Telugu chaitanya ramayanamu vol ii - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఇ య. శ ౯ ॥. సన్‌ లలల ము వ . లాడు కున ననోనకాననకననానానాననమతన న ననన ననన ననన న నాననానాము నాననా నకు నానిని , / నోర నా. య. న బ్‌ జ ల్లి కతా టీ నాడో ల ॥ మ కా . . = | | "రీ (౮ / | ౧ కు 1 ళ్‌ సు వక్త . | ఇ] లం. | ॥ (| / ము ఖే సా... . శే లో సళ (్ట స్క ష్‌ ఖీ 4 లం (/ ఇల / స న 2 సి! గ్ల | సే ర | జ వ , | ర సంక మల్లెమాల న యం జీ | ల గి చమునసుపడి చుక్కువతో సేకరించి జ్రసం యు. ; | +... “పతే ర. ఈ పుసొన్నిసావాతాం పాన వు ల్లీ మలో (| | మం. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంఠాన్‌ ॥ |... వ. ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాన టా మ క . - చముల్లెమౌల కుటురబం స అస | ్‌్త ల షి నే ట్ర | ఇ ఖే | | గ 11. ( | స. పస ల్‌ 1. - ల్‌ ఫ్‌. టో మఖ | [ఈ బూ అం. | | న జాలీ త్‌ ల లీ నే ట్ట జుట్ట “రిల. నాలి స ఆ లా శల వైతన్యానం ఛా స. న న

శి కై 1 ( 4 జ్‌ ( షై న కనే న్‌ 1అ]) అఅ౦ి ఇ ( ష్జా శీతోత ఈ ల న్గే యు (బ్వితీయభాగము,) ( ష్‌ ) క్‌ స్టే శాన | త్త హ్‌ శన వ్‌ న్‌ న! న 11 | | ( 1 1. టే | ఘు వే. 9 ఘు (1/1 (క్త యై ః ల హా ల 1 జ్ఞానబ్రహ్మ (స వ 0ద ం న స్వామి సుందర చైతగో ్యనలా భధ న్‌ లాం

త్య స( గ 'పస్తగ్ను హ్‌ , స్ట ఇ (నా హానాదావనాయాన కయ చి న. య డడ గా గ త | సట్‌ రు (డి చెత వళ గ్య నన్నకి నన నక్ష దబ్రతన్య రామాయణవ [సమ గ స్వామి న (ద్వితీయభాగము న్షా | జెమి గుందర ) | భు! రెైనంద మె ర యయ ఎ | “సే త్‌ ళో ఈ. మం (స్తు . భళే న వ వ న న వ న క గ . వ | శ్‌ మ. . . మ న (| స య వ నా య వ వ | యై వ. . (ల థు, న వ . య. నా వ వ వ 2 న. వ. వ మ మ ర్క. ప య వ. ంం పాం స వ వ . ౮ త్‌ ళయు న ప వ యం టో ల. బలం మ. న మ. ల న న సు. మ. మ న మ న ప వ క ల. సశ మ సం చ ం ర . య) గ్ర న చ గా ు ప య (వం వర (నీనా ద న వ హలం. ల / లో ల హా. స ల ౫ లి? యాయి. చ ప వ (పర్‌ య్‌ త్స లో ల థు, ఈ ప గ. ఎ 1 2 ష్‌ | ముద్రణ : (€ . న శ్రీ ల . లక్ష్మీ గణవతి బైండి స్స నే కొవ్వూరు అంగ్‌ వర్క | లల" త్‌ | స్ట = 534 3960 న్‌ భ్‌ జం స్తా 975 హో నాం (660 [0 గ్ర ఉస్హాయ్యగ నానా లో య. (క్త డైప రా శ గ. న్‌ టా త్స న. నొవానాకల్తావనాజవనానాన లన | ఉత త్న నో గం ; గ్తా ల సమో జ్‌ నా / న్‌. ప ర భ్‌

న న | పీ మం స లో. మ. న. 1 న నో టు ల! , స న ఫ్‌ ల 1 ము సన్‌ న. గ్‌ టు న. యి. గ్‌. , ం ప న 1 టు ంం వ. వ. మ. న (హో 1ననన 1. ను పప |] న. మ పష! 1 (| స. న. వ ఎ జఅ అఫఘా నో . క వాన్‌ మురళీకృష్ణ ల భగవాన్‌ గృష్ణ 0 సుందర చైతన్యాశ్రమ

య సైగ న ఉగ. త న; నం పే స సస ౮. ట్ర లీ ల వ త వే ట్ట ౧ టి తి త స కి న్‌. | లో స్టే / వు | వ ర. గ్‌ త్‌ో ప సో. తళ ఖల మ వ! న జ! శ వ. ప ల వ లే న్య టు. స్‌ మ్‌. ట్‌ ల్‌ స టు వల్‌. నతన ట్‌ ప వస ఫి శ. ప ఇదని ల యయ హో క వ . ; న హ్‌. (గ్‌ | న త కమం ప వ. రి లీ య జ. య | స. శ. య. టక్‌ హా నయ్‌ ఏ ట్‌ ప ప వ. నం నీ సత. క మఖా! సరే. య ఎసి సమ్‌. ఇ. . చ నఖ నగ పం నఖ ఖ్‌ జ. | 1 ₹ 4 శో. వ. హం... టీ . . న . ట్‌ టి. వ. మ య . ముం (|; వ ని. వ. వ నో! సిటు గళ ల న్‌ ల .( న . న నే ఏ. | చను ఖ్‌ మ్‌ న. గా న. (= న వ గా మ స టను ఉ న్‌ శీ సా... వే ర క. న. . ల జో ఆ త అ న్‌ న. య. వ హం. స. . ప. స మ. మ న య ర్రబతారామలక్ష్మణులు

వ్‌ న స్తో . ఖా ఇ! ” అల 925 ' చ || తీ లీ ళ్‌ చూ: - | ద్దై -్‌ జ్ఞ ల్ని న్‌ 1. - | _ న వ ఖో ఖీ ల్సి న "| తా ఖీ / 7 1 ౪ శ చ క్‌ వ ము క్ట స్‌ / వ. న / స టి తి ళషచ్తు వ వే ష్ణ తా 11) స. న్‌ ॥ క్‌ ( షో శ ల్‌ వీ! క కం కే థి న స ॥ లు శ ల ధ్‌ చెప్తె హో న న బ్‌ స న (. ॥ . లు స! వ [ జ | ల పడీ శ ప 1 ణీ య్‌ స్ట ॥ జో వ. ము వ జ్‌ వ్‌ [ యే. లె వ. శ. 1 వ్‌ వ | . ప. ష్‌ మ. ఘమ. ప న . | న. చ వ న. చ వ య క్‌ టీ. న మ | ట . జ. , . న సి! | ప ప శతా (7 1 ( వ య జ మ | . గం. .... స మ . ని ఆ వ య . హు . త. య టే శే న. . వ [( ్ట. వ స యయ, వ్‌, మ... స్వామి సుందర వై.

స్థరదలయురతి శరత రల ర ఉం శప తట్ట నం! షి ష్‌ విషయనూచిక ఫ్ర గళ జీష్కింధాకాందము సంఖ్య పట | యై వరుస 23 సీతాన్వేషణలో అంగదాదులు 856 (ప్రై ళా సంఖ్య... విషయము వుట | 24 స్వయంప్రభ 87 సా శ్డ్‌ ము వనము 25 అంగదుని ప్రాయోపవేశం ర య స 1 ఇకక శన 26 సమయానికి సంపాతి సహాయం 93 త్తు స్తు 1 తొలకరి 1] 27 ఎవరు దాటుతారు? (సా స -. 2 హనుమద్దర్శనము క్‌ స్ట గ యయా ౩ ప్రభుభృత్య సమాగనుము. 11 | 28 హనుముద్వెభవము 98 శు శు 4 రామ సుగ్రీవ మైత్రి 16 | 2 హనుమంతుని మహోత్సాహం 99 | నా గర. 5 సీతమ్మ ఆభరణాలు 20 నుందరకాండము న్య యు 6 మిత్ర భాషణములు 23 త్తు 30 తొలకరి 101 స్టా 7 .వాలిసుగ్రీవుల కలహకారణము... 24 ముద క్‌ స్వ 8 సుగ్రీవుని సందేహము రం 31 సముద్రలంఘనం 105 త్త యై]. 0 వాలిసుగ్టీవుల పోరాటము శశ | 32 సాగరంపై సమిర కుమారుడు 115 మ్‌ శ్రా 10 తారాపథము 36 | 33 ఆతిథ్యాలు-అవరోధాలు 18 త్రీ క 11 వాలివథ 423 లంకాప్రవేశం 126 [ న. 13 తారా విలాపము 53 | 36 అంతఃపురంలో ఆంజనేయుడు 137 న్‌ న్‌ 14 వాలి ప్రాణాలు గాలిలో 63 | 37 రావణశాల 140 ఫ్ర ( 15 కాలమహివు 65 | 38 పానశాలలో పవనసుతుడు క! ఖు ర. 16 రావన్న కార్యంలో హనుమున్న 69 | 3 ఆంజనేయుని అంతరాలాపము 148 న న 17 కిష్కింధలో లక్ష్మణుడు 70 | 410 అశోకవన (ప్రవేశము 153 షై 18 లక్ష్మణ సుగ్రీవులు 75 | 41 సీతమ్మ దర్శనం 154 జా కి] 29 మేఘం తొలగింది-మోదం కలిగింది 77 | 42 ఆంజనేయుని ఆవేదన 156 (౧ న 20 సీతాన్వేషణము 81 43 ఆత్మదర్శనం 158 రు రు (22 రామదూత 83 | 44 అశోకవనంలో అతడే 162 (శ్వ ళా 22 ప్రయత్నాలు-ఫలితాలు 85 | 45 తృణప్రాయం 165. అ న (8 క ట్రీ (౩ ఖు ఖా లా నా మ కా నాలా హాం వా క్‌ు వానా తాననకాలనాంిరారా నాన ననా పతయ చల ర తాత తల శాల త్యరాల

సత యస్తంస్త త్రూ త్తం షష స్రయటై శ్రంషస్తు శస? టే కాగా అాణందాాణనల్‌ లా నా బదాదానాననాదానానదనానన దానిపదానడడాడా వచాను వా మ్‌ నన | 1% సు, వరుస విషయము వుట | వరుస 4 లి పంఖ్య న్‌ సంఖ్య విషయము వుట వ్షా ఇమ్హీ, 46 పడకగదికా? పాకశాలకా! 170 | 74 అమృతసందేశం 247 [0౫ యద్ర! 17 రాక్టసబోధ 172 | 75 శోకమయమైన రాముని హృదయం 248 | ళ్ళు దో స గళ 48 సీతమ్మ దీనాలాపము 174 76 హనుమాన్‌ చాలీసా 251 (మ ఇస్ర. 49 త్రిజటాస్వవ్నము 177 | 77 శ్రీ హనుమన్మంగళ హారతి 261 (ఫై | 50 స్వస్నరహస్యము 179 " క జా శు న. 51 అశోకవనంలో శోకమూర్తి 182 రయుద్రకాలడము శ న తా 52 బుద్ధిమతాం వరిస్థ్రమ్‌ 1841 78 తొలకరి 263 . కళై, 53 రమ్యమైన రామకథ 186 | 79 అసమాన బహుమానం 267 వ్యా ॥ ర్స్‌ క ౮ “సే 5్‌ఓ. సతమ్ము చెప్పిన రామకథ 188| 80 లంక విషయంలో శంక తీరాలి 269 ౧న 1 55 సంశయ విచేదనము 1901 81 కదం '(ొక్కిన కసిసేన 271. (శౌ ళ్లు! 56 రూపగుణ సౌందర్యము _ 192| 82 చల్లనివేళ వెచ్చని జ్ఞాపకాలు. 275 శా యై, | 5్‌7 ముద్దుటుంగరము -ముక్తిసాధకము 196 853 రావణసభలో రణచర్భ 278 మ య్ర్‌! 58 దివ్యదర్శనానుభూతి 199 | 84 విభీషణుని నిమలనీతి 281 ఖు మాతను తరలించే ప్రయళ్ళములో మారుతి 204 | 85 రాక్షసకొలువులో రావణుడు. 283. | ఖ్హై| న అమ్ము నుండి ఆనవాలు 207 | 86 అనుజుని ఆప్తవాక్యం 285 భ క్ష జ్య 16థ స్ట వాయుపుత్రుని వినయశీలములు 2111 87 తెగిన తీగలు 287 న (త 62 వానర వీరావేశం-వ న! శ న “వననాశం 214| 88 విభీషణ శరణాగతి 290 న ॥ జంబువూలి ; వీ ఖై లి జారిపోయాడు 219 | 89 దిక్కుతోచని దశాననుడు 301 సు '_ 6% మంత్రిపుత్రుల మర _ 2. 1 స్య అక్షకుమారుని ణం 221, 90 సాగర శరణాగతి 303 (ల్లా క ఈ హనుమది దత పరాక్రమం 224 | 91 రాక్షసగడ్డపై రామలక్ష్మణులు. 308 / యయ "67 హనుమ న త్త్తులు 226 | 92 లంకలో రామదండు 313 ఫ్‌ చు శ ర్య? 68. విభీష బ్‌ లులు 228 93 మాయలు-వుర్మాలు తశ? రా గ న విజ్ఞాననము 232 | 94 కారుచీకట్టలో కాంతిరే 319 శై. 69 లంకాదహన కారుచకట్టల్‌' కాంతింఖ 4 తా ము 234 పదలో ఆపవాక షు ధ్ర! 70 తిరుగుప్రయాణం న 95 ఆపద ఆప్తవాళ్యం 321 స్త సం! 71 అమోఘపాతివ్రత్యం 240 96 యుద్దానికి సిద్దం 32క (షూ గై 72 మధువనంలో మర్కట వివా 97 శుభారంభం 327 చ ల 78 శుభప్రదము గాలు 241 | 98 అంగద రాయభారము 329 (ఈఈ [0 244 | 99 యుడ్ద్డారంభం 330 (శ్వ స్త ననన ననన. న లాం శుంటుయథు ఈల భాషలు భ్యట్రాగ

కహ చ య యట య తం! చప న. న. రన | స్రు చ వరుస వరు జ్‌ విషయము ట్‌ ॥ మ సంఖ్య వ్రు సంఖ్య విషయము పుట ను వ. 100 తిమిరంలో సమరం 332 |129 భయంకర సమరం డ్తషే2 షు ళ్‌ 101 నాగపొాళ బంధం 333 |130 ఇంద్రజిత్తు వధ తత | స్తా ౩౫|| గ 102 కన్నీటి కడలిలో ఆశానౌక 336 (131 వినాశకాలం-విపరీత ధోరణి 416 ల్‌ షా 103 ధూ(న్రూస్షుడు ధూళిపాలు 340 (132 లంకంతా భీభత్సం, భయానకం 419 ఖు ళు 104 అంగదుని అద్భుతాలు 344 1133 రణరంగంలో రావణుడు 421 గై య 106 ప్రహస్తుని ప్రయాణం 351 1135 లక్ష్మణమూర్చ 26 శై తు 107 రామరావణ యుడ్డ్దము 355 [136 ఇంద్రరథంలో రాముడు శ్ర27 ఈ ర! 108 లేచాడు 362 |137 ఆదిత్య హృదయం 430 (ట్‌ అరగక గనే శ యా 109 కుంభకర్ణుని కథ నః 138 రావణ సంహారము 438 (ఆ మూ!పామ్యు!శతువుని కుము 66 " || ఫు 110 తమ్మూ!న శశతువుని శ్రి 139 రక్తసంబంధం తడి శు 7|| 111 హితోపదేశం 368 వ | 140 మండోదరి విలాపం త్తశ2ై | య్టి 112 రణరంగంలో కుంభకర్ణుడు 371 14 తలకియ జ్ర 118 కుంభకర్చుడు కూలిపోయాడు.. 372 | “లీల రాలు వ వ. ల 142 విభీషణ రాజ్యాభిషేక ప్తె 114 దశకంఠుని దైన్యస్టితి ౩77 | షణ రాజ్యాభిషకం తతర | గ స్వ త టి న 143 ఏకైక వాంఛ తశ ' న్‌ 115 రణరంగంలో రావణుని పుత్రులు3?79 టా | రూ | 116 లంకలో శంకలు 384 (144 అయోనిజకు అగ్నిపరీక్ష తద్‌ శు [6 ళ్‌ ల | (0 117 ఇంద్రజిత్తు భీకర సనురం 385 | 145 సీతమ్మ పరమ సవియత్రురాలు 456 న నన స పుషకంలో పణం. ల్లు శో 118 పునర్జన్మ నిచ్చిన దివ్యాషధములు 387 146 పుష్పకంలో పుణ్యభ్లోకుడు 458 ఖు స 119 అంకలో మారణహోమం 390 | 147 పట్టాభి షకము 462 |! త్ర స్‌ 120 కుంభుడు-నికుంభుడు 201 | 148 రామరాజ్యం-రామాయణం డ్తీగ్రశ్మ న్‌ షై 121 మకరాష్టుని మరణం 393 [149 నివేదన 465. ['్రై ఠా 122 ఈసారి ఇంద్రజిత్తే 395 [150 శ్రీరామాష్టకమ్‌ 468. ్హా స్య. 123 మాయ సీత 397 (151 శ్రీరామ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రము 170 (౧ క. 124 ఎక్కడ ధర్మం! ధనమే ఎక్కడైనా! 399 |152 శ్రీరామరక్షాన్తోత్రము 478 క్‌ శు! 125 అంతా మాయ 400 [1153 గాయత్రీ రామాయణము 485 (శై 11 126 నికుంభిలపై ముట్టడి 401 [1154 శ్రీరామ అష్టోత్తర శతనామావళి 490 ల క్‌. 127 విభీషణస్తు ధర్మాత్మా 404 [155 ఆదిత్య హృదయ నామావళి 495 | థం 128 లక్ష్మణ ఇంద్రజిత్తులు తీష0 1156 మంగళము 500 (చ ర తంంపా త్తం మంల త్రం భయ్యుపి తషథు చనం అటు

జ్రశదులియుంంలి శంతి సంతి లు ఉపి ఉసురు గ

1. య డ్డ శ్రీరాఘవం దశరథాత్మజ మప్రమేయం థ్టు సీతాపతిం రఘు కులాన్వయ రత్న దీపమ్‌ శీ “సే ఆజానుబాహు మరవింద దలాయతాక్షం ల్‌ ళా రామం నిశాచర వినాశకరం నమామి నై స్తు శ్ర స రఘువంశమున జఖ్మించినవాడు, దశరథుని కుమారుడు, అప్రమేయుదు, జానకీ వల్లభుడు, ఖ్‌ య ' రఘవంశమునకు రత్నదీవము వంటివాడు, ఆజానుబాహుడు, పద్మపు రేకులవంటి నేత్రములు క్‌ 1 గలవాడు, రాక్షసులను సంహరించినవాడు అగు శ్రీరామచంద్రునకు నమస్కరించు చున్నాను, గ , న! క్‌ య్‌ ₹ వింం €0 ౧6 6071045 501017 ౧ డరైగ4, | ఇ | ౦ 074 ౦౧” 564, 16 ₹౧5074ఓ4506 |. త్‌ తంగ౧8్ర ౧౦ వింండ016 16 501 6౦౯ స్తు న. విడ54766%164 ౧6 ౮౮౮౭౬ బయగా మం న్‌ ఓఓ 2700106764 6 7426065 " ల య్జై ౦ 4814, 51 26714 (5 శి ౦౧ [0౧0 67715, ౧౧4 స్త్‌ స! 9౯ లీగండడే 6౮69 [006 | న క ₹0645-060€405, 6 ర్‌. న. డఉం507067 ౧/౯ ఖు ల. ఓం డ4607౧0౧5. న సక క్కారగప్రా కృజాట్ర చతు తం త యషటు తంషల శదథి ఊప

ర్త " న్‌ గ శ్రీరామ ప్రాతః స్మరణము ట్‌ పు క అ స ప వ్దా ప్రాతఃస్మరామి రఘునాథ ముఖారవిందం వై స్ట్‌ మందస్క్మితం మధురభాషి విశాల ఫాలమ్‌ | శ్ర న కర్ణావలంబి చలకుండల శోభిగండం న్దా నక కర్ణాంత దీర్సనయనం నయనాభిరానుమ్‌ ॥ 11 న చిరునన్వాతో భాసీంచునది, తియ్యని మాటలు వలుకునది, విశాలమైన నుదురు కలది, శు ర కుండలములచే. (ప్రకాశించు. చెవులు గలది, శోభాయమానమైన చెక్కేళ్ళతో కూడినది ్‌ పు కరముల వరకు ఉండెడి విశాలమైన కన్నులు గలది, చూచువారికి కన్చులవండుగ యైనది (ఫ్రై న. యైన శ్రీరామచంద్రుని ముఖకమలమును ప్రాతుకాలమున న్మరించుచున్నాను. నే గ | నన య. పాతర్శజామి రఘునాధ కరారవిందం. (ల స్టా రజన ల న్‌ రక్ష్షోగణాయ భయదం వరదం నిజేభ్యః | న 4 యద్రాజ సంసది విభజ్య మేళ చాపం ల్లో న్‌ . ్త్ర యా సీతాకరగ్రహణ మంగళమాప సద్యః ॥ 2 [ రాక్షసులకు భయంకర మైనదియు, నిజభక్తులకు అనుగ్రన్యాపద మైనది, రాజనభ | ర శ్లక. యందు శివధనున్సును విరిచి నీతాపాణిగ్రవాణ రూవమైన మంగళకార్యమునకు కారణమైన. | ఘీ త్త శ్రీరామచంద్రుని కరకమలములను (పాతుకాలమున భజించుచున్నాను. (5 ఇర || " | ! ప్రాతర్నమామి రఘునాథ పదారవిందం ల్‌ యా! పద్మాంకుశాది శుభరేఖ సుఖావహం మే । గ్‌; గంగా 1 యోగీంద్ర మానస మధుదవ్రత సేవ్యమాూనం స్తో స్‌ శాపాపహం సపది గౌతను ధర్మపత్స్యాః ॥ 3 | ( పద్మము, అంకుశము మొదలైన _ ముంగళరేఖలతో శోభించునవి, అనందము నా పే ॥ నందించునవ్మి గొప్పు యోగుల మాననము. లనెడి తుమ్మెదలచే ఆస్వాదించబడునవ్మి . (షమి శా! గౌతమమనవార్షి' ధర్మువత్ని బైన అవాల్యను తక్షణమే శాపవిముక్తురాలను. చేసేనని ఐన షు ల | శ్రీరామచంద్రుని పాదనద్మములను ప్రాతుకాలమున నమన్కరించుచున్నాను. (న్‌ టంంలాత్సంంు ఉరు ఉం శత తాషత శద తళా.

గ౮ఖ్సి న యా. స ప్రాతర్వదా ఫ్‌ రామాయ ప. ఘ్టై వాగ్లో మి వచసా ణము మ... యా య సకల నాథ చ గ్‌ త్చార్వతీ ౦ శను నామ [స్తు ఫి 4 ప్రీత్యా సతీ స్వపతినా లంకరోతి ్త్తా / క్షు సహస స న పాదతీదేవ- యందలి న హప్ర హరి హ భోక్తు స / సే పార్పతిదవ చేతు దల నకంములైన దో నామ సమ క్తు కామా | క సును (ప్రాత భర్త బైన షములను 9 జజాప చా | ?కాల శివునితో వాలి ॥1 (ల స్‌ పా మున నితో ంచున 2) | ప్రాతః వాకుుతో కూడి, (బీ ది వభ (పం | సలా (శుతిను లుకుచు జివ కలిగిం త్రో షు తడోలల సిలేతం రఘ మదునట్టం బైన న న్డ్‌! ఆముక్త హం సితేతర ర నాథమూర్తి - యైన స్త్‌ క్త మౌనిక త్త వ్‌ ౭0 యయతు సమ భూ | క చునది అచేను స్తముని షణాఢథా మై ఖై ముని * ముత్మ న్తుతింసబ భిర్త గం | జనుల గములతో డునది ర్దనము త్తు ఖు న్వరూవ కుధ్యేయ కూడిన * నల్లికలు క్తీ హే న | పమును రూన ఆభరః న్‌ వలె తుమ్‌ (౧. న ప్రా మైనది ణము శోభిం ॥| ఫ్ర యే కాలము , స్తర్భుల అను అల చునద్సి, నీ | యః న్‌ ఆత్రయి కు మ్యుక్తీప్ర ంకరించు లిరత్హుము క్‌ (స్తో ర త్యం స మిదం (ప యిన శ్రీరామ + సకల స స. శీరా ప్రభాతసమయే ప్రయతః స బందుని (త్త | భూత్తా న గ [్‌ క ఐదు అనునిత్యం ప్రయా స ఏన ద్దః | ప్త ? ఐదు ట్లాయు ప్రభాత న తి హరిలో ముఖో ల తా | రభ లను జీ సమయ క్‌ థ్జీ | న్‌ మైన ్రీతితో ము మున టె క నిమ్లలోకము వరించు నయేబు న్య లభ క ఇ నుపొం ంచునో తం! మ మ్‌ || న ఢస్తో కానా న్దాడు, శ్రీరాముభక్తు వురుమడు పై 1వ గజం య. క్తులలో (వ్ర పైన చెన (ర కాగా హై అన్యుల ||నా కా నా కు | త

ప వ్‌ ప్ర? "రా. ల్సి స్‌ ,. _ కిష్కింధాకాండము స్‌ త గ్ర (. ట్‌ క 1 స్మ గ స న్‌ న. 1 గ. - | ఖై , ౮ (త్తు వ్‌ దళ ళ్‌ స 2 వ్‌ ( ఖా శ్ర

౧ (నే ( షు (2 నే . ఇన్‌... సనం స న్‌ క్‌. య... ఓ ఫు ఖ్‌ వ్త

• (గి

| |

జతల అంట టం పు ఉలి ఉత థగ స్‌ ము యిలా న్‌ "ర. 1 జే గ్‌ ఇ తొలకరి సు స న్‌ య! పొదుగు సిడికెడంత ర స పిండితే సాలే కుండంతా స్తు న, దీపము చూస్తే గోరంత న్షే ఘు వెలుగును చూస్తే కొండంత క్‌ సే చింతలు తొలగిన నాడు మనసే విందులవాక న్‌ న దారులు తెలిసిన నాడు బతుకే ఆశారేఖ. న్షా

] మ న. ఇది కిష్కింధాకాండము. స్తా న్న రామాయణ జీననది ఈ కాండములోనే ఒక మలుపు న య్జు చిరిగింది. గం.

ఎ అదొక చక్కని మలుపు. . 1 ఊహకు చిక్కని తలపు. సె య్‌ పట్టాలపై రైలుంటుంది. రైలుబండిలో నమునముంటాం. (ఘు య్‌ చీలు దారిలో బండి ఎటో! దారి ఏదో! క గ్ర పాయింట్టు నూరితే, న్‌ అగా దారే మారిపోతుంది. (స్తు యు గమ్యమే జారిపోతుంది. (ఛ్హా ్‌ తిరిగే వాళ్ళమే గాని (త్రిప్పేది మనం కాదు. ల యా. తిరిగి తిరిగి అలసిన వాళ్ళను త్రిప్పేందుకు ఎవరో ఉంటారు. మై ళు వారే కబంధులు, న న్‌ బంధాలను అందాలుగా మార్చే కబంధులు. జీవికి బంధువులు. | సమ్‌ ఉనా. మగ్రీవునితో మ్రైత్రీబంధాన్ని నూచించిన వాడు కబంధుడే. న్‌ [ బావుబంధాల్లో చిక్కించుకున్నా బ్రతుకు అందాన్ని చేజిక్కించాడు. ం శంస తం అం భల తులు శప క్యథగ

జ్రసేమల తంల అంత శంతి స్య ఉను ఉల ట్స జ్‌ సుగ్రీవుని చిరునామా తెలిసి, రానులక్ష్మణులను బుష్యమూకానికి |! థు! కబంధుడు మరలించకుండా ఉన్నట్టయితే ప్రయాణము ఎటు చ ౩౫|| పాగేదో! ప్రమాదము ఎలా తొలిగేదో! చౌ (న కాంతికి, శాంతికి కేంద్రస్థానమై శోభించాడు కబంధుడు. (ఫు గే కిష్కింధాకాండ భవనానికి చక్కని పునాది కబంధుడే. త్తు ఉ' || నా న్‌. కాలిన పుడమిని చల్లబరుస్తుంది కాలము నెరిగిన కబంధము వ హ్హా కలత చెందిన రాముని ఊరడించాడు బందీటైైన కబంధుడు శు 7|| తియ్యని ఆశాలతను (ప్రాకించాడు నే “నే తెల్లని విశ్వాస పుష్పాల నందించాడు స్‌ గు! చల్లని మై(్రీ నుధువును. చిలికించాడు 5 గగ మంచి మాటల తైలంతో చీకట్లు ముసిరిన జీవితాలలో ఆనంద న య్జ్‌| దీపాన్ని వెలిగించాడు. యై నే సై వెలిగించుకోవాలి వ్రతి మనిషీ దీపం ర్త జే వరిచేసుకోవాలి తనలోని లోసం ణ్‌ యా లోసం జీవికి పానం కాకూడదు త '9| జీవితంలో అది శాపంగా నూరకూడదు 4 0, మడ త్న పిలవకుండా మి్యత్రులు నస్తారు ఈ శ్రీ పిలిచివట్ట్లు శ్వతువులు వస్తారు న్‌ లౌ | (| లో వ్‌ వరనూత్మ నీకు మియ్రడైతే అందరూ నీకు మి్యయ్రులే. [మ య్‌ వరమాత్మ జాడ తెలియని నాడు విశ్వమంతా శత్రువులే య ళా క 11 వెలుగున్న చోట మిగలవు తిమిరాలు ల్లో శై! ప్రేమున్న చోట ఉండవు తరగతులు మ ల గనే మనోగతులు మారితే మానవులకు నద్గతులే ర్త క అవి మారని నాడు ఎదురయ్యేవి దుర్గతులే లు థా జీనబ్రహ్మల సంబంధమే రానుసు(గ్రీవుల మైత్రి | | ఆత్మ్మైక్యంలో (ప్రొస్తిన్సుంది శాంతియుత ధాత్రి 5 (= సర శ్త్రాగారు శాంత శంస శ్కుంత్తుయ్యఫి షల శనథ శ్యద గ

స్థయలాల ళు 17 త్త న్య క్ష దవన పా హా. యె శ ళు |! దావ కవావా న గ శా దాటించనున్నాడు బాశరకి గ్ర) శ్రషడూ న్న ఫు! అధర్మజీననము. ఏ న మవోదధి స్తు , అని తెలి్నే నాడైనా శా యు సీందుకే నేల ఖాళీ న య అదన రాలాడు వా ట్ర స్ట, యోి విర్ర ర్చుకొనేందుకు లి స్తై గ అగి చూడడంలో వేడు (వ్రబ్రేనంము ల్‌ ఫ్‌ తి ఆలోచించడంలో కుంది య భ్‌! తీపి బతుకు కావా అందముంది ్‌ గం గగౌ టబ్రతకడ లి అందరికి క్‌ న్య. ఆకాశంలో వా క్‌ ఉష తారావ తారలెన్నో ఉ (ప్రాప్తిస్తాయి త్తు గ థంలో తారం అటాయి న్న | మణ లా ఎంద | క లలో దార రుంటారు? ఫై ౦. ధర్మానికి అభయ - చే (0, కాదమ్మా వారి వె జ ] రైన జీ టి నిలి 09 . తార, జీవన వితాలను తాలి చిన ధర్యధా న నే తద్వనంలో పితారా, మితో వ్ప ఆఅనిడే తొర. నే క ముపాదణ శబరిని చూపు చ్చే తార. జీవికి ఫ్‌ య్‌ ము న ంలో నవ్వయం(ప్ర తుంది అరణ | న ఖు మవార్నుల తద్వనా (వ్రేభను క నై , బాను ంది లో ద్దరూ తవమనులే రక్షించింది స్వయ సా | నొ స్‌ +నె| విష ద్వవరక్షకు రక్షకులు. స క్షకులే, ్త లా న రిరక్షకులు. వనరక్ష న గ్లో సయ ధా ఖ్సా పయతలాయనాలి కులు. ద షూ అకారం! నయమాలయి ర్‌ బ్ర య్ర్‌ (ఫ్ర భన _ ర

శ శి సే రామలక్ష్మణులకు శబరి ఆతిథ్యం £ "రా అంగద పహనుమదాదులకు స్వయంవ్రభ ఆతిథ్యం ' శ్తు గల. బావ్యాంలో ్రకాశిన్తూ ఊర్చ్వంగా వెళ్తుంది శబరి [. లి. ఆంత్రర్యంలో శోభిన్తూ అంతర్ముఖ మవుతుంది స్వయం(వ్రభ (స్త “0 నే స శబరిలా తరలిపోవాలి క్షు షష్ట, వ్వయంప్రభబా తరించాలి ఖు న తరించాలనుకుంటే తీరానికి తరలిపోవాలి ఈ గ్‌ పాగర తీరానికి తరలిషపోవాలి న్‌ ఖు భనసాగర తీరానికి తరలిపోవాలి ;ప్తు సై ఎగురుతూ వెలగాలని, వెలుగుతూ ఎగరాలని వెలుగుల తోరణాలను అవివ్యరించిన. | క్షు గగ రామాయణ మహామాలారత్నం వానునుంతుడు, శతయోజన విస్తీర్ణం గల నముద్రాన్ని ౧ ' గోవ్పృదంలా భావించి, ఒక్కపట్టువ పిట్టగోడను దాటినట్లు అంఫించి, “ఇలా దాటాలి (3 , కొవృ గ్రపట్టున పిట్ట ఖ్ల్ర లీ నే భవసాగరాన్ని” అని ప్రదర్శించి చూపడానికి సిద్ధపడ్డాడు. న్‌ా తీ ఎగిరిన వాళ్ళకే ఏదైనా | సై. బాడైనా భరించాలి భారము తీరేదాకా న +] చేదైనా నహించాలి చిత్తము అణగేదాకా ఈ శు థైర్యం ముందు నడవాలి ప సక జైనం వెనుక నిలవాలి. వెలగాలి. గో న. పోదాం వదండి ఫే (థా || | క్‌ సాధుజన నంగమంలో నో ఖై సాగరతీరాన పు నే ప్రభుపాద రేణువు ఫు (| య 1... స్వామి నుందర టైతన్వానంద (౬% స క్‌ సన్న శగస్రా త్తంప్రు చంపు శ్రుంధ్రాన్యుపైు తషథు శానుడు జర్యాథ్టాగ

ర పలు సంతు తంతు నటు శ్ర

మ రామా (2

ఫ్రా య వ. స్తు న్‌ త్రి నో 1 లంకా థు ష్టా ండము స్తా షై హను ॥. క. ఉల్లంసు (స ఖా న స నే ఆ కవహ్నిం జా లం సలీలం ల్లో న్‌ సము నమామి నైవ దదాహ థి కా

న్స్‌ చేసిన ద్రజలాలను తం (పా లంకాం | తా ఆంజపేయు అవరలీల ప్రాంజలి రా ( గ

ల మ రాలి నాజనేనున్‌ ష్ష్‌ 0౦5566 భా తేంచాం ఓ లు జోడించి నకి యొకు. శో ( షు న చంకల ఈఓ కు నమస రము కాగ్షిని తీసి (న్‌ మ ళం ఆ ల౩ ౦1 టె. పు! గ్రారిస్తున్నాను. కొని లంక స్తై ఖు 2€ీ ₹25 7 0£ 8 6 066 + 6 802 ను దగ్ధం లో

1. లాగా నిర లతో కప్పబడి, ప రా స? క్ర యం నగ 08356 ం సేజళటిక్ర . ఖు

క జలము శ్రైలంగాను, మ +, పరచినట్టున్న స న లే -ప్ర్‌ టి గే క్రైజ06 ,. య్‌ ముచ్చటగా ంగ్‌ళకరంగాను పద్మములతో లఖ2]2 0 గేం! న్‌ న మెల సుందరమైన ప వలి. ళ్‌ డిన ఫంపాపరోవరము రం

/ క! ల

మా తొండములను సరో వర వైషు ంప చేస్తోంది. లనము వల్ల వము వైడూర్య నుల ళ్‌ ర... కణకాణమవ్నానన దిలినూ నడుస ఎగురు ల్లగా కదుల్తున్య ] ల్‌! సియా ను న్హా నడుస్తున్న ఏ తువు లేళ్ళతో మ్మన్న యూ న్న ఏనుగులతో రమణీ. వాలుతున్న యు

ఆలు. లా మకావాడాకాలాలణి మణీయంగా నే పక్షులతో ॥ తు నథు షం ఉంది. పచ్చని శ్ర ను ఇన థ్‌ భయాణవాలనానానా (0. ఫత్రాయ్యడ్రాల

జ్రసలతుదంలి అటుల శంతి పసు తు ఉప తు గ చమ మప డే... సట సా న థు రా చైతన్య రామాయణము ఛ్‌ న పచ్చికపై రాలిన రంగురంగుల పుష్పాలతో ప్రకాశిస్తున్న పచ్చికబీడు అందమైన తివాసీలా న యి తెలుస్తోంది. ళఘై య్డు సుమపూర్ణమైన వృక్షములను కోమలమైన లతలు గాఢంగా పెనవేసుకొని వియోగుల శ్హ్ర గ విరహాగ్నివి ప్రజ్వలింప చేస్తున్నాయి. పుష్పించిన లతలు గాలికి కదులుతూ మనసుల్ని చలింప | క చేస్తున్నాయి. మన్మథుడు మహావైభవంతో నునోహరంగా వెలిగిపోతున్నాడు. ఉహ ఖ్‌! గాలికి చెట్ల కొమ్ములు కదిలాయి. కొమ్మలకు పూసిన పూలు రాలాయి. పూలపై వాలిన (భ్ర్య మా తుమ్మెదలు జారాయి. మళ్ళీ రుమ్మంటూ ఆడుతున్నాయి. తుమ్మెదల నాదానికి తోడైన న గ ' కోకిలలు పన్నాయిని (శ్రుతి చేసినట్లు కుహూ-కుహూ అంటుండగా, పర్వతగుహ నుండి |. య్డ్‌ | మెల్లగా కదిలొచ్చే గాలి గొంతెత్తి పాడుతూ ఉన్నట్టుంది. ళు ఆస్తే గాలికి కదుల్లూ ఊగుతున్న చెట్టు, కొమ్ములనే చేతులుగా చాచి, ఒకదానితో మరొకటి శ్ర హా చేరి సామూహికంగా నాట్యం చేస్తున్నట్టుంది. పుష్పసుగంధ భరితమై, చందన శీతలమై వీచే న ఇమా గాలి చల్లగా చర్మాన్ని తాకి, మెల్లగా మనసును కదిలిస్తోంది. ఇలా ఉంది వసంత వేడుక. మై యు “లక్ష్మణా! వన్ను మనోక్షోభకు గురిచేస్తున్న ఈ వసంతశోభను చూస్తున్నావు కదూ! నా (శ్హు గ మోద (ప్రకృతికి ఎందుకు ఇంత సగ! వగలు ఒలకబోస్తూ సెగలు రేపుతోంది. మధురంగా న య్టు కూసున్న పన్లులు, మంజులంగా విచ్చుకున్న పుష్పాలు, ఏటిమాటలు, గాలిపాటలు నాలో ఉష “స నుదనావేశాన్ని కావాలనే రెచ్చగొడుతున్నాయి. ళు సె | “పౌమిత్రీ! నాతో గిల్లికజ్జాలు పెట్టుకొనే ఆ కోకిలమ్మ పాట విను! సంతోషంతో , నః కూస్తున్న ఆ వీటికోడి నన్ను ఎంత సంతాపానికి గురిచేస్తుందో చూడు. ఆడపన్షులన్నీ "ఈ యై ఓరకంటితో నన్ను చూస్తూ మగపక్షుల్ని సమిపిస్తున్నాయి. రమ్యుమైన దాత్యూహ పక్షుల ళ్‌ రతికూతలు వాకు పిచ్చెక్కిస్తున్నాయి. పుంస్కోకిలలు నామాద నిర్దాక్షిణ్యంగా పూలబాణాలు వు న విసురుతున్నాయి. మెల్లగా, మెత్తగా, మధురంగా నూట్లాడే సీతను గుర్తుచేసి బాధిస్తున్నాయి. బా య “వసంతబుతువు అంటే వైదేహి పడి ఆనందించేది. లక్ష్మణా! అటు చూడు. అందమైన ౬2 (ట్ర ఆ ఆడునెమలి మత్తెక్కిన మగనెమలితో కలిసి ఎంత చక్కగా ఆడుతుందో! ఆ మయూరము (ఇ | స్థాయురాలివి వనములో రాక్షసుడు అపహరించలేదు. అందుచేత అవి ఆనందంగా | ౫ య్టి (శ్రడిస్తున్నాయి. ఫు రే “ఈ వసంత శోభ జానకి ఉండేచోట కూడా ఉంటుందా? అయితే కామోన్మాదం ఇ గ ఆమెను కూడా వదిలిపెట్టదు కదా! బహుశ అక్కడ ఉండదేమోలే! ఒకవేళ ఉంటే,- భరించలేక | ౧౯ య పీత ప్రాణత్యాగము చేస్తుందేమో! మె నం మయి భావోహి వైదేహ్యా స్తత్వతో వినివేశితః క్‌ మమాపి భామ నీతాయాం నర్వథా వినివేశితః | గ క్ష “సీత్ర మనసు నామిదే ఉంది. నా మవసు సీత మోదనే ఉంది. ణు య “ఆహా! ఏమి ఈ మదనుని ప్రతాపం! మంచును పరుస్తూ, మల్లెలను మోస్తూ హాయిగా | క శ్ర వీస్తున్స మలయమారుతం నాలో మదనోద్రేకాన్ని రెచ్చగొడుతోంది. విరహాగ్నితో కుమిలిపోతున్న గ్గ నమ్న ఈ మందమారుతం మండింపచేస్తోంది. . ఎలో క శ్రంగప్రు తంట అంధ త్రుంయషలి శాసులి శదుదు తనదు గ

సమంతల ఖం అరల రల నప ఉత ఉపాత్త స యు! కిష్కింధాకాండము - వానుమద్దర్థనము ఫ్రా 1 “పీత్ర తోడుగా ఉన్నప్పుడు నాకు ఎంతో హాయిని కూర్చిన నసంతము, పీత లేదని గ 1 తెలిసి నేడు నన్ను ఇంతగా బాధిస్తుందా? లక్ష్మణా! పద్మాలం సీతకు ఎంతో ప్రీతి! నీకు | గ. తెలుసుకదూ! చూడు. పంపాసరస్సులో నుగంధ భరితమైన పద్మాలు లేత సూర్యుల వలె య్రై| ప్రకాశిస్తున్నాయి. వాటి దర్శనము నా హృదయాన్ని దహించి వేస్తోంది. శా రే “ప్రతిచోటా నా సతినే గుర్తుచేస్తూ బాధించే నముదనుడు ఎంత మోసగాడు? వపంతుడు న్య యు ఇంత వంచకుడా? పంపాతీరమంచా మల్లె పాదలతో, మొగలి డొంకలతో, మాలతీ లతలతో (ళు ళు మనోహరంగా ఉంది. నాకు మోహాన్ని కల్పించి మాయ చేసేందుకే అవన్నీ అక్కడ విడిది (జ్ఞ న్‌ చేసున్నాయని నాకు తెలుసు. ర ఘు “చూడు! అందమైన వృక్షాలను కోమలమైన ఆ లతలు ఎందుకు అలా అల్గకునన్నయో ఈ నాకు తెలియదనా? పూల చెట్లలో తేనె వాసనలు ఎందుకొప్తున్నాయో నేను తెలుసుకోలినా? | _ త్తు రాలిన పూలు నేలపై పక్క ఎందుకు పరచాలి? శు స్తో / “లక్ష్మణా! నాకు సీత లభించి, మనమంతా ఈ రమణీయ ప్రదేశములో వసించ న్‌ యై గలిగితే నాకు ఇంద్రపదవి కూడా అవసరం లేదు. అయోధ్యకు వెళ్దామువి పారపాటున కూడా ప్త “0. అనను. శ్‌ గ “నేను నిర్భాగ్యుణ్లి. రాజ్యభ్రప్పుణ్లి, తండ్రిచేత అడవులకు తరిమివేయబడ్డ వాణ్ణి. అట్టి | ౧ గ ర్‌ ఇర న లో | య్జై నన్ను సీత అనుసరించి వచ్చింది. అయ్యో! ఇప్పు డెక్కడుందో? అందమైన సీతను నేను [్‌ూ యు వీక్షించే దెప్పుడు? ఆమె అనురాగపు మాటలు నా వీనులకు అందే దెప్పుడు?”” అని | ఫ్రై స దుఃఖించడం ప్రారంభించాడు. న్య ల! “అన్నా! రానూ! నీకు శుభం కలుగుతుంది. అధైర్యపడకు. మంచివారి బుద్ది (స్ట్రై త. మందగించ కూడదు. నువ్వు నిర్మలంగా ఉండు. ముందుగా పాపాత్ముడైన రావణుని జాడను | ఖు మనం తెలుసుకోవాలి. ఆ తరువాత వాడు సీతనైనా వదలాలి. లేదా ప్రాణాన్నైనా వదలాలి, శ్రా క్‌ “పోయిన దానిని ఉత్సాహవంతులే తిరిగి పొందగలరు. దైన్యాన్ని వదులు. ధైర్యాన్ని కస యగు. పట్టుకో. దుఃఖాన్ని నెట్టేయి. ధీశక్తిని పెంచేయి. ఉత్పాతాలు వచ్చాయని ఉత్సాహాన్ని 2 ఖ్‌ పోగొట్టుకో కూడదు. క్‌ క | ఉత్సాహో బలవా నార్య నాస్త్ర్యుత్వాహా త్వరం బలమ్‌ 4 షై | సోత్సాహన్య హీ లోకేషు న కించిదపి దుర్లభమ్‌ । . "ల స్స “ఉత్సాహము చాలా బలమైనది. ఉత్సాహాన్ని మించిన బలము లేదు. ఉత్పాహవంతునకు ్‌ షి ఈ ప్రపంచములో అలభ్యమైనది లేదు. అసాధ్యమనేది ఉండదు. న్య చ “అన్నా! ఉత్సాహపరులకు ఓటమి లేదు. నా మాట విను. ఉత్సావోన్ని పెంచుకో. సీతను “= శ”. ఎలాగైనా అన్వేషించి తెలుసుకుందాం. నీ గొప్పతనం నీకు తెలియడం లేదు” అన్నాడు . లక్ష్మణుడు. శా ష్‌ తంమే క్షుణుని మాటలు రామునికి ధైర్యాన్నిచ్చాయి. ఉత్పొహాన్నిచ్చాయి. శోకాన్ని, మోహాన్ని . న . = దిగులు విడిచిన రాముడు దివ్యంగా శోభించాడు. | ళ్‌ రామలక్ష్మణులు పంపను దాటారు. ననశోభను, సెలయేళ్ళమ, పర్వతగుహలను షు గ చూస్తూ రామలక్ష్మణులు బయలుదేరారు. ( నక్ష శ్రర శ్రర ఉదార శ్తంభ్రాషప తల ఛాగులు పనుల 2-2

జ్రనైదుపిశదంలి అలి శంతి ఫీ శ్రిత శ! చైతన్య రామాయణము | గ! బుష్యమూక పర్వతమును సమోపించారు. పర్వతప్రాంతమున నంచరిస్తున్న న్‌ కనా. రామలక్ష్మణులను మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు చూశాడు అంటున్నాడు వాల్మీకిమహర్షి గే మహాత్ములే రాముని దర్శించగలరు. సుగ్రీవుడు దివ్యాత్ముడు. ధర్మాత్ముడు. (శ్ర 1/1 మహాత్ముడు. అందుకే రాముడు సుగ్రీవుని సభ్యాన్ని వాంఛించి సమిపేస్తున్నాడు. చ ఖు! చేజోవంతులైన రామలక్ష్మణులను చూచి వానరులు ఖితి చెందారు. అరణ్యము లోనికి | ' పరుగులు తీశారు. ఆయుధములు ధరించి, వీరుల నలె సమిోపిస్తున్న రామలక్ష్మణులను ళు ర్త ' చూచి సుగ్రీవుడు కూడా భయంతో క్రుంగిపోయాడు. ఒకచోట నిలువలేక పోయాడు, దైర్యాన్ని | న్‌ కోల్పోయాడు. న షై నారబట్టలు ధరించి, ధనుర్చాణాలతో సంచరిస్తున్న రామలక్ష్మణులను, వాలి ప్రేరణతో య్హు తనను వధించడానికి వచ్చిన వారుగా సుగ్రీవుడు అభిప్రాయ పడ్డాడు. అంతటితో ఆగకుండా నే గ ఈ విషయాన్ని వానరుల చెవుల్లో పడేశాడు. న యు సుగ్రీవుని మూటలు చెవివి పడ్డాయో లేవో వానరులు భయంతో చెట్లమోద పడ్డారు. క్కు స్తు పర్వతాలపై దుమికారు. పుష్పించిన చెట్లను విరిచేశారు. లేళ్ళకు, పెద్దపులులకు, పిల్లులకు. | శు గగ ఆందోళన కల్పించారు. - గ్య ళ్‌! సుగ్రీవుని మంత్రు లందరూ పర్వతముపై రాజు చుట్టూ చేతులు జోడించి 0 (ఘీ! భయపడుతూ నిలబడ్డారు. వారిలో నిర్భయుడై యున్న ఒకే ఒక వ్యక్తీ హనుమంతుడు. వాలి (త్వ

1. కారణంగా భయపడుతున్న సుగ్రీవుని ఉద్దేశించి ఇలా పలికొడు. ప్రథమంగా నోరువిప్పిన ఈ గ్‌! య్జై। సందర్భమున హనుమంతుడు అందంగా ఐదు శ్లోకాలు పలికాడు. [ఖై సంభ్రమ స్త్యజ్యతా మేష సర్వై ర్వాలికృతో మహాన్‌ శు యు ॥ మలయోఒయం గిరివరో భయం నేహాస్తి వాలినః . న న్‌ “భయపడకండి. ఈ పర్వతముపై ఉన్నంతకాలము మోకు వాలి నలన ఏ ఆపదరాదు. | (ఘః యా ఆ విషయంలో మికు భయం అవసరం లేదు. | థు “వానరథశ్రేస్టుడా! సుగ్రీవా! ఏ వాలిని తలచుకొని నీవు భయపడుచున్నానో (క్రూరుడైన | త్త న అట్టి వాలి ఇక్కడ లేడు కదా! నీ భయానికి కారణం నాకు తెలియుట లేదు. గ యు “సామ్యుడా! నీవు ఏ వాలికి భయపడి పరుగుదీయుచున్నానో అట్టి దుష్టుడైన వాలి ము ఘు ఇక్కడెక్కడా కనిపించుట లేదు కదా! .ళ్హా స “సుగ్రీవా! ధైర్యము లోపించుట చేత నీ బుద్ది స్థిరత్వాన్ని కోల్పోయింది. నీ వానరత్వం ల ఖై తేటతెల్లమైంది. అశ్చర్యంగా ఉంది. ,్తై . “స్పిరబుద్ది లేవి రాజు ప్రజలను ఎలా పాలిస్తాడు? అన్యుల అభిప్రాయాలను గ్రహిస్తూ జ్‌ స ఇంగితజ్ఞానముతో నిశ్చయబుద్ది కలిగి ఉండు” అని హనుమంతుడు తన అభిప్రాయాన్ని 4 శీ రాజైన సుగ్రీవునకు ఐదు ళ్లోకాల్లో వెల్లడించాడు. (ణం ళు నంభ్రమః త్యజ్యతాం ....... భయమును విడిచిపెట్టండి. ఈ వాక్యంతో వాయుసుతుని చు స! దివ్యవాణి ప్రారంభమైంది. అభయప్రదానంతో కదిలింది ఆంజనేయువి భాషణము. / యో ర్చ సంప్ర తంల అలు తభ షల ఈషఅ శనుల క్య్యాపైల

జ ఇస్త్రిర క్రై గం శంగట్తు శ్రా ఇషు శ్రంషస్రు శ్రూషత్తు శ్రనత్రా న య్టు కిష్కింధాకాండము - హనుమద్దర్థునము శ్రా గ భయము సర్వారిష్టములకు మూలను. సర్వోసద్రనములకు కారణము. భయాందోళనల | గ్‌ ఇ మధ్య చెదిరిపోయే వ్యక్తులు ఆధ్యాత్మిక మార్గమున ప్రగతిని సాధించలేరు. ఆత్మానందమును (భీ యు పొంది తరించలేరు. స్తా గ కచ్చిద్ధీరః ప్రత్యగాత్మాన మైక్షత్‌ ఆవృత్త చక్షుః అమృతత్వ మిచ్చన్‌ 0 ఖు, “ధీరుడైన వాడే అవ్బుతత్వాన్ని అభిలషిస్తున్నాడు. అట్టివాడు ఇంద్రియాలను అంతర్ముఖం | ఖు గే చేసి ప్రత్యగాత్మను దర్శించుచున్నాడు” అని కరోపవిషత్తు. శ్రా' న భయనమునేది కాల్పనికము. ప్రతి మనిషిలో అదొక సహజాతం లాగా కన్పిస్తూ గ్య గ ఉంటుంది. ఎప్పుడూ ఏదో ఒక భయం. ఉన్నది పోతుందనే భయం కొందరికి. ఆశించింది | ర. రాదేమో ననే భయం మరికొందరికి, .్తు మం! భయాన్ని జయించినవాడే ప్రగతిమార్గంలో చరించగలడు. భయకారణాలవము [్‌ గ , తొలగించుకొని నపుడే భయం అదృశ్య మవుతుంది. భయపడదగిన వస్తువు ఈ ప్రపంచంలో న ఛీ, ఏమి లేదు. కనుకనే “భయపడకండి” అని ఆంజనేయుడు అభయ(్రదానం చేసి (ఉ్త శు _అఆశీర్వదిస్తున్నాడు. . న ్‌ భయ మెరుగని హనుమంతుడు సముద్రాన్ని లంఘిస్తాడు. నిర్భయులే భనసాగరాన్ని ల క, దాటి తరించగలరు. భయము లేని వానిని చూచి చావు కూడా భయపడుతుంది, ఖు థ్‌! రామసేవాకార్యమును హనుమంతుడు అంత గొప్పగా నిర్వహించుటకు నిర్భయత్వమే ఖే స 45 00 ఈం 026 124 ట0టుజు ౩692656063 చం 16621 08అగగ06, + యై 80 00 6 ౦౬6? 6 269225ల165 16020116 60౪౫266, కచరసయుక్ర 6 ౪౦16 య్టు శ్ర ఇాంలేతే కరు 276. ,శ్హ | | న | “ఒకవైపు ఆంజనేయుడు సేవాధర్మమున ఆదర్శమూర్తిగా శోభిస్తాడు. మరియొక వైపు | “౫ క. యావ(త్ర్రపంచాన్ని విస్మయ మొందించే భైర్యసాహసాలు, సింహ పరాక్రమములు గల వ్యక్తిగా [భీ | ప్రకాశిస్తాడు” అంటారు స్వామి వివేకానంద. | త్తు యా భయాన్ని కలిగించే కారణాలను హనునుంతుడు సుగ్రీవునికి చక్కగా వివరించి, | గ న కారణము లేని భయమును మనసులో తుడిపేసుకోమని సలహా ఇచ్చాడు. య్టా 1. తెలియనితనం 2. తెలిసిన దానిని నమ్మనితనం 3. లేని దానిని చూచేతనం 4 క్‌ లేని దానిని నివారించే యత్నం 5. అధైర్యం - ఈ అయిదు భయకారణములు. ఈ న న అయిదింటిని నిరాకరిస్తూ ఐదు శ్లోకాలు చెప్పాడు. ఫు ఇషా నుంత్రి మహిమాన్వితు డైతే రాజు, ప్రజలు సుఖిస్తారు. విజ్ఞాననంతుడే గాక (శ (శ్ర. వాకృతురత కలిగినవాడై ఉండాలి. అందుచేతనే ఆంజనేయుని ఇక్కడ వాక్యకోవిదుడుగా ళ్తా నే వర్లిస్తాడు వాల్మీకి న్‌ ళ్‌ సుగ్రీవుని భయనృత్యానికి తాళం వేస్తూ మంత్రులందరూ చేతులు ముడుచుకొని (సు శు కూర్చున్నారు. హనుమంతుడు ఒక్కడే ధైర్యంగా సమాధాన మిచ్చి సుగ్రీవునిలో భయాన్ని ఉ్హా స. | పారద్రోలడమే గాకుండా ధైర్యాన్ని నూరిసోసొడు. య స్ట్‌ లబ | ౫౬ శ్రంగప్రు తంట ఉలి ఉంటయుభి శషుప శషపు భ్యప్రాం

జ్రసలిమంలి టంట శంతి ర ఉలి సల శప గ్య | ల సిం య్హు। చైతన్య రామాయణము శ్‌ న్‌ ఉన్నవాడే పెట్టగలడు. ధైర్యశాలియే ధైర్యాన్ని ప్రసాదించగలడు. నిష్కారణ భయంతో గ ం్హీ[! సుగ్రీవుడు తన వానరత్వాన్ని ప్రదర్శించుకున్నాడని సుగ్రీవునితోనే చెప్పే దైర్యం ఆంజనేయునికే | (ఫ్రై య ఉంది. కనుకనే ఆయన ధీశాలి, ధైర్యశాలి. ళు ర! హనుమంతుడు తామ వానరుడై ఉండి సుగ్రీవుని వానరత్వం వెల్లడైందని సుగ్రీవువితోనే |, షష్ట్రై! చెప్పడం చాలా విచిత్రంగా ఉందికదూ! | . "6. తత్త్వము లేదా స్వభావము మనసుకు సంబంధించిందే గాని దేహానికి సంబంధించింది తు ర కాదు. మానవరూపంలో ఉన్నవారి కంతా మానవత్వం ఉన్నట్లేనా? అలాగే వానరరూసం గ య. ఉన్నంత మూత్రాన వానరత్వం ఉందని చెప్పలేము. ఫ్ర ఖే బుద్దిశాలి, పవిత్రుడు, నిర్మలుడు అయిన పవనసుతుడు తనకు వానరరూప మున్నా | శ ళు తాను వానరుడని భావించడం లేదు. వానరస్వభానం తనలో లేకపోవడమే అలా ల్లీ స భావించుటకు కారణము, గ యై దుష్టుడైన వాళ్ణే దేవుడని పరులు స్తుతించినా తాను దేవుడే నవి దుష్టుడు ఆంతర్యంలో (యు న. ఎలా వమ్మడో, అలాగీ అన్యులెలా భావించినా, భాషించినా, తన జ్ఞానమునకు సంబంధించిన (శు గ విశ్చితాభిప్రాయమును జ్ఞాని కలిగియే ఉంటాడు. ఎదుటివారి నిర్ణయాలకన్నా ఎదసొందర్యమే | క. జ్ఞానిలో ప్రధాన నిషయంగా ఉంటుంది. [ర యు / “ఆలోచన లేని రాజు ప్రజలను ఎలా పాలించగలడు?” అని సుగ్రీవుని నిలదీసి, తన శే స్యె| మాటల్లో ప్రజాక్షేమం, సామాజిక స్ఫూర్తియే గాని, రాజు పట్ల అవిధేయత లేదని నిరూపించాడు. ల వా! హనుమంతుని మాటలను ఆలకించి సుగ్రీవుడు ఇలా పలికాడు. “హనుమంతా! స్తు | బాగుంది నీవు చెప్పిందంతా! దీర్భబాహువులు, ధనుర్చాణాలతో దేవతలవలె గోచరిస్తున్న వీరిని _ఈ్పా స చూచి భయం కలగకుండా ఉండగలదా? (ర గ. “విర్రిని వ్రాలియే పంపి ఉంటాడని నా అనుమానం, వాలికి అనేకమంది రాజులతో (ఈఏ నే స్నేహం ఉంది. శత్రువు లున్నవారు నిర్భయంగా ఉండకూడదు. మన నిర్భయత్వాన్ని ఈ గ ఆధారంగా చేసికొని శత్రువులు మనల్ని వెన్నుపోటు పొడుస్తారు. అందులోను వాలిని | ౫౧( ఖై తక్కువగా అంచనా వేయకూడదు. [9 రే “హమమంతా! నీవు మానవాకారమును ధరించి వారినద్దకు వెళ్ళు. వారిని కుశలప్రశ్నలు ఖీ న వేసి వారి మనసును (గ్రహించు. ఎందుకు వచ్చారో తెలుసుకో. మాటలను బట్టీ మంచివారో | న యై చెడ్డవారో గ్రహించు?” అన్నాడు. సుగ్రీవుని ఆజ్ఞానుసొరము రామలక్ష్మణులను కలుసుకోవడానికి [5 మంతుడు బయలుదేరాడు, ళు ఫు మ సుగ్రీవుని వద్ద వున్న మంత్రులలో ఆంజనేయుడు ఒకడు. కానీ గూఢచారిగా విషయాన్ని నా | సేకరించుటకు సుగ్రీవుడు ఆంజనేయునే నియమించాడు. రాయబారికి ఉండవలసిన | (ఫు ఆఫ్‌ లక్షణాలన్నీ హనుమంతునికి ఉన్నాయన్న విశ్వాసమే అలా ఎన్నుకోవడానికి ముఖ్యకారణంగా న యస తెలుస్తోంది. గొప్ప సలహాదారుడుగా మాత్రమే కాక ఆదర్శమైన, విశ్వసింసదగిన ఉద్యోగిగా, న్‌ా న్‌ మంత్రిగా కూడా తెలుస్తున్నాడు హనుమంతుడు. + ఖే ర యంగప్రు తంల సంగం శంభాలా యాషల సులి ప్యాట

చ యడల సంర ఉం శం పరు శరత శ్రర శ్ర జై ష్ట్ర చాప పలనచడాపా పాప యాస ాయావ కతా పకళ 6. కిష్కింధాకాండము - వ్రభుభృత్య సమాగమము [22] | న ం సుగ్రీవుడు ధర్మాత్ముడు. ధర్మశాస్త్ర రతా వ్రభుకార్యాన్ని నిర్వహించడానికి దూతకు ( కా ఉండనలసీిన లక్షణాలన్నీ హనుమంతునిలో ఉండబట్టే ఆంజనేయుని దూతగా ఘు ' నియమించుకున్నాడు. మనుధర్మ శాస్త్రము దూతయొక్క లక్షణాల్ని ఈవిధంగా వనర్లించింది. | 0. దూతం చైవ ప్రకుర్వీత నర్వశాస్త్ర విశారదమ్‌ స్తా స్త | ఇంగితాకార చేష్టజ్ఞం శుచిం దక్షం కులోద్గతమ్‌ | ల్‌ య అనురక్త శ్యుచిః దక్షః ఫృతిమాన్‌ దేశకాలవిత్‌ స్రు ౯. వవుష్టాన్‌ వీతభీ ర్వార్మీ దూతో రాజ్ఞః ప్రశన్యతే. స్తా గం “దూత 1. సర్వశాస్త్ర విశారదుడై ఉండాలి. 2. ఇతరుల అభిప్రాయాలను (గ్రహింపగలిగే 0 హే. వాడై ఉండాలి. 3. పరిశుభ్రత కలిగి ఉండాలి. 4. సమర్భుడై ఉండాలి. 5. పరిస్థితులను హు యు! గమనించి ప్రవర్తించేవాడై ఉండాలి. 6. ఉత్పాహవంతుడై ఉండాలి. 7. నిర్మలుడై ఉండాలి.8. జి గ! విస్టృతి లేనివాడై ఉండాలి. 9. అవసరోన్ని బట్టి మారువేషము ధరించగలగాలి. 10. న్‌ ఘ్టు వాక్చతురుడై ఉండాలి.11. ప్రలోభాలకు లొంగనివాడై ఉండాలి". మనుధర్మశా(స్తము తెలిపిన క | ఈ లక్షణాలన్నీ హనుమంతునిలో పుష్కలంగా ఉన్నాయి. అందుకే ఆయన రామదూతగా ల ల రాణించాడు. లే నూ అ ల! ఉన స్థా ప్రభు భృత్య సమాగమము య్ధ సుగ్రీవుడు చెప్పిన విషయాలను నునసులో అవధరించి రామలక్ష్మణులను సమిసించాడు త్స స్వే ఆంజనేయుడు. రామలక్ష్మణులు కొత్తవారు. వెంటనే విశ్వసనీయులు కారు. పరీక్షార్డులు - (౮ ఇమీ అని భావించి, తన వావరరూసమును విడిచి, సన్యాసి రూపమును ధరించి, రామలక్ష్మణులను మ, థు సమీపించాడు హనుమంతుడు. ఫా | | | సన్యాసి రూసంలో ఉన్న హనునుంతుడు రామలక్ష్మణులకు నముస్యరించాడు. | గ జే నృుదువచనాలతో, మనోహరంగా మాట్లాడాడు. ఈ ళు! “అయ్యా! మోరెవరు? రాజర్హులు లాగా, దేవతలు లాగా కనిసిస్తున్నారు. వ్రత శ్వ ష్స్‌ (| ౪ మన్నారు. వత (4 ( నియమాలు సొటించు మహర్షుల్లాగా' ఉన్నారు. గొప్ప దేహకాంతితో మెరసిపోతున్నారు. ర క. మిరెనరు? | [ఫ్ర స్థ “ఈ అడవిలో మృగాలు, ప్రాణులు మిమ్మల్ని చూసి భయపడి పోతున్నాయి. మోరు క్‌ యు] ఈ పంసాతీర పరిసర శోభను చూస్తున్నట్లున్నారు. నారచీరలు ధరించి "మునుల్లాగా | స్‌! [| శోభిస్తున్నారు. ధనుర్పాణాలు ధరించి రాజుల్లాగా వెలిగిపోతున్నారు. మోరెనరు? | శు స. “మారు గొప్ప వీరుల్లాగా కనిపిస్తున్నారు. గొప్ప పరాక్రమములు గల వారిలా కన్పట్టే ఖు ఈ), మి చూపులు సింహపు చూపుల్లా ఉన్నాయి. మి భుజాలు ఏనుగు తొండాల్లా ఉన్నాయి. మో న్‌ ధనుస్సులు ఇంద్రధనుస్సుల వలె శోభిస్తున్నాయి. మోరెనరు? ఇక్కడికి ఎందుకొచ్చారు? ల | 16 యి “మోరు అసమాన సౌందర్యవంతులు. ఒకరికొకరు తీసిపోని అందగాళ్ళు. భువి ॥ యి శః కేతెంచిన శశి సూర్యులవలె భాసిస్తున్నారు. నూనవరూపంలో గోచరించే దేీతలా? వ్‌ క అన్నట్టున్నారు. ఎవరు మిరు? న్‌ న మం తట త్త ఏ గ్‌ శ చై ర శ్రైగ ప్రా ళం ఉరు శ్రుంభ్రాయలీ ఈల శనులు శ్ర్య్యప్రా

జ్రనపియుంలి సంర తంతి సులి తపు ఉంంలు తరఫు స యస్తు ౭ చైతన్య రానమాయణము తి గ “నేను ఇంత మాట్లాడినా మోరు నోరు విప్పరేమి? ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడ న క. 'రెందుకని? న. “సుగ్రీవుడనే వానరశ్రేష్టుడు ఈ పర్వతంపై ఉన్నాడు. ఆయన గొప్ప వీరుడు, త్త న్‌ ధర్మాత్ముడు. అతని అన్న వాలి. తమ్ముని అవమానపరచి రాజ్యము మండి తరిమివేసినాడు. గ్య శ *నా పేరు హనుమంతుడు. నేను వానరుణ్ణి. నుహాత్ముడు అయిన సుగ్రీవుని దూతగా వచ్చాను. రాజు కోర్కెను తీర్చుటకు నేను ఇలా సన్యాసి రూపంలో వచ్చాను. నేను కోరిన శ్ర రూపమును ధరించగలను. ళ్షే స్త . “నేను సుగ్రీవుని ముంత్రులలో ఒకణ్ణి. వాయువు(త్రుణ్ణి. నూ రాజైన సుగ్రీవుడు మో స యు సభఖ్యాన్ని వాంఛిస్తున్నాడు;” అవి పలికాడు హనుమంతుడు. శ్ర రామలక్ష్మణులు ఎవరో తెలుసుకోవాలని సుగ్రీవుని ఆజ్ఞ మేరకు సన్యాసి వేషాన్ని శ్రా స ధరించి వచ్చాడు హనునుంతుడు. రానులక్ష్మణులను చూచి, వారితో మాట్లాడుతూ తాను న ఇమ్టీ, ప్రచ్చన్న వేషంలో వచ్చినట్టు కూడా చెప్పేశాడు. వారెవరో తెలుసుకోకుండానే సుగ్రీవుని ఉనికి, ఉ్లు ఖీ వివరాలను విపులీకరించాడు. ఇదొక విచిత్ర సన్నివేశం. త్తే గ సత్యం ముందు రహస్యాలు నిలవవు. దాగవు. సత్యమూర్తి యైన రాముని చూడగానే | స్తు ఆంజనేయుడు ఉన్నదున్నట్టు దాచుకోకుండా చెప్పేశాడు. . (ఫ్ర థు అసలు ఎందుకు దాచిపెట్టాలి? నూతన వ్యక్తిని శంకించే సనుయాల్లోనే దాసరికాలు న్‌ ఉంటాయి. రామలక్ష్మణులను సమిసించగనే వారి దివ్యత్వము హనుమంతునికి ప్రస్ఫుట న సె మైంది. సంశయాలు నిచ్చిన్నమైనాయి. అందుకని నిజం చెప్పేశాడు. | పు యు హనుమంతుని మాటలు రామునికి ఎంతో సంతోషాన్ని కల్గించాయి. ఆనందముతో వ. రాముని ముఖం వికసించింది. రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా పలికాడు. " ర్త న | “లక్ష్మణా! మనం సుగ్రీవుని అన్వేషిస్తూ వచ్చాము. సుగ్రీవుని మంత్రి లైన ఇతడు మన |“ ్జీ. వద్దకు వచ్చాడు. నాకు చాలా ఆశ్చర్యంగానూ, సంతోషంగానూ ఉంది. 5 క. “తమ్ముడూ! ఇతడు వాక్యజ్ఞుడు. మధురంగా మాట్లాడుతున్నాడు. ఇతను మాట్లాడిన త న్‌ తీరును బట్టి గొప్ప సండితుడుగా తెలుస్తున్నాడు. వ్యాకరణము బాగా చదివినవాడు న్‌ శి. అనిసిస్తోంది. అందుచేతనే మాటల్లో ఎక్కడా అపశబ్దం లేదు, ఉచ్చారణా దోషము లేదు. ఠ్తు నే “అతని మాటలు సంశయాలకు అవకాశం లేకుండా ఉన్నాయి. అనవసర విషయ (4 న _ విస్తారణ లేదు. మాటలను నోట్లో నానబెట్టడం లేదు. వినే వారికి బేజారెత్తడం లేదు. కంఠధ్వని [౧ ఉస్రై మధురంగా ఉంది. వినే వారికి మాత్రమే వినపడేలా నూట్లాడుతున్నాడు. మూటలు [కషి హెచ్చుతగ్గులు లేకుండా క్రమాంతరాలలో సాగుతున్నాయి. నీవు ఇతనితో మాట్లాడు. . యు “లక్ష్మణా! శుభకరము, మనోహరము అయిన ఇతని పలుకులు ఎవరికైనా సంతోషాన్ని న్‌ గ్య కల్పిస్తాయి. కత్తి ఎత్తిన శత్రువు కూడా ఇతని మాటలకు మెత్తబడి పోతాడు. ఇలాంటి దూతలు మ య్జ , (ప్రభువుకు ఏ కార్యాన్నైనా సాధిస్తారుగొ అన్నాడు రాముడు. స్ట్‌ క. భవిష్యత్తులో రామదూతగా అమోఘమైన కార్యాలను సాధించి, శాశ్వతమైన వైభవంతో పు న్య చిరంజీవిగా వెలిగిపోయే హనునుంతునిలో గోచరించే దూత యొక్క విశిష్ట అక్షణాలను . నన్న క్యంస్రా సంతు ఉంంతు శత యప్రసషుప శంషరద్తు జ్యస్టుగ

జ్ర తలశిల అలి అంత షభ ఉషథు షత ఈషట న స్ట కీష్కింధాకాండము - ప్రభుభృత్య నమాగమము / శ్రా గగ! రాముడు ప్రధను సమాగమము లోనే పసిగట్టాడు. రాముని మాటలు వినిన లక్ష్మణుడు 1 షష్టీ! హనుమంతునితో మాట్లాడాడు. శై య్టు లక్ష్మణుని మాట్లాడమవి రాముడు ఎందుకు చెప్పాడు? తానే ఎందుకు మాట్లాడలేదు? గా 12 సాధారణంగా రాజులు స్థాయిని బట్టి మాట్లాడుతూ ఉండేవారు ఆరోజుల్లో, ఈరోజుల్లో కూడా | న్‌ షు అంతే. . ణ్‌ ళ్‌ వచ్చినవాడు దూత కనుక రాముడు మాట్లాడకుండా లక్ష్మణుని మూట్లాడించాడు అని స్తు ర చాలామంది వ్యాఖ్యానిస్తుంటారు. ఇది రాజధర్మమును దృష్టిలో ఉంచుకొని చేసిన ఊహా. న నే ఆధ్యాత్మికంగా చూసినపుడు (ప్రచ్చన్నరూవులతో, ద్వంద్వ ప్రవృత్తులు కలవారితో + భగవంచుడు భాషించడు. హనుముంతుడు ఇంకా మారువేషంలోనే ఉన్నాడు. స్వభావాన్ని, (స్తు యు, స్వరూపాన్ని మరుగుచేసుకొని మెలిగే వారితో భగవంతుడు భాషించడు. ,శ్రూ "స్ట రాముడు ఆంజనేయునితో భాషించక లక్ష్మణుని మాట్లాడమని చెప్పివ ఈ సన్నివేశాన్ని ర మై దృష్టిలో పెట్టుకొని అత్యంత రమణీయమైన శీర్తీనను రచించారు త్యాగరాజస్వామి (స్త్ర థి ఆడమోడి గలదే రామయ్య మాట 1లాడ॥ (శ్రా గ తోడు నీడ నీవే యనుచు భక్తితో (0న య్‌ గూడి పాదముల, బట్టిన మాట ;లాద॥ [ల థు! చదువులన్ని దెలిసి శంకరాంశుదై క స్వ | సదయు దాశుగ సంభవుండు మొక్క | న్‌ ణు కదలు తమ్ముని బల్క జేసితివి ఫు త్వ గాకను త్యాగరాజేపాటి మాట శలాదః॥ . శ్రి యు “రామా! భక్తులతో మాట్లాడుటకు వీకు బింక మెందుకు? సర్వమూ నీవే యని , నో న భావించి, భక్తితో నీ చరణములను గొలిచే భక్తులతో మాట్లాడుటకు నీకు బింకమేల రామా! య్‌ “ఆంజనేయుడు. విద్యానంతుడు. ఈశ్వరాంశుడు. అలాంటి భక్తువితో నీవు ఖ్‌ మాట్లాడకుండా నీ తమ్ముడైన లక్ష్మణుని మూట్లాడమని చెప్పినావు. భక్తులతో భాషించుటకు ర్త క అంత మోడి ఏల రామా! అంటూ త్యాగరాజస్వామి రామునిపై అతిశయించిన (ప్రేమాభియోగాన్ని | న్‌ యి మోపాడు. | (ఘ్రు థు ఈ కీర్తనను “చారుకేశొ రాగంలో రచించారు త్యాగరాజస్వామి. సంగీత సాహిత్య (శ్చ మేళాను నిర్వహించి శ్రోతలకు తన్మయత్వం కలిగించుటకే ముఖ్యంగా ఈ కీర్తనను. | వ్‌ స “చారుకేశి' రాగంలో రచించారు. రూ. గై “చారుకేశ్‌ రాగము మిశ్రమరాగము. ఇది తోడి-శంకరాభరణ రాగముల సమ్మేళనము. శు యై తోడిరాగము ఉత్తరదేశమున ప్రశస్తమైనది. శంకరాభరణము దక్షిణదేశములోని రాగము. ఈ. న స రెండిటి కలయికే చారుకేశి. యు త్హ్‌, రాముడు ఉత్తరదేశము వాడు. ఆంజనేయుడు దక్షిణదేశమునకు సంబంధించిన వాడు. | ఖు ; రామాంజనేయుల కలయికను వర్షించే కీర్తన కనుక ఉత్తర దక్షిణ దేశ రాగముల సమ్మేళనమైైన ఖై స 'చారుకేశ'లో రచించారు. త్యాగరాజస్వామి. అంతేకాదు; మరొక అద్భుత ప్రయోగం కూడా | చార శాా నాథం

జ్రసేయులి యుతి ఫలి శంతి ఎన శంస శ్రర నరు? వా నాతాడాడాలారారకదాందలాతినిడింలానాడదదన్తాటడ్తాంందతదానాదానదుణణాధాలుండాాచకభికానినడుడదికాదింిలాదభంనదానదకాంలాతంంలాలాందనిివానాంాలా నని యు చైతన్య రామాయణము ఆ గ _పాహిత్యపరంగా చేశారు. '*చారుకేశి రాగంలో మిళితమై ఉన్న 'తోడి%, “శంకరాభరణము'ల (౧ క. పేర్లను కీర్తనలో పదములుగ చొప్పించడం గొప్ప విశేషము. లన త్త “తోడునీడ నీవ”- అనేది రాముని పరంగా చెప్పినది. కనుక ఉత్తరదేశమునకు (శ్ర గ. సంబంధించిన “తోడి వి సూచిస్తూ 'తోడు' అన్నాడు. వా ఘు “శంకరాంశుడై”-లఅనేది హమమంతుని పరంగా చెప్పినది. కనుక దక్షిణదేశమునకు భ్‌ | సంబంధించివ “శంకరాభరణము'ను సూచిస్తూ “శంకరాంశుడై” అని కీర్తించాడు. ఇది 0 త్యాగరాజస్వామి కల్పనా మేధాశక్తికి తార్కాణము. స్ట గ . “పండితోత్తమా! మహాత్ముడైన సుగ్రీవువి గూర్చి మేము వినియున్నాము. సుభ్రీవుని న స్టా వెతుక్కుంటూ వచ్చాము. నీవు చెప్పినట్లే చేస్తాము” అన్నాడు లక్ష్మణుడు. ర యు లక్ష్మణుని మాటలు హనుమంతునికి సంతోషాన్ని కల్పించాయి. సుగ్రీవునితో పని మ హే ఉండే రాముడు వచ్చాడవి ఆంజనేయుడు (గ్రహించాడు. సుగ్రీవునికి కూడా కార్యసిద్ది న్‌ ఘ్తు లభిస్తుందని ఆనందించాడు. న. “అయ్యా! పంపాతీరము లోవి ఈ అరణ్యం చాలా భయంకరమైంది. ప్రవేశించుటకు జా గ వీలు కానిది. మృగాలతో, సర్పాలతో నిండియున్న ఈ ప్రాంతానికి మిరెందుకు న్లో స్తా వచ్చారు?” అని ప్రశ్నించాడు హనుమంతుడు, ఫ్ర (0. రాముని ప్రోత్సాహముతో లక్ష్మణుడు ఇలా పలికాడు; “హనుమంతుడా! దశరధుడు | , అవే రాజు అయోధ్యను పాలిస్తుండేవాడు. ఆయన ధర్మాత్ముడు. తేజోవంతుడు. అజాత య్‌ స్ట్‌ శకొన్న సు న. “ఇతను. దశరథుని పెద్ద కుమారుడు. పేరు రాముడు. అభయప్రదాత. పితృ | శ్రఫ్రు, వాక్పరిపాలకుడు. సుగుణవంతుడు. .ఫ్జా న “దశరధుని నలుగురు పుత్రులలో ఇతడు అధికగుణ సంపన్నుడు. రాజలక్షణ డ్‌ జ్జ. శోభితుడు. కానీ తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించి రాజ్యభ్రష్ణుడై అరణ్యాలకి వచ్చాడు. నేను అతని [9 ర. తమ్ముణ్ణి. నన్ను లక్ష్మణుడు అంటారు. అన్నను అనుసరించి అరణ్యాలకి వచ్చాను. రాముని 1! నే గుణాలజే ఆకర్షింపబడ్డవాణ్ణి,” అన్నాడు. న్‌ యై లక్ష్మణుడు వివేకమునకు సంకేతము. హనుమంతుడు భక్తికి సంకేతము. రాముడు | (ఫై ౯, | పరమాత్మకు సంకేతము. వివేకము ద్వారానే భక్తుడు భగవంతుని స్వరూపాన్ని తెలుసుకో | ళ్‌ షా, గలుగుతాడు. వివేకము లేని భక్తి గ్రుడ్డిదై ఉంటుంది. వివేకం తోడ్డైనప్పుడు భక్తి జ్ఞానంగా న శ పరిణమిస్తుంది. సరమాత్మకు సంబంధించిన జ్ఞావము రానిదే భక్తికి పూర్ణత్వము సిద్ధించదు. ఫ్‌ గ్‌ తస్యాః జ్ఞానమేవ సాధన మిత్యేకే త్స / “పూర్ణభక్తికి జ్ఞానమే ఏకైక సాధవమైై ఉన్నది”, అని నారదమహర్షి భక్తిసూత్రాలలో | “గ్ర తెలియచేస్తారు. ణు శ్‌ “హనుమంతా! రాముడు జితేంద్రియుడు, నియమవంతుడు. ఇతని భార్య సీత ల! పాయంద్రము అస్తమించే సూర్యునితో పాటు కాంతి కూడా పోవునట్లు సీత కూడా రాముని | ఆ్లేం “గ అమసరించి అడవులకు వచ్చింది. ఈ ర్చ క్తుగప్రా ప్తంప్రై కంాధు శ్రుంథ్రుంషపు పదుల కయద్రా కట్టాను

జగ పయుంలి టంత అంత పసి శం్యలు ఉలి శల స నటే కిష్కింధాకాండము - ప్రభుభృత్య సమాగమము 1 ఠా ౮! “మేము ముగ్గురము దండకారణ్యంలో వసిస్తూ ఉండినాము. కామరూపి యైన (1న సే రాక్షసుడు రాముని అర్జాంగి సీతను అపహరించాడు. ఆ రాక్షసు డెక్కడుంటాడో తెలియడం శు ౬|| లేదు. " గు “శాపవశాత్తు రాక్షసుడైన కబంధు డనేవాడు సుగ్రీవుని గూర్చి మాకు చెప్పాడు. అతని న గ _శక్తిసామర్హ్యములను గూర్చి వివరించాడు. సీతను అపహరించిన వానిని గూర్చి తెలుసుకో (| యా, గలడని చెప్పి, దివ్యదేహమును ధరించి స్వర్గానికి వెళ్ళాడు. హనుమంతా! ఇదే జరిగిందంతా. (స్తు .్రు అహం చైవ చ రామశ్చ సుగ్రీవం శరణం గతౌ ; (శ్రా

| ణ్‌ “నేను, రాముడు కూడా సుగ్రీవుణ్ణి శరణు కోరుతున్నాము” అవి పలుకుచూ ల “మీ. లక్ష్మణుడు కన్నీళ్ళు కార్చాడు. ఫు ఖు “మోరు బుద్ధిమంతులు. జితక్రోధులు. జితేంద్రియులు. అదృష్టవంతులే మిమ్మల్ని స్తో ౫౮ దర్శించగలరు. మో దర్శనము సుగ్రీవునకు చాలా అవసరమై ఉంది. (న ర. “సుగ్రీవువి అన్న యైన వాలి సుగ్రీవుని భార్యను అపహరించాడు. సుగ్రీవుని (ఘీ గ్ల అవమానించాడు. రాజ్యభ్రష్టుణ్ణి చేశాడు. సుగ్రీవుడు దుర్భరమైన భయంతో జీవితాన్ని (త్తు ర సాగిస్తున్నాడు. న క “సుగ్రీవుడు. సూర్యుని కుమారుడు. సీతను అన్వేషించుటలో మికు సహాయము (2 (ఫి. చేయగలడు. మరి సుగ్రీవుని వద్దకు వెల్దామా?” అన్నాడు ఆంజనేయుడు. ఖ్తు నళ తమతో సుగ్రీవునికి కూడా పని ఉందని గ్రహించిన లక్ష్మణుడు తను పని కూడా [౧ యై సఫలం కావచ్చని భావించాడు. సుగ్రీవుని చూచుటకు రామలక్ష్మణులు సిద్ధపడ్డారు. య్జు

హనుమంతుడు సన్యాసి రూపాన్ని త్యజించాడు. వానరరూపాన్ని (గ్రహించాడు. త్తు యు రామలక్ష్మణులను తన భుజాలపై ఎక్కించుకొని సుగ్రీవుని వద్దకు చేరాడు. హనుమంతుడు లో న ॥ సన్యాపి రూపాన్ని త్యజించక పోయి ఉన్నట్లయితే రాముడు హనుమంతుని భుజాలపై ఎక్కి , యు ఉండేవాడు కాడు. | సు మన బరువుల్ని, బాధ్యతల్ని భగవంతుని భుజాల మదికి, తలమిదికి ఎత్తేవాడు న క కాకుండా, తన భుజాలపై పరమాత్మను ఎక్కించుకొనేవాడే నిజభక్తుడు. భక్తుని మనసు సదా ఫ్ర యై ననన. భగవంతుని మోసేరై ఉండాలి. రాను న్‌ ల య... లక్ష్మణుల్ని _ భుజాలపై. ఎక్కించుకొని. | క సన. సయనిసూ హమనుంతుడు దిన్యానందాన్ని [గ తట ష్య సందట్లు తులసీ రామాయణ వ్యాఖ్యాత (0 | ల | యవన లలో ఒకరంటారు. స్తా న య. ప . రానూ! నీవు నా హృదయంలో ల న ఖే లా ఉన్నావు. ఇప్పుడు వీపుమోద కూడా ఉన్నావు. (“మ ళం [క కాసల్యాదళరథులు నిను ఒడిలో కూర్చో (స్ట 1 ౧. ప బెట్టుకున్నారు. వారెంతో భాగ్యవంతులని వ మృతంత్రు తంల పంతు శ్ర షత తష అ షభ ప్ర్యపిల 2-3

ద్రనము ంంలి సంతు శం సప శరత శంభు తస స్య యు! రా చైతన్య రామాయణము శ్ర పూర్వము భావించాను. ఇప్పుడు ఆ భాగ్యము నన్ను కూడా వరించినందుకు నాకెంతో య సంతోషంగా ఉంది. జ

1 “రామభడ్రా! విమ్ను ఒడిలో ఉంచుకొనిన కౌసల్య దశరథాదులు నీవు క్రింద పడకుండా స్తు ర జాగ్రత్త వహించి ఉంటారు. అనుక్షణము జాగరూకులై ఉండుంటారు. ! ఖై “కానీ నాకాభయం లేదు. నీవు వా వీపుమోద ఉన్నావు. కనుక నేను కూడా పడకుండా | వీవే జాగర్తతో ఉంటావు. నేను నిన్ను మోన్తున్నాను. నేను పడితే నా మీదున్న నీవు కూడా ణే 0. పడతావు కదా!” అని, భగవంతుని మోసే మనసులు పతనం కావని, పరమాత్మను నమ్మిన స్వ న్‌ ' (బతుకులు వమ్ము కావని తెలుపుతాడు. న్‌ స్టా జన్‌ (ళు త్తు రామ సుల్రవ మైత్రి శ గ . హనుమంతుడు సుగ్రీవుని సమాపించాడు. “సుగ్రీవా! సత్యపరాశక్రముడైన రాముడు బ్‌ యు తమ్ముడైవ లక్ష్మణునితో కలిసి వచ్చినాడు. ఇతడే రాముడు. ఇక్ష్వాకు వంశీయుడైన దశరధుని త్తు య్‌ కువూరుడు. ధర్మాత్ముడు. పితృవాక్సరిపాలకుడు. స్తా స . “సుగ్రీవా! దశరధుడు సామాన్యుడు కాడు. అనేక అశ్వమేధయాగాలు చేశాడు. వేలాది వ ఉమ. గన్చులను దానం చేశాడు. గొప్ప తపళ్ళాలి. సత్యవాది. ఒక స్త్రీ కారణంగా (కైకేయి) రాముడు ₹ఘీ| వనాలకు వచ్చాడు. వ్తు ర. “నియమవంతుడు, మహాత్ముడు అయిన రాముని భార్యను అరణ్యంలో రావణుడు | శ గ్ల హరించాడు. సుగ్రీవా! రాముడు విన్ను శరణు జొచ్చాడు. పూజూర్హులైన రామలక్ష్మణులు నీ స శ్ర స్నేహాన్ని వాంఛిస్తున్నారు. స్వీకరించు” అన్నాడు హనునుంతుడు. ఫ్లు | రామసుగ్రీవుల మైత్రికి హనుమంతుడు ప్రయత్నించినట్టు, పరమాత్మ జీవాత్మల 0 ఆహా, పమాగమానికి నద్గురువు ప్రయత్నిస్తాడు. ఈ సందర్భమున వాల్మీకి చక్కవి శ్లోకాన్ని (క అందించాడు. | త్త న శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం సుగ్రీవో వానరాధిపః ౧ న. దర్శనీయ తమో భూత్వా స్రీత్వోవాచ చ రాఘవమ్‌ 0. ళు! వానరరాజైన సుగ్రీవుడు హమమంతుని మాటలను ఆలకించి (శ్రుత్వా) చూచుటకు న. స్య చాలా ప్రసన్నుడై (దర్శనీయతమః) రామునితో ఇలా భాషించాడు. న! |. మొదట గురుదేవుని నుండి శాస్త్రాన్ని ఆలకించాలి. అట్టి శాస్త్రములు (శ్రుతులనే వేదాలే. య్‌ క థు పరమాత్మను గూర్చి గురువు వివరించిన విషయాన్ని శ్రవణం చేయగానే శిష్యుడు ప్రసన్నుడై త్తు | పరమాత్మను దర్శిస్తాడు. పరమాత్మ సంబంధాన్ని పొందుతాడు. ల ఖ్‌ “రామా! నీవు ధర్మ వినీతుడవు. గొప్ప తపళ్ళాలిని. సర్వవత్సలుడవు. వాయుపుత్రువి. (మ నే ద్వారా నీ సుగుణాలను అలకించాను. నేను వానరుణ్ణి. నీవు నా స్నేహాన్ని వాంఛించడము | న | నాకు గొప్ప సత్కారము, లాభము. నా . న్య క్రాప్రు శ్తటి సంపు శ తంషుభ్ర శంషల షల శయ్యపై

త. ప ( నే గక యప కుంటను ఉన సు = వల్ల నా స్నహము కష్ట లాం స్రన్యజ్ఞే ;్దు ని పట్లుకో” నీకు అంగీ రామసుగ్రీవ టంచానంనిణనమే న ఇ రా బక” అని సలికా కారమేనా! మైత్రి శ్ర గ గా ముడు సంతో డు సుగ్రీ అయితే | యు! రామసుగగ్రీ * రామసు/్రీ తిని తనచే చో య్‌ [ై “రామ స్యేన్య మ . స్నేహితు క్రీవుని (ఆ యు శ డు వాల్మీకి కరు ఎంతగానో గ్యేప్తే మభి జగ్మతుః ఆనందించారు. నాం. మూముకయి [స్త యై స్పేహముతానాడు సే శ్రరనిదె ఉండాలి న్నా, వారు తృప్తి చె మో “న స్తున్నారు. న్ని నికి కూడా లి. ఇకరినాకరు త ప్ప చెందడం 1 న టొనువి శ షం పకట తపా ళు గ! పట్టుకున్నాడు న్నహాన్ని వాంఛి =, పవిబడితేనే ఈ చూసుకొనేడే ॥ యే చేత = ఇద్దరి వ ంచి సుగ్రీ నాడు ఛా లు కూడా కలే తులూ గ్రీవుడు చే మిత్రుణ్ణి | ళు కలిసే ఉంటాయ ఒకటయ్యాయి చా చాపాడు తే 1 ఏ మనసులు క ని అర్ధము. చే = ఈనాటి నుండి. శాముడు ఆ ;య్డు న్న. వీకమైనపుడే స్నేప తనన నాం గురుల నేయిని | . స్నహానికీి పర స్నేహాలు ప్రాణరః డా కలిసే కలిసినట్టే అ ర అమన న న భాము. | క ఏర్పరచుకొన్న స 9 కట్టుకునేవారు నలి లాగా వవి దయాలు (స్తు యై క ఖ్యము సశించదు. న్ని ఉన్నంత వర (మైనది అని త్తు | భాషి సస్థిః సద్ధిర్న జీ “ కు దేహము భావించి పూ లీ ంచింది ర్యతే స నశించ ర్వము య్‌ ఇ జనులతో స దు, పవి ళా న( రామా ప్‌ సఖ్యము ఎన్న టికీ తులతో | | అగిస యణము సవి; నే చెడేది కాదు 'శ్హా క. స్టస్వరూపమే పవిత్రమైనది. పాష అని మహా . తొ అగ హా రామాయణంలో పఘ్నమైనది. అ భారతము |“ ళు. వివాహ సహా త్రుని ప్రసా అగ్ని ప్రధానంగా ందుచేత యజ్ఞరూ (పు న సుగ్షీ ౦ జరిగింది. శజీం దఫలంగా రాముడు తెలుస్తూ ఉందె పమైన రామాయణ ఫ్తు ం్జ ఫ్‌. వుల సఖ్యం ఏర డిల శరభంగులు అగి లో ఆవిర్భవించాడు + ము ౮ పపం క. (ఫు ము ఏల శం చేసి ముంచు ంచిను ల్ల క్షిగా ్షీ , మయం. యో సి రాముని స డు లంక క్తులయా పీతారాము (ప్లు | " గాగ ము ని సమోాపి నంతా సరు. అగిసా యఖ | ॥ టి యం. ని పించింది అగ్నితో చి టి క్షిగారా ;స్తా | కటెలు లే = విరహాగ్నిమయ +, రామాయ హించివేశా మ | య్‌ వాయు[ో చ అస్ల వుట్టదు 0. అంతా అగ్యే ణనుంచా క నస నస కం ఆస్ట ్టట్టము లన దే కలం సం మర యదుంలన్నా స్ట క లాభమో వల్ల అగ్గి వాయువు లాభాన్ని ట్లైలు నుండవు. పుట్టిన క్‌ మాలా తున్నాయి. అన్నిని అన్ని వల్ల కట్టెలు స్వరిల్లాలంటే సా ఫ్‌ శ్రర న్‌ గ ప్రజ్వలించే వాయు నుండుతాయి. ఇవి ర నా సయ వారా వుఏలా ఇవి పరస్పర | వ. ద్యావనైవులా జావా న్ని ఆశించదు ॥ శ్రా క న. నక్షస్ర గ

్రమములి తంల అదంత శుంగ లై తంతు శతు థి ష్ణ! ఛైతన్య రామాయణము క్ష? | సుగ్రీవువితో స్నేహం చేయడం రామునికి లాభదాయకము. రాముని స్నేహం | "ప్ష యా సుగ్రీవునికి లాభదాయకము. వీరిద్దరికి స్నేహాన్ని కూర్చిన వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునికి యు ననే ఇక్కడ ఏవిధమైన స్వప్రయోజనమూ లేదు. తా క అగ్ని విషయంలో వాయువు ఫలితాన్ని ఆశించనట్టు, రామసుగ్రీవుల మైైత్రిలో న్‌ . _నిస్వార్థపరుడు వాయుపుత్రుడే. యై స్వార్ధ మెరుగని స్నేహపా్యత్రులే స్నేహాన్ని వరి పొందిస్తారు. రామసుగ్రీవుల నుధ్య అగ్నిని త 01 ఉంచి వారి సఖ్యాన్ని వాయుపుత్రుడైన ఆంజనేయుడు వృద్ది చేశాడు. మో గో | ఆంజనేయుని ద్వారానే రాముని మైత్రి లభిస్తుంది. గురుదేవుని ద్వారానే బ్రహ్మ న య్‌ | సంబంధం ఏర్పడుతుంది. క | రామ దుళరే తుమ రఖవారే తు గ | హోతన ఆజ్ఞా బిమ పైరారే | న్న న. నబ్‌ సుఖ లహై తుమ్బానీ శరనా 1 ర “హనుమంతా! రామద్వారము వడ్డ నీవు సదా కాపలా ఉంటావు. నీ అనుమతి లేకుండా నా “ల. రామసదవానికీ వ్రవేశము ఉండదు. ళు "శే | “నిన్ను శరణుజొచ్చిన వారికి సర్వసుఖాలూ ప్రాప్తిస్తాయి. నీ రక్షణలో భయానికి తావు | వు లేదు అని హనుమాన్‌ చాలీషా. ॥ న స సుగ్రీవుడు ధన్యాత్ముడు. హనునుంచుని సఖా న్ని పొందాడు. ఆ మహాత్ముని ద్వారా లే యై రామునికి మిత్రుడయ్యాడు. జీవబ్రహ్మల సమాగమే సుగ్రీవ రాముల మైతి. | శి ,[్ట్‌ “రామా! నీవు నా మిత్రుడవు ఇకనుంచి. మన ఇరువురి సుఖదుఃఖాలు ఇకమిోదట నె స ఒకటే? అన్నాడు సుగ్రీవుడు. అంతటితో ఆగలేదు. మద్దిచెట్టును సమిసించాడు. ఆకులతో, యీ పూలతో నిండీయున్న కొమ్మను విరిచాడు. దానిని నేలహై పరచాడు. రామునితో కలిసి దానిపై | న సునిశిత్రమైన సుగ్రీవుని బుద్ది ఇక్కడ సుస్పష్ట మవుతూ ఉంది. తనకూ, రామునకు న్‌ ఎగ, ఆసవంగా ఒకే కొమ్మ పరచాడు. స్నేహంలో ఇది సమదృష్టి. భేదరహిత దృష్టి. సమానత్వాన్ని స్తు , అవిష్కరించే దృష్టి, క్షు నే తాను పరచిన మద్దికొన్ము పచ్చని ఆకులతో, పూలతో నిండి ఉంది. తమ స్నేహము | ల షా సదా పచ్చగా ఉండాలని, వాడిపోకూడదని సుగ్రీవుడు భావిస్తున్నాడు. పు నగ అది చూచి హనునుంతుడు సంతోషించాడు. పూవులతో నిండిన చందనపు చెట్టు శః ॥ కొమ్మను విరిచి లక్ష్మృణున కిచ్చాడు. మంచిగంధపు కొమ్మ లాగా స్నేహ పరినుళము నిత్య [౧౮ న / నూతనంగా ఉండాలని హనుమంతుడూ భావించాడు. సి యు ఆపద్వాంధవులు మిత్రులే కదూ! కనుకనే మి(భలు కలిసినపుడు ఒకరి కష్టాలు న యు మరొకరితో “చెప్పుకుంటూ ఉంటారు. ఊరట పొందుతూ ఉంటారు. ప్రయోజనాన్ని న అందుకుంటూ ఉంటారు, థ్‌ ర యట స నం న్‌

స్ట్‌ సనలైతతు స "6 కిష్కింధాకాండము = రామసుగ్రీవ మైత్రి ఖు సీ | వాణలురే9మే నై 1మరైకంళాంక డ000655 మరే 2665 మంల్య్తూ, పే? తేంతనిడి | య్య ళ్‌. పెగ ౦౬౫ ప్ర౦ం 2మురే యళయుక్ర ౦లు క్రణేంయ్‌ . ళ్టు। “ఆనందాన్సి ద్విగుణీకృతం చేసి సుఖాన్ని వృద్ది చేసేది, దుఃఖాన్ని వేరు చేసి కడగండ్లను న న్‌ కరిగించేది స్నేహమే" అంటాడు ఎడిసన్‌, ఘు అగ్నిసాక్షిగా మిత్రుడైన రామునితో తన బాధల్ని చెప్పుకోవడానికి సుగ్రీవుడు | శ్ర ల | ప్రారంభించాడు. | హా, “రామా! నీ స్నేహము నాకెంతో ఆనందాన్ని ప్రసాదించింది. రానూ! నాకు [ు గ అన్నొకడున్నాడు. పేరు వాలి. అతడు నన్ను అవమానించాడు. మోసం చేశాడు, నా భార్యను తే గలా. అపహరించాడు. * (ప్త భ్రా “వాలికి భయపడి నేను ఈ వనంలో తిరుగుతున్నాను. రానూ! నాకు అభయాన్ని (స్టో స , ప్రసాదించు. వాలి నల్ల నాకు ప్రమాదం రాకుండా చూడు” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. సుగ్రీవుని య్య అ] మాటలు ఆలకించి రాముడు ఇలా మాట్లాడాడు. యు | ఉపకారం ఫలం మిత్రం ఐదితం మే మహాకపే . త్తు ర వాలినం తం వధిష్యామి తవ భార్యాపహారిణమ్‌ నో స్ట్‌ “సుగ్రీవా! స్నేహానికి ఫలం ఉపకారమే. ఈ నిషయం నాకు తెలుసు. నీ భార్యను | ఫ్ర యః హరించిన వాలి ప్రాణాల్ని నేను హరిస్తాను. . ఖే స / “భయంకరమైన నా బాణాలు త్వరలోనే వాలి మోద వాలుతాయి. పర్వతం లాగా వాలి ల ఇ! కూలిపోతాడు. నీవు చూస్తావులే;” అన్నాడు రాముడు. . య . “రానూ! నాకు అదే కావాలి. నీ అనుగ్రహం వల్ల నేను రాజ్యాన్ని, నా రాణిని , త్తు 11 సొందుతాను. వాలి వల్ల ఇక ఎన్నడూ నాకు భయం వాటిల్లకుండా చెయ్యి, చొలుఫో అన్నాడు నో . సుగ్రీవుడు. | య్‌ ఈ సందర్భమున ఒక విషయమును నునం మరువకూడదు. దృఢంగా జ్ఞాపకం ళు ఘీ పెట్టుకోవాలి. అప్పుడే వాలి వధను అర్జ్హం చేసుకోగలము. జ్దు క్ష వాలి వల్ల తనకు ప్రమాదం రాకుండా చూడమని సుగ్రీవుడు రాముని అర్జించాడే గాని ర్త ఆశ్జః. వాలిని చంపనున్ని చెప్పాడా? సుగ్రీవుడు అడగకముందే వాలిని చంపుతానని రాముడు , యప్రదానం చేశాడు . ఘు, అభయ - న్‌ 'శరైః వినిహితం' “బాణములచే చంపబడిన వాలిని నీవు చూస్తావు” అన్నాడు రాముడు. ఉ్లై.. బాణములు అనే మాటను ప్రయోగించడం వలన వాలిని వెనుక నుండి చంపాలనే భావము [రం థు రామునికి లేదని స్పష్టమువుతూ ఉంది. వెనుకనుండి అయితే ఒక్క బాణము చాలు. ఛా న *యుద్దకాండలో విభీషణుడు కూడా రామునితో ఇలాగే చెబుతాడు _ స య అనుజో రావణ స్యాహం తేన చాప్యవమానితః ఫు / “నేమ రావణుని తమ్ముణ్ణి నా అన్నచే అననూనింప బడ్డవాణ్ణి” . స్టా కిష్కింధ, లంకా రాజ్యాల్లో తమ్ముళ్ళు అన్నల చేత అవమానింప బడ్డవారే. ఒక్క అయోధ్య లోనే సోదరుల మధ్య కలహం . శ్ష న్‌ లేదు జ్యేస్టభ్రాతయైన శ్రీరాముడు ధర్మమూర్తి కావడనే దీవికి కారణం, | ల న న. గ్‌ ర టు ఛై. కే నా 1 ల! ల న్‌ ల్‌ ల మ భింంప్రా తు ఉంటు శ్రుంపషలు శషఅి శషథి శ్యభో

జ్రసమలంల స్తం స్రుంత్తు నషట శ్రనషట స. మ సయ్య న! “వనన ననన త్‌. చ యు చైతన్య రామాయణము | కే ' బాణములు అనే బహువచనమును ప్రయోగింపవలసిన పనిలేదు. ఎదురెదురుగా నిలబడి న క. పోరాడినపుడే బాణముల అవసరం. చెట్టు వెనుక నుండి చంపడానికి ఒక్క బాణం చాలు. | స్తు స సీతమ్మ ఆభరణాలు న్ష కనా. “రామా! నీవు అరణ్యాలకు ఎందుకు వచ్చావో హనుమంతుడు చెప్పాడు. అంతేగాదు. భై శు! మో అన్నదనమ్ము లిద్దరూ లేని సమయంలో ని భార్య సీతను రాక్షసుడు అపహరించిన | శ్హ్వ “7. విషయం కూడా చెప్పాడు. జటాయువును వాడు చంసిన విషయం కూడా చెప్పాడు. గ స . భార్యా వియోగజం దుఃఖం న చిరాత్త్వం విమోక్ష్యసే | ర్జు . అహం తా మూనయిష్యామి నష్టాం వేదశ్రుతీ మిన। | శ్రే “రామా! భార్యావియోగం వల్ల నీకు కలిగిన దుఃఖం త్వరలోనే అంతరిస్తుంది. వేదాన్ని 'ర సే వెలికి తెచ్చినట్లు సీతమ్మను నేను తీసుకొని వస్తాను” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. న్న యు సుగ్రీవుడు అడగకముందే వాలిని వధిస్తా నన్నాడు రాముడు. రాముడు అడగకముందే (పు స్త్రీ పీతమ్మనము తెచ్చి అప్పగిస్తా నంటున్నాడు సుగ్రీవుడు. మాటలు అవసరం లేకుండా మనసును. |శ్తు గళ. గుర్తించి వర్తించడమే నిజమిత్రులలో గోచరించు సొజన్యము. జ క. నష్టపోయిన వేదాన్ని తిరిగి పొందినట్లు సీతమ్మను తెచ్చి అప్పగిస్తా నంటున్నాడు (స్తు క్రీ, సుగ్రీవుడు. వేదము నశించదు. నష్టపోయేది కాదు. కాలంలో మరుగవడమే గాని కాలగర్భంలో (శ్చ సె కలిసిపోవడం కాదు. ల్‌ న. సీత కూడా వేదము వంటిదే. వేదవతియే. ప్రపంచానికి వేదము ఎలా దూరం కాదో, (ఘీ న సీతన్ము రామునికి దూరం కాదనే విషయం ఇక్కడ స్పష్టమవుతూ వుంది. ఫి | “రామా! పాతాళంలో వున్నా, ఆకాళంలో వున్నా, ఎక్కడైనా ఉండనీ. నేను గాలించి మరీ | ౯ ఖై తీసుకొని వస్తాను నీ భార్యను. నా మాట నమ్ము, దుఃఖించడం మానేయి, స్తు . “రామా! ఇప్పుడు అనిపిస్తూ వుంది. ఆనిడ సీతే. సందేహం లేదు. ఒకనాడు రాక్షసుడైన ఢ ళ్‌. రావణుడు ఆమెను చంకన ఎత్తుకొని పోతుండగా, ఆమె వాని ఒడిలో ఆడసర్పము వలె | ల! క తిరిగిపోతూ “రామా! రామా! లక్ష్మణా! లక్ష్మణా!” అని ఏడ్బేస్తోంది. ణి యా “వాతోపాటు మరో నలుగురు వానరులు కూడా ఉన్నారు. మేము ఈ పర్వతముపై ఖు ఖ్‌ కూర్చుని ఉన్నాం. ఆమె నున్ముల్ని చూసింది. వెంటనే ఆభరణాలను మూటగట్టి మాకు న సక. దగ్గరగా వడేసింది, ణ్‌ | 100 యై “మేము అని జ్ఞాగర్త చేశాను. రానూ! నువ్వు గుర్తు పడతావా! అవి తెచ్చేనాగ” అన్నాడు (7 శు, సుగ్రీవుడు. గ్పి త్తు న! “సుగ్రీవా! మిత్రమా! ఇంకా ఆలస్య మెందుకు? తొందరగా తీసికొనిరా[” అన్నాడు లు య్‌ రాముడు. (క్తి క. సుగ్రీవుడు గుహలో ప్రవేశించి ఉత్తరీయమును, ఆభరణాలను తీసుకుని వచ్చి న్‌ క “ఇనేనేమో చూడు” అని ఆ మూటను రాముని ముందుంచాడు. న స శ్తంగప్రా స్పై సంతు ఉగ శాప శనుల గుడా పానద్రాం

స్రతాయిటరలి టంత సరి ర. న! కిష్కింధాకాండము - సీతమ్మ ఆభరణాలు ఇవ. ళ్‌ ! వాటిని చూడగానే పొగమంచు. కప్పిన చంద్రుని లాగా నేత్రాలు కన్నీళ్ళతో న ఇ | నిండిపోయాయి. “సీతా!” అని ఏడుస్తూ రాముడు నేలమోద పడిపోయాడు. అలంకారాలను | యై మాటిమాటికి గుండెకు హత్తుకుంటూ కలుగులో ఉన్న పగపట్టిన పాము లాగా బుసకొట్టాడు. | న “లక్ష్మణా! ఇవిగో సీత అభరణాలు?” అంటూ విలపించాడు రాముడు. [్‌ నాయాలు. “సుగ్రీవా! సీత నాకు ప్రాణంతో ల చట క 6 (ర జ చమ తట, | సమానము చెపు వాడు సీతను ఏవైపు (ద్ర ఉం క... తిపికొని పోతూవుంటే నివు చూకానో నాకు. [షై స | స) ఓ. చెపు. నన్ను ఇలా దుఃఖంపాలు చేసిన ఆ న సం లస... రాక్షసుడు ఎక్కడ ఉంటాడు? క్‌ త శ భట తను అపహరించు ర్యాంఆ (స ౫ | 7 టీక క న స్త నే. 1 రాక్షసుడు మృత్యుద్వారాన్ని సమీపించాడు. న్‌ గ లీ వచా ఘమ సుగ్రీవా! వాడి వివరాలు చెప్పు. వాణి ఇపుడే (+ ఉహ (1, టి | ళు మం స రే న! టి 1 యముని ఇంటికి సంవుతానుఫి అని | శ్ర స లల నో... టా న రోదించాడు రాముడు. ళ్‌ మ | | మ? ళా క ంం. జగ. న్న రాముని దుఃఖాన్ని చూసి సుగ్రీవుడు ్‌ ఈ (సీత మా స ఇ |! కార్చుతూ, చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ. | షత రష ట్రీ వలూడు. ళ్‌ టి క్ర సంప సాన. “నా పాపాత్ముడైన ఆ రాక్షసుని (పు న ల టు. * నివాసము గావి, సొమర్ద్యం గాని, పరాక్రమం |! సు ద గాని, కులం గాని నాకు తెలియవు. న్‌ షే “రామా! నువ్వు దుఃథించడం మానేయి. సీత కొరకు నేము అన్నివిధాల కృషి చేస్తాను. (ఫు వే నామాట నమ్ము. నీకు (ప్రతిజ్ఞ చేసి చెప్తున్నాను. దైన్యాన్ని విడిచిపెట్టు. ధైర్యాన్ని తెచ్చుకో. . షె న. నీలాంటివారు దైన్యాన్ని పాందకూడదు. . క్ష “రామా! నీలాగా నేనూ భార్యావియోగంలో ఉన్నవాళ్లే. అయినా ధైర్యంగా ఉన్నాను.నీలా | ల అమీ; దైన్యాన్ని పొందలేదు. నేను వానరుణ్ణి. అయినా దుఃఖించడం లేదు. స్తు శు “నీవు మహాత్ముడవు. వినీతుడవు. ధైర్యవంతుడవు. నీవు ఇలా దుఃఖించడం మంచిది ప్త నక్ష కాదు. మనోధైర్యము లేనివారివలె నీవు ప్రవర్తించకూడదు. న్‌ ఇ వ్యసనే వార్థకృచ్చే వాభయే వాజీవితాన్తగే _ . మహ్‌ శ్రి విమృుశంశ్చ స్వయా బుద్ధ్యా ధృతిమా న్నావనీదతి। క న! “ఆపద లొచ్చినపుడు గాని, దారిద్య్రం సంభవించినపుడు గాని, ప్రాణభయను స ఖై వాటిల్లినపుడు. గాని ధైర్యశాలి ఏది ఆచరించాలో ఆలోచిస్తాడు గావి దుఃఖిస్తూ కూర్చోడు. యు ఖు “బుద్ధిమంతుడు. దీనుడు కాకూడదు. భారము ఎక్కువైవపుడు నావ వీటిలో _ | ఉ్రా స మునిగిపోవునట్లు దీనుడు శోకంలో మునిగిపోతాడు. రామా! నేను విన్ను నమన్కరిస్తూ ౧ సక్ష క్రాంగప్రా సంగతు సంపు శృంత్తు యప కాగల శగటు కత్రి ల

జ్రస్రత తలి పంల తంతి సప శంఖు పు తష స థు [22] చైతన్య రామాయణము | స్తా గల ్రార్దిస్తున్నాను. దుఃఖాన్ని తర్షిమేయి. పౌరుషంతో నిలబడు. న ర. “రామా! వీవు నా స్నేహితుడివి. అందుచేత దాచుకోకుండా హితవు చెప్పాను. |థ్ర యు అంతేగాని నీకు నేను బోధచేయడం లేదు. నా స్నేహాన్ని గౌరవించి అయినా నీవు దుఃఖాన్ని స్తా గ మానేయాలి? అంటూ ఓదార్చాడు సుగ్రీవుడు. న్న యి! రావణుణ్ణీ గూర్చి తవకేమో తెలియదని సుగ్రీవుడు పలికిన మాట ఉత్తరకాండము శ గే. ప్రక్షిష్తము అని హెదించే వారికి బలాన్నిచ్చేలా ఉంది. ఉత్తరకాండము ్రక్షిప్తము కాదు. అది ఖ్‌ _వాల్మీకీప్రోక్తమే అని విశ్వసించువారికి సుగ్రీవుడు అబద్దము చెప్పినాడనే భావన ఏర్పడుతుంది. గ గా. వాలిసుగ్రీవులు కలిసి ఉండేటప్పుడు ఒక మాసం రోజులు రావణుడు వాలి ఇంట్లో శ్ర , ఉన్నట్లు ఉత్తరకాండములో చెప్పబడింది. అలాంటప్పుడు సుగ్రీవువికి రావణుడు తెలియకపోవడ శ్ర మేమిటి? శ్రి గ . విశ్వంలో ఏది ఎక్కడున్నదో తెలుసుకొనే శక్తి సూర్యపుషత్రుడైన సుగ్రీవునికి ఉందని యు | కబంధుడు చెప్పిన మాటలకు అర్ధ మేమిటి? కనుక సుగ్రీవుడు రామునితో అబర్డం చెప్పినట్లు యస్తు ఈసీ కొందరు భావిస్తూ వుంటారు. _ త్తే గ సుగ్రీవుడు 'స్నేహపాత్రుడు. అబద్ధం చెప్పాల్సిన అవసరము కూడా లేదు సుగ్రీవునికి, గ్‌ యు రాముని శోక ఉద్వేగాన్ని చూచి సుగ్రీవుడు అలా చెప్పేశాడు. అంతే. ర్త నం. రావణుని జొడ తెలిస్తే ఇప్పుడే వెళ్ళి చంపాలి అన్నట్లు మాట్లాడుతున్నాడు రాముడు, | ప్త సె ఆవేశంలో కార్యాలు సఫలం కావు. ఆలోచించి కార్యాన్ని సాధించాలని సుగ్రీవుడు ఆలోచించి ౧ యా ఉంటాడు. [ర్‌ శు ఎలాగైనా సీతమ్మను తీపికొని వచ్చి రామునికి అప్పగించాలని సుగ్రీవుడు దృఢ త్హు క్షే విశ్చయంతో ఉన్నాడు. కనుకనే రామునికి శపధం చేసి మర్‌ చెప్పాడు. గ ల్జి అదియును గాక రాముని దుఃఖం సుగ్రీవుని కూడా బాగా కదిలించింది. సుగ్రీవుని |, , శుభకర వేత్రాలనుండి అక్రువులు రాలినట్టు వాల్మీకి చెప్పినాడు. రాముని దుఃఖాన్ని తక్షణం (| ఖు | _ఆపాలవి భావించడం వల్ల రావణువి గూర్చి తవకు తెలియదని సుగ్రీవుడు చెప్పి ఉంటాడు. ల వ అనవసరమైన దుఃఖాన్ని కొనసాగించడం ఇష్టంలేవి రాముడు,దశరథుని మాటలు ఘ్దు వివిపించలేదవి సుమంధత్రుని దశరధునితో చెప్పమని చెప్పడం ఎలా అబద్ధంకాదని మనం శ ఖు నిర్ణయించామో, రావణుడు తవకు తెలియదని సుగ్రీవుడు పలకడం కూడా అంతే నని నేను శ్ర మై సుగ్రీవుని మాటలు రామునికి ఎంతో ఓదార్పు నిచ్చాయి. ఓర్పును పెంచాయి, (ప్త కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించమని తీర్పు చెప్తాయి. రాముడు న శో కౌగలించుకొని ఇలా 'ఉ్తు | పలకా వ ల ( | న ఖై “సుగ్రీవా! వీ మాటలు నా దైన్యాన్ని దుఃఖాన్ని చాలావరకు తగ్గించాయి. మిత్రుడు. [10 య్‌ చేయడగిన దంతా నువ్వు చేశావు. కానీ స్‌ మాత్రం దుష్టుడు, పాపి అయిన రావణుని న్‌ | కనిపెట్టే ప్రయత్నం చెయ్యి. | నన్న స్రగప్రు ప్రంగప్రు ఉంటు శ్ర ప్ర య్యప్రు శూషటు కషట్తు కషి ల

యు! కిష్కింధాకాండము - మిత్రభాషణములు (23) ళా ర “న్సీ విషయంలో నేనేమి చేయాలో చెప్పు. నర్దాకాలములో పాలంలో పెట్టీన పంట న మ్మా. ఛలించునట్టు, నీ కార్యాన్ని నేను సఫలం చేస్తాను. నీవు నా మాటల్ని సందేహించకు. | ళు! “సుగ్రీవా! నాకు అసత్యము పట్టదు. గిట్టదు. పూర్వము నేనెన్న్షడూ అబద్దము | శా గ! చెప్పలేదు. ఇకముందు చెప్పనుకూడా. సత్యముపై శపధం చేసి మరీ చెప్తున్నాను” అన్నాడు గ

రాముడు. న యై, సుగ్రీవుడు, అతని మంత్రిమండలి రాముని మాటలను ఆలకించి సంతోషించారు. స్తు ళు రామసుగ్రీవులు ఏకాంతంలో కూర్చుని సుఖదుఃఖాల్ని గూర్చి పరస్పరము మనసులు విప్పి (శు స్‌ మాట్లాడుకున్నారు. స ర: ,(ష మిత్ర భాషణములు ఖీ స్త “రామా! నీవు ఏ దోషమూ తెలియనివాడవు. సకల సుగుణ సంపూర్జుడవు. నీవు నాకు ఖే ళ్‌ మిత్రుడ వగుటవల్ల నాకు దేవతల ఆశీస్సు లున్నాయని భావిస్తున్నాను. ళు “నీను సహాయం చేస్తే దేవలోకాన్ని పొందడం కూడా నాకు కష్టమేమి కాదు. ఇక ఈ | శ్తీ గ్ల వానరరాజ్యం లభిస్తుందని ప్రత్యేకంగా చెప్పాలా? అగ్నిసాక్షిగా నీవు నాకు మిత్రుడ వగుట య్‌ యై] వలననా బంధువులలో కూడా నాకు గౌరవం పెరుగుతుంది. “గ్య. “రామా! ఈ ప్రసంచంలో (ప్రేమలు స్టిరమైనవి కావు. నీలాంటి ధర్మాత్ముల ప్రేమలు , గ్‌ న ఎప్పుడూ అస్టీరములు కొవు. సత్పురుషులు తమువి యైన వెండి, బంగారము, ఆభరణాలు, | ల

ఉత్తమమైన వస్త్రాలు తమ స్నేహితుల కందరికీ సంబంధించినవని భావిస్తుంటారు. యా “మిథ్రుడు ధనికుడు కావచ్చు లేదా దరిద్రుడే కావచ్చు. సుఖాల్లో ఉండొచ్చు లేదా (2 యు దుఃఖాల్లో ఉండొచ్చు. దోషి గావచ్చు లేదా నిర్దోషి కావచ్చు. ఏది ఏమైనా, ఎలా ఉన్నా .శ్త్ర స్య స్నేహితుడే కదా పరమగతి! గ య్‌ “రానూ! స్నేహమంటే ఏమిటో తెలిసినవాళ్ళు స్నేహితుని కొరకు సుఖాన్ని గాని, దేశాన్ని మ్‌ థ్‌ గాని, ధనాన్ని గాని విడిచిపెట్టడానికి వెనుకాడరు ” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. “అవును. నీవు _ఇ్తు నే చెప్పింది ముమ్మాటికీ సత్యము” అన్నాడు రాముడు. నో జీ “రామా! నాకు స్నేహితుడవైన నీకు దాపరికం లేకుండా అంతా చెప్పేస్తున్నాను. వా

,_ హృదయం దుఃఖాగ్నితో నిండి ఉంది. అది నిలువెల్లా నన్ను దహించివేస్తోంది. ల ళు “బలశాలియైన వాలి నన్ను అవమానించాడు. (ప్రాణంకన్నా మిన్నయైైన నా భార్యను | న స్‌ అపహరించాడు. నా మిషత్రుల్నందరినీ కారాగృహంలో బంధించాడు. వన్ను చంపాలనే గా త్స ప్రయత్నాన్ని విరమించలేదు. ళు సు “అనేకసార్లు నాపైకి వానరుల్ని ఉసికొల్పాడు. నేను వాళ్ళను చంపి బ్రతికి వున్నాను. | స రామా! ప్రథమదర్శనంలో నీవు కూడా వాలి ప్రేరణతో నన్ను చంపుటకు వచ్చావని ల్లో శ భ్రమించాను. [0 ఖు భయే నర్వే హి బిభ్యతి .్డో న్‌ “భయహేతువు తెలిపేటప్పుడు ఎవరైనా భయపడక తప్పరుగదా! న స శ్రాగగట్రి శ్రంట్రు కాలు శప యతి తపు శషథు అప

2-డ్క

జ్రశపాతుంలి శంస శరత షట ఉట నట్టు త్య [కా వావనానాతనటడనతన నాదా లడాపవడననదడనానతడడనా ననాద నడాననననననానన దాన నాననడాా న ానననకచాండననడాడానానడయన నా న. కా ఛైతన్య రామాయణము 1 స్తా గా ॥ *ధ్యు హనుమదాదులు నన్ను కంటికి రెప్పలాగా కాపాడుతూ ఉన్నారు. వీరు నాకు న్‌ ఇష్ట తోడుగా ఉండడం వల్ల ఎన్ని కష్టాలు దగ్గరైనా ప్రాణాలు దూరం కావడం లేదు. | యు “సా “రామా! ముక్తసరిగ ఇది నా కధ, నీకు పెంచి చెప్పాల్పిన అవసరం లేదు. వాలినా ము ₹7 అన్న కావచ్చు. కానీ అతడే నా శత్రువు. అతడు నశిస్తే చాలు. అతనితోపాటు నా దుఃఖం చె “స్త | కూడా వశించిపోతుంది. రామా! నా దుఃఖము ఎలా పోతుందో చెప్పాను. ణ్‌ యు దుఃఖితః నుఖితో వాపి నఖ్యుర్నిత్యం సఖా గతిః ళం ఘు, “*దుఃఖాల్లో ఉన్నా, సుఖాల్లో ఉన్నా స్నేహితునికి గతి స్నేహితుడే కదూ?” అన్నాడు శ్ర గొన సుగ్రీవుడు. న ర. “ప్పుగ్షీవా! ఇంతకీ మో అన్హద్ధముులకు వైరమెలా ఏర్పడింది? మో కలహానికి కారణ యు క్రై మేమిటో చెప్పు. శత్రువు శక్తిని బేరీజువేసుకొని కార్యాన్ని సునాయాసంగా సాధిస్తాను. నీవు (శ్రా హే విశ్వాసంతో ఉండు. నీ శత్రువుని నేను వధిస్తాను” అన్నాడు రాముడు, స్‌ ర. రాముని మాటలు వివి సుగ్రీవుడు, నలుగురు వానరులు సంతోషించారు. తన కార్యము (ఫై నెరవేరుతుందనే నమ్మకం సుగ్రీవునికి ఏర్పడింది. సుగ్రీవుని ముఖం విరబూసిన తామరపువ్వులా | జ్ర ప శోభించింది. కలహము ఎలా ఏర్పడిందో చెప్పుటకు ఉపక్రమించాడు సుగ్రీవుడు. | $ వాలిసుగ్రీవుల కలహ కారణము స్తు || క్‌ జ్‌ || కా! స “రామా! వాల్తి నాకు అన్న. అతడు గొప్ప పరాక్రమవంతుడు. వీరుడు. మా తండ్రికి (౧ (2|| వాలి అంటే చాలా ప్రేమ. నాకూ (ప్రేమే. మా తండ్రి గతించిన తరువాత జ్యేష్టపుత్రుడైన వాలి మె ర్వ రాజయ్యాడు. నేమ వాలిని సేవిస్తూ జీవిస్తుండేవాణ్ణి. ప ళు “మయుడనే అసురువికి మాయావి, దుందుభి అనే ఇద్దరు కొడుకు లుండేవారు. £ 1 పెద్దవాడైన మాయావితో ఒక ప్రీ కారణంగా మా అన్నకు కలహం ఏర్పడింది. | గ! యా “ఒకనాటి రాత్రి అందరూ నిద్రపోతున్నారు. మాయావి వచ్చి పెద్దగా అరచాడు. వాలిని | జా జై పోరుకు పిలిచాడు. వాలి క్రుద్దుడయ్యాడు. అంతఃపవురస్త్రీలు, నేము ఎంత వారించినా వాలి ర |] లా ఉర్దు న | వివలేదు. న య “మాయావివి వధించుటకు వాలి బయలుదేరాడు. నేనూ వాలిని అనుసరించాను. [క ళు, మమ్ముల్నిద్దరివీ చూడగనే మాయావి భయపడి పరుగుతీశాడు. వాలి అతణ్ణి తరుముతూ న గ పరుగెత్తాడు. నేనూ అనుసరించి వెళ్ళాను. త [1 (| క ఏ. యై “మాయావి ఒక భూబిలంలో ప్రవేశించాడు. చంద్రుని వెన్నెలలో ఆ ప్రదేశమంతా | న మ స్పష్టంగా గోచరిస్తూ ఉంది, మాయావిని సంహరించుటకు ఆ బిలంలో ప్రవేశించాలని వాలి శ్ర | నిర్ణయించుకున్నాడు. తామ తిరిగి వచ్చువరకు నన్ను అక్కడే నిరీక్షిస్తూ ఉండమని చెప్పి స్తో స || న్‌ పే! వెళ్ళాడు. సు శ్‌ “రామా! నేనుకూడా వస్తానని చెప్పాను. వద్దని వాలి నన్ను వారించాడు. ఒట్టుపెట్టి మరీ షై 1 వెళ్ళాడు. న స క్రైంాసు కం ఉంథు శంభ ళానల ఇనా యనప్రాం

స్ట టల యంత అంతు ఉంఠి ఇత్తి పనలు పస తత గ ల్లా కిష్కింధాకాండము - వాలిసుగ్రీవుల కలహ కారణము (25. జ్‌ గ “వాలి ఎంతకూ రాలేదు. నేను ఆ బిలం వద్ద సంవత్సరం కాలం నిరీక్షించాను. * వాలి న లి ఇంక్కారాలేదని చాలా దుఃఖించాను. వాలి మోద వున్న (ప్రేనుతో నేను అక్కడే నిరిక్షిస్తూ ,శ్జ్రు య్ధు ౦ ను. క ౫

రం “రామూ! ఇంతలో ఏం జరిగిందో తెలుసా! ఒకనాడు ఆ బిలం నుండి నురుగుతో న స్ట కూడిన వెత్తురు ప్రవహించసాగింది. అది చూసి నేను చాలా బాధపడ్డాను. పెద్దగా ఏడ్చాను. | శ్ర గో “ఈలోగా లోనుండి అసురులు పెద్దగా అరుస్తున్న ధ్వని వినిపించింది. మా అన్నగారి

రో | శబ్దము వినిపించలేదు. వాలి మరణించాడని భావించాన్నేను. పెద్దగా రోదించాను. కొండంత శ్రా న బండతో ఆ బిలాన్ని వెంటనే మూసేశాను. వాలికి తర్పణాలుకూడా చేశాను. బరువైన న గ్య సహృదయంతో కిష్కింధకు చేరాను. (యు యు, “వాలి నురణాన్ని నేను ఎవ్వరికీ చెప్నలేదు. చాలా రహస్యంగా ఉంచాను. మంత్రులు శు గ | పసిగట్టారు. ప్రయత్నించి తెలుసుకున్నారు. జీను నిరాకరించినా వినకుండా నాకు రాజ్యాభిషేకం స న. చేశారు. నేను ధర్మబద్దంగా పొలిస్తూ ఉండేవాణ్ణి. .ఠ్తు న. “రామా! ఇంతకీ ఏం జరిగిందో తెలుసా! చచ్చింది వాలి కాదు. మాయావి, మాయావిని , ళా ర చంపీపడేసి, అతని బంధువుల్ని కూడా చంపేసి వాలి వెమదిరిగాడు. న | “మరి ఇంతకాలం వాలి బిలంలో ఏం చేశాడు అంటావా? మాయానిని వెతుకుతూ క్‌ ఖు ఉండిపోయాడు. అది బిలం కదా! వాడెక్కడో దాగిపోయుంటాడు. వాణ్ణి అన్వేషించి | _

1 పట్టుకోవడానికి అంతకాలమైంది వాలికి. క్‌ మ “మాయావి, అతని బంధువులైన అసురులందరూ వాలి చేతిలో మరణించారు. నేను క్‌ ఉమైీ, మొదటే నీకు చెప్పానుగదా! వాలి గొప్ప వీరుడని. వాళ్ళందర్నీ చితగ్గొట్టి చంపేశాడు. వాళ్ళ శ. రక్తం కాలవలాగా ప్రవహించిందట. ;త్జు శ్ఞై. నేను బిలాన్ని బండతో కష్టేశాను గదా! ఇక బయటికి ఎలా వస్తాడు? “నుగ్రీవా-సుగ్రీవా” (ఆ శ్‌ అని అరిచాడట. నేనక్కడలేను గదా! నాకెట్లా వినపడద్దీ? ఖ్‌

.

| *వాల్రికి దుః;ఖమూ, కోపమూ రెండూ వచ్చాయి. కాలితో అమాంతం తన్నాడు ఆ ల! జ్‌ బండను. అంతే. అది ఎగిరిపడింది. వాలి కిష్కంధ కొచ్చాడు. రాజసింహాసనము మోద నేను [ు

_కొన్పించాను. న్‌్‌ ళా | ( న్‌ “వాలిని చూడగనే నేను కూర్చున్నానా! లేదు. చివుక్కున లేచి దణ్ణం పెట్టాను. స న | “రేయ్‌! నాకు నానుం పెట్టి నచ్చావు. ఇప్పుడు నేను తిరిగి వచ్చాక దణ్ణం సెడతావు. ఫు న. “రానూ! నేను మా అన్నకు నమస్కరించి చెప్పాము. నా కిరీటంతో ఆయన పాదాలు క తాకి మరీ చెప్పాను. జరిగిందంతా చెప్పాను. . ధ్ర ఇప] “అన్నానా మాట విను. నీపై నాకున్న ధ్రేనులో సంవత్సరం రోజులు ఆ బిలం దగ్గ. | ఘు పడివున్నా. రక్తాన్ని చూసివపుడు నీవు నూయాని చేతిలో మురణించావని భావించా. (జ్జ ఈ ఖు అధ్యాత్మరామాయణం లోను, తులసీరానూయణం లోను సుగ్రీవుడు నెలరోజులు మాత్రమే నిరీక్షించినట్టు ఉంది. జ రభంంప్ర తంట అంధ భంళగషభు తనుం శాషభు భ్యప్రుగ

జ్‌ స్తదా సంగం స్తాం సరు శ్రర శ్రషటు వస్ర న్న ననన ాాాా్యయ్తు స్తు! [26] చైతన్య రామాయణము ఫు న్‌ | “ఈ రాజ్యము నాకు వడ్డే నద్దన్నా. కావాలంటే వీళ్ళనందర్నీ అడుగు. వీళ్ళే పట్టుబట్టి న ఆహ్హా నాకు పట్టం గట్టారు. ఈ రాజ్యం ఎప్పుడూ నీదే. అవ్వుడున్నట్లే నీ సేవ చేసుకుంటూ ఉంటాము [0 య్ధి! ఇప్పుడుకూడా. ఎంతెంతో చెప్పి చూశా. కాళ్ళు పట్టుకున్నా, వాలి మనసు కరగలేదు. త న్‌ “వేనేదో దురాశతో కావాలనే బిలాన్ని మూసపేశా ననేది వాలి మనసులో ఉండిపోయింది. స్తా | నేను మూసిన బండను వాలి తొలగించుకో గలిగాడు కాని, నా విషయంలో మూసుకుపోయిన. | “3 యై వాలి చెవుల్ని నేను తెరిపించలేక పోయాను. (స్తు ళు “రామూ! అంతే. వాలి నన్నెంత అననూనించాడో చెప్పలేను. నన్ను ఒక దెబ్బకూడా చేత్తో వా స౮ కొట్టలేదు. మొత్తం కాలితోనే. | గ్దా, “తమ్ముణ్ఞనే సంకోచం కూడా లేకుండా ఒకే చెడ్డీతో (వస్రేతైకేన) నన్ను దేశం నుండి | ఈ య్ర్‌! తరిమేశాడు శ్రా స! “మిత్రమా! రానూ! ఈవిధంగా నేను రాజ్యము నుండి బహిష్కరించ బడ్డాను. నన్ను ల య్‌ దూరంగా తరిమికొట్టి, నా భార్య రుమను దగ్గర చేసుకున్నాడు. వాలికి భయపడి నేను వు యు అరణ్యాలేనా, సముద్రాలేనా, భూప్రపంచ మంతా తిరిగాను. త్తు “ఇక్కడెందుకున్నానో తెలుసా! ఈ పర్వతము మోదికి వాలి రాలేడు. అదీ విషయం. సె దానికి కారణముంది. శ న. “రామా! నూ కలహాన్ని, కలహకారణా న్నంతా ఉన్నదున్నట్టు నీకు చెప్పాను. ఏ తప్పూ స ర. తెలియని నాకు ఎంత ముష్పాచ్చిందో చూశావా! రామా! సర్వులకు నీవు అభయప్రదాతవు. (ప్త స నిజానిజాలు (గ్రహించు. వాలిని నిగ్రహించు. నన్ను అను([గ్రహించు,” అన్నాడు సుగ్రీవుడు, న్‌ యై “సుగ్రీవా! నా బాణాలు సూర్వువిలాగా తీక్షణ మైనవి, అమోఘ మైనవి. వాటిని వాలిపై . శై, ట్రయోగిస్తాను. నీ భార్యమ అపహరించిన ఆ అధర్మపరుణ్ణి, చరిత్రహీనుణ్ణి సహించను, నేను (భ్ఞై | శరప్రయోగము చేయనంతవరకే వాలి బ్రతికి ఉంటాడు, ర ఖ్‌, “సుగ్రీవా! గాయం తగిలివవారిక్తే మరొకరి గాయం పెట్టే బాధ అర్ధమవుతుంది. నీ (షు . బాధను నాకన్నా ఎవరు బాగా అర్ధం చేనుకోగలరు? ఈ దుఃఖసాగరాన్ని స్‌ దాటుతావు. క్‌ ఖు నీ రాజ్యాన్ని తిరిగి వీవు పాందుతావువో అన్నాడు రాముడు. సుగ్రీవుడు సంతోషించాడు. . న్‌ క జీవితం ఒక నది లాంటిది. ఎక్కడ ఎప్పుడు ఏవిధంగా మలుపు తిరుగుతుందో | ఫ్ర తై క్ర హించలేము. ఒకొక్కసారి నిష్కారణంగా బాధలు చుట్టుముట్టి చిత్రవధ చేస్తుంటాయి. “౮ నిందలొచ్చి పడి కృంగదీస్తుంటాయి. ఖై న | వాలిసుగ్రీవుల కలహం చూడండి. ఎంత విచిత్రంగా ఉందో! మాయావి రానంతవరకు ల యస వాలిసుగ్రీవుల అనుబంధం ఎంతో ఆదర్శంగా ఉండింది. ఒక్క సన్నివేశంతో జీవితాల (గర్క థ్‌ రూపురేఖలే మారిపోయాయి. క్‌ య వాలిసుగ్రీవుల కలహ ఉదంతంలో తప్పెవరిది? వాలి కోపం కూడా సహజమైనదే . య అనిపిస్తుంది. వాలి స్టానంలో ఎవరున్నా అలా కోపగించుకోవలసిందే! మై తా సుగ్రీవుడు చేసిన తప్పేమిటి? బిలాన్ని మూసివేసి కిషింధకు చేరడమే. అలాచేయడం న్‌ యు వెనుక ఆంతర్య మేమిటి? రాజ్యాన్ని అపహరించాలనే ఆలోచన సుగ్రీవున కుందా! లేక వాలి న్‌ వ్‌ మోద సుగ్రీవునికి ప్రేమ లేదా! థు ల తంయాళలాథ అధు తంటాషలా తనల శనులు అనటం

యం ట్ర శ శతు శంంధు నట శ్రషభ్థు స్రన్యళై జ షై కవ లే నడువిదడాదినదదుణననడనకననంనడునడడనననాలందంంందనరదడాందదనావనిడుదదనానానానిదిదిమానినిముచుడాలియాడనినానిర దజ్హై "ర. కిష్కింధాకాండము - వాలిసుగ్రీవుల కలహ కారణము ళ్‌ గ! అన్న మోద ప్రేమను లేకపోతే వాలితో కూడా బిలంలోకి ప్రవేశించేందుకు ఎందుకు 1 ఇష్టు ప్రయత్నిస్తాడు సుగ్రీవుడు? సంవత్సరం కాలం ఆ బిలంవద్దే ఎందుకు పడిగాపులు కాస్తూ పడి. | (జ్ఞ క్త, అదిసరే. అన్న బిలంలో ప్రవేశించి యుండగా బండతో బిలాన్ని మూయవచ్చా? ఇది గ ప ' మొదటి తప్పు. ఇకపోతే, రాజ్యాధికారాన్ని చేపట్టవచ్చా? ఇది రెండవ తప్పు. అంగదుడు కూడా వ. మున్ముందు సుగ్రీవునిపై ఈ అభియోగాల్ని మోపుతూ హనుమంతునితో వాదిస్తాడు. శ్ర "0 బిలాన్ని మూసేసి, రాజ్యాన్ని కబళించా లనేదే సుగ్రీవుని అభీష్ట మయితే ఆ పని ఎప్పుడో శ్ర గ చేసి ఉండొచ్చు. సంవత్సరం లీజులు నిరీక్షించాల్సిన పనిలేదు. న భ్‌. బిలం నుండి రక్తం ్రవించినపుడే సుగ్రీవుడు ఆలోచవలో పడ్డాడు. ఆందోళనలో (శ్ర శ్ర! చిక్కిపోయాడు. ఎవరో చచ్చిపోయారు. ఆ విషయంలో సంశయం లేదు. పారే రక్తమే. (త్రై గ |! అందుకు సాక్షి ట్‌ ఘు కానీ ఆ చచ్చిపోయిన వ్యక్తి ఎవరు? వాలియా! లేక మూయావియా? ఇది సమస్య. ఇది శ్ర సుగ్రీవునికి సమస్యగా గోచరించలేదు. చనిపోయింది వాలే గాని మూయావి కాదని నుగ్రీవుని | యు నిశ్చితాభిప్రాయం. (శ్ర స అలాంటి అభిప్రాయాన్ని ఏర్పరచుకోవడానికి సుగ్రీవునికి ఆధార మేమిటి? దేనిని బట్టి య తూ వ్రాలి మరణించినట్టు స్యుగ్రీవుడు నిర్ణయించాడు? దీనికి ఆధార మేమిటో సుగ్రీవుడూ (స్తు ఘ చెప్పలేదు. వాల్మీకీ చెప్పలేదు అంటారు వి.ఎస్‌. శ్రీనివాసశాస్రిగారు. ఫ్దు సె | రక్త్రమైతే బిలం నుండి బహిర్ష్శతమౌతూ ఉంది. వాలియే చనిపోయి ఉంటాడు అనడానికి | ల ఉమ్రీ! సుగ్రీవునికి ఆధార మేమిటో తెలియనపుడు బిలాన్ని మూయాల్సిన అవసర మేమొచ్చింది? ఫు థు అని పూర్వపక్షం. 'శ్హు ] క 16 ₹25 0% 5016, ఇకా మిం€ మడక6 కళల స ఇయసయంక్ర ప? ఇమా గ నక్ష యడ ఓం వంఈ 216 పేక మంవిిళలాక? ' హ్హా ఎవరు చనిపోయింది. నిశ్చితంగా తెలియనపుడు లోపలికి ప్రవేశించి ఖరారు | చేసుకోవచ్చు గదా! పోనీ వొనరులను వెంటబెట్టుకొని వెళ్ళి ఉండవచ్చు గదా! అనేది శాస్త్రిగారు త్తు న ఊహించిన జనాభిప్రాయం, ల్ల క. సుగ్రీవుడు చేసిన దాంట్లో నాకు తప్పేమో గోచరించడం లేదు. సుగ్రీవుడు ధర్మాత్ముడు. స్తు శ్రఫై| ఏ దోషమూ ఎరుగనివాడు. సంవత్సరం కాలం అన్నకోసం నిరీక్షిస్తూ పడి ఉన్నవాడు. (శు న్‌ | బిలం నుండి నెత్తురు వచ్శినప్పుడు వాలి మరణించినట్టు సుగ్రీవుడు అభిప్రాయపడ్డాడు. | స్లో ఆ! ఇలా అభిప్రాయపడడానికి సుగ్టవునికి ఆధారం ఉంది. ఈ విషయం శాస్త్రిగారి సునిశిత కష్ణ త్ర దృష్టినుండి ఎలా తప్పించుకో గలిగిందో? | రు నర్దతా మసురాణాం చ ధ్వనిర్మే శ్రోతమాగతః , | నః న్‌ | న రతస్య చ సంగ్రామే క్రోశతో ఒపి స్వనో గురోః ఫు య్‌ “పెద్దగా అరుస్తున్న అసురుల శబ్దము కూడా నా చెనిని పడింది. నా అన్న వాలి న్‌ ళు యుద్ధము చేస్తున్నట్టు గాని, అరుస్తున్నట్టు గాని నాకు వినిపించలేదు” అంటాడు రామువితో | స్ట్‌ సుగ్రీవుడు, థ్‌ నకం ప్ర తంట అరు తుంటి యషత ఊదు షభ ఈ ప్రం

జ్రసరకయదాలి టంట రర నస శంయు తంతు తస శ్రీ! చైతన్య రామాయణము శ్ర న్‌ | బిలం నుండి రక్తం (స్రవించిన తరువాత అసురుల శబ్దాలు వినిపించాయి. వాలి అరుపు | య ష్ట్ర వినిసించలేదు. అసురుల అరుపులు వినిసిస్తున్నాయే గాని యుద్దం జరుగుతున్నట్లు శబ్దం (ఫు క ఇంతకన్నా ఆధారం ఇంకేమి కావాలి? వాలి అజేయుడు. శత్రుంజయుడు. అట్టినాడు పే గ్‌ ॥ సంవత్సరం కాలం తిరిగి రాలేదు అంటే లోసల జరిగిన సమరం సామాన్యమైంది కాదని న్‌ య్డు ఎవరైనా ఊహించగలరు. ర్జు ళు సంవత్సరం కాలం వాలి లోపలున్నాడు. ఇప్పుడు రక్తం నురుగులు గ్రక్కుతూ బయటకి ( స౮| వస్తూవుంది. "పైగా యుద్ధం జరుగుళున్నట్లు శబ్దాలు లేవు. అసురుల అరుపులు 0 క. వినిపిస్తున్నాయి. పోనీ, ఇంకా యుద్దం జరుగుతున్నట్టు భావించాలంటే, వాలి అరుపులు స్తు శ్రీ. వినిపించడం లేదు. ఈ ఆధారాలతో మరణించినవాడు వాలేనని ఊహించవచ్చు. క్ర న్‌ మహావీరుడైన వాలియే మరణించినట్టు నిర్ణయం జరిగినపుడు అంతకన్నా తక్కువ | రా. బలశాలియైన నుగ్రీవుడు ఏ ధైర్యంతో లోపలికి వెళ్ళగలడు? వానరులు వచ్చి మాత్రం ఏం యు , చేస్తారు? ఇదీ ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుని ఆలోచన. నిక ళీ, సరే బావుంది. అలాంటప్పుడు సుణ్రీవుడు కిష్కింధకు వచ్చి జరిగిన విషయం న్షు గ చెప్పవచ్చు గదా! బిలానికి మూత పెట్టాల్సిన అవనర మేమిటి? . న య్ర్‌ అదలా ' ఉంచండి. వాలి బిలంలోకి వెళ్ళేటప్పుడు సుగ్రీవుడు కూడా తోడుగా ర్క | వస్తానన్నాడు కదా! నాలి ఎందుకని తీసికొని వెళ్ళలేదు? (వు సె నూయావిని తాను ఒక్కడే సంహరించ గలడనే నమ్మకముంది వాలికి, అంతేగాదు. తన | లో క. ('ప్రియసోదరుడైన సుగ్రీవుడు కష్టపడడం ఇష్టంలేక పోవడము కూడా ఒక కారణము. ఆనాటికి రం త్ర వారిమధ్య. డ్రేమలు అలా ఉండేవి. స్తై | సుగ్రీవుని మిదున్న ఏ ప్రేమ కారణంగా వాలి సుగ్రీవుని బయటే ఉంచి బిలంలోకి న న్‌. వెళ్ళాడో, వాలి మరణించాడని తెలిసిన తరువాత, కిష్కింధలోని ప్రజల మోదున్న ప్రేమ (మై | కారణంగానే నుగ్రీవుడు బిలానికి మూత పెట్టాడు. నాలి నధానంతరము నూయావి (/ = న. సారథ్యంలో అసురులు విజృంభించి కిష్కింధను ధ్వంసం చేస్తారనే భయం కూడా అలా (న క్ష | చేయడానికి మరొక కారణం. అన్నయైన వాలి రాజ్యాన్ని కాపాడాలనే ధర్మప్రవృత్తియే గాని లో ఆ రాజ్యాన్ని కబళించాలనే దురుద్దేళ్యం మాత్రంకాదు.. అలాంటి ఉద్దేశ్యమే ఉంటే, ఎవరికీ (స్తు శు తెలియకుండా, ఒంటరిగా అన్నకు తర్చణా లెందుకు ఇస్తాడు సుగ్రీవుడు? ఇలా చూడనపుడు (ఇ్లు 1 సుగ్రీవునిలో దోషమున్నట్లే కన్పిస్తుంది. సుగ్రీవునిది అధర్మమైతే రాముడు సహకరిస్తాడా? ల్‌ ఖ్‌ 1 ఇల 60 (661 ౨04 రఈ46 16 8 56286 0 5 0216ల ఫై ప ఫైం ఇ25 2 10016 ఇంక, 2డీ ఘురేంళంలేం9664 ౮66 త్తు శ్ర బిలాన్ని మూయడంలో, అప్పటికి సరిణతి చెందని బుద్దిశాలిగా, కొద్ది బలహీనతలతో స | / సాగుతున్న దశలో ఉన్నవానినిగా సుగ్రీవుని చిత్రీకరించారు వీయనస్‌. ల యై సాధారణంగా అంత్య(క్రియలు జరిగిన పిదపే జలతర్చణా లిస్తారు. సుగ్రీవుడు బండను ళ్‌ శ్ర! మూతపెట్టిన తరువాత తర్భిణాలు ఇచ్చాడు. రక్తపు మడుగులో అసురుల మధ్య పడి ఉన్న | ఖు క! అన్నకు బిలాన్ని మూయడమే అంత్యక్రియలు చేయడము. బిలమైనా, గుంటైనా అదేకదూ+ | గ కవ చుమాద్రమాతమాలాన్తాియనిమాాలడాడడవ యాల ాబిడుాన్తాచుడానవకకయననమాడా నాసా లీ శి మ్య శ్రంంప్రు శప సందు ఉంళా నయభ శషథు యథ ఛు

ధా! కేష్కింధాకాండము - సుగ్రీవుని సందేహం ఖ్‌ ర బిలాన్ని మూయడంతో సరిపెట్టుకోలేదు గ శే చే | మ్గు ల సెట్టు దా! రాజ్యాభి షకం కూడా యించుకున్నాడు న్న శై కదా! అనేది సుగ్రీవునిపై మరొక అభియోగం, శ్ర ళు సుగ్రీవుడు రాజ్యాభిషేకాన్ని అంగీకరించలేదు. ప్రజలు, మంత్రులు పట్టుపట్టి సుగ్రీవునికి .. గ ంళ పట్టం గట్టారు. ఈ విషయంలో సుగ్రీవుని తప్పుపట్టడం అర్ధరహితమ్రైన విషయం. | ఘు నురి అయోధ్యలో భరతుణ్ణి కూడా రాజు కమ్మని పట్టుపట్టలేదా? భరతుడు అంగీక | రించాడా? అందుకనే భరతుడు మహాత్ముడుగా కీర్తించబడ్డాడు. తనపై ఎన్ని అభియోగా ,ఉ్త ళా లొచ్చినా నీటిమోద రాతల్లాగా మాయ మయ్యాయి. శు స సుగ్రీవువి విషయంలో అలా జరగలేదు. అతనిపై ఇంకా కొద్దో, గొప్పో పూర్వపక్షం ల న్‌ . నడుస్తూనే ఉంది. (స్తు ఠ్తు కానీ, ఇంక కాస్త లోతుకు వెళ్తే భరతుని పరిస్థితి వేరు. సుగ్రీవుని పరిస్థితి వేరు. రాముడు. శ్ర గర! పద్నాలుగు సంవత్సరాలే అయోధ్యకు దూరంగా ఉంటాడు. కానీ వాలి కిష్కింధకు శాశ్వతంగా 11 ఘు, దూరమయ్యాడని కదా అభిప్రాయం. అందువల్లకూడా సుగ్రీవుడు రాజ్యభారాన్ని స్వీకరించాడు. శ్ర న / జ్యేష్టుల స్థానాన్ని భర్తీ చేయాల్సింది కనిష్ణులే కదూ! + న. జీవితంలో క్లీష్ణ సమస్యలు తలఎత్తినపుడు తప్పు చేయకపోవడం ఒక్కటే చాలదు. బుద్ధి సై హు నువయోగించి చాక పేక్యంతీ జీవించడం కూడా అలవరచుకోవాలి. న త్త పాసం! బిలాన్ని నూయకుండా ఉంటే, రాజ్యాభిషిక్తుడైవా, సుగ్రీవునికి ఈ బాధలు ష్ట్ర ఘీ; ప్రాప్తించేవి కావేమో! త్తు సి తన దోషం లేదని సుగ్రీవుడు ప్రాధేయపడుతున్నా వాలి వినిపించుకోలేదు. క్రోధం ర్‌ యై సత్యాన్ని చూడనివ్వదు. .ఫ్తు ఖై క్రోధా ద్ధవతి సమ్మోహః క్రోధము. నల్ల సమ్మోహము ఏర్పడి అయోమయ దృష్టి శ 1 కల్గుతుందని భగవద్గీత బోధించింది. క్రోధాన్ని జయించినవారు లోకాన్ని జయిస్తారు. _ స ఇష్‌, ముందు వెనుక లాలోచించి ప్రవర్తించాలని సుగ్రీవువి పాత్ర ద్వారా, క్రోధము ్త్తు ఫ్‌! (ప్రాణహరమని వాలి పాత్ర ద్వారా మవం (గ్రహించాలి. _ త్త నా! - న సుగ్రీవుని సందేహం గ త్‌ క స్తు ళ్ళ రాముని అభయదానము సుగ్రీవునికి ఎంతో ఆనందాన్ని ప్రసాదించింది. కావీ సుగ్రీవువి (ఇ స మనసులో ఏదో ఓ మూల సందేహ మొకటి ఉండిపోయింది. ఆ సందేవోన్ని నివారించుకొని న! చ| తృప్తివడాలని భావించాడు సుగ్రీవుడు. ల వాలి వరాక్రమము సుగ్రీవునికి తెలుసు. వాలి శక్తిని సుగ్రీవుడు ప్రత్యక్షంగా చూసి యు ఉన్నాడు. రాముని పరాక్రమమును గూర్చి విన్నాడే గాని చూడలేదు. కనుక రాముడు వాలివి న సంహరించగలడా? అనే సందేహం మనసులో ఉండిపోయింది. సుగ్రీవుడు రామునితో ఇలా క్‌ హ్టీ/. పలికాడు. యు సక అవధానంతో నిను. అ తరువాత చేయవలసిన కార్యాన్ని ఊహించుకొందువు గాని. (న గటట అం అర ఉంచగల యనుల షు భ్య్యప్రల

జనగామ నంత పంల తుల పసి సలి పరప శస యే చైతన్య రామాయణము శ్‌ న్‌ “వాలి బ్రహ్మముహూర్తములో నిద్ర లేస్తాడు. నాలుగు సముద్రాల వద్ద కెళ్ళి సంధ్యా |. షై! నందనం చేస్తాడు. పర్వత శిఖరాలను బంతులవలె ఎగరవేస్తూ క్రీడిస్తుంటాడు. బలప్రదర్శనము థు ౨ చేస్తూ అరణ్యములో పెద్దపెద్ద వృక్షాలను విరిచేస్తూ ఉంటాడు. | గ్య “రామా! పూర్వము దుందుభి అనే అసురుడు ఉండేవాడు. మహిషరూపుడైన ఆ జా గం | రాక్షసుడు పర్వతము వలె గోచరించేవాడు. వాడికి సమరోన్మాదము పట్టుకుంది. గ్‌ యు “సముద్రుని మదికి వెళ్ళాడు. యుద్దమునకు రమ్మని సాగరుని ఆహ్వానించాడు. (స్తు (శ్ర సాగరుడు భయపడ్డాడు. తనకు అంతటి శక్తి లెదని, హిమవంతుని వద్దకు వెళ్ళమనీ చెప్పాడు... శ్ర గో “దుందుభి హిమవంత్సుని చేరాడు. పర్వత శిఖరాల్ని విరగగొట్టాడు. యుద్దానికి రమ్మని || ఇస్ర హిమవంతుని పిలిచాడు. భీతి చెందిన హిమవంతుడు తాను యుద్దము చేయలేనని (ఖై ఫ్రై చెబుతూ, ఇంద్రపుదత్రుడైన వాలియే దుందుభికి సమజజ్జీ అవి తెలిపాడు. | జ స్త “దుందుభి వాలితో యుద్ధం చేయాలని కిష్కింధకు వచ్చాడు. వాలి దుందుభులకు న్‌ | భయంకరంగా పోరాటం సాగింది. దుందుభి మరణించాడు. ఆ దుందుభి మృతకళేబరాన్ని [స ఖు వాలి యోజనము దూరము విసిరి పడేశాడు. (గ్ర లో “దుందుభి శరీరము మతంగాశ్రమము సమిపంలో పడింది. దుందుభి శరీరం నుండి (స్తో గల చిమ్మిన రుధిర బిందువులు ఆశ్రమ ప్రాంతాన్ని కలుషితం చేశాయి. అది చూసి మతంగముని గ్‌ య. కలత పడ్డాడు. యు క. “యోగదృష్టితో జరిగిందంతా తెలుసుకున్నాడు. మృతకళేబరాన్ని ఆవిధంగా విసిరి, ల న. తాను ప్రాణసమానంగా పెంచుకుంటున్న మతంగవనాన్ని పాడుచేసిన వాడు ఆ వన | శు ప్రదేశములో క్షాలుపెడితే జీవించడు అని శాపం పెట్టాడు. పు . “ఈ విషయం తెలిసి వాలి మతంగమునిని ఎంతగానో ప్రాధేయపడ్డాడు. క్షమించమని న న. (ప్రార్దించాడు. అయినా మతంగమహర్షి వినలేదు. ఈ కారణంగా నాలి ఈ వనప్రదేశంలోకి | క్ష రాలేడు. బుష్యమూకాన్ని సమిపించలేడు” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. గు ల్జ్‌ చూసేందుకు భగవంతుడు కళ్ళిచ్చాడు. అందుచేత చూసి నడవడం నేర్చుకోవాలి. (ల; ఖీ ఆలోచించేందుకు మనసిచ్చాడు. కనుక ఆలోచించి చేయడం అలవరచుకోవాలి. అనాలోచిత క్‌ న కార్యాలు బ్రతుకులో అగచాట్లను, ఆవేదనలను ఆవిష్కరిస్తాయి. న్‌! ర్ట! వాలి దుందుభిని చంపడం తప్పు కాదు. ఆలోచన లేకుండా వస్థతదేహాన్న ఎటుపడితే ఖు అటు విసరడం చాలా తప్పు. చూశారా! అది బుష్యాశ్రమాన్ని పాడుచేసింది. మతంగముని | క్ష శాపానికి వాలి గురికావలసి వచ్చింది. ల క్‌ మవ ఇంటిలోని చెత్తను పారేయడం మంచిదే. పై వాటాలో ఉన్నందుకు, చిమ్మి ఎత్తిన కై చెత్తను క్రింది వాటాలో ఉంటున్న ఇంటి యజమానిపై పోయడం మంచిది కాదు. 'చూడలేదు' | నే త్రై. అనేది క్షమాపణ క్రిందికి రాదు. ఒకవేళ అద్దె ఇవ్వమని తొందరపెట్టినా కూడా అలా | శీ స చేయకూడదు. ఇష్టం లేకపోతే ఇలు ఖాలీ చేయాలి. ధర్మం అదే. ల! త! వాలికి ప్రాస్టించిన శాపాన్ని మనసులో ధరించి, అవసరం లేని వాటిని పడేసే టప్పుడు (కప్రు న. అనవసరమైన పేచీలు తలెత్తకుండా చూసుకోవాలి. అరటిపండు తిన్నా, ఆవులించినా, ఏ వ్హు క్ష వస్తువును పడేసినా, ఏది దూరమైనా పేచీలు మాత్రం దగ్గర కాకుండో చూసుకోవాలి. న వ [లాలన వనుక నదాడానానవకురలకాడునావమయయమ యు | టి నభాప్రాటుంప్ర బంటు భుంద్రా్యపు షప ఉషథు భ్యట్రాగ

స్రతయటలం టంలటంల నటట ఉప తుంల్య "రా కిష్కింధాకాండము - సుగ్రీవుని సందేహం కక. గా న్‌ “రామా! వాలి విసీరి పడేసిన ఆ దుందుభి అస్టిపంజరము అదిగో. అదే. చూశావా! న ష్ట్ర! పర్వతంలాగా పడివుంది. అటుచూడు రామా! ఆ ఏడు సాలవృక్షాలను వాలి పట్టి ఊపగనే ణ్‌ | వాటే ఆకులన్నీ ఊడి రాలిపోయేవి. | రా. “రావూ! వాలియొక్క అసమాన సరా(క్రమాన్ని నీకు తెలుపాలని భావించి ఇదంతా (శు గ చెప్పాను. నీవు ఇప్పుడు చెప్పు. వాలిని సంహరించగలవా?” అవి అమాయకంగా నందేహిస్తూ న యయ (ప్రశ్నించాడు సుగ్రీవుడు. భై "6 రాముడు అభయమిచ్చినా నమ్మకుండా సందేహముతో 'ప్రత్నిస్మగ్థిడు సుగ్రీవుడు. (శ్రీ న్‌ భగవంతుడు అభయసందేశాన్ని అందిస్తున్నా విశ్వసించక ప్రమాణాన్ని కోరవాడే జీవుడు. స! రా క్షిప్రం భవతి ధర్మాత్మా శశ్వచ్చ్భాంతిం నిగచ్చతి స్తు స్తు కౌంతేయ వ్రతిజానీహి న మే భక్తః ప్రణశ్యతి । | గా గ! “భక్తుడైనవాడు శీఘ్రంగా ధర్మాత్ము డగుచున్నాడు. శాశ్వతశాంతిని పొందుచున్నాడు. ఖ్‌ ష్‌ అర్జునా! నా భక్తుడు నశించడు అని ప్రతిజ్ఞ చేసి చెప్పు అంటాడు గీతలో శ్రీకృష్ణపరమాత్మ. | క్‌ . భగవద్వచవా లెన్నో ఉన్నాయి. విశ్వాసం లేనివానిని, సంశయగగ్రస్తుని ఏం చేయగలం? | స్త్ర నునపై కరుణామృతాన్ని కురిపించాలవి, నునలో దివ్యత్వాన్ని చొప్పించాలని, తనలో మనల్ని శు గ ఐక్యం చేసుకోవాలని పరమాత్మ సదొ మనకు చేరునవుతూనే ఉంటాడు. సంకుచితమైన | న శీ భావాలతో మనమే ఆ పరంధామువి ప్రవేశించకుండా తలుపు వేసేస్తున్నాము. యు గ. ౯268 చండ పం€ పేండాడే 319 511626 54099? ఖు న. 6 ౦0మ65, ౧601165, 66 60168 | లో యొ “ఆ దివ్యాత్ముని విళ్ళిబ్బ పదసవ్వడి నీవు వినలేదా! అతడు వస్తున్నాడు. వస్తాడు. పదా | షు | వస్తూనే ఉంటాడు” అని రన్‌ డ్రనాథ్‌ో ఠాకూరు. | న సు సుగ్రీవుని ప్రశ్న లక్ష్మణునికి నవ్వు పుట్టించింది. “సుగ్రీవా! రాముడు ఏమి చేప్పే అతని న్‌. [| బలపరాక్రమాల్ని నీవు విశ్వసిస్తావు?” అని నవ్వుతూ ప్రశ్నించాడు లక్ష్మణుడు. దానికి ళా అ్హీన! శ్రడుముకోకుండా సమాధావ్‌ం చెప్పాడు సుగ్రీవుడు. [్‌ గ “లక్ష్మణా! ఆ దుందుభి అస్టిపంజరాన్ని రాముడు ఒక్కకాలితో ఎత్తి నాలుగువందల క్‌ క్ష | గజాల దూరంలో పడేలా విసిరేయాలి. అప్పుడు నమ్ముతాను; అన్నాడు సుగ్రీవుడు. [ న్‌ లీ సుగ్రీవువికి విశ్వాసాన్ని ద్దు చేయాలని. రాముడు భానించాడు. దుందుభి ఫ్ర! అస్టిపంజరాన్ని కాలి బొటనద్రైలితో ఎత్తి పది యోజనముల దూరాన పడునట్లు రాముడు య్‌ | విసీరివేసాడు. న 0. ఈ సన్నివేశాన్ని స్పృతికి తెచ్చుకొంటూ దుందుఖిని తన్నిన శ్రీరాముని పాదవైభనమును_ | [షై “| _స్మరిస్తూలట్టి దివ్య పాదారవిందములన తొను కూడా నమ్మియున్నట్లు క్రీర్తిస్తాడు త్యాగరాజస్వామి. | స్తా యా | నీ పద పంకజములను నేనెఅ నమ్మినాను 1 న్ష వనరుహ తులిత నయన నక్రందన | న్‌ యా తనయుని బాధ సహింపని విరో (స్తు య చన సుతు మతి గలిగిన భయమెగయగ య న ఘన తమ దుందుభి పెనుతల దన్నిన ,నీపదు | జ న నన రన క న రానా... 2-5

య్జు చైతన్య రామాయణము జి గ వాలి వలన భీతి చెందియున్న సుగ్రీవుని సందేహముము తొలగించుటకు దుందుభి గో కా. దేహమును తన్నిన రాముని పదపంకజములను కీర్తించాడు త్యాగరాజస్వామి. క్‌ | “రామా! ఆనాడు వాలి విసిరింది పచ్చిమాంసముతో కూడిన రక్త్రమయ దేహము. ( యు ఈనాడు నీవు విసిరింది మాంసహీవమై గడ్డిపరకనలె తేలికైన శరీరము. జా స “పచ్చి దేహానికి, ఎండిపోయిన దేహానికి భేదముంది కదా! దీనిని బట్టి నీవు | ల్‌ యా బలవంతుడివా! లేక వాలియే బలవంతుడా! అవి నేను నిర్ణయించుకోలేక పోతున్నాను. నా స్తు శు సందేహము పచ్చిగానే ఉంది. ఇంకా ఎండిపోలేదు. ళు న్‌. “చూడు రామా! ఇంకొక విషయం చెబుతాను. విను. ఆ ఏడు సాలవృక్షాలను వాలి స క. ఊపేసేవాడని చెప్పాను కడా! వాటిలో ఒక్క దానిని నీవు బాణంతో కొట్టి చీల్చగలిగితే, నీవు ళు యః! వాలిని ఎదుర్కోగలవని నేను నమ్ముతాను” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. శు గ, సుగ్రీవుని సంతోషపరచాలని భావించిన ఆ రాముడు ధనుస్సును చేత పట్టుకున్నాడు. | ౧ ఉహు. నారిని లాగి దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా భయంకరమైన శబ్దము. చేశాడు. ఒక బాణాన్ని [ర న. సొలవృక్షముపై ప్రయోగించాడు. ॥ త్తు గ రాముడు ప్రయోగించిన బాణము ఏడు సాలవృక్షములను కూళల్చివేయుటయే గాక (౨ శై ఎదురుగా ఉన్న పర్వతము చరియను ఛేదించి, భూమిని బ్రద్దలు కొట్టింది. తిరిగివచ్చి నే అంబులపాదిలో ప్రవేశించింది. | ఖే స సుగ్రీవుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. మరో ఆలోచన లేకుండా తానుకూడా తెగిన ఘు. సాలవృక్షములాగా రాముని పాదాలపై పడ్డాడు. జ్‌ ర్త న “రామా! నీవు వాలినే కాదు వాడి అబ్బ ఇంద్రుణ్ణి కూడా జయించగలనవు. నీవు అసమాన ళు ఖు పరాక్రమనంతుడవు. నీ ముందు రణంలో నిలబడడం ఎవరికి సాధ్యం? న | ] “రామా! నీకు చేతులెత్తి నమస్కరిస్తున్నాను. నా శత్రువైన వాలిని వెంటనే చంపేయి. క్‌ యూ నా మనసుకు హాయిని కూర్చేయిఫో అని ఆనందంతో ఊగిపోతూ మాట్లాడాడు సుగ్రీవుడు. | ఖు సంశయముల మధ్య ఊగిసలాడేవాడే జీవుడు. అతడే సుగ్రీవుడు. రాముని నుండి | స్తా న్‌ , కదలివ అనుగ్రహ బాణము సంశయాలను ఛేదించి, జ్ఞానమును ప్రసాదిస్తుంది. యో యా రొామబాణము మొదట సప్త సాలవృక్షాలను ఖండిస్తుంది. తరునాత కొండచరియను (| యా, ఛేదిస్తుంది. ఆ తరువాత భూమిని (బ్రద్దలు చేసి లోనికెళ్తుంది. ప్త | ఐదు జ్ఞానేంద్రియములు, మునసు, బుద్ది కలిసి మొత్తం ఏడు. అవియే సప్త ర ప. సాలవృక్షములు. ఈ ఏడింటిని రామబాణము నిరోధిస్తుంది అని అర్ధము. రి ళు రానుబాణము కొండచరియను ఖండించింది. మనలో పేరుకపోయి వున్న సంచితకర్మ , న్ను స్య సమూవామే కొండచరియ. రామానుగ్రహం వల్ల సంచితకర్మలు కూడా దగ్జమై పోతాయి... |. య్‌ వాసనాక్ష్యయము జరుగుతుంది. [ం య్‌ సప్త సాలవృక్షములను ఛేదించి, పర్వతచరియను కూల్చిన రామబాణము భూమిని. | ఇ | ఛేదించుకొని పాతాళమును చేరింది. రామానుగ్రహము హృదయ గుహను ఛేదించి, అందులో న అ పల. ళు సర్ప క్రాంగట్రు క్కంగట్ర ఉందు శప యప శనుల కాయం జ్యూప్రా గ

సాతి అంతా యుతి స సతు సము సనం స ! కిష్కింధాకాండము - సుగ్రీవుని సందేహం శ్రా గ నిక్షిప్తమై ఉన్న అజ్ఞానాన్ని ధ్వంసం చేస్తుంది. ఈవిధంగా రానూనుగ్రహము అనే బాణము (౧న యష్టా జీవులను బంధవిముక్తులను గావిస్తుంది. (శ్రే ళా బువ్యమూక పర్వతమునందు సుగ్రీవుడు వాలికి భయపడి నివసించే ఈ వృత్తాంతము శ్రా హే వెనుక కూడా ఒక తాత్త్విక రహస్యముంది. అది కూడా చెప్పుకుంటాము. | కా. సుగ్రీవుడు జీవుడు. వాలి ప్రారబ్దము. జీవుడు ప్రారబ్దాన్ని తప్పించుకోలేడు. ప్రారబ్బము [్‌ "రే. జీవుని వదలిపెట్టదు. ప్రారబ్దాధీనుడైన వానికి శాంతి మిగలదు. గ గ్‌ వాలి సుగ్రీవుని వెంబడించి దుఃఖముసాలు చేయునట్లు ప్రారబ్ధము జీవులను న్‌ జ, అనుసరించి బాధిస్తుంది. వాలి నుండి తప్పించుకొనుటకు సుగ్రీవుడు బుష్యమూక పర్వతాన్ని | ఆశ్రయించాడు. ప్రారబ్బము నుండి విడిసడి తరించాలని భానించే జీవులు కూడా బుష్య శ్ర శ్ర మూక పర్వతాన్నే ఆశ్రయించాలి. శా గ ॥ బుష్యమూకము అనగా బుషుల ముఖము అని అర్ధము. బుషుల ముఖము నుండి న యమా వెలువడేది శాస్త్రమే కదా! అదియే సత్సంగము లేదా సత్పురుష సమాగమము. ఖు ర. సత్సంగమే జీవులను కర్మబంధము నుండి విడిపడేలా చేస్తుంది. విస్సంగత్వము, (శ్ర గ విర్మోహత్వము, నిశ్చలతత్త్యము సత్సంగము వల్లనే ప్రాప్తిస్తుంది. " యట | పవి(త్రాత్ములైన మహాత్ముల సన్నిధిలో ఎండకు మంచు కరిగినట్టు ప్రారబ్బము వ. కరిగిపోతుంది. కనుక కర్మబంధను నుండి విడుదల కోరేవారు ముందుగా సాధువులను | స్వ ఆశ్రయించాలి. ఆ తరువాత రామదర్శన నువుతుంది. రామదర్శనంతో ప్రారబ్దం నశిస్తుంది. ల స! ఇది వాలివధ. బుష్యమూక గాధ. పు ర్త సప్త సాలవృక్షాలను రాముడు కూల్చివేయగానే సుగ్రీవుడు అమితానంద భరితు | ఫీ డయ్యాడు. రాముడు సుగ్రీవుని కౌగలించుకున్నాడు. (స్తా న “సుగ్రీవా! పద. ఇష్టుడే కిష్కింధకు వెల్తాము. ముందుగా నీవు నడువు. వాలిని | జ య్జ్‌। యుద్దానికి పిలువు. నీవు సరుకు మాత్రమే. తరువాత నేను చూసుకుంటాను” అంటూ ఖు వ. మి(త్రుడైన సుగ్రీవునికి రాముడు సంతోషాన్ని కల్పించాడు. త్తు గ ఈ సందర్భమున మిత్రవ్రయోజనాన్ని గూర్చి తులసీదాసు రామచరిత మానసంలో | న్‌ ఖై రాముని చేత చాలా గొప్పగా మాట్లాడిస్తాడు. [8 క జో న మిత్ర దుఖ హోహి6 దుఖారీ తిస్టహి జిలోకత పాతక భారీ! | ఇ ఘా నిజ దుఖ గిరి సమ రజకరి జానా! మిత్ర క దుఖ రజ మేరు సమానా! సో నే “మిద్రుని దుఃఖముమ చూచి వ్యధ చెందని వాని ముఖం చూడడం దారుణమైన 9 ద్ప , పాపము. తను కష్టాలు కొండంత అయినా వాటిని గోరంతలుగా భావించాలి. మియత్రుని కష్టాలు | ఖ్‌ గోరంతలైనా వాటిని కొండంతలుగా దర్శించాలి. (శ్ర న “సుగ్రీవా! స్నేహితుని బాధల్ని చూసి తటస్థముగా ఉండువాడు మిదత్రుడు కాడు. ద్రోహి. క్‌ వ స్నేహితుడు ఎలా ఉండాలో వేదము చెప్పిన మాటలు చెబుతాను. విను. (మై ళ్‌, “స్పేహితురైననాడు 1. తన స్నేహితుని చెడుమార్గము నుండి మళ్ళించాలి. 2 మంచి | ళా న మార్గములో ప్రవేశపెట్టాలి. 3. మిత్రని సుగుణాలను బహిర్గతం చేయాలి లేదా వెల్లడి | స్తో య్‌ క తతతలడత్తతనదాతకనకతననకురనుల తాన వడాుకతకల తానకము లయయాయాలకల శ్క్త న న

జ్రసదులితుదలి అంతంత సప తు అరలు ్స వజ్తావకూయిస్తాలియాతునజనడావ్ల్త వన్లాడానస్తాన్తాజ్తనమావాకాడా యవామనహనానానావవడానా వ హణాయానమాలుహాలాన్య య్జి! చైతన్య రామాయణము | న స | చేయాలి. 4 దుర్గుణాలమ. దాచిపెట్టాలి. 5. ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాలలో అవిశ్వాసము న్‌ యి చోటుచేసుకోకుండా చూసుకోవాలి. 6. తన శక్తిని అనుసరించి సహాయము చేయుటకు సదా ఖు ₹. పిద్దంగా ఉండాలి. 7. ఆపద కాలములో మారురెట్లు అధికముగా ఆదుకునే ప్రయత్నం | _ ర. చేయాలి.” ప్రా గ | “ప్నిహవధర్మాన్ని వేదము ఈవిధంగా ప్రవచించినట్టు తులసీరామాయణంలో రాముడు న యు సుగ్రీవునితో చెబుతాడు. స్నేహితుల విషయంలో మనం కూడా ఈవిధంగా ఉన్నామో లేదో (ర్త శై! ఆలోచించుకోనడం మంచిది. అంతరేక్షణ జరుపుకోవడం మంచిది. పై లక్షణాలు ఒకవేళ |శ్హ స. కొరవడితే వాటిని తయారు చేసుకోవడమే ఉత్తమం. స్నేహంలో జరిగే ద్రోహాలు జీవితాన్ని ్య్‌ స్థా విరర్ధకంగా మార్చేస్తాయి. | థు ఛి వాలి సుగ్రీవుల పోరాటము శ “నే వారంతా కిష్కింధకు చేరారు. సుగ్రీవుడు వస్త్రాన్ని గట్టిగా బిగించాడు. ఆకాశము స ముక్కలయ్యేలా అరుస్తూ వాలిని యుద్దానికి పిలిచాడు. మిగిలిన వారంతా దట్టమైన | = శ అరణ్యంలో చెట్లవెనుక దాగారు. “ స్తో గ . సుగ్రీవుని భయంకరమైన శబ్దానికి వాలి ఉలిక్కిపడ్డాడు. 'క్రుద్దు డయ్యాడు. మేఘు | ల హీ! మండలం నుండి సూర్యుడు వచ్చినట్లు బయటకు వచ్చాడు. సుగ్రీవుణ్ణి చూచి, తీవ్రంగా. ఫ్లై క్రై. కోపించి యుద్దానికి దిగాడు. (్‌ స్వ సోదరు లిద్దరూ చేతులు కలిసారు. కొంచెంసేపు అరచేతులతో చరుచుకున్నారు. (౧ యై “పైన పిడికిళ్ళు బిగించి వజ్రాయుధము వంటి దెబ్బలతో (గ్రుద్దుకున్నారు. కొట్టుకున్నారు. ఘు గే రాముడు వారి ద్వంద్యపోరాటాన్ని చూస్తూనే ఉన్నాడు. అన్నదమ్ము లిద్దరూ అశ్వినీ జ్ఞ , కుమారుల వలె ఒకే పోలీకళో తెలుస్తున్నారు రామునికి. | న న్‌ వారిలో వాలి ఎనరో, సుగ్రీవుడు ఎవరో రామునికి అర్హం కాలేదు. వాలిసుగ్రీవుల (గ్రే యూ ఆకారములో భేదం గోచరించడం లేదు. వేషములో కూడా తేడా లేదు. దేహస్రమాణము న్‌ శై, కూడా ఒకేలా ఉంది. త్త న ఇద్దరూ అరుస్తున్నారే గాని కంరధ్వని ఒకే విధంగా ఉంది. చూపుల్లో కూడా ఇద్దరికి (గ త్మ. తేడా తెలియడం లేదు. ప్రాణమును "హరించే బాణాన్ని ప్రయోగించడానికి రాముడు (9 భు వెనుకాడాడు. |! న వాలి చేతిలో సుగ్రీవుడు ఓడిపోయాడు. సుగ్రీవుడు అటూ ఇటూ చూశాడు, రాముడు ల య్జ్‌ి కనిపించలేదు. ప్రాణభయంతో సుగ్రీవుడు పరుగుతీశాడు. | థి పోరాటంలో పరిస్టితి బీభత్స మైనపుడల్లా సుగ్రీవుడు రాముని కొరకు అటూ, ఇటూ శ్హ్వా , చూస్తున్నాడు. జీవితప్రయాణంలో ప్రతికూల వాయువులు వీచినపుడు దైవసహాయం కోసం శా న్‌ చూడాలి. దృష్టిని దైవంపై సారించాలి. , న్‌ ల్డై . సుగ్రీవుడు పారిపోవడం చూసి వాలి వెంటబడి తరిమాడు. సుగ్రీవుడు మతంగవనంలో ఈల్‌ ఖీ ప్రవేశించాడు. శాభయము వలన వనములో ప్రవేశించలేని వాలి, “పో.....తప్పించుకున్నావు. | 1 క, ఈరోజు అని పలికి తిరిగ కిష్కింధకు చేరాడు. న్‌ పా [రా నృ జ్తాట్రు త్తంంప్ర శ్రర శ్రుంతాయప షట శషథ్రు శన్యప్రాగ

య కిష్కింధాకాండము - వాలిసుగ్రీవుల పోరాటము 1 ఖ్‌ రో సుగ్రీవుడు బాగా అలసిపోయాడు. శరీరమంతా రక్తంతో తడిసిపోయింది. వాలి కొట్టిన న వ్‌ దెబ్బలకు దేహం శిధిలమై సోయింది. హనుమంతునితో కలిసి రామలక్ష్మణులు కూడా [న "దే. వచ్చారు సుగ్రీవుడున్న చోటికి, స్తా గ రాముణ్ణి చూడగానే సుగ్రీవుడు సిగ్గుతో తలనంచుకున్నాడు. నేలచూపుల్లో దీమడైె ఇలా న్‌ ॥ పలికాడు. యై “శత్రువును వధిస్తానన్సావు. వాలిపై కాలుదున; మన్నావు. నీ సరాక్రముము చూసి నాలో ళ్ట్రు న్యు న్‌ ్తాణన్నా వి ర్వ నున్నా 6 | కం నమ్మకాన్ని పెంచావు. తీరా వెళ్ళాక నన్ను వాలిచేత్‌ తన్నిచ్చావు. ఇలా ఎందుకు చేశావ? శ్ర ప “రామా! వాలిని నేను వధించను అని అప్పుడే నీవు ఎందుకు చెప్పలేదు? నీవు చెప్పి గ (గ /. గా. ఉంటే వేమ వాలి వద్దకు పోయేవాడ్నేనా!” అని దీనంగా పలికాడు సుగ్రీవుడు. స్త్ర హ్హా “నాయనా! సుగ్రీవా! కోప్పడకు. నేను వాలిని ఎందుకు వధించలేదో కారణం (శ్రా గల" చెబుతాను. విను. మి రూపాలు ఒకే విధంగా నాకు ఆనాయి. నేను విడిచే బాణము (౧ షష్టు! సామాన్యమైనది కాదు. ప్రాణాంతకమైనది. ఒకవేళ అది వీకే తగిల్తే ఆ తరువాత నేనేం ల్‌ ౬ | కావాలి? | ళ్‌ కన్పీళ్టు అభయమిచ్చింది నిన్ను చంపుకోడానికా! దానివల్ల నాకు పాతకము సంభవించదా! శ్ర ప నేను, సీతాలక్ష్మణులు స్‌ రక్షణలో ఉన్నా మీనాడు. న యు | “సుగ్రీవా! నమ్న శంకించకు. వీవు వాలితో మళ్ళీ పోరాడు. ఒకే ఒక్క బాణంతో వాలిని యు స్టా నేల కూల్చేస్తాను. అతడు నేలపై బడి చెండులా దొర్లడం నీవు చూస్తావు. త్స స | “సుగ్రీవా! మో ఇద్దరిలో నేను నిన్ను సులభంగా గుర్తించునట్టు ఏదయినా ఆనవాలు 0 యయ్షై ఉంచుకో. లక్ష్మణా! పుష్పించియున్న గజపుష్పలతను తుంచి సుగ్రీవుని కంఠానికి చుట్టుఫో భు ఖు అన్నాడు రాముడు, శ్రీ | లక్ష్మణుడు వికసించిన గజపుష్పలతను తెచ్చి నుగ్రీవుని మెడను అలంకరించాడు. (“౫ యై! కొంగలతో చుట్టబడియున్న సంధ్యామేఘంలా సుగ్రీవుడు ప్రకాశించాడు. యు న అందరూ మళ్ళీ కిష్కింధకు "బయలుదేరారు. రామనుగ్రీవులతో. లక్ష్మణుడు, | 1 హనుమంతుడు, నలుడు, నీలుడు, తారుడు బయలుదేరారు. కిష్కింధలో ప్రవేశించారు. | న్‌! క్‌ “రానూ! వాలిని వధిస్తానవి నీవు శపథం చేశావు. నాకు మాటిచ్చావు. కొలము తీగను | స్తు ర్స పుప్పింపచేయునట్టు నీవిచ్చిన మాటను సఫలం చేసుకో అన్నాడు సుగ్రీవుడు. న్‌్‌ యు “సుగ్రీవా! వీ మెడలో గజపుష్పలత శోభిస్తోంది కదా! అదే నాకు గుర్తు నీవు భీతి | స న చెందకు. నా ఒక్క బాణము రెండు ఫలితాలను సాధిస్తుంది. భయాన్ని పోగొడుతుంది. [4 ఘా శత్రుత్వాన్ని నిర్మూలిస్తుంది. (సై ర. “స్తుగ్రీవా! నేను వాలిని చూడడం అతడు చావును చూడడం రెండూ ఒకేసారి (ఫ్రై సం! జరుగుతాయి. అలా జరగకపోతే వీవు నమ్న దోషిగా పరిగణించు. నీ ఇష్టమొచ్చివట్లు ర్త శి. నిందించు. శ (౧. సు! “నువ్వు చూన్తుండగనే ఏడు సాలవృక్షాలను నేను కూల్చానా! లేదా! చెప్పు. అనవసరంగా ఉ్రీ | ప్ప స్స | సంశయించకు. సుగ్రీవా! నేను ధర్మాసక్తుడను. ఎన్ని ఆపదలు చుట్టుముట్టినా అబద్దాలాడను. | స్రంంప్రుత్తంప్ర అంప శంత్రుంషపు శాషుప్రు శాదుప్రు ప్రస

జ్‌ స్ర[ాత్తు సుంతు సగటు సంధు టీ శతు శ. ఫి శ్తన్యనై | పే. వంతు చంచ త ప ప ప టా. ,్త్‌. చైతన్య రామాయణము శ్రీ గగ “చూడు. భూమిపై అంకురించిన వరిసొలాన్ని ఇంద్రుడు వర్షంతో సఫలం చేయునట్లు స్‌! ష్ట్ర! నేను నా శపధాన్ని సఫలం చేసుకుంటాను. భయాన్ని విడచిపెట్టు. కానీ! చూస్తావేం? పిలువు. షు యి ఎలా పిలిస్తే వాలి బయటకు వస్తాడో అలాంటి గర్జన చెయ్యి, త్తు న్‌ “వాలి ఓటమి నెరుగడు. అందులోను వీచేచిలో. నీవు పిలవగానే వాలి రోషంతో ళు పరుగులెత్తుతూ వస్తాడు. వీరుడైన వాడు పోరాటానికి పిలుపు వచ్చినపుడు విగ్రహాన్ని స యు కోల్పోతాడు. ప్తీల ముందైతే ఇక చెప్పనవసరం లేదుఫొ అన్నాడు రాముడు. (స్తు శై నీవు యుద్దం చెయ్యి. నేను నీతోనే ఉంటాను అని రాముడు చెప్పినట్టు భగవంతుడు [రా గళ! జీవులకు అదే సందేశ మిస్హాడు. సే యా జీవితపోరాటంలో మిరు నిమగ్నులై ఉండండి. నన్ను మనసులో భావిస్తూ ఉండండి. (ఈ శ్రీ! వేమ మీ వెంటనే ఉంటాను. సమయాన్ని చూసి సహాయాన్ని అందిస్తాను అంటాడు. ఆ "స తస్మాత్‌ సర్వేషు కాలేషు మా నునున్మర యుధ్యచ | వ. “సర్వకాలముల యందును. నన్నే అనుస్మరిస్తూ యుద్దంలో పోరాడూ అని | శా శ్రీకృష్ణపరమాత్మ భగవర్గీతలో అర్జునునికి చెబుతాడు. ణే కా. తారాపథము. ఫి ళ్జ్రి / రాముని మాటలు నుగ్రీవునికి కొండంత శక్తి నిచ్చాయి. నింగి విరిగి నేలపై రాలునట్లు | శ్హ న. సుగ్రీవుడు భయంకరంగా సింహగర్జన చేశాడు. న్‌ యీ! ఆ శబ్దానికి మృగాలు భయపడి పారిపోయాయి. పస్తులు పండ్లు చెట్లనుండి రాలివట్లు (6ష్లు ' రాలాయి. సుగ్రీవుడు మళ్ళీ మేఘగర్జనం చేసి కెరటాలు చాచి చలించే సముద్రం లాగా ఖు ఫ్‌ కదలిపోయాడు, ఎగిరి దుమికాడు. | న్‌

• సుగ్రీవుని ర్న వాలి చెవిన వడింది. వెంటనే 'క్రుద్దుడయ్యాడు వాలి. గ్రహణం పట్టిన ఖు | _షూర్యునిలాగా తేజొోహీనుడయ్యాడు. వెంటనే భూమి కంపించేలా అడుగులు వేసుకుంటూ క. వాలి బయలుదేరాడు. స్త క్ష వాలి ధర్మపత్ని తార వాలిని సమీపించింది. ప్రేమతో వాలిని కౌగలించుకుంది. భర్త ల! యీ, హితము కోరి ప్రయమైన వాక్కులు పలికింది. [5 ఆకా! నిత్యము ఎవరిని ధ్యానించడం నలన సనుస్త పాతకములు నశిస్తాయని శాస్త్రము (ళా న్‌ విర్దేశించిందో అట్టి పంచకన్యలలో తార కూడా ఒకతె. అహల్య, _ద్రాపది, పీత, చార, ౮ గగ్జేఖి మండోదరి- ఈ అయిదుమంది సాధ్వీమతల్లులు 'సంచకన్యలు'గా కీర్తించబడ్డారు. క్త శ్రీ, ద్రౌపది మినహా మిగిలిన నలుగురు సాధ్వీనుతల్లులు మనకు రామాయణంలో శో ! దర్శనమిస్తారు. బాలకాండలో అహల్య వైభవం చూశాము. పీతమ్మ వైభవం సాగ్రుతూ ఉంది. (౫ ట్రై ఇమ్ముడు తారపాత్ర ప్రవేశించింది. నివాహీతులైన స్త్రీలను శాస్త్రము కన్యలుగా కీర్తించిందంటే. 1గఘ / వారి బొన్నత్యము, పవిత్రత ఎలాంటిదో నునం (గ్రహించవచ్చు. , ఖు . మహాపతివ్రత, వాలి ధర్మపత్ని అయిన తార ఇప్పుడే మనకు ప్రధమంగా కన్పించింది. | న న్‌ ఇక్కడే ప్రధమంగా నోరు విప్పి మాట్టాడింది. 'ఉ వ - ర్‌ డా ళు ల న నర న న |.

స్థబయలి తంతి అంతు అంప యస శతు ఉసి శత్రు జ్‌ ళు! కిష్కింధాకాండము - తారాపధము [37] శ గల సాధు క్రోధమిదం వీర నదీవేగ మివాగతమ్‌ | య్‌ యై క జమ్‌

శయనా దుత్థితః కాల్యం త్యజ భుక్తామివ స్ర [1 | శై ళు “ఓ వీరుడా! ఉదయం నిద్రనుండి లేచినవాడు నలిగిపోయిన పూలమాలను విసిరి ఈ గళ పారేస్తాడు. నదీవేగంలా నీకు వచ్చిన కోపాన్ని నీవూ అలాగే విడిచిపెట్టు” | ఫె ఇది తార పలికిన మొదటి మాట. మంచి రత్నాల మూట. వాలి భవిష్యత్తుకు బంగారు శ్ర లు బాట. | న్‌. రాధ్రి పరుండే ముందు ధరించిన పూలదండ ఉదయం నిద్రలేచిన తరువాత [ ళు నిరుపయోగం. వాడిన పూదండ దేనికీ పనికిరాదు. క్రోధం కూడా వాడిన పూలమాల వంటిది ల అంటున్నది తార. (స్త్ర తా (క్రోధం బుద్దిని పాడుచేస్తుంది. విజ్ఞానాన్ని వక్రింపచేస్తుంది. శత్రుత్వాన్ని పెంచుతుంది. (క్రీ స సుఖాన్ని కాలరాస్తుంది. అలాంటి క్రోధాన్ని విడిచిపెట్టమని చెప్తూవుంది. క్రోధము దుఃఖ స యు కారణమని, నిరుపయోగమనవి చెప్తూవుంది. త్తు యు మానం హిత్వా ప్రియో భవతి క్రోధం హిత్వా నశోచతి శా /స్ష కామం హిత్వాఒర్థవాన్‌ భవతి లోభం హిత్వా నుఖీ భవేత్‌ ॥ | స ళ్‌ “అభిమానం నదిలినవాడు అందరికీ ప్రియుడవుతాడు. క్రోధం విడిచివవాడు (శ (ఫ్రై॥ శోకరహితు డవుతాడు. కానూన్ని వదలినవాడు సంపన్ను డవృతాడు. లోభాన్ని త్యజించినవాడు | ఛ్హా స్య సఖవంతు డవుతాడు” అని ధర్మరాజు మవాభారతం- ననపర్వములో చెబుతాడు. వ్‌ క తార ప్రధమంగా మాట్లాడిన శ్లోకంలో మొదటి మాట “సాధు. సద్వచనము పంబోధవ (ఈ శ లోనే స్పష్ట మవుతుంది. “సాధు” అని చాలా బాగుగా సంబోధించింది "తార. క్‌ ల సాధుః అంటే మంచివాడు అని అర్హము. వాలిని మంచివాడా అంటూ సంబోధించింది. ల

, మంచిమాటమ మ్రంచివాళ్ళే వినగలరు. తాము చెప్పే మంచిమాటను మంచిబుద్దితో 1శ్రు య్డ్‌ స్వీకరించనుని “సాధు” అ వదాన్ని తార ప్రయోగించింది. ళా ఈ ప్రథమ శ్లోకంలో నలిగిపోయిన పూలదండవలె క్రోధాన్ని విడిచిపెట్టమని చెప్పింది ల గ్‌ | తార. “సాధు” అంటే చక్కగా అవి కూడా అర్ధము. క్రోధాన్ని బాగుగా విడిచిపెట్టమని కూడా | ఫ్రై యా భావము. నిశ్శేషంగా నిర్మూలించమవి నిన్నపము. ళు ఈ మాట చెప్పబోయే ముందు తార వాలివి స్నేహపూర్వకంగా కౌగలించుకుంది స్‌ | అన్నాడు వాల్మీకి, తాను వాలికన్నా వేరుగా లేనట్టు, వాలి సనుష్యతో తాను ఏకమై క ఆలోచిస్తున్నట్లు తెలుపుటయే తార వాలిని కౌగలించుకొనుట లోని గూఢార్థము. | ళు తార వాలితో చెబుతోంది. న్లో స “వీరుడా! ఇప్పుడు నీవు యుద్దానికి వెళ్ళడం నాకు సుతరామూ ఇష్టంలేదు. నేనునిన్ను ఛీ ఎందుకు వెళ్ళవద్దని చెప్తున్నానో దావికి కారణం విను. ని న ఛం న్నా శే “ఇంతకుముందే సుగ్రీవుడు నీపై కయ్యానికి కాలుదువ్వాడు. నీవు వెళ్ళి అతణి కొట్టి ఉ్రా స|. పరాజితుణ్ణి చేశావు. నీ ధాటికి తట్టుకోలేక పారిపోయాడు. న్‌ నర త్తుగాపు పంపు అంప శ్రుంతం్యపు యానం ఉషుదా భన్యప్రాగ

జనపాల పంపు శం ౦న శ్రషటైు శసపు సరు స్య యు! ఛైతన్య రామాయణము ఆ గ “వీవ్సు అలా కొట్టి ఓడించి తరిమిన వ్యక్తి మళ్ళీ, గాయాలు నూనకముందే నిన్ను న ఎ్రీ షోరాటావికి పిలుస్తున్నాడంటే వాకేదో పందేహంగా ఉంది. యు ళు “అంతేకాదు. ఈసారి సుగ్రీవుని గర్జనలో ఏదో దర్పం తెలుస్తోంది. ఇలా పిలవడానికి | స్త్ర గర. వెమకేదో పెద్ద కారణ మున్నట్లు నా మనసు శంకిస్తోంది” అన్నది తార. మ్య మం. వాలి చేతిలో ఘోరంగా పరాజితుడైన సుగ్రీవుడు నిర్భయంగా మళ్ళీ యుద్దానికి గీరడం (కు శ్ర వెనుక ఏదో పధకం ఉన్నట్టు తార సందేహించింది. సుగ్రవువి అరుపులోని దర్వాన్ని కూడా న నస (గ్రహించింది. అంతేకాదు. ఆ దర్భం వెముక అదృశ్యంగా ఉన్న దర్శకుణ్ణి కూడా చక్కగా (౧ ఇష్ట! దర్శించగలిగింది తార. | భర్తను 'పాధు" అని సంబోధించి తన వాక్ఫాతుర్యాన్ని, సరళత్యాన్ని ప్రదర్శించింది. ం. సెచుర్యా త్వాల్న శ్ర సుగ్రీవుడు మళ్ళీ వచ్చి కయ్యానికి సిలవడం వెనుక ఏదో పధకం ఉన్నట్టు అనుమానించి తన ధ్‌ సూక్ష్మబుడ్దిని విరూపించుకుంది. స | “వీరుడా! సుగ్రీవుడు ఒంటరిగా వచ్చివుంటాడని నేను భావించడం లేదు. అతవి వెనుక బ్‌ శ్ర ఎవరో సహాయం చేసేవారు ఉండి ఉండాలి. వారి అండ చూసుకొనే సుగ్రీవుడు అలా జా గ ॥ గర్జిస్తున్నాడు. న న “సుగ్రీవుడు సహజంగా గొప్ప నేర్చు కలవాడు. బుద్దిముంతుడు. ఎదుటివ్యక్తిని ళు .... పరీక్షించకుండా సుగ్రీవుడు స్నేహం చేయడు” అవ్నది తార. . ఫ్త్‌ స సుగ్రీవువి అరుపును విని మహోద్రేకంతో మండిపడి ముందు కురుకుతున్న వాలిని ల్‌ యీ! '“పాధూ' అంటూ ఆపి, అతని ఆవేశప్రవానోనికి తన ఆలోచనల్ని ఆనకట్టలుగా పేర్చుకుంటూ, క్‌ శు అంచెలంచెలుగా వాలిని అవగాహనా అంచులవైపు నడిపిస్తోంది తార. ఫె 11 | మొదట తన అనుమానాన్ని తెలిపింది. అది ఎలా వాస్తవమో సహేతుకంగా వర్ణించింది. “౫ ఆ మగ్టివువి వెనుక ఎవరో ఉన్నట్లు రూఢిపరచింది. ఒకవేళ ఉంటే ఏమైంది? అని వాలి (9 గక భావించవచ్చు. అలా అంచనా వేసి కష్టాలపాలు కావద్దని పరోక్షంగా హెచ్చరిస్తూ సుగ్రీవుని గ 4 ప్రస్తానన తెచ్చింది. యై నిపుణుడైవ సుగ్రీవుడు ఎదుటివ్యక్తి పరాక్రమాన్ని బేరీజు వేయకుండా స్నేహం చేయడు 'ఉ | అవి బరువైన వాదాన్ని వినిపించింది. వాలి విషయం, వాలి పరాక్రమం సుగ్రీవునికి బాగా క్‌ ఫు తెలుపు. అట్టివాడు ఒకసారి దెబ్బలు తిని వెళ్ళి వెంటనే తిరిగొచ్చి యుద్దానికి రమ్మని నో న్‌ దర్శంతో గర్జిస్తూన్నాడంటే, తనకు సహాయం చేయడానికి వచ్చినవాడు వాలికన్నా ణ్‌ య్టూ బలహీనుడైతే సుగ్రీవుడు అలా ప్రవర్తించగలడా? కనుక సుగ్రీవుని శక్తిని ఈ సమయంలో ్తి శై, తక్కువగా అంచనా వేయకూడదని సలహా ఇస్తోంది తార. రాబోయే ఆపదను సూచిస్తోంది. | శ్లో | “వీరుడా! దీవికి ముందే మన కుమారుడైన అంగదుడు నాతో ఒకవిషయం చెప్పి |. య్‌ ఉన్నాడు. బాగా ఆలోచించవలసిన విషయం, చెబుతాను. విమ. కమ క. “అంగదుడు. కిష్కింధ సరిహద్దులలోకి ఇటీవలే వెళ్ళివచ్చాడు. అక్కడ మన ్‌ూః క. గూరచారుల ద్వారా ఒక వార్తము విన్నాడు. విన్నది విన్నట్బగా సాతో చెప్పాడు. న ర ర ర న ర న...

థు కిష్కింధాకాండము - తారాపధము | శ్రా గో “రామలక్ష్మణులవే ఇద్దరు సోదరులు మన ప్రాంతానికి వచ్చారట. వారు ఇక్ష్వాకు 15న ఇష్హ్‌, వంశీయులట. దశరధుని కుమారులని చెప్పాడు. రానులక్ష్మణులు అసనూన పరాక్రమవంతులని, ళు

| వీరులని, శత్రుంజయులని తెలిసింది. | ట్ట “వారిద్దరూ వీ తమ్మునికి సాయం చేయడానికి వచ్చారట. పైగా రాముడు ప్రళయ వ స కాలాగ్ని లాంటివాడవి చెప్పుకుంటున్నారు. యు నివాసవ్ఫక్ష సాధూనా మూవన్నానాం పరా గతిః ళా ఆర్హానాం నంశ్రయక్షైవ యశనక్షైక భాజనమ్‌ మ్‌ న్‌ | “బాటపారులకు ఛాయనిచ్చు చెట్టు వలె సాధువులకు రాముడు నివాపవృక్షము ల హా. వంటివాడు. ఆపదలలో ఉన్నవారికే అతడే. గతి. దుఃఖితులకు ఆశ్రయ మైనవాడు. |" ఇ. కీర్తభాజనుడటగొ అన్నది తార. [ా ర సుగ్రీవుని వెనుక విలిచియున్న శక్తి ఎవరో కూడా మెల్లగా తానే చెప్పేపింది. రాముని న య్ర్‌ పరాక్రమ మెలాంటిదో, స్వభావ మెలాంటిదో కూడా విప్పిచెప్పింది. నిజమే కావచ్చు. రాముడు ఈ శు ముగ్రీవువికి ఎందుకు సహాయం చేస్తాడు? అగ్నిసాక్షిగా రామనుగ్రీవులు స్నేహం కట్టుకున్నట్లు 1 ళు అ తారకు కూడా తెలియదు కదా! | గ | ఇక్కడే తార వైభవోపేతమైన జ్ఞానంతో భాసిస్తోంది. రాముని గుణవిశేషాలము వర్లిస్తూ, నన న. రాముని సహాయం వాందుటకు సుగ్రీవుడు ఎలా అర్హుడో చెబుతోంది. స్తు య 1. సుగ్రీవుడు సాధువు. రాముడు సాధువులకు నివాసనృక్షను. త్త స్వ 2. సుగ్రీవుడు ఆపన్నుడు. రాముడు ఆపన్న శరణ్యుడు. ౧ యై 3. సుగ్రీవుడు అర్హుడు, రాముడు ఆర్తజన సంశ్రయుడు. స్తు మీ, 4. సుగ్రీవుడు క్షీర్తిముంచుడు. రాముడు కీర్తిభాజనుడు. శ్రా న రాముడు సహాయం చేయడానికి కానలసిన లక్షణాలన్నీ సుగ్రీవునిలో ఉన్నాయి. కనుక నో ఈడీ! రాముడు సుగ్రీవునికి అండగా వచ్చి ఉంటాడు అని తేల్చి చెప్పింది. పైగా రాముడు అపమాన | ఈ నన పరార్రనువనంతుడు. సరే! అంతా బావుంది. ఇంతకీ ఏమి చేయాలి? అది కూడా తారే చెప్తోంది. ఛ్దా | “పిరాధివీరా! యుద్ధంలో రాముని జయించడం తేలిక కాదు. రాముని శక్తి అలాంటిది. | ౧ క నామాట విను. రామునితో శత్రుత్వము పెట్టుకోవడం మనకు శ్రేయోదాయకము కాదు. | (ఫై

| “నాకు తోచివ మంచిమాటను నీ మేలు కోరి చెబుతున్నా. కోపగించుకోకుండా విను. (త్ల (| సుగ్రీవువితో విరోధము మానేయ్‌. సుగ్రీవుని యువరాజు చేసేయ్‌. న యే “పుగ్రీవుడు వీ తమ్ముడు, నీ లాలనకు అర్హుడు. మంచివాడు. సుగ్రీవుని వంటి రం త. బంధువు నీకు ఈ ప్రపంచంలో లభించడు. ఎక్కడున్నా అతడు నీ తమ్ముడు కాకపోడు. య్‌ “అతనిని ప్రేమతో చూడు. అతని కివ్వాల్సిన గౌరవాన్ని అతని కివ్వు. ఎల్లప్పుడూ లా | విశ్వసించదగిన సుగ్రీవుని నీ ప్రక్కనే ఉంచుకో. పోదర(ప్రేనును ఆతనికి పంచు. నీ తరువాత ణ్‌ ఉక వానిగా అతనికి గుర్తింపు నివ్వు. నీకు ఈ సమయంలో ఇదొక్కటే చక్కని మార్గము. గి థి అహం హి తే క్షమం మన్యే తవ రామేణ సౌహృదమ్‌ షు స సుగ్రీవేణ చ నంవ్రీతిం వైర ముత్సృజ్య దూరతః న స కంటు కంపు అంత ఉంంళింషళా తనల శద ఆను 2-6

తంత్ర పంల ఉంటు స్తంధి నటీ శతు ఉస ఫా మడ వతతత నానన ననన ననన ననన సనన. యా చైతన్య రామాయణము స్తా త్త “విరోధాన్ని విడిచిపెట్టి సుగ్రీవునిపై (పేమ చూపడం, రామువితో స్నేహం చెయ్యడం న్య గ ఈః రెండే నేను కోరుకుంటున్నాను” అని పరిష్కారాన్ని కూడా వాలి ముందు పరచేసింది తార. | యు య్డు చూశారా! తార ఎంత సారగ్రాహియో! బాధ్యతా భారవాహియో! త్తు ళా భయంకరమైన. పరిస్థితుల్లో భర్త సమస్యను చక్కని విశ్లేషణతో నిమర్శించుకొని ' సముచిత రీతిలో స్నేహపూర్వకంగా, హేతుబద్ధంగా భర్తకు వివరించి, చేవ కలిగిన యు య. పరిమ్మారాన్ని కూడా అందించి, సహధర్మచారిణి, ధర్మపల్ని అనే "పేర్లకు దివ్యశోభను శ తా కల్పించింది పరను సార్వీమణి తార. స్‌ స్తో | ఆమె సూచించిన పరిష్కారంలో ధర్మబద్ధమైన విషయాలు ఎలా చోటు చేసుకోనున్నాయో . ఫ్ర స్టా చూడండి. | ర. ఈ వ్యవహారం మొత్తానికి ముగ్గురు వ్యక్తులు ప్రధాన పాత్రలను పోషిస్తున్నారు. శు "స / 1. సుగ్రీవుడు - కాలుదువ్వేవాడు 2. వాలి - కయ్యానికి సిద్దపడేవాడు 3. శ్రీరాముడు - బే ఈసా క్రవుమరుగై యున్నవాడు. స్తు స్ట్‌ 1. సుగ్రీవుని ప్రేమించడం, అతనికి యౌవరాజ్య పట్టాభిషేకం చేయడం-ఇదీ సుగ్రీవువి (క్త గళ! విషయంలో తార సూచించిన విషయం. ఆమె సూచన మేరకు చేస్తే ధర్మబద్ధంగా సుగ్రీవునికి గ శీ. ఇవ్వవలసిన రాజ్యాన్ని ఇచ్చినట్లూ అవుతుంది. వైరుధ్యాన్ని తొలగించుకోవడం జరుగుతుంది. [న రా. బుద్దిమంతుడైన సుగ్రీవుడు వాలికి తోడుగానూ ఉంటాడు. | ఖు స! 2. తమ్ముణ్ణి గౌరవించి, (పేమించాడన్న శ్రీర్తి వాలికి లభిస్తుంది. రాముని వంటి | త శై మహావ్యక్తితో సఖ్యం ఏర్పడుతుంది. ఆపదలూ కరిగిపోతాయి. తమ్ముణ్ణి తరిమేశాడనే సై ' అపఖ్యాతి కూడా వాలికి మిగలదు. ఖు ం! 3. ఇక రాముని విషయం. ధర్మాత్ముడు, దివ్యాత్ముడు అయిన రామునితో స్నేహం న్‌. క్‌ చేయడం వల్ల రామునికి సముచితమైవ మర్యాద నిచ్చినట్లూ ఉంటుంది. వారి వీరత్వాన్ని ర స్తా గౌరవించినట్ట్లూ ఉంటుంది. | ఫ్‌ ర! ప్రతాపము, అహంకారము, దంభములతో విర్రవీగి విపత్తులను ఆహ్వానిస్తున్న భర్త మ | యొక్క అనిశ్చిత ఆలోచనలకు తెరవేయాలని, తెర దించాలని ప్రయత్నించింది తార. | త్త ళ్‌ యదితే మత్రియం కార్యం యది చావైషి మాం హితామ్‌ | ్రు ల. యాచ్యమానః ప్రియత్వేన సాధువాక్యం కురుష్వ మే వై న “వీరుడా! నాకు మేలు చేయాలని నీవు భావించేటట్టయితే, నేను నీ మేలు కోరే దానినని ల కూ నీవు అభిప్రాయపడేటట్లయితే వేను చెప్పినట్లు చక్కగా ఆచరించు. నిన్ను నేను శాసించడం | ళ్గు. లేదు. శరణు జొచ్చి పలుకుతున్నామ. చు న్‌ “నా మూట విని కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. దేవేంద్రునితో సమానుడైన రామునితో నీకు | స ఎస్టీ, విరోధము మంచిది కాదు” అన్నది చివరగా తార, 6మ్లై య “తారా! నా తమ్ముడు, పైగా నా శత్రువు గర్జిస్తూ నన్ను కయ్యానికి పిలుస్తుంటే నన్ను | త న చేతులు ముడుచుకొని కూర్చోమంటావా! వీరుడైన వానికి అంతకన్నా మరణమే నయం. ో | య్‌ ౧ తంట శం ఉల ఉంభాషథుతషల శనం ఈాధి౫

య్టు కిష్కింధాకాండనము - తారాపధము [4] క్‌ గా “ఇక రాముని విషయ మంటావా! ఆ విషయంలో నీకు దిగులు అవసరం లేదు. 1న యై | రాముడు ధర్మజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు అని వీవే చెప్తున్నావు కదా! అలాంటివాడు పాపము ఎలా భు ౬. | చేస్తాడు? అధర్మంగా ఎలా ప్రవర్తిస్తాడు?” అంటూ ముందుకు నడిచాడు వాలి. . న తార వాలిని వెంబడించి అడుగులు వేస్తోంది. వాలి వెనుదిరిగి తారను చూశాడు, “ఇంకా ళ్ల గ నా వెనుకే వస్తున్నా వెందుకు? నీకు నా మీదున్న (ప్రేమను, భక్తిని చూపావు కదా! చాలు. వ. వెనుదిరిగి అంతఃచ్పేరం లోకి వెళ్ళు. షష్ట 0. “నేను వెళ్ళి సుగ్రీవునితో పోరాడుతాను. వాడికి బుద్ది చెబుతానే గాని ప్రాణం తీయను. (ఇ గ 1 నీవు వెళ్ళు. నా వెంట రాకు" అన్నాడు వాలి. . స క. పోయేవాళ్ళు పోతూ ఉంటారు. ఎవరునూత్రం ఎంతవరకు వెంట నడుస్తారు? “నావెంట (ఫ్రై థు రావద్దు” అంటున్నాడు వాలి తారతో. అంతేమరి! ఇక అతని ప్రయాణము ఒంటరి ఖా ఆ|| ప్రయాణమే. టో "స్వ | తంతు తారా పరిష్వజ్య వాలినం ప్రియవాదినీ యు చకార రుదత్‌ మన్దం దక్షిణా సా ప్రదక్షిణమ్‌ స్తు త్స “ఫ్రియముగా మాట్లాడునది, నేర్చు గలది అయిన తార మెల్లగా ఏడుస్తూ వాలివి గ్గ రే కౌగలించుకుంది. అతనికి ప్రదక్షిణం చేసింది.” ర్న య్‌ భర్తకు విజయాన్ని కాంక్షిస్తూ స్వస్యయనాది మంత్రాలు పలికింది. చింతాక్రాంతురా (స్తు . లైంది. సఖులతో కలిసి అంతఃపురములోకి వెళ్ళింది. త్తు న్న తాను చేయవలసిన ప్రయత్నాలన్నీ చేసింది తార, భర్త తన మొండిపట్టును (౧ యమ విడిచిపెట్టలేదు. ఇక చెప్పి లాభం లేదని భావించింది. తనవి హీతవచనాలే అయినా యు న అరణ్యరోదనమే నని భావించి తన భాషణాన్ని సాగించకుండా త్రుంచేసుకుంది. (శా గ భర్తకు నచ్చచెస్పాలని అనేక విధాల ప్రయత్నించింది. అదికూడా కటువుగా కాకుండా . గ శక. ప్రియంగా, నేర్పుతో మాట్టాడింది. ఆమెలోని విశిష్టమైన ఈ లక్షణాలను చూచి ప్రియనాదివి, (ఘ్లు గట దక్షిణ (నేర్పు గలది) అవి వాల్మికి తారను స్తుతించాడు. ॥ త్త క భర్త ఎలాగూ వినడం లేదని (గ్రహించిన తార భగవంతుని ప్రార్థించాలవి భావించి, వ యై తనను తాను కుదుట పరచుకుంది. స్వస్త్యయనము చేసి లోనికెళ్ళింది. . 'ప్రధమదర్శనం లోనే తార పాత్ర ఎంతో జాజ్వల్యమానంగా ప్రకాశించింది. ఆమె క్‌ ఘు మాటను, మనసును ఎంతగానో శ్లాఘించాడు వాల్మీకిమహర్షి విషయాన్ని బాగా ఆకళింపు , (౮ స చేసుకోవడమే కాక విషయాన్ని బాగా అందించగలిగింది కూడాను. . న. “సాధు” అనే పదంతో తన అభిప్రాయాన్ని వినిపించేందుకు ప్రారంభమైన తార “సాధో | (ఫ్రై, అనే పదాన్ని ఉచ్చరిస్తూ తన భాషణాన్ని సమాప్తీ చేయడం కూడా గమనించదగిన విషయం. ల స “సాధు అంటే బాగుగా అని అర్ధము. విషయ విశదీకరణలో, విశ్తేేణములో ణు మీ ఉపక్రమోపసంహారముల యందు తార బాగుగా వర్తించిందవి, ప్రవర్తించిందని భావము. కానీ న న రోచతే తద్వచనం హి తస్య కాలాభిపన్నస్య వినాశకాలే . ఖే రక్ష త్రిజటా త్తం ఉదాధు శ్రంపారతి తష శద ఆధు 4

జ్రససి తరలి టం శ్రుంలి ౫ శప ఉపి శతు గ . ల్‌ | ఈ! చైతన్య రామాయణము ఖు గ ఉపయుక్తమైన, హితకరమైన మాటలను పలికింది తార. కానీ వినాశకాలము దాపురించడం న యై! వల్ల ఆ మాటలు వాలికి రుచించలేదు అంటాడు ఆదికవి. యు య్‌ తార లోనికి వెళ్ళింది. పగబట్టిన జాతిసర్పము లాగా బుసలు కొడుతూ వాలి బయటకు (4 ఫి వచ్చాడు. శయ్రవును అన్వేషిస్తూ నలువైపులా చూశాడు. వస్త్రాన్ని గట్టిగా బిగిస్తూ నిలబడి | ళు న్‌ యున్న సుగ్రీవుని చూశాడు వాలి, | న యై వాలికి క్రోధం తీవ్రమైంది. తానుకూడా బట్టను బిగించి కట్టాడు. పిడికిటిని పైకెత్తి శ్ర త్తు సుగ్రీవుని వైపుకు పరుగెత్తాడు. సుగ్రీవుడు కూడా పిడికిలి ఎత్తిపట్టి వాలి వైపుకు దుమికాడు. త్తి ళ్‌ “బాగా చూడు. పెద్దదైన ఈ పిడికిలిని చూడు. ఎలా బిగించి ఉన్నానో చూడు. నా ఫ్‌ కా. పిడికిలి నీమీద పడగానే నీ ప్రాణాలు నిన్ను విడుస్తాయి” అన్నాడు వాలి. యు న్‌ “వీవు కూడా ఆలోచించుకో. నీ తలపై నా పిడికీలి పడగానే, ఆ పడివ చోటే నీ (_ జీవితానికి నిష్క్రనుణ ద్వారము అవుతుంది. జాగర్తి అన్నాడు సుగ్రీవుడు. నో

, యా. ల్‌ ఒబ్షీ అర | క. ప [1 |॥౧॥౧౬౧ ౧ దెబ్బలో మగ్టీవువి దేహం పగిలి పర్వతం నుండి షా [| సెలయేళ్ళు ప్రవహించువట్ల్టు, సుగ్రవని దేహం నుండి గ షి (నస స రక్తం ప్రవించసాగింది. ళ్‌ క్‌. న్ని అ [స పంద రీ నరుదగే చున మరివకని న. పరం రాయరంలో పటు ౧ గ | టు... వాలిని కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు వాలి కదలిపోయాడు. (ల య్‌ | సంఖ. | వర్తకులు ప్రయాణం చేసే ఓడ వస్తువుల భారంతో హ్‌ . మ సం. న | కదలిపోవునట్లు చలించిపోయాడు వాలి. న ష్‌ టు వాలిస్తుగ్రీవులు పరస్పరము తీవ్రంగా హింసించు (1 య లా 2 కొంటూ పోరాడారు. వాలి ద్విగుణీ కృతమైన (సు ఉఖ్రు| పౌరుషముతో యుద్దము చేస్తున్నాడు. కానీ సుగ్రీవుడు శక్తిహీను. డైనట్టు గోచరించాడు. .ఫ్జ న్‌. అయినా సుగ్రీవుడు వెనుకాడలేదు. పౌరుషంతో మళ్ళీ కలియబడ్డాడు. కొమ్మలున్న మ త్రై. చెట్లమ చేతపట్టుకొని కొట్టుకున్నారు. గోళ్ళతో గీక్కొంటూ, పీడికిళ్ళతో గుద్దుకుంటూ, | శు మోకాళ్ళతో పొడుచుకుంటూ, పాదాలతో తన్నుకుంటూ భయంకరంగో పోరాడారు. (స్ట | ఇ స వాలిసుగ్రీవుల దేహాలు రక్తమయ నుయ్యాయి. అయినా పోరాటపటిమ తగ్గలేదు. 4 యై ఇరువురు మేఘగర్జవం చేస్తూ పరస్పరం ఢీకొని పోరాడారు. (క్త య్‌ సుగ్రీవుడు బాగా అలసిపోయాడు. అటూ ఇటూ దిక్కులు చూడసాగాడు. ఓటమి శు స్వ్ర॥ సుగ్రీవువి పక్షం చేరిందని రాముడు గ్రహించాడు. . ౫ "స నీ లీ రయ. గా గ. వ "శ్ర గ శనై క. రను య జ్జ ఇ ర క్రోగటు కంట ఉంటు శు తరభు శషుట శయథా భ్య్యహ్రగ

నా శ యె క స్థ సయయు నాలి అంప టురలు షై శతు ఉపాత్త స్య ర కిష్కింధాకాండము - వాలివధ [43] ॥ శ్రీ గం కష్టాల ఊబిలో చిక్కుకొని వున్న సుగ్రీవుని రక్షించాలని రాముడు నిర్ణయించుకున్నాడు. | ౫ ఇష్టా వాలిని వధించడానికి సిద్దపడ్డాడు. ధ్రూరసర్పం వంటి బాణాన్ని ధమస్సు మీద సంధించాడు. | శై యు వింటినారిని లాగడం వల్ల కలిగిన శబ్దానికి భయపడి మృగాలు, పక్షులు పారిపోయాయి. త్త గం నురుక్షణమే పీడుగువంటి బాణాన్ని రాముడు విడిచాడు. భయంకరమైన ఆ బాణము వాలి న ఇష్టు] వక్షస్థలంపై వాలింది. శ్ర గో వెంటనే వాలి పడిపోయాడు. ఆశ్వయుజస్పూర్జిమ నాడు ఉత్సవం పూర్తయిన పిదప (జ మ. నేలమీద సడగొట్టబడిన ఇంద్రధ్వజం లాగా వాలి నేలమీద పడిపోయాడు. తెగిపడిన మ్రానులా ౧ |. కూలిపోయాడు. గ్‌ ళు ఫీ , రానుబాణము వాలిని భూమిపై కూల్చివేసినా వాలిలో సౌందర్యము తగ్గలేదు. ప్రకాశము |

కై క్షీణించలేదు. ప్రాణాలు విడిచి వెళ్ళలేదు. ఇండద్రుడిచ్చిన శ్రేష్టమైన సువర్షనూలయే ఈ శోభ శ్‌ గ కంతటికీ కారణము. య్‌ న. క్రిందపడిన సూర్యునివలె ఉన్న వాలివి రామలక్ష్మణులు నమీపించారు. వాలి (ఆ ఇస్ర. రామలక్ష్మణులను చూచి ఈవిధంగా పలికాడు. శ గల వరాజ్యఖ వధం కృత్వా కోఒత్ర ప్రాప్తస్త్రయా గుణః టో రీ యదహం యుద్ధ సంరభస్త్వత్మృతే నిధనం గతః ళు (0. “నేను ఇంకొకనితో యుద్దం చేస్తుండగా నీవు కొట్టిన బాణంతో నేను మరణిస్తున్నాను.. (ఛై స్య నీవైపు గాకుండా, మరొకవైపు చూస్తున్న వానిని కొట్టానే! దీనివల్ల నీవు ఏమి సాధించావు?” | గ యై: రామబాణము తగిలిన తరువాత ఇది వాలి పలికిన మొదటి మాట. వాలినధ ఒక (ట్రీ తు విచిత్రమైన గాధ. వాలి వధించబడ్డాడు అనాడు. కానీ వాలివధ ఇంకా సాగుతూనేవుంది. 'శ్హా న వివాదాలతో ఇంకా కొనసాగుతూనే వుంది. ఈ వివాదాలకు చైతవ్య రానూయణం తెర స

1. పడేస్తుంది అని నేను భావించడం లేదు. ఒకవేళ తెరపడితే మాత్రం అది రామానుగ్రహమే. శ్రీ ఖ్‌ రామునివైపు కాకుండా తొను నురొకవైపు తిరిగి వుండగా రాముడు బాణంతో కొట్టాడు నే అంటున్నాడు వాలి. కానీ రాముడు విడిచిన బాణము వక్షస్టలంలో గుచ్చుకున్నది అన్నాడు స న్‌ వాల్మీకి. ఇక్కడ నుండి ప్రతి విషయాన్ని చక్కని అనధానంతో అనుసరిస్తూ అర్ధం చేసుకోమని ఫ్ర యై అభ్యర్థిస్తున్నాను. న్‌ యు వాలి రామునితో సలుకుతున్నాడు. “రానూ! సత్కులజాతుడను,_ బలశాలివి. | 9/ న్‌ తేజోవంతుడివి. నియమశీలివి. కరుణామయుడివి. ప్రజాహితాసక్తుడవు. జాలిగుండె కలవాడివి.. | ఉపి. స్వుయాసమయాలు తెలిసినవాడివి. - నిన్నుగూర్చి అందరూ ఇలా చెప్పుకోనడం నేను _ స్టా విన్నాను. ఫ్‌ నే “నీవు రాజువేనా! అయితే జితేంద్రియుడవై ఉండాలి. ఓర్చు కలిగి ఉండాలి. ధర్మము, గు యై] ధైర్యము, బలము, పరాక్రమము, అపకారముచేసిన వానిని శిక్షించుట- ఇవి నీ సామ్ములై స్తు (ఫ్‌ ఉండాలి త్త న్‌ * శృపకారము చేసిన వానిని రాజుగా రాముడు శిగ్షించుటను వాలి అంగీకరిస్తున్నట్లేనా? య నర త్తం తపు ఉం పంప్రుయతు ఛషుపు శసుప్రు ప్య్యసప్రగ

జ్రసక యంత అంప శంస నతి మ! కహాని తానా నాహా వం గమ యు ఛైతన్య రామాయణము శ గ “రామా! ఈ గుణాలన్నీ నీలో ఉన్నాయని నేను విశ్వసించాను. అందుచేతనే వెళ్ళవద్దని ఎ ర. తార అడ్డుపడినా వివకుండా సుగ్రీవునితో పోరాడాలని వచ్చాను. సు శు “నీవు నాకు కనిపించలేదు. నురొకరితో యుద్ధం చేస్తున్న నన్ను నీవు కొట్టవని | జా గ భావించాను. అంతవరకు నిన్ను ధర్మచింతన గలవానినిగా గుర్తించాను కదా! | ఘా “వీ బుద్ది చెడ్డదని నాకేం తెలుసు? ధర్మధ్వజాన్ని ధరించిన అధర్మపరుడవని నేనెప్పుడు | ' ఊహించాను? పాసాచరణము కలవాడివని, గడ్డీ మూసిన బావి లాంటి వాడివని నిన్నునేను శై! ఊహించలేదే? (శు గ “సాధువుల రూపంలో కన్పించే దుష్టుడవు నువ్వు. నివురు కప్పిన నిప్పువి. న “సీ! ధర్మముసుగులో చరించే వంచకుడీవి. ; ఫ్రీ! “ఇంతకీ, నిన్ను నేను హింసించానా! అవమానించానా! నీ దేశానికి చెడు చేశానా! స్త స ఫలమూలాదులు భుజించి జీవించే వానరుణ్ణి. నన్ను ఎందుకు చంపావు? పైగా, మరొకనితో న ఇష్ట! సోరాడుతున్నానే గాని నీతో కాదు. ర్త ఫు “రామా! నీ వేషానికి, నీ కార్యానికి పొత్తుందా! దుర్మార్గుడవైనా సన్మార్గుని వలె గ రాణిస్తున్నావు. కామ(్రోధాల పుట్టలా తొలుస్తున్నావు. బుద్దిమాంద్యంతో ధనుస్సున్నదని స ఫా ఎదుటివారి బతుకుల్ని దహనం చెస్తున్నావు. దగా చేస్తున్నావు. ధర్మాన్ని దగ్ధం చేస్తున్నావు. ఫి “నీది కామప్రవృత్తి. ధర్మార్థముల యందు నీకు అభిరుచి లేదు. నిరపరాధినైన నన్ను స్తు (్రు బాణంతో కొట్టి చంపావు. నిందార్హమైన ఈ పనిని రేపు సత్పురుషుల ముందు ఎలా _ స ' సపమర్దించుకుంటావు? స్తో యు “నా చర్మము ఎవరికీ ఉపయోగపడదు. నా ఎముకలు, వెంట్రుకలు నిషిద్దములని ్త శ మహాత్ములు నిర్ణయించారు. నా మాంసాన్ని నీలాంటి ధర్మాత్ములు భుజించరు. మరి నువ్వు శ్రీ స వన్ను ఎందుకు చంపినట్లు? గ ఖ్‌ “నా భార్య తార సత్యం పలికింది. హితం సలికింది. స్టిమితం లేకుండా ప్రవర్తించి పు | నేవే యమువి వలలో చిక్కిపోయాను. ఇ, ఘా | “రామా! మవ్వు నీచుడివి. సరాపకారివి, పాపివి. దుష్టుడవైన నీవు దశరధుని పుత్రుడుగా ల్‌ో / ఎలా జవ్మించావు? ఈ యా “మేము నీకు మిత్రులనూ కాము. శత్రువులమూ కాము. ఏదీ గాకుండా ఉన్న మమ్మల్ని ఖ్‌ శ్రీ. ఇలా ఎందుకు హింసించావు? ఈ పరాక్రమాన్ని నీ శత్రువుల విషయంలో చూపీంచవచ్చు.. | న న్‌ కదా! | యు “రామా! నా ఎదుట నిలిచి నువ్వు యుద్ధం చేసి ఉంటే ఈపాటికి యముని ఎదుట ఫ్ర ఉండేవాడివి. నాతో ఎదురు నిలిచి పోరాడలేక్క మద్యాన్ని పానం చేసి నిద్రించువానిని పాము. | శో స్య. కరిచినట్లు నన్న కొట్టి చంపావు. య టి “సుగ్రీవునికి మేలు చేయాలని ఈ నీచకర్మకు ఒడిగట్టావా! అలా చేస్తే సుగ్రీవుడు నీ ఈము థు భార్యను తెచ్చి నీకిస్తాడనా! ఆ విషయం ముందుగా నాకే చెప్పివుండకూడదా! దుర్మార్గుడైన క్‌ క్ష | న కనేళ అని ఉపయోగములైతే చంపడం వల్ల దోషం లేదనే వాలి అధిప్రాయమా? / ీ రగ శగాట్రు కంట అంతు ఉంథాంలి సులి కాసత భ్య్యప్రాగ

థు కిష్కింధాకొండము - వాలివధ " ళ్‌ గ్ల. రావయుని వధించకుండా, మెడకు తాడు కట్టి, వాడ్ని ఈడ్చుకొని వచ్చి నీకు అప్పగించి స యష్టా ఉండేవాణ్ణి కదా! (శ్ర య్డు *నా మరణానంతరము నుగ్రీవుడు రాజు కావచ్చు. అది ధర్మం కూడా. రానూ! కానీ శ్రా నే నువ్వు నన్ను ఇలా చంపడం మాత్రం ధర్మము కానేకాదు. నీవు చేసిన ఈ పవిని సమర్థించు న కనా కోగలవేమో ఆలోచించు; అని పలికి, తీవ్రంగా గాయపడి ఉన్నందున మాట్లాడుటకు శక్తి | థీ థు లేనివాడై మిన్న కున్నాడు వాలి. గా న్‌ . కాంతి నశించిన సూర్యుని లాగా, ఉన్న నీటీినంతా కార్చేసిన మేఘం లాగా, శాంతించిన 0 ౧ అన్ని లాగా వానరశ్రేష్టుడైన వాలి భూమిపై పడి ఉన్నాడు. వాలికి సమాధానంగా రాముడు |

| పలకడం ప్రారంభించాడు. (ట్రై య్సు “వాలీ! ధర్మాధర్మాలు అవలోకీంచ కుండా, పెద్దలను అడిగి తెలునుకోకుండా స్రీ గ నోరున్నదని నీ ఇష్టమొచ్చినట్టు వాగుతున్నావు. వనాలతో, పర్వతాలతో, నదులతో కూడిన | భీ! బ్యా భూమి అంతా ఇక్ష్యాకు నంశియులకు చెందింది. ని(గ్రహామగ్రహాలు వారి అధీనంలో గ “ధర్మాత్ముడైన భరతుడు. ఇప్పుడు ఈ భూమిని పాలిస్తున్నాడు. భరతువి అజ్జతో | ఉ'్టు మేము చరిస్తున్నాము. నీవు అధర్మావికీ శ్రీకారం చుట్టావు. కాదు. అధర్మపరుడవై మిగిలావు. శు ఖు “జన్మను ప్రసాదించిన తండ్రి, ముందుపుట్టిన అన్న, నిద్య చెప్పిన గురువు-వీరు (త్వా సె ముగ్గురూ తండ్రులని ధర్మానుష్టానపరులు తెలుసుకోవాలి. అంతేకాదు. లో యై “తరువాత పుట్టిన తమ్ముడు, తనువు నుండి ఉద్భవించిన పుత్రుడు, గుణవంతుడైన (స్హు గే శిష్యుడు - వీరు ముగ్గురూ కువూరులే అని భావించాలి. ఇదంతా ధర్మమే. స్త స “గ్రుడ్డివాని నుండి మరొక (గ్రుడ్డివాడు ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని గూర్చి ఆలకించినట్టు, | ఖై! కోతివైన నీవు కోతుల నుండి ఏమి ధర్మాన్ని (గ్రహించి ఉంటావు? కోపంతో నన్ను క్‌ ళ్‌ అనవసరంగా దూషిస్తున్నావు. నిన్ను నేను ఎందుకు చంపానో చెప్పున్నామ. విను, క్‌ క | “ఓ వొనరుడా! నువ్వు ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించావు. తమ్ముడి భార్యను చేపట్టావు. అందుకే న్‌ యై, నిన్ను నేను వధించాను. సోదరునీ భార్యను పొందిన నేరానికి నిన్ను ఇలా దండించడం | వ్‌ జరిగింది. వాలీ! నేను చంపింది నిన్ను కాదు. నీ చెడు గుణాన్ని, దోగివి కాదు. రోగాన్ని. ఈ ఘు, “తమ్ముడైవ సుగ్రీవుడు నీకు కొడుకు వంటివాడు. అతని భార్య రుమ నీకు కోడలు స్‌ వంటిది. కోడలి వంటిదైన రుమమ చేపట్టడం ధర్మాచారమునకు, లోకాచారమువకు | ఈ విరుద్దము. (9 ళు “ధర్మబద్దంగా రాజ్యసాలనము చేయు భరతుడు అధర్మపరులను సహించడు. మేము స్త్ర న | భరతుని ఆజ్ఞలను పొటిస్తున్నాము. అది నూ ధర్మం. ధర్మానుసారమే నీకు దండన గ యూ ఇవ్వబడింది. దానివి అంగీకరించు. స్తు ఖు “*వానరవీరా! నేరాలు చేసేవారిని, శిక్షలు విధించేవారిని దృష్టిలో ఉంచుకొని నునువు స్తా సక. రెండు ట్లోకాలు చెప్పినట్లు నేను వినియున్నాను. అవి చెబుతాను. విను, క ననన న న న నర.

యు చైతన్య రామాయణము (స్తా గ రాజభిర్ధత దణ్డాశ్చ కృత్వా పాపాని మానవాః |] ళ్‌. నిర్యలాః న్వర్ణ మాయానర్రి సస్త సుకృతినో యథా ॥ | 0. . రాజా త్వశాసన్‌ పాపస్య తదవాష్కోతి కిల్చిషమ్‌ ॥ 2 | నా ఖా 1. “పాపాలు చేసినవారు రాజదండనను అనుభవించగావే వారి పాపాలు ప్రక్షాళన [గ ఖ్‌ మవుతాయి. అ తరువాత పుణ్యాత్ముల్దాగా వారు ప్వర్గానికి వెల్హారు. | శ్రా “రా. 2, “దొంగతనం చేసినందువల్ల దొంగకు పాపం కల్గుతుంది. రాజు దండించినా, లేదా స ' విడుదల చేసినా దొంగ పొపనిముక్తుడు అవుతాడు. ఒకవేళ రాజు సరిగ దండన చేయలేకపోతే | యీ ఆ పాపము రాజుకు చుట్టుకుంటుంది- ఇలా చెప్పాడు ధర్మాన్ని మనువు. స్త ళ్‌ “వాలీ! కాబట్టి వీవు దుఃథించవలసిన పనిలేదు. మేము ధర్మానికి, శాస్త్రానికి కట్టుబడి | శ్ర సభ యున్నాము. శ్రుతిని అనుసరించేవాడు నరుడు. నుతిని అనుసరించేవాడు వానరుడు. (్‌ య్‌ “వాలీ! నిమ్ను చంపడానికి మరొక కారణాన్ని కూడా చెబుతున్నాను. విను. ఇది చాలా (ఈ య్టు! ముఖ్యమైంది అని నా భావన. ఇది వీకు బోధపడీతే, కోధం నిన్ను బాధించదు. ఈ గ “మూనవులు మ్మగొల్ని వేటాడి చంపడం పరిపొటే కదా! మృగాల్ని ఎలా చంపినా దోషం ళ్దే “1 లేదు. నీవు వానరుడవ కదా! నిన్ను చంపడంలో అధర్మ మేముంది? షి . “వీకు ధర్మం తెలియదు. నీవద్ద ధర్మం లేదు క్రోధం తప్ప. వంశాను[క్రమంగా వన్తున్న ్‌ ళు ధర్మమార్లాన్ని చిత్తశుద్దితో ఆచరిస్తున్న నన్ను అనవసరంగా క్రోధంతో దూషిస్తున్నావునో శు స్య. అన్నాడు రాముడు. సో న. ఆపలీ నారవే అధర్మతా అధర్మ రేవినీ మాయి మాథా య శు అధర్మాచీ నంసర్గతా భాసె అశుద్ధతా శుద్ధత్వీ! శ్హా న్య “వీ అధర్మం నీకు తెలిసి రావడం లేదు. పైగా నా తలమీద అధర్మాన్ని రుద్దుతున్నావు. | గ , అధర్మ సంసర్గం వల్ల వీకు అజ్జానం జ్లానంలా కన్విస్తోందో అంటాడు రాముడు వాలితో కం యూ భావార్థరామాయణంలో. నక స ఎనో | శ్‌ ఖు వాలిలో తీవ్రంగా అంతర్మధనం జరిగింది. ధర్మావగాహన ఏర్పడింది. రాముని యందు నో ఫ్‌ దోషము లేదవి తెలిసింది. వాలి రాముణ్ణి చూశాడు. చేతులెత్తి నమస్కరించాడు. | స్తు | నే గీ టి. వ్ర ఖై బాం చా లా (6స్తై ఖు గ ఈయ సాన ననా వు (| | చు త్త | టి లాం దా “రాయానాపవిలాత యా ం | న న ననన పయన... నక్తం ప్రా భంప్రి అంతు తంతాంయటుతాషపి తగదు భ్య్యప్రాగ

ఫు కిష్కింధాకాండము - వాలివధ [త] ఈ గో! “రామా! నీవు చెప్పిందంతా నిజమే. సత్యమే. ఇందులో సందేహం లేదు. నీవు | ౧న న. ధర్మాత్ముడవు. ధర్మ మనేది చాలా గొప్ప విషయము. నాలాంటి నీచుడు ధర్మాన్ని గూర్చి 1స్రు క్రై. ఏం చెప్పగలడు? క ర “రేను ఆవేశంలో ఏదేదో మాట్లాడాను. అనరాని మాటలు అన్నాను. అనవసరంగా | న్న శ్రా దూషించాను. అవి మనసులో పెట్టుకోకు. నన్ను తప్పు పట్టకు. త్తు త సుమాపష్యవగతం ధర్మ్యాత్‌ వ్యతిక్రాస్త పురస్కృతమ్‌ | గ] ధర్మ నంహితయా వాచా ధర్మజ్ఞ పరిపాలయ 0! ళ్‌! “రామా! ధర్మాత్మా! నేను ధర్మభ్రష్టుణ్లి. ధర్మమును అతిక్రమించిన వాడను, అట్టి +4ఘ్లు య! నాతో ధర్మవచనాన్ని పలుకు. నన్ను క్షమించానని చెప్పు. చాలు. శా న “రామా! నా బాధంతా నన్ను. గూర్చి కాదు. తారను గూర్చి కాదు. అంగదుని గూర్చే. ! క చిన్నప్పటి నుండి చాలా గారాబంగా పెంచాను. నేను కనిపించకపోతే నీళ్ళు లేని చెరువులాగా | ఖు నే శుష్కించిపోతాడు. * + న “అంగదుడు పసివాడు. లోకానుభనం లేనివాడు. నాకు ఏకైక పుత్రుడు. ఎలాగైనా న ఫ్‌ అతడ్ని నీవు రక్షించాలి? అన్నాడు వాలి. " శ్ర దురభిమానంతో, కానుంతో వాలి తన జీవితాన్ని పాడుచేసుకున్నా, చివరగా ప్రాణం |

, పోయే ముందు చాలా చక్కని ఆలోచనలు సాగించాడు. ఆదర్శాన్ని లోకానికి అందించాడు. త్త మ తాను వక్రమార్గంలో జీవించి బ్రతుకును అన్యాయం చేసుకున్నాడు. తన బిడ్డ భ్‌ ంర్జు | అంగదుడు అనుకరణ సహజాతంతో తనను అనుకరిస్తాడెమో వని భయపడతాడు. అంగదుడి ర. భారాన్ని, బాధ్యతను రామునికి అప్పగించాడు వాలి, శ్ర స | బిడ్డల్ని భగవంతునికి అప్పగించాలి. బ్యాంకులకు కాదు. సంతానాన్ని ధర్మం చేతిలో 1 ఆర్టీ ఉంచాలేగాని ధనం చేతిలో కాదు. తాము చెడినా బిడ్డల బతుకుల్ని బాగుచేయాలని (స్తు త్ర ఆలోచించేవారే నిజమైన తల్లిదండ్రులు. “త్త గ్‌ “రామా! భరతలక్ష్మణులను నువ్వు ఎలా చూసుకుంటావో సుగ్రీవాంగదులను కూడా వ శ్రీ. అలాగే చూసుకో, ఫ్రై ఖు తార తప్పు ఎరుగని స్త్రీ ఆమె నిరపరాధి. నిర్లోషి నా దోషానికి తార కారణమని క! సుగ్రీవుడు పారపొటున భావిస్తాడేమో! ఆమెను అవమానీస్తాడేమో! అది జరగకుండా చూడు. | న! . “వన్ను బయటకు వెళ్ళవద్దని తార బ్రతినూలుకుంది. అయినా వేను వినకుండా ఖ్జై థ్‌ వచ్చాను. నీ చేతుల్లో మరణించే భాగ్యానికి నోచుకున్నాను” అని ఇక మాట్లాడుటకు శక్తి (ఆ న లేనివాడై మౌనం నహించాడు వాలి. ల య వాలి రాముల మధ్య జరిగిన సంనాదమును తులసీ ఏక్‌నాద్‌లు అత్యంత 9. గ్‌ రమణీయంగా, భావ పొందర్యముతో రచించారు. | ళా | ప్రభు అజహూం మై పొవీ అంత్‌కాల్‌ గతి తోరి ॥ న్‌ స క్యారప్రు సంప్ర సాపు తుంపుంద్యయు యషుతు కషప బ్రయ్యహ్రీ ల తెం7

న గ్రరగర్తుం శాత? ఎగర శ్రషరు కనడ షం" సో యు! చైతన్య రామాయణము శ్రే "సో | “ప్రభూ! అంత్యకాలములో నిన్ను దర్శించే నేను పాపీని ఎలా అవుతాను?” అని వాలి న్‌ య్‌ క్వ్బ్సాని ప్రశ్నిస్తాడు. రామబాణంతో ప్రాణాలు విడిచేవాడు పాపాత్ము డవుతాడా? అని స్తు (8)| ఆశ్చర్యాన్ని వ్యక్తం చేస్తాడు వాలి. | న్తు గ “వాలీ! నీవు పాపం చేశావు. అందులో సందేహం లేదు. కానీ వీవు చేసిన పుణ్యం కూడా మ మీ గాప్పదే. అందువలవ వా చేతిలో మరణించి పాపవిముక్తిని సాందావు. యు | “ధర్మాత్ముడైన నుగ్రీవుడి సోదరుడుగా పుట్టడమే నీవు చేసిన పుణ్యము” అంటాడు నా న. ఆ మాట వినగానే వాలికి కనువిప్పు కలుగుతుంది. సుగ్రీవునికి తాను చేసిన కీడు | ఇత మనసులో స్ఫురిస్తుంది. పశ్చాత్తాపంతో కుమిలిపోతాడు వాలి. ఇ , సుగ్రీవుని దగ్గరగా రమ్మని సైగ చేస్తాడు. సుగ్రీవుడు సమిపించగనే, “సుగ్రీవా! వీకు నో గై శ్రీరని ద్రోహం. చేశాను. అయినా నీవల్లే నాకు సద్గతి లభించింది. నన్ను క్షమించు స శ్ర, వాయనా!ొ అని కన్నీళ్ళు పెట్టుకుంటాడు వాలి. త్తు గ సుగ్రీవుడు రోదిస్తూ“అన్నా! నీవు నా నిషయంలో ఏ పారపాటూ చేయలేదు. పైగా (౫ ళ్‌ ఎవ్వరూ చేయలేని మేలు చేశావు. నీవు నన్ను తరిమి కొట్టకుండా ఉంటే నాకు రామ దర్శన క్‌ భై మయ్యేదేనా? భగవద్దర్శవం ఎవరు చేయించగలరు గురువుతప్ప. నీకు జన్మ జన్మలకు వేను (శ్చ షె , బుణపడి ఉంటాను” అని వాలి పాదాలపై పడతాడు సుగ్రీవుడు. ఇలా ఒకరినొకరు పరస్పరం న య్‌ ప్రేమతో కౌగలించుకొని ఆనందబాష్పాలు విడిచే సందర్భములో వాలి కన్నుమూస్తాడు. ఇని మై థః (ప్రమాణాలు కాకపోయినా హృదయానికి ఎంతో ప్రమోదాన్ని కల్గిస్తాయి. కు న “వాలీ! నిన్ను వధించివందుకు నాకు మనస్తాపము లేదు. నీవు వన్ను దూషించినందుకు గ శ్‌ నాకు బాధా లేదు. వీవు నుహాపాపాలు చేశావని భావించకు. మేము అనవసరంగా నిన్ను (7. ళు వధించామని తలచకు. త న్‌! “తారాంగదుల విషయంలో వీవు దుఃఖించకు. ఇకపోతే, వేము ధర్మానుసారంగానే (ఎ త్ట్రె నిమ్న వధించాము. దీనివల్ల వీ పాపాలన్నీ హరించాయి. కు నే త్యజ శోకం చ మోహం చ భయం చ హృదయే స్థితమ్‌ ఖు య త్వయా విధానం హర్యగ్ర్య న శక్యనుతి వర్తితుమ్‌ ల్‌ న “వావరశ్రేష్టుడా! నీ వృదయంలో ఉన్న శోకాన్ని, మోహాన్ని, భయాన్ని విడిచిపెట్టు. దైన [ఈ ళు నిర్ణయాలను ఎవరూ తప్పించుకోలేరు. క | “అంగదుణ్ణి గూర్చి ఆలోచించకు. నీనుండి అంగదుడు ఎలాంటి సుఖాన్ని పాందేవాడో (౧౧ తష్లై అలాంటి స్తుఖాన్ని నామండి, సుగ్రీవుని మండికూడా పొందుతాడు అని సలికాడు రాముడు. |7షు త! “రానూ! శరఘాతముచే బాధపడుతూ నిమ్న ఏవో ఏవో మాటలన్నాను. నన్ను (తృ న క్షమించు. విన్ను వేడుకుంటున్నాను” అన్నాడు వాలి. . న శ |.

రు శరపూ కజంం్రు ఉంటు శ్ర ప్రాయ్యథ శంస కారుడు ఉర్యాద్టు

సల యురలి యంపి కరతి న శంతి సప ఉరి స | కిష్కింధాకాండము - ధర్మ మోమాంస వ్ల జ్‌ ధర్మమిమాంస క్‌ రే రామాయణంలో అనేక యుద్దాలు జరిగాయి. అనేకమంది మరణించారు కూడా. గొప్ప శ్రా గర. వీరులు కూడా మరణించారు. కానీ వాలివధ ఒక్కటే వివాదాస్పదమైంది. ఇంకా అవుతూ గ శ్రీ! ఉంది. 'య్తు నో “నీవు అధర్మం చేశాను” అని వాలిని రాముడు విమర్శించాడు అనాడు ఒక్కసారి. శ్రా గ, జన్సీవ్టూ అధర్మం చేశావు. అధర్మాన్ని ఆచరించడం వీకు తగునా” అని ఆనాటి మండి | షు నేటివరకు రాముని ఎందరో (ప్రశ్నిస్తున్నారు. దీనిపై అనేకములైన వాదాలు వినిపిస్తూ యు ఉంటాయి. శ్రి “రాముడు వాలిని చంసడం ధర్మమా? అధర్మపరుడైన వాలిని చంపడం న్యాయమే. ట్లో క , అలాంటప్పుడు వెనుక మండి ఎందుకు చంపాలి? తన స్నేహితుడైన సుగ్రీవుని సుఖం కొరకు | యి ఖ్‌ | వాలిని అధర్మంగా చంపడమేనా? సుగ్రీవుని సుఖాన్ని మాత్రం రాముడు ఎందుకు |

నో వాంఛిస్తున్నాడు? సీతాన్వేషణలో సహకరిస్తాడు సుగ్రీవుడు అనే కదూ? అయితే తన సుఖానికి ను స / రాముడు వాలిని చంపాడా? ఇదే వాస్తవమైతే, ధర్మమనే పదానికి అర్ధం మిగులుతుందా? న్‌ యా స్వార్ధమే ధర్మమైతే, రావణాసురుని తప్పు పట్టగలమా?” ఇలాంటి ప్రశ్నలు దొంతరలుగా వచ్చి (స్తు య. ముందు నిలుస్తాయి ఈ సమస్యను కదిపితే. ఫ్రై స్వ ఇప్పటికే మోయలేని విధంగా వాదాలు వినిపిస్తుంటే, నా వాదంతో మోకు భారాన్ని జ యై] అధికం చేస్తానేమో అనే భయం నా ఆంతర్యంలో చలిస్తోంది. ఈ సంశయం తలయెత్తింది.

ఆఘ కనుక సాధ్యమైనంత వరకు విషయాన్ని జటిలం చేయకుండా సున్నితంగా స్పృశించి నా' త్త | అవగాహనను మోముందు ఉంచుతాను. ర ;్ర్‌ రామసుశ్రీవుల మైత్రి జరిగే నాటికి రాముడు కష్టాల ఊబిలో కూరుకపోయి ఉన్నాడు. (మై హా. కన్నీటి వాగులో మునిగిపోయి ఉన్నాడు. సీతను అన్వేషిస్తూ ఆవేదనతో కుమిలిపోతున్నాడు. త్త క | విధి విజ్బంభించి రాముని కబంధహస్తాలలో బంధించింది. పురుషప్రయత్నంతో ల్‌! య్జి! బంధాలను ఛేదించుకున్నాడు రాముడు. కానీ సీత లభించివపుడే తన బ్రతుకులో అందాలు క ఘు! చిగురిస్తాయి. ఖా ష్టం చిగస్టా

న సీతాన్వేషణలో రామునికి సహకరించ గలవాడు సుగ్రీవుడే అని చెప్పి కబంధుడు స ఇప. పుణ్యలోకాలకు వెళ్ళాడు. రాముడు నుగ్రీవుని వెతుక్కుంటూ బుష్యమూకము వద్దకు ళు థు వచ్చాడు. హనుమంతుని సహాయంతో రామసుగ్రీవుల మైత్రి జరిగింది. (చు క ఇది చాలా ఆదర్శమైన మైత్రీబంధము. రామసుగ్రీవు లిద్దరూ రాజ్యభ్రప్పులు. భార్యలను (౧౫

ఛ్హు| పోగొట్టుకున్నారు. శోకములో మునిగి యున్నవారు. దారి ఏమిటో తెలియని స్థితిలో (59 మీ ఉన్నవారు. స్వరాజ్యానికి దూరులైన వారు. ఇలాంటివారు స్నేహితులు కావడంలో ఆశ్చర్య | ఖు స మేముంది? సమప్రవృత్తి లేడా సమనృత్తి గలవారి మధ్యే కదా స్నేహము? న నర తపా త్తం ఉందు శ్రుంధననిశతషల శ్రూషపు జ్యాభ్రై గ

శ సనాసు ఉంధి ఉంస్రా పం! ) క చైతన్య రానూయణము ( గో కబంధుని సలహా ప్రకారం రాముడు సుగ్రీవుని వద్దకు వచ్చాడు. సుగ్రీవుని దీనావస్థను న ఇమా చూశాడు. వాలి అధర్మపరుడని గుర్తించాడు. వాలిని వధించాలనే నిర్ణయానికి వచ్చాడు [ల త్ర ఇక్కడ ఒక్క విషయాన్ని మనం గమనించాలి. వాలిని చంపమని సుగ్రీవుడు అడగలేదు. | గ రాజ్యం క్రావాల్తని "కూడా నుగ్రీవుని మనసులో లేదు. వాలి అపహరించిన తన భార్య రునును ల్‌ యు ఎల్తాగైనా ఈరగ్‌ప్రారదాలనేదే అతని రంధి. . నే ళు ఎ వాలి త్లనక్కు అపకార్గం చేస్తాడేమో అనే సంశయంతో భయపడుతున్నాడు సుగ్రీవుడు. ట్‌ స్త ....ళవకు అభయాన్నీ ఫ్రహీదించమని రాముని ప్రార్థించాడే గాని వాలిని వధిరచమని చెప్పలేదు. గ య్జ్‌ లన ్రామమ్లు. “న్వహంత్రించి “నీ భార్యను అపహరించిన వాలిని బాణాల్లో కూల్చే | శ్ర స్తామో:అన్నాడు/ కనుక వాలిని వధించడ మనేది రాముని సంకల్పమే గాని సుగ్రీవుని అభీష్టము న్షు స కాదు, ఈ దశలో. ం య ళ్‌ దశ అంటే జ్ఞాపక మొస్తోంది. రామూాయణగాధ ప్రధానంగా రెండు దశల మధ్య నడిచిన (హా ఇశ్రా. గాథ. ఒకటి దశరథుడు కాగా రెండవది దశకంరుడు. (శా గ ఇద్దరూ గొప్పవారే. ఇద్దరూ విషయపిపాసకు లోనైనవారే. ఇద్దరూ కామాన్ని జయించలేని (ే యయ్జు. వారి. అయితే. ఒకరు. కామాన్ని ధర్మబద్దంగా అనుభవించారు. మరొకరు అధర్మంగా (స్తు ఈశ! అమభవించారు. స్తు స | రావణుని అంత;ప్పురంలో అందమైన స్త్రీలు వేలసంఖ్యలో ఉన్నారు. వీరంతా రావణుడు | ల్లో ఖై మోహించి తెచ్చుకున్నవారే. రావణుని ఆటబొమ్మలే. కీలుబొమ్మలే. [ఘు థి దశరధుని అంతఃపురంలో కూడా తక్కువేమి లేరు. ముచ్చటగా, ముఖ్యంగా ముగ్గురు ఈ [1 తెలుస్తున్నా, మూడువందలయాఖై మంది స్రీలు అంతఃపురములో ఉన్నారు. వారంతా ల ఖై దశరధువి భార్యలే, (ఫ్తు , కాకపోతే, రావణుడు స్త్రీలను అధర్మంగా అపహరించి తెచ్చుకున్నాడు. దశరధుడు న్‌ా యై ధర్మబద్ధంగా వరించి తెచ్చుకున్నాడు. అంతే తేడా. ధర్మబద్దమైన కామమును శాస్త్రము , న | సమర్ధిస్తుంది. అధర్మంతో కూడిన కామాన్ని నిరసిస్తుంది. || (ఫై య ధర్మా విరుద్ధో భూతేషు కామోఒఫ్మి భరతర్షభ | ళు ళు “జీవులందలి ధర్మవిరుద్దము కాని కామము నేనే” అని శ్రీకృష్ణపరనూత్మ భగవద్గీతలో న క్ష! చెప్తూ ధర్మయుతమైన కామము నిషిద్ధము కాదు అని తెలిపొడు. | ఫు యై కామము నిషిద్ధము కాకపోవచ్చు. కానీ ప్రసిద్ధము మూత్రము కాదు. యుద్దము చేసైనా. | శై! నువసు నుండి తరిమగొట్ట వలసిందే. , | స! ధర్మనిరుద్దము కాని కానుము దశరధునిది. ధర్మవిరుద్దమ్రైన కామము దశకంఠునిది, | సు ఈ ఈ రెండూ. కానుము యొక్క దశలే, ఒకటి ఆరంభంలో తెలుస్తూ ఉంది. నురొకటి శఘ్లు| అంత్యంలో కనిపిస్తోంది. ఈ మధ్య నడిచేదే రామాయణ గాధ. రాముని గాధ, ధర్మగాధ. | ఉ్లు క! ధర్మబోధ. న్డ్‌ న నం.

బ్రమ యంత టురలి తరలి నల పము ఫు తతి స 1 కీష్కింధాకాండము - ధర్మ మోమాంస న న్‌ . రాముడు కామాన్ని జయించాడు. ధర్మాన్ని ఆశ్రయించాడు. కానుం పంచే భోగాలను 11 క. త్యజించాడు. ధర్మం పెట్టే బాధల్నే వరించాడు. కొమంతో నుఖించడం కన్నా ధర్మం: గ్‌ 1 మరణించడం మేలని భావించాడు, అందుకే రాముడు ధర్మావతారంగా కీర్తించబడ్డాడు. ళ్‌ ద్ద ధర్మమ్రైనా, అధర్మమైనా కామము మోహము వల్లనే పుడుతుంది. రాగము కామము న్లో స | వజ ఏర్పడుతుంది. కామరాగాల్ని శ్రీశంకరాచార్యులవారు బహుచక్కగ్హా రా | థ్జు గ కామా తృష్టా అనన్నికృష్టేషు విషయేషు షో ల మ న | “లీని దాని కొరకు కదిలే కోరిక కామము జ సంయల2ి న్డ్‌ స్ట్‌ రాగః రంజనా ప్రాప్తేషు విషయేషు స యో ళు థ్ధు “ఇదివరకే ఉన్న దానియందు ఆసక్తి రాగము." యా క్‌ గ్‌, దశరధునిది రాగబంధము. రానణునిది కాుుబంధము. రెండూ మాహోటిరధాలే. 1 హ్హా నమూయాబంధాలే. దుఃఖరూపాలే. | దశరధుడు రాగకారణంగా మరణిస్తే రావణుడు కామకారణంగా మరణిస్తాడు. (| _ ఖ్ట్ర మోహమునకు గమ్యము మరణమే. రానూయణము నందు ఆద్యంతాలలో ఈ రెండే నిలిచి న య్డా ఇవే రెండు దశలు. దశరథుడు, దశకంఠుడు అనే దశలు. ఒక దశ అంతరించగనే | స్టా అరణ్యవాసము ప్రారంభ నువుతుంది. రెండన దళ అంతరించగనే అరణ్యవాసము సమాప్త ,ల్జు స మవుతుంది. ర్‌ య ఈ రెండు దశల మధ్య నడిచేదే సాధకుని సాధనాదశ. అదే అరణ్యవాసము. ధర్మాన్ని క శై| ఆధారంగా పట్టుకొని కామాన్ని, మోహాన్ని నిరోధించే నిర్మలదశ. నిత్యదళ. _ త్తే న | తీర్త్వా మోహార్టసం హత్వా రాగద్వేషాది రాక్షసాన్‌ . యీ యోగీ శాంతి సమాయుక్తః ఆత్మా రామో విరాజతే ॥ (ఫు న. “ఆత్మజ్ఞాని మోహసాగరాన్ని చాటి, రాగద్వేషాది రాక్షసుల్ని సంహరించి, ఆ తరువాత ప్త నక్ష శాంతిని పొంది ఆత్మారాముడై శోభిస్తున్నాడు” అని నిత్యమైన రామకధను ఒక్కళ్లోకంలో నింపి త్టూ చక్కగా ప్రవచించారు"ఆత్మబోధ” పప్రకరణ(గ్రంధంలో ఆదిశంకరాచార్యులవారు. స్తు . దశరధుని రాగముతో కూడిన మరణముతో ప్రారంభమై, చశకంరుని కానుముతో ా న్‌ కూడిన మరణముతో సమాస్తనుయ్యే ఈ రెండు దశల మధ్య శ్రీరాముని తాపనజీవననము య ఉై|, మనకు గోచరిస్తుంది. గు ఫ్ర రాగానికి దూరమై అరణ్యాలకు చేరిన రాముడు, కానూన్ని వధించి తిరిగి అయోధ్యకు ఖ్ది క చేరుతాడు. జీవితనుంతా ఏ సన్నివేశంలో చూచినా ధర్మమూర్తిగా జాజ్వల్యమాన మవుతాడు. ్‌ ల్‌! రాముని జీవితం అడుగడుగునా త్యాగముయం. బ్రతుకంతా ధర్మమయం. ప్రేమమయం. స్తు “హ్రీ జ్ఞానమయం, ధర్మం కొరకు కష్టాల్ని కొనితెచ్చుకున్న రాముడు సుఖం కోసం అధర్మమార్గాన. (ఉ్రో క చరిస్తాడా! శ్ర న శ్రంంప్రా ప్రంపు అంటు భం అత్ర భంసుపైు కషప ప్ర్యస్రాగ

ద శ స్రతమలిళుంలటుగలి ఉంటిని రపు భరత శకస శు, | (52) తన్న రామాయణము ట్ట ౨ ౫. ల్ని పోగొట్టుకొని వై గ యుద్ధకాండలో ఒక క్లిస్టదశలో రావణుడు రధాన్ని, ధనుర్చాణాల్ని క య్‌ ఇస్ర నిరాయుధుడై నిలుస్తాడు. ఆ సమయంలో రాముడు ఎదురుగా నిలబడి బాణాన్ని ఎక్కు పెట్టి "౧]

| ఉన్నాడు. నారిని చెవిదాకా లాగితే చాలు. రావణుడు శ్మశానంలో ఉంటాడు. కానీ రాముడు తు ళు, ఆ పవి చేయలేదు, రావణుడి పోరాటపటిమను ప్రశంసించాడు. విశ్రాంతి తీసికొని మరునాడు చ గ ( యుద్దానికి రమ్మని సంపించాడు, అదీ రాముడంటే. . శ. యు తన భొర్యను అపహదించినవాడు విరాయుధుడై ఎదుట నిలబడినపుడు చంపకుండా | క్రై వదలిపెట్టిన ధర్మాత్ముడైన రాముడు, సుగ్రీవుని భార్యను అపహరించిన వాలిని అధర్మంగా | స్ట న్‌ చంపుతాడా? ఒక్కక్షణం నుంచి మననుతో ఆలోచించమని విమర్శకులను చైతన్య మ్య య్‌ రామాయణం కోరుతోంది. 'ఖ్తు త్స! ఇక వాలివధను విశ్లేషిద్దాం, ఖీ స్తో , రునును వాలి అపహారించాడని సుగ్రీవుని ద్వారా వినగానే ధర్మాత్ముడైన రాముడు | న్న ఉమ్రీ వాలిని వధిస్తానని సుగ్రీవుడు అడగకుండానే చెప్పేశాడు. [ర యు తనకు జరిగిన అన్యాయమే సుగ్రీవునికి కూడా జరిగింది. తనకు అన్నాయం చేసిన త్తు స్త రానణువి కూల్చేస్తానని శపధం చేసి బయలుదేరిన రామునికి మధ్యలో సుగ్రీవుడు | ఇష్ట. శటస్తపర్డాడు. తన కథనము విస్పి చెప్పాడు. సుగ్రీవునికి న్యాయం చేయకుండా రాముడు తనకు | గ్‌!

1 ఎలా న్యాయం చేసుకోగలడు? ఎదురైన అవరోధాన్ని నిరోధించకుండా తాము ఎదురుచూసే ॥ శే యు అవరోధాన్ని ఎలా తొలగించగలడు? ఒకవేళ అలా చేస్తే రాముడు ధర్మమూర్తి అవుతాడా? (౮ స. స్వార్ధమూర్రిగా మిగలడా? శ యస్జ్‌ యౌనరాజ్య పట్టాభిషేకాన్ని కాలదన్ని, ధర్మానికి పట్టాభిషేకం చేయాలని కానల్లో ఫు, ప్రవేశించిన రాముడు సుగ్ర్‌వువికి పట్టాభిషికం చేయకుండా ఎలా ఉండగలడు? (వ్రు న అయితే, సీతాన్వేషణలో సుగ్రీవుడు తనకు సహకరిస్తాడు అనేకదా రాముడు వాలిని 1 స వధించింది? క్‌. వ. ఈ ప్రశ్నను లేవనెత్తి రామునిపై అపరాధాన్ని మోసాలనే దానికన్నా మించిన | చు క ఘోరాపచారము మరొక టుండదు. సీత ప్రసక్తి రాకముందే అధర్మసరుడైన వాలినీ వధిస్తానని | ౫ త్ట్ర!. రాముడు తవకు తానే చెప్పాడు. వాలిని చంపడమనే కర్మ ద్వారా మోహాన్ని కూర్చోబెట్టి, |4ష్తు

, రావణుని వధించడమనే కర్మ ద్వారా మోహాన్ని శాశ్వతంగా పడుకోబెట్టాలని రాముడు .యస్జ్‌ ఘా సంకల్పించాడు. ఇది ఫలితాన్ని ఊహించని మహోత్తను కార్యము. | సో | | సీతాన్వేషణలో తనకు సుగ్రీవుడు సహకరిస్తాడనే ఉద్దేశ్యముతో కనుక రాముడు వాలిని ళు య్జ్‌ వధించి ఉంటె, నిజానికి రాముడు వాఠితోనే స్నేవాన్ని కట్టుకొనేవాడు. వాలి కూడా రాముని . తు శీ నిందించే సమయంలో ఇదే సూచించాడు. (స స “రానూ! సుగ్రీవునికి మేలు చేయాలని భావించి దేవి కొరకు నన్ను నధించావో, ఆ కార్య [ తై ప్రాధనక్రై ముందుగా నీవు నాకు చెప్పివుంటే, వీ భార్యను అసహరించిన దుర్మార్గుడైన ఆ 1 ఖు, దశకంఠుని కంఠానికి తాడుకట్టి ఈడ్చుకొవివచ్చి చంపకుండా నీ ముందు పడేసి | న నే వుండేవాడిని అంటాడు వాలి రామునితో అర్భకుని లాగా. ఫ్‌ చాలా నాావానై!

స్థ సకుటటరత కంటు 0 శరర ఉరు తస ళా! కిష్కింధాకాండము - ధర్మ మోమాంస శా గ్‌ రామబాణంతో మైకం కప్పిన వాలికి తామ ఏమి మాట్లాడుతున్నాడో, ఎవరితో | యహ్హై/ మాట్లాడుతున్నాడో తెలిపిరాలేదు. తన భార్యను అపహరించిన రావణుని జయించుట కొరకు (శు ప్ర సుగ్రీవుని భార్యను అపహరించిన వాలిని రాముడు ఆశ్రయించాలా! ఆహా! ఎంత వ్యర్హమైన శ్రా ౫౮ మూట! అవర్థమైన మాట! రాముడు సీతనైనా మరచిపోతాడేమో గాని ధర్మాన్ని మాత్రం టో షష్ట విడిచిపెట్టడు అని ఆ కసిశ్రేష్టునికి తెలియదు పాపం. శ్టు కనుక రాముడు వాలిని వధించింది తవ కొరకు కాదు. సుగ్రీవుని కొరకూ కాదు. కేవలం న ధర్మం కొరకే అనే విషయంలో ముందుగా మిరు నాతో ఏక్షీభవించాలి. (సా స్‌ | ధర్మం కొరకు రాముడు వాలిని వధించాలని భావించాడు. అనుకోకుండా దాని ద్వారా న నా సుగ్రీవుని సమస్య కూడా పరిష్కారమైైంది. రాముడు ధర్మాశ్రయుడు. అధర్మపరుడైన ఫ్రై నా రావణుడు పరస్తీలను అపహరించడమనే కార్యాన్ని చూసి తీవ్రంగా రాముడు కలత చెంది (శ్రీ షు రుమను వాలి అపహరించిన విషయం చెవిని పడగానే, దేనివి ప్రతిఘటిస్తూ తాను (4 త్తి బయలుదేరాడో అలాంటి విషయమే ఇక్కడ ఎదురైంది. | (త్తు గ, కానీ ఈ విషయం రామునికి సంబంధించింది కాదు. దీనిని కష్టపడి పరిష్కరించడం 1౫ క. వల్ల రామునికి ఒరిగేది కూడా లేదు. ఐనా, రాముడు వాలిని చంపాడు. ఎందుకని? ధర్మం | నే కోసం. స్వార్థం కోసం కాదు. త్తు స్వ వాలిని వధించడం దోషం కాదని తేలిపోయింది కదూ! ఇక మన ముందున్న అతి ల గా! ముఖ్యమైన ప్రశ్న! రాముడు వాలిని చెట్టు వెనుక నిలబడి ఎందుకు చంపాలి? లేదా కై తై” దాగియుండి ఎందుకు చంపాలి? ప్రచ్చన్నంగా నిలిచి చంపడం ధర్మమా! త్తు య్ట్రే | ఇంతకీ, రాముడు వాలిని దాగిఉండి చంపివట్లేనా? అదలా ఉంచండి. రాముడు వాలిని గ న ప్రచ్చన్నంగా ఉండే వధించాడు అని నిర్ణయించిన వంస్కృత వ్యాఖ్యాతలు అలా చేయడానికి | ఫు యూ గల కారణాన్ని కూడా వివరించారు. వ థు తదా విదిత తదీయ ప్రభావతయా వాలీ ప్రహ్వో భవేత్‌- త్త న్‌ | తదా తద్వధోం న యుక్తః ప్రతిజ్ఞా చ వ్యాహన్యేత్‌, ల క తదుద్ధారా తన్మిత్రం రావణోఒ.పి శరణం ప్రవేత్‌, రే దేవకార్య చ లుప్యేత్‌, అతః వ్రచ్చన్నో వాలిన మవధీత్‌ ! క్స్‌ క్‌ ఇది భక్తశిఖామణి శ్రీ గోవిందరాజులు వ్యాఖ్య స్త నే వాలిని వధిస్టానని రాముడు సుగ్రీవునికి మాట ఇచ్చి ఉన్నందున ఈవిధంగా క్‌ గ్‌ చంపకూడని రీతిలో వాలిని వధించడం జరిగిందని నిర్ణయించిన గోవిందరాజీయం అటు (శ్షం తరువాత కారణాన్ని విశదపరుస్తూ పై విధంగా వ్యాఖ్యావించడం జరిగింది. (1 న్‌ “వాలికి ఎదురుగా విలబడి వధించేందుకు రాముడు ప్రయత్నించగనే రాముని (మ గ. ట్రభావావికి తలవంచి వాలి శరణాగతుడు కావచ్చు. అప్పుడు తన మియ్రడైన సుగ్రీవువికి జ ౯. ఇచ్చిన వాగ్దానం విచ్చిన్నం కాదా! అంతేకాదు. ఇది ఇలా జరుగగానే, వాలి స్నేహితుడైన న్‌ ఇ రావణుడు కూడా వచ్చి రాముని కాళ్ళమిద పడి “నేను. విన్ను శరణంటున్నాను. నన్న | తానా నాతు

స్రసల తరలి టంత తంతు స ఉం ఉస సరటి ల మ్‌! మ! | ప్ర యీ! ఛైతన్య రామాయణము శ్రే గల. క్షమించు" అంటే, అప్పుడు రాముని అనతార వైశిష్ట్రమే పోతుంది కదా! అందుచేత రాముడు | న ఈ ప్రచృన్నుడై వాలిని వధించాడు” అని తన నిర్మల భక్తిహృదయంతో కొండను త్రవ్వారు. (ఘు శ్రీ. గోవిందరాజులు. న్‌ |. ఇది సబబేనా? అసలు రాముని అవతారము ఎందు కొచ్చినట్టు? అవతార వైశిష్టములో వ ఇస్ర. దుష్టశిక్షణ ప్రధానాంశము కాదు. సాధు సంరక్షణము, ధర్మ సంస్థాసనము - ఈ రెండే | ] శ్ర అవతార నైభవములో ఉపక్రమోపసంపహారాలు. మధ్యలో దుష్టశిక్షణ జరిగిపోతుంది. | జా న్‌ పోనీ, దుష్టుణ్ణి ఎందుకు శిక్షించాలి? శిష్టులైన వారిని వాడు శిక్షిస్తున్నాడు కనుక. న్‌ (ఘీ హింసిస్తున్నాడు కనుక. ధర్మచ్యుతికి పాల్పడుతున్నాడు కముక, అంతేనా! గ్‌ ఫ్రే అయితే, దుష్టుడు మారితే ఏమి జరుగుతుంది? సాధుసంరక్షణము, ధర్మసంస్థాపనము "| గ గ! జరిగినట్లే కదా! పైగా దుష్టునిల్లో పరివర్తన జరిగి దువ్చుడు శిష్టు డైనట్లే కదా! గ్య జా! చెడ్డవాడు మారడం మంచిదా! చావడం మంచిదా! మారడు కనుక చానడం మంచిది, ్ర 1 _సానూవ్యంగా చచ్చేలా లేనపుడు పైవ చెప్పిన రెండు కారణాలను సాధించే కార్యంలో, న లో! భగవంతుడు అవతారము నెత్తి ఈ మూడవది అయిన దుష్టశిక్షణను చేస్తాడు. సా ష్ట్ర ఒకవేళ చెడ్డవాడు మారిపోయే పరిస్టితి వచ్చినపుడు వాణ్ణీ ఎందుకు చంపాలి? య్‌ | అవతారము దేనికొరకు వచ్చిందో అది సాధించబడినట్లే గదా! రాముణ్ణి చూసినపుడే గదా (స్తు థ్‌ వారు మారి శరణాగతు ఖైంది! అది అవతార వైభనమే గదా! మరి గోవిందరాజులు అలా స్తు సె ఎందుకు భావిస్తారు? రాముడు అవతార మెత్తినాడు కనుక వాలి, రావణాదులు చావాల్సిందే గ య్‌ గాని మారేందుకు అవకాశం లేదు. వారిని మారనివ్వం. అవసరమైతే రాముణ్ణి చెట్టుక్రిందకో .;్హు శ్ర పుట్త వెనక్కో పట్బకపోతాము. లేదా మోసుకుపోతాము అని చెప్పడం ఏమిటో! నాకు మాత్రం ఫ్జీ న (మింగుడు పడడం లేదు. ఈ విషయాన్ని పాశ్చాత్యులు ఎలా పరిగణిస్తారో ఆలోచించడం గ ఖై చాలా ప్రధానమైన విషయమని మికు నునవి చేస్తున్నాను. వు గనే ఈ విషయాన్ని అవాల్మీక రామాయణాల్లో ఆయా రచయితలు తీవ్రంగా పరిగణించివట్లు ((ఖ్య , ఉన్నారు. యుద్దకాండలో విభషణ శరణాగతి సమయంలో రామువిచేత అందంగా ఒక మాట న క చెప్పిస్తారు. , త్తు “అయ్యా! విభీషణుడు “శరణు” అవగానే అంకొనగరాన్ని ఇస్తానని ప్రతిజ్ఞ వేశావు కదా! శ్ర ఒకవేళ రావణుడే వచ్చి శరణవి పలికితే ఏం చేస్తావు?” అని రాముని ప్రశ్నించినపుడు, న! న . “రావణుడు వచ్చి నన్ను శరణు వేడాలే కాని, అయోధ్యను రావణుని కిచ్చి, నా ముగ్గురు . ఖు ల తమ్ములతో కలిపి మళ్ళీ అడవికి వెళ్ళి జీవిస్తాను” అని శరణాగత వత్పలుడైన రామునిచేత శ్రీ పలికిస్తారు. ' న సరీ ఇంతకీ, వాలిని వెముకనుండి ఎందుకు చంపినట్టు? ఇది అర్హం కావాలంటే, వాలీని నష య్‌ రాముడు మొదటసారి ఎందుకు చంపలేదు? అనేది అర్థం కావాలి. [ుః శ్రి “సుగ్రీవా! కిష్కింధకు పోదాం పద. నువ్వు ముందు నడువు. నీవు నామమాత్రంగా (ఆ న నిలబడి వాలిని యుద్దానికి పిలువు" అన్నాడు రాముడు. / న్‌ చ యంత్రు కంల అంటా అంతు యత తషపు షత భత

“శే కిష్కింధాకాండను - ధర్మ మినూంస భా న్‌ ఇక్కడ రాముని మనోభిప్రాయ మేమిటి? .సుగ్రీవువి నామమాత్రంగా ఉండమన్నాడు. న్న షు అంతేగాని పోరాడమని చెప్పలేదు. సుగ్రీవుడు కూడా అలాగే భావించి ఉంటాడని నేను ఆ ధు శ్ర గ సుగ్రీవా! పద నాయనా! కిష్కింధకు పోదాం సద. నువ్వు వెళ్ళి వాలిని యుద్దానికి స్‌ పు పిలువు. వాలి నిన్ను తుక్కు తుక్కుగా కొడితే చూడాలని ఉంది” అని రాముడు ముందుగా | జ చెప్పి ఉన్నట్టయితే, సుగ్రీవుడు గుడ్డ బిగించి ఉండేవాడేనా? ఈ తుక్కు స్నేహ మెందుకని, | ౫ ళు నిప్తును ఆర్పేయనుని ఆంజనేయునికి చెప్పి, క్షణంలో చెట్టెక్కి కూర్చోని ఉండేవాడు. ఖీ షే సుగ్రీవుడు వాలిని పిలవాలి. అంచే. నామమాత్రంగా నిలబడి ఉండాలి. చాలు. వాలి న్‌ 1 రాగానే రాముడు కూడా ముందుకొచ్చి వాలికి ఎదురు నిలవాలని భావించి ఉంటాడు. స్త్ర ప. అదే వాస్తవమైతే, వాలి రాగానే రాము డెందుకు రాలేదు? పైగా సుగ్రీవుని చితక (పా గ్లలే!. బాదుతున్నా రాముడు వచ్చి ఎందుకు ఆదుకోలేదు? న న. ఈ విషయాన్నే సుగ్రీవుడు ప్రశ్నించాడు. దానికి రాముడు చెప్పిన సమాధానం: (శ్ర శ్ర “మోరిద్దరూ ఒకే. విధంగా ఉన్నారు. ఎవరు సుగ్రీవుడో, ఎనరు వాలో నేను గుర్తించలేక (శ్ర గల. పోయాను. | క. “తీరా బాణం వదలిన తరువాత అది నీకు తగిల్తే నా జీవిత మేమవుతుంది?” ఇదీ (ఊసు హ్రీ రాముడు చెప్పిన సమాధానం. "ఇ న ఈ సమాధానంతో తృప్తి చెందాడు సుగ్రీవుడు ఒకవైపు వాలి కొట్టిన దెబ్బలు ఇ! బాధిస్తున్నా. రాముడు చెప్పిన సనూధానం మోకు అంగీకారమేనా? ఏమో! నా మటుకు నేమ (శ్రీ ఖు ఆ నమాధానంతో తృప్తి చెందలేను, " కూ 1 | సుగ్రీవుని రాముడు గుర్తించలేక పోయాడు అనేది వమ్మశక్యం గాని విషయంలా ఉంది. | ౫ క. వాలిసుగ్రీవుల మధ్య తేడా రామునికి అవగతం కాలేదు అనడం, అందువల్లనే బాణప్రయోగం ఫ్డు చేయలేక పోయినట్టు చెప్పడం అసంగతంగా తోస్తోంది. 1వ

య్‌ మనమే గుర్తు పట్టగలం. అలాంటప్పుడు రాముడు గుర్హ్వు పట్టలేడు అంటే ఎవరు న్‌ | | నమ్ముతారు? ఏముంది అక్కడ గుర్తించడానికి? కొట్టేవాడు వాలి. తినేవాడు సుగ్రీవుడు. అంతే |! “అ. సుగ్రీవుడు నముహాయోధుడు, అలాంటి వీరువి అంత చులకనగా మూట్టాడడం బాగలేదు. న స వాలి వంటి బలశాలి కాకపోవచ్చు. ఆంతమాత్రాన నుగ్రీవు డేమైనా బలహీమడా! ఇది తన గై ఘా జీవితసమన్య కనుక ప్రాణాలకి తెగించి పోరాడి ఉండవచ్చు. దెబ్బలు తినేవాడు సుగ్రీవుడు మ్‌ క. అని నిర్ణయించడం సబబేనా! అందుకనే రాముడు బాణంతో కొట్టలేదు. ఇదేకదూ! మిరు న్‌! |. నాపై చేసే వూర్వవక్షం! (సీ న. అయితే ఇంకొక విషయం చెబుతాను. సోనీ, కొట్టే వాడెవరో, తినే వాడెవరో రాముడికి యు శ్ర తెలియక పోవచ్చు. చివరగా పరిగెత్తే టప్పుడైనా తెలియలేదా రాముడికి? పరిగెత్తే పరాక్రమ త్ల 1 నంతుడు తన చెలికాడే వని. ల న శ్రంయడ్రు త్రంరప్రు అంగద శ్రాప్రాషులు శషుల శనుదు జపం 2-8

ల్‌ ప్‌ (1 భ్‌ ర్‌. లా శ “మ. గయత స్రంతు ఉంథు శ్తంధు నడి శషదు పదద శ్యణి టీ సక చైతన్య రామాయణము శ్రా గ ఒకవైపు సుగ్రీవుడు మతంగవనం వైపు దౌడుతీస్తూ ఉంటే, తాను పూర్వము మాయలేడి య్య భై. వెంట పరిగెత్తినట్టు, పుగ్రీవువి వెంట సరుగెత్తేవాడు వాలీ అని కూడా రాముడు గ్రహించలేక | 6

. పోయాడా? మరి అప్పుడెందుకు చంపి ఉండకూడదు? త్తు తా అదికూడా మరచిపోదాం. రాముడు చెట్టు వెనుక దాగియున్నాడు కదా? ఆయన | స్త ప్రక్కనే చెలిమి కలిపిన హనుమంతుడు ఉన్నాడు కదా! ఆంజనేయుణ్ణో అడిగి ఉంటే వాలి ౮ యై ఎవరో నుగ్రీవు డెవరో చెప్పేవాడు కదా! పోనీ ఆ పనైనా చేశాడా రాముడు! సుగ్రీవుని దేహం గ్‌ ళు పచ్చిపుండులా, మాగిన పండులా అయ్యేవరకు చూస్తూనే ఉన్నాడు. న్‌ గొన . తినగలిగినంత వరకు సుగ్రీవుడు తిని వస్తే మిలో ఎవరెవరో నేను గుర్తు పట్టలేక న క. పోయానవి రాముడు ్రేపడం ఏం బావుంది? మి విషయం ఏమో గాని, నా వరకు నాకు కు శ్రా, నచ్చలేదు. శ్రా న్‌ . “వాలిని వధిస్తాను” అని రాముడు సుగ్రీవుడు అడగక ముండే చెప్పాడు. అయితే ఎలా న యై, చంపాలని భావించాడు? అనే విషయంలో రాముడు భిన్నాభిప్రాయాలము వ్యక్తం చేసి ఉన్నాడు. |'్రు ఛ్ధ్రి . అమోఘాః సూర్యసంకాశా నిశితా మే శరా ఇమ నో ర తస్మి న్వాలిని దుర్చృత్తే పఠిష్యన్తి రుషాన్వితాః న క. “అమోఘము. లైనవి, సూర్యునితో సమాన మైనవి, తీక్షణమైనవి అయిన నా ఫు యు! బాణములను నేను వాలిసై ప్రయోగిస్తానుగొ అని శ్రీమద్రామాయణము నందలి కిష్కింధా ఖు స కాండము లోని 10వ సర్గ 32వ శ్లోకంలో రాముడు పలికాడు. 4

ఖ్‌ కిష్కింధకు వెళ్ళక ముందు, వాలిని చూడక ముందు. రాముడు ఈవిధంగా. |(మై మాట్లాడాడు. వాలిపై బాణములను ప్రయోగిస్తామ అనే వాక్యాని మనం జాగ్రత్తగా | స్ట్‌ “బాణములు” అనే బహువచనాన్ని ఎప్పుడు వాడాడో వాలితో ఎదురెదురుగా నిలబడి (మ్‌ యుద్ధం చేయాలనే రాముడు భావించాడు. అప్పుడే బాణములను ప్రయోగించే అవకాశము | థు ఏర్పడుతుంది. ప్రక్కమండో, వెనుకనుండో ప్రచ్చన్నంగా కొట్టేటట్లయితే బాణములు (శో న అవసరం లేదు. ఒక్క బాణము సరిపోతుంది. | బ్లో వ. సుగ్రీవుడు కిష్కింధలో వాలిని యుద్దానికి పిలిచాడు. వాలి వచ్చాడు. ఇరువురూ కలిసి యు సూ పోరాడుతున్నారు. అయినా రాముడు బాణాన్ని ప్రయోగించలేదు. అలి చా రూ కసి స న రాముడు చెప్పినట్టు వాలిసుగ్రీవులు ఒకే విధంగా ఉండడం మాత్రము కాదు. న డా వాలియొక్క పరాక్రమాన్ని ఇప్పుడే రాముడు ప్రధమంగా చూశాడు. ఎదురు నిలబడితే (౧ ఖు మాత్రం వాలి రాముల మధ్య యుద్ధము కొన్ని రోజులైనా సాగుతుంది. వాలి అలాంటి. ఈ బలవంతుడు. నా ఖు నో = జొల తరబడి చంప ళ్‌ న బాణంతో కొట్టీ చంపడమా! ంపడమా! లేదా ఒకే న్న ఇ కాత తానని. “గ్రా రకయంప్రు శంస శరం అంధ న్యూ నా.

శయం లా యుతి అంధ శుంఠ ఫి ఉలి శంతి శథి చ గ [స్తు “. ష్కింధాకాండము - ధర్మ మోమాంస | శ్రా గం సుగ్రీవుడు రుమ కోసం తీవ్రంగా బాధపడుతున్నాడు. రోజుల తరబడి యుద్దం ల్‌ ర్జు పాగుతూ ఉంటే, సుగ్రీవుని శోకం పొడిగింపబడుతూ ఉండడమే గాక వృద్ది చెందుతూ కూడా శ్ధు ఉంటుంది. అది రామునికి ఇష్టముండదు. | హ్హా “చిరం దుఃఖఖన్య పాపిష్టం ” శ్రే గస “ దుఃఖాన్ని ఎక్కువకాలం భరించడం కష్టము” అని నుముంధత్రునితో చెప్పి, దశరధుడు న యై రధాన్ని ఎందుకు ఆపలేదని అడిగితే, వినిపించలేదని రాముడు చెప్పమనిన విషయాన్ని షు మనము అయోధ్యాకాండములో చూసి యున్నాము.* [హా న్‌ ఈ. రెండు మార్గాలలో వాలిని ఎలా చంపాలి? అని రాముడు ఆలోచిస్తూ ్‌ మ ఉండిపోయాడు. ఈ లోగా వాలి తనివితీరా సుగ్రీవుని కొట్టడం, సుగ్రీవుడు పారిపోవడం కూడా ఆ త్రూ. జరిగింది. ్ర స లక్ష్మణ హనునుంచులతో కలిసి కిష్కింధలో సుగ్రీవుని చూసే లోగా రాముడు య్‌ క ఆలోచించుకున్నాడు. ఆలస్యాన్ని సుగ్రీవుడు భరించలేడు కనుక వాలిని ఒకే బాణంతో ఫు కూల్చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ల్‌ స్త ('ప్రధమపోరాటములో చంపకపోనడానికి ఏదో ఒక కారణాన్ని చెప్పదలచుకున్నాడు న్షా లో కనుక ఇద్దరూ ఒకేలా ఉన్నారని చెప్పి సుగ్రీవుని నమ్మించాడు. ఈసారి గజపుష్పలతను యే య గుర్తుగా ధరించమన్నాడు. స్తు ర. గెలిచినవాడు మూలను ధరిస్తాడు. గెలవకముందే సుగ్రీవువి ధరించమన్నాడు. అలా ఫ్ర స్మ! చేయడం నుగ్రీవుని గుర్తుపట్టుటకు అని రాముడు. చెప్పాడు. కానీ అది కానేకాదు. అది క జయమాలే. జయము సుగ్రీవునిదే అనే భావం తోనే రొముడు దానిని ధరింప చేశాడు. స్తు ' అదికూడా ఆంజనేయునికి చెప్పకుండా లక్ష్మణునికి చెప్పాడు. , థి ళా సుగ్రీవునికి తాను విజయాన్ని సమకూర్చి పెడతాడు. తన ప్రతినిధిగా లక్ష్మణుని పంపి | స క్ష సుగ్రీవుని కంఠాన్ని అలంకరించమన్నాడు రాముడు. అదికూడా గజపుష్పలతతో, వాడిపోయిం (65 యై దనుకున్న జీవితం వికసించ బోతోంది అని సుగ్రీవునికి తెలుపడానికే రాముడు అలా చేశాడు. | క య్‌ అది బైటకు చెప్పేశాడు కూడా, న స అద్య వాలి సముళ్ధం తే భయం వైరం చ వానర న్డై ఏకే నాహం వ్రమోక్ష్యామి బాణమోక్షేణ సంయుగే ॥ 0. న “సుగ్రీవా! ఈరోజు నేను ఒకే ఒక్క బాణాన్ని ప్రయోగించి వాలి వలన నీకు ఏర్పడిన (ఫై ర్ష్వు భయాన్ని, వైరొన్ని తొలగిస్తాను” అన్నాడు రాముడు, సద్నాల్గన సర్గ లోని పదవ వ్లోకంలో. స న ఒక్క బాణంతో చంపుతానని సలకడం, అదికూడా ఈరోజే అనడంలో రాముడు ఒక ర ద్వే నిరయానికి వచ్చినట్లు మనకు స్పష్టంగా తెలిసిపోయింది. క్‌ ౮ ఈ నిరయానికి రావడం వెనుక సుగ్రీవుని దుఃఖాన్ని పొడిగించడం ఇష్టం లేకనే గాని, | న్‌ [1 వాలిని ఎదురుగా చంపలేక నూత్రము కాదు. రాముని వద్ద ఉన్న అస్త్రశస్త్రాలు ఎలాంటివో, యు య్‌ విశ్వామిత్రో అగస్త్యాదులు ప్రసాదించిన దివ్యాస్తాలు ఎలాంటివో మనం చూసియే ఉన్నాము. న య్‌ వబయదనవ దయయ చవవుటమపోల్చుకోనరు. జ మ ల తా నక్కి: హాట్‌ టల ళా ఈం అం తాదాం

చ. ఆస్త్రాంాత్టూ స్తాంత్తు సంతు ధి శ్రంషటం జంషర్టు సకష?! జ ళు చైతన్య రామాయణము స్త గం! రామ్‌క్ర €0ం చల ం66డళ6 కుసటం 02 సొరుు2'5 ంం1కడం6, డు ( య్‌] 00౪14 20 ేజ?6 మిం€ 72231 06 €0 106 జడే ₹బుర్తయంమేండే మము, ఏల96 (యు శ్రా! 25 2ళటు2& ౦౪1 ౦6 సే68 6౦౫౩రటలండే ప 6౦43. వు ౦0చ1రే పడ! 72881 స్తా ర! 01హ్‌ ఇపేలం. సం8061 5856ల. | షు! “వాలికి ఇంద్రుడు వ్రసాదించిన రత్నహారము రక్షణగా మెడలో ఉన్నంత వరకు ఫు నే రాముడు వాలికి ఎదురుగా నిలబడి వాలిని వధించలేడు, రావణుని దేవతలు వధించలేనట్టు, ఫ్లా అందుచేతనే రాముడు వాలిని వ్రచ్చన్నంగా ఉండే వధించగలిగాడు” అంటాడు రాజగోపాలాచారి శ్రా న్‌ తన అంగ్ల రామాయణంలో. న యై రాముణ్ణి మానవుడుగా చిత్రించాలవే ప్రయత్నంలో అనవసరంగా వాలిని దేవుణ్ణి ప్త శస్త్ర! చేశాడు రాజాజీ. ఎంతో రనవత్తరంగా కధ చెప్పిన రాజాజీ ఈ ఒక్కచోట ఎందుకో అలా | శ్రీ సళ మాట్టాడేశారు. న ,ష్హా! వాలికి ఎదురుగా నిలబడి రాముడు వధించలేడు అనడం కంటే వాలి చావడు, మ్ల చిరంజీవి అంటే బావుండేది. వాలికి వరాలు ఉండొచ్చు. అంతమాత్రాన చావును ఖ్తా ర, అధిగమించగలడా? మృత్యుంజయుడు కాగలడా? న్న క. వాలికి మృత్యువు అనివార్యం అయినప్పుడు ఆ మృత్యుకారణాన్ని రాముడు [న ఘు! చేజిక్కించుకోలేడు అనడం సమంజసమా! పైగా దేవతలు రావణుని జయించలేనట్టు, | ఖ్తు స రాముడు వాలిని జయించలే డనడం ఏం బావుంది? ఈ ఉపమానం చప్పగా ఉండడమే గాక ల / తలనొప్పిని కూడా కల్పిస్తోంది. " ఫు యు రావణుణ్ణి వాలితో పోల్చడం బావుంది. రాముణ్ణి దేవతలతో పోల్చడం ఏమి | ఖ్‌ లీ బాగులేదు. పోన్‌ ఆ ఉపమానాన్ని బట్టి చూసినా దేవతలు రావణుణ్ణి సంహరించ లేకపోవచ్చు. న రాముడు సంహరించాడు కదా! రావణుణ్ణి సంహరించినట్లే వాలిని కూడా వధిస్తాడు రాముడు, య యు మరి అసాధ్య మేమిటి? స్తు వ. ఇక్కడ ఒక విషయాన్ని రాజాజీ మరచిపోయారు. అరణ్యకాండములో శరభంగ స క | మవోముని ఆశ్రమానికి సీతారామలక్ష్మణులు చేరే సరికి ఇంద్రుడు ఆకాశంలో నిలిచి రాముని (౫ ఇస్హీ వైభవాన్ని చెప్పిన విషయాన్ని మనం చూసియే ఉన్నాము. గొప్ప కార్యాన్ని రాముడు పాధిస్తాడని, (ఫ్రై థు! ఆ తరువాత తాను రాముని దర్శిస్తానని ఇంద్రుడు చెప్పడం కూడా మనము విన్నాము. |జ్ఞై న రామువి పరాక్రమాన్ని గూర్చి ఇంద్రాదులే అలా కీర్తిస్తూ ఉంటే, ఇంద్రుడు ఇచ్చిన న్‌ క హారము ప్రభావం వల్ల వాలిని రాముడు వధించ లేడనడం నిర్హేతుకంగా కన్పిస్తోంది. యఘు నే _ వాలిని అధర్మసరుడుగా. రాముడు నిర్ణయించాడు. ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవునికి న | సహాయం చేయాలని, వాలిని వధించాలని భావించాడు. ఆలస్యం జరగకుండా తొందరగా | వ న, ముగించాలని అభిలషించాడు. టై య్‌ త్వరగా చంసాలనుకున్నాడే గాని ఎదురుపడాలని అనుకోలేదు. దాగి కొట్టాలని క ఉహ తలచలేడు. అధర్మపరుణ్ణి చంపడంలో పద్దతులు, ప్రక్రియలు అవసరమని రాముడు య న్‌ భావించలేదు. వాలితో యుద్ధం చేయడానికి రాముడు రాలేదు. అధర్మపరుడైన వాలిని జ [మదకతడదనడన సనన దాకకుిడకకనిడాడకకతమకని నతన వకవ ననా న్న త్తాణగస్తు త్తుంట్రు శంటి తంత రషపు శస శయధది భ్యటుతో

స్రసంరలి తంత టరలి శరత నీ శరత సస శతి స్థ ళం! కిష్కింధాకాండము - తారా విలాపము "ఈ గ౮| చంపాలనే వచ్చాడు. వచ్చిన పని పూర్తి చేశాడు. రాముడు చెట్టు చాటున దాగి కనుక వాలిని | ౫ యై! బాణంతో కొట్టి ఉంటే, నాకు తోచిన మరొక వాదాన్ని గూర్చి కూడా నేను మోకు వినిపించి శ్ర జే ఉండేవాణ్ణి. కానీ రాముడు చెట్టు మాటున దాగి కొట్టినట్టు ఆధారాలు లేవు. శా న! మొదటిసారి కిష్కింధకు వచ్చినపుడు, సుగ్రీవుడు వాలి చేతుల్లో దెబ్బలు తిని న | _పారిపోయినపుడు రాముడు చెట్టుమూటున నిలబడి వాలి పరాక్రమాన్ని చూసింది విజనే. , వ రెండవసారి నచ్చినపుడు రాముడు చెట్టునూటున దాగివట్టు లేదు. గ్ర 0. వాల్మీకంలో పదమూడవ సర్గ ప్రారంభంలో రామసు(్రీవులు కిషెంధక్సు రెండవసారి శ్రా గళ బయలుదేరుతారు. పదహారవ సర్గ చివరలో ముప్పై ఐదవ శ్లోకంలో వాలిపై రాముడు" య్‌ ఇష బాణాన్ని వదిలాడు. అంటే, రామనుగ్రీవులు వనం నుండి బయలుదేరినది మొదలు (ట్ర ఖు! కిష్కింధలో రాముడు వాలిపై బాణప్రయోగం చేసే వరకు మధ్యలో 118 శ్లోకాలు వడిచాయి. శ్రా ల ఈ నూట పద్దెనిమిది ళ్లోకాల్లో రాముడు చెట్టుమాటున దాగినట్టు ఎక్కడా చెప్పలేదు. ట్‌ షు! రాముడు వాలిపై బాణప్రయోగం చేశాడు. చెట్టుమాటున విలిచి మాత్రం కాదు. | గ్‌ రాముడు వింటి నారిని లాగినపుడు ఆ శబ్దానికి నృుగాలు, పక్షులు కూడా భయపడి చెల్లా శ్ర చెదరైనట్లు చెప్పాడు వాల్మీకి. . (శ్ర గ మేఘగక్థనంలా ధ్వనించిన ఆ శబ్దం వాలికి వినిపించలేదా! రాముడు విడిచిన బాణం (న ఈహీ, వక్షస్థలాన్ని ఛేదించినట్ల వాల్మీకి చెబుతాడు. “నేను మరొకవైపు తిరిగి ఉంటే వన్ను (శ్రీ (శ్ర కొట్టావ” అంటాడు వాలి. మరొకవైపు తిరిగి ఉంటే బాణం వక్షస్టలాన్ని ఎలా తాకింది? రం సె సుగ్రీవునితో పోరాడడములో. వాలి గుర్తించకపోవచ్చు కానీ రాముడు మాత్రం (౧ హై ట్రచ్శన్నంగా ఉండి మూత్రం కొట్టలేదు. వాలిపై రాముడు బాణాన్ని సంధించడాన్ని వాలి |కష్తీ ౯ | గమనించలేదు. అంతే. ళు ఫు కనుక వాలి వధ విషయంలో రాముడు అనుసరించిన వద్దతి అధర్మమనవి గావి, న న. అయుక్తమని గాని చెప్పేందుకు వీలులేదు. ఈ సత్యాన్ని వాలికూడా గ్రహించాడు కమకనే, ఆహ్హ. తన తప్పిదానికి క్షమించమని రాముని వేడుకున్నాడు. శరణాగత వత్ప్సలుడైన రాముడు స్తు | కరుణించాడు. ఈవిధంగా, మనోవీరుడైన వాలి భూలోకంమండి అంతర్జితు డయ్యేందుకు (ఆ 1 | సిద్ధంగా ఉన్నాడు. మాట, చూపు సన్నగిల్లుతున్నాయి. మనసేదోలా అయిపోతోంది. న ॥ | ల్‌ న్‌ ర్న్ర్గ ర క - | స రానుబాణం వాలిని కూల్చేసింది అనే వార్త అంతఃపురంలో తారకు తెలిసింది. న్‌ యై. దాధణమైన ఈ వార్త ఆమె ప్పాదయాన్ని ముక్కలు చేసింది. ఆమె పంశయించినట్లే జరిగింది. ళశ్త్రు గ | వెళ్ళవద్దని భర్తను ఎంతగానో ప్రాధేయపడింది. వినాశం ్రొప్తించే కాలంలో ముందుగా క్‌ కు] మూీతపీడేవి వీనులే అంటారు. వాలి విషయంలో అదే సత్యమైంది. న న్‌ తార ఏడుస్తూ బయటకు వచ్చింది. ధనుర్జారి యైన రాముని చూసి వానరులంతా | ఖు ర్వా, భయపడి అటూ ఇటూ పరుగెత్తడం తార చూసింది. వారితో ఇలా భాషించింది. ॥ యా “ఓ వానరులారా! ఇంతకాలం శ్రేస్టవురుషుడైన ఏ వాలిని ఆశ్రయించుకొవి జీవించేవారో (స్తా న్‌ అట్టి ప్రభువును వదలి ఎందుకు భయంతో పారిపోతున్నారు? థ్‌ ర కత్రా శంధు అం ఉంథంుపి తపం పాషా ట్య ల

జ్రసల తంతి అంత ఖం సి సంపు శు తన యు చైతన్య రామాయణము ఫి గ “రాజ్యము. కోసం సుగ్రీవుడు రాముని ద్వారా వాలిని బాణంతో కొట్టించాడు. స్‌ భై మోరెందుకు పారిపోతారు? మీ కేరాజ్యా లున్నాయని భీతి చెందుతున్నారు?” అని శ్తు యు (ప్రశ్నించింది తార శ్రా దారుణమైన వార్త విని తీవ్రంగా కలత చెంది యున్న సమయంలో కూడా, చూశారా, క్‌ శ తార ఎంత సంయమనంతో వ్యవహరించిందో! ఎంత సమయస్ఫూర్తితో ప్రసంగించిందో! తార మాటలు వినిన వానరులు సమయానుకూలంగా విచిత్ర భాషణం చేశారు. లోకం ళు పోకడకు అద్దం పట్టారు. (న గ “మహారాణీ! నువ్వు ముందుకెళ్ళకు. నూ మూట నిను. యముడు రాముని రూపంలో య్‌ యా వచ్చి వీ భర్త వాలివి తీసికొని పోతున్నాడు. నువ్వు ముందు నీ కొడుకు అంగదుణ్ణి రక్షించుకో. న్‌ ఖ్హ్రు క్షిప్తాన్‌ వృక్షాన్‌ సమావిధ్య విపులాశ్చ తథా శిలాః శ్రా గ, వారీ వజ్రనమై ర్టాజై ర్వక్రేశేవ నిపాతితః యీ “రాణీ! వాలిమహారాజు రాముడి మోద పెద్ద పెద్ద వృక్షాలు విసిరి కొట్టాడు. పెద్దపెద్ద (1 ఛై బండల్ని విసిరేశాడు. రాముడు వజ్రసమాన మైన బాణాలతో వాటిని పడగొట్టి చివరగా ళో గ | రాజుగారిని కూల్చేశాడు." | క చూశారా! ఇలా ఉంటాయి గాలిపుకార్డు! రాముడి మోద వాలి పెద్దపెద్ద వృక్షాలు విసిరి (త్తు యీ వేశాడట. పెద్ద బండల్ని విసిరి కొట్టాడట. రాముడు వాటి నన్నిటిని బాణాలతో పడగొట్టాడట. | క నిజానికి ఇవన్నీ జరిగే ఉంటే రాముడు వాలితో యుద్ధం చేసినట్లే కదూ! ల ఖై ఎద్దు ఈనింది అంటే దూడను కట్టేయమని చెప్పినట్లు, వాస్తవాలకన్నా చపలచిత్తు | భు | లుండే సమాజంలో అవాస్తవాలే చలానుణి అవుతుంటాయి అని చెప్పడానికే వాల్మీకి ఈ న్‌ ఖు కోతుల విపరీత వాక్కుల్ని ఉటంకీంచాడు. 1 స శ “రాజుగారు రాలిపోగానే మన వీరులంతా వాలములు ముడిచేసి పారిపోయారు. ఇక ఫు | మవ్వు ఎలా కాపాడుతానో! శూరుల్ని కాపలా పెట్టు, అంగదుణ్ణి రాజును చేసేయ్‌, మేమంతా (_ ళ్ట్ర అంగదుణ్ణి సేవిస్తాం. న నక్ష “ఎందుకైనా మంచిది. నువ్వు పారిపో. ఇక్కడుంటే ప్రమాదమే. సుగ్రీవుడు ఊరుకుంటాడా! అ్హా సైన్యంతో వచ్చి కోటలో పాగా చేస్తాడు. సుగ్రీవువి ప్రక్క నున్నారే, వాళ్ళకంతా మనవల్ల ై ఖు ముందు కష్టమైంది కదా! ఇప్పుడు, ఇక వాళ్ళు ఊరుకోరుఫొ అని అప్రస్తుత ప్రసంగా న్నంతా (ఫ్రై న ' పాగించారు వావరులు. వాళ్ళ జాతిని మరొకరు సందేహించకుండా మాట్లాడారు. సంభాషణంతా లో శ! వైరుధ్యమే. వైపరీత్యమే. స్తు క. తార వానరుల అయోమయ ప్రలాపొలు విని చాలా భావగర్భితంగా నూట్టాడింది. (వు నే “వానరులారా! మహానుభావుడు, కపిసింహుడు అయిన నా భర్తే లేనపుడు పు్రని లో ఆశ. అవసరం నాకేముంది? రాజ్యము యొక్క అవసర మేముంది? నా ప్రాణాల యొక్క అవసర (స్తు య్‌! మేముంది? నా భర్త పాదాలే నాకు గన్యుము. నేను అక్కడికే వెల్తాను” అంటూ ధైర్యంగా శు స ముందుకు నడిచింది. | వ క్ష త్తాంప్రు శంస సంప్ర ప్రత్త షప తంషుప్రి షప ప్యట్రుర

ద్రతలటుంలి శంతి భుంటి ప ఉపి ఉం్యపై శల స య్టు। కిష్కింధాకాండము - తారా విలాపము ; ళ్‌ రాముణ్ణి చూసి వానరవీరులంతా పరిగెత్తుతూ ఉంటే తార నిర్భయంగా ముందుకు న్‌ ఇ నడిచింది. వీరుడైన వాలికి తగివ భార్య అనిపించుకుంది. పుత్రుడు గావి, రాజ్యం గాని, చివరికి శు శే ప్రాణాలు గాని భర్తకన్నా ఎక్కువేమా కాదని చాటిన మహాపతివ్రత తార. ' శ్రా గ వాలి నేలపై పడి ఉన్నాడు. తార ఏడుస్తూ తలను, గుండెను బాదుకుంటూ స్ట్‌ ' అక్కడికి చేరింది. కురిసి వెలిసిన మేఘం లాగా పడి ఉన్న భర్తను చూసి బిగ్గరగా రోదించింది. న్‌ “ఆర్యపుత్రా!” అంటూ శోకాగక్రాంతురాలై విరిగిన చెట్టు లాగా నేలపై పడింది. “౧ అంగదుడు కూడా దుఃఖిస్తూ తండ్రి వద్దకు నచ్చాడు. గోరునంక లాగా తార (శ్రా గ రోదిస్తోంది. వారిద్దరిని చూసి సుగ్రీవుడు కూడా దుఃఖించాడు. - న హా తార భర్తను సమీపించింది. వాలి శరీరాన్ని కౌగలించుకుంది. దుఃఖార్హురాలై శ్ర త్స విలపించింది. ళా “హే “కపివీరా! నిన్ను ఎప్పుడైనా నేను బాధించానా! మరి నాతో నూట్టాడ వెందుకని? (న షు మహారాజా! నీవు గొప్ప వీరుడవు కదా! రాజువు కదా! రాజులు ఇలా మట్టి వడుకోవచ్చా! శ్ర (ీ లే, మంచి శయ్యమిద పడుకుందువు గాని! ళా సే “వానరశశ్రేష్టుడా! మాకు తెలియకుండా స్వర్గంలో అందమైన మేడను నిర్మించావా? ఇక షో షై మోదట అక్కడ శయనిస్తావు కదూ! లేకపోతే, మమ్మల్ని విడిచి ఎందుకు వెళ్తున్నావు? గ్‌ శే “నాధా! నా హృదయం ఇంత కరినమైైంది అని ఇంతవరకూ నాకు తెలీదు. నువ్వు | థు న్న! నేలమోద పడి ఉండడం చూసి కూడా అది ముక్కలు కొవడం లేదు. ఎంత విచిత్రం!" న్‌ న. “చూశావా! సుగ్రీవుని భార్య రువమును అపహరించి, రాజ్యం నుండి సుగ్రీవుని వెళ్ళ | ఖు ద్వా గొట్టిన ఫలితం ఎంత భయంకరంగా ఉందో! నేను ఎన్నోసార్లు చెప్పాను. నా మాట విన్నావా! . “సుందరా! ఇంతకాలం మా మనసుల్ళి దోచుకున్నావు. ఇక మోదట అప్పర'్త్రీల మం న హృదయాలను నశం చేసుకుంటావు. ఎనరికి తలవంచని వాడివి. ఈనాడు కొలానికి ల య్‌ తలవంచావా। శు . “వీ ఆశ్రయంలో ర్ట మేమిటో, దుఃఖ మేమిటో మూకు తెలియదు. ఈరోజు ఏమైందో (పు క చూశావా! దుః;ఖమంతా నాదె. దైన్యమంతా నాదే. ఇక అనాధగా వేను జీవించాలి. వైధవ్యంతో ల్‌! ష్ట్ర బతకాలి, ' ఖ్హు వ్‌ “అంగదా! ఇలా దగ్గరిక్షి రా।| నాయనా! ఇలా రా! మి నాన్నను బాగా చూడు. ఇక ఇస్తు ఇస్ర! కనిపించడు నాయనా! దర్శనం చేసుకో! స్య స “నాధా! రాముడు సుగ్రీవునికి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకున్నాడు. బుణం తీర్చు ఘు రృ” క్తున్నాడు. గొప్ప కార్యాన్ని సాధించాడు. ॥ త్తు థు “సుగ్రీవా! ఈనాడు నీ కోర్కె ఫలించింది. రుమ నీకు లభిస్తుంది. ఇక హాయిగా |! న ష్‌ రాజ్యాన్ని అనుభవించు. ఫు య్జః “నాధా! ఇంతగా నేను దుఃఖిస్తున్నా పలక వెందుకని? అంగదుణ్ణి విడిచి వెళ్ళడానికి ఖు నీ మనసు ఎలా ఒప్పుకున్నది? నేను నీకు ఏమి అపకారం చేశాను? పసీవాడైన అంగదుడు క్‌ 1 చేసిన అపరాధ మేమీ? య స్త్ర నాసా ాానానాయానాాాకానానకాన ర స్తంప్రు పథి అసు శంభాషపు సుత ఉపులు శ్య్యప్రుగ

యు చైతన్య రానవూయణము | శ్‌

చ గ! “తెలియక మేము చేసిన తప్పు లేవైనా ఉంటే క్షమించు. ఇదిగో నా తలను వీపాదాల న వర్మీ! వద్ద ఉంచాను. ఒక్కసారి చూడు అని ఏడుస్తూ వాలితో పాటే దేహత్యాగము చేయడానికి స్తు థు సంసిద్దమైంది తార. ్త్తు ర! భర్త మరణాన్ని భార్య భరించలేదు. అట్టి దుర్భర సమయంలో భర్తను, భర్త చర్యలను, న

| ఫేమను స్మరించుకుంటూ, పైకి చెప్పుకుంటూ భార్యలు దుఃఖించడం మనం చూస్తూనే ఏ య ఉంటాం. తార కూడా అలాగే విలపించింది. స ళా | కానీ, గుండెల్ని పిండుతున్న దుఃఖంలో తార మాట్లాడిన మాటలు ఆమె నూనసిక ళ్షా న. స్థాయికి అద్దం పడుతాయి. | యా సుగ్రీవుణ్ణి తార నిందించలేదు. నిర్ణోషి ఆయిన సుగ్రీవునికి సంతోషం కలిగేలా రుమును. (హు శ్రా స్వీకరించి, రాజ్యాన్ని పాలించమనవి చెప్పింది. తన భర్త సుగ్రీవుని విషయంలో అధర్మంగా త్త గ౮| ట్రివర్తించాడని తారకు తెలుసు. న్‌ క. సుగ్రీవుని కొరకు వాలిని వధించిన రాముణ్ణి కూడా తార ఒక్కమాట అనలేదు. ఆర్తజన త్తు | రక్షకుడుగా, అధర్మపరులను శిక్షించు ధర్మమూర్తిగా రాముని శ్లాఘించింది. భర్త మరణానికి క్ల ర! కారణమైన వ్యక్తిలోని జౌన్నత్యాన్ని, ముఖ్యంగా దుఃఖాక్రాంతులై ఉన్నప్పుడు ఎవరు | స “న చూడగలరు? అక్కడే తారాపథము మన మవసులో మెదుల్తుంది. ఫి ఖీ . వ్యక్తిగతంగా తన జీవితావికి జరిగిన అన్యాయావికి దుఃఖిస్తోంది. అలాగని భర్తయొక్క

/ అధర్మ ప్రవర్తనను సమర్ధించడం లేదు. న్యాయబద్దంగా వ్యవహరించి తన భర్తను నధించిన | సే , వారిని నిందించే స్థితికి దిగజారలేదు. ఈ ధర్మదృష్టి, సత్యమార్గములే ఆమెకు మహాసాధ్వీమ గ న. తల్టులైన సీత, (ద్రౌపది, అహల్య, మండోదరీల మధ్య సముచిత స్టానాన్ని కల్పించాయి. (స్తా న. ఆమె ధర్మబద్ధంగా ్రవర్తించిందే గాని భర్తను న్యూనత పరచలేదు. రాజ్యం కన్నా, శః ష్య అంగదువి కన్నా, చివరికి తవ ప్రాణాల కన్నా వాలి పాదాలే మహోన్నతములని భావించింది. (౫ ఆస్ట! భర్తతో పాటు ప్రపంచాన్ని వదలడానికి నిర్ణయించుకుంది. ప్రాయోపవేశానికి సిద్దపడింది. ప్త శ్ర నేలపైబడి దుఃభిస్తున్న తారమ చూసి, ఆమెకు ఓదార్పును కల్పిస్తూ ఆంజనేయుడు స్తై ల్లీ | ఇలా భాషించాడు. | ల్‌ త్టేసి | “ఈ ప్రపంచంలో చావుపుట్టుకలు అస్టిరములని నీకు తెలియనిది కాదు. అనివార్యమైన ఫు ళ్‌ మృత్యువును గూర్చి విచారించకుండా, శుభకరమైైనది ఏదో దానిని గూర్చి ఆలోచించాలి. స్త నే “స్వర్గానికి వెళ్ళిన వాలిని గూర్చి గాక, ఇంతవరకు వాలిని ఆశ్రయించుకొని జీవిస్తున్న ల ళ్‌ వారివి గూర్చి వీవు ఆలోచించాలి. వానర భల్లూక రాజ్యానికంతా ఇపుడు నీవే రక్షకురాలవు. / ఫు వ. “అంగదసుగ్రీవులు తీవ్ర దుఃఖంతో కుమిలిపోతున్నారు. వారిని కార్యోమ్మభఖుల్ని (తృ చేయాల్సిన బాధ్యత వీదే. నీ పర్యవేక్షణలో అంగదుడు రాజ్యాన్నీ పాలించాలి. కుమారునీ చేత | స తండ్రికి పేతకార్యం జరిపించు. జ య్‌ “వాలికి అంతిమసంస్కారము, అంగదునికి రాజ్యాభిషేకము-ఈ రెండేనీ ముందున్న | త్తి శ్రా ప్రధాన విషయాలు. దుఃఖాన్ని మరచిపో. రాజైన అంగదుని చూసుకొని తృప్తి పడేందుకు. | ఆ 6. మననుమ సిద్దం చేసుకో” అన్నాడు ఆంజనేయుడు. శ్ర శర్మ త్తాంంప్రా త్రంంట్రు చణంర్తు తుళత్రాషటు యాను ఉంషం ఆధు

సతయ అణ టంత టంత రు ఉం ఉలి సలి స కో కిష్కింధాకాండము - వాలి ప్రాణాలు గాలిలో [53] / శ్రి గ్‌ “హనుమా! భర్తను పోగొట్టుకొనిన తరువాత వందమంది పుత్రులు ఉండి మాత్రంఏం న ష్ట్ర! ప్రయోజనం? మరణించినా, స్త్రీకి భర్త నీడయే వాంఛనీయము. | శ్ర “రాజ్యము. విషయమునందు. గాని, అంగదుని విషయమునందు గ్లాని నేను | ఈ్రై అసమర్భ్థురాలను. అవన్నీ చూసుకోవలసిన వాడు అంగదుని పినతండ్రి సుగ్రీవుడే. నా జ్ఞ ౫౮. ముందున్న కర్తవ్యము. ఒక్కటే. భర్త మరణించిన చోటే భర్తతో పాటు మరణించడం. (౧ ,స్రై; అంతే?” అన్నది తార హనుమంతునితో. శ్రే త్ర వాలి ప్రాణాలు గాలిలో | ను య్ట్‌, కొనఊపిరితో కొట్టుమిట్టాడుతున్నాడు కపివీరుడైన వాలి. శ్వానలు చాలా మెల్లగా ఇత్ర శ్రి * నడుస్తున్నాయి. ప్రాణాలు శక్తిహీన మయ్యాయి. తనకు ఎదురుగా ఉన్న సుగ్రీవుని చూశాడు | గ నే “స్పుగ్లీవా! నా దోషాన్ని మననులో పెట్టుకోకు. రానున్న కర్మఫలాలు నా బుద్దిని క వక్రమార్గంలో నడిపాయి. నాయనా! ఒకే కాలంలో మనిద్దరము సుఖపడేటట్టు లేదు మన | య్త్ర నొసటి రాత, శ్రా గా | “నేను పోతున్నాను ఒంటరిగా. అంగదుడు ఒంటరివాడు కాకుండా చూడు. అలా న్న హ్హా చూడు. అంగదుడు భూమిపై పడి ఎలా దుఃభిస్తున్నాడి! అంగదుడు నాకు ప్రాణతుల్యుడు. త్తు న. అంతకంటే మిన్నటైన వాడు. అంగదునికి ఏ లోపం రాకుండా, లేకుండా చూసుకో. 'ఉ్రా సె “తార సూక్ష్మబుద్ది కలది. సముచిత సలహాలు ఇవ్వగలదు. ఆమె చెప్పిన విషయాన్ని లు ఇై నిస్సంశయంగా చేయవచ్చు” అన్నాడు వాలి. ఖీ క. చేయి కాలిన తరువాత దేనిని పట్టుకొని మూత్రం సాధించే దేముంటుంది? తార శ్హ 11 సలహాను పాటించమని సుగ్రీవునికి చెస్తున్నాడు వాలి. ఆ పవి తాను చేసుంటే ఈ దురవస్థ | గ క. ప్రొప్తించేదేనా? సకాలంలో జరిగిన కార్యాలే సత్ఫలితా లిస్తాయి. ర్‌ . వాలి చెప్తున్నాడు. “సుగ్రీవా! రామకార్యంలో సంశయం లేకుండా వర్తించు. లేదొ, | ఖ్‌ ఖు అధర్మ మవుతుంది. అధర్మాన్ని రాముడు సహించడు. నీవు అధర్మంగా ప్రవర్తిస్తే రాముడు న్‌ న్య నీ ప్రాణాలు కూడా తోడేస్తాడు అన్నాడు వాలి. రాముడు తనను ధర్మం కొరకే వధించాడని య్‌. వాలి విశ్వసిస్తున్నాడు. స్తు ఘు “సుగ్రీవా! ఇలా రా! ఇంద్రుడు ప్రసాదించిన ఈ దివ్య సువర్షమాలను తీసికో, దీనివి యు న వీవు ధరించుకో. నేను మరణిస్తే ఇది కాంతిహీన మవుతుంది,” అని పలికి ఆ నూలను స అ్జఫీ. సుగ్రీవుని కిచ్చాడు వాలి. స్త్ర ,. “అంగదా! ఇలా రా నాయనా! నీవు ఎలా ప్రవర్తించినా నేను ఎప్పుడూ ప్రశ్నించలేదు ఆ న నీ మాదున్థ (యేమతో. రేపు సుగ్రీవుడు అలా అంగీకరించక పోవచ్చు. సుగ్రీవునికి అను ల్‌ 1 గుణంగా జీవించు. సుగ్రీవుని శ్యవులు నీకు కూడా శత్రువులే. ర్‌ 4 “నాయనా! అతిశయించిన రాగద్వేషాలు సుఖాన్నివ్వవు. మధ్యమార్గానువర్తివై జీవించి | శో శే సుఖించుఫొ - అంతే, కళ్టు తేలిపోతున్నాయి. అప్రయత్నంగా నోరు తెరచుకుంది. దంతాలు ' నః | వృంాభా యంతు అంధ అంచి షర యానులు శానా భార్యాం

న ట్ర నన ఖీ శ్టు చైతన్య రామాయణము ఫు ౫౮. ముందుకొచ్చాయి. వాలి వాలిపోయాడు. ప్రాణాలు లేచి గాలిలో కలిసిపోయాయి. ధూళిలో న్య ఇస్రీ రాలిపోయాడు వాలి. 0 య్‌ వానరులంతా పెద్దగా రోదించారు. పూర్వము గోలభుడు అనే గంధర్వునితో పదహారు (ఖా స్‌ సంవత్సరాలు యుద్దం చేసి విజయాన్ని సాధించాడు వాలి. ఎందరో వీరులను కూల్చాడు. నే క. ఈనాడు తానే కూలిపోయాడు, న.

సింహముచే చంపబడి నేలవపడియున్న ఆబోతు ్రక్కన, లేగదూడతో కళలిసిన ఆవు ళు ఉన్నట్టు, రామువిచే చంపబడి నేల రాలియున్న వాలి ప్రక్కన అంగదునితో కూడి తార ళ్ష సో ' రోదిస్తూ ఉండిపోయింది. న ర. చొరాంగదులను చూసి తల్లడిల్లిపోయాడు ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుడు. కన్నీరు కార్చు (ఈ న. కుంటూ రామువి సమోసించాడు. (|! స | “రామా! నీవు మాట నిలబెట్టుకున్నావు. కానీ నా బంధువుల దుఃఖము నా హృదయాన్ని న్న ఇమ్టీ, భగ్నం చేసింది. రాజ్యము మిద, భోగాల మోద నాకు ఆసక్తి లేకుండా చేసింది. నన్ను (య్హు క. హింసించిన వాలి వధింపబడితే చూడాలని అప్పుడు భావించాను. వాలి మరణాన్ని చూడలేక | శి గ! ఇప్పుడు వ్యథ చెందుతున్నాను. | ఖై “రామా! వాలి నన్ను కొట్టి తరిమేవాడే గాని ఎప్పుడూ చంపే ప్రయత్నం చేయలేదు, నే | అ పవి నేవే చేశాను. నా విషయంలో వాలి ఉదారంగా, ఉదాత్తంగా వర్తించాడు. నేనే నీచంగా,

. హీనంగా ప్రవర్తించాను. ర్త సి “రామా! నేను కూడా వాలితో పాటు అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను. వానరవీరులు సీతాన్వేషణలో ఖ్‌ ఉక్మో పీక్సు సహకరిస్తారు. కులనాశానికి సాల్పడిన నేను హాయిగా జీవించలేను. మరణించి శు. సుఖిస్తామ;” అవి బిగ్గరగా రోదించాడు సుగ్రీవుడు. త్త న భర్త దేహంపై పడి రోదిస్తున్న తార సుగ్రీవుని మాటలు నిని నిద్రనుండి లేచిన దానివలె ర్త యీ, తల పైకి ఎత్తింది. ఎదురుగా రాముడు కనిపించాడు. ఇంద్ర సమానుడై, అసమాన (ఫు ఫు పరాక్రమశళాలియై విలబడియున్న పుణ్యపురుషుడగు రాముని చూచింది. లేచి రాముని ఖా నే సమిసించి ఇలా భాసించింది. న్‌ తి . త్వమవ్రమేయశ్చ దురాసదశ్చ జితేస్టియ శ్చోత్తమ ధర్మకశ్చ ఫై

అక్షీణ కీర్తిశ్చ విచక్షణశ్చ క్షితి క్షమావాన్‌ క్షతరజోపమాక్షః ఖీ యు “వరేంద్రా! నువ్వు అ(ప్రవమేయుడవు. దురాసదుడవు. జితేంద్రియుడవు. ఉత్తమ న్‌ న్‌ ధర్మమూర్తివి. అక్షయ సేమరుడవు విచక్షణుడవు. సహనశీలుడవు. సమర్థుడవు. పు యు “*వ్పీర్సుడ్రా! నా భర్తను ఏ బాణంతో చంపావో అదే బాణంతో నన్ను కూడా చంపు. నన్ను | ఖు నా భర్త వద్దకు పంపించు. నేను లేకపోతే అక్కడ నా భర్తను ఎవరు చూస్తారు? వా న “రాజకుమారా! సీత లేదని నీవు దుఃఖిస్తున్నావు కదా! నేను లేకపోతే నా భర్త ఖ్‌ ఆ ద్రుభించడా! నామాట విని నన్ను చంపేయి. నీకు స్రీహత్యాసాతకము సంభవిస్తుందని | శ్రీ. సంశయించకు. నేను వాలి శరీరములో భాగమే కదా! వాలి అర్జాంగినే కదా! అలా భావించి ఆ్తోా నే వన్ను చంపేయిఫ”్‌ అంటూ విలపిస్తోంది తార. ఆమెను చూసి రాముడు ఇలా పలికాడు. | న్న స్తంస్రు శ్పంప్రు తంట తంట భు సుతు కసువు భగ

ఎలా వ శ్‌ స 6. కిష్కింధాకాండము = కాలమహిమ క్‌ . గగ “వీరపత్నీ! ఇదంతా భగవంతుని వృష్టి. పరమాత్మ కర్మఫలాలను అందిస్తూ ఉంటాడు. |. ఇ నీవు అనవసరమైన ఆలోచవల్ని చేయకు. వీరవనితలు వగచకూడదు. శూరసతులు క్‌ “గ్ర శోకించకూడదు?ో అని రాముడు చెప్పగానే తార దుఃఖాన్ని నిగ్రహించుకుంది. | ళు న రాముడు తారను ఓదార్చాడు. కానీ తారాంగదసుగ్రీవుల దుఃఖంతో సమావమైవ గ ష్ట్ర దుఃఖాన్ని రాముడు మనసులో అనుభవిస్తున్నాడు. కాని బైటికి కనిపించడం లేదు. అదే | న నే రాముని ప్రత్యేకత, న రాముడు కూడా మనలాగే కష్టాల్లో కుమిలిపోతాడు. మనము బయట పడతాము. శ్‌ స! రాముడు బయట పడడు. మనసులోనే ధరించి భరిస్తాడు. ననవాసం వెళ్ళేటప్పుడు కౌసల్యతో 1 సన ఉట. రాముడు అదే చెస్తాడు. ఆ విషయాన్ని మరచిపోవద్దని అక్కడ నేను మోకు చెస్పాము.* ఈ శ్ర శ్రే సందర్భములో దానిని సమన్వయం చేసుకోండి. ళా గ “మోరంతా ఇక్కడ ఏడుస్తూ కూర్చుంటే పరలోకంలో వాలికి సద్గతి లభించదు, తక్షణ న య. కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించండి. కాలపరిణొనుం అనివార్య మైంది. ఆ విషయంలో వగచి సాధించే శ్ర “స్రీ! దంటూ ఉండదు. వాలి ఉత్తమగతిని పొందుతున్నాడు. మారు చెయ్యనలసిన కార్యాల్ని త్వరగా జు గ చెయ్యండి అన్నాడు రాముడు. న ఫ్‌ పల్లకీ తెప్పించారు. వాలిని అందులో ఉంచి, ఒక పెలయేటి వద్దకు తీసుకెళ్ళి ఆ శ్రే (|! ప్రక్కనే ఇసుక మోద చితి పేర్చారు. సుగ్రీవాంగదులు వాలి దేవోన్ని చితిపై ఉంచారు. (శ్ర స అంగదుడు అన్నిసంప్కారం చేశాడు. తరువాత నదికి వెళ్లి జలతర్పణం చేశారు. (న్య స్ట కాలమహిమ స్తు 11 కాలము విచిత్రమైనది. విడ్డూరమైనది కూడా. కాలానికి ఆది లేదు. అంత ముండదు. గ య అదొక సజీవప్రవాహం. తానెప్పుడూ విరామంలోనే ఉంటుంది. కానీ ఎవ్వరినీ విశ్రాంతి కా

తీసుకోనివ్వదు. 1 న యా కాలాన్ని అందరూ అన్వేషించేవాళ్ళే. అనుపరించేవాళ్ళే. ఇంతవరకు కాలముయొక్క | ల! న్‌ అడుగుజాడల్ని గుర్తించిన వాళ్ళు లేరు. రెండు సంఘటనల మధ్య విరామమని బాహ్యా విజ్ఞాన / ల య్‌ సందేశము. రెండు అముభవాల మధ్య విరానముమని ఆంతరంగిక విజ్ఞాన దృక్పధము. స్తు ర. దేనిని పోగొట్టుకున్నా తిరిగి పొందవచ్చు. తిరిగి పొందలేనిది, తిరిగి రావిది కాల స్‌ క | మొక్కటే. గడిచింది గతించివట్లే. కాల విలున తెలియనివాడు జీవిత విలువను తెలియనివాడే. గ

౮ | క ఇ25€6 టయిం ఖుడే ౨07 రంటు చయం 725065 6 _ శు “కాలాన్ని వృథా చేయువాడు కాలంలో వృధా అవుతాడు” అంటాడు ష్నేక్ప్రియర్‌. కాల త్ర న్‌ మహిమను కనుగొన్నవాడు జీవిత రహస్యాలను దర్శిస్తాడు. కాలము భగవంతుని విభూతి. భ్‌ రై కాలోఒఫ్మి లోకక్షయ కృత్ర్రవృద్ధో లోకాన్‌ నమాహర్తు మిహ ప్రవృత్తః £ స్ట్‌ * చైత్రన్య రామాయణము - ప్రధమ భాగము - 186వ వుట . వ ఖై! స చ య

| చైతన్య రామాయణము ం స్క “నేను కాలాన్ని. లోకాన్ని క్షయింపచేసేది నేనే, నేను పురాతనుడను. లోకాలను క్షయం ఘు | చేయడమే నా కార్యము” అని శ్రీకృష్ణపరనూత్మ భగవద్గీతలో తెల్పుతాడు. ణం రా! వాలిని అదృశ్యం చేసిన కాలమే సుగ్రీవుని అందల మెక్టంచింది. రాజ్యాభిషిక్తుడై, భోగా చ స్తు అనుభవిస్తూ ధర్మయుతంగా పాలించనుని రాముడు సుగ్రీవునికి చెప్పాడు. అంగదునికి స్తం గగ యౌవరాజ్యాభిషేకేము చేయుమని రాముడు చెప్పాడు. అలాగే చేశాడు సుగ్రీవుడు. కిష్కింధ | ౧౫ ఉమ్రీ పునః దివ్యశోభతో విరాజిల్లింది. ళు శ్ర కిష్కింధకు రమ్మని ఆంజనేయుడు కూడా రాముని బ్రతినూలాడు. రాముడు శ్ర స అంగీకరించలేదు. తండ్రికి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం అరణ్యాలలో ఉండడమే (ధ్రేయమని నా. భావించాడు. ఫ్రై “సుగ్రీవా! వర్షాకాలము ప్రారంభమైంది. పైగా ఇది శ్రావణమాసము. ఈ మాసంలో గ | వర్షాలు మరీ ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఈ నాలుగు మాసాలు సీతాన్వేషణమునకు అనువైన స్త సమయము కాదు. యా | “విను కిష్కింధకు వెళ్ళి హాయిగా జీవించు. మేము అదిగో ఆ పర్వతము మోద త్తు ళ్హ్రు ఉంటాము. కార్తికనూసము రాగానే నీవు రానణసంహారానికి ప్రయత్నాలు చెయ్యి. (శ్ర గళ! సరేనాగొ అని పలికాడు రాముడు, న యు సరేవని పలికి సుగ్రీవుడు కిష్కింధకు వెళ్ళాడు. రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి ప్రప్రవణ . పర్యతం చేరాడు. సుగ్రీవుడు సింహాసనాన్ని" అధిష్టించాడు. రాముడు కొండగుహలో న్‌ న. ప్రఎశించాడు. | న యీ ప్రప్రవణ పర్వతం చాలా మనోహర మైంది. రాముడు వసించే పర్వతగుహ కూడా ర్‌ చాలా విశాలమైంది. దాని దగ్గరే చల్లని, తియ్యని నీరు గల పద్మసరస్సు ఉంది. దానిచుట్టు | ళా ఖు వివిధములైవ వృక్షాలు ఎంతో అందంగా శోభిస్తున్నాయి. అందులో కొన్ని పూసి ఉన్నాయి. న మరికొన్ని కాసి ఉన్నాయి. | స యు ప్రప్రవణ పర్వతానికి కిష్కింధ దగ్గరలోనే ఉంది. కిష్కింధ నుండి వానరుల అరుపులు, స్తు న. మృదంగ శబ్దాలు ఇక్కడికి వివ్పిస్తూనే ఉంటాయి. ఆ ప్రాంతము ఎంతో ప్రసన్నంగా ఉన్నా (ఛై క “ది రామునిలో ప్రశాంతతమ, ఆవందాన్ని నింపలేక పోయింది. ల తస్ట్రీ, సీతమ్మ రామువి మనసులో కదుల్లూనే ఉంది. రాత్రులందు శయనించినా విద్ర వచ్చేది |్రు శ కొదు. లక్ష్మణుడు అన్నను ఓదార్చుతూ ధైర్యం చెస్తుందేవాడు. ఎలాగైనా వర్షాకాలం పోవాలి. ళ్‌ | నదుల పొంగు తగ్గాలి, అప్పుడు సుగ్రీవుని సహాయంతో సీతాన్వేషణము ప్రారంభించాలి. ఇలా | న! క, మాట్లాడుకొనిన రామలక్ష్మణులు శరదృతువు కొరకు నిరీక్షిస్తున్నారు. 4 అది మంచి నర్దాకాలము, సూర్యుని కిరణాల ద్వారా సాగరజలాన్ని పానం చేసిన ' ౩ తై అకాళము, తొమ్మిది మాసాలు గర్భం ధరించినట్లు తనలో షెంచుకొని ఇపుడు గర్భస్థ జలాన్ని సె 1 వర్షిస్తోంది. ఫ్‌ గ్రీష్మంలో మండుటెండలకు మరిగి, తొలకరి జల్లులకు తడిసిన భూని విడిచే ళు త్రి బాప్పుము సితమ్ము కార్చే కన్నీటిని గుర్తుచేస్తున్నది రామునికి. మేఘమాల నుండి బయలుదేరి | ఉస _కలువపువ్వుల చల్లదనాన్ని, మొగలిపువ్వుల పరిమళాన్ని తోడుచేసుకొని వీచే పిల్లగాలులు | నత్తంప్రైు పుంపు పుండు ప్రుంధ్రయ్యత్రు వంపు తషతు భ్య్యప్రగ

స్రశాలితాంలి అం శంతి నస పనలు శనులు అతి స్య ళు కిష్కింధాకొాండము - కాలముహిను శ్రి ం దోసిళ్ళతో త్రాగడానికి అనువుగా ఉన్నట్టు అన్పిస్తోంది. ఈ దివ్యమైన వర్షబుతువు ప్రదర్శించే స 1! మనోహర దృశ్యాలు రామునిలో మదనో ద్రేకాన్ని రెచ్చగొడుతున్నాయి. ] ట్రై ర్వ ఈలోగా నీలమేఘం తళుక్కున మెరిసింది. కదిలిన ఆ మెరుపురేఖలు రామువి | ౨. క్రుంగదీశాయి. రావణుని ఒడిలో అటూ ఇటూ తల్లడిల్లుచున్న సీతమ్మలా ఆ మెరుపులు స్తా స్‌ అనిపించాయి రామునికి. న! నా ను నాం దానికి తోడు అప్పుడే చక్కని సంగీతం ఖ్రు్‌ "(. స్‌ న. వినిపించింది. తుమ్మెదల శబ్దాలు వీశానాదములు శ మ. కాగా నుందూక శ్దాలు తాళములుగా మేము [11 హ్‌ సట. 1. గర్జనలు నృదంగధ్వమలుగా తెలుస్తున్నాయి... (శ్ర న సశ. సం వర్షాలు జోరుగా కురనడం ప్రారంభిం గ స 7 మ త. ౫. చాయి. గాలులు తీవ్రంగా వీస్తున్నాయి. తీవ్రమైన "స్త వ సన. నదీవ్రవాహాలు గట్లను తొలిచేస్తూ క్రొత్త న్న య్‌ ర సఖే భష. ₹ మార్గాలను ఎన్నుకొని ప్రవహిస్తున్నాయి. అవి శ్ర యు . . మ. శ తవ జీవనరితిని గుర్తు చేస్తున్నట్లు రాముడు శ్ర భర గలమా... చింతాగ్రాంతు డయ్యాడు. గ షా యం స త. “భరతుడు. పనులన్నీ పూర్తి చేసుకొని (ఆ హ్‌ టు ఉంటాడు. వస్తువుల నటీ సమకూర్చుకొని | ట్రై స్య ట్ర సల టీ! అషాధవూర్లిమ కొరకు నిరీక్షిస్తూ ఉంటాడు. (౦ య్టై “నేను ఏ ఊరికైనా వెళ్ళి తిరిగి అయోధ్యకు |్టీ వచ్చినపుడు అయోధ్యావాసులు చేయు కోలాహలం లాగా సరయూనది శబ్దం చేస్తూ | న్న యా ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది. న్‌ న క “లక్ష్మణా! శత్రుసంహారము జరుగుట వలన సంతసించిన సుగ్రీవుడు ఈ వర్షాకాలంలో | శ్రీ సే భార్యలతో కూడి సుఖిస్తుంటాడు. హాయిగా జీవిస్తూ ఉంటాడు. య్‌ అహం తు హృతదారశ్చ రాజ్యాశ్చ మహతశ్చ్యతః ల క్ష నదీ కూల మివ క్లిన్న మవనీదామి లక్ష్మ్యణ | సో ళ్‌ “లక్ష్మణా! శభకరమైన ఈ వర్షయుతువులో అందరూ అలా సుఖిస్తూ ఉండగా వేను. | త్తి యః రాజ్యభ్రష్టుడనై, భార్యావియోగిన్నై తడిసిన వదీతీరము లాగా నశించిపోతున్నాను, గ! న “నా దుఃఖము దుర్భరంగా ఉంది. కాలము ప్రయాణానికి అనుకూలంగా లేదు. శత్రువు ్త నై. గొప్ప బలవంతుడు. ఈమూడు విషయాలు నన్ను కృంగదీస్తున్నాయి. హ్‌ “లక్ష్మణా! లేకలేక చాలా కాలానికి సుగ్రీవుడు భార్యకు దగ్గరయ్యాడు. వెంటనే నా ర్త కార్యాన్ని నెరవేర్చమని చెప్పడానికి నాకు నోరు రాలేదు. పైగా కాలం కూడా అనుకూలం కాదు ల గదా! (ఖీ || “తమ్ముడూ! సుగ్రీవుణ్ణి సుఖించనీ, నేను తనకు చేసిన ఉపకారాన్ని ఎలా న మరువగలడు? సమయాన్ని గుర్తించి అతడే కార్యోన్ముఖు డవుతాడు. వదీవేగము తగ్గాలవి, | న్‌ శే 4 న శ్రంగద్రి సంపు ఉంటు శంతంషటు తొషధ షు భాస

ఇ చై తి (గ హై, ౫౮. మగ్రీవుని మార్గము మారాలవి నేను ఎదురు చూస్తున్నాను” అని పలికాడు రాముడు (౫ ర. లక్ష్మణునితో. ళు న. కాలం ఎప్పుడూ మారేదే కదూ! ఒకేలా ఎలా ఉంటుంది? చూస్తుండగనే వర్షాకాలము | శ న్‌ గడచి పోయింది. మేఘాలన్నీ చెల్లాచెద రయ్యాయి. ఆకాశం నిర్మలంగా ఉంది. శరదృతువు ర్య ఫ్‌ ప్రవేశించింది. శరద్రాత్రి వెన్నెలతో పూయబడి ఉంది. సారస పక్షుల, బెగ్గురు పక్షుల శబ్దాలు శ | విన్పిస్తున్నాయి. సా శ్రా “ఈ సారస పన్షుల ధ్వనులు వినపడగానే పూర్వం సీత మేలుకొనేది. చక్రవాక పక్షుల నే గ కూతలు అనాడు వా కెంతో ఆనందాన్ని అందించేవి. ఈనాడు నా జీవన వక్రగతిని గాంచి | ౧ య్జు ,_పరిహసీస్తున్నట్టు ఉన్నాయి. ౯. జ్ర, “అనుకూలమైన శరత్కాలం వచ్చేసరికి దారీ తెన్నూ తెలియకుండా మదనుడు గ్‌ స౮ విజృంభిస్తున్నాడు. లక్ష్మణా! శరద్రాత్రివి చూశావా! తెల్లని వస్త్రము ధరించిన స్త్రీ లాగా ఎలా (గ యీ, శోభిస్తోందో! స్తు ఈ్త్‌ “ఉదయ చంద్రుడు చక్కని మొగములా తెలుస్తున్నాడు. పెద్దపెద్ద నక్షత్రాలు (శ్ర గళ కోమలములైన నేత్రాల వలె ప్రకాశిస్తున్నాయి. వెన్నెల చీర కట్టినట్టున్నది కదూ! య్‌ ర... “సామిత్రీ! శరత్కాల సౌందర్యము చూడు. తెల్లని పట్టుచీర లాగా శోభించే రెల్లులతో, స్తు (శ్రు, పువ్వులనే నవ్వులతో నదీతీరాలు ఎంత ఆహ్లాదంగా ఉన్నాయో! నీ న! “క్రాంచపన్తుల తియ్యని పలుకులతో కూడి శబ్దము చేసే నదీజలము, పండిన వరిచేను, ఖా చల్లని గాలి, నిర్మలమైవ చంద్రబింబము - లక్ష్మణా! ఇవన్నీ వర్షాకాలం వెళ్ళినట్టు చెప్పున్నాయి , ళం కదూ! 15 క “లక్ష్మణా! పరస్పర కలహాలు గల రాజులు మరల యుద్దానికి ఉద్యమించే కాలం య ఫై సమిపించింది. ఎందుకో! సుగ్రీవుడు ఆ ప్రయత్నంలో లేనట్టు కన్పిస్తోంది. | ఫు గనే . “వర్షాకాలంలో గడిచిన ఈ నాలుగు నెలలు సీతావియోగంలో క్రుంగుతున్న నాకువంద ఫై సంవత్సరా లైనట్టుంది. లక్ష్మణా! రాజ్యభ్రష్టుడనైన నేము భార్యావిహీనుడనై, శోకార్తుణ్ణై ల క ఉన్నాను. అయినా, ఎందుకో సుగ్రీవునికి నాపై దయ రాలేదు. ఫి తూ “లక్ష్మణా! ఈ రాముడు గతి లేనివాడు. రాజ్యభ్రష్పుడు. రావణుడు భార్య ఖు ళు వపహరించగా దీనుడై ఉన్నాడు. నాకు శరణాగతుడై ఉన్నాడు అనుకుంటూ వానరరాజైన ఈ క్ష సుగ్రీవుడు నన్ను అవమానీస్తున్నాడు. ఘ్త “చేసుకున్న బాసలన్నీ అడియాస లయ్యాయి. తన కార్యం సిద్దించింది కదూ! మనల్ని స్తు శకి. పూర్తిగా మరచిపోయాడు. స్రీలోలుడై ధర్మాన్ని విస్మరించాడు. లక్ష్మణా! నీవు వెళ్ళి ఆ సుగ్రీవుని | శ్ర స్మ మందలించు. త్తు ర్ట. “ఉపకారాన్ని పొంది, ఇచ్చిన మాటను విస్మరించువాడు నీచుడు అని చెప్పు, మాట ళు శు విలబెట్టుకొనువాడే ఉత్తముడు అని చెప్పు. మిత్రలకు అపకారం చేసినవాడి దేహాన్నీ చచ్చిన | శ్రా (1 తరువాత కుక్కలు కూడా ముట్టవని చెప్పు. ౫ రళంంప అంతు అథ ధాం తం. ఉగపద శ్యరాళ

పై సుంట సంగతు శుంతు ట్రీ శ్రషస్తు శ్రంుస్రై సాషట్తూ న దా లాడ నాలా ననన నన ననన నదకా2 నాననా మై య డాని | వా కిష్కింధాకొండము - రామన్న కార్యంలో వానుమన్న ఖ్‌ గ “లక్ష్మణా! ఈ సుగ్రీవుడు సహకరించనంత మాత్రాన మన పని ఆగిపోతుందా! నీవు 1 షా తోడు ఉండగా నాకు దుర్లభ మంటూ ఉండదు. నాయనా! ఎందుకైనా మంచిది. నాకు కోపం. [క్రై “| వస్తే ఎలా ఉంటుందో నీవు వెళ్ళి ఒక్కసారి సుగ్రీవునికి చెప్పు. ఇ షా" న చ సంకుచితః పన్ఫా యేన వాలీ హతో గతః / ర శ్‌ నమయే తిష్ట సుగ్రీవ మా వాలి వథ మన్వగాః శు యా “స్సుగ్షీవా! చూసి వడవడం నేర్చుకో. వాలి వెళ్ళిన నూర్గము ఇంకా తెరిచే ఉంది. ఆ సగ దారిని ఎన్నుకోకు. (శ్ర శప “యుడ్డంలో నేను వాలిని ఒంటరిగానే చంపాను. పంపాను. నిన్ను అలా కాదు. న్న ర్‌. బంధుమిత్ర సపరివార సమేతంగా సాగనంపుతాను. శ్ర ఫు “లక్ష్మణా! ఈవిధంగా చెప్పి రా! మన పని వెంటనే చూస్తాడో, లేక వాలిని చూస్తాడో. (స్తా గళ. నూటిగా అడుగు అన్నాడు రాముడు. ఉద్రేకపూరితమైన రాముని మాటలు లక్ష్మణుని (గ స్తు జవేశాన్ని వృద్ది చేశాయి. ట్ర స్తా రామన్న కార్యంలో హనుమన్న ల్ల న. నర్దాకాలం నాలుగు మాసాలు గడచిపోయాయి. సుగ్రీవుడు ధర్మార్టములను, పాలనా (|ఆ్తు శ్రీ. కార్యాలను పూర్తిగా విస్మరించాడు. కామజీవనంలో కలుషితమై పోయాడు. భు స ఎవరికీ కనిపించేవాడు కాడు. రహస్యప్రదేశాలలో స్త్రీలతో క్రీడిస్తుండేవాడు. రాజ్య | యష్‌ భ్గారాన్నంతా మంత్రులకు వదిలేశాడు. వారికి కూడా సంప్రదించుటకు అవకాశ మివ్వడం | శు ( హనునుంతుడు మాత్రం చింతాక్రాంతుడై ఉన్నాడు. సమయం చూసి సుగ్రీవునికి ల్‌! శ్వ! రామకార్యాన్ని జ్ఞాపకం చేయాలని ఆలోచిస్తున్నాడు. ఒకరోజు సుగ్రీవుని సమిసించాడు. | [షై ఓ, హనుమంతుడు. త వై షో గ “సుగ్రీవుడా! నీ రాజ్యము నీకు లభించింది. భోగాలు ప్రాస్తించాయి. నీవు సుఖంగా న్‌ 1 ఉన్నావు. నీవు నెరవేర్చవలసివ మిద్రకార్యము మిగిలుంది. దానిని ఆచరించు. నే “చేపిన ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకో. మియ్రని కార్యాన్ని అలక్ష్యము చేయువాడు ఆపదల కా స నెదుర్కోక తప్పదు. ఇప్పటికే చాలా ఆలస్య మైంది. రామకార్యంలో నీవు మనసును లగ్నం స్తో నే చేయాలి. సీతాన్వేషణమువకు తొందరపడాలి. | సు ట్లో “వానరశ్రేష్టుడా! రాముడు సుగుణవంతుడు. ధర్మాత్ముడు. పూర్వము నీకు ఎనలేని త్తు యూ మేలు చేసినవాడు. ఇప్పుడు నీవు రాముని కార్యాన్ని ఆచరించాలి. నా మాట విను. వానరులను | గ క్ష ఆజ్ఞాపించు. | స్తు ద్వ “నీవు పరోపకార బుద్ది కలిగిన వాడవు. నీకు సహాయం చేసిన రాముని విషయంలో | రై? జాప్యం చేయడం మంచిది కాదు. ఇంతకీ నీవు ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? రాముడు జా స అడగక ముందే మనం చేయాలి. అప్పుడే ఆ పనికి సార్థకత. శ జంతు తంల ఉల త్రుంప్రయ్యపు తాషుదు తషట ప్రాయ

స్రయారాయంరి కంర పంటి నరా టంధి షు రని 0 త్స త్ర ర. చైతన్య రామాయణము స్తా గ | “రాముడు సర్వశక్తి సంపన్నుడు. తన కార్యాన్ని తానే సాధించుకో గలడు. నీవు చేసిన య్య యై శపధానికి కట్టుబడి ఉన్నాడు. మన అధీనంలో కోటిమంది వానరు లున్నారు. వారు ర యు చేయవలసిన కార్యా లేమిటో ఆజ్ఞాపించుఫొ అన్నాడు హనుమంతుడు. న గ హనుమంతుని వాక్యాలు సుగ్రీవునిలో ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించాయి. కళ్ళు తెరిపించాయి. న యై వెంటనే సుగ్రీవుడు సేనానాయకుడైన నీలుని పిలిసించాడు. వానరుల నంతా సమోికరించ |ప చ. మన్నాడు. పదిహేను రోజుల్లో సమోపించని వానరునికి నురణదండన విధించనున్నాడు. (త్త న్‌ అంగదుని కూడా పంపాడు. షి ళా శ విషయం. ప్రప్రవణ పర్వతగుహలో ఉన్న రామలక్ష్మణులకు తెలియదు. | సస ఖు ఒడంబడికను మరచిన సుగ్రీవుని విషయంలో రాముడు. ఎప్పుడు క్రుద్దుడయ్యాడో ఇక | | లక్ష్మణుని ఆవేశం కట్టలు (తెంచుకుంది. ల శు నే | “అన్నా! సుగ్రీవుడు ముందుచూపు లేని మందభాగ్యుడుగా తెలుస్తున్నాడు. చేసిన మేలు య ల. వారచి మగువల మధ్య సుఖిస్తున్నాడు. ఇలాంటి దుష్టుడికి రాజ్యం ఇచ్చి మనమే తప్పు [9 న చేశాము. |! | “ఇక వీణ్ణి క్షమించ కూడదు. నాకు కోపం అణగడం లేదు. మూట తపి+న స్త సై య. మరణాన్ని ఇప్పుడే చూస్తాను, సీతాన్వేషణ కార్యంలో వానరులతో క్రూడి స చస్పిన సురీవుని గ్‌ శ సహకరిస్తాడు” అని ఆవేశంతో పలికాడు లక్ష్మణుడు. న క స ధమర్చాణాలు ధరించి నయనిస్తున్న లక్ష్మణుని సమిపించి రాముడు ఇలా పలికాడు. | =! శ “సౌమిత్రీ! తొందరపడకు. వధించుట అనే పాపకార్యాన్ని 1 స. సన్ని మరచిపో. కోపాన్ని ఎవరైనా. | “2 శ్‌ ప్రదర్శించగలరు. దానిని నిగ్రహించువాడే గ్రేష్టుడు. కి లి ర / కల్‌ వ్‌ లే న లక్ష్మణా! సుగ్రీవునితో పూర్వం లాగే స్నేహంతో వర్తించు. అవేశాన్ని ప్రదర్శించకు. | కాలం మించిపోయిందని సున్నితంగానే చెప్పు అని పలికిన రాముని శేష ౧. య్‌. మాటలు వినిల ణబుడు త కిష్కింధకు బయలుదేరాడు. క్ష 4 స కిష్కెంధలో లక్షృణుడు | ,. యై లక్ష్మణుని యొక్క కోపస్వభావం రామునికి తెలుసు. అందుచేత ల పు యూ శాంతింపజేశాడు. చెప్పవలసిన మాటిల్ని జాగర్తగా చెప్పి పంపాడు. లక్ష్మణుడు రాము క్షణుని త్తే సక. దాటడు. తాను సుగ్రీవునితో ప్రస్తావించాల్సిన విషయము, సుక్రివుని న మున మాట న. 11 (| కు శుుకు కి లం, " య్జ్‌ సమాధానమును మననం చేసుకుంటూ లక్ష్మణుడు కిష్కింధకు బయలుదేరాడు. నై స | 4 థ్‌ అయినా, రాముని దుఃఖాన్ని, క్రోధాన్ని చూసి కలతచెంది యున్నందున ప్రళయకాల యే ౭... యమునిలా గోచరిస్తున్న లక్ష్మణుడు మందరపర్వతం లాగా కన్పించాడు. కాలిబాట లత్షు క్‌. | భావించి, బాట సరిగా లేకపోయినా చెట్లముధ్య ప్రయాణం శ దూరమని [| | అడ్డం వచ్చిన మద్దిచెట్లను, తాళవృక్షాలను ఖండిస్తూ రాళ్ళు రప్ప ఇమ

• తన్నుతూ వేగంగా పయనించాడు లక్ష్మణుడు. కిష్కింధను సమీపించేడ లను కాలితో స్‌ కిష్కింధానగరము చుట్టూ భయంకరులైన వానరులు కాపలా ఉన్నారు, + దుర్గమమైన ఆ న ఇమా రు భా. కః య్‌ ర్‌ 4 లే ్‌ గ లమ తనన ననా | తలశిల అం అంఠాంభ తానూ ను న న చ. క్రి న్యు వ

న క్‌. కీష్కెింధాకాండము - కీష్కింధలో లక్ష్మణుడు కా శ్రా గ ప్రళయ ప్రభంజనంలా గోచరించే లక్ష్మణుని చూసి వానరులు నలుదిక్కుల . వై పారిపోయారు. కొందరు సుగ్రీవుని వద్దకు వెళ్ళి లక్ష్మణుడు కోపంతో వచ్చియున్నాడని క

తెలిపారు. త “6. లక్ష్మణుని సమిపించడానవికి వానరులకు ధైర్యం చాలలేదు. ప్రళయకాలాగ్ని వలె గ్‌ గ గోచరిస్తున్న లక్ష్మణుని వద్దకు అంగదుడు భయపడుతూ సమిోపించాడు. న అంగదుడు. చాలా తెలివైనవాడు. లక్ష్మణుని వద్దకు వానరు లెవ్వరూ వెళ్ళలేక. ఫై శయ! పోయారు. అంగదుడు ఆలోచించాడు. తాను తండ్రి లేనివాడు కనుక తనము చూసి శు న్‌ లక్ష్మణుడు శాంతిన్తాడని భావించాడు, ఫా సు వాలి నురణిస్తూ అంగదుని బాధ్యతను రామునికి అప్పగించాడు. కనుక లక్ష్మణుని క్‌ గ వలన తనకు అపాయమేదీ ఉండదని అంగదుడు భావించాడు. . యు “కుమారా! నీవు వెళ్ళి నేమ వచ్చియున్నానని సుగ్రీవునికి చెప్పు” అన్నాడు లక్ష్మణుడు. శ్రా గ్ల “మవోరాజా! సత్యసంధులైన రామలక్ష్మణులు నీకు రాజ్యాన్ని అనుగ్రహించారు. నీకు న యు మిత్రులైనారు. లక్ష్మణుడు ధమర్చాణములు ధరించి ద్వారము వద్ద (క్రుద్దుడై నిలబడియున్నాడు. స్త క్ర అతనికి భయపడి వానరులు వణకీపోతున్నారు. శే 1 స ఏష రాఘవ బ్రాతా లక్ష్యడో వాక్యసారథిః (న కా వ్యవసాయ రథః ప్రాప్తస్తస్య రామస్య శాసనాత్‌ | “రామకార్యమనే రథములో ఎక్కి, రామవాక్యములు అనే సారథి తీసికొని రాగా రాముని క్‌ సోదరుడైన లక్ష్మణుడు నచ్చియున్నాడు. ల ( “వానరేశ్వరా! నీవు వెళ్ళి లక్ష్మణుని శాంతింసచేయుట మంచిది. అంతేకాదు. వీవు | ్రై ఈ”. ఏర్పరచుకొని ఒడంబడికను నేఫలం చేయడానికి ప్రయత్నించు. రాముని నూటను | యా, మోరకు” అని అంగదుడు, అతనితో పాటు సుగ్రీవుని వద్దకు వచ్చిన ప్లన్షుడు, ప్రభావుడు. | | అనే మంత్రులు చెప్పారు, | న్‌ యా సుగ్రీవుడు లేచి నిలబడ్డాడు. యుక్తాయుక్తములను అంతరేక్షణ. చేసుకున్నాడు... | ఏ ఖు మంత్రులతో ఇలా పలికాడు. సు 1 “నేను ఏ దోషమూ చేయలేదు. ఏ దోషవాక్కూ పలకలేదు. లక్ష్మణుని కోపానికి కారణ | యై మేమిటా అని ఆలోచిస్తున్నాను. ఇది ఎవరో శత్రువులు పన్నిన పన్నాగమై ఉంటుంది. [ఘు నే “రామలక్ష్మణుల నుండి నేను ఏ భయాన్నీ' ఊహించడం లేదు, కానీ అకారణంగా న్‌ స్‌ స్నేహితుడు కోపించినా డంటే ఎవరికైనా బాధ తప్పదుకదా! స్నేహ మనేది చాలా పవిత్ర వ్‌

మైనది. రో య్జ్‌ సర్వథా నుకరం మిత్రం దుష్కరం ప్రతిపాలనమ్‌ స్తు ఖు అనిత్యత్వాత్తు చిత్తానాం వ్రీతిరల్సేఒపి భిద్యతే ॥ షా స “స్నేహం చేసుకోవడం సులభమే. కానీ దానిని రక్షించుకోవడం కష్టం. నమునస్పులు బో ఖా స్థిరంగా ఉండను. స్వల్ప విషయానికి కూడా 'స్నేవాలు చెడిపోతూ వుంటాయి. పు యు “ఇదే నా భయానికి కారణము. రాముడు నాకు చేసిన మేలును నేనెన్నటికీ | శ్లో స తీర్చుకోలేమఫో అని నుగ్రీవుడు పలికిన మాటలు విని హనునుంతుడు ఇలా అన్నాడు. | న ళా ల లా. పు ౬ శ్రగంట్రు తంగట్ర కంపు శంతి శయం శానుదు కన్యాస్రాగ 2-10

సే న వ్రు వా శ్తాగ పు న! న గంతు గ వ రాముడికి లు చేయాలని అ ష్య ఫై నఖ చు? షు ప్రారం 0పాడు. ఇప్పటికీ గో ఇంద్రువి రాన్ని నీ య “ల అప్టిన ప భమై చూ పెద నంటీ వును న్‌ యే వాన వీవు దు. నీవు న్‌ అలాగే వాలిని మరచిపోలే ద న ఇయు న్‌ . రం. ర్తవ్యాన్ని నుళ్తులో పడి ఉంది, దాని డు నిర్భ నడంలో గొప్ప 1 సం ఆలకి డు సం లల్ల వృద్దిని కాం ధు టకు శ్రా గ్‌ ంచి, కష్టాల్లో కారణ గురించ కాంక్షి ధించొ, సే దానికి న్‌ ఉ ౦ వేలవేల చ్‌ లేక్తు చేల డు. ల ఇలా | అనుగు న్నాడు. ల క్ల లక్ష్మ న్నావు క్షృణుని ? ళా ణంగా జీ క్షణుని లుడు శర ని ళు ర జ కృతాపరాధ, వించడము ద్వారా ఇక్కడికి తా లము క్‌ | వాన అన్తరేణా స్యహితే యస ॥ చ్చినట్లు సా _లాహరగాట ! నీవు లిం బద్ధా త్ప టం ల "౧. జే జము (ప్రసన్నం చేసి అపరాధ గ్య లక్షణ; శ్యాన్యుహ ప్రాయము విషయా ఉత్త ర నము ఈ చి కోరేవు సికోవాలి ము చేశావు న ట్రపాదీనాత్‌ క్షనుమ్‌ = న్ని క్‌ య్టు గా నిలిచే అమ్మి నీతో వ్యా, ర్గం వా తులు జో నా. య్‌ జవ్పీ వారు తో నిర కు హీతమె కుగోచ డించి ల స! లెపి కురా ములోకా నిర్ణయంగా మైనా, అ రించడ లక్ష్మ (భి | వుంచడం ముడు చేసిన నూ చెప్తా హి్‌తమై ౦ లేదు ణుని యా 4. పలి మ చేసిన్‌ ఉప లే అను మైనా ం ప్రార్ద, న్‌ కాడు. ంచిది కాడు మి. " చం రమ పల కా శ్రా గనే దేహమే ముతత సవమ గ్ర 41 వమపష్కరిం కలిగిన ళ్ళి లక్ష్మణు క్‌లిసీ వీ కాదు. అ ్క పెడితే [ము | కో చారు. వానరులు ని లోనికి ఆ వు రు లట రాముని యా .. చేశాడ లంటే నన ఉహ్వనించా మునికి కోప ల ల మ వరపు వున 'స్యానించారు. వేడు? అవి / క. గ్రీవుడు ధను న్న ల న్నారు. ద్వారము ఫొ అని ి . నోటి గ చా వరా న్‌ న్య లో తీ హించాడు మగ్‌ లోనికి ౦ంతా అ ద్ద యేను యు | 4 డ్‌ ఆరిపోయి. వెం (గ్రవునికి వెళ్ళగానే క్షణుని గువ 10 ,ష్హ్‌ తా యి టనేచి వినిపిం దికు కి చే ంటి (౮ టు] “కర సని దా ణుడు ల రవ ల్తసనం ము లక్ష్మణు [టిల్లేలా త్తి సు నే అమే వటట స్న్టమౌ విష్ణు రతో ఇ క. డు చేసీ టంకార న 6 “ఏం న. తూ పం న ధ్వని ధ్వని ఫు స్ట్‌ లక్ష్మణుడు మ ను మనం త్‌ న్నట్లు డు. ఎదు వ్‌ని న్‌. [ చు ంచది. ంచతకపోతుి క్షు మంత్రు శ్రీవుని ణే స స భూతితో కృ భర్త వధవ దర 4 క్షణుడు కోపిందు థు మయ వ్‌ లివి తనే ళ్ళిల సి ఈ సీ ఖై స్తమయసమూ ్యవహారి రాము నా ంచడు న్‌. తపు సర్తితో ంచి డున లక్ష్మణు తో కదా - శన గ భాష థాంతి హరి నివీ మా | “రా డు లంపవ చేయగ ంచునని వచ్చాడు కను క్రీస్తాను” లాడు నిన్న వై క ఎండవ నూర నీ ముాయగల తార ల గ్రీవుడు కరమ న్‌ చూపి . య వన రోషాేశాలక్షు క్షగువి వల వడు న ళా? న తార, సంలో లే రర్గమేమి? మోమా గలదని సతుర్యము, గు టు పళ దావానలం టమ తిర ంచుట మై శ్‌ మా.

బ్ధతయలిటురలి టి గండు న్య. శ్రి పారు శు స వ [నాయాల పాకాడనడాచడాకనతడనానచాతావ వం లను వడా వవ శై | కిష్కింధాకాండము - కిష్కింధలో లక్ష్మణుడు [23] . న గ “ఓ తారా! వీ భర్త కామలోలుడై ధర్మార్ధములను త్యజించి జీవించడాన్ని వీవు. 5 యై (గహింపలేక పోయావా! సుగ్రీవుడు రాచకార్వ్యాలు విస్మరించాడు. మమగ్రిల్సి స్మరించడమే (ఫ్ర "దే మానేశాడు. భోగాల మధ్య కాలం గడుపుతున్నాడే గాని బాధ్యతలను గుర్తించే పరిస్తితిలో లేడు. | గ “ఈ నాలుగు మాసాలుగా తాగి పడివున్నాడు తప్ప చేయదగిన మరొక కార్యాన్ని స్‌ షై చేసినట్టు లేదు. పురుషార్థఫలాలు కోరువాడు ప్రవర్తించవలసిన తీరు ఇది కొదు. న గ “డిపకారికి ప్రత్యుపకారము చేయకపోవడం అధర్మము. మి(త్రుని పోగొట్టుకోవడం 1 (్ర | కంటే వోని మరొకటి ఉండదు, అందులోను సత్యధర్మ పరాయణుడైన మిత్రువి శ్రా గే పోగొట్టుకోవడం నురీ దారుణం. న క. “నీ భర్తకు ధర్మము నందు ప్రీతి నశించింది. ధర్మము నశించినా ఫరవాలేదు అని (ఘు ₹ష్రా|. భావించి సుగ్రీవుడు మమ్మల్ని విస్మరించాడు. ఈ సరిస్టితుల్లో మేము ఏమి చేయాలో నీవే (శ్రా సల. చెప్పూ అవి తారను ప్రశ్నించాడు లక్ష్మణుడు. | 1 లక్ష్మణునికి సందర్భోచితంగా సమాధానం చెప్పడానికి తార ఉపక్రమించింది. తార షు ౮ 1 యొక్క వ్యక్తిత్వాన్ని, బాన్నత్యాన్ని మనం తొారాపధములో చూసి యున్నాము. ఈ సందర్భంలో ] శా నగ. తార మరొక్కసారి తళుక్కున మెరుస్తుంది. స క. వాలి వధానంతరము వాలితో పాటు తొనూ మరణించాలని భావించింది తార. కానీ | ఖు గ రాముని హితవచనాలు ఆలకించిన తరువాత మనోస్టైర్యాన్ని పొంది ఆ ప్రయత్నాన్ని | సె! విరమించుకుంది. [ న ఖ్‌ అర్ధకామాల కన్నా ధర్మమే వాంఛనీయమని గ్రహించింది. ఆమె ఆంతర్యంలో [స్పై త్తు గణనీయమైన మార్చు వచ్చింది. రాజు అవసరాలు తీర్చడానికి, రాజ్యాన్ని 'క్రమమార్గంలో ళు ధర్మబద్దంగా నడపడానికి సవాకరించే వ్యక్తిగా మారిపోయింది. . న! న వాలికి సముచిత సలహాల నొసగి సహకరించు తార ఇప్పుడు సుగ్రీవునికి సలహాదారై 1. ఫి యై] ప్రహకరిస్తోంది. లక్ష్మణుని శాంతింపచేసే కార్యభారాన్ని సుగ్రీవుడు తారకు అప్పగించడం లోవే (౩ ఆశ్ర, ఆమె మానసికపరిణతి ఎలా వుందో నునకు అర్ధ్థమౌతూ వుంది. | పా న ఆమె మానసిక ప్రసన్నత ముఖం లోనే న్యక్తమౌతూ వుంది. ఆగ్రహావిష్టుడ్డై వున్న లు య్ట్‌ లక్ష్మణుడు తారను చూడగానే క్రోధాన్ని విడిచి ఉదాసీనతను పాటించినట్టు వాల్మికియే ౦ శ్ర. చెప్పాడు. జ్జ 1 సతాం సమీక్ష్యైవ హరీశ పత్నీం తస్థావుదానీన తయా మహాత్మా (ల శై “మహాత్ముడైన లక్ష్యృణుడు హరీశపళ్ని లైన తారను చూడగానే ఉదాపీమడయ్యాడు"అవి | గం. త్తు తార ప్రవేశించినపుడే వాల్మీకి చెబుతాడు. శి స్వ తారమ హరీళపత్నిగా వాల్మీకీ ఈ సందర్భములో వర్లించడం చాలా సముచితంగా (౫౧ మె, ఉంది. హరిశపత్ని అంటే నానరరాజు భార్య అని అర్ధము. కావీ హరీశుల్ని మనము ఒక్కక్షణాన |, (మై తై మనసులో ధరించీ అలోచిస్తే ఆమె వ్రసన్నలక్ష్మిగా, పవిత్ర ఉమగా దర్శన మిస్తుంది. లక్ష్మణుని ౮ ఉదాసీనతకు కూడా ఈ దర్భనమే కారణమై ఉంటుంది. ఇంగితజ్ఞావంతో తార భాషించిన . స శ్‌ తీరును చూద్దాం. ' య్‌ నాన న న న్‌ా

ర! శ (క "4

జ్‌ శం కంటు శం శతు గదు శ్రంష్యు సదరు శంషుకా స్ట | ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన ననన | గ! గి థ్థ్రు ఛైతన్య రామాయణము స్తా గ “రాజకుమారా! ఇది కోపానికి అమవైన సమయం కాదు. పైగా సుగీవుడు మీవాడు. న్న కోన మీలో ఒకడు, ప్వజవంపై కోపగించుకోవడం మంచిది కాదు. సుగ్రీవుడు మీ మేలు కోరేవాడు. ల ఒకవేళ అతవిలో తెలియక పొరపాటు జరిగి ఉంటే, మీరు సహించకపోతే మరెవరు న ళు పహిష్తారు? వై గం “లక్ష్మణా! అధికగుణ సంపన్నుడు అల్పగుణ సంపన్నుని విషయంలో కోపించకూడదు. ల మీ. ఆందులో ఉత్తముడైన వీలాంటివాడు క్షణికావేశానికి లోను కాకూడదు. (స్తు ఖు జానామి కోపం హరివీరబన్గో ర్గానామి కార్యన్య చ కాల నజ్ఞమ్‌ స్త గస జానామి కార్యం త్వయి యత్కృతం న స్తచ్చాపి జానామి యదత్ర కార్యమ్‌ ్‌ ళ్‌ “స్తుగ్రీవుని మిత్రుడైన రాముని కోపం ఎలాంటిదో నాకు తెలుసు. చేయవలసిన శ్రీ కార్యము ఆలస్య మైందని కూడా నాకు తెలుసు. మా విషయంలో మీరేమి చేశారో నాకు | ఖీ గ! తెలుసు. మీ విషయంలో ఇప్పుడు మేము ఏమి చెయ్యాలో కూడా నాకు తెలుసు. (న కా. “లక్ష్మణా! అంతేకాదు. మన్మధుని శక్తి ఎంత సహింపలేనిదో అది కూడా నాకు తెలుసు,

శై! కామలోలుడైన సుగ్రీవుడు ఏ స్రీవ్యామోహంలో మునిగి యున్నాడో ఆ స్త్రీల శక్తీ నాకు తెలుసు. | _ గ! “నాయవా! అందరూ నీలాగా జితీంద్రియులు కాగలరా! కామాతురుడైన వాడు శు

' _దేశకాలాలను, ధర్మార్ధాలనము చూస్తాడా! కామానికి ధర్మం తెలుసా! సుగ్రీవుడు కామవశుగై | వ్‌ ఉన్నాడు. సిగ్గుకు దూరమయ్యాడు. ఏమయినా అతనెవరో కాదు. నీ సోదరుడే. నీవు అతణ్ణి [5 [| క్షమించాలి. ఫు స్వ “చూడు లక్ష్మణా! తసోధర్మాలే ఊపిరిగా కలిగిన మహర్షులు కూడా కామానికి న్‌ లొంగిపోవడం మవకు తెలిసిందే. ఇక సుగ్రీవుడా కామాన్ని జయించగలవాడు! అతడు సు ఖు వానరుడు. చంచల మైనవాడు. కామలోలుడు కాకుంటే ఆశ్చర్యపడాలి” అన్నది తార ళా ఖై విజ్ఞానవతి, అమభవజ్ఞురాలు అయిన తార యొక్క నూవసీక మూర్రిమత్వాన్ని ఈ | / సంభాషణలో మవం స్పష్టంగా చూడవచ్చు. క యు గుణసంపదలో రామలక్ష్మణులను అధికులుగా, సుగ్రీవుని అల్పువిగా వర్ణిస్తూ లక్ష్మణుని , ఈ క్ష కోపము పముచితం కాదని సున్నితంగా హెచ్చరించింది. ఈ విషయాన్ని లక్ష్మణుడు లో త్‌ కిష్కింధకు బయలుదేరే సమయంలో రాముడు కూడా చెప్పాడు. అయినా లక్ష్మణుడు (0. "ర వీరావేశానికి గురయ్యాడు. తార ఇప్పుడు చక్కగా సముదాయిరిచ గలిగింది. ళ్తూ న సుగ్రీవుడు కామాసక్తుడై ఉన్నాడు. ఈ విషయాన్ని తార దాచిపెట్టలేదు. అది వాస్తవమే | ల శ్ఞీఫ! నని అంగీకరించింది. చాలా కాలంగా, రాజ్యానికి, భోగాలకు దూరమైన సుగ్రీవునికి అలాంటి. (2 స | అసక్తి కలగడం పహజమే నని సమర్థించింది. అంతమాత్రాన రాముని విషయంలో ఆచరింప షా న వలసిన కార్యాన్ని విస్మరించ లేదని పలికి లక్ష్మణుని క్షణంలో విస్మయ పరచింది, నా | సుగ్రీవుని కామాసక్తిని సమర్ధిస్తూ తార పలికిన మాటలు సత్యస్వరూపాలు. మహర్షులే ఘు

వ. మన్మథువి మాయకు లోనయ్యే టప్పుడు వావరుడైన సుగ్రీవుని తప్పుపట్టడం న్యాయమేనా! _|

కా. అవి ఒక విధంగా లక్ష్మణుని నిలదీసింది. అందరూ లక్ష్మణుని లాగా జితేంద్రియు లవుతారా! నం సక | అవి పొమిత్రి హృదయాన్ని కరిగించింది. థ్‌ గ శ్తంప్ర పంప తుంలీ శ్రుత యప తపతి దభ షట డ

సమతుల అంత అంటి తు ల తస "0. కిష్కింధాకాండము - లక్ష్మణ ను(్రీవులు (251. శ్రా గగ తార యొక్క సంభాషణము లోని వాస్తవాలు, ధర్మనిర్ణయాలు, విశ్లేషణలు లక్ష్మణుని . 11 క ఆవేశాన్ని బాగా పలచబడేలా చేశాయి. అది గమనించిన తార ఇక సుగ్రీవుని జొన్నత్యాన్ని | శ్ర తేటపరచేందుకు ఉపక్రమించింది. ' యా “లక్ష్మణా! సుగ్రీవుడు కామాసక్తుడైనా మీ కార్యంలో ఆలస్యం చేయలేదు. ఆ కార్యానికి (శ్రా గ ' సంబంధించిన ఆజ్ఞలు పూర్వమే ఇచ్చేశాడు. అనేక పర్వతాల మీద నివసించే కోటానుకోట్ల స యీ! వ్రావరులు సుగ్రీవుని ఆజ్ఞ మేరకు వచ్చి యున్నారు. శ్రీ "0. “అక్షర! ఇంకా అక్కడే నిలబడి ఉన్నావేమిటి? లోపలికి రా నాయనా! అంది. శ్రీ గ అంతవరకు వీరావేళంలో ఉన్న లక్ష్మణుడు ప్రసన్నవదనుడై అంత;వురము లోకి ప్రవేశించాడు. (౫న |. అది తారలో ప్రత్యేకత, శ్హ్‌ యు రాముని బాధను చూడలేక కలత చెందియున్న లక్ష్మణుడు, స్త్రీల మధ్య విలాసవంతుడై. | జ్ఞ యు కనిపించిన సుగ్రీవుని చూడగానే మళ్ళీ ఆవేశానికి గురయ్యాడు. లక్ష్మణువి ఆవేశాన్ని చూసి | ఖు గ భీతి చెందిన సుగ్రీవుడు చివుక్కున లేచి విలబడి చేతులు జోడించాడు. గ్‌ గు “బలవంతుడు, బంధుజనప్రియుడు, జాలి కలవాడు, జితేంద్రియుడు, కృతజ్ఞాడు, [న | పత్యవాది అయిన రాజే ఎన్నడైనా పూజార్హుడు. అధర్మపరుడు, ఉపకారం చేసీన మిత్రులకు ఘు ప్రత్యుపకారం చేస్తానని చెప్పి మోనం చేసిన రాజు కంటే క్రూరాత్ముడు మరొకడు ఉండడు, న న “మిత్రుల నుండి ఉపకారాన్ని పొంది తిరిగి వారికి ఉపకారం చేస్తానని చెప్పి, చెయ్యవి (షి గగ పాపాత్ముని బ్రతకనిన్వ కూడదు. కృతఘ్నుని గూర్చి పూర్వము బ్రహ్మదేవుడు ఒక శ్లోకం (శ చెప్పాడు. దానిని మూననీయు అందరూ శిరోధార్యంగా భావిస్తారు. అదేమిటో చెబుతొను. విమ. | గ న గోఘ్నే చైవ సురాపే చ చోరే భగ్నవ్రతే తథా శు య్జు నిష్కృతి ర్విహితా సర్ధి కృతఘ్నే నాస్తి నిష్కృతిః గా ళు “గోవును చంపినవానికి, త్రాగుబోతుకి, చోరునికి, వ్రతభంగ మైనవానికి ప్రాయశ్చిత్త | న 1 మున్నదని పాధువులు చెప్పినారు. కానీ కృతఘ్నునికి మాత్రం ప్రాయశ్చిత్తం లేదన్నారు. | ఫ్ర లై “సుగ్రీవా! ముందుగా రాముని ద్వారా నీవు లబ్దిని పాందావు. రామునికి ప్రత్యుపకారం | ఖే యూ చేయడానికి వెనుకంజ వేస్తున్నావు. నీవు దుర్మార్లుడివి. కృతఘ్నుడివి. అసత్యపరుడివి. న క్ష “రాముని ద్వారా నీ కార్యాన్ని సాధించుకున్నావు కదా! అలాంటప్పుడు రాముని | ణు ఈము. కార్యంగా సీతాన్వేషణమును చేయవలసిన బాధ్యత నీకుందా! లేదా! ఇచ్చిన మాటను త మరచిపోయి ఇంతుల మధ్య తైతక్క లాడుతున్నావు. నీవు కప్ప ఆరువులు నేర్చిన ప్లామువని న్‌! రాముడు తెలుసుకోలేక పోయాడు. దుష్టుడైన విన్ను వానరరాజ్యానికి ప్రభువును చెశాడు. | ఫ్‌ యై “సుగ్రీవా! ఇచ్చిన నూటను కాపాడుకో. వాలిని చూడాలని ముచ్చటసడకు. రాముని ఖు పూర్ణ పరాక్రమాన్ని పావం నువ్వింకా చూడలేదు. అందుకే ఇంత హాయిగా, ప్రశాంతంగా స్త న జీవిస్తున్నావుగ్‌ అని ఆవేశంతో పలికాడు లక్ష్మణుడు. | నన నన నన చ మస

జ్‌ సంస్త సుం సరత వ్రత నట్ట శప శప శనం! సె యు ఛైతన్య రామాయణము శు గ సుగ్రీవుని పరిస్థితి అస్తవ్యస్తంగా తయారైంది. నోరు ఎండిపోయింది. ముఖం వెలవెల | ఇహ్రీ! పోయింది. సుగ్రీవుని అయోమయ స్థితిని, లక్ష్మణుని ఆవేశాన్ని గుర్తించిన తార మళ్ళీ పరిస్థితిని (వ్ర య్హ్రి చక్కబరచేందుకు ఉద్యమించింది. క గో “లక్ష్మణా! సుగ్రీవుని నువ్వు అలా మాట్లాడడం ఏమీ బాగులేదు. నిందలు పడడానికి, | ఫు పరుషవాక్కులు వివడానికి సుగ్రీవుడు తగినవాడు కాడు. అందులో వీలాంటివాడు సుగ్రీవుని (స్యా స నిందించ కూడదు, 22 ళా “సుగ్రీవుడు కృతఘ్నుడు కాడు. అపకారి కాడు. అసత్యము పలకడు. కుటిలుడు కాడు. ( గ , ఎవ్వరూ చెయ్యని, చెయ్యలేని ఉపకారాన్ని రాముడు సుగ్రీవునికి చేశాడు. ఇందులో | ర. అతిశయోక్తి లేదు. కానీ దానివి సుగ్రీవుడు మరవలేదే! సై థి, “క్తేవలం రాముని దయ వల్లనే సుగ్రీవుడు రానని పొందగలిగాడు. నన్ను, రుమను, స్త! గ్లళ। కీర్తిని సమస్తాన్నీ పొందాడు. ఇదంతా రాముడు చేసిందె. ఈ విషయంలో ఎవ్వరికీ నురొక (న్న ఇష్టా! ఆలోచన ఉండనవపరం లేదు. గ్‌ ఖు “కానీ లక్ష్మణా! వూర్వము సుగ్రీవుడు ఎంతోకాలం బుష్యమూకపర్వతము మీద శ్రా నస దీనుడై జీవించాడు. సుఖాలకు దూరమై బ్రతికాడు. భోగొలను ఊహించలేక వ్యధ చెందాడు. | షా కొండల్లో, బండల్లో, గుహల్లో, గూళ్ళల్లో నివసించాడు. ఘే "నే . “బ్రతుకు కొడిగట్టివ దీపంలా తయారైంది. ఈలోగా రాముని దయనల్ల సుగ్రీవుడు ( న్న _వావరరాజ్యానికి ప్రభు వయ్యాడు. లేవనుకున్న సుఖాలు అతణ్ణి నిద్ర లేపాయి. రావనుకున్న | న్‌

,. భోగాలు కళ్ళముందు నిలిచి మనసున ఉసిగొల్పాయి. .మ్సై జా “*భేకలేక దొరికాయి కదూ! పూర్వము విశ్వామిత్రుడు మేనక విషయంలో పదివేల న్‌ ఆ్రీ. సంవత్సరాలను ఒక్కరోజుగా భావించి అనుభవించినట్టు, నుగ్రీవుడు కూడా సమయాన్ని (౩ సక్ష | మరచి ప్రవర్తించిన విషయం వాస్తవమే. ల జ్‌ “విశ్వామిత్రుడు అంతటి మహర్షే అలా అయినపుడు ఇక సామాన్యుడైన సుగ్రీవుని న్‌ శ్ర విషయం చెప్పాలా! లక్ష్మణా! ఇది ఆలోచించి రాముడు సుగ్రీవుని క్షమించాలి. నాయనా! (షః న్‌ సామామ్యుల వలె నీవు ఆవేశానికి లోనుగాకు. నీలాంటి వారు తొందరపడ కూడదు. య న్‌ “లక్ష్మణా! ధర్మాత్ముడా! సుగ్రీవువి విషయంలో నీవు ఆవేశాన్ని వీడడం మంచిది. అలా | “ఫై థు చేయమని విమ్న నేమ వేడుకుంటున్నాను. ళు న రుమాం మాం చాంగదం రాజ్యం ధనధాన్య వనూనిచ | య న రామ ప్రియార్ధం నుగ్రీవ స్తజే దితి మతిర్మమ । (6ఫ్రు

. “లక్ష్మణా! రామునికి మేలు చేసే కార్యంలో రుమను, నన్ను, అంగదుని, రాజ్యాన్ని (కై ఖు ధనధావ్యాల్ని, రత్నాల్ని కూడా సుగ్రీవుడు త్యజిస్తాడు. ఇది నా వ్యక్తిగతమైన అభిప్రాయము. | “దుర్మార్లుడు,_ రాక్షసాధముడు అయిన రావణుణ్ణి వధించి, చంద్రుణ్ణి రోహిణితో య య్జా చేర్చినట్లు, రాముని పీతతో చేర్చుతాడు. (౯9 క. “లంకలో రాక్షసులు కోట్ల సంఖ్యలో ఉన్నారని తెలిసింది. వాళ్ళందరినీ చంపకుండా ఖ్‌ | రావణుణ్ణి చంపడం సాధ్యం కాదు. ఎవరి సహాయం లేకుండా వీరుడైన రాముడు కూడా థ్‌ తాళం కార శాల నాశన?

63 కిష్కింధాకాండము - మేఘం తాలగింది - మోదం కలిగింది (27] శ్రీ రా రానణుని చంపలేడు. సుగ్రీవుడు కూడా చంపలేడు. అందుచేతనే కోట్లకొలది వానరులను నన క. సుగ్రీవుడు సమీకరణం చేస్తున్నాడు. ర్‌ తే. “రావణుని బలాన్ని గూర్చి పూర్వము వాలి నాకు చెప్పాడు. రావణుడి విషయం వాలికి 63). బాగా తెలుసు. అతను బెప్తే నాకు తెలిసింది. అంతకు మిరిచి వివరాలు వాకూ తెలియవు. శ్రా నే “గొప్ప బలవంతులైన వావరులను తీసికొని వచ్చుటకు సుగ్రీవుడు పంపగా వానరులు న భై వెళ్ళియున్నారు. వారి కోసం సుగ్రీవుడు నిరీక్షిస్తున్నాడు కూడాను. అందుకే వచ్చి రాముని | తం| చూడలేదు. “సుగ్రీవుని ఆజ్ఞ మేరకు వీరులైన వానరులంతా ఈరోజే రావాలి. వస్తారు కూడా. వీవు వ్ల ఖు దయచేసి కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. లక్ష్మణా! రాముని వల్ల పూర్వము సుళ్రీవుని అన్నకు ఏమి | శ్‌. ౯ | జరిగిందో, లక్ష్మణుని వల్ల వాలి తమ్మునకు నేడు అజీ జరగోబోతుందేమో వని అంతఃపుర ౧97 |. స్రీలు విచారం చెందుతున్నారు” అని పలికింది తార. నరా య తారయొక్క సంయమనాన్ని, సముయస్సూర్తిని, రాజనీతిజ్ఞతను ఇక్కడ మళ్ళీ మనం | ౫ స్ట చూడవచ్చు. ణ్‌ ళ్‌! సుగ్రీవుని భోగలాలసత తప్పు కాదని నిర్ణయించడం లోనే తారయొక్క ప్రజ్ఞ వ్యక్త ఖ్‌ /| మౌతోంది. అందుకు విశ్వామిత్రువి ఉదహరించడం అమోఘమైన సమయన్స్ఫూర్తి అని | స. చెష్టుకోవారి. రామలక్ష్మణులకు. గురువైన నిశ్వామిత్రని ఎప్పుడైతే ఉదహరించిందో, |” ర్వా సు(గివుని తప్పుపట్టే అవకాశాన్ని లక్ష్మణునికి అప్పుడే దూరం చేసెసింది. (స్తు (౮. వానరుడైన సుగ్రీవుడు ఏదో తప్పు చేశాడని రఘుకులంలో జన్మించిన లక్ష్మణుడు త్తు న్న ఉద్రేకపడడం సబబు కాదన్నది. అల్బగుణవంతుల్ని సరిదిద్ది ప్రోత్సహించడం అధికగుణ 4 శ సంపన్నుల కర్తవ్యమని బాధ్యతను ఎరుక పరచింది. ర్‌ ర్హ- యుద్దం విషయంలో కూడా తన రాజనీతిజ్ఞతను ప్రదర్శించింది. శతుసైన్యాన్ని | శ్తీ ళఖై మదింపు వేయకుండా సమరానికి కాలుదువ్వి పరాజయం పాలుకొవడం వీరుల లక్షణం | స! స్మ| కాదని, రావణుని బలపరాశ్రనూలు తెలియబట్టే కోట్లాది వానరులకు ఇప్పటికే కబురు | యై సంపడం జరిగిందని చెప్పింది. ఫ్ర థు సుగ్రీవుడు రాముని విషయాన్ని మరచాడు అనేదే లక్ష్మణుని అభియోగం. దానికి (శ్ర కారణం సుగ్రీవుడు వచ్చి రాముని చూడకపోవుటయే. న న్‌ సుగ్రీవుడు రాముని కార్యాన్ని విస్మరించలేదు. ఆ కార్యక్రమ సన్నాహాల్లోనే ఉన్నాడు. | ల్స్‌ ఆ పని పూర్తి కానిదే రాముని వచ్చి చూడ దలచుకోలేదు అనేది తార సమాధానం. ళా తారయతి సందేహం తారః | నో గ తార అనే పదానికి సందేహమును పోగొట్టునది అని కూడా అర్ధము. లక్ష్మణుని యొక్క ౮ ఉపా. సంశయములను తొలగించి తార సార్ధక నామధేయురాలైంది. / త్తు మేఘం తొలగింది - మోదం కలిగింది లో యై తార మూటలు లక్ష్మణునకు ధర్మయుతంగా కన్పించాయి. లక్ష్మణుడు ధర్మలక్షణ స క. సంపన్నుడు. మృదువైన స్వభావము కలవాడు. తొర వినయంగా చెప్పిన ఉత్తవు వచనాలకు | 6. మెత్తబడ్డాడు. అది చూసిన సుగ్రీవుడు భయాన్ని తడిపిన వస్త్రం లాగా త్యజించాడు. చేయా నా నానయానానళాన తాం తార ల తంల శల తాయుల

బ్రత్రయం యంత గలి స ఉప సరు శి గ గ “లక్ష్మణా! నేము భాగ్యవంతుణ్ణి. రామామగ్రహానికి పాడైన వాణ్ణీ. రాముడు నాకు ష్‌ కనా చేసిన ఉపకారం సామాన్య మైనదా! దానికి ప్రత్యుపకారం చేయడం ఎవరికి సాధ్యం? ఠ్తు శు “రాముడు దుర్మార్గుడైన ఆ రావణుణ్ణి తప్పక వధిస్తాడు. సీతను తిరిగి పొందుతాడు. _ ఆయవకి ఒకరి సహాయం అవసరం లేదు. ఆయన ప్రభావమే సర్వకార్యాలను సాధిస్తుంది. శు గ ' మేమంతా నామమాత్రమే. రామకార్యంలో మేమంతా రాముని వెనుక ఉంటాం. అంతే. ల్‌్ష యా యది కించి దతిక్రాన్తం విశ్వాసా శ్రణయే నవా | ౮ గ. ప్రేష్యన్య క్షమితవ్యం మే న కశ్చి న్నాపరాధ్యతి ॥ న్‌ సో “వాయనా! నేను మీకు దాసుణ్ణి. రాముని యందు విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. ప్రేమ గలవాణ్ణి. | ఇమే వీటి కారణంగా నావల్ల ఏదైనా అపరాధం జరిగి ఉండవచ్చు. నన్ను మిరు క్షమించండి. ,ఖ్ర న. అపరాధము లేనివాడు లోకంలో ఉండడు గదా! అని సుగ్రీవుడు పలకగానే లక్ష్మణుడు చాలా శ్రా స | సంతోషించాడు. గ్రేమాస్పదు డయ్యాడు. | ప రాజ్టం లభించగానే నుగ్రీవుని మనసు భోగాల వైపు పరుగులిడింది. అనిత్యమైన ' సుఖాల కోసం ఆరాటపడింది. అవే శాశ్వతమని భావించిన సుగ్రీవుడు నాలుగు మాసాల్లో | శ్ర. ఒక్కసారి కూడా రాముని చూడడానికి వెళ్ళలేదు. ఠా స ' రాజ్యం లేకముందు సుగ్రీవుడు కొండల్లో తిరుగుతూ, బండలపై పడుకుంటూ కాలం ౫ యే ' _గడిపొడు. రాముని కృప వల్ల రాజ్యం లభించింది. రాజ్యసుఖాల్లో పడి రాముట్లే విస్మరించాడు | కూ సుగ్రీవుడు. వ్వ స భగవంతుడు మనకు కూడా ఎన్నో ఇచ్చాడు. ఏం లాభం? కళ్ళిచ్చాడు. చూడకూడని | ల యస వాటిని చూస్తున్నామే గాని చూపిచ్చివ వానిని చూడలేక పోతున్నాము, ప్రాపంచిక విషయ 0. శ్రా వాసనల్లో మువిగిపోయాం. వారానికి కనీసం ఒక్కరోజైనా దేవాలయానికి వెళ్ళి పరమాత్మను క్‌ ॥ దర్శించలేక పోతున్నాం. | న్‌ వ్‌ నాలుగు నెలలైనా సుగ్రీవుడు ప్రప్రవణ పర్వతం వద్దకు వెళ్ళి రాముని దర్భించలేదు. | “2 1 భక్తిజ్ఞావాలము పడా వర్షించే చోటే ప్రప్రవణ పర్వతం. నిషయసుఖాల్లో మునిగినవారు . ఆ్హ్రీవి భక్తిధామాన్ని, జ్ఞానధామాన్ని చేరలేరు. (పు స కష్టాల్లో అందరికీ భగవంతుడు. జ్ఞాపక మొస్తూనే ఉంటాడు. సుఖాల్లో కూడా గ చై! సరమాత్మమ స్మరించువాడే, దర్భ్శించునాడే భక్తుడు. సుఖదుఃఖాలు నునోగతాలు. మనోగతులు | శ్ర కూడా. వాటి మధ్య సతమత మవుతూ జీవిత లక్ష్యాన్ని మరచిపోకూడదు. జీవనతీరానికి గ స దూరం కాకూడదు. స య్జి జీవుడైన సుగ్రీవుడు పరమాత్మయైన రాముడు చేసిన ఉపకారాసి మరచిపోయాడు. సు '_కొనీ పరమాత్మ ప్రేమమయుడు. జీవుడు మరచిన విషయాన్ని జ్ఞానకం చేపె బాధ్యతను కూడా ఖ్‌ ళ్థు తానే స్వీకరిస్తాడు. క | ల గ లక్ష్మణుని పంపి సుగ్రీవునికి కర్తవ్యాన్ని ఎరుకపరుస్తాడు రాముడు. లక్ష్మణుడు | జు య్‌ వివేకానికి సంకేతము. ఆంజనేయుడు సుగ్రీవునికి హితబోధ చేస్తాడు. పరనూత్మకు రో శ్రీ దూరమైనా వివేకాన్ని అమసరించినట్టైతే మహాత్ముల బోధల ద్వారా మళ్ళీ పరమాత్మకు దగ్గర త్త న కావచ్చు. | న ఆటు తప ఆలు తుంభాషభతాసుం సలి భల

ద్రశయతుంతి యంతు తరపు నస ఉరు ఉరు ఉస ఇషు! కిష్కింధాకాండము - మేఘం తొలగింది - మోదం కలిగింది న్‌ భ్‌ తప్పు చేయడం సహజమే. చేసిన తప్పును అంగీకరించడం, మళ్ళీ అలాంటి తప్పును న్డ్‌ షై చేయకుండా ఉండడం అలవరచుకోవాలి. సుగ్రీవుడు తన తప్పును అంగీకరించాడు. | క్షమాపణ వేడుకున్నాడు. ఈవిధంగా దోషాన్ని ప్రక్షాళనం చేసుకొని రామానుగ్రవానికీ (శ్ర యు పాతుడయ్యాడు. (ఈ గో “వావరేశ్వరా! నీవు (ప్రభువువు. గొప్ప వినయశీలుడవు. నీవు మాకు తోడుగా ఉండడం _ న న. చేత మేము కొరత లేనివార నుయ్యాము. నుగ్రీవా! నీలో ఎంత స్వచ్చత ఉంది! ఎంత షస (ఫి, బుజుత్వము ఉంది! అందుకే నీవు కిష్కింధకు రాజయ్యావు. స స, “వై అండగా ఉండగా రాముడు శత్రువుల్ని సమరంలో సునాయాసంగా చంపేస్తాడు. (గ షై! ఈ విషయంలో ఆలోచింప పనిలేదు. సుగ్రీవా! నీ మాటలు చాలా ఉపవన్నంగా ఉన్నాయి. (శ్రీ ఫ్రై “నీ తప్పిదాన్ని గుర్తించి నీవు పలికిన మాటలు చాలా ఉన్నతంగా ఉన్నాయి. గొప్పతన న్నే సై మున్నవారు అలా నినమ్రులై ఎవరైనా మాట్లాడగలరా! అది నీకు, మా అన్నకు మాత్రమే న్‌ త్రి! “వీరుడా! భార్యావియోగంతో రాముడు తీవ్ర దుఃఖావికి గురై ఉన్నాడు. వీవు నాతో | గ్‌ జ పాటు వచ్చి నీ స్నేహితుణ్ణి ఓదార్చు. మిత్రమా! చింతాక్రాంతుడై ఉన్న రాముణ్ణి చూసి, సై ఆయన మాటలు నిని నేను చాలా దుఃఖపడ్డాను. ఆ బాధలో నిన్ను ఏదో ఏదో అనేసి ట్‌ యు కష్టపెట్టానేమో! నన్ను క్షమించు? అన్నాడు లక్ష్మణుడు సుగ్రీవునితో. స్తు .స్త్రు ' లక్ష్మణుని సేహవచనాలు సుగ్రీవుని ఆనందంలో ముంచెత్తాయి. సుగ్రీవుడు ఆంజనేయుని న్‌ స వైపు తిరిగి వానరేలీరుల సమీకరణకు మరల ఆజ్ఞ లిచ్చాడు. ఆంజనేయుడు సుగ్రీవుని న్‌ ళు, ఉత్తర్వులను అమలు చేశాడు. | ((్రై క. ఈలోగా కొందరు వానరవీరులు వచ్చి షుగ్రీవునికి నమస్కరించి కానుకలు .శ్హు నే సమర్పించారు. కోట్లకొలది వావరులు బయలుదేరి వస్తున్నట్లు వార్త నందించారు. సుగ్రీవుడు | స క. చాలా సంతోషించాడు. స్త శ! ఆంతరంగికులైవ వానరవీరులను పిలిచి పల్లకిని సిద్ధం చేయమన్నాడు సుగ్రీవుడు. | శ్రీ లక్ష్మణుని పిలిచి పల్లకిని ఎక్కమన్నాడు. లక్ష్మణసుగ్రీవులు పల్లకి ఎక్కారు. వావరవీరులు | ౧| న ' _దానీని మొయుచుండగా వందినూగధులు స్తుతించడం ప్రారంభించారు. కొందరు శ్వేతచ్చ(త్రం | య్డు పట్టుకున్నారు. కొందరు వింజామరలు పట్టుకొని వీస్తున్నారు. కొందరు భేరీలు మోగించారు. | న. కొందరు శంఖాలు పూరించారు. శస్తాస్తపాణులై అనేకమంది వెంట నడిచారు. న్‌ న రాముడు వసిస్తున్న పర్వతగుహను సమీపించారు. లక్ష్మణసుగ్రీవులు పల్లకి దిగారు. వ. సుగ్రీవుడు రాముని సమీపీంచి చేతులు కట్టుకొని నిలబడ్డాడు. సుగ్రీవుని చూసి వానరులంతా _ శ శ్ర అలాగే చేశారు. శ్రా స రాముడు సుగ్రీవుని వానర సైన్యాన్ని చూశాడు. ఆ ప్‌ తామరమొగ్గలతో ॥ క్‌ |. తామరపువ్వులతో నిండిన తటాకంలాగా కన్పించింది. రాముడు | తిపాత డయ్యాడు. (శ్రా . సుగ్రీవుడు వెళ్ళి రాముని పాదాలపై బడి వమస్కరించాడు. రాముడు సుగ్రీవుణ్ణే లేవదీసి | కస్‌ క్లే ప్రేమతో కౌగిలించుకున్నాడు. “సుగ్రీవా! ఇలా రా! కూర్చో!” అన్నాడు రాముడు. న ళాల ళల తపం లన 2-11

జ్రసణి అణ అంక అం సలి ఉత ఉలి తళ స హ్‌! ఆలె చైతన్య రామాయణము స్తా య “సుగ్రీవా! ధర్మార్దకామాలను రాజు కాలానుగుణంగా ఆచరించాలి. చెట్టు చివరి | రీ, కొమ్మపై విద్రించువాడు క్రింద పడినప్పుడే తవ తప్పిదాన్ని తెలుసుకుంటాడు. ధర్మార్ధములను (ళు శు! విడిచిపెట్టి కామాన్ని మాత్రమే సేవించువాడు ఇక్కట్టలో చిక్కినపుడే తన దోషాన్ని శ్రా ౮! తెలుసుకుంటాడు. ల. “రాజు మిత్రుల్ని పెంచుకుంటూ పోవాలి. అది మాద్ధమే సరిపోదు. శత్రువుల్మి |) తగ్గించుకుంటూ ఉండాలి. సుగ్రీవా! మన కార్యానికి సమయం సమీపించింది. నీ మంత్రులతో ళు కలిపి ఆలోచించావా!” అన్నాడు రాముడు. ళ్షా సే “రామా! పోయిన రాజ్యాన్ని, సంపదను కేవలం నీవల్లనే నేను పాందగలిగాను. మీకు ష్‌ య్‌ ('ప్రత్యుపకారము చేయకపోతే నన్ను మించిన అధర్మపరుడు మరొక డుండడు. ర్త య్ట్రు “రామా! ఇప్పటికే బలవంతులైన వానరవీరు లంచా వచ్చి ఉన్నారు. లక్షలాది మంది శ్తు గ వానరవీరులు, భల్లూకవీరులు మార్గమధ్యంలో ఉన్నారు. కోట్ల సంఖ్యలో వీరులను న మై, పమీకరిస్తున్నాము. వారంతా వచ్చి నిన్ను దర్శిస్తారు. రావణుని, వాడి బంధువులను వధించి, (ఈ్త్తు న. సీతను తెచ్చి నీకు అప్పగిస్తారునో అని పలికాడు సుగ్రీవుడు. న గ సుగ్రీవుని వచనాలు రామునికి దివ్యానందాన్ని కల్గించాయి. .రాముని నేత్రాలు | క. నల్లకలువల్లాగా వికసించాయి. రాముడు ప్రేమతో సుగ్రీవుని కౌగల్తించుకుని ఇలా పలికాడు. య్తు ఖు | “సుగ్రీవా! ఇంద్రుని వల్ల వర్షము, సూర్యుని వల్ల ప్రకాశము,.చంద్రుని వల్ల చల్లని కాంతి ఖా సె ఎలా సహజములో నీవల్ల నీ స్నేహితులకు సంతోషము అలా సహజము. టా క. “సుగ్రీవా! నీవు ప్రియభాషివి. సత్యవాదివి. ఈ విషయం నాకు బాగా తెలుసు. మంచి. శ్ర , మవసుగల నీవంటి స్నేహితుడు నాకు లభించాడు. రాక్షసులను జయించడం ఇక పెద్ద ళా ఖు విషయమేమీ కాదు; అన్నాడు రాముడు. | య్‌! న ఈలోగా ఆకాశమంతా ధూళితో నిండి కొంతిహీన మైంది. పర్వతవాసులు, పు య్‌ నదీతీరవాసులు, సాగరవాసులు, అరణ్యవాసులు అయిన వానరవీరులు వారివారి నాయకుల్ని | ళ్లు ముందు పెట్టుకొని, వారి రాజ్యచిహ్నమైన ధ్వజమును చేతపట్టుకొని పెద్దపెద్ద సమూహాలుగా య న కదిలి వస్తున్నారు. గ ఆ్జి | ఒకొక్క దండుకు నాయకత్వం వహించిన వారిలో మహావీరుడైన శతబలి, తార తండ్రి శ్రీ సుషేణుడు, రుమ యొక్క తండ్రి, హనుమంతుని తండ్రి కేసరి, గవాక్షుడు, శతచ్చేదనుడైన | ఉ్రై న ధూ[ముడు, గొప్ప పరాక్రమవంతుడైన పనసుడు, పెద్ద శరీరము గల సేనానాయకుడు త శ్ర! వీలుడు, వీరుడైన గవయుడు, దరీముఖుడు, గజుడు, భల్లూకరాజైన జాంబవంతుడు, (స్తు రుమణుడు, గంధమాదనుడు, యువరాజైన అంగదుడు, అసమాన పరాక్రమువంతుడగు ఖ్‌ ళు హనుమంతుడు ఉన్నారు. వీరంతా ఒకొక్కరు ఒక పెద్ద గుంపుకు నాయకత్వం వహిస్తూ కదలి న న వచ్చారు. కు ( గొప్ప సము(ద్రంలా కన్పిస్తున్న ఈ వానర సమూహములో కొందరు దుముకుతూ రాగా ఠ్డు కొందరు ఎగురుతూ వచ్చారు. కొందరు మేఘ గర్జనలు చేస్తూ రాగా, మరికొందరు విచిత్రంగా | క అరుస్తూ వచ్చారు. సుగ్రీవునికి నమస్కరించి విధేయులై నిలబడ్డారు. | మన్ష క్యంస్రు స్రంట్రు స్పంప్రు శ్రుత యప శప షప ఊటి ల

య! వ షు సీ సంస 2 స్‌ ్యంరాలయ - కర్వా నటీ శ్రన్యత్రి . “రామా టొ = సీశ్రానే అవకాణాదాందంలాదణడిానా ప 1 ఈ వీరు (ప్రతాన్నవమ). పైసల వంచారు సు కా ము [రట్టు అలస ము క్ష సిపోరు. బడి ; 4 లు లార్లమ రంల, పదు ళుపోప వీరంతా న ం అజపంద్ర్‌్న - ప్రభుకార్యా! ఘనకారా పకల ట్వి శు చెప్పి మండి గ్నే విర్వహిదవద చే లం ్క క ునట్లే కార బలగ సహించ, సిటి కాక 9 (శా టే అందరూ ములో చేద నీవు ఏది 'డంలో వం పిరికి వీళ్ళలో (న త్తు పాణాల్లో ముడు ఆ రము చెప్ప దావిని జాల్ని తృణ శ్రమ అర్థ శ్ర గ తెలుసుక్‌ ఉందా నందాన్ని ప అన్నాడు కార్యాలు ఆచరించ ప్రాయంగా చ్‌ కాదు... | సంప్రది లిశః || అనే సుగ్రీవుని డు. తెలియ సంసీద స్హారు. , ఫీ ంచి నిర్ణయి క వా కౌగిలించు ఎం ల శ న హం వ నప నే గా నీవే రము నీక్తే ఈ అన్నే క్ష ల రా గ్రీవా! వాపీ శ్రీ | ప్పు. ఉంది. నీ సషణకార రువాత ఏ, వణుడు త ఇంతకీ 1 మ శ్రీ వలనే ్యంలో నే మి చేచూ ఎక్కడు | నుహ్మ ణా ఈ కార్యము ము లక్ష్మ లి? ధనా వ్‌ వ్‌ వై “సుగ్రీ సవటో తో విక ప టైరాడు సమరులము వ్‌త్రో | ల్లి చి వా 'క్రాన్తః ది. హ్‌ , గక వస్త్రము వా! నీవు సహ తే యుక్తః ప్రొజ్జః కాలవిశే! సుగ్రీవా! సల: ఆ శ్ర నే డు, నవాడవు. సైదయుడను సుహృదాప్వా 'ష విత్‌ చేయాలో ఫు | ల మాట ప్త్పుడవు. మి! పరాక్రమ గ్‌ | . సేనా క్షమంది లకుస (త్రుడ వంతుడ స్తు (1 పంద రులను న సుగ్రీ బైన శ్రేష్టుడవుఫొ జ్ఞుడవు శా ట్ట మం తారత రులను వర పటుక్‌ని గ్రీవుడు వాన నచ వాద 1 "శే మరస రుచలో అయిన చెప్పాడు. తూర్పు వానరవీరులకు ఆ కాడు. (త్తు తం. వ ర సా క 1 వమన తవం య్జ్‌ టపెట్టుకొ డైన శత క్షలమంది వా వికి ననుస వొవర (క్ట 4 స్టుకొని, హిమ బలుని పీ నరవీరుల గరించాడు ళ్తు అంగదు; ంగదువి వత్పర్వత లిచి య ను వంటన సుగ్రీవుడు ఘు య్‌! క్షుడు మొ సరించిన 0లో ను త్తరదికు లైన రెండు సమ | నా ములు దలైన వారిలో వోబలు ్కనకు వె లక్షలను ప భాభా వారు హనువు లైనవారి ళ్ళమని తె ంది వీరు , కాగా న్నారు. ంతుడు విద లిపాడు లను (స్తా ట్ట శ్ర కాశ * నీలుడు, ప వెళ్ళను స శ్‌ వా బవంతుడు, న్‌ న్నాడు. (స్తు భల

స్ర మమతల టంత ఉంట ను ఉంధి ఉప ఉరి స / గణ న. కాశ చైతన్య రామాయణము | స “వీరులారా! రాముడు నా మి(్రడు. ప్రాణసమానుడు. నాకు మరువలేని, మరపురాని |. యా మహోపకారం చేశాడు. దానికి ప్రత్యుపకారం చేసే సమయం మనకు ఆసన్నమైంది. ఈ ( యు కార్యాన్ని మీరంతా పట్టుడలతో నిర్వహించాలి. స్తా గ! “సీత్రాన్వేషణము కంటే ప్రొణాలు నాకు ప్రియం కావు. ఎవడు సీతను చూసి వస్తాడో స్‌ ఈమే! వాడు గతంలో చేసిన పొపాలన్నీ నేను విస్మరిస్తాను. నాడు నాకు ప్రియబంధువు అవుతాడు. "౧ క. ఎలాగైనా సీత జాడను మీరు తెలిసికొని రావాలి, తు న్‌ “నేను ఇప్పుడు మీకు చెప్పిన ప్రదేశాలన్నీ వెతకండి. నేను చెప్పినవి కాకుండా మరేనైనా న్య ఇమ! గోచరిస్తే అవీ వెతకండి. మీకు గడువు ఒక్కమాసం మాద్రమే. ఈలోగా సీతమ్మ ఎక్కడుందో షు శ్రీ చూసి చెప్పాలి. ఈ కార్యములో సఫలికృతు లైనవారు నాతో సమానంగా భోగాలను | ర అనుభవిస్తారు. నెలరోజులు దాటిందా, నిర్దాక్షిణ్యంగా చంపేస్తాను. జాగర్త” అని చెప్పి . ఘా పంపాడు వానరరాజైన సుగ్రీవుడు. వే య్‌ ఇక్కడ ఒక విచిత్రం జరిగింది. వీరులను నాలుగు దిక్కులకు పంపేటప్పుడు, ఆయా నన ౯౪. దిక్కులలో వారు చూడవలసిన ప్రదేశాలను అద్భుతంగా వర్లిస్తాడు సుగ్రీవుడు. భూగోళము హ్‌ స్తే . నంతా సంపూర్ణంగా వర్ణిస్తాడు. అదీ విశేషం. న యు ఒకొక్క దిక్కును గూర్చి వర్ణించడానికి ఒకొక్క సర్గనే కేటాయించాడు వాల్మీకి. తూర్పు యా య | దిక్కును నలలైఐదు శ్లోకాల్లోను, దక్షిణ దిక్కును నలభై శ్లోకాల్లోను, పశ్చిమ దిక్కును నలబై (వు స. ఐదు శ్లోకాల్లోను, ఉత్తర దిక్కును యాభై శ్లోకాలలోను వర్ణించడం జరిగింది. ర్‌ య్‌ సుమారు రెండువందల శ్లోకాలలో భూగోళములో ఆయా దిక్కులలో వచ్చే నదులను, (స్తు శై. పర్వతాలను, రాజ్యాలను, గనులను, సరస్సులను, పట్టణాలను, జనులను, వారి | € [గ వేషభాషలత్తోపాటు ఆహారవ్యవహారములను, ఆయా ప్రాంతాలలోని ప్రయాణ సౌకర్యాలను, (గ య్జ వనాలను, సముద్రాలను, గొప్ప వృక్షాలను, ఆశ్రమాలను, రాక్షసుల నివాసాలను, ఫు శ్ర. మరుభూములను, ఎడారి ప్రాంతాలను, మొగలి, తమాల, కొబ్బరి తోటలను, గంధర్వ (ఛు స నగరాలను, ఆయా ప్రాంతాలలో పాలించు రాజులను, నివసించు రాక్షసులను, పక్షి ర 4కే! సర్పాదులను ఒకొక్క దిక్కులో స్టానవిశేషాలను వరుసగా వర్ణించడం మనకే కాదు, రామునికి ఘు ఖు కూడొ ఆశ్చర్యాన్ని కల్గించింది. ఖు క అరణ్యకాండము. చివర రామలక్ష్మణులు కబంధుని వధించినపుడు, కబంధుడు | న్‌ శ్జి శాపవిముక్తుడై ఉత్తనులోకాలకు వెళ్ళీ సమయంలో, ఈ ప్రసంచంలో సుగ్రీవునికి తెలియని యు గగ ప్రదేశమంటూ లేదని చెప్పిన నూట ఈ సందర్భమున అక్షరాల సత్య మనిపిస్తుంది. (త్ర | కీష్కింధాకాండము ప్రారంభములో రామసుగ్రీవులు కలిసినప్పుడు రావణుని గూర్చి తనకు ళ్త గ్‌ తెలియదని సుగ్రీవుడు చెప్పింది సత్యం కాదని నేను వ్యాఖ్యానించడానికి ఇది కూడా గ యా కారణము. యు గ ర్య స్ట్‌ నాలా న న న శాంతా త్‌ ళం సనా వ్యూలు

ల జై స సుతు? (స్తే స్‌ ష్రుధ్తు [॥ గ స్తో షు ప యో లికా వీరు ఖు డు ఏ! సొ? ల్‌ రర క్కు “ ని “వా రి ంధా న్న గ. అన్‌ ని ని, కొండ ష్ట్ర నక్ష వేగ నా సీక్‌ న్నైది రా దము ళో శ ల ము క్కు మ 7 న్య ఫ్‌ వ లకు వ్‌ ఫ్రా న ముదాలి. ష్ట్ర "(వై న్నాయి ని మ్య తూ _ ద సరన పీత స చ్యటు హ థో య్హు తీ లా వ ను ము ముం ఫ్‌ నక గత ట వా ని నీ న తు ,ష్ణ్ర 'బ న గా ని స (" లా జ న మా ము చూచి ఖే త్రి స్తే పే ర మ సు ఇ కాను వల శక్తి డు జంట. మను డ ర లలు న్‌ వుడు | | షం ఒర క్తి న్‌ రాము! నంద న న్‌ గాసి ఇలా ర్‌ 1 న ది” సా డు క లజ. సునీల అ + బలప స్వర్గ ?శ న్‌ ద "వార బహన ఆం ంచాయి యువి యి ల గ్‌ గ ష్‌. కకక ఇలా లా వ సు ముం మ్‌ ల వ. లే రా! మల్లీ బే ముట్టను "అ కా క్ట శే

• ఫ్రై మ వునా వ క్ర వునికి న్నా ఈ కొర | పో 1 స సా ఎ శ స్ట య ట్ర నే త బప మీతో మన నో న నట్ట. | చక ద్గృహృ న్‌ సీత తటి నం య ా ల సైళ్టో ఇ వం . శ్ర ఫే ము గ. డెంగర న. గ్రహిస్త చె 'నము (క న. ర ఉంగరా వాయు ప సుం క్కి అను ళ్‌ | న్‌ నతు న్ని వ్రు వ సతాం ది. యు | స్త్‌ ర నాశ మూ పరమం ళ్త న ంము ి మ నవం ంగా ర 2 శ మ. ము నా చి పస గర్వ కృతా నే నే కా సమా క వ న, శ్‌ వ నా ది. (తొ స్కేర్‌ ఉం డు శ | క్షు శ్‌ ప స చ నా య యి రిన చు ్హా గా వ్‌ మాడ చు దారిక్షేల క పొట్టీ క జ కే రా సాను 'ంకోప అని రికే క్రీ పష ర శ్ర జ గాము నునుం ళోభి మళ్ళీ మీ ంగ ల ముడు న గ ,ఫ్హీ సు మారి వామ క ప్పా గైనా నా ణ్‌ ప. న కు న ఆ ని ర కను షు ర న ర గ్రహం వ్‌ నన సగర స్త ందాడ్డు. ను క్‌ శ యు ల . ళ్‌ న్‌

య్జి, చైతన్య రామాయణము ళా గగ! రామనామ మున్న ముద్రికను గ్రహించగనే హనుమంతుడు దానిని మొదట శిరస్సుపై ఇహ ఉంచుకున్నాడు. ఇది స్మరణ భక్తి మనసు సదొ రామనామాన్ని, రామతత్వాన్ని స్మరిస్తూ యి ఉండాలి అవి సూచించుటయే అలా శిరస్సుపై ధరించుటలోని విశేషాంశము. తా నిస హరీ నా నామణోహో ఏక్‌ జియా ధారుచే నో ఘు జీవన్‌ సంగ్రామణుహో ఏక్‌ జియా ధారుచే ఖు “హరినాముమే జీవనాధారము. జీవిత సం[గ్రామంలో నునల్ని ఉద్దరించేది భగవ న్‌ న్నాముమే” అంటాడు మహాభక్త శిఖామణి సంత్‌ సూరదాసు. న్‌ యు ముద్రికను తలపై ధరించిన తరువాత చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు హమమంచతుడు. ఇక్కడ వందనభక్తి లభ్యమైందని భావము. భగవంతుని అనంత కల్యాణ (| శస్త్రీ. గుణాలను స్మరించడం మొదలు కానాలీ. ఆ తరువాత కీర్తించడం, లేదా ఆచరించడం శ్రి గల! అలవడుతుంది. యా చివరగా ఆంజనేయుడు సాష్టాంగ దండప్రణామము ఆచరించాడు. ఇది ఆత్మనివేదనా ళు భక్తి అంతా ప్రభుకార్యమే నని, అదికూడా ప్రభుకృప తోనే సాధ్యపడుతుందనే సంపూర్ణ శ్రా గ! శరణాగతి. ్‌్న ఘా రాముడు ఇచ్చిన ముద్రికను నోటిలో ఉంచుకొని హనుమంతుడు సముద్రాన్ని | ్ఞ యు లంఘించినట్టు హనునూన్‌ చాలిసాలో వ్రాశాడు సంత్‌ తులసీదాస్‌ / స్వ ప్రభు ముద్రికా మేలి ముఖ మాహీ ల ' . జలధి లాంఘి గయే అచరజ నాహీ షు యు “రాముడిచ్చిన ఉంగరాన్ని నోట్లో "పెట్టుకొని సాగరాన్ని సునాయాసంగా దాటావు. | న న. ఇందులో అతిశయోక్తి లేదు” అంటాడు తులనీదాస్‌. న్‌ ్‌ నిజమే కదూ! నాముమహిము అలాంటిది. రామనాను మున్న ముద్రికను నోటిలో ధరించి య్జా హనుమంతుడు సాగరాన్ని దాటాడు. ఎవరు రామనామాన్ని నోటిలో సదా ఉంచుకుంటారో | శ్ర వాళ్ళు తప్పక భవపాగరాన్ని దాటగలుగుతారు. రో న్‌ హనుమంతుడు రాముడిచ్చిన ముద్రికను నోటిలో పెట్టుకొని వెళ్ళినట్లు హనుమాన్‌ ర్త శ్రీ. చాలీసాలో తులసీదాసు. చెప్పిన" విషయంపై ధ్యానమగ్నులైన భక్తులు" దాని కారణాన్ని |'్త శ్ర అన్వేషించి పట్టుకున్నారు. షు | ముద్రికను నోటిలోనే ఎందుకు ధరించాడు ఆంజనేయుడు? తలమీదనే ఉంచు (గ. శ, కుందామంటే పడిపోతుందేమో ననే భయము. (లికి అలంకరించుకుందా మనుక్తుంటే ఫ్రే ప్రభువు ధరించిన ము(ద్రికను ధరించడం అపచారమని భావించాడట, ఎడనుచేతితో | న ఖు పట్టుకోనడం అపరాధ నునుకుంటాడట. కుడిచేతిలో పట్టుకుందా మనుకుంటే శయ్రవుల్ని న్‌ | ఎదుర్కోవడానికి గదను ధరించాలి. పోనీ వస్త్రంలో కట్టుకుందామని భావిస్తే లంగోటీ తప్ప థె త్తు దేహంపై మరొక వస్త్రము లేదు. మరి ఎలా? (స్తు ఖు అందరూ దేహాన్ని, దేహాంగాల్ని అనేక విధాలుగా అలంకరించుకుంటారు. ఒక్క ,ల్త నాలుకకే అలంకారము లేదు అని భావించి రాముడిచ్చిన నామము చెక్కిన ముద్రికను స స్రంప్రు అంప అపు అంధ యటతషుత ఉపషపు ఊషప్రు ల

న [ల ర యయ . వకత్యాపోట్తా య ల మ... హహ క న న న ల వాం ల య కట. 7 స క .. న ప . ల తలారా ఖ్‌. య్‌ న్‌ క. న... ల యా క కట. మ మ టు |. న. 4 న తహ నట రలు - . ; లే య వ ఆ తి స నూ. ము మ నటల సం శ జూ (న టే భాయ క్‌ లా థీ షస తస య రు న | నస. క. | యు టమ . | న న. న ఉట వా... పా 1 న. ము గ ప ట్‌ న య . న ప / |... వ. ప న గ య స అష సు సం మం? గేం ర. . వ. క న న ట్ర న న కాం (సు శ ల న. ప ర్ట వ గా తశ ప టి త! స 4 న నో ఖీ మ ముసి ఉం | స లో! స్లో సలు కా యల నట. భక న శ, వ తనన ల్‌ యాతో. యన ల న మ్‌ క వ. క! న న! ము శ ోనగ్గటగ క ” క 1) ఇ వ య ” 7. నం లలి. హే. షా నట గ. య ౮ డా సం ము యి త వ ణో భట యుల ళు. న న ర పలా ల్య్‌జూా! తలా టీ కై కా కలం క్‌ టర గ లీ!

జ్‌ యయ త ర ల టం. స్స్‌ ఆస్ట కిష్కింధాకాండము = ప్రయత్నాలు-ఫలితాలు శా | గో నోటిలో నాలుకపై ఉంచుకున్నాడట. నిజమే కదూ! నాలుకకు అలంకారము నామమే, | నన్ష ఇస్హః రామనామమే. రామనానూమ్బుతాన్ని పానం చేసేందుకు నాలుక అలవాటు పడితే ముక్తి క్‌ య్హు ముంగిట నిలిచినట్లే. పిబరే రామరనమ్‌....రనసనే 1పిబరే॥ శ్రా గ జనన మరణ భయ శోక విదూరం | యై సకల శాస్త్ర నిగనమాగమ సారం ॥విబరే | "0 *ఓ నాలుకా! రామ రసాన్ని పానం చెయ్యి. అది జననమరణముల వలన కలిగే శ సల! భయశోకాదులను దూరం చేస్తుంది. వేదాగమాది సకలశాష్ట్రముల పారభూతమైన రామరసాన్ని న మై ఓ నాలుకా! గుటగుట తాగేయి” అంటారు సదాశివబ్రహ్మేంద్ర స్వాములవారు. '$ ఖు వానరులు సుగ్రీవుడు చెప్పిన విధంగా సీతాన్వేషణమునకు బయలుదేరారు. ఆ | ఖళ స సమయంలో వానరులు తను ప్రతాపాల్ని ప్రకటిస్తూ పలుపలు విధాల మాట్లాడారు. ల్‌ యు, “మా చేతుల్లో రావణుడు మిగలడు. వాడెక్కడున్నా వధిస్తాము. శిక్ష విధిస్తాము. వైదేహిని షు రామునికి అప్పగిస్తాము, అంతా మేమే చేసేన్తాములో | “అవసరం లేదు. మీరంతా ఇక్కడే ఉండిపొండి. నేనొక్కళ్ణే వాడ్ని వధిస్తాను.” న ఘ్టు “ఏమో! నీ విషయం నాకు తెలియదు. సీత పాతాళంలో ఉన్నా నేను వెతికి తీసికొని వస్తాను” శు "నేవ! ఊరుకునేది! రావణుడు కంట బడనీ! చెట్టు విరిచి వాడి మీద పడేస్తాను.” సె “నేను భూమిని పగల గొట్టేస్తాను. అప్పుడు తెలుస్తుంది వాడికి నేనంటే ఏమిటో?” | ఎ శ్టై?. "భూమిని నువ్వు చూసుకుంటావా! అయితే సముద్రం పని నేను పట్టేస్తా” ఘు “నేను నూరు యోజనాలు ఎగురుతాము” ళు స్ట “నువ్వు మూరుయోజనాలా! నే నంతకన్నా ఎక్కువే. కావాలంటే రా, ఇప్పుడే చూపిస్తా! | న క “నేను ఎగిరానా, నాకు అడ్డుగా నేను రావలసిందే గాని, ఇంకొకడు రాలేడు. ఎవరైనా పందెం 'ఫ | కట్టేవాళ్ళుంటే ముందుకు రండి”. | చ ళు ఇదీ వరుస. ఇలాగే మాట్లాడుకుంటూ అందరూ వెళ్ళారు. ర న్‌ “సుగ్రీవా! ఈ భూగోళం లోని సమస్త విషయాలను పూసగుచ్చినట్టు చెప్పావు. ఇవన్నీ న్‌ శై. న్లీక్స ఎలా తెలుసు?” అని ప్రశ్నించాడు రాముడు. |0. ళు “రానూ! పూర్వము వన్ను వధించడానికి వాలి నన్ను తరుముతూ వెంటబడినప్పుడు ర్ట స్‌! నేను భూమండలమంతా తిరిగాను. అప్పుడు హనుమంతు డిచ్చిన సలహా మేరకే నేము (౮ శ్‌ నిర్భయమైైన మతంగననాన్ని చేరాను.” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. ఖు గా అడ నే (0 నే ఖై నెలరోజులు గడిచాయి. తూర్చుదిక్కుగా వెళ్ళిన వినతుడు సితమ్మ జాడ తెలియలేదవి (ఖు శః నిరాశతో తిరిగి వచ్చాడు. ఉత్తరదిక్కుగా వెళ్ళిన శతబల్పుడు కూడా నిరాశతోనే తిరిగి శా స్మ వచ్చాడు. పశ్చిమదిక్కుగా వెళ్ళిన సుషేణుడు కూడా అలాగే వచ్చాడు. | నరకం యం అరు భంధం యనం దు భరర్టూన 2-13

జ్రసరులి సుం శంస శంంలీ రసు శంఖు సంపు సు | ననన నాననా నన నాననా య్ర్‌ చైతన్య రామాయణము ఈ గో, “పర్వతాలు ఎక్కాము. వనాల్లో చరించాము. నదులు దాటాము. గ్రామాలు తిరిగాము. | గ ష్హీ గుహల్లో దూరాము. పాదలమ కదిలించాము. అన్ని చోట్ల అన్వేషించాము, ఫ్‌ నూ “వానరీశ్వరా! హనుమంతుడు గొప్ప బలవంతుడు. తేజోవంతుడు. పైగా సీత వెళ్ళిన శు ర! దక్షిణ దిక్కులే వెళ్ళియున్నాడు. సీతను గూర్చి ఆంజనేయుడు తప్పక తెలిసికోని న్‌ షు! వస్తాడు అని పలికారు దిక్కులన్నీ గాలించి వచ్చిన కపేవరులు. కసివీరులూ. న్‌ సీతాన్వేషణలో అంగ గ యు గతాన్వషణలో అంగదాదులు న్‌ స తారుడు, అంగదుడు, హనుమంతుడు కలిసి దక్షిణదిక్కుగా బయలుదేరారు. న , _వింధ్యపర్యతాన్ని చేరారు. అక్కడ గుహలు, సరస్సులు, వనాలు అన్నీ వెదికారు. సీత (స్తు ఫ్ర కీచు. న్‌ గ! అక్కడ నుండి బయలుదేరి ఒక విచిత్రమైన ననసీములో ప్రవేశించారు. ఆ ప్రదేశంలో (న్న ఇష్ట, చెట్టు చాలా ఉన్నాయి. కానీ వాటిలో ఏ ఒక్క చెట్టుకి కూడా ఆకులు లేవు. పూలు లేవు. త్తు పండ్లూ లేవు. శ్రా నస తటాకా లున్నాయి. నదీమార్గా లున్నాయి. కానీ నీరు లేదు. వన మెంతో ఉంది. కొనీ న షు! వన్యమృగాలు లేవు. దీనికి కారణం కండుమహర్షి శాసం. | "నే కండుమహర్షికి పది సంవత్సరముల బాలు డుండేవాడు. పది సంవత్సరాలకే ఆ స్తు . బాలుడు మరణించాడు. కువూరుని బ్రతికించుకోవాలని కండుమహర్షి ఎంతగానో ప్రయత్నం | య్తై స. చేశాడు. లాభం లేకపోయింది. గే యు ఆయనకు చేదోడుగా ఎవ్వరూ సహకరించలేక పోయారు. బిడ్డను బ్రతికించు (స్తు న. కోవడానికి ఆ వనంలో ఓషధు శేలీ ఉపకరించలేదు. మహర్షికి కోపం వచ్చింది. శు న “పరోపకారము లేని ప్రాణులు ఉండేకంటే లేకపోవడమే మంచిది” అని భావించాడు. న! క. ఆనాటి నుండి వనశోభ నశించింది. వన్యప్రాణులు గతించాయి. ఆనాటి నుండి ఆ వనం ్త్తు 1 భగవంతుడు మనకు ఎన్నో ఇస్తాడు. అవన్నీ భగవానుని కృషావిశేషాలే గాని మన ల | _కృషిఫలితాలు కావు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి ఫలాసక్తీ లేకుండా త్యాగబుద్దితో జీనించువారు | త్మ. పరమాత్మ కృపకు పాత్రులై తరిస్తారు. లేదా, ఈ శూన్యవనం లాగా నిరుపయోగమై స్ట త్తు మిగుల్హారు. (షై స! వానరులు ఆ ప్రాంత నుంతా అన్వేషించారు. సీత జాడ తెలియలేదు. ఈలోగా ఆ (౧ శీ వనంలో రాక్షసు డొకడు కనిపించాడు "వారికి. వాడే రానణుడని కొందరు వానరులు రం థీ భావించారు. వెంటనే వాణ్ణి అంగదుడు పట్టుకొని కొట్టి చంపేశాడు. ఫ్షు శే అన్వేషించి అలపిపోయిన వానరులు. నిరాశ చెంది ఒక చెట్టుక్రింద కూర్చున్నారు. న అంగదుడు వారికి నూతనోత్సావోన్ని కల్పిస్తూ ఇలా మాట్లాడాడు. ణు య “కపివీరులారా! నిరాశ చెందకండి. సుగ్రీవుడు ఉగ్రశాసనుడు. మనం బయలుదేరి (౫ (క్రై ఇప్పటికే చాలాకాల మైంది. సోమరితనాన్ని విడిచేయండి. నిద్రను మరచిపాండి. దుఃఖాన్ని (1 సక. త్వజించండి. లో తత్తు శంరద్రా కందు శం యుయపు తరులు ఉందు రగ

జనల తుంలి అరల శంతి లి శంఖు ఉఘై శంతన శు! కిష్కింధాకాండము - స్వయంప్రభ | గ! “కార్యసిద్ధికి దిగులు లేకుండుట, నేర్పు కలిగి వర్తించుట, మనస్సును ఉత్సాహముగా 1 మీ ఉంచుకొనుట అనునవి ప్రధాన విషయాలుగా చెబుతారు. మిరంతా ఉత్చాహంతో మళ్ళీ న శ్ర. వెదకడం ప్రారంభించండి. గ | అవశ్యం కుర్వతాం తన్య దృశ్యతే కర్మణః ఫలమ్‌ శ్రా | పరం నిర్వేద మాగమ్య న హి నో మీలనం క్షమమ్‌ | యై, “పని చేసేవారికి ఫలితం ఎప్పుడైనా లభిస్తుంది. దిగులుపడి కూర్చుంటే కళ్ళుమూయడం (స్తు హు కూడా సాధ్యం కాదు” అన్నాడు. శా న్‌ 1 అంగదుని మూటలు ఆలకించిన వానరులు మరల వింధ్యారణ్యమంతా గొలించారు. య షై తిరిగి తిరిగి అలసిపోయారు. దస్పికతో బాధపడుతూ నీటికోసం చూస్తున్నారు. శ్ర వ. ఈలోగా వారికి గుహ లాంటి బిలం కన్పించింది. క్రాంచపన్షులు, సారసవక్షులు, శ్ర స్త చథ్రవాకములు ఆ బిలం మండి బయటికి రావడం చూశారు. లోపల నీరు నిండిన కూపము. | ఘు గాని, తటాకము గాని ఉంటుందని సందేహించారు. హనుమంతుని మాటను వివి అందరూ (మ న నీటి కొరకు ఆ బిలంలో ప్రవేశించారు. చీకట్లు ముసిరి యున్న ఆ బిలంలోకి ప్రవేశించడమే ః చాలా కష్టంగా ఉంది. వానరులు ఒకరి నొకరు చేతులు పట్టుకొని ఆ బిలంలో ప్రవేశించారు. వ ఫ్‌ సక్షులు బయటకు నచ్చిన దారినే వానరులు లోనికి ప్రవేశించారు. కొంత దూరము | స్రు స అలాగే బీకటిలో పయనించిప్‌ తరువాత వారు దివ్యప్రకాశంతో కూడిన ఒక ప్రదేశాన్ని ర్‌ అ. చూశారు. త్త థు అక్కడ అగ్ని లాగా వెలిగిపోయే బంగారు వృక్షాలు కన్పించాయి. వాటిమోద చక్కవి (శ్రా నో | _అతలు ప్రాకి ఉన్నాయి. అవి కూడా స్వర్ణలతలే. పూలు బాగా వూసి ఉన్నాయి. కాయలు కూడా. | ౫౧ య్‌ కాసి ఉన్నాయి. అయితే అవి కూడా బంగారువే. ఆ చెట్లకు అందమైన అరుగు లున్నాయి. శ్ర | వైడూర్యములచే పొదిగి ఉన్నాయి. నో ఖు ఆ ప్రదేశములో బంగారు గృహాలు, వెండి మేడలు ఉన్నాయి. కిటికీల వలలు క్‌ న ముత్యాలతో అమర్శబడి ఉన్నాయి. విచిత్రమైన ఈ ననశోభను' వారు తిలకిస్తున్నారు. | ఫ్ర లి ఇంతలో అక్కడ వారికి ఒక స్రీ కనిపించింది. | చూడగానే ఆమె గొప్ప తపస్వినిగా కన్పించింది. నారబట్టలు కట్టుకోనుంది. (షు న జింకచర్మము చుట్టుకోనుంది. | క హనుమంతుడు అమెను సమిపించాడు. చేతులు జోడించి నమస్కరించాడు. (ఘు శ్రు “నువ్వెవరు? ఈ బిలము ఎవరిది? భవనాలూ, రత్నరాశులు?” అంటూ ప్రశ్నించాడు. వా 1 “ఆకలి దప్పికలతో బాధపడుతూ మేము నీటికొరకై ఈ బిలంలో ప్రవేశించాము. వ న్‌. ఇక్కడే ఆశ్చర్యాన్లి గొలిపే వస్తువుల్ని చూసి భ్రాంతి చెంది యున్నాము, బాలభామని వలె (ఘు | ప్రకాశిస్తున్న ఈ బంగారు చెట్టు, బంగారు ఇళ్ళు, బంగారు విమానాలు, వెండి గృహాలు | వః ళ్థు ఎవరివి? ఇదంతా మో ప్రభావమా? లేక మరొకరి తపోబలమా? నూకు అన్నీ చెప్పు” అని + న్‌ న్‌ వానుమంతుడు ఆ యోగినిని ప్రశ్నించాడు. అవిడ చెప్పడం ఆరంభించింది. క్‌ [టలలుాత్తతాలకాభ్రతలాతడాడ్తాణాడతల్లాలినదలతాకాకక్తావాానవ్లదిలయాత్తకాలది వనకట క నాలాకాతాలదకాలులాావాడానాన్తాలాలణాడాల్నదిన్నాలు ణన ర ఉంటు తంట అంధ ఉథతిషభతాషల అషల షభ

సంలు పధ ఉరు సురభి నస్రు శన్వ్యపై ఉం శసపు స యూ తవ్య రామాయణము స్తా

యు! చైతన్య 1 ర! “వావరోత్తమా! పూర్వము మయు డనేవాడు ఉండేవాడు. అతనికి తెలియని మూయలు.. | ఘా, లేవు. మయుడు తన మాయ చేత ఈ పసిడిననాన్ని తయారు చేశాడు. . య్తు “మయుడు కొన్ని వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు. బ్రహ్మదేవుని నుండి నరాన్నే ళా శ్ర గాక కుబేరుని సంపదను కూడా పొందినాడు. మయుడు ఈ విచిత్రవనంలో కొంతకాలం (న గ 1, వాయిగా జీవించాడు. || ఖై

యు “హేమ అనే అప్పరస్త్రీ ఉండేది.* ఆమె యందు మయునికి ఆసక్తి ఉండేది. అది తెలిసి | ఘు దేవేంద్రుడు వజ్రాయుధముతో మయుని వధించాడు. ఉత్తమమైన ఈ వనాన్ని, స్వర్ణ పు స భవనాలను బ్రహ్మదేవుడు హేమకు ఇచ్చాడు, న ఖ్‌ “వానరోశ్రేష్టా! వేను నేరుసావర్లి కుమార్తెను. నా పేరు స్వయంప్రభ. హేమ నా శ్రే ఆయు! స్నేహితురాలు. ఆమె మాట ప్రకారము నేను ఈ భవనాన్ని రక్షిస్తూ ఉన్నాను, శ్రి “స నాయనా! మిరు ఏ కార్యార్థమై వచ్చారు? ఈ అరణ్యాల్లో ఎందుకు తిరుగుతున్నారు? స్య ఇష్టా దుర్గమమైన ఈ ప్రదేశానికి ఎలా రాగలిగరు? ఖీ యి “సరే. తరువాత చెబుదురుగావీ. ముందు ఆ పంద్దు తినండి. తియ్యని ఆ నీరు | స్తా గ! (తాగండి? అన్నది స్వయంప్రభ, న ష్ట్ర వావరులు భుజించడం ప్రారంభించారు. తిననివ్వండి వాళ్ళను. చాలా అలసీపోయి (1 (0 ఉన్నారు కదా! వాళ్ళు పూర్తి చేసేలోగా మనం కొన్ని కబుర్లు కమలీయంా. చెప్పుకుందాం! (సు | రామాయణంలో సీతారాములు, భరతలక్ష్మణులు, రావణకుంభకర్ణులు, సుగ్రీవాంజ | ఖ్దై స నేయాదులు కధలో ప్రధాన పాత్రలుగా ధగధగమని మెరుస్తున్నా, అక్కడక్కడ మెరుపులా (౧ భై మెరిసి మళ్ళీ కనిపించకుండా అదృశ్యమయ్యే పాత్రలు చాలా ఉన్నాయి. (షై థ్రీ అందులో కొన్ని చిన్న ప్రాతలు తమదైన ప్రత్యేక సందేశంతో ప్రకాశించి కనుమురు ళ్హా క! గవుతాయి. మరికొన్ని చిన్న పాఠ్రలు చెప్పకుండానే కధను మలుపు త్రిప్పుతూ పోతాయి. (గ తి ఇప్పటివరకు మనం చూసిన పాత్రలలో అహల్య, శబరి, శరభంగ, సుతీక్ఞాది పాత్రలు (ఫీ "క వాటివాటి ప్రత్యేకతమ నిరూపించుకుంటూ పోయారు. సమాజానికి ఏదో చెప్పుకుంటూ శ్తు

అలాగే మంధర, శార్చణఖ, అనసూయ, విరాధ, అగస జటాయు

(| 6 జ క్ష ? ఃి వి వు, కబంధుడు, | వ్యయం టల లాంటి లన్న ఫలు చాలా వచ్చాయి. వీటిలో కొన్ని శిష్టపాత్రలు. స్త న్‌ నడిహేయ వైనప్పటిశ ఇవన్నీ మూలకధను వీదో ఒక మూలల్టై తిప్పుతూనే | న! ఉ ఇప్పుడు స్వయంప్రభ మనముందు దివ్యంగా ప్రకాశిస్తుంది. ఈ పా

| దివ్యమైన సందేశా నృందిసూ ఉంది అంతేకాదు. సీతానేషణవ ట్ర త్రవకుతామగా |

హో! ( 4 తానే జ్య . (0 స్థానాన్ని ఆక్రమించించేసే చెప్పాలి, నగా పణములో ఈ పాద్ర ల్రముఖ న్‌ ఒకవిధంగా చూస్తే సయం ప్రభకు, శబరికి చాలా దగరి పో | నే చదివివ వారి కెవరికైనా తపక గ “రిక లున్నట్లు రామాయణాన్ని | ల్‌ ఖ్‌ ననన యావ ైతకాత్తాాడకలవణదితకాడత వామన తు... | “0. నటాంప్రాత్తుంం సం శం న్యూ న్‌

జ్‌ షర తయ య య న టట నం! న. యు, కిష్కింధాకాండము - స్వయంవ్రభ శ్ర గా! శబరి లాగా స్వయంప్రభ కూడా ఒంటరిగ తపోజీననంలో ఉంది. నువర్చులు చూడమని [౧౧ షమీ, చెప్పి వెళ్ళిన మతంగవనాన్ని శబరి రక్షిస్తూ ఉండింది. హేమ చెప్పివెళ్ళిన ఈ విచిత్ర వనాన్ని (జ్ఞ ళు స్వయంప్రభ కాపాడుతూ ఉంది. | ఠా నే శబరి, స్వయంప్రభ ఇద్దరూ తపస్వినులే. రామలక్ష్మణులకు శబరి ఆతిథ్య మిస్తే 5న షు అంగద హనుమదాదులకు స్వయంప్రభ ఆతిథ్య మిచ్చింది. మూలకధతో శబరికి సంబంధము త్త 1 లేదు. కానీ కధను ఒక చక్కని మలుపు తిప్పుతుంది స్వయంప్రభ. . ఘూ శబరి నివసించిన వనాన్ని “తద్వనం” అని అద్భుతంగా వర్ణించిన వాల్మీకి నవయంప్రభ శీ గ్ల |. వసించే ఈ వనాన్ని “మహద్వనం” అని, “మహీవనం” అని, “వనమీత్తమమ్‌” అని న స్ట్‌ అమోఘంగా కీర్తించాడు. శబరి “తద్వనం” లాంటిదే స్వయంప్రభ “నుహద్వనం” కూడా. (స్తు స్తా ఒక బిలం గుండా వెళ్ళినపుడే “మహద్వనం' లోకి ప్రవేశించ గలుగుతారు. బిలం మండి ళ్‌ గళ! బయటికి వస్తున్న పక్షుల్ని చూచి అక్కడ నీరుంటుందని అనుమానించి లోనికెళ్ళారు (న ఈమే పహనునుదంగదాదులు. లే య్టు అంతర్ముఖులై ఆనందాన్ని అనుభవించిన వారు బహిర్ముఖులై గోచరించినపుడే వారి గ్‌ గళ అనుభవాలను ఆధారంగా తీసీకొని ముముక్షువులు మోక్షసాధన మార్గంలో పయనిస్తారు. [నన క. లోనికి వెళ్ళే బిలం అంధకారమయంగా ఉంది. వానరులు చాలా కష్టపడి నడిచారు. | శ్ర ఖీ | ఒకరి మరొకరు పేట్టుకొని మరీ నడిచారు. లోని కెళ్ళగానే దివ్యమైన ప్రకాశం గోచరించింది. | న స్వ! అంతే కాదు. స్వయంప్రభ కూడా గోచరించింది. నో ఖ్‌ ఆధ్యాత్మికసాధన లన్నీ ప్రారంభదశలో అంధక్రారబంధురం గానే ఉంటాయి. కష్టమైనా శు గల. వానరులు ఎలా ప్రవేశించారో నునం కూడా అలాగే శ్రమించి చరించాలి. తరించాలి. | గి యు వానరులంతా చీకటిప్రదేశంలో ఒకర్ని మరొకరు పట్టుకొని నడిచారు. ఆధ్యాత్మిక న న్‌ మార్గంలో చరించే వారంతా ఒకరి కొకరు చేదోడుగా ఉండి చరించాలి. అదే సత్సంగము. | ఫ్ర ఈసీ సత్పురుష సాంగత్యము. చీకటిని దాటి వెలుగును దర్శించుటకు ఉపకరించేదే సత్ఫంగము. | ర. బిలం ద్వారా వానరులు లోని కెళ్ళగానే అక్కడ స్వయంప్రభ కన్పించింది. 'స్వయంప్రభి , న న్‌ అనగా స్వీయమైన కాంతి. మరొక దానిపై ఆధారపడని ప్రకాశము. అదియే ఆత్మప్రకాశము. | స్త థై, అదియే స్వయంప్రభ. యు గే. అయమాత్మా నిత్యసిద్ధః ప్రమాణే సతి భానతే ళా స! న దేశం నాపి వా కాలం న శుద్ధిం వాష్యపేక్షతే ॥ ల వై “ఈ ఆత్మ నిత్యసిద్ధమైనది. సరైన ప్రమాణం లభించివపుడు ప్రమేయమైన ఆత్మ | 19) గ దివ్యంగా శోభిస్తుంది. అది దేశానికి, కాలానికి, ఆచారానికి పరిమితం కాదూ అని శ 4 ఆదిశంకరులు తమ నినేకచూడానుణి గ0థంలో వివరిస్తారు. న గ! ఆత్మజ్ఞానము దివ్యానంద స్వరూపము, అక్కడ ఆకలిదప్పులనే దేహధర్మా లుండవు. ( శ్ర సే | శై ఇఘ్డే వ] సుఖదుఃఖాలనే మనోధర్మా లుండవు. జయాపజయాలనే బుద్ధిధర్మా లుండవు., అది ఓటమి యు నెరుగని విజయం. అది ఆనంద నిలయమే గొని అసంతృప్తికి ఆశ్రయం కాదు. అదే (యు న్‌ స్వయంప్రభ ఆతిధ్యం, స్వయంజ్యోతి ఆశ్రయం. గ న్‌ శ్లో ల, వా గ్య ద క ట్‌ జ 0 న ల న ర న క న వ న

జ్రతలయుంల టల టంత సప ఉలి అసలి పు త్తు చైతన్య రామాయణము త ల్‌ వానరులు ఫలములు భుజించారు. తియ్యని ఉదకాన్ని పానం చేశారు. సంతుష్టాంచరంగ న కనా. చిత్తులై కన్పిస్తున్నారు. ఇప్పుడు స్వయంప్రభ మెల్లగా విషయాన్ని ప్రస్తావించింది. [ర యు “నాయనా! ఫలములు ఆరగించుట వలన మో అలసట తీరిందా? మి వృత్తాంతాన్ని |శ్ష 7. నాకు చెప్పవచ్చు అని భావిప్తేనే చెప్పండి అని సున్నితంగా అడిగింది స్వయంప్రభ. చై స . హనుమంతుడు చెప్పడం (ప్రారంభించి, రామువి అరణ్యవాసం, సీతాపహరణం, రామ | ౪ న సుగ్రీవ మైత్రి, సీతాన్వేషణము మొదలగు విషయాలన్నీ చక్కగా వివరించాడు. య యు “అమ్మా! ఆకలితో బాధపడుతున్న నూకు ఆతిధ్యాన్నిచ్చి కాపాడావు. నీకు ప్రత్యుపకారంగా ళు గయ మేము చేయగలిగింది ఏమిటో చెప్పు" అని అడిగాడు ఆంజనేయుడు. ల క. హనునుంతుని మాటలు వివి స్వయంప్రభ పలికిన సనూధానము ఆమె స్టాయికీ అద్దం శు స్రీ, పడుతుంది. ఈ సందర్భములో స్వయంప్రభను “సర్వజ్ఞురాలు” అని వాల్మీకి ప్రస్తుతించడం క్‌ ౮7 జరిగింది. హ్‌ ఫ్‌ సర్వేషాం పరితుష్టాప్కి వానరాణాం తరస్వినామ్‌ | గ్‌ . చరన్వ్వా మమ ధర్మేణ న కార్య మిహ కేన చిత్‌ (స్తా త్తు “వాయనా! మో విషయమును ఆలకించి సంతోషించాను, ధర్మమే ముఖ్యంగా భావించి పా గ జీవించే నాకు కావలసింది ఏమి లేదు”. 1 ॥ 1 య్డా స్వయంప్రభ ఎంతగా సంతృప్తి చెంది ఉందో, ఆప్తకామురాలై ఉందో పై వాక్యాన్ని బట్టీ (యు (ఫ్రై. గహించవచ్చు. శ 4. హనునుంతుడు ఆలోచించాడు. ఆమెను మరియొక కోరిక కోరడానికి మనసు లో యయ! సంశయిస్తున్నా, ధర్మజ్ఞురాలైన ఆ మహాపాధ్విని, మహాయోగినిని కోరడంలో తప్పు లేదని మై గ భావించాడు. ళా “అమ్మా! నీవు ధర్మస్వరూపిణివి. ధర్మాశ్రయురాలవు. మేము నిన్ను శరణు న్‌! | జొచ్చినాము. దిక్కు తెలియక ఈ బిలంలో పరిభ్రమించుట లోనే సుగ్రీవుడు పెట్టిన గడువు స యు అయిపోయింది. (ము క. “నేము గొప్ప కార్యంలో, రాముని కార్యంలో నిమగ్నులై ఉన్నాము. మేము బయటకు స్తు న వెళ్ళి పీతను అన్వెషించాలి. ఇక్కడనుండి ఎలా బయటకు వెళ్ళాలో నూకు తెలియడం ( ళ్ధి| లేడు” అన్నాడు హనునుంతుడు, (ఫై థు “నాయనలారా! ఈ బిలములో ప్రవేశించినవారు మళ్ళీ తిరిగి వెళ్ళలేరు” అన్నది ళో న స్వయంప్రభ, | న. ని | న తద్భ్ధాసయతే నూర్యో న శశాంకో న పావకః | సె ల. “దానిని నూర్యచండ్రాగ్నులు ప్రకాశింప చేయలేరు. దేనిని చేరిన పిదప తిరిగి రావడం శు న అంటూ ఉండదో అదియే నా ధామము” అని శ్రీకృష్ణథరమాత్మ భగవద్గీత పురుషోత్తమ ప్రాప్తి న ఆహ్హ్‌! యోగంలో తెలుపుతారు. వూ (ఖు నే సూర్యచంద్ర నక్షత్రాలు (ప్రకాశించలేని వెలుగు కనుక అది ఆత్మప్రకాశము. ది త్త | స్వయంప్రభ. ఆ బిలమే హృదయగుహ. అక్కడ కలిగే ఆనందమే నటకమ అదియే | స్త య్‌ | అకాాానాజా అయనా టాడా కానన కానా య. షై తంల వడం అలా ఉంటాయట తం ధు త్య?

/ 7 శ్తా స్ట క్రో ళా ఖీ స్ట ణన ద్‌ స్థ రయము నంత లంట టంలో నై లి తత ఉష స “6 కిష్కింధాకాండము - అంగదుని ప్రాయోపవేశం ॥ ళు గ “వానరులారా! మిన్ను ల్నందరిని దాట శక్యము గొని ఈ బిలాన్ని దాటిస్తాను. మిూరంతా | శ్‌ ఇష్టా కళ్ళు మూసుకోండి” అన్నది స్వయంప్రభ. వానరులంతా కళ్ళు మూసుకున్నారు. అంతే. | “గ ళ్‌ క్షణంలో వారు బయట ఉండేలా చేసింది స్వయంప్రభ. ఇస్తు ని “నాయనలారా! ఇది వింధ్యపర్వతము. అది ప్రప్రవణ పర్వతము. అదిగో. అదే (శ్రా గా మహాసముద్రము. మోకు శుభం కలుగుగాక! నేను నా న్టానానికి వేత్తున్నాను” అని పలికి న ఈహీ] స్వయంవ్రభ బిలంలో ప్రవేశించింది. ,4 ళా స్వయంప్రభ నివసించే గుహలో ఒకసారి ప్రవేశించిన వారు తిరిగి బయటకు రాలేరు. (శు గళ వానరులు రానుకార్యంలో నిమగ్నులై ఉన్నందున లోకకళ్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని ఎన ఛై! స్వయంధ్రభ వారిని వెలుపలికి చేర్చింది. | ఖీ న్‌ సదా అంతర్ముఖుడై, నిర్వికల్ప సమాధి కొరకు ప్రయత్నిస్తూ ఉండిన నరేంద్రుని, ఆ | క ప్రయత్నము నుండి మరలించి, బహిర్ముఖం చేసీ, నీవు కోరినప్పుడు నిర్వికల్ప సమాధి వీ సై గ | ద్వారం ముందు నిలబడుచుంది. నీవు నెళ్ళి లోకోద్దరణ గావించు అనిన రామకృష్ణపరమవహాంస స్‌ క. సంకల్పాన్ని, స్వయంప్రభ చేసిన సత్కార్యాన్ని విజ్ఞులు పోల్చుకోగలరు. ,య్హు రా. దైవకార్యానికి సీద్దమైయున్న వానరథ్రేష్టులను బహిర్గతం చేసింది స్వయంప్రభ. | ఖ్ర గర! లోకకళ్యాణానికి వివేకానందస్వామిని బహిర్ముఖం చేశారు సరమహంస. క్ష ళా స్వయంప్రభ సహకరించకుంటే హనుమదాదులు బయటకు రాలేరు. సీతాన్వేషణము. | శ్ర స్‌ జరుగదు. రావణనధ జరుగదు. | న స్వ! సరమహంస ప్రోత్సహించకుంటే హిందూధర్మ వైభవము చికాగో విశ్వమత మహాసభలో ల మవోత్ములు వేసిన బాటను సుగమం చేయాల్సింది కూడా మహాత్ములే కదూ! అదే | సు ఇదంతొ. యుగాలు మారినా తరాలు మారినా అదే మనకు తరగని ధనం. అరగని (పు న్‌ చైతన్యఘనం. | జ్‌ రా (స్తు "గే అంగదుని ప్రాయోపవేశం | త్త | స్వయంప్రభ బిలంలోకి వెళ్ళిపోయింది. వానరులందరూ సముద్రం కేసి చూశారు. య యి. కల్దోల కెరటాలతో సముద్రం భయంకరంగా గద్దిస్తోంది. కపివరుల మవసులు కూడా (ఈ గా కల్లోలంగా చయారయ్యాయి. సుగ్రీవుడు ఇచ్చిన గడునంతా బిలం లోనే ఖర్చయిపోయింది. | ఇ్లై స్వ వింధ్యపర్వత పాదం వద్ద కూర్చున్నారు వానరులందరూ. అక్కడ లతలు, చెట్టు | స ॥ మై! పుష్పించి ఉండడం చూశారు. వసంతం వచ్చేసిందని కలత చెందారు. ఇలా పరస్పరం (యు గ్‌. చర్చించుకుంటూ ఉండగా అంగదుడు ఇలా పలికాడు. - త్త హ్‌ “ఒ వానరోత్తములారా! సుగ్రీవుడు మనకు ఒక మానం గడువు ఇచ్చాడు. బిలంలో | న

• ఉండగానే అది గడచిపోయింది. ఇప్పుడు మనం ఏమి చెయ్యాలి? | “గ యా “సు(గ్రీవుడు తీక్షణమైన స్వభావము కలవాడు, పైగా రాజు. కార్యాన్ని సాధించకుండా / శః! మనం తిరిగివెత్తీ తప్పక నధిస్తాడు. అక్కడ చిప్రవధను అనుభవించడం కన్నా ఇక్కడ జల్దీ స్‌ మరణించడమే మంచిది. | లలితా సదరు ఉుండాయపు తనల ఛషుప్రు శ్యడ్రు

జస యంపు అం శ్రుంతి నస శం శల ఉల స తు చైళన్య రామాయణము ళా గ “నన్ను సుగ్రీవుడు యువరాజును చేశాడని మిరు భ్రమిస్తున్నారేమో! అదంతారాముడు స ళా. చేసిందే. వాలి కుమారుణ్ణి అయినందువల్ల సుగ్రీవుడు వామోద కనిపించకుండా ద్వేషబుద్ది శు నశ కలిగియే ఉంటాడు. ఈ అవకాశాన్ని ఆసరాగా తీసికొని నన్ను చంపేస్తాడు. కనుక ఈ సముద్ర న్‌ గ తీరమున మనము (ప్రాయోపవేశము చేయుటయే మంచిది” అన్నాడు అంగదుడు. గ ఖై అంగదువి అభిప్రాయంతో వానరులంతా ఏకీభవించారు. తారుడు ఇలా పలికాడు. నే “మోరు దుఃఖించకండి. మోరంతా ఇష్టపడితే మనం మళ్ళీ ఈ బిలంలోకి 'ఫ్రవేశించి అక్కడే గ్‌ ఉండిపోతాం. మనకు చక్కని, కమ్మని ఆహార పానీయాలు అక్కడ ఉన్నాయి. ల్లీ గ “మయుడు నిర్మించిన ఆ మాయాబిలం లోకి సుగ్రీవుడు రాలేడు. ఇంద్రుడు రాలేడు. గ్‌ ' రాముడు కూడా రాలేడు?” అన్నాడు.

జ అంగదుని మాటలు ఆంజనేయునిలో నందేహాన్ని రేకెత్తించాయి. అంగదునికి (1 ' రాజ్యకాంక్ష మొదలైందని గ్రహించాడు మారుతి. అంగదువి మనసును మార్చడానికి యై ప్రయత్నము ప్రారంభించాడు. స్తు లో “అంగదా! నీవు నీ తండ్రి వలి గొప్ప వీరుడవు. ఆ విషయంలో సందేహం లేదు. సై గగ. వానరరాజుగా కూడా నీవు సమర్జుడవే. కానీ ఒక్కవిషయం ఆలోచించు. ఈ వానరులు న యు స్టిరచిత్తులు కారు. పైగా భార్యాపిల్లలకు దూరంగా ఉన్నారు. త్తు థా “వీరంతా నీకు కట్టుబడి ఉంటారనుకోవడం పారపొటు. నీలుడు, జాంబవంతుడు, స స ' సువోత్రుడు, నేను-అందరమను సుగ్రీవునికి విశ్వాసపాత్రలమే. ఈ బిలంలో దాగితే ఎన్వరేమి స్తు

ఈస్హూ| చేయలేరవి తారుడు చెప్పిన మాటను నీవు నమ్ముతున్నావు. లక్ష్మణుని బాణాలు ఈ బీలాన్ని ఉశ్రూ ఆకుదొప్పలా చీల్చేస్తాయి. శ్దు స్మ “అంగదా! ఈ బిలంలో మువ్వు ప్రవేశించగానే వానరులంతా నిన్ను విడిచిపెట్టి వెళ్తారు. క్‌ యీ వీవు ఏకాకిగా మిగిలిపోతావు. గడ్డిపరక కదలినా భీతి చెందే స్థితికి చేరుతావు. అనవసరంగా స్తు య్‌ పిచ్చి ఊహలు చేయకు. 'అ్హై న “సుగ్రీవుడు వీకు పినతండ్రి. ధర్మాత్ముడు. ప్రేమమయుడు. సత్యప్రతిజ్ఞ కలవాడు, డో అ్హీ| వీకు అతడు అన్యాయం చేయడు. మో తల్లి అంటే సుగ్రీవునికి ఎంతో (ప్రేమ, పైగా అతనికి స్తు శ్ర! బిడ్డలు కూడా లేరుగా అన్నాడు హనుమంతుడు. (వు లా | | న | ఆంజనేయుని మాటలకు అంగదుడు ఆవేశపూరితు డయ్యాడు. “సుగ్రీవువిలో న్‌ య్డో। సాధుత్వము లేదు. బుజుత్వము లేదు. ధైర్యం లేదు. పరాక్రనుం లేదు. అన్న బ్రతికి సం. యు ఉండగానే తల్లితో సమానమైన అన్న భార్యను అపహరించిన కాముకుడు. అన్న యుద్దానికి శ్రీం స వెళ్ళియుండగా బిలాన్ని మూసేసిన అధర్మపరుడు. స. “ఈ సీతాన్వేషణ కార్యము కూడా సుగ్రీవుడు లక్ష్మణునకు భయపడి చేసిందే కాని ర్త గే రామునిపై ప్రేమ ఉండి కాదు. అతడు పాపి. కృతఘ్నుడు. చపలచిత్తుడు. నన్ను రహస్యంగా (అ్రీ క టైనా వధిప్తాడు. న్‌ సక క్రంగప్రు శ్రంట్రు తంట ప పయుటి కషప ఉయథు ఆకల

౫ డో షా ఫ్‌ జ కా స ల స్థలం అంటి సందు క ఉత ఉలి శ న త్తు కిష్కింధాకాండము - నమయానికీ నంపాతి సహాయం | 1 గ “నేను శపధం చేసి మరీ చెబుతున్నాను. నేము కిష్కింధకు రామ. ఇక్కడే ప్రాయోపవేశం. | వై చేస్తాను. నాకు మరణమే. శ్రేయస్కరను?? అని పలికి అక్కడే దర్భలు పరచుకొవి ళు ఛగ్రైు|. పడుకున్నాడు. | శా గ వావరు అందరూ అంగదుణ్ణీ చూసి జాలిపడ్డారు. సుగ్రీవుని నిందించారు. వాలివి | ఇస్హై! స్తుతించారు. వారు కూడా ప్రాయోపవేశానికి సంసిద్దు లయ్యారు. ; శ్ర ఫ్‌ సమయానికి సంపాతి సహాయం గ్‌ స! అనుకున్నది అనాకున్నట్లు జరగనవృడు కొందరిక్‌ అద్రస్తరా అవర అసందర్భపు ట్‌ ళ్థు| టాలోచనలు వస్తుంటాయి. అంగదువి పరిస్థితీ అంతే. భయం వల్ల కలత చెందిన అంగదుడు | ం అయోమయంగా తయారయ్యాడు, అంతే కాదు. అందరినీ కల్లోల సరచాడు. అందరూ క్‌

'ప్రాయోపవేశానికి కూర్చుంటున్నారు. వీరి బుద్దిని మార్చడానికి ఆంజనేయుడు ప్రయత్నిస్తున్నాడు. ॥ న ప ఈలోగా భయంకరమైన శబ్దం వినిపించింది. శ్ర ఫ్ర వింధ్యపర్వత గుహలో నివసిస్తున్న గృధ్రరాజు సంపొతి ఆ వానరులను చూశాడు. క్త గ సంతోషించి ఇలా పలికాడు. న య “కర్మానుపారంగా ఎవరెవరికి ఏఏ ఫలితా లివ్వాలో దైవం ఇస్తూనే ఉంటుంది. ఇంత యు 1ఘ్రై| కాలానికి ఆశించకుండా నాకీ ఆహారం లభిస్తోంది. ఈ వావరుల వరుసలో ఎవరెవరు [ఈ స్మ మరణిస్తూ ఉంటే వారిని కమ్మగా భుజిస్తుంటానుగ అని పలికిన సంపాతి మాటలు వావరులకు | ఇహ విన్పించాయి. న . సంపాతి మాటలు విని అంగదుడు కలత చెందాడు. దుఃఖిస్తూ హనుమంతునితో ఇలా (శ్రీ | పలికాడు. ' గ న్‌ క “చూశావా! వావరులను సంహరించడానికి యముడే ఈ గ్రద్ద రూపంలో వచ్చా (భ్రు

డనిపిస్తోంది. రాముని కార్యము ఎలాగూ చేయలేక సోయాం. పైగా ఈ ఆపదలో క్‌ 1 చిక్కుకున్నాం. గ థై “రామకార్యంలో జటాయువు ప్రాణాలను సైతము లెక్క చేయలేదు. మనమూ అలాగే | ౯ | వచ్చాము. కానీ సీత జాడను తెలుసుకోలేక పోయాము, జటాయువు అదృష్టవంతుడు. | [| రావణుని చేతిలో హతుడైనా రామకార్యాదురంధరు డైన జటాయువు ఉత్తమ లోకాలను న స పొందినాడు” అని అంగదుడు పలికిన మాటల్ని సంపాతి వివడం జరిగింది. సు క “ఏమిటి? నా సోదరుడు జటాయువు మరణించాడా? ఇంతకాలానికి నా పోదరుని పేరు య శు, నాకు వినిపించింది. కానీ ఎంత దుర్వార్తను వినవలసి వచ్చింది! వానరశశ్రేష్టులారా! నా సోదరువి జ్జ న మరణం ఎలా జరిగిందో చెప్పండి అని అడిగాడు గృధ్రరాజు సంపాతి. యా “వక్షిరాజా! ఇక్ష్వాకు వంశీయుడు దశరధుడు. ఆయవ భూదవ్రపంచానికే రాజు ఆయన (స్తు శు కుమారుడు. రాముడు. ధర్మాత్ముడు. తండ్రి మాటను పాలించుటకై భార్య పీతమ, | ఉ్హా క తమ్ముడైన లక్ష్మణుని వెంటబెట్టుకొని రాముడు అరణ్యానికి నచ్చాడు. ల మతంపై ఉప ఉలి శంభాల షల ఆపద ప్ర్యప్రాిత 2-14

స్‌! చైతన్య రామాయణము | శ్రా నళ! “జవష్టావంలో వారు నివసీన్తుండగా రాముని భార్యను రాక్షసుడైన రావణుడు (న షా! అపహరించాడు. రాముని తండ్రి దశరధునికి జటాయువు మి(్రుడు. జటాయువు రావణుని ళు = . ఎదుర్కొని అతవి రథాన్ని విరగకొట్టాడు. కానీ వృద్దాప్య కారణంగా అలసిపోయి రావణుని స్రీ చేతిలో మరణించాడు. త్త గ “రాముడు జటాయువుకు అంతిముసంస్కారం చేశాడు. రాముడు సీతను అన్వేషిస్తూ (న్న ఇమా వచ్చి మా పినతండ్రి సుగ్రీవునితో. స్నేహం చేశాడు. సుగ్రీవునికి విరోధి అయిన మా తండ్రి | (భ్రై| చాలివి వధించి సుగ్రీవునకు రాజ్యాన్ని కట్టబెట్టాడు రాముడు, త్త ఉప్పు వుడు మమ్మ ల్నందరినీ సీతాన్వేషణ కార్యంలో పంపించాడు. రాత్రిపూట న ఇష్టా సూర్యుని గాంచలేనట్లు మేము పీత జాడను శిలుసుకోలేక పోయాం. ఈలోగా మయుడు | గ. విరి్థంచివ గుహలో చిక్కుకొవి పోయాం. సుగ్రీవుడు పెట్టిన గడువు కాస్తా పూర్తయింది. | య మ వునికి భయపడి మేము ప్రాయోపవేశం చేస్తున్నాము” అని అంగదుడు సంపాతితో న ._ చె్పాడు. య అంగదుని మాటలు ఆలకించిన సంపాతి దుఃఖంతో కుమిలిపోతూ వానరులతో ఇలా (ఫ్ర ఇ పలికాడు. జి గ “వానరులారా! రావణుని ఎదిరించి పోరాడి ప్రాణాలు విడిచాడని మిరు చెప్తుకుంటున్లు న్య ష్ట్ర జటాయువు ఎవరో కాదు. నా తమ్ముడే, నన్ను సంపాతి అంటారు. నేను బాగా వృడ్డాస్యం గీ 1 ఉన్నాను. పైగా రెక్కలు లేనివాణ్ణి. లెవిచో నా సోదరుడి మరణానికి కారణమైన రాక్షసుని (స్తు ళు అంతం చూపుండేవాణ్ణే. (స్తు య. “నాయనా! పూర్వము నృడత్రాసురపంహారం జరిగిందే, అప్పటి మాట. నేను, నా ౮ “స్టా! తమ్ముడు జటాయువు బేందెం కట్టుకొవి మండుచున్న సూర్యుని చేరేందుకు ఎగిరాము. చాలా స్తు న వేగంగా ప్రయాణం చేశాము. | “మధ్యాహ్న నుయింది. సూర్యుని తీక్షణత సెరిగింది. అది భరించలేక జటాయువు స /. వివశు డయ్యాడు. అది చూసిన నేను వా తమ్ముడైన జటాయువును (ప్రేమతో దగ్గరికి తీసికొని ఫ్తు యూ నా రెక్కలతో కప్పాను, నా తమ్ముడు రక్షింపబడ్డాడు. నా రెక్కలు కాలిపోయాయి. నేను ఈ శ్రీ. వింధ్య పర్వతము'మిద పడ్డాను. ఆనాటి నుండీ నా సోదరుని వృత్తాంతము నాకు తెలియ (౪ క లేదో అన్నాడు సంపాతి. | త “౬ గృధ్రరాజా! నీవు మహాత్ముడైన జటాయువు సోదరుడివా! అయితే, సీతను (5; శు అపహరించిన రాక్షసుని గూర్చి నీకు తెలిసివుంటే మాకు చెప్పుగొ అన్నాడు అంగదుడు. ళ్లు గ “వావరులారా! రెక్కలు నశించిన నేను పరాగక్రమనంతుణ్ణి కొను. రాముని కార్యానికి ౪ ఖై కనీసం మాటసహాయమైనా చేసి తృప్తి చెందుతాను. [5 . “వాయనా! వేను ఇవ్చటివాణ్ణీ కాను. ఈనాటి వాణ్ణీ కాను. దేవదానవ యుద్దాన్ని, సా ఖు క్షీరసాగర మధనాన్ని వేను చూసి.ఉన్నాను. నేను శక్తిహీనుడై ఉన్నాను. లేనిచో రాముని కార్యాన్ని | ర న. అవలీలగా చేసిపెట్టుండేవాణ్ణి. | య్‌ “సర్వాభరణ భూషితల్రై,. రూప సంపన్నురాలైన యువతిని రావణుడు తీసికొని య్తు శు, పోవుటను న చూశాను. ఆమె ఆభరణాలను క్రిందికీ విడిచిపెడుతూ వెళ్ళింది. “రామా- జ్ర | లక్ష్మణా” అని అరువ్తూ ఏడుస్తూ, పొములాగా మెలికలు తిరుగుతూ వెళ్ళింది. న ర శప అంటు ఉంఠు ఉంభంషలి తషళ యల ఊపుతో

స్రతణళం టల శం ర. (1 కిష్కింధాకాండము - సమయానికి సంపాతీ సవాయం 'ళ్హి గ “రాముని పేరు ఉచ్చరించింది కనుక ఆమె సీతయే నని ఇవ్వుడు భావిస్తున్నాను. న్న ఇష్టా నాయనా! నాకు దివ్యదృష్టి ఉంది. సీత ఎక్కడుందో చూసి చెప్తాను వినండి. '[ "దే “వావరులారా!' సీతమ అపహరించిన రావణుడు వి(శ్రవసువి కుమారుడు. కుబేరుని శి సోదరుడు. వాడిప్పుడు లంకలో ఉన్నాడు. లంక ఇక్కడికి నూరు యోజవముల దూరాన ఉంది. | గ | సముద్రములో ఒక ద్వీసమునందు విశ్వకర్మ లంకానగరాన్ని అత్యంత రమణీయంగా (న ర. నిర్మించాడు. శ్ర "0. “సీత్ర ఆ లంకాపట్టణంలో దీనురాలై ఉంది. పట్టువస్తాన్ని ధరించి ఉంది. ఆమె చుట్టూ | శ్ర న్‌ రాక్షసస్త్రీలు కాపలా ఉన్నారు. అక్కడికి మిరు వెళ్ళగలిగితే రావణుణ్ణి చూడగలరు. 1న హు “సందేహించకండి. మిరు రక్యడి వెళ్ళి తిరిగి రాగలరు. ఇదంతా నేను దివ్యదృష్టితో (7 చూసి చెస్తున్నాము. నేను రావణుణ్ణి, సీతను ఇక్కడ నుండే చూస్తున్నాను. నాకు దూరదర్శన | ళ్ట్ర ముంది. (శ్రా గ “నాయనా! నేను వృద్దుడను. కదలలేని వాణ్ణి, నన్ను సముద్రము వద్దకు తీసికొని ట్‌ ఈష ప్రాండి. నా సోదరుడైన జటియువునకు తర్పణ మిస్తానుగో అన్నాడు సంపాతి. [.. స్టా కపివీరులు సంపొతిని సాగరము వద్దకు ఎత్తుకొని పోయారు. తర్పణము లిచ్చిన | శ్హు గగ. తరువాత నుళ్ళీ తీసికొని వచ్చి యధాస్థానంలో ఉంచారు. వానరవీరు లందరూ సంపాతి | స్‌ చుట్టూ కూర్చున్నారు. అప్పుడు సంపాతి చాలా ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని చెప్పడం జరిగింది. ॥ జ్ర | “వానరులారా! నా రెక్కలు పోయిన తరువాత నేను కదలలేక ఇక్కడే ఉండేవాళ్లి. నా | 4 కుమారుజైన సుపార్చుడు నాకు ఆహారం తెచ్చిపెడుతూ ఉండేవాడు. రావణుడు సీతను త్త స్య అపహరించిన విషయాన్ని సుపార్భుడు కూడా నాకు వివరించి చెప్పాడు. స న... లన గ. చెబుతాను. వింధ్యపర్వతము మిద నిశాకరుడు | శ్హ క =ల్లో మ స అనే మహర్షి ఉండేవాడు. ఆ మహాత్ముడు | న ట్ట ష్‌. + స్నానానికై నదికి వెళ్ళి తిరిగి వస్తూ ఉంటే అలాఅలా క... ఆయనతోపాటు పెద్దవులులు, సిహాలు, | _ . ను. [ సర్పాలు, ఎలుగుబంట్లు మిత్రలవలె కలిసి (శ్త [| మ ు.. న స] వస్తూ ఉండేవి. (౮ య్జి న న | “ఆయన ఆశ్రమంలోకి వెళ్ళగావే, రాజు ఫు లు ను. ;పురములో (ప్రవేశించగానే మంత్రులు (త్ర ళా న గ ౫. | అంతఃపురముల్‌ ట్ర గా మంత్రులు | శ్ర . [సల యు న ఇ వెనుదిరిగి వెళ్ళినట్లు మృగ సర్పాదులు వెనుదిరిగి క పు " న్న వెళ్తూవుండేవి. ఆయన ఆశ్రమ ప్రాంతంలో డు ట్ట ను యు స్టే సుగంధయుతమైన గాలులు వీస్తూ ఉండేవి, ([్రు నే నం న లభించింది. “*సంపాతీ! నీ ద్వారా గొప్పు న య. న. ు 1! కార్యము జరుగవలసి ఉంది. నీవు ఈ పర్శతము | “ఫి (|. క్‌ మ క. మిదనే ఉండు, సీతాన్వేషణ కార్యంలో ౫ న. బ్‌ స పన రామదూతలు నీవద్దకు వస్తారు. రాముని స్తా ప్‌ కలక సమము! భార్యను గూర్చి నీకు తెలిసింది వారికి చెప్పు. న్‌ [డతడు నతు తమననడడవవడయవడడడంతలడాతన నళలనతమతయతావయయాడడా నడా డిడావితతచతలరాచయనసడవావవనచడవమవమానాప కడవ! చ. య్‌ తంట తంల అపు తుంళాషరా తులు శాసుథు శషపునో

కా లగి

జత్త్సంత్రు పుంత ఉుంళ్తు తంధు షర స్రషుఫి స్రావ కుట న్న స్తు వైతన్య రామాయణము (. స్తా గో . “ఈ కార్యము కాగానే నీకు మళ్ళీ రెక్కలు వస్తాయి” అని చెప్పాడు. నేను ఇంతకాలము న్య క్రీ మోరాక కొరకే ఎదురు చూస్తున్నాను;” అవి సంపాతి పలుకుతూ ఉండగనే వానరుల ముందే నం ,్టీ సంపాొతికి రెక్కలు మొలిచాయి. " మ్న్‌ స్‌ ఎట్టవి ఈకలతో, రెక్కలు మొలిచిన తన శరీరాన్ని చూసుకొని సంపాతి చాలా |, షై సంతోషించింది. సీతాన్వేషణమును దీక్షతో సాగించమని వానరులకు చెప్పి, తన ఎగిరే శక్తిని (ఓ.

"క్ష పరీక్షించి చూసుకొనుటకు ఆకాశాన ఎగిరిపోయింది. స ల అంతేకదూ మరి! రెక్కలొస్తే ఎవరు నిలుసారు? న్‌ యా ఎవరు దాటుతారు? ఖ ళా సంపాతి చెప్పిన విషయాలను ఆల కించిన వానరులకు అధికొానంద మైంది. సై ఎగురుతూ, దుముకుతూ గగ్గోలు 'ెట్టేశారు. సీతను తొందరగా దర్శించాలని అందరూ (న యు ఉత్సావపద్డారు. పరుగెత్తుకుంటూ సాగరతీరం చేరారు. (స్త్ర సో దక్షిణ సముద్రపు ఉత్తర తీరాన కూర్చు న్నారు వానరులందరూ. కెరటాలు భయం శ్షే గల కరంగా విరిగి పడుతున్నాయి. సముద్రం ఒక చోటి ్రీడిస్తున్నట్టు, మరొకచోట నిద్రిస్తున్నట్లు ౧ ఉమ్రీ కన్పిస్తూ ఉంది. ఎటుచూచినా గగుర్పాటును కలిగించే ఆ సముద్రాన్ని చూసి వావరు లందరూ (ష్ణ ఫీ గుండె లదరి కూర్చున్నారు. ఏమి చెయ్యాలో వారికి బోధపడలేదు. త్తు స దిగులు చెంది యున్న వానరులను చూసి నాయకుడైన అంగదుడు వారికి ధైర్యాన్ని ల య్జ్‌, నూరిపోసే ప్రయత్నం చేశాడు. ళు నే “వానరనీరులారా! దైర్యాన్ని ప్రదర్శించాల్సిన సమయాల్లో దిగులు పడడం వీరుల శ గే లక్షణం కాదు. దైన్యాన్ని దూరం చేసుకోండి. ధైర్యాన్ని కూడ గట్టుకోండి. న! త్ట న విషాదే మనః కార్యం విషాదో దోషవత్తరః | ఫ్ర 1] . “నునసులో విషాదాన్ని రావిన్వ కూడదు. విషాదము దోషవత్తర మ్రైనది. పగపట్టివ పాము న ఖై బాలుని కాటు వేయునట్లు విషాదము వ్యక్తిని హతమార్చుతుంది” అన్నాడు అంగదుడు. ఖు సంపాతి సంసర్గము ఏర్పడక ముందు అంగదుని యొక్క పరిస్టితి కూడా అలాగే | ఖే ఉండింది. భయంతో ప్రాయోపవేశావికే సిద్దపడ్డాడు. సుగ్రీవుని అనరాని మాటలు అన్నాడు స న కూడా. భయాలు అలా ఉంటాయిమరి! 0 త్త ఇప్పుడు అంగదునికి ధైర్యం ఏర్పడింది. సంపాతి వచనాలను విన్న తరువాత ట్‌ శ్రి. రామకార్యంలో ఉత్సాహం అధికమైంది. భయం నశించింది. ఆ రాత్రి అందరూ విశ్ర త్త న | -మించారు. న్‌ య్జి| మరునాడు ఉదయం అంగదుడు వానరవీరులవు, వానరసైన్యాన్ని ఉద్దేశించి ఇలా స్తు శ్రి పలికాడు: “మనలో ఈ సము(ద్రమును దాటగల ధీరు లెవ్వరు? సుగ్రీవుని మాటను నిలబెట్టే శ్ర న శూరు లెవ్వరు? సామర్థ్య మున్నవారు ఇప్పుడే మాతో చెప్పండి” అన్నాడు అంగదుడు. ల 1 భండ్ర పథ అంప ఉంభాయషభు భాగపు పాదలు పత

న ర గ్ర. సరు సంలు టు శషటు యథ ఉంటి న్న షు కిష్కింధాకాండము - ఎవరు దాటుతారు? | స అందరూ. నిళ్ళబ్దాన్ని చక్కగా పాటించారు. ఒక్కరు కూడా నోరు విప్పలేదు. | స మ వానరసేనంతా నిస్తరంగ జలధిలాగా ఉండిపోయింది. అంగదుడు మళ్ళీమళ్ళీ అడిగాడు. శు ళ్‌! “నేను పది యోజనాల దూరం దాటగలను" అన్నాడు గజుడు. క స! “నేను ఇరవై యోజనాల దూరం దాటగలను” అన్నాడు గవాన్షుడు, స క. “నేను ముప్పై యోజనాలు దాటగలను అన్నాడు శరభుడు. షు "ర “నా వరకు నేను నలభై" అని బుషభుడు, *యాఖై వరకు ఆలోచింప నవసరం శ్రా స లేదు"అని గంధమాదనుడు, “అరవై నాకు సులభమే” అని మైందుడు, “డెబ్బె వరకు నాపేరు | న! చే రాసుకోవచ్చు” అని ద్వివిదుడు, “ఎనభై అయితే నేనున్నాను” అన్నాడు సుషేణుడు. | (|. వ్‌ అందరూ అలా చెబుతూ ఉండగా విని జాంబనంతుడు ఇలా పలికాడు. “పూర్వము |

౮1 నాకూ ఎగురుటకు కొంత శక్తి ఉండేది. కాని ఇపుడు మేము చివరి రోజుల్లో ఉన్నాము. [ స్త | “ఏది ఎలా ఉన్నా, రాముడు, సుగ్రీవుడు తలపెట్టిన కార్యాన్ని నిర్వహించడం మవ | ౧ యు తక్షణ కర్తవ్యం. నా విషయం నేను చెబుతున్నాను. నేను నిస్సందేహంగా తొంబై యోజనాలు .శ్తు ఈఘ్రు| ఎగురగలను. సా "రే “ఈనాటి నా పరిస్టితి అది. ఒకనాటి పరిస్థితి వేరుగా ఉండేది. బలిచక్రవర్తి న శీ! యజ్ఞమునందు ముల్లోకములను ఆక్రమించిన వామనమూర్తికి నేను ప్రదక్షిణము చేశాను. స్తు ళు! వేడు నేను ముసలి వాణ్ణయ్యాను. ఈనాటి నా శక్తి మన కార్యసాధనకు సరిపోదుగొ అన్నాడు 'శ్హు న్న జాంబవంచుడు, / న్‌ శు “నేను నూరు యోజనముల దూరము ఎగురగలను. కానీ తిరిగి రాగలనా! అనేదే ఫు ౨ | సందేహంగా ఉందిగొ అన్నాడు అంగదుడు. | థు “అంగదా! నీ శక్తి నాకు తెలుసు, వీవు లక్ష యోజనముల దూరము కూడా ఎగురగలవు. న గ్‌ దేనికైనా నీవు సమర్జుడవే. అయినా నీవు నాయకుడవు. అజ్ఞ లివ్వవలసివ వాడవు, నీవు , పు య్హ వెళ్ళడం సముచితం కాదు” అన్నాడు జాంబవంతుడు. | ఆ యః “ఇది మరీ బావుంది. నేనూ వెళ్ళక, మరొక కపివీరుడు వెళ్ళక మవం ఏమి చెయ్యాలి? (త్తు న మళ్ళీ ప్రాయోపవేశమేనాగ” అన్నాడు అంగదుడు. ల్‌! ళా “యునరాజా! నున కార్యానికి విఘ్నము లేదు. రాదు. ఈః కార్యాన్ని సాధించ గలవాళణ్ణో స షం! నేను చూపిస్తామగదా[” అని పలికి ఒంటరిగా కూర్చుని యున్న నుహాపీరుడు, వానరశ్రేష్యుడైన్‌ (శై స |. ఆంజనేయుని సమిపించాడు జాంబనంతుడు. ల్‌ నే “హనుమంతా! ఏమిటిదంతా! వీవు వుండగా మాకేల ఈ చింత! నీవు ఇలా ఒంటరిగా వ్‌ గ, | కూర్చోవడమే గొప్ప వింత! నిన్నావు కదా వాళ్ళు చెప్పేదంతా! నేనూ చెప్తా ఏదో కొంత! నాకు త్తు 0. తోచినంత!” అంటూ (ప్రారంభించాడు జాంబవంతుడు. న్‌ న “హనుమా! నీవు అనమాన పరాక్రమవంతుడవు. సుగ్రీవ రామ లక్ష్మణులతో ఫు యై సమానుడవు. గరుడుని రెక్కల బలమెంతో నీ భుజాల బల నుంత! ఈ కొర్యానీకి వీవు | ఖీ ఆస్ట) ఎందుకని సిద్దపడుటలేదు? నిన్ను గూర్చి నీకే తెలియదు. హనుమా! నీ చరిత్ర చెబుతాను. గ న్‌ విను” అంటూ ఆంజనేయుని జననవైభవాన్ని, బుద్దిబలాలను వర్ణించాడు జాంబవంతుడు. ఖ్‌ య. భార చ్పంలు శంధు షట తాప శషదు పాత

జ్ర జత యంలి పుంపు శ్రుంలీ సస శంభు తలు ఊలు స | చైతన్య రామాయణము సై హనుమద్వెభవము గ యు మ ప్త య్ర్‌ అప్పరపస్తీలలో పుంజకస్థల అను అప్పర అసనూన సౌందర్యవతి. శాపకారణంగా ఆమె యః గళ, కుంజరుడేనే వానర్రేష్టునకు కుమార్తెగా జన్మించింది. ఆమె పేరే అంజన. కేసరి భార్య. మ్య్‌ యు అమె కానురూపిణి. ఒకనాడు అందమైన ఆ అంజన మానవస్తీ రూపాన్ని ధరించింది. [సై శ్ర తెల్లని పట్టువస్తాన్ని కట్టుకొని, అందమైన పుష్పమాలలు ధరించి, పర్వతశిఖరముపై నిలబడి శ్హ్రు ' ఉంది. పచ్చని, ఎట్జని అంచులు గల తెల్లని పట్టుచీర ఆమె అందానికి నూతన వన్నె తెచ్చింది. | య్జ్‌ వాయువు మెల్లగా వీచగానే పలుచని ఆమె పట్టుచీర మెల్లగా ప్రక్కకు తొలగింది. అది ఖీ చూసిన వాయుదేవుని మెడ ప్రక్కకు ఒరిగింది. కళ్ళు పరదాలు దించినట్టు మూతపడ్డాయి. శ ర, పొడవైన తవ బాహువులు చాచి ఆమెను కౌగలించుకున్నాడు వాయుదేవుడు. చ క. “ఎవరది? నా సాతివ్రత్యాన్ని ముట్టుకుంటున్న వాడెవడు? అన్నది అంజన. , “భయపడకు! నిన్ను నేను హింసించను. నేను నా మనసుతోనే నీలో ప్రవేశించాను. నీకు | ౩ ల! 'వ్రతభంగం కాలేదు. నీకు వీరుడైన పుత్రుడు జన్మిస్తాడు. ు గ “ధైర్యస్తైర్యములు, బలపరాశక్రమములు గల వీ పుత్రుడు ఎగురుటలో, దుముకుటలో స్ట య్‌ నాతో సమానుడై ఉంటాడు; అన్నాడు వాయుదేవుడు, (క్తి సు వాయుదేవుని మాటలు అంజనకు ఆనందాన్ని కల్గించాయి. ఒక గుహలో అంజన నా స బిడ్డను కన్నది. ఆంజనేయు డతడే. ల య్‌ బాలుడుగా ఉన్న ఆంజనేయుడు ఒకనాడు ఉదయభానుని చూచి ఫలమని ళు శ్రీ భావించాడు. దాన్ని తెచ్చుకొని తినాలి అనుకొని ఆకాశంలో ఎగిరాడు. తెలియకుండానే (ళు న్‌ మూడు వందల యోజనొల దూరము ఎగిరాడు బాలాంజనేయుడు. * శ య్‌ సూర్యుని వేడి తీవ్ర మవుతున్నా అంజనీపుతుడు బాధపడలేదు. తీవ్రవేగంతో పు ఖీ ఆకాశంలో ఎగురుతున్న బాలుని చూసిన ఇంద్రుడు క్రుద్దుడై వజ్రాయుధాన్ని బాలునిపై | శ్ర 1 విసిరాడు. . న్‌ లీ! అది తగలగానే ఆంజనేయుడు పర్వతశిఖరము మిద పడ్డాడు. ఎడమ గడ్డము లి నన విరిగిపోయింది. అందుచేతనే “హనుమంతుడు” అని పేరు వచ్చింది. ళ్‌ | ఇది చూచి ఆంజనేయుని తండ్రి యగు వాయుదేవుడు కోపించాడు, చలించడం స వ్‌ మానేశాడు. ఆ బాధను భరించలేక దేవత లందరూ వాయుదేవుని ప్రార్ధించారు. పు . వాయుదేవుని శాంతింప చేయుటకు బ్రహ్మదేవుడు ఆంజనేయునకు అస్త్రముల శి ఖు చేతగాని, శస్త్రముల చేతగాని మరణము లేనట్టు వరమిచ్చాడు. నజఘాతానికి కూడా జంకని | ల! న ఆంజనేయువి పరాక్రమమునకు సంతసించిన దేవేంద్రుడు స్వచ్చంద మరణము వచ్చునట్లు . ణు యీ వరమిచ్చాడు. ఈవిధంగా ఆంజనేయుడు కేసరికి క్షేత్రజపుతుడు. వాయుదేవునకు | శ్ర బౌరసపుత్రుడు. స్తు సక | * ఈనాడు లంకను చేరడానికి హనుమంతుడు దాటవలసిన పాగరము పొడవు నంద యోజవములే (న సక శ్రంగప్రు శప పంల శ్రుంథ్రయ్యట్ర కషప శంషథు శ్రన్యపి ల

జ్‌ ఇస్హురా ట్రం స్రైం శంంయు కంగు ఫై శతు శ్రషత్రు శ్రయత్ర జ్జ యు కిష్కింధాకాండము - హనుమంతుని మహోచ్చాహం _ శ రే “హనువూ! ఇదీ నీ కధ! తెలిసిందా! దాటుటలో, ఎగురుటలో నీవు వాయుదేవునితో నన వీ, సమానుడవు. నీనే మమ్మల్ని రక్షించాలి. (భు ళ్‌ | “*హనుమా! ఇంకా చూస్తావేం! విజ్బంభించు నాయనా! నీ పరాక్రమాన్ని తిలకించాలని న సగ వానరసైన్య మంతా ఉబలాట పడుతోంది. షస సా ం ఘు, “లే! ఆంజనేయా! లెమ్ము! వాయుపుడత్రా! సాగరాన్ని లంఘించుగొ అని జాంబవంతుడు శ్రే ఎ” పలకగా ఆంజనేయుడు శరీరాన్ని పర్వతంలా పెంచేశాడు. ళు 0. న్‌ హనుమంతుని మహోత్సాహం ల యా నూరు యోజనాల సాగరాన్ని దాటుటకు నిశ్చయించుకొని బలం పుంజుకుంటూ శ్ర ళు దేహాన్ని. పెంచుకుంటున్న హనుమంతుని చూచి వానరులందరూ తమ దిగులుతో దిష్టి న తీసేశారు. యు ఆనందంతో వానరులు సింహగర్జ్దనలు చేశారు. నోటికొచ్చినట్టు పొగిడారు. ఒళ్ళు శ్ర (స్రు| తెలియకుండా ఆడారు. అది చూచి హనుమంతుడు ఆనందంతో ఇంకా బలాన్ని (జ్ర ర పెంచుకున్నాడు. తోకను గట్టిగా జూడించాడు. | క. ఆంజనేయుడు దివ్యమైన ఆకారంతో శోభిస్తున్నాడు. రేలు, జ్యేష్ణ్టలు అయిన (్ర థ్‌! వానరుల కందరికీ నమస్కరించి, అందరికీ హృదయానందం కలిగేలా భాషించాడు. శ్రా స! “వాయుదేవుడు అగ్నిదేవునికి మిత్రడు * (హుతాశనసఖఖ. వాయుదేవుడు బలశాలి. (౧ వే గమనశీలుడు. గగవవిహారి. సర్యతాల్మి ఎగురవేయగల పరాక్రమశాలి. నేను ఆయన (ఖీ ర్వ బౌరసపుత్రుడను. ఎగురుటలో వాయుదివునితో నమానుడను, | న యు “నా బాహువేగంతో సముద్రాల్ని దొర్లించి గిరులను, నదులను, తటాకాలను, సో | యావత్ర్రపంచాన్ని ముంచెయ్యగలను. నేను వేగంగా ఆకాశాన విహరిస్తుంటే నా తొడల ఫ్రా యై వేగానికి సముద్రము పాంగి నింగి నంటుకుంటుంది. | యు “గగవవిహారు. లెవ్వరైనా నాకు ముందుగా చరించలేరు. అవసరమైతే సముద్రాల్ని చల్తే న ఎండింస చేస్తాను. భూమిని (బ్రద్దలు కొట్టేస్తాము. లు న! “ఇప్పుడు నేమ ఎగురుతాను కదా! మోరంతా చూస్తూ ఉండండి. వికసించిన లతలు, స్తు ౮ _ పూసిన పూలు, కాసిన చెట్టూ నా వెంట వస్తాయి. మేరుపర్వతంతో సమానమైన నా దేహము (భా న్‌ ఆకాశంలో ఎగురుతూ ఉంటే ఆకాశాన్ని అమాంతం మ్రింగేసినట్లే ఉంటుంది. శ గ్‌ “ఆకాశంలో నేను సంచరిస్తుంటే నాతో పాటు వేగంగా చరించగలవారు ఇద్దరే. [కి గే వాయుదేవుడు ఒకడైతే గరుత్మంతుడు మరొకడు. | స్తా | బుద్ధాచాహం ప్రపశ్యామి మనక్జేష్టా చ మే తధా షై! అహం ద్రక్ష్యామి వైదేహీం ప్రమోదధ్వం ప్లవంగమాః య్తు ళు శ అగ్నివాయువుల సఖ్యాన్ని హనుమంతుడు ఎందుకు ప్రస్తావించినట్టు? సవిత్రాత్ములు జరగబోయే. విషయాలను ;జ్తా న్‌ ఆప్రయత్నంగా అవేస్తుంటారు. అగ్ని ప్రస్తావన అంకాదపహనానికేనా! లో సర శ్తారగట్రా చాంరంు సంధు శుంతాంషపు సుల సుభ షప య

మ పా గ యె శే షా. ల లం సో నభ ( జ్రజలియుంలి అంప శంంలీ సులీ శ్రసలి సంపు ఉస శస్త్ర చైతన్య రానూయణము |! గ మానా లా ననన జనా బుద్దితో నేను చక్కగా వీక్షిస్తు న షా సాం స... | నాను నామనస్సు కూడా అద చెబుతూ ధ్ర యు వ. వ... ఉంది. నేను సీతమ్మను చూడగలను. మీరంతా ౮

న్‌ | య ॥. నం. . "| సంతోషించండి. చా "స్త . జస న క్‌ ట్ల “వంద యోజనా లేమిటి? పదివేల |. యై ర న. వ అమన యోజనముల దూరం కూడా నేను ఎగుర | | ల్‌ మ. న వీ గలను, లంకా పట్టణాన్నే పెకలించి చేగలను; స్త న్‌ లో న . స. అని వీరాంబనేయయుడు గర్జించాడు. వానరు న సు హా మ గొనారు. కు ర ు నం స. “వీరుడా! కేసరిపుత్రా! వేగవంతుడా! న షై టే ల న. వాయునందనా! నాయనా! మిత్రలందరి | ౧౧. ఎ లట పం! దులాన దూర దేలిన సృమంతానకు య య! ట్‌ ల. సో శుభాన్ని కాంక్షిస్తున్నాము. నీకు బబముషుల సూ య పసం... | అనుగ్రహముంది. పెద్దల ఆశీస్సులున్నాయి. (౫ గ | ప. న న్‌ ణ ఖ్‌ గ్ల స ట్‌ 1 గురువుల దయ ఉంది. సముద్రాన్ని దాటేయ్‌”్‌ (షై ఈ ల | అన్నాడు జాంబవంతుడు. గ్‌! స న టం నం “వేను ఎగిరే సమయంలోనా వేగాన్ని న ఖు ఎవరూ తట్టుకోలేరు.* ఈ మహేంద్రపర్వత [స్ప య్ట శిఖరాలు చాలా గట్టీవి. పెద్దవి కూడా. నా వేగాన్ని ఆ శిఖరం మోదనుండి చూపిస్తానుఫో అని (౫ త్రూ పలికి పవనసుతుడు మహేంద్ర పర్వతాన్ని ఎక్కాడు. స్తా న ॥ ఆ మహైంధ్రవర్వతంపై హముమంతుడు అటూ ఇటూ తిరిగాడు. ఆ తాకిడికి సింహం ణ్‌ శి కొట్టిన దెబ్బకు మదగజము, ఘంకరించినట్టు మహేంద్రపర్వతము ధ్వని చేసింది. మ | _ న. పర్వతగుట్టలపై ఉన్న రాళ్ళు చెల్లాచెదరయ్యాయి. లేళ్ళు, ఏనుగులు, పులులు, రు | సింహాలు బేజారెత్తి పరుగెత్తాయి. చెట్లు ఊగిపోయాయి. పక్షు లెగిరిపోయాయి. గుడ్డను ల్‌ యై పిండినట్టు మహేంద్రపర్వతం జలాన్ని ప్రవించింది. ౯ |] ళు భయంకరమైన సర్పాలు సగం శరీరముతో పైకి లేచాయి. అప్పుడు అవి మహేండద్రగిరిపై త్స సగ _జెండాలవలె శోభించాయి. విజయపతాకాలు ఎగురవేసినట్టు అగుపించాయి. = | నా! 1 పర్వతశిఖరంపై సవవసుతుడు పర్వతరూపుడై నిలబడి ప్రయాణానికి సిద్దంగా స్ట కా జై జై ననననుత నానుమాన్‌ ౩ీ/ స్త న్‌! పై సమాప జ్‌ యు కిష్కింధాకాండము సమాప్రము. | శ ( క గాలిలో ఎగిరే విమూనం యొక్క టేకాఫ్‌ (€2స6-లట) దళ ఇది. / న స స్త గ షా ము ఈ ర్చ, శ్‌ ్ట న గో తాల తాల శార్‌ తంత శా థు?

శ్‌ సంస్త ట్ర శ్రుంధి షత శంభు శత్రు న! ్‌ గుందరకాండమున్షొన్నైన్లు ( (౫ న ల ఫు న్‌్‌. 4 ] ౧౯ ఇ శ త్త (| ఉ న. గ చీల శస - ల ఖు

తాట ఉల త అంతయు తాకు షత భో

టై షై సుంట శస్త్రం సు స్తై న స్తు ఫై స్తన సే సనసైపు స్ట్‌ క్‌ [1 లా న న న /. ల నే. స్ట స్తు న్గై త్రీ జు. థ్‌ ఆరా న మ గ (0 జు ను యై రా పు ల - న. జయ న సశ మ స్థ (స్ర్రోర్నాక ౨౦6 న ప్రాత | నగా ఖ్‌ న్నా ల్లో న్యు య

గి ఏట శస్త్రం? కర్రు ష్ట్ర శ్రర శ్ర స్‌ చరంతి నని 0 | పను యాన యా రో వైన క్రై భగవంతుడు రన గ్‌ | పదవ పార స్వరూపుడు. 1 యు సంక 01 భూతము అదే స్టే థ్‌ వైన మన్‌ శం & అందం. శ్రా ని న శ్ర న్‌ క ము కందని దాచుకున్న అదదాయకమే. ఆ; ' మనను పా న్న అందమే అన్నాడు ”( థ్‌ మే ందని సా శ నుమ ందర న స్వ రచే ఆన క బ్‌ నువోకవి న జై ఇది సుందరల్నాల. అదే సౌందర, [క 2 క కాలం కబళించ కభక యు స్టలం జీవన పొ న ల కాలిపోయేని నిది పొంద అర్‌ 2౬ 06 ందర్యం, (గ్ర 1 క. ॥ వె -అన్నీ గ యు రల దస సప ీపాల | ం అర్థని సాని అన్వేషి బకూలి క్ష పూచిన తాన్వేషేణము ఆచి సాధించాలి శ యై వున్నమి మభ్య సేసాము శ యు తొనే త్రివేళలో పవనసుత గ షల వ న్‌ దాల్లి ము అనే నసుతుడు థై తడి సెలయే షాగి లో యు తేనెల లో కాండము రులా ప్రార రచన అంత ఖ్జు వెన్న ని తియ * రపానం ంభమైై, పా రాన్వేషణము త్త న్నల లోని చ దనాన్ని ద పాగరమై గి సాగి సా శ క వాల్మీకి కోకి ల్లదనాన్ని-క మైంది. + సొగరరూపాొ కట స్టా అ ఆలసీ ఇ లబోసి న్న స ట్రిగ 9చిన రనమయ న ( 'స్రుశ్రగగ కావ్యగానమే ను శాస్తా త్త ందరకాండము మా.

యు న పరం మై! శు య. ఆక పౌ దవా ఇస్హ్హా్యా! శ్ర అర్ధ సందర న్‌ జ్ర 0 వరం గస్రనస్తో య్‌ వ పాందర్యం దాదినల క్త గన శు పొం షే ఆలీ ఆ . ్వస్తు ష్‌ దర సా మ్‌ గాక ట్‌ జరుగ మ. స శీలా రంగ ఏం మూ క, ఖ్జి ఆకా మనో లం ప్రొ, జిమ డు 1. త్రి మున వవహ స్‌ , క్‌ వ్శ సు స్ట న మల నను ) నమాసా యధా మృదు ందరకా స్త ఇం వ్రనే స్తున్న వ్రకాశో నా ండ యి (ద్ర వధిఫ శించి చం వి ములో శ్రా స మ టిం చ వరే . [ై నుసంద్రజా నా క్రై రంప ఈ ఫే యై వరదల ము అంత లా 'తలమ్ముపై స న $(ప్రాపల ఫ్రకాళిమ్త నిలిచిన ్‌ య్‌ మూ ర్యాని ధ్వను దొం పృన్నట్లు సిం 4 టిమా ల మం అరే హము నుబ్బు టికి త్రవిళన్న చు పలి వ్‌ ర్లించి లా వ వ పమ వ ప మ అ ్లీ ఘు లె గాడే లలో కని అయం! ట్రం మ టే గ్‌ వలపు ంద్రువి పేస్తూ, నకం భగత్నా యి బూచు షల లాక కను ఇన 9 వున ఏన్ని శ్రా లా త ఏ, ప్పుడు నిసి మురు ల 2 ] ళా ఇక ర డే తమ్మ ప్రీ ంచడ టో న నే లలిత సస్తౌం రుతా యా 6లా తున్న య్ర్‌ యి ఈ శబ్ద దర్యమా వనక ఇలాక ంటి ష్‌ హనువు ఫ్‌ ఈ మంద వం మనవ నిపించ సేహంద్న ల య్ర్‌ గ్‌ రకా జన నవైభ చూ దేమో రా ఫడ్తు [్‌ | నుధువన పాను అతో, భా వము, ాచవారికి ననే ఛ్‌ లెన్నో! (స్తు ఖ్టై లక్షను నవంలో ను ఫీతారా వబంధుర ర నయన .ఫ్జా శ్రి వ. సర్యనముల అగా, నికి వీ లట (4 స్త న ము సి న నవరన భరి మదు న్నత (ఈ క /] రు | సార కళ్ళె న రౌ చూపి వన భిల్లింది [్‌ూ గో (వే హిం భయా ల నము అగారరొ | జ్జ సి న | ల్‌ శ చిన నకల = ము- | గు జ్ర ఐ బీభలొ నము య పార చా! న్‌ (ష్ట్ర . సోన (స్తు శాథా న్‌

జ్‌ త్తు ట్ట గ మ. వే గో ఐదారా శ్రీ గా జాన ల వో న లయ . స్ఞ్రం పు ఎక కనిపి తో లో (= స్‌ డ్‌ కరనా చందన శా స్త్‌ నన ర ఫై శర్వ గ మ చర. మ లో వ్రవషా (జ్ర ద (కా. శ్రైలో లో 0 ళు స! రాముడు నుందరే డం పాపను. క్‌రు షు 1 “స వవ 2న రురు వన 0 గంన్య్రం ఘు వ ందదం క శాంతారన మస నత్త భారము. ను + ౦ద రా నుం = రన ఐలోరో / సె కక * మం వొవ్యుం ందరే స నుందరీ పొం నము స్త గ అందరి యెద మానవి'పై క్‌ రోం ముంద ను ౧ వనమ్‌ + [ ం! మ లను పై డా య్‌ ఈము కి (త్త స్‌ మమ్మి ఉంటూ ల యణకాన్య బన కం ఈ షై ్టైమరా పి న్ను రా స టా సంచ న ల మ్‌ లు త్తు గీ లీ లక పెం ని నం శ్రికే ంద అదర అదర , ష్‌ హాలకథ రపించే దం ద కోక్తి రమ వాన క్‌ ్క నా లోనా చే ముపొను ఆ [నన 7 కా న ట్‌ మం న నమనంలు 1 న స్‌ు క స్‌ క ండంలో న! సందర వెద డూ న ఫ్లా నాం క్ష డివి కా టో ర్త '! రాము యు సనం వే అందె ండ ం సగావ ॥ శ్‌ నే మ రం నై కకక కొ ము. క్ట న్‌ శు పరల క మాన - మ భల్యమా ండంలో శ్ర న్‌ క ఖీ ందో నన ధ్శ్య వమై ళు ణ్‌ వీచో రణ పరి ద్‌యిలో శ్ర్‌నుం ంది ఈ గ న్‌ా న్నొద మధ జీ వన కం ఫై ర. ర్భాల క్త నయా వస వ్‌ క డంలో నే ధ కా డ , న? శ యుడు చ సి ల త్తు క్తి హను న్‌ , శ్‌ కు ములీత శై న 'ష్రు శ్ర తల న వ్రు స్టయ డు (ప్రా స్‌ ము. శ నా న ఛ్‌ భ్‌ నాథం శె మూ వ

[ జు ఉంంళ్లు అవిరళ, న శ్ర అవి 'ఐగా న (5 ళంగా పొంద " ,్న క చందమ క యి కక్ష! మారు. స న _

• మ న; న్హా సాగిన స్థం గ్ల టలో మే లవ + తో పా తర; ర్సణ ల్‌ శ | మ న వ కాం న్‌ ఛి కటా పాగా సిన శ భవ. సెంటి ; శ ర క్ష వీ తీసీ నానరు " లం . మ మ నా డే రత మునో | విదు అంత నై న్నా ” ౫ యే బె రు పొంద క్షగాక్షణ ఖ్‌ య . ళీ వెడదల వాదము ము వరితపి స్త అనో / జ్‌ విషాన్ని మధ్యీ వదన ప్దాం ర . చ హ్ష బు పౌ దర్యం న్నైధీక్ష్య + 1న చ| “న లన సాని నా ల్‌ . ల నో న్‌ - శ సె జీన హర ర్చి క్ట ఫై మ్‌ న క క అదర . యే (తొగు ద వే ” . ళా తే దాం మన ర్య కాం ల వా వదా కడుపా ము ర (| న అ మనస్తా రొ రా య _ మి కాండము . అ ా మృతభాం స్త అశోకాన్ని , శ కాని ఆబాలగో సై "| ళా పాలాని జ్జ | వయో స ౨దరో వైత। స న్వానంద ( కస్త ఇష్టా శ్ర? ష్రు క్యు గ్రా (స్త్ర స భన ] ట్టు శ్రష న థా ల

ప జ్రసాి | ధి ఈడూ త భ్రమను ఖం ఉనన. [స్తం ఇష్ట ష్ట్ర

• యత శ్రా పీ ళు ద్రలంఘన న్‌ _ ద గోష . = కా న గ న్‌ నేళ్ళత వారా డద కా పై తవా థం శ్ర ఇ న యా హా ముళకీ [ శ్రా ఇ ణా ప మాలా కృ ల్‌ . న గగ దా రత్న రా
• ప ని టిన 6న క్షసమ్‌ శ్ర ల హై షన టి. వాసి న్నాడు, ందే౭౬ని ళా యి! అను తన మర శక స "| లై మ త టా? ళీ! లక శ క్‌ ల - స్ట
• వ మ [ల కంర రక్‌ ఏలన దో ॥1 శ్ర చి, డే తె / . : య అ 656 ర్రఃంి 76 రె హనుమ ధించి ల్లో ధరమ యోజ రమి *, సత భక్తుడు ల న . శ్రీ లద కా క మనవు తన న న వ్‌. "క హను అమా వాలి ద్రలం రం డే ఇసక వభక్తేగా క్‌ మట ని. గో ం్ట్‌ లన దైవబ ఘనానికీ వేము లి మ నై | వ ల మ్‌ షా ॥ విత కవి భై థు [ క్‌ చం లర వాలి హబ దా అతడే సదాప షయ వ గాత గజి వం విశే రి "| లం టే దు శ ష్ట్ర చేయ షాలు గాకూ ఒక్ష గౌరన న్‌ ం ; . బా శా (| ్కటే రో ద్‌! ఆస . మ ్‌ నా ం స(శ్రయా క్తి (్ర శస్త్రం? అర్ధి చపా! క్ష న . ష్ట్ర చై షి క్‌ ్ష . స్త్ర న నా. చ ల జ డాలి స క్‌ వే ంబవంతుడు జ ఇ జనేయు ర 'ప్రార్తొ న్న్ట్రు శ ఫ్‌ శ (స్రీ య

జ్రసపి తుంటి యంపి రత నస్రై ఉం్యమై పనస నట్టే చైతన్య రామాయణము న /స జాంబవంతువి మాటలు వివిన పవవసుతుడు తన బలపరాక్రమాలను ఊహించు 1 ఇ్టీ. కున్నాడు. పముద్రాన్ని దాటడం తనకు సామాన్యమైన కార్యమని చెప్పాడు. వానరులంతా | (క్ల యి సంతోషించారు. ళు తతో రావణ నీతాయాః నీతాయాః శత్రుకర్శనః | గ్లో జ్‌ ॥ ఇయేవ వదమున్వేమ్టుం చారణా చరితే వథి 4 ॥్‌. “రావణుడు. ఎత్తుకుపోయిన సీత యొక్క చోటును కనిపెట్టటకు, చారణులు శ శ్రీ మొదలైన దేవతలు విహరించే గగనమార్గాన ప్రయాణం చేయాలని శత్రుకర్శనుడైన న గ హనుమంతుడు భావించాడు. య్‌ ఇది సుందరకాండములో ్రారంభశ్లోకం. తతః అనే పదంతో సుందరకాండము స్తు 1 ప్రారంభ మైనది. సాధారణంగా ఇది గ్రంధారంభమున గోచరించే సంప్రదాయము. స్తా స తతః అనగా ఆ తరువాత అని అర్ధము. అనుబంధ చతుష్టయాన్ని సూచిస్తూ"తతవొ | న్‌ ఈహీ! అని, “అధ” అవి ప్రారంభించడం జరుగుతుంది. ఇక్కడ విశేష మేమిటంటే రామాయణము. (శ్రీ ళ్జ, ఈ కాండలో (ప్రారంభం కావడం లేదు. ఇప్పటికే నాలుగు కాండములు పూర్తి అయ్యాయి. 'జ్తా గ ఇప్పుడు మంగళాచరణము చేయడం సముచితం కొదు. న ర. కానీ వాల్మీకి అనాలోచితంగా, అసందర్భంగా ఏదీ చెప్పడు. రాయడు. రామాయణము “లే ఇక్కడ ప్రారంభం కాకపోయినా రామాయణంలో తరళాయమానమైన విషయం ఇక్కడ పి న! చర్చింపబడుతుంది. అందుకే “తతొ అనే పదాన్ని వాడాడు వాల్మీకి, | ల | సుందరకాండము తతః అనే పదముతోనే మొదలవుతుంది. దానితోనే సమాప్త | ఫు యు మవుతుంది. సుందరకాండలో ప్రధమశ్దోకం “తత” అనే పదముతో కదిలింది. చివరిశ్లోకం , క. కూడా “తత?” అనే పదముతోనే కదుల్తుంది. ళా నక్ష ఆద్యంతముల యందలి రెండు శ్లోకములు 'తి కారముతో ప్రారంభమై “త” తృదాన్ని [ప ళ్‌ స్ఫురింప చేస్తున్నాయి. కనుక ఇది పరంధాముని హృదయములో నిలిపే కాండము. ళు మ! పత్యరూపుడై, శివస్వరూవుడైన పరమాత్మ క్షర మెరుగవి వాడు. అందుచేత సుంద వ "క్ష రుడు. పత్య శివ సుందరు డైన పరమాత్మ దిఫ్య్‌ సౌందర్యాన్ని వ్యక్తము చేయు కాండమై. [౧౪ ళ్టో| ఇది సుందరకాండమని క్రీర్తిచబడింది. 1! 'పై ట్లేకంలో సీతను రావణనీతగా వర్ణించాడు వాల్మీకి. అంటే రావణుని చేత షస నే అపహరించబడినది అవి భావము. ౦ అపహరించినవాడు రావణుడు. అపహరించబడింది సీత, ఎవరినుండి రావణుడు ఖ్‌ సీతను అపహరించాడు? తతః=అతని నుండి అని కూడా వేదొంతార్హము. తత్పదరూపుడైన పం న శ్రీరాముని నుండి అని భావము. ప్త శ్‌ అంతవరకు శ్రీరామువితో కలిసి ఆనందంగా జీవిస్తుండిన జానకి అపహరించబడి యు శ్ర లంకలో నిరోధించబడింది. బంధించబడింది. లంకలో సీతమ్మ రాముని కొరకు దుఃఖిస్తూ కస్త న ఉంది. క్షణ మొక యుగంగా భావిస్తూ ఉంది. న్‌ న శాప పు ఉత ఉఅళఈంయషళు శషపు షభ షప గ

న ర! శు సుందరకాండము - సముద్రలంఘనం శ్రా గం, సీతమ్మ లంకలో బందీ అయింది. మన మంతా దేహంలో బందీలై ఉన్నాము. ఎంత ఏ ఛై] దుఃఖిస్తే మాత్రం లంకలో రాముడు లభిస్తాడా? ఎంతగా శ్రమిస్తే మాత్రం దేహంలో (త్రై ,ి నిత్యానందం ప్రాప్తిస్తుందా? ళా రావణ కుంభకర్దా వహంకార మమకారౌ స్‌ ల్‌! రావణ కుంభకర్ణులు అహంకార మమకారాలు, శ్ర 0. కనుక రావణుడు. అజ్ఞాన స్వరూపము. అజ్ఞానము వలన నునలోని జ్ఞానము (శ్రీ న్‌ | అసహరించ బడినట్టు అజ్జానరూపుడైన రావణుడు సీతమ్మను అపహరించాడు. 111 ర. అజ్ఞ్డానో నావ్ఫతం జ్ఞానం తోన మువ్యాన్తి జంతవః శ్రే ,్త్రే “జ్ఞానము అజ్ఞానముచే ఆవరింపబడి ఉంది. దాని వలన జీవులు మోహమునకు వశులై (స్తో స ఉన్నారు” అని భగవద్గీత-కర్మసన్యాసయోగములో శ్రీకృష్ణపరమాత్మ ఉపదేశించాడు. ఖో యు పరమాత్మ అనే రాముని నుండి వివేకము అనే సీతమ్మను అజ్ఞానమనే రావణుడు శ్ర ఛీ! అపహరించగా దేహమనే లంకలో బందీ అవడం జరిగింది. జా గ తాద్బళ లంకాఫ్యి శరీరే నిరుద్ధ నీతా నద్భళం వివేకం 1 య “లంక అనే దేహంలో సీత అనే వివేకము బంధింపబడింది” శ్ర థ్ర పరమాత్మకు దూరమైన వివేకం ప్రపంచ ఎడారిలో చిక్కి అలమటిస్తోంది. నిత్యానిత్య న్స స వస్తు వివేకం ద్వారా ప్రపంచానికి దూరమై పరమాత్మకు చేరువై జీవులు తరించాలి. _ ఫ్ర నీ ఇది ఎలా సాధ్యం? అజ్జానముచే కప్పబడినవారు జ్ఞానాన్ని ఎలా అన్వేషించగలరు? శ్రా] సత్యాన్ని ఎలా పట్టుకోగలరు? నిత్యవస్తువును ఎలా సమిపీంచ గలరు? శ స్‌ యత్తు న్వతః అప్రాన్తం తత్‌ శాస్తం బోభితవ్యం టా, త త్తు దేవిని నీకు నీవుగా పొందలేవో దానిని శాస్త్రమును శ్రవణం చేయుట ద్వారా న ఖు గ్రహించాలి” అని శంకరభాష్యము. | న క ఇదే గురూపదేశము, శాస్త్ర శ్రవణము. ఉపదేశము గురువు చేస్తాడు. గురూపదేశములో | గుర్తు తెలుస్తుంది. అజ్ఞానం చిత్తుగా వధింప బడుతుంది. న్వకాయం ఘటీ మిత్వుక్తం యథా దీపో హి తత్వదమ్‌ న చ్‌ గురువాక్య ననూథిన్నే బ్రవ్మాజ్ఞానం న్పుటీభవేత్‌ = “తన దేహమే కుండ.“తత్‌ొ శే పరమాత్మ కుండలో వెలిగే దీపము. గురువాక్యము | యు దేహమనే ఘటాన్ని పగలగొట్టగా అజ్ఞానము నశించి బ్రహ్మజ్ఞానం సుప్పష్ట మవుతూ ఉంది" స్‌ న అని యోగకుండ ల్యుపనిషత్తు ప్రవచించింది. శ్ర త్త అజ్ఞానముచే అపహరింపబడి పరమాత్మకు దూరమై ప్రపంచ దుఃఖాలయంలో స్తు య్‌ అలమటించే వివేకాన్ని కనిపెట్టి పరమాత్మ వైపుకు మరలించాలి. మరి, దానికీ మార్ల నం |. మేమిటి? షం సక శ్రైంగస్రు శంస ఉంప్రు శ్రుంభు యప తషుతి షత ప్రల 2-16

జతల తంల టంత శంతి లీ తలు తపు ఊపు గ్య (ఫ్రీ చైతన్య రామాయణము | య్ర్‌ గ ఆ మార్గంలోనే పయనించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు హనునముంతుడు. చారణా చరితే న శీ! పధి “దేవగాయకు లైన చారణులు సంచరించిన మార్గము” లో వెళ్ళాలని హనునుంతుడు ర్ల దేవదేవుడైన పరమాత్మను క్తీర్తించువారే దేవగాయకులైన చారణులు. స్వానుభవంతో జ్జ గ క్షీర్తించువారు. న్‌ యా తస్వాః సాధనాని గాయన్తాచార్యాః ;్దు శ్ర “పరమాత్మను. పొందే మార్గాలను ఆచార్యులు గానము చేసి ఉన్నారు” అని భక్తాగ | శ్ర సళ! గణ్యుడైన నారదమహర్షి భక్తినూత్రాలలో ప్రబోధించి యున్నాడు. ల గ్జ్‌ భక్తిని ఆచరించి, పరమాత్మను దర్శించి తరించిన వారు, పరుల నుద్దరించే పవిత్ర | ,్రు కొర్యంలో పరమాత్మ అనంత కళ్యాణగుణాలను ప్రబోధరూపంలో గానం చేస్తూ ప్రవ (ఈ స చించారు. వారే దేవగాయకులైన చారణులు. శ్రీచరణముల వద్ద చోటు సంపాదించుకున్న ్‌! షై పుణ్యచరితులు. వారే గతంలో జీవించి, సమాజాన్ని జీవింపచేసీన ఆచార్యులు. పూర్వశోభకు ప్రతినిధులు. పూర్వాచార్యులు. న యి చారయన్లి ఆచారయన్తి దర్శా నితి చారణాః మా గో “ధర్మములను ఆచరించునట్లు చేయు వారిని చారణులు అంటారు. వారే పూర్వా ళ్డా। చార్యులు. ఫ్లు యు అట్టి నుహితాత్ములు నడిచిన మార్గమే (పథి) సర్వులకు శ్రీరామరక్ష. అందుచేత ర స్మ! హనుమంతుడు కూడా చారణచరిత మార్గాన వెళ్ళాలని సంకల్పించాడు. యా మహాజనో యేన గత న్స వన్దాః మ థ్రీ “మహాత్ములు పోయిన మార్గమే మార్గము.” “శ్ర 11 ఈ మార్గాన అందరూ చరించగలరా? ఆంజనేయుని నంటి వారికే అది సాధ్యము. [౧ య్జ్‌ ఎందుచేత? ఆయన శత్రుకర్శను డని వాల్మీకి ఆంజనేయుని (ప్రస్తుత శ్లోకంలో వర్ణించాడు. గ్‌ శదత్రుకర్శమ లైన వారే చారణచరిత మార్గంలో చరించి చరితార్జులు అవుతారు. త్త క శత్రుకర్ళనుడు అంటే శత్రువులను కృశింప చేయువాడు అని అర్హము. అట్టివాని గ ప్రయాణమే సుఖం గాను, సులభం గానూ సాగుతుంది. మార్గం ఎంత చక్కగా ఉన్నా, శత్రువుల మధ్య చిక్కినవాడు_ ప్రయాణాన్ని సుఖంగా చెయ్యగలడా? ఎవరు నునకు శత్రువులు? ఇంకెవరు? అందరికీ తెలిసి, ఎవరికీ లొంగని కొనుమే. ఈ కామమే మనకు. | న ప్రబల శభువు. స య్‌ జహి శత్రుమ్‌ మవాభావళో కామరూవం దురానదమ్‌ శ్రీ “జయించుటకు శక్యము గాని ఈ కామమనే శత్రువును వధించు అర్జునా” అవి శ్వ | భగవద్గీత- కర్మయోగంలో సూటిగా చెప్పాడు మధుసూదనుడు. యం ఖే హనుమంతుడు కామమనే శత్రువును వధించినవాడు. కనుక నిర్భయంగా చారణ ఫి చరిత పంథా వనమసరించి ప్రయాణం చేయగలడు, అది భూసంచారము కాదు. గగవ కై! యావము. ఎత్తైన మార్గము. ఉన్నత నూర్గము. నుహోన్నత నూర్గము. వేదాంత గగన వై ష్‌ వివోరము. భ్‌ ౫ శ్రంప్ర ఉంట ఉత ఉభయుల శషుతే ఉష ప్ర్య్యస్రు గ

లు జ్థలల న శం ప్రా స్తాం ఉ! నుంద తున గ , వం అని విశ్నా రకాండ ఇ ఫు వంటివాడు భవంతున లం గగన ము - నము . న గగనం ఇ న సదా అర్ధము స్తుతిస నద్భశ ద్రలం వా: గళ్థు నన ర్త ఈవి చరించు క క డి 0 మేథు ఘనం జు ఇన గ స్స౭ంపచే ధంగా ట అని క్ష దంటాము వరం శుభా టో గ్ర. జ్ర చరిం స్తే పాధ భావ శంలో స పర। ంగ మే యు చిన అజ్ఞా కుడై ము స మా ల” ద అల కట! హా లు న లుపుతా ఏఢమైన నిత 0 యోగీ ఉం తన +, మహాతు శతు య్‌ యై లం ముగ ష్నిగా తాల్మా - దృఢసం నిరయి పూరము శ్ర ఆఘ లవాడై ఉండాలి దృఢ ని కల్పష్టై చుక | క. నకు గ మనసులో ఉండాలో యో శయం రు ఉండా వాలి గ | దు 'ప్రకాశిం సంకల గవదీత అడాలి ట్రీ వ్నూదు నాల నుం కనని సత్తమ ళు ఫేం నా మ న వంతుడై. (న్లో గ ప్రార ఇదిసు న రంగని వాగరా వా నుమంతుడు శై స క్‌. అభి భం ॥ ఎత్తిన న్ని అవలీ తి వార ర్లిస్తున్నా సము (్త్రు త్ర 3 హను నమ ఇప్‌ వ్యక్‌ శ్ర ' కూ నుముంతు ట్ర్‌ మసర్గలో లగ భాటడానికి శకి. 1 వన. మ శ 7. బ్దవిన్యాస వ లచిన న్గోకం. దు గుపిస్తు డు నిర నే వుంది. రటక?లో హో్యో టో కార్యము ష్కరం నను. ర్లయించు న్‌ | స్స ల ఈ శై స . భావ దు అంటూ శి వ్ర అవమాన అద్యమనోరు పవ అఖ్లల్ను (స ఖు టరు ర్గనికి సాగరో ప్కరమే 7 ఇంట లుస్తూవు శ్రా పా నా! ల్లంఘ గాని సుక మఖం వ: అను న నే కొనసా ధకుడై ం (నిస్త్రృతి నముసా కరము అనే ప ర్శమువీ ఫ్ర (య 'శ్రేయాం వాలి ఆవి న్ని అన అనుకోవడం నీ ఇంత న్‌ న్‌ ని, వడ్డి సి బహు ధమ్రైన ధరించి టు ద రష ని నత హస హ్‌ క్‌ సంద్వంగా పుల విఘ్యా ర్గయా రువా ట్‌ యపహత్తర స్రీ ప్రా ల్లెన్ని వం అడ్డ త్త సా దండ ఏతటకడి లొ న ఫ్థభ పణ (౧ సీను ్రి ప్రతి షస్షే శాఖా

ద్ధని యంత అంప స్తాం నత్తి స్రన్యత్హు గ్‌ స్ట చైతన్య రామాయణము పా గ హనుమంతుని ఆబోతుతో పోల్చడం వెనుక అంతర్భాన మిదే. ఆబోతు అడ్డంకులను | న శ్రీ! లెక్క చేయకుండా ముందుకు దూసుకొని పోవునట్లు హనుమంతుడు అవరోధములను (.్రు శ్ర నాటుటకు ఆబోతు వలె నిలిచియున్నాడు. ప్రతి సాధకుడు కూడా ఆబోతు నలె ముందుకు | న సాగిపోవాలి. (న కూ అనిత్యమైన విషయప్రపంచానికి సంబంధించిన సంకల్పాలే ఇక్కడ సాధకునికి థు అడ్డంకులై నిలుస్తాయి. స్టిరసంకల్పచిత్తుడై దృఢమైన పురుషప్రయత్నము ద్వారా సంకల్పాన ఖీ |! రోధమును నిరోధించాలి. ఈ విషయంలో ఆబోతు లాగా వ్యవహరించాలి. న్‌ గ వరం సౌరువ న్యూ్రిత్య నీత్వా చిత్త మచిత్రతామ్‌

యా ధ్యానతో హృదయాకాశే చితి చిచ్చక్ర ధారయా (్త్ర్రు శ్ర “ఉత్తమమైన పురుషప్రయత్నం ద్వారా మనసులోని సంకల్పాలను క్షాళనం చేయాలి. శ్రా సే హృదయాకాశంలో ధ్యానాన్ని సాగించి, జ్ఞానమనే చక్రము ద్వారా నునసును వధించాలి” యము! అంటుంది మహోపవిషత్తు. శ్ర ఈ హనుమంతుడు. ఉత్తమము పురుషయత్నంతో ఉన్నట్టు ఇంతవరకు నునకు అవగత |శ్ఞ్రు గ మైంది. ఇక హృదయంలో ధ్యానమనే గగనవిహారాన్ని సాగిస్తాడు. నునోనాశ మనే రావణవధ న కని జరిగిపోతుంది. ఇదే అజ్ఞ్జాననాశము. ్గే ఆబోతు లాగా అగుపిస్తున్న ఆంజనేయుడు మెడను చాచినట్టు, శిరస్సును పైకెత్తినట్టు | ఖ్‌ స్వ వర్ణించాడు వాల్మీకి, - ల హనుమంతుడు సంకీర్తనా ప్రియుడని నునకు తెలుసు కదా! మెడన్ము చాచ్చి, శిరస్సు జ్ర

యై పైకెత్తిన దృశ్యాన్ని నేత్రాలు మూసికొని మారు దర్శిస్తే హమను రానునామ సంకీర్తనలో మునిగి శ్రీ] యున్నట్టు మోకు దర్శన మౌతుంది. భగవత్కార్యంలో ఆబోతు లాగా స్టిరచిత్తంతో దూసుకు (శ్రా క పోవడానికి సిద్దపడిన తరువాత సంకీర్తనను హృదయానందంగా గానం చేయాలి, రామనాను స శ్లో! సుధారస పానాన్ని విడునకుండా కొనసాగించాలి. ఖీ నాముమున్న చోట రాము డుంటాడు. రానునామ మున్న చోట హనుమంతు ఇ్హు డుంటాడు. " ల్‌!

• యత్ర యత్ర రఘునాథ కీర్తనం ఫి తోత్ర తత్ర కృతనుస్త కాంజలిం ళ్ణ ఖు బాప్పవారి వరివూర్ధ లోచనం నో "క మారుతిం ననుతో రాక్షసాంతకమ్‌ " య్జా “ఎక్కడెక్కడ రామభజన సాగుతూ ఉంటుందో, అక్కడక్కడ కలిసిన చేతులను తలపై శ్రి ఉంచుకొని ఆనందబాప్పములతో నిండిన కన్నులు కలిగి శోభించు రాక్షసాంతకుడైన గ. న రామదూతకు నమస్కారము, + త్‌ క నెంళా శింబు 0 కం పేటుయం చటుయుుడు, *06 డేర5కటాంాలా 01 0క్ర8క, భఖ ఇపీం. 15 2౯65ల€ ఇ1టు 19 అ2పేయక శంటుండే ఇపేంళ6 8 646 ఖండ టు న ఖు! మం లాం9 మంండేంకి బయ €0218 0£ 10 ఇపేయం ఆలా 6 ౨8జ0ం65 ఏముడే నో గ్‌ వ25లి 0 ఈం పెంంక 01 €౫6 ]03క్ర[ంక 28 పేయాక్ర కయుక్ర. . శారా క తాం శసళు శు షకల

జ్రశలళుంల టంత రి నలి ఉట శప తపతి స థ్థు। సుందరకాండము - సముద్రలంఘనం కక క్‌క ళ్‌ న్‌ ఆత్మబంధువులారా! ఈ విషయంలో ఏ విధమైన సంశయమును పెట్టుకోకండి. | ఇ్హీ! హనుమంతుని చిత్రాన్ని ముందుంచుకోండి. లేదా కాగితముపై “జై జై పవనసుత ఖే ౬. | హమమాన్‌” అని వ్రాసి ఎదురుగా పెట్టుకొని, ఆనందార్రుపూరిత నయనాలతో, నిర్మల భక్తితో ళు “శ్రీరామ జయరామ జయ జయ రామొ” అని భావోద్వేగంతో పలకండి. చాలు, శ్రా గ ; వెంటనే హనునుంతుడు మో నుందు నిలుస్తాడు. నమ్మండి. హనునుంతుని సాక్షిగా న షై చెప్తున్నాను. ఒకవేళ మో ముందు నిలబడ లేదంటారా! నిరాశ పడకండి, మా వెనుకున్నాడు. శ్తు "61 అంతే. ళీ సే మోకు కనిపించకపోవచ్చు. కానీ మోకు దూరంగా మాత్రం లేడు. మో వెనుకే ఉన్నాడు. స 1! ఆయన మిమ్మల్ని చూస్తూనే ఉన్నాడు. అంతకన్నా ఏమి కావాలి? మన వెనుక హనుమంతు. | క్రీ య్థ్రు డుంటే భవసాగరాన్ని దాటడం అసాధ్యమా? ఆ దివ్యాత్ముని చూపు మన మోద పడితే ఖ్‌ ర! రాముడు మన చూపుకు అందకపోతాడా! | ఘ్టు తులసీదాస్‌ మహాత్ముని జీవితంలో జరిగిన ఒక సస్నావేశాస్మి భక్తులు విశేషంగా శ్ర చెప్పుకుంటూ ఉంటారు. హనుమంతుడు భక్తులకు రామదర్భ్శనం చేయిస్తాడు అనడానికి |! శ్ర ఇదొక చక్కని ఉదాహరణ. శ్రా స తులసీదాస్‌ చిత్రకూటంలో వసిస్తున్న రోజుల్లో ఈ సన్నివేశం జరిగినట్టు చెబుతారు. 1 యు తులసీ మహాత్ముడు ప్రతిరోజు చాను స్నానం చేసిన తరువాత చెంబులో మిగిలియున్న |ర్తు ఫ్రా నీటిని ఒక జమ్మిచెట్టుమోద పోస్తూ ఉండేవాడు. ఆ చెట్టు మోద వపిస్తున్సు ఒక డ్రేతాత్మ [ఈ స మహాత్ముడు పోసిన అఆ పావననజలం నల్ల పవిత్రురా లైంది. ల ఇమా కృతజ్ఞతగా తులసికి నమస్కరిస్తూ ఏదైనా నరాన్ని అడగమంటుంది. “నాకేమి అవసరం ళ్ట శ్రీ లేదు. నీకు సాధ్యమైతే నాకు రామదర్భ్శనం చేయించు” అన్నాడు. శ్త్‌ స “అయ్యా! నీకు రామదర్శనం నేను చేయించలీను. కానీ దాని కొక ఉపాయం | గ శై చెబుతాను. నిత్యము వీవు వినిపించే రానుకధను వినడానికి వచ్చే వారిలో ఒక వృద్దుడు (ఫు | _వెనుకగొ, కాస్త దూరంగా కూర్చుని కన్నీళ్లు కార్చుతూ ఉంటాడు. అతను వికారంగా కూడా | ఖ్హా ఖు ఉంటాడు. ఆయన పాదాలు పట్టుకో. నీకు రానుదర్శన మవుతుంది” అంటుంది ఆ (్రేతం. టో క నురునాడు తులసీదాసు. ట్రేతం చెప్పిన ఆ వృద్దుణ్ణి గుర్తించాడు. వెళ్ళి ఆయన ళ్‌ పాదాలు సట్టుకుంటాడు. రామదర్శనం చేయించమని ('ప్రాధేయపడతాడు. “నాయనా! యు అలాగే చేయిస్తాను. వ్యధ చెందకు. సమయం కోసం నిరీక్షిస్తూ ఉండు" అన్నాడు. వు న తులసీదాస్‌ ఒకనాడు గంధాన్ని తీస్తున్నాడు. ఒక బాలుని రూపంలో రాముడు వచ్చి ల య్డ్‌ తులసీదాస్‌ నుండి గంధాన్ని అడిగి తీసుకుంటాడు. అప్పుడు చెట్టుపై నుండి ఒక రాను ళు శ్రీ చిలుక ఇలా పాడుతుంది. ళ్‌ 1 " చిత్రకూటకే భూట్‌వర్‌ భాయీ నంతనకీ భీర్‌ | వ! ం్టి తులనీదాన చందన మిసై తిలక దేత రఘువీర్‌ 4 శ్రా “పవిత్రమైన చిత్రకూట ్రదేశంలో రాముడు బాలుని రూసంలో చందనాన్ని తష్జీ | పుచ్చుకుంటున్నాడు. పాపం! తులసీదాస్‌ గ్రహించ లేకున్నాడు” అని పలికింది చిలుక. న నానా జా మ శ్రంప్ర కంపు ఆపు ఉంటు భూప శద పో

దయయ టంత అంత నల ఉల పతతి స శ్ర [112] ఛైతన్య రామాయణము గ్‌ గ ఈవిధంగా. చిలుక రూవంలో. పలికి తులనీదాస్‌కి రామదర్శనం. చేయించిన. | గ యై ఆంజనేయుడే తులసీ నుండి రామకథను ఆలకించి ఆనందించిన ఆంజనేయుడు. (స్తు | ఇలాంటి సంఘటనలు, హనునుంతుడు భక్తులను ఉద్దరించిన సన్నివేశాలు కొకొల్లలుగా శు ఉన్నాయి. రామనామ సుధారపాన్ని సదా పానం చేయువాడు కనుకనే పవనసుతుడు మెడను | గ ఇష్రై! చాచి, శిరస్సును పైకెత్తి ఆబోతు లాగా నిలబడ్డాడు. లంఘించడానికి సిద్దంగా ఉన్నాడు థ్‌ ఖు హనుమంతుడు. ప గ్‌ మహేంద్రపర్వత చరియల మోద వైడూర్యమణుల లాగా ఆకుపచ్చని రంగుతో న య దూరానికి జలాశయం లా కన్పిస్తున్న పచ్చికమైదానంపై కొంతసేపు హాయిగా పచారు చేశాడు. గ ఫ్రీ హనుమంతుడు శిరస్సును 'సైకెత్తి ఉన్నట్టు చూశాము. ఇప్పుడు ఆయన సాడాలు ఖ్‌ న్‌ పచ్చికబీళ్ళపై నిలిచి పచార్జు చేస్తున్నట్లు చెప్తున్నాడు వాల్మీకి. ో కం మూణ్ఞాళ్ళ ముచ్చటగా గోచరించే ఈ పచ్చికబీళ్ళే (ప్రపంచము లోని నిషయ | శ్ర భోగాలు. అందుకే అవి దూరానికి జలాశయాల నలె కన్పిస్తున్నాయి అన్నాడు వాల్మీకి. లేక |

త్ర ఉన్నట్టు తెలిసేదే భ్రాంతి లేక మూయ. శ్రా స్త ఈవిధమైన జలాశయాలు జీవులకు దప్పికను తీర్చలేవు. ప్రావంచిక నిషయభోగాలు [౧ య్జు ఆవందాన్ని ప్రసాదించలేవు. ఈ సత్యాన్ని (గ్రహించిన ఆంజనేయుడు సముద్రలంఘ నానికి (స్త సై] ముందు పచ్చికబీళ్ళలో పచారు చేస్తూ దృష్టిని ఊర్చ్వంగా ఆకాశం మిద నిలిసియున్నాడు. .ఫ్హు సె భక్తులు ప్రపంచంలో చరిస్తున్నా దృష్టి నెప్పుడూ పరమాత్మ పైనే ఉంచి ఉంటారు. ర్‌ లీ మననులో పరమాత్మనే నింపుకొని ఉంటారు. కరచరణాదులు కర్మలలో కదులుతున్నా | హ్రీ! అంతఃకరణాన్ని అచ్యుతునికే సమర్సించి ఉంటారు. ;శ్హా స హమమంతుడు పచ్చికబీళ్ళపై హాయిగా విహరిస్తున్నాడు. భయంకరంగా గోచరిస్తున్న (గ యో! హనుమంతుని చూచి పక్షులు బెదిరిపోయాయి. ఆయన వక్షస్థలము ఢీకొని పెద్దపెద్ద చెట్లు ' కూలిపోయాయి. ఎదురుపడిన సింహాలను కొట్టి చంపాడు ఆ మవోబలుడు. పు

హనుమను విహరిస్తున్న ఆ మహేంద్రసర్వతము నలుపు, ఎరువు, పసువు, ఆకుపచ్చ

ఈ! మొదలైన, చిత్రవర్గాల ధాతువులతో ప్రకాశిస్తోంది. దానిపై కామరూపులైన యవ్షులు, [షై శే కిన్నరులు, గంధర్వులు నివసిస్తూ ఉంటారు. (ళు న ఆ గిరిప్రాంతములో పెద్దపెద్ద ఏనుగులు తిరుగుతున్నాయి. హనుమంతుడు కూడా ఒక | ౧౧ య పెద్ద గజము లాగా కన్పిస్తున్నాడు. ఇక సాగరాన్ని లంఘించుటకు సిద్దపడి రెండు చేతులు ఫు శే జోడించి నమస్కరించాడు. 'ఫ్హు న న నూర్యాయ నుహీంద్రాయ వవనాయ న్వయంభువో | ప త్హ్రే భూతేభ్య శ్చాంజులిం కృత్వా చకార గమనే మతిమ్‌ ఖీ “సూర్యుడికి, ఇంద్రునికి, వాయుదేవునికి మరియు (బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించాడు. న గ భూతకోటికీ నమస్కరించి బయలుదేరుటకు నిశ్చయించుకున్నాడు.” | స క్రంఊ్ర ఈ భత ఉం ఊటి భాషపు పాషపు భయప గం

స్ధాయిలు టంత టంథి సు ఉంపు తమి ఉగ 0 4కి సుందరకాండము - సము[ద్రలంఘునం శి న్‌ కార్యారంభంలో కార్యసిద్దికై ప్రార్ధించడం, భగవత్కృపను, పెద్దల ఆశిన్పులను 11 రన పాందడం మనకు సంప్రదాయం (ప్రసాదించిన ఆచారము. అసమాన పరాక్రమ వంతుడైనను ం ఇలా అందరికీ నమస్కరించడంలో హనుమంతుడు ఎంత వినీతుడో అరమవుతూ ఉంది. య ళు నషమ్రతే బ్రతుకుకు నాణ్యత నిస్తుంది. శ ళా గ 1 పయెంా6 దు6 మల 656 0 & చలో క్రాంజ€ 8 18 పే!5 పేతంయచాం గ్య యై “నిజమైన గొప్ప వ్యక్తికి నమతయే ప్రధమ పరీక్ష అని నా విశ్వాసము” అంటాడు ,శ్ర్రే “(1 రస్కిన్‌, ళా గ తాను గొప్ప పరాక్రమనంతుడైనా జాంబవంతుడు చెప్పినంత నరకు అమాయకువి స “మై లాగా ఒకచోట హనుమంతుడు ఒంటరిగా కూర్చొని ఉండడము మనం చూశాము. అతి థ్రీ థు తేలికగా సాగరోల్లంఘనం చేయగలిగే శక్తి తనకున్నదని తెలిసినప్పటికీ, పెద్దల ఆశీస్సులమ గ! వాంఛిస్తూ నమస్కరించడం మహోన్నతమైన ఆయన హృదయ సౌందర్యానికి అద్దం శ్రీ పడుతోంది. స్ట యు ఒక కార్యానికి సంబంధించిన జ్ఞానం పూర్ణంగా లేనిదే ఆ కార్యాన్ని సాధించలేము. ఖ్త్ర శ్రీ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవాడు సూర్యుడు. కనుక ప్రధమంగా సూర్యుని ఆశీస్సులను వాంఛిస్తూ. (శా గల నమస్కరించాడు. న ల. బుద్ది ఒక కార్యాచరణకు పధకం సిద్దం చేసిన తరువాత ఇంద్రియాలు సహకరించి | యీ కార్యరంగంలో దిగాలి. ఇంద్రియాలకు ప్రభువు ఇంద్రుడు. కనుక ఇంద్రుని ప్రార్దిస్తూ ఠి స నమస్కరించాడు. లో ఏ కార్యసాధన కైనా జన్మ నిచ్చిన తల్లిదండ్రుల ఆశీస్సులను పాందాలి. అప్పుడే అది రా యు దివ్యంగా ఫలప్రద మవుతుంది. అందుచేత వాయుదేవుని (ప్రార్జిస్తూ వమస్కరించాడు. యు అంతేకాదు. ఏ విషయంలో మనం ప్రగతిని సాధించాలనుకున్నా తెలిసో, తెలియకో (ఫ్ర [క్ష అనేకమంది సహకరిస్తారు. లేనిచో కార్యం సిద్దించదు. పొరందరిే నమస్కరించడమే ల యీ! భూతకోటికి నమస్కరించడం లోని అంతర్భావము, థీ ఖు ఆంజనేయుని ప్రజ్ఞ, భావస్ఫూర్హి ముందువెనుక లాలోచించి ఆచరించే పద్దతి కూడా |ఉ్హ | ఇక్కడ సుందరంగా జాజ్వల్యమానం కావడం మనం స్పష్టంగా చూడవచ్చు. గ తే కిష్కింధాకాండము చివర జాంబవంతుడు హనుమంతుని జననాన్ని గూర్చి చెప్పడం (ఫ్రీ మనం చూశాము. ఉదయభానుని చూచి ఫలమని భావించి ఆంజనేయుడు సూర్యువి (ఛై శ చేరడానికి ఎగరడము, మధ్యలో ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టడము, అది తెలిసి న స వాయుదేవుడు స్తంభించడము, వాయుదేవుని సంతృప్తి పరచుటకు బ్రహ్మదేవుడు ఖు ఈష! హనుమంతునికి వరప్రదానం చేయడము మనము చూశాము. శ్రీ 'పై వరుసక్రమాన్ని అనుసరించి సూర్యునికి, ఇంద్రునికి, వాయుదేవునికి, బ్రహ్మదేవునికి వం స నరుసగా నమస్కరించాడు వాయునందనుడు, ఇవన్నీ ఆయన సునిశిత ప్రజ్ఞకు నిదర్శనాలు. ల యయ్జి సముద్రాన్ని లంఘించడానికి హనుమంతుడు సిద్ధపడ్డాడు. వానరు లందరూ ఆంజనేయుని ళు థ్‌ వైపే చూస్తున్నారు. చూస్తుండగనే పూర్ణిమా పర్వకాలంలో సముద్రము పెరిగినట్టు రాముని (శ్రీ న కార్యపాధనకై హనుమంతుడు పెరిగిపోయాడు. ఉత శాప ఉత శంత్రయషతి తదు ఉపుఫి ప్యస్రిో

జ్రసదుపి యంత రంత శ్తుంతు సరి శంస చ యీ చైతన్య రామాయణము ఈ గం! చంద్రుణ్ణి చూసి సాగరం పొంగుతుంది. అలాగే రామచంద్రుని చూసికొని హనుమంతుడు. | 1న్ష యీ! పెరిగాడు. పూర్ణిమా వర్వకాలములో సాగరము ఉప్పాంగడానికి ప్రధానకారణము చంద్రుడే శ్ర శు గౌని మరొకరు కాదు. అలాగే హనుమంతుడు ఉప్పాంగి సాగరాన్ని లంఘించడానికి | గ ౮! ఆయనలోని రామభక్తియే కారణం గాని జాంబవదాదులు క్షీర్తించడము కాదు. వారు య్‌ ష్తు అభ్యర్థించారు. తనకు ఇష్టమైన కార్యము గనుక హనునుంతుడు అంగీకరించాడు. అంతే. | ఫు శ్‌ హనుమంతుడు దేహాన్ని పెద్దదిగా పెంచాడు. చేతులతో, పాదాలతో మహేంద్ర , మ పర్వతాన్ని నొక్కిపట్టాడు. ఈవిధంగా హమమంతునిచే పీడింపబడిన మహేంద్రపర్వతము (శ్రీ గ్ల తీవ్రంగా కంపించింది. పూసిన చెట్లలోని పువ్వులన్నీ రాలిపోయాయి.. రాలిన పూలు స్య యీ మహేంద్రపర్వతాన్ని కప్పివేయగా, దూరానికి అదొక పుష్పగిరిలా శోభించింది. నుదించిన ఫు ఈక! ఏనుగు మండి మదము కారినట్టు కొండనుండి నీరు (్రనించింది. శ గో . హనుమంతుడు ఆ పర్వతాన్ని తవ పొదాలతో ఇంకా గట్టిగా నొక్కాడు. పర్వతం అలా య్‌ యు సీడింపబడుతూ ఉంటే పర్వతగుహల్లో ఉండే ప్రాణులన్నీ వికృతస్వరాలతో రోదించాయి. ఆ శ్రే ,ీ అరుపులు దిక్కులను ్రతిధ్వవింప చేశాయి. కొండ (బ్రద్దలవుతున్నదని భావించి ఆ శా హా మహేంద్రగిరిపై వసిస్తున్న మునులందరూ పైకి ఎగిరి వెళ్ళారు. చారణులు, బుషులు, న్య క సిద్దులు, విద్యాధరులు ఆకాళంలో నిలిచి హనుమద్వెభవమును వీక్షిస్తున్నారు. గ థి హనుమంతుడు రోనూలు దులిపాడు. మహామేఘం లాగా గర్జించాడు, మొదట్లో న స లావుగాము, చివరికి పోవుకొలది సన్నముగాను ఉండి, రోమములతో నిండిన తోకను పైకెత్తి | న్య జాడించాడు. గరుత్మంతుడు తన్నుకుపోతుంటే ముందునెనుకలకు ఊగే మహాసర్పం లాగా ఖ్తు యు హనుమంతుని తోక ఊగిపోతూ ఉంది. ఖీ పరిఘలవంటి తన చేతులను బిగబట్టి, నడుమును సన్నము చేసి, పాదాలు (ఫు న ముడుచుకొని ఎగురుటకు సిద్దంగా ఉన్నాడు వాయువందనుడు. భుజాల్ని, కంఠాన్ని ప య్‌ వంచాడు. వేత్రాలు పైకి ఎత్తాడు. దూరప్రాంతాల్ని వీక్షించాడు. ఊపిరి బిగబట్టాడు. ఫ్ర శ్రీ! వానరులను చూచి ఇలా పలికాడు. ళు 1 యథా రాథువ నిర్హుక్తు శరః శృనన విక్రమః న్‌! య్జై గళ్టే త్రద్వద్హమిష్పామి లంకాం రావణపాలితామ్‌ కం. “రాముడు విడిచిన బాణము ఏవిధంగా వాయువేగంతో పోతుందో అలాగే రావణుడు (శ్ర శక్ష పాలించు లంకకు నేను పోతాము” ఖో! య ఇది హనుమంతుని శరణాగతి సౌందర్యము, తాను రానుబాణంలా వాయువేగంతో ర శు. వెల్తెను అంటున్నాడు వాయుపుత్రుడు. ళ్‌ న రామబాణమువకు ఎదురు లేదు. ఎందుచేత నంటే అది శరము యొక్క వైభవము [౧ అ! కాదు. దాశరథి యొక్క వైభవము. అలాగే తాను సముద్రాన్ని లంఘించడం కూడా తన | ళఫు ఖు గొప్పతనము కాదని, రాముని యొక్క ప్రభావమే నని తెలుపుచున్నాడు. తనలో ఏవిధమైన ష్‌ | కరృత్వభానన కూడా హనుమంతుడు పెట్టుకోలేదని అర్ధ్థమౌతూవుంది. న్‌ నత్తం పు త ఉత భాషటు ఉష భ్యప్రుళ

భ్రమణ స్తత్ర శ్రుంత్రు త్తుంంత షై శ్రర శంనటు శ్యుకై జ్జ థు సుందరకాండము - సాగరంపై సమారకునూరుడు (౧5! జ్‌ గ, రామబాణానికి వైఫల్యము లేదు. అలాగే తన ప్రయాణానికి కూడా వైఫల్యను లేదని 11 ఘా) భావిసున్నాడు. రామబాణం మధ్యలో ఆగదు. తాము కూడా లంక అనే గమ్యాన్ని చేరేవరకు ళు 1 _విశ్రమించెది లేదని నిర్ణయించుకున్నాడు.

యు రానుబాణ వైభవములో ప్రధానకర్త రాముడు. బాణము నిమిత్తము. రాముని సంకల్పమే న్షై

స శరానికి వేగాన్ని కల్పిస్తుంది. అలాగే సముద్రలంఘనంలో తాను నిమిత్తమని, శ్రీరాముని యు సంకల్పమే (ప్రధానమైంది అని భావించాడు హనుమంతుడు. ఇదియే కర్మయోగ రహస్యం. ర్త నేను చేస్తున్నాననే భావన లేకుండా ఈశ్వరప్రేరితంగా కర్మలు ఆచరించి, నేను జు గో అనుభవిస్తున్నాననే భావన లేకుండా భగవదర్చితంగా ఫలాలను స్వీకరించి జీవించు వారి బుద్ది య్‌ శై శుద్ది పడడమే గాక అది ముక్తికి చక్కని బాటను నిర్మిస్తుంది. క్త య్ట్రు ఈశ్చరార్పితం నేఛ్చయాక్చతం చిత్తశోధకం ముక్తసాధకం ఛ్‌ స . “నా దవేది విడిచి ఈశ్వరార్పితంగా ఆచరింపబడే కర్మలు చిత్తశోధకమై ముక్తి సాధక న్య (షై, మవుతాయని భగవాన్‌ రమణమహర్చులవారు తమ ఉపదేశసార (గ్రంధంలో తెలుపుతారు. (ఫై థు రామబాణమునకు ఓటమి లేదు. అలాగే తనకూ ఓటమి లేదు అని భావిస్తున్నాడు శా గళ! వానుమంతుడు. ఇది ఆయనలోని అకుంరిత విశ్వాసానికి తార్కాణము. ర్య యీ ఆధ్యాత్మిక సాధకునకు అతిప్రధానమైనది విశ్వాసము. తాను పరమాత్మను పాందగలవనే [ఫ్రై శ్ర దృఢవిశ్వానం సాధకునకు ఉండాలి. తన సాధన విఫలం కాదు అనే దృఢభావన స్టిరంగా ఖ్తే స ఉండాలి. అప్పుడే సాధనలో ప్రగతి లభిన్తుంది. న “నేను రామబాణంలా వాయువేగంతో దూసుకుపోతాను. లంకలో సీత కవిపించక

య్డ పోయిందా! అదే వేగంతో స్వర్గానికి వెల్తాను. అక్కడ కూడా నా తల్లి కన్చించక పోయిందా, శ్ర చేతులు కట్టేసి రావణుణ్లే తీనుకువచ్చేస్తాను. త్త క “ఏవిధంగా నైనా కార్యాన్ని సాధించి తీరుతాను. సీతమ్మతో తిరిగి వస్తాను. లేదా శ

తి. రావణునితో సహా లంకను కూడా పెల్లగించి తెస్తానుగొ అని పలికి, మరొక విషయాన్ని స్రీ ఆలోచించకుండా (అవిచారయన్‌) ఎగురుతున్నాడు. యు న ఎగిరే ముందు హనుమంతుడు ఆలోచనలన్నీ అరికట్టాడు, చిత్తవృత్తులము విరోధించ. [గ అ్ఞం| గలిగినపుడే దైవకార్యం సఫలీకృత మవుతుంది. మనసులోని ఆలోచనలను పూర్తిగా నిరోధించి (0. సాధన లాచరించుటకు సాధకులు పూనుకోవాలి. హనుమంతుని ఆదర్శంగా తీసుకోవాలి. (ళ్లు చ్‌ సాగరంపై సమారకుమారుడు ణ్‌ తాను గరుత్మంతుని వంటి వాడినని భావించి హనునుంతుడు గొప్ప వేగంతో | త్త ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. ఆ వేగానికి నూహేంద్రగిరిపై ఉన్న చెట్లన్నీ కొమ్ములను చేతుల్లా |) ఖై ముడుచుకొని నలువైపుల ఎగిరిపోయాయి. పక్షులతో, పువ్వులతో విండన ఆ చెట్టు (మ హనుమంతుని వెంట ఎగిరిపోతూ ఉంటే, ల్‌ క్ట త్రస్థితం దీర్హమధ్వానం న్వబంధు మిన బాంధవాః న్‌ మభ్తంంప్రయంం అంధ పంతులు తషల కదులు భట

27

జ్రజఃి శ్ర ఉరు తంట యద్ర శయ్యపై వపు నా! యు చైతన్య రామాయణము శ్‌ | ర “ప్రయాణమై. వెళ్తున్న బంధువును బంధువు అందరు వెంబడించి సాగనంపినట్లు 1న ఇష్టా! హనుమంతుని వెంట నడిచాయి”. ఫు 6 మద్దిచెట్టు, ఇతర గొప్ప వృక్షాలు సైన్యం రాజును అనుసరించినట్టు అనుసరించాయి. త్తు హనుమంతుడు పయనిస్తుండగా చుట్టూ పుప్పించిన వృక్షములు కదలిపోతుంటీ అదొక న స అద్భుత సౌందర్య సన్నివేశంగా కనిసించింది. యు హనుమంతుని వెంట పయనించే వృక్షాలను వర్ణించడములో మహర్షి మునకు రెండు శ "0. ఉపమానములను ఇచ్చారు. 1. చుట్టాన్ని సాగనంపే బంధువులు. 2. రాజు వెంట నడిచే (షై య్‌ ఇరువురూ అనుసరించి వెల్తారు. కానీ బంధువులు ప్రేమతో అనుసరిస్తారు. సైనికులు. | శ్రు| వృత్తిధర్మంగా వెల్తారు. మొదటి వారిలో శ్రేమ, అవగాహన ఉంటుంది. రెండన వారిలో అది శ్ర గం[ ఉండదు. ప్రతిఫలాపేక్షే ఉంటుంది. న్య క సాధుమహాత్ముల్ని అనుసరించే సాధకులలో కూడా ఈవిధంగా రెండు తెగలుగా యు ఉంటారు. అవగాహనతో గురువును అర్థం చేసుకొని ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా, భక్తి ఢడ్రేమలతో | _ బంధువుల్లాగా వెంట నడిచేవారు ఉంటారు. వై "షే రెండవ తెగవారిలో తాత్కాలిక ఆవేశంతో కొందరు, పేరుప్రఖ్యాతుల నార్జించవచ్చని | ౧; య్‌ మరికొందరు, ఆర్జిక స్వప్రయోజనాలకు ఇంకకొందరు అనుసరిస్తూ ఉంటారు. ఇవి తీరనపుడు 0 (ఫ్రీ! మహాత్ములకు దూరమ్‌వుతూ వుంటారు. వారిలో కొందరు నిందించి దూరమవుతారు. | ఇ స్య| మరికొందరు దూరమై నిందిస్తారు. బంధుప్రేమతో జీవించేవారు మాత్రము ఈవిధమైన [౧ యై బంధాలలో చిక్కరు. మహామేఘంలా గోచరిస్తున్న హనునుంతునిపై చెట్లనుండి రాలిన పువ్వులు, పూలరేకులు, శ్ర | మొగ్గలు పడడంవల్ల, రాత్రిపూట మిణుగురు పురుగులతో పర్వతం శోభించివ్లట్లు ల్‌ స హనుమంతుడు (ప్రకాశించాడు. "0. య్‌ హనుమంతుని వెంట చెట్లే గాక ఆయన పాదతాకిడికి నుగ్గెన పర్వత మన్ను కూడా | క శై ఎగిరివెళ్ళింది. ఆ మట్టి వెళ్తూడంటే భూదేవి వాయువుత్రువి “అనుసరించినట్లు ఉంది. [ఈ క “నాయనా! ఉండు. నేనూ వస్తా! నా బిడ్డ ఎలా ఉందో! ఒక్కసారి నా ముద్దుల కూతురుని ప్త శర్మ! చూసి వస్తోనంటూ భూదేవి కూడా వెళ్ళినట్టుంది. (ఏ "నే హనుమంతుడు చాలా దూరము వెళ్ళాడు. వెంబడించిన చెట్లు వేగము తగ్గి సాగరంలో (| ఇ్ల [స పడిపోయాయి. ప్రియమైన బంధువు దేశాంతరము వెళ్ళినప్పుడు అతని బంధువులు దుఃఖ [౧ న సాగరంలో మునుగువట్ట్లు హనునుంతుడు వెళ్ళగా చెట్లన్నీ సముద్రంలో పడిపోయాయి. ళు

• హనుమంతునితో పాటు ఆయన తొడల వేగానికి ఎగిరి వెళ్ళిన చెట్లనుండి రాలిన త్తు థు రంగురంగుల పూలు సముద్రముపై పడ్డాయి. అప్పుడు సాగరము నక్షత్రాలతో కూడిన నా స అకాశం లొగా (ప్రకాశించింది. ఫె య్‌ హనుమంతుడు వాయువేగంతో పయనిస్తున్నాడు. చేతులు ముందుకు చాచి న్‌ "ల వాయుపుత్రుడు పోతూ వుంటే పర్వతముపైనుండి బయటకు వచ్చిన ఐదుతలల మహాసర్పం వా న లాగా కన్పిస్తున్నాడు. ఖ్‌ య్జ్‌ అ ల మ | నో రక శ్వ ట్ర కంఠ ఉఠా పంతాల శభాషల శాషథ ఉ్య్యది 4

జ్రసమలిలుంలి అంరి తుంటి ఫి ఉత శభ థీ శ ఛు సుందరకాండము - సాగరంపై నమిరకుమారుడు శ్రా నే ఆయన కళ్ళు పచ్చగాను, గుంగ్రముగాను వుండి ఉదయించిన శశినూర్యులవలె | న్న య ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఆకాశములో తేలిపోతున్న హనుమంతుని తోక సైకి ఎత్తబడి ఇంద్రధ్వజము భై | లాగా ప్రకాశిస్తోంది. ఆ లాంగూలము చక్రాకారంగా హమమంతువ్‌ ఆవరించి ఉంది. ఎజ్జని ళు, ముక్కుతో శోభిస్తున్న హనుమంతుని ఎజ్జని ముఖము పంధ్యారాగముతో కూడిన బాల త్త ల్‌ | సూర్యబింబంలా అగుపిస్తోంది. న య హనుమంతుడు అలా పయనిస్తూ ఉండగా ఆయన చంకల సందుల నుండి స్తు క్ర దూసుకుపోతున్న గాలి మేఘగర్జనంలా శబ్దము. చేస్తోంది. ఆ మవోత్ముడు ఆకాశంలో (శ్ర సో | ఎగురుతూ ఉంటే, సముద్రంపై వడిన ఆయన వీడ గాలికి నడుస్తున్న పెద్ద తెరచాస ఓడలా న్య క. కన్పించింది. (ఖ్తు థ్జు వాయుపుతుడు ఆకాశాన ఎగురుతూ ఉంటే ఒకొక్కసారి సముద్రాన్ని (త్రాగేస్తున్నట్లు న గస అనిపిస్తుంది. ఒకొక్కసారి ఆకాశాన్ని (మింగేస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. అంటే హనుమ తనే 11 ' ప్రయాణంలో ఒకేనిధంగా పయనించడం లేదని మనకు అర్హమౌతూ ఉంది. క్రిందికి దిగుతూ, వ. పైకి ప్రాకుతూ పయనిస్తున్నాడని గోచరమౌతూ ఉంది. కనుకనే క్రిందికి వచ్చునపుడు య్తు శ్రు| సముద్రాన్ని పానంచేస్తాడా తన్నట్టు, పైకి వెళ్ళేటప్పుడు ఆకాశాన్ని (మ్రింగేస్తాడా అన్నట్లు | త్ర గళ కన్పిస్తున్న దంటాడు వాల్మీకి, ణ్‌ ఖై హనుమంతుడు ఎటు వెళ్తూ వుంటాడో ఆ ఫ్రదేశము కలత చెందుతూ ఉంది. ఆయన [4 ఖు వేగానికి సాగర తరంగాలు ఉవ్వెత్తున పర్వతనుంత ఎత్తుగా లేస్తూ ఉంటే, ఆ కెరటాలను తన రా శ వక్షస్టలంతో ఢీకొంటూ ముందుకు పోతున్నాడు మారుతి. త ఖు ఈవిధంగా తన వేగంతో సాగరమునుండి లేచిన పెద్దపెద్ద కెరటాలను హనుమంతుడు క. గజా| లాక్కొని పోతూవుంటే భూన్యూకాశాల మధ్య నీరు చెల్లాదెదప్ర, అంతటా చిమ్మబడుచూ, | జ్ఞ ఈసీ ఉద్యానవనాలలో శోభించే నీరుచిమ్ము గొట్టోలను గుర్తు తెస్తున్నాయి. న్‌ స సాగరజలమంతా నాయువేగానికి ఆకాశానికి లేస్తూ ఉంటే, వస్త్రాన్ని ఊడబెరకగానే ఫ్ర ఆ! మానవుని దేహేవయవములు కన్పించునట్లు, సాగరములో మొసపళ్ళూ, తాబేళ్ళూ, మత్స్యములూ | శ్ర కన్పిస్తున్నాయి. అని కలత చెండుతూ ఉంటే, నస్ర్రహీనులైన మానన్ఫలు సిగ్గుపడి అమూ ఇటూ (ళు | కదలినట్ట్లుంది. న ల్ట సాగరములోని గొప్పగొప్ప సర్పాలు ఆకాశంలో పయనించే హనుమంతుని చూచి గ గరుత్మంతుడేమో నని భీతి చెందాయి. ఆ కేసరినందనుడు పయనిస్తూ ఉంటే ఆకాశంలో కస్త యు రెక్కలు లేని పర్వతము ఎగిరినట్టుంది. ఆయన ఏ మార్గాన పయనిస్తూ ఉంటే ఆ మార్గంలో స న్‌ (క్రిందనున్న సముద్రము తొట్టి లాగా తయారవుతూ ఉంది. ఖు య సముద్రములో హనుమంతుని ఛాయ ముప్పది యోజనముల పొడవు, పది యోజ త్తు నముల వెడల్పు ఉన్నట్టు చెబుతాడు వాల్మీకిమహర్షి ఇంత పెద్దదిగా నీడ ఉన్ని కనుక | ౫/ 'ష| హనుమంతుడు సముద్రలంఘనము చేసింది ఉదయమే నని అన్సిస్తోంది. అప్పుడే నీడ చాలా ణ్‌ య్‌ పొడవుగా పడుతుంది. క ఖు ఆకాశం లోని మేఘమండలను నుధ్య మారుతి వెళ్ళేటప్పుడు ఇష్హ్‌ స త్రళ్హనశ వ్రకాశచ్చ చళ్రమా ఇవ లక్ష్యతో థ్‌ వ మె న తా కా శాలి శాతం

జనక గస్తాై శంంత్త స్తం పట్ర శ్రర శ్రయ్యత్రు శశ టే ఇష్టం చైతన్య రామాయణము | శ్రా గ “మేఘాల వెనుకకు వెళ్ళినపుడు కనిపించక, మళ్ళీ మేఘాల నుండి బయటకు వచ్చి | యీ కనబడుతూ, చంద్రుడు మేఘమండలంలో ప్రయాణము చేస్తున్నట్టు అగుపించాడు. యు "ర దేనతలూ, గంధర్వులూ, యక్షులూ ఆయనపై పుస్పవృష్టిని కురిపించారు. ర్త న్‌ హనునుంతుడు గగనవిహారం చేస్తూ ఉండగా, ఆ మహాత్మునికి కష్టం కలగకూడదని శై సూర్యుడు చల్లబడ్డాడు. ఆయన సుఖాన్ని వృద్ధి చేయడానికి వాయువు మెల్లగా వీచాడు. ల్‌ యై రామకార్యం సిద్దించాలని అందరూ సనాకరించారు. (స్తు "0. భగవత్సేనలో శ్రమించే వారికి అందరూ సహకరిస్తారు. భగవంతుడు అందరివాడు. (సా గ ఆయన కార్యము అందరిది. కనుక అందరూ తను స్వంత కార్యాల వలె భగవత్కార్యాలలో ట్‌ హై సహకరిస్తారు. అలా కాకుంటే, సాధువులు లోకకళ్యాణనికి దోహదపడే కార్వాల్సి సమాజంలో ఆ మో స్ట ల్ని లో (యు ఆవిష్యరించగలరా? ॥ న గ హనుమంతుడు ర్రమ లేకుండా (విగతక్షమమ్‌) అనాయాసంగా పయనిస్తున్నాడు న ఖీ అంటాడు వాల్మీకి. నిజమే! భగనత్సేనలో (శమ ఎందుకుంటుంది? అది ము తెలియని పరిశ్రమ, అలసట నెరుగని ఆనందము. యు హనుమంతుని ప్రయాణాన్ని చూచి నాగులు, యక్షులు, దేవతలు, పక్షులు, బుషులు, ళ్దు గంధర్వులూ, సర్వులూ అచ్చెరుపంది హనుమంతుని ప్రశంసించారు. సమిరకుమారునిక్తి య్య ( సత్కారం చేయాలని సాగరుడు సంకల్పించాడు. (సు స ఆతిథ్యాలు - అవరోధాలు న య్డా “హనుమంతుడు రామదూత. రామకార్యార్థమై సముద్రలంఘనం చేస్తున్నాడు. ఇతనికి (శ్రీ! సాయం చేయడం నా ధర్మం. రామకార్యంలో నా వంతు సొత్రను నేను సోషీంచాలి. ళ్డా నే “పూర్వము ఇక్ష్వాకు వంశంలో జన్మించిన సగరుడు నన్ను వృద్ది చేశాడు. ఇక్షాకువంశ గ యీ! తిలకమైైన రాముని కార్యాన్ని సఫలం చేయుటకు ఈనాడు హనుమంతుడు లంకకు. [౪ శ్రీ వెళ్తున్నాడు. రామకార్యార్థమై వెళ్తున్న ఆంజనేయునికి నేను సాయం చేయకపోతే లోకం నన్ను | 1 నిందిస్తుంది. ఆంజనేయుడు అలసట లేకుండా పయనించాలి. నామిద కొంచెంపేపు | ల్‌ త్టై విశ్రమించి వెళ్ళేలా నేను సహకరిస్తాను” అని సాగరుడు విశాలభావకు డయ్యాడు. (ఫ్రై నో సాగరుడు ఈవిధంగా ఆలోచించి తనలో మునిగియున్న మైనాకపర్వతముతో త్తు భాషించాడు. ల న్‌ “ఓ మైనాక! పర్వతరాజా! పాతాళంలో ఉన్న రాక్షసులు పైకి రాకుండా ఇంద్రుడు నిన్ను ళ్‌ స ఇక్కడ అడ్డంగా ఉంచాడు. పైకి, క్రిందికి, అడ్డానికీ పెరిగే శక్తి నీకు వుంది. కనుక నా మాటను తు "0, శ్రద్దగా ఆలకించి, నీవు పైకి ల్‌! న్‌ న “పరాక్రమశాలి, బుద్ధిశాలి, రామదూత అయిన హనుమంతుడు రామకార్యార్థమై . ళఘి య్‌ గగనంలో విహరిస్తూ వస్తున్నాడు. నీ మీదుగా వస్తున్నాడు. ఇక్షామువంశ రాజులు నాకు థు! పూజ్యులు. నీకు పూజ్యతములు, వారి కార్యార్థమై వెళ్తున్న హనుమంతునికి సాయం చేయడం ళన్త్‌ న్‌ మన ధర్మం, తల్‌ తంల ఉఠల ఉంళ షత శాషఅ త్య

జ్రస్రయలియంలి టంలీ అంటి సరి ఉత ఉప తలగ (ము సుందరకాండము - ఆతిధ్యాలు - అవరోధాలు | ॥ = గ కర్తవ్య మక్ఫతం కార్యం నతాం మన్యు ముదీరయేజ్‌ సే యా “చెయ్యవలసిన పని చెయ్యకపోతే పెద్దలు కోపగించుకుంటారుల ,ఈ్తు ల, “న్హైనాకుడా! నీవు సొాగరజలాల నుండి పైకీ లే! పూజవీయుడైన నున అతిథి జా గర. హనుమంతుడు నీ మీద కొంతసేపు విశ్రమిస్తాడు. అలసట తీరిన తరువాత ప్రయాణం గ్య ఇ! సాగిస్తాడు. "౧: “మైనాకా! రాముడు సాధువత్తముడు. సీతమ్మ కష్టాల్లో ఉంది. ఈ మహత్కార్యంలో | క్హు నగ పయనించే ఆంజనేయునకు అలసట కలిగితే కలుగవచ్చు. ఈ మూడు విషయాల్ని మనసులో స ఇహ ఉంచుకొని నీవు పైకి లే!” అన్నాడు సాగరుడు. థు సాగరుని మాటలు విని శ్రేష్టమైన మైనాకపర్వతం పైకి లేచింది. బంగారు శిఖరాలు గల | అ ' ఆ మైైనాకపర్వతం సముద్రజలాలను ఛీల్చుకొనీ పైకి వచ్చింది. వెంటనే ఆకాశమంతా గ్‌ గో స్వర్ణకాంతితో ధగధగమని మెరిసిపోయింది. త యు ఉన్నతమైన ఆ మైనాకపర్వతొన్ని హనుమంతుడు చూశాడు. తనకు విఘ్నం | ర్తు శ్రీ! కల్పించాలని ఆ పర్వతం ఎదురుగా వచ్చిందని భావించాడు. అంతే. గాలి మేఘాన్ని (శ్ర గళ! చెదరగొట్టినట్టు, తన వక్షస్థలముతో మైనాకుని ఢీకొని క్రిందికి పడగొట్టాడు. హనుమంతుని న శై వేగాన్ని తెలిసికొని మైనాక సంతోషించింది. (ఖై న. నీళ్ళలో పడిన మైనాక నుళ్ళీ పైకి లేచి, గగనమున సంచరిస్తున్న హనుమంతుని | స్వ సమీపించింది. . (౧4 షై “వానరోత్తమా! రాముని వంశములోని వారు పూర్వము నముగగ్రాన్ని వృద్ది చేశారు. రామ | శ్ర కార్యార్థమై వెళ్తున్న నీకు సేవ చేయాలని సాగరుడు అభిప్రాయ పడ్డాడు. నీకు సహాయము | త్తు శై చేస్తే సఘువంశ్రీయులకు సహాయము చేసినట్లు అవుతుందని సాగరుడు భావించాడు. | న | కృతోచ ప్రతి కర్తవ్యం ఏష ధర్మః ననాతనః [హ్‌ యు శన్పులు చేసిన వారికి తిరిగి మేలు చేయడం స్రాచీవమైైన ధర్మము, నూరు ణా శ్రీ. యోజనముల దూరము నీవు ప్రయాణం చేయాలి. కొంతసేపు నీవు విశ్రమించి వెళ్తే ఖ్‌ న బావుంటుందని సముద్రుని అభిప్రాయము. | ల “కప్టివరా! ఇక్కడ తియ్యనివి, నుంచి పరినుళము గలని అయిన కందమూల ఫలా శు లున్నాయి. వాటివి ఆరగించు. కొద్దిసేపు విశ్రమించి వెళ్ళు లె గ దువ్యరం కృతవాన్కర్మ త్వమిదం వానరోత్రమ న నినత్య మమ శృంగేషు విశ్రమన్వ యథా నుఖమ్‌ మ, “వానరోత్తమా! నీవు ఎవ్వరూ చేయలేని పని చేశావు. నా శిఖరాల మీద వాలి సుఖంగా | శ్హ యు విశ్రమించు. తరువాత వెళ్లువు గావీ! (నో న్‌ “క్రపిగ్రేష్టుడా! మరొక విషయం కూడా నువ్వు గమనించాలి. నీకూ మాకూ దగ్గర (ము త్త సంబంధ ముంది. నీవు నూకు అతిథివి. అతిధి సామాన్యుడైనా అతనిని దేవునిలా / న చూడమంటుంది సనాతన ధర్మము. అందులో నీలాంటి (శ్రేస్పపురుషుడు అతిధిగా వచ్చినపుడు | ల్‌ స వేరి చెప్పాలా! గ స్టే శాత తాళ తాత తత్‌ శుక ఊసులు అషలల

జ్రతలితుంలి స్రూయగట్రి శ్రుంంద్రి గరు తనపై శ్ర. ఫై కనక గ థు చైతన్య రామాయణము శ్రా గ “అయ్యా! దేవతలలో శ్రేష్టుడైన వాయుదేవుడు నీ తండ్రి. వేగంలో నీవు అతనితో | ఖై! సమానుడవని ప్రత్యక్షంగా మేము చూస్తున్నాము. నిన్ను పూజిస్తే నాయుదేవుని పూజించినట్లే, ళు ౯ | కనుక నీకు ఆతిధ్య మిచ్చి నిన్ను గౌరవించాలని నేను కుతూహల సడుతున్నాను. దానికి | గ్‌ 1౫ కారణం కూడా ఉంది. చెబుతాను. విను. చ గా “పూర్వము పర్వతాలకు రెక్కలు ఉండేవి. అందుచేత గిరులు విహంగాల వలె (ఎ ఆకాశంలో విహరిస్తూ ఉండేవి. వాటిని చూచి, అవి ఎక్కడ పైన పడతాయో అని దేవ, బుషి యు గణాలు భయపడుతుండేవారు. శ్‌ గో వారి భయాన్ని పోగొట్టాలని భావించిన దేవేంద్రుడు వజ్రాయుధంతో పర్వతపక్షాలను న య్‌ ఖండించాడు. నా పక్షములను ఖండించాలని ఇంద్రుడు నన్ను సమీపీస్తూ ఉండగా, వెంటనే యి మీ తండ్రిటైన వాయుదేవుడు నన్ను దూరంగా కొనిపోయి సాగరంలో పడేశాడు. అందుచేత శ న్‌ నా పక్షములు నళింపకుండా ఉన్నాయి. న్న ఖు “కపిడ్రేష్టుడా! నాకు సాయం చేసిన వాయుదేవుడు నాకు పూజ్యుడు. ప్రత్యుపకారంగా ౧ “శే అతిధివైన నిన్ను సేనించాలని నేను భావించాను. అయ్యా! దయచేసి నీవు మా ఆతిధ్యనును త్త

స్వీకరించు. నాకు, సముద్రునికి సంతోషాన్ని, సంతృప్తిని కలిగించు. నూ సేనలు అందుకో. న్‌ స్ట కాపేపు విశ్రమించి వెళ్ళు అన్నది మైనాక. ు యు మైనాకుని మాటలను ఆలకించిన హనుమంతుడు చిన్న చిన్న వాక్యాలతో, పాడి (స్తు శ్రీ మాటలతో, విడి పలుకులతో సమాధానం చెప్పడం గమనించదగిన విశేషం. సాధారణంగా వ్రు స్మై| మనం ఏదైనా తొందర పనిమీద వెళ్ళేటప్పుడు ఆత్మియులైనా సరే, పిలిచి నూట్ట్లాడగనే, వారికి (నీ యమ్హీ| చిన్న చిన మాటలతో తొందరగా సమాధానం చెప్పి వెళ్తూవుంటాము. ఇక్కడ హనుమంతుడు స్తు శ్ర అలాగే చెబుతాడు మైనాక పర్వతముతో. ఆయన పొడి వాక్యాలలోని సౌందర్యాన్ని చూడండి. | ఇ్లై న్య శ్రీతోఒవ్ఫి కృతమాతిధ్యం మన్యురేషపోజ వనీయతాం 4 ల! ఖ్ట ల్వరితో కార్యకాలో మే అవహాశ్జావ్యతి వర్తతో. - యు ఆగ త్రతిజ్హాచ మయా దత్తా న స్థాతవ్య మివోన్రరే 4 త్త నే “సంతోషం(ప్రీతోఒస్ఫి.ఆతిధ్య మిచ్చినట్లే (కృతమాతిథ్యం). కోస్పడకు (మన్యురేషో ల్ల యై! ఒపనీయతాం). చాలా తొందర ప్రని ఉంది (త్వరితే కార్యకాలోమే). ప్రాద్దుపోతోంది “0. (అహశ్జాష్యతి వర్తతే). నేను శపధం చేశాను (ప్రతిజ్ఞాచ మయా దత్తా). మధ్యలో ఆగకూడదు (ళ్లు | (న స్థాతవ్య మిహాన్తరో, నః న్‌ ఈవిధంగా విడి మాటలతో, పొడి పలుకులతో మైనాకునికి సమాధాన మిచ్చి, పేముతో (6 ర్క మైనాకుని శిఖరాలను స్పుశించి, ఆనందంతో ఆకాశనూర్లాన ముందుకెళ్ళాడు ఆంజనేయుడు. ర్త శ్రి సాగరమైనాకులు హనుమంతుని విషయంలో సంతసించి ఆశీర్వాద వాక్యములతో గౌరవించారు. శు స ” అవసరమైన కార్యమును సాధించుటకు తొందరగా మనం వెళ్ళేటప్పుడు ఎదురుగా ణ్‌ యూ వచ్చి పలకరించిన స్నేహితువి, “అవసరమైన పని ఉంది-మళ్ళీ వస్తానో అనీ అతని భుజం (% శ్రి అట్ట వెళ్ళునట్లు, ఆంజనేయుడు మైనాకుని భుజం తట్టి ముందుకెళ్ళడం చాలా (వ్వా 4 ముచ్చటగాను, వాస్తనంగాను కనిపిస్తోంది. న సనన న మయా

మ టి ర న. . . క స... మా మ న య టా. మ వ నా. 0 4 న! | గక నం ల క్‌ నలా కం, హు వ. స. (| . | ల | ట్ట శ . . వ... | లన్‌ * ) న? . మం '

మే న. ము శ తా నానన. వ. య నా ౧. |. మ ను న. ॥| 1 లు క ము భమ ళు. త త న వ. న | 1 ల వ ర ప! షా లు... చ యు న న. నం న న. న స మ... తు. వ. మ. న గ టు న శ న్న వ. వ. ము పం మ్యాపు ఉం ు న. ప. న ప ల.

జ్రసలి తుం అంలి శంతి షట శతు ఉత శనం శ్ర ళు సుందరకాండము - ఆతిధ్యాలు-అవరోధాలు క్‌ుక శా స ఈ మైనాకుని సన్నివేశము ద్వారా మనం (గ్రహించవలసిన సదుపదేశాలు కూడా సన రా సముద్రుడు తెలిపిన అతిధిపూజ, మైనాకుడు చూపిన కృతజ్ఞత పరమ ఆదరణీయాలు. శ్రా ంో! వీటిని సనాతన ధర్మాలన్నాడు వాల్మీకి. ఇంటికి వచ్చిన అతిధిని గౌరవించడం, ఉపకారికి ష్ట్ర! ప్రత్యుపకారం చేయడం ఈ రెండు ధర్మాలను మనం ఈ సందర్భములో అవగతం చేసికొని స వంటపట్టించుకోవాలి. ఇళ్హి త్తు ఇక హనుమంతుని విషయానికొస్తే, కర్తవ్యదీక్ష ప్రధానంగా తెలుస్తూ ఉంది. ప్రభు "స్తా గ కార్యంలో వ్యక్తిగత సుఖాలకు విలువ నివ్వకూడదు. తవ సుఖాల వల్ల (ప్రభుకార్యానికి ఆలప్యం ౧ ఈసీ జరుగకూడదనే గొప్ప ఆదర్శమును హనుమంతుడు ప్రదర్శించాడు. గ. ఆధ్యాత్మిక సాధకులు కాలాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోవాలి. శ్రమలకు జంకకూడదు. | శు గల అలసటలును, అవేదనలను దగ్గరకు రానివన్వకూడదు. అప్పుడే ఆంజనేయుని లాగా మవం మ్య్‌ క. కూడా కార్యసిద్దిని పాందగలం. "నే సాధకులైన వారు గాని, సాధువులు గాని ఇక్కడ మరొక సూక్ష్మవిషయాన్ని గ్రహించాలి. (_ ఆధ్యాత్మికంగా శ్రమించే వారిని చూసి ఆత్మీయు లైనవారు దిగులు చెందుతూ ఉంటారు. ఛా గ ఇలా కష్టపడితే ఆరోగ్యం చెడిపోదూ! శ్రమకు తగ్గ విశ్రాంతి కావాలి. ఆహారం కావాలి అంటూ శమీ సవేనో త్రినిపిస్తుంటారు. వాళ్ళ మాటల నాలకిస్తూ పోతే చివరికి పెరిగేది దేహమే కావి ప్రతిభ శ్ర కాదు. న్‌ సె ఆత్మీయులైనా సరే, ఈ విషయంలో సాధకులు లేదా సాధువులు స్వీయనిర్ణయాలతో ఉ[ై| వర్తిస్తూ ఉండాలి. మైనాకుడు ప్రేమతో ఆతిధ్య మిచ్చినా ఆంజనేయుడు అంగీకరించలేదు. ఆతిధ్యాన్ని నిరాకరించి ఆదరణను స్వీకరించాడు. తన దారిలో తాను వేగాన్ని పుంజుకున్నాడు. ళ్హి ర మైనాకపర్వతము బంగారు శిఖరాలతో శోభిస్తూ ఉండింది. ఆధ్యాత్మిక సాధకునకు స క ప్రధమ విఫ్ముము కాంచనమే. “నన్ను పొంది విశ్రమించు - నన్ను పొంది సుఖించు అని కా ర్ట సాధకుని ఉదైక పరుస్తుంది. ఈవిధమైన ఉద్రేకానికి లొంగిన వారు ఉన్నతిని సాధించలేరు. శు సాధారణంగా లౌకికులు కూడా అంటూ ఉంటారు. “*ఏదోనండి. నాలుగు రాళ్ళు త్రై నే వెనకేసుకుంటే, ఆ తరువాత కడుపులో చల్ల కదలకుండా విశ్రాంతి తీసుకోవచ్చు. కృష్ణ రామ స్ట ంగ్జై| అనుకుంటూ పడి ఉండొచ్చు” అని. గు ళ్‌ ఆచరణలో ఇది ఎంత కష్టమో మనం నిత్యజీవితంలో అనేక మందిని చూస్తూ మం సస] ఉంటాము. నాలుగు రాళ్ళు వెనకేసుకోవడం కాదు కదా, నాలుగు వందల రత్నాలు ముందేసు.. [౧౦ యై! కున్నా వారికి శాంతి ఉండదు. విశ్రాంతి ఉండదు. (0. “బ్లంకా - ఇంకా” అనే పంకా తిరుగుతూనే ఉంటుంది. ఆశకు అంతముండదు. ళ్‌ రానుకృష్ణ పరనుహంస చెప్పివట్టు ఏడు గోతాల వాడి కధలాగే ఉంటుంది. న్య స్‌ కనుక సాధకులైన వారు కాంచనానికి లొంగకూడదు. ధనం విశ్రాంతి విస్తుందనేది కల్ల, (మె | విశ్రాంతిని దూరం చేసేదే ధనం. అందుకని హనుమంతుడు మైనాకువి ఆతిథ్యాన్ని మ శక్రు| స్వీకరించనూ లేదు. అలాగని నిరాకరించనూ లేదు. చేత్తో స్పృశించి వదలిపెట్టాడు. తన (| న్‌ మనసును ఖాళీగా ఉంచుకున్నాడు. అందువల్లనే తేలికగా తేలిపోయాడు ఆకాశంలో, థ్‌ జప టాాం అం అధంలతనుల అ నుపు జ్రసగ

జ్థసైమమటుంలి టం సంతి పసి టపై ఉలి లీ స నక్ష [122] చైతన్య రామాయణము | ళా గ! పాధుమహాత్ముల దగ్గరికి మనం వెళ్ళినప్పుడు మనం ఏది సమర్పించినా వారు (లే షు ప్పుశించి పప్రక్కవారికి ఇస్తూ ఉంటారు. వారు తినరు. దాచుకోరు. మనసును నాటి మీదికి గ్‌ ౬ వెళ్ళవివ్వరు. ర్ట మవసులోనికి రానివ్వరు. అందుచేత వారి మవసులో సదా రాముడే | త్తు ఉంటాడు. శ్యాముడే ఉంటాడు. శివుడే ఉంటాడు. (శ్రా గస | హనుమంతుని వేగాన్ని చూచి దేవతలు, సిద్దులు, గంధర్వులు ఆలోచించారు. ఎలాగైనా న యమో... ప్రాముమంతుని పరీక్షించాలని భావించారు. వొగమాత యైన సురసతో ఇలా పలికారు. | ళు “సురపా! వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు గొప్ప వేగంతో సముద్రాన్ని దాటుతున్నాడు. శ్రా గ్‌ వీవు పర్వతమంత రూపాన్ని ధరించు. భయంకరమైన రాక్షసి రూపంలో ఆకాశమంత నోరు | “సై. తెరచుకొని అతని ప్రయాణానికి విఘ్నము కలిగించు. ఏదైనా ఉపాయం పన్ని హనుమంతుడు. [శ్రీ య్రు నిన్ను జయించి ముందుకు వెల్తాడా? లేక దిగులుపడి ఆగిపోతాడా? చూడాలని మేము శ్ర గస కుతూహల పడుతున్నాము”. (న షా దేవతల మాటలను ఆలకించిన సురస వెంటనే వారు చెప్పిన రూపాన్ని ధరించింది. (జ్ఞ కన హమమంతువికి అడ్డుగా వచ్చి నిలిచింది.

| “వావరోత్తమూ! ఆగు. నిన్ను దేవతలు నాకు ఆహారంగా ఇచ్చారు. విన్ను తినేస్తాను. నా వై గ్‌ ్న న్నా తినేస్తా న్‌ క. నోట్లోకి రాగొ అంది సురస, ఖు సురపమ చూచి హనుమంతుడు భయపడలేదు. చేతులు జోడించి నురసకు [|

| వమస్కరించాడు. పవనసుతుడు. “అమ్మా! నేను రామకార్యార్థమై. వెళ్తున్నాను. ఈ | న. మహత్కార్యానికి వీ వంతు నీవు కూడా సాయం చేయాలి. ఒకవేళ నీకు నా మాట సమ్మతం ల తి. కాకపోతే వము విడిచిపెట్టు. సీతమ్మను దర్శించి, ఆ వార్తను రామునికి వినిపించి, వెటనే శీ) యు, వచ్చి వీ నోట్లొ ప్రవేశిస్తాను. ఇది నా శపధం. నమ్ము అన్నాడు హమను. శు న “ఓ కపివరా! అదేం కుదరదు. నీవు నా నోట్లో పడాల్పింద” అని పలికి దేహాన్ని ల స్ట. పెంచేసింది సురస. (ఘు శ “వీవు ఎంత విశాలంగా సెరిగినా నన్ను (మ్రింగలేవు. చూడు నా శక్తి అని మనసులో ఇస్తే శ రామువి స్మరిస్తూ దేహాన్ని పెంచాడు వాయునందనుడు కూడా. ల్‌! తీ సురసాదేవి అంతకన్నా ఎక్కువగా దేహాన్ని పెంచింది. హనుమంతుడు క్రుద్దుడై ఇంకా స... పెంచాడు తన శరీరాన్ని. అంతకు మించి మళ్ళీ పెరిగింది సురస. హనుమంతుడు ఇంకా. [[ సురస మరింకా. సో ర. ఆధ్యాత్మిక పాధనలో ్రగతినిరోధకమైన అనేక విఘ్నాలు వస్తుంటాయి. విఘ్నాలు (ఖై “జ. కల్పించే వారితో ఘర్షణకు దిగితే మన కాలమూ వృధా అవుతుంది. బలమూ క్షీణిస్తుంది. . అలాంటి పరిస్థితులు ఎదురైనపుడు ఒకటే మార్గముంది. వాళ్ళవైపు చూడకుండా మన స షు భక్తిని హమమంతుని లాగా పెంచుకుంటూ పోవాలి ధ్యానపమయాన్ని ఎక్కున చేయాలి, ఫు తూ, జపంలో మాలల సంఖ్య పెంచాలి. పూజాకాలాన్ని పాడిగించాలి. సెద్దగా సంకీర్తన చేయాలి. అంతే. వచ్చివవి వచ్చిన దారినే పోచాయి. మన దారి మనకు సుగమ మవుతుంది. సులభ షస్డ సక మవుతుంది. సుఖఫ్రద మవుతుంది. శుభప్రద మవుతుంది. న స భింప్ర అంతు టి అభలు ఊత తగ

య. సంగతు శ్తంగత్రి యస్రై శత శతు శత థు సుందరకాండము - ఆతిధ్యాలు-అవరోధాలు | ర సురస ఇంకా పెద్ద రూపాన్ని ధరించగనే హనుమంతుడు వెంటనే బొటనద్రేలు వంటి | ఇక్రీ! (ప్రమాణము కలవాడై సురస నోటిలోనికి ప్రవేశించి వెంటవే బయటకు వచ్చాడు. య త [నతు నరుల నురుది నో శ్ర ం త సం. నన్ను రమ్మని పలికావు. నీవు చెప్పినట్లే వీ క ఫ్ర కా. సవ్ర ి ఫా... ఈ]! నోట్లోకి వెళ్ళి వచ్చాను. నీకు నమస్కారము. గ్‌ న రి. ల్లీ. 25 నన్ను వెళ్ళనీ" అన్నాడు ఆంజనేయుడు. థు భ్‌ త స! న. సురస తన నిజరూపమును ధరిం |! గ [| స టు (గ్యేశన| చింది. “వానరనీరా! సుఖంగా వెళ్ళిరా! సీతను 11 య్‌ గ (1 ఫ్ర: న శ్రా షః మ ళో ధర్మాత్ముడైన రామువితో చేర్చు” అన్నది. ఫ్ర గంటా ( హనుమంతుడు చేసివ ఈ దుష్కర మైన (శ్రా స్త గ. ళా కృ న. కర్మకు దేవతలంతా హనుమను స్తుతిం న పు! శస... సక సష్తుశ.. చారు. పనవసుతుడు మళ్ళీ వేగాన్ని పుంబుకొవి గ్‌ నాన. ట్ర నే . గగనవివారం చేశాడు. స్వ శత న షట. | శ్రా గ లు షం. స స ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో సురస న మై టీ, న్‌... మ న. విఘ్నాన్ని కల్పించాలని చూస్తుంది. సురస ల ల! శనీ క్రోం . ఎవరో కాదు. రపనేంద్రియమే సురస. షడ్రసో థు మ సాక. పేతమైన రుచులకు అలవాటు పడిన నాలుకే | ౪ తి మ త క రుచిని జయించినపుడే భగవంతుని శ్ర శ్రీ నానన నన మీద అభిరుచి ఏర్పడుతుంది. జిహ్వను శ్తా స జయించిన వాడు జగత్తునే జయించగలడు. హనుమంతుడు సురసను జయించినట్లు గ తై। సాధకులు జిహ్వను జయించాలి. పాయసము కావాలని నాలుక కోరితే, తులసితీర్జాన్ని ళఖ్హు శ్రా ట్రాగించి తృప్పి చెందమని చెప్పండి. న స పెడ్తూ పోతే నాలుక తింటూ నడుస్తుంది. చాలు అనదు. దానికి పెరిగే గుణమే కావి | ౫ త్ట్రై తరిగే గుణ ముండదు. కొందర్ని చూస్తే చాలా ఆశ్చర్యమేస్తుంది. స్నేహితులతో మాట్లాడుతూ | (ఫ్రై మధ్యమధ్యన గడ్డిపోచలు లాగి నముల్లూ ఉంటారు. మొక్కలు త్రుంచి, ఆకులు (త్రుంచి షస నముల్తూ ఉంటారు. ఇదంతా సురస యొక్క కార్యమే. న న్‌ రసనేంద్రియానికి రససానం చేయించాలి. రానమునాము రసపానం చేయించాలి. (0. య్జా పానకము (త్రాగించాలి. రానునాను పానకం త్రాగించాలి. గోపన్న అలాగే శ్రాగించాడు తన న శై నాలుకకు నామపానకాన్ని. న్‌! స 'నేనానరించు పావము లనేకము లైనను నాదు జివ్వాకుం బానకమయ్యె (గ్ల యై ఖీ వరమ పావన నామము" క్త ఖు అని భద్రాచల రామదాసు దాశరధీశతకంలో రచించారు. న్‌ నం త్తే క్ష భ్యడంట్రా శం ఉల ఉంతగత తష శషథి జ్యబ్రయళ 2-78

జ్ర సదుకి తలి అలి శుంఠ సలి ఉం ఉల ఉల న యు చైతన్య రామాయణము గ్‌ గ! హనుమంతుడు ఆకాళంలో. చాలా ఎత్తున వేగాన్ని పుంజుకుంటూ ముందుకు | గ యి సాగుతున్నాడు. అలా పయవిస్తున్న పవవసుతువి సింహిక అనే రాక్షసి చూసింది. చాలా [0౫ గే కాలానికీ మంచి భోజవము దొరికిందని సంతోషించింది. తా స్‌ సింహిక హనుమంతుని నీడను పట్టుకొని లాగుతూ ఉంది. హనుమంతుని వేగం | క తగ్గుతోంది. అది ఆంజనేయుడు గుర్తించాడు. ఎదురుగాలికి ఓడ వేగము తగ్గినట్టు తన ఖ్హ్రు ౧, | పరాక్రమము తగ్గిపోతూవుందని ఆంజనేయుడు గుర్తించాడు. పైకి, క్రిందికి, అద్దానికి ( (శ)! చూశాడు. శ్రా గో . లవణసాగరంలో ఒక పెద్ద జంతువు రూపము కన్పించింది హనుమకు. తన నీడను య్య ర. ఆకర్షిస్తూ వేగాన్ని నిరోధిస్తున్నది ఆ జంతువే నని గ్రహించాడు. సుగ్రీవుడు చెప్పివ జంతువు 'ఫ్రు క్రై ఇదే అని పోల్చుకున్నాడు. అది సింహికయే నని భావించి వర్షాకాలంలో మేఘం లాగా తన (శీ గర దేహాన్ని విష్పతం చేశాడు. ్‌ యు అది చూచిన సింహిక తన నోటిని పాతాళం లాగా తెరచింది. మేఘగర్జనం చేస్తూ స్రీ హమమంతుని వద్దకు పరుగెత్తింది. హనుమంతుడు పూర్వం లాగా తన దేహాన్ని పహ్రస్వంగా |శ్హు సగ! మార్చి సింహిక నోటిలో ప్రవేశించాడు. ర. సింహిక దేహంలో ప్రవేశించిన హనుమంతుడు వాడియైన గోళ్ళతో ఆమె శరీరంలోని (ఫ్రై గుండెను, మర్మస్థానాలను చీల్చేశాడు. వాయువేగంతో మళ్ళీ బయటకు వచ్చేశాడు. ఛ్దై స సింహిక మరణించి క్రిందపడింది. దేవ సిద్ద గంధర్వాదులు హనుమంతుని ప్రశం న్య క పించారు. గొప్ప దుష్కరమైైన కర్మ నాచరించినట్టు శ్లాఘించారు. హనుమంతుని లాగా ఖు | ధైర్యము, పూక్ష్మదృష్టి, బుద్ది, నేర్చు అనే నాలుగు లక్షణాలు ఎవరిలో ఉంటాయో అట్టివారు ఖు యై ఏ కార్యమునైనా సాధించగలరు అని పలికారు. న్‌ 1 సింహిక విచిత్రమైన రాక్షసి. కనుక భూమిపై నుండాలి. అలా ఉండక పాగరంలో యు జీవిస్తుంది. తామ. ఉండవలసిన చోట ఉండదు. పోనీ ఉన్నచోట తృప్తిగా ఉంటుందా? | థ్రీ| అసలుండదు. ఇ శ్‌ సముద్రంలో ఎన్నో ప్రాణు లున్నాయి. సింహిక వాటిని భక్షించదు. ఆకాశంలో ఎగిరే ల క. పన్షుల్ని లాగికొని భక్షిస్తుంది. అందువలన దీని బ్రతుకే ఒక విచిత్రం. షు సింహిక ఎవరో కాదు. అసూయ. అసూయ ఎస్పుడూ ఎవరో ఒకర్ని హింసిస్తూనే శ్జ్ర | ఉంటుంది. హింసకు అలవాటు పడింది కనుకే అది సింహిక. గ యై తవకన్నా ఉన్నతుల్ని చూసి సహించని గుణమే అసూయ. కనుకనే అహూయా యు ప్రతిరూపమైన సింహిక పాగరములోని ప్రాణుల్ని భక్షించకుండా ఎత్తైన ప్రదేశాన ఎగిరే పక్షుల్ని | జో పట్టి భక్షిస్తుంది. ర య్‌ ఉన్నతస్థాయిలో ఉన్నవారిని చూచి అసూయాపరులు సహించలేరు. క్షణంలో సింహికలుగా | “₹) శ్రీ! మారుతారు. ఉన్నతుల బౌన్నత్యాన్ని పాడుచేయడానికి నీడలా ఉంటారు. సింహిక కూడా నీడనే | ఇ్లు న పట్టుకొని హనుమను ఆకర్షించింది. న్‌ ౧ త్సంప్ర శత ఉత శంభ య షత ఉషథ షప

శే సుందరకాండము - ఆతిధ్యాలు-అవరోధాలు [125] ళా గ, అసూయాపరులు ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందలేరు. హనుమంతుడు సింహికను వధిలచినట్టు స షు! సాధకులు అసూయారోగాన్ని సోగొట్టుకోవాలి. అసూయను. దూరం. చేసుకున్న వారే శ్ర , ఆచార్యుల కృపకు, ఆదిదేవుని కృసకు పాత్రులై తరిస్తారు. ళు ఇదం తు తో గువ్యూతనుం శ్రవక్ష్యా వృననూయవే శ్రా స్త | “అర్జునా! నీవు అసూయ లేని వాడవు కనుక రహస్యమైన ఈ జ్ఞానాన్ని నీకు న వం బోధిస్తున్నాను” అని ప్రవచించాడు గీతలో శ్రీకృష్ణపరమాత్మ ఖు ళు హనుమంతుడు సింహిక నోటిలో ప్రవేశించి, సింహిక దేహాన్ని చీల్చుకొని బయటకు [శ్రా న్‌ వచ్చాడు. సముద్రలంఫఘునం ప్రారంభించే ముందు తాను రానుబాణంలా సాగిపోతానని 1౧న (సై. శపధం చేశాడు. ఫ్జీ (ఫ్ర చన శపధం భగ్నం కాకుండా వ్యవహరించాడు. హనుమంతుడు ఆగలేదు. సింహిక శ్రా గ! నోటిలో ప్రవేశించి బయటకు రావడం అనేది ఒక మలుపు తిరగడం వంటిదే గాని ఆగడం ఏ ' మాజత్రం కాదు. + యా హనుమంతుడు నూరు యోజనములు దాటాడు, త్తు శ్రి! రామభక్తి విశేషముచే హనుమంతుడు నూరు యోజనముల పొడవుగల సాగరాన్ని న. గ సునాయాసంగా దాటేశాడు. ఇదంతా రామభక్తి వైభవమే. ఈ విషయాన్ని త్యాగరాజస్వామి న సీ! ఒక కీర్తనలో గానం చేస్తారు. శ్ర ఛి | అవ్ప రామభక్తి యెంతో గొప్పరా నూ 4 యవ్వ 4 " తు స త్రిన్నటలను దీర్జి కంటి రెవ వలెను గాచునూ 4 యవ్వ్ప॥ స్త ఖ్‌ కవీ వారిధి దాటునా కలికి రోటీ గట్టునా ఖ్తీ శ్ర అవరాధి త్యాగరాజు కొనందను చాలునామా +4/శయన్వ॥ ళీ స రామభక్తి ఎంత గొప్పదో వర్లించలేక తన్మయు లౌతున్నారు త్యాగరాజస్వామి. స థై వానరుడు వారిధిని దాటాడా? రామకార్యము అనగానే తాను వానరుడని మరచిపోయాడు (ఖీ హనునుంతుడు. వాలాన్ని జొడించి దేవోన్ని పెంచేశాడు. అనాయాసంగా అంభోధిని దాటే (_ య్ర్‌ శాడు. ఇదంతా భక్తి వైభవమే నంటారు త్యాగరాజస్వామి. వ న శ్రీకృష్ణ్ణరమూత్మను యశోద రోటికి బంధించింది కదా! చతుర్దశ భువనాలను తన లో అక్టో కుక్షీలో నింపుకున్న పరనూత్మను త్రాటితో కట్టి బంధించడము భక్తివైభనమే కదా! అంటారు యు త్యాగరాజస్వామి. వ అపరాధములు చేసిన వారిని కూడా రామభక్తి ఉద్దరిస్తుంది అనడానికి తానే (ప్రబల క్‌ యష్రై| శార్కాణమంటూ తన భక్తిహ్బిదయ వైశాల్యాన్ని వ్యక్తం చేశారు త్యాగరాజస్వామి. ఫు శ్రీ అక్కడొక గొప్ప వనం కన్పించింది. హనుమంతుడు క్రిందికి దిగాడు. అక్కడ అనేక |!్హా స వృక్షములచే మనోహరంగా కప్పబడియున్న లంకాద్వీపము గోచరించింది. ల న్‌ హనుమంతుడు తన దేహాన్ని ఆపాదమస్తకం పరీక్షించి చూసుకున్నాడు. ఇంత పెద్ద |ఉప్రు | దేహాన్ని చూసి రాక్షసులు సందేహిస్తారని భావించాడు. వెంటనే దేహాన్ని తగ్గించాడు. అవిద్యమ న ఈస్టు పోగొట్టుకొనిన ఆత్మజ్ఞాని స్వరూపానుభూతిని పొందినట్లు, హమమంతుడు తన నిజరూపాన్ని క పాంగాడు. . కాజు ఆత అత ఉత యషభు తషపు పష భయస్రా గ

జ్ధస లలల టంత శురథి నస తథ శప్రాలాను స థు చైతన్య రామాయణము నో గ హనుమంతుడు గొప్పదైన పర్వతముపై దిగాడు. ఆ పర్వత శిఖరాగ్రమున ఉన్న లంకా | యై! పట్టణాన్ని చూశాడు. (స్తు ఛు ఇక్కడికి సుందరకాండములో ప్రధమసర్గ పూర్తయింది. హనుమంతుడు సాగరాన్ని శ్రా స దాటి లంకలో ప్రవేశించాడు. [్‌ ఖై ఈ పర్గలో 'దుష్కరమ్‌' అనే పదాన్ని నాలుగుచోట్ట ఉపయోగించాడు వాల్మీకి. | దుష్కరమైన నాలుగు కార్యాలు హనుమంతుడు సాధించినట్టు చెబుతాడు. అవి | ౩ శ్రా అవరోధము లేకుండా సాగరాన్ని లంఘించడం. 2 మైనాకపర్వతాన్ని వక్షస్టలంతో ఢీకొని శ్ర గ పడగొట్టడం. 3. సురస నోటిలో ప్రవేశించి బహిర్గతం కానడం. 4. సింహికను వధించడం. 1న యై ప్రతి సాధకుడు దుష్కరమైన ఈ నాలుగు కార్యాలను ధృతి, దృష్టి, మతి, దాక్ష్యము ' . లనే నాలుగు లక్షణముల ద్వారా సాధించాలని హనుము ఆచరించి చూపాడు. ్‌ స్త పవేశం' షై లంకాస్రవేశం గ్ర ఖు మరొకరికి సాధ్యము కాని పముద్రలంఘనం చేసి, అలసట లేకుండా చేరి, శ్రికూట శ్‌ గల! పర్వతము మిదున్న లంకాపట్టణాన్ని చూశాడు హనుమంతుడు. అక్కడున్న వృష్గాలస్నీ (స ష్ట్ర హనుమంతునిపై పూలను రాల్బాయి. అదొక పూలవానలా ఉండింది. రాలిన పువ్వులచే | $ క్‌ కప్పబడిన పవనసుతుడు గుట్ట పోసిన పూలకుప్పలా అగుపించాడు. ! న స “నేను ఎన్నో వందల యోజనాల దూరము దాటగలను, నూరు యోజనముల దూరము ] న గల ఈ సముద్రము నాకొక లెక్కాగ్‌ అని భావించాడు హనును. అతడు సాటిలేని పరాక్రమ “మై! నంతుడు. ఎగిరే వాళ్ళలో శ్రేష్టుడు. కనుకనే సునాయాసంగా సాగరాన్ని దాటి లంక చేరాడు. శ్రి కపినరుడు పర్వతాల మిద సంచరించాడు. పుప్పించిన చెట్ల మిద విహరించాడు.. [| € స వనాలను, గాలిచే మెల్లగా కదులుతున్న వివిధ వృక్షాలను, పద్మములు, కలునలతో నిండిన (“4 యశ సరస్పులను, మైదానాలను, నదులను, చెరువులను చూసుకురిటూ సాగిపోయాడు సమిర | 40 యీ నందనుడు, ళు న అందమైన అంకానగరాన్ని చూశాడు ఆంజనేయుడు. లంక చుట్టూ కలునలతో, గ క పద్మాలతో శోభిస్తున్న అగడ్త ఒకటుంది. రావణుడు సీతను అపహరించి ఉన్నాడు కనుక [ఖై రాముడు ఏ క్షణాస్టైనా రావచ్చునని భావించి లంక చుట్టూ ఆయుధములు ధరించి రాక్షసులు ళు కాపలా ఉన్నారు. నగరం చుట్టూ బంగారు (ప్రాకార ముంది. న! స లంకానగరంలో భవనాలు చాలా ఎత్తుగా ఉన్నాయి. శరత్కాల మేఘాల్లాగా తెల్లగా (మ క్త ఉన్నాయి. ఏడు, ఎనిమిది అంతస్తుల మేడ లున్నాయి. అది దేవేంద్రుని అనురావతియా! అన్నట్టుంది. ఖ్దు న ఆ పట్టణము అందమైన పడుచులా ఆనుతోంది. ప్రకారమే దావి జఘనం. చుట్టూ జ అ్హూ| వున్న అగడ్తలో నిండియున్న జలము దానికి వస్త్రము. ఆయుధాలే శిరోజాలు. బురుజులే [“ క. కుండలాలు. ఈవిధంగా లైల వెలిగిపోతూ, ఆకాశంలో ఎగిరిపోతున్నదా అన్నట్టున్న లంకా న క నగరాన్ని చూశాడు హనుమ. ఉత్తరద్వారము నద్దకు వెళ్ళాడు. అ ) శ్రంగప్రు శాల ఉంట ఉప గషత భాషల దధ అట

న 1 గరం శక్రైడ రు ఉంగా ట్ర కం షస శత్రు శతు శషశ్రై జ్జ థు సుందరకాండము - లంకాప్రనేశం (27) ళు గా! విశ్వకర్మ ఒకప్పుడు నిర్మించిన లంకాపట్నంలో శూలాలు, ఆయుధాలు ధరించి య్‌ మై! సంచరిస్తున్న భయంకరమ్లైన రాక్షసుల్ని చూసి, పాములు కాపలా వున్న గుహలా భావించాడు గ లంకను. దాని చుట్టూ ఏర్పాటు చేసేయున్న రక్షకుల్ని, చుట్టూ ఉన్న సముద్రాన్ని చూచి ళు హనువుంతుడు ఇలా భావించాడు. క శ్రా గ “వానరు అందరూ ఇక్కడికి వచ్చి మాత్రం ఏం చేస్తారు? ఈ లంకలోని రాక్షసుల్ని ఖ్‌ “మీ ద్రవతలు కూడా ఓడించలేరు. షేతరు లెవ్వ్‌రూ ప్రవేశించడానికే అవకాశం లేకుండా రావణుడు. (శ్ర (్థ్రా పాలిస్తున్న ఈ లంకకు వచ్చి రాముడు మాత్రం ఏమి చెయ్యగలడు? ఈ రాక్షసుల ళీ న్‌ విషయంలో సాను దాన భేద దండోపాయాలేవీ సని చెయ్యను. న్‌ న. “వానరులలో కూడా అందరూ ఇక్కడికి చేరలేరు. అంగదుడు, నీలుడు, ధీమంతుడైన శ్ర స, సుగ్రీవుడు, చేను మాత్రమే చేరగలము;” అని ఆలోచిస్తున్నాడు ఆంజనేయుడు. లంకానగరము టత్రికూటపర్వతము మోద ఉంది. స్టూల, సూక్ష్మ, కారణ దేహముల శ్రీ గ సంఘాతమే డత్రికూటము. దేహంలో వివిధ అవయవాలు అందంగా అగుపిస్తూ మోహాన్ని స (యై క్రలిగించినట్టు లంకానగర శోభ మోహాన్ని కల్పిస్తోంది. - శ్రీ న. లంకను చూచిన హనుమంతుడు “దీనిని జయించడం సాధ్యమా!” అనే ఆలోచనలో (శ్రా న్‌ పడ్డాడు. నిజమే. దేహభ్రాంతి అలాంటిది. దానిని అందరూ జయించలేరు.. క శక్యతే ఘన కల్లోలా భీమా లంభఘుయితుం నథీ శ శు ఖు న తు తారుణ్య తరలా తృవ్లా తరలితాన్తరా * " న్‌ నె! “మహా_కల్గోలమై, భయంకరమైన నదిని దాటనచ్చునేమో గాని యౌననముచే గ ఖై. చంచలమై, భోగతృష్ణచే కలుషితమైన దేహభ్రాంతి అనే సంకల్పాన్ని మూత్రము దాటుట స్తు త్వ | పాధ్యపడదు” అని యోగవాసిస్టము. సము(్రాన్ని దాటి వానరు లందరూ రాలేరని భావిస్తున్నాడు హనుమంతుడు. శ్రా స! అంగదుడు, నీలుడు, సుగ్రీవుడు, హనుమంతుడు నూత్రమే సాగరాన్ని దాటి రాగలరు అవి గ ఇట్టా అభిప్రాయ పడ్డాడు. శు శు అవును. భవసాగరాన్ని అందరూ దాటలేరు. కొందరే దాటగలరు. వారే ఈ నలుగురు. ఖు | ఈ నలుగురిలో ఏ ఒక్కరిలా కాగలిగినా అట్టివారు అవలీలగా దాటగలరు. న్య న గ్రీవము అంటె మెడ లేక కంఠము. సుగ్రీవుడు అంటె చక్కని కంఠము గలవాడు అని భి య్‌ అర్థము. అనగా నామయోగి అని అర్ధము. ఎవడైతే భగవన్నామమును సదా క్తీర్తిచుచుండునో యు అట్టివాడు దేహభభ్రాంతిని తొలగించుకొని భవసాగరాన్ని దాటుతాడు. నామయోగి మనసు సదా వు క్ష! నామము వందు రమించునే కాని అన్యవిషయనుల మోదికి పోదు. యై జసీ మధుకర్‌ అంబుజ రనఖాట్‌ క్యోం కరేల ఫలధావై స్త ని నూరదాన ప్రభు కామదోను తజీ ల స చేరీకౌన్‌ దుహాయిీ........... ళు జ్య మేరో మన అనతకవో నుఖ్‌ పాయో | "ర జైసి ఉదీజివాబ్‌ కో వంభీ శ్రే స వుని జవోజీ పై ఆవె ॥ మరో ॥ ల శై మశ్తగంప్రూశ్తంప్రు శ్రంలి శ్రప్రన్యప్ర తాగుతు శదుపు ప్రన్నస్రాగ

ద్రమలటుంలిటుంలి పరతి నప శప సంస్త శల స్థ యు చైతన్య రామాయణము ఛ్‌ గో “పద్మము నందలి మకరందాన్ని త్యజించి తుమ్మెద తుమ్మచెట్టు నాశ్రయిస్తుందా! య ఖే కావముభేనువు సమిోపముననే ఉండగా మేకపోతు గళమున వున్న కుచములను సిండుకొనే [్‌ అనసర వనేముంది? శ్ర శ్లో నా మనసు మరొకచోట సుఖించలేదు. న్‌ పు నావను విడిచి ఎగిరిన పక్షి మళ్ళీ నావనే ఆశ్రయించినట్ట్లు నా మనసు పరమాత్మ | ౯. _పాదాలనే ఆశ్రయించి ఉంటుంది” అని గానం చేశాడు సూరదాస్‌, జే శ్రా సుగ్రీవుని లాగే అంగదుడు కూడా దాటగలడు. 'అం' అంటే ఆద్యుడు లేదా పరమాత్మ. 111 గో “గది అంటే స్తుతించువాడు అని అర్హము. అనగా స్మరణభక్తుడు. భగనంతుని ఎవరైతే సదా | యి స్మరిస్తూ ఉంటారో వారే అంగదులు, యు ఆస్ట స్మరణ కీర్తనల యందు లగ్నమైన మనసుగల అంగద సుగ్రీవుల వలె నీలుడు, శ్రి గళ! ఆంజనేయుడు. కూడా దాటగలరు. నీలుడు అగ్నిదేవుని కుమారుడు. అన్ని పవిత్రమైనది. య్‌ ఈశా! పవిత్రతను సూచిస్తుంది. యే ళు న హి జ్ఞానేన నద్భళం వవిత్ర మివా విద్యతో శు గ “జ్ఞానాని కన్నా పవిత్రమైనది ఈ ప్రపంచములో మరొకటి లేదు అని భగవద్గీత. కనుక | క జ్ఞానమార్గంలో చరించు వీలుడు కూడా దాటగలడు. యష్థు ఫ్‌ ఆంజనేయుడు నుంత్రస్వరూవుడు. యంత్రము నీటిని పైకి సంపునట్ట్లు, మంత్రము మా స్వ జీవన ప్రవాహాన్ని ఊర్హ్వంగా తిప్పుతుంది. కనుక మంత్రము నాశ్రయించిన వారు కూడా (౪౮ ఖై! భవసాగరాన్ని దాటగలరు. దేహభభ్రాంతిని జయించగలరు, ర్‌ ఇ ఈవిధంగా సుగ్రీవుడు, వీలుడు, అంగదుడు, హనుమంతుడు-ఈ నలుగురు నం ఖా మాత్రమే దాటగలరని భావించిన ఆంజనేయుడు మళ్ళీ తనలో తొను ఇలా ఆలోచించుకున్నాడు. న 'న। “ఈ ఆలోచన లన్నీ ఇప్పుడెందుకు? ఇంతకీ సీత బ్రతికి ఉందో లేదో ముందు భు య్‌ తెలుసుకోవాలి. నేను ఎలాగైనా లంకాపట్టణములో ్రవేశించాలి. ఈ లంకను రక్షిస్తున్న గ శ్రీ రాక్షసులు బలవంతులు. అంతే కాదు. క్రూరులు కూడా. ఈ రూపంతో లంకలో ప్రవేశించుట త్తు క వాకు సాధ్యము కాదేమో! లా “ఈ రాక్షసులు ఉగ్రతేజాలు. మహావీర్యులు. వీళ్ళని ఏమరచి సీతను వెదకాలి. ఇది (స్తు శక్రో! చాలా పెద్ద కార్యము. దీనిని సాధించాలంటే నేను చిన్న రూపాన్ని ధరించాలి. ఎలాగైనా ఈ ఖ్హి న్‌ రాత్రికే నేను లంకలో ప్రవేశించాలి. ఇదియే నాకు తక్షణక్షర్తవ్యంగ అని నిర్ణయించుకొని ల శై! దురాధర్శమైన లంకానగరంలో ్రవేశించడము ఎలాగా అని హనుమంతుడు ఆలోచించ (ఘు | లంకలో ్రవేశించగనే గొప్పదైన సాగరాన్ని దాటి ఎవరెవరు రాగలరు? అని న ఖై ఆలోచించాడు. ఇది భావికార్యము. భావస్వస్నము. సాధారణంగా భవిష్యత్తులో ఎలా [ఘీ ఉంటుందా? అనే విషయము పైననే సాధకులు తను దృష్టిని మరల్చి ఆలోచిస్తూ ఉంటారు. ఉ్జు 4 ఈ ఆలోచనా సుడిలో పడి ప్రశస్తమైన వర్తమానాన్ని పాడుచేసుకుంటూ ఉంటారు. న సక శ్రప్రా శత్రు శంపు అ ఊటి ఛు శషుతు జపం

స్రమర తాయి అంటి సన్యకై తనపు ఉత్వ ధ్ర! సుందరకాండము - లంకాప్రవేశం శ ర అందుకే హనుమ వెంటనే ఆలోచనా ప్రవాహాన్ని నిరోధించాడు. పీతమ్మ జీవించి [1 ననా. ఉందో లేదో ముందుగా తెలుసుకోవాలి. ఇప్పుడు అప్రస్తుతమైన ఆలోచన లెందుకు? అని శ్ర , మనసును వారించాడు. ఆలోచనా మార్గాన్ని మూర్చుకున్నాడు. . య్ట్రు అనవసరమైన ఆలోచనలు మనసులో సాగకుండా సాధకులు జాగ్రత్తపడాలి. ఆంజనేయుని స్తై గ ' వలె అంతరేక్షణ జరుపుకొని ఎప్పటికప్పుడు మనసును శుద్ది చేసుకుంటూ పోవడం [న య అలవరచుకోవాలి. (శ్ర "౮. “రావణుడు దురాత్ముడు. వాడికి తెలియకుండా సీతను వెదకాలి. ఎలా? నా ప్రవర్తన (స్టా సో ' వల్ల మహాత్ముడైన శ్రీరాముని కార్యము విఘ్నం కాకూడదు. దేశకాలాదులు గమనించకుండా స “మై! ప్రవర్తించే దూత, సూర్యోదయం అంధకారాన్ని పోగొట్టువట్టు కార్యాన్ని పాడుచేస్తాడు. శ్రే ,ఖ్ట్రు “దూత చేయవలసిన కార్యాన్ని ప్రభువులే నిర్ణయిస్తారు. అయినా బుద్ధిలేని దూత వల్ల (జ్ఞ గ౮|. కార్యము విఫల మౌత్రుంది. న ఖు థఘూాతయన్తి హొ కార్యాణీ దూతాః వందేత మానినః గ ఫ్ర “నేము గొప్ప తెలివిగల వాళ్ళము అని విర్రవీగే దూతలు కార్యాన్ని పాడుచేస్తారు. ఛి గ “రావణుణ్ణీ వధించాలని రాముడు సంకల్పించి ఉన్నాడు. నన్ను రాక్షసులు చూశారంటే ట్‌ రామకార్యం చెడిపోతుంది. అయినా రాక్షసుల కంట పడకుండా లంకలో ప్రవేశించడం యే సాధ్యం కాదేమో! వీళ్ళకు తెలియకుండా అంకలో గాలి కూడా దూరలేదు అనిపిస్తోంది. (జ్ర (ఫ్ర “ఈ రూపంతో నేను ఇక్కడుంటే ప్రమాదం తప్పదు. నేను ఎలాగైనా రాముని కార్యం హ్హా స్వ సాధించాలి. నేను చిన్ననాణ్ఞయి పోతాను, రాత్రికి లంకలో ప్రవేశిస్తాను. రావణుడి ఇల్లంతా ల ,్హు| గాలిస్తాను. సీతమ్మను చూస్తానుగ్‌ అని ఆలోచించిన ఆంజనేయుడు సూర్యాస్తమయానికి_ [శ్రే గ హనుమంత్రుడు. గొప్ప దేహము కలవాడు. సముద్రలంఘనంలో పర్వతరూపుడై | ౧ ఖై ప్రకాశించాడు. అట్టి అద్భుతరూపుడైన హనుమంతుడు చిన్నవాడుగా మారాలవి సంకల్పించాడు. (ఫ్త్‌ పెద్ద నునసు గలవారే చిన్నవారుగా చరించాలని సంకల్పిస్తూ ఉంటారు. చరిస్తూ న శ్ర ఉంటారు కూడాను. అలా చిన్నవారైనవుడే "పెద్దపెద్ద కార్యాలను సాధించ గలుగుతారు. సో | అహంకారాన్ని ప్రక్కకు నెట్టీ తాను చిన్నవాడినని ఎవరు భావిస్తారో అట్టివారే ఆధ్యాత్మిక ఆ్ఞోఫ, జీవనంలో కృతకృత్యు లవుతారు. నమ్రత నాశము నెరుగదు. ఖు నూర్చే చాన్తం గతో రాత్రౌ దేహం నంక్షీవ్య మారుతిః ళస్హ |! వృష దంశక నూత్రూ నన్‌ బభూ వాద్ధుత దర్శనః కం “సూర్యుడు అస్తమించాడు. రాత్రి పడింది. హనుమంతుడు తన శరీరాన్ని పిల్లి అంత శ్ర చిన్నదిగా మార్చాడు. అద్భుతదర్భనుడై కనిపించాడు”. తస నే హనుమంతుని అద్భుత దర్శనుడుగా వర్లించివ ఈ శ్లోకమే చాలా అద్భుత మైనది. (౫ క్‌ హనుమంతుడు లంకలో (ప్రవేశించడానికి సూర్యాస్తమయం కొరకు నిరిక్షించాడు. సాధారణంగా ఒక క్రొత్త ప్రదేశానికి వెళ్ళేటప్పుడు చీకటి పడకముందే వెళ్ళాలని మనం శ్‌ త్వరపడుతూ ఉంటాం. కానీ ఇక్కడ విచిత్రమైన విషయం చీకటి పడాలని ఎదురు చూడడం. న్‌ ఇదొక సొందర్యం. న! భా అత ఉల ఉతయషటు శాషప శాషత అఊషప్రుం

జ్‌ ళు కురచ సంంత్తు తంతు గటి వ్యథ అసలా స యు చైతన్య రామాయణము | శ్రి గ సజ్జ్ఞనుల్ని కనుగొనడానికి చీకటి పడక ముందే ప్రయత్నించాలి. దుర్దనువి కనిపెట్టాలంటే న్య ఘా చీకటి పడినపుడే సాధ్యం. పగలంతా మంచిగా చరిస్తూ రాత్రి కాగానే చెడును , గ మ ఆవిష్కరించుకుంటూ దుర్దనులు అలమటిస్తూ ఉంటారు. | షు రావణుడు దుర్దనుడు. దుర్మార్గుడు. దురాత్ముడు. అట్టి వానిని పరిశీలించి పరీక్షించ స్టా గ డానికి రాత్రివేళలీ అనువైన సమయము. | న వా. క రాత్రి అంటే చీకటి ఆవరించిన సమయము. అజ్ఞానమే చీకటి. అజ్ఞానము ఆవరించిన శ్ర (శ్రీ వేళ జీవులు మోహమ్యులో చిక్కుకొని ఉంటారు. ళీ [ో అజ్ఞాన నొవ్చతం జ్ఞానం తేన మువ్యాన్తి జంతమః యీ “అజ్ఞానముచే అవరించబడి జీవులు మోహమును సొందుచున్నారు" అని భగవద్గీత- ఖీ కర్మసన్యాసయోగములో భగవానుడు తెలుపుతాడు. న్‌ స 'రాత్రివేళ జీవులు అజ్ఞాన మోహాదులలో మైమరచి ఉంటారు. సత్యాన్ని అన్వేషించడానికి | న ఖు సాధకునకు అమవైన సమయము అదే. అందుచేత తన అన్వేషణను రాత్రి సమయము నందే థి కొనసాగించాలవి హమమంతుడు నిర్ణయించుకున్నాడు. లో ఈ విషయాన్ని సత్యాన్వేషణ చేయు సాధకుని స్టాయినుండే గాక, సత్యదర్భనము జ్జ గ చేయు జ్ఞావియొక్క స్థాయి నుండి కూడా పరిశీలించాలి. అందరూ నిద్రించే వేళ జ్ఞాని ఈసీ! జాగరణలో ఉంటాడు. అందరూ దీప్పులైన సమయంలో జ్ఞాని సుస్పుడై ఉంటాడు. (శ్రి యా నిశా నర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి నంయమీ 'ఫ సె యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సొ నిశా వశ్చతో మునేః టీ యా | “పర్యభూతములకు ఏది రాత్రియో దానిలో జ్ఞాని మెలకువతో ఉంటాడు. భూతములకు [శ్ర థ్రీ ఏది పగల్‌ దావిని జ్ఞాని రాత్రిగా దర్శిస్తాడు” అని భగవద్గీత-సాంఖ్యయోగము నందు ళీ స చెప్పబడింది. న ఖై అవిత్యమైన దృశ్యమాన జగత్తును నిత్యమని భ్రమించి, విషయాభిలాషులు విషయ శ ఘభాలలో రమిస్తూ ఉంటే, జ్ఞాని అట్టి జీవనానికి విలక్షణుడై ఉంటాడు. జ్ఞానికి అది రాత్రి న్‌ లాం 4 క | అలాగే ఏ బ్రహ్మానందస్టితి విషయాభిలాసులకు అంధకార బంధురమై రాత్రిలా ల్ల శ్రీ! గోచరిస్తూ ఉంటుందో అట్టి దివ్యస్టితిలో జ్ఞాని సదా ఓలలాడుతూ ఉంటాడు. అది పగలు ఫ్ర "వలె అతవికి సుస్పష్టం. అమభవ రూపం ॥ ళస్ద్‌ు న్‌ త్రబుద్ధోఒివ్‌ నుమవ్రిన్ధః నుష్ర్ధః వ్రబుద్ధవాన్‌ లో ల్జి తుర్వ మాలంబ్వ్య కాయాన్ర న్తివ్రామి న్రంధితస్థేతిః కం. “నేను మేల్కొని యున్నను గాఢనిద్రయందు ఉన్న వానివలె ఉన్నాను. గాఢనిద్ర యం న యా దువ్నమ మేల్కొవి యున్నాను. నేను తురీయస్టితివి ఆలంబనముగా చేసికొని దేహమునందు న న స్థిరముగా యున్నాను” అని అన్నపూర్ణోపనిషత్తు. న య్డ లంకలో ప్రవేశించాలని నిశ్చయించుకొనిన తరువాత హనుమంతుడు సిల్లి అంత చిన్న శ్రీ దేహాన్ని ధరించాడని (వృషదంశక్‌ మాత్రః నన్‌) అద్భుతంగా అగుపిస్తున్నాడని (బభూవాద్ధుత | శ్లో న్య దర్శమ వాల్మీకి వర్ణించాడు. వ శక్ర త్తంప్రు త్తంప్రు కంపు శ్రుశంషలి తషథ క్రషథు శ్రర్యవ్రుగ

జ్‌ ప్రా షు శ్రటు శప శత్రు న ళు సుందరకాండము - లంకాప్రవేశం కక సి సా పిల్లిని ఇక్కడ ఉపమానంగా గ్రహించడం ఒక విశేషం. ఎన్నో జంతువు లుండినా క ఇమా హనుమంతుడు పిల్లి అంత దేహాన్నే ధరించాలని అభిప్రాయపడడం ఆయన సునిశిత ప్రజ్ఞా ౬. | విశేషానికి నిదర్శనం. యై చీకటిలోని వస్తువులు మన కంటికి కనిపించవు. కావీ పిల్లికి సుస్పష్టంగా గోచరిస్తాయి. శ్రా హనుమ చీకట్లో అన్వేషించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కనుక మార్దాలము వలె వెళ్ళడం 1 సందర్భోచితం. కనుకనే హనుమను అద్భుతదర్భ్శనుడుగా వర్ణించాడు వాల్మీకి. శ్తు అద్భుతదర్శనుడు అంటే అద్భుతముగా అగుపించువాడు అని ఒక అర్ధము. ళ్‌ గ్లర| అద్భుతమును దర్శించువాడు అవి నురోక అర్ధము. ఈ రెండవ అర్ధమును బట్టి చూస్తే ఈ [. ప్రవంచంలో అద్భుతమైవది ఏది? అది ఆత్మయే, శ్ర తదాది మధ్యాన్త వివాన షీకం విభుం శా నే చిదానంద మరూవ మద్దుతం ॥ ర ఖ్‌ “పరమాత్మ ఆదిమధ్యాంత రహితుడు. అద్వయుడు. సర్వవ్యాపి. చిదానంద స్వరూపుడు. | గ్‌ , రూపరహితుడు. అద్భుతమైన నాడు” అన్నది అధర్వణవేదము. కనుక ఆత్మయే అద్భుత స్త్ర మైనది. అట్టి ఆత్మను దర్శించినవాడు కనుక హనుమంతుడు అద్భుతదర్శనుడు. శ్రా స | హనుమంతుడు సముద్రమును దాటే సమయంలో పర్వతరూపుడై గోచరించాడు. న యు ఇప్పుడు అతి నూక్ష్మమైన రూపాన్ని ధరించాడు. శ్రే యి | ఘనకీర్తి శోభిస్తుండినా లఘుజీవనానికి అలవాటుపడిన వారే ఆధ్యాత్మికంగా అభివృద్దిని త్త స్మ సాధిస్తారు. ఒక్కసారి ఉన్నతుడు అనిపీించుకొనిన వ్యక్తి సామాన్యుడుగా చరించ లేడు, భక్తులే గ శ్రి అలా ఉండగలరు. జ్ఞానులే అలా చరించగలరు. వారి బొన్నత్యాన్ని మరచి సాధారణంగా (శ్ర థు జీవించడం లోనే వారి అసాధారణ ప్రతిభ ఇమిడి ఉంది. నమ్రత తెలిసిన బ్రతుకులే ఇ | నాణ్యంగా ప్రకాశిస్తాయి. భగవర్గీతలోని క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞ విభాగయోగము నందు శ్రీకృష్ణ పరనూత్మ గ ష్‌ తెలిపిన అమానిత్వాది లక్షణాలు ఈవిధమైన ప్రవర్తననే ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. ధృవీఠరిస్తున్నాయి. ఫ్ర య్‌ పొద్దు పోయింది. హనుమంతుడు తొందరగా ఎగిరి లంకలో ప్రవేశించాడు. ఎత్తైన య్‌ మేడలు కన్పించాయి. కొన్ని భవనాలు బంగారు స్తంభాలతో, కొన్ని భవనాలు వెండి త్త న స్తంభాలతో శోభిస్తున్నాయి. ఆ భవనాల మోద పసిడి కుండలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. వైడూర్య గ సై మాణిక్యములచే పైభాగము గచ్చు చేయబడి ఉంది. గృహద్య్వారాలన్నీ బంగారుతో చేయబడి (సు శ్ర! ఉన్నాయి. అక్కడంతా బలవంతులైన రాక్షసులు కానలా ఉన్నారు. ఖస్జ గ్‌ | కొంచన మున్నచోట కాపలా తప్పదు. కాంచనాన్ని హిందీలో “సోనా” అంటారు. 'సోవా స శై! అంటే బంగారము అనీ ఒక అర్ధము. నిద్ర అని మరియొక అర్ధము. ఈ రెండిటిలో ఒకటుంటే. | మరొకటుండదు. బంగారు (సోనా) వచ్చింది అంటే నిద్ర (సోనా) పోయిందని భావము. శ్డా సు. అందుకే కదూ! డబ్బున్న వారికి నిద్ర పట్టదు. ఒకవేళ అతను నిద్రించివా, కాపలా వాడన్నా న నే మేల్కొని ఉంటాడు. + యు కాంచనానికి కడదళ కల్లోలమే. బ్రతుకుకు గమ్యం భగవంతుడు కావాలే గాని |! ఖ్‌ బంగారము కాకూడదు. “లంకి లో కాంచనము కావలసినంత. *'లంకి అనే పదంలో అంతంలో ఖై క “కి కార ముండడమే ఒక విశేషము. న ర న ర 2-19

జ్రస్రుకయుం ల యుంలి అంటి సస ఉం శప శషసా్య్య ఘే చైతన్య రామాయణము ఖ్‌ య “కో కారము ఒక వగరావికి కాని, లేదా దేశానికి గాని చివర ఉంటే ఆ నగరాలు లేదా || ఘా దేశాలు కాంచనమయంగా ఉంటాయని చెప్తూ ఉంటారు. 'లంకి, “ద్వారక, 'అమెరికా - శ్తు | ఇలాంటి పేర్లు విన్నప్పుడు అది నిజమే ననిపిస్తోంది. 1 స. "బంగారున్నచోట భయం తప్పదు. కాంచనము కంగారు పుట్టించక పోదు. లంకలో శ్రా గ ఉన్నంత కాపలా అయోధ్యలో లేదు. మిధిలలో కూడా మనం చూడలేదు. భయ మున్న చోటే 1 ఈహీ! భర్రత ఎక్కువగా ఉంటుంది. (స్తు యీ అధర్మపరులకే భయం అధికంగా ఉంటుంది. కనుక వారిక్తే భద్రత కూడా ఎక్కువగా శ్రా సహ్య అవసరమై ఉంటుంది. ధర్మాత్ములైన దశరధ జనకాదులకు భద్రత అవనరం లేదు. ట్‌ ;స్హీ! రావణాసురుడికి మాత్రం చాలా అవసరం. రావణాసురుని తరువాత అంత భద్రతా సిబ్బందిని శ్ర | మరి ఏ రాజ్యములోనూ మనం చూడలేకపోయాం. యుగాలు గడచిన తరువాత మళ్ళీ ఛస్తే ఈనాడు ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో చూడగలుగుతున్నాం. యుగాలు నడిచినంత మాత్రాన ' గ | చరిత్ర పునరావృతం కాకుండా ఉంటుందా! రావణుడి కాష్టం ఆరేది కాదంటారు కదా! న్య యై లంకాపట్టణ వైభవము వాయుపుడ్రునికి విస్మయాన్ని కల్గించింది. మిశ్రమభావాలతో ర్త శ్ర! సతమత మయ్యాడు మారుతి. ఈ లంకను జయించుట సాధ్యమా! అనే శంకతో కూడిన ళా గ దైన్యము ఒకవైపు, వైదేహిని వీక్షించ బోతున్నానునే ఆశతో కూడిన సంతోషము మరొకవైప్పు గ స్తు హనుమంతువి కదిలించి వేశాయి. | థు క చంద్రోదయ మైంది. సహస్ర కిరణాలతో తారకల మధ్యకు తరలి వచ్చాడు తారాపతి. | ' వెన్నెల అనే చాందనీతో లోకాన్ని కప్పేశాడు. హనుమంతునికి సాయం చేయడానికి వచ్చాడా! నం సె అన్నట్టున్న చంద్రుడు శంఖం లాగా, పాలలాగా, తొమరతూడు లాగా తెల్లగా శోభించొడు. | శా పరోవరంలో విహరించే రాజహంస లాగా ముచ్చటగా కన్పిస్తున్న చంద్రుని హమమంతుడు ర్త | చూశాడు. స్టే గురుదేవుని సహాయం లేకుండా గమ్యాన్ని చేరలేము. లక్ష్యాన్ని సాధించలేము. గురు ఖై దర్శనం తరువాత ఆత్మదర్భన మవుతుంది. సాధకునకు గురుచంద్రుని దర్శన మ్రైనట్లు | ఫ్ర 1 ఆంజనేయునికి చంద్రదర్శన' మైంది. . నో చంద్రుణ్ణి మనం చూడగలం, చంద్రుడు చల్లగా ఉంటాడు. ఆహ్లాదాన్ని కల్గిస్తాడు. ఈ సక సూర్యుణ్ణి మనం దర్శించలేము. కానీ చంద్రునికి వెలుగు సూర్యుని ముండి వచ్చిందే. జ త్తు సూర్యుని ఎలా చూడలేమో, ఆత్మజ్ఞాన భాస్కరుని మనం చూడలేము. పరిమితమైన | శో శ్రై మన దృష్టి అట్టి దృష్టికి ఆధారమైన అతను దర్శించలేదు. (స్టా | అతః న వాక్‌ గచ్చతి యధా అగ్నే? దాహకః వ్రకాశక న అనీ నన్‌ నహి ఆత్మానం ప్రకాశయతి దహతి వా, తద్వత్‌ (సు గక “ఎందువలన అనగా, దహించడం, ్రకొశింప చేయడం అనే ఈ రెండూ ళ్‌ ప్వతస్పిద్దమైన అగ్ని తనను తాను ఎలా దహింప చేసుకోలేదో, ్రకాశింప చేసుకోలేదో, నః 1న యూసీ సనుస్తాన్ని ప్రకాశింప చేసే ఆత్మమ వేరొక పదార్థము ప్రకాశింప చేయలేదు. ప్రవర్తింప కు ల్లి చేయలేదు” లనీ శ్రీశంకరాచార్యుల వారు ఉపనిషద్భాష్యంలో చెబుతారు. ఖు సూర్యుని చూడలేనట్ట్లు ఆత్మను మనం దర్శించలేము. కానీ సూర్యుని ప్రకాశంతో | న భాసించే చంద్రుని మనం ఆవందంగా చూచునట్లు ఆత్మజ్ఞాన భాస్కరుని తేజముతో విరాజిల్లే | య! పన్తనవకతా మలు కవయన మగభ్రిాప్ర ఉంప్ర ఉాల అభ యషలి ఈష ఉప ప్రల

ద్రతయిటయటుంలి టం పు తి షి శస ,స్ట్రీ సుందరకాండను - లంకలో లంకిణి ఈ గ. గురుచంద్రుని మనం దర్శించగలం. చంద్రుని లాగా చల్లనైన గురువు మనల్ని మెల్లమెల్లగా. | ఫన్ష | నడిపించి గమ్యాన్ని చేర్చుతాడు. - ఒం. - - న హనుమంతునికి చంద్రదర్శన మైంది. గురుసహాయంతో ఆత్మదర్భ్శన మగువట్టు ఖా న్‌ చంద్రుని సహాయంతో హనుమకు సీతమ్మ దర్శనం జరుగుతుంది అని భావము. ౧ యు లంకలో లంకిణి. త్తు. గ్‌ | చంద్రోదయం కాగానే హనుమంతుడు లంకలో ప్రవేశించాడు: వోయిగా వీస్తున్న 1. ళం. సముద్రగాలి వల్ల లంకాపట్టణము చల్లగా ఉంది, లంకలోని భననాలు శరత్కాల మేఘాల్లా ళీ | ప్రకాశిస్తున్నాయి. లంక చుట్టూ స్వర్ల ప్రాకారముంది. మందమారుతం మెల్లగా వీస్తోంది. ఆ త్రీ గాలికి మేడల బురుజులపై కట్టిన పతాకాల చిరుగంటలు మెల్లని నవ్వడితో (మోగుతున్నాయి. న నే : పవనసుతుడు' ప్రాకారాన్ని సమిపించాడు. లంకాపట్టణాన్ని చూచి. హనుమంతుడు. | శ్ర | _ఆశ్చర్యచకితు డయ్యాడు, నివ్వెరపోతూ అవలోకించాడు. . శ్ర - స్వర్ణముయమైన గృహద్వారాలు, వైడూర్య మాణిక్యాలు పొదిగిన అరుగులు, వజ్రాలతో, వ ప ముత్యాలతో గచ్చు చేయబడి యున్న ప్రదేశాలు, అక్కడక్కడ అందం కొరకు ఉంచబడిన న్‌. బంగారు ఏనుగులు, హాయిగా విహరిస్తున్న క్రాంచపక్షులు, మయూరాలు, రాజహంసలు - (త్తు (స్రీ ఆశ్చర్యంతో అన్నివైపులా కలయచూశాడు కపివరుడు. - (శు సి లంకలోని మేడలన్నీ గాలికి తేలిపోతూ గగనవిహారం చేస్తున్నట్లున్నాయి. నగరంలో నస ఉమా! సుశ్రావ్యంగా సంగీతధ్వనులు, ఆభరణాల గలగలలు విన్పిస్తున్నాయి. అదంతా చూసి ళు స్రీ వానుమంతుడు ఎంతగానో ఆనందించాడు. - కా స | “ఈ లంక చాలా ఉన్నతమైన పట్టణము. సిరిసంపదలతో తులతూగుతోంది. స యగు! సుందరమై, శుభప్రదంగా ఉంది. ఆయుధాలు ధరించి బలవంతులైన రాక్షసులు సదా దీనిని థు త్రై రక్షిస్తున్నారు. ఈ నగరాన్ని ఎవరు బలంతో ఎదుర్కోగలరు?” అనే శంక కలిగి | లీ 6 హనుమంతుడు దిగులుపడ్డాడు. - " ల

• ళ్‌ “ఈ లంక ఎంత గొప్పుదైనా, బలం కలది అయినా రాముని సరాక్రమము ముందు, యు శ్ర్రు| లక్ష్మణుని పరాక్రమము ముందు నిలువలేదు” అనే ఆలోచన రాగానే ఆనందంతో ఉప్పాంగి ఖస్టీం క! పోయాడు అంజనీనుతుడు, న యై సాధనదశలో సాధకుని మనసు అసంతృప్తికి గురిఅవుతూ ఉంటుంది. నేము భగవంతుని (్తు శ్ర పాందగలనా? మాయను జయించగలనా? అజ్ఞానాన్ని అంత మొందించగలనా? అనే ప్రశ్నలు ఉస్తోం | కదులుతాయి. వెంటనే ఆంజనేయుని లాగా, సాధకులు దిగులు పడుతూ ఉంటారు. (౮ ఆర్ట్‌! “రాముని పరాక్రమం లాగా భగవత్కప నాకు తోడుగా ఉంటుంది. లక్ష్మణుని ఫ్రై ఫ్రీ పరాక్రమము. లాగా వివేకము నన్ను నడిపిస్తుంది” అనే భావన రాగానే నిరాశాపత్రాలు ఖ్జ సే రాలిపోతాయి. ఆశాపల్లవాలు తొడుగుకుంటాయి. . స ట్రంపు ప్రుంప్రు పంపు శ్రుప్రాయపు తదుప్ర శషుప్రు ప్రస్తు గ

జ్రసయ యంత యంలి టంత లీ తు ఉతు ఈషభు స ష్ట్ర చైతన్య రామాయణము శ్రా గ హనుమంతుడు లంకలో ప్రవేశించాడు. ల్వంకాధిదేనత కళ్ళల్లో పడ్డాడు. భయంకరమైన య్‌ క నోరు తెరచి, వికృతమైన నేత్రాలతో హనుమంతుని ముందు నిలబడింది. పెద్ద శబ్దం చేసింది. కన్వ్వం కేన చ కార్వేణ ఇవా ప్రాప్తో వననాలయ ఖు ళా కథయన్వీహ యత్తత్త్యం యానత్రాణా ధరన్రి తో స్‌ పు “ఓ వనవాసీ! ఎవరు నువ్వు? ఏ పనిమీద వచ్చావు? నీ ప్రాణాలు నిన్ను వీడక ముందే ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పు. న్‌ శ్ర “ఈ లంక లోకి ప్రవేశించడం అంత సులభమైన పని కాదు. నా ప్రశ్శలకు నుందుగా స్టా గ సమాధానల చెప్పు” అన్నది లంకిణి, న యా “ఇంతకీ, నువ్వెనరు? భయంకరంగా కన్పిస్తున్న నీవు నన్నెందుకు అడ్డగిస్తున్నావు?” అని స్తు శ్రే! ఏదురుప్రశ్న వేశాడు హనుమ, మం స్త “ఈ రాక్షసరాజ్యానికి రావణాసురుడు ప్రభువు. అతని ఆజ్ఞను అనుసరించి నేను ఈ న యి లంకాసట్టణాన్ని రక్షిస్తూ ఉంటాను. నన్ను కాదని ఎవడూ లోనికి వెళ్ళలేడు. ఇప్పుడు చూడు. +శ్ర య్తి విన్ను ఇక్కడే చంసేస్తాను. హాయిగా నిద్రపోదువు గానీ, ళ్‌ న్‌ “*వానరుడా! నేను నగరదేవతను. లంకిజణీని. నువ్వు అడిగావు కనుక చెప్పాను. చెప్పు న యి ఇక వీ విషయ మేమిటి?” అన్నది లంకిణి. ,శ్జు ్రు “అబ్బే! ఏమిలేదు. ఈ లంకానగరము చాలా అందంగా ఉంది. చూడు, ఆ బురుజులు, |ఛ్లు సె (ప్రాకారాలు, వనాలు ఎంత బావున్నాయో! చూడాలనిపించింది. ముచ్చటపడి వచ్చాను. ల తు చూడాలని చాలా సరదాగా ఉంది నాకు? అన్నాడు హనుమంతుడు. ళీ శ్రి వనునుంతుని మాటలు విని మండిపడింది లంకిణి. “ఓరి! వీబుద్ది మండ! షస్త్ర వానరాధమా! నన్ను జయించకుండా ఎవ్వరూ లంకలో అడుగు పెట్టలేరురా!” అని గద్దించింది | స ఫ్ర లంకిణి. ఖీ “హే శుభప్రదా! నా మాట విను. నేనేమి చెయ్యను. ఒక్కసారి చూసేసి ఎలా వచ్చానో న ళా అలా వెళ్ళిపోతాను? అన్నాడు ఆంజనేయుడు. న్‌ గ లంకిణి క్రుద్దురాలైంది. భయంకరంగా అరుస్తూ ముందు కొచ్చి హనుమంతుని [రా ం్జ అరచేతితో చరిచింది ఒక దెబ్బ. ఆ దెబ్బకు వాయుపుత్రుడు పెద్దగా అరచాడు. ఖ్‌ ళు ఆంజనేయుడికి ఓపిక తగ్గింది. పొరుషం సెరిగింది. ఎడమచేతి పిడికిలి బిగించుకుంది. న క్ష పిడికిలితో ఒక్కదెబ్బ కొట్టాడు లంకిణిని. స్త్రీ అవి అంతటితో సరిపెట్టుకున్నాడు. [౮ య హనుమంతుడు కొట్టగానే లంకిణి గిరగిర తిరిగి, ముఖాన్ని వికారంగా పెట్టి, కళ్ళు న ఖీ తిప్పేసి, దబామవి పడింది నేలమోద. అది చూచి, “భీ! అనవసరంగా కొట్టాను అబలను” స్య అని పశ్చాత్తాపం చెందాడు పవవసుతుడు, ౧1 య్జ్రా లంకిణి భయపడి పోయింది. గర్వాన్ని గాలిలో కలిపేసింది. గర్గదస్వరంతో, స్తు శ్రీ “హరిసత్తమా! దయపెట్టు. కాపాడు. హే నుహాబాహో! స్త్రీని వధించకూడదు అనే నియమాన్ని [| ఆ్రీ సక! వీలాంట్‌ వీరులు దాటవచ్చా! (1 హాటు ఉంటు ఉంళు శఉంతషలి భాషలు పషటు జపం

న ల! సుందరకాండము = లంకలో లంకిణి ళా “కపినరా! నేను లంకిణిని. నీవు గొప్ప పరాక్రమునంతుడివి. పైగా నన్ను ఓడించావు. నన యీ నేనొక మాట చెప్తా కుదురుగా విను, ఛీ “హరీశ్వరా! లోగడ (బ్రహ్మదేవుడు నాకొక విషయం చెప్పాడు. నిజంగానే. ఏం చెప్పాడో ళా న్‌ తెలుసా! ఏరోజైతే ఒక వానరుడు నిన్ను ఓడిస్తాడో ఆరోజుతో రాక్షసులకు ఆయువు మూడినట్లే | న్‌ “ఓ ప్లనంగమా! నిన్నిస్తుడు చూశాను. ఇక చూడవలసింది ఆ (బ్రహ్మదేవుడు చెప్పిందే. గాన శ్ర ఇక లాభం లేదులే! బ్రహ్మ మాటకు తిరుగుంటాదా? న్‌ గ “సీత్ర కారణంగా రావణునికి, వాడి. కారణంగా రాక్షసు లందరికీ ఉపద్రవం 1 చుట్టుకుంది. మరి, ఇంకా చూస్తావేం! పో! లోపలికి! చూడాల్చిందంతా చూడు, చెయ్యాల్సిందంతా శ ' చేసేయ్‌. గ “నీక్షు తెలీదులే, ఇది నందికేశుని శాపం. నీకు ఇక అడ్డమే లేదు. వీ ఇష్ట మొచ్చివట్లు స ఇమ్హై, తిరుగు. సీత ఎక్కడుందో ముందు తెలునుకో? అన్నది లంకిణి. లంకిణి అలా పలికినా, ఖు వ్రు హనుమంతుడు మాటత్రం ద్వారము గుండా కాకుండా గోడ దూకి పట్టణంలో ప్రవేశించాడు. శ్రా ప ప్రతానేషణ కార్యంలో నిమగ్నుడై యున్న హనునుంతుని లంకిణి అడ్డగించింది. న ఖు లంకలో ప్రవేశించకుండా పెద్ద ఆటంకంగా నిలిచింది. - ర్‌ థీ ॥ అవాం తు నగరీ లంకా న్వయమేన నవ్లవంగనము! క్‌ స్వ “ఓ వానరుడా! నేను లంకానగరాన్ని. ఇది వాస్తవం” అన్నది లంకిణి, , తో “అహం” అంటూ ప్రారంభించింది. ఇదియే అహంభావవగనేను”అనే దేహాత్మభానము. ఫు య్ట్ర లంకానగరాన్ని దేహంగా మనం తెలిసికొని ఉన్నాము. నేనే లంక అంటున్నది లంకిణి. న యి ఇదియే దేహాత్మభావము. న్య న సీతాన్వేషణలో హనుమంతునికి లంకిణి అవరోధము. నత్యాన్వేషణలో సాధకులకు ఫ్ర అ! అహంభావన' ఆటంకము. లంకిణిని జయించనిదే హనుమంతుడు చ! ప్రవేశించలేడు. థ్రీ అహంభావాన్ని సోగొట్టుకోనిదే సాధకుడు అంతర్ముఖుడు కాలేడు. దేహాభిమానం గలవారు ఇస్డ |. అవ్వక్షస్వరూవమైన అత్మమ దర్శించలేరు. న జ్జ శ్లేశోడభికతర న్తీేషాం అవ్యక్తానక్త చేతసాం ఖు ఖు అవ్యక్తా హా గతిర్దుఖుం దోేహవద్ధి రవావ్యతో ॥ న న అవ్యక్తమైన ఆత్మయందు నునసు నిలిపే వారికి కష్టము అధికంగా ఉంటుంది. అవ్యక్త | ౫ న పరబ్రహ్మము దేహాభిమానుల చేత అతికష్టంగా పాందబడుతూ ఉంది అని భగవద్గీత- ఇస్తు యూ! భక్తియోగీము. సశ ప. లంకిణి హమమంతుని “కనంగ నువ్వెవరు? అని ప్రశ్నించింది. “కేన చ కార్యేణ గ స్య ఇహప్రాస్త” ఏ వనిచేత ఇక్కడికి వచ్చావ? అని అదిగింది. హనుమంతుని “వనాలయా” య్‌! వనవాసీ! అని సంబోధించింది. ఈ న్లుకసాదాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించాలి. ఖు క. నువ్వెవరు? అని లంకిణి పవనసుతుని ప్రశ్నించిందే గాని, ఆయన ఎవరో కూడా అమే ఉస్‌ || చెప్పేసింది. వనాలయా! వనము నందు సంచరించువాడా అని అర్థము, ల న శ్తంంప్రు సంద్ర పంపు శ్రుత యషతు శూషుతు శ్రాషుప్రు శ్రషస్తుడ

సంపు తంతే స్థ శు! చైతన్య రామాయణము శ్రీ | గ్‌ “వనంొ అంటే వననీయము, అనగా భజనీయము అనే అర్జాన్ని అరణ్యకాండము నందు న ఇస్ర శబరి వృత్తాంతములో చూశాము. “తద్వనం” అనే విషయాన్ని ముచ్చటించుకున్నాం.* గ్‌ “వన” శబ్దము బ్రహ్మమునే సూచించింది కనుక వనాలయా! అనగానే కేనోపనిషత్తు శక్త ననునరించి బ్రహ్మము నందు చరించువాడా అని అర్ధము: ('బ్రహ్మవిదుడు అవని భావము. ళ్‌ గ మరొక విచిత్ర మేమిటంటే, లంకిణీ పలికిన శ్లోకపాదంలో 'కేని అనే పదం ఉండడము. 11 చా “వనం” అంటే బ్రహ్మము అనే భానం కేనోపవిషత్తులో నిర్దేశింపబడింది. ఆంజనేయుని ళు శ్రి వనాలయా! అని సంబోధిస్తూ అదే శ్లోకపాదంలో శని అనే పదప్రయోగం జరగడం వల్ల ళ్‌ సో హనుమంతుని బ్రవ్మవిదుడు గానే లంకిణి గుర్తించినట్లు స్పష్ట మౌతోంది. క ళా లంకిణీవి జయించి హముమంతుడు లంకలో ప్రవేశించాడు. హనుమంతుని స్వేచ్చగా థు ప్రవేశించమని లంకిణీ చెప్పినా హనుమంతుడు అలా వెళ్ళకుండా ప్రాకారం మీదుగా ,్ట్రి లంకలో ప్రవేశించాడు. లంకలో దిగేటప్పుడు ముందుగా ఎడమకాలు పెట్టి దిగాడు. (శ స సుగ్రీవుని హితం కోరి హనునుంతుడు ఎడమకాలు ముందుగా పెట్టాడు అంటాడు... | ఈీ| వ్రాల్మీకి. అదికూడా శత్రువుల శిరస్సు మిద పెట్టినట్లుంది అంటాడు. బుద్దిమంతుడైన (శ్ర న. హనునుంతుడు బృహస్పతి వచనముమ మనసులో సెట్టుకొని ఇలా చేశాడు. న గ వ్రయాణ కాలో చ గృనావ్రవేతే వివాహ కొలే2ఒనీ చ దక్షేశణాంవ్రుమ్‌ క ఖై కృత్వాగ్రతః శత్రు వుర వ్రవేశేనామం నిదధ్యావురతో న్వపాలః ల. నే “ప్రయాణము చేసేటప్పుడు, గృహప్రవేశము నందు, కళ్యాణకాలమందు ముందుగా | గ ' కుడికాలు పెట్టి ప్రవేశించాలి. శత్రువుల పురంలో ప్రవేశించునపుడు ముందుగా ఎడమకాలు. | శీ ఏక్ష| సెట్టాలొ అని బృహస్పతి వచనము. " ౧ నన్‌ రామకార్యమును నెరవేర్చుట ద్వారా సుగ్రీవునికి హితము చేయాలని భావించి, [4 శ్రీ రావణుని వినాశమును కాంక్షించి, శత్రువు తలపై పెట్టినట్టు లంకలో ఎడమకాలు పెట్టీ లోనికి ,ళ్హ స! ప్రవేశించాడు. గ ఖ్టై మహేంద్రగిరి నుండి ఎగిరినది మొదలు రావణుని అంతఃపురములో ప్రవేశించే వరకు ఫ్హు హనుమంతుడు మూడు విఘ్నాలను ఎదుర్కొన్నాడు. అవి 1. సురస 2. సింహిక 3. లంకిణి. స్టా సురస ఆకాశంలో సంచరిస్తుంది. సింహిక నీటిలో చలిస్తుంది. లంకిణి నేలపై సంచరి న ' స్తుంది. | ఖై ఉన్నతంగా కన్పించేది సురస. అగాధంగా అగుపించేది సింహిక. రెంటికి నుధ్యలో (యు శ్ర గోచరించేది లంకిణి. (ఇ్రై నే ఆకాశంలా విశాలమైనది, ఉన్నతమైనది నునస్సు. నీటిలా అగాధమ్రైనవి, విషయాలు 1౫ యి కనిపించగానే ర్రవీభవించేవి ఇంద్రియాలు. నృుణ్మయమైనది, మట్టిలో పుట్టి మట్టిలో కలిసేది ళ్లు ఖు | సురస మనసుకు సంకేతము. సింహిక ఇంద్రియాలకు ప్రతిరూపము. లంకిణి పాంచ (ఫు స , భౌతిక శరీరానికి ప్రతీకము. ఈ మూడింటిని జయించిన వానికే సీతమ్మ దర్శనం అభిస్తుంది. , ల గ్లూ దేహేంద్రియ మనోబుద్దులను జయించిన వాడే ఆత్మదర్శనం చేయగలడు. ఈ మూడు .య్తు న. స్థాయిలలో సాధకుడు ఉన్నతంగా చరించాలి. క్‌ న్య | శ పై్రన్యరామాయణం. వ్రధనుభాగము ... పుట 518 ॥ న న స్రైంళ్టు ప్రత పాత్ర శ్రుత యపు పసుపు శ్రషుప్తు ప్రపం

ణ్‌ స్ట [ సత్తు ప్రాతి , క. టంత ా డు నషకాము అదర! గ. ఆశి స! ము (్రై పర్వ స చ ప్రా కాండ తు. ర సత సయ రించి జ ర ము మ ర్య గ మె ంప్ర త అభిం క యై ఇమ మ అంతః గా శే 4 మరత అ ః మే శవురంలో జ్‌: న్స గ వినిపిసే ప్రి గృహా మనం ౦లో ఇదరూ పయ స్ష క నా ఫు స్తేన్నేము లో = ఆదరంగా ఆ ది " దాహ ము లోను _ జు వ స్ట ల - ప్న మస టం. వ! వ సనన షన న త. న్‌ + ప్రథమ " | ఖై సుగ వా. సగట ంధ్రాలు ఎ మేలు ని వలో నలిను నో అధలేప పా ఖడ్గ దర్భ కనిపి టను లువినిపి ముం ండి న్య న ర్ధించి లి వా తథ వెళ్ళేడు శ్రా య్‌ స్తు ప పము భిస్తు టి లో ను న వక డు 1 య్ర్‌ వలసే (తశిఖ న ఇది రు ఎ ద శా డాకే సల ంచు యై పట వ్‌ వే మ్‌ వు మ చె న యు చందు రావ నా రాల ఒకే మంత్నడు ంచారూ మ మా ర నే మ యల వ సు కొందరు ళ్‌ యేం అ చ . వ అది ప్రకా య. చంపగ కొండరు న ఖు ంత్యాపప్రాన వ న స్తున్న న చైశే కొని థ్రీ ప్రా న్నెల కావం రమ రు గ్గంల రా గా దర | తఘ్ము ' స్ట వెన్నెల రాని చు ఇ మర్థకి తబ స మ న ళు వర్షిసా క కీ చేరా ల భవనా, ౦గా రు ది యే షట్‌ వి డు క్తి నా ని గా ఇ | శా న? న న ల్ల భభ వండ రాప వవ ంతు లైన డు. గ రు. నీలో య ఇది ధంలో వ్‌ డు రా దావికి ఫ్ర త్ర? వ్‌ వా మ య్‌ ఇ వ్‌ నూ కరాందలో చ క ఫంగా శ్‌ ట్రౌజో నో న్బటను సను జీ క ా ధారల న్న! దవ ఎ స్తు ఆ | థ్రీ జావా ము దగ్ధ స ౦తో న్నాడు (భు కా రః ణన స ప్రా ళీ ందర | రగా ్‌ స్ట ( కా | న్యాప్రా॥ త్త శే

జ్ర సులి టుతా లంతా సురత నటీ శప నత త్య స్య నాటే [38] చైతన్య రామాయణము (య గ “వెండి పంజరంలో శోభిస్తున్న రాజహంస లాగా, మందరపర్వత గుహలో ప్రకాశించు న్న కీ సింహము లాగా, మదపుటేనుగు నెక్కి ఊరేగే వీరుని లాగా ఆకాశాన చంద్రుడు వెలిగి ఫు పోతున్నాడు. న శ్ర చల్లని వెన్నెలను వర్షిస్తూ లోకుల బాధలను తాలగిస్తున్నాడు, ప్రాణులకు ఉల్లాసాన్ని నో గ కల్పిన్తున్నాడు. సనుద్రాన్ని ఆనందంతో పాొంగిస్తున్నాడు. అట్టి చంద్రుని చూశాడు షై శీ పన్సనుంతుడు. శ్ర షోడళకళా పరిపూర్ణుడైన చంద్రుడు వాడియైన కొమ్ములు గల ఆబోతు లాగా, ఎత్తైన న సో శిఖరాలు గల శ్వేతగిరిలా, బంగారుతొడుగు దంతాల ఏనుగులాగా గగనాన ప్రకాశిస్తున్నాడు. మ్య్‌ యా ఆకాశాన మెల్లమెల్లగా చంద్రుడు పైకి వస్తూవుంటే పెద్ద రాతిబండపై నిలబడ్డ సింహం ఉమ్రా, లాగా, సమరరంగాన ప్రవేశించిన గొప్ప ఏనుగు లాగా, సింవోసనాన్ని అధిష్టించిన రాజు లాగా శ్రా గగ! ప్రకాశిస్తున్నాడు. య్‌ ళు గగనాన చంద్రశోభ ఈవిధంగా ప్రకాశిస్తోంది. రాక్షసులు మాంసభక్షణము ప్రారంభించారు. పు శ్రీ! ఇలా చూస్తూ నడుస్తున్నాడు హనుమంతుడు, కాలం గడచిపోతోంది. రాక్షసులు ఆదమరచి | గ్‌ సాగ నిర్రిస్తున్నారు. దీర్హ నిఃశ్వాసములను నిడుస్తున్న రాక్షసులతో లంకాపట్టణము బుసలుకొట్టే స షు సర్పాలతో నిండిన మడుగు లాగా కనిపించింది. ఫు కన హమమంతుడు సుందర దేహములు గల ఎందరో స్త్రీలను చూశాడు. పుష్పాలతో | న్‌్‌ నళ కప్పబడిన పన్తుల్హాగా భర్తల ఒడిలో కూర్చుని యున్న స్త్రీలను కూడా చూశాడు. ఇందరు | లో కనిపిస్తున్నారు కానీ సీతమ్మ జాడ మాత్రం తెలియలేదు. ఎన్నోచోట్ల వెదికాడు వాయుపుత్రుడు. | 4% “యీ పీతమ్మ "కనిపించలేదు. చింతాక్రాంతు డైనాడు. కొన్ని క్షణాలు అలా జడునివలె |ళ్తు / ఉండిపోయాడు. సంతోష హీనముడయ్యాడు. , ,శ్తు ఎలాగో ప్రయత్నించి చివరికి రావణుని అంతఃపురం లోనే ప్రవేశించాడు హనుమంతుడు. (“౧ క! సింహాలు అడవిని రక్షించునట్లు బలవంతులైన రాక్షసులు ఆ రానణుని భవనాన్ని కాసలా స్తు సు గహ్నూరు. ల్తే నే రావణుని భవనానికి ఉన్న ముఖద్వారాలన్నీ వెండితో, బంగారుతో అలంకరించబడి ఈ త్రీ ఉన్నాయి. ఆసనములన్నీ రత్న మాణిక్యాలతో పాదగబడి ఉన్నాయి. ఆ భవవంలో ప్రధానంగా ఫ్ర ' అందమైన స్త్రీలే ఉన్నారు. వాళ్ళ ఆభరణనుల సునాదములు వీనుల కింప్పుగా వినిపిస్తున్నాయి. ళు యు భేరమృదంగనాదాలు, శ్రావ్యమైన శంఖధ్వ్యనులు వినిపిస్తున్నాయి. ఆ భవనంలో విత్యార్భనలే | నః క్ష! కాకుండా అస్పుడప్పుడు అనేకనులైన హోమూలు కూడా జరుగుతూ ఉంటాయి. రావణుని | గ ఆక్ట్‌! భవనంలో ఎక్కడ చూచినా అమూల్యమైన రత్నాలే కన్పిస్తున్నాయి. రావణుని భవనము | .. లంకానగరావికే తలమానికమని భావించాడు హనుమంతుడు. ళు న్‌, అక్కడనుండి బయలుదేరి ప్రహస్తుని భవనం మోదికీ దుమికాడు ఆంజనేయుడు. న్‌ య్‌ అక్కడనుండి మహాపార్భ్యుని భవనం మోదికి ఎగిరాడు. కొన్నిక్షణాలు తరువాత కుంభకర్ణుని (స్తు శు భవనం మిదికి, ఆ తరువాత విభీషణుని భననం మిదికి దూకాడు. అలాగే ఎన్నో ఇ న్య ప్రొసాదాలను గాలించాడు. / టో టు తు అత అతత తష ఉష తతో

జ్‌ స్త్ర శంాత్రు శ్రంంధు వట శ్రుత శ్రునుప్రైు శాదతై జే నుందరకాండము - అంతఃవురంలో ఆంజనేయుడు న గా హమమంతుడు రానణుని శయనమందిరానికి వచ్చాడు. అక్కడ ఉన్న ఆసనాలు, న ఇ్హీ| శయనాలు, పాత్రలు అన్నీ సువర్ల్షమయమే. అది కుబేరభవనం లాగా కన్పించింది పవన | లా. సుతువికి. జ్తా బంగారు కిటికీలకి మణులు, వైడూర్యాలు పొదిగి యున్నారు. గోడలన్నీ బంగారు న్య గస నగిషీలతో ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఇంతలో రావణుని పుష్పుకవిమానం హనుమంతుని కంటపడింది. |ట్ఞ్రై అది భూతలస్వర్గంలా భాసిస్తోంది. రత్నశోభితమై ప్రకాశిస్తోంది. హంసలు మోయుచున్నట్టు, గన స్‌ ఆకాశంలో తేలిపోతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. ళ్‌ స దాని ప్రక్కగా వెళ్తీ దివ్యమైన ఉద్యానవనాలు అందంగా అగుపీస్తున్నాయి. మనోహరమైన | _వృక్షపంక్తితో, సుగంధభరితమైన పుష్పసంపదతో మనోజ్ఞంగా ఉన్నాయి ఆ వనాలు, ఆ (్టు

మ! ఉద్యానవనాలలో దివ్యమైన పువ్వులతో నిండిన సరోవరా లున్నాయి. అందమైన రానణుని శ్రా సే సుంధరఖవనామ్మి మళ) ప్రవేశించి చూశాడు హనుమ. అన్నీ కనిపిస్తున్నాయి, అయోనిజ న య్‌ అగుపించడం లెదు. ళు, అన్వక్త రేఖా మివ చంద్రరేశ్లూం ణ్‌ గ్‌! పొంను వ్రదిగ్జామిన హేమ రేఖామ్‌ ర కలీ క్షతవ్రరూఢామివ బాణరేఖైం గ్‌ థ్‌! వాయు వ్రభిన్నామివ మేథురేఖామ్‌ 4 | న్న “సీతమ్మ స్పష్టంగా కనిపించని చంద్రరేఖ లాగా ఉంటుంది. దుమ్ము కమ్మిన న

బంగారుతీగ లాగా ఉంటుంది. లోపల పచ్చిగా వుండి పైకి మానివట్టున్న బాణఘాతము లాగా శ్ర రై ఉంటుంది. గాలికి చెదరిన మేఘరేఖ లాగా ఉంటుంది. అట్టి సీతమ్మ కవిపించలేదు” అని శఘ్రు! వాను భావించాడు. ళ్తి న ఈవిధంగా భావించిన హనుమంతుని భావసౌందర్యము అసమాన మైనది. అద్భుత ల! 4! మైనది. థు య్ర్‌ మబ్బుల చాటున కనిపించీ, కనిపించని చంద్రరేఖ ఉండీ లేవట్లే ఉంటుంది. అలాగే (త్తు 11 సీతమ్మ కృంగి, కృశించి తేజోహీనమై ఉంటుంది అనుకుంటాడు వాయుపుత్రుడు. గ యి మరోవిధంగా చూస్తే ధూళి కప్పిన సువర్షతీగలా ఉంటుంది అనుకుంటాడు. బంగారు. (ఫ్రీ థు సహజంగా కాంతినుయమే. కానీ పరాగము కప్పినపుడు మలినంగా కస్తస్తుంది. అంతమాత్రాన ళ్‌ న బంగారుకి మలిన మంటదు. అలాగే పీతమ్మ సహజసొందర్యము తరిగేది కాదు. కానీ లంకలో | ౧౪ ఖై ఈనాడు ఆమెను క్రమ్మియున్న విషాద దుమ్ము వల్ల సీతమ్మ అలా కాంతిహీనంగా ర

కన్పించవచ్చు అవి ఆలోచిస్తాడు ఆంజనేయుడు. ఖు ఖు పైకి మానినట్ట్లు కనిపించినా, లోపల పచ్చిగానే యున్న బాణప్పు దెబ్బలాగా, సీతమ న్‌ న ఒకవేళ పైకి దుఃఖంతో కనిపించకపోయినా, ఆమె ఆంతర్యం రామవిరహ వ్రణంతో ల్ల ఈగో! బాధపడుతూనే ఉంటుంది అని చింతిస్తాడు హనునుంతుడు. (ఫీ శోభాయనూనంగా గోచరించే పూర్ణమేఘాన్ని గాలి చెదరగొట్టినపుడు, ఆ మేఘము య స చెదరిపోయి మేఘఖండాల్లా తెలియునట్టు, పూర్ణశోభతో విరాజిల్లే సీతమ్మతల్లిని రావణుడు జ న్య శ్రైాస్రు శ్రుగంప్రై ఉంటు శం యయషప నుత శషథి భ్య్యపు గ 2-20

జసు ్తంగంు ఉం భంంాఢు డు శయ శన శం? గ్జీ [7 న్‌ ననన నను చరి య్టం! చైతన్య రామాయణము | త్ర గల అపహరించడం వల్ల కలత చెందిన ఆమె మనసు వికలమై, దేహాంగములు కూడా పూర్ణశోభను స ఎ, కోల్పోయి మేఘఖండాల్లాగా తెలుస్తూ ఉంటాయని ఊహిస్తాడు సమిరకుమారుడు. ఖై యు అట్టి సీతమ్మ కనిపించలేదని తీవ్రంగా వ్యథచెందొడు. విషాదంతో కుమిలిపోయాడు. స /ే రావణశాల ్ర కు "రే సీతమ్మను అన్వేషిన్తూ హనుమంతుడు రావణుని విశాలమైన ప్రధానభవనం లోకి | ళ్ల | టవేశించాడు. రావణుడు వివాహం చేసుకున్న స్త్రీలు, రావణుడు ఇష్టపడి ఎత్తుకొని వచ్చిన వ్‌ నే ప్రీలు అనేకమంది ఉన్నారా భవనంలో. 1. య. కుబేరుని ఐశ్వర్యమూ, ఇంద్రుని సంపద, యముని కలిమి ఎంతో, అంతకు మించే. | ఫూ ఐశ్వర్యం ఉంది రావణుని భవనంలో. అక్కడే గొప్పదైన పుప్పకవిమాన ముంది. పూర్వము. | శ్రో గర! దానివి బ్రహ్మదేవుని కొరకు విశ్వకర్మ నిర్మించాడు. కుబేరుడు కఠోరమైన తపస్సు చేసి దొనిని న్న యు (బ్రహ్మదేవుని నుండి పొందాడు. రానణుడు బలప్రయోగం చేత కుబేరుని ఓడేంచి అతని (మై య్జు! మండి పుష్పకవిమానాన్ని అపహరించాడు. క గగ! వివిధములైన న్ఫుగాల బొమ్మలతో చెక్కిన బంగారు, వెండి స్తంభాలతో ఆ విమానము | ౫; క శోభిస్తోంది. అందులో ఎన్నో మనోహరమైన గదులున్నాయి. అది అగ్ని సూర్య ప్రకాశంతో ౯. న్నే ప్రభవిస్తోంది. దావికి బంగారు మెట్టున్నాయి. నృటిక మాణిక్యాలతో నిర్మించిన అందమైన , ఖు సె కిటిక్తీ లున్నాయి. ఇంద్రనీల, మహానిల మణులు పరచిన ఆసనా లున్నాయి. | ల నా వొటివి చూస్తూ రావణుడున్న ప్రదేశానికి వెళ్ళాడు హనుమంతుడు. అదొక పెద్ద శాల. [5 శ్వ? అనేకమైన స్తంభాలతో ప్రకాశిస్తున్న ఆ రావణశాలిలో మాణిక్యాలు, వెండి, బంగారము, (= “6. ముత్యాలు, పగడాలు మొదలైన వాటితో చేసిన అలంకరణలు అద్భుతంగా శోభిస్తున్నాయి. మ్మ | ఆ శాల మధ్యలో ఒక రత్న తీవాసీ పరచబడి ఉంది. దానిమోద సాగరాలు, నదులు, [్‌ య్హు| వనాలు, భవనాలు మొదలైన చిత్రవిచిత్రమైన బొమ్మలు గోచరిస్తూ అదొక ప్రత్యేక [౪ శ్రు| ప్రవంచమా అన్నట్టుంది. దివ్యసుగంధ పరిమళాలతో గుబాళిస్తోంది. [క స ఆ శాల హంస లాగా తెల్లగా ఉంది. లక్ష్మీదేవికి పుట్టిల్లా అన్నట్టుంది. దాని వైభవాన్ని (౫ త్త చూచి ఆంజనేయుడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. అది స్వర్గమా! లేక ఇంద్రుని అమరావతియా! అవి 1/0. గా! సందేహంలో పడ్డాడు. వు తి క ఆ భవనంలో బంగారు దీపాలు దివ్యంగా వెలుగుతున్నాయి. కదలకుండా నిశ్చలంగా యో శ ఉన్న ఆ దీపశిఖలు, ధ్యావస్టితిలో ఉన్నట్టున్నాయి. హేమాహేమిాలైన ఆటగాళ్ళ చేతిలో ణు స్తూ జడిపోయి దిగులుతో కదలకుండా కూర్చున్న జూదగాళ్ళలాగా ఉన్నాయి ఆ దీపాలు. . శ . పరచిన రత్నతీవాసీల మిద చాలామంది అందమైన స్త్రీలు శయవించి ఉన్నారు. రంగు. | న్‌ రంగుల విలువైన వస్త్రాలను ధరించి ఉన్నారు. రకరకాల పుష్పమాలలు వేసుకొని ఉన్నారు. ప యీ మత్తుగా లాగి విద్రిస్తున్సు ఆ మగువలు హంసలు, ్రమరాలు గల పద్మపరోవరంలా శ్రశ్రు కనిపిస్తున్నారు. మనోహరమైన దేహకాంతితో శోభిల్లే నారీమణు లున్న ఆ భవనము శర (| ఖే నే త్కాలంలో నక్షత్రాలతో ప్రకాశిస్తున్న వినీలాకాశంలా గోచరిస్తోంది. స్లో అ త్తనాత్తతుడతకయలవయాయయాయయాయా 0 నన్న కరు కు ఉందు ఉంభాంషట ఈష ాషథ జ న్యధి లా

సతతిలు అం అంట నప పను స్య నలిన ప! సుందరకాండము - పొనళశాలలో పవనసుతుడు " శ్రా గ స్త్రీల మధ్య నున్న రావణుడు తారకల నుధ్య ప్రకాశించే చంద్రునిలా వెలిగిపోతున్నాడు. | న స్సు _చంద్రకిరణాల్లాగా తెల్లని ముత్యాలహారాలు ధరించిన ఆ స్త్రీలు నిద్రిస్తున్నా హంసల్లాగా (౮ ద్రకిరణాల్లాగా తెల్ల ్య స్తీ స్సున్నా ల్లా స “స అగుపిస్తున్నారు. శ్రా గ రావణుడు మేల్కొనియుండే సమయంలో ఆ స్త్రీలను చూచే ధైర్యం ఎవ్వరికీ లేదు. వో 1 రావణుడు నిద్రిస్తున్నాడు కనుక ఇదే అవకాశ మన్నట్లు కదలకుండా చూన్తున్నాయట ఆ | శ్ర య్‌ భవనంలో వెలిగే బంగారు దీపాలు. స్తు 0. ఈ స్త్రీ అందరూ రావణుని ప్రతాపానికి లొంగినవారే. కామానికి తలవంచినవారే. శ్రా గ రావణుడు యుద్దంలో గెలిచి తీసికొని వచ్చిన స్త్రీలు కొందరయితే, కామానికి లొంగి, వశమైన న సై]. ప్రీలే మిగిలిన వారందరూ. ఇష్టం లేకుండా వచ్చినవారు అక్కడెవ్వరూ లేరు. “య్రై ట్టు రావణుని భార్యలలో అందరికీ అతడంటే ప్రాణమే. వాళ్ళంతా మంచి కుటుంబాలనండి (శ స వచ్చినవారే. పిచ్చెక్కించే పడచులే. నేర్పు గలవారే. బుద్ది గలవారే. ఆకర్షించ గలిగినవారే. | క. రావణుడు బలవంతంగా ఎత్తుకొని వచ్చింది ఒక్క సీతమ్మనే. “సీతమ్మ ఉత్తమురాలు. [4 శ్ర! ఈ విషయంలో సంశయము లేదు. ఇంత గొప్పవాడైన రావణుడు చాలా నీచమైన పని | _ ళ్‌ చేశాడు” అని హనుమంతుడు ఆలోచించాడు. దుఃఖించాడు కూడాను. న గల అందమైన శయ్యపై రావణుడు నిద్రిస్తున్నాడు. చందనాన్ని ఒంటికి రాసుకొని, | య్డు పరిమళాలను వెదజల్లే పూలదండలను మెడలో ధరించి, బంగారు వస్త్రాలతో మహేంద్రుని (స్తు హి వలె శోభిస్తూ మెత్తని పడకపై పవ్వళించి మత్తుగా నిద్రిస్తున్నాడు. (శ్ల ఖై పానశాలలో పవనసుతుడు '9 (ఫీ (త్రాచుపాము బుసలు కొట్టువనట్లు దీర్చ నిఃశ్వాసములను విడుస్తున్న రావణువి సమా (వు [1 పించాడు హనుమంతుడు. అతణ్ణి చూడగనే కలతే చెంది, భయపడి దూరంగా వెళ్ళాడు | స శ్ర హనుమ. అవునుమరి. రావణుని ప్రతావం, పరాక్రమం సామూన్యమైనవా! (స్తు ఖు హనుమంతుడు మరొక అరుగు నెక్కి రావణుని సరీక్షగా చూశాడు. రావణుడు (త్త శే శయనిస్తున్న ఆ పడక మదపుటేనుగు పడుకొని యున్న నదిలా అనింది హనుమంతుని | ౫ 1 నేత్రాలకు. ఎత్తైన భుజాలు కలిగిన కొండలాంటి రావణుని శరీరము ఉన్నతమైన రెండు (ఫ్రై శిఖరాలతో శోభీంచే మందరపర్వతంలా ఉంది. ల సుందరాంగులైన భాను లందరూ రానణుని చుట్టూ బారులు తీరినట్టు పడి నిద్రిస్తు | | న్నారు. కొంతదూరంలో మంగళకరమైన మంచం కనిపించింది. రత్నవైడూర్యాలు పొదిగి, 0. య్హా ముత్యాల సరాలతో మెరుస్తున్న ఆ నముంచం మోద దివ్యాభరణాలు ధరించిన ఒక అందమైన శై సుందరి శయనిస్తూ ఉంది. (1; న్‌ ఆమెను కొన్ని క్షణాలు అదేపనిగా చూశాడు హనుమంతుడు. ఆమె ప్రకాశము ఆ త్త భవనానికే నూతన శోభను ్రసాదిస్తోంది. ఆమె రావణునికి ప్రాణతుల్యమైన ప్రియురాలు. | యై. పట్టపురాణి. ఆమె అందాన్ని, ఆభరణాలను చూపి ఆమె సీతై ఉంటుందని భావించాడు (ప్హై నే హనుమ. | స ననన టానాకాడయాా లాడాలి! పు మృభంప్రభుంపై అతు ఉతంషపి షల శదథి షప

జ్‌ సురలు శంతి శంంర్రు తుంటి గా తష శరభ లస థు చైతన్య రామాయణము శ్‌ గ పీతమ్మను కనుగొన్న ఆనందంలో ఒళ్ళు మరచిపోయాడు కపినరుడు. అధికానందంతో న్న భై! ఊగిపోయాడు. ఫూ అస్పోట్‌ యామాన చుచువన్చు వుచ్చం | ళౌ ం వనస్హ బిక్రీడ జగౌ జగామ నో గ న్తమ్ధా నరోహా న్నివపాత భూమౌ యై నిదర్శ్భయన్‌ స్వాం వ్రక్థృతిం కవీనామ్‌ ము 0. "సొనుమ ఎగిరి దుమికాడు. తోకను అందుకొని ముద్దెట్టుకున్నాడు. ఆడాడు. హ్తై గగ! తనలోతాను పాడుకున్నాడు. ఇటు, అటు తిరిగాడు. ఎగిరాడు. స్తంభాలెక్కీ క్రీందపడ్డాడు, తన ల్‌ యై (ప్రకృతిని సహజంగానే ప్రదర్శించాడు” అన్నాడు వాల్మీకిమహర్షి, (స్తు 7 గానుమంతుడు మళ్ళీ ఆలోచించాడు. ఈమె సీత ఎలా అవుతుంది? అని తనను తానే. శ్రీ గ్గరి! ప్రశ్నించుకున్నాడు. రాముడికి దూరమైన సీత నిద్రకు కూడా దూరమౌతుంది. అలంకరీ న (స్టా కుంటుందా? తిని, తాగి అలా సడి ఉంటుందా? సరపురుషుడు దేవేంద్రుడైనా సరే సీత శ్రి అంగీకరించదు. ఈమె సీత కానేకాదు అవి విర్ణయించుకున్నాడు పనిత్రాత్ముడైన పవనసుతుడు. ఖు గ ఆ సానశాలలో మత్తెక్కి పడివున్న ఎందరో మగువలను చూశాడు హనుమంతుడు. ఆడి నో అలసినవారు. పాడి అలసీనవారు ఎలాప్రడితే అలా నిద్రిస్తున్నారు. వారి మధ్యలో రావణుడు 'ఫ యై నిద్రిస్తున్నాడు సభ్యత, సంస్కారము లేకుండా. ము స్రీ తాసాం మధ్యే మహాభావుః శుశుభో రాక్షనీశ్చరు (జ్ర సె గోస్టీ మహతి ముఖ్యానాం గవాం మధ్యే యధావ్చషః | యై “గొప్ప బాహువులు కలిగిన రావణుడు గోశాలలో అలనుందల నుధ్య అబోతులా పడి | యీ ఉన్నాడు.” ర్త స్‌ అరణ్యంలో ఏనుగుల మధ్య పడివున్న మహాగజంలా (ప్రకాశిస్తున్నాడు. రావణుని (న యగ! భవనంలో పానశాల నంతా తిరిగి చూశాడు హనుమంతుడు. (యు ట్ర పానభూమిలో వివిధ మృగాల నూంసాలను చూశాడు. తినగా మిగిలిన కోడిమాంసాన్ని, (ఛ్హ (క్ల నెమళ్ళ మాంసాన్ని చూశాడు. అనేక భక్ష్యాలను, చోష్యాలను, లేహ్యాలను కూడా చూశాడు. న్‌ ఆ పొవశాల నిస్పు లేక్షనే మండుతున్నట్టుంది. '5- య్‌ అక్కడ మణులు పొదిగిన బంగారు, వెండి పాత్రలలో నింపబడివున మద్యాన్ని కూడా [క్‌ యై] చూశాడు. అక్కడ స్త్రీల శయనములను కుదా మదో వివిధ భంగిమలలో పడుకొనియున్న | ౧/ నన]. స్రీలు చూచిన తరువాత హనునంతుడి చింతాగ్రాంతు డయ్యాడు. నిద్రిస్తున్న ఆ స్త్రీలను. (గ్ర శై! చూడడం వల్ల ధర్మహాని జరిగిందేమో నని ఖీతిచెందాడు. (0 “నిద్రిస్తున్న స్త్రీలను ఇక్కడ చూడడం వల్ల ధర్మలోపం జరిగి ఉంటుందా? పరుల స్టా స భార్యలను నేను ఎప్పుడూ చూసేవాణ్ణి కాము. ఈనాడు తప్పనిసరిగ చూడవలసి వచ్చింది. స యా . “సీత ప్రీ ఆమెను అన్వేషించడానికి నేను వచ్చాను. స్త్రీని ్తీలమధ్య వెదకాలే గాని [ఈ గే | మరొకచోట అన్వేషించలేను కడా! అందువల్ల విష్కపట హృదయంతో వేను సీతమ్మను క్త 1 వెదికాను. ఆమె తప్ప అందరూ కనిపించారు నాకు (నో హహ ళా.

జతి శస్త్ర ఎనఫ్రై శ్తున్నుసై శ్రంషుస్రు శనై జ్ధే ళు సుందరకాండము - పొనశాలలో వవనసుతుడు న న్‌ కామందృపష్పా మయా నర్వా విశ్వస్తా రానణ్గన్త్రీయః స న. న హీ మే మనన? కిం చ్చిద్వైక్టత్వ మునవద్యతో గ్‌ | “పురుషు లెవ్వరూ లేనందున ఇష్టము వచ్చినట్టు పరుండియున్న రావణుని భార్యలను శా నేను చూశాను. ఈ మాట నిజమే. కానీ వారిని చూచినా నా మనసు ఎలాంటి వికారానికీ శ్ర గ , లోను కాలేదు. స యు “మనసును బట్టే కదా ఇంద్రియాలు ప్రవర్తిస్తాయి. నా మునసు మాత్రము ఏ వికారమూ షై [ళు లేక నిశ్చలంగా ఉంది” అని తనలో తాను భాషించుకున్నాడు హనుమంతుడు. శ్రా స్తే రావణుని భవనంలోకి హనుమంతుడు ప్రవేశించినది మొదలు పానశాలలో తన 1 ఛై! పవిత్రహృదయాన్ని మన ముందు వెల్లడి చేసే వరకు హనుమంతుని పాత్రలోవి వైశద్యమును |) మనం విశ్లేషించి అవగతం చేసుకుంటే, ఆ అవగాహాన మున జీవననాకకు చుక్కానిలా న గ పనిచేస్తుందని నా అభిప్రాయము. న షు రావణుని భవనంలో అన్సరసల్న వంటి స్త్రీలను హనుమంతుడు చూశాడు. విశేష శ్తు న. సౌందర్యం కలిగిన ననితలను వీన్షించాడు. రావణుని అమోఘ సంపదను చూశాడు. కుబేర 2 దేవేంఢద్రాదులు రావణునికి సరిపోరు అనే నిర్ణయానికి నచ్చాడు, 4 షు! ఆ రావణశాలలో విచిత్ర భంగినులలో పడియున్న చాలామంది సుందరీమణులను న చూశాడు. బట్టలు తొలగిపోయి నిద్రిస్తున్న వారిని కూడా చూశాడు. అలాగని చూడడం (ర్త ళా మానేయలేదు. పరిశీలించి మరీ చూశాడు, ళ్టా సే పూర్వము తానెప్పుడూ ఈవిధంగా స్త్రీలను చూచి ఎరుగడు. అస్థలితబ్రవ్మాచారి ల యై అయిన ఆంజనేయుడు ఏ కార్యార్ధమై అక్కడికి వచ్చాడో ఆ కార్యాన్ని సారించాలి కదా? నురి ష్‌ ఖ్‌ అస్నేషించక ఏని చేస్తాడు? పగటిపూట రావణుని భవనం లోకి ప్రవేశించడం సాధ్యమా! (శ్ర క. అన్వేషణకు రాత్రికాలమే అనువైన సమయము, గ య్‌, సీతమ్మ స్తీ కనుక ఆమెను స్త్రీల మధ్యే అన్వేషించాలి. అందుకని పరిశీలించి, పరీక్షించి శ్రు. శ్ర మరీ అన్వేషించాడు. మత్తెక్కి పడివున్న రావణుని మగువలకు మేనులపై వస్తా లున్నాయో, ఖ్సే | లేవో ఎలా తెలుస్తుంది? ఈవిధమైన పరిస్టితి ఉంటుందని హనుమను మాత్రం ఎలా న్లో! న్య ఊహిస్తాడు? ల్జ సభ్యత, సంస్కారాలకు దూరమై పశువుల్లా క్రీడిస్తుంటారని ఆంజనేయుడు ఎలా స్తు . ఆలోచించగలడు? అందుకనే కవి ఆ సన్నివేశాన్ని సున్నితంగా విమర్శించాడు. ఆవులమందలో ళా న్‌ ఆబోతు లాగా రోనణుడు పడి ఉన్నాడన్నాడు. విచక్షణ కొరనై సహజాతాలతో జీవించే నస ఎ, జంతువు లాగా ఉంది రానణుని పరిస్థితి అని చక్కని చురకవేశాడు వాల్మీకి, కష్టే యు మనోహరరూసం గల స్త్రీలను ఎందరిని చూసినా తన యెదపై ముద్రలేవీ పడలేదని (ఇ |. చెప్పిన హనుమంతుని పవిత్రహృదయం మనందరికి ఆదర్శం. త తై కన్ను చూచినా మనను దానిని అనుపరించలేదు అన్నాడు. మవసు సవిత్రంగా గ ఉన్నందున ఇంద్రియాల వ్యాపారము వల్ల మాలిన్యము అంటలేదని తృప్తిచెందాడు. దీనివే షస్తు స శమము అంటారు. న్‌ న్న కటట శంతి అధు ఉం ళల తపప శరత హో

జ స్తం త్రూ శ్రంస్రైు సత్ర శుంతు ట్టి శ్రషట్రు శయ్యపై సనం? తతదడాననదాాదడననడనవడానదనడడనడననడవయనడడడడణదడడడనరడడ నడప ననన ననన ననన నానన స్తు చైతన్య రామాయణము త్ర గ ఇంద్రియాలు. ఎంతగా ప్రకోపించినా మవసును నిగ్రహించుకో గలిగితే అందరూ | గ యీ! హనుమంతులే అవుతారు. మవసుము జయించిన వాడు ప్రపంచాన్నే జయించగలడు. (ఘమ య్జు! పర్వతాల్ని పెకలించగలడు. సాగరచలనాన్ని నిరోధించగలడు. వాయుగమనాన్ని ఆపగలడు. గ్‌ ' _అగ్నితేజున్ని చల్లబరచగలడు. ఇవన్నీ చేసిచూపాడు మనసును జయించిన మారుతి. న్‌ జ్‌ హనువుంతుడు రావణశాలలో ఎన్ని అశ్లీల దృశ్యాలను చూచినా వాటి ప్రభావం వ స ఆయనమీద పడలేదు. అంటే ద్రస్టైన తాను దృశ్యములైన విషయాలకు విలక్షణుడై, (౨ శ్రి సాక్షియై నిలిచాడు. అప్పుడే అట్టి అలౌకిక స్థితి సాధ్యపడుతుంది. ను న్‌ - న సాక్షీణం సొక్ష్యధర్శ్యాః నంన్సృళన్తి నిలక్షణమ్‌ | న యీ అనికార ముదానీనం గృహధర్మాః ప్రదీవవల్‌ య. “గృహధర్మాలు దానిని ప్రకాశింపచేపే దీపాన్ని అంటనట్టు, సాక్ష్యధర్మాలు వాటిని శ్ర సగ౮| దర్శించే ద్రష్టను వ్పృశించలేవు” అని కుండికోపనిషత్తు ప్రవచించింది. న్న యా రావణశాలలో మన మనసుల్ని రాపిడి పట్టే మరొక సన్నివేశం ఉంది. ఇది చాలా న్‌ ఖు సున్నితమైన విషయం. అపొర్జాల నువసును ప్రక్కకు నెట్టి, ఆవేశ ప్రవృత్తిని వెనుక పడేసి, “| గ! సూక్ష్మబుద్దితో అర్ధం చేసుకోవాలి. చ్చ క. ఈ సన్నివేశంలో రెండు ప్రధాన విషయాలు మనకు గోచరిస్తాయి. (ఫ్ర (| 1. రావణుని భోగజీవితాన్ని చూసి హనుమంతుడు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయం. (భు స 2 మండోదరిని చూసి సీతని భ్రమించి ఆనందించిన న్వభావం. నో యభీద్బశీ రాఘవ ధర్శవత్నీః | నక ళు ఇనూ యధా రాక్షన రాజభార్యాః / న్‌ (నే నుజాత మస్యేతి హి సాధుబుద్దః [్రు య్జ రావణశాలలో ఉత్తను స్త్రీలైన రావణుని భార్యలను, రావణుని చూచినపుడు సాధుబుడ్ది | శై, యగు హనుమంతుడు ఈవిధంగా భావించాడు. ప్త క్ష . 1. *రావణుని భార్యలు ఎలా ఉన్నారో శ్రీరాముని ధర్నసత్ని అయిన సీత కూడా అలాగే ల్ల | జ 0 తమ్మీ! ఉన్నచో రావణుని జన్మ శోభించి ఉండేది. | యా ఇది (మింగుడుపడని ప్రధమ విషయం. స్‌ న రావణుని గుణాలను అనుసరించి బలవంతము లేకుండా రావణుని భార్య అందరు ఫ్‌ తా వళమైనట్టు, పీత కూడా రావణునికి వశమై ఉన్నట్లయితే ఇతని జన్మ తరించి ఉండేది అని క. శ్లోకభావం సూటిగా కన్పిస్తోంది. ఖై స 1 ఈవిధమైన దుష్టభానం దుర్చుద్దికి ఉండవచ్చు నేమోగాని సద్చుద్ది మైన హనుమంతునికి నే యగ్హీ. కలిగే అవకాశం లేదు. ఈ శ్లోకంలోనే సాధుబుద్దిగా వాల్మీకి హనుమంతుని వరించిన (యు యు విషయం మరవరాదు అంటూ వ్యాఖ్యాతలు అనేక అర్జాలను, అభిప్రాయాలను చెప్పుకుంటూ య 11 పోయారు. 4 భట అంత అంతు ఉళిషభి భాషకు శషథు ఆప

న ల యాం. | సుందరకాండము - పొనశాలలో పవనసుతుడు | స ఈ విషయమై భిన్నాభిప్రాయాలు కలగడానికి కారణం వాల్మీకి వాడిన “బభూవ” అనే (0! షా పదమే. “బభూవ అంటే కలిగినది అని భావము, రావణుని భార్యలను చూసినపుడు 0. హనుమంతునకు ఈ భావము కలిగింది అన్నాడు వాల్మీకి. ఆ కలిగిన భావము వాస్తవానికి (౮౫ ళు ఎలాంటిది? అంటూ దాని స్వభావ స్వరూపాలలోకి దూసుకొని పోయారు వ్యాఖ్యాతలు. శు గ దూసుకుపోయారే. గాని దాచుకో గలిగింది ఏమి తెచ్చారు? అంటే, అది ప్రశ్నార్హకంగానే స యీ మిగిలిపోతుంది. 9. బభూవేతి ............ భావం కలిగింది, అంటే - త్రో న్‌. 1. రాఘవ ధర్మపత్నీ ఈదృశీ యది స్వయంవరా త్పూర్వమే వాస్య ధర్మపత్నీ చేత్‌ అన్య న గ్గ సుజాతం సుకృతం. | ౧. ధ్ర “రాముని ధర్మపత్ని యగు సీత స్వయంవరానికి పూర్వమే రావణుని భార్యలలో ఒకతై గ ఉంటే రావణునికి మెలు జరిగి ఉండేది” [్‌ షై పై ఖ్లేకానికి ఈవిధంగా అర్ధాన్ని త్రవ్వి తీశాడు ఒక వ్యాఖ్యాత. అయితే ఇలా గ్‌ వ్యాఖ్యానించడం వల్ల ఆయన ఏమి సాధించా అనుకున్నాడో అర్ధంకాదు. ఇలా వ్యాఖ్యానిప్తే కు ళు హానుమంతునిపై ఈగ వాలదు అవి మాత్రం ఆయన అభిప్రాయపడి ఉంటాడు అవి | శ్ర గర. నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు. నష య్‌ అప్పుడా, ఇప్పుడా, ఎప్పుడు అనేవి ప్రక్కనపెడితే ఆవిధంగా హనుమంతుడు ఎందుకు. |) (్రా ఆలోచించవలసి వచ్చింది? అదే వాస్తవ మైతే, సూటిగా ఆ నిషయాన్ని ప్రస్తావించవచ్చు కదా! (శ్హు సె ఈ వ్యాఖ్యతో అంగీకరించనివారంతా ఇయ మసాధ్వీ బుద్ధిః ఇది చెడ్డ ఆలోచన అని (1 ఇ! కొట్టిపారేశారు. థు ర 2. రాక్షసరాజ భార్యా యథా న్వభర్త విశిష్టాః సకలభోగ విశిష్టా తధా రాఘవ ధర్మపత్నీ ళ్త ఈదృశీ స్వభర్శ సహితా యది అస్య రావణస్య నుజాతం శోభన మితి సాధుబుద్ధే ర్హనీశ్వరస్య న! షై హనుమతో బుద్ధి గ్రభూవ! న “రాక్షసరాజైన ఈ రావణుని భార్యలు తమ భర్తతో కూడి సకలభోగాలను విలా ఘు అనుభవిస్తున్నారో, అలాగే రాముని అర్జాంగి అగు సీత తన భర్తతో కూడియున్నచో ఈ (త్త క రావణునికి శుభము కలిగి ఉండేది అని సాధుబుద్దిలైన హమమంతుడు భావించాడు”. ౧ య ఇలా వ్యాఖ్యానించడంలో వ్యాఖ్యాత మనోభిప్రాయం (గ్రహించడం అంత కష్టమేమో య్తు రూ! కాదు. ఈ వ్యాఖ్యాత ఉన్న భావాన్ని గ్రహించే ప్రయత్నాన్ని విస్మరించి, దీనిని ఒక ష్ట్ర న్‌ సమస్యాపూరణంగా స్వకరించి పరిష్కారానికి తంటాలు పడ్డాడు. ల యా సీతను రావణుడు రామునికి తిరిగి సమర్పించివటైతే, రావణుని భార్యలు రావణుని మ "వే వద్ద ఉన్నట్లే పీత రామునివద్ద ఉంటుంది. అప్పుడు రావణుడు రాముని చేతిలో మరణించడు. ళా స కనుక రావణుని జన్మ ధవ్యమౌతుంది. ఇదీ ఈ వ్యాఖ్యాత మనోభిప్రాయం. రావణుని మోద న జ్‌ ఈయనకు వచ్చిపడిన వల్లమాలిన సానుభూతే కానీ వ్యాఖ్యలో వాస్తవ వైశిష్టము లేదు. (భు (ఫి! 3. రాఘవధర్యపత్నీ యధా రావణేన బలాదానీతా ఇమా రాక్షస భార్యా స్తథా నుగ్రీవేణ న న్న | _బలాద్ధతా యది తదా హరీశ్వరన్య సుగ్రీవస్య సుజాతం హీతి సాధు బుద్ధే నో రర యా|ీఖీ మశ్తంంప్ర తం అధ శ్రంభషలీ శషతి శయలు త్రీలో

జనల టుంఖి సురత ట్స్‌ ౮ చైతన్య రామాయణము శ్‌ స “రాముని భార్యయైన, సీతను రావణుడు అప్రహరించినట్లే, ఈ రావణుని భార్యలు. | గ యీ! కూడా బలాత్కారముగా సుగ్రీవునిచే అపహరించ బడినచో సుగ్రీవునికి చాలా మంచి జర్‌గీది శు యు అని సాధుబుద్దియైన హనుమంతుడు భావించాడు.” ఖా స ఇక ఈ వ్యాఖ్య ఎంత విడ్డూరమో మాకే తెలిసిపోతోంది కదూ! రావణుడు అధర్మంగా న ప్రవర్తించాడు కనుక సుగ్రీవుడు కూడా అధర్మంగా ప్రవర్తించాలని హనుమంతుడు నీ యు కోరుకుంటాడనే ఆలోచన ఈ వ్యాఖ్యాత ఎలా చేయగలిగాడో అర్థంకాదు. ఆంజనేయుడు య్ర్‌ అలా అభిలషించడమే ఆయన సాధుబుడ్డికి తొర్కాణమని ముక్తాయింపు ఇవ్వడం ఏమి శస్త్ర సో బాగులేదు. (న య్జ్‌ ఇలాంటి వ్యాఖ్యలు చాలా ఉన్నాయి ప్రాచుర్యంలో. రావణుడు తన భార్యలతో ఖ్రు ఛ్ము| సుఖించునట్టు, రాముడు కూడా తన అర్జాంగితో ఆనందాన్ని అనుభవించినచో, రావణువి ఈ న ర్‌ సంపద నశించకుండా అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగి ఉండేది. ఇదే ఆంజనేయుని హృదయవాణి స్‌ షు అనేది చాలామంది వచ్చే విషయమైంది. న్‌ ఇదికూడా అంత సమంజస మనిసించదు. ఎందుకంటే, రావణుని భోగానుభనము | యీ రామునిలో చూడాలని హనుమంతుడు అభిలషించడు. రావణునిది ధర్మనిరుద్దమైన భోగము. శ గ రాముడు ధర్మాత్ముడు. (స యు ఇంతకీ, అసలు విషయానికొస్తే ఉన్నది ఉన్నట్లు (గ్రహించడమే మంచిది. రావణుని ఘు స్తు! వైభవము 'వాయుపుత్రునికి అమిత విస్మయ్యాన్ని కల్గించింది. ఇంద్రభోగాన్ని తలదన్నే (ఫు స రావణభోగానికి అర్రులుచాచి ఎందరో స్త్రీలు దాసీ అయ్యారు. ఒకవేళ, అతిలోకసౌందర్యవతి, [ ల థ్జై అపమాన రూసవతి అయిన సీత కూడా లొంగిపోయి ఉంటే మాత్రం రానణుడి జన్మ ఖు ధవ్యమైనట్లే. ప్రపంచంలో ఉన్నత భోగా లనుభవించిన వ్యక్తిగా రావణుడే మిగుల్హాడు. " ఖై ఈ ఆలోచన ఆ సమయంలో హనుమంతునికి రావడంలో ఆశ్చర్యమేమో లేదు. ఫ్ర స హమమంతుడు ఇలా భావించాడు అంటే, అదేదో ఆంజనేయునికి దోషాన్ని అంటగట్టినట్టు డ్‌ లీ! అవుతుందవి ఎవ్వరూ భావించ నక్కరలేదు. (ఫ్లు ఖ్‌ దేనతాప్తీలే దాసీ బయ్యారు కదా! మానవమా(య్రరాలు సీతమ్మ లొంగిపోయి (ఛు న ఉంటుందేమో అనే ఆలోచన అసముంజస మేమి కాదు. అదియును గాక సీతమ్మను గూర్చి న్‌! . య హనుమంతునికి పెద్దగా తెలియదు కూడాను. గతంలో ఆమె నెప్పుడూ చూచి కూడో శు ఎరుగడు. ళు | ఇలా భావించిన తరువాత ఎందుకో హనుమంతుని పవిత్రహృదయం తన సంకల్పాన్ని ట్ల సంశయించింది. సీతమ్మ దేవత కాకపోనచి కానీ లొంగిపోయిన దేవతాస్తీల కన్నా “రా య్జి (శ్రేష్టురాలు. ఆమె రామువి అర్జాంగి. ఆమె లొంగే ప్రసక్తే లేదు. అనవసరంగా దుష్టుడైన ఈ ళీ. రావణుడు ఆమెను అపహరించాడు అని దుఃఖిస్తాడు పసిబిడ్డ లాంటి పవనసుతుడు. నం న వువశ్ర సోడ చిశ్త యదార్తరూవో న యీ ధ్రువం విశిష్ట గుణతో హ నీతా క. ఖు అధాయ నుస్యాం రృతవాశ్యవహాత్మా ధు న లంకేళ్వరః కష్టమనార్యకర్ష న సరల నాననా మషత్తంప్రుజాపు ఉంటు ఉత భాషల షత శత్రుం

జ్రతలిటుంలి తంతి తంది ఎస శప పప శై శ్చ త్తు నుందరకాండము - పానశాలలో పవనసుతుడు స్తా గ ,. “హనుమంతుడు చింతాక్రాంతుడై పునరాలోచన చేశాడు. నుగుణవతి యైన సీతమ్మ | స ఇష్టై, ్రేష్టురాలు. గొప్పవాడైన, ఈ రానణుడు పీత విషయంలో చాలా చెడ్డపని చేశాడు.” శు నో ఇదీ వాస్తవం. తన ఆలోచన సరియైనది కాదని గుర్తించి హనువు పశ్చాత్తాపంతో శ్రా గ పరితపించాడు. భక్తునికి చెడుసంకల్పాలు రావు అని చెప్పడం సరికాదు. రాకపోతే చాలా 11 రా మంచిది. కానీ వచ్చినపుడు, అంతమాత్రాన చెడు అవి భావించకూడదు. , శు | భోగులకు చెడుసంకల్పాలు వస్తాయి. అరుదుగా జన్మాంతర సంస్కారాల వల్ల, నే ళా! స్వభావాల వల్ల భక్తులకు కూడా వస్తాయి. భోగులకు చెడుసంకల్పాలు రాగానే వారు | గ్గ చెడిపోతారు. లేదా చెడడానికి పోతారు. కానీ భక్తుల పరిస్టితి వేరే. వారు తము తప్పును తామే ' ై].. శ్రలుసుకొని సరిచేసుకుంటారు. అదే భక్తులలో విశిష్టలక్షణము. ఠ్ర ,్ర్రు ఇక రెండవ విషయం ... ఖా స 2. మండోదరిని చూచి, సీత అని భ్రమించి ఆనందించిన స్వభావం, య యు శుభలక్షణురాలగు రావణువి సతీమణిని చూచి సీతయే నని భ్రమించాడు మారుతి. త్తు శు ఆ సమయంలో హనుమంతుడు తోకను జాడించడం, తోకను ముద్దెట్టుకోనడం, ఎగిరి ! గ ' దుమకడం అన్నీ చేశాడు. న న హనుమంతుడు ఎంతో సంతోషించాడు. కదూ! వాస్తవానికి అది అంతగా ఆనంద (ర్త శ్రీ! పడవలసిన సన్నివేశమేనా? రావణుని శాలలో సీతమ్మను ఊహించగలమా? .ఫ్టు స్‌ రావణుడు ఎందరో స్త్రీలను తెచ్చుకున్నాడు. కానీ పీతమ్మతల్లిని తెచ్చినవ్పుడే వాల్మీకి ల యా కన్ను రొవణునిపై పడింది. అది సహించరాని, క్షమించరాని నేరంగా పరిగణింపబడింది. ళు ఫ్రే! అందుచేతనే హనుమంతుడు రానణశాలలో మండోదరిని చూచి, సీతమ్మ అని కుప్పిగంతులు | శ్లో క వేసినపుడు వాల్మీకి తట్టుకోలేకపోయాడు. గ యయ్జి నిదర్శ్భయన్‌ స్వాం వ్రకృతిం కవీనామ్‌ శ్ర యు “తన వానరస్వభావాన్ని ప్రదర్శించాడు” అని నిర్మొహమాటంగా అనేశాడు. వ్ర క ఇది ముమ్మాటికీ సత్యం. కానీ వెంటనే ఆంజనేయుడు దుఃఖిస్తాడు. మూ అనమ్ముఇక్కడ గ ల్జి ఉంటుందా? రాముడికి దూరమై విద్రిస్తుందా? ఇలా ముస్తాబవుతుందా? కాదు. ఈమె (5 ఆశ్ర కాదు అనుకుంటాడు. ఉస స మనసు ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండదు. దారి తప్పుతూ నడవడం దాని లక్షణం. మనను. యగ! _తప్పుదారిలో దించగానే దానినే ఒన్పుగా భావించి చరించేవారు విషయాభిలాషులు. తప్పును ఫ్రీ తెలిసికొని మళ్ళీ దారిలోకి వచ్చేవారు విజ్ఞానవంతులు. స్వభాన కక్ష్యమ అధిగమించేవారు. | ఇ 10! హనుమంతుడు రెండవ కోవలోనివాడు. వ ఖై ఇంతవరకు హనుమకు రామునిమోదే ఉన్నాయి భక్తిప్రేనులు. రామకార్యమే ప్రధానంగా ఉంది. తాను ఇంకా సీతామహాతల్లివి చూడలేదు. ఆమెను చూచిన తరువాత హనుమ ఎలా ఉస ఉంటాడో మనం చూడాలిమురి, వ ర్య స్రగస్రు కగట్ర అంత శంతి యనుల శామథి అయత 2-21

3 ౯ ప్రశన (1 పట్రా శ నక న క న షా ఖు న్‌ మ మాయా నస్రు స ( [టా యము న్యా శ్రే చితగృహాలన్నీ ర అంతర సైంర్యస్తు శ్రర గ్‌ మ యు చూశా స్ఫెంచాల ర్యా మమావా (జ్ర నే విత గా డు. చాలని గావ లాప షప న వలన రో లో గృహాల మంతుడు [శ్రీ న. ష్టుడైన నసీ ఆమె న్నీ గాలి ఆ (గా “పీత్ర సువ తన బాడ మటలట న జీ గ, గావో వెది మచూ ణుడు శీలా తెలి = అన్నీ లలో న యీ! దిగులు శ్రమ తిరిగి వినలే స్టుకొనేం సీత -కానీసీ లన్నీ | పడకూ ఫలిం వెళ్ళిసు దని 1 దుకు చచ్చి తమ త్తు గ దకూడోదు వెలి సరన సీతను బా ఠి క జ్‌ నిర్వేదం - నేను ఎలాచూ ంపేసి ంచి ఉ ఉంటు న్‌ విచా, నిరి అని త్రీయో తిరిగి జ్‌ ఉం ండదు అంది య్‌! రామే ర్వేదో వా మూ వెళ్ళి ది? ఆమె టాడు . అందు గ స్వ న! లేవి ప (శ్రేయా నతతః ల మని అంగదాదు ను చూ. దు ఖ్‌ | కూడా పిపోకో లకు మూ 0 నరా ర్వేదః వ ఎను నూగాలని న! ఇఘ్హే" రావ చూస్తా రాశచె సదా కార లం.వి స్వెర్టేస్తు ప్ర రంను మనిచె ఎంత | శ్రి రానణుని గే మదకు గపిద్దిని 'చారము లేక వర్తకః ఖమ్‌ ప్పాలి? శ్ర | కాడు అ నంలో ఆలో ప్రయత్ని సమకూ కపోవుటే [| గే న్నాడు నాలుగు చించి న్నిస్తాను ర్చుతు గొప క హమ వా దూరంగా. ది ప్పస త! వ్యల్ని మం ల్మీకి అంగు రంగా ఇంకా ం సుఖా | విరు చూశా తుడు క ఖభాల [ప ఉన చూడని అకుకా స్తు ఖా త్సాహ డు. విదా వ్రదేశా న్న చెన్న ప్రదే రణము 41 ంతో కానీ సీ సధర్ర న్నికూ న్న చెన్న శాలే ం శ్రా | వా వీర త హర నను గునో వైనా న్‌, ఫలి నరు సపడ్డా త చూ, నుమ లు ఉంటే న నశ తాన్ని ఇవ్వలే ప్రయ నాడు. 9 రు చ ంతుడు మాడా టి య్త్ర | కవిషి రావు మదన పైప లము నాకా .ళ్తు నే కవిపించలే ఖని భ ంది. ఏ ఫలిం నుమ వంటి ట్రకుండా 1 య పీ మ ఆవల పక తవ ంతుదు ల ఫే చి స గక త రావణు శైపళోు ఇలా దూరం తెలియక సముద్ర నిరాశ శి నాగ .శ్జా న 4 ని గృహం షపెట్టా మాట్లాటు వచ్చి చింతా లంఘ ందాడు పథి మరలి ్భపం లోపట టో నయ్‌ (జ లి ప మురర డు సీత ఉన ంతోఉ న్నాడు ట కూ యు ఆ ఫు యీ మెము ంచి ఉ మ టు చనద మారు ర్శు ్యడు శించి వసం అపహ సిన తో ॥ త స్ఫన్నాడు ం న |(ఉ్తా 4 క సీడ్‌ ౦దా! లే రించి ట్టు పెధికా హ ఉంటు 'రాముళ్నే అటారే క్తఆ తెచ్చే ప్ల చెప్పాడు ను. అ నుమ గ 1 య ధం స త్త న నా ల్‌ ంకలాగా న్‌ల్లి చ / అసూయ లైన జా ర, ఏమె లేదు. క్త ళా పత్ర చచ్చిపో చెం నకి స మైనట్లు? నా స మ్ముమ ఎక్కట షా బ్లు (ఈ్రు స్స షు న్న క్కడైనా అదేమో భార, త్తు గారా కటు కపల్‌ ఎంట లు న న న ల తగా దుఃఖించి య నాలా / వాశాానా నానా త్త న.

జ్రశంతిళుంలి రతి తరలి పు ల ఉప ఉక స 1 1] సుందరకాండము - ఆంజనేయుని అంతరాల్తావము శ్రా న్‌ “ఏది ఏమైనా సీతమ్మను గూర్చి రాఘువికి అప్రియమైైన నూట చెప్పకూడదు. | స్య య్హీ రాముడికి పీతంటే ఎంతో ప్రేమ. అప్రియమైన నూట్ల వినగానే పర్యవసానం ఎలా ఉంటుందో! గ్‌ రూ. “ఎటొచ్చీ, నాకు చుట్టుకుంది మొత్తానికి చెబితే ఒక్తబాధ. చెప్పకపోత్తీ మరొకబాధ. గే న్‌ ఏం చేసేదబ్బా! అంతా అయోనుయంగా ఉందే! అనుకున్నదంతా తారుమూరైందే! ' కన “జానకిని చూడకుండా తిరిగి నేను కిష్కింధకు వెళ్తే నేనేమి సాధించినట్టు? ఇక్కడికి ౧ ౧ దేనికొచ్చినట్టు? తోక జాడించుకొనుటకా? సీత కనిపించలేదు అన్నానా! అంతే. ఇక రాముడు (త్తు కళ్ళు మూసేస్తాడు. శు గో “అబ్బబ్బ... ఆ మాట భయంకరం. ద్రుర్వాక్యం. అడి విని రాముడు భూమిమోద 1న ;్జు నిలవడు. అది చెప్పకూడదు. నేను చెప్పను. రాముడు లేకుంటే లక్ష్మణుడు నూత్రం శ్‌ శ్రీ. మిగుల్హాడా! అది తెలిసి, భరతుడు ఉంటాడా! భరత్తుణ్ణి విడిచి శత్రుఘ్నుడు ఉంటాడా! శ్ర గ “పసృత్రులు పోయిన తరువాత తల్టులైన కౌసల్యాసుమిశ్రాకైక్తేయిలు ఎందుకుంటారు? న ఇస్టే వాళ్ళూ పోతారు. పాసం! సుగ్రీవుడు ఎంతో మంచివాడు. ఇదంతా చూపిన తరువాత | జ్ఞ యు ఉండనున్నా ఉండడు. ళా గ “భర్త ట్రైన సుగ్రీవుని వెనుకాలే రుమ వెళ్ళుంది. ముండే వాళి మురణంత్తో అదోలా 0 జ్‌ ఉంది తార. ఇక సుగ్రీవుడు కూడా వెళ్ళాడని తెలిస్తే ఆవిడ కూడా చెప్పకుండా పోతుంది. | న్‌. క “నాన్న చిన్నాన, అమ్మ, సిన్నమ్మ అందరూ పోయిన తరువాత అంగదుడు ఎండు ' కుంటాడు? ఇదంతా చూచి వానరులు భరించగలరా! అరచేతుల్లో వీపులు బాదేసుకుని, | వ్పు మే పిడికిళ్ళతో తలలు కొట్టేసుకొని వెంటవెంటనే వెళ్ళిపోతారు. ౮ యై “ఇక కొండల్లో గొనీ, కోనల్లో గానీ, కొన్ములమోద గాని, కొంపలమోద గాని వెతికినా య్తు సు ఒక్క కోతి కూడా కనిపించదు. త్‌ స “ఏమి చెయ్యాలి? నేను వెళ్ళానా, అటు ఇక్షాకునంశం, ఇటు వానరరాజ్యం అంతా | స త్రై. గల్లంతై పోతుంది. ఊహు... నేను పోను. సీత విషయం తెలియకుండా కిష్కింధలో కాలు ర్‌ థ్రీ పెట్టను. 'శ్హా నే ॥ “న్చన్సు పోలేదనుకో. “ఇంకొవస్తాడు - ఇంకావస్తాడు” అని ఎదురుచూస్తూ వాళ్ళందరూ | గ ఆస్ట పోకుండా ఉంటారు. ఇదే మంచిదిలా ఉంది. ఫ్ర “స్సీ్ర్ర్‌ క్రనసడకపోతే ఎట్లా? ఇంకేముంది? నా నియమాల్శి నేను విడిచిపెట్టను. |, | చెట్టుక్రింద కూర్చుంటా. చేతిలో పడిందే తింటా. లేకపోతే, ఒకపని చేస్తా. సముద్రవు ఒడ్డున న్‌ క పెద్దపెద్ద ననా లున్నాయి. దుంసలు, సండ్లు బాగా దొరుకుతాయి అక్కడ నీళ్ళు కూడా శు తియ్యగా ఉంటాయి. తినేసి అలా ఉండిపోతా! - ఖు “ఇదంతా ఎందుకులే! బెడద! మంటేసుకొని ద్రూకేస్తా! ప్రాయోపవేశం చేసేస్తా! నా త్తు న దేహం విషయమూ! ఇంక నాకెందుకు? తినెయ్యనీ జంతువుల్ని. కొకుల్ని కూడా. గ య “లేదంటే విళ్ళల్లో పడిపోతా! ఇది మహర్షులు కూడ్రా చ్చే మార్గం. బావుంట్లుంధి. అలా (స్తు శ్‌! బావ్లుండ దనుకుంటె చెట్టు క్రింద పద్మాసన చేసుకొని కూర్చుంటా. మువిలాగా. దేనికైనా. | ఉ్రా | పిద్దమే తిరిగి వెళ్ళడాన్ని మినహాయిస్తే, లో తళ తాట ఉల్‌ ఉత తషల్‌ తల థం

స్త్రాగళ్ట్రు యు ఇస్త్ర్రంళ్డు, స్రీ 4 జైతన నా గు శ దప నాశ బవనో దోషా జన మ. థి చాడు నింక బ్రతికు న్‌ భద్రా ర్న న. శి వశత య నం. మన స హొ | ంది ద = వ స్‌ వాడి వద ఇక పీ ము తారాష్ట్రాయి న మక కల్స్‌ నన ,స్త్ర పగబుర్రలు త విషయం ందుకుంది కునేది!” అ య్జై రా లేదంటే పగలగొట్టేస్తా వదిలేస్తా _, అదొక మ ంటూ ప ర్తి నంటే, పపము హ్హా మసి స్మ నీడి కధ తేలే లుపు తిరిగి కో వ్‌ యు స్పుకున్నాడు. సన లలల విజ్త క్‌సీ తో బలన పంగా ( శ్రీ రొము పహరా పు ద్రం అటా. ంతుడట. చూ ఖు స్ట స ముర ట్‌ పోక కళ్ల ప్త (ల్లీ లా ని అవద మ అ ంది? మళ్ళీ వైపు | స ఉండిపోర. ౯న రు రుంగా అదికూడా మళ ఫ్రా థ్రీ వెతుకు వనంలో ప్రారీనులన్నా తీసుకుంటూ తుల్ని సా క పోనీ థ్రు ' మప + ళ్‌ క్‌ యి బి న దోలిలో | | హమ్మో వ వళమల. | యు ది, నైరా రామునికి చి వెళ్తా కః అక్కడ అంచుకొని న్న గనే శ్యాన్ని విడ వ క్షసుల ద వెతకల్తేద్సు నను ఇక్కడే ర్‌ నా అ ॥ శ్‌ మాల నాయు వు క. గ్ల టై] వపా పని వన మనును నా | ్టా క పో (త్త రు + రుడు లు లం య్జ్ర లు కున సరు దొర మరు రట జ యు (0 1 40 గణముల కు, ప నమస్కారం. ఖ్యః చజల న! కున నకు జనకు మిడీ ప యం టం 6 వైబుగేండ పే వాన నువనన (ఫ్తు ఖీ ల కార్యసి వే0ం6ట3 ఇసిడ-6 ఉర 46 శా 28 , చంద్రు అఫఘన ల ద్దికి పురు 0£ ళు 061 క? 0£౮ కా నకు ఖా ల్‌ న్నిసునా ముం నం ఒక సెం వెడ్‌ 21 ఛాం]1 స ౦ంగాదా నుమం పోదు 6ంగ, € 2, శహ్థత్స ర! - సు శ్హాచ్టు వతలకు న సము స శ ళు థ్‌ న స నం.

జ స్తైగస్రు శ్రుంత్రు పత్తు శ్రనత్రై శ్రషస్తు పత్తా టే కే సుందరకాండము = ఆంజనేయుని అంతరాలావము ళా న్‌్గే లంకలో పీతాన్వేషణము ప్రారంభించాడు. ఎంత వెతికినా సీతమ్మ కనిపించలేదు. ఎ ఇహ్రీ| వెతకడానికి మిగిలిన ఒకే ఒక చోటు ఆశోకవనం. అక్కడికి వెళ్తూ వానునుంతుడు ప్రార్ధన ళు [ధి చేస్తున్నాడు. న. తిరిగి తిరిగి ప్రయత్నించినా కార్యం పఫలం కాలేదు. తన కృషిలో పఫలం కానిది ళు స్మ దైవకృపతో ఫలిస్తుంది అని భావించాడు. (బ్రహ్మాది దేవతలకు నమస్కరించిన తరువాత య సము(ద్రలంఘనం సఫలమైైంది. లంకను చేరిన తరువాత సీతాన్వేషణావికి ముందు కూడా శ్ర శు ప్రార్థించి ఉండనలసింది అవి ఆంజనేయుని ఆంతర్యము స్పందించింది, వెంటనే ప్రార్ధించడం ళ్‌ ౫౮ ప్రారంభించాడు హనుమ. 1 ళో. మొదట్లో ఎవరికైనా ఆరంభశూరత్వ ముంటుంది. ఏ కార్యాన్నైనా తానే పాధించగలడని (ఇ యి మానవుడు భావిస్తూ ఉంటాడు. ఊహించిన ఫలితం రానపుడక, భావించింది తలక్రిందు శ్ర లైనపుడు తన జీవితంలో భగవంతుని అవసర మేమిటో తెలిసి వస్తుంది. అవ్వుడు మరో గ " ఆలోచన లేకుండా భగవంతునికి శరణాగతు డవుతాడు. హనువు అదే చేశాడు. నన య్‌ హనుమంతుడు పరమాత్మను ప్రార్ధించి అశోకననంలో ప్రవేశిస్తాడు. సీతమ్మను త్తు క్రీ! దర్శిస్తాడు. కార్యసిద్ది లభిస్తుంది. మనం కూడా ప్రతి కార్యాన్ని ప్రారంభించబోయే ముందు. (శ్రా గళ భగవంతుని ప్రార్ధించే సదాచారాన్ని అలవరచుకోవాలి. న క. ఒకొక్కసారి మనం తెలిసి కూడా మరచిపోతూ ఉంటాము. అలాంటి పరిస్తితుల్లో (శ్ర శ్రా కార్యాచరణములో కూడా నుధ్యలో ప్రార్ధించవచ్చు. హనుమ అదే చేశాడు. మన పూర్వీకులు. | శ్ర భోజనం చేస్తూ చేస్తూ మధ్యలో తినడం ఆపి “గోవిందా - గోవిందా” అని గోవిందనామస్మరణం న సె చేసేవారు. అలా చేయడం వల్ల తాము స్వీకరించే ఆహారం అమృతతుల్యంగా మారుతుందని రా | భావించేవారు. అది యధార్థం కూడా. య్‌ నమోస్తు రామాయ నలక్ష్యణాయ అంటూ ప్రార్ధనను ప్రారంభించాడు హనుమంతుడు. త్ర న్న లక్ష్మణనమేతుడైన రామునికి నమస్కారను అంటాడు. సీతాలక్ష్మణ సమేతుడైన రామునకు ల యగ్హై| అని అనలేదు. రామునితో ప్రస్తుతం లక్ష్మణుడే ఉన్నాడు. పీతమ్ము లంకలో ఉంది. అందుకని ష్ట్ర శ్రీ ఆమెను ప్రత్యేకంగా ప్రార్ధించాడు రామలక్ష్మణులతో కలపాలనే ఉద్దేశ్యంతో. 'శ్తా శ ॥ దేవ్వైచ తస్యై జనకాత్మడాయైై దేవి లైన జనకపుత్రికి నమస్కారము అంటున్నాడు గ శ్రీ! స్రతమ్మును ప్రార్ధిస్తూ ఇక్కడే సీతమ్మను 'దేవి శబ్దంతో కీర్తించడం జరిగింది. సీతమ్మ (ఖీ ఖ్‌ సితాదేవి అనే శుభకరనామంతో ఇక్కడే పీలువబడుతోంది. ళు నే 'దేవి అంటే దివ్యతీతిదేవీ - అనగా ప్రకాశించునది అని అర్ధము. 'దివుక్రీడాయామ్‌ - స ఖై! అంటే క్రీడించునది అని కూడా భావము. ్ర్ర శే. ప్రకాశించునది అనే అర్ధాన్ని గ్రహించినపుడు జ్ఞానప్రకాశము అవి అరం చేసుకోవాలి, ఫొ 1 సతమ్మ ఎక్కడుందో హనుమకు తెలియాలి. అట్టి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్జిస్తూ 'దేనీ" నో న అని న్తుతిస్తున్నాడు. ఖే న ఫు య ఇక రెండవ అర్థం, (క్రీడించునది అనే అర్దాన్ని (గ్రహించివపుడు ఈ జగన్నాటకమంతా య్ర్‌ ఆమె క్రీడయే. ఆమె ఆడించే ఆటయే. అగుపింపడము, అగుపించకపోవడము కూడా ఆమె యై న సంకల్పమే. జ్ర త్రంప్ర ఉప ఉంప్రు ఉళతషత యథ ఉపుపు అ్యస్రా గ

1 | న. చైతన్య రామాయణము ళ్‌ 1 స ఒక వస్తువుము మనం చూడాలి అనుకున్నప్పుడు కేవలం మున కళ్ళల్లో ఉండే ప్రకాశం న కా. సరిపోదు. ఆ చూడబడే వస్తువు కూడా (ప్రకాశింపబడాలి. అంధకారంలో వస్తువు మనకు . 1 అగుపించదు. సూర్యచంద్రాగ్నుల ప్రకాశం లోనే అది మనకు గోచరిస్తుంది. న్‌్‌ శు వస్తువు (ప్రకాశంలో ప్రత్యక్షం కానపుడు మనం చూసినా, ఉపయోగ ముండదు. కనుక గ స పీతమ్మను తనకు ప్రత్యక్షం కమ్మని ప్రార్దిస్తూ 'దేవి అని స్తుతిస్తున్నాడు హనుమ. యు “దేవో అని చెప్పి సరిపెట్టుకోలేదు. 'జనకాత్మజి అనికూడా ప్రార్ధించాడు. జనకుని ష్ట్ర ఇకా కుమార్తెగా సీతమ్మను నర్లించాడు. ఎందుకో తెలుసా! పిల్లలు లేరని నీరాశ చెందియున్న | స్తో సో జనకునికి నాగేటిచాలు ముండి లభించింది పీతమ్మ. న షా యజ్ఞమును నిర్వహించాలని సంకల్పించి, జనకుడు యజ్ఞభూమిని దున్నేటప్పుడు. (ఆ శ్ర, నాగేటిచాలు నుండి పీతమ్మ లభించింది. జనకుని ప్రయత్నము లేకుండా సీతమ్మే జనకువి ఖా ం కరుణించి కనిపించింది. నాగేటిచాలులో ప్రకాశించింది (రే అంతా ఆమె చిద్విలాసమే న్‌ స్తు ళు తు పీతమ్మ లభిస్తుందని జనకుడు నాగలి పట్టుకోలేదు. అయినా అయోనిజ విదేహరాజును ళీ | కరుణించింది. నిరాశను పోగొట్టి ఆనందాన్ని ప్రసాదించింది. శా గ “అమ్మా! నేను అశోకవనంలో ప్రవేశిస్తున్నా. విన్ను వెతకడానికి నాకు మిగిలిన ప్రదేశము న్‌ మీ అదొక్కటే. ఏక్కడ వెతికినా నీవు కనిసి9చలేదు. ఇక్కడయినా కస్స్‌స్టానని నేను ్రై ఛీ వెతకడంలేదు. తండ్రియైన జనకుని కరుణించినట్టు, బిడ్డలైన ఆంజనేయుని కూడా ఈ సి అనుగ్రహించి నీవే అభివ్యక్తం కావాలిగొ అని భావించాడు హనును. అందుచేతనే సీతమ్మను త తా జనకాత్మజగా వర్ణించాడు. కు | జనకుడు యజ్ఞకర్మను నిర్వహించునపుడు సీతమ్మ జనకునికి ప్రాప్తించింది. స్వార్ధము త్తు ఖు లేకుండా లోకకళ్యాణము కొరకు ఆచరించేది ఏదయినా యజ్ఞకార్యమే. జనకుని లాగా స్‌ స తనదికూడా యజ్ఞకర్మయే కనుక తనను కూడా కరుణించమని ప్రార్ధిస్తూ హనుమంతుడు (గ శీ నమః - నమస్కారము అంటున్నాడు. లు త్రీ నమ ఇతి ద్వే అక్షరే - నమః అనేది ఒక పదము కాదు రెండు అక్షరములు అనికదా! త్త 1 “మః అంటే నాది. 'న' అంటే కాదు అని భావము. నమః అంటే నాదికాదు అని అర్ధము. (ల క. ఇది రాముని కార్యమే కాని తనది కాదని, కరృత్వభావననను త్యజించి, యజ్ఞకార్యంగా స్తు ఖు! సంభావించి సీతమ్మను ప్రార్ధించాడు హనుమంతుడు. భు స్వ | పిలిచేవాడు బిడ్ద. పలికేది తల్లి. | న ష్జ। అడిగేవాడు బడ్డ, అందించేది తల్లి, రం. “శే బడ్డది ఆవేదన. తల్లిది ఆప్యాయత, | త్తు | బిడ్డది ప్రేమ. తల్లిది త్యాగం. న న్‌ చూడాలి మరి ఈ సత్యం నూరుతి విషయంలో ఎలా ఉంటుందో! [ఘు | సీతారాములకు, దేవతలకు, సుగ్రీవునకు ననుస్కరించి, నలువైపుల వీక్షించి అశోకవనము | ఖు ఖు వైవు వెళ్ళాడు హమమంతుడు. రాముని కార్యాన్ని సాధించాలి, రావణుని కంట వడకుండా | న ఉండాలి అనుకొని తన దేవోన్ని బాగా కుదించి చిన్నదిగా చేసుకున్నాడు. | జ ల అంప పు ఉంచు భాపపు షప భ్యప్రుంా

జ్ర తలి తుంలి అం శంలి స్రీ ప్రతి శ్రుత ఫల స యు సుందరకాండము - అశోకవన ప్రవేశము ] ఖ్‌ గ స స అశోకవన ప్రవేశము 4 అశోకననం ప్రాకారం ఎక్కాడు ఆంజనేయుడు. ప్రాకారం మిద నుండి అశోకవనాన్ని (శు వీక్షించాడు. తొలివసంతం లోనే పుష్పించి వున్న రకరకాల చెట్లను చూశాడు. న్‌ ఇ అశోకవృక్షాలు, మద్దిచెట్టు, పొన్నచెట్టు, సంపెంగచెట్లు, మామిడిచెట్టు, వెలగచెట్టు బాగా శ్ర పూసి ఉన్నాయి. అక్కడ మండి చెట్ల మదికి విడిచిన బాణంలా ఉరికాడు కపిగ్రేష్టుడైన | ళు హనుమంతుడు. స “7 అక్కడ చెట్లను తీగలు అందంగా అల్లుకొని ఉన్నాయి. వివిధ రకాల పువ్వులతో ఆ ఛీ వనం శోభాయమానంగా ఉంది. ఆ వనమంతా కాసిన చెట్టు, విరగబూసిన చెట్లతో ఆతోపు 1 అంతా జీబుగా పెరిగి ఉంది. చెట్లనిండా పండ్లే. కోకిలల కుహూకారాలు, తుమ్మెదల నాదాలు, (శ్ర గ నెమళ్ళ (క్రీంకారాలు ఆ వనమంతా ప్రతిధ్వవిస్తున్నాయి. న యు | హనుమంతుడు చెట్లపై దూకొడు. అంతవరకు ఆ చెట్లపై నిద్రిస్తుండిన పన్షులన్నీ లేచి (శ్రే స్తు, ఎగిరిపోయాయి. ఎగిరే పక్షుల రెక్కలు చెట్ల కొమ్ములకు తగలగానే చెట్లు జలజలమని పూలను. | గ! రాల్భ్బాయి. ఆ పువ్వులన్నీ పవనసుతునిపై పడ్డాయి. హనుమను పువ్వులు కప్పగా అతడు (న శ్రీ! పూలకొండలా భాసించాడు. .ళ్జీ ఛు అలా పడిన పువ్వులను దులుపుకోకుండా హనుమంతుడు చెట్టమిోద దుముకుతూ |ఉ్హా స్య వుంటే, అతణ్గి చూచిన వారంతా వసంతుడేమో అనుకున్నారు. హనుమంతుడు అలా చెట్లపై (౧ యు దుముకుతుంటే చెట్ల చివరి ఆకులు, పువ్వులు, పండ్లు రాలిపోయాయి. అప్పుడు ఆ చెట్టు (శ్ర ఎలా అగుపించాయో తెలుసా! జూదంలో డబ్బు పోగొట్టుకున్న ఆటగాళ్ళు తమ ఒంటిమోదున్న | ళ్డా ఖా బట్టల్ని, నగల్ని వొలిచి జూదంలో పెట్టినప్పుడు ఎలా ఉంటారో అలా ఉన్నాయి ఆచెట్టు న స మరికొన్ని వృక్షాలయితే గాలివానకు దెబ్బతిన్న చెట్టులా విలిచి ఉన్నాయి. | ఫ్ర యు మనోహరమైన ఆ వనంలో కొన్ని చెట్లకు అరుగులు తీర్చబడి ఉన్నాయి. వెండి, శ్ట్ర బంగారముతో చేయబడిన ఆ అరుగులకు మణులు, మాణిక్యాలు పాదిగి ఉన్నారు. ర్‌ శ్ష। తియ్యని జలాలు కలిగిన దిగుడుబావులు చాలా వున్నాయి. వాటి మెట్టు వెండితో న 1 చేయబడి, ముత్యాలు అతికించబడి వున్నాయి. అక్కడక్కడ కూర్చునేందుకు స్ఫటిక త్తు ఖు మాణీక్యాల చపటా లున్నాయి. దిగుడుబావుల్లు హంసలు దివ్యంగా విహరిస్తున్నాయి. చెట్లపై ల న కోయిలలు కూస్తున్నాయి. హో యై అక్కడ ఒక అందమైన కొండ కూడా ఉంది. ఆ పర్వతములో భవ్యంగా శోభిస్తువ్న ర్త ఫు గుహలు గదుల్లాగా నివానయోగ్యంగా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ రావణుడు తన లేహోప్రభావముదే , జ్జ నే కృత్రిమంగా సృష్టించివవే. ; .. రావణుడు క్రీడార్థమై సృష్టించిన ఆ పర్వతము సైనుండి ఒక సెలటీరు పారుతూ ర త్ర ఉంది. కొండపైనుండి లేచి పడుతున్న ఆ సెలయేటిని చూస్తుంటే భర్తపై కోపించి, అలిగి కి 4 పుట్టింటికి వెళ్తున్న ఇగురుబోడిలా ఉందంటాడు వాల్మీకి, | న న్య భంంప్రు భం ఉంటు ఉంళుషటు ఊసుపు షప ప్రపం

సమసి తలి అంలి సర్వ పై పప శై య్టా చైతన్య రామాయణము ళీ /స అలా పర్వతము నుండి దుముకుతున్న సెలయేటికి చెట్లకొమ్ములు అడ్డంగా ఒరిగి ౧ కా. వున్నాయి. వాటివి తోసుకుంటూ వచ్చే ఆ సెలయేటిని అడ్డుకుంటున్న చెట్లకొమ్మలు ఎలా శు త్తు ఉన్నాయో తెలుసా! భర్తను వదలి వెళ్ళే మగువను వద్దని వారించే బంధువుల్లా ఉన్నాయి.

. అలా వెళ్ళిన సెలయేరు కృత్రిమమైనదే కనుక తిరిగి అది బయలుదేరిన చోటికే వచ్చి శ స ల్చి ఏ త్రిమమై స ప్త చేరుతుంది మరొకవైపు నుండి. అలా తిరిగి వచ్చిన సెలయేరు ఎలా ఉందంటే, భర్తపై కోపం

| పోగానే మళ్ళీ తిరిగి కాపురానికి వచ్చిన ఇల్లాలు వలె ఉందట. ( హూ ఆ కొండకు సమీపంలోనే ఒక కనులసరోవరాన్ని చూశాడు కపివరుడు. అది ముత్యాల న్‌

ఇసుకతో ్రకొశిస్తోంది. యా అక్కడ ఒక శింఛుపావృక్షము ఉంది. అది బంగారు నర్హంతో మెరిసిపోతోంది. దాని త్త ఛి చుట్టూ బంగారు అరుగులున్నాయి. అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్న బంగారు చెట్టు కూడా కొన్ని శ్‌ గ ఉన్నాయి అక్కడ. వాటి కాంతి హనుమంతునిపై పడగా అతడు కూడా పచ్చగా బంగారు న ఉమ్రా! ముద్దలా కనిపిస్తున్నాడు. న్‌ అ్జి ఆ బంగారు శింశుపా వృక్షానికి సిరిమున్వల గంటలు (వ్రేలాడుతున్నాయి. మెల్లగా వీచే శ్‌ గల|. గాలికి ఆ చిరుగంటలు గలగలమని శ్రావ్యమైన ధ్వనులు చేస్తున్నాయి. ఆ వృక్షాన్ని చూచి నన గీ! హనుమ విస్మయంతో నిశ్చేస్ప్టుడయ్యాడు. | ళ్‌ పుష్పించిన కొమ్ములతో, చిగుళ్ళతో, దట్టంగా వున్న ఆకులతో రమణీయంగా శోభిస్తున్న | శై స్య! ఆ శించుపావృక్షాన్ని ఎక్కాడు హనుమంతుడు. న సై సీతమ్మ దర్శనం 1 న శించుపావృక్షముపై కూర్చునియున్న హనునుంచునికి దగ్గరలో అందమైన ఒక మేడ | గ ఉ్రై| కన్పించింది. ఎల్తైవ ఆ మేడ కైలాసపర్వతం లాగా తెల్లగా శోభిస్తోంది. దానికి సగడాల ,.్ణు శ మెట్టున్నాయి. బంగారు అరుగు లున్నాయి. అది దివ్యంగా ప్రకాశిస్తూ ఉంది. | న | అక్కడ కొందరు రాక్షసస్ర్రీలు ఉన్నారు. వారి మధ్య మాసినబట్ట చుట్టుకున్న స్రీ | న షై కవిపీంచింది. ఆహారం లేనందున బాగా కృశించిన ఆమె బరువుగా విఃశ్వాసలు వదులుతూవుంది. ఖే చంద్రరేఖ లాగా పన్నగా ఉంది. వవిత్రమూర్తి లాగా కన్పిస్తోంది. పాగ నిండిన అగ్నిశిఖ లాగా ఉంది.

స్‌ ఒక పచ్చని వస్త్రాన్ని కట్టుకోనుంది. ఆభరణాలేవీ లేకుండా ఉంది. పువ్వులు లేని భ్‌ శ తామరతీగ లాగా ఉంది. సిగ్గుతో తలవంచుకొని కూర్చోనుంది. కన్నీళ్ళు కార్చుతూ దీనురాలై | న

' ఉంది. ] క్త తనవారికి దూరమై, దానవుల మధ్య జీవిస్తున్న ఆమె, లేళ్ళ గుంపుకు దూరమై కుక్కల థ్‌ యా మధ్య చేరిన ఆడలేడి లాగా కన్పిస్తోంది. ఏ కష్టాలు ఎరుగని అమె కష్టాల కుప్పలా ఉంది గే ఖు అక్కడ. కన్నీటి తిప్పలా ఉంది. న్‌ స కంటు కంట అంప తంత షఫి తపుపు శాదధు ఛభ్య్యపీ ల

లో ప్ప సై స్రటయలి లంత టింప కుంతి నులి తి ఉపా ను. థు సుందరకాండము - సీతమ్మ దర్శనం ళా ర: “ఈమె. సీతయై ఉంటుందేమో! అని ఊహించాడు ఆంజనేయుడు. ఆనాడు ట్‌ క ఆకాశంలో రావణుడు అపహరించి తీసికొనిపోతూ వుండిన స్త్రీ లాగానే ఉంది ఈమె న | అమకున్నాడు. ్లా ఆమె ముఖం చంద్రబింబలలా ఉంది. కనుబొమ్మలు ఎంతో అందంగా ఉన్నాయి. ఆమె శ్రా దేహకాంతి చీకటిని తరిమికొడుతోంది. కురులు నల్లగా ఉన్నాయి. దంతాలు ముత్యాలను న లి... మరిపిస్తున్నాయి. దొండపండులాగే ఉన్నాయి. అధరాలు. చూస్తుంటే మహాపతివ్రతలా (శ "01 తెలుస్తోంది. ఒక తపస్వీనిలా కవ్విస్తోంది. ళ్‌ న్‌ విపాతా మివ చ శ్రద్ధా నూశాం వ్రతిహతా మివ మ్య ళ్‌ సోవనర్గాం యథా నిద్ధిం బుద్ధిం నకలుపషొమివ 4 ॥ ( ఫ్‌ “క్షీణించిన గ్రద్ద లాగా, తీరని ఆశ లాగా, పతనమైన సిద్ది లాగా, కలుషితమైన బుద్ధి గ ల్‌ో లాగా కన్పిస్తూ ఉంది అమో, ! షు! లేడి వంటి కన్నులుగల ఆమె నేత్రాలు నీళ్ళతో నిండున్నాయి. దేహం మాలిన్యంతో న్‌ ఉంది. ముఖం దీనంగా ఉంది. ఏ ఆభరణాలూ ఒంటిమోడ లేని ఆమె మబ్బు కప్పివ శ్ర | చంద్రుడులా ఉంది. గై లో | “ఈమె సీతేనా! కాదాగొ ఇదే సందేహం హనుమంతునికి. చదువు, సంస్కారము ట్‌ న. లేనివాని మాటను పండితుడు అతికష్టంతో అర్హం చేసుకొనునట్టు, ఏ అలంకరణలు లేని శ్రే (హ్రీ! ఆమెను సీతమ్మగా అతికష్టం మిద గుర్తించాడు ఆంజనేయుడు. న ర. రాముడు చెప్పిన గుర్తులన్నీ సరిపోయాయి ఈమె విషయంలో. ఏ ఆభరణాలనైతే | ల థు అపహరణ సమయంలో మూటగట్టి ఆకాశం నుండి సీతమ్మ ఆనాడు విడిచిందో ఆ | (జ్ర ' ఆభరణాలు ఈనాడు ఆమె శరీరం మోద లేవు. ఇక సందేహం అవసరం లేదనుకున్నాడు శ్రీ! పహానుమంతుడు, (శ్తు నక్ష *ఈమెయే. రాముని ధర్మవత్ని. రాముడు న్యధచెందేది ఈమెకొరకే. ఈమె నస గ్జీ! రామునినలె సుందరముగా ఉంది. యు తై రామన్య చ యథా రూవం తన్యేయ మనితేక్షణా త్తే క్ష “నల్లని కన్నులుగల ఈ సీతమ్మ సౌందర్యము రాముని సౌందర్యమునకు తగి 14 అ్జీ!. యున్నది, (ష్ట్ర “౪. “ఈమె మనస్సు రాముని మీదే ఉంది. రాముని మనను ఈమె మోదనే ఉంది. గ న్‌ అందుకనే ఇద్దరూ ఇంకా బ్రతికి ఉన్నారు. ఖై దువ్కరం కృతవా శ్రామో వానో యదనయా ప్రభుః ఫ్ర | థధారయ త్యాత్మనో దేహం న శోకే నావనీదతి 4 సై స “సీతకు దూరమై కూడా రాముడు ప్రాణాలతో జీవిస్తున్నాడు. మరణించలేదు. ఈ పని (౧ ళా సామాన్యులకు శక్యం కాదుఫొ అని భావించాడు హనుమంతుడు. ర్‌ / సీతమ్మను దర్శించిన ఆనందంలో ఇలా ఏవో ఏవో ఊహించుకున్నాడు పవనసుతుడు. ష్ట్ర థు రామప్రభువును ఎంతగానో మెచ్చుకున్నాడు. సీతారాముల్ని_ మననులో వదేపదే నో న్‌ కొనియాడుకుంటూ మళ్ళీ ఆలోచనా నాగరంలో మునిగాడు ఆంజనేయుడు. 3 నన ర ర ర నర... లంళ్లా

ల్లా

సై వ్‌

షు న

ఎ రస్తు స్తు

మ్ల నా

5 వ

గ గ; గ = నులో ౦జనే య 0 కస్తంగ్యష్త గ్‌ జు రా తా ఏమి చ ల

వ శ్‌ శ్చైతు అను త్ర క. చిక లు ]ైడై క్ష స్ట +

'క్రమిం ర్కుదెన కీ డి రిగిందో తె ని అవే! త

వరా )ంచేరిం * సేత నిక్తి తెలియదు. దన హ్‌ కే కే మెకు వ్వరికీ కూడా రం కానీ ఇష్ట గ్ష యా లోగ రాము సాధ వటి లు వాస్‌ ఏదో న్‌ ఏ రాముని ప $ం వా వి కమం న

మ బాధపడుతూ నయా గంచలేవదే | స్‌ త జస్టీ తుల్వశీ! నండి తెలు వుం లకు " జరిగిపో ు కలి స్సు ఒర వాం, ల్‌ సె దువ ॥ నకు త్రము. 0 నానో ం ా వ చ వ మయుడు ల్లని కః నంశము చే న లక్ష, తెలుస లాన్ని కే శ ననన ముం పీతను న్నులు గ్‌ , ఉత భజన లక్షదామ్‌ సు, అందు న స వవ తారా ర్వవిధా వించా శు ల తన లక్ష తేక్షణా -" య్జ్రా వః ము లస డు. ప్రధమ కమల _ ఖ్‌ ల్‌ టగ్‌ క ౫ యి వారే ద గిన గల ఈ

ల పన ధ్య నారని సా ర్థిం భార సీ శ్రా స కల ము విశార ఎర నిదు వివరి ద్రత్తంచగనే గ” అ తకు స న స్యినారదురై , నమా చా, ఆలో సీతా నిభా రాము య్య | ఇ ్‌ న న డు. వ కాం నావే శ్శు శ్రే పక ఉన' యుషు నో ర్లించా ఆన ల ఆ డు

॥ వి! టీ న్నట్టు పుత్ర - షే న్‌ | . ( ం న శ లా స ప్ల అభి డు ఇవన్నీ ప్రస్తా క్‌ చొ, రృజీవి 1 ల తము గటే ంటే ప్రాయ అంత న్న ఇరు న్లొవిం డు. తము ల్‌

| వం కక నల్ల ప టీతో వు చా వారి

| న . లని డాడు రికీ డు దరు (శ్రు శే చ క్ట సన పవన కను వ్లైడు. అ ఆగలే సమా; అవియే డ్‌ ॥

] లగా సుతు నలు సితే! దు. సీ న జ ్ట ను దా లై డు. గలది ర చని వియు శీలము ల్‌ వ. తారని ఆం న్నలలో ఆ మె అర్ష ర్లించాడు ముని

, శః మె చలవి రము ఫీ క్త .శ్తా | అ వ. నేత్రాలు తల్లి. ఉద్దే . తొలిచూ తమ్మన న్‌

| పి స్తోంది కొ క్ష శ స ( స్‌ నరకడం. ంతమైవ మెహృ స్పైడూ న నె పులోనే (ఫు

ళ్టీ లు ంజనే గారం హ్‌ దయ ఎల్ల రుగ ్‌ న్‌

న సై వారిలో 6గ నిచ, దట లము ౧4 నలో ంటే మె లవా ల్లద 7 న న మె " నిస వ మువీ వ్యక్త |

ర జ్‌ న ద లమీటే . చ 1 న నమన కుం మైల (ఫై

క ననాను ని నా మనోహ న

సనత్రూ 4 కా పలుక ఖ్‌

ఇఫా వ.

నాభ? .

వా

త

దత అంఅ టంట టంత ఉంటు శతకన సుందరకాండము - ఆంజనేయుని ఆవేదన [55 శి గ “రాముడు మహాబలవంతుడైన. వాలిని కూల్చేశాడు. రావణునితో సమానుడైవ 1 కే.. కబంధుని కాల్చేశాడు. ఇంద్రుడు శంబరాసురుని వధించినట్టు భయంకరుడైన విరాధుని శ్రే హతమార్చాడు. ఇవన్నీ ఎవరికొరకు చేశాడు రాముడు? విశాలాక్షియైన ఈ వైదేహి కొరకే | ష్ట్ర! “అంచేకాదు. జనస్టానంలో నిప్పులాంటి బాణాల్ని ప్రయోగించి పద్నాలుగు వేలమంది సస ల రాక్షసుల్ని నేలమట్టం చేశాడు. ఖరుణ్ణి ఖండించాడు. త్రిశిరస్సును వధించాడు. బలవంతుడైన శ్ర దూషణుని తల (త్రుంచాడు. ఇవన్నీ ఈమె కారణంగా చేసీనవే కదూ! శ్హు గ “వదీనదాలకు ప్రభువైన సముద్రుణ్జి నేను దాటి వచ్చింది ఈమెకొరకే కదూ! ఈ స్‌ హీ] త్రల్లికొరకు రాముడు ప్రపంచాన్నంతా బుగ్గి చేసినా తప్పులేదని నా అభిప్రాయము. థ్శీ మం. “త్రిలోకాధిపత్యము ఎక్కువా! లేక సీతమ్మ ఎక్కువా! అని ఆలోచిస్తే, త్రిలోకాధిపత్యము | భు గ సీతమ్ములో పదహారవవంతు కూడా కాదని నా అభిప్రాయము. న్య ఫ్‌ 4 “వాగేటిచాలు నుండి పుట్టిన మహాతల్లి, జనకమహారాజు పుథత్రిక, మహాపతివ్రత అయివ శ్ర గ౮|_ “పరా్రమవంత్తుడు, పూజనీయుడు, యుద్దములో వెన్ను చూపని ధీరుడు అయిన ట్లో వై దశరథమహారాజుకు కీర్తిమంచురాలైన పెద్దకోడలు ఈమెయే. | ఖ్ట “ధర్మజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు, బుద్ధిమంచుడైన రాముని అర్ధాంగి అయిన ఈ మహాసాధ్వి | ట్రై సె! ఈనాడు రాక్షసుల నళమైపోయింది. ॥ నో “భోగాలను వదలి, బాధల్ని లెక్కచేయకుండా భర్త మిద ఉన్న ప్రేమచేత అరణ్యాల్లో ఖు యై ప్రవేశించింది. ఫలాలు, దుంపలు తిని (బ్రతికింది. వతిపేవయే సరనులక్ష్యంగా భావించింది. | య్ర్‌ అయోధ్యలో ఉన్నట్లే ఉండింది అరణ్యంలో కూడా. బంగారు కాంతిగల శరీరంతో సదా ళ్‌ న మందహాసాన్ని చిందిస్తూ వుండేది. అట్టి మహాతల్లి ఈ బాధల్ని భరిస్తోంది. , గ య్‌ “దప్పికతో ఉన్నవాడు చలివేంద్రం కోసం చూస్తున్నట్టు రాముడు ఈమె కొరకే స్‌ శ్రీ. నిరీక్షిస్తున్నాడు. ఈమె లభించగనే పోయిన రాజ్యాన్ని తిరిగి పాందిన రాజులాగా రాముడు (శ్రీ నే ఆనందిస్తాడు. ం| గ య్‌, “ఆమెకు ఏవిధమైన కామభోగాలూ లేవు. బంధువు లెవ్వరూ దగ్గర లేరు. ఎప్పటికైనా | భస్రు ఖు రాముడు లభిస్తాడు అనే ఆశతోనే ఆమె బ్రతికి ఉంది. తన చుట్టూ ఏమి జరుగుతూ వుందో (షై నే ఆమెకు తెలియడం లేదు. న ఖై “ఆమె చుట్టు కాపలా వున్న రాక్షపస్రీలను ఆమె చూడడం లేదు. పూలచెట్ల మిద 1 మనను లేదు. పండ్రచెట్ల మోద ద్ని లేదు. మనసంతా రాముని మోదనే కేంద్రీకృతం చేసి (౩ యు వుంది. భర్తీ భూషణమని భావించే సతకు భర్త దగ్గర లేకపోవడం చేత' ఏదో పోగొట్టుకున్నట్టు త్రి స కళావిహీనంగా కనిపిస్తోంది. స్తో త్త “సుఖాలు అనుభవించవలసివ శతపత్ర నిభేక్షణ యైన సీత ఇలా దుఃఖపడుతుంటే నా ళు శ్రీ గుండె నీరైపోతూ వుంది. ఒకప్పుడు రామలక్ష్మణులు ఈమెను రక్షిస్తూ వుండేవారు. ఈనాడు | ఉ్రా క... రాక్షసులు కాసలా ఉంటున్నారు. కాలమెంత కర్కశమో! న మ్ష స్రంగత్రు వ్పంప్రు శ్రంంత్రు శ్రంప్రుంుపు షప ఉందుప్రు భర్వప్రాగ

జ్రతలి తంతి టల శ్రుగలి త్రై శ్రంగర్తు శ్రషత్రు శషస్త జే గళ చైతన్య రానాయణము | శ్రి స “ఈ అమ్మకు వాళ్ళ అమ్మ పోలికలొచ్చాయి. లేకుంటే, ఎవరు భరించగలరు. ఈ పు కష్టాల్ని! ఒకటా, రెండా! బాధల శరపరంపరలను తట్టుకుంది ఈ తల్లి. కష్టాలు పడీపడీ ౮ | మంచు పడ్డ తామరతీగెలా వుంది ఈమె. తోడు దూరమైన ఆడ చడక్రవాకంలా వుంది. ప “ఆమెకున్న దుఃఖం చాలదన్నట్లు పువ్వుల భారంతో వంగిన ఈ అశోకచెట్టు ఈ (స్తా గ! వసంతవెన్నెల ఈమెకు మురీ దుఃఖాన్ని కల్గిస్తున్నాయి. సందేహం లేదు. ఈమె సీతయే” అని మ్‌ ఇస్రీ నిర్ణయించుకొనిన హమమంతుడు చిట్టుకొమ్మల్లోనే ఒదిగిపోయాడు. ళు సు ఆత్మదర్శనం వ్ష డం. నీలాకాశంలో జాబిల్లి వెలిగిపోతున్నాడు. నల్లని జలాలలో జలకమాడే రాజహంసలా స్త్రీ! కదుల్సున్నాడు. కలువపువ్వుల కుప్పలా అందంగా శోభిస్తున్నాడు. తన తెల్లని, చల్లని శ్రా ర! కిరణాలతో హనుమంతునికి సాయం చేస్తున్నాడా! అన్నట్టున్నాడు. ఖా సీతమ్మ ముఖం పూర్ణచంద్రునిలా వెలిగిపోతోంది. కానీ బరువును మోయలేక నీటిలో ఫి మునిగిపోతున్న నావ లాగా (క్రుంగిపోతోంది దుఃఖభారంతో ఆ తల్లి. ఆమె చుట్టూ రాక్షసస్తీలు | శై మూగి ఉన్నారు. హనుమ వాళ్ళను పరిశీలించి చూశాడు. శ్రా గ - ఆ రాక్షసస్రీలు చాలా భయంకరంగా కనిపిస్తున్నారు. ఒకదానికి ఒక్క కన్నుంటే, | “కీ ఒకదానికి ఒక్కటే చెవి వుంది. ఒకదానికి చెవులే లేవు. ఒకదాని తల గంపంత 'వుందిపొట్ట (1 శ్రీ (వేలాడుతూ వుండేది ఒకటైతే, గూనిది నురొకతె. ము సె ఒకతె చాలా పొట్టిది. ఒకతె తాటిచెట్టంత ఉంది. గూనిది ఒకతె. వంకరటింకరది (౧౪ కా మరొకతె. ఒకదానికి పళ్ళు దూసుకొని వచ్చుంటె, ఒకదాని క్రింది పెదవి గడ్డాన్ని కప్పేసి వుంది. క్‌ వాళ్ళను చూస్తుంటే ఒళ్ళు జలదరిస్తోంది. గుండె ఆగిపోయేలా భయమేస్తోంది. | న యు తస్యాధస్తా చ్చ తాం దేవీం రాజివుత్రీ మనిస్ధితామ్‌ న లక్షయామాన లక్ష్మీవాన్‌ హనుమాన్‌ జనకాత్యజామ్‌ భ్‌ యు “ఆ చెట్టుక్రింద రాజకుమారి, జనకుని కుమార్తె, దోషరహిత మైనది అయిన సీతాదేవిని క శై! లక్ష్మీవంతుడైన హనుమంతుడు దర్శించాడు.” (న స సౌందర్యోపాసనకు ఫలితం ఇక్కడ లభించింది. ఇదే సుందరకాండ అందించు ప్రసా లో ఈస్హీ| దము. ఇదియే విత్య సుందరమైన ఆత్మదర్భ్శనము. ఇదియే ఆత్మసౌందర్యము. సాధకుడు | [9 శ్ర ట్రయత్నించి పొందదగిన పరమ పురుషార్దము. క్‌ నే సీతమ్మ కనిపించక వానరులంతా నిరాశ చెందినపుడు వారిలో ఆశను శేకెత్తించి, న్‌ ఘు మాతనోత్తేజాన్ని కల్పించింది సంపాతి. సంపాతి ద్వారానే స్‌తమ శ ఉనికి వానరులకు తెలిసింది. 5. గక అంతకన్నా ముందే, రావణుడు సీతను అసహరించుకొని వెళ్ళినట్టు జటాయువు శా చెప్పింది రామలక్ష్మణులతో. విషయాన్నెతే చెప్పింది గాని వివరాలను, ఉనికిని అందించ | ౨ గ్య లేకపోయింది. బ్‌ జ ల్‌ ఆ తరువాత, సీతమ్మ జారవిడిచిన అభరణాలు సుగ్రీవాదులకు దొరికాయి. |“ శ్రీ. జటాయువు చెప్పిన విషయము ఖరారైంది. కానీ ఉనికి, వివరాలకై అన్వేషణ ప్రారంభించవలసి. | ఉ్లు న వచ్చింది. న నృత్సంప్రు శప అంప శతి శంస ఉషుప అమల

ఆడో స్థ స్రయలి తంతి టం శంభు షఫీ ఉప ఉపి శస? శే సుందరకాండము - ఆత్మదర్శనం | నం ఈ దశలో అన్వేషణమును చక్కని మలుపు తిప్పింది సంపాతి, రావణుడు సీతమ్మను ్‌ ఉమ్రీ ఎలా అపహరించింది చెప్పింది సంపాతియే. సీతమ్మ ఎక్కడుండేది కూడా తాను చూస్తున్నా | = నంటూ చెప్పింది సంపాతియే. స్‌ గ్గ ఈ ప్రపంచంలో ఒక్కటే సుందరమైనది. అదియే ఆత్మ. ఆ ఆత్మయే సీతమ్మ. శై | సీతమ్మను అన్వేషించడమం ఆత్మాన్వేషణమే. సృష్టిలో సత్యసొందర్యాన్ని అన్వేషించడమే. ౧ యో. స్రత్యశిన్‌ రూపమైన సుందర స్వరూప్తాన్నీ దర్శింపచేసిదే సుందరకాండేమె. శ్ర ౮ పీతను అన్వేషిస్తూ రొమలక్ష్మణులు బయలుదేరారు. వారికి సీత ఎక్కడా కనిపించలేదు. [శ్ర గ్రరు. తీద్రంగా కలత చెందారు. ఎంతగానో దుఃభించారు. అయినా సీతమ్మ అగుపించలేదు. | క. ఈ ప్రపంచంలో అందరూ నిత్యానందాన్ని అన్వేషించేవారే. పొందలేక, అలమటిస్తూ (శు ఖా దుఃఖించేవారే. రామలక్ష్మణులు సీత కొరకు కొండలు, వాగులు, చెట్టు, పుట్టలు వెతికినట్లు, | ఖ్‌ ర మానవు లందరూ నిత్యసుఖం కోసం వస్తువుల మధ్య, న్యక్తుల మధ్య, విషయాల మధ్య న్‌ షు వెతుకుతారు. రామలక్ష్మణులకు ఫీత్ర లభించదు. మనకు నిత్యానందం ప్రాప్తించదు. గ్‌ గ జటాయువు ద్వారా రావణుడు సీతను అపహరించినట్టు తెలిసింది రామలక్ష్మణులకు. హా య్ర్ర విషయం తెలిసింది కాని, ఉనికి, వివరాలు తెలియలేదు. అంతకు మించి వారికి సహయం (క్రై గ చేయలేక జటాయువు వారినుండి నిష్క్రమించింది. న వ. పండితుల ద్వారా, శాస్త్రాధ్యయన తత్పరుల ద్వారా స్వాధ్యాయపరుల ద్వారా మనకు శ్ర సు కొంత వేదాంతవిషయం అందుతుంది. సీత రావణునిచే అపహరించ బడినట్టు ఆత్మ [ఇ స! అజ్ఞానముచే ఆవరించబడింది అని మనకు వినిపిస్తుంది. ఇదికూడా విషయమే. కానీ ఇక్కడ (౧౪ న. ఉనికి, వినరాలు అందవు. కనుక అశాంతి తొలగదు. బాధలు దూరం కావు. కానీ, అన్వేషించి (షు , సాధించాలి అనే ఉత్సాహం కలుగుతుంది. ఇదికూడా నాంఛనీయమే. ॥ న ఖు పూర్వపు రోజుల్లో మన పెద్దవాళ్ళు పురాణ ప్రవచనాలను, హరికధలను, నాటకొలను, | న! క నృత్యాలను, చిత్రలేఖవాన్ని, ఉపన్యాసాలను ఈ దృక్పధం నుండే ఆదరించేవారు. ఇవన్నీ | ఫు యయ వాంఛనీయాలే. అవశ్యములే. / ఖ్‌! జటాయువు ద్వారా లభించిన విషయం ధృవపడింది సుగ్రీవునివద్ద. సీతమ్మ ప్త |! ఆభరణాలను సుగ్రీవుడు చూపించినవుడు విషయం దృఢమై, ధృవమై మిగిలింది. న. అక్కడా, ఇక్కడా వినిన ఏషయాలు నుహాత్ములవద్ద నిదర్శనాలుగా దర్శించినపుడు. | శ ఠా మనలోని విశ్వాసము అకుంరితమై భాపిస్తుంది. ఇదంతా హృదయాన్ని నిర్మలంగా మార్చి, కస్త న అన్వేషణామార్గమును ఛస్ఫృమంధా జీవించునట్లు చేస్తాయే గావి, అపహరించబడిన వస్తువు | ల! $ష| యొక్క ఉనికిని తెలియబయలేవు. గు చ ఈవిధంగా స్పందించిన ముముక్షువులు కసివరులు సీతను అన్వేషించినట్లు ఆత్మను ఖ్‌ యు అన్వేషిస్తారు. స్వయంప్రభ విడిచిపెట్టిన మార్గంలో కపివరులకు సంపాతి కన్పించింది. మన , ర న సంస్కార ప్రకాశంలో సాధువు ప్రాప్తిస్తాడు. '$ ళా సీత ఎక్కడుందో సంపాతి చెబుతుంది. రావణుడు ఎలా అపహరించాడో వివరిస్తూ | యు. చెబుతుంది. “ఇప్పుడు నేను సీతను చూస్తూ చెబుతున్నామ” అని సంపాతి చెప్పిన విషయం త్త న గమవార్హం. | ల శూ నతనన్లలనత్తనూదతనకకక వవ నయాాతాలనానాయడావానా వ్చాదావిాజాదామనతాతాణదాణన్తాలీ తాల అం ల అభాయతశానులి శాప అఈషసీల

జ్ధసాాి టా డట! ళీ చైతన్య రామాయణము | శ్రా గ ఆత్మ యొక్క అస్తిత్వాన్ని ఆచార్యుడు వివరిస్తాడు. అజ్ఞానము యొక్క స్వరూప స యే! స్వభావాలను నివరిన్న్హాడు. సీతను చూస్తూ సంపాతి చెప్పేనట్టు ఆత్మను దర్శిస్తూ గురువు ఖై శు ప్రబోధిస్తాడు. గ ఆత్మానం నతతం జ్ఞాత్వా కాలం నయ మహామతే న యు “సదా ఆత్మను దర్శిస్తూ జీవించు అన్నది నాదబిందూపనిషత్తు. ఫ్ర శు తాను చూసిన, చూస్తున్న విషయాన్ని సంపాతి లాగా శ్రోత్రియబ్రహ్మనిష్టుడైన గురువు నీ గో బోధిస్తాడు. కపివరులకు సంపాతి వద్దే సీతమ్మ ఉనికి, వివరాలు సుస్పష్ట మైనట్టు, గురువుల 11 స వద్దే ముమున్షువులకు ఆత్మసంబంధమైన జ్ఞానము లభిస్తుంది. అన్వేషణా మార్గాన్ని ఇక్కడ మలుపు తిప్పింది సంపాతి, ఆధ్యాత్మికజీవన మార్గాన్ని శ

శ్ర మలుపు తిప్పేవాడు సద్గురువు. శ్ర గస విషయాన్ని వివరించి చెప్పిన తరువాత సంపాతి ఎగిరి వెళ్ళిపోయింది. అన్వేషించాల్సింది, ఫి] ర దర్శించాల్సింది కపివరులే. ఇక బాధ్యత వారిమిదే ఉంది కాని సంపాతి మొద కాదు. (శు శు గురువు జ్ఞానాన్ని బోధించిన తరువాత శిష్యుని నత్యదర్భ్శనం చేయుటకు సంసిద్దం చేసి. (శ్ర గల! తామ తప్పుకుంటాడు. ఆ తరువాత భారాలు, బొధ్యతలు ముముక్షువు మిదనే ఉంటాయి. | యే ఈ దశలో సాధన ప్రారంభ నువుతుంది. ఆ మార్గంలో సాధకులే మనకు తోడుగా | క్రీ | ఉంటారు. ఉత్సాహాన్ని, ఉత్తేజాన్ని కల్పిస్తూ ఉంటారు. ఇదే సత్సంగము. క్‌ స్వ అంగద జాంబవంతుల సత్సంగము ఆంజనేయునికి ప్రొప్తించింది. సత్సంగ ప్రభావంతో, న్య క సంపాతి చెప్పిన విషయాన్ని జొదలదాళ్చి సముద్రాన్ని లంఘించాడు వాయునందనుడు. ర్‌

గురుబోధను హృదయంలో నింపుకొని, సత్సంగముచే ప్రభావితులైన ముముక్షువులు | న ఖు భవసాగరాన్ని దాటేందుకు ప్రయత్నించాలి. మైనాక లాగా ఎదురయ్యే సన్మానాలకు లొంగ (నో న కూడదు. హనుమంతుడు సురసను జయించినట్టు రసనేంద్రియాన్ని జయించాలి. సింహికను యా! వాయుపుత్రుడు వధించినట్లు హింసను విడనాడాలి. లంకిణీ దూరమైనట్లు దేహాత్మభానవ, | శ్రు శ్రీ లొడిమను వీడిన పండులా దూరం కావాలి. (ళ్తు క్ష! ఇనన్నీ జరిగిన తరువాతే హనుమంతుడు లంకలో (ప్రవేశిస్తాడు. ముముక్షువు కూడా న ఈ్జ్ర్య| ఇలా సోపానక్రమంగా చరించిన తరువాతీ అంతర్ముఖు డవుతాడు. ఫు ఖు లంకలో ప్రవేశించిన హనుమంతునికి అందాలూ కనిపించాయి. వికారాలూ అగుపించాయి. (భు 41 అంతర్ముఖుడైన సాధకునికి అప్పుడే తన ఆంతరంగిక జీవితం సుస్పష్టమౌతుంది. తనలోని | సో న్‌ సద్వృత్తులూ, దుర్వత్తులూ తేటతెల్ల మవుతాయి, ప్ర ఇది ఏదీ అర్ధంకాని దశ చీకటిదశ. రాత్రిదశ. ఆశానిరాశల పర్వమిది. విశ్వాస | న ఫీ సంశయాల నుధ్య ప్రయాణమిది. హనుమంతుడు లంకలో ఇదే అనుభవించాడు. సాధన ల! స్‌ దశలో సాధకుడు కూడా ఆంతర్యంలో అదే అనుభవిస్తాడు. ఫు లూ ఈ దశలోనే నిరాశ చోటుచేసుకొనే ప్రమాదముంది. అనవసరమైన సంకల్పాలు | శ్రీ! విజృంభించి, కల్లోలాలను సృష్టించే అవకాశమూ ఉంది. ఇదంతా ఎదుర్కున్నాడు హనుమంతుడు. (అ నే మనమూ ఎదుర్కోక తప్పదు, జ్ర తంతు అంప ఉంట అంధ యతు భంషప ఉషథు అయప్రాళ

3 స్టా గ్రా శ్రి న చి ప ఎరవ బయత తగ ల గ మ పా సు స చాలి. ల ల్‌ = ఆత సై ఇష్టైంనషద క్ర ఠి ్నినుననం న న్వస్రై స్తాన గ ఆ “వ్వా కము. ప త మాటళి న్యూ 1 ఎ అపా నుం వరలు న న ఫస ఇస్త్రి సిస్తో కమల విబిన్ర డరీక। మాడా కర్తను తెచు లే సీ మ స్తోంది” మధ కా కర, ను సుకొని [స్రీ గ తమ ఎల ముదు నతదం ౨. పసన లో | ఎట్టు ప్రాదయ అధర్న న్ననిర రో లై గ్‌ వ వ శ్రీ ఖు వా ోోర్రా పమ శమై క్‌ వృాద వువ . మి స్‌; నన రవము = ద్దమై ననంల్‌ 0. ఆవ వ్‌ మ సై, అంచితపై స్‌ భ్‌! నా నా సదువు మై అగో ల్లా | మైనది షోకే మూరు. స ప్రర్థహితమై శైను దర్శి కవన మై, ఆశోకమై శు గ ఫీ స్వం మహం స్టయంగా ట్ర హి ప హనుమ ప ఫ్లా | (స మ్రైనది ఆ తరి తాదే ంతుడు ఫా ఆత ట్ట టకమ కలి . నిర్జోషం ంచెంది. ఆ విని లక్ష్మీవ థ్‌ గ్‌ ఆత్మయే మెయే , బని లిగింది క హ్‌ నమం త్మ కూ ంతొడైన శ్రా తనే శ్రము డి ంతే నశ ఫ్సీ అ అని అది ఆత ణ్‌ ఆ చ్‌ [౧న టు అన హనుమ. శ్రద్‌ త్‌ నకు. [కి శ (గ్రహి ము వ్యమ శ్ర కూ

1. ము ను రో వారా రో ై వ జస్టోనీ నం మ న. ్ష్‌ ఖై! చ దళ య్‌ మ! ట్స న, కీ వుతాడీ లన న ంది. దము. శకం వానికి ను ద రడి వ రిజ్హాన మున్షు మాత్నా లో [త్స య్జ, చనయుో ర్భించి పను గళ కాం (ఈ ఫి నుం. క శ సస చేత జీ టట శ సాచి గ్‌ 4 నశ ఫీతమ సాయి. నుంతుని | వునికి తిచ డు. యీ నెడీ అ డవి ర్శించిన కము న ఖిము ;ఖము ] స థు సమా దవయ హనును నెక . కలుగదు (త్తు 1 వాపి ఐపరమ వీ ల దర వ. య్‌ శ్రైద సత్సం విష పొం ంలో నంతు అశో ర్ర్‌ను స్‌ ధనమే వో చం డు క ర. ఆ వేగ న్ని న తారో 9ఆచేస అని కీ ుటైంచన (ఖు సయ నా ౦ (గ్రబాం వార ంపద ర్తిం ఆ వ. టు ల్‌ ప్రాంట్ర అంటే థ్‌ నా దసర ల అత్మ థ్‌ . నలో, ధా లబవంత్చు స్‌ ఇవాల ము. "న . వ్రత. (స్తు రానా నాగ్‌ న్‌ భశ

జనల యంత అంత శంతి సర సంలు ఉరు తలు స ,్తు। చైతన్య రామాయణము శ్ర సో భావితం తీవ్రవేగేన యద్వన్తు నిశ్రయాత్యకమ్‌ గ ర. దృశ్చం వ్యాదృశ్చతాం నీత్వా బ్రవాకారేణ చిన్హయేత్‌ స్తు త్త “ధ్యానంలో వేగం పుంజుకోగానే ఆత్మ నిశ్చయముగా అనుభూతము అవుతుంది. ఆ స్మ స ' తరువాత దృశ్యాన్ని అదృశ్యం చేయాలి. బ్రహ్మమువే ధ్యానించాలి” అని తేజోబిందూపనిషత్తు | న ఘా! సముద్రలంఘనం ఇక్కడ ధ్యానవేగము. లంకలోని దృళవిషయాలపై దృష్టిని (యహ

' ెట్టకుండా ఉండడం దృశ్యాలను అదృశ్యం చేయడం. సీతమ్మను అన్వేషించడమనే కార్యమే | నే త్తు తదేక ధ్యానదృష్టి, ర గ పీతన్మును దర్భించినందుకు హనుమను సంతోషించాడు. రానులక్ష్మణులకు భక్తితో స్టే ర. నమస్కరించి చెట్ల ఆకుల మధ్య ఉండిపోయాడు. వ య్‌ అశోకవనంలో అతడే గ యు అది తెల్లవారుజాము, (యు స్ట. (బ్రహ్మరాక్షసులు వేదాలను వల్లిస్తుండగొ, వీనులకు విందైన మంగళవాద్యములతో నిద్ర పా గ లేపారు. లేచాడు అతను: ఎవరు? అతడే. న య్‌! అతివలను తన్నుకొచ్చిన డేగ. (రు ఖు కామసంకిలంలో పడి పారలాడే ఈగ. అతడే. రావణుడు. వ్యు సె నిద్ర లేచాడు. అతనిలో కామం కూడా వెంటనే మేల్కొంది. సీతమ్మను స్యృతికి తెచ్చి ౮ ఈసా! మతిని చెడగొట్టింది. పగ్గాలు లేని బండి కదూ! ఎటో పోయింది. (స్తు ,ఫ్రు! ఆభరణాలు అలంకరించుకున్నాడు. చక్కగా ముస్తాబయ్యాడు. కాసీ పూసీన చెట్టున్న | ఛ్హ నే అశోకవనంలో ప్రవేశించాడు. బంగారు ద్వారాలనుండి లోనికి వచ్చాడు. గ య్జా| అతని వెనుక అందమైన స్త్రీలు వందమంది నడిచారు. కొందరు బంగారు దీపాలను, (పు శ్రీ కొందరు వింజామరలను పట్టుకొని వెంట నడిచారు. కొందరు స్త్రీలు బంగారు పాత్రలలో (ఛ్హు (11 1 వీరు నింపుకొని ముందు నడుస్తుండగా, మరొక స్త్రీ రత్నఖచిత సాత్రలో మద్యము నింపుకొని | ౧1 ఖై! రావణునికి కుడివైపు నడుస్తూ అనుసరించింది. ఖు ఒకతె బంగారు దండముగల తెల్లగొడుగును పట్టి నడిచింది. ఈవిధంగా భార్యలు ఫ్‌

| రావణుని అనుసరించారు. మేఫఘంతో పాటు మెరపుతీగ లున్నట్టు రావణుని ప్రక్కన రాణు | న న లున్నారు. (0. ై వనితల నడ్డాణముల చప్పుడు, గడ్జెల గలగలలు వినిపించాయి హనుమంతునికి. ఈ శ్రా వెంటనే ద్వారం వైపు చూశాడు. రావణుడు కనిపించాడు. మధించి తీసిన పాలనురుగు వంటి న! స | పలుచని బట్టలు కట్టుకొని భుజాల మోదనుండి జారి, నేలపై జీరాడే ఉత్తరీయాన్ని విలాసంగా య ఇ్హీ|. లాక్కుంటూ వస్తున్నాడు రావణుడు. (క్త క. జీబుగా వున్న చెట్టుకొమ్ముల మధ్య, ఆకులతో, పువ్వులతో శరీరాన్ని కప్పుకున్నాడు క్‌ క! వామమంతుడు. తవ దగ్గరకే వచ్చి నిలబడిన రావణుని చక్కగా పరిశీలించి వీక్షస్తున్నాడు.. | (1 మ శ్రోరాత్టు శ్రర ఉంటి శంభ రు షల శాస ఆపదల

భతి ఖుం అరల ఉలి స శతి పు శతి స్థ సుందరకాండము - అశోకవనంలో అతడే ఖీ “నేను పడకగదిలో చూసింది ఈ పశువునే” అనుకొని, ఆకుల మధ్య ఒదిగిపోయాడు స్‌! గా ఆంజనేయుడు. , శ్రే సీతమ్మ రావణుణ్ణి చూడగానే సెనుగాలికి అరటిచెట్టు చలించినట్టు వణకిపోయింది.. | యు. తొడలతో ఉదరాన్ని, కరములతో కుచాల్ని కప్పుకొని కూర్చుంది. మునిగిపోతున్న ఓడ లాగా శ్రా నే కన్పిస్తోంది. ఖండించిన చెట్టుకొమ్మ లాగా పడివుంది, | న షా పీరులందరూ చచ్చిపోయిన సేనలా ఉంది. ఇంకిపోయిన నదిలా ఉంది. గ్రహణం పట్టిన (ఉ్టై చంద్రుడులా ఉంది. వాడిపోతున్న తామరతూడులా వుంది. ఈ న్‌ శ రామునికి జయము కలగాలని, రావణునికి పరాభవము జరగాలని దేవతలను ప్రార్ధిస్తూ (1 'ఘ్రై| వీళ్ళు విండిన నేత్రాలతో అటూ ఇటూ చూస్తూ ఏడుస్తూవుంది. ం ఖు ఫ్ర రానణుడు సీతమ్మను సమోసించి ఇలా వాగుతున్నాడు. ఈ గ “స్టీత్రాా నేమ రాగానే, నన్ను చూడగానే ఎందుకు అలా దాచేసుకుంటున్నావు? 5న ః బలవంతంగా నేను దోచేసుకుంటాననా? భయపడకు. అలాంటిదేదీ జరగదు. . థు “సీశ్రా! పరజ్ర్రీలను హరించడము, పరుల భార్యలను అపహరించడం రాక్షసులమైన యు మాకు స్వధర్మమే. అయినా నీ విషయంలో నేనునా స్వధర్మాన్ని పాటించడం లేదు. (శు ప్ప మన్మధుడు నన్ను పీడిన్తున్నా, నీ మనసు నన్ను పిలిచే వరకు విన్ను నేను తాకను. (సన న్‌ “విశాలమైన నీ నేత్రాలు, ఆకర్షించే నీ అవయవాలు ఎవరినైనా సిచ్చివారిని చేస్తాయి. 4 పప్రేయపీ! నిన్ను నేను మనసారా ప్రేమిస్తున్నా. కామిస్తున్నా. నా మాట నమ్ము. నన్ను ప్రేమించు. (ఫ్రై స్య. ఇలా దుఃభించడం మానేయి. సీ యై “చూడు సీతా! దేనికి వీకు భయం? నేను ఎలాగూ నీ ప్రియుణ్లే. నన్ను చూసి (ఖు భయపడవలసిన పనిలేదు. మరోవిధంగా నీవు భయపడటానికి ఇక్కడ మనుష్యులు "లేరు. శీ యు రాక్షసులూ లేరు. నా మాట విను అన్నాడు రావణుడు. న్‌! క్ష పాపాన్ని చూసి భీతి చెందేవాడు పుణ్యాత్ముడు. పాపాన్ని రహస్యంగా ఆచరించాలని ఖు యో భావించేవాడు రాక్షసుడు, ఎవరూ లేనిచోట, ఎవరికీ తెలియవి విధంగా పాపం చేసి, పైకి ఢీ ధర్మాత్ములవలె కనిపించాలని భావించి జీవించే వారంతా రాక్షసులే. రావణులే. ఈ చీకటి న క. దొంగ్‌ అందరూ వాళ్ళము ఎన్వరూ చూడడంలేదవి భ్రమించి బ్రతుకుతుంటారు పాల్యుతాగే | (4 యి పిల్లుల్లాగా, జారిపడే బల్టుల్లాగా. వెనుక రానుబాణం సంధింపబడి ఉందని గ్రహించలేరు. ఆగనివాగుడు సాగుతోంది. సమాప్త మెరుగవి ప్రస్తావనలు ఊసందుకొవి విజృంభిస్తున్నాయి 1 అంటువ్యాధి లాగా. రావణుడు వాగేమ్తన్నాడు బోరుగా, ఇలాచి న గ “ఆలోచించకు.సీతా! నన్ను పొందావంటే భ్యలసీ వీ పాదాలవద్ద నిలుస్తాయి. . నగలు [షి పెట్టుకో. చందనాలు పూసుకో.' పుష్పమాలలు వేసుకో: మంచి చీరలు కట్టుకో. ఇంపైన మద్యాన్ని కడుపారా త్రాగు. విలువైన శయనాలపై తూగు. ఆటలు, పాటలు, వాద్యాలు అన్నీ య న అనుభవించు. స యి “చూడు. మవ్వు - వీ ఒంటిజడ! అలాగేనా ఉండాల్సింది! ఆ మాసిన చీరేనా ఎప్పుడూ! [షు (్రు దేవికొచ్చిన ఉపవాసా లివన్నీ. ఏమి కొరతుందని నేలమోద పడుకుంటావు? ఇవన్నీ దేనికి (శై స చెప్పుఖా అని పలికాడు రావణుడు. త కంపు అఆ అఆలు అంతషతతషులి షప పల 2-23

జ్‌ స్తత్ర శంతి ఉంటు శ్రుంి వసి శషథు శరత శ్రా జే థు చైతన్య రామాయణము | ళ్‌ గ రావణుడు పలికిన ఈ శుష్టావచనాల్ని ఇప్పుడు కూడా చాలానుంది పలుకుతూనే | ఘ్ట్రై ఉంటారు. మీరు కొద్దిగా ధ్యానం చెస్తున్నట్టు తెలిసినా, వేదాంత[గ్రంధాలు చదువుతున్నట్లు" “౧ ౨ | విన్నా సత్పంగాలకు వెళ్తున్నట్లు అనిపించివా. రావణుడు సీతమ్మ ముందు వాలినట్టు | మోముందు శ్రత్యక్ష మవుతారు. రావణుని బాణీలోనే మాట్లాడుతారు. శా గళ “ఎందుకొచ్చిన బాధలండీ ఇవన్నీ. నలుగురు వడిచేదే నాణ్యమైన దారి. నీతులుకు పోతే - | న అమీ! మూతులు కాలిపోతాయి. ఏమిభక్తి? ధ్యానము - చింతకాయ. ఇదంతా వదిలేసి ఆ మార్గంలోకి య్రు 'శ్రు| పోతే ... దాచుకోలేనన్ని దుప్పట్లు, మంచి బట్టలు, బ్యాంక్‌ డిపాజిట్టు; కార్డు, సినిమాలు... క్‌ న్‌ ఓహ్‌... ఎన్నని! = ట్‌! ఖ్‌ “ఇదేంటి చెప్పు. ఎక్కువ తినకూడదు. ఎక్కడా తిరగకూడదు. కళ్ళు మూసుకొని [త న కూర్చోవాలి. లేదా పుస్తకం తెరచుకొని పడిచావాలి. పూజలు, జపాలు, భజనలు, ధ్యానాలు | ళు + విమొస్తుంది చెప్పు వీటివల్లహూ - ఇలా మాట్లాడుతుంటారు అధునాతన రావణులు, శ్రి స శూర్చోణఖలూను. అయితే. ఇలాంటివారు తటస్టపడ్డప్పుడు ఏం చెయ్యాలి? అది ఇప్పుడు న శీ! సర్బించాల్పిన విషయం కాదు. సీతమ్మ రావణుడీకి ఏమీ సమాధానం చెబుతుందో మనమూ | ఛ్రు| అలాగే చెబుతాం. అమ్మ చెప్పినట్లు నడచుకొని మంచి బిడ్డలని పేరు తెచ్చుకుందాం! న గ రావణుడు సీతమ్మతో ఇంకా ఇలా అంటున్నాడు. “సీతా! నీలో ఉన్న పెద్ద తప్పేమిటో |% క నీకు తెలుసా! నీ అందం నీకు తెలియక పోవడమే. నేను చెప్తున్నా విను. రమణులలో నువ్వు క. థ్‌ రత్నానివి. మంచి అలంకారాలు పెట్టుకో. . స “బ్రహ్మదేవుడు ఎన్నో సౌందర్యాలు సృష్టించాడు. ఒకదానికంటే ఒకటి మిన్నగా _ ల స్తృష్టించేవాడన పేరు తెచ్చుకున్నాడు. అయినా, నిన్ను సృష్టించిన తరువాత ఆ పేరు ఫు యా ప్రై సుకున్నాడు. నిన్ను మించిన అందాన్ని ఎలా సృష్టించాలి తెలియక అతనికి పిచ్చెక్కి శ్రీ! పోతోంది. అందుకే, పృష్టి ఆపేసి ఉంటాడని నా ఊహ. అలా కాకపోతే నిన్ను మించిన (ఉ్రై స అందగత్తె మరొకతె కనిపించాలి కదా! ర థా “సీతా! మూర్ధత్వాన్ని వదిలేయి. వన్ను భర్తను చేసుకో. నన్ను అమాంతం స్రేమించేయి, శ్రా వీ అందమైన మందహషోసం, మనోహరమైన పలువరస, లేడికళ్ళు - అన్నీ కలిసి నన్ను. ఛ్హు ' పిచ్చివాణ్ణి చేస్తున్నాయి... _ న [1 యద్య తృశ్యామి తో గాత్రం శీతాంశు నదృశాననో యు తస్నేం స్తవ్మీన్‌ వృధుల్రోణే చక్షుర్షమ నిబధ్యతో ఈ ఖు “చందమామను లాంటి నీ ముఖము ఎంత_ చూచినా చూడనట్లే ఉంటుంది. పీతా! నా న న్‌ దృష్టి నీ ఆవయవాలలో ఎక్కడ పడితే. అక్కడే ఉండిపోతుంది, తిండికొచ్చిన చుట్టం య కదలనట్టు. కాంచా!.... కాదు. కాదు. నీవు కాంతను కాదు. అయస్కాంతవు. . :[9. శ్రి -. ్పీడ్రా! నా సంపద అంతా నీదే. అనుకుంటే చెప్పు. ఈ (ప్రపంచాన్నంతా జయించి గ స మో వాన్న జనకుడి కిస్తామ. (త్రిలోకములందు నా మాటను అతిక్రమించేవారు లేరు, న యి “సీతా! నీవు నా పట్టపురాణివి. నీ ఇష్ట మొచ్చినట్లు దానధర్మాలు చెయ్యి. నా [ఘీ ఖ్‌ అంతఃపురంలో అప్పరసల వంటి స్త్రీలు నాకు భార్యలుగా ఉన్నారు. నీవు నా చెయ్యిషట్టుకున్న క్ష్‌ క క్షణంలో వాళ్ళంతా నీ పాదాల దగ్గర చేరుతారు. నా టాపు తంట అలి శఉంతషలు శషల అసం అరల

"3 జ్ధస (/ గీ చస్తు స్తం స. కర్తం] జ్ర స్‌ లలనులి సై వ్యవ అలం న! పదని క్థించు, నీ నుంద నవవ రగ వం. అలు కాస్తు చుపేల్లై పమ రకాండ యఠిప ॥ రా పిచ్లి స్తున్నా బ్దె టి ధువు ము లాను క్ష ద్‌ ॥గ. ఉన ఎల్ఫెనానా యో ముందోచుూ _ తృణప్రాయం గ న్నాడో సు యూ చూడు నందీ ఖిణప్రాయ సోనల్తు (షే టో వట్టలు చు సుకో. సుఖోట్టు అన్యాయ డా టలు నక ఎని భోగ న మ. శ్ర సందే ఎట్టుకొని నే గాలు ఎం ౫ ఇక్షు | త్‌ ఇదం వామే ్యడా లమో ॥ జాల న న య్‌ురాణ స్త యౌవన ల ఇదం లేచాడు ముచ్చ స హార్దాడే త్‌ న నల్సి ను [ఈ ని నామె ద నర టో సవ (నీ ం ఇప్ప న కో వృత్తిలో డితో కాళ్ళదగ్గర య టికీ రాదు వనయ రర్నతి యొ, చె ఏ ౪ గ్గ 1 లి తలియో మించిపోం క సన ననన న సాధి 1 స్‌! డం రం తి వరించిన పనా | వరాం స్తా న జ్‌ న గా వల /| గం ంటే, ని రావ వలోచి ృథా చే నీళు /| ॥8 | సె సి యుగ ఇంవైదల రావణు న సలా శ జ్ర యుగళగేతా లో వ ్తలసినవన అన్నాము క శీ యు వ్‌ లు అవత న సినదాకు వ డు రరర జః ప. వత్పరాలు డేఏందినాడ లా టా (1 ,గ్య సాధి లవి ర్యల దని రుకు ంచిన డా (ప్రవర్తి పోయేకాం నా మ్యామి వలి లిసినవాదు వదు సకాలం వచ్చిం న “నే రు, సషి చే వారు లని తన ంగపోతోంల ం దని ( మా షా కా తంట గతి సంవ నే ళు నే మిగులు హాటలు న రారు. ను '౧టా లు ంఎమిటా! త్తం న షా త్టై ఎల ననవైనా వూ తున్నా అని దన్ను ఖు వట తేహర్గళ్లు డు. భ్‌లోచి స | _ స్ట టస్తగంరు. ర్గాల్లో చుకుం ఇదే లర వలసే (గ్ర జే నిం దుష క ర 9 రించి టారు. నాలం. సింది దం రా వారి దాటి బ్రతుకు విత ల్‌ వనన బుడి దుర అపా మార మనీ యట తు యు ద్దిచెస్పే స్‌చనా సహ యం ఆహో షులు 6గా ళ్జీ న్‌ అలాగే న్నాడు డు న ప్రయ లను ఆ మంగా మ ఖు వయున్నామి. పా న పుద్చుమహద జ్జ | ము, కవన పంపే వన, ంటారు న న! అ మా అద్‌ అలో లని ధ్య జ ప్ప నురా ం ॥ ॥ ము ణునితో గిడి (త్రుతత్తో వింటు సిద్ద ఃఖిం స నే - అదు ౯ నత రే గ న్నా ద్దపడి చిం ఛ్‌ నూనసిక ఇప్పుడే -నుమకే గొ త శ్రా శస్త్ర యు మనకు గా సీత నకు ము గ్టు న గాగా ఎరుకప మాట్లా గా నన . నే ఇథథ్‌ ఖా |. గన్యథ్రు శ్ర | న 1 భఖ ల

యాతు అంత అతు తంత్రి యత్ర శషడ్తు తయ్యరు శషథు న ఖు చైతన్య రామాయణము శ్రా న్‌ దుఃఖార్తా రుదతీ నీతా వేపమానా తవన్వినీ సే ఘా చిన్తయన్రీ నరారోహవో వతిమేవ వతివ్రతా [0 య్జి! తృణ మన్తరతు కృత్వా ప్రత్యువాచ శుచిన్మీతా ... త్త గ “దుఃఖార్తురాలు, తపస్విని, మహాపతివ్రత అయిన సీత రామునే మనసులో స్మరిస్తూ న్య ఘా ఒక గడ్డిపరకను నుధ్యలో ఉంచి దుఃఖిస్తూ చిరునవ్వుతో బదులు పలికింది.” | యు (| రావణునితో ముఖాముఖి మాట్లాడడం మహాపతివ్రత అయిన సీతమ్మకు ఇష్టం లేదు. న స్తా అందుచేత మధ్యలో గడ్డిపరక ముంచింది. నో గ్గ రాముని నిందించి స్వయంగా గొప్పలు చాటుకున్న రావణుని తృణప్రాయంగా గ. ప. చూచింది పీతమ్మ. ర! - ఐశ్వర్యాలను, భోగాలను వర్షించి చెప్పి సీతను లోబరుచుకోవాలని చూశాడు శ్ర స | రావణుడు. తన పరాక్రమాన్ని గూర్చి కూడా చాటుకున్నాడు. అవన్నీ తన దృష్టిలో గడ్డిపరకతో ం! యు సమానమని భావించి సీతమ్మ అలా చేసింది. కల న. రాముడే తనకు ప్రాణం. రాముడే తనకు సర్వం. అవసరమైతే రాముని కోపం ప్రాణాల్ని శ్ర గల తృణప్రాయంగా భావించి త్యజించగలనవి చెప్పడమే గడ్డిపరకను అలా మధ్యలో ఉంచడంలోని న క. అంతర్భావం. + థు “ఒరి మూర్చుడా! అనవసరంగా నా ముందు ్రేలుతున్నావు. నా ముందు నిలిచే ఫ్ర స యోగ్యత లేదా అర్హత గడ్డిపోచకైనా ఉందేమో కావి నీకు మాత్రం లేదు? అని భావిస్తూ గడ్డి ల యై పరక నుంచింది మధ్యలో, గడ్డిపరకను తగలబెట్టడానికి శ్రమ అనసర ముండదు. గడ్డిపోచ లాంటి రావణుని ష్ణ కసీ. వధించడానికి రాముడు. శ్రమించ నవసరం లేదని తెలుపుటకు 'సేతమ్మ అలా తృణాన్ని న! న ముందుంచింది. | [ు య్జు గతంలో రాముడు సంకల్పించి వదలిన ఇలాంటి గడ్డిపరకే కాకాసురుని ముల్గోకాల న యై. చుట్టు తిప్పింది. 'జాగ్రత్త అని హెచ్చరించడము. కూడా పీతన్ము ఆలోచనలో ఉన్నట్లు న్‌ న తెలుస్తోంది. | ల్ల య్‌ అయితే ఈ సందర్భమున దీనురాలై దుఃఖిస్తున్న సీతమ్మ చిరునవ్వుతో (శుచిన్మితా) ర్త క. పలకడం ప్రారంభించింది అన్నాడు వాల్మీకి. షస న. ఈ చిరునవ్వు వెనుక నిలిచియున్న భావసౌందర్యాన్ని కూడా గ్రహించినపుడే సీతమ్మ న హ్‌ హృదయాన్ని మవం దర్శించగలం, , స్తు ఫీ అసాధ్యమైన కార్యాన్ని సాధించగలమని ఎవరైనా ప్రగల్భాలు పలికినప్పుడు, అలా పలికిన క్‌ | వాని అజ్జ్ఞత మనకు నవ్వు పుట్టిస్తుంది. రావణుని మాటలు సీతమ్మకు అలాగే నవ్వు య యి! పుట్టించాయి. భు ఖు వీరుడనని చెప్పుకుంటున్న రావణుడు ఈ నీచకార్యం ద్వారా నవ్వులపాలు కాక వస్త గే తప్పదని చెప్పుటకే సీతమ్మ చిరునవ్వును చిందించింది. న్‌ ట్రైంప్ర అాలి ఆఅంలు అంతయు ల సభ య్య

యు సుందరకాండము - తృణప్రాయం శ్రా స చిన్నపిల్లల అర్థరహిత ప్రలాపాలకు పెద్దలు వవ్వుకున్నట్లు రావణుని మూటలకు సీతమ్మ స యి మందహాసం చిందించింది. శు తన విధికి ఒకవైపున దుఃఖిస్తూ రావణుని అజ్ఞాన ్రలాపాలకు నవ్వుకుంటూ, శ్రా సుఖదుఃఖాల మిశ్రమరూసమే జీవితమని ఎరుకపరుస్తూ సీతమ్మ భాషించడం ప్రారంభించింది. | న్‌! షై నినర్తయ మనోమత్తః న్వజనో క్రీయతాం మనః శ్ర "0 జ్సీ మనస్సును నానుండి మళ్ళించుకో. నీ రాణులపై ఉంచుకో” అన్నది నోరు శ్‌ న్య విప్పగానే. 15 ఖ్‌ పరాక్రమాలు, సంపదలు, భోగాలు, గొప్పతనాలు-వీటిని గూర్చే ఇంతవరకు రావణుడు శ్ర “గ్‌ా. ప్రనంగించొడు. అవన్నీ అసంగతాలుగా కొట్టి పారేసింది సీతమ్మ. | శ్ర న్‌ మనను మంచిమార్గంలో లేనపుడు ఇవన్నీ రక్షించవని చెబుతూవుంది. నువసును 1న స సంస్కరించుకోమని హితవు చెబుతోంది. మనను చెడితే బ్రతుకే - చెడిసోతుందవి | గో. , హెచ్చరిస్తోంది. | “నేను పరసతిని, హితమతిని. నన్ను కోరి దుర్గతిని తెచ్చుకోకు. ధర్మమార్గంలో (శ్ర // చరించు. న గ “నీ భార్యల్ని రక్షించుకోవాలని నీవు ఎలా అనుకుంటావో ఇతరుల నిషయం కూడా త్తు అలాంటిదే అని భావించు. పవిభ్రమైన వివాహబంధాన్ని అర్థంచేసుకో. ర్త స్‌ | “చంచలచిత్తులై పరభార్యలను ఆశించేవారు దుర్మరణాన్ని పొందుతారు. మనోవిగ్రహము | యై బ్ర ్ర లంతా క ని రాజు తాను నశించడమే గాక దేశాన్ని కూడా నశింపచేస్తాడు. నీవల్ల ఈ లంక అంతా (= నశిస్తుంది, న న ఇవా నన్లో న వా నని నతో వా నానువర్తసే శ యో జన్టీక్టు బుద్ది చెప్పే మంచివాళ్ళు ఇక్కడ ఎవ్వరూ లేరా? లేక, చెప్పినా వాళ్ళ మాట | తు ఫు నువ్వు వినడంలేదా!” అని భానయుతంగా మాట్లాడింది సీతమ్మ, , త్రో క నీకు ఎవ్వరూ బుద్ది చెప్పలేదా! అనడము, నీవు బుద్దిహీనుడవు అనడము రెండూ భ్‌ యి ఒకటే. కానీ మొదట బుద్ది చెప్పని వారిని ప్రస్తావించి, ఆ తరువాత రావణుని విషయం స్తు ఖై ప్రస్తావించింది సీతమ్మ రావణుడు ఎలాగూ అధర్మపరుడే, కానీ ధర్మమూర్తులు ఏమైనట్టు? స్‌ న ధర్మాత్ములు అనబడేనారు అసలున్నారా! లేరా! అని ధ్వజమెత్తింది సీతమ్మ | ై పర్వకాలాలకు ఉపకరించే సమన్వయ సందేశాన్ని అందించింది. స సంతులు లేదా సత్పురుషులు అంటే ఎనరు? కేనలం తాను మాత్రమే సన్మార్గంలో జ్జ స్ష| చరించేవారు అని భావించకూడదు. తము చుట్టూ వున్న వ్యక్తులమ, సమాజాన్ని సదుపదెశాల 0 యై ద్వారా సన్మార్గంలో ఉంచే బాధ్యత కూడా సత్పురుషుల మీదనే ఉంది. (యు వన (అ ఈ వాక్యము యెక్క ప్రభావం చెట్టు మిదున్న హనుమంతునిపై ఎలాంటి ప్రభావాన్ని చూపి ఉంటుందో కాస్త ఆలోచించండి, త న్న శ్రత్రు శంతి ఉంటు ఉత యతి భాషపై ప్రషపు జప

ల న సన్యాస పానలై ఉట స్థ గ్‌ సు తు చైతన్య రామాయణము శ్రా గ అతను మంచివాడు కొడు. చెష్టినా వినడు అని కొందరు అంటూ ఉంటారు. | న్ష ఘీ మంచివాడు కాడు కనుకనే సలహాను లేదా సదుపదేశాన్ని పొందేందుకు అర్హుడయ్యాడు. (యు శ, మంచివానికి బోధించాల్సిన అనసరమేముంది? _ | స్తా స దాహమున్న వానికి నీళ్ళివ్వాలి. త్రాగడము, త్రాగకపోవడము పిపాసియైన అతని. మిద (్‌ గ ఆధారపడి ఉంటుంది. నీళ్ళు షన్వకుండా ఉండిపోయి, అతడు మరణించిన తరువాత, “నేను (స యు వీళ్ళిప్తే అతను డత్రాగడు. లేకపోతే నేను ఇచ్చుండేవాణ్తి” అని పలకడం ఉచితం కాదు. (స్తు ఘు ముఖ్యంగా ఉత్తముల లక్షణం కాదు. ళ్‌ న్‌ మంచివాళ్ళు చెప్పిన మంచిమాటలే ఈనాడు మంచి గ్రంధాలుగా మనముందు నిలిచి. | ౫న (స్టా మంచ్చి బాటను చూపుతున్నాయి. మంచి వినిపించని సమాజంలో తలఎత్తేద్ధి నంచనయే. (ఫు శ్రి కమకనే బుద్ది చెప్పేవాళ్ళు వీవరూ ఇక్కడ లేకపోయారా? అని ప్రశ్నించింది సేతమ్మ. జ స కానీ, మనసును రెండోవైపు తిప్పి కూడా చూసింది ఆ మహాసాధ్వి. లంక నుహా 1 ష్టు పట్టణము. అక్కడ వేదాధ్యయనతత్ప్సరులు ఉన్నారు. తాత్సికు లున్నారు. సత్పురుషు లున్నారు. వారంతా రావణునికి చెప్పకుండా ఎందుకుంటారు? అలా ఉంటే, వాళ్ళు | శ్రీ. సత్పురుషు లెలా అవుతారు? అందుకే, [ప గళ “బుద్ధిమంతులు చెప్పిన మాటను నీవు వినడం లేదా!” అని ప్రశ్నించింది సీతమ్మ న్న మ్హే అజీర్లపు రోగికి పరమాన్నం కూడా చేదుగానే ఉంటుంది. దుష్టుడైనవాడు నదుపదేశాలను (ర్త 4ఘ వినడు. వినినా పట్టించుకోడు. వంటపట్టించుకోడు. పంట పండించుకోడు. ఛు స్వ నెగడు ం0టి?6 ఇరళేం6లి యా 6 ఇ56 పంప 7 1 ల్లో యి _ “సలహాలు చాలామందికి అందుతాయి. సజ్జనులే వాటి ఫలితాల్ని పొందుతారు” క్ర అంటాడు సైరస్‌, . ళ్జి యా చెవిటి వానికి శంఖధ్వని లాగా పెద్దలు చెప్పేనా మూర్చుడు వినడు. చెడుకాలము ల క్ష సమిపీంచే వారికి మంచి రుచించదు. అలాంటి వారికి చెప్పిన సద్విషయాలు ఫలితాలివ్వవు, , త్తు నష్టం నముద్రే వతితం నష్టం వాక్య ముతుణ్వతి ఛి అనాత్యని శ్రుతం నష్టం ముత మనగ్నికమ్‌. వ్త న “సముద్రంలో పడిన వస్తువు, వినని వానికి చెప్పిన హితవు, సత్యాన్ని (గ్రహించలేని వాని స అమై| శాస్త్రజ్ఞానమ్ము అగ్ని యందు పడని హోనుద్రవ్యాలు నిష్ఫలాలు” అన్నది మహాభారతము. ఘు యీ రావణుని విషయంలో బుద్దిమంతులు ఇచ్చిన సలహాలు కూడా అలాగే అయ్యాయేమో అని (పై క భావించింది సీతమ్మ. ర ఖై “రావణా! ఈనాడు నీ మూర్థర్యాన్ని చూసి నీకు మంచిని చెప్పడానికి సత్పురుషులు. |) కూడా వెనుకాడవచ్చు. రేపు నీవు నశీంచే కాలము దాప్పరించినపుడు అందరూ సంతోషిస్తారు ళా మ, అనే సత్యాన్ని మరచిపోకు. “మన అదృష్టం కొద్దీ వీడు మరణించాడు” అని పలుకుతా రనేది | స జ్ఞాపకం పెట్టుకో, : ఫు య్జు “సూర్యుని మండి రశ్మిని వేరుచేయడం ఎలా సాధ్యపడదో, రాముని నుండి నన్ను వేరు శ్ర చేయడం కూడా సాధ్యపడదు. నా మాట విను, నీవు నుఖపడా లనుకుంటే వన్ను రాముని (స్తు "క వద్దకు చేర్చు. పదికాలాలపాటు పచ్చగా పడుండాలనుకుంటే రామునితో సఖ్యం చేసుకో. | థ్‌ తంత్ర తండ ఉంతు ఉం భాంషపు భాషలు తాషపు భత ల

దశల యుంలియుదలి శర సస సన్వప సప తనకి స్థ చ| యు సుందరకాండము - తృణప్రాయం శ్రా గ, “రాముడు శరణాగతవత్సలుడు. ఈ విషయం లోకవిదితమే. అవకాశాన్ని జార స ర. విడుచుకోకు. నన్ను రామునికి దగ్గర చేశావంటే, నీవు చావుకు దూర మవుతావు. (శు థు “ఇంద్రుడు విన్ను ఏమి చేయలేక పోవచ్చు. కానీ రామచంద్రుడు నిన్ను కూల్మేస్టాడు. నే ౮ యముడు కొంతకాలము నిన్ను పొడిగించవచ్చు. కానీ రాముడు నిన్ను ముందే బ్రుంచెస్తాడు. న ఖై ““రామబాణ మహిమను మువ్వ ఎరుగవు. దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా మోగే ఆ ధనుస్సు థ్రీ , యొక్క టంకారధ్వనిని నీవు భరించలివు. త్వరలోనే దారుణమైన రామబాణాలు లంక మోద న. పడతాయి. శ్ర గో | “న్వేషఘ్రాలు ఆకాశాన్ని కప్పినట్లు రామబాణాలు లంకను కప్పేస్తాయి. రాక్షసు అందరూ 1 “హో జ్లపిరి ఆడకుండా చనిపోతారు. భే ఖు. “చూశావుకదా నీవుకూడా ్రత్యక్షంగా! రాముని బాణాలకు గురియై, రాక్టసులున్న (జ్తా గళ! జనస్తానము ఎలా హతస్టానమైందో ఒక్కసారి జ్ఞాపకం చేనుకో. రాముణ్ణి ఎదిరించే ధైర్యం, న! షష్ట లేకనే కదూ! పిరికిపందలాగా వమ్ను అపహరించావు. - 4 [షు “పెద్దపులుల వాసన సట్టగానే కుక్క ఎలా పరుగెత్తి పోతుందో, రామలక్ష్మణుల ముందు /.- గ నీ పరిస్టితి కూడా అలాగే ఉంటుంది. న్‌ ఫ్టు గిరిం కుబోరన్య గతో౭ఒధవాలయం నభాం గతో నా వరుణన్య రాజ్ఞః యు అనంశయం దాశరథే ర్న మోక్ష్వనే త్తే స మవ్యద్రుమః కొలవాతో౭ శనో రివ యగ యై “పిడుగుపడే కాలంలో వృక్షము చేయగలిగే దేమి ఉండదు. నీకు మరణకాలం,. ళు (ఫ్రీ సమిపించింది. నీవు కైలాసానికి వెళ్ళినా, కుబేరపట్టణమైన లంకకు వెళ్ళినా, వరుణాలయానికి శ్రా క వెళ్ళినా మరణాన్ని మాత్రం తప్పించుకోలేవు” అన్నది సీతమ్మ. గ య్జి కైలాసము ఊర్హ్యలోకాలకు సూచితము. అరక భూలోకానికి సూచితము. వరుణువి శ్ర శ్ర స్థానమైన సముద్రము పాతాళానికి సూచితము. “ముల్లోకాల యందునూ రావణునికి రక్షణ ళో లభించదు” అంటున్నది మహాసాధ్వి సీతమ్మ. న ష్‌ సీతమ్మతల్లి చల్లని హృదయాన్ని ఈ సందర్భమున మనం చక్కగా- దర్శించవచ్చు. _ రావణుడు సీతమ్మ విషయంలో చేసింది మహాపచారము. అట్టి దుష్టుడి మోద కూడా యై] ఆమెకు సానుభూతి ఉన్నడీ కానీ క్రోధము లేదు. తన విషయంలో ఘోరమైన అపరాధం చేసిన న న్‌ రావణుడు సుఖించే మార్గాన్ని తెలియజేస్తోంది సీతమ్మ. దయగల ఉల్లి అంటే ఆమే ఖ్‌ అనిపించుకుంది. | య థు రాముడితో స్నేహం చేయమని సలహా ఇచ్చింది. అది మరణభయాన్ని తొలగిస్తుందని య స చెప్పింది. ఇది కేవలం ఒక్క రావణుడికే కాదు. మనందరికీ వర్తిస్తుంది. యి మనసుకు శక్యమైనది సఖ్య మొక్కటే. స్నేహం లేకుండా మనసు ఉండలేదు. కానీ నే స్నేహధ్రయోజనం తెలిసినవారు ఎవరితో స్నెహం చేయాలి, ఎవరితో స్నేహం చేయకూడదు | ఛా నో అనేది ఆలోచించుకొని ప్రవర్తించాలి. పో నక్ష స్ర్రంగప్రు శ్రంప్రు శ్రంంప్రు శ్రుం ప్రత శుషుపు కాదట ప్రాం

డతింయాయుంతి అంప రతి స్తై శ్రర్యపై సషపై అరు గ యా చైతన్య రామాయణము శ్రా త్తు “" మవ మనసెప్పుడూ నశించే నస్తువులతో, న్యక్తులతో సఖ్యం కలిగి ఉంది. ఈ స్నేహాలు న గ 1 ్రతుకుకు ఏనాడైనా ఉరిత్రాళ్ళే. సత్యరూపుడైన సరమాత్మ, సఖ్యమే నిత్యమైంది. అది యా మరణభయాన్ని తప్పించి రక్షిస్తుంది. ై న! రావణుడు రాముని విషయంలో ఘోరమైన అపచారం చేశాడు కదా! అట్టి రావణుడు శు గ! రాముడితో ఎలా సఖ్యం చేయగలడు? అది ఎలా సాధ్యం? అనే శంక నునకు ఏర్పడుతుంది. స్‌ షై దానికి కూడా సీతమ్మే సమాధానం చెబుతోంది, రాముడు శరణాగతవత్సలుడని. థ్‌ “శరణు” అని సమోిపించిన వారిలో రాముడు దోషాలు చూడడు. అధర్మాన్ని న. న్‌ | కడిగేస్తాడు వది లాగా. పాపాన్ని ఎండగట్టేస్తాడు సూర్యుని లాగా. నిజమే మరి! గంగను క్రిందికే న ఇష్టా. దించివ భగీరధుని వంశీయుడు కదూ! లోకాన్ని గ్రదీపింపచేసే సూర్యుని వంశంలో జ్ర | అఆవిర్భవించినవాడు కదూ! ణా ఫ్రా మనం ఎన్నో తప్పులు చేసుండవచ్చు. సాపొలు చేసుండవచ్చు. నిస్సందేహంగా గ / రామునికి శరణాగతులమై తరించవచ్చు. ఈ ఆశాలతను సహేతుకంగా పల్లవింపచేసింది యా పీతమ్మ. త్ర ఈస్టు! తనమ అసహరించి, నిర్బంధించి, తన జీవితాన్ని దుఃఖమయంగా మార్చిన దౌర్భాగ్యుణ్జి శ్రా గగ! కూడా మన్నించి, హాయిగా జీవించే నూర్గాన్ని ప్రబోధించిన పీతమ్మ దయను ఏనుని వర్గించ స శస్థా గలం? ఈ విషయంలో సీతమ్మ రాముని మీంచి జాజ్వల్యమైంది. అన్ము అనిపించుకుంది. న. ఈ "క్షణం ముండి ఈ చైతన్య రామాయణంలో నేను వ్యాఖ్యానించే వాక్యాలలో (ఛై స “సీతమ్మ అని వ్రాస్తానే కాని పీత అవి వ్రాయను. ఆమె మనందరికీ అమ్మ. బిడ్డనై నేను య వ్రాస్తాను. బిడ్డలై మిరు చదవండి. ఎలాగూ పెద్దబిడ్డడు చెట్టుకొమ్ముల మధ్య ఆకులు శ్త్రు య కవ్వుకొవి కూర్చోనున్నాడు మనల్ని ఆశీర్వదించడానికి, శ్రి ళా ! పడకగదికా? పాకశాలకా! | య్‌ వందమంది అందగత్తెల ముందు సీతమ్మ మందలించగనే మందభాగ్యుడైన రావణుని ళు ఇకో! కోపం శిఖరాన్నందుకుంది. (త్తు న: జా] బుజ్జగించే పురుషుడు ప్రీలకు లోకువవుతాడు. అక్కడ్నుంచి స్త్రీలు పురుషుణ్ణి సు ర. దాసుడులా భావిస్తారు. ఇక అతడి మాటల్ని పట్టించుకోరు. నిన్ను నేను మువసారా యు థు కామిస్తున్నాను. అందుకే, సారథి గుజ్టాలను నిగ్రహించినట్లు, నేమ ట్రోధాన్ని స్వాధీనంలో | నే ఉంచుకుంటున్నాను: సో న. “ఈ కామముందే-ఇది చెడ్డది. దొడ్డదీను. అది ఎవరి మిదికి కదుల్తుందో వారి [ళు నశ విషయంలో జాలి, స్నేహము కల్గిస్తుంది. ఈ కామం వల్లే నువ్వు బ్రతికిపోతున్నావు. న “ఆ కపటసన్యాసి రాముణ్ణి ప్రేమించే నువ్వు వధార్డురాలివి. అవమానానికి తగినదానివి. | య గ్య ఏం చేసేది? కామానికి కట్టుబడీ నిన్ను వదిలేస్తున్నాను. నువ్వు నాతో మాట్లాడిన మాటలకు వ, నిన్ను ముక్కలు ముక్కలుగా చీరేసి ఉండాల్సింది. | యు “న్సీక్సు రెండు మాసాల గడువు మాత్రమే వుంది. ఈలోగా నా పడక ఎక్కాలి నువ్వు, | వ్‌ నన్ను వీ భర్తగా ఒప్పుకోవాలి. లేదా, రెండు మాసాలు కాగానే నువ్వు చేరేది నా పడకగదికి న్‌ స ళ్యుగట్ర అంథ అంటి ఉభంషభియాషటు షభ భయప

జ్రసలి య లి అంలి ఫం ఎన్నత్ర స్తన శూన్య శక్ర స్థ ॥| ఫ్ర సుందరకాండము - పడకగదికా? పొకశాలకా! శ్రా గ కాదు. పాకశాలకి. నిన్ను ముక్కలుగా ఖండించి, కమ్మగా నండి నాకు ఉదయం భోజనంగా న యై పెట్టేస్తారు. కడుపారా తిని తేపేస్తాను” అన్నాడు రావణుడు. ,్ర్ర గా. రావణుని భయంకరమైన మాటలకు రానణుని రాణులైన దేవకన్యలు కన్నీటితో న ర దుఃఖించారు. కొందరు సీతమ్మ తల పట్టుకొని, కొందరు గడ్డం పట్టుకొని, మరికొందరు తల న్‌ షు నిమురుతూ ఓదార్చారు. సీతమ్మ రావణునితో ఇలా సలికింది. ళు “నిన్ను వారించేవాళ్ళు, చెడుకార్యాల నుండి నివారించే వాళ్ళు ఉన్నట్టు లేరిక్కడ. నేను ళు ధర్మాత్ముడైన రాముని అర్జాంగిని. నన్ను కోరీవాడు ముల్లోకాలలో ఎవడైనా ఉంటాడా, శో గో ' _దుష్టుడవైన నువ్వు తప్ప. (౧న “నీవు రాక్షసుడివి. రాక్షసులలో కూడా నీచుడివి. పరాక్రమవంతుడు, పవిత్రాత్ముడు శ “స్రీ! అయిన రాముని సతీమణియగు నాతో అనరాని మాటలు అనినందుకు వీవు శిక్ష (ఇ సగ! అనుభవిస్తావు. ఎక్కడ దాగినా తప్పించుకోలేవు. 1న యు “రాముడు మత్తేభము వంటివాడు. నీవు చెవులసిల్లివి. లంకలో చేరి రాముణ్ణి (ఆ యు నిందిస్తున్నావు పిరికిపందవై. ధైర్యముంటే రాముడికి ఎదురుగా నిలబడు. ళ్‌ న్‌ “దుష్టుడా! నన్నిలా పాడుచూపు చూస్తున్నావే, నీ పిల్లికళ్ళు రాలి ఇంకా క్రింద న్య యి! పడలేదేమి? రాముని భార్యను నేను. దశరధనుహారాజు కోడలిని, నన్ను పరుషంగా మాట్లాడిన గ్‌ ఫ్ర నీ నాలుక నేలనంటలే దెందుకని? ఫు సె “రావణా! నేను సంకల్పిస్తే భస్టమై పోతావు. నాకు రామాజ్ఞ లేదు. నా తపస్సు | ల | _శ్షీణిస్తుందని కూడా సంశయిస్తున్నాము. నీవు నన్ను అపహరించింది నన్ను (్రేమించి కాదు. ఖు య నీ చావును ప్రేమించి. యు “వీవు శూరుడివా! బలశాలివా! కుబేరుని సోదరుడివా! సిగ్గులేదూ అలా చెప్పుకోవడానికి. శ్రీ స అంత మొనగాడివైతే రాముడు లేనప్పుడు నన్ను అపహరించా వెందుకనిొ అని క్రుద్దురాలై ల్లో సి. పలికింది సీతమ్మ. శ్తు య ఆఅమిషా లాగీ తళనే మాసా ళ్జా న వరదారా భోగీ రావణ తైసా ల ఖై శ్రీరామ బాణాంచా వడదేల్‌ ఫొంసా ్హ హీ లంకేశ్‌ లక్షేనా ళ్‌ “రావణా! గాలానికి ఉండే మాంసాన్ని చూసి చేప తహతహ లాడుతుంది. పరస్త్రీకోసం స యి నీవు కూడా అలా తసించిసోతున్నావు. రానుబాణం అనే ఉరికి గురి అవుతావు. విచా భశ్జ్రే శ్ర రించుకో అంటుంది సీతమ్మ ఏక్‌నాధ్‌ విరచిత భావార్థరామాయణంలో. ఖ్‌ న సీతమ్మ మాటలకు రావణుడు రెచ్చిపోయాడు. కళ్ళు రెండింత లయ్యాయి. ఎర్ర (౧ శ్టే బడ్డాయి. కోడెత్రాచు లాగొ బునలు కొడుతూ రావణుడు ఇలా భాషించాడు. ఇష శ్రి “ధీ! నీతి లేని ఆ దరి(ద్రుడి మాదే వుంది నీ మనస్సు! సూర్యుడు చీకటిని అంతం న | చేసినట్టు ఇప్పుడే నిన్ను నాశనం చేస్తాను? అంటూ రాక్షసప్త్రీల వైపు తిరిగి ఇలా పలికాడు. నో మృత్తంధ్రు ప్తంప్రు శప శ్రుంత్రుయషుతు పుకు తషపు శయప్ర ర 2-24

జ్రశలి యంపి లుం శంతి స్తై శ్రన్యరై ఉట శూ ఖా ౧72 చైతన్య రామాయణము జ్ర స “ఏయ్‌! రాక్ష రమణుల్లారా! తొందరగా. ప్రయత్నం చేసి ఈ జానకి నాదయ్యేలా న్య యై! చూడండి. బుజ్జగించో, జడిపించో సామ దాన భేద దండోపాయాల వల్లగాని - ఏం చేస్తారో యు | నాకు తెలీదు. ఆవిడ నా వశం కావాలి. నేను పరవశం కావాలొ అని పలుకుతూ సీతమ్మను ( 7 మళ్ళీమళ్ళీ భయపెట్టాడు. ళా (స ఈలోగా ధాన్యమాలిని అనే రావణసతి ముందుకొచ్చి రావణుణ్ణి కౌగలించుకొని ఇలా గ మాట్లాడింది. య్య న. “మహారాజా! నీకేం తక్కువ. నాతో విహరించు. నీచమైన దేహం గల ఈ నూనవప్తీ ఛు గో దరిద్రురాలు. అదెందుకు నీకు? వీ భుజాల మధ్య నలిగే భాగ్యం దాని కెక్కడుంది? దేనికైనా య ఈహీ! వ్రానట రాత బాగుండాలి. మనసు లేని మగువను పొందాల్సిన ఖర్మ నీకెందుకు? గ్రుమించే స్తు స్ట్‌ స్రీ వల్లే పురుషుడు సుఖిస్తాడుఫొ అవి రానణుని మళ్ళీ కౌగలించుకుంది ధాన్యమాలిని. ఆ గై గో మాటలకు పొంగిపోతూ, భూమి అదిరేలా అడుగులు వేసుకుంటూ ధాన్యశాలలో ప్రవేశించాడు (య షి దానవ సార్వభౌముడు. | ళ్త్తు జే ధాన్యమాలివి ధన్యురాలుగా తెలుస్తోంది. సనుయానికి అడ్డుపడి రక్షించింది. | శు గ సమయస్పూర్తితో వ్యవహరించి పరిస్థితిని చక్కబరచింది. రావణుని బలహీనతలపైస్వారి చేసి ఉత్తమురాలైన సీతమ్మను కాసొడింది. రాక్షసులలో కూడా దేవత లుంటారని నిరూపించింది. గ యు ఈ ధాన్యమాలిని రావణుని చిన్నభార్య అని అంటారు. అతికాయుని తల్లి అనిగూడా (కర్ట శై అంటారు. ఈ విషయంలో కాస్త తికమక ఉంది. (ప్త సె మనం ప్రస్తుతం సుందరకాండనులోని ఇరవైరెండన సర్గలో ఉన్నాం. మున్ముందు, ౧ ఈసీ] అంటే యాభైఎనిమిదవ సర్గలో ఈ ప్రస్తావన మళ్ళీ వస్తుంది. అక్కడ హనుమంతుడు లంకలో న్‌ శ్రీ జరిగిన విషయాల్ని జాంబవంతునికి వివరిస్తూ రావణునికి అడ్డుపడింది నుండోదరి అంటాడు. |శ్హా | ఇంతకీ ఈమె మండోదరియేనా? కాదా? వాల్మీకి చెప్పిన ఆమె, హనుమంతుడు చూసిన. | గ యై ఆమె వేరువేరా? ఒక్కరేనా? ఈ విషయాన్ని యాభై ఎనిమిదవ సర్గను వివరించేటప్పుడు | చర్చిస్తాను. ఆమె పేరేదైనా, ఆమె ఎవరైనా, సాటి స్త్రీకి చేయవలసిన సాయం చేసింది. ఆదర్శ (_ ఖా మహిళ అనిపించుకుంది. (పు గ గ ట్స ( ళా ఫ్‌ వాతము ఖ్‌ వశం చేయమవి రాక్షస ప్రబక్క చెప్పి రావణుడు. వెళ్ళగానే లో | _రాక్షగాంగనలు జానకిని చుట్టుముట్టారు. క్రుద్దులైన ఆ రాక్షసప్రీలు సీతమ్మను పరుషవాకు.లతో (“౩ య్‌ వట చ ఎోబైలో. క్రుడ్దులైన ఆ రాక్షపద్రి శ్రను పరుషవాక్కు స్తు క. “్పీా! రావణుడంటే ఎవరనుకుంటున్నావు? ఘనక్తీర్తిగల పులస్త్య్యవంశీయుడు. పులస్త్యుడు | జ స! బ్రహ్మమానసపుడత్రుడు. ఆరుగురు ప్రజాపతులలో పులస్త్యుడు నాల్లవవాడు. పులస్త్యుని గ ట్రీ! మావపపుత్రుడు విశ్రవసుడు. మహాతేజళ్యాలి. మహర్షిసత్తముడు. అట్టి వీశ్రవసుని కుమారుడే ఘీ త్రీ ఈ రావణుడు. తెలిసిందా! రావణుడంటే ఎనరో! మా మాట విను. అతని భార్యవయిపో, శ క ' వీ బ్రతుకు పండిపోతుంది?” అంటూ పలవరించ సాగారు రాక్షస నారీమణులు, వికృతాంగనలు. | న “క్ష క్రైట్టు శ్రంస్టు ప్రంట్రు ప్రశ ంషుపు షత స్రషప్రి శషస్ర 4

భ్రయలిటుంలి అంప శుంపు న్యు రపు శంస తి స్థ ఆస్ట నుందరకాండము - రాక్షసబోధ గక ్‌్గ “ముప్పయిముగ్గురు దేవతలనే గాక వారి ప్రభువైన ఇంద్రుని కూడా ఇట్టే జయించాడు 11 యై! మా రాజు, అతనికి భార్య వయితే ఎలా వెలిగిపోతావో ఆలోచించుకో” అంటూ పలికింది శ్రీ దే పిల్లికళ్ళు కలిగిన హరిజట అనే రాక్షసి. ల్లో “రావణుడు గొప్ప వీరుడు. శూరుడు. తేజోవంతుడు. యుద్దంలో వెన్నుచూపని వాడు. శ్రా స | అలాంటి రాజుకి భార్య కావడం నీ భాగ్యం. నీవెందుకు సందేహిస్తున్నావో నాకు అర్ధం కావడం యు, లేదు. యజ 0. “మండోదరి అంటే రావణునికి చాలా ప్రియమైన భార్య. నీవు రావణుణ్ణి పెండ్లాడా గర స, వంటే, మండోదరిని కూడా విడచి, నీ పంచన పడి ఉంటాడు మహారాజు అన్నది ప్రఘస స గ్గ అనే రాక్షసీ. (;శ్హు ఫ్రై “దేవ. దానన నాగ గంధర్వాదులను సమరరంగంలో చిత్తుచిత్తుగా ఓడించిన శ్రి ౮! మహానీరుడైన రావణుడు సర్వసంపన్నుడు. నుహాత్ముడు. అట్టి రాజు తనకు తొనుగా వచ్చి క క వరిస్తే కాదంటావేమే నీచురాలాగో అన్నది వికట అనె రాక్షసి, గ “రావణుని సేరు చెబితే చాలు. సూర్యుడు మండడు. వాయువు వీచడు. రావణుడు ళు నం చెప్తేనే మేఘాలు నర్చిస్తాయి. అలాంటి రాజును ఎందుకు కాదంటావే,” అన్నది దుర్ముఖి అనే న 1 రాక్షసి. వ “దుష్టురాలా! మా మాట నిని రావణుణ్ణి అమాంతం ప్రేమించేయి.. అన్యులు 7 ₹ఘ| ప్రవేశించుటకు వీలులేని అంతఃపురంలో కాలుమాపేయ్‌. వీవు మానవస్త్రీవి, అందుచెత (ఛ్హై సే మానవుడైన రాముని మోదనే మనసుపెట్టి ఉన్నావు. రాముడే కావాలంటున్నావు. న యై “రాముడు రాజ్యభ్రష్టుడు. కసా కూరుకుపోయిన వాడు. కానల్లో కాపురముండే ఖే ॥గ వాడు. అతణ్మి నురచిపో. రావణునితో చీరిపో” అని ఏకశ్రుతిలో వినిపించారు రాక్షపాంగ శ్ర నలందరూ దానవబోధను. న | రాక్షస స్త్రీల అశ్లీలబోధ నాలకించి సీతమ్మ కన్నీళ్ళు కార్చింది. “రాక్షస ననితలారా! ఎంత ఘోరమైన మాటలు పలుకుతున్నారు! ఇలా మాట్లాడడం పాపమని మికు అనిపించడం లేదా! | _ శై! మికు కష్టమైతే నన్ను చంపి తీనేయండి. నేను సాపాచరణకు సమ్మతించను. ప్త న దీనో వా రాజ్యవానో వా యో మే భర్హాన మే గురుః గ ం్జ తం నిత్య మనురక్తాన్మ్‌ యథా నూర్యం నువర్రలా! కా ళా “దీనుడు కావచ్చు. రాజ్యహీనుడే కావచ్చు. నా భర్తే వాకు ప్రభువు. సువర్చలకు |ఆ్హో స. సూర్యుని యందే ప్రేమ యున్నట్లు నాకు నా భర్త యందే అనురాగము. వ "సా “పతివ్రతలైన నా. అందరూ భర్తలనే (ప్రేమించారు. భర్తలనే అనుసరించారు. ళ్డే శ్ర ఆరూధతి వసిష్యని, శవీడివి దేవేంద్రుని, రోహిణీ చంద్రుని, లోపాముద్ర అగస్త్యుని, సుకన తా నో చ్యవనుని, సావిత్రి సత్యవంతుని, కేశిని సగరుని, దమయంతి నలుని ఎలా అటీేసంంచారీ లః ఖై అలాగే నేను రాముని అనుసరిస్తానుఫ అన్నది సీతమ్మ. సీతమ్మ మాటల నాలకించిన రాక్షసాంగనలు క్రోధంతో ఊగిపోయారు. ఆయుధాలు ఠ్తు ళీ! ధరించి చుట్టు చేరారు. పరుషవాక్కులతో నిందించారు. కొందరు గొడ్డళ్ళమ చేతులతో (శ స్ట్‌ ధరించి భయపెట్టారు. పీతమ్మ వాళ్ళు పెట్టే బాధను భరించలేక, లేచి శింశుపొవృక్షము వద్దకు | న్య క్యు శ్రంత్రు శ్రంతు శంతు యుప శషుపు స్రాషప్తు కపాల

య కా షు య 4 ళ్‌ ద్‌ విల గ్ర? గ వా మే యై సమో ఈ గో ” టయ శ్ర మ ష్‌ మంటు గ్‌ ర గ్‌ రా లు లప్కటీ ప ష్ట్ర యై కతా గ సీ షే రా టం. [ గో ఫ్రే ద వు తా! ద. క్షసీ ము కూడా ణము తమా ఫ్ర న సర్వ | మంచే బంది. నుమ ్టు (గ్ర ప వాం మాం! య లం వగా స్తై మూ క అం అది | మ గు వి డు (ర్ర) యే మో గరా ఎప్ప త ౦ తు కృత చెట్టు స్‌ మ్రింగ ంకెక్కుడ నా తం సం ంది ంగా జప అ! స్టా ముం రాము లల అతి నమా గమూ ఉంది ముండి. స్వ మక చ దుక ( నై వరిశే మ ర్మ టి విను _ సీతమ ళ్లే య్‌ న నన్నది న మే చ్చత ప్రభ మర అ న తం. శ్రను త్రీ గు స్‌ో అన్నది ము రాక్షసి దర్‌ ఆత న్నిధి పో చాటు ల్పతే ఇక భర్త ప / 1న పయి వమకుల్త। ము ని న. మీ శై త్టి ని నీకు కట ంటు కలన = త్‌ ప్పవు ల్లేన్మూ! నో య. లందర సార వరలు శ్ర ఖు చచ్చి “ఎ టు ండె న్ననా! చి పని పోయి లు ,ఖ్టు న సాం కటు న్‌్‌ ఖై వే శా మ మూట సంది స్టకొని న్య ఖు మాప జామ న్న మ ప్రోమిందా గా చెప్పు ఏమట ః నగల శ్ర న సలం ళీ న యము వన్పరిస్తూ . + విను న... య్ర్‌ ॥ ండీ ఎకు లు మము. వరే డం! ల్‌ో రం రో? నా లేదా న | థ్రీ అజామే ను క న ందు క వలి ష్‌ స్టిరించి నా విష నీ న్న శ్ర స రా ఫ్‌. హం క వ లి ఘం గుండెను ళ్‌ య్జ్రి క్షసా నాకూ లే లంటూ పమ ఆ లి పీక దరి నహను (౧న య్జు ంగవలు బె + ఉప్ప క్‌ మన సట య్య నుక లని”. | దీ (ఘు లు వైదాము ను క్‌ స్ట్‌ ప్రే కు వాత ండి సలిమే ం" గు న్ని | శ్‌ వసో నా నం ను వ వా నై వారి క్రూ చ స్సకు ల స్టో సు లౌ స్మ క్రో య్‌ వ రా! ప ముకుందా. నికి అన్నద్‌ ద్ది అ ళు సయష్ట్రు ల న రాక్షసా సీతవ మ లిపి దు క్‌ బు న్‌ రి క అన 0 ప డ ంం, శ మం? నన వ లు డ్డద్యుము వం న భ కు భయ నా చ ర శ్రైగౌ తీస నము ష్ట్ర భీతి నష్ట డే మవమం న శ్రి చె ౦క లా పస ఖ ంట కు తా వయ ంది ర ప సిబిడ్డ అనే ది రా! 4 స్ట్రా ఏచ్చయి రూ రన 5 ఫ్ర గా సంద. కానా లట న్నది లా ొ వక మ. గ్‌ తమ దిసీ ధంగా న న్య శైల తమ వు జ్‌ యక క్రై షట “నీతుంా న క్‌ లైంది. ఖు శవ [ై లత

న్యస్త శంస శన పు శకస హా. సుందరకాండము - సీతమ్మ దీనాలాపము శ్రీ గ “మిరేమన్నా చెయ్యండి. చంపి తినెయ్యండి, కానీ మీ మూటను నేను వినను. మిరు స | చెప్పినట్లు చెయ్యను" అని పలికి గుంపు నుండి దూరమైన లేడి తోడేళ్ళ మధ్య చిక్కినట్లు శ గా (క్రంగిపోయింది. వణికిపోతూ వుంది. అశోకవృక్షము యొక్క కొమ్మును పట్టుకొని బిగ్గరగా గ రోదించింది. శ్‌ రాముణ్ణి తలచుకొని పసిబిడ్డలా విలపించింది. కన్నీళ్ళు పడి ఆమె హృదయం న్న న | తడిసిపోయింది. అవధులు లేని శోకంతో కుమిలిపోయింది. పేనుగాలిలో అరటిచెట్టు లాగా (సు . భయంతో ఊగిపోయింది. ముఖమంతా కందిపోయింది. ళ్‌ న్‌. పీతమ్ము వణకుతూ ఏడుస్తుంటే పొడవైన ఆమె జడ ప్రాకుచున్న పొములా స్‌ ర. కనిపీంచింది. భర్త వియోగదుఃఖముతో (క్రుంగిపోతున్న ఆ తల్లిని రావణుని కటేరవాక్యులు, ఇ్జ థు! రాక్షసాంగనల పరుషవాక్కులు మరీ కలతపెట్టాయి. కన్నీటి ప్రవాహం ఆగడంలేదు. ళ్‌ స “రామా! లక్ష్మణా! అత్తా కౌసల్యా, చిన్నత్తా సుమిత్రాగ్‌ అంటూ తల్లికి దూరమైన బిడ్డలా స్‌ క రోదిస్తోంది. “దుష్టులైన రాక్షసులనుధ్య నేను దారుణ హింసలకు గురి అవుతున్నా, నాకు చావు గ్‌ హా | రావడంలేదు. లోక ప్రవాదః నత్యోఒయం వణ్ఞీతైః నముదాహృతః శ్రా గ అకాలే దుర్లభో మృత్యుః స్రీయా వా వురుషన్య వా ॥ న న. “స్త్రీ యైనా, పురుషుడైనా కాలం కలిసిరానిదే చావాలనుకున్నా చానలేరు-అనే స్తు (హ్రీ సామెతను పండితులు చెబుతూ ఉంటారు. అది అక్షరాలా సత్యమే ననిపేస్తోంది. ఛ్త్‌ స “నేను దీనురాలను. పుణ్యహీనను. సరుకులతో నిండిన ఓడ గాలితాకిడికి సముద్రంలో లో శా మునిగిపోవునట్టు, నేను అనాధనై నశించిపోతాను. జలప్రవాహంలో పడి కొట్టుకుపోయిన ఒడ్డు. | శు ఫు లాగా కూలిపోతాను, | ఛు 11 “కృతజ్ఞుడు, ప్రియవాది, ధర్మాత్ముడు అయిన రాముని దర్శించేవారు భాగ్యవంతులు. స పుణ్యాత్ములు. భయంకరమైన విషాన్ని పానం చేసినవారు ఎలా జీవించలేరో, రామునికి త్తు య్జ్ర దూరమైన నేను బ్రతకలేను. న ఖు “ఇంత దుఃఖం పీలవకుండా వచ్చింది కదా! ఎంత పిలిచినా మరణము రాదు నో న్‌ ఎందుకని?” అని కన్నీరు కార్చుతూ దుఃఖించింది. ఆడగుజ్జము లాగా క్రిందపడి దొర్జుతూ ఫ్ర ల్ట్రి విలపించింది. అశళ్శసార మిదం నూన నుధవావ్య జరాజరమ్‌ ళా వృాదయం నుమ యేనేదం న దుఖ్లో నావశీర్యతే | సో యై “నాది ఇనుపగుండె. అందువల్ల గట్టిగా ఉంది. పగిలిపోకుండా ఉంది. ఎంత దుఃఖము ళు న. వచ్చినా బ్రద్దలగుటలేదు. జ్జ “రాముణ్ణే విడిచి క్షణమైనా ఎలా జీవిస్తున్నానో! ఛీ! ఎంత పాపిని నేను! ఇంతకీ, (౫ న రామునికి దూర్‌మ్టైన నేను ఎందుకు (బ్రతుకుతున్నట్టు? ఏ ఆశ నన్ను బ్రతికిస్తూ ఉంది? ఇ్రు య్డా “రాక్షసుడైన రావణుని ఎడమకాలితో కూడా నేను తాకను. రాక్షసాంగవలారా! నన్ను | ళీ ళు తిట్టండి. మి ఇష్టమొచ్చినట్టు కొట్టండి. మండే అగ్నిలో తోసెయ్యండి. కోసి ముక్కలు న | చెయ్యండి. మిరు ఎంతో వాగినా నా నిర్ణయం మారదు. ఫ్ర వా అణ అళాలళాణ వాథాతా?

జనాల ఇస్తం టి శ్రుంట్రు శ్రా నత్తి శ్రన్యర్తు శ్రషళ్తు శద టే ల్లా!

య చైతన్య దామాయణము ఖు స “రాముడు ధర్మాత్ముడు. మహాత్ముడు. జాలిగుండె కలవాడు. నా విషయంలో | ఇ్టీ! ఈనాడు జాలి లేవివడయ్యాడు. నా నిధివ్రాతే దానికి కారణము. ఖ్ధీ యు “పద్నాలుగు వేలమంది రాక్షసులను జనస్థానంలో ఒంటరిగా వధించిన వీరరాముడు శా స ఈనాడు నన్ను కాపాడడానికి ఆలస్యం చేస్తున్నాడెందుకో! నా కొరకు విరాధుని వధించిన (షై ఘు ఆ రాముడు ఈనాడు ఈ రావణుని వధించ డెందుకని? య “మధ్యలో సాగరముంది కదూ! అందుకని వధించుట లేదా! రామబాణాన్ని ఆపేశక్తి [1 శ్రీ! ఎవరికుంది? నేను ఇక్కడ ఉన్నట్టు రామునికి తెలిసి ఉండదు. పాపం! జటాయువు బ్రతికుంటే (ఫ్రీ సో నా దీనావస్థను తప్పక నా రామునికి చెప్పి ఉండేది. 1 య “రామలక్ష్మణులు ఎలాగైనా ఇక్కడికి వస్తారు. ఈ లంకను సర్వనాశనం చేస్తారు. య్‌ క్రీ! ఈనాడు నేనెలా దుఃఖిస్తున్నానో ఈ లంకలో ప్రతి ఇంటిలో ఇలొంటి ఆర్తనాగమే శు గ వినిపిస్తుంది. స యై “రాముడు ఇక్కడ పాదం మోపీననాడు లంకలో రాక్షసులు మిగలరు. కొద్ది రోజుల్లోనే ఖు

యు లంక శ్మశానంగా మారిపోతుంది. చితిమంటలతో పాగ కమ్ముకుంటుంది. ఆకాశమంతా ర గగ్రద్దలతో, రాబందులతో నిండిపోతుంది. న. కీ “రాక్షసవనితలారా! ఇదంతా త్వరలోనే జరిగిపోతుంది. రావణుడు కన్నుమూసే స ఖు సమయం కొద్దిరోజుల్లోనే ఉంది. రాముని నారాచబాణాలతో కాలిపోయిన లంక అంధకారంతో (త్తు అలమటిస్తుంది. రం

న “అయ్యో! రాక్షసుడైన రావణుడు నాకు పెట్టిన గడువు పమాపిస్తున్నది. ఈ మరణను ల్లో యై వాడికెందుకు రాకూడదు? నాకు ఇక్కడ ఎవ్వరూ లేరు దిక్కు! విషం కలిపి ఇచ్చేవారు కూడా (ఫ్రే ఇశ్రై లేరు. చావు కూడా నాకు శద్రువైంది. = ళ్హా న “రాముడు నన్ను ఎందుకని వెదకడం లేదు. బహుళ నేను మరణించానని భావిం |“ ఎ్హ్రీ|! చారేమో! లేక నేను లేవనే బాధలో రాముడు దేహాన్ని త్యజించి ఉండడు కదా! ళు ఖీ “రాముడు బుద్దిమంతుడు. ధర్మనిష్టాపరుడు. ఉన్నత భావస్పందన కలవాడు. నేను న | లేకున్నా జీవించగలడు. వైరాగ్యముతో అంతర్ముఖుడై నన్ను మరచినాడేమో! లో శ్టై చదృశ్వమానే భవేశ్ర్రీతిః సౌవ్చాదం నాస్త్ర వశ్యతః శ నాళయన్తి కృతఘ్నాన్తు న రామో నాశయిన్యతి “ఒకరికొకరు కనపడుతూ ఉంటేనే ఈ ప్రపంచంలో (ప్రేమ నిలుస్తుంది. కనుమరుగైతే నో

11 (డ్రేమలు అదృశ్య మవుతాయి. అది కృతఘ్నుల విషయంలో సత్యం కావచ్చు. రాముడు

య్‌ అలాంటివాడు కాడు. [. శ్రి “నా పుణ్యం క్షీణించి పోయిందేమో! రాముడికి దూరమై జీవించుట కంటే షు స్వ మరణించుటే మేలు. నాలో సుగుణాలు లేవా? ఉంటే రాముడు నన్ను వెతుక్కుంటూ ప్ల ంగ్జీ| వచ్చేవాడు కదా! ళు శ్ర “ఒకవేళ రామలక్ష్మణు లిద్దరూ అపక్వాహారము తింటూ సన్యాసులై పోయారేమో! లేక, 17 న దుష్టుడైవ రావణుడు నూయోపాయంతో వాళ్ళను నధించాడేమో! నో కా హ్‌, మృత్సంట్రు తాసు శాంత తంతు యషభు భాషకు పాషపు వ్య్యప్రుగ

"పో జు స గట్టి మ శ తుాధ 0" నాడు వ ఫే న న్‌ గ్ర | ంచవ్పు మో న్ను న. ల స్‌ ఇ రికి వచన - ఫ్‌! మా 1 , గుతు నక పో తు యు మైన త్రయాన్న న మ” ఓ = న చరం ఖ్‌ ర మ లీ (నే దురా న్సీ ఫీ ప్రయా భవో్డు అప్రజీవ “ - మ్‌ రే వియు వ బంచి ప్త ఎం గస్తీ . ప జ ణమే వ రరణా తబా నం _ - న రణ, లను కలు ల ణ్యాలలో గుండే హా చేస్తారు. న సము” లుగుతు ధిక, = ద ఇగ ] గక కో!” ఇ దుష లికా కు రాక్షన 9 ట్‌ ల కశత నాం వ . | ని చ్చి ది, నో, యం దా రిగా 1 ్‌ న ప న 7 ర్‌ ॥ నగ మ. క. యా ము | ఆం అ గన 0 రా మ బో లకు ది । ్య్‌ యి చే శ్రా చ నం * సరు. న కను , = న రు. సతమ న ఫే సన వ వాగు రార్టీ మూ న్ని కది = 0 న పే న్‌ మా త్రి సర్‌ మై న = ] వ చుష్టులారా! జటా ననీ వ. కః లు ఖా క శు స్‌ వివ స క్ష చె క క కో ర మందో లేం బా ౬ వ స్ట .కలకన్నా = జ, సయు తటి శారు శ్రను గ థీ దా రం అ మనో ను లూ | చం రా ం సై వికీ టో దం రు రాక్షసా | భయ మాం గా ఆయా ఓ ఎసుకూ మ - వ్‌ స ంత త బవ 1 డికి ం వసర ఆమె . శ ఉి లు యా న భయ . . ప్‌ క వః స్వ క ంది. రోమా ను జన ళు వ ఉం నం ము, క్‌ వ మ రే న్ని చు 9 ంచ ంటే హా శ్త్‌ స షు ఏ రించి సుల కల్సి మ జు ల్‌ న గా బారు క్‌లించే శల్ని '

• గె చం స్పెం త్రి కన! షా _ . స వాటం న త్రిజట గా ది. గ న్‌ న చిన ను. (స్తు ( నీ న్‌ స = ం సప్నాన్ని నో ద ఉం ,. ం మ ప్ర న్‌. న ఆ కనే స ళా శ్ర

జ్రమలలుంలిటుంతి ఫరలి న్యస్త శం్యప సషస్ర ఉట గ్య ,్ట్రి చైతన్య రామాయణము శ్రా గస “వర్రే అదలా ఉండనీ. సముద్ర ముందా! దాని మధ్య ఒక పెద్ద కొండ. అదికూడా (హ్రీ! తెల్లగానే ఉంది. తెల్లని వస్త్రాలు కట్టుకొని సీత కొండమిద ఉన్నట్టు నాకు కనిపించింది. క్‌ ,్డీ “అప్పుడేం జరిగిందో చెప్పనా! కాంతి సూర్యుణ్ణి చేరినట్టు సీత రాముణ్ణి చేరింది. ఠా స “మరల, ఒక పెద్ద ఏనుగు. దానికి నాలుగు దంతా లున్నాయి. అదికూడా, ఏనుగా! గ షై లేక కొండా! అనిపిస్తోంది. రొముడు, లక్ష్మణుడు దానిపై ఎక్కి తిరుగుతున్నట్టు నాకు కనిపించింది. వాళ్ళిద్దరూ తెల్లని వస్త్రాలు, తెల్లని పూలదండలు వేసుకొని సీతను (గ్టై ఫ్రీ సమిసించారు. (శ్‌ గో “సీశ్రమ్ము కొండమోద, అదే, తెల్ల కొండమిద ఉందని చెప్పానుగదా! ఆ కొండ దగ్గరికి 5న ఈహీ వచ్చింది ఈ ఏనుగు. రాముడు దానిని అక్కడ నిలిపాడు. సీతమ్మ మెల్లగా ఏనుగు నెక్కింది. ఘ్త్రే “సీతన్ము రాముడి అంకముమోిద కూర్చోనుంది. నేను చూస్తునే వున్నా. సీత లేచి ఫా గో నిలబడి తవ చెత్తో సూర్యుణ్ణి, చంద్రుణ్ణి తుడుస్తున్నట్టు నాకు కన్పించింది. స ఖు “ఇప్పుడు సీతారామలక్ష్మణులు ఎక్కిన ఆ ఏనుగు ఎక్కడుందో చెప్పుకోండి. చూద్దాం. | ర్‌. కసే నే చెప్పనా! లంక తలమోద ఉంది. - ర్‌ “ఇంకొకటి చూశా మళ్ళీ, తెల్లని రధం. దానికి ఎనిమిది ఎద్దులు కట్టి వున్నాయి. ఆ శ్రి రధం మోద సీతారాములు కూర్చోని వస్తున్నట్టు కన్పించింది. స్‌ యు *ఆ తరువాత సీత, రాముడు, లక్ష్మణుడు ముగ్గురూ పుష్పకవిమాన మెక్కారు. య ళు చూస్తుండగనే ఉత్తరదిక్కుగా వెళ్ళిపోయారు. రాముడు నిష్ణుమూర్తిలాగా ఉన్నాడే. రాముడు 'ఛ్హు స! ప్రక్కనే లక్ష్మణుడు, సీత ఉండడం నేను చూశాను. రాముణ్ణి జయించడం" ముల్లోకాలలో. ౫ కా ఎవ్వరికీ సాధ్యంకాదని నేననుకుంటున్నా. [క్‌ త్ర “చెప్పా... చెప్తా... ఇంకావుంది. రాముడు అలా కనిపించి వెళ్ళాడా! సరే. మళ్ళీ రావణుడు క్‌ న్లో కన్పించాడు. ఏమి చిత్రమో! ఎల్జని నస్త్రాలు కట్టుకొని, ఎల్జని పూలదండలు వేసుకొని | న | ఉన్నాడు. ఒళ్ళంతా తైలమే. పూసుకున్నాడు, సరీ బావుంది. నూనె త్రాగేస్తున్నాడు. మత్తుగా య్జ్ర మట్టిలో పడివున్నట్టు నాకు కవ్పించాడు. ఫ్జు య్ర్‌ “ముండిత శిరస్పుతో, ఖండిత భుజాలతో రధం నుండి ఠపీమని క్రింద పడ్డాడు. ఒక ఛ్హా గ! స్రీ రావణుణ్ణి వీధుల్లో ఈడ్చుకుంటూ పోతోంది. ఈలోగా రావణుడు లేచి, గాడిదలు కట్టిన న య్జ్‌ రధమెక్కి వెళ్ళాడు. అదికూడా దక్షిణదిక్కు వైపు వెళ్ళాడు. భా శ్రా “నేను చూస్తూనే ఉన్నా, ఇంతలోనే రావణుడు గొడిదమోద నుండి తలక్రిందుగా య్‌ క పడిపోయాడు మళ్ళీ రపీమని, స య్డి “ఈసారి కంగారు కంగారుగా పైకి లేచాడు. అనరాని మాటలు అనేస్తూ పిచ్చివాడు ళు లాగా, వస్త్రాలు లేకుండా పరుగెత్తి దుర్గంధంతో కూడీన నులపంకంలో మునిగిపోయాడు. న ఖు “రావణుడే కాదు. నా కలలో కుంభకర్ణుడు, రావణుని కొడుకులు కూడా కన్పించారు. | న నూనె మాత్రం వాళ్ళు కూడా వదలలేదు. ఒళ్ళంతా నూనె తప్ప మరొకటి లేదు. ౮ ర్జు “అలా ఉందికదా! అంతే. నెంటనే, పెద్ద పంది. దానిమోద రానణుడు ఎక్కాడు. ఒక స్తు శ్రీ మొసలి. దానిమోద ఇంద్రజిత్తు ఎక్కాడు. ఒంటె... ఒంటె- ఆ... ఆ ఒంటె మిద కుంభ (ఉ్రా క కర్ణుడు. అందరూ దక్షిణదిక్కు వైపే పోయారు. శ ళ్టంప్రు శ్రంట సంప్ర ఉం ఊపు పషపు శాస్ర వ్యయ

స్రలములి తంతి అలి అంతు పసు శల పం. సుందరకాండము - స్వవ్నరహస్యము + శ్రి “అబ్బ... ఒక్క విభీషణుడు మాత్రమే. తెల్లని వస్త్రాలు కట్టుకున్నాడు. తెల్లని సన యా పూలదండలు వేసుకున్నాడు. మంచిగంధము. పూసుకున్నాడు. తెల్లని గొడుగు క్రింద [్‌ ర “విభీషణుడి చుట్టూ మృదంగధ్వనులేన్హా శంఖధ్వనులేనా, బూరలేనా, తప్పెట్లేనా, న ఘు! పాటలా, ఆటలా, ఏం చెప్పెదిలే! ఇదంతా ఎక్కడని? అంతా ఆకాళంలోనే. శ్ర | “ఈ రాక్షసులుండారు చూశావు. వీళ్ళకి మళ్ళీ ఎజ్జని పూలే. త్రైలపానమే. ఇంకొకటి స్తు వినండి. మన లంకంతా సము(ద్రంలో మునిగిపోయింది. చేను చూశా. క గస “ఈ లంకాపట్టణాన్ని ఒక వానరుడు, రామువి దూతట. చూస్తుండగవే తగులబెట్టేశాడు. 0న యై లంకంచొ బూడిదైపోయిందిపో. రాక్షసులంతా చచ్చిపోయారు. త్త ళ్ట్రు “ఇలా వచ్చిందే నాకు కల. మోరు జాగర్త, లేకపోతే చస్తారు. సీత రాముణ్ణి చేరినట్లే శ్ర గ అనుకోండి. తవ భార్యను మిరు బాధించారని తెలిసిందా! మిమ్మల్ని బాది మరీ చంపేస్తాడు. | య “రాముడికి సీతంటే వల్లమాలినంత ప్రేమ. పైగా భర్తతో అడవికి కూడా వచ్చింది. ఖ్రు ఛ్ర్రీ| ఆమెను తిట్టడం, బెదిరించడం చేశారో, రాముడు సహించడు. పచ్చడైపోతారు. జాగర్త _ (శ్ర నే “చెడ్డ మాటలు మానేయండి. మంచి మాటలే పలకండి. మననుంతా సీతను |౫ ల. (బ్రతినూలుకుందాం. లేదంటే, మవం కూడా ఆపదల్లో చిక్కుకుంటాము. మనల్ని పీతమ్మే ఖు ఛు, కాపాడాలి. " న్‌ సె “రాముడికి విజయం తప్పదు, రావణుడికి వినాశము తప్పదు. అదిగో, చూడండి. [౮ య్‌ తామరాకు లాంటి ఆమె ఎడమకన్ను అదురుతోంది. ఖు శ్ర “ఇప్పుడు చూడండి, సీతమ్మ ఎడమభుజం కూడా అదురుతోంది. అదిగదిగో... |శ్హు స ఎడమతొడ కూడా అదురుతోంది. రాముడు చాలా దగ్గరికి వచ్చేసినట్టు ఇది చెబుతోంది. గ క. “అది చూడండి. ఆ పక్షి చెట్టకొమ్మపై కూర్చుని ఎలా ఆనందంగా కూస్తూవుందో. ఫ్ర / రాముడు వస్తున్నట్లు సీతకు చెప్తూ వున్నట్టుంది కదూ! పీతమ్మను ఓదార్భుతున్నట్లు యై. ఉందికదూ! ఛ్ట్రే న ందికదూ! న / ఆ, అ ఆ వ యూ స్వష్నరహస్యము ఘా హనుమంతుడు అశోకవనంలో ్రవశించి సతమ్మను చూచిన తరువాత రెండు స్‌ న భయంకర సన్నివేశాలు మన కంటపడ్డాయి. ఆ రెండు సన్నివేశాల్లో కూడా ఇద్దరు వ్యక్తులు యా నాటకంలో పొద్రలలాగా ప్రవేశించి పరిస్తితిని చక్కదిద్దుతారు. ఆరిపోతుందా అనిపించే | శ ళు, దీపాన్ని వత్తిని సరిచేసి జుజ్వల్యం చేసి వెళ్తారు. ఆ రెండు పాత్రలలో మొదటిది ధాన్యమాలిని (1 న్‌ రెండవది త్రిజట. | య్‌ సీతమ్మ వద్ద రావణుడు కాపలా ఉంచిన రాక్షసస్రీలలో త్రిజట ఒకతె. ఆమె వృద్దరాక్షసి శ్రే అన్నాడు వాల్మీకి. ఆమెను విభీషణుని కుమార్తెగా చాలామంది రామాయణ రచయితలు [శ్రీ | అభిప్రాయవడుతూ ఉంటారు. కావచ్చు. లేదా కాకపోవచ్చు కూడాను. రెంటికీ రుజువుల్లేవు | థ నహ చ చ 2-25

షో నె (1 జస టుంలి యంత అంత ల శన ,్టు! చైతన్య రామాయణము శ్రా సస రావణుడు తెల్లవారుజామున సీతమ్మను బెదిరించడం, ఒక దశలో భయంకరంగా (స ష్‌ ఆమెను నధించేలా విజ్బంభించడం జరిగింది. అప్పుడు ధాన్యమాలిని ప్రవేశించి పరిస్తితిని [0

, అదుపులో ఉంచింది. న యు అలాగే, సీతమ్మను రావణుని వశం చేయాలనే ప్రయత్నంలో రాక్షపస్రీలు ఎంత త్రై గర! భయంకరంగా ప్రవర్తించారో కూడా మనం చూశాం. ఆ పరిస్తితిలో త్రిజట తన స్వన్న (గ యీ, వృత్తాంతం ద్వారా రాక్షసాంగనలను బెంబేలెత్తించింది. పీతమ్మకు శరణాగతు లయ్యేలా. |1ష్లు శు చేసన | ఖు ర! ధావ్యమాలిని నుండోదరియేనా! లేదా రావణుని కనిష్టభార్యనా! అనేది సంశయమే. గ్గ య... అలాగే త్రిజట విభిషణుని కూతురా! కాదా! అనేది కూడా అపరిష్కృత సమస్యయే, |] థు అడగకనే పెద్ద పనులు చేసిపెట్టిన రెండు అద్భుతమైన చిన్నపాత్రలు అశోకననంలో న స్త ధాన్యమాలినీ 'త్రిజటలు. ఇంతకీ వీళ్ళిద్దరు ఎవరో సృష్టంగా తెలియడం లేదు. గుర్తింపు న

లేకుండా, గుర్తింపును కోరకుండా మంచిపనులు చేసేవారు ఆదర్శమూర్తులు. రాక్షసుల |” యు మధ్య వున్నా దేవతలే. (స్తు యు రావణుని ఆజ్ఞ మేరకు రాక్షసస్త్రీలు అందరూ సీతమ్మను హింసిస్తూ ఉంటే శ్రిజట ఖు గళ విద్రపోతోంది. భయంకరమైన తన వృత్తిధర్మం కన్నా ఆదమరచి నిద్రించడమే ఉత్తమమని న క్ట భావించింది త్రిజట. చెడును వినలేని, చెడును చూడలేని ఒకతరహా వ్యక్తి త్రిజట. సరళ ్త్హు శ్రీ! వృదయురాలు. ఆమెకు వచ్చిన కలను బట్టి మనస్తత్ష్ర శాస్త్రరీత్యా ఆమె నునసును వు స్య! పసికట్టడం గొప్పవిషయమేమి కాదు. వృత్తిరీత్యా తానుకూడా వారిలో ఒకతె. కానీ న్య

• ్రవృత్తిరీత్యా తాను వేరు. రాక్షపప్రవృత్తి ఆమెలో కన్పించడం లేదు. సీతమ్మను చంపే యో] ప్రయత్నం ' విరమించుకోమని చెప్పంది. తన స్వప్పవృత్తాంతము. ద్వారా హారి దుష్ట ఫ్రీ ప్రయత్నాన్ని ఆపింది. భవిష్యత్తును కూడా వాస్తవంగాను, కళాత్మకంగానూ కూడా జా 6 చిత్రించింది. న య్‌ తెల్లవారుజామున వచ్చే కల నిజమౌతుంది అంటారు. తన స్వస్నము కూడా అలాంటిదే. [పు “నే కనుక ఇది జరిగి తీరుతుంది అంటుంది త్రిజట. తెల్లవారుజాము అంటే చీకటి అంతరించి ఇ

/ వెలుగులు ప్రారంభమయ్యే కాలం. సీతమ్మ జీవితంలో కూడా బాధల చీకట్లు అదృశ్య నో న మవుతాయని, ఆనందతోరణాలు శోభిస్తాయని జోస్యం చెప్పినట్లు చెప్పింది ్రిజట. | య్డూ త్రిజటాన్వప్నము ఒక వింతైన అనుభూతి. అదొక గొప్ప మానసిక పరిణానుం. యు శు నాటకొనికి ముందు ్రస్తానన లాగా గోచరించి, కధలోని మలుప్పుల్ని, ఫలితాల్ని వివరించి మ న్‌ చెప్పిన వింతవిధానం. మానసిక సంవిధానం. స య్‌ | న్వవ్నే చాద్య మయాద్బష్టా నీతా శుక్తొమ్సరావృతా ॥ (5 శ్ర! సాగరేణ వరిక్షేన్తం శ్చేతం వర్వత మాస్థీతా ॥ క్‌ | “తెల్లని వస్త్రాలు కట్టకొని సము ద్రము మధ్య నున్న తెల్లని కొండపై సీత ఉన్నట్టుగా న్‌ 1 స్వన్నంలో నాచేత చూడబడింది” అన్నది త్రిజట. (మై

| నాచేత చూడబడింది (మయాదృష్ట్ర) అనడం చేత, డ్రిజటాప్వస్నము కీవలం త్తు నళ విత్యజీవిత పరిశీలనలో చూడబడి, వినబడే విషయాల అసంపూర్ణ వ్యక్తీకరణమే స్వష్నంగా న్‌

| | నై. దాదదనిదారాత నకంరదారాణంనాడువంనందాతనదలాతిదందద్తాయతందదిదతడదనమిందింతరడండ్లాపనిదందినిలాదినితిరాందదనవాపవంా నాలా జా! స్తు భ్తి్ర ఉత ఉల్‌ ఉలి ఈష ఉషుపు శప

జ్‌ సరల శుంథి ఫై తనపై ఉంంతు ఉపి ర న సుందరకాండను - స్వన్నరహస్యము శ్రా ర, మారుతుందని చెప్పడానికి అవకాశం లేకుండగా చేశాయి. పైగా త్రిజట “తప్పకుండా జరిగి 1న క; తీరుతుంది” అని చెప్పినట్లుగానే త్రిజటాస్వస్నం వాస్తవంలో వెలుగును చూసింది. గ నే వాల్మీకి దర్శకత్వంలో అత్యంత రమణీయంగా రూపొందిన త్రిజటాస్వప్నములో 77|| నిజానికి త్రిజట ఒక (ప్రేక్షకురాలైంది. చూసి వెళ్ళే డ్రేక్షకురాలు కాకుండా ఇతివృత్తాన్ని విశ్లేషించి శ్రా స విశదపరచే వైశారద్యము గల వనితగా వెలిగిపోయింది. న్‌ యై రాముడికి విజయం తథ్యమని చెప్పింది త్రిజట, రావణునికి వినాశము తప్పదని కూడా .్త్ర (్రు, చెప్పింది. పీతారాముల సమాగనుము అనివార్యమని కూడా చెప్పింది. మరొక వింత విషయం. (ఖు స్గభ| హనుమంతుని లంకాదహన సన్నివేశాన్ని కూడా వివరించింది. స్య య్‌ ఇది జరుగబోయే కధను త్రిజట దర్శించేలా వాల్మీకి చేశాడా! లేక, త్రిజట మాటల (ఛీ శ్థు!. ప్రభావం తవమాద పడి లంకాదహన కార్యాన్ని హనుమంతుడు నిర్వహించాడా? అనే | ఖ్‌ ల విషయాన్ని కూడా మనం పరిశీలించాల్సి ఉంది. ఇది కూడా తేలికైన విషయం కాదు. న్‌ షు పైగా స్యస్పం చూడబడింది (దృష్టా అన్నది త్రిజట. ఈ “దృష్టా అనే పదాన్ని స్వన్న | గ్‌. , వృత్తాంతం చెప్పటప్పుడు అనేకపార్టు వాడింది త్రిజట. హనుమంతుడు తిరిగి రాముని వద్దకు

శ్రే చూడామణితో వెళ్ళినప్పుడు “దృష్టాసీతా” అని ప్రారంభిస్తాడు. ఆ విషయంలో కూడా త్రిజట (జ్ర గల! ప్రభావము వానుమంతునిపై పడిందేమో అని భావించడంలో సమంజసము కానిది లేదు. [౫ య్‌ కాంతి సూర్యుని చేరినట్లు సీతమ్మ రాముని చేరింది అని చెప్పిన స్ట్రష్టవిషయము శ్రే 4ఘ్రై| నిజానికి నిలువుటద్దంలా భాసిస్తోంది. కాంతి సూర్యునికి వేరైతే కదా తిరిగి మళ్ళి కలిపేది! | శ్హై సె! అలాగే దేహాలు వేరైనా వారి హృదయాలు కలిసే ఉన్నాయని త్రిజట భాష్యం చెప్పింది. (౧ క. తెల్లని నస్టాలు స్వచ్చతకు, పవిత్రతకు చిహ్నాలు. సీతారాములు, లక్ష్మణ విభీషణాదులు (భు 2 | _శ్వేతవస్తాలతో శోభించడం, అలాగే హింసను వ్యక్తీకరించే ఎజ్జని వస్త్రాలతో రావణ, ఫ్రా న! కుంభకర్ణ, మేఘనాధ రాక్షసాదులు కన్పించడం (త్రిజటాస్వవ్నంలోవి నైర్మల్యాన్ని మనముందు నో సక ప్రదర్శింపచేశాడు ఆదికవి.

త్డ్‌ రావణువి పుష్పకవిమూనాన్ని రాముడెక్కడం, రావణుడు గొడిదపైమండి క్రింద పడడం, థు క. ముఖ్యంగా రావణుణ్ణి ఒక ప్రీ దక్షిణదిక్కు వైపు ఈడ్చుకొని పోవడం-ఇవన్నీ రావణ ఖః స | సంహారాన్ని స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి. రావణుడు మానె డ్రాగుతున్నట్లు వివరించింది త్రిజట. [౫ ఖ్దై అది మృత్యువునకు సంకేతము. గు స క్రేకయరాజ్యంలో ఉన్న భరతుడు తన తండ్రి దశరధుని మరణాన్ని కలలో అలాగే |శ్హు ర. దర్శించాడు* అయితే దశరథుడు అప్పటికి చనిపోయి ఉన్నాడు. ఇక్కడ రావణుడు ర న్‌ చావబోతున్నాడు. అంతే తేడా, య్‌ ముండిత శిరస్సుతో రావణుడు పడి ఉండడం వస్రవిహినుడై గోచరించడం ఫు ఫ్రీ అంత్యక్రియల్ని పూచిసనరు. నిర్మలహృదయం గల త్రిజట స్వప్నాన్ని ఇలా దర్శించింది. సో క మున్ముందు ప్రవేశించబోయె కధాభవనానికి తలుపులు తెరచింది. ల క “'త్రిజటి అనే పదాన్ని వినగానే ఈ శబ్దము రామాయణ కధలో సుపరిచితంగా యు థు అనిపిస్తోంది కదూ! అవును. త్రిజట లాంటిదే జటాయువు. స్ట స శ్‌ స్ట్య్వన్య రామాయణము - ప్రథమభాగము - పుట - 275 (నో శశ ాల త శంతి తల్‌ శస షట

జ్ర సము లనులి టంత టుంలి సై తంల అపు శరత స ,్ట్రు చైతన్య రామాయణము స్త్ర గ ఇరువురూ పరోపకార జీవనానికి అలవాటు పడ్డవారే. కథావిషయంలో అందమైన న యీ! మలుపులుగా శోభించునారే. రావణనివాశాన్ని జటాయువు చెప్పి చూసింది. త్రిజట చూసి యి చెప్పింది. జటాయువు చెప్పిన సత్యం కల కాలేదు. కానీ త్రిజట చూసిన కల వాస్తవమైంది. న స “జటా' అంటే కొమ్ము అని కూడా అర్ధము. త్రిజటా జటాయువులు రామాయణ స ఘు! మహావృక్షంలో మనోహరమైన రెండు శాఖలుగా కన్పిస్తాయి. "నే “జటా అంటే వేదాన్ని ముందువెనుకలుగా వల్లించే పద్దతి. పూర్వాపరాలు గమనిస్తూ

వ కథమ సంవిధాన మొనర్చిన త్రిజటా జటాయువులు వేదరూపమైన రామాయణాన్ని ళ్ధు గొన బుత్విక్కుల వలె సంనేద్య మొనర్చివారని భావము, | యై “జటా అంటే జడ అని కూడా అర్ధము. జడను అల్లినట్లు వీరిద్దరూ చక్కని సన్నివేశాలలో ,్హ్రి ఒదిగిపోయి కధను అందంగా అల్లడంలో తమవంతు పాత్రను నిర్వహించారు. అంతేకాక, శ్రా ౧ చెల్లాచెదరైనా కేశాలము సుందరంగా కూర్చినప్పుడే అది “జటా అనిపించుకుంటుంది. త్రిజటా | ఈహీ! జటాయువులు కూడా భగ్నమయ్యే వన్నివేశాల్లో ప్రవేశించి, కథను భవ్యంగా, దివ్యంగా రూపు. |) శ్ర దరు ఖై గళ జటాయువు ఇక మనకు కన్సించదు. జీనించే ఉంటే ఇంకా ఎన్నో మంచి కార్యాలను [1 యా జటాయువు చేయడం మనం చూసి వుండేవాళ్ళం. మంచివారు మంచి చేయకుండా థు యి ఉండలేరు కదా! ఫు సె త్రిజట యుద్దకాండములో నుళ్ళీ ప్రదీప్త మవుతుంది. అక్కడ కూడా సంక్షిష్ట య్‌ క సన్నివేశంలో ప్రవేశించి సీతమ్మకు ఊరటను కల్పిస్తుంది. శు శ్రి రాక్షసులై వుట్టినంత మాత్రాన రాక్షసులుగా బ్రతుక నవసరం లేదు. బురదలో కమలం | న 1 రాణిస్తుంది. ఎక్కడున్నా మనేది కాదు. ఎలా ఉన్నా మనేది ప్రధానం. , న! ల్హై పరిస్పితులు నూరుతూ ఉంటాయి. వాటి ప్రభావాలూ నూరుతుంటాయి. మనసును .ప్రు

శుద్ది చేసుకుంటూ ప్రవర్తనలో ఒడుదుడుకులు లేకుండా జీవించే నేర్పు కలవారు తాము

త్త ఆవందంగా జీవించడమే గాక ఇతరులకు కూడా సంతోషాన్ని కల్గిస్తూ ఉంటారు. అలాంటి ం/ థ్‌ ఉదాత్తమైన వ్యక్తుల కోవకు చెందింది త్రిజట. భ్‌ ఖు అశోకవనంలో శోకమూర్తి ఫా క్ష త్రిజట మాటలు వింటున్న రాక్షస స్రీలు సీతమ్మను బాధించడం మానేశారు. సీతమ్మ క్‌ కర్తా తీవ్రంగా వ్యధ చెందుతూ ఉంది. సింహాల మధ్య చేరిన ఆడఏనుగు లాగా సీతమ్మ (యు శ్ర! వణికిపోతోంది. అడవిలో తప్పిపోయిన చిన్నబిడ్డ దిక్కుతోచక ఏడుస్తున్నట్టు ఉందామె, ళ్జై స అయ్యో ఎన్ని బాధలు! ఎన్ని కష్టాలు! ఇన్ని వస్తున్నాయి. చావు ఏది? చావుకూడా ల్ల | వాలాగే కదలలేవి స్టితిలో ఉందా! లేకుంటే వచ్చి నన్ను ఎందుకు కబళించదు. యు య్ర్‌ “నా గుండె చూడు. ఎంతగా పోషాణమైందో!, బండలా తయారైంది. కొండలా (ఇ స్మ | తయారైంది. వజ్రాయుధంతో కొట్టివా ముక్కలయ్యేలా లేదు. య క వరలాలయారాయ నయ! టం మ్నత్తింధు ప్రత ప్రుంటు భత భాష ఉంషపు భాషట్ర గ

స్రలములి అంత టంలీ శ్రూంతి షక సలిల స నుందరకాండము - అశోకవనంలో శోకమూర్తి ళ్‌ “నుంభత్రం లాంటి నన్ను పొందాలని చూస్తున్నాడు ఈ మాయల మాంత్రికుడు. న్య ఘ్ట్రో| రాముడు రాకపోతే వీడు వన్ను శస్తాలతో ఖండిస్తాడు. ఇది సత్యము. 7 ళ్థు “తెల్లవారితే వధింపబడే రాజద్రోహి ఆ రాత్రంతా ఎలా జీవిస్తాడో అలా వుంది నా శా (ై 1 పరిస్థితి. పెనుగాలిలో సాగరమధ్యమున చిక్కిన ఓడలా మిగిలాను. ర “స | “పైడిలేడిని వాంఛించి కష్టాల వాతపడ్డాను. బాధల్ని కొనితచ్చుకున్నాను. మృగరూపంలో నో 4 వచ్చిన పాపాత్ముడెనరో! నా రాముణ్ణి, లక్ష్మణుణ్ణి ఏం చేశాడో! అంతా కాలవైపరీత్యం. కాలమే శ్రా మృగరూపంలో 'వచ్చి నన్ను మోసం చేసింది. శ్ర సో “నా పూజాఫలము ఏమైంది? నా ధర్మనియనూలు దేనికీ కొరగాకుండా పోయాయా! న్‌ యీ నా పాతివ్రత్యానికి ఫలమేమిటి? చేసిన (వ్రతాలన్నీ వృథాగా పోయినట్లేనా! శ్రీ ,్ర్రు “రానూ! నువ్వు గడువు పూర్తికాగానే అయోధ్యకు వెళ్తావు. నన్ను మరచిపోతావు. [శ్రీ గ్ల! అందమైన స్త్రీలను వివాహం చేసికొని సుఖిస్తావు. నేను నూత్రం నిన్నే స్మరిస్తూ ప్రాణాలు స్య 4 విడుస్తాను. శ్ర సీతమ్మ ఈనిధంగా రోదిస్తూ వణికిపోయింది. మెల్లగా కదలి పుష్పించిన శింశుపావృక్షం ళా ల దగ్గరకు నెళ్ళింది. రాముణ్ణే స్మరిన్తూ ఉంది. ఈలోగాః ఏదో ఆశాలత పెనవేసుకుంది. న్‌ ఖై, సంపదలు లభించిన వావిచుట్టూ సేవకులు చేరినట్టు మంగళప్రదురాలైన సీతమ్మను గ్‌ న; శుభశకునాలు వరించి వచ్చాయి. ఇ న్న! చేసల చలనానికి సరస్సులో పద్మము కదలినట్లు సీతమ్మ ఎడనుకన్ను అదిరింది. ఆమె | న | గుండ్రని ఎడముభుజం కూడా అదిరింది. రాముడు ఎదురుగా వచ్చి నిలిచినట్లు అనిపించింది. ఖ్జు యై! అదే సమయానికి ఎడమతొడ అదిరింది. మూసిన ఆమె పట్టువీర కొద్దిగా జారింది. ఈ య్ర్‌ మంగళకరమైన శకునాలను వీక్షించి, ఎండకు వాడిపోయిన మొక్క వర్షం సడగానే వ స _కళకళలాడినట్టు కళాపూర్ణమైంది. ఇలాంటి శకునాలు గతంలో ఇచ్చిన పత్పలితాలన్నీ సీతమ్మ గ య్లఫీ స్టృతిలో మెదిలాయి. రాహువు విడిచిన చంద్రబింబం లాగా సీతమ్మ కళకళలాడింది. (శ్రీ శ్రి శోకం నుంచు కరిగినట్లు కరిగిపోతోంది. సంతాపము మబ్ట వీడివట్టు వీడిపోతోంది. (శ్హ గే వర్షాకాలమున పరస్సు నిండినట్లు ఆమె హృదయం ఆనంద సరోవరమైంది. గ .. హనుమంతుడు , చెట్టకొమ్ముల నుధ్య ఆకులు కప్పుకొని కూర్చుని అంతా చూస్తు | శ్ర న్నాడు. రాక్టసాంగనలు సీతమ్మను నిందించడం చూశాడు. త్రిజట చెప్పిన స్వస్నవృత్తాంతము ళా ళు విన్నాడు. సీతమ్మ పలికిన మాటలూ ఆలకించాడు. న్‌! [1 ! పరిస్థితులను ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. రావణుని ప్రతాపనమును అంచనా వేసుకున్నాడు. గూ యై జానకీ వియోగాన్ని, దుఃఖాన్ని ప్రత్యక్షంగా రక్షించాడు. సీతమ్మను ఓదార్చాలని సంకల్పించాడు. య్ర్‌ తాను సీతమ్మతో మాట్లాడకుండా తిరిగివెళ్తే ఆమె ప్రాణత్యాగం చేసుకుంటుందేమో త్త స్మ అని సందేహించాడు. ఆమెటో ఎలా మాట్లాడాలి? ఎప్పుడు మాట్లాడాలి? సీతమ్మ ఉస. సందేశమును తీసుకున్న తరువాతనే తన తిరుగప్రయాణనుని నిర్ణయించుకున్నాడు. మరి ళు శు రాక్షసస్తీల ముందు ఎలా మాట్లాడాలి? వాళ్ళు ఎమరుపాటుతో ఉండే సమయంలో (శ్వ న మాట్లాడాలని భావించాడు. జ మృత్తంప్రు శాస్ర ఉంటు ప్రుంతయషత షప షత ఈహీ ర

జ్రశయపి తంల శంతి స్తుంలి సప ఉంపు ఉపపు శని స యి చైతన్య రామాయణము ఈ (స్వ ప స్‌ ఫు బుద్దిమతాం వరిష్టమ్‌ ఖు ళు సీతమ్మ బాధ, రాక్షపాంగనల గోల, త్రిజట కల-అన్నీ మనసులో పెట్టుకొని శ్ర గగ! ఆలోచించాడు హనుమంతుడు. న ఖా! “రాముడి కోసం సీతమ్మ తల్లడిల్లిపోతూ వుంది. ఎలాగైనా ఈ అమ్మును ఓదార్బాలి. ఇఠ్డు శశ్రు. అది నా ధర్మం. ఈమె దుఃఖానికి హద్దంటూ లేకుండా ఉంది. ఈమెను ఊరడించకుండా శ్రే సళ| తిరిగివెళ్తే నాది అపరాధము అవుతుంది. మ్య య “దుర్భరమైన బాధతో సీతమ్మ కుమిలిపోతోంది. నేను ఓదార్చకుండా వెళ్ళిపోతే ఏం (ఆ ళ్లు జరుగుతుంది? ఏమో, ఈ కష్టాన్ని భరించలేక ప్రాణత్యాగం చేస్తే ఏం కావాలి? ఆ తప్పు వ్ల నా వ యీ “రాముడు కూడా సీతమ్మను చూడాలని పరితపిస్తున్నాడు. సీతమ్మను ఓదార్చడము థ్‌ యస్తు ఎలా వా ధర్మమో రాముని ఓదార్చ్భడము కూడా నా ధర్మమే. నేను తిరిగి వెళ్ళిన తరువాత | ళా గ “సీతమ్మ ఏమి చెప్పమన్నది?” అని రాముడు అడిగితే నేను ఏమి చెప్పాలి? సీతమ్మ దగ్గర య్‌ ఖా నుండి సందేశం లేకుండా వెళ్ళి రాముని ఊరడించడం సాధ్యం కాదు. థు ఘు “పోనీ, నేను వెళ్ళి, విషయాలు, వివరాలు చెప్పి, రామసుగ్రీవులను వెంటపెట్టుకొని వస్తే ఫి స ఎలా ఉంటుంది? బాగానే ఉంటుంది. అంత వరకు ఈమె (బతికి ఉంటుందా? ఒకవేళ త యే ఉండకపోతే ఎలా? శు / శే “సరే. సీతమ్ముతో ఎలా మాట్లాడాలి? రాక్షసాంగనలు ఇక్కడే ఉన్నారు కదా! ఎలా నా కే చెయ్యాలి? పెద్ద చిక్కులో పడ్డాను. తొందరగా మాట్లాడకపోతే సీతమ్మ జీవించేలా లేదు. న్‌ ఖై “ఒకపని చేస్తే? ఇక్కడే ఉండిపోతా. రాక్టసస్త్రీలు ఏమరుపాటుగా ఉన్నప్పుడే మెల్లగా శ్ర గక ఊరడిస్తా. మరి చిన్న దేహంతో ఉన్నానే? అదికూడా వానరరూపం. పోనీలే, మావవభాషలో | ఖ్తై ' మాట్టాడేస్తా, | [1 “అయితే బ్రాహ్మణుడి లాగా సంస్కృతభాషలో మాట్లాడుతా. అలా మాట్లాడితే నన్ను జ్ర రావణుడని సందేహిస్తుందేమో! అందులో వానరుడు మానవభాషలో నూట్లాడడ మంటే ళు ఖా ఎవరికైనా విచిత్రమే కదా! ల స్‌ “భావం స్పష్టంగా అర్ధ్థనుయ్యే లాగా మానవభాషలో మాట్లాడడమే నుంచిది. నా [రా రూసాన్ని చూసి, నా భాషను విని సీతమ్ము ఏనునుకుంటుందో! ఏముంది! ఇప్పటికే రాక్షసుల న ఖు , వల్ల బాధపడి ఉంది. ఆ భయం చెప్పకుండా రెండింతలై కూర్చుంటుంది. | న క | “కామరూపుడైన రావణుడే ఇలా వచ్చాడని భావించి భయంతో కేకలేస్తే ఏం చెయ్యాలి? స్తు స ఇంకేముంది? ఈ రాక్షసస్త్రీ లందరూ యమదూతల్లాగా ఆయుధాలు పుచ్చుకొని వెంట న పడతారు. || ఈ శ్రిత అంప ఉంట తంతయషలి తపు కదలు ఊపుతో

జ్జ ప్రై సంతు సంసా శ్రుత టీ శత్రు శరత ఉంటు ట్స్‌

0 యు సుందరకాండము - బుద్ధిమతాం వరిష్టమ్‌ ళ్‌ ౮7 “నన్ను చుట్టుముట్టి బేజారెత్తించేస్తారు. చంపేందుకు ప్రయత్నిస్తారు. అప్పుడు నా నన జ్జ, నిజరూపాన్ని ధరించి నేను చెట్లపై దుముకుతూ పోతాను. అది చూసి వాళ్ళకు మరీ భయము, శ్ర ॥1 సందేహమూ కల్గుతాయి, . “వాళ్ళల్లో కొందరు వెళ్ళి రానణుని గృహం మండి పెద్ద పెద్ద రాక్షసుల్ని తీసికొని 1 శ్ర వస్తారు. వాళ్లందరూ ఖడ్దాలు, శూలాలు, ఆయుధాలు ధరించి వస్తారు. 4 శు “వాళ్ళు కొందరు ప్రయత్నించి వన్ము పట్టుకున్నారనే అనుకుందాం. అప్పుడు నేము గ్‌ | వచ్చినట్లు సీతమ్మకు ఎలా తెలుస్తుంది? సీతమ్మ ఇక్కడున్నట్ట్లు రామనుగ్రీవులకు ఎవరు . గ చెప్తారు? [న యా “సోరాటములో రాక్షసులు నన్ను చంపకుండా చూసుకోవాలి. బంధించకుండా త్తు స్త్ర చూసుకోవాలి. నేను లేకపోతే కష్టం. శతయోజన విస్తీర్ణము గల ఈ సముద్రాన్ని దాటీవారు ("శు స్లభ| వానరవీరుల్లో నురొకరు లేరు. (సన గ్టు “నా విషయం వేరు. అవసర మనుకుంటే కొన్ని వేలమంది రాక్షసుల్నైనా చంపేస్తాను. శ్రే శ్రీ! అంతమందిని చంపుతా ననుకో, అప్పుడు అలసిపోతాను కదా! మళ్ళీ "సముద్రాన్ని దాటి (శ్హ షే పోగలనా! న య్‌, “ఇప్పుడు, ఈ దశలో నేను రాక్షసులతో యుద్దం చెయ్యడం అంత మంచిది కాదు. | శమ జయమో! అపజయమో! ఎవరికి తెలుసు! సందేహంతో కూడిన పని చెయ్యడం నాకు ఇష్టం (శ్ర స లేదు. ప్రాజ్నడైనవాడు అనునూనాల కార్యంలో తలదూర్భడు. హనుమంతుడైన నేను మరీను. ల క్‌ “ఎలాగైనా పని చెడకుండా చూడాలి ఇప్పుడు. మాట్లాడకుండా వెళ్తే సీతముస (యు

మరణిస్తుందేమో! మాట్లాడితే మొదటికే మోసం వస్తుందేమో! దూత సరిగా వ్యవహరించకసో క్‌ న. ఫలించిన కార్యాలు కూడా పాడైపోతాయి. సూర్యుడు రాగానే చీకట్లు పోయినట్టు దూత నల్ల న్‌ న్‌ సనులన్నీ చెడిపోతాయి. శ్ర య “ముందే యుక్తాయుక్తములు పరిశిలించి నిర్ణయించుకున్న కార్యాలు కూడా దూత ] ళీ వైఫల్యం వల్ల చెడిపోతాయి. మేము తెలివిగలనాళ్ళం అని అహంభొవనతో విర్రవీగే దూతలు (ర న్‌ సనులన్నీ చెడగొట్టి కూర్చుంటారు. సు యా “నేను అలా చేయకూడదు, అప్పుడే నా పని చెడకుండా ఉంటుంది. బుద్ది పాడు కాదు, (స్తు శై సముద్రాన్ని దాటి వచ్చిన ఫలమూ దక్కుతుంది. . న్‌ న ... కీఎలాగైనా. సీతమ్మతో మాట్లాడి వెళ్ళడమే మంచిది. మనురి, వా మాటలు విని ఆమె శు షై! భయపడకుండా ఉండాలంటే విలా మాట్లాడాలి? ఏమి మాట్టాడాలి? | క; “ఇలా చేసేస్తా. సీతమ్మ నునసంతా రాముడి మిదనే ఉంది.- రాముడు ఉత్తమ వం స గుణాలకు నిలయ మైనవాడు. డ్రేస్టపురుషుడు. రాముని కళ్యాణగుణాలను కీర్తిస్తాను. రాముని ల క్‌ జీవితవిశేషాలను మధురవాక్కులతో ఈమెకు వినిపిస్తాను. ఈమె నమ్మే లాగా రామకథను | శు తియ్యగా పలుకుతాను?” అని నిర్ణయించుకున్నాడు బుద్దిమంతుడు, వరిష్టుడు అయిన నం , హనుమంతుడు. జ్ర |

1 చావా ాాశాణా!

నో ం మంంట్రో స్త్ర 2. స్త త నే ప్రా స్త వు క్‌ చై జడల నషా ల చేదం ఫారం మైనలమ! యీ జా ప్రా ంతుడు. నరా నగ్ష(్టు శ జువు ఏంతుడు టు చె మక ష్రు క్రి స్త్రీ 'శ్రద్దలమ చేస్తు వా ట్టుకొ థ నగ్షధ్ధూ స్వ ళనో నం న (సైగ ఖా చో ర్శిస్తూ సీత వో నా పై కూర్చు | శే మమ వా న హం యుం ఏన్‌ రామ స్త స లక్ష్మీ ర వంశ బ్‌ కార్చే మ సీతమ కథను రన వ్ల యు లడువంతు , బురలో న. ణీయ ఖుపెడ, దు రాలా: నం: టూ ంద 0 య క్‌ శే శ్‌ దయా లి శ వ వ్‌ కూ గా - స్వ తు ల కనా సస్మడు తకట్యోన ర్బుని ఉ చ త్ర ్టుదు. శేలవ దుదశరథు ౯ నషా వార ద రరరుదనో మ్ల సోదరు న త్రనిద్ద క్షద్రుః లా భక్తి ళ్ట్‌ న స్థానంలో దు భార కారుకు దు. నోత్రనిద్దుడు బుషతద్థాష య య ల్‌. వెంట థు చందు ల గొన్న [ఫై "క్ష కరా సస్టు ప కుదు. ) వంటి నరా జ్జ జ్‌ రాజును నలో ెంది రాయు నా. 1 టాం శ్ర నా. కన వా డిని మ్మ లెందర్‌ ౧. కన్న డుధ ళా ం! షణం నుడి నృష్టందాడ. ల ర్త నాం 'స్పాడు చె దూ డు దూష ందరూ మనదల 0 య యాన రా వ. | మొందింది పలికి హ్‌ వం వనమా వీరులే (ప్త (| పను గా రా ఇ మిం క్‌ సే న ముంగర వం. మక న అన్వేషి విని యు స్టో వ వపు స - వార్యమం సవ్య *వేరాదినా మారు న ఖు! పడిందే ప్రకాశిస్త ంది పు ముఖాన్ని ంతుడు (1 ల క ప్కేంధకు ఫు మళ (| ఇద కట ం శుభళ చింది "పైకెత్తి ఈ వెతుకు, ? " నార క్ర ఎనన మగ యే యస కధా దా తున్నా ఇస్తా అ ము శ్రీవ ల 0 శు గా టా; సయ్య పూ మ ని ద పా న ను న్నరు. నాగా ర్వ పన్ని వ్తు ? రా వా ౦ పీతమ నేను శ ట్ర ్నివేశం ద పడి హను న చూ గను " య్తు నగా నీయ ల్లిచూ చూసి మ్ము ంది. రా ఎవరూ స శ్రా దాదా సమా పు( బంది, లమా మక మ్‌ గగ ఫ్రీగ యు ఈరమం॥ కా . వగా నున ర న్స ప. యుని త శస ద, యూ కం న. లో

జ్‌ స్త్ర్రాగాజ్రు ఫ్‌ ఉం శ్‌ ఏం ఈ జ్‌ స సీతమ మం వానా నా స్‌ ంటాడు శ చూపు తనపై నా రా = ళు , అశ్రునయ పళ్ల ఏన. మ ల ల ఉ ఇంతవర నాలతో శః స్సుడు హ వము వ కా గ ంటుం కూ భిం నువు క ం [ దా! పీ వాను ప్‌ " 7 . ట్‌ వస మమ, వరన న. క మనం క్రి దృష్టి గా మం ్‌ న య మ చుడ మ్మును చూస 1రో స్రు సు అదియే నే సత్వ త్మాన్వేష ఖా చ అం (స ఆ గ్ధృంగాల్లో ణము చే య గ ] అదిత తా ం న మ. సనుభూతి ర్భనము. నీ తూ ఉంట రన్‌ శం / 1 | ప్రసాదిస్తు , అదియే ప్రయ ంటాం. కానీ గ్రంథాల్లో క స స్తుంది. (ప్రజ్ఞాన ర న క్ర | న్గానము న ఫై మ _ వస జ? ఆత్మ వ ఆలయాల్లో (స్డు షు, “క ఏనం బ్రమ్మా వరిజ్జా, ల జ స్‌ | వరావో విధమైన త - ఫ్ర వవిపడు బ్రహ్మపరిజ్ఞానము కం వు గ వా . స అయిన మ న గై వర్తనము కాగానే అమ' స ా గ దరి ఆత్మజ్ఞానము ను న్‌ మకు శ | దర్శించేది మా లేదా వ్రసాదిం వారు. పీ లు సే | టా దు. క క శ ॥ చ గ నం ౦ శ్ర దృష్టి య. సపిలో అభ వోచిన సవ . సం కానిది వైనానుర వు స | ఖ్‌! సీత కృపతో స్త్‌ స - స్త | రామకధ మ్మ దృష్టి లభిస్తుం + దైవకృప పి గ . న వ అఆత్మకృప నము కల (న ఆత్మకృప సర వరా మ్య ల ఇ [| క *ఏవ ఖక్తీంమ మం వ . . ళ్‌ ఉపడం ప్రరను సు | ర నే పర సమైన మామ దాన్యతీ ను శూ | రమాత నన్నే ఫో మ - ర యర ] లా! మ గన సపరనూత దయ గ్య క్షసనా, ఈ యందు ఫ్‌ నీ ళు! గికు లోని యో “రం ళా ప్రియు క్షిప్తమైన గములో వ్‌ బ్‌ . ళ్‌, డవుతున్నా పరమా న చ మ . మ. వు పి యున్నారు ము కు క్‌ [ అ భగవత ఆంజనే ఇతరు లు. స లి. భిప్రాయము [ధల య కథాదిక్న యని వపు నే హను అంటుంది ందు. ప్రీతి స్వేత గర్ధః అన్బతమయ విష ఎ క న న మైన భక్తి డు (ఆ క భక్తితో లాగొ రో | విని మనం న - _ ల్జా ॥ పించాలి మాడా స 1 నాలి అప్పుడు కామంగా భ క్ష అని గర్గాచా ళ్తు ; వు స్‌ శ్రావ్యంగా గవంచతు వ గ స్త్ర ంస్కా నరా వ్‌ 2-26 కస్త్రధ్టు స్రీ సక ా వై కా. ను న దివ్యగాధను ల ఫ్రే శాంతా ళ మే. న షత తష శ స

శ్రిత తుంతు సంతు పుంపు ఫీ శనై భష భనం గ స్తు ప్త ళు చైతన్య రామాయణము స్తా గ ॥ “ఏవరికి ఉపదేశము లభించి యున్నదో అట్టివారు ఉపదేశము లేని సోదరులకు ష్‌ షై! ఉపదేశించడమే పరమధర్మము.” ఫ్ర య రాము డెక్కడున్నాడో హనుమంతునికి తెలుసు. సీతమ్మకు తెలియదు. తెలియక ఆ గ! పరితపించే వారికి తెలిసిన వారు పరవశించి ఉపదేశించాలి. ఇదియే శిష్టాచార సంప్రదాయము. ఫు చెట్టుకొన్ముల మాటున తెల్లని వస్త్రంతో, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ పచ్చవి శరీరంతో స కనిపించాడు కపిగ్రేష్టుడు. సీతమ్మ అతణ్ణి చూసి ఉలిక్కిపడింది. నే “స్పమిటీ వానరరూసం! చూడ శక్యం కాకుండా ఉంది. భయంకరంగా ఉంది? అని ళ్‌ హ్ట భావించి నిర్విణ్లురాలైంది. ఏమో తోచక “రామా! రానూ! లక్ష్మణా!” అంటూ విలపించింది. | “కోతి కవ్చిస్తున్న దేమిటి? ఇది కల కాదు కదా! బౌను ఇది కలే. కోతి కలలో త్తు ఆస్తే కనిపించకూడదు. మా తండ్రికి, లక్ష్మణసమేతుడైన రామునికి క్షేనుము కలుగుగాక! త్త న “కాదు. కల కొదు ఇది. నాకు నిద్ర పడితే కదా కల రావడానికి! రాముడికి దూరమైన న్న యై నన్ను నిద్ర కూడా విడిచిపెట్టి వెళ్ళింది. నేను సదా రాముని ధ్యానంలో ఉంటాను కదా! ఆ (ఆ శ్హీ ధ్యాపలో అవే మాటలు, అవే రూపాలు వినిపిస్తూ కనిపిస్తూ ఉన్నాయేమో! న స్ట “కానీ, ఇతడు అలా లేడే! నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాడే! “ఈ వానరుడు చెప్పింది మ్య్‌ రీ పత్యం కావాలో అని బృహస్పతికి నమస్కరిస్తున్నా. ఇంద్రునికి వందనా లర్పించుకుంటున్నా. శ్ర థి _అగ్నిదేవునికి అంజలి ఘటిస్తున్నా. బ్రహ్మకు దణ్ణం పెడుతున్నా. ఈ మాటలు సత్యం కావాలి. | త్త సె ఈ వానరుడు పలికిన వచనాలు సత్యం కావాలి” అని మళ్ళీమళ్ళీ పలికింది సీతమ్మ. | ల 4 " సీతమ్మ చెప్పిన రామకథ న్‌ 4 పగడం వంటి ఎజ్జనైన ముఖం కలిగిన పవనీణరడు వినయశీలుడై. వైదేహిని న ఖ్ట। సమిపించాడు. చేతులు కట్టీ తలనూద ఉంచుకొని నమస్కరించాడు. ఫు శ్ర “ఎవరమ్మా నువ్వు? మాసిన పట్టుబట్టతో ఉన్నావు. ఏమి? ఎందుకని అలా / | _చెట్టుకొమ్మను పట్టుకొని ఏడుస్తున్నావు? నువ్వు దేవతాస్త్రీవా! వాగకన్యవా! యక్షకన్యవా! ర్తి న గంధర్వకన్యవా! రాక్షసకన్యవా! కిన్నెరకన్యవా! ఎవరు నీవు? నీవు దేవతాస్త్రీనే అని నాకు న్‌ శా ్రన్పిపిస్తున్నది. ; త్తు షై “ఒక్రవేళ చంద్రుని నుండి క్రింద పడిన రోహిణీ నక్షత్రానివా! లేక అరుంధతివా! ఒక ఫు | విధంగా చూస్తే నీలో అన్నీ రాజవంశస్త్రీ లక్షణా లున్నాయి. కనుక, నీవు దేవతాస్త్రీవి కావేమో న శ్లో. అనిసిస్తోంది. [ ఖు “అమ్మా! నేను అడుగుతున్నా. చెప్పు నీకు మేలు కలుగుతుంది. జనస్థానం నుండి ఫు సక్ష| రావణుడు బలవంతంగా అపహరించి తెచ్చిన సీతవు నీవు కాదు కదా! నీ దైన్యము, నీ | న ఖై సౌందర్యము చూస్తూ ఉంటే నువ్వు రాముని భార్యవే అనిపిస్తోంది? అన్నాడు హనుమంతుడు. ర హనునుంతుడు రాముని గూర్చి ప్రస్తావించుట చేత సీతమ్మ సంతోషించింది. హనునుతో షా | ఇలా నూట్లాడింది. న మృప్తుంప్రు పు అంటు వతు నటు తదుపు పాషపు భ్యస్రాల

జ్రతలిళులి అంత టరవ నర సం శు శతి జ /| యు సుందరకాండము - సీతమ్మ చెప్పిన రానుకధ శ్రా గ “నేము దశరధుని కోడలివి. మా మామగారు రాజు లందరికంటెను గొప్పవాడు. | యై! శత్రంజయుడు.. ప్రసిద్దుడు. ళు “విదేహరాజైన జనకుని పుత్రికను. మా నాన్న గొప్ప పండితుడు. నా పేరు సీత, క రాముడు నా భర్త ఖై “వేము అయోధ్యలో పండ్రెండు సంవత్సరాలు భర్త నన్నిధిలో ఆవందంగా జీవించాను. | శ్ర ౯ | సమస్తమైన భోగాలకు నిలయమే అయోధ్య. నా భర్తయైన రామునికి పట్టాభిషేకం చేయాలని | 1! మా మామగారు ప్రయత్నించారు. న్‌ షే “సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి. “నీవు రామునికి పట్టాభిషేకం చేస్తే నేను ఆహారం న తినను. నీళ్ళు త్రాగము. చచ్చిపోతాను. నీవు నాకు వరాలిచ్చి ఉన్నావు. ఆ మూటకు కట్టుబడి .్త “క్రై రాముణ్ణి వనవాసము పంపు” అని మా చిన్నత్తగారు పట్టుపట్టింది. పాపం! మూ మామగారు. 1 సళ! అది వివే స్పహతప్పి పడిపోయారు. య్‌ య్జ్ర “పట్టాభిషేకము. కంటె పితాజ్జను ప్రియంగా భావించి రాముడు వనవాసానికి [అ ఈ అంగీకరించాడు. రాముడు ఇచ్చేవాడే కాని పుచ్చుకొనేవాడు కాడు. ఆపదల్లో కూడా శ్రా గ అప్రియంగా పలకడు, 1న క. “రాముణ్ణి వదలి నేను బ్రతకలేను. అందుచేత నేము కూడా అడవికి బయలుదేరాను. శ 4స్రు అన్నయైన రాముని ప్రాణసమానంగా చూసుకొనే లక్ష్మణుడు నా కన్నా ముందే బయలు శ్ర స్వ దేరాడు. స్య య “మేము ముగ్గురము నియమనంతులమై భయంకరమైన అరణ్యములో ప్రవేశించాము.. | ట్రీ | దండకారణ్యంలో మేము నివసిస్తూ ఉండగా, రామలక్ష్మణులు లేని సమయంలో దురాత్ముడైన శ్రీ యు రావణుడు నన్ను అపహరించాడు. నాకు ఆ దుష్టుడు పెట్టిన గడువు ఇక రెండు మాసాలే ర క్ష ఉంది. ఆ తరువాత నేను ఎలాగూ ట్రతకను? అని రామునితో కూడిన తన ఆత్మకధను య్జ హనుమంతునికి వినిపించింది. ఘు శు భారతీయ సంప్రదాయానికి తలమానికంగా తెలిసే సీతమ్మ ఎంత చక్కగా చెప్పిందో త్త "క్ష చూశారా! మొదట తన పేరు చెప్పలేదు. భర్త పేరు కూడా చెప్పలేదు. పెద్దలైన దశరథ న్‌ ల్టేఫీ! జనకాదులను గూర్చి చెప్తా మొదలుపెట్టింది. ఇది మన సంప్రదాయం. శ్ర న. ముందు మామగారైన దశరధుని పేరు చెప్పి తరువాత తండ్రియైన జనకుని పేర్కొ (శ | వింది. తనకు జన్మవిచ్చిన తండ్రి కన్నా తన భర్తకు జన్మనిచ్చిన తండ్రి పేరు ముందు స ఛగ్లఫ! పేర్కొనడం విశేషం. వివాహిత అత్తవారింటికే ప్రాధాన్య మివ్వాలి, ఖు శ్ర అసందర్భం అని మిరు భావించకపోతే ఒక చిన్న నిషయాన్ని ప్రస్తావిస్తాను. సీతమ్మలో (ఛీ |. అలిగే లక్షణం గల స్త్రీల స్వభావం చాలా సున్నితంగా కన్పిస్తుంది ఇక్కడ బాగా పరిశీలిస్తే | ౮ యీ తాము అడిగింది భర్త కొనిపెట్టకపోతే, గతించిపోయిన పెద్దవాళ్ళను ఉటంకిస్తూ “మా (ఫ్రీ ఫ్ర మానుయ్య ఉంటేనా! మా అత్తన్ము ఉంటేనా, నా నోటిలో మూట మిగిలి ఉండగానే, వాళ్ళు ఖీ | వెళ్ళి తిరిగొచ్చేవారు” అని అంటూ ఉంటారు. | - ల్‌ షళ్టంప్రు అంప శంస శ్రుంతు షట పంషుత పటు భయప్రుగ

ఖు చైతన్య రామాయణము (| గ అలాగే ఇక్కడ సీతమ్మ దశరథుని ఒక్క శ్లోకంలో కీర్తించి, మరొక శ్లోకంలో జనకుని, స చీ! తనమ, రాముని ప్రస్తావించింది. థు “పంవత్సరం కావస్తున్నా రాముడు వచ్చి నన్ను తీసుకొని పోలేదు. మా నూనుగారు శు స్త్రి దే, లా ళో గం! ఉంటేనా? అనె శ్లేష అక్కడ వినిపిస్తోంది సూక్ష్మంగా. దారుణమైన బాధల మధ్య ఆమాత్రం ఫు! కినుక ఉండతగిందే. | మరి, అలాంటప్పుడు జనకుని ఎందుకని విస్మరించింది? అనే సందేహం మోకు క్రై, రావచ్చు. విదేహస్య దుహితా - నేను విదేహరాజు కుమార్తెను అన్నది సీతమ్మ. జనకుడు స్తు స అనకుండా విదేహరాజు అని చెప్పడమే విశేషం. న ర. ఆయన నిదేహుడు, తన దేహమే తనకు తెలియని జ్ఞాని. శుద్దవైరాగ్య పురుషుడు. శు శ్రీ! అందుచేత తండ్రి నుండి తాను పెద్దగా ఆశించడం లేదని అభిప్రాయపడి ఉంటుంది | జ్ఞ గ. సీతమ్మ. న్య యై సంశయ విచ్చేదనము స్తు గ “అమ్మా! వైదేహీ! రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు. నీ క్షేమం అడిగాడు. రాముడు పంపగా న్‌ శీ! నేను దూతనై వచ్చాను. రాముడు వేదశాస్త్ర సారంగతుడు. బ్రవ్మోస్త్రవిదుడు. ఫు య “నీ భర్తకు తమ్ముడైన లక్ష్మణుడు గొప్ప తేజోవంతుడు. నీ విషయంలో చాలా 'ఛ్వి సె దుఃఖిస్తున్నాడు. శిరస్సు వంచి వీకు నమస్కారం చెప్పమన్నాడు.” ఆ మాటలు వినగానే శ్రీ! సీతమ్మ హృదయం ఆనందసాగరమైంది. షు శ్రే కల్యాణీ బత గాధేయం తాకికీ ప్రతిభాతి మా | నన | పతి జీవన్త మానన్హో నరం వర్ష శతాదవి న శి “మనిషి జీవించి ఉండాలే కావి నూరు సంవత్సరాలకైనా ఆనందం కలుగుతుంది అనే ఫు శ సామెత లోకంలో ఉంది. అది నిజమని నమ్ముతున్నాను” అన్నది సీతమ్మ. | క వారిరువురూ పరస్పరం స్నేహపాత్రు లయ్యారు. విశ్వాసముతో మాట్లాడుకున్నారు. న పీతమ్మ దుఃఖాన్ని చూసి హనుమంతుడు మెల్లమెల్లగా సీతమ్మకు దగ్గరగా వెళ్తున్నాడు. | య్‌ ఎప్పుడైతే హనుమంతుడు తనకు సమోపంగా వన్తున్నాడో అతడు తప్పక రావణుడై ఉంటాడని ఘ్తు క. సీతమ్మ సంశయించింది. షు న్‌ కొమ్మును పట్టుకొని నిలబడియున్న సీతమ్మ చెట్టును విడిచి కూర్చుంది. వానర (2 త్త రూసము ధరించి వచ్చిన రానణునితో మాట్లాడినందుకు సేతమ్మ దుఃభిస్తోంది. (స్తు లే ఏమి చేయాలో సహనునుకు తెలియలేదు. చేతులెత్తి నమస్కరించాడు. భయపడి (శు న యున్న ఆ తల్లి నమస్కరిస్తున్న హనుమంతుని వైపు చూడలేదు. నో యు హనుమను అలా నమస్కరించే వున్నాడు. సీతమ్మ చూచింది. దీనురాలై ఇలా పలికింది. పు న. “వీవు రావణుడిని కాదనిపిస్తోంది. నిన్ను చూస్తూ వుంటీ నాకు ఆవందము కలుగుతోంది. వీవు | జో 'క రానుదూతవే, నా సంశయము తొలగింది. నీకు శుభం కలుగుతుంది. య మ శ్తంత్రు శ్పుగప్రు పంపు తథ షప భాగపు శస అపు

స్రసమలిలుంలి టంత అంటి నప తత ఉప శంశిస్య ళా, సుందరకాండము - సంశయనిచ్చేదనము ఛా సే | “నాయనా! నాకు రానుకధ చాలా ఇష్టం. ప్రాణం, అందుకే నిన్ను అడుగుతున్నా. న్‌ యం. రాముని సుగుణాలను వినిపిస్తావా! నా నునస్ఫును ఎంతగానో ఆకర్సిస్తున్నావుగా అన్నది (జై సతమ్మ. ట్ర న హనునుంతుడు వానరరూసమున వచ్చిన రావణుడేమో నని సీతమ్మకు సందేహం న ఖు కలిగింది. అప్పుడు హమనుంతుడు ఏమి చేయలేదు. చేతులెత్తి నమస్కరించాడు. సూర్యుని | కే ముందు మంచుగడ్డలా సీతమ్మ సంశయం కరిగిపోయింది, త్తు ఉగ న ఎప్పుడు భగవంతుని విషయంలో గాని, శాస్త్రవిషయంలో గొని, సాధనవిషయంలో గాని ఖే వ. సందేహాలు తలెచ్తుతాయో అప్పుడు మనం కూడా అదే చేయాలి. ఆలయానికి వెళ్ళి (నన వ్యా. భగవంతునికి నమస్కరించాలి. లేదా ఏకాంతంగా ఒకచోట _ కూర్చువి భగవంతునికి ళు యు నమన్కరించాలి. సరమాత్మను ప్రార్థించాలి. వెంటనే సంశయవిచ్చేదవము జరిగిపోతుంది. (శ్ర వ ఈ సత్యాన్ని నేను నా అనుభవంలో కూడా చూశాను. ప్రత్యక్షంగా గురుసాన్నిధ్యములో స్‌ ఉప్‌ కూర్చుని శాస్రాన్ని అధ్యయనం చేసే అదృష్టానికి నోచుకోని నాకు ఎన్నో సంశయాలు (శ్ర న. కలుగుతుండేవి. సందేహనివారణకు నేను ఎవ్వరినీ గతంలో కూడా ఆశ్రయించేవాణ్ణి కాదు. గ |. చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ పరమాత్మకు నివేదించేవాణ్ణి. ముంజేతికంకణం లాగా నా ఘా మనసులో సమాధానాలు పరచబడేవి. ట్ర "నే న మే భక్తు ప్రణశ్యతి నా భక్తుడు నశించడు. సంశయాత్సా విసశ్యతి సంశయగగ్రస్తుడు. | స్వ నశిస్తాడు. ఇది గీతాచార్యుని సత్యసందేశము. నమ్మి చెడిన వారు లేరు. సు స “తల్లీ! రాముడు సూర్యుని లాగా తేజో మయుడు. చంద్రుని లాగా అందగాడు. కుబేరుని ఫ్ర యై. లాగా రాజు మహావిష్ణువు లాగా కీర్తిమంతుడు. సత్యభాషి మధురభాషి. రూపవంతుడు. “ఘీ. భాగ్యవంతుడు. సొందర్యవంతుడు. రూపుదాల్చిన మన్మధుడు. జ్ర స ననపరామి గుర్తించి క్రుద్దుడవుతాడు. అవసరమైతే వధిస్తాడు. నిన్ను అపహరించిన (గ న రావణుడికి వట్టబోయే గతి నీవే చూస్తావు. రావణుణ్ణి వధించబోయే రాముడే నన్ను దూతగా శ్రా త్మ నీవద్దకు పంపాడు. నీ కుళలాన్ని అడిగాడు. లక్ష్మణుడు కూడా నమస్కరించి కుళల నుడిగాడు. | ఉ్యా 1... రాముని స్నేహితుడు సుగ్రీవుడు కూడా నీ క్షేమం అడిగాడు. నో యై “అమ్మా! కొద్దిరోజుల్లోనే కోట్లకొలది వానరులతో కూడి వచ్చిన రామలక్ష్మణ ఆ్రై బ్ర! సుగ్రీవాదులను నీవు చూస్తాను. నేను సుగ్రీవుని నుండ్రిని. నన్ను హనుమంతుడు అంటారు. |,ఇ2్రై ఇ సముద్రాన్ని లంఘించి వచ్చాము. విమ్న చూడాలని రావణుడి తలమోద పసాదంపెట్టి మరీ | న న. వచ్చాను. ళల్లీ! నేను రావణుణ్ణి కొను. నన్ను అనుమానించకు. నేను హనుమను. నీ (స్ట త్న. బిడ్డనుఫొ అన్నాడు హనుమంతుడు. క్‌ 0. హనుమ. చెప్పిన రానుకధను నిని సంతోషించింది సీతమ్మ. “నాయనా! నీకు | య స రొమునితో ఎక్కడ కలిగింది సంబంధం? నీకు లక్ష్మణుడు ఎలా తెలుసు? నరులకు, | ఛీ... వానరులకు స్నేహమెలా కలిగింది? ఏదీ, రాముని గుణాలను, లక్షణాలమ వివరించు. (స్తు శ్ర. అక్ష్మణునివి కూడా అన్నది సీతన్ము.. రామలక్ష్మణుల రూపవైభవాన్ని వర్ణించుటకు (శ్ర శ్రే హనుమంతుడు ఉవ(్రమించాడు. నో లం త్న మె వ్గ న్న స్‌ య్‌ “6 ే ర క న న నర న రన స.

లి డ్‌ పష. థి చైతన్య రానూయణము | త్తే జ్జ రూప గుణ సౌందర్యము త్రై స్త్రీ! సీతమ్మ కోరిన పిమ్మట రానులక్ష్మణుల రూపసొందర్యాన్ని, గుణసొౌందర్యాన్ని ళ్డే గా , హమమంతుడు చెప్ప నారంభించాడు. అమ్మా! రామలక్ష్మణుల రూపసౌందర్యము, గుణ న్‌ శక్త! సౌందర్యము నీకు తెలియనిది కాదు. నా అదృష్టము వల్ల నన్ను చెప్పమని అడుగుతున్నావు. యు ,_ చెప్తాను. విను” అంటూ ప్రారంభించాడు హమమ. మ. ఇది తన అదృష్టంగా చెబుతూ అదృనిే చక్కని. నిర్వచన మిచ్చాడు వనుము. ళు స్త భగవంతువి రూప గుణ సంక్షీర్తనము చేయువాలే ఈ ప్రేంచంలో అదృష్టవంతులు. నిజమైన లే ర. భాగ్యవంతులు. వెలితి లేనివారు. కొరత లేనివారు. భక్తుల అదృష్టాన్ని శ్లాఘిస్తూ అన్ననూ (స్తు న. చార్యులు ఒక కీర్తనలో చక్కగా గానం చేస్తారు. శ్రా ఫు | నకల క్రియలకు నాయకుడు శ్ర య్‌! నాలుకు తుదనోయీత డుందగా గ నలుగద శెన్వరి వెదికేము చాలు. (సై | పలినవాదట లక్షీవిభుదట యేమిటీను గొరత మాకికను స్ట యై | నాలో నున్నాడు బ్రన్మాతంద్రియట నా కాయువ్యము బాతా యు ఫు పాల జలధిపై దేవుని వారము పొడి మాకు నిక నేమరుదు ,ళ్హా స | ఆలింవగ నేమింతటి వారము అన్యుల తీక జెయి చాచోనూ. *చాలు, (ఈ | యే “చాలు. మాకు చాలు. ఇది మాకు చాలు. మూ సనుల కన్నిటికీ ప్రభువు శ్రీహరియే. ర్జు శ్రీ అతడు మా నాలుక చివరనే ఉన్నాడు. నాలుగు వైపుల మేము 'ఏవరిని వెదకాలో ,ఛ్హ ప! . _ ఇతడే నూకు ఏలిక, ఇతడే మమ్ము ఏలిన వాడు. సంపదపతి. ఇక చూకు కొరత ఎలా స ల్ధ ఉంటుంది? స్తు ఖు ఆయువు పోపే బ్రహ్మకు తండ్రి ఇతడే. అట్టి శ్రీహరి నాలోనే ఉన్నాడు. ఇక స్తు (శే ఆయువుకు మాకు కొరత ఎక్కడిది? న ఖై మా శ్రీహరి సదా పాలసముద్రములోనే ఉంటాడు. పాడి కొరత మా కుంటుందా! | ఘు గనే బాగా ఆలోచిస్తే భగవత్య్నప చేతనే మేము ఇంతటి అదృష్టముతో శోభిస్తున్నాము. ఇక ఫు అన్యుల నాశ్రయించి చేయి చాపాల్పిన అవసరము మాకు ఎక్కడుంది? అని పరమాత్మను | సో 11 కీర్తించే తవ అదృష్టానికి తృప్తి చెందుతూ పలికాడు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు. | లా వాముమంతుడు కూడా రాముని గుణానుక్తీర్తనము తన అదృష్టంగా భావిస్తూ వర్షించుట | శ ' కుపక్రమించాడు. ॥ ళు క రామః కమల వత్రాక్షః నర్వనత్త్వమనోహరు (1 య్‌! రూవ దాక్షిణ్య నంవన్నః ప్రమూతో ఇనకాతడో యస్తు ళు “జానకీ! రాముడు పద్మపత్రన్వేతుడు. సర్వప్రాణుల మవసులను ఆకర్షించునాడు.. | ఇ్హీః క రూప దాక్షిణ్యములు కలవాడు. సుగుణములతోనే కృట్టనవాడు” " నో హవ రర ననన

1 సుందరకాండము - రూపగుణ సౌందర్యము కా గ రాముని రూపసాందర్యమును వర్ణించుటకు ప్రారంభించి ప్రధమంగా “రామూ స జ అన్నాడు హనుమంతుడు. జగత్ర్రథమ మంగళమ్‌ జగత్తులో ప్రధము శుభకర నామము | శ్రీ రామనామము అన్నాడు కాళిదాసుమహాకవి. రామో రమయతాం త్రేస్టు ఇతరులను | రమింపచేయుటలో శ్రీరాముడు శ్రేష్టపురుషుడై యున్నాడు. తన మంజుల రూపము చేత, స్ట్రా గళ. రమణీయ కళ్యాణగుణముల చేత లోకాన్ని రంజింప చేయువాడై రాముడని క్షీర్తించబడివాడు. (ట్‌ ర. చూచేవారిని రాముడు ఎలా రంజింప చేస్తాడో చెప్తూ “కమల వత్రాక్షః అని కీర్తించాడు. | శ్ర 'శ్రు హమమంతుడు. కనులదళలోచనుడని శ్లాఘిస్తున్నాడు. అనగా జ్ఞాననేత్రము కలవాడు. ఈ న్‌: జ్ఞానము ఎవరినైనా ఆకర్షిస్తుంది. జ్ఞానము ప్రకాశస్వరూపము. సూర్యుని వెలుగు అంధకారమును న! యు అదృ్బశ్యము చేయువట్టు, రాముని దృష్టి అజ్ఞానమును ధ్వంసం చేస్తుంది. రాముని నయన గ 1 సౌందర్యము వర్షనాతీతము. రాముని నేత్రాలు విశాలములు. పద్మపత్రాల వలె చల్లనివి. పేమ శీ కరుణలతో నిండినవి. కనుక రాముని కమలనయనదృష్టి శుభకరము, శుభప్రదము. ఈ సో “రామః కమల వత్రాక్ష అని వాల్మీకి శ్ఞాఘిస్త్సే “శుభఖేక్షణ రామః అని వ్యాసుడు | ఈసా కీర్తించాడు. చూచేవాడు రాముడు. చూడబడేవాడు కూడా రాముడే అగుచున్నాడు. రాముని శ్ర చూచేవారు, రామునిచే చూడబడేవారు వీరిద్దరే సుకృతాత్ములు ఈ ప్రపంచములో. . గ ర, కమలదళలోచనుడైన రాముడు సర్వసత్త్య మనోహరుడు. సర్వులను ఆకర్చించువాడు. న్‌ , _మానవులనే గాక పన్షుల్ని, వానరుల్ని, న్చుగాల్ని, సర్పాళ్ని ఆకర్షించిన కళ్యాణరాముడు. యి ని ల్‌ ఫ్‌ దివ్యమైన రూపముతో పొటు, దిన్యమైన దయ గలవాడై రూపదాక్షిణ్య సంపన్ను డయ్యాడు. ఈ కమనీయ, రనుణీయ గుణాలన్నీ నేర్చుకున్నవి, ఒకొక్కటిగా పెర్చుకున్నని ;ల్తా సే! కావు. “ప్రనూతళొ పుట్టుకతోనే కలిసి పుట్టాయి అని రాముని రూపసౌందర్యాన్ని అద్భుతంగా ౮1 ఆ్టా _ వర్ణించేందుకు ఉపక్రమించాడు నాయుపుత్రుడు. (భస్రు శ్రీ “అమ్మా! రాముడు సూర్యునిలాగా తేజోవంతుడు. భూమిలాగా సహనవంతుడు. | ఉస్రా నే బృహస్పతిలాగా బుద్దినముంతుడు. దేవేంద్రునిలాగా క్షీర్తిమంతుడు. | గ 1 “రాముడు ధర్మంలో చరిస్తాడు. తన నాశ్రయించిన వారిని ధర్మమార్గంలో నడుపుతాడు. ఇస్తు రాముడు కాంతిమంతుడు. అర్చనీయుడు. బ్రహ్మచర్యవ్రతము నాచరిన్తాడు. సాధువులకు | న శ్రీ. మేలు చేస్తాడు. కర్మరహస్యము తెలిసినవాడు. . స న “రాజనీతిజ్ఞుడు. విద్యావంతుడు. వినయవనంతుడు, శతుంజయుడు. విశాలబాహుడు. అమీ కంబుకంరుడు. పభాననుడు. ప్రతాపవంతుడు. శ్రీమంతుడు. ఆభశ్రితులను అను([గ్రహించుట న్‌ యందు ఆసక్తి కలవాడు. ప్రియవాది? అని చెబుతూ సాముద్రిక శాస్త్రరీత్యా రాముని ప్త రూసములోని శుభలక్షణాలను నఖశిఖపర్యంతం. వర్తించాడు వాయుపుత్రుడు. అయితే (౫ యై నరులకు, వానరులకు సఖ్యమెలా కలిగింది? అని సీతమ్మ అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం ఇస్తు శ్రా “అమ్మా! గొప్ప వీరుడైన లక్ష్మణుడు రాముని పినతల్లి కొడుకు. అనురాగంలో గాని, న న రూపంలో గాని, గుణాలలో గాని రామునితో సమానుడు. శు య్‌ “తల్లీ! విన్ను అన్వేషిస్తూ సంచరిస్తున్న రామలక్ష్మణులు మమ్మల్ని కలుసుకున్నారు. | యై తమ్ముడైన సుగ్రీవుని కొట్టి కిష్కింధ నుండి తరిమేశాడు వాలి, మేమంతా సుగ్రీవుని సేవిస్తూ శ్ర "క బుష్యమూకంలో ఉండిపోయాం. ఆ పర్వతం మదికి వాలి రాడు. అతనికి శావముందిలే. | జ్ర తంట ఉత అంతు ఉంతషలు శరత ఉపుపి అ్య్యప్రీల

ద్‌ న రగ. జజ య య ఖే రజాజరామనాతంణా నలం దాజంతాయా డా ామాయనయయాయాపయింయ య్యా 4 ఖు చైతన్య రామాయణము త్తి నన “లక్షరోజు రామలక్ష్మణులు ధనుర్జారులై పర్వత సమోపానికి వచ్చారు. సుగ్రీవుడు (గ కా వాళ్ళిద్దరిని చూశాడు. అంతే. తనను చంపడానికి వాలి ఎవరినో పంపి ఉంటాడని భావించి థు ఒకటే దౌడు. కొండపైకి ఎక్కి కూర్చున్నాడు. | శ్రి “వన్ను వెళ్ళి మాట్టాడమని సుగ్రీవుడు ఆజ్ఞాసించాడు. నేను వెళ్ళి రామలక్ష్మణులకు స్తా స నమస్కరించాను. "వాళ్ళతో మాట్లాడాను. వారిని నొ భుజంపై కూర్చోబెట్టుకొని పర్వతమెక్కి నన యై సుగ్రీవాదులున్న చోటెీ చేర్చాను. [ల న. “రామసుగ్రీవు లిద్దరూ చెట్టపట్టా లేసుకొవి చెలికాళ్ళు అయ్యారు. అగ్నిపాక్షిగా స్నేహం | స్లగ| చేశారు. ఆ అగ్ని వెలిగించింది కూడా నేనే. వాళ్ళిద్దరూ పరస్పరం మనసు లిచ్చిపుచ్చు (1 యు “పాపం! సుగ్రీవుని భార్య రుమను వాలి అపహరించాడు. సుగ్రీవుని కొట్టి తరిమాడు. స్‌ అది తెలిసి రాముడు సుగ్రీవుని ఊరడించాడు; ఊరకే ఏడ్చేస్తుంటే. ఫా గా “ఇక, వీవు లేకపోవడంవల్ల రామునికి కలిగిన దుఃఖాన్ని లక్ష్మణుడు సుగ్రీవునికి న చెప్పాడు. సుగ్రీవుడు చాలా బాధపడ్డాడు. న్‌ శ్ర “రావణుడు విన్ను అపహరించి తీసుకొని పోయేటప్పుడు" వానరుల్ని చూసి నీవు (త్ర గ నగలమూటను పడేశావు కదా! అవి సుగ్రీవుడి వద్దే ఉన్నాయి. అవి తెచ్చి రాముడికి ర్య శరై! చూపించారు. కానీ వాడు నిన్ను ఎక్కడికి తీసికొని త తెలియకపోవడం చేత దారి యు ్రు| చెప్పలేకపోయారు. య స “వగలమూటను రామునికి నేనే చూపాను. వాటిని చూడగానే రాముడు మూర్చిల్లాడు. గ ఖు? నగల్ని ఒడిలో పెట్టుకొని రాముడు చాలాసేపు దుఃఖించాడు. నేలపై పడి రోదించాడు. | , వేమ ఏవో ఏవో మాటలు చెప్పి రాముణ్ణి లేసి కూర్చోబెట్టాను. న ఖు “అమ్మా! సదా నిన్నే తలచుకుంటూ రాముడు అగ్నిపర్వతంలా సనైడనుకో, అసలు న న నిద్రే లేదు రామునికి. భూకంపము పర్వతాన్ని కుదిపేసినట్టు, నీవు లేవనే బాధ రాముణ్ణి (గ శి క్రుంగదీస్తూ ఉంది. [0 క. “సుందరమైన ద్నశ్యాలు కూడా రాముణ్ణి సంతోషపెట్టలేక పోతున్నాయి. అమ్మా! త క రాముడు త్వరగా నిన్ను స్వకరిస్తాడు. ఈ పదిబుర్రల పాపిని తగలేస్తాడు. దాంట్లో సందేహం (౧౪ | వద్దు. ఫై స “రామసు(గ్రీవులు మిత్రులైనపుడు, వాళ్ళిద్దరు కలబోసుకుని ఒక శపధం చేసుకున్నారు. న | రాముడు వాలివి చంపాలి. సుగ్రీవుడు సీతమ్మ ఎక్కడుందో అన్వేషించాలి. అదీ షరతు వాళ్ళ _ క చెలిమిలో. ల యై “ఆ తరువాత, రాముడు వాలిని కూల్చేశాడు. సుగ్రీవుణ్ణి రాజును చేశాడు. రాముడు న శ్రే చెప్పినట్లు చేశాడు. ఇక సుగ్రీవుడు చేయాలికదా! అదే, మేమంతా వెదకడం. శు స రాను నుగ్రీవయో రైక్యం దేవ్చేనం నమజాయత 1 రి, పానుమన్తం చ మాం విద్ధి తయో ర్టూత మివోగతమ్‌ |. ఖ్‌ “అమ్మా! పీతాదేవీ! రామసుగ్రీవుల మధ్య స్నేహం ఇలా ఏర్పడింది. హనుమంతుణ్ణి (ఆ | నేను. వారిద్దరూ పంపగా నచ్చాను దూతవై.” అన్నాడు హనుమంతుడు. నరులకు, వానరులకు న్‌ స ॥ లీ గ; య్‌ డ్‌ న్య శ్యగగప్రు స్పందు శ్ర శం ప యలయనుల షు శ్ర్య్యట్రై ల

జ్‌ స్తు ర్త శ్రర శ్రషట్టు శతి న యు సుందరకాండము - రూసగుణ సౌందర్యము | | ఎలా సఖ్యం కుదిరింది? అని అడిగిన సీతవ్ము ప్రశ్నకు ఈవిధంగా సమాధానం చెప్పాడు (| యి ఆంజనేయుడు. | శ్ర ళు! “తల్లీ! సుగ్రీవుని ఆజ్జచే మేమందరమూ నిన్ను వెదకడం ప్రారంభించాము. ఇకొక దిక్కునకు వేలాదిమంది వానరులు వెళ్ళారు. నాలిపుత్రుణైన అంగదుని నాయకత్వం [ గ మేమంతా దక్షిణదిక్కుగా బయలుదేరాము, న యా “నువ్వేమో కన్పించకపోతివి! ఇక (ప్రాయోపవేశం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాం. స్తు గ్రా. అక్కడ మాకు జటాయువు సోదరుడు సంపాతి అనే గృధ్రరాజు కనిపించౌడు. తమ్ముటైన ఖ్‌ గగ. జటాయువు మరణించిన విషయం మా ద్వారా విని చాలా ఏడ్చాడు. న షా “నీవు లంకలో ఉన్నట్లు మూకు సంపాతి చెప్పాడు. నేము సంతోషించి బయలుదేరాము. శ్రే శ్ర నిన్ను చూడాలవే ఆసక్తితో సముద్రతీరం చేరాము. అమ్మో! ఆ సముద్రాన్ని చూడగానే ఖు నస అందరూ భయపడి కూలబడ్డారు. స కా “నేను లేచాను. ముందుగా వాళ్ళ భయాన్ని తొక్కేసి, వెంటనే జమాయించి ఎగిరేశాను య ఆకాశంలో. సాగరాన్ని దాటి లంకలో దూకేశాను. స్తు య్టు “అందరూ నిద్రపోయేటప్పుడు లోపలికి వచ్చేశాను. ఏడిపించే రావణుణ్ణి చూశాను. (స్తో గ ఏడుస్తున్న నిన్ను చూశాను. తల్లీ! నువ్వు ఏ దోషమూ తెలియని తల్లివి. నేమ రామదూతను. స యీ, ఉన్నదున్నట్లు చెప్పాను. నన్ను నమ్ము. అనుగ్రహించు తల్లీ! - శ్ర య్ర్‌ “రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు. లక్ష్మణుడు కూడా క్షేమంగానే ఉన్నాడు. సుగ్రీవువి ఆజ్జచే (ఛు స్నే| నిన్ను అన్వేషిస్తూ ఈ దిక్కుగా వచ్చాను నేను. అమ్మా! నేను కోరిన రూపం ధరించగలము. స్తో యై! “నా అదృష్టంకొద్దీ నిన్ను చూడగలిగాను. నేను వెళ్ళి, నిన్ను చూశానని చెప్తే వారుల (పీ దుఖం కూడా పోతుంది. అమ్మా! నా భాగ్యమే భాగ్యము. నిమ్న చూశానన్న కీర్తి నాకు "శ ఖు దక్కింది. న్‌ 1 “తల్లీ! మూల్యవనంతం అనే పర్వత మొకటుంది. అది సర్శతా లన్సిటిలోకి గొప్పది. శ్ర ఆస్ట అక్కడనుండి కేసరి అనే వానరుడు నేకర్ణవర్వతాని వెళ్ళాడు, న్‌ ఆ కం కుమారుణ్ణి. | యు, “సముద్రతీరాన శంబసాదనుడనే రాక్షసుడు ఉండేవాడు. దేవతలు, బుషులు కోరితే ఫ్ద్‌ స మా నాన్న ఆ రాక్షసుని వధించాడు. నేను ఆ కేసరి భార్యకు వాయుదేవువి అనుగ్రహంచే గ య్జై జన్మించాను. ళు గ “చిన్నప్పుడు నేనొక వని చేశాలే. అందువల్ల నాకు హనుమంతుడు అనే పేరు (శ్రా 1 | ప్రసిద్దమైంది. అమ్మా! నువ్వు వన్ను అనునూనించ కూడదని, రాముని గుణవైభవాన్ని, రాముని [4 క చరితమును వర్లించాను. అనతికాలంలోనే రాముడు నిన్ను గ్రహిస్తాడు” అని పలికాడు |[ , వాయుపుత్రుడు, ఖో యు | దుఃఖంతో క్రుంగిపోతున్న సీత్రమ శ్రే హనుమంతుని మాటల్లోని బుజుత్వాన్ని విశ్వసించింది. న నే సహేతుకంగా ఉండడం చేత హనుమంతుని మాటల్లో దోషం లేదని గ్రహించింది. ఆంజ ఫు శై. నేయుడు రామదూతయే అవి నమ్మింది. | సీతమ్మ చాలాకాలానికి సంతోష ఛాయల్ని చూడగలిగింది. అతిశయించిన ఆనందంతో | ఉ్లో ఉక్కిరిబిక్కిరియై ఆనందబాష్పాలు రాళ్చింది. రాహువు విడిచిన చంద్రునిలా శోభించింది. | గా ాలడావలావనానవానత ముడతల నాంతనుడనకుడసకనననడావదామావవవవాచవామానవటనపనవవనానననవావానడరనివాడా యన నావను షో వాక స్రుప్రయస్రు పంల శాదల భ్య్యసుత 2-27

సత్త నస సై స్తురరర్తు తలారి రై స్తన గా నానన మ వ క తల్లీ! అ మాయాణడలకనాడా వా భర్త స్ట బృ హేమౌట్ల ఇప్పామ సి న్యు శై పై ళన వెళ్ళిపోతాను” గ్‌ ఏడవకు. నీకొ యా థీ | వ డు వాయున రకు నను ఏ || ఉళ్లు ం [ముద్దుటుంగరము - ము తమి చల ॥ ” టా య్ర్‌ ముచ్చిద ముం పలకలేదు క చర క ముక్తి సాధక ంటావో వ్ల స్తో! పలికాడు. మంచునికి. అమె నను వైదేహి పూ ఏ క ము స్తు యు కు విశ్వాసాన్ని ర్మిగా నమ్మడ ్‌ , న్‌ ఖు న్ని పూర్ణంగా కల్లి ట్రం లేదేమో అనే సా వానరోడవా ్స్పెంచాలని భావి సందేహ. (గ్ర స రానునా 0 మువాభాగే ంచి మళ్ళీ ఇలా (స్తు ఘ్తు వతం దూతో రామన్య జ్ఞా “సే త్రత్యయార్థం తనానీత దం వశ్య దే! ధీమతః గర! రాముని యొ గొప్పు భాగ డ్రం తోక్షీణ దుణు మవోత్మనా ౧ గాత క. ఇ ్యనంతురాలా దుఃఖ వలావ్మా ళా చూ జ=రామనావము చః=దూతను 1 అహం=నేను గానీ 4 థు డు. ము చెక్కిన +, వానరః , ధీమతః (ఢా స్త్ర , ఇదమ్‌=ఈః 1=వావరుడను. జే బుద్దినుంతు న సె భావము ; ॥ అంగులీి =, దెవి=ఓ ర్స్‌ డైన, రామ యై ఈ ముది గల ఓ అగరమును నామాం | శత్రు పత మహాత్మనాజను సప సమ్నుగల ఓ తలి నేను బుద్ధిమ కూడా, పశ్య= | అపాన్‌ అరయ ము బయో ష్‌ వొందుము, మ్ముకము డైన, తన=ఆ దూత యు పి=ఐతివి కదా భద్రమ్‌= +, అనీతమ్‌=కొని త్తమ్‌=ఇన్న గీ (త్తు వి కదా శుభమ; కొనిరా ఇవ్వబడిన | ఖీ కులు న్తు క్షీణ దుః బడినది, నమా ది, తవ=నీయొ య్‌ గ కొని వచాను. 2. ఈ ఉంగరము వఖఫలా=నశించే దు శ్వసిహి=ఆ క్క, ళ్హు య్జ్‌, నమయము ప్రాపిం స్వాంతనము మహాత్సుడై ;ఖముతో ఉ శ్వాసము | వెడం, ప్రాప్తించింది పొందు, న రాముడు న్నదానవు వం శ్ర 0 ఉం 1 గ + నీకుశు ఇచ్చింది. నీ ॥ న్‌ , పశ క్ర]! జము భం కలుగుగాక! కు నమ్మ; క్ష నాల 1 మం0035 నీదు కము కలుగుట క ఖే పంల! కోరు ౬ ౧0161 రర మర 2 ము శఖఫలము అద కొరకు |! స ల బంటేల్‌ో నా న ృశ్యమయ్యే ళో | కం౧00 46 ౩0%. 460 క్రయ కజం2 ఉంటి! 6 ₹156 5: ర న 0% 9౬6 సం మయ 70 వ లరేండి క్‌ కఇల్వా కున | షి న బయం మ. చా... న్న అమూల ళకాలు సు క 00మ. పేడ96 లి ండ55ట3! ళు! [ల | క. చెప్పుకో స రత్నాలు ందరకాండ ఈ €0 2 64 రే, 04; గ 1 ప డానికి ప్రతి , నిత్యపారా ము 36న న! వైపేరక్ర పే 4. న గ ర వంద చన వళ్ల ్రర + న ఫై! మవవి చేసు డా ఇచా దివ్యమైవ నో అభంలో 2,3 | క బాదామి న్తున్నాం ఫైను. భావసూ ఇ అందుచే నరుససంఖఃలలో క్‌ య. న లలో ఇష్హ్ర టా అడు శో హిత | ఇస్త్రాయ్ట్రం లా వవ ఖ్లేకాలను నిత అగా ళమ్ణు కనన న వ... శు భట శీ ప్రాయ

జ్‌ రపి నర సంఖ సన్యా ఉసి స్థ 1 / ళ్టు సుందరకాండము - ముద్దుటుంగరము-ముక్తి సాధకము | శ్రా న్‌ సీతమ్మ మొదట హనుమంతుని నమ్మలేదు. రావణుడని భావించింది. తరువాత న క. రాముని రూప గుణ సౌందర్యాలను వర్ణించాడు హనును. అప్పుడు పూర్ణంగా నమ్మింది. జ్ర "దే తనను సీతమ్మ పూర్ణంగా విశ్వసించిన తరువాత హనుమంతుడు రామనామాంకితమైన | అంగుళీయకమును ప్రదానము చేయడం వింతగానే తోస్తుంది. ఇది ముందే ఇచ్చుండాలి. శ్రా గ నమ్మకము కొరకే తెచ్చినట్టు కూడా చెప్పాడు. ఆ మాటే వాస్తనమైతే ముందే ముద్రికను న యై సీతమ్మకు ఇచ్చి ఉండాలి* ,శ్రు ళు, అలా చేయకుండా, జానకి వూర్ణంగా విశ్వసించిన తరువాత రానునామము గల మ స ముద్దుటుంగరాన్ని సీతమ్మకు ఇచ్చాడు. ఈ విషయాన్ని ఆధ్యాత్మికంగా అర్థం చేసుకోవాలి. న ఘు! హనుమంతుడు ఈ సందర్భమున పరనూత్మ ఆజ్ఞ చేత, పరమాత్మ కార్యాన్ని నిర్వర్తించడానికి 1ఆ్రు కా. అరుదెంచిన గురుదేవుడుగా భాసిస్తున్నాడు. ఈ కోణంలోనుండి విషయాన్ని అర్హం | గ జ్‌ ప్రథమంగా హనుమంతుడు సీతమ్మకు రామకథను వినిపించాడు. కానీ అతడు (న ' రావణుడేమో అనే సందేహం కలిగింది సీతమ్మకు. అందుచేత హనుమంతుని విశ్వసించలేక శ్ర శ్ర రోదించింది. ఇది ప్రధమదళ శిష్యునికి, ళా గ గురువు శాస్త్రాన్ని అందిస్తాడు. శిష్యుడు ఆలకిస్తాడు. అయినా నమ్మడు. ఇతడు కపట న్‌ ఇష్టా గురువేమో అని భావిస్తాడు. అనేకమంది చేత మోనపోయి ఉంటాడు కనుక దయానుయుడైన | శ్ర ఛ్రు గురువును కూడా దగాకోరుగా భావిస్తాడు. ఫా సె హనుమంతుడు “అమ్మా” అని పిలుస్తున్నా, పీతమ్ముకు నమ్మకం కలగలేదు. (౧ గ రావణాసురుడు కూడా పంచవట్‌లో అలాగే ప్రవర్తించాడు. ఈ లంకలో అమ్మ అనే పదానికి ర్‌ న్నే 1 అర్థం లేదు అనుకుంటుంది సీతమ్మ. గ్‌ా ! సద్గురువు జ్ఞానబోధ చేస్తూ మన జీవితంలో ప్రవేశించినా, గతంలో, తాయెత్తులు నో | కట్టించుకొని, కుంకంపూజలు చేసి, ధానాలిచ్చి (వ్రతాలు ఆచరించి, దగాకోర్లను చూసిన న. అంతఃకరణ అనుభవజ్ఞానం కల ఆచార్యుని తేలిగ్గా నమ్మలేదు. సీతమ్మ కూడా అందుకే థు శ్రీ! హనుమంతుని విశ్వసించలేక పోయింది. శస్త్రం న్‌ హనుమంతుడు. రామకథ చెప్పినా సీతమ్మ విశ్వసించలేదు కనుక ఆ తరువాత ప తశ్జర| రాముని గుణవైభవాన్ని, స్వరూపనైభనాస్మి హనుమ కీర్తించాడు. గురువు కూడా రెండవదశలో థు అంతర్భావాలను, నిజవైభవాన్ని తెలియచేస్తూ తాత్త్విక సందేశాన్ని అందిస్తాడు. ఫ్లా | ఈ దశలో సీతమ్మ హనుమను విశ్వసించింది. ఉపనిష ద్రహప్యాల్ని వివరించి శిష్యుని (౫ ఖ్‌ అంతఃకరణము లోని సంశయాల్ని గురువు తొలగిస్తాడు. అప్పుడు శిష్యుడు సీతమ్మ లాగా 1, గురువును పూర్ణంగా విశ్వసిస్తాడు. ఇప్పుడు శిష్యుడు శ్రద్దావంతు డయ్యాడు. 11 శ్యాస్తన్య గురువాక్యన్య నత్యబుద్ధిః శ్రద్ధా/ ల యై “శాస్త్రవిషయము నందును, గురువచనము నందును సత్యబుద్దిని కలిగి వుండుటయే. | (ఫ్రై ఖు శర్ద” అంటారు శ్రీశంకరాచార్యస్వామి. ఖ్జీ న్‌ * గళ్ల మరచిపోవడమనే తన ప్రత్యేకతను ఇక్కడ కూడా మారుతి ప్రదర్భించాడా? + స 'గభంంప్రు తంట పంల ఉభయ యాషం ఉయభ యనమల

జ్రత్రదపి తరలి తదా సంతు పసు తు సము న ! చైతన్య రామాయణము | స్తా స శిష్యునికి శ్రద్ధ కుదిరింది. ఇప్పుడు గురువు మంత్రోపదేశం. చేస్తాడు. అదియే. 1 కా. రామనామాంకితమైైన ముద్రిక. అంగుళియకము. యష్దు యి శ్రద్ధావాన్‌ లభతే జ్ఞానం (శ్రద్ద గలవానికి జ్ఞానము ప్రాప్తిస్తుంది అని భగవద్గీత. ష్‌ గురుదేవుని మిద, శాస్త్రవిషయము మోద విశ్వాసం కలగగానే జ్ఞానం లభిస్తుంది. అదియే బు గ ' రామవామము చెక్కబడియున్న ఉంగరము, వ యు మనసును పరమాత్మ యందు లగ్నము చేయుటకే మంత్రము. నానుము మునలను (స్తూ శై నామి మైన పరనూత్మ భావాలతో నింపుతుంది. అంగుళీయకము సీతమ్మకు రాముని శి న్‌ దర్శింపచేసింది. నామము భక్తునికి నారాయణుని దర్శింపచేస్తుంది. | యి ముద్దుటుంగరములో రాముడు ముద్దుముద్దుగా కనిపిస్తున్నాడు జానకికి. ఉంగరము. | శక్ర రాముడు కాదు. కానీ రాముడు ఉంగరంలో దర్శన మిస్తాడు. ఉంగరము ద్వారా తన ఉనికిని (జ్ఞ సళ! గుర్తు చేస్తాడు. న యు భక్తుడైన వానికి విగ్రహములో పరమాత్మ మంజులంగా గోచరిస్తాడు. విగ్రహము. |శ్రు స్రీ పరమాత్మ కాదు. కానీ పరమాత్మ నిగ్రహంలో కూడా ఉన్నాడు. విగ్రహం ద్వారా నీలో శ్రా స నిగ్రహాన్ని నిలిపి, ఆ తరువాత తన అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. [న ఖ్థి “వానరోహం, దూతఃొ అని తనను గూర్చి చెప్పుకున్నాడు హనుమంతుడు"నేను గ్‌ | నే వానరుణ్ణి, రామదూతను” అన్నాడే కాని తన పేరు చెప్పలేదు ఈ రెండు శ్లోకాల్లోనూ. రాము | | వామాంకిత ముద్రికను అందించే దశలో గురువు పేరు లేనివాడు. అందుకే హనుమంతుడు | స. తనపేరు చెప లేదు. అనామధేయుడే ఆచార్యుడు. అన్ని రూపాలు తానే అయినవాడు. అన్ని ర్‌ యా నామాలు తానే అయినవాడు. పు ఛి పేరు నాశించేవాడు గురువు కాలేడు. విలువ రామనామావికే గాని తనకు కాదు. ర్త నే అందువలన నేమ రామదూతను అన్నాడు హనుమంతుడు. పైగా వానరుణ్ణి అని గ శై చెప్పుకున్నాడు. (ప్తు శీ వానరుడు అంటే కోతి అని భావించ ననసరం లేదు. వా-నరా! “నరుడేనా?” |ఇ్రై నే అమోఘమైన శాస్త్రవిషయాలను వివరించి గురువు బోధిస్తున్నా, ఇతడు పామాన్యమైన న్‌ యి, మానవుడే నేమో! నాలుగు పుస్తకాలు చదివి, రెండు మాటలు చెస్పున్నాడేమో అని అవగాహన ఫు న్‌ లేనివారిచే శంకించబడి వావరుడుగా తెలుస్తుంటాడు. [0 రామనామమే రామనామాంకితమ్రైన ముద్రిక. దానిని రాముడు ఇచ్చాడు అంటున్నాడు | స హనుమంతుడు. గురువు మనకు ఇచ్చే మంత్రము గురువు నుండి వచ్చింది కాదు. పు య భగవంతుడు గురువు ద్వారా అనుగ్రహించింది. గురుహస్తమే గోవిందుని హస్తమని మనం గ. శ్ర! భావించాలి. గురుదేవుని చల్లని చూపుల్లోనే పరమాత్మ అమగ్రహం నిండి ఉంటుంది. స్తై స “భద్రం తే!” నీకు శుభము కలుగుతుంది అన్నాడు హనుమంతుడు. ప్రభుముద్రికను న్‌ ళ్‌ పాందిన వారికీ శుభములు చేకూరుతాయి. నామము నాలకించు వారికి శుభం కలుగుతుంది. (యు ఖీ గురుదేవుని అమ్చుతగళము నుండి మంత్రమును శ్రవణం చేసినవారికి శుభం కలుగుతుంది. ఇస్త్రీ క ఇది కలగాలనే ముమున్షువులు సదా వాంఛిస్తూ ఉంటారు. న ర్త యాలాల తతా తల భానాాయకాయయా. ఉంటు అంత ఈయ ఉత యషథు శాషతు శషథు భషత4

న! జ ట్రూ ఈ ష్య గడం? ఫ్రా లి యజ గ అధ “నేము సుందరకా ధరర టే న్యస్త షై న్‌ నరు జూ దవ శ్రర 1 కనుకస క 1 కర్టేభి తు ఆ శష్హస్లాక్ష స్త సంబో ఎవ మండి నినే మా ఖుయా భూతి స్టా స్త్‌ ధించా మం శుభా వీను మ దేఏ సు ఇస్ర. న్ష చివ డు. ంంతుడు న్ని ఆ అతో వి వాః టా ఇ యు సమస్త అవా నంన పజ్ఞా ముగా సిం భాగ కల చరితు శ (ఘు చు న్నాను స్తైన మన్వీ మత్త స్థానము నశింప చింది" సనంతు దానా లు. న్నాడు అని జగతు నమనన్య ల నుక ంపచేస్త అఆ లు 1 అఆ స వ్‌ మూంకి రుద్రము అధిపా బా. సంది అభలేకా నుమంతు గే యా క్స్‌ డి తమె హృ్‌దర ము నమై సోను జే దు డు స్ట్‌ న నుమం నిదే న్య హ్‌ వ స్యరూనమైన 1 శ్‌ టంత మ డు గాని సానుము మపి ఈ మ రబ్రహ స్య | కొ రామ గచంతు గాని చ కొ గను శము ండి నేనై థ్రీ వ్ట ర్యమే కార డు ,నా ది గాదు ఉ ఊర కలు విడిపడు గ్‌ శిషు ను న 0 డి గు శ్ర | గాని లీ గాని సడు సము గా దు ఉంగరాన్ని చాడు తుంద న్య (ఖా నదం తాను - జీవ నిపర ల్‌ు అందు య ని, స! టూ ఏవి బ్రహ్మల మాత, ధ్యకే కొనేది శ్ర 1 , తనక ధమైన మధ సదేగా వలం కూ | ఇ ంటూ సా స ని సం డా ళీ గవ వ్యద నివాడు దొడు ప గురు కొదు. మ ర పొ సీత భో త్వా ర్శనా గురుదే హను వ్రున్యన ంత్రా క. దన భర్త ర్తార పై వీశ్రమాణా నుభూ వుడు మంళుడీ మంద్ర ,ఫ్హ క ఆనందా నును దాన్ని న చేతికి లో త్మ (శ్రీ 1 వమన వ. స్తవ నానాన 1 సూ స్ట సం ఉంగరాన్ని త కారమైైన దితొ పం న ప్రత శ్రంచాలి. నుండి మన్ని సీత ను తీసి శ్త్రగార్టి వా గ్రహిం నిచూ స్తూ భార్య నా. స్‌ డు సా శవా? న. శళాశన

స్థసా య యం టయ నం. సే క్‌ ల నాలా ల న్‌ ాజడాడాడాన్‌"ననికనానానోా టాడా జాల లారా నం: శ. ఖు చైతన్య రామాయణము శ్రి గ విగ్రహము రూపము. మంత్రము శబ్దము. శబ్దరూపాలలో భగవచ్చెతన్యాన్ని దర్శించడానికి న్‌ అ! సాధకుడు ప్రయత్నించాలి. భగవంతుని రూపాన్ని చూసినా, లేదా శబ్దాన్ని విన్నా సాక్షాత్తు యు ఖై భగవంతునే దర్శించినట్టు అనుభూతిని పొందాలి. భావస్స్ఫూర్తి లేనివారికి దైవదీప్తి కలుగదు. క్‌ ర! ఉంగరాన్ని ఇక్కడ కరవిభూషణమ్‌ అనే పదంతో చెప్పడంలో నుహర్షి ఏదో తన (ు ఫు! హృదయంతో మాట్లాడుతున్నాడు. ఉంగరము కరవిభూషణము. అంటే చేతికి అలంకారము. మ చేయి పనిచేయుటకు ఉపయోగిస్తుంది. చేతులతో మనము ఎన్నో కార్యాలు చేసి స్తా ర్య వుంటాము. ఎంతో ధనాన్ని సంపాదించి ఉంటాము. ఎన్నో గౌరవాలు అందుకొని ఉంటాము. ఫా స్తో ' _ఎన్నిటినో పట్టుకొవి ఉంటాము. 1 య ఎన్ని చేసినా మనసులో వెలితి తాలగిందీ కాదు. బ్రతుకులో వెలుగు వచ్చిందీ లేదు, (స్తై క్రై ఇప్పుడు చేతికి అలంకారము వచ్చింది. ఇక మనం చేయవలసిన వని ఏదో తెలిసింది. గురువు | శ్తు గల| ఇచ్చిన మంత్రాన్ని సదా మననం చేయడమే. లభించిన నామాన్ని వదలకుండా స్మరించడమే. (1 ఇకో! ఈ కార్యమే మనము ఇక ఆచరించ వలసింది. ఈ అభిప్రాయంతోనే వాల్మీకి అంగుళీ షు స్త్‌ యకమును కరవిభూషణంగా వర్ణించారు. 1 గ రామునికి దూరమైవ సీతమ్మ ఎంతగానో దుఃఖించింది. రానువిరహంలో క్రుంగిపోతోంది. (5న క. బంగారులేడిని వాంఛించి, రాముని ప్రయత్నించి దూరం చేసుకుంది. ఈరోజు పరితపిస్తూ క య్‌! దుఃభిస్తోంది. | ర రాముని కొరకు సీతమ్మ పరితపిస్తూ ఉంది. కనుకనే రాముడు ముద్రికను పంపాడు.

స పరమాత్మకు దూరులమై దుఃఖించే మనం కూడా పరమాత్మ కొరకు పరితపించగనే భగ తే సంతుడు గురువు ద్వారా మండ్రాన్ని అనుగ్రహించి మవల్ని ఆనందింప చేస్తాడు. సు శ్రా, పసిడిలేడిని వాంఛించి పరమాత్మను దూరం చేసుకుంది పీతమ్మ. ప్రాపంచిక విషయ (శ న భోగాలను వాంఛించి నునం కూడా పరమాత్మను దూరం చేసుకుంటాం. సీతమ్మ ముద్రికను ల యస పొంది పంతోషించినట్ట్లు మనం కూడా నామాన్ని పొంది ఆనందించాలి. మ్మ శ్రీ తతః సా మ్రామతీ బాలా భర్చృ నందేశ హర్షితా ్‌ నే ॥ వరితుష్టా వ్రియం కృత్వా వ్రళతంన మహాకనిమ్‌ . న్‌. య్జి “భర్త యైన రాముని నుండి హనుమంతుడు తెచ్చిన వార్తను బాల యైన సీతమ్మ (ఫ్రీ న అందుకుంది. కాస్త సిగ్గుపడింది. చాలా ఆనందించింది. ప్రియమైన పలుకుతో హనుమంతుని ళు నే ప్రశంసించింది.” అంటున్నాడు వాల్మీకి. (ల ఖై హనుమంతుని నుండి రాముని వార్తను అందుకొనిన సీతమ్మను 'బాలి అని వాల్మీకి ళు

| చెప్పడం గొప్ప విశేషం. ఒక్క సీతమ్మే కాదు. గురువు వద్ద మంత్రాన్ని (గ్రహించాలని భావించే | ఖు వారంతా బాలలై ఉండాలి. అప్పుడే అర్హు లవుతారు. | స్తు 1 బాలలకు ఈర్ష్య లుండవు. అసూయ లుండవు. అభిమాన అహంకారా లుండవు. సే యి నిర్మలహృదయులై ఉంటారు. విష్కాపట్యంతో మెలుగుతారు. అలాంటివారే గురుమంత్రాన్ని (స్తు శ్రీ! గ్రహించుటకు అర్హు లవుతున్నారవి శిష్యుని యొక్క అధికారి లక్షణాన్ని “బాల” అనే పదం | ఉ్హోః న్‌ ద్వారా వాల్మీకి సూచిస్తున్నాడు. లో న్నత్టైంస్తా తంతు ఉంంతు భు షపీ శంపులి ఉషథు భత

స ళం లాట బారతి ద్‌ ష్‌ స్ట యల శంతి పంల శ్రురలి సి శనుల నా! ఇస్హ్రణ సుందరకాండము - దివ్య దర్భ్శనానుభూతి న న్‌ రానునామాంకిత ముద్రికను అందుకోగానే సీతమ్మ సిగ్గుపడింది (హ్రీమతీ) అంటున్నాడు క షష్ట వాల్మికి. హనును ప్రదానము చేసిన ఆ ఉంగరాన్ని చూడగానే సేతమ్మ ఎందుకు సిగ్గుపడింది? ళ్‌

సిగ్గుపడవలసిన అవసర మేముంది? ఇక్కడ వాల్మీకి హృదయాన్ని మనం వెతికి పట్టుకోవాలి. క్రై ర్రామీనామాంకిత ముద్రికను చూడగానే ఈ ఉంగరాన్ని రాముడు కరవిభూషణంగా ధరించి 'ఈ

గ యుండిన రోజులలో జరిగిన సంఘటనలు మదిలో మెదిలుంటాయి. గిలిగింతలు పెట్టుంటాయి. న ఇమే లేకపోతే సిగ్గుపడవలసిన అవసరమే లేదు. ర్‌ లా 1. “చాలు. ఇక తినలేను” అని భోజనం వడ్డిస్తున్న సీతమ్మను చెయ్యి ముందుకు చాచి ళా ర రాముడు వారించినపుడు, ఈ ఉంగరమే ముందు కనిపించేది. ఆ ముద్రిక యందలి మణిలో న గ్ల ఒకొక్కసారి. సీతమ్మ ప్రతిబింబం కూడా కనిపించేది. ముద్రికలోని తన ప్రతిరూపాన్ని శ్‌

చూసుకొని సీతమ్మ పరవశించి పోయేది. నేను రామునికి దూరంగా లేను అని భావించుకొని ర. ఆనందించేది. ఈనాడు అదే ఉంగరాన్ని చూస్తోంది. రాముని చూస్తూ “రుచిగా ఉందికదా! శ్రి పు ఇంక కొద్దిగా తినండి” అని పీతమ్మ పలికిన పలుకులు గుర్తుకు వచ్చి ఉంటాయి. స్య 2. “సీతా! ఇలా రాగ అని ఏదో రహస్యం చెప్పడానికి రాముడు చెయ్యి చాచి, వ్రేళ్ళు ఖు ్హు| కదిలిస్తూ పిలిచినపుడు, వ్రేలికున్న ఈ ఉంగరమే కనిపించేది. రాముడు తనకు దగ్గరగా | జ్ర గగ. రమ్మని పిలిచినప్పుడంతా ఈ ఉంగరమే కనిపించేది రాముడు ఏమి చెప్పేవాడో, సీతమ్మ | గస క తల్లి ఏమి విన్నదో అవన్నీ గుర్తు వచ్చి ఉంటాయి. సిగ్గేసి ఉంటుంది. (క్‌ ళు ఆనాడు రాముడు దగ్గరికి రమ్మని పిలిచివప్పుడల్లా ముందుగా ఈ ఉంగరమే గ్‌

కనిపించేది. ఇప్పుడు కూడా ముందుగా ముద్రికే కన్పించింది. రాముడికి నన్ను దగ్గర ల

ఖు చేయడానికే వచ్చిందేమో! అనే భావన సీతమ్మ మదిలో మెదిలుంటుంది. సిగ్గు దొరలి | ఖు తా వచ్చుంటుంది. | యు 3. “నా కొరకు నా మి(త్రులు నిరీక్షిస్తున్నారు. నాకిప్పుడు సమయం లేదు నీ మాటలు | ఫ్ర

స వినడానికి. నుళ్ళీ పిలుస్తాలే. వెళ్ళు” అని రాముడు సీతమ్మతో పలికిన వేళల్దో, “వెళ్ళు అని గ్‌

1. చేత్తో సంజ్నచేసినపుడు, కరవిభూషణమైన ఈ ఉంగరము కనిపించేది. ళు ఖు “ఏమే! ముద్రికా! రాముని కరాన్ని అలంకరించి, నన్ను “వెళ్ళు-వెళ్ళు” అనేదానివి కదా! (ఉ్హ న ఇప్పుడు నా చేతికి చిక్కావు. ఇప్పుడేమంటావు? రాముడంటే నీకు చాలా ఇష్టంకదూ! నన్ను | గ లో కూడా దూరంగా పంపేసి నీవే ఉండేదానివి కదూ! మరి ఇస్పుడు రాముడికి దూరమై నాలాజీ 'శ్తు నన ఎలా ఉండగలుగుతున్నావు? మరి రాముడి వద్దకు వెళ్తావా! చెప్పు. రాముడు ఎక్కడున్నాడో | ఖై [| చెప్పు. నీకు తెలిసి ఉంటుంది. నువ్వు అక్కడ్న్డుంచే వచ్చావు కదా! ఫ్యా |. “ముద్దుటుంగరనూ! నీవెంత మంచిదానివే! నేనే విన్ను అర్హం చేసుకోలేక సోయాను. షి

బ | అనాడు “వెళ్ళు-వెళ్ళు అంటూ నన్ను కొన్ని క్షణాలు దూరం చేసి ఆనందించేదానివి. పాపం!

న. ఈరోజు నేను రామునికి నిజంగానే దూరమయ్యాను, ఆ వియోగాన్ని నీవుకూడా భరించలేక శు

స పోయావు. దూరమైన నన్ను రామునికి దగ్గరకు చేర్చాలని పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చావా! న్‌ శకి, సముద్రాన్ని దాటి వచ్చావాగ్‌ అని ముద్రికతో మాట్లాడుతూ సీతమ్మ సిగ్గుపడుతోంది. | గ. 4. రాముడు తన అన్ఫుతహస్తముతో సీతమ్మను ఎప్పుడు న్నృ్రశించినా ముందు ఈ (భో న్‌ ముద్రిక న్పర్శ తగులుతూ ఉండేది. అది జ్ఞాపకమొచ్చి ఉంటుంది. సీతమ్మ సిగ్గుపడుతోంది. న యయ! నన్న క్రంగప్రా సాపు ఉంటు ప్ర ప్రయపు శనుప్రై పాషపు పత్రీ గ

ము?

యు చైతన్య రామాయణము ళీ గో క. సతీపతుల మధ్య ఎపుడైనా గెల్లికజ్డాలు వచ్చినపుడు కొస నిముషాలు | 1 స్టే! సీతారాములు పరస్పరం మాట్లాడుకోకుండా ఉండేవారు. కాని ఇద్దరూ ఉండలకపోయేవారు. (,్హు

స్ట మళ్ళీ ఎలా కలిసిపోవాలో తెలిసేది కాదు. అమ్ముడు రాముడు తన ఉంగరాన్ని తీసి నేలపై | _ పడేసేవాడు బాగా కనిపించేలాగా. సీతమ్మ ఇదే అదననుకొని “ఇదిగోనండీ! మీ ఉంగరం శు

స ఇక్కడ పడిఉంది” అని ఇస్తే “అబ్బ! దొరికావా! వెతకలేక విసిగిపోయాను” అనేవాడు. న్య య్‌ ఎవరినో? స్త వ. నుళ్ళీ ఇద్దరూ ఆనందంగా మాట్లాడుకొనేవారు. “ముద్రికా! రాముడు నిన్ను స్తో న్‌్‌ | పారేసుకుంటే నేను వెతికి ఇచ్చేదాన్ని కదా! ఈరోజు రాముడు నిన్ను కాదు. నన్ను సొరేసుకుని య్‌ ఉమ్రీ! అన్వేషిస్తున్నాడు. ప్రత్యుపకారబుద్దితో నన్ను రామునికి అందించాలని వచ్చానా*ొ అని )

యు భావించి సీతమ్మ సిగ్గుపడుతోంది. ఆ తరువాత, రాముని ఆనవాలు లభించినందుకు సీతమ్మ

ర సంతోషించింది (సంతుష్టా. స్‌ ఘు గురువు మంత్రమనే ముద్రికను శిష్యునకు ప్రసాదించినపుడు మొదట పీగ్గు పుడు న ' తుంది. ఆ తరువాత అనందం కలుగుతుంది. స్తు త్ర దివ్యమైన ఆధ్యాతికబాటను వదలి ఇంతకాలం దూరంగా ఉన్నానే అని సాధకునకు. | సో ప ' సిగ్గు పుడుతుంది. పోనీల! ఈనాడైనా నాకు గురువు అనుగ్రహం లభించింది. ముందత్రం (య యీ ప్రాప్తించింది. ఇక హాయిగా మంత్రయోగినై జీవిస్తాను. నామయోగినై బ్రతుకుతాను అని (ఘు ఛీ ఆనందం కలుగుతుంది. ఖా సె సీతమ్మ హనుమంతుని చూచి, “కపి ్రేష్టా! నీవు గొప్ప పరాక్రమవంతుడివి. సమర్భుడివి. (౧ శై ప్రాజ్ఞుడివి. కాకపోతే, ఒంటరిగా ఈ రాక్షసుల మడుగులోకి ప్రవేశించగలవా? మొసళ్ళకు.. (1 లే నిలయమైన మారు యోజనములు దూరముగల ప్రదేశాన్ని గోష్పాదం లాగా దాటేశావు. శి “వానరోత్తమా! నాకు భలే ఆశ్చర్యంగా ఉంది. రావణుడంటే నీకు భయమున్నట్లే లేదు. నో

న్న నీలో తడబాటు వెతికినా కనిపించడం లేదు. నీవు సామాన్యమైన వానరుడివి కావు. / సు య “రాముడు పంపగా వచ్చినవాడవే. నీవు రామదూతవే. నీతో నిర్భయంగా మాట్లాడవచ్చు. 1 _ న. నీ శక్తిసామర్థ్యాలు అంచనా వైబుకుండా రాముడు సంపడు. అందులోనూ నావద్దకు అసలే (స్త క పంపడు. న్‌ య్జ “రాముడు సత్యవ్రతుడు. ధర్మజ్ఞుడు. లక్ష్మణుడు గొప్ప తేజోవంతుడు. స్నేహసాత్రుడు. షు శ్రీ వాళ్ళిద్దరూ క్షేమంగా ఉన్నారు. అదంతో నా అదృష్టం. నాయనా! నాకు ఒక విషయం అర్దం | న్‌ . కావడం లేదు. ఈ లంకను రాముడు ప్రళయాన్ని లాగా దగ్జం చేయలేదు ఎందుకని?” అన్నది | ల్‌ య! సీతమ్మ. | 0. థు రాముడు ఆర్తజనరక్షకుడు కదా! సాధుజనపోషకుడు కదా! శరణాగతవత్సలుడు కదా! | శు | అరణ్యంలో రాక్షసుల్ని వధించుట మానమని నేను చెప్పినపుడు, సాధువుల బాధల్ని వేను ర జే చూడలేను. వారిని రక్షించుట నా ధర్మం అని రాముడు పలికాడు కదా! మరి, నా విషయంలో | సు

| ఆయన ఆర్తత్రాణ పరాయణత్వం ఏమైంది? ఎక్కడికి పోయింది? అది పరుల విషయం లోనే |

న. గాని స్వజనులకు వర్తించదా! మరి ఇంతకాలం నన్ను రక్షించకుండా, రావణుని శిక్షించకుండా వ్జై ఫ్‌ ఎందుకున్నట్టు అనే నిష్థూరము సీతమ్మ మాటల్లో దాగివుంది. * నర ర న న గ స న నర ర

దయయ టంత టుంలి శంక మ. థు సుందరకాండము - దివ్య దర్శనానుభూతి ణ్‌ పో సాధారణంగా మనం ఈరోజుల్లో కూడా తల్టుల నోటిగుండా ఇలాంటి మాటలు వింటూ న న. ఉంటాం. తాము చెప్పింది భర్త తీపీకొని రానపుడు, “ఆ... ఆయనికి ఇంటి విషయం [క్‌ | పట్టుతుందా! బయటవాళ్ళు బాగుంటే చాలు. ఇంట్లోవాళ్ళు ఏమ్రైపోయినా ఫరవాలేదు” అని | ళు, నిష్టూరంగా మాట్లాడుతుంటారు. శ్రా గ “నాయనా! రామలక్ష్మణుల శక్తియుక్తులు నాకు తెలియనివి కావు. నన్ను వారు న ఇమే రక్షించడం లేదంటే అది వారీ తప్పు కాదు. నేను ఇలా దుఃఖాన్ని ఆరగిస్తూ పడి ఉండాలని | "6! నా నొసట రాసి వుంది. అంతే. ఖా గ్‌ “రాముడు నునసులో దుఃఖించడం లేదు కదా! *దైన్యంతో లేడు కదూ! హనునూ! య్య సా నేను దూరంగా ఉన్నాను కదా! రాముడికి నామోద ప్రేమను తగ్గలేదు కదా! నన్ను ఈ బాధా | | సుడిగుండం నుండి ఉద్దరిస్తాడా? అయోధ్యలో కౌసల్య, సుమిత్ర, భరతుడు క్షేమంగా ఉన్నట్టు త్తు శ్రీ! వార్తలేమైనా తెలిశాయా! రాముడు లంకకు వస్తే భరతుడు అయోధ్య నుండి కూడా సైన్యాన్ని (శ్రీ స ' _పంపుతాడా! వావరాధిపతి సుగ్రీవుడు కూడా వస్తాడు కదా! లక్ష్మణుడు కూడా ఉంటాడు. న ర. అందరూ కలిసి దుష్టుడైన ఈ రావణుణ్ణి చంపేస్తారులే, నేను తొందరలోనే చూస్తాను వీడి శ్ర శవాన్ని. శ్ర న చాన్య మాతా న వితా చ నాన్యః శ్రా గ న్నేవా ద్విశష్టోఒన్తి మయా నమో వా స్య య్‌ “రాముని (ప్రేమించుటలో తల్లి గాని, తండ్రి గాని, బంధువులు గొని నాతో సమామలు త్త “ప్రీ. కారు. అన్నది సీతమ్మతల్లి, కం స్వ మననుందరమూ కూడా అలాగే భావించాలి. అందరికంటె నేను భగవంతుని ఎక్కువగా [౧ క. ప్రేమిస్తాను. ఎక్కువగా భక్తి చేస్తాను. అసమాన భక్తిప్రపత్తులతో చరిస్తాను అని సీతమ్మ లాగా (శ్రీ . ఖావించాలి. త్త యు “తల్లీ! నీవు ఇలా బాధపడుతున్నట్లు రాముడికి తెలియదు. నేను వెళ్ళి చెప్పగానే , న క రాముడు పెద్ద సైన్యంతో బయలుదేరి ప్లే. రాముడికి అడ్డు నిలిచే వారుండరు. అమ్మా! | గ. నీవు లేవనే దుఃఖంతో రాముడు కృంగిపోతున్నాడు. షు శ్రీ “ఓ సీతాదేవీ! మేము పర్వతాల మిద చరిస్తూ వుంటాము. కందమూలాలు తిని | శ్వా (| ' బ్రతుకుత్తూ ఉంటాము. పర్వతాల మోద, కందమూలాల మోద ఒట్టుపెట్టి చెబుతున్నా. నువ్వు (౧౯ తొందరలోనే రాముణ్ణి చూస్తావు. ఫ్రే ల్డ “అమ్మా! నువు లేవనే బాధతో రాముడు మాంసం తినడంలేదు. మద్యము సేవించుట గ్‌ శయ, లేదు. కుదమయీలాలే తింటున్నాడు. దేహం మోద ఈగలు వవ్రాలినా, దోమలు కుట్టినా స పట్టించుకోవడం లేదు. నిన్ను తప్ప అన్యమైన విషయాలను ఆలోచించడం లేదు. ల ఖై “నిద్రపోవడమే లేదు. కొద్దిగా నిద్రపడితే చాలు. “సీతా-సీతా” అంటూ కలవరిస్తాడు. శ్ర . మేల్కొంటాడు. మళ్ళీ దుఃఖం మామూలే;” అన్నాడు హనుమంతుడు. క్‌ | సౌ రామ నంకీర్తన వీతలోకా 1 న | రామన్య శోకేన నమాన శోకా త్తు ల | శరన్ముఖేసొంబు దశేవ్ల చత్హా ఖు యేసులో (రే క స్య న్య రామాయణము, ద్వితీయభాగము, పుట-65 తశ తాళ ల ఉత యత అపకు పత అతత 2-28

శు! చైతన్య రామాయణము | స్తా గ! రాముడు తన కొరకు బాధపడుతున్నాడని తెలిసి సీతమ్మ కూడా రామునితో న యా సమానమైన దుఃఖాన్ని అనుభవించింది. కానీ హనుమంతుడు చేసిన రామగుణానుక్షీర్తనము 4 వలన కొంత శోకము ఉపశమించింది. ఒకేకాలంలో సుఖదుఃఖాలు ఆమెను కుదిపేస్తూ వుంటే, | _ ళ్లు శరత్కాల ఆరంభము. నందు కొద్దికొద్దిగ మేఘాలు గల వెన్నెలరాత్రిలా ప్రకొశించింది న్షు ' సీతమ్మ యు రాముడు మద్యము త్రాగడం లేదని హనుమంతుడు చెప్పిన విషయాన్ని సాగదీసి, స్తు శ్రి సాగదీసి నరాలు త్రెంచుకోనవసరం లేదు. రాముడు మద్యం డత్రాగుతాడని హనుమంతునికి శ్‌ గ్ల | తెలీదు. రాముడు సేవించడం హమమంతుడు చూడనా లేదు. న యి సుగ్రీవుడు. త్రాగుతాడు. వాలి త్రాగేనాడు. రాజులు మద్యము సేవిస్తారు అనేది (ఆ క్రీ! హనుమంతుని ఊహ. రామునిలో అది ఎప్పుడైతే కనిపించలేదో, సీతావియోగం వల్లనే (శ్హు గ రాముడు సేవించడం మానేసి ఉంటాడని భావించి హనునుంతుడు ప్రస్తావించాడు. అంతే. న సి మూతను తరలించే ప్రయత్నంలో మారుతి 1 గ జీవితం పడుగుపేకలనే నుఖదుఃఖాలతో నేసిన వస్త్రం. జీవితంలో ఎప్పుడూ సుఖమే [*న్ష శీ! ఉంటుందని చెప్పలేము. అలాగవి దుఃఖమే ఉంటుందని కూడా చెవ్పలేము. సుఖదు:ఖాల (ఖై యు సమ్మేళనమే జీవితం. (త్రాసులోని సిబ్బిల్లాగా ఎప్పుడు ఏది క్రింద ఉంటుందో ఏడి పైన ఫ్టా స్వ ఉంటుందో తెలియదు. కొనడికుండల్లాగా నిండెదెప్పుడో, ఖాళీ అయ్యేదెప్పుడో కూడా న శ్‌! తెలియదు. అదే జీవితమంటే. ॥ ఖు | రాముడు సీతమ్మను మరచిపోలేదని, ఆమెనే స్మరిస్తున్నాడని హనుమంతుడు | ఖీ న. చెప్పినపుడు సీతన్ముకు చాలా ఆనందం కలిగింది. కానీ దుర్భరమైన దుఃఖంతో న క కుమిలిపోతున్నాడు అవి చెప్పినపుడు తీవ్ర ఆవేదన కలిగింది. ఇంతకీ, ఇలా మాట్టాడుతున్న య్‌ ఆంజనేయుడు తనను సంతోష పెడుతున్నాడో, బాధపెడుతున్నాడో కూడా సీతమ్మకు యు శ్రీ అర్హంకాలేదు. హనుమనే అడిగింది సీతమ్మ. నం క అ్బుతం విష నంనృష్టం త్వయా వానర భాష్తితమ్‌ (నో య్డీి యచ్చ నాన్యనునా రామో యచ్చ శోక వరాయణః శ్ర శ్రి “నాయనా! రాముడు నన్నే తలుచుకుంటున్నాడని చెప్పావు. తీవ్రంగా దుఃఖిస్తున్నాడనీ (ఇ 1న చెప్పావు. ఏమిటో! నీ నూటలు విషము కలిపిన అన్ఫుతంలా ఉన్నాయి. . లో! శై! “సుఖదుఃఖాల్లో మానవుడు స్వేచ్చాజీవి కాడు. సాశబద్దుల్ని చేసి ఈడ్చుకొవి పోతుంది. [19 నే విధి. విధిని దాటడం ఎవరికీ శక్యం కాదు. నేను, రాముడు, లక్ష్మణుడు, ఎలాంటి కష్టాల్లో శ్హు స్వ చిక్కుకొని పోయామో చూడు, . న వ “వడిసముద్రంలో నావ మునిగిపోగా తీరాన్ని చేరేందుకు ఈది ఈది అలసిపోతున్న ళు వానిలాగా ఉన్నాడు రాముడు. నాయనా! రామునికి దూరమై సంవత్సరకాలము సర్తి కాక | న యి ముందే నన్ను రక్షించాలవి రామునితో చెప్పు, ఆ తరువాత నేను ఉండను. / న్‌ స కంపు కంప ఉత పంభ షత భషుతు శ్రాషుపు ప్య్యప్రం

జ్‌ ప త య షం. శనై శరత శానలై గ్య య సుందరకాండము = మాతను తరలించే ప్రయత్నంలో మారుతి శ్రా గ “విభీషణుడు రావణుని తమ్ముడు. మంచివాడు. అతని పెద్దకూతురు నల. నన్ను [1 జీ! రామునికి అప్పగించమని విభీషణుడు ఎంత చెప్పినా రావణుడు నినలేదట. ఈ విషయం (జ్ఞ గా తన తల్లి చెప్పమన్నదవి నల నాతో చెప్పింది. . శ్రా య “దుష్టుడైన రానణుడు ఎవరి మాటా వినడు, వాడికి నచ్చచెప్పే శక్తి మృత్యువుకే ఉంది. 1 లక్ష్మణుని సహాయం కూడా లేకుండా జనస్టానంలో రాముడు పద్నాలుగు వేలనుంది రాక్షసుల్ని | వధించాడు, రావణుడికి కూడా అదే గతి రాసిపెట్టుంది. శ్ర శరజాలాంచుమాన్‌ శూరః కవే రామ దివాకరః శ్‌ న్‌ శత్రు రక్షోమయం తోయ మువశోస్తం నయివ్యతి ౫ య య్‌ “హనుమా! సూర్యుడు కిరణాలనే శరాలతో నీళ్ళను ఇంకించునట్టు వీరుడైన రాముడు. (శ) ,స్రీ| తన బాణాలతో శ్యువులైన రాక్షనుల్ని ఎండగట్టేస్తాడు” అంటూ కళ్ళల్లో నీళ్ళు నిలవగా ఛు గ మాట్లాడలేక ఉండిపోయింది సీతమ్మ త క. “అమ్మా! దుఃఖించకు. నిన్ను ఇవ్చుడే శోకవిముక్తురాలిని చేస్తాను. నిర్దోషీ! నీ బిడ్డడైన (శ్ర శు! హనుమ వీపుమోద ఎక్కు. ఇప్పుడే నిన్ను రాముని వద్దకు చేర్చుతాను. ఖ్రి ం “నిన్ను వీపున కూర్చోబెట్టుకొని సునాయాసంగా నేను సముద్రం దాటుతాను. తల్లీ! ర య్జా! సంశయించకు. రోవణునితో కలిపి ఈ లంకనంతా మోసే శక్తి కూడా నాకుంది. థు . “హోమంలో వేసిన హోమ(ద్రవ్యాన్ని అగ్నిదేవుడు దేవేంద్రునకు అందించునట్టు నిన్ను | శ్రా నేను ప్రప్రవణ పర్వతము మోద వున్న రామునికి అప్పగిస్తాను. ఈ లంకలోని వారు నావెంట (శ్ర నక్ష! పరుగిడలేరు. ల క్‌ “తల్లీ! నేమ ఇక్కడికి ఎలాగైతే వచ్చానో, నిన్ను వీపుపై ఎక్కించుకొని అదే వేగంతో | శ్రీ వెల్తిను ఈ విషయంలో సందేహాన్ని విడిచిపెట్టేయి” అన్నాడు హనుమంతుడు. ఖీ 11 హనుమంతునితో సీతమ్మ ఇలా పలికింది. గ క. “హనుమా! ఇంత దూరము సముద్రము మోద నన్ను మోసుకొని ఎగరాలని ఎలా | శ్రీ త్ర గాని శ్రే నీ | తదేవ ఖలు తోమన్సే కవీత్వం హరి యూథపా! నో కం. “వావర సేనానాయకా! నువ్వు వానరుడ వనిపించుకున్నావు. న “ఇంత చిన్న శరీరంతో నన్ను మోసుకొని రాముని దగ్గరకు పోవడనూ! అదీ సముద్రం (ఇక స మిద ఆకాశంలో” అన్నది సీతమ్మ. స క ఆ మాటలు వినిన హనుమంతుడు తనకు క్రొత్త అవమానం జరిగినట్టు భావించాడు. | తన బల మేమిటో తెలియక పీతమ్మ అలా భావిస్తూ ఏదో ఏదో మాట్లాడేస్తోంది. తన శక్తిని న యే. ఆమెకు చూపడమే మంచిదని భావించాడు. నో మ హనుమంతుడు చెట్టుపై నుండి కిందికి దుమికాడ్డు. సీతమ్మకు. విశ్వాసాన్ని ఖు య్‌ కల్షించడానికి పెరగడం ప్రారంభించాడు. సతమ్మ చూస్తూనే వుంది. ఈలోగా అతడు శ్రీ మేరుపర్వత మంతగా పెరిగాడు. మందరపర్వత మంత అయ్యాడు. ప్రజ్వలించు అగ్ని ఖ్జ న ముద్దలా గోచరించాడు. అతని ముఖం బాగా ఎర్రబడి వుంది. కోరలు వజ్రాల్లా | న ర శ్ర ప్ర శప ఉం శత షప ఊషపు భ్యప్రర

చయొంపుత్తుంతు శం నష స్రంషత్తు ప్రయ షప శ చైతన్య రామాయణము స్తా స మైరుసున్నాయి. గోళ్ళు భయంకరంగ ఉన్నాయి. పర్వతాకారుడై శోభిస్తున్న పవనసుతుడు సీతమ్మ, ఇలా భాషించాడు. యా “తల్లీ! చూడు. నా స్వరూపాన్ని! పర్వతాలు, ననాలు, కోట బురుజులు, ప్రాకొరాలు, ర మేడలు, రాజైన గాపలనితో సహా ఈ లంకాపట్టణాన్నే మోసుకొని పోగలను. శ్ర గో “ఇక సంశయించకు తల్లీ! వాతోపాటే వచ్చి రాముని దర్శించు. దుఃఖాన్ని పోగొట్టుకో” మ్య షా అన్నాడు. శ్రా “ఒ కపిగ్రేష్టా! నీ ధైర్య మేమిటో, నీ బల మెలాంటిదో నాకు తెలిసింది. వాయుదేవుని _ | సో వంటి వేగము గల నిన్ను ఎన్వరూ అడ్డగించలేరు. నీ తేజస్సు అగ్ని లాంటిది అని నాకు న్న య్జా అర్థమైంది. (యు “వాయనా! సానూన్యుడైతే సముద్రాన్ని దాటి ఈ లంకకు రాగలడా! నన్ను నీవు తీసికొని | వ పోగలవు. ఆ విషయంలో నాకు సందేహం లే. కానీ రాముని కార్యము పాడుకాకుండా మునం (శ్రా గ ఆలోచించాలి. న యా “హనుమా! నేను నీతో రావడం సముచితమేనా! ఆలోచించు. నీవు వాయువేగంతో ; స్తు శ్ర వెళ్తూ వుంటావు కదా! నాకు కంగారెత్తదూ! నీవు ఎత్తున ఆకాశంలో పోతూ ఉంటావు కదా! ఇ గ (క్రిందనే భయంకరమైన సముద్రం ఉందికదా! కళ్ళుతిరిగి నేము సముద్రంలో పడిపోనూ! | శా “మవ్వు నన్ను తీసికొని పోతున్నానని రాక్షసులు వెళ్ళి రానణునికి చెప్పరూ! అప్పుడు శ్హు శ ఆయుధాలు, శూలాలు ధరించి రాక్షసులు ఆకాశంలో నిలిచి నీతో పోరాడరూ! అప్పుడు నన్ను | న రక్షిస్తావా! వారితో యుద్దం చేస్తావా! చెప్పు. స్యా శ్రా “హమమా! ఒకవేళ, నువ్వు వాళ్ళ నెదిరించి యుద్దం చేస్తావు. అంతవరకు బాగుంది. క్‌ అదంతా చూసి, నేను భయపడి నీ స్య మోదనుండి సముద్రంలో పడిపోతే! అప్పుడు || అ్రీ!. రాక్షసులు నన్ను పట్టుకొచ్చి నుళ్ళీ ఇదే చెట్టుక్రింద కూర్చోబెట్టరా! ,ఖ్జా క్ష “అప్పుడు రాక్షసులకి కోపం వచ్చి నన్ను చంపేస్తే! జయాపజయాలు నిలా ఉంటాయో ప ఎ్ర్రీ/ ఎవరికి తెలుసు? నన్ను రాక్షనులు చంపేస్తే నీవు వచ్చిన కార్యాన్ని ఏమి సాధించినట్లు? ,ఖ్హు శ్రీ “నీవు రాక్షసుల నందరినీ మట్టుపెట్టగలవు. అందులో సందేహం లేదు. నురి, వారి శీ స్వ నందరివీ నీవే చంపేస్తే రాముడు ఇక ఏమి చెయ్యాలి? రాముని వైభవానికి దానివల్ల భంగం [౧౪ స్టా వాటిల్లదా! [ఘు భర్తు ర్హక్తీం వురన్కత్య రామాదన్యన్య వానర ; ళు ఘు న నృశామి శరీరం తు వుంసో వానర వుంగవ 4 లః 1 “వానరోత్తమా! పాతివ్రత్యధర్మాన్ని పురస్కరించుకొని నేను రాముణ్ణి తప్ప మరి ఏ ఫు శ! పృర్పష్తుని కూడా ముట్టకోను. స్ట ల్‌ ఖీ “నాయనా! రొముడే ఇక్కడికీ వచ్చి, రావణుని వధించి, నన్ను ఇక్కడనుండి తీసికొని (వా న పోవడమే సముచితమని నా అభిప్రాయము. రాముని పరాక్రమాన్ని నేను నిన్నదాన్ని కాదు. స య్‌ చూచినదానిని. దేవ, గంధర్వ, రాక్షస, నాగాదులు యుద్దములో రాముని ఎదుట నిలువలేరు, (స్తు తా “నాయనా! నీవు వెళ్ళి రామలక్ష్మణులను వెంటపెట్టుకొని రా! త్వరగా వచ్చి నా | ఇ్హ క దుఃఖాన్ని పోగొట్టు” అన్నది సీతమ్మ. యం న్య క్య్త్రంగట్రు శ్రంధ్రు ఛంంటు శ్రుత యతి భుతు దధి తన్యట్టైగ

సంస సు శస న యు సుందరకాండము - అమ్మనుండి ఆనవాలు శే గో సీతమ్మ మాటలను ఆలకించిన హనుమంతుడు చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తూ | ఖై సీతమ్మతో ఇలా పలికాడు. నే థ్థు। “అమ్మా! సీతాదేవీ! మంచి విషయం చెప్పావు. మహోన్నతంగా పలికావు. పాతివత్య స ధర్మానికి మకుటాయమానంగా ఉన్నాయి నీ మూటలు. నా వీపుమోద ఎక్కి నూరు శ్రా ఘు యోజనముల దూరము ఒక స్తీ ఆకాశంలో ప్రయాణం చేయడం తేలికైన పని కాదు. చాలా ల | కష్టమైన పని, (స్తు 1 “తల్లీ! రాముని తప్ప పరపురుషుని తాకను అని నువ్వు చెప్పిన రెండవ కారణము జ్రీ న్‌ , మహాత్ముడైన ఆ రాముని భార్యవగు నీకు చెల్లింది కాని మరొకరు అలా పలుకలేరు, 1 “జననీ! నేను చూసిందంతా రాముడితో చెప్తాను. నువ్వు చెప్పిందంతా చెప్తాను. శ “అమ్మా! నీ పరిస్టితి చూసి నా మనసు కరిగిపోయింది. రాముని బాధను కూడా నేను. | శ్రీ గ. చూచిఉండడం చేత, రామునికి మేలు చేయాలని సంకల్పించాను. స యు “లంక మహాపట్టణము. సులభంగా జయించేది కాదు. పైగా ఇక్కడికి రావడానికి శ శై, మధ్యలో గొప్ప సముద్రముంది. ఇవన్నీ దృష్టిలో పెట్టుకున్నాను. అదియును గాక నిన్ను [శ్రి గర తీసికొని వెళ్ళ శక్తిసామర్ద్యములు కూడా నాకున్నాయి. ఈ కారణాల నల్ల నేను ఆలా పలికాను. న లీ తప్పయితే క్షమించు” అన్నాడు హనును. ;్జ ;ు సీతమ్మ పరపురుషుని తాకదు కనుక్క రాముని క్తీర్తిపతాకం ఎగిరేలా రాముడే తనను ఈ స్వ| తీసికొని పోవాలని అభిప్రాయపడడం నలన, హనును నీపుపై కూర్చుని వెళ్ళడానికి సీతమ్మ (౮ న, నిరాకరించింది. ళీ గ అయితే ముందుగా సీతమ్మ వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. కళ్ళు తిరిగితే ళ్‌ 3. | ఎలా? జారిపడితే ఎట్లా? రాక్షసు లెదుర్కొంటే కష్టం గదా! అంటూ ఎన్నో ప్రశ్నలు వేసింది న న్‌ సీతమ్మ. అవన్నీ పరిశీలిస్తే ఏదో అనవసరంగా ప్రసంగించినట్లు ఉంటుంది. కానీ సూక్ష్మంగా ఖు యు సరిశీలిప్పే మాతృదేని హృదయసొందర్యం వెల్లడి అవుతుంది. ఆమెకు హనుమ చిన్నబిడ్డగా యు ఆనుతున్నట్టు ప్రతి వాక్యంలోనూ వెల్లడి అవుతుంది. లే స్ట అమ్మనుంది ఆనవాలు థు ౬.1 “అన్మూ! నాతో కూడా రాముని వద్దకు రావడానికి నీకు ఇష్టము లేదుకదూ! పోనీ, న్‌ న రాముడికి చూపేందుకు ఆనవాలు ఏదైనా ఇస్తావా!” అని అడిగాడు హనుమంతుడు. శు య్జ హమమంతుని మాటలను విని సీతమ్మ ఒక్కక్షణం స్తంభించిపోయింది. మరికొన్ని (ఫ్రీ! క్షణాలు చలించిపోయింది. హనుమను రామునీ వద్దకు వెళ్తున్నాడు. రాముని చూస్తాడు. (శై స రామునితో భాషిస్తాడు. హనుమది ఎంత అదృష్టమో! తనది ఎంత దురదృష్టమో! ల న. సీతమ్మ కళ్ళు వర్షించడం (ప్రారంభించాయి. ఎలాగో కుదుటపడి, కన్నీటితో కూర్చిన ళు యీ అక్షరాలతో మాటలను అల్లింది మెల్లగా. “హనునూ! మంచి ఆనవాలు చెప్తా రాముడికి (శ్ర న వినిపించు” అన్నది, (నో ప్త టేకి [టనుతలు్తతడకోతనకలలతవడ్తన్రయానుం్తయావల లలన డోతాానవ్తనానా లల శ్ర తథ అధు ఉం గత శప శపుతు భ్య్యప్రీం

ద్రసణలి అంతు శంంంపు శ్రుతీ సస శ్రకైు సంపు కవరు న యో న. శ్ర చైతవ్య రామాయణము స్తా గ! “మేము చిత్రకూటంలో ఉండే రోజుల్లో జరిగిన సంఘటన ఇది. వేము ఆ పర్వతం |! యా మోద ఉన్నాము. మందాకిని అక్కడికి చాలా దగ్గరలో ఉంది. నీళ్ళకి కొరత లేదు. కందమూల ఫు ఫలాలు పుష్కలంగా లభించేవి, రంగురంగుల పువ్వులు పరిమళాలను వెదజల్టుతుండేవి. శు అందమైన ఆ వనాల్లో తిరిగి, తిరిగి, అలసిపోయి రాముడు, నేను అక్కడ కొద్దిసేపు విశ్రాంతి శ్ర గ తీసుకున్నాం. ం న యై “ఇంతలో అక్కడికి ఒక కాకి వచ్చింది. అది నన్ను స్తనాలమిోద ముట్టెతో పాడవడం (స్తు శక్తీ ప్రారంభించింది. నేమ మధ్యలో మట్టిబెడ్డలు విసిరి దానినీ తరిమాను. అది అలా పోతుంది. జి గ్‌ మళ్ళీ వచ్చి పొడుస్తుంది. | ర “నాకు ఆ కాకిపై కోపం వచ్చింది. దాన్ని తరిమేందుకు నేను లేచాను. నా మొలనూలు ఖు వదులైంది. బట్ట కొద్దిగా జారింది. రాముడు అది చూసి నవ్వాడు. నాకు సిగ్గూ, కోపము రెండూ ఖీ గ వచ్చాయి. నేను రామునికి దగ్గరగా వచ్చి కూర్చున్నాను. నన్ను రాముడు ఊరడించాడు. న్‌ ఖై “ఆ తరువాత అలసివున్న నేను రాముడి ఒడిలో పడుకొని నిద్రించాను. నేను నిద్రించి ఫ్ర లేచిన తరువాత రాముడు నా ఒడిలో పడుకొని నిద్రించాడు. "జ శ్ర “రాముడు నిద్రిస్తున్నాడు. ఆ కాకి నుళ్ళీ వచ్చింది. నుళ్ళీ ముట్టెతో మాంసం కోసం శ్ర గ నా స్తనాల్ని పొడుస్తోంది. రక్తము కారింది. ఆ చుక్కలు రాముడిమిద పడ్డాయి. రాముడు న్న యీ] లేచాడు. నా పరిస్టితీని చూచి ఇలా ప్రశ్నించాడు. హ్హ ళీ “ఫీత్రా! వీ స్తనముల్ని గాయపరచిం దెవరు? పడగ విప్పిన ఐదుతలల సర్పంతో (ఖు స ఆడుకోవాలని ముచ్చటపడే ఆ మందభాగ్యు డెవరు? అని పలుకుతూ ఎదురుగా వున్న ఆ రో యస! దుష్ట కొకిని చూశాడు. దావి కాలిగోళ్ళు రక్తంతో తడిసి వున్నాయి. శస్త్ర ఖు “అఆ కాకీ ఇంద్రుని కొడుకట. పర్వతాల్లో వసిస్తూ ఉంటాడట. వేగంలో వాయుదేవునితో 'శ్హా , _సమామడట. రాముడు క్రుద్దుడయ్యాడు. అంతే. మేము కూర్చునియున్న దర్భాసనం నుండి | న "క్ష ఒక దర్భ తీశాడు. దానిపై బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించాడు. ఆ దర్భ ప్రళయాగ్నిలా ప్రజ్వలించింది. గ య్జ ఆ కాకి మోదికి దూకింది. (య్జు శ్రీ “మందత్రమయమైన ఆ దర్భ తరుముతూ ఉంటే కాకి దిక్కులు వెతుకుతూ. | 4 న్య పరుగెత్తింది. లోకాలన్నీ తిరిగింది. దర్భ వెంబడిస్తూనే ఉంది. ఇంద్రలోకం వెళ్ళింది. లో అ! బుషిగణాల్ని ఆశ్రయించింది. దేవతల్ని శరణు కోరింది. అందరూ తనువల్ల కాదని చెప్పారు. శ్డు శ్ర తిరిగి తిరిగి మళ్ళీవచ్చి రాముణ్లే శరణు కోరింది. కస్త క “ఆ కాకి చంపదగినదే కదూ! అయినా, శరణాగతవత్సలుడైన రాముడు దానిని క్షమించి | ౫ ఖు రక్షించాడు. మరి రాముడు ఆ దర్భను అభిమంధత్రించాడు కదా! బ్రహ్మాస్తము వృధా పోవచ్చా! జ్జ ఏమి చేయాలో చెప్పనుని ఆ కాకీ అడిగాడు రాముడు. న ఖు “నా కుడికన్ను లొట్ట చెయ్యి” అన్నది ఆ కాకి. రాముడు విడిచిన ఆ దర్భ కొకియొక్క | న్‌

• కుడికన్ను పొడిచింది. ఈవిధంగా తన కుడికన్ను పోగొట్టుకొని ప్రాణాల్ని రక్షించుకుంది ఆ , జ్ర కొకి. శ్రి “రామునికి, దశరధునికి నమస్కరించి, రాముని వద్ద సెలవు తీసుకొని వెళ్ళిపోయింది ఉస గ ఆ కాకి. థ్‌ 1 శ్రంప్ర అతు అలు ఉంచుట షత శషదు భత

సమయాలు అంత అంప నతు పప ఉప శకస య్తు సుందరకాండము - అమ్మనుండి ఆనవాలు న గ “హనుమా! ఈ వృత్తాంతము రాముడికి, నాకూ తప్ప మరెవ్వరికీ తెలియదు. దీనిని న్‌ షై ఆనవాలుగా చెప్పు, రాముణ్ణి నాధునిగా పాందిన నేను అనాధనై దుఃఖిస్తున్నానని చెప్పు” అంది , ఖు ౬ సీతమ్మ

నక దోషం చేసినా, శరణు అనగానే ఆనాడు రాముడు కాకిని రక్షించాడు కదా! ఈనాడు శ గ నేను ఎంతగా మొత్తుకుంటున్నా నా మొర వినడెందుకని? నన్ను రక్షించ డెందుకని? అనే సన యై నిష్ణూర వచనాలు కూడా ఆమె నూటల్లో దాగున్నాయి. శు 0. “హనుమా! అన్ని ధర్మాలలోకి దయయే ఉత్తను ధర్మమని రాముడే నాకు చెప్పాడు. శ్‌ గో! రాముడు ఇంద్రసమానుడు, అలాంటి రాముడు రాక్షసుల్ని ఎందుకు వధించడం లేదు? నా 111 ఇ విషయంలో రామునికి తహతహ ఏనూత్రం ఉన్నా ఆ రాక్టనుల్ని బుగ్గిచేసి ఉండేవాడు. (శ్ర య్డు। “స్రోవీ, లక్ష్మణు డేమయ్యాడు? లక్ష్మణుడు మహావీరుడు. శత్రుంజయుడు. నన్ను శ్రా సభ రక్షించడానికి ఎందుకు ప్రయత్నించలేదు. అన్నగారి ఆజ్ఞ లేదా! రాముడు అగ్ని లాంటివాడు. న క్ట లక్ష్మణుడు వాయువు లాంటివాడు. వాళ్ళిద్దరినీ ఎదిరించేవారు ముల్లోకాలలో లేరు. (జ్ఞ

' అలాంటివారు నన్ను ఎందుకు ఉపేక్షించారు? త్ట మమైన దుష్కతం కించి వృహదన్తీ న నంళయః శు స నమర్థానవి తౌ యన్మాం నావేక్షేతో వరంతపా 4 1 యై “నేనే ఏదో పాపము కొద్దోగొప్పో చేసి ఉంటాను. అందుచేతనే సమర్శ్జులు, శత్రుం (స్తు (| జయులు అయిన రామలక్ష్మణులు నన్ను రక్షించకుండా ఉపేక్షిస్తున్నారు” అన్నది సీతమ్మ (స్తా స కన్నీళ్ళతో. ౧ యు సాధకులైన వారికి ఇక్కడ ఒక సందేశ ముంది. మన (బ్రతుకుల్లో కష్టాలు కుప్ప త్తు శై! తెప్పలుగా వచ్చి పడినప్పుడు మనం సుడిగాలికి వృక్షాలు చలించినట్ట్లు చలించిపోతూ. | శ్హా స ఉంటాము. భగవంతుడు నువల్ని రక్షించలేదని నిష్టూరంగా పలుకుతూ, ఇచ్చిన తలనీలాల ల శై! నుండి పెట్టిన పులిహోర వరకు చేసిందంతా చదివేస్తూ ఉంటాము. శ్ర ఫి భగవంతుడు మనల్ని రక్షించలేదని వాసోతూ ఉంటామే గొని, మన వెనుక గతంలో [ఇ గే మనం చేసిన పాపాలు సర్వతరూపాలై ఉన్నాయని గ్రహించలేకపోతూ ఉంటాము. అలా గ ' గ్రహించగలిగితే కర్మఫలాల నందించే అదృశ్యహస్తాన్ని దర్శించి ప్రశాంతంగా జీవించ 1

యా ల్ల లో ళు యు సీతన్ము బాధను చూచి హనుమంతుడు బాగా చలించిపోయాడు. “తల్లీ! సీతాదేవీ! నీ న స | వియోగాన్ని భరించలేక పర్వతం లాంటి రాముడు గాలికి చలించే వ క్షంలా కదలిపోతున్నాడు. శ్‌ యా చింతాక్రాంతుడైన రాముణ్ణి చూచి లక్ష్మణుడు దుఃఖాన్ని అవుకోలేవ పోతున్నాడు. సత్యము త్త శై! మిద ఒట్టుపెట్టి చెప్తున్నాను. ళా స్త టి అదృష్టం కలిసి వచ్చింది. నీవు అగుపించావు. ఇది ఆవేదనకు సనుయం ల య్‌ కాదు. త్వర నే దుఃఖాలన్నీ సముసిపోయే కాలం రాబోతోంది. రామలక్ష్మణు లిద్దరూ శీఫ్రంగా థు శై. లంకకు వస్తారు. లంకను దగ్ధం చేస్తారు. రావణుణ్ణి, అతవి బంధువుల్ని వధించి విన్ను | శ్రా | తీసుకొనిపోతారు. ర య్తంగప్రు శంస అంటు శ్రుత యు శపుపు షత అం్యస్రుల

సమయాలు యంత శంతి నపు ఉప ఫం తాగ వం చైతన్య రామాయణము ళ్‌ ౮ “అమ్మా! రామునికి ఏమి చెప్పమంటావు? లక్ష్మణునికి ఏమి చెప్పమంటావు? | ౫ ఇహ్రై] సుగ్రీవునికి, వావరులకు ఏమి చెప్పాలి?” అని నమస్కరిస్తూ పలికాడు ఆంజనేయుడు. థు త్తు! కౌనల్యా లోక భర్తారం నుషువోయం మనన్వీనీ గక స తం మవార్థే నుఖం వృచ్ధ శిరసా చాభివాదయ 4 న క “ఉత్తమురాలైన కౌసల్య లోకకళ్యాణము కొరకై ఏ రాముని కన్నదో అట్టి రాముణ్ణి నాకు మారుగా నీవు శిరమోడ్చి నమస్కరించి క్షేమ నుడుగుఫ అని భావయుతంగా పలికింది ళు పీతమ్ము శ్‌ గ కౌసల్యను సీతమ్మ మవస్వినిగా వర్ణించింది. గొప్ప మనసు గలది అని అర్హము. అంటే ౧న ఆహీ| క్రాస్తల్యాదేవి రాముణ్ణి గోప్ప మనసుతో న్నది అని భావము, (్తు ఆ్టీ తమ బిడ్డలు యోగ్యులై తనును రక్షించాలని, తమ వంశప్రతిష్టను పెంపాందించాలని స్రీ గ పాధారణంగా భావిస్తుంటారు. మనసున్న వాళ్ళు అలా ఆలోచించకుండా ఉండలేరు. న్న గి ఉత్తమ మనసు కలిగినవారు తను బిడ్డల వల్ల లోకకళ్యాణము జరగాలని భావిస్తూ (శ్ర ,్జి ఉంటారు. అవిధమైన సంకల్పముతోనే సంతానాన్ని పొందుతారు. ఆ సంకల్పంతోనే | ళా గ పెంపాందిస్తారు. కౌసల్య రాముణ్ణి విశాలభావంతో కన్నది. కనుక శరణాగతులైన వారిని | ఖ్జు! రక్షించడం తన ధర్మంగా పెట్టుకున్నాడు రాముడు. ఎందరినో రక్షించాడు కూడాను. 14 ఖు లోకకళ్యాణము కొరకు ఆవిర్భవించిన రాముడు నన్ను రక్షించడా! రాముని కార్యాన్ని [1 రామునికి గుర్తు చేయాలా! నా క్షేమం నాకన్నా రామునికే బాగా తెలుసు. భగవంతుడు తప్పక | న్‌ స రక్షిస్తాడు అవే దృఢసంకల్పం ఒక్కటే శరణాగతులకు ఉండాలి. “నేను పొరపాటుగా | యీ మాట్లాడుతున్నా నేమో” అనుకుంటుంది సీతమ్మ. | శ్రి అందుచేతనే తన క్షేమాన్ని విస్మరించి రాముని క్షేనూన్ని కోరుతోంది. శిరము వంచి ,ల్తా స తవకు మారుగా నమస్కరించమని హనుమంతునితో చెప్పింది. తనకంటూ ఇక ఏ | ల ఆ సంకల్పాలు లేవని, రాముని సంకల్పమే నెరవేరుతుందని భావించడమే శిరస్సును వంచి | భష

• నమస్కరించడం లోని అంతర్భావము. ప్త శ “వనమా! నా మరిది లక్ష్మణుడు సుమిత్ర ముద్దుబిడ్డ, ఉత్తమ భోగాలను విస | ౫ షు ర్హించాడు. సంపదల్ని నిడనాడాడు. తల్లిదండ్రుల్ని విడిచి అన్నతో కూడా కానలలో దూరాడు. కే “గొప్ప బాహువులు కలవాడు. మంచి మనసు గలవాడు. ప్రసన్న మైనవాడు. నన్ను తల్లిలా చూసుకొనేవాడు. రాముడే తండ్రని భావించేవాడు. పెద్దలంటే చాలా భక్తి. మితభాషి. న న మధురభాషి. ఏ పనైనా చెప్పు, చక్కగా చేసీ పెడతాడు. భఖ ఖై “లక్ష్మణుడు దగ్గర ఉండడం వల్ల రాముడు గతించిన తండ్రిని మరచిపోగలిగాడు. అట్టి , యీ లక్షృణున నేను అడిగానని చెప్పు హనుమూ! (వ స “క్రాన్హీ ఒక్కమాట. అంతా నీమిదే ఆధారపడి ఉంది. నీ ప్రయత్నమే నాకు దుఃఖాన్ని | ఉ్రీ, దూరం చేస్తుంది” అన్నది సీతమ్మ, (మై య్ర్‌, హనుమంతుడు సీతమ్మకు క్రొత్తవాడు. ప్రధమంగా హనుమంతుని చూచినప్పుడు .ళ్జా స్‌ సీతమ్మ అనుమానించింది కూడాను. అట్టి హనుమంతునే కర్తవ్యపరాయణుడుగా ఇప్పుడు థ్‌ క్రో లను వూ వానతవమలుమవన్టలునా వాత వమాతవాననలలనా వణ వబల్లవ్యవాడాడా త్ర ఉంట ఉల అంతల ఛాసుపు శసుటు భ్యస్రల

సతతి గ స నో “శ్రే రించి నూ ల 1 స్త హడుత చ 1 హాటా ల కాండము ల గ్‌ నిలిచి పవిత్రు న ము నమా ల "నే పోతా దం వూ ా- - . రు. సంద్య భ్న్‌్సిము ల గ వ్ర పరాయలులు' ఖ్‌ . = పాల వ చయం లో న , నా తం వ షు వ (షు న! రామా ఊ ధారయి, క మ్‌ చ . ం న కానా! వ లీయని 1 య్‌ వచి 'సాస్రా, నెలరో యం లవ ; నక రక్షిం త్ముడైన జులే జీవి నత్యనావా ల . " ] క్రి రచి చరా _ వ - , ఇవుళో [అని వక ౯ ్క గ న్వు” అని పొనుమూ ఇవి “న వ్‌ . యీ హా పలికి హ + _కొంగు య్‌ నా వ యు చేశాడు నుమం నయం ప గ్‌ వ న “క న నై బం రాము బంధి గము చె శ్రా . శ్‌ చుడ డన ఇచ్చింది వున నితో ంచిడీ బు స్‌ యీ డు ఇళ్తుడు త క మణిని పీతము] టి హు లే గ న న ( మద శ్రా క్ష హ్హ ళల నికి పహాచగానే కం క ఇ _ య్జ్‌ తెలుస్తు నుమా! వాయుపుత్రుని కంగా బపు ప్రదక్షి ల నై కధల నీ కు నేను మా టా మం ( 1 (| వ “ సాడు. లా ప్పాడు రాలు ళ్‌ న్‌ నా ప లము వాలీ న్న ల్‌ త్వ విషయలో సే న్‌ ను ్న . దు “హను త్‌ మషిన్‌ టా వాం ష్ష్‌ వ కో ఖాన్ని ముయంతు మున్‌ య, యు వ . | ఏవిధమై నాదొ న్నది నిర్వహణ ద్‌ ం న్‌ శ్ర వు కష్టా / హా తమ్మ. గారాల నీవే నరు నవే. + స్‌ ంళతో టి హో, జీవితమొ = “అ కోచం సన - ం్జి కర మోకు క స్తూ ఉం సాలు చం 1 ము త్‌లె ష్టాలు వ టాము స్తాయోతె కర సం న్నాడు హ్‌ మం | . ( .. లియదు. గ్రానుము నుమ ముతో క నమ గాని, ముడు గాని . వాటిని పో, గా + య్‌ స్తాడు న్ని సాగిం భక్తితో వాట్‌ ట్య గం య్‌ ] నోరా మ ॥ చండి. ఆ ర్ధించి, సై రానికి ప స్టకొనే ప్రయత్న డి, శై ( _ నై స మ్‌రు న్‌ గాని, స న్నంలో న . వ నాన్న వ డుసార్లు న క (ఖ్జ నా ప ఛ స్‌ ప - ర చండి యు _ సై ప ట్రావ న ఖ్‌ న సఫలీకుత (0 సరద త్ర య న్న్యాడ్ధు త్రో స్త ఛాత్రాల

జ్రసలటుంపా యంత భం షి ఉపు ఉప తు స్య యు డై] చైతన్య రామాయణము | స్తా స దేనికైనా విశ్వాస ముండాలి. విశ్వాసము పర్వతాల్ని కదిలిస్తుంది. సాగరచలనాన్ని నన స్తై నిరోధిస్తుంది. సూర్యచంద్రుల గమనాన్ని అడ్డగిస్తుంది. కార్యభారాన్ని స్వీకరించమని, దుఃఖాన్ని పోగొట్టమని పీతమ్మ 'ప్రార్ధించగానే హనుమంతుడు య “తథేతి “అలాగ” అన్నాడు. అంతకన్నా మనకు ఏమికావాలి? మారుతి మాటను విశ్వసించి [ గర! మమగడమ మవోన్నతంగా తీర్చిదిద్దుకుందాం. న యు హమమంతుడు ప్రయాణావికి సిద్దమువుతూ ఉండడం చూసి సీతమ్మ కన్నీరు (ర్జు యీ పెట్టుకుంటూ ఇలా అంది. శు స్త “హనుమా! అందర్నీ అడిగానని చెప్పు. నేను ప్రాణాలతో ఉండగానే రాముడు వచ్చేలా ్ట్‌ స్రా. చూడు. - (ఆ్రు శ్రీ “నాయనా! పోనీ, రేపు పోకూడదా! (వసైకాహం) ఈరోజు విశ్రాంతి తీసుకొని పోతే ఎలా (శు గభ| ఉంటుంది? నిన్ను చూస్తూ వుంటే నాకు ఉపశమనం లభిస్తోంది. 1 ళా! “హనుమా! నన్నాక సందేహము పట్టి పీడిస్తోంది. వానర భల్లూక రానులక్ష్మణాదులు ,|్తు య్ర్‌ ఈ సముద్రాన్ని దాటి ఎలా రాగలరు ఇక్కడికి? నువ్వు, వాయుదేవుడు, గరుత్మంతుడు - | ఖా గ మో ముగ్గురే దాటగలరని నా మవసు చెబుతోంది. - థ్‌ స్తా “అదే నిజమైతే, మరి నా విషయను ఎలా? నాయనా! నువ్వే ఆలోచించాలి. | కార్యసాధనలో నిన్ను మించినవారు లేరు. హనుమా! రాముడు యుద్దంలో రావణుని వధించి (| ళు నన్ను రక్షిస్తేనే అది ఆయన స్థాయికి తగినట్టు ఉంటుంది?” అని పలికింది సీతమ్మ. ప్త స్వ “డల్లీ! మాకు సుగ్రీవుడు నాయకుడు. ఎలాగైనా విన్ను రక్షించాలని సుగ్రీవుడు దృఢ గ “స్టా నిశ్చయముతో ఉన్నాడు. నన్ను మించిన కపులు సుగ్రీవుని వద్ద వేలమంది ఉన్నారు. (స్ట శ్రీ! భూమిమిద గాని, ఆకాశము మాద గాని వారి గమనాన్ని ఎవ్వరూ అడ్డగించలేరు. అమ్మా! | ఉ్హీ క! నీకు తెలియదు. నాళ్ళు చేసే పనులు సరమాద్భుతంగా ఉంటాయి. ఈ భూమిని | ర ంర్లగ! అకాళమార్గాన వాళ్ళు ఎన్నోసార్లు ప్రదక్షిణం చేసి ఉన్నారు. శు నే మద్విశిష్టాళ్చ తుల్యాశ్హ నన్తి తత్ర వనౌకనః ఖు మత్తః ్రత్యవరః కళ్చీన్నాన్తి నుగ్రీవ నన్నిధౌ 4 గ స్ట “తల్లీ! సుగ్రీవుని దగ్గర ఉండే వానరుల్లో కొందరు నాకంటే గొప్పవారు. కొందరు నాతో పమానులు. నాకంటి తక్కువవారు లేనేలేరు. న్‌ ఖు “నేనే ఇలా సముద్రాన్ని దాటి వచ్చానంటే ఇక వాళ్ళమాట చెప్పాలా! చూడమ్మా! ఒక లి క్ష పనిని చేయడానికీ సామాన్యుల్ని పంపుతారు. కానీ (శ్రేష్టుల్ని పంపరు కదా!” అంటాడు ల్‌ యై! వినయవంతుడైన వాయువుర్రుడు. - ళు థీ విద్య వివయముతో కూడినపుడు అది స్వర్గానికి సువాసన అబ్బినట్లు ఉంటుంది. | స అహంకారముతో కలిప్తే అధోగతి పాలవుతుంది. త ం్జి తనతో సమానులు, తనకన్నా గొప్పవారే గాని తనకంటె తక్కునవారు సుగ్రీవుని యు “నే పన్నిథిలో లేరని హమనుంతుడు చెప్పడం ఎంత ఆశ్చర్యకరం. నిజమే. భక్తుడైనవాడు నీచాన్ని ఇస స ఎప్పుడూ దర్శిరచడు. న తళ తథ కళ తం తంత య తిం

ధ్రతటంలిటుంలి టంట నటు ప పసు సకస ళ్డు, సుందరకాండము - వాయువుత్రువి వినయశీలములు శ శ సమయస్ఫూర్తితో కూడిన వాక్సాతుర్యము, నమ్రతతో కూడిన జ్ఞానము హనుమంతునిలో స్‌ యీ! ఈ సందర్భమున ఎంతో దివ్యంగా ్రకాశించాయి. తాను కార్యకర్తనే కాని గ్రేష్టుణి కాము (శ్ర గా. అంటాడు. కార్యాచరణలో సామాన్యులు కన్పిస్తారే గాని గ్రేష్టులు కనిపించరు కదా! అని | నే నే సహేతుకంగా పలికాడు హనుమంతుడు, న్‌ ఖ్‌ శ్రేష్టుడు ఎవరో మనం ఇక్కడ (గ్రహించాలి. రామకార్యంలో సామాన్యువిలాగా | శ్ర నే మెలిగేవాడే. శ్రేష్టుడు. వినయనంతుడు ఎన్నడైనా విశాలహృదయుడే. విశాలహృదయులే గ్‌ నే సరమాత్మను తమలో నింపుకోగలరు. నిలుపుకోగలరు. _ ర ఘు “అమ్మా! నీవు దుఃఖించకు. వానరనాయకు లందరూ ఒక దుముకులో ఇక్కడుంటారు. ఖీ రామలక్ష్మణులు నా భుజాలపై కూర్చుని సూర్యచం(ద్రులలాగా (ప్రకాశిస్తూ వస్తారు. ఈ ళు, లంకనంతా బాణాలతో కప్పేస్తారు? అని పలకగానే, హనుమంతుని వచనాలతో ఊరడిల్లిన "శ్ర స। సీతమ్మ ఆంజనేయునితో ఇలా పలికింది. న యు త్వాం దృష్ట్వా ప్రియవక్తారం నంవ్రవృాష్యామి వానర శ్ర ఛ్‌ అర్ధ నంజూత నన్యీవ వృష్టీం ప్రావ్యు వమంధరా 4 ళ్‌ గ! “హనుమంతా! సగం మొలిచిన పైరు వర్షం పడగానే కళకళలాడినట్టు, నీ మాటలు. | శ్రీ వివి నేను సంతోషిస్తున్నాను. భే (| “హనుమూ! నేను చెప్పిన కాకి వృత్తాంతము చెప్పడం మరచిపోకు. చక్కని ఆనవాలు శ్రా స అది. నాయనా! ఇంకొక్కటి కూడా చెప్తా, ఒకనాడు నా నుదుట తిలకం చెరిగిపోయింది. | ల క్‌ అప్పుడు రాముడు మణిశిలతో బొట్టుసెట్టాడు. అదికూడా జ్ఞాపకం చెయ్యి. రాముణ్మి (జ్ర తొందరగా రమ్మని చెప్పు. ఈ రాక్షసులు పెట్టే బాధలు నేను ఇక భరించలేను? అంది న శు సీతమ్మ నా గే “అమ్మా! చూడామణిలాగా రామునికి ఆనందాన్నిచ్చే వస్తువు ఇంకొకటి ఉంటే, ఫ్రే య్జ్‌ అదికూడా ఇస్తావా అని అడిగాడు హమమంతుడు. న. భగవంతుడు. భక్తుని ఉద్దరించాలంటే ముందుగా భక్తుడి నుండి గురువు ద్యారా (ప్ప న భగవంతునికి ఆనవాలు అందాలి. ఈ ఆనవాలు రెండువిధాలుగా ఉంటాయి. అవి 1. చూసవి ల ఆర్జన! 2, చెప్పేవి. మొదటిది రూపానికి, రెండవది శబ్దావికి సంకేతము. స్తు భక్తుడు పంపే ఆనవాలును భగవంతుడు చూస్తాడు. వింటాడు. మవ ఆచరణను (శ్తు న్య పరమాత్మ చూస్తాడు, మనం ఉచ్చరించే నుంధ్రాన్ని, కీర్తించే నామాన్ని లోపలనుండి వింటూ నస ఆ! వుంటాడు. ర్‌ శ్రీ సీతమ్మ చెప్పిన కాకి కధ, చెరిగిన బొట్టు వింత-ఈ రెండూ చెప్పే విషయాలుగా. | 4 క ఆనవాలు ఇచ్చింది. చూపే నిషయంలో ఒక్క చూడామణినే ఇచ్చింది. ఇంకేదైనా నుంచిది స శీ! ఉంటే ఇవ్వమని హనుమంతుడు అడుగుతున్నాడు, ళు . అలా అడిగేవాడే గురువు. శిష్యుడు ఒక పత్కార్యాన్ని చేయగానే సంతోషపడిన గురువు (ఛ్హీ 1 అలాగే ఆనందాన్నిచ్చే ఇంకొక మంచి కార్యాన్ని చేసి చూపిస్తావా! అవి అడుగుతాడు, లో నభ్రింశ్ర యంపి అంతు కతత అపు ఉషథు ప్య్యట్రాత

జ్ర సలి యింతి అంప శ్రర ఎసి శం్యపై తస పా! ఛైతన్య రామాయణము టు శిష్యులచేత ఈవిధంగా గురువు సత్కార్యాలు ఆచరింప చేయడం వారిని ఉద్దరించుటకే. స మా అది అర్ధంగాని పామాన్యులు గురువేదో తమని కర్మ సుడిగుండంలో పడదోస్తున్నట్టు ఇదై ష్జు సృ పోతారు, అదైపోతారు. చివరికి ఏదో అయిసోతారు. వ “నాయనా! హనుమా! నా కేశభూషణమైన మణిని నీకిచ్చాను. అది చూడగానే రాముడు క్ష మాటలు నమ్ముతాడు” అంది సతమ్మం (ల యై కేశభూషణమైన చూడానుణి తల మీదుంటుంది. అది ఇవ్వడము అంటే మనసును యు (సు పూర్ణంగా సమర్పించిందని భావము. కేశములు సంకల్పాలకు సంకేతము కదా! ఎవరు వారి మా సర] మవీసును పూర్ణంగా సమర్చిస్తారో వారే కదా వరమాత్మోకు అత్యంత ప్రియులు. | ళా మయ్యేవ మన ఆధత్వ్వ నుయి బుద్ధిం నివేశయ శ్రే నా నివనివ్యనీ మయ్యేవ అత ఊర్చుం న నంశయః ళు స “వీ మనస్పును నాయందు నిలుపు. నీ బుద్దిని నాయందు ్రవేశపెట్టు ఆ తరువాత న ఖై వ్‌ నాయందే ఉంటావు. ఇందులో సందేహము లేదు” అని శ్రీకృష్ణపరమాత్మ భగవర్గీత- | శ్ర భక్తియోగంలో తెలుపుతారు. . జ్జ హమమంతుడు తలవంచి సీతమ్మకు నమస్కరించాడు. తిరిగి వెళ్ళుటకు బయలుదేరాడు. శ్రా గో! వానుమంతుడు దేహాన్ని పెంచసాగాడు. య యి అది చూచిన జానకి “నాయనా! రామలక్ష్మణుల్ని అడిగానని చెప్పు, సుగ్రీవుని అడిగానని [జ్ర భు చెప్పు. అందరినీ అడిగానని చెప్పఅంటోంది ఆత్రుతగా. ఆమె మూటలను విని హనువు | ఉ్హా స్య ఎగిరాడు. కానీ అది తిరుగప్రయాణానికి కాదు. ఆ వనంలోనే ఒకచోట దిగాడు పీతమ్మకు యి కనపడకుండా. ;,్జు (1 వానర వీరావేశం - వననాశం శ యీ పసేతమళ్ఞను చూశాను. చేయవలసిన పని కొద్దిగా ఉండిపోయింది. సామదానభేద (భీ గళ దండోపాయాల్లో ఇక్కడ బాగా అతికేది దండోపాయమే. ఖు 41 “రాక్షసులు కదా! సామోపాయం విష్ప్రయోజనం. ధనంతో మదించి యున్నారు కదా! | న ట్టి దానోసాయము. కూడా నిరుపయోగమే. బలవంతులు కాబట్టీ భేదోపాయానికి లొంగరు. | ఎటొచ్చీ, దండోపాయమే మేలై ఉంటుంది. పరాశక్రమమే ఇక్కడ పనిచేసి తీరుతుంది. కొందరి స్తు ఫ్‌ నైనా ేను వదిలించేస్తే మిగిలిన వారికి బుర్ర పనిచేస్తుంది. న కార్యసాధన అంటే చెప్పిన పని చేయడం మాత్రమే కాదు. దానికి వైరుధ్యం లేకుండా | యై మరికొన్ని పనులు కూడా సాధించడమే కార్యసాధకుని లక్షణం. (సు న. ఏ కార్యాన్ని సాధించడానికైనా ఒకే నూర్గము ఉండదు. అనేక మూర్గా లుంటాయి. కనుక (ఉ్తో న్య ఒక కార్యాన్ని సాధించడావికి అనేక నూర్లాలు తెలిసినవాడు ఎవడో అతడే కార్యసాధకుడు. | క “ఇంతకీ, శయవు బలం ఎంత? తెలియాలి కదా! అదేదో నేనే తెలుసుకొని వెళి (ఘు నే పగను వచే చవి జే సుళువు అవుతుంది. (ప్రభుకార్యాన్ని నేను చాకచక్యంతో [్‌- ॥ సృహించినట్టి అ అది, న్‌ న్న నటింప ఉంటి అ ఉళతషభు భాషకు శాషపు భ్యాప్రగ

జ్‌ ఇస్ర గ్ర ట్రై సుంట శ్రుంటు నటి శ్రరట్రు శత్రు శ్రయ్యత్రై జే చ. సుందరకాండము - వానరవీరావేశం-వననాళం శ్రా “ఇప్పుడు నాకు, రాక్షసులకు పమరం రేగాలి సులభంగా. దానివల్ల నా బలానికి సార్థకత | ఫు ఏర్పడుతుంది. రావణుడికి కూడా నన్ను గురించి తెలిసీ వస్తుంది. నాకుకూడా రావణుని బల ళు "గ. మేమీటో, వాడి మంత్రుల శక్తి ఏమిటో, అనుచరుల సామర్హ్య మేమిటో తెలుస్తుంది. ఇక ం ఆలోచన అనవసరం. కజ్ఞాకీ కాలుదువ్వడమే ముందున్న కార్యం. ం ష్ణ! “ఈ ఉద్యానవనం చాలా బావుంది. అనేక రకాలైన చెట్లతో, పుష్పాలతో, లతలతో 1 ౧న ౨ | మనోహరంగా ప్రకాశిస్తూ నందనవనాన్ని మరిపిస్తోంది. ఆరిపోయిన అడవిని అగ్నిదేవుడు శ్రే ళు కొల్చినట్లు కళకళలాడే ఈ వనాన్ని కపివీరుడు కల్లోలం చేసేస్తాడు. అహ్బుడు రావణుడికి (శ్రా గర కోపం వస్తుంది. నాపైకి సైన్యాన్ని పంపుతాడు. అదే కదా నాకు కావలసింది, నేను కోరుకునేది. స యా “రానీ, ఎంత సైన్యము వస్తుందో! వచ్చిన వాళ్ళందరినీ పక్షపాతం లేకుండా పిడికిటి ఖు శ్రీ! పోట్లతో పైలోకానికి పంపిస్తాను. ఆ తరువాత నేను సుగ్రీవుడి వద్దకు వెళ్తాను” అని | శు సగ ఆలోచించి, రావణుని తలచుకొని క్రుద్దుడై, వాయువు చెట్లను పడద్రోయునట్టు వాయు న్‌ ర పుత్రడు వృక్షాల్ని విరగగొట్టాడు. శ్రీ యు చెట్లు విరిగి పడుతుంటే పక్షులన్నీ గొప్ప శబ్దం చేశాయి. హనుమంతుడు ఖ్‌ ర విజృంభించాడు. చెట్టు విరిచేశాడు. సరోవరాల గట్టు త్రెంచేశాడు. మెట్లు కొట్టేశాడు. కొద్ది గ న. సేపట్లోనే ఆ వనమంతా కళాహీనమైన కాంతలా కన్పించింది. థి ఉద్యానవనం లోని లతాగృవోలను హనుమంతుడు దుళ్ళగొట్టేశాడు. చిత్రగృహాలను (స్తు 1 గుల్ల చేసేశాడు. మృగాల్ని, పర్పాల్ని నుట్టుబెట్టాడు. జాతి కట్టడాలను, విడిదిగృహాలను ం

1. పడగొట్టేశాడు. చూస్తుండగనే శోభాయమానమైన వనము శోకముతో నిండిన శ్మశానంలా న్‌ ఇమా! గోచరించింది. అశోకలతా ప్రతానమైన ఉద్యానవనము శోకలతా ప్రతానమైంది. ఖ్‌ . జరగనలసింది అంతా జరిగిపోయింది. ఇక రావణుని వడ్డనుండి రాక్షసులు రావడమే క్‌ సక! అలన్యము. వారికొరకు ఎదురుచూస్తూ ఉద్యానవన ప్రవేశద్వారము. వద్ద నిలబడ్డాడు | ౫ శీ! పవనసుతుడు. ఖు థీ చెట్లు విరిగిపడుతున్న శబ్దాలు, కల్లోలంగా వినిపిస్తున్న సన్దుల అరువులు విని లంకలోవి | క | వారంతా భయభ్రాంతులకు లోనయ్యారు. సన్షులు, మృగాలు బెదిరి అటూఇటూ సరుగెత్తాయి. న్య! 1 భయాన్ని కల్పించే శకునాలు కన్పించాయి. నా నే నిద్రిస్తున్న రాక్షసమహిళలు మేలుకున్నారు. ధ్వంసమైన వనాన్ని, దారుణరూపంతో ఖా న గోచరించే హనుమంతుని చూశారు. వాళ్ళను ఇంకా భయపెట్టాలని భావించిన హనుమంతుడు నో న్‌ దేహాన్ని బాగా పెంచేశాడు. థు య “ఎనడువీడు! ఎవరివాడు? ఇక్కడి కెందుకొచ్చినట్ట్లు? ఎక్కడనుండి వచ్చాడు? నీతో శ్రీ, ఏదో మాట్లాడినట్టు ఉన్నాడే! ఏం మాట్లాడాడు?” అని రాక్షపాంగనలు సీతమ్మను ప్రశ్నించారు. | త్త నే యూయమే వాభిజానీత యోఒయం యద్వా కరివ్యతి గ ల్డా అహిరేన వ్యాహీః పాదాన్‌ విజానాతి న నంశయః (స్తు ఖ్‌ “అతడెవరో, ఏమి చేయగలడో మీకే తెలియాలి. పాముపాదాలు సాముకే తెలుస్తాయి. (ఆ గక సందేహం లేదు. వ న ప్రంట్రు ఉంప్రు శంంప్రు తంత్ర యషుతి సుతి సప పో

జ్రసలటుంలి సంతి పంపి సత్ర తారలా న స్త్ర వైతన్య రామాయణము శా గ ॥ “ఇతణ్జి చూసి నాకూ భయం వేసింది. అతడెనరో నాకు తెలియదు. కామరూపియైన న యీ! రాక్షసుడై ఉంటాడని భావించాను” అన్నది సీతమ్మ. సత్యాసత్యములను బేరీజు వేసుకుంటూ శ్ర యు చాలా జా(గ్రత్తగా మాట్లాడింది. | స్తా స హనుమంతు డెవడో తవకు తెలియదని సీతమ్మ రాక్షసాంగనలకు తెలిపే ఈ | క. సన్నివేశంలో ఒక అందమైన శ్లోకాన్ని అందిస్తాడు వాల్మీకి. [క క్‌! అధా బ్రవీత్తదా సార్వీ నీతా నర్వాంగ నుందరీ ] శ్ర రక్షసాం భీను రూపొణాం విజ్ఞాన మమకా గతిః | జ్జ గన రాక్షసాంగనల మాటలు వినిన పిమ్మట సాధ్వి, సర్వాంగసుందరి అయిన సీత ఇలా న మై స్యక్రింది. “భయంకర రూపాలు ధరించే రాక్షసుల్ని తెలుసుకొనే జ్ఞానము నాకెక్కడుంది" ;్డు యఘు అన్నది సీతమ్మ. (శ్ర గ, ఈ సందర్భములో సీతమ్మమ సర్వాంగసుందరిగా వర్ణించాడు వాల్మీకి. ఇంతవరకు ట్‌ భు! కృశాంగిగా, శోకమూర్తిగా నర్లింపబడిన సీతామహాసాధ్వి ఇప్పుడు సర్వాంగసుందరిగా (శు శ్రీ వర్ణించబడింది. | ళా గ సీతమ్ము మవసు తేలిక పడింది. ఊరడిల్లింది. అందుచేతనే ఆమె సర్వాంగసుందరియై నో ఘు శోభిస్తోంది. ఫ్ర య్‌! రాముని వార్త సీతమ్మకు అందింది. రామనామాంకిత ముద్రిక లభించింది. మరల ఖు , రామునితో కలిసి జీవించే భాగ్యము లభిస్తుంది అనే విశ్వాస మేర్చడింది. దయను తేలిక | న్‌ స , పడింది. మవసు ప్రసన్నతను పొందింది. మనసులోని వైర్మల్యము దేహాన్నంతా వ్యాపించింది. , ఘు ఆఫీ వాడిపోయిన దేహసుముం తిరిగి వికసించింది. అందుదీత సీతమ్మ సర్వాంగసుందరిగా కై. తెలుస్తోంది. "శు స! “హమమంతు డెవరో తనకు తెలియదు. పాముపాదాలు పొముకే తెలియాలొ అనిన గ లయ్జి! పీతమ్మ పలుకులను పారకులు అపార్థం చేసుకుంటారేమో నని భావించి, “సాధ్వీ” అని 'శ్రు శ్రా వర్గించాడు ఈ సందర్భంలో సీతమ్మను వాల్మీకి. ర స! సాధ్వీ అంటే పతివ్రత. ఆమె పాధ్యి కనుక ఆమె మాట 'సాధు", అంటే బాగుగా ఉన్నది (౫ క. అని అర్హము. సాధ్విచైన సీతన్ము పలికిన వాక్యము సాధువాక్యమే నంటున్నారు వాల్మీకి. క "నే “వాకేం తెలుసు” అనే మాట వ్యంగ్యార్థముతో కూడింది. తెలిసిన విషయాన్ని నై , అప్రయోజకులతో ్రస్తావించవలసి వచ్చినప్పుడు, “నాకేం తెలుసు” అని మనం కూడా | సో నక్ష అంటూ ఉంటాము. నీవు మహాహప్రాజ్ఞుడవు. నీవు అడిగే విషయం నాకు ఎలా తెలుస్తుంది? ఖు . అవే శ్లేష మన నూటల్లో ఇమిడి ఉంటుంది, ॥ శ్ర పీతన్ము కూడా అలాగే భాషించింది ఈ సందర్భములో. అందుచేత ఆమెది సాధు (పు స్ష / వచనమైంది. అంతేగావి, సీతమ్మ మాటల్లో అసత్యము చోటు చేసుకుంది అవి భావించకూడదు. న్‌ య్‌ హనుమంతుణ్ణి చూసి భయపడి కొందరు రాక్షసాంగనలు పరుగులు తీశారు. కొందరు యు శై సీతమ్మరక్షించాలని అక్కడే ధైర్యంగా ఉండిపోయారు. ఈ విషయాన్ని రావణుడికి చెప్పడానికి (ఉ్త నే కొందరు వెళ్ళారు. / హయ చ చ ర వ ర స

బ్రత్రయం త యుంటి కుంటి నస పప సస తతి స్య యు సుందరకాండము - వానరవీరావేశం-నననాళం (2227) | ఖ్‌ “మహారాజా! ఎవడో వానరు డొకడు అశోకవనంలో ఉన్నాడు. వాడిది పెద్ద శరీరం. సన ఇ్హై! భయంకరంగా. ఉంది. వాడు సీతతోకూడా ఏదో మాట్లాడాడు, మేము చెప్పమని అడిగాము. | శ్రీ గ ఎంత ప్రశ్నించినా సీత వాణ్ణి గురించి చెప్పడంలేదు. శ్‌ ర “మొత్తానికి వాడు దూతగా వచ్చుంటాడని మా నమ్మకం. ఇంద్రుడైనా పంపి ఉండాలి. ట్లో మా కుబేరుడైనా పంపి ఉండాలి. లేదా, వీడు రాముడివద్ద నుండైనా వచ్చి ఉండాలి. | న "గే “వచ్చినవాడు ఊరకున్నాడా చూస్తూ, అదేమి లేదు. చెట్టు పడగొట్టడమేనా, గట్లు | ఖా న్‌ కొట్టేయడమేనా, మేడలు కూల్చేయడమేనా! ఎన్నని! వాడు చెయ్యని పని లేదు. వనాన్నంతా క సు! వల్లకాటి లాగా మార్చేశాడు. శ్ర ! “త్రనూషా ఏమిటో తెలుసా! వాడు ననాన్నంతా పొడుచేశాడు. కానీ సీత కూర్చుని ఉంది | ఫు కదా! ఆ చోటుని వాడు తాకనే లేదు. అలా ఎందుకు చేసుంటాడు? సీత కోసమైనా వాడు (శ్‌ గ దాన్ని రక్షించి ఉండాలి. లేదా అలసిపోయి వదిలేసి ఉండాలి. కాదుకాదు. వాడికి అలుపు నన యు ఎక్కడిది? సీత కోసమే వాడు దానిని ముట్టలేదు. రాజా! నాడికి దండమును విధించు. శు శ్ర “ఎంత థైర్యం వాడికి? నీ మనసు పడిన నుగువతో వాడు మాట్లాడుతాడా! దానవేశ్వరా! (శ్రా పు ' సీతతో వాడు మూట్లాడడం మొదటి తప్పు. వనాన్ని పాడుచేయడం రెండవ తప్పు. వాడికి ఏ న యీ శజ్ష విధిస్తారో! మీ ఇష్టం” అన్నారు రాక్షసాంగనలు. ఖీ య ; రాక్షసస్త్రీల మాటలు వినగానే రావణుడు భయంకరంగా క్రుద్దుడయ్యాడు. గుడ్లప్పుగించాడు. | ళస్తే స్వ! హోమాగ్షిలాగా నుండిపడ్డాడు. శస యు తన్య క్రుద్ధన్య నేత్రాభ్యాం ప్రావతన్నత్ర బిర్హనః త్తు న. దీప్తాభ్యామివ దీపాభ్యాం సార్టిష న్నీహ బివ్రమః ,శ్త్‌ నే “నృండే దీపం మండి మంటతో కూడిన నూనెచుక్కలు క్రింద రాలివట్టు, క్రుద్దుడైన గ ల్‌. రావణుని నేత్రదీపాల నుండి కన్నీటి చుక్కలు రాలాయి” అన్నాడు వాల్మీకి. ఫ్ర శ్ర ముండే దీసం నుండి నూనెచుక్కలు రాలినప్పుడు వాటిలో నూనె ఉంటుంది. ఇస్తు క్ష మంటకూడా ఉంటుంది. అలాగే రానణునిలో కూడా సీతమ్మ మీద స్నేహము, హనుమంతునిపై ఫ్లో ఆస్ట! కోపము ఈ రెండూ మిశ్రితమై ఉన్నాయని కవిృదయము స్పందిస్తోంది. భు హనుమంతుని పట్టి బంధించుటకు తనతో సనూనమైైన కింకరులు అనే రాక్షసుల్ని ళా స పంసాడు రావణాసురుడు. రావణుని ఆజ్ఞను శిరోధార్యంగా భావించి ఎనఖైవేల మంది ల ఉ్హీ! బయలుదేరారు. గొప్ప ఆయుధములు ధరించి వెళ్ళారు. ళు (స్రీ ముఖద్వారం వద్ద సిద్దంగా ఉన్న హనునుంతుని చూశారు. మిడుతలు అన్నిలో పడినట్టు ఇస్హు |. హనుమంతుని మీదికి వెళ్ళారు. ఆయుధాలతో హనుమంతుని కొట్టపాగారు. స క వాళ్ళము చూసి హనుమంతుడు వాలాన్ని జాడించాడు. నేలపై వేసి కొట్టాడు. ఆ శబ్దము. | శ్రీ థు లంకంతా వినిపించింది. దేహాన్ని పెద్దదిగా పెంచేశాడు. బిగ్గరగా అరచాడు. ఆ శబ్దానికి (.శ్హు స ఆకాశంలో విహరిస్తున్న వివాంగాలు క్రిందపడి మరణించాయి. న్‌ గ భంప్రు ఉంపు భు శ్రుంప షప భసుపు తపషథు శ్యస్రీగ

జ్టతఃి స్తం సంతు తంత యత్తు శప శషటు నప [స్త్ర ఖ్టు చైతవ్య రామాయణము ళు గ జయత్యతి బలో రామో లక్ష్యృణశ్ర మువోబలః | యా రాజా జయతి నుగ్రీవో రాఘవే శాభిపాలితః / ;శ్హ్రు దాసోచఒవాం కోనల్యే్టన్య రామస్యాక్లిష్ట కర్షణః శ్ర వానుమాన్‌ శత్రు సైన్యానాం నివాన్తా మారుతాత్మజః గా (శ్ర గళ - న రావణ నవాభ్రం మే యుద్దో బ్రతిబలం భవేల్‌ (న: యై శిలాభిన్తు వ్రవహారతః పొదవైశ్ర నవాగ్రశః ౩ (ఆ ఖే _ అర్హయిత్వా వురీం లంకా మభివాద్య చ మైథిలీమ్‌ శి న్‌ నవృద్ధార్ణో గమిష్యామి మివతాం నర్వరక్షసామ్‌ 4 శ | య్‌ కే. భావము:;- 1. “అతిబలుడైన రామునికి జయం. మహాబలుడైన లక్ష్మణునికి జయం. క్‌ యి రామునిచే పాలింపబడు సుగ్రీవ మహారాజుకు జయం, 2. శత్రుసంహారకుడు, వాయుపుత్రుడు అయిన నా పేరు హనుమంతుడు. శ్రమ స్టే గ లేకుండా కార్యములను సాధించే రామునికి నేను దాసుణ్ణి. = స్‌ యై 3. వేను వేల కొలది రాళ్ళు, చెట్టు ప్రయోగిస్తూ యుద్దము చేయునపుడు వెయ్యిమంది శ్ర స్రీ! రావణులు కూడా నా ఎదుట నీలువలేరు. శ్రా స 4... రాక్షసులందరూ వీక్షిస్తూ ఉండగా, నేను లంకాపట్టణాన్ని నాశనం చేసి, సీతకు స్‌ క నమస్కరించి, నేను వచ్చినపని పూర్తిచేసుకొని వెల్తాను”, న యి హనుమంతుడు రాక్షసులతో పోరాడుటకు ముందుగా పలికిన ఈ నాలుగు శ్లోకాలు (శ స్వ చొలా విశిష్టమైనవి. సుందరకాండములో హనుమంతుడు పలికే ఈ నాలుగు శ్లోకాలను ల విజయశళ్లోకాలు అంటారు. శత్రువులను జయించుటకు ఈ శ్ఞోకాలు దివ్యాయుధాలు, ఖు యా . శత్రువులు బయట ఉండేవారు కారు. అంతళ్ళత్రువులే బాహ్యంలో శత్రువుల్ని శ్‌ ఆశ్ర! తయారు. చేస్తారు. బాహ్యాభ్యంతరాలలో శత్రువులను జయించుటకు ఈ భ్లోకాలు క్ష అద్భుతంగా పనిచేస్తాయి. స ల్‌ హనుమంతుని వివరాలు చెప్పమని సీతమ్మను రాక్షసస్త్రీలు అడిగినపుడు సీతన్ము సు శ్రి చెప్పకుండా దాచిపెట్టింది. కానీ హనుమ తనకు తాన నిర్భయంగా వెల్లడి చేశాడు. తనపేరు | చెప్పాడు. తానెనరో చెప్పాడు. తవ శక్తిసామర్థ్యా లేమిటో చెప్పాడు. ఎందుకు వచ్చాడో న న చెప్పాడు. ఏమి చేయనున్నాడో కూడా చెప్పాడు. యా చాసోఒహం,. నేను దాసుణ్ణి. అసనూన పరాక్రమవంతుడైన రాముడికి దాసుణ్ణి అన్నాడు వ శ్రీ] హనుమ, ఇంతవరకు ఎక్కడా తాను దాసుడని హమమ చెప్పలేదు. సుగ్రీవసిచివుడని, ళ్‌ న రామదూత యని చెప్పాడే గాని రామదాసు అని చెప్పలేదు. ఇక్కడే ప్రథమంగా దాసభావాన్ని శ్లో! వ్యక్తం చేశాడు. (ఫ్రై థ్రీ రాక్షసులను సంహరించుటకు ఉద్యుక్తుడైన హనుమ తనను దాసుడుగా నర్గించుకున్నాడు. (ఇ [| కర్తత్తుభావన తనది కాదు, తనకు లేదు అని చెప్పుటయే దాసభానంలో ఇమిడియున్న (౪ ' రహస్యం. ఇది రామకార్యం. ఎందరు రాక్షసు లెదురైనా ఫరవాలేదు. కర్త రాముడు. ఫలము 1 య్జా రామునిది. తాను సనిముట్టు మాత్రమే. ఇదియే దొసభావన. ఈ భావంతో కర్మలాచరించే స శ్రీ! వారు ఓటమిని ఎరుగరు. సదా వారికి విజయమే. అదియే భక్త విజయం. పరమాత్మ చేతిలో [ఆ | పరికరమై సాధించే భవ్యమైన విజయం. దివ్యమైన విజయం. | జ్ర ళ్తంప్ర ఉపు ఉాంపు ప షప షత తపతి భ్యప్రాం

గం కయాంత్‌ రంత శాత షై శ్యన్య్యద్రు శ్రైంషస్ర శ్రంషటు న హలా డా శ్ర శు .. నందరకాండము - జంబుమాలి జారిపోయాడు ళా గ! దాసుడైన వాడే వీరుడౌతాడు. అందుచేత హనుమంతుడు తాను దాసుడనని మొదట న యీ. చెప్పి, తరువాత తాను శత్రుంజయుడనని చెప్పుకుంటాడు. (శ్జ్రు గ, భక్తులు మొదట దాసులు అయితే, తరువాత వీరులౌతారు. దాసత్వంలో ఓడిపోవడం (శ్రా గళ! జరిగితే, వీరత్వంలో గెలుచుకోవడం జరుగుతుంది. ఈ రెండూ జరిగిన తరువాత అనలు న ఖై ఓడిందంటూ లేనేలేదని, అంతా జయమే నని అవగత మవుతుంది. | దాసత్యంలో నేను, నాది అనే అహంకార నుమకారాల్సి పోగొట్టుకొని ఓడిపోవడం ఫు స ్టి గ పా [1 జరుగుతుంది. పీరత్వంలో కానుక్రోధాది అరిషడ్వర్గాల మోద విజయాన్ని పాధించడం జరుగు వ తుంది. మ్య్‌ నే. ఒకవిధంగా చెప్తే దాసత్వంతో రాముణ్ణి జయించడం. ఇదే భక్తవిజయం. మరో విధంగా చూస్తే వీరత్వంతో రావణుణ్ణి జయించడం. అదే అజ్జాననాశము. ళా గ పెద్దగా అరుస్తూ పర్వతరూపుడై శోభిస్తున్న పవననసుతువి గాంచి రాక్షసులు [న ర. భయభ్రాంతులకు లోనయ్యారు. పెద్ద సంధ్యాకాల మెఘంలాగా గోచరించాడు. [ఖ్‌ ళు పాలు... రాక్షసులు ఆయుధాలు చేపట్టి హనును రస ॥॥॥ఏ0 జై పై పడ్డారు. హమమంతుడు ముఖద్వారానికి న్‌ సు య ఉన్న ఇనుప గడియను లాగి చేతొపట్టు. |. కున్నాడు, ఆ ఇమప పరిఘతో రాక్షసుల్ని | స... . కొట్టికొట్టి చంపుతున్నాడు. మెలికలు తిరుగు | సె! మ ర. చున్న పెద్ద సర్పాన్ని గరుత్మంతుడు వట్టు లో జ |. 1 న న ర డే త ష్‌ యై న. కున్నట్టు పరిఘను చేత్తో పట్టుకొని గగన న ల న విహారం చేశాడు హనుమ. న క్ష యు టం. ళా జ . కింకరుల నందరిని వధించి, క్రొత్తవారి | ౧౪ క్‌ న టా. కొరకు నిరీక్షిస్తూ మళ్ళీ ముఖద్వారం వద్ద . క మ నిలబడ్డాడు హనుమ. హనుమంతుని 'వద్ద | న్‌ టు .. స్తా జ న. '' రాక్షసులు రావణుని సమిసించి, కీంకరులం గ క్‌ గ. /. న. పాం = దరూ శంకరాలయం చేరారని చెప్పారు. నే ము మ త న గ్‌ అంతపెద్ద సేన నశించి పోయిందని |.శ్హ న (భా. పరాక్రమవంతుడైన ప్రహస్తుని కుమారుడు (స్య ళ్‌ [స వని ప న. ను... సు స) జంబుమాలిని పంపాడు వానుమంతుని స మోదికి, ల [1 జంబుమాలి జారిపోయాడు పు “ఉద్యానవనాన్ని ఊడ్బేశాను. చైత్యప్రాసాదాన్ని ఇప్పుడు ఎత్తిపోస్తానుో” అని పలికి క్త క మేరుపర్వతం లాగా ఎత్తుగా ఉన్న చైత్యప్రాసాదం మిదికి ఉరికాడు హనుమంతుడు. కొండలా న్‌ ౫౬ శ్ర జ్రు అంథ అంతు శంయషతు శాన సాల అసం ౨-౩౦

జ్ర శయన తక స్తం స్తు శ్తుంగస్తు నరు శ్రంషట్తు శరస కషం? స్టే వాన ననన ల యఘు! చైతన్య రామాయణము న గళ. అమతున్న ఆ చైత్యం మిద హనుమంతుడు రెండవ సూర్యుడా అన్నట్టు భాసించాడు. మ్య మరీ చూస్తుండగవనే పర్వతమంత పెరిగాడు. పెద్దగా జబ్బలు చరచాడు. ఆ శబ్దానికి ఆకాశాన ఎగిరే యు | పిట్టలు చచ్చి క్రిందపడ్డాయి. చైత్యాన్ని రక్షించే రాక్షసుల ప్రాణాలు పైకి పోయాయి. (క త్తి రాక్షసులు అనేకమంది ఖడ్డాలు, గండ్రగొడ్డళ్ళూ, ఈటెలు పట్టుకొని హనుమంతుని ర్త స _మోదికి దుమికారు. హనుమంతుని చుట్టూ వలయంలా నిలబడిన ఆ రాక్షసులు గంగానదిలో ల యై ఏర్పడివ సుడిలా తెలుస్తున్నారు. =. (ఫ్‌ హనుమంతుడు ఆ నాలుగు విజయశళ్లోకాలను మళ్ళీ పలికాడు. భయంకర రూపాన్ని శే న్‌ 1 దాల్చాడు. ఆ వైత్యప్రాసాదాని కున్న స్వర్ణాలంకృత స్తంభాన్ని పెకలించాడు. నూరు అంచులు (న్న శై గల ఆ స్తంభాన్ని గిర్రున త్రిప్పాడు వదీసుడిలాగా. ,్జి హనుమంతుడు అలా త్రిప్పడం వల్ల అక్కడ అగ్ని పుట్టింది. చైత్యప్రాపాద మంతా త్త ర బుగ్గెపోయింది. తన చుట్టూ వున్న రాక్షసుల్ని తుక్కుతుక్కుగా తన్నేశాడు హనును క్రుద్దుడై. న్‌! /. ఆకాశాన నిలబడ్డాడు. థు లే “బలశాలురు, పెద్ద దేహాలను ధరించినవారు, వేలకొలది నాలాంటి వానరులు సుగ్రీవుని | యు. ఆజ్ఞకు లోబడి ఉన్నారు. జాగర్త, వానరులలో కొందరు పది ఏనుగుల బలము గలవారున్నారు. పై గ కొందరికి వంద ఏనుగుల బలముంది. కొందరైతే వెయ్యి ఏనుగుల బలంతో కూడా ఉన్నారు. ల్‌ ॥ వానరసేన ఇంత, అంత అని ఎవరూ చెపృలేరు. వారి ఆయుధా లేమిటో తెలుసా! పళు, || | ్‌ రే ప ౩ ్ళ్థు। గోళ్ళు-అంతే. సుగ్రీవుని వెంట వచ్చే వానరులు కోట్ల సంఖ్యలోనే ఉన్నారు. | స్వ | “మహాత్ముడైన రామునితో పెట్టుకుంటార్రా కజ్లా! గుజ్జుగుజ్జుగా పిసికేస్తాము. నుగ్గునుగ్గుగా (౮ తి! కొట్టేస్తాము. సిగ తరిగేస్తాము. లంకలో పొగ చూసేస్తాము. ఉమ్రి శ్ర “లంక లేదిక. మోరుండరు. రావణుడు మోతో కలిసే వస్తాడుఫొ అన్నాడు ఫ్‌ ణు హనుమంతుడు. ఈలోగా రానణుని ఆజ్జచే జంబుమాలి బయలుదేరి వస్తున్నాడు. (న న జంబుమాలి (ప్రహస్తుని కొడుకు. గొప్ప విలుకాడు. బలశాలి. ఎల్టని వస్త్రాలు కట్టు ఈ య కున్నాడు. ఎజ్జని పూల దండలు వేసుకున్నాడు. ఎజ్జటి కుండలాలు ధరించాడు. గొప్పదైన | శ్ర ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు. పెద్ద దేహం, గుండ్రని కళ్ళు, చూడడానికే భయంకరంగా ఉన్నాడు. | ఛు న గాడిదలు పూవ్చిన రధమెక్కి వచ్చాడు జంబుమాలి. న్‌ త్‌ | ముఖద్వారం పై కూర్చుని యున్న నూరుతిని చూశాడు, వెంటనే ధనుష్టంకారము (7 గే | చేశాడు. హనుమంతునిపై వాడిమైన బాణాలను ప్రయోగించాడు. ఒక బాణము హనుమంతుని గ్ణ్‌ం నే | ముఖంపై తగిలింది. న / క. అసలే ఎజ్జని ముఖం హనుమది. బాణం తగిలి రక్తం ఎర్రగా చిమ్మగానే, ఫు

• | శరత్కాలములో సూర్యకిరణాలు పడి వికసించిన పద్మం లాగా కనిపించింది పవవసుతుని | ను థు ముఖం. రక్తముతో తడిపిన హనుమంతుని ముఖం, ఆకాశమధ్యమున ఉన్న పెద్ద త న తామరపువ్వు మిద చందన చుక్కలు పడ్డట్లు కనిపించింది. (గ . | త్త బాణాల దెబ్బలచే కక్రుద్దుడైన హనును సెద్దగా అరచాడు. ఆ శబ్దానికి లంకంతా స్తు శ్రు. బూరటిల్లి పోయింది. ప్రక్కనే ఉన్న ఒక పెద్ద రాతిబండను ఎత్తుకొని జంబుమాలిపై విసిరాడు. ఇ 11 వొడిల్రైవ తన బాణాలతో ఆ బండను ముక్కలు చేశాడు జంబుమాలి. న్‌ వ 0. న ర ర న స న న్యం.

ద యంతు కంంథ అంధ త్తు షస శ్తం్యతై శు శ్రషత్రు ఇన క న న న న ననా స్తం సుందరకాండము - మంత్రివుతుల మరణం (221] [ శ్రా న్‌ విసిరిన బండ నిరుపయోగం కాగానే పెద్ద మద్దిచెట్టును పెకలించి, దానిని గుండ్రంగా (య షు త్రిప్పాడు హనుమంతుడు, వరుసగా నాలుగు బాణాలు ప్రయోగించి ఆ మద్దిచెట్టును కూడా (క్ర కొట్టేశాడు జంబునూలి. | ళు నుళ్ళీ మొదటికే వచ్చాడు మారుతి. పరిఘను చేత్తో పుచ్చుకున్నాడు. ఆ ఇనుప శు గ గడియను బేగంగా 'త్రిస్పి జంబుమాలి వక్షస్థలంపై కొట్టాడు హనుమంతుడు. (న య్‌ తన్యచైన శిరో నాన్తీ న బాహూ న చ జానునీ న ధను ర్నరధో నాశ్వాస్తత్రా దృశ్వన్త నేషమ శ్రా గ “హనుమంతుడు పరిఘతో కొట్టగానే జంబుమాలి జారిపోయాడు. తల పగిలిపోయింది. | న్ష “షై. చేతులు విరిగి వేర్రపోయాయి. మోకాళ్ళు నుచ్చుకైనా లేవు. ధనుస్సు ముక్కలై పోయింది. (ఆ రధం కూలిపోయింది. గాడిదలు పచ్చడై పోయాయి. బాణాలెక్కడా కనిసించలేదు. అన "శ స యవాలు చూర్ణం కొగా చచ్చి నేలపై పడ్డాడు జంబుమాలి. - న యై వాల్మీకినుహర్చి కమనీయ కవననైశిష్ట్యాన్ని 'పై శ్లోకంలో మవం చూడవచ్చు. వడివడిగా (సు ర్ట వాయుపుత్రుడు పరిఘతో జంబుమాలిని కొడితే, విడిపోయిన జంబుమాలి అవయవాల్ని , స్‌ విడివిడి పదాలతో పొడిపొడిగా రచించడం వాల్మీకి పసిడికవితకు నిదర్శనము. , ఘా ఈ శ్లోకనుంతా వ్యస్తపదాలతోనే రచించాడు. సమస్త పదము ఒక్కటి కూడా లేదు. స స పమస్తముమ తెలిసిన వాల్మీకి ప్రశస్త కవితావైదుష్యమిది. ట్టు 1 జంబుమాలి కూడా నశించినట్టు రావణుడికి తెలిసింది. |క్రుద్దుడైన రావణుని కళ్ళు (వ్ద న్‌ ఎజ్జబడ్డాయి. వెంటనే బలవంతులైన మంత్రివుత్రులను వెళ్ళమని ఆజ్ఞాపించాడు రావణుడు. ఖ్‌ కు థు మంత్రిపుత్రుల మరణం 'ఫ్తా స రావణుడు ఆజ్ఞాపించగానే అశ్వాలు పూన్చిన గొప్ప రధాలను ఎక్కి అమాత్యపుత్రులు గ తస. ఏడుగురు బయలుదేరారు. వారు లగ్నిశిఖల వంటివారు. ఆస్త్రవిద్యల ఆరితేరిన వారు. 1 శై! నేనంటే నేవని వారు పరస్పరము పోటీపడుతూ రధా లెక్కారు. “నా రధం ముందు-వా రధం ఫు "క | ముందు” అంటూ సమరోత్పాహంతో కదిలారు. మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లాగా బయలు (న క. దేరారు. ఖు “ఆ వావరుడెనరో, పోయిన వాళ్ళలో ఒక్కర్ని కూడా వెనక్కి పంపించడం లేదు. మరి |4్హి | వీళ్లు వెళ్తున్నారు అంటూ గోలపెట్టేశారు బంధువులు, మి్యయత్రులు, అందరూనూ. స ఫై అశోకవనం ముఖద్వారము వద్దకు వెళ్ళగానే, ఆ ముఖద్వారంపై ఆసీనుడై వున్న (ఫై =, హనుమ కనిపించాడు. మేఘాల్లా శీభిస్తున్న ఆ మంత్రికుమూరులు, ఉరుముల వంటే | త్తు ప. రధశబ్దాలతో వచ్చి, హనునుంతునిపై బాణవర్షం కురిపించారు. |" గ్‌ మేఘం వర్షించినట్లు హనుమంతునిపై శరవర్షం కురిసింది. వర్షంతో కప్పబడిన పర్వత | శ య్‌ రాజు లాగా ప్రకాశించాడు పనవసుతుడు. శరవేగము కంటెను శీఘ్రంగా చరించగలిగే ,(్తు షు హనుమంతుడు తనపై ఒక్క బాణం కూడా పడకుండా చరించాడు. ఇంద్రధనుస్నుల మధ్య | ౪ క్ష శోభించే మేఘముండలముతో వాయుదేవుడు క్రీడిస్తున్నట్లు అగుపించాడు ఆంజకీయుడూ | థ్‌ అట్ట [బలవ డూవనవనతన్తడాతడనాకలకన తతా కాూవాననకా లాలన. న రర ర న ర

జనల స్తం స్పుంం త్త శ్తుంంరు ఎనట్ర? శ్రష్యపు ప్రస నం? న. గం! ఆకాశంలో నిలబడి సింహనాదం చేసీ హనుమంతుడు మంత్రిపుత్రులపై విజృంభించాడు. న 1 కొందరిని అరచేతితో బాదాడు. కొందరివి కాళ్ళతో తన్నాడు. కొందరిని పిడికిళ్ళతో గుద్దాడు. | ప్ప . య...

కొందరిని గోళ్ళతో గీకేశాడు. కొందరిని మోచేతులతో పొడిచాడు. కొందరిని మోకాళ్ళతో (౫ యు పొడిచాడు. తొడల తాకిడిచే కొందరిని, వక్షస్టలంతో ఢీకొని మరికొందరిని చంపేశాడు. త్రై గం! హనుమంతుని అరుపుకే కొందరు ఆగకుండా పైకి వెళ్ళిపోయారు. చచ్చి పడియున్న వారిని ( యీ! చూచి కొందరు అక్కడే చచ్చిపోయారు. ళు న్‌ న న ౯ | గుజ్జాలు గపెట్టాయి. రధాల కప్పు లెగిరి స .స్జీ న | హాం జ! స నాడీ | పోయాయి. జండాలు విరిగి పడ్డాయి. గొడు

సఆయసి || 01 గులు చిరిగిపోయాయి. రక్తం జీననదిలా | య్‌. 1 శు ॥ స స్త పారింది. దారులన్నీ నెత్తురు వాగులే. అంతా న

స | ప్‌! 7 న |

స మ న న. శ భయానకం. బీభత్సం. లంక దద్దరిల్లింది. [| “గ ర ప క్‌ నో ప లోనో అమాత్య్సకుమారు లందరూ అయి (స్తు యై క స గా ఉల. సోయారు. కూడా వచ్చిన వారు కూడా కూడి (ఇ య హా! క్‌ శ ఒక్కసారే వెళ్ళారు. మిగిలిన వారెనరైనా ఉంటే స్‌ ఉహ (౨ కం ను. వష. సలాయనమంత్రం పరించారు. ఈసారి ఎవ [02] శ్‌ వ్‌్లా నం శా రాస్తారో చూద్దామని మళ్ళీ గోడెక్కి కూర్చు (శ్ర

న న సశ సు న్నాడు నూరుతి. ఇదే పరైపోయింది పవన | పష క న య. నికి గ్‌ యై వ. క స లి మంత్రిపు్యతులు వధించబడ్డారని రాన | ర. లి ఈగ. ణునికి తెలిసింది. మవసును దిగులు కుది (€ శ్‌్ష స న పేసింది. దానిని బహిర్గతం కానివ్వకుండా (గ ఖీ రావణుని వద్ద విరూపాక్షుడు, యూషాక్షుడు, దుర్తరుడు, ప్రఘసుడు, భాసకర్షుడు (చ్హోః ర్త వే జర్యి ల్సి క. అనువారు ప్రధాన ఎనాధిపతులు. యుద్ధంలో వాయువేగంతో చరిస్తారు. హనునుంతుని న న్‌ పట్టుకోవాలవి వారిలోనూ ఉత్సాహం గోచరించింది. రావణుడు ఆ ఐదుగురిని హనుమంతుని = మోదికీ పంపాడు. ఖ్‌ ళు “చతురంగబలాన్ని వెంటబెట్టుకొని వెళ్ళి ఆ వానరుణ్ణి శిక్షించండి. ఆ వానరుని వో న్‌ విషయంలో మిరు చాలా జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాలి. అతడు చేసింది చూస్తే ఎందుకో ఫు అ. బ్రత్రడు వానరుడని నాకు అనిపించడం లేదు. అదేదో మాయాభూతమని, మహాభూతమని | థి వా కనిపిస్తోంది. ం (హ్హ స “పూర్వము మిమ్మల్ని వెంటబెట్టుకొని నేను గంధర్వులను, దేవతలను, అసురులను, స శ్రీ! మహర్షులను జయించి ఉన్నాను. వాళ్ళందరూ మనకు అపకారం చేయడానికి పిద్దంగానే యు ఫ్ర ఉంటారు. ఇది అలాంటిదే అయి ఉంటుంది. మిరు ఆ వానరుణ్ణి తక్కువగా అంచనా | నే వేయకండి, , టో న్న ట్రగప్రు శ్రుతి ఉంటు శ్రంయషపే శషుపు శాషథు తపో

సభల తంల రను ప "| గళ ౮ నుందరకాండము - మం్రిపుతుల మరణం ఈ “వాలి, సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, నీలుడు, ద్వివిదుడు మొదలైన వానరులు గ గ. పూర్వము. నాకు తెలుసు. వీళ్ళంతా చాలా బలవంతులు. కానీ ఇంత పరాగక్రనుము, | యు

బుద్దిబలము, ఉత్సాహము, రూపాన్ని అంత త్వరగా మార్చే నైపుణ్యము వారికి కూడా లేదు. | " య్టు। “మోరంతా గొప యుద్దవీరులే. బలవంతులే. ఇంద్రాది దేవతలు కూడా మోముందు శు స _నిలువలేరు. అది నిజప్సే కావచ్చు. అయినా, య య తధావీ తు నయశ్ఞేన జయ మాకాంక్షతా రణో (స్తు "0. ఆత్సా రక్షః వ్రయత్నేన యుద్ధ నీద్ధిర్హి చంచలా శా న్‌. “యుద్ధములో జయమును పొందాలని వాంఛించే నీతికోవిదుడు, ముందు తనను య! మై తాను రక్షించుకొనుటకు ప్రయత్నించాలి. ఎందుకంటే, యుద్దములో జయమే కలుగుతుందని. (“ఫు థు చెప్పలేము; అన్నాడు రావణుడు. శు గ! ఈ సమయంలో రావణుని ఆంతర్యం బాగా కలత చెందినట్టు తెలుస్తూ ఉంది. (౧ ఘ్జు ఎందరో వెళ్ళినా, ఒక్కరు కూడా తిరిగి రాలేదు. పోయిన వారంతా అలా పోయారే గాని థు థు తమను తాము రక్షించుకొని తిరిగి రాలేక పోయారు, పారిపోయి వచ్చిన పిరికిపందలు తప్ప. ; ఖ్‌ ం తనకు అపజయమే లేదవి విర్రవీగుతూ ఉండిన రావణుడు జయము నిశ్చయము వో ఫు కాదని తొలిసారిగా పలుకుతున్నాడు. నైతికంగా రావణుడు కొడ్డో, గొప్పో దెబ్బతిన్నాడని , 1.

| స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. మవస్తత్వ శాస్త్ర పరిధిలో నుండి రావణుని మనసును ఇప్పుడు మదింపు ( సా, వటగలిగతే, సమరజయాన్ని కాంక్షించే యుద్దవిశారదుడు తనను తాను రక్షించుకోవాలి అని న ఫ్మ| చెప్పిన విషయము సేనాధిపతుల నుద్దేశించి పలికిందా, లేక తన మానసిక స్థితిని ప్రతిఫలింప. | షై చేసుకోవడమా అనే శంక కూడా అసమంజప మైనది కాదు. ఫు ఖ ఐదుగురు సేనాధిపతులూ బయలుదేరారు. ముఖద్వారము వద్ద హనుమంతుడు | ళ్లు | ఉత్సాహంతో. కనిపించాడు. ఉదయభానుని లాగా వెలిగిపోతున్నాడు. భయంకరమైన | ౧ య్‌ ఆయుధాలతో వారు హనుమంతుని ఎదుర్కొన్నారు. ఫు "నే దుర్దరుడు వాడిలైన ఐదు ఇనుపబాణాలను మారుతి తలపై ప్రయోగించాడు. న్‌

' దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా గర్జించి, హనుమంతుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. దుర్దరుడు రధముతో ల్‌. క్‌ కూడా ఆకాశంలోకి వెళ్ళి వందల కొలది బాణాలను వాయుపుత్రునిపై సంధించాడు. యూ హనుమంతుడు. దేహాన్ని చాలా పెద్దదిగా పెంచేసి దుర్దరుని రధముసపై పడ్డాడు. “6. రధము క్రిందపడి ముక్కలైంది. గుజ్జాలు నలిగిపోయాయి. దుర్దరుడు రధము క్రిందపడి న్‌! న మరణించాడు. | సు యై అది చూచి క్రుద్దులైన విరూపాక్ష యూపాక్షులు ఆకాశంలోకి ఎగిరారు. హనుమంతుని | శ్ర గుండెపై ముద్గరాలతో బాదారు. హనుమంతుడు మళ్ళీ భూమి మోదకి దిగాడు. ఒక సాల క్‌ గ వృక్షాన్ని పెకలించి దానితో విరూపాక్ష యూపాొక్షులను వధించాడు. య య్‌ ఐదుమంది సేనాధిపతులలో ముగ్గురు హతులయ్యారు. అది చూచి ప్రఘసుడు, (గు శు భానకర్ణుడు పట్టిస ఛూలాలను చేత పట్టుకొని హనుమంతునిపై దుమికారు. హనుమంతుని శ్లో క తీవ్రంగా కొట్టారు. హనుమ కోసోద్రిక్తుడై ఒక పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి వారిపై విసిరాడు. థ్‌ నన్న క్కంగస్రు కంటా అరు శయ తాగుల శాషంు అ్యథిల

జ్ధసైదుత లలు యంంపై శంతి సప పంటు శంకు శరా గ యు! చైతన్య రామాయణము శ్రా గళ. ప్రఘపస భాపకర్ణులు కూడా నురణించారు. వారు మరణించగానే మిగిలిన సైన్యాన్ని కూడా న్‌ ర. హనుమంతుడు వధించాడు. యము ళి! అలా అందరిని వధించి మళ్ళీ మామూలుగానే ముఖద్వారంపై ఎక్కి కూర్చున్నాడు న్‌ న్‌ రాక్షససంహారానికి నిరీక్షిస్తూ. న్‌ స్తు ఐదుగురు సేనాధిపతులు హతులయ్యారని రావణునకు తెలిసింది. ఉద్దతుడు, సమ ్‌ / _రోమ్ముఖుడైన అక్షకునూరుని వైవు చూశాడు రానణుడు. చెబితే చాలన్నట్టు ఉరకలేస్తున్నాడు (పు శ్రా | సమటీకా వహాంతో అక్షకుమారుడు. రావణుడు తన వైపు చూడగానే అగ్నిహోయ్రని లాగా లేచి | న్‌ బయలుదేరాడు అక్షకువూరుడు. న్న య | ఖు! అక్షకుమారుని అసమాన పరాక్రముం గా ౮, అక్షకుమారుడు రావణుని కొడుకు. గొప్ప పరారక్రమవంతుడు. ఇంద్రతేజమును |గ్ష ఈమ్టీ బోలినవాడు. బంగారురధము నెక్కి దివ్యమైన బాణాలు ధరించి రణోన్ముఖు డయ్యాడు. |థ్హు ళ్‌! నునోవేగముతో సమాన వేగముగల ఎనిమిది గుజ్ఞాలు పూన్చిన రధంలో బయలుదేరాడు న ర, అక్షకుమారుడు. అశ్వ, గజ, రధ ధ్వనులతో పెద్ద సైన్యము అక్షకుమారుని అనుసరించింది. క స్‌ ప్రళభయకాలాన్ని లాగా వెలిగిపోతున్న హనుమంతుని చూశాడు అక్షకుమూరుడు. యు హనుమంతుని అసమాన తేజానికి ఆశ్చర్యపడ్డాడు. గౌరవదృష్టితో హనుమను చూశాడు. | థ్రీ హనుమంతుని శక్తిసామర్థ్యాలను మదింపు వేసుకుంటూ మబ్బు తొలగిన సూర్యునిలా (స్తు సక్ష| ప్రకాశించాడు అక్షకుమారుడు. (నీ ళీ పదువైవ మూడు బాణాలను హనుమంతునిపై సంధించి యుద్దానికి పురికొల్పాడు స్తు ఇశ్రా అక్షకుమారుడు. ఇద్దరూ పోరాటానికి దిగారు. |శ్హా గ వారి యుద్దానికి భూమి దద్దరిల్లింది. సూర్యుడు పూర్ణంగా ప్రకాశించలేక పోయాడు, స త్హ| వాయువు మెల్లగా వీచడం కూడా నూనేసింది. పర్వతాలు చలించాయి. ఆకాశము య్ర్‌ ధ్వనించింది. సాగరము, తీవ్ర క్షోభకు గురియైంది. వారి అసమాన పరాక్రమమునకు దేవతలు ఖు స కూడా విష్మయం చెందారు. న్‌ శే చక్కని చివరి భాగములు కలిగి, బంగారు పొన్నులతో ప్రకాశిస్తూ విషపూరిత ౧. , _సర్పాలవలె వున్న బాణాలను హనుమంతునిపై సంధించాడు అక్షకుమారుడు. హనునుంతుని న శ్రా ముఖం నుండి రక్తం చిమ్మింది. నో [1 అక్షకుమారుని ప్రతాపాన్ని చూచి హనునుంతుడు సంతోషించాడు. యుద్గోన్ముఖుడై యి దేహాన్ని పెంచాడు. ప్రళయకాల రుద్రుడు లాగా అక్షకుమారుని, అతని సైన్యాన్ని బ్‌క్షింాడు... 1 6 టగ్యాల్న శ్రీ హనుమంతుడు. ఇస్తం న భయంకరమైన. బాణాలతో హనునుంతుని బలంగా కొట్టాడు అక్షకుమారుడు. (౮ యీ! హమమంతుడు గొప్ప ధ్వని చేస్తూ ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. అలా ఎగురుతున్న హనుమపై యు గన బాణనర్హం కురిపించాడు అక్షకుమారుడు. చూడడానికి అది మేఘము పర్వతముపై త్త వర్షించివట్లు కనిపించింది. | నా . న్న శ్రింటు క్రంపు ఉంంథు శయ షట షప శాషభు భూతు

జ్‌ రుం కంటు ఉంటు ఎవతి శతు సైనత్తు సత్ర జ “౮ సుందరకాండము - అక్షకుమారుని అసమాన పరాక్రమం ఈ న్‌ అక్షకుమారుడు కూడా హనుమంతుని అనుసరిస్తూ పైకి ఎగిరాడు. మనోవేగంతో న్య యు, హనుముపై బాణవృష్టిని కురిపించాడు. మహావీరుడైన హనుమంతుడు బాణావికి బాణానికి శ్తు స మధ్య గాలిలాగా తప్పించుకుంటూ ఆకాశంలో సంచరించాడు. శ్రేష్టమైన బాణాలతో | శా న ఆకాశాన్నంతా కప్పేస్తున్నాడు అక్షకుమారుడు. గ్య షై అక్షకుమూరుని అసమాన పరా(క్రమాన్ని వీక్షించిన హనుమంతుడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. శ్ర అక్షకుమారుని గౌరవభావంతో చూశాడు. కొన్ని క్షణాలు ఆలోచవలో పడ్డాడు. శరాలతో [

0, గుండెల్ని తొలిచేస్తున్న ఈ యువకిశోరాన్ని ఎలా ఎదుర్కోవాలా! అని ఆలోచించాడు. | జ్జ స “అక్షకుమారుడు గొప్ప యుద్ధవైపుణ్యాన్ని చూవుతున్నాడు. ఇతని పరాక్రమము స నల అమోఘం. ఇతని ప్రతాపం అద్భుతం. ఇతడ్ని చంపడానికి నాకు మనసు అంగీకరించడం (త్తు లేదు. ఈ యువకుణ్ణి ఎవరైనా మెచ్చకుండా ఉండరు. ఇతడు దేవతలకు కూడా భయాన్ని. (శ్రీ గ పుట్టించగలడు. స్ట రై “ఏమైనా ఇక ఈ అక్షకుమూరుని ఉపేక్షించడానికి లేదు. యుద్ధంలో ఇతని ప్రతాసము ' ప్రతిక్షణవర్దమానంగా ఉంది. ఇక ఇతణ్ణీ వధించడమే మంచిది. న గ న వర్ణమానో౭గ్నీ రువేక్షీతుం క్షమః ! ర. “పాంగే అగ్నిని ఉపేక్షించకూడదు” అని ఖావించి, శత్రుబలాన్ని గూర్చి యోచించి, తన (త్తు సౌ. కార్యాన్ని నిర్ణయించుకొని వేగాన్ని పుంజుకున్నాడు. వధించాలవి. నిర్ణయించుకున్నాడు. (ఆ సె ఆంజనేయుడు. .్త్ల యి అక్షకుమారుని రధానికున్న ఎనిమిది గుజ్టాలను అరచేతితో కొట్టాడు. వెంటనే అవి య్తు నురణించాయి. హనుమంతుని అరచేతి దెబ్బకు రథము విరిగిపోయి నేలమోద పడింది. (ఉ్రై స రధాన్ని విడచిపెట్టి, ఇడ్డాన్ని చేతిలో ధరించి ఆకాశానికి ఎగిరాడు అక్షకుమారుడు. గ ం[్లీ | _అక్షకుమారుడు అలా ఊర్వ్యంగా పయనిస్తుంటే స్వర్గానికి చేరుతున్న బుషిలా భాసించాడు. వ్‌ యి హనుమంతుడు అక్షకుమూరుని సమోపించి, అతని రెండు కాళ్ళు కలిపి గరుడుడు. (టో న సర్పమును పట్టుకొనునట్ట్లు గట్టిగా పట్టుకొని, చాలాసార్లు గిర్రున త్రిప్పి నేలపై కొట్టాడు. న య్‌ అక్షకుమారుని బాహువులు, తొడలు, కంరము విరిగిపోయాయి. రక్తము ప్రవాహంలా య్హు “ర 'ప్రవించింది. ఎముకలు నుగ్గయ్యాయి. కళ్ళు గుజ్జయ్యాయి. కీళ్ళు ఊడిపోయాయి. శరీరం (ష్ట్ర 1 శిధిలమై పోయింది. అక్షకుమూరుడు మర్‌ణించాడు: దేవతలు కూడా హనుమంతుని (౫ ఖై పరాక్రమానికి ఆశ్చర్యపోయారు. . ళు థు వీరుడైన అక్షకునూరుడు మరణించాడు. బిడ్డల్ని ధర్మనూర్గంలో నడపవలసిన తండ్రి, (ఛు

దారితప్పి ప్రవర్తిస్తూ తన అక్రమజీవితానికి బిడ్డల ప్రాణాల్ని బలి చేసుకుంటున్న పరమ (౫౮ [ నీచుడు, దుష్టుడు రావణుడు, .్థ్తు అక్షకుమారుని వధించిన హనుమంతుడు అలసట తెలియనివాడై, తరువాత ఎవరొస్తారా .ఫ్తా అని నిరీక్షిస్తూ మళ్ళీ ముఖద్వారము నెక్కాడు. | న న ౬ శ్ర స్రా శారు థు తాట భాషపై శాషథు జ్యప్రాగో

ళ్‌ స్తం శ్రుగయ్రూ శ్రంంగటు నషట్రై శ్రంషటై స్రయు కనటూ న్య తు చైతన్య రామాయణము న న్‌ పముద్రోల్లంఘవం అనే. అద్భుతకార్యమును సాధించి, మహా శక్తిమంచుడైన అక్ష న ఇై! కుమారుని రానుభక్తి అనే శక్తితో వధించిన రామదూతను ఈవిధంగా కీర్తిస్తారు త్యాగరాజు | "ఈ పావూ రామదూత జగ్యత్రాణ కుమార, మాం | తు గ వాహినీశ తరణ, దశనడన నూను తనుహరణ 4 పొపా ॥ స ఘు హనుమదింద్రజిత్తులు (స్తు అక్షకుమారుడు మరణించాడనే వార్త వినగానే రావణుడు గతుక్కుమన్నాడు. కుమారుడు | వ ళ్‌ మరణించినందుకు దుఃఖం పొంగి వచ్చింది. ఎవరికీ తలియనీయక లోపలే దాచేసుకున్నాడు. | స్టిమితంగా కవిపిస్తూ ఇంద్రజిత్తును వెళ్ళమని ఆజ్ఞాపించాడు. (హ్‌ ఫ్ర “అన్రశస్తాలలో నీవు అరితేరిన వాడవు. సురాసురులను గడగడ లాడించావు. శ్రి గ్‌! బ్రహ్మదేవువి నుండి వరాలు పొందావు. నీ ముందు యుద్దంలో నిలబడే ధైర్యశాలురు లేరు. | ఈమై| ఫీకు భుజబలముంది. తపోబలమూ వుంది. ఎప్పుడు ఏదీ ఎలా చెయ్యాలో నీకు తెలుసు. [ఉ యు “ఏదైనా ఘోరసమరము వచ్చినపుడు నా మనసులో నువ్వే మెదుల్తావు. వెంటనే న్‌ గ అమకుంటాను విజయము నాదే నవి. (్‌ క. “*వ్ర్రూశావ్లు కదూ! కింకరులు హతులయ్యారు. జంబుమాలి నశించాడు. అమాత్య ($ ఛు. కుమారులు చంపబడ్డారు. సేనాధిపతులు మృతి చెందారు. నీ ప్రియసోదరుడు అక్షకుమారుడు (టో స కూడా వధించబడ్డాడు. స ఖై “నా శక్తి నీలో ఉందే గాని వారెవ్వరిలోనూ లేదు. వెళ్ళు. కార్యభంగము లేకుండా సు ౨ | ప్రవర్తించు. విజయంతో తిరిగి రా! - శు అవశ్య మేవ బోద్దవ్యం కామ్యశ్హ విజయో రణో (స గ్‌ “యుద్దములో విజయాన్ని కాంక్షించాలి. ఇదే రాజధర్మం?” అన్నాడు రావణుడు. ల య్‌ "పేనాధిపతుల్ని హనునుంతుని మోదికి పంపేటప్పుడు రావణుడు ఒక విషయం గ్ర ఆ! చెప్పాడు. యుద్దములో జయమే కలుగుతుందని చెప్పలేము. జయమును వాంఛించే నీతి | ఇ క్ష! కోవిదుడు ముందు తనను తాను రక్షించుకోవాలి అని చెప్పాడు. ఇప్పుడు విజయాన్ని. [౧ ఇమ్టై, కాంక్షించడమే రాజధర్మం అని ఇంద్రజిత్తుతో చెప్తున్నాడు. (ఘై “6. వెళ్ళిన వారంతా మరణిస్తున్నారే గాని తిరిగి రావడం లేదు అని భావించి, తమను ఇస్డు క రక్షించుకోమని సేనాధిపతులకు సలహా ఇచ్చాడు. ఇప్పుడు ఈ దశలో తన అవగాహనను | న క రావణుడు మార్చుకున్నాడు. కె గే హమమంతుని జయించినవాడు తిరిగి వస్తాడు గాని జయించలేనివాడు మరణించి [తృ [| తీరుతాడు అనే నిర్ణయానికి నచ్చాడు. అందువల్ల విజయాన్ని సాధించి రమ్మంటున్నాడు. (న్స ఫై ఇంద్రజిత్తు హతుడైతే ఆ తరువాత రావణుడే కదలవలసీ ఉంటుంది. జ | తండ్రి చెప్పిన మాటలు ఇంద్రజిత్తులో రణోత్సాహాన్ని రెండింతలు సెంచాయి. హ్‌ ఖు రానణునకు ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేశాడు ఇంద్రజిత్తు యుద్దానికి బయలుదేరాడు. (యు స్ట్‌ / ఉత్తమమైన రధానెక్కీ. భ్‌ | | 6 తంల తంల ఉం తంత నంాశాషల చనథు షల

స్ట సయ యుంలి అంధ ఉంాఠి ఇథి తలి ఉన శషటు న వ! సుందరకాండము - హనుమదింద్రజిత్తులు | స హనుమంతుడు ఇంద్రజిత్తును చూశాడు. అతని ధనుష్టంకారమును విని సంతోషించాడు. న్‌ య్‌ ఇంద్రజిత్తు గొప్ప బాణాలను హనుమంతునిపై ప్రయోగించాడు. వాటిని నిష్పులం చేపి ళు య హనునుంతుడు గగనవిహారం చేశాడు. చిత్రవిచిత్రము లైన భయంకర శరాలను ఇంద్రజిత్తు ర 'ప్రయోగిస్తుంటే వాటి మధ్య వాయువులా హనుమంతుడు దూసుకొని పోతున్నాడు. శ్ర సు హనుమంతునిలో లోప మెక్కడుందో, అతనిని ఎలా జయించాలో ఇంద్రజిత్తుకు అర్ధం ౫న ౧ | కాలేదు. ఇంద్రజిత్తు లోప మెక్కడుందో హనుమంతునికి అవగతం కాలేదు. (స్తు స్టా. విఫలం కావడానికి వీలులేని శక్తివంతమైన శరాలను కూడా సంధించాడు ఇంద్రజిత్తు |శొ గ్గ కొనీ ప్రయోజనం కనిపించడం లేదు. ఇంద్రజిత్తు ఆలోచించాడు. య త్త “ఇతణ్గి వధించడం సాధ్యం కాదు. ఒకవేళ బంధించడాని కేమైనా లొంగుతాడా? ,శ్ట్రు 'స్హ్రా| అని ఆలోచించాడు. వెంటనే ఇంద్రజిత్తు హనునుంతునిపై బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించాడు. ఈ గ్లో (బ్రహ్మాస్త్రముచే బంధించబడిన హనుమంతుడు కదలలేక నేలమిద పడ్డాడు. తాము న య. అస్త్రబంధంలో ఉన్నట్టు ఆంజనేయుడు (గ్రహించాడు. పూర్వము బ్రవ్మాదేవుడు తనను (య్రు స్త్ర అనుగ్రహించిన విషయాన్ని స్మృతికి తెచ్చుకొని బ్రహ్మదేవుని 'ప్రార్జించాడు. శా గ “ఇది బ్రహ్మాస్త్రము. దీనికి కట్టుబడి యుండుటయే నా ధర్మము అని భావించి న్‌ స్టా బ్రహ్మదేవునకు నమస్కరించాడు హనుమంతుడు. క్‌ థు! రాక్షసు లందరూ చుట్టూచేరి హనునుంతుని జనుపనార తాళ్ళతో, నారతాళ్ళతో కట్టీ | ష్‌ న! బంధించారు. ఎవ్పుడైతే రాక్షసులు హనుమంతుని తాళ్ళతో బంధించారో వెంటనే 1 న్‌ క్‌ బ్రహ్మాస్త్రము హనుమంతుని విడిచేసింది. మరొక దానితో బంధిస్తే అస్తబంధము పట్టుకోదు. | ఖు

ఇది చూచి ఇంద్రజిత్తు ఆందోళనలో పడ్డాడు. రాక్షసులు బ్రహ్మాస్త్రము యొక్క కనే 1 ప్రాశస్త్యాన్ని తెలియక తన ప్రయత్నాన్ని వృధా చేశారని భావించాడు. ఓకసారి అనస్రము | న క విఫలమైతే అదే అస్త్రము నుళ్ళీ ఉపకరించదు. . య్డ ఈలోగా రాక్షసులు బంధించబడియున్న హనుమంతుని రావణుని వద్దకు ఈడ్చుకొని న్‌ క... పోతున్నారు. ఈవిధంగా నైనా రావణుణ్ణి చూసే అవకాశం కలిగిందని సంతోషించాడు [మం సే హనుమంతుడు. స శ్వ! హనుమంతుని తీసికొని వెళ్ళి “ఇతడే ఆ వానరుడు అని రావణునికి చూపారు ్తు యి రాక్షసులు. హనుమంతుని వివరాలను గూర్చి రాక్షసులు ఒకరితో ఒకరు ముచ్చటించు (శ్లో న్‌ కుంటున్నారు. గ య్‌ “వ్లీడ్మ్ని చంపండి. ఇంకా చూస్తారేం? కొల్చేయండి. అందరూ కలిసి తినేయండి” ్త్జ యు, అన్నారు కొందరు రాక్షసులు. ఫ్తు న. రావణుడు హనుమంతుని చూశాడు. కళ్ళెర్ర చేసి “ఇతవి సంగతి ఏమిటో (౧౪ తి తెలుసుకోండి? అన్నాడు మంత్రులతో రావణుడు. శు 1 “ఎవరు నువ్వు? నిన్ను పంపిందెవరు?” అని మంత్రులు హనుమంతుని ప్రశ్నించారు. క్‌ | “నేను సుగ్రీవుని దూతను. ఆ నుహారాజు పంపగా వచ్చాను” అన్నాడు వాయుపుషయుడు, | న్‌ శ్ర. [యయానవన్లావాయా దడతుావతోడ్తామాానన్టతనాా నడకలా పావలవవానా బలల కంత ఉత అలి త అంత్‌ షప శాషభు భయషస్రళ 2-31

స్థశలటుం ల పంల పంగలు స ఉట ఉస ఉంటి స ప! చైతన్య రామాయణము ఈ 1 బ్య స్‌ [ యు! హనునుంతుడు రావణుని చూశాడు. ముత్యాలు తాపి తళతళ మెరుస్తున్న బంగారు... | శ్ర గ కిరీటాన్ని ధరించి వున్నాడు రావణుడు. స్ఫటికశిలతో చేసిన సింహాసనం మిద కూర్చుని | స్తా ఉన్నాడు. వజ్రాలు, నుణులు పొదిగిన బంగారు ఆభరణాలు అలంకరించుకొని ఉన్నాడు. ఖు గ్‌ పట్టుబట్టలు ధరించి, ఎజ్బచందనాన్ని పూసికొవి యున్న అతని దేహంపై బొమ్మలు న్‌ ట్ర కూడా చిభ్రింపబడి వున్నాయి పచ్చబొట్లతో. పది తలలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఎదపై ముత్యాల 1 గ్లో హారముంది. నల్లని కాటుకకొండ లాగా మెరిసిపోతున్నాడు. యా " అందమైన స్త్రీలు వింజానురలు వీస్తున్నారు. మంత్రులు చుట్టూ నిలబడి వున్నారు. స ఆ! ద్ర్వ్వతల మధ్య దేవేంద్రుని లాగా ప్రకాశిస్తున్నాడు రావణుడు. రావణుని చూచి హనుమంతుడు శ్‌ /స తనలో తామ ఇలా భావించాడు. న యు “ఆహా! ఏమి ఇతని వైభవము! ఏమి ధైర్యము! ఏమి బలము? ఏమి తేజము! సర్వ త్తు ఈ! లక్షణ సంపన్నత్వము వి(భ్రాజనూన మవుతోంది' నన్ను కూడా బద్దుణ్ణి చేసి తన దగ్గరికీ శా న్‌ రప్పించుకున్నాడు. " 1న జి “ఇతడు అధర్థసరుడు. అలా కాకుండా ఉన్నట్లయితే దేవేంద్రుని మించి శోభించేవాడు. శ్ర 4 ఇంద్రపదవివి పొంది దెనతలకు ప్రభువై ఉండేవాడు, ఇతడి దుష్టకర్మల వల్ల మూడు లోకాలూ ఖు న కృశిస్తున్నాయి. దుఃఖిన్తున్నాయి. వీడు కోసిప్తే ప్రపంచనుంతా జలమయం చేయగలడు? అని / ల ఆలోచించాడు వానుమంతుడు. | | స్తు య్‌ రావణుడు హనునుంతుని తదేకంగా చూచి తనలో తాను ఇలా మాట్లాడుకున్నాడు. ఆశ్ర “ఇతడు ఎవడై ఉంటాడు? పూడ్తుం నేను కైలాసపర్వతాన్ని కదిలించినపుడు నందికేశ్వరుడు వు స్వ నన్ను శపించాడు. బహుశ అతడె ఈ వానరరూపంలో అగుపిస్తున్నాడా? (౧ శి! “లేక వీడు బాణాసురుడా! అని ఆలోచిస్తూ 'శ్రుడ్డుడై ప్రహస్తుని వైపు తిరిగి ఇలా శ్రా పలికాడు. _ "శు స “ప్రహస్తా! అడుగు ఈ దురాత్ముణ్ణి. ఎక్కడ నుండి వచ్చావు? ఎందుకు వచ్చావు? 10 ఆ! ననాన్ని ఎందుకు పాడు చేశావు? రాక్షసాంగనలను ఏందుకు భయపెట్టావు? అని వీణ్ణి అడుగు. ఖ్‌ ప్రవేశింప శక్యము గాని లంకలో ఎందుకు ప్రవేశించాడో చెప్పమను. యుద్దము ఎందుకు ళు | చేశాడో అడుగు, ఆ దుష్టుణ్ణి” అన్నాడు రావణుడు. రావణుని ఆజ్ఞకు తలవంచిన ప్రహస్తుడు | టో ఖ్హై హనుమంతుని వైపు తిరిగి ప్రశ్నించాడు. “ఓ వావరా! కాస్త ఊరట పొందు. భయపడకు. నిన్నేమి చేయము, ఉన్నదున్నట్టు (ఆ ఖు చెప్పేయి, నిన్ను ఇక్కడికి ఎవరు పంపారు? ఇంద్రుడా! నిజం చెప్పు, భయపడకు, నిజం చెప్తే నం స! విమ్న ఇప్పుడే విడిచిపెట్టేస్తాము. న్‌ యా “నూఢచారి లాగా లంకలోకి ప్రవేశించావు? నిన్ను పంపింది కుబేరుడేనా! లేక్ష (స్తు న. యమనుడా! మరెవరు? వరుణుడా? విష్ణువేమన్నా సంపాడా? స్వాం వానరరూపంలో ఉన్నావు. ఇస్తు క్ష కొనీ వీ పరాక్రమము వానరుని సరాద్రమం కొదే! నిజం చెప్పు, విడిచేస్తాము. పో మతిం యాం ఆఆ ళా ర ఛై.

జ్ర సలి శంతి అంధ శంతి గధ శంఖు ఉంతు శతు సప సుందరకాండము - హనుమద్రావణులు గ్‌ గగ “అబద్దం చెప్పావా, అసలుకే మోసం వస్తుంది. నీ జీవితం సమాప్త మవుతుందిగొ అని ౧ సై పలికాడు. ్రహన్తుని మాటలమ ఆలకీంచిన హనుమంతుడు రావణుడికి సమాధానం గ్‌ ;్ర| చెప్పాడు. | ర రావణుడు హనుమంతుని తాను ప్రశ్నించకుండా ప్రవాస్తుని అడగమన్నాడు. వాన [ _రునితో మాట్లాడడం తన ప్తాయికి భంగకరమని భావించి ప్రవస్తుని చేత అడిగించాడు వ్ర య రావణుడు. ” య శు హా హనుమంతుడు కూడా (ప్రహస్తునికి చెప్పకుండా రావణునితోనే పలుకుతున్నాడు. ఛా న్‌ 'ప్రహస్తునికి ప్రత్యుత్తరం ఇవ్వడం తన స్టాయికి భంగకరమని భావించి అలా ప్రవర్తించాడు | య సవనసుతుడు. ఛి ఇ | “నేము ఇంద్రుడు పంపిస్తే రాలేదు. వరుణుడు పంపితే రాలేదు. కుబేరుని చేత పంప ళా నస! బడ్డవాణ్ణి కాను. నన్ను విష్ణువు కూడా పంపలేదు. నేను మూరువేషంలో రాలేదు. నా రూపం | ర. ఇదే. నేను వానరుణ్లే, లంకకు రావాలని భావించే వచ్చాను. “ యు “నిన్ను చూడాలనుకున్నాను. నాకెలా సాధ్యపడుతుంది? అందుకని వనాన్ని పాడుచేశాను. శా 1 అది చూసి బలవంతులైన రాక్షసులు నా మోదికీ కాలుదువ్వారు. నన్ను నేను రక్షించుకోవాలి ఈ స 1 కదా! అందుకే వారితో యుద్దం చేశాను. న్న వ, “నన్ను అస్త్రాలతో బంధించడం ఎవ్వరికీ సాధ్యం కాదు. నాకు కూడా ర్రహ్మవుని (శ్ర (ఘీ! వరముంది. రాక్షసులు నన్ను నారతాళ్ళతో బంధించగానే బ్రవ్మోస్తము నన్ను విడిచేసింది. | ,్రై స్వ అయినా బంధింపబడ్డట్టే వుండినాను. ఎందుకో తెలుసా! నిన్ను చూడాలని. య యై “ఒక రాజకార్యం మిద నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. నేనెవరో కాదు. మవాతేజోనంతుడైన (శ్రీ శు! రాముని దూతను. అర్హవుయిందా! ఒక మంచి మాట చెబుతాను. నిను. ళీ నే “వానరరాజు సుగ్రీవుడు పంపితే వచ్చాను నేను. వానరప్రభువైన నీ సోదరుడు గ క. సుగ్రీవుడు నిన్ను కుశల మడిగాడు. ధర్మార్ధాలకు సంబంధించినవి, ఇహపరాలకు ఉపకరించేవి కొన్ని మాటలు చెప్పి పంపాడు సుగ్రీవుడు. చెప్తాను. విను. త్‌ యు “డశరధుడనే రాజు ఉండేవాడు. లోకానికి తండ్రి లాంటివాడు. ఇంద్రునితో సమా నం నే నుడు. ఆయన పెద్దకుమారుడే మాకు ప్రభువైన రాముడు. ధర్మాత్ముడు. తండ్రి మాటను వ్‌ ఆ. పాలించుటకు భార్యను, సోదరువి వెంటబెట్టుకొని దండకారణ్యంలో ప్రవేశించాడు. థష్టు ఖు “దశరధుని కోడలు, జనకుని పుత్రిక, రాముని భార్య అయిన సీతమ్మ అరణ్యంలో [క్ర న్‌ కనిపించకుండా పోయింది. ఆమెను అన్వేషిస్తూ తమ్ముడైవ లక్ష్మణునితో కలిసి రాముడు [౫ కం బుష్యమూకానికి వచ్చాడు. ళం శ్రి “రామసుగ్రీవులకు మైత్రి ఏర్పడింది. సీతను అన్వేషించే బాధ్యతను నుగ్రీవుడు స్త 1 ప్వీకరించాడు. కిష్కింధను సుగ్రీవునికి అప్పచెప్పే బాధ్యతను రాముడు గ్రహించాడు. నః న్‌ పరస్పరము అలా శపధం చేసుకున్నారు. (సు య “రాముడు వాలివి చంపేశాడు, వానర భల్లూక రాజ్యాలకు సుగ్రీవుడు ప్రభువయ్యాడు, శ్రా వాలి ఎవరో నీకు లోగడే తెలుసు కదా! బలశాలియైన వాలిని ఒక్క బాణంతో కొట్టేశాడు య న! రాముడు. న శంట్రు ప్రంంత్ర ఉంంప్రు శ్రుత యతు తనుతి షభ భషప్రీో

ద వ. దనం జ 3

ద్ర తలి యంత సంలు సంతు స శంతి ఊరి క. క్ష చైతన్య రామాయణము శః గ “పీ శ్రమ్మను వెదికే ప్రయత్నంలో వానరవీరుల నందరిని నియమించాడు సుగ్రీవుడు. య్య య్‌ అన్ని దిక్కులకు వెళ్ళి సీతమ్మను అన్వేషిస్తున్నారు వానరులు. పాతాళంలో గాలిస్తున్నారు. ళు

1 ఆకాశంలో కూడా అన్వషిస్తున్నారు. మహాబలశాలునైన వావరులలో కొందరు గరుత్మంతుని త్త శ్రి వంటినారు. కొందరు నాయిటేవవ నంటివారు. వారి గమనాన్ని ఎవ్వరూ అడ్డగించలేరు. | గ మనోవేగంతో సంచరిస్తారు. స్ట యు “వేను వాయుదేవుని జౌరసవుుత్రుణ్ణి. నన్ను హనుమంతుడు అంటారు. సీతమ్మను ు య. అన్వేషించే కార్యంలో శతయోజన విస్తీర్షము గల సముద్రాన్ని దాటినచ్చాను. లంకలో తిరిగి. | ఫై! గళ| తిరగ చివరికి సీతమ్మను చూశాను, య్య యీ! “వీవు ధర్మార్దములు తెలియనివాడివి కావు. తపశ్ళాలిని కూడా. పరదారను నీ ఇంట్లో |€్లు శ్ర ఉంచుకోనచ్చా? బుద్దిశాలివి. ధర్మానికి విరుద్దమైన కార్యము, మొదటికే మోసం తెచ్చే పనిన్‌ శీ సే చేయవచ్చా? మ ఘు! “రావణా! ముల్లోకాలలో కూడా రామునికి అపకారం చేసినవాడు ఎవ్వడూ సుఖంగా ళు

, ఉండలేడు. ఇది ధర్మసమ్మతమైన మాట. ఈ మాటే సుగ్రీవుడు నీతో చెప్పమన్నాడు. న నో “నా మాట విను. సీతను రాముని వద్దకు చేర్చేయి. నేను సీతమ్మను దర్శించాను. గొప్ప శ్రా పు / అపాయాన్ని కోరి తెచ్చుకోకు, స్ట యా నేరం జరయితుం శక్యా సొనురై రమరై రని స్తై న. వివ నంనృష్ట మత్యర్థం భుక్త మన్న మివౌ జసౌ ం సె “విషం కలిపిన ఆహారాన్ని ఎవరూ జీర్లించుకోలేరు. దేవాసురులు ఏకమైనా సీతమ్మను న్‌ యీ! నిలుపుకోలేరు, (స్తు ఖై “తపోఫలంగా, ధర్మఫలంగా నువ్వు దీర్చాయువును పొందియున్నాను, దాన్ని | ళ్తు

1 నశింపచేసుకోకు. సురాసురుల నుండి మరణం లేనట్లు నీవు వరాన్ని పొంది యున్నావు. అంత | స న మాత్రావ నీ మరణానికి కారణం లేదని భానించకు' (ల యు “సుగ్రీవుడు ఎవరు? అతడు దేవుడు కాడు, రాక్షసుడు కొడు. గంధర్వుడు కాడు. ఖ్‌ పన్నగుడు కాడు. యక్షుడూ కాడు. మరి, సుగ్రీవుని నుండి వీ ప్రాణాల్ని ఎలా కాసొడు ల న కుంటావు? న న. “వీవు చేపిన తపస్సుకు, ధర్మానికి సంబంధించిన ఫలాన్ని ఇంతనరకు అముభవించావు. షు శ్రా వీ అధర్మానికి ఫలితం వీకు రాబోతివుంది. చతురంగబలముతో కూడిన నీ లంకా పట్టణాన్ని టా | నేను ఒక్కడినే నాశనం చేయగలను. కాని అది రామునికి అభిమతం కాదు' నా 1 “సీతను అపహరించిన వానివి తానే నాశనం చేస్తానని వానర భల్లూక వీరుల సనుక్షంలో (9 నశ రాముడు ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. రాముడికి అపకారం చేసి ఇంద్రుడు కూడా బట్టకట్టలేడు. ఇకనీ | జ్ఞ

| విషయం ప్రత్యేకించి చెప్పాలా? | త న యాం నీతో త్యభిజానానీ యే యం తిస్ధతి తోవశో 'క య్‌ కాలరాత్రీతి తాం విద్ధి నర్భలంకా వినాశిన్‌క్‌ 4 (సై క, ఎవరిని నీవు సీత అని భావిస్తున్నావో, ఏ స్త్రీ నీ అధీనంలో ఉందో, ఆమె ఈ అంకనంతా | య వ్‌! నాశనం చేపే కాళరాత్రి అని తెలుసో, / జ్జ హహ నర న న్‌ నా.

స రంత సంతు ఉంటు రట స సము పంటు హన స ఉష్టడాాాహాాామలాాడాయండాలకాలయాంచా నాడా పాం ప. నుందరకాండము - విభీషణుని విజ్ఞాపనము ఇ గ “సీత్ర అనే యమపాశాన్ని కంఠానికి చుట్టుకోకు. నీకు ఏది హితమో ఆలోచిం | 1 యీ! చుకోగొ అన్నాడు హనునుంతుడు. హనునుంతుని నూటలు వివి క్రుద్దుడైన రావణుడు “వీణ్ణి శు = | వధించండి"అని ఆజ్ఞాపించాడు. | హ్హా క శ్ర గ విభీషణుని విజ్ఞానము న చ హనుమంతుని వధించమని రావణుడు పలకడం రావణుని సోదరుడైన విభిషణునికి గ వ్‌ [ నచ్చలేదు. వాక్సాతుర్యము గల విభీషణుడు దూతవధ జరగకూడదని భావించి సోదరుడు, న గు ప్రభువు అయిన రావణునితో ఇలా పలికాడు. యు “మహారాజా! నన్ను క్షమించు. రోషం త్యజించు. అనుగ్రహించి నా నూట ఆలకించు. (స్తు 'స్రీ| యుక్తాయుక్తములు తెలిసీన ప్రభువులు దూతీను వధించరు. శు స్వ “మహావీరా! ఈ వానరుణ్ణి వధించడం రాజధర్మానికి తగని విషయం. లోకాచారానికి స్య వ. కూడా ఇది విరుద్ధమే. ఇది నువ్వు చెయ్యదగిన పని కాదు. శ్రా క. “నీకు ధర్మాధర్మాలు తెలుసు. రాజధర్మంలో నీవు ప్రాజుడవు. నీకు తెలియని సరమార్ద "ఈ గల | మేమున్నది? నీలాంటి విపశ్చితులు కూడా ఈవిధంగా రోషానికి లొంగిపోతే, శాస్తాధ్యయనమే స్ట్‌ యు నిష్ప్రయోజనమని లోకం భావిస్తుంది. ఫ్రీ (హ్రీ “శత్రసంహారకా! నీవు అసమాన పరాక్రమవంతుడవు. ప్రసన్నుడివి కా! మంచి (శ్రి స్వ చెడులను విచారించి దూతను దండించు” అన్నాడు నిభిషణుడు. “ఏసీ యు న పాపొనాం నదోపొవం విద్యతే శ్రపునూదన న్‌ తస్మాదేనం నధిష్యామి వానరం పొవచారిణమ్‌ 'శ్హు ఫ్లు “ఓ శ్యయ్రసంహారకా! విభీషణా! పాపిని వధించడం పాపం కాదు. ఈ వానరుడు నో స్మ! పాపొచారి. వీడ్ని ఇప్పుడే వధిస్తాను;” అన్నాడు రావణుడు. క య్‌ దూతను నధించడ నునేది అధర్మమైన మాట. దుష్టులకు అంగీకారమైన మాట. | యై రోషంతో సలికే రావణునికి సముచితమైన మాటను చెప్పాడు విభీషణుడు. న న్‌ “లంకాధిపతీ! రాక్షసేశ్వరా! ధర్మయుతమైన ఒక్క నూటను ఆలకించు. దూతను ఖు ంగ్జి, వధించడం ఏ దేశంలోనూ జరుగలేదు. ఏ కాలంలోనూ జరుగలేదు. ఇది మహాత్ములు | యూ. చెబుతున్న మాట. ఫ్రా న్‌ “ఈ వానరుడు తప్పు చేసింది వాస్తవమే, చెప్పలేనంత దుఃఖాన్ని కలిగించాడు. విజమే. జ హ్హా! అయినా దూతను వధించడము అనే కార్యాన్ని ిన్వరూ మెచ్చరు. 'దారి తప్పిన దూతను వధించడానికి అనేక దండనలు ఉన్నాయి కదా! క్‌ స “అవయన_ ఖండనము, శరీరమును. వికారంగా మార్చడము, కొరడా దెబ్బలు, స శహై] ముండనము. చేయించుట, చెరగని ముద్రలను శరీరంపై నిలుపుట-ఇవన్నీ దూతకు ఖు శు! విధించవలసిన దండములని బుధజనుల మాట. దూత వధ్యుడు కాడు అనేది సర్వజన (శ్రా | సమ్మతము. ధర్మార్జోపబ్బంహితము. | జ్‌ సక భాగపు కం ప్ర ఉల్లు శం తుయషట్ర శషుప్రు పష శత్రుం

సతతి తుంతి అంతా తంల నట స్రన్యస్తై స్రంసకు సాగు ర నం (22) చైతన్య రామాయణము | గ “ధర్మనిర్ణ్మయము నందు, లోకన్యవహార శాస్త్రము నందు నిన్ను మించిన వారులేరు. న ః సురాసురులను ఎందరినో వధించి గొప్ప వీరుడని పేరు సంపాదించావు. ఈ వానరుణ్ణి చంపడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనము? దూతను వధించాడనే చెడ్డపేరు నిలిచిపోతుంది. కాల శ్రి! మెరుగని కార్యమిది. గ్‌" స + “ఈ వానరుడు దూత, మరొకరు పంపితే వచ్చిన వాడే కాని స్వేచ్చతో వస్గనహరించిన ల్‌ యే వాడు కొడు. ఇతనిని చంపినా లాభం లేదు. అదేదో రామలక్ష్మణుల విషయం చేయడమే (స్ట శ్‌ మంచిది” అన్నాడు ధర్మాత్ముడైన విభిషణుడు. | శు న్‌ “తమ్ముడూ! విభిషణా! నీవు చెప్పింది కూడా బాగానే ఉంది. దూతను వధించుట స సా! నిందనీయమే. వీణ్ణి వధించడం మానేసి మరేదైనా దండన విధిస్తాను. కోతికి తోకే భూషణము. శ్ర ఫ్రే! తోకకు విప్పు అంటించండి. కాలిపోయిన తోకతో తిరిగి వెళ్ళనీ ఈ కోతిని. తోక లేని ఈ వానరుణ్ణి బంధువులు, మిత్రులు, జ్ఞాతులు సరిహసించనీ. ఫే /న్వే “తోకకు నిప్పంటించి పట్టణ వీధులలో ఊరేగించండి ఈ వానరుణ్ణి” అని న ఆజ్ఞాపించాడు రావణుడు. (పు ఇస్త్రి! ముందే కక్రుద్దులై యున్న రాక్షసులు రావణుని మాటలు విని రోషంతో మరీ | గ! మండిపడ్డారు. పాత నూలుబట్టలు తెచ్చి బాగా చుట్టారు తోకకి. నూనె తడిపారు బాగా, నిప్పు | య్‌ | అంటించారు. తోక అంటుకుంది. మండుతోంది. (త్తు యి రాక్షసు లందరూ కలసి మళ్ళీ హనుమంతుని బంధించి కాలుతున్న తోకతో. (శ్ర స్యె| వడిపించడం ప్రారంభించారు. హనుమంతుని చూడడానికి, బంధుమిత్ర సమేతంగా రాక్షసు ల క లందరూ కదలి వచ్చారు. హనుమంతుడు తనలో తాను ఇలా భావించాడు; (ఫు “ఈ రాక్షసులు నన్ను బంధించలేరు. అనసర మనుకుంటే ఈ క్షణంలోనే నేను | నం శు బంధాలు త్రెంచుకొని వీళ్ళందరిని వధించగలను. నేను రాముకార్యంలో ఉన్నాను. ; న! న్‌ “యుద్దంలో దుష్టులైన ఈ రాక్షసుల నందరినీ నేను ఒక్కట్లే చంపగలను. రానూజ్ఞ ఫు య లేనిదే నేము ఆ పని చేయను. వీరు నన్ను లంక అంతా త్రిప్పుతారేమో. త్రిప్పనీ, ఏమైంది? | శ్రా లంకను మళ్ళీ ఒక్కసారి చూస్తాను. నేను ఈ లంకాపట్టణాన్ని, కోటని, చైత్యపాసాదాల్ని రాత్రి . ఇస్తు క! సమయంలో" చూశాను. ఇప్పుడు పగటి కాంతిలో చక్కగా చూస్తాము” అని భావించాడు | శ్లో! హనుమంతుడు. . హనుమంతుని భావము రాక్షసులకు తెలియదు. రాక్షసులందరు గుమిగూడి శంఖాలు, (ఇ నే భేరీలు (మోగించారు. హనుమంతుని అపరాధాలను సింహనాదం చేస్తూ హనుమంతుని + న ఘు! నగరమంతా త్రిప్పారు. తోక కాలుతూనే ఉంది. (మై | “ఇతడు గూఢచారి, నుహాపాపి. వీణ్ణి శిక్షిస్తున్నాం” అని అరుస్తూ నడుస్తున్నారు రాక్షసు | న ఖు లందరూ. స్త్రీలు, బాలురు, వృద్దులు ఇళ్ళనుండి బయటికి వచ్చి వింతగో టీక్షస్తనారు | స హనుమంతుని. (స య్‌ హనుమంచుని తోకకు నిప్పంటించి, లంకానగర వీధులలో నడిపిస్తూ అనేక విధాలుగా ([ శ్రీ! బాధిస్తున్నారు. రాక్షసులు. కొందరు తిడుతున్నారు. కొందరు. రాళ్ళు విసురుతున్నారు. | ఆ |. కొందరు అవహాస్యం చేస్తున్నారు. మరికొందరు భయంకరంగా నిందిస్తున్నారు. జ ౧ శ్రంప్రు శంస పంపు ఉంత్రుంషుపు శషుపు తషల్రు జ్య్యప్రుళ

జతల తుంలాటుంలి శంతి నలై శతు శాక గ యు సుందరకాండము - విభీషణుని విజ్ఞానము [233] ఇ న్‌ భగవంతుని కార్యంలో భక్తులు నిర్విరామంగా శ్రమిస్తూ సాగరాన్ని దొటేటంతటి స కా (శ్రమను అనుభవిస్తూ ఉంటే, లౌకికులు వారిని విందిస్తూ బాధిస్తూ కష్టపెడుతూ, అపహాస్యం ర్‌ | చేస్తుంటారు. చివరికీ తగలబెట్టడం కూడా చేస్తుంటారు. ౮. భక్తులు వాటి నన్నిటిని సంతోషముతో భరిస్తారు. బాధల్ని బోధలుగా భావించి శ్ర గ ఆనందంతో సీఇకరిస్తారు. లోకులు పెట్టే కష్టాల్ని భరిస్తూ, మంటల్ని సహిస్తూ తాము | సన్ష యై కాలిహీకుండా లోకంలోని దౌష్ట్యాన్ని దగ్ధం చేస్తారు. హనుమంతుని తోక కాలిపోలేదు. దుష్ట (శ్ర "01 త్యానికి నిలయమైన లంక దగ్జమైపోయింది. చెడు ఎప్పుడైనా చెడిపోయేదే. ళా సీతమ్మను హనుమంతుడు దర్శించిన తరునాతే లంకాదహనం జరిగింది. ఆత్మదర్శనమైన | యా. వాలే అధర్మాన్ని దగం చేయగలరు. జ్ఞానాన్ని అజ్ఞాన జనితమైన కర్మల నన్నిటినీ దగ్దం ళు . 1. న్‌ జ్ఞానాగ్ని దగ్ధ కర్శాణం తమాముః వందితం బుధాః వ్‌ క. “ఎవని కర్మలు జ్ఞానమనే అగ్నిచేత దహింపబడి ఉంటాయో అట్టివాడు పండితుడని (జ్ఞ | బుధజనులు పలికారు” అని శ్రీకృష్ణపరమాత్మ భగవద్గీత-జ్ఞానయోగములో తెలిపారు. శ్రే శ్రీరాముని, సీతను శను దర్శించిన తరువాత కూడా బాధలు తప్పలేదు హనునుంతునికి, శ్రా స్ట అరణ్యంలో మృగాల బెడద తప్పుతుందా! బాధల ప్రపంచంలో ఎవరిని వదలి పెడుతాయి స్‌ యి]. బాధలు? (త్తు శ్రి సాగరాన్ని దాటగలిగిన మహోన్నత వ్యక్తిని నీచులు నిందిస్తారా! దుష్టులు బాధిస్తారా! | శ్తీ స! శిల్పి ఉలితో కొడితే శిలకు రూపం వస్తుంది. కాలినపుడే బంగారుకు వన్నె వస్తుంది. కష్టాలు | 4 ఆస సాధువులకు కమనీయ బాటను నిర్మిస్తాయి. ఖే య్ర్‌ శంకరాచార్యులు, తుకారాం, జ్ఞానదేవ్‌, మిరా, జనాబాయి, ఏకనాథ్‌, కబీర్‌, ఇన స రామదాసు, బుద్దుడు, జినుడు, వివేకానంద, రామతీర్థ లాంటి మహనీయుల నందరినీ న్‌! బాధించింది ఈ నూనవననమాజం. ఖే య్‌ బాధించిన వారంతా చరిత్రహీనులై, దోమల్లాగా, చీమల్లాగా రాలిపోతే, బాధపడిన ఖు నుహనీయు లందరూ చరిత్రపురుషులై, మహాత్ములై, కీర్తిమంతులై శోభిస్తున్నారు. ఇదే గత షో స్మ చరిత్ర నిరూపించిన నగ్నసత్యం. ల య్జ్‌| కొందరు రాక్షసాంగనలు వెళ్ళి హనుమంతుని తోకకు నిప్పంటించిన విషయాన్ని స్తు గ సీతమ్మకు చెప్పారు. హనుమంతుని తోకకు నిప్పంటించి వీధుల్లో డ్రిప్పుతున్నారనే మాటను (ఉ్రై వినగానే పీతమ దుఃఖంతో కుమిలిపోయింది. రోవణుడు తనను అపహారించిన సమయంలో |) క. ఎంత వ్యధను అనుభవించిందో అంతటి బాధను మళ్ళీ ఈ సమయంలో అనుభవించింది. (4జ్రు వెంటనే అగ్నిదేవుని ప్రార్ధించింది. త్తి ణు “లగ్నిదేవా! నేను యధార్ధంగ్గా వతిసేవ చేసి ఉంటే, నా తవస్సులో దోషము లేకుంటే, | / నే నొ పాతివ్రత్యం పవిత్రమే అయితే హనుమంతునికి చల్లగా ఉండుగాక! శు ల్‌ “రామునికి నామాద ఏపాటి దయ ఉండినా, నా అదృష్టం ఏమాత్రము మిగిలివున్నా, (ఫీ హనుమంతునికి వేడి తగలకుండుగాక[” అని ప్రార్థించింది. చల్లని తల్లి సీతమ్మ దీవెనలు జ న్‌. కపీగ్రేష్టునికి అండగా నిలిచాయి. హనుమంతుడు ఇలా భావిస్తున్నాడు. బో శత్రు కథ అతు ఉంధుయషతుయారుపు ఉపస్తు భూష్యప్ర ర

సస లిటలు టల తంతి రీ శప సప శి స స! చైతన్య రామాయణము - శు గ! “ఇదేమిటి? చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది. మంట ఏమో పెద్దగా లేస్తోంది. నాకేమో వేడి | మై! తగలడం లేదు. పైగా తోక చివర వెన్నముద్ద ఉంచినట్టు చల్లగా ఉంది. యు " “ఇది పవిత్రమైన రానుకార్యం , కనుక సముద్రుడు, మైనాకపర్వతను నన్ను (గా శై! కరుణించారు. అగ్నిదేవుడు కూడా అలాగే అనుగ్రహిస్తున్నాడేమో. షో గ + “అమ్మ దయ నామోద వుంది. రాముని కరుణ నాకు తోడుగా ఉంది. అగ్నిదేవుడు | (| యై ప తండ్రి వాయుదేవునకు స్నేహితుడు. అందుచేత అన్ని నన్‌ దహించుట లేదు ఈ (స శత్రై| విధంగా ఆలోచిస్తున్న ఆంజనేయుడు పైకి ఎగిరి సింహనాదం చేశాడు. నగరద్వారము పైకి సై య్డా దేహాన్ని సర్వతనుంత పెంచేశాడు. బంధాలను త్రెంచేసుకున్నాడు. మళ్ళీ పరిఘన్గు | యి చేత పట్టుకున్నాడు. ఆ ఇనుప పరిఘతో రాక్షసుల్ని తుక్కుతుక్కుగా కొట్టి చంపాడు. తోక త్తు చుట్టూ నుంటలు లేస్తూ ఉంటే, కిరణాలతో శోభించే ఉదయభానునిలా ప్రకాశించాడు. స నే వి తామ ఇలా ఆలోచించుకున్నాడు. ఫు ,్తు లంకాదహనము న్షే న / “అశోకవనాన్ని ధ్వంసం చేశాను. గొప్పవాల్స్చెన రాక్షసుల్ని హతమార్చాను. చాలా వరకు గ య్‌ "సైన్యాన్ని తుదముట్టించాను. ఇక కోటను కాల్ఫేయడం ఒక్కటే మిగిలుంది. అదికూడా చేసి (ప్రా శ వెళ్తే ఆ తరువాత రాముడు చేయవలసిన కార్యం కొద్దిగానే ఉంటుంది. ్‌ సె! యోవ్యాయం మమ లాంగూలో ధీవ్యతో వావ్యవావానః (ల య్జు అన్య నంతర్పణం న్యాయం కర్తుమే భిర్ణ వళోత్తమైః (స్తు ఖీ, “అగ్నిదేవుడు నాకు ఎంతో మేలు చేశాడు. కనుక ఆయనకు గొప్ప విందు చేస్తాను, (స్తా | రావణుని ఉత్తను భవనాలతో అగ్గి సంతర్పణ చేస్తాను? అని భావించి, లంకలోని గృహాలపై ర గ్‌ సంచరిస్తూ ఇళ్ళన్నీ అగ్నితప్తం చెస్తున్నాడు. య్జ ఒక గృహం కాగానే మరొక గృహంపై వాలుతూ, మండుతున్న వాలాన్ని గుండ్రంగా ఖ్‌ తా త్రిప్పుతూ, మెరిసే మేఘం లాగా సంచరిస్తూ లంకలోని గృహాలను దగ్దం చేస్తున్నాడు. ] న న ప్రహస్తుని గృహాన్ని ప్రచండంగా కాల్చేశాడు. మహాపార్వ్వుని మేడ మారణహోమంగా | ఫ్రై యై మారిపోయింది, వజదంథ్ట్రశుక, సారణుల భవనాలు కూలిపోయాయి. ఇంద్రజిత్తు భవనం | శ్త్ర్‌ కాలిపోయింది. ఒక్క విభీషణుని భవనాన్ని విడిచిపెట్టి మిగిలిన అన్ని భవనాలను అగ్నిదేవునికి + | ఆహుతి చేశాడు ఆంజనేయుడు. యి, హనుమంతుని “తోకయజ్జం” లో విభీషణుడు తప్ప అందరు రాక్షసులు పాలు '&, శ్రీ పంచుకున్నారు. కొందరు గుడ్డలు అర్పించారు. కొందరు నూనె సమర్పించారు. కొందరు క్‌ నే నెయ్యి సమర్పించారు. మరికొందరు మంట పెట్టారు. ఏమి చేయనివొడు విభీషణుడే. | న న్‌. యజ్ఞంలో పాల్గొన్నవారికి ప్రసాదవితరణ జరిగినట్టు, హనుమంతుని “తోకయజ్ఞం”లో 0 | పాల్గొన్న వారందరికి అగ్నిప్రపాదము అందించబడింది. విభీషణుడు పాల్గొనలేదు కనుక షు ళ్‌ ఆయనికి మంటల ప్రసాదం అందలేదు. న మభిాప్ర తాప యంట్రు కంట్ర్యత కషం తగథు దళ

ఇ + స్స్‌ ద నష 5... జై

స్ట రయలియంలి యంతు టంరతు షట ఉరు ఉంటు శల స్య ననే సుందరకాండము - లంకాదహనము [255] 4 న్‌ ఇళ్ళల్లోని సంపద లన్నీ బుగ్గిపాలయ్యాయి. చివరగా రావణుని భవనాన్ని చేరాడు వాను స షష్టై మంతుడు. మేఘగర్డనం చేసే దొనిని కూడా అగ్నినయం చేశాడు. శ "శే గృహాలన్నీ దహించుక పోతున్నాయి. అగ్నికి వాయువు తోడయ్యాడు. ఎక్కడైనా, ఏవైనా |

తె కాలకుండా ఉంటే ఆ పని వాయుదేవుడు పూర్తి చేస్తున్నాడు. మ్‌ గ “అయ్యో! ఇతడు వానరుడు కొడు. అగ్నిదేవుడే ఈ వానరరూవంలో వచ్చాడు | నన తా లంకను దగ్దం చేయడానికి.” అని లంకావాసులు గోలపెట్టేస్తున్నారు. లంకాదహనం విష (స్త్ర నే యంలో ముగ్గురు అసంతృప్తితో ఉన్నారంటాడు వాల్మీకి. (శ్రా గో నాగ్నీనృవ్యతీ కావ్రానాం తృణానాం చ యధా తధా | న్‌ రా. వానుమాన్‌ రాక్షస్మ్రాణాం వధో కించిన్న తృవ్యతి .శ్హ్రు న. న వానూమ ద్విళస్తానాం రాక్షసానాం వముంధరా! న గ “ఎన్ని గృహాలు దగ్గమవుతున్నా అగ్నిదేవుడు తృప్తి చెందడం లేదు. ఎన్ని శవాలు న షష్ట రాలుతున్నా భూదేవి సంతృప్తి చెందడం లేదు. ఎందరు రాక్షసుల్ని వధించినా హమమంతచునికి | శ్ర (1 తృప్తి లేకుండా ఉంది.” శ్వ | లంకావగరము పెద్దపెద్ద జ్వాలలతో మండిపోతోంది. బంగారు కిటికీలు, ముత్యాల శ్రా గ్ర. వలలు, రత్నఖచిత మంటపాలు, మణులు పొదిగిన స్తంభాలు గల దివ్యములైన భననాలన్ని ఈ ఫెలఫెళమని శబ్దాలతో కూలిపోతున్నాయి. రాలిపోతున్నాయి. మాడిపోతున్నాయి. నుసైమసై (ఆ శ్ర పోతున్నాయి. వ్ర సె ఎత్తైన మేడల మోద వెంట్రుకలు విరబోసుకొని బిడ్డల్ని చంకన ఎత్తుకొని ఉన్న స్త్రీలు (౫ యై భవనాలతో పాటు క్రిందపడి మరణించారు. వాళ్ళు అలా పడుతుంటే మేఘాలనుండి జారి. (క్రీ

, _క్రిందపడుతున్న మెరుపుల్లా కనిపించారు. మహావేగంతో దుముకుతున్న ఆ హనుమంతుడు | న్‌

ళు, పురత్రయాన్ని రుద్రుడు కాల్చినట్టు, లంకానగరాన్ని దగ్దం చేశాడు. . సా! | ఆకాశాన్ని అంటుటకా అన్నట్టు భవనాల మోద నుండి లేస్తున్న అగ్నిశిఖలు కొన్నిచోట్ల శ్తు య్డ్‌ మోదుగు వుష్పాల్లాగా, కొన్నిచోట్ట బూరుగు ప్తుష్పాల్లాగా, కొన్నిచోట్ల కుంకుమ పువ్వుల్లాగా | శ్ర మెరిసిపోతున్నాయి. ఎటు చూసినా ధూమం లేని జ్య్వాలలే కవిపిస్తున్నాయి. ఫు స్‌ | కోటి సూర్యులు ప్రకాశించునట్లు లంక దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోతుంది. భయంకరమైన | ల త్లసీ. పిడుగుల వంటి శీబ్బాలతో బ్రహ్మాండము బ్రద్దలైనట్లు వినిపిస్తోంది. శ్ర పు “వానరుడా! కానేకాడు. వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇండద్రుడై ఉంటాడు. లేదా యముడై .ఉ్తా శ ప (

స ఉంటాడు. కుబేరుడు గాని, రుద్రుడు గాని అయి ఉండవచ్చు. లేదా కాలపురుషుడై ఉంటాడు. గ ఖ్దై లేక రాక్షసనంహారానికై వానరరూపంలో బ్రహ్మదేవుడైనా వచ్చుండాలి. ఇదేదో విష్ణమూయ (ఫ్రే

| లాగా ఉంది. ఠా

స “అయ్యో! కొడుకా! ఇంకెక్కడి భర్త పోయావా ప్రియుడా! వెళ్ళావా మిత్రుడా! ఇంకెక్కడి | న న (బ్రతుకు! అంతా బూడిదై పోయింది; అనే శబ్దాలే వినిసిన్తున్నాయి లంకలో ఎక్కడ చూచినా. ఖు తీ! హనుమంతుని ప్రతాపాన్ని చూచి దేవత లందరూ విస్తుపోయారు. స్తుతించారు హనుమంతుబ్జి. ఖీ, ఈ లంకాదహనం కార్యం ద్వారా హనుమ రెండు ప్రయోజనాల్ని సాధించాడు. క్‌ న రాక్షసుల్ని నైతికంగా బలహీనుల్ని చేశాడు. వానరుల్లో విజయోత్సావోన్ని వృద్ది చేశాడు. థ్‌ న క్రిరగట్రు ప్రత అంతు శుంభ యుప ఛభాషత శ్రాషుపు పాలో 2-32

దస టుంల లంటి భరత ప ఫనపి ఫు శు స యు చైతన్య రామాయణము ళ్‌ సత ఒక్క హనుమంతుడే చాలా వరకు లంకను పాడుచేసేశాడు. నున ముందరమూ వెళ్ళితే న!

| ఇంక మిగుల్తుందా లంక? అనే ఆలోచనను వానరులలో కదిలించాడు. హనుమంతునితో యూ అంగదాదులు ఆ మాట అంటారు కూడా. (యు ంస్త్ర! ఇకపోతే, ఒక్క వావరుడు వస్తేనే లంక ఇంతగా నాశనమైంది. రేపు రాముని ళా గ్‌. "సైవ్యమంతా వస్తే ఎలా ఉంటుందో అనే భయాన్ని రాక్షసుల్లో కలిగించాడు. ఒక విధంగా న యి, చెప్పాలంటే ఈ భయం రావణునిలో కూడా (ప్రవేశించింది. (య శ్‌ అశోకననము ధ్వంసమైంది. రాక్షసు లెండరో వధించబడ్డారు. లంకానగర మంతా కాలి శు స పోయింది. ఇదంతా ఆలోచించుకుంటూ ఆనందిస్తున్న హనుమంతునికి హృదయంలో న ళా. భయాందోళనలు చెలరేగొయి.

, లంకను చూశాడు వాయుపుత్రుడు. అగ్నినయంగా కనిపిస్తున్న ఆ నగరాన్ని చూచి, శ్రి “అయ్యో! ఎంత పని చేశాను. లంకను కాల్చివేసి ఎంత ఘోరమైన అపరాధాన్ని చేశాను” అని మ గళ! తనను 'తాను నిందించుకున్నాడు. ( యు “నేనెంత దుష్కార్యం చేశాను. కోపం పాపానికి నాంది. కోపించిన వాడు పెద్దలను (స్తు య్జ్రు వధించడానికి కూడా వెనుకాడడు. సాధువుల్ని కూడా పరుషంగా నిందిస్తాడు. శా గల, “కుద్దుడైన వానికి ఏం మాట్లాడాలో తెలియదు. ఏది మాట్లాడ కూడదో తెలియదు. [గ ఇష్టా కోపి ఏదైనా చేస్తాడు. ఏమైనా మాట్లాడుతాడు. | శ ధన్యాస్తే వురువ శ్రేష్పా యే బుద్ధా కోవముథ్ధితమ్‌ | ఠా న్న నిరుభ్ధన్తి మవోత్మానో దీవ్రమగ్ని మివామసా/ | ఖో య్జ్‌! “మండే అగ్నిని నీళ్ళు చల్లి ఆర్పివట్టు, పుట్టిన కోపాన్ని ఉసశమింప చేసుకున్న మహా ఫు

త్ములే ఎప్పుడైనా ధన్యులు. | ఖా “కుబుసమును సర్పము త్యజించునట్టు కోపమును ఎవరు విడిచిపెడ్దారో వారే ఉత్తమ (ఫ్ర సక్ష| పురుషులు. న్‌ ల్డ “ధీ భీ! బుద్దిలేని పని చేశాను. సిగ్గుతో తలవంచుకొనే పని చేశాను. సీతమ్మ ఆలోచనే (స్తు హ్రీ! లేకుండా లంకమ దగ్ధం చేశాను. స్వావికార్యాన్ని పాడుచేశాను. నుహాపాపిని నేను. | ప్త న్య “లంక ఇంతగా కాలిపోయిందే! సీతమ్మ మాత్రం ఉంటుందా! ఎంత మందనుతిని. 24 తి దేనిని సాధించాలని ఇంతగా శ్రమించానో ఆ కార్యాన్నంతా నా చేతులారా నాశనం చేశాను. [ఫ్రై గాత ఎంతో చేశాము గాని చివరికి చింతతో మిగిలిపోయాను. భూ స! “లంకలో కాలని చోటే లేదు. సీతమ్మ కూడా కాలిపోయే ఉంటుంది. అదే జరిగి ఉంటే, వ్‌ ఖై వేను కూడా ఇక్కడే ప్రాణత్యాగం చేస్తాను. ఎలా చెయ్యాలో ఇప్పుడే నిర్ణయించుకుంటాను. రూ “ఇంత ఘోరకార్యం చేసి, తిరిగివెళ్ళి సుగ్రీవుడికి నా ముఖం ఎలా చూపెట్టేది? స్తా

త్రై రామలక్ష్మణులను ఏ ముఖంతో చూసేది? క్రోధావేశంలో ఇదంతా చేసేశాను. వానరులు | స చపలచిత్తులు అని జగమెరిగిన సత్యాన్ని బుజువు చేసుకున్నాను. నా చంచలత్వాన్ని నిరూ న్‌ త్మ! పించుకున్నాను. (పు ఖు “రజోగుణము నుంచిది కాదు. మనిషిని అదుపు తప్పించేది అదే. నేను ఎంతో (ఉ్త 01 సమర్దుణ్ణి. దేనికి? తగలబొట్టడానికా? సీత మరణిస్తే రామలక్ష్మణులు జీవించి ఉంటారా? | ౧1 జ్ర! స్తు న్న జంత్రు భంంప్రు ఉంప్రు శంభు యషభు భాషపు తాము అరకిలో

స్ట గా య య. ల రామ క్యనల శ్ర కం షు కారణం. మ టా. గతే స్తా్యుసై ప ధరా “లేదు శించిపోతు కా! నత సత్ర క లా పవనం? ఈ ణం నక్త శ్రర ర పంత డు లా ఉండదు. “గా మంట భరత యా క. పుణ పే కా ౪ శ్ఞాంగిని లమ న పోతారు. శత్రుఘ్ము (స్హు ఖీ పుజీ కార। లలేదే! సీ న్ని స్పుకి శించడు , దీని న్నలతో స ణః అ, వా నద నమ యల. ల్బని శ్రైజైన రా భావమే తుంది? (వ్రత అయి నుర ఠ్జు నక అగ్నిదే ముడికి కారణము. 1 నా నసీ క్షిస్తుంది." శ్రా గగ చారణుల దగ న నణి తము వత్చి. అట్టి తుడు లా మండకపో ఏ యే స్త ॥ మాపీలు కాదు, అ వ్యతి కల్యాణీ స్తాడా? సతమ్మ బంటి ధరా ఆ త్త థు మంతా ఆహా! వ వినిపించా గ్ని అగ్నిని నాగ్నిర స్టుందా? రు లము గే | కాలే ంత యి న్నిని కాల్య గొర్లె అలా మె , స ్స్‌శాడు ఆళ్చర్ల అగ్నిని కాల్చలేదు.” కె బ్రవర్తతో జరుగదు | ళ్ళి పు టలు పీత ఈ వా ఆలోి | (త్రుడు విని అ మాత్ర నరుడు సుం " ర. ఇ తొన 6 ముచె వవ డగాహ శ్రా 1 గనందంతో దర చెయ౪ే నుమంతూనికి (న వ వ వలీమా ఫీతమ్య. చే వని చేశా న్‌ యయ్జ్‌ కడప గ! అంతా దైన క్రింద ౦ దేరాడు (రు స్తే బా ంచగ పరా న ఉ న్‌ సీత వు లవు 'క్రమా ఖ్లి అపా న యా మ ంటుంది. నీ హాలు వరించు యం వం తమ్మను త్తు శ్రీ సంహారక, | లా వుం? సాధ్యం ండా చూడ చూశాడు ర్తి స చేశా ము దాక స్ట న వచ్చి కావు, ఎ గలిగానుో ల! డు హను ఫ్రూడు, వీ భల్లూక ని నాటే! రావణు ంతటి క్‌ ం్టి ముంతు శోకాని విరు స్థాయికీ నిన కారాచె డు న్ని తొ లతో తగిన ధించి ్యన్నైనా నీ న్‌ య్‌! కీ గలి తమ ఇక్కడికి న్నది నూ కో! క్‌ హల్‌ అన సుత వోోవూ శక నగా, శ్‌ (ళ్హ న్స శా? వ్రీమ లలు అన యక క వమస్కా శతు థ పు ఉగ వలన్‌ గ! " పా | రకా ఫు వ

జ్రసకుటింతి తంతి అంటి లీ ఉష అసస ఉస గాలే చైతన్య రామాయణము శ్రే ర! “నాయనా! నీకు జరానరణాలు లేకుండా ఉండుగాక! గుణనిధివై శోభించెదవు గాక! | ఇష్టా! పద్యారాముడు నిన్ను గ్రుమించుగాక! అని సీతమ్మ హనుమంతుని దీవించగా హనుమంతుడు ఖు = టేమను భరించలేక పరవశించి పోయాడు” అంటాడు రామచరితమానసంలో తులసీదాస్‌. | రా సీతమ్మ వద్ద సెలవు తీసుకున్నాడు. రామప్రభువును దర్శించాలనే తహతవా తీవ్ర (హై స | మైంది పననసుతునికి. డ్రేస్టమైన ఒక పర్వతాన్ని ఎక్కి, సముద్రాన్ని ఎగిరి దాటేందుకు సిద్ద న్స ర. పడ్డాడు. ఫ్ర శ్ర శ్రేష్టమైన ఆ పర్వతముపై అనేక శిఖరాలున్నాయి. గుహలున్నాయి. సాలవృక్షాలు, శో న్‌ తాళనృద్ణాలు, అశ్వకర్ణ వృక్షాలు, వెదురుపాదలు, పూసిన పువ్పలతలూ, అనేక మృగాలు, న్య ల. సెలయళ్ళూ, రాళ్ళగుట్టలు ఉన్నాయి. ఫ్ర యి ఆ పర్వతముపై పెద్దపెద్ద వృక్షాలున్నాయి. తీగలు అందంగా ప్రొకున్నాయి. గుహల్లో ళ్‌ స పులులు, సింహాలు నివసిస్తున్నాయి. తియ్యని దుంపలు, సండ్డు అపారంగా ఉన్నాయి. (ో ఫు ఎత్తైన దేవదారు చెట్లు ఆ సర్వతము మోద నిలబడి చేతులు సైకెత్తినట్లున్నాయి. | శిఖరముల మధ్య మేఘాలు వ్రేలాడుతూ ఉండడం వల్ల ఆ పర్వతము శాలువా కప్పుకొని | _ ళు! యున్నట్టు శోభిస్తోంది. వై గ పర్వతశ్చంగము నుండి జాలువారే జలపాతము సంగీత కచ్చేరీ ఆరంభములో | యా వినిపించే (శ్రుతి మోతలా ఉంది. కొండ చరియల్లో సాగే జలప్రవాహం వేదఘోషలా ,ఫ్జు శ్ర. వినిపిస్తోంది. గాలికి ధ్వనిస్తున్న వెదురు బొంగులు హేట పాడుతున్నట్టున్నాయి. లోతైన | ఖ్ల సె! గుహలు మంచుచేత కప్పబడి ధ్యానం చేస్తున్నట్టున్నాయి. న్‌ యి రామదర్శవావికి తపన చెందుతున్న పవనతనయుడు పర్వతాన్ని ఎక్కాడు. హను (గ్ర కళే మంతుని పాద తాకిడికి గండుశిలలన్నీ పాడిపొడి అయ్యాయి, పర్వతాన్ని ఎక్కి, సముద్రాన్ని ళ్‌ లంఘించాలని భావించి దేహోన్ని పెంచాడు. పెద్దపెద్ద చేనలతో, సర్పాలతో నిండి కల్లోలంగా . న! కనిపిన్తున్న సాగరాన్ని వీక్షించాడు సమిరకుమారుడు. ణు ల పర్వతాన్ని తన బలమైన సాదాలతో హనుమంతుడు తొక్కిపట్టాడు. ఆ భారానికీ శ్రీఖ శిఖరాలు చలించిపోయాయి. వృక్షాలు పడిపోయాయి. మృగాలన్నీ భయంకరంగా అరచాయి, మం న్‌. గుహలలోని ప్పలులు, సింహాలు భయంకరంగా గర్జించాయి. | డా య నానుమంతుడు పైకి ఎగిరాడు. స్తు యా ఆకాశంలో అలసట లేకుండా అంజనీసుతుడు కదలిపోతూ వుంటే సముద్రంలో ఓడ (వు క పయవించిన ట్టుండింది. హనుమంతుడు నోరు తెరచినపుడు ఆకాశాన్ని మింగేస్తున్నట్లు న రగు, కన్పించాడు. మేఘసరాల మధ్య చరించునపుడు గరుత్మంతుని వలే గోచరించాడు, (ళ్తు 1 సాగరాన్ని దొటుతున్న సమయంలో మహేంద్రగిరికి సమిపంగా రాగానే హనుమంతుడు ఈ ! గొప్పగా సింహనాదం చేశాడు. ఆ ధ్వనికి దిక్కులు పిక్కటిల్లాయి. | స థై మిత్రులను చూడాలనే ఆసక్తితో ఆంజనేయుడు బిగ్గరగా ధ్వని చేయుటే కాథ తోకను. | ఘీ శ్ర తిప్పడం కూడా చేశాడు. హనుమంతుడు భయంకరంగా అరచిని ఆ అరుపుకు ఆకాశము | యస్హు / _(బద్దలైనట్లు వినిపించింది. / స్‌ జే నృత్రంప్రు ఆత్ర పు పంతయపు భాషపు కాషథు ప్య్థ్రు 4

ద్రతలిళుంల టంత శరర ప్రి శనై తంతి సి స్థ .్థ్ర్రు సుందరకాండము - తిరుగు వ్రయాణం ళ్‌ స హనుమంతుని కొరకు దీనులై నిరీక్షిస్తూ ఉండీన వానరు లందరూ, వానుమంతుని 111 లా. శబ్దాన్ని ఆలకించి వరుగులు తీశారు. అందరూ గుమిగూడారు. [2 వ “హనుమంతుడు వెళ్ళిన కార్యాన్ని సాధించుకొవి వస్తున్నాడు. లేనిచో అలా ధ్వని చేసే గ ళా వాడు కాడు? అన్నాడు జాంబవంతుడు. మో /స్ష తొందరగా హనుమంతుని చూడాలని కొందరు వానరవీరులు చెట్లెక్కారు. కొందరు | న యు కొండలెక్కారు. ఆనందాన్ని పట్టలేక చెట్లకొమ్ములు ఊ'పేశారు. దులిపేశారు. విరిచేశారు. | ళు హనుమంతుడు దట్టమైన మేఘంలాగా క్రిందికి వచ్చి దిగుతూవుంటే వానరు లందరూ శ్రీ గ్‌ చేతులు జోడించి నమస్కరించారు. రామకార్యాన్ని సఫలం చేసేవారికి ఎవరైనా ననుస్క న ఉష్టీ|.. రిస్తారు. ళు సై! హనుమంతుడు నహేంద్రపర్వతాగ్రముపై కాలుమోపాడు. మహేంద్రపర్వతముపై (శ్ర సర. శోభించే సుందరమైన సెలయేటిలో శేక్కలు తెగిన పర్వతంలాగా దిగాడు పవనసుతుడు. 11 ర. వానరు లందరూ. ఆనందంతో హనుమంతుని చుట్టుముట్టారు. దివ్యానందాన్ని | యు పొందారు. ఫలాలను, పుష్పాలను కానుకలుగా హనుమంతునికి సమర్పించారు. / ళా గ ద్యేష్టుడైన జాంబవంతునికి, శ్రేష్టుడైన అంగదునికి నమస్కరించాడు హనుమంతుడు. స సే అంగదుని చేయిపట్టుకొని, సీతమ్మను చూశానని చెప్పి, మహేంద్రపర్వతముపై ఒక రనుణీ క నే యమైన ప్రదేశమునందు అందరూ ఆసీనులయ్యారు. - థీ “లంకానగరాన అశోకవనంలో సీతమ్మను చూశాను. భయంకరులైన రాక్షసాంగనలు న్స స. ఆమెను కాపలా కాస్తున్నారు. రాముణ్ణి దర్శించడానికి తహతహలాడుతోంది సీతమ్మ. | య ఉపవాసాలతో కృశించి వుంది. దుమ్ముతో నిండివుంది? అన్నాడు హనుమంతుడు. స్తు ఫ్రే “చూశాను” అని హనుమంతుడు పలకగానే వానరుల ఆనందానికి అనధులు లేకుండా .శ్హు న పోయింది. సంతోషాన్ని ఆప్పకోలేకపోయారు. గ టై కొందరు పెద్దగా సింహనాదం చేశారు. కొందరు పెద్దగా జబ్బలు చరచారు. విచిత్రమైన స్తు శ్రీ అరుపులు అరచారు కొందరు. కొందరు ఒకరిమూతిలో మూతిపెట్టి అరిస్తే మరికొందరు |శా క చెవుల్లో నోరుపెట్టి గూబ పగిలేలా అరచారు. న 5. కొందరు తోకల్ని పైకి ఎత్తి దించకుండా కర్రలాగా చాలాసేపు నిలిపేశారు. అలా [శ్రీ “| నిలిచిన తోకను ఎగిరి దుమికారు కొందరు. కొందరు క్రిందనుండి పైకెక్కితే కొందరు ఫ్‌ యు 'సైనుండి క్రిందికి దిగారు. కొందరు పరస్పరము తలలు పట్టుకొని గోకారు. కిచకిచమని నో న కొందరు ధ్వని చేస్తే గొంతుమూర్చి వికారంగా అరచారు కొందరు. / శ్ర య “హనునుంతా! దాటేశావు సముద్రాన్నంతా! నీకు నీవే సాటి. నీ పరాక్రమం అసమాన శ్రా మైంది. వీ ప్రభుభక్తి వర్ణించరానిది. పీరాటేపని చూశావు. ఇక రాముని శోకము తీరినట్టే” న స అన్నాడు అంగదుడు. జాంబవంతుడు, అంగదుడు, హనుమంతుడు కూర్చున్నారు. కప్పులందరూ ల్లో య్‌ వారి చుట్టూ కూర్చున్నారు. వాయుస్తుత్రుని నుండి విశేషాలు వినాలని కుతూహల పడసాగారు. (షు న. వానరు లందరూ చుట్టూ మూగియుండగా, దేవలోకంలో దేవతలచే పరివేష్టితుడైన | ఆ కే ఇంద్రునిలాగా ప్రకాశించాడు వానర నాయకుడైన అంగదుడు. . శ స కంపు తంత ఉం ఉం గపు తూకు పాపపు భాషస్రా ర

స్థ సము యయతా లలి శంతి స్తు శతు శంస శర గ ఫు చైతన్య రామాయణము శ్ర గ సీతాన్వేషణమునకు బయలుదేరినది మొదలు తిరిగి మహేంద్రగిలిని చేరునంత వరకు | న్ష ఇమా! జరిగిన విషయాలను, చూసిన పన్నివేశాలను చెప్పమని అడిగాడు జాంబవంతుడు. తన ఫ్తు స, వర్యటవ విశేషాలన్నీ పూసగుచ్చినట్టు వివరించాడు హనుమంతుడు, | గ నం ముందుగా దక్షిణదిక్కు వైపు చూచి, సీతమ్మకు తలవంచి నమస్కరించి, చెప్పడం న గ్త్‌ ప్రారంభించాడు హనుమంతుడు. యో మహేంద్రగిరి నుండి ఎగరడం, మైనాకను న్పుళించడము, సురసను జయిం స్తు శ్ర! చడము, నీంపికను వధించడము, సూర్యాస్తమయం తరువాత లంకలో ప్రవేశం (శ్రీ గ చడము,. లం్ధకేణిని స్వాధీన వరచుకోవడమ్ము రావణుని భవనాన్లి ధర్భించడము, | న (స్రీ అళోకవనంల్లో నీతన్మును దర్భించడము, రాక్షసాంగనలు ఆమెను వేదీన్తూ డేండడము, ఫు రానణుడు నీతమ్మను భయపెట్టడము, నీతమ్మ చెప్పిన సమాధానము” మండివదీన | శ్రి రావణుని ధాన్వమాలిని *నివారించడము, (అజటాస్తుస్టము, తాను రానుకధ నర్షించడము, శా స వరవానరమై్యత్‌ ఎలా సాధ్యమని నీతమ్మ (ఫ్రళ్ళించదము, రామనుథ్రీవోటి మైటిని | ఈహీ నినరించదము, రాముడు ఇచ్చిన ముద్రికను సీతమ్మకు వన్నడం, తన ర్‌ుపై మూర్చుని. (చు శ్హ్రీ| కాముని వద్దకు రమ్మని వానుమ ్రార్ధించడను, రాముడి వ్య్చి తీసికొని వెళ్ళాలని గ నీతమ్ము వలకడను, _ఆననాలుగా రొమునికి బ్రచ్భుటక్తు వీకైనా ్రసాదించేమని స కోరడము, చూడామణిని నీతమ్ము ఇవ్వడము, నీతాసందేశము, అశోకవన నాళము, | శమీ. క్రింకరుల నధ, జంబుమాలి వినాళము, మంత్రివ్వతుల మరణము, సేనాధివతుల్లి (యు ఖ్థు నంవారించుట్క అక్షకునూర వధ, ఇం్యదనిత్హులో పోరాటము, (న్మోశ్త్ర వ్రయోగము, [ర సె! రావణుని చూచుట, నుగ్రీవ్యని గూర్చి, నీతాన్వేషణనుము గూర్చి రావణునకు తెలువుటు. (౧౧ శ్రా! వాలివధను వివరించుట, నీతమ్మును తిరిగి అవ్చుగించమని చెవుల, వానుమ నధకు రావణుడు ఆజ్ఞ ఇచ్చుట, విభీషణుని వినతి, వాలాన్ని కాలమా రావణుడు చెవుట్క $ ఖీ రాక్షసులు తోను కాల్చుటు, రాక్ష నంనోరము, అంకొదనానము, తోక కాలకుండా [గ శ చల్లగా ఉండుట, నీతమ్మ విషయమై వ్యథ చెందుట, నీతమ్మను దర్భించుట, ఆమెకు గ శై! వదక్షిణ నమస్కారములు చేసి తిరిగి నయనమగుట మునుగు విషయాలతో కూడిన (భీ తన వర్వటనా వినరాలను వానుమంళతుడు వానరులకు తెలిపాడు, ఫు య్జు, “ఇంతవరకు నేను చేశాను. మిగిలిన కార్యాన్ని గూర్చి మిరు ఆలోచించండి" అని | న స్ట్‌ చెప్పాడు హమమంతుడు, షై జ ఫ్రా అమోఘ పాతివ్రత్యం స! న్‌ లంకలో సీతమ్మను దర్శించిన విషయాన్నంతా వివరించి చెప్పిన తరువాత అన్నితుల్యమైన యు య్జా పీతమ్మ యొక్క శీలాన్ని వర్ణిస్తున్నాడు హనుమంతుడు. న తు “సీత్రమ్మ పాతివ్రత్యం ఉన్నతమైంది. ఉదాత్తమైంది. రాముని ప్రయత్నము సఫలమైంది. |! న సక | సుగ్రీవుని ఉత్సాహము ఫలించింది. ఆమెపై నాకు భక్తి కుదిరింది. - ౮ యి “రావణుడు సానూన్యుడు కాడు. గొప్ప బలశాలి, తపక్శాలి, అతని క్రోధం ముందు (స్తు శు ఎంతవారైనా తలవంచక తప్పదు. సీతమ్మను స్పృశించి అపహరించినా అతడు భస్మం ఫ్తై క *ద్రావ్యమాలెని మండోదరి కాకపోవచ్చు అని నా అభిప్రాయము. | జ్ర న్నత్హంప్రు కంపు అంస్రు ఉత యషటు పటా షప పతయ

సుల యుగప సంతు శ్రుంగల న్యస్త కురు ప్రతి శో స త. సుందరకాండము - మధుననంలో మర్కట వివ్యాసాలు శ న్‌ కాలేదంటే దానికి కారణం అతని తపస్సే. సీతమ్మ కోపిస్తే ఆమె క్రోధాగ్ని ముందు న య. అగ్నిజ్వాలలు నెలవెలపోతాయి. . న్‌ "ఈ “రామలక్ష్మణుల దగ్గరికి సీతమ్మను కూడా వెంటబెట్టుకొని వెళ్తే బాగుంటుందని నా ర అభిప్రాయము. లంకను ధ్వంసం చేయడానికి, రావణుని సంహరించడానికి వేనాక్కడినే శ్రా | సరిపోతాను. 1 గ్‌ యై “మిరందరూ బలవంతులు. శూరులు. వీరులు, సోరుకూడా తోడుగా ఉంటే ఇక (అ "గే. చెప్పాలా? రావణుని, అతని సోదరుల్ని, పుత్రుల్ని, పరివారాన్ని నేనే చంపగలను. బ్రవ్మోస్తాన్ని, (ఛా స ఇంద్రాస్త్రాన్ని, రౌద్రాస్తాన్ని, వాయువ్యాన్తాన్ని, వారుణాస్తాన్ని కూడా నిరోధించగలను, య్‌ న. “మహావీరుడైన జాంబనంతుడు, శత్రుసంహారకుడైన అంగదుడు, మహాశక్తిమంతులైన (శ్ర ఖు పవప నీలాదులు, అసమాన పరాక్రమవంతుడైన ద్వివిదుడు, అశ్వినీదేవతల కుమారులు కలిసి 6 నిలబడితే రావణపేన అంతా క్షణంలో కూలిపోతుంది. శ్రా ఫు ॥ “దేనొక్కడినే లంకనంతా కాల్చేశాను. భి చేసేశాను. రామ, లక్ష్మణ, సుగ్రీవుల న్‌ ళ్‌ పెర్లను లంకానగర వీధులలో ప్రతిధ్వనించేలా ఫొోషించాను. న స్తా “అశోకవనంలో శింశుపావృక్షము (క్రింద సీతమ్మ దీనురాలై ఉంది. చంద్రరేఖ లాగా శ్‌ గ కాంతిహీనంగా ఉంది. బలవంతుడైన రావణుణ్ణో ఆమె లక్ష్యపెట్టడం లేదు. ఆమె మనసంతా స్య న. రాముని మీదే ఉంది. వ. “ఒకే వస్త్రముతో, ఒంటిజడతో, దుమ్ము నిండిన శరీరంతో, సదా రాముళ్లే షినున ఫా సె ఆ తల్లిని చూస్తే గుండె చెరువవుతుంది. నేలమోదనే శయనిస్తూ రంగు మారిన శ, రహో స యొ శిశిర బుతువులో సద్మలతలా శోభిస్తోంది. తనువు చాలించాలని కూడా తలుస్తోంది. ఫ్రే “ఫీత్రమ్ము' నియమాలను దాటదు. లేనిచో రావణుడు ఎప్పుడో భస్మమై ఉండేవాడు. న ఫు రాముని వియోగంతో సీతమ్మ కృశించిపోయింది. పాడ్యమి నాడు చదివిన వాని చదువు లాగా నక్ష సీతమ్మ బాగా సన్నగిల్లింది. ఇలా ఉంది సీతమ్మ పరిస్టితి. ఇక చేయవలసిన కార్యాన్ని మోతే (1 అర్హ నిర్ణయించాలి? అన్నాడు హనుమంతుడు. కపిగ్రేష్టుడైన ఆంజనేయుని మాటలు వివి (శ్ర శ నాయకుడైన అంగదుడు నోరువిప్పాడు. త్‌ నే “కపివరులారా! సీతాదేవిని హనుమ. దర్శించాడు. దర్శించిన తరువాత సీతమ్మ [౫ క. లేకుండా వెళ్ళి రాముని దర్శించడం సముచితంగా లేదు. నున పరాక్రమ మేమిటో మనకు | (ఫ్లు | తెలుసు. ఒక్క హనుమంతుడే అందరిని వధించాడు కదా! మన నుందరమూ వెళ్తాము. (జ్ఞ ఘు జానకిని వెంటబెట్టుకొని రాముని వద్దకు వెల్లాము” అన్నాడు నాయకుడైన అంగదుడు. న న్‌ “రాజకువూరా! నీవు చెప్పింది చాలా చక్కగా ఉంది. జేయదగిందే. కాని రాముని స్తు య | సంకల్పము ఎలా ఉందో! అదికూడా మనం ఆలీ చించాలి అన్నాడు జాంబవంతుడు. ఖై స్ట మధువనంలో మర్కటవిన్యాసాలు న య్డూ జాంబవంతుడు చెప్పింది బావుందని అంగదుడు మొదలైన కపివీరులంతా శ్తు య్‌ అంగీకరించారు. ప్రియమైన వార్తను రామునికి తెలుపొలనే ఉత్పాహంతో వానరపీరు లందరూ ర్‌ సక. హనుమంతుని ముందు పెట్టుకొని మహేంద్రపర్వతం నుండి ఎగిరారు. శ తంత తంత తంట ఉంధి యషతు యాసకు దప ఆయప్రార

జ్రసశ టంత టంత శంతి నస ఉలి శు షభ స యు ఛైతన్య రామాయణము శ్‌ స వావరు. లందరూ ఒక్కసారి ఎగిరేసరికి ఆకాశము వావరులచే కప్పబడి పచ్చగా | 1న యీ గోచరించింది. అందరి కళ్ళూ హమమంతుని మోదనే ఉన్నాయి. వానరు లందరూ గౌరన య్‌! తు సూచకంగా హనుమంతుని తమ చూపులతోనే మోసేస్తున్నారా! అన్నట్టుంది. | స ఆనందంతో ఎగిరి వెళ్తున్న వానరులు మధ్యలో ఫలపుష్ప భరితమైన, వృక్షలతాదులతో న ఖై! కూడిన ఉద్యానవనాన్ని చూశారు. అదియే మధువనం. ఫు | నుధువనం సుణ్రీవునిది. దానిని సుగ్రీవుని మేనమామ యైన దధిముఖుడు అనే | స్త్‌ గ! వావరవీరుడు రక్షిస్తూ ఉంటాడు. వానరు లందరూ ఆ మధువనంలో దిగారు. అందులోని (ఫా సో ' ఫలాలను ఆరగించాలని, ఫలపుష్పాదుల నుండి తయారుచేసి ఉంచిన మధువును డత్రాగాలని ౫ ష్ట్ర ఉబలాటం ఎక్కువైంది. స్తు ఆ వానరు అందరూ అంగదుని సమిపించారు. ఫలాలమ. ఆరగించి, మధువును శ్రీ గ, (తాగేందుకు అనుమతి నివ్వనుని ప్రార్ధించారు. అంగద జాంబవదాదులు “అలాగే” అన్నారు. (న్న యు! అనుమతి లభించగానే వావరు లందరూ అధికోత్సాహంతో మధువనంలో ప్రవేశించారు. [4 ఖ్తీ, వృత్యము చేశారు వివిధ భంగినులతో. 1 ళు గ, పండ్లన్నీ కోసి తింటున్నారు. దాచి ఉంచిన మధువును గ్రోలుతున్నారు. మధుపానము న్‌ సై చేయగానే వానరవీరులకు మత్తెక్కింది. మత్తెక్కిన మర్కటనీరుల విన్యాసాలు వర్ణించుటకు ఈ య్ర్‌ వీలుకాకుండా ఉన్నాయి. చు స్వ కొందరు చేతులు త్రిప్పుతూ కచ్చేరీ చేస్తున్నట్లు పాడుతున్నారు. కొందరు ఆడుతున్నారు. న్‌ ఖై కొందరు పకపక నవ్వుతూ మధ్యలో ఆపి ఏడుస్తున్నారు. కొందరు ఏడుస్తూ మధ్యలో ఆసేసి .ఫ్తు యు కొందరు వెనుక చేతులు కట్టుకొని హుందాగా అటూ ఇటూ పచార్జు చేస్తున్నారు . న్‌ రాజుల్లాగా. వాళ్ళ వెనుకాలే కట్టెపుల్లల్ని దండనుల వలె చేతిలో ధరించి, సేవకుల్లాగా నటిస్తూ గ య్జ కొందరు వెంబడిస్తున్నారు. కొందరు ఎగిరెగిరి గంచులేస్తున్నారు. కొందరు వారికే అర్ధంగాని (ఫు శ్రీ మాటలతో దీర్నోపన్యాహాలు చేస్తున్నారు. క క! వేరన్పరం కేబి దుపొశ్రయన్తే న్‌ య్‌ వరన్ప్సరం కేబి దుపాక్రమన్తో భు ననే ] వరన్పరం కేచి దువబ్రువన్తో కా (న్లో . వరన్పరం కేచి దుపారమన్తే | న్య న “కొందరు చేతులు కలుపుకొని వనంలో తిరుగుతున్నారు. కొందరు కొందరిమోద (9 , ఎక్కుతున్నారు. కొందరు పరస్పరం దీర్చంగా భాషించుకొంటున్నారు. కొందరు పరస్పరం స్తా న ఒక వానరుడు ఒకచేతితో చెవిని మూసేసి, రెండవ చేతిని బారచాచి ఏదో ఆలాపన (“౩ లూ చేస్తున్నాడు. అదిచూసి మరొక వానరుడు నవ్వుతూ ఆ గాయకుణ్ణీ సమిపిస్తున్నాడు. నవ్వుతూ ళు శ్రీ! సమాపించిన వానిని చూసి ఏడుస్తూ మరొకడు సమిపించాడు. వేరొకడు వెనకాలే వచ్చి | ఉ్రా "క పాడేవాద్ని రపీమని కొట్టి పారిపోయాడు. / జ న గ్య న ర ర న

జ్‌ నవు స్తై శానపు శత్రు న్య నే నుందరకాండము - మధువనంలో మర్కట నిన్యాసొలు స స నలుగురు వానరులు ఒకే వరసలో నిలబడి ఒకర్ని ఒకరు గెంటుకుంటూ ప్రక్కకు | వ్టీ| నడుస్తున్నారు. నురొక వానరుడు దర్శకుడన్నట్లు వారికి సూచన లిస్తున్నాడు. శ్ర "ర ఒక వానరుడు కాళ్ళు మడచి మునిలా ధ్యానం చేస్తున్నాడు. వేరొక వావరుడొచ్చి ఆ | గాల ౮ ముని తలపై తబలా వాయిస్తున్నాడు. ఆ ధ్యానయోగికి ఎదురుగా ఒక వావరుడు నిలబడి, న్‌! ష్ణ అభయహస్తాన్ని చూపుతూ అను(గ్రహిస్తున్నట్టు విలబడ్డాడు. /

గ ఒక వానరుడు మూలుగుతూ రోగిలా నడుస్తుంటే, వేరొక వానరుడు వైద్యునిలొ వచ్చి (స్తు _పరీక్షిస్తున్నాడు. పరిక్తిస్తున్న వైద్యకపి ఠపీమని క్రీిందపడ్డాడు. అంతవరకు రోగిలా మూలుగుతున్న శ్రీ న్‌ వానరుడు చివుక్కున లేచి వైద్యవృత్తి స్వీకరించాడు. అది చూచి చాలామంది వానరులు న్న హా! చుట్టూ మూగారు. వైద్యుడుగొ మారిన రోగి మూగియున్న వానరసమూహాన్ని చూసి పెదవి (శ్ర 2. విరిచాడు. శ్రా 3 అందరూ గొల్లుమని ఏడ్చారు. కొందరు అతనిపై బడి దార్లిదొర్లి ఏడ్చారు. ఈలోగా [1 య్హై| ఒక వానరుడు సరుగెత్తి వీళ్ళను తీసికొని కంటికి రాసుకుని, దుఃఖాతిశయాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ ళు యే తెగ ఏడ్చేస్తున్నాడు. అందరూ కలిసి పడివున్న కపిని ఎత్తుకొవి ఏడుస్తూ నడుస్తున్నారు. వారిపై గానే ! పడుకుని వున్న వ్యక్తి మధ్యమధ్యలో మోసేనాళ్ళ తలను గోకుతున్నాడు. కొమ్మ పదుగులు

వేయగానే పడుకొనియున్న కసివీరుడు ఎగిరి చెట్టెక్కాడు. “దెయ్యం బాబోయ్‌” అంటూ ణం! యై మిగిలినవారు పరుగులు 'సేశారు. ఇలా ఉంది వ్యవహారం. (త్తు థ్‌ మధువన రక్షకులైన వానరులు వనాన్ని పాడుచేస్తున్న వావరుల్ని నివారించే ప్రయత్నం నం స్ట చేశారు. కానీ అది విఫలప్రయత్నమైంది. వానరు అందరూ విజృంభించి రక్షకుల్ని ఇష్ట ల యై మొచ్చినట్లు బాదేశారు. - ఫు శు అది తెలిసి దధిముఖుడు వచ్చాడు. కొందరిని తిట్టాడు. కొందరిని అరచేతితో |! ఉ్లా

న్‌ బాదాడు, కొందరికి మంచిగా చెప్పిచూశాడు. కొందరితో పేచి పెట్టుకున్నాడు. గ 1 వానరులు అంతటితో ఆగలేదు. దధిముఖుణ్లీ కూడా ఎదిరించారు. అతణ్ణి పట్టుకొని. | శ్రీ ఫ్‌ అటు కొందరు లాగితే ఇటు కొందరు లాగారు. కొందరు దధిముఖుణ్ణి గోళ్ళతో గోకారు. 7 నే గీకారు. పళ్ళతో కరిచారు. మోకాళ్ళతో కుమ్మారు. కాళ్ళతో తన్నారు. స లి! అంతటితో ఆగకుండా వనంలో కొమ్మలు విరిచేశారు. పండ్డు, పూలు రాల్చేశారు. ష్‌

శ్‌ , అంతా రణరంగంలా మార్చేశారు. 'ఇశ్రు యా “మోరేమిో భయపడకండి. వెనుకంజ వేయకండి. మధువును కడుపారా సేవించండి. స న్‌ | మిమ్మల్ని అడ్డగెంచేవారి విషయం నేను చూసుకుంటాను” అని కసివరులకు హనుమంతుడు. | (ట్రై యై హామి ఇచ్చాడు.

న! “హనుమంతుడు కార్యాన్ని పాదించుకొని వచ్చాడు. అతడు చెప్పింది జరిగి తీరాల్పిందే. | న క్ష మో ఇష్టం. విజ్బృంభించండి” అన్నాడు నాయకుడైన అంగదుడు. ఆ మాట వివగానే “భలే... యూ! భలౌ అంటూ 'చేష్టల్ని తీవ్రతరం చేశారు వానరులు. యే మధుభాండములన్నీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. పీకవరకు పట్టించేశారు. కొన్ని భాండముల షీ

న మధువును క్రుమ్మరించారు. కొందరికి మత్తు ఎక్కువై చెట్లకొమ్మల్ని పట్టుకొని చెట్లమొదళ్ళలో శ్ర ర త్తప్ర భయ అంతు త్రం షప యాం షత ఛ్యస్రిల

2-33

సమద తుల టంంలి శ్రంంతి లీ శన్యలి శప ఉప స ఖు! చైతన్య రామాయణము న చతికిలబడ్డారు. కొందరు ఆకులు పరచుకొని పండుకుంటే, మరికొందరు ఆకులు కప్పుకొని య్‌ యీ పడుకున్నారు. య్డ్రు! కొందరు తడబడుతూ, పాటలు పాడుతూ నడువసాగారు. కొందరు సింహనాదాలు షా గ! చేశారు. కొందరు పెద్దగా ఈలలు వేశారు. కొందరు “ఛీ-పో” అంటూ బట్టలు విప్పి దూరంగా | న్‌ " ఇదంతా చూసి దధిముఖుడు క్రుద్దుడై అంగద హనుమదాదుల్ని సమీపించాడు. శ్రి అప్పటికి అంగదుడు కూడా పుచ్చేసుకొని, కదలకుండా, రెప్ప వాల్చకుండా, చూపు త్రిప్ప శ్రా క కుండా తదేకంగా చూస్తూ వున్నాడు. న దధిముఖుడు వచ్చి అంగదునికి కోపంతో చెబుతున్నాడు. ఈలోగా అంగదుడు మెల్లగా (శ్ర శ్రీ. లేదాడు. తాత అవికూడా ఆలోచించక మధుపానం చేసిన మత్తులో దధినుఖుని క్రింద పడేసి నో గ మోకాళ్ళతో కుమ్మేశాడు ఆగకుండా. బాహువుల్లో బాదేశాడు. స్పృహతప్పి క్రిందపడిన న ఇష్టై! దధిముఖుని పిండిలా సిసికేశాడు. శు య్‌ స్పృహ రాగానే ఎలాగో తప్పించుకొని పారిపోయాడు దధిముఖుడు. తన సేవకులను న్‌ గర! పమిోపించి, “అక్కడే ఉండనివ్వండి. వాళ్ళవి. మనం రానుసుగ్రీవు లున్నచోటికి వెల్దాం. ( షై. అంగదుడు చేసిన ఆగడము నంతా సుగ్రీవుడికి చెప్తాం. సుగ్రీవుడు ఈ వావరమూక నంతా జు ళు వధించనువి ఆజ్ఞలిస్తాడు. ఫు సె! “ఈ మధువనం సుగ్రీవుని తాత ముత్తాతల నుండి సంక్రమించింది. ఈ వననుంటే ల న్‌ సుగ్రీవునికి చాలా ఇష్టం. ఇందులో సుగ్రీవాజ్ఞను అతిక్రమించి చీమకూడా చొరబడలేదు. ఈ | వు దుష్టమూకకు కాలం. తీరింది. లేకపోతే పెద్దవాణ్ణి అనికూడా భావించకుండా నన్ను మోకాళ్ళతో | ఫ్రీ! కుమ్ముతారా? ముఖ్యంగా వాడు, అంగదుడు, చూస్తా, చూస్తా అంటూ సేవకులను ర్‌ం గ్య వెంటబెట్టుకొని వేగంగా ఎగిరి వెళ్ళాడు సుగ్రీవుని వద్దకు. గ య్‌ సుగ్రీవ రామలక్ష్మణుల వద్దకు వచ్చాడు. సుగ్రీవుని చూడగానే దధిముఖుడు (త్తు క. వమస్కరిస్తూ సుగ్రీవుని పాదాలపై పడ్డాడు. శు స్‌ “అదేమిటి మామా! నువ్వు నా కాళ్ళమిద పడతావేమిటి? పీరకపీ! లే... నీకు గ | అభయమిచ్చాను. ఏం జరిగిందో చెప్ప” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. (స్తు ర. “రాజా! నీకు (ప్రియమైన నుధువనంలో ఇంతవరకు ఎవ్వరూ స్వేచ్చగా విహరించలేదు. వా న; ఈరోజు ఆ మధువనమంతా ధ్వంసమై పోయింది” అన్నాడు దధిముఖుడు. యా స యు గళ శుభప్రదము [ స్‌! “ఎవరు? ముధువనాన్ని పాడుచేసిం దెవరు? భయపడకుండా చెప్పు” అన్నాడు గ య్జు సుగ్రీవుడు. (యు శ్రా “మధువనాన్ని వానరులే పాడుచేశారు. అంగదాదులతో కూడి తిరిగి వస్తున్న వానరులు. (ఇ్లీ నే మధువనాన్నంతా పాడుచేశారు, పండ్లు తినేశారు. మధువులు (త్రాగేశారు. మేము వాళ్ళను న గ | కానన నననా ననా ననన మాన నా చనన నన తననన ననననా నతన ననన హయ హా | తాల్‌ శ ఉల్‌ ఉతథ్య?

జ్‌ పయన యు. నప శ్ర పై ఉంపు పాసతా స్య

| | సుందరకాండము - శుభప్రదము ళు నివారించాము. మమ్మల్ని కొట్టారు. తన్నారు. మోకాళ్ళతో పొడిచారు?” అని దధిముఖుడు |. ఇష్ట చెప్తూ వున్నాడు. ఈలోగా లక్ష్మణుడు వచ్చి దధిముఖుని దుఃఖానికి కారణ మేమిటని (శ్ర య్టు సుగ్రీవుని అడిగాడు. స్తా “లక్ష్మణా! సీతాన్వేషణకై దక్షిణదిక్కుగా వెళ్ళిన అంగధాదులు తిరుగుప్రయాణంలో న! శక్ర, మధుననంలో ప్రవేశించి పండ్లు తినేశారని, మధువు త్రాగేశారని ఫిర్యాదు చేస్తున్నాడు. శు రా. “లక్ష్మణా! కార్యము సఫలమై ఉంటేనే వానరులు అధికోత్సాహంలో అలాంటి పని (శ్ర (ో చేసుంటారు. మధువనంలో ్రవేశించారంటే నునకు మధురమైన వార్తను తెచ్చారనే 1న మీ భావించాలి. సీతాదేవి కనిసించినట్లే. సందేహము లేదు. అదికూడా దేవిని హనుమంతుడే. | హు వీక్షించి ఉంటాడు. ళ్‌ స “హనుముంతునిలో ఆలోచనాశక్తి ఎక్కువ. ప్రయత్నశీలుడు. పరాక్రమవంతుడు. (నన శీ] పండితుడు కూడా. అతడు తప్ప మరొకరు ఈ కార్యాన్ని సాధించలేరు. హనుమంతుడు, _ [4 య్హ్‌, జొంబనంతుడు, అంగదుడు కూడి చేసిన కార్యము ఏదీ విఫలం కాదు. ఇస్తా గ! “లక్ష్మణా! వానరులు నుధుపానం చేశారంటే సీత జాడ కనిపెట్టారనే అర్హం. లేకపోతే | ఉ్హీ. ప్రవేశం లేని నుధువనంలోకి వెళ్తారా” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. సుగ్రీవుని మాటలు (| శ్రీ | రామలక్ష్మణులకు శ్రవణానందాన్ని కలిగించాయి. త్తు సె ॥ “దధిముఖుడా! నురోలా భావించకు, ఘనమైన కార్యాన్ని సాధించి వచ్చిన వానర్రేష్టులు ల ఇసై! నుధువనాన్ని ఆక్రమించడంలో తప్పు లేదు. వాళ్ళ కార్యాన్ని నేను క్షమించాను. వారిని త్వరగా ళు (శ్ర చూడాలని మేము ఆసక్తితో ఉన్నాము” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. శ్జ స సుగ్రీవుని మాటలను విని రామలక్ష్మణులు ఎంతో సంతోషించారు. రామలక్ష్మణుల | జ శ్లో! ముఖంలో విప్పారిన సంతోషరేఖలను చూచి సుగ్రీవుడు గగుర్పాటుతో చలించిపోయాడు. ళు , దధిముఖుడు కూడా సంతోషించాడు. రామలక్ష్మణులకు దధిముఖుడు నమస్కరించాడు. త్త న్య శూరులైన వానరులతో కలిసి మధువనానికి ఎగిరిపోయాడు. ఫ్రై ఖా దధిముఖుడు మధువనం చేరాడు. అప్పటికి మత్తు వదలి నటులంతా పైకి లేస్తున్నారు. వ్ల 1 అంగదుణ్ణి సమిోపించి, నమస్కరించి ఇలా పలికాడు దధిముఖుడు. స క “సామ్యుడా! అంగదా! నేము మిమ్మల్ని ఆటంకపరచామని బాధపడకు. కోపం థీ తెచ్చుకోకు, నువ్వు యువరాజువి. ఈ వనంపై నీకు అధికారముంది. నేను మూర్ధంగా ళస్తోః | (ప్రవర్తించాను. క్షమించు. వ లి “మోరు వచ్చారన్న వార్త విని రాజైన సుగ్రీవుడు చాలా సంతోషించాడు. మధువనం ళు శ్‌ గుంసమైందని తెలిసి కూడా అతడు కోపగించుకోలేదు. మిమ్మల్ని చూడాలనే ఆసక్తితో శ్రా | ఉన్నాడు సుగ్రీవుడు. మికు చెప్పమన్నాడు కూడా.” బో ఖై!

[డకడనయడడడననవడవడటతడదడనననడనడవనడానాదలనదానదాదాదునివవడుడడవడనడపపవదుదదాదాదనవిదావాదాందతనాదదదాననదాదంవిదిదదడదదదడలవడడన నడవదు స్ట

స శ్రంప్రు సంపు పంతు తంతు యషప శనులు ఉద ప్ర్యప్రు గం

త్తు 4 వ ర లుల వ. వ బునమండట చైతన్య న గ | “శీను ది. కార్యం పం పలికాడు. * రన యయా] సాధిం యువరా ధించిన వాళ , *వానరనీరు యు క చినవారు జునే సం. ఆలస లారా! పలికాడు మోరు. మో! అంతమాత్రా అస్యం చేయ ఈ వార్త ళా న్‌ అంగదుడు. అ రు వలా రా శేను మిము డం మంచిదో న ఏనం వద టల నాలకి డుచుకు క్షా ంచలేను క శ్ర శక, విశ్చర్వ్య తి కోరాజున్‌ వ్ర చిన ఎచుకుంటాను అని టను స్తా స “నేన్స న్న! యు మదమత్తో హ్‌ భుః నన్‌ వానర, ఇలా ఎని భావస్ఫూర్తితో మ్‌ యు ను” అని సరనంననూడు నర్వోవా మితి టో . స్త్ర శ్‌క్‌ ఇలా (| భవివ్యత్తులో పలకడం గ్‌ ఉంటారు, ఎవరు సలుకుతా శ్రా స్సులో నిన్ను డే తగింది రు? ఐశ్వర్యము న యు “రా ఛైష్టునిగా మా * మరొకరు ్యముతో మది య్తు నీ జా! మేమ ర్భుతు ఇలా ంచి శ్రా ఆజ్ఞకు ందరము ంది. నీ మాట్టాడ ఈశా వా జ్జకు వ్యతిరేక కూడా కుశు శ్లాడలేరు. 1 స్వ నరులు. అగా మేము సుగ్రీవు భం కలుగు వీలోని వి | యా కాలు కదప ని వద్దకు వె తుంది. నయము... (ఆ ఖ్‌ ఆకా అంగదుడు స పము. ఇది సలి లనే అభిప్రాయ శం మోదికి ంతోషించి గ0. మామా పడుతు [4 స గొప ఎగిరారు. “వెళ్దాం ట నమ్ముఫో న్నాము, | య్‌ (యంత్రోకు వేగముగల అన్నాడు. వానరు శస అన్నారు ఫై ఖు క్షిప్తా ఇవాచ ఆ వానరవీ లందరూ ష ర న్య కలతచె ంగదాదులు చే ఎగురుచు ౦త్రము చేత సై క్లహృదయులై భ్‌ య్జూ ంది కదలిపోతున్నాం సుగ్రీవుని న్న మేసుమువలే కి ఎత్తబడిన పర్ష ర్త క. వి “రానూ! న్నాడు. అది వద్దకు చేరలే ఆకాశంలో తము వలె (శ్దు నే షయంలో విచారించ గమనించి దు. నిషయ ఎగిరారు న్‌! | కొడు సందేహం టు వీకు చ్వే సుగ్రీవుడు ము తెలియ - ॥ య్‌ వా *, రానూ! చి దు. కార లు జరు ఇలా పలికా క రాము ,ఠ్తు వరుల అతించకు.” సము సఫ గుతు డు. డు! స కపివీరు బ్లముట్టాయి (వుడు పలు ఆంగదుడు కనిపించింది న ॥ శిరస్సు అందరూ " కుతుండ నా వద్ద ఈ [తూ , స వంచి అంగద గొాకి ద్దకున (౫ శ్ర పమషం కాడు ష్కింధను ఏ వమువాడే ఉక్త , * రాము లను ముందుషె పించిన న ఖై ఈ తి వానును ఇలా భాషిం ప్టకొని వచ్చారు [9 ా క్యర్హ్ర్య వచ ద్వ, చాడు ల = హమ మ [నం నాద ఇ మంతు 1 స ళ్టీ బండా రామో మృతోన డు | ట్‌ శాట్‌ తగ లక్షం పు య. (స్క తానం న్‌ ! '్రాయుప్రా పను పు .

ధ్ర సయా లాయరు యం సంలు పసు తంతు తపసు యనక స్య ప! సుందరకాండము - అమృతసందేశం ఖ్‌ “ద్రూశాను సీతాదేవిని” అని హనుమంతుని నోటినుండి వెలునడిన అమృతం లాంటి 1111 ల్‌! మాట విని రాముడు, లక్ష్మణుడు గొప్ప ఆనందాన్ని అనుభవించారు, | శు య్టు హనుమంతుడు. కార్యాన్ని సాధించి. తీరుతాడు అనిన సుగ్రీవుని లక్ష్మణుడు | న గౌరవభావంతో వీక్షించాడు. ఆనందంతో సాొంగిపోతున్న రాముడు హనుమంతుని గౌరవభావంతో వ్‌ వీక్షించాడు. షై త్త మ! అమృతసందేశం గ్గ స్ట్‌ “వానరనీరులారా! సీత ఎక్కడ ఉంది? నన్ను గురించి ఏమి అనుకుంటూ ఉంది? ఆమె (శ్ర ,శ్రు| విషయాలన్నీ నాకు చెప్పండి” అన్నాడు రాముడు. వానరు లందరు హనుమంతుని ముందుకు. | జు గే తోశారు చెప్పనుని. స ష్ణ హనుమంతుడు. సీతమ్మ ఉన్న దిక్కువైపు తిరిగి నమస్కరించాడు. వినమ్రుడై | యు రామునితో ఇలా పలికాడు. శ్రా గ, “నూరు యోజనముల పొడవైన సముద్రాన్ని లంఘించి, సీతన్మును అన్వేషిస్తూ వెళ్ళాము. (1 న. దక్షిణసముదద్రతీరంలో దుర్మార్గుడైన రానణుని అంకానగర ముంది. = న. తత్రో దృష్టా మయా నీతా రావణాన్తవురే నతీ వ్రు స! నంన్యన్య త్వయి వీవన్తి రానూ రామ నమనోరధమ్‌ స ఖై “రామా! రావణుని అంతఃపురనులో నేను సతివ్రతయైన సీతము చూశాను. ఆమె తన క్‌ ఫ్ర మనోరధాలన్నీ నీ మోదనే పెట్టుకొని జీవిస్తోందిగొ అన్నాడు హనుమంతుడు. .శ్త్‌ | సీతమ్మ పాతివ్రత్యం (సతీ) తో ఉన్నది. జీవించి యున్నది (జీవన్తి అని చెప్పడంలో | ౫ త్రై హనుమంతుని వాక్సటీమను మనము గుర్తించవచ్చు. పాతివ్రత్యంతో ఉన్నది అన్నాడు కదా! (శ్ర | మళ్ళీ జీవించి యున్నది అని ఎందుకు చెప్పవలసి వచ్చింది? ] న్‌ హు సీతమ్మ పాతివ్రత్యమును కాపాడుకుంది, కానీ జీవించి ఉన్నదా లేదా! పాతివ్రత్యముండి గ న జీవించకపోయినా నిష్పలమే. జీవించియుండి పాతివ్రత్యాన్ని పోగొట్టుకున్నా విష్ర్రయోజనమే. | స్తు ల్టా అందుచేత పీతమ్మ పోతిద్రత్యంతో ఉంది. జీవించి ఉంది అని చెప్పాడు హనుమంతుడు. | ఖు “రామా! అశోకవనంలో రాక్షస్రీల మధ్య ఉన్న సీతమ్మను నేను చూశాను. ఆమె ఫ్దా న్‌ తీవ్రమైన దుఃఖంతో కృశించి ఉంది. ఏకవేణిని ధరించి ఉంది. ఏకవ(స్త్రంతో జీవిస్తోంది. గ యు నేలమోద పడుకోనుంది. రంగుమారిన దేహంతో శిశిరబుతువు లోని పద్మపు తీగలాగా ళ్తు శ్ర ఉంది. నీమిదనే మనసు నిలుపుకోనుంది. [ల స “రావూ! ఇక్షాకువంశ చరిత్రను మెల్లగా క్రీర్తించాను. ఆమె విశ్వాసాన్ని చూరగొన్నాను. ల ౨హీ, రామసుగ్రీవుల మైత్రిని కూడా వివరించి చెప్పాను. ఆమె. సంతోషించింది. సీతమ్మ స్త్రీ త్తు సదాచారంతో ఉంది. నీమిద సద్భక్ష్తితో ఉంది. ఉగ్రతపస్సులో ఉంది. నా భాగ్యం పండి క్లే 1 ఆమెను దర్శించాను. | ల్‌ త ్తవ్తనరననడమయయయయాయయదనయయయయయయయయిు స క్రరంప్రు ఉంటి ఆయు శ్రుంత యప సుతు తాషప్రు ప్య్యప్రుత

జ్‌ జ్ర ₹! 22 స్వంత కా టైగా గ తక చైతన ఎనట్రై శ్రూను క? టు. మ. సై నప కు యు స. ప న శ సు గ్రమూటపర్త +1 వ హ్‌ ధవ కై న్‌ య. క. మణేని నా 'సువన్నది. అదా న్ని నన్న స వ క. కా ల. క్‌ 1 ల యం సవన వర్న ల్లీ స = హు బం ఊ్‌్హం ధారయిష్యా ర్తుచేయ ఈ న స న స్వీ టు! సఖీ మాసాన్న మి మాన కట. యే (ం న. టీ (జో |. . జీ జర్దా న్న బీవేయ ౧ దళర। ప్పింది స్తు శు య. (స్మా జీ లే! 4 మ్‌. నంలో చే 0 రక్షసా ధాతల. శ్ర క క స్య మాస మ క్షసాం వళమా ్‌ రో త్త ర. డి ను ప్రోర్టెల .మాగతా న్‌ ఫై త రో న స్‌ ల ట్వ హాముము క స భకర చెప్ప ే ౫ చడ న మైన వట వచ స్తు త్రీ ల మే ఇచ్చిన రాము మర్చి చెప్పి చు సేతువును శ్‌ వా సుగ్రీవా ఘాలై చూడా నిప ంచాడు చూడా వును ప్రళయం న్లో దూడ దించాయి డన దయ దూత ణ్‌ని ఖు కిచా “పూరు శోభిం నివాహసమ ధేనువు ట్టుకొని రా శ న్‌ న శాన బవకకు! యంలో ర నంచునటు ముడు దుః భ్‌ యా స్తై ఉంటే ణే సముద్ర చ్రేసివ య నుగారు లి మణి :ఖించాడు. | కు మూవ! వాన్టగరు యజ్జానిక త్పప్తిచె వప చూడగానే స న న్సుడూ ౮ చూమా పుట్టింది. ది ఇం పెట్టిందిది నౌ ఫు య్‌ నరయరున్నా.. నో 7 హమగారు నది పడు ఈ సీత (శు 'ఒ 2 లొ స ర్త లో య రువాత ౦చ లేకు వించగలి జే అద మణిని హాం నిని స్రభిగప్ర చ మేవ ్రరంజీవియే. కాని వజం చూ ఫు తంటా 1 వ. వనరుల ఆ వకవాణానానానా ప్రొ ఆ ళు తన జాడ £ నానా శ నాశన

ర. సరమ య నో [1 క ఇంకా ఏమ మధ రూందము - ఖో న ఎగషు భలం స ప్పు, శోక భితిచెంది రాముని వ్వా ఉమ ఎ. య్‌ ంతో విచైంది యున్నదో? వ) లల లైలా! క్ష “డ్లాష్ష ప మా! చెప 85 . తాను షధమును న తోన ఖలు బీవి గా వృాదద్థి చెప్పు నాయ 249 త్త రా న్నాడు ప లచుకని రో శ్యే భోపజేనా, వ నీ సువాసన సీత శ్రి . వత్తా మ డు. గ జీవించువ( తురో యథా నీళ్ళతో స్స యు టి న్ని సవులంల స్‌తమ న ట్టు వ్‌ మా భే గ ప్రళ్నంచ అ! వివరించాడు సందేశాన్ని టలు వినినే శ్రా ర. రన రా రని శెట్తీంచిన ము న ॥ ను బ్రతుకు మ స్ట వ్‌నేన త్వరలోనే న వన సతమ్మ చెప షు న్‌ వీక్షించి, న దేహాన్ని ౩ చ్చి రానయిని ఎందుకు శి న కాకాసుర న న నన న ్షదుటలేరు న; 1 పీ రాముడు స్బి తనను లుదేరుతూ ఉంటే విస్తాడు అని పీ న... దవ కర్మని కీన్మి [| ! భయ శ్రి చెప్పింది సైన్యంతో వచి చమని నీకు ంటే సీతను ను ఆమె శ్ర న! పడినట్లు త రాముణ్జే న, రావణుని - చెప్పమంది శై అశ్రుపూ ను (ఫ్లై యై సమ ని సుల్ల మోసగించి వధించి, తనను ( రిత నయ సన ఫ్ర త్వరలోనే ఆమెస స్యంగా తీ తనను , తనను రక్షి నాలతో జ్జ ల! న్‌ భుజా లంకలో సందేహాన్ని నివా సికొని సు గాన్‌ణు డు ంచుటే సము నే అసై ఎకి నరులను రించాను గడం యు అపహరించిన చిత కార్యమ న. ఖై “రామా [ రావడా చూడగల , వానరుల క్తం కాద ట్టురా స్గమని స 1 నేను [వీ న్ని వు శక్తిసా నిచె వణు ఆమె వ్రు సీత చూస్తావ అన్నాను మరా ప్పింది సీ నికి (అ మ. రామదూ కుమ కొరకు ని చెపా = నూర, వ్యైలను వి తమ | క త హను ంచిమాటలు బాధపడుతు ఎను. ్యచంద్రుల వ వరించి చెప్పా త్‌ శ్ర యై 2 చిమాటలు. చెప్పాను న్నానని ని లె రామలక్ష్మణులు య ఎట " + ఓదార్భా నగానే సీ క్షణులు ఖ్తు థ్‌ ఫను. ర్‌ తము , మ. సతమ శ్రైచొ ॥ శీరా శ్ర శౌ లా దుఃఖి ఇస్త్రీ స్‌ ఈరామ భక్త నా పవని = త్త నాను ఫ అన్నాడు న కాందము సమా జ్‌ త్తే క ప్రము జ న న భా శు స త్రంస్రా త్స శి తాళ తు 0 వాావాషా నే న్యస్త

శ్రమ న | సై ఖు (౮౮ (ఫు “నే ఇ, మారుతీ! నీవే మా గతి ఫి ఖే అ. ్ట ఖై, అతులిత బలధానుం స్వర్ల శైలాభ దేహం శు ము శ, ' దనుజ వన కృశానుం జ్ఞానినా మగ్రగణ్యమ్‌ (ఈ వ్‌ సకలగుణ నిధానం. వానరాణా మధీశం థ్‌ శత్రు రఘుపతి ప్రియభక్తం వాతజాతం నమామి ॥ త్తి "శ్వ గొప్ప బలశాలి, సువర్దగీరి నలె దివ్యమైన దేహము కలవాడు, ఖ్‌ నే | - రాక్షసులనే అరణ్యానికి దావాగ్ని వంటివాడు, జ్ఞానులలో అగ్ర ల్‌ తం! గణ్యుడు, సకల నుగుణ నిధి, వానరనాయకుడు, రఘురాముని (ఫ్రీ ఖ్జ్రా ప్రియభక్తుడు, వాయుపుత్రుడు అగు హనుమంతునకునమస్మారము. | ళ్‌ శ లంట ఓం ఓం 507౧ ౦ ౧౦ 764-604, ౧6౦ గంగ 6 ఖ్‌ ₹గాం45474506 5టాంగం్రంగి, వై౦55కళ5క51౧20 6 విండేబ్ర 51222220 2206 | | 4౯౦౫౧౬౧ ౦” (006, 6 ౧7౭ [0 ౧0౧94౯౭ 16 (౦76౩౬ ౧ ౮ నన. 6 ఉంగ70౧ 74606, 6 (0767౦5 6౧0% ౫6 ౪0156, 5ఓ076 (ఫ్రై శ్రీ గంజంళం 0౧౯ 6౮067 6౫౦౭61౧606, (26 0౧46 ౧ ౫౭ గాంగగంళ్రైకం, ఇస్తా ' వెయం్ర్రగిటైై6ట 5 ౧౦౨06 7655610267! . ర తాతల ల శం తాళ ల తు?

జ్‌ రస్త్రైయ సై రంగా శం స్రుంట్రు గట్టు శషథ్రు కషప శ్రహషస్రు న్న ర త్తే న క (హ్‌. 1. స ము హయ షి ఖే. గస తులన్‌దానకం సై (కా శ భి తం గ టం ంం/ (ఈ స త్తం మాం - లంట? వ. అ యు అనన్యభక్తితో అచ్యుతుని ఆరాధించే భక్తులకు భగవానుడే అండయై. నిలుస్తాడు. శ్రా ళ్‌! (బ్రతుకులను పండిస్తాడు. పరమాత్మ కృపారసము త్యాగజీవుల పైనే వర్షిస్తుంది. నిర్మల భక్తి ర్య శై ప్రపత్తులు గలవారిని నారాయణుడు సదా రక్షిస్తూ ఉంటాడు, భారతదేశము భక్తుల దేశము. త్యాగులు అవతరించిన భూమి. జ్ఞానులు వెల్లివిరిసిన నా పవిత్ర భూమి. పరమ పవిత్రులైన భక్తులలో శ్రీ తులసీదాస్‌ మహాత్ముడు అ(గ్రగణ్యుడు. స వరిష్ణుడైన ఆ మహాత్ముని ద్వారా ఎన్నో వైభవాలు, భగవద్విభూతులు వ్యక్తమైనాయి. గ్‌ భై! మృతిచెందిన వ్యక్తీ ఈ మహాత్ముని కరస్పర్శతో పునర్జీవితుడైనట్టు కూడా తెలుస్తూ ఉంది. ళు ,్ర్రా ఒకనాడు తీర్జాటన చేస్తూ తులసీదాసు పండరీపురం చేరాడు. చంద్రభాగాలో స్నాన వం క్ష మాచరించాడు. పవిత్ర చంద్రభాగా తీరాన ఆసీనుడై విఠలనాథుని ధ్యానించాడు. హృదయం స యి! దివ్యపారవశ్యంతో నిండిపోయింది. ధ్యానము ముగిసింది. కానీ ధ్యానపారవశ్యము ఇంకా క గ్‌ తగ్గలేదు. విఠలుని దర్శించేందుకు బయలుదేరి నదీతీరాన పరవశిస్తూ నడుస్తున్నాడు. “క్‌ ఈలోగా ఇంటిలో తగాదా పెట్టుకొని, చంద్రభాగాలో దూకి మరణించేందుకు ఒక అంధుడు ల్‌ స చంద్రభాగా తీరానికి వచ్చాడు. అంధునికి తులసీ అగుపించడు. ధ్యానావేశములో నున్న త్హో|. త్రులసీకి అంధుడు కనిపించడు. గ్రుడ్డివాడు తులసీదాసును ఢీకొని క్రింద పడ్డాడు. తులనీ (ఆ మనస్సు ఆ సంఘటనతో బహిర్ముఖ మైంది. అంధుని పైకిలేపే, ఆలింగనము చేసుకొని, పం స “నాయనా!క్షమించు! తప్పు నాడే అని భావిస్తున్నాన” అంటూ అంధుని ముఖాన్ని చూశాడు యై తులసీ. “అయ్యో! అదేమిటి? కళ్ళు తెరవలేదే? ఏమైంది? తండ్రీ! నా తప్పును మన్నించి, | కళ్ళు తెరిచి, నీ కృపొదృష్టిని ఈ దీనుడిపై ప్రసరింపజేయి” అని పలికాడు. అంధుడు కళ్ళు (స్తా తెరిచాడు. అతనికి దృష్టి అను(గ్రహింపబడింది. అంధుడు ఆనందా(ప్రవుల్ని చిందిస్తూ తులసి ల న్‌ పాదాలపై బడ్డాడు. “మోరు సాక్షాత్తు పాండురంగడే. నాకు దృష్టిని ప్రసాదించారు” అని యై ఆనందపారవశ్యముతో అమితముగ దుఃఖించ సాగాడు. వనీ. “నాయనా! నేను దాసుణ్ణో. సామాన్యుణ్ణో. నిన్ను ప్రభువు అనుగ్రహించాడు. భగ వం న! వంతుని లీలలు అద్భుతములు. అనూహ్యములు, నీకు దృష్టి ప్రసాదించబడింది. అది ల స్ట్‌ తల తాల శాల ఉంటం తంల ఉపక షల ళు...

భ్రనలిటింతి అంలి టుంలి న్యఫి తంతు ఉలి నటు గ (ఫ్రై 252 చైతన్య రామాయణము ఖ్‌ గగ మామూలు దృష్టి కాదు. పాండురంగ భగవానుడు అనుగ్రహించినది గనుక అది దివ్యదృష్టి (| యై! పూర్ణకరుణాదృష్టి. ఇక మోిదట నీ శేషజీవితాన్ని భగవత్సేవకే అంకితము చేసి ధన్యజీవివి (సు ర్జు కాఫో అని పలికి ఆశీర్వదించాడు. జు | నుహాత్ముడైన తులసీదాసు చరిత్రలో ఇలాంటి సంఘటన లెన్నో ఉన్నాయి. తులసీ నో "స్త ఎప్పుడూ మహిమల్ని ప్రదర్శించలేదు. మహిమలన్నీ ఆయన ద్వారా వ్యక్తమైనవే. భగవానుడే |“ తులసీదాసు ద్వారా తన వైభవములను, విభూతులను ప్రదర్శించుకొని తృప్తి చెందాడు. స్తు తులపీదాసు ద్వారా వ్యక్తమైన నుహిములు పాదుషా చెవికి చేరాయి. పాదుషా తులసీని (స్టో న కొలువుకు రావలసిందిగా కబురు పెట్టాడు. చక్రవర్తియైన పాదుషా కొలువుదీరి యుండగా (సన “రై తులసీదాసు లోనికి ప్రవేశించాడు. పాదుషా తులసీని చూచి, “భళీ! తులపీ! భళీ! నువ్వు (ఫ్ర (ఫ్ర చాలా మహిమలను చేసినట్టు మాకు తెలిసింది. అందులో కొన్ని మహిమలను మాముందు | ఖా న్‌ ప్రదర్శించి, నుమ్మూనందపరిచి, నూనుండి పారితోషికమును పొందు” అన్నాడు. పొదుషా 15 మాటల నాలకించి తులసీ నిర్హాంతపోయాడు. కం యు “పాదుషా? చక్రవర్తి! క్షమించు! నేను దాసుడ్ని. రాముడు నా ప్రభువు. నాలో ఏ ర్జు శ్ర! మహిమలు లేవు. నేను సామాన్యుణ్ణ. ఒకవేళ మహిమలు వ్యక్తమై ఉంటే అవి రామచంద్రుని. [శ్రా గ విభూతులు. నాకు వాటితో సంబంధము లేదు” అన్నాడు. య ళ్డోసి “ఏమిటీ! పాదుషానే ధిక్కరిస్తున్నావా? నీకు రెండు నిముషాలు మాత్రమే సమయ [0 “క్రై! మిన్తున్నాను. మాట వినకపోతే మరణం తప్పదు” అన్నాడు పాదుషా. పా స “మరణమే శరణమని రాముని అభిప్రాయమైతే ఆ తరుణము ఆపినా ఆగదు. ప్రభూ! | శా! నాకు ఏ మహినులు తెలియవు. ఆపైన మూ ఇష్టం” అన్నాడు తులసీ. శ్రే పాదుషా కోపం తీవ్రస్థాయికి చేరింది. భటులను రప్పించాడు. కొరడాలు తెప్పించాడు. (జ్ఞ అందరూ చూస్తుండగనే తులసీపై కొరడా రుళిపించమన్నాడు. ఆజ్జ అయింది. భటులు నః క్ష కొరడాలు చేత పట్టుకొని సిద్దమయ్యారు. తులసీ రెండు చేతులు జోడించి, రామునికి ం య్జ్‌ నమస్కరించాడు. ఖు కొరడాలు పైకి లేచాయి. లేచిన కొరడాలు లేచినట్లే ఆగిపోయాయి. రాజభవనమంతా | శీ న్‌ కోతులు నిండిపోయాయి. ప్రతి వ్యక్తి వెనుక రెండు కోతులు భయంకర చూప్తులతో ఉగ్ర ల త రూపం దాల్చి నిలబడి ఉన్నాయ్యి భటులు నివ్వెరపోయి పారిపోయారు. పాదుషా దిగ్భ్రాంతి (ఫ్రై చెంది భయపడసాగాడు. తులసీదాస్‌ పాదాలపైబడి క్షమాభిక్ష కోరాడు. తులసీకి హీను గస , |! మంతుని విశ్వరూపం గోచరిస్తున్నది. తులసీ చేతులు జోడించి వాయునందనునికి నమస్క న! 11 రించాడు. మేను పులకరించి, రోమూంచలమవుతున్న దేహము కదిలిపోతూఉంటే, కంరము త్ల! ఆనందాతిశయముతో గడ్గదమై, నేత్రములు ఆనంద భాప్పములను రాల్భుతుంటే ఎలుగెత్తి (క్రీ! హనుమంతుని స్తుతించాడు. అదే “హనుమాన్‌ చాలీసా” ళ్ధు న భక్తులారా! పరమపవిత్రమైన హనుమాన్‌ చాలీసాను ఆంధ్ర ఆంగ్ల అనువాదములతో న్‌ శక్హై। మోకు అందిస్తున్నాను. భక్తి (శ్రద్దలతో నిత్యము పరించి, భక్తాగ్రగణ్యుడైన తులసీదాసు కృపకు, ళు రామచంద్ర భగవానుని కరుణకు పాత్రులై తరించండి. క్లో న "తాల? గ ఫి యా నా నము టప తాళ అల ఉత శాల షల షభ

గ త్తం యి తా స్రుతి క మ. నగ ప వ ల ] 1 న. ల! ధ్‌ వ ఈ ల (233) స్తే ఖు న! న న్‌ హనుమా న | , స . నే న్‌ చాలీసా టా. వ. వ. ఫే . వ. స. ప 1 శ్రీ దోనో న శ్ర స్తు, నిజ ఎల చరణ సరోజ ర స. వ్‌ లి. ళీ 4 క కాం నుధారి . హా ఉ | ఘువర తమా యై జో దాయక విములయశ మనస శ్రి సద్గురు గ 1 ల! ే షా ప 0 న " ; ణురేడ, న్య ంంఓ క 11002 ౦£ 01. కీర్తించెదను. రామభద్రుని శ్ర సర ను జానికే సార ల ర. క. వా య సజ! 0 సంగి ॥ ని నే రక య్‌ య్‌ లం 2 శక్షించు క్లేశముల త విద్యను కుని నేను ళష్జీ య్‌ ఈ8 2ర6ే + వళూం 11: ఖమ, 165 శక 16 | నన్ను . (స్రీ మి 160౬ న 26 ల్యరర్తం్ళ 01 1 న్‌

• క

4. బాపాయి లకి 1 య్‌ జయ కసీ మాన జ్ఞాన గుణ - నమస్త మం 01 మా నం కఎళశ తిహు లో సాగర సొగరరూప్త స్త శాస్త్రజ్ఞానమున సో ళు 010 610౫6 క ఉజాగర కలలో నాన నుగుణములకు | గన! నుల నన 38, ల ( క 5 ఉద్దీవింవ కు జయమగు త్ర ఫ్రై 1166 ఇ కరే 0% మ, జుయంణం! గాక! జేయు కవీ గాక! ళ్జా న్‌ు న. సుకు (స స లను | క కషేడ€టే 5600 2 'స్రాత్తంప్రా ఇస్హ్య (| బెక్ర హా ళా (క్ర శ్ర క్ల

"ల షు తబల షా ఆ ష్టాక్‌ శస్త్రక్తై స్పాటంస్తు స్తారు నద శ్రర శ్రషుట్తు కషప చే చైతన్వ రామాయణము | నే చైతన్య రామాయణ నా గ! రామదూత అతులిత బలధామా ఓ రామదూతా! నీవు అసమాన పరాక్రను | జ క త ॥ వంతుడవు. అంజనీ పుత్రుడ వనియు, పవన కుమారుడ | ఇ న్‌ అంజని పు(త సవన సుత నామా ననియు పిలువబడు చుందువు. శు స్‌ కండ బర 66 9655063క్ర6౯ 01 కటు2. మంబ జగం 6 20046 0 న యై శయం 625ళూ2016 కళచులుర్రటు జరీ ₹తంట 7041 జాం జంటే జర్తూ కంంచార &5 హై జ త్యుజమంచదాణ, 6 802 ౦£ తుం! వలే, జడే కషాడిుడంటంటడ, ౭ 5082 | 02 ఇాహర 604. గ నే మహావీర విక్రమ బజరంగీ మహావీరా నీవు గొప్ప బలనంపన్నుడవు. ఇ ల ల వజ్రమయ దేహుడవు. దుర్చుద్ధి నివారకుడవు. సద్బుద్ధి ష్ట్ర కుమతి నివార సువుతి కే సంగీ । యుక్తమగు సత్ఫంగమును అనుగ్రహించు వాడవు. ఈ స్త | "701 జు8 ఇకక్రసేలా, ₹21806, ₹261ఖం6€ జడే 76991లుగేలు€. ౫01 21 ౧ య. చుం ఉఆటుంాలా 0% ఇోంయింరుం 699 బుక హ1ాలుడి 01 6 శూరం45. షు గల! కంచన వరణ విరాజ సువేశా స్వర్ణతుల్య కాంతిని బోలిన ప్రకాశమాన_ | గ దేహము కలవాడొ! అత్యంత సుందర వేషముతో (40) సై కానన కుండల కుంచిత కేశా | వెల్గొందువాడా నీ శ్రోత్రములు కుండలములచే విరాజ £ మాన నుగుచుండగా, నీ కేశములు ఉంగరముల వలె | ల స అందముగా తిరిగి యున్నవి కా లా 0 ఉం1కలు-సషండి జగ తయఘమేక్రలు€ 7041 1001 ౧1ేజయినండ్త ౪౯1౬ ళో థు ఇవితమూకయేనర్ర 627-568 206 టా పటా ౦08 చం 826. న్‌.

• పు హాథ వజ అరు ధ్వజా విరాజై నీ చేతి యందు వజ్రము, శ్రీరామచంద్రుని వు క. కాంధే మూంజ జనేవూ చాజై ॥ విజయ ద్వజము శోభాయమానముగా గోచరించు / న చున్నవి స్కందము నందు ముంజయు, యజ్ఞోప య్జై వీతము శోబించు చున్నవి. రం. ము రాంటూ 12069 5ముంం 6 206 01 కేక్రసేలలంపంక్ర ఖంరే 2 క్ర 0% (శ్ర క్ర1౦శ్తా ముడే 202055 ౩౦౯ 8%0ఇ16ేఅా 6 540764 యుంం86 ౦0% ళ్యు2 త్ర£255. జ 11 " శం నశ శంకర సువన కేసరీ నందన నీవు శ్రీశంకరుని పుత్రుడవు కేసరీ నందను [్‌ " డవు, నీ తేజము ప్రతాపము అసమాన మైనవి, అందు

స తేజ ప్రతాప మహా జగ వందన నాళ క కో రసా త ఖ్‌

య్డ్‌ 0౦ ౩90౨ 01 5జుకడటుడ, 6 ఉేడుయుక్ర 0 568920, రా0టూ 11308 మరే య్‌ 2632160461 కేం” 19 2640664 7 6 ఇసిం16 ఇంటర. న ల నానా (౮ ర క్సంాప్రా తంత అంధ ఉత యలు శాషత శరత భషభ్రగ

జ బ్‌ ష్తు న క్‌ య శయ పై ఉంంాత్రం శ్రుంయు త్రి శప శంర్యత్తు శత న వం. 1 ఆ్రు థు హనుమాన్‌ చాలిసా " శి గ, విద్యావాన గుణీ అతి చాతుర నీపు సమస్త విద్యలకు భాండాగారము వటి 1న ? వాడవు. సర్వసుగుణములకు నిలయమైన వాడవు. " ఇష్టా రాను కాజ కరివేకో ఆతుర ॥ అత్యంత చతురుడవు. రామవ్రభువు కార్యమును సై గ నిర్వహించుటకు సదా పూర్జోత్వాహముతో నుండు ను ఇ! ఇం మల 6 2లుం91003ా 0£ 211 మ₹00ళ166క్రల, 28 08 అరడ6ి మరే శ "రే. శంళేణే, 2ేగాడూక 6&క్రలా రే అకటంకేీడ5కటం €6 56౯6 వకుడుడిం | 4) | || స్‌ ప్రభు చరిత్ర సునివేకో రసియా శ్రీరామవ్రభువు యొక్క చరితామృతమును స యు ' రాము లఖన సీతా మన బసియా ॥ శ్రవణము చేయుటలో నివు అద్వితీయ రసికుడవు. నీ ఫ్ర | మనస్సనెది మందిరములో సీతారామ లక్షృణులు నదా వసించు చుందురు. (స్తా గ! క₹70ఇ జేణాడూ5 వల్టుం106 10 పేకళలంయింక్ర €0 ౭ 96006 96050 01 గ క ' ఈ 22మ2 వడలి. మ 6 శల 16 0290౪౫ కేఈజగు రేం 20మ2, 2హికమండుం8 ఫు య్టు! మరే 318 విలు2జంలులేూ 205166. " శం | , న్‌ | సూక్ష్మరూప థరి సియహి దిఖావా సూక్ష్యరూపమును దరించి సీతకు గోచరిం న షై! వికటరూప ధరి లంక జరావా ॥ చితిని. భయంకర రూవమును దాల్టి లంకను దద్ధ జ్ఞ . , ర్జితివి. న్‌ ళు 704 290666 సయం26 మంచం 3162 10 ఇ చుంూ పం. 04 89800166 ఖ్‌ న. ఇ €జాడల16 [0000 కుడీ పటు 6 10 0£ కెణంపి2. . లో య్‌ భీమరూప ధరి అసుర సంహారే మహా భయంకరమగు భీమరూపమును దాల్చి ర్‌ య్‌, రామచంద్ర కే కాజ సవారే రావణుని అనురస్రైన్యమును అంతమొందించితివి, 'శ్పు స రామచంద్రుని మహత్మార్యమును సఫల మొనర్టితిని. గ యై "04 మింగే 6 రేటుంగ0క3 సే” &కకళుంయగం క్ర 2 శలండకం కం 264 1145 ర్లు నే షి1మ!ం6డే ౧16౭ 01598100 08 కణుంయ&. | ఖ్తు | లాయ సజీవన లఖన జయాయే ద్రోణాచలము నుండి మృతసంజీవినిని గొని | ౧ ష్టై। శ్రీ రఘువీర హరఖి ఉర్‌ లాయ తెచ్చి లక్ష్మణుని పునర్జీవింప చేసితివి అది గాంచి సంతుష్ట [5 న్‌ చిత్తుదైన శ్రీరాముడు నిన్ను హృదయమునకు హత్తు న ౮, కొనెను. ఉస స ₹702 పేాంగక్రకిది కడకంమయుడుని 0803 00 118 ఇల లుం కఖట్వు[ుం!; వ సై! 5266 మెము లు కోడు. 0ళలాళకతయేుక్ర 609625 0125366 ౮06 10 | స్త సం పంక0యు. శ్రా రఘుపతి క్రీ బహుత బడొయీ రఘునాధుడు నిన్ను ఘనంగా ప్రశంసించి, న్‌ న తుము నుము ప్రియ భరతహి సమ భాయీ “నీవు నా సోదరుడైన భరచతునితో నమానీముగా ఫు యి ప్రియమైన వాడవు” అనెను. . డిక్షన్‌ లుం2ట2 07815661 904 క!క్రమూ ముడి 5416, ' 0% 88 &8 రేండూ వా శ్‌్ష 0 [6 29 908208. టో తత తాత అత శతం తపతి శతి షత

ఖు చైతన్య రామాయణము న “వేయి నోళ్ళుగల ఆదిశేషుడు నీ యశస్సును

గ సహస నదన తుమ్హరో యశ గొనై గానము చేయుచున్నాడు" అని పలికి శ్రీనాధుడు నిన్ను ॥! ళు! గ౨6 క024ే 05 129ము! 69022064 ౮06 కగు ' 216 ంటంబు6-. (పా గ, 68664. ఉరే!క652డ 08018 0ళూ క్షంళ్లో. న యు సనకాదిక (బ్రహ్మాది మునీశా అదిశేషుడే గాక సనకాది బుషులు, బ్రహ్మాదులు, గు నారద శారద సహిత అహీశా | మునిశ్రేష్టుదైన నారదుడు, సరస్వతి ఇత్యాదు లందరునీ నే న్‌ | యశస్సును గాన మొనర్టిరి. న యు వంచి 918” తయేకళ5కమి& ఏం6 250 ఏజం2పఓడ, డపరు&, 22262, 16 | శ్ర ఆ2211661 32క్రం, వకకూండేడి బడే జకం 0065 01816 30 ఫ28156. ళ్‌ జో | యమ కుబేర దిగపాల జహాంతే యముడు, కుబేరుడు, దిక్సాలకులు కూడా స షా కవి కోవిద కహి స్తే కహాంతే మిమ్ములను వర్ణించలేక యుండగా, కవులు ,పండితులు థ్‌

| ఏమి స్తుడించగలరు? యి వాం3 బుడి, కయలడ ఇండ అడడ పేజా?6 ౦ ₹0106 €0 కక (స్తు గల్‌, ₹01% క్ర[ంగా. 7126 10 50628 0 0615 24 50పేం1డూ5క? (గ యై తుము ఉపకార సుగ్రీవహి కీన్హా నీవు సుగ్రీవునికి మహోపకారము చేసితివి. (స్తు ఫ్రా రొవు మిలాయ రాజపద దీనా శ్రీరామునితో స్నేహమును కుదిర్చి కిష్కింద రాజ్యమును ట్తై స వా ఇప్పించితివి, (ల్ల క 702 సలలరే కళక్రణి?2 క్రం€ ఏ201 119 1యుక్రరంయి 102 కల శయం (శ్ర థు పే185910క్రక 0£ ₹షంం20120ర02. ఇస్త్రీ క్ష తుమ్హరో మన్త్ర విభీషణ మానా విభీషణుడు నీ సలహాను పాటించి లంకాది ర యయ్జ| అంకేశ్వర భయే సబ జగ జానా । పతి యైనాడు ఈ సత్యము జగద్విదితము, (ఘు న. శమం ఖం ఇ00621664 90ల 26ళం6 జర 060206 అ18 1696 01 ,వ్హు స! 6 010 0 పటణ. 6 క%ిం16 ఇంకక 1మంళం లశ 6జషల, ( ల్‌! య్జ్‌ యుగ సహస్ర యోజన పర భానూ రెండు వేల యోజనముల దూరమున నున్న (సు గ లీల్యో తాహి మధుర ఫల జానూ ; సూర్యుని మదుర వలమని బావించి థీలామూత్రముగా సు 11 | లీ గ్రహించినావు | న!

; సంజ కళాజ10ళ664 చం కల కంక 2 6౧150బ106 01 ఇం టేుంటకటథే 1 న. 7౦20౬5, 000916ేఅగంర్ర మయ €0 06 2 37661 14 ర థ్రీ ప్రభు ముద్రికా మేలిముఖ మాహీ రామప్రభువు ఒసంగిన ముద్రికను నోటిలో ం న. జలధి లాంఫిం గయే అచరజ నాహీ నిదుకొని సౌగరమును సునాయాసముగా దాటినావు. గ

1. ఇందులో అతిశయోక్తి లేదు (0. క. ౧జారాపిక్ర ౭ 0659 కంక్ర ప ంటూ 044, 704 0109964 8 యు | ముక్రషిటా 00621. 2 119, లాం 198 26101టు ఇంకడేలు ౨0౯ ఇ౫డిక్రక్రం2ట08. న హర వ ర ర న స్యా.

ధ్రతయటుంణ అల టరతి లి టల లి శతి జ్ఞ గో దుర్గమ కాజు జగత కే చేతే ఈ వ్రపంచమునందు ఏ కార్యము దుర్గమమో స్ట సుగమ అను(గ్రహ తుమ్హరే తేతే ॥ కి న్‌ కృపచేత లత్యంత నుగమ మగును. (త్తు య య! దల తమంచేటంం ముడు యమం! 02915 02 6 ఇండ ౧22 36 శ్రా గం | ౦767౦౦మ6 649” ప 06 పంటు €8045 క్రాశ౦6. | 1 1 రామ దుఆరే తుము రఖవారే హనుమంతా. నీవు రామచంద్ర ప్రభువు యొక్క శ గ జం రాజద్వారము చెంత రక్షకుడవు. మా ఆజ్ఞ లేనిదే | రా

న్‌ హోత న ఆజ్ఞా బిను పైరారే ॥ పంటే ప్రవేయము లభించదు. 1 . 7025 226 16 5606361 ౦£ ేరంక్ర టు డంపేకుండు8. బటింటడలి 027 (ఫ్రై స్త్రీ వపటయి!ే5క9క! 0 026 080 ౫౬6౯ 10. శ్రా

(1 ల “నే సబ్‌ సుఖ అహై తుమ 5 థరనా నిన్ను శరణుజొచ్చిన వారు నమన్త సుఖములను స్ట కలుగును? ఇ గ కం ఇం 1%08 "టకం ఓ 90 లబ్యుం9 211 1299855 మరే స ళా ౨0000165 హంం మంము 688. (మీ, ఆపన తేజ సమారో ఆపై మో యొక్క వరాక్రమమును మోరేనిగ్రైూంచు.. | స వ ఈ కోగలరు. మూ యొక్క అరువుతో ముల్లోకములు. (౧

? శీనోం లోక హాంక చే కొంసె + థి స్‌ క ష్‌ కదిలిపోవును. [ష్డ్రీ న. "701 21038 081 001టాం1 కాంలూ అరటేక్రలు+ క్రైంగా ఇలు ౮04 20౪ |ఛ్హ | | 21 రం 86 ఇం3166 చాంయరి!6. గ యీ, భూత పిశాచ నికట నహి ఆవై ఓ మహావీరుడా, నీ నామము చెవిని పడినచో.. | శఘ్రీ మహావీర జబ నామ సునావై భూతప్రేత పిశాచము లెవ్వియును దగ్గరకు చేరవు. | స్ష వళ! కలా, క్ర2౦05€68 2264 క్రంపమేం9 080006౬ 0006 684 97041 జి 6౭706665 బ%ిం ₹లైండ€ 90 ఉంద ము6. నాసై రోగ హరై సబ్‌ పీరా నీ నామమును నధా న్మరించినచో ఉస్ట్ర క జపత నిరంతర హనుమత వీరా | రోగములు, రాగములు నశించును. సమస్తమైన వీఠలు స . తొలగిపోవును. ఇట

' 00256226 964౦కి 01 904 ఉళం6 2ఖు౭ డే౭5ళాంాక 21 టేక68- నా 5858 206 పక. న శ్‌ సంకట తే హనుమాన ఛుడావై మనోవాక్కాయ కర్మముల ద్వారా ఎపదు హను ఫ్ర

మంతుని ధ్యానిం వానిని అతడు సంకటముల

నే మనడక్రమ వచన ధ్యాన జో లావై । నుండి విముకులను గావించును శ్రే గ తటులబుండుం 116405 0%6 0 6౭౫ చింబని18 1 006 006800 0128665 02 న న్‌ షు ఆట పంచక ఇండి 2064. రేం౭6ే. ఫి స భట అథ అంథ ఉత్రాషతు తాషపు పూష కరప ల

సు జ్‌! లయ టయ. 1 మ ళు శంత్రు ప సబప ఇ ర రామ తపసీ ల నా వ; తిన కే కాజస క క్ష న లు | ల్‌ కల తువు సొజా మలు . న్‌ ॥॥ ౯ ] నూ ప : పాల ప్రమ కళ న. తప స స్తీ గస |. బార మనోరథ జో స రం టం నర బడ [ ప ం 551032. యుగే

• చ వ. ల ౩ 1ం64 0౮ సై యస్తు భ్‌ వన ఫఆ పాన ఎమి యు స వై ॥ ,. /స ₹85 కట! ౧00౭5 ఓ లు ము గమ క (చా 0 లి ఇ₹04 ౪102 ప కదు మరా ] యు రోయు 86 0౯౬. 6658 1 నును, . న్‌ శ - నా శ సగర . మ క్‌ న్‌ మ + రంమంటట్తూ 201 ఫ్ర శేరి- స్త ₹0ళటూ' న ా . ళు రళస6 మూ కులురంలుూ ం రా “హా . సె సాధు 206 యక్‌ 20612100 గ్‌ ల బాన య్‌ యు సంత కే 0265 సలం గ మః . ] ళు అసుర నిక చతుమర। 61౪6 *6 10₹7 - న శ అదన రావు వలనా కు న , ల లారే ॥ న శ శ గేంయం15, హలం ఫా0€ వరయ వా పము ప | అష్ట సిద్ది న న సో 0 5221 ఖా ప మ .. క్ట అస వం నవ నిధ్గికే లి క. స్తన న 78 101 క్‌ యడ 6
• ర్ట ఇ5టాంజా 0% త్త చల ఆలా ౮ శః - . | ఖా 01 ఖం గి మ 1 హల! ఆ5ఓ0ళ966 గలమా! ం. ల రావు శే రే218 మా సా మ . ల. రమ అజ 6 1 గ స ఏ. ౩6 21 002 ఓ ్రా . శ్‌ దా రహో రఘుప న్సురే పాసా న్‌. 016

• యూ బోర న. న్‌ రామరనసనాయన స స 91 వ్‌ 55655 26 200 సు చై ఇ న లును వ ఫి! క్‌ కల 2ంసలురుూ2. 4 చి వంకన లట జం వ | టలు ట్‌ అహ ప్‌ ల శ స! 65566 న్‌ గో టం 0] స్టా వ 8 కలాం గ ఇకపై శ్ర ఫ్రై ఇక స సైదా శాన

య స్ట శ రైలు 1 లల [షం నే తుష్తు ” స్త్రీ స్ట చేవ (్రై న వ ఢి . అం ౦ ఇ పా న (డై నష గై క య వౌ జా స్ట్‌ నాల రష టో రావై న్‌ చా సై స్రీ లై శ్ర ఘు నం లీసా ళన న న పు హన ద్యము - (ఫై భై స కా న్య భక్త ర లు ము న్‌ ం ాగ్షం హ్‌ [2 "గే ర ట్ట చే చ పల జ! ంక గం సర్గ రయీ 55 ౧00; తమన జ్ర ర నవవ గ్రే క జట సెం కం స్‌ సు ప డా త్తు మ్‌ బ్‌ ఖ వా న. యు మి వ 0 క తం న స (7 రై పక్‌ నం రయీ ఖ్‌ గ్గరి? చరాంమున స 2! యే శ్‌ మస్‌ వం హో వ న్‌ా ను బద మామ శ్రా య బ్‌ నష క పైన ంల అవర మ నా ఈ క నళ హైటు అవీ 61౯ ఎమంతుని తల ల ) సిదిక శ్రే ను (క € రా 60 ను సే ను 6 ప్‌గే భ యీ నం న వా న ళీ 2 1 న గోషా ౦ వె స 58 మన న్‌; శ్రే జో మ ష్‌ క్రీ రే గ! ౦క బల కళా మ ని మ ప లు మన్‌ = మా అయా నన వ్ల క రార న మూ లను న్‌. శ్రా ంక లీ వ యో తొలగిపో ముఖి ఖీ ( నం గళ కర వ | మి బు వప , థా ర్య హో కో ఉమ నాపై నై త్తు చెం సయ మాం న మి ప యు చినచో 35 మి 2 ఖు & 1 స లన్ని ఛ్హ్‌ ఇత్థం ఓ € హో యమమ 6౪1 న్నయు న రా వని డా 6జ౩ వ నా ల! ళు వ్యాయమ వా. గ సరై ప్రయరూం రైతే షక ” న థు ఫ్ర వా కః సంప లో బలా మప ఇలంటి న ళ్త్ర వ్‌, మి 0 కి న క్‌ త్ర న 55 4 మా సమస్త ని స్‌ మహా .] న్‌ ళం ల ద్ర ఫ్ర ఇ త్త . ఆ | [ప్రొ థ్‌ త్త న్న న శే

రే షూ శ్ర త జో న ర వా ఫ్రై స్తు గ య సి పడై హ టగా న్న యా ద్దిసా నుమా చైత (ఫ్ర శై ఫ్‌ గా న న్యరా ళ్త్రో 1 ఆజంజక రీశా చాలీసా మాయ (ర న్‌ కం ణము కి యి తులసీ + కీలి కె నక్ష శ్రీ దాస వార్తే 0106 [9

1. అభవ నం శ్రైన్న న్‌ నాథ దావా కుజ పదని. మాన్‌ నా (ర్ట హృద 6చే కేక్‌ కం" జ్జకుసా వ చాలీ - ' నన్ష య్‌ ము నా య రా ళం న 7 సాక్షి పరుగో సా (ఫ్ర క ను గ | 6 క జ ॥ 01 యానా కలుగును. 1 స్త. పొని వ. - వ ళ్జ్రి మం తనయ దో క 10 21 6 ము. లరాసున యో 2౬౬ స్వ మంగళ క నో మమకారం నావ నుమా క దాహరినానే = గా న న లంన సీం కట హర నో కన 2 చాన లియా ఫ్రీ య సీత్రాస ప్ర న! ఈ క హృదయ న్నైడు. 1 పొ న. గమ. యు యకం రభూ అంతమే జయిుఖం గ్ర శ్రి (0 దం సం ప అంతమంది కుమారా శ శ్రి స కరు కటి ల మవ నమన్త న్య శ్చే + కే టి 505 సెంవుడు. రక్షని సీతా పంచా ల క్త ్ట ల య. మ్‌ ల్లీ న్న్న క్‌ శ సే వ న నివ (1 య్జ్‌ అగా బాల వ 01 ఖ్జు ? శ సమ. మా 1 క్‌. వ వై యై స. స్‌ కా గ! న న సభ ఖ్‌ సాధ న ళ్‌ ఇన్‌

ప . క్ర! జ్ర సే జ్ర ఖై శ్రీ గ్ర యై సు లా సో (6 ఫవకాల గరా మన్మంగ న స్ట య తుజ ళహారతి క్‌ య్ర్‌ నిర రామ వజ్రదే [ఖ్బకు క్ష నై ర బందు హప గల్‌ షి యు ంజనీ న్‌ డును ని సేవ ంజరాయ కూకట్‌ నాగు 4; న. 'వకుడును వారిసేతు తి ర్న గ టో ఆ డైన , విదే బ ప్ర అష ను యొ త్మయో ఆంది, వాము ధనా న్‌ ష్టసిద్ది ం (| కల గ ంంనేయనము క్‌ ఆం య వీర ల్లీ గవే డైన లమవలము స్స్‌రాయ మ జనేయ ముం గ్‌ సె బుద్దు అణిమా ద్య ంజనే ను సత మగు గా న మ గళమ్‌ జనేయు నళ సష్టనీ బుది కు యో, పరా / ముసె మ్‌ (౧ ఖు భాను యమ ెల్యాయోగ ల 'క్రమా పై సే క్ష వ క్‌ యు ను, శ్రా మగు చ్పాడు య సతు శ్రే క దశ జయ వొ య య గా డును వును ?( ల శ్‌ రక్షణా దును, మని టూ నిత్య శ , నల్వబు ఏ న్‌ వీరు నంశో స / స్టానుల ది క్ర క ధ్ర్‌యు, ర॥ "క శాంతి జ్‌ అం డ్దారకు ర్వశాస్త్ర వ పంగయా ర్మకొాయ " ం ్త్ర్ర ఖై! 9తి టా. పా క్‌ను గము ను శ్రా ల శా భూ నకు, నమ. రగాయ కలిగి నెరి న్‌ శు జ్ఞాన; ర బాలా న ని మ ॥వీర। శ్ర ॥ అం మా శ్రీయ అ కా ప్రసన్న ను యళత గ వ. స శ్రా న్న వీక్ష అంతమొ భూష ర్వ శోష గిన వకాయ నీరు వ్‌ స శ్రా లంద, (ప్రనన్హ తకొయ ందిం షణము కాయ వాడును జైన శ్ర న భా రికి సనన మైన డు సూర బు ములుగా గలవా మోహ " లక్ష్మీవతి వీర ఫ్రా ల్త నుపు(త్ర మైన థ్రస్టతే వ సబింబ ను అగు డును, బంధ క్రీ సేవ 1 ల న లను ర్యుని (త్రివర్య నీరుడై న్కునూ సర్గ నా వీ ళ్జ్‌ సే వ ర సమం కామమూ క ర్వదేవ వ యప పోధాట రక్‌ ణప నాళ ఖ్‌ ము నుగ ర్తి ని నానా వా ఎగ టువాడును “శ్రే సాథ్‌ య క్‌ వునకు ష్యవర్య పమ లై (త్ర ణు గాక త్త ర దైత్యమా వాడు మం వేద గు ంచిన బీర! ( ఫ్ర మ (న శాస్త బంగ వాదు ట్‌. శా అగు ర్యుడు స్త్‌ | ను 6 న మ ప్ర ధరే గ. (స్రీ కాయ డైన , నూరు ద్య ల్‌ న ఇస్రో! కృతా, నకు డును 17 సళ నాయ న ల న్యాత్తాఖ్‌ ల నాథ్‌ 9 (న భాగ

ల లీ మేనా ల శ యమె,

జస శస్త్రం స్తం శ్తాంత్తు గటి శ్రాంషపై సురైః ర్‌ు స “శ చైతన్య రామాయణము | జ్యా స్ష దైవవార్వములను. పోషించు. వాడును, రాక్షసుల మాయను అంతమొందించు. వాడును, స లై. సాగరమును గోష్పాద మంతటే జలముగ భావించి దాటీనవాడును, అగు వీరుడైన ఆంజనేయునకు ళు స్తా, జయమగు. గౌకో ళ్‌ /స్ష ఆదివిష్ణు సేవకాయ గూఢకార్య సాధకాయ సర్వలోక ప్రాణపుత్ర వీర 9 యై ఆద్యవురుషుడైన నారాయణుని దాసుడును, నిగూఢములైన కార్యములను సాధించిన శక్ర... వాడును, నమస్తలోకమునకు (ప్రాణదాత యగు వాయుదేవుని కుమాడుడును అగు వీరుడైన. | గస ఆంజనేయునకు జయమగు. గాన్హ్పోధ న

య్జ్‌ సర్వరోగ నాశకాయ సర్వబంధ మోచకాయ వీతరాగ రూపకాయ 1వీఠ॥ 10 యు త్త నమస్త రోగములను పోగొట్టు వాడును, నమస్త బంధములను లొలగించు. నాడును, శ్రా /నే అనురాగము. నుండి విడివడిన వాడును అగు వీరుడైన అంజనేయునకు జయమగు. గాక బే యు రామభక్త వత్సలాయ భీమగర్వ భంజనాయ సర్వ దుఃఖ నాశకాయ _ ॥వీర॥ 11 నా

స . శ్రీరామునకు స్రీయభక్తుడును, భీముని గర్వము నణచిన వాడును, నమస్త దుఃఖములను న్‌ స్టా పోగొట్టు వాడును అగు వీరుడైన ఆంజనేయునకు శుభమణు గాక ఈ థు నిత్యశుద్ద మానసాయ సత్యబద్ద కర్మణాయ కామరూప ధారణాయ ॥వీరః 12 (శ్ర మ నదా. వరిళుద్దాంతుకరణ గలవాడును, నత్యమార్గములో నదా. చరించు వాడును, లో య్‌ కామరూవవిద్య నెరిగిన వాడును అగు వీరుడైన ఆంజనేయునకు జయమగు గాక! ళు 4 దాస తాప నాశకాయ దేనలోక వందితాయ రక్తమాల భూషణాయ _ ॥వీర॥ 13 న న్‌ దానులైనవాది తాపములను పోగొట్టు వాడును, దేవలోక వాసులకు న్తవనీయుడును, ఎజ్జుని కా వ. వూలమాలను ధరించిన నాడును అగు వీరుడైన అంజనోయునకు జయమగుగావ న స్‌ శాకినీ పిశాచ నాశ ఢాకినీ (గ్రహాది నాశ క్షుద్ర దేవతా నినాశ ॥వీర॥ 14 ఖై శాకినీ మున్ఫుగు సీశాచములను నశింవదేయు. వాడును, ఢాకీనీ మున్సుగు (గ్రవాములను కే అంచమొందించు వాడును, క్షుద్ర దేవతలను మట్టు పెట్టు వాడును అగు వీరుడైన ఆంజనేయునకు [కా ౧ జయమగు గాక! న ల! య్‌ సీత దుఃఖ నాశకాయ పాపకర్మ భంజకాయ మాయ యంత్ర ఛేదకొయ వీర 15 [16 . నీతాదేవి యొక్క శోకమును పోగొట్టిన వాడును, పానకర్శములను లొలగించు వాడును, (ఉక్త నే మాయాయంతోమును ఛేదించినవాడును. అగు వీరుడైన ఆంజనేయునకు జయమగు గాక ల సై! రామరూప పూజకాయ రామనామ కీర్తనాయ రాము సత్కథా ప్రసంగ ॥వీర। 16 యు . రామరూవమును. అర్బించువాడును, రానునామమునే. శ్రీర్తించువాడును, రామకధా కం వ్‌ ప్రసంగములను చేయునాడును అగు వీరుడైన ఆంజనేయునకు ళుభమగు గాక! థ న్యళ్టగప్రు కంపు శప శభ షట తష షట త్యటప్రగ

జ న “ యుదకాండము ్‌ స్త్‌ థ్‌ శ స్స వెద్దాం. (సే న్‌ .. /॥ ష్‌ న్‌ భ్‌

ప్రాపు భధ్ర ఉంంపు ఉం యతి భాగపు జూషప్రు కపషట్రు ల 2-86

౫ వ. ఇస్తాడో ం స్తై స్తారు శ్రన్యపై స్తో 1 . త కే (తనా న. న్న స్తు గగ ఆని. ర జో ల! నా వ్‌ -. ల్‌ “ఫా న శన శీరా వ | ₹రొనుం య్‌ జయ 1 జయ రామ - ఇత్ర ఛాషథే శి గ్‌ శ్రర

ద్రయమలతుల అంత తంటా నలి తంతి ఉను సారస ప తం బామ డా క్‌ ౮ | ప న్‌. ఘన నో " 1] గర జీవిత మొక పోరాటం స య్‌. జీవన మొక ఆరాటం క్‌ శ్ర పోరాటం లోనే ఆరాటం తీరుతుంది శా స్తో ' అరాటాన్సి తీళ్తేందుకే పోరాటముంది న ళ్‌ | బ్ర భి ల థు అంతా పోరాటమే. స్తు గ! బ్రతుకంతా పోరాటమే. క్షా ఘ్టా యుద్ధం (బతుకుకు అద్దం లాంటిది. ఖీ ఖు ఇది యుద్ధకాండము ఫు స్ట కదనరంగానికి చేరింది ఈ కాండములో కవికోకిల భ్‌ 1 యోధులు కాలేని వారు . 1 యోగులు కాలేరని నె ॥ ॥ శ్టై| పోరాటపటిమ లేని నారికి [. . ఇహపరాలు మిగలవని క క కదన కావాళులను (మోగించింది ల తీ నమర నంగీతాన్ని మొరయించింది షు క్రూ పోరాటమే జీవికి ఊపిరి | / పోరాడితేనే చిక్కింది ఊపిరి ల [ె ఫు ౯|| పోరాటంలో దొరికిన ఊపిరి ఫు ఉన్నంతనరకు స్తా ష్‌ పోరాటంలోనే ఊగుతుంది. పోరాటంలోనే ఊరేగుతుంది. | తల్లి కొరకు విలపించడం ససిసాసలో సోరాటం | గ్గు కాళ్ళుచేతులు కొట్టుకోనడం ఆ దళలో బ్రహ్మాస్ట్రం స్త తంత యం ఉం తతాషళుయషర శషుదు జ్య్యపో

త య ర సనగ చ చ వ శ్రైసషట్థు సషళ్టై న్న పోరాటంలో కదుల్లాయి కరచరణా వై

| డో లం

యా పోరాటాన్ని కదిలిస్తాయి అంతఃకరణాలు ం యూ బాహ్యంలో పోరాటాలకు గ గ ఆంతర్యపు ఆరాటాలే కారణాలు షా 1 నిజానికి, అవియే నిత్యపోరాటాలు, సమర కవాటాలు. రగ ధర్మాధర్మాలకు ను స్‌ న్యాయాన్యాయాలకు న్న శ నుంచిచెడులకు | నత్యానత్యాలకు (సే నిరంతర సంఫఘర్నణయే సనురం, న్‌ ర గాల్సిన ననురం శు ఫు రామునికి దూరమై ఉంది సీత లంకలో (| న జీవికీ దూరమై ఉంది శాంతి లోకంలో య స! సీత లేని రాముడు ప్త ట్రై] సెం లేని జీవుడు శ రాముడు దాటాడు సాగరం స్తు 1 నునం దాటాలి మోహసాగరం ర్త తి అంతమయ్యారు రావణ కుంభకర్ణులు రాముని చేత న్‌ నే అంతం కావాలి రాగద్వేషాలు నీచేత, నాచేత యు నే రాముని చేరిన సీతకు కాంతి ల క ఆత్మను చేరిన మనసుకు శాంతి న్‌ ఘు తీర్వా మోహార్దవం హత్వా సు స రాగర్మేషారి రాక్షసాన్‌ న్‌

య యోగి శాంతి సమాయుక్తః | అత్తారామో న్‌ లి (| వావవిగావ బలి త్త ఖై రాగద్వేషాది రాక్షసుల్ని మొట్టి ర గనే శాంతితో స్నేహం కట్టీ పు

౧| వెలొ న్‌ గందాలి జీవుడు. అతడే ఆత్మారాముడు అని ఆదిశంకరులు. న్‌ శ కాహానపనానవారాకరానూనుకాల! ర భ్తంగడ్ర ప్రరు ఉలి శభ యషథి ఈనదుభి శాషభి షప

యం తంతు భో . ధి స్ట సరరలి రప యురి శంతి నర శరర శరత అనక స్థ | నన న్‌ (ఫ్రీ గ! దూరమైన దయిత శే హ్హా దగ్గరైతే సమత-రామునికి, ల "6. దూరమైన మనుత స్తు గ! చేరువైతే నమత-జీవునికి, శ్రా యై మహినుండి వుట్టింది మైథిలి ల్‌ క మాయనుండి పుట్టింది మనోచెలి ర్త ఆద్యంతాలు అర్హంగాని అయోని న స మననుకి కన్నీళ్ళే రాస్తాలు. శి మీ. దశకంరుడు దూరమైతే సీతకు శాంతి స్త న్‌ దశేంద్రియాలు దగ్జ్గమైతే చిత్తానికి కాంతి స్తు షు జయాపజయాల వింత మెలిక నే య! రామరావణుల నంగ్రామమే ఇక స కొయ్యకు నిప్పు పెట్టేదేముంది? ఇన్‌ కామికీ ముప్పు నిలిపేదేముంది? స్‌ హ్‌! ని దహించేది కర్రనే న్‌ | కాొనుల దహించేది కామినే. శ 1 అంకలో అయినా ళు శ్‌ లోకంలో అయినా ; త్తు స కామికీ మిగిలేవి కష్టాలే. కడగండ్దే. త్త ం్జ పోవాలి కామం ల్‌ ళు రావాలి రావుం స్తు న వట్టాభిషిక్తుడైతే రాముడు అయోధ్యారాముడు స్‌ ఘా సొక్షాత్కారమైతే జీవుడు అత్మారామీడు. థ ఖు దంలో సర్వేషు రమన్తే ఇతి రామః క్‌ క అందరిలో రమించే ఆత్మచైతన్యమే శ్రీరాముడు. న క్ష ఇదే. వాల్మీకి ఆశయ అందరూ రాముళ్ళు కావాలి స్త | 00 స్తు స్ట రావూయణి ఆదర్భం న ఫ్ర శ్ర శ్ర శ యగథ షప శాషథు భాషకు గ

. ఆత్మ యనే రామునితో ర. మనసైన మైథిలి స్తు షు, హృదయమనే అయోధ్యలో కలిసిపోవడం ల్ల గ కలిసి ఉండడం ల్‌ వ వట్టాభిషేకం. జీవికి వీడిన శోకం. కై ర. అదియే సాక్షాత్కారం స్తా గ్‌ ఆత్మసాక్షాత్కారం. న యు ఇదే ఆదికవి అందించే అనురనందేశం. అవమ్పతనందేశం. స్త్ర ల నందేశాలు (్రేరణ నిస్తాయి. (గధ్రేరేపిస్తాయి. న క. కాని (ఫ్రవర్తించేది మనిషి. (ప్రవర్తించాలి అది తెలిసి | | ఉన్నదానిని ఆవిష్కరించేదే కావ్యం సః న లేనిదానిని అందించేది కాల్పనికం. క్ష యా. పెంపకం. 2ం2ీిం08 06 017101 2పం86్తూ 11 2121 [ శమీ. మనిషిలో నిగూఢంగా ఉన్న దివ్యత్వాన్ని వెలికి తీసేదే మతం ఫ్‌ సె. అంటారు స్వామి వివేకానంద 4 యై] అది ఎలాగో తెలిపేదే రామాయణం. క్‌. ఫ్రీ, అదిగో రణం ర్త న ఇదిగో నురణం....జీవికి ఇవి తప్పవు. 14 “హ్రీ! అవి ఉండనీ అలా స్తు ళు వ్మరణం సాగనీ ఇలా...... క్‌ న విలా! అలా....అలా.....కాదు. ర ఆస్థి | ఇలా......ఇలా...... పదండి రంగానికి ళ్లు జీనన రణరంగానికి ఠా నామకనచంతో, రాముఖడ్గంతో (స్తు ళు జీననపోరాటంలో (స్టా న్‌ మీకు తోడుగా న యు మోవాడుగా యు 1 స్వామి నుందర బైతన్వానంద (న సర్ష సదు శ్పంాస్రు ఉంగత్రు శడ్రయషథీ షట్‌ శాషభు ఆయపో

పో స్టైలో గ్ల . సే హం గ || అరక నా న ఫ్రై స్త మం... యు లకును శ్తు। చె [సై కనన 1 యీ న | మానా లి న్‌ మా న్‌ నబ య సై రకమ తమ్మరా మాన ద్‌ స 1 వ మప 0 ట్దకాం | య్డా ప జీవిత ఎంత ్క్‌ ందేశ ము (౮ నే లె మ హా స్ట శమును నిని శ్రా కోప క్రై సి (1 ద స టకు ట్రిః ॥ మ లచిందరరు. ర యవ రొ ర్భించిం గా చ్‌ శు (త్ర ను రు తు నాల 0 రంది, మల ! , తుడు నీసం నెరవే మున కూడొ భాషి ర్జమా ను ఏస్యరిర్తచా పుత్రు ( 1 రాక్షస “రాన తప్ప వలో ంచిన గ గాంది నమైన ద్ది చేస డు, (త్రుడు (యు | అటుల న్స దుర్ల లో ఈ కారు +, ఎలా స్వ చేసుకునే ఎంత ప్త ర. న్‌ కరు రక్షి యే కూడా కారా డు హను ఓ ల వృత్తి న్య 1 వరక ర లోట కూడా ద మరా ఏలా వదా షా. కరు టేకంచ కలో టిని వలదు మదము పు ర. డు అప్త లేరు , ఎ ంచి న్న లేరు భూప్ర డు. “హను బుతూ | శు ని గించిన 5 యిన మరెవ్వ సం మంతు ల | చెప్పిన ర్యము క్త కాల్సమి వకు తో చర చే పం నంలో ని (న 1 చూ దా ను ష్టమైన ను య త ృంభుడు అను ఫు / పడో నిని అధిక కొ సా వలసి పడ రావ చ. (స్త య! ఆచరి అ న్య ర్యభా వనమాల బూ (శే నక్త గా అదా వ అప హనుమ హనమ. సా [శ గా ర్యము డస చి, ఉస? ంతుడు ంళు ధ్యము (ఫ్రై 'స్రాత్రు నా అధమ టు వండి కూ నిర్వషి యు నాథ లలన వడు డా, హించి ళా ఫ్‌భీ లా . ల అథి స్తా స్త న

చ్రతాశి తంతి అంథ అంతు సై శంస ఉషపై శస స యా పు యు చైతన్య రామాయణము క్‌ సే “హనుమంతుడు ఉత్తముల కోవలోనివొడు. ఘనమైన కార్యాన్ని సాధించి సుగ్రీవుని న ఇ్హీ.. సంతోష పరచాడు. నన్ను కాపొడాడు. ఎంతో ప్రియమైన, ప్రాణతుల్యమైన వార్తను తెచ్చి (4 య్జి! నాకు ఆనందాన్ని కల్గించాడు. ప్రియమైన వార్తను చెప్పి, నాకు సంతోషాన్ని కలిగించిన ఈ త్త న్‌ హనుమంతునికి తిరిగి ఎలా ప్రియం చేయాలో నాకు తెలియడం లేదు. ఇదె నాకు దుఃఖాన్ని ల ఫు కల్పిస్తోంది. శ థు | “నేను దీనుణ్ణి. ఇచ్చుకోవడానికి ఏమి లేనివాణ్ణి. ఆలింగనమే నేను ఇవ్వగలిగిన ర. బహుమానం అంటూ పులకరిస్తున్న మేనుతో హనుమంతుని గాఢంగా హృదయానికి స్తా స హత్తుకున్నాడు రాముడు. గమ్యాన్ని సాధించిన పూర్ణ సంతృప్తితో నది సముద్రంలో |” యా సంగమించునట్టు రాముని బాహువుల్లో ప్రవేశించి, గాలి తాకిడికి చలించిన మేఘంలా ్త్ర ర. ద్రవించిపోయాడు హనునుంతుడు. స్తా స ఏమి బహుమానం! ఎవరికి లభించి ఉంటుంది ఘనమైన ఈ సన్మానం? ఇంతకన్నా, (౫ శై, ప్రయత్నించి పొందదగిన పురుషార్దం ఏముంటుంది? తన జీవితం చరితార్థ మైందనీ (1 స్ట్‌ భావించాడు హనువుంతుడు. ణం గ “మోరు చేయతగిన కొర్యాన్ని చక్కగా నిర్భహించారు. సీతను అన్వేషించి కనిపెట్టారు. చ్‌ స్టా కానీ సముద్రము అనే మాట నా మనసులో కదలగానే నా హృదయం పాతాళానికి ఫ్ర _కూరుకుపోతోంది. అగాధమైన సాగరాన్ని దాటేది ఎలా? సీత విషయం తెలిసినందుకు నా (స్తు స్త్ర మనసెంతగానో తృప్తి చెందింది. వానరులందరు సముద్రాన్ని దాటేదెలాగో అర్జంకాక నా | స. చిత్తము వ్యాకులమైై ఉందిఫ?ొ అని పలికి రాముడు "దుఃఖంతో (క్రుంగిపోయాడు. ల య్‌ “మహావీరా! శ్రీరామా! సీతమ్మ వార్త తెలిసింది. అంతేకాదు. శత్రువు ఎక్కడున్నాడో య్తు ఫ్రా కూడా అర్జమైైంది. సామాన్య మానవుని లాగా నువ్వు ఇంకా ఎందుకు విచారిస్తున్నావో నాకు క్‌ న అర్థం కావడంలేదు. ల న. “నువ్వు బుద్దిముంతుడివి. శాస్త్రము తెలిసిన ప్రొజ్ఞాడివి. మేధాసంపత్తి కలవాడివి, కార్య (ఫ్లు న. నిర్ణయం చేయగల సమర్శుడివి. సామాన్యుని లాగా నీవు చింతించకూడదు. [రా నో | నిరుత్సాహన్య దీనస్య శోకపర్యాకులాళ్మనః | న షి సర్వార్థా వ్యవసీదన్తి వ్యసనం చాధిగచ్చతి ॥ [5 ఖై “ఎవడు నిరుత్సాహవంతుడో, దీనుడో, దుఃఖముచేత కలత చెందిన బుద్ది కలవాడో న అట్టివాని కార్యములన్నీ భగ్నమౌతాయి. అతడు ఆసదలకు గురి అవుతాడు. నో న “ఈ వానరవీరు అందరూ సామాన్యులు కారు. వీరులు, శూరులు. సమర్హులు. గ్ల నీయందు భక్తి కలవారు. ప్రీతి కలవారు. నీకొరకు అగ్నిలో దూకడానికి కూడా వెనుకాడరు. య థ్‌ ఈ విషయంలో నాకు సందేహము లేదు, (వ్రు 11 | “మనం దైన్యాన్ని కాకుండా పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించాల్ప్చిన సమయం ఇది. పాపకర్ముడైన క్‌ య రావణుని పరాక్రమంతో వధించి సీతను తీసీకొవి రావడానికి తీవ్రంగా ఆలోచించవలసిన స్తు శై. కాలమిది. రామా! చక్కని ఉపాయాన్ని ఆలోచించి చెప్పు. సాగరముపై సేతువును నిర్మించక (ఆ న తప్పదు. అప్పుడే మనమందరము లంకకు చేరగలము. ముందు ఆ విషయాన్ని ఆలోచించు. | వ్‌! న ననన ర నయ నయా.

జ్‌ శశ ఉంట అంతు శంంథు పత్తి సంస్త స్రంషటు ఘనత్తా శ శ్ర , యుద్దకాండము = లంక విషయంలో శంక తీరాలి | న య! గ్ల / గ “రామా! నునం లంకలో కొలుపెడితే చాలు. మనల్ని చూచిన మరుక్షణంలోనే | స స్టా రావణుడు యముణ్ణి చూస్తాడు. సాగరాన్ని మన సైన్యము దాటింది అంటే విజయము మనల్ని (జై ౬ | వరించింది అని అర్దము. కొమరూపులైన వానరులు గొప్ప యుద్దనైపుణ్యం గల వీరులు. | జా ( తదలం విళ్లబాం బుద్ధిం రాజన్‌ నర్వార్థ నాశనమ్‌ | క సు వురుషన్య హీ లోకేఒఫ్యిన్‌ శోకః శౌర్యాపకర్షణః | న “రానూ! కలత చెందిన బుద్ది సమస్త కార్యాలను సాడు చేస్తుంది. శోక మనేది మనిషి (త్మ 0. శౌర్యాన్ని బలహీనం చేస్తుంది. గ్య షే “ఖూరునికి అపజయం లేదు. వీరునికి ఓటమి ఉండదు. రామా! ధనుర్దారినై నీవు (స త్న - నం స్‌ సమరంలో నిలబడితే, నిన్ను జయించగలవాడు ఎవడో నాకు ముల్లోకాలలో కనిపించడం

“స్హ్రో| లేదు. మనం సముద్రాన్ని దాటేది సత్యం, నీవు సీతమ్మను చూచేది తధ్యం. విజయం వీది. ప్‌ గ మరణం రావణునిది. ఆనందం మా అందరిది. నాకు మంచి శకునాలు కనిపిన్తున్నాయి. నా న యై మనసు ఉత్పాహంతో ఉరకలు వేయడమే దానికి శుభ నిదర్శనం అన్నాడు సాధుబుద్దిగల (ప్త సుగ్రీవుడు. నై పు లంక విషయంలో శంక తీరాలి ,్జు సుగ్రీవుడు చెప్పిన థైర్యవచనాలు రామునికి ఎంతో ఉత్సాహాన్నిచ్చాయి. లంకాదధీశుడైన ల్తు స్య రావణుణ్ణి ఎలాగైనా సంహరించాలి అనే న్ఫూర్తివి కలిగించాయి. లంకయొక్క కట్టుదిట్టాలు లో క ఎలా ఉంటాయో! రావణుని శక్తిసామర్థ్యాలు ఏపొటివో, రావణువి సైవ్యం ఏవిధంగా ఉందో- హ్హా ఫి ఈ విషయాలన్నీ ఆలోచించుకొని, బేరీజు వేసుకుని కార్యరంగంలో దిగడానికి సిద్ధపడ్డాడు. | ఉ్రూ స రాముడు. లంకము ప్రత్యక్షంగా చూచి వచ్చినవాడు హనుమంతుడు. హనుమంతుని ద్వారా (గ క్‌. ఉన్నదున్నట్లు ' గ్రహించాలని అభిప్రాయపడి, విషయసేకరణకై ఇలా పలికాడు రాముడు. శు “హనుమా! నా సామర్థ్యం ముందు సాగరం సామాన్య మైంది. తపోశక్తి చేత సముద్రాన్ని (త్హ గే దాటగలను. లేదా సముద్రునిపై సేతువును నిర్మించి దాటగలను. లేదా, సముద్రజలాన్ని 1 శుష్కింపచేసి వెళ్ళగలను. | నే “హనుమంతా! చెప్పు, చూసిందంతా! అంకలో ఎన్ని కోట లున్నాయి? రక్షణ ఫ్‌ | సౌకర్యాలు ఎలా ఉంటాయి? రాక్షసుల గృవోలు ఎలా ఉంటాయి? చూసింది చూసినట్లు (౧౪ షై! చెప్పు, ఆ తరువాత చూపిస్తాను నా పరాక్రమము నంతాగొ అన్నాడు రాముడు. రం. ఫ్ర “ప్రభూ! చెస్తాను. అన్నీ చెస్తాను. చూసినవన్నీ చెప్తాను. లంకావగరానికి నాలుగు (ఇ | ద్వారాలు. దృఢమైన తలుపులు, వాటికి గట్టివి, పెద్దవి అయిన గడీయ లుంటాయి. తలువులు (౪ ట్రై ఎప్పుడూ మూసే ఉంటాయి. | ఖు షే “సైనికులు ఉపయోగించే పెద్దపెద్ద యంత్రాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి. వాటి ద్వారా | "= ( బాణాల్ని, రాళ్ళను ప్రయోగిస్తారు. వందలాది శతఘ్ను లున్నాయి. అనన్నీ ఇనుముతో | న్‌ దవడ ాయానా టా నానా మా రానానాకాని తాయ తాత ఉం ఆళతాషల శప శాసర భభో 2-37

జ్ధజాాి ఇష్తం శు తు సట నషట శు శర శ్రనర్ట య్‌ టజనాదానులతనాణనలడుడతతడలనదనడడడడడడడడా నద ందాునండదనులనానననననవకాటలలలలలలఅలనఅండాకాదాలిద నతన నన నానా గ యు! చైతన్య రానూయణము శ్రా గగ. తయారు చేయబడ్డాయి. ఏకకాలంలో వాటిని ప్రయోగించి శత్రుసైన్యాన్ని విశేషంగా నశింప | ష్ట్ర చేయవచ్చు. వాటిని ప్రయోగించే రాక్షసవీరులు ఆ యంత్రాలవనడ్డె ఉంటారు. ఫు . “వాలా పెద్ద పట్టణము లంక. దానికి ఎత్తైన ప్రహరీగోడ ఉంది. అది బంగారుతో | త్త ళ్టు। చేయబడింది. అంచేకాదు. ఆ ప్రొకారానికి ముత్యాలు, పగడాలు, వైడూర్యాలు పొదిగి ఉన్నారు. నో గ | “ఆ ప్రహరీగోడను ఎక్కడం ఎవ్వరికీ సాధ్యం కాదు, దాని చుట్టూ లోతైన అగడ్హ ఉంది. మ యే ట్రందులో భయంకరమైన మోననుకరా లున్నాయి. ప్రహరీద్వారాలకు ఎదురుగా, ఆ అగడ్త య "0. మోద నాలుగు నంతెనలు ఉన్నాయి. చాలా పొడవైనవి. వాటిమోద యంత్రాలు కూడా ళు న్‌ | ఉన్నాయి. వాటిని పరిరక్షించే రాక్షసుల గృహాలు కూడా వాటిమిదే ఉన్నాయి. వాటిలో ఒక + “స్మ వంతెన చాలా బలమైంది. దుర్భరమైంది. దానికున్న స్తంభాలన్నీ బంగారువే. ఫు థు “రామా! ఇక రావణుడి విషయం. అతనిలో భయమనేదే కనిపించలేదు. సమరోత్సాహంతో శ్రి ం! ఉన్నట్టు అగుపించాడు. సైన్యం విషయంలో ఏమరిపాటు లేకుండా ఉన్నాడు. న్‌ షు, “ఎత్తైన కొండమిద ఉండడం వల్ల ఆ లంకలో ప్రవేశించడం చాలా కష్టం. చుట్టూ (| అది నాలుగు దుర్గాల చేత రక్షింపబడుతూ ఉంది. 1. నదీదుర్గము: చుట్టూ నది ప్రవహిస్తూ (| శై ఉంది. 2. వనదుర్గము: అరణ్యములు కలది. 3. పర్వతదుర్గముః కొండలు గలది. ఓ. కృత్రిమ న గల! దుర్గము: నిర్మించిన ప్రహరీ గలది. _ (న ళ్‌ “లంక సముద్రమునకు దక్షిణ తీరాన చాలా దూరంలో ఉంది. అక్కడికి నావలు కూడా ఫ్ర ; వెళ్ళవు, వార్తలు అక్కడికి చేరే అవకాశమే లేదు. ఎటూ అర్ధంకాని విధంగా ఉంటుంది. రధ శ స్వ! గజ తురగాదులు అక్కడ లెక్కకు అందవు. | లో యై “రామా! లంకాసట్టణం తూర్పుద్వారంలో పదివేలమంది రాక్షసులు కాపలా ఉన్నారు. [ఈ | వాళ్ళందరూ శూలాలు పట్టుకొని, ఖడ్గాలు ధరించి చాలా భయంకరంగా ఉంటారు. | ళు న. “దక్షీణద్వారంలో పదిలక్షలమంది రాక్షసులు కాపలా ఉన్నారు. అక్కడే చతురంగసేన న్‌ క్ష కూడా సిద్ధంగా ఉంటుంది. సమరవీరు లైనవారే వాళ్ళందరూ. ళ్‌ య్డ్‌ “పడమటిద్వారంలో కూడా పదిలక్షలనుంది రాక్షసులు కాపలా ఉన్నారు. కత్తులు, పు ఖ్‌ డాళ్ళు ధరించి డాబుగా ఉంటారు. అస్తనైపుణ్య ముంది వారందరికీ, న స్‌ | “రామా! ఉత్తరద్వారంలో మూత్రం కోటిమంది రాక్షసులు కాపలా ఉన్నారు. వాళ్ళందరూ , ల్ల ఛై అసాధ్యులు. రధికు లున్నారు. రౌతు లున్నారు. నూననీయు లున్నారు. కులీనులూ ఉన్నారు. (మై శు | “వీళ్ళు కాకుండా, అక్కడ ఇక్కడ, ఇక్కడ అక్కడ, అక్కడక్కడ ఉన్నవారందరూ కోటికి క | మించే ఉంటారు. న యై “నేను వెళ్ళేసరికి లంక పరిస్టితి అలా ఉంది. నేనేమో, వంతెనలని చెప్పాను కదా! వాటిని ఫు శ్ర అప్పటంగా పడగొట్టేశామ. అగడ్త లన్నాను కదా! వాటినంతా పూర్తిగా పూడ్చేశాను. ఆ బంగారు. .ళ్త సా ప్రాకారాలన్నీ తోసేశాను. సైనికులలో చాలానుందిని పైకి పంపేశాను. నే, “ఇప్పటి పరిస్టితి ఇది. ఏమిలేదు. సముద్రాన్ని దాటీస్తే చాలు. ఇక మనవాళ్ళు సు వ. వానరులు. ఊరుకోరు. లంకనంతా నేలతల్లికి నైవేద్యం పెట్టేస్తారు. ముఖ్యంగా, అంగదుడు, న ళ్‌ ద్వివిదుడు, మైందుడు, జాంబవంతుడు, పనసుడు, అనలుడు, నీలుడు వీళ్ళు చాలు లంకను (ఖు క | నొశనం చేయడానికి. మిగిలిన వానరులు రాలేకపోయినా నష్టం లేదు. యా మ శ్తాంగ ప్రా త్రంటై ఉం శంభాల షల శదుధు శషపుగ

స్రసళుణ అంత శరర నతి ఉలి సు సళ ళు యుద్దకొాండము - కదం ్రాక్కిన కసిసేన శ్రా గ “రానూ! ఇక ఆలస్యం చేయవద్దు. శుభముహూర్తాన్ని నిర్ణయించు. ప్రయాణానికి | స య్‌ సిద్దపడదాం?” అన్నాడు హనుమంతుడు. (త్తు హ్హా కదం త్రొక్కిన కపిసేన | శ్‌ హనుమంతుని మాటలను ఆలకించి రాముడు నిశళ్చయాత్మకంగా ఇలా పలికాడు. ర్‌ “హనుమా! నీకు నిజం చెప్తున్నాను. విను. నువ్వు చెప్పిన రావణుని లంకను క్షణంలో | ళు తుడిచేస్తాను. షే గ “సుగ్రీవా! ఇది విజయముహూర్తము. సూర్యుడు కూడా ఆకాశనుధ్యగతుడై ఉన్నాడు. య మా ఇదే శుభసమయం. రావణుడు సీతను అసహరించి తీసికొని వెళ్ళాడు. లంకలో దాచాడు. స్తు ర. ఇప్పుడు తన ప్రాణాల్ని ఎక్కడ దాచుకుంటాడో చూడాలి. శ్రి గ “నేను బజయలుదేరినట్లు సీతకు తెలిస్తే చాలు. నిషపానం చేసి నృుత్యుముఖంలో ఎన యీ ప్రవేశించే వానికి అమృతం లభించగానే ఎలా బ్రతుకుతాడో, సీత అలా స్వస్థతను శ్ర య్టు పొందుతుంది. గ్‌ గ్‌ “సుగ్రీవా! ఈరోజే బాగుంది. ఉత్తర ఫల్గునీ నక్షత్రము. శుభశకునాలు కనిపిస్తున్నాయి. | ఇష్ట రావణవధ జరిగి తీరుతుందని, సీతను నేను తిరిగి తీసికొని రాగలనని నమ్ముతున్నాను.” అవి [న య్‌. రాముడు పలకగానే సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు “అలాగ” అని పలికి రాముని పూజించారు. (న రాముని ఆజ్జల ప్రకారం వానరసేన బయలుదేరింది. 4 న మార్గాన్ని సుగమం చేసేందుకు నీలుని నాయకత్వంలో లక్షమంది వానరులు ముందు (ఫు ర్వ వెళ్ళారు. ఫలాలు, దుంపలు, చల్లని నీరు, దట్టమైన అడవులు గల మార్గంలో ప్రయాణం | శీ చేశారు. మార్గమధ్యంలో జలఫలాదులను రాక్షసులు విషతుల్యం చేయకుండా అప్రమత్తంగా నా స ఉండమని కూడా హెచ్చరించాడు రాముడు. శత్రువుల్ని కనిపెడుతూ ముందు వెళ్ళమని న్‌ యస. చెప్పాడు. (సు ॥నే యత్తు ఫల్గు బలం కించిత్తదత్రై వోప పద్యతామ్‌ త్త న ప్‌ తద్ధి కృత్యం ఘోరం నో విక్రమేణ ప్రయుజ్యతామ్‌ ॥ | న్‌ య్‌ “సుగ్రీవా! బలము లేని వారి నందరినీ ఇక్కడే కిష్కింధలోనే ఉండనీ, ఎందుకంటే, [2 శ్‌! మనం చేయబోయే కార్యము భయంకర మైనది. పరాక్రమంతో సాధించదగిందిో అన్నాడు (భ్హు (|. రాముడు. . స న్‌ రావణుని వధించి, సీతమ్మను దర్శించే కార్యానికి బలహీనులు అనర్హులు అంటున్నాడు పు ౨2 రాముడు. ఈ సత్యము రామునికి ముందు ప్రభవించిన ఉపనిషత్తులూ ప్రవచించాయి. | శు ఈ రాముని తరువాత కూడా, శాస్త్రాలు, మహాత్ములు బలహీనతను గర్హిస్తూనే ఉండడం మవం | లా స్మ చూశాము. | ఫ్‌ య సత్యమార్గంలో బలహీనులు, సోమరులు చరించలేరు. ధీరపురుషులు, ధీవురుషులే య్‌ నడక సాగించగలరు. ఉపనిషత్తుల నుండి వివేకానందస్వామి వరకు ఈ సత్యమే ప్రతిధ్వనిస్తూ (శే స ఉంది. య రతిం తుం అలి ఉంతషలిశషల శషథి అవీ 4

జ్‌ ఇస్త్రాగ స్తు తాగాడు? శం ఇషడ్టు సైషథ్ధు శషళు అతన ళు చైతన్య రామాయణము ( గ . నాయమాత్స్మా బలహీనేన లభ్యః * య్‌ య “ఆత్మ బలహీనుని చేత పొందబడదు” అని ముండకోపనిషత్తు, స్తు ళ్టు సమస్త దుఃఖాలకు దుర్చలత్వమే కారణము. దుర్చలత్వ మనేది దేహధర్మమే గాని శా గ ఆత్మధర్మము కాదు. దుర్చల దేహాలు తామని భావించేవారు దుర్చలులు కాకుండా ఎలా స యా ఉంటారు? సర్వశక్తివంతమైన ఆత్మను ఎలా పొందగలుగుతారు? బీవనసమరంలో ఎలా. |) శ్రా విజయాన్ని సాధిస్తారు? అజ్ఞానాన్ని ఎలా అంతమొందిస్తారు? శా న్‌ , 26 క్రూంజ6656 60౦1, 985 చం ౮9ఖు15పే2రే9, 19 €0 58ా 26 0౬ న్న య్‌ 26 ₹762%, ౬6 ౮0౬ 86 & ముల & ే5కలా2న1ం లండయుం, ముడి 44 [0 వా క₹041 పేల 10 0౦76ల ఖండే 704 ౧11006 శం దుక ముగ 2 . న. 5టలబుగ్రలు 19 6, 64655 15 రండు; కచాలుక్రరు 19 *ంం!లా సేలం (శ్రా స ఆఓంంిణే1, పయింం 21. ₹68ీమ0658 18 60050806 302వ ఖండ ఇీక6నా. | కా. ఇఅ2మ0655 15 రేండటు, . [0 “న “నీవు బలహీనుడవు, పాపిని, నీచుడవు, శక్తిహీనుడవు, ఇది చెయ్యలేవు, అది | త్ర చెయ్యలేవు" అని పలకడమే పెద్ద దోషము అని ఉపనిషత్తులు చెబుతున్నాయి. న | “బలమే జీవనము. దుర్చలత్వమే మరణము. బలమే ఆనందము, నిత్యము, అమర థు జీవనము. దుర్భలత్వమే నిరంతర (శ్రమ మరియు శోకము. దుర్చలత్వమే మరణము”అంటారు ణే ర. స్వామి వివేకానంద. నా న. రాముడు. చెప్పినట్టుగా వానరసేన బయలుదేరింది. వాళ్ళందరూ వందలకొలది, | ఈరై, వేలకొలది ప్రత్యేక సమూహాలుగా బయలుదేరారు. పర్వతరూపుటైన గజుడు, గవయుడు, స్తీ ఉఫ్రీ. గవాక్షుడు సైన్యానికి ముందు నడుస్తున్నారు. నై న్‌ సేనకు కుడివైపు నానరముఖ్యుడైన బుషభుడు, ఎడమవైపు బలనంతుడైన లో ంగ్టీ,. గంధమాదనుడు నడుపూ సైన్యాన్ని రక్షిస్తున్నారు. జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగవంతుడు. | 9౫ “శ మధ్యలో పయనిస్తూ సేనను రక్షిస్తున్నారు. " ర్త నే దేవేంద్రుడు ఐరావతాన్ని ఎక్కినట్లు రాముడు హనుమంతుని మిద ఎక్కాడు. (౧ ఫై రాముడు అలాగే కోరుకున్నాడు కూడా. [9. . యాస్యామి బలనుధ్యేఒహం బలౌఘ మభి హర్షయన్‌ శ ఖు | అధిరుహ్య హనూమన్త మైరావత మివేశ్వరః / లో న్‌ “దేవేంద్రుడు ఐరావతము నెక్కినట్టు నేను హనునుంతుని మోద ఎక్కి, సేననంతా యె య్‌ ఉత్సాహపరుస్తూ నుధ్యలో ఉంటాను” అన్నాడు రాముడు, ఆంజనేయునిపై అధిరోహించాడు. త్తు కఘ్రై. రామదూత తన అదృష్టానికి పొంగిపోయాడు. నానరమూర్తి నాహనమూర్తి అయ్యాడు. న! స రామవాహనమూర్తి అయ్యాడు. స్‌ యా ఈ శ్లోకం చాలా అందమైైంది. అద్భుతమైంది. అందరు కపివీరు లుండగా తనకు స్తు శఖ్రు వాహనంగా హనుమంతునే ఎందుకు ఎన్నుకున్నాడు రాముడు. కపివరుడు కోరితే ఈ ఘీ స, శౌంశ్రమవ్రచురణ “ముండకోపనిషత్తు” (3-2-4) స్వామాజీ వ్యాఖ్య చూడగలరు . పో న న ర న నర్రా వ సం.

జ్‌ శ్రీ ఆ్రూ కంల కండు శం షట్‌ శ్రషస్తు కూషళ్టు శతా స్ట | ళు. యుద్ధకాండము - కదం ్రొక్కిన కపిసేన (శ్రా గళ అవకాశం లభించలేదు. దాశరధి దయచూపితే (ప్రాప్తించింది. హనుమంతునిపై ఎక్కాలని న ౨ఘీ రాముడే నిర్ణయించుకున్నాడు. (ష్ట్ర భః రానుకార్యంలో భయంకరమైన సముద్రాన్ని దాటాడు హనుమంతుడు. ఒంటరిగా (శ ల్‌ో . అన్వేషించాడు. రాక్షసులు సెట్టిన బాధల్ని అనుభవించాడు. అందరూ నిద్రిస్తున్న సమయంలో | స ఇక్హీ, సీతన్ము కొరకు అన్వేషించాడు. నిద్రాహారాలు మాని కలత చెందాడు. సీతన్మును ఎలాగో (జ్ర య్‌! దర్శించాడు. తోకకు నిప్పంటించి, వీధుల్లో (త్రిప్పుతూ నానా దుర్భాషలాడారు రాక్షసులు. | ఖ్‌ | అన్నిటినీ సహించాడు. రానునామాంకిత ముద్రను సీతమ్మకు అందించాడు. రాముడికి న న్‌. ప్రియమైన కార్యాన్ని సాధించాడు. అందుకే హనుమంతుని వావానమూర్తిగా స్వీకరించాడు (3. రాముడు. | శ్రా 0, హనుమంతునిపై ఎక్కి పయనించడమే. గాకుండా, సేన మధ్య నిలిచి, సేనను శ్‌ సర ఉత్సాహపరుస్తానని చెప్తున్నాడు రాముడు. న ర. రొముడెప్పుడూ భక్తుల మాదే ఎక్కి ఉంటాడు. భక్తుల మనసులలోనే ఉంటాడు అని ,శ్తు య్టు అర్హము. భక్తుల బుద్ది సదా భగవంతునే మోస్తూ ఉంటుంది. అట్టి భక్తులపై ఎక్కి చుట్టూ శు గళ. ఉన్న సేనను ఉత్సాహ పరుస్తాడట రాముడు. చూశారా, రాముని వైభవం ఎలాంటిదో! ్ట్న హ్‌ ఎనరి బుద్ది సదా రాముని మోస్తూ ఉంటుందో అట్టివారి బుద్దిలో తాను నిలిచి |్హు య్ధు భక్తసేనను ఉత్సాహ పరుస్తాడు. సంకీర్తనల ద్వారా, సత్కధాశ్రవణం ద్వారా భక్తుల్ని రాముడే ఫై స్వ ఉల్తేజపరుస్తాడు. సాధువులలో నిలిచి భక్తప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేస్తాడు. న న్‌ రాముడు ఉత్సాహ పరుస్తుంటే అంతకన్నా కావలసిం దేముంటుంది? రాముడు (ఫ్రీ ఉత్తేజపరచే సేన కనుకనే కపివరుల సంఖ్య లెక్కకు అందకుండా ఉంది. రాముని సారధ్యంలో క్‌ స్ట్‌ నడిచే కార్యక్రమాలన్నీ అలాగే ఉంటాయి. వానుమంతునిపై ఎక్కి, సేనకు మధ్యలో స్‌ స ఉంటానన్నాడు రాముడు. భగవంతుడు భక్తుల మధ్యే ఉంటాడు. ల య్‌ నాహం వసామి వైకుంరే యోగినాం హృదయేన చ | ఖు మద్ధక్తా యత్ర గాయంతి తత్ర తిష్టామి నారద త్తు న్‌ “నేను వైకుంరములో వసించను. యోగుల హృదయాలలో నివసించను. నా భక్తులు స ల్‌ ఎక్కడైతే నన్ను గానం చేస్తూ ఉంటారో నేను అక్కడే ఉంటాను నారదాగ్‌ అన్నాడు ర్జు థు భగవంతుడు పద్మపురాణంలో. స్ట స కనుకనే రామకార్యాదురంధరుడైన ఆంజనేయునిపై ఆసీనుడై, సేననంతా ఉత్పాహపరుస్తూ | న! | సాగాలని రాముడు నిర్ణయించుకున్నాడు. ॥ (ళ్త కొందరు మహాత్ములు ప్రవచనం చేస్తూ వుంటే సభాస్థలము వైకుంఠంగా మారిపోతుంది. నా యు జనసాగరం కళ్ళముందు (ప్రత్యక్ష నువుతుంది. అఆ మహాత్ములు రామకార్యంలో స న ఆంజనేయునిలాగా (శ్రమించి ఉంటారు. నిద్రాహారాలు మాని రామకొర్యంలో పరిశ్రమించి ఫు ఆ్హ్‌ ఉంటారు. రామానుగ్రహానికి పాత్రులై ఉంటారు. | 1! కనుకనే వారి కార్యద్రమాలు భగనంతుని కార్యాలైపోయాయి. రాముని వైభవంతో. | 4 క నిండిపోయాయి. రామకృపకు పాత్రలైనవారు ఏది చేపట్టినా అది రమణీయంగానే ఉంటుంది. స క్రంగస్రూ యంపి అంథ శ్రుత యపు వాగుల ఉషభ అసో

జ్రసయి తంతి అంత సంర నని ఉందట శ్రనుడ్తు కష? ట్‌ వాన ననన ఈ శు చైతన్య రామాయణము గ స్‌ . వాతలు వేసుకున్నంత మాత్రాన నక్క పులిగా మారుతుందా! భగవత్కృపకు పాత్రులైన | ౫ ళా. వారి సభల్ని చూసి, ఏం చేస్తాం? పాపం, కొందరు తాము కూడా జనుల్ని ఆకర్షించాలని నానా పు తంటాలు పడుతుంటారు. ఎన్నెన్ని హంగామాలో! ణా త్తు తోక ఉన్నంత మాత్రాన హనునుంతు లవుతారా! తాహత్తు ఉండాలి కాని. హృదయ | శ నైర్మల్యం, పవిత్రమైన భక్తి నిస్వార్ధ 'సీవాజీవనము అలవడితే అయోధ్యారాముడు హృదయం త యు పనే వస్తాడు! న్‌ స్తు రాముడు హనునుంతునిపై ఎక్కాడు. సార్వభౌమ అనే ఏనుగును కుబేరుడు ఎక్కినట్టు వ్షా సో | లక్ష్మణుడు అంగదునిపై ఎక్కాడు. సుగ్రీవుడు కూడా బయలుదేరుతూ రాముని ఆజ్జ బురకు |, [మై చరించమని కపివీరులను హెచ్చరించాడు. అందరూ బయలుదేరారు. దక్షిణ దిక్కుగా (పై స్రీ. ప్రయాణమయ్యారు. శ్ర గల | వానరసేనంతా ఒక సముద్రం లాగా కన్పించింది. కొందరు వానరులు ఎగురుతూ ్న ఇస్ర వెళ్తున్నారు. కొందరు సింహనాదాలు చేస్తున్నారు. కొందరు నాట్యం చేస్తూ నడుస్తున్నారు. (ఫై “సే కొందరు వానరులు ఒకరిపైకి మరొకరు దుముకుతూ ఉంటే, కొందరు ఒకరిపై ఒకరు స్వారి 5 చేసినట్లు ఎక్కుతున్నారు. నః పు రామునికి సమిపంలో వున్న వానరసైన్యము “రావణుణ్ణి చంపేస్తాం. ముక్కలు | ముక్కలుగా నరికేస్తాం. పాతేస్తాంగ్‌ అంటూ గర్జించి సలుకుతున్నారు. స ఫ్ర కొందరు వానరులు మధ్యలో ఆగి చెట్టెక్కి ఫలాలను ఆరగిస్తున్నారు. తేనెలు సె! (తాగుతున్నారు. కొందరు అంతటితో తృప్తి చెందక, మంచి పండ్లగుత్తులున్న చెట్లను విరిచి ణు వ. భుజాన వేసుకొని కేరింతలు కొడుతూ నడుస్తున్నారు. కొందరు వానరులు క్రింద నడవకుండా శ్రీ చెట్ల మాదనే దుముకుతూ సాగిపోతున్నారు. | భ్లా స ఒక వానరసమూహానికి శతబలి నాయకత్వం వహించాడు. ఆ నూకలో పదికోట్ల ౫ ంగ్థూ| నానరు లున్నారు. కేసరి, పనసుడు, గజుడు, అర్కుడు కలిసి వందకోట్లు వానరులు గల (9 నే సమూహానికి నాయకత్వం వహించారు. శు | భల్దూకసైవ్య మంతా సుగ్రీవ రామలక్ష్మణుల వెనుక సయనిస్తోంది. సుషేణ | 1 జాంబవంతులు ఆ సేనకు నాయకత్వం వహించారు. సేనాపతి యైన నీలుడా సంపూర్ణ సేనను. | '5- ౮ | పర్యవేక్షిస్తూ పయనిస్తున్నాడు. | ఖ్‌ ళు వానరపేన పయనిస్తుంటే గుజ్జాలు పరుగెత్తినట్లే ఉండింది, హనుమదంగదుల భుజాల నః న్‌ నెక్కి పయనిస్తున్న రామలక్ష్మణులు రెండు పెద్ద (గ్రహాలతో కలిసి వెళ్తున్న సూర్యచంద్రుల |సప్పై య్హి. లాగా కనిపించారు. లక్ష్మణుడు రాముని జూచిఇలా పలికాడు. త్తు ఖు “అన్నా! నీవు రావణుణ్ణి వధించే నమయం సమిపించింది. సతీసమేతుడవై న క్ష అయోధ్యలో ప్రకాశించే తరుణం ఆసన్నమైంది. అన్నీ శుభశకునాలే కనిపిస్తున్నాయి. స శక, అడి వ్య

య్జ్‌ ఆర్యా! వ్యూహాలుగా తీర్చబడి శోభాయమానంగా ఉద్యమిస్తున్న ఈ వానరసైన్యం ర్తి క. తారకాసురుని నధించుటకు వెళ్ళిన దేనతల సైన్యము లాగా కనిపీస్తోందినో అన్నాడు ్‌ గ లక్ష్మణుడు. న్య స్రాగగత్రు శ్రి ఉంఠు శ్రథ్రాషలి ఛోసుడు శాస్త కన్యథ్రాగ

ష్ట్ర క్రియాం శ్రర 'ఉంంతు శండు ఇధి జ్య శంషత్రు శంషథ్థు న ల యు! యుద్ధకాండము - చల్లని వేళ వెచ్చని జ్ఞాపకాలు శ్రా గ భల్లూక కపిసైన్యాలు నడచి వెళ్తూవుంటే అరణ్యమధ్యంలో నేల కనిపించడమే లేదు. (౫ ఇ్హీ భల్లూక వానర బొమ్మలతో వేసిన తివాస్‌ పరచినట్లే ఉంది. వారి గమనం వల్ల లేచిన దుమ్ము శు గగనాన్నంతా ఆవరించింది. ఆకాశమే అగుపించకుండా చేసింది. | వ్‌ వానరు లందరూ రణోత్పాహంతో నుందుకు సాగిపోతున్నారు. కొందరు వానరులు (స్టా గ్‌ కొంత దూరము వెళ్ళిన తరువాత, ఆగి వెనక్కి వచ్చి, మళ్ళీ గంతులేస్తూ ముందుకు న యు పోతున్నారు. కొందరు కిచకిచ-కిచకిచ మంటూ ఎగురుతున్నారు. (స్తు "0. కొందరు తోకల్ని రకరకాలుగా (త్రిప్పుతూ పోతున్నారు. విశాలమైన వావర భల్లూక (శ్రీ న్‌ "సైన్యము ఎక్కడా విశ్రాంతి తీసికోలేదు. రాత్రింబవళ్ళు ప్రయాణం చేస్తూనే ముందుకు న | సాగారు. భగవత్కార్యంలో నిమగ్నులైన వారు సమయాల్ని, విరామాల్ని పట్టించుకోరు. (న స మహేంద్రపర్వతాన్ని సమిపించారు. అందమైన వృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉన్న , న నస మహేంద్రపర్వతాన్ని ఎక్కాడు రాముడు. అక్కడ నుండి కల్లోల కెరటాలతో నిండిన కడలిని 5న చూశాడు. యు నుహేంద్రపర్వతాన్ని దిగి, సాగరతీరము నందున్న వనంలో ప్రవేశించారు. రు యు! (గ్రపర్వతాన్ని న్న 6 | గ్ర “సుగ్రీవా! మనం సముద్రాన్ని సమోపీంచాము. ఈ సాగరాన్ని ఎలా దాటాలో మనం (శ్రా గల, ఆలోచించాలి. 'సైన్యాన్నంతా ఇక్కడ ఆపుదాం. సేనలు చెల్లాచెదరు కాకుండా చూడాలి. [న వీ! వీరులైన వావరులు, శూరులైన భల్లూకాలు వారి వారి సేనలను రక్షించుకొంటూ ఉండాలి. [ఈ ళ్లు అన్నాడు రాముడు. ం _ మ స వానరసేన సముద్రతీరంలో నిలబడింది. అదొక పచ్చని రంగుగల సముద్రంలా (౧ తై! గోచరించింది. వానరుల శబ్దముల ముందు వారిధిఘోష వినిపించలేదు. క్‌ ల్ల అది పాయంపంధ్యా సమయం. భయంకరమైన మొనళ్ళతో నిండియున్న సముద్రం (శ్ర ఖు కెరటాలతో నృత్యం చేస్తున్నట్టుంది. నురుగులతో నవ్వుతున్నట్టుంది. చంద్రోదయ మైంది. న స కడలి కెరటాలు మరీ లేచి పడుతున్నాయి. లేచిపడే అలో చంద్రబింబం ప్రతిబింబిస్తూ | ఫ్ర య్మ, అనేకమంది చంద్రులు ఒకేసారి సముద్రంలో విడిది చేసినట్టుంది. _ ్‌ య్‌ ప్రచండ వాయుచలనానికి సాగరజలాలలో మునిగి వున్న మొసళ్ళు, సర్పాలు పైకీ వచ్చి (ప్త క ఎగిరెగిరి పడుతున్నాయి. సముద్రాన్ని చూస్తే ఆక్షాశంలా వుంది. ఆకాశం వైపు చూస్త గ ' సముద్రంలా గోచరిస్తూ వుంది. - [9 స ఆకాశము నీలము, విశాలము. సముద్రమూ నీలము, విశాలము. ఆకాశంలో నక్షత్రాలు (ఆ (| ప్రకాశిస్తున్నాయి. సముద్రంలో రత్నాలు శోభిస్పున్నాయి. ఆకాశంలో మేఘపరాలు కదుల్తుంటే, | న! న్‌ సముద్రంలొ కెరటాలు కదుల్తున్నాయి. ఆకాశం మేఘగర్జనము, సముద్రంలో తరంగఘోష ళు ఈస్తూ| కలిసి యుద్దభేరిని మైగిస్తున్న4స్లింది. నాయుచలనానికి పైకిలేచివ కెరటాలు ఆకాశంతో. | సు ఏవేనో మాట్ట్లాడినట్టుంది, వానరులందరూ విస్మయులై సముద్రాన్ని వీక్షిస్తున్నారు. . న! ష్‌ చల్లని వేళ వెచ్చని జ్ఞాపకాలు [0 న ఉత్తరతీరము నందు చేయవలసిన కట్టుదిట్టాలన్నీ చేసి, సేనను నిలిపాడు నీలుడు. కా స్‌ మైందుడు, ద్వివిదుడు సేనలను కాస్తూ తిరుగుతున్నారు. సముద్రతీరంలో సైన్యము ర శ్రంంప్రు శంస ఉల ఉం భతంషథు తాల సాషువు కషప

ధ్రశం తతత అంటి శంతి సల శప శంస శూ స యూ చైతన్య రామాయణము ళ్‌ య నిలిచింది. రాముడు లక్ష్మణుని చూశాడు. ఏదో బాధతో వ్యధ చెందుతున్నట్టు కన్పిస్తున్నాడు గ్య రాముడు. యు “తమ్ముడూ! లక్ష్మణా! దినాలు గడుస్తూవుంటే దుఃఖము తగ్గుతుందని అంటారు. కానీ గ్ర ఇశ్హ్ర పీత లేవి నాకు రోజులు గడిచేకొద్దీ రాజుకున్న దుఃఖాగ్ని మంటలై లేస్తోంది. చూడు. ఆమెకు. (స్టా గ 1 వయస్సు కూడా దాటిపోతోంది కదూ! స యు “దుష్టుడైన రావణుడు ఆమెను అపహరించేటప్పుడు “హా నాధా!” అవి నన్నే పిలిచిందని గే జటాయువు చెప్పింది. వానరులూ చెప్పారు. ఆ విషయం జ్ఞాసకం నస్తే విషం (త్రాగిన వాని ళ్‌ రు శరీరం లాగా నా దేహనుంతా చుట్టుకుపోతోంది. న్‌ గ | “లక్ష్మణా! ఆమె విరహాగ్ని నన్ను దహించి వేస్తోంది. ఆ మదనాగ్నికి వియోగమే కట్టెలు. ర. ఆవేదనే అగ్ని. నాయనా! మవ్వు ఇక్కడే ఉంటావా! నేను వెళ్ళి సముద్రంలో పడుకుంటాను. స్రీ దావి వల్ల వా వియోగాన్ని చల్దారుతుం దంటావా! [ గ “నాయనా! ఇంత ఘోరమైన చింతలో కూడా నాకేదో ఆనందం ఉంది. అదేమిటో న ఈషా, చెప్పనా! పీతా, నేనూ ఇద్దరము ఒకే నేలపై పడుకుంటున్నాము. ఒకే గాలిని పీల్చి ఫ్ర వదులుతున్నాం. ఒకే చాపపై పరుండినట్లు ఒకే నేలపై నిద్రిస్తున్నాము. అలా భావించినపుడు శ్రా నాకు బ్రతకాలనిపీస్తోంది. 111 స “లక్ష్మణా! నీళ్ళు నిండిన నరిచేను ప్రక్కనే నీళ్ళు లేని వరిచేను వుందనుకో. మొదటి | యై దాని తేమ వల్ల రెండవది కూడా నశించకుండా ఉంటుంది కదూ! నేనూ అంతే. సీత జీవించి ర్జు (స్రీ యున్నందున నేను కూడా జీవిస్తున్నాను. ఈ్తు స “పీత జనకుని కుమార్తె దశరధుని కోడలు. నా భార్య. రాక్షసుల మధ్య ఎలా ల య్‌ నిద్రిస్తోందో! ఎంతగా దుఃఖిస్తోందో! లక్ష్మణా! శరత్కాలంలో నల్లని మేఘాలను విడిపించుకొని (స్తు | చంద్రోఖ ముందుకు వస్తుంది. కదూ! అయితే నా సీత కూడా రాక్షసుల్ని వదిలించుకొని తి ఖు వాకు కవిసిస్తుందంటావా! న్‌ న “అసలే సన్నగా ఉంటుంది పీత. దుఃఖం వల్ల, భోజనం లేకపోవడం వల్ల మరీ [ఈ య్జా చిక్కిపోయి వుంటుందేమో! అందులోనూ దేశంక్షాని దేశం. కాలంకాని కాలం. ఘోరమైన | ఖ్‌ పర్యావరణం. ర నే వా హి వాత యతః కాన్హా తాం నృష్వా మామపి నృశ (న్‌ 1 త్వయి మే గాత్ర సంస్పర్శ శన్హే దృష్టి సమాగమః న “టి గారీ! నాసీత దగ్గరికి వెళ్ళవా! ఆమెను తాకివచ్చి నన్ను తాకవా! నీ ద్వారా ఆమెను ళ్‌ | నేను తాకినట్లే అవుతుంది. న ఖై “ఓ చంద్రుడా! నిన్ను నా సీత చూస్తూ ఉందా! అయితే, నిన్ను వేను చూస్తే ఆమెను. (1 | చూసివట్లే అవుతుంది కదూ!” ఫ్జా ఖు “ఓ వాయువా! నీకు తెలియదా! క్షీణిస్తోంది కదా మా ఆయువు. ఓ గాత్తీ వీవైనా | న | చూపవా మాకొక దారి! గాలీ! కలగడంలేదా మామిద నీకు జాలి! | ణు వ. “వాయువా! సాగరజలాల'పై తేలియాడే నీకు దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోతున్న మమ శల్ని / గ శ్రీ. కాపాడా లవిపించడం లేదా! నీవేమో చెట్టెక్కి ఊగుతావు. మమ్మల్నేమో చెట్లక్రింద పడి. (ఆ | ఉండమంటావు. ల్‌ స కంపు అంప అంప తంతషపు తాపం శషథు పగ

స్ట గయల రంంలి పదం గత సప శ్రమ ఉలి శరత స్య చ! యుద్దకాండము - చల్లని వేళ నెచని జాపకాలు | ళు! శ లన నేళ వెచ్చని జ్ఞా న్య క్‌ “గాలిపటంతో ఎగురుతూ నువ్వు ఆడుకుంటావు. శోకతటంలో నుమ్మల్ని పడేసి 1న షు, నవ్వుతుంటావు. పువ్వుల గుండెల్ని ఒలిచి, మంచి మంచి వాసనల్ని దోచేసి, వాడవాడలా పంచే | ఖు

నీ మంచితనం ఏమైంది? యు, “గాలీ! కనిపించకుండానే కౌగలించుకొనే నేర్పు నీ కొక్కదానికే ఉంది. నీ నేర్పేమిటో [్‌ గ నాకు నేర్చవా! ఈ శోకాన్నిజ్వాలల్ని ఆర్పవా! వెడురుపాదల్లో దూరి ఈలవేసే నీకు మా గోల | న్న ఇమీ వినిపించ" దెందుకని? నా సీత పలుకు నా చెవి కందిస్తే వీదేమి పోతుందని? ((ఘ్హు రో “గాలీ! ఓడలకు తోడుగా నడుస్తావే! నూ జీవనమేడల్ని- కూల్చేస్తున్నా వెందుకని? శ్ర ప! ము! కే సు న్‌ వాయువా! ఇంతగా పాడైపోయావా! వరిచేలపై హాయిగా ఊగడమేనా! మా బతుకుల్ని సరిచేసే | స శు, బాధ్యత వీకు లేదా! నువ్వు ప్రాణాల్ని నిలిపే దానివట! కాదు. కాదు. వీలో ప్రాణాలు తోడేసే (ఫు గుణం కూడా ఉంది. నువ్వు మనసు తల్లిని కదూ! అయితే నీకూ మనసుంది. మనోగతులింతే 9. నని నిరూపించుకున్నావా! అంతేనా వాయువా[ో అని ముండిస్తున్న మన్మధాగ్నితో శ్రా గ మదనపడుతున్నాడు రాముడు. | న న. జీవబహ్మల మధ్య నడిచే ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలే పవనసందేశాలు. జీవుని ప్రార్ధన ర్లు గ్ర శబ్బ్దయుతము. శబ్దాన్ని మోసుకొని పోతుంది వాయుతరంగము, ఆ వాయువే ఇక్కడ గురువు. |శ్హు ర ఆయనే వాయుపుత్రుడు. వినిపించేవాడు. మనసుకు విందు చేసేవాడు. ( క. భక్తుని హృదయం భగంతుని నిరీక్షణలో నిలుపుతుంది. తన భక్తి పారవశ్యంలో రా థ్‌! పరమాత్మని ఉన్మాదిగా మార్చేస్తాడు భక్తుడు. ఈ శక్తి ఒక్క భక్తికే ఉంది. భక్తుని కొరకు ఖు

భగవంతుడు పరితపించేలా చేసేదే భక్తి. భక్తుడైన వాని ప్రార్జనల్ని వినేందుకు పరనూత్మ | న స ఆసక్తితో ఉంటాడు. అనురక్తితో ఉంటాడు. అందుచేతనే భక్తుని నూటల్ని వినిపించే ఫ్‌ ఖ్థా వాయువుతో కూడా భాషిస్తూ ఉంటాడు. వాయువు నాశ్రయించే ఉంటాడు. రాముడు స్తు (ఫ్రీ వాయుపుత్రని వీడకుండా ఉండడానికి కారణంకూడా అదే. .శ్త -బహుమనుతే నను తే తను నంగత పవన చలిత మపిరేణుం ॥ ల! తై -ధీర నమోరే యమునా తీరే వనతి వనే వనమారీ ॥ ఖే శు! “అమ్మా! రాధా! నీ శరీరాన్ని తాకివచ్చిన వాయువు నల్ల రేగిందని, దుమ్మును కూడా _ త్తు | గౌరవిస్తున్నాడు శ్రీకృష్ణుడు. న! షై “పిల్లగాలులు వీచే యమునాతీరవనములో శ్రీకృష్ణుడు విహరిస్తున్నాడు” అంటాడు ఫు ల! గీతగోవిందకావ్యంలో జయదేవుడు. | | యు వాక్కులతో వాయువును పలకరిస్తూ చూపులతో చంద్రుని పిలుస్తూ సీతావియోగ | గ్‌ న్‌ దుఃఖంలో కుమిలిపోతున్నాడు రాముడు. [ యా “లక్ష్మణా! సీత పరుగులెత్తుతూ వచ్చి, తన చేతులతో నా కంఠాన్ని చుట్టేసి, | (ఫ్రై ఆనందంతో పరవశించి బాష్పాలు రాల్బేదెప్పుడో! మాసిన బట్టను విడిచినట్లు ఈ శోకాన్ని ర్జు స. నేను విడిచేదెప్పుడో! న్‌ లి “నాయనా! దుష్టుడు, నీచుడు అయిన ఆ రావణుని వక్ష్యస్టలముపై నా బాణాలు ఘు థు వాలుతొయి,. రావణుడి ప్రాణాలు ఎగిరిపోతాయి. వాటి ననుసరించీ మా దుఃఖాలు కూడా య్‌ న పోతాయి. వ్యధ దూరం కాగానే వైదేహి నాకు చేరువైపోతుందిో అన్నాడు రాముడు, (| నై |.

కాటా భుమా ల కానా లపల అ ఖానాలా దనన తనమా నానా నృభంపి తంల ఉంథి ఈంభాషలతషల శాషపు తయ్యథు4 2-38

బ్రతి టంత అంథ శుంలి లీ పక పై మ! నట్లే చైతన్య రామాయణము | శ్రా న్‌ రాముడు దుఃఖిస్తూనే ఉన్నాడు. సూర్యుడు అస్తమించాడు. వగలమారి పగలు ఫ్త పరారైంది. విలపిస్తున్న రాముణ్ణి లక్ష్మణుడు ఓదార్భాడు. రాముడు సంధ్యోపాసన గావించాడు. ౯ రనుణీయ హృదయాలు ఎంత అంపపుకోతకు గురయ్యాయో! కమనీయ జీవితాలు ఖు యు కలతలకు, కన్నీళ్ళకు ఆలవాలమై పోయాయి. పచ్చని జీవితాలలో చిచ్చుపెట్టాడు రావణుడు. జ్‌ చేసిన డౌష్ట్యానికి ఎలాంటి దుర్మరణాన్ని పాందుతాడో? ఇంతకీ, ఇప్పుడెలా ఉన్నాడో? గే రావణసభలో రణచర్చ ఖ్‌ స రావణుడు. కొలువులో తలవంచుకొని కూర్చుని యున్నాడు. దేవేంద్రుని లాగా న ర. - విజృంభించి, లంకలో హనునముంతుడు చేసిన భయంకర కృత్యాలు రావణుడు సిగ్గుతో స్రీ! తలవంచుకొనేలా చేశాయి. రానణుడు మంత్రులతో ఇలా నూట్లాడాడు. స్త్‌ "ర “మన లంకాపట్టణము ప్రవేశించుటకు సాధ్యము కానిది. ఇంతనరకు ఎన్వరూ | ౧ ఇష్టా సాహసించి ఎదిరించలెక పోయారు. ఒక కోతిగాడు నిరాటంకంగా ఈరోజు ప్రవేశించ గలిగాడు. సీతను చూశాడు. చైత్యప్రాసాదాన్ని నాశనం చేశాడు. వీరులైన రాక్షసుల్ని స్ట శ్ట వధించాడు. లంకనంతా కలత "పెట్టేశాడు. శ్రా స్వే | “నన మిప్పుడు ఏం చెయ్యాలి? ఏది మంచో, ఏది చెడో ఆలోచించి చెప్పండి. య లోకంలో మూడు రకాలైన మనుష్యు లుంటారు. ఒక పనిని ప్రారంభించేముందు (సు (క్రీ. ఆలోచించగలిగే మంత్రులతో సంప్రదించి, తమ సుఖాన్ని ఆశించే మిత్రులతో మాట్టాడి, తన (ఇ స! అభివృద్దిని కాంక్షించే బంధువులతో కూడా కలిసి ఆలోచించి, కరృత్వభానన లేకుండా, | ల సై! బాధ్యతనంతా దైనం మీదే ఉంచి, తన శక్తి ననుసరించి కార్యమును ఆచరించేవాడు ్లు | ఉత్తముడు. న ఖ్‌ “తానే ఆలోచించి, తానే నిర్ణయించుకొని, తానే ఆచరించునో అట్టివాడు మధ్యముడు. న న మంచిచెడులు ఆలోచించకుండా, దైవాన్ని కూడా విస్మరించి కాలయాపన చేయువాడు 4 యి అధముడు. పురుషులు ఎలా మూడు రకాలుగా తెలుస్తున్నారో వారు చేసే ఆలోచనలు కూడా క. మూడు రకాలుగా ఉన్నాయి. (త్తు న శాస్త్రనిర్ణయాన్ని అనుసరిస్తూ మంత్రు లందరు ఐకనుత్యముతో ఉండి చేయు స్థిరమైన న్‌ శీ ఆలోచన ఉత్తమమైంది. ప్రారంభములో అభిప్రాయభేదము లున్నా, చివరికి అందరూ కలిసి థు ఏకాభిప్రాయానికి నస్తే అట్టి ఆలోచన మధ్యమ మైనది. ఎనరికి వారుగా ఆలోచిస్తూ ళ్‌ శ భిన్నాభిప్రాయాలతో ఐకమత్యము లేక, ఆసక్తి లేక చేసే ఆలోచన అధమమైంది. సో జై “మికు అర్థమైందని భావిస్తాము. మీరందరూ ఉత్తమమైన ఆలోచన చేసి చెప్పండి. నేను. | | దానిని అమలు పరుస్తాను. రాముడు వానరులను వెంటబెట్టుకొని మన మీదికే వస్తాడు. | ఖు, సముద్రాన్ని ఏదో ఉపాయంతో దాటి, తమ్ముణ్ణి, వానరుల్ని వెంటబెట్టుకొని లంకను షా న్‌ ముట్టడిస్తాడు. వానరులతో కూడా మనకు వైరం ఏర్పడింది. బాగా ఆలోచించి మీ న్‌ శ్లో విర్ణయమేదో చెప్పండి” అన్నాడు రావణుడు. యు గ. సలహాలు పుచ్చుకొనేవారు కూడా మూడు రకాలుగా ఉంటారు. పని ప్రారంభించే (ఛీ | ముందే హితులతో సంప్రదించి, చక్కని నిర్ణయాలతో కార్యారంభము చేయువాడు . న | | మర న న గ ర స ర

స్రశదలి టంత ఆంత గలి సస తనరు పసల తగ | యు యుద్ధకాండము- రావణసభలో రణచర్చ | న “౮. ఉత్తముడు. ఎవరితోనూ సంప్రదించకుండా ప్రారంభించినా, కార్యాభివృద్దికి మధ్యలో న ఇ, హితులను సంప్రదించి, తదనుగుణంగా ఆచరించేవాడు మధ్యముడు. అహంకారంతో తానే క్‌ సర్వమని భావించి, కార్యనాశము జరిగిన తరువాత, చేతులు కాలిన పిన్ముట ఆకులను కస్ట]. స్ప్వశించునట్ట్లు, సలహాలు కోరేవాడు అధముడు. (శా స రావణుడు ఈ నూడన కోవకు చెందిన వ్యక్తి శూర్చణఖ రెచ్చగొట్టినపుడు, మారీచుని ౧ గీ వద్దకు వెళ్ళాలని నిర్ణయించుకోక ముందే ఈ సలహా సంప్రదింపుల కార్యం పూర్ణత్వానికి ష్ట్ర వచ్చుండాలి. అంతా పాడైపోయిన తరువాత ఈ దశలో మంత్రిమండలి సలహాలు అనవసరం. శ్రా గ రానణుని మాటలను ఆలకించారు. రాక్షసులు, వాళ్ళందరూ బలవంతులే. కానీ | ఇష్టా బుద్ధిమంచులు కారు. శమ్రబలాన్ని అంచనా వేయకుండా నోటికి వచ్చినట్టు మాట్లాడేశారు. య్ర్‌ యు “రాజా! మునకు అపారమైన సైన్యం ఉంది. మీరు దిగులు చెందనవసరం లేదు. మనకు శ్ర స్తే ఆయుధాలు, శస్తాస్తాలు కోకొల్లలు. భయపడ నవసరమే లేదు మనకు. స ఘు “లంకేశ్వరా! భోగవతీనగరంపై దండెత్తి పన్నగులను జయించింది నీవు కావా! కుబేరుని శ్ర గెలిచింది ఎవరు? యన్షుల్ని పీడించిం దెవరు? పుష్పకవిమూనం సాధించిం దెవరు? నీకు | ళు భయపడి కాదా తన కూతురైన మండోదరిని మయుడు నీకిచ్చింది? నో గ “రసాతలంలో నాగుల్ని గడగడ లాడించావే! అదంతా మరచిపోయావా! యముణ్ణి గ యా తరిమి కొట్టావే! అది జ్ఞాసకం రానడం లేడా! అనన్నీ తిరిగి చూసుకుంటే, ఈ రాముడెంత! స్తు (హ్రీ ఇతని పరాగ్రను మెంత? శా సె “దానవేశ్వరా! రామువి విషయంలో నీ అవసరం మాత్రం ఏముంది? నీవు | యై శ్రమించాల్సిన అగత్య మేమొచ్చింది? ఒక ఇం[ద్రజిత్తు చాలడా! వాళ్ళందరిని కూల్చేయడానికి. (ర్త |. దేవతల 'సేనాసముద్రంలో ్రవెశించి, దవేంద్రుని బంధించి, లంకకు ఈడ్చుకొని వచ్చిన (శ్రా యై ఇంద్రజిత్తు సరాక్రముం ఇంకా మూ కళ్ళముందు ్రకాళిస్తూనే ఉంది. | గ న “రామునే కాదు. రామునితో సాటు అతని సోదరుని, వానరుల్ని అందరిని ఒక్క కా ల ఇంద్రజిత్తే వధించగలడు, రాజా! నీకు ప్రత్యర్థి సామాన్యుడు, పైగా మానవుడు. దాన్ని నీవు (_ క్రై మరచిపో. మేమే రాముణ్ణి చంపేస్తాము” అన్నారు రాక్షసులు, ర్త నే “రాజా! దేవ, దానవ, పిశాచ, గంధర్వ, పక్షి, సర్పాదులను యుద్దములో ఓడించిన నీకు | స్త య్జ ఇద్దరు మానవులా ఎదురు నిలిచేది? మనము ఆదమరిచి. ఉన్నప్పుడు వానరుడైన స్తు | హనుమంతుడు మవల్ని మోసం చేశాడు. లేకుంటే, నా బొందెలో ప్రాణం వుండగా వాడు జ్జ హి. తిరిగి వెళ్ళగలడా? | న్‌ “నీవు ఒక్కమాట చెప్పు. చాలు. ఈ ప్రపంచంలో అసలు వానరు డనేవాడే లేకుండా | శ్ర యు ఊడ్చేస్తాను. నీకు ఏ ఆసద రాకుండా చూసే బాధ్యత మాది. నువ్వు నిశ్చింతగా ఉండు” న ళు అన్నాడు ప్రహస్తుడు. న్‌ స “హనుమంతుడు లంకలో చేసిన ఘోరం అంతా ఇంచా అనేందుకు లేకుండా ఉంది. యో. దానికి తోడు సుగ్రీవుడు లంకేశ్వరుని పైకి ఎదిరించి రావడము ఏ మాత్రము సహించరానిది. | ఖీ నేను ఇప్పుడే వెళ్ళి ఆ నానరులు పాతాళంలో దాగినా, ఆకాశంలో ఎగిరినా, వాళ్ళందరిని శ్రా 1 వధించి వస్తాను” “అన్నాడు దుర్ముఖుడనే రాక్షసుడు. వత ననన లచ టా వాచా న చాచా ళా భార ాంథాంళాతు.

స్థనాల యం. ఎనుఫై శ్రన్యపై శ్రషసం ప. కొనన ్‌॥ న షు! చైతన్య రామాయణము స్తా గగ, “మహారాజా! నాదొక మనవి. మనవారిలో కొందరు తను కానురూప (్రభానంతో న ఇమ్రై మాననరూపమును ధరించి, భరతుని భృత్యులు లాగా రాముని వద్దకెళ్ళి, భరతుడు పంపిన కృష్ణు ఇదు, సైవ్యము వనుక నస్తూ ఉంది అని చెప్పాలి. ఆ తరువాత మేము శూలాలు, ఖడ్గాలు, త్తు [ల్‌ ధనుర్చాణాలు ధరించి అక్కడికి వెళ్తాం. ఆకాశంలో నిలబడి రామ, లక్ష్మణ, సుగ్రీవ, వానరుల న్‌ కం. నందరిని నేలకూల్చేస్తాము” అన్నాడు భయంకరుడైన వజదం[మ్షడు. | | కుంభకర్ణుని కుమారుడగు నికుంభుడు, సర్వతాకారము గల నజ్రహనువు “నేనంటే కు హు నేనూ” అని ముందు కురికారు రామలక్ష్మణులను వధించుటకు. రభసుడు, సూర్యశత్రువు, | న్య స | సప్తఘ్నుడు, దుర్దర్నుడు, రశ్మికేతువు, ఇంద్రజిత్తు, విరూపాక్షుడు, ధూమ్రాక్షుడు మొదలైన రాక్షసవీరు వ “హై. లందరు ఆయుధాల్ని ధరించి నిలబడ్డారు. రామలక్ష్మణ సుగ్రీవ హనుమదాదులను తక్షణమే (4 ఈ₹ఫ్రై వధించాలని సంకల్పించారు. నే (| రావణుని తన్మ్ముడైన విభీషణుడు వారిని శాంతింప చేశాడు. వారి ప్రయత్నాన్ని గ్య ఈ నివారించి కూర్చోబెట్టాడు. ఆప్తవాక్యాన్ని వినిపించాడు. స్‌ . ఈ పందర్భమున సంత్‌ తులసీదాస్‌ ఒక పత్యవచనాన్ని చెబుతాడు. సా గ సచివ వైద గురు తీన్‌ జౌ ప్రియ బోలహింభయ ఆన (న్న ర. రాజధర్మ తన తీన్‌ కర హోఇ బేగిహీం నాన 5 న. “మంత్రులు, వైద్యులు, గురువులు భయము చేత గాని, లాభమును ఆశించి గాని గ్‌ సె, ముఖట్రీతిగా మూట్లాడినచో, అట్టివారి వలన క్రమంగా రాజ్యము, శరీరము, ధర్మము నాశన న! నూతాయి" 0. ళా | య్‌ రాజు క్షేనూన్ని కాంక్షించే సచివుడు ప్రియం కాకపోయినా ఉన్నదున్నట్లు రాజుకు (త్రై శ చెప్పాలి. అలా చెప్పకుండా, రాజు నున్ననలు సాందడానికి ముఖస్తుతి చేసి సత్యాన్ని మరగు ర ఖై పరిస్తే దానివల్ల రాజ్యమే బీభత్స మవుతుంది. ముఖ్రీతిగా మాట్లాడి రాజుగారి కార్యాల్ని పాడు | , చేయు సచివుడు రాజు పాలిటీ గ్రహణము వంటివాడు అని చెప్పాలి. | క థు రోగి ముఖి్రీతికి వైద్యుడు రోగికి తాళం వేస్తూ కూర్చుంటే రోగం ముదిరి ఆరోగ్యం న చెడిపోతుంది. చికిత్స విషయంలో రోగి ప్రతికూలంగా ఉన్నా, అతనికి నచ్చచెప్పి చికిత్స ఘు అమో చేయాలే గాని, రోగిన్‌ తృష్పిపరచేందుకు వైద్యుడు యత్నించ కూడదు. అలా చేయడం వల్ల | డ్ర ళ్‌ , రోగి పరిస్టితి విషమిస్తుంది. రోగాన్ని దాచి, రోగికి ముఖప్రీతిగా మాట్లాడి, ఆరోగ్యాన్ని పాడుచేసే ళు 'క్ష| వైద్యుడు రోగి పాలిటి శని వంటీవాడు. ల యూ శిష్యుని విషయంలో గురువు ముఖద్రీతిగా మాట్లాడకూడదు. అజ్ఞానంలో అలనుటించే ు శ్ర వాడు శిష్యుడు. జ్ఞానంలో రాణించేవాడు, రమించేవాడు గురువు, శిష్యునిలోని లోపాల్ని ఎత్తి (ఖు స! చూసి మందలించేనాడే గురువు, అంతే గాని, లోపాలు చెబితే, లేదా మందలిస్తే గురువుని ల శ్హః, వదలిపెట్టి వెళ్తాడేమో నని శిష్యునికి ముఖప్రీతిగా మాట్లాడి భుజం తట్టే గురువులు శిష్యుని మ్‌ ఖు పాలిటి దురదృష్టాలే అని చెప్పాలి. ఈవిధమైన గురువులు శిష్యుని బుద్దిని పాడుచేయడమే ను న గాక ధర్మము యొక్క భుజాల్ని కూడా ఖండిస్తారు. న్‌ గృత్తగాప్రు పంప ఉం ఉంధాంగలి ఈష పథ భట?

జతల తుల అం శరత నలై స్ర్యలి ఉల శాలి స ఫ్ర యుద్ధకాండము - విభీషణుని విమలనీతి శు | జ విభీషణుని విమలనీతి] (! ళు “సామ దాన భేదోపాయాల చేత కార్యాన్ని సాధించలేనపుడే దండోపాయాన్ని ఉపయో | స్తా గ గించాలని పెద్దలు చెబుతారు. దండోపాయ మనేది అందరి విషయంలోనూ వర్తించదు. (్న ఇఘ్రై ఆదమరచి ఉన్న వారిమీద, శ్యవుచే ఎదిరింపబడిన వారిమీద, దైవ వంచితుల మీద | ్రై గే మాత్రమే దండోపాయం సని చేస్తుంది. | గ్‌ వ. “రాముడు సహజంగా వీరుడు. ఏమరుపాటు లేకుండా ఉన్నాడు. జయము మీద ఆసక్తి న 1 కలిగి ఉన్నాడు. బలనంతుడు, నిగ్రహవంతుడు అయిన రాముణ్లి మీరు ఆగ్రహంతో ఏమి | న్‌ |. చేయగలరు? | త్త ్‌ “వదీనదాలకు ప్రభువైన సను(ద్రుణ్ణి దాటివచ్చి హనుమంతుడు లంకను కాల్చి వే సో వెళ్ళాడే! మీరు అది ఆలోచిస్తున్నారా! శత్రువు యొక్క పరాక్రమాన్ని ఎందుకని అంచనా | న్‌ ఈస్టు వేయలేక పోతున్నారు. ఆవేశాన్ని కక్కే మీకు ఆలోచన [మింగుడు పడడం లేదు. అవగాహన (ళ్లు యు జీర్ణం కావడంలేదు. శు గ “సరే. అదలా ఉంచండి. మన లంకాధీశుడు రాముని భార్య మైన సీతను జనస్టానం క నుండి అపహరించాడు కదా! అలా ఎందుకు చేయవలసి వచ్చింది? దానికి పూర్వం రాముడు ఘు మనకేమన్నా అపకారం చేశాడా! ఖే ఘా “ఇరుణ్ణీ వధించాడు రాముడు. అదేనా రామునిపై మనం మోపే అభియోగం! హద్దు న్‌ సే / తప్పి ప్రవర్తించిన ఇరునికి బుద్ది చెప్పడం తప్పా! ప్రాణరక్షణ మునేది ఎవరికైనా ధర్మమే కదా! న. “ఏది ఉన్నా, ఏది లేకున్నా పీత వల్ల మనకు భయముంది అనేది సత్యం. తెచ్చిన సీతను (౮ క. ఇచ్చెయ్యడమే మనకు శ్రేయం. కలహానికి కాలుదువ్వడం వల్ల ఏమి లాభం? రాముడు త్త 1 పరాక్రమవంతుడు. ధర్మమూర్తి. రామునితో వైరము నునకు నుంచిది కాదు. సీతను రామునికి | స . ఇన్వడమే ఉత్తనుము. అది కూడా త్యరగా జరిగితే నుంచిది. రాముడు తన బాణాలతో (ఫు | లంకమ అక్తుదొప్పులా చీల్భక్షముందే సీతను రామునికి అప్పగించడం మంచిది. వానరసేన (బ్ర హ్‌ లంకలో ప్రవేశించక ముందో సీతన్ము రామునివద్ద ఉండాలి. స్వయంగా వెళ్ళి సీతను రామునికి | న్‌! న. అప్పగిస్తే రాక్షసు లందరూ క్షేముంగా ఉంటారు. లంక సురక్షతంగా ఉంటుంది. | ఫు ల్టా “మేలుకూర్చే మంచినూటను నేను మనసుతో చెపుతున్నాను. నా నూట వినండి. నేను | నే మీ బంధువుని. స్స్‌ హితం కోరేవాణ్ణి. రామునికి సీతను ఇచ్చివనేయడమే సముచితమైన ళా క నిర్ణయం. | ల “కోపం మనకు చెలికొడా! దానివల్ల మనకేమి ప్రయోజనం? సుఖాన్ని పాడుచేస్తుంది. స్తు థు ధర్మాన్ని హింసిస్తుంది. కోపాన్ని విడిచి ఫెట్టండి, సీతను రామునికిచ్చి, మనం మన (ఉ్రో | స భార్యాబిడ్డలతో హాయిగా. జీనిస్తాం.” అన్నాడు విభీషణుడు. విభీషణుని నూటలు వినిన | ౧ (న్‌ రావణుడు తీవ్రంగా ఆలోచించాడు. సభను సమాప్తం చేసి, ఆలోచించుకుంటూ ఒంటరిగా 'ఘి కూ అంతఃపురంలోకి వెళ్ళాడు. . థు రాత్రంతా రావణునికి నిద్ర పట్టలేదు. ఆలోచనా సుడులు హృదయాన్ని కల్లోలపరచాయి. | జ్జ వ్‌ తెల్లవారింది. ప్రాతఃకాలములో స్తవనియుడైన విభీషణుడు రానణుని స్మరిస్తూ వచ్చాడు, శ కంపు అపు ఉంయు శ్రుంపాషతు షప ఉషా ఆటు

జతల తక శస్త్రం త్తు శ్రంత్రు గతి షు శషసు సషట్రు యు చైతన్య రామాయణము గ రావణుని గృహంలో వేదనాదాలు వినిపిస్తున్నాయి. పండితులు పారాయణాలు | ఇమ్హీ/ చేస్తున్నారు. రాక్షసులు భవనాన్ని రక్షిస్తున్నారు. శంఖధ్వనులు మారుమోగుతున్నాయి. శ్ర, తూర్యధ్వనులు వినిపిస్తున్నాయి. అందమైన స్త్రీలు భవనంలో హడావుడిగా అటూ, ఇటూ నన్‌ స తిరుగుతున్నారు. చూడడానికి అది ఇంద్రభవనంలా ఉంది. సూర్యుడు ఆకాశమున ౫|| ఫ్‌ (ప్రవేశించినట్లు విభీషణుడు రానణుని గృహంలో ప్రవేశించాడు, కే వేదవిదు. లైనవారు పుణ్యాహనచనాలు సరిస్తున్నారు. బ్రాహ్మణులు అందించే | న్‌ | గౌరవాలను అందుకొంటూ విభీషణుడు వెళ్ళి రావణునికి భక్తితో వమస్కరించాడు. ఎవ్వరూ ట్‌ షి! లేని ఆ రహస్యమందిరములో విభీషణుడు హితవచనములు పలికాడు. | “అన్నా! ఎందుకో గాని, లంకలో ఎక్కడ చూచినా దుశ్శకునాలు దర్శన మిస్తున్నాయి.

త్త హోమగుండాలలో అగ్ని చక్కగా ప్రజ్వలించడం లేదు. ఒకవేళ జ్వలించినా, అంతా ధూను శ స్త | మయంగా ఉంది. జ్వాలలు ప్రకాశవంతంగా లేవు. న్‌ “పాకశాలల్లో, యాగశాలల్లో, యోగశాలల్లో సర్పాలు కనిపిస్తున్నాయి. హోనముద్రవ్యాలలో స్తు శ్ర చీమలు 'ప్రాకుతున్నాయి. అవులిచ్చే పాలు ఉపయోగపడకుండా విరిగిపోతున్నాయి. గుట్టాలు శ్రా గ పచ్చిగడ్డి నచ్చడం లేదు. ఏనుగులు ఏదోలా ఉన్నాయి. గాడిదలకు, ఒంటెలకు రోనూలు న యా ఊడిపోతున్నాయి. కంచరగాడిదలు కన్నీళ్ళతో కనిపిస్తున్నాయి. . షు శు “కాకులు ఒకటే గోల, అదీ గుంస్పలుగా చేరి. గ్రద్దలు ఆకాశంలో గుండ్రంగా ,వ్జు సె తిరుగుతూ వచ్చి నగరం మీద వాలుతున్నాయి. సంధ్యాసమయంలో నక్కలు అముంగళంగా ల్లో యా అరుస్తున్నాయి. నగరద్వారాల వద్ద కుక్కలు ఏడుస్తున్నాయి. ను ఖీ “ఎందుకో నా మనసు ఏదో ప్రమాదాన్ని ఊహిస్తోంది. సీతను తిరిగి రామునికి ;ఖ్జీ గ్‌ ఇచ్చివేయడమే మంచిదనిపిస్తోంది. కోప్పడకు. నా నూటల్లో అజ్ఞానమే ఉండొచ్చు. లేదా ల్ల యస్జ్‌! ప్రాణభయం ఉండొచ్చు. నువ్వు మరొక్కసారి ఆలోచించు. తు ఖీ “ఈ దుళ్ళకునాలు నాకే కాదు. రాక్షసు లందరికీ కనిపిస్తున్నాయి. వాటిని చూచి అః క రాక్షసస్త్రీలు భీతి చెందుతున్నారు. నీతో చెప్పాలని అందరూ అంటున్నారు. దైర్యం చాలక | స అక. చెప్పలేక పోతున్నారు. నేను చూచింది చెప్పాను. వినింది విన్నవించుకున్నాను. నిర్ణయం స్తు శ్ర నీదేగొ అన్నాడు విభీషణుడు. [క న విభిషణుడు మితంగా మాట్లాడినా హితమే పలికాడు. అది కూడా అర్థవంతంగా తీ పలికాడు. మెత్తగా మాట్లాడాడు. సహేతుకంగా వివరించాడు. ముందుచూపుతో చెప్పాడు. క. థ్రీ రావణుడు విన్నాడు. కానీ నచ్చలేదు. ళు న్య “విభీషణా! భయవడనలసింది నాకేదీ కనిపించడం లేదు. రాముడు సీతను తిరిగి న ట్ర పాందడం కల్ల, అది నువ్వు నురచిపో. ఇంద్రాది దేవతలు తోడు నిలిచినా రాముడు నన్ను (ళు జి గెలవడం కూడా కల్లే. ఇది జ్ఞాపకం పెట్టుకో. సరేనా! ఇక నువ్వు వెళ్ళొచ్చు” అని విభిషణుని న్‌ పంపేశాడు రావణుడు. | టో

/ [1 ఖ్‌ స ళ్యంగప్రు పుంపు శ్రుంప్ర శ్రుత యస పషుపి శషుపు ఆప్యస్రుంో

జస లి టంట అంత శంతి షి ఉష ఉసు ఉప న. న యుద్ధకాండము - రాక్టసకొలువులో రావణుడు | న జ రాక్షసకొలువులో రావణుడు ఫ్‌ యు భయం లేదని రావణుడు విభీషణునితో పలికిన మాటల్లో నిజమెంతో గాని, రావణునికి (శ గల శాంతి దూరమైందని చెప్పడంలో రెండో ఆలోచన అవసరం లేదు. వరించిన వనితను వశం సన స్రీ చేసుకోలేక పోయాడు. హనుమంతుడు సాగించిన విర్వాకం వల్ల ప్రధమంగా నిర్విణ్లుడయ్యాడు. శు దుళ్ళకునాలు కనిపించడం ప్రారంభించాయి. తన బంధువులు కూడా కొందరు తను చేసిన | ఖ్‌ ఏన! పనిని అనుచితంగా ఆలోచిస్తున్నారు. [గ ,[ీ మనసు వ్యాకులమైంది. వెంటనే కొలువుకూటానికి కబురంపాడు. తాను బయలుదేరాడు. న ఫ్ర ఏదో ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలని భావించి కొలువుకూటానికి వస్తున్నాడు దశకంరుడు. . ఇ ర నుణులతో, వైడూర్యాలతో పాదగబడిన బంగారు రధాన్ని అధిరోహించాడు. శ్రేష్టములైన | నో గుజ్ఞ్రాలు రధాన్ని లాగుతున్నాయి. ఖడ్డాలు, డాలులు ధరించిన రాక్షసవీరులు రధానికి యై ముందు, వెనుక నడుస్తున్నారు. వినిధ వేషాలతో, అలంకరణలతో దండాలు చేతుల్లో సీ శశీ. ధరించిన రాక్షస యువకులు రధానికి ఇరువైపుల నడుస్తున్నారు. శ్రా గ బలవంతులు, గొప్ప వీరులైన రాక్షసులు శ్రేషస్టములైన అశ్వముల నధిరోహించి న్న యా] అనుసరిస్తున్నారు. రాక్షసు అందరూ శూలపాణులై, ఇడ్గపాణులై, సరఫపాణులై ఉన్నారు. (ఆ (్ర। రావణుడు రధారూఢుడై వెళ్తున్నాడు. శంఖధ్వనులు, వేలాది వాద్యముల శబ్దాలు ర్జు స్వ మిన్నుముట్టుతున్నాయి, రధంలో అందమైన స్త్రీలు ఇరుప్రక్కల నిలబడి చామరములు శ య వీస్తున్నారు. రావణుని దర్శించిన వారంతా నేలమీద దణ్ఞం పెడుతూ కదలకుండా నిలబడి థు థ్రీ యున్నారు. ,శ్హా 1 సభాష్రాంగణంలో రావణుడు కాలు మోపగానే విజయఘోషలతో కొలువుకూటం సీ యి దద్దరిల్లింది. వెండి, బంగారు స్తంభాలతో నిర్మించబడిన ఆ భవనంలో సృటికళిలలు పరచి (శ్రీ శ్ర! ఉన్నారు. వైడూర్యమణితో విశ్వకర్మ నిర్మించిన సింహాసనంపై ఆసీనుడయ్యాడు రావణుడు. న 4 నుంచి మంచి వస్త్రాలు ధరించి, అగరు చందనాది లేపాల నువాసనలతో ప్రకాశిస్తూ గ , అందమైన పుష్పమాలలను ధరించి ఉన్నారు అక్కడ ఆపీనులైన రాక్షసవీరులు, మం్యష్రులూను. ఫి య్టూ దిన్యమ్రైన పరిమళాలతో సభాభవనం గుబాళిస్తోంది. ళు సభ అంతా నిళ్ళబ్దంగా ఉంది. ఒక్కరు కూడా నోరు విప్పడం లేదు. అంతకు ముందే. | న న విప్పి ఉంటే మూయడానికి సందేహిస్తున్నారు. కళ్ళు ఆర్పకుండా అందరూ ఒకే వ్యక్తిని ఫు యు వీక్షిస్తున్నారు. అతడే లంకాధీశుడైన రావణుడు. రావణుడు ప్రసంగం ప్రారంభించాడు. . ఖు “రాక్షనవీరులారా! మీ ఆలోచనలు గతంలో నాకు ఎంతగానో ఉపకరించాయి. మీరు | ! స ఆలోచించి ఆచరించిన పనులకు ఇంతవరకు విఘ్నం రాలేదు, ] “0 యా “రాముని భార్య యైన సీతను జనస్థానం నుండి అపహరించి తెచ్చాను. నాకు , యు (ప్రియురాలు కమ్మని చెప్పాను. అందమైన, అద్భుతమైన నా శయ్య నెక్కుటకు అదృష్టం లేక వ సక! సీత నిరాకరిస్తోంది. య భ్యింప్రి శంస ఆపు భశ యషతు భాషుపు కషప భ్య్యప్రం

శ సంపు సుంట సుంట సుంద షర్టు శ్రంషటు శూషలు సాషం ''అపకానానానసానా నరా ] క చైతన్య రామాయణము శ్రా గో “సీత అందం నన్ను మందముతిగా మార్మేసోంది. ఆమెను మించిన అందగత్తెలు షై ముల్లోకాలలో వెదికినా లభ్యం కారు. ప్వర్ణలతలా శోభించే ఆ సీతని పొందకుండా నేనెందుకు , ఉన్నట్టు? నేనెక్కడి కెళ్ళినా, ఏం చేస్తున్నా, అగ్నిశిఖ లాంటి ఆమె శరీరం , ఎత్తైన ముక్కు, | ౩ స్ట సుందరమైన నేత్రాలు, నిర్మలమైన ఆ ముఖం నన్ను వెంబడించి నస్తూనే ఉంటయి. ఆమె ళా గ అందమంతా కలిసి ఈ ప్రపంచంలో సాధించింది న్‌ లేదు, నన్ను పిచ్చివాణ్ణి చేయడం స్య | తప్ప యం సగ “ఈ విషయంలో నాకు మీ సలహా కావాలి. మీ విర్ణయం కొవాలి, ఆమెనా కోర్కెను శ న్‌ ఇంకా మన్నించలేదు. ఆమెను తిరిగి అప్పచెప్పడం నేను ఊహించలేను. రాముడు వచ్చి నా. తనను రక్షిన్తాడవే నమ్ముతోంది, నన్ను వెట్టివాణ్ణి చేసిన ఆ పిచ్చిది. | “ఇంతవరకు మనకు అపజయ మనేది తెలియదు. ఇటీవలే ఒక వానరుడు మనం శ్ర ఉలవంచుకొనేలా ్రవర్తించి వెళ్ళాడు. అంతమాత్రాన రామలక్ష్మణులు ఇక్కడికి రాగలరని ల్ల ర నేను భావించడం లేదు. ఒకవేళ వస్తే ఏం చేయాలి? న వ. సముద్రానికి ఆవలి తీరాన కసిసైన్యంతో రాముడు చేరివున్నాడు. రామలక్ష్మణుల్ని ఎలా (స్తు ఛీ. వధించాలో చెప్పండి అన్నాడు దశకంరుడైన రావణుడు. ఫ్‌ గ గొప్ప బలవంతుడు, వీరుడు అయిన నుహాపార్య్వుడు అనే రాక్షసుడు రావణునితో ఇలా | న్న ఇహ్ఞై పలికాడు. యు “రాజా! భయంకరమైన మృగాలు, విషసర్పాలు నిండియున్న అరణ్యంలోకి తేనె అ స త్రాగాలని వెళ్ళి, చేతికందిన సమయంలో త్రాగకుండా తిరిగి వచ్చేవాణ్ణి మూఢుడు లో _అంటాన్నేమ. ఖు యు ” “ఛశతుసూదనా! నువ్వు సర్వసమర్జుడివి. నీకు ప్రభు వెవ్వరు? సీతను నీ సాంతం | ₹ క. చేసుకో. రాజా! కోడిపుంజు కోడీపెట్టను తరిమి తరిమి భోగించునట్టు, నీవు సీతను స్త స బలవంతంగా నైనా అనుభవించు. దానికి ఆలోచన ఎందుకు? ముందు నీ కోర్కె తీరిపోనీ. క్‌ లీ! ఆ తరువాత ఏది జరగాలో (అదే జరుగుతుందిగ్‌ అని పలుకుతూ వాత్సాయనుడు. |) శ్‌! కామసూత్రాలలో తెలిపిన “కుక్కటవృత్తి" పద్దతిని సూచించాడు మహాపార్చుడు. (కృద్దాం (వు నే ఆక్రమ్య భోగస్తు కౌక్కట స్యోపి పాఖ్యదః - వాత్స్యాయన కామసూత్రాలు). ల క మహాపార్యుని మాటలను ఆలకించిన రావణుడు తన జీవితంలోని ఒక రహస్యాన్ని (ఫ్ర వెల్లడి చేశాడు. (క ఘు “మహాపార్యుడా! నా జీవితంలో ఒక రహస్యం ఉంది. చెబుతున్నా. తద్ద్డగా విను. ఇది సో న్‌ చాలాకాలం క్రితం జరిగిన విషయం. [ య్‌ ఒకనాడు పుంజకస్థల అనే అప్పరస్త్రీ నా కంటబడింది. అంతటితో ఆగలేదు. సరాసరి క. వెళ్ళి నా మనసులో నిలిచిపోయింది. అగ్నిశిఖలా ప్రకాశించే ఆ పుంజకన్ణలను నా హృదయం స్త | ఆశించింది. అది గ్రహించిన ఆ అప్పర దాగి దాగి వెళ్తోంది బ్రహ్మలోకానికి. క్‌ య “నేమ వెంబడించి పట్టుకున్నాను. ఆమెను వివస్త్రను చేసి అనుభవించాను. ఆమె నా (ల ం చేతిలో తామరతూడులా వలిగిపోయి, ఏడుస్తూ బ్రహ్మబోకం వెళ్ళింది. జరిగిందంతా చెప్పింది ఖ్‌ గ (బ్రహ్మకు. | ల! స శ్కప్రు శ్తుంపు సుంట కళ యతు ఈపట తాషథు భ్యస్రగ

స్థసలుం అరల కుంతి పి ఉత ఉరు తట స వ్‌ నన నన షః! యుద్ధకాండము - అనుజుని ఆస్తవాక్యం స్తా గో “బ్రవ్మాదేవుడు క్రుద్దుడయ్యాడు. “రావణా! ఈ నాటినుండి ఏ ప్రీవైనా బలాత్కరించి న్న రై! అమభవించావా! ఆ మరుక్షణమే నీ తల నూరు ముక్కలై పోతుంది. జాగ్రత్త” అన్నాడు. (ఉఫు రా “ఇదయ్యా అసలు విషయం. సీత తప్పించుకోవడానికి కారణం. ఆ శాపావికి భయపడి. (క్ర గర. వెనుకాడుతున్నాను. లేకపోతే, నువ్వు చెప్పకముందే ముందుండేవాణ్ణి. నో “స్తే “మహాపార్య్వుడా! ఆ రాముడికి నా విషయం తెలిసినట్టే లేదు. "నా వేగము" సముద్రం ్రు "5 లాంటిదని, నా గమనము వాయుగతి వంటిదని పొపం అతడికి తెలిసినట్టు లేదు. లేకుంటే శ్రా గ / నాతో పోరాడటానికి సిద్ధపడతాడా! పర్వతగుహాలో నిద్రించే సింహాన్ని లేవుతున్నాడు. న్‌ నే . ప్రాతఃకాలంలో సూర్యుడు నక్షత్రాల్ని మాయం చేసినట్టు రాముణ్లో, అతని సైన్యాన్ని అదృశ్యం ఫ్‌ థు చేసేస్తాను. శ్ర గ్ర ణా | గే న యై రావణ ముహాపార్భుల ముధ్య సాగిన సంభాషణమును ఆలకించిన సాధుసత్తముడగు (స్తు కు విభీషణుడు ఇలా పలికాడు. శ్రా గం | “రాజా! నాకు తెలియక అడుగుతున్నాను. క్షమించు. అనలు నువ్వు సీత నెందుకు | స్ట కాంక్షీస్తున్నావు? ఆమె సుందరాంగి అని ఎండుకు (భ్రమిస్తున్నావు? నిజమేదో నేను చెప్తున్నాను. (౨ ళఘ, విమ. .వ్తు స “ఆమె స్రీ కాదు. ఒక మహాసర్పం. ఆమె వక్షస్థలమే సామువడగ, ఆమె చిరునే లో ఇమై. విషకోజలు. ఆమ్‌ చింతే విషం. ఆమె "అయిదు ధ్రేళ్ళు ఐదు తలలు. తెలిసిందా! ఇంతకీ, యు క ఈ మహోసర్పాన్ని నీ మెడకు తగిలించింది ఎవరు? ళా న “కోజలు, గోళ్ళు ఆయుధాలుగా కలిగిన వానరవీరులు లంకను చుట్టుముట్టక ముందే. | ౫ త సీతను రాముని కిచ్చెయ్యి. రామబాణాలు కదిల్తే రాక్షసుల తలలు రాలిపోతాయి. మహా | పార్చుడు, కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తు, నికుంభుడు, అతికాయుడు- వీరెవ్వరూ రామువి ఎదు యు ర్కాల. రాముడు బాణాన్ని ప్రయోగిస్తే దానిని నివారించే శక్తి దేవతలకు కూడా లేదు? న న అని విభిషణుడు పలకగానే ప్రహస్తుడు లేచి విభీషణుని వాదాన్ని ఖండించాడు. ఫ్ర య్టా “రావణరాజ్యంలోని వీరులకు భయ మనేది అర్హంకాని విషయం. దేవ, దానవ, గంధర్వ, . న ఘు యక్ష, సన్నగాదులు మా ముందు నిలువలేరు. మానవుడైన రాముణ్ణి చూచి భయపడడ నువేది | గ్‌! న నూకు మింగుడు పడవి విషయం?” అన్నాడు ప్రహస్తుడు. ప జ్జ “ప్రహస్తా! రాముని విషయంలో నువ్వు, మహాపార్యుడు, మన రాజైన రావణుడు చేసిన శ్ర తు ఆలోచనలు ఫలించవు. అధర్మపరుడు స్వర్గం చేరడం ఎలా ఉంటుందో, నావ లేకుండా మే న సాగరాన్ని దాటడం ఎలాంటిదో, మీరంతా రాముణ్ణి జయించడం అలా ఉంటుంది. న్‌ య్‌ “రాముడు ధర్మమూర్తి. కార్యదక్షాపరుడు. ప్రహస్తా। సిడుగుల్లాంటి రామబాణాల్ని. = ఖ్‌ మీరింకా చూడలేదు. అందుకే ఇలా ఇష్టమొచ్చినట్టు వాగేస్తున్నారు. రామబాణాలు షష్ట గ ప్రాణాంతకాలని మరువకు. అట్ట వనాల కాసానాకాన! 3 తిం అటాం ఉల తంధా్యలతోషల శనథి శ్రనల్రాం 2-39

ధ్రసయల తుంంలి సొంటు శంంటి పప శ్రర ఉష అష గ | చైతన్య రామాయణము | న “మన రాజు వ్యసనలోలుడు. ర్రీక్షణస్యభానం కలనాడు. తొందరపాటు మనిషి. ఇతడు న యై చెప్పిందానికి, చేసిందానికి తలలు ఊపడమే మీ కర్తవ్యమని మీరు భావిస్తున్నారు. మీరు [లన | హితులో అహీతులో, మియత్రులో శత్రువులో నాకు తెలియడం లేదు. బాగా ఆలోచించండి. క్‌ 9. గ పద్దతి రాక్షసనాశనానికే దారితీస్తుంది. న్‌ గా . “కాలసర్పం రాజును చుట్టుకోనుంది. పొగడ్తలు, ప్రగల్బాలు ప్రక్కన బెట్టి ఆయనను యై రక్షించే దెలాగో ఆలోచించండి. నిజంగా మీరు రాజుగారి మేలు కోరేవారైతే అతనికి హితవు యు “0. చెప్పండి. వినకపోతే జుట్టుపట్టి లాగి అయినా రక్షించండి (శేశగ్రహణాత్‌). బలవంతంగా నైనా మ న్‌ / ఒప్పించండి. అది హితులు, మిత్రులు చేయవలసిన పని. రాజుకు, మీకు, నాకు, మన పొరు న్న | లందరి మేలుకోరి చివరగా చెప్తున్నాను. యు నరేంద్ర పుత్రాయ దదాతు మైథిలీమ్‌ ళ్‌ (ర “సీత రామునికి ఇవ్వబడు గాక[ొ అన్నాడు విభీషణుడు. య్‌ మ. విభీషణుడు బుద్ధిశాలి. బృహస్పతి వంటివాడు. అందుచేత అతని మాటల్ని శ్రద్దగా (పు యు ఆలకించాడు రావణుని కుమారుడైన ఇంద్రజిత్తు, విభీషణుని మూటలు ఇంద్రజిత్తుకు సా గ్‌ రుచించలేదు. మ క. “చిన్నాన్నా! ఇదేమిటి? నువ్వేనా మాట్లాడేది? అర్జంలేని మాటలన్నీ పనిగట్టుకొని (ఫై (ఫ్రై చెబుతున్నా వెందుకని? అందరికీ సిరికితనాన్ని ప్రయత్నించి పట్టిస్తున్నా వేమిటి? ఇలాంటి ఖు స మాటలు ఇంత వరకు మన వంశీయులు ఎవరూ పలకలేదు. వినలేదు కూడా, సామాన్యులు ల స్‌ కూడా ఇలా మాట్లాడరు. నీలాగా ్రవర్షించరు. [ఠా య “బలము, వీర్యము, పరాక్రమము, ధైర్యము, శౌర్యము గల మా కుటుంబములో నువ్వ . గ్‌ | బక డివే అవన్నీ లేకుండా మా నాన్నకు తమ్ముడుగా పుట్టావు. ఆపు నీ సిరికితనం! లంక . ర స్త దేనికి కొరగాని వాడు కూడా రాముణ్ణి ఇటు, లక్ష్మణుని అటు చంపేస్తాడు. ఎందుకు శీ వీరులందరినీ అదేపనిగా భయపెడ్డున్నావు? య్‌ న. “ముల్లోకాలకు ప్రభువట. సమర్జుడట. ఏమయ్యాడు పూర్వం ఆ దేవేంద్రుడు? మరచి. (ఇ న పోయావా, అతణ్గి నేలతోసి ఈడ్చిన విషయం. అది చూసి "దేవత లందరూ దిక్కులు ణ్‌ శ్ఞ తెలియకుండా పారిపోలేదా! కూలిపోయిన ఐరానతం దంతాల్ని నేను ఊడబెరుకుతుంటే చలికి మఘ థు వణికినట్టు దేవతలు చలించిపోవడం నువ్వు చూడలేదా! దేవతల్నే తన్ని తగలేసిన నేను ఈ నూ , మానవమాద్రుల్ని ఎదుర్కోలేవా[గ” అని హుంకరించాడు ఇంద్రునితో సమామడు, అసమాన | ల్‌ న్‌ పరాక్రమవంతుడు అయిన ఇంద్రజిత్తు, ఇంద్రజిత్తుకు అర్భయుక్షమైన సమాధానం చెప్పాడు ఘు స విభీషణుడు. తు ఖు, “నాయనా! నీవు బాలుడివి. వివేకం లేనివాడివి. ఏది ఎలా ఆలోచించాలో తెలియని నా స వాడివి. నువ్వు మాట్లాడే నూటలు నీకే వినాశకరములని (గ్రహించ లేకున్నావు. అర్ధం లేని హు య్‌! మాటలన్నీ పేల్తున్నావు. - స్‌ యు “ఇంద్రజిత్తూ! నువ్వు మా అన్నకు పుషయడివా! లేక పుత్రుని రూపంలో కనిపించే (సు 1న శత్రుడవా! లేకపోతే రాముని చేతిలో రావయణునికి వినాశం తప్పదని చెప్తున్నా వినవెలదుకని? థ్‌ | గళ ల టాశాాశాన నావా

జ్ర లతల అంత అంత ధి థు ఉరు ఊషథి న నే యుద్ధకాండము - తెగిన తీగలు | ళా గో “నిన్ను చంపినా తప్పులేదు. నిన్నే కాదు. సిల్లకాయవు, ఆవేశపరుడవు అయిన నిన్ను సస యై క్లిష్ట సమస్యల్ని చర్చించే ఈ సభలోకి పేసికొని వచ్చి కూర్చోబెట్టింది ఎవరు?వాడు ఎవడైనా. (ఇషు "6 సరే, వాడుకూడా నధ్యుడే, * | త్‌ గళ ॥ “ఇంద్రజిత్తూ! మూఢుడా! బుద్దిహీనుడా! వినయవిధేయతలు లోసించిన అల్పుడా! మ షు దురాత్మా! దుష్టుడా! అజ్ఞానంతో నీ ఇష్టమొచ్చినట్టు "పేల్పున్నావు. | షై "గే “రాముని బాణాలంటే ఏమనుకున్నావ్యోయ్‌. అవి (బ్రహ్మదండము తేజస్సుతో క ల శోభిస్తుంటాయి. యముణ్జి మరపిస్తూ ఉంటాంపి. రణరంగంలో అట్టి బాణాల్ని రాముడు న్య సృ! ప్రయోగిస్తుంటే ఎవరు ఎదురు నిలిచేది? నువ్వా! తు గ . “లంకాధీశ్వరా! జ్యేష్టభ్రాతా! ఈ అవేశపరుల మాటలు వినవద్దు. అవి వినాశకారకాలు. (౮ ళు నా మాట విను. ధనము, రత్నాలు, శ్రేస్టమ్రైన వస్త్రాలు, మణులతో పాటు సీతమ్మను శ్రా నే మర్యాదగా రామునికి అప్పుగించు. మనము హాయిగా, సుఖంగా జీవిస్తాము? అన్నాడు | యు విభీషణుడు. (పు ళు నిమలనుతులైన ధర్మాత్ములు పలికిన ఆస్తవాక్యాల్ని చెడుకాలం దాపురించిన వాళ్ళు (శ్ర గల. వినరు. రావణునికి ఎంతో హీతకరమైన విషయాన్ని చెప్పాడు విభిషణుడు. దుర్చుద్ది మైన (౧ ఇ రావణుడు దానిని అంగీకరించలేక పోయాడు. రావణుని బుద్దియొక్క ఈ దౌర్భాగ్యస్థితిని |ఫ్రు ళు చక్కగా వ్యాఖ్యానించింది అధ్యాత్మరామాయణము, ఖు స శుభం హితం వవిత్రంచ విభీషణ వచః ఖలః . న

| ప్రతి జగ్రాహ నైవా౭ఒసౌ మ్రియమాణ ఇవౌషధం | మై “మంగళకరమైన, మేలైన ధర్మాన్ని చెప్పాడు విభిషణుడు. కానీ చావు మూడినవాడు | న (౫ బౌషధాన్ని నిరాకరించినట్టు విభీషణుని సలవోను కాలదన్నాడు రావణుడు”. ర య్‌ తెగిన తీగలు | శు ప. విభీషణుడు హితవు చెప్పాడు, హితం పలికాడు. అర్హయుక్తంగా మాట్లాడాడు. న | రానణుడు అవధానంతో ఆలకించాడు తమ్ముడు చెప్పిందంతా. కానీ ఏమి లాభం? కాలం ఫ్ర ఘ్టా కాటెయ్యడానికి సిద్దంగా వుంది. అలాంటప్పుడు విభీషణుని విములవాక్కులు ఎలా | ళీ యూ రుచిస్తాయి? తమ్ముడిపై మండిపడ్డాడు రావణుడు, | గ్‌ న్‌ వసే తృహ నపత్నేన క్రుద్ధే నాశీవిషేణ చ య యఘ్జ్‌ న తు మిత్ర ప్రవాదేన సంవసే చఛృత్రుణా నహ ॥ గర్క

| || (ఫ్రీ “శత్రువుతో కలిసి బ్రతకనచ్చు. పగబట్టిన కాలసర్పంతో కలిసి నివసించనచ్చు. కానీ ర్త స్వ మిత్రుడిలా నటించే శత్రువుతో మూత్రం స్నేహం చేయకూడదు. త

, క్ట ్ట 68 క్‌ “ఓరీ! రాక్షసాధమా! విభీషణా! దాయాదుల స్వభావం ఇక్కడే కాదు. ఏ లోకానికి వెళ్ళి. (సు చూసినా ఇదే వరుస. అది నాకు తెలుసురా! ఎప్పుడు ఆపదలొస్తాయా! చూసి పంతోషిస్తామా! | అ న అని ఎదురు చూచే వారేరా జ్ఞాతులంటే! థ్‌ ఇస్‌ చైనా రాడా వాడారా. నాడా రా. న టా నానా నగ త్తంగప్రా కంపు ఉందు ధయలు తాల శనథి ధి

జ్రజయులి యుల సంతా పు ఎన స్రష్యలై శై షస చ్షో [హాస హాస యయ పాయయాంయాడకాయ తా సనా పాపా పా ప రా. ఛైతన్య రామాయణము స్తా గ “తమ కులంలో ముఖ్యుణ్ణి, కార్యసాధకుణ్లి, విద్వాంసుణ్ణి, ధర్మశిలుణ్ణి, శూరుణ్ణి చూచి న్న న. జ్ఞాతి కళ్ళల్లో నిప్పులు పోసుకుంటాడు. జ్ఞాతులు (క్రూరులు. మనసులోని భావాన్ని వెల్లడి షై | చేయకుండొ. ద్రోహబుద్దితో ప్రవర్తిస్తూ ఆపద లొచ్చినపుడు చంకలు ఎగరేస్తూ టీంటారు. | లే 9. “పూర్వం పద్మవనంలో ఏనుగులు కొన్ని వ్లోకాలు చెప్పాయి. అవి చెప్తాను. విను, | చ స , ఏనుగుల్ని పట్టాలని కొందరు మనుషులు (త్రాళ్ళు పట్టుకొని వచ్చారు. వాళ్ళను చూచి ఏనుగు | యు లేమన్నాయో తెలుసా! | య్తు ళా! నాగ్ని ర్నాన్యాని శస్త్రాణి న నః పాశా భయావహాః స్తా న్‌ా ఘోరాః స్వార్ధ ప్రయుక్తాన్తు జ్ఞాతయో నో భయానహాః మ న. “మాకు అగ్ని వల్ల భయం లేదు. ఇతర శస్త్రముల వలన కూడా భయం లేదు. పాశముల 5 షా వల్ల కూడా భయం లేదు. స్వార్ధపరులు, ('మ్రూరాత్ములు అయిన జ్ఞాతుల వల్లనే మాకు భయం. ఇ ర “మనల్ని ఎలా పట్టుకోవాలో దాయాదులే చెప్తారు. జ్ఞాతి భయానికి మించిన భయం 0 ఘా మరొకటుండదు అన్నాయి ఆ ఏనుగులు. ్ర్ర . “విభిషణా! లోకాలన్నీ నన్ను పూడించడం, గొప్ప ఐశ్వర్యంతో నేను తులతూగడము, ర. శత్రువుల్ని త్రొక్కి ఉంచడము చూచినీ కళ్ళు భగ్గుమన్నాయి. తామరాకు మిద పడిన నీటి చు గ, బిందువులు ఒకదానితో మరొకటి ఎలా కలసీ ఉండవో దాయాదులు కూడా అంతే. స ల. “శరదృతువులో మేఘాలు ఉరుముతాయే కాని వర్షించి నేలను తడపవు, జ్ఞాతి కూడా |) అంతే. ప్రేమతో కూడిన నూటలే గావి మేలు చేసేదంటూ ఉండదు. షు స “తేనెను పానం చేసిన తరువాత తుమ్మెద మరొక పువ్వును అన్వేషించి చేరుతుంది. ల ఆ£౪ నీవూ అంతే. నా దగ్గర లాభాన్నంతా పొందావు. ఇక లాభం లేదని నన్ను నీ మనసు నుండి | “మ వ, తీసేశావు. జ్ఞాతుల షం అలాంటిదే నని నాకు తెలుసు. | శు ళు “ఏనుగు చాలా సేపు జలకాలాడుతుంది. స్నానం చేసి గట్టు మదికి వచ్చిన తరువాత న్‌ గ తొందడముతో దుమ్మెత్తి పోసుకుంటుంది. చేసిన స్నానమంతా మట్టీగొట్టుక పోయినట్లే. న్స య్‌ అనార్యులతో స్నేహం కూడా గజస్నానం లాంటిదే. ఎంత చేసినా ఫలముండదు. ( క. “ఓరీ రాక్షసుడా! ఆశతో వెళ్ళవచ్చుగాని రెల్లుపువ్వులో తుమ్మెదకు నుకరందము (చ న. దొరుకుతుందా! నాకు చాదస్తం గాని, జ్ఞాతి వైన నీలో శేను లభిస్తుందా! ఒరే కులపాంసకా! స న్‌ నీవు అన్నమాటలు మరొకడు అనివుృరటే, ఈపాటికి తల నేలరాలి వుండేది, తాటిపండు 0 ల. లాగా అని విభిషణుని పరుషంగా నిందించాడు రావణుడు. క్‌ి ళన నే యా రావణుని దుర్వుచనాలు విభిషణుని హృదయాన్ని తీవ్రంగా గాయపరచాయి. ధర్మానికి, యీ స, న్యాయానికి చోటులేని రాజు దగ్గర మనిగడ మరణసదృశమని భావించాడు. గీదను ఫి వ. చేతియందు ధరించి ఆకాశానికి సగిరాడు విభీషణుడు. విఖేషలునిత్‌ పాటు నలుగురు | ౫ యు రాక్షసులు కూడా ఎగిరారు. ఆకాశంలో నిలిచి విభీషణుడు రావణునితో ఇలా పలికాడు. (శా న్‌ “లంకేశ్వరా! నువ్వు పెద్దవాడివి. నీ ఇష్టమొచ్చినట్లు అను. అన్న తండ్రిలాంటి వాడు. లో త్ల. గుణం లేకపోయినా గౌరవించదగిన వాడివే. కానీ నువ్వు మాట్లాడే మాటలు వివలేకపోతున్నాను.. మ ర “నేను నీ మంచి కోరి చెప్పాను. మృత్యువు వెంటాడే వారికి మంచి ఎక్కదు. గృహ [2 క దహనం జరుగుతూ వుంటే ఎలా చూస్తూ ఉండలేమో, నీవు నశించి సోనడం ఇష్టం లేక , ప ఇ ష్‌ దా ష్‌ టా సర్ష క్తోారడ్రు స్త్ర సరధ శ్రంళం లి కోషల శారథ ఊ్యథాల

ళల క జ న ర ష్‌ ం సతలిటుల అంత టంత ర ఫం తలి ఉస ్త వవనవననాని నం. ళా యుద్దకాండము = తెగిన తీగలు 2 ళం? ప్‌ శు ర చెప్పాను. రాముని పిడుగుల్లాంటి బాణాలు నిన్ను నేల రాల్బేస్తుంటే చూడలేని అశక్తతతో [ 1! ఇదంతా చెప్పాను. , య నులభాః వురుషా రాజన్‌ నతతం ప్రయవాదినః ౨. క్యు అప్రియస్య చ వధ్యస్య వక్తాశ్రోతా చ దుర్లభః స్తు జ్యో 1 నే గం “తియ్యగా మాట్లాడేవారు తేలికగా దొరుకుతారు. ప్రియము కాకపోయినా నుంచి | న యై చెప్పేవారు అరుదుగా ఉంటారు. అలాంటివారు ఒకవేళ ఉన్నా వినేవాళ్ళు అరుదు. యా ర. “నువ్వు నా అన్ననని ఇంతవరకు ్రొకులాడాను. నాది తవ్పయితే క్షమించు. నిన్ను నీవు శు ో రక్షించుకో. నిన్ను నమ్ముకున్న రాక్షసుల్ని రక్షించుకో. నువ్వు కట్టుకున్న భార్యల్ని కొపొడుకో, | నో ఘు. లంక గుల్ల కాకుండా చూసుకో, నీ మేలు కోరి నేను వెళ్తున్నా. సేనెలాగూ ఉండను. నువ్వు |ఖ్రై ఖు సుఖంగా ఉండు. చాలు?” అని పలికి ఆకాశమార్గంలో రామలక్ష్మణు లున్నచోటికి బయలు శ గ దేరి వెళ్ళాడు విభీషణుడు. * నే న విభీషణుడు ఒంటరిగా వెళ్ళలేదు. రానణుని అదృష్టాన్ని కూడా వెంట తీసికొని వెళ్ళాడు. [ మ్య్‌ యై సాధుసంతాపనము నుంచిది కాదు. సాధుహింస వలన ఏర్పడే పాపము జవ్మజన్మలకు (గ్యల్సం స్ట వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. మహాత్ముడైన విభీషణుని మూట నినక్క అతడిని అవమానించి (శ్ర గర. నందుకు రావణునికి దుర్గతి నాటిల్లింది. అలాగే వినీతుడైన విదురుని అవమానించి నందుకు నా ళ్‌ కౌరవులకు దుర్గతి ప్రాప్తించింది భారతంలో. | ఫ్ర | రావన జబహీ విభీషను త్యాగా భయేఉి విభవ బిను తబహి అభాగా , కీ చలేఉ హరషి రఘునాయక పాహీ6 కరత్‌ మనోరధ బహు నున మాహి ॥ స సే ల్లో గ. “పార్వతీ! సాధువులను తిఠస్కరించువానికి వెంటనే సర్వశుభములు నశిస్తాయి. సు టు. రావణుడు వెపుడెతే విభీషణుని త్యజించాడో అప్పుడే అతని భాగ్యాలన్నీ నశించాయి” అని (౫ స్వుడ్జై ఫ్‌ పౌ స్ట్‌ (9 రామచరితమానసంలో శివుడు పార్వతీదేవితో చెబుతాడు. ర్త క సాధకుడు కేవలం జపధ్యానాదులు ఆచరించడం, పూజ సంక్షీర్తనాదులు చేయడం నే (మీ! మాతమే కాకుండా కామమోవోదుల ఇనుపసంకెళ్ళ నుండి కూడా బయటపడాలి. 0. , మా ర | థు జ్ఞానమార్గంలో చరించు ముముక్షువు దృరదీస్థాపరుడై, ప్రయత్నశిలుడై సంకెళ్ళను | స! తనకు లౌనే విడగొట్టుకోవాలి. భక్తుని వినయం వేరు. కేవలం భగవదనుగ్రహం చేతనే తామ | ౧౮ కా. శృంఖలాలను వదిలించుకుంటాడు. " (ఖు న్న నిత్యము తాను ఆచరించే భక్తిసాధన ద్వారా భగవంతుని కృషొవిశేషానికి భక్తుడు | శ్హు 0 పాత్రుడవుచాడు. భగవంతుని అనుగ్రహము అద్భుతముగా పనిచేస్తుంది. తనకు దూరంగా | వ సా! వెళ్ళమని కామమే చెబుతుంది. ఇది సాధనలో చక్కని ఉచ్ళరశ భక్తుడు నదలక పోయినా [ప్రై ష్‌. క్రామేమోహాదులు భక్తుడు తమను విడిచిపెట్టి వెళ్ళేలా చేస్తాయి. రావణుడు నిభీషణుని శ 0. విషయంలో అడే చేశాడు. అయితే విఖీషబునికి అది వరమైంది. రావణునికి శాసమైంది. త్త న్‌ న బభూవ కృశో రాజా మైథిలీ కామమోహీతః న్న య! అనన్మానాచ్చ సుహృదాం పాపః పాపేన కర్మణా ॥ లబ | | థః “సాధ్వి యైన సీతమ్మపై కామము, సాధువైన విభీషణునిపై క్రోధము- ఈ రెండు | తు ప పాపకార్యాల వల్లనే రావణుడు నశించిపోయాడు” అంటాడు వాల్మికినుహర్షి స్స కనవా నాకానుానాను సక శంస తం అంథ శం అతి తాషఅ శాషథి శ్యాధో

మ్‌. జ

శ్ర స్ట ప్ప ష్టం టు ష్టుంపు ష్యైంద్యాంం దు సాగు ఆదు సార్క్‌ ఫి శు] చైతన్య రామాయణము | స్తా విభీషణ శరణాగతి | ్న.

(| ॥ భంుమునమమమోననుననారాాకాదనాాడు' _ . తనకు నచ్చినవి, రావణుడు మెచ్చనివి అయిన నుంచిమాటలు చెప్పి, నిముషంలో | శం గ రాముడున్న చోటికి వచ్చాడు విభీషణుడు, మేరుశిఖరం లాగా, జ్వలించే మెరుపు లాగా (౫ శు వెలిగిపోతూ ఆకాశంలో నిలబడియున్న విభీషణుని వానరులు చూశారు. యే

శ (్ర విభీషణుని చుట్టూ పరాక్రమవంతులైన నలుగురు అనుచరులు ఆయుధాలు, కవచాలు నై హో. ధరించి నిలబడ్డారు. మేఘం లాగా, కొండ లాగా కనిపిస్తున్న విభీషణుడు నజ్రాయుధము ౧ సే నంటి కాంతితో వెలిగి పోతున్నాడు. ! యస్తు న న 1 లతో కూడి ఆకాశంలో శోభి శ్ర స చ స్తున్న విభీషణుని సుగ్రీవుడు | క. మ! ల న. చూశాడు. కొన్ని క్షణాలు [0

తలో టి వ 1 న న స (ఫో

స వ హయ. దీర్తంగా ఆలోచించి వానర గీ ఛీ న నన న నో

. న లు చ వీరులతో ఇలా పలికాడు. స్త

స న “వీడెవడో రాక్షసుడిలా ఇ

న ము సట న నన్నాడు. ఆయుధాలు | త స స. రదు అనుచరులతో కూడి త్దు స మ న... సే ఓ. | వస్తున్నాడు. మనల్ని చంపేం య త టన. దేలు వస్తంద లు పు

యయ నంట బల! వివయంలో సందేహిం అన (శ్ర ఖ్‌ యు న! పరు లేదు", | న్‌ సుగ్రీవుని మాటలను ఆలకించిన వానరనాయకులు ఆవేశంతో ఊగిపోతూ, మద్దిచెట్లను | (ఘ త్త పెకలించి కొందరు, పెద్ద బండలు ఎత్తుకొని కొందరు నిలబడి, “రాజా! అనుమతివ్వండి | ప శ్రా నూకు, చాలు, మరుక్షణంలో ఆ అల్పులు చచ్చి నేల మిద పడి ఉంటారు" అన్నారు. ల క వానరులు ఇలా మాట్లాడుకోవడం విభీషణుడు చూశాడు. కాని కంగారు పడలేదు. లో తో. ఆక్రాశము నందే నిలబడి కంరస్వరాన్ని పెంచి ఇలా పలికాడు. ళ్‌ యా “రాక్షసులకు ప్రభువు దుష్టుడైన రానణుడు. నేను అతడి తమ్ముణ్ణి. నన్ను విభీషణుడు గ్‌ న అంటారు. | ఫు య “జనస్థ్టావం నుండి రావణుడు సీతను అపహరించాడు. మార్గమధ్యంలో నివారించిన (స్రీ, జటాయువును నిలువునా కూల్చేశాడు. దీనురాలైన సీతను బంధించాడు. రాక్షసస్ర్రీలను. | 4 న్య ఆమెకు కాపలా సెట్టాడు. . య 2. “ఇది తగని సని అవి నేను ఎన్నో విధాలుగా చెప్పాను. సీతను రామునికి తిరిగి (స్తు న. ఇచ్చేయమని యుక్తియుక్తంగా చెప్పాను. రావణుడు నన్ను కోపగించుకున్నాడే కాని నా దర్మ నే మాటను మన్నించలేదు. చావు మూడీనవాడు మందును పారబోసుకున్నట్లు నా సలహాను ల స్య క్యగప్రు ఉంట ఉల ఉంతాపు కాలి శాదర భష

ళు యుద్ధకాండము - విభీషణ శరణాగతి ( శి ౧౮ తిరప్కరించాడు. నన్ను అవరాని మాటలు అన్నాడు. బానిసను అవమానించినట్టు నన్ను ే యా అవమానించాడు. అది భరించలేక రాముని ఆశ్రయిస్తున్నాను. శ్రీ ళ్టు। త్యక్త్వా పుత్రాంత్స దారాంశచ్చ రాఘవం శరణం గతః ॥ . ళా గ నివేదయత మాం క్షిప్రం రాఘవాయ మహాత్మనే న్‌ ఫు నర్వలోక శరణ్యాయ విభీషణ మువస్థితమ్‌ శ్ర “భార్యాబిడ్డల్ని విడిచి రాముణ్ణి శరణు బొందుచున్నాను. సర్వలోకశరణ్యుడు, మవో . గ్‌ క్‌ త్ముడు అయిన రామునికి విభీషణుడు అనే పేరుగల నేను వచ్చియున్నట్టు చెప్పండి”. స గ విభీషణుని మూటలను ఆలకించిన సుగ్రీవుడు లక్ష్మణుని సమక్షములో రామునితో ఇలా న శా పలికాడు. - , శ్రే యు “రామా! ఊహించకుండా వచ్చి శత్రసైన్యంలో కలిసిన విరోధి అవకాళం చిక్కగావే | స్టో గ గుడ్తగూబ కాకుల్ని వధించినట్టు. . చంపేస్తాడు. నునం చాలా జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి. న ఇష్ట వ్యూహరచన చేయాలి. సావధానంతో వర్తించాలి. గూఢచారుల విషయంలో కూడా శ్రే ఫు! జాగరూకులమ్టై ఉండాలి, | . గ ర “రాక్షసులు మూయావులు. కామరూపులు. శూరులు. మోసాలు నేర్చినవారు. వాళ్ళు ఖ్‌ షా నెప్పుడూ విశ్వసించ కూడదు. వీడు రావణుడు పంపగా వచ్చిన గూఢచారి. ఈ విషయం . | సందేహము 'అనవసరం. మనలో మునకు భేదాలు సృష్టించడానికి వచ్చాడు. మన లోపాల్ని ( స్ట పసిగట్టాలని అరుదెంచాడు. త్త స్వ / “ప్రభూ! మిత్రుల సైన్యాన్ని తీసుకోవచ్చు. అడవి మనుషుల బలాన్ని అంగీకరించవచ్చు. త ఇమ! కూలికి పనిచేసే వారి బలగాన్నీ పుచ్చుకోవచ్చు. అంతేగాని శత్రు సైన్యాన్ని ఎప్పుడూ స్త్ర న నమ్మకూడదు. క్‌ నే “ఫీడు రావణుని తమ్ముడు. కపటోపాయంతో మనల్ని మోసం చేయడానికే వచ్చాడు. |“ 1 వీణ్లి అనుచరులతో కలిపి కడ చూపిస్తేనే మంచింది.” శ్రా సుక్రీవుని మాటలను ఆలక్షించిన రాముడు, “వానరవీరులారా! విభీషణుని విషయంలో (శ్ర యు సుగ్రీవుని అభిప్రాయాన్ని మిరంతా విన్నారు. మో అభిప్రాయాలను కూడా చెప్పండి. కష్ట గా నక్ష సమయాల్లో మి(ద్రుల సలవాలే కదా అవశ్యములు?. రాముడు అలా పలకగానే వానర వీరులు (స్థ అసి, తమ తమ అభిప్రాయాలను నిస్పంకోచంగా చెప్పారు. స్తు ర. “రామా! నీకు తెలియనిది ఏముందని? 'స్నేహపా్య్రడివి కనుక మమ్మల్ని అడిగి నీ ష్ట్ర న. గొప్పతనాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నావు. నీవు సత్యవ్రతుడవి. ధర్మమూర్తిని. పరాక్రమవంతుడివి. | ఫ్లో యై ముందు వెమక లాలోచించి కార్యమును నిర్వహించే సమర్శుడివి. వీ ఆజ్ఞమేరకు మేము. (ఆ న ఒకొక్కరుగా మా అభిప్రాయాలు తెలుపుతాము” అని పలికి వారివారి భావాలను రాముని ధా | ముందు ఉంచారు కపివరులు. | న్‌ న్‌ అంగదుడు ఇల్లా అన్నాడు: “విభిషణుడు పరీక్షార్హుడు. శత్రువు నుండి వచ్చిన వాణ్ణి | క య్డు సందేహించాల్సిందే. వెంటనే నమ్మకూడదు. బుద్దిని గమనించాలి. ఏమో! సమయంచూచిదెబ్బ య్‌ తీమున్ము మనం పరిశీలించాలి ముందు. గుణాలుంటే ఉంచుకుందాం. దోషాలు వుంటే క్‌! వ్‌ తరిమి కొట్టెద్దాం. ఒకనేళ గుణాలే అధికంగా కనిపిస్తే అంగీకరిస్తాం. ఇది నా ఉద్దేశ్యం” ళ్‌ స కంపు అంథ అధు తుంధయదు తల శాషభా జనాలలో

ద్ర సంలలంల పంటి శంతి ఫీ ఉంటు ఉపపు ు గ యు చైతన్య రామాయణము స్తా స: శరభుడు గొంతు విప్పాడు: “ఇతని విషయంలో ఒక గూఢచారిని నియమిస్తే మంచిదని. | ౧ న. నా సలహా, ఇతని ద్వారా అతనేమిటో తెలుసుకుందాం. ఆ తరువాత స్వీకరిద్దాం. లేదా, ౧ యు తరిమేద్దాం. ్త న్‌ జాంబవంతుడు మనసులోని మాటను జార్చేశాడు; “ఎందుకో ఇతని విషయంలో నాకు షా అంతా అనుమానంగానే ఉంది. వచ్చిందేమో పాపాత్ముడు, మనకు శ్యవు అయిన రావణుని (“ఇ య నుండి. అది కూడా రాకూడని కాలంలో. పైగా కాలుపెట్టకూడని చోటికి. అందరమూ కలిసి కలి శ్రా శంకించేద్దాం. అదే మంచిదని నా మనసు చెప్పిన మాట.” నై | మైందుని వీతిన్వయంపాకం అందింది మెత్తగా: “రామా! ఇతడు రావణుని తమ్ము | ౫ యస. డంటున్నాడు కదా! మెల్లగా, మెత్తగా, తియ్యగా, తిన్నగా ఇతణ్లి ప్రశ్నిస్తే రావణుడి గుట్టంతా (ళ్లు కా. బట్టబయలు కావచ్చు. ఈలోగా వీడి బండారం కూడా బయటపడి పోతుంది. ఆ తరువాత గ! ఎలా తోప్పే అలా చెయ్యొచ్చు” శా షు | అమవైన మాటను అతుక్కునేలా చెప్పాడు హమమంతుడు: “ప్రభూ! నీవు బుద్దిశాలివి. స్య _వాగ్విదుడవు. విన్ను మించి బృహస్పతి బుద్దికూడా పనిచేయదు. నాదొక్క మాట. ఇది శత ళ్‌ వాదించాలని నేను చెప్పడం కాదు. ఇతరులు చెప్పింది తప్పు అనే భావం అసలే లేదు. శు గ వారికంటే నేము అధికుడవని చెప్పడం కాదు. నివు అడిగావు కనుక నాకు తోచింది న శ్టా, విన్నవిస్తున్నాను. యుక్తాయుక్తము లైన కొన్ని కారణాలను కూడా వివరించ దలచుకున్నాను. | ఫు ళు 1. విభీషణుని పరిశీలించాలి అన్నారు అంగదుడు, ఇంకా కొంతమంది. అదెందుకో శే నాకు నచ్చడం లేదు. ఎందుకంటే అది చెప్పడం వరకు బాగుంది కాని చెయ్యడం వచ్చేసరికి | 3 స్వ! చెడి కూర్చుంటుంది. ఆచరణలో సాధ్యపదేలా లేదు. | య్‌, విభిషణుణ్ణే పరీక్షించాలి. ఎలా? అతణ్ణి మనం పరీక్షించడానికి ఏదో ఒక కార్యంలో (ర్త శ్రు| అతణ్జి వియమించాలా, లేదా! కొత్తవ్యక్తికి వెంటనే కార్యం అప్పచెప్పడం మంచిది కొదని | శ్లో క నా అభిప్రాయం. (న క. 2. గూఢచారిని వియమించాలని శరభుడు చెప్పాడు. వ్యక్తి అందుబాటులో లేవపుడు, | శు దూరంగా ఉన్నపుడు, రహస్యంగా చరించినపుడు గూఢచారుల్ని పంపాలి. గూఢంగా ఉంటే వ సే , కదా చారుల అవసరం! కళ్ళముందే చాప పరచుకొని కూర్చోనుండే వాడి విషయంలో చారలు | న్‌ |. వేసుకొని చారులు ఎక్కడికి వెళ్ళాలి? ఏమి చెయ్యాలి? ష్ట్ర 3. కాలం కాని కాలంలో, దేశం కాని దేశంలో అడుగుపెట్టాడు కనుక అతడు ర్తు తృ! పంశయార్హుడు అన్నాడు జాంబవంతుడు. స 1 దేశకాలాలు వ్యవహారిక సత్యాలు. వాటిల్ని ఎలాగైనా మలచుకోవచ్చు. మంచిచెడులు ల్లో యా దేశకాలాలను బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. ఒక కొలంలో తగవి ప్రదేశము మరొక కాలంలో రం. థు అద్దే తగిన ప్రదేశము అనిసించుకుంటుంది. ఒక దేశంలో ప్రతికూలమైన కాలము మరొక ఫ్‌ | ప్రదేశంలో అనుకూలంగా ఉంటుంది. . న్‌ క దేశకాలాదుల్ని బట్టి చూసినా అతనిలో దోషము ఎలా గోచరిస్తుంది? అతడు సకాలానికే | ఫఫ్సు వచ్చాడు. రావలసిన చోటికే వచ్చాడు. రావణునిలోని దుర్గుణాలు చూశాడు. నీలోని 9 య్టు | సుగుణాలు తెలుసుకున్నాడు. రావణుణ్ణి అక్కడే, అప్పుడే వదిలాడు. విన్ను ఇక్కడే, ఇప్పుడే క్మ్‌ న! ఆశ్రయించాడు. ఏముంది అందులో తప్పు? న ర చంంప్రూ త్రం ఉందు తం భి ాషట ఉషర్డు భ్య్యటు లా

స సట సంర ఉంటు పంగ ఇరు శ్రషథు శ్రంష్తు కూషస్రూ న యై కు వాదు క న నన నన నన నానన య్టు యుద్ధకాండము - విభీషణ శరణాగతి . ళా గ 4 ఇక మైందుడు అందించిన స్వయంపాకం మెత్తగా ఉన్నా, చిత్తపరిపాకం స్‌ ష్టై కొరవడినట్టు నా కనిపిస్తోంది. మనుషుల్ని మెల్లగా పంపి మెత్తగా ప్రశ్నించడమైతే మైందుడు ళు చెప్పినట్టు బాగానే ఉంది. వచ్చినవాడు బుద్దిశాలి అయినపుడు తనను శంకిస్తున్నట్లు | [| గ్రపొంచడా? స్నేహం కోరి వచ్చినవాణ్ణి వంచించినట్లు అతడు భావిస్తే పాకం చెడిపోదా! దగ్గర (శ్రా ౫౮ కావలసినవాడు దూరమౌతాడు కదా! ఏమో, ఇది అడుగంటే పాకమని నా కనిపిస్తోంది. | "స్మ ఇస్ర! మాటను పట్టుకొని మనసును చేరాలంటే ఎంతో నేర్పు కావాలి. యు వే నత్వస్య బ్రువతో జాతు లక్ష్యతే దుష్టభావతా | న ప్రసన్నం వదనం చాపి తస్మాన్మే నాస్తి సంశయః | 1! స “ఇతని మాటల్లో నాకు ఏ దోషమూ కనిసించడం లేదు. ప్రసన్నమైన అతవి ముఖాన్ని ౧ | చూస్తే పందేహం రావడం లేదు. అతడు సంశయించ దగినవాడు కాదని నా కనిపిస్తోంది. ళా “కుటిలుడు స్వచ్చంగా, ప్రసన్నంగా ఉండలేడు. ఆపుకుంటే ఆగేది కాదు స్వభావము. శ్రా గల మనసులోని మర్మాలు తిలియకుండానే బయటపడుతాయి. య యై “రామా! రావణుడు దుష్టుడని గ్రహించాడు విభీషణుడు. నీవు ఉద్యమిస్తున్నావని కూడా “ఈ “0 తెలుసుకున్నాడు. వాలిని నువ్వు వధించావని, వాలి తమ్ముడైన సుగ్రీవునికి రాజ్యాభిషేకం ్త్‌ గో చేశావని కూడా అతనికి తెలిసియే. ఉంటుంది. ధర్మాత్ముడనవైన నిన్ను ఆశ్రయించినట్టు ్య్‌ స ఉంటుందని, రాక్షసరాజ్యాన్ని పొందే అవకాశమూ ఉందని భావించి, బుద్దిపూర్వకంగానే కై వచ్చివుంటాడని నా నమ్మకం. కనుక విభీషణుని స్వీకరించడం సమంజసమే నని నా | అభిప్రాయం. రామా! నీ నిర్ణయమే మాకందరికీ శిరోధొర్యము” అన్నాడు హనుమంతుడు. | అ సే హనుమంతుని నచనాలు రామునికి ఎంతో ప్రీతిని చేకూర్చాయి. తన మనసులోని ల్లో ఆస్ట అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయాలని భావించి రాముడు ఇలా పలికాడు. స్తు “విభీషణుని గూర్మి నేను కూడా చెబుతాను. వినండి. ఎవడైతే మిత్రుడని చెప్పుకుంటూ (శ్రీ క నన్ను సమిపిస్తాడో అట్ట్‌వానివి నేను విడువను. దోషముండినా విడవను, అప్పుడే మనల్ని గ యే సత్పురుషులు అంగీకరిస్తారు” అని రాముడు పలుకగానే సుగ్రీవుడు అడ్డు తగిలి మాట్లాడాడు. | “రామా! అతడు మంచివాడా! లేక చెడ్డవాడా! అనేది కాదు మనకు ప్రధానం. అన్నను ౮. ఆపదల్లో విడిచి వచ్చినవాడు అవపర మనుకుంటే ఎవర్నైనా ఎందుకు వదలడు?” త్త క సుగ్రీవుని మాటలు రామునికి నవ్వు పుట్టించాయి. రాముడు ఆనందంతో అందరిని న్‌ యై వీక్షిస్తూ “సుగ్రీవుడు చాలా చక్కగా చెప్పాడు. ఇలా అందరూ నూట్లాడలేరు. శాస్త్రములు యు యు. చదివిన వారు, పెద్దల సేవ చేసినవారు మాత్రమే మాట్లాడగలరు. ళా స. “ఇక్కడ మనం చాలా సూక్ష్మంగా (గ్రహించవలసిన విషయా లున్నట్టు నాకు తోస్తోంది. | ఛై రాజులకు ఇది తెలిసిందే. లోకప్రపీద్దం కూడా. జ్ఞాతులనే వారు సమయం వచ్చినపుడు (ఉై ౯ వెన్నుపోటు పొడుస్తుంటారని పెద్దలు చెబుతుంటారు. ఇతడూ అలాగే వచ్చి ఉండవచ్చు. శ్తా “ఇతడు శత్రువు కూటమి నుండి నచ్చాడు. కనుక స్వీకరించకూడదు అని మిరు న్‌ న చెబుతున్నారు. బాగానే ఉంది. దీనిని మనం శాస్త్రీయంగా అర్ధం చేసుకుందాం. ఖత య్‌ “ఇతడు మన జ్ఞాతి కాదు. కనుక ఇతనికి మనపై సహణస్టైన ద్వేషం ఉండేందుకు స్త ?1 వీలులేదు. పైగా రాజ్యకాంక్ష ఉండనే ఉంది. రాక్షసుడు కనుక బుద్దిహానుడని తోసెయ్యడానికి స్తా |. వీలులేదు. రాక్షనుల్లో కూడా గొప్ప పండితు లున్నారు. నాకా 9 క్రయపవతావాదాతానడడడాడకతానకతానతడసహడకడడాంటడకవాడత కతా న. న స్త మ ర ద నో చ య న తాప యం. ఉం తుంధాషలి ఈష శానథ శ్యమో 2-40

తిం ణి యం కరం స్టస్రదయ తంల అంటి శ్వ స [22 దరు యథా శన శయ 4 యా విడిపోతూ ఉ స్వరూ కలిసి ఉ ణము మ త్తు రటారు. [తడు రావు షి నీ యు | న విష ండ గ రన రుం రలానే టీ రు. అందుచేత వాళ్ళు. | | మది. ఫ్రాత భవన్తి భరతో ంటాడు ళ్ళు ( , నాలాంటి దరు లంద త్రాః సుహృదో చై ళు వాళ్ళే ఉ రూ భరతా డ్‌ టి య స్‌ వచన నో రకు. స్నేహిలు భరతుదల్లాగా ఉండరు త షా క్త శ, లా =, తండ్రుల న (న ల అందరూ నీలాంటి శ ంటి వాళ్ళే ఉండరు” కువమూరు లందరూ న | | పుచ్చుకున్న సుగ్రీవు స్నహితులుగా అన్నాడు రాముడు న్‌ న్‌. అనుకరించలేని గ్రీవుడు ధనజీవి ఉండరు అని (క్కి స్‌ స్సహ సుగ్రీవుల త యోగ శ్రి ' సృవావికతు న లీషోద మైత్రి ఆదరృనన న్‌ బు ళ్‌, న్నహానికీ గాధలు ఉన్నా ని తెలుస ర్ఫమైనది. మ విడిపోయి లు ఉన్నాయి సు. గాధలకు అందరూ (ఇ) త్తు విడి నిరుత్సాహాన్ని కం! నటి బూలకు నిలయమైన గు 11 ” ను నా పా జస జో గల ఊడనిదే సోయేవి స్నేహాలు కావు తోడు చేస్తుంది. షెయి. కలిసి ఉ న నే కస్ట వైభవం. ల్లహం. వాడవిదే స్నేహం డ్వొడిపోయేవారు. స్నేపి స్నేహమే (స ప. ం . స్నేహం పర్యత। న్నహితులూ కారు ఇ 1 శ స్నేహంలో సతమార్గము ఆడినా గి 1 స్నహస ఒడుదుడు = దిగుతూ , మాడినా చ ర ము సహజంగా ఉ ంలోనే దాని | కో స స్నేహజీవన లాయి. సౌహార్ద పరి ంటాయి, ఉ ౮ పచ్చగా ము అవగా, చి మళాలను డాలి క్లూ, | అటే న. క. నిలిచే చె హనతో వెదజలు డా. అపుడే 693 గ్‌ స్నేహంలో . గాడ టన టవ డిసంజరంలో ్కలాడిస్తూ ఎ (వ్రు క. 0 ఉబలాపీ రికినా ఎప్పుడు లో ఉంచినా ఎపే గిరే పక్షి లాంటి 1 విడిపో గాని ఆరా చిగురి నులు ఎగురు ది కాదు. (1 థు కక్తిర ము దన ల లేరు ప్లైనూ! అని వ మ నా మ. ల! ంచినప్పుడ ప్పుడే నిజమె ॥ క్షం ఉబలాట పక్షి | ఏపారు ల్లామొ మైన వే పడుతు ళా | తుందె. సక కలు ఏష డుక. దా ంది 1౫ కై. క్రొ తుంది సెరుగు కంతా సే ( త ందరి శే న తాయి స్నేహ వ, స్నేహాలు స్నహాలు కల + కలత లొ 0౦ లోనే ఉ [0 క స్పేప కలతల్లోనే లతలు రాగానే చ్చినపుడల్లా "₹ ంది స | స్నేహశీలురే వణ కమనీయం కనుమరు ల్లు స్నహం ఆల్‌ (౮ | ॥ల న స్నహపాదత్రులే మి గౌ కళకళ లా గవుతాయి. కాదు రు యై వర్తాకాలం ముగిసింది మనే పను. - కాలిపోత్రా న |, ద్వారం ముగిసి పదా అవే ని యి. కొ 1 (ద్వ ఇంకా మూత ప ది. ఇచ్చిన నికి భాష జమెన సేవ ందరి వ శు! మగ్రీవుని” అని త పడక్తీక సస్టైన వూటను సుగ్టీ షృళరులు శటివోలు. అట్టి ్‌ గ. వృతిలో శవా లక్షలో ర్రోహం (బడు చురచిపోయాడు / ॥. నిందించినా మెదుల్తుస్నాయి ప్రప్రవణపర్వ శై రానిది. హెచరిం వాలికి తెరిచిన ర ంచిన సుగ్రీవుడు య పాచి పలుకులు రాము శ్ర 1 నచ ల స్త ల్‌ సమూర్తి! ఇలాంటి సే అందకుండా స్పేప 1. వానా స్షహితులు ప్కటలలే ఐదు. (6మ రు "ఫ్రం శర్తోడరంు వా [డ లభీస్తారు? | న ర గం? కనాన మ (క వా ఇవవ అ [ం. భి న్‌ భి ఫ్‌ తై ల శా "గని గప క్‌ న న్‌ అవాాయనావాన శ న్‌ు గె స్‌ న. ౬ గహ ౧. శన న్‌.

జో టి ల ణ్గ స్టస్రయ తలి అంటి తంట నల ఉం రు అసల య్య నర 6స్ట్‌ని యుద్ధకాండము - విభీషణ శరణాగతి స్తా 0 అని తనలో తాను మూగమనసుతో మెలికలు తిరుగుతూ, “సుగ్రీవా! అందరూ నీలాంటి | ష్టూ స్నేహితులే ఉండరు” అని గుండెల్లో నుండి పలుకుతాడు రాముడు. ఆ మాటలకు సూర్యరశ్మి | (ఫ్రై య్‌ సోకిన మంచుకొండలా కరిగిపోతున్నాడు సుగ్రీవుడు. స్నేహితులంటే ఇలా ఉండాలి. స్నేహానికే (ల ళం నిలువుటడ్దాలై నిలవాలి. ళ్ష య సుగ్రీవుని లాంటి స్నేహితు లుండరు అని పలికిన రాముడు తండ్రులకు అందరూ | ౩ హీ సనల్రాంటి. కుమారులే ఉండరు అంటున్నాడు. ఆదర్శపుత్రుడుగా రాముడికి రాముడే (క్త తథా. కనిపించడం విశేషం. ఈ మూటలో ఆత్మస్తుతి ఇసుమంతైనా లేదు. ఆత్మవిశ్వాసమే స్త ఈ. ప్రధానంగా తెలుస్తూ ఉంది. | “౧ పిత్సవాక్సరిప్తాలనలో రామునికి రాముడే సొటి. తండ్రి అపత్యపరుడుగా మిగలకూడదని ్త్ర శు| తొను అడవుల్లో ప్రవేశించాడు. తండ్రి మరణించినా, తండ్రి కీర్తి బ్రతికే ఉండాలని భరతుడు న్‌ “4 సమర్పించిన రాజ్యాన్ని నిరాకరించి కానల్లో కష్టాలు పడడానికే నిర్ణయించుకొనిన కుమారుడు. ర్య గ ఆదర్శ స్నేహితుడుగా సుగ్రీవుడు, ఆదర్శపుత్రుడుగా రాముడు ఎలా గోచరిస్తున్నారో ఆదర్శ | య్‌ పీసునాడు రా హీ పోదరుడుగొా భరతుని చూపిస్తున్నాడు. (స్‌ ర్ట ఆశించకుండా భరతునికి రాజ్యం సంక్రమించింది. తండ్రి ఇచ్చిన వరాల కారణంగా (శ్లో గగ. అభించిందే గాని తాను కోరింది కాదు. తన ప్రయత్నమే లేకుండా భరతునికి రాజ్యం సిద్దం | జై చేయబడింది, వసిష్టాది మహర్షులు కూడా ఆమోదము(ద్ర వేశారు. అయినా భరతుడు ళు ఖు అంగీకరించలేదు. రాముడు రాజు కావాలే కొని తాను కాదన్మి పట్టుపట్టి మునివేషం ధరించి, | ళు అడవికి వెళ్ళి, అన్న పాదాలను కన్నీటితో అభిషేకించి, రాజ్యాన్ని బ్వకరించమని ప్రాధేయపడ్డాడు. | న న్న్న ఇలాంటి ఆదర్భ్శనోదరులు ఎందరుంటారు? ఎక్కడుంటారు? | సు రై ఇక్కడ. మోకు ఒక సందేహం రావచ్చు. ఆదర్శసోదరుడుగా రాముడు భరతుణ్ణే | ళు ఎందుకు చెప్పాడు? శత్రుఘ్నుణ్ణే అలా ప్రక్కన ఉంచినా, లక్ష్మణుని ఎందుకు విస్మరించాడు? ర్త న ఎలా విస్మరించ గలిగాడు? అని, న్‌ య్‌ రాముని సోదరులు అందరూ ఆదర్శవంతులే. కానీ భరతుడు, ఒక విధంగా చెప్పాలంటే | ణ అదృష్టవంతుడు, అందుచేతనే రాముని ప్రశంస నందుకున్నాడు. ఆదర్శమే ్రధానమైైతే | యూ అందరూ సమానుటే. శత్రుఘ్నుని కూడా ప్రక్కన ఉంచేందుకు లేదు. (న న్‌ సింహాసనాన్ని నిరాకరించే అవకాశం భరతుడి కొక్కడికే లభించింది. రాజ్యాన్ని అన్న మ్‌ జా కొరకు తృణప్రాయంగా త్యజించి ఆదర్శసోదరుడు అనిపించుకున్నాడు. అదే అనకాశము ఖే య. లక్ష్మణునికే వచ్చినా, శత్రుఘ్నునికి వచ్చినా, భరతుడు ఏమి చేశాడో వాళ్ళూ అదే (౮

1. చేసుండేవారు. ఆదర్శానికి ప్రతీకాలుగా నిలిచేవారు. కనుక అందరూ ఆదర్భ్శవంతులుగా రో క నిలబడ్డ వేళ అదృష్టము. ప్రధానపాత్ర వహించి అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. అలాంటి (రర న్ను | అదృష్టనంతులు ముందువరుసలో నిలుస్తారు. అంతనూత్రాన వెనుక వరుసలోని వారు (చు ఘా తక్కువని కాదు. ఒకే చెట్టులో మాగిన మధురఫలాలను కోసి గంపలో వేసినపుడు పైనున్నవి రు న్‌ ముందుగా చేతికీ అందుతాయి. అంతమాత్రాన క్రిందున్న ఫలాల రుచి తక్కువ కాదు. షు గు” “స్తుగ్రీవా! రాక్షసుడైన విభీషణుడు మంచివాడా? చెడ్డవాడా! అనే సందేహం అవసరం వో 69 లేదు. అతడు మనకు ఏవిధంగాను చెడు చేయలేడు. నేను సంకల్పిస్తే ఈ ప్రపంచంలో వున్న మ స పిశాచ దానన, యక్ష, రాక్షసాదులను కొనవేలితో కూల్చేస్తాను. న టయిం త్తం తపు త్తం కూతు. కన్నుకు క్య్యుస్రాల

సజల ఇస్తారు స్రజారూ శ్పంండు షష శ్రుత శద భనర? దీ గు చైతన్య రామాయణము ఖా గ! “నాయనా! శరణాగతుల్ని రక్షించడము ఉత్తనుమైన ధర్మము. తన భార్యను చంపిన న్న ఇస్ర, వానికి తన దేవోన్ని కోసి ఇచ్చింది కదా ఒకప్పుడు పక్షిలైన పావురము! శు న. “శరణాగతుబైన వారి విషయంలో ఎలా ప్రనర్తించాలో పూర్వము కండుమహర్షి 2 గ చెప్పియే యున్నాడు. కండుముని కణ్వమహర్షి కుమారుడు. సత్యభాషి. న్‌ క. “క్రూరుడు అనే అపకీర్తి రాకూడదని భావించువాడు, శరణని వచ్చినవాడు శథ్రువైనా ఇ అతనిని వధించకూడదు. శరణు జొచ్చినవాడు, అర్హుడైనా, అహంకారి అయినా, అట్టి వానిని ళ్‌ 0. భయం చేత గాని, అజ్హానము వలన గాని, కోరిక వలన గాని రక్షింపకపోతే శరణు సాందబడిన చై న్‌స వాగు పాపము చేసినవోడు అవుతాడు. శరణుజొచ్చిన వానిని కనికరించకపోతే చాలా పాపాలు మ్య్‌ “సై. చుట్టుకుంటాయి. స్వర్గద్వారాలు మూసుకుంటాయి. యు ప. “కండుముని మాటను మనం ఆచరిద్దాం. అది మన కీర్తిని పెంచుతుంది. ధర్మ స్తై! గళ. సమ్మతము గానూ ఉంటుంది. న్న వ. సకృదేవ ప్రపన్నాయ తవాన్సీతి చ యాచతే శు అభయం నర్వభూతేభ్యో దదామ్యేత ద్వతం మమ. త్తు _ “ఎవ్వడైనా సరే, నా వద్దకు వచ్చి “నేను నీవాడను” అని పలికి శరణు పొందితే చాలు. న క. అతడికి ఏ (ప్రాణివల్గా భయం లేకుండా నేను రక్షిస్తాను. ఇది నా వ్రతము". అన్నాడు రాముడు. | నే ఆత్మబంధువుల్దారా! రాముడు పలికిన ఈ మాటను పదేపదే మననం చేయండి. ఇది (శ్రే స్వ కేవలం సుగ్రీవుని ఉద్దేశించి పలికింది కాదు. మనందరికీ చేసిన ఉపదేశం. న యై రాముడు కఠోర నియనువంతుడు. వ్రతస్వరూపుడు. శరణాగతులను రక్షించడం తన “3 వ్రతమని చెప్తున్నాడు, ఇంతకన్నా మనకేమి కావాలి? లోకానికి శరణాగతులమై ఇంతవరకూ ఖ్‌ ఖు జీవించాము. ఏమి సాధించాము? ఇకనైనా మనసును సంస్కరించుకుందాం. శోకాన్ని పంచే న స లోకాన్ని మరచి, సౌఖ్యాన్ని ప్రసాదించే లోకాభిరాముని శరణువేడి తరిద్దాము, శ య్డూ “నేన్సు నీవాజ్తో అవి ఒక్కసారి అంటే చాలు అంటున్నాడు రాముడు, ఇది మన స ఉమ్రీ అనుభవంలో ఉన్నట్లే మనకు అనిపిస్తుంది. ఆలయానికి వెళ్ళినప్పుడల్లా “రామూ! నీవే నాకు | ౫ క దిక్కు. నేను నీవాణ్ణి"ోకృష్ణా! నీవు తొలగించాలి చికు... నేను నీవాణ్ణి,- “బాలాజీ! నీకే నా గో ఆయా మొక్కు. నేను నీవాణ్ణి” - “శివా! నీ చూపు నాపై పేమవా! నేను నీవాణ్ణి.” యై శ్ర అలా మాట్లాడేస్తారు ఆలయాల్లో గుక్క తిప్పుకోకుండా, ఇంటికి రాగానే అర్జాంగితో “నేను థో న వీవాణ్ణి” అంటారు. అందుచేత రోజూ వెళ్ళి భగవంతుని ఆలయంలో “నేను నీవాణ్ణి” అని తిరిగి (౮ త్హ్‌ చెప్పుకోవలసి వస్తోంది. ళు స్స్‌ థు భగవంతునికి ఒకేసారి శరణాగతులం కావాలి. రెన్యూవల్‌ చేసుకొనే పద్దతిని రాముడు '.శ్షు | హర్పించడు. ఒక్క సెళ్ళిరోజే పీటలమిద కూర్చోవడం జరుగుతుంది. రోజూ పీట లెక్కుతారా! (౧౮ గ ఎక్కవచ్చు. అయితే అది పెళ్ళి చేసుకొనేందుకు కాదు. తిండి తినేందుకు. ము ర్వ . “సుగ్రీవా! వచ్చినవాడు శరణంటున్నాడు. వాడు విభీషణుడే కాదు. రావణుడైనా నష్టం న్‌ ఘః లేదు. తీసికొనిరా. అతనికి అభయ మిస్తానము? అని శరణాగతనత్సలుడైన రాముడు న వ్‌. ముల్లోకాలు ముక్కుమోద వేలు ఉంచుకొనేలా ధర్మవ్యాఘ్రమై గర్జించాడు. థు ఈర్ష శ్రస్తు కంర అం శ్రుందాషథతోషల భాషథి భధ 4

సభల కండు ట్రా ఉండు షై తంతు తగు శంషసా స టా [రా నాాలాతతతతతైలతడాకాడాుడాలలడానాడడాడానాడాడాణనాల | ీ యుద్ధకాండము - విభీషణ శరణాగతి శి ర శరణుజొచ్చిన వారిని రక్షించుటలో రామునికి నురొకరు పాటిలేరు, సాటి రారంటూ | ౫ జా ఒక కీర్తనలో గానం చేశారు త్యాగరాజస్వామి. (్రు య ఎవ్వరే రామయ్య నీసరి ౫లఎనవ్వరే॥ | స్తా క్‌ రన్వకు తావులేక సుజనులను, రాజిగ రక్షించేవా ॥రెవ్వరే॥ న ఖై: వగవానికి సోదరుదని యెంచక ణ్‌ "రే భక్తి నెరిగి లంకాపట్టణ మొసగగా గనే వ నగధర సుర భూనుర పూజిత వర | 1 “ నాగశయన త్యాగరాజ వినుత నరి ॥ ॥ఎవ్వరే!॥ [౮ రవ్వంత సందేహానికి కూడా తావివ్వకుండా ఎందరు చెప్పినా వినక, శరణాగతుడైన క్‌ సర విభీషణుడు శత్రవు అయిన రావణుని సోదరుడని కూడా తలచకుండా ఉద్దరించివ రామువికి న గై |. ఎవ్వరు సరిపోతారు అని ప్రశ్నించి పరవశించాడు త్యాగరాజస్వామి. షం ఈ సందర్భమున ఆంధ్రదేశంలో గొప్ప ప్రాచుర్యము నొందిన ఒక విశేషాంశమును శు గ (ప్రస్తావించుట అనశ్యమని భావిస్తున్నాను. (్‌ ఖు “రామా! విభీషణుడు శరణు అనగానే అతనిని అంగీకరిస్తున్నావు. అతడు రాజ్యకాంక్షతో | కన వచ్చాడని తెలిసినా. రేపు రావణుడే వచ్చి “శరణు” అంటే అప్పుడేమి చేస్తావు?” అని ప్రశ్నిప్తే ఖు స “ఏముంది? విభీషణునికి మాట ఇచ్చాను కనుక విభీషణుని లంకాధివతిని చేస్తాను. న్‌ ఎ రావణుని అయోధ్యాధిపతిని చేసి నా తమ్ముళ్ళతో కలిసి నుళ్ళీ కానలకు వెళ్ళి జీవిస్తాన” డా అని రాముడన్నట్టు మనం వింటూ ఉంటాం. | 6 ఈ ప్రస్తావన వాల్మీకీ రామాయణంలో లేదు. అధ్యాత్మ, కంబ, తులసీ రామాయణాల్లో న స కూడా లేదు. ఈ విషయాన్ని త్యాగరాజస్వామి కృతినుండి (గ్రహించామని కొందరు చెబుతారు. (గ్ర య్హా ద్రాని భావ మది కాదని కొందరు పూర్వపన్షులౌతూ ఉంటారు. | య హితవు మాట లెంతో బాగ బల్మితివి త్తు స సతముగా నయోధ్య నిత్తునంటివి | ల య్డా నత నహోదరుని రాజుజేసి రాక ఠా హతము చేసితివి త్యాగరాజనుత ॥ స్‌ క అని “సరస సామ దాన భేద దండ చతుర” అనే కీర్తనలో రాముని అసమాన దైనంగా | డా. క్తీర్తించారు త్యాగరాజస్వామి. న “(. “అయోధ్యను ఇస్తాను” అని రాముడన్నట్టు పై చరణము చెబుతోంది. అయితే ఎనరికి? త్త స ఎందుకు? అనే ప్రశ్న లుదయిస్తే మాత్రము (ప్రామాణిక సమాధానం లభించదు. ప్ల ం్ట్‌ అసలు అయోధ్య నిన్వడనునే ఈ విషయం ఎక్కడిది? త్యాగరొజస్వామి విలా (యు శ్ర ఉదహరించ గలిగారు? అని ఆలోచించినపుడు, దీనికి భాస్కర రామాయణం ఆధారమని (శీ |] తేలుళుంది. అందుచేత ఈ నిషయం తెలుగుస్సీమలోనే ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. వో 'న్ష స్రాంగట్రు శ్రంథి అంథ శంథ్ర షప శషథ శషథ కటా

శ క్రతు పంపు శత్రు శ్తుంటు ట్ర స్రష్థు సదు నప ట్జీ కనన ననన ననన ననన | య్టు చైతన్య రామాయణము శ్రా గ అనఖు చరిత్ర మాకు శరణాగత రక్ష కులవ్రతంబు మీ న ర. సునిశిత బాణజాలముల చోకున కోర్వక వచ్చి తా దశా శ ళు యి నను దభయంబు వేడికొని నందగ వెట్లగు నన్న న వ్విభుం శు | డిన సుతుజూచి యట్లయిన నిచ్చెద వాని కయోధ్య నావుడన్‌ ॥ ల కం. ఇది భాస్కర రామాయణాంతర్గతము. , ప్రై న ప్రామాణికవూ! కాదా! అనే విషయం రానపుడు మూత్రం పై విషయం ముచ్చటగానే శ ౮ ఉంది. భాస్కర రామాయణం ప్రస్తావించిన విషయము రాముని కళ్యాణగుణాలకు, ధ్రత న గ ॥ వియమాలకు అనుకూల మైనదియే గాని విరుద్ధమైనది కాదు. శరణాగత వత్సలుడైన |. ర. రాముడు, శరణనిన రావణుని అమగ్రహించడంలో అతిశయోక్తి ఏమో లేదు. అవసరమైతే ఫ్రై ఇస్ర! అయోధ్యను తృణప్రాయంగా త్యజించే త్యాగగుణం రామునికి లేనిదీ కాదు. స్తా జ్‌ రాముని మాటలు ఆలకించిన సుగ్రీవుడు స్నేహపూర్ణ్ల హృదయుడై, “ధర్మాత్మా! రామా! | గ ఇష్టీ లోకనాథ శిఖభామణీ! నువ్వు ఇలా పలకడంలో ఆశ్చర్య మేముంది? విభీషణుడు సాధు 4) ఫ్ర పురుషుడే అంటుంది నా అంతరాత్మ కూడా. ఏ కోణం నుండి చూచినా అతనిలో దోషం (జ 7 కనిపించడం లేదు. రామా! మంచివాడైన విభీషణుని నునలో కలుపుకుందాం. నూతో మ "స ॥ పమానుడుగా, స్నేహితుడుగా ఉంటాడు;” అవి పలికాడు ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుడు. గ వ విభీషణుని అంగీకరించడానికి వీలులేదని అంతవరకు వాదించిన సుగ్రీవుడు, రాముని ర్తి యు విమలనచనములను ఆలకించి వెంటనే తన అభిప్రాయాన్ని పసిబిడ్డలా మార్చేసుకున్నాడు. | ఇ సె! అదే నుగ్రీవువిలోని సౌజన్యం. అదే మరొక రెవరైనా సుగ్రీవునీ స్థితిలో ఉంటే ఎలా బిగుసుకు | ఇ! పోయేవారో,. రాముడు తన మాటకు విలువివ్వలేదని. (భై శ్రీ రాముడు అభయ మిచ్చాడు, తన అనుచరులతో కూడి ఆకాశం నుండి భూమి మోదికీ (ళ్తా దిగాడు విభీషణుడు. దిగి వెంటనే భూమిని చూశాడు (భూమిమ్‌ సమవలోకయత్‌), న్‌ 1 = 2. భూమి ధర్మస్వరూపము. రాముడు ధర్మాత్ముడు. ధర్మాత్ముడైన రామున్ని యెదుట | (ఘ్ర ' ధర్మబద్దుడనై నిలబడి యున్నానని తెలుపుటకే విభీషణుడు భూమిని చూశాడు. తు ఖు 2 పీతమ్మ అయోనిజ. భూమి నుండి పుట్టింది. సరమపవిత్రురాలు. ఆమె ఉన్న | | ' చోటునుండి వచ్చినట్టు, ఆమె వలె పవిత్రభావంతో నిష్కల్మషంగా ఉన్నట్టు గుర్తుచేస్తూ దృష్టిని | థు ఆరి. భూమిపై సారించాడు విభీషణుడు. , ప్త ననన ॥ శోవిధిషలుడు నేలపై దృష్టీని విలపడంలో అంతర్భావాన్ని తెలుపుతూ ఐదు విధాలుగా వేను వ్యాఖ్యానించాను. ఈ వ్యాఖ్యలకు ల్లో ఖై ఆధార మేమిటి? అని నిజ్ఞులు ్రశ్నించనచ్చు. నీటికి ఆధారా లేమి లేవు. ధారలా సాగిన వ్యాఖ్యానాలే గాని ఆధారాలనే (గ్య స ॥గ / దారాల్ని పట్టుకొని ద్రేలాడలేదు అని సవినయంగా విన్నవించుకుంటున్నా. | ఖా | “విధీషణుడు దిగగానే ఎందుకు నేలను చూడడం? అని నాలో ప్రశ్న ఉదయించింది. రెండు నిముషాలు కళ్ళుమూసి రాముణ్ణి. న 11 | ధ్యానించాము. ఏ ఉద్దేశంతో చూళాడో తెలువనుని విభీషయివికి శ్రీరామునికి నమస్కరించాను. వెంటనే చకచకమని మొదటి | మ్‌ త్త రెండు భావాలూ మవసులో మెదిలాయి. విభీషణుడు అనే పేరులో ఐదు అక్షరాలున్నాయి కదా! ఐదు భావాల్ని వ్రాయాలి (| ౫ య్ర్‌ అనిపించింది. వ్రాశాను. అంతా రాొమానుగ్రహంగా, రామప్రసాదంగా భావిస్తున్నా. వడిచిన కథంతా ఎక్కువగా ఇలాగే ఖై న | సాగింది.........రచయితు గ ర భ్యాప్రు కంపు ఉంటు శం పాయస భంసుటు సాగుకు భన్యాప్రైం

జ్‌ అరసు త్తం షస జంట శతు శ్రిత న ళు యుద్ధకాండము - విభీషణ శరణాగతి [స 3. “రామా! ఇంతవరకు ఆకాశంలో నిరీక్షిస్తూ నిలబడ్డాను. నీవు క్రింద ఉండగా నేమ గ్‌ షా పైన నిలబడి అపచారం చేశాను. నీ ఆజ్జకొరకు ఆకాశంలో విలబడ్డానే కానీ అవంకారినై మాత్రము కాదు. నేను ఎప్పుడూ నీ చరణధూళినౌ అనే భావంతో విభీషణుడు భూమిని త్తు ౯. చూశాడు. శా గ 4. “తండ్రీ! దుష్టుడైన నా అన్న రావణుడు చేయకూడని పని చేసి తలవంపులు న ఖై తెచ్చాడు. అన్న చేసిన అపచారానికి నీ ముందు తలఎత్తుకొని నిలబడలేక పోతున్నాను” అనే ఫే లూ భావంతో అవనిని అవలోకించాడు విభిషణుడు. ళ్‌ సో 5. “రామా! వీ చరణకమలములను అర్చించే భాగ్యం నాకు ఈనాడు లభించింది. న న. ఈ భాగ్యాన్ని అందరికన్నా ముందుగా పొందిన భాగ్యశాలి భూదేవి. ప్రథమంగా నీవు పాదం ఫ్రీ ఘు మోసింది భూమి మోదే కదా! పురాతనుడు, పురాణపురుషుడైన పరమాత్మను అర్చించే న న ముందు పూర్వాచార్యులను స్మరించడం సంప్రదాయం నేర్చిన సదాచారం కదా! నీ పాదాలను స్‌ ష్టు స్పృశించే ముందు భూదేవికి గురుభావంతో నమస్కరిస్తున్నాను” అవి భూమివి చూశాడు. | ర్‌ ! ఇది యుద్దకాండములో పందొమ్మిదవ సర్గ. ప్రధమ శ్లోకంలో నింగినుండి దిగుతాడు. స్తు రెండన శ్లోకంలో నిభిషణుడు నేలను చూస్తాడు. స్పృశిస్తాడు. మూడవ శ్లోకంలో రాముని ళా శ | పాదాలపై పడతాడు. టే యా “ప్రభూ! నేను రావణుని తమ్ముణ్ణి. అన్న జేత అవమానింపబడి నిన్ను శరణుజొచ్చామ. త్తు ఖు లంకను విడిచిపెట్టాను. భార్యాపిల్లల్ని త్యజించాను. భోగాలను పరిత్యజించాను. మిటత్రుల్ని ర్జు సె మరచాను. వా సర్వస్వమూ నీవీ. నా జీవితమంతా నీ పాదాల దగ్గర చేరిందినొ అన్నాడు క్‌ యై విభీషణుడు. స్తు శు _. విభిషణుని మాటలను ఆలకించి రాముడు (ప్రేమపూర్వకంగా చూశాడు. ఆ చూపు | లోకోత్తరమైన, మహత్తరమైన చూపుగా వర్ణించాడు వాల్మీకి. కళ్ళతో డత్రాగేస్తున్నట్లు చూశాడట న 1 విభీషణుని (లోచనాభ్యాం పిబన్నివ). ,శ్జు థు ఆ తరువాత రాక్షసుల శక్తిసామర్ధ్యములను వివరించమని అడిగాడు విభీషణువి తు రాముడు. విభీషణుడు సంపూర్ణంగా వివరించి చెప్పాడు. | ల్‌ స్‌ _.. “రామా! బ్రహ్మదేవుడు పూర్వము వరాలిచ్చి యున్నాడు రావణునికి, అందుచేత ఫ్రా వ | గంధర్వులు గాని, పన్నగులు గాని, పక్షులు గాని, ఎవ్వరూ అతణ్ణి చంపలేరు. షు స, “రావణుని. క్రిందివాడు, నా పైవాడు ఒకడున్నాడు కుంభకర్ణుడవి. గొప్ప (౧౪ | పరాక్రమవంతుడు. యుద్దంలో ఇండద్రుణ్గి ఎదుర్కొనే సామర్థ్య ముంది వాడికీ. రూ ఉషా... " “రామా! ప్రహస్తుడని, నీవు వినే ఉంటావు. అతడు రావణుని సేనాధిపతి. పూర్వము ఖు కైలాసపర్వతము మోద జరిగిన యుద్ధంలో మణిభద్రుణ్ణి వధించింది ఇతడే. (న | “ఇక ఇంద్రజిత్తు. రావణుని కొడుకు. ఉడుముతోలు చేతికి తొడుక్కొని, అభేద్యమైన | య్‌ కవచాన్ని ధరించి కవబడకుండా యుద్దం చేస్తాడు. యుద్ధం జరిగే సమయంలో పజకం | యి చేస్తాడు. అగ్నిదేవుని తృప్తిపరచి, అగుసించకుండా రణరంగంలో ప్రవేశించి శయవుల్ని ఫో క! జయిస్తాడు. య 1 ళాంత తత్‌ సంర తంతి తపతి ఉషటా క్యప్రల

జ్రసతిుంఖి అంథ శుదటు సల అలు భటుల న క చైతన్య రామాయణము గ న్‌ “మహోదరుడని, మహాపారుడ్లని, అకంపనుడని ఉన్నారు. వీళ్ళు ముగ్గురూ ఇంద్రజిత్తుకు | షా కీనాధిపతులు. లంకలో, చెప్పాలంటే పదికోట్టమంది రాక్షసు లున్నారు. అందరూ మాంసము ఖు ప” తిని, రక్తం బ్రాగుతారు. వీళ్ల అండతోనే రావణుడు దిక్పాలకుల్ని, దేవతల్ని జయించాడు. || స్త ల అన్నాడు విభీషణుడు. చా గ “విభీషణా! రావణుని శౌర్యకార్యాలు చెప్పావు. బావుంది. ఇక నేను చెప్పేది విను. స్య వ. రావణుణ్ణి, ప్రహస్తుణ్ణి, ఇంద్రజిత్తుని సంహరించి నిన్ను రాజును చేన్తాను. ఇది సత్యం. ళా “(- . “రావణుడు రసాతలంలో దాగినా, పాతాళంలో దూరినా, బ్రహ్మలోకానికి పరుగులెత్తినా, య న్‌ ప్రాణాల్ని మాత్రం నానుండి రక్షించుకోలేడు. యుద్దంలో రావణుణ్లే కాదు, అతడి పుత్రుల్ని, న్య ర. పరివారాన్ని, బంధువులతో సహా వధించకుండా అయోధ్యలో కొలుపెట్టనని నా ముగ్గురు 4ట్తు యు సోదరుల మోద ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నా” అన్నాడు రాముడు. జీ న రాముని మాటలను ఆలకించిన విభీషణుడు రామునికి నమస్కరించి, “ప్రభూ! య్‌ ఖు | యుద్దంలో నేను నీ వైపు నిలుస్తాను. రాక్షసులతో యుద్దం కూడా చేస్తాను?” అని పలుకుతున్న షు | విభీషణుని అమాంతం కౌగలించుకున్నాడు రాముడు. స్తో నో రాముడు విభీషణుని తన బాహువుల్లో బంధించాడు. వానరథ్రేష్టులు చాలామంది [ = గ . విభీషణుని బంధించమని సలహా ఇచ్చారు. రాముడు విభిషణుని బంధించాడు. సంకెళ్ళతో బె య బంధించలేదు. బాహువుల్లో బంధించాడు. యం మ. భక్తుడైన వానిని తెలిసో, తెలియకో శిక్షించాలని ఎందరు ప్రయత్నించినా, రక్షించే వ్రు స| ప్రయత్నంలో భగవంతుడు సదా సిద్దంగా ఉంటాడు. శిక్షించే వానికి రెండు చేతులైతే ల్లో య్‌ రక్షించేవానికి వెయ్యి చేతులు. ౧. నశ విభీషణుడు సమసాన్ని త్యజించాడు, రాముణ్ణి శరణుజొచ్చాడు. రామానుగ్రవానికి స్తా న్‌ పాతుడయ్యాడు. రావణుడు చేపే పాపంలో పాలులే కుండా చేసుకున్నాడు. గీతాచార్యుడు గ యీ కూడా అదే బోధిస్తాడు. క నే సర్వధర్శ్మా న్పరిత్యజ్య మామేకం శరణం ప్రజ తు ళ్టై “అర్జునా! సపర్వధర్మములను విడిచిపెట్టు, నన్నాక్కడినే శరణుబొందు. సకల పాపముల (ఫ్ర | నుండి నిన్ను నేమ విడిసిస్తాను. దుఃఖించకుగి అన్నాడు భగవర్గీత-మోక్షసన్యాసయోగంలో శ్రీకృష్ణపరమాత్మ. ఖా క “లక్ష్మణా! సాగరము నుండి ఉదకాన్ని తీపికొనిరా! ఇప్పుడే, ఇక్కడే విభీషణుని స మై లంకాధిపతిగా అభిషేకించు నాయనా!” అన్నాడు రాముడు. లక్ష్మణుడు రాముని ఆజ్ఞానుసారము (యస్తు విభిషణుని అభిషేకించి, రాక్షసరాజ్యానికి రాజుగా ప్రకటించాడు. వానరు లందరూ తోకలను ఖ్‌ క్రిందికి, పైకి, ప్రక్కకి త్రిప్పుతూ “బాగు-బాగు” అని మెచ్చుకున్నారు. య 5. హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు ఒకచోట కూర్చున్నారు ముచ్చటించుకుంటూ, | ఘీ ప సముద్రాన్ని ఎలా దాటాలి? అని విభీషణుని అడిగారు. రాముడు సొగరుని శరణు పొందుట త్త నే మంచిదని చెప్పాడు విభీషణుడు. న్‌ యానా నానా నానాానామానానరూానా రావాలా న్న స్తాంగప్రు శ్రంగట్రు ఉంఠు శం ప్రంషపు శాషటు శషులు భాషప్రాల

/.. ప య ల య య యల .. కుడు మా ాయాయాపుంయరాయ మంట కుఆయాయయ్యా శ యుద్ధకాండము - దిక్కుతోచని దశాననుడు | ళా గ్‌ విభీషణుడు చెప్పిన విషయాన్ని సుగ్రీవుడు రామునికి తెలిసాడు. రాముడు కూడా గ షు సమ్మతించాడు. ఆలస్యము మంచిది కాదన్నారు సుగ్రీవలక్ష్మణులు. | . సముద్రం మిద సేతువును నిర్మించకుండా లంకకు చేరడం దేవదానవులకు కూడా | ళు సాధ్యం కాని పని. వీలు కల్ప్సించమనీ సాగరుని ఆశ్రయించడమే మంచిదని అందరూ స్టో న్‌ భావించారు. మ్‌ వ. రాముడు లక్ష్మణసుగ్రీవుల మాటలకు సంతసించాడు. సముద్రతీరాన దర్భలు (ఉ్తు 9. పరచుకున్నాడు. రాముడు. వేదిలో ప్రకాశించు. అగ్నిహోత్రువి లాగా దర్భశయనముపై (శ్రీ వ దిక్కుతోచని దశాననుడు (| గ లంక నుండి శార్జూలుడనే రాక్షసుడు వచ్చాడు. సాగరతీరంలో నిలిచియున్న రామ (్‌ క. దండును చూశాడు. గూఢచారి అయిన శార్దూలుడు తిరిగి లంకకు వెళ్ళి వ్యూహములుగా య్‌ | _ఏర్పడియున్న భల్లూక కపి సైన్యాల్ని గూర్చి రావణునికి తెలిపాడు. ఆ సన మరొక (| _ శ్ర సముద్రంలా కన్పిస్తోంది అన్నాడు, శ్ర గ ॥ “రాజా! రామలక్ష్మణులు లంకను చేరే ప్రయత్నములో ఉన్నారు. సాగరతీరమున పది ్ష్‌ కూ యోజనముల ప్రదేశాన్ని వానరసేన ఆక్రమించి ఉంది. మోరు త్వరపడాలి. దూరంగా నిలబడి [0 శ్రీ నేను ఇదంతా చూసి వచ్చాను. మరికొందరు దూతల్ని సంపడం మాడా మంచిదే. సామ, దాన, (త్పా సె _భేదోపాయాలలో ఏదో ఒకటి ఎన్నుకోక తవ్పదు” అన్నాడు శార్దూలుడు. న్‌ యై సామదానభేదాలను గూర్చి మాత్రమే. శార్దూలుడు. తెలిపాడు. దండోపాయాన్ని (5 థు ప్రస్తావించలేదు. దండోపాయానికే అవకాశం లేని విధంగా ఉంది వావరసైన్యం అనే అర్ధాన్ని త్తి సూచిస్తూ మాట్లాడాడు. . న! న్‌ రావణునికి కంగారు ఏర్పడింది. దిక్కు తోచలేదు. ఇంద్రజిత్తు బంధించి తెచ్చినపుడు . ఫు టా రావణుని కొలువులో వానరుల శక్తిసామర్ద్యాలను గూర్చి హనుమంతుడు పలికిన మాటలు | ౮1 వీనులలో ప్రతిధ్వవిస్తున్నాయి. వెంటనే శుకుడనే రాక్షసుణ్ణి పిలిచి ఇలా పలికాడు రావణుడు. స్తో | | * “నువ్వు ఇప్పుడే సుగ్రీవుని వద్దకు వెళ్ళు, నేను పంపించాను అని చెప్పు భయపడకుండా | గ్ల క. నా మాటల్ని తియ్యగా వినిపించు. తెలిసిందా! రు త్త “మహారాజా! సుగ్రీవా! నువ్వు ఉత్తమకుల సంజాతుడవు. బలశాలివి. రుక్షరజప్పు (శా న్‌ కుమారుడివి. ఈ యుద్ధములో మన్యు తల ఎందుకు ర్థూర్ముతున్నావు. వీకు ఏమి న శ్లోక! ప్రయోజనం దీనివల్ల? ఈ యుద్దములో నీకు నచ్చేదేమిటి? పాయ్యే రేమిటి? సుగ్రీవా! నువ్వు కు ౯, నాకు తమ్మునివంటి వాడవు. రాముడి భార్యను నేను అపహరించాను. మధ్యలో వీకేమి శ్హు ఖు సంబంధము? నా మాట విను. తిరిగి కిష్కింధకు వెళ్ళిపో, _ య! న్‌ “వానరులు లంకలో ప్రవేశించడం కల్ల. దేవగంధర్వాదులే కాలు పెట్టలేక పోయారే! పు య్టా , నరులు, వానరులా ఇక ్రవేశించేది? నేవిలా' చెప్పానని సుగ్రీవునికి చెప్త అన్నాడు ఖు రావణుడు. శుకుడు పక్షి రూపాన్ని ధరించి ప్రకాశంలోకి ఎగిరాడు. సముద్రాన్ని దాటాడు, న్‌ స! ఆకాశంలో నిలబడి రావణుడు చెప్పేన విషయాన్ని సుగ్రీవునికి తెలిపాడు. / థ సక కారపు శ్రంంపు ఉంటు శం తంషభు శనుల శగుథా శద 2-41

థ్‌ ఇస్తం త్రై శంంాధ్తు కంత నద్ర? స్ర్యద్రు ప్రదం కషం? స్ట్‌ మయ కమ మ యాం. చ హం యయ ద హం సప గ. శు ఛైతన్య రామాయణము న స శుకుడు నూట్టాడుతూనే ఉన్నాడు. ఈలోగా నానరులు అతని రెక్కలు ఊడబెరకాలని, ష్ట్ర పిడికిళ్ళతో కొట్టాలని చివుక్కున సైగి ఎగిరారు. శుకుణ్ణి పట్టేశారు. కదలకుండా రెక్కలు | కట్టేశారు. ఇష్ట మొచ్చినట్టు కొట్టేశారు. కన టా. భూమిపై పడిన శుకుడు రోదిస్తూ “రానూ! దూత నెనరైనా చంపుతారా! ఈ కపులు న! గ చూడు. నన్ను కుమే స్తున్నారు. రక్షించు రామా! రాజు చెప్పిన దానికి వ్యతిరేకంగా చెప్పి ఉంటే ఖ్‌ యై దూత వధార్హుడు. లేదా! రాజు చెప్పని విషయాల్ళి కనుక దూత చెప్పి ఉంటే అప్పుడు కూడా (స క్ర. వధార్హుడే, నేను ఈ రెండూ చెయ్యలేదు. నన్ను పీడించడం న్యాయనూ?” అన్నాడు శుకుడు. శ్ర స, “అతణ్ణి విఢిచిపెట్టండి” అన్నాడు రాముడు. వానరులు విడిచిపెట్టారు. శుకుడు. | ౫౫ ఇహ. రెక్కలతో ఎగిరి ఆకాశాన నిలబడ్డాడు. ్తు “సుగ్రీవా! ఇంతకీ, రావణప్రభువుకి ఏం చెప్పమంటావు?” అని అడిగాడు శుకుడు. శా ర సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పాడు సనూధానం, య క. “రావణా! వధార్హుడా! నువ్వు నా మి(త్రుడివి కావు. నీ మోద జాలి చూపాల్చిన అవసరం 0. య్టు వాకు లేదు. పైగా నీవు ఏదైనా శసకారం చేసిన వాడివీ కావు. పోనీ ఇష్టుడివా! అంటే, అదీ తో స! లేదు. రాముడితో వైరం పెట్టుకున్నావు. వాలి లాగా రాలిపోతావు. న స్టా “వాలి ఒంటరిగా వెళ్ళాడు. నీకు ఆ బాధ ఉండదు. నీ కొడుకులు, బంధువులు, | -- ॥ _జ్ఞాతులు-అందరితో కలిసి నువ్వు వెళ్ళవచ్చు. నిన్ను, నీవాళ్ళ నందరినీ నేను కూల్చేస్తాను. (రు న. లలకనంతా బూడిదగా మార్చేస్తాను, వ్తా స్వ “ఓరీ మూఢుడా! నిన్ను దేవతలు కూడా రక్షించలేరు. ముల్లోకాలలో ఎక్కడికి నీవు (య ఆహా పారిపోయినా రామబాణం విన్ను వెంబడించే ఉంటుంది. [ళు “ “మహా చంపావు లేవోయ్‌, ముసలి జటాయువుని. రామలక్ష్మణులు దగ్గర ఉన్నప్పుడు స్తా స. సీతను అపహరించలేక పోయావేమి? వీరుడివి కదా! దొంగలా దోచుకున్నానేమి? న న. “రావణా! రాముణ్ణి గూర్చి నీకు తెలీదు. రాముడు ధర్మాత్ముడు. మహాత్ముడు. ర్త య్‌ లాలి. నీ ప్రాణాలు తోడేస్తాడు-చెప్పు వెళ్ళి రావణుడికి ఇది నా మాటని” అన్నాడు | శ్ర న. “దిన్నాన్నా! ఎందుకో నా మనసు శంకిస్తోంది. వీడు దూత కాదు. గూఢచారియే మ . అనిపిస్తోంది. వీడు మన 'సైన్యాన్నంతా అంచనా వేశాడు. లంకకు పోనివ్వకుండా వీడ్ని న్‌ ఫ్రా బంధించడమే మంచిది. ఇదినా అభిప్రాయం” అన్నాడు అంగదుడు. ॥ నా న్‌ అంగదుడు చెప్పింది వినగానే సుగ్రీవుడు శుకుణ్ణి బంధించనున్నాడు. మాట నోట్లో (స్పై ష్ర మిగిలి ఉండగానే ఎగిరి పట్టేసుకున్నారు వానరులు. అంతటితో ఆగలేదు. తోకలతో, (ఫ్రై; పిడికిళ్ళతో లాగించేస్తున్నారు. వాయించేస్తున్నారు. (స 1 “రామా! రామా! మళ్ళీ కధ అడ్డం తిరిగింది తండ్రీ! నా కళ్ళు పొడిచేస్తున్నారు కపులు, స్త న. నా రెక్కలు విరిచేస్తున్నారు భల్లూకాలు” అంటూ గోలసెట్టేశాడు. 4కి గ “ఆగండి. దూతమ వధించడం ధర్మం కాదు” అన్నాడు రాముడు. ఆ నూటతో. | 'చ్లు క, వానరులు శుకుణ్ణి కొట్టడం మానేసి వదలకుండా బంధించారు. సో ఘః ఖై సక త్సింగప్రు సంపు ఉలి శంరాలా తనుకు గులా శర్యక్రుగ

సు | (మ్ల గ్‌ యుద్ధకాండము. - సాగర శరణాగతి | యై సాగర శరణాగతి యు రాముడు సముద్రునికి నమస్కరించాడు. కుళలు పరచుకొని, సర్పదేహంలా మెత్తని | శ్ర గం తన భుజాన్నే తలగడగా పెట్టుకొని సాగరతీరాన రాముడు శయనించాడు. ధగధగమని మెరిసే గ ఇ. సువర్ల పడకలపై పవ్వళించే దశరధరాముడు దర్భశయను డయ్యాడు. త్తు "గే! ఏ భుజాలకు పూర్వము మణులు పొదిగిన సువర్ష దండకడియాలు శోభించేవో, ఆ 'ఈు గ. భుజాలు ఈనాడు తలగడాలుగా ఉపకరిస్తున్నాయి. అగరు చందనాది లేపనములతో శోభించే ష్‌ గ్‌ భుజాలు దర్భలను అంటిపెట్టుకొని ఉన్నాయి. రణరంగములో శత్రువులకు దుఃఖాన్ని, ్ర సల. మిత్రులకు సుఖాన్ని పెంపొందించే భుజాలు, ఎన్నో దానాలు చేసిన భుజాలు, పొడవైన. | కా. భుజాలు ఈనాడు ముడుచుకొని తలగడొా లయ్యాయి, “నుురణమో-సముద్ర తరణమో” ఏదో | జో గల. ఒకటి జరగాలి అని భీష్మించుకొని పడుకున్నాడు దాశరధి. య్య య; మూడు. రోజులు గడిచిపోయాయి. మూఢునిలాగా మారుపలకలేదు సముద్రుడు. (ఆ క్రై ధర్మాత్ముడైన రాముడు నదీనదాలకు ప్రభువైన సాగరుని ప్రార్జిస్తూనే ఉన్నాడు. సాగరుడు. |శ్హ్రు గ ప్రత్యక్షం కాలేదు. | యై “లక్ష్మణా! ఎంత గర్వం పట్టుకొంది ఈ సాగరుడికి. ఈ లోకం షోకడే అంత. మెత్తని యు వానిని అందరూ మొత్తుతారు. మెత్తదనము మంచిది కాదు. దానివల్ల కీర్తి రాదు. యశస్సు (శ్ర స రాదు. విజయమూ లభించదు. న్‌ య్డా “తన్ను తాను పాగుడుకొనే వాణ్ణి, దుష్టుణ్ణీ, మొసగాణ్ణి, భయపెట్టేవాణ్ణి, వట్టికొట్టేవాణ్ణి | పు స్‌ పూజించడానికి అలవాటు పడింది ఈ (ప్రపంచం. తొ ప్రశమశ్చ క్షమూ చైవ ఆర్జవం ప్రియవాదితా | న్‌ స అసామర్థ్య ఫలాహ్యేతే నిర్గుణేషు సతాం గుణాః .గ న. “లక్ష్మణా! శాంతము, సహనము, బుజుత్వము, ప్రేమభాషణము గల సత్పురుషుల | = . సుగుణాలను చూచి వారిని గుణహీనులుగా, బలహీనులుగా భావిస్తుంటారు లోకులు. త్తు న “లక్ష్మణా! నా శక్తి ఏమిటో చూపిస్తాను. నా బాణాలతో, దేహాలు తెగిపోయిన | న్‌ ల మొసళ్ళతో కల్గ్లోలమైన సముద్రాన్ని నీవు చూస్తువుగాని. పెద్ద చేపల తెగిన దేహాలతో, 0. యా ఖఇండింపబడిన జలకుంజరాల తొండములతో, ముక్కలుగా తెగిపోయిన నాగుల శరీరాలతో, ళ్లు సై |. శంఖాలతో, ముత్యపు చిప్పలతో అల్లకల్లోల మయ్యే ఈ అంభోధిపై మరికొన్ని పిడుగుల్లాంటి. | శై బాణాల్ని కుప్పించి సముద్రుణ్ణి ఎండకట్టేస్తాను. రు. “నా ఓర్పును పరీక్షిస్తున్నాడు. నా మంచితనాన్ని బలహీనతగా భావిస్తున్నాడు. ఇలాంటి | శ్ర మూఢుని విషయంలో సహనం పనిచేయదు. లక్ష్మణా! తీసికొనిరా! ధనుర్భాణాలను ఇవ్వ. | ఖ్రి నామరూపాలు లేకుండా చేసేస్తాను. వానరులు హాయిగా నడిచి వెల్హారు. మె / “చెలియలికట్టను దాటని సముద్రుడు ఇప్పుడు దాటుతాడు. గట్టునే కొట్టేస్తాను. తీరాన్నే (లి నా తీసిపారేస్తాను” అని పలికి ధనుర్చాణాలను చేత పట్టుకున్నాడు దాశరధి. సర్చత్సిగ పత్తా ల అంథ శం తషలు షల చాను కన్యాదాన

జ్రసేఓ శరై చాడా త్తం? ఎరు స్తన సరన 0 నం స్ట్‌ /| న యు -. చైతవ్య రామాయణము శ్రా గ! మనసులో క్రోధం జ్వలిస్తోంది. చేతిలో కోదండం జమాయిస్తోంది. ప్రళయకాలాన్నిలా న్య మమ్మీ - ప్రచండరూపు డయ్యాడు. రాముడు. చూస్తుండగనే ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టాడు. బాణాల్ని (ఫ్రై ర! నిప్పులు కక్కుతూ సాగరంలో ప్రవేశించాయి. నారాచబాణాలు. వాటి తాకిడికి | ౧ సముద్రము కల్దోలమై పోయింది. భుజంగాలు భయంతో గడగడ వణికాయి. మొసళ్ళు క్‌ వ భయంకరంగా అరిచాయి. చాలా చేపలు చచ్చి తేలాయి. కెరటాలు దారుణంగా లేచి యై “శ్ర, పడుతున్నాయి. పెద్దగా పొగ లేచింది. స్ట గ పాతాళంలో రాక్షసులు భీతి చెందారు. కల్గ్లోలమ్రైన కడలిలో లేచి పడే కెరటాలు ల గ కొండల్లా కనిపిస్తున్నాయి. శ్త్తు ళు రాముడు మళ్ళీ బాణాన్ని చేత బూనాడు. లక్ష్మణుడు వెళ్ళి, “అన్నా! ఆగు! బాణాన్ని ' |! గ. లాగకుగొ అని ధమస్సుమ గట్టిగా పట్టుకొని వారించాడు. న్న యు “పముద్రుడా! పాతాళం దాకా నిన్ను ఇప్పుడు ఎండింపచేస్తాను. నీ జలమంతా కాలి యై యు ఇంకిపోతుంది. నీలోని ప్రాణులన్నీ నశించిపోతాయి. నీ నుండి దుమ్ము పైకి లేస్తుంది. నా న గ పరాక్రమాన్ని చూస్తూ కూడా నువ్వు గ్రహింపలేకున్నావు. ఇక దుఃఖిస్తావ” అంటూనే లో “ బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించాడు. న్‌ షై | రాముడు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించగానే భూమ్యాకాశాలు పగిలి ముక లైనట్టెంది. న (| పర్వతాలన్నీ కంసించాయి. దిక్కులన్నీ చీకట్లతో నిండిపోయాయి. నదీనదాలు క్షోభించి! వ్ర స సూర్యచంద్రుల గతులు మారాయి. ఆకాశం నుండి పిడుగులు పడ్డాయి. ఆకాశంలో ల్ల య భయంకరమైన సుడిగాలి వ్యాపించింది. భూమిపై చెట్టు కూలిపోయాయి. సాగరం ఒక శ్రీ యోజనము దూరము చైెలియలికట్టను దాటి దక్షిణంగా వెళ్ళింది. రాముడున్న వైపు ఒక ర్త 1 యోజనము దూరము లోని కెళ్ళింది. ల్‌. యీ! న యా లారా మేరుపర్వతం నుండి ఘు క సస సూర్యుడు సెకి లేచిను న. మ టే నాటి గ గ. స ఓ పొగరరాలమర్యనుంయే ₹ | వ మ న... [ను సముద్రుడు పైకి లెచాడు. | త్త ల స సన నుంటలు (గక్కుతున్న | త్రం |. న. లం లం! సర్పాలతో, దివ్యమైన అలం భు ళ్‌ న. మం యులు న! | న న. కారాలనుధరించి వైడూర్య హస మణ లాటి దహతా (స వ్యకమయ్యాడు సము |.న్హు | ణ్‌ ల య ప మ స లు గంగా యమునాది పవిత్ర (స్యా ( స. య లా ల్‌ నదీమతల్లులు కూడా స్త ఫ టి స కందం ఈ లాలి వా నాన నా న్య త్తాగప్రు త్తంగస్రి ఉట కంప యుటు ఊసుల శాగుపు జన్యటైల

స్థలి త్తంలి అంత టురరి స షత ఉరు ఉసి ఇ యై | కవన వనన ననన పన య నదమువననదుడలడా నాననా వనమా దాణా న యం! యుద్దకాండము = సాగర శరణాగతి | ల రామునికి నమస్కరించి, “పంచభూతాలు వాటివాటి స్వభావానికి, స్వరూపానికి న [మై కట్టుబడి ప్రవర్తిస్తూ ఉంటాయి. అగాధమై దాటశక్యము గాకుండా ఉండడము నా స్వభావము. శ్ర సో అగాధం కానిచో అది సముద్రమెలా అవుతుంది? | ప “రామా! మొసళ్ళతో, తిమింగలాలతో వ్యాకులమైన జలాన్ని నేను స్తంభింప చేయలేను. శ్ర శస | నీవు దాటుటకు వీలు కల్పిస్తాను. వానరులు దాటుటకు సహకరిస్తాను. జలజంతువుల వల్ల న న. ఆటంకం రాకుండా చూస్తాను. ఫు దూ “రామా! ఈ నలుడు తండ్రిటైన విశ్వకర్మతో సమానుడు. తండ్రి నుండి వరాలను ఖ్‌ 4 పొంది యున్నాడు. నలుడు చాలా ఉత్చాహవంతుడు. అతడు నామిద సేతువును నిర్మిస్తాడు. గ్య హ్‌ దానిని నేను భరిస్తానుొ అని పలికి సాగరడు అంతర్జితు డయ్యాడు. ' గ్‌ ఫం! సంసారమే భయంకర సాగరము. దానిని దాటడం ఎవ్వరికీ శక్యము కాదు. | “| రామబాణము ముందు సాగరుడు తలనంచి మోకరిల్లాడు. దాటే అవకాశాన్ని కల్పించాడు. శ్రా స్తు రామనామమే రామబాణము. ఒకే బాణము రామునికి. ఒకే నామము భక్తునికి. అదే న పై రామనానుము, రానుబాణానికి సాగరుడు. నిస్తేజు డైవట్లు, రామనామానికి భవసాగరం శు ం! ఇంకిపోతుంది. జ్‌ న నామయోగి నారాయబునికి ప్రియుడవుతాడు. నానుము బ్రతుకును నాణ్యంగా గ కస్టు తీర్చిదిద్దుతుంది. నామస్మరణమే నాలుకకు ప్రధాన ధర్మము. పరుషవాక్కులకు, పరస్తుతులకు ఈ ౪ అలవాటుపడిన నాలుకను పరమాత్మ సంకీర్తనము ద్వారా పవిత్రం చేసుకోవాలి. | శ రా భ్రమపడి మాయవు పడతుల తమ్మల . స్త నమలి చవులుగొనె నా జిహ్వా త్త వం. అమర వంద్యుడగు హరిని నుతించగ న్‌ నా. ప్రమదము చలిగొని పావన మాయె గ్‌ స నగుబాట్ల బడే నా జిహ్వా | గ స పగటున నిదివో పావనమాయె- ఫ్దు గ్త్‌” అని నవ్వులపాలైన నాలుకను నొమస్మరణము ద్వారా తానెలా పవిత్ర మొనర్భుకొనివది | ళు ౮. గానం చేశారు అన్నమాచార్యులు, . న్‌ | సముద్రుడు వెళ్ళగానే నలుడు లేచి రామునికి నమస్కరించాడు. “రామా! సముద్రుడు | ఫ్ర రహా. చెప్పింది నిజమే. నా 'తండ్రి అనుగ్రహం చేత ఈ విశాలమైన సాగరముసై సేతువును | ఇ32|. నిర్మిస్తాను. నాకు ఆ శక్తి ఉంది. | ళ్హ్‌ ల! న చాష్యహ మనుక్తో వః ప్రబ్రూయా మాత్మనో గుణాన్‌ థ్‌ య్‌ “మిరు అడగనిదే చెప్పడం హద్దు మిరినట్లు అవుతుందని నేను నా శక్తిని "0. వెల్లడించలేదు. యం సె “సీశ్చువును నిర్మించుటకు ఇప్పుడే ప్రయత్శిస్రాము?” అని నలుడు పలికాడు. రాముడు (.౧ ఖై అంగీకరించి అనుజ్ఞ ఇచ్చాడు, వానరు లందరు వేల సంఖ్యలో క్‌దలివెళ్ళి అరణ్యాలమోద, ఘు “౯ | పర్వతాల మోద పడ్డారు. పేద్దపెద్ద వృక్షాల్ని తెచ్చి సముద్రంలో పడేశారు. ఏనుగు దేహమంత ఖ్జు లుం రాళ్ళను త్తీసికొని వచ్చి వేశారు. అలా పెద్దపెద్ద బండల్ని విసిరి సాగరంలో వేస్తూవుంటే, | న్‌ గ | దానివల్ల లేచిన కెరటాలు మిన్ను తాకినట్టు లేచాయి. ద్‌ యాతనతతాకాలుాలనకితియలచానాలుకుకాలతునడలవనదాయాలదచావకా తానా డా నా నామా ననా త నన నర న న నయా.

జ్రనజకి: స్త్రగ్రగ తరత నన శంకు క్రైంర్యరూ శస? శ్‌ ; యహ చ య పయ య యమ ప పడ గ యు చైతన్య రామాయణము స్తా న్‌ నలుడు సముద్రము నడుమ గొప్ప సేతువును నిర్మించాడు. ఆ మహాకార్యంలో వానర | గ 4్రై పీరులందరూ (శ్రమించారు. ఉత్సాహవంతులైన ఈ వానరవీరు లందరూ కలిసి మొదటిరోజే. |, యు! పదునాలుగు యోజనముల దూరము సేతువును నిర్మించారు. రెండవరోజు ఇరవై యోజనాల స్తా స్‌ దూరము నిర్మించారు. మూడవరోజు ఇరవై ఒక్క యోజనములు కట్టారు. ర్య కన. నాల్గవరోజు ఇరవైరెండు యోజనాల దూరము నిర్మించారు. ఐదవరోజు ఇరవైమూడు (ఫ్ర నే యోజనముల దూరము సేతువును నిర్మించారు. ఐదురోజుల్లో నలుడు వానరుల సహాయంతో | 7 సముద్రముపై సేతువును నిర్మించాడు. తన తండ్రి విశ్వకర్మ లాగే సేతువును బంధించాడు. ళు గ | ఆకొళంలో నక్షత్రమార్గం లాగా అందంగా శోభించింది ఆ సేతువు. దేవ, గంధర్వ, సిద్ద, నన యా మహర్షాదులు ఆ సేతువును ఆశ్చర్యంతో తిలకించారు. గజ్దు ఫ్రే, కపివరులు సేతువును నిర్మించునపుడు ఉడుత ఒకటి వచ్చి భక్తితో రామకార్యంలో | స్రీ హే | పాలు పంచుకొని ధన్యత బొందింది అవే ఉపాఖ్యానము కూడా ఒకటి ప్రాచుర్యంలో ఉంది. న్య ఈమే. ఈ ఉడుత తెలుగు ఉడుత, స్తు శ్ర ఈ చిక్రోడము. చరిత్ర వాల్మీకంలో లేదు. తెలుగులో వెలువడిన రంగనాథ శ్ర గల రానమూయణను నందే ఈ "వృత్తాంతము ఉంది. కపివీరు లందరూ రాళ్ళను, చెట్లను య్‌ శ్రే, సముద్రములో పడవేసే సమయాన, నాతోజీ యొక్క యుడుత్కు ఫై శ్రీ గొబ్బున సేతువు గొనసాగ వలయు నిబ్బలియులకు దో డేను గావింతు 1వ స ననుచు శ్రీరాముని యడుగు దామరలు మనమున జేర్చి యమ్మను జేశు నెదుర జ యు నచ్చపు భక్తితో నలవార్థి మునిగి, వచ్చి తానిసుకలో వడి బొరలాడి సై | తడయక చనుదెంచి తన మేని యిసుక, వడిగట్టపై రాల్చి వననధిలో మునిగి న న్‌ తేలిగట్టున కేగి తిరుగంగ బొరలి, వాలిన భక్తితో వచ్చి విదుల్టు ఘు శు అని రంగనాధ రానూయణము ఉడుతను (ప్రవేశపెట్టింది. “ఉడుతాభక్తి” అనేది (మ్మ నే లోకోక్తిగా మారి, ఈనాటికీ తెలుగు పలుకుబళ్ళతో పాటు వినిపిస్తోంది దివ్యంగా. నట ళీ ॥ మొనదేలిన బుద్ది కుంచెతో జనావళి హృదయ ఫలకములపై గోన బుద్దారెడ్డి చిత్రించిన ౧. నే ఉడుత చిత్రము కాలవర్తానికి కరిగిపోలేదు. దేశ గాలికి ఎగిరిపోలేదు. తెలుగు వెలుగుల్లో. | శు న ఉడుత ఎగురుతూనే ఉంది. ఇక ముందు ఎగురుతూ ఉంటుంది కూడాను. / నా ఖై బుద్దారెడ్డి రంగనాధ రామాయణంలో బుద్దిపూర్వకంగా సృష్టించిన ఈ ఉడుతను. షై భద్రాచల రామదాసు అన్నంపెట్టి, త్యాగరాజస్వామి నీళ్ళిచ్చి పోషించారు. /. థ్‌ తిరవుగ ఇనుక లోన పొరలిన యుకుత భక్తిని న్‌ స్‌ | కరుణించి బ్రోచితివని నెర నెమ్మితి నిన్నే తండ్రి య త్త వలుకే బంగార మాయెనా, కోదండపాణి ॥పలుకే॥ | ళం 1 అంటూ భద్రాచల రానుదాసు రాముని నిష్టూర మూడితే, హు | స్య క్యరగత్రు శ్రా ఉరు శుంథాయలి తల శనుల భార్యడ్రుం6

భు రూ డూ సప శప త్రి న స. | వననాచాడనాచడుదన2జచం-ండడన నందనందన నన ణ్‌ యుద్ధకాండము - సాగర శరణాగతి ఈ ల ఎందుకు నిర్ణయ ఎవరున్నారురా . ళ్ల ఫ్‌ ఇందు నిభానన ఇనకుల చందన ॥ఎందుకుః | శు నే పరదేశి బాపవే గానీ , గొ ఉడుత భక్తిగని ఉప్పతిల్లగ లేదా ఎందుకు! [ శ్రా ష్ణ రాముని పాదాలే స్వస్టలముగాని అన్యమైనదంతా పరదేశమే. పరుల కోసమే. ఉడుత ౧ భక్తిని గాంచి ఉద్దరించిన రామా! నన్నెందుకు ఉపేక్షిస్తున్నావు? నా మొద ఎందుకు ఇంత యు రా , నిర్ణయ నీకు! అవి త్యాగరాజస్వామి ప్రశ్నిస్తూ ప్రాధేయపడతాడు. న్‌ా గ్గ వెయ్యికోట్ల వానరసమూహము సేతువును నిర్మిస్తూనే సము(ద్రము యొక్క దక్షిణ ట్‌ న్నా (తీరాన్ని చేరారు. నలుడు సము(ద్రముపై నిర్మించిన సేతువు పాపటలా ఉంది. ్త్త్రు ఎ. విభిషయిడు గదాధరుడై శత్రవులను ఎదుర్కొనుటకు అవతలి ఒడ్డుపై విలబడ్డాడు. (స్తో గ్రర| సుగ్రీవుడు రాముని సమిపించి ఇలా పలికాడు. య ప్రై “రామా! సముద్రము చాలా విశాలంగా ఉంది కదా! నువ్వు హనుమంతునిపై ఎక్కు. స్తు యా లక్ష్మణుడు అంగదునిపై ఎక్కుతాడు. మిమ్ముల్ని ఆకాశమార్గాన వాళ్ళు తీసికొని పోతారు" 'శ్తు ప అన్నాగు. న ఇస్‌, ధనుర్చాణాలు ధరించి, లక్ష్మణసమేతుడై సైన్యానికి ముందు రాముడు నడిచాడు. ఘు ళు రామదండు చేయు శబ్దముల నుందు సాగరఘోష వినిపించలేదు. వు సె వానరులు కొందరు సేతువు మధ్య నడుస్తుంటే, కొందరు వానరులు కావాలనే ఉమై అంచులలో జాగ్రత్తగా అడుగులు వేస్తూ వడిచారు. కొందరు వానరులు జలములో దూకి | ఘే కొంతదూరను ఈది మళ్ళీ సేతువు పైకి వచ్చేవారు. కొందరు కొంతదూరము ఆకాశంలో క్‌ ప్రయాణం చేసి మళ్ళీ సేతువు మోదికి వచ్చేవారు. కొందరు సేతువు అంచుల్లో నడిచేవారిని గ స కావాలనే నీళ్ళల్లో తోసేసేవారు. ఇలా కదలింది రామసేన. . “జ య్‌ రాముడు చేసిన ఈ ఫఘనకార్యాన్ని చూసి దేవగంధర్వాదులు ఆకాశంలో నిలబడి క్‌ ళో పుష్పవర్షం కురిపించారు. రాముణ్ణి స్తుతించారు. | న్‌ క్ష నావ లేకనే వానరు లందరూ సాగరాన్ని దాటారు. అది కపుల వైభవమూ కాదు. రాళ్ళ [0 యై వైభవమూ కాదు. అదంతా రామవైభవము. రామనావు వైభవము. రామగుణ వైభవము. | ళా రానుకధా వైభవము. దివ్యమైన రామకధను పసఠించువారు, రామనానుమును క్రీర్తించువారు శ్రా 16! కూడా కపులు సాగరాన్ని దాటి తీరమును చేరినట్టు, భవసాగరాన్ని దాటి శాంతితీరాన్ని ల థు సకల నుమంగల దాయక రఘునాయక గునగాన శ్తు స సాదర నునహి తే తరహీ భవ సీంధు బినా జలజానా ॥ ర షా “రామకధను పఠించువారు నావ లేకనే భవస్తాగరామి దాటి తరిస్తారు. రామకధా (ళు | గానము సర్వ ఐశ్వర్యాలకు మూలము” అంటాడు నంత్‌ తులసీదాస్‌ రామచరితమానసంలో. ఇ (| నామమే నావ. భగవన్నామమే భవసాగరాన్ని దాటించు నావ. | న్‌ నర తంటా ఆం అరం శంంధషలుతాషల చగషథు భన్యటాో

జనల టుంలి అంత శరత ఫి పంత నర శు గ య్థు చైతవ్య రామాయణము గ గ సదడన షు రాక్షసగడ్డపై రామలక్ష్మణులు ట్ర య్టై లంకకు ఉత్తరముగా ఉన్న సముద్రతీరాన్ని చేరింది రామదండు. లంకానగర గడ్డపై చూ గ రామలక్ష్మణ సుగ్రీవ హనుమదాదులు కాలుపెట్టారు. చల్లని, తియ్యని ఉదకము, మధుర | '౫ ఇస్ర] ఫలములున్న వనములలో సేనలను వ్యూవాలుగా నిలపాలని ఆలోచించారు. 4ఫై ర. శకునశాస్త్రము నందు ప్రవీణుడైన రాముడు గొప్ప భయంకర సంగ్రామము | .శ్లు న్‌ జరుగుతుందని లక్ష్మణునితో పలికాడు. లంకను తక్షణమే ముట్టడించడం మంచిదవి ల య భావించాడు. ధనుర్చాణములు ధరించి రాముడు ముందు నడువగొ, సీింహనాదాలు చేస్తూ 5. | వానరులు రాముని వెంబడించారు. వానరుల ఉత్సాహాన్ని చూచి రాముడు ఆనందంతో | చో హ్రీ పాంగిపోయాడు. గ్‌! గీ! వానరసేన శోభించింది. గొప్ప సముద్రం లాగా తెలుస్తున్న ఆ వానర్‌సేనా విహారమునకు. |) య్‌ భూమి కంపించింది. రు స లంకమండి సైన్యము యొక్క పెద్ద కలకలము, రణభేరీధ్వని దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా | హ్హా విన్సించింది. బది విని అధికోత్సాహంతో వానరులు అంతకంటే ఎక్కువగా సింహనాదాలు | (ఖై య్‌ చేశారు. కపివీరుల సింహవాదాలు మేఘగర్జనల లాగా వినిపించాయి లంకలోని రాక్షసులకి. | లే | విచిత్రమైన వతాకాలతో ప్రకాశిన్తూ (ర్రికూటవర్వతము పై దేదీప్యమానంగా ప్రకాశిస్తున్న గ మ లంకను చూచి రాముడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. సతమ్మ మనసులో మెదిలింది. “ఇక్కడే నా సేత లే కసీ బంధించబడి వుంది” అవి దుఃఖించాడు. | 8, క. శఛాస్రోక్తముగా సేనా వివేశము చేశాడు రాముడు. సేనానాయకులమ పిలిచి వారిని ఈ ప్త శ విధంగా శాసించాడు. గ న. “దుర్ణయుడైన అంగదుడు నీలునితో కలిసి గరుడాకారముగా ఉన్న ఈ వ్యూహములో ౨ శ్రీ. వక్షస్త్టలము నందు విలబడాలి. కుడి పార్యమున బుషభుని నాయకత్వంలోని వానరసేన ఈ కే ఉండాలి. ఎడను పార్వ్వము వందు గంధమాదమని సేన ఉండాలి, | న్‌ ఖై “నేను లక్ష్రణసమేతుడనై శిరఃస్థానమున, ముందుగా ఉంటాను. జాంబవంతుడు, (0. | మషేలుడు, వేగదర్శి - ఈ ముగ్గురు భల్లూకథ్రేస్టులు కుక్షి భాగాన్ని రక్షిస్తూ ఉంటారు. ఫ్‌ ఖు / సుగ్రీవుడు పుచ్చభాగమును రక్షిస్తాడు. ఈనిధంగా రాముని శాసనము మేరకు వ్యూహాకారముగా | న న విర్మించబడిన వానరసేన మేఘావృతమైన ఆకొాశంలా కనిపించింది. | య్జా పెద్దపెద్ద వృక్షాలు, పర్వతశిఖరాలను పెకలించి చేతవట్టుకొని యుద్దానికి ఆయత్త శ్రీ! మయ్యారు వానరులు. ఈ లరికానగరమును బ్రద్దలు కొట్టేస్తాము” అని వరప్పరము ముచ్చ న | టించు కుంటున్నారు. ఫ్‌ న. “స్పుగ్లీవ! నువ పేవంతా సిద్దంగా ఉంది. ఇక శుకుణ్ణి విడిచిపెట్టండి” అన్నాడు ' ' రాముడు. వెంటనే రావణుని దూత యైన శుకుణ్జి విడిచిపెట్టాడు సుగ్రీవుడు. వానరులచే క్‌ 11 అనేక విధాల పీడించబడిన శుకుడు భయకంపితుడై రావణువి వద్దకు వెళ్ళాడు. యా తా తాల ళల అంటారు శాంత పాదథు క్యా

సరల తుల అం ఉంధి నలి ఉరు ఉం ఉర స్తు యుద్ధకాండము - రాక్షసగడ్డపై రానులక్ష్మణులు | స నే రావణుడు. శుకుణ్ణీ చూచి నవ్వుతూ, “ఏమి! నీ రెక్కలు విరిచేశారా! వాళ్ళకి న షై దొరికిపోయావా[ొ అన్నాడు. ర్‌ గ. “ప్రభూ! నేను సముద్రము అవతలి తీరాన్ని చేరాను. మిరు చెప్పిన మాటల్ని సుగ్రీవునికి గం వినిపించాను. ఈలోగా వానరులు ఎగిరి నన్ను పట్టుకున్నారు. సిడికిళ్ళతో పొడుస్తూ గోళ్ళతో “గ , గీకుతూ బేజారెత్తించేశారు. అబ్బబ్బ! వాళ్ళతో మాట్లాడడం సాధ్యం కాదు. అందరూ కోపిష్టులే. న్య

| “విరాధుణ్ణి, కబంధుణ్ణి, ఖరుణ్ణి ఈ లోకం నుండే తరిమివేసిన రాముడు సుగ్రీవునితో స్టా ర. కలిసి సీత వున్న ఈ ప్రదేశానికి వచ్చేశాడు. పర్వతరూపులైన వానర భల్లూక వీరులచే ఏర్పడిన శ్రా నయ. సేనలు భూమినంతా కప్పేసి వున్నాయి. య (1. “రాజా! మనక్షు, వాళ్ళకీ సంధి కుదిరేలా లేదు. శరణంటూ సీతను రామునికి (త్ర ఫు అప్పగించడమో, లేదా రణమున నిలిచి పోరాడడమో, ఏదో ఒకటీ వెంటనే నిర్ణయించుకోవాలి. శ్రా గల వావనరసమూహము మన ప్రాకారాన్ని సమిపిస్తూ ఉందిగా అన్నాడు శుకుడు. మ క. శుకుని మాటలు నినిన రావణుడు తన చూపుల్లో శుకుణ్ణి కాల్చేస్తున్నట్లు చూచి. ఇ "ర “ముల్లోకాలు నాకు ఎదురు నిలిచి పోరాడినా సీతను రాముడికి తిరిగి ఇవ్వడం కల్ల, (జ్ఞ గ | కదా సమభి ధావన్సి మామకా రాఘవం శరాః న్‌ యి , వనన్తే పుపష్పితం మత్తా భ్రమరా ఇవ పొదపమ్‌ ॥ .య్తు న. “వసంతంలో విరబూసిన చెట్ల మిదికి తుమ్మెదలు పరిగెత్తునట్టు, నా బాణాలు | స్వ రాముని శరీరం మోదికి దూకుతాయి;” అన్నాడు రావణుడు, ] ల్‌ య్‌ ఇదొక అందమైన శ్లోకం. ఇందులో వాల్మీకిమహర్షి కనితావైశిష్ట్రం వైభవోపేతంగా . య్ట్రు గ్‌ ప్రకాశించింది. త్త స రామాయణంలో కధానాయకుడు రాముడు. ప్రతినాయకుడు రావణుడు. ప్రధానమైంది. ౧౪ క రాముని పాత్ర. ఎలా చూసినా రావణుని పాత్ర అప్రధాననుని మాత్రం చెప్పలేము. చెప్పడానికి ఫు

వీల్లేదు కూడా. ఉత్తర దక్షిణ ద్రువాల్లా నిలిచిన ఈ రెండు పాతల జౌచిత్యాన్ని, బొన్నత్యాన్ని, న ఘు, గమన గమ్యాలను సూక్ష్మంగా అందిస్తూ ఒక ఒరలో రండు కత్తులను ఇమిడ్చినట్టు భిన్న న స్‌ ప్రకృతులతో శోభించే రెండు పాత్రల్ని ఒక్క ట్లోకంలో ఇమిడ్చి ఇనుమడింప చేశాడు వాల్మీకి. | స్టా. ముఖ్యంగా ఈ శ్లోకంలో తుమ్మెదలకు, రావణుని బాణాలకే ఉపమానాన్ని ఉల్లేఖించడం | న్‌ న ష్ట్ర. జరిగింది. పుష్పించిన చెట్టులా రాముణ్ణి చూపిస్తూ తానే అంధకారంలో ఉండిపోయాడు | న్‌ యై వసంతంలో విరబూసిన చెట్టు లాంటివాడు రాముడు. రాముడు ధర్మవృక్షము కు. వంటివాడు, చెట్టు తనలో పూసిన పువ్వులను, కాసిన ఫలాలను ఇతరుల కొరకే వినియోగించు [వ క. వట్లు రాముడు కూడా పరోసకారపారీణుడు. ధర్మవృక్షము వంటివాడు. ర్‌ న వసంతంలో చెట్టు నిరబూస్తాయి. మహాత్ములు కూడా పసంతబుతువు లాంటివారే. స్తు శు. చెట్టు లోకానికి హితము చేయునట్లు నుహాత్ములు కూడా లోకకళ్యాణమే ప్రధానధర్మంగా | ప్టై

' కలిగి యుంటారు. యం స్ట్‌ లు తాప తగల ఉల ఉంళారత తంల యుప శన్యపిన 2-42

శ స్తం పంపి తంతు శ్రంథు షష్ట శద. సద శన? సక "౯౮ చైతన్య రామాయణము | శ్రా గ శాన్తా మహాన్లో నివసన్తి నన్హో 1. న. వనన్త వల్లోక హితం చరన్తః (ఘు | తీర్దాః స్వయం భీమ భవార్ధవం జనా | న్‌ శస్త్ర న హేతు నాన్యా నపీ తారయన్తః చా /స “వసంతబుతువు వలె లోకమునకు సౌఖ్యాన్ని సమకూర్చుతూ జీవించే శాంతులు, (౧ య మహాత్ములు అగు సాధుపురుషులు లోకంలో చరిస్తూ ఉంటారు. భయంకరమైన భవసాగరాన్ని ళు శ్రీ! వారు స్వయంగా దాటినవారు గాన పరులను కూడా నిర్హేతుకంగా దయతో దాటిస్తారు” అన్‌ | శో గ్గరి మహిచాత్ములను నసంతబుతువుతో పోల్చి వర్ణించారు “వివేక చూడామణి” అనే ప్రకరణ (గ ర. (గ్రంధంలో క్ష ఆదిశంకరాచార్యుల వారు. ఘు " బుతువు లెన్నో ఉన్నాయి. కానీ హృదయాలకు సొఖ్యాన్నిచ్చే బుతువు వసంత | ర్‌ బుతువు. పురుషులరేదు సైటపుటిను త్ను పరులకు నల ప్రసాదించేవారు వ ఫా మహాత్ములు. . ళు | ఆకాశం నిర్మలంగా ఉంది. చంద్రుడు (ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాడు. చెట్లన్నీ పుష్పించి గ్‌ ళు ఉన్నాయి. వసంతం రాగానే ఇవన్నీ మనకు గోచరిస్తాయి. మహాత్ముల నన్నిధిలో హృదయాలు (స్తో గ్‌ నిర్మలంగా ఉంటాయి. నువసు చక్కగా ప్రకాశిస్తుంది. దివ్యమైన సుగుణసుమాలు విర న శ్రీ బూన్తాయి. కనుకనే, వసంతం ఆహ్లాదాన్ని అందిస్తుంది. మహాత్ములు ్రహ్హాదాన్ని ప్రసా (స్తు శ్ర దిస్తారు. హ్హా మ. వసంతంలో విరబూసిన చెట్టు లాగా మహాత్ముడైన రాముడు ధర్మనృక్షమై శోభిస్తున్నాడు. | క. ఈ మాట ఎవరో చెప్పివుంటే ఇంత ఆలోచన అనసర ముండేది కాదు. ప్రతినాయకుడు స్తు ॥ నాయకుణ్మి గురించి పలికే వాక్య మైనందున అనధానంతో ఆలోచించాల్సిన విషయమై న న. కూర్చుంది. | నా వ్‌ రాముడు వసంతంలో పూసిన చెట్టులా ప్రకాశిస్తున్నాడు. బాగుంది. మరి తానెనరు? (గస యా ర్ట్‌నెక్టుడ? ఆ విషయాన్ని ఈ ఉపమానంలో రానణుడు ప్రస్తావించలేదు. తనను తానే (= శ్రీ చీకట్లొకి నెట్టేసుకున్నాడు. పాపిని పాపమే నరకంలోకి నెడుతుంది. ఇదీ అంతే. పు న్య వసంతంలో పూసిన చెట్టుపై తుమ్మెదలు విశేషసంఖ్యలో వాలినట్టు, తాను వదిలే (న్‌! శ్లో. బాణాలు రామునిపై వాలుతాయి అనేదే రావణుడు ప్రధానంగా ప్రస్తావించ దలచ్చుకొన్ను [0 న విషయం. ఇలా (ప్రస్తావించడంలో ఊహించకుండా రాముణ్ణి పుష్పించిన వృక్షంలా శోభ యస్తు నింపి, అనాలోచితంగా తాను అజ్ఞాన చీకట్లలోకి జారిపోయాడు. ల ఖై ఇకపోతే, రావణుడిచ్చిన ఉపమానంలో తన బాణాలు తుమ్మెదలతో సోల్చబడ్డాయి. ఆ గై బాణాలు ఎవరిమోదైతే నాలుతాయో ఆ రాముడు పుష్పించిన వృక్షంతో పోల్చబడ్డాడు. త్తు క. పుష్పాలు స్వచ్చంగా, సుగంధభరితంగా ప్రకాశిస్తాయి. రాముడు కూడా స్వచ్చమైన (న స పవిత్రతలో జ్ఞానసారభంతో శోభిస్తుంటాడు. 'ఉ 4్ట్‌ ఇక, రావణుడు తాను విడిచే బాణాలను చుమ్మెదలతో పోల్చాడు. తుమ్మెదల యొక్క ౮ గనే నల్లదనం బాణాలకి అన్వయించబడింది. నలుపు అజ్ఞానానికి, పాపానికి సంకేతము. రావణుని (పు క శరములు పాపపు మూటలుగా స్పష్ట మౌతున్నాయి. క నగ త్రంప్ర తంల ఉంటు తుంళయషథభుతోషం థి ఊరి

సహసం అలా శరర నరు శంఖ శప శి స య యుద్ధకాండము - రాక్షసగడ్డపై రామలక్ష్మణులు 31] న న రావణుడు బాణాలు విడిచేది ఎందుకు? రాముని వధించడానికి. కానీ అది జరుగదు. . న ఇష ఈ సత్యం కూడా తన మాటల్లోనే వ్యక్తమౌతోంది. తుమ్మెదలు సూటిగా వెళ్ళి వాలవు. అటూ | శు , ఇటూ చంచలంగా చలిస్తూ చరిస్తూ వోయి వాలుతాయి, తుమ్మెదగల్దాంటి రావణుని బాణాలు | 0. రాముని ఏమో చేయలేవు అని తెలిసిపోతోంది. శ్ర ల రాముడు వసంతంలో పూసిన చెట్టు లాంటివాడుగా వర్లించబడ్డాడు. చెట్టు లాగా న య. రాముడు స్టిరుడు. కనుక తుమ్మెదల్లాంటి బాణాలతో రావణుడు సాధించేది ఏమి ఉండదు. / షష్ట 0. రాముడు సాధారణవృక్షం కాదు. పూసిన వృక్షం. పువ్వులతో చెట్టు- శోభించువట్టు, య్ర్‌ (౯. రాముడు నవ్వులతో గోచరీస్తాడని భావం. పైగా వసంతకాలంలో పూసీన చెట్టయ్యాడు (౫ (మ. రాముడు. అంటీ కాలం కూడా రామునికి అనుకూలంగా ఉందే గాని రానణునికి కాదు; అని నే ర్‌ తేటతెల్ల మవుతోంది. అందుకే పరుల ప్రయత్నం లేకుండా తానే చీకట్లలో చేరిపోయాడు ళు ఘు రాముని మోద ద్వేషంతో రావణుడు మాట్లాడినా అది రాముని పాగిడినట్లే అయింది. | అదే కవికోకిల కలంలోని కవనవైశిష్ట్యం. త్త ౮. తన జీవనజ్యోతి ఆరిపోతోందని తెలియక రాముణ్ణి ఏదో చేసేస్తానంటూ ప్రగల్భాలు శ్రా స పలుకుతున్నాడు రావణుడు. న య్డు “వక్షత్రాల ప్రకాశాన్ని సూర్యుడు హరించునట్టు నేను ప్రవేశించి వానరసైన్యాన్ని హరించి (ర్ట (ఘు, వేస్తాను. నా వేగాన్ని, బలాన్నీ తెలియక రాముడు నాతో పోరాడడానికి ఉబలాట పడుతున్నాడు. (త్రీ స్వ మ్రూరసర్సాలనంటి నా బాణాల వైభవాన్ని రాముడు ఎప్పుడూ చూడలేదు. నేను రణరంగంలో య య్‌! (మోగించే ధమర్వీణ శత్రువుల పాలిటి శ్మృశానసంగీత మౌతుంది, ఇంద్ర, వరుణ, కుబేరాదులే క్‌ , వా బాణాగ్నిని తట్టుకోలేక పోయారు. ఈ రాముడెంత?” అని పలికి శుకసారణులను | న న. పిలిచాడు రావణుడు. | న “శుకసారణులారా! మునుపెన్నడూ జరుగని కార్యము ఈనాడు జరిగింది. సముద్రంపై న్‌ య్‌ వానరవీరులు సేతువును నిర్మించి లంకలో కాలు పెట్టారు. నిజమే అయినా నమ్మలేని విధంగా వు క. ఉంది. క్‌ నక్ష | “మోరిద్దరూ రహస్యంగా వానరసేనలో ప్రవేశించండి. ఆ సైన్యము బలమెంతో, వారిలో | శ్హోో ముఖ్యులెవరో, వారి ఉద్యమము యొక్క స్థితి ఏమిటో వాస్తవంగా తెలుసుకొని రండి. వారి ళ్లు గే "సేనాధిపతి ఎవరో కూడా తెలిసికొని రండి” అన్నాడు రావణుడు. క గ ఈ శుకపారణులలో శుకుడెవరు? రానణదూతగా సాగరతీరానికి వెళ్ళి వానరులకు | ల ఖై. చిక్కిన శుకుడేనా? లేక మరొక డెనరైనానా? అవునని, కాదని వాడాలు బలంగా ఉన్నాయి. |. శ? పాగరతీరానికి శుకుడు వెళ్ళడమే ప్రక్షిస్తం అనే వాదమూ ఉంది. దూతగా శుకుడు వెళ్ళినట్లు | యు అధ్యాత్మరానూయణం కూడా ధ్రువపరుస్తోంది. ఒక చిన్న వింత కధ కూడా దీనితో ముడిపడి ఫా స్వ ఉందీ. అది శుకుని పూర్వవృత్తాంతము. న్‌ య్జూ శుకుడు పూర్వజన్మలో ఒక బ్రాహ్మణోత్తముడు. బ్రహ్మిష్తుడు. సతీనమేతుడై యు గ వానప్రస్థాశమాన్ని స్వీకరించి జీవించేవాడు. దేవతల్ని తృప్తిపరుస్తూ తనే యజ్ఞాలు చేశాడు. ఉ్హో | శుకుడు. అది రాక్షసులకి బాధను కల్షించింది. . య సర్ప శ్రాగప్రుత్సగాల్రు పంపు శ్రుంధాగపు కషం శనుదు ఉర్యాదుగ

జ్రసస యంత తంల శ్రంలి న్యూ సి పరల శు స యు [32] చైతన్య రామాయణము ఇ గ! దేవతలకు హితము చేయడంవల్ల రాక్షసులకు పగయ్యాడు శుకుడు. వజ్రదం్ర్రుడు | యా అనే రాక్షసుడు శుకునిసై క్రుద్దుడై పగబూనాడు. ఎలాగైవా శుకునికి అసకారం చేయాలని యై యి! సంకల్పించి అవకాశం కొరకు ఎదరుచూస్తూ ఉండిపోయాడు వజదం్షుడు. యు , మే | ఒకనాడు డ్రేష్టుడైన అగస్త్యుడు శుకుని ఇంటిని పావనం చేశాడు. శుకుడు అగస్త్యుని ల గ | పూజించి భోజనానికి ఆహ్వానించాడు. స్నానార్ధమై అగస్త్యుడు నది కెళ్ళాడు. ఇదే అవకాశమని య యై భావించి, అగస్త్యుని రూపంలో శుకుని వద్దకు వచ్చాడు వజ్రదంష్ట్రుడు. సి న. “శుకుడా! నేను స్నానార్ధమై నదికి వెళ్తున్నాను. నేను మేకమాంసం భుజించి చాలా శ్షు న్‌ రోజులైంది. నాకు ఆ మాంసమును నంట చేయించు” అన్నాడు. శుకుడు వెంటనే మేక న్‌ “గ్హీ, మాంసాన్ని ఎక్కువగా వండించాడు. స్త్రీ! అగన్త్యుడు భోజనానికి ఉపనిష్టు డయ్యాడు. శుకుని భార్య నిద్రపోయేలా చేసి, ఆమె శ్లో గగ రూపంతో తానే వడ్డించుటకు వచ్చాడు వజ్రదంధఘ్రుడు. అగస్త్యుని భోజన పళ్ళెములో బాగా | ౧ క్ట వండిన నరమాంసాన్ని వడ్డించాడు. ఆ తరువాత శుకుని అర్జాంగిని జాగృతం చేసి తాను "౮ నాటే అంతర్జాన మయ్యాడు. | గ! తన పళ్ళెము లోని నరమాంసాన్ని చూచి అగస్త్యుడు క్రుద్దుడయ్యాడు. “దుష్టుడా! న /_ వరమాంసమును నాకు వడ్డించి నన్ను అవమాన పరచావు. నీవు రాక్టసుడవై పుట్టి, న. నరమాంసభక్షకుడవై జీవించెదవుగాక[” అని శపించాడు అగస్త్యుడు. (స్రు ఖ్‌ “మహాత్మా! నదికి వెళ్తూ వెళ్తూ, వేక నూంసాొన్ని వండించమని మోరే కదా చెప్పారు. | ప్తె స! ఇవ్వుడు (క్రుద్దులౌతున్నారు ఏమిటి? పైగా మేకమాంసాన్ని నరమాంస మంటున్నారు. నన్ను లో ఉషా శాపం కూడా పెట్టారు” అన్నాడు శుకుడు. (స్తు శ్ర అగన్ముడు అంతర్ముఖు డయ్యాడు. జ్ఞాననేత్రంతో వాస్తవాన్ని గ్రహించాడు. “శుకుడా! | ఈ క్ష నీ చిరూల శత్రువు వజదంప్పుడు చేసిన పన్‌ ఇది. ఇందులో నీ తప్పు ఏమిలేదు. కానీ నా. | గ శ శాపము వృధా కాదు. నీవు రాక్షసుడవై లంకలో రావణునికి సేవచేస్తూ ఉంటావు. రావణుడు. | రాముని వద్దకు నిన్ను దూతగా పంపుతాడు. రామదర్శనం కాగానే నీకు శాపం తీరి (స్మా య పోతుంది? అని పలుకుతాడు అగస్త్యుడు. 1 క ఇత్యుక్తోఒగస్త్య మునినా శుకో బ్రాహ్మణ సత్తమః | స యా | బభూవ రాక్షసః సద్యో రావణం ప్రాప్య నంస్థితః ॥ | ఘూ “ఈవిధంగా అగస్త్య మహాముని శాపమును విధించగనే బ్రాహ్మణోత్తముడగు న గ శుకుడు రాక్షసరూపాన్ని ధరించాడు. రానణుని చేరి, లంకాధీశుని సేవలో చాలా కాలము (గ య్డ ఉండినాడు” అని అధ్యాత్మ రామాయణము, (యు న. రావణుడు అజ్ఞాసించగా శుకసారణులు వానరరూపం ధరించి నానరసైన్యంలో కలిసి | వ! పోయారు. అనూహ్యంగా నిలిచియున్న వానరసేనను అంచనా వేయలేకపోయారు. ఇంతలో య త్రో. విభీషణుడు శుకసారణులను గుర్తుపట్టెశాడు. వాళ్ళిద్దరినీ రాముని ఎదుట నిలబెట్టి “రామా! (“షి శ్రీ! ఇతడు. శుకుడు. అతడు సారణుడు. వీళ్ళు రావణుని మంత్రులు. గూఢచారులుగా ము నే లంకనుండి వచ్చి మన సైన్యంలో ప్రవేశించారు" అన్నాడు. న్‌ అ న్తాయాడాలాడాాలాడ్తాాాానానూ తానా య్రు స శ నన ము చలల మె ం ౪ హన న రాం...

న నం వ, ర్త షి లి ల స్ట్తగ స్తారు ప్పంధు షఫి శషసు శంషస్తు సషస్రా న స యుద్ధకాండము - లంకలో రామదండు ౯౯ . ళా గ శుకసారణులు భయవిహ్వలు లయ్యారు. '్రాణాలు గాలిలో తేలిపోతున్నట్టు భీతి | న ఖా చెందారు. జీవితముపై ఆశను విడిచిపెట్టారు. రామునికి నమస్కరిస్తూ “రామా! వేము శ్రే థు! రావణుడు పంపగా వచ్చాము. మి 'సైన్యమెంతో తెలుసుకోవాలని రూపాంతరములో వచ్చి న వానరపైన్యంలో ్రవేశించాముఫా అన్నారు. శే ఖై “మంచిది. మూ పైనానుంతా బాగా చూశారా! మమ్మల్ని కూడా బాగా చూశారా! మో య్‌ న రాజు చెప్పిన కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నారా! ఇక మిరు స్వేచ్చగా తిరిగి వెళ్ళవచ్చు లంకలోకి. ర్‌ నం “చూడండి. మోరు చూడనిది ఇంకా మిగిలి ఉంటే చెప్పండి. విభిషణుడు వచ్చి మోకు జ్‌ గ్గ చూపిస్తాడు. మాకు పట్టుబడినందుకు నిచారించకండి,. ఆయుధశూన్యులైన దూతలను న సై. వధించుట ధర్మం కాదు. విభీషణా! నూరువేషంలో ఉన్న ఈ గూఢచారుల్ని విడిచిపెట్టు. స్తు రం. “మోరు లంకకు వెళ్ళి ఇవి నా మాటలుగా రావణునితో చెప్పండి. రానణా! నీవు ఏ శ్‌ స బలాన్ని చూసుకొని సీతను అపహరించావో ఆ బలవేమిటో నీ బంధువులతో, సైన్యంతో సన మై కలిసి వచ్చి ఇప్పుడు చూపించు. త్తు ౮ “గేస్ప తెల్లవారగనే నీ లంకానగరాన్ని, రాక్షస సైన్యాన్ని కూల్చేస్తాను. చూచుకో. కాచుకో; కా గ అని రాముడు సలకగానే ధర్మాత్ముడైన రామునికి *“విజయీఖని అని పలికి లంకకు న్‌ ఇష్టా. వెళ్ళారు. శు శుకసారణులు రావణుని సమోపీంచి, “మహారాజా! వావరరూసంలో ఉన్న నుమ్మల్ని / ఫ్ర స్వ విభీషణుడు గుర్తించి చంపబోయాడు. ధర్మాత్ముడైన రాముడు కనికరించి విడిచిపెట్టాడు. | ల ఖై “రాముడు, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, విభిషణుడు-ఈ నలుగురు పరాక్రమంలో (ఖీ త్‌. బంద్రునితో సమానులు. అస్ర్రవైపుణ్యము. గలవారు. మరొకరి అవసరం లేకుండా వీళ్ళు ఖు, నలుగురే లంకాపట్టణాన్ని నాశనం చేయగలరు. ఏమో! రాముణ్ణి చూస్తూ వుంటే అతడొక్కడె గ న సరిపోతాడేమో అనిపిస్తోంది. | యై “రాజా! రాముని సైన్యములోని వీరులందరూ సమరోత్సాహంతో ఉన్నారు. రామునితో (_ ఉష వైరమును విడిచిపెట్టి సంధి చేసుకోవడమే మంచిది. సీతను రామునికి ఇచ్చివెయి్యి” అన్నారు త్తే క శుకసారణులు, న్‌ యై లంకలో రామదండు స్‌ క “పారణా[! నువ్వు సొమ్యుడివి. వానరులు నిన్ను బంధించడంతో బేజారెత్తి సీతను లో ఛి! రామునికి అందించ మంటున్నావు. దేన, దానవ, గంధర్వాదులతో కూడి సమస్త లోకాలు నన్ను సు ౯ | బెదిరించినా సీతను మూత్రం ఇవ్వను. నన్ను ఓడించేవాడు ఎవడు సారణా!” అని పలికే (శ్ర షో. రామదండును చూడాలనే అభిలాషతో, ఏడు తాటిచెట్ల ఎత్తుగల ప్రాసారాన్ని శుకసారణులతో ర ష్‌ కలిసి ఎక్కాడు రావణుడు. ఘు య్జా రావణుడు ఎక్కిన మేడ మంచులాగా తెల్లగా ఉంది. రావణుడు ఆ మేడపై నిలబడి త్త త్తు వనాలు, పర్వతాలు, సాగరతీరము, చుట ఉన్న భూప్రదేశమునంతా చూశాడు. ఎక్కడ | న్‌ చూచినా, ఆ ప్రదేశమంతా వానరసైన్యంతో నింపబడి ఉంది. థ్‌ (గ | బ్లా నాశక నాడా టాం రానా నానా నా ననియు వనాల ర భుంలాంథు లాం చాపదు షల

స్రనసి తలి టంట శ్రంంటి న్యు శప ఫు ఉట స యు చైతన్య రానూయణము గ న్‌ “సారణా! చెప్పు. ఈ వానరులలో ్రధాను లెవరు? శూరు లెవరు? బలవంతు న్న ఇ్రై లెవరెవరు? వీళ్ళలో ఎవరి నూటను వింటాడు సుగ్రీవుడు? సేనాధిపతు లెవ్వరు? అంతా నం య్హ వివరించి చెప్పు” అన్నాడు రానణుడు. వ రా! సారణుడు రావణునితో చెన్నున్నాడు, “రాజా! అడుగో. గొప్పదిటైైన వానరసేన చూ , మధ్యలో ఎత్తైన ప్రదేశము మోద నిలబడి ఉన్నడు. భూమి దద్దరిల్లేలా లంకవైపు తిరిగి న య్జా సింహనాదం చేస్తున్నాడే, అతడే నీలుడు. వానరసినకు నాయకుడతను. (క్తి శు “ఇదిగో. ఈవైపు చూడు. చేతులు పైకెత్తి గర్జిస్తున్నాడు. పర్వతరూపుడైన అతడే . న్‌ అంగదుడు. అతళ్ళే యువరాజుగా చేశాడు సుగ్రీవుడు. ఆ అంగదుడు క్రుద్దుడై పళ్ళు న స్టా కొరుకుతూ నీమిదికి కాలుదువ్వుతున్నాడు. ఫె . “అంగదుని వెనుక సైన్యములో నాయకుని స్థానంలో ఉన్నాడు, చూశావా! అతడే. (మై గర. వలుడు. సముద్రముపై సేతువును నిర్మించింది అతడే. నలుడు గోప్ప పరాక్రమవంతుడు. (న ర. “అతని ప్రక్కనున్నవాడు కుముదుడు అనే సేనానాయకుడు. అతనికి ఎడమ వైపున (ఫు యు ఉన్నాడే అతడు రంభుడు. అతడు కూడా సేనానాయకుడే. ఆ ప్రక్కనే క్రుద్దుడై పింహనాదము స్తా నే _చేస్తున్నాడే అతడు శరభుడు. గొప్ప బలవంతుడు. చ్‌ | [ల్‌ ష్ట్ర! “రాజా! అల్లదిగో. అటుచూడు. ఆకాశంలో నిలిచిన పెద్ద మేఘంలాగా కనిపిస్తున్నాడే. | (ష్య ఛై అతడే పనసుడు. యాభై లక్షల వానరులకు ఇతడు సేనానాయకుడు. ల | “తీరము ఎడమవైపు .చూడు. రెండవ సముద్రములాగా సేన నిలబడి ఉంది. వారి ల న్న మధ్యలో ఎత్తైన ప్రదేశాన దర్దురపర్వతం లాగా కనిపిస్తున్నాడు. అతడే వినతుడు అనే ణు ఆసా సేనానాయకర్‌డు. - క. “ఆ ప్రక్కనే విజ్బంభిస్తున్నాడు. అతడు గవయుడు, ఇతడు డెబ్బై లక్షలనుంది ఫ్రై న వానరులకు సేనానాయకుడు, చ్‌ న య్జ్‌ి “రాజా! నువ్వు ఇంతవరకు విన్నది, చూసింది సేనాధిపతుల్ని. యూధనాయుకుల్ని | 1 శ్రా గురించి ఇప్పుడు విను. పెద్ద తోకను నేలపై ఈడ్చుకుంటూ గర్జిస్తున్నాడే అతడు హరుడు. | శ్హా స అతని ప్రక్కమన్నాడు చూడు. ధూమ్రుడని భల్లూక సేనానాయకుడు, న్‌ శ. “ధూ(మ్రుని ప్రక్కన సర్వతం లాగా ఉన్నాడే. అతడు ధూయమ్రుని తమ్ముడే. పరా గే. (క్రమంలో ధూన్రువి కంటే గొప్పవాడు. అబ్బ! వాడి ప్రక్కనున్నాడు చూడు, అబ్బో! చాలా |ఇ్లా గొప్పవాడు వాళ్ళలో. పేరు జాంబవంతుడు, పెద్దలంటే మన్నన. యుద్ధంలో అతవి ఎదుట న న్‌ విలవడం చాలా కష్టం. గై ఖై “ఒకతను ఎగురుతూ మాట్లాడుతున్నాడు. సేనలోని అందరూ అతణ్ణి చూస్తున్నారు. శా ఖు అతడు కూడా సేనానాయకుడే. పేరు దంభుడు. అతవికి ఎడమవైవు గోలాంగూలు డున్నాడు.. | న వాడే గవాన్షుడు. వారి మధ్యలో ఎత్తైన ప్రదేశమున కనిపిస్తున్నాడే. అతడు మం నరు ల సీ! పర్వతం మోద ఉంటూ ఉంటాడు. ౧- ళ్‌ “కేసరి తరువాత ఉన్నవాడు శతబలుడు. అతడు సూర్యోపాసి. రాముని విషయంలో | ఇ్లు క ప్రాణాన్ని ఇవ్వడానికి కూడా వెనుకాడడు. ఇంకొ చాలానుంది ఉన్నారు. లెక్కపెట్టను ఈ నన్న య్త్రారగట్రు త్తు చంపు శుంభ అష దధ ఆ్య్యదాగ

స్ట రయ స్తూ ్త్రైదరు శ్రా స్తు రత కైనద్తు కైషద్దు క్రైనళ్టు టే గ్‌! "వావి దాది వావ వాడాడా ననన ననన ననన ననన ననన గ ళా! యుద్ధకాండము - అంకలో రామదండు శ్రా గ , _సాధ్యపడేలా లేదు ఆ వానరసైన్యం. ఈ వానరులందరూ కానురూపులు. సురాసురులతో న న. సమాన పరాశక్రనుము కలవారు. . శ్హ క “అమ్మోయ్‌! అదిగో. నాడే. మదించిన ఏనుగులా ముందు విలిచియున్నాడు. చేతిలో , గద. వాడికి కోపమొస్తే తట్టుకోలేము. సముద్రాన్ని గుటగుట తత్రాగేస్తాడు. వాడే పూరం శ్రా గో | లంకకు వచ్చి అళోకననాన్ని నాశనం చేసింది. నువ్వు కూడా చూశావు వాడ్ని. ఇప్పుడు మే ( స యా వచ్చాడు తగలెయ్యడానికి. పేరు హనుమంతుడు. కేసరీనందనుడు. వాయుదేవుని బారసపుత్రుడు.. [శ్ర 9) | చిన్నవాడు కాదండోయ్‌. చిన్‌ పిల్లవాడుగా ఉన్నప్పుడే సూర్యుణ్ణి పండు అనుకొని మింగాలని ళ్‌ న్‌ ఎగిరిన గడుగాయ. “ఆంజనేయా!” అనికూడా పీలుస్తారు అతణ్ణి. ్‌ గ “రాజా! వీణ్ణి నువ్వెలా మరచిపోతావులే! వాడు అంటించి వెళ్ళిన అగ్ని ఇంకా లంకలో కే నే అక్కడక్కడ నుండుతూఎ వుంది. షూ “రాజా! బాగా చూడు. హనుమంతునికి దగ్గరగా నీలిదేహంతో, కనులముల వంటి శ్రా స్త | కన్నులతో శోభించేవాడే రాముడు. ధర్మాత్ముడు. నేదనిదుడు. బహ్మాస్తవేత్త అసమాన ట్‌ “రై ప్రరాక్రమవంతుడు. నువ్వు ఎత్తుకొని వచ్చింది ఆ రాముని భార్యనే. స్తు ళు “రామునికి ప్రక్కన నిలబడి యున్నాడే ఆ స్వర్ణవర్లదేహుడు లక్ష్మణుడు. రాముని (శ్తా గళ. తమ్ముడు. గొప్ప యుద్దవీరుడు. కోసిష్టికూడా. దుర్ణయుడు. రామునికి కుడిభుజమనే (౫ షు చెప్పాలీ. యుద్దంలో రాక్షసవీరుల నందరినీ తానొక్కడే చంపాలని ఉరక లేస్తున్నాడు. శ్ర గా “రామలక్ష్మణులకు నలుగురి తరువాత నిలబడి ఉండేదెనరో బాగా చూడు. అది మన త్తు బంగారమే. బయటపడిన _బండారము. మో తమ్ముడు విభీషణుడు. నువ్వుండగానే న స్వ అంకాధిపతిగా సాగరతీరంలో రాముడి చేత అభిషిక్తుడయ్యాడు. యుద్ధోన్ముఖుడై ఉన్నాడు. , ఫు ఉహ్‌ “ఆ ప్రక్కనే వానరుల మధ్య పర్వతంలా కనిపిస్తున్నాడు చూడు. అతడే సుగ్రీవుడు. ఇసూ. కిష్కింధకు రాజు. వాలిని రాముని ద్వారా వధించి, తారను, దేవేంద్రుడిచ్చిన మాలను శ్రా స్య పొందాడు. సుగ్రీవుడు కూడా నీతో యుద్దం చేయాలని చాలా ఉబలాట పడుతున్నాడు. (గ్లో య్‌ “మహారాజా! క్లుప్తంగా చెప్పాను. చెయ్యదగిందేదో గుప్తంగా చెయ్యి. మొత్తానికి లంక | ్రు మొక్కపోకుండా చూడు. శత్రువులకు పక్కలో బళల్లెము కా! అంతే నే చెప్పేది” అవి నోరు కూ (స. మూశీడు సారణుడు. న్‌ న్‌ శుకసారణులు చూపెట్టిన రామదండు నంతా ఓపిగ్గా చూశాడు రావణుడు. చెప్పిం ప్త త్య దంతా విన్నాడు. మనసులో దిగులు మొలిచింది. కోపం కొండంతైంది. భయంకరమైన | పైకా చూపులను శుకసారణులపై సారించాడు. భయాందోళనలతో వారు తలలు వంచారు. ల 1||. రావణుడు ఇలా పలికాడు. న య్దై “న్సిగ్రహానుగ్రహ సమర్జుడైన రాజును ఆశ్రయించుకొని జీవించేవారు రాజుకు యు థు అప్రియమైైన మాటలు చెప్పకూడదు. యుద్దానికి వచ్చిన శ్యయవులను చూపమంటే, దాన్ని (ఇశ్రా స్వ విడిచిపెట్టి అనవసరంగా, అసందర్భంగా శత్రవును స్తుతించడం పనిగా పెట్టుకున్నారు మిరు. | ౧౪ (న్‌ “దేనికి” “మిరు చదివిందంతా తగలెయ్యండి. నేర్చిందంతా నీళ్ళలో పోయండి. ఫ్తు | రాజనీతిశాస్తము తెలియని మోరు రాక్షసులు కారు. రాళ్ళు. మూర్చులైన మీలాంటి మంత్రు ఖై క. లున్నందుకు నేనెప్పుడో మరణించి ఉండాల్సింది. అది జరుగలేదు. చాలా సంతోషం. నా గ్‌ అదృష్టం, ల తాకాల ణా న్‌ మావావమినమన ఇ కా - న్‌ చ + శతా తంల చందా తుంతాాతతూషలు శాప భయప

య్‌ ల: మ స ల్‌ ఖ్‌ స్ట య! చైతన్య రామాయణము . శ్రా స . “అయినా బరితెగించి ఇలా మాట్టాడారే! ఏమి? జీవితం మోద విరక్తి పుట్టిందా! చావు స కనా. అంటే భయం తీరిపోయిందా! దుష్టులారా! పూర్వము మోరు నాకు చేసిన సేవలు స్రైతిలో ఫు , _మెదుల్తున్నాయి. లేకుంటే నొరు శ్మశానంలో కదలకుండా పడుండేవారు. త్త త్త “ధి, నా ఎదుట నిలబడకండి. మో ముఖాల్ని పట్టుకొని పారిపాండినొ అని రావణుడు. (చే గ _ త్రుద్దుడై పలుకగానే శుకసారణులు సిగ్గుతో, భయంతో తలలు వంచుకొని, చేతులతో న యే స్రమస్కరిస్తూ “విజయీభవ” అని కీర్తిస్తూ నిష్ర్రమించారు. కస్త న. నిజాన్ని నిలకడగా వినలేని నాడే రావణుడు. వక్రబుద్ది గలవాడు వాస్తవాల్ని వినలేడు.. (స్తు ఫో . స్తవాతే గావి వాస్తవాలు పనికిరావు. దుష్టులనద్ద నిజాన్ని కూడా ముందునెనుక లాలోచించి న శా విలకడగా మాట్టాడాలి. ఖు ఖు రావణుడు మహోదరుడనే వాణ్ణి పిలిచాడు. “మహోదరా! తొందరగా వెళ్ళి, శి గః . _గూఢచారుల్ని వెంటబెట్టుకొని రా. పో అన్నాడు రావణుడు. మహోదరుడు వెళ్ళి దూతలను | శు తీసికొవి వచ్చాడు. | గ. . “దూతలారా! మోరు. రూపాంతరాలతో రాముని వద్దకు వెళ్ళండి. అతడు ఏమి. |" శ్ర చేస్తున్నాడో పరిశీలించండి. వాళ్ళ పన్నాగా లేమిటో వరికించండి. ఇంకొ, అక్కడ గమనించ శ్రా గ దగినవి ఏవో పరీక్షించి వీక్షించండి. వచ్చి పూసగుచ్చినట్టు, మూసపోసినట్టు చెప్పండి. దూతల స్‌ అ్జ్మీ, ప్రయత్నం నల్ల శత్రువుని వధించడం సులభ నువృతుంది ఎనరికైనా. వెళ్ళండి?ొ అన్నాడు ;ఉ్తు స శార్తూలుణ్ణే ముందు పెట్టుకొని, రావణునికి ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి వెళ్ళారు యు గూఢచారులు. సువేలపర్వతము వద్ద సుగ్రీవ విభిషణులతో ముచ్చటిస్తున్న రామలక్ష్మణుల్ని (షు , చూశారు. ఖు వానరసైన్యాన్ని చూడగానే దూతలు నిశ్చేష్ప్టులయ్యారు. ఈలోగా విభీషణుడు దూతల్ని స్త [| పసిగట్టాడు. య “వీడు. శార్టూలుడు. పాపాత్ముడు. బంధించండి. వీణ్ణి” అన్నాడు విభీషణుడు, సు శ్రీ వానరులు శార్చూలునితో పాటు మిగీలిన రాక్షసుల్ని కూడా పట్టి బంధించారు. వధించే ర్త న ప్రయత్నంలో పిడికిళ్ళతో పాడుస్తున్నారు. రాముడు వాళ్ళని వధించకుండా అడ్డుపడ్డాడు. ల అ్జ| రాక్షస గూఢచారులను విడిపించాడు. దిగేసుకున్న ముఖాలతో దశకంరుని సమిపేంచారు.. పీ స్స దూతలు. రాముని సైన్యము సువేలపర్వతము వద్ద ఉందని రావణునితో చెపారు. నే “శార్జూలా! ఏమిటోయ్‌! జూదంలో ఓడిపోయిన వాడిలా కనిపిస్తున్నావు. ఏం జరిగింది? [ న గై శయవులకు పట్టుబడ్డావా? శత్రుసైన్యం నిన్ను బాధించిందా?” అని ప్రఖ్టంచాడు రావణుడు. 9 యూ “మహారాజా! రాముని సేన అపారమైంది. దానిలో ప్రవేశించడం ఎవ్వరిక్తీ సాధ్యము న ఖు కొదు. గొప్పు బలవంతులైన వానరులు దానిని కాపలా కాస్తున్నారు. అయినా, ఎలాగో మేము న్‌ గ్‌ రాముని సైవ్యంలో ్రవేశించాము. ణు థి య “విభీషణుడు మమ్ముల్ని. గుర్తుపట్టి బంధించమన్నాడు. వానరులు మమ్మల్ని కట్టేసి సో మ. ఇష్టమొచ్చినట్టు కొట్టేశారు. రింతలు కొట్టుకుంటూ, మమ్మల్ని కుమ్ముతూ, మోకాళ్ళతో ళ్‌ న పొడుస్తూ వానరసైన్యం మధ్య మమ్మల్ని ఊరేగించారు. న్‌ టంట ఉంధ ఉధు ఉఠతాషభ తుం షల ొ్యథుళ

యుద్ధకాండము - మాయలు-మర్మాలు "శ “సువేలపర్వతం. వద్ద నున్న రాముని నద్దకు మమ్మల్ని కొట్టుకుంటూ తీసికొని (స ఖా పోయారు. రాముడు ధర్మాత్ముడు. మమ్మల్ని క్షమించి విడిచిపెట్టాడు. మహారాజా! ఫు ౯ భయంకరమైన వానరసైన్యాన్ని సురాసురులు కూడా ఓడించలేరు అనిపిస్తోంది. ఉన్నది ( ్ల అన్నాం. మోరేదంటే అది వింటాం” అన్నాడు శార్జూలుడు. న్లో

| || ఘు మాయలు - మర్మాలు) స్తు తా దూతలు చెప్పిన మాటలు రావణునిలో దిగులు పుట్టించాయి. మం్రిమండలితో మ న్‌ అత్యవసర సమావేశం ఏర్పాటు చేశాడు. వారితో తక్షణ కర్తవ్యాన్ని గూర్చి ముచ్చటించాడు. యే ళ్‌ వారిని సంపివేసి, మాయలు తెలిసిన విద్యుజ్జిహ్వుడనే రాక్షసునితో కలిసి అళోకవనావికి (ఫ్ర థు బయలుదేరాడు. త్తి గ “విద్యుజ్జిహ్వా! వైదేహి ఎలాగైనా ఈనాడు నాదైపోవాలి. ఇంతకాలం నేను చూపిన నన “నా. వలపులు, పిలిచిన పిలుపులు అన్నీ వృధా అయ్యాయి. ఈరోజు మాయ చేసి సీతను వలలో

, వేసుకోవాలి. ఆ వలను నువ్వు తెచ్చిపెట్టాలి. | త్ర “రాముడు ఈ భూమిమోద ఉన్నంతవరకు సీత నావైపు తిరగదు. రాముడు న గ మరణించినట్టు తెలిస్తే ఇక నేనే దిక్కు. రాముడి శిరస్సును, ధనుర్చాణాలను మాయతో (| స్టే. నిర్మించి తీసుకురా? అన్నాడు రావణుడు. వింతలు చూపే విద్యుజ్జిహ్వుడు క్షణంలో వాటిని | (ఫ్ర రావణునకు చూపించాడు, రావణుని వద్దనుండి అమూల్యమైన ఆభరణాలను బహుమానంగా న

పొందాడు. క్ట నే రావణుడు అశోకవనంలో ప్రవేశించాడు. సీతమ్మ దీనురాలై తలవంచుకొని, రామునే (ఫు ఉహ” ధ్యానిస్తూ కూర్చోనుంది. రాక్షసాంగనలు రక్షిస్తున్న సీతమ్మేను చూచి, శుభవార్తను తెచ్చినట్లు శౌ 'శ్రొ చెప్పసాగాడు. న న్‌ “శుభప్రదా! సీతా! అయిపోయింది. అనుకున్నట్టు అంతా సవ్యంగా సాగిపోయింది. ఇక ఘు యా! నీదే ఆలస్యం, రాముడు వీరుడు, శూరుడు అంటూ పలవరించావే! రాలిపోయాడు నీ వ. రాముడు. ఇక ఈ రావణుడే నీకు. (ఆ క “కళ్యాణీ! ఖరుణ్లి చంసిన రాముడికి ఖరీదు ముట్టింది. రాముణ్ణి ఖండించేది ఖాయం ఘు అంటూ నీతో అనేకసార్లు చెప్పాను. ఈరోజు ఖరారు అయింది నా మాట, 0. స్‌ “రాముడు ఎలాగూ పోయాడు. మనం కూడా పోదాం పద, మూర్చురాలా! ఇప్పుడైనా షస్డోం యా బుద్ది తెచ్చుకో, వీ మవసు నాకు ఇచ్చుకో. నా (్రేమను పుచ్చుకో. నారాణు లందరిపై | నా న్‌ హెచ్చుగా జీవించు. అహంకారాన్ని వదలిపెట్టి సుఖించు. [5౮ యు “నన్ను వధించాలని వానరసైన్యాన్ని వెంటబెట్టుకొని వచ్చాడు రాముడు. సముద్రతీరంలో | క్రై యూ మకాం పెట్టాడు. ప్రయాణ ప్రయాసలో రాత్రి అలసిపోయి నిద్రిస్తున్న రాముణ్ణి నా దూతలు | ర న: గమనించారు. మె యూ “అదను చూచినా "సైన్యం కదం టత్రొక్కింది. వేలాది మంది రాక్షసవీరులు సముద్ర (శ్ర తీరంలో విజృంభించారు. నిద్రిస్తున్న రాముని సైన్యాన్ని ఖడ్డాలతో జోకొట్టి శాశ్వతంగా ప్త | నిద్రపుచ్చారు. | య తిల తుం కార ఘాత త్‌ షల శాస ఈషళలో 2-43

శ్రతా లయం అత భం ఫై శు తు ఊసు స ౦. చైతన్య రామాయణను | న గ “రాక్షసవీరుడైన ప్రహస్తుడు నా హృదయం ఆనందంతో ఉప్పాంగేలా రాముని లో ఇ! శిరస్సును ఖండించాడు. రాక్షసులు విభీషణుని, సుగ్రీవుని కూడా చంపేశారు. పిరికిపంద।! ఆ (ఫ్రై క్‌ లక్ష్మణుడున్నాడే! వాడే కొంతమంది వానరులతో కలిసి చిక్కకుండా పారిపోయాడు. కు ంం! “ఈ వనంలో చెట్టు విరిచేసిన ఆ వానరుడు హనుమంతుడి గడ్డాన్ని ముక్కలు న ఘు ముక్కలుగా నరికేశారు. దిక్కులేని చావు చచ్చాడు దుర్మార్గుడు. జాంబవంతుణ్ణి వధించారు. న | మైంద ద్వినిదుల్ని నరికేశారు. పనసుణ్ణి పనసపండును తరిగినట్లు తరిగేశారు. కుముదుడు ప్ర "0 కూలిపోయాడు. తెగిన అంగాల్ని విడిచిపెట్టి పారిపోయాడు అంగదుడు. ళా న్‌ | “ప్పీబ్రా! స్తోత్రేస్రోవీ! ఉన్నవాళ్ళం, మనసున్న వాళ్ళం మనం! ఇక రాముణ్ణో మరచిపో. న య్‌ చివరగా నువ్వు చూస్తావని ఖండించబడిన రాముడి శిరస్సును సాగరతీరము ముండి ౦9] తెప్పించాను. చివరగా అతణ్ణి చూసేసి, ఇక నన్ను చూడడం (ప్రారంభించు. "౯ గ 1 __ “*ఎవరక్కడ! రాముడి శిరస్పుము తెచ్చి సీతకు చూపండి? అన్నాడు. రాముని మాయా స్‌ ఈ్రా శిరస్సును, ధనుర్చాణాలను తెచ్చి, రావణుని ఎదుట నమస్కరిస్తూ నిలబడ్డాడు విద్యుజ్జిహ్వుడు. (యై ఖే “అక్కడ పెట్టి వెళ్ళు. మొగుడు-మొగుడు అంటూ మొత్తుకొంటూ ఉండేది. మొగుడికి [ము స పట్టిన చివరిగతి చూడనీ మగువనిఫొ అని రావణుడు పలుకగానే అందమైన మాయతలమ, క ధమస్పును అక్కడ ఉంచి అంతర్జాన మయ్యాడు విద్యుజ్జిహ్వుడు. | ళ్‌ / “అదిగో రాముడి ధనుస్సు. ఇదిగో రాముడి శిరస్సు. ఇక నువ్వు ఇచ్చేయాలి నాకు వీ | స కే మనస్పుఫొ అని పైత్యం పట్టిన వాడిలా పేలుతున్నాడు. శై! పీతమ్మ శిరప్పుము చూచింది. అది రామునిదే అని నిశ్చయించుకుంది. భర్తమ జ / పోగొట్టుకున్న ఆడపక్షి లాగా విలపించింది. కన్నీరు మున్నీరుగా రోదించింది. ఖండించిన అరటి న్‌ శ్రీ చెట్టులా విలవలేక నేలపడింది. శిరస్పుము సమిపించి వెక్కివెక్కి ఏడ్చింది. (మూ స ' “అయ్యో! రామా! ఎంతటి దీనావస్థ ప్రాప్తించింది? నన్ను కాపాడాలని వచ్చి నీవు లోకం నో అహై, మండే కదలిపోయావా! నా ఒక్కదాని దుఃఖాన్ని పోగొట్టాలని ప్రయత్నించి ని వారందరికీ (11 శై. దూరమైపోయావా! వ గ్య ప్రధమం మరణం నార్యా భర్తు ర్వైగుణ్య ముచ్యతే న ం్ట | నువృత్తు సాధువృత్తాయాః సంవృత్తస్వం మమాగ్రతః (ఘ్ర ఖు “రామా! నీవు సత్ర్రవర్తన కలవాడివి. నేను ఏమి పాపం చేశాను. నన్న విడిచి నువ్వు |ఇ్ల [1 ఎందుకు వెళ్ళావు? భార్య కన్నా ముందు భర్త చనిపోతే అది భార్య దోషమంటారు. నేను (౧౫ స వీ దోషం చేశాను? ష్‌ న్‌ “అయ్యో! లేగదూడమ పోగొట్టుకున్న గోవులా విలపించే మూ అత్తమ్మ కౌసల్య ఎలా స ఖ్‌ జీవిస్తుంది? రామా! ఇలా ఎందుకైంది నాధా! నీవు దీర్చాయుష్మంతుడినని జ్యోతిష్కులు కూడా చై స చెప్పారే! అందరి ఆశలు ఎందుకిలా అడియాస లయ్యాయి! | స్‌ త్‌ “పదా అవధానంతో చరించే మవ్వు ఆదమరచి ఎలా నిద్రపోయావు! కర్మఫలం వీ (“సి శ్ర కళ్ళల్లో కాపురం పెట్టిందా! లేకపోతే, ఉపాయాలు తెలిసిన నీకు అపాయా లెలా వస్తాయి! (వు గ కాళరాత్రి నిమ్ను కబళిస్తుంటే కళ్ళు మూసుకొని ఎలా ఉండగలిగావు! యో ॥ | మ శ్తంంప్ర తంట కంల తుంప్రు షభ తషుల శాషథు శప

నే యుద్ధకాండము - కారుచీకట్లలో కాంతిరేఐ ఇ ౮. “నన్ను విడిచి అలా నేలపై పడి ఉన్నావేమి? నన్ను మరచి, భూమిని ప్రియురాలిగా | వి! వలచావా! నాతోనే కలిసి చరిస్తానని పెళ్ళిపీటల మిద పలికావే! చెప్పిన మాట తప్పావెందుకు? (ఖ్ఞ్రై | “రామూ! దాశరధీ! నా వల్లనే నీకు ఈ ఘోరమరణం ప్రాప్తించింది. నా కొరకే కదా | స్తా ళా నీవు ఇక్కడికి వచ్చావు. నన్ను తీసుకపోవాలని వచ్చిన వాడివి ఒంటరిగా ఎందుకు న్న స 1 వెళ్ళిపోయావు? శ్రే యు ఆర్యవుత్రన్య రామన్య భార్యా మృత్యు రజాయత | గాన హు “ఆర్యపుత్రుడైన రామునకు భార్యే మృత్యుదేనత అయింది. న స | “రామా! పూర్వజన్మలో ఎవరికో సంబంధించిన కన్యాదావమును పాడుచేసి ఉంటాను. గ సై లేకపోతే నాకు ఈ దుర్గతి ఎందుకు 'ప్రాప్తీస్తుంది?” అని పసిబిడ్డలా రోదిస్తోంది సీతమ్మ స్తు న. ఈలోగా “మహారాజా! జయము, జయము” అంటూ పాయుధభటుడు వచ్చి శ్ర న్‌ 1 నమస్కరించాడు, నుంత్రులందరితో ప్రహస్తుడు అత్యవనరమైైవ కార్యార్దను నిరీక్షిన్తున్నట్లు | ౧న యై తెలిపాడు. రావణుడు అశోకవనము నుండి తిరిగి వెళ్ళాడు. (మ నై || రావణుడు వెళ్ళగానే అక్కడున్న మూయతల, నూయాధనుస్తు కూడా అదృశ్య ష్ట్ర ఇ గ్రాడుల్లు ఫి వేల్‌ ళ్‌ రావణుడు మంత్రులతో, సేనాధిపతులతో చర్చించాడు. సైన్యాన్నంతా తీసుకొనిరన్ము | పు , న్నాడు. అయితే కారణాన్ని నూత్రం సైన్యానికి నినరించ వద్దని హెచ్చరించాడు (వక్రవ్యంచ (సృ ళ్‌ న కారణమ్‌). న షే యుద్దానికి బయలుదేరే ముందు. ఎందుకు వెళ్తున్నారో, ఎక్కడికి వెళ్తున్నారో | పు యీ సైనికులకు తెలియకూడదు అంటాడు రావణుడు, తెలిస్తే నీరాకరిస్తారేమో అనే భయం | శ్‌ రావణునికి ఉండి ఉండాలి. లేకపోతే అలా ఎందుకు చెబుతాడు? (ఈ న లంకలో ఉన్నవారంతా రాక్షసులే. రావణుని ఆశ్రయించుకొని ఉన్నవారే. అతని గ శ్చ దుష్టకార్యాల్ని సవరించిన వాళ్ళే, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళే ఈనాడు. నాళ్ళు రావణుని (ఆ | _ఎదిరించడము అనే ప్రశ్న తలెత్తే అవకాశబు లేదు. ఫు ఘు రావణుడి భయనుంతా అసురులను గూర్చి కాదు. తనను బాధించేది తన మనస్సే. | గ న , అక్రమాలకు అలవాటుపడిన మనసు అందరినీ అనుమానిస్తుంది. వంచకుడు నశించే ముందు (ఫ్రా యు నైతిక పతనానికి గురి అవుతాడు. ్‌ ఖు రావణుని ఆజ్ఞ ప్రకారము గొప్ప సైన్యము వచ్చి నిలిచింది. (ప య క్‌ యై కారుచీకట్లలో కాంతిరేఖ | ఫు ర. లంకలోని రాక్షసాంగనలలో త్రిజట లాగా ఉత్తమురాలు సరమ. సాతివ్రత్యమహిమ వల్ల ల స్మ ట్రత్యేక శక్తులను కలిగియున్న సావనచరిత పరమ. లంకలో ఆమె సీతన్ముకు ఇష్టపథి. షై సేతమసై నేలపై బడి దుఃఖిస్తూ ఉండడం చూసి సరను వచ్చింది. ఆమెపై ఉన్న స్తు య్‌ గౌరవభావంతో రాక్షసాంగవ లందరూ దూరంగా వెళ్ళారు. సీతమ్మను ప్రేమతో స్పుళించి న్‌ క ఓదార్చింది సరము. | ఎ | శంకా లాల అలు ఉళాుపుతాసత శనం ఆపాలో

జ్రసదలి యాంతి సంత శంంలి సై శు పనై శషక్రై టే అహ్‌ పా కదనడచవనడానలనతదలలనన ననన ననన ననన నన ననా నానన (గ ్థ్థ్థు। చైతన్య రామాయణము శ గ సుం అనాటి యం నల! “సీతా! ఊరుకో, బాధపడకు. రావణుని 1 షా న త ర్‌ మాటలు, నీ పలుకులు అన్నీ విన్నాను నేను, నట్టే. . న క వ. ఆకాశంలో అదృశ్యంగా ఉండి. రావణుడు | ౮: వస్తా న ఇప్పుడు తొందరగా ఎందుకు వెళ్ళాడో, | గగ! వాన మ్మా టం అదికూడా నేను తెలిసికొని వచ్చాను. న ఎవో | క్‌ 2 కూ న పా. ని ॥ గ క్ర న గమ) నిదిస్తాడా? రాముని వదలి లక్ష్మణు గ సా కా 7 [మ |. నస డుంటాడా? వానరసైన్యం సామాన్యమైందా! [్రు థు న. న “ఇదంతా రాక్షసమాయ! నీకు తెలి శ్రి నో. న. న. 1 |" యదు. రాముడు మరణించలేదు. క్షేమంగానే న్‌ సే స. నన ఉన్నాడు. నిన్ను వంచించడానికి పన్నిన యు , ల... టై న. ' ' సన్నాగబు ఇదంతా! విద్యుజ్జిహ్వూడు మాయల ” [యై .! న స మారి. వాడు సృష్టించిందే ఆ మాయతల, ళ్లు న ల | ఇ భట గ. మాయధనుస్సునూ, స ఘు | వ. ... శోకస్తే విగతః నర్వకల్యాణం త్వా ముపస్థితమ్‌ క ఉట నై ధవంత్వాం భజతే లక్ష్మీ ప్రియంతేభవతిత్రలు స న్న! అనాలా “వీ దుఃఖం పోయింది. నీకు శుభం ల . కలుగబోతుంది. నీకు భాగ్యము లభిస్తుంది. నా నూటనవిను. నీకు ప్రియం కలుగుతుంది. ఫు న! “పీతా! రాముడు సైన్యంతో సముద్రతీరాన విడిది చేసి ఉన్నాడు. రామలక్ష్మణుల్ని నేను న శ్‌ చూశాను. యుద్దము అనివార్యమని రావణునికి తెలిసిపోయింది. మంత్రులతో రావణుడు న మంతనాలు జరుప్పతున్నాడు” అని సరము చెప్పూ ఉండగా, దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా రణభేరి లస ఉ్రో మోగింది. (పు శ్రి “అదిగో! సీతా! విను! యుద్దభేరి వినిపిస్తోంది. అదిగో. విను, అవి గజగంటలు. అదిగో. (్‌ా స్య రఠాల ధ్వనులు, అశ్వముల శబ్దాలు. విను. విను. ర 2 “రాక్షసులను ఆపద వెన్నంటి ఉంది. ఐశ్వర్యం నిన్ను వరించనుంది. దుష్టుడైన ఫు రావణుని రాముడు తప్పక వధిస్తాడు. నీకు దివ్యమైన అనందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. నీవు రాముని శ్ర ళు (ప్రక్కన నిలబడి నవ్వుతూ ఉండడాన్ని నేను త్వరలో చూస్తాను. సతా! ఆడసర్పము కుబుసాన్ని ల! | త్యజించునట్టు, నువ్వు దుఃఖాన్ని త్యజించే సమయం ఆసన్నమైంది? అని ఊరడించింది ఫు అ సరమ. ॥ ఖు ఎండకు , బాగా కాలిఉన్న భూమి. వర్ధధారలతో తడిసి. శాంతించినట్లు, సరమ స్త న సంభాషణము సీతమను శాంతపరచింది. “సీతా! పోనీ, నన్ను రాముని దగ్గరకు వెళ్ళి య య్జ్‌, రమ్మంటావా! నీవు అ గినట్టు చెప్పి రమ్మంటావా! ఎవరికీ కనిపించకుండా వెళ్ళి రాగలను. ,ళ్తు థ్‌ “ఆకాశంలో నా వేగాన్ని గరుత్మంతుడు, వాయుదేవుడు కూడా అనుసరించలేరు;ో ఎకు గ అన్నది సరమ. వా తాయ తాల కళ్‌ అతాయ షల్‌ శ్‌ టు

స్రతలిఅం అంతంత ను తలి సపిపనలి స "ర యుద్దకాండము - ఆవదలో అస్తనాక్యం శ్రా గ్‌ “సరమా! నీ శక్తీసామర్వ్యాలు నాకు తెలుసు అతి సునాయాసంగా నీవు సుతలానికి 1న ఖా వెళ్ళగలవు. అనాయాసంగా ఆకాశంలో విహరించగలనవు. నీకు నా మిదున్న (్రేమ నాకు [్రై నే తెలియనిది కొదు. నా కొరకు నువ్వు ఏదైనా చేస్తావు. ॥ న గ “సరవా! దుష్టుడైన రావణుడు ఎప్పుడూ చెడుకార్యాల యందే మనసును లగ్నం చేసి | 0 ఫు ఉంటాడు. నువ్వు వెళ్ళి రావణుడు ఏమి చేస్తున్నాడో తెలిసికొనిరా! శ్ర “నా మనను ఎందుకో కలత చెందుతూ వుంది. సంశయగగ్రస్తమై ఉందిగా అని కన్నీరు గ్‌ |. కార్చుతూ దుఃఖించింది సీతమ్మ. ఫ్‌ గ “జానకీ! ఏడవకు! నువ్వు చెప్పినట్లే నేను వెళ్ళి రానణుని ప్రవర్తనను తెలిసికొవి ళ్‌ వస్తాను; అని ఢ్రేమతో సీతమ్మ కన్నీటిని తుడిచి రావణుని ప్రాసాదానికి వెళ్ళింది సరము, | ్త్తు ళు, రావణుని చర్చలను, మంత్రుల సలహాలను అవధానంతో ఆలకించి, ఆ నిషయాలను శ్ర గ | సీతమ్మకు చెప్పడానికి అశోకననానికి వచ్చింది సరమ. ఆమె కొరకు సీతమ్మ వెయ్యికళ్ళతో | స్ట యమ, నిరిక్టిస్తోంది. శు ౮ “సీతా! నిన్న విడిచిపెట్టమని రావణుని తల్లి కైకసి రావణునితో చెప్పింది. అవిద్దుడు (శ్హా గ్ర అనే వృద్ధమంత్రి కూడా అదే చెప్పాడు. రాముడు ఖరుణ్ణి వధించిన విషయము, | కన. హనుమంతుడు లంకాదహనం చేసిన విషయమూ ఉటంకిస్తూ కూడా చెప్పారు. ్రు శా “వాళ్ళు ఎంత చెప్పినా, లోభి ధనం మిద నున్న ఆశను వదలలేవట్టు, నీ మాదున్న (శ్రా స్వ వాంఛను రావణుడు త్యజించ లేకున్నాడు. రాముడికి భయపడి, యుద్దానికి భయపడి అతడు ల ఖై నిన్ను వదిలేల్లా లేడు. యుద్దంలో మరణించిన తరువాతే అతడు నిన్ను విడుస్తాడు. స్టే ర | “శీత్రా! రాముడు రావణుణ్ణి వధించేది ఖాయం, విన్ను అయోధ్యకు తీసికొని పోవడం (స్తా షు తధ్యం; అని నవ్వుతూ పలికింది సరమ, సీతన్ము మనస్సు ఊరడిల్లింది. , న న ఇంతలో భూన్యూకాశాలు ఏకమయ్యేలా పెద్దగా రణభేరి మ్రోగింది. వానరుల సేన | ఫ్ర యు సింహనాదాలు చేసింది. అవి రాక్షసుల హృదయాలకు పిడుగుపొట్టు అయ్యాయి. రాక్షసుల (౧ శీ ముఖాలు వెలవెల పోయాయి. రాజు చేసిన అపరాధానికి ఫలాన్ని ప్రజలు అనుభవించడానికి త్త | సిద్దపడ్డారు. ల్‌ ఆపదలి ఆప్తవాక్యం ళు ళు న / న్‌ రావణుని కొలువుకూటమిలో మంత్రులందరూ సమావేశ మయ్యారు. రాముని సైన్యం | ఇష్టా, మోగించిన శంభధ్వనులూ, రణభేరి వినిపించింది. అది చెవిని పడగానే కొన్ని క్షణాలు ("ర్త శ్ర రావణుడు అలోచిస్తూ ఉండిపోయాడు. ఆ తరువాత నుంత్రులను ఉద్దేశించి ఇలా పలికాడు... | శో “రాముడు సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాడు. అతడు బలనంతుడు. వీరుడు. పొరుషవంతుడు- ౮ ఇ ఇలా మిరు చెప్పే నేను విన్నాను. రాముణ్లి గూర్చి నాకు అంతే తెలుసు. [ం. థు “ఒకవైపు రాముడు యుద్దానికి వచ్చివున్నా, అతని పరాక్రమము మోకు తెలిసి ఉన్నా, (ఉ్తు క మిలో ఎవ్వరు కూడా దానిని పట్టించుకోకుండా ఒకరి ముఖాల్ని నురొకరు చూసుకుంటూ న ప గ్‌ స్‌ ష్‌ టంట శం న్రళంప్రా టాం అలి కాంతం్యపు కాషల శాపరు ఆంకా

జ్ర నేతి యతి త యా. / (న య్‌ (322) చైతవ్య రామాయణము | శ్రి ౫౮ ఉన్నారనేది కూడా నాకు తెలుసు” అవి రావణుడు పలుకగానే గొప్ప బుద్దిమంతుడు, | షై రావణునికి మాతామహుడు అయిన నూల్యనంతుడు ఇలా పలికాడు. శ్‌ మ. “రాజా! నాకు తోచిన ఒకమాట చెబుతాను. ప్రభువు విద్యానంతుడై, నైతికళిక్షణ కలిగిన (భృ ్‌/ వాడెతీ ఆ రాజము చాలా కొలము సిరిసంపదలతో తులతూగుతుంది. అట్టి ప్రభువును స్తో | వాడై ్య్‌ ట్స్‌ ట్ర ర్య గ. చూచి శత్రువులు కూడా భయపడతారు. సనుయాలను తూచి మిత్రశత్రుత్వాలను | స్వ

• ళీ] క్ర్వాస్తాగించే రాజు సదా ఐశ్వర్యవంతుడై ఉంటాడు. న్‌ యు హీయమానేన కర్తవ్యో రాజ్ఞా సంధిః సమేన చ సా సో న శత్రు మవ మన్యేత జ్యాయాన్‌ కుర్వీత విగ్రహమ్‌ ॥ (న య్‌ “ర్రాజ్రా! శత్రువు సమాన బలవంతు డైనపుడు, అధికబలసంపన్ను డైనపుడు అతనితో (స్తు స్రైు] సంధి చేసుకోవాలి. శత్రువు బలహీన. డైనవుడు అతనితో విరోధము కొనసాగించాలి. వో గ్రే “రావణా! ఇది రాజనీతి. నా అభిప్రాయము కూడా. నువ్వు రామునితో సంధి న ఇ్టు! చేసుకోవడం నొకు ఇష్టము. రాముడు నీ మోద ఎందుకు దండెత్తినాడు? సీత కోసం. అయితే, (ష్ణ ఫి! నా పలహా విను. సీతను రాముడికి ఇచ్చయ్యి. (కా ర! “రాముడితో యుద్ధము శ్రేయస్కరము కాదు, దేవ, గంధర్వ, బుష్యాదు లందరూ | గ రాముని విజయాన్నే కొంక్షీస్తున్నారు. రాముడితో విరోధము పెట్టుకోకు. | (ఫ్ర నక్ష “బ్రహ్మదేవుడు ధర్మాధర్మములను సృష్టించాడు. దేవతలు ధర్మమును ఆశ్రయించి | ఖే / ఉంటారని, రాక్షసులు అధర్మమును ఆశ్రయించి ఉంటారని చెబుతారు. నీవు ధర్మాన్ని య స వశింపచేశావు. అధర్మాన్ని పాలుపోసి పెంచావు. ఈ కారణంగా శత్రువులు మనకన్నా జు శమీ, బలవంతులై ఉన్నారు. ( ఫీ! ధర్మో వైగ్రసతే౭.ధర్మం యదాకృత మభూద్యుగమ్‌ ర్త నే ] అధర్మో గ్రసతే ధర్మం తదా తిష్యః ప్రవర్తతే ॥ ర లి “అధర్మముపై. ధర్మము అధివత్యమును.. చెలాయించినపుడు కృతయుగము. | థ్రీ ఆవిర్భవిస్తుంది. ధర్మముపై అధర్మము అధిపత్యము సాగించినపుడు కలియుగము ర క ఆవిర్భవిస్తుంది. ణ్‌ ళీ “రావణా! నీవు అధర్మాన్ని ఆశ్రయించి గొప్ప సారపాటు చేశావు. ఆ అధర్మమే ఈ [0 నే రోజు మనల్ని [మింగేస్తూ వుంది. ధర్మం దేనతల పక్షాన ఉండి నాళ్ళను వృద్ది పరుస్తోంది. స్‌ | “రావణా నువ్వ భోగాలకు వళుడైప్రోయావు. అన్నితుల్యులైన తాపసుల్ని హింసించొవు, / సో న. బుషులు తపస్సు అనె అగ్ని ద్వారా పవిత్రమైనవారు. ధర్మాసక్తులు. యజ్ఞాలు చేసుకుంటూ మై 1 ఉంటారు. హోమాలు చేస్తుంటారు. వేదాన్ని పరిస్తూ ఉంటారు. వాళ్ళనందరినీ నువ్వు | ళు ఫు బాధించావు. | . న్‌ “డేవ, దానవ, యక్షాదుల నుండి మరణం లేకుండా నువ్వు వరాలు పొందావు. ఎవరి 5 తి! మండైతే నీకు భయం ఉండదని భావించి, వరాలు కోరీ సమయంలో విస్మరించావో, ( తీ, బలపరాక్రమములతో ఆ నరులు, వానరులు, భల్లూకములు, గోలాంగూలములు వచ్చి ను ఈనాడు నిన్ను పోరుకు పిలుస్తున్నారు. య క్‌ క పు తాక తాళ శాలి ఉతంతి తాప తనదు భకత

జ్‌ సంప్ర నస ఉం్యసై ఉను ఉత ర | న ననన న. యుద్ధకాండము - ఆపదలో ఆప్తవాక్యం | ర్త “వాకు దుళ్ళకునాలు కన్పిస్తున్నాయి. రాక్షసులకు కాలం మూడింది అవిపిస్తోంది. న! యీ నక్కలు, (గ్రద్దలు, మ్రూరమృగాలు భయంకరంగా రోదిస్తున్నాయి. అరుస్తున్నాయి. పీతృపిండాలు శ్ర న్నా, కాకులకు బదులుగా కుక్కలు ఉంటున్నాయి. మృగములు, పక్షులు సూర్యునికి అభిముఖంగా క నిలిచి విలపిస్తున్నాయి?ొ అని చెబుతూ రావణుని ముఖాన్ని. పరిశీలించి చూశాడు శ్ర య | మాల్యవంతుడు. రావణునిలో మార్పు గోచరింపక పోగా, ఏదో అయిష్టత మనసులో న యు నిండియున్నట్టు కన్పించింది. 'ఇక మాట్లాడలేదు మాల్యవంతుడు. (స్తు ళు మాల్యవంతుని మాటలు రావణుని మవసుపై ఏవిధమైన ప్రభావాన్నీ చూపలేదు. ఎవరి. శ్రీ గల విషయంలో ఆసక్తి కలిగి యముడు బయలుదేరుతాడో అట్టివాడు మాత్రం హితవు చెప్పివా | మ “మై వినడు. రావణుడికి మాల్యవంతునిపై కోపం వచ్చింది. కళ్ళు త్రిప్పుతూ, పళ్ళు కొరుకుతూ శ్ర థు ఇలా మాట్లాడాడు రావణుడు, జు ర! “మంచి చెబ్బుతానంటూ చెడు పలుకుతున్నావు. నావద్ద ఉన్నావు. మనసును శత్రువుకు. | న “న తాకట్టుపెట్టావు. నీ మాటలు నా చెవికి ఎక్కవు. నో. “రాముడా! సామావ్యమానవుడు. దీనుడు. దిక్కులేని ఏకాకి. ఎంతటి దౌర్భాగ్యుడు ళు కాకపోతే, తండ్రి అడవులకు తరుముతాడు. అక్కడ తెలిసిపోతోంది ఆయన సమర్దత. వీ ఈ గ్‌ స్తుతులకు సార్ధకత, | ఉ్జ్‌| “వ్యక్తుల మనస్తత్వ్వాలకు అద్దం పడుతారు స్నేహితులు. ఆహాల....ఎలాంటి మిత్రులు. (ష్టు (ఘ్రై| అన్నీ కోతులే. ఆయన మనసెలా6టిదో మిత్రల్ని' చూసి తెలుసుకోవచ్చు. భా స్వ “ఇక, నా విషయం తెలియదా! నా పేరు చెబితే చాలు. ఆ క్షణం నుండి దేవతలు (౧ ఇమా నిద్ర మానేస్తారు. రాక్షసులకు ప్రభువైన నన్ను ఎందుకని చులకన చేసీ మాట్లాడుతున్నావు. .ఫ్త్రు / నాకు తెలుసులే. త్త ళు “నీ జాతివాణ్ణి కదూ! నామోద కాకపోతే ఎవరిమోద ఉంటుంది నీకు అసూయ! పైగా వ | శ్యయ్రపక్షపొతివి. దానికి తోడు విన్ను ఏవిధంగానూ హీంసించని నా మంచితనం ఉండనే ఉంది. ఖు య ఇక నువ్వెందుకు మాట్లాడవు? | ళా, “అధికారంలో వున్న నాతో నువ్వు ఇలా మాట్లాడుతున్నావంటే వెనుక తప్పకుండా ఏదో త్త న్‌ గూడుపుఠానీ ఉండే ఉంటుంది. లక్ష్మీపేఐా వెలిగిపోతున్న సీతను నేమ రాముడికి ఎందుకు న్‌ అ్జీఫీ!. ఇస్తాను? చూస్తూ వుండు. అన్నీ రోజుల్లోనే జరిగిపోతాయి. వానరులు, సుగ్రీవ రామ స్తు గే లక్ష్మణులు అందరూ మట్టిలో కలిసిపోతారు. (సుం స “నాతో ముఖాముఖి పోట్లాడడానికి దేవతలు జడుస్తారు. నేను యుద్దానికి జంకుతావా[! | ఖు ద్విధా భజ్యేయ మప్యేనం న నమేయం తు కన్య చిత్‌ ర ర పఏషమే సహజో దోషః న్వభావో దురతి క్రమః స్తా ఖు “వా శరీరం రెండు ముక్కలుగా తెగిపోయినా సరే, నేము ఎవ్వరికీ లొంగమ. వంగమ. | వ్‌ గ్‌ అది నాలో పుట్టుకతో వచ్చిన దోషము. స్వభావాన్ని ఎవరు మార్చుకుంటారు? అన్నాడు (ఘ యు అనేక జన్మల సంస్కారాలు కలిసి మనిషి స్వభావాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. మానవుడు . న్‌ నక్ష | ప్రయత్నపూర్వకముగా స్వభావాన్ని మార్చుకొని, తవను తాను సంస్కరించుకొవి, ఉత్తీర్ణుడు ఖ్‌ వనన నన నర న.

జ్రసమకి సాతి శంతి తంతు ట్ర శషథు షష యం! దన ననటుననతవనతతడు పనన ననన వా నాడాలనలనాదచలచాడాలానతనడనననాడదన వదిన నననితచాపుతంనతలడాప్తక్తకాడకడులదిండడాచాతదకడదతలదడజడడ న నావా ఫ్తు! చైతన్య రామాయణము | ళ్‌ స కావాలి. నాది చెడు స్వభావము కనుక నేను మారను, మార్చుకోను అని ఎనలైనా పలుకుతారా, న్య క. రావణుడు తప్ప. అంతేకాదు. ఈవిధమైన అర్థరహిత పలుకులు పలుకుతూ వ్యర్ధంగా కాం ౨ | జీవించేవారంతా రావణులే అని మరువకూడదు. సం + “మాల్యవంతా! మాతామహా! రాముడు సేతువును కట్టినంత మాత్రాన నేను శ్రా గ భయపసడనలపిన పనిలేదు. సముద్రమును దాటి రావడం గొప్ప అనుకుంటున్నావా! కానేకాదు. న్‌ ఇష్ట నా చేతినుండి తప్పించుకొని పోవడం గొప్పతనం, నీకు ప్రతిజ్ఞ చేసి చెప్తున్నాను. రాముడు ; స్తు క. ప్రాణాల్ని దక్కించుకోలేదు?” అంటూ క్రుద్దుడై పలుకుతున్న రావణునితో మాల్యవంతుడు మా న్‌ ' మారు పలకలేదు. రొజుకు జయం సలికి ఆజ్జ తీసికొని నిష్క్రమించాడు. స్య యహ్హు రావణుడు మంత్రులతో సంప్రదించి లంకను _ కట్టుదిట్టం చేశాడు. తూర్పు ((ఖ్లు ' ద్వారమున ప్రహస్తుణ్ణి ఉంచాడు. దక్షిణ ద్వారమున మహోదర నమహాపార్చులను నిలిపాడు. శా ఫ్హు పశ్చిమ ద్వారావ మాయల కుమారుడు ఇంద్రజిచ్తును నియమించాడు. ఉత్తర ద్వారాన | గం శుకసారణులతో కలసి తాను కూడా వెళ్ళుటకు నిర్ణయించుకున్నాడు. యు సేనల మధ్య విరూపాన్షుడు మొదలైన వీరుల్ని ఉంచాడు. ఈవిధంగా సేనల్ని పు క్రీ! వియమించి, తాను జయించినట్టే భావించాడు. మంత్రులకు, సేనాధిపతులకు ఆశీర్వాదము. (శు గ ' లిచ్చీ, వెనుదిరిగి అంతఃవురంలో ప్రవేశించాడు. వో / | సై స్టే [యుద్దానికి సిద్ధం] ( స! రాముని పక్షంలో వ్యూహం సిద్దమైంది. రామసుగ్రీవులు, హనువ-తుడు, జాంబవంతుడు, స యై విభీషణుడు, అంగదుడు,లక్ష్మణుడు, శరభుడు, సుషేణుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, గజుడు, ' ్రు. గవాన్తుడు, కుముదుడు, వలుడు, సనసుడు - అందరూ కలిసి ఊహలు అల్దుతున్నారు. (శ్రా శే విభీషణుడు వారితో ఇలా పలికాడు. గ ల్ద “నాతో పాటు రామునికి శరణాగతులైన నలుగురు రాక్షసులు నా మంత్రులు. వారే (యు /_ _అనలుడు, పనసుడు, సంపాతి, ప్రమతి అను నలుగురు. వీరు నలుగురు పక్షిరూపములు త్తు న. ధరించి లంకలో ప్రవేశించి వచ్చారు. శత్రుసైన్యములో జరిగియున్న ఏర్పాట్లన్నీ తెలుసుకొని | నో! నక్ష వచ్చారు?” అని పలికి వాలుగు ద్వారముల యందు నియమింపబడిన సేనలను, సేనా స ఇకో నాయకులను, సేనా నివేశములము వీవరించాడు. (యు ఖ్‌, “ఏనుగుల మోద పదివేల మంది యోధులున్నారు. రధాలపై పదివేల మంది ఉన్నారు. ,ళ్జై న అశ్వికులు రెండువేల నుంది ఉన్నారు. పదాతులైన రాక్షసులు కోటికి మించి ఉన్నారు. వీరిలో | శ్లై! ఒకొక్కరికి పదిలక్షల మంది పరివార ముంటారు. (ఫ్ర త “రానూ! కుబేరునితో యుద్ధం చేసినపుడు రావణుని వెంట అరవైలక్షల మంది శ్శ్రీ స రాక్షసులు నిలిచారు. వాళ్ళందరూ గొప్ప పరాక్రమవంతులే. | య! టి “రామా! శత్రువు యొక్క బలాన్ని నేను వర్ణించి నందుకు కోపమొచ్చిందా! నీకు కోపం (మొ తెప్పించాలని చెప్పానే గాని, భయపెట్టాలని కాదు. నీ పరాక్రమము ఎదుట సురులు కూడా | శ క. తలవంచ నలసిందె. రావణుని, అతని చతురంగ బలాన్ని వీవు ఊడ్చేస్తావు;” అని పలికాడు ప్త నక్ష | విభీషణుడు. థ్‌ స్త్ర కంట అరు శంభయలి పుల పారుపు భయ్యప్రిత

జ్ర ఇయ శం శాస్ర త్తు షట త్రంషయు శ్రంషర్తు శవ? శే

• యుద్ధకాండము = యుద్దానికి సిద్ధం శ్రా |

గల విభీషణుడు చెప్పింది వినిన రాముడు శత్రువినాశనావికి పధకం సీద్దం చేశాడు. ఈ (౧ యై విధంగా ఆజ్ఞ లిచ్చాడు. ఫ్రై "దా. వానర సమూహమును వెంటపెట్టుకొని కపిడ్రేష్టుడైన నీలుడు తూర్పుద్వారము వందు. |శ్హు ౮! ప్రవాస్తుణ్ణి ఎదుర్కుంటాడు. న్‌ స వాలి కుమారుడు, యువరాజు అయిన అంగదుడు గొప్ప వొనరసైన్యముతో దక్షిణ యఘు భూ! ద్వారమునందు మహోదర మహాపార్భ్యులను ఎదుర్కొంటాడు. పవవసుతుడైన హనుమంతుడు | న హ్‌ పశ్చిమద్వారమును ముట్టడిస్తాడు. ఇక ఉత్తరద్వారము మిగిలుంది. దేవ, దానవ, బుషులము నో సృ బాధించువాడు, దుర్మార్గుడు, వరాలున్నాయవి నుదించినవాడు అయిన రావణువి ఉత్తర | న్వు ద్వారమున రాముడే ఎదుర్కుంటాడు. లక్ష్మణుడు తోడుగా ఉంటాడు. (స్తు ఇ వానరరాజైన సుగ్రీవుడు, రాక్షసరాజైన విభీషణుడు, భల్లూకరాజైన జాంబవంతుడు శ్‌ స సేవల మధ్య నిలిచి పోరాడుతారు. న యా యుద్దంలో వానరులు మానవరూపాన్ని ధరించకూడదు. వానరరూపం లోనే ఉండాలి. స్తు శ్ర అదే గుర్తు. రాముడు, లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు, విభీషణుని వలుగురు మంత్రులు-కలిసి ఈ ళా గ. ఏడుగురు మాభ్రమే నూనన రూసంలో ఉంటారు. న్న ళ్ట్‌ ఈవిధంగా వ్యూహరచన చేసిన తరువాత లంకను చూచుటకు మువేలపర్యతాన్ని [5 ఖు ఎక్కాలని. రాముడు నిర్ణయించుకున్నాడు. రామునితో కూడా లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, ్‌ు స్య. విభీషణుడు కూడా పర్వతము మిదికి వెళ్ళారు. ఆ తరువాత వానరసేన లోని నాయకు | ల యు లందరూ ఎక్కారు. | యు ఖ్‌ పర్వతము. మోద ఎక్కిన వానరులకు రాక్షసులు కనిపించగనే సమరోత్సాహంతో శ్ర జబ్బలు చరచారు.. అనేక విధములుగా శబ్దాలు చేశారు. _ గ శ్ణై -.. మార్యుడు అస్తమించాడు. రాత్రి అయింది. పూర్ణచంద్రుడు ఆకాశాన్ని అలంకరించాడు. | మ్ల తా ఈ సందర్భమున వాస్యరస ప్రధావమ్రైన ఒక ఉపాఖ్యావము ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఇది | | వాల్మీకం కాదు, అయినా అనందిస్తారవి (వ్రాస్తున్నాను. న్‌ ఖ్టై। యుద్దానికి ఇరుపక్షాలవారు సిద్దపడి యున్నారు. యుద్ధమింకా (ప్రారంభం కాలేదు. న్‌

సువేలపర్వతము వెనుక వైపున (గ్రద్దలన్నీ కలిసి ఒక రహస్య సమావేశాన్ని ఏర్పాటు గ్‌ ఘు చేసుకున్నాయట. | న న్‌ ఒక వృద్ద (గ్రద్ద ఆ సభకు అధ్యక్షత వహించింది. ఆ- గ్రద్ద తన అధ్యక్షోపన్వాసంలో సు ౯ ఇలా మాట్లాడిందట. | జీ ళా! “మ్మిత్రలారా! రేపు రామరావణ సంగ్రామము (ప్రారంభం కాబోతోంది. రేపటి మండి న్‌ న్‌ మనకు గొప్ప విందు జరుగబోతోంది. ఇక కొన్ని రోజులు రణరంగాన్ని విడిచి ఆహారనిమిత్తం | హ్‌ యీ మరొక చోటికి మవం వెళ్ళాల్సిన అవసరం ఉండదు. - (0 య్‌ “ఈ సందర్భములో మీకు నాయకుడుగా, జ్యేష్టుడుగా నా అభిప్రాయాన్ని మీముందు షా సక ఉంచుతున్నాను. బాగా ఆలోచించండి. య మ తంప తంత అంధ శంతాషథు తషఅ శాషధు ఆషధాతో 2-44

ద్రమలిటం టంత టం నప ఉప శప తతి గ యు “(౪29 ॥ చైతన్య రొమాయణము న గ 1 . “పక్షులకైవా పాములకైనా, -నరులకైనా వానరులకైనా, నక్కలకైనా కుక్కలకైనా, స రా. మందలక్షైవా పందులకైనా ఐకమత్యమే బలము. కలిసి ఉండడమే ధనం.... ఏమంటారు "01 | ంళచొా వ “జౌను...కొను..” అని అరిచాయి (గ్రద్దలన్నీ. అంగీకారము అందగానే గృధ్రరాజు మళ్ళీ నా ' ప్రసంగాన్ని కొవసాగించాడు. లగ్న యా “అయితే వినండి. ఐకమత్యం లేకనే అందరూ ఆపదలకు గురౌతున్నారు. బలౌతున్నారు. (స్తు ఈ. ఏమంటారు మీరు” అని ప్రశ్నించాడు గృధ్రరాజు. న గో! “బొవంటాం.... ఓనౌనంటాం” అన్నాయి (గ్రద్దలన్నీ, తాను అనదలచుకున్నది కూడా (న ఖా అనేయాలమకున్నాడు గృధ్రరాజు. ు “పౌరులారా! మాంసభక్షకులైన పన్షుల్లారా! రేపు యుద్దం ప్రారంభ మవుతుంది. శవాలు. | శ్హ్రు స పడుతూ ఉరటాయి. వాటిని మనము కడుపారా కమ్మగా ఆరగిస్తాము. ్‌ ర “అయితే అక్కడ నునం క్రమశిక్షణతో మెలగాలి. కుక్కల్లాగా కొట్టాడుకోకూడదు. 7 యు! ఎవరెవరికి ఎంత వాటా వస్తే దానితో తృప్తి చెందాలి. ఒకరి శవాల్ని మరొకరు ముట్టు (_ నీ గ! “లక్ష్మణుడు, అంగదుడు ఎవరినయితే చంపుతారో ఆ శవాల్ని యువక గ్రద్దలే తినాలి. ణ్‌ న్‌ “విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు ఎవరినయితే వధిస్తారో ఆ శవాల్ని నుధ్యవయస్కులైన (స్తా న. గృధ్రములే ఆరగించాలి. వు స “హమమంతుడు ఎవరిని కొట్టి చంపుతాడో ఆ శవాల్ని నాలాంటి వృద్ద గ్రద్దలే తినాలి. ౮ క. _ అపార్ధం చేసుకోకండి. కారణం కూడా చెబుతున్నా. హనువముంతుడు కొట్టిన, చంపిన శవాల్ని .ళ్డ్రు త్తు నమిలి మింగాల్సిన అవసర ముండదు. వముకల్నే నుగ్గునుగ్న, మూంసమంతా గుజ్ఞుగుజ్డుగా | ఇ్హ 1 తయారవుతుంది. ముసలి గ్రద్దలు కష్టం లేకుండా (మ్రింగనచ్చు. అదీ నా భావం. లో ల్హేి “ఇకపోతే, రోొముడు ఎవరిని వధిస్తాడో ఆ శవాల్ని మూత్రం అందరము కలిసి తినాలి. ఎందుకంటే రామబాణంతో కూలింది కనుక అది ప్రసాదము. | య ళు / “రావణుడి శవాన్ని మాత్రం నున మెవ్వరమూ ముట్టుకోకూడదు. ఆ దుష్టుడు మన లో న రాజైన జటాయువును వధించాడు.. కనుక వాడి శవాన్ని వక్కలకీ, కుక్కలక్తీ వదిలేద్దాం. సు ల్జ్‌| “ఉక్షరగా నా ప్రసంగాన్ని ముగిస్తూ, ఒక్కమాట. అన్నదాత సుఖం కోరడం | స్త్‌ స “జటాయువు మరణించినపుడు మన రాజైన జటాయువుకు రాముడు అంత్యక్రియలు క్‌ యై చేశాడు. కానీ ఉత్తరక్రీయలు చేసి జటాయువు బంధువులకు విందు చేయలేక వోయాడు. హ్‌ శ్రు[ వియోగబాధలో విందును చేయలేక, లంకలో యుద్దం జరిగినపుడు పది రోజులు మనకు శా 1 విందు చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ పూనాడు. లు క. “గృభ్రములారా! రాముడు రేవు ఆ కార్యాన్ని నిర్వర్తించ బోతున్నాడు. మనకు కమ్మని | నే విందు నేర్పాటు చేస్తున్నాడు. అన్నదాతకు జయం సలుకుతాము, శు స “జై శ్రీరామచంద్ర భగవాన్‌ కీ జై” అవి గ్రద్దలన్నీ విజయఘోషలు పలికాయట. న్‌. స శ్తంప్ర త్రం ఉం త్రంపాయను తనల శాషభా శ్ర్య్యపగ

స్ట టైరు రచంంలి అదలా తంతు షు పంల సంపు శక స త్తు, యుద్ధకాండము - శుభారంభం . స్‌ ( ష్ట్ర తెల్లవారింది. వానరనాయకులతో కలిసి రాముడు సువేలపర్వతము మీదనుండి లంకా (్తై న పట్టణాన్ని చూశాడు. సమంగా, విశాలంగా, దీర్షంగా, అందంగా ఉన్న లంకను చూచి న , ఆశ్చర్యపడ్డాడు. | - శు "01 చంసక్క అశోక, తమాల, పనస వృక్షాలతో, పుష్పించిన అరటిచెట్లతో, రంగురంగుల ళు స్‌, పుష్పాలతో, పుప్పించిన అతలతో లంకానగరము అమరావతిలా "ళీభిస్తోంది. నందన స్‌ ప్‌, నవంలాగా మనోహరంగా ఉంది. థు | తెల్లని మేఘముల వలె ఎత్తైన గోపురాలతో, బంగారు ప్రాకారాలతో, వెండి ప్రకా | యు రాలతో మెరిసిపోతోంది లంకాపట్టణము. వెయ్యి స్తంభాలతో. అలంకరించబడిన రావణుని భఖ “స ఛైత్యప్రాసాదము కైలాసశిఖరం లాగా శోభిస్తోంది. య యై రాజప్రాసాదం గోపురాగ్రాన రావణాసురుడు కూర్చుని యుండడం చూశారు వానర .ళ్జు 69. డ్రేష్టులు., ఇరుప్రక్కల పరిచారికలు నిలబడి తెల్లని వింజామరలు వీస్తున్నారు. నీలిమేఘంలా (శ్రా గర. శోభించే రావణుడు ఎజ్జని చందనాన్ని పూసికొని, ఎజ్జని అలంకారాలు ధరించి ఉన్నాడు. (౫ ఇ(్టీ| సాయంసంధ్యారుణ మేఘంలా ప్రకాశిస్తున్నాడు. ౧ మ. రావణుణ్ణి చూడగానే క్రుద్దుడైన సుగ్రీవుడు రాముడు, వానరవీరులు చూస్తూ వుండగనే (త్త | కా సె ఎగిరి రావణుని ప్రాసాదముపై దుమికాడు. ఒక్కక్షణం రావణుణ్ణి గడ్డిపోచలాగా పరిశీలించి యై చూచి, నిర్భయుడై తీవ్రంగా దూషించాడు. స్తు ఫ్ర “ఓరీ రాక్టసాధమా! రాముడు సర్వలోకములకు ప్రభువు. నేను రాముని మిత్రుణ్ణి | న , అతని దాసుణ్ణి. నిన్ను నేను విడువను,” అంటూ ఎగిరి రావణుని మోద దుమికాడు.-రావణుని న! న విచిత్రవర్ల కిరీటము నేలపై పడింది. రావణుడు క్రుద్దుడై ఇలా సలికాడు. శ నుగ్రీవ స్త్వం పరోక్షై మే హీనగ్రీవో భవిష్యసి నే “సుగ్రీవా! నా ఎదుటికి రొనంత 'కాలము నీవు సుగ్రీవుడివే (మంచి మెడగల వాడివి). . న్‌ క్‌. నా ఎదుట నిలిచిన ఈ క్షణాన నువ్వు హీనగ్రీవుడవు (మెడ లేనివాడివి). అ .! సుగ్రీవుణ్ణి చేతులతో పట్టి ఈడ్చి క్రిందపడేశాడు రావణుడు. సుగ్రీవుడు బంతిలాగా | ర్న లేచి రావణుణ్ణి క్రింద పడదోశాడు. ఇద్దరూ తీవ్రంగా తలపడ్డారు, పోరాడారు. ఇద్దరి శరీరాలకు | స్‌ స్‌ చెమటలు పోశాయి, పరస్పరం బాదుకున్నారు. తన్నుకున్నారు. కుమ్ముకున్నారు. గుద్దుకున్నారు. | పు ఉం”. చరుచుకున్నారు. హోరాహోరీగా పోట్లాడుకున్నారు. | ళు మల్లయుద్దంలో సుగ్రీవరావణు లిద్దరూ ఆరితేరినవారే, మెలకువలు తెలిసినవారే, ఒకరి తా స కొకరు ఏ మాత్రం తీసిపోకుండా పోరాడారు. రావణుడు చివరికి సుగ్రీవుని బంధించడానికి ౧ జ్జ ఏదో మాయ చేయబోయాడు. అది (గ్రహించిన సుగ్రీవుడు ఎగిరి రాముడుండే సువేల (స్తు శు పర్వతము మోదికి వచ్చి వాలాడు. వానరు లందరూ సుగ్రీవునికి విజయఘోషలు పలికారు. (అ గ్‌ సుగ్రీవుడు సురక్షితంగా తిరిగి వచ్చినందుకు రాముడు కూడా సంతోషించాడు. థ న శ్తంంపా సంపు శప తంతు యషపు శంషుప్ర శద కపప నగ

స్రశాల తంల అపు తుంటి యస్తు ఉలి స్య ప. 'శహననాయమూ యానా ననా ఖ్గ యు చైతన్య రామాయణము ళ్తా గ ఘగ్రీవువి శరీరంపై గాయాలు చూచి రాముడు చలించిపోయాడు. “సుగ్రీవా! ఎంతపని | | ఘ్టా। చేశావు? ఇలాంటి సాహసాలు ప్రభువులు చెయ్యవచ్చా? వమ్ము విభీషణుని, వానర వీరు స్తు , _లందరివి పంశయంలో పడేశావు. ఇక మాదట ఎప్పుడూ అలా చేయకు. నీకు ఏదైనా జరిగితే నీ ళు వాకు భరత లక్ష్మణ శతయఘ్నులతో అవసర మేముంది? (చె థ్‌ త్వయి కించి తృమాపన్నే కిం కార్యం సీతయా నుమ _ క. త “నీకు ఆపద సంభవిస్తే ఆ.తరువాత సీత వల్ల నాకు ఏమి ప్రయోజనం? న న్‌ “సుగ్రీవా! ఒకవేళ నువ్వు కనుక తిరిగి రాకపోతే సపరివారంతో రావణుణ్ణి వధించి, క ఫ్‌! విభిషణునికి పట్టాభిషేకం చేసి, అయోధ్యను భరతునికి అప్పగించి నేను ప్రాణత్యాగం | ఓ. ౯ | చేయాలని అనుకున్నానుగో అన్నాడు రాముడు. ఛ్హు “రామా! పీతమ్మను అపహరించిన. రావణుడు కంటబడిన తరువాత నన్ను నేను ఎలా ్షు స . _విగ్రహించుకోగలను*” అని పలకగ్గానే రాముడు సుగ్రీవుని ట్రేమతో కౌగిలించుకున్నాడు. నై యు రాముడు వానరవీరులతో కలిసి సువేలపర్వతాన్ని దిగాడు. సేననంతా పరికించి స్తు మి చ్రూశాడు.. సముచిత సలవోల నిచ్చాడు. సైన్యాన్ని లంకాపట్టణం వైపు నడిపించాడు. రాముని. (శ్ర గ్‌ వెంట విభీషణ సుగ్రీవులు, హనునుంతుడు, జాంబవంతుడు, నలుడు, నీలుడు, లక్ష్మణుడు | భీ వడిచారు. (స్తు వానరసైన్యము లంక చుట్టూ చేరి ముట్టడించుటకు సిద్దంగా ఉంది. రామాజ్ఞకై ఎదురు. | శ్ర స్వ, చూపూ వుంది. లక్ష్మణసమేతుడైన రాముడు ఉత్తరద్వారము వైపు నిలబడి లోనుండి ఎవ్వరినీ (౫ సీ లైటకి రానివ్వకుండా నిరోధించాడు. రావణుడు స్వయంగా రక్షిస్తున్న ఆ ద్వారాన్ని రాముడు. (ళ్లు త్‌ తవ్ప మురాకరు వనిరోధించలేరు. [భా ఒకొక్క ద్వారము నద్ద ఒకొక్క కోటి వానరులు నిలిచారు. వృక్షములు చేతిలో ధరించి ర క్‌. లంక చుట్టూ కోట్లకొలది వానరులు ముట్టడించడం వల్ల గాలి కూడా సోకడం లేదు. ఘు | వానరవీరులు లంకలో (ప్రవేశిస్తుంటే తీరాన్ని కొట్టేసి విజృంభిస్తున్న సము(ద్రజలమా న ఖు అన్నట్టుంది. ఒకేసారి ఇన్నికోట్ల వానరులు అంకను ముట్టడించడం రాక్షసులకు దిగ్భ్రాంతిని న్‌ కలిగించింది. వానరుల ధ్వనులు సాగరఘోషలా వినిపించాయి. సు య్‌ అన్నివైపుల సేనను క్రమపరచి, నాయకులతో సంప్రదించి, రాజనీతిని పాటిస్తూ | న సూ విభీషణుని సలవోను తీసికొని నాలికుమూరుడైన అంగదుణ్ణి పిలిచాడు రాముడు. “అంగదా! సా న్‌ ఇలారా! నువ్వు రావణుని వద్దకు వెళ్ళి నా మాటగా ఇలా చెప్పు, | యై “రావణా! నీకు చెడిపోయే కాలం సమిపించింది. బ్రహ్మ ఇచ్చిన-వరాల కారణంగా నీవు | ఖు శ్రఘ్రు మదించి ప్రవర్తించాను. బుషుల్ని, దేవతల్ని, గంధర్వుల్ని. ఉప్పరసల్ని, నాగుల్ని యక్షుల్ని శ! న బాధించావు. దాని ఫలితాన్ని ఇప్పుడు అందుకో బోతున్నావు. ల య్‌ “నా భార్యను అపహరించిన నిన్ను దండించుటకు నీ ద్వారం వడ్డ నిరీక్షించి వున్నాను. 9 యథ గళంలో నువ్వు వధించిన మహర్షులు, రాజర్నులు ఏ మార్గాన వెళ్ళారో ఆ మారాని ఖే | షె షె గ ౪ న. || న చూద్దువుగాని, (గ ల నాలా ాతాలనాాలాారలాంనాడాకారానానవడా నవవ షానాలాన! స్త్ర న శంస తంట ఉంధి శుంయా రల తనల నుప అనటం

గయా ట్ర పొదలు శ్రర భంగ నషళ్టు కష భషథ్రు శ్ర్య్యశ్రు ధే యు! యుద్ధకాండము - అంగద రాయబారము . శ్రి గల “నీచుడా! మాయ చేసి నన్ను దూరంగా తీసికెళ్ళి ఎవ్వరూ లేని సమయాన పీతమ ఏ 1 ఇష్టా, బలం చూసుకొని అపహరించావో ఆ బలాన్ని ఇస్హుడు చూపు. లేదా, సీతను నాకు అప్తగించి క్‌ లు శరణాగతుడివి కా! అలా కానిచో నా బాణాలతో లంకలో రాక్షసులు మిగలకుండా చెస్తాను.

ఖ అల - = ౯ ఇ |. స - “రాక్షస (శ్రేష్టుడు, ధర్మాత్ముడు అయిన నిభిషణుడు నన్ను చేరినాడు. లంకకు రాజు ్‌ “ఘు! కొనున్నాడు. నీవు పాపాత్ముడీవి. ఈ.రాజ్యము ఇక నీకు దక్కదు. ధైర్యముంటే యుద్దం . యా చెయ్యి. లేదా, నా బాణాలతో కూలి శాంతించు. నా కంటపడిన తరువాత ముల్టోకాలల్లో త్తు కే నువ్వు ఎక్కడి 'కెళ్ళినా నన్ను తప్పించుకోలేవు. - శ్రీ గం “చివరగా ఒక్కమాట చెబుతున్నాను. వరలోకగమనానికి ముందే శ్రాద్ధం పెట్టుకో, (న గై. లంకను కడచూపుగా చూసుకో. నీ ప్రాణాలు. నా చేతిలో ఉన్నాయి. ఏ క్షణాన్నా 'ఆ్రు ఫు ఎగిరిపోతాయి”. రాముడు. ఇలా పలుకగానే అంగదుడు వెంటనే బయలుదేరి ఆకాశమార్గాన | నా యై, అంగద రాయబారము యు ః “అంగదుడు ఒక్కక్షణంలో రావణుని భననంలో చేరాడు, మంథులతో కలిస్‌ కూర్చుని శ్‌ న యున్న రానణుని నిర్భయంగా చూశాడు. (గ

అంగదుడు రావణుని సమిసించి, “నేను వాలిపుత్రుణ్ణి. నన్ను అంగదుడు అంటారు. ,్తు (ఫ్ర నేను రాముని -దూతను. బహుశ నీకు తెలిసే ఉండొచ్చు. రాముడు నీతో ఇలా చెప్ప త్త

స్య. మన్నాడూ అని రాముడు సలికిన మాటల్ని ఉన్నదున్నట్టుగా వివరించోడు. _ గ కా. అంగదుని మాటలను ఆలకించి కోపానిష్టుడైన రావణుడు, “ఈ దుష్టుణ్మై పట్టుకొని ఫ్రే ఫ్‌ నధించండి” అని మంత్రులను ఆజ్ఞాసించాడు. వెంటనే భయంకరులైన నలుగురు రాక్షసులు ఛీ న వెళ్ళి అంగదుని సట్టకున్నారు. తన బలాన్ని ప్రదర్శించాలని అంగదుడు భావించడం- వలన. | ౧౪ క్‌. శక్తి ఉండి కూడా రాక్షసులకు పట్టుబడ్డాడు. “నిం ఫు

| అంగదుణ్ణి భుజాలు పట్టుకొని రాక్షసులు రావణుని సమిోసానికి తీసికొని వస్తూ ళ్‌ ఉండగా, అంగదుడు నిజృంభించాడు. రాక్షసులను పన్షులలాగా విదిలించుకొని ఎగిరి ర్త

క (ప్రాసాదముపై నిలిచాడు. అంగదునిచే విసిరివేయబడిన రాక్షసులు రావణుడు చూస్తుండగనే న తి. నేలమోద పడ్డారు. శక న. అంగదుడు తన పాదాలతో త్రొక్కగానే ప్రాసాద శిఖరము బ్రద్దలైపోయింది. ఆవిధంగా '| ళా సద. ప్రాసాదాన్ని' పాడుచేసి అంగదుడు ఎగిరి వెళ్ళిపోయాడు. త్‌ యై రావణుని దూతలు పట్టుబడినపుడు దూతను వధించరాదని విడిచిపెట్టాడు రాముడు. ర ఖు రాముని వద్దనుండి దూతగా వచ్చిన అంగదుని నధించనున్నాడు రావణుడు. ఇలాగే ఉంటాయి. (ఆ షై అంగదుడు రాముని సమిసించాడు. నానరు అందరూ పెద్దగా ధ్వనులు చేశారు. భి

ణి గముడు యుద్గానికి సన్నద్దుడయ్యాడు. రావణుని వధించుటకు నిళ్చయించుకున్నాడు. యః వానరుల అరుపులు విని లంకలో రాక్షసులు ఆయుధములను ధరించి యుద్దోమ్ముఖు (శ్ర న్‌ ట్‌ -ళ్ళి టై. వె వ న షి గ్‌ వ మచ నా

రృ త్తాడ ప్రాత్తుంప్రు అంగపు శంప్రన్యప్ర సుప శాషుట్రు శ్ర్యసప్రాో

స్రతయటుయటుంలి అంత సస ఉంటు అపు శని స య్తు చైతన్య రామాయణము లే ళు వానరులతో. కలిసి రాముణ్‌ లింకన్‌ ముట్టడంచాడని రావణునితో చెప్పారు (శ్ర గల. రాక్షసులు. రావణుడు ఏర్పాట్లను దృఢతరం చేసి ప్రాసాదమెక్కి చూశాడు. అన్నివైపుల (౫ షై. నిండివున్న వానరసేనను చూశాడు. వానరులు కప్పేసి ఉండడం వల్ల భూమి పచ్చగా ్రు . కన్పించింది. వీళ్ళని ఎలా వధించాలి? అనే శంక ప్రధమంగా కలిగింది రావణునికి, | నై న్‌ . సేవతో ముందుకు ఉద్యమిస్తున్న రాముణ్ణి కూడా చూశాడు రావణుడు. ఈలోగా శత్రు ( 4న. పంహారము చేయనలసిందిగా రాముడు తన సైన్యానికి ఆజ్ఞ లిచ్చాడు. వానరు లందరూ |

దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా సింహనాదాలు చేశారు. బండలను, వృక్షాలను చేతుల్లో ధరించి శ్రే నిలబడ్డారు వానరులు. జ స్త వానరసీనలు గుంపులు గుంపులుగా లంకను ఎక్కాయి. పెద్దగా సింహనాదములు న యా చేస్తూ రాముని కొరకు ప్రాణాలను త్యజించడానికి కూడా సిద్ధంగా ఉన్నారు కసివీరులు, య ప. ముందుగా ముఖద్వారాల్ని నేలమట్టం చేశారు. ప్రాకార తోరణాలు పడగొట్టారు. (చ్ట గల. అగడ్తను కప్పేశారు. ఎగురుతూ కొందరు, గర్జిస్తూ కొందరు, దుముకుతూ కొందరు-ఇలా ర. లంకను కప్పేశారు వానరులు. కు య. ఇదంతా చూచి రానణుడు కక్రుద్దుడయ్యాడు. “వెళ్ళి చేతులు కలపండి” అని తన ర్త స! సాన ఆజ్ఞలిచ్చాడు. వెంటనే రాక్షమేలు భయంకరంగా అరుస్తూ ముందుకొచ్చారు. _గ (స్రా! రణభరి మోగించారు. [0 న. పూర్వము దేవాసురసంగ్రామము జరిగినట్టు రాక్షస వానరుల మధ్య భయంకరంగా (శ్రా నే యుద్ధం జరిగింది. రాక్షసులు విజృంభించి గదలతో, శూలాలతో, ఇడ్గాలతో, గొడ్డళ్ళతో |) ఖై వావరులను కొట్టారు. వెంటనే వానరులు విజృంభించి వృక్షాలతో, పెద్దపెద్ద బండలతో ఘు

రాక్షసుల్ని భయంకరంగా కొట్టారు. | స్స ఖు కొందరు రాక్షసులు గోడలపై ఎక్కి వానరులను శూలాలతో పొడుస్తూ రానణునికి యో న్‌ విజయఘోషలు వినిపిస్తున్నారు. నేలపై వున్న వానరులు పైకి ఎగిరి ప్రాకారం మోదున్న ఫి య్జా రాక్షసులను క్రిందికి లాగి వాళ్ళమోద రాళ్ళవర్శం కురిపించారు. స ఫు చచ్చిన దేహాలు కాళ్ళక్రింద పడి నలిగిపోగా, దానిపై ప్రవహించిన రక్తంతో నేల బురద న్‌! న | బురదగా తయారైంది. వానరుల ప్రతాపప్రభావాలను చూచిన రాక్షసులలో పౌరుషం పెరిగింది. ఈ య్‌ గుజ్ఞాలమోద, పతాకాలు రెవరెస లాడుతున్న రథాలమోద రావణునికి జై కొడుతూ రాక్షస | శై శ్రా సైన్యం కదలివచ్చింది. వః న వానరులు కూడా వెనుకాడలేదు. ద్విగుణీకృతమైన నమరోత్సాహంతో రాక్షసుల మిద (౮ ఆహో. విరుచుకుపడ్డారు. వానర రాక్షసులకు మధ్య ద్వంద్వపోరాటము భయంకరంగా సాగుతోంది. [49 ఫ్రా ఒకవైపు ఇంద్రజిత్తు అంగదుడు పోరాడుతున్నారు. వారిరువురు అడవిఏనుగుల్లాగా త్తోం న పోరాడుతుంటే పూర్వము అంధకాసురునికి, శివునికి జరిగిన యుద్ధము స్కృతిలోకి వస్తోంది. |. భాతి అభా యపు భసుల శనడు అట

స్రతయయటుయ టంత శుయలి పు ఉంటి ఉపా శి స్య గా యుద్ధకాండము. - యుద్దారంభము శ్రి గ, మరొకవైపు సంపాతి అనే వానరుడు ప్రజంఘునితో పోరాడుచుండగా, శత్రుఘ్నుడనే న ఇ రాక్షసునితో విభీషణుడు పోటీవడ్డాడు. తపనుడనే రాక్షసుణ్ణి గజుడు పట్టుకున్నాడు. నీలుడు (జ్ఞ / వికుంభుని ఎదుర్కొన్నాడు. | గో ప్రఫఘస సుగ్రీవులు భయంకరంగా కలియబడ్డారు. ఆ ప్రక్కనే లక్ష్మణుడు విరూ శ్‌ షు పాన్దుని ఎదుర్కొన్నాడు. అగ్నికేతువు, రశ్మికేతువు, మి(త్రఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు రామువి థే భ్‌ టా | య్‌! మైందునితో వజ్రముస్టి అనే రాక్షసుడు, ద్వివిదునితో ఆశనిప్రభుడు తలపడ్డారు. శ్రా గు -ప్రతపనుడు అనే భయంకర రాక్షసుడు నలుని 'సైకి ఉరికాడు. విద్యున్మాలి అనే రాక్షసుణ్లో న సా. సుషేణుడు పట్టుకున్నాడు. వానర రాక్షసుల మధ్య భయంకరంగా సాగే ఈ సమరము 4 శు గగుర్పాటును కల్లిస్తోంది. 1 న న్‌ ఉభయసేనల లోని వీరుల దేహాల నుండి కారిన రక్తం కాలువలై ప్రవహించ సాగింది. న్‌ ఖ్‌! ఆ రక్తప్రవాహంలో కొట్టుకొని పోతున్న వెంట్రుకలు గడ్డి మూటల్లా కనిపిస్తుంటే, కదలిపోతున్న గ్‌ శ్‌! మృతకళేబరాలు ప్రవాహంలో కొట్టుకొచ్చిన కట్టెల వలె కనిపిస్తున్నాయి. - | ల! అంగదుడు తీవ్రంగా విజ్బంభించి శ్యసైన్యాన్ని చీల్చి చెండాడుతున్నాడు. అది చూచి శ్రి స్‌ ఇంద్రజిత్తు మండిపడ్డాడు. దేవేంద్రుడు వజ్రాయుధంతో కొట్టినట్టు తన గదతో అంగదుణ్ణీ శు ॥ కొట్టాడు. / ఘు ఆ దెబ్బకు క్రుద్దుడైన అంగదుడు వేగాన్ని పుంజుకున్నాడు. ఇంద్రజిత్తు అధిరోహించి ప్త సే యున్న సువర్లచిత్రాంగమైన రధాన్ని విరుగకొట్టేశాడు. సారధిని సాగనంపేశాడు. గుల్టాల్ని కొట్టి | జ్‌ యు | చంపేశాడు. | [ ॥ "మ, ప్రజంఘుడు సంపాతిపై మూడు బాణాలు విడిచాడు. సంపాతి ఒక పెద్ద మద్దిచెట్టును (శ్రా నే పెకలించి ప్రజంఘుని కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు తూలి క్రిందపడి మరణించాడు వ్రజంఘుడు. | ౫ న. ప్రతపనుడు గర్జిస్తూ నలుని మోదికి ఉరికాడు. నలుడు వాడియైన గోళ్ళతో కళ్ళు ప్త థు! పీకేశాడు. సుగ్రీవుడు విజృంభించి సప్తపర్లవృక్షముతో ప్రఘసుని కొట్టి చంపాడు. భయంకరుడైన | జ్జ గ విరూపొక్షుని లక్ష్మణుడు కూల్చేశాడు. * | న్‌ ఖై అగ్నికేతువు, రశ్మికేతువు, మిత్రఘ్నుడు, యజ్ఞకోవుడు రాముణ్ణి బాణాలతో గాయాలు లే చేశారు. రాముడు కోపించి నాలుగు నారాచబాణాలను విడిచి నలుగురిని నేలరాల్చేశాడు. | ఘా, పళ్ళు కొరుకుతూ, పిడికిలిని బిగించి మైందుడు వజ్రముస్టిని కొట్టాడు. వజ్రముష్టి తన | న్‌! స రథంతో పొటు తెగిన మాకులాగా ఒరిగిపోయాడు. | న. నికుంభుడు ముందుకు దూకి వాడియైన బాణాలతో నీలుణ్ణి కొట్టాడు. నీలుడు గ్ర (ఫ్రై క్రిందపడి నుళ్ళీ చెండులాగా పైకి లేచాడు. ఈలోగా నీలునిపై వంద బాణాలను ప్రయోగించి, | ఖ్జ నే వికటాట్టహాసము చేశాడు నికుంభుడు. | య్‌ నీలుడు ఉద్రేకంతో ఊగిపోతూ వికుంభుని రధచక్రాన్ని ఊడగొట్టి, ఆ రధచక్రముతో యు శు వికుంభుని, సారధిని నాశనం చేశాడు. ఆ ప్రక్కనే ద్వివిదుడు పర్వతశిఖరంతో కొట్టగా అశని న క ప్రభువు అంతరించాడు. . | ల చై ప్ప 0 ఉంట అంధ అభ త్రంభుయత షప ఉష భయహాత

థు చైతన్య రామాయణము జ గ రధారూఢుడై .ఉన్న విద్యున్మాలి బంగారు పొన్నులు గల. బాణాలతో క్రిందనున్న న్న కా. సుషేణుణ్ణ్లి అనేక పర్యాయాలు పీడించి సింహనాదం చేశాడు. సుషేణుడు కొండలా కనిపిం ఖు _బండనెత్తి విద్యున్మాలి రథముపై విసిరాడు. విద్యున్మాలి రధమునుండి ఎగిరి దుమికి త ష్ట్ర ప్రమాదాన్ని తప్పించుకున్నాడు. చేతిలో గదను ధరించి సుషేణువి మోదికి ఉరికాడు. స స్త ] సుషేణువి వక్షస్థలము మిద గదతో కొట్టాడు విద్యునా లి. -సుషేణుడు దానికి స్స ఖా చలించకుండా పెద్ద బండనెత్తి విద్యున్మాలి గుండెపై విసిరాడు. త్తే గుండె పగిలిపోయింది. ప్ర త్ర విద్యున్మాలి వధించబడ్డాడు, స్తా గ! ఈవిధంగా భయంకరంగా పొగిన సమరంలో దేవతల చేతుల్లో దైత్యులు కూలినట్లు. [౫ స్రీ. వావరవీరుల చేతుల్లో రాక్షసులు రాలిపోయారు. [0 త్తు పీమగుల్ని తినడానికి వచ్చిన నక్కలతో, కుక్కలతో, పైనుండి వాలుతున్న కాకులతో, ళ్రి గ్‌్త బ్రర్దలతో రణరంగము బీభత్సంగా గోచరించింది. న్న ఫు సూర్యుడు అస్తమించాడు, చీకటిపడింది. దాని కొరకీ ఎదురుచూస్తున్న రాక్షసులు | "0 1 విజృంభించారు. పరస్పరం ఘోరంగా కలియబడ్డారు. న్‌ శ్రీ “రేంక్‌ వానరా! చచ్చా చేతిలో” అంటూ రాక్షసుడు రాక్షసుళ్లే కొట్టి చంపాడు తా | ఛవురా నా అం న రాక్షసుళ్ళు కొట్ట గా , వానరు డమకొవి, న్న ళ్డా “జిరేయ్‌. రొక్షనుడా! నీచుడా! ఈ దెబ్బతో ఎగిరిపోరా యమలోకానికి” అంటూ | స్తొ (స్రీ వావరుడు వానరుట్లే కొట్టి చంపేశాడు రాక్షసు. డనుకొని. ల వ్‌ తిమిరంలో సమరం ప్తు శ్రీ “కొట్టేయ్‌ _..దీల్చేయ్‌... రా... ఆగు” అనే అరుపులే వినిపిస్తున్నాయి ఆ చీకట్లలో, రాత్రి స్తా సమయం కావడం నల్ల వానరులు కూడా పెద్ద సంఖ్యలో రాలిపోతున్నారు. రాక్షసులు ల్‌ శ్రీ వావరుల్ని చంపడమే గాక అక్కడద్నే తినేస్తున్నారు కూడా. ష్రై యీ వానరులు వెనుకంజ వేయలేదు. కాలం రాక్షసులకు అనుకూలమైన, పట్టుదలతో న , పోరాడి కాలావికి ఎదురీదారు కపివరులు, ఏమగులను కొట్టి చంపారు. ఏనుగులపై న్‌ “ఉన్నవాళ్ళను క్రిందికి లాగి మరీ చంపారు. రధాల్ని విధిచేశారు. | ([ త్త ఆ చీకట్లలో మసక మసకగా కనిపిస్తూ ఉండిన రాక్షసుల్ని : రామలక్ష్మణులు క ఖ్‌ _సచ్చబాణాలతో కొట్టి చంపార్ను రధచక్రాల ధ్వనులతో, శంఖధ్వనులతో, భేరీమ్మదంగ వ్రు [| శబ్దాలతో రణరంగ మంతా ప్రతిధ్వనించింది. మరణించే వారి భయంకరమైన స్టేలు ల యా, ర. అశ్వాల శబ్బాలలో కలిసిపోయాయి. రణరంగంలో ఆ రాత్రి వానర రాక్షసులకు య్తు శ్ర మృత్యుదనత అయింది, | శు | కొందరు రాక్షసులు బాణాలు చేబూని ప్రళభయపయోధి ఘోషలాగా గర్జిస్తూ రొముని (౧ శ్రప్ర,. అడ్డుకున్నారు. క్షణకాలంలో అగ్నితేజము వంటి ఆరు బాణాలను ప్రయోగించి రాముడు మై _వారీవి వాతమూర్చాడు. రామబాణాలకు తట్టుకోలేక, ప్రాణాలు విలువుకొనే ప్రయత్నంలో (శ కం. పరుగులు తీశారు యజ్ఞశత్రువు, మహాసార్భుడు, మహోదరుడు, వజ్రదంష్షుడు, శుక (ై తంత అథ అలి ఉఅభాయషళు శాదుల అపు శాన్యహిం

జ్‌ ప యం. గష్త్ర్రటదు ఎన శ్రైనుతు స్రన్వుర్లు శరస జ్‌ థు! యుద్ధకాండము - నాగపాళ బంధం _ శ్ర త్‌ అగ్నిని చేరిన మిడతల లాగా రాముని ఎదిరించిన రాక్షసు లందరూ నేలరాలారు. 11 1 రాముని అన్నిబాణాల నుండి ఎగిరిపడే అగ్నికణాలు శరద్రాత్రిలో ప్రకాశించే మిణుగురు ళు పురుగుల్లాగా తెలుస్తున్నాయి. రామబాణాలు మెరుపుతీగల్లాగా దూసుకుపోతున్నాయి. (స్రు రా మహావీరుడైన అంగదుడు ఒకే దెబ్బతో ఇంద్రజిత్తును, సారధిని, గుజ్ఞాలమ తీవ్రంగా జ్ర గ పేడించాడు. అంగదుడు కొట్టిన దెబ్బకు గుజ్టాలు, సారధి కూలిసపోయారు. వెంటనే ఇంద్రజిత్తు ఇ పు రధాన్ని త్యజించి అదృశ్య మయ్యాడు. అంగదుని రామలక్ష్మణులతో పాటు అందరూ అభి "రే నందించారు. నముహావీరుడైన ఇంద్రజిత్తును పరాభవించడం ఘనకార్యంగా అంగదుని శ్లాఘిం | గై “(చారు వానరనీరు లందరూ. స ఇంద్రజిత్తు ఆ పరాభవాన్ని సహించలేక పోయాడు. ఇంద్రజిత్తు వీరుడే కాదు. (క్రూరుడు ఏన (. కూడా. తాను కనపడకుండా రణరంగంలో నిలిచి భయంకరమైన బాణాలను ప్రయోగించాడు. (్ర్రు థు రానులక్ష్మణులపై కూడా వాడిలైన బాణాల్ని విడిచాడు. వారి దేహాల్ని దారుణంగా గాయ (శు భ్‌ పరచాడు. య్య యు నాగపాశ బంధం ఏ చాటున మాటేసి, బాణాలను సంధించి రామలక్ష్మణులను తీవ్రంగా గాయపరచిన (1 షు ఇంద్రజిత్తు చివరగా వారిపై నాగాస్త్రాలను (ప్రయోగించాడు. అవి సర్పాలవలె చుట్టుకొని (ఫు ఫ్ర బాధించపాగాయి. రామలక్ష్మణులు కదలలేక పోయారు. న్లాగాస్త్రాలతో బంధించబడ్డారు. | త్తు | చాటున ఉండి శరాలను కుస్పించే ఆ రాక్షసుడి మార్గాన్ని అన్వేషించమని వీరులతో | ప స్వ పలికాడు రాముడు. నీలుడు, హనుమంతుడు, అంగదుడు, ద్వివిదుడు మొదలైన వారంతా ఆశీ] ఆ కార్యములోనే నిమగ్న మయ్యారు. వృక్షాలను చేతపట్టుకొని "ఆకాశమార్గాన వ్‌హరించారు.. | శ్ర వారిపై భయంకరంగా అన్తప్రయోగం చేశాడు ఇంద్రజిత్తు. దట్టమైన మేఘాల వెనుకకు వెళ్ళిన .ఠ్తా | నూర్యువి చూడలేనట్టు నూయారూపం ధరించిన ఇంద్రజిత్తుని వానరులు కనిపెట్టలేక స శ్ఞీ!. పోయారు. [ఘీ శే ఇంద్రజిత్తు ప్రయోగించే శరాలు రామలక్ష్మణుల శరీరాల్లో గ్రుచ్చుకుంటున్నాయి. [ళ్లు 1 అన్నదమ్ముల దేహాంగాలలో ఖాళీప్రదేశము కనిపీంచకుండా భయంకరంగా బాణాలు న! క దించాడు ఇంద్రజిత్తు. వాననీటి గొట్టం మండి నీళ్ళు కారినట్టు వారి దేహాల నుండి రక్తం [ఫ్రై న | ్రవించింది. రుధిరమయమైన దేహాలతో ప్రకాశిస్తున్న రామలక్ష్మణులు పుప్పించిన మోదుగ శు న్‌ వృక్షాలలాగా కనిపిస్తున్నారు. న్‌! వ అదృశ్యంగా ఉండి అస్త్రప్రయోగం చేస్తున్న ఇంద్రజిత్తు ఇలా పలికాడు. “అంతర్జానమై ఘు షై, యుద్ధం చేసే నన్ను దేవతలే కనిపెట్టలేరు. మా వల్ల ఏమవుతుంది? రామా! లక్ష్మణా! సిద్దంగా | ళు ఉండండి యమలోకానికి అని పలికి, పెద్దగా సింహనాదం చేసి మళ్ళీ బాణాలతో కొట్టడం త్త స! ప్రారంభించాడు. రామలక్ష్మణులు చూడలేక పోయారు. దేహాలను కదపలేక పోయారు. [స ళ్డ నిలవలేక క్రిందపడ్డారు. అయినా ఇంద్రజిత్తు బాణాలను సంధించడం ఆపలేదు. 16్తు థు రాముని చేతిలోని కోదండం దూరంగా పడిపోయింది. రాముడు కదలలేక పడిపోయాడు. | శ్లో | అది చూచిన లక్ష్మణునికి జీవితంపై ఆశ సన్నగిల్లింది. రాముడు నాగపాశ బంధముతో వ కథా ఉల ఉంంలు శ్రుందషతతషల శషుధ భరమ 2-45

స్రటైముకలుంలి అంత టంత నలత ఉల శనగ సక "క! -ఛైతన్య రామాయణము శ్ర గాభ క్రిందపడి ఉండుటను చూచి లక్ష్మణుడు చాలా దుఃఖించాడు. రాముణ్ణి చూచి వానరులు (న షి రోదిస్తూ బిగ్గరగా అరచారు. హనుమంతుడు మొదలైన వీరులు కూడా చుట్టూ నిలబడి ఫు ల దుఃభించారు. | శ్రా " బాణాలు ఎక్కడనుండి వచ్చి వడుతున్నాయో అర్థంకాక వానరులు క్రిందికి, పైకి (న్న చూశారు. మేఘం కురిసి కురిసి ఆగినట్టు ఇంద్రెత్తు బాణవర్నాన్ని ఆపాడు. వెంటనే విభీషణ యు సుగ్రీవులు అక్కడికి పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చారు. తు శ్ర రామలక్ష్మణులు చలనం లేక్షుండా పడి ఉన్నారు. శ్వాసలు మెల్లగా .నడుస్తున్నాయి. స్‌ గ ' వావర్నులు గగనవిహారం చేసి ఎంతగా శోధించినా ఇంద్రజిత్తు కనిపించలేదు. మాయతో స య్‌ చరిస్తున్న ఇంద్రజిత్తుని మాయాముసుగులో నుండే చూశాడు విభీషణుడు. (| ు సై " నేలమిద పడియున్న రామలక్ష్మణులను చూచి, 'పరమావందంతో ఉస్పాంగిపోతూ, శ్రా గ నింగిలో నిలబడి రాక్షసులతో ఇలా పలికాడు ఇంద్రజిత్తు స యా “ఖరదూషణులను వధింఛివు రానులక్ష్మణుల్ని చిత్రవధ చేసి చంపామ. చూడండి. (యు ఛ్ర్రు| సురాసుర బుషిగణాలు వచ్చిన్నా నేము. చేసేవ, శరబింధము. నుండి వారిని విడిపించలేరు. త్తు గ “మన రాక్షసవంశాన్నే నిర్మూలించాలని చూశారు. నా తండ్రికి చిద్ర లేకుండా చేశారు. న్‌ ఇస్టీ! ఈ-దురాత్ముల్నీ నేను శాశ్వతంగా నిద్రపుచ్చేశాను. లంకను వర్షాకాల వరదలాగా వ్యాకులం (ఆ శ్ర చేసిన ఈ 'వావరసైన్యాన్ని శరత్కాల మేఘాలవలె నిర్వీర్యం చేశాను?్‌ అని గొప్పలు శు స్వ. చెప్పుకుంటూ మళ్ళీ ధనుర్చాణాలను చేతపట్టాడు. ఇక వానరనోయకులసై బాణాలు వేయడం | గ ప్రారంభించాడు. , స్ట | గా యై “వీలుణ్ణి తొమ్మిది బాణాలతో కొట్టాడు.” మైందట్వివిదుల్ని మూడు బాణాలతో, ళ్తా యు జారబవంతుని ఒక్క-బాణంతో, హనుమంతుని పది బాణాలతో, గవాక్ష శరభుల్ని రెండేసి న్‌ స! బాణాలతో, అంగదుణ్ణి అనేక బాణాలతోను కొట్టి బాధించాడు. అదంతా చూసి రాక్షస గ! యై ' వీరులు అధికోత్సాహంతో ఊగిపోయారు. రాముడు మరణించాడని భావించి పెద్ద ధ్వనులు యో చేశారు. ఇంద్రజిత్తు కూడా రామలక్ష్మణులు నురణించారనే భావించాడు. ర్త న "తాను ఆనందంతో ఊగిపోతూ, ఆనందంతో ఉరకలు వేస్తున్న రాక్షసులతో కూడ్‌ న్‌ ళ్‌ లంకలోకి ప్రవేశించాడు. ॥ - క (౧. (యు రాముడి శరీరంలో విశేషంగా దిగబడియున్న బాణాల్ని చూచి సుగ్రీవుడు భయకృంపితు స్తా స! డయ్యాడు. కన్నీళ్ళను కార్చుతూ నిలబడ్డాడు. (గ యై మగ్రీవా! భయపడకు. కన్నీళ్ళు తుడుచుకో, దుఃఖించకు. నీకు తెలియంది కాదు. | థు యుద్దాలు ఇలాగే ఉంటాయి. మన అదృష్టాన్ని బట్టి రామలక్ష్మణులు బంధవిముక్తు లవుతారు. | ఫా [| నువ్వు ధైర్యంగా ఉండు. త 1... నత్య ధర్మాభి రక్తావాం నాస్తి మృత్యుకృతం భయమ్‌ | ళ్‌ నే “సత్యమునందు, ధర్మమునందు. ఆసక్తి కలవారికి మృత్యువు వలన భయము. (ఉ్తా | లేదు అవి పలికి తవ చేతితో సుగ్రీవుని కళ్ళు తుడిచాడు విభీషణుడు. 14 యు. సా శు ఉంఠు శంభ రగతతాషల గదు తగ

జ్రతల టంత టంత యటురని పులీ శరత పంపు తనకు స యు యుద్ధకాండము = నాగపొళ బంధం ఖ్‌ | “మగ్రీవా! ఇది దుఃఖిస్తూ కూర్పోవలసిన సమయం కాదు: ఆవేదన కార్వసాధవకు నో (4 వా కూర్చ ల్‌ షో ఎప్పుడైనా అవరోధమే. రామునికి బాహ్యస్పృహ నచ్చేవరకు మనము రాముణ్ణీ రక్షించాలి..ఆ (ఫు 1 తరువాత రామలక్ష్మణులు మనల్ని రన్షీంచగలర్వు - ళా 05+ “దీనివల్ల రామునికి అపాయము లేదు. రాముడు మరణించడు. చూడు. ఎలా ఉన్నాడో! ర గర! అయుర్దాయము క్షీణించిన వారిలో ఈవిధమైన కారత్‌ ఉండదు. మనము సైన్యాన్ని ధైర్యంతో స్ట నిలపాలి. వానరులు భయాందోళనలకు గురైనట్టు కనిపిస్తున్నారు. ఒకరి చెన్పిల్లో 2కరు ఏదో (అ (శు రహస్యంగా మాట్లాడుకొంటున్నారు. వారి మనస్సులో నుండి భయాన్ని తోలగించు” అన్నాడు. [శ్ర న్‌ విభీషణుడు. - ల స (సా రాక్షసవీరులతో కలిసి పరమోత్సాహంతో లంకలో ప్రవేశించాడు. ఇంద్రజిత్తు |ఆ్రు | తండ్రియైన రావణుని సమిఫీంచి, నమస్కరించి “రామలక్ష్మణుల్ని చరిపేశాను” అన్నాడు. న ఆ మాట వినగానే రావణుడు ఆనందంతో పరవశించి పోయాడు. ఎగిరి .గంతేశాడు. న సళ. కొడుకుని అమాంతం కౌగలించుకున్నాడు. తలను వట్టుకొని ముద్దెట్టుకున్నాడు. సంతోషాన్ని త్తు య్టు న్యక్తం చేస్తూ వివరాలు అడిగాడు. జరిగిందంతా చెప్పాడు ఇంద్రజిత్తు " సోదరుల్ని ఆస్ట శరబంధముతో కట్టేసింది కూడా చెప్పాడు. _ శ గ రావణుడు చాలా సంతోషించాడు. రాముని వల్ల ఏర్పడిన భయాన్ని . విడిచిపెట్టాడు. [న ఇష్టా కుమారుణ్ల పదేపదే అభినందించాడు. ఇంద్రజిత్తును పంపేసి, సీతమ్మ చుట్టూ వుండి కాపలా. | క్‌ టే కొస్తున్న రొక్షసస్ర్రీలను పిలిపించాడు. (వు కే రాక్షసాంగనలు వచ్చారు. వారిలో త్రిజట కూడా ఉంది. రామలక్ష్మణుల్ని ఇంద్రజిత్తు |“ ॥ వధించిన విషయం సీతమ్మకు చెప్పమన్నాడు. ఆమెను 'పుష్పకవిమానంలో తీసికొని వెళ్ళి [ఫు య్డై చచ్చివడి ఉన్న రామలక్ష్మణుల్ని చూపమని చెప్పాడు. ళ్హా న. “రాక్షసాంగనలారా! ఎవరిని చూసుకొని సీత నన్ను తృణీకరిస్తూ వుందొ ఆ రాముడు ల | , సోదరుడైన లక్ష్మణునితో కూడా మరణించాడు. ఇంకేముంది? అడ్డు తొలగిపోయింది. ఒడ్డుకు ఫు యస్టీ| చేరిన్నకెరటంలాగా సీత నా ఒడిలో వాలిపోవచ్చు. అభరణాలు అలంకరించుకొని | = థు నిస్సందేహంగా నన్ను చేరవచ్చు. ర నే “రామలక్ష్మణుల్ని యుద్ధభూమిలో శవాలుగా చూస్తుంది. తరువాత ఎలాగైనా నేనే న్‌ య చిక్కు ఆమెకు. తప్పక నన్ను సమిోపీస్తుందిగొ అన్నాడు. రానణుడు. భషి “అలాగో అవి పలికి పుష్పకవిమానాన్ని తీసికొని అశోకవనంలో సీతమ్మ ఉండే ప్రదేశానికి పం ళ్దు వెళ్ళారు. రాక్షసొంగనలు. సీతమ్మను ఆ విమానంసై. ఎక్కించి యుద్దభూమికి తీసికొని ర న్‌ పోయారు. త్రిజట కూడా ప్రక్కనే ఉంది. _ | ళష్ట య్‌ “ఇంద్రజిత్తు యుద్దంలో రామలక్ష్మణుల్ని వధించాడు” అవి లంకలో చాటించాడు క్‌ శై రావణుడు. యుద్ధరంగములో వధించబడి చున్న వానరపైన్యాన్ని చూసింది సీతమ్మ న్‌! న అంతేకాదు. ఒకవైపు సంతోషంతో. కేరింతలు కొడుతున్న రాక్షసమూకల్ని. చూచింది. | ఫు ఇ్టు| మరొకవైపు రాముని ప్రక్కనే చేరి నిలపిస్తున్న వానరుల్ని చూసింది. _ థు సీతమ్మ రామలక్ష్మణుల్ని చూచింది. వాళ్ళ కవచాలు నిరిగి పడి ఉండడము, ధనుస్సు వై నే దూరంగా వడి ఉండడము క్రూడా చూసింది. రానులక్ష్మణుల దేహాలపై నాటుకొని యున్న తల తాంం అం తంతి శాంత షు ఊపర

యు (339 చైతన్య రామాయణము శ్రా గళ! బాణ సముదాయాన్ని చూసింది. దీనులై సడివృన్న రామలక్ష్మణులను చూచి సీతమ్మ పెద్దగా | "న శ్రీ! ఏడ్చింది. వారు మరణించారని భానించి వర్షధారలా కన్నీరు కార్చుతూ రోదించింది. యు కన్నీటి కడలిలో ఆశానౌక మా య “పూర్వము సాముద్రికం తెలిసిన వాళ్ళు నేను సుమంగళిగానే ఉంటానని చెప్పారు. యఖ "రే నాకు సంతానం కలుగుతుందని తెలిసారు. వాళ్ళందరూ నాకు అబద్దాలే చెప్పారు. నన్ను యు వూ సాభాగ్యవతిగా ఎందరో ఆశీర్వదించారు. ఆ అశీస్పులన్ని ఏమైనట్టు? నా నోసటిరాతను (చై సో తుడిపేందుకు సరిపోలేదేమో, అవి. న గై _ “భర్తతో కలిసి నేను రాజ్యాభిషిక్తురాలిని అవుతానని దైవజ్ఞులు చెప్పారు. అదంతా కలగా యు ,షై మిగిలిపోయింది. నా కొరకు అన్వేషించి, అన్వేషించి, సముద్రాన్ని కూడా దాటి వచ్చిన శ్రా స రామలక్ష్మణులు అవు గోప్పద గుంటలో పడి మరణించినట్టు చనిపోయారు. న ఖు రామలక్ష్మణుల వద్ద వారుణ, ఆగ్నేయ, ఐఫన్హ, వాయువ్య, బ్రహ్మాస్తాలు అనేకము యు థ్‌ లున్నాయి. అవేవి వారిని రక్షించలేక పోయాయి. శక్తిసామర్జ్యాలుండి కూడా రామలక్ష్మణులు త్తు ర! నన్ను రక్షించలేక పోయినట్టు, బలమైన అస్త్రాలు రొమలక్ష్మణులను కాపాడలేక పోయాయి. | క్‌ “దిక్కులేని నాకు వారిద్దరే దిక్కు. వారు కూడా నాకు దూరమైపోయారు. యుద్దములో 1ఉఠ్రు "గ రాముని ఎదుట నిలిచినవాడు ఎంత గొప్పవాడైనా తిరిగి పోలేడు. ఆ రాక్షసుడు అదృశ్యంగా వ స వుండి మాయచేసి చంపాడు. | ల గ్‌ న కాలస్యాతి భారోఒస్తి కృతాన్తశ్చ సుదుర్ణయః ఘు శు “కాలానికి అసాధ్య నునేది లేదనిపిస్తోంది. విధిని జయించడం ఎవరికీ సాధ్యం స్తా స కాదేమోగొ అంటూ విలపిస్తున్న పీతమ్ముతో తిజట ఇలా పలికింది. (నో టై “అన్మూ! సీతాదేవీ! దుఃథించకు. నీవు అంతగా బాధపడనలసిన పరిస్థితి ఏమి రాలేదు. |స్ర | వీ భర్త రాముడు సజీవంగానే ఉన్నాడు. రామలక్ష్మణులు జీవించే వున్నారు అవడానికి ర. కారణాలు చెస్తాను. విను, షు క “సీతా! నీవు ఎక్కింది దివ్యమైన పుష్పకవిమానము. రామలక్ష్మణులు గతించి ఉన్నటెతే డా త్జ శుభకరమైన పువ్పకవిమానము నిన్ను మోయదు. పరేనా! కే ౧ ఖు “ప్రభువు మరణించి ఉన్నటైతే సైన్యము ఉత్సాహముతో ఉంటుందా? నైరాశ్యంతో ఇస్హ్హం | ఉంటుందే కాని క్రోధంతో ఉంటుందా? చూడు. వాస్త్‌రవీరుల ముఖాలు ఎలా ఉన్నాయో! సో యై “నేను వాస్తవమును చెప్తున్నాను. వా మాటను నమ్ము. రామలక్ష్మణులు మరణించలేదు, పు థి సీతా! ఇంతవరకు నేనెన్నడూ అసత్యమును పలుకలేదు." ఇక మిదటీ కూడా పలకమ. నీవు క్‌ 1 సతివ్రతను కనుక నా నునస్సు నీవైపు ఆకర్షింపబడింది. (న ఖై “విచారించకు. సురాసురులు ఏకమై వచ్చినా రామలక్ష్మణులను యుద్దంలో వధించలేరు. (షై బాణాలతో తీవ్రంగా కొట్టబడినా వారిలో తేజన్సు నశించలేదు చూశావా! ఆయువు తీరిన ఖ్‌ వారి ముఖాలు వికృతంగా ఉంటాయే గాని ఈవిధంగా కళకళలాడుతూ ఉండవు? అన్నది త్త న త్రిజట. య ఖై సు మృత్తప్రుత్తంలి ఉంది అంభాాషలైతాషటి ఉషతు భ్యప్ర గ

ధ్ర సదత లలి అంత సందు సు షంరలి తకు వని స తా యుద్ధకాండము. - కన్నీటి కడలిలో ఆశానౌక ్రు గా | సీతమ్మ త్రిజటకు నమస్కరిస్తూ, “నీ మాట నిజమగు గాక!” అన్నది. వెంటనే త్రిజట స ఇ'హ్రీ, పుష్పకవిమానాన్ని వెనక్కిత్రిప్పి సీతమ్మను అశోకవనానికి తీసికొని వచ్చింది. జు య్డు। రక్తసిక్తమైన దేహాలతో నేలపై పడుకొనియున్న రానులక్ష్మణుల చుట్టూ వానర వీరు శై గ అందరూ చింతాశ్రాంతులై చేరారు. స్థిరమైన సరాశ్రమము కల రాముడు మెల్లగా కోలుకొని (10 ఫు స్పృహలోకి వచ్చాడు, న న రాముడు అలా ప్రక్కకి చూశాడు. రక్తసిక్తమైన దేనాంతో నేలనూద పడివున్న ఘూ లక్ష్మణుడు కనిపించాడు. రాముడు దీనుడయ్యాడు. దుఃఖార్తుడై రోదించాడు. ఖా గ “నా తమ్ముడు లక్ష్మణుడు యుద్దభూమిలో నిస్తేజుడై పడి ఉన్నాడు. నాకు ఇక సీత గ ష్య ఎందుకు? నేను షీవించడే మెందుకు? శ్ర | శక్యా సీతా సమా నారీ మర్త్యలోకే విచిన్వతా న (స న లక్ష్మణ నమో భ్రాతా సచివ సొంవరాయికః య య్‌ “మానవలోకంలో వెతకాలే గాని సీత లాంటి స్త్రీ దొరకకపోదు. కానీ స్నేహపాత్రుడు, (ఆ ళు యుద్దవీరుడు అయిన లక్ష్మణుని నంటి సోదరుడు నూత్రం లభించడు. శ్రా న్‌ | “లక్ష్మణుడు ఉంటేనే నేను ఉంటాను. లక్ష్మణుడు మరణిస్తే నేను ఇప్పుడే ప్రాణాలు గ్య స్ట్‌ వదిలేస్తాను. నాకోసం, అరణ్యాలకి వచ్చిన తమ్ముణ్ణి వదలి నేను అయోధ్యకు ఏ ముఖం | పెట్టుకొని పోగలను? నా తల్గులకు, సోదరులకు ఏమి సమాధానం చెవృగలను? అందుకని, (| ఫు ఇక్కడే చచ్చిపోతాను. త్తు స “అయ్యో! ' నేనెంత పాపిని. ఎంత దుష్టుణ్ణీ. నా వల్లనే లక్ష్మణునికి ఈ బాధలన్నీ ల న. వచాయి. నాయనా! నేను ఎవ్పుడు దుఃఖించినా, నీవు ఓదార్బేవాడివి. నీవు సజీవంగా ఉన్నావా! (స్తు శఫ్రు| ఉంటె నన్ను ఎందుకు ఓదార్భవు? నాతో ఎందుకు మాట్లాడవు? “త్తు “లక్ష్మణా! ఈరోజు ఎందరో రాక్టనుల్ని చంపి నేలమాద పడేశావు. చివరికి నువ్వుకూడా " న్‌ ॥. నేలమోదే పడుకున్నావా! ఎందుకు అలా చశావు, 'శ్రు శయానః శిరతల్నే౭.స్మిన్‌ స శోణి పరివ్లుతః స్తే ళు శరజాలైశ్చితో భాసి భాస్కరో౭స్తమివ ప్రజన్‌ న న “బాణములతో నిండి, రక్తము చేత తడిసి శరతల్చ్బం మిద శయనించి ఉన్న నీవు ష్ట్ర ఆ్టు అస్తమించే సూర్యుడిలా ఉన్నావు” అవి దుఃఖించాడు రాముడు. ్టి ళు, లక్ష్మణుడు నురణించాడేమో నని భావించి, సత్యము తెలియక దుఃభిన్తున్న రాముడు ర్త న పలికిన మాటల్లో సత్యం దోబూచులాడే లాగా చక్కని ఉపమానాన్ని ఎన్నుకున్నాడు వాల్మీకి, ల యా శోణ పరిప్లుతః=రక్తసిక్తమైనవాడు. బాణాల దెబ్బలచేత విష్టణాని దేహము రక్తసిక్షమై వ్‌, శు! ఎరగా ఉంది. అస్తాద్రిని చేరే సూర్యుడు కూడా రక్తనర్లంతోనే శోభిస్తూ ఉంటాడు. ై 1 శరజాలైః చిత=బాణసముదాయంచే వ్యాపించి యున్నావు. లక్ష్మణునికి గుచ్చుకొనిన | ల! ఉష్రై బాణసముదాయము సూర్యుని నుండి కదులుతున్న కిరణసముదాయంలా ఉంది. “0. అస్తాదిని చేరుతున్న సూర్వునివలె శోభిస్తున్నాడు లక్ష్మణుడని రాముడు దుఃభిన్తునాడు. ఖు సూర్యుడు “ఉస్తమించునట్లై క్షుడు కూడా న చేస్తున్నాడా! అనేన న న్‌ బాహ్యానికి గోచరిస్తుంది. ఖు దాతదాడనదనడాడావపవవనడననన వనాని ననచనడాననదవతతా మమా వంనా వానా డపంనకద నాననా కుదతకంినదడనచోతడుకననననదనావడడాయనవానిన వావ ంతమకానదడానవనావనే న శ్యంగతు కంట ఉంత్రు ప్రత ంషుప్రా పగుల స్రాషటు అయ్యభ్రాగ

ఏక ॥ చైతన్య రామాయణము ళ్‌ స సూర్యుడు అస్తమించడం భ్రాంతి. ఒకవేళ అస్తమించాడు అని భావించినా, అస్తమించిన | 1 సూర్యుడు మళ్ళీ ఉదయిస్తాడు అనెది కూడా సత్యమే. అలాగే లక్ష్మణుడు అస్తాద్రిని చేరుతున్న | యా సూర్యునిలా కఎపించినా, సూర్యుడు సునః ఉదయించినట్లే, లక్ష్మణుడు మళ్ళీ స్పృహను శ్ర సాందుతొడు అని భావము. " ళు

• రాముడు దుఃఖిస్తున్నాడు, “నాయనా! తమ్ముడూ! లక్ష్మణా! నేను అరణ్యాలు వెళ్తూ న్‌ కే ఉంటే, పట్టుపట్టి నువ్వు నన్ను ఎలా అనుసరించి వచ్చావో, నేను కూడా యమలోకానికి నిన్ను [0 శ్‌ అనుసరించి వస్తాను. నిన్ను విడిచి నేను బ్రతకలేను. ఖ్‌ ర్‌ “నా కొరకు అడవులపాలైన నా తమ్ముడు నురణించాడు. ఈ పాసమంతా నాదే. న గో “విభిషణా! నిన్ను రాజును చేస్తాను” అని ప్రతిజ్ఞ చేశాను. కానీ మూట నిలుపుకోలేక పోయాను. | ళా ఆ అసత్యం నన్ను దహించి వేస్తుంది. ఇది యధార్థము. (స్తు ఖు “సుక్రీవా! వానరవీరులను వెంటబెట్టుకొని నువ్వు త్వరగా కిష్కింధకు వెళ్ళిపో. నేను. (శ్రీ గళ లేవని తెల్నో రావణుడు మిమ్మ ల్నందరవీ హీంసిస్తాడు. వెళ్ళు. అంగదాదుల్ని వెంటబెట్టుకొని | కా సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళిపో. - త్తు “జాంబనంతుడు - యుద్దంలో ఎంతో శ్రమపద్డాడు. గొప్ప పరాక్రమం చూపాడు. శ్రి! అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, కేపరి, సంపాతి గొప్పగా యుద్దం చెశారు. శరభుడు, శై గ గజుడు, గవయుడు, గవాక్షుడు నాకొరకు ప్రాణాల్ని కూడా తెగించి పోరాడారు. _ స్త అ్హాి . “సుగ్రీవా! మంచి నునసున్న మిత్రుడు చేయగలిగినంత చేశావు నువ్వు. విధిని ఎవరు (శై ఛ్రు|! దాటగలరు? వానరవీరులారా! మొరందరూ శక్తివంచన లేకుండా శ్రమపద్డారు. తొందరగా (వ్ర స్మ వెళ్తండి. మిమ్ముల్ని మీరు, రక్షించుకోండి? అని రాముడు మాట్లాడడం వినిన వానరు (౧ లందరూ ఏకధారగా కవ్నీటివి _కొర్చుతూ దుఃఖించారు. ం [్‌ యై సైన్యాని కంతా థైర్యం చెప్పి నిలిపి, గదాధరుడై రాముని వద్దకు పరుగిడుతూ వస్తు త్తు భయే! న్నాడు విభీషణుడు. విభిషణుణ్ణి చూచి ఇంద్రజిత్తేమోనని భావించి, (భ్రమించి, భయపడి న! వావరులు మరో మార్గంలో దౌడు తీశారు. క్‌ యి “సుడిగాలికి నావ కలత చెందినట్టు ఈ వానరసేన. ఎందుకు అలా కలత (యు చెందుతోంది? ఎటుపడితే అటుపోతున్నారు. దారీ లేదు. డొంకా లేదు. సిగ్గును కూడా ఇక్కడే ఈ ఫు విడిచేసి పోతున్నారు. ఒక్కడు కూడా వెనుదిరిగి చూడడం లేదు. అందరూ ముందు న్‌ చూపులోనే ఉన్నారు. " ఫు య్జ్‌్‌ “పైగా, క్రిందచూపు ఉన్నట్లే కనిసించడం లేదు. క్రింద పడ్డవాణ్ణి లేనదీయడం లేదు | న శ్రై పరిగదా, వాడిమాదనే నడచి పరుగు లెత్తుతున్నారుగ అని సుగ్రీవుడు పలుకుతుండగా, |! న, గదాధరుడైన విభీషణుడు వచ్చి రామునికి నమస్కరించాడు. _ స య్‌, “జాంబవంతా! విభీషణుణ్ణి చూచి ఇండద్రజిత్తని భ్రమించి మన వీరులు ఎటుపడితే (స్తు థీ మ పోతున్నారు. వచ్చింది విభీషణుడని, ఇంద్రజిత్తు కాదని వాళ్ళకు చెప్పు, వెళ్ళిగ్‌ అన్నాడు స్త న నుహావేగంతో దూసుకుపోతున్న వానరశ్రేష్టులను అతి కష్టంమిద ఆపగలిగాడు జాంబ [ ,ము య్‌! నంచుడు. ఇంద్రజిత్తు లేడని, .విభీషణు డున్నాడని చెప్పాడు. వెంటనే శాంతించారు. ఏ | థు వేగంతోనైతే దౌడు తీశారో, ఇంద్రజిత్తు లేడు అనగానే అదేవేగంతో మళ్ళీ వెనుదిరిగి (వై నే దూసుకువి వచ్చేశారు. | ఖ్‌ ౬ శ్రింప్రు ఉ్రగప్రు అత్ర శ్రం్త్ర యట శద శషదు ప్యత్రుతో

స్థన ుంలి యంలి పురి నస ఉరు సత తతి స్థ గిన యుద్ధకాండము. - కన్నీటి కడలిలో ఆశానౌక శ్‌ గ బాణసముదాయంతో కప్పబడి నేలపై పడియున్న రామలక్ష్మణులను చూచి విభీషణుడు || హు తీవ్రంగా దుఃఖించాడు. ఖీ | “రామలక్ష్మణులు ధర్మాత్ములు. రాక్షసులు కపటయుద్దం చేసి ఈ మహాపురుషుల్ని | ళు వధించారు. 'కుటిలుడు, దుష్టుడు అయిన ఇంద్రజిత్తు మాయ చేశాడు. మోసం చేశాడు. శ్రా స “నేము కూడా ఆపదల్లో చిక్కుకున్నాను. వారు మరణిస్తే నాకు జీవితముండదు"” య యీ. అన్నాడు విభీషణుడు. శ్ర ఖు “విఖీషణా! దుఃఖించకు. నీవు లంకాధిపతివి అవుతావు. రావణుని కలలు ఫలించవు. ళ్‌ స్త | రామలక్ష్మణులు స్ప్రహ తప్పి ఉన్నారు. అంతే. తెలివి రాగానే రానణుని వధిస్తారు” అని స్టా! ఊరడించి, ఆ తరువాత మామగారైన సుషేణునితో సుగ్రీవుడు ఇలా సలికాడు. థ్రీ థు “స్పృహ రాగానే రామలక్ష్మణులతో పొటు శూరులైన వానరులను వెంటబెట్టుకొని శ్రి | కిష్కింధకు వెళ్ళిపో. నేను రావణుణ్ణి, వాడి కుమారుల్ని, బంధువుల్ని. వధించి, సీతమ్మను గో తీసికొని కిష్కింధకు వస్తాను? అని చెప్పాడు. సుగ్రీవుని మాటలను వినిన సుషేణుడు రన స రామలక్ష్మణులు స్పృహకు రావడానికి మార్గొన్ని సూచిస్తున్నాడు. ,్జు న. ఈలోగా ముఘాలు ఉరిమాయి. మెరిశాయి. సముద్రజలం చిమ్మబడుతోందా! (జా | పర్వతాలు కదలిపోతున్నాయా! అన్నట్లు గాలి ప్రచండంగా వీచింది. కొన్ని చెట్లు పడిపోయాయి. స్‌ య్‌ పెద్ద పెద్ద వృక్షాలు విరిగి, ఎగిరి సముద్రంలో పడ్డాయి. సర్పాలు, జలజంచువులు భీతి. చెంది 7 సముద్రంలోకి దూరిపోయాయి. _ బ్‌ సిక లే. వినతాసుతుడు, గొప్ప బలవంతుడు అయిన గరుత్మంతుడు జ్వలితాన్ని వలే ప్రకాశిస్తూ న స వానరులకు కనిపించాడు. గరుత్మంతుడు రావడం గ్రహించి, రామలక్ష్మణులను బంధించి యు డా. య యున్న భయంకరమైన నాగులు, విడిచిపెట్టి న్‌ తీ వలం ఉం కై పారిపోయాయి. క్ష 4 న వ వ +. . .! వ జ గ. జ గరుడుడు రామలక్ష్మణులను స్పృశించాడు, గ న. వసే ఖ్‌ ప తా చృంద్రదింబము వంటి వారి. ముఖాలను శ్ర 2 వ కా మ మ. ల రాడు. గరుత్మంతుని స స నా [| రామలక్ష్మణుల దేహాలపై. టన ఇప త్త స ఖ్‌ ల న ఫ్ర స మాయమయ్యాయి. దేహాలు తేజోవంతమై. ఫ్ర టట మత మయ్యయి సస... చలో విదందంంచాజటిరాహశ్చమహారుణం. (గ న న స్మ ల్‌ ( చ్‌. ప్రదర్శనం చ బుద్ధిశ్చ వ్యతిశ్చ ద్విగుణం తయోః యట . “రామలక్ష్మణుల తేజస్సు, వీర్యము, బలము, | ప లతో ౧ ఉలాహము, సూక్ష్మబుద్ది, సృతి రెండింతలుగా త్తి య్జు జ జ స గరుత్మంతుడు వారిరువురిని లేవదీశాడు. (స్తు ర. శస వ క. వారిద్దరినీ ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. గరుడుని శ్రా | న న స | చూచి రాముడు ఇలా పలికాడు. ఇ శ్ర అంత అంతు తంతు పు శాపుకు షట భాషకి ల

జత య యయ య మ ని 0 నుం సడులు దం తుయావంవాయా వయ్య (స్త్ర చైతన్య రామాయణము ళు “వీ దయవల్ల మేము పెద్ద గండము నుండి తప్పించుకున్నాము. ముందులాగా న శక్తివంతుల మయ్యాము. గరుడుడా! నీ దర్శనము మంగళప్రదము. నిన్ను చూస్తూ ఉంటే వై గా తండ్రి దశరధుణ్ణి చూసినట్టుంది. మూ తాతగారైన అజమహారాజును చూచిన ట్టుంది. స్తు ళు “రానూ! నేను వీ మిత్రుణ్ణి. బహిఃప్రాణం వంటివాణ్ణి. మోకు పేవ చేసేందుకు వచ్చాను. శ్రా గ దుష్టుడైన ఇంద్రజిత్తు వేసిన బాణబంధమును, ఇంద్రాది దేవతలు గాని, గంధర్వులు గావి ళీ విడిపించలేరు. “శు “విషపూరితమైన ఆ నాగులు తీక్షణమైన కోరలు గల సర్పాలు. ఆ సర్పాలు కద్రు శీ సర పుత్రులు. తవ మాయాప్రభావం చేత పర్సాల్ని బాణాలుగా మార్చి మపై ప్రయోగించాడు న (స్టా! ఇంద్రజిత్తు ఈ విషయం తెలిసి మి మిదున్న ప్రేమతో నేను పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాను. మికు శుభం కలిగింది. చాలా సంతోషం. మిరు జాగ్రత్తగా ఉండండి. ఛి “జపటయుక్తులతో యుద్దం చేయడం రాక్షసుల స్వభావం. ధర్మబద్దంగా, బుజుత్వముతో శ్రా గ పోరాడడము మో స్వభావము. అదే మోకు బలం కూడా. అయినా రణరంగంలో రాక్షసుల్ని | ;్హ్‌ నమ్మకండి. .౮్తు ఛా “రామా! ధర్మాత్ముడా! నేను వెళ్ళుటకు అనుమతి నివ్వు. మన ఇద్దరి మధ్య స్నేహం శ్రే గల! ఎలా కలిగింది? అని ప్రస్తుతం నువ్వు ఆలోచించకు. రణరంగంలో విజయఖేరిని మోగించిన (గు శ్రీ చరువాత వీకే అర్ధమవుతుంది. రామా! నీవు సీతన్మును తప్పక పొందుతావు?” అని పలికి (శ్ర ఘు రామునికి ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి ఎగిరిపోయాడు గరుత్మంతుడు. సళ స వొనరవీరు లందరూ ఆనందంతో పొంగిపోయారు. ముడుచుకున్న తోకలను ర తుడుచుకొని, రూడించి రుళిపించారు. మళ్ళీ యుద్దభేరీలను మోగించారు. శంఖాలు "సు యా పూరించారు. మృదంగాలు బాదేశారు. ౩ శ్ర చెట్లను పెకలించి చేతుల్లో పట్టుకొని మళ్ళీ అంకను ముట్టడించారు. సింహనాదాలు వ్రు 1 | చేస్తూ యుద్దాసక్తితో లంకాపట్టణ ద్వారాలను సమిోపించారు. వారి అరుపులు వర్షబుతువులో ౮ శో! అర్ధరాత్రి సమయాన వినిపించే మేఘేగర్జనంలా వినిపించాయి. [0 శ ధూమ్రాక్షుడు ధూళపాలు | యయ్జ్‌| వానరుల భయంకర శబ్దాలు లంకలో ప్రతిధ్వనించాయి. రాక్షసులతో పాటు రావణుడు (ఫు శ్ర కూడా విన్నాడు. రావణునికి పరమాళ్చర్య మైంది. మంత్రులతో ఇలా పలికాడు. (ళ్జా న “వానరులు ఎందుకు అలా అరుస్తున్నారు? మేఘాల్లా గర్జిస్తున్నా రెందుకని? వాళ్ళ | క సంతోషానికి కారణ మేమిటి? ఆనందం రానిదే అలాంటీ అరుప్పులు కదలవు. నాకేదో మ. శన సందేహంగా ఉంది. ర్స్‌ నే “దుఃఖించవలసిన సమయాల్లో ఆనందంతో ఉరకలు వేయడానికి కారణ మేమిటో య త్ర తెలిసికొని రండి" అని కొందరు రాక్షసుల్ని పంపాడు. | “0. రాక్షసులు వెళ్ళి ప్రాకారము నెక్కి చూశారు. సుగ్రీవుడు నాయకత్వం వహిస్తున్న పెద్ద | ఖు ళు కపీసేన కంటబడింది. నాగపాశముతో బంధింపబడిన రామలక్ష్మణులు బంధవిముక్తులై శ్‌ న్న శ్యంాట్రా కర్రు ఆపు తృుంటాగథు తోంషల డు భా్య్యడ్రూగ

సతయ టుయ అంట టురలి ర తు శతి ఫం స్య యు యుద్ధకాండము. = ధూమ్రాక్షుడు ధూళిపాలు ఈ గగ శోభిస్తూ ఉండడం కూడా చూశారు. వాళ్ళ ముఖాలు పాలిపోయాయి. ఇంద్రియాలు కలత న్న యు] చెందాయి. మనసు క్లోభించింది. వెంటనే రానణుని దగ్గరికి వచ్చి చూసిందంతా చెప్పేశారు. | ళు "నే రానులక్ష్మణులు బంధవిముక్తులై నుదగజాల్లా ఉన్నారని చెప్పారు. 1

న్‌ రావణుని గుండె పగిలినట్టెంది. నాగసర్ప బాణాలు విషృల మయ్యాయా? ఇంద్రజిత్తు శ్ర గ వరప్రసాదంగా పొందిన ఆ సర్సబాణాలు అడ్డు తెలియనివి. ఆదిత్యప్రకాశంతో శోభించేవి. | యమ! భయంకరమైన నాగాస్త్రబంధము నుండి శత్రువులు విముక్తు లయ్యారంటే ఏదో ప్రమాదాన్ని | స్త "0. ఊహిస్తోంది రానణుని మనస్సు. ఈ న్‌ సంశయస్థ మిదం సర్వం అనుపశ్యా మ్యహం బలం న (్‌ “ఈ రాక్షససేనకు చేటు వచ్చిందని నాకు తోస్తూ ఉంది? అని భావించాడు రావణుడు. ఘు ళ్ధు వెంటనే ధూమ్రాక్తుని పిలిచాడు. “భీమపరా[క్రనూ! ధూ్రాక్షా! వెళ్ళు. నీ ప్రతాసం శ్రా గళ! చూపు. రాముణ్ణి, వానరుల్ని వధించి, ఆ చల్లని వార్తని నా చెవి కందించూ అన్నాడు [౫ హ్రీ రావణుడు. ధూమ్రాక్షుడు ఆనందించి వెళ్ళాడు. రు "€. సేన సిద్దమైంది. రాక్షసులు ఆననాలు కోసం నడుముకు చిన్నచిన్న గంటలు (జ్ఞ గగ కట్టుకున్నారు. చూలాలు, ముద్గరాలు, పట్టిసాలు, పరిఘలు, బల్లెములు, గొడ్డళ్ళూ పట్టుకొని న ళ్‌ ధూ(మ్రాక్షుని చుట్టూ నిలిచారు దారుణంగా రాక్షసులు. కొందరు రధాలపై అనుసరించారు. త్తు శు! కొందరు గుర్రాలమోద, కొందరు ఏనుగులమోద గొప్పవియైన ఆయుధాల్ని ధరించి వచ్చారు. | త సె | ధూగన్రూక్తుడు రధారూఢు డయ్యాడు. కనకమయమైన ఆ దివ్యరధానికి గాడిదలను నః హ్‌ కట్టారు. వాటి ముఖాలు తోడేళ్ళ ముఖాలలాగా, సింహాలవంటి ముఖాలలాగా ఉన్నాయి, పు ద్తు దానిపై నిలబడి వికటాట్టహాసం చేస్తూ పశ్చినుద్వారం వైపు సాగిపోయాడు ధూ(మ్రాన్షుడు. ఆ ద్వారము వద్దే హనుమంతు డున్నాడు. త్తు ( పెద్ద శబ్దంతో కదిలే ధూమ్రాన్షుని రధం ముందుకు సాగుతూ వుండగా అశుభ శ య్‌ శకునాలు అగుపించాయి. రధశిఖరంపై పెద్ద గ్రద్ద ఒకటి వాలింది. ధ్వజము యొక్క (స్తు శు చివరిభాగాన శవాల్ని పీక్కుతినే వక్షులు వచ్చి చేరాయి. భూమి కొన్ని క్షణాలు కంపించివట్టు (ఇష్తే సక అనిపించింది. పిడుగులు పడ్డ శబ్దాలు వినిపించాయి. తీవ్రంగా ఎదురుగాలి వీచింది. దిక్కులు న్‌! త్ట్రై కొంతిహీనము లయ్యాయి. అనన్నీ చూడగా ధూ(్రాక్షునికి గుండె జారిపోయింది. అయినా (ఫ్ర గ్‌ ధైర్యాన్ని కూడగట్టుకొని రాక్షసవీరులు తన చుట్టూ ఉండగా ముందుకు సాగి, సముద్రంలా ఖి. తెలుస్తున్న వానరేనను చూశాడు. + స్‌ న్‌ ధూ(మ్రాన్షుడు రావడం చూచి మంచి అవకాశం దొరికింది అనే సంతోషంతో వానరు ౮౮ ర్స లందరూ అధికోత్సాహంతో తోకలన్నీ పైకెత్తారు. ఒక్కసారిగా అన్ని వాలములు సైకి లేచేసరికి అదొక సెద్ద తాటిచెట్ల వనంలా గోచరించింది. శై న వానర రాక్షసుల మధ్య ఘోరయుద్దం జరిగింది. శూలాలతో, పరిఘలతో, ముద్గరాలతో శ ఉి| చాలామంది వానరుల్ని పీడీంచారు. వానరులు రాక్షసుల్ని వృక్షాలతో కొట్టి బాధించారు. (స్తై యు నేలకూల్చారు చాలామందిని. వ్హు వ మమంధూ రాక్షసాన్‌ భీమా న్నామాని చ బభాషిరే | గ స భయా ట్ర కంట అంటు అంప యలి యుల శాషథా యభ్రిో

2-46

జ్‌ స్త్రియా. ట్రం ఉందు శంంధి దు శంషదు పూషపు కన్య? జ్‌ ప. చైతన్య రామాయణము 1. గల! - “వీరులైన రాక్షసుల్ని వానరులు సంహరించారు. తను తను పేర్లను చెప్పుకొంటూ నురి న ర. చంపారు. = గ. తమదే పైచేయిగా కనిపించేసరికి నిజయోత్సాహంతో వానరులు రాక్షసుల్ని తెగటార్చేశారు. | తు గ! కొందరు రాక్షసుల ముఖాలనుండి రక్తము సెలయేళ్ళలాగా ప్రవహించింది. స్‌ జ్‌ - కొందరు రాక్షసుల్ని నిలువునా రెండుగా చీల్చేశారు. కొందరిని చెట్లతో కొట్టి పోగేశారు. గి ' శొందరివి రాళ్ళతో కొట్టి పొడిచేశారు. ళా (2 కోరలతో కొందరిని చీల్చేశారు. రధాలపై పర్వతాల వంటి రాళ్ళు విసిరారు. రధాలు ళు న్‌ ' విరిగి ముక్క లయ్యాయి. రాక్షసులు చాలామంది నేలరాలారు. గుర్రాలు క్రిందపడగా గుర్తులు 5 హీ మూత్రం తెలుస్తున్నాయి. ఏనుగులు కూలిపోయాయి. వానరులు ఉరికురికి పడ్డారు రాక్షసుల | ఖు మోద. కొరికి కొరిక చంపారు. దృఢమైన వాడి గోళ్ళతో చీల్చారు. జా హస కొందరు రాక్షసులు జనసత్వా లుడిగి క్రిందవడ్డారు. కొందరు తీవ్రంగా కోపించి | గ ఖ్థు వానరులపైకి విజృంభించారు. వానరులు కేకలేస్తూ రెట్టింపు ఉత్పాహంతో రాక్షసులపై పడి | యు | కాళ్ళతో, పళ్ళతో, పిడికిళ్ళతో, తోకలతో, చెట్లతో తరిమి తరిమికొట్టి చంపారు. కొందరు థు రాక్షసులు పలాయనమంత్రాన్ని నిర్ణోషంగా సఠించారు. త్రో గా రాక్షససేన పారిపోవడం చూచి ధూమ్రాక్షుడు దూకాడు వోనరుల మిదికి, ప్రాసాలతో, న్న య ముద్గరాలతో కొట్టబడి కొందరు వానరులు నేలకూలారు. పరిఘలతో, గొడ్డళ్ళతో కొట్టబడి యు శ్రీ వానరులు కొందరు కన్నుమూశారు. శూలాలతో సొడవబడి కొందరు వానరులు రక్తసిక్త (ఇ సె మయ్యారు. కొందరు వానరులు కూడా రాక్షసుల్లాగానే పలాయనమం్రాన్ని తప్పు లేకుండా | ల న చదివారు. వానర రాక్షసుల మధ్య పాగిన ఈ యుద్దము భయంకర శబ్దాలతో దారుణంగా ర్తు / టం | టే లాగిన అల్లిత్రాడుల వీణాధ్వనులు, ఆయాసంతో నిట్టూర్చే ఎక్కిళ్ళ తాళాలు, ఏ. నక్ష చేతులతో చరిచే దెబ్బల మృదంగ్‌శబ్దాలు, మూలుగుల ఆలాపీనీలతో “సమీరసంగీతం య్జ్‌్‌ భయానకంగా వివిపిస్తోంది. క 9. క. ధూమ్రాన్తుడు యుద్దాగ్రమందు విల్లు చేతబట్టి విలిచాడు. వికటాట్టహాసం చేస్తూ స్త స ,శరనర్నాన్ని కురిపించాడు. వానరసేనమ చెదరగొట్టాడు. వానరులు కలతచెందారు. న్‌ ఖా అది చూసీన హనుమంతుడు ఒక పెద్ద బండను చేతపట్టుకొని ధూ్రూక్షుని పైకి [5 ఖ్‌ విసిరాడు. అది కనిపెట్టిన ధూమ్రాక్షుడు క్రిందికి దూకాడు. రధం విరిగిపోయింది. గాడిదలు గ్‌ న చచ్చిసోయాయి. రధచక్రాలు ముక్కలయ్యాయి. య య్‌ వెంటనే వానుమంతుడు పెద్దపెద్ద వృక్షాల్ని పెకలించి చాలామంది రాక్షసుల్ని కొట్టి 9 , చంపొడు. రాక్షసుల శిరస్సులు పగిలి, కొండపై మండి వర్షపునీరు పడునట్లు రక్తం కారింది. శ్‌ ఖు ఈవిధంగా రాక్షససేనను పీడించిన హనునుంతుడు సెద్ద బండ నెత్తుకొని ధూమ్రాక్షుని పైకి | న స్వ ఉరికాడు. స జీ ధూమ్రాన్లుడు హనుమంతుని చూచి, ఇనుపమేకులతో భయంకరంగా ఉన్న గదను శ్రీ హనునుంతుని తలపైకి విసిరాడు. హనుమంతుడు దానికి అర్జు తొలిగాడు.” వెంటనే | అ న పర్వతమువంటి బండనెత్తి ధూ్రాన్షునిపై పడేశాడు హనుమంతుడు. | థ్‌ గభ్తంప్రత్తుంప్రై ఉంటు శంంపయపైుతోాషుంై ఉదా శ్య్యద్రాగ

యు యుద్ధకాండము - ధూమ్రాన్తుడు ధూళిపాలు ॥ ఖా ర ఆ దెబ్బకు ధూమ్రాక్షుని దేహాంగాలు శిధిల మయ్యాయి. కీళ్ళు వీలునుబట్టి | 0 షై ఊడిపోయాయి. ఒక పెద్ద కొండలాగా నేలపై కూలిపోయాడు ధూమ్రాన్షుడు. ధూమ్రాన్ష్తుడు న్‌ | ధూళిని కౌగలించుకోగానే రాక్షను లందరూ తెగిపడిన చెట్టును పన్షులు విడిచి వెళ్ళిపోయినట్టు, | 0. ధూగ్రాక్షుని విడిచి లంకలోకి పారిపోయారు. శ్ర గల | హనుమంతుడు ధూ(మ్రాక్షుని దారుణంగా వధించి రక్తపుటేరుల్ని రణరంగంలో ల్‌ గీ. ప్రారించాడు. భూమ్యాకాశాలు ఒక్కటయ్యేలా సింహనాదం చేశాడు హనుమంతుడు. [ఉస ఖా! ఆనందాన్ని పట్టలేని కసిఫిరులు హనునుంతునికి ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి, ఆయన శు న్‌ చుట్టూ నిలబడి, తోకలాడిస్తూ కొంతసేపు నాట్యం చేశారు. (౧ (గ. ఇది ధూమ్రాక్షుని వధ. పవనసుతుడు సాధించిన ప్రథమ విజయము. జ్ఞానాజ్ఞానముల ఫ్రై థు! మధ్య సాగే సంకుల సమరమే రామరావణ సం(గ్రామము. ం. ధూమ్రాన్షుని వధ ఈ సనురంలో ప్రధమంగా జరిగింది. ధూమ్రాక్షుడు మొదట మ్‌ , వధించబడితే దశకంఠుడు చివరగా చస్తాడు. మనం కూడా జీవితసం[గ్రామంలో రావణుడనే న యై అజ్ఞానాన్ని సంహరించే ముందు ధూసమ్రాక్షుడనే పొపొన్ని కడిగేసుకోవాలి, శు క్ట సంస్కృతంలో “ధూమ్ర” అంటే నలుపుతో కలిసిన ఎరుపు అని అర్హము. ఉన్నది | శ్రా సే నలుపు. కలిసింది ఎరుపు. | య్‌ నలుపు అజ్ఞానానికి సంకేతము. ఎరుపు క్రోధానికి సంకేతము. అజ్ఞానంతో కాముం 1శ్రు ఘ్రు[ కదుల్తుంది. కామర వల్ల క్రోధం పుడుతుంది. అజ్ఞాన క్రోధాల కలపోతే ధూమ్రాక్షుడు. (శ్ర సె పాపాచరణము కలవాడు, 4 యే “ధూద్రుఃొ విసర్గము చేరితే, అది పాపము అనే అర్ధము విస్తుంది. దుష్టత్వము అనే థై భావాన్నికూడా ఇస్తుంది. ధూమ్రాక్షుడు పాపపు నేత్రాలు కలవాడని అర్థము. సొసవు' చూపు | శ్రి కలవా రెవరైనా ధూమ్రాక్షులే, . | న్‌ 1 | అందరూ నృష్టిలో పాపాన్ని చూసేవారే కాని దృష్టిలోని పాపాన్ని చూసేవారు లేరు. ఉన్నా | య్డ్‌ చాలా అరుదు. అలా చూసేవారిలో సరిచేసుకోవాలని చూసేవాళ్ళు అరుదు, సరిచేముకునే శు. వారిలో తిరిగి రాకుండా చూసుకొనే వాళ్ళు ఎక్కడో ఉంటారు. - (ర న్‌ దృష్టి పాపం కాకుండా ప్రతి సాధకుడు చూసుకోవాలి. అందమైన స్త్రీని దుష్టభావంతో గ లి చూప్తే అది పాప నువృతుంది. ఆనందంగా జీవించే వాళ్ళని చూసి అసూయ పెంచుకుంటే 0. నే అది పాపం. ఉన్నవాళ్ళను చూసి సంతోషించే మనసున్న వాళ్ళం కాలేక, మిన్ను కెగిరిన వాళ్ళని ళా | | _మన్నుపై చూడాలని అభిలషించే ఈర్య్య పాపంగా పరిణమిస్తుంది. దుఃఖభాగుల్నీ చూసి, దయ గ ' చూపకసోగా, సంతసించే మనస్తత్వం పాపం. ఇదంతా దృష్టిదోషం. ఈ దృ దోషనే (స య్జ వి (పు ' _ధూ్రూక్షుడు. త్తు ర. ధూమ్రాన్షుని పననసుతుడు వధించాడు. ధూద్రూన్షుడు అంటే పాపదృష్టి కలవాడు అని న్‌ న (గ్రహించాము. పాపాన్ని నధించాలంటే మనం కూడా సవనసుతులం కావాలి. | శ యా పునాతీతి పవనః, పవిత్రము చేయువాడు కనుక పవనుడు. అట్టివాని కునూరుడే (6 శ్ర. పవనసుతుడు. అనగా పవిత్రాత్ముడు. పవిత్రమైనది జ్ఞానమే నని గీత చెప్పింది. కనుక ( | జ్ఞానముచే పవిత్రమైన దృష్టి గలవాడు పవనసుతుడు. శ ౬ భ్కంగప్రా కంగప్రి ఉంంధు శళయషభు కష ఛాషమల ఆషఫి తో

సమత టంల టంత అరల నట శంతి సల శ స ( ౮! "(32 ఛైతన్య రామాయణము | న య పాపదృష్టి ధూమ్రాక్షుడు. పవిత్రమైన దృష్టి హనుమంతుడు. హనుమంతుడు న కా. ధూ్రాక్షువి వధించినట్టు పవిత్రత ద్వారా పాపాన్ని క్షాళనం చేసుకోవాలి. ఘు సనా. అందమైన స్త్రీ కనిపించగానే ఆమెలో సరనూత్మ సౌందర్యాన్ని దర్శించాలి. అది త్తు స్‌ పుణ్యదృష్టి. పవిదత్రదృష్టి. ఆనందంగా జీవించే వాళ్ళని చూసినపుడు, వాళ్ళు గతంలో (గ, . సత్కర్మలు ఆచరించిన వారు కనుకనే ఆనందంగా ఉన్నారు ఈనాడు అని భావించి, అలాంటి ఫో యా సత్కర్మల్ని మనం కూడా ఆచరించాలి అని చింతిస్తే అది పవిత్రదృష్టి అవుతుంది. ఉన్నళుల్ని రు శు! చూచి ఊహలు మలినం కాకుండా చూసుకుంటే అది శుభదృష్టి, ఆర్హులను (యేమించగలిగితే వ్రు గగ అది పావవదృష్టి ప్రసాదించిన పనిత్రకార్య మవుతుంది. న్య యు జ్ఞానేంద్రియమైన నేత్రము ద్వారా సాసము చేయువాడు ధూ(నూక్షుడు. కోధంలో దు శ్రీ కూడా కళ్ళే ఎరుపెక్కుతాయి. క్రోధము దృష్టిని పొడు చేస్తుంది. కనుక సవిత్రమైన జ్ఞానదృష్టి శ్రా హే కలిగి ఇంద్రియాల్ని నియమించుకొని తరించాలి. ఇదే ధూమ్రూక్షవధలో మనము (గ్రహించవలసిన న్య ఇష్టా గుణపారము. (య యు / ఇంద్రియాణాం ప్రసంగేన దోషమృచ్చ త్య సంశయః (| త్త ర సంనియమ్యు తు తాన్యేవన తతః సిద్ధిం నిగచ్చతి ॥ క. “ఇంద్రియాలను. విషయాలలో కలిపేస్తే దోషాలు ప్రాప్తిస్తాయి. ఇంద్రియాలను |! యు విషయాలనుండి నియమిస్తే సిద్ది లభిస్తుందిఫ్‌ అని నారద పరివ్రాజకోపనిషత్తు, సా స్వ వెంేకైంగ గేంం5 206 6008156 ఓ భుంయుక్ర 10౦623 క0ళాజాడి ౧6 | ( ఇ₹యేండి 34006, 01 ప ఇ2ాం2ం0ముగ్ర జ! 6 జేడుం, ౦౯ ఓ ఓముంళేముక్ర | ఫి య్‌ 065611 2030206 0 ఈ6 బ్రాంటుగరే, 07 పే 19సుక్ర 6 డురేక పేంయం6 | '్రీ, ఈం 1201026025 01 ఉంకేం, యా టు గేలేటక్రుక్ర రుం 6ల్రు16క ఇయ భం ళా న | పం06 0£ 962903, 207 ఓ ఏ620%0క్ర ₹095 ళం 709; స2ఓ ఘు అంపిం1ముక్ర . గ య్జ్‌ ఖే శారు 2 6౦యు కంబ. (ఘు ఖు “మతమంటే కప్పబడిన శిలాప్రతిమను తదేకంగా చూస్తూ ఉండడం కాదు. క స , దేవాలయాలను చేరుట కూడా కాదు. దేవతల రూపాల ముందు నేలపై సాగలబడడము కాదు. . య ఖై చేతులు పైకెత్తి అరవడమూ కాదు. భూతబలుల ద్వారా ఆలయాలను రక్తసిక్తం చేయడమూ | న. కాదు. మొక్కులు మిద మొక్కుల్ని దొంతరలాగా పేర్చుకుంటూ పోవడమూ కాదు. గ్‌ ళు ప్రశాంతమైన హృదయంతో సమస్త ప్రాణికోటిని చల్లగా చూడడమే” అనిన లుక్రేషియస్‌ | న నే విమలనచనాలు ధూమ్రాక్షుని వధ జరగాలని, హనుమంతుని సనిత్రదృష్టి కలగాలని పరోక్షంగా కర" ఖ్‌ షు ! అంగదుని అద్గుతాలు యో -. మ్య స్తు . ధూ్రాన్లుని తగలేశారని తెలియగానే రావణుడు పగబట్టిన పాములాగా బుసకొట్టాడు, న స్ట వెంటనే శూరుడైన వజ్రదంధ్ర్రుని పిలిచాడు. “వజ్రదంష్షా! వెళ్ళు. దాశరధిని దగ్దం చేసేయ్‌, బ్‌ మ్షత్తంత్రు సంద్ర సంగపు త్రంంట్రాయుహై తనల సరు భన్యాష్టై(

స్టసలిళాంలి అంలి టురలి నస పసు ఉపా ఉలి స్థ యు యుద్ధకాండము - అంగదుని అద్భుతాలు | శ్రి న్‌ సుగగ్రీవుణ్ణి సంహరించేయ్‌. వానరుల్ని నల్లకాటిలో పెట్టేయ్‌. పట్టుకపో రాక్షసుల్ని. ఒక పట్టు 1 యి గట్టిగా పట్టిరా!” అన్నాడు రావణుడు. శ్త్రు య్థు “చిత్తం” అంటూ ఆయత్తమయ్యాడు వజ్రదంట్ర్రుడు. మేలిమిబంగారుతో శోభించే | గ్‌ రో రధాన్నెక్కాడు. ఏనుగులెక్కి, గుట్టాలెక్కి, గాడిదలెక్కి, ఒంటెలెక్క, రథాలెక్కి అనేకముంది ్‌! ఎ | రాక్షసులు అనుసరించారు వజ్రదంస్తుణ్ణి. | యై పెద్దసంఖ్యలో కాల్బలము. కూడా కదంతాక్కింది. కజ్ఞలు, తోనురాలు, శూలాలు, షు ర” _భిండివాలాలు, పాశాలు, పట్టిసాలు, కత్తులు, గదలు, చక్రాలు, గొడ్డళ్ళు ధరించి వెంట శ్రి గు నడిచారు. న శవ రాక్షసులందరూ విచిత్రమైన వస్త్రాలు ధరించారు. ఆయుధాలు చేతపట్టుకొని పెద్దపెద్ద శ్రా “ప్ర ఏనుగుల మోద, రాక్షసులు నడిచి వెళ్తూ ఉంటే, పెద్ద పెద్ద పర్వతాలు నడిచి వెళ్ళినట్లే ఉంది. జు గగ భయంకర శబ్దాలు చేస్తూ రాక్షసబలం కదలి వెళ్తూవుంటే, గర్జిస్తూ, మెరుస్తూ ఆకాశంలో 1 న ము మేఘాలు చరిస్తున్నట్టుంది. (ఫై "ర మళ్ళీ దుశ్ళకునాలే, నక్కలు భయంకరంగా అరచాయి. రాక్షసవీరులు నడుస్తూ | స్తా ర విచిత్రంగా జారి క్రిందసడుతున్నారు. ఆకాశం నుండి ఉల్కలు రాలాయి. ఈ ఉత్పాతాల్ని (|! షి చూసి వజ్రదం్త్రడు కొన్ని క్షణాలు సందేహించాడు. అయినా వాటిని లెక్కచేయకుండా | | సమరోత్సాహంతో ముందుకు సాగిపోయాడు. నై అంకనుండి కదలి వస్తున్న రాక్షససేనల్ని చూచి నుళ్ళీ విందుభోజనం దొరికినట్టు, (1 స్వ మేము ముందు-మేము ముందు అనుకుంటూ వానరులు ఉస్పాంగారు. పింహనాదాలు ఫ్టు ఆమ చేశారు. వావర రాక్షసుల మధ్య దారుణంగా రణం మొదలైంది. కొన్ని దేహాలు తెగి పడ్డాయి. | థు. కొన్ని తలలు ఎగిరెళ్ళాయి. రక్తం భూమిని తడిపేసింది. (శ్తు క. పరిఘలతో, పట్టిసాలతో రాక్షసులు విజృంభిస్తుంటే, చెట్లను, రాళ్ళను ఎత్తుకొని న్‌ వై వానరులు అడేస్తున్నారు. విసిరేస్తున్నారు. నడుములు విరిచేస్తున్నారు. అంతా భయంకరం. శ్ర సృ, హృదయవిదారకం. త్త యం గ్‌ రధనేమి శబ్దం, ధనుష్టంకార ధ్వనులు, శంఖధ్వనులు, భేరిమ్చుదంగ శబ్దాలు మిన్ను (౧ తై ముట్టాయి. అరచేతుల్లో చరచేవాళ్ళు, పాదొలతో త్రాక్కేవాళ్ళు, పిడికిళ్ళతో పాడిచేవాళ్ళు, కం ౯ | దూరేసి, దూసేసే వాళ్ళు రణకోలాహలం దేవదానన సమరమా! అన్నట్టుంది. స్ట వజ్రదంధ్ర్రడు క్రుద్ధుడై కపిసేనాపై విరుచుక పడ్డాడు. యమునివలె భయంకరంగా. |) స్ట వానరపేన మిదికి మరలాడు. చాలానుంది వానరులు నేలకూలారు. అదిచూచి అంగదుడు రూ గ్య. మండిపడ్డాడు. ప్రళయాగ్ని లాగొ విజృంభించాడు. న్‌ స్గు ఎర్రబడిన కళ్ళతో పెద్ద వృక్షాన్ని సెకలించాడు. మృగాలపై పడిన సింహం లాగా ల్‌ న రాక్షసులపై పడ్డాడు. ఎదురొచ్చిన రాక్షసుల్ని చెదరగొట్టి చంపాడు. రణరంగమంతా తెగిన | య తలలతో, ముక్కలైన దేహాలతో, పారుతున్న రక్తంతో భయంకరంగా గోచరించింది త్తు యం భయంకరమైన గాలితాకిడికి మేఘాలు పరుగు లెత్తునట్టు అంగదుని పరాక్రమానికి .ళ్జా (| నిలువలేక రాక్షసులు పరిగెత్తారు. విజృంభిస్తున్న అంగదుని, బెంబేలెత్తిన రాక్షసుల్ని చూసి ల ళంపా తం అంధ శంతి యారు శషథు భయప

కయంథు సుంట ఉంతు కుందు గటి శ్య్యథు క్ష చైతన్య రామాయణము | ళ్‌ ౫౮! వజ్రదంధ్రడు సహించలేక వింటిని సారించి, వానరులపై శరవర్నాన్ని కురిపించాడు. న కా వానరవీరులు కూడా జడవకుండా, జంకకుండా జగడానికి దిగారు. “౧: భయంకరమైన ఈ పోరులో ఉభయపక్షాలలోని సైనికులు చాలామంది హతులయ్యారు. శ్రా (గ్రద్దలు, కంకపక్షులు, నక్కలు, కుక్కలు, కాకులు అక్కడ శవాల చుట్టూ బంధువుల్లాగా ళా ' మూగాయి. వజ్రదం(్రుడు పోరాడుతూనే ఉన్నాడు. ఈలోగా రాక్షససేన తరిగిపోతూనే ఉంది. శు ఖు ధమర్చాణాలను చేతపట్టి వానరులను భయంకరంగా పీడించాడు. ఒకొక్క బాణానికి గ ' ఐదుగురు, ఏడుగురు, తొమ్మండుగురు ఇలా రాలిపోతున్నారు వానరులు. వజదంగ్షుని మ్‌ యా బాణవర్దానికి భీతి చెందిన -వానరులు అంగదుని వద్దకు పరుగులెత్తారు. స్తు . వావరుల బాధల్ని చూచిన అంగదుడు తట్టుకోలేక నజ్రదం్రునిపై పడ్డాడు. అంగద | స్తీ (| వజ్రదంహ్తులు సింహ మత్తేభాలవలె పోరాడారు. గొప్ప బలవంతుడైన వీజ్రదంప్ప్రడు | ఇక! అంగదునిపై వెయ్యి. బాణాలు వదిలాడు. అంగదుడు ఒక పెద్ద వృక్షాన్ని పెకలించి [ఆ్రు శ్రీ వై్రదంధ్ర్రువిపై విసిరాడు. వజదంప్త్రడు దానివి ముక్కలు ముక్కలుగా ఛేదించాడు. గా | అంగదుడు చెట్టు నిండిన ఒక పర్వత శిఖరాగ్రమును విరిచి నజ్రదం్షునిపై విసిరాడు. గ్‌ గళ మూర్చితుడై గదను కౌగలించుకొని (క్రిందపడ్డాడు నజ్రదం్షుడు. ఇ య్‌ కొన్ని క్షణాలు అలా పడి ఉండడం చూసిన అంగదుడు వ(జ్రదం(ష్ణ్రుడు మరణించాడని న్‌ ఫ్‌ అభిప్రాయపడ్డాడు. మూర్చనుండి తేరుకొని గదను చేతపట్టుకొని అంగదుని గుండెపై ప్త స కొట్టాడు నజదం్ర్రుడు. అంగదుడు చలించలేదు. ఇరువురు ముష్టియుద్దానికి దిగారు. న్‌ యు ఒకర్ని ఒకరు చరచుకున్నారు. బాదుకున్నారు. కుమ్ముకున్నారు. ఇరువురికీ దేహాలనుండి స్తు స్థా రక్తం ద్రవహించసాగింది. ఇద్దరూ పుష్పించిన మోదుగచెట్లిలాగా శోభిస్తున్నారు. ఛు క , పరస్పరం కొట్టుకొని అలసిపోయిన అంగద వజ్రదంటులు మోకాళ్ళమాద కూర్చున్నారు. | బో యగ అలా: క్షణాలు గడిచాయో లేదో కట్టెచే కొట్టబడిన పాములాగా. ఎగిరిపడ్డాడు అంగదుడు. పు శ్ర ఖడ్గమును చేతపట్టుకొని నజ్రదం్ర్రుని తలను నరికేశాడు. చెట్టునుండి తాటిపండు క్రింద ప్ప స పడ్డట్టు వజ్రదంధ్షుని తల నేలపడింది. అది చూచి రాక్షసులు భీతి చెందారు. వానరులు ౮ టై అధికోత్సాహంతో రాక్షసుల్ని కొట్టికొట్టి చంపారు. కొందరు రాక్షసులు రావణునికి చెప్పడానికి | [ష్ణ ' లంకకు లగెత్తారు. | య అంగదుని ధరైర్యసాహసాలము కపి్రేష్టు అందరూ శ్లాఘించారు. అందరూ చుట్టుముట్టగా న్‌ (న్‌ | ఇంద్రసభలో దేవతల నుధ్య దేవేంద్రునిలా ప్రకాశించాడు అంగదుడు. ఆనందాన్ని ఆపుకోలేక పు యి ॥ కపీవరు లందరూ అంగదుణ్ణి పట్టుకొని నుళ్ళి ఆడేశారు. థు వర్షైాదంతములు గలవాడు నజదంధ్రడు. పగనారొపై సటపట కొరికేందుకు పళ్ళు న న్‌ ఉపకరించినా, వాటి ముఖ్య ప్రయోజనం ఆహారాన్ని నమిలి తినడానికే. గట్టి వస్తువుల్ని కొరికే క్‌ ఛీ, తివడానికి ఉపకరిస్తాయి. ఏఏ వస్తువుల్ని కొరికి తింటామా! అనే ఆలోచనతో ఉండే వాడే గు (శ్రీ చజ్రైదంహ్ర్రుడు. అంటే తిండిమోద ఆసక్తీ కలిగినవాడు. రుచిపై అభిరుచి గలవాడు. భోగాసక్తి ఇస్త్రీ న పరుడు. న రర శంప్రు టాం అం అంళఈ్య్యథ తర చ్‌ సాన?

స్రశయరాతంభా తంతి కంత నస ఉన్వలి ఉప శల స్థ న్‌ యుద్ధకాండము - అకంపనుని అస్తమయం | శ్రి నీ వజదంట్రుని అంగదుడు వధించాడు. “అం” అంటే భగవంతుని, *గదొ అంటే . స ఫు కీర్తించువాడు అని భావము. భగనన్నామ సంక్షీర్తనము నందు నిత్యాసక్తి పరుడే అంగదుడు. (ఆ ళు వజ్రదం్లుని నంహరించిన అందగాడు. భోగాసక్తిని త్యజించుటలో ముందువాడు. _ త్త ర రసనేంద్రియాన్ని నిగ్రహించుకోలేక భోగాసక్తిపరులైన వారందరూ వ(జ్రదంధ్లులే అని 5న కన, అర్ధము. అంగదులైన వారే వజదం్ర్రుని సంహరించగలరు. ఎవరి నాలుక సదా భగవన్నాను | ప్త మాధుర్యమును గ్రోలుటకు ఉత్సాహసడుతూ ఉంటుందో, అట్టి.నాలుకే భోగాసక్తి యందు | ఘా స్పృహ లేకుండా ఉంటుంది, శ్రా గ భగవంతుని నొమపుష్పాలతో పూజించేవారే నిత్యభక్తులు. నామ సుమాలు వాడేవికావు. | గవ. ఊడేవి కావు. నిత్యకాంతులతో శోభిల్లే భగవన్నామ కుసుమాలతో పరమాత్మను అర్చించినపుడు (స్తు శస్త్ర! మనము కూడా అంగదుని వలె కీర్తనభక్తులమై రసనేంద్రియమనే వజ్రదం(ప్ర్రని సంహరించగలం.. |్లో గ, అప్పుడు జన్మను సార్థకము చేసికొనిన వారము కాగలము. య్య యై నామ కునుమములచే బూజించే శ్ర య్టు నర జనవృమే జన్మము మనసా............ నామః శ్‌ గ, శ్రీమన్మానస కనక పీరమున . న్న క. చెలగ జేసికొని వరశివ, రామ......నామః ] (2 ఖు నాధ న్వరమనే నవరత్నపు, వేదికపై నకల లీలా న్‌ స వినోదుని పరమాత్ముని శ్రీరాముని | న్‌ ఖు పాదములను త్యాగరాజ హృద్భూషణుని........ నామః॥ . ఫు అని త్యాగరాజస్వామి క్రీర్తించారు. ఈ స _=నే నీ లసన్నామ మేప్రొద్దు.భక్తితోం దదవిన బంధ సంతతులు వాయు అని నాను గ న్‌ వైభవాన్ని భాగవతం దళశమస్యంధములో నుధురభక్తి మానిని రుక్మిణి నోట పలికిస్తాడు | శ్ర య్హ్‌ పంచదారల పోతనామాత్యుడు. . . “*ధూమ్రాక్షుని వధో అనే సంఘటనను అవగతం చేసికొని దాని ద్వారా మన దృష్టిలోని (రె, న్‌ దోషాన్ని పోగొట్టుకొని పవిత్రులం కావాలి అని (గ్రహించాలి. “వజదంట్టువి వధను ఇష్టా! ఆధారంగా చేసికొని, జీవితంలో భోగాసక్తిని విడనాడాలని, రసనేంద్రియానికి భగవన్నామా స్తు త్రయ మృతాన్ని పట్టించాలని గ్రహించి తదనుగుణంగా జీవించాలి. స్‌ స్‌ అకంపనుని అస్తమయం ర్‌ థు నజ్రదం్ర్రుని అంగదుడు రాలగొట్టేశాడని రావణునికి తెలిసింది. వెంటనే ప్రహస్తుని ఫ్జా న పిలిచి, వీరులైన రాక్షసులను తీసికొని యుద్దానికి వెళ్ళమని అకంపనునికి చెప్పమన్నాడు. న్‌ య్జ్‌ “ప్రహస్తా! అకంపనుడు గొప్ప వీరుడు. శత్రువులను మట్టుపెట్టగలడు. స్వజనులపై ఫ్తు “(+ పట్టును నిలుపుకోగలడు. శూరుడైన అకంపనుడు రామలక్ష్మణుల్ని, సుగ్రీవుణ్ణి, వానరసైన్యాన్ని . షస స. వధించగలడు” అన్నాడు రావణుడు. పరవ నరా నా నట క.

జస య న మం! యు చైతన్య రామాయణము జి ర! ఒక విషయాన్ని ఇక్కడ నునం పరిశీలించి అవగతం చేసుకోవాలి. ఇంతనరకు గతించిన ర్య షై. ధూమ్రాక్ష వజదంధ్ర్రలమ రావణుడే ప్వయంగా మాట్లాడి యుద్దానికి సంసించాడు. శు అకంపనుని విషయంలో అలా జరగలేదు. రావణుడు అకంపనునితో మాట్లాడకుండా శ త్తు ప్రహస్తుని ద్వారా అకంపనునికి ఆదేశాన్ని పంసించాడు. దీని ఉద్దేశ్యాన్ని నునం (గ్రహించాలి. త్రూ గ | రావణునిది సమరస్వభావమే కొని సరళస్వభావము కాదు. అదొక యుద్దపక్షి. ఒక న్న న విధంగా చెప్పాలంటే రణ జూదగాడు. ఇప్పటికి ఇద్దరిని వంపాడు. ఇద్దరూ కూలిపోయారు, [ శ్రీ. ఇప్పుడు మార్పును ప్రవేశపెట్టాడు. తాను పంసిస్తూ ఉంటే తిరిగి రావడం లేదు కనుక |శ్హు గర (ప్రహస్తుని నోటిద్వారా పలికిస్తే కార్యం సిద్డిస్తుందనే ఆశ. ఇది జూదగాడి లక్షణము. ర (న. జూదగాడు పాచిక లాడుతూ ఉంటాడు. రెండుసార్లు ఓడిపోగానే మూడోసారి పొచికల్ని త్తు ఫ్ర ఎడమచేత్తో వేస్తుంటాడు. గెలిచా డనుకోండి. అదొక సెంటిమెంట్‌గా మారిపోతుంది. ఇక త్తి న జూదంలోనే కాదు. ఎక్కడ ఓటమి ఎదురౌతున్నా, దాన్ని ఎదుర్కొనేది ఎడమచెయ్యే. చ జు ఈ లెఫ్టిస్ట్‌ను చూచి మిగిలిన జూదగాళ్ళందరూ జడిసిపోతారు. ఎడమచెయ్యి | ' జమాయిస్తుంటే కుడిచేతి వాళ్ళందరూ మెల్లగా జారిపోతూ ఉంటారు. “ఎడవు చేత్తో పొచికలు (స్త్ర శ్రీ. వేయకూడదు" అని రూల్‌ 'పాస్‌ చేస్తారు. “కుడి ఎడమైతే సారపాటే' అని అందరూ (స్తు గగ అంగీకరించి మరీ ఆడుతారు. ఇది ఆంటీ సెంటిమంట్‌. ఇక్కడే వైరుధ్యాలు ఆవిష్కరింప వ్‌ ఇ్టా. బడుతాయి సమాజంలో. ఘు వ. పదితలల వాడ్ని కేవలం ఒక్కకోణంలో చూస్తే సరిపోదు. ప్రహస్తుని ద్వారా ఛ్రు స్వ అకంపనునికి ఆదేశా న్నివ్వడంలో రావణునికి నురొక భావం కూడా ఉండి ఉంటుంది? . న య్‌ ముందు ధూన్రాక్షుణి పంపాడు. వాడిక రాడని తెలిసి వజ్రదంష్షుణ్లి సంపాడు. వాడు గూ , కూడా ధూమ్రాక్టువి ప్రక్కవాటాలో చేరిపోయాడని తెలిసి ఇప్పుడు అకంపనుని పంపుతున్నాడు శ్రా ప్రహస్తుని ద్వారా. ఇది కూడా జూదగాడి లక్షణమే. (షా న ( ఒకణ్ణి, ఒకణ్ణే వంపితే వాళ్ళు తిరిగి రాలేదు, ఇప్పుడు రెండు పేర్లను ఆదేశించాడు. ్రో య్జ్‌, ప్రహస్తుని ద్వారా చెప్పి సంపడం లోని అంతరార్థం అదే. అకంపనుడు అగుపించకపోతే, ఆ 1$్రు శ్ర తరువాత ప్రయాణం కానలసింది ప్రహస్తుడే అనేది రావణుని హృదయసందేశం. కనుక శ్ర 1 ,“అకంపనుని పంపించు” అని ప్రహస్తునికి చెప్తూ, “ఆ తరువాత, అవసరాన్ని బట్టి నీవే వెళ్ళాల్సి వ్‌ ఖై ఉంటుంది. పర్దుకో బట్టలు” అని పరోక్షంగా ప్రహస్తుని హెచ్చరించడమే. (ఫు . ఇదికూడా జూదగాని స్వభావమే. మొదటి ఆటలో ఒక రూసాయ, రెండవ ఆటలో ఒక ఖా న. రూపాయ నష్టం రాగానే మూడవ ఆటలో రెండు రూపాయలు పందెం అంటాడు జూదగాడు. న. పోయేకోద్దీ సహనం కూడా తగ్గిపోతూ, ఆందోళనతో అపజయాల సంఖ్యను పెంచుకొంటూ స ఉష్‌ పోవడం కూడా జూదగాని జైత్రయాత్రలో ఒక మలుపే. స్తు / ఖు భూతి కామశ్చ మే నిత్యం నిత్యం చ నమరప్రియః .ళ్డ్‌ న్‌ | “పదా యుద్దము నందు ప్రీతిగల అకంపనుడు ఎల్లప్పుడూ నా శ్రేయస్సే కోరుతుంటాడు, న్‌ శి అతణ్ణి వెళ్ళమను” అని పలికాడు. యు ఖు చూశారా! రావణుడు ఎంత ఘోరమైన ప్రభువో. అకంపనుడు ఎప్పుడూ తన శ్రేయస్సే ;ల్హు స్మ కోరుకుంటాడు కనుక అతణ్లి యుద్దానికి పంపాలట. ప్రజల సుఖాన్ని ప్రభువు కోరుకోవాలీ భ్‌ న భ్టంప్ర అంప భయ భుంతాంపుశనథ అథి భభి

ర ర్త స్తం క్తంంు నర కంటు శ్రంతు కలి గ యుద్ధకాండము - ఇకంపనుని అస్తమయం | జీ గగ! కావి, ప్రజలు తము సుఖాల్ని వాంఛించాలని అభిలషించే ప్రబుద్ధుడు రావణుడు, నేటి మ షు ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనను ప్రక్కకు పెడితే, ఇంతటి దౌర్భాగ్యుడు, దుష్టుడైన రాజు మరొకడు (జ్ష్రు కనిపించడు చరిత్రలో. కంసుడు కూడా కనిష్టుడే. | శ్రా పైగా అకంపనుడు యుద్దోత్సాహంతో ఉంటాడట. బుద్ధిమంతుల్ని నచ్చవి రావణుడు న ఘు యుద్గోన్మాదుల్ని చూసి సంతసిస్తున్నాడు. బుద్దిగా బ్రతికితే, లంకపై దండెత్తే ధైర్యం ఎవ్వరికీ | లేదు. దేవతలకు కూడా లేదు. అయినా యుద్జోన్మాదుల్ని, అపారసైన్యాన్ని రావణుడు ( కూ ఎందుకు వాంఛిస్తున్నట్లు? తన పాడుపనులు ఏనాడైనా గొప్ప కీడును తెచ్చిపెడతాయని శ్‌ గ్‌ భావించడమే. దురాత్ములలో కదిలేవన్నీ దుష్టభావాలే. స యై "సైన్యం సిద్దమైంది. భయంకరులైన రాక్టసు లందరూ యుద్దానికి సన్నద్ధు లయ్యారు. ్త్రు యు మేఘకాయుడైై, మెఘరూపుడై, మేఘధ్వనితో మెరిసే కుండలాలు ధరించి, రధమెక్కి స్తా గ రాక్షసులను ముందుంచుకొని కదలి పోయాడు అకంపనుడు, తప్పదు మరి. తనవంతు స ఇష్ట! వచ్చిన తరువాత వెళ్ళకుండా ఎవరుండగలరు? క్‌ "న యః పుమానాద్య తేజన్వీ మందలాన్యథధి తిస్టతి . ర న భవ్మకూటతాం రాజసన్టవసై రధి గచ్చతి 1 [్య హ్‌! “ఎవడైతే ఈనాడు గొప్ప తేజోవంతుడై, ప్రభువై రాజ్యమును పాొలిస్తున్నాడో, వాడే | | రోజులు గడిస్తే బూడిదకుప్పగా మిగిలిపోతున్నాడు” అని శ్రీరాముడు విశ్వామియ్రనితో అన్నట్లు న. వాల్మీకి మహాముని యోగవాసిష్టంలో భరద్వాజునికి చెబుతాడు. స్తు సె కంపన మెరుగని అకంపనుడు గజ్జకట్టి కజ్ఞాకి కాలుదువ్వాడు. రధం కదిలింది. స్తు రై కొద్దిదూరం పోయారు. ఎందుకో గుట్టాలు దైన్యమును పాంది రధాన్ని మెల్లగా లాగుతున్నాయి. క. అకంపనుని ఎడమకన్ను అదిరింది. ముఖం పాలిపోయింది. కంరము గద్గదమైంది. జ్జ స ఆకాశములో గాలులు భయంకరంగా వీచాయి. అయినా లెక్కచేయకుండా గర్జిస్తూ ముందుకు న్‌ ం్టూ, ఉరికాడు అకంపనుడు. (ప్త “గ. వానర రాక్షస సేనలు కలిశాయి. నుళ్ళీ ఆరంభమైంది కల్లోలం. సేనల పాదతాకిడికి రు క లేచిన ఎజ్జని ధూళి ఆకాశాన్ని కమ్మేసింది. ఆ పరాగంలో ఒకరి కొకరు కనిసించలేదు. శబ్దాలు , గ క. వినిసిస్తున్నాయే గొని రూపాలు కనిపించడం లేదు. సు "దే ఎవరు ఎవరికీ కనిపించక పోవడం వల్ల, “చావు” అంటూ వానరులు వానరుల్ని (జ్ఞ? | కొడుతూ వుంటే “చచ్చావులే" అంటూ రాక్షసులు రాక్షసుల్ని చంపేశారు. రణరంగముంతా | స న్‌ రుధిర పంకం, తో నిండీపోయింది. భూమి రక్తంతో తడిసిన తరువాత దుమ్ము లేవడం ((ళ్రై యై ఆగింది, యుద్దభూమి శ్మశానభూమిగా మారిపోయింది. . ఫు న. అకంపనుడు విజృంభించి రాక్షసులను వధిస్తున్న వానరవీరుల్ని తీవ్రంగా హింసించాడు, . ల న అకంపనుని చేతిలో వానరులు చాలామంది చనిపోయారు. అది చూచి వానరులు పారిపో ఫు ంగ్గి|. సాగారు. ఇంతలో కుముదుడు, మైందుడు, నలుడు, ద్వివిదుడు వచ్చి గొప్పగా సింహనాదం (| శ్రి. చేశారు. వాళ్ళను చూడగానే ధైర్యం ఉప్పాంగింది వానరులకి. మళ్ళీ సమరరంగరలో శ్ర క. టవేశించారు.. భయంకరంగా పోరాడి రాక్షసుల్ని తుక్కుతుక్కుగా కొట్టి చంపేశారు. | " ఇర క్‌. సాపతాల తం షట షల సథ షభ 2-47

జ్రస్రమలిళుంలి టంత శంలి నై శల సల ఆప గ “న చైతన్య రామాయణము స్త్‌ ర! అది చూచి అకంపనుడు కంపించాడు. వానరవీరులు ఎక్కువగా ఉన్న చోటికి రథంలో ్ష ఘా వచ్చాడు. వానరవీరులపై బాణవర్దాన్ని కురిపించాడు. వానరులు తట్టుకోలేక పోయారు. అది [లన | చూవీన హనుమంతుడు అకంపనుని ఢీకున్నాడు. యు హనుమంతునిపై అకంపనుడు శరవృష్టిని కురిపించాడు. గొన్పుగొప్ప బాణాలు తన ళ్షా గ | దేహంలో నాటుకుంటున్నా పట్టించుకోకుండా అకంపనుని వధించడానికి నిర్ణయించుకున్నాడు. | న్‌ యు హనుమంతుడు ఒక పర్వతశిఖరాన్ని సెకలించి, గిరగిర త్రిప్పుతూ అకంపనుని మోదికి స్తు శ్ర వెళ్ళాడు. హనుమంతుడు విసిరిన పర్వతశిఖరాన్ని అకంపనుడు ఛేదించాడు బాణంతో. (స్టో గ్‌ | సింహనాదం చేసి హనుమంతునిపై పద్నాలుగు బాణాలను సంధించాడు అకంసనుడు. ౧ “హీ హమమంతుడు క్రుద్దుడై మద్దిచెట్టు నొకదానిని పెకలించి, బలంగా అకంపనుని కొట్టాడు. స్రీ అకంపనుడు క్రిందపడ్డాడు చివరగా. అది చూచి రాక్షసు లందరూ దుఃఖించారు. భయంతో. భశ ఘు! భయంతో బెంబేలెత్తిన రాక్షసులు ఏం మాట్లాడుతున్నారో, ఏం చేస్తున్నారో నాళ్ళకే స్తు , అర్థం కాలేదు. వాళ్ళని వాళ్ళే పరుషంగా తిట్టుకుంటూ, పరస్పరము కొట్టుకొంటూ, జుట్టు ఖా శ్ర ముడులు ఊడిసోగా, గుడ్డలూడేది కూడా తెలియక వెనక్కి తిరిగి తిరిగి చూస్తూ లంకలోకి "ప్ర పరిగెత్తి వెళ్ళారు. ( యు వానరులందరూ ఆంజనేయుని ప్రస్తుతించారు. రాము లక్ష్మణ సుగ్రీన విభిషణాదులు పు (శ్రీ కూడా హనుమను శ్లాఘించారు. “మో సహకారంతోనే నేను ఈ కార్యాన్ని సాధించాను” వ. స్య్మ| అన్నాడు హనుమ. ల్లో యై కంపనుడు అంటే చలించువాడు అని అర్హము. అకంపనుడు అంటే చలించని వాడు. ''్రు శ్ర కొతిగుండె కలవాడని భావము. దయ లేనివాడు. జాలి లేనివాడు. మైత్రీభానము లేనివాడు. (శ్రా (నే ఒక్కనూటబలో చెప్పాలంటే ప్రేను లేనివాడు. భక్తి కుదరని వాడు. ర న. ఏ హృదయాలు భూతదయ లేకుండా, ప్రేమ లేకుండా, భక్తికి దూరమై ఉంటాయో | (ఏ గ్‌ అవన్నీ కాఠిన్యాలే. అట్టి అకంపన హృదయాల్ని కలిగినవారే అకంపనులు. ఛ్దై న | ఈవిధమైన బండరాతి బ్రతుకును నిండుపున్నమి వెన్నెలగా నూర్చుకోవాలి. రాతిబండను ల్‌! ఖై శిల్పి అందమైన శిల్పంగా మార్చునట్లు కారివ్యహృదయాల్ని కరుణామయంగా తీర్చిదిద్దుకోవాలి. (ఫ్రై ఇదీ ఒక పోరాటమే. ఆ పోరాటమే హనుమ అకంపనుల మధ్య జరిగింది. ఖ్‌ ఖు హనుమ అకంపసనువి వధించడ నుంటే చలనరహిత హృదయాల్ని నిర్మూలించడం అని న న. భావము. హనుమ భక్తిస్వరూపము. నానుభక్షికి నిదర్శనము. కధాభక్తికే ప్రతిరూపము, అదే సై యగ్జ| ప్రారంభంలో శ్రవణంగాను, ఆ తరువాత కీర్తనంగాను వ్యక్తమౌతుంది. (స్తు ఖు రొముని అనంత కళ్యాణగుణాల్ని పరవశిస్తూ గానం చేశాడు అశోకవనంలో హనుమ. స్త్‌ న కధాశ్రవణము హృదయాల్ని చలింసచేస్తుంది. “కథా దిప్వితి గర్గజి కథాశ్రవణమే భక్తి అని గర్గ . ల త్ల మహర్షి నారదభక్తీ సూత్రాలలో తెలుపుతారు. కు గనే చలనరహిత హృదయాల్ని కథాశ్రవణం ద్వారా పేమనుయంగా నూర్చాలి. అప్పుడు ఫు గ కొఠిన్యం చస్తుంది. కారుణ్యం పుడుతుంది. థ రట్తంప్రు శత్రు ఉందు శుంత గటి యాసల ప్రమథ ఆభ్య్యఫుతో

యు యుద్దకాండము = (ప్రవాస్తుని ప్రయాణం శ న్‌ ఎంత పుణ్యమో యిటు మాకు కలిగె న కూ. చెంతనే నీక్ళన సిద్ధించబోలు ఎంత॥ 'శ్రు య! శ్రీవతి మాకథ చెవులను వింటిమి | న గ! పావము లణగెను భయముడిగె . 1! పు అని కథాశ్రవణ వైభవాన్ని దివ్యంగా కీర్తించారు అన్నమాచార్యులు. ళు నాధా నక . న్‌ ప్రహస్తుని ప్రయాణం; వా “గా అకంపనుడు హతుడైనట్టు విని రావణుడు కుపితుడై ఊగిపోయాడు. ఆ తరువాత శ్ర అతని హృదయంలో దిగులు మొలిచింది. కొంతసేపు ఆలోచించాడు. మంత్రులతో | క” శ్ర మంతనాలు నడిపాడు. పట్టణాన్ని వీక్షించాలని ఉదయాన్నే బయలుదేరాడు. శ్రా సే రాక్షసజననుంతా మెళుకువలో ఉన్నారు. సైన్యం సిద్దంగా ఉంది. వ్యూహమంతా | ఏన ఈమే కట్టుదిట్టంగా ఉన్నట్టు కన్పించింది. అందుకు కొద్దిగా ఆనందేరచాడు రావణుడు. యుద్ద (ఆ ళు విశారదుడు, సేనాధిపతి అయిన (్రహస్తునితో ఇలా పలికాడు రావణుడు. ళో గ్‌! “ఫ్రహస్తా! సుందరమైన మన లంకాసట్టణాన్ని దుష్టులైన శత్రువులు ఎలా పీడిస్తున్నారో స్థా చూస్తున్నావు కదూ! ఈ దశలో నునకు మిగిలింది యుద్ధ మొక్కట్నే ఈ కార్యభారాన్ని [ఆ్ర సమర్థవంతంగా నిర్వహించగలిగే శక్తి నాకు, కుంభకర్ణునికి, నా సేనాధిపతివైన నీకు, , ళు ఇంద్రజిత్తుకు, లేదా నికుంభునకు మాశత్రమే ఉంది. " త్తు స | “మన సేనకు వీవు నాయకుడివి కా, రణరంగంలో ప్రవేశించు. దుష్టులైన ఆ వానరుల్ని ర్‌ యీ, సంహరించు. విజయాన్ని పాధించు. నిన్ను చూచిన తరువాత హీనులైన వానరులు స్తు ఖః యుద్ధభూమిలో క్షణం నిలువలేరు. త్తు | “వానరులు చపలచిత్తులు. యుద్దనైపుణ్యము లేనివారు. సీంహనాదాన్ని ఏనుగులు (గ. ఖై భరించలేనట్టు, నీ సింహగర్జనాన్ని విని వానరులు బ్రతికి బట్టకట్టలేరు. వానరసైన్యము (శు , పారిపోగానే దిక్కుతోచని రామలక్ష్మణులు నీకు వశమౌతారు. | గ యు “చూడు! ఇప్పుడు నీవు యుద్దానికి వెళ్తే నీవు జయించవచ్చు. లేదా ఓడిపోవచ్చు. న్‌ క్ష యుద్దానికి వెళ్ళక పోతే మనకు ఆపద తప్పదు. | య్డు ఆపత్సంశయితా శ్రేయో నాత్ర నిన్నంశయీ కృతా యు “నిశ్చయమైన ఆపదకంటే, సంశయమైన ఆపదే మేలుకదా! . న న్‌ “ప్రహస్తా! ఆలోచించు. ఏది అనుకూలమో, ఏది ప్రతికూలమో! ఎలా చేస్తే మనకు [6 ఉక్టి. న్వంచిదో యోచించు. నీ అభిప్రాయ మేమిటో చెప్పు” అన్నాడు రావణుడు ప్రహస్తునితో. యు రావణుడు నైతికంగా ఎంత పతన మయ్యాడో ఇక్కడ మనం చూడవచ్చు. ధూ్రూక్ష, | న వజ్రదంధ్ర, అకంపనాదులు మరణించే సరికి, వాళ్ళకి చెప్పినట్టు “యుద్దానికి వెళ్ళు” అని న్‌ యయా ప్రహస్తువికి చెప్పలేక పోతున్నాడు. య్తు శ్ర రావణునిలో ఏదో భయం చోటుచేసుకుంది. తనవారు కూడా తీపి ప్రాణాలను (ఉ్తు నో రక్షించుకొనుటకు "తనకు ప్రతికూల మౌతారేమో అనే భయం అతనిలో ప్రారంభమైంది. న నృ శ్రంప్రుశుంపు ఉుంపు తుంతాషతి తంషుంు ఉషా జనప

జ్రసలి తంల టంత శరై సప స్తం్యలి పను తు గ యు చైతన్య రామాయణము [ ఫ్రా ౫౮. ఇపుడు ప్రహస్తునితో రావణుడు మాట్లాడిన మాటలు తన స్థాయికి తగినవి కాను. యుడ్గానికి స స్ట వెళ్ళితే మంచిదా! వెళ్ళకపోతే మంచిదా! అవే ప్రశ్న ప్రారంభంలో పడవలసిందే గాని ఈ దశలో , కాదు. ై శ్తు ప చే స్‌ యుద్దం విషయంలో సంప్రదించుకొని ఒక నిర్ణయానికి వచ్చి, యుద్దం జరుగుతున్న న తరుణంలో సంశయాలు తలెత్తాల్సిన అవసరం లేదు. తనది ధర్మమై ఉంటీ రావణుడు ఇలా సై య అడిగేవాడు కాడు. తనదంతా అధర్మమే నని రావణునికి తెలుసు. అధర్మాన్ని భయంతో ; స్తు శ్రీ, కొందరు ఆమోదించవచ్చు. భయం తీరిపోతే ప్రతిఘటించరనే నమ్మకం లేదు. ఆ_పరిస్టితిని (శ్ర న్‌ కూడా రావణుని మనసు శంకిస్తోంది. ప్రహస్తుడు ప్రతికూల మౌొతాీమో అనే భయం, మన య “ఘా, స్తత్వశాస్త్ర రీత్యా రానణునికి కలిగిందని నేను ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. స్తు న. “మృదుర్హిపరిభూయతే” మెత్తని వానిని అందరూ మొత్తుతారు అనే వాక్యాన్ని చైతన్య ఖ్‌ స రామాయణం (ప్రధమ సంపుటంలో మనం చూశాం. మొత్తితే కాని కొందరు మెత్తబడరు అని న్న ఖా ఇప్పుడు రానణుని మాటల్లో గ్రహిస్తున్నాం. లేకపోతే ప్రహస్తుని అభిప్రాయాన్ని ఈ దశలో ననే రావణుడు కోరడం అర్ధరహితం. హాస్యాస్పదం. న స! రావణుని మాటలు వినిన ప్రహస్తుడు ఇలా పలికాడు. “మహారాజా! ఈ విషయాన్ని నై ష్ట్ర మంత్రిమండలిలో మనం చర్చించాను. అభిప్రాయభేదాలు కూడా వినిసించాయి. నా మటుకు య్‌ 1 నేను సీతను రామునికి తిరిగి ఇచ్చివేయడమనే మంచిదని కూడా చెప్పాను. ఒకవేళ అలా స్తు థు / చెయ్యకపోతే, యుద్దం అనివార్య మవుతుందని కూడా ఊహించాము. యుద్దం రానే వచ్చింది. ర ఫ్ర ముఖ్యులైన పేనానాయకులు కూడా ఇప్పటికే ముగ్గురు నున ముందు లేకుండా పోయారు. ల్లో ళా “నువ్వు నన్ను ఎంతగానో ఆదరించావు. డ్రేమించావు. ఎంతో సత్కరించావు. అలాంటి 0. క. నీకు నేను మేలు చేయకుండా ఉండగలనా? నాకు భార్యాపుత్రాదులు గాని, ధనధాన్యాదులు క్‌ 1 , గ్లౌవి, చివరికి నా ప్రాణం గాని నీకన్నా గొప్పవి కావు. నీ కొరకు సమర హోనూన్నిలో నన్ను | న లై నేను హోమద్రవ్యంగా సమర్పించుకో దలచాను. చూస్తువు గాని. వానరుల మాంసాన్ని (ఘు గ్‌ వనపక్షులు విందారగిస్తాయి?ొ అన్నాడు. ' ళు క్షే సైన్యము సిద్దమైంది. ఏనుగుల వంటి రాక్షసవీరులు యుద్దానికి సన్నద్దులయ్యారు. ఖై / ప్రహస్తువి చుట్టూ చేరారు. యుద్దభేరిని భయంకరంగా (మోగించారు. ప్రహస్తుడు | [షై / _రధమెక్కాడు. రధము కదులుతుంటే మబ్బు ఉరిమినట్టుంది. ప్రహస్తుడు రణరంగానికి ల. బయలుదేరాడు. వాద్యముల శబ్దాలు, రధముల ధ్వనులు, శంఖారావాలు, సింహనాదాలు లై న ఆకాశాన్నంటాయి. . ల య ప్రహస్తుని సచివులైన నరాంతకుడు, కుంభహనువు, మహానాదుడు, సుమున్నతుడు వి శ్రీ అను నలుగురు రాక్షసులు ప్రహస్తుని అనుసరించారు. ప్రహస్తుడు చూర్పుద్వారము నుండి ఉక స బయలుదేరాడు. ప్రహస్తుడు కాలయముడిలా కనిపిస్తుంటే, అతని వెంట నడుస్తున్న సైన్యము య్‌ సాగరరూపమై గోచరించింది. భై ఖ్‌ రధము ముందుకు నడుస్తోంది. శ్మృశానలిలో సంచరించే పక్షులు ఆకాశంలో ఎగురుతూ ళు నే వచ్చాయి. ప్రహస్తుని రధం చుట్టూ అపసవ్యంగా తిరిగాయి. ఆడనక్కలు -విలపిస్తున్నాయి. , ప నక్ష క్రై శ్పంంటై ఉంటు శం ప్రా యథ తంషథ కాయలు జ్రన్యప్రుగ

స్రశమలితుంపి అంధ శంతి సల ఉను సమ శకి స హ్‌! యుద్ధకాండము - ప్రహన్తుని ప్రయాణం | ళా గ వాయువు బలంగా వీస్తోంది. ధ్వజశిఖరము మోద గ్రద్ద వాలి భయంకరంగా అరచింది. సారధి నా. చేతి నుండి కొరడా జారి క్రింద పడింది. సమతలంపై అశ్వాలు విషమంగా నడుస్తున్నాయి. | శ్హు ను రాక్షససైన్యము యుద్దభూమిలో సింహనాదం చేసింది. వానరసైన్యము రెచ్చిపోయి | ఖ్‌ య్తు మేఘగర్దనం చేసింది. ప్రహస్తుడు వావరసేనలోకి దూసుకొని పోయాడు. ప్రహస్తుడు దుడు | గర. కుగా దూకుతూ ఉంటే మిడుత అగ్ని వైపు పరుగులెత్తినట్లు ఉండింది. య్‌ యు ప్రహస్తుని చూచిన రాముడు విభిషణుని అడిగాడు. “విభీషణా! ఎవరతడు? కొండలా, (త్తు క్రూ పెద్ద బండలా ఉన్నాడు? చాలా పెద్ద సైన్యంతో వస్తున్నాడు. ఏమిటి ఇతవి విషయం?” అని | స్తూ న్‌ | అడిగాడు. | న | ॥ ళా “రామా! అతని పేరు ప్రహస్తుడు. రావణుని సేనాపతి. లంకలో ముస్పాతిక సైన్యము (శ్ర అతని చేతిలోనే ఉంటుంది. చాలా గొప్ప వీరుడు. పరాక్రమనంతుడు. శస్తాస్త కోవి , ఏ ౯ మూ. (స్తా ర! దుడు;” అన్నాడు విభీషణుడు, టే స ఈలోగా రాక్షససైన్యం ముందుకు దూసుకొచ్చేసింది. శరాలు, శూలాలు, శక్తులు, ఖీ | బుష్టులు, ముసలాలు, గదలు, ప్రాసలు మొదలైన ఆయుధాలను పట్టుకొని రాక్షసులు | ఈ! సింహనాదం చేశారు. శ్‌ స్త “పెద్దపెద్ద వృక్షాలను, పర్వతశిఖరాలను, పొడవైన పెద్ద బండలను పట్టుకొని మేఘ టే య్జా గర్జనం చేస్తూ వానరులు రాక్షసుల మోది కురికారు. వానరులు శిలావర్షం కురిపిస్తుంటే, శ్ర ళఘ్రై రాక్షసులు శరవర్షం కురిపించారు. న్‌్‌ స రాక్షసుల చేతిలో చాలా మంది వానరులు మరణించారు. వానరుల చేతిలో రాక్షసులు , ల హై కూడా అలాగే పోయారు. ప్రచండమైన ప్రహస్తుని నాయకత్వంలో రాక్షసులు రెచ్చిపోయారు. భు గనే వానరుల్ని తీవ్రంగా వధించారు. | న వానరుల్ని శూలాలతో పొడిచారు. సరిఘలతో తలలు పగులగొట్టారు. గొడ్డళ్ళతో గ నరికేశారు. గుండెలు బ్రద్దలు కొట్టేశారు. ఖడ్జాలతో రెండు ముక్కలుగా చీల్చేస్తూ వుంటే శ్రీ య గిలగిల తన్నుకుంటూ వానరులు ప్రాణాలు విడిచారు. | సు కోపించిన కపులు రాక్షసులపై తిరగబడ్డారు, రాక్షసులల్లో కొందర్ని కరిచారు. కొందరి (ఖు నక్ష చరిచారు. కొందర్ని బరికారు. కొందర్ని కొరికారు. పిడికీళ్ళతో గుద్దారు. మోకాళ్ళలో 4 అశ, కుమ్మారు. తోకలతో జాడించేశారు. రాక్షసుల హారాలు తెగి పడ్డాయి. కేయూరాలు వేగిరి ర్త క్‌ పడ్డాయి. ఎముకలు విరిగిపోయాయి. కళ్ళు రాలిపోయాయి. రక్తదీ కారిపోయింది. చర్మం. (ఇ శే చితికిపోయింది. మేనులు నేలకు అతుక్కుపోయాయి, న | ప్రహస్తుని మందత్రులైన వరాంతకుడు, కుంభహనువు, మహానాదుడు, సుమున్నతుడు, పు ద్త్తే విబ్బంభించి వానరుల్ని తీవ్రంగా హింసించి చంపారు. అది చూచి వానర నాయకులు క్రుద్దులై న ప్రళయకాల రు(ర్రులవలె రణరంగంలో దూకారు. ॥ ల! న ద్వివిదుడు పర్వతశిఖరాన్ని చేతపట్టుకొని నరాంతకునిపై విసిరాడు. నరాంతకుడు పు య రాలిపోయాడు. | న్‌ థు దుర్ముఖుడు సెద్ద వృక్షాన్ని పెకలించి, దానితో సునున్నతుడు అనే రాక్షసుని ,జ్జా న దారుణంగా కొట్టి చంపాడు. శ్రిత శ్రందు అంధ ఉంధాయతి భయం అసత అ్య్రల

జనాల టాంటై సంతు త్తంత్రు ఎట్టా శ్రర శ్రవర్తు కష? స్ట్‌ భమ ాయయార ననుట యర వర యాయు యట తాయ యయాయయాయ య ాయయో నే జాంబవంతుడు కుపితుడై పెద్ద బండనెత్తి మహానాదుని గుండెపై వేశాడు, మహానాదుడు 111

స్తా పగిలిన గుండెతో పరలోకం చేరాడు. -

| బలవంతుడైన తారుడు గొప్ప చెట్టును పెకలించి కుంభహనువును కొట్టాడు. ఆ (|

శ్ర దెబ్బకు కుంభహనువు కూలిపోయాడు. ళా

గ నలుగురు సచివులు చావడం చూచి ప్రహస్తుడు రెచ్చిపోయాడు. ధనుస్సును చేత (స

య పట్టుకొని వానరుల్ని చిత్రవధ చేశాడు. రణభూమిలో పోగులు పడిన వానర రాక్షస సమూహాలు

ఆశ్రై. పర్వతశ్రేణుల్లా కనిపించాయి. రుధిరసిక్తమైన రణభూమి వైశాఖమాసము నందు మోదుగ |జ్హో

న్‌ పువ్వులు పరచిన భూమిలాగా కనిపించింది. ్‌

యి ప్రహస్తుడు వానరుల్ని వాశనం చేయడం నీలుడు చూశాడు. ఆకాశాన వీచే పెద్ద గాలి (ఫ్రై

థ్రు మేఘాలవైపు వెళ్ళినట్టు వానరథ్రేష్టుడైన నీలుని చూడగానే ప్రహస్తుడు నీలునిపైకి ఉరికాడు. శ్రా

నస వీలునిపై శరవర్నాన్ని కురిసించాడు. ప్రహస్తుడు ప్రయోగించిన సర్పబాణాలు నీలుని తీవ్రంగా 1

ఘు గాయపరచాయి. - ॥ - |

. నీలుడు ఒక పెద్ద కొసి పెకలించి ప్రహస్తుని బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు న శ్రా. ప్రహస్తుడు సింహనాదం చేస్తూ నీలునిపై బాణవర్వం కురిపించాడు. నీలుడు ఆ బాణాల్ని | శ్రీ గ! నివారించలేక పోయాడు. నేత్రాలు మూసి ని(గ్రహించుకున్నాడు. శరత్కాలంలో అనుకోకుండా గ్‌ ఉ్హీ,. కురిసిన గొప్ప నర్శంలో ఆబోతు కళ్ళు మూసికొని తడిసినట్టు, ప్రహస్తుని బాణవర్షంలో (ఖై (ఫ్‌ తడిసిపోయాడు నీలుడు.

. వ్రు స ప్రహస్తుడు కొట్టిన దెబ్బలకు కోపించిన నీలుడు పెద్ద సాలనృక్షాన్ని చేతపట్టుకొని (౪ ఖై సలెషి కొట్టి చంపాడు. ప్రహస్తుని ధనుస్సును విరిచేశాడు. ప్రహస్తుడు గొప్పదైన ముసలాన్ని ల

' చేతపట్టుకొని రధము నుండి క్రిందికి దిగాడు. న్‌ యు | ప్రహస్తుడు నీలుని తలపై రోకలితో కొట్టాడు. వెంటనే నీలుని తలనుండి సెలయేరులా న్‌! న, రక్తం స్రవించింది. నీలుని దేహనుంతా రక్తంతో తడిసిపోయింది. నీలుడు కోపించి పెద్ద | వృక్షాన్ని పెకలించి ప్రహస్తుని వక్షఃస్థలముపై కొట్టాడు. (యు శ్రీ ప్రహన్హుడు. దానిని లెక్క చేయకుండా పెద్ద రోకలిని పట్టుకొని నీలుని మీదికి | క. దుమికాడు. వీలుడు గొప్ప శిలను ఎత్తి ప్రహస్తుని తలపై పడేశాడు. ప్రహస్తుని తల ముక్కలై (గ క. పోయింది. నిలవలేక ప్రహస్తుడు నేలకొరిగాడు. కళ్ళను నింగి కెత్తాడు. గ్‌ సే ప్రహస్తువి మరణాన్ని చూసి రాక్షసులు భయంతో కేకలు పెడుతూ లంకలోకి (ఉస స పరుగులెత్హారు. వంతెన కూలిసోగా జలప్రవాహము అడ్బ్డులేనిదై తీవ్రంగా ప్రనహించువట్టు, (2౯ ఖై ప్రహస్తుడు కూలిపోగా రాక్షసులు ప్రవాహంలా పారిపోయారు లంకలోకి. ఫు

(ప్రహస్తుని సంహరించిన నీలుడు సంతోషంతో రామలక్ష్మణుల్ని సమీపించాడు. వానర , శా ఖీ వీరు లందరూ నీలుని ప్రశంసించారు. నః న | హస్తా లందరికీ ఉంటాయి. కొన్ని అభయహస్తాలైతే, కొన్ని శూన్యహస్తాలు, కొన్ని అదృష్ట పు శ్హ పహ్రస్తాలైతే కొన్ని దరిద్రహస్తాలు. కొన్ని అమృతహస్తాలైతే మరికొన్ని భస్యాసుర హస్తాలు. | యు అన్ని హస్తాలూ నేస్తాలు కావు. సాధకు డెప్పుడూ ప్రహస్తుడు కాకూడదు. ప్రహస్తు మ క |. జైనవాడు ప్రహసితుడు కాలేడు. త స్తత్ర శ్రంప శంస త్ర భయషతి భసుపు శషపు భయప ర

జ ఇస్త్ర[ా ట్టు శ్రుంాస్రి శ్రంత్రు శ్రుత నతు శ్రషసు శంషథ్తు క్యడా జే టం మ మ. పము చడ హా యు హయ పు య య. ఓ త్తు యుద్ధకాండము - రామరావణ యుద్దము "శ గ, ప్రహస్తుడు అంటే వ్రేళ్ళు చాపిన అరచేయి కలవాడు అని అర్హము. యాచకమనస్తత్వం | మ్య ఖై కలవాడని భానము. ఆశల పల్లకీలో ఊరేగేవాడే ప్రహస్తుడు. న] రావణునికి ప్రహస్తుడు సేనాపతి. అజ్జానప్రభువుక్తు ఆశారాక్షసియే సేనాధిపతి. ఆశల న ను అంబారీలో ఊరేగే వానికి శాంతి ఉండదు. సుఖం .మిగలదు. | న్న శి ఆశ లోభము యొక్క సంతానమే. ఈ లోభగుణమే ప్రహస్తుడు. చాచిన చెయ్యి. (జై "గే కలవాడు. లోభాన్ని ఎప్పుడూ త్యాగంతోనే జయించాలి. నీలుడు ప్రహస్తుణ్ణి సంహరించాడు. | గ్‌ ర త్యాగం ప్రేమకు సంబంధించింది. నీలివర్లము ప్రేమకు చిహ్నము, ప్రేమనముయులైన వారు ్ట శ్‌ త్వమను- సమిసించు వారిని కూడా (ప్రేమరూపులుగా మార్చుతారు, | శ్రే నీలతి వర్ణయతి వస్త్వ్వంతర మితి నీలః “నీలవర్డే!” | గ్‌ లే “మరొక వస్తువును కూడా నీలంగా మార్చునది నీల” మని చెప్పబడింది. అదియే ప్రేమ. | ం అదియే త్యాగము. ఆ డ్రువుయే నీలుడు. కనుక లోభాన్ని ప్రేమతో జయించాలి. నీలుడు ఖీ 'ప్రహస్తుని జయించుటలోని అంతర్భాన మిదియే. . ,. ధూమ్రాక్షుని వధ ద్వారా పవిత్రత, వజ్రదంధ్ర్రని వధ ద్వారా నామసాధన, అకంపనుని (శ్ర స వధ ద్వారా కోమలహృదయము, ప్రహస్తుని వధ ద్వారా త్యాగబుద్ది- సాధకుడు ఈవిధంగా య్‌ టి నాలుగు సాధనభూమికలను అధిరోహించాలని (గ్రహించాను. (శ్ర స్నె| రామరావణ యుద్దము | 4 కే నీలుని చేతిలో ప్రహస్తుడు మరణించాడు. రో సైనికులు రావణునికి త్తు ఇఫ్రు| తెలియజేశారు. రావణుడు మరీ కోపంతో ఊగిపోయాడు. దుఃఖించాడు కూడా. రాక్షస ఛ్హు 1 వీరులతో ఇలా పలికాడు. (గ య్‌ “ప్రహస్తుని చేతిలో దేవతల సైన్యమే నాశనమైంది. అట్టివాణ్ణి ఈ వానరులు (స్తు యీ | నధించారు. శత్రువును తక్కువగా ఊహించడం మంచిది కాదు. ఇక ఆలస్యం చేయకూడదు. స్తు గ యుద్దరంగానికి నేనే బయలుదేరుతాను. _సమరభూమిలో ముందు. నేను నిలుస్తానము.. | ౫ ఖై ఎండిపోయిన అరణ్యాన్ని అగ్నులు దగ్ధం చేయునట్టు, అగ్నుల వంటి బాణాలతో వానర ఫు న | సమూహాన్ని కాల్చేస్తాను. వానరుల రక్తంతో భూమికి అభిషేకం చేస్తాను” అని పలికి | ళా శశ, రథమెక్కాడు రావణుడు. న్‌! న్‌ శంఖ ఖేరీ పణవాలను (మోగిస్తూ సింహనాదాలు చేస్తూ విజయఘోషలు పలుకుతుండగా జు తా రావణుడు రధారూఢుడై బయలుదేరాడు. యుద్ధభూమిలో వృక్షాలు, సర్వతశిఖరాలు | ఘ్టు పట్టుకొని గర్జిన్తున్న సముద్రం లాంటి వానరసేనను చూశాడు, త్త స | భయంకరమై కదలివస్తున్న రాక్షస సైన్యమును గూర్చి నివరించమని రాముడు అడిగాడు ల ల్ట!. విధీషణుణ్ణి, స్తు థు “రామా! ముందుగా ఏనుగుపై ఎక్కి వస్తున్నాడు చూడు. ఉదయభామని వలె ఎజ్జవి | స ముఖంతో శోభిస్తున్నాడు. అతడే మహావీరుడైన ప్రవీరబాహువు. ల ఖై ప్త మ క్రతు తంంరై సపంళ శుయూాాషపి భూషట్రా ఉదషుదు జ్య్యపుత

జ్రజాా స్త్రంశ్రు స్రుంంత్రు శ్తుంత్తు ట్టు శ్ర్యసైు స్రన్యర్టు ఖు చైతన్య రామాయణము శ ఈ “సింహధ్వజమున్న రథమెక్కి, ఇంద్రధనుస్సు లాంటి ధనుస్సును పట్టుకొని మత్తేభంలా స యీ వస్తున్నాడే, అతడే నూ అన్న రావణుని కొడుకు. కనిపించకుండా మిమ్మల్ని నాగపాశంతో (షు ఢి! బంధించాడే వాడే. పేరు ఇంద్రజిత్తు వరాల కారణంగా వాడు అసమాన పరాక్రమనంతుడు. గ్‌ “ఆ ప్రక్కరధంలో ఉన్నాడే, వాడిపేరు అతికాయుడు. అస్తాద్రితో సనూనుడు. గొప్ప స షా వీరుడు. గంటలు కట్టిన ఏనుగు నెక్కి వస్తున్నాడు చూడు. వాడిపేరు మహోదరుడు. | థ్‌ “బంగారుతో అలంకరించిన అశ్వము నెక్కి సంధ్యాకాల మేఘంలా కనిపిస్తున్నవాడు .

న పిశాచుడు. యుద్ధరంగంలో పిడుగు లాంటివాడు. తెల్లని వృషభముపై వచ్చువాడు ఖ్‌ గ్లో . (ఊఈరస్కుడు. ఆ ప్రక్కనే విశాలమైన వక్షస్టలముతో శోభిస్తూ, జీమూతవర్జుడై తెలుస్తున్నాడే, న యై. వాడు కుంభుడు. వజ్రాలు పొదిగిన బంగారు పరిఘను ధరించి వస్తున్నాడు చూశావా! వాడు స్తు. వికుంభుడు. శ్ర గ “రామూ! అదిగో బాగా చూడు. చంద్రుని వంటి ప్రకాశంతో శోభిస్తున్న ధ్వజాన్ని కలిగి ట్‌ ఇస్రై, వస్తున్న ఆ కనకరథాన్ని చూడు. పెద్దపులుల, ఒంటెల, ఏనుగుల, గుజ్టాల ముఖాలు కలిగిన యు భూతాలు సేవిస్తుండగా, ప్రకాశమానమైన కిరీటాన్ని ధరించి రుద్రునిలాగా దర్పంతో వస్తున్నాడే, | శ్రా స వాడే రావణుడు. సూర్యునిలా వెలిగిపోతున్నాడే వాడే కుబేరుని జయించిన రావణుడు” అన్నాడు. గ స్తా ఆ మాటలను విని రాముడు విభీషణునితో ఇలా పలికాడు. థు కట “ఆహా! ఏమి ప్రకాశము! నిభీషణా! ఈ రాక్షసరాజు ఎంత తేజస్సు కలిగిఉన్నాడు?

1 కిరణాలతో శోభించు సూర్యునిలా వెలిగి పోతున్నాడు. దేవతలకు కూడా ఇలాంటి వైభవము వ్రు స్వ ఉండదు, న్‌ య్‌ “ఇతని సేనానాయకులు కూడా శక్తిముంతులై కనిపిస్తున్నారు. పర్వతాలను ఢీకొనేటట్టు స్తు శక్ర. ఉన్నారు. వీరి మధ్యలో లంకాధిపతి యనుధర్మరాజు లాగా శోభిస్తున్నాడు. ,.ళ్హా న . “పాపం పండి ఈ దుష్టుడు నా కంటికి కనిపించాడు. సీతాపహరణము వలన నాలో న్‌ య్జ్‌ ఏర్పడిన కోపాన్నంతా ఇప్పుడు వీడిమోద కుమ్మరిస్తానుగొ అని పలికి రాముడు ధనుస్సును (ం త్ర చేతపట్టుకొని, శ్రేష్టమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు. యు 1 రావణుడు. రాక్షసుల వైపు తిరిగ, “మిరు ద్వారాల వద్ద కాపలా ఉండండి. మన | ౫ యీ మందరము ఇక్టడ ఉన్నామని తెలిసి, ఇదే అవకాశమని వానరులు లంకలో ప్రవేశించి, పట్ట 0. థ్‌ ణాన్ని నాశనం చయనచ్చు” అని పలికి, కొందరు రాక్షసుల్ని సంపేసి, పెద్దదైన తిమింగలము క్‌ క్లే సముద్ర జలాలను చీల్చునట్టు వానరసైన్యాన్ని చెదరగొట్టాడు రానణుడు. న ఖై రావణుని చూడగానే పెద్ద సర్వతశిఖరాన్ని చేతపట్టుకొని రావణుని మిద కురికాడు క

| సుగ్రీవుడు. ఆ పర్వతశిఖరాన్ని రానణునిసై విసిరాడు. రావణుడు దానిని ముక్కలుగా ఖ్‌ | ఛేదించాడు. రావణుడు గొప్పదైన సర్పబాణాన్ని సంధించాడు. కుమారస్వామి భయంకరమైన న్‌ న శక్తి ఆయుధంతో శక్రాంచపర్వతాన్ని ఛేదించినట్టు, సుగ్రీవుణ్ణి సీడుగు లాంటి బాణంతో పో ఆఫీ. కొట్టాడు రావణుడు. (స్తు . ఆ- శరఘాతానికి పెద్దగా అరుస్తూ నేలపై పడ్డాడు సుగ్రీవుడు. సుగ్రీవుడు స్పృహతప్పి ఆ గ పడిపోగానే రాక్షసులు సంతోషంతో సింహనాదం చేశారు. అది చూచి గవయుడు, గవాక్షుడు, భింప్ర భుంలి ఉంటు ఉంటయలు తాప శల ఊష్యటో

యు! యుద్ధకాండము - రామరావణ యుద్ధము ణ్‌ గ సుషేణుడు, బుషభుడు, జ్యోతిర్ముఖుడు, నలుడు దేవోలను పెంచారు. సర్వతాలను | య్‌ 'సెకలించారు. రావణుని మోదికి విజృంభించారు. క్‌ ర య్ర్‌ రావణుడు వాడియైన బాణాలతో ఆ పర్వతశిఖరాలను ముక్కలుగా ఛేదించాడు. ళు ం బంగారు పాన్నులు తొడిగిన బాణాలతో వానరడ్రేష్థులను తీవ్రంగా కొట్టాడు. నానర వీరు న్‌ షు లందరూ. క్రిందపడి మూర్చిల్లారు. వెంటనే దారుణంగా శరపరంపరలను గుప్పిస్తూ (| భయంకరమైన వానరసైన్యాన్ని బాణాలతో కప్పేశాడు రావణుడు. స్తు

సా దిక్కుతోచని స్థితిలో వానరవీరులు పరిగెత్తి రాముణ్ణి శరణు జొచ్చారు. రాముడు శ్ర స్త ధమర్హ్జారియై ముందుకు నచ్చాడు. లక్ష్మణుడు రామునికి అడ్డుగా నిలిచి, చేతులెత్తి గన యై] నమస్కరిస్తూ ఇలా పలికాడు. న శు “అన్నా! ఆ దుష్పణ్ణి నధించడం నీకు పెద్దపని కాదు, వాడ్ని నేను చంపుతాను. నాకు. (శ్ర గ ఆజ్ఞ ఇవ్వుఫో అన్నాడు * స షా “లక్ష్మణా! వెళ్ళు. జాగ్రత్తగా ఉండు. రానణుడు గొప్ప శక్తివంతుడు. యుద్దనైపుణ్యము.. | ('్రై ఛ్హు కలవాడు. ముల్లోకాలను కంసింపచేసే వీరుడు. ఆ నిషయంలో సందేహము లేదు. శ్ర గ “అతనిలో ఏఏ లోపాలు ఉంటాయో (గహిస్తూ యుద్ధం చెయ్యి. నీలో పారపాట్లు న యస్టీ బార్లకుండా చూసుకో. చూపులతో, చేతులతో నిన్ను నువ్వు రక్షించుకోవాలిగ?్‌ అన్నాడు 'క్‌ స్వ! రాముడు అలా చెప్పగానే రాముణ్ణి కౌగిలించుకొని, రామునికి ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు న్య

చేసి బయలుదేరాడు లక్ష్మణుడు. ఫు యు రావణుడు భయంకరములైన బాణాలతో వానరులను కూల్చేస్తున్నాడు. వానరసేనను ప. కల్లోలం చేస్తున్నాడు. ఏనుగుతొండం నంటి బాహువులు గల అట్టి రావణుణ్ణి చూశాడు ఠ్తా వ్‌ లక్ష్మణుడు. " గ య్‌ రావణువి శరసముదాయాన్ని ఎదుర్కుంటూ హనుమంతుడు రావణుని మిదికి న్‌ థ్‌ ఉరికాడు. రానణుని రధను ముందు నిలబడి, కుడిచెయ్యి పైకెత్తి భయపెడుతూ ఇలా వ్దు ' పలికాడు హనునుంతుడు. గ య్‌ “రానణా! నీకు గొప్ప వరాలున్నాయి. దేవ, దానవ, గంధర్వ, యక్ష, రాక్షసులు నిన్ను పు వధించుటకు వీలు లేకుండా నువ్వు వరాలు పొందావు. అలాగని బ్రతికిపోయాను అనుకోకు. "న | వానరులు నీ వరజాబితాలో లేరు. వానరులు వధించా లనుకున్న వారి జాబితాలో వీవు | న షై! చేరిపోయి ఉన్నావు. ళ్‌

“ఇది, ఐదుద్రేళ్ళు గల నా కుడిచెయ్యి. పైకి లేచింది. ఎందుకో తెలుసా! పంచ శు యు భూతాలతో తయారైన నీదేహం నుండి నిన్ను వేరు చేసేందుకే. అర్జమయిందా!” అన్నాడు ల! న హనునుంతుడు. పు య్‌ “ఓరేయ్‌ కోతీ! ఇంకా చూస్తావేం! కొట్టరా! రావణుణ్ణి కొట్టిన కీర్తిని పొందుతావు. ఆ ఫ్రా యీ తరువాత వా చేతిలో ఎలాగూ చచ్చిపోతాను. నీ క్తీర్త్యయనా బ్రతుకుతుంది? అన్నాడు | న్‌ రావణుడు. థ్‌ న స్రైత్రు సంప్ర అంటా త్రం షస షప ఉసపు భ్య్యప్రాగ 2-48

యు చైతన్య రామాయణము | స్తా న్‌ా “మునుపు నీ కొడుకు అన్షుణ్ణి యమలోకానికి పంపాను. అది జ్ఞాపకం చేసుకో” అని న్న

' హమమంతుడు పలకగానే క్రుద్దుడైవన రావణుడు అరచేతితో హనుమంతుని కొట్టాడు. ఆ యై దెబ్బకు హనువు తూలిపోయాడు. కొన్ని క్షణాలు అలా ఉండిపోయి, మళ్ళీ తేరుకొని రావణుని శ్రీ] అరచేతితో కొట్టాడు. భూకంపం వచ్చినపుడు సర్వతం అదరినట్టు రావణుడు కంపించి | ఇ్తా గ పోయాడు. కొంతసేపు స్పృహను కోలల్చీయాడు రావణుడు. స్పృహ రాగానే, న రం. “క్షోత్రీ! మెచ్చితి వీ శక్తి! నీ పరాక్రమం చాలా గొప్పగా ఉంది. శత్రువు అయినా మన ఖ్‌ సారా మెచ్చుకుంటున్నా నిన్నుగ్‌ అన్నాడు రావణుడు. రానణుని మాటలు విని హనుమంతుడు నగ నస 1 ఇలా పలికాడు. న్న యి ధిగన్తు మమ వీర్యన్య యత్త్వం జీవసి రావణ య్త్హ్రు ఫ్రే “ధీ! నా పరాక్రమము కూడా ఒక పరాశ్రమమేనా! నా దెబ్బతిని నువ్వింకా బ్రతికే ఉన్నావు. శు గ “ఒరే రావణా! దుష్టుడా! డాబు కట్టిపెట్టు. నన్ను మరొకనూరు కొట్టిచూడు. ళ్‌ ఎందుకంటే, ఆ తరువాత ఎలాగూ ఉండవు. నేను పిడికిలి బిగించగానే, నువ్వు ముక్కూ నోరు థి ఫ్రై బిగించేస్తావు?్‌ అన్నాడు హనుమంతుడు, |

| హనుమంతుని మాటలు రావణునిలోని పౌరుషాన్ని రెచ్చగొట్టాయి. (క్రుద్దుడైన రావణుని న గ ' కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి. కుడిచేతి పిడికిలితో హనుమంతుని వక్షస్టలముపై కొట్టాడు. య్‌ ఆ దెబ్బకు పవనసుతుడు తూలిపోయాడు. హనుమంతుడు ఆవిధంగా సొమ్మసిల్లి శమ పోవడం చూపి రావణుడు నీలుని మిది కురికాడు. నారాచబాణాల్ని ప్రయోగించి నీలుళ్స (త్త స్య తీవ్రంగా బాధించాడు రావణుడు. నీలుడు పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి రావణుని మిదికీ (౧ యై విసిరాడు. క్‌ శ్రే ఈలోగా హనుమంతుడు మూర్చనుండి లేచాడు. యుద్దాసక్తితో అటూ ఇటూ ్తు నే చూశాడు. రావణుణ్ణి వెదికాడు. రావణుడు హనుమంతునికి వెన్ను చూపుతూ యుద్దం న్‌

| చేస్తున్నాడు. హనుమంతుడు నిశ్చయించుకుంటే ఒక్క క్షణంలో రావణుణ్ణి వెమకనుండి కొట్టి | ల వధించనచ్చు. కానీ హనునుంతుని మనస్సు దానికి అనుకూలం కాదు. ౯ ఖు అన్యేన యుధ్యమానస్య న యుక్త మభిధావనమ్‌ బా ష్‌ “ఇతరులతో పోరాడుతున్న వానిపై యుద్దానికి వెళ్ళడం ధర్మం కాదు” అని ఫు అ. భావించాడు. | ళ్ట్రు ఇలాంటి క్లీష్ణ సమయాల్లోనే సంస్కారాలు బయట పడతాయి. చేతి కందుతున్నా న న్‌ అధర్మాన్ని అంటని వారు, అన్యాయాన్ని ముట్టనివారు మహాత్ములు, అందక పోయినా ఎగిరి యే యా అధర్మాన్ని అందుకునేవారు, అన్యాయాన్ని ఆలింగనం చేసుకొడీవారు దురాత్ములు, క్ల న. హనుమంతునికి, ఇంద్రజిత్తుకు ఎంత తేడా ఉందో చూశారా! అదృశ్యంగా ఉండి స్త్ర న ధర్మాత్ములైన రానులక్ష్మణుల్ని నాగపాశంతో ఇంద్రజిత్తు బంధిస్తే నీలునితో యుద్దం చేస్తున్న న్‌ య్‌ దురాత్ముడైన రావణుణ్ణి కొట్టడం అధర్మం అని హనుమంతుడు తనను తాను నిగ్రహించు [్‌ శ్రి కున్నాడు. ఆవేశాలకు ఆకృతి నిచ్చేవాళ్ళు గాక ఆవేశాలను అంతరింస చేసుకొనేవారే వై 11 మహాత్ములు, వాళ్ళే నిజమైన ధైర్యవంతులు. స్టైర్యవంతులు. ల స్తం ఉందు సంప్ర ఉ్రంభాషపు శతు ఊసుల ఊతం

జ్ర సంతి తుంలి యింతి టం ఫి శప శంపాశాుపా

[యాతనా ప పాపాచచుడాడాయడా |

కసే యుద్ధకాండము. = రామరావణ యుద్దము (శ్రా గ న్వధర్శే స్థిరతా స్టైర్యం ధైర్య మిస్టియ నిగ్రహః | 1 న్‌ “తన ధర్మము నుండి చలించకుండా ఉండుట స్రైర్ణుము. ఇంద్రియముల ఆవేశమును రు నిగ్రహించుట ధైర్యము” అని ధర్మరాజు మహాభారతంలో తెలుపుతొడు. శ్ర స నీలుడు "పెద్దదైన పర్వతశిఖరాన్ని రావణునిపై విసిరాడు. ఏడు బాణాలతో రావణుడు | న న. దానిని ఛేదించాడు. అది ముక్కలై పడిపోయింది. నీలుడు ప్రళయకాలాగ్నిలా విజృంభించాడు. య్జు శఖ్రా। మద్దిచెట్లను, పాలవృక్షాల్ని, పుష్పించిన చూతవృక్షాల్ని రావణునిసై విసిరాడు. వాటి నన్నిటిని | శ్హు గ్‌ ముక్కలుగా ఖండించిన రానణుడు నీలునిపై బాణనర్నం కురిపించాడు. | ఈ | నీలుడు తన దేహాన్ని చాలా చిన్నదిగా చేసేసి రానణుని ధ్వజముసై వాలాడు. నీలుడు ఫ్ర థు! పెద్దగా అరచాడు. ధ్వజాగ్రమునందు కూర్చున్న నీలుని చూచి రావణుడు (క్రుద్దుడయ్యాడు. న న్‌ ధ్వజము చివర ఉన్న నీలుడు రావణుని ధనుస్సుపై వాలాడు. చూస్తుండగనే రావణుని. యు కీరీటముపై వాలాడు. హనునుగ్రానులక్ష్మణులు నీలుని విన్యాసాలను ఆశ్చర్యంగా చూశారు. | న్‌ క్ష, నీలుని పనులతో రావణునికి చికాకు కలిగింది. ఆశ్చర్యమూ కలిగింది. కంగారు పడుతున్న | యు రానణుని చూచి వానరవీరు లందరూ హేళన చేస్తూ అరిచారు. శ్రా గ ధ్వజాగ్రముపై కూర్చుని యున్న నీలుని చూచి రావణుడు ఇలా పలికాడు. “ఓయ్‌ ట్‌ ష్ట్ర విచిత్ర వానరా! మాయలన్నీ చేస్తున్నావే! మాయమై పోతావు. జాగ్రత్త, మాయలు బాగున్నాయి (శు నే గాని ఇక ప్రాణాలు రక్షించుకోగ” తని పలికి అన్నేయాస్త్రమును సంధించాడు. త్తి సే ఆగ్నేయాస్త్రము తగిలి నీలుడు క్రిందపడ్డాడు. కానీ తేజోవంతుడైన నీలుడు మరణించ న్‌ యై, లేదు. నీలుడు క్రీందపడగానే యుద్దాసక్తితో రానణుడు లక్ష్మణుని వైపు వెళ్ళాడు రధములో. గే శు లక్ష్మణుని ఎదురుగా విలబడి ధనుష్టంకారము చేశాడు రావణుడు. అది చూచి ర్త [| లక్ష్మణుడు ఇలా పలికాడు. “నిశాచరేంద్రా! గొప్పగా చేశావులే వావరులతో యుద్దము! రా! | గ 1 నాతో చేస్తువుగాని!' అన్నాడు లక్ష్మణుడు ధనుష్టంకారము చేస్తూ, (ఖు | రావణుడు లక్ష్మణునితో ఇలా పలికాడు. “లక్ష్మణా! దుర్చుద్దీ! నీకు కాలం చేరువైంది. ఖ్జై వా | లేకపోతే నా కంటపడనవు. నా బాణాలు నిన్ను యమలోకానికి మోసుకొని పోతాయి? అన్నాడు | ల్‌! రావణుడు. గ “ఓరి రావణా! సాపీ! బడాయి చాల్లే! పరాక్రమువంతులు పలవరించరు. వీరులు నీలా డ్‌ ళు వాగరు. నీ బలపరాక్రమాలు నాకు తెలుసు. రా! వృధా మాటలు దేనికి?" అని లక్ష్మణుడు న స పలకగానే మంచి పొన్నులు గల ఏడు బాణాల్ని వదిలాడు రానణుడు. వాటిని సునాయాసంగా 9 ఆర్జ.. చ్రేదించాడు సౌమిత్రి. రావణుని బాణాలు పడగలు తెగిన పాముల్లా క్రిందపడ్డాయి. మరికొన్ని. [ ఖు బాణాల్ని ప్రయోగించాడు రావణుడు కక్రుద్దుడై. ఏమాత్రం కంగారు లేకుండా రావణుని శ్తు స బాణాల్ని ఛేదించాడు లక్ష్మణుడు. య య్‌ వృధా అవుతున్న తన బాణాల్ని చూసి లక్ష్మణుని పరాక్రమానికి ఆశ్చర్యపడ్డాడు ;జ్టు ఖు రావణుడు. మరికొన్ని తీక్షణమైన బాణాల్ని రావణుడు ప్రయోగించాడు. వాటిని ఛీదించి, (శ్ర | రావణుని సంహరించడానికి సిడుగుల్లాంటి బాణాల్ని సంధించాడు లక్ష్మణుడు. | వ తపు తథ ళ్‌ తాయ్‌ తర శతషథ శత 4

జ్రసయ తంతి అంటి తుంటి ఫై శ్రర పను కలు . తననన ననన ననన ,్టు చైతన్య రామాయణ శో గగ! రావణుడు లక్ష్మణుని బాణాల్ని ఖండించి, బ్రహ్మ ప్రసాదించిన కాలాగ్ని వంటి న శీ, శరముతో లక్ష్మణుని నాసటను కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు లక్ష్మణుడు కంసించిపోయాడు. ఎలాగో శై స్ట! తేరుకొని, వాడిజైన బాణంతో రావణుని ధనుస్సును ఖండించాడు లక్ష్మణుడు. | సస ధనుస్సును ఖండించిన లక్ష్మణుడు రావణుని మూడు బాణాలతో కొట్టాడు. ఆ న ఇషా దెబ్బలకు రావణుడు చలించిపోయాడు. స్ప్రహ తప్పి, మళ్ళీ కోలుకున్నాడు. (ఫ్రీ (బ్రహ్మదేవుడు ఇచ్చిన శక్తిని చేత్తో ధరించాడు. పొగలు గ్రక్కుతున్న నిప్పులా ఉంది న్‌ | ఆ శక్తి దానిని లక్ష్మణునిపై ప్రయోగించాడు రావణుడు. వానరు లందరూ అది చూచి భీతి 1 సా! చెందారు. లక్ష్మణు డా అస్త్రాలతో దానిని తీవ్రంగా ఎదుర్కున్నాడు. అయినా అది ముందుకు జ్ర | వచ్చి లక్ష్మణుని వక్షస్టలములో (గుచ్చుకుంది. శక్తికి లొంగి నేలపై పడ్డాడు శక్తిమంతుడైన న లక్ష్మణుడు. శ్రా జ్‌ రావణుడు ముందుకు పరుగెత్తి లక్ష్మణుని భుజాలు పట్టుకొని లేపబోయాడు, న్న పర్వతాల్ని ఎత్తిన రావణుడు లక్ష్మణుని ఎత్తలేక పోయాడు. ఆత్మశక్తి చేత సౌమిత్రి శు యు రక్షింపబడ్డాడు. ళా “గ | హనుమంతుడు తీవ్రమైన కోపంతో పిడికిలి బిగించి రావణుని గుండెపై కొట్టాడు. ఆ స శ్ర దెబ్బకు కళ్ళు తిరిగి మోకాళ్ళపై కూలబడ్డాడు రావణుడు. రావణుని నేత్రాలనుండి, శ్ర | చెవులనుండి, ముఖంనుండి రక్తం (స్రనించింది. కదలలేక రధంలో చతికిల పడ్డాడు మ స అంకారదిసతి. సీ య రావణుడు స్పృహ లేకుండా పడిపోవడం చూచి వానరులు అధికోత్సాహంతో అరచారు. స్తు క్రై పెద్దపెద్ద శబ్దాలు చేశారు. మూర్చపడిన లక్ష్మణుని భుజాలపై కెత్తుకొని రాముని వద్దకు .అ్రా స తీసికొని వచ్చాడు హనుమంతుడు. గొప్ప బలవంతుడైన రావణుడు ఎత్తలేని లక్ష్మణుని, ల యై భక్తుడైనందున హనునుంతుడు ఎత్తుకోగలిగాడు అంటాడు వాల్మీకినుహర్షి లక్ష్మణునికి ఖు తగిలిన ఆ శక్తి తిరిగి రావణుని వద్దకు చేరింది. ఈ క్ష | రావణునికి స్పృహ వచ్చింది. ధనుస్సును చేత పట్టుకొని నిలబడ్డాడు. లక్ష్మణుడు కూడా న్‌ | తేరుకున్నాడు. పరమాత్మ ధ్యానం చేయగానే లక్ష్మణిని దేహంలో గుచ్చుకున్న బాణాలన్నీ (ఘు శ్రే తొలగిపోయాయి. ఘు / క్ష | రావణుడు బాణప్రయోగం చేసి చాలామంది వానరుల్ని నేల కూల్చేశాడు. అది చూసి ఇ! రాముడు రావణుని వైపు నడిచాడు. అది చూచి హనునుంతుడు రాముని వద్దకు శీఘ్రంగా త్రీ వెళ్ళి, “నిస్ణుమూర్తి గరుడునిపై ఎక్కి దేవతల శత్రువును వధించునట్టు, నువ్వు నా వీపుమోద స్తు 1 ఎక్కి రావణుణ్ణి వధించు” అన్నాడు. ః య్‌ క రాముడు తొందరగా హనునుంతుని వీపుపై ఎక్కాడు. హనునుంతుడు ఆనందంతో 'ఇమ్హు గస పరవశించిపోయాడు. శ్‌ య్‌ న్న శ్రంప్రు శంత్రు తంత్ర ప్రుంప్రాయపే శ్రషుప్ర ఉగ్ర ప్యత్రిగ

సతతిలు టంత అంటని ఉప శప తతి స ల! యుద్ధకాండము. - రామరావణ యుద్దము ; ళ్‌ | జ లా ట్ర న్‌ మ య చూశాడు. ధనుష్టంకారము చేసీ ఫ్ర ర లు య ల, భగ నిలువు. నిలువు. నాకు కీడు | స్తో గం తక గ్గ స్థ జం ప యీ చేసిన వీకు ఎక్కడికి వెళ్తే 1న న్‌. మ క. య. చ షం గ ఆ మేలు జరుగుతుంది? బ్రహ్మాది ఖ్జ్‌ గల్‌ క వ జ! స న! దేవతలు కూడా నిన్ను రక్షించ (శ్రీ | న న. లేరు. ఇంద్రాది'లోకాలు కూడా || షు. స. స వం. ల వ స. నిన్ను దాచి కాపొడలేవు. శ్ర శు! శ | స గ క. మ న సై. “లక్ష్మణుని మోద శక్తిని ఈ న (1 స క ష్య స వం. విడిచావు కదూ! నీ కృుటుంబా ॥ 4. స సట ఆ ష్‌ న్నంతా సర్వనాశనం చేసేది ఆ మ. మే... వ ల! న లక్ష్మణుడే. “ఆతడు నీ పాలిటి (అ ్రు! యముడైై వస్తున్నాడు” అన్నాడు రాముడు. ఫు గ రాముని మాటలు విని కోసించిన రావణుడు, రాముని మోయుచున్న హనునుంతుని న శ్ణై.. బాణాలతో కొట్టాడు. వానుమంతుడు చలించలేదు. హనుమంతుని తేజస్సు ఇంకా (జ్ర శు అధికమైంది. క్‌ సె! భక్తుల మనసు సదా భగవంతుని మోస్తూ ఉంటుంది. భక్తుల మనసులలో భగవంతుడే. | ఆమ్టే ఉంటాడు. దుష్పలైనవారు భక్తుల్ని ఎంతగా హింసించినా, భక్తుల మనసులలో భగవంతుడే. (భశ ల ఉండడం చేత -వారు బాధల మధ్య పొంగుతారే గాని క్రుంగిపోరు. శ్‌ నిరాయుధుడై రాముని మోస్తున్న వానునుంతుని కొట్టాడు దుష్టుడైన రావణుడు. | న [| గాయపడిన హనుమంతుని చూడగానే రామ(ప్రభువు క్రుద్దుడయ్యాడు. శ్రే య్డ్‌ రాముడు తీక్షణమైన బాణాలతో రావణుని రధాన్ని విరగగొట్టేశాడు. ఇంద్రుడు | స్తా శ్రీ మేరుపర్వతాన్ని నజ్రాయుధంతో కొట్టినట్లు వాడియైన బాణాలతో రావణుని వక్షస్థలాన్ని | న | కొట్టాడు. ౦ పిడుగులు పడినా, వజ్రాయుధంతో కొట్టినా క్షోభకు గురికాని రావణుడు రాముని స్తు షు దెబ్బను భరించలేక పోయాడు. దుఃఖంతో చలించిపోయాడు. బాణాల్ని కూడా పదేశాడు. .శ్జా క అర్హచంద్ర బాణంతో, ప్రకాశిస్తున్న రావణుని కిరీటాన్ని పడగొట్టేశాడు రాముడు, థ య్థ రావణుడు కాంతిహీను డయ్యాడు. కోరలు తీసిన పాములా చప్పబడ్డాడు. కిరణాలు. | శ్ర లేని సూర్యునిలా చల్లబడ్డాడ్గు. పొరుషమంతా పారిపోయింది. దర్చం జారిపోయింది. ముఖమే ఛ్త్‌ న | మారిపోయింది. అలా తేజోహీనుడై యున్న రానణుని చూచి రాముడు అద్భుతమైన మాటలు డు శస. పలికాడు. ర్‌ు ఖు “రావణా! దారుణంగా పోరాడావు. వానరవీరులను చాలామందిని కూల్చేశావు. (అ గే అలసిపోయినట్టున్నావు. కనుకనే నిన్ను యమసదనానికి చేర్చే బాణాన్ని ఎక్కుపెట్టడం లేదు. నా ॥ న్‌ తాత తంత అంధ ఉత యషసు పుపు ఊషప్ర బ్యప్ర త

జ్ర సదయు ప టంత టంత సై తం ఫాషఫై తక స ఖు చైతన్య రామాయణము క క. ప్రవిశ్య రాత్రిం చర రాజ లంకామ్‌ (యు క్షే ఆశ్వన్య నిర్యాహి రథీ చ ధన్వీ జ

. తదా బలం ద్రక్ష్యసి మే రధన్థః ర్య గ | “రాక్షసరాజా! షో. వెళ్ళు. నువ్వు యుద్దంలో బాగా అలసి ఉన్నావు. లంకకు వెళ్ళి, శ్రమ ప్ర యు తీర్చుకొని, కొత్త ధనుస్సును చేతపట్టుకోని రా, రధస్థుడవైై నా బలమేపొటిదో చూస్తువు త శై. గానో అని పలికాడు రాముడు. [మై గ! రధం కూలిపోయింది. ధనుస్సు విరిగిపోయింది. సారధి మరణించాడు. కిరీటము న్న డ్రా తొలగించబడింది. బాణము గ్రుచ్చుకోని బాధించింది. రాముని మాటలు అభిమాననంతుడైన షి శ్ర ర్థానణుణ్మి కృంగదీశాయి. దర్పము అణగి, సంతోషం సడలి సిగ్గుతో వెనుదిరిగి లంకను శ్రి న చేరాడు రావణుడు. న్య సు రాముని హస్తస్పర్భతో వానరవీరులు, లక్ష్మణుడు పువః తేజోవంతు లయ్యారు. బ్య ఫై రావణుని దీనావస్టను గారిచి సంతోషించారు. త

1 ॥

/ రానణుడు లంకలో ప్రవేశించాడు. చునసంతా మూగబోయింది. హృదయం కల్లోలంగా . ఖ్‌ వ. ఉంది. అహంకారం అణగారింది. పౌరుషం సలాయనమైైంది. సిగ లేననంటుంది సిగ్గుతో, | న్‌ ర. అంతఃకరణ కుంచుకుపోయింది అవమానంతో. సింహం చేతిలో (కుంగిన ఏనుగు లాగా, మీ గరుడుని చేతిలో నలిగిన సర్పం లాగా రావణుడు దీనుడయ్యాడు. మెరుస్తూ వచ్చి మేనును స్తు క్రై చ్లేదించిన రామబాణాలే మదిలో మెదుల్తున్నాయి. మరచి ఉండలేక, స్మరించి బ్రతకలేక శ్రా షు. బేడారెత్తి పోతున్నాడు బంధువుల మధ్య బంగారు ఆసనంలో కూర్చుని చెడిన బ్రతుకు స క. బంగారంలో ఉన్నా, దానికి మిగిలేది కంగారే, మెల్లగా నోరు నిప్పాడు. ళు

“మహేంద్రునితో సమానుణ్ణి. మానవుడికి తలవంచాల్సి వచ్చింది. ఏమైంది నా తపస్సు! న ఖ్‌ ఏమీ కాకుండా పోయిందా? ఏదీ మిగల్బకుండా సోయిందా! 4 1 “రావణా! నరుల వల్లే నీకు నాశనం” ప్త య! “అన్నాడు ఆనాడు భాషాపతి. వచ్చే లాగే ఉంది ఆ పరిస్తితి, _ సు

| “దేవతల వల్లా, దానవుల నల్లా, గంధర్వుల వల్లా, యక్షుల వల్లా, రాక్షసుల వల్లా (౧4 న్‌ సన్నగుల వల్లా నాకు మరణము రాకూడదని వరాలు సాందాను. నరుల నల్ల రాకూడదని ళ్హై య్‌. అడగలేదు. యై “దుష్టుడా! రాక్షసుడా! నిన్ను, నీ సంతానాన్ని, నీ నుంధత్రుల్ని, నీ సైన్యాన్ని, నీ గుట్టాల్ని, న్‌ గ సారధిని రణంలో కూల్చేసే మహాపురుషుడు నా వంశములోనే పుడుతాడు రొ!” అని అన్నాడు య్‌ ఆనాడు ఇక్ష్వాకు వంశాధీశుడు అనరణ్యుడు. అనరణ్యుడు చెప్పినవాడు ఈ రాముడేనా? | చ యు “పూర్వము వేదవతిని అవమానించి ఆమె శాపానికి గురయ్యాను. ఆ వేదవతే సీతగా ॥ త్త నక్ష , పుట్టిందా? అప్పుడు పార్వతి శసించింది. ఒకసారి నందీశ్వరుడు కూడా. అవును, రంభ కూడా | తతత కాత తం రాం?

దశ టంలటురలటుంలి లి శు పాతని స య యుద్ధకాండము - లేచాడు ఈ త్త ప న్నీఏ యా | ౧౯|| పెట్టింది శాపం. నిజమే. నరుణుని శాసం జ్ఞాపకమొస్తోంది. అవన్నీ ఏకనువుతున్నాయా, న యి ఈనాడు. | _ స్తు యు న మిథ్యా బుషి భాషితమ్‌ న. స “*బ్తుషుల మాటలు ఎవ్వుడూ అసత్యం కావు. | స శి “రాక్షసులారా! ఈ శాపాలన్నీ గుర్తుపెట్టుకోండి. శత్రువు విషయంలో మెలుకువగా (శ్రీ న. ఉండండి. ముందుగా ఇప్పుడు మీరు వెళ్ళి కుంభకర్ణుణ్ణి నిద్ర లేపండి. అతడు మీకు నే క్‌ తెలుసుగ్గదా! పడుకుంటే తొమ్మిది, ఏడు, పది, ఎనిమిది మూసాలన్నా హాయిగా నిద్రపోతాడు. నే జ్‌ “నాతో మాట్లాడి, తొమ్మిది రోజుల క్రితమే కుంభకర్ణుడు నిద్రపోయాడు. ఎలాగైనా, శ్ర | అతణ్ణి తొందరగా నిద్ర లేపండి. శత్రువుల్ని ఇట్టే చంపేస్తాడు. కుంభకర్ణుడు లేస్తే చాలు. , ఈ. రాముని చేతిలో ఈనాడు కలిగిన పరాభవాన్ని నేను మరచిపోతాను.” అన్నాడు రావణుడు. శు స రాక్షసు అందరు రావణుని మాటలు విని శీఘ్రంగా వెళ్ళారు కుంభకర్ణుని ఇంటికి. య్‌ యై కుంభకర్ణుడి గృహం నాలుగు వైపులా ఒక యోజనం విస్తీర్ణముంది. పెద్ద ద్వారంతో .శ్తు యు శోభిస్తోంది. ఆ ద్వారం ద్వారా లోపలికి చేరడం చాలా కష్టమైంది రాక్షసులకి. కుంభకర్ణుడు ఈ గల వదిలే నిశ్చాసగాల్‌ సుడిగొలిలా వస్తూ లోపలికి వెళ్ళేవారిని బయటికి కొట్టేస్తోంది. న్న శ. రాక్షసు లందరూ పరస్పరం సహాయం చేసుకుంటూ అతికష్టం మీద లోనికి వెళ్ళ (ఆకు త. గలిగారు. భయంకరమైన దేహం గల కుంభకర్ణుణ్ణి చూశారు. అడ్డానికి పడివున్న పర్వతంలా క స్వ కనిపిస్తున్నాడు కుంభకర్ణుడు. అతణ్గి లేపే ప్రయత్నం చేశారు. ల యై అతని దేహంపై రోమాలు పడగ విప్పిన పాముల్లా లేచి ఉన్నాయి. అతని శ్వాసలు పాము ళీ | బుసల్లా ఉన్నాయి. అతనికి దగ్గరగా వెళ్తువుంటే, అతవి నిట్టూర్పు గాలికి రాక్షసులు గాలిపటల్లా న న. ఎగిరి, ఆకాశంలో బొంగరాల్లా తిరుగుతున్నారు. తెరవబడి యున్న అతని నోరు పాతాళ . గ గ గుహలా ఉంది. కిరీటంతోనే నిద్రిస్తున్నాడు, సుషుప్తి ప్రపంచానికి చక్రవర్తి లాగా, . ఫ్ర యా అన్నం తెచ్చి గుట్టలు పోశారు. లేళ్ళ మాంసము, పంది నూంసము, దున్నపోతు . ప. మాంసము పర్వతం లాగా కుప్పలు పోశారు. పెద్దపెద్ద బిందెలలో రక్తాన్ని నింపి ఉంచారు. త్త న అతని దేహానికి మంచిగంధం రాశారు. నుల్లెపూల మాలలు వేశారు. సుగంధద్రవ్యాల్ని | ఆమ్హీ ఒంటికి రాశారు. ధూవం పట్టారు. పిలిచారు. అరిచారు. పాగిడారు. పాడారు. ళు ర. గుజ్టాల్లాగా సకిలించారు. మేఘాల్లాగా గర్జించారు. పులుల్లాగా గాండ్రించారు. గాడిద శ్రా న ల్లాగా ఓం(డ్రపెట్టారు. శంఖాలు పూరించారు. అందరూ కలిసి ఒకేసారి అరిచారు. లేనలేదు. లో య్‌ లేస్తాడనే నమ్ముకం కూడా నిద్రపోయింది. మ్‌ థి కొట్టారు. చేతులు అతికష్టం మీద ఎత్తిఎత్తి పడేశారు. పైన ఎక్కి తొక్కారు. (ఆ స్య ముద్గరాలలో, ముసలాలతో, గదలతో కొట్టారు. బండ లెత్తి గుండెల మీద పడేశరు. | ఛై! సమాధానమే లేదు. పైగా దగ్గరికి చేరాలంటే శ్వాసల బెడద ఎక్కువగా ఉంది. యు గ మృదంగాలు వాయించారు. భేరీలు మోగించారు. పదివేల మంది రాక్షసులు కలిసి ళా 1 చేసిన ప్రయత్నా లేవీ ఫలించలేదు. న్‌ న్య శంభ పంది అంటు పుంత షట తయడు శ్రాషతు వ్యాపార

జ్రశదలటుంపి శంంలి శంంలి నటు సంభ శనుల న థు చైతన్య రామాయణము సే న్‌ | గుజ్టాలను, ఒంటెలను, ఏనుగులను కొరడాలతో కొడుతూ, కట్టెలతో బాదుతూ, న రయ్టై! అంకుశాలతో పొడుస్తూ అతని దేహం మీద నడిపించారు. అన్ని అంగాలమీదా కొట్టారు. ఈ (క్ర యు అరుపులకి, శబ్దాలకి లంకాపట్టణ మంతా కల్లోలంగా ఉంది. అయినా వారు లేవలేదు. | జ స ఎంత చేసినా లేవకపోయేసరికి రాక్షసులకు కోపం వచ్చింది. కొన్నివేల మంది భేరీలు | 1 (మోగించారు. జుట్టుసీకే పని కొందరు చేపట్టారు. చెవులు కొరకడవే కొందరి కార్యము. ్ష్‌ యు వేలాది కుండలతో నీళ్ళు తెచ్చి చెవుల్లో పోయడమే కొందరి నిర్వాకము. అన్నీ సవ్యంగా ౨ శ్రీ జరుగుతున్నాయి, ఒక్క “లేవడం తప్పు ళా ర ఇక లాభం. లేదు అని విర్ణయించుకొని వెయ్యి ఏనుగుల్ని ఒకేసారి దేహంపైకి న్‌ “మీ. ఎక్కించారు. అవి పరిగెత్తేలా చేశారు. అప్పుడు వారిలో కొద్దీ చలనం ఏర్పడింది. మెల్లగా కళ్ళు | సై శ్రీ. తెరిచాడు. ఆవులిస్తూ లేచాడు. అదొక కొండగాలిలా వీచింది. త్తు స కుప్పతిప్పలుగా పడిఉన్న మాంసాలను తిన్నాడు. రక్తాన్ని, మద్యమును తాగేశాడు. న స్థా శృష్తిసడ్డట్టు కనిపించాడు. ఫు ళు! రాక్షసులందరూ భయపడుతూ భయపడుతూ ముందుకు వచ్చారు. దండాలు గ పెట్టే వాళ్ళు, సాష్టాంగ దండప్రణామం చేసేవాళ్ళు, రెండు చేతులు పైకెత్తి నమస్కరించే క. వాళ్ళు - అలా అందరూ సాగలబడ్డారు. న “లేవగొట్టారు. ఎందుకని? ఏమొచ్చింది? రాజుగారు క్షేమమేనా? భయమేమీ (స్తు శ్రీ లేదుకదా! శత్రువు లెనరైనా దాడి చేశారా! అదే ఉంటుంది. ప్త క. “నేనుండగా లంకాధిపతికి ఏ ప్రనూదమూ రాదు. ఇంద్రుణ్ణో కావాలంటే ఇప్పుడే జ అీ! తరిమిగొట్టేస్తాను. అగ్ని ముందుకొచ్చాడా! ఆర్పేస్తాను. ఏదో పెద్ద కారణం లేనిదే నన్ను | శు! విద్రలేపరు. చెప్పండి. కారణ మేమిటో భయపడకుండా చెప్పండి. అన్నాడు కుంభకర్ణుడు. (శ్రా |క| రావణుని మంటత్రియైన యూపాక్షుడు కుంభకర్ణునితో ఇలా పలికాడు. ర య, “రాజా! నూకు మానవుని వలన భయం పట్టుకొంది. ఈవిధమైన భయం మాకు సు త్తు గతంలో దేవతల వల్లగాని, దానవుల వల్లగాని సంభవించలేదు. వు నే “పర్వతాకారులైన వానరులు లంకను ముట్టడించి ఉన్నారు. సీతను అపహరించడం | // 5... వల్ల (క్రుద్దుడైన రాముని వలన లంక భయసాగరంలో మునిగిపోయింది. (౮ | “ఒక వానరుడు ఇటీవలే వచ్చి అశోకవనాన్నంతా నాశనం చేశాడు, లంకను కాల్చేశాడు, క్‌ | _అక్షకువారుణ్ణి కూల్చేశాడు. దేవతలను ఓడించిన లంకాధిపతిని యుద్దంలో పరాభవించి, స [1 “బ్రతికిపో” అని విడిచిపెట్టాడు రాముడు; అన్నాడు యూసాన్షుడు, సు య్డ | యూపాక్షుని మాటలు వినిన కుంభకర్ణుడు కళ్ళు త్రిప్పుతూ, “యూసపాక్షా! వానర ప్‌ శ్రా సైన్యాన్ని, రామలక్ష్మణుల్ని ముందుగా తుడిచేస్తా. ఆ తరునాత రాజును చూస్తా. వానరుల వ్రు నక్ష రక్తమాంసాలతో రాక్షసులు తృప్తి చెందుతారు. రామలక్ష్మణుల రక్తాన్ని నేనే (త్రాగేస్తా” లో 4ై| అన్నాడు కుంభకర్ణుడు. (స్తు త్రో “రాజా! రావణునితో మాట్లాడి, మంచిచెడులు ఆలోచించి, తరువాత మిరు (ఉ్తు | యుద్దానికి వెళ్తే బాగుంటుంది అన్నాడు మహోదరుడు. కుంభకర్ణుడు అంగీకరించాడు. ౯ స ర ళ్రింప్రు శంస ఉంటు ఉంథంషతు సప షభ భయప ల

బ్రమమమ యంత అంటి త్తం ఎ శంతి ఉలి తాకి స్థ కే యుద్ధకాండము - కుంభకర్ణుని కధ | న రో, రాక్షసులు రావణుని వద్దకు వెళ్ళి కుంభకర్ణుడు లేచాడని చెప్పారు. రావణుడు న కా సంతోషించాడు. కుంభకర్ణుని నుర్యాదలతో తీసికొని రమ్మని చెప్పాడు. క్‌ నే కుంభకర్ణుడు లేచాడు. ముఖ ప్రక్షాళనం చేసికొని, స్నానం చేసి, చక్కగా అలంకరించుకొని, | శ రాక్షసులవైపు తిరిగి, “ఏదీ?” అన్నాడు. రెండువేల కుండలతో మద్యాన్ని, పర్వతమంత శు గ | మాంసాన్ని తెచ్చారు. తిన్నాడు. తేసెశాడు. అన్న దగ్గరకి బయలుదేరాడు. కుంభకర్ణుడు | నన ఈమే]. లడ్తుగులు వేస్తో ఉంటే భూమి కంపించింది. (త్తు స్తు లంకలో పర్వతం కదలినట్లు నడుస్తున్న కుంభకర్ణుని లంక బయట వున్న వానరులు జ్ర స౮| చూశారు. వానరులు వణకిపోయారు. కొందరు రాముని వద్దకు పరిగెత్తారు. కొందరు స్పృహ (ఏన ఇై| తప్పి పడిపోయారు. కొందరు పారిపోయారు దూరంగా. కొందరు నేలమోద పడుకున్నారు. (జై “ల్ల కుంభకర్ణుని కథ న ఫ్‌ పర్వతాకారుడై, జలపూర్ణమేఘంలా గోచరిస్తూ, కిరీటము ధరించి నడుస్తున్న కుంభకర్ణుని ర్‌ "క్షే చూశాడు రాముడు. “పరుగే-సరుగు” అంటున్న వానరుల్ని కూడా చూశాడు. ఆశ్చర్యంతో | స రాముడు ఇలా ప్రశ్నించాడు. | షు “విభీషణా! ఈ పర్వతకాయుడు ఎవరు? మెరుపుమేఘంలా ప్రకాశిస్తున్న ఇతణ్గీ చూచి స వానరులందరూ పారిపోతున్నారు. ఇంతకీ, ఎవరితడు? ఇలాంటివాణ్ణే ఇంతవరకు నేను (శ్ర (ఫీ. చూడలేదు” (ఛు సె “వడ్డే కుంభకర్ణుడు. మా చిన్నన్న. కానీ యుద్ధంలో చిన్నోడు కాదు. దేహం లాగా ర్‌ “హ్రీ! పెద్దోడే. యముణ్ణి అటు, ఇంద్రుణ్ణి ఇటు గెలిచేశాడు యుద్ధంలో. యక్షుల్ని, నాగుల్ని, రాక్ష యీ శ్‌ సులి గంధర్వుల్ని, పన్నగుల్ని చిత్తుచిత్తుగా ఓడించేశాడు. వీణ్ణి చూచిన తరువాత యముడికే (శ్రీ | సందేహం కలిగింది యముడెవరని? - గ శ్రి, “రామా! రావణాదులక్రీ, వీడికి తేడా ఉంది. వరాల కారణంగా రావణాదులు వీరుల ఫ్రే | య్యారు. వీడు అలా కాదు. పుట్టుకతోనే శూరుడు. పుట్టగానే తినడం ప్రారంభించాడు. వల్ల | క, మాలిన ఆకలి. వేలవేల జంతువుల్ని వ్రేళ్ళతో ఆడుకుంటూ తినేశాడు. ్జ్రే నే “అది చూచి భీతిచెందిన ప్రాణులు ఇంద్రుణ్ణి ఆశ్రయించాయి. ఇంద్రుడు క్రుద్దుడ్తై లో శ. వజ్రాయుధంతో కొట్టాడు కుంభకర్ణుణ్ణి. ఆ దెబ్బకు దిక్కులు చలించిపోయేలా బిగ్గరగా స్తు అరచి, ఐరావతము యొక్క దంతాన్నీ ఊడబెరికి ఇంద్రుని వక్షస్థలము మిద కొట్టాడు. ఆ (ఆ దెబ్బకు దేవేంద్రునికి కళ్ళు కనిపించలేదు. ల ఖై “దేవేంద్రుని దుస్థితిని చూచి దేవతలు, బుషులు, దానవులు కంగారు పడ్డారు. ఫ్రీ ఫి ఇంద్రునితో కలిసి అందరూ బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళారు. కుంభకర్ణుడు ప్రాణుల్ని తినేస్తున్నాడని, 'శ్హ్ర దేవతలి ఎదిరిస్తున్నాడని, ఆశ్రమాల్ని ధ్వంసం చేస్తున్నాడని, స్త్రీలను మానభంగం చేస్తున్నాడని | న నే బ్రహ్మదెవునికి చెప్పారు. కుంభకర్ణుడు ఇలాగే ప్రాణుల్ని తినేస్తుంటే ఇక ప్రపంచం ఖాళీ పు య అయివోతుందని చెవ్పారు. | యీ “బ్రహ్మదేవుడు కుంభకర్ణుణ్మి చూశాడు. కొన్ని క్షణాలు బ్రహ్మ కూడా వీణ్ణి చూచి క్‌ క. భయపడ్డాడు. ఇలా పలికాడు. (స నకం తంత అంప శుంతయషపు శషులి పష జస 2-49

సరళత టంత సుంట నప ఉలి ఫల సస్య ఖు ఛైతన్య రామాయణము ఫ్రా సర “కుంభకర్లా! లోకాన్ని నాశనం చేయడానికే విశ్రవసుడు నిన్ను కన్నట్టుంది. ఈ క్షణం గ యా నుండి చచ్చినవాడిలా పడి ఉండు” అన్నాడు. బ్రహ్మదేవుడు అలా పలకగానే కుంభకర్ణుడు ల నేలపై పడ్డాడు. కుంభకర్ణుడు అలా పడిపోవడం చూచి కంగారుపడిన రావణుడు బ్రహ్మదేవుని ' షం ఇలా ప్రార్జించాడు. ॥ | గ | “భగవంతా! ఏమిటిదంతా! పంటకొచ్చిన పసిడి చెట్టును పడగొట్టేస్తారా! నీ ముని న్య మ. వమనవడే కదా! నువ్వే శాపం పెడితే ఎలా? ప్రభూ! నీ మాట వ్యర్థం కాకూడదు. అలాగని స్ట శ్రి! వాడి మనుగడ వృధా పోకూడదు. నీవు చెప్పినట్లే చచ్చినట్లు పడి ఉంటాడు. కానీ నిద్రకు, (జ స్లో. మెలుకునకు కాలాన్ని నిర్ణయించి చెప్పు. స ర. “రావణా! వీడు ఆరునెలలు నిద్రపోతాడు. ఒక్కరోజు మేలుకుంటాడు. ఆ ఒక్కరోజు ళు తినవలసిందంతా తినేస్తాడు” అని పలికాడు (బ్రహ్మదెవుడు. శ్రా గ . “రానూ! రావణుడు తనకు నీవల్ల ఆపద వచ్చినట్టు (గ్రహించాడు. అందుకే | ఇస్టా కుంభకర్ణుణ్ణి నిద్రనుండి లేపించాడు. వీడు ఇక యుద్దానికి రాబోతాడు. | [న య్జ్రీ “కుంభకర్ణుణ్ణి చూడగానే వానరపీరులు దౌడు తీస్తున్నారే! నురి ఇలా అయితే ళు ర! యుద్దంలో కుంభకర్ణుణ్తి ఎలా ఎదుర్కుంటారు? పోనీ, ఒక పని చేస్తే ఎలా ఉంటుంది? (నో ' ఇతడు పైకి లేసిన యంత్రమే గాని ప్రాణి కాదు అని చెప్తాం. దానితో వానరుల భయం |" యు పారిపోవచ్చు. వీళ్ళు పారిపోకుండా ఉంటారు?” అన్నాడు విభీషణుడు. నవ్వాడు రాముడు. స్తు త. రాముడు నీలుణ్ణి పిలిచాడు, సైన్యాన్ని సిద్దం చేయమన్నాడు. నీలుడు శీఘ్రంగా (ర్త సె వ్యూహాన్ని నిర్మించాడు. బండలు, వృక్షాలు చెరనేసుకున్నారు వానరులు. గవాక్షుడు, శరభుడు, నే హ్రీ, హనుమంతుడు, అంగదుడు లంక ద్వారాల్ని చేరారు. వానరు లందరూ, రాళ్ళు, రప్పలూ, ్తు శ్రా చెట్టు, కొమ్మలు చేతపుచ్చుకొని నిలబడ్డారు. త్త

• తమ్మూ! పొమ్ము! శత్రువుని కుమ్ము! శే ఖ్త్రీ లంకాపట్టణ వీధుల్లో కుంభకర్ణుడు నడుస్తూ ఉంటే, ఇళ్ళ నుండి, మేడల మోద నుండి ్‌ గ , అతనిపై పూలు చల్లారు రాక్షసులు. సూర్యుడు మేఘాల్లోకి వెళ్ళినట్టు కుంభకర్ణుడు రావణుని లో అక్లై| భవనంలో (్రవేశించాడు. స్తు శ్ర న తత్తదా సూర్య ఇవాభ్రజాలం కస్త | ప్రవిశ్య రక్షోధి పతే ర్నివేశనమ్‌ ల న దదర్శ దూరేఒగ్రజమాననస్థం స్తు ఫ్రీ! స్వయంభునం శక్ర ఇవాసనస్థమ్‌ ॥ స్తా క! “అప్పుడు ఆ కుంభకర్ణుడు సూర్యుడు మేఘమండలములో ప్రవేశించినట్లు రావణుని 4 ఖై భవనంలో ్రనేశించి, ఇంద్రుని ఆసనముపై కూర్చుని ఉన్న (బ్రహ్మదేవుని చూచినట్లు, ఫె అఆసనముపై కూర్చునియున్న అన్నను దూరం నుండి చూశాడు? అన్నాడు వాల్మీకిమహర్షి, | బే

1 . ఈ శ్లోకంలో మహర్షి తన హృదయకవాటాన్ని తెరిచి ఏదో చెప్తున్నట్టు తెలుస్తోంది. వ నక న్న స్రైంగప్రు ప్రప్రు శంస శ్రుంప్ర గుస సషుటైు శాషల కయట్రగ

జ్ర సలుల సం శ్రంంతు షా శయ శ్రషతు పష జే శ! యుద్దకాండము - తమ్మూ! పొమ్ము! శత్రువుని కుమ్ము! ఈ | మేఘమండలంలో సూర్యుడు ప్రవేశించినట్లు కుంభకర్ణుడు రావణుని భవనంలోకి న స్తు ప్రవేశించాడు. మబ్బుల్లోకి వెళ్ళగానే సూర్యుని ప్రకాశం క్షీణిస్తుంది. రావణుని గృహంలో ఈ బు ఇప్పుడు అడుగుపెట్టిన కుంభకర్ణుడు కూడా నళిస్తాడు అని భావము. | స్‌ (బ్రహ్మదేవుడు ఇంద్రుని సింహాసనముపై కూర్చుని ఉన్నట్టున్నాడు రానణుడు అనడం [ ' చాలా విచిభ్రంగా ఉంది. వ్యక్తి ఒకరు. ఆసనం ఒకరిది. యా (బ్రహ్మదేవుడు సృష్టికార్యమును నిర్వహిస్తాడు. రావణుడుకూడా బ్రహ్మ లాగా ఈ (శు య్హై| యుద్దాన్ని సృష్టించాడు. శ్రా న్‌ ఇంద్రియాలకు ప్రభువు ఇంద్రుడు. ఇంద్రుని సింహాసనముపై బ్రహ్మదేవుని లాగా ట్‌! క. అంటే ఇంద్రియభోగాలపై మనసును నిలిపి, భోగాసక్తితో బ్రహ్మ స్పష్టిని చేసినట్టు రావణుడు శ్ర ఫ్రీ ఈ యుద్దాన్ని తయారు చేశాడు అని భానము. ఖ్‌ ర కుంభకర్ణుడు రావణుణ్ణి దూరం నుండి చూశాడట. ఇది దేశంలో తెలిసే దూరము న వ. కాదు. కాలము సృష్టించబోయే దూరము అనికూడా ధ్వనిస్తోంది. దగ్గరవాళ్ళు దూరమయ్యే శ్ర య్టు, కాలం చేరువైందని భావము. | ర! కుంభకర్ణుణ్ణి చూడగానే రావణుడు సంతోషంతో చివుక్కున లేచాడు. కుంభకర్ణుడు వ్ల / అన్నగారికి పాదాభివందనం చేశాడు. “అన్నా! చెప్పు, ఏం చెయ్యాలి?” అని అడిగాడు, యి | రావణుడు లేచి కౌగలించుకున్నాడు కుంభకర్ణుణ్ణి. కుంభకర్ణుడు కోపముతో ఎజ్జబడిన స్తు ఫ్రీ. కళ్ళను బ్రిప్పుతూ ఇలా పలికాడు. (ఫ్ర స “నుహారాజా! నన్ను నిద్ర లేపించావు. ఎందుకని? నీకు ఎవరి వలన భయం కలిగింది? గ య్‌ ఎవణ్ణి మట్టుపెట్టాలి? చెప్పేయ్‌” అన్నాడు కుంభకర్ణుడు. ర్‌ ఖు రావణుని స్వభావం ఎలాంటిదో ఇక్కడ కూడా మనం గమనించవచ్చు. ఏ ఆపద (్హీ స్వ | వచ్చిందని నిద్రలేపొవు? ఎవర్ని చంపాలి? అని తమ్ముడైన కుంభకర్ణుడు అన్నగారైన రావణుని (౧ ఉష్రై పష్పిస్తున్నాడు. క్‌ లేపడానికి ఆపదే ఎందుకు కారణం కొవాలి? సంతోషవార్త ఎందుకు కాకూడదు? న య్‌ కాదు. అలా కావడానికి వీల్లేదు. రావణుడికి తన భోగాసక్తే ప్రధాన విషయం. తనకు అను | గ న గుణంగా అన్యుల్ని ఉపయోగించుకోవడం తెలుసే గాని, ఇతరుల్ని సుఖపెట్టడం తన [్‌ యీ, జాతకంలో లేదు. ర. నిద్రలేపాడు అంటే, ఏదో ప్రమాదమొచ్చి ఉంటుంది అని భావించాడు కుంభకర్ణుడు. జ్జ ౫ | అన్న విషయం తమ్ముడి కన్నా బాగా తెలిసిన వారెవరుంటారు? శూర్పణఖ కూడా అరణ్య న్‌ ఖు కాండములో ఇలాగే ఆలోచించింది, తన ముక్కు చెవులు పోయినా రావణుడు పట్టించుకోడేమో! ళ్టు | సీతమ్మ అందాన్ని ముందుంచితే మురిసిసోతాడన్ని దానివల్ల తన కార్యం కూడా పూర్తి | శ్ర యు అవుతుందని భావించినట్టు మనం చెప్పుకున్నాం. * న న్‌ రావణుడు కుంభకర్ణుని చూచి, “తమ్ముడూ! నీవేమో నిద్రలోకి జారిపోయావు. నా (క్షు యు పరిస్టితి ఇక్కడ దిగజారిపోయింది. రాముడివల్ల నాకు కలిగిన ఆపద నీకు తెలియదు. | శ్రి [0 శస్త్ర భన్య రామాయణము... ప్రథమ భాగము ... 438 పుట | ల! శాతం వాం తాత

ఇ జ ? ద ఏ చె. లు నఖ జ్‌ వ్రు సంర శ్రుదత్తు కుందు నటి శ్రషస్త సాలు ను జే త్‌ ై డావలడందడదధుడనడానవవనందంండాునందణడంందడానానానడాంనననడానిడదననడాడానడాడడడనడడాాదడడడనడడదడదదనాాంనావనడాదనడాడానచచనాదకడకననారనడననడడననలనచాడాడరందనదానమడుదాడడనాచడందడడాన్యు స్త ఫ్ర చైతన్య రామాయణము శ్రా గ! “రాముడు సముద్రాన్ని దాటి వచ్చి మున రాక్షసుల్ని వధిస్తున్నాడు. వానరులు విశేష || కా. సంఖ్యలో వచ్చారు. వనాల్లో వాళ్ళే. కొండల్లో వాళ్ళే. లంకనంతా బేజారెత్తించేస్తున్నారు. యు “యుద్దం భయంకరంగా సాగింది. రాక్షసులు చాలానుంది మరణించారు. వానరులు (్ష ళు కూడా తక్కువగా మరణించలేదు. ఎటొచ్చీ, రాక్షసులవైపు మరణించినవారు సేరున్నవారు. | మ ర! వానరులవైపు పోయినవారు ఊరుపేరూ తో మూక. అంతే తేగా. యై “తమ్ముడూ! ఇక నువ్వే దిక్కు. వాళ్ళందరినీ నీవే ముట్టుపెట్టాలి. అందుకే నిన్ను స్తు క! లేపాను. నువ్వు వాళ్ళను లేపేయ్‌. నా సంపద అంతా బుగ్గెసోయింది. స్వజను లందరూ స్తు న్‌ 1 హతులయ్యారు. నయస్సు రానివాళ్ళు, వయస్సు పోయినవాళ్ళే మాత్రమే ఉన్నారు లంకలో. న్‌ ;ష్ట్‌ “అన్న కొరకు ఈ పని చేసిపెట్టు. నాయనా! ఇంతవరకు నేను ఎప్పుడూ ఇలా ఛు అడగలేదు. ఎవ్వరినీ అడగలేదు. నువ్వంటే నాకిష్టం. అది నీకు తెలుసు. ని పరాక్రమ న గ్‌ మెలాంటిదో నాకు తెలుసు. దేవతలు నీకు దాసోహమున్నారు. చూపేయ్‌! కుంభకర్ణా! నీ ఫు పరాక్రమ నుంతా చూపేయ్‌. ల “యుద్ధమంటే నీకు ఎంతో ప్రియం. బంధువులంటే ప్రాణం. తమ్మూ! చూస్తావేం! (స్తు శ్రీ! తొందరగా పో! "వాయువు శరత్కాల మేఘాన్ని చెదరగొట్టునట్టు శత్రుసైన్యాన్ని జాడిం శో గగ! చేయిగొ అన్నాడు రావణుడు. న ఈ ఫ్‌ ఘు! హితోపదేశం ర. రావణుని దైన్యాన్ని చూశాడు కుంభకర్ణుడు. 'దుఃఖనదనుడై కనిపిస్తున్న రావణుణ్ణో ల్ల యై చూచి ఇలా పలికాడు కుంభకర్ణుడు. ('ప్రు ఖు “రాజా! ఈనాడు మనకు వచ్చిన ఆపద నునం ఊహించిందే, నుంచి మాటను విని (ళ్లీ క చేగ్తించుకోలేక పోయావు. హిత మెరుగని వానికి సిమితము దొరకదు. పాపాత్ముడు నరకానికి | ౧ యి పోకుండా తప్పించుకోగలడా! నీవు చేసిన పాసకర్మలకు ఫలితం నస్తూ ఉంది. ఫు “శే “గర్వంతో విర్రవీగావు. అహంకారంతో చిందులేశావు. బలమున్నదని గర్వించేవాడు ఈ శ నీతిని విస్మరించి నుందు పనిని. వెనుకు వెనుక పనిని ముందూ చేస్తాడు. | క “దేశకాలాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, ధర్మార్ధ కామాలను అనుసరించి, ఆచరించ ఫు గనే నలసిన ధర్మాలను తెలిసికొని జీవించు వానికి అపాయము సంభవించదు. రాజైనవాడు ళు | _కార్యారంభానికీ ముందే బుద్దిమంతులైన మంత్రుల్ని సంప్రదించి కార్యాన్ని నిర్ణయించుకోవాలి. | య

• “పండితుల్ని సంప్రదించాలి, అదికూడా. పశువుల్ని కాదు. పామరుల్ని కాదు, సొామరులు ద! , ఇచ్చిన సలహాల్ని పాటిస్తే ఎవరైనా పాడ్టైెపోతారు. పతనమై పోతారు. ష్‌ ఖు “రాజైనవాడు శత్రువుని తక్కువగా అంచనా వేయకూడదు. అలాంటివాడు అనర్ధాన్ని స్తు న పొందుతాడు. పదవిని కోల్పోతాడు. అన్నా! తమ్ముడు విభీషణుడు చెప్పిందే నుంచిమాట, (2 యఘు దానిని ఆచరించు. బాగుపడతావు. లేదా, నీ ఇష్టం” అన్నాడు కుంభకర్ణుడు. గ్ర శ్రీ, “ఉపదేశాలు చేస్తున్నావా, గురువు లాగా! ఎందుకొచ్చిన అలసట! చెయ్యదగింది చెయ్యి ఖే స చాలు. ఊక కబుర్లు ఉంటాయిలే! జరిగింది జరిగిపోయింది. అది అజ్ఞానమే కావచ్చు. నళ పంపు అపు ఉత్‌ సుత శషథా ప్య్యప్రైో

ః. రం క్రై స్తం ఉం శతు యత్తు శ్ర శత్రు తట స్ట యం యుద్దకాండము - హితోపదేశం గ చ మోహమే కావచ్చు. బలపరాగక్రమాల నల్ల ఏర్పడిన గర్వమే కొవచ్చు. అది ఇప్పుడు చర్చించి | న్య ల్‌. ఏమి సాధించాలని? | స న “ఇప్పుడు ఏది అవసరమో దాన్ని ఆలోచించు. గడిచిన దానిని గూర్చి ఆలోచించేవారు | శ్రా గ బుద్దిముంతులని నేను వినలేదు. పోయింది తిరిగి రాదు అనే నేను విన్నాను. నువ్వు ఇంతకీ న | చెప్పేదేమిటి? నేను తు చేశానంటావు. అంతేనా! నా పొరపాటు వల్లే జరిగిందనుకుంటాం. | యు నీ పరాక్రమంతో సరిచేస్తై పోదా! శ్రే ళం న నుహృద్యో విపన్నార్థం దీనమభ్యుప వద్యతే నే ర న బన్ఫు ర్యోఒవనీతేషు సాహాయ్యో యోప కల్పతే 111 ళు “ఆపదలో ఆదుకొనేవాడే మిద్రడు. హితుడు. దీనుడైన వాణ్ణి త్యజించని వాడే (అ ్ట్రు బంధువు. అక్కరకు రానివాడు ఏమి చుట్టం?” అని పలికి గంభీరంగా ఉండిపోయాడు రావ ళ్‌ క. రావణుడికి కోపం వచ్చిందని కుంభకర్ణుడు గ్రహించాడు. మనసులో చాలా క్‌ క్రుంగిపోతున్నాడని తెలుసుకున్నాడు. రావణునికి ధైర్యం చెబుతూ ఇలా మాట్లాడాడు కుంభ | వ్ర క్‌ శ్రా ప్త “మహారాజా! బాధపడకు. దేనికి విచారం! శాంతించు. కోపాన్ని విడిచిపెట్టు, నేనింకా. | “| న్‌. బ్రతికే ఉన్నాను. నీకెందుకు భయం! నీకెందుకు బాధ! నీ బాధకు కారణమైన వాడు భూమిపై ,శ్తు | ఉండడు. శా ని “నేను నీకు తము బ్లు నీ మేలు కోరేవాణ్ణి. అలాగని చెపా?నే గాని నీకు బోధించాలని 4 య్‌ కాదు, ఆపద సమయంలో అప్పుడైన వాడు ఏది చెయ్యాలో అది నేమ్‌ చెప్పను. చేసి చూపిస్తా. ళు థ్‌ “అన్నా! చూస్తువుగాని. యుద్ధంలో రానులక్ష్మణులు బతికి బట్టగట్టలేరు. రామలక్ష్మణులు |్హు (1 కళ్ళు మూయగానే కపులందరూ ఉచ్చులు త్రెంచుకొని ఉడొయిస్తారు. స న్‌. “రాముడి తలను (త్రుంచేసి, చేతపట్టుకొని వరి, నీకు చూసిస్తాను. నీవు సంతోషిస్తావు. (శ్రీ సీత గోలపెట్టేస్తుంది. బంధువుల్ని పోగొట్టుకొని భేకసముద్రంల్‌ మునిగియున్న రాక్షస | ఘు కుటుంబాలన్నీ సంతోషిస్తాయి. వాళ్ళందరి కన్నీళ్ళను మాయం చేస్తాను. వ్ర న్‌ “పర్వతంలా ప్రకాశించే ఆ సుగ్రీవుణ్ణి నరికేస్తాను. నువ్వెందుకు భయసడతావు? ల నై. రాముణ్ణి గూర్చి ఎందుకు ఆలోచిస్తావు? నన్ను చంపికదా రాముడు నీవద్దకు రావాలి. (ఫు గ. “నేను పోతున్నా పోరుకి. నాతోపాటు ఎవరినీ పంసనక్కరలేదు. నీ శత్రువు లందరినీ షా న్‌ నశింప చేస్తా. రానీ ఇంద్రుణ్ణి. కుబేరుణ్లో కూడా రానీ. అగ్ని వరుణాదుల్ని కూడా రానీ. అందరినీ 1 త్ల నేనొక్కణ్లే మట్టపెట్టేస్తా. మట్టి కరిపిస్తా, ఘు శు “అన్నా ఆయుధా లుసయోగిస్తే ఎవరైనా చంసగలరు. నాకు ఆయుధాలు అవసరం ఛ్రు నే లేదు. నా చేతులే నాకు ఆయుధాలు. బాణాలు నాకెందుకు? నా పిడికిలిపోటు పడిన | (గ తరువాత రాముడు బ్రతికుంటే అప్పుడు చూద్దాం. | ఫ్తు య “ల్రాతా! భ్రాంతిని, భయాన్ని త్యజించు. నేను వెళ్తున్నాను. రాముణ్ణి కూల్చేస్తాను. యః లక్తలుణ్త పూడ్చేస్తాను. వానరుల్ని ఊదేస్తాను. సుగ్రీవుణ్ణి చంపేస్తాను. హనుమంతుణ్ణి క్‌ 0 కాల్చస్తాను. నువ్వు భయపడకు, దేనతలు ఎదురొచ్చినా వారుకూడా భూమిమిద పడుకోవలసిందే.. సర్ప శ్రరంప్రా త్తంపు శతు శ్తుంప్ర షప శషుతు షప ప్య్యహ్రీయ

డ్‌ గ్‌ సం గ ష్‌ న భి గ తీరా ప్రు సంప్ర సంలు తంత్ర గదు పషధు కూషథు శొషర్ట సీ 1 చైతన్య రామాయణము శ్ర 7! “యముణ్మి కట్టేస్తాను. అగ్నిని కొట్టేసాను. ఇంద్రుణ్ణి పడగొట్టేస్తాను.. సూర్యుణ్ణి న ఖై (మింగేస్తాను. సముద్రాన్ని తాగేస్తాను. పర్వతాల్ని పిండి చేస్తాను. భూమిని చీళ్చేస్తాను. యై చంద్రుణ్ణే చరిచేస్తాను. చుక్కల్ని రాల్బేస్తోను. కుంభకర్ణుని ప్రతాప మేమిటో ఇప్పుడు త్తు ళా తెలుస్తుంది. న్‌! గగ! “నేను పోతున్నా. ఇక నువ్వు కానీ. ఆడుకో. పాడుకో. ఆనందంగా జీవించు. మద్యాన్స్‌ ను. యీ! మ్రింగేయి. నీ ఇష్టవెచ్చినట్టు చరించు. రాముడు యమునికి వశమవృతాటి సర ్టీటీ ళం శ్రే వశపడుతుంది. అంతా ఈరోజే జరిగిపోతుంది” అని పలికాడు కుంభకర్ణుడు. శ్రా న్‌ కుంభకర్ణుని మాటలు వాడిపోయిన రావణుని ముఖాన్ని నుందహాసంతో వికసించేలా (ల “గ చేశాయి. “తమ్ముడా! బలపరాక్రనూలలో నీతో సమానుడు తేడు. శత్రువుల్ని సంహరించు. యు జయాన్ని సాధించిపెట్టు. అందుకే నిన్ను నిద్రలేసించాను. స్త్ర తద్గచ్చ శూలమాదాయ పాశహస్త ఇవాంతకః స్టా గ | వానరాన్‌ రాజపుత్రా చ భక్షయాదిత్య తేజసా , ॥ ౦! యు “అందుచేత పాశమును పట్టుకున్న యమునిలాగా శూలమును ధరించి వెళ్ళు, యు న. వానరులను, ఆదిత్యుని వంటి ప్రకాశముగల ఆ రాజప్పుతులను భక్షించు" అన్నాడు వు గగ. రావణుడు. మొత్తానికీ ఎంతో తేలికపద్డాడు. న న. కుంభకర్ణుడు బంగారుకాంతితో ప్రజ్వలించుచున్న శూలాన్ని గ్రహించాడు. అది ళత్త్రం ఛీ సహజంగానే మండుతూ ఉంది. అది శతువుల రక్తంతో మరీ శోభిన్తుంది. శూలాన్ని పట్టుకొని ఖ్సు నళ కుంభకర్ణుడు ఒంటరిగా యుద్దానికి బయలుదేరాడు. "సైనికులను వెంటబెట్టుకొని వెళ్ళమని య రానణుడు సలహా ఇచ్చాడు. ళఘ్హు యు మధ్యమధ్య మణులు పొదగిన గొప్ప హారాన్ని కుంభకర్ణుని మెడలో వేశాడు రావణుడు. థు ఉంగరాలతో చంద్రహారంతో తమ్ముని అలంకరించాడు. కుంభకర్ణుడు హోమాగ్నిలా శు న నెలిగిపోతున్నాడు. క్షీరసాగరమధనంలో వాసుకిచేత చుట్టబడిన మందరసర్వతం లాగా న్వు న అమీ. రించాడు కుంభకర్ణుడు. 110. | బంగారు కవచాన్ని ధరించాడు. అన్న మైన రావణునకు ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చే శ్ర 4 ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. రావణుడు తమ్ముని ఆశీర్వదించాడు, , గః గ ( ష్న య్‌. కుంభకర్ణుడు బయలుదేరాడు రణరంగానికి, శంఖముల ధ్వనులు, దుందుభుల ళ్షు శబ్దాలు, మృదంగ రనములు మిన్నుముట్టాయి. గొప్ప గొప్ప ఏనుగులు గుటాలు మేఘశబ్దం | ఇస్తం | ది డి | ॥ ' గల్రధాలు కుంభకర్ణుణ్డి అనుసరించి వెళ్ళాయి. శూలాలు, గంగ్రగొడళు భిందుపాలాం | ॥ అక్షి వాం ఇ భ్‌ (నే స ఐం లాలు, నా వ్‌ పరిఘలు, గదలు పుచ్చుకొని పదాతులు కదం తొక్కారు. పు | గం కుంభకర్ణుడు ఒక అద్భతమైన రూపాన్ని ధరించాడు. అతని దేహము చుట్టుకొలత క. 180 మోటర్లు. ఎత్తు వెయ్యిన్న ఎనభై మిటర్లు, నేత్రాలు బండి చక్రాల్లా ఉన్నాయి. ఒక స్త క! పర్వతం లాగా గోచరిస్తున్నాడు. కురిభకర్గుడు రాక్షసుల్ని చూసి ఇలా పలికాడు. ల్లో య్‌ “*రాక్షసులారా! అగ్ని మిడతల్ని కాల్చేసినట్లు వానరాపీననంతా ద త్‌ నష రోధే కే ఇ స్‌ గ్దం చేసేసాను. శ ! ఒకవిధంగా చెప్పాలంటే అలంకారం కూడా. శ్రంవినాల్మ్‌ న అ్టీ నత చనయనననాయ...! ళు న న న నా వా. న్‌ా తాల్‌ నళ జ్యూసు

ద యు గట శం కంత షై శ్ర ఉ్రషస్ర! మ! ళం యుద్ధకాండము. - రణరంగంలో కుంభకర్ణుడు ॥ శ్రా గ “లంకను ముట్టడించడానికి రామలక్ష్మణులే కారణము. రాముణ్ణి వధిస్తే అందరినీ న 175 చంపినట్లే. ముందు రాముణ్లే తెగటార్బేస్తాను. అని కుంభకర్ణుడు పలుకుతుండగా రాక్షసులు | గ్‌ భయంకరంగా అరచారు. | ఫ్ర సైన్యం బయలుదేరింది. ఆకాశంలో గాడిద రంగు మబ్బు లేర్చడ్డాయి. సముద్రం స్టా గ కల్లోలమైంది. పన్తులు గుండ్రంగా అప్రదక్షీణం చేశాయి. కుంభకర్ణుని శూలం మిద (గ్రద్ద | స వై) వాలింది. వాటిని కుంభకర్ణుడు గమనించాడు. అయినా లెక్క చేయకుండా ముందుకెళ్ళాడు.. |ఊ్త "0. వానరసేనను చూశాడు. కుంభకర్ణుణ్ణి చూడగానే వానరులు దిక్కులు అర్ధంగాక అటూ ఇటూ శ్రా న్‌ పరిగెత్తారు. వారిని చూచి మేఘగర్జ్దనం చేశాడు కుంభకర్ణుడు. ఆ శబ్దానికి కళ్ళు తిరిగి | సడిపోయారు కొందరు వానరులు. | స్ట పడి త్త రణరంగంలో కుంభకర్ణుడు శ్ర స్ట శూలాన్ని చేతపట్టుకొని ప్రళయకాల యమునినలె విజ్బంభించిన కుంభకర్ణుని చూచి న | నలుడు, నీలుడు, కుముదుడు, గవాక్షుడు మొదలైన నీరులందరూ పరుగుపందెంలో లాగా | స్ట పారిపోతున్నారు. శా గ అంగదుడు వారిని చూశాడు. “ఆగండి. మోదెలాంటి వంశం! ఎలాంటి పరాక్రమం! | ఫ్రా. పరుగు తవ్ప అన్నిటినీ మరచినట్లున్నారే. ఎందుకు పారిపోతున్నారు. మో ప్రాణాలకు (ఆ భు ముప్పేమో రాలేదు. ఇతడు రాక్షసుడు కాడు. బొమ్మ. మనల్ని భయపెట్టడానికి తయారుచేసి న్‌ స్వ వదిలారు. ఈ బొమ్మను చితకగొట్టి రాక్షసుల్ని బేజారెత్తిస్తాం. పదండి; అన్నాడు. య క అతికష్టం మోద గుండెల్ని పట్టుకొని వృక్షాలను చేతిలో ధరించి ఒకచోట గుమిగూడారు. జీ గ్స్‌ వానరులు, బొమ్మేకదా అనుకొని, తిరిగివచ్చి కుంభకర్ణుణ్ణి వృక్షాలతో కొట్టారు వానరులు, న్‌ ఖై పెద్దపెద్ద పర్వతళిఖరాలను విసిరినా, పెద్ద వృక్షాలతో కొట్టినా కుంభకర్ణుడు ఏ ౧ న మాత్రమూ చలించలేదు. అతని దేహం మోద పడిన "బండలు ముక్కలై దుమ్ములా | ణ్‌ వ్యా లేస్తున్నాయి. చెట్లు విరిగి నేలపై పడుతున్నాయి. | ఘు, కుంభకర్ణుడు నిజృంభించి వానరుల్ని వధించేశాడు. అగ్ని వనాన్ని దహించినట్టు త్తి గ వానరుల్ని కాల్చిపడేశాడు. ఇది చూచి కొందరు వానరులు పరుగెత్తి సముద్రంలో ల్‌ వన పడిపోయారు. కొందరు అకాశంలోకి ఎగిరిపోయారు. కొందరు వచ్చిన సేతువునే వేగంగా (స్తు త్య! దాటి వెళ్ళారు. భల్లూకవీరులు పర్వతాల మోదికి పారిపోయారు. కొందరు గుహల్లో దూరారు. |ఉ్ర స్‌ కొందరు మరణించినట్టు నటిస్తూ నేలపై పడుకున్నారు. నో సు భయపడి పారిపోతున్న వావరుల్ని చూచి అంగదుడు ఇలా పలికాడు. “ఆగండి. వానర [కై గ | వీరులారా! వనక్కి రండి. పారిపోకండి. భయపడిన వారికి బ్రతుకులో సుఖముండదు. (శ్ర స్ట! యుద్దములో వెన్ను చూసి పారిపోయిన పిరికివాళ్ళని ఎవ్వరూ గౌరవించరు. న [1 దారా హ్యుప హసిష్యన్తి న వై ఘాతః ను జీవతామ్‌ ఘు ల్‌ శక అధి భాట్‌ ఈ వ్య . నో ళు మిమ్మల్ని చూచి మో భార్యలు కూడా అపహాస్యం చేస్తారు. బాగా (బ్రతికిన వాళ్ళకి జు క? దానికన్నా చావే నయం కదా! . త (ల నాయ క తజగపా త్తం చదు శం ఉాద్యపితం చానపు జట్టు

ద. దె మీ మ్‌ న డె ్ని ల జ్‌ ఇస్తూ స్తదా సంత శ్రండు షరా శంష్య? శ్రషపా శరా న్న నా నననననననననననన ననన ననన ననన = న శు వైతన్య రామాయణము శ్రా ం “సామాన్యమైన కోతులలాగా మనం ప్రవర్తించ కూడదు. మన వంశగౌరవాన్ని, మన న్‌ ఖా నాగరికతని మనం కాపాడుకోవాలి. యుద్దానికి వచ్చేటప్పుడు “కొట్టేస్తాం - కొరికేస్తాం" ;షే ౯ అంటూ డాబులు చెప్పారే! ఏమ్రైనాయి అవన్నీ. వ యు “పిదికిపందలకు లోకంలో మిగిలేవి నిందలే. మంచివాళ్ళు పూర్వం ఎలా నడిచారో అలా ర ల నడవడమే మనకు శ్రేయస్కరం, మన ఆయుర్దాయము తీరిపోతే ఎక్కడున్నా మరణిస్తాము. ల్‌ మీ] అలాంటిది యుద్దంలో వీరుడిలా మరణిద్దాము. దానివల్ల మనకు స్పర్లప్రాప్తీ కల్గుతుంది... | ఫ్రై శు అవాప్ష్ను యామః కీర్తిం వా నిహత్వా శత్రుమాహవే న న్‌ . నిహతా వీరలోకన్య బోక్ష్యామో వసు వానరాః *్య | (1 యై, “వానరవీరులారా! యుద్దంలో శత్రువుని వధించానూ! కీర్తిని పొందుతాను. (ఫ్లు యు మరణించామా! నీరస్వర్లాన్ని చేజిక్కించుకుంటాలో శ్రా ప “వీరులారా! రాముడి కళ్ళల్లో పడ్డంత నరకే ఉంటాడు కుంభకర్ణుడు. మనం యుద్దం న ఘు చేద్దాం పదండి” అన్నాడు అంగదుడు. అంగదుని మాటలను వినిన వాన్‌రవీరులు విచిత్రంగా 0. 1 సమాధాన మిచ్చారు అంగదునికి. యస్తు “వాలు చాలు. కుంభకర్ణుడు చంపేస్తున్నాడు. నిలబడే సమయం ఇదికాదు. శ్రే గ , ఫ్రాణంమిద తీపి లేనిది ఎవరికిో అని ఇంకా ఏదో చెప్పబోయి సమిపిస్తున్న కుంభకర్ణుణ్ణి న్‌ యీ. చూచి కాలికి చేతనైనంత బుద్ది చెప్పారు. ళు న. అంగదుడూ మళ్ళీ ప్రయత్నించి వాళ్ళని ఆఫాడు. రాముని శౌర్యాన్ని వివరించాడు. (ఇ్లై స్మ ఈలోగా హనుమంతుడు వచ్చాడు. బుషభుడు, శరభుడు, మైందుడు, ధూముడు, నీలుడు, స్తో యై కుముదుడు, సుషేణుడు, గవాక్షుడు, ద్వివిదుడు, పనసుడు వచ్చారు. అందరూ కలిసి ళు (క్ష కుంభకర్ణుని మోదికి వెళ్ళారు. ఠా గ్ల కుంభకర్ణుడు కూలిపోయాడు 11 | క్త షు య్‌ పెద్దపెద్ద వృక్షాలను, పర్వతశిఖరాలను చెతపుచ్చుకొని కుంభకర్ణునిపై సడ్డారు వానర (షా యా వీరులు. కోపించిన కుంభకర్ణుడు గదను చేతపట్టుకొని వానరులను భయంకరంగా న న్‌ హింసించాడు. గదతో కొడుతూవుంటే ఒకొక్క దెబ్బకు ఏడునందలు, ఎనిమిది వందలు, ఆర్టీ. వెయ్యి చొప్పున వానరులు రాలిపోయేవారు. స్తు క. కుంభకర్ణుడు ఒకొక్కసారి ఎనిమిది మందిని, పదిమందిని, ఇరవైమందిని, ముప్పెమందిని లై క | పిడికిటితో పట్టుకొని నోట్టా వేసుకొని శెనగల్ని నమిలినట్టు నమిలేస్తున్నాడు. సర్పాల్‌ను తినేసే ల శై. గరుత్ముంతుని లాగా యుద్దభూమిలో తిరిగాడు. 0. శ్ర వానరులు అతికష్టంతో యుద్ధం చేయసాగారు. ద్వివిదుడు పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి. | ఉ్తో స! కుంభకర్ణుని మోదికి పరుగెత్తాడు. ఆ పర్వతశిఖరాన్ని కుంభకర్ణుని" పైకి విసిరాడు. అది. ౫ ఫై కుంభకర్ణుని చేరకుండానే మధ్యలో సైన్యం మోద పడిపోయింది. గుజ్ఞాలు, ఏనుగులు, (ఘమ | రధాలు దాని క్రిందపడి శిధిలము లయ్యాయి. రాక్షసులు అనేకనుంది వానరులను వధించారు. న 1 శ్యగవర్గీత - సాంఖ్యయోగము - 37వ శ్టోకాన్ని పోల్చుకోండి . న ఖ్తు ర ళ్యంగప్రు అంగద సదు శం ఉసురు తరుం శాస భన్యటాో

శ యంపు శ్రుంపి అధు శుంభ షట శ్ర్యతైు ఇస్తైషద్ధు కష్టం స్టే కష్టా డాకాాకాతాడా మడాయాపాపయా! మ స యుద్ధకాండము. - కుంభకర్ణుడు కూలిపోయాడు | ఖా గ హనుమంతుడు గగనాన నిలిచి కుంభకర్ణునిపై బండలను, పర్వతశిఖరాలను వది న హో లాడు. వృక్షాలను వర్షింపచేశాడు. వాటి నన్నిటిని శూలముతో భగ్నం చేశాడు కుంభకర్ణుడు. జే అంతటితో ఆగలేదు. శూలమును చేతపుచ్చుకొని ప్రళయకాలాన్లి లాగా వానరవీరులపై పడ్డాడు. - జా గ హనుమంతుడు అది చూచి, పర్వతశిఖరాన్ని చేతపట్టుకొని వానరపైన్యము మోదికి ఏ ఉమ్హీ స్తున్న కుంభకర్ణుని అడ్డగించాడు. ప్రజ్విలిస్తున్న శూలముతో హనుమంతునీ వక్షస్థలము న్‌ మోద కొట్టాడు కుంభకర్ణుడు. ఆ దెబ్బకు చలించిన హనుమంతుడు ప్రళయకాల మేఘంలా శ్రీ గర్జించాడు. కుంభకర్ణుడు హనుమంతుని కొట్టడం చూసి సంతోషించిన రాక్షసులు పెద్దగా (న “2 ధ్వని చేశారు. వానరులు మాతను భీతిచెంది కుంభకర్ణునికి దూరంగా పారిపోయారు. క్‌ నీలుడు వారికి ధైర్యం చెప్పి ఆపాడు. | క్రుద్దుడైన నీలుడు కుంభకర్ణునిపై ఒక పర్వతశిఖరాన్ని విసిరాడు. దానిని కుంభకర్ణుడు శై గ పిడికిలితో కొట్టగానే అది చూర్షమై నేలపై పడింది. బుషభుడు, శరభుడు, నీలుడు, న్‌ 4్టీ, గవాక్టుడు, గంధమాదనుడు ఒక్యసాొరిగా ఉరికారు కుంభకర్ణుని పైకి. వృక్షాలతో, రాళ్ళతో, శ్ర పిడికిళ్ళతో, చేతులతో, పాదాలతో అన్నివైపుల నుండి పీడించారు. అవన్నీ కుంభకర్ణునికి శ్‌ స్పర్శమాత్రంగానే ఉండిపోయాయి. ఏమాత్రము చలించలేదు ఆ సర్వతకాయుడు. ఖ్జా | కుంభకర్ణుడు బుషభుణ్ణి చేతులతో పట్టుకున్నాడు. నలిపేసి క్రిందపడేశాడు. ముఖము శ, నుండి రక్తము కారుతూ ఉండగా బుషభుడు నేలపై పడ్డాడు. . ళు కుంభకర్ణుడు. విబ్బంభించి శరభుణ్ణ పిడికిలితో కొట్టాడు. నీలుఖ్ణి మోకాలితో ౧/ యే కుమ్మాడు. గవాన్తుణ్లి అరచేతితో చరిచాడు. గంధమాదనుణ్ణి పాదంతో తొక్కాడు. ఆ , శు య దెబ్బలకు వానరు లందరూ ఖండించిన వృక్షాలలాగా క్రిందపడి కింశుక వృక్షాలా అన్నట్టు శ్రీ కనిపీంచారు. అదిచూది వేలాదిమంది వానరులు కోపంతో కుంభకర్ణుని మదికి వెళ్ళారు. జ్జ క | కొందరు అతని మీదికి ఎక్కారు. కొందరు క్రిందనుండే హింసించ సాగారు. గోళ్ళతో | గ శ్రి! గకారు. దంతాలతో కొరికారు. కోరలతో కరిచారు. చేతుల్లో బరికారు. పిడికిళ్ళతో పాడుస్తూ త్తు . ర్త క | రరాజ రాక్షన వ్యాఘో గిరిరాత్మ రుహైరివ గ కః. వానరులు కుంభకర్ణుని మోదికి ఎక్కగానే చెట్లతో కూడిన కొండలాగా శోభించాడు పు శే కుంభకర్ణుడు. | (7 1 వానరుల్ని పిడికిలితో బంధించి కుంభకర్ణుడు నోట్లో వేసుకోగానే, అతని ముక్కు | ౧ షై రంధ్రాల నుండి, చెవులనుండి వానరులు చాలామంది దేహాలు దులుపుకుంటూ బైటికి రం. శ్ర వజ్రాయుధం ధరించిన ఇంద్రుని లాగా, పాశమును హస్తమునందు ధరించిన యముని గ న లాగా, శూలమును పట్టుకొని వానరసైన్యాల్ని నాశనం చేశాడు కుంభకర్ణుడు. భీతిచెందిన శు యై! వానరు లందరూ రాముని శరణుజొచ్చారు. . ఖ్‌ అంగదుడు వానరుల దుఃఖాన్ని చూచి కుంభకర్ణుని మిదికి పరుగెత్తాడు. ఒక షర్వత జ్జ స్య. శిఖరాన్ని కుంభకర్ణుని ఫైకి విసురుతూ అడ్డం వచ్చిన రాక్షసుల నందరినీ సంహరించాడు. లి న నమమమదాణానయా ళలాకుతయమాలవిదుకరాలతత ననన నా్తతననాిడాాావవండాలా హ్యలదవాయడల 2 భంపు తంట అంప శ్రుంతా యప శనుల శాస్ర శ్ర్య్యస్రు గ 2-50

జ్రసయలిటుంలి టంలి శం సప సంప శతు ఈ ఫ్ర! "(34 చైతన్య రామాయణము శ్ర గ, కుంభకర్ణుడు అంగదుని మోదికి ఉరికాడు. శూలాన్ని అంగదుని పైకి విసిరాడు. అది తన న కా. మోద పడకుండా అంగదుడు తప్పించుకున్నాడు. వెంటనే ఎగిరి కుంభకర్ణుని గుండెలపై యు , బలంగా కొట్టాడు అంగదుడు. ఆ దెబ్బకు కొన్ని క్షణాలు అటూ ఇటూ తూలాడు స్త్రీ, కుంభకర్ణుడు. త్త గ కుంభకర్ణుడు తేరుకొని అంగదుని పిడికిలితో కొట్టగా అంగదుడు క్రిందపడి న న. మూర్చిల్టాడు. అంగదుడు పడిపోగానే, సుగ్రీవుడు పర్వతశిఖరాన్ని చేతపట్టుకొని కుంభకర్ణుని (త్యం స్రు మోదికే వెళ్ళాడు. నే గ “కుంభకర్ణా! వానరులను చాలా మందిని వధించావు. భక్షించావు. గొప్ప వీరుడనే (న్న ళా. 'పేరొస్తుందిలే. పాపం! సామాన్యులైన ఆ వానరుల విషయ మెందుకు? ఇదిగో నేను న్‌ ॥ విసురుతున్న పర్వతశిఖరాన్ని తట్టుకో” అంటూ పర్వతశిఖరాన్ని కుంభకర్ణుని గుండెలపై త్ర విసిరాడు. అది ప్రొడిసాడిగా రాలిపోయింది. అది చూటే నానరు లందరూ భీతి చెందారు. (స్టో స రాక్షసులు సంతోషంతో కేకలు వేశారు. | ళు “సుగ్రీవ! నువ్వు బ్రహ్మకు పొట్రుడివి. బుక్షరజస్సు కుమారుడిని, శక్తిమంతుడివి. | త్తు ఖ్‌ ఎందుకు అలా వాగుతున్నాను. కాచుకో” అంటూ మెరుపు వంటి మూలాన్ని సుగ్రీవునిపై స్తా గ విసిరాడు. ఆ శూలాన్ని పట్టుకొని, మోకాలుపై ఉంచి, దాన్ని విరిచేశాడు సుగగ్రివుడు.* అది న క. చూచి వానరవీరు లందరు ఆనందంతో ఊగిపోయారు. కుంభకర్ణుడు కొద్దిగా భితిచెందాడు. గ్‌ . కుంభకర్ణుడు రణరంగంలో ప్రవేశించిన తరువాత ప్రధనుంగా భయపడిన సన్నివేశ మిదే. త శూలము విరిగిపోగానే భయకంసితుడైన కుంభకర్ణుడు కంగారుపడుతూ ఒక పర్వత ల్స స్మ. శిఇరమును పెకలించి, సుగ్రీవుని కొట్టాడు. సుగ్రీవుడు స్పేహతప్పి వడిపోయాడు. శే యై కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుని ఎత్తుకొని లంకనైపు వెళ్తున్నాడు. మహామేఘంలా శోభించే శ్ర. సుగ్రీవుని కుంభకర్ణుడు ఎత్తుకొని పోతూవుంటే, మేఘాలు కమ్మిన మేరుపర్వతం లాగా (అ | థకాళించాడు. “ఇతడ్ని చంపేస్తే రాముడుతో సహా అతని సైన్యం కూడా నశిస్తుంది” అని స ఉష్ణ భావిప్తై కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుని తీసుకొనిపోయాడు. అది చూచి నానరసైన్య మంతా ఇ్రై ' భయంతో వణకిపోయింది. 7 ఖు హనుమంతుడు ఇలా ఆలోచించాడు: “రాజైన సుగ్రీవుని కుంభకర్ణుడు తీసుకొని న్‌ న్య పోతున్నాడు. ఇప్పుడు నేను ఏం చెయ్యాలి? పర్వతమంత రూపాన్ని ధరించి కుంభకర్ణుని ఫు య వధించేన్తాను. సుగ్రీవుని విడిపిస్తాను. అలా చేయడం వల్ల వానరుల్లో ఈ క్షణాన చోటు | శ్రీ చేసుకొనియున్న భయము అంతరిస్తుంది. (గా గస్జ న “కానీ, మగ్గీవుడు గొప్ప బలశాలి. దేవతలు కూడా అతణ్ణి బంధించలేరు. సుగ్రీవుడు గ్ల శ బహుళ స్పృహతప్పి ఉండొచ్చు. కనుకనే కుంభకర్ణుడు సులభంగా ఎత్తుకొని పోతున్నాడు. ళు శ్ర ప్ఫుహ రాగానే సుగ్రీవుడు తనను తానే విడిపించుక్తోగలడు. ళ్‌ శ మయా తు మోక్షిత స్యాన్య నుగ్రీవస్య మహాత్మనః నె ఖై లశ్రీతిశ్చ భవేత్కష్టా కీర్తినా శ్చ శాశ్వతః ౫ న శంభకర్పుడు విసిరిన శూలాన్ని మధ్యలో హనుమంతుడు అందుకొని విరిచినట్టు పాఠాంతరముంది కొన్ని ప్రతులలో అలా 1 శ్డీ నే ఉన్నా, సుగ్రీవుడు విరిచినట్ట్లు చెప్పినదే సత్యములా కనిపిస్తోంది - రచయిత. త మ్మ స్ర్రంగస్టూ స్తంప్రు స్పందు శ్రర షు ఉషడు ఉం్యత్రు గ

జతలు టంత కంల 0 ఉలి అపు న ;య్టు యుద్ధకాండము. = కుంభకర్ణుడు కూలిసోయాడు న గ “మ్సహాత్ముడైన ఈ సుగ్రీవుని నేను విడిసించగలను కావీ అది సుగ్రీవునికి ఇష్టం న కా కాకపోవచ్చు. అలా చేయడం వల్ల శాశ్వత అపకీర్తి కూడా కలుగుతుంది. ళు అక్రొంత్రకాలము వేచి చూస్తాను. సుగ్రీవునికి ప్పుహరాని పక్షంలో అప్పుడు వెళ్ళి యు విడిసిస్తాను. ఈలోగా భయాందోళనలకు గురైన వానరులకు ధైర్యం చెబుతాను” అని శ్రా గ ఆలోచించాడు. వానరుల హృదయాలలో భయతిమిరాలను పారద్రోలి ధైర్యదీపాలు వెలిగించాడు. | గ యై సుగ్రీవునికి స్పృహ వచ్చింది. కుంభకర్ణుడు తనను ఎత్తుకొని రాజవీధిలో పోతున్నట్టు త్త ట్రై గ్రహించాడు సుగ్రీవుడు. ఇపుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తే వానరు అందరికీ అంగీకారం గాను, సంతో స్తా న్‌ గాను ఉంటుందో అది చేయాలని ఆలోచించుకున్నాడు. గ యై సుగ్రీవుడు చివుక్కున లేచి వాడిటైన గోళ్ళతో కుంభకర్ణుని చెవుల్ని, దంతాలతో | శ్ర స్రీ. ముక్కుని, పాదాలతో పక్కల్ని, డొక్కల్ని చీల్చేశాడు.' కుంభకర్ణుని దేహమంతా రక్రసిక్తమైంది. | గిల గ: క్రుద్దుడైన కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుణ్ణి నేలమోద విసిరికొట్టాడు. సుగ్రీవుడు బంతిలాగా ఎగిరి రాముని వద్దకు వచ్చాడు. యు ముక్కు, చెవులు పోగానే కుంభకర్ణుని దేహం నుండి రక్తం సెలయేళ్ళ లాగా త్తు యు ప్రవహించింది. శరీరమంతా రక్తసిక్తం కావడం నల్ల కాటుకకొండ లాంటి కుంభకర్ణుడు [మ గ౮. సంధ్యారుణ మేఘం లాగా ప్రకాశించాడు. న్‌ య్‌, కుంభకర్ణుడు కోపంతో కంపించిపోయాడు. మళ్ళీ యుద్దానికే వెళ్ళాలని నిర్ణయించు మ్‌ [| కున్నాడు. ఆయుధము చేతిలో లేనందున ఒక ముద్గరాన్ని ఆయుధంగా ధరించాడు. న్‌ స్య ట్రళయకాలాగ్మి నలె వానరుల్ని పీడించేశాడు. పట్టిపట్టి నమిలి మింగేశాడు. క్రోధంతో, | ౯ 1 బాధతో, ఆకలితో దిక్కుతోచని ఆ రాక్షసుడు వానరులతోపాటు రాక్షసుల్ని కూడా | ఖ్తు య్హు మింగేశాడు. వానరులు రాముని శరణుజొచ్చారు. ॥ థు కుంభకర్ణుని చూచి క్రుద్దుడైన లక్ష్మణుడు యుద్దానికి బయలుదేరాడు. కుంభకర్ణునిసై త్త స శరపరంపరలు కుప్పించాడు. లక్ష్మణుడు ప్రయోగించిన ఏడు బాణాలు కుంభకర్ణుని గుండెసై ల యై! లోతుగా దిగాయి. వాటిని సీకి సారేశాడు కుంభకర్ణుడు. ష్‌ వే లక్ష్మణుడు వాయువేగంతో నురికొన్ని బాణాలు విడిచాడు. లక్ష్మణుని బాణసము (జ్హ స ధాయము చేత కప్పబడిన కాటుకకొండ లాంటి ఆ రాక్షసుడు సూర్యుడు మేఘములతో, | “౫ యై కిరణములతో ప్రకాశించునట్లు కనిపించాడు. మబ్బు ఉరిమినట్టు కుంభకర్ణుడు లక్ష్మణునితో (ఫ్రై ని ఇలా సలికాడు. ఘ్టు “యుద్ధములో నన్ను ఎదుర్కోవడానికి యముడు కూడా భయపడతాడు. అట్టి నాతో | నో స తలపడి నీ వీరత్వాన్ని ప్రదర్శించావు. దేనేంద్రుడు కూడా మునుపెన్నడూ ఇలాంటి ధైర్యము , సు అగ్గి, చేరలేదు. నీ పరాక్రనూన్ని, పౌరుషాన్ని చూసి సంతోషించాను. కనుక నిన్ను విడిచి | (షై... పెడ్డున్నాను. రాముణ్మి వధిస్తాను. అతణ్ణి చంపేస్తే సేననంతా చంపేసినట్లే అవుతుంది?” ళు అన్నాడు కుంభకర్తుడు. అది విని లక్ష్మణుడు ఇలా పలికాడు. య క అన్నా ష్‌ క్ష ం య్‌ “బాగుంది. ఆత్మస్తుతికి కొరతే లేదు నీ దగ్గర. చూచాను నీ పరాక్రమ మంతా. అక్కడ పు షు చూడు. అతడే రాముడూ" అని లక్ష్మణుడు. రాముని చూసించగనే కుంభకర్గుడు రాముని స్తు || మోదికి పరుగెత్తాడు. ॥ న్‌ తంతు యాం అపు తద్రయుప తాను. శనులు జనప

ఖు చైతన్య రానూయణము న్‌ గ / రాముడు రౌద్రాస్తముతో కుంభకర్ణుని వక్షస్టలము'సపై కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు కుంభకర్ణుని స్‌ ఇ్హై. ముఖము మండి అగ్నీజ్యాలలు బయల్వెడలినాయి. గొప్పుగా గర్జించి, పెద్దగా కలేస్తూరాముని | ఖ్రు |, వైవునకు పరుగెత్తాడు కుంభకర్ణుడు. ఒక పెద్ద పర్వతశిఖరాన్ని రామునిపైకి విసిరాడు. ఏడు క్రై. బాణాలతో రాముడు దానిని కొల్చేశాడు. _ (శ్ర గ . క్రుద్దుడైన కుంభకర్ణుడు మదగజము వలె విజృంభించి వానరుల్ని సట్టుకొని భక్షించడం మ ప్రారంభించాడు: అద్‌ చూచి రాముడు వానరసేనలోకి వెళ్ళాడు. ధనుష్టంకారము చేశాడు. (స్తం శై. ఆ శబ్దానికి కంగారుపడిన కుంభకర్ణుడు కోపంతో రాముని మోదికి లగెత్తాడు. నా గ్‌ ( “కుంభకర్ణా! రా! నేనే రాముణ్ణి. క్షణంలో నీ ప్రాణాల్ని తీయడానికి సిద్దంగా ఉన్నాను. న స్టా! రాగొ అన్నాడు రాముడు. మవాకోపంతో మేఘగర్జనం చేసి, శ్ర కాం. “ఓయ్‌! రామా! నన్నెవరనుకుంటున్నావు? విరాధు డనుకున్నావా? కబంధ డనుకున్నావా! శ్ర నస వాలి అని భ్రమించావా! మారిచుడని కలగంటున్నావా? బాగా చూడు. నీ ముందున్నది నన ఘా కుంభకర్ణుడు. ఈ ముద్గరముతో పూర్వము చాలానుంది దేవతలు, దానవులు రాలిపోయారు. శ్ర ' ముక్కు చెవులు పోయాయని నన్ను తక్కువగా అంచనా వేయకు. ముక్కు చెవులు ఇమీ తొలగించడమే మికు తెలుసు. ప్రాణాల్ని ఎలా తోడేయాలో నాకు తెలుసు?” అన్నాడు న గల. కుంభకర్ణుడు. న్న యే పదునైన పాొన్నులు గల బాణాల్ని కుంభకర్ణునిపై ప్రయోగించాడు రాముడు. అయినా త్తు (శ్రు] ఆ రాక్షసుడు చలించలేదు. వాలిని వధించిన శరాల్ని ప్రయోగించాడు రాముడు. అవి కూడా (న్‌ స్వ కుంభకర్ణుని కదలించలేక పోయాయి. తన చేతిలోని ముద్గరాన్ని చక్రంలా త్రిప్పుతూ రాముని ౮ శ బాణాలను అడ్డగించాడు కుంభకర్ణుడు, క్‌ | రాముడు నాయవ్యాసస్తాన్ని సంధించాడు. ముద్గరమును పట్టుకొనిన అతని చేతిని న ళీ. వాయవ్యాన్తము ఖండించింది. చెయ్యి తెగిపోగానే పెద్దగా అరచాడు కుంభకర్ణుడు. న న | పెద్ద వృక్షాన్ని పెకలించి రామునిపై విసరబోయాడు కుంభకర్ణుడు. రాముడు కీ ఐంద్రాస్త్రమును ప్రయోగించి తాళవృక్షముతో సహా కుంభకర్ణుని రెండవ బాహువును (| త్తు ఖండించాడు. గ్‌ క | రెండు చేతులు ఖండించబడిన తరువాత రక్తసిక్తమైన దేహముతో పెద్దగా అరుస్తూ | శ్హ్రీ రాముని మదికి వస్తున్న కుంభకర్ణునిపై రెండు అర్హచంద్ర బాణాలను ప్రయోగించి, యఘు గనే కుంభకర్ణుని పాదాలను ఫేదించాడు రాముడు. ను 5 . చేతులు, కాళ్ళు ఖండించబడ్దాయి. తొడల సహాయంతో ప్రాకుతూ రాహువులా నోరు గ , తెరుచుకొని రాముని నోదికి వస్తున్నాడు కుంభకర్ణుడు. రాముడు సదునైన బాణాలతో గ్రే శా కుంభకర్ణుని ముఖాన్ని నింపేశాడు. పెద్దగా అరుస్తూ (క్రిందపడి మూర్చిల్లాడు కుంభకర్ణుడు. ఖు రాముడు ఈసారి ఐంద్రాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. అది వెళ్ళి కుంభకర్ణుని తలను క్రింద సష్ష| పడగొట్టింది. ఐంద్రాస్తముచే పైకెగరిన కుంభకర్ణుని శిరస్సు క్రింద పడునపుడు ప్రాకారాలపై అక్టో పడగా అవన్నీ చూర్ణ్లమైపోయాయి. స్తు సే శోలక్ష్మలుడు శూర్పణఖ ముక్కు చెవులను భండిస్తే సుగ్రీవుడు కుంభకర్ణుని నుక్కు చెవుల్ని తొలగించాడు. ల కంపు అంతు శప శ్రత్రాయషుపి సుప తపప షప

3 స్ట డ్‌ త్తు రస్తూ శ్రి 1 శ్తంస్రు స్తు షా రం కం జ్ర 0, మం రుంభకరు క్రియలో గం జి గా స్లుని జ్ర ష్‌ లాకు వన ద్దాం ల నస నిద్రిస్త కుంభ పదమూ డము లీ “0. లర కర్లు ట్టు చిరా -ద నే భా లపి వ్ల భా స్లడు లా రాము క్షసు శకంఠు. మ షు స్తో ంచా గ్యవ కూ ణీ లం ని శ్ర శో డు న్‌ స్ట చూ' ద తు లిపో రూ దైవ్యప్థి [ క నక మ్ల ఏం ని నిధి డ్డగా అరచా ్టు గని / స వతావీ ్స టీటో యు రచారు. వ షి నన ప! ర లజ మే మరణి దశకం కమం ంది. నిర్ధాదే బదెప్పరు. సీంవోన్ని ఖ్‌ ం యుడు మ్‌ ంవేట్‌ రుని లు నల వి = జన. డు దుః నేక నలు సంగెశమనే డిలో ని యా ఇం కైమా మ ూాక్షసులు 2 తి పోయాడు _మైనుర ల్‌ (0! కూడాదు విలపి మరణి ర్చిల్లా ద్దలా కానా ॥ న వేరని 'ఈ సై | న రుల సార కం వర. షై అభ లం ఇ + సవతి ద అచి ం ఇ | య న్నావే మవ. లైన స , నరా - వలన లో న త | నోక్తే చి తే హో 0 రా రికి గొప వ్‌ మే మని పెట్ట లేదన కా క్షసులు వాము ళు "నే న్ను ర్యాంకు ని “అయ్యో! మ ముడు గళిరమ్సు ప్పగానే శు డిభు నిని స 0 చెడి యా (యతుస ోవార్ము హ్‌ జం సన . ఖల్వహం పోయావా! బం ంవారకా! ప ల్ల 1 దానవు ఆహా! 0ది ంచుకొని సాం నాష యస్య న్నావా! ధువుల మహాబ (ఏన న వడ్రాయు మలై ని చేను శ్రిత్యవ బి మద నన్ను లవన్నీటిని = (క్‌ థ్జీ వలామధం మరా గడు మ ఉన్నా వా పట్నా చా (న 1 రాం మానా [1 న ఫ్ర స్తా తెలిసే దు లా క్రమ తిచె న క స్తే దే నన్ట్‌సన్‌ నువంతుడే ందడ న శ్ర ం తము నతలం చూ దేవ ర లేదో (సో సళ్ల జ చంపిన నవు హాలుణ్ల వతలు ధ్ర అట్టి ళు ట్‌ ం న. వా 1 సా జ్యేన ణి ఇ ంభకర్షు న నిల త్స వైన గాషివ టా సత మన క. వా న. దేమి? వారం? ఫ్ర శ్‌ాళ నన్య కి జీవి అని చేతిలో భు గా బత కరిష్యా ంచడం వానరు లో [౮ స్రాంపు 4 కరిష్యామి సీత కంటే మరణించ స్తు టాం . పోర

జ్రసదతాలంతి టుంపా పంల షట పంపు శప శప స్య న ఛైతన్య రామాయణము ఖ్‌ గ, “నాకు రాజ్యంతో పనిలేదు. సీతతో పనిలేదు. కుంభకర్ణుడు లేడు అనగానే నాకు న ఘే 'బ్రతుకుపై ఆశ పోయింది*ే (ఆ | ఖు “వా తమ్ముడు ఎక్కడికి వెళ్ళాడో నేనూ అక్కడికే వెల్తాను. సోదరుల్ని విడిచి నేను ఖు ' టబ్రతుకలేను. విభీషణుడు చెప్పిన హితవచనాలు నా మనసుకు పట్టలేదు. దావి ఫలితంగా స | ఈనాడు నాకు దుర్గతి ప్రాప్తించింది. స్‌ యే తస్యాయం కర్మణః ప్రాప్తో విపాకో మను శోకదః పు రం. యన్మయా ధార్మికః శ్రీమాన్‌ న నిరస్తో విభీషణః ళ్‌ గ్‌ | “ప్పిల్స్‌సషలుడు ధార్మికుడు. శ్రీమంతుడు. అట్టి మహాత్ముని నేను అవమానించాను. దాని “హై. ఫలితముగా నేను దుఃఖిస్తున్నాను.” అని ఏడుస్తూ మళ్ళీ నేలమోద పడి మూర్చిల్లాడు ్హు శ్ర రావణుడు. ఇ గో రావణుని పశ్చాత్తాసం పవిత్ర మ్రైనదేనా? ధర్మాత్ముడైన విభీషణుని నిమలవచనాలను యై! ఆలకించకపోవుట చేతనే తనకు ఈ దుర్గతి వాటిల్లిందవి రావణుడు అంగీకరిన్తున్నాడు. తన జ్ఞ శ్రి దుఃఖానికి అదే కారణమని పశ్చాత్తాప నచనాలు పలుకుతున్నాడు. క్‌ గ! విభీషణుడు. చెప్పింది వినకపోగా విభీషణుని పరుషంగా నిందించి రావణుడు (న ఇహ్థై. బాధించాడు. విభీషణుడు కట్టుబట్టలతో వెళ్ళినా, భార్యాబిడ్డల్ని విడిచి ఒంటరిగా వెళ్ళినా, ఏ థ ఫ్‌! మాత్రము సానుభూతి చూపని కరినాత్ముడు రావణుడు. | ఖా న విభిషణుని దూరం చేసుకున్నాడు. బావుంది. విభీషణుడు చెప్పిన విషయాన్ని ల ' కుంభకర్ణుడు కూడా చెప్పాడు. విభీషణుని మాటను వినడం కన్నా మరో మార్గం లేదని త్తు యు చెప్పాడు కదా! రావణుడు విన్నాడా? విని, రాముని శరణు కోరివుంటే కుంభకర్ణుడు ఖాళీ శ్రా అయ్యేవాడు కాదుకదా! త్తు క్ష ఇప్పటికైనా మించిపోయింది లేదు. మంత్రులు పోయారు. సేనానాయకులు పోయారు. థ్‌ ఖ్‌ తమ్ముడైన కుంభకర్ణుడూ అస్తమించాడు. తానుకూడా స్వయంగా రాముని చేతిలో | త్రీ! పరాభవాన్ని రుచిచూశాడు. వ్దా న రావణువి పశ్చాత్తాపము పవిత్రమైనదైతే ఇప్పుడైనా వెళ్ళి రాముని శరణు కోరవచ్చు. గ ఈహీ] అలాంటి ఆలోచన మనసులో లేనేలేదు రావబునికి. తన కారణంగా కుంభకర్ణుడు (సు క. మరణించాడని తాత్కాలిక ఆవేశంలో పశ్చాత్తాస వాక్కుల్ని వినిపిస్తూ మొసలి కన్నీళ్ళని (సా న్నే. కార్చుతున్నాడే కాని అతని పశ్చాత్తాపంలో స్వచ్చత లేదు. పవిత్రత లేదు. | ల్‌ వినాశకాలంలో మంచిమాటను వినేవారు అరుదు. చెడ్డపనులు చేయనివారు అరుదు. యు శ్రీ. ఈ విషయాన్ని ఆంధ్రమహాభారతంలో అందంగా చెప్పాడు కవిబ్రహ్మ తిక్కనామాత్యుడు. ఆశ్ర న * నాగపాశబంధంతో లక్ష్మణుడు మూర్చిలువపుడు రాముడు కూడా తమ్ముని విషయంలో ఇలాగే మాట్లాడుతాడు. (చైతన్య థ లి రామాయణము - ద్వితీయ భాగము - పుట 337) తమ్ముళ్ళ విషయంలో ఇద్దరూ ఒకేలాగ మాట్లాడినా ఇద్దరిలో ఎంతో | న. వ్యత్యాపముంది. రామునికి లక్ష్మణునిసై నున్నది స్వచ్చమైన గ్రేము. రావణునికి కుంభకర్ణునిపై ఉన్నది స్వార్థపూరితమైైన / గ్త్‌ నగృశ్తాపు శంస అంధ అంప పలి తషధి ఊగ

జ్ర టల యంత అంతా అంప పలి సలి అపి శాంతి స 1 యుద్ధకాండము - రణరంగంలో రావణుని పుత్రులు ళా న చేటుకాలమైన జెట్టమాటలు నెజి స్‌ స్ట! గాని తెరువు వటు కర్టములును క్‌ | దగినయట్ల తోచు దగియెడునవి యవి శ నీతులని మనంబు నిశ్చయించు. . ళ్‌ ,.. రణరంగంలో రావణుని పుత్రులు (స్తు కుంభకర్ణుని మరణానికి తీవ్రంగా కలత చెంది విలపిస్తున్న రొవణునితో త్రిశిరస్సు ఇలా న పలికాడు. | రు “రాజా! పరాక్రమవంతుడైన మా పినతండ్రి గతించిన మాట నిజమే. కానీ మిరు (శ్ర (స్రీ, దుఃఖించడం నిజమని మేము నమ్మలేక పోతున్నాము. ముల్లోకాలను జయించగలిగిన నీవు. (శ్రా / న; సామాన్యునిలా దుఃఖించడం బాగలేదు. 1న యు “ఖహ్మదేవుడు నీకు ప్రసాదించిన శక్తి, కవచము, బాణము, ధనుస్పు, వేయి గాడిదలు (శ్ర య్టు కట్టిన మేఘధ్వని చేయు రధము ఉన్నాయి. దేవదానవుల్ని ఎందరినో వధించిన నీవు ఈ | శ్ర ర రాముణ్ణి సులభంగా మట్టుపెట్టగలవు. న్‌ యి! “రాజా! అంత అవసరం లేదు. నీవు ఇక్కడే ఉండు. నేను వెళ్తున్నా యుద్దానికి. ఖీ శ శత్రువుల్ని వధించి తిరిగి వస్తాను. శంబరాసురుడు ఇంద్రుని చేతిలో హాతుడైనట్టు రాముడు ళు 1 నా చేతిలో మరణిస్తాడు? అన్నాడు. స ప్రాణం పోయే వానికి అమృతము లభించినట్టు (త్రిశిరస్పు మాటలు రావణునికి త క. అధికోత్సాహాని ధైర్యాన్ని కల్గించాయి. రావణుని పుతులందరూ యుద్దవిశారదుతే. నూయా 1 : యుద్దంలో నేర్పరులే. 1 రావణుడు కుమారుణ్ణి కౌగలించుకొని, అలంకారాలతో అలంకరించి, ఆశీర్వదించి గ ఖ్హక. యుద్దానికి పంపాడు. తండ్రులనేవారు బిడ్డల ప్రగతిని వాంఛిస్తారు. అవసరమైతే బిడ్డల శ్రే | కొరకు ఎలాంటి త్యాగాలైనా చేస్తారు. బిడ్డల్ని అలంకరించి రణరంగావికి పంపేవాళ్ళు ఎక్కడా ఛ్జ శే కనిపించరు, రావణుడు తప్ప. వివాహ మంటసములో పూలదండను ధరించిన బిడ్డను చూచి ల్‌! న సంతోషించిన తండ్రులను చూశామే గాని, బిడ్డ శవాన్ని అలంకరించి ఆనందించే కర్కోటకుల్ని ంగ్జి ఎక్కడా చూసి ఉండము. అది రావణునిలో ప్రత్యేకత. స్తు . (త్రిశిరునితో కూడి యుద్దానికి పోవడానికి సోదరులైన దేవాంతకుడు, వరాంతకుడు, (ఫా స్వ | అతికాయుడు “నేనంటే నేను” అంటూ ఉత్చాహంతో ముందుకు వచ్చారు. తన పుత్రులకు (స ఇ సహాయంగా తమ్ములైవ మహోదర నుహాసార్భ్యులను కూడా వెళ్ళమన్నాడు రావణుడు. షు త ఆరుమంది రాక్షసులు రావణునికి ప్రదక్షిణ నమన్కారాలు చేసి బమేటుజేరారు ఇస్తా స ఆయుధముల దెబ్బలు బాధించకుండా సుగంధభరితమైన ఓషధులను, తైలములను [౧౧ క. దేవిలకు పూసుకున్నారు. రాసుకున్నారు. యుద్దరంగానికి బయలుదేరి వెళ్ళారు. రథారూఢులై, ళు , అశ్వారూఢులై, గజారూఢులై, వేలాది రాక్షసులు వెంటరాగా వానరసేనను వధించుటకు పెద్ద | క. శబ్దంతో బయలుదేరారు. శత్రువులనైనా వధించాలి లేదా యుద్ధములోనైనా మరణించాలి అవి , గ న నిర్ణయించుకొని వెళ్ళారు. సింహనాదాలు చేస్తూ యుద్దభూమిలో కాలుపెట్టారు. | శ్ర మ శ్తంగప్ర అంతు పంపు ప్రంతంత తాగుతు షప భ్యప్రుగ

జ్రశల తంతి ఫంంట శంతి సి ఉరి సస శరస య్‌ ఛైతన్య రామాయణము _ శ్రా గ రాక్షససేనను చూచి వానరులు సంతోషముతో ఎగిరి గంతేశారు. మళ్ళీ అవకాశము న షి! వచ్చిందని భావించి పెద్దపెద్ద శబ్దాలు చేశారు. మేఘగర్దనం చేశారు. ళు | వృక్షములను, పెద్దపెద్ద రాళ్ళను, పర్యత శిఖరాలను చేతపట్టుకొని రాక్షసుల్ని పీడించారు ఖా పో వానరులు. కొందరు వానరులు ఆకాశంలో నిలిచి రాక్షసుల్ని వృక్షాలతో కొట్టి బాధించారు. గా కొందరు పైనుండి రధాశ్వములపై పర్వతశిఖరాలను పడేసి సంహరించారు. వ. రాక్షసవీరులు కూడా విష్బంభించి వానరులను చాలా ముందిని నధించారు. రణరంగమంతా ర్త శ్రే రక్తపుటేరులు ప్రవహించాయి. ఎక్కడ చూచినా మృతకళేబరాలే. తెగిపడిన శరీరాల ద్వారా జ్జ స్ల/!. రక్తం కారుతూ ఉంటే, కత్తితో కొమ్మును ఇండిస్తే చెట్టునుండి పాలు కారినట్టు కనిపిస్తోంది. ల ర. రాక్షసులు ఎక్కువగా మరణించారు. వానరులు నంతోషంతో గంతులేస్తూ విజృంభించి, ర్త ,్టు! రాక్షసుల చేతిలోని ఆయుధములను లాగికొని వారిని ఆ ఆయుధాలతో చిత్రహింస చేశారు. ఫ్రా గ్‌ నరాంతకుడు (క్రుద్దుడై వానరసైన్యముపై విరచుక పడ్డాడు. మహాసముద్రంలో పెద్ద టో ఖు! తిమింగలము ప్రవేశించినట్లు వానరసైన్యం లోకి ప్రవేశించాడు. నందలాది వానరులను | ర్‌ తరిగేశాడు. కొన్ని విముషాల్లో నరాంతకుడు వానరవీరుల్ని భయంకరంగా పీడించాడు. | శ్రీ! వానరుల దేహాల్ని వధించి కుప్పపోశాడు. ప్రాపని చేతపట్టుకొని ఏడువందల నుంది వానరుల్ని (శ్రా గ శీఘ్రంగా వధించాడు. 1 యి కుంభకర్ణుని దెబ్బలచేత స్పృహ తప్పి పడియున్న వానరవీరులు లేచారు. సుగ్రీవుని |ఆ్రు స్రీ సమిపించారు. నరాంతకుని ఎదిరించలేక జడిసిపోయిన వానరసేనను చూశాడు సుగ్రీవుడు. ఫు సె అంగదుని పిలిచి, “అతణ్గి చూడు. గుట్టం మిద స్వైరవిహారం చేస్తూ మన సేనల్ని ల స్టా ముట్టుసెడుతున్నాడు. నువ్వు వెళ్ళి అతణ్మి వధించు.” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. ర్‌ శ్రీ మేఘముల నుధ్య సూర్యుడు వెడలునట్లు వానరసేన నుధ్యనుండి వాయువేగంతో ళీ | నరాంతకుని సమిసించాడు అంగదుడు. “ఆగు. వజ్రతుల్యమైన నీ ప్రాసతో బలహీనులైన గ క్‌ ఆ కసివీరులను ఎందుకు హింసిస్తావు? ధైర్యముంటే నామోద ప్రయోగించు? అన్నాడు ఫ్రే య అంగదుడు. / అంగదుని మాటలు విని కుపితుడైన నరాంతకుడు కృష్ణసర్పంలాగా బుసలుకొడుతూ, ,ల్ద మండుచున్న ప్రాసను అంగదుని పైకి విపిరాడు. వజసమానమైన అంగదుని వక్షస్టలమును న! త్జో తాకిన ఆ ప్రాసము విరిగి రెండు ముక్కలై క్రిందపడింది. గరుత్మంతునిచే తెగిపడిన. | శ్రీ ఖు సర్పంలాగా కనిపించింది. క నే అంగదుడు అరచేతితో నరాంతకుని అశ్వాన్ని చరిచాడు. ఆ దెబ్బకు గుజ్జానికి తల ల న పగిలింది. దవడలు లోనికెళ్ళాయి. కళ్ళు పగిలిపోయాయి. నాలుక వేరై నేలమోద పడింది. భు , తన గుజ్జము అలా నుతి చెందగానే కోపించిన నరాంతకుడు పిడికిలి బిగించి శు ఖు అంగదుని తలమిద కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు అంగదుని తల పగిలి రక్తము కారింది. కొన్ని న న క్షణాలు అంగద్సునికి ఏమి కవిసించలేదు. నరాంతకుని శక్తికి అంగదుడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. | ఫు న. అంగదుడు తేరుకొని తన పిడికిలితో నరాంతకుని కొట్టాడు, రొమ్ముపై. గుండెపగ్గిలి ఖీ నేలకొరిగాడు నరాంతకుడు, నరాంతకుడు వధింపబడగానే వానరవీరులు సింహనాదాలు క్‌ న చేస్తూ అనవసరంగా అన్ని దిక్కులూ పరుగులెత్తారు. . స టగప్ర అంప అంధ ఉఅఊళి షట షత పసు ఛషప్రగ

స్‌ ర్తరర్రై స్తం శం శరత షస శంతి శతు పా స | యుద్దకాండము - రణరంగంలో రావణుని పుత్రులు ఈ గ నరాంతకుడు నేలరాలడం చూసి దేవాంతకుడు, త్రిశిరుడు, మహోదరుడు చాలా 1 గా దుఃఖించారు. నరాంతకుని వధించిన అంగదుని వధించడానికి ముగ్గురూ బయలుదేరారు. | దేవాంతకుడు. పరిఘును పుచ్చుకున్నాడు. ట్రిశిరుడు రధము నెక్కాడు. మహోదరుడు (స్తు స్రు మేఘసదృశమైన గజాన్నెక్కాడు. ఆ గ ఒకేసారి ముగ్గురు రాక్షసులు అంగదుని ఎదుర్కున్నారు. అంగదుడు పెద్ద వృక్షాలతో, స్‌ ఆసా పర్వతశిఖరాలతో వారి నెదుర్కొని పోరాడాడు. ఒక పెద్ద వృక్షాన్ని మహోదరుని సైకి విసిరాడు (ఉప 6 అంగదుడు. దానిని మధ్యలోనే ఖండించాడు (త్రిశిరుడు. | . ళా న్‌ా త్రిశిరుడు బాణాలను సంధిస్తూ అంగదుని తీవ్రంగా బాధించాడు. మహోదరుడు (న ఇసు, ఏమగును అంగదుని మోదికి తరిమి వర్ధాతుల్యమైన తోమరాలతో అంగదుని గుండెపై శ్ర కొట్టాడు. దేవాంతకుడు వెంటనే పరిఫుతో అంగదుని తీవ్రంగా కొట్టాడు. ఇలా ముగ్గురు | స్తు రాక్షసులు బాధిస్తున్నా అంగదుడు వ్యధ చెందలేదు. పా గ అంగదుడు పైకెగిరి మహోదరు డెక్కియున్న పెద్ద ఏనుగును అరచేతితో చరచాడు. ట్‌ మ. దాని రెండు కళ్ళు దేహం నుండి విడిపోయాయి. పెద్దగా ఘీంకరించింది ఆ గజము. - స్తు

• క్రీందపడిన ఏనుగు దంతమును పెరికి ఆ దంతముతో దేవాంతకుని కొట్టాడు అంగదుడు. త్తు గ పెనుగాలికి వాలిపోయే వృక్షము లాగా దేవాంతకుడు నేలకొరిగాడు. ఎలాగో తేరుకొని |

2. పరిఘతో అంగదుణ్లి బలంగా కొట్టాడు దేవాంతకుడు. అంగదుడు మోకాళ్ళపై కూర్చుని (ఫ్రై యు వెంటనే బంతిలాగా పైకి లేచాడు. అలా లేస్తున్న అంగదుని నొసటను మూడు బాణాలతో |(శ్బ కొట్టాడు త్రిశిరుడు. గా లే ముగ్గురు రాక్షసులు ఏకమై అంగదుణ్ణి బాధించడం చూశాడు హనుమంతుడు. ఫు యై నీలుడు కూడా చూశాడు. నీలుడు ఒక పర్వతశిఖరాన్ని త్రిశిరునిపై విడిచాడు. దానిని ( స్రీ బాణాలతో చూర్ణం చేశాడు డ్రిశిరుడు. శ్త స! దేవాంతకుడు పరిఘను చేతపట్టుకొని హనుమంతుని పైకి ఉరికాడు. హనునుంతుడు ల 1 పైకెగిరి దేవాంతకుని తలపై పీడికిటితో కొట్టాడు. అంతటితో ఆగకుండా రాక్షససైన్యం ఖితి ఘు త్ర చెందేలాగా పెద్దగా సింహనాదం చేశాడు. 1 త్త క హనుమంతుని పిడికిటిపోటుకు దేవాంతకుని పళ్ళు రాలిపోయాయి. కళ్ళు ఊడిపోయాయి. (౫
3. నాలుక ఎగిరిపోయింది. పెద్దగా అరుస్తూ క్రిందపడి ప్రాణాలు నిడిచాడు దేవాంతకుడు. [6 దేవాంతకుడు నరాంతకుని అనుసరించగానే ్రుద్దుడైన ట్రిశిరుడు నీలుని గుండెలపై | న. కి జి ౯ వ్‌ | ష్జు | బాణవర్వం కురిపించాడు. మరొకవైపు నుండీ మహోదరుడు ఏనుగుపై వచ్చి నీలుని మరికొన్ని. న న బాణాలతో బాధించాడు. బాణవర్దానికి నీలుని అంగముబన్నీ పీడింపబడ్డాయి. దేహమంతా | ॥ యై రక్రసిక్తమైంది. న (చి క. నీలుడు తేరుకొని ఒక సర్వతాన్నే పెకలించి నుహోదరుని తలపై వేశాడు, ఆ దెబ్బకు ర్త న మహోదరుడు ఏనుగుతో కూడా నేలపడ్డాడు. కళ్ళు మూసేశాడు. ల్ల యి! పినతండ్రిలైన మహోదరుడు మరణించగానే కుపితుడైన త్రిశిరుడు ధనుష్పును ళు నే (గ్రహించి వాధియైన బాణాలతో హనుమంతుని కొట్టాడు. పర్వతాన్ని విసిరి త్రిశిరుని (ఆ | బాణాలను పడగొట్టాడు హనుమ. ౮ నే ణ్‌ అత లం అల త్రం యల భాషల దురు భన్యటైల 2-51

జతి యల ల ంఠ6 సం. ర టమ. ౦ బే "6 | చైతన్య రామాయణము త్తి గ హనుమంతుడు ఎగిరి సింహము ఏనుగుయొక్క కుంభస్థలమును కొట్టునట్టు త్రిశిరుని | న క. అశ్వాన్ని కొట్టి, గోళ్ళతో దానిని చీల్చేశాడు. (యు "రా! త్రిశిరుడు శక్తి అనే ఆయుధాన్ని చేతపట్టుకొని, గురిచూచి హనుమంతునిపై విసిరాడు.

| హనుమంతుడు దానిని విరిచేసి సింహనాదం చేశాడు. త్రిశిరుడు ఇడ్డాన్ని తీసి హనుమంతుని గ్ల | గుండెలపై కొట్టాడు. హనుమంతుడు తన అరచేతితో తత్రిశిరుని నక్షస్టలంపై కొట్టాడు. (౧ యై కిరీటాన్ని పట్టుకొని త్రిశిరువి మూడు తలలను టత్రుంచేశాడు. ్రిశిరుడు క్రిందపడి (స ర-| మరణించాడు. స్తా రు ] నరాంతకుడు, దేవాంతకుడు, మహోదరుడు, త్రిశిరుడు మరణించగానే మవాపార్చ్వుడు య్‌ “ఏ క్రోధావేశంతో ఊగిపోయాడు. గదను చేతిలో ధరించాడు. వానరుల మదికి విబృంభించాడు. [ము తా | అదిచూచి బుషభుడు మహాపార్య్వుని ఎదిరించాడు. తా స్త మహాపార్చుడు గదతో బుషభుని రొమ్ముపై కొట్టాడు. బుషభుని దేహం నుండి రక్తం స్వ ఇప ప్రవించింది. బుషభుడు మవాపార్చుుని పైకి ఉరికి అతని గదను లాక్కున్నాడు. దానిని గిరగిర [6 యు తిప్పి దావితో మహాపార్వుని దారుణంగా కొట్టాడు. ు న శత్రువులను సంహరించడానికి ఏ గదను మహాపార్య్వుడు తీసికొని వచ్చాడో దానితోనే వ! సు. తాను హతుడయ్యాడు. పరులను హింసించాలని చాలామంది అభిప్రాయ పడతారే కాని అది (ఒ ఉహ్హ శ్వన్చు వినాశానికి దారి తీస్తుందని గ్రహించలేరు. నా (థా రావణుని తమ్ముడైన మహాపార్వుడు నేలకొరిగాడు. కళ్ళు ఊడి దూరంగా పడ్డాయి. న్‌ స అదిచూచి భీతిచెందిన రాక్షసులు కట్టతెగిన సముద్రం లాగా పారిపోయారు. ల్ని వచ్చిన ఆరుమంది రాక్షసవీరులలో ఐదుగురు మరణించారు. అతికాయుడు ఒక్కడే మి ర్లఖి| మిగిలాడు. సోదరులు మరణించారు. పినతండ్రులు పరలోకం చేరారు. రాక్షసు లెందరో | న: మరణించారు. వారి రక్తం కాలువలై (ప్రవహించింది. ఇదంతా చూసిన అతికాయుని మనసు ర ఉషా ఆవేదనతో, ఆశ్రోశంతో ఊగిపోయింది. 0. “మ అతికాయుడు వావరులపై పడ్డాడు. ధనుష్టంకారము చేశాడు. పెద్దగా సింహనాదం హో శ్హా॥ చేశాడు. అది వివి కపివీరు లందరూ కంగారెత్తి పారిపోయారు. కుంభకర్ణుడే మళ్ళీ బ్రతికి అ వ | వచ్చివట్లు భావించారు. భయకంపితులై వానరు లందరూ రాముని శరణుజొచ్చారు. మఘ లే అతికాయుని వైభవాన్ని చూచి ఆశ్చర్యపడిన రాముడు అతడెవరో చెప్పమని విభీషణుని షు ధ*|. అడిగాడు. ఇతడు ధాన్యమాలివి రావణుల కుమారుడగు అతికాయుడు అని చెప్పాడు (౮ స | విభీషణుడు. మహాబలవంతుడైన అతికాయుని తొందరగా సంహరించడం సముచితమ్‌ని ల్‌ వల్లా కూడా సూచించాడు విభీషణుడు. (౧ 0 | అతికాయుడు వానరసేనలో ప్రవేశించి సింహనాదం చేశాడు. వానర్రేష్టులు అతికాయుని సలి ఇగ ఎదుర్కొన్నారు. కుముదుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, నీలుడు, శరభుడు వృక్షములను. [స “వ్‌ | చేతపట్టుకొని అతికాయుని ఎదుర్కున్నారు. తన బాణాలతో వాటిని ఛేదించుటే గాక (౫ లాం! ఉక్కుబాణాలతో వానరవీరులను దారుణంగా కొట్టాడు అతికాయుడు. వానరవీరులు . హో న , అతికాయుని ఎదిరించలేక పోయారు. న తంత చండ తరం తం రా జాలా

స్రపదత తంల శాలి శంతి నలి పలి సఫై శి శ సృష్ట [రామా చతడపాంలాయాపు పాంతాపకండా కాయా పావాపాం జప ట్ర ఉస (| యుద్ధకాండము - రణరంగంలో రావణుని పుత్రులు | శ్రా రో | అతికాయుడు. రాముని ఎదుట నిలిచి ఇలా పలికాడు. “నేను అతికాయుణ్లి. (న పు ధమర్శణాలు ధరించి ఉన్నాను. సామాన్యులతో నేను యుద్దం చేయము. శక్తినంతులై, |ష్ణు ళ్టు '_ సమరోత్సాహము కలవారు నన్ను ఎదుర్కోవచ్చు. నా ముందు నిలబడి నాతో యుద్దము | శ ను చెయ్యవచ్చు అన్నాడు. వో | ఆ మాటలకు (క్రుద్దుడైన లక్ష్మణుడు ధనుస్సును చేతపట్టుకొని నవ్వుతూ ముందుకు | య వచ్చాడు. ధనుష్టంకారము. చేశాడు. లక్ష్మణుని ధనుష్టంకారమును. విని అతికాయుడు రు ఆశ్చర్యపోయాడు. (శు గ “లక్ష్మణా! నువ్వు పిల్లవాడివి. యుద్ద ప్రొవీణ్యము లేనివాడివి. యముని లాంటి వానితో (న్య ఫ్‌. యుద్దానికి తలపడతావా! వెళ్ళు. వెళ్ళు. నేను విడిచిన బాణాలను సహించే శక్తి భూమికి లేదు. (ఆ ఖు హినూలయానికి లేదు. ఆకాశానికీ లేదు. వెళ్ళు. ఆవేశానికి పోయి ఆయునవుకు ముప్పు | న న్‌ తెచ్చుకోకు. శాంతించిన ప్రళయకాలాగ్నిని రెచ్చగొట్టకు. సింహము ఏనుగు రక్తాన్ని జూర్రినట్టు 1న నా బాణము సర్పమై నీ రక్తాన్ని పీల్చేస్తుంది?” అని పలికి ధమస్సుపై బాణాన్ని సంధించాడు. | ష యై “దుష్టుడా! ఆత్మస్తుతితో అధికుడ వనిపించుకోలేవు. ఎందుకొచ్చిన డాబులు, (స్తు ఇష్ట. బడాయిలు. ధనుర్చాణోలతో నేను నిలిచియున్నాను. నీ బలాన్ని నాపై చూపు. పౌరుషం (స్లో గగ. లేనివాడు ఛూరు డేనిపించుకోడు. ఇంకా చూస్తోవేమి? చూపించు నీ పరాశ్రమం. కాలం. | ౧ ఉ|| తాటికాయను రాల్చేసినట్లు నా బాణము నీ తలకాయను కొట్టి పడేస్తుంది. 6౯ కక బాలోఒయ మితి విజ్ఞాయ న మావజ్ఞాతు మర్పసి ప్త స్వ బాలో వా యదివా వృద్ధో మృత్యుం జానీహి సంయుగే న న. “నన్ను బాలుడవి తక్కువగా చూడకు. నేను బాలుణ్ణి గాను, వృద్దుణ్ణి గాను. నీ పాలిటి (ళు | నృుత్యువును;?” అన్నాడు లక్ష్మణుడు. . న ఖ్‌ ఆ మాటలకు కుపితుడైన అతికాయుడు (శ్రేష్టమైన ధనుస్ఫుపై బాణమును సంధించాడు. నో లక్ష్మణునిపై విడిచాడు. లక్ష్మణుడు ఆ బాణాన్ని మధ్యలోనే ఖండించాడు. దో య్‌ అతికాయుడు ఐదు బాణాల్ని ధనుస్సుపై తొడిగి లక్ష్మణునిపై వదిలాడు. ఆ కరుకు క శై బాణాల్ని కూడా మధ్యలోనే ఖండించాడు లక్ష్మణుడు. లక్ష్మణుడు ఒక బాణాన్ని తొడిగి చెవి (మా సక, వరకు లాగి అతికాయునిపై విడిచాడు. అది అతికాయుని లలాటముపై తగిలింది. ట్ట “౧. లక్ష్మణుని బాణపు దెబ్బకు చలించిపోయిన అతికాయుడు లక్ష్మణుని శ్లాఘించాడు. ఫ్రై ళు అతికాయుడు లక్ష్మణునిపై అనేక బాణాలను విడిచాడు. వాటి నన్నిటిని లక్ష్మణుడు ళా |. ఖండించాడు. అతికాయుడు విడిచిన ఒక బాణము లక్ష్మణుని వక్షస్టలముపై నిలిచింది. [౧4 స్‌ రక్తము ప్రవహించసాగింది. ం. య తన దేహంలో గుచ్చుకున్న బాణాన్ని లక్ష్మణుడు సెరికినేశాడు. కాస్త తెప్పరిల్లి, ఒక [త్తు ళ్‌. బాణమును తీసి, అగ్నేయాస్తమును అభిమంత్రించి వదిలాడు. అతికాయుడు సేర్యాస్త్రం | న స ప్రయోగించాడు, అవి రెండూ ఆకాకాన పరస్పరం నశింప చేసుకున్నాయి. షె ఖై అతికాయుడు ఐషీకాస్తాన్ని ప్రయోగించగా లక్ష్మణుడు ఐంద్రాస్రముతో దానిని / న్‌ యః ఛేదించాడు. అది గాంచి కుపితుడైన అతికాయుడు యాన్యూస్తాన్ని ప్రయోగించాడు. (యు 11 వాయవ్యాస్త్రంతో లక్ష్మణుడు దానిని కొట్టేశాడు. ఆ తరువాత లక్ష్మణుడు వెయ్యి బాణాలు ఫ్‌ తిన పతం చారు శందాా్యతి తాం :పసుథు ఇక వడ్తాం

జ్ర తా స్తం శుంంల్తు శ్రుత త్రి శ్రషటు శ్రషు కలు న్న రా న టామాయపతా రిచా టాటా ్ర ళు "(౩ఖ చైతన్య రామాయణము ఖీ ౫౮ వదిలాడు అతికాయునిపై. అతని వక్షస్టలానికి తగిలి విరిగి నేలపై పడ్డాయే గాని అతికాయుని | ర. ఏమి చేయలేక పోయాయి. ఫ్తు థి! వాయుదేవుడు లక్ష్మణుని సమీపించాడు. “లక్ష్మణా! బ్రహ్మదేవుని వరప్రసాదంగా త్తు ఇతడు దుర్భేద్యమైన కవచాన్ని ధరించియున్నాడు. ఈవిధంగా నీవు అతణ్జి నధించలేవు. క స్త బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించు. అదొక్కటే అతణ్గీ సంహరిస్తుంది” అన్నాడు. యు లక్ష్మణుడు ఏమాత్రం ఆలస్యం చేయకుండా (బ్రవ్మోస్తాన్ని ప్రయోగించాడు. లక్ష్మణుడు ప్త ౧. బ్రహ్మాస్త్రాన్ని సంధించగనే దిక్కులన్నీ కంపించి పోయాయి. సూర్యచంద్రులు చలించిపోయారు. న్జా గ సాగరాలు క్షోభించాయి. ప్‌ యా లక్ష్మణుడు ప్రయోగించిన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని అనేకమైన అస్త్రాలతో ఎదుర్కున్నాడు. ్రు| ఆయుధాలతో ఢీకున్నాడు. (బ్రహ్మాస్తము అవరోధాల్ని ఛేదించుకుంటూ ముందుకెళ్ళి ఖ్‌ ర అతికాయుని తలను ఖండించింది. [న షు అది చూచి రాక్షహు లందరూ బిగ్గరగా అరుస్తూ రోదించారు. భయపడి లంకాభిముఖులై (గ్ర) పారిపోయారు. వానరు లందరూ సంతుష్టాంతరంగ చిత్తులై ఒకర్ని మరొకరు పట్టుకొని '_ విచిత్రంగా మాట్లాడుతూ నృత్యం చేశారు. వ్ల క లంకలో శంకలు ళు థు అతికాయుడు మరణించినట్టు రావణునికి తెలిసింది. భయాందోళనలతో రావణుని | త్తు స |, హృదయం కంసించి పోయింది. సందేహాలతో మనసు కలవరపడి పోతోంది. న్‌ ఎ. ధూమ్రాక్షుడు ధూళిలో కలిసిపోయాడు. అకంపనుని ప్రాణాలు ఆకాశం లోకి స్తు ఈస్టు ఎగిరిపోయాయి. మహాబలశాలి యైన ప్రహస్తుడు నుట్టిలో కలిసిపోయాడు. కుంభకర్ణుడు | శ్వా స కూలిపోయాడు. మహోదర ముహాపార్భులు నమూయనుయ్యారు. అక్షకునూరుడు అదృశ్య (౫ తి, మయ్యాడు. త్రిశిరుని కాలం తీరిపోయింది. అతికాయుని ఆయుర్దాయం అంతరించింది. (ఘు |. దేవాంతకుడు. దీనంగా చచ్చాడు. నరాంతకుడు నేలరాలాడు. ఎందరో, మరెందరో యై రాక్షసవీరులు రాలిపోయారు. నో గ ఇంద్రజిత్తు నాగపాశంతో రామలక్ష్మణుల్ని బంధించాడు. దానిని ఎవ్వరూ (సృ ల విడిపించుకోలేరు. దానినుండి కూడా రామలక్ష్మణులు నిడుదలయ్యారు. ఇది మాయా! లేక ; ర్జు ' మాసమా! ౩ శ | ం మా! సైన్యనుంతా వానరుల చేతిలో వధించబడింది. | స్జా న్‌ రామలన్ష్మణ సుగ్రీవాదులను జయించేవాడు రాక్షసులలో ఒక్కడు కూడా కనిపించడం గ థ్‌ లేదు. రాముడు అంతటి బలవంతుడా! అతని అస్త్రబలము అలాంటిదా? పు శు ఈవిధంగా ఆలోచనలు సాగించిన అంకాధిసతి రాక్షసులతో ఇలా పలికాడు. 'ఉ్హా | “రాక్షసులారా! ఏమరిపాటు లేకుండా మిమ్ముల్ని మారు రక్షించుకుంటూ, లంకను రక్షించండి. | ల క అశోకవనాన్ని అశ్రద్ద చేయకండి. లంకలోకి ఎనరు వస్తున్నారో, లంకనుండి ఎవరు వెళ్తున్నారో హు జాగ్రత్తగా పరిశీలించండి. వానర సంచారమును గమనిస్తూ ఉండండి. అన్ని వేళలందునూ | ౮ షు అప్రమత్తులై ఉండండి. శత్రుసైన్యము ఎలా ఉందో, ఎక్కడ ఉందో, ఏం చేస్తూ ఉందో. (జ న సరిశిలిస్తూ ఉండండి; అని పలికి దుఃఖవదనుడై అంతఃపురంలోకి వెళ్ళాడు రావణుడు. లా సక్యంప్రా తుంటి ఉంటి ఉభయుల శషల కషుట్రు ప్ర్యపైుగ

జ్రసంతిటలి అంధ ఉంటి సి సప ఉపి లి స్థ | (. యు యుద్ధకాండము - ఇంద్రజిత్తు భీకర సమరం ళ్‌ గో రావణుని మనసు కుదట పడలేదు. మరణించిన వీరులే అతని నువసులో య య నిలిచిపోయారు. గతించిన వారి కొరకు కన్నీళ్ళు కారుస్తూ తవ మందిరములో విలపిస్తున్నాడు గై య్ట్రు| రావణుడు. దుఃఖసాగరంలో మునిగియున్న తండ్రిని చూచి ఇంద్రజిత్తు ఇలా పలికాడు. [ న “తండ్రీ! ఇంద్రజిత్తు మరణించలేదు. నీవు ఇలా దుఃధించడ మెందుకు? నా శే ' బాణములు తగిలిన వాడెవ్వడూ ఇంతవరకు బతికి బట్టగట్టలేదు. ఈరోజు నా బాణాలతో ౫ యు, రామలక్ష్మణుల్ని కూల్చేస్తాను. వాళ్ళిద్దరూ నేలపై పడి ఉండడము నీవు చూస్తావు. ఇంద్ర, ర్త "మ్మే యను, విష్ణు, రుద్ర సాధ్యులు, అగ్ని, సూర్యచంద్రులు ఈరోజు రణరంగంలో నా పరాక్రమం జ్ర గర! చూస్తారు? అని పలికి తండ్రి అనుమతిని తిసికొని వాయువేగంతో గాడిదలు పూన్చిన రధాన్ని ్‌ స్టా. ఎక్కాడు. ఆకాశంలో ఎగిరే ఆ రధాన్నెక్కి రణరంగానికి బయలుదేరాడు ఇంద్రజిత్తు. ఛీ శ్‌ ఇం(ద్రజిచ్సు వెంట పరాక్రమవంతులైన అనేకమంది రాక్షసులు వెళ్ళారు. ధనుస్సులను, క్‌ న్‌ (ప్రాసలను, ముద్గరాలను, గండ్రగొడ్డళ్ళను, పరిఘలను ధరించి కొందరు ఏనుగుల మిద, కొందరు గుజ్ఞాల మోద, పులులు, ఏనుగుల ఎత్తున్న లేళ్ళమోద కొందరు, అడవి పందుల న్య 4 మోద, (క్రూరమృగాల మోద కొందరు ఎక్కి బయలుదేరారు. .ఖ్తు ప. ఇంద్రజిత్తు రణరంగంలో ప్రవేశించాడు. రాక్షసులను తన రధం చుట్టూ నిలబడనుని శ “స్తే చెప్పాడు. యుద్దభూమిని తాత్కాలికంగా యజ్ఞభూమిగా మార్చాడు ఇంద్రజిత్తు. న్‌ స్‌ ఇంద్రజిత్తు ఖేకర సమరం స్త న. అన్ని రగిల్చి, హవిస్సును, పేలాలను, పుష్టుమాలన్ని, సుగంధద్రవ్యాల్ని అగ్నిలో వేసి న్‌ న. మంత్రాలతో హోనుం చేశాడు ఇంద్రజిత్తు. ఆ హోమంలో శస్త్రాలనే దర్భలుగా చేసుకున్నాడు. క్‌ శ్ర ఎర్రని బట్టలు ధరించాడు. అన్ని చుట్టూ రెల్టుగడ్డిని, తోమరాలను పరచాడు. నల్లని మేకను ళ తెప్పించి వధించాడు. అన్ని ఒక్కసారి ఆకాశాన్ని అంటేలాగా లేచింది. ధూమము లేవి అన్ని న న్‌ విజయసూచకముగా కనిపించింది. బంగారు కాంతిగల అగ్నిశిఖలు ప్రదక్షిణంగా జ్వలించి [ యూ హవిస్సును [గ్రహించాయి. త్తు య్‌ తన రధాన్ని, ధనుస్సును, బ్రహ్మాస్తమును హోమంలో ఆవాహనము చేసి త్త న్‌ అభిమంత్రించాడు. ఇంద్రజిత్తు అలా పూజిస్తూ ఉంటే (గ్రహ నక్షత్రాదులతో కూడిన ఆకాశం | గ య్జ్‌ కంపించి పోయింది. శ్రా గే రాక్షససైన్యము సింహనాదాలు చేస్తూ యుద్దానికి బయలుదేరింది. బాణాలతో, ఉ్హ 1 తోమరాలతో, అంకుశాలతో రాక్షసులు వానరుల్ని హేవంగా వధించారు. ఉత్సానాంతో న ఖై యుద్ధం చేసి వానరులను సంహరించమని ఇంద్రజిత్తు ప్రోత్సహించాడు. దానితో రాక్షసులు ళు ర్క | భయంకరంగా విజృంభించారు. నారాచబాణాలను ప్రయోగించి అనేకవముంది వానరులను . న్‌ యు సంహరించాడు ఇంద్రజిత్తు. త్త వానరులు వృక్షాలను, పర్వతశిఖరాలను ఇంద్రజిత్తుపై వర్షించారు. ఇంద్రజిత్తు క్రుద్దుడై ల యై వాడిమైన బాణాలతో వానరుల్సి చీల్చేశాడు. ఒకొక్క బాణానికి తొమ్మిదిమంది, ఏడుమంది, పు శ్ర విదుమంది చొప్పున వావరవిరులు ప్రాణాలు నిడుస్తున్నారు. సూర్యుని కిరణాలవలె ప్‌ క! ఇంద్రజిత్తు నుండి కదులుతున్న బాణాలను లిక్కచేయకుండా వానరవీరులు పోరాడారు. న త్తం తాల అందు శ్రుంషయషపు భాషకు ఊదపు అన్యము

జ్‌ ఇష్తం సంగటి స్తం శంతి త్ర? శ్రమ శ్రర శనం! టై కవన ననన ఘా ఘ్టు చైతన్య రామాయణము శ్ర ర! వానరుల దేహాలు భయంకరంగా (బద్దలు కొట్టబడ్డాయి. వారి దేహాలు రక్రసిక్త గా య్‌ మయ్యాయి. అయినా రాముని కొరకు పోరాడి (ప్రాణాలు విడిచారు చాలామంది వానరవీరులు. ఆ యు ధన్యజీవులు ఆ వానరవీరులు. దేహాలు శాశ్వతాలు కావు. ఈ ప్రపంచంలో ఏ జీవికైనా శు స మనుగడ మూణ్ఞాల్ళే. స్వల్పమైన ఆయువును అల్ప్బసుఖాలకు ఖర్చుపెట్టకుండా రామకార్యానికి న్‌! | వినియోగించువారు ధన్యాత్ములు. అసువులుబాసిన వానరవీరుల జన్మ ధన్యమైంది. ౪ యై ఇం(ద్రజిత్తు అన్ని లాంటి బాణాలను ప్రయోగించి వానరవీరులను హింసించాడు. (ప్ర శ్రా, భయంకరమైన ' పద్దెనిమిది బాణాలతో గంధమాదనుని కొట్టాడు. తొమ్మిది బాణాలతో జ్ర గ్‌ _ నలుణ్ణి ఏడు బాణాలతో మ్రైందుణ్ణి, ఐదు బాణాలతో గజుణ్డీ కొట్టాడు. య్య క. పది బాణాలతో జాంబనంతుణ్ణి, ముప్పె బాణాలతో నీలుణ్ణి, వరములచే పొందిన (స్తై క్ర. భయంకర బాణాలతో సుగ్రీవుణ్ణి, బుషభుణ్ణీ, అంగదుణ్ణి, ద్వివిదుణ్ణి కొట్టి, వారికి ఊపిరి [ ర, ఆడకుండా చేశాడు. దారుణమైన శరవర్షనమును, ఆయుధవర్వమును కురిపించి వానర (న జు సైన్యాన్ని తీవ్రంగా మర్దించాడు ఇంద్రజిత్తు. యు . బంగారు కాంతితో మెరుస్తూ తను దేహాలను బాధిస్తున్న బాణాలు కనిపిస్తున్నాయే గాని (స్త్‌ శ్రి వాటిని ప్రయోగిస్తున్న ఇంద్రజిత్తు వానరులకు కనిపించలేదు. తాను అదృశ్యంగా ఉండి, శ్రా గ కురిపీస్తున్స ఆయుధవర్షంతో వానరులను రక్తసిక్తం చేశాడు ఇంద్రజిత్తు అరుస్తూ ఏడుస్తూ య్‌ ఈహీ, నేలమోద పడి మరణించారు చాలానుంది వానరులు. యు స. బాణాలు పైనుండి ఎలా పడుతున్నాయా? అని వానరవీరులు తలలను పైకెత్తి చూడగనే | ట్ల స ఇంద్రజిత్తు బాణాలు వానరవీరుల నేత్రాలలో గుచ్చుకున్నాయి. వానరులు రోదిస్తూ ఒకరి ల్ల న. నొకరు పట్టుకొని, కౌగలించుకొని నేలపైబడి ప్రాణాలు విడిచారు. బ్రహ్మాస్తము అభిమంత్రించిన గం ప్రాసలతో, శూలాబతో, బాణాలతో హనుమంతుణ్ణి, సుగ్రీవుణ్ణి, అంగదుణ్ణి, మైందుణ్ణి | ఖు గంధమాదనుణ్ణి, జాంబవంతుణ్ణి ఇంద్రజిత్తు తీవ్రంగా కొట్టాడు. వు స అంతటితో ఆగకుండా రామలక్ష్మణులను కూడా తీవ్రమైన బాణాలతో హింసించాడు స్‌ న. ఇంద్రజిత్తు. మ. క. “లక్ష్మణా! బ్రహ్మాస్త్రము యొక్క బలము చేత మనల్ని తీవ్రంగా హింసిస్తున్నాడు త్త క. ఇంద్రజిత్తు యుద్ధంలో అదృశ్యంగా ఉండి బాణాల్ని ప్రయోగిస్తున్న అతనిని ఇప్పుడు వలా (గ క. ఎదుర్కోవాలి? పూజ్యుడైన బ్రహ్మదేవునికి సంబంధించిన అస్తము ఇంద్రజిత్తు వద్ద ఉంది. ఫ్ర ళు అది ఊహింప శక్యము కానిది. లక్ష్మణా! ఈ శరఘాతాళ్న మనం భరించక తప్పుడు. న్‌ స్లైా,. సహించక తప్పదు? అన్నాడు రాముడు. న శ పరిస్టితులు మన అధీనంలో ఉండవు. కాని ప్రవర్తన నున అధీనమే. రామలక్ష్మణు పు ర్త ' లఅంతటివారు పరిస్థితులకు తలనంచి సహనంతో బాధల్ని అనుభవిస్తున్నారు. విధి వక్రించిన . ్తా యు వేళ లేచే తలల కన్నా వంగే శిరాలే ఉత్తమమైనవి. ర స . “లక్ష్మణా! ఇది పౌరుషానికి సమయం కాదు. శక్తిని ప్రదర్శించే కాలము కాదు! యుక్తితో న్‌ ఆస్టా,. జీవించాల్సిన సమయము. నునమిద్దరము కూడా వానరవీరులో లాగా స్పృహ కోల్పోయినట్లు క్‌ు శః పడిపోతాము. అది చూచి తనకు విజయము చేకూరినట్లు భావించి ఇంద్రజిత్తు లంకొభిముఖు త్త డవుతాడు. కర్తవ్యాన్ని తరువాత ఆలోచిద్దాము” అన్నాడు రాముడు. న ఇ క న శూ, ను శాంగప్రు భట కణాలు ప్రుధ్రా యప భంసుకా జానుదు జపత

ల ీులాకు తి ర్త ద ద్‌ శ స్ట గక్రీయా ట్రై క శాం తంట నషట శషపు శూషయు శై థ్‌ ళ్‌! యుద్దకాండము - పునర్జన్మ నిచ్చిన దివ్యాషధములు | న్‌ న. రామలక్ష్మణులు స్పృహ లేనట్టు క్రిందపడ్డారు. అదిచూచి సంతోషించిన ఇంద్రజిచ్తు య్‌ | లంకకు వెళి ఆనందంతో జరిగినదంతా తండ్రికీ వివరించి చెప్పాడు. . యై. అకక వెట్టి ( వి ర లై! వానరసేనతో పాటు రామలక్ష్మణులు కూడా ఇంద్రజిత్తు అభిమంత్రించి విడిచిన - వ తీక్షణమైన అస్త్రాలతో తీవ్రంగా పీడింపబడ్డారు. తక్షణకర్తవ్య మేమిటో సుగ్రీవ, నీల, అంగద (శ్రా గ జాంబవంతులకు బోధపడలేదు. దిగులు చెందియున్న వానరపీరులను చూచి విభీషణుడు | ౧న య ఇలా పలికాడు. (శు యూ “బ్రహ్మాస్తానికి విధేయులై రానులక్ష్మణులు స్పృహతప్పి యున్నారు. మిరు భీతి జ్ర ౫! చెందకండి. భయానికి ఇది సమయం కాదు. (బ్రహ్మ ప్రసాదించిన అనస్తము వృధాకాదు.అది , స్‌ (బ్రహ్మ [్ర స్తము వృ . హై! తెలిసిన రామలక్ష్మణులు బ్రహ్మదేవుని గౌరవిస్తూ మూర్చిల్లినారు” అని విభిషణుడు శై యు! పలుకుతుండగా అంతవరకు తాను కూడా బ్రహ్మాస్త్రానికి తలవంచి పడియున్న హనుమంతుడు | శ్రా న దానిని విడిపించుకుని వచ్చి ఇలా పలికాడు. గ షు! “బ్రహ్మాస్త్రప్రయోగము వలన వానరు అందరూ భయంకరంగా హింసింపబడ్డారు. త్తు వ | ప్రాణాలలో బ్రతికియున్న వారిని మనం ఓదార్బాలి;” అన్నాడు. హనునుంతుడు, విభిషణుడు | 69| ఆ రాత్రివేళ వెలుగుతున్న కాగడాలను చేతపట్టుకొని యుద్దభూమిలో సంచరించారు. శా | స / చేతులు తెగి, తొడలు తొలగించబడి, తోకలు ఖండించబడి, తలలు పగిలి పడియున్న న య్‌ వానరవీరుల్ని చూశారు. కొందరి దేహాలనుండి రక్తం స్రవిస్తూ ఉంది. కొందరు మూత్రవిసర్దనము .ఫ్తు ఫు చేసుకుంటున్నారు. రణరంగమంతా రక్తసిక్తమై పడియున్న వానరసేనతో నిండిపోయింది. శ్హై స్వ బ్రహ్మ ప్రసాదించిన అస్త్రాలతో సాయంకాల సమయాన సుమారు అరవైఆరు కోట్ల (౧ త్‌ వానరులను తన బాణాలతో పడగొట్టాడు ఇంద్రజిత్తు. ణ్‌ గ్‌! హనుమద్విభీషణులు పడియున్న ఆ వానరవీరులలో జాంబవంతుని కొరకు అన్వేషణ క్‌ యి ప్రారంభించారు. నయోనృద్దుడైన జాంబవంతుడు వందలకాలది బాణాలచేత కొట్టబడి ॥ స న్‌ శాంతించుచున్న అగ్ని లాగా పదయ. జాంబవంతుని చూచి విభీషణుడు సమిపించాడు. తొ కుశల మడిగాడు. జొంబవంతుడు విభీషణునితో ఇలా పలికాడు. స్ట్‌ “విభీషణా! నీ గొంతు విని నిన్ను గుర్తు పడుతున్నాను. నాకు ఏమి కనిపించడం లేదు. (ప్త షో | బాణాలు నన్ను పీడిస్తున్నాయి. కళ్ళు తెరచి చూడలేక పోతున్నాను. నాయనా! ఆంజనేయుడు | గ ఈస్ట్‌ బ్రతికి ఉన్నాడా?” అని అడిగాడు జాంబవంతుడు. గ. షు పునర్దన్ననిచిన దివ్యౌషధము ల ఇ ॥ స ర్‌ “ఆర్యా! అదేమిటి? రానులక్ష్మణులను గురించి అడగకుండా హనుమంతుని గూర్చి యు థు మాత్రమే అడుగుతున్నావేమి?” అన్నాడు విభీషణుడు. క్‌ స జాంబవంతుడు మాట్లాడలేక పోతున్నాడు. “జాంబవంతా! మహాత్మా! రాముని యందు , ల్లో య్‌ గాని, రాజైన సు(గ్రీవుని యందు గాని, యువరాజైన అంగదునియందు గాని ఆసక్తిని రం భు కనబరచకుండా ఆంజనేయుని యందే అభిలాషను కలిగియుండుటకు కారణమేమి?” అని కు న ప్రశ్నించాడు విభీషణుడు. . న్‌ ర లడతననన్తవలనక్ననోలనవనల్లలనిలా వాలుతూ జమాయాలనాకునావాల్డాల వం. తిల తాార సార తంత తిల చున తరసా

త్తు చైతన్య రామాయణము ళా గ “*వ్పిళిషణా! అవును. దానికి కారణముంది. విను చెబుతా. నాయనా! హనుమంతుడు న ఘా గొప్ప వీరుడు. అతడొక్కడు (బ్రతికి ఉంటే మనమందరము బ్రతికి ఉన్నట్లే. మన వీరులందరూ ఠ్హు ద | చంపబడినా బ్రతికియున్నట్లే. హనుమంతుడు మరణిస్తే మనమందరము జీవించియున్నా గి మరణించినట్లే. శ్రా గ | “వనుమంతుడు వాయుదేవు నంతటివాడు. అతడు చల్లగా ఉంటేనే మనం హాయిగా య్‌ స్రీ, ఉండగలం. విభీషణా! హనుమంతుడు అగ్నిదేవుని వంటివాడు. అతడు లేకపోతే మన దేహాలు ర. చల్లబడినట్లే. నాయనా! హనునుంచుడు ఉంటే, మనకు జీవితంపై ఆశ ఉండడంలో ఖ్‌ గ్‌ తప్పులేదు.” ౧ శ. జాంబవంతుడు అలా మాట్లాడుతూనే ఉన్నాడు. అదంతా ప్రక్కనే ఉండి వింటున్న ఫు , హనుమంతుడు వినయవంతుడై, శీఘ్రంగా వెళ్ళి జాంబవంతుని పాదాలను గట్టిగా పట్టుకొనీ | త్త గుండెకు హత్తుకుంటూ, కళ్ళకద్దుకుంటూ, “తండ్రీ! - నేను హనుమను” అన్నాడు. న గ | హనుమంతుని పలుకు వినగానే పునర్జన్మ లభించినట్టు భావించాడు జాంబవంతుడు. న్న యా హనుమంతుని దగ్గరగా తీసికొని ఇలా పలికాడు. (స్తు త్త “నాయనా! హనుమంతా! ఇక నీదే అంతా! వానరులకి నీవే సర్వము ఇక. ఆస్తుడవైన స్తూ గ నీవే వారిని ఆదుకోని రక్షించాలి. (న్న ఘ్హా త్వ త్వరాక్రమ కాలోఒయం నాన్యం పశ్యామి కంచన థి ఫ్రీ కే “నీ పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించే కాలము వచ్చింది. అన్వు లెన్వరూ నాకు అగుపించడం త్త ష్‌ “హనుమంతా! సముద్రముపై ప్రయాణం చేసి నీవు హిమాలయానికి వెళ్ళాలి. అక్కడ థ్‌ తు సువర్లమయమైన బుషభపర్వతాన్ని ఎక్కితే నీకు వైలాసశిఖరం కనిపిస్తుంది. | శా [1 “ఆ రెండు శిఖరాల నడుమ దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోతూ ఓషధులతో విండిన న ఖై మందుల పర్వతం ఒకటి కనిపిస్తుంది. దాని శిఖరంపై గొప్ప కాంతి గల నాలుగు ఓషధులు ఫు | ఉంటాయి. అవియే 1. మృతసంజీవిని. 2. విశల్యకరణి. 3. సువర్లకరణి. 4. సంధానకరణి. . _ ఖు “నాయనా! ఆ నాలుగు ఓషధులను తొందరగా తీసికొని రావాలి. వావరులకు ప్త 1 ప్రాణదాతవు నీవే కావాలి అన్నాడు జాంబవంతుడు. జాంబవంతుని మాటలు వినగానే ర ఆక్ట్‌ హనుమంతుడు ఉత్సాహవంతుడై, ఉప్పాంగుతూ వెంటనే పర్వతశిఖరాన్ని ఎక్కాడు. (సు ళు అతని పాదాల తాకిడికి పర్వతము చలించింది. పాదాలను అదిమిపట్టి ఎగరడానికి నో క ప్రయత్నించడముతో ఆ పర్వతము అణగిపోయింది. హనువుంతుడు సాగరునికి లో యో. నమస్కరించాడు. రాముని కొరకు గొప్ప కార్యాన్ని చేయుటకు ఉద్యుక్తుడయ్యాడు. ఓ. శ్రీ హనుమంతుడు పాము లాగా తోకను పైకెత్తాడు. నడుము ముందుకు వంచాడు. (ఉ్రై సక చెవ్లులు ముడుచుకున్నాడు. నోరు తెరిచాడు. భయంకరమైన వేగంతో ఆకాశానికి ఎగిరాడు. (౧ శా! ఆ వేగానికి పర్వతము పైనున్న శిలలు, వృక్షాలు, తీగలు కూడా ఎగిరి, కొంతదూరము పోయి సు సముద్రములో పడిపోయాయి. వాయువేగంతో సూర్యమార్గంలో పయనించాడు పవనసుతుడు,. | న యు హిమువత్పర్వతాన్ని చేరాడు. | నన్న శ్రిగాస్రు స్రంల్టి ఉంటు శ్ర పాయతి తషుం సదుధ ఆఫు ర

సతత శం అంతు ఉంరరు నలు శ్ర పనై య! షష ాంావతా క వకాచాసాక తాతను అహా 1 యః యుద్ధకాండము - పునర్జన్మనిచ్చిన దవ్యాషధములు శ్రా గ భయంకరమైన కైలాసపర్వతాన్ని, హిమవచ్చిలను, బుషభపర్వతాన్ని, శ్రేష్టమైన మేరు (౫ ః. పర్వతాన్ని, ఓషధులతో ప్రకాశిస్తున్న మందులకొండను చూశాడు హనుమంతుడు. యై య్టు। ఓషధిపర్వతముపై. దిగి అక్కడ జాంబవంతుడు. చెప్పిన మందుల్ని వెతికాడు | శ్హ గ వాయుపుత్రుడు. వానుమంతుడు తమకొరకే వస్తున్నాడని భావించి ఆ ఓషధులన్నీ | షు కనిపించకుండా అదృశ్య మయ్యాయి. | ] హనుమంతునికి కోపం వచ్చింది. బిగ్గరగా సింహనాదం చేశాడు. కళ్ళెర్ర చేసి | గా! న్‌ న మందులకొండతో మాట్లాడాడు. న్‌ “ఓ ఓషధిపర్వతమా! రాముడి మోద నీకు ఆమాత్రం జాలి కూడా లేకుండగా పోయింది. భు నా కంటికి కనిపించకుండా మందులను దాచేశావు. అదే నీ నిర్ణయమైైతే కాచుకో. క్షణాల్లో ళు నిన్ను బ్రద్దలు కొట్టేస్తాను? అంటూనే ముందుకు వంగి, వృక్షాలతో, ఏనుగులతో నిండియున్న శ్ర ౫౯ కొండను కుదిపి, పెకలించి, దానిని పట్టుకొని ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. గరుత్మంతుని వలె న యై నాలా వేగాన్ని పుంజుకున్నాడు. ఆకాశంలో రెండవ స్తు ప [న స | సూర్యుని లాగా శోభించాడు ఆంజనేయుడు. జై గ ం ల కసా క " పర్వతాన్ని వానరసేన నుధ్యము నుంచి, న్‌ క. న. ను. వానరవీరులకు నమస్కరించి, విభీషణుని యు నే య. టా కౌగలించుకున్నాడు హనుమంతుడు. ఓషధి. (శ్రా స్వ | సర్వతము యొక్క సుగంధానికే వారు యై లా వ లందరూ ఆరోగ్యవంతు లయ్యారు. స్తు ౧4 .. | క క లా _ వంది లో ఆఘ్రాణించగనే | త్త గ స్త శరం. . ఖ్‌ పు ్యం భించారు రామలక్ష్మణులు. న (| న అసు మ గాయాలన్నీ క్షణంలో మాయష్ట్రైనాయి. యు య్‌ వ యా ఇ | వానరవీరు లందరూ విద్రనుండి లేచినట్టు (శ త ఫీ ప | | లేచారు. ఓషధుల ప్రభావం వల్ల చచ్చిపోయిన. న్‌ శాక య =... వానరులు కూడా తిరిగి జీవించారు. న | లస మా క ౨. [0- య (తళ ౫ రాక్షసులు మాత్రం బ్రతికే అవకాశం ల లు అలం. సై లేకుండా పోయింది. కారణ మేమిటంటే, | న క క | యుద్దారంభం జరిగిన నాటినుండి ఏరోజు పో యై చచ్చిన రాక్షసుల శవాలను ఆ రాత్రే లంకలోని యు శస రాక్షసుల చేత వెతికించి సముద్రంలో తోయించేవాడు రావణుడు, ఎక్కువమంది రాక్షసులు | ఉ్హా | వధించబడ్డారని తెలిస్తే అది తనక్షు, తన ప్రతిష్టకు అవనూననుని భావించి అలా చేసేవాడు. ౫ క లేకపోతే, ఓషధిపర్వతము యొక్క మహిమ చేత రాక్షసులు కూడా (బ్రతికి ఉండేవారు. వానర _ఉ్రు ' వీరులందరూ పునర్జీవితులై ఆరోగ్యవంతులు కాగానే హనుమంతుడు ఆ ఓషధిపర్వతాన్ని శు శ్‌ తీసికెళ్ళి హిమాలయాలలో యధాస్తానంలో ఉంచి వచ్చాడు. (క 11 న ల భట ఉల అంత ఉళుయపు భాషల ఉషదు జాషస్‌ో 2-52

జ్రశయలితుంలి అంతు శ్తుంపి సై శల శషటై సస న [హా కాయాాకడాడాాపాపపాలావదాడా యు చైతన్య రామాయణము వ్ల జ్‌ లంకలో మారణహోమం | యు వానరసేనను ఉద్దేశించి సుగ్రీవుడు ఇలా పలికాడు: “కుంభకర్ణుడు కూలిపోయాడు. | శ్రా | రావణుని నలుగురు పుత్రులు వధించబడ్డారు. ఇక మనకు సమరవిందు సమకూర్చడానికి య ఫు రావణుడు బైటికి రాక తప్పదు. యు శ్ర “వానరవీరు లందరూ సిద్ధంకండి. కొరవులు చేత పట్టుకొని లంకలో ప్రవేశించాలి. య్‌ షూ లంకను కాల్చేయాలిగొ అన్నాడు సుగ్రీవుడు. వానరులు ఉల్కలను చేత పుచ్చుకొని నలువైపుల గ గ్ల | _నుండి లంకలో ప్రవేశించారు. అది చూచి రాక్షసులు పరుగులు తీశారు. | శ్ర య్‌ వేలాది గృహాలను వానరులు దగ్దం చేసేశారు. పర్వతము నంటి ప్రసాదాన్ని , ళు శ్రి పడగొట్టేశారు. కూలిపోతున్న మేడల క్రింద పడి చాలామంది రాక్షసులు మరణించారు. = (శ గ! రాక్షసాంగనలు దిక్కుతోచక పరిగెత్తుచున్నారు. రాక్షసు లందరూ పెద్దగా అరుస్తూ న ఈహీ వీధిన పడ్డారు. బాగా త్రాగి మత్తులో ఉన్న రాక్షసులు ఎలా వెళ్ళాలో తెలియక మంటల్లోకి ప్త స్త్ర వెళ్తున్నారు. గుజ్ఞాలు, ఏనుగులు కట్లు త్రెంచుకొని వీధిన పడ్డాయి. క్షణకాలంలో లంకంతా ళా గగ! అగ్నిమయ మైంది. రాక్షసుల, రాక్షసాంగనల హాహాకారాలు నూరు యోజనాలు వినిపించాయి. న షా శరీరములు కాలిపోయి. పారిపోతున్న రాక్షసులను వానరులు అడ్డుకొని, తొడలు ఛశ్రు తడుతూ యుద్దానికి రమ్మని పిలుస్తున్నారు. రామలక్ష్మణులు ధనుస్సులు ధరించి నిలబడ్డారు. | ఛా స్య రాముడు ధనుష్టంకారము చేశాడు. ఆ శబ్దానికి లంక వ్యాకులము చెందింది. 4 య్‌ లంకానగర గోపురముపై రాముడు బాణాన్ని ప్రయోగించాడు. ఆ శిఖరము ముక్కలై స్తు థు (క్రీందపడింది. రాక్షసులు ఆ రాత్రిని కాళరాత్రిగా భావించారు. య న | రావణునికి క్రోధావేశము ఊహించని విధంగా పెరిగిపోయింది. కుంభ నికుంభాదులతో ం క్‌ / సవో అనేకమంది రాక్షసుల్ని యుద్దానికి సంపాడు రావణుడు. గొప్ప గొప్ప ఆయుధాలు చేపట్టి ((ఘ్రై | యుద్దానికి బయలుదేరారు రాక్షసులు. 1 యు రాక్టస సైన్యాన్ని చూచి వానరులు సింహనాదం చేశారు. సమరోత్సాహంతో ఉన్న వానర ల్‌ న్‌ వీరులు వృక్షాలను, సర్వతశిఖరాలను, బండలను చేత పుచ్చుకొని రాక్షసులను తీవ్రంగా తో హింసించారు. ళు ఘు వానర రాక్షస వీరులు కలియబడ్డారు. ఒకర్ని నురొకరు చంపుకున్నారు. పరస్పరము న వ్‌ తోసుకున్నారు. నిందించుకున్నారు. చరచుకుంటూ, కరచుకుంటూ లంకను యుదభూమిగా య్డ్‌ మార్చేశారు. ౯ న శ్రా దేహీత్యన్యో దదాత్యన్యో దదామాత్య పురః పునః ల స కిం క్లేశయసి తిష్టేతి తత్రాన్యోన్యం బభాషిరే | ళా “ఏదీ! కొట్టు చూద్దాం!” అని ఒకడు, “ఇదిగో. ఇప్పుడే కొడుతా” అవి ఒకడు, “కొట్టాను (స గ. - ఏంచేస్తావు” అని ఇంకొకడు, “కొట్టేస్తా - జాగర్తి అని మరొకడు, “బడాయికేమిలే! కొడ్తే. (ఇ | కదా తెలిసేది?” అని వేరొకడు - ఇలా వానర రాక్షసులు పరస్పరం కలియబడ్డారు. న ట్ర అ స శ్కంప్రు కంద్ర పంపు ఉం తూాషభు షప జషథా భాతి

జ్‌ ఇస్ర కం శ్హ్రంయి ఇరా శ్రీశ సె ల యుద్ధకాండము - _కుంభుడు-నికుంభుడు | స్తా క్యు కొందరికి కవచా లూడిపోయాయి. కొందరికి బట్ట లూడిపోయాయి. ఊడిసోవడానికి | స్తో వానరులకు ఏమో లేనందున తోకల్నే విపరీతంగా ఊపేస్తున్నారు. రాక్షసులను చుట్టుముట్టి | ఫ్‌ మరీ చంపేస్తున్నారు. న్‌ శ్ర ॥ 1 సంకుల సమరం ప్రారంభమైంది. అంగదుడు వీరుడైన కంసనుని ఎదుర్కున్నాడులరారా! / స్‌ శై! నా చేతిలో పోతావులే! రారాగ్‌ అంటూ కంపనుడు అంగదుణ్ణి గదతో కొట్టాడు."ఆ దెబ్బకు (స్లో న్‌ చలించిపోయాడు అంగదుడు. ట్‌ క. అంగదుడు తేరుకుని ఒక పర్వతశిఖరాన్ని చేత పుచ్చుకొని కంపనునిపై విసిరాడు. ఆ ( కంపనుని కపాలము ముక్కలై పోయింది. కంపనుడు నేల రాలిపోయాడు. ఆ న కంపనుడు కూలిపోగానే శోణితాక్షుడు రధమెక్కి అంగదుని సైకి వెళ్ళాడు. శరీరాన్ని | షై చీల్చివేసే కాలాగ్ని వంటి బాణాలతో అంగదుని కొట్టాడు. అంగదుడు విజ్బంభించి శోణితాక్షుని (క్త రధాన్ని, ధనుర్పాణాల్ని ముక్కలు చేసేశాడు. సింవానాదం చేశాడు అంగదుడు. శ్ర త్హ శోణితాక్షుడు ఖడ్గమును చేత పట్టుకొని ఆకాశానికి ఎగిరాడు. అంగదుడు అంతకన్నా వా గ్ల ఎత్తుగా ఎగిరి శోణితాక్షుని చేతిలోని ఖడ్డాన్ని పుచ్చుకొని, దానిని ఆ రాక్షసుని భుజం మీద ని యు లోతుగా నాటి జందెమువేటుగా నరికాడు. ఆ ఖడ్డాన్ని చేతబూని బిగ్గరగా సింహనాదం చేస్తూ స్త ఛు శత్రువులపైకి ఉరికాడు అంగదుడు. న్‌ స బలశాలిల్లైన యూపాన్షుడు కక్రుద్దుడై, ప్రజంఘునితో కలిసి అంగదుని వధించుటకు ల్లో ఆ్హై| వచ్చాడు. యూపాక్ష ప్రజంఘుల నుధ్య అంగదుడు విశాఖనక్షత్రం మధ్య ఉన్న పూర్ణ స్త్ర చంద్రునిలా భాసించాడు. మైంద ద్వివిదులు అంగదునికి సమీపమునందే ఉండి అంగదుని క య కనిపెట్టుకొని యున్నారు. | గ [| ప్రజంఘుడు గదను చేతపట్టుకొని అంగదుని పైకి వెళ్ళాడు. ప్రజంఘుని వెంబడించి . యు యష్డ్‌ యూపాక్షుడు, శోణితాన్షుడు కూడా వచ్చారు. వారిని జూచి మైందద్వివిదులు అంగదుని (| క శ్ర ప్రక్కన నిలిచారు. ప్రజంఘయూపాక్ష శోణతాన్షులకు, అంగదమైంద ద్వివిదులకు ఘోరంగా 3 క యుద్దం జరిగింది. ర న. అంగదుడు విజ్బంభించి ఖడ్గముతో ్రజంఘుని తలను నరికేశాడు. పినతండ్రి స్తు యు ప్రజంఘుడు చనిపోవడం చూచిన యూపాన్షుడు కన్నీళ్ళు కార్చుతూ, ఖడ్గమును. చేత .ళ్తా 1 పట్టుకొని రధం దిగాడు. . గ క అంగదుని మీదికి సరుగెత్తి వస్తున్న యూపాొక్షుని ద్వివిదుడు ఎదుర్కొని గుండెలపై రం. బాదాడు. తన సోదరుడైన యూపాన్షుని ద్వివిదుడు కొట్టడం చూసిన శోణితాన్లుడు క్రుద్దుడై (శ్హం యు ద్వివిదుని గుండెలపై కొట్టాడు, అది చూచి మైందుడు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి యూపాన్షుని య స గుండెలపై బాదాడు. యూపాక్ష శోణితాన్షులు మైందద్వివిదులతో చాలాసేపు పోరాడారు. . ఫి వ. ద్వివిదుడు శోణితాన్షుని ముఖాన్ని గోళ్ళతో చీల్చాడు. నేలమీద పడేసి పిండి కొట్టేశాడు. (౫ గ ఏ చ . క. మైందుడు యూషాన్షుని పైకి ఉరికి అతనిని క్రింద పడేసి వధించాడు. ద్వివిదమైందుల .ఫ్జు న్‌ చేతులలో శోణితాక్ష యూపాన్షులు చంపబడ్డారు. ' రశ్యంప్రు పంపు అంతు త్రుంప్రాయపు యాసలు పాషథు యప ం

యంతు తుంటి స్తోత్ర ఇరద? శ్రషస్తు శనపైు వ! 4 చైతన్య రామాయణము క గ! ప్రజంఘుడు, శోణితాక్ష యూపాన్టులు మరణించగానే దిగులు చెందిన రాక్షససైన్యము న్‌ షా కుంభకర్ణుని కుమూరుడు కుంభుని వద్దకు పరుగెత్తారు. కుంభుడు రాక్షసవీరులను ఓదార్చి [క్‌ , థెర్యం చెప్పాడు. త ళు కుంభుడు బాణంతో ద్వివిదుణ్ణి కొట్టాడు. ఊహించని ఆ దెబ్బకు చలించిపోయిన న స , ద్వివిదుడు తూలిపోయి క్రింద పడ్డాడు. మైందుడు ఒక పెద్ద బండను చేత పట్టుకొని కుంభుని ్రై య్‌ మీదికి వెళ్ళాడు. కుంభుడు బాణంతో కొట్టగానే మైందుడు క్రిందపడి మూర్చిల్లాడు. స్తు యు తన మేనమామను లిద్దరూ సడిపోవడం చూచిన అంగదుడు కుంభుని పైకి దుమికాడు. స్టో న్‌ కుంభుడు అంగదునిపై ఐదు బాణాలను ప్రయోగించాడు. ఇనుసబాణాల చేత తీవ్రంగా (ఘీ కొట్టాడు. ఆ దెబ్బలకు చలించకుండా కుంభునిపై వృక్షములను వర్షింపచేశాడు అంగదుడు. (ఫు , కుంభుడు వాటి నన్నిటిని ఖండించి, వాడిటైన బాణంతో అంగదుని కనుబొమ్మల మీద | శ్రి ఇష్ట కొట్టాడు. అంగదుని ముఖం నుండి రక్తం సెలయేరులా స్రవించింది. అంగదుడు అలసి ష్‌ గ మూర్చిల్లాడు. అంగదుడు అలా మూర్చిల్లినాడని వానరనాయకులు రామునికి చెప్పారు. | యు రాముని ఆజ్ఞతో జాంబనదాదులు కుంభుని పైకి వెళ్ళారు. జాంబవంతుడు, , గక్తిి శ్ర సుషేణుడు, వేగదర్శి క్రుద్దులై కుంభుని ఎదిరించుటకు వెళ్ళారు. కుంభుడు ఆ ముగ్గురిని నా గల , బాణాలతో కప్పేశాడు. వానరవీరులు ముందుకు వెళ్ళలేక పోయారు. అది చూచిన సుగ్రీవుడు | ఇస్టా. పరుగెత్తుకుంటూ కుంభుని మీదికి వెళ్ళాడు, 1€9్రైలి “స్‌ మద్దిచెట్టును పెకలించి కుంభునిపై విసిరాడు సుగ్రీవుడు. ఆ వృక్షాన్ని బాణంతో వ కే ఖండించాడు కుంభుడు. సుగ్రీవునిపై వెంట వెంటనే బాణాలను గుప్పిస్తూ తీవ్రంగా న్‌ . బాధించాడు కుంభుడు. సుగ్రీవుడు కుంభుని దెబ్బలకు చలించలేదు. ఎగిరి ధనుస్సును (3 యై లాగికొని దానిని ముక్కలుగా విరిచేశాడు సుగ్రీవుడు. | న. “కుంభుడా! రాక్షసుడా! భలే! నీ పరాక్రమం అద్భుతంగా ఉంది. ప్రహ్లాద, బలి, ఇంద్ర, స్తా న! కుబేరులతో నీవు సమానుడివి. నీవు నీ తండ్రి కుంభకర్ణునితో సనూనుడిని. జితేంద్రియుని ల ంఢ్జీః, వ్యధలు, వ్యాధులు చలింప జేయనట్టు, నిన్ను ఇంద్రాది దేవతలు కూడా ఎదుర్కోలేరు. [9 . ని బలపరా(క్రమాల్ని అద్భుతంగా (ప్రదర్శించావు. చాలామంది వానరనీరుల్ని వధించాను. గ నే చాలామందితో పోరాడి అలసియున్న నిన్ను చంపితే అపవాదానికి గురికావలసీ వస్తుందని . న్‌ ఖై భయపడి విన్ను నేను వధించలేదు. కాస్త విశ్రాంతి తీసికొని నా ముందు నీ బలాన్ని | 7 | ప్రదర్శించు” అన్నాడు సుగ్రీవుడు. | ళ్శు ళు ఆదరిస్తున్నట్లే మాట్లాడుతూ అవమానిస్తున్న సుగ్రీవుని మాటలకు (కుద్దుడైన కుంభుడు ర అగ్నిహోత్రము లాగా మండిపడ్డాడు. అమాంతంగా ఉరికి సుగ్రీవునితో చేతులు కలిపాడు పు య్జ్‌ కుంభుడు. మదించిన ఏనుగుల్లాగా కుంభ సుగ్రీవులు చాలాసేపు పోరాడారు. న్‌ ళు సుగ్రీవుడు కుంభుని ఎత్తి సముద్రపు పూడికను చూపుటకా అన్నట్లు సముద్రంలో స్తు స పడేశాడు. మునిగిన కుంభుడు లేచివచ్చి, తీవ్ర కోపంతో సుగ్రీవుని వక్షస్టలముసై కొట్టాడు. త యా ఆ దెబ్బకు (క్రుద్దుడైన సుగ్రీవుడు పిడికిలి బిగించి బలంగా కుంభుని గుండెలపై |“ % శ్రఖ| కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో కుంభుని కళ్ళు తిరిగిపోయాయి. అవయవాలు పట్టు తప్పాయి. చల్లారిన. శే న నిప్పు లాగా ప్రాణచేష్ట లుడిగి క్రిందపడ్డాడు. కన్ను మూశాడు. న ర్చ క్యంగప్తు తంల ఉంది తం భంషభు శసులి శనుభు శ్య్యప్రున

న జ | ళ్‌ యుద్దకాండము - మకరాక్షుని మరణం శ్రా ష్రని . గ సోదరుడైన కుంభుడు సుగ్రీవుని చేతిలో నేలకూలడం చూచిన నికుంభుడు సుగ్రీవుని. | న యై! తన కళ్ళతోనే కాల్చివేయుచున్నట్లు చూశాడు. మహేంద్రపర్వతం లాంటి పరిఘను | పుచ్చుకున్నాడు నికుంభుడు. అది యమదండం లాగా ఉంది. ఆ పరిఘను చేతపట్టుకొని ని యు మేఘం లాగా గర్జించాడు నికుంభుడు. ఎదురైన హనునుంతుని వక్షస్థలముపై ఆ పరిఘను | స స పడవేశాడు నికుంభుడు. న్‌ యు హనుమంతుని వక్షఃస్థ్టలముపై పడిన పరిఘ ముక్కలై, ఆకాశమున నక్షత్రాలవలె 13 విరజిమ్మబడింది. నికుంభుని దెబ్బకు గురియైన పవనసుతుడు పిడికిలిని బిగించాడు. షా న్‌ నికుంభుని గుండెలపై బలంగా కొట్టాడు హనుమంతుడు. న్‌ య. నికుంభుని కనచను ్రడ్డలైంది. రక్తము (్రవించింది. హనుమంతుని దెబ్బకు ర్త ఫ్రై చలించిపోయిన నికుంభుడు కొంతసేపటికి తేరుకొని నుళ్ళీ హనుమంతుని పట్టుకున్నాడు. | స్రీ స౮| పైకి ఎత్తాడు. నికుంభుడు హనుమంతుని పైకి ఎత్తగానే రాక్షసులందరూ సంతోషించి బిగ్గరగా న్‌ క. అరచారు. ,య్జు యు నికుంభుడు హనుమంతుని ఎత్తుకొని పోతూవుండగా హనునుంతుడు నికుంభుని (శ్రా గల! పిడికిలితో కొట్టాడు. అతని పట్టునుండి విడిపించుకొని క్రిందికి దిగి నికుంభుని పీడించాడు. (గ క్‌ హనుమంతుడు వాయువేగంతో ఎగిరి నికుంభుని నక్షస్థలముమీద పడ్డాడు. రెండు. (ఉ్త ట్ర చేతులతో నికుంభుని కంఠాన్ని మెలొసెట్టి త్రిప్పేశాడు. బిగ్గరగా సింహనాదం చేసి తల | శ్హ స ఊడతీసి పారేశాడు. గ య్‌! నికుంభుడు మరణించగానే వానరులు పరమోత్సాహంతో గంతులు వేశారు. రాక్షసులు యు గ | భీతిచెంది లంకకు పరుగెత్తి పోయారు. ;్తి యు న! క మకరాక్షుని మరణం య్‌! కుంభుడు, నికుంభుడు యుద్దంలో మరణించారని తెలియగానే రావణుడు అగ్నిలా (శై [్‌, మండిపడ్డాడు. క్రోధంతో ఊగిపోతూ ఖరుని కునూరుడైన మకరాన్షుని సీలిచాడు. న్‌ యై “కుమారా! మునకు శత్రువులు ఆ రానులక్ష్మణులు. మన రాక్షసవీరులను అందరినీ ఫ్ర భి సంహరించారు. నువ్వు వెళ్ళు. రాక్షస సైన్యాన్ని వెంటబెట్టుకొని వెళ్ళి రామలక్ష్మణులను వధించి. | ్హీ / రొ” అన్నాడు రావణుడు. సో [ రావణుడు తనకు అలా చెప్పగానే అహంకారంతో వెలిగిపోతూ, “ఓ, అదెంతసేప”.. (స్తు అంటూ బయలుదేరాడు. రావణునికి ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేశాడు. త్తు రధానికి నమస్కరించి, రథాన్నెక్కి, “తొందరగా పోనీ!” అన్నాడు సారధిని. అహంకారము , ల స్వ చావును కూడా లెక్కచేయదు అనడానికి ఇదొక తార్కాణము, స ;స్టి మకరాన్షునితో పాటు పెద్ద సైన్యం కదిలింది. “మీరంతా నాకు కనిపిస్తూ యుద్దం ఫ్జీ ధు చెయ్యాలొ. అని. కొత్త ఆజ్ఞను విధించాడు సైన్యానికి మకరాన్షుడు. “యుద్ధములో | న్‌ రామలక్ష్మణులను వధించి రమ్మనినూ పెదనాన్న నన్ను ఆజ్ఞాపించాడు. భ్‌ కళింగ ప్రు పంట అంధ శం షత భషుట్రు కాషదు ఆతుల

స్రసరులి తంల సురల శరత సలి సలి ఉల సలా య్ట। వైతన్య రామాయణము ళ్‌ . “వీరులారా! రానులక్ష్మణ సుగ్రీవుల్ని ఈరోజే నేను వధించేస్తాను. చిన్నచిన్న వీరుల | గ విషయం మీరు చూసుకోండి. ఈ వానరసైన్యాన్నంతా శూలాలతో పొడిచేసి కట్టెలతో |. యు కాల్చేస్తాను. ఎవరెవరి మీద నుకరాక్షువి కన్ను సడుతుందో వారంతా మరణం వాతపడినట్లే” | ౩ ర్త. అన్నాడు మకరాక్షుడు. | స్తా గ! మకరాన్షుని పరాక్రమాన్ని చూచి పొంగిపోయారు రాక్షసులు. భేరీలు (మోగించారు. స క. తప్పెటలు వాయించారు. రణధ్వనులు వినిపించారు. పెద్దగా సింహనాదాలు చేశారు. ం క. మకరాన్షుని రధం ముందుకు పోబోతోంది. ఈలోగా సారధి చేతినుండి కొరడా జారి శ్ర న్‌ | _క్రిందపడింది. ఉన్నపళంగా రధముపైనుండి ధ్వజము క్రీందపడింది. గుజ్ఞాలు తొట్రుపాటుతో మ్య్‌ గా నడుస్తూ కన్నీళ్ళు కార్భాయి. ఈలోగా గాలి ప్రచండంగా వీచింది. దుమ్ము ఆకాశాన్ని , అలుముకుంది. దుళ్ళకునాలు కనిపిస్తున్నా లెక్క చేయకుండా ముందుకు దూసుకుపోయారు ఫ్ర రాక్షసులు. “నేను ముందు - నేను ముందూ అంటూ యుద్దభూమిలోకి దూరిపోయారు. స్తా స్ట | రాక్షసుల్ని చూడగానే యుద్దోన్మాదంతో వానరులు కూడా ఎగురుతూ ముందుకు “మీ వచ్చారు. వానర రాక్షస వీరుల మిధ్య యుద్దము భయంకరంగా సాగింది. ఒకరినొకరు | ్రు శక్ర దారుణంగా పీడించుకున్నారు. " శ నే మకరాన్షువి శరఘాతములను తట్టుకోలేక వానరవీరు లందరూ అటూ ఇటూ మ శీ పారిపోసాగారు. పారిపోతున్న వానరుల్ని చూచి జయము తమదే నన్నట్లు సింహనాదాలు యు ఖు చేశారు రాక్షసులు. రాక్షసులు ముందుకు రాకుండా రాముడు బాణనర్నాన్ని కురిసించాడు. | య్య స రాముడు రాక్షసుల్ని అలా నివారించడం చూచి మకరాన్షుడు పారుషంతో ఇలా మాట్లాడాడు. న “రామా! ఆగు. ఇప్పుడు జరుగబోయే యుద్దం మనిద్దరి మధ్యే. నా ధనుస్సు విడిచే ప్త అరై. బాణాలు నీ ప్రాణాల్ని గుట్టు చప్పుడు కాకుండా పట్టుకు పోతాయి. | శ్రా “ఆనాడు జనస్టానంలో పిరికిపందవై నా తండ్రి ఖరుణ్లి వధించావు. అలాంటి (ప్త | చెడ్డడపనులకు అలవాటు పడిన నిన్ను చూడగానే నా ఒళ్ళు మండీసోతోంది. శ య్‌ | “ఆనాడు నేను అక్కడ ఉండి వుంటే, ఈనాడు నువ్వు ఇక్కడ ఉండేవాడివేనా? ఆనాడు పు శ నీవు కంటపడి వుంటే ఈరోజు నువ్వు నా కంటపడే వాడివేనా? నీకు అప్పటికి | ఇ. , ఆయుర్దాయము పూర్తి కాలేదు. అందుకే నేను ఆనాడు అక్కడ లేకుండా పోయాను. | నః న. “పోనీలే. ఈనాడన్నా కనిపించావు. ఆకలిగొన్న సింహము న్ఫుగాలకై అన్వేషించునట్టు, ఫై నే నా తండ్రి వధకు కారణమైన నిన్ను కళ్ళల్లో నత్తుజేసుకొని ఇంతకాలంగా వెతుకుతున్నాను. త్తే శఈరోజు నా కంటపద్డావు. ల్‌! న్‌ “ఇప్పుడే నా బాణాలు నీపై వాలుతాయి. నిన్ను నేను చంపను. నీ ప్రాణాల్ని వీవు చంపిన స్తు షా మావారు ఉండే చోటికి చేర్చుతాను. వారు అక్కడ చంపుతారు నిన్ను. మా నాన్నను | శ్రి! వధించావు. మా నాన్న అక్కడ నిన్ను ముక్కలు ముక్కలుగా చీరేస్తాడు” అంటూ న, 1 'సేలుతున్నాడు మకరాక్షుడు. ల య “ఓరీ రాక్షసాధమా! వాగుడుకాయలా ఉన్నావు. ఎందుకొచ్చిన డాబులు! రణరంగంలో కమి యు ఎవరైనా యుద్దం చేసి జయిస్తారు. అంతేగాని మాటలు పలికి జయించలేరు. మూటలతో స్తా (7 జయించగల మనుకొనే మందబుద్దిని ఇప్పుడే, ఇక్కడే చూస్తున్నాను. వ నక క్త్రడంప్రా శంంప్రూ సంపు శు య్యపా పంషుపు సదషథు జ్యట్రీో

స్రతలి తాలి అంలి శరర స సప శంతి ఉపా న నన యు యుద్ధకాండము - ఈసారి ఇందద్రజిత్తీ స్తా ర | “జనస్టానంలో నా బాణాలకు నేలకూలింది అల్పుడైన నీ తండ్రి ఒక్కడే కాదు. న ఆమి, దూషణుడు, త్రిశిరస్సు, పద్నాలుగు వేలసుంది రాక్షసులు రాలిపోయారు. పాపీ! నోటికొచ్చినట్టు ళ్లు "ల పలవరిస్తున్నావు. ఇప్పుడు వాడిలైన గోళ్ళు గల గ్రద్దలు, కాకులు నీ దేహాన్ని సాడిచి పాడిచి ఆ న తింటాయిఫొ అన్నాడు రాముడు, - | కన. రాముని మాటలకు (క్రుద్దుడైన మకరాక్షుడు రామునిపై శరవర్షం కురిపించాడు. వాటిని ఘు మధ్యలోనే ఖండించాడు రాముడు. పరస్పరము బాణాలు సంధించుకుంటూ దారుణంగా "| 0. యుద్దం చేశారు రామ నుకరాక్షులు. ఇరువురు నిడిచిన బాణముల శబ్దము ఆకాశంలో న్‌ా గ నుబ్బులు ఉరిమినట్టు ఉండింది. న య రాముడు కోపించి, మకరాక్షుని ధనుస్సును ఛేదించాడు. ఎనిమిది నారాచబాణాలతో (పు 'స్హు సారధిని కొట్టి చంపాడు. వాడియైన బాణాని రధంపై ప్రయోగించగా రధము ట్రద్దలైంది. శ్రీ సో రాముని శరఘాతానికి అశ్వములు నేలకూలాయి. మకరాక్షుడు ఒంటరిగా నేలమీద నిలిచాడు. (న యై నుకరాక్షుడు భయంకరమైన శూలాన్ని చేతిలో ధరించాడు. మండుచున్న ఆ శూలాన్ని 'ఆీ ఛై గెరగిర త్రిప్పి రామునిపైకి విసిరాడు మకరాన్షుడు. దానిని ఆకాశంలోనే ముక్కలు చేసేశాడు న కో శూబము ముక్కలై క్రింద పడగానే ముకరాక్షుడు పిడికిలి బిగించి “ఆగు-ఆగు అంటూ | థు య్ర్‌! రాముని. మీదికి వచ్చాడు. రాముడు ఆగ్నేయాస్త్రం తొడిగి నుకరాన్షుని గుండెలపై న్‌ ప్రయోగించాడు. హృదయం చీలి క్రిందపడ్డాడు మకరాన్షుడు. ప్రాణాలు సైకి ఎగిరిపోయాయి. | నే మకరాక్షుడు మరణించగనే రాక్షసు లందరూ తమకు లేకపోయినా కాలికి బుద్ది చెప్పారు. డ్‌ ఈమై లంకలో ప్రవేశించినంత వరకు పారపాటున కూడా వెనుదిరిగి చూడలేదు. మకరాక్షుని వృత హు ఫ్రై కళేబరాన్ని చూచి ఎంతగానో సంతోషించారు వానరులు, స్త . శు మకరాక్షుడు మరణించినట్లు రావణునికి తెలిసింది. పళ్ళు పటపటమని కొరికి “ఏమి. (అ న చేయాలి" అని ఆలోచించి, కుమారుడైన ఇంద్రజిత్తువి పిలిచి ఇలా పలికాడు, న ష్‌ “కుమారా! వీరా! నీవు బలశాలివి. బుద్దిశాలిని. కంటబడి గాని, కనిపించకుండా గానీ [ ఫ్ర నీవు రొమలక్ష్మణుల్ని సంహరించాలి. ఇంద్రుణ్లే జయించిన నీకు ఈ మానవమాత్రులు ఇశ్రా న సరియైన వారని నేను "అనుకోను అన్నాడు. ఖై ఇంద్రజిత్తు తండ్రి అనుమతి తీసికొని యజ్ఞభూమి యందు శాస్త్రవిధి ననుసరించి ఈ 7 యజ్ఞము చేశాడు. అగ్నిహోత్రము చుట్టూ దర్భలు, తోమారాలు పరచాడు. నల్లని మేకను శ్హ్ర యు బల్కూడా ఇచ్చాడు. ధూమము లేకుండా అగ్నిహోత్రము బేవగా దానిని విజయచిహ్నంగా . ల న భావించాడు ఇంద్రజిత్తు. శు వ. యజ్ఞము. ద్వారా దేవ, దానవ, _ రాక్షసులకు తృప్తిని కలిగించాడు. ఇతరులకు | త్త క*, అగుపించని రధాన్ని ఎక్కాడు. సూర్యతేజము వంటి బ్రహ్మాస్తముచే రక్షింపబడుచున్న | ఇంద్రజిత్తు అసమాన పరాక్రమవంతుడుగా శోభించాడు. దురాధర్నుడై ప్రకాశించాడు. తంట తాంల్‌ ఉంథు ఉంధాగళి తాదుత పాషపు భ్యలీో

జ్రసదులి తనంత పంత తంతు స శంతి ఉరు భాగ్య స చైతన్య రామాయణము | గగ, “రాక్షసవీరులారా! వినండి. తొపసులైన ఆ రామలక్ష్మణులకు ఈ ప్రపంచంతో ఉన | ' బంధం ఈనాటితో తీరిపోయింది. రామలక్ష్మణులను యుద్దంలో వధించి, నా తండ్రికి నే ॥;పె య్‌ విజయాన్ని తెచ్చిపెడతాను. న ళు “అంతేకాదు. ఈ కోతిమూకల్ని ప్రపంచంలోనే లేకుండా చేసేస్తానుఫి అని పలికి షా గ్‌ ఇంద్రజిత్తు అదృశ్య మయ్యాడు. న్‌ స్‌ రణరంగంలో రామలక్ష్మణుల్ని చూశాడు. వారిపై దారుణంగా బాణవర్షం కురిపించాడు. | శ్ర ఇంద్రజిత్తు మాత్రము కనిపించడం లేదు. బాణాలు మాత్రం కప్పేస్తున్నాయి రామలక్ష్మణుల్ని, స్తా స రానులక్ష్మణులు కూడా ధనుస్సును చేపట్టి, బాణాలను సంధించి, శంద్రజిత్తుపై ఊహతో ( సు! బాణాల్ని విడిచారు. = న ఇంద్రజిత్తు ఆకాశంలో అదృశ్యంగా ఉన్నందున రామలక్ష్మణులు వేసే బాణాలను చాక శు లో చక్యంతో తప్పించుకుంటున్నాడు. ఇంద్రజిత్తు పాగవుట్టించి, ఆకాశాన్నంతా ధూమంతో న గ | వింపళశాడు. పొగమంచుతో దిక్కులు తెలియకుండా చేశాడు. ఖ్‌ వ. ఇంద్రజిత్తు గగనవిహారం చేస్తున్నాడే గాని అతని రూపం కనిపించదు. రధం యొక్క ౨ ఈస్ర్రా శబ్దం వినిపించదు. ధనుష్టంకార ధ్వని ఉండదు. రథచక్రాల మోత ఉండదు. గుజ్జపు డెక్కల. (ప్రో గల! చప్పుడు తెలియదు. య యు దిక్కులు తెలియని ఆ చీకటిలో నారాచబాణాలను శిలావర్షంలా కురిపించాడు. | స్రీ ఇంద్రజిత్తు. రామలక్ష్మణులను సర్వాంగముల మీద కొట్టాడు ఇంద్రజిత్తు. రామలక్ష్మణులు శ్రా నే ఆ బాణాలు వచ్చే దిక్కు నమసరిస్తూ దివ్యమైన అస్త్రాలను ప్రయోగించారు. అవి ల్‌ / - ఇంద్రజిత్తుకు తగిలి రక్తంత తడిసి క్రింద పడుతున్నాయి. - ఇంద్రజిత్తు విరాముం లేకుండా యు ధామలక్ష్మణులను బాణాలతో కొడుతూనే ఉన్నాడు. ఆ దెబ్బలకు రానులక్ష్మణులు పుష్పించిన | శ్రా కింశుక వృక్షాలవలె కనిపించారు. (త్త స ఇంద్రజిత్తు ప్రయోగించిన బాణనర్నానికి గురియై అనేకమంది వానరులు మరణించారు. గ యై అదంతా చూసి కలతచెంది (మ్రద్దుడైన లక్ష్మణుడు రామునితో ఇలా పలికాడు. | గ (| “అన్నా! సర్వరాక్షస సంహారాన్ని కాంక్షిస్తూ బ్రహ్ముసాన్ని ప్రయోగిస్తానుగ అన్నాడు. |(ళ్తు క | గెక్షుగా! రుష్మదైన ఒక్క రాక్షసుని కారణంగా లోకంలో ఉన్న రాక్షసుల నందరినీ ౧౪ క. సంహరించడం సొడి కాదు. లక్ష్మణా! గుర్తుపెట్టుకో! యుద్దము చేయుటకు అంగీకరించని ౧. | వానివి, దాగిన వానిని, నమస్కరించిన వానిని, శరణన్న వావిని, పారిపోవు వానిని, పిచ్చివానిని | ళ్లు ఘు ఎప్పుడూ చంపకూడదు. న్‌ న్‌ “తమ్ముడూ! ఎలాగైనా మనం ఇంద్రజిత్తును వధించడానికే ప్రయత్నించాలి. ఫు ళా సర్పరూపబాణాల్ని ప్రయోగిస్తాము. నీచుడు, మాయావి యైన ఆ రాక్షసుడు కంటబడితే క్షణం శ్ట్రు॥ మిగలడు. న్‌ [1 “లక్ష్మణా! దుష్టుడైన ఈ ఇంద్రజిత్తు భూమిలో దూరనీ గాక, స్వర్గంలో చేరనీ గాక, భ్‌ కం. పాతాళంలో ్రవేశించని గాక, ఆకాశంలో సంచరించనీ గాక, నా అస్త్రము చేత చంపబడి | 19 స్ట! నేలకూలిపోతాడు;? అని పలికి ఇంద్రజిత్తును శీఘ్రంగా వధించడానికి వానరశ్రేష్టులను క్‌ 1 రాముడు సంప్రదించాడు, న! తళ తాళ తళ ళ్‌ షక్‌ శ్‌ లిం

జ్‌ స్త్రటాష్టు స్తభాట శ్రుగాత్ర శుంగ ట్ర నట్టు శంషత్తు శ్రషసై శరై న మప మ పన తు ప య యు యుద్దకాండము - మాయసీత శ్‌ | య | గ రాముని ఉద్దేశం ఇంద్రజిత్తుకు అర్దమైంది. యుద్దభూమి నుండి మరలి లంకలో న్‌ ఇష్టా ప్రవేశించాడు. గ్‌ | ,' కన. ఈసారి ఇంద్రజిత్తు మరోవిధంగా ఆలోచించాడు. యుద్దానికి సన్నద్దుళై యున్న ళు నే రామలక్ష్మణుల్ని మాయతో మోసం చేసీ చంపాలని కుట్ర పన్నాడు. | గానే ర ఇంద్రజిత్తు రథమెక్కాడు. మాయసీతను ప్రక్కన కూర్చోబెట్టుకున్నాడు. యుద్ధరంగంలో న్న న్‌ అందరూ చూస్తూ ఉండగా ఆమెను నధించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. వానరులు చూస్తారనే ఘా దురుద్దేశ్యంతో రధాన్ని వానరుల వైపు నడిపించాడు. శ్రా యు ఇంద్రజిత్తు రధం రావడం చూచిన వానరులు శిలలను, వ్మళ్షాలను చేతపట్టుకొని (శు గ౮. యుద్దానికి సిద్ధపడ్డారు. హనుమంతుడు. పెద్ద పర్వతశిఖరాన్ని చేతపట్టుకొని ముందు. [౫ ర. నడిచాడు, స్తు య్‌ ఇంద్రజిత్తు రథంలో సీత కనిపించింది హనుమంతునికి. ఒకే జడతో శోభిస్తూ, వాడిన | శ్రా | ముఖంతో, ఉపవాసాలతో కృశించిన శరీరియై, దీనవదనయై, నూసిన వస్త్రాన్ని కట్టుకొని, న్‌ ; ధూళితో నిండిన దేహంతో సత కన్పించింది. ( య్‌ చూడగానే ఆమె సీత అని తెలిసిపోయింది ఆంజనేయునికి. తీవ్రదుఃఖానికి గురయ్యాడు ర్త ్రు హనుమంతుడు. దీనురాలైన సీతను చూచి హనుమంతుడు తనలో తాను ఇలా | స్వ. ఆలోచించాడు. “ఇతడు సీతను ఇక్కడికి ఎందుకు తీసికొని వచ్చాడు? ఏమి చేయాలని | ల్లో శ్ర తీసికొని వచ్చాడు?” అని ఆలోచిస్తూ వానరడ్రేష్టులకు కూడా ఆమె సీత అని తెలిపి, వానర ట్‌ నీ వీరులతో కలిసి ముందుకు ఉరికాడు. ఇంద్రజిత్తు వైపు నడిచాడు. క్‌ | ఇంద్రజిత్తు వానరసైన్యాన్ని చూశాడు. ఒర నుండి కత్తిని దూస్కి సీతను జుట్టుపట్టి | ౫4 న్‌ | లాగాడు. “రామా - రామా” అని విలపిస్తున్న సీతను కొట్టాడు. ఇంద్రజిత్తు సీత జుట్టు పట్టుకొవి ఖు య్‌ కొట్టడం చూచిన వాయుపుత్రుడు దీనుడై శోకంతో కదలిపోతూ కన్నీళ్ళు కార్బాడు. క. ఇం(ద్రజిత్తుతో ఇలా పలికాడు. (స్తు న్‌ “జరీ దురాత్ముడా! నీకు వినొాశకాలము దాప్పరించింది. అందుకే ఆమె కేశసాశాన్ని గ ంగ్జేఫ!. పట్టుకున్నావు. గుర్తుంచుకో. అది కేశపాశము కాదు. నీ పాలిటి మృత్యుపాశము. స్తు ళు “నీచుడా! ఫాపీ! దయాహీనుడా! ఎంత చెడ్డపని చేశావు! పవిత్రురాలైన సీతను ౪ కొడుతున్నావే! ఆమె నీకు ఏం అపకారం చేసిందిరా! పీతను చంపిన తరువాత నీవు స యై ఎంతకాలం జీవించగలవురా పాపీ! నీవు వధార్హుడివి. అది కూడా నా చేతిలోనే. ఇ్హు , “న్లీవ్టు చచ్చిన తరువాత కూడా సుఖించలేవు. స్త్రీవధ వల్ల ప్రాప్తించే నీచపు లోకాల ఫ్‌ య ద్వారాలు నీకోసం తెరుచుకొని ఉంటాయి;” అని పలికి వానరులతో కలిసి ఇంద్రజిత్తు మీదికి న న వెళ్ళాడు. ముందుకొస్తున్న వానర సైన్యాన్ని రాక్షస సైన్యం నివారించింది. - యు మాటను ఇక్కడ విస్మరించినట్టు అగుపిస్తుంది. కానీ ఆది సత్యం కాదు 'మాయసీత'ను సీతమ్మగా వ్యాఖ్యాత గుర్తించక పోవడమే శ న్‌ (అలా (వ్రాయడానికి కారణము - ప్రకాశకులు య ర న ర న న ర స 2-53

జ్ర సా ఇర సాగారు కంట నరు జ్ర శ్రనషర్తు శనం? గ్డే టం యు యు యు. హస ప ప చ పు హం టే ల థు చైతన్య రామాయణము జా న్‌ “వానరుడా! చెబుతున్నా. విను. ఈ సీత కోసమే కదూ నువ్వు లంకలో కాలుపెట్టింది! నో వై రాముడు, సుగ్రీవుడు ఇక్కడికీ వచ్చింది ఈ సీత కొరకే కదూ! చూస్తూవుండు నీ కళ్ళముందే థు ఫి ఈ సీతను ముక్కలు ముక్కలుగా నరికేస్తాను. న్‌ గ “అంతటితో సీత పీడ విరగడైపోతుంది. కానీ నా నీడ మిమ్మల్ని వెంటాడడం మూత్రం చై 1 ఉండనే ఉంటుంది. సీత చానగానే, రాముణ్ణి, తరువాత లక్ష్మణుణ్ణే, వాడి వెనుకాలే నిన్ను, నై వ. నీవెనుకాలే సుగ్రీవుణ్లి పాట్లకాయలు తరిగినట్టు తరిగేస్తాను. (గ్ర (6. “స్త్రీలను చంపకూడదా?” అయితే నీ ప్రశ్నకు సమాధానం చెబుతాను. నిని తెలుసుకో, సా గ . పీడాకర మమిత్రాణాం యత్సాా త్కర్లవ్య మేవ తత్‌ ౫ భ్‌! “శత్రువులకు బాధ కలిగించేది ఏదయినా చేయవచ్చు” ప్రై స్తా ఈవిధంగా పలికి, మాయ ఏడ్పులు వినిపిస్తున్న ఆ మూయసీతను పట్టుకొని తీక్షణమైన శ్రా స్త ' ఖడ్లాన్ని చేబూని సీతను నరికేశాడు ఇంద్రజిత్తు, న్య యు “ఏయ్‌! వానరుడా! చూశానా! రాముడి భార్యను కత్తితో నరికేశాను. చచ్చి పడివుంది. చు ఈము! చూడు. ఇక దేవికి మి శ్రమంతా! పాపం! ఇంతవరకు చేసిన శ్రమంతా బుగ్గిపాలైంది శ గ కదూ!” అని పలుకుతూ సింహనాదం చేశాడు ఇంద్రజిత్తు, వానరు లందరూ దుఃఖంతో య శష్టై దీనులయ్యారు. దిక్కులు పట్టి పారిపోయారు. ఫు థు పారిపోతున్న వానరుల్ళ అడ్డగించి హనుమంతుడు ఇలా పలికాడు. “వానరవీరులారా! | షా స! సమరోత్సాహాన్ని విస్మరించి, దినులై ఎందుకు అలా పారిపోతున్నారు? మీ వీరచ్వ మేమైంది? ( ఇ! మీ శూరత్వ మెక్కడికే పోయింది . శూరులైన వారు యుద్దానికి వెన్ను చూపి పారిపోకూడదు. శ తూ నేను ముందు ఉంటాను. నా వెనుక మీరు ఉండండి? అని హనుమంతుడు చెప్పిన మాటలను | త్తి శ్ర ఆలకించి, ఉత్సాహంతో పర్వతశిఖరాలను, వృక్షాలను పెకలించి చేతపట్టుకున్నారు వానరులు. _శ్తా న్ష। గర్జిస్తూ రాక్షసుల మీదికి వెళ్ళారు. ౮ స. హనుమంతుడు బాధతో, కోపంతో కూడియున్న కారణంగా ఒక్కసారి విజృంభించి (హు య్‌ రాక్షససేనను కాల్చిపారేశాడు, ఆ సమయంలో కాలాంతకుడై కనిపించాడు. ఒక పెద్ద పర్వత ళ్తు శే శిఖరాన్ని పెకలించి ఇంద్రజిత్తు రధంపై విసిరాడు హనుమంతుడు. కానీ రధాన్ని వో | చాకచక్యంతో సారధి ప్రక్కకు తప్పించాడు. ఇంద్రజిత్తు రధంపై పడకుండా అది | న య్హా (క్రీందపడింది. దాని క్రింద రాక్షసులు నలిగిపోయారు. | “6 వేలమంది వానరులు వృక్షాలను, పర్వతశిలలను పట్టుకొని ఇంద్రజిత్తు పైకి ఉరికారు. ళా గ్‌ సింహనాదాలు చేశారు. రాక్షసుల్ని చితకబాది చంపేశారు. అది చూచి ఇంద్రజిత్తు శత్రువులకు స య్‌ అభిముఖుడై వచ్చి, బాణవర్షం కురిపించి అనేకమంది వావరులను సంహరించాడు. రా ర వానరులు కూడా శిలలతో, చెట్లతో రాక్షసుల్ని వధిస్తున్నారు. | | 1 బే గ హనుమంతుడు శత్రుసైన్యాన్ని నివారించి, వానరసైన్యాన్ని వెనుకకు మరలించాడు.. ౫ శై |, “ఈ రాక్షసుల్ని వధించి ఏమి ప్రయోజనం?” అని తనను తాను ప్రశ్నించుకున్నాడు. ర్‌ ళా “వానరులారా! రామునికి సంతోషాన్ని కలిగించాలని ప్రాణాలను ఒడ్డి పోరాడాము. ఏ ఖు న పీత కోసము యుద్దం చేశామో ఆమె మరణీంచింది. ఎందరిని చంపితే మూత్రం ఏంలాభం? | వ! ర కంటూ తంట ఉందు త డాంపుపై తల శ ్నధు ఊపు ళా

స్ట సిం షయం షి మ స్త త్తు యుద్దకాండము - ఎక్కడ ధర్మం! ధనమే ఎక్కడైనా! గ ౫౮ రామునికి సీతను సమర్పించగలనూ? రాముని దుఃఖాన్ని పోగొట్టి, సుఖాన్ని కలిగించే అవకాశం న కా. ఇక మనకు ఎక్కడిది. అయిపోయింది. అంతా అయిపోయింది. ఏది జరుగకూడదో అదే శ. జరిగిపోయింది. స్త్ర జి క్త “జరిగిన విషయాన్ని రామసుగ్రీవులకు ముందుగా చెప్పాలి. ఇదే మన తక్షణకర్తవ్యం. శ్రా గ వారు ఏమి చేయమంటే అది చేస్తాము? అని పలికి వానరసేనతో కలిసి వెనుకకు మరలాడు |౫న్ష య హనుమంతుడు. హనుముంచుడు రొముని వద్దకు వెళ్ళుటను గాంచిన ఇంద్రజిత్సు హోమం 1భష్తు ళ్లు చేయడానికి నికుంభిలా చైత్యానికి వెళ్ళాడు. శ్రా ష్‌ ఇంద్రజిత్తు విధి ననుసరిస్తూ హోమం ప్రారంభించాడు. మాంసాన్ని, రకాన్ని అగ్నిలో ్ట! ,. హోనుం చేశాడు. సంధ్యాకాల సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు అగ్నిహోత్రుడు. దానిని కాపాడుతూ. (శ్ర 4. చాలామంది రాక్షసులు అక్కడే కాసలా ఉండినారు. | స్తే హల శై “నే ఎక్కడ ధర్మం! ధనమే ఎక్కడైనా! య్‌ || | వసో యు! వానర రాక్షసుల సమరధ్వనులు మిన్నుముట్టుతున్నాయి. “జాంబవంతా! సమరధ్వనులు | గొప్పగా వినిపిస్తున్నాయి. హనుమంతుడు ఏదో గొప్ప వని చేసి ఉంటాడు. నీవు కూడా వెళ్ళు. శ్‌ స్త భల్లూకవీరుల్ని వెంటపెట్టుకొని వెళ్ళి హనుమంతునికి సాయం చెయ్యి” అన్నాడు రాముడు, న య్ట్‌ “అలాగే" వని పలికి జాంబవంతుడు బయలుదేరాడు. పశ్చిమద్వారం వైపుకు వెళ్తూ (ప్తు ఈష ఉండగా, వానరవీరులతో కలిసి దిగులుతో వస్తున్న హనుమంతుని చూశాడు జాంబవంతుడు. (శ్రా ఫ్య్మ| భల్లూకసైన్యాన్ని కూడా వెనుదిరగమని చెప్పి హనుమంతుడు రాముని వద్దకు వచ్చాడు. ల్‌ న. రాముని చూడగానే హనుమంతునికి'దుఃఖం ఆగలేదు. కన్నీళ్ళు కారుస్తూ “యుద్ధరంగంలో | శ్ర ఫు మేమందరము చూస్తూ ఉండగానే ఇంద్రజిత్తు, “రానూ-రామా అని రోదిస్తున్న పీతను (శ్రా చంపేశాడు. ఆది చూచి నా మనసు కక్రుంగిపోయింది. ఈ నిషయాన్ని మీకు తెలుపాలని | న న్‌ వచ్చాను” అని హనునుంతుడు చెప్పగానే రాముడు దుఃఖాశక్రాంతుడై మొదలు నరికిన వృక్షం ప్త తూ. లాగా క్రిందపడి మూర్చిల్లాడు. వానరవీరు లందరూ దుఃఖిస్తూ రాముని చుట్టూ చేరారు. (_ శీ పద్మముల, కలువల సువాసనతో కూడిన చల్లని ఉదకాన్ని ముఖంపై చల్లారు. ప్త క, లక్ష్మణుడు దుఃఖిస్తూ రాముణ్ణి కౌగిలించుకొని పసిబిడ్డలా విలపించాడు. ల్లో యం “అన్నా! నీవు ఉత్తముడివి. జితేంద్రియుడివి. ధర్మాచ్ముడివి. కానీ ధర్మము నిన్ను యు తు ఆపదల నుండి ఉద్దరించలేక పోయింది. ఇక ఎందుకు ఈ ధర్మం? ఎవరి కొరకు ఈ ధర్మం! య్‌ క దేనికొరకు ధర్మాచరణము? . ల! క్‌. “చరాచర భూతజాలములు మనకు కనిపిస్తున్నాయి. ధర్మాధర్మవులు అలా కనిపించడం. [ళు లేదు. కనుక ధర్మాధర్మములు లేవనే నా అభిప్రాయం. ధర్మమే ఉంటే నీకు, నీలాంటి వానికి (శ్హ య ఈ ఆపద సంభనిస్తుందా? నా న్నే | “అధర్మ మనేది ఉంటే రావణుడికి నరకం ప్రాప్తించి ఉండాలి. కానీ అలా జరుగలేదు. ఫి య్‌ అతడు సుఖంగానే ఉన్నాడు. ధర్మ మనేది ఉంటే నీవు సుఖించి ఉండాలి. ఇదీ జరుగలేదు. శ్రీ నువ్వు అపదలనే ఆహారంగా స్వీకరిస్తున్నావు. దీనినిబట్టి ధర్మాధర్మములు రెండూ లేనివియే (ప్ప య అని నేను భావిస్తున్నాను. (| థ్‌ “ చి ్న క్‌ న త గ్‌ స న్న చు ల్లో క్త యో ల రమ ర సర సనన నన

న వ న కా యయా ర య యయా కా హు. అదాపవవడవావనావల గు ఖి చైతన్య రామాయణము ఈ గా “ధర్మ మనేది ఆలోచనకు అందదు. కంటికి కనిపించదు. అసలు ఉందో లేదో కూడా ! ఘా అనుమానమే. అలాంటి ధర్మము మనలను ఎలా ఉద్దరిస్తుంది? , య్డు “సత్యపరిపాలనమే ధర్మ మంటావా? అదే నిజమైతే నీకు రాజ్యాన్నిస్తానని చెప్పి, నిన్ను | శా , అడవుల పాట్టెసిన రాజుగారి విషయంలో ఎందుకు మౌనం పట్టావు? రాజ్యాన్ని పోగొట్టుకున్నావు నో స్‌ ధర్మం ధర్మం అంటూ, న్‌ ధనమే సమస్తానికీ మూలం. ధనం పని చేసినట్టు ధర్మం చేయదు. ధనం ఉంటే అన్నీ “క్త కై సమకూరుతాయి. ధనం లేనిచో ధర్మం నిరుసయోగం. కొండలుంటేనే జలం ప్రవహిస్తుంది. | | ధనముంటేనే సమస్తకార్యాలు జరుగుతాయి. ధనం లేకపోతే వేసవికాలంలో సెలయేళ్ళు న ర. ఇంకిపోయినట్టు అన్ని కార్యాలూ అడుగంటుతాయి. (స్తు ళు ॥ యస్యార్ధా స్తన్య మిత్రాణి యస్యార్థా స్తన్య బాంధవాః | న. స్‌ . యస్యార్భా స్స వుమాన్లోకే యస్యార్భా స్ప చ పణ్జితః ర ర. “ధనమున్న వానికే స్నేహితు లుంటారు. ధనమున్న వానికే బంధువు లుంటారు. [్రు ' _ధనమున్నవాడే మగవాడు. ధనమున్నవాడే పండితుడు. | త “రామా! ఇంద్రజిత్తు నీకు ఘోరమైన అన్యాయం చేశాడు. దానికి ఇప్పుడే నేను | గ ప్రతిక్రియ చేస్తాను. నువ్వు లే. నరశార్తూలా! దీర్షబూహో! దృఢవ్రతుడా! సీతను హత్య చేసిన స్త న్‌ 4 ఆ రాక్షసుణ్మి హతమారుస్తాను. లంకను బూడిద చేసేస్తాను; అన్నాడు లక్ష్మణుడు. స్తు య్‌ లక్ష్మణుడు రాముని ఓదార్చుతుండగా, సేనలను సముచిత స్టానాల్లో నిలిపి శీఘ్రంగా స్తు యు. వచ్చాడు. విభీషణుడు. రాముడు లక్ష్మణుని ఒడిలో పడుకొని యున్నాడు. అది చూరిన ఆ్రై గ విభీషణుడు “ఇదేమిటి?” అని దీనంగా ప్రశ్నించాడు. న . లక్ష్మణుడు దుఃఖిస్తూ “విభీషణా! ఇంద్రజిత్తు సీతను యుద్దభూమిలో చంపేసినాడట. 'భఘ్లు / అది చూచిన హనుమంతుడు చెప్పగానే రాముడు మూర్చిల్లాడు” అని విలపించాడు గ్‌ య్‌ లక్ష్మణుడు. . న న్‌ ఇక్‌ ఆపమని లక్ష్మణుని నివారించి విభిషణుడు రామునితో ఇలా పలికాడు: “రామా! ఫ్‌ య్‌ సముద్రం ఎండిపోయింది అనే మాట ఎంత సత్యమో హనుమంతుడు చెప్పింది కూడా అంతే (ఘీ; సత్యము. ళా న్‌ . “దుష్టుడైన రావణుడి మనసు నాకు తెలుసు. సీతను చంపడానికి వాడు అంగీకరించడు. ల య్‌. ఇంద్రజిత్తు నమూయ చేశాడు. మాయసీతను వధించాడు. ఇదంతా మోసం! రు శ్ర “ఇంద్రజిత్తు నికుంభిల చైత్యానికి వెళ్ళి హోనుం చేస్తున్నాడు. అది పూర్తయిందా! ఇక శ్రా 1 ఇంద్రుడు కూడా ఇంద్రజిత్తుని ఓడించలేడు. ఆ హోనుము పూర్తీయ్యే లోగా మనం సైన్యంతో. | ౧౯ చీ! అక్కడికి వెళ్ళాలి. రామా! అకారణంగా దుఃఖించకు. అదంతా మోసం! [0 “నే “నీవు శోకిస్తే సైన్యమంతా శోకిస్తుంది. నీవు ఇక్కడే ప్రశాంతంగా ఉండు. మేము ఫు ॥ | "సైన్యాన్ని తీసికొని వెళ్తాము. మా కూడా లక్ష్మణుని పంపు. చాలు. వాడీయైన బాణాలను చ మృభత్తగప్రుతుంపై అంట్రు తంతు యుపి తత షథు భద్రం

స! యుద్ధకాండము - నికుంభిలపై ముట్టడి స గగ ప్రయోగించి హోనూన్ని నిరోధిస్తాడు లక్ష్మణుడు. హోమం భగ్నమైతే చాలు. ఇంద్రజిత్తుని | షా సులభంగా వధించవచ్చు. ల్‌ "పా “రానూ! ఇక ఆలస్యము చేయడం ప్రనూదకరము. శత్రువును సంహరించుటకు గ అనుజ్ఞ నిమ్ము. లక్ష్మణుని వమావెంట సంప్పుఫి అన్నాడు విభీషణుడు. శోకపీడితుడై ఉన్న ః షు రామునికి విభిషణుడు చెబుతున్నది ఏమిటో అర్దం కాలేదు. |

రాముడు విభీషణుని తన సమీపమున కూర్చుండ బెట్టుకొని, మళ్ళీ చెప్పమని స్‌ క్రై అడిగాడు. విభీషణుడు చెప్పిందంతా విన్నాడు. వధించబడెంది మాయసీతే నని గ్రహించాడు. శు గ ఇంద్రజిత్తు హోమాన్ని భగ్నం చేయాలని తెలుసుకున్నాడు. స ష్‌ “రామా! ఇక్కడ ఒక రహస్యమైన నిషయముంది. పూర్వము (బ్రహ్మదేవుడు వరప్రదానం . ఖ్హీ ఖు, చేసే నమయంలో ఇంద్రజిత్తు ఒక మాట చెప్పాడు. “నువ్వు ఆయుధాలు పట్టుకొని | ళీ ంం హోమం చెయ్యడానికి నికుంభిల దేవాలయానికి వెళ్ళటప్పుడు ఎవ్వడైతే నిన్ను అడ్డగిస్తాడో న ఘ్టు వాడి చేతిలో నువ్వు మరణిస్తావు” అని చెప్పాడు బ్రహ్మదేవుడు. వాణ్ణి వధించడానికి ఇదే |

| ఏకైక మార్గం. (త్తు య “రామా! కనుక వెంటనే ఇంద్రజిత్తు నధకి ఏర్పాట్టు చేయాలి. ఇంద్రజిత్తు కన్ను శ్రా గ | మూళాడా! ఇక రావణుడు సబాంధవంగా మరణించాడవే నిశ్చయించుకోవచ్చుొ అని న సీ విభీషణుడు పలికాడు. త్తు ళు “విభీషణా! ఇంద్రజిత్తు మాయావి అని నాకు తెలుసు. బ్రహ్మాస్త్రము నెరిగినవాడు. (శ్రా స్య! వాడు గగనవిహారం చేస్తూ ఎవ్వరికీ కనిపించడు. ల్లో గ. “తమ్ముడూ! లక్ష్మణా! వెళ్ళు నాయనా! వానరసైన్యాన్నంతా వెంట పెట్టుకో. ఫే శ్ర హనుమంతుణ్ణి, జాంబవంతుణ్లే ప్రక్కనే ఉంచుకో. విభీషణుని ముందుంచుకో. అక్కడ శ విషయాలన్నీ విభీషణునికి తెలుసు. అతడెలా చెబితే అలా చేయండి. దువ్చుదైన ఆ | న్‌ న ఇంద్రజిత్తును సంహరించి రండి;” అన్నాడు రాముడు. / ఫ్ర య్‌ లక్ష్మణుడు ధనుస్సును ధరించాడు. కవచమును ధరించాడు. ఖడ్గము, బాణాలు | యు (గ్రహించాడు. రాముని పాదాలకు నమస్కరించాడు. ర్త న “అన్నా! హంసలు తానురకొలనులో పడ్డట్లు నా బాణాలు ఈనాడు ఇంద్రజిత్తుపై | ఉ జీ పడతాయి. నాడి శరీరాన్ని చీల్చేస్తాయి. వాడి ప్రాణాల్ని గాలిలో తేల్చేస్తాయిగొ అని పలికి ఫు ళు! నికుంభిలాచైత్యానికి బయలుదేరాడు లక్ష్మణుడు. స ప నికుంభిలపై ముట్టడి ఖు న. విభీషణ హనుమదంగదాదులతో కలిసి వానర భల్లూక సైన్యాలను వెంటబెట్టుకొని ల్దా నే ఇంద్రజిత్తు నికుంభిల హోమాన్ని భగ్నం చేయడానికి బయలు దేరాడు వీరుడైన లక్ష్మణుడు. | స ఖై “లక్ష్మణా! అదిగో నీలమేఘం లాగా నల్లగా ఉంది రాక్షనసేన. ఆ సైన్యముపై వానరులు ఖ్జు

| కాలుదువ్వాలీ. ముందు కురికిన రాక్షససైన్యాన్ని నీవు వధించాలి. అపుడు ఇంద్రజిత్తు జ్ఞ (1 బయటికి వస్తాడు. హోమము ఆగిపోతుంది. నువ్వు వాళ్లే సంహరించనచ్చు. | న [తాన ల ళ్ళ షల ఈం కలో

జతల యంత టంత శంతి సల శతు పంపుతా యు ఛైతన్య రామాయణము గీ స “మహావీరా! లక్ష్మణా! ఇంద్రజిత్తు దురాత్ముడు. మాయాలోలుడు. మాయావి. ఇ్హీ! అధర్మపరుడు. ్రూరకర్ముడు. వాణ్ణి నీవు సంహరించాలిఫొ అన్నాడు విభీషణుడు. _ ఫ్ర య - లక్ష్మణుడు సిద్దమయ్యాడు. వానరులు, భల్లూకాలు రాక్షససైన్యము మీదికి పరుగెత్తారు. ఆ గ రాక్షసులు ఆయుధాలను ధరించి వానరుల్ని ఎదుర్కున్నారు. వానర రాక్షసుల మధ్య ౧ భయంకరంగా యుద్దం జరిగింది. వానర రాక్షసులు పరస్పరము వధించుకుంటున్నారు. | ౧) యు వానర భల్లూక నాయకుల వీరత్వానికి రాక్షసులు భీతి చెందారు. (స్త శ్ర. నికుంభిలలో హోనుం చేస్తున్న ఇంద్రజిత్తుకు తన సైన్యం దిగులుతో ఉందని (శా | తెలిసింది. ఇంద్రజిత్తు హోమం నుండి లేచాడు. కుపితుడై, ధనుర్పాణాలు ధరించి న యీ. రథమెక్కాడు. ఎట్టబడిన కళ్ళతో మృత్యుదేవత లాగా కనిసించాడు. పు (హ్‌ భయపడి వెనుదిరిగిన రాక్షసులు ఇంద్రజిత్తు రధంలో రావడం చూచి మళ్ళీ యుద్దానికి. | శ్ర స , తలపడ్డారు, లక్ష్మణుని మీదికి ఉరికారు. హనుమంతుడు ఒక పెద్ద వృక్షాన్ని తేతవట్టకాని య ఇకా. రాక్షపసైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు. ర యు రాక్షసులు వేల సంఖ్యలో వచ్చి హనుమంతునిపై పడ్డారు. ఆయుధాలతో ఆంజనేయుని న ర! ఎదుర్కున్నారు. శూలాలతో, ఖడ్గాలతో, పట్టిసములతో, కుంతలముతో హనుమంతుని . ఖ్టు తీవ్రంగా బాధించారు. అయినా వెనుకాడని వీరహనుమంతుడు పెద్దపెద్ద వృక్షాల్ని పెకలించి | నె ,_ రాక్షససైన్యాన్ని నాశనం చేయడం ఇంద్రజిత్తు చూశాడు. (0 సా “సారధీ! అడుగో, ఆ వానరుడున్న చోటికి రధాన్ని తీసికొనిపో, అతణ్జి ఉపేక్షిస్తే మన నై న సైన్యం మిగిలేలా లేదు;” అన్నాడు ఇంద్రజిత్తు. వెంటనే హనుమంతుడున్న చోటికి రధాన్ని హీ నడిహీడు సారధి. స్తు శ్రా హనుమంతునిపై బాణవర్షం కురిపించాడు ఇంద్రజిత్తు. ఇంద్రజిత్తును ఎదుర్కొంటూ ర్త న హనుమంతుడు ఇలా పలికాడు. ల. య్‌! “దుష్టుడా! ఇం(ద్రజిత్తూ! శూరుడవైతే యుద్దం చెయ్యి. హనునుంతుని సమీపించిన ళు ఉహ్రై. చరునాత ఇక ప్రాణాలతో వెనక్కి వెళ్ళలేవు. ఓరి! నీచుడా! నువ్వు రాక్షసులలో వీరుడివా! శు 6 అయితే నాతో ద్వంద్వపోరాటానికి నిలువు. న్నీ శ్రేష్టత్వాన్ని నిరూసించుకోగ అన్నాడు (౧ త్రై వామమంతుడు. మై దే. హనుమంతుని మీదికి ఉద్యమిస్తున్న ఇంద్రజిత్తును చూశాడు విభీషణుడు. “లక్ష్మణా! (ఇస్‌ స హనుమంతుని చంపాలని ముందుకు వస్తున్నాడు ఇంద్రజిత్తు. నువ్వు సిద్దంకా! అసమాన, న ఖై అమోఘ శరాలతో ఆ నీచుణ్ణి కూల్చేయిఫో అన్నాడు విభీషణుడు. పు _ ఇంద్రజిత్తు హోమం చేసే ప్రదేశాన్ని లక్ష్మణునికి. చూపాడు విభీషణుడు. నల్లగా, . శ ఖు భయంకరంగా ఉన్న ఒక నుజ్జిచెట్టును చూపాడు. ఆ ప్రదేశంలోనే ఇంద్రజిత్తు భూతబలి చేసి స _ సమరానికి ఆయత్త మవుతాడని తెలిపాడు. ఆ తరువాత ఇంద్రజిత్తు ఎవరికీ కనిపించడని, | యై]. యుద్దంలో శత్రువుని సంహరిస్తూ ఉంటాడని తెలిపాడు. ఇంద్రజిత్తు అ మట్టేచెట్టును. | “శ శ్ర సమీసించకుండా నిరోధించమని చెప్పాడు విభీషణుడు. “అలాగే” ననిపలికి లక్ష్మణుడు త్తే న్‌ అక్కడ నిలబడ్డాడు. (౫ నక్ష స్ర్రంప్రు శ్రంంప్రు తంంప్రు వ్రు ప్రా య్యపు భాగపు సదు జ్య్యధ్రాగ

జ్రతలిళుంలి అంత ఉురతి రి ఉనై సనమ సరత స్థ త్‌ యుద్ధకాండము = నికుంభిలపై ముట్టడి సశ లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్తును కవ్వించి యుద్దానికి ఆహ్వానించాడు. ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణుని న కన. చూశాడు. లక్ష్మణుని ప్రక్కనే విభీషణుడు కనిపించాడు ఇంద్రజిత్తుకే. అతణ్ణి చూడగానే గ నే మండిపడ్డాడు ఇంద్రజిత్తు. విభిషణువితో ఇలా పలికాడు. , సా ఇహ త్వం జాత సంవృద్ధః సొక్షాద్రాతా పతుర్మను (శ్రా శ్‌ కథం ద్రుహ్యాసి వుత్రన్య వతృవ్యో మమ రాక్షన . ౧

| “ఓ రాక్షసుడా! నువ్వు ఇక్కడ పుట్టావు. ఇక్కడే 'పెరిగావు. నా తండ్రికి సాక్షాత్తు న 061 తమ్ముడివి. నాకు సినతండ్రివి. అట్టి నీవు పుత్రుడనైన నాకు ఎలా ద్రోహం చేయగలుగుతున్నావు? ఈ ప “దుష్ణుడా! అధర్మాత్మా! నీకు జాతి గిట్టదు. స్నేహం పట్టదు. సోదరత్వం వచ్చదు. (న “మై ధర్మం నీకు అక్కరలేదు. నీచుడా! బంధువుల్ని విడిచి శత్రువులతో నఖ్యం చేశావు. నువ్వు శ్రే ళు ఏనాడైనా నిందార్డుడివే. సాధుపురుషులు కూడా నిన్ను నిందిస్తారు* నీచుడా! స్వజనులకు, ళు న్‌ పరులకు మధ్య ఉండే తారతమ్యం కూడా నీకు తెలియడం లేదు. . ॥ | న్ష ర. గుణావా న్వా పరజనః న్వజనో నిర్గుణోఒపి వా శ్రీ యు నిర్గుణ న్వజన శ్రేయా న్యః పరః పర ఏన సః శ _ స “సరులు గుణనంతులే కానచ్చు. స్వజనులు గుణహీనులే కావచ్చు. గుణాలు న షు లేకపోయినా స్వజనమే మేలు. పరులు ఏనాడైనా పరులే కదా! ॥ ఖ్‌! “దురాత్మా! చెప్తున్నాను నిను. స్వజనులము విడిచి పరుల పంచన నిలిచిన వానిని (ర్త స పరులు ఉపయోగించుకుంటారు. పని పూర్తి కాగానే తన్ని తగలేస్తారు. ర్ట ఖై! “రావణానుజా! ఎంత నీచానికి దిగజారావు? జాలి లేని కఠినాత్ముడా! లక్ష్మణుని జ్ర ఇక్కడికి తీసుకొవి వస్తావా! దుర్చుద్దీ! ఈ (క్రూరకార్యమును నీలాంటి దాయాదులు తప్పు , వ సు మరెవ్వరూ చేయరు అంటూ ఆక్రోశంతో పలికాడు ఇంద్రజిత్తు. ఇంద్రజిత్తు మాటలు -వినిన- (ళ్హా ్ష| విభఖిషణుడు ఇలా సమాధాన మిచ్చాడు. . స న. “లంద్రజిత్తూ! దుష్టరాక్షపా! నా స్వభావము ఎలాంటిదో నీకు తెలియదా! ఎందుకు (ప్రే :. అలా ప్రేలుతున్నావు? నేను -నీకు పినతండ్రినా! అది తెలిసే మాట్లాడుతున్నావు ఇంత న ? ణం ॥ షే “దురాత్మా! విను. క్రూరకర్మలు చేయు రాక్షసకులను నందు నేను పుట్టిన మాట (గ్ర ళా! వాస్తవమే. నా స్వభావము మాత్రము రాక్షనత్వానికి ఎప్పుడూ ప్రతికూలమే. బాల్యము నుండి స్తా స! నేమ సాత్విక ప్రవృత్తినే ఆశ్రయించి జీవించాను. రాక్షసునిగా పుట్టి ఉండవచ్చు. రాక్షసునిలా న మ! తకలదు. | య్‌ రి ర్త టట క్‌ శ చెడ్డపనులు నాకు గిట్టవు. అధర్మం నాకు పట్టదు. లేకపోతే దుష్టుడైన నీ తండ్రి | త్త ల్‌ నన్నెందుకు త్యజించాడు? నేను అధర్మము నందు అసక్తి ఉన్నవాడనైతే మీ తండ్రిపట్డే.. | న్‌ సుఖంగా ఉండేవాణ్ణి. మీ బ్రతుకే బ్రతికుండే వాణ్ణి. అది నాకు ఇష్టం లేదు కమకనే మీ శ ఇహ్హా తండ్రిని విడిచి వెళ్ళాను. - గ్తి

| కతతత కక నను /. థూ, శలంద్రవీయశ్చ సాధుభిః అవి ఇంద్రజిత్తు పలికిన మూటను ప్రమాణంగా తీసికొవి విభీషణుని టోవొగా అభినర్లించి జ్జ స్మ |. చాలామంది సంతోషపడుతుంటారు. అదికూడా చర్చిద్దాం. | ల న్నా శ్పం తు ఉంటు త్రుంయుర్యపు శంషుద్ర శనులు పపాత

శఈ్త్రీ, చైతన్య రామాయణము ళీ గం! “చేతిని చుట్టుకున్న సర్పాన్ని విదిలించుకొని మనిషి సుఖపడునట్టు, ధర్మ భ్రష్టుడైన న అర్జీ వాణ్ణి వదలిపెట్టి సుఖించాలి. త్తు (ఘు “కాలిపోయే గృహాన్ని ఎలాగైతే విడిచిపెడతామో, పరుల ధనాన్ని హరించే వానిని, పరుల ళ్తౌ గం! భార్యలను అపహరించే వారిని అలాగే విడిచిపెట్టాలని పెద్దలు చెబుతారు. (్‌ ఫ్రై పరస్వానాం చ హరణం పరదారాభి మర్శనమ్‌ శ్ర శ్ర | సుహృదా మతి శంకాచ త్రయో దోషాః క్షయావహాః గ్‌ “పరుల ధనాన్ని హరించడము, పరసతులను స్ప్రశించడము, సహృదయులను న | శంకించడము - ఈ మూడు దోషాలు నినాశాన్ని కల్గిస్తాయి. | య్‌. “వీ తండ్రి విషయం నీకు తెలియదా! ఏ కీడు జీశారని మహర్చుల్ని (క్రూరంగా ళు ఆస్రీ! వధించాడు, మీ నాన్న! చెస్తు దుష్టుడా! దేవతలపైకి దండయాత్ర చేయాల్సిన అవనర | జీ “స మేమిటిరా, కుంకా! గర్వం లెని క్షణంముందా, నీ అబ్బ జీవితంలో! కోపం లేని కాలముందా, | న ఇస్ర. ఆ నీచుడి బ్రతుకులో! బద్ధ శత్రుత్వమూ-ప్రతికూల జీవనము ఈ రెండేకదట్రా రెక్కలు, 'శ్రు యి! ఆ దుష్టపక్షికి! ళు గ “న్ని దుర్గుణా లుండేవాడు సుఖపడడం, విషం జీర్లమైనవాడు బ్రతకడం రెండూ [గ్య స్తు అసాధ్యమే. అనూహ్యమే. దుర్గుణాల పుట్టయైన నీ తండ్రి రావణుడు పాముపుట్ట లాంటి | ౫ వాడని భావించి నేను విడిచిపెట్టేశాను. యు ర. “ఇక పామూ మిగలదు. పుట్టా నిలవదు. బుద్దిహీనుడా! నిజానిజాలు గ్రహించలేక, ష్ట్ర స గర్వంతో అనరాని మాటలు అంటున్నావు. అన్నదానికి ఫలితాన్ని ఇప్పుడే ఆరగించ బోతున్నావు. క్‌ య్‌ “వీ ప్రతాప మేమిటో ఇప్పుడు చూపించు. లక్ష్మణునితో యుద్దం చెయ్యి. ఎవరి యు ఖు మాటమా లక్ష్యపెట్టవి పాగరుబోతువి కదా! చచ్చిన తరువాత యమలోకంలో దేవతలు న స. చెప్పినట్టు ఏడుస్తూ చేస్తునుగాని! నీ బాణనంపద ఎంతో ఇప్పుడు బయటపెట్టు. ఖర్చు చెయ్యి, (4 ళీ లక్ష్మణుని తప్పించుకొని (ప్రాణాలతో తిరిగిపోలేవు” అన్నాడు విభీషణుడు. (౮ ఖు విభీషణస్తు ధరాత్మా న ఫ్‌ , ఉత్తములు, ఉదారులు, ధర్మాత్ములు అయిన ఇద్దరి వ్యక్తుల చరిత్రలు రానూయణంలో (ఫ్ర ] స్వచ్చంగా కన్పిస్తున్నా, కొందరికి అవి వివాదాస్పదంగా గోచరిస్తాయి. అవి 1.సుగ్రీవుడు. గ్‌ ళు 2తేల్‌పలుడు. నో న రొముడు సుగ్రీవుని శరణు పొందగా, విభిషణుడు రాముని శరణు బొందినాడు. ్కు య్‌ - సుగ్రీవుని వెతుక్కుంటూ రాముడు బుష్యమూకానికి వస్తే రాముని వెతుక్కుంటూ శ్రీ. విభీషణుడు సాగరతిరానికి చేరాడు. స్నేహితుడై, దాసుడైన వాడు సుగ్రీవుడు. దాసుడై, షు న దాసుడుగా మిగిలినవాడు విభీషణుడు. ఇద్దరూ రామునికి దాసులే. ఇద్దరూ స్నేహితులే, | యత ఖ్‌ ఇద్దరికీ రాముడు రాజ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ఇద్దరి అన్నలను రాముడు వధించాడు. యు ఖీ అన్న లిద్దరూ అధర్మపరులే. అసమాన పరాక్రమవంతులే. అన్నల మరణానికి తమ్ముళ్ళు (క 41 కారణ మయ్యారు. అన్నలు మరణించాలని తమ్ముళ్ళు కోరుకున్నారు కూడా. | న న్నశ్తంప్రైు భుంప్రు అంప ళు యథ భాస ఉద భయప

స్రతలిఖుడి అంత టంలి సల ఉరు షప శంస ళ | దాన జమానా నిదిననాదలుానవదతాకకకడాపటులునావదుడడనాయామంననడనమాలనివాలకాడ్నా గ్‌ా యుద్దకాండము - విభీషణస్తు ధర్మాత్మా (1 నే సుగ్రీవ విభీషణు లిద్దరూ రామునికి శరణాగతులే. స్నేహితులే. దాసులే. స్నేహం చేసిన స ఇ్హీీ తరువాత గాని రాముడెవరో తెలియలేదు సుగ్రీవునికి, రాముడు ధర్మాత్ముడవి చూడకముందే | ఇష స తెలుసు విభీషణునికి. అన్నల మరణానికి కారణం కావడం వల్ల, అన్నలు నురణించగనే రాజ్య | భారాన్ని స్వీకరించడం వల్ల తమ్ముళ్ళెన విభిషణ సుగ్రీవులు వివాదాస్పదులుగా వాసికెక్కారు. 'శ్రు గ ॥ దేశద్రోహులుగా, కులనాశకులుగా అర్థం గాని వారి మనసులలో నిలిచిపోయారు. న యై సూక్ష్మమైన విషయాల్ని సునిశితంగా పరిశీలించి అర్ధం చేసుకోవలసిన బాధ్యత స్తు "0. మేధావుల మీద ఉంది. తొందరపొటు వల్ల గాని, ఆవేశంచేత గాని, అవగాహనాలోపం వల్ల "సా గ గాని, ముందే మనసులో నాటుకున్న భావవరంపరల ఒత్తిడి వల్ల గాని విషయాన్ని సక్రమంగా (౫ | గ్రహించలేక, మేధావు లైనవారు దురభిప్రాయాన్ని వెల్లడి చేస్తే దాని ప్రభావం సమాజం మీద |. శ్ర విపరీతంగా పడుతుంది. . గ స విభీషణుని దేశద్రోహిగా, కులనాశకుడుగా చిత్రించి మాట్లాడాడు ఇంద్రజిత్తు. అదే స్‌ ఇటు; వాదం కొందరు మేధావుల నుండి కూడా వినపడినపుడు ఆళ్ళర్యంగా ఉంటుంది. | శ్ర ₹. | అధర్మపరుడైన ఇంద్రజిత్తు వాదాన్ని భుజాలపై కెత్తుకొని మోయడం, దానిని పమర్దిసూూ, | ఫ్ధు సనాతన భావ వైశిష్ట్యాన్ని నురొక వికృత మలుపులో చూపాలని ప్రయత్నించడం శోచనీయం. ల్లా గ | దురదృష్టకరం. విభీషణునిపై ఇంద్రజిత్తు మోపిన అభియోగాలు సమంజస మైనవేనా? యగ య విభీషణుడు దేశద్రోహియేనా? ఎవరివి దేశద్రోహి అంటారు. దేశబంధువని ఎవర్ని స్తు హ్రీ. పలుస్తారు? దేశానికి కీడు చేసేవాడు దేశద్రోహి అవుతాడే గాని దేశానికి మేలు చేసేవాణ్మే (చ్తా స దేశద్రోహి అనరు. లంకనాశనం కావడానికి కారకుడైన రావణుడు దేశద్రోహి అవుతాడేమో | స్తో ంై|. గాని విభీషణుడు మాత్రం కాదు. ఫ్తు ఫ్ర ఒక దేశపు రాజు మరొక దేశం మీద దండయాత్ర చేసినపుడు, స్వలాభాపేక్షతో "శ్రా గ స్వజనులను వీడి, పరులతో చేతులు కలిపిన వాణ్ణీ దేశద్రోహి అంటారు. రాముడు రాజ్యం య టై! కోరకు దండెత్తి నచ్చినవాడూ కాడు. విభీషణుడు రాజ్యాన్ని ఆశించి రాముణ్ణి ఆశ్రయించివ (స్తు ॥ వ్య న. విభిషణుడు ధర్మాత్ముడు. ఈ విషయాన్ని అరణ్యకాండములో రామలక్ష్మణులతో (న్‌ షు | శూర్చణఖే చెప్పిందిచేదానిని కుంభకర్ణుడూ అంగీకరించాడు కూడా. చివరికి రావణుడు కూడా ఫ్ర య్టా సమ్మతించాడు. విభీషణుని ధర్మవచనాలు వినకపోవడం వల్లనే తనకు దుర్గతి ప్రాొప్త్పించిందని | ఖ్‌ అంగీకరించాడు. న న విభిషణునికి లంక మీద మోజుంది. సింహాసనం మీద లేదు. లంకకు వినాశము | ళ్‌ రాకూడదని శక్తివంచన లేకుండా తాను కృషి చేశాడు. రావణుని సన్మార్గం లోకి తిప్పాలని యు శ్ర అనేక సార్లు ప్రయత్నించి విఫల మయ్యాడు. జ్జ | ఒక్కవిషయం మన మిక్కడ అర్థం చేసుకోవాలి. విభీషణునికి రాజ్యం మీద గాని, | న శై! సింహాసనం మీద గాని ఆసక్తి ఉన్నట్లయిలే రావణునికి సదుపదేశం చేయడు. రావణుణ్ణి బాగు. (6ఘీ న | చేయాలని ఆశించడు. రావణుడు సన్మార్గంలో చరిస్తూ ఉంటే విభీషణునికి రాజ్యమెలా న్‌ా 1 *చ్యశన్య రామాయణము - ప్రధమ భాగము 418 పుట ( నే న. తళ తథ ఊళ ఉళతాయషథు శాల శాదథు పం 2-54

స్థన పతంతి కంల తంట నట రలు సలు గ ఘు! చైతన్య రామాయణము శు రో సంక్రమిస్తుంది? సాధువైన రాజును ప్రజలు ఎందుకు పోగొట్టుకుంటారు? పరులెందుకు న కనా. పగబూనుతారు అలాంటి రాజుపై? ఘై య్థు విభిషణునికి రాజ్యకాంక్ష ఉందనడం నిరాధారమైన విషయం, రాముడు గొప్పవాడని, | అందగాడని విభీషణుడు (ప్రేమించలేదు. రావణుడు స్వార్థపరుడని, దుష్టుడని గర్జ్హించలేదు. | చ గ అతని ఫఘుర్షణ అంతా ధర్మాధర్మాల మధ్యే గాని, వ్యక్తుల మధ్య కాదు. రాజ్యాల మధ్య కాదు. క యా రాముడు ధర్మాత్ముడని విభీషణునికి తెలుసు. అలాగే రావణుడు అధర్మపరుడని “క్షి "6. కూడా తెలుసు. అధర్మాన్ని అసహ్యించుకొని రావణుణ్ణి త్యజించాడు. ధర్మాన్ని (పేమించి (స గో ' రాముని సమీపించాడు. వ క. తన ఒక్కడి సుఖం కోసం రాజ్యాన్నంతా దుఃఖకూపంలో తోయడానికి రావణుడు టు య్ర్‌ , వెనుకాడ లేదు. రాజ్యక్షేమం కోసం తన వ్యక్తిగత జీవితాన్ని త్యాగం చేసినవాడు విభీషణుడు. చ్‌ న్‌ | విభీషణుడు రావణునికి బుద్ది చెప్పడం సీతాపహరణం జరిగినప్పుడే కాదు. నూతనంగా య క ప్రీలను లంకకు తెచ్చినప్పుడల్లా అది ధర్మం కాదని విభీషణుడు హెచ్చరిస్తూనే ఉండేవాడు. [5 యు ఈ విషయం ఉత్తరకాండలో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. త్తు 0 ఈ దృశైస్వం సమాచారైః యనోర్థ కులనాశనైః చా ధర్మణం ప్రాణినాం జ్ఞాత్వా స్వమతవ విచేష్టసే న యై రావణుని వికృతచేష్టల వల్ల ధర్మానికి గ్లాని ఏర్పడుతూ ఉందని, అది కేవలం వ్యక్తి న్‌ యు వినాశంతో పోదని, కులనాశానికి కూడా. దారి తీస్తుందని అనేక సార్లు విభీషణుడు 1 ఫేక్ష! హెచ్చరించాడు. అయినా రావణుడు వినలేదు. ర్‌ ఖై పరమసాధ్వి, మహాపతివ్రత అయిన పీతమ్మను రావణుడు అపహరించాడు. ఇక అది యు “ఫ్రీ, సహించలేక పోయాడు విభీషణుడు. అనేకసార్లు చెప్పి చూశాడు. సీతమ్మను రామునికి. ఈ క ఇచ్చెయ్యమని చెప్పాడు, అయినా రావణుడు వినలేదు. పాపపంకిలంలో తొనిక ఉండడం న్‌. శై కూడా అధర్మమే నని భావించాడు. వ్‌ థ్‌ దుష్టుడైన రానణుని నుండి స్వదేశాన్ని రక్షించాలంటే రాముని ఆశ్రయించడమే ఏకైక శ గ 1 మార్గమని భావించాడు. ఒకవేళ రామువి అనుగ్రహంతో తానే రాజై స్వచ్చమైన పరిపాలనను న్‌, న్‌ విభీషణుడు లంకావాసులకు అందించాలని అభిలషించాడా? అలా అభిలషించినా తప్పేమీ | మె వ. లేదు. దేశశ్రేయమే ఆ నిషయంలో కూడా ప్రధానంగా తెలుస్తూ వుంది. || “6 నిజమే. తీరా రావణుడు మరణించిన తరువాత రాజ్యాన్ని లంకావాసులకు గాని, న న్‌ ' విభీషణునకు గాని ఇవ్వకుండా రాముడే ఉంచేసుకుంటే ఏమయ్యేది? రాముడు అలాంటివాడు [గ ఉమా కాడని నువకన్నా విభీషణునికి బాగా తెలుసు. యు ళా తనదైన అయోధ్యను త్యజించాడు రాముడు. వాలి వధానంతరము లభించిన ( స్‌ కిష్కింధను సుగ్రీవునికి త్యాగం చేసిన ధర్మాత్ముడు రాముడు. లంకను రాముడు ల్లో ల్‌, అభిలషించడు. అంగీకరించడు. ఈవిధమైన సంకుచిత భావాలతో కుంచుకుపోయే వ్యక్తుల యు న మననులలో కూడా అనునూనం తలెత్తకుండా రానణవధకు ముందే సాగరతీరంలో విభిషణుని వము న పట్టాభిషిక్తుణ్తి చేశాడు ధర్మాత్ముడైన శ్రీరాముడు. న శ్తంగపి తంత కందు శంభాల తనల శరత క్యద్రాగ

స్ట్‌ లై శాంత్త స్తా శ్తంర్తు థు శుషపై కంనుస్తు శ్రర? జ్జ రా ాావతాయాడాతాడాతడాడాతయాంతాయా తపా ాచాసయయాయావయ్య ళు యుద్ధకాండము - విభిషణస్తు ధర్మాత్మా ఈ ర్‌ అధర్మపరుడైన రావణున్ని ఇతర రాక్షసుల లాగా తానూ సమర్దించి ఉన్నట్లయితే | ౫ షీ! రావణుని చేత అనమానింప బడేవాడు కాడు విభీషణుడు. విభీషణుడు ధర్మసరాయణుడు. జు గ! ధర్మాశ్రయుడు. ధర్మాసక్తుడు. ఆ మహాత్సుడు బాల్యము నుండి భావకుడే, సాత్వికుడే,. | సైగ. ధార్మికుడే. ఈ విషయాలన్నీ ఉత్తరకాండలో చక్కగా తెలువబడ్డాయి. విభీషణుని గూర్చి (శ్రా /్ష మహర్షి వాల్మీకి ఇలా అంటారు: స శ, విభీషణస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం ధర్మ వ్యవస్థితః (స్తు ళు స్వాధ్యాయ నియతాహార ఉవాన విజితేస్టియః (శ్రా న “విభీషణుడు ధర్మాత్ముడు. ధర్మము నందే నిత్యమూ ప్రవర్తించేవాడు. నియమితమైన న్న కు ఆహారమును (గ్రహిస్తూ, ఇంద్రీయనిగ్రహము కలిగి 'జీవించేవాడు” అని విభీషణుని పవిత్ర (ఫు ఫ్య! జీవితాన్ని గూర్చి చెబుతాడు మహర్షి || శ శ శ్రా ర రామునితో వైరము మంచిది కాదు, కోపాన్ని విసర్హించు, అంటూ రావణునికి స విభీషణుడు బోధించిన విషయం సాధకులకు ప్రాతః స్మరణీయమనవి నా అభిప్రాయము. | య్‌ త్యజాశుకోపం నుఖ ధర్మ్శ నాశనం (ఫు ళు భజస్వ ధర్మం రతికీర్తి వద్ధనమ్‌ (శ్రా గ “అన్నా! నుఖాన్ని, ధర్మాన్ని నాశనం చేపే కోపాన్ని త్యజించు. సుఖాన్ని, కీర్తివి (న క... సెంపాంది జే ధర్మాన్ని అనుస్టించు” అని బోధించిన పావనమూర్తి విభిషణుడు. (క్రై | ధర్మజీననానికి అలవాటు పడిన పనిత్రాత్ముల్ని కేవలం లౌకిక కోణం నుండి చూసి ఫ్రా స్వ అర్జం చేసుకోవాలని ప్రయత్నించకూడదు. ధర్మం సూక్ష్మమైంది. సూక్ష్మబుద్ది గల విమల య యయా. చరితులే ధర్మాత్ముల్ని, ధర్మరహస్యాల్ని అర్ధం చేసుకోగలరు. ఠ్తు శ్‌ రావణుడు దురాత్ముడే అధర్మపరుడే. విభఖిషణునికి అది నచ్చలేదు. బాగానే ఉంది. జ్జ గ్గ) | రావణుణ్ణి విభీషణుడు విడిచిపెట్టాడు. తటస్థంగా ఉండిపోవచ్చు కదా? రావణునికి శత్రువైన | ర | . రాముని ఎందుకు ఆశ్రయించాలి? అది రాజ్యాసక్తీతో చేసిన పని కాదా? ఇలా కూడా కొందరు ఘు ఉక్టై| విభీషణుని విమర్శిస్తూ ఉంటారు. క. ఇదొక నిచిత్రమైన విమర్శ. విమర్శే సిగ్గుతో తలవంచుకొనే విమర్శ యిది. రామువి త్త సక! లోని సుగుణాలు, రాముని యందు ప్రకాశించే ధర్మమే విభీషణుని రాముని వైపుకు | తో, ఆకర్పించిందని మనం [గ్రహించాము. యు ను. తటస్థంగా ఉండవచ్చు కదా! రామునితో ఎందుకు కలవాలి? కలిశాడు పో, ళా న రహస్యాలెందుకు చెప్పాలి? ఇంద్రజిత్తు రావణుల వధలకు ఎందుకు కారణం కావాలి? | ల న. తటస్థంగా ఉండాలి అని ఆశించడం తలలేని వాళ్ళు, తల చెడినవాళ్ళు చేసే ఆలోచన. న్‌, ణే “తటస్థం” అనే పదానికి అర్ధం తెలియని వాళ్ళు ప్రతిపాదించే వాదం అది. ఏది ధర్మమో, క్‌ యా ఏది అధర్మమో తెలియనపుడు వ్యక్తి తటస్థంగా ఉంటాడు. లేదా, ధర్మాధర్మాలు న్‌ న్‌ సమతూకంలో ఉన్నప్పుడు వ్యక్తి తటప్టంగా ఉంటాడు. అంతేకానీ భూమ్యాకాశాల లాగా | “రో యీ, రావణరాములు తెలుస్తూ ఉంటే ఇక తటస్థ విధానం ఎందుకు? తమస్సు నిండితే తప్ప. (| థు రావణునిది అధర్మంగా నిర్ణయించి రావణుని త్యజించి ధర్మమూర్తి మైవ రాముని శ్వ క్ష ఆ(శ్రయించినవుడు తన పక్షమే మారిపోయింది? అలాంటప్పుడు రాముని వద్ద రహస్యాలు న సక శ్రంండు తం అలి తంంళాషథుతాషల సదా న్యాప్రాో

జస మం ర మ యు చైతన్య రామాయణము ల క ' విభీషణుడు ఎందుకు దాచిపెడతాడు? రానణ ఇంద్రజిత్తులు లంక నాశనానికి కారకులని న్న యై (గ్రహించినపుడు వారి వధను విభీషణుడు ఎందుకు గర్జిస్తాడు? “6 ఈ్ధి విభీషణుడు ధర్మమూర్తి. ధర్మాన్నే ఆశ్రయించి ఉంటాడు. ధర్మము నందే తనకు న న్‌ అకుంఠిత విశ్వాసము. రాముడు ధర్మస్వరూపుడు. అందుచేత ధర్శమూరి మైన విభిషణుడు , న ఘు ధర్మాత్ముడైన రాముని ఆశ్రయించాడు. విభిషణునిపై ఈ విశ్తేషణమును సమాప్తి చేసే ఘు ' ముందు విభిషణుని ధర్మాసక్తి బాల్యంలోనే ఎలా ఉండేదో, ధర్మజీవన విషయంలో విభిషణుని ౨. అవగాహన ఎలాంటిదో చెప్పడం సేముచితనుని భావిస్తున్నాను. స్త న్‌ బాల్యంలో విభిషణుడు గప తపస్సు నాచరించాడు. విభీషణుని దీర్శ్మకాల తపస్సుకు | ఛ్‌ (బ్రహ్మదేవుడు మెచ్చి, వరమును కోరుకోమని చెప్పాడు. విభీషణుడు బ్రహ్మదేవుని ఈ క్రింది క థై విధమైన వరాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థించాడు. స్తా న పరమాపదతస్యాపి ధర్మే మను మతిర్ధవేత్‌ న్య యు! నహి ధల్మోభి గక్తానాం లోకే కించి న దుర్లభమ్‌ ॥ 0 ళ్‌ “బ్రహ్మదేవా! పెద్ద ఆపదలొచ్చి పడినప్పుడు కూడా నా మనసు ధర్మమును విడిచిపెట్ట | _ ల. కుండును గాక! ధర్మము నందు ఆసక్తి కలవారికి ఈ ప్రపంచం దుర్లభ మంటూ (సై /ష్ష ఉండదు.” అని ఆశించాడు. బ్రహ్మదేవుడు అనుగ్రహించాడు. ల యై తన భావాలు ధర్మానికి భిన్నంగా నడువ కూడదని, తనకెప్పుడూ ధర్మము నందే ఆసక్తి || ళు య ఉండాలని బ్రహ్మదేవుని నుండి వరములను పొందిన ధన్యాత్ముడు, ధర్మాత్ముడు న్‌ స్య్య| విభీషణుడు. న యై ఇప్పుడు అర్జం చేసుకోండి. పావనాత్ముడైన విభీషణు డెక్కడ? పాపి మైన రావణు [ఘు య్ర్‌ కెక్కడ? విభీషణుడు మానససరోవర మైతే రావణుడు బురదగుంట లాంటివాడు. శ్తా నే విభీషణస్తు ధర్మాత్మా నతు రాక్షన చేష్టితః ల యా “విభీషణుడు ధర్మాత్ముడు. రాక్షసుడైనా రాక్షస ప్రవృత్తి లేనివాడు”. ఈ నూట పలికింది (0 శు ఎవరో కాదు. శూర్చణఖ. బండరాళ్ళు కూడా విభీషణునీ ధర్మరశ్మికి కరిగిపోయాయి. వు శే రామచరితమానసంలో విభిషణుడు హనుమంతునితో సంభాషించే సందర్భములో | ౫ ఆసా విభీషణుని హృదయాన్ని విభీషణుని నూటల్లోనే మనకు వినిపిస్తాడు సంత్‌ తులసీదాసు. ఫు త్తు | సునహు పవన సుత రహని హమారీ . న 1 జమి దన్‌నన్టి మహు జీభి బిచారీ న్‌ ఫై తాత కబహుం మోహి జాని అనాధా సు స్తే కరిహహిం కృపా భానుకుల నాధా! ర పు “వాయుపుత్రా! రెండు దంతపు నరుసల మధ్య నాలుక లాగా నేను ఈ లంకలో వ క్ష వసిస్తున్నాను. నేను దిక్కులేని వాణ్ణి. అనాధుణ్ణి, భానుకుల నాధుడైన రఘురాముడు నన్ను 4 హీ, అనుగ్రహించునా?” అని విభీషణుడు హనునుంతుని అడిగినట్టు రామచరితనూనసము. ఈ మ (| బౌపాయి అంకల్తో విభీషణుని స్థితిని, ధర్మాత్ముడైన రాముని యందు విభీషణుని కున్న (ఇ , అసక్తిని స్పష్టం చేస్తూవుంది. ల నక్ష క్రంథ్రూ త్తం డణారు తం పుయషటు శల శాషల భభ

స్‌ ర్త ర్త శ్రా శం వరా శ్రర శంషలు తస స "దే క యుద్దకాండము - విభీషణస్తు ధర్మాత్మా శా గ ముప్పైరెండు దంతముల మధ్య నాలుక లాగా విభీషణుడు అంకలో ఉన్నాడట. ఇది (న్న షో చాలా చక్యోని ఉపనూనము.' తరచుగా సాధువులు ప్రవచనాల్లో ప్రవచించే సద్విషయము. | గ హధకులకు చాలా ఉపయుక్తమైన సాధనాంశములను అందించే ఈ ఉపమానాన్ని విశదంగా | య్రై తెలుసుకుంటాము. "శూ గ లంకలో దంతాలవంటి రాక్షసులు అనేకు లున్నారు. విభీషణుడు లాంటి ధర్మాత్ములు న ఇసు అరుదు. నాలుకలా విభీషణుడొక్కడు కన్పిస్తున్నాడు. దురాత్ముల నుధ్య సాధువులు (స్ట శ్రా జీవించడం చాలా కష్టం. దంతముల మధ్య నాలుక తిరిగినట్లే ఉంటుంది. ఈ నన నోటిలోని నాలుకను ముందుకు రానివ్వకుండా దంతాలు నిరోధిస్తుంటాయి. (న (1, ముందుకొస్తే కొరికివేస్తా మంటూ బెదిరిస్తూ ఉంటాయి. కర్కశమైన దంతాల నలె, సాధకుని ్ర న్‌ ప్రగతిని సనూజంలో దురాత్ములు నిరోధిస్తూ ఉంటారు. దంతాల మధ్య సడకుండా నాలుక | ఏ, | ఎలా మెలుగుతుందో, దురాత్ములకు చిక్కకుండా సాధువులు ప్రగతిపధంలో సాగిపోతుంటారు. (స్త్‌ స్త దంతాలు నిరోధిస్తున్నాయని భయపడి మంచ్చి చేయడం నూనదు. అవకాశం 1న ఘు దొరికినపుడల్లా దంతాల మధ్య పడకుండా ముందుకొచ్చి ఎండిన పెదవుల్ని తడిపిపోతూ [్రై శ్ర! ఉంటుంది. అెలాగే దుష్టులు ప్రగతిని చూసి సహించలేక నిరోధిస్తున్నా మహాత్ములు శ్రా గ్‌ నాలుకలాగా ముందుకొచ్చి తాపత్రయాలతో ఎండిపోయిన సమాజాన్ని తమ (్రేనూన్చుతంతో (న ఇష్టా తడుపుతూ ఉంటారు. '$ శ! దంతాలవలె కర్కశంగా, కరినంగా దురాత్ములు సమాజంలో జీవిస్తూ వుంటే నాలుక (శ్ర సె! లాగా మహాత్ములు రామనామామృత పానం చేస్తూ ఆనందిస్తూ ఉంటారు. న ఖు! మనిషి ఎప్పుడూ నాలుక లాగే ఉండాలి. దంతాలలాగా ఉండకూడదు. గట్టితనము గల క్ష “పా. కంతాలు ఊడిపోతాయి. మెత్తని నాలుక ఊడదు. వాడదు. దుష్టులు రాలిపోతారు. మట్టిలో | . కలిసిపోతారు. మహాత్ములు నాలుక లాగా చల్లగా ఉంటారు. శాశ్వతకీర్తితో శోభిస్తారు. నో స ఖండించడం దంతాలకు తెలుసు. ఏకం చీయడం నాలుకకు తెలుసు. దంతొలదంతా గ య్‌ విరనమే. నాలుక దెపండూ సమరసమే. కొరికి పడేస్తాయి దంతాలు. బుజ్జగించి జోకొడుతుంది (ఫ్ర న. నాలుక, పముజంలో దుష్టులు గాయాలు చేస్తూ పోతారు దంతాలలాగా. సాధువులు (వ్రు క ఓదార్చుతూ ఉంటారు నాలుకలాగా. | ల్‌ ఖ్టి నాలుక పుట్టుకతోనే ఉంటుంది. దంతాలు మధ్యలో వస్తాయి. ముందు నచ్చిన నాలుక ఫు | అలాగే ఉంటుంది. మధ్యలో వచ్చిన దంతాలే మాయ మౌతాయి. జ్ఞానము ప్రతి మనిషికీ (ర్ల స్వభావము. అజ్ఞానము మధ్యలో వస్తుంది. మధ్యలో వచ్చిన అజ్ఞానము నుధ్యలోనే పోతుంది. | న్‌ చ ముందున్న జ్ఞానము చివరలో కూడా ఉంటుంది. | “గ / ఒక్క నాలుక ముస్పెరెండు దంతాల మధ్య మెల్లగా చరిస్తూ ఉంటుంది. ప్రతిక్షణము సు “నిన్ను కొరికి వేస్తాం” అనేటట్టుంటాయి దంతాలు. పాపం! నాలుక మాత్రం ఏమీ మాట్లాడదు. వ్తా | అది నాలుక యొక్క బలహీనతగా భావిస్తాయి దంతాలు. (గ య్టా నాలుక తనలో తాను, “దంతములారా! చాలా పొరబడుతున్నారు మీరు. మాట్లాడక (5ఘ్తు శశ్రు| పోవడం నా బలహీనత కాదు. నేను నూట్లాడకుండా ఉండడం చేతనే మీరు హాయిగా ఉన్నారు. (య్తు [మ నేను ఏదేదో మాట్లాడగలను. ఆ తయువాత బాధంతా మీకే, నేను ముందువెనుకలు (౧ న న్య నా క న న న నర.

జ్రసేయట త్తుంరత్తూ స్తారు స్తంరత పు శ్రననరై శ్రంషై కా న ,్త్రు చైతన్య రామాయణము జా గ్‌! చూడకుండా పరుషంగా మాట్లాడితే చాలు. ముప్పు ముందున్న మీకే. కోపమొచ్చినవారు | పు మిమ్మల్ని రాలగొట్టేస్తారు కాని నన్ను ముట్టుకోరు. ముచ్చటగా లోపల ఉండే దాన్ని నేను. | యు | బయటపడి రాలిపోయేవారు మీరు” ౮ యై దుష్టులను రక్షించడానికే ఒకొక్కసారి సజ్జనులు మౌనం వహిస్తూ ఉంటారు (మో ప నాలుకలాగా, కాలు జారితే తిరిగి తీసికోవచ్చు. నోరు జారితే తిరిగినా తీసికోలేము. ల యా 4 3పేం 0£ 6 1006 0౬ మషా 80030. *6007ల. 19 వెల 2 9 ౦ 6 €00క406 904 మడా ౧0767 కం 096 స్తా న్‌ | అంటాడు 'ఫ్రాంక్తిడీ. | స్ట లక్షణ ఇంద్రజిత్తులు! న్‌ ర విభీషణుని మాటలకు క్రుద్దుడైన ఇంద్రజిత్తు ధనుర్చాణాలు చేత పట్టుకొని వేగంగా (గ జ్ఞ ముందుకు వచ్చాడు. హనుమంతుని భుజాలపై కూర్చుని యున్న లక్ష్మణుని చూచి క్రుద్ధుడై (ఫై శ్ర! ₹” పలికాడు. న . “లక్ష్మణా! ఇక చూడు, నా ప్రతాపం! మేఘం జలధారల్ని వర్షించునట్టు, నా ధనుస్సు చై గ! వర్షించే బాణవర్శాన్ని తట్టుకొని నిలబడు. దూదిరాశిని అన్ని భస్మం చేయునట్లు నా బాణాలు |“. శి . నిమ్న భస్మం చేయే (షక్త్రలి . “లక్ష్మణా! అప్పుడే మరిచిపోయావా! ఆనాటి రాత్రి నిన్ను, నీ అన్నని పిడుగులాంటి షు సె | బాణాల్తో కొట్టికట్టి పడేశాను. దిక్కులేని పక్షుల్లాగా నేల పడ్డారు. జ్ఞాపకం రావడం లేదా! (గ యో “అవును. నీవు మరిచిపోయైనా ఉండాలి. లేదా నీకు ఈ లోకంతో బుణమైనా “టి ఖు! తీరిపోయి ఉండాలిగా అని ఇంద్రజిత్తు పొరుషంగా నూట్లాడాడు. అది విని లక్ష్మణుడు ఇలా .ళ్తు ' పలికాడు. . నా వ్‌ “ఓరీ రాక్షసా! నీవి కూతలే గాని చేతలుగా కనిపించడం లేదు. ఎవ్వరైనా కార్చేయగలరు . / బే , జొల్లుకూతలు. చేసి చూపినవాడే గొప్పవాడు. నూటలు చెప్పేసి పనులు చేసేసినట్లు 0 శఘ్రు. తృప్తిపడుతున్నావు. (ర న | “ఆకాశంలో అదృశ్యంగా ఉండి బంధించింది చెప్పుకుంటున్నావా! సిగ్గులేదూ! అది . ల్‌ అ్ఞోకి వీరులు చేసే పనేనా! దొంగలు చేసే పని చేసి వీరునిలా గప్పాలు కొడుతున్నావు. ఎందుకొచ్చిన ఫు శ్ర నూటలు! ఎదురుగా నిలబడి ఇప్పుడు చూపించు, నీ పరాక్రమ మేమిటో!” అని లక్ష్మణుడు శ్ర స పలకగానే కోపించిన ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణునిపై బాణాలు సంధించాడు. / (నో | ఇంద్రజిత్తు విడిచిన సర్పరూపబాణాలు లక్ష్మణుని శరీరంలో గుచ్చుకున్నాయి. (వై యా బాణములు గుచ్చుకొని రక్తంతో నిండిన దేహముతో నున్న లక్ష్మణుడు పాగ గో అగ్నిలా | చే శ్రా కవిపించాడు. . (చం న్‌ “లక్ష్మణా! కాచుకో! నా బాణాలు నీపై వాలడం- నీ ప్రాణాలు నేలపై రాలడం, రెండూ |. లేసీ! ఒకేసారి జరిగిపోతాయి. నేల కూలిన నీపై కాకులు, గ్రద్దలు, డేగలు వాలుచాయి. (ర్యలి ళు “నీచుడా! నువ్వు ఆ దుష్టుడు రాముడికి భక్తుడవట కదరా! ప్రియ తమ్ముడివట కదా! స్తు నే గుడ్డప్పుగించుకొని నేల రాలిన నిన్ను ఆ దుష్టుడు రాముడు చూస్తాడు. కవచను ఊడి, తల న్‌ ॥ [7 య్‌ కానాల వకలికంలరాల కాలాలు వలయం ధాంఅననళాకాలాకాఅవాలణాయాలంలలానలా నారాల నవనాడ్తాలకాతలకాకల్తావనాలాలవళ్త కథానిక ననానాలలతలాడాలాకాతానావమదకాతాలడాే “6 ర్య స్క్రాంగప్తు సంప్ర సంపు శంభ యట భాషల శ్రషథు ఆయ్యపైగ

న య ప్రవ స్తాన శా న స! యుద్ధకాండము = లక్ష్మణ ఇం(ద్రిజిత్తులు | గ వీడి మట్టిలో దొళ్లీ నిన్ను చూచి ఆ దురాత్ముడు తల కొట్టుకుంటాడు అని ఇంద్రజిత్తు (న ఇష్ట. పలికాడు. ఫు క “ఒరేయ్‌! రాక్షసా! క్రూరాత్మా! మాటలు ఇక కట్టిపెట్టు. వాగుడు ఆపేయ్‌. రాక్షసాధమా! స్తా న మాటలే గాని చేతలు లేని నిన్ను మాట్లాడకుండా చంపేస్తాను. కాచుకో” అని పలికి ఐదు | న క. నారాచబాణాలను ఇంద్రజిత్తుపై ప్రయోగించాడు లక్ష్మణుడు. | ఆ గే కోపించిన ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణునిపై మూడు బాణాలు ప్రయోగించాడు. పరస్పరము ళా ! లక్ష్మణేంద్రజిత్తులు బాణనర్షం కురిసించారు. ఉభయులూ అసమాన పరాక్రమవంతులే. న్‌ లళ్యు!.. ఇద్దరూ దుర్ణయులే. ఇద్దరూ బలసంపన్నులే. ఒకరితో మరొకరు సింహాల్లాగా పోరాడారు. (స జ పగపట్టిన త్రాచుపాము లాగా బుసలు కొడుతూ, పళ్ళు పటపట కొరుకుతూ, కళ్ళు త్తు, పెద్దవి చేసి బాణాల్ని ప్రయోగించాడు లక్ష్మణుడు. ఇంద్రజిత్తులో ఏదో మార్పు కన్పించింది. సా సే, లక్ష్మణుని ధముష్టంకార ధ్వనిని విని పాలిపోయిన ముఖం పెట్టాడు ఇంద్రజిత్తు. అది చూచి టి ఈహై|. విభీషణుడు లక్ష్మణునితో ఇలా పలికాడు. సు ౮ “లక్ష్మణా! ఇంద్రజిత్తు దుర్చలుడైనట్టు కనిపిస్తున్నాడు. ఇది విజం. నువ్వు ఆలస్యం స్తా గో! చెయ్యకు. కొట్టేయ్‌ వాణ్ణి.” మ వ. లక్ష్మణుడు విషపూరిత బాణాలను సంధించి ఇంద్రజిత్తుపై ప్రయోగించాడు. వజ్రాల (ర తష్టీ! వంటి బాణాలతో లక్ష్మణుడు కొట్టగా ఇంద్రజిత్తు మూర్చిల్లాడు. కొంతసేపటికి తేరుకొని (ఇ్రి సె వాడియైన ఏడు బాణోలతో లక్ష్మణుని, పది బాణాలతో హనుమంతుని కొట్టాడు. మారు [౧ ఖై బాణాలతో విభీషణుని కొట్టాడు. నముహాబలవంతుడైన లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్తును చూచి ఘ్తు | నవ్వుతూ ఇలా పలికాడు. స్తా “ఒరేయ్‌ రాక్షసుడా! నువ్వొక వీరుడివా! ఇవెక్కడి నాటుబాణాలు! వీటితోనా మమ్మల్ని (౧ న నువ్వు చంపాలనుకొన్నది! శూరులైనవాళ్ళు ఇలాంటి చచ్చు బాణాలు వేయరు? అంటూ ఘు వ. ఇంద్రజిత్తుపై బాణవర్శం కురిపించాడు లక్ష్మణుడు. (బ్‌ 5. ఇంద్రజిత్తు కవచాన్ని పగుల గొట్టాడు. ముక్కలైన ఆ బంగారు కవచము ర్త న్‌ ఆకాశమునుండి వెలుగు చుక్కలు రాలినట్టు రధముపై రాలింది. కవచము రాలిపోగా, స్తా ఆస్ట! గుండెలకు బాణాలు గుచ్చుకోగా, ప్రవిస్తున్న రక్తంతో ఉదయభానునిలా ఎర్రగా కనిపించాడు ఘా ఫ్రై. ఇంద్రజిత్తు. స్తా | ('క్రుద్దుడైన ఇం(ద్రజిత్తు లక్ష్మణునిపై వెయ్యి బాణాలను ప్రయోగించాడు. లక్ష్మణుని ల (మై! కవచము. ట్రద్దలెంది. ఇద్దరి దేహాలు. రక్తసిక్తమై ఉన్నాయి. పరస్పరం భయంకరంగా [5 లి కొట్టేసుకున్నారు. దారుణంగా చెక్కేసుకున్నారు. ధ్వజాలు విరిగిపోయాయి. వాడి బాణాలు ఖ్హో థ్థూ। రువ్వుకుంటూ వేడి నెత్తురు కార్చుకుంటున్నారు. కరుకైన బాణాలు శరీరాల్లో దూరిపోతున్నాయి. | ప ఇద్దరూ జంకడం లేదు. ధనుష్టంకారాలు పిడుగుపడ్డట్టు వినిపిస్తున్నాయి. భయంకరమైన ౮ ఖ్డు అస్త్రాలు శరీరాల్లో దూరి, రక్తం త్రాగి బయటికి వచ్చి భూమిలోకి జొరబడి పోతున్నాయి. ఘు "ర. ఆకాశంలో శరవర్శం కురిపిస్తున్నారు. ఆ బాణాలు వేలువేలు ఆకాశంలో ఢీకుంటూ ఒక పెద క్‌ 1 సంజరంలా కనిపిస్తున్నాయి. భూమిపై రాలిన బాణాలు కుప్పలా పడి ఉన్నాయి. యజ్ఞవాటికలో (౮ న న నం 6 భ్తింంట్రా తం పంతు తభ భాషల పదద భాభా

సు 6 స గటి శ జ్రశంలిసంంలి రలు పంగలు షు సంస కంల గ య్థః: చైతన్య రానూయణము స్తీ గ సమిధలు ఉన్నట్టు, ఈ రణయజ్జ్ఞంలో బాణాలు దర్భలనలి పడి ఉన్నాయి. లక్ష్మణ, కా. ఇంద్రజిత్తు శరీరాలపై ప్రయోగింపబడిన బాణాలు అలాగే నిలిచి ఉన్నాయి. పర్వతరూపులైన (|)

నా ఈ ఉభయ వీరుల దేహాలపై నిలిచిన బాణాలు కొండపై చెట్టు మొలచినట్లున్నాయి. రక్తంతో | క్తి యు తడిసి, బాణాలతో కప్పబడిన వారి కాయాలు మండుచున్న అగ్నుల్లా ప్రకాశించాయి. స్తు గర. లక్ష్మణుడికి మేలు చేయాలని భావించి విభీషణుడు యుద్దానికి పిద్దపడ్డాడు. 1 భయంకర సమరం] త్తు నో లక్ష్మణేంద్రజిత్తులు జయమును. కాంక్షించి “నేనంటే నేనో అని మదగణాల్లా న్య కం. పోరాడుతున్నారు. విభిషణుడు యుద్దభూమిలో ప్రవేశించి ధనుష్టంకారం చేశాడు. వాడిలయైన ఫె థు బాణాలను రాక్షసులపై ప్రయోగించి వారి శరీరాల్ని దుళ్ళగొట్టేశాడు. విభీషణుని నలుగురు , అనుచరులు కూడా శూలాలతో, ఖడ్లాలతో, పట్టిసాలతో రాక్షసులను ఛేదించారు. రాక్షసవధకు (స్తో గ , అనువైన సమయం ఆసన్నమైందని (గ్రహించిన విభీషణుడు వానరవీరులను యుద్దానికి న ఈమ్రీ; సృర్రిక్రాల్సాడు. వారిలో నూతనోత్సాహాన్ని దింపాడు. షు య్‌ “వానరులారా! రావణునికి వీడొక్కడే గతి ఇక. ఇంకా అలా చూస్తారేం? ఈ యు గళ పాపాత్ముణ్ణి చంపారా! రావణుని సైన్యాన్నంతా చంపేసినట్లే. వెనుకాడకండి. షై క. “ప్రహస్తుణ్ణి ప్రయాణం చేయించేశారా! నికుంభుణ్ణి నింగికిచ్ళెశారా! కుంభకర్ణుణ్ణు స ఫ్‌ కూలదోశారా! ధూమ్రాన్షుని దూరం చేసేశారా! జంబుమాలిని జారిశారా! అశనిప్రభుని (౩ ' అంతరింప జేశారా! వజ్రదం్లుణ్ణి వధించారా! వికట్టుణ్ణి విరిచేశారా! తపనుణ్ణి తరలించేశారా! | వ్రు స్వ అగ్నికేతువుని ఆర్పేశారా! పార్చ్వుణ్ణి పారద్రోలారా! చత్రమాలికి వర్రగతిని పట్టించారా! ల్లో య్జా నరాంతకుణ్ణి నాశనం చేశారా! కంసనుణ్ణ్లో ఖండించారా! ౧. . “ఇంతనుందిని చంపారు మీరు. కష్టించి సాగరాన్ని లంఘించారు. ఈ గోప్పదము ఏ శ్చ న | పొటిది? ఇది కూడా దాటేయండి. ఊం... కానివ్వండి. జనూయించండి. వీణ్ణి, ఇంద్రజిత్తును గ టి కూడా కడతేర్చేయండి. |. | “వాడు నాకు కుమారు డవుతాడు. పుత్రుణ్ణి చంపకూడదు. అయినా రాముని కోసం | _ ఫు వాణ్ణే రాల్బేస్తాను. స్స స్ట | హన్తు కామన్య మే బాప్పం చక్షుశ్లైన నిరుధ్యతి లో ॥ ఏ కే “ఇతణ్జీ వధించాలి అనే భానం రాగానే నా కళ్ళల్లో నీళ్ళు నిలుస్తున్నాయి. ఖు స! “వానరులారా! ఇతనిని లక్ష్మణుడు వధిస్తాడు. మీరందరూ రాక్షసులసై బడి వాళ్ళను | య ' లాగేయండి, తోసేయండి. పైకీ పంపించేయండిగ్‌ అని విభీషణుడు ్రేలేపించాడు. షా ఖా ఉత్సాహంతో వానరులు విజ్బంభించారు. [౯ ఖు నానర భల్లూక వీరులలో తనును ఎక్కువగా బాధిస్తున్న జాంబవంతుణ్ణి రాక్షసు.. | చే స లందరూ చుట్టుముట్టారు. బాణాలతో, గండ్రగొడ్డళ్ళతో, పట్టిసాలతో, తోమరములతో ల య్‌ కొట్టారు. [2 థు హనుమంతుడు అది చూచి కుపితుడై, లక్ష్మణుని వీస్టు మీదనుండి క్రిందికి దింపి ఒక | పర్వతశిఖరాన్ని పెకలించి, అనేకమంది రాక్షసుల్ని సంహరించాడు. ఇంద్రజిత్తు విభీషణునితో . బ్‌ నక శత్రు త్తంంలి తరపు శ్రుంటార్య(ు ఉం చరాచర

నంగ. నోరు షం ట్ర శ్ర కష? న య ననన నతన. యై యుద్ధకాండము = ఇంద్రజిత్తు వధ | న గ షోరాడి మళ్ళీ లక్ష్మణుని మీదికి వెళ్ళాడు. లక్ష్మణ ఇంద్రజిత్తుల మధ్య భయంకరంగా న్‌

ఇష్‌ యుద్దము సాగింది, ఫు "గ్రా ఈలోగా చీకటి పడ్డట్ల్టయింది. చూచేవారికి చాలా భయం కలిగింది. వానర రాక్షస | శ ౮ 'స్టైన్యము పరస్పరము హింసించుకొనుట వలన ఏర్పడిన రక్షప్రవాహము నదిలై ప్రవహించింది. ల

ఎక్కడ చూచినా జంతువుల భయంకర శబ్బాలే వినిపిస్తున్నాయి. వాయువు వీచడం లేదు. | ణి

యై అక్ష్మణుడు నాలుగు బాణాలను (ప్రయోగించి ఇంద్రజిత్తు రథానికి పూన్చిన గుజ్జ్ఞాలను స్తు షౌ. కొట్టాడు. మరొక పిడుగు లాంటి బాణాన్ని ప్రయోగించి సారధిని కూల్చేశాడు. సారధి స్టో గ మరణించగానే రధసారధ్యము, రణసారధ్యము రెండూ ఇంద్రజిశ్తే వహించాడు. అక్ముణుడు న

మ, వాడిలైన బాణాలతో ఇంద్రజిత్తును త్రీవంగా కొట్టాడు. ఇంద్రజిత్తు ధనుస్సును చేతపట్టి ఆభ ఘు బాణప్రయోగము. చేసేలోగా లక్ష్మణుడు. గుజ్జాలను బాణాలతో కొట్టాడు. అశ్వములు త్తి

బెదిరిపోయాయి. ఇంద్రజిత్తు బొణప్రయోగం చేయలేక పోయాడు. లక్ష్మణుడు ఇదే

గ సమయమని వాడియైైన బాణాలతో ఇంద్రజిత్తును దారుణంగా దుళ్ళగొట్టాడు. స్ట

యై అధికోత్సాహంతో శరభుడు, గంధమాదనుడు, ప్రమాధి, రభసుడు అనే నలుగురు ౮ కై? వీరులు వేగాన్ని పుంజుకొని గుట్టములపై వాలారు. గుజ్జాలు ఆ భారాన్ని భరించలేక చా గర నోళ్ళగుండా, ముక్కులగుండా రక్తాన్ని ప్రవించాయి. నలిగిపోయాయి, ఎముకలు విరిగిపోయాయి... | ౫౫

ఇష్టా గుజ్జాలు క్రిందపడ్డాయి. ప్రాణాలు పైకి లేచాయి. ఈవిధంగా నలుగురు వానరశ్రేస్టులు (4 శ్ర అశ్వాలను సంహరించి మళ్ళీ లక్ష్మణునివైపు వచ్చి నిలిచారు. | తె స పారధ్గి మరణించాడు. గుజ్జాలు కూలిపోయాయి. మరోమార్గం కనిపించక ఇంద్రజిత్తు ఖ్‌ రధం దిగి భూమిమీద నిలబడ్డాడు. లక్ష్మణుని మీదికి బాణవర్హం కురిపించాడు. ఇంద్రజిత్తుము (సథ న. లక్ష్మణుడు తన బాణప్రయోగంతో ముందుకు రానీకుండా నిరోధించాడు. | | ఉ్టా నేలమీద నిలబడి, కుపితుడై యున్న ఇంద్రజిత్తు అగ్నిహోత్రం లాగా ప్రకాశించాడు. | గే లక్ష్మణేంద్రజిత్తులు పరస్పరం నధించుకొనుటకు ఉద్యుక్తు లయ్యారు. వానరులు లక్ష్మణుని, | ౫ 17 ' రాక్షసులు ఇంద్రజిత్తుని రక్షించుకొనే కార్యంలో నిమగ్న మయ్యారు. 1 ంగ క. “దిక్కులన్నీ చీకట్టు ముసురుకొని ఉన్నాయి. ఎవరెవరో తెలియడం బేదు. వానరులను మై స! మోసగించుటకు ఇది చాలా అనుకూలమైన సమయము. మీరు ధైర్యంతో పోరాడండి. నేను |శ్హోం ఫి. అంకకు వెళ్ళి రధము తెచ్చుకుంటానుగో అని పలికి ఇంద్రజిత్తు లంకకు వెళ్ళిపోయాడు. నో న్‌ ఇంద్రజిత్తు పదాతిలై పోరాడుతున్నాడని లక్ష్మణ విభీషణులు భావించారు. బాణవర్సం ము త. కురిపిస్తూనే ఉన్నారు. వానర రాక్షసవీరులు పరస్పరం బాధించుకుంటూ భయంకరంగా | 2

ఆ. పోరాడుతున్నారు. న్‌ స ఇంద్రజిత్తు లంకలో ప్రవేశించాడు. బంగారు అలంకరణములతో కూడిన రధాన్నెక్కాడు ల ౨|| ఇంద్రజిత్తు రధనును చాకచక్యముతో నడపడమే గాక్క, చక్కని ఉపాయాలు కూడా (?మ ఛం! సొచించగల సారధిని సనుకూర్చుకున్నాడు. వీరులైన రాక్షసుల్ని కూడా వెంటబెట్టుకొని | శ కా | రణరంగంలో ప్రవేశించాడు. ఇంద్రజిత్తుని రధంపై చూచి లక్ష్మణ విభీషణులు ఆశ్చర్యపోయారు. | _ ఏ |. చ టలాతలాతల్తవలాననడలతయాయల యనా వావాయలం 0 స శరు పాతం తరు తం దంల తుం శానుపి భానడ్రుం 2-55

్రసైదులలుంలు సంత దడి ఎరు స్తన సనమ రన్న ననన ననన ననా మ. చైతన్య రామాయణము క్ష్‌ ప్రా గ్‌! ఇంద్రజిత్తు కోపావేశంతో రెచ్చిపోయాడు. బాణవర్షం కురిపించి వేలాది వానరుల్ని ౧ ఇమ్హీ కూల్చేశాడు. ధనుస్సును మండలాకారంగాచేసి గొప్ప పౌరుషంతో వానరుల్ని వధిస్తున్నాడు. | య్ధు ఇంద్రజిత్తు బాణవర్షాన్ని తట్టుకోలేక వానరులు భయంతో లక్ష్మణుని ఆశ్రయించారు. 1 ౮7 గ లక్ష్మణుడు ముండిపడ్డాడు. వాడియైన బాణాన్ని ప్రయోగించి ఇంద్రజిత్తు ధనుస్సును షి ' విరిచేశాడు. ఇంద్రజిత్తు నురొక ధనుస్సును చేబూనాడు. లక్ష్మణుడు దానిని కూడా | య్‌, విరిచేశాడు. సర్పము వంటి ఐదు బాణాలను ధనుస్వుపై తొడిగి ఇంద్రజిత్తు వక్షస్టలమును | "0౧, కొట్టాడు లక్ష్మణుడు. శం న్‌ | ఆ ఐదు బాణాలు ఇంద్రజిత్తు శరీరంలోకి దిగి రక్తాన్ని త్రాగి, ఎర్రత్రాచులవలె భూమి (స్య య్‌ మీద పడ్డాయి. ధనుస్సును పోగొట్టుకొని, రక్తసిక్తమై వున్న ఇంద్రజిత్తు మరొక ధనుస్సును | ఇమ *. | చేబూనాడు. దేవేంద్రుడు వర్షాన్ని కురిసించినట్టు లక్ష్మణునిపై శరవర్షం కురిపించాడు. యూ లక్ష్మణుడు ఆ బాణవర్నాన్ని నివారించాడు. లక్ష్మణుని పరాక్రమం చూచి వానరవీరు లందరూ [ స ఆశ్చర్యపడ్డారు. స రో. | రుష్టుడై విజ్బంభించిన లక్ష్మణుడు వాడియైన తన బాణాలతో రాక్షసుల్ని సంహరించడమే [షి (్రు| గాక ఇంద్రజిత్తును కూడా తీవ్రంగా కొట్టి బాధించాడు. నిశితమైన శరాన్ని ప్రయోగించి నా గ నిపుణుడైన సారధి తలను ఖండించాడు లక్ష్మణుడు. సొరధి లేకపోయినా శ్రేష్టమైన గుజ్టాలు వా శ మండలాకారంగా తిరుగుతూ. రధాన్ని లాగుతూ ఉంటే, చాలా ఆశ్చర్య మనిపించింది (౧ త, అందరికీ, ( థా గుజ్ఞాలను భయపెడుతూ లక్ష్మణుడు వాడియైన బాణాలతో ఆ గుజ్టాలను కొట్టాడు. (మా స! ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణుని పదిబాణాల కొట్టాడు. సర్పవిషంతో నిండి, వజ్రతుల్యనులైన ల్లో శై! బాణాలతో లక్ష్మణుని వక్షస్థలాన్ని కొట్టాడు ఇంద్రజిత్తు. ఆ ప్రచండ బాణాలు లక్ష్మణుని (| %) థు బంగారుకాంతి గల కవచానికి తగిలి ముక్కలై క్రిందపడ్డాయి. | వా 11 . లక్ష్మణుని కనచము అభేద్యమని గ్రహించాడు ఇంద్రజిత్తు. వెంటనే మూడు బాణాలను న ' ప్రయోగించి లక్ష్మణుని లలాటంపై కొట్టాడు. అవి లక్ష్మణుని లలాటంపై నాటుకొనిపోగా ([ య్‌ | మూడు శిఖరాలు గల పర్వతంలా శోభించాడు లక్ష్మణుడు. | క క. ఇంద్రజిత్తు చేత తీవ్రంగా కొట్టబడిన లక్ష్మణుడు కోపించి ఐదు బాణాలతో ఇంద్రజిత్తు వ ॥ జార్‌ న ర కు. లీ |. ముఖాన్ని కొట్టాడు. ఇంద్రజిత్తుకు విభీషణుడు కనిపించాడు. వెంటనే మూడు బాణాలను. |- ఆో| సంధించి విభీషణుని ముఖాన కొట్టాడు ఇంద్రజిత్తు. దానికి కుపితుడైన విభీషణుడు గదను 0 థ్రు| చేతపట్టుకొని ఇంద్రజిత్తు రధానికి పూన్చిన గుజ్టాలను చావకొట్టేశాడు. స్త [| గుజ్ఞాలు చనిపోగానే ఇంద్రజిత్తు రధంపై నుండి క్రిందికి దుమికాడు. పినతండ్రి యైన లీ ఫై. విభిషణునిపై శక్తిని ప్రయోగించాడు. అది చూచిన లక్ష్మణుడు తన బాణంతో ఇంద్రజిత్తు ("మె ష్‌ ప్రయోగించిన శక్తిని మధ్యలోనే ఖండించాడు. విభీషణుడు వజ్రసమానమైన ఐదు బాణాలతో వు | ఇం(ద్రజిత్తును కొట్టాడు. బంగారు సాన్నులు గల ఆ బాణాలు ఇంద్రజిత్తు శరీరాన్ని చీల్చి (మం న రక్తంతో తడిశాయి. | స్త య్‌ లక్ష్మణ ఇంద్రజిత్తులు ఒకరిపై నొకరు బాణాలు రువ్వుకుంటూ వుంటే క్రాంచపక్షుల (5 యః! శబ్దాల్లా వినిపించాయి. నారి బాణ సంఘర్షణానికి పాగ లేచింది. అగ్నికణాలు చెలరేగాయి. షస 4 | పరస్పరం కోసొవేశాలతో ప్రాణాలను లెక్క చెయ్యకుండా పోరాడుతున్నారు లక్ష్మణేంద్రజిత్తులు. ౩౮ తాయ రల త్తం డయలాతన్నాం అనన జ్రన్నద్దాగ

ళు యుద్ధకాండము - ఇంద్రజిత్తు వధ గ్‌ ర్‌ లక్ష్మణుడు వారుణాస్తాన్ని ప్రయోగించగా, ఇంద్రజిత్తు రౌద్రాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. థ్‌ ఫ్‌ వారుణాస్తాన్ని ఛేదించింది రౌ(ద్రాస్త్రము. | యు ఇంద్రజిత్తు ఆగ్నేయాస్తాన్ని లక్ష్మణునిపై ప్రయోగించాడు. లక్ష్మణుడు సూర్యాస్త్రము 1, చేత ఆగ్నేయాస్తాన్ని భగ్నం చెశాడు. గ అది చూచి భయంతో, కోపంతో ఊగిపోతూ అతి భయంకరమైన అసుర శరాన్ని నే మ. లక్ష్మణునిపై ప్రయోగించాడు ఇంద్రజిత్తు. ఆ శరము నుండి కూటాలు, ముద్గరాలు శూలాలు, (స్తు "గ భుశుండులు, గదలు, ఖడ్డాలు, గండ్రగొడ్డళ్ళు ఉద్భవించి పైకీ దూకుతున్నాయి. లక్ష్మణుడు ఉక్‌ ౯ దారుణమైన ఆ ఆసురాస్త్రాన్ని మహేశ్వరాస్త్రంతో ఛేదించాడు. మో య్‌ లక్ష్మణుడు. తదేకంగా ఆకాశంలో చూశాడు. దేవు గంధర్వ, గరుడ, ఉరగ, ఖే శఖు! బుష్యాదులు గగనాన నిలిచి లక్ష్మణుని ఆశీర్వదించారు. అన్నితుల్యమైన బాణాన్ని తీసి, ఆ౪+| శిరమువంచి నమస్కరించి, ధనుస్సుకు తొడిగాడు లక్ష్మణుడు. కణుపులున్న ఆ బాణము శ్ర న! బంగారులా మెరిసిసోతోంది. శత్రుసంహారకమైన ఆ బాణము దేవతలచే పూజ లందుకున్నది. | స్‌ ర. స్తూర్వము దేవదొనన సంగ్రామములో దేవేంద్రుడు దానవుల్ని సంహరించింది ఈ బాణం (ఆ యు! తోనే. ఇదే ఐంద్రాస్త్రము. ఐంద్రాస్త్రాన్ని తొడిగి లక్ష్మణుడు ఇలా పలికాడు. త్త న ధర్మాత్మా సత్య నస్థశ్చ రామో దాశరథిర్యది టో పు పారుషే చా ప్రతి ద్వంద్వః శరైనం జహి రావణిమ్‌ ' థ్‌ ళ్‌ | “శ్రేష్టమైన ఓ ఐంద్రాస్త్రమా! రాముడు ధర్మాత్ముడైతే, నత్యసంధుడైతే, పొరుషవంతుడే | న అయితే, ఓ బాణనూ! నువ్వు ఇంద్రజిత్తును చంపు” అని పలికి ఐంద్రాస్తాన్ని అభిమంత్రించి, స. బాణాన్ని చెవి వరకు లాగి విడిచిపెట్టాడు. ఆ బాణము సూటిగా వెళ్ళి కుండలాలతో, ర్త యై కిరీటంతో శోభిస్తున్న ఇంద్రజిత్తు తలను నరికేసింది. ఎదురు లేకుండా కంఠంపై ఇంతవరకు మ్‌ ఖు నిలిచియున్న శిరస్సు ఎవరికీ కాకుండా, ఏదీ కాకుండా, మట్టిలో మట్టిగా కలిసీ పోవడానికి |ఆ్తు నే నేల రాలింది. ఆవేశంతో ఊగి ఊగి అలసిపోయిన శిరము విరామాన్ని కోరి నేల ఒరిగింది. | న ఫ్రై మొండెము, మొదలు నరికిన తాటి చెట్టులా క్రింద పడింది. క కాలాన). “ందబిత్తు మరణించడం చూచివ | క్త నా యందే. పదేసి లంకరైపు పరుగులు (గ్లో టా వం న్‌ అ మన. పాపోయారు రు దుం ఆ న్‌ సా. నన లం మించగానే కిరణాలు ఎలా కనిపించవో, [ై య్‌ | శే య [|| ఇంద్రజత్తు మరణంతో రాక్షసులుకూడా. ట్ట... లలా అదృశ్యమయ్యారు. ఆరిపోయిన (శ క చ | అగ్గాలోగా కనీషంచాడు చచ్చిఫడియున్న | న్‌ న. న న. . న వా! ఇంద్రజిత్తు, (రు "ర దుష్టుడైన _ ఇంద్రజిత్తు మరణానిక్షి శాంతించిన దేవతలు లక్ష్మణునిపై వుష్పవర్షం శః న్‌ కురిపించారు. 4 వ యయ లై మ కంటా శం అ తం తాతల ఛానథ ఆన్యాపులా

న పయ య్‌ బా డడం సత్తు థు చైతన్య రామాయణము ఖీ గ్‌ - వానరులు ఆనందంతో ఊగిపోయారు. “లక్ష్యణో జయతి”- లక్ష్మణుడు జయిస్తున్నాడు న యీ! అని అరుస్తూ జబ్బలు చరచారు. సంతోషంతో వానరు లందరూ తోకల్ని విచిత్రంగా యు య్థు ఆడించారు. లాంగూలనిన్యాసాలు ప్రదర్శించారు. " న గ! వానరులు ఒకరి నొకరు కౌగిలించుకున్నారు. లక్ష్మణుని గూర్చి గొప్పగా పలుకుతూ (9 ఘు చర్చించుకున్నారు. శరీరం దారుణంగా గాయపడినా ఇంద్రజిత్తును వధించినందుకు ప్ర / లక్ష్మణుడు ఎంతగానో సంతోషించాడు. ం ఫ్లా విభీషణ హనుమంతుల భుజాలపై చేతులు వేసుకొని లక్ష్మణుడు వానరసైన్యముతో ళా న్‌ రాముని వద్దకు నచ్చాడు. ఇప్పుడే రక్తంలో స్నానం చేసినట్టు కనిపిస్తున్నాడు లక్ష్మణుడు. న్న య్‌ రాముని పాదాలకు నమస్కారం చేశాడు. ఇంద్రజిత్తు మరణించాడని మెల్లగా చెప్పి, (యు (యై దేవేంద్రుని ప్రక్కన ఉపేంద్రుని లాగా చేతులు కట్టుకొని నిలబడ్డాడు లక్ష్మణుడు. శ్రు గ లక్ష్మణుడు వినయశీలుడు కనుక ఇం(ద్రజిత్తు మరణించాడని మెల్లగా, అస్పష్టంగా న్‌ శీ చెప్పాడు. ఆ విషయాన్నే విభీషణుడు మళ్ళీ ధ్రునవరచాడు రామునికి. “ఇంద్రజిత్తుము. | (క్రై లక్ష్మణుడు చంపేశాడు. ఇక రావణుడు కూడా వధించబడ్డట్లే” అన్నాడు విభీషణుడు. శు గా రాముడు లక్ష్మణుని చూచి, “లక్ష్మణా! నుంచిపని చేశావు. నాకు చాలా ఆనందంగా | ౫ క ఉంది. ఇంద్రజిత్తు మరణంతో మనకు జయం లభించినట్లే” అంటూ లక్ష్మణుని యు న కౌగిలించుకొని తలను ముద్దాడాడు. మ్‌ స “లక్ష్మణా! రావణుని కుడిభుజాన్ని నరికేశావు, హనుమద్విభీిషణులు కూడా ఘోరంగా | పోరాడారు. మూడు రాత్రుళ్ళు, మూడు పగళ్ళూ యుద్దం చేశారు. ఇంద్రజిత్తును వధించి [రూ సై]. రావణుని మరణానికి బాటను సుగమం చేశాడు. రానీ! ఆ రావణుణ్ణి వధించేస్తాను. ఇక | (ఫ్ర విజయం మనదే. పూ న్న “స్తుషేణా! ఇలా రా నాయనా! చూడు! లక్ష్మణుని శరీరమంతా గాయాలే. వెంటనే ల య్‌ చికిత్స చేసి బాగుచేయాలి. వానుమధ్యిభీషణులు, వానర భల్లూక వీరులు కూడా స్వస్థతను. | రాముట్లు అలా చెప్పగానే వానరనాయకుడైన సుషేణుడు ఒక ఓషధిని తెచ్చి లక్ష్మణుని నో ఖై ఆ ఘ్రాణించమన్నాడు. లక్ష్మణుడు వాసన పీల్చగానే శక్షిరంలోని బాణాలన్నీ తొలగిపోయాయి. | (ఫ ల్ల బాధ తగ్గిపోయింది. గాయము లన్నీ మానిపోయాయి. షస యూ గాయపడిన వీరులండరికీ చికిత్స చేశాడు సుషేణుడు. లక్ష్మణుడు స్వస్థతను | నా! శ పొందాడు. చాలా సంతోషంగా కనిపించాడు. ఫు భి” / కు ఫ్ర వినాశకాలం - విపరీత ధోరణి వ్తు న ఇం(ద్రజిచ్తు మరణించినట్టు రావణునికి చెప్పారు రాక్షసులు. “లక్ష్మణుని తీవ్రంగా లు ఆహ్హా గాయవరచి మూడు రాత్రింబవళ్ళు భయంకరంగా యుద్దం చేసి ఇంద్రజిత్తు మరణించాడు. ర. విధీషణుని సహాయంతో లక్ష్మణుడు ఇం(్రజణిత్తును వధించాడు” అని రాక్షసులు రావణునితో శ్వా 4 చెప్పారు. అది విని రానణుడు నూర్చిల్లాడు. ౫ న ల లలు త ఎలాసుి న స టన త ట్‌ ర్చ క్తాగప్రూ త్రాట్ర చరాలు శం ఫలి తనల ఛానల జలం

6 క్‌ వ్ర ట్‌ డి ద ద స్థలైకలయయి మంటి సంలు శంపు రు ఉత స యు యుద్ధకాండము - వినాశకాలం-వివరీత ధోరణి [ఈ] | ర కొంతసేపటికి రావణుడు తేరుకొని, “పుత్రా! ఇంద్రుణ్మి కూడా జయించావా! ఈ 0 వ. లక్ష్మణుడి చేతిలో రాలిపోయావా! కాలపురుషుణ్ణి కాల్ఫేపే శక్తిపరుడివే. మందరపర్వత

శిఖరాలను విరిచేసిన వాడివే! లక్ష్మణుడి తలను ుంచలేక పోయావా! నీవు మరణించిన (స్టు 6. తరువాత ఇప్పుడు నాకనిపిస్తోంది'్య యముడు గొప్పవాడేనని. - . శా గల “మమారా! నువ్వు లేవని థెలిస్నే దేవతలు ఇక హాయిగా నిద్రపోతారు. నువ్వు లేని | “న 4మ్రీ ప్రపంచం నాకు శూన్యంలా కన్పిస్తోంది. నన్ను విడిచి, మీ అమ్మను నురచి ఒంటరిగా ఎలా (జ్ర త్రూ వెళ్ళావు పుత్రా! నాకు (ప్రతకార్యాలు చెయ్యాల్సిన వాడివి. నీకు నన్ను చెయ్యమనడం ధర్మమా (శ్రా ల నాయనా!” అంటూ దుఃఖిస్తున్న రావణుడు ఇంద్రజిత్తు మరణాన్ని పదేపదే తలుచుకొని న స క్రోధావేశపరు డయ్యాడు. సహజంగానే కోపిష్టి అయిన రావణుడు పుత్రశోకంతో మరీనుండి న్న పడ్డాడు. భఘ్తే ఫ్రా సీతమ్మను వధించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. “మాయసీతవము నా కుమారుడు త్త స వధించాడు. అసలు సీత నాచేతిలో చస్తుంది” అంటూ ఖడ్డాన్ని తీసికొని ప్రళయాగ్ని లాగా | షు అశోకవనానికి బయలుదేరాడు రావణుడు. సైనికులు, అంతఃపురప్త్రీలు అనుపరించారు. ఘు శ రాక్షసులు విజయఘోషలు పలుకుతూ సింహనాదాలు చేశారు. గా న ఖడ్గమును చేతపట్టుకొని రుష్టుడై వస్తున్న రావణుని చూచి సీతమ్మ వణికిపోయింది. న మై. తనను వధించడానికే వస్తున్నాడని భావించింది. పుత్రశోకంతో వ్యథ చెందిన రావణుడు స్తీ | వ. హత్యకు పాల్పడుతున్నాడని ఊహించింది. రాముణ్లే పదేసదే స్మరించింది. లే వ. 'శ్రుద్దుడై వస్తున్న రావణునితో సుపార్భ్యుడు ఇలా పలికాడు: “వీరాధివీరా! నువ్వు న స్వ కుబేరుని తమ్ముడివి. క్రోధానికి లోనై స్ర్రీవధకు పాల్చడుతున్నావు. కాస్త ఆలోచించు. ఫు య్హా క్రోధాన్ని ఇటు కాదు. అటు త్రిప్పు, నినమేమందరవహి అమసరిస్తాము. రామలక్ష్మణులపై నే క్రోధాన్ని తిప్పి వారిని వధించు. ఈనాడు కృష్ణచతుర్దశి. రేప్ప అమావాస్య. యుద్ధరంగంలో .శ్తు క నిలబడి విజయలక్ష్మిని వాటేసుకో. రధమెక్కు. రాముణ్ణి చంపేయ్‌. సీత ఈనాడు గ [ఏ కాకపోయినా, రేపయినా నిన్ను చేరనలసిండే. నున్న ఆమెను చంపేస్తే మళ్ళీ పరలోకంలో (ఫ్రై న! ఆమె రాముణ్లే చేరుతుంది. ఆమె (బతికి ఉంటే ఏనాడైనా వీదవుతుంది”* అన్నాడు. . త్తు యా సుపాొర్భుని మాటలు రావణునికి నచ్చాయి. అశోకవనం నుండి వెనుదిరిగాడు. స [| కొలువుకూటానికి వెళ్ళాడు. సింహాసనంపై కూర్చున్నాడు. గి య్టా “రాక్షసవీరులారా! గజబలాన్ని, అశ్వబలాన్ని, రధబలాన్ని వెంటబెట్టుకొని మీరందరూ క్‌ క రాముణ్లి ఎదుర్కోండి, ఎంతవరకు పీడించగలరో రాముణ్ణి అంతవరకు పీడించండి. జ! | వధించేయండి. ఒకవేళ చావకపోయినా, మీ పీడనం వల్ల అలసిపోతాడు. అలసిన రాముణ్ణే ఘు య్‌ రేపు నేను సునాయాసంగా చంపేస్తాను" అన్నాడు రావణుడు. రాముడు అలసిపోతే గాని 0] చంపసలేమని రానణుడు ఒక నిర్ణయానికి వచ్చినట్టున్నాడు. స్త గ సూర్యోదయమైంది. వానర రాక్షసుల నుధ్య సంకులసమరం ప్రారంభమైంది. ణు ఉస్షో పరస్పరము తివ్రంగా హింసించుకున్నారు. ఒకవైపు వానరవీరులు వధించబడుతున్నారు. న్‌ క్ష మరొకవైపు రాక్షసవీరులు రాలిపోతున్నారు. ఫలభరితమైన వృక్షాలపై వడ్డట్టు రాక్షససైవ్యం (స్త (0 మీదికి దుముకుతున్నారు వానరులు. లీ “| టు న వ్త మ గా అ ఖే నై ధ్ర మగ ప్రాతం అం ఉుంథధాషపశాషల చద భ్యఫిల

స్థమయాటురలి అంతు శంతి నర ఉం శతి ఉనట న్న చ . చైతన్య రామాయణము క క్ట జ ల క ను గ పర్వతాకారులైన రాక్షసులు ప్రాసలతో, గొడ్డళ్ళతో, గదలతో వానరుల్ని భయంకరంగా | షు కొట్టేశారు. వానరులు భయపడి రాముణ్ణి శరణుజొచ్చారు. వానరుల దుఃఖాన్ని చూడగానే న భక్తవచ్చలుడైన రాముడు. కరిగిపోయాడు. ధనుస్సును ధరించి రాక్షసులపై బాణవర్తం (మి ళు కురిపించాడు. మేఘము సూర్యుని చేరలేని విధంగా రాక్షససైన్యము రాముణ్ణి చేరలేకపోయింది. శా గ రాముని బాణాలు వాయువేగంతో నడుస్తున్నాయి. రాక్షసులు కుప్పలు కుప్పలుగా యా కూలిపోతున్నారు. రాముడు ప్రయోగించే బాణాల మధ్య రాముణ్ణి చూడలేక పోతున్నారు ఘు "01 రాక్షసులు. వాయువు కారణంగా వనంలో ఊగిపోతున్న చెట్ల మధ్య వాయువు కనిపించనట్లు శ్ర న్‌. బాణవర్షం మధ్య రాముడు కనిపించలేదు. న్‌ ఘమ ప్రహరన్తం శరీరేషు నతే పశ్యన్తి రాఘవమ్‌ ( గ . ఇంద్రియార్ధేషు తిష్టన్తం భూతాత్మాన మివప్రజాః న్‌ ళా “ఇంద్రియాలు విషయసుఖాలలో రమిస్తున్నా, వాటికి ఆధారమైన ఆత్మ అదృశ్యంగా న్‌ స్ప , ఉన్నట్టు, రామబాణాలతో. హింసింప బడుతున్న రాక్షసులు రాముణ్ణి చూడలేక పోతు మ న. న్నారు” అన్నాడు వాల్మీకి. స్తు య్‌ ఆత్మబంధువులారా! స్తు గ! మేఘము సూర్యుణ్ణి సమీపించ లేనట్లు రాక్షసులు రాముణ్ణి చేరలేక పోతున్నారు. చెట్టు ౧ ఉ్టీ!. ఊగడం కనిపిస్తున్నట్ట్లు, గాలి కన్పించనట్టు, రాముని కార్యాలు కనిపిస్తున్నాయి, రాముడు | థ్‌ కనిసించడం బేదు. ఇంద్రియాలు ఇంద్రియవిషయాలలో రమిస్తుండగా ఆధారమై, సాక్షియైన | స ఆత్మ తెలియనట్టు రాముడు తెలియడం లేదు. ॥ న ఖు ఇలా వాల్మీకి ఒకి ప్రవాహంలా చెప్పుకుపోతుంటే నేను పిచ్చివాణ్సయిసోతున్నాను. స క న్లిస్సహాయుడనై నిలబడిపోతున్నాను. కలం పెట్టేసి కళ్ళు మూసుకుంటున్నాను. శ్‌ సై వాక్యాలపై వేదాంత వివరణను ఇవ్వనుంటోంది, ఆ రుచికి బాల్యము నుండీ త్తు న, అలవాటు పడిన నా పిచ్చి మనసు, ఇంతవరకు నడిచిన అన్ని కాండలలోను మూలకథధకు లో ఉ్జై,.. భంగం కలుగకుండా, ముసుగులో దాగివున్న సొందర్యాన్సి మహర్షి మడతేసి ఉంచిన “1 థు దివ్యత్వాన్ని సున్నితంగా తొలగిస్తూ సుకునూరంగా విప్పుతూ మీముందు సరుఘ్తా వచ్చాను. (బై న ఈ సందర్భంలో కళ్ళముందు. కనిపిస్తున్న సౌందర్యాన్ని గూర్చి మాట్లాడకుండా | | య్టై। ఉండలేక, మాట్లాడి రసవత్తరమైన కధాగమనానికి అవరోధం కిలిగించలేక నలిగిపోతు న్నాను | టై ఇలాంటి సందర్భాలు ఇప్పటివరకు కథలో అనేకచోట్ల నాకు ఎదురయ్యాయి. ఖు భో ఎదురైనప్పుడల్లా బదులు చెప్పలేక పోయాము. నా పైత్యం కధకు కళ్ళెంలా మిగుల్తుందెమో సా! న నని భీతి చెందాను. 6 య్‌ క పొందే మనసును షక య (రల రా. ఇక్కడ కూడా వివరణ నివ్వకుండా, పాంగ్‌ మనసును పట్టి ఆపుకుంటూ ముందుకు ఉ్రు| సాగిపోతున్నాను. (న్న ణ్‌ వాల్మీకిమహర్షి ఊహల్ని. కదిలించేవాడే కాని ఊహల కందేవాడు కాడు. అతడొక (గ ( క్షీరసాగరము. ఆపోశనం సట్టుటకు ఎవ్వరి౩ సాధ్యపడని జ్ఞానానుత సొగరము. మై ళ్‌! ఈ రచనాకాలంలో నేను అందించింది కొంతే. నని, అందుకున్నది ఎంతో ననినా | స్నో క్నా| మనసుకు స్పష్టంగా తెలుసు. రామకథ (న్రాయాలనేది నా ప్రధాన విషయం; ముఖ్య సంకల్పం. ల ర శరంటా త్యారు ఉంట త్తంట్రానుడా కను అరాన్యుడ్తు శ్త్యర్ట్యల

క ల రల లం. శద పాషట్తు శషట్టాన్నా న న న! యుద్ధకాండము - లంకంతొ బీభత్సం, భయానకం గ్‌ | ) ఆపని చేస్తూ పోతుంటే మధ్యలో ఏవేవో దొరికాయి. ఎన్నెన్నో కన్పించాయి. వాటిని కూడా య్‌! కలబోసి, కలిపేసి అమ్మేద్దాముంటే సందర్భాలు అవరోధా లయ్యాయి. సమయాలు అడ్డు ఫు ళు గోడలుగా నిలిచాయి. ౮ ౮ అయితే ఒక్కమాట. రవి గాంచని దానిని కవి గాంచవచ్చు. కవి గాంచని, గౌంచలేని న శ |. దానిని గాంచగలిగే కవికోకిలే వాల్మీకి మహాకవి, ఆదికవి. ఆద్యంతా లెరిగిన కవి. అవధులు (గ 1 లేని కవి. (శ్ర . కనితా సింహాసనంపై దొరలా ఊరేగుతున్న ఆ మహాకనిని చూచి, సంతసించి శు ౧౮| వందనంతో సరిపెట్టుకోలేదు నేను. ఆ ఊశరేగింప్తు వెంట' ఓపిగ్గా నడిచి, అవకాశం టా .. దొరికినప్పుడల్లా ఊశేగ్‌ దొరగారి అలంకారాల్ని బోచేసుకుంటూ నడీచాను. అవన్నీ నేను. (ట్లు (| పారేసుకోలేదు. దాచేసుకున్నాను. నా కొరకు కాదు. మీ కొరకే. | శ ంా! కాలంలో వాటిని మీకు వితరణ చేస్తూనే ఉంటాను. బుషిబుణాన్ని అలా న తీర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాను. నా ఊపిరి ఉన్న త వరకు వాల్మీకిపై, వాల్మీకంపై (వ్రాస్తూనే (న 4ఓ | ఉంటాను. కవికోకీలను అర్చిస్తూ, ఆ ప్రసాదాన్ని కరకనులములలో ఉంచుతూనే ఉంటాను. (స్కై (9 | క్షమించండి. మనసులో మాటను చెప్పాలని మిమ్ముల్ని కొద్దిగా విసిగించాను. యుద్ధరంగానికి. (ళ్లు న. పోదాం పదండి. (ము క. యుద్దంలో మెరుపులా విజృంభించి రాక్షసుల్ని కూల్చేస్తున్నాడు రాముడు కోదండాన్టి [5 4, ధరించి భయంకరంగా మూరాడు. “ఇదిగో రాముడు గజసనల్ని వధిస్తున్నాడు క స ర్ట. రు [్‌ అశ్వసైన్యాల్ని అంతం చేస్తున్నాడు.” అడుగడుగో... కాల్చంట్లను కూ ఏసును వ ల! 'ర| అడుస్తూ బెంబేలెత్తి పరుగులు తీస్తున్నారు రాక్షసులు. రాముడు గాంధర్వాన్రాన్ని ప్రయోగంల | శు ౧ప్ష | రాక్షసుల్ని బేజారెత్తించాడు. న. తేతు రామ నహస్రాణి రణే పశ్యన్తి రాక్షసాః ర్త ఇనా పునః వశ్యన్తి కాకుళ్ట నమేక మేవ మహాహవే న్‌ యు “ఆ నుహాయుద్దంలో రొక్టసులకు వేలవేల మంది రాముళ్ళు కనిసిస్తున్నారు. మరు [5 (. పేస్తు 4 (వ్వా షః క్షణంలో ఒకే రాముడు కని నటు రాముని కోదండం గుండ్రని అగ్నిలా కనిపిస్తోంది (న్‌ “ కొరిని తిప్పినట్టు చర్రం అరలేల కోదండము. రాక్షసుల ఆయువును హరించే | శై చూచేవారికి, అలాతచ్రంలా కనిపేం వ | స్త ష్‌ కా ర్ట అది. | చం అచ రగా మారి ను, గజాలను వేల సంఖ్యలో కూల్చేశొడు రాముడు. పదాతులను / రధాలను, అభ్వాలం ౫ మూడు గంటల కాలములో జరిగిపోయింది. గ స్ట్‌ లక్షల సంఖ్యలో రాల్బెశొడు. ఇదంతో ర్‌ గి లంకంతా బీభత్సం, భయానకం స్తు న. తానానననావననం నకల. రిధంగా. రాక్షసులు హతులయ్యారు. ఇప | మిగిలినవారు గృహోన్ముఖులై, గృహాసక్తని స బాన దూరమై పోతారో అని దిగులు ఖు థు! భర్తలను పోగొట్టుకున్న రొక్షసద్రీలు భర్తు అరుస్తూ రోదించారు. యీ స్‌ (_వంపియన్య రాక్షసస్తీలు ఒక చోట చేరి కాకుల్లా క (మె 1 న్న రొక్షనత్ర వాానాా్రా మానై రి ర నా యనం క ౧... వనాని లోు న... =

జతల తంతి తంల తంల సలి శని ఉష లనట స్య యు! చైతన్య రామాయణము న శ్రి గ “అయినా ఆ సుస్పనాతి తనలో ఏముందని రాముణ్ణి గ్రుమించింది? అదీ, దాని న్య కన. డొల్లుపొట్ట. మన్మథులలో మన్మథుడైన రాముడు తనకు తగినవాడని ఆ శూర్చణఖ ఎలా ప ఒ. | భానించిందో, | కీ ద్తు “పుక్షునూరుడు, ధర్మమూర్తి వ్రతభంగము లేని వాడు అయిన రాముడెక్కడ? ఈ చె గ . ముసలి పీనుగ, పిశాచ ముఖంతో రాముణ్ణి ఎలా కోరగలిగింది? ముడతల ముఖం, మడతల (గ, మీ ప్రైట్ట తెల్లజుట్టు, ఛీ, పగలు చూస్తే చాల్కురాత్రి ఇక నిద్రుండదు. ఇది రాముణ్ణి వరించడ | లఘ మేమిటవి? నా స “దాని ముఖం, అదెలా వెళ్తుందే, రాముడి దగ్గరికి? దానికెన్ని గుండెలు? దాన్ని ్‌ ళా. తోలుకొని పోయేందుకు మన దురదృష్టం ఉంది కదా! అందుకే పోయి వుంటుంది. ఏది థు 1 ఏమైనా, ఈ శూర్పణఖ కారణంగానే రావణుడికి ఆపద సంభవించింది. రానణుడు సీతను త్తు తెచ్చింది సుఖించడానికి కాదు. చావడానికి. స్తా గ “అయినా, చెడ్డకాలం కాకపోతే, విరాధుడు విరిగిపోయాడా! ఖరుడు కరిగిపోయాడా! న్య యి దూషణుడు దూరమయ్యాడా! కబంధుడు కదలిపోయాడా! వాలి రాలిపోయాడా! ఇంక ఏ గు శ్ర. నిదర్శనాలు కావాలి, రాముని పరాక్రనూనికి. ప్త గళ “నిజమే. నువ్వు చెప్పింది. వినే వాళ్ళేరి! విభీషణుడు నెత్తి నోరు మొత్తుకుంటూ | గ యీ మొరపెట్టుకున్నాడు. పదిబుగర్రల్లో ఒక్క బుర్రకన్నా వంటపడితేనా! విభీషణుడు చెప్పింది. షై థి వినుంటే ఈ దుర్గతి పట్టేదే కాదు. | త్తు స్వ “ఇంకేముంది? ఇంద్రజిత్తుని కూడా చిత్తుచిత్తుగా మొత్తేశారు. అయినా రావణుడు ల తెలుసుకోవడం లేదు. మృత్యుదేవత మన రాజుని వరించింది. పిలుపు మీద పిలుపు, 1 యా వల్లమాలిన వలపుతో ఊపేస్తుంది. మనం మాత్రం ఏంచేద్దాం? | న. “అయ్యో! నా బిడ్డ పోయాడు. మా అన్న కూడా పోయాడు. నా దైవం పోయాడు. మా | ప్రా స నాన్న తిరిగి రాలేదు” అని ఏడుస్తున్నారు రాక్షసస్త్రీలు. లంకంతా బీభత్సంగా ఉంది. ఎక్కడ ల య్జ్‌ విన్నా శ్మశానసంగీతమే. [రే ఖు ఆర్తనాదా అన్నీ రావణుని చెవికి అందుతూనే ఉన్నాయి. మనసు భయంకరంగా త క , మారిపోయింది. క్రోధంతో కళ్ళు ఎరుపెక్కాయి. పెదవుల్ని దంతాలతో గట్టిగా కొరుక్కున్నాడు. ౬ త్రో, ప్రళయకాలాగ్నిలా తయారయ్యాడు. _ (9 | నుహోదర, మహాపార్చ్వ,. విరూపాక్షులని పిలిచి తడబడుతున్న మాటలతో ఇలా న్‌ భౌ పలికాడు (ప న పలికాడు. . లో జెవి, “ప్రళయకాల సూర్యుడెలా ఉంటాడో మీరెప్పుడైనా చూశారా! ఈరోజు చూద్దురుగాని. (ఫై , రామలక్ష్మణుల్ని యమలోకానికి పంసే నా వీరత్వాన్ని కళ్ళారా చూద్దురుగాని. 1 శు ళు, “ఖరుడు, కుంభకర్ణుడు, (ప్రహస్తుడు, ఇం(ద్రజిత్తు పరలోకంలో ఆనందించే పని స స చేస్తాను. నా బాణాలు దిక్కుల్ని కమ్మేస్తాయి. లోకాలన్నీ అంధకార బంధుర మవుతాయి.నా స ర్ట యూ ధనుస్పనే సాగరం నుండి పుట్టన బాణ కెరటాలు వొనరసైన్యాన్ని ముంచేస్తాయి. రము క యు త్చైన్య రొనూయణము - ద్వితీయభాగము. - పుటలు 381,382లో కనిపించిన మహోదర నుహాపార్యులు వీరుకారు. . జ్ర వ్‌ థ్‌ సర్ష శ్రంగప్రా శ్తంట్ర శజాఠు శ్రంభాాషభా తనల కాషడు జప ల

ర. న. య్టః। యుద్ధకాండము - రణరంగంలో రావణుడు | శ్రా ,. “ఎజ్జని ముఖాలు గల వానరసైన్యం చచ్చిపడి భూమిని కన్పించనీకుండా కప్పేస్తుంది. (న వష. ఎట్టితానురలు మొలిచిన జలాశయంలా గోచరిస్తుంది రణరంగ మంతా, | యు ళ్‌! “వానర సైన్యాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా చీరేసి, వారి రక్తంతో రాక్షసవీరులకు తర్పణం | ఖ్‌ 7 పెడతాము. భర్తలను, సోదరులను, బిడ్డలను పోగొట్టుకున్న రాక్షసస్త్రీల కన్నీళ్ళను తుడున్లాను. హ్‌ యు | శత్రువుల కళేబరాలతో కాకులకు, గద్దలకు, డేగలకు విందు క్‌స్తాను. కుక్కలు, నక్కలు (గొ యై పండుగ చేసుకుంటాయి. (సుం ం. “ఏర్పాటు చేయండి రధాన్ని. తీసుకురండి ధనుస్సును. నడవండి మీరంతా నా [ స. వెంట్లగ అస్నాడు రావణుడు. ఇతని వెంట అలా పోవడమే గాని తిరిగి వచ్చి భార్యాబిడ్డల్ని న ఇమా, చూసేది ఉండదు అని నిర్ణయించుకున్నారు రాక్టసవీరు లందరూ. [ "ల రావణుడు రథమెక్కాడు. భూమిని చీల్చివేయునట్టు కదలింది రధం రణరంగానికీ. త్తు ర్‌ మృదంగ, పటహ, శంఖ, తూర్య ధ్వనులతో ఆకాశం పిక్కటిల్లింది. భూమి దద్దరిల్లింది. | య్‌ దిక్కులు వణికాయి. చెట్లు ఊగాయి. సాగరకెరటాలు లేచాయి. పగలే పైనుండి ఉల్కలు | ఖు రాలాయి. సూర్యుడు కాంతిహీను డయ్యాడు. పక్షులు రోదించాయి. జంతువులు భయంకరంగా (| - య్‌ అరచాయి.. గుజ్టాలు తడబడి నడుస్తున్నాయి. ధ్వజంపై (గ్రద్దలు వాలాయి. నక్కలు తే గ అమంగళంగా కూసాయి. రావణుని ఎడమ కన్ను అదిరింది. ఎడమ చెయ్యి కదలింది. ముఖం న | పాలిపోయింది. కంఠం గద్గదమైంది. కనిపించాయి. దుశ్ళకునాలు ఎన్నో. లెక్కచేయలేదు. [42 శు రావణుడు అని ఎన్నైనా. త్తు సి రాక్షసుల రథ్‌ధ్వని వినిపించింది. వానరులు కూడా సిద్ధమయ్యారు యుద్దానికి. సంకుల _ | ౧ య్‌ సమరం ప్రారంభమైంది. కక్రుద్దుడైన రావణుడు రణరంగాన్నంతా తిలకించాడు. భూమి (కష్లు / కనిపించకుండా వానరసైన్యం నిండిపోయింది రణరంగ మంతా. వృుత్యువు తాను | త్తి శ పడుకోవడానికి చాపను ఎక్కడ పరచిందో రావణునికి కనిపించలేదు. . న్‌! న్‌ రణరంగంలో రావణుడు హ్‌ స స్టా వానరులపై బాణవర్షం కురిసిస్తున్నాడు రావణుడు. కొందరి తలలు తెగిపడ్డాయి. | సక కొందరి గుండెలు పగిలిపోయాయి. చెవులు తెగి కొందరు, తోకలు తెగి కొందరు, కాళ్ళు (ఘ యై ౩॥ కొందరు చెల్లాచెడరై పడిపోయారు. కొందరి తలలు బ్రద్దలయ్యాయి. కొందరి కళ్ళు ఎగిరి. | స్థ ఆఘ పడ్డాయి. ఈవిధంగా తెగిపడిన వానరుల కళలేబరాలతో భూమి కస్పబడింది. అగ్నిలో పడ్డ | న్‌ క్ష మిడతల్లాగా వానరులు నశించి పోతున్నారు. భీతి చెందినవారై పారిపోతున్నారు. | ఫు షై రావణుడు రధాన్ని రాముని వైపుకు పోనిచ్చాడు. వానరులు పొరిపోవడం చూచి వారిని స్త థు మళ్ళించమని సుషేణునికి చెప్పి సుగ్రీవుడు రాక్షససేనపై విరుచుక పడ్డాడు. వానరవీరు న న లందరూ వృక్షాలు, బండలు చేత్తో పుచ్చుకొని సుగ్రీవునికి అటూ, ఇటూ నిలబడ్డారు. క్‌ వై రాక్షసమూకల్ని వధిస్తూ రణరంగంలో స్వైరవిహారం చేశాడు సుగ్రీవుడు. రాక్షసులమీద | కి | శు వడగళ్ళ వాన కురిసీనట్లు రాళ్ళవర్ధాన్ని కురిపించారు వానరులు. సుగ్రీవుని ప్రతాపానికి త్తే నే తట్టుకోలేక రాక్షసులు కుప్పలు, కుప్పలుగా కూలిపోతూ పర్వతాల్లా పోగులు పడ్డారు. న హా? సర త్‌ ఉత షల్‌ తారలు సాదర భ్య్యలాలో 2-56

స్రతడుపు తుడుం పంల కంటు నఫై శ్రం్యథి శప శరభ ఫ్ర చైతన్య రామాయణము స్తా రో! అది చూచి రాక్షసనీరుడైన విరూపాక్షుడు సుగ్రీవుని మీదికి ఉరికాడు. విరూపాక్షుడు | ఇహ్రీ కొట్టిన బాణపు దెబ్బలకి సుగ్రీవుడు చలించిపోయాడు. ఒక పెద్ద చెట్టును పెకలించి (ప్త ళు! విరూపాన్లుని గజాన్ని కొట్టాడు సుగ్రీవుడు. ఆ ఏనుగు క్రిందపడి బిగ్గరగా అరచి మరణించింది. సా గ విరూపాక్షుడు కత్తి డాలు పట్టుకొని సుగ్రీవునిపై విజృంభించాడు. నిరూపాక్షుని న ఇమ్టై వక్షస్టలముపై పిడికిలితో కొట్టాడు సుగ్రీవుడు. విరూపాక్షుడు ఖడ్గమును చేబూని సుగ్రీవుని ల | కవచాన్ని ఖండించి గాయపరచాడు. కొన్ని క్షణాలు తూలిపోయాడు సుగ్రీవుడు. |

• సుగ్రీవుడు అరచేతితో విరూపాన్షుని కణతపై పెద్దగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు విరూపా్లుని ళ్‌ స నోటి నుండి, ముక్కు నుండి రక్తం కారింది. నురుగు కక్కుతూ నేలరాలాడు విరూపాక్షుడు. “|. కాళ్ళు, చేతులు కొట్టుకుంటూ రక్తపు మడుగులో పడి, గుడ్డు పైకి విలిపి, నాలుకను ౫ యస్తు ముందుకు తోసి చేతులు బారచాచి, కాళ్ళు పంగచాచి, ప్రాణాలు వదిలేశాడు. స స . వానరు అందరూ ఉత్సాహంతో జబ్బలు చరచారు. పెద్దపెద్దగా అరుస్తూ సంతోషాన్ని య వ్యక్తం చేశారు. విరూపాక్షుని మరణాన్ని చూచి, తమ క్షణ మెప్పుడో అన్నట్టు రాక్షసవీరు [ు లందరూ పాలిపోయిన ముఖాలతో కనిపించారు. ళ్ల న్‌ | వానర రాక్షస సేవలు పరస్పరం బాధించుకుంటూ గ్రీష్మబుతువులో సరస్సుల వలె న్న ఈ క్షీించి పోయాయి. రాక్షససైన్యము విపరీతంగా నశించడం నల్లా, విరూపాక్షుడు వధించిబడడం ర్త ఇహ వల్లా రావణుని క్రోధము రెట్టింపు అయింది. వ హ్‌ న్‌ న స “మహోదరా! ఈ క్షణంలో నా ఆశారధం నీవైపు తిరిగింది. వెళ్ళు. శత్రువుల్ని వధించు. థ ఆర్టీ! వీ పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించు. | క్‌ గ. భర్తృ పిండన్య కాలోఒయం నిర్వేష్టుం సాధు యుధ్యతామ్‌ _ త్రై న “ప్రభువు నైనవా అన్నము తిన్నందుకు బుణం తీర్చుకొనే సమయము ఇదే. బాగా గ ళ్‌ యుద్దం చెయ్యి” అన్నాడు. ,ప్తు శ్ర మహోదరుడు “అలాగే” అని పలికి మిడుత అగ్నిలో ప్రవేశించినట్లు శత్రుసైన్యములో ళు క, (ప్రవేశించాడు. అనేకమంది వానరుల్ని సంహరించాడు. వానరుల చేతులు, పాదాలు, తొడలు య్‌! త్జ ఏరిచి పింహనాదం చేశాడు. చాలా మంది వానరులు మహోదరుణ్ణి ఎదుర్కోలేక పారిపోతే | (ఫీ స | నురికొందరు సుగ్రీవుణ్లి ఆశ్రయించారు. (ఇస్హ్‌ నే సుగ్రీవుడు మహోదరుణ్ణి ఎదుర్కున్నాడు. పర్వతము నంటి బండను మహోదరునిపై ల! | విసిరాడు సుగ్రీవుడు. దానిని బాణాలతో ఛేదించాడు మహోదరుడు. అది గ్రద్దల సమూహము యు యా వలె నేలమిద పడింది. శు వం. సుగ్రీవుడు మరొక సాలవృక్షమును పెకలించి మనోదరునిసై విసిరాడు. దానిని కూడా | ల్‌ స ముక్కలుగా ఖండించాడు మహోదరుడు. నేలపడి వున్న పరిఘ కన్పించింది సుగ్రీవునికి. | “కీ ప్రరిఘమ పుచ్చుకొని మహోదరుని గుజ్టాలను చంపేశాడు. మహోదరుడు క్రిందికి దిగి గదను ఫ్రా పుచ్చుకున్నాడు. పరిఘను, గదను హస్తములలో ధరించి సుగ్రీవ మహోదరులు ఆబోతుల షస స వలె, మరుపు మేఘాల వలె పోరాడారు. | పో హర నం నా ..

జ్‌ యర యల ఎల నా నం... హాదా వాడా పం చయానాులడా నలా జాాయుంవామామా్య (ట్రీ య్ట్రు యుద్ధకాండము - రామరావణ యుద్ధము (స ల్‌ మహోదరుడు సుగ్రీవుని పైకి గదను విసిరాడు. దానిని పరిఘతో సుగ్రీవుడు కొట్టగా న | పరిఘ విరిగిపోయింది. నేలపై పడియున్న ఇనుప రోకలిని గ్రహించాడు సుగ్రీవుడు. మహో | గ్‌. ,. దరుడు మరొక గదను గ్రహించాడు. కొద్దిసేపు పోరాడిన తరువాత రెండూ విరిగి పోయాయి. రా ఆ తరువాత ఇద్దరూ ముష్టియుద్దానికి దిగారు. | గ ఒకరి నొకరు భయంకరంగా కొట్టుకున్నారు. గుద్దుకున్నారు. భుజాలతో గెంటుకున్నారు. న వం తన్నుకున్నారు. మోకాళ్ళతో పాడుచుకున్నారు. అలసిపోయి కొన్ని క్షణాలు చూస్తూ నిలిచి ప్త 01 పోయారు. విజయాన్ని సాధించాలని భయంకరంగా పోరాడారు. చివరికి సుగ్రీవుడు మహో (శ్ర సళ! దరుణ్ణి చంపేశాడు. అది చూచి రావణుని సైన్యము దిక్కులు పట్టి పారిపోయారు. | . మహోదరుని మరణం చూచి రావణునికి క్రోధము అధికమైంది. రామునికి | శ్రే! సంతోషము వృద్ధి చెందింది. ఆ ర! నుహోదరుని మరణాన్ని చూచి నిప్పులు గక్కుతూ అంగదునిపై పద్దాడు మహాపార్చుడు. | ౧ క. ముఖ్యులైన వానరుల శిరస్సులను ఖండించాడు. గాలి ఫలాలను రాల్బ్చునట్ట్లు మహాపార్చుడు ఘు న. వానరుల తలకాయలను రాల్చేశాడు,. కొందరి బాహువుల్ని ఖండించాడు. కొందరి డొక్కలు | త్రో గ చీల్చేశాడు. అది చూచి పున్నమినాడు సాగరము వృద్ది బొందినట్లు అంగదుడు విజృంభించాడు. న్‌ థ్‌ ఇనుప సరిఘతో అంగదుడు మవాోపార్చుువి కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు మహాపార్భుడు | (ఫ్‌ కట ' _సారధితో కూడా క్రిందపడ్డాడు. జుంబవంతుడు ముందుకు దుమికి గుజ్టాలను చంపేశాడు. | మూర్చిల్లిన మహాపార్భుడు తేరుకొని బాణాలతో అంగదుని కొట్టాడు. మూడు బాణాలతో స్త స్మ. భల్లూకరాజైన జాంబవంతుణ్లి కొట్టాడు. జ్జ యై అంగదుడు వజ్రము వంటి పిడికిలిని బలంగా బిగించాడు. మహాపార్భ్వుని గుండెలపై | ఆఘ, బలంగా కొట్టాడు. అంగదుని పిడికిలిదెబ్బకు మహాపార్చుని గుండె పగిలిపోయింది. నేలపై .ల్తై స బడి మహాపార్భుడు మరణించాడు. స య్‌ మహాపార్చ్యుని మరణాన్ని చూచి రావణసైన్యము దిగ్భ్రాంతి చెందింది. రావణుడు యు యు పట్టరాని క్రోధావేశముతో- ఊగిపోయాడు. [క న వానరులు సంతోషంతో జబ్బలు చరుస్తూ సింహనాదం చేశారు. ఆ శబ్దాలను వినిన ౮ త్రో! రావణుడు క్రుద్దుడై యుద్దానికి సిద్ధపడ్డాడు. (సు ళు రావణుని సైన్యంలో వీరులందరూ శాశ్వతంగా దూరమయ్యారు. దురదృష్ట మొక్కటే | ఉ్రైః నో ' _దగ్గరుంది. దుర్మరణం ఇక రావాలి. రావణుడు ఆలోచించాడు. ఎవ్వరూ చేయని, చేయలేని | స య్టై' కార్యాన్ని తాను చెయ్యాలని సంకల్పించాడు. యుద్దానికి సిద్దపడ్డాడు. ళ్‌ ( రామ రావణ యుద్దము న ॥ సై || క విరూపాక్షుడు, నుహోదర మహాపార్చులు మరణించడం చూచిన రావణునికి క్రోధము స్తు నే కట్టలు (తెంచుకుంది. రధాన్ని నడిపించనున్నాడు సారధిని. అమాత్యుల మరణం నల్లి, (షు 1 లంకను వానరసేనలు ముట్టడించడం వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని తొలగిస్తానని శపధం చేశాడు, న తాత తంత్ర ఉళు తంత యషభు తరలి షభ భాష్యపుో

స్రమయలటారలి అయత తంల నటి శని ఉలి శకస ననన ॥ "శే చైతన్య రామాయణము త్తే గ రావణుని రథం రామునికి అభిముఖంగా పరుగెత్తింది. భయంకరమైన తామసా(స్తమును మ ర. (ప్రయోగించి వానరుల నందరినీ కాల్చేశాడు రావణుడు. భయపడిన వానరు లందరూ (య్‌ భు! పరుగులు తీశారు. రావణుడు వానరుల్ని హింసించడం చూచిన రాముడు యుద్దసన్నద్దు కు ర డయ్యాడు. ( . రావణుడు రాముని చూశాడు. ధనుస్సును ఆనుకొని ఆకాశాన్ని ఒరయుచున్నాడా యా యా అన్నట్టు కనిపిస్తున్నాడు. దేవేంద్రుని ప్రక్కన ఉపసేంద్రు డున్నట్లు రాముని ప్రక్కన లక్ష్మణు | ఖు "9. , _డున్నాడు. వానరుల్ని విశేషంగా సంహరించిన రావణుడు రధంలో రాముని వైపుకు వస్తున్నాడు. చై గ రాముడు సంతోషించి ధనుస్సు మధ్యభాగాన్ని పట్టుకున్నాడు. ధనుష్టంకారము చేశాడు |“, టై. రాముడు. ఆ ధ్వనికి దిక్కులు పిక్కటిల్లాయి. పీడుగులు పడ్డట్టు వినిపించి రాక్షసు లందరూ (స్కి "9 చెల్లాచెదరయ్యారు. రామలక్ష్మణులకు ఎదురుగా ఉన్న రావణుడు సూర్యచంద్రుల నుధ్య జ్‌ స్‌ రాహువులా కనిపిస్తున్నాడు. న ళ్‌ రావణువితో ముందుగా తానే యుద్ధం చేయాలని భావించిన లక్ష్మణుడు అగ్నిశిఖల ్తై ళు వంటి బాణాలను విడిచాడు, లక్ష్మణుడు ప్రయోగించిన బాణాల్ని ఆకాశం లోనే ఖండించాడు స్తు గ రావణుడు. లక్ష్మణుడు ఎన్ని బాణాలు విడుస్తాడో అన్ని బాణాలతోనే వాటిని ఖండిస్తూ తన ను షష్టా వొస్తలాఘవాన్ని ప్రదర్శించాడు రావణుడు. [0 ఖ్‌ లక్ష్మణునితో యుద్ధం చేయడం ఇష్టం లేక రాముని సమిపీంచాడు రానణుడు. త్త రామునిపై శరవర్షం కురిపించాడు. దారుణ సర్పరూప బాణాలను రామునిపై ప్రయోగించాడు. - ల శై. రాముడు భల్ల బాణాల్ని గ్రహించి వాటిని మధ్యలోనే ఖండించాడు. రాముడు రావణుణ్ణి, ణ్‌ త. గ్రావణుడు రాముని పరస్పరం బాణాలతో బాధించుకున్నారు. ఒకరిపై ఒకరు బాణాలు వ శ్రీ, సంధించుకుంటూ సవ్యాపసవ్యంగా, మండలాకారంగా తిరిగారు. . ్ష . రామరావణులు ఏ వైపుకు వెళ్తూవుంటే సము(ద్రకెరటాల వలె బాణసమూహాలు ఆ వైవు సు ఉ్రై కనిపిస్తున్నాయి. రావణుడు ఆసురాస్త్రమును ప్రయోగించాడు. దాని నుండి పెద్దపులి, కాకులు, (స . డేగలు, నక్కలు, అయిదు తలల సర్పాలూ, గొడిదలూ, తోడేళ్ళు మొదలగు జంతువుల వ క! ముఖాలు గల బాణాలు విశేషంగా బయలు దేరాయి. నో క. అది చూచి రాముడు సావకాస్తాన్ని ప్రయోగించాడు. రానణుని బాణాలన్నీ ఆకాశంలోనే (షు నే కొట్టబడి ముక్కలు ముక్కలుగా ఎగిరి భూమి మిద పడ్డాయి. వానరు లందరూ సంతోషంతో ఖు స! సింహనాదాలు చేశారు. | య న రావణుడు కుసితుడై రౌద్రాస్తం ప్రయోగించాడు. దాని నుండి దివ్యమైన శూలాలు, (గమ ఉ గదలు, ముసలములు, అన్నివైపులా బయలుదేరాయి. రావణుడు ప్రయోగించిన రౌద్రాస్రాన్ని న్హ్హ యు రాముడు గాంధర్యాస్త్రంతో ఛేదించాడు. న! స రౌద్రాస్తము భగ్నమైంది. కానీ రావణుని రౌద్రము రెట్టింపయింది, నేత్రాలు సమ్‌ యూ. ఎజ్జబడ్డాయి. రావణుడు సౌరాస్తాన్ని ప్రయోగించాడు. దాని నుండి భయంకరమైన పెద్ద పెద్ద య్‌ క. చక్రాలు బయటపడ్డాయి. రాముని మీదికి బయలు దేరాయి. రాముడు దివ్యమైన బాణాలు వై | ప్రయోగించి వాటిని కూడా ఖండించి పడేశాడు. | భ్యట్టు టు ఉంఠు శంభాల షత శనథి శభ

జ శస్త్రం కటల ట్రం తంగ రు శ్రంషులు శ్రంషట్రు శ్రంషడూ ప సన యస సను పడు. ఎ టం పదు గ. [ఆ య యుద్ధకాండము - దామరావణ యుద్ధము | శ్రీ ర! రావణుడు క్రుద్దుడై పది బాణాలను ప్రయోగించి రాముడి మర్మస్థానాల్లో కొట్టాడు. [్‌ శమ్రి! రాముడు ఇసుమంతైనా చలించలేదు. రొముడు విజృంభించాడు. బాణాలను చిత్ర విచిత్రంగా పు ర (ప్రయోగిస్తూ రావణుని సర్వాంగములను కొట్టాడు. న గ లక్ష్మణుడు కోపించి ఏడు బాణాల్ని గ్రహించాడు. మనిషి తల చిహ్నముగా గల || షు రానణుని ధ్వజాన్ని ఛేదించాడు. సారధి శిరస్సును ఖండించాడు. వాడియైన ఐదు బాణాలు | గ్‌ ౧|| ట్రయోగించి రావణుని ధనుస్సును విరిచేశాడు, ॥ గే నే న విభీషణుడు లగెత్తి రావణుని శ్రేష్టమైన గుజ్టాలను గదతో బాది చంపేశాడు. న్‌ నే రావణుడు క్రిందికి దూకి, విభిషణునిపై కోపించి వజ్రాయుధం వంటి శక్తిని స్‌! | _విభిషణునిపై ప్రయోగించాడు. అది విభీషణుని సమోసించక ముందే మూడు బాణాలతో ఫ్తు దానిని ఛేదించాడు లక్ష్మణుడు. ఆ శక్తి మూడు ముక్కలుగా ఖండించబడి, అగ్నులను వై గ విరజిమ్ముతూ ఉల్కల వలె భూమి మోద పడింది. 1న యు రావణుడు భయంకరమైన శక్తిని చేబూనాడు, విభీషణుని రక్షించే ప్రయత్నములో (యు ఘు లక్ష్మణుడు రానణునిపై శరపరంపరలను కురిపించాడు. ల నే “లక్ష్మణా! ఈ శక్తిని దేవతలు కూడా ఎదిరించలేరు. విభిషణుని వధించే సమయంలో న్న రసా నువ్వు అడ్డు నిలిచి అతణ్లే రక్షించాను. ఇది నీ మాదికే ప్రయోగిస్తున్నా. ఇది నీ రక్తాన్ని జుర్రేసి. (శై ళు | ప్రాణాల్ని తోడేస్తుంది” అని పలికి భయంకరమైన ఆ శక్తీని లక్ష్మణునిపై ప్రయోగించి, పెద్దగా త్తు క. సింహనాదం చేశాడు, | న్‌ య్‌ నజ్రాయుధంతో పమానమైన పిడుగు లాంటి ఆ శక్తి లక్ష్మణుని వక్షస్థలము మిద (ఫు ॥ పడింది. అది అలా పడబోతూ ఉందని (గ్రహించిన రాముడు, “లక్ష్మణునకు శుభము కలుగు |త్హ న గాక! శక్తి వ్యర్థమగును గాక!” అని పలికాడు. (౧ షై రావణుడు ప్రయోగించిన శక్తి లక్ష్మణుని వక్షస్థలంలో (గ్రుచ్చుకోగా లక్ష్మణుడు (ఫ్లు '__'క్రిందపడ్డాడు. లక్ష్మణుని చూచి రాముడు చింతాక్రాంతు డయ్యాడు. వెంటనే అది నాం ఘ్టు దుఃఖించుటకు సమయం కాదని గ్రహించి ప్రళయకాలాగ్ని వలె క్రోధావేశంతో రావణుణ్ణి న్‌ స చూశాడు. . సి | న! కి ఘష్టా వానరవీరులారా! తమ్ముణ్ణి కాపాడండి, చాతకసక్షికి వేసవికాలం పోగానే వానవేఘం | న. కనిపించినట్టు ఇంతకాలానికి ఈ పాపొత్ముడు నా కంట పడ్డాడు. లూ క అస్మిన్‌ ముహూర్తే న చిరాత్సత్యం ప్రతిశ్ళృణోమి వః నే యై అరావణ మరామం వా జగద్రక్ష్యథ వానరాః వ్‌ ళ్‌! “వానర నీరులారా! మో ముందు నిజం చెబుతున్నాను. నినండి. త్వరలో రావణుళ్లో, న్‌ స్య! రాముణ్జో ఎవరినో ఒకరినే చూస్తారు మిరు. నస ఆఫ్‌ “నాకు రాజ్యం పోయింది. వననవాసము కలిగింది. దండకనన సంచారము ప్రాప్తించింది. |“ థు సీత అవమానాల పాలైంది. ఎంతో దుఃఖాన్ని అనుభవించాను. ఇప్పుడు రావణుణ్ణి సంహరించి , త్త 1 ఆ దుఃఖాన్నంతా మరచిపోతాను. | నో క లాన్తూరా్రాననాననడారాలతవాడడుడ్తనడానపనాసనాననానా నావా తాతా నర ళ్యంప్ర తుం ఉంఠి శంభాల శాషుల శయులు శ్రవాయ

జ్‌ సంతు శంభు పంళ్తు వంతు ఇదు కటు కూషరు శషళు | ననన ానంంనండాదంరంననదినినాడనానదంచాదలడడననదనదదాదనం ననన నాపడననంనాననడాడనననడలలనాడ న్‌ా త్తు చైతన్య రామాయణము శ్రి గో “వానరవీరులారా! పర్వతాల మోద హాయిగా కూర్చుని నేను రావణునితో చేసే ! / యుద్దాన్ని వీక్షించండి. రాముని పరాక్రమం ఎలాంటిదో ఈనాడు ముల్లోకాలు దర్శి యు స్తాయి?” అని పలికి బంగారు సొన్నులు గల బాణాలతో రావణుని కొట్టాడు రాముడు, | న ళం రావణుడు భయంక్షరమైన బాణాల్ని రామునిపై ప్రయోగించాడు. రాముడు ప్రయోగించే. శ్రా గ ' దారుణ శరాలను రావణుడు తట్వకోలేక గాలికి ఎగిరిపోయిన మేఘం లాగా అంకలోకి న్న ఇమ్హీ పారిపోయాడు. గై గ్‌ లక్ష్మణ మూర్ధ గ యు రావణుడు ప్రయోగించిన శక్తితో తీవ్రంగా గాయపడి యుద్దభూమిలో పడియున్న స్వీ యస్తు లక్ష్మణుని చూచి రాముడు దుఃఖించాడు. ళు గ, “సుషేణా! చూడు! నా తమ్ముడు మెలికలు తిరిగిపోతున్నాడు. నాకు లక్ష్మణుడు (న ర. ప్రాణతుల్యుడు. రక్తముతో తడిసి అతడు బాధపడుతూ వుంటే నేను యుద్దం ఎలా సం (+ యు లక్ష్మణుడు మరణిస్తే నాకు యుద్ద మెందుకు? సుఖ మెందుకు? ఫా గ! *నా చేతి నుండి కోదండం జారిపోతోంది. బాణాలు పట్టు తప్పుతున్నాయి. కన్నీటితో న ' చూపు మందగిస్తోంది. బాధ గుండెను పీండేస్తోంది. నురణించాలనే కోరిక కూడా యు కలుగుతోంది. (త్తు న. “సుషేణా! నా తమ్ముడు చచ్చిపోతున్నాడు. నాకు యుద్ద మెందుకు? ప్రాణా (త్త స. లెందుకు? లక్ష్మణునితో పాటు నేనూ మరణిస్తాను. లక్ష్మణుణ్ణీ విడిచి నేను జీవించలేను, ే వ. “నాయనా! భార్యలు కావాలంటే దొరుకుతారు. బంధుజనులు కావాలంటే దొరుకు (స్తు య్ర్‌ తారు. ఇలాంటి సోదరుడు దొరకడం కష్టం. లక్ష్మణుణ్ణి ఈ పరిస్థితిలో చూడడానిక్తి పూర్వం ష్‌ నే నేను ఏ పాపం చేశానో! నాయనా! లక్ష్మణా! నన్ను విడిచిపెట్టి వెల్తావా! అన్నను క్షణం విడిచి | ల ఖై జీవించలేవే! ఇప్పుడు ఒంటరిగా ఎలా వెళ్ళావు? నాయనా! నేను ఇంతగా ఏడుస్తున్నా నువ్వు (ఖ్ర్రు | లేవవు ఎందుకని? ఒక్కసారి కళ్ళు తెరచి చూడు;” అని ఏడుస్తున్న రామునితో సుషేణుడు క్‌ శ్రీ. ఇలా పలికాడు. |య్హా న “రావా! లక్ష్మణుడు మరణస్టితిలో లేడు. అతని ముఖంలో వికారము లేదు. శరీరము | గ్ల శో! నలుపు రాలేదు. ప్రసన్నంగా ఉన్నాడు. ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు. అరచేతులు కమలము వలె ఎట్టిగా పు శ్రీ ఉన్నాయి. నువ్వు దిగులు చెందకు?” అని పలికి, హనునుంతునితో ఇలా చెప్పాడు. య్హ న్‌ “హనుమా! పూర్వము జాంబవంతుడు చెప్పినపుడు నువ్వు తెచ్చావు చూడు. ఆ 1 న య్‌! జౌషధములు ఇప్పుడు కావాలి. ఆ మందులకొండ నందు దక్షిణశిఖరాన విశల్యకరణి, సావర్ల్య [ల కరణి, సంజీవ కరణి, సంధాని అను మహౌషధాలను ఇక్కడికి తీసికొని రావాలిఫో అన్నాడు. ఖ్హు ఖు హనుమంతుడు వెంటనే ఎగిరి వెళ్ళాడు. ఓషధిపర్వతాన్ని చేరాడు. సుషేణుడు చెప్పిన గ 11 ఓషధుల విషయంలో సందేహం కలిగి, పర్వతాన్నే పెకలించుకొని తెచ్చాడు హనుమంతుడు. . పు య్ర్‌ | సుషేణుడు ఓషధులను తీశాడు. వాటిని బాగా నలిపి లక్ష్మణుడు వాటిని ఆఘ్రాణించేలా (సు, చేశాడు. లక్ష్మణుడు వెంటనే పైకి లేచాడు. బాణాల వలన, శక్తి వలన ఏర్పడిన గాయాలన్నీ (యు న! మాయ నుయ్యాయి. వానరు లందరూ అధికోత్సాహంతో గంతు లేశారు. థ ౬ భ్రిట్రా కంద్ర అంధ్ర శ్ర భయప తషపు శ్రాషుపు భష్యహ్రీ

. వ. లో న / స . స్ట న... ము య. స క క. / మం నం త న! నా. న న గ ద న స షా న! ఎ వై నస ల స తలల ప స్ట్‌ల్త టో. సున

. న. / షం అట్‌ టీ. ప యన! | టి | న. న. య లం | వ టట! . సా రస స / గ | | లు! త 1. ట్‌ టన! . స... | . యా న. మ సు సం య. స్తా . ,

ల్‌ చానా వ. నం క త

ఎంచ. స త్త న 1 || | (| టూ తాపన

క. సేం | ౪ క -

జత శా సై ము ం నాయకి మూ గ! జీవిం నా! డు త | మం లణుని ద్ధకా కూ వన నై | యుండగా | న్ను గ్‌ వేను జవ ము రో ఫ్రై స్తాం స్‌ న్‌ా సా నువు డు ప మూశాడు ధంలో నం. శు! న మాను) ఏం " మర్య నీవు భాగ క్‌న్సీ రాము గ కష్టసంన గ కల్సిస్టే న హస లా ప్పా థలో క ల స్నిరు డు ప కక రావ వ వసం వు! ఏ ల్సి ర్త కార్డు షై ఈ యై ణుడు ందు లసిం దుఃఫిస్తున న నిన్ము తూ ౫ కన యు ం ల చడం స్తున్నా స్తున్నా ని చు ప్పమళీ క్షౌగి న్య ర్న గ న! స నవ! సన! వా ఇ వలం ఫ్ర స బా రావ ళేరా వు ది సవన వనర ల కునా కక | న బాణవర్థ లుడు లి, డి వన ం ం స్ట్‌. న్నెడు శ్రా కశ ము పం కం ఇదే లతో ము ంధు ధిసా దు? నువు? / | ణ్తీ కురిప ఎదు ద్‌ నా డి 6 డి స్తాన, ఫో ్ట్‌ మో ధమ బ్రెడు. డు. వస ౦లో ష్టం” లడా' రావ పధా ధం | ట్రై | ద్దము రా టు న్య ణీ స్తు (ఫ్ర యు భ ల డు. రా వడు వ ల! | కీ య డు రా ము డు ధి నృృవచ్చా (0న కే ముగా చే దిగు ంక అగ్గి కూ ముడ డు లక్ష్మ ధం ఫె! లో ష్‌ ర న క్‌ రుడు మి ర్త నాల నమస ఉన్నా వా బా యైన దండా ॥ ॥ క గ్‌ శ్ర జ్‌ క్‌ స్యంస్తా 9 కని' అది ణాల డాన్ని | 1 క; మా మ ( 1 | చ లం మను న కొట పై ర్‌ య్‌ ల 41 ర్‌. న " ప్రకొశి కొ ఒక ది ం. శ్రా ఫ్ర 1 /. లి సో జ్జ, [£, . స. క వ్వోంది బం [మై స స శ్‌ య. - సార నరో (ర్త గ స్థ. న. టన షు. వంతుడ గారుతో 1 ( క్‌ క /| శి పడు వొడి స్‌ | శంచాల్‌ జ (న్‌ (1) గ | స మైన క్ర వయం కొ వి, థూ వు జే. గ్గ] 12 పమ మశ శస్త్రాగాళ + రామ రధము “స | ఉం, మైన మైన ర్యుని తేః బీ ఫు మా మ ఆ క్ట స త్త లం ప ఇ లో గ స | | నామా క్తి థా ] వు మము ర్‌. ఖ్‌ ర్సా కొ న హం రా నా గించే వ్యశోః చీ మ ( థ్‌ నానా న్‌ (౮ కూ గి 1 నూ యది శ్ర

• వ.

స్రసలిటం అలి టంత ఉత అతనన య్థు చైతన్య రామాయణము స్తీ గో , రావణుడు ప్రయోగించిన గాంధర్వాస్తొన్ని, డైవాస్తాన్ని రాముడు ఛేదించాడు. క్రుద్దుడైన ష్‌ ఇ్టై| రానణుడు మళ్లీ ఆసురాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. 1ఠ్త్తు ళు! రావణుడు ప్రయోగించిన ఆసురాస్త్రం భయంకరమైన కాలసర్పాలుగా మారి రాముని త్తు న! మోదికీ వచ్చింది. ఆకాశమంతా సర్సాలతో నిండిన పరస్సులా కనిపించింది. రాముడు చ ఫు గరుడాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. అది గరుడపక్షులుగా మారి సర్పాలను వధించింది. స

| రావణుడు వేయి బాణాలను రామునిపై ప్రయోగించాడు. సారథిలైన మాతలిని కూడా (ర్త న. బాణాలతో కొట్టాడు. ఒక బాణంతో ఇంద్రరధము యొక్క ధ్వజాన్ని పడగొట్టాడు. తీవ్రమైన ను న్‌ . బాణాలతో గుట్టాలను కూడా కొట్టాడు. అది చూచి దేవ, దానవ, గంధర్వ, సిద్ద చారణాదులు (గ ర. నిర్విణ్హు లయ్యారు. విభీషణుడు కూడా బాధపడ్డాడు. వానరులు తీవ్రంగా వ్యధ చెందారు. (యై ళు ధనుస్సును చేత పట్టుకొని పది ముఖాలతో, ఇరవై చేతులతో నిలిచి ఉన్న ఆ శే గళ రావణుడు మైవాకపర్వతంలా గోచరిస్తున్నాడు. రావణుడు ఉత్సాహంతో నడినడిగా బాణాలు | కూ. రువ్వేస్తుంటే రాముడు తట్టుకోలేక పోయాడు. (టు థు రాముడు క్రుద్దుడయ్యాడు. రాముడు కోపించగనే సర్వప్రాణులు భీతి చెందాయి. శ్ర ం భూమి. కంపించింది. పర్వతాలు చలించాయి. సముద్రము క్షోభించింది. మేఘాలు న షు! గర్జించాయి. ఎటు చూచినా దుళ్ళకునాలు కనిపించాయి. రావణుడు భీతి చెందాడు. ఫ్‌

రావణుడు శత్రుసంహారకమైన, భయంకరమైన శూలాన్ని గ్రహించాడు. అది ప్రళ మ (త యాగ్ని లాగా ప్రకాశించింది. రానణుడు సింహనాదం చేశాడు. ఆ శబ్దానికి లోకాలు (౫ స కంపించిపోయాయి. ల్లో య్ర్‌ “రామా! నా కోపానికి మిరు గురయ్యారు. నజ్రతుల్యమైన ఈ శూలము నిన్ను, యి (స్రు లక్ష్మణుణ్ణి దారుణంగా వధించి, ప్రాణాల్ని తోడేస్తుంది. ఈ రణభూమిలో రాక్షసుల్ని నధించిన (ఇ్లై స నిన్ను వారి ప్రక్కనే శయనించేలా చేస్తాను” అని సలికి రాముడిపై శూలాన్ని విసిరాడు (ల త, రావణుడు. క్‌ న ఎనిమిది గంటలతో మెరుపు లాగా ప్రకాశిస్తూ ఆ శూలము ఆకాశంలో వస్తోంది, దానిని ఛు

, ఛేదించడానికి రాముడు వాడియైన బాణాల్ని ప్రయోగించాడు. అవన్నీ రావణుడు ప్రయోగించిన | న శక | శూలాగ్నిలో పడి మండిపోయాయి. . ప యై మాతలి ద్వారా దేవేంద్రుడు పంపిన శక్తిని ప్రయోగించాడు రాముడు. అది గంటల న యా, గణగణ శబ్దములతో కదిలి, జ్వాలలతో ప్రకాశించింది. రానణుడు ప్రయోగించిన శూలముపై | బడి దానిని ఖండించింది. కాంతిహీనమైన రావణుని శూలము నేలపై బడింది. స య్జ్‌ వాడియైన బాణాలతో రావణుని గుట్టాలను కొట్టాడు రాముడు, మరికొన్ని వాడియైన (స్తు . బాణాలను ప్రయోగించి రావణుని వక్షస్థ్టలమును కొట్టాడు. కొన్ని బాణాలతో లలాటంపై [ | కొట్టాడు. వివిధ అంగాలపై రాముని బాణాలు పడగా రావణుడు రక్తసిక్త మయ్యాడు. | య ఆయి వికసించిన అశోకవృక్షం లాగా కన్పించాడు. | ళు నే మ్రద్దుడైన రానణుడు రామునిపై వేల కొలది బాణాలను ప్రయోగించాడు. రావణుని (ప్త | బాణాలు శరీరంపై పడుతున్నా రాముడు చలించలేదు. మహాపర్వతంలా కనిపించాడు. మ మ శ్రాంగస్రు స్తాం కంఠ శంభు యషథు తగల శగుథ కప

య్ట। యుద్ధకాండము - ఇంద్రరధంలో రాముడు ఈ ర! రాముడు వొడియైన వేలాది బాణాలతో రావణుని వక్షస్థలాన్ని కొట్టాడు. రానణుడు (న ష్‌ రుధిరసిక్తమైన దేహంతో పుస్పించిన కించుకనృక్షంలా కనిపించాడు. | యు ళు! రామరావనణుల నుధ్య నడుస్తున్న బాణముల వలన ఏర్పడిన చీకటిలో రాముడు ఖా గ! రావణునికి కనిసించలేదు. రావణుడు రామునికి కనిపించలేదు. / న కనా “రావణా! రాక్షసాధమా! నా భార్య సీత ఒంటరిగా ఉన్న సమయంలో ఆమెను గ్‌ వ | అపహరించావు. పిరికీపంద! నువ్వు చేసిన పనికి సిగ్గులేక వీరుడిలా ఊరేగుతున్నావు. నీచమైన (7 యా పని చేసి శూరుడైనట్లు గర్విస్తున్నావు. నువ్వు చేసిన దుష్టకార్యానికి ఫలితాన్ని అనుభవించు. (బ్లు నే “నేనుండగా నువ్వు సీతను అపహరించి ఉన్నట్లయితే, ఆరోజే నీ తమ్ముడైన ఖరుని న గ చేరుండే వాడివి. దైవవశాత్తు ఈనాడు నువ్వు నా కంట బడ్డావు. ఇప్పుడు నా బాణాలతో [య్‌ శు! రాలిపోయి ధూళిలో పార్గాడతావు. కుక్కలు, నక్కలు పీక్కుతింటాయి నీ మాంసాన్ని. పెల్టు | శ్రా ర బుకుతున్న నీ రక్తాన్ని గుటగుట తాగేస్తాయి. నీ (ప్రేగుల్ని పక్షులు లాగి లాగి తింటాయిఫో (న్య శ్‌ అని పలుకుతూ బాణవర్నాన్ని కురిసించాడు నుహావీరుడైన రాముడు. | ఫు య. రాముని బాణాలచే కొట్టబడి భీతి చెందాడు రావణుడు. విషణ్లు డయ్యాడు. తిరిగి | న రామునిపై బాణాలను ప్రయోగించలేక పోయాడు. చూస్తూ ఉండిపోయాడు. [మ్‌ లు 'రావణుని దీనావస్టమ. చూచి సారధి కంగారు పడ్డాడు. రధాన్ని దూరంగా తీసికొని న్‌ యు పోయాడు. పరాక్రమము ఉడిగి, పరాభవమునకు గురియవుతున్న రావణునికి పలాయనమే యు (హ్రీ! పరమావధిగా సారధి గుర్తించాడు. '్‌ సె సారధి రధాన్ని దూరంగా తీసికొని వెళ్ళగానే రావణుడు క్రుద్దుడయ్యాడు. సారధిని (౫ యై, దూషించాడు. స్తు సై “ఓరీ! దుర్చుద్దీ! నన్ను అసనుర్జుడిగా, పారుషహీనుడిగా, పిరికివానిగా, హీనునిగా, బల శ్ర న హీనునిగా భావించావా! నీచుడా! నా తేజస్సు నశించిందని భ్రమపడ్డావా! నా మాయాశక్తు | న్‌

| _లడుగంటాయని కలకన్నావా! నన్ను సొమాన్యునిగొ భావించి నీ నిర్ణయాలతో ప్రవర్తిస్తావా! [ ఖు యూ నన్ను అవమానిస్తావా! ఎందుకు తీనుక్తు నచ్చావు రధాన్ని దూరంగా. చిరకాలంగా నేను | ఖా సాధించిన కీర్తిని, పరాక్రమాన్ని క్షణంలో మంటగలిపావు. నన్ను పురుగులా మార్చేశావు. త్తు న్‌ “అజ్ఞానంతో నువ్వు రథాన్ని మళ్ళించి ఉండాలి. అలా కానిచో నువ్వు శత్రువుతో ర యు, రహస్యంగా చేతులు కలిపి ఉండాలి. శత్రువు నుండి నీకు ఏదో ముట్టీ ఉండాలి. చెప్పు. గ్ర థు ఇప్పుడు నువ్వు చేసిన పని శత్రువు చేయదగిందే గాని మిత్రుడు చేయదగింది కాదు. త్రిప్పు షస్జ 1 రధాన్ని. శత్రువు చెయ్యిజారిపోకుండా చూడు;” అన్నాడు సారధితో రావణుడు, / న యై “మహారాజా! నన్ను క్షమించు. నేను భయపడలేదు. నాకు ఏ చెడు సంకల్పమూ లేదు. (ళఘి

| శత్రువుతో నాకు ఏవిధమైన సంబంధాలూ లేవు. పొరపాటు నాలో ఏదీ లేదు. నువ్వు చేసిన న ధు మేలు నేను మరువలేదు. నీకు మంచి జరగాలని నీ మేలు కోరి అలా ప్రవర్తించానే గాని మరో | న గ్‌ భావంతో అలా చేయలేదు. దయచేసి నాలో దోషం చూడవద్దు. నేను నిర్జోషిని. మా హితైషిని (ఏ ల్త “యుద్దంలో మిరు బాగా అలసినట్టు కనిపించారు. పరాక్రనుమును ప్రదర్శించాలనే, వ్‌ శ్ర! ఉత్సాహము మోలో కనిపించలేదు: మో ముఖంలో నైరాశ్యం కొట్టొచ్చినట్లు కనిపించింది. (అ స్‌ శత్రువు మికన్నా ఉచ్చదశలో కనిపించాడు.

| (5. ర శ్రంట్రా తంల అందు తుం షల శసధు ఆపాత

2-57

జస ఇక్రైదోత్తు శద శసాడు నారదం క్రంద శైంషస్తు ష్య స్త్‌ య్టు చైతన్య రామాయణము సు గ “దానికి తోడు ఎందుకో తెలియదు. గుజ్టాలు కూడా రధాన్ని సరిగా లాగలేక | ౫ ఉ్హై పోతున్నాయి. వానలో తడిసిన గోవుల్లాగా చెమటతో తడిసి శక్తిహీనంగా కన్పించాయి. య్‌ | “ప్పెగాా దుళ్సకునాలు గోచరించాయి. కాలం మనకు (ప్రతికూలంగా ఉన్నట్లు వో య్థు పై శ (్ర నట ఇ ౯౫|| కనిపించింది. సారధి యైనవాడు దేశకాలాలను పరిశీలించే వాడై ఉండాలి. రధికుని న్లో స | స్థితిగతులను బేరీజు వేసుకొంటూ ఉండాలి. సమయాల్ని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. ప్రదేశాలను | “౧ ,ై పరిశీలించుకుంటూ ఉండాలి. శత్రువుని కనిపెడుతూ ఉండాలి. దగ్గర చేరడం - దూరంగా (స్తు ఫ్‌ తొలగడం ఇవన్నీ సారధికి తెలిసి ఉండాలి. ఖు గ్‌ “ప్రభూ! నీకు అలసట తీరాలని, అశ్వములకు విశ్రాంతి కలగాలని భావించి న్‌ కః. సందర్పోచితముగ నేను ఈ పని చేశాను. ఇది ప్రభుభక్తితో చేసిన కార్యమే గాని యు ' అహంకారంతో, స్వార్ధంతో చేసింది కాదు. రాజా! చెప్పు. నువ్వు ఎలా చెయ్యమంటే అలా శ్ర చేస్తాను అన్నాడు సారధి. శా గో “సారధీ! పద. రధాన్ని తిసికెళ్లి రాముడికి ఎదురుగా నిలబెట్టు. శత్రువును న అీ| ప్రంహరించకుండా ఈ రావణుడు రణరంగము. నుండి నిష్కమించడుగా అన్నాడు (యు కం. రావణుడు. | త్తు ర! సారధి రధాన్ని వెనక్కి తిప్పాడు. క్షణకాలంలో రావణుని రధము రాముని ఎదుట ('గ క నిలిచింది. | (ఫ్‌ న యుర్దాషి వీక్షించడానికి వచ్చి ఆకాశంలో నిలిచియున్న దేవ, దానవ, యక్ష, గంధర్వ, (మ | బుషి గణాలలో నుహాత్ముడైన అగస్త్యమహర్షి కూడా ఉన్నాడు. రాముడు కూడా అలసి (ప్త సె! యున్నట్లు అగస్త్యుడు (గ్రహించాడు. రావణుణ్ణి జయించడానికి రామునికి ఒక ఉపాయం నే య్‌ చెప్పాడు. అదొక దివ్యమైన మంత్రం. అద్భుతమైన స్తోత్రం. అక్షయమైన ఐశ్వర్యాన్ని [0 శ్‌ ప్రసాదించే ఆదిత్య స్తవము. అదే ప్రశస్తమైన ప్రాచుర్యం గల ఆదిత్యహృదయం, ,.ళ్తా | ల! ఫ్‌ ఆదిత్య హృదయం [౮ ళీ శ్లో; తతో యుద్ద పరిశ్రాన్తం సమరే చిన్తయా స్పితమ్‌ (్‌ థి ల లి థ్‌ | న్‌ ఫ్‌ రావణం చాగ్రతో దృష్ట్వా యుద్ధాయ సముసస్టితమ్‌ క్ష స్తు గే శ్లోః దైవతైళ్చ సమాగమ్య ద్రష్టు మభ్యాగతో రణమ్‌ ఖు 1 ఉపగ మ్యాబ్రవీ ద్రామ మగస్తో భగవాన్‌ బుషిః 2. న! |. యుద్ధమును చూచుటకు దేవతలతో కలినీవచ్చిన భగవంతుడైన అగస్త్యమవార్ది ర్‌ ఖు యుద్ధమున అలన, మరల తనతో యుద్దము చేయుటకు ముందు నిలబడి యున్సు రావణుని శా యై, బూబ్‌ రణరంగంలో చింతాక్రాంతుడై ఉన్న రాముని చూచి ఇలా వలికాడు: | న | | వ౨ంచేంపేడటుక్ర నర పెడయిడ, 9టుుయంక్ర 20503064 ఓ టంలక్రిం 08 ఉం పంల ౧ య్జి | వలేడ, ఆయడయంండే ప చం కకం జడే డళ8టు8 2ం10క్ర నిపేయ, రేటా 60264 | భమ ౧ | 107 ఖు లుంంటుంటు ఖుడి &01020పట0ర్ర 51 208, ఆ క్రం:1015 5266 | వ్ర య్‌ ఉీశ్రత5ళాడ, ఇపేం 1464 ౧౦౫౫6 ప 6 60మ02కూ 01 క్రంఠరేం 10 ఇదం: దల సు న్‌ లుంంయటుంలా 10౯ 920%6 28 1010౯9; న క క్తస్రా త్తంపు భం ఉంళాయలీ శంపులు సానుపు ఊప ం

స్తు మా కళ. -" యుద్దకాండ వు శ్రర శూ ఖ్‌ ద్ధకాండము - ఆదిత్యహృద న్యూ శష్రైంరత్తూ శాన . (2 | 1 కనా. నే గ ( న. ఖ్‌ స. 7 గ్‌ శు శ్ర ల ల్‌ ప జ! స ఎ క్యు చ... నా య్‌ ర గ ఇ టై గై. ర క్‌. ఈ. | ఈ. (ఖని... తాం.) న్‌ యై జ్జ యేన సర్వాన। హాబాహో! . క శ్ర స్ట్‌ జయావ హృదయం స్సృణ రే విజయివ్యసే. నాతనమ్‌ [న] న. సమంగల ము న్నిత్య నుక్షయ నాశనమ్‌ ౩ (0 న. గొ ప్రశమ త్త | యా అలకంటే బాహువులు నమాయుర్వ 6 ణాళనమ్‌ జ త్త ఠి _ దానివల్ర గల నాయనా? రామ [ర్హన ముత్త న ల్‌! వలాన్నిమ్తుంది.. ము శత్రువు (తువులను జయి / నిత్యమైన్మ ర క్‌ నై షూ నర్వసావముల నవ్యిలమైనది టం + రహన్యమైన త్త ్ల ల ( ఢిం. టి ౯ స్తో | శు ఆయుర్హాయ ను. హారిన్తుంది శుభకరమైన గంవచేస్తుంది. జయ. . నోటాన్ని (ల్‌ క షి మును వుది, ,. బంతను స్తోతాలన్లిటీకో ము నిన్తుం ఫు త్త పై! కదిరి - కమ ఓా-ఖయి6డే 1 స్తుంది. శోకాన్ని భస్రద ళ్తా ము వార వా పంప్‌ వి శ్ర ర ఏ)ం9910ర్ర లై పం వయం 2 107 , పేండానలు 6 " తుంది. (హు స మరషల 0. ఇ! ప1659 లుం౦ంయళ ఆలుజే, 1 0 6 1011 (పు గ్‌ 68 102 21 వెక్రక, ము యెష మయం €21 ౦ళాసిక్ష | ర్యా [బాకాలు 1 90న న 0682105 దండే "శయ 2064 8 ఆలు21 (త్త సయ నాం 5 05 గయ. మూ మభ 4 | స్‌ వానరా లం శ న్న స్రీన్నథ్రా ాయావ్థూదవాతాన్త వమా |

స్రభయలితుంలి పంతు తంల సలి తంతు శంకా యాన ఫు చైతన్య రామాయణము త్తు గ 13 ంజేంటే2066 €ం సయుక్ర ₹ంలంపా 2006 046 ౫1! కుక, 2ేడూ 2 మునంట్లా | క. ఖుగ క్రైగల 0006 107? జే ఖండే ౦1ం9క్ర పం. సు ళు! శ్లో॥ రశ్మిమంతం సముద్యవ్తం దేవాసుర నమస్కృతవమ్‌ క్‌ గ! పూజయస్వ వివన్వంతం భాస్కరం భువనేశ్వరమ్‌ 6 య మ. ఆదిత్యుడు ప్రశస్తకిరణ శోభితుడు. నిత్యము ఉదయిస్తాడు. దేవానురుల చేతో వూజు ర యు. నీయుడు. తన వెలుగు చేత అన్ని వెలుగులను ఆర్బివేయువాడు. కాంతి నిచ్చు వాడు. స్త గర జగత్ర్రభువు. అట్టి నూర్వదేవుని ఆరాధించు. ర యై ఇాంజమై చొ ఏలు-క్రంకే, దం గులు 06 6 ఇాంగేడేక, ఇషం 18 లాంళారలతే (యు ' చీటి కక, ఇం 20629 21 ౧6 పేండ202, ఇసేం 18 క్రా౭ం6ఓ€64 స క్రంశే8 ళా ణి ఖురి గంంగక 204 సేరుంుక్రం సకసల €౦ 6 ఇంబగెర. న యు శ్లో! సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః క్‌ ల. ఏష దేవాసురగణాన్‌ లోకాన్‌ పాతి గభస్తిభిః 7 శత్రు గ్‌ అతడు నర్వుదేవతా న్వరూవుడు. తేజోమయుడు. తన కిరణముల చేత (ప్రపంచానికీ 1 హై, నత్తా న్చురణలను కలిగించువాడు, దేవానురులను రక్షేంచువాడు ఇతడే, థం ఈస్టు. మడేంంరే, 36 19 లేం యివంయులు. 01 21 క్రంగేక ఖత 1 01 శత్రంగాబుడ వ్వా స 002065 డే 9545605 అం క్రంశేం జడే చుం గలు౦005 29 ఇంపే 29 ౧౦ | ల్లో య్జై! ఇంగేడే స 19 డాక. షు ఖు ఖే ఏష బ్రహ్మాచ విష్ణుశ్చ శివః స్కన్దః ప్రజాపతిః ఫి క్ష! మహేంద్రో ధనదః కాలో యమ స్పోమో హ్యపాంపతిః 8 న! ర.

యై శ్లో పితరో వవవ స్పాధ్యా హ్యశ్వినా మరుతో మనుః మ స. వాయు ర్వహ్నిః 'ప్రజా ప్రాణ బుతుకర్తా ప్రభాకరః 9 శ్‌ శ్లో ఆదిత్య స్ఫవితా సూర్యః ఖగః పూషా గభస్తిమాన్‌ ఫు న్‌ సువర్ల సదృశో భానుః హిరణ్యరేతా దివాకరః 10 ఇ | . ఈ మార్యుడే (బ్రవ్మా. విష్ణువు. శివుడు. కుమారస్వామి. తొమ్మిది మంది ప్రజావతులు. న యై. ఇంద్రుడు. కుబేరుడు. కాలవుడుషుడు. యముడు. సోముడు. వరుణుడు. గ థ్‌ పీతదేనతలు, నసునులు, సాధ్యులు అశ్వినీదేవతలు, మరుత్తులు, నునువు, శ్‌ న వాయువు, అగ్ని, (ప్రజలు, ప్రాణవాయువు-ఇవల్సీ నూర్యుడే. బులుక్తర్త కాంతిదాత ఇతడే. | య న. అదితి నుతుడు, ప్రసంచాన్ని నృష్టించువాడు, జీవులను కర్మలలో నియమించువాడు, (గై స గగననివారి, (ప్రపంచాన్ని వర్ణముతో తడువువాడు, కేరణ్మయుడు, నునర్హకాంతి యుతుడు, ఖ్‌ కు (గ్రకాళనంతుడు, బంగారము రేతన్సుగా గలవాడు, దివాకరుడు. | న టంట టాం ఉం శంధషపు తానం శపధం అనుగ

యం కరు ఉంటం ఉంట నట్టు శతు శ్రషతు శషటైు న నష్టా పాడక తాప కాయాడాపాయాంయాయా జ్ర 13 యుద్ధకాండము - ఆదిత్యహృదయం శి గం 6664 16 18 6 జుం 25 220002 &3 ఇం]! 29 ₹1కమం 4, 026 ఏ8, న్య జు | ఇవయుండాణ, పజ్తడం8 టక, చు6 మేక్రమిట్లా పరుడ, నలుడ, మ2ే2, 7202, ఏం02, గ గ షూ ₹జయు2, [ యు గం వదక, చం 72945, 6 ఏ2రేమాడ5, 06 తంణమోక, ౭ కడం, స్తా నో వచటుల, ₹83, తత్రం, ₹6 0019టట683 0764666 సేయక్రం, 6 15 6 క16- న్న ఇయు 640, చం క0ళూం6 0% 16 5685005, 6 5076 ేంట56 01 పేర్రపంి -- 6 రా (ము ౧క92మకుంక్ర 0 ఉట, ౧6 వ౫౦క్రలు!40? 01 బే, 6 కల3-క్రంకే, చ6 00బ3లా గ్‌ టి పి భం షంష7లు5, టం వంటగేకపేలా 0 20, 6 05565502 0 ౩౫85, 6 మ్య హైం క్రం14లు, 6 రకుజు, 6 016 ₹%056 లులాక్రూ 6008టదుం6ం5 66 5664 వ్రు క్‌ 01 మం బంు1?6356 204 6 మషసిం1 01 రేడూ. ళు న. జ్తి ర శ్లో॥ హరిదశ్వ స్పహహ్రార్చిః సప్తనప్పి ర్మరీచిమాన్‌ స సై తిమిరోన్మథన శృంభు:ః త్వష్టా మూర్తాండకో ఒంశుమాన్‌ 1 (థు త్రి క్‌ అభి ॥ నా

సు ఖ్లోః హిరణ్యగర్భ ళ్ళిశిరః తపనో భాస్కరో రవిః ళా “న్‌ అగ్నిగర్భో ఒదితేః పుత్రః శంఖ శ్చిశిరనాశనః శ్ష2 | న్న ఖ్‌ శ్లోః వ్యోమనాథ స్త్వమోభేదీ బునగ్యజుస్పామసారగః కీ స ఘనవృష్టి రపాం మిత్రః వింధ్యవీథీ ప్లవంగమః 13 క. శ్లో ఆతపీ మండలీ మృత్యుః పింగల స్పర్వతాపనః (స్తు ను! ॥ ఘు కవి ర్విశ్వో మహాతేజా రక్త స్పర్వభవోద్భవః కడ నే స ఖః నక్షత్ర గ్రహ తారాణాం అధిపో విశ్వభాననః శ . తేజసామసి తేజస్వీ ద్వాదశాత్మ న్నమో౭ఒస్తుతే 15 శ ఖు, ఆకువబ్భుని గుజ్టములు. కలవాడు. వేయి. కిరణములు కలవాడు, చీకటిని స న్‌ పోగొట్టువాడు, నస్తాళ్ళుములు. కలవాడు, తీరణ్జయుడు, తిమిరవారుడు, సుఖమును | ల్‌ ర్త పెంపొందించువాడు, నర్వారూన నంవోరకుడు, (బ్రవ్మోాండమును మరల నుష్టీంచు వాడు, స్తు రలు] కీరణములు గలవాడు, - (ఖై న్‌ పొరణ్యగర్భుడు, తావ్యతయములను పోగొట్టువాడు, వేడి వుట్టించువాడు, వగటిీని జ్‌ ల]. క్రల్పించువాడు/. గర్భమునందు. అన్ని గలవాడు, అదితి కుమారుడు, సాయంకాలము వా య్హు శాంతించువాడు, మంచును కరగించువాడు, - | స ఆకాళమునకు (గ్రభువైనవాడు, రాహువును భేదించువాడు, త్రైవేద్య పారంగతుడు, (న యై! గొవ్పువర్షము కలవాడు, జలములకు మిత్రుడు, గగనమున శిఘ్రంగా పయ నించువాడు, - ళు ఖు ఎండ గలవాడు, మండలము గలవాడు, శ్యతువులకు మృత్యునమానుడు, ఎజ్జని | ఈ సగ|. వళ్లము. గలవాడు, నర్వమును,. నర్వులను. తపీంన చేయువాడు, కవి వ్రవంచమును | ౧/ సర క్రైం పం ఉంది తుంభంషలు తాని షభ జన్యాసైా 4

జ్‌ శంస శత్రు సంభ శ్రుత యట్టి పత శంఖు తట? టే ప ళు! చైతన్య రామాయణము తు గగ. నడువువాడ్డు. గొప్పు వ్రకాళవంతుడు, అందరియందు. అనురాగము గలవాడు, నర్చు నంసాౌ న్య యై రములకు వుట్టుకస్తాన మైనవాడు, - | [ు నక్షత ట్రవా తారలకు అధివత్మి గొవ్చు తోజన్సు కలవాడు, విళ్ళభావనుడు, శ్రా గ నాలుగులకు - వెలులైనవాడు, వన్చైండు రూపములు. గలవాడు అగు నూర్వదేవా/ నీకు చై వ ట్య ' 6 పేషక 56?టు క్రూం61 02565, 18 రే2రే రర, మే ౦2 ౩౫25, 16 (స్తు (ఫ్‌ గం5టాంాలూ 01 శేజాకుఆ99, 6 50306 01 4201212655. లం 1టక్రడఓ0 7 0కే | న్‌ ' చం కళకంయుక్ర 01 ప13 శేలాం669, రం ుగుంలా 0 6 1 ఏం 1ీటేంఏక వ్వ ౮05510 అకక, 21-067 72యుక్ర జర 10 ౧2౫56 ౨ టం 0౯642600, 765- | యై లలాటం 206 రం5ందుంటం! 012 6 భు76156. మ6 18 పపేకకమ!! 09 26, ఫ్ర య్టు చుం ణేలు 01 జు, చుం పేరుగల 01 ఉడా బడే 6 *6201ల. ఈ 602 లై -్గే నం. యడ, 26 సంకటం 006 మాం 0 65801000 ప 1315 ౪౦009, 16 పేపేఏక జా గ పైలంంయకంరే జడే &2|-ల౦76102ట2క్ర సిం 52206, 6 రేంంటంాలూ 01 0014, న్‌ కు 6౭ 1064 ౦0౧6 షం27లు5, రం యేంఎలంలా ౦0£ రేజయం6కన, 2 మషకళంక ' 0166 ద66 ₹66429, భం కలుగలా 02 లంటి 8085 జడ భం మేలుగే యం ఛీ! 0£ ఇల. ౩6 00569 9ళ1రూ జేంవర్ర 5 0చు ౦10 ంజాగంక హే మయి. స్తు స్‌! చం 1630176 40 ఆ౦1౯76 6 చు!76256 8డీ 18 2600066 ఇటు 2 01016 | . 01 ౫జాం. 306 19 గంజయి, లూ ఖండ 6 రేంంటాంాలు 01 ఖే, 6 15 న్యా యే 0యి15తలుల ఇకశంయింకే లురేంచాంత ఈదు అంటాజంారేటముకుర్దా కర్త డేటంం6తి మ ళు 6౦99అగా 6 5006 0€ ఇ 67011065, 6 002001లా 0 211 ]1ళుుడ1 . శు ' మొుంంపేందం, 10669 ఖుశే 9626, 6 0౯64007౯ 01 బీ, 6 *6921లుగల6 (3 సె ' ముంకర్ర భం 901లులేడి. 0౦ 04 29262రుక్ర పే ౭176 03005, పేజి! €0 (గ యై ఇ₹0%1. శై థు శ్లో? నమః పూర్వాయ గిరయే పశ్చిమా యాద్రయే నమః ళా ష్‌ జ్యోతిర్లణానాం పతయే దినాధిపసతయే నమః 16 ణు | 49 | వూర్చుగిరి రూవునకు నమస్కారము, వజ్చిమగిరి రూవునకు నమస్కారము. జ్యోతిళ్ల యు ణముల అధీపతికీ నమస్కారము. దినాధివతికి నమస్కారము. ళు న్‌ . ౨00 6 6296టలుు-రమంయటయు 604 04 1211 60 చ68 ₹65€అం-00లు0 6212 న్‌ ళీ రండ ము 10 లుం షం:డే 0 షేంకక 01 ుయుఖగంక, 6 కేయిర్‌ 06లుత ఖు వ నక్త శ్లో! జయాయ జయభద్రాయ హర్యశ్వాయ నమో ననుః క్‌ [1 (| గ్గే భ యా. నమో నమ స్పహస్రాంశో! ఆదిత్యాయ నమో నమః 17 ఖు జయము నిచ్చువానిక్తి జయమును వద్ది చేయువానిక్సి ఆకువబ్బుని గుజ్జుములు లా స , గలవానికీ నమస్కారము, నేయి కీరణములు కలవాడా! పదేనదే నమస్కారము. ఆదిత్యునకు రో తగ్జి! నమస్కారము. రు. యీ, 241 10 6 కళల 61 కంటంరా, 211 60 16 )0 పేంటు 01 ₹ం€0గా! 121 త్తు ' 40 బం 604 పజాయక్ర క్రూంలు 101569. మట, టు 4ం 06 చట కంటంజుకేక . వ్‌ 01 225. థ్‌ స క్యంంప్రా కంప అంగపు ఉం యానుపే శదషుపు తషుర్తు శ్రర్యప్రా గ

ం న. వ్‌ మ మ. షే మము ల శ్శ్‌॥ న యామ్‌ ఇస్హ్ర్యోయో భా మఉ న్‌ా గ్ర ష్‌ నమః అ గ్రాయి వీ రా (2 "0 వద్మముకు శ్రైవ్రబో రాయసా = అదిత షై శనై / 4 161 ల ౦ప గట్టైన ప్రచ న గో ళో స్‌ ళీ హ్‌ టి నానో ంగాయ సమూ సై 12న . సి!! 0ప్‌ రో” వానిక్క, నీరు న నను . శః ళు. బ్ర 6 స్ట 0: తీ డైన మో | నందా న గార ల. టా 0% క్ష్‌ నలబై వా డై (35 | గ | భాస స చు ౮91 మా న్‌ వానికే ఢీ స్తుతే శ35్‌ [స న. 211 కునకు ర్త్యాల్‌ క్షాయ నూ ల ఇ రము. నించు 18 (| ర! పెర్ల్‌ €ం * లౌ ్రైకున రౌ ర్యాయా 6 ష్‌ 4 01 వౌ (్రు ల 1 ళం 'బ్రరూ క్కు డ్రా ది 2766 ఆ! నికీ . (. 01 యగే వు నూ య త క్‌ 21 ౯ శ్రా ర్త, స నళ వైలుక నకు రు వ శ 26 నళ ననా ఖ్‌ సం పుషే వర్చశే గ్య 0 6 య | ష్టి!1 క టర ౧2౦: స్‌ు. దిత్య నము ణ 6 శు మ తమోఘ్యా క్‌ మమ? లో వ : ఖ్‌ 1 క్ష మ్‌ | ం్జై | కృతవ్యు నయ త్తి 6 ల? శా! ప్రకాశము . నన ళ్‌ వా స్యా హ్‌ను ఉహ కడ క చే స రి రహ నయ ఘ్నాయ మనో కి అవాని 9 (క వ్రభువై కేక రునకు దేవా శ ఏరలాఓ టం క కే నర్ష ఈ తీ వజ! న్‌ త ము య జో (త్రుఫ్నా “త గన ద్ద పా | లః శం కీన। ల్లులను ంచు = 6 త్రండి యి టు ము న నువ్‌ ఫతిషా యా ళేలాం: వ! , ర68టా ర్‌ య రి రిగించు ౦వ మితా లూజ్‌ స్త్ర | 076 2౬07 526] ం ంచు నా తయే తనే న. ల్‌ శ్లోః ౯ ౦1 ల్‌ ల్‌ వానికీ నికే ఈ న థి జ్షా హ్‌ ల్ల త నా టా మః న్‌ నమ క్త లి 655 వొ వారం (ఘ్రు ళ్‌ అీకటీ కరిగిన డెభి య 6 ల ల 66: = నమస్త నిక్తీ అ | తా | ని గిన నిఘా హరయే శే ాషే! అమయఓ ఆటా౦ బో వధి న్య య్ర్‌ నమసాొ లొ బంగా షయ 01 కే గ భతుల ల్‌ో | మ సర న దంగారు విశ క ము 0£ ఏం (ఆ్రు [1 21 ము భు ఛాయ రుచ క్‌ ఈ 6 ౮6 | | క (0 నాం వాని గ యే ర్మణే మ త్త య్‌ 4 నేత్ర 701 కే 'లవాని లో ల ల ౦1 ఇసే16 లం | న వం మన వ. 1 ఖు వాళ టం ప్రయాత వ్‌ పే! నాశయ గంకూ సమీర 119 న టో త్త మ్ల పాయ త్య్యేష నాక వి 01 లకు నున్న ర్త త్‌ తేష వై భూ 216 ఈం నా వీరు 21 | న సా షత త , మం రంండే జొ వానికే న్‌ షు రా పతే 6త 0౨1 ౫8 కం! న్‌ , యస్హ నారు వరతే సృ 61 6: 6 ₹ 6 లేక | నా స్పత్యష తి షల ఫై ప్త స్రాశ్స? [11 5 మం | నా భి. నోక 2

వ నా య. స మ ఘా జగత్తు తన ను ర మ ఛత్తవ కలరు దర న సన్యుఫై శన్యఫై శ న్‌ గ టై రాల. ట్రావ ఇతడే. న న స్రన్యర్టు శవసై న్న ఫ్ర పకట లయల డం న్‌ కూడ భాన్‌ కూడా ధు (శ్లో రక 5షేంగా 1200 సేయ సేడుంక్రక ఇలోదే. ఇతడే, కేరణ శి 01 న్లో॥ ఏష సుజ 6:5, క్ర యం నం అడం ముల చేతో నే న్‌ ఏ స్టేన్లు జాగర్తి ల్ని కా న న్‌ా! న ఛ్‌ ష చై వాన్నిహో ర్తి భూతేషు స ప మను? స్తు ళు అసి ని ని త్రంచ రినిస్టితః 5 3జ్రూక రు జన్‌ గే వో్యతము (ద్రించునేళ ఫలం చై (వ ప మమ మల వలలు నలా. వాన్షిహోత్రి | క. 561 1 ఇళా2ేిం ఫలదాత కూ ల్కొని జీ టం ణామ్‌ ము ౯ ' శఇాలేడే 15 5 6 & ఛాసలు 21 డా ఆతడే అంటాడు. 23 జా "౮ రం లో 0£ 30 పంటి ల ఇతడే. అగ్పవో ర గ్‌! శ్లో దేవాళ ఓ తోక వో 206 షే! గ్ధివో (తము. ఖ్‌ ఘు గు (క్రతన పేల 023 12 6౩౫ 2916 0 యాని కృ శ్చెన క్రతూ దయం ర టే షే న త్యాని సోకు వ్వేష వం వా ర్‌ యనా... స సర్పకృుత్యముల (క్రతువులు షు సర్వేషు ప వచ 03126055. [న్న య్‌ మం ౧౦౫౫ విషయము + కతువుల ఫ రమ(ప్రభు (యు (ఖు! ఇంట! 920 6 క్రంరేక నమర్హుడు కూడా (స్రూ వ కం సా ఇతదే, న్నే ఈక న! ము చాట! 23 లోకముల 2 డ్తీ ో జై శ్లో సన మూ ౫6 కంలు పేర 18 ఓ 6 520118 యందలి | ర్త, 6: 0 స బడ వట్తవమ కువ క. షై వరన ల గో నావసీదతి రా షుచ (స్తు రే ప్‌ యళత అలోడు నశించి దుర్గమ ఫఘున క . 16 ₹ 001 ంచడు. ” మూ తూ 01 స చంంరేక ఇక జలు ౧ ర్గాలల్కో భయ గ ర. | చం 25 కళటుం 5 నమయా, 25 (1 జై శ్దో॥ క్‌ యు, 11-క్రండే 0 లలో ఎవడు వ పూజయ ౫ ఆక 0£ 5ట81ట వడు [ఇ ఉల పోత్తి స్వెన మేకాగ్రో నా ర లే త్రిగుణినేం ఇప్వా దేవదేన యా. గ ఏ మహా జ్చషు విజ వు న్డ్‌ వముక్యా త వరపు న్‌ న జుగత్తున దాఒగసో అంత హె ర. వ్యాదయా కు స వలో] జగా 09 వధి / ఖ్తు కన్‌ ని మూడు ప్రభువైన ఆ మచయ ష్యసి 26 ఆ జ్తరదూ 4 పర్యాయము దేవదేవుని శ్ర థాగతమ్‌ షు ... ల్‌ లు వరిస్తే విరంతములో ల్ల య . శ్సా సాదా వ ద్దములో పూజించు. 27 న్‌ గా క విజయాన్సి సాం ఈ అది [ర /ి రాకా | న్‌ మ.

సస యరంప సంసా శంతి 9 ఉంలు తు అల స ఘు యుద్ధకాండము - ఆదిత్యహృదయం ళా న ఓ మవోబానో! నీవు రావణుల్లీ ఈ క్షణమునం్దదే వధించగలవు; అని వలికి అగన్ముడు. "| గన్న స్కై! అంతర్హితు డయ్యాడు, . జు యై ఇయం 6 5టు-క్రండ టు 2 ౦0000బలటడ4ండే రగ, యయుక్ర భక బృ కై, ైాయ5క6 ూం6 టఉమ65, 056 ఇల ౧౦౧౦6 ౦౬6 ₹ంట0:2300185 ఏ1 ౧౦౨౧సిడట, 70% శ్రా గ మై మఠ 90:4 01 29808 ఓక ₹లటరా మంయిలటు6, 0 మ!క్రషదా-చుయింగే న స్త 5 గ్‌ 6 శ్లో ఏత్యృత్వా మహాతేజా నష్ట శోకోఒభన త్ర్తదా ళా గ ధారయామాస సుప్రీతో రాఘవః ప్రయతాత్మవాన్‌ 28 (౫ యా గొప్పు మనను గల రాముడు దీనిని ఆలకించి దుఃఖాన్చి త్యజించాడు. నంతనించిన. 4 శ్ర రాముడు నిళ్ళలమైన చిత్రముతో ఆ స్తోతాన్ని మవనులో నిలువుకున్నాడు. శ 1 మంజీర 19, కడ వెటుు2 ఇషం బడక టుడేంళాంగి ఇయు అందాడంగాయేం8ుగా న లులక్రూ ఖుడే పే2డే & 94సిరగంర ముముడే శసంలుడే మం క్రేం సయిుంరేడలలటూ 1 మలూంటిడి. మా వంయుక్ర క్రం॥ద్తూ శేయగ్రమింంకే, ౭ 2ంయుండి 6 6062 . ములంా. | గ గగ శ్లోః ఆదిత్యం ప్రేక్ష్య జప్వా తు సరం హర్ష మవాష్తవాన్‌ య్‌ యై... త్రిరాచమ్య శుచి ర్ఫూత్వా ధనురాదాయ వీర్యవాన్‌ 29 (ఆ | | హై శ్లోః రావణం ప్రేక్ష హృష్టాత్మా యుద్దార్థం సముపాగమత్‌ నై న్‌ సర్వయత్నేన మహతా వధే తస్య ధ్రుతోఒభవత్‌ 30 ఫు ఫ్ర పరాక్రమవంతుడైన రాముడు మూడు సార్లు వనిత్రంగా ఆచమనం చేని, నూర్యుణ్ణీ శ్ర , చూని, అదితృ్యవృదయాన్చి జనించి గొన్సు నంలోషాన్ని పొందాడు. ధనున్సుము (పొంచి న! [1 రావణుని చూస్తూ, తృస్త్రీ చెందిన మనన్సుతో యుద్దానికి నచ్చాడు. నర్వ విధాల రావణుని [+ [షి ఆర్ట్‌ |" చంపుటకు నిర్ణయించుకున్నాడు. ఫ్‌ క. ఏ ంమేక్ర్‌ ఇ౬లా ముల చులక, క్రంశయుక్ర ఇలడకింక, 10యుక్ర పలుకూ యి ళ్లు , చం 5టు బుక పల64ట0క్ర 15 1ూలా, 6 941206 006 అదులులుంండి న్‌. న్ష 5097696 1ం;1టా. ఏటయుక్ర షేం!డ 0 మ19 సంబ ఖుడి మయుక్ర 18 లాఆయి న. వడళణం2, చం పేలుం 2రంఖం064 కటు 2 ళంణా €0 ఇయయుక్ర ₹ంలందా. 6 యు ఫు 50006 ౪70౯64 €0 11 జాటు8 ఇల జు ఓ0లుం6 ఖబుడే జ-బటేడేంతి యంగ య ౫న ళ్లేః అథ రవిరవద న్నిరీక్ష్య రామం ముదితమనాః పరనుం ప్రహృష్యమాణః క్‌ యు నిశిచరపతి సంక్షయం విదిత్వా సురగణమధ్యగతో వచన్వరేతి 31 స్తు య్ర్‌ అవ్హుడు నంతోషించిన నూర్యదోవుడు రోనూంచమైన దేవాముతో దేవతల మధ్య ల్టు స్య | నిలబడి రావణుని అంత్యకొలాన్లి తెలీస, రాముని నైవు చూచి “తొందరపడు” అని వలికాడు. లే య. లెయెల్ల2ండతి ఓ యుత 0 ఫః26 09 కశ 22, శంయుక్ర కళ్రైూయిలూ ం "ల్‌ అమమగ464 00 ౫లంటయుకై రం ఉఆయ1ంటం 029002 26బుడ, ఓం . గ వ్‌యు-క్రండే, కళయియుర్ర ఓ €6 16496 0 & 1056 01 క్రంకిం, యం1ముింంగ: 20 జ్‌ పష9€6. థ్‌ సక్చ శ్తగాత్రు సథ ప్రధ శత ంషపా పంపు చసుదు భటుల 2-58

స్రతయాయుంలి టంత అంతు నరు తనరు ఉంటి శప గ యు! చైతన్య రామాయణము శ్రా ప్‌ (గ రావణ సంహారము షు ళ్ణు! రావణుని రథము గొప్ప ధ్వనితో నస్తూ ఉంది. అది చూచి ధనుస్సును నెలవంక లాగా (స్తో గ౮| ఎక్కుపెట్టాడు రాముడు. ఇంద్రుని సారధియైన మాతలితో ఇలా పలికాడు. న) యా “మాతలీ! అదిగో శత్రువు రధము వస్తూ ఉంది. చూశావా! ఆ రధము అపసవ్యంగా | పు ఇక! వస్తోంది. దీనివి బట్టి వాడు మరణించడం తధ్య మనిపిస్తోంది. ఈక గ్‌ “జాగ్రత్తగా ముందుకు వెళ్ళు భయపడకు. తొందరపడకు. దృష్టిని స్టిరంగా నిలుపు. న్‌ ఉషా, నవ్వు ఇంద్రుని పారధివి. నీకు చెప్పాల్సిన పనిలేదు. అయినా ఎందుకు చెస్తున్నానంటే, నేను ళు! ఏకాగ్రచిత్తంతో పోరాడా లనుకుంటున్నాను”ొ అని రాముడు అనగానే మాతలి సంతోషించి శ్రా రథాన్ని నడిపాడు. రధచక్రాల వలన రేగిన దుమ్ము రావణుని కప్పునట్టు చేశాడు. న ఖై రావణుడు రాముని బాణాలతో కొట్టాడు. కోపించిన రాముడు మాతలి ద్వారా కలీ ఇంద్రుడు పంపిన ధమస్సును (గ్రహించాడు. రామరావణుల మధ్య భయంకర సంగ్రామము కశ స సాగింది. ఈ పోరును చూస్తూ యుద్దము చేయకుండా నిశ్చేష్టులై చూస్తూ ఉండిపోయారు న్ష స్టా వానర రాక్షస సైన్యములు. _ ఇ గ రానణుడు ఇంద్రరధము యొక్క ధ్వజాన్ని ఛేదించాలని బాణాల్ని విడిచాడు. అవి యు మధ్యలోనే రాలిపోయాయి. (క్రుద్దుడైన రాముడు రావణుని రధధ్వజాన్ని విరచాలని సంక త్తు స ల్పించాడు. బాణాన్ని వదిలాడు, ధ్వజం విరిగి నేలమోద పడింది. ౧ మ. రావణుడు వాడియైన బాణాలతో రాముని గుటజ్టాలను కొట్టాడు. ఇంద్రుని అశ్వములు స్తు ఆఫ్‌ ఏమాత్రమూ చలించలేదు. తామరతూడులతో కొట్టినట్టు ఉండిపోయాయి. రావణుడు ,ళ్త స బాణములను సంధిస్తూ ఆయుధనర్నాన్ని కురిపించాడు. ఆకాశాన్ని బాణాలతో నింపేశాడు. ర ఆ్జో|. రాముడు వేల వేల బాణాలను రావణునిపై ప్రయోగించాడు. షు ఖ్‌ రావణుడు పిడుగులాంటి బాణంతో మాతలివి కొట్టాడు. మాతలి ఆ బాణాలకు ళు న ఏమాత్రము చలించలేదు. రావణుడు తనను బాణాలతో విశేషంగా కొట్టినా, కోసించని, | న్‌ ఆస్ట్రో! రాముడు, మాతలిని రావణుడు కొట్టగానే క్రుద్దుడయ్యాడు. రావణునిపై భయంకరంగా [9 థు బాణవర్షం కురిపించాడు. నా ప | ఈ మ జర వ్ర క భయంకర పోరాటమునకు భూమి కంపించింది. సూర్యుడు కాంతిహీను (౧ శై డయ్యాడు. గాలి వీచడం మానేసింది. త్రాచుపాము వంటి భయంకరమైన బాణాన్ని తొడిగాడు (ఘు /. రాముడు. రావణుని తీక్షణముగా చూసి బాణాన్ని విడిచాడు. రావణుని శిరస్సు ఖండింపబడి | న ఖు నేలపై పడింది. న ష్‌ ఆశ్చర్యం! చూస్తూ వుండగనే రావణుని కంరముపై నురొక శిరస్సు మెలిచింది. సు | రాముడు దానిని కూడా ఛేదించాడు. మళ్ళీ శిరస్సు కనిపించింది. రాముడు ఆ మూడవ | ఖు శై శిరస్సును కూడా ఛేదించాడు. ఈవిధంగా రాముడు రావణుని వంద శిరస్సులను | క! ఖండించాడు. న క లతలు ్తయవాన్లయ నను దవా ్యయానాాకాయాాడు! నక భత అంప ఉంటు ఉంతషుపి సుప పషదు భన్యాప్రైగ

స్రమలిఅల అం టుయనపు శల త శస య యుద్ధకాండము - రావణ సంహారము ళా ౫౮, ఇన్ని శిరస్సులను ఖండించినా రావణుడు మరణించడం లేదు. “ఏ బాణాలతో ఖర య యై దూషణులు మరణించారో, ఏ బాణాలు మారీచుని హతమార్చాయో, ఏ బాణాలు వాలిని ఫ్త్రు లు! కూల్చేశాయో, ఏ బాణాలు విరాధ కబంధాదులను సంహరించాయో ఆ బాణాలు రావణుని | న ర్వ. సంహరించలేక పోతున్నాయిఫో అని ఆలోచించి రావణుని వక్షష్టలముపై బాణవర్షం 1 గర. కురిపించాడు రాముడు. ల్‌ యు రామరానణయుద్దము ఏడు రోజులు ఘోరంగా సొగింది. రాముని విజయము ఆలస్య (స్తు షూ మవుతున్నదని భావించిన మాతలి రామునితో ఇలా పలికాడు. స్టో నే “రామా! ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు. సామాన్యుని వలె, ఏమియు తెలియని వాని ౧ గ్త్‌ వలె ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నావు. ఇతనిపై బ్రహ్మాస్తమును ప్రయోగించు. ఇతనికి వినాశకొాలము ఇమ ప్రాప్తించింది.” | గ మాతలి అలా చెప్పగానే రాముడు పూర్వము అగస్త్యమహర్షి ప్రసాదించిన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని / ఎన ఈమ తీశాడు. దానిని వేదోక్త విధిపూర్వకముగా అభిమంత్రించి ధనుస్సు మోద సంధించాడు. ఏకాగ్ర (శ శ చిత్తముతో, సావధానంతో ధనుస్సును బాగా లాగి, మర్మస్టానాల్ని చీల్చివేసే ఆ బాణాన్ని (శ్ర గ రావబణునిసై విడిచాడు రాముడు. ఆ బాణము రావణుని వక్షఃస్థలాన్ని బ్రద్దలు కొట్టింది. | య్టు। రావణుని ప్రాణాల్ని హరించింది. రక్తసిక్తమై నేలలో దూరింది. రావణుడు క్రిందపడ్డాడు. క్‌ గ్‌ ప్రాణాలు విడిచాడు. (

గ

• రాముడు విడిచిన బాణము తిరిగి వచ్చి తాను ఉండవలసిన అంబుల పొదిలో (న యే దూరింది. స్తు ర్న | రావణుడు నురణించి క్రిందపడగానే, రాక్షసులు భీతి చెంది దిక్కులు పట్టి పారి స్తా ే పోయారు. వానరు లందరూ విజయోత్సాహంతో గంతులు వేశారు. దెవదుందుభులు (న్నా న్‌ (మోగాయి. సునువర్షం కురిసింది. దివ్యమైన సుగంధముతో గాలి వీచింది. దేనతలు రాముని ఫు ఆస్ట స్తుతించారు. రాముడు సంతసించాడు. ్‌ య్‌ దిక్కులన్నీ ప్రసన్నము అయ్యాయి. ఆకాశము నిర్మలమైంది. గాలి హాయిగా వీచింది. (శ | నదులు ప్రశాంతంగా ప్రవహించాయి. లోకము వెలుగుల తోరణాలతో అలంకరించబడింది. జీ క. సుగ్షీవాంగద విభీషణులు రాముణ్ణి పూజించారు. సంతోషముతో చలించిపోతున్న వానర (0, యు భల్లూక (డ్రేష్టుల మధ్య శ్రీరాముడు దేవతలచే పరివేష్టితుడైన ఇంద్రుని లాగా శోభించాడు. ఫ్రా . రావణుడు రాలిపోయాడు. ఉత్కృష్టమైన రానణుడు ఉత్తముడు కాలేక రాలిపోయాడు. . స ళ్‌ నీచత్వాన్ని వదలలేక ఘోరమరణానికి గురయ్యాడు. మానసిక క్షోభకు గురిలై మరణించాడు. రం. శ్ర నురణ మనేది అందరికీ నేస్తమే. నురణాన్ని ఎవ్వరూ దాటలేరు. కానీ మరణం మనిషికి (త్ల నో ముగింపు కాకూడదు. అదొక నూతన జీవన విధానానికీ అంకురార్వణం కావాలి. | న |. ఉన్నప్పుడు చేసిన దానికన్నా పోయిన తరువాత ఎక్కువగా పనిచేసేవారే మహాత్ములు. ఘీ త! బోధల ద్వారా, ఉత్కృష్టమైన కర్మల ద్వారా, ఆదర్భ్శజీవనము ద్వారా నూనవాళికి స్ఫూర్తిని, కా 1 దీప్పీని ప్రసాదించే దివ్యాత్ములే మహాత్ములు. న్‌ మై [యనక తాకతాానన నావా కావావా కాసాను తతా “5. నక్ష శ్రాగడ్రా శంస శంభు శంటంషఫ్ర షల ఉషథు జ్య్యప్రా య

గ ఇ డ్‌ ల 4 ేనుష “శ క్ష న. పయ య య న టం. ఎప శ. థు చైతన్య రానూయణము శ్రా గ ఈ భూమిపై కాలూనిన వారంతా నుహాత్ములు కావాలి. కాక తప్పుదు. ఈనాడు న్‌ ర. కాకపోయినా ఒకనాడు అయి తీరాలి. జీవి ఈ ప్రపంచానికి రానడం లోని ముఖ్య విషయం ౧ “సా. అదే. పరమపురుషార్థం అదే, ణు స్త అందరూ మహాత్ములు కాగలరు. అందరిలోనూ ఒక శక్తి ఉంది. వివేకానంద, రామతీర్హ, | స్వ ఫ్టు రమణమహర్ష్నుల వంటివారు సాధించింది మిరు, నేను సాధించగలం. అయితే, అవగాహన ఫే

కావాలి. ఆచరణ కావాలి. కర్తవ్యనిష్ట కావాలి. న 0, . రావణుడు సరాక్రమవంతుడు. ధైర్యవంతుడు. శౌర్యవంతుడు. తపశ్చాలి. పండితుడు. (చై గ్గ , యుద్దరంగంలో అతణ్ణి చూసి రాముడే ఆశ్చర్యపోయాడు. దుర్గుణాలు లేనట్లయితే దేవుడే చ “సై! నని హనుమంతుడు (ప్రథమంగా చూసినపుడు' భావించాడు. ళా గొప్పతనం వేరు. మంచితనం వేరు. మంచితనం లేని గొప్పతనం రావణునిలో ఉంది. (స్తో గర, గొప్పతనంతో కూడిన మంచితనం రామునిలో ఉంది. ఈ; కారణంగానే రాముడు న్య (ట్రీ కధానాయకుడైతే, రావణుడు ప్రతినాయకునిగా మిగిలిపోయాడు. ౮ య్జు! రావణుని విశిష్టత్వం విశుద్ధం కాలేక వినాశమైంది. రావణు డంతటి వాడే ఫోరమరణం త్ర గ పాలయ్యాడు. రావణుడు పోయాడు. రావణుని గుణాలు ప్రపంచంలో నిలిచిపోయాయి. | య్టీ! వ్యక్తుల్లో బాగా బలిసిపోయాయి. వాటివి బలి చేయాలి. (ఫై న. రాముడు రావణుని వధించినట్టు గొప్పతనం గల ముంచివారంతా రావణగుణాళ్చి, స్‌ స్వ. కాకసగుణాల్ని ప్రపంచం నుండి, వ్యక్తుల నుండి దూరం చేసే ప్రయత్నం చేయాలి. ల సై రక్తసంబంధం సై నే నేలకూలి, రక్తపుమడుగులో పడియున్న రానణుణ్ణీ చూచి విభీషణుడు కదలిపోయాడు. న 2. కన్నీరు కార్చుతూ విలసించాడు. రావణుని చృుతదేహాన్ని సమోపించి రోదించాడు. షు శ్ర! “మహాోవీరా! నీతికోవిదా! బంగారు శయనాలపై నిద్రించే నువ్వు మట్టిలో పడి క | యున్నావా! చూశావా! నేను చెప్పిందే జరిగింది. - న టై! “వీ. మరణముతో ఒక్ష మహాశక్తిని కోల్పోయింది ప్రపంచము. ధైర్యం మూర్తీభవించిన న

| మహావ్యక్తి మరణించాడు. సర్వశాస్త్ర కోవిదుడు గతించాడు. అసమాన 'పరాక్రమనంతుడు.. | క్రీ ళు అస్తమించాడు. ఫ్ర

| ॥ స్స న “సూర్యుడు నేలరాలివట్లుంది. చంద్రుడు చల్లబడ్తట్టుంది. జఉతాహం క్షీణించినటెంది. రో య్‌, క న ర డల త్సా య్‌ 620 శ” అగ్ని చల్లారీనట్టెంది. రావణుడే మట్టిలో పడి ఉంటే, ఇక ఈ ప్రపంచంలో ఎవరికి ఏమి | 4 క. మిగిలుంది? తై స ధృతి ప్రవాళః ప్రనహాగ్ర్య పుష్పః తపోబల శౌర్య నిబద్ధమూలః న క. రణే మహాన్‌ రాక్షన రాజవృక్షః సమ్మద్దితో రాఘవ మారుతేన ॥ [ం త్తు “ధైర్యమే చిగురుగా, సహనమే పుష్పంగా, తపస్సే దార్థ్యంగా, శౌర్యమే చెట్టు మొదలుగా (ఆ క గల చాక్షనరాజు అనే ఈ మహావృక్షమును రామమారుతము పడగొట్టింది. న

| / యి క నారారాలంమానాతనతననననననచచాదదుననననడననవనననడదడతనరతన న రవవమండడ డానాగకదుదాచాచతదాదానందడడనండడాలచచడాడననతాడయాన వ. నర శ్ర శ్రంలైి ఉల ఉంభాయషపు భాషలు ఉనధ టో

స్ట గక్త్రయ ట్రం క్రదరో డ్రం స్రాజా్రం భయ షస శద భైషట్తు ప! ఇసి యుద్దకాండము - రక్తసంబంధం (శీ గో “రావణుడనే మదగజాన్ని రాఘవసీంహము చంపేసింది. భయంకరమైన రావణాగ్నివి న య్‌ రావమువుఘము ఆర్పేసింది? అంటూ విభిషణుడు రోదించాడు. ఇషు | కే “విభీషణా! మహానీరుడు నురణించాడు. యుద్దంలో ఇంద్రుని కూడా భయపెట్టిన శా (౪ హరుడు మరణించినపుడు విచారించకూడదు. ఇది విచారానికి అనుకూలమైన సమయం న షై కాదు. శ్ర తు “యుద్దములో విజయమే లభిస్తుందని చెప్పలేము. వీరుడు శత్రువులను వధించవచ్చు. గ్‌ ౭|| లేదా తానే వధింపబడవచ్చు. యుద్దములో నురణించిన శూరుణ్ణి గూర్చి విచారించ కూడదు. స బ్‌ దుఃఖించడం మానేయి. తక్షణ కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించు” అన్నాడు రాముడు. | త్ను “రామా! రావణుడు ఇంతవరకు ఓటమి నెరుగడు. దేవతలు అతణి ఓడించలేక (త్తు త్ర పోయారు. ఇంద్రుడు ఎదుర్కోలేక పోయాడు. నిన్ను ఎదిరించి, తీరము దాటీన సాగరంలా శ్రా సల. భగ్నమయ్యాడు రణంలో. ౧ య్‌ “ఎన్నో దానాలు చేశాడు. ఎన్నో భోగాలు అనుభవించాడు. 'సేవకుల్ని ఎంతగానో ఖు శ. పోప్తచి తృష్తిపరచేవాడు.. మిత్రులను. అపారంగా అదుకునేవాడు. శత్రువుల్ని ఏరి ఇళ స్ట్‌! “ఇతడు అహితాన్ని. నిత్యా్బహోత్రం చేసేవాడు. తపోధనుడు. వేదాధ్యయన తత్పరుడు. 4 _కర్మనిష్టుడు. కాని అధర్మాచరణంతో ఇలా సానూన్యుని లాగా కూలిపోయాడు” అన్నాడు | ళు, విభిషణుడు. (స స్వ | రావణుని మరణవార్త విని రావణుని య యై న్‌ తక భార్య లందరూ ఏడుస్తూ వచ్చారు. కేశములు త్తు ఖు . కా న వ్రేలాడుతుండగా, నేలమోద పడి దొర్లుతూ జ్జ స్ట్‌ నాల చన ౩ గ విలపించారు. ర్త లీలను ఇస. ఒకతె రావయినిపై పడి రోదించింది. | ఆ ళ్‌ వ. ఒకతె కాళ్ళమిద పడింది. ఒకతె తలపోయిన. (శ్ర న క లా కంఠాన్ని నిమురుతూ దుఃఖించింది. ఒకతె , న గ వ . సును త... రావణుని చేతిని తన తొడపై పెట్టుకొని | క. రావును బిగ్గరగా ఏడ్చింది. స ర లా మ ల. న “ఇంద్రుల్లి గెలిచాడు. కుబేరుల శ | వూ తో యంతు చ ఇంసంఎబ్య చం గ. ల! న వ త. 1 ఓడించాడు. యముళ్ళి భయపెట్టాడు. (4 య్ద్‌ వ! క. పుష్పకాన్ని సాధించాడు. దేవతల్ని వణికించాడు. (ఫ్రై గ్‌ పట్టాడు, య ఇదంతా చేసింది ఇలా మట్టిలో వడి త్తు న లర రన. దార్లడానికా?” అంటూ ఏడ్చారు. | స ఫే హస గారా ఎందుకు కనితెచ్చకున్నాను మ ఈ ఆపదను? హితులు చెప్పినా, స్నేహితులు ఖ్ర సు క |... చెప్పినా ఉదారులైన సోదరులు చెప్పినా స్ట్‌ త శల క వినకుండా విజృంభించింది ఇందుకేనా! థ్‌ క భ్యంప్ర భంంంు అంప పుంత షప భాషపై శ్రాషుపు షప

జతి సంతు స్తంత్తు ప్రంంత్రు పత్రి శస శ్రన్యటు కటు ట్‌ మయ యముడు. వం యు. చంను యాట యము రు స ఖు చైతన్య రామాయణము ఈ య “మురణించా లనుకున్నవాడు విషాన్ని తెచ్చుకున్నట్లు సీతను తెచ్చుకున్నావు. ఈ ఖ్‌ ష్టు దుర్మరణాన్ని పొందావు. రాక్షసు లందరూ గతించిపోయారు. మేమందరనూ నిన్ను (స్ప ౯ | పోగొట్టుకొని విధనలనుయ్యాం.. ో (్ర 1 “మహాహ్రాజ్ఞుడివే. ఇలా ఎందుకు చేశావు? ఇది నువ్వు చేసిన పని కాదు. విధి నీచేత . గ / అలా చేయించింది. విధిని ఎవరూ ఎదుర్కోలేరు;” అంటూ క్రౌంచపన్షుల్లా విలపించారు (గ, రం. రావణుని భార్యలు. (పు సా మండోదరి విలాపం ళ్షు ర. రావణుని పెద్దభార్య, ఇష్టురాలు అయిన నుండోదరి దీనురాలై భర్తను సమాపించింది. | (స్రీ మరణించిన రావణుని పైబడి బిగ్గరగా రోదించింది. స్తా గ “రాజా! కుబేరుని సోదరా! ఏమిటిదంతా! నిన్ను ఎదుర్కోవడానికి ఇంద్రుడే న్న ఖు! భయపడేవాడు కదా! రాముని చేతిలో నీవు ఎలా మరణించావు? నేను నమ్మలేక పోతున్నాను. | కై య్‌ “రాముడు ఖరుణ్ణి వధించాడు. హనునుంతుడో నిర్భయంగా లంకలో ప్రవేశించాడు. శు గ! వానరులు నముద్రముపై సేతువు నిర్మించారు. ఇలాంటి మూటలు వినగానే మూ మనసు న్‌ ' కుంగిపోయేది. రాముడు మానవ మూడ్రుడు కొడని అనిపించేది. అతడు మహాయోగి అని, (గ యై ఆది మధ్యాంత రహితుడని భావన కలిగింది. లేకపోతే రాముడు నిన్ను వధించలేడు. నిన్ను మై శ్ర వధించడం మానననూద్రునకు సాధ్యం కాదు. వ్రు సె “రామునితో స్నేహం చేసుకో - అని నేను ఎన్నిసార్లు చెప్పాను. విన్నావా! నీ మేలు | య్‌, కోరే నా మాట విని వుంటే ఈ కీడు జరిగేదేనా? 01 శ్రి “అరుంధతి కంటె, రోహిణి కంటె ఉత్తమురాలైన సీతను అవమానించావు. ఆమె ఖై క భూమికీ భూమి లాంటిది (వసుధాహి వసుధాం). లక్ష్మికి లక్ష్మి వంటిది (శ్రియుశ్రీం. ఆమె ర ' తపస్సే విన్ను కాల్చేసింది. | యు య్జ . | అవశ్యమేవ లభతే ఫలం పాపస్య కర్యణః . వ ర. ఘోరం పర్యాగతే కాలే కర్తా నాస్వత్ర నసంశయః శ్ట్రే న | “సాపకార్యం చేసినవాడు సమయం నచ్చినపుడు దానికి తగిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు. | త్త ఇ సందేహం లేదు. (2. ఖ్‌, “ప్టీత్ర నాకన్నా రూపవంతురాలా! జ్ఞానవంతురాలా! నాకన్నా గొప్పది కాదు. జ్జ క్ష సమానమ్రైనది కూడా కాదు. మోహసారలు కప్పిన నీ కళ్ళకు ఈ సత్యం కనిపించలేదు. ల జ్జ “మిష లేకుండా మరణ ముండదు. నీ మరణానికి సీత నిమిత్తమని నేను భావిస్తున్నాను. (మి క. నా తండ్రి దానవరాజు. నా భర్త రాక్షసరాజు, నా కుమారుడు దేవరాజును ఓడించిన ఇంద్రజిత్తు క్‌ స అనే నా గర్వం నేటితో అంతరించి పోయింది, య ఆ, “నాధా! మృత్యువుకి మృుత్యువైన నువ్వు మృత్యువు కెలా లొంగిపోయానవు? నువ్వు (5 థి నురణించిన తరువాత కూడా నేను (బ్రతికే యున్నాను. నేను ఇంత మొండిదొననని నువ్వు | శ్షై ' ఊహించావా? నా స! ల నక్ష శ్యంా్రా శ్రంగప్రు సంప్ర శ్రుత యప శషుప్ర సషద్తు ప్ర్యస్రాడ

స స్తం ్రై స్తం శ్రుంగ త్ర శంగాయ టి శద్యఖై శనసైు శరీ ట్ట యు యుద్దకాండము - మండోదరి విలాపం "శ్రా గగ “ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణుని చేతిలో మరణించినపుడు నా హృదయానికి మానవి నన ర. గాయమైంది. రాముడు నిన్ను వధించగనే నా హృదయం పగిలిపోయింది. నాధా! ఒంటరిగా 'ఆ్రు యు వెళ్ళావా! నన్నెందుకు తీసుకపోలేదు? | ళా గ “ప్రభూ! నేను పాదచారిణియై వచ్చాను ఈ యుద్దభూమికి. మేలిముసుగు లేకుండా న్న స్ట! వచ్చాను. నువ్వు కోస్పడడం లేదు ఎందుకని? 1 | శ్రీ స్టే; “ఎందరో స్త్రీలను హింసించావు. మరెందరో స్త్రీలను విధనల్ని చేశావు. వారి శాపమే గే న నిన్ను ఈరోజు మట్టిలో పండబెట్టింది. ఆ పొషాలన్నిటికీ ఈనాడు ఫలితం ముట్టింది. ట్ట షా వతివ్రతానాం నాకస్మా తృతన్వకశ్తూణి భూతలే ॥ ర్‌ గ. “నేలపై పడిన పతివ్రతల కన్నీళ్ళు ఊరకే పోవ. | శ్రా న “నా మరది విభీషణుడు చెప్పినట్టు వినుంటే ఈ దుర్గతి ప్రాప్తించేదేనా! చూడు! ట్‌ షై! ఇంతవరకు భయపడుతూ భయపడుతూ లంకలో (ప్రవేశించే సూర్యకిరణాలు ఈనాడునీవు , గ లేవని తెలిసి నిర్భయంగా దూరిపోతున్నాయి. | ,. “నా మాటలు నీకు వినిపించడం లేదా! ఏమి? భూమిని వదలకుండా ఉన్నావు. ఆమెను శ్రా గ, (ప్రేమించావా! మమ్మల్ని మరచిపోయావా!” అని దుఃఖిస్తూ క్రీందపడి మూర్చిల్లింది మండోదరి. న ళ్టా। పతివ్రతకు, పాతివ్రత్యానికి ప్రతిరూపొలుగా గుర్తించబడిన సంచకన్యలలో మండోదరి త్తు ప. ఒకతె అని మనం (గ్రహించాము.2 హేమకు జనించిన మయుని కుమార్తియే మండోదరి అని | స్వ కిష్కింధాకాండములో స్వయంప్రభ నృత్తాంతములో చూశాము. ల ,స్టా మండోదరి శ్రీమద్రామాయణంలో రెండేరెండు చోట్ల కనిపిస్తుంది. హనుమంతుడు (యే అంతఃపురంలో సీతమ్మను అన్వేషించినపుడు నిద్రిస్తూ కన్పిస్తుంది. మళ్ళీ, యుద్దభూమిలో క్‌ యొ, కళ్ళుమూసికొని పడియున్న భర్త దగ్గర కన్పిస్తుంది. మరెక్కడా కన్పించదు. అవాల్మీకాలు ఆమె | న క్త సాత్రను అనేక విధాలుగా మలిచాయి. నూట్లాడించాయి. అయోమయంగా గోచరిస్తున్న ఆ | శ్ర ఆ, విషయాలను నేను స్పృశించ దలచుకోలేదు. ఖ్‌ వాల్మీకం ప్రకారం మండోదరి మనకు దర్శన మిచ్చిన రెండుచోట్ల కూడా రావణుడు స్త న్‌ | కళ్ళ్గుమూసికొని పడియుండడము విశేషాంశం. హనుమంతుడు చూసినపుడు ఆవుల మధ్య | శా ఆ తు లాగా రావణుడు పడుకొని ఉన్నాడు. నుండోదరి రావణుని చూచినపుడు రావణుడు త్తు గు చచ్చిపడి యున్నాడు. ళా య హనుమంతుడు రావణుని పడకగదిలో వేలాది మంది అందమైన స్త్రీల మధ్య | టా య్‌ రావణుని, దూరంగా ఒంటరిగా శయనిస్తున్న మండోదరిని చూచినపుడు వాల్మీకి ఒక మ్‌ ల! అద్భుతమైన చిత్రకారునిలా కన్పిస్తాడు. క ర లాం నని స 11 రావఖుని స్వభావం భార్యల విషయంలో ఎలా వుందో (గ్రహించండి. తన భొర్యలు ముసుగు లేకుండా చరించకూడదు, | థ షొ పరపురుషుల కంట సడకూడదు. తాను మూ్యం పరుల భార్యల్ని అనహరించవచ్చు. పరభార్యల నాశించే స్వభావం కలవాడు | గన. సాధారణంగా తమ భార్యలమ పూర్ణంగా విశ్వసించలేరు అని మనస్తత్వ శాస్త్ర రీత్యా అంగీకరించక తప్పదు. క్‌ మ (. నే 2 చైతన్య రామాయణము - ద్వితీయ భాగము - పుట 36 శ 2 శాం యాత త స షల్‌ శాస తం

జ్రసదులి తంతి అంతా శంతి సై సలి సరు శం స్య యి! చైతన్య రామాయణము | శ్రా గం! కదలక మెదలక సడియున్న రావణ మండోదరీలను వెంటవెంటనే రంగుచిత్రాల లాగా, న ఘా రేఖాచిత్రాల లాగా మన కళ్ళముందు ప్రత్యక్షం చేస్తాడు. మాటలు లేని సమయంలో, పాటలు కై త్తి రాని సందర్భంలో నిళ్ళబ్దంగా “గ్రాఫిక్స్‌” ద్వారా మనసును దృశ్యకావ్యం పరుగులెత్తించినట్టు స్తు ళం! మన ఊహల్ని తరుముతాడు వాల్మీకి. చ్‌ క వేలాది మంది స్రీల మధ్య రావణుడు పడియున్నా, ప్రియురాలు, జ్యేష్టభార్య యైన [[. | సౌందర్యవతి మండోదరి అదే గదిలో దూరంగా శయనించి ఉండడము సూక్ష్మంగా చే త్తు | ఆలోచించాల్సిన విషయం. ఆమె పవిత్రతకు, పాతివ్రత్యానికి అద్దంపట్టే సన్నివేశమది. స గో / అందుకే హనుమ ఆకర్షితు డయ్యాడు. ఈమె సీతమ్మేనేమో అని భ్రమించాడు ప్రధమ |“, య్‌ ' దర్శనంలో హనుమంతుడు. మండోదరి పవిత్రత హనునును అలా ఆకర్షించింది. స్తు స్తే ఆమె అందాన్ని, దర్శనంతోనే ఆకర్షిస్తున్న పవిత్రతను గాంచి మండోదరిని సీతమ్మగా న్షు గో ' భావించాడు. సీతమ్మకు మండోదరి తీసిపోదు. కానీ రావణుడికి అర్జాంగి కొవడం వల్ల ఆమె లే భీ మరుగున పడిపోయింది. ళం శ్ర, ం న కులేన న రూపేణ న దాక్షిణ్యేన మైథిలీ త్త గ - మయాలధికా వా తుల్యా వా తత్వం మోహాన్న బుధ్యసే | (మ ర. “క్సులం చేత గాని, రూపం చేత గాని, చాతుర్యము నందు గాని సీత నాకన్నా ష్టు శ్రీ అధికురాలు కాదు. సమానురాలు కాదు. మోహంలో కూరుకుపోయిన నీకు ఆ విషయం అర్ధం | శ్హై స! కొలేదు” అని యుద్దభూమిలో భర్త శవంపై పడి ఏడ్చింది మండోదరి. తనను గూర్చి తాను . ల యై! సగర్వంగా, ధర్మబద్ధంగా చెప్పుకున్న మాట ఇది. పు సీతమ్మను రామునికి ఇచ్చెయ్యముని మండోదరి చెప్పింది. అంతేకాదు. రామునితో |శ్హ్రా యు సఖ్యం చెయ్యమని కూడా చెప్పింది. ఆమె మాటను రావణుడు వినలేదు. కళ్ళు , న! న్‌ మూసుకున్నాడు ఆమె చూపే నిజాన్ని చూడలేక. ఎంత చెప్పినా వినకపోయేసరికి క్‌ లు చేయగలిగింది లేక, రావణుని పాపకర్మలను చూడలేక తానూ కళ్ళు మూసుకుంది. మనసును క. కూడా మూసేసుకుంది. ఈ ఆంతరంగిక ఘర్షణలను దర్శింపచేస్తూ నేత్రాలు మూసి త్త న నిద్రిస్తున్న రావణ మండోదరీలను మన కళ్ళముందు నిలుపుతాడు వాల్మీకి ర్త ళ్‌ రామునితో సఖ్యం చెయ్యమని మండోదరి రావణునికి ఎలా చెప్పిందో, తార కూడా స్తు షు వాలికి అలాగే చెప్పింది. తార మాట వాలి వినలేదు. నుండోదరి మాట రావణుడూ వినలేదు. నా క్ష వాలి, రావణుడు ఇద్దరూ రాముని చేతిలో హతులయ్యారు. థ్‌ య్‌ తారకు, మండోదరికి అనేక విషయాల్లో పోలిక లున్నాయి. ఇద్దరూ మహోన్నత (స్తు శ్రీ వ్యక్తిత్వం కలవారే. ఇద్దరూ జీవితంలో అంతర్మధనానికి లోనైన వారే. భర్తల వికృత ప్రవర్తనకు, | శో న విషను జీవితానికి సరిపడలేక, సరిచేయలేక, సరిపెట్టకుంటూ జీవనయాత్రను సాగించిన ల త్రి! వారే. పు ఫీ! అయితే, తార తన హృదయాన్ని తారాపధంలా ప్రదర్శించింది. నుండోదరి కుక్షిలో (శ్ర 41 దాచుకొని సార్థక నామధేయురాలైంది. ల న్న స్తుంంప్రా శ్రంప్రు పంపు శ్రుం పుంపు యదుట శషుపు పయ్యప్రాగ

క ల య టు హాస న య్ర్‌ ॥. యుద్ధకాండము - మండోదరి విలాపము ళ్‌ గ 'మడి భూషాయాం” అను ధాతువునకు బచాద్యచ్‌ ప్రత్యయము చేయగా మండోదరి న న. అనే రూపం స్పష్టమైంది. అందమైన ఉదరము కలది అగుటచేత మండోదరి అని పేరు జ్ఞ నే వచ్చింది. - న్‌ గ తార, నుండోదరి ఇద్దరు కూడా భర్తలకు ఎలా సలహాలిచ్చారో, అలాగే 'భర్తలకు | గ శత్రువైన రాముణ్ణి కూడా ఇద్దరూ చక్కగా బేరీజు వేయ కలిగారు. . న్‌ వ రాముణ్ణి భగవత్స్వరూపంగా, ధర్మమూర్తిగా తార ఎలా 'భావించిందో మండోదరి కూడా స3?. అలాగే భావించింది. రాముడి మోద ఈ సాధ్వీమతల్లు లిద్దరికీ సరియైన అవగాహన ఉంది. శ గ్త్‌ | వారి ఆంతర్యాన్ని (గ్రహించిన రాముడు కూడా వారి పట్ట గౌరవభావాన్నే చూపాడు: స ర. తారను రాముడు ఓదార్చ్బాడు. మండోదరిని ఓదార్భమని విభిషణునితో చెప్పాడు. తార | స్తు య్హు నోరువిప్పి మాట్లాడింది. రాముని సమాధానాన్ని అందుకొని తృప్తి చెందింది. మండోదరి తన (శ్ర గ, హృదయావేదనను మూగబాధగా రామునికి సమర్పించింది. ఆమెను మౌనంగానే || న. సముదాయించాడు రాముడు. అమె నుండోదరి కదూ! అలాగే ఉండాలి. శ్రీ ఖ్‌ తారకు భర్త పోయాడు. కానీ కుమారుడైన అంగదుడు మిగిలాడు. మండోదరికి భర్తా | ళా ర పోయాడు. బిడ్డలూ పోయారు. టో | / క తన భార్యాబిడ్డల్ని చల్లగా చూసే బాధ్యతను రామునిపై పెట్టీ నమస్కరిస్తూ ప్రాణం శ్ర ఫ్‌! విడిచాడు వాలి. అలాంటి విషయాలేవీ ప్రస్తావించకుండా నేలరాలాడు రావణుడు. _ - గల | వాలివధకు సుగ్రీవుడు ఎలా కారకు డయ్యాడో, రావణుని వధకు విభీషణుడు అలా న స కారకుడయ్యాడు. తమ్ముళ్ళ నల్ల అన్నలు అంతమయ్యారు. కానీ సుగ్రీవుని విషయంలో తార స్తు యై ఎలా ఉదాత్తంగా ప్రవర్తించిందో, విభీషణుని విషయంలో మండోదరి కూడా అలాగే స్టా ప్రవర్తించింది. " ఫ్తా న ధర్మాత్ముడైన సుగ్రీవుని దూరం చేసుకోవద్దని తార చెప్పింది. విభీషణుని. మాటను ర్త య్‌ మన్నించమనీ మండోదరి చెప్పింది. శు / య్‌ భర్తలకు రాబోయే ప్రమాదాలను కూడా ఇద్దరూ ఒకేవిధంగా ఊహించ గలిగారు. (త్త స రెండవసారి సుగ్రీవుడు వచ్చాడంటే వెనుక ఏదో ఉంటుందని పసిగట్టి అనుమానించింది తార. న్‌! యీ రామునితో స్నేహం చేసి ప్రగతిపధంలో పయనించమనవి వాలికి సలహా ఇచ్చింది. [0 భ్‌ హనుమంతుడు లంకాదహనం చేయడం, సముద్రంపై వావరులు సేతువును (శ్ర న నిర్మించడం చూసి రాముణ్ణి దివ్యాత్మునిగా గ్రహించ గలిగింది మండోదరి. రామునితో న న స్నేహం చెయ్యమని రావణుని కోరింది. ఈ విషయంలో కూడా తార మాట వాలి వినలేదు. ఖు య మండోదరి మూట రావణుడూ వినలేదు. లో ఖు వాలి నేలకొరిగినపుడు సుగ్రీవుని ధర్మాత్ముడుగా శ్లాఘించింది తార. రావణుడు నేల లా [| | _రాలివపుడు సళ్చురుషుడైన విభీషణునికి సత్సృలితాలు లభించాయని ప్రవచించింది మండోదరి. ఎ య్‌, స్త్రీకి సహజంగా ఉండవలసిన అసూయ ఏ మాత్రమూ లేనిదై మహనీయమూర్తిగా, ; స్తు శై మాననీయురాలిగా జాజ్వల్యమైంది మండోదరి, సీతమ్మను అరుంధతి. కంటె, రోహిణికంటె ఉ్హా న ఉత్తమురాలిగా అభివర్ణించిన మండోదరి శీలము అనుపమానం. న తాయ తుల అల్‌ అంతల తపక థ్‌ షత 2-59

శ (క లై ద జ స్తాం సండ్ర సదయు శం షట శ్రంష్రు శషర్దు సనషపు | తాచాన ననన నాననా ననన ననన నానా వానా ననన ననన ననన ననా నాననా | || (0 చైతన్య రామాయణము జా గ | రాముణ్ణి పరమాత్మగా వర్ణించిన మండోదరి సీతమ్మను పరమాత్మ స్వరూపిణిగా ,న్న్ష ఘ్టు. వర్ణించడం విశేషం. సీతమ్మను 'వసుధకు వసుధగా వర్లించింది. సహనంలో భూమికన్నా ,ళ్ణు ోస్టుదని సూచించుటే. గాక్క “భూర్చువొ- భూమికి భూమిగా వర్ణించి బహిర్ముఖమయ్యే ళు, ఆల్‌ చనల్ని అంతర్ముఖం చేసింది. వ్ల గ | “నేలపై పడిన పతివ్రత కన్నీళ్ళు వృధా పోవు” అవి భర్త శవం దగ్గర పలికి మనందరి (గ యై మనసుల్ని కదిలించి హృదయాల్ని 'స్లావీతం చేసిన అసమాన పావనమూర్తి మండోదరి. ఖై, పీతమ్మ పవిత్ర పాతివ్రత్యానికి నీరాజనా లిచ్చిన మహాసాధ్వి మండోదరి మనందరి వోరతుల్ని | శ్హు సో | అందుకుంటోంది. | ఘు “ఇంద్రియాణి వురా జిత్వా జితం త్రిభువనం త్వయా ఫు ఫ్ర / స్మరద్ధిరిన తద్వైర మిస్థియై రేవ నిర్దితః | గా “స _ “నాధా! పూర్వం నీవు ఇంద్రియాలను జయించి త్రిభువవములను జయించావు. ఆ న్య ' శత్రుత్వంతో నీచేత ఓడిపోయిన ఇంద్రియాలు ఈనాడు నిన్ను ఓడించాయి” అని పలికీన యు వండోలరి వాక్కుల ద్వారా నిగూఢంగా ఉన్న ఆమె ఆధ్యాత్మిక హృదయాన్ని మనముందు శ్రీ! పెడతాడు వాల్మీక. " వే గ్‌ ఆనాడు రావణుడు ఇంద్రియాలను జయించాడు. ఆ కారణంగా లోకాల్నే జయించాడు. | 1 ఇ్టీ, ఈనాడు ఇంద్రియాలకు దాసుడయ్యాడు. లోకం నుండే జారిపోయాడు. (ఫు థ్రీ ఇం(ద్రియాలమ తాత్కాలికంగా జయించడం వల్ల తాత్కాలిక ఫలితాల్ని పొందవచ్చు. త్తు | ణ్‌ |

1. ఇం[్రియ మనోబుద్దుల్ని లయింప చేయడం కాకుండా వాటివి ఎవరైతే నశింప చేస్తారో (ల యా అట్లివారే నిత్యశాంతిని పొందుతారు. వ - (కు రావణుడు ఎంతో తపస్సు చేశాడు. ఏం లాభం? విషయాలు సౌందర్యంతో ప్రకాశిస్తూ .ళ ఖు ముందు నిలవగానే ఇంద్రియాలు చలించిపోతున్నాయి. అలా ఎవరు చలించరో వారే న్‌ న _వి[గ్రహవంతులు. " సు య్‌ వికార హేతౌ నతి విక్రయెన్తే (ఈ క. యేషాం న చేతాంసి త ఏవ ధీరాః | మ న | “వికారమును పాందెంచే కారణాలు ఉండినా, వాటి మధ్య ఎవరు వికారమునుపాందరో గ్ల న. వారే దీరపురుషులు” అని కాళిదాసమహాకవి కుమారసంభవంలో చెబుతాడు. సు భా ఇక్కడ మరొక విషయం సున్నితంగా నా హృదయాన్ని స్పృశిస్తోంది. మండోదరి ఒక | 4 |. చోట విద్రస్తూ కనిపించింది. ఒకచోట దుఃఖిస్తూ తన మూగ హృదయాన్ని నువకు వ! శ్హ. వివిపించింది. ఈ రెండు చోట్ల తప్ప మరెక్కడా వాల్మీకిరానూయణంలో మండోదరి. (4 కనిపించదు. | కు ఖు భర్త శవం దగ్గర కూర్చుని ఆమె నూట్ట్లాడిన మాటలే ఆమె జీవితానికి, ప్రవర్తనకు న్‌ ప్రతిబింబాలు. పీతమ్మను రామునికి ఇచ్చెయ్యమవి సలహా ఇచ్చినట్టు చెవ్నుంది. రామునితో సు యి | స్నేహం చెయ్యమని చెప్పివట్టు చెప్తుంది. ఈ విషయాలన్నీ ఇప్పుడే ఇక్కడే నింటున్నాం. | క క. భర్తకు సలహా లివ్వడమైతే చేసింది కాని, ఎక్కడ ఇవ్వాలో, ఎలా ఇవ్వాలో మండోదరికే జ్జ క తెలుసు. నియమాలు తెలిసి, సమయాలు ఎరిగి, భర్త విషయంలో మరొకరికి తెలియకుండా ల న్న స్రైగగస్రు శ్కంస్తు సంద్ర శ స్రయుతే షల శయ త్యపాగ

సలా చిం ఎత ఖై ద

గం భరత భంగ ఉడండూ చలు నరు శ్రధి శ్రం్యదై యై హా న నస న చ నన్‌ ప న్‌! అకాడ న షం యుద్ధకాండము - అంత్యక్రియలు జి గ౮| (వాల్మీకికి కూడా), సలవోలిచ్చే బరువైన బాధ్యతను తేలికగా మోసిన సున్నిత సుకుమార (న రన. హృదయురాలు మండోదరి. శు యు అగాధమై, కెరటూలతో కల్గ్లోలమైన కడలిలో ఆణిముత్యాలు లభించునట్టు, రాక్షస శ్రా హన రాజ్యంలో విజ్ఞానమణి మండోదరీ మహాదేవి దర్శన మిచ్చింది. విషముపరిస్టితులలో -విమల | స్ట్‌ చిత్తంతో మెలిగి, విశ్వానికి వెలుగు లందించే ఆదర్భజ్యోతిగా విలిచిపోయిందా య్‌ గగ అంత్యక్రియలు ఖ్‌ షర / గే నుండోదరి భర్త శవం మోద పడి ఏడుస్తోంది. శోకమూర్తిమై రావణుని వక్షస్త్టలము న శా మోద పడియున్న మండోదరి సంధ్యారుణ మేఘంపై భాసించే మెరుప్పులా ఉంది. శ్ర ఆస్ట సవతులు నుండోదరిని సమోపించారు. ఏడుస్తున్న రాణులందరూ ఆమెను పట్టుకున్నారు. (జ్ర సగ గాఢంగా పెనవేసుకున్నారు. కన్నీరు కార్చుతూ ఓదార్చారు. - (స యై కిం తేన విదితా దేవి లోకానాం స్థితి రద్రువా! | కం "స దశా విభాగ పర్యాయే రాజ్ఞాం చజ్యలయా శ్రియా! | స్తా గ “దేవీ! లోకస్టితి అస్టిరమని నీకు తెలియదా! దశ నూరినపుడు ప్రభువుల ఐశ్వర్యం | ఘు జారిపోతుంది” అని ఓదార్భారు సవతులు. | థు మండోదరికి ఓదార్పు దేనికి? ఆమెకు కలిగిన నష్టాన్ని ఏ ఊరడింపులూ తాలగించలేవు. |

నా . భర్తను, పు్య్రుల్ని, సర్వాన్ని పోగొట్టుకొని ఏకాకిగా నిలిచిపోయింది మండోదరి. న ణే “విభిషణా! నీ అన్నకు సంస్కారం చెయ్యి, ఈ స్త్రీల నందరినీ ఓదార్చు” అన్నాడు యే థ్‌ “రామా! ఈ రాక్షసరాజు ధర్మాన్ని, వ్రతాన్ని విస్మరించినవాడు. క్రూరుడు. నరహింసకుడు. వ్ర న అసత్యవాది. పరభార్యాగమనుడు. ఇలాంటి వానికి సంస్కారం నేను చేయలేను. న్‌ న. “ఈ రానణుడు నాకన్నా పెద్దవాడే. గౌరవింప దగినవాడే. అందరికీ అపకారం సు ఖు తలపెట్టేవాడు గనుక పూజార్హుడు కాడు. సోదరుని రూపంలో గోచరిస్తున్న శత్రువు. ఇ్హ ' “రామా! అన్నకు సంస్కారం చేయని నన్ను లోకం దూషిస్తుంది. కానీ ఇతని దుష్ట (న్‌! క గుణాలు తెలిసిన తరువాత లోకం హార్షిస్తుందిగ్‌ అని విభీషణుడు పలికాడు. _విల్సీషబుని (ఫు ని మాటలను ఆలకించిన ధర్మాత్ముడైన రాముడు ఇలా పలికాడు. |. ళ్‌ సై “విభీషణా! నీ సహాయం వల్లనే నేను రావణుణ్ణి వధించగలిగాను. కనుక నేను నీకు. (౧౮ ఘే మేలు చెయ్యాలి. అది నా ధర్మం. చెబుతున్నాను. విను. ఫు డ్పు “రావణుడు అధర్మపరుడు కావచ్చు. అసత్యవాది కావచ్చు. కానీ అతడు గొప్ప వీరుడు | థీ, బలవంతుడు. శూరుడు. ఇంద్రాది దేనతల్ని కూడా ఓడించిన వొడని వింటున్నాము అలాంటి. |

స వీరుని నువ్వు విస్మరించ కూడదు, న య్‌ “రావణుడు గొప్పగా జీవించాడు. గొప్పు యుద్దం చేశాడు. గొప్పగా మరణించాడు. నా య్‌ ్థ్రు| చేతుల్లో నురణించాడు. నా మాట విని రావణునకు అగ్నిసంస్కారం చెయ్యి. నీకు కీర్తి కూడా [4 ఈ వస్తుంది” అన్నాడు రాముడు. 4 అష్టా [టామాకావాా బాయావా్రనల్తనాాలాతానాడాయాన్తనావవా నాన్న అయాడాననాసాకాాకానానారానో “- సర్ష క్రాయాప్రు తట ఉరు శతంళియషలి్‌ షల షథు ఆపాలా

జ్‌ ఇస్త్రంాత్తు సంగతు శ్రుంాత్రూ శ్రా నరు శనులు శషన్తు భాష్య? స్జే హైయా/22నైనా డలం డాడ వ ననన నాన ననన ననన ననన సు ఖు చైతన్య రామాయణము త్తి స _ రాముని బౌదార్యాన్ని, ఆదర్శాన్ని ఇక్కడ మనం అర్హం చేసుకోవచ్చు. రావణుడు చేసిన . న్య ష్ట్ర, పనికి రాముని స్థానంలో మరెవరైనా ఉంటి ఎలా ఉండేవారు. అగ్నిసంస్కేరము చేయనని యు ' విభిషణుడు సలకగ్గానే “భేష్‌. మనిషి అంటే ఇలా ఉండాలి. నుంచిది. ఆ నీచుడికి అగి (్‌ యు పంస్కారం కూడానా! విసిరి అలా పడేయండి. కుక్కలు తింటాయి” అనుండేవారు. అక్కదే కం గల! రాముడు ఆదర్శపురుషుడుగా శోభిస్తాడు. . (న్‌ యి రాముడు అలా చెప్పగానే విభీషణుడు లంక నుండి రావణుని అగ్నిహోత్రాన్ని 0. శ్ర తెప్పించాడు. గంధపుచెక్కలు సిద్దం చేశారు. చందనము, అగరు, వట్టివేళ్ళు, పద్మకము ప్రా . మొదలైన సుగంధ ద్రవ్యాలను, మణులు, ముత్యాలు, వస్త్రాలు, పగడాలు పట్టుకొచ్చారు. మ యై రావణుడికి పట్టుబట్టలు కట్టారు. బంగారు పల్లక్షీలో పడుకోబెట్టారు. అనేక వాద్య ఖు ధ్వమలు మోగించారు. రాక్షసు అందరూ కన్నీరు కార్చుతూ రోదించారు. వందిమాగధులు ఆట్టే. స్తోత్రాలు పరించారు. కట్టెలను తీసికొని, విభిషణుని ముందు పెట్టుకొని దక్షిణాభిముఖులె ళా హస వెళ్ళారు. అంతఃపుర స్త్రీలు కూడా ఏడుస్తూ అనుసరించారు. న్‌ న యే . అధ్వర్యువు అగ్నులను వెలిగించాడు. ఆ అగ్నులు కుండలో ఉంచబడి రానణుని కన్నా [రా యు ముందుగా వెళ్ళాయి. రావణుని శరీరాన్ని బుత్విక్కులు చితిమీద ఉంచారు. ఫా నే రావణుడి పాదాలమీద బండి, కాళ్ళ మధ్య రోకలి ఉంచారు. నెయ్యితోను, | ఇఘ్రై, పెరుగుతోను నిండిన స్రువం ఉంచారు. శాస్త్రవిధి ననుసరించి మేకను వధించి, చితి దగ్గర ((ఘ్రై థు హోమం చేశారు. ఆ చర్మం నేతిలో తడిపి రావణుడి మీద కప్పారు. నే స దుఃఖిస్తూ రాక్షసులు, విభీషణుడు గంధం చల్లారు. నస్తాలు కప్పారు. రకరకాల గా పూలదండలతో అలంకరించారు. పేలాలు చల్లారు. విభీషణుడు ఏడుస్తూ అగ్ని అంటించాడు. [గ్‌ త్రై విభీషణుడు స్నానం చేసి, తడిబట్టలతో ఉండగానే దర్భలు, ఉదకము కలిపిన తిలలను ఖు యై విడిచి నమస్కరించాడు. దుఃఖిస్తున్న వదినలను మళ్ళీ ఓదార్బాడు. అందరినీ నగరంలోకి పంపి (౨ గ విభీషణుడు రాముని సమీపించి చేతులు కట్టుకొని నిలబడ్డాడు. (4 "శే షణ రాజ్యాభిషేకం క్‌ న రామరావణ సంగ్రామాన్ని వీక్షించిన దేవ, దానవ, గంధర్యాధులు యుద్దాన్ని గూర్చి న ఆ! ముచ్చటించుకుంటూ తిరిగి వెళ్ళిపోయారు, మాతలిని గౌరవించి, దెవేంద్రుని రధాన్ని తీసికొని | 4% శు. వెళ్ళమని రాముడు చెప్పాడు. దేదీప్యమానంగా వెలుగుతున్న రధాన్ని తీసికొని దేవలోకానికి ఉష సే వెళ్ళాడు దేవేంద్ర సారథి మాళలి, య క్‌ రాముడు సుగ్రీవుణ్ణి కౌగిలించుకున్నాడు. లక్ష్మణుని చూచి ఇలా పలికాడు. “లక్ష్మణా! |6షు | విభీషణుడు ఉత్తముడు. మనమంటే ప్రాణం. భక్తుడు. విభీషణునికి లంకలో రాజ్యాభిషేకము ఈ ఖు జరిపించు. అది చూడాలని నాకెంతో కుతూహలంగా ఉంది" అన్నాడు. న! న . లక్ష్మణుడు తక్షణమే ఆ కార్యంలో నిమగ్శమయ్యాడు. బంగారు కుండలు తెప్పించారు. . ణి య = వానరులు సము(ద్రజలాలను తీసికొని వచ్చారు. లక్ష్మణుడు విభీషణుని సింహాసనముపై / లా శ్ర; కూర్చోబెట్టాడు. వేదోక్తవిధి ననుసరించి అభిషేకించాడు. రాక్షసు లందరూ రామలక్ష్మణుల్ని షు (1 స్తుతించారు. రామలక్ష్మణులతో పాటు విభీషణుడు కూడా సంతోషించాడు. య తాంటాల రాతర థను?

గ స్తం కంల సుంట తంత అరటి తు శతు శాషపా ర్న గా రాలనంత నచ తలదావకత తననన ననానపడనకమనడనననడతనడడననా యాతా వావాదదనణలలదలడాడదతదిదకాదనావమానవన వా చానా మాలలు వ్యా ౮ యుద్ధకాండము - ఏవైక వాంఛ శ్రా న్‌ మంగళద్రవ్యాలను తెచ్చి రామునికి కానుకగా సమర్పించాడు విభీషణుడు. విభీషణుని | 1 వ్టహై| తృప్తిపరచుటకు వాటిని స్ప్రశించాడు రాముడు. - ఖు ళు రాముడు హనుమంతుని చూచి, “హనుమా! మహారాజైన విభీషణుని అనుమతితో (శ్ర గా. లంకలోకి వెళ్ళి పీతకు మా క్షేమాన్ని చెప్పు. నేను, లక్ష్మణుడు? సుగ్రీవుడు క్షేమమని చెప్పు. 1౧ (నే ఆమె సీని చెబుతుందో తిరిగి వచ్చి చెప్పు" అన్నాడు. /శ్తు లా హనునుంతుడు లంకలో ప్రవేశించాడు. విభిషణుని అనునుతి తీసికొని అశోకననంలో .$ న్‌ ప్రవేశించాడు. చెట్టు క్రింద కూర్చొని యున్థు సీతమ్మను చూశాడు. స్నానాది సంస్కార న “షు శూన్యమై, సంతోష శూన్యురాలై కనిపించింది సీతమ్మ. ఆమె చుట్టూ రాక్షసస్త్రీలు ఉన్నారు. శ్ర |. హనుమంతుడు వంగి సీతమ్మకు నమస్కరించి చేతులు కట్టుకొని నిలబడ్డాడు. గ్‌ (థు _ ణ్‌ | హా, | గా | గ ఏకెక వాంఛ య యు ణా (శు రే “అమ్మా! లక్ష్మణ సుభ్రీవులతో కలిసి క్షేమంగా ఉన్నట్లు రాముడు నీకు చెప్పమన్నాడు... | 4్రై గ సముద్రముపై సేతువును నిర్మించి రావణుని వధించింది నీకొరకే నని రాముడు గ స్ట్‌! చెప్పమన్నాడు. ర్‌ -/ “తల్లీ! దుష్టుడైన రావణుడు రాముని చేతిలో మరణించాడు. నువ్వు ఇక సంతోషంగా ] న | ఉండవచ్చు. ఈ రాజ్యానికి విభిషణుడు రాజయ్యాడు. ఆయన కూడా నీ దర్శనానికి ల "న వస్తున్నాడు అని రాముడు చెప్పమన్నాడు” అని పలికి హనుమ మాట్లాడకుండా ఉండిపోయాడు. ఫు వ. సీతమ్మ మూరు పలుకలేదు. హనుమకు మింగుడు పడలేదు. ఒకవేళ సీతమ్మ తనను | త్తి ఖై మరచిందేమో అని భావించాడు. “అమ్మా! నాతో మాట్లాడ వెందుకని?” అని అడీగాడు. స. క “నాయనా! రాముని విజయవార్త వినగానే ఆనందంతో గొంతు మూసుకుపోయింది. ర ఉహ. అందుకే నూట్లాడలేక పోతున్నాను. హనుమా! ఎంత సంతోషకరమైన వార్త చెప్పావు. నీవు | ఫా పలికిన మాటకు ఎలా జవాబు. చెప్పాలో తెలియడం లేదు. నీ మాటకు సరిపోల్బ దగిన స్టా గ ప్రతినచనం నాకు భాషలో దొరకడం లేదు. గ త్టూ “హనునూ! ఇంత సంతోషకరమైన వార్త నందించిన నిన్ను ఎలా సత్కరించాలో నాకు స్తు టి. తెలియడం లేదు. నా దగ్గర ఏమీ లేవు. ఉండినా ఏమి లాభం? బంగారిచ్చినా, రత్నాలిచ్చినా,. ళ్‌ న్‌ చివరికి త్రిలోకాధిపత్య మిచ్చినా నువ్వు చెప్పిన వార్తకు సరిపోవు* అన్నది సీతమ్మ కప క “అమ్మా! ఇలా అందరూ మాట్లాడలేరు. రామజయాన్ని కాంక్షించే నీవే మాట్లాడగలవు, ష్ట్ర శు శల్లీ! నీవు పలికిన మాట రత్నరాథుల కన్నా, ఇంద్రపదవి కన్నా మిన్నగా ఉంది. సనుర (ట్రా | విజయుడైన రాముణ్ణి చూస్తూ ఉంటే సర్వలోక సంపదలన్నీ నాకు సిద్దించినట్లే అనిపిస్తోంది [౫ త్హై అన్నాడు హనుమను. థు ఖు | “హనుమా! మధురభాషివి. నృుదుభాషివి. నీలో అన్నీ సుగుణాలే. కాదుకాదు. నిన్ను చేరి |ఆ్ర న్‌ అవి శోభిస్తున్నాయి” అన్నది సీతమ్మతల్లి. - న. ళం శంస ఉంంప్రు తంళింుత సుత శదపు భ్యప్రం

జ్ర సరల యంతు పంటి స్తత సరై శ్రం్యలై సంప త్య శు చైతన్య రానూయణము 1 గ! “తల్లీ! ఈ రాక్షపప్రీలు రావణుని అండ చూసుకొని నిన్ను ఎంతగానో బాధించారు. న ర. పీడించారు. నీళ్ళు నిన్ను బాధిస్తుంటే ఆనాడు నేను ప్రత్యక్షంగా చూశాను కూడా. అమ్మా! యు ఇప్పుడు నాకు అనుమతి నివ్వు. క్షణంలో వీళ్ళ అంతు చూసేస్తాను” అన్నాడు హనుమంతుడు. | త్తు “హనుమా! ఈ రాక్షపస్త్రీ లందరూ రాజసేవకులు. స్వతంత్రులు కారు. ప్రభువు నా గ చెప్పినట్లు పనిచేసేవారు. అలాంటివారి విషయంలో ఎవరైనా కోపగించుకుంటారా? గ్‌ యు “నా కష్టాలకి వాళ్ళు బాధ్యులు కారు. అది పూర్వము నేను ఆచరించిన పాపానికి (స్త్రి ళ్రి ప్రతిఫలం. కర్మఫలాలు అనుభవించిక తప్పదు కదా! కూ న్‌ా. “హనుమా! ఒక్కమాట చెప్పనా! పూర్వం ఒక వేటగాణ్డి పెద్దపులి తరిమింది. వాడు స “సీ! ప్రరుగెత్తాడు. ఆ వ్యాఘ్రము వెంటబడి తరిమ్‌ంది. ఇక పరుగెత్తలేక వేటగాడు చెట్టెక్కాడు. (ఫు న. “పులి వదలిపెట్టలేదు. ఎంతసేపు ఉంటాడు చెట్టుమీద. దిగకపోతాడా! అని ఆ పులి గ్‌ గళ, చెట్టుక్రిందనే ఉండింది. వేటగాడు ఎక్కిన చెట్టు పైభాగాన ఒక ఎలుగుబంటు ఉంది. న్న క. “౬ ఎలుగుబంటూ! ఈ మానవుణ్ణి నేను తరుముకుంటూ వచ్చాను. ఇతడు నాకు [ష్ణు ఖు ఆహారము. ఇతణ్జీ క్రిందపడేయ్‌. ఆరగించి వెళ్ళిపోతాను” అంది పెద్దపులి. , శ్రా గ “ఎలుగుబంటు చెప్పింది కదా! నేను అలా చేయను. ఈ వృక్షం నా గృహం. ఇతడు (౧ కన నాకు అతిధి. అతిధి సత్కరించదగిన వాడే గాని సంహరించదగిన వాడు కొడు” అన్నది. ఫి ఫ్‌ “వేటగాడు బ్రతికాను బాబూ! అనుకున్నాడు. తరువాత ఏమి జరిగిందో తెలుసా! పులి | జే అక్కడే కాచుకొని ఉంది. వేటగాడు భయంతో పులిని చూస్తున్నాడు. ఈలోగా ఎలుగుబంటు (3 స్వ ' నిద్రపోయింది. | ణ్‌ య్‌ “పులి అన్నది కదా, ఓయ్‌! మానవుడా! నాకు కావలసీంది ఆహారం కాని, నువ్వే కావాలని ష్‌ శ్‌ లేదు. అదిగో చూడు. ఎలుగుబంటు ఆదమరచి నిద్రపోతోంది. దానిని క్రిందికి తోసేయ్‌. వై స తినేసి నేను వెల్తాను. నీవు సుఖంగా వెళ్ళవచ్చు అంది. | ర స్టే “వేటగాడు మెల్లగా పై కొమ్మును పట్టుకొని లేచి, నిద్రిస్తున్న, ఎలుగుబంటును క్రిందికి. | శీ తోసేశాడు. ఆ ఎలుగుబంటు పడిపోతూ, దైవవశాత్తు క్రింది కొమ్మును పట్టుకొని నిలిచి (శ్చ నే _గ్రేలాడింది. క్రందసడకుండా మళ్ళీ చెట్టెక్కింది. న య్‌ “అది చూచి వేటగాడు భయంతో వణికిపోయాడు. అప్పుడు పులి ఎలుగుబంటుతో. [షై ఖు అంది కదా! చూశావా! ఎలుగుబంటా! ఇలాంటి కృతఘుడికా నీవు మేలు చేసేది? ఇప్పుడు . శ్హు ౧ తెలిసింది కదూ వీడి స్వభావం ఎలాంటిదో! వీడు వధార్డుడే. ఇంకా చూస్తున్నానేమి? తోపేయ్‌. ౩/ న్‌ వాణ్ణి అంది పెద్దపులి, ర లై “ఎలుగుబంటు అందుకు ఒప్పుకోలేదు. నా ధర్మం నేను చేస్తాను. వాడి పాపం వాడు . చ యు అనుభవిస్తాడు. పుణ్యజీవనానికి అలవాటు పడ్డవారు సౌొపం చెయ్యలేరు. | నో | న పరః పాపమాదత్తే పరేషాం పొపకర్మణాం . స్తో గ. సమయో రక్షితవ్యస్తు నన్తశ్చారిత్ర భూషణాః ళల యు “ప్రొజ్జులు తనుకు అసకారం చేసిన వానికి కూడా తిరిగి అసకారం చెయ్యరు. ఎనరు ఖు న పాపం చేస్తారో ఆ ఫలితాన్ని వారే అనుభవిస్తారు. కనుక ప్రత్యపకారం చేయవలసిన పనిలేదు. న భంగ ప్ర ఆంప్రు ఉంటు శంభాల భాషుతి ఉయలై భ్యప్రత4

మ యుద్ధకాండము - అయోనిజకు అగ్నిపరీక్ష గ గ్‌ “వానుమా! దయనే ప్రధానధర్మంగా పెట్టుకోవాలి. లోకంలో ఏ తప్పు చెయ్యని వాడు న యై డ్రండడు కదా! (న కశ్చిన్నాపరాధ్యతి). చెడ్డవానికి కూడా చెడు చేయాల్సిన పనిలేదు” అంది. (షై య సతమ్మ. క ॥ ళా గ! సీతమ్మ మాతృహృదయం, ప్రేమహృదయం ఇక్కడ స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఆమె | క, ఎంతటి కరుణామూర్తియో ఇక్కడ నునం తెలుసుకోవచ్చు. శ్ర గ్‌ సీతమ్మలో మరొక ప్రత్యేకత ఉంది. క్లీష్టమయాలలో, విషయాన్ని వివరించేటప్పుడు | ర్‌ చిన్న చిన్న కధలు చెప్తూ నివరించడం ఆమె ప్రత్యేకత. ఆయుధాలు ధరించి రాక్షసుల్ని స్ట షే వధించడం మంచిది గాదని రామునితో చెప్పిన సన్నివేశంలో కూడా ఆమె ఒక ముని (న షై ఉదంతాన్ని ఉపాఖ్యానంగా చెప్పింది (శ్ర ౮. అక్కడ రాముడికి చెప్పింది. ఇక్కడ హనుమంతునికీ చెప్పింది. సీతమ్మను చూసి (ఛా / స్టే గ్ర నై శై

గ తల్టులు ఈ -విషయాన్ని (గ్రహించాలి. భర్తను, బిడ్డను తీర్చిదిద్దే బాధ్యత కూడా స్రీమూర్తి ఏన ళు మీదనే ఉంది. - - శ్ర ఈ. ఆ చెప్పడం కూడా ఎలా ఉండాలో సీతమ్మను చూసి నేర్చుకోవాలి. విషయం గ్‌ గ సున్నితంగా ఉండాలి. ధర్మబద్ధంగా ఉండాలి. ప్రేమపూరితంగా చెప్పాలి. చిన్న చిన్న (స షు ఉదాహరణలనిస్తూ కధలు చెప్తూ బోధిస్తే ఇంకా బాగా వంటబడుతుంది.

| సీతమ్మ చెప్పిన మూటలు వినిన హనునుంతుడు, “అమ్మా! నువ్వు ధర్మాత్ముడైన స్తు ఫో రామునికి తగిన సతివి. నాకు సందేశమిన్వు. వేను రాముని వద్దకు వెల్తాను.” అన్నాడు హనుమ. | త్తు న సాబ్రవీద్దష్టు మిచ్చామి భర్తారం వానరోత్తమ క య “నాయనా! నేను నా భర్తను చూడాలని కోరుకుంటున్నాను” అవి తన ఏకైక వాంఛను | . వినిపించింది సీతమ్మ. - బా (ఫ్ర [| “అమ్మా! శచీదేవి దేవేంద్రుని చూచినట్టు నువ్వు రాముణ్ణి చూస్తావు" అని పలికి జే 6. హనుమంతుడు రాముని వద్దకు వచ్చి సీతన్ము సందేశాన్ని వినిపించాడు. | (1 గ ప అయోనిజకు అగ్నిపరీక్ష గ్‌ య “రామా! అమోఘమైన, అద్భుతమెన ఈ కార్యాలన్నీ ఎవరికొరకు నునం చేశామో అట్టి శఘఖ| సీతమ్మను ఇక నీవు చూడాలి. కన్నీళ్ళితో కుమిలిపోతున్న ఆ తల్లి నీ విజయవార్త విని ఫ్రా

| సంతోషించింది. నిను, అక్ష్మణుణి చూడాలని కోరింది. పూరఖను నన్వు చూసి ఉండడంచేత . ల! ఈ. గుర్తు పట్టింది” అన్నాడు హనుమ. ర్‌ం థు హనుమంతుడు అలా చెప్పగానే రామునికి కన్నీళ్ళు తిరిగాయి. విభీషణుని వైపు తిరిగి ళ్‌ [ రాముడు ఇలా సలికాడు. లా

1. దివ్యాంగరాగాః వైదేహీం దివ్యాభరణ భూషితామ్‌ థు! ఇహ నీతాం శిరః స్నాతా మువస్థాషయ మాచిరమ్‌ ఖ్జు , చైతన్య రామాయణము - ప్రధమ భాగము - పుట 400 థ్‌ స సండ్ర తపు ఉఠా తంట తాషల శానువు ప్రయ ప్రాల

జ్ర శదులి తంతి పంత శంతి ఫి ఉంటు షు భం స తు ఛైతన్య రామాయణము జా గగ తలస్నానం చేస్తి అంగరాగాలు పూసుకొని, ఆభరణాలను అలంకరించుకున్న సీతను | 1 క ఇక్కడికి తీసుకురా!” అన్నాడు రాముడు. | యు విభీషణుడు తెల్లబోయాడు. రాముని మనసులో ఏదో బాధ గూడుకట్టుకొని యున్నదని | _ షో గ్రహించాడు. కంగారు పడుతూ తొందరగా వెళ్ళాడు. [్‌ స విభీషణుడు. రాముడు చెప్పిన విషయాన్ని ముందుగా అంతఃపుర స్త్రీల ద్వారా న యు సీతమ్మకు. చెప్పించాడు. తరువాత తానే వెళ్ళి, సీతమ్మను దర్శించి, నమస్కరించి, వ్‌ “శ్రీ! వినయవంతుడై "పలికాడు. మ గస _. “అమ్మా! వైదేహీ! తలస్నానం చేసి, అంగరాగాలు పూసుకొని, ఆభరణాలు, దివ్యమైన | యస్హీ! వస్త్రాలు ధరించి, వాహనాన్ని ఎక్కు. నీ భర్త నిన్ను చూడాలని అభిలషించాడు. అలా చూడాలని (ఫ్ర “*ిస్తున్నాడు. నీకు శుభం కలుగుగాకళొ అన్నాడు విభీషణుడు. స్తా గ! _ రాముని మనసులో ఏదో ఉన్నట్లు విభీషణుడు గ్రహించాడు. ఈ విషయంలో 1 కా సందేహం లేదు. అందుచేతనే “భద్రం తొ - “నీకు శుభము కలుగుగాకొ అన్నాడు. యు . “రాక్షసేశ్వరా! నేను ఈ స్టితి లోనే నా-భర్తను చూడాలని అనుకున్నాను;” అంది గ నో సీతమ్మ. వా స “తల్లీ! నీ భర్త చెప్పినట్లే చెయ్యడం మంచిది అని నా అభిప్రాయం” అన్నాడు స్త యు వభ్బలుడు. | స్తు శ్ర సీతమ్మ మంగళస్నానం చేసింది. శ్రేష్టమైన పట్టు వస్త్రాలు ధరించింది. దివ్యమైన ;ఖ్తు స! ఆభరణాలు అలంకరించుకుంది. పల్లకీ ఎక్కింది. సల్లకీ వచ్చినా రాముడు గుర్తించలేదు. ఏదో 4 యా! ఆలోచనల్లో ఉన్నాడు. విభీషణుడు వచ్చి రామునికి నమస్కరించాడు. సీతమ్మ వచ్చిందని యు శ్ర చెప్పాడు. ఆ నూట వినగానే సీతమ్మ రావణుని ఇంట్లో సంవత్సరం ఉండింది అనే ఆలోచన త్తు వచ్చింది. మనసు బాధతోను, సంతోషంతోను, కోపంతోను నిండిపోయింది. సీతమ్మను న న్‌ దగ్గరికి తీసికొని రమ్మవి విభీషణునితో చెప్పాడు రాముడు. ఫు య సీతమ్మను చూడడానికి వానరులందరూ తోసుకుంటున్నారు. పల్లకీని రామునికి | ఖ్హు దగ్గరగా తీసికొని రావడం కష్టంగా ఉంది. అడ్డున్న వారిని తొలగించమన్నాడు విభీషణుడు. వు క్ష రాజభటులు ముందుకు వచ్చి వానర భల్లూక వీరులను వెనక్కి నెట్టారు. వాళ్ళంతా ర్త త్ఞోఫీ| గోలచేయగా. సముద్రఘోషలా' వినిపింటెంది. ' రాముడు. వానరులను చూచి, (్రుద్దుడై సు యు. విభిషణునితో ఇలా పలికాడు. , ళా | “విభీషణా! వాళ్ళందరూ నా వాళ్ళు. వాళ్ళను ఎవ్వరూ ఏమి అనకూడదు. నామాటను న్‌ యై. కాదని ఎందుకు వాళ్ళని బాధపెట్టడం? పు న్య “ఇళ్ళు, వస్త్రాలు, (ప్రాకారాలు, తెరలు - ఇవి కావు స్రీలకి అభరణాలు. సదాచారమే క్‌ | ఆభరణము ఈ సీత యుద్ధరంగంలో కృష్టదళలో ఉంది. పైగా నా దగ్గరుంది. అందుచేత నో న ఆమెను ఎవరు చూచినా దోషం లేదు. పల్లకీలు అవసరం లేదు. ఆమె నడిచే రావచ్చు. వానరు | నై అందరూ ఆమెను చూడవచ్చుొ అన్నాడు రాముడు. | ర్తి యీ విభీషణుడు ఆలోచనలో పడ్డాడు. సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడూ బాధపడ్డారు షే న రాముని మాటలను ఆలకించి. రాముని ముఖం చూసీ సితమ్మమోిద రామునికి ఇష్టం లేదని థ న్న ప్రంప్రు తంట అంప శు పయత పథి శపల ఊషభుత

స్ట తయా కు ఉం శం గడ షష శషరు శూరుడు ట్‌ భై కడవను ననన నడకన న్‌ా యుద్దకాండము - అయోనిజకు అగ్నిపరీక్ష ఆ 0... భావించారు. సీతమ్మ సిగ్గుపడుతూ, తనలో తాను ఒదిగిపోతూ రాముణ్ణి సమోపించింది. న ఉమ్రీ మెల్లగా ముఖమెత్తి రాముణ్ణి చూచింది. రాముడు మరోవైపు చూస్తున్నట్టుంది. వినయంగా యు ప్రక్కన నిలబడింది సీతమ్మ. రాముడు ఇలా పలికాడు, ఆౌ గ “సీతా! కత్రువును వధించాను. నిన్ను జయించాను. పౌరుష మున్నవాడు [య్య క చెయ్యవలసిందంతా చేశాను. నా కోపం తీరిపోయింది. జరిగిన అవమానం తుడిచి పెట్టుక ఫ్ర శే పోయింది. జరిగిన అనమానాన్ని, అవమానించిన శత్రువును ఏకకాలంలో తుడిచేశాను. చై గవ! న్‌ “నా పౌరుష మేమిటో అందరూ చూశారు. నా కష్టం ఫలించింది. నా ప్రతిజ్ఞ స నెరవేర్చుకున్నాను. నేను స్వేచ్చాజీవి నిపుడు. నేను లేనపుడు రావణుడు నిన్ను అపహరించాడు. | ఘా అది దైవికం. దాన్ని నేను పురుషప్రయత్నంతో జయించాను. ట్ర య్టు “సముద్రాన్ని దాటడం - లంకను కాల్చేయడం అనే రెండు పనులు హనుమంతుడు శి (సే చేశాడు. ప్రశంసించదగిన ఆ రెండు కార్యాలు సఫల మయ్యాయి. యుద్దంలో సైన్యంతో కలిసి య్‌ య్‌ చక్కని వ్యూహమును పొందిన సుగ్రీవుడు చేసిన (శ్రమ కూడా ఫలించింది. దుష్టుడైన ళు యు రావణుణ్ణి త్యజించి నన్ను ఆశ్రయించిన విభిషణుని శ్రమ కూడా ఫలించిందిఫో అన్నాడు శు గగ. రాముడు. సీతమ్మ కళ్ళు వర్షించాయి ఆ మాటలకు. | కా “అవమానం జరిగినపుడు మనిషి అనేవాడు ఏదయితే చేయాలో అదంతా చేశాను. ఫు ళు స్నేహితుల సహాయంతో నేను చేసిన ఈ యుద్దకార్యమంతా నీ కోసం కొదని మాత్రం ఖే తెలుసుకో, నా చరిత్రను రక్షించుకోవాలని చేశాను. అపర్తిని, అసవాదుని పోగొట్టుకోవడానికి ! సే చేశాను. నా వంశప్రతిష్టకు కళంకం రాకూడదని చేశాను, | స్తు యై “అర్థం చేసుకో. నీ చరిత్ర లోకందృష్టిలో సందేహాస్పదంగా తయారైంది. కంటిజబ్బువాడు (స్రీ దీపాన్ని చూడలేనట్టు నేను నిన్ను చూడలేక పోతున్నాను. ళా న్‌ “సీత్రా! నీకు అనుమతి నిస్తున్నాను. పది దిక్కులు నీకు తెరిచే ఉన్నాయి. నీ ఇష్టము గ తూ. వచ్చిన చోటికి వెళ్ళవచ్చు. (ఆ య్‌ కార్యమస్తి న మే త్వయా త్త | స్ట “వీతో నాకు పనిలేదు. మ “సొరుషవంతుడైన సద్వంశీయుడు పరుల గృహంలో ఉండిన భార్యను సంతోషంగా | శ్ర థై). స్వీకరించలేడు. ల షూ స “నువ్వు రావణుడి ఒడిలో నలిగానవ్లు. రావణుడి చెడ్డ చూపుతో తడిసావు. ఇక్ష్యాకు భ్‌ హా]. వంశంలో పుట్టిన నేను నిన్ను ఇముడ్భుకోలేను. ళు “కులగౌరవాన్ని. కాసాడడానిక్కి వంశప్రతిష్టను. ఇనునుడింస. చేయడానికి విన్ను | ఉ స్ష గెలుచుకున్నాను, నీయందు నాకు ఆసక్తి లేదు. నీ ఇష్టమొచ్చిన చోటికి వెళ్ళవచ్చు. న్‌ య “అన్నీ ఆలోచించే చెబుతున్నాను. ఇక నీ ఇష్టము. లక్ష్మణుని దగ్గర గాని, భరతుని | స్త్ర +] దగ్గరగావి, శత్రుఘ్నుని దగ్గర గాని, సుగ్రీవుని దగ్గరగాని, విభీషణుని దగ్గరగాని - నీ అ గ్ర మొచ్చిన చోట ఉండవచ్చు. స్య స్త్రరట్రు కంగప్రు ఉంంపు శ్రుంపుంగపు భష కాషంు భాషకీ లో 2-60

జ్రసమలితయలి అంతు శం ఎసరి శల ఉంసు ఈం గ థు చైతన్య రామాయణము న్‌ ర “నువ్వు అందమైన దానివి. ఇంతకాలం తన ఇంట్లో ఉన్న నిన్ను రానణుడు చూస్తూ న్న ఇస్ర. ఊరకుంటాడా*” అని ముఖాన్ని ప్రక్కకు తిప్పేసుకున్నాడు రాముడు. షై ళు తొండముతో ఏనుగు పీకేసిన లత లాగా వణికిపోయింది సీతమ్మళల్లి. కన్నీరు నన్‌ స ఆగకుండా కారిపోతోంది. తీవ్రమైన బాధతో చలించిపోయింది. అంతమందిలో భర్త ' , పూర్వమెన్నడూ అనని విధంగా అనేటప్పటికి ఆ మాటలకు కక్రుంగిపోయింది. రాముని మాటలు | (వ్‌ యు ఆమె గుండెల్లో గునపాలలాగా, బాణాలలాగా దిగిపోయాయి. కన్నీటిని తుడుచుకుంటూ, 5. (ఫ్రా గద్గదమైన వాక్కుతో రామునికి సమాధాన మిచ్చింది సీతమ్మతల్లి. స్తా న్‌ . “ప్పీర్రాద్ధివీరా! నీవు అనక్షూడని, నేను వినకూడని భయంకరమైన మాటలు న మై మాట్లాడుతున్నావు. ఒక పానురుడు పామరస్రీతో మూట్టాడుతున్నట్టు పలుకుతున్నావు. సు ఖు “నువ్వు భావించినట్లు నేను అలాంటిదానను కాను. నన్ను నమ్ము, నా శీలం మిద | జ్ఞ (6 ఒట్టుపెట్టుకొని చెబుతున్నాను. స ఘు “ఒక దుష్టస్త్రీని ఎవతెనో భావించుకొని స్ర్రీజాతి నంతా నువ్వు అనుమానిస్తున్నావు. నా (క్ర కు విషయం వీకు తెలియదూ! రావణుడు నా శరీరాన్ని తొకాడు. విరాధుడు కూడా తాకాడు గదా! | జ శ్ర అది నిజమే. అక్కడ నా ప్రమేయ మేమి లేదు. ఆ దోషం నాది కాదు. దైనానిది. నో గ [ “నా హృదయం నా అధీనంలోనే ఉండింది. నా మనసు నీ మీదే నిలిచి ఉండింది. (గృ య్జా నా మనస్సును ఎవ్వరూ ముట్టుకోలేరు. నా శరీరాన్ని రాక్షసుడు ఎత్తుకపోతుంటే నేను ఏమి (సై 1! చేసేది? దిక్కులేని దాననయ్యాను. దీనురాలి నయ్యాను. వ్తు స్వ . “ఇంతకాలం కలిసి సెరిగాం. కలిసి మెలిగాం. కలిసి తిరిగాం. నేనెలాంటి దాననో నీకు ల నే. తెలియలేదంటే నేను గతించినట్లే. (ఈష్లు గ. “రాజా! వీ మనసు ఇలా ఉండేటప్పుడు హనునుంతుని లంకకు ఎందుకు పంపావు? ర్త నే . అప్పుడే ఈ మాట చెప్పి నన్ను వదిలేసి ఉండొచ్చు కదా! అలా చేసుంటే ఈనాడు నేను ర ఖ్టే! ఉండేదాననే కాను. మనసులో ఇన్ని సందేహాలు పెట్టుకొని ఇంతగా శ్రమించడ మెందుకు? . నువ్వు, నీ స్నేహితులు పడిన శ్రమంతా నిష్పలమైనట్లే కదూ! జ్ర ఖు “కోధావేశముతో అల్పబుద్ది గల వానిలాగా నాలోని ప్రీత్వమే చూశావు. నా శీలం, నా ల క్ష చరిత్ర చూడలేక పోయావు. నన్నుజనకమహారాజు కూతురుగా లోకం గుర్తించినా ననుభూమి యై , నుండి పుట్టినదాన్ని, అది కూడా నీకు జ్ఞాపకం రాలేదు. చిన్నప్పుడే నువ్వు నా పాణిగ్రహణం [9 ళు “చేసిన విషయం కూడా మరచావు.నా జన్మను, నా కర్మను అన్నిటిని తుడిచేశావుృ” అంటూ కా న్య. వెక్కివెక్కి రోదించింది. ట్ట, చించాక్రాంతుడై విలనియున్న లక్ష్మణుణ్ణి చూచి, “లక్ష్మణా! నాకు చితిని తయారు ళు థ్‌ చెయ్యి. ఈ ఆపద లన్నిటికి అదే జబొషధము. మిధ్యాపవాదాన్ని మోస్తూ నేను జీవించలేను. స్త్‌ నా పొతివ్రత్యానికి తృప్తి చెందలేక, పదుగురిలో నన్ను అనరాని మూటలు అని భర్త విడిచేసిన న్‌ | తరువాత నేను సహించి జీవించలేను. అగ్నిలో దూకుతాను?” అంది. | ల త్తు సీతమ్మ మాటలను ఆలకించిన లక్ష్మణుడు కోపావేశంతో రాముని చూశాడు. రాముని 7 ళ్‌, ఆకారం చూడగానే అది రాముని అంగీకారమని లక్ష్మణునికి అర్ధమైంది. ళో స్ట్‌ చితినుంటలు లేచాయి. ల నక్ష స్రాగత్టు త్తు ధు శ్రుట్రాషపు తషథి సగ శ్ర్యభైగ

సతయ ఖల అంత శంతి ర సలి ఉఖి | యుద్ధకాండము = అయోనిజకు అగ్నిపరీక్ష | గ 1ప్రళయకాల యమునివలె గోచరిస్తున్న రాముణ్ణి పలకరించే ధైర్యం ఆ సమయంలో | ష్ట। ఎవ్వరికీ లేకుండా పోయింది. ఫు వే తల వంచుకొని నిలుచుని యున్న రామునకు ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి, | య, ప్రజ్వలిస్తున్న అన్నిని సమీపించింది. దేవ బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి అంజలి ఘటించి ఇలా శ్ర గల. పలికింది. (్‌ యు యధా మే హృదయం నిత్యం నాపనర్పతి రాఘవాత్‌ స్క "దే. తధా లోకస్య సాక్షీ మాం నర్వతః పాతు పావకః (స్త్‌ (| “నా మనసు ఎప్పుడూ రాముని విడిచి ఉండని నూట వాస్తవమే అయితే లోకసాక్షియైన న మ అగ్ని నన్ను రక్షించుగాక! వ ఖ్‌ లా న్‌ లారా “రాముడు భావించినట్టు నేను దుష్టచరిత్ర 17 ల టీ సస "గస, కలదానిని కానిచో లోకసాక్షియైన అనీ నన్ను న్డ్‌ షు టు సా స్ట రక్షించుగాక! ఘు న స. క! 11 | “మనసుచేత గాని, వాక్కుచేత గాని, కర్మచేత [| కు శ! న కా జై 1 గాని, ధర్మవేత్త అయిన రాముణీ నేను (తు గ నం నం. సే శ అతిక్రమించనిచో లోకసాొక్షిలైన అగ్నిదేవుడు నన్ను గో (్టు స. . న 4; . “సూర్యుడు, వాయువు, దిక్కులు, చంద్రుడు, | ఇ స్వ శ 08. ల (1. న న పగలు, సంధ్యలు, రాత్రి, భూమి, దేవతలు నమ్ము ౮ తే ల టి. గగ. సచ్చరిత్ర గల దానినిగా తెలిసికొని యున్న ఠ్తు థు నం... య అగ్నిభట్టారకుడు నన్ను రక్షించుగాక! అని పలికి ళా న నే యో న. 1 లగ్నికి ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేసి, ఏ మాత్రము | ౧౪ టు గ్ల టు... సంకోచించని నునసుతో అగ్నిలో ప్రవేశించింది. నీ ల. నోట ఆ భయంకర సన్నివేశాన్ని చూసి ఆబాల (షా యు ల నో ళ్‌ ప | గోపాలము అల్లాడిపోయారు. స్త్రీలందరూ పెద్దగా (ఈ న్‌ భలే [| .. ఏడ్చారు. వానరు లందరూ గోలపిట్టేశారు. సీతమ్మ | న యు ల నక... ల అగ్నిలో ప్రవేశిస్తూ ఉండగా అయ్యో - అయ్యో” అని | ళు] కాలా తానా గా గుండెలు బాదుకుంటూ బిగ్గరగా అందరూ ఏడ్చారు. |(ఉ్ర న రాముని మనస్సు దుఃఖంతో కుమిలిసోతోంది. కళ్ళు అథశ్రువుల్ని రాల్చుతున్నాయి. ర వ్ల. అప్పుడు యముడు, కుబేరుడు, మహేంద్రుడు, వరుణుడు, నుహేశ్వరుడు, బ్రహ్మదేవుడు మ్‌, థు అక్కడికి వచ్చి రాముని సమీసించారు. రాముడు నారికి చేతులెత్తి నమస్కరించాడు, [కూ క “రామా! నీవు దేవతలలో క్రేష్టుడివి. నిన్ను నీవు ఎందుకు (గ్రహించడం లేదు. నీవు ఆది | ల సై! దేవుడవు. ఆదిలక్ష్మియెన సీతను ఎందుకు ఉపేక్షిస్తావు?” అన్నారు. దానికి రాముడు ఈ (సస వ. విధంగా సమాధానమిచ్చాడు. | జే వ. ఆత్మానం మూనుషం మన్యే రామం దశరథాత్మజమ్‌ | త్త గ యోఒహం యస్య యతశ్చాహం భగవాం న్తద్ధవీతుమే ॥ | ళో 1 శాశాతాథ తాల తథ తత్‌ శా థి?

న స్తాం త్రై శంతి శ్రంగతు షట శత్రు తయథ్రు శష్యసై . న ల గ ర చైతన్య రామాయణము క న! “శేస్తు మానవమాత్రుడననీ, దశరధమహారాజు కుమారుడనవీ భావిస్తున్నాను. కాకపోతే, పు నేనెనరిని? ఇలా ఎందుకున్నాను? బ్రహ్మదేవుడా! నీవే చెప్పు” అన్నాడు. ౯ టే “రామా! నీవు స్వప్రకాశుడవు. లక్ష్మీసమేతుడవు. చక్రధారిని. వరాహమూర్తివి. €. పురుషోత్రముడివి. మధుసూదనుడను. నూ గళ “నువ్వు పరబ్రహ్మానివి. అక్షర రూపుడవు. సత్యరూపుడవు. సర్వగతుడవు. అది. | న. మధ్యాంత రహితుడవు. శ్రీమన్నారాయణుడవు. ళా “0. త్వం యజ్ఞ స్వం వషట్కారస్త్వ మోంకారః పరాత్పరః శు ప్రభవం నిధనం వా తేనో విదుః కో భవానితి 1 ర్త క. “వీవే యజ్ఞము. నీవే వషట్కారము. నీవే ఓంకారము. నీవే నరాత్పరుడవు. నీ పుట్టుకను (గ్రా థు గాని, నాశమును గాని, నీవెన్వరనే విషయాన్ని గాని ఎవ్వరూ ఎరుగరు. వ “రామా! నేను వీ హృదయము. సరస్వతి నీ వాక్కు. నీ సర్వాంగముల యందు దేవతలు. (స్లో

గ రోమములై యున్నారు. . య్డు జీ రెపుప్తాటు రాత్రి. కన్ను తెరిస్తే పగలు. ఈ జగత్తంతా నీ శరీరమే. వీ స్టిరత్వమే యు ఛీ భూమి. నీ కోపమే అగ్ని. నీ ప్రపాదమే చంద్రుడు. నీవు సాక్షాత్తు విష్ణుదేవుడవు. ఖ్‌ గ “రావణుని వధించుటకై వీవు మనుష్యా కారమును ధరించి ఈ ప్రపంచానికి వచ్చావు. | ౫౫ ఉ్టీ సీత లక్ష్మీదేవి. నీవు శ్రీమహావిష్ణువు. రామా! రావణుణ్ణి వధించావు కదా! ఇక వైకుంఠానికి ఖై యీ | తిరిగిరా! = య్‌ స్వ ॥ అమోఘం దేవ వీర్యం తే నతే మోఘాః పరాక్రమాః ల ణ్‌! అమోఘం దర్శనం రామ అమోఘ స్తవ సంస్తవః (య యా “రామా! నీ వీర్యతేజాలు అమోఘాలు. నీ దర్శనం అమోఘము. నీ కీర్త్రనమూ ఖ్‌ అమోఘము. ళ్సై స అమోఘాస్తే భవిష్యన్తి భక్తి మంతో నరాభువి గ య యే త్వాం దేవం ధ్రువం భక్తాః పురాణం పురుషోత్తమమ్‌ జయ్‌ ఖ్‌ ప్రావ్నువన్తి సదా కామానిహ లోకే వరత్ర చ ఖు నే “ఈ భూలోకంలో నీయందు భక్తి కలవారందరు అమోఘ శక్తివంతు లవుతారు. | ౫ ఖై ప్రభువు, పురాణపురుషుడు, పురుషోత్తముడు అయిన నీయందు భక్తి కలవారికి ఇహలోకము [| | ( నందు, పరలోకమునందు కూడా సమస్తకోరికలు నెరవేరుతాయి;” అన్నాడు బ్రహ్మదేవుడు. ఠ్డు సీతమ్మ పరమ పవిత్రురాలు త యై బ్రహ్మదేవుడు _అలా పలికిన వెంటనే సీతమ్మను ఒడిలో కూర్చుండబెట్టకొని శు యు అగ్నిదేవుడు మంటల్లో నుండీ పైకీ లేచాడు. సీతమ్ము ఉదయభానునిలా చలిగిపోతోంది. స అగ్నిలో ప్రవేశించినపుడు సీతమ్మ అలంకరణాలు, వస్రీలు! పూలదండలు ఎలా ఉన్నాయో ల్లో య్‌ ఇప్పుడూ అలాగే ఉన్నాయి. ళమె “రానూ! ఇదిగో నీ సీత, ఏ పాపమూ ఎరుగని సనిత్రురాలు. వాక్కుచేత గాని అ మనస్సుచేత గాని, బుద్దిచేత గాని, దృష్టిచేత గాని నిన్ను తప్ప అన్యమెరుగని స్రీ ఈమె. | న రయ యయ న్నక్తంప్రు శం ఉలి ఉభయుల తస శమథు ఫ్రం

గ శై సంగత ఉంటు ంంటు నల శంస శంషత్తు కత్తి క న న న నన ననన) | సై యు యుద్ధకాండము - సతమ్మ పరమ సవిత్రురాలు త గ “రావణుడు ఎంతగా ప్రలోభపెట్టినా, బెదిరించినా ఆమె లెక్కచేయలేదు. మనసును 1 పా నీ యందే నిలుపుకొని జీవించింది. పరమపవిత్రురాలైన ఈ సీతమ స్వీకరించు. అడ్డుచెప్పకు.. ,్రై నేను నిన్ను ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను” అన్నాడు అస్నిదేవుడు. ఠ్హా రాముడు. కొన్ని క్షణాలు నిశ్చేష్పుడయ్యాడు. ఆయన నేత్రాల్లో బాష్టాలు న్‌ గ గూడుకట్టుకున్నాయి. నమునసు ప్రసన్నమైంది. | ( “స్రీత్ర ప్రవిత్రురాలని, ఏ పాపమూ ఎరుగదని ముల్లోకాలకు తెలుసు. కానీ ఇంతకాలం గ్ర ఇ: రావణుడి అంతఃపురంలో ఉండింది సీత. ఏ పరీక్ష లేకుండా ఆమెను నేను గ్రహిస్తే లోకం (సో సస. విందిస్తుంది. దశరధపుత్రుడైన రాముడు మూర్చుడై, కామువశుడై సీతను గ్రహించాడు అని న గమ. లోకం పరిహసిస్తుంది. - 0 యై “సీత మనస్సు నాయందే ఉంటుందని నాకు తెలుసు. ఆమె హృదయం సదా నన్నే శ్రి గస ధ్యానిస్తూ ఉంటుందని కూడా నాకు తెలుసు. ఈ సత్యము ముల్లోకాలలో కూడా రూఢి న్య ష్టు'.. కొవాలని నేను భావించాను. అందుకే ఆమె అగ్నిలో ప్రవేశిస్తున్నా చూస్తూ ఉండిపోయాను. యు ఖు “సముద్రము చెలియలికట్టను దాటలేదు. తన తేజస్సు చేతనే తాను రక్షింపబడే సీతను త్త ౧7. దుష్టుడైన రావణుడు ఏమీ చెయ్యలేడు. ప్రకాశము సూర్యుని విడిచి ఉంటుందా! నా సీత న్నా లో కూడా అంతే. వై తు “రావణుడి అంతఃపురం ఆమెకు తుచ్చం. ఆమె వాడి ఐశ్వర్యం వైపు కన్నెత్తి కూడా (స్త (0 చూడదు. అన్నిశిఖ లాంటిది నా సీత. రావణుడు ఆమెను మనసులోకడూ అవమానించలేడు. త్త 1 “మీరందరూ లోకపూజ్యులు. స్నిగ్గహ్బదయులు. మీరు చెప్పినట్లే వింటాను. బుద్దిమంతుడు ల 4ఘ్రై కీర్తిని వదలనట్లు నేను సీతను విడువను;” అని పలికి సీతన్మును పరిగ్రహించాడు శ్రీరాముడు. యు థు “రామా! అమోఘమైన కార్యాన్ని సాధించావు. ఇదంతా మా అదృష్టం. ఇక మామాట (శ్తీ ౯ విని త్వరగా అయోధ్యకి వెళ్ళు. భరతుని సంతోషపెట్టు. తల్టుల్ని తృప్పిపరచు. ప్రజల్ని | ౫1 క. సుఖపెట్టు. పట్టాభిషేకం చేసుకొని, అశ్వమేధయాగం చెసి అసాధారణమైన కీర్తిని సంపా (3 బ్‌ దించు. సర్వులను తృప్తి పరచి వైకుంఠాన్ని చేరుకో, త్‌ య “నల్ల నీ తండ్రి దశరధుడు తరించి స్వర్గంలో, ఉంటున్నాడు. అటు చూడు. మీ తండ్రి న్‌ షు దేవతలతో కూడా ఆ విమానంలో ఉన్నాడు. చూడు, నువ్వు, లక్ష్మణుడూ దశరధునికి ఫు యా నమన్కరించండి” అన్నాడు పరనుశివుడు. - ళా రామలక్ష్మణులు దశరధునికి నమస్కరించారు. దశరధుడు రామలక్ష్మణులను స స్మ కౌగలించుకున్నాడు. ల్తో లై “రామా! నీకు దూరమైన నాకు స్వర్గం కూడా రుచించడం లేదు, దేవతలు, మహర్షుల యు శ్ర సన్మానాలు కూడా నాకు ల్వొప్తి నివ్వలేదు. రాక్షసుల్ని వధించిన నిన్ను ఈరోజు చూడగానే స్తో న నా మనసు ఎంతగానో తృప్తి చెందింది. (న య “నిన్ను అరణ్యాలకు పంపమనిన కైకేయి మాటలు ఇంకా నా చెవుల్లో మారుమ్రోగుతూనే (లు శు ఉన్నాయి విన్ను, లక్ష్మణుని, సీతను చూసిన తరువాత నా మనసు శాంతించింది. | క్ష స అష్టావక్రుడు తండ్రిని ఉద్దరించినట్టు నువ్వు నన్ను ఉద్దరించావు. ప ద క్‌ సత్రం ప్రుత్తంలు ఉరు శంభిషలు షత శనం భన్వుపాం

జ్రసలి యంపి శంతి శ్రుంలి ఫై సంలు తలు తనల స్య ఘు ఛైతన్య రామాయణము శ్ర గ “రామా! రావణుణ్ణి సంహరించడానికి ఇదంతా దేవతలే సృష్టించారని నాకు తరువాత + త్రై తెలిసింది. నాయనా! వనవాసం పూర్తిచేసుకొని అయోధ్యకు తిరిగివెళ్ళిన నిన్ను కౌసల్య | గై | చూస్తుంది. అయోధ్యావాసు లందరూ చూస్తారు. వాళ్ళందరూ అదృష్టవంతులు. త్త గో! “భరతుడు నీ యందే అనురక్తి కలవాడు. పవిత్రుడు. ధర్మాచారి. నువ్వు భరతుణ్ణి చ్‌ ఫు కలిస్తే చూడాలని నా మనసు ఉరకలేస్తోంది. కుమారా! ననవాసాన్ని పూర్తిచేశావు. రాక్షసుల్ని న

/ సంహరించావు. గొప్ప కీర్తిని పొందావు. అయోధ్యను సాలిస్తూ, దీర్హాయుర్దాయముతో (స్తు ఉ్ర. జీవించు” అని ఆశీర్వదించాడు దశరధుడు. త్త గ్‌ | “తండ్రీ! భరతుని, కైకేయిని నువ్వు అనుగ్రహించాలి. “నిన్నూ, నీ కుమారుడు భరతుణ్ణి 1 ర. నేను విడిచిపెట్టేస్తున్నాను” అని నీవు పలికిన శాపం వారిని స్ప్రశించకుండా ఉండాలి.” అని |పు ఇశ్రీ| రాముడు తండ్రిని ప్రార్జించాడు. న సే దశరధుడు “అలాగే” నని రాముని ఆశీర్వదించాడు. అన్న సేవను నిస్మరించకుండా (౧ ఇష్టీ| తరించమని లక్ష్మణునికి చెప్పాడు. పు యు “అమ్మా సీతా! నిన్ను విడిచిపెట్టేశాను అని రాముడన్న మాటల్ని మనసులో ఉంచుకోకు. | త్తు గ నీ శీలవైభవాన్ని ప్రపంచానికి చాటడానికే రాముడు ఇదంతా చేశాడు. నీకు రాముడే దైవం. గా స్టా రాముడే సర్వం. నీకు చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు” అని పలికి విమానం ఎక్కి వెళ్ళిపోయాడు | |.

దశరధుడు. క య్ర్‌ దశరధుడు వెళ్ళిపోగానే ఇంద్రుడు సమీపించాడు. మనసులోని కోరికను తెలుపమని | సక. కోరాడు. మృతిచెందిన వానర భల్లూక వీరుల్ని బ్రతికించమని, వారు చరించే ప్రదేశాలలో , ణ్‌ యై! పరిశుద్దమైన నీరు, మధురమైన ఫలాలు పూర్ణంగా ఉండేలా చూడమని రాముడు కోరాడు. |? వ. ఇంద్రుడు అంగీకరించాడు. వానరవీరులు, భల్లూకవీరులు, గోలాంగూలవీరు లెవ్వరయితే త్త | మరణించారో వారందరు తిరిగి సజీవులయ్యారు. ల య్‌ పుష్పకంలో పుణ్యశ్లోకుడు క్‌ గ ఆ రాత్రి ఆనందంగా గడిచిపోయింది. తెల్లవారింది. విభీషణుడు వచ్చాడు. “రామా! ౧౧ య్ది అంగరాగాలు, దివ్యమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు సిద్దంగా ఉన్నాయి. స్వీకరించి మమ్మల్ని ఫు ళు తృప్పిపరచు” అని రాముని ప్రార్ధించాడు. క్‌ న్‌ “విభీషణా! నీవు చేసిన మేలు నేను మరునను. మరువలేను. కానీ, నేను తొందరగా న్‌ న్‌ వెళ్ళాలి. నా తమ్ముడు భరతుణ్ణి చూడాలి. భరతుడు లేని స్నానాంగరాగాదులు నాకు వు త్త సుఖాన్నివ్వవు. పైగా అయోధ్య సుదూరప్రాంతము” అన్నాడు రాముడు. ' న్స య్ర్‌ “రామా! ఆ విషయంలో నీకు ఆలోచన అవసరం లేదు. లంకలో పుష్పకం అనే విమాన (మ న్‌ మొకటుంది. అది కుబేరునిది. రావణుడు కుబేరుని సంహరించి దానిని వశపరచుకున్నాడు. ల య్ద్‌ “అది కామగం. కామదం. సంకల్సిస్తే చాలు. దూరాలను, కాలాలను అధిగమించి ్‌ ళు సయనిస్తుంది. దానిని మీకొరకు సిద్దం చ్‌ ఉంచాను. కానీ నా ఆతిధ్యాన్ని స్వీకరించి, నా (్తా న్‌ కానుకల్ని స్వీకరిస్తే నేను చాలా తృప్తి చెందుతాను” అన్నాడు విభీషణుడు. కంప తంతు అలి ఉంభాషలి తసి ఉపరి అ్య్యలిోో

స (స్త్ర క్ర శంఖ శంతి షు శ్యషథి శూషసు షత జ్జ చు, యుద్ధకాండము - పుసష్పకంలో పుణ్యశ్లోకుడు శ్రా నే . “విఖీషణా! నీ మాట కాదంటున్నానని భావించకు. బాధపడకు. నువ్వు నన్ను ఎను న్న యై విధాలుగా తృప్తి పరచాను. నా తల్లుల్ని, సా తమ్ముడు భరతుణ్ణి చూడాలని నా మనను ఎంతో. | ఆ “౧. ఆదుర్దా పడుతోంది. నన్ను త్వరగా అయోధ్యకి పంపించు. చాలు” అన్నాడు రాముడు. స్తా షై తం నన్‌ స స్ట్‌... విమానం తెప్పించాడు. అది , "0 (గా. మ స. గాను, విన్నూత్నంగానూ ఉంది. (శ్ర గ న. న నయ. రుతో, నుణులతో, ర న ా న ను వల్‌ బంగ్లా , ముయులల = “త్న | క్మ్‌ న... ప షు. . లతో అలంకరించబడి ఉంది. ళ్‌ గాల .. మేరుపర్వత శిఖరంలా శోభి పట. రం. పరకర్శ వింద (గ్ల న సఖే _ “రమా! ఇయేమి అజా | 0. క భయ // | అని అడిగాడు విభీషణుడు... (శ్ర నా న. క లదు. జః న్న “విభీషణా! లంక నీకు లభించింది. జయించుటకు సాధ్యం కాని ఈ లంకమ నీవు న / పొందడానికి వానరవీరులే కారణము. వారు ప్రాణాల్ని త్వజించి పోరాడారు. నీకు విజయాన్ని యై సాధించి పెట్టారు. వారిని విలువైన కానుకలతో నీవు సన్మానించాలని నా కోరిక. అలా / ళ్లు] చేయడం వల్ల వాళ్ళూ సంతోషిస్తారు. నీవూ కీర్తిని పొందుతావు. ఇది చాసలహా. బలవంతమేమి (శ్ర ర లేదు. నీకు తోచినట్లు చెయ్యొచ్చు” అన్నాడు రాముడు. గ న. విభీషణుడు సంతోషించి వానరవీరులను, భల్గూకవీరులను గొప్పగా సన్మానించాడు. (౪ థు సన్మాన కార్యక్రమము సంపూర్తికాగానే రాముడు పుష్పకం ఎక్కాడు. లక్ష్మణుడు, సీతమ్మ ఇ్త | కూడా ఎక్కారు, ల్‌! ఖై “వానరవీరులారా! నా కోసం మీరు ఎంతగానో శ్రమించారు. ఇక మీరు హాయిగా మీ (షై నే మీ ఇళ్ళకు వెళ్ళండి. డ్‌ " “సుగ్రీవా! నన్ను ఎంతగానో ఆదరించి, ఆదర్శమి(త్రు డనిసించుకున్నావు. నీ సైన్యంతో , న ఖ్‌ కలసి కిష్కింధకు వెళ్ళు నాయనా! [6 స్స “విభీషణా! ఇక నీవు లంకను పరిపొలిస్తూ హాయిగా, సుఖంగా జీవించు. నేను మీ . ఖు థు అందరి నుండి అనుజ్జను ఆశిస్తున్నాను. సెలవు కోరుతున్నాను" అన్నాడు రాముడు, | న! న రాముడు అలా చెప్పగానే అందరి హృదయాలు ద్రవించాయి. సుగ్రీవ విభిషణాదులు ఘు యు రామునికి నమస్కరించి “రామా! మమ్మల్ని అనుగ్రహించు. ఆశీర్వదించు. నీతోపాటు స్‌ ళు " అయ్యోధ్యకు రావాలని మాకు చాలా సంబరంగా ఉంది. నీ పట్టాభిషేకాన్ని కళ్ళారా చూసి, .వ్తు క కౌసల్యాదేవి పాదాలను స్పృశించి రావాలని అభిలషిస్తున్నాము” అన్నారు. న నక్ష శ్రాంగప్రు త్రై శంస శాప తష అ శాషథు శద్యభైల

స్రశమతి యంత అంత శంంలి రు ఉం అసు స్రరవత్తు న్న వ. చైతన్య రామాయణము స్తా గ | “ఎంత సంతోషకరమైన వార్తను చెప్పారు! నా కంతకన్నా ప్రియమైనది ఏముంటుంది? మ ఇస్ర సుగ్రీవా! నీ మంత్రుల్ని తీసికొని పుష్పకంలో ప్రవేశించు. విభిషణా! నీ అమాత్యులతో కూడి 4 యు! విమానాన్ని అధిరోహించు” అన్నాడు రాముడు. _ కు క్‌ ముఖ్యులైన వానర్రేష్టులతో కలిసి సుగ్రీవుడు, రాక్షసవీరులతో కలిసి విభీషణుడు "౧, క. పుష్పకవిమానం ఎక్కారు. | ఖీ ళ్‌ -పుష్పకనిన్తూునం ఆకాశంలో ఎగిరింది. రాముడు సీతమ్మకు లంకనంతా చూపిస్తూ, ళు పళ్లూ! విశేషాలను వివరించాడు. వానరనీరులు ఎవరెవరి చంపారో, వానరుల చేతుల్లో రాక్షస వీరులు స్‌ గ ఎవరెవరు మరణించారో అవన్నీ వివరించాడు. నే న ననన | సు న సుగ్రీవుని భార్యలను చూడాలని, వారిని కూడా శ్రా స వ వ. అయోధ్యకు తీసికొని వెళ్ళాలని సీతమ్మ కోరింది. గ్య ఫ్‌ య రాముడు వినూనాన్ని కిష్కీంధలో నిలిపాడు. శ. మట న. ను. క న మ | రాముని ఆబపై సుగ్రీవుడు భార్యలను 2 య్జ్రు య చ న ము... వెంటపెట్టుకొని వచ్చి విమానం ఎక్కాడు. మళ్ళీ స్తో గ ప క మా పుష్పక విమానం ఆకాశంలో. ఎగిరింది. | ౫ షా గ టై స బుష్యమూకాన్ని సీతమ్మకుయూపించి, వాలి (ష్ర | మం స. వధను గూర్చి చెప్పాద్దు రాముడు. కొంత శ గ్ల క దూరం ప్రయాణం చెసిన తరువాత తాము | ౫ న. లే. గోదావరి నదిని, అగస్త్యాశ్రమాన్ని, సుతీక్జుని ళు థు వన స్‌ న న .. ఆశ్రమాన్ని, శరభంగాశ్రమాన్ని చూపించాడు త్త ల. మ. . సైమంచే. న్‌ షే [క అత్రి ఆశ్రమాన్ని చిత్రకూటపర్వతాన్ని పు "నే త రు [| చూపాడు. అక్కడ చలించిపోతూ భరతుళ | ర టం. గూర్చి ప్రస్తానించాడు రాముడు. విరాధుల్లి | ౫ న తమా సంయాలు స హా - విరాధు స కస పల నందన స్టలాన్ని చూపాడు. గంగానదినీ గ్ల య్జ్‌ చూపాడు. స్తు యూ అయోధ్య సమీపిస్తోంది. ఈలోగా భరద్వాజాశ్రమం వచ్చింది. రాముడు విమానాన్ని షో (| ఆపాడు. భరద్వాజునికి నమస్కరించాడు. అయోధ్య క్షేమసమాచారాలు ప్రశ్నించి తెలుసుకున్నాడు. పో వ. “రామా! అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారు. భరతుడు జడధారియై, నీ పాదుకలను అర్చిస్తూ ళు ఖః రాజ్యపాలనం చేస్తున్నాడు. షం న్లో “రాఘవా! పూర్వం రాజ్యభ్రష్టుడవై నీవు నా ఆశ్రమానికి వచ్చినపుడు. నిన్ను చూసి నా వ్‌ ల్ట్‌ై మనసు చాలా దుఃఖించింది. ఈరోజు బంధుమిత్ర సమేతంగా నువ్వు అయోధ్యకు .ళమై | ' వెళ్తున్నావు. నాకు చాలా సంతోషంగా ఉంది. . 5 ర్జు “వీవు అరణ్యంలో (ప్రవేశించింది మొదలు, రావణుని సంహరించినంత వరకు జరిగిన స్త్ర "| విషయాలన్నీ నాకు తెలుసు. రామా! అంతా శుభమే జరిగింది. క ఈషా , 4తఉ0 ర ్పారగత్రు శ్రజల్రు ఉంంప్రు శం ప్రాంత శాషుప శషపు ప్య్యత్రుల

స్ట గ్ర ట్రై కంట అంతు ఉం థు భషథు కంషదు స్తూ నే డయడతనతైతననతడడ్తడకడడనననడవడైతతడడతడడవడడనవనడవడలడడతడలలటడడడడవతడచతతలచడడతడతడతడడడనడడనడ్త డడ | ళు యుద్ధకాండము. - పుపష్పకంలో పుణ్యశ్లోకుడు శ్ర ౮ “ఈరోజు మా ఆశ్రమంలో ఉండు. మూ ఆతిధ్యాన్ని (గ్రహించు. రేపు అయోధ్యకు | షై వెళ్ళువుగాని” అన్నాడు భరద్వాజనుహర్షి రాముడు అంగీకరించాడు. మధురఫలాలను లో ఆనందంగా అనుభవించారు వానరవీరులు. న్‌ రాముడు హనుమంతుణ్ణి పిలిచి, “హనుమా! నువ్వొక పని చేయాలి. ఇక్కడ నుండి | స్రీ గా శృంగబేరపురం వెళ్ళు. అక్కడ గుహుడనే నిషాదరాజు ఉన్నాడు. అతనికి నా కుశలాన్ని (గన యీ, వివరించి చెప్పు, నా రాక తెలియ చెయ్యి. గస "0. “హనుమూ! అక్కడ నుండి అయోధ్యకి వెళ్ళు. భరతుణ్ణి కలుసుకో. ఎలా ఉన్నాడో శం సళ! తెలుసుకో. నా రాకను వివరించు. భరతుడు నన్ను కలుసుకొని వెళ్ళిన తరువాత ఈనాటి న్న గు. వరకు జరిగిన చరిత్ర నంతా వివరించి చెప్ప అన్నాడు. ఖు హనుమంతుడు బయలుదేరి, శృంగబేరపురంలో గుహునికి వర్తమానాన్ని అందించి, శ నా అయోధ్యకి వెళ్తూ మధ్యలో నంది(గ్రామంలోని భరతుని ఆశ్రమాన్ని చూసి ఆగాడు, | గ భరతుడు కృశించి ఉన్నాడు. కందమూల ఫలాలు తింటూ జడధారియైై, రామునిగూర్చి | యో దుఃఖిస్తూ రామునే స్మరిస్తూ దినంగా ఉన్నాడు. హనుమంతుడు భరతుని కలిసికొని రాముని (స్తూ "6 వర్తమానాన్ని అందించాడు. మా గల హనుమంతుని ద్వారా అత్యంత మంగళకరమైన, ప్రియమైన వార్తను ఆలకించిన స అ! భరతుడు పరవశించి మూర్చిల్లాడు. తేరుకొని లేచిన భరతుడు ఆంజనేయుని అమాంతం [న ఘు కౌగలించుకున్నాడు. ఆనందాశ్రువులతో ఆంజనేయుని శిరస్సుని తడిపేసాడు. [| తే స “పామ్యుడా! నీవు నరుడనో, వానరుడవో, దేవుడవో నాకు తెలియదు. నాహృదయాన్ని ల ఖు పూర్ణం చేశావు. ఏమిచ్చినా తీరనిది నానీ బుణం. క్‌ కళ్యాణీ బత గాధేయం లౌకికీ ప్రతిభాతిమే | గక ఏతి జీవన్త మానన్జో నరం వర్ష శతాదపి ॥ | న్‌ [1 “మనిషి బ్రతికి ఉండాలేగాని నూరు సంవత్సరాలకైనా ఆనందాన్ని పొందుతాడు అనే ర ఉసి లోకోక్తి సత్యమని వాకనిపిస్తోంది.” అని పలికి రామునకు, వానరులకు స్నేహం ఎలా కలిగిందో. | చ యు చెప్పవలసిందిగా భరతుడు హనుమంతుని కోరాడు. జనస్థానంలో రాముడు ప్రవేశించింది త్తు స్య మొధలు రావణసంహారము వరకు జరిగిన విషయాన్నంతో కళ్ళముందు. ప్రదర్శించినట్లు | ల్‌ ఖై వివరించాడు హనుమంతుడు. . సై అదంతా విని భరతుడు ఆశ్చర్యాన్ని, బాధని, చివరకి ఆనందాన్ని సాందాడు. కా యు “చిరస్యపూర్ణః ఖలు మే మనోరథః “నా చిరకాల వాంఛ నెరవేరింది" అన్నాడు భరతుడు. న న భరతుడు శత్రుఘ్నుని పిలిచి ఏర్పాట్లు చూడనున్నాడు. నందిగ్రామం మొదలు ఖు త్తే? అయోధ్య దాకా రహదారులు చక్కగా అలంకరించారు. ధ్వజాలు కట్టించారు. దారులన్నీ _ శఘీ ముగ్గులలో, తోరణాలతో శోభించాయి. ను స దశరథుని ముగ్గురు భార్యలు కూడా నందిగ్రామం చేరారు, అంతేకాదు. అయోధ్య గ సీ మొత్తానికి నందిగ్రామం చేరిందా! అన్నట్టుంది నందిగ్రానుంలో కోలాహలం. ళు నే తెల్లవారింది. భరతుడు రామపాదుకల్ని శిరస్సుపై ధరించాడు. ఆ పాదుకలకు. ఉట్ల 1 శ్వేతచ్చత్రం పట్టారు. వింజామరలు చేత పట్టుకున్నారు. రామ పాదుకల్ని ఊరేగిస్తూ న నృతణంప తంత ఉందు తంత్రయషతా తాల శానుటు క్యట్రగ 2-61

జ్రసయలి శంతి అంప శంతి సరి శ్రసలి ఉమ తనమా గ 4 | చైతన్య రామాయణము | శ్ర న్‌ నంది(గ్రామం పాలిమేరల్లోకి నచ్చి రాముని కోసం విరక్షిస్తూ నిలబడ్డారు. భేరీన్చుదంగాలు స | ఈలోగా దూరంగా నిర్మల చంద్రబింబంలా కనిపించింది పుష్పకవిమానం. హనుమం ా ళు తుడు. చెప్పిన సమయానికే పుష్పకం వచ్చి వాలింది. రాముడు పుష్పకవిమానంలో (శ్రా గల! మహేంద్రున్‌లా వెలిగిపోతున్నాడు. భరతుడు రామునికి నమస్కరించాడు. రాముడు భరతుణ్ణి ఆ ₹ష్రై. కాగలించుకున్నాడు. భరతలక్ష్మణులు కౌగలించుకున్నారు. భరతుడు సీతమ్మకు ఫ్ర శ్రు నమస్కరించాడు. వానర, రాక్షస డ్రేష్టుల్ని కూడా భరతుడు ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. | నా న్‌ భరతుడు ఆనందబాష్పాలు కార్చుతూ సుగ్రీవునితో ఇలా పలికాడు. నో గా / త్వమస్మాకం చతుర్జాం వై భ్రాతా సుగ్రీవ పంచమః ఫు , సౌహృదా జాయ తే మిత్ర మపకారోరి లక్షణమ్‌ 1 మ. “స్సుగీవా! మాకు నువ్వు ఐదవ సోదరుడివి. స్నేవోన్ని బట్టి మిత్రుడు, అపకారాన్ని బట్టి ఆ సర శత్రువు కలుగుతూ ఉంటారు.” అన్నాడు. న ళ్‌ శత్రుఘ్నుడు రామలక్ష్మణులకు, సీతమ్మకు పాదాభివందనం చేశాడు. (యు (మ్‌! రాముడు కౌసల్య, సుమిత్ర, కైకేయి. సాదాలకు నమస్కరించాడు. ప్రజలందరూ . గ రామునికి స్వాగతం పలుకుతూ విజయఫఘోషలు వినిపించారు. ల జ్జ భరతుడు పాదుకల్ని తీసుకొని వెళ్ళి రాముని పాదాలకు తొడిగాడు. రామునికి | (షై శై నమస్కరించి ఇలా పలికాడు. [| న “రామా! ఇదిగో వీ రాజ్యం. స్వీకరించు. నీ అనుగ్రహంతో ఈ రాజ్యాన్ని పదిరెట్టు వృద్ది ' |. చేశాను అన్నాడు. భరతుని భక్తికి వానరవీరులు కూడా కన్నీళ్ళు విడిచారు. ఫ్‌ ఉప్ప"... రాముడు భరతుని ఆశ్రమం చేరాడు. పుష్పకవిమూనాన్ని తిరిగి పంపేశాడు. వెంటనే (౮ శక్రో పుష్పకవిమానం ఆకాశమార్గాన వెళ్ళింది. స్త శ్‌ పట్టాభిషేకము పు “0. గొప్ప వేడుకతో రాముడు అయోధ్యలో ప్రవేశించాడు. రాముడు వసిష్ణుని పాదాలకు న న్‌ నమస్కరించి, ఆ మవాత్ముడు ఆసీనుడైన తర్వాత తాను భద్రాసనంపై కూర్చున్నాడు. య ళు భరతుడు రాముని సమీపించి, “అన్నా! నీవు రాజ్యాన్ని నాకు ఎలా ఇచ్చావో అలాగే ్రు శ్రు నీకు తిరిగి సమర్సించుకుంటున్నాను. గొప్ప వృషభం మోయాల్సిన భారాన్ని చిన్న దూడ ఎలా ఉ్హై స మోయలేదో, నీవు వనహించవలసిన రాజ్యభారాన్ని శేను వహించలేను. గుజ్జంలా గాడిద సీ ఖై లగెత్తలేదు. హంసలా కాకి చరించలేదు. నీవు సట్టాభిషిక్తుడవై మమ్మల్ని అను[గ్రహించు” [5 “| అన్నాడు. స ళు రాముడు సరే నన్నాడు. మాంగలిక కర్మలు పూర్తయ్యాయి. ముందుగా భరతుడు, స న లక్ష్మణుడు, సుగ్రవుడు, పఫీవణుడు స్నానం చేశారు. తరువాత రాముడు స్నానం చేశాడు. గే. “న పట్టు వస్త్రాలు ధరించారు. ఆభరణాలు ధరించారు. ర ముగ్గురత్తమ్మలు సీతమ్మను అలంకరించారు. సుగ్రీవుని సతులకు కూడా ఆభరణాలను శ స ' బహూకరించి అలంకరించింది కౌసల్య. ఖ్‌ నక్ష శ్ర ట్ర త్తప్ర సు శంభ యాసల శానుథి శనద్టుగ

జ్రశల ముం అంత ఉంధి ర ఉప తథ శభ స |

1|| యుద్దకాండము - పట్టాభిషేకము | “గ రాముడు సర్వాంగసుందరంగా శోభిస్తున్న రధాన్ని అధిరోహించాడు. రాముడి రధాన్ని య్య యై. భరతుడు నడిపాడు. శత్రుఘ్నుడు తెల్లని గొడుగును సట్టుకున్నాడు. లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు [ "నే. వింజామరలు పట్టుకున్నారు. జ గ! సుగ్రీవుడు శత్రుంజయమనే ఏనుగు నెక్కాడు. చుక్కల్లో చంద్రునిలాగా రాముడు న్‌ ఖై రథంలో ఊదేగుతున్నాడు. శు ల! జాంబవంతుడు, వేగదర్శి, బుషభుడు, హనుమంతుడు నాలుగు బంగారు కుండలను (స్తు న. తీసికొని వెళ్ళి ఐదువందల నదుల నుండీ జలాలను సేకరించి తెచ్చారు. పట్టాభిషేకానికి నై గ. అందరూ సిద్దమయ్యారు. | న్‌ షః పట్టాభిషేక నుహోత్సనము. అత్యంత వైభవముగా సాగుతోంది. పురోహితుడైన స్తు కై వసిష్టుడు పురోహితులతో కలిసి సీతారాముల్ని రత్నపీరము మీద కూర్చోబెట్టాడు. ఈ /ష వసిష్టుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, కాత్యాయనుడు, సుయజ్ఞుడు, గౌతముడు, విజయుడు నస య్‌ మొదలైనవారు సహసాక్షుడైన ఇంద్రుని అభిషేకించినట్టు రాముని అభిషేకించారు. నదీజలాలతోనే (గస య్హ్‌్‌, గాక ఓషధీరసాలత కూడా అభిషేకించారు. త్తే గల పూర్వము. బ్రహ్మదేవునిచే నిర్మించబడినదియు, మనువు మొదలు ఆ వంశానికి || ఉహ్టీ, చెందిన ప్రభువు లందరూ ధరించిన రత్నమయమైన బంగారు కిరీటాన్ని సభామధ్యమున | (ఫ్ర ళ్‌ ఉంచారు. నానారత్నములతో చిత్రవర్లమై విచిత్రంగా గోచరిస్తున్న ఆ కిరీటమును తీసి | న సె వసిష్టుడు రాముని శిరస్సుపై ఉంచాడు. | య చ్‌ శత్రుఘ్నుడు. రామునకు తెల్లని ఛత్రమును పట్టగా సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు పు త్న వింజామరలు పట్టారు. దేవేంద్రుడు పంపగా వచ్చిన వాయుదేవుడు నూరు బంగారు పూలతో | గ్‌ ఖు తయారైన దండను రామునకు వేశాడు. వివిధ మణులతో అలంకరించబడిన ముత్యాల | క హారాన్ని కూడా ప్రసాదించాడు. | ల య్‌ అభిషేక సమయాన దేవతలు, గంధర్వులు గానము చేశారు. అప్పరస్త్రీలు నాట్యం (ర్‌ య్‌ చేశారు. ఆ సమయాన భూమి సస్యములతో శోభించింది. ఫలపుష్పాదులు, వృక్షాలు శు 1 ఉళకళలాడాయి. ౮ య రాముడు ముందుగా. లక్ష గుట్టాలను, క్రొత్తగా ఈనిన లక్ష గోవులను, వంద | ఏ శ్ర ఆబోతులను విష్తలకిచ్చాడు. తరువాత ముప్పైకోట్ల బంగారు నాణెములను, విలువైన (ఉ్రై నం. ఆభరణాలను, వస్త్రాలను పండితులకు ఇచ్చాడు. ల! నీ సూర్యతేజముతో భాసించే మాణిక్యఖచిత స్వర్ణమాలను రాముడు సుగ్రీవునికి బహూ క్ర స కరించాడు. వైగూర్యమణులతో, రత్నములతో కూడిన బాహుపురులను అంగదునకు | స్తా ళు బహూకరించాడు. | ల! న్‌ దివ్యమైన మణులు పాదిగిన ఒక ముత్యాల హారమును, రెండు శ్రేష్టమైన వస్త్రములను |4ఫ్ఫై య | రాముడు సతమ్మకు ఇచ్చాడు. | ఫ్ర ళం సీతన్ము తన కంరమునుండి హారమును తీసి రామునివైపు చూచి హనుమంతుని ( స్‌ కిచ్చింది. థ్‌ తిం తంల అల అళాాంళు తల శాం ప్యప్రులో

జ్రజలితంలి టంత శ్తంంలి సై సంపు తంతు భు గ్య గ దినమైన ముత్యాల వారమును చేతిలో పట్టుకొని అటూ ఇటూ రాముణ్ణి, వానరుల్ని | గన న. చూచింది సతమ్ము. యు రా. “సీత్రా! బలము, థైర్యము, యశస్సు, నేర్పు, సానుర్హ్యము ఎవరిలో సంపూర్ణంగా న న ఉన్నాయో, నీకు అధికానందమును కలిగించిన వారు ఎవరో వారికి ఆ హారమును ఇవ్వు” ౪ అన్నాడు రాముడు, వెంటనే సీతమ్మ ఆ హారమును హనుమంతున కిచ్చింది. గ్‌ న వానరశ్రేష్టు అందరూ కూడా విలువైన బహుమానాలు అందుకున్నారు. విభీషణుణ్ణి (౫ 01 సుగ్రీవుణ్ణీ, హనుమంతుణ్ణే, జాంబవంతుబ్ది, రాముడు గొప్పగా సన్మానించాడు. వాళ్ళందరూ వు సో ) రామునికీ నమస్కరించి వారివారి స్టానాలకు వెళ్ళిపోయారు. వానరశశ్రేష్టు లందరూ రామునకు మ్‌ “మై! నమష్కరించి కిష్కింధకు వెళ్ళారు. విభీషణుడు, రాక్షసథ్రేష్టులు లంకకు వెళ్ళారు, కం. రాముడు శతవులను జయించి రాజ్యాన్ని చక్కగా పరిపాలించాడు. ధర్మమూర్తి యైన శై గ రాముడు ఒకనాడు లక్ష్మణుని పిలిచి, “లక్ష్మణా! మన పూర్వికులు ప్రసాదించిన ఈ రాజ్యాన్ని ర్న షు నాతో పాటు నువ్వు కూడా అనుభవించు. యౌవరాజ్యాభిషిక్తుడవై శోభిల్డు” అన్నాడు. ఘ్ర స్‌ . లక్ష్మణుడు అందులకు అంగీకరించలేదు. రాముడు భరతుణ్శి యువరాజుగా శ్‌ ఖు అభిషేకించాడు. న. గ | రాముడు అవేకసార్హు పొండరీకము, అశ్వమేధము, వాజపేయము, ఇంకా అనేక ర య్‌ విధములైన యజ్ఞాలు చేశాడు. ట్రం సై రాముడు పదివేల సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. . గ్‌ రామరాజ్యం - రామాయణం ఫు ॥ క. రాముడు అనేక యజ్ఞాలను వైభవోపేతంగా నిర్వహించాడు. రానురాణ్థంలో స్పీలందరూ ఇ క సుమంగళులే. క్రూరజంతువుల వలన బాధ కలిగేది కాదు. వ్యాధులు చరిండ్‌వి కావు. గ క. చోరభయం లేకుండా ప్రజలు హాయిగా జీవించేవారు. పెద్దవాళ్ళు ఉండగా పిల్లలు (3 , _మరణించేవారు కారు. క న. ప్రజలందరూ ధర్మమునందు ఆసక్తి కలిగి, ధర్మమును శ్రద్ధతో ఆచరించేవారు. చా న రాముని తమ ధర్మజీవననముతో సంతృప్పి పరచాలని ప్రజలు భావించేవారు. ల్లో య్టూ రామో రామో రాము ఇతి ప్రజానా మభవన్‌ కథాః త్తు | రామ బూతం జగద భూ ద్రామే రాజ్యం ప్రశాసతి స, న్‌ | “ఎక్కడ చూచినా, ఎప్పుడు చూచినా, రాముడు, రాముడు, రాముడు అంటూ ప్రజలు లో య్‌, రాముని నే చెప్పుకుంటూ ఉండేవారు. ఆ కాలంలో జగత్తంతా రామమయంగా ళు ఖు అచింది” క్‌ సు. వృక్షములు ఫలపూర్ణములై, రోగరహితములై శోభించేవి. మేఘములు సకాలానికి య! . వర్షించేవి. వాయువు సుఖస్పర్శ నందించేది. అసత్యము, అధర్మము కాగడాలతో వెతికినా [స లూ అగుపించేవి కొవు. 6 యు . ఆదికావ్య మీదం చార్నం పురా వాల్నీకినా కృతమ్‌ తాః క పరేద్యః శ్రుణుయాల్లోకే నరః పాపా త్రముచ్యతే స్త క్ష భగ ప్ర తంల అలి ఉాథిాషల్‌ షత ఛాషథు శభ

జ శ్ర కథ ఉంతు శుంత ఇత్ర ఇష్ట్రీన్యథు భవత ఇ యా యుద్దకాండము - రామరాజ్యం - రామాయణం శ్ర స “వాల్మీకి రచించిన ఈ రానూయణము ఆదికావ్యము. ధర్మసమ్మతము. కీర్తిని, న ఆయుర్హాయమును, విజయమును ప్రసాదించే ఈ కావ్యమును ఎవరు పరిస్తారో, ఎవ్వరు ళు వింటారో వారు సర్వపాపముల నుండి నిముక్తు లవుతున్నారు. న గా సంతానహీనులు సంతానవంతు లవుతారు. ధనహీనులు ధనవంతు లవుతారు. శయ | గ్ల ఇమా) భయం నశిస్తుంది. రామాయణమును గూర్చి, రాముని గూర్చి తెలిసికొనిన వారు | భా దీర్హాయుర్దాయమును పొందుతారు. | ఖీ న రామాయణమును శ్రద్దతో ఆలకించువారు కష్టాల్ని సుఖంగా దొటుతారు. న్‌ స రామాయణమును రచించువారు పుణ్యలోకాలను పొందుతారు. | ని ఆయుప్య మారోగ్యకరం యశన్యం 5 గ్గు సౌభ్రాతృకం బుద్ధికరం శుభం చ మై శ్రోతవ్య మేత న్నియమేన నద్ధి | యు రాజ్యాన మోజన్కర మృద్ధి కామైః 'ఈ ళం “ఒజస్కరమైన ఈ ఆఖ్యానము ఆయుర్ధాయమును వృద్ధిచేస్తుంది. ఆరోగ్యాన్ని న్‌ గల ప్రసాదిస్తుంది. కీర్తివిస్తుంది. సోదరశ్రేమను పెంచుతుంది. సద్భుద్దిని కల్గిస్తుంది. మంగళకరమైన ్న్‌ ఇసు గొప్ప తేజస్సును వృద్ది చేస్తుంది. సన్సుద్దిని కోరు వారందరూ ఈ రామాయణాన్ని వినాలి. థే ళు చదవాలి. వ్రాయాలి. వ్రాయించాలి.” త్తు న్‌ జం శ్రీరామార్ప్చణమను్తు న్‌ స | ( శ ఖ్‌ స (1 త్త యై ఆట స్తు 11 శం ళ్తే | శ్‌ త్‌ భే షష న స లే బాడి. న న క్‌ శ ద ం న్న శ్రైరగప్రు శ్రుంగపు సారు శంశయలి షల శనథి శభ

జ్రసాలి తంతి అంలి అంత సలి శల తష తన ళ్‌ నివేదన | శై శ్రీమద్రామాయణం (స్ట ఖు ఎందరో వ్రాశారు. మరెందరో వ్యాఖ్యానించారు. రానవూయణంపై ఎంతో వ్రాసిన వారు కూడా శ్ఞ్రా ౮ రచన పూర్తికాగానే, వ్రాయాలనుకున్న దేదో వ్రాయలేక పోయినట్లు నెలితిని వాటేనుకుంటారు. షు 4. రామాయణ వైభవాన్ని పూర్ణంగా వివరించ గలిగినట్లు గతంలో ఎన్వరూ భావించలేదు. | త్రి భవిష్యత్తులో భావించరు కూడా. ళు రా! ఎందరు చెప్పినా, ఎంతగా చెప్పినా వింతలూరే విచ్విత కాన్యం రామాయణం. ్‌ ష్ట్ర! రుచి వృుట్టేలాగ ఎందరో చెప్పారు. అభిరుచి కదిబేలాగ మరెందరో (వ్రాశారు. కానీ నంతృస్తి యు

. కలిగేలా చెప్పలేక పోయినట్టు అందరూ ఖావించారు. తు ్హి రామాయణ రచయితల కందరికీ సాధ్యపడింది, సాధ్యమైనది ఒకటే. పదికాలాలకు పనికొచ్చే మ స ప్రసాదాన్ని పదిమందికి పంచగలిగామనే తృప్తి, జీవితంలో ఒక మంచిపని చేశామనే సంతృప్తి, | ణి | యు రామాయణ ప్రాశస్త్యాన్ని న్‌ ళ్‌ రాముని ప్రాభవాన్ని | ల్‌ సె | వాల్మీకి వైభవాన్ని " య్‌ యు నా బుద్ధికి దొరికినంత వరకు లోకానికి అందించాలని ఆరాటపడి ఈ రచన చేశాను. క త్రై రాముడు రాయించాడు. శ్యాముడు పలికించాడు. పుణ్యఫల విశేషంతో వనిముట్టుగా న్‌ నక్ష మిగిలాను. ఉడుతను కావాలని శ్రమించాను. యు య్జ ఈ రచన ఐదు మాసాలు సాగింది. అది కూడా నుధ్య మధ్య ప్రయాణాలు, వ్రనంగాలు ం శు. నడుస్తూ సుమారు ఏడువందల ఎవభై గంటలు కూర్చుని న్రాశాను, య న చాలా కష్టమే పడ్డాను. కానీ, అది క్ట మునిసించలేదు. అదే రానుకథలోని విశేషం. స యీ. రచనాకాలంలో నా హృదయంలో చెప్పలేని ప్రశాంతత గూడు కట్టుకుంది. న. విరమించబోయే ముందు మీకు ఒక్క విషయాన్ని విన్నవించా అనుకుంది నా కలం, స్త న్‌ ఇది రామ కధ త్త న. వాల్మీకి రచన ర్తి శై, రామామగ్రహంతో ఈ అదృష్టం నాకు లభించింది. దేశకాల పరిస్టితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని స స్య | పామాజికన్పపతో కూడిన తత్ప్వావగాహనతో ఈ (గ్రంధాన్ని రచించాను. ర్త య మధ్యమధ్య ఎన్నో గ్రంథాలను ఉటంకిస్తూ సాగాను. ఎందరి భావాలనో న్పళిన్తూ స్తుతిన్తూ (1 త్ర, వ్యాఖ్యానిస్తూ విభేదిస్తూ నడిచాను, ॥ క్ష| వీటన్నిటి వెనుక నద్భావనే గాని మరొకటి లేదని సవినయంగా విన్నవించు కుంటున్నాను, భక ా శ్రంంత్రు స్పా పు భం తయ తాషల ఛయద్తు జర్యద్ధుగ

జి . నం గ్హ్రియ్ల! య కజజవహయుదుడావా శి స వ. న్నవార వమన | "గ్రా రామాయణ ౦దరూ నాకు సై శ్ర శ్రీ గ త. వజ స్మరణీయు ఫై పాసై సో ఈ వ. అనీ రందరూ లు. యయ ఫైన. రచ య్‌ ఇ శరచనకు నతంలో పరామర్శలే నాకు (ప్రాతః . న య్‌ నను ఉండి 9లో నేను పతించిన న్మరణీయులు [స్తూ న్‌. గం ప్రభావితం రచాయి. (గ్రంధాలు + చైళన్య రా స్టా శ ధకర్త చేసిన , బాల మాయ | స ఛు అంతే ర్తలకు కృతజ్ఞత గ్రంధాలకు ము మండి సా ణంలో | ఈ కాదు. జతలు తెలు వందన గించివ ఊ (ళు ళ్తా గ్రంధ పుకుంటు మంటు హలునా | శ్రా ల్‌ ఏవిధంగా ఇ సారించిన న్నాను. న్నాను. నాపై వ్ర కు న్‌ యు ఆత్మబంధు కరించినా నచ మొదలు నే భావాన్ని చూపి క్‌ వ ఈ వులారా "ల నల వ (ఆ తు [ వరా కతల శ్వ నొ దివారు అ కృత మహాఃగల | న్‌ విషయ , ఇక చెయ స్ప చబ్ఞాణ్డో. గంధ ము న్న సే నాకు కావ మంటారా! వలసింది మ న ద్రణలో ఎవరు శు న సా అసింది రాముని వనం. మ సుల స్వ! జఅంతవర ఆశీర్వాదం. అమ(గ్రహం. ల్జీ [్ట! కు సెలవు. అంతే. త్వరలో “ ల . రావ కలుస్తాం. శ్రా [1 న్స్‌ సై సు వాల్మీకి కుటీర ్త ్‌ దర చైతనా, య స్త య్టా న ఫు ల ఉదయం: హ్‌ బుధజ త్తు 5. ర్‌ గం న విధేయుడు | తై చందరబెత జ్‌ / య్‌ నా స ఇంద (సై ళు / | న తో స్మ్య్యక్షా థ్‌ కహ త్తరకాండ' ను త్వరలో త

• ఫ్రీ హవా నాన గ అనే అ | న. -౧ బకవయాలుల థస్వామీజీకి- ప్ర నం. శ్రీ త్‌. ప్రకాశకులు | ఠ్తు వ్‌

క త్తుడో క జ్రశైదుతా యంత టంప పంల /స |! కక, ళ్షు త 4 శత కో. ఆసన శ్రరామాష్టకమ్‌ వ ళా న్‌( “= రబన న వ్యాన భగ ౧ ఆ . " వానుడు 4 ప పరరుడుగా ల న న్‌ . వననుతుని వ్‌ జ్‌ ౦, ఆదర్బుభ్లర్తగా,

న పేలు ల ఆ జా. సు నళ ఆశ్రయించి క ధర్మమూర్తి ర ఆదర్భ శృతువుగా శగళ్లే శిష్యుడుగా. శ్ర . దుణిము క ంచిన భక్తులు గు ర్తి కల్యాణగుణ న ల్‌ ణునికీ ఆద ్య్‌

| (౮/ భి ంది తరించే క అరు. సంసా ఫు భజే విశేష సుం జ్‌ మనమూ డే లీ వ్యావభనాపుడు గార ం. మ ః కీర్తించి తరి ష్‌ స్వభక్త చిత్తరంజనం నైవ పాప ఖండనం ంబెదము గాక! | నే వననలేల సాంంతరూనడు న రామ నుద్వయమ్‌ .య్హా | (లి పాందదుడూవుడు నధ సొనములను నలో 14 జటాక వాడు, అద్దయ నత్తాస్త ౦వ చేయువాడు, తన గ్‌ 1... లాప శోభితం సమస్తపా చ్రాన్వరూవుడైన శ్రీరాముని న యాగ ఫ్‌ కా స్వభక్త భీతి భంజనం భజేహ పనాశకం న్దాను. త్త తై భీతిని ర లం చవాడు. సర్వపాపములను నయన్‌ 2 షు థు ని అద్రాయ నత్తాస్త వాడు, తనో ల జస్వరూస బోధకమ్‌ కృపా బ్రాస్సారూవుడైన శ్రీరాముని చలన భక్తులని న గ సమం శివ స్స పాకరం భవాపహ న్దాను. న. ఆల్మొన 9 నిరంజనం భజేహ రాము ౦ (స్తు గై భా బోధించువాడు 'మమద్యయమ్‌ 3 న్‌ శ్రీరాముని భజిం శ న్వరూవుడు, చభి న్వరూవుడు, సే శ్రీ భజించుబున్నామ. , శుభకరుడు, నీరంజనుడు న ంసారణంభమును స క్ష నారా అదన జాని ల] వుడైన ఖు య స

సతాం సత శస తతర ్హు శ్రీరామాష్టకమ్‌ | గం అసత్ర్రపంచ కల్పిత హ్యనామ రూప వాస్తవం న్‌ నిరాకృతిం నిరామయం భజేహ రాను- మద్వయమ్‌ 4 (శు అనల్వ (ప్రవంచములో అవాస్తవమైన నామరూవములను కల్ఫించుకొనిన వాడు, ఆక్పుతి ఫ్రా గలే! లేనివాడు, నీరామయుడు అగు నత్తాన్వరూవుడైన శ్రీరాముని భహించుచున్నాను. | యై నిష్ప్రవంచ నిర్వికల్ప నిర్మలం నిరావుయం స్తు కి చిదేకరూవ సంతతం భజేహ రామ మద్వయమ్‌ 5 స్టో ళు ప్రవంచాతీతుడు, వికల్పము లేనివాడు, మలదోషము లంటనివాడు, నిరామయుడు, య

నదొ చిత్తురూవుడై వాల్గొందునవాడు అగు నత్తాన్వరూవుడైన శ్రీరాముని భజించుచున్నాను. ర్త .. భవాబ్ధిపోతరూసకం హ్యశేష దేహకల్పితం వ్ల కం గుణాకరం కృపాకరం భజేహ రామ మద్వయమ్‌ 6 య్డ భవసాగరమును దాటీంచుటకు నావ వంటేనాడు, కల్పిత దేవాధారుడు, సుగుణాల గ గ రాముడు, దయాన్వరూవుడు అశు నత్తాన్వడూవుడైన శ్రీరాముని భజించుచున్నాను. హో క మహావాక్య బోధకై ర్విరాజ మానాశాక్పదైః ర్త ఫీ, _ పరబ్రహ్మ వ్యాపకం భజేహ రామ మద్వయమ్‌ 7 త్తు సే మవోవాక్వములచే తెలియబడువాడు, వేదవాక్కుల ద్వారా వర్ధించబడినవాడు, ల్ల యై వరబవ్మాన్వరూవుడు, నర్వవ్వావకుడు అగు నత్తాన్వరూవుడైవన శ్రీరాముని భజింతును. స్తు యు శివప్రదం నుఖప్రదం భవిచ్చిదం భ్రమాపహం నె స్ట్‌ విరాజమాన దైశికం భజేహ రాము మద్వయమ్‌ 8 యై మంగళదాయకుడు, నుఖదాయకుడు, నంనారమును నళింవ చేయువాడు, | య్ర్‌. బ్రమజీవనము నంతమొందించువాడు,. ప్రకాళమాను. డైననాడు అగు నత్తాన్వరూవుడైన. త్త క శ్రీరాముని భజుంతును. " న య్టా ఫలశ్రుతి సై " రామాష్టకం పఠంతి యస్సుకరం సుపుణ్యం న ల్ల వ్యాసేన భాషిత మిదం శ్చణుతే మనుష్య; ర్‌

|

ళు విద్యాం శ్రియం విపుల సౌఖ్య మనంత కీర్తిం స్త న్‌ సంప్రాప్య దేహవిలయే లభతే చ మోక్షమ్‌ శ యా నులభమైనది, వుణ్య(న్రదమైనది, వ్యానస్రోక్తమైనది అగు ఈ రామాస్త్రకమును ఎవడు ళు శ్ర. శ్రద్దతో వరించునో శ్రనణము చేయునో 'అట్టి మునువ్యుడు విద్యను, నంవదను, మవాదా | సక. చందమును, అనంపర్తీరిన పొంది, దేహము నళించిన పిదప మోక్షమును పొందుచున్నాడు. తాల తాథ్‌ ఉర తంత్రం తాల అసం అభి 262

శశణతి శుంలి అంధ్ర శుంఠ షై శంషతై దస యనక న ష్‌, చైతన్య రామాయణము స్త వ మ జ్‌ శ్రీరామ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రమ్‌ గ్‌ సహ రచన :; ఆదిశంకరులు గ విశుద్దం పరం సచ్చిదానంద రూపం ర్య న గుణాధార మాధార హీనం వరేణ్యమ్‌ స్తు 0 మవోన్తం విభాన్తం గుహాన్తం గుణాన్తం న్షా స్ట సుఖాన్తం స్వయంధామ రామం ప్రపద్యే 1 థా వరిళుద్ద మైనవాడు, ఉత్కమ్హుడు, నచ్చిదానంద రూవుడు, గుణాధారుడు,తన కంటూ. శ్ర 7 వ ఆధారము లేనివాడు, విశిష్టుడు, శ్రేష్టుడు, (వ్రకాళైళ రూవుడు, వ్రాదయాంతర్వాని, నే నే | గుణాంతర్వాన్తీ నుఖాంతుడు, స్త్వాయంజ్యోతి రూవుడగు శ్రీరామచంద్రుని సేవింతను. సే ననే శివం నిత్యమేకం విభుం తారకాఖ్యం య / 1 స సుఖాకార మాకార శూన్యం సుమాన్యమ్‌ చో హ్హా మహేశం కలేశం సురేశం పరేశం [5 రు వరేశం నిరీశం మహీశం (ప్రపద్యే ॥ 2 ఈ సె శివుడు, నిత్వుడు, అద్ధయుడు, ఈశుడు, తారకనాముడు, నుఖరూవుడు, నిరాకారుడు, జ అ. మాన్యుడు, మహేటీడు, కళేపుడు, నురేచుడు, పరేళుడు, నరేళుడు, నిరీశ్వరుడు, మపీపడు | 7 యు నగు శ్రీరామభద్రుని పేవింతను. త్త న యదావర్ల యత్కర్ల మూలే ఒన్తకాలే న ఖ్ట్‌| య న! అవల్‌ 0" థు శివో రాను రామేతి రామేతి కాశ్యామ్‌ ఈ స తదేకం పరం తారక (బ్రహ్మరూపం న య్‌ భజేహం భజేహం భజేహం భజేహమ్‌ ॥ ౩ | ఘా సాణోబ్కమణ సమయాన కాళీక్షేత్రమునందు జనుల చెవులలో మహేళ్చురుడు “భామ, స్‌ , రామ, రామ” అని ఉసదేళింబును. అదియే (శేష్టమైన తారకబ్రవ్నా మంత్రముల శీరామునే ౧5 ఖై నేను మాటీమాటీకీ భజీంతును. యై త )ంధాయు. ఆ శ్రైరా స్తు ఖు నువారత్నపీలే శుభే కల్పమూలే న సే సుఖాసీన మాదిత్యకోటి ప్రకాశమ్‌ స్సు ట్‌ 5 త! సదా జానకీ లక్ష్మణోపేత మేకం జ్తే గ సదా రామచన్హం భజేహం భజేహమ్‌ ॥ క్త థ్‌ కతలు, అరి తంలయం తల గధ యాల

ష్ట్ర కల్ల శ్రీ ఇ శస్త్రగాన్ష. ప్‌ఖా, వుడు నష్తమూలమున చకా భుజంగ కన్యస్తై కస్తహ! య్టు , సదా నీతా రల్బు సీంవోన ప్రయాత స్తో త్‌ శ ఫ్రై శోష గ్‌ రాగులలో శననముపై సుఖ కమ్‌ వ్రాశాను స్య జ్‌ కా ద్రత్స డీయున్ల ముగా ఆసీన హా శ్ర్ర య! మంజేీ ననాడు వొనవా, |

• లసనే రపా టా. కోటిన మ ్గ్‌ శ్రలా దారవి ఆరామ! సూర శ్రా వ ము చారు పీ నం ఇ(ద్రుని భజి నమ గు. హోారత ఎతావు ౨తును | థ్‌! మాలే ఇ్బరీ వ త్కౌాస్తుభాంగ న్‌ మెరయు? గూ | ర, మొణేక భున్ఫు మేఖల డిన రత్హుమ ఖృరీలోల మూలమ్‌ న క శ్రీ గ్ధ్‌ము ధి లోడే వీతా, ంజీరములతో ॥ ఫ్రై న భజీంతును , తుము కలవాటు న పాదప కే "త లసచ్చు ని కా! కూడేన పుష రత్భవోరము కలవాడు, | ఘు సము న్లి కాస్మీర శోణా వృువోయులు కలన కౌస్తుభ స్తు ఖు ద్యత్పతం గే ధరాభం లపాడును.. న్లో నమద్ష న్గు కోటి నో య ను ద్రహ్మ రుద్రాది ప్రకాశమ్‌ ్‌ యై వెన్లై ృృరత్కాన్ని కోటీర ర ఖ్‌ గలవా, చిరున, నారా | శ. లు గలవొడు శరుద్రాదుల పెదవులు క। ;స్తు న్స్‌ పురః నగు శ్‌రాము, జీరీట రోల్లో బ్రలవాడు, కోటీ 6 ఇ య 2 ప్రాంజలీ నా ని సేనింతును. దతులచే పనో సూర్యుల ల్లో న న్స్యచిను ద ంజనేయాది _ జన మీయబడు స్తు తై భజే యా భద్రయా కి ళు స త్వదన 9 భజేఒహం సదా ధయన్తమ్‌ జ్ర ల అ 0 ఠా క అ న్యం న మనే నమనే మచద్ధం లే ర్ట, నేను ల చేయుచున 4. ముకుళితన | నమనే శ ఖు, మ్మాటేకీ భాట్‌ శ్రీరాముని సే నొన్సులై ఎదు ల్లీ! న్‌ స య నం వగా శుభమ 7 | (వై దా మతమీపం. న . సమీపం అన్యుల్లైన దే న... . ప్రచణ్ఞ ల కృతౌన్తః వలను. ౧ 1 తదాని పై రృటై రీ స్‌ (ర్‌ స్‌ ష్కరోషి త్త స్స షయే. న్మాన్‌ వాం సదాపద్ర ;దీయం న శ్ర జా శారా గా త్రణాళం (రూసం | సర త స కోదబ్డ బా స్త జం షు ఆ న! మరచ ఆ ౮ థ్రాయషఫ్‌ తషథ ? 8 స్వ శ్‌ న్న అ మె వాందారా వవ ఖై వా.

గంజి జ్జ క “ఫ్రై స్తుగాథు స్తాం స రామా “శ్రా స్తం న్యస్త న | నీవు కోద ! యముడు చైతన ఎనస్త శ్రన్యసై | రివియై నీది సై నమీవించి యణము [ష్ట్ర క్రై! గ నిజే నయం షం స్‌ ( ప్రసీద పస్‌ మర సన్నిధే వై భటులచే భ ర్త షు ప్రసీద వసీద ఎ పన్నరనా పదమని శ్రి గ క్‌ మిత్రాణాకైక రామచన్హ . గచుము. న్‌ హ్‌ వకు రశక్య్యాను భక్మా యీ నన్దనేన స్త నస అచిరము (బ్రా! భక్తులు ౨నబవ్యమా మ శ్‌ న నిలిచి వ్‌ భరతల న ॥ హ్‌ స్వభక్తా ః నన్న క్షుణులు ళు | క్రాగగణ్యై: అను(గపొంవ్య నిన్ను సే ల త్రీ రనీకె రనే ః కపీశై రవీ వుము. నించు రూ ం స గ కై రాకైళ్చ శై ర్కబాలై వముతో నీవు. | నగ ప్ర న! నమో స్ట్వీశ | ద్‌ ళు సై, వా వీ రామభద్ర! ధి ప్రశాధి ప్ర ప్రసీద నై గ లను తూ. ప్రకాశం ప్రభో న్న యా దింవుము కపీళ్ళురులత్తో మే మామ్‌ ॥ ౨. ఖు త్వమేవాసి + రామచంద్రా! + మ హేళులతో శ్ర నే దైవ నన్హునుగ్రవీ కూడి నన్ను క్ష చ | స్తు జ్‌ణం (గ్రవొ 0 న | చైత పరం మే 0౨ శానీ గల అనుగ్రపి ౮ య్‌ యతో న్యమే తత్ప్వదన యదేకం వుము, పుము. ళు / గే యలో భూవమేయ 9 న మనే న్తే వ్‌ కమ వ్వ్యాదికార క్ట వీమద్వాయు ల్ల | శద క దన మరియు [9 చరం చా తేజో న్‌ న దనము నీనే టా ఎవని ॥॥ బ్లో ఖై వనుఃస చ్చిడా న్వ రూవుడవు నటే ఆవిరోవి క [3% ఖః నమో దే నంద రూ ర వోనఖ వించినదో ఫ్ర స వ య తస స్ట్‌మును న్‌ | మోజా రానవూయ “ ద్య స యా నమః నకీ జీవితేశాయ తుభ్యమ్‌ . ఖా ప్రాణే రామా? నీ, ః వుణ్లరీకొ తుభ ళు న శుడవు వు నచ్చిదానం యతా ఖా స్తో | ల పద్మమున 'నందరూసపు క్షాయ తు న ష్‌. అనంటీని వుడు నీకు నమ భ్యమ్‌ ॥ గు రాగా మైన నేత్రము ఏస్ప్ర తులు. నీను 1 త్తు ఫ్రై భాధ డా గలవాడవు దేవదేవుడ 2 ౧ తానా , నీకు నమ ్ల' జానక్తీ సన (1 న (1 సు స్రీనష డు శాన శ ఫ్‌

స్ట గయ ట్రూ కంటు ఉయాయూ శ్కంతూ షత్తూ శ్రంషటైు సర్దు కూషస్తూ న్న యు శ్రీరామ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రమ్‌ [శఉ౭3] స గ నమో భక్తియుక్తానురక్తాయ తుభ్యం స్త నో నమః వుణ్య పుంజైక లభ్యాయ తుభ్యమ్‌ స్తు ం నమో వేదవేద్యాయ చాద్యాయ వుంసే ళ్ష యై నమః సున్షరా యేన్లిరా నల్లభాయ ॥ 13 (త్తు ర్స భక్తుల యందు అనురాగముగల ఓ రామా! నీకు నందనములు. కేవలము వుణ్యముల శ్‌ న చేతనే అభ్యము గాని నీవు దేవదేవుడవు. వేదవేద్యుడవు. అద్యవురుషుడవు. నుందరుడవు, న్య సృ ఇందిరానల్లభుడవు. నీకు నమన్మ్కృ్రతులు, ఫ్రై ణి నమో విశ్వకర్రే నమో విశ్వహత్రే శ్రీ షై నమో విశ్వభోశ్తే నమో విశ్వ మాత్రే ! నమో విశ్వనేత్రే నమో విశ్వజేత్రే త్‌ స్ట నమో విశ్వ పిత్రే నమో విశ్వమాత్రే ॥ కేక య (0 నీవు విళ్వకర్తవు. విళ్ళువార్తవు. విశ్చభోక్తవు. విళ్ళమాతవు. విళ్వనేతుడను. విళ్వజేతవు. స్తు 1 విళ్చువీతవు. నీక్‌ నమన్య్రతులు. - టే నమస్తే నమస్వే సమస్త ప్రపంచ పు వ. ప్రభోగ ప్రయోగ ప్రమాణ ప్రవీణ శ్రా క్ష నుదీయం నునస్వత్సదద్వన్హ్య సేవాం జ క్‌ ణ్‌ ంజు ఈ | గే విధాతుం ప్రనృత్తం సు చైతన్య సిద్ద్యై ॥ 15 (౩ [| నమస్త వ్రవంచ న్రభోగ (నగ్రయోగ వ్రమాణముల (్రవీణుడగు & రానూ! నీకు | ల్‌ స నమస్కారము. వైతన్యనిద్దికె నా చిత్తము నీ పాదవద్మయుగ్శుములను నదా సేవించుచున్లది. (ఈ య శిలాపిత్వదం(ఘి క్షమా సంగిరేణు షు 1 ప్రసాదాద్ది చైతన్య మాధత్తరామ శ న్‌ త్సు చైతన్య మే తీతికిం చిత్రమత్ర ॥ 16 న ణు ఓ రామా/ నీ పొదరజోలేళము వలన స్టాణువు కూడ చ్రైతన్యవంత మైనది. నీ స్‌ యు పాదవద్యుములను సేవించిన మానవునకు. విశస్త్ర చైతన్యము అభించుటలో అళ్ళిర్వ ఉ్తు ర టంట తంల ఉరు తంతాషలి తత శనం శ్యభైగ

జమా శం శం త్పుంంత గదూ శద శ్రషతు సు గా ననన నమన నన హననం ననన న నే ( యు _ చైళన్య రామాయణము త్త / సవిత్రం చరిత్రం విచిత్రం తదీయం ల్‌ (6 న్‌ (౮౨ ల్వి ( | నరాయేస్మరన్య్య న్వహం రామచనన్ట శి? శ భవన్తం భవాన్తం భరన్తం భజన్లో ([ కం. అభన్తే కృతాన్తం న పళ్యన్యతోస్తే 17 (62 ఖు ఓ రామబందా! నీ చరిత వన్యితమైనది. నిచ్యిత మైనది. నిరంతరము నిన్ను న్మరించు. | శ్లోం గ మానవులు సంసారము నుండి విముక్తులు కాగలరు. వారికి యమదర్చునము ఉండదు, యా సపుణ్యః సగణ్యః శరణ్యో మువూాయం లై ఫ్రే వరో వేదయో దేన చూడానుణిం త్వామ్‌ నా నే సదాకార మేకం చిదానన్స రూపం జ న మనో వాగగన్యుం పరంధామ రాము ॥ _ 18 గ, దేవచూడామణీవియు, నదాకారుడవును, చిదానందైక రూవుడవును, మనోవాగాతీతుడవ్వు || యీ పరంధాముడవు అగు ఓ రామా! నిన్ను ఎవడు తొలునుకొనునో వాడే వుణ్వాత్ముడు. వాడే [ఫ్రా యి గణనీయుడు. నాకు శరణ్యుడు. ర స ప్రచణ్జ ప్రతాప ప్రభావాభి భూత న యు ప్రభూతారి వీర ప్రభో రామచన్ర చ య బలంతే కథం వర్ష్యతే తీవ బాల్యే న్‌ ష్‌ యతో ఖణ్జి చణ్జీశ కోదణ్ణ దణ్ఞః ॥ శం జ “నే ఓ రామచంద్రా! నీవు బాల్వముననే గొవ్పదైన శిభధనున్టుమ భగ్జము చేసిన (స్మ పరాక్రమవంతుడు. నీ వ్రభండ వ్రతాన (వ్రభావమున గొను ఎడులను జయించుట (| ష్‌ అసాధ్యమా? నీ ప్రతావము నేను వర్ధింవగలనా? (| నాట దశగ్రీవ ముగ్రంసవ్లుత్రంస మిత్రం ఖు మ సరిద్దుర్ల్గ మధ్యస్థ రక్షో గణేశమ్‌ త య్‌ భవన్తం వినా రామవీరో నరో వా (మ సీ సురోవా మరో వాజయే త్కస్రీలోక్యామ్‌ ॥ 20 ఫి ఓ రామా? నిన్గు విడిచి మానవులలో గాని, రాక్టనులలో గొని, దేవతలలో గాని, ఏ గె _వీరుడైననూ వుతమితాదులతో కూడ నరిద్దుర్ల మధ్యమున వున్న రాక్షనవాయకుడగు | ఖు రావణుని జయింవగలడా? ఈ కార్యము నీకు తవు ముల్లోకముల యందు మరొకరికి ష్‌ నక్ష. సాధ్యము కాదు. స నర్మ శ్యంగప్రు శ్రర ఉంధి శంథాయలు తాలు శషుడు జ్యాధ్రా ౪4

క యం... .// యర క గ్హిడంో స్ట గర్తు శలంద్రు థా ఉలి ఉష ఉత 9 క వి శ్రీరామ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రమ్‌ వా, ష్‌ సదా రామ రామేతి రామామృతం శే న ళ్టు పెపన మానన్హ నిష్యన్హ కన్దమ్‌ ర్జు స బన్తం నమన్తం సుదన్నం హసన్తం జా |. హనూమన్త మన్తర్భజేతం నితాన్తమ్‌ ॥ 21 స్‌ ర్న రామా! ఆనందు వూరంమయన “రామ-రామో న్‌ (స్తు (| చిత్రమున మిక్కలి సేవింతును. గ నుందస్మితుడైన ఆంజనేయుని వా గ ఇ నసదారావము రామేతి రామామృతం తే ౮ గే పిబన్న న్వహం నన్వహం నైవ మృత్యో ఫ్ర స్ట్‌ ఇ ర్చిభేమి ప్రసాదా దసాదాత్త వైవ॥ 22 శు చే రంతరమూ ఆనందరసన కకత ళ్‌ న వలన నేను నిర్ధయుడ నైతిని. ప చావునకు భయపడను. నీ అనుగ్రవాము ర్త యై లసీతా నమేతైర కోదల్ణ భూషై గ్‌ ని | రసౌమిత్రి వన్నై రచళ్ఞ ప్రతాపైః స్తే జీ అలంకేశకాలైర సుగ్రీవ మిత్రై న్‌ = నీతా నమేతులు కానివారు, కోదండము లే, 23. క చండవ్రతావము. లేనివారు, రా; నివారు, లక్ష్మణునిచే వూజింవబడదనినారు త్త యె మతు , _రావణానురునికి మృత్యురూవము | న్‌! ఖై (తులు కానివారు, రామాభిధానము లేనివారైన దే భ్‌ కొనివారు, నుభ్రీవునికీ యై? రైన దేవతల వలన ఉనయోగ మేమునుది? (మై న అవీరాసన స్పైర చిన్ముద్రికాథ్యై వీ "= య్‌ రభక్తాంజనేయాది తత్వవ్రకాశైః న్‌ ను! రూ రొ

1. అమన్దార మూఖై రమన్హార మాలై స్తు క / రరామాభిధేయై రలం దైవతైర్నః న | ల! 0 రాననము నందు అనీను గ్‌ ఠా తత్సవ్రకాచులు కానివారు, ర కో వారు, చిన్యు[ద లేనివారు, ఆంజనేయాది భక్తులవలె [పు ॥ వాది, రా, ల) వున్తమూలమున నివనింవనివారు, మ రో | శ్‌ , రామాఖ్య లేనివారు అణు దేవతల వలన వీమి క అ. భరింవని న న షహ్హియోయ్తై! త్‌ [గా డలలమడమమాయవందానాయా వద ఉ్రై శ్రాప్రార్యడు తాషథ శషుడు భద్ర ళా

రకా స్ట్‌ య... సై స్తారు న న ఫ్రే శ్రర తన్న. గా అసి క వ న సగ సం న గ ర స్సు ప్రకోపై వం నే బను వయా! ర్‌ గ ం ం ం పై గ్రవాపై న్దస్కితా ఘు న్‌ వ సాగరు రామాభి ల ం / ప్రయా ప్‌: రా నా . ల 1 ము లం న్‌ స్తు ము నా న వ ౨చ ర్న గ, వ వ వ టా . ఇ హరేరామ ద లరమ బక న . శ్ర, ఖరారే ము తాపతే రా దేనతల ప రమూము హు వ్‌ మ గ అపన రారే ను వణార -/ యా కా . లం నయనం నా వళి | _

1. సిలుబో వారీ న ధర న స్వ కరు చన వ న స్‌ ? వ క్‌ రన. యాశే 0 నవ

• వీక్షంవు దూ జ న. ము, నిర వ ర అశేష పొ, మురారీ | మే (తా ంధు సనో య్‌ నమసే స కైకయా క . . క నమసే దా వాన నన్దనేఢ . వ. న్యమ స్తుచువ నమ మై . నమ ం ంంనయేన వడు నన ప్రసీద లః . థు వ్రసీ వ్రసీద ప్ర త్రీ! న చ తనచే ఆ. న్‌ ద ప్రసీద ప్రచణ్ణ ప్రతాప మస్కారము వ్యా - ం్టీ ప్రసీద వప్రచణ్లా న . - యు ప్రసీద లం | _ య, వబ ప్రసీద న ్‌ యము గ్రతావు ప్రసీద ప కమిళ ళ్‌! మనా మ్‌ = ల షా వ న రామభ। చంద్రా (1 రణ్‌ వా కానా మ గల దేవా, వ - నా నాయంకర శతు 28 య వ ॥ కామబట్తంతు స (పాళనషదు ఇ జ గ్‌ ా. మ ౫.

స్థల సుం శ్ర శ్‌ | అ అంథ న ర యు సూ కంపు నళ ళు వ ష్ట్ర శ్రీరామ భుజంగ ప్రయాత మ మ యయ | భుజంగ (సయా స్తోత్రమ్‌ మాననావవావావడా్మి యు (ప్రయాతం పర | స్తు స కన శై స్టా సఠన్పన్నతం కక కా 1 నిత్యమ్‌ య్‌ రామచన్లః న్‌ వలను సప్రమైన ఈ భవం దయాల్‌ చ “వః స ధన్యః ॥ (నై లే శీను ట్టీవాడే ధన్యుడు. భానమగ్న్గుడై ఉండు వి రామే గలిగి కై శ్‌ నః చృ్చంకర భగవ త్పూజ పా న్వాయముగా స | ) న శ్రీరాము భుజంగ వ్ర ఎ ద విరచిత ( య అ సంపూర్తమ్‌ త స్తోత్రమ్‌ శ్ర న! | గే చ వవ. న్షే గ (1 (న్లో! 1. న్‌ ఫ్‌ ల్‌ సట. వ్‌ ర! ం[. క. స 1 హు న్‌ ఉపి 5 ౮ (| స్ట్‌్ష నవత పా - 6ఖు వాయ భాం టాశాత క్‌ న. చ్‌ టు భి ము! లు న

న న్యారరత్తు చత్రరరరు ఎనక శ్తంర్యత! స్టారర స్రాన్యద్రై? ఫే ళు చైతన్య రామాయణము . శ్రి సే శ్రీరామరక్షా స్తోత్రము ( ళా ధ్యాయే దాజానుబాహుం ధృతశరధనుషం బద్ధ పద్మాసనస్థం ళ్ష [షై పీతం వాసోవసానం నవకమలదళస్పర్ధినేత్రం ప్రసన్నమ్‌ థు (ఫ| వామాంకారూఢ సీతాముఖకముల మిలల్లోచనం నీరదాభం గ్‌ స నానాలంకార దీప్తం దధతమురు జటానుండలం రామచందద్రవ్‌ య యా ఆజానుబావువు, ధనుర్దాణములు ధరించినవాడు, వద్మాననస్టుడు, వీతాంబరధారి, స్తు షు వవకమలదళముల బోలిన న్యేతములవాడు, వ్రనన్చరూవుడు, వామభాగమున కూర్చొనియున్న (శ్రా గ నీలాదేవి ముఖకమలమును వీక్లించునాడు, నీలమేఘశ్యాముడు, వివిధ అలంతముంకే | గ్య షా శోభించువాడు, నిశాలమైన జటాజూటమును ధరించిన శ్రీరామచంద్రుని ధ్వానించవలెను. ఫ్ర చరితం రఘునాథస్య శతకోటి ప్రవిస్తరమ్‌ । జ గళ ఏకైక మక్షరం పుంసాం మహాపాతక నాశనమ్‌ ॥ న యు 1 శ్రీ రఘునాధ చరితము నూరుకోట్టుగ విస్తరించి యున్హది. అందలి (ప్రతి అక్షరము (స్రు... నరుల మఘోరసావములను నళించచేయగలదు. _ ,ఈ్తు జే ధ్యాత్వా నీలోత్పలశ్యామం రామం రాజీనలోచనమ్‌ । భ్‌ ' జానకీ లక్ష్మణోపేతం జటాముకుట మండితమ్‌ ॥ | '_ పాపితూణ ధనుర్చాణ పాణిం నక్తం చరాంతకమ్‌ | ౫ క. ప్వలిలయా జగత్రాతు మావిర్భూత నుజం విభుమ్‌ ॥ | న. నజ్ఞకలునను పోలిన శ్యామవర్థము కలవాడు, పద్ములోచనుడు, సీతాలక్ష్మణసమేతుడు,. (ఫు నే జటనే. కేరీటముగ. కలిగి శోభించువాడు,. ఖడ్గము, ధనుర్దాణములు, అంబులపాది ల్‌

.. బేతులయందు. కలవాడు, నిశాచరులను నంవారించువాడు, "తన లీలలచే జగత్తును (మ య్హ్‌ దక్తీంచుటకు అవతరించిన వుట్టుక లేని, నర్వాంతర్వామి యగు శ్రీరాముని ధ్యానించి ఖ్‌ ఘా రామరక్షాం పఠేత్రాజ్ఞః పాపఘ్నీం సర్వకామదామ్‌ | న్‌ య శిరో మే రాఘవః పాతు భాలం దశరథాత్మజః ॥ ళఘై ఫ్‌ (పౌడ్దొడగువాడు. సానములను నళింపజేయునది, నమస్త కోరికలను ఈడేర్చునది.. | శ్వ నా, అయిన రామరక్షా స్తోతమును వరించనలెను. నా శిరస్సును శ్రీరాముడు రక్షేంచుగాక' నా | వ్‌ ష్‌ నుదురుభాగమును దాళరధి కాపాడుగాక్ర/ - ణు "నే కౌసల్యేయో దృశౌ పాతు విశ్వామిత్ర ప్రియః శ్రుతీ | శ | ఘ్రాణం పాతు నుఖ త్రాతా ముఖం సౌమిత్రి వత్సలః: ॥ . జ శన త్తగప్రుత్తంప ఉంద తంటా తాషలి శషథు శ్రన్యప్రుడ

సతు . స్‌ భట్ట 1 సి కొ లై శో న్‌ ర్షిం ర్య తనయు యం స్తే జి చుగాక/ చెవు డన /1 మం నత్తం న. వలను పో ఫ్రా శ్రి "61 స ఆవి న్న్మాలు కాపా ము క్షొస్తో పం. ౫ (ంధా ద్యాని వదలక డు రక సై శు ఇ ర క నాను 1 లను ను శత వను విత కక మహం నం. తా. స్ట వాడుగాక, లాడ్‌ క నళ తనంది మా క ఆవని ['స్రు | కరా | గాక్త్‌ వం రాము భగ్గే తః ని , ఖై! ఫీతా మ కంఠము డు స్టేశకా | సారో క్‌ ర (ం పా ర్చ సాడు నా శ్రైకః . స్టన్‌ పాతు తుహ్మ రమ సాక మూవుం గ్‌ స్తే పే ఖరధ ఏద విం పు నేం (| సై నటన హా నీ నాభిం జామ య. య ఖై స్టన న. జా దగ్శ్య ర్యదుడు లను నే! స వ్యవ ఇట వం రా జిత్‌ | న నా 4 ఊరూ 6 కటీ వహంద్రుడు ట్టు ర శ్రయః జ | సమూ కాసా, గౌ, ము గ్‌ా | య్‌ న త్ర స డు కో ను క్రో | / నీతా, నుగీ త్తమ కనీ గా (| కొ జ = శ్రే న. కాలము పా ః పాతు హ క నాభిప్ర పాడు మద, య్య . బొడలను డు నికే అధివ తు నుమ ర శిత వ్‌ జామనీ మ పరనామలన రక్షః కు (త్రభుః ను, ఖడుని నయుడైన న్‌ ్‌ / 0 క్‌ కు | న్‌ భీషణ వచ్చాతు చుగాక/ క. ॥ స్తు ళ్‌ శ్రరాముడు శ్రీద జట్లే ఆదు కు ఫే | సాద కనన 5 చ్‌ దము లాను నో థి ముల క్క రధిని తు ఖా ంతకు మంత _ | ఏతా క నిరి రామో ంతక డను ర నిక్ర స్తు య్టేి స 6రా డుగా చన 2ఒఖిల క్‌ ముకు (ప్రభువైన శ్ర | చి వు రీ చ క వి రఘు వష లే | లే రాయు బలోషే రీర భీనణు రాము పః పుడు ట్‌ క. నుఖించ నళ టవ” పుత్రీ వ్‌ యః క సా రా త్త స్ట్‌ నై గలడు. రై జ శ సు రే ది నలి | న్‌ గా. వరన స్థం స నుకృతీ ాదంచన రా లై కదలను డై రా న పఠే / ము కు కృత సాతి లం ో,' క బా మరా డలోము త్‌ క వా ఖో చాకిణాడాయ= డు, ను వీ ॥॥ ర పయ క? విజ ను షై ఫ్‌ స్త్ర వుడు . థా గ మకలన న్‌ (ఫాస్‌ స వరంచూొ ణు నానా! అయి | ఖ్‌ నాన్‌

ళు చైతన్య రామాయణము న గో ' పాతాళ భూతల వ్యోమ చారిణ శృద్మ చారిణ:ః | ్‌ యై న ద్రష్ణుమసి శక్తా స్తే రక్షితం రామనామభిః ॥ సు ళ్ఞు భూూ భువన పాతాళ లోకములలో చరించే భూత (ప్రేతాదు లేవియును రామనాను షా గ 1) ముల న్మరణచే రక్షీంపబడు వారిని చూచుటకు కూడ ళక్తులు కావు. (ర ఫ్‌ రామేతి రామభద్రేతి రాముచంద్రేతి వా స్మరన్‌ | న ఫో నరో న లిప్యతే పాపై ర్ఫుక్తిం ముక్తిం చ విందతి ॥ స యు. రామా! రామభ్యద్రా! రామచంద్రా! అని న్మరించు నరుడు పాపసములచే అంటబడ వ్ల ర ర్‌ [ శ |. త్రై కుండుటయే గాక్క భ్యుక్తీని, ముక్తిని కూడ పొందును. శీ (| జగజ్జైతైక మంత్రేణ రామనాన్నాూభి రక్షితమ్‌ | | యస యః కంఠే ధారయేత్తస్య కరస్థాః సర్వ సిద్దయః ॥ మై ళు దుగత్తు నంతటీని జయించగల రామనామములను కంరమున ధరించి, వానిచే ళు గ ,. రక్షేంవ బడువానికీ నర్వనీద్దులు చేతియందే కలను. న వ. నజ్రపళ్ళర నామేదం యో రామకవచం స్మరేత్‌ ఫ్ర య్‌ అవ్యాహతాజ్ఞః సర్వత్ర లభతే జయమంగలమ్‌ ॥ జు ర. వజవంజరము వంటి ఈ రామకవచమును ఎవరు న్మరింతురో వారి ఆజ్ఞకు స యా. తిరుగుండదు. అన్ని బోట్ల వారు విజయమును, శుభమును పాందొదరు. (య్‌ 11 ఆదిష్టవాన్యథా స్వప్నే రానురక్షా మిమూం హరః । న క. తథా లిఖితవా(న్స్రాత: ప్రబుద్దో బుధకౌాశిక్షః ॥ (గ ఖు ఈ రానురన్షా స్తోతమును శివుడు న్వవ్లములో నీవిధముగ ఉనదేశించెనో అదే (7, న విధముగ బుద్దీిమంతుడైన బుధకౌశికుడు ఉదయము (ాొసెను. (న షై ఆరామ: కల్పవృక్షాణాం విరానుః సకలాపదామ్‌ 1 మె శ౫ అభిరాను స్రిలోకానాం రానుః శ్రీమాన్స నః ప్రభుః ॥ (ళు న్‌ కోరినవానిని కల్పించు కల్పతరువుల వనము నంటినాడు, నర్వ ఆపదలను వారించు _ ల యై. వాడు, ముల్లోకములకు " ముదమొనగూర్చువాడు అయిన శ్రీమంతుడగు రాముడు మా. (69 ఫ్‌ ప్రభువు. ఛ్తు స తరుణౌ రూపసంపన్నా సుకుమారౌ మహాబలౌ | ( శ్రా, పుండరీక విశాలాక్షౌ చీరకృష్ణాజినాంబరౌ | [0 షల "ర. యునకులు, రూసనంపన్నులు, సుకుమారులు, గొప్పు శక్తీమంతులు, కమలముల న్‌ గ్‌ వంటి విశాలన్యేతములు గలవారు, నారవస్త్రములను, కృష్ణాజినమును ధరించిన వారు, థ్‌ న్న భ్వాజగహ కంట ఉలి తృాద్రార్యపు తులు శనుద్రా భథుగ

మ హాము గ 1 శ్రీరామరక్షా స్తోత్రము (8) | 1 ఫల మూలాశినా దాంతా తావసా బ్రహ్మచారిణౌ | న్న యై, పుత్రా దశరథస్యైతా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణా ॥ యు కా ఛలమూలములను భుజించువారు, దమములో భాసీంచువారు, తావనులు, బవ్మా (స్తా గర. చారులు, దళరధతనయులు, సోదరులు, రామలక్ష్మణు లనబడువారు, 1న ఇ శరణ్యొా సర్వ సత్తానాం శ్రేస్టా సర్వ ధనుష్మతామ్‌ | (ర్త గ రక్షకుల నిహంతారౌ త్రాయేతాం నో రఘూత్తమౌ ॥ షా టై | నర్వులకు శరణ్యులు, అందరు ధనుర్హారులలోకే (్రేష్టులు, రాక్షనకులాంతకులు ఉగు క్‌ న్‌ రఘు కులడ్రేప్పులు మమ్ము రక్షీంచుగాక/ . శ స అత్త సజ్జ ధనుషా విషున్పృశావక్షయాశుగనిషబణ సబ్జినౌ. | న్‌ ప్రా రక్షణాయ మమ రామలక్ష్మణా నగ్రతః పథి సదైవ గచ్చతామ్‌ ॥ _ (ఈ య ధనున్సును, అక్షయములగు బాణములను. కలిగిన అంబులపాదియు, ధరించిన. (శ్ర స. రామలక్ష్మణులు, రక్షణార్హం, నూర్గమున నదా నాకు ముందు గమించెదరు గాక (న |. సంనద్ధః కవచీ ఖడ్నీ చాపబాణధరో యువా | | ఃః స గచ్చన్మనోరథాన్నళ్చ రామః పాతు సలక్ష్మణ: ॥ న యై కవచమును, ఖడ్గమును, ధనుర్చాణములను ధరించి నదా నన్నద్దుడై ఉండెడి (భమ గ శ్రీరాముడు లక్ష్మణనపొతుడై ముందు పోవుచు నా కోరికను తీర్చెటరు గాక ఈ స్ట! రామో దాశరథి శ్ఫూరో లక్ష్మణానుచరో బలీ | ల యై క్రాకుళ్ధృః పురుషః పూర్ణః కౌపల్యేయో 'రఘూత్తనుః ॥. న్‌ [0 నర్వులయందు. రమించు. రాముడు, దళరధనందనుడు, శూరుడు, లక్ష్మణునకు న్య జ్‌ అనుబరుడు, బలవంతుడు, కాకుత్సుని నంశవాడు. నరము వుడరువుడు, వూర్ణరూవుడు, (సృ

లై | కౌనల్వ్యాతనయుడు, రఘూత్తముడు, కా 1 వేదాంత వేద్యో యజ్జేశః పురాణ పురుషోత్తమః | న్‌ పై జావకీవల్లభః శ్రీమానప్రమేయ సరాక్రమః ॥ (గర్తు థి నేదాంతవేద్యుడు, యజ్జేశుడు, సనాతనుడు, వురాణవురుషుడు, నీతావత్సి నంనన్నుడు, ్‌ స. అభ్రమేయుడు, పరాక్రమవంతుడు ల య్‌ బృట్యేతాని జపన్నిత్యం మద్భక్త శ్రద్ధయాన్వితః | (మ ళం. ధ్‌ ;

యా అశ్వమేధాధికం పుణ్యం సంప్రాష్నోతి న సంశయః ॥ న త్స తంల సంధి త్రం భాష్‌ తోష చయషసు శ్రర

జ్ధజలిళ త్స కాశి . క్రయ నస స్రష్ట షు రసా స్తుత క! కంటె ఈవిధం 4. లో శ్ర గ రాను ణము నిత్యము స్‌ రామా పు స్తు 9 దూరా అనునిత్యము, ధద్ధల్లో యణము షష శ్రషస్టో 4 వ న్‌ స పమ స జా భై స్ట్‌ వదం వు వ. గవద టా స చవాసన , అళ్చుమేధ న్‌ 4 ర దాటు సంసారిణో నా సనమ్‌ | యజ్ఞాము వ్ల | న! బడ, టు ్టో న ఫ్‌ కజక్చం త పూర్వ వం న | త్తు! వ ద్రం సత ర్ల్గవంగు వరం నన్ను ంటీ క ల కాం పం కరమ రా న (0! నంది ం రఘు థ ఎ నటేదయం ధా అందరం | ళ్హు స్వ ర ధిరాపు సాగ డు తిల గమ ఉి నై రా. యం మం వ. న య రఘు శర ంనన్ను నక్తీనతి వణా ర్తిం | ఖు రఘు రా నందన ధి నీలి ఫ్టుడు, జ్ఞా , నుం రిమ్‌ | 1 నాథా మభద్రా మంట శ్రా చర స్వరూపుడు ్త్తు య య నణాం అవొడు (ప్రీయు రూపుడు 0 ర్జు జగ(లో శుభకరు నాథాయ రామచం తకుడు మ ధర్మన్వ కాకుల త్తు 4. సై వ్రైమచందాతు న న శ్రీరామున కూ య ఖై శ్ర మ్‌ టమ ద నమః నములు. (ఇ ఖు! ట్రామ వనీ గొల వి 11 | / “నే రామ కున వాడు గ కే శ్రీరామ రా రఘున ముస్కారము నృష్టిక్తర్త స్తు న. శ్రీరామ ను భర ందన రామ | ర్త రఘునా ఇ నశ. వాత శ్రీశామ రామ భరతా తజ ధా రా మ స స్ట రామా! ఘునందనా! శి కక రాను ర | యు /” ంచు/ శ్రీరామా! భః భవ రామ వము ఇస్తు యు ర్రురామచ రతాగ్రజా/ రామ న | శ్రీరామ ౦ద్రచ శ్రీరానూ | . ఫు! థీ చం రణొ / రణర మా శ్రీరామచ ద్ర చరణౌ మనసా స బగమున తీ న లా నా శ్రీరామ వం చరణా వచసా శ్రైకామి కం (పు ఇస్తా లా జే 9ద శి గణా | (శ్ర స్స న రణొ నమా | ్‌ూ ప్రా సగ శరణం ప్రదే న్‌ నధ ఫాత్లో

ల స్ట స్టా రస్తు త్ర న సే టై క్రై సవ 7జి క్ర కనే యులను శ్రీరామచం న కనా ఖ్‌ క వోని వ ణి త్ర నృళ్టు క్‌ ;్ట్రా - శ్రీరా వ్ధి రణము [శ్ర ను (ద్ధిను, ల కాస్తో య ఇసు బం, న్హాను ను స్తోత మే న్‌ మా ములో తోన సంగతు శ్ర స్తో తా కలు ్రరిన్తు ్టు ఇష్త్రననళ సా రామో మము స్తున్నాను యా మీ ము రణు న మాజాని క్ర నన్న య్ట్సు సర్వ రామో త్పితా ఐదు లను మచ 1్రీ స్వ ము రా చున్దా బంటు ని క్ర | త 6 రా, ల్టి రొ స్ట్‌అ రావు రాము 9ద్రః నమ | యే ద రాముడె, ముదే, జానే నె చం;దో చం పం న్క స్‌ యు దక్షి వ నైవ జానే దయాళు.' ఖు 1 తేల రా ద్‌ దయాళు! (1 స్‌ పురతో క్షణో య స్టస్తమ రామంద్రుడే జానే ( న [స మారుతి స్య నామే ఇంద్రుడే రాముల శ్ర శ్రీ దనునకు మఖా, ఘున తెలియ శ్ర లోకా నము గమున ందనమ్‌ దు. గ్‌ కహసన రామం సనన గౌనకేలోను [1 . వ్ల ( కారు నేత్రం రణరజ్లధీ + ఎదుట గ శ్ర . ఆ రఘు గ్గ రం ల అంజు . ' భబవ్‌ శ్రీ థరూవ వంశ నేయు జీ 1 భువు మున శ్రరాము ౧క నాథ నతోను ఖై హవా ల చం[ద రుణా మ్‌ రు న్‌ పా ద్రంశ కరం | ఫ్రే ము ణాకరు ణరఈ ॥ స్‌ మన జవం పద్యం క్‌" జ గేజవం మారు ప్రద ] ద్రియ త్‌ త్రరామ నతు ॥ 1 వాతాత అ ల వే ము రఘున నో ష్‌ వ మనన్ను శ్రీరామా, ర్టీముతాం . వంశమున గ శ తరైైన లలో గొప్ప ర్నుక్రైనవా, 9 శర థ వరిష్టమ్‌ | నాను. . కూజ క డు, వా ణం ఖి త్త న లత ఐలు , వవనన యు ప్రపదే స్‌అ ర [.. ఆరు అ రాను ని ళర పాయుననులో నై! శ నా హ రా ణు వే డు, నా లిన | ం్తు స్స్‌ లుజదిల స్ట్‌ కవి చేతి డుచు నరన వేగవ | ఇస్తారగజ్ట లు తాతా మధు స్టాను. నమూవా, ౨తుడు జా ఫ్ర తాట ! ఖాం మురరం మధు మున నో టో ప తాళ. వాల్మికి రాక్షరమ్‌ ఘిడు, నా (రు అ శంభ కోకీలమ్‌ | ముని (స య్‌ వాళ + న నాన

జ్‌ కుల టంంలి అద యప నస శరర స్య కనన న్న న చైతన్య రామాయణము న | కవితాశాఖల సపెనెక్త “రామి “రాను” వ షు కవికోష తలో 1 క్క రాను? “రాము” అని తియ్యని పలుకులను పలుకుచున్లు వాల్ళుకీ న న ఆపదా మపహర్హారం దాతారం సర్వసంవదామ్‌ । సు య ॥| చ సు లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయో నమామ్యహమ్‌ ॥ న్ని ఆవదలను అంతమొందించువాడు, నకల సంప ని ఫు ష్ర భర్దనం భవబీజానా మర్దనం సుఖసంపదామ్‌ । న్య శ తర్జ్దనం యమదూతానాం రామరామేతి గర్హనమ్‌ ॥ స్తు . “రామ”. “రామి”. అను గర్జనము నంసారకారణమైన బీజము (శ్ర సే . వా. సుఖ సంవదలను అనుగ్రవొంచునది, న! మ . ” యు ర! రామో రాజమణి స్పదా విజయతే. రానుం రమేశం భజే | క. రామేణాభిహతా నిశాచర చమూః రానూయ తస్మై నమః | గ ఫై రామాన్నాన పరాయణం పరతరం రామస్య దాసో ఒస్మ్య హం స్తు గ త్త్రలయః సదా భవతు మే భో రామ మా ముద్దర ॥ స్తై నక భజం సోలో ఉన్సుతుడైన శ్రీరాముడు నదా జయించును. అట్టీ రమ వ్రభువైన శీ కు ము రామని కొరణముగ నిశాచర నమూహములు నిళించినవి కరమ | గ్య నమన్క రెం ను. శ్రీరాముని కంటె పరమమైన దేదియును లేదు. అట్టి రామునకు వం ర్త (. ( ౦దినా | ల్‌ రాముని యందే నా చిత్తము లీనమగు గాక! ఓ రామా! నన్ను ఉద్దరించు ను క్‌ 1 ర రామేతి రామేతి రమే రామే మనోరమే | బరా ర్వ షై హాద్రేామ తత్తుల్యం రానునాము వరాననే 4 నే ళు. కామి అని సదా మువోహంమైన. డు: సుందర వదన్నముగల వ సార్పుతీ నేను లాను” రామా? .ర్తు న్‌ వేయి భగవన్నాముములతో నమానము. ంచుచున్నాను. ఆ రామనానుము. (ట్రై ట్‌ క న్‌! స క్త శ్వ శ శంతి త తంరథ్‌ తాషథ్‌ శషథ్‌ షత 4

జ్‌ స్ట య. బా || యణ న/్రగ శన దె ప్ర వ రెండు అ భాషలో త్రి రామా పైరు స్త పదము న్మా వరములను మొదటి యణ శ్ర ఇదం” పట స్తుంది. “అ వలిక్తీ వయా ్య ము 85 | స్తో నస తెలి "రము కాగా, వామ స సవమూయనే గా, చివరి శే యై వుతోం వచ్చు + (ద్రష్టయైన ను, మ మ్‌? అక్షరము + న 0! ఆవ్వతితక భగవా దగినది ర. అని వలన కలయుండు సటవల ళు బు బడున అ |! ;్జు యా వానుడు. “*రనాష వమనం నర డు నర్వున్వుము గ్య గ్‌ నన్వరూవ శ్రీరామ రాయల తరి 'వైనః” మైన ఆత ర కం పు స న నా ప న ఛతోము క్త భగవానుడు ॥ శ్రియ నని ంవుట్త (ఫు ో న గా, స స్ట్‌ వా వ నా క 0 లుచున్లది. నుండి చన భగవత్కృవచే గా పచ రం థి | నీ శ్రీమ(దా, వళ్చాలు రెన వారినది. అశప్రయ పండాలి అందుచేత | క్ష నక్ష బాము ఖ్యానమే గాయ. తీ మందకరూ స్యములను ద లకే మునివుంగవుని థి | భాగములుగా విభణోపే ణములో ణ దిన్న వమ్లై ఉంది రించి కనక వదముచే | న స కదు నవుడు స్తే ఒక్కొ ఇరవైనా నగా అని , గాయణీ భవించ, (శ్రా లుతు (వధ క్కభాగ లుగునే, నువో (తీ దివ్న గలరు. | య్జ్‌ తుంది ఇరవై ము మ నవా ల ళ్లోకము త్ములు దన్యష్టం్యతము నడ స న. ర నా లనే నవాధ్ర ట్లైకములను లున్హాయి. వీ పరుడు యు ౧ మా మనము నాం స ఖాన (తీ మంట భర్ణో దేవస్య ప్రదయము (తము ౦౧త ఆ (స్రము ఫు ళు అక్ష్‌రము రూపములో ములోని ధీమహి లను స్త లోని క్షంములతో స్తు యు లు ఆఅ లోవ ఒక్కొక్ళ ధీయో న్రందింన ప నాలు ళీ 0) మ్య న ను నం. న. కదిలే నో శ్రీమ(ా, దయా గ శ బ్లేకములే టం నా తొ [ గే “గయీ గామానుణయి వేయి | సేత గాయత్రీ ల ముల లు. (ల! ఖ్డా వః స్వాధా త్రి రామా సామల పను య థు నారదం గయ నిరత యణము ద్దిగాంచి షు 1 ముని. ం పరిపటిచ్చ వాలీ తపస్వీ వాగి స్తు దా వ్‌ (ైష్టుడు ఏయు రా యననులు శకి ర్ముని (దాం వరం త స్స్‌్ష వాం న్‌ నారద, యందు శ్రైని పుంగవ యు 2-64 భాధ శ ల వాల్మీకీమ వాడు, వా | సం వయా ర్షి స్రబ్దించా గలవా, న్న) న తురత గలవారిలో శ్ర [మె థ్‌ శ్రేష్టుడు, ససత్తు యా. నా.

యు ద్ర సంలు ఉత తూ న ఏ సను శ్రనఫై ఈ ' 2 సహ చైతన్య రామాయణ నాయానావామమ క్షయ న్న్న స్‌ త్వా రాక్షసాన్‌ సర్వాన్‌ యజ్దఘ్నాన్‌ .. య్డ బుషిభిః సన్‌ యజ్ఞఘ్నాన్‌ త్తు. వూజిత స్వత య క్ష రఘునందనః త్త గర. రాక్షస యజ్ఞ నినాళకారులై, క్‌ థేన్రో విజయే " న్‌ యు, రాక్షసులను నంవారించి లైన రాక్షముల నంద పురా (1 గ్‌ / వూజించారు. న ఇంద్రుని గతము దరిని రఘునందనుడు న 30-24 (హూ 6. లో వూజించిన డు నంనారి య తె విశ్వామి తః నిధముగ బుషులు "ఐన వీదవ, చు షై వళ్ళ పః న ధర్మాత్మా క్రు శ్రీరామచంద్రుని గ థా ౧ రామ ధనుః సశ్య ల జనక భాష్షితమ్‌ (త్తు యర్రా జనకమవాో। క్ష ఇతిరా న్‌ నే రామచళ్రా చన పలుకులను విని ఫఘవ మబ్రవీత్‌ శ్రా ఘు 4ఓ తు నున్సును వీక్షీంచు” విశ్వామిత్రమవ (1-67-12 లే $ తథావ వృష్తాలోనాకి శ్రీరమునితా నా యు (స్తు శయ అంశం సు యనా! నీయం నరే మను స వి శ గ మవో 9ద్రస్య తదా శాంపతేః న్న ఖ్ణు, అక్కడ రాజుగారి శయనా, సాద్య వ్యతిష్టత న న గారు. వరమ మమంద్రడు న. ౯ ఫ 5. వవవాసం ప ం(త్రుడు. వెళ్ళి అత, ఎక్షేక-19) 1 స. ఖై సంఖ్యాయ 7 ని నంశాన్సి గారి వ్య స భరార మను వాసాంసా 7. క. వ వనవాన రోజు లై తాయె శ 90 న 'శ్రములను, అలు లెక్టిదేచుకొంటూ. శురో దదౌ (గ స్వే ఈ కాజా పత్యం వధం పోదా ల ఖ్‌ (0 చ ధర స్పున్సు జానకీకే మూ; | ఖు రాజా మాతాసి శ్రళ రాజాకు చుగారు. "స్తో న బన పితాచైవ లవతాం కు ఫి వయ్యా చైన రాజాహిత కరో లమ్‌ / న. రుడు. వులు మూర్తీభవించిన క నృణామ్‌ గ ర స నిరీక్ష్య సు నమానుడు వదలకు. (2-67-34 (6. | ముహూర్త లకు పొతమొ మానవులలో 0 శక ఉటజే రంతు దద నరించు ఉన్నత (ప్రమా | ఖ్‌ రానుమాసీనం ర భరతో ము ఉక. థు మైన శ్రీరామబ భఘడీయలో మునిష ధారిణమ్‌ షి స 8 ంద్రుని పర్ణశా మునివుంగవుని ( క్‌ మ యది బుది ర్లశాలలో దర్భించాడు లాగా గోద 2-99-55) ంస్జ ద్ద కృతాద్ర = రించే భరతుడు న! థు అద్యైవ గమనే బుద్ధి ష్టు మగస్యం తం ను జటాధారి స్తు క వయ వసో నువ రోచయస్వ మము పనునిమ్‌ ళు ఫా క. ని యైన అగ్యమవార్డిని తే (3 న్‌ మాం న్‌ న చర్చించు అభిప్రా మై న ముంటో నేడే | ప్త ప్త ర చూ పు ఈతా్యర్రుత

శ్‌ ద్రమయాంి అఆ స గ్రే గ స్రశ్రు శ్వ షు 9 భ గ్ర స ్భగరూప థ్‌ పుత్రన తవ్య రామాయ ఫ్రై స్రన్యటై స్రీ న ఆ వ్రభూ, మిద శ్ర త్ద అము గ్రా (నళ ళ్చర్య "ది 0 త్రూ జ్జ నట. సము వ్య వక్ష, కా మత ౬ షై 10 ను కల్దీంచే గోబ ్యక్తం వి 6మ హావ గ + గచ్చ శీ న మచ (ప పూ న షు! స్యం వీర రతుని ష్యతి న్‌్‌ యు, న ఓ కు తంకు సుగ్రీవ క మీకు, ( ్‌ 1, ఖ్యము లనూ! నీవు రు క్షీవ ౦తం + అత్తలకు 3-డ్త3-1 న. 11. దేశకా లో వెంటనే వ్రమితో మహాబ మరియు 8) స్తు య సు లౌ భజస్తా మవోబల న గత్వాద్య లమ్‌ వాకు. (గీ | ఎభియే:ఖ స సద్య క్షనము ౨వన్నుడైన రాఘన స ఖై సద్‌ హ్‌: మా నుగ్రీవు (3 స్తు య. అదుణవ మ కాలే సు ణః ప్రియా ని వద్దకు 72-17 శా 12న సో గ్రీవ ప్రియే టట న్‌ నా వ్‌ వశ, అత, సె! న్దా త్త న్తూన ఉంచు గో నితో "ఈ లై ప్ర $స్తిచత నుగ్రీవుని కొని, ప్రి భవ (స్తు క్ష మొన, లషరహిత పీశ్రా ల స్తసా వి ఉండు ములను (4-2 య్‌ [1 13 రిం ఆ తులు, నాయాః ప్రవ తకల్మషా నమముగ 2-20) ఖీ య్‌ " నిర్ణిత నాలో సకశదిములు ్ఫత్తిర్విన హని వీక్షిస్తూ సా క్ష నూ హా గ గూ వన్‌ జ్తీ్‌ార్త ఖు | కొము రు తే శ్రే డొ మవీ ప్ర యా 14 ఉష టరు (౪ హ్‌ తాం నమ్రతతో ప న య . ధనా; ( న న్‌ మూ కామురూ న | ల్ల క సవ దే నా రు పిణీ దన శ. ము వాః జయించ మవోతే తాత మ్‌ (స్తు రై మ పళ న గంధ వ్‌ లో శ్రజెః శు ఇ మపోని అధర్వ ిదాళ రో న సే! “మం ంధర్ను చనుడు అ ర్షయః ంతుడు 1 మ. రాజీవ లోపన త్త యం ఉపతే ఖీత సులు మవా శ్రీరామ చనమ్‌ ల్‌ స అ నం విశాలాక్షీ స్యా గో నా. (5- ర్త ణా? నందనునికీ వ్యవాహ ్రవోకపేః ఫ్ధిస్తున్చారో న కా "వ్యవాహవమ్‌ స్తు నా అగాలని (5-53-2 స్తై హై శ్రంళ న న్న శ్‌ జేయెన. బా వ 9 నరా న. నా న్‌ శాన నట్ట

రు. . స ణి త. న అతీ మహార్ధ చైతన్య రా యం. జ్‌ తకాలా స్‌ మృదుశే మాయణము గ నిళమ తి బాతు ర్మణ (| స్ట్‌ త న స ర్తి కా [3 (రు! స దా ప్రతి అహిత ర "నస . ప్రస రక ం ళ్‌! న. యక తో త్తర మేత జ్వరః న్‌ న నా. దట్రపీల్‌ ; స! క్ష డై ఇలా బాళిన్తున్స మ తదదైవీల్‌ న పై ధరా పసన విలీషలు ర్సున స్తు “గే లంకైళ్ళ శ్ర రాక్షస శ్రేస్ట బ్బాడు. దిన్టేచవార స్ప భావయ్యా ( క్‌ ం రపౌ లీ మిదం స సంప్రాప్తో గ్‌ తలే మైనది, 6-10-27) | కేఓియో టల లన. ధ్రువం షణ: తో జ్వర జా శ డు ఖ స్వ చ్‌ హపాతా న్ఫుందేవా, యిన విభీ తక | . క్షుభేనాప శాని ముగ షణు ్యకంట (ము నై. స నాఎచ సన్నిపా ఆతడు డు అరు కమ్‌ త శ రామ చాలరా తాన్న స ఆరుదెంచాడు (6-61- నా | చాలా బాణాభిహ జా గలడు... దిన్వమై 6రి వ్య | చాప తోభ మైనో శతు యు య్‌ రావతా లి చ స శార్తశ్శ న్‌ | ను యొ ముమో మే వో న. ద్‌డు రాషష్‌ల చ చె 1 “యస్య మాం కళ వీర; ॥ థు శ్‌ ఎనని స్‌ రాఘ ద్యరా ట్టుకోలేక రానికీ గా, (6- న . శ్రీరాము అద్యు వం క్షసా దుఃఖిన ని బలి 59-11 | స వలే దద వాతము ద మం. పు నే తొ; మం చారో యమ్‌ | షై కన 4 దహన్త నా స . న్వాన్ని వయో (త్తి న మరి ంటి నిష ౯2 -క్షే ఈ "(= , రక | నొళనము ౧0 గాంధకే వాషీ వల ల శ చ ఫ్ర ప్రణము చేసే చిన దిన్యమై కు హినీమ్‌ లన్‌ నీడుడై (ల్లో క బ స్ట దేవ శ రామబ గౌంధ'! మహాత న |. ళ్‌! ద్దాం తాభ తుని వ శ్రనా ఖు యా. చేద హ్మణేభ క లి (6-93 (స శతా టో ళళ్ళు మైసాతులైన రా ల | ఫ్‌ చర్చ ఇ ష్‌ సమీష తమ |. తాళ పతః బో మనవ 1 నైనా =. ఆన కాం ల వ.

“1 గస్రీయ శ్ర? కిద యం శంథు శతు నడు శ్రన్యథైు వప. "౯ గాయత్రీ రామాయణము ళీ గం దేనతలకు, దాజులకు నమన్మురించి, అశ్చిని నమీపీంచి, చేతులు జోడించి నీత ఇలా | హై... పలికింది. బే €్‌ వ |ఠ్తు ఈము, 22. చలనా తృర్వత స్యైన గణాదేనన్య కమ్చితాః (శ్రా స్ట చ చాల పార్వతీ చాసి తదా శ్హిష్టా మహేశ్వరమ్‌ (7=16-26) స మా. నర్వతము చలించగనే దేవగణనుంతా కంసించింది. పార్పుతి కూడా తడబడీనదియై [| మహేళ్చరుని కౌగలించుకొన్లుది. షా స్‌ 23. దారాః పుత్రాః పురం రాష్ట్రం భోగాచ్చాదన భోజనమ్‌ ్కు ఖు... సర్వమే వావిభక్తం నౌ భవిష్యతి హరీశ్వర (7-34-కు త్రి గ్‌. ఓ కపినాధా! స్రీ, వ్యుత్య నగర, రాష్ట్ర, భోగ వస్త్ర, భోజవాదులన్నీ మన ఇడువురి నంవత్తి | స క కాగలవు. ఠా తా ఎ (ఈ 1 24 యామేవ రాత్రిం శత్రుఘ్ను: వర్ణశాలాం సమావిళత్‌ స్‌ గ€... తొమేవ రాత్రిం పీతాపి ప్రసూతా దారకద్వయమ్‌ (7-65-1) స వ, వాల్ళీకీమమార్డి ఆశ్రమంలో శ్యతుఘ్యుడు ప్రవేశించిన నాటి ర్యాత్రియే నీత ఇరువురు స్తు సై వుత్రులను 'వ్రనవించినది. స్‌ యు యై | స్టే శే | చ్‌ శ్రీరామగాయత్రి] | స్‌ ఓం దాశరథాయ విద్మహే | స్త య సీతా వల్లభాయ ధీమహి | స్తు షి త న్నో రామచంద్రః ప్రచోదయాత్‌ । న్‌ న్‌ దశరధనందనుని ఉపాసించుచున్నాము, ణ్‌ న బానకీవతిని ధ్యానించుచున్నాము, షా గళ నై ఆ రానుచందుడు నుమ్ము నన్మాల్గమున (సేరేపీంచుగాకు న మ క్‌ నే శ్ర | న్య శ్పగాప తపు ఉంపు ఉంంధయషపథషప శనధ షమ

జ్రతలిలుంల యంతు శుంఠ నప ఉలి సలి తున యు చైతన్య రామాయణము ర్జు

| స 1. ఓం శ్రీరామాయ నమః: _- సర్వులలో రమించు దివ్య చైతన్యమునకు న్న వన నమస్కారము క. శ్ర 2. ఓం రామభద్రాయ నమః - శుభకరుడైన శ్రీరానుచంద్రునకు నమస్కారము శు గగ 3. ఓం రామచంద్రాయ నమః. - చంద్రునివలె నునోహరుడైన శ్రీరామునకు మ్య (. నమస్కారము |? న. శు. ఓర శాశ్వతాయ నమః - అనంతుడైన వానికి నమస్కారము స్తా సే 5 ఓం రాజీనలోచనాయ నమః - కమలముల నంటి కన్నులు గలిగిన వానికి న న. నమస్కారము [౮ శై 6. ఓం శ్రీమాన్‌ రాజేంద్రాయ నమః - లక్ష్మీసమేతుడైన రాజేంద్రునకు నమస్కారము ప్త గ 7. ఓం రఘుపుంగవాయ నవముః - రఘుకులడ్రేష్టునకు నమస్కారము లగ క. 8. ఓం జానక్తీ వల్లభాయ నమః - సీతాదేవికి ప్రియమైన వానికి నమస్కారము క స్టే 9. ఓం జైత్రాయ నమః _ విజయునకు నమస్కారము వు వ్‌ 10. ఓం జితామిత్రాయ నమః - శత్రువులను జయించువానికి నమస్కారము ల

11. ఓం జనార్హనాయ నమః - సర్వులకు ఆనందము నందించువానికి నమస్కారము | సు 12 ఓం విశ్వామిత్రప్రియాయ నమః - నిశ్వామిత్రునకు ప్రియుడైన వానికి నమస్కారము ల ల, 13. ఓం దాంతాయ నమః; = ఇంద్రియములను జయించిన వానికి నమస్కారము | ననే 14 ఓం శరణ్యత్రాణ తత్చరాయ నమః- శరణుకోరిన వారిని రక్షించుట యందు ఉత్సాహము న (క్షే గలవానికి నమస్కారము న్‌ ,మై| 15. ఓం వాలి ప్రమధనాయ నమః - వాలిని వధించినవానికి నమస్కారము న ళు 16 ఓం వాగ్మినే నమః - గొప్ప వాక్ళాతుర్యము గలిగిన వానికి నమస్కారము ఖు క్ష 17 ఓం సత్యవాచే నమః - సత్యమునే పలుకువానికి నమస్కారము స్తో యు 18 ఓం పత్యవిక్రమాయ నమః. - సత్యభాషణములో పరాక్రమవంతుడైన వానికి ర్తి థు నమస్కారము .. వ 19 ఓం పత్యవ్రతాయ నమః -_ సత్యమునే పొలించువానికి నమస్కారము (౫ యు 26. ఓం ప్రతఫలాయ నమః - సర్వవ్రతములకు ఫలమైన వానికి ననుస్కారము (9 స 22 ఓం సదా హనుమదాశ్రితాయ నమనుః - హనునుంతునిచే నిరంతరము ఆశ్రయింపబడిన ( పే వానికి నమస్కారము ప నతంప్రారాాపు అంట పుంత ర్‌ ధర్‌ తథ?

7 టై ల ల కా న ద్‌

స్థసైరప లారి అంటి శకుంత గలి తపు ప ఉపి స ళు శ్రీరామ అష్టోత్తరశత నామావళి [స్తు గర, 22 వం కౌసల్యేయాయ నమః - కౌసల్యానందనునకు నమస్కారము న గ్గ యి 23. ఓం ఖరధ్వంసినే నమః _ ఖరుని హరించిన వానికి నమస్కారము శ్రే 6్రు 24. ఓం విరాధవధ పండితాయ నమః - విరాధుని వధించుటలో చాతుర్యమును చూపిన గ్‌ గ వానికి నమస్కారము - స షు. 25. ఓం విభీషణ పరిత్రాత్రే నమః - విభీషణుని ఉద్దరించిన వానికి నమస్కారము | న్‌ "రై 26. ఓం దశగ్రీవ శిరోహరాయ నమః - దశకంరుని వధించిన వానికి నమస్కారము | గ సగ. 27. ఓం సప్తతాళ ప్రభేత్రే నమః - ఒకే బాణముతో ఏడు సాలవృక్షములను ఖండించిన గ్‌ వ. వానికి నమస్కారము | శ్ర ఫ్లు! 2కి పం హరకోదండ ఖండనాయ నమః - శివధవుస్సును విరిచిన వానికి నమస్కారము గళ! 29. ఓం జామదగ్చ్య మహాదర్చ _ - పరశురాముని గర్వము నణచిన వానికి ్గ . దలనాయ నమః నమస్కారము | ఖ్‌ ర 30, ఓం తాటకాంతకాయ నమః - తాటకను వధించిన వానికి నమస్కారము | న్‌ స్‌ 31. ఓం వేదాంతపారాయ నమః - వేదాంతవేద్యునకు నమస్కారము గ ఉస్ట్ర 32. ఓం వేదొత్మనే నమః - వేదస్వరూపునకు నమస్కారము . శై 33. ఓం భవబంధైక భేషజజాయ నమః- సంపారవ్యాధిని నిర్మూలించు వైద్యునకు నమస్కారము న సె 34. ఓం దూషణత్రిశిరో హంత్రే నమః - దూషణుని, త్రిశిరుని చంపిన వావికి నమస్కారము యై 35. ఓం త్రిమూర్తయే నమః -. బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వర స్వరూపునకు నమస్కారము (ఖై థు 36. ఓం త్రిగుణాత్మకాయ నమః - త్రిగుణములకు ఆధారభూతుడైన వానికి - క స నమస్కారము నో న. 37. ఓం త్రయీ నమః - ముల్దోకములకు ఆశ్రయమైన వానికి నమస్కారము ఘు ఘు 38 ఓం త్రివిక్రమాయ నమః - మూడడుగులలో ముల్లోకములు నిండిన వానికి సూ నమస్కారము గ న్‌ ష్‌ 39. ఓం టత్రిలోకాత్మనే నమః = ముల్గోకములకు ఆత్మయైన వానికి వమప్కారము క్‌ి ల 40. ఓం పుణ్యచారిత్ర - పుణ్యచరితుడని క్షీర్తింపబడిన వానికి , క న కీర్సనాయ నమః నమస్కారము న వై 1 ఓం త్రిలోక రక్షకాయ నమః - ముల్లోకములను సంరక్షించు వానికి నమస్కారము స్తు థు 42. ఓం ధన్వినే నమః _ ధనుర్జారికి నమస్కారము తై స్య 43. ఓం దండకారణ్య - దండకారణ్యమున చరించు వానికి 2 న. వర్తనాయ నమః నమస్కారము యు ళా! 44. ఓం అహల్యాశాప - అహల్యను శాపవిముక్తురాలిని గావించిన వానికి ఖ్హై 6... శమనాయ ననుః నమస్కారము . 1 శా అర శంతి వంటల

భ్రశయలి అంత అంతస్తు సంఘ షభ తష శంషత్తు శ్రద్ద స చైతన్య రామాయణము. ఇ ర 45. ఓం పీతృభక్తాయ నమః - పితృభక్తి వరాయణునకు నమస్కారము 1 అమీ. 46. ఓం వరప్రదాయ నమః - ఆశ్రితులకు నరముల ననుగ్రహించు వానికి యు గ 47. ఓం జితేంద్రియాయ ననుః - ఇంద్రియములను జయించిన వానికి నమస్కారము న ఖ్‌ 48. ఓం జితక్రోధాయ నమః - క్రోధమును జయించిన వానికి నమస్కారము షై యు! 49. ఓం జితలోభాయ నమః _ లోభమును జయించిన వానికి నమస్కారము ళు నర 50. ఓం జగద్గురవే నమః - జగత్తులోని అంధకారమును నిరోధించు వానికి క. నమస్కారము యు ఫ్రే 51. ఓం బుక్షవానర సంఘాతినే - వానర భల్గూకములను సంఘటితపరచిన వానికి ళ్‌ న్‌ నమః నమస్కారము న్య ఇష్ట. 52. ఓం చిత్రకూట సమాశ్రయాయ - చిత్రకూటమున వసించువానికి యు థ్టు నమః నమస్కారము క గ, 53. ఓం జయంతతన్రాణ వరదాయ - జయంతచుని రక్షించుటకు వరములొసగిన వానికి మా క. నమః నమస్కారము ౯. వ. 54ఉ. ఓం సుమి(త్రాపుత్ర సేవితాయ - లక్ష్మణునిచే సేవింపబడు వానికి షు ర. నమః నమస్కారము 4 న. 55. ఓం సర్వదేవాధిదేవాయ నమః - అందరు దేవతలకు అధిదేవుడైన వానికి నమస్కారము యు థు 56. ఓం మృత వానర జీవితాయ - చనిపోయిన వానరులను పునర్జివితులను చేసిన త్త స నమః వానికి నమస్కారము న్‌ య్‌ 57. ఓం మయామారీచ హంత్రే. - మాయారూపుడైన మారీచుని వధించినవానికి [0 య్ర్‌ నమః నమస్కారము ఖు న 58. ఓం మహాభాగాయ నమః - గొప్ప సంపన్నవంతునికి నమస్కారము ర ఆ. 59. ఓం మహాభుజాయ నమః - శక్తివంతమైన భుజములు గలవానికి నమస్కారము. |. శ్ర 60. ఓం సర్వదేవ స్తుతాయ ననుః - సర్వదేవతల చేత (ప్రస్తుతింపబడు వానికి నమస్కారము వ స 61. ఓం సౌమ్యూయ నమః - ప్రనన్నుడైన వానికి నమస్కారము న్‌ ఆశ్హప. 62 ఓం బ్రహ్మణ్యాయ నమః - (బ్రహ్మనిష్టులను రంజింపజేయు వానికి నమస్కారము 1 63 ఓం మునిసత్తమాయ నమః - డ్రేష్టుడైన మునికి నమస్కారము (శూ స్మ 64 ఓం మహాయోగినే నమః - యోగస్వరూపుడు తానేయైన వానికి నమస్కారము శ్లో! 65. ఓం మహోదరాయ నమః - పరమ ఉదారస్వభావము గలవావికి నమస్కారము 16% (ఫ్‌ 66. ఓం సుగ్రీవస్థిర రాజ్యదాయ _ - సుగ్రీవునకు శాశ్ళితముగ రాజ్యమును అనుగ్రహించిన వ్‌ జ్‌ నమః వానికి నమస్కారము . ఖ్‌ శర శ్తంరసై ్వంద్ర కంద్ర ఉండధు తాపం శఉషథు శత

స్థల అరల భంలి 0 ససట ఉష శతాస | శ్రీరామ అష్టోత్తరశత నామావళి శ్రా గగ. 67. ఓం సర్వపుణ్యాధిక ఫలాయ -. సర్వపుణ్యములిచ్చు ఫలముకంటె అత్యధిక ఫలమైన ్‌ ఘా నమః _ వానికి నమస్కారము [ ఇస్ర, 68 ఓం స్కృత సర్వాఘ నాశనాయ- స్మరించిన మాత్రముననే సర్వపాపములను హరించు | గ గ నమః వానికి నమస్కారము 0] పు 69. ఓం ఆదిప్పరుషాయ నమః; -_ సృష్టికి మూలకారణమైన వానికి నమస్కారము | శ్తు నే 70. ఓం మహా పృరుషాయ నమః - ఉత్కృష్ట స్థానమును కలనానికి నమస్కారము గే 71. ఓం పరమ పృరుషాయ నమః -_ ఉత్తమమైన పురుషునకు నమస్కారము న స్‌ 72. ఓం పుణ్యోదయాయ నమః - పుణ్యముచే లభించు వానికి నమస్కారము | గో] క్షే 73. ఓం మహాసారాయ నమః - గొప్ప శక్తినుంతునకు నమస్కారము | గక గ 74. ఓం పురాణపురుషోత్తమాయ ననుః- సనాతనుడైన ఉత్తమ పురుషునకు నమస్కారము స్ట 75. ఓం స్మిత వక్షాయ నమః - నగుమోము గలనానికి ననుస్కారము / ఖు 76. ఓం మితభాషిణీ నమః; - మితముగ మాట్లాడువానికి నమస్కారము న శ్ర 77. ఓం పూర్వభాషిణీ నమః _ మొదట తానే పలకరించువానికి నమస్కారము ' స్ట 78. ఓం రాఘవాయ నమః .- రఘువంశియునకు నమస్కారము స్ట 79, ఓం అనంతగుణ గంభీరాయ - అనంత కళ్యాణగుణములతో సదా గంభీరముగ - | వ. ననుః గోచరించు వావికి నమస్కారము | స్తు స్వ 80. ఓం ధీరోదాత్త గుణోత్తమాయ - ధీరోదాత్తుడై లోకోత్తర గుణములు గల్గిన వానికి ర్‌ యా నమః నమస్కారము త్తు శు 61. ఓం మాయామానుష చరిత్రాయ- తన అధీనంలోని మాయను ఆశ్రయించి మానవునిగ శ న నమః జీవించిన వానికి నమస్కారము క్‌ 4 82. ఓం మహాదేవాది పూజితాయ - ఈశ్వరాది దేవతలచే సదా పూజింపబడు వానికి సు శు . నమః నమస్కారము | ఠ్తు క 83. ఓం సేతుకృతే నమః - జలధిపై వారధిని నిర్మించిన వానికి నమస్కారము న్‌ ఖు 84. ఓం జితవారీశయే నమః - సముద్రుని జయించినవానికి నమస్కారము (స్తు శు 85. ఓం సర్వతీర్మమయాయ నమః - సకల పుణ్యతీర్థ న్వరూపునకు నమస్కారము __ | | 86. ఓం హరయే నమః - పాపములను హరించు వానికి నమస్కారము | క 87. ఓం శ్యామాంగాయ నమః - నీలివర్గముతో ప్రకాశించువానికి నమస్కారము (పు శ్ర !8- ఓం సుందరాయ నమః -_ పర్వ సౌందర్య సారభూతునకు నమస్కారము _ (ట్రీ నే 89 ఓం హరాయ నమః - నుహా పరాక్రమవంతుడైన వానికి నమస్కారము త 90, ఓం పీతవాససే నమః - పీతాంబరములు ధరించియుండువానికి నమస్కారము | ॥నే 91. ఓం ధనుర్దరాయ నమః - పదా చేతియందు ధనుస్సును ధరించిన వానికి శ్రా ( నమస్కారము ర శం ర శ థల ళ్‌ శం త్‌ో 2-65

స్థ యను అరు శప సర సట సంసల స

• థి రా ఛైతన్య రామాయణము స్తా గ౮ 92. ఓం సర్వయజ్ఞాధిపాయ నమః - సర్వయజ్జములకు అధిపతియైన వానికి నమస్కారము | గ్న ఇమే 93. ఓం యజ్వనే నమః - యజ్ఞ స్వరూపునకు నమస్కారము యమ ఈ్రు! 94 ఓం జరామరణ వర్టితాయ - ముసలితనము, మరణము విడిచిన వానికి త్రై గళ . నమః నమస్కారము నూ ఇమ. 95. ఓం శివలింగ ప్రతిష్టాత్రే నమః - మంగళకరమైన శివలింగమును ప్రతిస్టించిన వానికి యై న్‌ 96. ఓం సర్వాపగుణ వర్డితాయ - సమస్త పాపములనుండి విడిపడినవానికి న భ్‌ నవముః నమస్కారము (ఖే గ 97. ఓం పరమాత్మనే నమః - పరమాత్మ తానేయైన వానికి నమస్కారము న గ 98. ఓం పరస్మైబ్రహ్మణే నమః - పరబ్రహ్మస్వరూపునికి నమస్కారము న్‌ షు 99. ఓం సచ్చిదానంద విగ్రహాయ - సత్స్వరూపము, చిత్వరూపము, ఆనంద స్వరూపము గ్‌!

| నమః ఐవవానికి నమస్కారము | 5 1 100. ఓం పరస్మై జ్యోతిషే నమః - పరంజ్యోతి చైైనవానికి నమస్కారము వ్షే ష్టై! 101. ఓం పరస్మై ధామ్నే నమః - మహోన్నత ధామమైన వానికి నమస్కారము వ

102 ఓం షరాకాశాయ నమః - చిదాకాశ రూపునకు నవముస్కారము ళు మ్‌ 103. ఓం పరాత్పరాయ నమః - పరనుమునకు పరమైన వానికి నమస్కారము ఖ్త స్వ 104 ఓం పరేశాయ నమః _ పరమేశ్వరుడు తానేల్రైన వానికి నమస్కారము ల న. 105. ఓం పారగాయ నమః - సర్వులకు పరమగతియైన వానికి నమస్కారము _ | శఫ! 106 ఓం పారాయ నమః - భవసాగరమును దాటించువానికి నమస్కారము వా స 107. ఓం సర్వభూతాత్మకాయ నమః - సర్వభూతములయందు ప్రకాశించు వానికి ణ్‌ ర్ట | నమస్కారము (౧ శ్రీ! 108. ఓం శివాయ నమః - మంగళ స్వరూపుడైన శ్రీరామునకు నమస్కారము న ర జన్నాదౌ క్రతురక్షణం మునిపతే స్టాణో ర్ధనుర్భంజనం స్త న వైదేహీ గ్రహణం సితుశ్చవచనా దో రాటవీ గాహనమ్‌ | స ఫై, | కోదండ గ్రహణం ఖరాదీ నుభథనం మూయామ్బుగచ్చేదనం (| ళు బద్దాబ్దిక్రమణం దశాస్య నిధనం చైతద్ది రామాయణమ్‌ ॥ నై 1 శ్రీరామ. జననమ్ము విశ్వామిల్రుని యాగ నంరక్షణము, అవాల్యా శాన విమోచనము, క్‌ య్‌ శివధనుర్థుంగము, జానకీ కొల్వాణము, వ్యీతువచనానుసారము అరణ్యవానము, ధనుర్దారిదైై | ఆశ్రం | ఐరాది అనురుల నంనోరము, చూయలేడి నిధనము, అంభోధిపై వారధి నిర్మాణము, నమ్యుద న! స! తలణము, రావణుని (పాణ వారణము - వదియే రామాయణము. 1 ౩/ రక్తపు తంట అంద్రా శ్రధయ్యభ షల శగథు జనాభా

జ్రతయలంలి అంత టంత ఫి సము శప తాగ య్టు ఆదిత్యహృదయ నామావళి . జ్జ షు మ స్తు యష్టై 1. ఓం రశ్మిమతే నమః ..... కీరణములు గలవానికి నమస్కారము శా గళ) 2. ఓం సముద్యతే నమః - ఉదయించు వానికి నమస్కారము "న షై 3. ఓం దేవాసుర నమస్కృతాయ నమః- దేవతలు, రాక్షసులచే నమస్కరింసబడు వానికి (షు "ర. వందనము శ్‌ [ 4. ఓం వివస్వతే నమః - అన్య కాంతులను కప్పివేయు వానికి నమస్కారము న క. క. ఓం భాస్కరాయ నమః ఎ (ప్రకాశనము నందించు వానికి నమస్కారము స్తు న 6. ఓం భువవేశ్వరాయ నమః - లోకనాధునకు నమస్కారము గా ౮ 7. ఓం సర్వదేవాత్మకాయ ననుః = సకల దేవతాస్వరూపునకు నమస్కారము | ఘు 8. ఓం తేజస్వినే నమః ఎ తేజోవంతునకు నమస్కారము. / 1 9 ఓం రళ్మిభాననాయ నమః - కీరణప్రసారముచే లోకవ్యవహారములకు ( య్టు కారణమైన వానికి నమస్కారము శ్రా స 10. ఓం దేవాసురగణ _ సుర, అసుర గణములను రక్షించు య్‌ షా లోకపాలాయ' నమః వానికి నమస్కారము (స్తు ప్ర 11. ఓం బ్రహ్మణే నమః = (బ్రహ్మదేవుడైన వానికి నమస్కారము న సె 12. ఓం విష్ణవే నమః య నిష్ణురూపుడైన వానికి నమస్కారము . ణు య్హ. 13, ఓం శివాయ నమః -.. మంగళకరుడైన వానికి నమస్కారము ై ఆము! 14 ఓం స్కన్హాయ నమః - కుమారస్వామి యైనవానికి నమస్కారము త్తు వ్‌ 15. ఓం ప్రజాపతయే నమః - విశ్వనాధునకు నమస్కారము భు అమీ. 16 ఓం మహేన్హాయ నమః '- మహేంద్రుడైన వానికి నమస్కారము య. ఖు 17. ఓం ధనదాయ నమః - కుబేరుడైన వానికి నమస్కారము వ్తు స! 18. ఓం కాలాయ ననుః - కాలస్వరూపుడైన వానికి నమస్కారము ల్‌! 2. 19. ఓం యమాయ నను; - మృత్యుదేవుడైన వానికి నమస్కారము ళు నే 20. ఓం సోమాయ నమః = చండద్రుడైన వానికి నమస్కారము ,యస్జా క 21. ఓం అపాంపతయే ననుః; - వరుణదేవుడైన వానికి నమస్కారము _ న య్జై 22. ఓం పిచ్చదేనతాయై నమః - పితృదేవతలు తానేలైన వానికి నమస్కారము గట్టు 23 బీం నసుమూర్తయే ననుః - అష్టవసువులు తానేయైన వానికి నమస్కారము ఇ న్న 2 ఓం సాధ్యమూర్తయే నమః =. సాధ్యులు తానేయైన వానికి నమస్కారము | యై పా ఓం అశ్విమూర్తయే ననుః - అత్చినీదేవతలు తానేయైన వానికి నమస్కారము (6ఘషి క్‌ 26. ఓం నురున్మూర్తయే ననుః - మరుత్తులు తానేయైన వానికి నమస్కారము | ఇను న 27. ఓం మనవే నమః -..... మనువు యైనవానికి నమస్కారము నక్ష శర పాతం అల తంతి శాసలు జగద శ్య్యభైుతల

స ఫంత్రు పులి అంతు శుంధథ యదు శషదు పషర్దు శస లే ప చైతన్య రానూయణము శ్రా ౫౮1. 28. ఓం వాయుమూర్తయే ననుః-. వాయురూపునకు నమస్కారము | షై 29. ఓం వహ్నయే ననుః -.... అగ్నిమూర్తికి నమస్కారము యు (|. 30. ఓం ప్రజారూపాయ నమః - సర్వజనులు తానేయైన వానికి నమస్కారము న న 31. ఓం ప్రాణాయ నమః - ప్రాణరూపునకు నమస్కారము ల షై 32 ఓం బుతుకర్తే నమః -. షడదృతువులకు కారకుడైన వానికి నమస్కారము షై , 33. ఓం ప్రభాకరాయ నను: = ్రకాశమును ప్రసాదించు వానికి నమస్కారము నే శ్రా 34. ఓం ఆదిత్యాయ నమః - అదితి తనయునకు ననుస్కారము గ్ల ' 35. ఓం సవిత నమః -..... సృష్టికర్తకు నమస్కారము ఫ్ర ఘా 36. ఓం సూర్యాయ నమః; - సర్వజీవులను కర్మలయందు ప్రేరేపించు వానికి . న. నమస్కారము శే నే 37. ఓం ఖగాయ నమః - గగనసంచారకునకు నమస్కారము న్‌ ఈమే ప, ఓం పూస్ణే నమః -..... జగత్చోషకునకు నమస్కారము , శ్ర, 39. ఓం గభస్తిమతే నమః... కరణములు గలవానికి నమస్కారము ళా గ్రరి. 40. ఓం సువర్షపదృశాయ నమః=... బంగారు నర్గముతో శోభించువానికి నమస్కారము. | ౧ శమీ, ఉక. ఓం భానవే నమః - ప్రకాశించు వానికి నమస్కారము ళ్త్ర స్తు 12. ఓం హిరణ్యరేతపే నమః =... బంగారమును రేతస్సుగా కలిగిన వానికి క్‌ | |] స నమస్కారము న్‌ య్‌ 43. ఓం దివాకరాయ నమః - పగటికి కారణమైన వానికి నమస్కారము "0. గ్‌ 4*4. ఓం హరిదశ్వాయ నమః - ఆకుపచ్చని అశ్వములు వాహనములుగ గలిగిన శ్హా 11 వానికి నమస్కారము గ ఖై 45. ఓం పహస్రార్చిషే నమ: - అనంతమైన కీరణములు గలవానికి నమస్కారము | . కర. ఓంసప్తసప్రయేనము - ఏడు అశ్వములను గలవానిక్తి నమస్కారము యు ళీ. (7. ఓం మరీచిమతే నమః - కిరణములు గలవానికి నమస్కారము న. న 48. ఓం తిమిరోన్మథనాయ ఆ అంధకారమును అంతరింపజేయువానికి య నమః నమస్కారము ౧. ఫ్లా 49. ఓం శంభవే నమః - సుఖకారకునకు నమస్కారము క నక్ష | 50. ఓం త్వడ్టే నమః = స్వరూప సంహారక్షునక్తు నమస్కారము స్తో య్డు 51. ఓం మార్తాండకాయ నమ; - ప్రళయానంతరము మరల జగత్తును స్పజించు (౧. "1. వానికి నమస్కారము శో న 52. ఓం అంశుమతే నమః; ఎ కిరణములతో నిండిన వానికి నమస్కారము ల క. 53. ఓం హిరణ్యగర్భాయ నమః - (తిమూర్వ్యాత్మక స్వరూపునకు ననుస్కారము .[ు థు 54. ఓం శిశిరాయ నమః; _ త్రివిధ తాసములను హరించి చల్లదనము ్తు | నందించు వానికి నమస్కారము న న. ఢి [ళాల శం ఉం ఉందాం షత చర్‌ సన్యా (

యయ కంటు ఉందు శ్రుత యఘు తంట శప షట న్న నై డా. యు ఆదిత్యహృదయ నామావళి | ఖీ గగ. 55. ఓం తపనాయ నమః =... వేడిని కలిగించు వానికి నమస్కారము ల్‌ య్‌, 56. ఓం అహస్కరాయ నమః - దినకరునకు నమస్కారము స్తు ధ్ర 57. ఓం రవయే నమః - స్తవనీయునికి నమస్కారము శ్రా గం 58. ఓం అగ్నిగర్భాయ నమః - అగ్నిని గర్భమున ధరించిన వానికి నమస్కారము | . 59, ఓం అదితేః పుత్రాయ నమః - అదితి పుతయనకు నమస్కారము | శ్ర శ్రఖ| 60. ఓం శజ్ఞాయ నమః _..... సాయం సమయమున శమించువానికి | గే య నమస్కారము న గు 1 ఓం శిశిరనాశనాయ నమః - మంచును హరించు వానికి నమస్కారము థు 62. ఓం వ్యోమనాధాయ నమః - గగనమునకు ప్రభువైన వానికి నమస్కారము గ 63. ఓం తమోభేదినే నమః - చీకటిని ఛేదించు వానికి నమస్కారము న్డ్‌ గ 64 ఓం బుగ్యజువ సామ _. బుగ్యజుస్సాము వేదములను గ్రహించిన వానికి | గ్‌ పారగాయయ ననుః నమస్కారము | త్ర థు ఓం ఘనవృష్టయే నను; -. గొప్పగ వర్షించువానికి నమస్కారము శే స్ట 66. ఓం అపాం మిత్రాయ ననుః- జలమునకు మిత్రుడైన వానికి నమస్కారము స్ట 67. ఓం విన్య వీధీ ప్లవంగమాయ నమః - గగనమార్గమున త్వరితముగ స పయనించువానికి నమస్కారము స్తు సి 68. ఓం ఆతపినే నమః - తాపము గలవానికి నమస్కారము థ్‌ ఉమా. (9, ఓం మణ్దలినే నమః ఎ... మండలము గలవానికి నమస్కారము | 70. ఓం మృత్యవే నమః _...... శత్రువుల పాలిటి మృత్యువునకు నమస్కారము న క 71. ఓం పిజ్ణలాయ నమః - ఎర్రని రంగు గలవానికి నమస్కారము | (గ య్‌ 72 ఓం సర్వతాపనాయ నమః = సర్వులను తపింపజేయువానికి నమస్కారము బ్‌ (ఫీ, 73. ఓం కవయే నమః _... కవియైన నానికి నమస్కారము న క 74. ఓం విశ్వస్మై నమః _..... ప్రపంచమును నడుపువానికి నమస్కారము యా 75. ఓం మహాతేజసే నను; - గొప్ప ప్రకాశము గలవానికి నమస్కారము ఖ్‌ కథా 76 ఓం రక్తాయ నమః _ సర్వులయందు అనురక్తి గలవానికి . న న నమస్కారము హు యై 77, ఓం సర్వభవోదృవాయ నమః - అందరి పుట్టుకకు కారణమైన వానికి తె నమస్కారము న షష 78. ఓం నక్షత్రగ్రహ తారాధిపాయ నమః- నక్షత్రములకు, గ్రహములకు, తారలకు క్‌ క ప్రభువైన వానికి నమస్కారము షి ళు 79, ఓం విశ్వభావనాయ నమః న లోకములకు సృష్టికారణమైన వానికి శ్షు న నమస్కారము | ళ్‌ లా లం స శయతాం తంత ఉం అతల శనం శతం

న లై ల “1. తమ క సో తో గంటు కా ఉందు ఉంటి నర శం శద తనన సె [కా ఊాడాావకానాాండాడాణాడావవా=ణ శా ( య చైతన్య రామాయణము గ్‌ త్తు తవన్సు న్లో 7, 80. ఓం తేజసామపి తేజస్వీననుః - తేజస్సు లన్నింటిలోకి అత్యధిక తేజస్సు స నే గలవానికి నమస్కారము లట లి ర. 81. ఓం ద్వాదశాత్మనే నమః ఆ సన్నెండు రూపములు గలవానికి _ ఆం ళు నమస్కారము 5 గ 82 ఓం పూర్వాయ గిరయే నమః - పూర్వగిరి రూపునకు నమస్కారము లో ఇీ.. 33. ఓం పశ్చిమాద్రయే నమః - పళ్చిమగిరి స్వరూపునకు నమస్కారము 49 లు! 84. ఓం జ్యోగిర్గణానాం పతయే నమః - తారాగణములకు అధిపతికి నమస్కారము. | శై గగ. 85. ఓం దివాధిపతయే నమః -.. పగటికి ప్రభువునకు నమస్కారము వ మై, 86. ఓం జయాయ నమః -. జయము ననుగ్రహించువానికి 0. ఖు నమస్కారము న్‌ . 87. ఓం జయభద్రాయ నమః ఆ జయమును వృద్ది చేయువానికి నమస్కారము గ్‌ 1 88. ఓం హర్యశ్వ్యాయ నమః ఎ ఆకుపచ్చని అశ్వములు గలవానికి న యై నమస్కారము ద్ని యు. 89. ఓం సహస్రాంశయే నమః - వెయ్యి కిరణములు గల వానికి త్ర 1 నమస్కారము ఉన్న ర. 90. ఓం ఆదిత్యాయ ననుః ం ఆదిత్యునకు నమస్కారము ళు (ఘు 91. ఓం ఉగ్రాయ నమః -.... భయంకరరూపునకు నమస్కారము వు స 92. ఓం వీరాయ నమః - వీరునకు నమస్కారము ల్లో యై 93. ఓం పారంగాయ ననుః ఆ శీఘ్రముగ పయనించు వానికి నమస్కారము ళం శత్రు. 9% ఓం పద్మప్రబోధాయ నమః - సద్మములను వికసింపజేయు వానికి త్త న నవుస్కారము త తి, 95. ఓం ప్రచణ్జాయ నమః - శీక్షణమైన వానికి నమస్కారము క షు స సం అహ్మేశానాచ్యుతేశాయ నమః -... బ్రహ్మ, మహేశ్వర, విష్ణు రూపును. ₹, నే నమస్కారము చ్కై ఖై 97, ఓం సూర్యాయ నమః: = సూర్యదేవునకు నమస్కారము (1 స్తే ః బ్‌ ళం 98. ఓం ఆదిత్యనర్భ'స నమః; న ఆదిత్యరూపమైన ప్రకాశము గలవానికి శి ళు నమస్కారము య్హు స 99. ఓం భాస్వతే నమః _ ప్రకాశస్వరూపువకు నమస్కారము ॥. త 100. ఓం సర్వభక్షాయ నమః ఎ సర్వమును హరించువానికి నమస్కారము కల ళా! 101 ఓం రౌద్ర వపుష నవు? అ (ప్రచండరూప్పునకు నమస్కారము ను చ 102. ఓం తమోఘ్నాయ నమః అంధకారమును సంహరించు నానికి ౫౮౮ య్‌ నమస్కారము ళు ఢ జ ఇ _ థః 103. ఓం హిమఘ్నాయ నమః =... మంచును నశింపజేయువానికి గ వ! నమస్కారము న యై శ తోనా క్క న త్సోరాప్రాల్సోడపై తాడు శియాడ్డ నా ఓ .

న లయ య “నా = త్తు 5, ఆదిత్యహృదయ నామావళి స్తా గల 104 ఓం శత్రుఘ్నాయ నమః _.... శత్రు సంహారకునకు నమస్కారము మ్య ప్రా] 105. ఓం అమితాత్మనే ననుః పరిమితి లేనివానికి నమస్కారము ష్తు ళు 106. ఓం కృతఘ్నఘ్నాయ నమః ఆ కృతఘ్నులను చంపువానికి నమస్కారము త్తు గ 107. ఓం దేవాయ నమః ఆ ప్రకాశించు వానికి నమస్కారము మ వ్‌ 108. ఓం జ్యోతిషాం పతయే నమః - జ్యోతిస్సులకు ప్రభువైన వానికి యు త్రూ నమస్కారము శు సహో 109. ఓం తప్తచామాకరాభాయ నమః = కరిగిన బంగారము వలె వెలుగు వానికి య్య మె నమస్కారము యు ఇఖ్లు! 110, ఓం హరయే నమః - లయకారకునకు నమస్కారము న న 111. ఓం విశ్వకర్మణే నమః - లోకములను స్పజించిన వానికి ్‌ యై నమస్కారము "ఫు యు 112. ఓం తమోభినిఘ్నాయ నమః - చీకటిని అధిగమించిన వానికి నమస్కారము ళు గ 113. ఓం రుచయే నమః - వెలుగు తానేయైన వానికి నమస్కారము |

య్‌ 11% ఓం లోకసాక్షిణే నముః ఆ లౌకిక వ్యవహారములకు సొక్షియైన వానికి ళో [ఫు నమస్కారము నగ స 115. ఓం భూతనాశాయ నమః: - లోకములను వశింపజేయు వానికి ల ఖై నమస్కారము [ఘు ౯ | 116. ఓం భూతస్రగ్రై నమః - లోకములను సృష్టించువానికి ళు ం నమస్కారము ( క 117. ఓం ప్రభవే నమః - విశ్వనాధునకు నమస్కారము ఫు ం్ట్‌ 1186. ఓం పాయతే నమః ఆ తపింపజేయు వానికి నమస్కారము క్‌

ళు 119.ఓం తపతే నమః _..... ఎండింప చేయు వానికి నమస్కారము మ న 120. ఓం వర్షతే నమః _.... వర్తించు వానికి నమస్కారము హ్‌ యా 12, ఓం సుప్తేషు జొగ్రతే నమః _.... నిద్రించువారిలోను మేలుకొనియుండు జ్ఞ ల్సి వానికి నమస్కారము న 61 122 ఓం భూతేషు పరినిస్టితాయ నమః - సకల జీవులలో స్టితుడై ఉన్న వానికి ణు లై నమస్కారము న్‌ స 123. ఓం అన్నిహోత్రాయ నమః ం అన్నిహోత్రుడైన వానికి నమస్కారము వే | 124ఓఓం అగ్నిహోత్రి ఫలప్రదాయ నమః - అగ్నిహోత్ర మొనరించు వారికి ఫలమైన య యా | వానికి నమస్కారము | షి ల 125. ఓం పరము సమర్దాయ భగవతే - పరమ సమర్భుడై, (బ్రవ్మాదేవుడైన (య్‌ | (బ్రహ్మణే నమః సూర్యదేవునకు నమస్కారము | టయ గప తనల ర కాయ “ప్రానం అల సలం త రల

స నం ా స్త్రారో ప్ర టలు యం. . మ్య ట్య న న్యు స గే ప్‌ శ్రన్యఫ్రై సాన్రై యా 0 న్స్‌ (1 త్‌ వ్ల ౯ న ర్త మా కూ. స శ రామ న కో కాఖీ దునకో శ పరుాయమా రాజణా. నునోహం (1 ఫ్రై నవాది ముంద మవాతో నోవా షా € లలితో వినుతో వోన మంగ రాయ న షు జు రట్బుకు నద్ద దాన లం య్జు న్‌ అజునద్ధ అడ వద ను సోషకా / న దేనకీ దళేవోయి యలు గళం య నో | భానజూ వుతాయ చారు అనీ వన / న్‌ జే వు గురు దే మంగ్‌ నూలి లు ట్‌ వ కాయ శ నే అండ కొన్షాయ య భిన్న త్తమాయ / ఫు ( ను లఅరూపా నాయ (ద్ర ళం | గ నారా ము య అలు నదనా ' థి ప. రూపాయ వివిధ టా స్త వాలా యతు తనేదా, ళ్‌ గా గా న మంగ , స్తా (ష్ణ వ్‌ జ్‌ ప తిథి ఈ న. ఫ్రం

కలల చకదతదనునచననిసతనానతిుననుతనన్ననఅతపనననవదకననా నవవ తతత న యం 2! మ న చ

• వ 1. వరల * ఒక " . జి య న! , వ. ల ో ల ఆక్‌ న న. " పల .. మా? ॥ గ 1 ల | ము | న లి టై హా: ॥ / (. 0 గం. నం. ! స |. ఇ కో / 1 శ్లో జా. . క్‌ జ్యా కీల టా నం సై , ఉల క గ్‌ ॥ [; ఖ్‌ మ న లా ఎత జా ం న. ॥ి పా ₹ / , క లం - ౪, ఖగ వ. 22 లం వ. సాటి 2 ం ఇ న చ. 1 క త ల న శ ల్లో గ /1 గ్‌ టైం శ / ( జ్ర . న , గ క్‌” ఎత్తూ 1," . ॥ లా ॥ "| కు. ॥ 4 బా . శ ల్‌ ల యీ “రంగా శణ * గ . . వామే చ జనకాత్మజా కు "| బు అల | హ్‌. పురతో మూరుతి ర్యస్య =. తం వందే రఘునందనమ్‌ ॥