివిడిగ చేరువేరు భావాలను చెప్పేవే కనుక ముక్తకములై నవి. కొడ్డి సంక్తులలో నున్నవి కాబట్టి పద్యకముఐని కూడా వాడినాను. “ఆమె' పంచకము తర్వాత “స్ఫులింగాలు-తుషారాలు * ఇవి దీపికలు, కళికలు. అంటే మొత్తము వది కావ్యాల ముక్తకాలు,. రెండు వేలకు పైమాటే 1

ఈ లోవల “శకాంక రేఖలు' అను థావచ్నితాలను కొంత దీర్హ ముగనే వచనములోనే [వాళాను. నేను సాహసించిన మూడవ (ప్మకియ దీర్హ కవితలు. ముక్తకాలతోనే తృప్తిపడిన నేను భావచ్యితాలు- స్కెచ్‌ లకు చిగ సాహసిం జాను. శశాంక రేఖలన పేరిడినాను. ఇవన్నీ నా న్వంత అనుధవాం చర్చ ణములు కావు. భావదర్శణాలే. కల్పనా జనితాబే. నా జీవితాన్ని కామెరా కియడము లేదు. నా థాఐాలను చి(తించుచున్నాను. పదములలో ఇముడ్చు చున్నాను. దీర్టకవితల కావ్యాలు వడు-మఐలయమారులాల, సౌరభ నీరాజ నాలతో నహా- ఈవిధముగ నా విరామవేళల చా భావ కందుకములతో ఆటలాడుకొనుచున్నాను. ఇందులో ఏదైనా రుచో, రంగో, వాసనో ఉందే సహృదయులు సంతసించగలరు. నా తవీర్మదుని అనువాదములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము. నకు ద్వితీయ

సంస్థావనా దినమున (స్రదర్తము చేసితిని. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ పాలక వర్గము స్వీకతంపగలదన విశ్వసించుచున్నాను.

ఇవికాక నా ఉడ్ద్డూ అనువాదా లున్నవి. వానిని త్వరతోనే అచ్చు చీయించగలనన అనుకొనుచున్నాను,

ఆ11

ఉర్దూలో ఇక్బాల్‌ -గాలిబ్‌లనే ఎంచుకున్నాను. వారు ఉర్దూ సాహిత్య మునకు సూర్య చర్యరుల వంటివారు.

జెంగాలీనుండి రవీం్యదునే నేను తెనిగించినది.

(పొఫెసర్‌ యశోదారెడ్డి పాందిత్యమునకు, ధారణాళ కక్రికి నేను సదా విస్మితుడను.. వారిచేత నా దీపికలకు ముందుమాట (వాయించాలని తలచి కోరితిని. వారు అంగీకరించి (వాసినందులకు సంతసము, కృతజ్ఞతలు.

(నచురణకు ఉత్సాహముతో సహకరించుచున్న థీ యార్దగడ్డ ఆంజ నేయులకు కృతజ్ఞత లనుబకన్న ఆశీస్సు లంటాను.

సహృదయులకు నావిగా మళొక పుష్పోపహారము. శొంకిని కేతన్‌ నెల్లూరు-8ి

న్‌ 20-1-1988 బేజవాడ గోపాలరెడ్డి

ఆనుఖవు 1ప్రాంపలబ్ధంకాని ఫలం అంటూ (వపంచంలో ఏదీ ఉండదు. ఆ జొన్న

త్యానికి సాధన తోడ్రైనప్పుడు ఆమెను వకసరచుకోవడంలో వింత లేదు. విచితంగా “ఆమెను గూర్చి పరిచయం చేసినవారందరూ *ఆమె'లే. ఈ “ఆమె” ఎవరు? ఆంటూ జిజ్ఞాస చూపుతూ నేను అన్వేషణకు పూనుకోను. ఎందు కంటారా 1శీ రెడ్డిగారే స్వయంగా-

*ఆమెను వదలండి

చేతికి చిక్కని స్వర్ణహరిణ మామె

రచనలలో కాన్చించే ఆమెను చూడండి -

సొాగసుగ ఉంటే ఆనందించండి" అన్నారు “దీపికలు'లో. నిజమే: (పత్యకానికి [పమాణాలు వెదకడం, వీడలకు నిచ్చెనలు వేయడం వృథాాపయాస మా[తమే ! [శ గోపాలరెడ్డిగారిలో మొలచిన సృజనాత్మికొ శక్తి ఈ “ఆమె”, సుకృతి ఐన ఈ రెడ్డిగారి జన్మ జన్మల సంస్కార ఫల స్వరూపం “ఆమె*, ట్రీ రెడ్డిగారు కవితా సభలోకి ఆలస్యంగా వచ్చినా మరెప్పుడో వచ్చి ఉండినా ఫలసిద్ధి మతం “అమె” అన్నుగహ విశేషమే 1 థ్రీ రెడ్డిగారు తప్పటడుగులు వేస్తూ పలకొ బలపం పట్టి &ఓనమాలు చిద్ద నేర్చిన నాటి నుండే “ఆమ'*' ఆయనవెంట జత జతగా కలసి నడుస్తూ నడిపిస్తూ వచ్చింది. యౌవనపు తొలకరిలో ఆయనతో పాటే ఆమె సయితం అనేక సంస్కృ్బతీ భాషా సం్యపదాయపు తొడుగులను ధరిస్తూ ఆలిజాత్యానికి అను గుణంగా మర్యాదలు పచరిస్తూ తెరచాటున ఘోషా స్రీవలె ఉంటుంది. థ్రీ శెడ్డిగారికి. డెబ్బది. తొనికిన తరువాత ముసుగు తీసి నిండుగా నవ్వుతూ మనందరినీ పలుకరిస్తూ (పత్యవమైంది.

“సొగసుగా ఉంటే ఆనందించండి” అన్నారు కవులు. సాగసుకేంలోటు ?

ఈమె. కేవలం సొగసరి మ్యాతమే కాదు. గడుసరి కూడా ! ఇంతటి ఈమెను

య వదలడం ఎట్లా? ఆమెను వదిలితే మరి ఆయనేడి? థ్రీ రెక్డిగారిలోని అణు వణువును శక్తివంతం చేస్తూ ఆయనను రెండువేల పాదాలు నడిపిందీ, తెలుగు సాహిత్యపునేల ఆ్య్యగగామిగా. నిలిపిందీ, నిలిపేది, అమరుజ్ఞి చేసేదీ కూడా “ఆమె'యే! ఆమె కంటిలో కనుపాప ఈ గోపాలరెడ్డగారు. ఆయనలో వెలుగు. శున్న జీవవ్పైశన్యం “ఆమె* “ఆమె ఇపుడు “దీపికల” రూపాన్ని దాళ్చి మరింత జాజ్వల్యంగా వెలుగుతుంది.

వడ్డించిన విస్తరిలా నిండుగా, కనువిందుగా నోరూరిస్తూ ఉన్న బీవి తాన్ని తృప్తిగా అనుభవించిన గోపాఎరెడ్డిగారి వ్యక్షిని పెపె అంచులు తాకుతూ. పరిశీలిస్తే కేశవినోదాలను ఆహ్వానించే సౌందర్శలోలుప బుస్దిగా గోచరిస్తారు. కొనీ వీరి అంతరంతరాకాలల్లో అనేక జన్మల సంస్కారాన్ని జీర్ణించుకున్న తాళ్వికుడొకడు పండబారిక ఆనుభవంతో దీర్చ సమాధినుండి మేల్కొంటూ లోకాన్ముగహ కాంకతో అనుభూతులను వంచుతున్నట్టుగా గోచ రిస్తాడు.

“ఆమె” కరస్పర్శతో మేల్కొన్న ఈయనలోన "కవి" విరామాన్నీ* విరతినీ ఎరుగకుండా హుటాపలటి నశకలతో ముందుకు, మున్ముందుకు పయ నిస్తున్నాడు. తాను నడిచిన నేలంతా నిలువెత్తు సాహిత్యప్పు రాచలను నిలుపుళూ సాగుళున్నాడు. అక్షయప్యాతనుండి ఆమృత ఫలాలను తీసినట్టుగా. కీ కొవ్య9 వెయిడి మరో కావ్యాన్ని పుంథానుపుంఖంగా [వకదసూ ఉంటే సౌహొిత్య కేతంలో పాతకాపులంతా మెడంతోపాటు కనువామలెత్తుతూ ఆశ్చర్యాన్ని [పకటించక తప్పదు.

ఇది కొ తగర్గ-కొ తపా, అందుకేనా ? ఇంత జిగీ-బిగీ! అదికాదు కారణం. ఈ నేల సహజంగా సారవంతమెన మాగాణి. అంచుకు తోడు సహఎ౫ వనరులు అమరినట్టిది. పె పెచ్చు ఎందరెందరో పేర్ముమోసిన కవిపంచిత గోష్టులూ, నానానేక వాషాసం పదాయపు వినోదాలూ, వివాదాలూ, భావాలను పుటం పెడ్తూడంటే నిసదేరిన సారాన్ని ఎరువుగా వాడుకున్న నేల యివి అందుకే అంత పంట 1

అమరకవి రవీం్యచకవీందులకు అంతేవాసులుగా ఆ వారసత్వాన్ని కొంత పుణికిపుచ్చుకుని ఆ బుణాన్ని ఈగినట్టుగా కొన్ని (గంథాఐను అనువ

దించిన అనుభవము? కనిపిస్తుంది. వీరు వెలిబుచ్చిన భావాంను పురస్కలించు కుని చూస్తే వీరి జీవన చషకం ఎప్పుడూ సౌందర్య మాధుర్యాలతో తొజికెస లాడుతుంటే విలాసంగా ఆ రుచిని ఆస్వాదించినటే కనిపిస్తారు అందుకే వారు “దీపికలు *లో

“నా నుథాలు దుఃఖాలు

కల్పనాజనితాలే

ఆనుభవ దర్పణాలు కావు” అన్నారు. “సుఖ దుఃథాల' పరిధివరకు స్వానుభవంతో పనిలేకపోవచ్చు.. కానీ తక్కిన థావాలన్నీ ఆనుభవపు కొలిమిలో కాచి వడవోసినవే !

ఎంతో విరివి ఐన అనుభవసారాన్ని పదిలంగా దాచుకున్న వీరి హృదయక్మేతం రాగోన్మ త్తమెనపుడూ, స్మృతులు ఎదలోతులను తాకి నప్పుడూః భావం 'గిరి" దాటి రహస్యకుహరంలో (పమేస్తూ తన ఉనికిని గమనింపచేసినప్పుడూ ఆ నేల పులకితమై వలసినన్ని పువ్వుల పూస్తుంది. ఆ పువ్వుల పుట్టికలే “ఆమె' పంచకం, “మలయ్‌ మారుతాలు% “స్వప్న హారాలు “సౌరభ నీరాజనాలు, “సాగర సమీరాలు” “విస్ఫులింగాలు "| “తుషారాలు, “గీపికలు', ఆమ్మో! అమ్మో! ఎంత రాశి! ఎంత వాసి! ఎంతెంత వన్నె! ఈ రాశిలో ఎన్నో మణులు! మరకతాలు ! నురటీలు ! పగడాలు 1

ఈ కూర్చులో కొండగోగులూ, గునుగులూ; ఐంతులూ, చేదుంతులూ, గడ్డి పువ్వులు ఆన్నీ ఏకముఖంగా కలుస్తూ పశ్లెంలో పసందుగా పేర్చిన తెలంగాణపు బరకమ్మవలె షోకులు పోతూ అందాన్నీ, ఆనందాన్నీ, ఆక్బర్యాన్నీ పంచు తున్నాయి. ఎవరికి కావలసినవి వారు ఏరుకోవఎసిన పని ఎంత్తెనా ఉందిః ఆందుకే సహృదయులకు స్వాగతం పలుకుళుః ఒక సూచన చేస్తున్నట్టు-

“నక్యతాల సౌంపులు

ఆకొాళమంతఠా లేవు

క్‌పి్‌తా చమత్కారాలు

కావృమంఠా రేవు

ఉంటే చెగటవృకుంది”

౫

అంటూ, వాస్తవపు పుస్తకం తెరచి, పుటల్లోని పందక్రితోసహా ఉద్ధరించినారు ఫ్రీ రెడ్డిగారు. కాదంటారా ? అష్లే కువిమర శకులనుగూర్చి-

జ్యేస్టములో మ్మ దాసు ఎండ

కువిమర్శకుని ఈర్ష్యానలమువలె

వేడిగా ఉన్నది

తన్ను కాల్బుచున్నది-ఇతరులను అంటూ విమర్శకులకు హెచ్చరికలు పలికినారు. ఈ మాటలలో అహంకారం కానీ, యాచనకానీ లేదు; కేవలం ఆత్మవిశ్వానం హుందాగా మందహాసం చేస్తూ గోచరిస్తుంది.

ఫ్రీ రెడ్డిగారి కవిత్వాన్ని ఆనందించడానికికానీ, విమర్శించడానికికానీ కొవలసిన అర్హతలు శాస్త్రపాండితి కాదు. భాషా, వ్యాకరణ, ఛందోలంకారాది (పామాణికపు కొలతలతో కొలుస్తానంటూ _పయతి స్తే ఆ భావాలు నవ్య (పయోగపు రెక్కలతో మన కళ్ళ ఎడుటే. రివ్వుమంటూ. నీలాకాశాన్నె చుంబిస్తూ చుక్కలతో కలిసి తశుక్కుమంటాయి. అప్పుడు పాఠకుడూ, విమర్శుకుడూ ఆశ్చర్యానుభూతితో నిద్వెరపోవలసిందే ! నిజానికి వీరి కవితల అందాన్ని దర్శిస్తూ అవి పంచే ఆనందమకరందాన్ని చవిచూడదలచినవారంలా ఇంతవరకే పట్టుకొని సిద్దంగాడన్న ఉచ్చుతాహ్టః పాతసంకెళ్హాః వలలూ, కోలతబద్దలూ అన్నీ పారవేసి కేవలం హృదయపు కవాటాలను తెరచుకొని కొత్తగాలికి స్వాగతం పలుకుతూ. విశాల దృక ఏళంతో మెలగవలసివస్తుంది. ఈ విశాలదృష్టతో పరశీలించేవారికి రెడ్డిగారి భావం, భాషా, పదబంధం అన్నీ ఆమోదయోగ్యాలై ఒక వినూత్న మైన రామజీయకతను వొలకబోస్తూ హృదయ స్పర్శిగా గోచరిస్తుంటాయి. ఫ్రీ రెడ్డిగారి కవిత్వంలో పాదాలు నిడుదదైై నా? కురుచలై నా, వాటిని

“ముక్తకా'లని పిలిచినా, *పద్యకా'లన్నా “దీర్చకవిత 'లని వ్యవహరించినా, ఈ కవిత్వం అంతా అనిబద్ధ కొవ్యజాతికి చెందిన వచన స్వరూపమే! “వచన కవిత్వం" ఆంటే తక్కు-వేమీకాదు. అనాదిసిద్ధంగా మన తెలుగు సాహిత్యంలో పద్యానికి సరోఉద్ది'గా వచనం సాగుతూనేవచ్చింది. ఆత్మాశయ రీతిలో

౫11] ఆనాడు శాలువారిన “సింహగిరి వచనాలూ*%; “వేంకటేశ్వర వచనాలూ” ఈనాటి నవ్వులకు నూతన మార్గాన్వేషణంలో చివిటీలు చూపుతునే ఉన్నాయి. ఆనాడే వచనంలో వృ త్తగంధి, చూర్ణి కాదిభేదాలను కావ్య ప్మక్రియారూపాలుగా గుర్తించి నారు. ఈ ఆధునికయుగంతో పద్యంకన్నా గద్యమే మేటిఐ (పభుత్వాన్ని నెరుపుతుంది. నవతా |పియులై న ఛ్రీ రెడ్డిగారు సయితం వచనమే కవితా భాషకు స్వేచ్చను నేర్పినట్టు గట్టిగా నమ్ముతూ “ఆధునికతకు కావలె వచనము వచనమే నేటి (పగతికి సోపానము సాహిత్యానికి (పాణము” అన్నారు. సహజంగా సౌమ్మస్వథావలూ, ఆత్మవికళ్థేనం లేనివారు శ్రీ గోపాల రెడ్డిగారు. కానీ, అవసరం వచ్చినపుడు (పాచీన క్రవులవలె తము అర్హతలను [1పకటించడంలో వెనుకకు తగ్గరు. ఒకచోట '“దీపీకలు'తో తాము ఇంతవరకు బాసిన ముక్తకాలు 1792 అనీ, తిరువష్టవర్‌ రచించినవి 1880 అంటూ లెక్కలు చెప్పి- “రాశిలో తిరువష్టవర్‌కన్న నేను పెద్ద ఊప్పుకప్పురాల వేమన్నకన్న చిన్న" అంటూ తరతమభఖేదనిరూపణం కావించుకొన్నారు. ఇళ్లే ఈ కొవ్యంలోనే *శాంగ్రీజీ, అరవిందయోగి, న్మెహూలకన్న నేను ఎక్కువకాలం జీవించాను జీవితకాలమే మానదండమైతే గాంధీజీకన్న మిన్న నేను" అంటూ చమత్కలరించినారు. ఈ చమక్కారం నిజంగా ఆలోచించేదగిందే ! వీరి కావ్యజీవితం ఆంతా వసై్వైక్యంతో కూడిన (పబంధమండేలి కొడు అందుకే కథాసంవిధాన: ప్యాతరసపోషణాదుంగూర్చిన (పసశ్తే లేడు, కొనీ అనుభవసారంగా, స్కృతిమాధుర్యంగా, వ స్తువివేచనారూప! గా వెలసిన ఏరి

నగ

కవిత్వంలో ఒక్కొక్కచోట వేమన కనిపిస్తూఉంటే, ఇంకొకచోట బద్దెన దర్శనమిస్తుంటాడు. మరికొన్నికొన్ని సందర్భాల్లో కవిచాడపస్ప కుత్తుక [పతి ధ్వనిస్తూ ఉంటే; మరికొన్నివేళల బసవేశ్వరుని ఆలోచనా సరళి పొదకడ్తుంది వీరేకాదు, అనేక సంచర్భాలలో విశ్వకవి రవీం్యదకవీం్య దులు [సత్యేకమైస థ్రీ గోపాలరెడ్డిగారి సంస్కృత సమాసపు ఛాయల్లో సుఖాసీనుల్లై ఉంటారు; మరికొన్ని తావుల సంకేతితమైన పదజాలంతో సూఫీ సిద్ధాంతపు అంగరథాలో “సాడీ* మహాకవి గడ్డాన్ని సవరిస్తూఉంటే, మరివేరుచోట్ట అప్పుడప్పుడు “సాఫ్రీ' మధుపాతీకను అందివ్వుగా మత్తుగా సేవిస్తూ క పెక్కిన కళ్ళతో అడ్వ్వైతస్థితిని భజిస్తున్న ఉమర్‌ఖయ్యామ్‌ తొంగిచూస్తూ ఉంటాడు. ఉదా హరణకుం-

"విషాదపా్శాతలో అమృతము అందుకో

విషాదమందిరఘులో క్రై పును అంచుకో” అనే పాదాలను పేర్కోవచు నం ఈ పంక్తుల్లో వ్యక్తమైన భావనాపద్ధతి భార తీయమైన లోకాయత సిద్దాంతంకానీ, పారసీకులకు ఆచార్యకత్వం వహించిన సూఫీ సిద్ధాంతంకానీ కాదు. ఇదొకవిధమెన ఆత్మానంద సిద్ధాంతరూపంగా గోచరిస్తుంది. భ_క్రిపారవళ్యంవంటిదే ఈ విచ్చిత రమణవిధానం కూడా. కష్ట సుఖాలను సమంగా థావించే తాత్వికుడు: (సాపంచిక స్థితిని అధిగమిస్తూ విషాదమందిరంలో అమృత పులకితమైన పారవశ్యాన్ని అనుభవించుమంటు న్నాడు. ఇంతకుమించిన ఆనందస్ఫూరి మరేముంది? ఇన ఇంకొకచోట-

“వేదన మాన్పుటకు సారా (తాగాను

రోగానికి మందు వేశాను

తప్పేమి * లేకుంటే దుఃఖాలు లేకుండ చేయి!” అంటారు ట్రీ రెడ్డిగారు. ఈ భావాల్లో ఉత్తరాధికారి. “దేవుడు ఉన్నాడని ధ్వనిస్తుంది. కాబట్టి భారతీయమైన చార్వాక (పతిషపాదిత లోకాయత సిద్ధాంత రీతి లేదు. భ_క్రిసమ్మిిశితమైన 4౪301500 అని చెప్పబడే “సూఫీ” సిద్ధాం తమూ కాదు. కానీ ఉమర్‌ఖయ్యామ్‌ పానకాల భావవీథిలో (ఫ్రీ రెడ్డిగారు మరో చిన్న మలుపును చూపిన రీతి గోచరిస్తుంది. ఇచి 6010౪గ9౧౫ అసలే కాడు.

ల!

౯20) ౧౦67 అనే విమర్శకుడు 7/26/1003] గ680%0౧ అనే విషయాన్ని గూర్చి (వ్రాస్తూ "71619 0280 59 ౧౦ తగ ౪00061 11, 16/6 64౧ 06 ౧౦ 146 ౪10061 ౧౧౪1౧. 1౧6/6 08౧ 56 ౧౦ 8౧౧౦౪౧ ౪1౧౦౮1 6182౧66 అన్నారు. సిసలైన కళకుగానీ;, కవిత్వానికిగానీ (పేరకొంళంగా నిలిచేవి “జీవితం” “అభివర్ధనం *. “వరిణామం"”. ఈ మూడింటినీ కేడీ కృతం చేస్తూ నీకవలయంగా పర్మిభమిస్తుంది విశ్వాకళావిన్యాసం. అందుకే ఛీ రెడ్డిగారి కవిత్వంలో _పధానంగా “1౧(160142115౧2, “౪01610౧150 “గెం8|150" అనే మూడూ: ముష్పురులుగా పెనవేసుకున్న ఒక నవ్య థావనా సరళి కావ్యశోభతో దోబూచులాడుతూ కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు-

“కాలం కాటువేస్తే

నలుడే వాహుకుడయ్యాడు

అర్జునుడే బృహన్నల అయ్యాడు

(దౌపది సైరంధి అయ్యింది" అనే పాదాలళ్లో ఆమేయమైన కాల్యపథావాన్ని ఆద్దంపట్టి చూపినట్లు విచ్మితంగా [వదర్శించినారు. తాము (పతిపాదింపదంచిన విషయానికి ఉదాహరణపూర్వక నిదర్శనంగా మనోన్నేతాలముందు ఒక బొమ్మ తరువాత మరో బొమ్మను దర్శింపచేసినారు; కానీ పప్పదలఓిన విషయాన్ని సూచ్చ్మపాయంగా పౌఠకులకే వదలివేసినారు. ఇదొక విచ్శితమైన ధ్వనిరితి. కాల్యపథాదాన్ని వాచ్యం చేసి ఉంటే అది ఓంబ (పతిబింబ రూపంలో దృష్టాంతమో, కాక, సామాన్న విశేష రూపంతో ఆర్థాంతరన్యాసమో ఐఉండేది. ఏ ఆలంకారాల జోలికి పోని విచ్చిత రచనా రీకి ఇది ఇథ్లే మరొకచోట-

“శాస్త్రాల కల్చశరువును

ఆచారాల నీరాలతో పెంచుతున్నాము

ఫలాబ నిచ్చిందన సంతసించాము

తినరాని చేదుతో ఏందిఉన్నాయి' ఆంటారు. సంఘానికి ఆపథ్యమైన విషయాన్నె కాదంటూ నిరసించడాని॥ చేపట్టిన రమణీయ మార్గం ఇవి. ఈ విధానంవల్ల ఎవరి హృదయాలూ గాయ పడవ, కానీ అందరినీ బాధ్యులుగా నిలుపుళూ ఒక్కతృటి ఆలోచెంపచేస్తుంది.

స! కోరికలు పండిస్తూ అమృత ఫలాలను ఫలించే కల్పతరువు “ళాస్త్రవిద్య "కానీ ఈ విద్య *ఆచారాలు' అనే నీటితో (పోదిచేయబడిన కారణంతో సర్వమాన వోపభాగ్యంకాని చేదుఫలాలను ఇచ్చింది. అందుకే పోసే నీరు “ఆచారం” అనే తరాన్ని వదులుకొని నిర్మలంగా ఉండవలెనన్న జాగృతి? కల్పించే చీతి ఇది. ఇదీ వారి సంఘసంస్కరణ విధానం. ్రీ గోపాలరెడ్డిగారి కవిత్వంలో నాకు (పధానంగా మూడు విభిన్న రీతులు కొట్టవచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.

1. జరిగిన వాస్తవాలను స్కృతిపథంనుండి కొనివచ్చి లిఖితరూపంలో భ్యద్రపరుస్తూ వాటికి చార్మితక, సాంస్కృతిక (ప్రాధాన్యాన్ని కల్పించడం. లి విచ్శితమైన పదబంధాలతో వినూత ఎమెన కవిసమయాలను నెల కొల్పుతూ సరికొత్త మార్గానికి కాలిబాట వేయడం.
2. విపులానుభవంతో కాచివడబోసిన యథఖార్థాలను తమ వివేచనతో వ కా. పుటంవేసి కవితాభాషలో పొదిగి అందివ్వడం. ఈ నిర్ణయాలే నలుగురు న అంటూ మెచ్చితే రేపటి కాలంలో సూక్తులుగా చెలామణి కాకతప్పదు- మహ సీయల మహితో క్తులుగా ససారం కాకతప్పదు. ఉదాహరణకు- “భావాలకు లేదు రికైర్‌మెంటు స్మరణకు లేదు ముదిమి పొతబడేది భాషగాని కవిత్వంకాదు" అన్నారు. నిదానించి చూసే ఇది కలకొలం నిలిచే నితుసత్యం. కాదంటావా? ఎ సాల ఇప *“రసికతలేని పాండిత్యము నవ్యతను అధిక్నేపిస్తుంది. వెడల్పును పోగొట్టుకొని పదను పొంఏిన కతి అన్నిటిని చించేస్తుంది.

మ. అన్నారు. ఈ భావాలు చదువుతూడదం టే ౦ ౪౧86 116 ౧౧౧6 10 [౮౧౫౭౧ 1౧51830613 ₹6 *0౧81 210 0 6 ౧౦౪1, 941 115 119 808600 ౪౧10౧ ౧/0606069 [141 (69061 అన్న ౮. గం౭15 మాటలు స్మృతిపథంలో మెదు రాయి. ఇంకొకచోట వీరు “శెలిసికొనేది మెదడు, మెదడుకే జబ్బుచేస్తే తెలిసికొనేది ఎవరు ?” అన్నారు. ఆలోచనకు పదునుపెప్టే సూక్రివిశేషం ఇది. డీన్ని సుభాషితంగా వాడుకోవచ్చు. మసితాకని మనస్సుతో, జబ్బుచేయని మెదడుతో ఆలోచించే' అవసరం జాతికి, (పజకూ ఎంతైనా ఉంది ఇప్పుడు. ఇంకొకచోటి- వూగ భూతకాలం ఎముకలద్వార నాణెములద్వార మట్టిబొమ్మలద్వార మాట్టాడుతుంది" అన్నారు. ట్రీ రెడ్డిగారు ఆద్భుతంగా నిక్టీవాల్తెన ఎముకలనూ, మాటరాని ముగకాలాన్నీ మట్టిబొమ్మలతో మాబ్లాడింపచేసినారు. ఆలవోకగా సాధించిన ఈ చమత్కారంతో ౬£1%౧%0100౪7-౧౧|0౧౦100౪ శెండూ సళరీరాలై కావ్యథాషలో మనను పలకరిస్తూఉంటే మనం ఆశ ర్యంతో కళ్దు పెద్దవిగా చేసి చూడకతప్పదు. థ్రీ రెడ్డిగారిలో నాకు అక్కడక్కడ కోంట్‌ చెప్పిన 6౧11906౧66 9911-1006/951 గోచరిస్తుంది. ఆంటే తాత్వికంగా పరిశీలిస్తే జౌదార్యం, సంకుచితక్వాన్ని సడలించుకున్న విశాల దృక్పథం, కళాసొౌందర్య పిపాసా దులు కన్పిస్తాయి. వీరు ఒకచోట తననుగూర్చి- “మిన్నుల బుగ్గల ముద్దిడే శై లళ్ళంగాలమీద నా విడిది పిచ్చుకలతో పందాలాడుట నాకు తగిన ఆట కానేరదు”

౫౫/11

అంటూ చెప్పి పిచ్చుకపై (బహ్మాస్ర్రన్ని సంధించే అవిమృశ్యకారి తాను కానంటూ చాటినారు, అ్టే నందనవనంలో-

“ఎన్నిభాషలు ! ఎన్నిరకాల పిట్టలు

తమ జిలిబిలి పలుకులతో

వనాన్ని రోమాంచితమొనర్చేవి

ముద్దుపలుకులతో మేల్కొల్పేవి” అంటూ చెప్పి భిన్నత్వంలో ఏకీభూతమైన ఆనంద మకరందాన్ని ఆస్వాదించ మంటూ (సబోధించినారు. ,

సాధారణంగా సావ్‌త్య శిరోమణులూ, లత్యలక్షణవే 'త్తలూ (పయో

గించడానికి సాహసించని విచ్మి తారోపాలూ: కవిసనమయాలూ, వీరి కవితలలో గోచరిస్తుంటాయి. కవిసమయాలు సాధారణంగా ఆళాన్ర్రీయాలూ, అళలౌకికాల్లై ఉంటాయి. కానీ వీటికీ 'పరంపరాగతం" అనే నియమం ఉంది. ఈ నియ మాన్ని కూడా కాదంటూ శ్రీ రెడ్డిగారు అత్యంత 'స్వేచ్చాపన్స త్రితో అలం కార రూపాలను సృష్టిస్తూ పయోగించినారు. ఉదాహరణకు-

“పదును చేయి కన్నీటిని చల్లి

గుండెనెత్తురు ఎరువును చల్లి

కోరికల విత్తులను చల్చుము”

ళం తళ చే, క

అనే పంక్తులను పేర్కోవచ్చు. ఇట్టే-

“నిదా పారిజాతము

ర్యాతంతా స్వస్నపుష్పాలను రాల్చింది* స్వప్నాలను పుష్పాలుగా ఉపమించడం విచ్మితమార్గం. ఇస్టే-

"నా థావాలు న్మిదలో గుడ్డుపెట్టి

తెల్లవారేసరికి పొదిగి పిల్లలు 'పెట్టుకాయి'

న ఇంకొకచోట- “సంశెవెలుగుల మబ్బుచితి.పై చివసాన్ని దహనము చేసి పశ్చిమ సరోవరాన స్నానార్ధమె మునుగుచునా డు సూర్యుడు” అన్నారు. ఇక్కడ మబ్బులను “చితిగా” ఊహించడం, ఆ చితిపై దివసాన్ని దహనం చేయడం నవీనమై ఆళ్చత్యస్ఫూర్తిని కలిగిస్తుంది. ఈ నవ్యతతో సాధించిన ఉత్పేంక్ష ఒక చమక్కారానుభూతిని కల్పిస్తుంది. ఇంకొకచోట దుఃథాలనుగూర్చి చెబుతూ “లేవను దుఃఖాల గుడ్డమీద పొదిగేకన్న ఉన్నవానితో సంతుష్టిపడి శాంతంగా ఉండుట మేలు” అనొ నరు. ఈ ము కకంలో (ప్రయుకమైన “దుఃఖాల గుడ్డమీద పొదగడం” అనే పదబంధం, అపురూపమై ఒక జాతీయంగా నిలిచే సోమతను కలిగి ఉంది, యథార్థ వస్తువర్ణనలను విడిచి, భావనా కల్పికాలవైపు దృష్టిని మళ్ళించి నప్పుడు థ్రీ గోపాలరెడ్డిగారి వర్ణనలు సౌందర్యాన్ని జ్యురుకుని; మాధుర్యాన్ని పుక్కిలిస్తూ విలాసంగా, వొయ్యారంగా షోకులు పోతుంటాయి. ఉదోహరణకు-= “ము౫గిలిలోని విత్తనాలు వర్షసా షనము చేశాయి కోమల ఆకసములో ఆరచేసుకొన్నాయి మటి చీకట్ల తెరవెనుక ము మో ఎన్ని గిలిగింతలు పొందాయో ణి

౫0౫ అన్న పాదాలను పేర్కోవచ్చు. ఇట్టే= “తుషారస్నాతయగు (పభాత్యపసూనము బాలార్కుని దర్పణములో చూచుకొని 'హేమంతికాధవళవస్త్రముల ధరించి మధుకరసరసవచన ములకు తలహిపుచు నవ్వుచున్నది” అంటూ వర్ణించిన పాదాలల్లో శచిరుజ్జులమైన శృంగారరసావిష్కారం మనో హరంగా నిర్వహింపబడింది. [పకృతి (ప్రణయం అత్యంత హృదయంగదుంగా చ్మితితమైంది. తుషారస్నాతయైన _పభాత్మపసూనం సరసోల్దాసిఐన మధు కరునితో సల్దాపాలు జరపడం ఎంతో సహజసుందరంగా ఉంది. కాని (వథాత (పసూనం బాలాడ్కని దర్పణంలో గూచుకోవడం కొశ్తై సాగసుగా ఆమరింది. ఈవిధంగ అడుగడుగునా వరిఇతినీ, పరిపక్కతనూ సంతరించుకుం టున్న ఫ్రీ రెడ్డిగారు “దీసికలు" అనే కావ్యంలో అనుభచాంను వ్యాథ్యానించి నట్టుగా: పూర ఇస్మృతులను నెమరువేసుకుంటూ హృదయాన్ని ఉద్విగ్నం కానీయకుండా (కుంగిపోనీయకుండా పదిలపరచిన రీతి ఉదా త్తంగా గోచ రిస్తుంది. ఒకచోట- “స్నిహశీలుకై న మి్యతులు ఉన్నారు స్వార్థం ఎరుగని పొభ్రాగ్యం వారు (గ్రహణం పట్టని సూర్యుచందులు వారు!" అంటారు. నిజానికి స్వార్థం మహోష్మదవమైన (గహణంతో సమానం, స్వార్థ రహితులై న స్నేహితులు నిజంగా మచ్చలేని సూర్యచం్యదులవలె ఆకలంకులైై నెచ్చెలి మనః ప్రాణాలకు కాంతిపూరాళై. | పగతికి చివిటీలు వెలిగిసారు. ఈ భాగ్యానికి నోచుకున్న రెడ్డిగారు నిజంగా ధన్యులు. ఫ్రీ రెడ్డిగారి దృష్టిలో వియోగం భరింపరాని బాధ. కానీ ఆ దుఃఖ జలధిలో మునిగి వక్తి సమసిపోవడంకానీ, పాణ్యపియమైన అనురాగాన్ని విన్మృతిలో సమాధి చేయడంకానీ సహించరు. ఈ రెంటికి మధ్యేమార్గంగాం

ఠా

“వియోగ స్మృతికర్చూరాన్ని

హృదయమందిరములో

పవ్మిత నీరాజనముశ

వెలిగించుకో” అటూ చెప్పి, ఆ వియోగపు త్మీవతనూ, దాని పవ్మితతనూ ధ్వనింపచేసి నారు. వీరి దృష్టిలో బాహ్యసౌందర్యంకన్నా అంతస్పొందర్యం మిన్న- అందుకే వారు

“సుస్వభావం ఉత్తమమైనది

కాల్యకమేణా వికసించే పుష్పం

సౌందర్యంతోడనే గుబా?ించేది

దళములు త్వరలోనే రాలిపోవచ్చును" ఆంటూ వెప్పి శారీరక సొందర్యంయొక్క అనిత్య్మతనూ, ఉత్తమ (పకృతి యొక్క (పవర్థన శీలతనూ (ప్రశంసిస్తూ రెంటి తారతమ్యాలను లోకానికి చాటి నారు.

జీవన మరణాలనుగూర్చి-

“జీవితపు వలుగులు

చావువీకట్టు

దాగుడుమూతలు ఆకుచునే యున జెవి

అమ్ముల విసరుకొనుచుశే యున్నవి

[బకుకు ఆమ్ములపొది థాశికాగా

శరణాగతం చేస్తుంది జీవితం

[పసాడిస్తుంది శీతల శాంతిని మరణం” అంటూ, సకలజగత్తు దినచర్యను అంటి అంటని నిర్జిప్తతతో దర్శిస్తున్న మహా జ్ఞాసవలె ఉపనిష్యదహస్యాన్ని దాచక ఇెప్పిన వేదాంతివర చాటినారు.

భావరామణీయకానికీ, సౌగవైన పలుకుబడికీ కుదురుగా. విరు (వాసిన

ముక్తకాలు కొన్ని చూడండి |!

౫611 “ఆమ “శ్యుకతార భుజాన చేయిమోపిన సంధ్యాదేవి "వలె వచ్చింది” అనే (ప్రయోగం ఆపాతమధురమై రసానందాన్ని వంచుతుంది. ఇథ్రే “మోదుగుచెట్టు వధూవేషములో ఎ([ర ఉడుపుల ధరించింది. వనరాజు వరుని చేషములో పచ్చ కుడతాను తాల్చాడు. వసంతమే పౌరోహిత్యం చేసించి” అంటూ వ్రాసినారు. వనరాజి వనంతశోధను పివాహోచిత మంగళాలంకారాలతో కళ్యాణ మహోత్సవంగా వర్ణించడం నబబుగానే ఊంది. ఇల్లే- “పొటకు రాగాలాపన కొంగు పల్లివి అంచు స్వరవిస్తరణ రంగుగళ్లు సంగీతానికి చీరవంటిది పాట" అంటూ ఎంతో తేలికగా చెప్పి బుద్ధికి పని కల్పించకుండా మనస్సులకు హాయిని కల్పించినారు. ఎంత (ప్రయత్నించినా మరో పండితకవి చేయలేని ఊహ ఇదిం పునాదులనూ; ఎత్తులనూ సమానంగా పెంచుకున్న థీ శెడ్జిగారిలో నర్మహాస్యం హేలగా అక్కడక్కడ తొంగిచూస్తుంటుంది. ఉదాహరణకు- “రోగి శవమై యింటికి వచ్చాడు పట్టణానికి పోయి; మృత్యువును ఎచ్చు ధరతే కొని తీసుకవచ్చాడు

ప.

ఆనే ముక్తకాని న్న పేర్కోవచ్చు.. ఇంతకన్న “526/9 ఎట్టా ఉంటుందో ఊహించలేము. ఇట్రే=

“కామధేనువు దొరికిన

పాలుపిండ నేర్వనివారినీ

కల్పవృక్షమును ఎక్కి పండ్లు తేలేనివారినీ

ఏ బిరదముతో సత్కరించవలె

శిఖందియనా € బృహన్నల అనా ఆంటూ చేజిక్కిన అవకాశాన్ని వినియోగించుకోలేని ఆ(పయోజకుజ్రి గూర్చి గట్టి చురకే పెట్టినారు. కానీ ఈ వెక్కిరింపు సూటిగా ఉంటూ ఎదుటివారి పృాదయాలను గాడిపరిచే రీతిలో లేదు. శిఖండి, బృహన్నల అనే పదాలకున య ద్వ్యర్థిసాముర్ధ్యంతో పద్యానికి వ్యాజస్తుత్యలంకారళోభను సమకూరుస్తూ, కాంక్షిత ఫలాన్ని చమత్కారంగా వ్యంగ్యవై భవంతో సాధించినారు.

ఫ్రీ గోపాలరెడ్డిగారు సయితము ఆమలినళ్ళంగారం అనే ఆధునిక

( పేమసిద్ధాంతాన్ని ఆదరించినట్టుగా కన్పిస్తున్నారు. ఈ అమలిన శృంగార భావన మన భారతీయమైన లాక్షణిక శృంగారరస సిద్ధాంతం కాదు. ఇదొక నవ్య థావ్యసోతస్విని. సహజంగా వ్యక్తి తాను (ప్రేమించే మరో వ్యక్తితో తాదాత్మ్యం పొందాలని కోరుతాడు. ఆ స్పర్శలో శన్మయత్వం ఉంది. స్పర్శ కోరడం సహజం, ఆ కోరికను నిరోధించడం వివేకం ! అందుకే థ్రీ రెడ్డిగారు

[పేను ఎందుకు స్పర్శలో

పుష్చంచాలని చూస్తుంది

స్పర్శ కోరని (_పేము లేదా

(పేమలతకు స్పర్శ పందిరా

(పేమ ఎగురుటకు స్పర్శ్‌ రెక్కలా 1" అన్నారు. వివేచన సౌందర్యానికి ఊడిగం చేస్తూ (కేమకు పెద్దపీటనే వేసింది.

విచ్చేదకరమైన విష్ణవాలకన్నా ఆంతరమైన మార్చును. కాంక్షించే

విశాల దృక్కు శ్రీ గోపాలరెడ్డిగారు. అందుకేం

/ “బయట విప్టవాలకన్న మన హృదయసీమల్లోనే సరళ విస్ణవాలు రావాలి సాంప్రదాయాల పట్టు సడలాలి” అన్నారు.

థ్రీ రెడ్డిగారు ఆశావాది. ఉత్సాహం వీరి జీవధర్మం. చైతన్యస్పూరి

ఏరి ఆశయం. ఈ మంగళకరమైన భావనతోనే సదా స్పందిస్తూ- *నా భావాల కీర్తనలు నిన్నల శ్మశానయ్యాతకు ఉద్దేశింపలేదు రేపుల 'పెంగ్ట్‌ శేళంటాలలో పాడేని ఆనందథె రవి తిల్లానాఐతో నృత్యము చేసేవి” ప ల్తా ల్‌క్టి ఆంటూ, గళం ఎత్తి పాడినారు. ఎంతటి భవిష్యదాకాంక్ష ? ఈ చిన్నచిన్న విషయాలే వ్యక్తి సమ్మగ జీవితాన్ని అంచనా వేస్తూ విలువలు నిర్హ యిస్తాయి. ఈ సందర్భంలో 6. 6. 061100 చెప్పిన 77/1168 ౧౧౭6 గ౧6గ6౦40౧ 2౧6 ౧6గ౭౦గ౦౧ 15 ౧౦ ౪౮1116" అనే మాటలను ఉద్ధరింపక తప్పదు. అందుకే “నీరు బొరక లోతు నిజముగా తెలియ'దన్నాడు మన వేమన. అట్లే వే

“డగ0/5 1166 92౪/5 4౧౦౧ €16 50/806 110౪/

110 ౪౧౦ ౪0౪16 36828100 10౯ ౧625 ౧౧౮5౬ 61౪/6 0910౪/7 అంటూ చెప్పిన ర/66౧ సూక్తులను స్మ రిస్తూ ఎందరెందరో మహానుభావులు అభినందించిన శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారి కొవ్యలత్మిని పలుకరించే అవకాశం ఇచ్చిన ఫ్రీ రెడ్డిగారికి కృతజ్ఞతలు చెప్పుకుంటున్నాను.

భయాల. --పి. యళోదా రెడ్డి

స్‌ న క్‌ , వ! థా ౮ గం. 2౯615౬...” ప్రో తో సో న కనడ శకరర్తో్తో

దిపికలు క్షే నా సుఖాలు దుఃథాలు కల్పనాజనితాలే అనుభవ దర్పణాలు కావు లంకావురిని చూడకనే వాల్మీకి వర్ణించలేదా శ హిమా(దుల చూడకనే కాళిదాసు వాని జాన్నక్యాలను చితించలేదా ? శి నా *'ఆమె" ఎవరని శంకిస్తారు (పళ్నిస్తారు, తర్కిస్తారు. నా ఆమె ఒకామె కాదని 'వెక్కు ఆమెల (పతిరూపమని బహురూవ, బహుగుణ యని ఊర్వశి మొదలు పరాళక్తి వరకు ఆమె యని చెప్పాను. అయినా నమ్మనళ్లే నటిస్తారు. హృదయ అగాధాలలో అన్వేషిస్తారు. మరలా చెపాను, వండిత భాషలో స్ఫూ ర్రిదాయిని, సృజనాత్మక సౌందర్యమూర్హి, శక్తి ఆమె వ్యక్తి కాదు.

తి

ఆమెను వదలండి

చేతికి చిక్కని స్వర్ణహరిణ మామె

రచనలలో కాన్పించే ఆమెను చూడండి

సాగసుగా ఉంటే, ఆనందించండి

లేని అమెకై వెదకి, వేసారకండి

క్త

అేనిదానిని కోరుట మానవ న్వభావము

అందని పండును పట్ట యత్ని స్తాడు.

చూడలేనిదానికై కుతూహలము,

సొందలేనిదానిక్తై పోరాటము,

పోగొట్టుక్‌ న్న దానికై వగ,

ఉన్నదానిక్రై తృప్తి ఎప్పుడు లి

త్‌

తృప్తి శాంతిని ఇస్తుంది

అలనళ్వాన్ని ఇస్తుంది

ఆతృప్రి తోభను ఇస్తుంది

ఉన్నతిని ఇస్తుంది.

6

తృ్న్‌ః శాంతి అలెౌకికాలు

ముక్టికి సోపానాలు

అతృ వి అశాంతి లొకికాలు

పరివర్తన కారకాలు, విజయ సోపానాలు, 2

7 నేటి సాహిత్య వఏీథులలో గరలు(ఫెండ్సు విరివిగ విహరిస్తారు జీవిత ముఖానికి శోభను కలిగిస్తారు హృదయాన్ని ఆనందపు అలలలో ఊపుచు సౌహిత్య వాటికల విశాలము చేస్తారు. 8 నాకూ ఉన్నారు (ఛెండ్సు దుగవారు, ఆడవారు. ఆదరముతో పలకరించి మాట్లాడేవారు (చమేమసుడిగుండాలలో ముంచేవారు లేరు నృర్శ్శవణయినుకైన గరలు(ఫెండ్చు లేరు. ట్ర 'స్నే హశీలుకైన మితులు ఉన్నారు. స్వార్థం ఎరుగని సౌభాగ్యం వారు గహణము పట్టని సూర్యచంద్రులు వారు 10 ఎగిరే పక్షులు నిశ్చింతగా ఎగురుచునే ఉన్నవి. నడిచే పక్షులు వాహనాల్నకింద నలుగుచున్నాయి. శ. వియోగన్మ్కృతి కర్పూరాన్ని హృదయ మందిరములో పవిత్ర నీరాజనముగ వెలిగించుకో.

న!

18

స్నేహనంన్మరణ సౌరభాన్ని

అమూల్య పవి్శిత (వసాదముగా

హృదయ "పేటికలో దాచుకో,

షేతి

సముుదతరంగం

ఎగిరేటప్పుడు

ఎంత హుషారు, ఎన్ని విలాసాలు

ఒడ్డును తాకి

ఎంత దీనత్వాన్ని చూపుతుంది

కేశ

జలపాతము

పడేటప్పుడుకూడా

ఎంత నిండుగ, హుందాగా పడుతుంది.

ఎన్ని తుంపరలు, ఎన్ని మందస్మితాలు.

1ర్‌

వసంతవాటికనుండి బయలుదేరాయి

పరిమళాలు దండులు దండులుగ

పరిసరాలను పులకిత మొనర్భాయి

సమీరాలు భారాన్ని వహించాయి. శీ

కే(౮

నేను చేసుకొన్న

వాగ్ధానాలు చాలా,

కాలము తక్కువ, ఓవిక తక్కువ

ఇతర వినోద ఆనందాలు

మెండుగనే ఉన్నాయి

క్షే?

ఆకాశపు అంతస్ట్థులకు మెట్టు దూచశము

లేకున్న, ధరణి వాతావరణములో

వనించుట, స్వర్గజీవితమయ్యెడిదిం

18

వుణ్యాత్ములు, వీరపురుషులు, పతి (వతలు

చావుబేకుండా చేరుసరికి,

స్వర్గము ఇరుకై పోయినది

అందుచేత మహనీయుడు

భూమిమీదే వసించుచున్నాడు,

19

సుందరదేహము

సున్వభావపు మనస్సును

ఇస్తుందని హామీ లేదు.

రెండు వ్యతిరేక దిశలకు లాగవచ్చును ర్‌

శి0

సుస్వభావము ఉత్తమమైనది

కాలక్రమేణ వికసించే పుష్పం

సౌందర్యంతొడనే గుబాళించేది

దళములు త్వరలోనే రాలిపోవచ్చును.

నే

వాంఛ లేకుండుట ఉత్తమము

శాస్త్రాల (ప్రకారం,

కష్టతరమైన విషయము జీవితములో.

పరితృవ్రి మధ్యేమార్గము.

వాంఛలో ఎంత సిద్ధించెనో

ఆఅంతకే సంతుష్టి వడుట

సాధ్యమైనదే మనకు.

అదీ సాధనచేతనే లభ్యమయే వ్‌ది-

నిశి

(వ్రత్యషముగ కాన్చించే దైవక్సప

ప్రపంచమును హోషించేదే

వర్షము,

అనావృష్టి యిబ్బందులు ఇన్నని కాదు. 6

నితి దేహము ఒక వుష్పం. కన్నులు, వెదవులు, దళాలు. మాటలు దాని రంగు, నవ్వులు పుప్పొడిం పాటలు దాని వరిమళము. ఒయ్యారాలు దాని మొనసొందర్యము. స! ఎండాకాలము కొందరు చొక్కాతీసి బనీనులతోనే ఉంటారు కొందరు బనీనుకూడ తీసివేస్తారు భుజాన్ని బిగించు రవికకు మార్పులేదు చలికాలమైనా, ఎండలకాలమైనా. నిత 1910 లో కాన్పించిన తోకచుక్క 88 లో కాన్పించి మాయమైనది తిరుగ 2062 లో దర్శనమిస్తుంది. నేటి పిల్టలు చూడవచ్చును. నిమిషానికి వేలమైళ్ళ వేగముతో పరుగిడుచున్న తోకచుక్క మళ్ళీ దర్శనమిచ్చేలోవల ఎన్ని వేలకోట్ట (ప్రయాణమో ఏమి ఆకర్షణయో దేని అన్వేషణయో ఎవరికొరకు అభిసారమో!

క్‌

శ్రి

నూర్యునిచుట్టూ తిరిగే గ్రహాలలో

గురుగ్రహమే పెద్దది.

ఒకచుట్టు తిరగడానికి

12 సంవత్సరాలు పట్టుతుంది

1400 భూమండలాలు

దాని వలయములో విశ్రమింపవచ్చును.

ని

తిరువప్తవర్‌ రచించిన తిరుక్కురక్‌

తమిళములోనేకాదు, విశ్వ(పథ్యాతి పొందింది

188 అధ్యాయాలు

అధ్యాయానికి పది సూక్తులు

మొత్తం 1880 సూక్తులు

పెద్ద నిత్య సత్యాలను చిన్ననూక్తులలో బిగంచాడు

నేటికినీ, పరిమళించే మందారాలే అవి

నిగ

వేమన వద్యాలేన్నో

లెక్క తేలలేదు

(పకి పాల ఉప్పు, సౌంత కప్పురముతో కలిసింది

₹ండువేలకువైగా వేమన పేరున

బజారులో తిరుగుళున్నాయి ఆటవెలదులవలె. 8

వలి

నేను రచించిన పద్యకాలుగానున్న ముదక్తకాలు

1085 *ఆమొ పంచకములో

228 స్ఫులింగాలలో

221 తుషారాలలో

266 స్వపష్నపహారములో

_వీచికలతొ సవా మొత్తము 1798 ముక్తకాలు ఇంకా (వాస్తున్నా, దీవికలలో. రాశిలో, తిరువళ్హవర్‌ కన్న నేను పెద్ద ఉప్పుకవ్వురాల వేమన్నకన్న చిన్న. తి0 గాంధీజీ, ఆరవించయోగి, నెహూలకన్న నేను ఎక్కువకాలము జీవించాను రవీం[ద్రునికన్న తక్కువే. జీవితకాలమే మానదండ మైతే గాంధీజీకన్న మిన్న నేను. హిమా్యదులకడ ఉదయగిరి కొండలు. ప్రే (వథాత సాయం నంధ్యలతో నా నీడ నన్నుచూచి వెక్కిరించుచున్నది. మరుగుజ్జని పరిహసించుచున్నది. తాను నాకన్న పఫపొడవని 'వ్యిరవీగుచున్న దది.

క్రి

తిల (బహ్మాండమనే విస్తరిలో భూమండలము ఒక అన్నము మెతుకు మన సూర్యుడివంటి గోళాలు కొన్నికొట్టు ఉన్నాయి. ఊహ మూర్శపోయే విస్మయముతో వీక్షస్తున్నాము ఈ అనంత కూన్యాన్ని- తికి ఆంధ్ర, వేంకటేశ్వర, కాన్పూరు విశ్వవిద్యాలయాలు గౌరవ డి.లిట్‌. విరు దముతొ నన్ను నన్మానించాయి. విశ్వనాథవారు “సహెహితీబంధు” అను విరుదము నిచ్చారు. కంచి శంకరాచార్యులవారు “జనహితకమలా మోదభానుః' అను విశేషణమును పాలరాతిమీద (ప్రయాగలో చెక్కించారు. నెల్లూరు వేద సంస్కృత కళాశాల (విన్సిపాల్‌ రామానుజాచార్యులు “ఉల్దైల భాస్కరః అని చెక్కిన పారితోషికమును బహూకరించారు. బిరుద సత్కారాలన్నీ మూటకట్టి మూల ఉంచాను నా కీర్తి శయనించుటకు తలదిండ్భు కావు పరుపులు కావ,

10

ట్రెశ్తీ విరుదు సత్కారాలు జీవనస్మరణ మార్గములో కనబడే మైలురాళ్టు. ఎంతదూరము వచ్చినామో తెలిపేవి. (సయాణాన్ని సులువు చేసేవి కావు. త్‌ నా వదవులు చర్వితలో కలిసిపోయినాయి (వయాణాలలో (పమాదమని నా రవల ఉంగరము తీసి కరిగించింది పున్తకాలు చెల్హాచెదరై పోయాయి మిగిలిందేమి జీవితములో ? భూములు అమ్మి ఇల్లు కట్టాను. ఒంటి ముడతలతో, నెరసిన వెంటటుకలతో ఉన్నాను, మొల(త్రాడుకూడా లేకండా జన్మదిన వేషములో. జ్ఞాపకాల మూటలున్నాయి నా దారిబ లత్త్‌ముగ పుందు ప్రయాణానికి

11

తి6 ఫ్రాక్‌ పావడా అయింది చీర ఆయింది, అటనట జీన్సు అయింది. (శ్రీదేవిని జీన్సులో టి.వి.లో చూచాను సీవు జీన్సులో ఎప్పుడూ నటించవా అని అడిగాను సినీనటి సుహాసినిని యార్దగడ్డవారి నన్మాన నభలో. నా (పేషకులు నన్ను చీరలోనే చూడాలని కోర్తారు అన్నది. మంచిదే, వాళ్టు కోరిందే చెయాలి గదా అన్నాను. త్‌ (పభుత్వాలలో బ్యాంకులలో సమాన వేతనాలు కావాలని కోరారు మహిళలు సినిమాల్లో మూడవవంతుకూడా రాని హీరోయినులు సమానముగా ఇవ్వాలని కోరరెందుకు ? (వేమపా(త్రలలో సమానముగనే నటిస్తారు డ్యూయెట్టలో డాన్సు చేస్తారు కొంత ఎక్కువగనే. పోరాటాలలో లేరనా ఈ వ్యత్యానము ? మారుగ, కన్నీరు కార్చేది వీరేగదా?

12

తెరి శృంగార నటనలలో నిబంధనలు చిత్రముగానే ఉన్నాయి. దేహము దేహము కలియవచ్చును కౌగిలిలో చెంపలు చెంపలు రుద్దుకోవచ్చును. ముక్కు ముక్కు. రాసుకోవచ్చు ను, గడ్డము గడ్డము తాకుకోవచ్చును. వెదవలు పెదవులను ముట్టుకోరాదు- పెదవులు చెంపమీద మెడమీద తలమీద ముద్దు వెట్టుకోవచ్చును. ఏమిటీ ఈ అనుమతులు

ఈ నిషేధాలు ? త్‌ఫి నన్ని వేశానికి ఆవనరమైతే సినీమాలో ముద్దులకుకూడ అనుమతించ వచ్చునని కోస్టాకమిటీవారు సిఫారసు చేశారు. నటీమణులు కొందరు ఆక్షేపించారు. కొందరు సమ్మతించారు, సొమ్ము ఎక్కువ ఇచ్చే షరతుమీద, హీరోలు సమ్మతించారు షరతులు లేకుండానే. నటీమణుల భర్తలు ఏమన్నారో తెలియదు. 40 కృష్ణానది జలాలక్షై అన్నివైవుల తగాదాలు గోడావరి నీళ్టమా్యత్రను సము దద త్రము చేస్తారు.

13

శే నదులు అవ్పుడప్పుడు తమ నిండు యౌవన వికారాలను చూప్తను. ఎన్నడు ఎరుగని (వ్రచండ రోషాన్ని చూపును. మినీ (వళయాన్ని కల్పించి పోవును. విధ్యంసక విష్ణవ 'కేతువును నాటి పోవును (పకృతి తాత్కాలిక (వకోపాలు నిష్టర లీలలు, రౌద్ర తాండవ నృత్యాలు. మానవుని నిస్సహాయతను వకటించే నిర్ణయ క్రీడలు. త్తి విజయము అన్ని లోటులను తప్పదములను కప్పివేస్తుంది. దాని దుప్పటి(క్రింద ఏవేవి చేరి గుమికూడినవో మనకు తెలియదు. మబ్బులవెనుక ఎంత ఎండ కాస్తున్నరో ఎట్టా తెలుస్తుంది కీత్‌ కొయ్యలో నివ్వు దాగియున్నదని రాతిలో నివ్ప నిదిరించుచున్నదని ఎవరు ఊహింపగలరు ? మబ్బు కడుపులో విడుగు లేదా కాన్పించేదానికి, దాగియున్న దానికి పోలిక లేదు.

14

శీ పంటలు పండే పువ్వులు నవ్వే నేలకింద ఎన్నెన్ని లక్షల యేడులుగా అణగియున్నాయో చెప్పలేము నీటి ఊటలు, లోహాల గుట్టలు, చమురులు, వేడి లావాలు, మరి ఎన్నో ఎన్నో. శ్తర్‌ మన దేశపు (వత్యేకత హిమాదులు ఇంతఎ త్తు గిరిశిఖరాలు మరెచ్చటను లేవు మన అదృష్టము, అగ్ని పర్వతాలు తేవ్స. వాని _పమాదాలు, భీభత్సాలు మనకు తెలియవు. త్ర జావా దీవులలో అగ్నిపర్వతాలను చూచాను. అవి ఎగజిమ్మే పాగలను చూకాను. ఇటలీలో నగర ధ్వంసాన్ని చూచాను. వందలమంది హతులగుటయు విన్నా ను, త్తే 19985 జనవరిలో వీవోరంతా భూకంపముతో దద్దరిల్లిపోయింది. వేలమంది చనిపోయారు. ఆనాడు చేసిన సహాయ సేవలకే రాజేం (ద(వసాన్‌ "పేరుకు వచ్చాడు, కాంగెసు ఎవెన్‌డెంటు అమునాడు.

15

శేరి ఢిల్లీలో లఘు భూకంపాన్ని చూదాను. వాని రుచి కొంత తెలిసింది. గోడలలో చీలికలు రావడం చూశాను. కాన్ని ఇళ్ట పడుటయు చూశాను. తటి మన తీరములో తుపానులు, ఉవ్పెనలు మాటిమాటికి వరదలు. ఎండాకాలపు అగ్నిప్రమాదాలు, (ప్రయాణ (ఛమాదాలు ఉన్నవి మరణానికి. చాలుచాలు నమిలి తినడానికి. త్‌0 (ప్రపంచ యుద్ధాలు మన నేలమీద జరుగలేదు. మనదేళశములో, ఈ శతాబ్దములో వేలమందిని బలిగొన్న స్థానిక సమరాలు ఉండనే ఉన్నవి, పాకిస్థాన్‌ తొ, చైనాతో. మిష కావలె చంపడానికి మృత్యుదేవతకు జనాభాను అదుపులో పెట్టుటకు. ర్‌ మృత్యువు ఎన్ని పన్నాగాలు వన్నినా, ఎన్ని ఉచ్చులు పరచినా, రోగాలు విసరినా, జనసంఖ్య 'పెకుగుచునే యున్నది. (స్రభుళ్వాలకు ఆందోళన కలిగిన్తూనే యున్నది. జీవితానికి మరణానికి అనుదినము మల్టయుద్ధమే. నిరంతర సంఘర్షణే, నిత్య సమకమే. 16

ర్‌ి జీవితపు వెలుగులు, చావ చీకట్లు దాగుడుమూతలు ఆడుచునేయున్నవి అమ్ముల వినరుకనుచునే యున్నవి. (శకుకు అమ్ము లపొది థాళీకాగా శరణాగతం చేస్తుంది జీవితం. (చసాదిస్తుంది శీతల కాంతిని మరణం. ర్‌తి మ ఎందుకు నృర్శలో పుష్పించాలని చూ స్తుంది లి న్పర్శ కోరని యేమ లేదా? (యేమలతకు స్పర్శ పందిరా ౪ పేమ ఎగురుటకు స్పర్శ రెక్కలా ? ర్‌&ీ నేను పొడగరిని పౌద్దుతుంకేటప్పుడు నా నీడలు వాలా పొడుగగుతాయి అడ్డుల దాటుకొంటు ఎదుగుతాయి చంద్రుడు పెరిగేకొద్దీ, మచ్చ పెద్దదగుతుంది. య

త్‌క్‌ పళ్చాత్తాపము. పశ్చాత్త్రాపమని తరుచుగ అనేవారు ఏదో చెప్పలేని తప్పిదము చేసీనవారో, సంకల్పించినవారో కావచ్చు. 56 తీగలు పువ్వులు రాలుస్తున్న వి. ఆమె తోటలోనికి వచ్చింది కాబోలు, మంచి వాసనతో గాలి వీస్తున్నది ఆమె ఆగమన శుభనూచనల స్వాగతము. వేదికవద్ద అలజడి రేగింది మంత్రి వచ్చే ఉంటాడు త్‌7 ఊరిలో ఇండ్హమీద వివిధ హెర్టీల జండాలు చిన్న గుడినెమీద కార్యగెసు జండా ఊరి పెద్దల బెదరింపులను, ఇబ్బందులను లవ్యముచేయని వీర పతాకమే అది. ల్‌8ి సమయానికి రాని రైలు ఆఅదునులో రాని వాన (ప్రకటించిన సమయానికి రాన్‌ నాయకుడో, మంత్రో ఎందరిని ఇబ్బంది వరుస్తారో 1 18

ర్‌లి

సభకు ఆలన్యంగా వస్తే

అందరు చూస్తారు

రండీ రండీ అని ఆహ్వానిస్తారు

ముందుగ వచ్చినవానిని లేవి

మొదటి (శేణిలో కుర్చీ ఇస్తారు.

నమయానికి పోతే లాభమేమి ?

అనే నాయకులు ఉన్నారు.

60

ఏటి వరదలు, నీళ్ళ కొరతలు

జనానికి ఏది ఎకువ నష్టమో చెప్పలేము

ఒకటి కొద్దిదినాల ప్రమాదము.

ఒకటి బహుదినాల (ప్రమాదము

ఒకటి ముంచి దోచుకుంటుంది

ఒకటి ఎండబెట్టి దోచుకుంటుంది.

ఈ రెండు పోటీచే స్తే

ఓటర్జు ఎవరికి ఓటుచేస్తారో 1

61

తొలి కాం[గను (పభుత్వములో

పదవమంతతి యన్నారు, చిన్నవాడినని

ఈనాడు కాలసింహావశోకనములో

మంతుల చావుకబుద్దు వింటూ

విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాను పెద్దవాడినని.

పడవ మునిగింది కాలపు సింధువులో, 19

682 తిరుపతికి రెట్ట; బస్సులు ఎక్కువ చేశారు వతి ఊర్లో బోడిగండ్లు ఎక్కువయినాయి పుణ్యము పెరిగి, బోడిగుండ్డా ? పాపము పెరిగి, బోడిగుండ్లా 638 తెలుగు యువకులలో తెలుగు ధోవతి మాయమగుచున్నది ట్రవుజర్లే ఎక్కువగుచున్నవి. లేకుంటే అరవ గూడకట్టు, లుంగీలు తెలుగుతల్లి ఏమంటున్నదో |! 64 విహంగానికి ఏద్‌ వాస్తవము విహరించే వినువీథులా, విశమించే కులాయమా ? (వదర్శించేది ఒకటి దాచుకొనేది రెండవది. 65 సిద్ధి సంకల్పాల మధ్య ఊగులాడుచుంటాడు మానవ్పడు. సిద్ధికి సంతుష్టి చెందుకాడు సంకల్పాన్ని అన్వేషిస్తాడు శ్రమిస్తాడు.

20

66

వనిచేని నిద్రిస్తాడు-

నిద్రలేచి వనిచేస్తాడు.

వది తక్కువైనా కష్టమే,

సంతుష్టి కొరబడుతుంది.

శ్ర 7

వుపష్పమునకు రంగు కావాలి

పరిమళము కావాళి

శంగు తన ఆనందానికి

పరిమళము తోట ఆనందానికి

68

పోయిందనుకొన్న వీలునామా

దొరికితే సంతోషము,

జ్ఞప్రికి రాని పద్యము

క్ఞప్రికి వస్తే నంతోషము.

కుదరని పాట కుదిరితే సంతోషము.

రాదనుకొన్న రాధ

వస్తే సంతోషము,

వాన కురిస్తే సంతోషము

విరమి_స్తే సంతోషము,

నంతోషము ఎన్ని స్తురంగాలల్లో య్‌ ఖజ్‌వా

్య ప.

(త. ల్‌

68 యుగము గర్వింపదగిన వీరుడు కావాలి సమాజానికి. కాళిదాను తర్వాత రవీం (దుడు సాహిత్యవీరుడు ఉద్భవించాడు; భారత భాషలు (గ్రహాల రీతి చుట్టు (వదక్షిణములు చేశాయి. 70 సంస్కృతమునకు పాళికి ఉండిన ప్రశన దేశభాషవలకు (పొంవ్రంచింది గీతాంజలికి లభించిన విశంబపహుమతి తర్వాత.

తే 71 సంగీతము పాడవలసీన కంఠము కమల మృణాలముల భుజించవలసీిన హంన వెపచిగక్టను ఏరుకొంటే ఎట్టా ? 7ల్చి నీ రుతురాజువు సీ రాకచే దేశము నవదైతన్యముతో వల్లవించింది; (క్రొత్తకూజికాల వింటున్నాము అని స్వాగతమిచ్చాడు రవీందుడు నెహ్రూప శాంత్రినికేతనములో.

22

73

సత్యము నొందర్య చ్భృాయలలోొ

విడిది చేసింది

మానసిరఠర తి నంగీతముముందు

కూర్చుని ధ్యానించున్న ది.

అని చమత్క-రించింది నరోజినినాయుడు. శాంధిబీ శాంతినికేతనములో ఉండినారు నబర్మతి ఆశమము స్థావనవపూర్వుము "క్త

వడ్డను తెచ్చి దంచి బియ్యము చేయలేనివారిని చెరుకుగడను తెచ్చి

మరలో తిప్పి రసమును 'పిండలేనివారిని కొబ్బెరకాయనుండి కొబ్బెరనీళ్లను తేలేనివారిని వమనవతె ? నిరర్ధకులనా, సోంబేరులనా,. 75

కామధేనువు దొరకిన పౌలుపేండనేర్వునివారిని

కల్పవృక్షమును షక్కి పండ్లు తెలేనివారిని ఏ దిరుదముతో నత్కరించవలె

శి౭ండి యనా, బృహన్నల ఆనా 1

23

76 మెరుపు అంచుగల నీలమేఘపు చీరను నంధ్యారశ్మిచే ఎ(రఅంచుగల తెల్పమబ్బును కోరిక అంచుగల (ప్రార్ధనా వస్త్రమును కామపు అంచుగల (వేమ వననమును పోల్చుకొన్న నరితూగునేమో 1 77 పాటికు రాగాలాపన కొంగు పల్లవి అంచు స్వరవి స్తరణ రంగుగళ్ల సంగీతానికి చిరవంటిది పాటం 78 కన్నీరు కార్చుటకు కాదా అందము ఆగువడుటకు కాదా సువాననప మూర్కొనుటకు కాదా హృదయము [ప్రేమించుటకు మెదడు అనుభవించుటకు ఆలోచించుటకు కాదా ఇంకేదైన ఉపయోగమున్నదా శి ర ఆమె సున్వభావపు తెల్లకోకకు చిరుకోవము నన్న వ్యర్రఆంచు ముఖ శోభను వచ్చరవికెకు చిడనవ్వులు తెల్టపూలు,

24

830

యౌవన పాత్రలో వయ్యారము

సౌరాయిమయై తలకెక్కింది

(క్రంద పడబోయి

సౌందర్య భుజాలపై చెయ్యి వేసి

తెప్పరిల్టు కొన్నాను.

ఆమె [కింద పడవేసేదే

పడనీక ఆదుకొనేదీ.

81

ఆమె సువాననలతో వచ్చింది

రజనీగంధపుష్పాలు తెల్టపోయాయి

మందస్మితములతో స్వాగతం చెప్పింది

మళ్ల మొగ్గలు వికసించి, ఆహ్హాదపరిచాయి

8శి

ఆకాశపు నీల వసనమునకు

కొంగలు తెల్ట్పపూలుగ అమరాయిం

సంధ్యారుణ కాంతులు.

జలారు కొంగుగ మెరిశాయి.

రితి

ఒకొగాక్క- వ్య ని

ఒక్కొక వేషములో ఊహించుకొంటాము

గాంధిజీని, రవీంగదుని వేషములో

రవీంద్రుని గాంధీ వేషములో

చూస్తే ఎట్టా ఉంటుంది ?

నారదుని వైజామా షేర్వానీలో చూచినట్టుంటుంది. 25

84

వసంతము వచ్చేవేళకు

తోట కూలిపోయి యంటే,

పౌర్ణమి పొడిచే వేళకు

ఆకాశము మబ్బులసారాయి త్రాగి

మైమరచి పరుండి ఉంటి,

వసంతానికి పౌర్ణమికి

ఎంత నిరాశగ ఉంటుందో |!

డో

తెలుగుభాష దారిలో

తెలుగువదాల గులకరాళ్ళతొ తిక్కన్న

సంస్కృత సమాసాల బండరాళ్టతో (శ్రీనాథుడు

అడ్డులు కలిగించారంటే

అభిమానులకు ఆగహము రావచ్చు.

86

మార్గము సువుగా నడవడానికి

నన్నయ్య పోతన్న సాయపడినారేమో |!

తెలుగు సిమంబును వేసి

వేమన్న ఇంకా సుకువు చేళాడా

87

మూఢాచారాల వీపులమీద

దెబ్బకొట్టింది

తెలుగుపదాల కొరడాతో వేమన్నే. 26

తలి దేశభాషలలో తెనుగును కఠినతమము చేసిసది (శ్రీనాథుడే. ఆం(ధ్రేతరుడెవడూ (శ్రీనాథుని ముట్టుకోలేదు. బౌన్‌కూడ తాకలేదేమో! తలి 'ఆర్మధేతర సీమలలో తెలుగు (వచారము చేసింది ఆంధ వాగ్గేయకారులే- త్యాగరాజస్వామి, కామశాస్త్రి, తేత్రయ్యం ఖ0 తెలుగుతో ఎక్కువ (వచారము పొందింది ఖాష, భక్రి కథాఘట్టాలు వ్రజల ఆకర్షించాయి. ఖై చాటువులు శ్రీనాథుని పర్యటన వివరాలను తెలిపేవి మంచి (ప్రబారాన్నే పౌందాయి. దేశనంచారి, దేశకాల అనుభవాల ఆశువుగా చెప్పి మెప్పించినవాడు ట్రీనాథ కవిరాజే

27

రి

వీ కవి అనుభవించని

కఠినశక్షకు పాల్చడినది ్రీనాథుడే

పొగడదండ, గుదిబండ

ఇంకెవరి కంఠసీమను అలంకరించాయి *

93

ఏ రాజులు శ్రీనాథుని

దగ్గరచేర్చి ఆశ్రయమిచ్చి ఆదరించారో

వారు కూలిపోయారు-

అద్ధంకివారు, రాజమండడి రెడ్డిప్రభువులు,

ర్క

ఎంత కళంకమున్నా

పౌర్ణమి పౌర్ణమియే.

తెలుగు సాహిత్యవనాల్లో

కలర్‌ఫుల్‌ వర్చనాలిటి శ్రీనాథుడే

దివిజ కవివరు గుండెలమీద కూర్చుని

కర్పూరము వూసిన తాంబూలము

నములుచున్నాడు.

లన్‌

దశక్షిణభారతములోని

దేవాలయాలు, శిల్పమూర్తులు, హస్తకళలు

లోకవసిద్ధిని పొందాయి

శిల్పకారులు మాత్రం

నంఘములో 4 పేక్షితులు, అనాదరణపొందిన వారే 28

06 పొగాకు వుట్టేదీ, 'వెరిగేదీ అగ్నికి బలియగుటకే- సిగరెట్‌ ల ద్వారా, వీడీల ద్వారా! అట్లని గోడాన్‌లలో తగులబడితే అంతా నష్టమే, అంతా వృథాయే! ట్ర పర్వతాల ఒడిలో పుట్టిన నదులు కొండల రొమ్ముల మీద దోగాడుట కొంత దూరమే, కొద్ది కాలమే; | పల్దాల ఆకర్షణచే (క్రిందికి దిగివస్తాయి ముగ్ధతను, పరిళుద్ధతను కోల్పోయి పతితటే కాకుండా, కలుషితలూకొతాయి 908 కాల పేటికలో చరిత శయనిస్తుంది ఎప్పుడో మేల్కొని మూగకంఠాన్ని విప్పుతుంది మధ్యలో కొన్ని శతాద్దాలే గడువ వచ్చును పున్తక పేటికలో ముద్రణై ఉంచబడితే వర్తమాన వైభవోత్సవాలు అనేక వదేశాల్లో, అందరికీ సులభముగా లభ్యమగుతాయి

29

ఫ్రం

17 సం. ల జర్మన్‌ యువకుడు వీకర్‌ వెంబిల్‌డన్‌ బెన్నీస్‌ ఫైెనల్ఫు ఆడుచున్నప్పుడు మూడు కోట్ట మందైనా టి.వీ. లో చూచియుంటారు అని ఆంచనా వేశారు

వీకర్‌ గెలిచాడు

ఒక జర్మన్‌ ఆ పోటీలో గెలుచుట అదే తొలిసారి (ప్రభుత్వము జాతీయ సెలవు

దినముగా (పకటించింది, ఆనందాన్ని చూపారు! 100

కొరియాలో ఏషియా క్రీడలలో

నాలుగు సువర్ణ పథకాలను పొందిన

వి. టి. ఉషా కు ఎంత ఘనమైన

స్వాగతాలు ఢిల్లీలో, తిరవనంత పురములో; (వెనీడెంటు, (వధాన మంతి

అభినందించారు, ఆతిథ్య మిచ్చారు!

101

కేరళ [వభుత్వము

తి లతల రూపాయలు, ఒక కారు

ఉషకు బహూకరించారు

కోచ్‌ నంబియారుకు లక్ష రూపాయలు ఇచ్చారు పరుగుల రాణి యని

న్వర్ణ హరిణ మని వ్యతికలు (ప్రశంసించాయి

30

102 ఒక్కరా(తిలో, ఒక్కాక్క- తార గగనాన్నంతా, వెలుగుతో నింవి (పసిద్ధిని పొందుతుంది జాతికి కావాలి ఒక హీరో జనులను ఉత్తే జపరచడానికి చందుడు కావాలి నముదదునికి పెల్లుబకడానికి. హీరో ఒక సంకేతము ఆనందానికి, గర్వానికి జాతి కేంద్రబిందువు! 1038 హీరోలను వారి పేర్ణ వెనుక నున్న జన ఉత్సాహ తరంగాలను, గర్వ(ప్రభంజనాలను తలచినప్పుడు అ[వయత్నముగానే నా కన్నులు చెమ్మగిల్టుకాయి 104 చురుకైన ఆంధ్రులు సినిమారంగములో రాణించినంత క్రీడా రంగములో పల రాణించుట లేదు! దేశవ్యాప్త క్యాతిని పొందుట లేదు. వ్‌ శ్రీడలో దిట్ట ఆంధ్రుడు 1 మళ్లిపూల తెలుగు తల్లి దీర్ధముగ ఈ విషయమే ఆలోచించాలె తెలుగు తలల ఆమె అక్షింతలు చల్లాలె!

31

105

విశ్వ[క్రీడలలో వెయిట్‌ లిస్టింగ్‌

ముఖ్యమైనదే, లోహపు కడ్డీలు ఎత్తాలె.

మన సినిమాలలో కూడ ఇది ఉన్నది.

(వేయసులను గాలిలోనికి ఎత్తి

సరసాలాడుట చూస్తూనే ఉన్నాము.

తెలుగు సినిమాలలో ఇండులో

ఎపరికి బహుమాన స్వర్ణ పథకము?

ఫిలిం ఛాంబరు ఈ పోటీ జరుపవచ్చునుగదా |

106

తెలుగు సాహిత్య (క్రీడలలో

నాకు కోచ్‌ లేడు, గైడ్‌ లేడు.

(రోణుడు లేడు, భీమ్మడు లేడు.

నా (శ్రీడాస్థలములో

నా బంతుల ఆటలు నేను ఆడుతాను.

(శద్ధగలవారు, తీరికయున్న వారు

ఎవరై నా చూడకపోళారా అనే నమ్మకము 1

107

నా భావాలు

“నిన్నల శవాలకు కప్పే 'కాఫిన్‌లు కావ

“రేవ ల భుజాలను కప్పే ఉత్తరీయాలే! 32

108 పాత కాలాల పాత పోకడల ఫొంతకు పోవు “నిన్న'*లవైవు లాగేవి కావు, రేపులవంక [(లొసేవే. మేము కొలిచేది (ప్రభాత సూర్వ్యుడినే 1 శుక్ట విదియ చంద్రుడినే ! వచ్చే శతాబ్ద దుర్గముమీద ఎగిరే పతాకము భవిష్యత్తు పవనాలకే ఎగిరేది 109 నా భావాల కీర్తనలు “నిన్నోల శృశానయా(తకు ఉద్దేశింపలేదు. +ర్రేష్ట్రల 'పెండ్డి 'పేశంటాలలో పాడేవి. ఆనందబై రవి తిల్దానాలలో నృత్యము చేసేవి. 10 హృదయవాంచే అధరములపై ఆశీస్సుగ విరిసేది. ఆ్యగహమే అభిశాపమై ఊరికేది హృదయ మర్మాలే అధరముల గుండా ఎగిరేవి నయనాలలో మెరిసేవి. 33

కేశ!

వనము చిగురు టాకుల చీరతో

పలు వన్నెల మొగ్గల నగలతో

వుష్ప పరిమళాలతో, సువాననలతొ పక్షి పలుకుల నవ్వులతో కోభాయమానముగ ఉండినది.

చూచి మెచ్చే తోటమాలి పనాంతరము వెడలెను. 112

ఆకులు రాల వనము నగ్నమై నిలిచెను కోకిల మూగ కాగా నీరవ మాయెను. చలిగాలులు వీవ మొద్దుబారిపోయెను లేత ఎండల ఆమని మంచుల గుండా తొంగిచూచి ఉల్లాన రహితముగ ఉన్న వనాన్ని వలుకరించ వెడలెను.

కతి

వర్షము రాక

మబ్బుల ద్వారా వాగ్జానముల వంవి తుంపరల ద్వారా ఊరడించి మరలా వస్తానులే అని నన్న ఎండలతో నవ్వుచు వెడలిపోయెను,

34

కేశ వరదల్లో పంట పొలాలు మడుగులై తామరలును కలువలును పూస్తే చూచేవారికి అందముగ ఉండవచ్చు రైతుకు మాతం కడుపు తరుక్కుపోతుంది! 115 తోటతల్లి పువ్వును పొదరింటిలో దాచింది పువ్వు వేకువనే [పణయ విహ్వలయై నౌరభ నందేశముల పవనములద్వారా పంవింది. భమరము ఊలలతో పుష్పమును కలిసింది అభిసారముల గుట్టు తల్దికి తెలియకనే పోయింది 116 “కు ఉదయము వస్తానన్నా వుగదూ, వస్తున్నావా!" “వస్తు న్నాను “ఒంటరిగానా ఇతర స్నే పాతులతో కూడానా ఒంటరిగా వస్తే, తుంటరి చనులు చేస్తావని సంశయము “కుంటరివనులు ఏమున్న విలే, సుందరీమణుల దర్శనాలు, నల్హాపాలు" ఏకాంతములోనే గదా ఆనంద దాయకాలు, “అట్టాగా కా

ఏ5

శే?

అంబరము మేఘాచ్చన్నమై ఉండెను

మేఘ గవాక్షముగుండా నూర్యకిరణము

తొంగి చూచింది.

నదులు రోమాంచితముళై పారుచుండెను

వృతళాఖలు హరక్షనృత్యముల చేయుచుండెను

పక్షులు మాము తడిసిన రెక్టలతో

ముడుచుకొని వణకుచుండెను.

18

విహంగము ఎత్తునుండే

ఎరను కనుగొనును.

నౌధ గవాక్ష వీ్షణాలతో

జనులు, వాహనాలు చిన్నవిగ కనబడును

ద్వార గవాక్ష వీక్షణలతో

ఏకాంత శృగారలీలలు కనబడును.

కే1ే0

మబ్బులు చీలికల్తై

నల్టగుడ్డలు కవ్ప్చిన శవాల వఠె

వెడలుచున్నాయి.

దిగంతాల శ్మశాన భూములకు

సమర వీర శవాలను

వాయు వాహక్టులు మోసుకుపోతున్నారు | 36

120 కురిసి కురిసి ఆలసి అలసి అలత తీర్చుకొని జల్బు జల్లుగా తురుస్తున్నది వాన ఎండా వానా దాగుడుమూతలు ఆడుచున్నవి శేవ్లైషే మబ్బుల చాటున వెన్నెల ర్యాతితో సరసాలాడుతూంది హఠాత్తుగా మబ్బులు దట్టముగా ముసిరాయి నరసాలలో పొలయలుక వళి కాన్పించింది వర్షము కురిసింది పొలయలుక ముగిసింది సరసాలు కొనసాగాయి. 122 నగ్నంగా ఉన్న నక్షత్రాలు మబ్బు 'పేలకలతో నాట్యం చేస్తున్నాయి. కాబరే తారామణులవళ మసనకలుగా ఉన్న వన్నెలరేయిలో కైవుతో ఎగురుచుండినాయి. 37

12కి

రెడ్డల్లో సినిమా హీరోలు లేరు

హీరోయిన్నులు లేరు.

ఆది సరానరిగానే యున్నది.

కమ్మవారిలో హీరోలు చాలమంది ఉన్నారు

హీరోయిన్నులు లేరేమని అడిగింది.

ఆఅందములో తక్కువైన వారు కారే!

మందహాసాలు చిలకలేరా ?

కన్నీరు కార్చలేరా ?

ఈ లోటుతీర్చుటకు ఒక విచారణ

నంభూన్ని వేయకూడదా ?

కమిటీని వేస్తే, ఇది రెండు కులములకే చెందిందని

రిట్‌ వీటిషన్‌ వడవచ్చు

అంటాడేమో రామారావు !

1నిశ్న

కంటకాలకథ, (ప్రనూనాల యతథార్థమెైనది

ఉద్యాన రహస్యాలు అంచరికీ తెలిసే వృత్తాంతాళై నవి.

ఢి్టీ వదంతులు హైదరాబాదు నిజాలయ్యాయి

రామాయణ సీతావహరణాలు,

భారత దాయాది తగాదాలు,

పురాణ గాథలే కావ,

(గౌమాల్లో సామాన్య వాస్తవా లయాయి! 36

కేక చాలా యేళ్ల తర్వాత, లక్నోకు వెడలగా పాతన్మృతులు సాకఇాత్క్యారము లైైనాయి, పాతన్వషప్నాలు నజీవము కరైనాయి. సం(పదాయాలు మిగిలే ఉన్నాయి. కొన్ని పాతవి మార్చులు పొంది నూతన తరూపములు పౌందాయి. 126 శుక్ర తారకు నరితూగు ముఖమువై ముసుగుతొలగ కవిత యొనది. అధరాల స్మితము పల్టవింప కవిత యైనది. నయనాలలో కటాక్షము నర్తిల్ల కవిత యెనది. సౌందర్యము న్వప్నాలలో పలుకరింప కవిత యైనది. హృదయము ఏకాంతమున కంపింప కవిత యెనది.

39

127

పేద్ద వేరైనా, నము(్రాలు

కళిసే ఉన్నవి.

భూఖండాలు విడివడి ఉన్నాయి.

ఖండాలలో ఎల్లలు గీసి, దేశాలు నిర్మించారు

దేశాలను (ప్రదేశాలుగ విభజించారు

సమ్ముదాల కున్న ఐకమత్యం

భూమికి లేదు.

128

ఎన్నికలలో వదంతులు వాస్తవా లయ్యాయి.

నిశ్చయాలు అనత్యా లయ్యాయి.

నిజా లనుకొన్నవి కోరిక లయ్యాయి.

అపజయాలు భావికి వాగ్దానా లయ్యాయి.

అవజయాలు కాశ్వుత పతన సోపానా లయ్యాయి.

అపజయాలు సానుభూతి సౌధ సోపానా లయ్యాయి.

129

రాజకీయాల్లో అపజయాలు

ఎన్నో మాయావేషాలతొ వస్తుంటాయి

నాయకులు రాజకీయాల్టో

అనేక చావ్చలు చస్తుంటారు, లేస్తుంటారు 6

180 రాజకీయాల్లో శాశ్యుత శత్రువులు లేరు కాళ్వత మి(త్రులు లేరు+ అన్నీ తాత్కాలిక కౌగలింతలే తాత్కాలిక గొంతు కోతలే! కేత1 రామారావు మొదటి ముఖ్యమంత్రి కాడు కడపటి వాడు కాడు. ఆయన వెనుకవరున చాలామంది నిలబడే యున్నారు- ఉన్నంత కాలము శాశ్వతమని (భమిస్తుంటారు! 18న రాజకీయ చతురంగములో ఒకటి తర్వాత మరొకటి కదులుతుంది కొన్ని ముందుకు నడుస్తాయి కొన్ని వెనుకకు కూడ తగ్గతుంటాయి కొన్ని అన్ని వైపుల దొర్హతుంటాయి రాజు బందీ కాకుండా సంరక్షించుకొంటారు.

శశ

కేతకి రాజకీయాలను చదరంగ ముతోనో నాటకరంగముతోనో పోల్చుకుంటే సరిపోతుంది. అంతా తాత్కాలికమే, అంతా మే! న! అంచులలో అలజడిగా ఉన్నా సముద్రము కాంతముగానే ఉంటుంది కానీ, ఎన్నిటినో గర్భంలో దాచుకొనే ఉంటుంది ఎన్నో కొండలు, తెలాలు, ఖనిజాలు, ఎన్నో జంతువులు ! శివుడు కంఠమున మాత్రము నీల వర్ణము వాడైతే సౌగరుడు దేహమంతా నీల వర్డుడే | ఎన్ని గరళకాల (యొంగిన వాడో అందులకే సదా రొద చేస్తుంటాడు ! 135 నా కాళ్ళ ఆంధ్రదేశపు మట్టిమీదే కళ్ళు భారత గిరి శిఖరాలమీదే మనస్సు విశాల విశ్వ వీథులమీదే తీ2

186 మన దేశపు సాంఘిక వ్యవహారములను చూచి గతమున ౩ ఎందుకో నేను నంతువ్ది పొందజాలకున్నాను. వర్తమానమున్న విశ్వాన మున్నదిం తుషారములో కన్పించే సౌందర్యముగ భవిష్యత్తు నన్ను అహ్హాదవరుస్తున్నది, ఆహ్వానిస్తున్నది! 187 తినని ఆహారముల చేతను తినే మంచులమీదను మనుచున్నది జీపన మయూరము, మరణ మేఘాల భాయల (కింద నాట్యము చేయుచున్నది. 138 జీవన చషకములో మదిరను తరిగిపోవుచున్నది. ఇన్నాష్టగా తలశకైపు ఎక్కించు చుండిన మదిర మకరందము పలుచబడుచున్న ది. 180 సమన్త వురాణ శాస్త్ర మథనములో లభ్యమయ్యే నవనీతామృతము (శ్రీరామచంద్రుడు, థ్రీకృష్ణుడు!

కం

1శ0

ఒక్కొాక్య విడ్కోలులో ఒక్కొక్క నిట్టూర్పు

ఆత్మీయ వరిమళముల దట్టము చేయుచున్నవి

నిట్టార్పుల వేడిమి వలన

పహృదయభారము హెచ్చుచున్నది.

యేశ్లగే

నాకు నేను చేసిన వాగ్దానాలు పెక్కు

నెరవేరినవి కొద్ది, నెరవేరనివి మెండు

క్‌డ్దిలోనే నిట్టూర్పుల సంచి కాకి అయినది

అన్నీ నెరవేరి యుంబే, నిట్టూర్పుల వేడి తగ్గి

యుండేది 1

14ని

నెరవేరిన కోర్కె ల కన్న

నెరవేరనివే మధురతరములు

అవే కల్పన అయ్యేవి, భావి ఆకాంత్న లయ్యేవి,

కశత

సహజముగా 'పాప్తించిన పజ్ఞలు

శ ప్‌ో న

సంపాయించిన పాండిత్య వతిభలు

ఆయన వ్యర్థముగా వమ్ము చేసి పోయాడు

పొందింది చాలా, ఇచ్చిపోయింది తక్కువ |! ట్‌త

య! పర్ష్మ వాగ్దానాలు చాలా తుంపరలు, మెరుపులు చాలా వర్షము తక్కువ, కురిసినా సము[ద్రముమీదే ! క ఉన్న దానిని పెంచేవారు కొందరు ఉన్న దాని కన్నా ఇచ్చేవారు కొందరు ఉన్నదానిని వెదచల్లి పోయేవారు కొందరు లేనిదానిని వుట్టించి, పంచి వెప్టేవారు కొందరు కేశ6 మెగిల్చింది ఎట్టా ఖర్చు అగునో ఊహించలేము సక్రమముగనే వినియోగవడునని నన్ముకము లేదు. అది ఎవరికి దక్కుతుందో ఏ వ్యసనముల (పోళ్స్చాహిస్తుందో ఏ వడక్రమార్గముల మాయమగుతుందో ఊహించలేము. శ? థ్రీ రామకృష్ణ వపరమహంన ఆధ్యాత్మికముగా మహోన్నతుడు హిమాద్రులతో నమానుడు థ్రీ వివేకానంద (ప్రవహించే గంగానదితో సమానుడు. రామకృష్ణ మిషన్‌ను స్థాపించి (ప్రమాదాలకు గురియైన కుటీరాలకు దిగివచ్చి, అభయమొసంగినాడు!

గర్‌

148

మఠము శిక్షణ నొనగేది

నివసించేది, నేర్చేది,

మ్‌షన్‌ వాడలకు చనేది,

సంకటములలో రవణ నొనగేది,

ఆదుకొనేది.

140

నేను ఒంటరి వాడను కాను.

వెనుక జన్మాంతర నంస్కారమున్న దేమో |! వారసత్వము కొంత (ప్రాన్తీంచిందేమో చూచినది, విన్నది, చదివినది,

కల్పనలు, ఆలోచనలు అన్నీ నన్ను మలిచాయి. 150

పూర్వీకులు మలచి వదలిన సంన్కృృతికి, కళాసొభాగ్యానికి నేను వారసుడను, వారు విడిచిన విడిది నుండి నేను సాగించవచ్చు నా ముందు (ప్రయాణాన్ని ! |! కొంత విజ్ఞానాన్ని పూర్వుజులు భుజాలవై ఎక్కీ నంపాదించుకొంటాను. కొంత స్వంత (ప్రయత్నముతో ఆర్థించుకొంటాను అఆ ఇ ఈ లతోనే (పాఠరంభము కావాలి నా విద్యాభ్యానము |

తేది

శేరు (పాచీనకాలములో రాజ కుమారులకు శస్త్రవిద్య బాగా నేర్పేవారు. కాస్త్ర విద్య వారికి అక్క-రలేదు. విలువిద్యే కానీ వేదవిద్య కాదు. బాణాటలే కాని కావ్యాలు కాదు. కేర్‌తి దేవయాని మసలింది మనసు లోని. మర్మములతో కచుడు మెలిగింది మమతలతో అపకటితములే వారి గుప్త (ప్రణయ భాషలు వీడ్కోలు నమయాన దేవయాని దాచలేక పోయింది మనసులోని మర్మముల, కడకు మర్మమే శాపమైనది మమత ఆశీర్వాద వర మైనది. 154 దారుణ అగ్ని దాణములతో చెలరేగిన రోహిణి సింధు తరంగములే శీతల వాయువృల చందనము పూకాయి. వృషశాఖలే వింజామరలు వీచాయి.

త

155

సోహం అంటారు అచ్వ్వైతవాదులు.

దాహం అంటారు

నాలుక లెండిన (ప్రజలు,

దాసోహం అంటారు

నియుతల వద్ద డీన (వజలు.

కర్‌ 3

కొన్ని సాహిత్య రత్నాలు

మన అదృష్టము కొద్దీ

శతాద్దాల తిమిరాలలో వెలుగును చూడక

ఎచ్చటనో దాగియుండి

పభ తరుణములో పలుగును చూస్తాయి.

రామపాదస్పర్శచే అహల్యల వలె.

ఈ శతాబ్దిలో భాసుని నాటకాలు

అన్నమయ్య కీర్తనలు వెలుగును చూళాయి!

157

ఇంకా దొరకవలసిన

రత్నాలు చాలా ఉన్నాయి-

ఎర్రన రామాయణము,

శ్రీనాథుని తొలి కావ్యాలు,

ఎచ్చుటో ఏ చీకట్టలో దాగియన్నవో !

అసలే కాలసర్పమునకు ఎరయెనవో ! శీలి

150 రామరాజ భూషబుని విప్‌ధ వ్మకియ పద్యాలు అన్నమయ్య మిగిలిన కీర్తనలు ఇంకా ఎన్నో ఎన్నో విలువ గల పద్య రత్నాలు గతకాల తరంగ తెమింగలాలు కడుపున పెట్టుకున్నవేమో ! 159 గతము కొన్ని రహస్యాలను కొన్ని ఇంగితాల ద్వారా తెలుపుచునే ఉన్నది. లభ్యమైనది యథార్థమే లభ్యము కానిది ఎంతో, ఎంత విలువైనదో 1 160 ఆ విధి వక్రించిన వాని హృదయ వనమును ఏమి చేసిందో చూడు తెల్ల గులాబీలు వ్మర్రబడినను వాననల వీడుట లేదు. 161 నా జ్ఞాపకాలలో ఎందరో చం్యద్రముఖులు చారుకేశినులు చతుర భాషిణులు విహరిందుచునే ఉన్నారు చూడని న్వప్నాల కన్న _ చూచిన జ్ఞాసకాలే నాకు (వియాలు ! జరి

162 అందాల వందడికిలో ఎల్మప్రాయము వికసింవ కోరుతుంది యౌవన మండపములో సౌందర్యము రాణింపకోరుతుంది. 1638 వివేకవంతులు నిన్ను చారుభాషిణి అంటారు. నీ ముఖ కాంతి శుుకదీవ్లి అంటారు. నీ వేణీభరమును అమావాన్య నిశి అంటారు. సీ కటాక్షములను సౌదామినీ దీప్తు లంటారు సీవు మాత్రము నీ మౌనము(ద్రను విడనాడపు సీ షహానమే నీకు కవచము | 64 యావన సౌందర్యానికి సంఘములో ఎన్ని పరీక్షలు ! ఎన్ని చ్రమాదాలు | చూచి చూడనట్టు తొాలగిపోతూ ఉండాలి. 65 చూచే చేష్టలకు, వినే మాటలకు ఆ్మగహించి దూషణలకు దిగితే (ప్రమాదము హెచ్చాగుతుంది కొంత అంధత్వము, కొంత బధిరత్వము వహించుటే మేలు!

50

166 యువకుల మాటలలో క్‌ంత హర్షము, కొంత (పశంన కొంత మెప్పుదల, కొంత కోరిక దాగి యున్నాయి. ఎంత చెడ్దో, అంత మంచి కూడా కలినియున్న దేమో 1 విచక్షణ కొరవడిన వయస్సు మాటలని మిన్న కుండుట మెరుగేమో ? 167 నీ అందము వారి డెందపు టద్దములో ,పతిబింబించి రెట్టింపు అగుతుంది, వసంత (ప్రస్తుతితో, వనము నవ్వినట్లుగా ఉంటుంది. 168 మన కీల్పనా జగత్తు మనదే, మన సొంతము మన బుద్ధి కౌళల్యాల లతవై వికసించే (వనూనము కల్పన |! కౌశల్యము సానరాయి, నూరగ కల్పనను మరింత పదును పరుస్తుంది వినియోగించకున్న మొద్దుభారుతుంది

| ఛ/ ౮ న. న్య య

169 అంద చందాల వారు తమ సౌందర్య విలాసాలను చూపాలని కోర్తారు మందిలో ఎవరో ఒకరు గమనించి మెచ్చుక'నేవారో, నంతోషపడేవారో ఉండకుందురా అని విశ్వాసము !

170

ధ్వని _పతిధ్వనిని కోరినట్టు

రూవు (ప్రతిరూపును కోరినట్టు సౌందర్యము, నిపుణత

మౌన |పశంననో, హర్షాన్నో అ పేక్షిస్తుంది 'పతిఫలము కోరని మనోరథమే!

క71

ప్రశంసించే నయనాలు?

స్పందించే హృదయాలు

కరువెనవా ఈ దినాలలో ?

వాంఛా రహితముక్లై ఉండాలి

(పశంనలు, స్పందనలు.

52

172

ముషాయిరా మెచ్చుకోళ్ళు

(పోళ్ళాహ కరములు.

వసంత కలకూజితాలు,

కవి సమ్మేళన మౌనాలు

ఉదాసీనతా నూచకాలు.

"హేమంత కోకిల రవములు.

న.

ఉచితమైన (వశంస

నభ్యతా లక్షణము,

సభా మర్యాద

ఎందులకో కొరబడినది మన పేద గుండెలలో |

శే 74

బయటి విష్ణవాలకన్న

మన హృదయసీమల్లో నే

సరళ విష్టవాలు రావాలి.

సంప్రదాయాల పట్టు నడలాలి

భావయుక్త మందహాసాలు చిగిర్భాలి.

75

ఆకాంక్షకు సొనరాయి త్యాగము

శ్లో భరితమైనా త్యాగములో

తెలియరాని సంకుష్టి దాగియున్నది

ఆదర్శము సౌరభాన్ని వెదజల్టుతుంది* 53

176 కృత్తిక ఏండలలో కనకాంబరాలతో వీధులలో విహరిస్తే డాంబిక ఉన్మాదమా అని తోస్తుంది. ఒడలు మాడుతుంది. క్షే77 సాహన సాహిత్య సంస్కర్త (తివురనేని రామస్వామి 80 వ్‌ళ్ళ (కిందట పురాణాలను విమర్శించాడు అతని అడుగుజాడలలో పోతే చాలదు, వదలిన జాడల నుండి ముందుకు సాగాలి! క్షే76 ఒకరి అడుగుజాడలలో పోవ్సట తేలిక పని మన నైవుణ్యం సున్న, కాకని అంచులకు, చేరని తీరాలకు ఒడుదుడుకులను ఎదుర్కొంటూ సాగాలి మన, _[పయాణం!

54

శ79 రామస్వామినాటి సంస్యూరణాభిలా ప నేడు లోపించిందా * మరొక దిశకు మళ్ళిందా ? వెనకడుగు వేసిందా? నాటి నిప్పుకు వేడి తగ్గిందా? "సెగలు సంఘాన్ని ఉడికించుట లేదే కొలిమి ఆడుచునే యున్నది, చలిమిని చూవుచునే యున్నది, 180 వికము, నెమలి ఎట్టనో వనంత వర్ష రుతువులతో వియ్యము పొందాయి శరదృతువు హంనలతో నేస్తము నెరపింది ఇతర రుతువులు విహంగబంధు వంచితులా ణి 181 సంగితమున పీఠాలు వేళాయి నెమలి, కోకిల స షడ్డమమునకు నెమలి కేక ప్రతీక వ పంచమమునకు కోకిల కూత సపలు కీలక స్థానమును అధిష్టించాయి రాణులవథి అమిరాయి రిగధమని స్థాయిని మార్చుతూంటాయి దాసీలవల కూర్చుని ఉంటాయి అందువలననే జన్యరాగాలు పుట్టాయి. సప లకు మార్పులు లేవు

5్‌5

1822 72 మేళక రలు అశేష జన్యరాగాలు మాప్పలలోనే మార్చుల లేమిలోనే ఉత్పన్న మయ్యాయి. భిన్న రాగ సంవదను మనకు (ప్రదత్తము చేశాయి. 188 కొన్ని జిల్లాల్లో పెద్దలను “సీవు' అని అంటారు కొన్ని జిల్లాల్లో చిన్నలను “మీర అని అంటారు 'నీవులో తక్కువ పరుచుట ఏమీ లేదు. స్నేహితులలో 'సీవు'లో ఉన్న సామీవ్యము, ఆత్మీయతలు “మీర, *తమరు"లలో లేవ. 184 మేడ" కన్న “తమరు” పెద్ద అంతస్తు “నీవు కన్న తక్కువ అంతస్తు తెలుగులో లేదు బెంగాలీలో ఉన్నది ఎక్కువ ఆత్మీయతను చ్రూచ్వే; తులు కీ కొర్చిష్ష్‌ తుమి క్షీ క్‌ర్చా ఆపని క్రీ కౌర్చేన్‌!

56

185 పయస్సుతో నిమిత్తము లేకుండా బెంగాలీ దంపతులు తుమి (నీవు) నే వాడ్తారు. సమానమైన పతివత్తి తెలుగులో భర్తలు '*నీ వని భార్యలు “వ్పీ'రని సంబోధిస్తారు సమాన హక్కు-ల వారు ఈ వ్యత్వాసానికి ఏమంటారు ? 186 మి భార్యను మీరు ఎలా పిలుస్తారు ? అని అడిగాను ఒక స్నేహిళుణ్ణి మీరే అడగండి ఆమెను అని అన్నాడు | ఆమెను అడిగాను; మిన్నకుండి నవ్వింది. కురుచయైన వ్‌లుప వేరు ఉంటాయి గదా అని పిలువు పేరును చెప్పాడు మీరు ఎట్లా విలుస్రారు? అని ఆమెను నేను అడగలేదు. 187 మీ భార్య మిమ్ము "పేరుతో పిలుస్తుందా! అని అడిగాను ఒక మి(త్రుణ్ణి ఆయన నవ్వుతూ అన్నాడు: “పేరుతోనే కాదు "పేరు పెట్టి పిలుస్తుంది (చివాట్లు వెడుతుంది)” 5/7

185 ఊర్ల వేర్లు, ఇంటి వేద్డ పరిశోధన చేసేవారు దంపతులు ఏయే జిల్లాలలో ఏయే కులాలలో ఎట్టా పిలుస్తారో, పిలుచుకుంటారో పరిశోధన జరివిస్తే సొంపుగానే ఉంటుంది తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము చేపట్టవచ్చు ఈ (ప్రాజెక్టును, యు. జి. సి, |గాంటుతో | 189 కోటలో నున్న వారు. నగర వాసులను చూచి జఊూలిపొందారు శత్రుప్పలు దాడిచేస్తే ఏమి చేయగలరని. శత్రువులు వచ్చారు, కోటను ముట్టడించారు, కోటలోని వారిని పట్టుకొన్నారు, హింసించారు నగరవాసుల జోలికి పోలేదు. 1900 త్యాగయ్య, గాంధి (వసిద్ధ రామభక్తులు, ఇద్దరూ పుష్య బహుళ పంచమ్సినాజే న్వర్గవాసు లయ్యారు. 1948 బడ్జెటులో, మ్మదాసు ఆర్థిక మంత్రిగా ఈ విషయాన్ని (పస్తావిన్తూ త్యాగరాజు దక్షిణ భారతదేశములో పుట్టిన వారిలో నర్వోత్కృవ్టు డన్నాను.

5్‌8

క్షే నంగీత జ్ఞాన విహీనులకు మోతముగలదా అన్నాడు త్యాగరాజు, పెద్ద దెబ్బే! సంగీతాన్ని అనుభవించిన వారికి ఆ తన్మయత్వము, ఆనందము మరెందు _ప్రావ్షమను అర్థమే. 1902 నరన్వతి అంకములో పేణ

న సి - కృష్ణుని కరములో వేణుష్ప అమర్చి, సంగీత (ప్రాశస్త్యాన్ని కొండకు ఎతారు మన "పెద్దలు శే98 ఈశ్యారుని నటరాజని కృష్ణుని నటవరుడని చి (తించినవి కావ్యాలు నంగీతపు విస్తరింపే నాట్యము, నటన కంఠముతో అంగములు (కుతి కలుపుట 1941 జో కొట్టు మాటలు పిల్లల, దేవుళ్ళ, వెళవపడుల అలరించేవి,

69

195

కొన్ని మం (తములకు

గొప్పళ కి యున్నదని అంటారు.

అది నా అనుభవమునకు రాలేదు.

సంగీతమునకు

గొప్ప (ప్రభావ మున్నదని

నా అనుభవములో తెలిసిందే !

196

(శ్రీకృష్ణుడు రెండింటికి ప్రసిద్ధుడు;

భగవద్గీత, వేణునాదము!

భగవద్గీత వేదాంత (గంథమైనది

ధర్మ (గ్రంథమైనది

వేణునాదము కళయైనది

సంగీతానికి సంకేతమైనది

సమ్మోహనాస్త్రుమైనది

197

రుజువు చేయవలసిన సిద్ధాంత స్మూతము

యువకుడు,

రుజువైన సిద్దాంతము వృద్ధుడు! 60

1986

సంప్రదాయము శిథిలమై

జీర్ణ పర్ణముల వలెరాల

నవీనత పల్లవించినది.

నవీనతలో నవజీవ మున్నది.

హపాతసీసాను కొత్త సారాయితో నింవినది.

199

(కొత్తదనపు తామరవువ్వు (క్రింద

నిడివియైన పాత తామర తూడు ఉన్నది

నీళ్టలో తూడు కనబడదు

శి00

నీళ్ళవై పువ్వు కనబడుతుంది

పాత 'నిన్న*ల వరదా వెనుక దాగింది

కొత్తను ముందుకు నెట్టింది

అందరి అంగీకారముతోనే కొత్త నిలబడింది

ఇది కూడ పరదా వెనుక చేరి

కొత్త కొత్తను ముందుకు నెట్టవచ్చును.

వి01

బాగా అలరించిన

చక్కనైన పాటను నేర్చి

చులకన చేసే బదులు

నేర్వకుండు టే మరుగు

ఎప్పుడైనా విని ఆనంద పడవచ్చును. 61

ని0ని

నేర్చిన పాట

ఇంటిలో పనిక త్తె, భార్య.

నేర్వని పాట

అతిలోక సుందరి, (వేయని!

ని0కి

సంగీత సాహిత్యములలో ఏది మిన్న? నాట్యములో నాటకములో ఏది మెరుగు? అను మీమాంస

వారి వారి చిత్తపవృత్తలమీద

మనో వికాసాల మీద ఆధారపడును. ని04

ఆంతర్జాతీయ ఆటల పోటీలలో గెలిచినవాడే గెలుస్తుంటే (ప్రగతి లేదన్నమాట. గెలిచినవాడు వై ఏడు ఓడితే

ఇంకొకడు ముందుకు వచ్చినాడన్న మాట గెలుపుల పొదులోనే ఓటములు పెరగాలి. 205 రాజకీయ పదవి

ఒకడికి ఎట్టా వచ్చిందో కన్న

వదవి నుండి ఎట్టా ఊడి పడాడో

య తెలుసుకొంటేనే వినోదపు! 62

206

కన్నీరు ఎక్కువ కార్చేవారు ఆడవారు

మాటల్లో ఎక్కువ సవ్వేవారూ అడవారేనా ?

కాచణము ఏమని చెప్తారో జీవళాస్తుజ్ఞాలు

ఈ వ్యత్యాసానికి కారణాలు ఏమిటో |!

2౮07

వివాహ (వమాణాలు

యావజ్జీవ దాంవత్యాన్ని అపేక్షస్తాయిం

కాని విడిపడ్డ దంపతులు, విడాకులు

పిరివిగానే ఉంటాయి.

కాలానుగుణ్యంగా |

(సమాణాల నరిదిద్ద కూడదా ?

208

దేశములో విభిన్మత్వాలు అధికము

మతాలు, భాషలు, సంప్రదాయాలు వేరే వేరే

చీల్చే సామ్యగి ఎక్కువ

కట్టివే సే, అతికించే సామ్యగి తక్కువ

ఆతికించే జిగురు, బంధింళే దారాలు

అన్వేషంయక్రాటల్ల మ్‌ క టే కాపా వో య్‌. ॥ [ప వ

రీ,

మ నం. స య. _ వో న

ని౦0€ శకేయ్యద్రను బలహీనపడితే భేద భావాలు తల ఎత్తుక్‌ ని పురివిప్పుతాయి శ క్రిమంత మైన కేంద్రము అతికించే జిగురు. నయాన, భయాన తప్పిపోకుండా ఆవృలమందను దొడ్డిలో ఉంచాలి గదా | నేం యౌవన వసంతములో మందమారుతాల జ్యోత్స్నావిహారులకు గీతగోవిదం సంగీతము వినివించమం టే భజగోవిందం వేదాంతము వినిపిస్తున్నావే? ఎంత అనౌచిత్యము!] ఎంత విచక్షణా రాహిత్యము!

266 /౪

64

నయా దనాన ము. న్‌్‌ ర్స్‌ బం మ. . ం + | నం కూ నటట? ( టన. తగ నే. 4 న నళ. భల గాలం ఖై? శభ యా టి సగం. న. శ్‌ | కేక... | ఇని ల పష . ల ల | | ప హే. క. క కయ! క...