Telugu brown lekhalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
న కక సని పను కు. శయన అ రే మ మనే పక క. క మసన శీ. త్త. య. క త 11 వ. ఎ ష్‌ లట వ ”ా ల శల టే ప్రతిక న్‌ న క! సి | క (స. స - (స | త! | (ర క. భై. లే . (ఆ (స /| శై ట్‌! స [2 య | | శ క ఆధునికాంధ్ర సాపాత్మ చరిత్ర శఈ క. సల్‌! | వ. ల [1 రు క న. శ! తంట య లం స లగ 1 1 క కం మ సే సు చా . ఫో ళీ ॥| శా ర ల నగ “శ్రా సరం (ఖీ మ. న. అం స్య న. న? గ దు తేట కేనా (న 1. టు... న. చాన్‌ పం. తశ త [కై స మ్చ[ మ్మే కా ర న ష్‌ టల గ ల ముడు న పరు యాల 111.11 1 గా లే ర నో + స. జే శ సక. న. / వై రత నగ సన న గ! ఎట త సా ల ళ/14 ను గ డు టన ప సా (1 ల వ. జల గ్‌ 5 న న. న ఎజ్‌ ఎ య || |. (| న్‌ న షస మ. శతు 1 న గ హన సం న సని! త న్‌ హస ఖీ వం [| శి న, | . టి టం గ్‌ [1 రశ వర. (1. నుం న నమ నట | గ నలి లు! ల్‌ నలం తేన త్రి న న టయ న న టమ. క ళి లంకా జ్ఞ నో! సంర టై హోరా సట టం. గ లే. గట్లు నం కా తమా 4 లుం ాపి (4 అపా నో ము“ ఓ సం 41 | భమ క. స న? ను పు! న ప! గతో పోయ. ₹ (ఆ; లం నని న రుల స న్‌ టం రం ॥' న మట భ్‌ న ([( సా. యకం || ఖ్‌ టే? (యళ న 1 (సా నటల టం ఈ ప్ర టన [| న నం. టు! స భర న న లి! ననే క సుం నటు టు న. పం న గమన స మో ఎలి బం రీ టంట
బ్రాన్‌ లేఖలు ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య చర్మిత శకలాలు (గచ్చద్వాాఖ్యతో) వర్యవేక్షణ (పొఫెసర్‌ బి యన్‌, రెడ్డి నంళశోధన బ౦గోరఠె శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం తిరుపతి (ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ్సి 1977
ఏ. 17. వానర రయం ఇం వెంంంింర ఇలు బజటుట కంకణ ఆ.6.6. &ఉ &. ౨. వ240 ఉగంయ[63 1077 కంప? 32237 ( 27 29445 ఖః -3క్ల- తౌ న్‌ కతి టర | | వక థ వష ఆ1మిం:6: 0 మం” 0% వెశంరంంు 301022 1102016 (ము మముముక్ర 6000568027] వు గ 2166; పం క్ష జే సన క ు. గ్‌ ౧1% 641107 : విషం ఆ. 1. 200 ల నా 641401: సర్మంధాలయి నర్వ ౩460౫ స్త శ కోరం హై స ని మాడ వెరడ(ం5 . సహ తకక శన వివ! కే2 ౯20013 3౦3622 వట, వెట్‌జరం25-600001.
౧౦76 ఠేంజల ;
౨. 6 ఇటుల [200%
విషయసూచిక 'శస్తావన : (పొఫెసర్‌ జి, యన్‌, అెడ్డి ఇలం గ ముందుమాటలు వ బంగోర 154
- విదేశీయులకు తెలుగు బోధించిన తొలి ఉపాధ్యాయులు వ.
- మహాభారత సంళోధిత ముద్రణకు అంకురార్పణ చేసింది బౌనే లలల 2్రి శ్‌ సల్నాటివీరచరిత్ర కావ్యపరిష్కరణ : (టౌన్‌ పరిశ్రమ లం 87
- వ్యావ్యాన సహిత వసుచరిత్ర మొదటి ముద్రణ : (ఆతరాలా (బౌన్‌ జాబు] ఎం ర్‌ శ్‌, వేమన సద్యాల పరిష్కరణకు (బౌన్‌ పడ్డ తంటాలు : [టౌన్‌ మరొక జాబు] ఎ రల 4, తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడుగా (టౌన్‌ తంంం 77
- అనుబంధం-1 (బౌన్‌ రాసినవే మరి రెండు లేఖలు ల శ10 శ. అనుబంధం-£ టూకీగా (బ్రౌన్‌ జీవిత కథ ల 117 బిల్షియ్యాగఫీ థి 44 151 నామనూ చి ; ల. 161 భాయాచిత్రాలు ; (జౌన్‌ తన డిక్ట్నరీకి "పెట్టదలచుకొన్న "వేర్లు ల ౯76 అండన్‌ యూనివర్సిటీలో (చ్రాన్‌ తెలుగు పాఫెసర్‌ శా ఈూపొందించిన తెలుగు కోర్చు వివరం ల మేషేషే
(పస్తావన
రొాం ౩69176 6 136ుజశయిుం 01
2 12ఒ08్ర0%2క్ర6 ₹25 జతి ఇపడేం%8
+&91 కీయ 006 0 26 6
& శేంయలర్రంలు.
- ౨. వంగా?
"తెలుగుభాషా సాహి త్యాలన అఖండ మెన "సేవచేసిన మువాసీయుడు ఎవడన్న 'శళ్నువ నమాధానంగా చాటి చెప్పదగిన వ్య క్షి.__మన అంధుడు మాత్రం కాదు ఆంగ్లేయుడైన నీ, పి. (బాన్‌ (1798.1884). విదేశీయుడెన (ఛాన్‌ వ తెలుగుభాపు ఒకటి ఉన్నట్లు తెలిసింది కఈన పంతొమ్మిదో యేట ; ఓనమాలు “నేర్చుకున్న తర్వాళ "తెలుగు వాబ్బయంమిద మనసు పోనిచ్చింది తన ఇరవై ఆరో యేట, అప్పటినుంచి తన జీవితాంతంవరక.__అంశేే ఆరవై 'సంవత్సరాలపాటు___ఆంధ వాబ్బయోద్ధరణను ఓక మహాయజ్ఞ్ఞ లాగ నిర్వహించిన మవాకపన్వి (బౌన్‌ , గళ శతాబ్దంలో భారతీయ భాషా సాహి త్యాలను అభిమానించ్చి అధ్యయనం చేసి గ్రంథరచన వేసీన పాళ్ళ్చాత్య భారతకోవిదుల్లో (690600. డిం108189) ను(పసిద్ధు లెందరో ఉన్నారు, ముఖ్యంగా దతీణబేళ భామలకు సంబంధించి సే, పిం (ాన్‌తో పోల్చి ఇెప్పదగినవారు తమిళానికి జ, యు, పోన్‌, రెవరెండ్‌ విన్‌ స్లో కన్న-డానిక్‌ రెవరెండ్‌ ఎఫ్‌, కికొల్‌ ; నులయాళానికి శాక్టర్‌ హెచ్‌, గుండర్డ్‌ 'మొదలైనవారున్నారు.. వీరందరూ మివనరీలు, ఆయా భావులు "నేర్చి వాటికి నిఘంటు వ్యాకరణాదుల్ని (వాయడం చారి వృత్తి ధర్మం. వీరి కృషికి మనం ఈ నాటికీ చేయె త్రి మొక్కతున్నాం,. వీరి నిఘంటువుల్ని ఫునర్ముదించు శంటున్నాం, అయినా ఆయా భామలకు వీరు చేసిన సేవ గురిగింజ (పమౌణంగా ఊహీంచువం శే, (టౌన్‌ తెలుగుకు చేసింది గుమ్మడి పండంళఠ అని ఇచెప్పకతప్పదు,
ఇ టౌన్‌ లేఖలు 'జౌన్‌ మిషనరీ కాదు, సివిల్‌ ఉద్య్యోసి, ఆనాటి సివిల్‌ ఉద్యోగుల్లో ఆనేవలు చుఖలాలనంల్యు ధనార్జనా నిమగ్నులు, 'దేశీయులపట్ల, 'జేశభాషలపట్ల ఊచదాసీనులు, కాని (బౌన్‌ దొర ప్రవృత్తి అటువంటిది శాదు, ళన జీవితంలో (కతి తమణాన్నీ, జీవితార్టనలో (పతి దమ్మిజీనీ తెలుగుభాపా సాహి త్యాలప వినియోగించిన కర్మయోగి (టౌన్‌, 'పాచీన తెలుస చాబ్బయంలో కాలగర్భంలో కలినిపోయినవి పోగా మనక అభ్య మెన (గ్రంథాలు సగభాగం మొరమే,. ఆ సగభాగంలో ఇంచుమించు సగంకంే ఎవ్యవ భాగాన్ని సేకరించి, ఉద్ధరించి భదంచేనీన వాబ్ఞుయోగ్ధారకడు టౌన్‌, ఆ రోజుల్లో తన సాంతడబ్బు యాాఖభిజేల రూపాయలవరకు ఖర్చు పెట్టి కొన్నివేల తెలుగ తాళష్మత గంధాలను సేకరించిపెటి పోయాడు, శతాధికం-గా తెలుగు చి (గ్రంథాల్ని పరిష్కరించినాడు, భారత రామాయణాదుల్నీ, వ్యాఖ్యానాలతో మన (పబంధాల్నీ ము[దించినాడు, మ్యుదింప జేనవినాడు, తాను స్వయంగా ఇస్పిక్ష్‌ (పామాణికమెన ఛందోవ్యాకరణ ౭తాల్ని, నిఘంటువుల్ని (వానీ (వకటించడ'మే "గాక ఏ వేనున పద్యాలవ, కొన్ని ప్రబంధ భాగాలకు ఇంగ్సీ షు అనువాడాల్ని కూడా 'సంతరించినాడు, (శాన్‌ కృతులు ఇకర రచనలు లండన్‌ ఇండియా అఫీస్‌ లె ్రరీలాశి ము(దితాల్కు అము[దితాలు అన్నీ వేం 52 సంపుటాల్లో అనూర్యంపళ్యలు-గా ఉన్నాయి, (బౌన్‌ వేసిన బెచిల్‌ సమ్యగానువాదం ఇంకా (వాత(పతి రూపంలోచ్స లందసన్‌ బైబిల్‌ సాపెటీలో ఉండిపోయిందిం ఆనాడు కెలుగుబేళంలో వివిధ (పాంతాలోని పండితులతో, విద్వాంసులతో తాను సాగించిన ఉత్తర (పళ్యు త్త కాల్ని ఇంశా ఇతర రకాల జాబుల్ని 20 సంఫుటాల్లో_ ఒక్కొక్క. సంపుటంలో సుమారు &00 ఫుటలు కలవి__భ[ద్రపరచి పోయాడు, నున సౌంఘిక చరితవ సంబంధించిన ఈ (టౌన్‌ సామి ఇంకా ఏంతో ఉఊందిం కొన్ని సంస్థలు కాస్నే్తపాటు వెయ్యదగినంత సాహిత్య సేవను; 'వౌన్‌ ఒక్కాచే చేసినంత మరి ర్వ విదేశీయుడు గానీ పీ భారతీయ ఫాపుకూ చేయలేదు, ఇది నా 'సవచే ళం న సవమే కాని ఆత్యుక్షి కాదు, నిజానికి (బాన్‌ ఒక వ్యక్తి కాడు ఒక సంస్థ లాంటి వాడు, కన ఇళ్లే ఒక సారస్వత సత్రం, ఒక కాలేజ. సొంత డబ్బుతో జేతాలిచ్చి పది పదిష్తాను ముంది పండిళుల్ని సదా ఈన కొలువులో పోషించేవాడు, శాబెప్టే
ప్రస్తావన ళ్‌
నూరార్డు "లెక్క సేయక
జేర్దెక్క్‌న విబుధవరుల 6 బిలిపించుచు జే
మార ర్థమిచ్చు విఠరిణి
చాన్సైెసు ఫీలిప్సు 1బొను సాహెబు కరుణన్‌ ఆని సమకాలిక పండితులచే కీర్పింపబడినాదు, అవివాహిళతు.డై అహోరాత్రాలు తన జీవితాన్ని తెలుగుభాపా సాహి త్యాలవ అర్చించిన (చౌన్‌ దొరను ఆంగ్లమి(తులు కొందరు పిచ్చివాణ్ణిగా జమకట్టి పరివానసించే చారట. తానే ఒకచోట ఇలా కాళాడు, “టే! ఇజంగషక ఛు68 1 2976 660 6009146066 (2304 స” ముంత. ఇక కయుంళాేజశ్‌ 1252206 =. క096 ఛామేం జాం 1ముంళార 06 మయుుణశేల్వు” 276 )డేర్రండ 06 ఇమంట్సే” 5జమంి "తెలుగు పిల్లలన పాఠళాలలుకూడా స్టాసించి నిర్వహించిన విద్యాదాత సీ, పి, (బౌన్‌ = బిమల్‌. కాల్ట్‌ వెల్‌ వ సంస్కృత భాహె (శవేశాన్ని కల్పించినాడు, తాను రచించిన ఆంధగీర్వాణ చ్భందం, సంస్కృత ఛందన్సు అనే రచనలే గోల్డ్‌ స్టకర్‌ ను సంస్కృత భాహిధ్యయనానికి ేపించాయి, (చాన్‌ బహుఖాసహావే ర్త శీవః లాటిన్‌, హీబ్రూ, (గెంచి, పర్షియన్‌ "బెంగాలీ, మరాట్సీ హిందూపస్తాన్స్‌ ఆరబిక్‌ ఇత్యాది భఛామల్లోకా డా (ప్రావీణ్యాన్ని గడించినాడు. బహుముఖ 'తజ్ఞాశాలి అయిన [బౌన్‌ తెలుగుభాషా సాహిత్యాలకు చేసిన సేవను: గురించీ ఆతడు వదలిపెట్టిపోయిన వాబ్బుయనిధిని గురించీ ఇంతవరకు తెలుగు లోశానికి తెలిసింది గురిగింజ (ప్రమౌణమే, మ్యుదితమె (ప్రభారంలో ఉన్న తన 'పామౌణిక నిఘంటువులకు అతడు చేసిెట్టిన కూర్చులూ్యూ 'ేర్పులూ రెండింతలు "ఇ్పరిగి అము(దితంగానే ఉన్నాయి. అలాగే అతని తెలుగు వ్యాకరణం కూడా “ఇరిసింది, "నేటి సామాజిశావసరాలవ ఉపయోగపడే పరిశోధన సామ్మగి (బౌన్‌ సంఫపుటాల్లో ఎంతో నికి ప్తమె ఊందిం ముఖ్యం-గా తెలుగును అధికార భాప-గాన్సూ (పయోజనాత్మకం-గానూ ఠూపొందించు వానే ఈనాటి అవసరాల (బౌన్‌ కూర్చిన జిల్లా నిఘంటువు, మిశ్రభాహే నిఘంటు వులు సేకరించి పెట్టిపోయిన తదితర ఫాహెసామ్మ॥ యెంతో ఉపయోగపడుతుంది. పీటన్నిటిసీ వెలుగులోకి తీనుకరావాలనే (ప్రయత్నానికి ళీ -జేంక కేళ్వర విశ్వ విద్యాలయం ఒక ఇరిశోధన విభాగాన్ని 1975 "సెప్టెంబర్‌. లో రూపొందించి
స. బౌన్‌-లేఖలు చోవాదమిచ్చింది, రాష్ట్రప్రభుత్వం, ఆఅంధ(్రబేగ్‌ అక్కి శాఖ విశ్వవిద్యాలయ (గ్రాంట్ల సంఘం కొంక ధనసహాయంతో చేయూక నిచ్చాయి. ఈ (పోత్సావోన్ని పురస్కరించుకొని సదన్‌ లేఖలు అనే ఈ చిన్న సంపుటాన్ని (ద్రస్తుకం ప్రచు శించడ మెందిం మరికొన్ని 'పచురణలుకాడా త్వరలో శానున్నాయి. ఇవి తెలుగు కాషా చరిత్రే గాహండా "తెలుగువారి సాంఘిక సాంస్కృతిక చరిత్రల అధ్యయ వానిక్సి (ప్రధానంగా (బైటీవు యుగానికి సంబంధించిన పరిళోధనలన కొంత ఆధార సామ్మకి కాగలవు, విశ్వవిద్యాలయాల్లో చరిత్ర, సాంఘీక ాజక్రీయకాస్త్రాది విధా శాలు భాహిసాహిత్య విథాగాలు వీటిమధ్య సమష్టి (12161 శమం ఆభ్యయనానికి (టౌన్‌ వాబ్ఞయం ఒక సుతేతం, 'థౌాన్‌ లేఖలు అనే ఈ (గంధానికి ఆసక్తికరమూ బహువిషయ (ప్రధానమా అయినటువంటి వ్యాఖ్యను కూర్చిన శ్రీ బంగోరె అభినందనీయుడని శ త్యేకించి “పేర్కొనడం సముచితం, 2812276 జీ. యన్‌. రెడ్డి, తిరపతి, ఆం(ధళాఖాధ్యముడు.
ముందుమాటలు
టొన్‌ను గురించి ఎవరుమాతం ఈనాడు
ముందుమాటలు తస్ప ఆఖరు మాటలంటూ
ఏట్లా చెప్పగలరు? అది దుస్సాధ్యం: ఎందువల్ల నంటారా*ి ఆ తెలుగు నూర్యుడు, “కారణజన్ముడూూ అయిన (బౌన్‌ మనక మిగిల్చిపోయిన ఆతరసా్నామౌజ్యం వెంత విస్తారమెంది! ఏంత విలువైంది! మ్యదాను ఓ8యంటల్‌. 'మేనుస్కి ష్ణ లె 'టకీలో జీలకు వేల సంపుటాల (వాతప్రతులు ఆయన మనకోసం విడిచిపెట్టిపోయాడు, ఇదంతా కల్సి కొన్ని అమల "పేజీల చాబ్బయ సామ్మగి అవుతుంది, ఇక ఆధునిశాంథ చర్శితలో ఆత్యంక కీలక యమెన మూడు దళా శాల శాలవ్యవధిలో "కెలునబేకానికి ఒక "రెవిన్యూ జుడీషియల్‌. అధికారిగా పరి పాలనా పరిధిలో ఆయన 'శానిసెట్టిపోయిన ఆలనాటి ఫ్రెళ్ళు ఎ్ప్రిక్ట్‌ గుట్టలు గుట్ట లుగా తమిళనాడు ఆర్కెవ్స్‌ అనే గనిలో పడివున్నాయి, ఓపిగ్లా లోడి పెకి త్తీ స్తున్న కొద్దీ ఇంశా ఇంకా చూడవల్సిన ఫెళ్ళు బోలెడు కనపడ్డున్నాయి, అంతే శాదు, తెలుగు చర్మితప, సంస్కృతికి, పారస్వతానికీ సంబంధించి 'బౌన్‌ 'పింట్‌ చేసిన (గ్రంథాలు, వ్యాసాలూ శ తాధికంగా కనపడ్తున్నాయి. ఇవిగాక, వేల మెక ఆవతల తెలుగుదేశానికి బహుదూరంగా అందన్‌ వగెరాచోట్ల (టౌన్‌ సారస్వత సామ్మగి వెంతో భద్రపరచబడి వుంది. (బౌన్‌ను గురించిన ఒక సమ్మగయెన అవగా ఇానను వీర్పరచుకోవాలం కే, ఆయన చేసి పెట్టిపోయిన పని తాలూవ మంచి ఇెడ్డల్ని 'వెలుగునీడల్ని నుననుకు తెచ్చుకొని అంచనా జేయాలంకే ఈ సంపుటాల, ఆ చెక్కు అఆ సామ్మగినంతా. చదివి__కనీసం పెపెగావెనా చడివి___ఒక నిర్ణయానికి రావాలి గచా, ఈ 'బౌన్‌ 'ెన్నిధి ఎన్ని పీహాచ్‌,డి, అవ సరిపోతుందో, ఎన్నేళ్ళు పడ్డ్తుందో ఎట్లా ఇప్పుడం? పది పదిహేనేళ్ళ (కిళం_..మ్యద్రాను ఓరియంటల్‌. మేనుస్క 9ష్ట్టు లెస్చరీలో నుంచి అర్యంఠి విలువైన ఈ (బన్‌ మెకంజీ సేకరణల “పెన్నిధిని మినపోయించి మిగతా
ఇ _ౌన్‌ లేఖలు
శాళష్యత ్రతుల్ని మొత మే తిరుపతిలోని శ్రీ వెంకటేశ్వర ఓరియంటల్‌. ఇన్‌ స్టీ ట్యూట్‌ 8 తరలించుకొని వచ్చాం, ఒకవిధంగా ఒరిజనల్‌ సోర్స్‌ మెటీరియల్‌ ను అక్కే వుంవేని, సెకండరీ సోర్సెన్‌ను మాకం ఇక్కడన తెచ్చుకొన్నాం. అప్పుడే ఆ (బాన్‌ సెన్నిధిని _ తెలుగు, సంస్కృళాలన సంబంధించిన పెన్నిధిని- తిరుపతికి ఈరలించుకొని వుంళే. ఇప్పుడు. శ్రీ వెంక కేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం ఏీర్చాటుఇేసిన ఈ (జాన్‌ రీసర్చి (పాజెట్ట పని కొంత సులువై వుండేది, కాస్స, అది ఎందువల్లనో జరగలేదు, ఆళర్వాతైనా అక్కడి ఆ బన్‌ వేలాది సంపుటాల జెళాక్స్‌ లేదా మెకో ఫిల్మా (ప్రకులైనా తీయించి భదపరచుకోవాలన్న దృష్టీ మనవ లేకపోయింది, అట్లా శే అఆం(ధ్ర(ప్రచేళ్‌ న్దేట్‌ ఆరైవ్స్‌లోకి డిస్ట్రి9క్ట్‌ న రికార్డ్స్‌ పేర. తెలుగు జిల్లాల రికార్డుల గుట్టలు కొన్ని రరలించబన్ధాయి. శాన్‌, డిన్టి ంక్ట్సా పరిధి చాటి. స్లేట్‌ లెవల్లో వర్షీకరంపబడిన ్రెళ్ళు అనేకం, ఆమరాలా ఆేకం, ఇంశా మద్రాసు ఆ౨ై 7-వ్స్‌లో-నే వున్నాయి. ఆ ెళ్ళలో "తెలుగుబేళపు ఆధునిక చరిత సమాచారం ఎంత నికి ప్తమె వుందో ఎట్లా చెప్పడంశి ఇక, చాన్‌ మద్రాసులో కూర్చొని ఆనాడు (ప్రింట్‌ చేసిన తెలుగు గ్రంథాలు, తదితర (గంభథాలు, వ్యాసాలు వ్యాసానికలను సెతం మనం భద్రపరచుకో లేక పోయాం. ఈ మ్యుదిక 'ప్రతులైనా తెలుగుచేళంలోని ఏ లైస్చరీల్లోనూ లేపంచా చేనువని సర్వజాగ్ర శ్తలూ తీసుకొన్నాం, వీటిల్లో కొన్ని శాళ్వతంగా కనుమర్నుగై పోయాయా అనిపిస్తున్నది, మరికొన్ని వీ లండన్‌, అమెరిశా లబరీల్లో తప్ప ఇక్కడ మరెక్క_డా లేవని పిస్తున్నది,
ఈ 'పేపథ్యంలో శ్రీ వెంక శ్వేశ్యర విశ్వవిద్యాలయంవారు నెలకొల్పిన ని. పి (టౌన్‌. రీసర్చి (పా జెప్టలో తెలుగుశాఖ అధ్యక్షులు అభార్య జి యన్‌. లెడ్డిగారి పర్య వేషమణ క్రింద సీనియర్‌ రీసర్చి ఆఫీసర్‌గా 1975 ఇపెంబర్‌ 10న చేరాను, ఇది 1877 జనవరి 0 లేద, ఈ ఒక్క సంవత్సరం నాలుసునెల వ్యవధిలో “నేను చేయవలనీన దేమిటి? శేయనలిగించేమిటి?. శేసించేమిటి? చేనినదానికం క చేయవలసింది ఇంకా బోళెడున్నట్లు కనపడ్డున్నది. వేనినడానికి సాత్యుంగా ఇదుగో ఈ చిన్న సంపు టాన్ని _ చాలా చిన్న సంపుటాన్నే _ “నిన్సిగ్తుగా మి ముందుంచుకు న్నాను. దీనితోజాటు [బాన్‌ ఆనాడు తన 90వ పీట పెలుగుసంస్కృ్భృలీ ఛందోరీకుల్ని గరించి అంబ్లంలో (ప్రచురించిన 'మొట మొదటి 'గంథఖాన్నికూడా సేకరించి చార్మిక్‌ శాది వివరణలతో పునర్ముద్రి స్తున్వార, త్వరలో శే 'బౌన్‌ సాహిత్య జీవితానికి సంబంధించీన స్వీయ చరి త్రాళ గక రచనను, తెలుగు కాహక సంస్కృతికి సంబంధించి (టౌన్‌ అంగంలో (వ్రాసిన వ్యాసాల సంకలనాన్ని 'వెలువరించబోతున్నాం. ఊన్న
ముందుమాట-లు స! వనరులను, మెటీరియల్‌. సేకరణలోగల ఇబ్బందులను దృష్టిలో "పెట్టుకొని వూరి అటా స్వేచ్చనిచ్చి; జర్నలిజం పరిధిలోనుంచి ఈ అకడమిక్‌ పరిళోధనా రంగంలోకి వూడి పడ్డ నాచేత (బాన్‌ సాహిత్య వ్యవసాయం చేయించిన (పాజెళ్ట పర్య వేచుకలు ళ్‌ లు అవార్య జి. యన్‌ రెడ్డిగారి కింద పనిచేయడం, ఆ పని ఇంత నితో్యోత్సాహాజన కంగా వుంటుందని వూహించుకోలేకపోయాను. ఈ (ప్రచురణలు ఈ రూపంలొ ఇంత త్వరగా వెలుగు చూడడానికి ఆయన ఇచ్చిన పేరణ, తో-చ్చాటు ఒక శారణం, ఈనాడు (టౌన్‌ పట్ల మన “తెలుగుదేకంలోకం జు విబేశాలవారు ఎంతో వతూవాలం కనపరు నున్నారు. విలున నిస్తున్నారు. ఇందుక సౌమ్యంగా ఒక చిన్న ఉదంతం. అతి న! ఈ సందర్భంలో ఇప్పాలి. ఇక్కడ శీ వెంక కేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం వారు ఈ (టాన్‌ రిసర్చి 'పాజెట్టను ఏర్పాటు చేయబోతున్న తరుణంలో ఆక్కడ అండన్‌ లో ఒక పాతపు_స్టకాలహెపువారు. బౌన్‌ స్వవాస్త లిఖికం గా 128 ఏళ్ళ [క్రితం (వాని "పెట్టిన స్వీయచరిత్ర పతి ఒకటి బయటపెడితే అమెరికాలోని మిన్నెసోటా -లెస్టరీ వారు ఆ 60 "పేజీల ప్రతిని 146 శాలర్లక, అంఆకే చాదాపు 1,500 ఈతూపాయలకు కొని భ్మధపరిచారు, అట్లాగే 150 ఏళ్ళ [క్రితం కేంబెళ్‌ (పకటించిన తెలుగు 'రామర్‌ను (బౌన్‌ వ బహకాకరి స్టే, (టౌన్‌ చాదాపు 'పతి పేజీలో వీబేదో మ్‌ౌర్డి నల్‌ నోట్స్‌ 'శానీ పెట్టిన (వతి లండన్‌లో నే మరొక పాతపు_స్పకాల షాపువారు అమ్ము కానికి ఇట్టినున్నారు, చాన్ని కొని పెట్టుకోవాల నే ఆసక్తి మన కెక్క_డిదికి ఇదీ. పరిస్తితి, ఉష ఈ మిన్నెసోటావారు కొన్న ,బౌన్‌ (వాత్యపతికి జెరాక్స్‌ (ప్రతి తీని పంపమని న్యూయార్క్‌లో వుంటున్న డాక్టర్‌ ఎ. (శ్రీనివాస్‌ (నా (శ్రీమతి నుమిత అన్న) "ారిని- కోరితే ఆయన 15 డాలర్దు ఖర్చుపెట్టి పదిలంగా పంపాడు, న్యూయార్క్‌ "నేమనల్‌ లైబ్రరీలో తలడాచుకొని వున్న (బౌన్‌ తెలుగు (గామర్‌ మొదటి (1840) ఎడిమన్‌ ఫోటో శాపీ పంపమని అయాన్నే కోరాను, మెెకోఫీల్‌ గి తీసి పంపడానికి ఏర్పాట్లు వేళానని మొన్న నే జాబొచ్చింది. (బాన్‌ దీన్ని మడాసులో-నే సొంతంగా (ప్రింటు చేసినా మ్యద్రాను లైబ్రరీలు కళ్ళకు వత్తులు పెట్టుకొని వెతికినా కనపడ్తేనా? ఇట్లాగే దాదాపు మూ ేళ్ళ శికం, ఈ 'పాజెప్ట ఏర్పడడానికి చాలా ముందు ఫైట్‌ శెఫ్ట్ర నెంట్‌, ఇప్పుడు క్క్య్వాడన్‌ లీడర్‌ ఎం, తె, రెడ్డి (నా సోదరి (శ్రీమతి సుశీలమ్మ అల్లుడు లండన్‌ క పె చదువులకోసం ెశుంళే. ఆయన్ను కోరాను__ ఖా మ్‌ అటే 'బిటీక్‌ మూగ్గజియంలో వున్న (బౌన్‌ ముదిత (గంథాలన కనీసం కొన్నిటికైనా
! బౌన్‌ లేఖలు మె[క్రో ఫీల్‌స్టలు ఫీవి పంపమని, మూడువారాల 'కిఠమే ఇండియా వన్తూ నా మరదలు శ్రీమతి వముదవేత కొన్ని పంపించాడు, వ్‌ళ్ళక కృఠజ్ఞ తలు, ఇంకా ముఖ్యంగా ఇప్పవల్సిన వ్యక్తీ ఒకరున్నారు. (బౌన్‌ 'పాజెట్ట అవతరణవ ముందు శ్రీ నార్ల _ నా క ళ్చాహిక పిచ్చి పరికోధథనల పట్ల, నా పట్ల అవాజ్యమెన అనురాగాన్ని (ప్రదర్శిస్తూ ఒక 'పోత్సావాక శక్తిగా వుంటున్న శీ వార్డ ల సతీసమేరంగా. (ప్రపంద పర్యటనక ! శ్తున్న పుడు ఆయన్ను అమాయకంగా 'పాభేయపర్డాను ? “సార్‌ మిరు అందన్‌ వెళ్తున్నారు కదా, అక్కడ బారం పది శోజులం వుంటానంటు న్నారు గదా, ఒక్కా చిన్నపని నాకోసం మో శిష్యుడికోసం జేయరా, అక్కడి భిటీక్‌ మ్యూజియం, ఇండియా ఆఫీన్‌ లై(బరీల్లో వుండే (టక్‌ సంఫుటాల్లో మిన తోచిన ఒకటి రెంటికైనా మెలో ఫీల్యాలు పంభండని పిచ్చిగా (పాక్టించాను, అబ్బానీ (టౌన్‌ పిచ్చి పాడుగాను, "జెబ్బడ్య్యూ పడిలో 'పవేశించబోతున్న నన్ను ఈ పనికి ఫురమౌయి స్తున్నా వా అన్నట్లుగా చూచి _ “ప్రామిస్‌. చేయలేను బంగోరె కానీ చూస్తాను'అన్నారు. కొన్ని నెల్ల మౌనం ఈర్వాళ ఇండీయా తిరిగొచ్చి గుర్తుగా జాబు (ాళారు: *'అందన్‌ లో పళ తెలుగు వ్యక్తికి సీ గురించి ఇెప్పాను, నీ ఫు స్తశాలు పంపి (టౌన్‌ గురించి నీకేమి కావాలన్నాన్న అకనికి వాయి, కప్పక పంపీస్తాడు___అని ఒక అడసు ఇమ్బారు, అ జాబు చూచు కొని గాల్లో తేలిపోతూ. నా పుస్తకాలు (వాన్‌ సరించినవి రెండింటిని రిజిస్టర్డ్‌ పేర్‌ మెయిల్లో పంపుకూ ఆ అపరిచిళ వ్యక్తికి నా (బౌన్‌ "జేదనను సరఫరా చేశాను, “నీ పుస్తకాల్ని ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ ప్రయాణంలో రైల్లో ఏకబిగిన చదివాను. నీ వడిగిన (బాన్‌ మెటీరియల్‌ను త్వరలో. పంపుతాను, లేదా నేను ఇండియా వన్తూ తెస్తాను' అంటూ (పేమగా జాబు (వాశాడు, ఆ జాబు చూచుకొని ఎంత సంబరపడిపోయానో ఎట్లా ఇెప్పడం? అప్పటినుంచి "నేటివరహూ ఆ ఆపరిచిత వ్య క్తి నే నడిగిన మెటీ శియల్‌ ను విసుగు లేపంచా అండక్‌నుంచి "నెమ్మది నెమ్ముదిగ్యానెనా పంపుతూ వస్తు న్నారు, అక ే డాక్టర్‌ జి, కృష్ణమా ర్వి, గూటాల కృన్ణమూర్తి గారు, చారి బుణం ఎటా తీద్చనోను? ణం ఎని ణ వాన ! ఇక్‌ అండజ్‌ ఇండియా ఆఫీస్‌ లైబ్రరీలో వున్న (జోన్‌ చరమదకనాటి 52 సంపు టాలు దాదాపు 17 జీల పీజీల (వార్యకులన మెకో ఫిల్ట శాపీల నీమీ తం డబ్బు కట్టడానికి మా యూనివర్సిటీ వారు వీర్పాటు చేశారు, 'వెంన్న ఆగనులశి దాదాపు 9 కేల వాపాయలు కట్లామ. ఈ (జౌన్‌. మైలీ ఫీళ్యైలు 'వళ్చ జూన్‌ _ జూలై నాటికి శప్ప ఈలాగా పంపణజానికి వీలు శాదన్నారు వారు, అవి
ముందుమాటలు షస వచ్చినప్పుడు శానీ (చాన్‌ అధ్యయనంలో కొత్త ళకం (ప్రారంభం కాదు. ఈ విమ. యంలో అంధ(ప్రదేక్‌ విద్యాశాఖ ఉఊదారదృష్టితో ఇందువ అవసరయమెన ధనాన్ని మంజూరు వేసినందుక కృతజ్ఞ త్‌లుం ఇక (బౌన్‌ జ్వరంతో కొట్టుమిట్టాడుతూ దరిగానని తరణంలో___నా పరిమిత శక్త అక ఒక తెన్ను చూపి తోడ్పడిన మితుడూ, రాజ్యసభ 'సభ్యుడు 1. ఎన్‌, జనార్జన "కెడ్డి ఒకరున్న్నారు, ఆయన ఇచ్చిన ఆండను ఎట్లా మరువగలను॥ టౌన్‌ 'పాజెష్ట కృషిని తిలకించి, వార్షించి ఈ లేఖల ఫు_స్తకంతోచాటు మరి "50డు (బౌన్‌ గ్రంధాల 'చచురణక తమక వీలున్న పరిధిలో ఒక పరిమిత మెన సహాయ పథశాన్ని నూచించి, కాష్ట్రి (ళుత్వ పచుంగా మంజూరు వేయించిన అం. ప్ర, అర్కైన్స్‌ శాఖ జైరెక్టర్‌ ఎస్‌, వెంకట్రానయ్య (ఐ ఏ. ఎస్‌ గారికి కృతజ్ఞతలు ఇప్పుకోవడం నా విధిః ఈ (హైజెష్ట పమంగా. ఈ లేఖల ఫుక్తళాన్నే మొదటగా. ఎందుక వెలువరించాలికి (చాన్‌ సేకరించి "పెట్టిపోయిన చాదాఫు 6-7 వేల పేజీల్లో వున్న ఈ జాబులు “సీను. శ త్యేకంగా అఖిమౌని స్తున్న విభాగం. ఇంతేగా ఇష్టపడ డానికి కారణం ఒక్క, ఈ లేఖలు 2వెకి వట్టి మొరటు వచనపు ముక్కలుగా కనపడ్డున్నా___1790 నుంచీ, 1858 చాళా వి స్పరించివున్న ఈ జాబుల్లో వెలుగులోకి రావల్సివున్న "తెలుగుబేశ ఫు సాంఘిక సాంస్కృతిక చరిత ఎంతగానో నిమీప్తమె వున్నదని చనా (ప్రగాఢ విశ్వాసం, మూ చేళ్ళ ఈం ఇబే జూబుల్ని ముడిసరువ-గా తీసుకొని బాన్‌ జూబులంని "తెలుగు జర్నలిజం చరిత్ర ; 1882 నుంచి 1857 చాశా” అనే గంథాన్ని (పక టించాను, తెలుగు జర్నలిజం చరిత 'చాయడానికి ఈ జాబులు ఆనాడు ఆధార భూత మొన స్టే ఇప్పుడు ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య చరికటూ. 'భేమైన సామ్యగిగా ఉఊపయోగపడున్నాయి,. తెలుగువాళ్ళన సంబంధించి , ఇంశా ఎన్నో విషయాల సమ్రచర్మిత (శాయడానికి ఇవి ఆద్భుతం-7గా ఉపయోగపడ్తాయని నా నమ్మిక, “తెలుగుబేళంలో కరువుశాటకాల -చర్మిత), "తెలుగు.యువవల విద్యావిషయాల చరితం వాళ్ళ నిరుద్యోగ చర్మిత్ర, చాళ్ళు అర్గి క సామౌొజిక వికాస చచర్శిత___ఇట్లా ఎన్ని చర్మికల ఆధ్యయనాని కై నా ఈ జాబులు ఒక తరగని గని అని ఒక పంటభూమి అన, నా విశ్వాసం, అందువల్ల "నే ఈ (చాన్‌ 'పాశెప్ట పచురణలవ ఈ జాబుల సంకలనంతో 'శేశారం చుట్టుతున్నాం, దాదాపు పటేళ్ళ కిళం అం, (ఫ్ర, పాహీత్య అశాడమి ఏీటి (పాధాన్యం గుర్తించి ఉ5 జీల దభూపాయలు ఖర్చుపెట్టి మ్యధ్రాను కీరియంటల్‌ మేనుస్కీప్హు "అ స్రకీలో
ఖా బౌన్‌ లేఖలు నుంచి ఈ జాబుల్లో 16 సంపుటాలను మారం శాపీ శేయించి భదపరచుకొని వుంది, శాస, దురదృష్టవళాత్తు వాటి ఆధారంతో ఒక్క (ప్రచురణనెనా తీసుక రాలేకపోయింది. ఈ సందర్భంలో ఒక మాట, ఒక నెలరోజుల [కిత వేం కడపజిల్లా కళలెకరు పీ, యల్‌, సంజీవరెడిగారు 'చౌన్‌ పాజెష్టన ఒక (ప్రతిపాదన పంపి న! ళల ళు వున్నారు, ఈ జాబుల్లోనుంచి కడపకు సంబంధించినవాటిని ఒక సంకలనంగా ఏరి కడప సాంఘీక చరి తాది వివరణలతో ఒక సంపుటాన్ని వెలువరించడానికి జిల్లా నిధులలోనుంచి కొంత కేటాయించగలనని (వాకారు, ఇందుకు (ప్రయత్నాలు జరుగు తున్నాయి. త్వరలో శార్యరూపం ధరించగలదని ఆశిస్తున్నాను, ఇట్టా జిల్లాల వారీగా (పాంతీయ చరిత్ర సారాన్ని పీండి అధ్యయనం వేయడానికి ఈ లేఖల "పెన్నిధి బాగా పనికొ స్పుందనడంలో ఎట్టి సంచేవామూ లేదు, ఇకపోత్తే ఈ పుస్తకాన్ని “విదేశీయులకు తెలుగు బోధించిన తొలి ఉపాధ్యాయులు?” అని మద్రాసు నే ఇంట్‌ జార్జి శాలేజి నేపథ్యం గురించిన అధ్యాయంతో (పారంభించడంలోవా డా ఒక శారణం లేకపోలేదు, నున సాహీత్య సాంస్కృతిక ఫునరుజ్జీవనం (ఆవైజాన్స్ర) పందొమ్మిదో శ తాల్టిలోనుంచీ పారంభ_మెనట్లు చూ యూ ళం స్టాంంగా చెప్పుకొంటున్నాం, శాన్సీ ఆ “రెనెజాన్స్‌ ఏ వీశేళలింగంతోనో, నరజాదతోనో లేదా వెన్క వెళ్ళి ఏ చిన్నయనూరితోనో (పారంభమెనట్లు. చెప్పు కొంటున్నాం, అయితే ఏ చార్మితకళ కుల ఆసకఠాతో, అధారంతో ఈ ఆధునికత అవిర్శవించిందో మన చర్మితశారులు ఇంకా సరిగా అంచనా కట్ట లేద నే నా విశ్వాసం, తెలుగు రెన్రైజాన్స్‌న నిజమెన జన్ముకాలాన్ని జవ్మస్థానాన్నీః దాని స్వరూప స్వభా చాలనూ ఆర్థం ఇవేనుకోచాలం కే ఇంకా ముందువ వెళ్ళి చూజాలని నా ముకం, ఈ తెలుగు “రవైజాన్స్‌ పుట్టుకలో ఒక క్రీకమెన ఘట్టాన్ని మనం ఇంళఠవరకూ దాట వేన్తూనే వస్తున్నాం, నా దృష్టిలో__దతీణ (పౌంతానికి సంబంధించినంత వరకూ (శత్యేకించి "కెలుసనాడున 'సంబంధించినంతవరన మ్యదాసు ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి శాలేజి అవతరణ అనేది ఒక ముఖ్యమెన _మెలురాయిగా భావిస్తున్నాను, ఆంతవముందు 'సెళం వున్న కొన్ని వీజ్యపాయయమెన క ళ్తలమౌట అటుంచుడాం, వలస పరిపాలనావసరాలను దృష్టిలో "పెట్టుకొని, జక పద్ధతిలో, ఓక నుస్పష మెన సంస్థాగతంగా ఇంగ్లీ వాళ్ళు విధిగా మన చేశభాపులను నేర్వడం అనేది అప్పుటితో అక్క-డితో-నే అంవరార్చణ జరుగతుంది, ఆటు అధిశారవళోడాలో వున్న ఇంగ్లీవు ళ్ళు, ణి వాళ్ళు _ ఇటు చేళభాషా పండితులు, ఇట్లా. "రెండు భిన్న సంస్కృతులన చెందిన వారు కల్సి కొంకశాలంపాటు సన్నిహితంగా పనిచేసే కూడలి (ప్రదేశం సంగను
ముందుమాటలు ౫7 స్థానంగా ఈ కాలేజి ఆవిర్భవించింది గనుక దీనికి ఈ (ప్రాముఖ్యం వున్నదని నా నమ్మకం, మనం పరిశీలించవలసీన కీలక్యమెన సమస్యలు అక్కదే అప్పుడే ఎదురవు తున్నాయి. ఇక, (బౌన్‌ కూడా ఈ కాలేజీలో "మెలిగి తర్చీదై వచ్చినవ్తాడే గనుక మన అధ్యయనాన్ని 'పధానంణగా ఇక్క_ జే “ఫోకస్‌” చేయవల్సి వుంది. శాన్‌ ఈ కాలేజి పథావాన్ని గురించి "పక్క. చోట్ల 'వస్తావించి వున్నాడు, ఊఆదాహరణకు ఈ పు _సకంలో తు క్సేజ్‌ల్లోని వాక్యాలు చూడమనుని మనవి, ఇండియన్‌ "రెనెజాన్స్‌క; ముఖ్యం గా "బెంగాల్‌ "రెనెజాన్స్‌వ కలకత్తా ఫోర్డ్‌ విలియం శాలేబీయ్‌ జన్మస్థావరం అంటూ జేవిడ్‌ శాఫ్‌ 04౭14 మంబ అనే పరాయిబేశపు యువ పరిశోధకుడు “*1013మ 01900211మ0 జుడి టం 60821 లు2ం62మ066 2 016 ౮౫2168 01 064120. గండేలం1244100 1779-1885” అనే తన సిచదాంత (గంథం (1969) లో రుజువు చేయడానికీ అద్భుతంగా హయ త్నించాడు. బాణ అపురూపమైన చరితసామ[గైిని కప్పపోన్తూ అందులో ఆయన సాగించిన చర్చ సారఠాంళం _ బెంగాల్‌ కనెజాన్స్‌ శిరీటాన్న్ని ఆ కలకతా శ్రాలేజి శిఖరంచపె తగిల్చడ మే. అయితే ఆయన (గంథం చదువుతుంజకే మన దశతీణాదికి సంబంధించిన సమస్యల స్వరూపం ఎక్కడా కానరాదు, దీన్ని దృష్టిలో "పెట్టుకొ నే ఈ లేఖల (గ్రంథంలో 51-52 పేజీల్లో భట్‌ నోట్‌లో ఈ భావాన్నే వ్యక్తం ఇవవేశాను, సాహిత్యపరంగా ఒక్క ఉదాహారణ ఇప్పాలంకే ఆధునికరవ ఒళ గొప్పు నూచిక వచనరచన., ఒక జాతి నాగరికతకు దాని ఆధునిక సంస్కార సంపదకు ఒక నూటి
నిదర్శనం ఆ భావమలో వున్న వచన సారస్వతం అని నా నమ్మిక, మన భాషల్లో ఇటువంటి వచన సాపొత్య సృష్టికి...వ త్యేకించి ఈ కాలేజి స్థాపనతో ఆవసరం ఏర్పడ్డది. (శ్ర త్యేక ఆవసరం వీర్పడ్డది. ఆతి (శాడ్‌ ఫార్మ్‌లో వచనంలో వున్న ఈ "లేఖలను ఆధారం చేసుకొని ఆధునికాం[ధ సాహిత్య చరిత చర్చస ఉపహ్మక్రమిం చడం, ఈ చర్చను ఈ ఫోర్డ్‌ ఇంట్‌. జార్జి శాలేజి వాతావరణ "నేపథ్యంలోనుంచి కొనసాగించడంలో నా ఉగ్దేళం అబే, మన తెలుగు సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి ఈ శాలేజ ఎంతవరకు దోహదం చేసిందన్న విషయాన్ని మరింత లోతున వెళ్ళి వర్శితాధారాలతో పరిలించాలన్న అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పడానికే ఈ (గంధాన్ని ఈ అధ్యాయంతో నే 'పారంభించాల్సి వచ్చింది. అం తేకాద్యు తెలుగు సాహిత్య రంగంలో. బౌన్‌ చేసీన మౌర్షదర్శకమైన కృషిని గురించి తెలుగు భామనూ సాహిత్యాన్ని ఆధునికీకరణం చేయడంలో ఆయన నిర్వహించిన భూమికను గురించి
జగ టౌన్‌ లేఖలు ఈ చృైర్ట అవగాహనకు "తెచ్చుళోవాల నే ఆకయంతో నే ఇట్లా ఆరంభించాల్సి వచ్చింది. ఈ ఉఊచ్చేళంతో-నే (టౌన్‌ వ్రాసిన తెలుగు వచనాన్ని వీలైనంత విరివిగా చూపాలన్న (ప్రయత్నం జరిగింది... (బాన్‌ స్వయంగా (వానీన లేఖలు అదనంగా ండింటిని వ్యాఖ్యాన రహితంగానెనా అనుబంధంలో చేర్చడం ఈ దృష్టితో చే, ఇక అనుబంధంలో ఆఖరున శట్రన్రారడ్డీ గా (చౌన్‌ జీవిత కథి అనే పేరుతో ఆయన జీవిత విశేషాలను వివిధ దృక్కోణాలనుండి పరిశీలించడానికి వీలుగా ఇచ్చానుం మూడు నాలుగు పేజీల్లో సిపెట్టాలనుకొన్నది 80 “ఉీశీలు దాటిపోయింది. ముఖ్యంగా (టౌన్‌ సాహిత్య విశేహిల సంగతటుంచి తెలుగునాట ఆయన గడిపిన “అధికార జీవితం సరించి అధ్యయనం శేయవల్సింది ఎంతైనా వుంది. ఉచాహరణక చిత్తూరు జిల్లా జడ్జిగా అయన "నెలతోజులకంజే మించి లేడు. శానీ, ఆ నెలరోజుల్లో చిత్తూ రలో కోర్టు సమౌస్తా కేషయ్యద్వారా శీకరించిన. తెలుగు సంగీత (కీర్తనల) (గంధాలు వాటిలో కొన్నిట్ని ఆయన ఇంగ్లీషు చాణీలతో సరిపోల్చి చూడడం, క మట్లు కట్టడం వైరా సంగతు అటుంచి, ఆ స్వల్పకాలంలో ఆయన ఎన్నో ఫెళ చూచి ఎవ్కవ సంఖ్యలో నే "శేనుల తీర్పులు చేనినట్లున్నాడు. వీటిల్లో ఆయన భౌవసరళి ఏమిటి?ి అట్లాశే సంటూరు ఆక్షింగ్‌ కలెక్టర్‌ గా పట్టుమని మూడు “నెలలకంచే ఎవ్కువ లేదు, శాన్‌ ఆ మాద నెలలో న్ని ముఖ్య మైన ఫెళ్ళు చూశాడు, ఎన్ని నివేదికలు (పళుశ్వానికి పంపాడు? 1888 జనవరి 16న ఛీఫ్‌ క రావ అందులో మొదటి దఫా-గా శజయింం (కరువు) లే ఆజాబు ఏటా వీ 18 'తేడిన్న (గుంటూరునుంచి "రెండు ఠతోజుల్లా ఈర నట్లా మర్రానన తదదన్నవో) చీర ఇంటర్‌ వీదాట్లు పెడ్తూ బా న క ఖా పొదుపుగా వాడడం నీవ రాదా కలెక్టర్‌గా నిన్న గాక జ నాన్మవు, అప్పుడే కరువు అంటావేమిటికి 50జూం1%” (కొరత పరమ విన మంగా-నే త్తు రరాయిసా (టాన్‌ వాస్యాడు. దానిమాదం రన్‌ కళ య్‌ టా న్నమౌటంకే ఉలుళెందుకుక కరువే మాట వాడి నిజదిక పంపుతాడు, శ్‌ భా చం న న వాన్ని. కల్గించిందో వీ జ కర్రలా. ఈ “సంటూరు కడవ ఎట్లాటి (ప్రభా శదుందో ఇప (మ్‌వాళ్ళ పరిపాలనా సరళిలో ఎట్లాంటి మౌర్పుల్ని స్‌ సాకోవాలం కే అదంతా శేశ కథవురుంది,
ముందుమాటలు ఇళ ఇక అప్పటి కొన్ని పోర్టర్సీ దొంగసామ్యూల ేనుల విషయంలో (టౌన్‌ తీర్పులు అకన్ని డిన్మిన్‌ చేసేదాశా వెళ్ళాయంఆే ఏటిల్ని గరించి ఎంత, ఎట్లా చెప్పాలి? ఒక్క. మాటలో ఇష్పాలంశే 'చౌన్‌ను అధ్యయనం చేయడమంటే ఆ కాలంనాటి "తెలుగు సమాౌజఫు పొరలను వివిధ కోణాలనుండి చేసే అధ్యయన మే అవుతుంది. ఆఖరు-గా ఒజకమౌాట. ఈ (గ౦ంథ రచనలో అనివార్య మైన తొందరపాట్లవల్ల కొన్ని లోపాలు దొర్లాయి. మరికొన్నిచోట్ల 'సమ్మగత కొంత 'బెబ్బతిన్నది, ఉదావారణకన రశ వ పేజీలో “అచ్చుము చ్చట్టు” అనే అధ్యాయం ఒకటి వుంటుందనీ ఆందుళో 'ౌన్‌వ కన పెన్‌ వర్కర్‌ (వాసే జాబు వస్తుందనీ నూచించడం జరిగింది, నిజానికి అందులో “అచ్చుముచ్చట్ల్టు” అనే గానండా “తెలుగు పెన్‌ సెట్టి చేతులు కాల్చుకున్న చాన్‌” అనే ఊపళిర్షి కతో వచ్చే అధ్యాయమే గావండా, “వ్రాన్‌ 'గంభథ సేకరణ లౌల్యంగి అనే మరో ఆధ్యాయాన్నివాడా చేర్చి గైస్‌. కాపీని సిద్ధపరచడం జరగింది. శాస, మధ్యలో (గంథం అచ్చు జరుగుతుం కే, "పేజీల సంఖ్య అనుకొన్న డానికంశే మితిమిరి పోరుంచకే ఆ రెండు ఆధ్యాయాల్ని ఆఖకుతణంలో తొలగించవలనీ వచ్చింది, ఈ మొర్చును పాఠకులు గమనించ 'పాళ్టనం అట్లాశే 12వ పేజీలో. తెలుగు (ట్రాన్స్‌లేటర్‌ మేజర్‌ టి. జ, యమ్‌, లేన్‌ (ప్రక టించిన తెలుగు అర్జీల ఫుస్తళానికి ఇంగ్లీషు తర్జమాకూ-డా 'శకటింపబడినట్లు. స్పష్టంగా ఇప్పలేక వీవో ఊవాపోవాల మౌటలు (వాశాను, ఇంగ్లీషు తర్జుమో' జెలువడిన మాట వాస్తవం, డాని కాపీ ఇండియాలో ఎక్కడుందో ఏమోకానీ, థిటీక్‌ మ్యూజియంలో వున్నట్లు చార్నట్‌ కేటలాగ్‌ చెప్తున్నది. అట్లాగే అధునిక అవసరాలను దృష్టిలో "పెట్టుకొనివచ్చిన తెలుగు రీడర్లగురించి ఇెబుతూ కొన్ని ముఖ్య మెన రీడర్లను చేర్చడం మర్చిపోయాను. ఉదాహారణకు తామస్‌ ఆంతోసన పిళ్లై 1880 లోనీ ఒక రీడర్ను (పకటించాడు; 06 2981190, కుజయిడి మోతరళ్రైష ఖజుతి మురుం(01 వింయి2ణ!ఇప 0 ఊం 685 గటా ౦8 162200ఏ20క్రా శం 32628 శేంషు 122ర్ర22క్ర63--- అని దీనిపేరు, పె చిన్ని రూపొందించగా, సి, వెంకటస్వామి. నాయుడు, తంజావూరు. సంస్థానకవి "జేనియల్‌ పిశ్లి రివెజ్‌ చేశారు, ఇక వేమన పద్యాలను చాన్‌కంతకే నూరేళ్ల ముందుగా నే 1780లో ఓం[పథమం-గా 'సకరించి పారిస్‌ న పంపిన ఫొదర్‌ అ శాక్‌ (గజం 6 6ఢజంంను గురించి. చర్చించవల్సింది చాలా వున్నా? అక్క జ్లే ఆయన్ను గురించి బొత్తిగా ఏమి చెప్పక పోవడం ఆన్యాయ మేం "ఇెలుగుదేళశంలో ముఖ్యంగా రాయలసీమ (పొంతంలో మొదటగా పనిజేసీన జెనూట్‌ మిషునరీలలో ఈ 'అె శాక్‌ (16711788), ఫాదర్‌
ఇష బౌన్‌ లేఖలు జాన్‌ ఇళ్ళటీ (౮౦౫౨ రమొం%6, 1698178940) ముఖ్యులనదగినవారు. ఈ ఫాదర్‌ కెల్మటీ సంస్కృతం, తెలుగు భాషల్లో మంచి పండితుడని ేరుపడ్డవాడు, "తెలుగు (కిశ్చియన్‌ కావ్యం * వేదాంత రసాయనంతో ముడిపడిన సత్యబోధ స్వాముల చారు ఈ శ₹ల్భుటీయేనని చరితశారుల ఊహ. ఇక ఫాదర్‌ లె గాక్‌ ఆ తోజుల్లోో "తెలుగు బేళంలోనుంచి (వ త్యేకించి రశాయలసీమనుంచి ఎన్ని తాటాకు పుస్టశాలను పారిన్‌లోని శింగ్స్‌ లైబ్రరీకి పంపాడో లెక్కలేదు... అనంతపురం జిల్లాలోని హీందూపురం తాలూకా కృష్ణాపురంలో ఈ లె గాక్‌ చనిపోయినట్లు ఆయన సమౌధిరాయికూ డా. అక్కడ వున్నట్లు (ఫెంచి లేఖలనుంచి ఇంగ్ల షులోకి తర్జుమా వేయబడిన “హిస్టరీ ఆఫ్‌ ది ెలుగు కిశ్చియన్స్స్‌”. (తిరుదునాపల్లి 1910) అచే (గంఛాన్నిబట్టి తెలుస్తున్నది, ఆయన పారిస్‌క పంపిన ఆ (పతిని చూసే వేమన్నను గరించి కొంతెనా కొర్తంా "తెలిసే అవకాశం వుంటుంది. ఇక వేమన్నను మొట్ట మొదటిసారిగా కీర్తించిన అబె డుబాయ్‌ (వాసీన “హీందూ 'మేనర్స్‌.. (గంథం ఫక్తు గ్రంథచార్యం కోవన చెందినదనీ, అప్పటికి ఆముది త జై, అష అ ర్‌ జ్‌, = 6-గావున్న జక (ఫెంచి పుస్తకాన్ని *ాపీకొట్టి డుబాయ్‌ తన పేరు పెట్టుకొ న్నట్లు ఒక (ఫెంచి రచయిత్రి తన తీసిప్‌లో రుజువు చేసిందనీ ్రెకెన్‌ బర్ట్‌ (ప్రస్తావించారు, ఈ ఫుస్తకం అచ్చవుతున్న దళలో ఒక (గంథం చదివాను. 6120 ఏంం166 జంగ 106 రంర్లుయంర్రక ౦1 వెళంగేలుం:22600 (9880-50) అని డాని చే, లండన్‌ యూనివర్సిటీకి ఇెందిన నూ్కూూల్‌ అఫ్‌ ఓరియంటల్‌ అండ్‌ ఆఫ్రికా స్ట డీస్‌ వారు దీన్ని ఇటీవలే (ప్రచురించారు. అందులో ఫ్రైకెన్‌ బర్డ్‌ న 02 ౮00౪3100 ఇట్టంమ స్‌ంం160 10 వంటలు మెటట అశే వ్యాసంలో ఈ విషయాన్ని (పస్తానించారు. ఈ డుబాయ్‌ (గంథానికి శారణమెన ఆ యెంచి మాతృక విషయంకూ డా 'తెలిస్టే 'జేమన్నను గూర్చి మశేజె నా విషయం వుండొచ్చు. ఇక అఖరుగా ఒకమాట, ఈ (బాన్‌ దీపాన్ని వెళ్లించి ఈ (పాశెప్ట ఫుట్టుకవ కారక "నవారు అప్పటో వస్‌ భాన్సలర్‌ గా వున్న డాక్టర్‌ డి, జగన్నాధ ఆడిగాను మా ర రా న శ దీన్ని ఈ దళవరథ తీసుకొచ్చి, గడువును కొంత పొడిగించి, నిధులను ఉదారంగా మంజూరు చేయడంలో అధిక శ్రద్ధను కనపర్చినవారు, *ీరియంటల్‌ విజ్ఞాన సంపద పట (ప్రత్యేక అభిమానాన్ని చూఫుతున్న ఇప్పటి వెన్‌ ఇాన్సలర్‌, 'పౌఫెసర్‌ ళగి జి జ చస క, సచ్చిదానందమూ ర్వి గారు, వీరికి 'ప్రల్యేకంగా కృతజ్ఞతలు చెప్పుకొంటున్నాను, మజిలీ : మదాసు; వ ---బంగోర, 9177, .
బౌన్‌లేఖలు
విదేనీయులకు తెలుగు బోధించిన తొలి ఉపాధ్యాయులు
మన విద్యాలయాలలో “తెలుగు బోధని, “తెలుగులో టోధన" అనేవి ఇంకా పరిణత దళకు చేరుకోలేదంయే. ఉలిక్కినడవలసిన పన్లేదు, మన పరిస్థితి ఇట్లా వుంఘే, విదేశాల్లోని కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు తెలుగుభాషా శాఖలు ఏర్పరచుకొని కొద్దో గొప్పో కృషి చేస్తున్నాయి.
ఒక్క అమెరికాలోనే నాలుగైదు విశ్వవిద్యాలయాల్లో తెలుగు శాఖలున్నాయి. శెణుగును గురించి పరిశోధనాత్మక రచనలు వస్తుండడమేగాక, తెలుగులో డాక్టరేట్లు పుచ్చుకున్న ఒకరిద్దరు అమెరికన్లు కూడా వున్నారు. ఉదాహరణకు 'కెక్సస్‌ విశ్వ విద్యాలయానికి చెందిన యాంట(డె షోబర్గ్‌ (మంరాం6 వృం0లళ్రు, ఇక మాస్కోలో ఏకంగా తెలుగు ప్పస్తకాలే చూడముచ్చటగా అచ్చొ త్తించి మనకిక్కడకు సరఫరా చేస్తున్నారు. రష్యన్‌ వనిత శ్రీమతి స్వెర్లానా జెనిత్‌ ($76టబు2 ౨2యఫి ఈ శెలుగు (ప్రచుకణలకు పర ర్ధవేక్షకురాలుగా వుంటున్నారు.
లండన్‌నుంచి తెలుగు పుస్తకాలు (ప్రచురించాలనే సాహపిక (ప్రయత్నమొకటి జరుగుతున్నది. “విదేశా ప్రచురణలు” అనే పేరుతో డాక్టర్‌ గూటాల కృష్ణమూర్తి ఒక సంస్లను ఇటీవలే ప్రారంభించారు. తెలుగువారిని గురించే గాకుండా, తెలుగులో
| శూడా కొన్ని (గ్రంథాలను లండన్‌నుంచి ముద్రించాలని గట్టిగా (ప్రయత్నిస్తున్నారు__ అలనాడు 1746లో బెంజమిన్‌ మాల్డ్‌ (ొంషుజు[0 ఏంయ[2ం, 1689-1760 జర్మనీనుంచి తెలుగు పృస్తకొలు ఓం(ప్రథమంగా అచ్చువేసినట్లు, ఆ మాటకొ స్తే, అండన్‌లో 1855 తో అచ్చయిన విల్పన్‌ (1. ౫. ₹/11802, 17892-1860) రూపొం
లి బౌన్‌ లేఖలు
దించిన “న్లాసర్‌ ఆఫ్‌ జుడీషియల్‌ "అండ్‌ రెవిన్యూ టర్మ్స్‌” (౮105320) 0 )410121 ఖుతే 676006 కందులు అనే నిఘంటువులో ముఖ్యమైన ఇతర భారతీయ భాషలతోపాటు వందలాది పదాలకు తెలుగు అక్షరాలు పోతపోయించి ముద్రించడం జరిగింది. దీనికి ముందు, 1887 లో కెప్పన్‌ హెచ్‌. హార్క్‌నెస్‌ (02912 ౧. జియింంఖ దషణాది భాషల వర్షమాలను లండన్‌, లోనే ముద్రించి వున్నాడు, ఇందులో. తెలుగు అక్షరాలు, లిపి కౌల్గకమేణా పొందిన పరిణామ వికొసాలను ఇతర దక్షిణాది భాషలతో. సరిపోలుస్తూ సూచించే సుదీర్బృ పట్టికలను. “లితోగ్రావ్‌ ముద్రణలో అచ్చువేళాడు.*
ఈ పరిణానుం ఒక్క రోజులో యాదృచ్చికంగా జరిగింది కాదు. దీని వెనుక ఎందరెందరి కృషో దృశ్యాదృళ్యంగా వున్నదని చరిత్ర తిరగవే స్తే 'తెలుసుంది. శెలుగుకు సంబంధించినంతవరకు ఈ సవ్వడిలేని అంతర్జాతీయ పరిణామానికి వై తాళికు అనదగినవారు ఎందరో వున్నారు. వారిలో మన (బౌన్‌కు ఒక బృహత్‌ స్థానం వుంది. ఒక విధంగా దీనిని ముందు ఊహించికొవి ఇందుకు అవసరమయ్యే పనిముట్ల నెన్నిటినో సమకూర్చి పెట్టిపోయినవాడు కూడా (బౌనే. గూ
ఒకవైపున విదేశాల్లో ఈ తెలుగు అధ్యయన కృషి కొనసాగుతూ వుంపే, ఇంకోవై పున ఇక్కడి తెలుగువాళ్లకు తెలుగు భాషతో పాఠ్యబోధన చేయడానికి మనం ఇంకా తంటాలుపడ్డూనే వున్నాం. ఇటీవలే మన కాలేజీల స్థాయిలో తెలుగుతో వోధన (ప్రారంభమైంది. తెలుగులో పాఠభ్ఞ్యగంథాలు కొంతకుకొంత్రైనా తెలుగు అకాడమీ ఆధ్వర్యంలో ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. విజ్ఞాన వినిమయం ఎంతగానో విప్పారిన ఈ రోజుల్లో కూడా మనకు ఇందులో ఇబ్బందులు ఇబ్బెడిగా కానవ స్తున్నాయి. అట్లాంటిది సరిగ్గా 185 ఏళ్ళ క్రితం విదేశస్థులకు, తెలుగు బొత్తిగా రాని విదేశాలవారికి తెలుగు బోధించవలసివచ్చిన ఉపాధ్యాయుల అవస్థ ఏమైవుండాలి? వారికి ఏన్ని తిప్పలు ఎదురై వుండాలి 1 ఊపి ౦చుకోవడం కష్టమే.
ఆ తొలి తెలుగు వండితులెవరు ? వారి సత్తా ఏపాటిది? వాళ్లు అనుసరించిన టోధనా పద్దతులేవి ? వాళ్ళకు అప్పట్లో వుండిన సాధనసంస్షి ఏలాంటిది? ఈ (పశ్న లకు పిద్ధంగా జవాబులు చెప్పే సాహిత్య చరిత్రకారులెవరూ మనకు లేరు. చెల్లా శ మాడు: కక్రంంలుల ఖుడే టంట. 1002066 01 మం అ00%]1జు
తు 20క్రం2ర్రంన 01 టం ఏం1లు 60305014 0 0414, 40810 య్య? కజమి6కు 00609, 188.
తొలి తెలుగు ఉపా ధ్యా యులు తె
చెదురుగా పడివున్న చరి(త్రాస్థికలను మనమే ఫోగుజేసుకాని చూచుకోవల్సి వుంది. ఇన్ని వ్యాకరణాలు ఏర్పడ్డ తర్వాత కూడా “తెలుగునకున్న వ్యాకరణ దిపం చిన్నది అని అనుకొంటూనే వున్నాం. “ఇన్ని” నిఘంటువులు వచ్చినా కూడా తెలుగునకు సమగ్రమైన డిక్షరీ లేదు. అని చాటుకొంటూనే వున్నాం. ఇవేమీ లేకుండానే ఆ రోజుల్లో ఆ తెబగుపండిళులు ఎన్ని తిప్పలు పడ్డారో కదా అనిపిస్తుంది.
విడేశస్టులకు తెలుగు బోధించిన ఆ తొలి తెలుగుపండిళులు కొందరు (బౌన్‌ సేకరించి 'పెట్టిపోయిన లేఖల సంప్పటాలలో దర్శనమిస్తున్నారు. వారు (వ్రాసుకొన్న జాబులలో ఆ గొడవలు కొన్ని చోటు చేసుకున్నాయి. వాటిని ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం.
ఇంగ్లీ షువాళ్లు సామ్రాజ్యవాదతత్వంతో తెలుగుదేశాన్ని పాలించడం (ప్రారంభ మైన మందల్లో కొత్తకారు ఇంగ్లిషు ఉద్యోగస్టులప దేశభాషల్లో సరిచయం కలుగ జేయాలనే ఏర్పాటు ఒకటి చేశారు. జిల్లాకలెక్టర్ల కింద జక్డీలకింద వాళ్ళను అసి స్టెంట్లుగా నియమించే ముందు తెలుగులోనూ తదిళర (ప్రాంతీయ ధాషల్లోనూ వారు కొంత (ప్రపోం సంపాదించుకోవాలనే షరతుకూడా పెట్టారు. ఆ మేరకు మద్రాసు ఫోర్డ్‌ "సెంట్‌ జార్జి కళాళాలను 1812 లో (ప్రారంభించి, అందులో ఒకటి రెండేళ్ళపాటు వాఖ్ళ (ప్రాంతీయ భాషలు అభ్యసించాలన్నారు. ఈ విధంగా వారికి తెలుగువంటి దేశ భాషలను “నూరిపోసే' కార్యక్రమం (ప్రారంభమైంది.
ఈ కాలేజిలో తెలుగుటోధన ఓం(ప్రధమంగా ఎప్పుడు (ప్రారంభమైందో స్పష్టంగా జెలియదుగానీ డాక్టర్‌ జె. మంగమ్మ (వాసిన బుక్‌ ప్రింటింగ్‌ ఇన్‌ ఇండియా. విత్‌ స్పెషల్‌ రెఫరెన్స్‌ టు ది కాంట్రిబ్యూషన్‌ ఆఫ్‌ యురోపియన్‌ స్కాలర్స్‌ టు 'బెలుగు (1748-1850 అనే (గ్రంథంలో, మొదటిసారిగా 1818 "సెప్టెంబరు 2 శేదీన జె. పిట్‌ 0.10 అనే ఆయనకు ఈ కాలేజిలో తెలుగు భాషాథోదన (ప్రారంభమైందని "పేర్కొన్నారు. 1814 మే 1 తేదీన ఏ. సింక్లేర్‌ (4. 52012ష0) ఈ కాలేజీలో చేరిన రెండో తెలుగువిద్యార్థి అయ్యాడు.
ఈ మద్రాసు కాలేజి అవతరణనాటికి తెలుగు సాహిత్యరంగం ఏ దశలో వుందో ఊహాతీతమైందేమీ కాదు. ఆ దుస్థితిని గూర్చి (బ్రౌన్‌ ఇట్లా వ్రాళాడు:
వ్యాసం ఉం ఈ్ర08లుడు అటు). 06 10051003 0 [6 ఆంపే2యమంరేడ08 తంంటు౭11 సంక 9 పటుజముంం 00 గొలేణు8బు2 గొంయ్యుల ం0యక్సుగ; క మడ 1140 10% జర కుం 0011041141 6121606 13 సంం006 600210 00020 మంజు 0% 1860 మం ఇగ జ0018
త్తే టౌన్‌ లేఖలు టయ ఇమం యి ౫6264 09 అమ1మము 06 61258102! 20200100 0౬6 14200- ౭86; 2 1000౪16686 ౦[9%0806)7 18 361 91016 7216. నళాంయం' క/6 3683 06206 1 01202202 అరల 6 3౬10158 $07606 276 0౪ 2కం6ేంఈే ౦9901యిర68 £01 507216 ౯670721 0£ 26 క ంంేిైైై టుా:6 ౪29 రేగు ౦0% మం కట26 ౪25 ౪516 కమలము 2 రం 800166 006 వేశడరం25 0011686 [000666 11 1813 (510. ముం 06 1812) బంంల?66ే 2 116 92ఖు|. టగా ఈ కాలేజి 1812 లో (ప్రారంభమైనప్పుడు నియమితులైన మొదటి. తెలుగు వండితులెవరోగానీ, పి. పి, (బ్రౌన్‌ 1817 అగస్టు 18 తేదీన ఈ మద్రాసు కాలేజీలో చేరినప్పుడు ఆయనకు ఓనమాలు దిద్దబెట్టి, తెలుగు చెప్పిన పండితుడు వెలగపూడి కోదండరామపంతులు, తర్వాత ఈ పంతులు వుద్యోగం ఎందుకు వూడిపోయిందో ఏమోకానీ, తనకు తెలుగు చెప్పాడనే గురుత్వంతో (బ్రౌన్‌ ఈయనకు పోలీస్‌ హెడ్‌ అమీనా వుద్యోగ మిప్పించి ఆదుకొన్నాడు. | ఇక ఈ కాలేజిటోర్డు ఆ (ప్రారంభదినాల్లో అచ్చువేయించిన స్వస్తకాలలో ఎ. డి. కాంబెల్‌ (4 ౨. ౧2౭0611 17887-1857) (వాసిన. తెలుగు వ్యాకరణం ఒకటి. 1816 లో దీని మొదటి ముద్రణ వెలువడింది. పీరికలో కాంబెల్‌ పేర్కొన్న “హెడ్‌ సంస్కృత, తెలుగు మాస్టర్‌” వేదం వట్టాభింామళా స్టే ఈ కాలేజి మొదటి (ప్రధాన తెలుగు పండితుడేమో. అవునని (శ్రీ నిడుదవోలు వెంకటరావు “చిన్నయసూరి జీవితం”లో పేర్కొన్నారు. తరచి చూడవలనిన అంళమే. అంతేగాక, ఈ సట్టాభిరామశాన్త్రి (కింద తెలుగుమున్లీలుగా అసిస్టైంట్లుగా మరెవరైనా పనిచేశారా లేదా అనేది భావిపరిశోధన తేల్చి చెప్పవలసిన అంళం. “ఎ చూడు: గలం 00 చయిింణ 6 మ మం. కొరేయణిషక్కి 967) 866 ప్రే” మొంళు ౨. భి్యల్యు. మం 02 0082165 01112 మం?” ౮ వ 3౪0ఇ్చైి ంపితియి 1872 1. 25 ర్‌ “ముకం 002991260105 01 +06 నిటుం1568 ఖుడి అంంయిలు గుండ 10 106 గల మెంకలయ్‌ి 0 ౨ 2070, వశడయెడం, 1058, ౨ 55.
తొలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు త్‌
పట్టాభిరామళాన్త మరణంతో కాళీపడిన వుద్యోగానిక్షై దరఖాన్తులు కోరుతూ
వివిధ జిల్లాల కలెక్టర్లకు జారీచేసిన ఒక నోటీసులో నెలకు [76 రూపాయల జీఠతమనీ,
బ్రిటిష్‌ సివిక్‌ ఉద్యోగులకు తర్కం, వ్యాకరణం, ధర్మశాస్త్రాలు చెప్పడమేగాక,
తెలుగు నేర్చుకొనేవారికి నన్నయ భట్టీయంతో సహా తెలుగు (గ్రామర్‌ మొదలై నవి
బోధించాలని సూచించడం జరిగింది. దీని తర్వాత వచ్చిన తెలుగునండితులెవరో మరి?
ఈ కాలేజీ తెలుగుపండితులు (బౌన్‌కు (వాసుకున్న లేఖలలో మచ్చుకు మూడింటిని ఇక్కడ ముచ్చటించుకొందాం: రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రి (182), పాటూరి రామస్వామిళా స్తులు (1840, బేతపూడి సుందరరాయడు (187). మొదటగా బేతపూడి సుందరరాయడి జాబు:
1
మహారాజశ్రీ సి, పి, (బ్రౌన్‌దొరగారి సముఖమునకు--
తమ ఇ(శితుడు- బేతపూడి నుందరరాయడు అనేక సలాములుచేసి' (వాసుకున్న అర్జి విన్నపము యేమంక్కొ నా దగ్గిర చదువుతూ వుండె దొరలలో +జ్రోగిలివి దొరగారు తెలుగులో అర్జీలు చదవగలరు. తనంతట తాను తర్జుమా కొంచం సుమారుగా చెయ్యగలరు. మాటలు కూడా సుమారుగా మాటాడగలరు, (గ్రామరు విషయం బాగా తెలునును,. యిదిగాక 'లూయను దొరగారు నా దగ్గిర మూడునెలల నుంచి చదువుతున్నారు. ఆయన అర్ధగ్రాహ్ధుము వేసుకో గలరు, కొంచం మాట్లాడగలరు, తర్జుమా కొంచం కొంచం యిప్పుడు ఆరంభం చేస్తూ వున్నారు. అయితె, బుద్ధి బహు సూక్ష్మంగా వున్నది. స్మీఘంగా (గ్రహించ దగ్గవారె. వారికి కూడా అర్జీలమీదనె పాటు చేయిస్తున్నాను. సదరహి యిద్దరు దొరలు అరవ భాషలోను యిదేప్రకారం కొంచం యెచ్చు తగ్గుగా వున్నారు. మార్చి నెలలో తమ సముఖములోకి వచ్చి పరీక్ష యివ్వవలెనని వున్నారు గనక యీ సంగతులు తమ చిత్తానకు విశదం కాగలందుల్కు మనివి (వాశినాను.
- చూడు: (11146 €0 6 2660208 01 మం వలయం టం 1801 శం 1835, వజయ, 1908 ౨ 1,
6 టౌన్‌ లేఖలు
యిదిగాక కాలేజి తెలుగు మునిషీలలో విశ్వంభరశాస్తులు రాజీనామా యిచ్చినట్టు నాకు తెలిసినది. ఆ మాట నిజమైతె సరె, లేక యిఖమీదు రాజీనామా దాఖలు చేసేలాగున వుండెనాా నేను బహుదినములనుంచి కాలేజిలో సరటఫికెట్టు సంపాదించుకోవలెనని అక్కడనే కనిపెట్టి తమ దయను కూడా అనుసరించుకుని వున్నాను. ఆ యిలాకా రిడక్షన్‌లో పని పోయినందున--- అక్కడ తిరిగి వకటి ఖాలి అయితే నాకు యిత్రురనే అభిప్రాయంతో... జీవనానికి గడియక నానా శ్రమపడుతూ యీ నిలగిరికిన్ని వచ్చి దేహానికి సరిపడకవున్నా నేను చదువుచెప్పే దొరలకు నావల్ల విఘాతం లేకుండా వారి దయకున్ను పాత్రుణ్ని కావలెనని వున్నాను.
అయితె యిదివర్కు నా (గ్రహచారసామాన్యంవల్ల అనెక పనులు ఖాలి అయినా వకశైనా నాకు దొరకకపోవడం తమ చిత్తానికే విశదం అయివుండడం చేత నేను విస్తరించి వ్రాసుకోలేదు. యీ విశ్వంభరశాస్తుల సరటఫికేట్టు నాకు దయచేసి నన్ను పరిక్షచెయ్యవలెనని తమ అభిప్రాయం వుంటె... అది అయ్యేవరకు ఆ పని వకరికిన్ని యివ్వక నిలిపిపెట్టవలెననిన్ని నేను వచ్చిన మీదట నన్ను తమరు పరీక్షచేసి తరువాతనైనా నాకు ఆ పని ఖాయంగా చేసి యివ్వవలెనని (ప్రార్ధిస్తున్నాను.
మరిన్నీ యిక్కడికి వచ్చిన మునిషీలు దొరలకు చదువు సాగక మునుపె వారి చదువుకు విచ్చిత్తు కలగచేసి తిరిగి పట్నం లేచిపోతూ వుండినాా నేనుమాత్రం అన్ని కష్టములకు లోబడి వారి చదువుకు అటంకం లేకుండా సాగించవలెననిన్ని అట్లా లేచివస్తై తమ చిత్తానకు యెక్కడ కోపం వస్తుందా అనే భయంచేత బిక్కడనే వున్నాను. అయిత్‌ యా సమయంలొ నేను అక్కడ లేనందున అ ఖాలి అయ్యే నరటఫకెట్టు యవరికైనా యిస్తా రేమో అని నిండా భయంగా వున్నది. నొకు ఆ భయం లేకుండా నన్ను శాపాడవలశిన భారకులు తమరె గనక విన్నపం (వ్రానుకున్నాను.
మరిన్ని నేను నా కొలువు సమగ్రంగా చేసి పేరు తెచ్చుకోవలెనని వున్నందున యీ కొండమీద మంచు--- చలిచేత యెన్ని కష్టములు నంభ వించినా అవి అన్ని వోర్చుకొని యిక్కడనే వున్నాను. వకవేళ నేను యిప్పుడే రావలశినట్టున్ను అట్లా రాకపోతె పని దొరకదు అని వున్నట్టు అయితె యిప్పుడె రావలెను. అరణ్యమథ్యలో వున్నందున యేమి తోచక వున్నాను. మెట్టుకు
తాలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు ణా
ఆ సరటఫకేటు నాకు వకటి దయచేసి నన్ను యిట్లా ముందుకు తేవలెనా అట్లా తెచ్చి అజ్జయె చొ॥ దయచేయిస్తై ఆ చొప్పున నడుచుకొంటున్నానుగాని నా స్వతంత్రంమీద వకటిన్ని చేయను. యిందున గురించి కాలేజిలో అర్టి యిచ్చేలాగ్ను వక అర్జినా తమ్ముడైన మల్లయ దగ్గిరికి అంపిస్తున్నాను, గనక ముందుగా తమకు విన్నపం (వాసుకున్నాను, చిత్తగించవలెను.
యిదే అనేక సలాములు. 1847 జనవరి 9 తేది. __బేతపూడి సుందరరాయుడు*
ఖ్‌ న! వ
బహుశా దొరలు ఆ దినాలలో ఎండలు భరించలేక సీలగిరిలో మకాంపెట్టి బేతపూడి వంటి మున్షీలచేత తెలుగు పాఠాలు చెప్పించుకొనేవారేమో. అలా తెలుగు చదువుకున్న దొరలను పరీక్షించి, వారి పొండిత్యాన్ని తూచి విలువ కట్టాల్సిన ఎగ్జామినర్‌. (బౌన్‌ కావడం, కొలేజీ తెలుగు మున్షీలలో విశ్వంభరళాన్తి. రాజీనామా యిచ్చారని తెలిపి, ఆ కాశీలో తనను వేసుకోవల్పిందిగా (బౌన్‌ను (ప్రార్థించడం... పీటినిబట్టి చూస్తే అప్పట్లో బ్రౌన్‌కున్న స్థానాన్నీ పలుకుబడినీ వూహించుకోవచ్చు.
ఇక్కడ గమనించవలసిన ముఖ్యమైన విషయం__ బేతపూడి సుందరరాయడు దొరలకు తెలుగు పాఠాలు చెప్పిన తీరు. “అర్జీ లమీదనే పాటు చేయిస్తున్నాను.... తెలుగులో. అర్జీలు చదవగలరు.... తర్జుమా సుమారుగా. చెయ్యగలరు... అర్థ(గ్రాహ్యాం జేసుకోగలరు.... మాటలు కూడా సుమారుగా మాటాడగలరు....” ఏమిటీ అర్జీలు? వీటిమీద దొరలచేత పాటుచేయిస్తూ బేతపూడివారు తెలుగు పాఠాలు చెప్పిన తీరేమిటి?
ఈ సందర్భంలో ఈయన [వ్రాసిన “నీలగిరి చరితను ఇక్కడ (ప్రస్తావించ వలసి వుంది. ఈ ప్పస్టకం 1804లో అచ్చయిందని డాక్టర్‌ కొత్తపల్లి వీరభద్రరావు “శ్రెల్సగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీషు ప్రభావం” అనే తన థీసిస్‌ (గ్రంథంలో పేర్కొ న్నారు ఈ “నీలగిరి చరిత్ర చూచే యోగం నాకింకా కలగలేదుగానీ, ఈ జాబులో ప్రస్తావించబడిన విషయాల దృష్ట్యా డాక్టర్‌ రావు తన (గ్రంథంలో పేర్కొన్న కొన్ని భాగాలను ఇక్కడ పరిశీలించడం అవసరం, ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య “కాశీయా(త్ర
= న్వుద్రాసు. ఓరియంటల్‌. మేన్ముస్కిస్ట్స్‌ లైటైరీలోని (జాన్‌ జాబుల సంపుటం ఎమ్‌, 420, పేజీలు 28205.
శి టౌన్‌ లేఖలు చరిక్రలాగా అంత (ప్రథ్యాతిలోకి రాలేదుగానీ ఇది అంత తీసి వేయదగ్గదిగా కనపడ్డం లేదు, కోలా శేషాచలకవి నీలగిరియ్యాత్ర వేరు, ఇది వేరు.
ఈ “నీలగిరి చరితొలో నీలగిరి యాత్రా (ప్రయాణాది వృత్తాంశాలే గాకుండా, శెండోభాగంలో కలగూరగంపలాగా “అర్జీలు”, “కాలేజీ వృత్తాంతం", *పొగబండి"_ ఇత్యాది (సకరణాలు కూడా వున్నాయి. ఇందులో మళ్ళీ ఈ అర్జీల అధ్యాభూన్ని రెవిన్యూ అండ్‌ మేజిస్ట్రేట్‌ డిపార్టుమెంట్‌, జుడీషియల్‌ డిపార్టుమెంట్‌, పబ్లిక్‌ వర్కా డిపార్టుమెంట్‌, మిలిటరీ డిపార్టుమెంట్‌ అనే నాలుగు శీర్షికలుగా విభజించి సట్లున్నది, అయా శాఖలలోవి కింది వుద్యోగులు పరిపాలనా విషయాలపరంా పెవారికి తెలుగులో పెట్టుకొన్న అర్జీ లు వివిధ జిల్లాలనుంచి సేకరించి బేతపూడి ఈ అధ్యాయంలో (ప్రకటించాడు. చెప్పదలచుకొన్నచాటిని సూటిగా డొంకతిరుగుళ్ళు లేకుండా అనవసర (ప్రకర్షల జోలికి పోకుండా నేరుగా తేలికైన భాషలో లౌకిక ధోరణిలో (వాసుకున్న అర్జీలు కాబట్టి పీట్‌ (ప్రాతిపదికపై తెలుగు పారాలు చెప్పడం సులభమని తోచిపుండాలి. దొరల భాషాధ్యయనం కూడా పరిపాలనా విషయాలవరశే పరిమితమైంది గనుక ఈ అర్జీల ఆధారమే శరణ్యమై వుండాలి.
అప్పటికి తెలుగు కీడర్ణతో ఈ అర్జీల (ప్రకరణ మొకటి విధిగా వుండేదంచే, భాషాటోధన విషయంలో అప్పట్లో వీట్‌ [పాధాన్యాన్ని మనం వూహించుకోవచ్చు, అప్పటి తెలుగక్ల డ్రర్లు ఎట్లా వుండేవిః వాట్‌ స్వరూప స్వభావాల గురించి టూకీగా నై నా ఈ ఘట్టంలో చెప్పుకోకుండా వుండలేం. మొదట మొదట విదేశీయులకు మన భాషలు ఛెప్పడౌనికి ఎన్నెన్ని ఇబ్బందులు పడ్డారోగానీ (క్రమక్రమంగా కొన్ని పద్దతులు కనిపెట్టారు. పరాయి దేశాలవారికి తెలుగు భాష బోధించే కిటుకులు తెలిపివచ్చాయి, (గ్రామర్ల, సైజరీలు, రీడర్లు__ఇట్లా కొన్ని సాధనాలు వచ్చాయి. తెలుగు ఏదో నేర్చు కోవాలని వచ్చే ఇంగ్లీషమవాళ్ళను దృష్టిలో పెట్టుకొని వ్రాసినవే గనుక వాటి పరిమితిని మనం గుర్తుంచుకోవాలి.
సి. పి (బౌన్‌కికౌస్త ముందువాడైన విలియం (బౌన్‌ (1౧711180 3౯0%, 1769-1837) తెలుగు వ్యాకరణ రచన 1810 లోనే జరిగినా 1817 లోగానీ ఆయన జెంటూ (గ్రామర్‌ ముద్రణకు నోచుకోలేదు. 1818 లో ఈ విలియం (బౌన్‌దే తెలుగుం ఇంగ్లీషు నిఘంటుపు వచ్చింది. 1810లో ఎ. డి. కొంబెల్‌ తెలుగు వ్యాకరణం విడుద లైంది. దీనికి కాస్త ముందు జె, మ్యాకైల్‌ (. 24 1956311 1786-1835) *శెైలుగు వకాబ్యులరీ" వచ్చింది. వీటన్నిటికంకే ముందు 1814లో విలియం క్యారీ (1౫111122
తొలితెలుగు ఉపా ధ్యా యులు ప్ర టా 1761-1834) “తెలింగ వ్యాకరణం" కలకత్తా (విరాంపూర్‌)లో మ్యుద్రజై ౦ది. 1819లో రావిపాటి గురుమూర్తిశాస్త్రి విక్రమార్క కథలు, ఆ తర్వాత 1821లో కౌంబెల్‌ తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువూ వచ్చాయి. ఇన్ని వచ్చినా బోధనాదృష్టితో తెలుగులో "గ్రేడెడ్‌'గా పకడ్చందీగా పాఠాలు చెప్పే రీడర్లు అవసరమయ్యాయి. ఈ అవసరాన్ని బాగా గు_ర్తెరిగినవాడు కాఐస్టే జె. సి, మారిస్‌ (౮. 6. పంల, 1798-1858) “పెలుగూ సెలక్షన్‌, ఎ" (౮౭100800 5616060839) అనే (గ్రంథాన్ని 1828లో (ప్రకటించాడు. విదేశస్టులను దృష్టిలో పెట్టుకొని వచ్చిన మొదటి "తెలుగు రీడర్‌" బహుళా ఇదేననవచ్చు. ఇంకా పూర్వానికి వెళ్ళి చెప్పాలంటే, దీనికి దాదాపు 80 ఏళ్ళ (క్రితం బెంజమిన్‌ మాళ్డ్‌ జర్మనీలో అచ్చువేయించిన బైబిల్‌ సంబంధమైన తెలుగు తర్జుమాలుగాక, మరి రెండుమూడు తెలుగు 8&ొ (గ్రంథాలను ఈ (శ్రేజిలో చేర్చవలసివుంది. ఒకటి వ “0601926005 1008001206 రం[8ై1020 70190 20081026 ల అనే (గ్రంథంలో. తెలుగు అక్షరాలు, గుణింతాలు, వత్తులతోసహా మొత్తం తెలుగు వర్ణమాలనంతటినీ సాక్షాత్తు తెలుగు లిపిలో ముద్రించి కిందివరనలో రోమన్‌ లిపిలో కూడా అచ్చువేయించాడు. 12 పేజీల చిన్న పుస్తకం ఇది”. తెలుగుకు సంబంధించినంతవరకు అప్పట్లో పాళ్ళాత్యులకు ఇదొక చిన్న సైజు “పెద్దదాలిక్ష”. క్రైస్తవ మత ప్రచారానికని దక్షిణ భారతానికి వచ్చే యూరోపియాన్లకు, తెలుగు భాషనూ లిపినీ తెలివిడి చేద్దామనే వుద్ధేశంతో మాల్డ్‌ తెలుగు రీడర్‌సంటి ఈ "సెక్యులర్‌ శంఖాన్ని 1747లో వాలే (జర్మస్సీతో (ప్రకటించాడు. రెండు : 1755లో ఆయనే మరొక (గ్రంథాన్ని (ప్రకటించాడు, పెద్ద పేరుగల ఈ చిన్న పుస్తకానికి సంక్షిప్త నామధేయం “శర్జీ పెమిలియర్‌ డైలాగ్స్‌”. ఈ దేశానికి వచ్చే విదేశస్థులకు సహాయకారిగా వుండేలాగా సేవకులు, వంటవాళ్లు, ధోవీ* అంగటివాడు వగై రాలతో ఎట్లా మాట్లాడాలో తెలుపుతూ సంభాషణాధోరణిలో వున్న స్తస్తకమిది. కాసు, వడ్లు (266 వగ్లైరా శబ్దాలకు ఈ పుస్తకం మొదట్లోనే అర్ధ వివరణలిచ్చాడు. ఇది మొదట తెలుగుతో (వ్రాసివుండే దాన్ని ఇంగ్లీషులోకి తర్జుమాచేపి ప్రకటించాడు, విదేశీ భాషలోకి అనూదితమైన మొదటి తెలుగు పున్తకం ఇదేనేమో. ఎ *చూడు న ౨001 మముకుం 10 మటు ఇట 5పై60121 36166069 +0 126 600 ట104809 01 యుంపైంజం 501038 10 గొయులి (746383, 2 లే. నోజుర్రటయి జ, 261026 1975, మ. తమ, 126.
10 టౌన్‌ లేఖలు మూడు ఏ “కమం వృయం[ం02 కయంనేం92 క రంంయు. 1008- ౪2259 ౦కలు!2మి...” అనే పదాల పట్టికవంటి డిక్షరీ ప్పస్తకం జర్మనీనుంచి 1702లో అమరకోశం వచనబాణీలో వెలువడింది. పదకొండు భారతీయ భాష్లో రకరకాల పదజాలాన్ని రోమన్‌ లిపిలో ఇవ్వడం జరిగింది. వీటిలో తెలుగు కూడా ఒకటి, తెలుగులో మిడిమిడి జ్ఞానాన్నయినా సంపాదించుకోవాలనుకున్న పాళ్చాత్యులకు "అప్పట్లో ఇవే శరణ్యం. వాళ్లు ఇవి చదివే తెలుగులో “ప్రవీణులు' అవుతూ వచ్చారన్న మాట. ఈ “ముడి” రీడర్లవంటి తొలి మూడు పుస్తకాల్ను వదిలి చూస్తే, మారిస్‌ రూపొందించిన "తెలుగు "సెలక్షన్స్‌" మాత్రమే మొదటి తెలుగు శీడర్‌ అవుతుంది. ఇతర ఆధారాలు లఖించేదాకొ మారిస్‌కే ఆ పట్టం కడదాం. మారిస్‌. తెలుగు 'సెలక్షన్స్‌లో మొత్తం. నాలుగు భాగాలున్నాయి. మొదటి భాగంలో “శేల్చ్‌* (కథలు). మొదట 5, 6 వాక్యాలలో ముగిసే కథలతో (ప్రారంభమై* ఆ తర్వాత 10, 15 వాక్యాలు, ఇంకా పోనుపోను ఒకటిరెండు పేజీల కథలున్నాయి. ఫీటన్నిటికీ ఇంగ్లీషు తర్జుమాలు, ప్రతి కథలో వచ్చే పదాలకు అర్దాలు, వాటి తాలూకు వ్యాకరణాత్మక వివరణలు... ఇట్లా ఇచ్చుకొంటూపోయాడు మారిస్‌. రెండో భాగంలో కచ్చేరీ పేపర్స్‌. అంటే అర్జీలు, జాబులు, పీటికి తర్జుమాలు, అర్భవిపరణలు వున్నాయి, “డైలాగ్స్‌” అనేది మూడో భాగం. ఇందులో సంభాషణాత్మక వాక్యాలు. వాటికి అర్థాలు, వివరణలు. ఆ తర్వాత ఆఖర్లో నాలుగో భాగంలో అకారాది క్రమంతో రెవిన్యూ పదాల జాబితా, వాటికి అర్ధాలు. ఇదీ స్థూలంగా ఈ మారిస్‌ తెలుగు శిడర్‌ (వ్రణాళిక. ఈ తెలుగు సెలక్షన్స్‌లో అర్జీల విభాగం అంటూ ఒకటి (ప్రత్యేకంగా వుండడం గమనించతగింది. . 1882లో వచ్చిన జె. నికలస్‌ (0. పంషేం129 (ప్రకటించిన *తెలుగు వకాబ్యులరీ" (గంథంలో ఎక్కువగా పదాలు అర్థాలు, సంభాషణలు, వాటికి మొరటు తర్జునూలు వున్నాయి కానీ అర్జీలు లేవ, ఇక ఆ తర్వాత 1852లో వచ్చిన సి, పి, బౌన్‌ “తెలుగు రీడరొనిండా అర్జీల, జాబులే. అది (ప్రధానంగా జాబులు అర్జీలు ఆధారం చేసుకొని (వ్రాసిన రీడరే. మొదటి సంపుటంలో మొదటి 88 పేజీల్లో సంభాషణలు, చిన్నచిన్న కథలు, ఆ తర్వాత 205 పేజీవరళూ అర్జీలే (లెటర్స్‌ ఆన్‌ పోలీస్‌ అఫేర్స్‌, రెవిన్యూ పేపర్స్‌, రెండో సంపుటిలో వీటన్నిటికీ ఇంగ్లీషు తర్జుమాలు, వివరణలు, మూడో సంప్పటంలో వ్యాకరణ విశేషాలు, తదితర వివరణలు ((గెమాటికల్‌ ఎనాలిసిస్‌... నాలుగో
తొలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు క! సంపుటంలో పదాలు, అర్జాలు. లిటిల్‌ లెక్సికన్‌ అని 'పేరుపెట్టాడు. ఇదీ (బౌన్‌ "తెలుగు రీడర్‌” పణాళిక.
ఈ తెలుగు రీడర్ల రకంలో చేరదగిన (బౌన్‌వే మరో రెండు (గంథాలున్నాయి. “తెలుగు అండ్‌ ఇంగ్లీష్‌ డైలాగ్స్‌ విత్‌ _గ్రెమాటికల్‌ ఎనాలిసిసో. మొదటి మ్యుద్రణ ఎప్పుడు వచ్చిందోగానీ 1856లో రెండో ఎడిషన్‌ వెలువడింది. సంభాషణల (ప్రాతిపదికవై సాగే భాషాధ్యయన రీతి ఇందులో కనపడ్తుంది. తమిళం, కన్నడంలోకి కూడా దీని తర్జమాలు వచ్చాయి. రెండో ఎడిషన్‌కు రెండే రెండు వాక్యాలతో (బ్రౌన్‌ ఒక చిన్న పీఠిక కూడా (వ్రాశాడు వ “2656 య12106065 మేజర్‌ 0066 కంబు ఇంంగు! 03 ఫిం8్ర0086125 206 10%” 6020166 ఇల 2 క౭మమ౭రండ1! 20213- 915, 6౫.1208 ౧6 01084 మ?ణ560108్ర). గౌరిం 322016 ఇంప 28 2150 సంలు 0066 మ 011 జతే 12 క20092య”. ఇండియా వదిలి వెళ్ళిన తర్వాత లండన్‌ యూనివర్సిటీలో (బౌన్‌ తెలుగు (ప్రొఫెసర్‌ అయినస్పుడు, తెలుగు కోర్సును రూపొందిస్తూ జూనియర్‌ తరగతికి సూచించిన మొదటి ప్ప్సస్తకం ఈ డై లాగ్సేః
ఇట్లాగే మరొకటి : వాక్యావళి (17287272) అనే పుస్తకం. ఒక (క్రమంలో వర్గీ కరింపదిడిన ఇంగ్రీమ (గ్రామర్‌ పాఠాల ఆధారంతో జె. డి. పియర్చన్‌ ౮. 0. 264509) అనే ఆయన బెంగాలీలో రూపొందించిన “బాక్యబోలీ" అనే పున్తకొన్ని నమూనాగా తీసుకొని దాని బాణీలోనే తెలుగు, ఇంగ్రీషు వాక్య నిర్మాణ రీతుల్ని సూచిస్తూ (బౌన్‌ 1852లో సంతరించిన (గంథమిది. ఈ 'వాక్యావళిని అండన్‌ యూనివర్సిటీలో తెలుగు నేర్చుకొనే వై తరగతి విద్యార్థులకు పాఠ్య (గ్రంథంగా సూచించాడు బ్రౌన్‌. తమిళం, “దక్కనీ హిందూస్థానీ"ల్లో కూడా దీని తర్చమాలు వచ్చాయి. (చూడు : ప్రక్క పేజీల్లో ఛాయాచిత్రం.)
ఇక ముద్రణకు నోచుకోకుండా మద్రాసు ఓరియంటల్‌ మేనుష్కి౦ప్స్‌ లైబ్రరీలో (టౌన్‌ సేకరించి పెట్టిపోయిన ఈ అర్జీలు జాబుల సంపుటాలు 16 వున్నాయి. ఇవిగాక మరో అయిదు సంపుటాల నిండా జాబులే. ఇంతేగాక డిక్ష్నరీ నోట్సు వగ్లైరా సంపుటాలలో కూడా మరికొన్ని జాబులున్నాయి. బ్రౌన్‌ తన కాలంలో వచ్చిన తెలుగు పత్రికల్లోని సంపాదక లేఖలు, వార్తలు విశేషాలను మధ్యమధ్య తన కామెంట్స్‌తోనహా ఈ సంప్పటాల్లో కాపీ చేయించిపెట్టాడు. ఇప్పుడు ఈ (గ్రంథంలో ఇచ్చిన లేఖలు ఈ సంపుటాలలోనుం౦చి ఏరినవే, -
క్షం బౌన్‌ లేఖలు ఒక జాబుల సంపుటంలో (బౌన్‌ స్వయంగా మొదటి చ్పేజ్రీలో ఇట్లా (వాపి పెట్టిపోయాడు. “డి ౧601160608 0౯ గౌం1488 164695, 5000169 646, 101 16 ఒం6 05506626 26066 స కం 7627 1639. ఎమ్‌. 411 సంపుటిలో ఈ జాబుల్ని గురించి ఇట్లా (వ్రాశాడు వ “27602766 [01 106 5166005) ఎళంం6 [12037 చాలటోధ 10 96 266 1 ం9లు!1” 2265 25 2 20066 అ 28106”. ఇట్లా ఈ జాబుల్ని ఆధారం చేసుకొని బ్రౌన్‌ ఏమేమో చేయాలనుకొన్నాడు మరి. (బౌన్‌ రీడర్ల తర్వాత, తెలుగు నేర్చుకొనే ఇంగ్రీషువాళ్ళ సౌకర్యార్థమై “4 6011666 0౯0%[64121 ౨౦౦61065 10 ఈం సుక 2080286 601915 చం౭ క్య్రం68 జడ ౦మల 20605 మ1ంర 1 సం ౦01౯6 0 356066 అనే పేరుతో 1868లో ఏకంగా ఒక అర్తీల పృస్తకమే వచ్చింది. దీని ముద్రణ కూడా ఒక విశేషమే. అచ్చం తెలుగు (వ్రాతలిపిలో మొత్తం లితోగ్రాఫ్‌లో ముద్రజై ంది. వివిధ జిల్లాల కలెక్టర్లు, జడ్డీల దగ్గరనుంచి సేకరించిన అర్జీలను సంకలనం చేశారు ఈ (గ్రంథంలో. మళ్ళీ ఈ తెలుగు ఆక్టీ అన్నిటికీ ఇంగ్లీషు అనువాదాలను కూడా వేరే నంవుట్‌గా (వభుళ్వంవారే ముద్రించినట్లున్నారు.” అప్పుటి మద్రాసు (ప్రభుత్వ తెలుగు (ట్రాన్స్‌లేటర్‌ మేజర్‌ టి. బి. ఎమ్‌, లేన్‌ (04జం? 1. ౮ ]4 పేఖుల ఈ (గంథానికి సంకలనకర్తం దీని తర్వాత సపేర్కొనవలసింది ఎ హెచ్‌. ఆరైన్‌. (4. 5 ఉ6లు 1870లో (ప్రకటించిన 4 0000922102 10 గం[2824 6266౯ మరొక ఉత్తమ శేజి రీడర్‌. 1870లో ఆర్డైన్‌ (వ్రాసిన *“పొ(గెస్‌వ్‌ (గ్రామర్‌ ఆఫ్‌ తెలుగుకు అను బంధంగా పై రీడర్ను (ప్రకటించాడు. ఇందులో జాబులు దిహుకొద్ది మాత్రమే. 18 శతాల్చిలో తెలుగు భాషాటోధనకు సాధనాలుగా ఉపయోగపడిన రీడర్లు, రీడర్లవంటి రచనల స్ట్థూలనమీక్ష మాక్రమే ఇది. న్యూఢిల్లీ నేషనల్‌ ఆరై గ్రావ్స్‌వారు. 1937లో కొన్ని 10 శతాబ్ది తెలుగు అర్జీలను ఆచార్య గంటిజోగి సోమయాజి సంపాదకత్వాన 'వెలునరించారు. ఇట్లా ఈ అర్జీలు, జాబులు ఒక సారన్వత శాఖగా కొంతకాలంపాటు “రాజ్యం” చేశాయి. “శ అరవంలో క్‌ూడా సరా ఇబే కాలంలో అప్పటి మదాను తమిళ (టాక్స్‌ లేటర్‌ ఇట్లాటి తమిళ అర్జీలను (పకటించడమేగాక జేలేగా ఇంగ్లీషు తర్దుమాను కూడా 'ప్రకటించివున్నారు గనుక తెలుగులో హుడా ఇట్లా జరిగుండాఅని వూపి స్తు న్నాను,
తొలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు 13
ఇటీనల భాషాశాస్త్రం (యటం) ఒక కొత్త విజ్ఞాన శాఖగా ఆవిర్శ వించింది గాబట్టి ఈ అర్జీల ఆధారంతోగాక, వేరే ప్రొజిపదికలపై విదేశీయులకు తెలుగు బోధించే రీడర్లు వచ్చాయి, వస్తున్నాయి. అధునాతనమైన శాస్త్రీయ పంథాలో తెలుగు “టీచింగ్‌ మెటీరియల్స్‌" వస్తున్నాయి. తెలుగేతరులకు తెలుగు బోధించే (ప్రణాళికతో 1.61% 15007౯ అనే ఆయన “ఎన్‌ ఇంట్రడక్షన్‌ టు స్పోకెన్‌ పెలుగుూ అనే (గంథాన్ని 1082లో (పకటించాడు. ఇందులో కొత్తగా భాష నేర్చుకొనేవారికి సన్ని వేశగతమైన వ్యవహారజ్ఞానం అవసరమవుతుందనే దృక్పథంతో పాఠాల విభజన కనప డ్రుంది.
విస్కాన్సిన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో అమెరికన్‌ విద్యార్థులకు. తెలుగు బోధించ వలసి వచ్చినపుడు పొపెనర్‌ జి యన్‌, రెడ్డి, డ్యామ్‌ యమ్‌. మేట్స్పన్‌ జబు 24. 212602) అనే ఆయనతో కలిపి రెండురకాల రీడర్లు రూపొందించారు. ఒకటి; సమకాలిక తెలుగు నా ర్హాపథత్రికల్లోనుంచి ఏర్చికూర్చిన వివిధరకాల వార్తలు, (ప్రకటన లతో కూడిన రీడర్‌ (గగ్రేడెడ్‌ రీడింగ్స్‌ ఇన్‌ న్యూస్‌పేపర్‌ అలుగు). రెండు; అధునిక తెలుగు కల్పనా సాహిత్యంలో కొన్ని కథానికలు, నాటికలతో కూడిన సంకలనం (“గ్రేడెడ్‌. రీడింగ్స్‌ ఇన్‌ ద్యూడ్రన్‌ లిటరరీ అలుగు. విద్యార్థులకు న్వయంసహాయంగా వుండేలాగున ఈ ఠెండింటికీ విడివిడిగా గ్లాజరీలు. రూపొం దించారు. ఈ గ్లాజరీల్లో కేవలం పదాలు, అర్థాలు, ఏవరణలే గాకుండా వ్యాకరణ విశేషాలు, నుడికారపు విశదీకరణలూ చేర్చారు. [080లో మొదట ఈ రీడర్లు, గ్లాజరీలు మిమియోగగ్రా్‌ (పతులుగా విడుదలయ్యాయి. తర్వాత 1067 లో కెండవది మాత్రం ముద్రణ (ప్రతులుగా కూడా నచ్చింది.
ఇక మరో ఫక్కీలో అధునాతన భాషాళాస్ర్రరీత్యా ప్రొపెసర్‌ బీహెచ్‌. కృష్ణ మూర్తి, పి. శివానందశర్మ కలిసి “ఎ బేసిక్‌ కోర్చ్పొ ఇన్‌ మాడ్రన్‌ ెలుగూ”. అనే (గ్రంథాన్ని 1088 లో (ప్రకటించారు. ఇందులో పాఠాలను క్లిష్టజ్యాక్రమంలో రూపొం దించడం, వాక్యనిర్మాణ రీతుల్ని ఆ [క్రమంలోనే ఫ్ర వేళ పెట్టడం, ప్రతి బోధనా విభాగం కింద విరివిగా వ్యాకరణ వివరణ ఇవ్వడం కనిపిస్తుంది. ఒకవిధంగా బోధనాను భవపూర్వక మైన రచన ఇది.
శేరళ యూనివర్పిటీవారు (శ్రీ ఎన్‌. శివరామమూర్తి వ్రాసిన (ఏ. ఐ, సుబ మణ్యం సమకూర్చిన పద్ధతిలో) “ఇం టెన్సివ్‌ కోర్సు ఇన్‌ అలుగు” అనే పుస్తకాన్ని పకటించారు 18071 లో, ఇది సజాతీయభాషవై భాషాబోధస (00823216 మంటంగు
కశ టౌన్‌ లేఖలు అనే ప్రజాశిక ఆధారంగా రచించారు... అంఘే తమిళ, కన్నడ, మళయాళభాషల్లోనూ ఈ పద్దతి ఇంటెన్సివ్‌ కోర్సులు (ప్రచురించారు. రచన ఇంగ్రీషులో వున్నా, (ప్రకాశ దృష్ట్యా ఇది 'గ్రావిడ భాషావ్యవహర్తల పరస్పర భాషార్టననకు అనువుగా రౌ 0 చించెనదని చెప్పవచ్చు. ఇంతకుపూర్వం వచ్చినవి ఇతర (ద్రావిడభాషలవారికి కూదా పనికివచ్చినా, ఆవి (ప్రధానంగా విదేశస్టుల కోసం రచించారని చెప్పవచ్చు. థ్రీ పి. ఎస్‌. సుబ్రహ్మణ్యం వ్రాసిన “ఎన్‌ ఇంట్రడక్షన్‌ టు చూఢడ్రన్‌ టెలుగు” అనే (గ్రంథాన్ని 1875 లో అన్నామళై యూనివర్సిటీ (ప్రకటించింది. ఇదీ బోధనాను పూర్వక మైన రచనే. ముఖ్యంగా తమిళభాషావ్యవహర్హలకు తెలుగు నేర్పడానికి రూపొందించిన (వ్రణాశికలో కుదిర్చిన పాఠాలున్న రచన. జె. వెంక పేశ్వరళాన్రి, ఎన్‌. డి. కృష్ణమూర్తిగారలు కలిసి 1075 లో “క్రాన్వర్దేషనల్‌ చెలుగు: మెడ్రో వేవ్‌ అప్రోచ్‌ అనే (గ్రంథాన్ని (ప్రకటించారు. క్చిరులో కస్త దడబుడలున్నా, ఇది చాలాసరకు విహెచ్‌. కృష్ణమూర్తిగారి (గంకాన్నే అనునరించిందని చెప్పవచ్చు. అదనంగా సాధన (4110కు వీలుగా విరివిగా పాఠ్యాం ఛాల్ని కూర్చుకోవడం ఇందులో కనిపిస్తుంది. ఈ పద్ధతి ఇంత ఏిస్తృతిలో గాక పోయినా పూర్వబోధనా (గ్రంథాల్లోనూ లేకపోలేదు. ఇందులో “మెకో వేవ్‌ అప్రోచ్‌” అని చెప్పదిడుతున్న పద్ధతి శ్రీ ఎన్‌. డి. కృష్ణమూర్తి రూపొందించినది. జె. వెంక చేశ్వరశాన్త్రీగా రే వాసన “టెలుగు ఫోనెటిక్‌ రీడర్‌”ను మైసూర్‌ సెంట్రల్‌ ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ లాంగ్వేజెస్‌వారు 1872 లో (ప్రచురించారు... ఇలాంటి ఫోనెటిక్‌. రీడర్లు ఇతర భారతీయ థాషలకు కూడా ఆ సంస్థవారు రూపొందించి (ప్రచురించారు. ఎందరు ధాషాళా స్రజ్ఞులు గమనించారోగానీ 1818 లోనే పి. ఎల్‌. ఎస్‌, వారు “క మెలజ021 ౦5 014080 82029 206 పైమేం066ం05.. పెఖజా! 1. 00066105, షర 11. అఏయం10ళ్రై”. అనే (గ్రంథాన్ని (ప్రచురించారు. దీని రచయిత ఎవరో తెలియడంలేదు. కానీ ఒక మిషనరీ అయివుండాలని వూహించవచ్చు. మొదట పీఠికా (ప్రాయంగా (వ్రాపిన అధ్యాయంలో భాషార్జనకు సంబంధించిన సిద్ధాంతపరమైన విపరణ ఆలోచనాత్మకంగా సాగింది. *ఫోనెటిక్స్‌" అధ్యాయంలో తెలుగుధ్వనుల ఉచ్చారణారీళుల్ని స్థాన, కరణ, (ప్రయత్నభేదాల సహితంగా వివరించారు. ఈనాడు ధ్వన్యుబ్చారణళా స్తం (ఊరంం120007 10%6609) లో వాడే ౨212008720110 శంయుురం6 అనే పద్ధతిని ఆనాడే వుపయోగించి సచిత్రంగా విప్పలీకరించి 216050
తొలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు 15
౦124005 తో సూ(్రబద్ధం చేయడం జరిగింది. ఇది ఈ నాటికీ, ముఖ్యంగా
తెలుగులో, అందుకోలేని (ప్రామాణిక పద్ధతివలె గోచరిస్తున్నది. రెందోభాగం
“ఎటిమాలజీ" మామూలే.
ఇక ఆం. (వ. సా. అకాడమీవారు వెలువరించిన డాక్టర్‌ దివాకర్ల వెంకటావధాని
గారి “పెలుగు ఇన్‌ తక్టీ డేస్‌” గురించి రెండు మాటలు, పైవన్నీ వ్యావహారిక తెలుగువి గనుక, (గ్రాంథిక తెలుగు అనబడే తెలుగుది ఒక్కటీ లేదనే ఆవేదనతో కాబోలు దివాకర్లగారు దీని రచనకు గడంగినారు. మొదటి పేజ్లీతోనే తారపిల్లే విడ్డూర పాఠం తిలకించండి. 6 అంహే *వాడు' అన్నారు. మరి 56 అంపే? 'అది" అన్నారు. ఏదో విశుద్ధ తెలుగు “సాపాత్య" భాషాపదంకదా అని విదేశీయడెవడై నా ఏపీ ని పట్టుకొని “అది' ఆని (ఆందునా ఈ అంతర్జాతీయ మహిళా దళొద్టిరోజులలో అన్నాడం'పే, పాపం అతను వెంటనే ఎదుర్కొనవలసి వచ్చే (సమాదాన్ని సులభంగా వూహించుకోవచ్చు. “తల్లి కుమా_ర్హెను విడుచుచున్నది”___ 34౦0655 జూం 1627100 లుం యు1ర౯ం2 (ఢ్రేజీణ 22, 28). “తమ్ముడు నన్ను పంటితో కరచెను" (పే. 88). “నాన్నచే చాకలివానిచే బట్టలు ఉతికింపబడెను (పే. 10. __ ఇటువంటి పెక్కు వాక్యాలకు 11002237 61384 (క్రింద చెలామణి కల్పించబూనడం, పై పెచ్చు ఆం(ధ్రేకరు అకు నూరిపోయడం మన కావ్యభాషను కించపరచడమే కాగలదు. ఇదే'పేరుతో ఇటీవల కొన్ని వ్యాపార సంస్థలు (ప్రచురించిన రీడర్‌ ప్ప _స్టకాలు ఇంతకం'పే ఎంతో మెరుగు. బేతపూడివారు అర్జీ లమీద “పాటుచేయిస్తూ" దొరలకు తెలుగు టోధించడమనే విషయాన్ని తీసుకొని, ఇంతవరకూ వచ్చిన తెలుగు రీడర్లు గురించి ఇంతదూరం
చర్చచేసుకోవలసి వచ్చింది,
ఇక అసలు విషయానికి పోదాం. బేతపూడి “*సీలగిర చరిత్రలో "కాలేజీ వృత్తాంతం” శీర్షిక (క్రింద ఈ కింది వాక్యాలు గమనించదగ్గవి:
. _ నేను మచిలీపట్టణంనుంచి వచ్చి చెన్నపట్టణపు కాలేజియను పాఠశాల యందు ప్రవేించి సంస్కృృతము-తెలుగు-ఇంగిలీషు- యీ మూడుభాషలు అభ్యపించు టకె సర్కొారువారివల్ల నెలకి రూ, 15 జీతముగల కల్కటరే టీచర్‌ పనిలో న్‌ా సంవత్సరములు వుండిటిని__ తరువాత గౌరన్మెంటు రిడక్‌షన్‌తలో 1886 ాాాళఅమరాలా నిజమని మద్రాసులోని తమిళనాడు ఆక్కివ్స్‌లోని 1820 జూలై 94 చాటి 11, 12 "నెంబర్దగల పబ్లిక్‌ కన్ఫల్షేపన్లు ఇస్తున్నాయి,
కె టౌన్‌లేఖలు సంవత్పరములో ఆ పవి నిల్చినది-.. వెంటనే ఏ. డి. కేంవిల్‌ దొరగారి (హైపకమువల్ల శేపటన్‌ రౌల్యాండ్‌సన్‌ దొర శక్రటేరిగా పుండేటప్పుడు తిరిగి కాలేజిలో (ప్రవేశించి మునిషి పనులవల్ల జీవనము జరుపుకొంటూ- దొరల దగ్గర యోగ్యతా పత్రికలను ఫొందుతూ బహుకాలము జరిపినాను. ఇదిన్నిగాక యీ చెన్నపట్టణపు రాజధానికి వచ్చే నదరహి కాబేజిలోనే కొందరు మునిషీలవల్ల ఆ యౌ 'దేళశభాషలు చదివి ఆదినుంచి శెలుగు పరీజాధికారులగు దొరలలో మహారాజే(శ్రీ జాన్‌-మక్కెరల్‌, ఏ-డి-కొంబెల్‌, జె. పి. మారీసు, సి=పి-బ్రౌన్‌. జే-డింసిం, కేష్టన్‌ జే-పి-మగ్దానల్‌ అనే దొరలనల్ల _ వారి దగ్గర హిందువులలో పరంపరగా సన్నిధానవర్తులున్ను ఇంగిలీషు సంస్కృ శాంధ్ర బాషలయందు పూర్ణపండితులున్నగు __ (శ్రీ సైదాపేట మీనాక్షయ్య, రావిపొటి గురుమూ ర్తిశాన్రి, అడక్కి. సుబ్బారావు, (శ్రీవెరుంభూదూరు. కృష్ణమాచార్యులు, రావిపాటి గురవయ్య వీరిద్వారా పరిక్షింపదిడి . . ఈ వాక్యాలనుబట్టి అప్పటి కాలేజీ వ్యవహారాలను గూర్చి స్థూలంగానై నా కొంత తెలియవస్తున్నది.
జేకపూడి సుందరరాయడు తొలి తెలుగు జర్నలిస్టులలో ఒకడు కూడానా?
థ్రీ నార్ల షష్ట్యద్దపూర్తి సందర్భంలో వెలువరించిన “స్టడీస్‌ ఇన్‌ ది హిస్టరీ ఆఫ్‌ తెలుగు జర్నలిజం” అనే (గ్రంథంలోని “బిగినింగ్స్‌ ఆఫ్‌ తెలుగు జర్నలిజం అనే ఆరుద్రగారి వ్యాసంలో మొదటి తెలుగు పత్రిక ( “వృ శ్తాంతిని" (188.41 గురించి (వాస్తూ.ఈ ప్మతికలో వట్టి వా రృలే గాకుండా ఇటీవలి చరిత్రాంశాలు గూర్చి కూడా (వ్రాసేశారు. ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి కాలేజీలో తెలుగు పండితులుగా వుండే బేతపూడి ఇందులో (వ్రాసేవాడు_ అని సేర్కొన్నారు. వృత్తాంతినికి (వ్రాసేవాడా? వేటిని గురించి వ్రాసేవాడు? భావి పరిశోధకులు తేల్చవలసిన విషయమిది,
“వృ శ్రాంతిని” గిట్టిన తర్వాత 1842లో కొత్తగా వెలసిన “వర్తమాన తరంగిణి ప(త్రికలో వృ శ్తాంతిని మాజీ ఎడిటర్‌ మండిగల వెంకటాయశాన్త్రి 1842 డినెంబర్‌ 8 తేదీ *వర్తమాన తరంగిణి" సంచికలో సంపాదక లేఖ (వాస్తూ ; “... మరిన్ని లోగడ నేను వృ శ్రాంతిని ప్యతికకు ఎడిటరుగా నున్నప్పుడు "నీలగిరి చరిత్రలో కొంత భాగమును నదరు పేపరులో (ప్రచురపరచినంతట బహుమంది చందాదారులు అది అతిశయముగానున్ను మనో జ్ఞెముగానున్ను వున్నదని మిక్కిలి క తెలుగు సాహిత్యమవై ఇంగ్లీషు (ఛభౌవమా, కొత్తపల్లి పీరభ దరావు, నికింద్రాబాదు, 1960, పేజీ 2009.
తొలి ఆలుగు ఉపాధ్యాయులు 17 సంతోషముతో ఆ చరిత్ర అశేషంగా వేయించవలెనని చెప్పుకొనిరిగాని అస్సట్లో అది సమ్యగ్రముగా (ప్రచురపరచడము వల్లపడకపోయినది గనుక .. * అని తెలియజేశాడు.
ఈ నీలగిరి చర్మిక్రేనా బేతపూడి నీలగిరి చరిత్ర? అవునని చెవ్పడానికి తేదీల రీత్యా కొన్ని తేడాలు కనపడుతున్నవి గనుక (ప్రస్తుతానికి ఈ (ప్రశ్నల దగ్గరే ముగిద్దాం.
ల్లి
మహారాజశ్రీ చార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ (బౌన్‌ దొరగారి సముఖమునకు ఆ(శితుడు రావిపాటి గురుమూర్తిశాస్త్రి అనేకములయిన సలాములువేసి వాసుకొన్న విజ్ఞాపన పత్రిక,
ఈ లోవయినం తాము వ్రాయించి పంపించిన ఆజ్ఞాపత్రిక చేరి అందుల సంగతులు యావత్తున్ను విశదమాయెను.
అచ్చుల సంగతి గురించి తాము యిక్కడికి కొందరిని అంపించి జాగ్రత్త చేయిస్తామని వ్రాయించినారు గనుక చాలా సంతోషమయినది.__ పయిడిపాటి చిదంబరరావు యిక్కడికి వచ్చివున్నాడని తమ పేరిట లోగడ మనవి (వ్రానుకొని వుంటినిగదా, ఆయనకు లాయరు సర్జఫకెట్టు అయినపి* యీ సంగతి ఆయన యిదివరకే కంభంనుంచి తమ పేరిట (వాసుకొని వుండును గనుక చిత్తగించే వుందురు.
ఇటీవల తాము వ్రాయించి పంపించిన కొల్లా రాఘవశెట్టిగారి గుండా తెనుగు అక్షరాల స్పంజి మేతర్చు సీసము అక్కడికి తెప్పించుకొన్నట్టు సమాచారము విన్నాను. యిదివరకు సీసము కరిగి అక్షరాలు పూయించి వ్లందురుగదా, తమరు దిద్దించిన భారతము మొదలయిన తెలుగు గంథముళలు అచ్చుపడి యెప్పుడు వచ్చునో అని నేనున్ను యింకా అనేకులున్ను యెదురు చూస్తూ వున్నాము--- ముందుగా ఆదిపర్వము అచ్చువేయించేటట్టు చేస్తే అనేకులకు వుపయోగించునని తోస్తున్నది- తమరు అచ్చువేయించేడందుకు ఆరంబించిన సమాచారము వినగోరియున్నాను.
ఇప్పుడు మాకు బంధువుడున్ను, ఆప్తుడున్ను అయిన మద్దాలి వెంకటాచలం అనే ఆయన బందరులో ఏదైనా ఒక పని కావలెనని అపేక్షించి
పెం
16 బౌన్‌ లేఖలు సముఖానకు వచ్చినాడు. తమ కోర్టులో యేదైనా ఒక పని అనుకూల పరిచి యిప్పిస్తే తమ అనుగ్రహానికి పాత్రుడై కనిపెట్టుకొని వుంటాడు. (ప్రస్తుతం తమ కోర్టులో పని తటస్థంకాని పక్షమందు కలక్టరు దొరగారితో యూయనను గురించి శిఫారనుచేసి కలక్టరు కచ్చేరిలోనైనా, తాలూకా కచ్చేర్లలోనమినా ఒక పని యిచ్చేటట్టు దయచేయించవలెనని మిక్కిలి పార్చిస్తున్నాను.
పూర్వం శంకరశరభయ్య అనే అతనికి నా మనవిమీద తమ కోర్టులో లాయరుపని యిప్పించి సంరక్షిస్తున్నారు. తమరు ఆశ్రితులయందు నిండా పక్షం గలవారు. నేను తమ ముఖ్యా(శితులలొ చేరినవాణ్ని గనక నాకు అవశ్యం కావలసిన పనిని గురించి మనవి (వాసుకున్నాము-- యాయన బహుకుటుంబుడు గనక ఆ కుటుంబ సంరక్షణ మీగుండా కావలెనని ప్రార్థిస్తున్నాను. సర్వజ్ఞులకు విశేషించి వ్రాసుకోవలసినదేమి వున్నది--- చిత్తగించి నేను నడుచుకోగలందులకు అజ్జష్మతిక దయచేయించ కర్తలు.
జే సీ మారీసు దొరగారు సీమనుంచి వచ్చినారు. రాగానే బోర్డు అఫ్‌ రెవిన్యూలో స్మెక్రటేరిగా వున్నారు. యీ నెలలో గవర్నమెంటు తెలుగు (తాన్‌సులేటరు ఉద్యోగము కూడా అయినది. న్యూస్‌ పేపర్లవల్ల యీ సంగతి తాము చిత్తగించే వుందురు, వారు ఇంకా కొన్ని కార్యములు కొత్తగా జరిగించ వలెనని (పయక్నపడుచూ వున్నారు. రూడముగా తెలిసిన తర్వాత సముఖానకు (్రాసికొంటున్నాను. చిత్తగించవలెను. యిదే అనేకములయిన విజ్ఞాపనములు, 1882 జనవరి 18, చెన్నవటం.*
ణు వ న! స
ఈ జాబులో ఒకముఖ్యమైన విషయం (ప్రస్తావన కొచ్చింది. అచ్చుల విషయమై (బ్రౌన్‌ కొందరు మనుషుల్ని మద్రాసుకు పంపించడం, తెలుగు అక్షరాల స్పంజి మేతర్చు సీసము తెప్పించుకోవడం, సీసం కరిగించి అక్షరాలు పోయించడం, మహా భారతం ఆదిపర్వం అచ్చు వేయించేటట్లు చూడమనడం వగైరా (ప్రస్తావనలు చూస్తుంకే (బౌన్‌ ఏమైనా సొంత (పెస్‌పెట్టి తెలుగు కావ్యాలు అచ్చువేయించాడా అనిపిస్తున్నది గదూ, అనిపించడం ఏమిటి? అక్షరాలా అంతపనే చేసున్నాడు (బౌన్‌,. ఈ విషయం
శ మ,ఓ, మే. ,లోని (టౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎమ్‌, 425, "పేజీ 109.
తొలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు 19 చురించి మరెస్పుడైనా వివరంగా చర్చించుకొంటాం గనుక (ప్రస్తుతానికి ఈ (పస్‌ విషయం వదిలి మిగతా సంగతులు చూద్దాం.
ఈ జాబు (వ్రాసిన రావిపాటి గురుమూర్తిశాన్త గురించి చెప్పుకోవలసింది చాలా వుంది. నేను చూచినంతనరకు రావిపాటి పేరు (పభుత్వ రికార్డుల్లో నమోదై వున్నది 1818 సంవత్సరంతో. ఇంకొ లోతుకు వెళ్ళి పరిశీలిస్తే మరింత పూర్వం కూడా ఆయన (ప్రస్తావన కనపడే అవకాళం లేకపోలేదు. తమిళనాడు ఆర్కైవ్స్‌లో 1819 ఏల్‌ 28 తేదీనాటి 81, 82 నెందిర్ల పబ్లిక్‌ కన్సర్దేషన్నలోను మే నెల 15 నాటి 11 నెంబర్‌ కన్సళ్దేషన్‌లోనూ రావిపాటి గురుమ్నూర్జి (అని మూత్రమే వుంది. అప్పటికింకా. “శాస్త్రి” లేదు (ప్రస్తావన వుంది. ఆయన (వాసిన “విక్రమార్క కథలు” ప్పస్తకం కాపీలు ఇంగ్లాండుకు పంపించేందుకు ఆర్షర్‌ వేయడమూ, ఆయన జీతం పెంచడమేగాక, బంగారు కడియాల జత ఒకటి ఆయనకు బహూకరించడానికి కూడా ఆర్జర్‌ పడడమూ పై కన్సల్టేషన్త్నలో కనపడుతుంది. అప్పటికింకా ఆయన ఆ కాలేజిలో తెలుగుళాఖకు "మాస్టర్‌" అవి మాత్రమే వుంది. "హెడ్‌ కాలేదు. (డెప్యూటీ తెలగుమాస్టర్‌ అని విక్రమార్క కథల ముఖపత్రం చెప్తున్నది. 1888... శాబూకు. ఒక కన్సల్టేషన్‌లో “గురుమూర్తిశాన్త్రి” అనే (ప్రస్తావన ఎదురవుతుంది. ఈ మధ్యకాలంలో నే రావిపొటికి శాస్త్రి బిరుదు వచ్చివుండాలి. ఈ పరిణామాన్ని గు ర్లెరిగినవాడు కాబ్టే,. వావిళ్శవారు 1051! లో గురుమూ 'ర్పిశాన్రి తెలుగు వ్యాకర జాన్ని పునర్ముద్రించినప్పుడు వేదము లక్ష్మీనారాయణశాన్తి పీఠిక వ్రాస్తూ. రావిపాట్‌ వారు “పెట్టుకాస్తి' గానీ “పుట్టుళాస్త్రి" కాదు అన్నాడు.
శాఖా చందక్రమణం అనుకోకపోతే, ఇక్కడ ఒక సామ్యం గమనించాలిం ఇట్లాగే మొదట చిన్నయ్యగా (ప్రారంభమై తర్వాత తర్వాత చిన్నయసూరిగా (పథ్యాతి లోకి వచ్చిన సన్నివేశం గుర్తుకొస్తుంది. రావిపాటివారికి బింగారుకడియాలు బహూక రించినట్లుగానే చిన్నయసూరికి కూడా బంగారు కడియ బహూకరణం జరిగిందని కొందరు. చెప్తన్నారు. దుప్వూరి వేంకటరమణశాస్త్రి “రమణీయము_ బాలవ్యాకరణ సమీశొ (గ్రంథంలో ఇట్లన్నాడు :
“,...ఈజని (చిన్నయసూర్కి పొండిత్యమునకును, బోధనాస క్సికిని రచనా శ క్రికిని నబ్బురపడి కళాశాలాధికారి యగు అర్భత్‌నాట్‌ దొర అంతకు మున్నున్న “చిన్నయ” అను నామమునకు “సూరి' ఆను బిరుదము చేర్చి “చిన్నయసూరి యను
20 బౌన్‌ లేఖలు నామాక్షరములు చెక్కబడిన బంగారు కడియమును సీమనుండి తెప్పించి యీతసికి పారితోషిక మొసంగి సన్మానించినాడట.”*
ఈ “అట'లతో దబాయించడం మన తెలుగుపండితులకు రివాజుగా వస్తున్న విద్య. నిజంగా చిన్నయసూరికి బంగారుకడియ బహూకరణం జరిగిందా అని (ప్రభుతప్చ రికార్షులకోసం బహుకాలం[క్రితం శోధసచేశాను. నేను చూసిన మేరకు దాఖలా కనపశేదు. కొందరు పండితులు బహుశా నేను అంత ని?తంగా వెతకలేదని ఆడిపోయ వచ్చుగానీ, దాఖలాలతో చర్చచేయడం మనవాళ్ళు ఎప్పుడు నేర్చుకొంటారా అని. ధ్రళ్నించక మానలేను.
ఇదే దువ్వూరి వేంకటరమణకాస్తి ఇదే రమణీయంలో “తాను (చిన్నయసూరి. గావించు పరిశోధనము సార్ధకమగుటకు వాణీదర్పణమను ముద్రాక్షరశాలను నెలకొల్పి, సుజనరంజని యను మాసప(త్రికను ముద్రించుచు, నందనేకవిధములగు వ్యాసములను. (గ్రంథములను బకటించుచు భాషాసేవ యొనరించుచుండెడివాడు" అని ('వ్రాళాడు.. ఇదొక శుద్ద తప్పు,
1862 లో చనిపోయాడన్న చిన్నయసూరి 1885 లో వెలసిన *'సుజనరంజని" పత్రికను నడిపాడనడమేమిటి ? 1805 జూన్‌లో వెలువడిన రెండవ సంచిక నుంచి 1886 జనవరి వరకు వచ్చిన సంచికలను చూచి చెప్తన్నమాట ఇది. దీనికి ముందు. ఒక్క సంచికన్లైనా చిన్నయసూరి నడిపివుండవచ్చుగదా అంటే దాఖలా చూప. మంటాను. పోనీ ఈ పత్రిక చి, సూ, వాణీదర్పణమనే (వైెస్సులో అచ్చయ్యేదా- అంటే అదీకాదు;ు ఈ పత్రికను అచ్చు వేస్తుండినది “చెన్నపట్టణము ఉత్తరపు గోవిందప్పనాయనివీధి 27 సంఖ్యగల యింట సుజనరంజనీ ముద్రాకరశాలి. అస్పటి “యూనివర్సిటి పరీక్ష విద్యార్ధుల కుపకారకంగా' భాషావిషయక పాఠత్యాంశాలకు సంబం ధించిన గైడ్‌ మాదిరిగా వున్న ఈ పత్రికకు ఎడిటర్లు (“పత్రికా ప్రవ _ర్తకులు”), ముగ్గురు: వి, కృష్ణమాచార్యులు, బ. సీతారామాచార్యులు, కా. సుబ్బరాయలునాయడు.
“సుజనరంజని స్మత్రికకు సంబంధించిన వ్వాస్తవవిషయాలు ఇట్లుండగా, దానిని పట్టుకొవి చి. సూ. కి అంటగట్టి ఇంత తప్పు వ్రాపిన వేంకటరమణకాస్తి, పైన చెప్పిన బంగారు కడియ బహూకరణ విషయంలో (వాసింది మాత్రం ఒప్పు ఎట్లవు
- అరనున్నలు బండిరాలు పరివారించి “కోట్‌ * వేశానని పాఠకలు గమనించ (ప్రార్థన.
తాలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు లై శుందనే వితండవాదంకాదుగానీ ఇంతవరకు మనవాళ్ళు ఇట్లాంటివి చిలకపలుకుల్లా వల్లిస్తున్నారే తప్ప అధారాలు చూపి, దాఖలాలు చెప్పి (నాపిన మాటలుగా కనపడ్డం లేదని సవినయంగా మనవిజేస్తున్నాను. అంతే. ళాస్త్రిని వదిలి సూరిని గూర్చి ఇంత చూరం చర్చించడం సబబుకాదు గనుక ఇక అసలు విషయానికి వస్తాం. రావిపాటి గురుమూ ర్తిశాస్త్రీ ఎప్పుడు పుట్టాడు? ఎప్పుడు మరణించాడు? అనే విషయాలుకూడా అసందిద్ధంగానే వున్నాయి. పైన పేర్కొన్న వేదము లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి రావిపాటి జీవితకాలం 17701886 అన్నాడు. నిడుదవోలు వెంకటరావు దీనికి డిటో” అంటూ 1770-__1887? అని ఒక ఏడాది కలిపారు. జననకాలం ఇద్దరూ ఒకటిగానే పేర్కొన్నారు గనుక అది రైట్‌ అనుకోడానికి లేదుగానీ మరణకొలంలో మా(క్రం తపఫిసీలు కొనవస్తున్నది ఇద్దరిమధ్యా. ఇంతకూ వీళ్ళ యీ (వ్రాతలకు ఆధారం ఏమిటి? బ్రౌన్‌ ఒకచోట ఇట్లా వ్రాసిపెట్టిపోయాడు ; అ్తాగ్నిర[ి గ్రరు బ్రయంమేండే 5ంం12, ఈం 1206 626 61080 020268 1 6 6011686 మలు? వంటన 010. 6164 20040 66 7648 ౭80 1117 00300064 1 6 00మ10059 ళల స కం 2656106 80523. 1 మలుకం పే జుం 0604436, 813 (216005, 1620కి 294 8006 561056 21275 ళం 3 36ే8్రలుం06 206 ₹69060 ఇది 1888 జూలై -డినెంబరు సంచికల్లో (1840 లో కూడ్రా బ్రౌన్‌ పేర అచ్చుపడ్డ వ్యాసంలోది కాబిట్టి, మూడేళ్ళ[క్రితం చనిపోయాడని వున్నది గనుక మూడేళ్ళు తీనేసి 1886 అన్నాడు వేదం లక్మీనారాయణశాస్తి. ఈ వ్యాసం కొరవ భాగం మలినంచికలో అచ్చయింది కాబట్టి కొసనుంచి మూడేళ్ళు తీసేసి 1887 అన్నారు నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు. ఇట్లా ఊహపోహల పోహళింపు మాటలతో (వాస్తుంటారు మనవాళ్ళు ఆధారాలు చెప్పకుండా. ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి కాలేజిలో హెడ్‌ తెలుగు మాస్టర్‌గా రికైరైన మీదట అప్పట్లో కడపజిల్లాలో చేరిన కదిరి డిస్ట్రిక్స్‌ మున్చిఫ్‌గా రావిపాటికి ఒక కొత్త ఉద్యోగమిచ్చినట్లూ, ఆయన "(డ్రా చేసిన *గాచుయిటి" “రీఫండ్‌ " చేయమన్నట్లూ తమిళనాడు ఆరై్కై-న్స్‌లో 1886 అక్టోబరు వీర తేదీనాటి 22, 28 నెంబక్ల సబ్లిక్‌ కన్ఫర్దేషన్ల లో కనపడ్డున్నది. అం'సపే కదిరి గా పచూడు : గం వయం లంయుంజ 01 టజళుం జంకే 5ం1లటం6, ౧4) మ 601 జ6 0 ౨. 090, లళుయంంయింలు 109 ౧౦1 మ, వయిణక. 10090 మంంట 00 టం మర్రైంరైం జడి 0టుజయిుం 05 106 గౌంటర్రణం స” 0 ౨. 920%గు మ 50.
లం "టౌన్‌ లేఖలు డిస్ట్రిక్‌ మున్సిఫ్‌గా చేరిన మందట్లో లేదా చేరకముందేనో ఆయన మరణించాడా? ఇంతకంపే నిష్కర్ష అయిన తేదీ ఇవ్వాలంటే ఇంకా లోతుకు వెళ్ళి పరిశోధించవలసి వుంది. ఒకటిమా[త్రం నిజం, గురుమూ ర్తిశాన్తి మరణం తర్వాత ఆయన కుమారుడు గురవయ్యకూడా ఈ కాలేజిలో నే ఉద్యోగంచేశాడు.
ఈ తేదీల గొడవ మాని ఇతర విషయాలు సరికిద్దాం. “ఇతడు (రావిపాట్సి చెన్నపురి ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి కళాళాలయందు తొలుత (క్రీ. శ, 1818వ సంవత్సర మున నియమితుడయ్యెను. ఆ వెనుక క్రీ. శ. 1820 సం॥లో కళాశాల (ప్రధానోపా ధ్యాయులును (ప్రఖ్యాత పండితులునగు శ్రీ వేదం పట్టాభిరామళాన్రిగారు దివంగతు అగుటచే వారి స్థానమున నియమితుడై క్రీ.ళ. 1888 వరకు పదునారు సంవత్సరములా స్థానమును మహా సమర్ధతతో నిర్వహించెను. కేవలము తెలుగుపండితుడు కళాశాల (ప్రధానోపాధ్యాయత్వము వహించుట కిదియే మొదటిసారియు కడసారియునని చెప్ప నొప్పును”___అని వేదము (వాత. ఇక్కడ “హెడ్‌మాస్టర్‌, తెలుగూ” (హెడ్‌ తెలుగు మాస్టర్స్‌ అంటే తెలుగుకాఖకు (ప్రధానాధ్యాపకుడనేగానీ మొత్తం కళాశాలకు (పధానోపాధ్యాయుడని అర్థంకాదు. _పట్టాభిరామశాస్తిగానీ, గురుమూర్తి శాస్రగానీ మొత్తం కళాశాలకు (ప్రధానోపాధ్యాయత్వం నెరపిన దాఖలా ఏడీ లేదు. మరి (ప్రధా నోపాధ్యాయుడెవడు? ఎవడో? భావివరిశోధకులు తేల్చాలి.
గురుమూర్తిశాస్త్రిని గురించిన కొన్ని ముఖ్యమైన విషయాలు ఇంకా మిగిలే వున్నాయి. పంధొమ్మిడో శతాద్ది ప్రారంభంలో తెలుగు సారస్వతరంగంలో ఒక వెలుగు వెలిగిన వ్యక్తీ, ఆధునిక తెలుగు వచనరచనకు 'పారంభకుడైన వ్యక్తీ, ఒక విధంగా నేటి వ్యావహారిక వచనరచనకు అంకురార్పణ చేసిన వ్యక్తీ ఇతడే. ఇప్పుడు మన స్కూలు పిల్లలు చదివే చిన్నయసూరి (గ్రాంథిక “సీతిచందద్రిక' రాకముందు అప్పటి కెలుగుబళ్ళలో గురుమూర్తి కాస్త్రి *వికమార్కకథలు" (1818, “పంచతంత్ర కథలు" (184 చారంలోనూ (పాచుర్యుంతోనూ వుంటూవచ్చాయి. ఇవి రెండూ కూడా 1860 లోపుగా నాలుగేసి ముద్రణలు పొందాయంటే వాటి ఖ్యాతిని గురించి. వేరుగా చెప్ప పనిలేదు. చిన్నయసూరికూడా పీటినే పాఠం చెప్పాడు. అంకేగాక చిన్నయసూరి బాలవ్యాకరణంకంపే. రెండు దళాబ్ద్బులముందే. [1880 లో ఈయన. తెలుగు వ్యాకరణం కూడా (ప్రచురించాడు.
గుడమూర్తిశాస్త్రి 1884 లో సులభమైన తెలుగులో (వాసిన పంచతంత్ర కథలను, ఉపాధ్యాయుడుగా కొన్నేళ్ళపాటు విద్యార్థులకు పాఠాలు చెప్పిన చిన్నయసూరి,
తాలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు వత్తా
ఆ తర్వాత ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చి కఠిన లక్షణభరితమైన (గ్రాంథికశైై లిలో నీతిచం[దిక అనే సేరుతో 1858 లో ఆచ్చు వేయించాడు. మద్రాసు యూనివర్సిటీ బోర్డు కార్యదర్శి (ఫోర్ట్‌ సెంట్‌ జార్జి కాలేజి కార్యదర్శి కూడా ఎ.జె. ఆర్బత్‌ నాట్‌ కు అంకితమిచ్చాడు* ఈ (గ్రాంధిక నీతిచంద్రిక ఆ తర్వాత విద్యార్థులకు పార్య్యగంథమై కూర్చున్నది. వ్యావహారికథాషకు పట్టువదిలి, (గ్రాంథికభాషకు పీరటప్రతిష్ట జరిగింది. తెలుగు వచనం కావ్యభాష మూసలోనూ, లాక్షణికదాస్య మైకంలోనూ పడిపోయి తెలుగువారికి దూరం కాజొచ్చింది.
గురుమూ ర్చిశాన్తీ మరణించిన తర్వాత విక్రమార్క కథలు మళ్ళీ పునర్ముద్రణ పొందినప్పుడు, 1850 లో కాలేజి టోర్డువారు 400 కాపీలు కొనాలనే (ప్రతిపాదన వచ్చినట్లున్నది. కొందామూ వద్దా అని (బ్రౌన్‌ ను అభిపాయం అడిగారు, కాలేజీ బోర్డు వారు. (బౌన్‌ సిఫార్సు సుముఖంగా లేదు. దీనికంచపే మరింత ఉపయోగకరమైన సంపుటిని తయారుచేసే వుద్దేశం తనకున్నదని (బ్రౌన్‌ (వ్రాశాడు. విక్రమార్క కథల 'విషయమె మీ అనంగీకారానికి కారణాలు కెల్పమనీ, మీరు తయారుచేయబోయీ సంపుటి గూర్చి వివరాలు తెల్పమనీ (బౌన్‌ను మళ్ళీ అడిగారు. (బౌన్‌ తన కారణాలు తాను సూచిస్తూ బోర్డుకు ఒక నివేదిక పంపాడు. ఆ నివేదిక విషయం ఏమైందో కానీ కాలేజిబోర్దువారు 4100 కాపీలు కొనవలపినదని మాత్రం సిఫార్సు చేళారు
విక్రమార్క_ కథలు గూర్చి (బన్‌ నివేదిక ఆర్కైవ్స్‌లో నాకింకా లభ్యం కాలేదు. కొనీ ఆ నివేదిక ఏమైవుంటుందో పూహంచుకోడానికి ఆధారాలు బోలెడున్నాయి. గురుమూర్తిశాన్రీ భావాల సంగతటుంచి, భాషలో వ్యావహారికం పాలు ఎంతవున్నా, “పెడాంటిక్‌ టచ్‌" వున్నదనీ, కృతక [గాందిక రూపాలు చాలా వున్నాయనీ, దాన్ని యింకా స్వచ్చ వ్యావహారికంలోకి మార్చి సరళపర్చాలనేది టౌన్‌ అభిమతమై వుంటుంది.
కావ్యాలలో వుండే భాషకన్నా సామాన్య జనం వాడుకలో వుండే వ్యావహారిక భాషపైన్నే (బౌన్‌కి _ప్రీతిమెండు అనేది విస్పష్టం. ఈ సంగతిని ఆయన చాలాచోట్ల బాహాటంగానే చేప్పాడు. తర్వాత తర్వాత సి. ఆర్‌. రెడ్డి 'ముసలమ్మ మరణం” కావ్య కధకు (పేరణనూ సమిదనూ సమకూర్చిన, మెకంజీ తై ఫీయతులలోని బుక్కరాయ చెరువు తాలూకు సుదీర్హమైన క్రై ఫీయకులను ఇంగ్లీషు తర్జుమాతో కూడా కలిపి శ ప్రమిళనాడు ఆర్కైన్స్‌లోగల 1850 మార్చి 12 శేదినాటి పల్లిక్‌ పాసీ డింగ్భ్సొ నెంబర్లు 19, 20; ఏపెల్‌ 16 తేదినాటి వెంబద్ల 20, 21,
చెత్త బౌన్‌ లేఖలు
1858 తో (బ్రౌన్‌ రెండు సంపుటాలలో ముదించాడు.* 1842.48 మధ్య సేకరించి 'పెట్టిన తాతాచార్ల కథలు వుండనే వున్నాయి. వీటిని 1855 లో సంకలనపరిచి ఇంగ్లీషు తర్జమాతో కూడా ముద్రించాడు.
ఈ తాతాచారి కథలకు (బౌన్‌ పీరిక వ్రాస్తూ: 115 (౧2౭౧౦మజా[6)5) 62163 .. 02 80064 06615 ౧౯౧6 6011063121 గౌం1080... (206) 2)” 54065 5666 116 2036 203164860061005, ౪1100. 206 5610 626 2౧661 16 120165 0 ౨286ఏ2జ080దా2, 226 2165 0 1100202002. 2656 11/0 2౯6 6౫061166 6౦ముంంంయంు 0 ళం 2054680600 ఖం ఇం 10 2 పంరేటుకం 516. రే[ంంం06 కంణ 6 గంటు. 12 తేజ”. ఇ5ట”గ్ల. అని స్పష్టంగా వివరించాడు.
రల *టం 01 మె౭౭5.ల. అనే (గంథానికి (వ్రాసిన పీఠికలో ఇదే విషయాన్ని మరింత సూటిగా చెప్పాడు (బ్రౌన్‌: కత్న[62 6145008 00 61080 12102369 ఖర అజఖాల 0093 గ61222 ంజ6ేల, 6 506616 0237 ౩౧661 0 6 ౯65616 7010816 16 2011020003 మటులకం 11 ౪708026 ౧23 96 321 1214 2916. గనం” జాం భూ66: ౧0%:901217 00%00. 25 €16 *య2ముడజం2 ఏ001165, 2800202062 2165, 26 6100200 5861601010. మం హం గాం ౪6 మాం? 05 బటాలం2). ౧06 భయాడే 15 0614ల, 08115 అరం)? 6661635 10 056 ₹%0 3055655 116 గౌం1034 626లా..గ్టి
ఈ భావాలనే ఆ నివేదికలో (బౌన్‌ విశదీకరించి వుంటాడని అనుకోవచ్చు. నయన =.
*చూడు 16 ఇ118 01 006 2౭29 పంటుక్ర 116 160010 0 మటుకు ల కంల 18 0 ఎంంళ టం ఏం 50010, "ుజ0ం1066 మం 8113), ఈ మంకు వెసంయెడం, 1653 (2 ₹ఇ0110690).
1సీ, పి బ్రాన్‌ సంతరించిన తాతాభార్మ కథలు: బంగోతె సంళోధన_ సంకలనపతిి మాసు, 1974 "పేజీలు 2212,
ర్ధ్‌చూడు కషం ఇం 08 6 షం. పెటులై ఉం కళంట 01 తుము గయుఖుు 0 పై. ంంళలు రుం చేరిలతి 00900 9 బఏంయిం6
| [ఈ ఆంళంలాో జౌన్‌ తత్వ ధారనూ, భావజాలాన్ని అరం చేసుకోవడంలో_
వేం 0% 0 1. మ20ఇట. అనే పేరున దిగ వల్లి ఇెంకటశీవరావుగారు వాన్‌ పెట్టునన్న చిత్తు నోట్సు (పతిలోని “చాన్‌ దొర_చిన్నయనూరి ఆనే అధ్యాయం తో ద్పడ్‌ంది.]
తొలి తెలుగు ఉపాధ్యాయులు లైక్‌ త్రి
మహారాజశ్రీ ఆంధ్రభాషా ప్రవీణులైన సీ-పి- (బౌన్‌దొరవారి సముఖము నకు పాటూరి రామస్వామిశాస్తులు మిక్కలి వినయంతో [వ్రాసుకొనే మనవి
యేమంటే.__ లోగడ మా పెద్ర్ధన్నగారయిన నరసింహశాన్హులవారున్ను చిన్నన్న గారయిన రంగాశాస్తులవారున్ను యీ వుభయులు కాలేజి తెనుగు మునిషి పనిలో నుండినప్పుడు వారు అనేకమంది దొరలకు చదువుచెప్పి వారిని ఆంధ భాషయందు ఘటికులను చేసియుండిరి. యిలా వుండగా మా పెద్దన్న గారయిన నరసింహశాస్తులవారు తెనుగు డిప్‌టీ పనిలో వుండి వారున్నూ చనిపోయిరి. ఆ సమయమందు మహారాజశ్రీ జే-సీ- మారీస్‌ దొరవారు నన్ను పరీక్షించి నాకు తెనుగు అశిసప్రాంటు పని దయచేసియుండిరి. ఆ పనిలో నేను వుండగా కాలేజి బోర్డువారు గవర్జ్డుమెంటువారి అర్జరు చొప్పున మా పనులను నిలుపుదల చేసినది మొదలుకొని నేను గొప్ప కుటుంబము కలవాణ్ని గనక అన్నవస్తానికి శ్రమపడుతూ వుండగా సదరహీ మారీస్‌దొరవారు నన్ను తమ వద్ర అడీషనాల్‌ మునిషీగా నుంచుకొని కాలేజి వుంచినది మొదలుకొని కాలేజీలో దొరలను పరీక్షించిన కథలలో 'సెక్కండు యింక్రీజు కథలనున్ను రివార్డు కథలనున్ను యేర్చరచి వ్రాయమని వుత్తరువు చేసినందున వారి యుతత్త రఈవు ప్రకారము నేను దరొబస్తు కథలను యేర్చరచి (వాసియిచ్చిన పిమ్మట--అ దొరవారు లోగడ జాన్‌వాన్‌దొరవారి యుత్తరువు [పకారము మాపెద్దన్నగారయిన నరసింహశాస్తులవారిచేత రచింపబడిన వచనరూపమగు హరిశ్చందదుని కథ మిక్కిలి శిధిలమైయుండగా సదరహీ కదను యర్పరిచి వ్రాయమని వు త్తరువు చేసినందున నేను ఆ కథను (వాస్తూ వుండగా ఆ దొరవారి తావున (ప్రబలులుగా వున్నవారు తమరు వినాగా మరియొకరు అచ్చట (ప్రబలముగా నుండవచ్చునా యనే తాత్పర్యముచెత నేను వ్రాస్తూ వున్న కథను (వ్రాయకుండాచేసి రామాయణపు కథలను యేర్చరిచి వ్రాయించమని ఆ దొరవారిగుండా చెప్పి నందున నేను ఆ రామాయణ కథలను యేర్చరచి (వ్రాస్తూండగా నామీద లోలోపల తంటలుచేసి నన్ను ఆ పనిలోనుంచి తీసివేయించినారు. మరికొన్ని దినములకు వారు నా విషయమై గావించిన కృతిమమును ఆ దొరవారు తెలుసుకొన్నవారయి మళ్ళి నా పనిని నాకు దయచేసి మా చిన్నన్నగారైన
26 బౌన్‌ లేఖలు రంగశాస్తలవారిచేత నూతనముగా రచింపబడిన విజయవిలానమనే (గ్రంథ: మును వ్రాసేలాగుననున్ను శుకసప్తతి యనే కథలను నూతనముగా యేర్చరిచి (వ్రాసేలాగున నన్ను వుత్తరువు చేసినందున యుత్తరువు ప్రకారము నేను వ్రాస్తూ వుండగా, నా దురదృష్టమువల్ల ఆ దొరవారు శీమకు (ప్రయాణమై నందున ఆదివరలో నేను యేర్పరచి (వ్రాసయున్న శుకసప్తతి కథలనున్ను వచనరూపమగు విజయవిలాసమునున్ను వ్రాసి వారికి నివ్వగా వారు కాలేజీ సెశైటరీ మహారాజరాజశ్రీ రౌలాంస్‌దొరవారికి ఒక సిపారసు కాగితమును దయచేసి యుండిరి. నేను ఆ కాగితమును తెచ్చి రౌలాంస్‌దొరవారికి నివ్వగా వారు మీకు యింగ్లీషు రానందున అడిషనాల్‌ మునిషీ పని అయినా యివ్వ డానికి లేదనిన్ని యెక్కడనైనా టాకినీ మునిషీ పని తటస్తమయితే యిప్పిస్తున్నామనిన్ని చెప్పినందున నేను మళ్ళీ మారిస్‌దొరగారి తావుకువోయి ఆ సంగతి వారికి తెలియచేసి వేరే ఎవరికైనా దొరలకు ఒక సిఫారసు శాగితమును దయచేయమని అడిగినందుకు వారు మంచిదని శెలవిచ్చి యుండిరి. యింతలో నాకు దేహము అశ క్తముగానుండి వారి దర్శనమునకు పాయ్యేటందుకు లేక వారు ప్రయాణమై పాయ్యేనాడు నేనుపోయి. వారి దర్శనము చేసుకోగా వారు నాకు వ్రాయడానికి సావకాశము లేదని చెప్పి (ప్రయాణమై పోయిరి.
యీ సమయమందు నన్ను రక్షించగల [ప్రభువులు ఎవ్వరు యిచ్చట లేనందున వేను అన్నవస్తానికి లేక పిల్లలతో కూడా నానా శ్రమలుపడుతూ వుంటడమువల్ల యేమీ తోచక అనేక కుటుంబ సంరక్షకులమిన తమ దర్శనము చేసుకొని తమ సముఖములో నా విద్యమానము యావత్తు శృతవరచుకొన్నట్టు అయితే తమరునా గొప్ప కుటుంబంతో కూడా నన్ను సంరక్షణ చేశురని యెంచి సముఖమునకు యీ మనవి వ్రాసుకొన్నాను అయికె -- సపితా యస్తు పోషకః __ అనే ధర్మశాస్తవచనము యున్నందున. సకల న్యాయాధిపతులయిన తమరు నాయందు కటాక్షము వుంచి నన్ను పోషించి ఆ కీర్తిని చెందవలసినచని తమ (శ్రేయస్సును వేడుకొంటున్నాను.
లోగడ మా చిన్నన్నగారయిన రంగశాస్తులవారి పేరిట తమరు. (ద్రాయించిన వుత్తరము యిందులో మలపూఫ్‌చేసి సముఖములో యిచ్చు, కొన్నాను. అది తమరు చిత్తగించగా నేను ఫలానివాడని తమ చిత్తానకు
తొలి తెలుగు ఉపాథార్థయులు 27 విశదము కావచ్చును. సకలము తెలిసిన ధర్మపభువులకు -- నేను తరచు. (వాయ శక్తుణ్ని కాను. యింతే నా మనవి--
1848 సెప్టెంబరు నెల తే 10ది. _--పొటూరి రామస్వామిళా స్త్రూలు.* ఖ్‌ న! క
ఈ జాబులో మూడు తరాల (ప్రస్తావన కనవడుకున్నది. ఈ పాబూరి కుటుంబం. . యావత్తూ, సోదరులు ముగ్గురూ, ఈ మద్రాసు కాలేజీనే కనిపెట్టుకుని వుండినట్లున్నది. మొత్తంమీద విషాద ఛాయలు అలుముకొన్న జాబు. ఇప్పటి కాలేజీల్లో మాదిరిగానే (గూపులు, ముఠాలు, ఒకరిమీద ఒకరు తంటాలు చెప్పుకోవడం, అసూయలు పెట్టు కోవడం, వీటితో విజ్ఞానకృషికి అంతరాయాలు కలగడం._.వీటికి సంబంధించిన. దృక్కోణం ఒకటి ఇందులో ద్యోతకమవుతున్నది.
పాటూరి రామస్వామిశా స్త్రులు ఇందులో రకరకాల పు్తకొలు___సెక్కెండు యింక్రీజు కథలు, రివార్డు కథలు, దరోబస్తు కథలు, హరిశ్చంద్రుని కథ, రామా యణపు కథలు: వచన విజయవిలాసము, శుకన్నప్తతి కథలు.__ఇట్లా వరసబెట్టి (ప్రస్తా' వించారు. ఇవన్నీ అచ్చు అయ్యాయో లేదోకూడా తెలియదు. ఆధునిక తెలుగు వచన రచనా పరిణామంలో వీటికి ఏపాటి విలువ వున్నదో పరిశీలించవలసి వుంది.
ఆఖరుగా ఒక విషయం. ఈ ఆధ్యాయంలో ఇస్పటివరకు వచ్చిన ఈ ముగ్గురి. జాబుల్లోను పలువురు దొరల (స్తావన కనబడుతున్నది. జాన్‌ మక్కెరల్‌, ఎ. డి. శేంబెల్‌. 'జె. సి, మారిస్‌, జె. డి. సిం, జె. సి. మగ్దానల్‌ ___ ఇట్లా (వస్తావనకొచ్చారు. ముఖ్యంగా కేంబెల్‌ వంటివారిని గురించి ఏకంగా చిన్న పుస్తకం (వ్రాయకగ్గంత మెటీరి. యజభే వుంది. వ్యాస విస్తరణ ఖీతిచేత ఒక్కరిని గురించి మాత్రం చెప్పు ముగిస్తాను.
గురుమూ ర్రికాస్తి, రామస్వామిశాన్త్‌ ఈ ఇద్దరుకూడా తమ జాబుల్లో జె. సి. మారిస్‌ గురించి [వ్రాశారు గనుక ఆయన్నుగూర్చి టూకీగా చెప్పుకొందాం. మారిస్‌ తెలుగులో రెండు ప్పస్తకాలు (వ్రాశాడు. ఒకటి___తెలుగు సెలక్షన్స్‌. పూర్తి "పేరు ; గాం1ం0800 5616064015 *100 భాటుం1జ6ం03 206 6౯29020021 తఊం2137515 +ం ఇయ 158 ఇరేరేండే 2 ౮105320)” 0 ం?ఆ86 (0003 ఇ56డే 0 ళం వాంయాటులం. యాంజాః. రెండు. తెలుగు నిఘంటువు. పూర్తి కరువు ఉ& 0101002037 38110 ఖర 61008200. “ఇమ, ఓ, మే, లై, లోని బౌన్‌ జాబుల సంపుటం. ఎమ్‌, 419 కేజీలు 120.132,
౨గ్రి బౌన్‌ లేఖలు
మొదటిదైన తెలుగు "సెలక్షన్స్‌ గురించి మొదట కొంత (పస్తావించుకొన్నాం. ఇది 1828 లో కాలేజి (ప్రెస్సులో ముద్రణైైంది. నాలుగు భాగాలున్న పస్పస్తకమిది, కథలు, కచ్చేరీ పేపర్లు (ఆక్జీల్ర, డైలాగులు, రెవిన్యూ పదాల జాబితా. విదేశియులు "తెలుగు నేర్చుకోడానికి అనువైన (ప్రాథమిక (గ్రంథం. దీని ద్వితీయ మ్యుదణ 1815 లోనూ, తృతీయ ముద్రణ 1858 లోనూ వచ్చింది. మూడో ముద్రణ రావిపాటి గురవయ్య పర్యవేక్షణ. సంపాదకత్వంలో వచ్చింది కాబిట్టి చాలా విస్తృతపరచడం జరిగింది. 'సెలక్షన్స్‌లో విక్రమార్క కథలు, వేమన పద్యాలు వగైరాలు చేర్చాడు.
ఇక మారిస్‌ తెలుగు నిఘంటువు. రండు నంపుటాలుగా అచ్చయింది. మొదటి సంపుటం [885 లోనూ, రెండోది 1888 లోనూ. పబ్లిషర్లు ఫోర్డ్‌ "సెంట్‌ జార్జి కాలేజి జోర్టువారు. మొత్తం 1118 పేజీలు. పీఠికలో మారిస్‌ గురుమూర్తి కాస్త్రికి కృతజ్ఞతలు తెలిపివున్నాడు. తెలుగు పదాలకు అర్జనిర్మయంలో కావ్యపయోగాలు సూచించే ఆచా రాన్ని మొదటిసారి (ప్రవేశపెట్టింది ఈ మారిస్పేనని. “తెలుగు నిఘంటువులు” మీద సిద్ధాంత వ్యాసం వాపి (శ్రీ వెంకటేశ్వర విద్యాలయంనుంచి డాక్టర్‌ పట్టా పొందిన కుమారి టి. ఉషారాణి పేర్కొన్నారు. ఈకీ రిని మారిస్‌కు అంటగట్టడం తప్పు. “కావ్య(పయోగం*' అంటూ మారిస్‌ చూపింది ఒకే ఒక్క పదం విషయంలోనే. కావ్య (ప్రయోగాల ఆధారంతో అర్థనిర్ణయాలు వింగడించి వివరించి చెప్పిన విస్తృత .వైదుష్యం ఒక్క బ్రౌన్‌దే. బ్రౌన్‌కంకే ముందు ఒక్క పదం విషయంలోనైనా వేమన కవి ప్రయోగాన్ని చూపి ఈ పనిచేసింది మారిస్‌ అని అంటున్నారు డాక్టర్‌ ఉషారాణి. ఒక్క పదం విషయంలోనయితే మారిస్‌కంటే 14 ఏళ్ళ ముందే ఏ. డి. కేంబెల్‌ ఈ పని చేపిపెట్టి పోయాడు. 1821 లో వచ్చిన శేంటెల్‌ 601 కేజీల నిఘంటువులో. ఒకేఒక్క పదం విషయంతో కావ్యపప్రయోగం చూపివున్నాడు. “ఇంత” అనే పదానికి అర్థవివరణ చేస్తూ “ఇంతలు” బహువచనంగా పేర్కొని ఇట్లా
ాళాడు; 5 ౪0164 19 500065 ఇంం4 మ మం పశటా&1! 25 ఇంతలు
ఈన్నులు, 65 380% 25 056. శెళజషంం యరటజో ఇట్లా మనుచరిత్ర (ప్రయోగాన్ని 'పేరుబెప్పి సూచిస్తాడు కేందెల్‌, ఈ విషయం గురించి ట్రౌనే ఒకచోట ఇట్లా (వాసున్నాడు : “.16 011)” 253286 (006) 2 34 ౧20686 0” ౧౭మ- 0611 ౦06౮5 ౪164ల ఇంత”? న
- చూడు: &. ౨. యం! & 16ట00జ్వు 08 టం గౌం1008్ర00 శక నలయోజం, 1821, ౨. 74
సమ, మీ మేం లై, లోని (టౌన్‌ డిక్ష వ్నరీల నోట్సు డి. 3156.
యీ అలో మహాభారత సంయోధిత ముదణకు తి అంకురార్పణ చేసింది బౌనే
హెచ్చు తక్కువ 160 ఏళ్ళ (క్రితం సి, షి, (బౌన్‌ అనే పరాయిదేశపు క్యరవాడు. కెలగు గడ్డమీదకు రాకపోతే, మన కావ్యాలలో చాలామటుకు ఏ కాలగర్భంలో కను మరుగె పోయి వుండేవో। తెలుగు కావ్యచ్యుతి జరగకుండా వాటి పునరుద్ధరణకు. కారకుడె మనకు వాజ్మయదీపం పెట్టిపోయిన మహనీయుడు బ్రౌన్‌, ఈ పని సి, షి. (బౌన్‌ మూలంగా గాకపోతే, మరికొంత ఆలన్యంగానై నా మరొకరివల్ల ఈ కావ్యో ద్ధరణ కొనసాగి వుండేదని ఈనాడు మనం (ప్రగల్భాలు పలకవచ్చుగానీ, (బౌన్‌ ఆనాడు ఒక దీక్షగా దక్షతతో చేసిన ఈ కృషి ఎనలేనిది. విస్మరించరానిది.
తెలుగు కావ్యసేకరణను ఒక వ్యసనంగా చేసుకొని జీవితమంతా వాటి. శోధనలో మధనంలో వుండిపోయాడు (బ్రౌన్‌. (వ్రాయసగాళ్ళను పెట్టి మన కావ్యాలకు విశుద్ధ (ప్రతులు తయారుచేపి కాగితాలమీద 'కెక్కించాడు. పద్య సంఖ్యనిచ్చి, అధ్యాయ విభజన చేసి క్రమబద్ధం చేశాడు. (ప్రెస్‌వాళ్ళను పిలిచి పిలిచి (ప్రోత్సపాంచి పందేరం చేసి తెలుగు కావ్యాలకు అచ్చురూప మిస్పించాడు. కావ్యభాష మెళకువలు, మర్మాలు, లక్షణాలు సామాన్యులకు కొరుకుడు పడాలంపే (ప్రజాధోరణిలో సులభశైలిలో టీకలు, వ్యాఖ్యలు ఆవసరమని గుర్తించి ఆ పని చేయించాడు.
1827లో చై చరాజు వెంగళరాజు పంచతం(త్రాన్ని పరిష్కరించి శుద్ధ్యప్రతి తయారుచేయించి టీక (వ్రాయించాడు. పదాల పట్టిక నమకూర్చాడు. అ మందటనే పోతన భాగవతం తయారైంది. ఆ తర్వాత కవిత్రయ భారతం, మనుచరిత్ర, వసు చరిత్రం ఐబసవపురాణం.....ఇట్లా ముఖ్యమైన తెలుగు కావ్యాలన్నిటికీ నిరుష పౌర
జ చిట
శ్‌ టౌన్‌ లేఖలు ఇవళులు, టీకలు (బ్రౌన్‌ ఆధ్వర్యంలో తయారయ్యాయి. ఇదే వరుస్మక్రమంలో గాక పోయినా ఈ ధోరణిలో ఆయన కృషి కొనసాగించి. (బౌన్‌ ఆ రోజుల్లో ఈ పని చేయకపోతే, తెలుగు కావ్యాలకు శుద్ధ్యసతులు సంతరించి పెట్టకపోతే మన గతి ఏమై వుండేదో వూహించడం కష్టమే. తెలుగులో ఇంచుమించు ఏ కావ్యాన్ని తీశుకున్నా (టౌన్‌ చేసిన పని అంత అప్రతిహత మైనట్టిది.
ఈనాడు ఎంతో అధునాతన సాధన సంప త్త, అదనపు సాక్ష్యాధారాలూ మనకు లభించిన తర్వాతకూడా, ఈ కావ్యాలను “ఎడిట్‌” చేసి డబ్బులు సంపాడించుకొంటున్న వారు (బౌన్‌కు ఒక నమస్కారబాణం వేసి వుష్మక్రమిస్తున్నారం కే, (బౌన్‌ వాయించిన (వ్రాతప్రతులు, తయారుచేయించిన (ప్రామాణిక (ప్రతులు సంప్రతించనిదే ముందుకు పోలేని స్థితిలో వున్నారంపే ఆయన కృషివిలున ఎంతటిదో (ప్రత్యేకించి చెప్ప నవసరంలేదు. చాలామంది ఆ పనికూడా చేయకుండా సొంత (ప్రకర్ష చేసుకొంటున్నారు. మరికొందరు ఈ నిధి వున్నదనే స్పృహసైతం లేకుండానే ఏవేవో సాముగరిడీలు చేసి వెలితిపడ్తున్నారు. (బౌన్‌ చేసిన ఈ పనిని బయటపెడితే తమ అంగుష్ట ప్రమాణపు రూపం ఎక్కడ బయటపడ్తుందేమోనని భయపడి ఆయన నామోచ్చారజైనా చేయ కుండా ఆయన భద్రపరిచి పెట్టిపోయిన ఈ నిధిని మూత్రం యధేచ్చగా వాదుకొని తమ పబ్బం గడుపుకొంటున్నారు.
ఉదాహరణకు తెలుగులో మహాభారతం విషయం తీసుకొన్నప్పుడుకూడా 'బౌన్‌ గావించిన కృషికి మనం సాష్టాంగపడవల్సిందే. “ఆంధ మహాభారత సంళోధిత ముద్రణ పథకం” (ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం) తాలూకు పండిత సంఘంవారు తెలుగు మహాభారత ముద్రికాముద్రిత (ప్రతుల చరిత్ర వికాసంగూర్చి ఎంత అవకతవక్ష చర్చ చేసిందీ, 1078 నాటి నా “బ్రౌన్‌ జాబులు : తెలుగు జర్నలిజం చరిత్ర 1882 నుంచి 1857 దాక అనే గ్రంధంలో కొన్ని సాత్యుధారాలు చూపాను.
“పి. పి, (బ్రౌన్‌గారి యాదేశమున పిద్దము చేయబడినదానికన్న ముందు వ్రాయ బడిన కాగితపు లిఖిత పతి మా కింకను గనపడలేదో ఆని వాత్యస్రతుల విషయంతో (బౌన్‌కు పెద్ద పీట వేసినా, ముద్రితప్రతుల విషయంలో నానా అగమ్యపు చర్చనంతా చేళారు. “(ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని, మొట్టమొదట (ప్రచురించిన వారెవ్వరో చెప్పుట కింకను ఆధారములు లభింపకున్నవిొ అని సదరు పండిత సంఘంవారు "సెలవిచ్చారు, ఈ చల్లని కబురు చల్లగా చెబుతూనే, “1660 వ సంవత్సరమునకు పూర్వమున్న ముద్రణలు” అనే ఒక జావితాలో (ప్రధమ ముద్రణగా “చిన్నయసూరిగారిచేతను,
మహాభారత సంశోధిత ముద్రణ 1 రామానుజాచార్యులగారిచేత ను వెల్వరింసబడిన ఆదిపర్వము (1[847)” అని చిన్నయ సూరికి లేని ఒక పెద్దపీఠం వేసి కూర్చోబెట్టారు. ఇందులో చరిత్ర వక్రీకరణ పాలు ఎంత వున్నదో పై (గంథంలో చర్చించాను. సదరు 1847 కంచే అయిదేళ్ళముందే 1842 నాటికి తెలుగులో ఆదిసర్వం ముద్రణై వున్నట్లు ఒక ఆధారం చూపెట్టాను.
గౌరన హరిశ్చంద్ర, నవనాధ చరిత్రలను [1842 లో (బ్రౌన్‌ ముద్రించినపుడు, పుస్తకం మొదట్లోనే కాను అచ్చువేసిన, వేయిస్తున్న ఇతర (గ్రంథాల జాబితా యిస్తూ “ఆదిపర్వం” అచ్చులో వున్నట్లు పేర్కొన్నాడు. 1868లో బౌన్‌ లండన్‌లో అచ్చు "వేసిన తన స్వీయచర్మిక ఆఖర్లో గం19క్ర అం015 [66 బురేంం మ శేహిరం[012 అనే జాబితా కింద ఆంధ్రమహాభారతాన్ని మొట్టమొదటగా సూచించాడు. ఇట్లా ఈ మహాభారత (ప్రధమ మ్యుద్రణ భిక్ష పెట్టినవాడుకూడా (బ్రౌనేనని చెప్పడానికి ఇప్పుడు మరికొన్ని ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి, మచ్చుకు ఈ లేఖ ఒకటి.
ఈ జాబు (నొసిన వ్యక్తి పురాణం హయ్యగీవకాశ్రి, చిన్నయసూరి సమ శాలికుడు. నుద్రాసు యూనివర్సిటీ స్కూలులో చిన్నయసూరి [ప్రథమ పండితుడుగా వున్నపుడు, ఈ హయ్యగీవళాన్తి రండో పండితుడు, ఇక ఈ జాబు పరికిద్దాం :
క్షీ
మహారాజశ్రీ ఆయ్యధభాషా పండితులగు బౌన్‌సాహెబుగారికి---
పురాణం హయగ్రీవశాస్త్రి అనేక సలాములుచేళి (వ్రాసుకున్న మనవి యేమంక్కు వాల్మీకియ్యమగు శ్రీమదామాయణమును అనేక మూలప్రతుల
" నున్ను నసవృంచుకొని పరిష్కరించి కొన్ని దురూహములగు* ఘట్టములయందు వ్యాఖా్థనకారుల అభిప్రాయమును సంగ్రహముగానున్ను తేటగానున్ను తెలియవాశి, (ప్రతి అధ్యాయ కధను సంగ్రహముగా ముందు దెలిపి యింకా శొన్ని పద్ధతులను నవీనముగా నేర్చరచి ముద్రాకరములయందు అచ్చు వేయించేలాగున నిశ్చయిస్తిని గనక నా వుద్యమమును సఫలపరచుటకు తమ్ము వేడడమేమంకటే ముందు తాము అనేక (ప్రతులను వుంచుకొని పరిష్కరించియుండే రామాయణము తమ సన్నిథానమునందు వున్నదని
- 6దురవ గాహములగు' ఆని 'జౌన్‌ దిద్దుబాటు
32 టౌన్‌ లేఖలు వింటిని గనక ఆ రామాయణమందు బాలకాండనున్ను , అయోద్యకాండ నున్ను దయచేశి పంపడము మా(తమేగాక, రామాయణవ్యాఖ్యానములగు రామానుజియ్యము, గోవిందరాజియ్యము, భావపకాశిక, టికాశరోమణి, కతకటిక, వైద్యనాదియ్యము, నాగోజి పండితియ్యము, వీటిలో యేదివుండినా దయచేసి పంపడమువల్ల చాలా సహాయముగా వుండును. లోగడ కలకత్తాలో ముద్రాక్షర విరచిత రామాయణము తమవద్ద వున్నట్టున్ను సదరహి (గ్రంథము (ప్రకృతమందు నేను దిద్ది యేర్చరచబాయ్యే రామాయణ[గ్రందమునకు చాలా సహాయపడుననిన్ని దాన్ని యిప్పించేలాగుననున్ను లోగా రా, యీ. పార్టసారధి ఇల్లి వాయించి పంపించిన జాబువల్ల తెలియనాయను.
సదరహి రామాయణము [క్రాదరు సాహేబులవద్ర బాలకాండ మాత్రము వుండగాను దాన్ని తెచ్చి యీ దేశపు పుస్తకములతో సరిచూడగా (పతి శ్లాకమున్ను వేరుపడియున్నది. కొన్నిచోట్ల శ్లోకములు లేకయున్ను కొన్ని స్టలములయందు అధికముగానున్ను యిట్లు నూ్యూనాధిక్యములచేత యీ దేశమందుగల పుస్తకములకు శానా వేరుపడియున్నది. గనుక ఆది యీ దేశస్టులకు చాలా విరుద్రముగా నున్నందున నాకు సహాయపడనేరదని నమ్ము తున్నాను. ముదిన్నిగాక కాశీదేశస్థ నాగోజీ పండికియర్థిమనే వ్యాఖ్యానమున కున్ను కూడా అది విరుద్రంగానే వున్నందున అచ్చు వేయించే యెడల పండితుల కృతిమంవల్ల అట్లా జరిగినట్లు నాకు తోస్తున్నది.
యిదిగాక యీ దేశమందు ఫాదర్ల్హుచేత నేర్చరిచియుండే ముద్రాక్షర శాలలయందు శ్రీ మదదామాయణమును అచ్చువేయంచుటకు సమ్మతిపడక పోయినందున నా స్వంతంలోనే అచ్చు అఫీసు వేయించేలాగున కొన్నిమంది సహాయమున్ను పొందడమువల్ల నిశ్చయి స్తిని. అందులో తెలుగు అక్షరములను సిద్రపరచితిని. ఆ అక్షరములు తమరు (ప్రకృతమందు వేయించే ఆదిపర్వములో అక్షరములవంటివి అయి వాటికంకు కుదిరికగానున్నవి. (ప్రమాణచముందు వాటితో జతగానున్ను కుదిరికెలో తమరు ఆఅచ్చువేయించిన లూకా (గ్రంథము నందు వుండే ఆక్షరములకు జతగానున్నవి. యీ నెల 20 తారీఖున ఆఫీసు యేర్చరిచేలాగున నిశయిస్తిని గనక తమ్ము వేడడమేమంకే యీ [కింద (వాశే పుస్తకములను దయచేసి నాకు అచ్చువేశేలాగున యిప్పించి సహాయము. చేయవలెనూ.
మహాభారత సంశోధిత ముదణ తికి
(పకృతమందు కావలసిన పుస్తకములు తారాశశాంకము, కుచేలో పాఖ్యానము, సారంగధర చరిత్రము, మైరావజచరి[త్ర నుభదాపరిణయమ్ము, రాధికాస్వాంతము, రాఘవపాండవియ్యము సవ్యాఖ్యానము, మనుచరిత్ర సవ్యాఖ్యానము, తెలుగు పద్యములతో కూడా వుండే కర్ణామృతములు తి శతకములున్ను, కొద్దిరోజులకు పిమ్మట కావలళిన పుస్తకములు భారతము యుద్దపంచకము, రంగనాథరామాయణమ్ము, తెలుగు భాగవతము, హరిశ్చంద్ర నలోపాఖ్యానము నవ్యాఖ్యానము. వీటిలో యొవరిక్రైనా అచ్చువేయుటకు యిచ్చేలాగున ముందు వాగ్ధత్తము చేశియున్న పక్షనుందు ఆ పుస్తకములను దక్క తక్కిన పుస్తకములను నాకే యిచ్చేలాగున దయచేయవలెనని కోరుతున్నాను.
తమరు యీ విషయమందు సర్వజ్ఞులు గనక యింకా యే పుస్తకములు అచ్చువేయించుటకు నుపయుక్తంగా తమకు తోస్తున్నదో వాటిని తెలియచేయ వలెనని కోరుతున్నాను.
యా అచ్చువేశే విషయమును గురించి తమరు నర్వసాధారణముగా సహాయము చేయవలెనని తలంపుగల (పభువులయినందువల్లనున్ను, అంధ భాషయందుగల. పుస్తకములు నుష్తుగా దిద్ది వేయిఆచవలెననే కోరికగలవారై నందుననున్ను నా విషయముగా అచ్చుకు కావలశిన పుస్తకములనిచ్చి సహాయము చేస్తామని లోగడ నొకతూరి జాబ్యువాసి పంపించియుండడము నున్ను, సదరహి మూడుహేతువులవల్ల యీ రీతిగా వాయడమైనది. చిత్తగించ వలెను.
సంస్కృత [గ్రంథములు [ప్రాయశః వావద్దనే (పకృతమందు వుండడము వల్ల వాటిని గురించి తమకు (వ్రాయలేదు. విశేషముగా కావలశిన పక్షమందు మనవి చేసుకొంటున్నాను. చిత్తగించవలెను. యిదే అనేక సలాములు,
తా॥ నాకు పంపే పుస్తకములను యీ జాబును తెచ్చే రా, రా. పార్ట సారథి శెట్టిగుండా పంపితే చేరుతున్నది గనుక దయచేసి పంపవలెను.
1810 య్యేపెల్‌ 10 తేది. --హయ్యగీవళాస్తి.* జ ఖ్‌ వొ “ఉమ. ఓ మే, లై, లోని బౌన్‌ జాబుల సంపుటం, ఎమ్‌ 401, పేజీలు 207.99,
౨3
చెడ భబౌన్‌ లేఖలు
ఈ జాబులోని “తమరు (ప్రకృతమందు (అచ్చు) వేయించే ఆదిసర్వములో అక్షరములవంటివి....” అనే వాక్యాన్నిబట్టి చూస్తే 1840 లోనే మహాభారత ముద్రణను టౌన్‌ పారంభించిసట్లు స్పష్టమవుతున్నది గదా. 1842 ఆగస్టు శ 18 "తేదీల “వర్తమాన తరంగిణ్‌” పత్రిక సంచికల్లో వచ్చిన తెలుగు పుస్తకాల వ్యాపార (థ్రకటనలో “ఆదిపర్వము వెల 8 రూపాయలు” అనేది ఈ (బ్రౌన్‌ మ్యుదణే అయి వుండాలి. సందేహంలేదు. తెలుగు మహాభారతం తొలిముద్రణ (ప్రయక్నంచేసి ఆదిపర్వం వరకైనా సొంతంగా అచ్చువేయించింది బౌనే. అంతేకాదు, ఆ తర్వాత వచ్చిన 18 పర్వాల ముద్రణలకు (బౌన్‌ (వ్రాతప్రతులు, శుద్ద్యప్రతులు ఎంతగానో తోడ్పడ్డట్టు తద్ము[ద్రణకర్తలూ సంపాదకులూ చెప్పుకొన్నదే. ఆదిపర్వం తొలిముద్రణ తాలూకు ఈ చారిత్రక సత్యానికి ఉస్మావియావారి మహాభారత సంళోధిత (ప్రతి పరిష్కర్హలు బొత్తిగా (ప్రాధాన్యమివ్వకపోవడం శోచనీయం.
1842లో ఆదిపర్వం అచ్చువేయడానికి ముందు___ 15 ఏళ్ళముందే.___ బ్రౌన్‌ తన 29వ ఏట (వ్రాని ప్రకటించిన “ఆంధ గీర్వాణచ్చందము అనే ఆంగ్లాం్యర్ర (గాధంలో మహాభారతంలో నుంచి వివిధ పర్వాలలోని దాదాపు రండు డజన్ల పద్యాలు ముద్రించాడు. ఊరకే ముద్రించడం. కాదు. ఇంగ్లీషు మీటర్‌లోకి తర్జుమా చేళాడు కూడా. (ప్రత్యేకించి సభాపర్వం ద్వితీయాళ్వాసంలో 155 నుంచి 188 వరకు గల 14 పద్యగద్యలను తనకు దొరికిన పది తాళపత్ర (పతుల్లోనుంచి పార భేదాలను, లుుప్త భాగాలను ఎత్తి చూప్పళూ, తాను నిర్జారణచేపి తీర్పు చేసిన పద్యాల (శుద్ధ పారాల్సతో సహా ముద్రించాడు.
తాళపత్ర (ప్రతుల్లోనుంచి తాను గుర్తించిన పారభేదాలు, వాటిల్లోనుంచి తానెన్నుకొన్న శుద్ద పొరాలు ___ ఇట్లా రెండు భాగాలుగా విడివిడిగా ముద్రించాడు, ఇవి చూస్తే అర్థమవుతుంది (బౌన్‌ ఎంత శాస్త్రీయ ధోరణిలో పాఠ భేదాలను గుర్తించి, ఎంత (ప్రతిభావంతంగా శుద్ద పాఠాలను నిర్ణయించాడో అనేది. ఇన్నేళ్ళ తర్వాత, ఎన్నో ముద్రిత (ప్రతులు వెలసిన తర్వాత ఉస్మానియావారి సంళోధిత (ప్రతి సంఘం చూడు: ర్తోం 0906 08 6 గకొలషరం జడి 5205016 12250265 6120068 (ఆంధ గీర్వాణచ, ందము)””, ౮౫౨ 31072, మజయుణక, 1827, 29 67-72. ఈ వేంళకేళ్వర విశ్వవిద్యాలయంవారు (సి. పి, (బౌన్‌ పాజెప్ట్ర) 'గ్రస్తుతం దీన్ని ఫునర్ముదద్రిస్తున్నారు, ఈ “చాన్‌ లేఖలుితోచాటు7ా విడుదలవు తున్నదెః
మహాభారత సంశోధిత ముదణ తక్‌ వారు గ్పుత్తించగలిగిన పాఠాలనీ, (బ్రౌన్‌ శుద్ద పాఠాలనీ నరిపోల్చి చూద్దాం. మచ్చుకు మొదటి పద్యం (నభాపర్వం ద్వితీయాళశ్వాసంలో (బ్రౌన్‌ అప్పటికి దొరికిన (ప్రతుల (ప్రకారం 155వ పద్యం, ఉస్మానియావారి దాంట్లో ఇది 188 వ పద్యంగా వుంద్రిలో ఇరువురూ గుర్తించిన వివిధ పొఠభేదాలటుంచి, వారిరువురు నిర్ణయంచిన ళుద్ధపాఠాలు పరికిద్దాం ; - 'బౌన్‌ పాఠం : యిమ్ముగ ధర్మజుతో జూదన్మూడగవలయు నాకు ధరణీశ్వర య జ మ్మదియు నమస్తే శ్వర్యములు బడయగ' నుపాయ మభిమత పిద్దిన్‌. * వో వో ఛి ఉస్మా. పాఠం : ఇమ్ముల ధర్మజుతో జూదమ్మాడగ గాన్న నాకు ధరణీశ్వర య జ్ఞన్ముడియు సమస్తైశ్వర్యమ్ములు వడయగ నుపాయ మఖిమత బుద్దిన్‌, (| వ! ఇందులో ఏ పాఠానికి మీరు వోటిస్తారు? దేనికైనా ఇచ్చుకోండి గానీ మన సంళోధిత (ప్రతి సంఘంవారు. గుర్తించలేని ఇట్లాటి విలువైన పాఠాలు మరింకెన్ని వున్నాయో అనిపిస్తున్నది. అలనాడు రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు వ్రాసినట్లు “విమర్శకులు పరిశోధకులుగా నేర్పడని యవస్థ” యిది, ఇక “కుదిరికెలో తమరు అచ్చువేయించిన లూకా (గంథమునందు వుండే అక్షరములకు జతగా నున్నవి అని హయ్యగ్రీవశాన్రి మరో వాక్యం. అదేమో 1840 నాటికి “అచ్చు వేయిస్తున్న" ఆదిసర్వమైతే, ఇదేమో “అచ్చు 'వేయించిన లూకా (గ్రంథం, ఏమిటీ లూకా (గంథం? బ్రౌన్‌ 1888 లో ప్రచురించిన “బై విల్‌ (న్యూ "ఇెస్ట్‌ మెంట్‌ __ది గాస్పెల్‌ ఆకార్షింగ్‌ టు సెయింట్‌ లూక్‌...) అనే లూకా సువ్నార్త (గంథం అనుకోవాలి.ర్ట్‌ శ పె చంథమే, “జ్సీబ్ర్‌ 70, ఫి అంధ మవాభారతము,. సంశోధిత మ్యుదణము,. (ప్రధమ సంపుటము, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ, హెదరాచాదు, 1968, సేజ్‌ 678, ర్థ్‌ చూడు: అండన్‌, (బిటీక్‌ మ్యూజియం (ఇప్పటి పేరు (బిటీక్‌ లైబక్సీలో వున్న తెలుగు పుస్తకాల శ్యాటలాగు, “డీ ౮4110806 01 6 9018 0015 హు 106 2 0జ్వూ 01 6 అరం వటషతయి)ి ౬. ౨. ౨ఖాంం0ఏ ంచరం3, 1912.
పే6 టౌన్‌ లేఖలు
ఇక హయ్యగీవళాత్తి ఏర్పాటుచేసిన (ప్రెస్సు, ఆయన అచ్చువేసిన పుస్తకాలు వీటిని గూర్చి చెప్పుకోవలసిన విషయాలు చాలానే వున్నాయి. ఆయన పెట్టిన (పెస్సు "పేరు “వివేకాదర్శ ముద్రణాలయము"._ థాగవతం, భూగోళదీపిక___ఇంకా అనేకం (పచురించాడు. వీటిలో (బ్రౌన్‌ సేకరణలను ఆధారం చేసుకొని చేసిన (ప్రచురణలెన్నో మరి?
ఉదాహరణకు పోతన భాగవతానికి ముద్రణయోగం కల్గించిన (ప్రథముడు పురాణం హయ్యగ్రివళా స్తే. 1827లో బ్రౌన్‌ పరిష్కరించి తయారుచేయించిన సాధు పాఠ (ప్రతిని ఆధారం చేసుకొని 1848లో హయగ్లీవళాస్త్రి ముద్రించాడు.
(బ్రౌన్‌ తన డిక్ష్నరీలో ఒకచోట ఇట్లా నోట్‌ చేసి వున్నాడు ;
*జపక్రశిలనగరము ఏ: 4 221016 0౯ ఒరంగల్లు 72218016. 566. 10021 కెంం0165 (గజంయంమండ6ల) 1.216 -- 0౪ టాం 10 106600 ౧23006 15 876%. ఒరగల్లు: ఒరంగల్లు న ఈ శయం సమం 206 052 ₹0%2 22221066 0 ఈం 229 28 ₹/జజు9016 021166 శేళం9షు22మి మోసపట్నం 0) వెగే3ం2 1 12205. ఒరగల్లు ఇంట్‌” 9200609 6 016 01 50216 వంటలు 25 ఓ పమ0766 0 (0021 మెంం016 3 ౨. 393. 60౪0 ౦౯912202 జరం. ఓరుగల్లు, ఒరుగంటి 2 వ్‌జంం0110 ₹లుం6 ౦1066 10 90 0) ౨9201022 వజంర4 [ఈం 16 మాడం2 రర షయ. *సేంం6ు 1019 0211664 50215112 01% ౩౬6 06 001 =... ఏకశీలా మహిళానాం (శ్రుత్వా నరేంద్ర తజ్జనామోదం గురుజన నియం(త్రితానాం తస్యా ఆననం మలినం .... 1 1 6 7111286 0% 021166 ఒంటిమిట్ట ₹జయుళి 2 6016 5006 0% లు46292 0౫ ఈ 20016 10 కశడయు2ం, 5235 హయ్యగ్షీవళాస్త్రి 10 15 హింరంంటం[ 10 లభం 50066. ₹ం1384 3022272” అంటే, (బ్రౌన్‌ అన్ని వాదాలు ఇస్తూ, పోతన “ఏకళిలనగరం” అంపే ఒరంగల్లా లేక ఒంటిమిట్టా అనే వివాదాన్ని మొదటగా గమనించినట్ట్లున్నాడు- తర్వాత తర్వాత ఈ వాదాన్ని వావిలకొలను సుబ్బారావు కొనసాగించాడు.
ఒక ముక్తాయింపు ; హయ్యగ్షివళాస్త్రి ఈ జాబుకు సంబంధించి ఇండెక్సు "పేజీలో “₹గాం[066ే 6621007 --- గంటు 20 661601 ౦208020 -- ఈ వ్‌జుంం:10” అని బ్రౌన్‌ వ్రాసిపెట్టాడు.
శ చూడు" మ,ఓ.మేలెలోని. చాన్‌ డిక్ష మరీ నోట్సు సంపుటాలలో డి. 1801, వాల్యూమ్‌ నెంబరు 1, పేజీ 584
పల్పాటివిర చరిత కావ్యపరిష్కరణ: (బౌన్‌ పర్మిశను
1బౌన్‌ సేకరించిన వందలాది. తెలుగు కావ్యాల (ప్రతులు, పాఠఖేదాలు పరిశీలించి నిర్దుష్ట పాఠాలను నిర్ణయించి “తీర్చు” చేసిన తీరు, వాటికి ఆయన వ్రాసిన పుట్‌నోట్నుః పీఠికలు, వివరణలు ___. వీటన్నిటినీ నమ్మగంగా పరిశీలించి వెలుగులోకి తేవలసిన అవసరం ఎంతైనా వుంది. ఇది చేపినప్పుడే తెలుగుదేశం ఆయన రుణాన్ని కొంతైనా తీర్చుకొన్నట్లు లెక్క. ఎందరెందరికి ఎన్నెన్ని రకాలుగానో జాబులు న్రాసీ, ఆశలు జూపీ, ఎంతెంతో సొంతడబ్బు ఖర్చు పెట్టీ, కావ్య(ప్రతులు సేకరించీ.. సాఫీ (్రాయించీ, భ్యద్రపరిచీ, వాటిని కుజ్ణంగా చదివీ, పరిశీలన చేసీ, చేయించీ, వ్యాఖ్యానాలు (వాయించీ, వాటితోనహా ముదించీ కావ్యనష్టం జరగకుండా భావి తరాలవారికి అందించి వెళ్లాడు. ఒక్క మనిషి ఒక జీవితకొలంలో అంత చేయగలగడం అపూర్వం. అందుకనే సవినయంగానూ, సగర్వంగానూ ఒక చోట ఇట్లా (వాసుకున్నాడు :
“కొం 670/6 6 0002006 05 2 12080286 ౪728 21 260083 +231 0% 006 120, 206 16 2 1016180ట
ర్న 1825 1 000064. గం1స282 పలుడముంం రం౭ర. 0 ముం? 376203 1 శ21506 14 10 గా త చూడున 10లుట్వు మెషేం 0 యము మలము మంచు ౮. ౨. ముంళం, 00640 18172, ౨. 26.
ఫిచూడు: అండన్‌, ఇండియా ఆఫీస్‌ 'రెసబరీలో టౌన్‌ ్రాక్యప్రతుల సంపు టాలు, ఉమ షైంపైంటు.. వతజయుంంటసుళక 10 టం మరణ 06806 1034 701 మ మట 1: ౦2 60)11668005 ఒ06. కంం%8060019 వడక ౩00105. వంం0100 1 6. ౨. మజం, 00400, 1987, ౨. 1058.
38 టజౌన్‌ లేఖలు
ఉదాహరణకు “పల్నాటి వీరచరిత్ర" కావ్యవిషయంలో ఆయన పడిన శ్రమను చేసిన పరిశ్రమను ఈ [క్రింది జాబులు, నోట్పు కొంతమేరకైనా తెలుపుతాయి.
ర్‌
మహారాజరాజుశ్రీ సీ-పీ- బౌన్‌దొరవారి దివ్యసముఖానకు ---
గుంటూరుజిల్లా యిలాశా బాపట్ల తాలూకాలో చేరిన పెదగంజాం కాపురస్టుడున్ను, హరిదానున్ను అయిన గంజాం అప్పయ్య వినయ విదేయ పూర్వకముగా వ్రానుకొన్న మనివర్జి విన్నపము---
మహారాజశ్రీ గుంటూరుజిల్లా ఆక్టింగ్‌ కలక్టరు పి- పార్వ్వైసు దొరవారి "పేర తమరు పల్నాటివీరచరిత్ర అనే (గందమును వ్రాయించి పంపించుమని (వాయించినట్టుగా సదరు దొరవారు చినగంజాం సాబ్టుఠాణేదారువారి. పేరను హుకుములు సాదరు చేయించినందున సదరుఠాణోదారు నాతోను నీ తావున వుండే పల్నాటివీరచర్శిత సహితంగా నన్ను పిలుపనంపించి [గ్రందముల సహితంగా శ్రీ దొరవారి సముఖములోకి వెళ్లమని చెప్పినందున అంతట (గ్రంధములు తీసుకొని దొరవారు సరిక్యూటులో వుండగా అక్టోబరు నెలలో దొరవారి సముఖానకు హాజరై నా దగ్గిర వుండే (గ్రందములను ఆగుపరచి నంతల్లో సదరు (గంధచర్శితలు మొదట గంగదార మడుగులో పాణ లింగముల పట్టున కథ [వాసి దాఖలు చేసినందున సముఖంలోకి త్రీ దొరవారు సదరు (గ్రంధమును తమ సముఖములోకి పంపించి నందున అ [గ్రంధము తమరు చిత్తగించి తిరిగీ సదరు (గందం తాలూకు కొన్ని కాండల కథలు (వాయించి పంపించమని తమరు కలక్టరు దొరవారి పేరను వ్రాయించినందున అదేప్రకారం తిరిగీ నన్ను పిలవనంపించి సదరు (గ్రంథము (వ్రాసి యిప్పించవలసినదని శలవుయిచ్చి గోవకాగితాల బుక్కులు యిచ్చినందున ఆ (ప్రకారం నేను యిదివరకు యొనిమిదికాండల కదలు (వాస్‌ దాఖలు చేసినాను-_ తతిమ్మా కదలు వ్రాస్తూ వున్నాను.
కొన్నినా దగ్గిరవున్న కథలుగాక తక్కిన కొన్ని కాండల కదలు నా తావునలేవు గనుక దేశములోకి వెళ్లి విచారించి జా(గ్రతచేసి (వ్రాశి దాఖలు చేస్తూ వున్నాను. నేను బహుకుటుంవినిన్ని, బీదవాణ్నిన్ని నాకు యేవిధమయిన,
పల్నాటి వీరచరిత్ర పరిష్కరణ తం జీవనంలేనివాణ్ని గనక నన్ను యిప్పుడు మేలైన తమ దివ్యచిత్తానకు విశదం: కొరకు మనివి (వాసుకొనేది యేమంకే--
నేను జన్మ్యవతంగా 40 సంవత్సరములనుంచి శ్రీరామమూర్తివారి నవరాత్రి వుత్సవాదులున్ను, శ్రీ నృసిహ్మమూర్తివారి వుత్సవాదులున్నుః శ్రీక్సష్ణమూర్రివారి వుత్సవాదులున్ను బహుప్పురుష సద్భక్త సహాయంవల్లను జరుపుకుంటూ వున్నవాబ్నిన్ని గనక నాయందు సంపూర్హానుగహం దయచేసి గొప్ప ప్రభువులైన తమరు యీ బీదబాహ్మబుని కుటుంబ సంరక్షణ చేసే కొరకు జీవనం జరగగలందులకు మా చిన్నవాడికి వకనొకరీ దయచేయించ గలందులకు యీ జిల్లా కలక్టరు దొరగారిపేర శిఫారసు వుత్తరువు చయ చేయించవలెనని బీదవాల్నిన్ని బహుకుటుంబినిన్ని అయిన నేను సదా కాలత్రయములయందున్ను నా కుటుంబ సంరక్షణ కర్తలయిన తమను అనే కములుగా (ప్రార్ధిస్తున్నాను -. యీ ఆర్టీ తప్పు క్షమించకర్తలు--- దివ్యచిత్తా నకు తేనవధరించవలెను.పెదగంజాం కాపురస్టుడున్ను-హరిదాసున్ను ఆయిన అన 1852 సం। ది 14 జూన్‌. --గంజాం అస్పయ్య(వ్రాలు.”
న్‌ |! క!
ఈ హరిదాసు అప్పయ్య బౌన్‌ను ఇంతటితో వదల్లేదు. ఒకనెల కాగానే 1852 జూలై 24 తేదీన ఈ ్రీంది మరొకజాబు (వాళాడు.?
గి
- ఖామందులవారి దివ్యసముఖానకు---
1852 సం జూన్‌ 14 తేదిని నేను వాసుకో బడిన మనివి అర్జీకిగాను తాము 1852 సం॥ జూన్‌ 19వ తేది వొక వుత్త్రరమున్ను సదరునెల 28వ తేది వొక వుక్తరమున్సు జుములా రెండు వుత్తరములున్ను నాకు చేరి అందుల వుత్తర అభిప్రాయములు యావత్తున్ను (గ్రహించి అందుకు మనవి వానుకొనే దేమన్నను లోవయినం తమరు మహారాజశ్రీ కలక్టరు దొరవారి ద్వారా (వ్రాసి
శము.ఓ, మే.లై = లోని (బౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎమ్‌, క? పేజీలు 267.8,
ఈ జాబుపెన (బౌన్‌ “03 160460 ఇష6 ఇంక శం మం 11 లేళ” 1852 ల్టజురుం8 16 ౨20020 0మిటడి.__అని ఒక నోట్‌ వాకాడు
త్త బౌన్‌ లేఖలు పంపించుమన్న పలనాటివారి చరిత్రలనే కధలు తాము వ్రాయించిన పేరిస్తుల (ప్రకారం తమ అభిప్రాయ ప్రాపకానకు ముఖ్య (ప్రాపకమును పొందవలెనని మిక్కిలి ఆపేక్షతను పొంది తమరు వ్రాయించిన పేరిస్తుపకారం (గందముల యొక్క కధ చరితలు యిప్పుడు పంపించుకున్న బాలునికాండ సహా తత్సమ్మంధథమును అనుసరించి 2-రెండు కదలు విశేషం (వాయబడి వున్నది. మరిన్ని తాము వాయించిన ఆజ్జ్మపకారం నిల్వగ్రంధముల యొక్క వివరం-
బాధరాజ వురపు కంచర్ల యుద్ధకాండ న్ని, రావీరపడాలు అనే రుట్రి చిట్టిమల్లడనే కోడిని మాచర్లపట్నానకు తీసుకవచ్చిన కాండ 1-న్ని, పాల్వాయి రెంటాలబైళ్ల కోడిపందెం ఆడిన కాండ 1-న్ని జుములా 8-గందములున్నూ తత్కాలం వుపయాగించనందున యేతన్నిమిత్తం యీ కదలు వుండే దేశము అకు వెళ్లగలందులకు తగిన ఖర్చులు జాగ్రత చేసుకొని అవి సంపాద్యం చేసి (వాయడానకు తాటి ఆకులమీద లిఖించడమున్ను గురించి షుమారు [,000 ఆకుల అలేఖం అవుతున్నది-- యిదిగాక గంగధారమడుగులో [ప్రాణలింగాలు పట్టిన కథ చేరలేదని (వాయించినారు గనుక ఆ కద పూర్వమె మహారాజశ్రీ కల్కటరు దొరవారి తావున వ్రాసి దాఖలు చేసికొనివున్నాను. పలినాటి చర్మితలు ఆది అంత్యము (వ్రాయించి పంపించుమని దయచేయించినారు. అందుకు మనివి ('వ్రానుకొనేది. తమ శెలవు అయినపక్షమందు యీ గంద చారిత్రలనే ఆదిఆంత్యములు యేయే స్థళములలో వుండేది విచారించి ఖర్చుకు తీసికొనిపోయి 'వాసుకొనివచ్చి ఖామందులకు జాహీరు చేనుకొంటున్నాను గనుక విశదంకొరకు మనివి వ్రానుకొన్నాను.
పూర్వం మహారాజశ్రి కలకటరు దొరవారు వినికొండలో విజయం చేసిన గంజాం సాన్టైరాణేదారు ద్వారా నన్ను పిలుపించుకొని తత్పమ్మంధ మైన (గ్రంధముల నిమిత్తమై నీకు 50 రూపాయలు నిర్ణయపరచినామనిన్ని, అందు మింజుమలెరు. కలు నికు ఖర్చుకు యిస్తాము పుచ్చుకోవలసినదనిన్ని, సదరు రు. 5లు ఖర్చుకు యిచ్చి పేరిస్తులలో నిర్ణయించిన (ప్రకారం (గ్రంథ ములు ముగిసిన పిమ్మట సదరు (ప్రకారం యిప్పిస్తామని _పభువువారు సెలవు యిచ్చినందున అందుకు నాయొక్క అబిప్రాయం అనగా మహారాజశ్రీగార్లతో నేను మనివిచేసుకొన్న సంగతి యేమంటె--- 1818-19 సంవత్సరములలో నెల్లూరు జిల్లా యిలాకా తడ వగైరా కొఠార్లకు ర్చు. 85 యిలు జీతనిర్రయంగల
పల్నాటి వీరచరిత్ర పరిష్కరణ న! సూపరిటిన్‌డార్థంటు పనికి అర్హత కనినవాడని అప్పటి కల్కటరు మహారాజశ్రీ 1తాంసు (ప్రేజరు దొరవారున్ను, అప్పట్లో కొఠార్ల కమిటి దొరలు మహారాజశ్రీ జాన్‌ వాన్‌ దొరవారున్ను దాంస్‌ అసిస్టు దొరవారున్ను నాయందు కటాక్షించి పైన (వ్రాసుకొన్న హోదాపని నిర్ణయించి హుకుం (బ్రాయించి యిప్పించి నందున హుకుం (పకారం కొన్ని సంవత్సరములు పనిచూచి వున్నాననిన్ని, విమ్మట బలమైన కాయిలావల్ల నవుకరి చాలించుకొని నా మిరాశి సమ్మంధ మైన (గ్రామంలో కాపురం వుండివున్నాననిన్ని, తత్కాలంలో కరిణీకం మినాశి తమ్ముడు అనుభవిస్తున్నాడనిన్ని, యిప్పుడు నాకు జీవనోపాయం లేదనిన్హి, కాబట్టి ఖామందులు కటాక్షించి నాకు జీవనం కల్గజేసి నా నవుకరి యిప్పించ వలసినదిగా కోరినానే కాని తాము సెలవు యిచ్చిన (ప్రకారం రు. 50లు భుక్తంచేసి అనుభవింతామన్న అభిప్రాయం నాకు కళివుండలేదు -_. అని మహారాజశ్రీ కల్కటరు దొరగారితో మనవిచేనుకొని వున్నాను,
పూర్వం మహారాజశ్రీ కలక్టరు దొరవారి సముఖములో నేను వాసి యిచ్చిన పేరిస్తు ప్రకారం పద్నాలుగు కాండలు కదలకు అప్పట్లో హాజరు లేనివి-- కంచర్ల యుద్ధం కధ 1-న్ని, అర్ధనాల చిట్టిమల్లడనే కోడిని తెచ్చిన కధ [1-న్ని, పాల్వాయి రెంబాల బైళ్ల బాలగోపన్న పందెం ఆడిన కథ న్ని, జుములా 3 కదలు లేనందున తతిమ్మా కథలు 11 న్ను పేరిన్తులోన మూడులో (వాయని కథలు-- రెండున్ను జుములా 18 కథలున్నూ ఈ తారీకువరకు వాసి దాఖలు చెయ్యడమైనది, గనుక యీ తారీఖువరకేమి-- యిఖను యేమి వ్రాయవలసిన బాకీలేదు--. మరిన్ని మనివి వాసుకొనే దేమంకే
తమరు గొప్ప (ప్రభువులనిన్ని మహద్యాశయులనిన్ని యే విధంచేత నయినా తమ (ప్రాపున చేరితే నెను యేమి నా కుబుంబములో చేరిన జనం యేమి సార్వకాలం జీవించడమునకు తగిన వుపాధి కల్పించి జీవనం దొరికే సాధన చేస్తారని అందువల్ల దైన్యంలేకుండా జీవించవచ్చునని నమ్మి యీ (గ్రందమును వుష్మక్రమణచేసి యెక్కడెక్కడ వుండే యీ సమ్మందమైన గందం తెచ్చివ్రాస్తూ యిదివరకు వొక సంవత్సరంనుంచి మొహన్నతు చేస్తూ వున్నాను, నాయొక్క మొహన్నతు తమరు ఖుద్దున చిత్తగించినట్టులయితే నా దర్శిద విచ్చిత్తు అయ్యేలాగు యిదివరకే దయచేతురు. (గ్రహచారస్థితివల్ల
త్శ౭ై (టౌన్‌ లేఖలు
వేను తమకు దూరదేశస్తుండవై వున్నందున యిదివరకు నంవత్సరం నుంచి నేను నవుకరి చెయ్యటమున్ను ఖామందులకు దయరాకఫోవటముకు హేతువు. అయివున్నది. ఇంకా చాలాకాలం చాలా చోట్లనుంచి తెచ్చి (వ్రాయవలసిన. నిముకళాగ్రంధము వున్నది. తమరు దయచేస్తామన్న రు. 50లు తీనుకొన్న పక్షముకు (వ్రాసే కాలముకు వంటరి మనిషికి భత్యఖర్చుకే చాలదు గనుక నేను లోొవయినం చేసివున్నంత నవుకరీ జీతంగల పని అయినా దయచేసి. యిచ్చేలాగున నెల్టూరు- గుంటూరు- బందరు- ఈ మూడు జిల్లాలలో వకచోట కల్కటకు దొరవార్లకు (వ్రాయించి దయచేయిస్తై అ నౌకరీవల్ల మేమందరం. జీవిస్తూ తమరు శెలవు ఇచ్చిన [గంధము ఆది అంతము సాధ్యమైనంత త్వరితకాలములో పూ ర్తివేసి వాసి దాఖలు చేసుకొంటూ వున్నాను గనుక నేను సార్వకాలం జీవించవలెనని దైవాన్ని నమ్మినట్టుగా తమను నమ్మి సంవత్సరమునుంచి చేస్తూవున్న బీదనొకరును అని చిత్తమందు వుంచి జీవనం యిప్పించి సంరక్షంపవలెనని మేలైన ఘనమును మిక్కిలి వేడుకుంటూ: వున్నాను. దివ్యచిక్తానకు తేనాధరించవలెను.
1852 సం॥ జూలాయినెల 24 తేది. ___గంజాము 'పెదఅస్పయ్యహరిదాసు [వ్రాలు
వ ప [= ఈ జాబుకు (బ్రౌన్‌ (వ్రాయించిన (పత్యుత్తరం కూడా అదృష్టవశాత్తు దీని (ప్రక్కనే కాపీ అయివున్నది. దానిపైన బ్రౌన్‌ “౦ ₹1108 2 ఇగ016% 20+ 1 మ 09) మిం 13 కలై”. అని (వ్రాసిపెట్టిపోయాడు, ఆ జొబే (క్రిందిది: శ
రాజమాన్య రాజపూజిత మహారాజక్రీ గుంటూరు జిల్లా బాపట్ల తాలూకాలో చేరిన పెదగంజాం కాపురస్టుడైన హరిదాసు పెదగంజాం. అప్పయగారి సముఖానకు._-
అ. మ, విరభ్యదయగారు వినయపూర్వకముగా (వ్రాసుకొన్న విజ్ఞాపన మేమన్నను-- 1852 సం॥ జూస్‌ 28 తారీఖున మహారాజశ్రీ శ్రీ దొరవారిపేర మీరు వ్రానుకొన్న అర్జి సునామణ్‌ అయినందుకు దొరవారు ఆనతిచ్చిన దేమన్నను-_-
..... *మ,పీ.యే.లై. లోని (బౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎమ్‌, 427, జీల 2707,
పల్నాటి వీరచరిత్ర పరిష్కరణ త్త్త్రా పూర్వము యీ పల్నాటిచరిత్ర అనే (గ్రంథము మీ దగ్గర -కద్దనిన్ని దానికి వొక్నపతి మా తావుకు పంపిస్తామని (పతితిచేత యిందున గురించి. కలక్టరు సాహేబు మూలకముగా ర్పు. 5లు వెలగల (గ్రంథమునకుగాను ర్పు, 50లు మీకు యిప్పించేలాగు కలక్టరు సాహేబు పేరటికి జాబు (వ్రాసి యుంటిమి-- తర్వాత అ తాలూకు కొంచెంపాటి భాగములు రెండు మాకు. ఆందినవి--- యివి చూస్తై మేము అపేకంచిన (గంథము కాకపోయెను-- యిది యెవడో అల్లించిన జబ్బు కథలుగా విచారించియున్నాము-- యిందున: గురించి మీ పేరిట మేము తిరుగా జాబునవాసిన దానికి ఆ (గ్రంథమునకు. మాతృక అయినాసరే పుత్రిక అయినాసరే పంపిచివుంకటేు ఆ (గ్రంథము. యిక్కడ యొత్తి (వాయించుకొని తిరిగి మీ తావుకు అందించి యాభై. రూపాయలు మీ చేతికి యివ్వడానికి సందేహముండదు.
ఆ (గ్రంథము ఇక్కడికి వచ్చి ముట్టుతుందని మెము యొదురుచూస్తూ వుండగా ఆ [గ్రంథము యెంతమాత్రము బంపక మీరు తిరుగా వేరే వాక జాబు వ్రాసి మీకు పూర్వములో కలిగిన వుద్యోగము యొక్క వృత్తాంతమున్ను మిమ్మున తిరుగా వుద్యోగములో పెట్టించేలాగున కలక్టరు సాహేబు పేరిట జాబు వ్రాసేటట్టున్ను యిమవంటి నిరాధారనుయిన (పస్తాపములు (వ్రాసినది చూడగా యీ (గ్రంథము నిజముగా మీవద్ద లేదో యేమో లేక యిక్కడకి పంపడానకు మీకు యిష్టములేదో యెమో అని విచారించి యున్నాము. మేము. అడిగిన కొద్దిగంథము నిమిత్తం మీకు యిది ఆది చేయవలెనని కలక్టరు సాహేబు పేరట మేము జాబులు [వ్రాయవలెనని మనవి చేసుకోవడము పెద్ద మనిషి నడతకాదు. అదిగాక యాఖభైరూపాయలు యిచ్చేలాగున ఆమోదించ డము విశ్వాసం చేతనేకాని, మరి వేరేకాదు. ఆ (గ్రంథము మాతృక అయినా పుత్రిక అయినా అనాయాసముగా మా వద్దికి పంపిస్తే మేము చెప్పిన. రూపాయలు యిప్పించడానకు వొక అటంకములేదు. యిది త్వరగా చేయక పోతే మీ మాటలు వట్టి మాయగా తెలుసుకొని యీ (గ్రంథము వేరేమార్గంగా' రాబట్టుకౌ నేటందుకు విచారించుము గనుక మీరు బుద్దితెచ్చుకుని ఆ [గ్రంథము అనాయాసముగా పంపించవలసినది--- యీ (పకారం--- రాజశ్రీ దొరవారి. అనతి[ప్రకారం తమకు వ్రాయనైనది -*
*ము.ఓ. మే. లె, లోని చొన్‌ జాబుల సంపుటం, ఎమ్‌, 482 కేజీలు 285.7.
ట్తీర్తే బౌన్‌ లేఖలు
ఈ ఉత్తర(ప్రత్యు త్తరాలు చూచిన తర్వాత ఎవరి వ్యాఖ్యానంతోనూ ప్లే కుండానే చాలా విషయాలు అర్థంచేసుకోవచ్చు. తెలుగు కావ్యసేకరణలో (నౌన్‌ ఎదుర్కొన్న అవస్థలు కొన్నయినా తెలిసివస్తాయి. పై జాబుల్లో దర్శనమిచ్చిన ఆ “వీది హరిదాసు ఆతర్వాత ఏమయ్యాడో తెలియదు. (బౌన్‌ కోరిన పల్నాటి చరిత్ర సంపాడా? పోనీ ఏదైనా వుద్యోగం సంపొదించుకొన్నాడా? ఈ (ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఆంత సులభంగా దొరికేవి కావు.
బౌన్‌ ఈ జాబు (వ్రాయించేనాటికి దొదాప్ప తొమ్మిదేళ్ళ క్రితమే పల్నాటి పీర చరిత్రను కుజ్జంగానే చదివి నిగ్గుతేర్చి వున్నాడు. అయినా ఇంకా ఏదో ఎక్కడో కొత్త (వాత(ప్రతి వున్నదని తెలిసి దానికోసమై కూడా ఆరాటపడ్డాడం కే, ఆయన నిరంతరమైన కావ్యళోధనలకు అదొక చిన్న మచ్చుతునక.
నెల్లూరుజిల్లాలో ఒక వ్యక్తి తారసపడితే (బౌన్‌ అతన్ని బూడా పల్నాటి వీర చరిత్ర (ప్రతికోసమై పురదూయించాడు. అతగాడి రెండు జాబులు పరికిద్దాం: ॥ మహారాజశ్రీ చారెల్‌ న ఫిలిప్‌ [బౌన్‌దొరగారి సముఖమునకు--- నెల్లూరుజిల్లా కోటజాలూకాలో చేరిన చిశ్లుటి అక్మీరాఘవప్పనాయడు (వ్రాసుకొన్న మనివి_.. నేను పట్టణమువచ్చి తమ దర్శనము సేయునప్పుడు తమరు సెలవిచ్చిన పలునాటి వీరచరిత్ర నుద్దేశించి (గ్రామపవేశనము మొదలు కొని యావత్‌ (ప్రయత్నమును వినియోగపరచినప్పటికిన్ని తమ శలవు పద్దతిని నెరవేర్చి దయాపాత్రుడనుకాక నే సేయు (పయత్నము న్మిష్పయత్నమయ్యే కొరకు నీ ప్రాంతములలో ననగా నెళ్టూరు జిల్లాలో యెక్కడ సంగ్రహింప పడనందున నాస్తిక వర్తమానము తెలియసేయుటకు సంకోచవడినాను గనుక క్షమించవలెను.
మరియు నన్య (పదేశములయందు తద్విషయక వ్యాసంగము సేయు చుండగా నొక స్తలమందు (గంథారంభము మొదలుకొని యర్హభాగము అభ్యమయినందున నది వేరే లిభితపరచియున్నాను. తక్కిన నర్జభాగమును గూర్చి వ్యాసంగము సేయుచుండగా నొక స్తలమందు కలదని తెలిసి తన్నిమిత్త (ప్రయత్నములు చేసినందున నా [గ్రంథముగల (గ్రహస్తు వొక చూర(పదేశమునకు పోయి వారు రావడమునకు కొంత సావకాశమున్నట్టు
పల్నాటి వీరచర్శిత పరిష్కరణ త్న్‌ తెలిసినందున సమ్మగ్రముగా (గ్రంధం వొక తేప పంపించుకొను పాత్రుడను కాకపోయినా యిట్టి యావత్తు (గ్రంధమును సముఖమునకు విశదపరచుకో వలయునని (భాంతివల్ల విశదపరచుకొన్నాను. గనుక నంపూర్ణాంతఃకరుణతో యే పద్ధతికి శలవు కటాక్షించుచున్నారో ఆ (ప్రకారం నడుచుకొంటూ వున్నాను. చిత్తగించవలెను. 1852 నవంబరు 18 తేది. -ాచి. లఅక్ష్మీరాఘవప్పనాయుడు.* ఇ జ వ
సంపూర్ష్మగంథం గాకపోయినా, దొరికినంతమటుకై నా పంపించమని లక్ష్మీ రాఘవస్పనాయుడికి (బ్రౌన్‌ జవాబు (నాయించినట్లున్నాడు. ఆమేరకు ఒక నెలరోజు ల్లోనే కౌపీ చేయించి బౌన్‌కు చేర్చినట్లున్నాడు. అదే ఈ క్రింది లేఖ.
రి
మహారాజశ్రీ సీ, పీ. (బౌన్‌దొరవారి సముఖానకు---
చిక్టుటి లక్మ్మరాఘవప్పనాయుడు (నాసుకొన్న మనివి--- తమరు. పోయిన' సంవత్సరం డిశంబరు 14 తేదిన వాయించిన జాబు 20 తేదిన నాకు చేరినది. అందులో వుదహరించిన పల్నాటిచరిత్ర మొదటిభాగమును తక్షణమే. పంపించుటకు పురాతన తాళపత్ర (గ్రంధమందలి యెత్తి వ్రాయబడిన బుక్కు చక్కగా అక్షరములు బోధపడేది దుస్తరముగా వుండుటవల్ల వేరే మరివక బుక్కుయందు (వ్రాయించుటవల్ల యింతమట్టుకు సావుకాశం అయి యిప్పుడు. పంపించుకొన్నాను గనుక క్షమించుదురు అని కోరుతూ వున్నాను.
2 భాగమును గురించి తగ్ముపయత్నం చేసివున్నాను. అందుల సంగతి. త్వరలో చిత్తానకు శృతపరుచుకొంటున్నాను --
సదరు తాళపత్ష్యగ్రంథం చాలా శిధిలమై అక్షరములు అగుపడని స్థలమందు జాగా విడిపించి గుర్తులువేసి పంపించుకొన్నాను. పుత్తరవు దయ చేయించ కోరుతూ వున్నాను. చిత్తగించవలెను. అన 1858 జనవరి 18. చి! లక్ష్మిరాఘవప్పనాయుడు?
*మ,ఓ, మే. లై, లోని 'వౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఏమ్‌. 482, పేజీలు 28_4,
శఈ జాబు ఏ సంపుటంలో వున్నదీ వివరం "నేను నోట్‌ వేసుకో లేదు, మళ్ళీ ఆ సంపుటాలన్నీ తిరగి చూచే వ్యవధి "లేక సంపుటి వివరం యివ్వ లేకపోతున్నాను,
శ బౌన్‌ లేఖలు
ఇట్లా నాలుగు చెరగులనుంచీ, కనపడ్డవాళ్ళందరి దగ్గరనుంచీ తెలుగు కావ్య (ప్రతుల్ను గాలించి కనీ వదిలేవాడు కాదు. ఇట్లా పోగ్టైన (ప్రతుల నాధారం చేసుకొని షొఠ నిర్ణయం గావించి శుద్ధప్రతిని తయారుచేయించేవాడు (బౌన్‌.
(టౌన్‌ సేకరించిన పల్నాటి వీరచరిత్ర (వాతపతులు ఒకటికాదు రెండుకాదు, చాలా వున్నాయి. కొన్నిట్‌మీద ఇంగ్లీషులో సొంతంగా వివరణలు అనేకం (వ్రాసు న్నాడు. మ. ఓ. మే. ల్లై.లో డి. 1112 నుంచి డి, 1174 దాకా 60 ప్రై చిలుకు (ఫ్రతుణన్నాయి.. వీటిలో ముష్పాతికవరకు (బౌన్‌ సేకరించినవే. తెలుగువాళ్ల అచ్చంగా సొంత ఇతివృత్తాన్ని ఎన్నుకొని నిర్మించుకొన్న కావ్యం గనుక, వేమన పద్యాల తర్వాత “పల్నాటి వీరచరిత్ర అంటేనే (బ్రౌన్‌కు ఎక్కువ మక్కువ. ఆరోగ్యం బాగుండి ఇంక కొన్నేళ్లు ఇండియాలోనే వుండివుంపే పల్నాటి వీర చరిత్రను ముదించివుండేవాడు కూడానేమో.
- లోనే బ్రౌన్‌ పల్నాటి వీఠచరిత్రకు ఒక శుద్ధ్యప్రతిని (వ్రాయించాడు, రాయలసీమలోని కదిరినుంచి, పల్నాటినుంచి రెండ్యుపతులు సేకరించడమేగాక, ఒక -వీధిగాయకుడిచేత పాడించుకొని (వ్రాయించిపెట్టుకున్న (స్రతికూడా ఒకటి పున్నట్లున్నది. అరఠావు (పుల్‌స్కేప్‌ పైజ్రు దళనరి కాగితంమీద ఎడమపక్క సగంవరకు మాత్రమే విడివికి కొపీ (వ్రాయించి కుడిపక్క సగంలో దాదాపు (ప్రతిచరణం ఎదుట ఇంగ్షీషులో వివరణాదుణ (వ్రాసుకుంటూ పోయాడు. ఒక (వాతఠతపతి ఆఖరుతో___“ఘముం0ంరే మేక వఅగు521 29 వెడీజూ 1843” అని (వ్రాసున్నాడు. ఇక మొదట్లో పీఠికా (ప్రాయంగా సుదీర్ధ మైన నోట్సు (వ్రాసున్నాడు. మరొక నంపుటంలో రెండు పేజీల చారున ఏకంగా “ఇం(ట్రడక్షన్‌" అనే పేరుతో (వ్రాసున్న అనంపూర్ణ భాగం చూ స్తే ఈ కావ్యముద్రణకు (ప్రణాళిక వేసుకొన్నశ్లే అర్హనువుతుంది. ఇవి చదువుతుంయే ముచ్చటేస్తుంది. ఈ రెండుచోట్లగల నోట్సును తెలుగులోకి తర్జుమాచేసి మన అనువాద (ప్రజ్ఞకు పదును పెట్టుకోకుండా యధాతధంగా ఇంగ్లీషులో నే ఉన్నది ఉన్నట్టుగా పరికిద్దాం:
అలారం 625) మేంళగుంక్ర 2606 0 చం 00015 19 091” 2 97 54603 ఇం00766 హయి 2096; ఖురే 20 09 22108025 10 010 ౪9664 0 కౌంాలంం మ పితా ము1658 6 00016 6జి ₹05001019 6 916 ఘం ఏ 10 120163 0€ విసరంం 206 6౮23. శమం 0011060121 7012 13 శేం9013566 0) 096 గొంఘుంైళం ఇషం 61616 0 1ంజయముంై.........
పల్నాటి వీరచరి[త పరిష్కరణ త్తే
ల నెటట” 1843 1 26067664 మంట ౨200206 2 560006 మఖుషంంద్తల 0౯ ళ్‌ ంయి-- 036 1002002009 00 ఈ 12002 9210: టాం టుడ4 ఇర 19 7003 2040 21092066 1 ఈం ౫265510105. 017 1843 ఖుంగుం1 మిజమళంంై ₹25 5690 మ6 ఈంయి. కరన మ వంాంకర12: స 1006%/156 60%62103 091” 16 560084 ౬ 206 18 ఈ6 టం మటాకుక...... 6137 మంరం11664. 068 162య18 సంగం రండే 2065 ఖం చం 92016 00 మం” 6? ంయ6లు[ం 206 అరసంంరేంం జూం ఘంం166 2 6 7౪90002600 +00 13 2ర్రుటం4ం6 ౦01 6 29220766 2006ే6......... "
అరం ఒరుంల ంళ2 ౦0[00% 2 బం౪ంంగు! ఇం 728 ౬0 $86020 50ష0121. 219 50120223 226 ౦[%00 25 ₹ల66 23 6 22061655 761565 ₹/6 కంర హి కం యిం వెషంయుంం : 09, 2096 601561” మేరి 19 16 రం1388 యజంంం 794 0-కం జడ. 4065 109 ఖు. 10/61 (జు వాసం 01 వంయుల?119
కర 01 1600191646%2609 6 19 6 0120ల ౦ ఈ6 14080286 ; 3619101 80 ఖుటయు2096ే 20 త181606 పెటడంం” 2865 276 శ 6 6235)” ఈ121600 0 6 65600 6ేజ్ర.. 0 256 6 ౪0168 0 6౮30౫ (0020162 ఈ1 019 23. 1% 2 0జ021025 50716 10 6636౯765 6 ౯2156 02 21 05181021 జర 0125510 ౪70110.
అర్హాన్టిర్హంి 26 $6876521 ౨౦6600. 7615101239 01 13 000091016--016, మం కటిం చటుటు ఏ ₹ంీయుమంళలం జరీ 962000” 2టలం చరి 50017; ఇంటల ఇమం 1 0868 01800664 మ 6 022255 రేం?12065 క్రై£ం2113” గాం యేం 0౫80181 0ంయు 096 మజమి5 యేంటళం8 1 024561 2 ౧౦౩ ౦£ 0౯6 జు 2 రుంళం664 10065 €0 6 *ఇరరంమ. శేంళగ1-- 081 11106 6 ]ౌం06210 12230ర13ట ఈ656 1060 ₹22613” 620 *60621 చం 320006 615066 ఇటింటం మ246121 మంందు2కం05. గస 216 216186 ౦రేశేం 206 ఈ%రే5......
ర్త వ 2ుంంయపైి (౦1. 565, ౨2826 9) జూం 6 2163 01 3120021 జరటిం రం2ర 60 ఖురే మం 15 0091664 1 10021 2600165 701. మ 286 287. 0 ౪7250090 2%ల చం 66౭00 01 ురంమేం2 021 *12,, వవ్‌...
“ర్హ్య్హాం్ర గట ఏ2 యజ 06225 6761) 2౯1 09 2టరు”. గలం కటంంయునం 02 మఠ మంటాం 18 9౪66 జర 0130165 26 02261655; [6 వరత కసే ర06 ఓ 128617 2906వ మ చం 4 ఇస? 0006 16 6015082163 26 800ల211 0060 021 06 +₹0₹/6915 226 ౧416 2622864020. టట)? ₹67565 జాం ఇంటల 20” 36 206 ₹111 00 6760 9022.
రాన్ని 10226 18 09 2 జ 710 2000 16 0164 082191 2112646: 907టా21 ఇంకరేం అంటుైై 00901619 02 06 90716 01681 కంక
ఉర్చ్యాం భాంపడిక 2 టం స2801వ003 ₹7006 500366 016 0 20%2 కలే
త్తి టౌన్‌ లేఖలు ₹18జ 06 061 67160060 264 006 16200008 : 76613 [02066 10 10౪6౯ 18 50716 0 928 స13 11600216 2ర1ల006.
“లం ముం: మిడ76 2 006510 51030? ఏ ఇ 2 00721210 ఈ68766 01 పేం[286 10 1464165: ౪%0 (216 2 ౯0011600 256 మ ౧06 500137.
“మం శ డ24002221 15 500160 0౯23 2 ౪ఇ611-1010%1 ఇంలిం; 04% 16 ౦౪1౬ 16121605 3676841 0 46 129169 ఏ 26 600 ఏ ఇమం ం6- 016 00216 01 1276 0600 001 026. 206 20001021 8065 226 0690201060 01066; ఇం6 92802023 296 68160666. 16 శింం1% 250 15 గ్‌ంం ంణి 000 6 0090608107 206 16 9206032 ర 3 ఇంటి నము: ం1182%6: 2150 [౦0 116 1616 0375610152 ఈం” ఆ౭ంప్‌.
“0 ఉం 0400165 28 2 286...410 ళం కం6€ షేజ5 1625664 10. మరాంరేలం6 కల 10085 0067607 ౦0040607 6 264 6౪91 షం26 0% 25 ఈం56 0౯ ౩లటుకైడపీ ఇ064 ౨629౯: 206 10 మం10015 16 మంట 0 బఇం౦5 29 2020 ద018 €0 90006 హిం” 20111005. గౌరీల 90716 13 066 01 జగం” ౦6 2౦056 1002280102016 ౫66 ₹0165 000౪7 19 6 సెళ220%2220 500క 25 “ఏనికి 566264 ౦ *ఏనుగ'” 20 6160120
“06 2లం0?206400మ ఇం 2806 0688 గం చంకా ఓం ౩౦౫౬ ఈ. 0. 1015 శర 1 938 0 6 5217202122 672, ౧20166 “జయటలు. 021 వెశంగరజ 6 206400 కటుటయులు. పంకజం ఈ ఇజం 26
“129166 567ల0 36215. ౧919 5 ₹010060 10 ౯౦56 206 ౯00201 ౪25 ఛ2ర1రం021103 06960766. (గ౦6 620 938 528729202-- 1017 4. 0. అళ0 25 66 10166 11 19 6010166 €0 06 &. ౨. 1015).
“1 క885 పంబ? 0౯ 6 వెశంషంయం6 జ 0761౯ (20312166 గొంళ ాబుయాూటు ఖం &. 0. 1015 (౧/౦1. 1, 286 55) ౬616 13 0 0ళ06 0౯ఖు” చాణ0520610053 1 ౬6 50304 0 42-76 15 పెంఠ01 56210 0 ఈం వెళ352 0205 25 66866005 10 6 ౨20246. లం06 1 ౧౦౫౦1166 1 0610029 10 2 1206 286 ౫60 2 కఠ 6ంకలైళం? 0% ౬6 02116 (0886 138) 00%75, జఖం౦ంళం జడే 900203 2౯6 రేం301010664 0610 8215 ౨0% 903 3మ0%5 102 ఈం క200 ముంఓ 9270 1268 1206 2907 0600- వ165 0201.
“వంళ?టా21 అము£6591013...........682261018 16 షం%:6 3809” 6 8020 ఖటం10” 000113 0001--0ల[2098 400 6205 016. 1 2ం0064401- 8 6 రేడ206 640 1010761001 ఓం 200 26 6 *ఖగై2005 ౪706 2ఓ చడం ముం 2 పంళతల1 56064...౧౨6 కంటా లర 2064 ఈం వటట రగా 276 120166 23 00018 0560041 92006407!
పల్నాటి వీరచరిత్ర పరిష్కరణ శ
అ ల్న్యు ఇ 15 €0 06 62466 4. 0. 1015 16 "౨4టటాంగటు 20516 06 &1టే6251 200 3925 016: జడే 6 67016 7612166 0 26 980 మళం6 06 2016254 200 37628 260666హల్ర గరం ఇం316 10864 ౩8 €0 0011676 ఈ 007760€౧655 0 6 110350 6006 626 61664 0” ౨౪. 20015 నెంంపకడ2గ... (666 వెళ8రగ85 ౮౦ళఇరు21 ఎల 290). 32004242 0229060 26442 3. 557) 900210 0౯ భం ఆ|4)40క4ాడు &5 306219 బళం901017 01662 20 మం56 మళాంరేాం6ి4 0” 1244
అ ఒక! లయం రియా” “ ఖాషం00౮యా[0ంష”
అర్తానైడ్రి రౌం1 080 12080286 200069 ప భజరం1ఉ60200 [ంలు 5251- 50౯19 1౭1656 206 66 ౧౬0311: 934 05965363 16% 0౫180021 0611: 02037 8621 160300 0౯ మల. 0096 “29మ092016” ౪0010 2౬ 216 0099164664 0580021 2౯6 11 1201 009166 0 6౪ట” 9280 [001 ప్‌బుంంక: 206 0% 2౯6 528001లుట్వే” 61593 10 60001286 2 [0201806 1 9 9060” 0 మం 161082 12050296. కం ఫడేం6డే 056 రేం90604 60 2 22560 01255 0౪006 50 10% 186 ౩26763 0౯66102400 9లఆం! గలు 90000... వొంపే 226 6 7920418 70180063 *మంప్‌ చం 2016ఖ0066 ₹626 ఇగలు ఈం9ఓ జర ఇ010% 2008610061 ౪111 94 06 0117 అుల2ముు 8 006 ఆంంలు- ఓ 581066 00 00 *మట.. శమం. 9౧/45 “౦16 ౪లాం1ం03 0016 వ౭68 05 ఇముంంద4ననికట. ముత నటట. తెరే కాటయం4 924 ఇగడు. ఇబటాజం వాంటి వ 206 6 2నళటారంను. 2 96060 6253 €0 2 మ 0 211 మజ 22090625 30096720 ఈమింట16 60 2 [0701220610 న రలుం[016 00గమల006 "2 6 వికట యుంయం!6 ఇంతే 18 086 016 ఇ౭66. 20076 6 61563 0 ₹లయుజుజ 413 12 101 2 ఒ£0100966 021126, 200 ఓ 6 90716 0౯ చం జుకరం6 పైం003 ఇ066020% చం 140 06 1291 సరంటాం!1 13 000666.
ర్మ 1 096 90042016 జు6 90106 అలా ములై రుజు ౧06 ౩2001021 ఇం) ఇమేంతి 1306 100 టం కటటూ. 006 ఉంటాయి ఖరే ఇం మును. మం భా౭మం126018 ఈంమ వ్‌జంల.
యా ల్పం 1 0 మంటి “06 141286 ౨12010మయళుో 286 82 --- “గాం పం25018 1 ఈ26.వ0118మ66ే ౦హిం1[65 1 ౫25 & పం100 40 06 హతే 10 6 ౪10 11; 0109 0 కు౦0:6 0761 $06165 006 000231084113 61 ఇగ€0 ఫె ఈం 12కరం0206 01 1206. 1626 006 6211 ౦001000035 వేడము,
రం. ఉం?టుయుం3. 021ల162] వెచటుయంయుసు.ి మేమట 01. 0. ౨. 1180 (0061ల) 101. 18
వె4
ళ్‌ బౌన్‌ లేఖలు
ఇషేం36 గంపంం0 880 06000063 ౦009020100 1206 0)” 6019120013” 922108 ఇం3 10 12 నజయడం! 1 ₹29 1106 970169 ₹00109, *006ే 206 ఇజం: 2 1666 0౯మ0071296, 710 200065 050౯102 904 0ల014 చం షం2ట, ఇగలు మేం36-21ర 606 2 షం?/61 0 5ళూం1ంఘుంై 062207” 90218808 3 1 శం 1656 0 6 ౪116461655...
ఒళ తెలుగు కావ్యం గురించి అప్పటివరకు లభించివున్న ఆకరాలను దృష్టిలో "పెట్టుకొని కూలంకషంగా పరిశీలించి ఎడిటర్‌ (వరిష్కర్త్రుగా ఎంత శాస్త్రీయమైన ధోరణిలో చర్చచేశాడో చెప్పకనే చెప్తున్నవి పై (బ్రౌన్‌ (వ్రాతబ. కధాకాలం, ఇతి వృత్తం, శ్రైలీజాలం, కధనంలో కనపడే సాంఘిక విషయాలు మొదలై న విశేషాల నన్నీ సూక్మపరిశీలనచేసి తెలుగు కావ్య స్వరూప స్వభావాలను వింగడించి చెప్పడంలో టౌన్‌ పోకడ తర్వాతి తరాలవారికి ఎందునా తీసిపోవడంలేదు. నేను చూచినంతవరకు అక్కిరాజు ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరుడు, పింగళి లక్ష్మీ కాంతం-అవసరాల సూర్యారావు పల్నాటివీర చరిత్రకు పరిష్కర్తలనిపించుకొన్నారుగానీ వీరెవరూ వీటిని సంట్రతించిన పుణ్యం గట్టుకోలేదు. సిద్ధాన్నంగా (బౌన్‌ ఇంళ సమకూర్చిపెట్టిపోయినా వీటినంతా చూచి చర్చించిన నాథుదే నేటివరకు మనకు కరువయ్యాడు 1
మరచాను. అఖరుగా ఒక మాట. పల్నాటివీర చర్మిత గురించి “టౌణ్యం"లో చెప్పిన మాటలు పరికిద్దాం ;
“06 సల్నాటివీరచరిత్ర ద్విపద 01౯ 1/2౯ 0€ ఈం వ210026్టట €10 ఇం 690౯ 6021000: 06 0000720065 రేం301064 శం0]% 1206 20041 ం ౫౦2౫ &. ౨. 1160. ₹/11901 (4201660216 వెళకం.. ₹01 1, ౨. 305) ?601015 చం 646 0019 జ &. ౨. 1080-1087: ఇ%ంప ఓ 100 62013. ౧1౬6 'ై060). 15 0169963008 23 8208 2 10లూం 0 16 వుం గౌం1ైా5, 28 60 117664. 060096 గం కెళంంా10ల0 729090. 19 ఇల ఖ్‌ 2 50716 90066105 1620066, 6136016 0360. 2 2006 1అ చంట5ం2గ6ే చుం6 మీయిురూండే 1065. గం 7012016 18 రేంకై1566 9” 106 1620066 041 పే 0072106 10 ౪6 50066200 019 జుకర్‌ 206 ౪617 ప?ంగ12916 +0 హం 0080063. ము 661609 0 013 129 0660 1602౯664
(టౌన్‌ ఆరోగ్యం మధ్యలో వికటించి లండన్‌కు వెళ్ళిపోకపోతే, ఇంత మను కారాన్ని చూపిన పల్నాటివీర చరిత్రను ము(ద్రించి మరీ వెళ్ళివుండేవాడేమో.
*[రు2క 6 0. ]£ 2, 7701. ౦. ౨ ౩56 (తర) 101 99.
ర్త ్‌ొ జాతీ న న్న య త్మ అక్షరాలా (బౌన్‌ జాబు అజ్‌ న వ్యాఖ్యాన సహిత వసుచర్శిత మొదటి ముదణ వసుచర్మిత తెలుగులో వున్న జటిలమైన కావ్యాలలో ఒకటి. అటువంటి వసుచరిత్రకు వ్యాఖ్య (వ్రాయించి, సామాన్యుడు కూడా గురువుతో అవసరం లేకుండా చదువుకొని తనకు తానుగానే అర్థం చేసుకొనేలాగున టీకాసపాత ముద్రణను వెలువరించాలను కోవడం చూస్తే, ఆయన ఎంతగా సా(మాజ్యవాద తత్వంలో కూరుకుపోయివున్నా మున్ముందు రాబోయే సామ్యవాద ధోరణిని కాస్తయినా ముందుగా వూహించుకోబట్టి ఆయన అఆలోచనాసరళి అంత (ప్రజాస్వామిక ధోరణిలో పయనించిందని అర్థం చేసుకోవచ్చు.
- బౌాన్‌లోని ఫక్తు “బిటీష్‌ ఓర8ియంటలిన్ట్‌” వ్య క్షి త్వాన్ని చూచి ఆందనా కట్టడానికి ఆయన ఇేనసీన ఇటువంటి సాహిత్య కృషి ఎంతగానో శానవ స్తుంది, దశ్నీ శకాదిఫభాషా సాహిళ్యాలవ నంబంధించీనంతవరప విశేషయెన కృషి చేసిన క్లీరియంట శిస్తులి లోణిలో 'బౌన్‌వ ఒక ఆస్థానం వుంది. ఒక విధంగా “అతిగా జరిగన ఈ రక మైన హిందూ శాబ్యావలోడసవల్ల నె తే-నేమి, “అకల్బశేవన్‌” (000201 శం). (ప్రభావంకల్లవెతేచేమి సర్‌ విలియం జోక్సా (51 ₹1ము లంకు 1746-1794, సర్‌ చార్లైన్‌ విల్కిన్స్‌ (వస ౮9జ|65 ₹ఘరంం, 1760-1886), “హెచ్‌. టి, కోల్‌ (బూక్‌ ర్వ? 92౦085 ౮౦01602001 1765-1387) వంటి శొందరు బిటీవ్‌ ఓరియంటలిన్టులు “వెస్ట్రన్‌ (వామిన్స్‌ (69060 యిసుక) గా ఈయారయ్యారని ఒక విమర్శ వుంది. ఈ అతణాలు కొంత (బౌన్‌లో వున్నా ఆయన
కై బౌన్‌ లేఖలు
తెలుగు కావ్యాలను ముద్రించడంపట్ల (టౌన్‌ ఎంతటి మమకారాన్ని కనపరి
చాడో తాను (వ్రాసిన ఈ జాబునుబట్టి కొంతకు కొంతైనా ఊహించుకోవచ్చు. 10
రాజశ్రీ వఠెం అద్వైత (బహ్మయ్యశాస్తుర్హగారికి సలాం. త
అ దేశముకు మీరు చేర్మి తరువాత మీకు ఆరోగ్భమైన సంగతిన్ని కాని సంగతిన్ని వినకపోవడమువల్ల నిండా విచారముగా వున్నాము. దైవసహాయంవల్ల త్వరగా ఆరోగ్యము కావలెనని కోరియున్నాము. మెట్టుకు యిందును గురించి త్వరగా మాకు యెరుకచేస్తే బహు సంతోషిస్తూ వున్నాము.
(ప్రస్తుతం (వ్రాయించే సంగతి యేమంటే పోయిననెల ఆరంభంనుంచి వసుచరిత్ర ఛాపా చేశేపని బొత్తిగా నిల్చిపోయినది. యిందువల్ల మనకు చాలా ఫలం రావలశినంద్కు ఫలంరాకుండా నష్టం సంభవించబోతున్నదని చింతపడి యున్నాము. యీ పని యెందుకు నిల్చిపోయినదో అని విచారించినంతల్లో ఛాపా చేశేవాండ్లకు మనము అయిదువందల రూపాయీలమట్టుకు బాకీపడి నట్టుగా తెల్పినది.
యీ వని యింతదూరం జర్గించివుండి మధ్య చాలించుకోవడం మహా హానికరంగాని మరి వకటికాదు. ఇంటికి గోడలు కట్టిన తర్వాత పై కప్పు మాత్రం బాకీవుంచి ఆ కొంచం కుదిరించకుండా యిల్లు యావత్తు పాడు చెయ్యుడం యంతపని అవునో యిదిన్ని అలాగ్నునే వున్నది. యీ పని చాలించే బుద్ధి మీకు వకవేళ ఉదయించినదేమో అని సందేహించి మనకు (ప్రత్యా లోని “క్రై స్తవమతతత్వం” 1 ఏమా(ఠం మొక్క_వోలేదని హామి యిస్తున్నాడు బిషన్‌ శాళ్టైల్‌. (01900 మంటల! ౦జయాాత 1814618910... చూడు: యిరి 5060665 01 1500 ౦జరూలట] సశఉయెడం, 1894
భారతీయ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి తోడ్చడిన మూడు యధాన శ కులు __ మిషనరీలు ఓరియంటలిస్థులు, ఆంగ్లిసిస్ట్‌లు __వీరి యభావాన్ని మనం అంచనా వేసుకోవల్సివుంది. "బెంగాల్‌ ను శార్యరంగం-గా తీసుకొని ఈ రక్యయెన అంచనా జేసీన పరిశోధన గ్రంథాలు ఆ]నేకం వచ్చినా, దతీణాది పాంఠానికి సంబంధించి ఇంతవరప చెప్పుకోదగిన ఒక్క ఫు_స్తకమేనా లేదు! ఆ (గంథాలలో దతీణాదికి సంబంధించిన సమ్మగ చిత్రమే లభించడంలేదు,
వార్థ్రఖార్థన సహిత వసుచర్మిత క్తి
మ్నాయం యితరులు యీ పనిమీద పడేటట్టు యోచించియున్నాముగాని ఆ చొప్పున కుదరక పోయ్మిదెం
యందునుంచి అంక పవని సఘంమట్టుకు జర్గివుండగా పరులు యిందులో చెయి. వేశేటందుకు సంకోచిస్తూ వున్నారు. మరిన్ని వాండ్లు అట్లా సంకోచించడం న్యాయమేలే. యందుకంకేు వకరు ఆరంభించిన పనిని మరి వకరు ఉద్యోగించి తీర్చడం అపరూపమై బుద్ది దూరమై వుండును యీ పని యీ తీరుగా పడియుంకు మనకు యావత్తునష్టి సంభవించకుండా మీకు యెరుకచేయడం మాకు ధర్మమే, మీరై యీ పని కడాకు జర్గించడానకు బుద్ధిలేకపోయ్బి పక్షముకు ఉత్తరోత్తరా పరులు యిందులో (ప్రవేశించి కడాకు సాగించిన పక్షమందు దీనియొక్క ఫలమేమి, పెట్టుబడిరూకలు యమి తిర్షి మనకు రావడానకు అకరం కనుపించలేదు.
దివ్యఫలమున్నూ శాశ్వతమైన 'పేరున్నూ రావలశ్ని పని యెడల నుఖం యంతమాత్రం సంభవించకుండా నష్టం తెచ్చుకోవడం లేత పని అవును గన్కు మీరు అవశ్యకరముగా నేను యీసారి చెప్పుకున్న బుద్ధిని ఆలోచనకు తెచ్చి, ఆ వర్చగా మన సుబ్బారావు యీ పని ఆఖరు పర్ణంతం కాజే శేలాగు మీరు అవశ్యముగా యేర్చరచవలెనని యీ జాబు మీ పేరిట వ్రాయించడ మైనది.
యిదిగాక మేము చెప్పుకున్న ఆంధ్ర వ్యాకరణమున్ను ఆంధ నిఘంటున్ను యింగిలిపు నిఘంటున్ను యీ మూడు (గగ్రంథములున్ను తామే అయి చాఫా చెయ్యడముకు యిక్కడవుండే వక పుస్రకాల వర్తకుడు యత్న పడి మా దగ్గిర దరఖాస్తు చేసినాడు గన్కు యా మూడు పాస్తకాలున్ను నేను యేర్పరించిన పకారమే స్వచ్చంగా పుకు సమయం వచ్చినది కాబట్టి యీ సమాచారం మీకున్ను నంతోషకరమే గన్కుు (వ్రాయించడమైనది. యింతే సల్లాం. 1840 జనవరి 81. ౮. ౨ 30
- ముట్‌. మే.లై, లోని (బ్రౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎక్‌, 401, పేజీలు 175.6. (ఇంచెబ్స పేజీలో ఈ జాబు దగ్గర “౦2 స[ంముంంై 250 యయుటుజో అని (బాన్‌ 'వానున్నాడు,ఎ)
ర్‌శ్తీ టౌన్‌ లేఖలు
తెలుగు కావ్య ముద్రణలపట్ల బ్రౌన్‌ ఆవేదనను, మమకారాన్ని ఈ జాబు ధ్వవి స్తున్నది. ఖర్చుపెట్టిన డబ్బు వృధా అవుతున్నదే అనే దృష్టితో గాకుండా, కావ్య ముద్రిత (ప్రతి విడుదల కాలేదే అనే కొరతే ఎక్కువగా కనపడ్డున్నది.
1882లో (ప్రారంభమై 1884లో వసుచర్శిత వ్యాఖ్యానం పూర్తయినా ముద్రణ (చాఫ్ఫా 1844లోగానీ ప్పూర్తికాలేదు. [1889-40లో ముద్రణ (ప్రారంభమై ఎన్ని విఘ్నాలను ఎదుర్కోవల్సివచ్చిందో ఈ జాబునుబట్టి కొంతకు కొంతైనా అర్థం చేసుకోవచ్చు. “అచ్చుముచ్చట్లు" అని మున్ముందు రాబోయే అధ్యాయంలో (వ్రస్తావనకు వచ్చే ఒక జాబులో (ప్రెస్‌ వర్కర్‌ (వ్రాసినదాన్నిబట్టి 1888లో వసుచరిత్రలో నుంచి “నాలుగు పవైడ్డు” (నాలుగు పేజీలు ముద్రతైన దాఖలా కనపడ్తుంది. 1842 ఆగస్టు 4వ తేదీ “వర్తమాన తరంగిణి" పత్రికలో వచ్చిన వ్యాపార్యప్రకటనలో “వసుచరిత్ర టీకతో 4 ఆళశ్వానము పర్యంతము తయారుగా వున్నవి. మిగిలిన రెండు అశ్వాసము లున్నూ పూర్తికాగానే యిప్పించడమనవును. రు. 10” అని వున్నది.
అంపే, 1840) జనవరి 81న ఈ జాబులో (వ్రాసినట్లు ఆ మిగిలివున్న రెండు ఆశ్వాసాలు ఎందువల్లనో చాలా కాలందాకా___1842 ఆగస్టుదాకా.._..ముదణ గాకుండా విళ్చిపోయినట్లున్నది. కారణం ఏమై వుంటుంది? ఏమైనా, ఇక ఇప్పట్లో ఈ వసు. చరిత్ర ముద్రణ పూర్తికాదేమోనని గట్టిగా తేల్చుకొన్నమీదయకే, అచ్చు అయినంతవరకు పిద్ధంచేసి విడుదలకు (ప్రకటన చేయించినట్లున్నది. ఈ విథ్నూనికి ఏదో (ప్రబలమైన. కారణం పుండివుండాలని శోధిస్తుంపే 1840 సంవత్సరంనాటి ఫోర్డ్‌ "సెంట్‌ జార్జి గెజిట్‌ పత్రికలో కీలకమైన ఒక వార్త ఎదురైంది. (బ్రౌన్‌ ఆవేదనతో (వ్రాసిన ఈ జాబుకు దిహుశా అదై్వ్వైత్యబహ్మశాస్రీనుంచి జవాబు కూడా వచ్చివుండదేమో కూడా. ఆరోగ్యం బాగాలేక అయిపులేకుండా మద్రాసు వదిలి (మచిలీపట్నం (ప్రాంతం) వెళ్ళిన వ్యక్తి ఇంకేం జాబు (వాసివుంటాడు? ఈ జాబు (వాసిన మరో మూడు నెల్లకల్లా అదై్వ్వైతదిహ్మళాస్తి ఆరోగ్యం వికటించి పరమపదం చేరుకున్నట్టున్నది. దీనికి ఆధారం? ఇదుగో ఈ వార్తే;
“6 ౮02% 00 వంటా 62104 276 0266 6 10110738 2020120005:
“న్‌. సంయి0ంయజరుం. ౮40101 ఇళటురం 0 6 ౮04౯4 0 వలు 644106 90 06 న్‌లు101 పెళంరస ఓ ఈం 9214 ౧6౧౦ల 7106 ఉ&రే?2162 02 న్‌25ట)7 రేం068566... --4 0 వటం 1840)
“చూడు: ౯16 కొంగ 56 01869 622666, 1840 జా 6 ౨ 1.
వ్యాఖ్యాన సహిత వసుచరిత్ర ల్‌క్‌
అంపే, అద్వ్వైతబహ్మశాస్తి ఏ ఏంప్రైల్‌ నెలలోనో మరణించి వుండాలి. (బౌన్‌ మచిలీపట్నంలోని జిల్లా కోద్డ రిజిస్టర్‌ (రిజిస్ట్రార్సొగా 1822-25 మధ్య పవి చేసినప్పుడు అదే కోర్టులో వండిట్‌గా వున్న అదై్వైత(బ్రహ్మశాస్త, దరిమిలా (స్రమోషన్‌ మీద మద్రాసు సదర్‌ అదాలత్‌ కోర్టులో సీనియర్‌ పండిట్‌ పదవిలోకొచ్చి (బౌన్‌కు సాహిత్య విషయాల్లో చేదోడువాదోడుగా వుంటూ కడకు ఇట్లా కాలధర్మం చెంది పుండాలి.
ఈయన చనిపోయిన తర్వాత వసుచర్శిత్ర ముద్రణను పర్యవేక్షీంచే గట్టి వ్యక్తి కరువై వుంటాడు (బౌన్‌కి. దీంతో ఇక ఇప్పట్లో ముద్రణ పూర్తయ్యేట్లు లేదని తీర్మానించుకొని, అప్పటివరకు అచ్చయి నిల్చిపోయివున్న నాలుగు ఆశ్వాసాల వర కైనా అమ్మకానికి విడుదల చేసినట్లు వర్తమాన తరంగిణి పత్రిక (1818)లో (ప్రకటన చేయించివుంటాడు. ఆ తర్వాత నెమ్మదిగా ఏ జూలూరి అస్పయ్యశాన్తినో పిలిపించి ముద్రణ పూర్తిచేయించి 1844లో పూర్తి ప్రతిని విడుదల చేయించి వుండాలి.
వసుచరిత్ర (ప్రతిపదటీక (వ్రాపింది జూలూరు అప్పయ్యశాన్త్రి అయితే, వర్యం వండితుడికి ముద్రణ వ్యవహారాలు అప్పగించినట్లున్నాడు (బౌన్‌. ఇట్లా ఇన్ని విఘ్నాలు దాటుకొని వసుచరిత్ర ముద్రణ ఎట్లాగో పూర్తయిందని అనిపించిన ఏడేళ్ళ తర్వాత గానీ, 1851లో గానీ మనుచరిత్ర టీకా ప్రతిని అచ్చువేయించలేకపోయాడు (బ్రౌన్‌. అయితే 1842 నాటికే మనుచరిక్రను టీకారహితంగా వట్టి మూలం మాత్రమే అచ్చు వేయించినట్లున్నాడు.* ఈ మనుచర్శితకు టీక రూపొందించింది కూడా జూలూరు అప్పయ్యే. చూడబోతే, టీకా (బహ్మలాగా (బౌన్‌కు అప్పయ్య దొరికినట్లున్నాడుం మనుచరిత్ర ఈ మొదటి ముద్రిత (ప్రతిని చూచినవారు మనలో ఆమ్టే ఎక్కువమంది లేరనే చెప్పాలి. చూచివుంటే, “పెద్దనార్యుని యీ మనుచరిత్రము తొట్టదొలుత (క్రీ.శ. 1882లో మ్యుద్రింపబడినది”అని ఆచార్య తిమ్మావజ్బ ల కోదండరామయ్య తప్పుగా (వ్రాసివుండేవారు కొదు.? వళ చూడు: *వర్తమౌన తరంగణి. తెలుగు వారపత్రిక 1842 అగస్టు 18 తేసి సంచికలో వచ్చిన తెలుగు ఫుస్తశాలన సంబంధించిన వ్యాపార్నపకటన. “మనుచరిత్ర మూలము; రు. 2”,
4 మనుచర్మితము అంశపంసా, అశాడమి (పత్రీ హైదరాబాదు, 1966, తిమ్మావజ్బ్బల కోదండ రామయ్య ఊపోన్జాతము, ్సేబ్తి క్ష,
క్‌6 భబౌన్‌ లేఖలు
థీ కోదండరామయ్య చెప్పిన 1882 ముద్రణను నేను చూడలేదుగానీ, “|$51టో సంవత్సరము.._ మహారాజశ్రీ సీ-పీ-(బౌన్‌ దొరవారి అనుమతి (ప్రకారము భువనగిరి చినరంగయ్యశెట్టిగారు స్వము[ద్రాకరశాలయందు ఆచ్చువేయించినా”రన్న వ్రతిని చూశాను. 1842 నాటికి వట్టి మూలమూ, 1851లో వ్యాఖ్యతో కూడాను అచ్చయిన (బౌన్‌ మనుచర్శిత ఆ తర్వాత వచ్చిన ముద్రణల ధాటికి నిలవకపోనూ లేదు. అది అంతటితో నే అంతరించిపోనూలేదు. పైపెచ్చు ఆ మలి న్యుద్రణలకు అది ఒక “నమూనా'గా ఎంతగానో తోడ్పడింది. 1875 దాకా (బౌన్‌ మ్యుద్రణనే అప్పటంగా వాడుకొంటూ వచ్చామనడానికి ఆ సంవత్ప్సరం౦ంనొటి ఒక ముద్రణ తాలూకు ముఖ వ్యకమే చెప్తున్నది:
“*థ్రీరన్తు. (శ్రీమదాంధ కవితాపితామహ _సర్వలోముభాంక పంకజాక్ష పొాదాంబుజాధీన మానసేందిందిరానంద నందప్పరవర వంళోత్తంస శఠగోప తాపస (ప్రసాదాసాదిత చతుర్విధ కవితామతల్లి కొల్లసాని చొక్కయామాత్యప్వుత సపెద్దనార్య ('ప్రణీతంపై న, స్వారోచిష మనుసంభవంబను నిమ్మహాప్రబంధంబునకు ననవద్య విద్యాసాగర విహార సుజనోపహార తారహారహీర డిండీర విస్తార యళోదారులగు, చార్లెస్‌ సీ-పీ=జ్రొన్‌ దొరవారి యుత్తరువు (ప్రకొరము, పండిత మండల మండితులగు జూలూరు అప్పయపండితులచే,సరసముగా విరచింపంబడినం(ప్రతిపద టీకా సహితముగా ఆంసరస్వతింనృపింహాచార్యులచేత( బరిష్కరింపంబడి, పిళ్లారి'సెట్టి-రాఘవయ్య నాయని వారి స్వకీయ శ్రీ భారతీ నిలయ ముద్రాక్షరశాలయందు ముద్రింపించి (ప్రచురము శేయబడియె, 1875 సం॥, చెన్నపురి”
మొన్నీమధ్యనే, హైదాబాదునుంచి డాక్టర్‌ చేకూరి రామారావు ఒక జాబులో : “తపసి(న్ఫి__అం'పే టబ్రౌణ్యంలో “116 1166 021166 అవపిచెట్టు' అనే అర్హమిస్తూ మనుచర్మిలోవి 8వ ఆళ్వాసం, 100వ పద్యం “అపరిమితానురాగ....దపపిని గౌగ లించె....” అనే పద్యాన్ని ప్రమాణంగా చూపొడు. శ,ర.లోనూ, సూ.ని.లోనూ ఇదే సద్యాన్ని ఇచ్చారు. కానీ సూ.నిలో ఈ పద్యాన్ని 8వ అశ్వాసం, 77వ పద్యం అని పేర్కొన్నారు. ఈ తఫిసీలేమిటి”___అని (ప్రశ్నించారు. తెలుగు కావ్యాల పద్య సంఖ్యా (శ్రమం (బ్రౌన్‌ ముద్రణల్లోనూ, (వాత్యప్రతుల్లోనూ భిన్నంగా వుంది. సీసపద్యం కింద వచ్చే ఆటవెలది, తేటగితులకు కూడా వేరే సంఖ్య యిచ్చుకుంటూ వచ్చాడు. పద్యాల మధ్య వచ్చే వచనాన్ని కూడా విభజించి రెండు, మూడు, నాలుగు సంఖ్యలు యిచ్చు కుంటూ వచ్చాడు. (ప్రధానంగా ఇందువల్లనే ఈ తేడా కనపడ్తున్నది. అంతేగాక,
వారఖార్థన సహిత వసుచరిత్ర ర్‌?
'బౌన్‌ ముద్రణలకూ, ఇప్పుడు చదువుకుంటున్నవాటికీ వున్న ఇంకా ముఖ్యమైన తేడాలేమిటో చూచి చెప్పినవాదేడీ ?
వసుచరి[త్రను వదిలి మనుచరిత్ర గురించి ఇంత దీర్షంగా (ప్రస్తావించుకోనడం వుచితం కాదు. 1844 నాటి వసుచర్శిత ముద్రణకు (బౌన్‌ పీఠికాప్రాయంగా ంగం6 అనే "పేరుతో నాలుగు ముక్కలు ఇంగ్లీషులో (వ్రాశాడు ;
అర్దాట్టం షం 42సజ ఇరలు 9 22గం వము (10031 16 ౫92౯ ఈ 0. 1450) 19 6500600906 కుం 1091 67660 0601 10 €ం గాం. వేఖుం2క్రలు గమి66 00%ములుగంక 276 0660. కొణుంరే 10 అం! ఓ ఇత 00 ళుంంం భం యత్తే (0 1ముజు కలు ఇం 24 7 1696 9” 2 16200606 0940000 10 23” 699103 (0 ₹16 37622 1833) 15 0% బమంత. గరం కంల 2ముం+26005 మజ76 010%)” 0210101566 6 బం కజటుటంం 010510, ముల 01 0౫1082 2ష” ; 004 ఈ6 165011 0169 షే 2 760” 4696 0స్వింం సంయైై 1006664 10 లుఘుేటుడ 26 + ఇం16 9 ఇంపర్కు మ 6 016బ636 మఖుంం% 30 2510 ళం 2/20 6 16065910 0౯ 0921 ంరంంటం0. 1202112 000మ021027165 షెఇళ6 0661 బక60జూంర్తే అన్తు1హముక్రై 6 వెయి యర, ఈ6 ఇ22 ₹11258ము, ₹6 గౌటా2 వడంణుం2 సెస్టటయి ఓం ౮471 ౮12 మ25807202ము, ఓం ఏజాబు2 0468 యజబుకుణ ఈం ౨152720202 'యజరటా&ి ఇర 3076921 61 గం180 పంఠలిిం 006616050౯ సక2రా29, 69. 1844. 0. *. మాం”
ఈ మిగతా వ్యాఖ్యానాలు, వాటితోబాటు (బౌన్‌ ఇంగ్రీషు తర్జుమాలు, నోట్సు వగై రాలు ఈనాటికీ అమ్ముదితంగానే పడివుండడం శోచనీయం,
(బౌన్‌ మరొక జాబు అత్ని ల జి వేనున పద్యాల పరిష్కరణకు జ్య (బౌన్‌ పడ్డ తంటాలు టె
వేమన పద్యాలపై పండితదృక్కులు సారింపజేసి వాటిని మొదటిసారిగా వెలుగులోకి తెచ్చిన వ్యక్తి (బౌన్‌. రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణళర్మగారు అంటున్నారు. చూడండి: *_.. ....కావుననే, అందందు కొన్ని యనావశ్యకమైన సవరణలున్నను, చిన్నదై నను. ఇప్పటికిని (బొన్‌ దొర ముదణమే సర్వో త్రమమని చెప్పుటకు సిగ్గగుచున్నది. అతడు మనకుజేసిన మహోపకొారమును నే నరగంట చూచుచున్నానని తలసకుడు, చెన్న పట్టణములోని (ప్రాచ్యపు _స్పకళాలలోని (వ్రాతప్రతుల నొకమారై నను చూచినవారికి తప్ప తక్కినవారికా మహనీయుని -యప్పు తెలియదు. కాని యతడు దోసిలి నిండ బెట్టినను, పెట్టినదెంత మంచి వస్తువైనను, అది బిచ్చమే. ఆతని యౌదార్యమున కళనిని పొౌగడుదుము. కౌని మన దార్మిద్యమునకు పిగ్గు పడవనలదా? ఇందరు తిండికి దండుగ కెలుగువారుండి వేమనవంటి వాని విషయమైకూడ ఇంకను తెల్లదొరగారి తిరిసెమునకే యొడిబట్టవలసినందు కేడ్వవలదా?” *
“వేమన వంటివాని విషయమై కూడ...” అనే వాక్యంలో “కూడి అనేది ముఖ్యమైన వదంగా కనప డ్రున్నది. “నుహాభారతం ....*' అధ్యాయం (పేజీ-80)లో కూడా “తెలుగులో మహాభారతం విషయం తీసుకొన్నప్పుడుకూడా (బ్రౌన్‌ గావించిన
- వేమన రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ వా_శ్తేర 1945, (ప్రథమ ముద్రణ
60 బౌన్‌ లేఖలు కృషికి మనం సాష్టాంగపడవల్సిందే” అని యాదృచ్చికంగా వ్రాశాను. ఇట్లా ఇన్ని “కూడాోలు అఆస్‌వార శమౌతున్నాయం కే, దాదాపు (ప్రతికావ్యం విషయంలోనూ (బ్రౌన్‌ కృషి అంత విలవై నదనీ లోతుకు వెళ్ళి చూచేకొద్దీ ఎవరికైనా అనిపించకమానదు,
(బౌన్‌కు న్యాయంగా రావల్సిన ఖ్యాతిని ఆయనకు చెందనీకుండానే మధ్య వచ్చిన దళారులు కొందరు కొట్టేశారు. ఉదాహరణకు చేటూరి ప్రభాకరళాన్త్రి మమారు యాభై ఏళ్ళ [క్రితం “చాటుపద్య మణిమంజరి'ని వెలువరిం చినప్పుడు అబ్బా వేటూరి వై దుష్యం అని అనుకొన్నాం. నిజానికి ఇందులో వేటూరి వైదుష్యం పిసరంత కూడా లేదు. (బౌన్‌ సేకరించి, భద్రపరిచి, నోట్సు (వ్రాసిపెట్టి పోయిన “చాటు పద్యాలు, “చిల్లర పద్యాలు" అనే రెండు సంపుటాలు మద్రాసు ఓరియంటల్‌ 'మేనుస్కిఏక్ట్స్‌ లై (బకీలో వున్నవాటిని, (బ్రౌన్‌ పేరు వెప్పకుండానే ముద్రించి (ప్రచురించడం తప్ప మరేమీకాదు.. వాటిలో లేని చాటుపద్యాలుగాక, వేటూరి ఒక్క. ఆదనపు చాటువైనా చూపలేదు. దాదాపు మక్కికి మక్కీ వినియోగించుకొన్నాడు. వేటూరి (గ్రంథంలో లేని (దీపాల పిచ్చయ్యశొస్త్రీగారి చాటుపద్యరళ్నాకరంలోకి కూడా రాన్ఫి చొటుపద్యాలు (టౌన్‌ సేకరణలలో వెలుగులోకి రాకుండా ఇంకా ఎన్నో మిగిలే వున్నాయి.
మచ్చుకు మరొక ఉదాహరణ. , ఆం.ప్ర. సాహిత్య అకొడమీ “చౌకగా వెలువరించిన (ప్రబంధాల జాబితాలో గౌరన “హరిశ్చం[దోపాఖ్యానం”' ద్యిపదకావ్యం డాక్టర్‌ యశోదారెడ్డి సంపాదకత్వం [కింద" వచ్చింది. ఇందులో ఈ కావ్యాన్ని ఓం (ప్రధమంగా పరిష్కరించి (ప్రకటించిన (బౌన్‌ పేరు ఆమె ఎక్కడా ఉచ్చరించక పోయినా ఆయన 1842 లో వెలువరించిన ముద్రణకు ఇది అచ్చు కాపీయే, అదనంగా ఒక్క పాఠాంతరమైనా లేదు. [బ్రౌన్‌ గమనించిన పెక్కు విషయాలు ఆమె ఎరుకకు వచ్చినట్లుకూడా లేదు, వీరి ముద్రణకన్నా బ్రౌన్‌ ఎడిషనే ఉత్కృష్టంగా వుంది. ఇట్లాటినన్నిట్నీ ఏకరువుపెట్టి బౌన్‌కు న్యాయంగా చెందవలసిన భ్యాతిని ఆయనకు చేరేటట్లు చేసి న్యాయ రక్షణ చేయడం నా ధ్యేయం కాదు.
వేమన పద్యాల కోవకు చెందిన సుమతిశతకం విషయమై కూడా (బ్రౌన్‌ గావించిన కృషి ఇటీవలదాకా వెలుగులోకి రాకుండా మన పండితులు ఇంత కాలం జా(గృత్త పడ్డారంపే మన కృతఘ్నతకు అదొక సాదృళ్యంగాక మరేమవు తుంది? (బ్రౌన్‌ సుమతిశతకాన్నీ ఆయన ఇంగ్లీషు తర్జుమానీ, ఆయన గుర్తించిన పాఠభేదాలనీ వళ్ళు దగ్గరబెట్టుకొని చూస్తే కొత్త విషయాలెన్నో కనసడ్రాయి. ఉదాహరణకు ఆదిలోనే హంసపాదన్నట్లు “శ్రీరాముని దయచేతను నారూడిగ
వేమన పదాలు ర్క సకల జనులు .. ” అనే పద్యం సుమతిశతకకారుడిదిగా కానరాదు. అయినా దాన్ని సుమతి పద్యంగానే ఇప్పటికీ చెప్పుకొంటున్నాం. మన పిల్లలచేత చెప్పించుకుని ఆనందిస్తూనే వున్నాం. కానీ ఈ సదరు “శ్రీరాముని దయ” సుమతి శతకంలోదికాదు. (టౌన్‌ సేకరించిన తాశవత వ్రళుల్లోగానీ, ఆయన (వ్రాయించిన (వాత(ప్రకుల్లోగానీ అంతేగాక తంజావూరు (గ్రంథాలయంలో వున్న తాళవ(త్ర (ప్రతుల్లోనూ ఈ పద్యం: లేదంటున్నారు డాక్టర్‌ చల్డా రాధాకృష్ణశర్మ.*
మరి ఈ పద్యాన్ని ఎవరు చేర్చినట్లు; ఎందుకు చేర్చినట్లు? ఎప్పుడు చేర్చినట్లు? (ీకారంతో (ప్రారంభం కావాలనే ఏ “కావ్యలతణ” సంప్రదాయ దాసుడో లేదా ఏ రామభక్త హనుమానుడో ఈ పద్యం (వ్రాసేసి సుమతీ మకటాయమానంతో శతకంలో 'నైగ్గా తగిల్చేసి వుంటాడు అనే అనుకోవాలి.
సుమతి శతకాన్ని ఓం (ప్రధమంగా అచ్చువేయించిన. వాడు కూడా (టౌనే. ఆ ముద్రణలో ఈ సదరు శ్రీరాముని దయ పద్యమేమైనా వున్నదో చూచి చెప్పిన వాదెనడూ లేడు. ఇదీ ఏ చిన్న విషయం తీసుకొన్నా ఎదురయ్యే పరిస్థితి,
ఇటీవల వేదం (చిన) వెంకటరాయశాస్రిగారితో మాట్లాడుతుంచే వేమన పద్యాల (ప్రస్తావన తెచ్చి ఆయన నాతో ఇట్టన్నాడు:
ఈ చ్రూడ్తు ఏ *మ్యుు&8 విజటిణయి? 10 6 కౌంసుక్రైం. 0౫801221 ₹160 క్రమం. 2ంపతలుుర్రు 0. ౨. ముంగాలు (6% 0. మ విజయుడు, ఈ్రూశేం20260. 1979, 1. ౬
ఫపెన పేర్కొన్న చల్లా రా ధాకృష్ణళర్మ-గారి సుమతి కళతక మ్యుదణ పీఠికలో త్యం మ్నైంల్‌ పసమెంం0 10 1866 (0 అని (పళ్నార్థకం "పెట్టారు, దీనికి రగ వళ్ళ శ్రితమే సుమతి ళఠకం ము[ద్రై నట్లు 1842 నాటి వర్తమాన తరంగిణి పత్రిలో వచ్చివ (ప్రకటనను బక్తేగాక 1842 లో (బౌన్‌ ముదించిన. గౌరన వారిళ్చం[దో పాఖ్యానం ముఖప్మతం 'వెనుక (ప్రకటించిన తెలుగు ఫుస్తశాల ము ద్రణ(ప్రతుల జాచితానుబట్టి కూడా చెప్పవచ్చు. చల్లావారు వర్శ్చించ లేదుగానీ. 'జౌన్‌ సుమతి కళతక సవ్యాఖ్య (ప్రతీ పద నూచిక (భాస్కర కతశానికి కూడా (పతీ ఇవి ఆండూ కూడా వున్నాయి మ.ఓ, మే.లై, అలో. (బాన్‌ డి.8091.92 లో ఇట్లా (వ్రానీ పెట్టాడు : ర్వ టక ₹010006 జం ౪76421 ఘడేం568 €0 0016 ఏయి ఏి2ంంము ఉత ౨0291224 నజషంయిు 1010ళాంతి. 0 6 5206 ఇంకక ఖంు8నర్రండి 28 2 క్ర105కటుు ₹మ1య 2 బైబులు 10 2యజ06 2 ంంళా)666్రై6 01 మం56 990 11టఐకం0” కయం01 అం0%5
మ! టౌన్‌ లేఖలు
“దంపదగినయట్టి శకువు తనచేత జిక్కెనేని కీడు సేయరాదు, పొసగ మేలు జేసి పొమ్మను'కే చాలు, విశ్వదాభిరామ వినురవేమ” అని కదూ నేడు మనం చదువు కొంటున్నది. కానీ మా తాతగారు. (కీ.శే. వేదం వెంకట్రాయళాస్రి చూపిన పాఠం తెలుసా? పొనగ మేలుచేసి పొమ్మనుకే బావు.” కౌరా అని ముక్కుమీద వేలేసు కొన్నారు శిష్యులు మా తాతగారి పాండిత్య వై భవాన్నిచూచి. ఈ “చావు” చేర్చినందు వల్ల ఎంత తేడా కనపడ్తున్నదో, వేమన్న చెప్పిన భావానికి ఎంత పదును కనపడ్డుందో గమవించారాః అచ్చం మృచ్చకటికంలోని చారుదత్తుడు చెప్పిన శ్లోకానికి వేమన తెలుగులో సూటిగా దీమైన తర్జుమా చేశాడనిపిస్తున్నది ఈల* బదులువు' చేర్చినందు నల్లం దీనివల్ల వేమన వట్టి అవ్యుత్వన్నుడు కాడు, మన సంప్రదాయ కావ్య నాటకా లను కొపోనన పట్టినవాడు అని చెప్పుకోడానికి ఆస్కారం కల్గుతున్నది అని అన్నారు చినవెంకట్రాయ శాస్త్రిగారు,
“సార్‌, బాగుందిగానీ, మీ తాతగారు ఈ “చావు” పాఠాన్ని దిద్దిచెప్పినట్లు దాఖలా ఏమైనా చూపగలరా*”ొ అని అడిగాను,
“ట్ట లేకేమి? ఇటీవల, మా తాతగారి శిష్యులు శ్రీమాన్‌ నేలటూరు రామదాస య్యంగార్‌ తెలుగు రసాస్వాదినీ వ్యాఖ్యలో (ఆం. (ప్ర. సా. అకాడమీ 1874 లో ముద్రించిన మృచ్చకటిక సంస్కృత నాటకం దళమాంకం 6409 పేజిలో చారు దత్తుడు చెప్పిన “శత్రుః కృతాపరాధః శరణము పేత్య పాదయోః పతితః శస్ట్రేం హస్షవ్యం ఉపకార హతస్తు కర్తవ్యః' అనే శ్లోకానికి తెలుగులో వ్యాఖ్యంతా (వాసి “కపకొరహతః”* అనే చోట పొసగ మేలు చేసి పొమ్మనుకే చావు" అని వేదం వెంకట శాయళాన్తి పాఠంగా పేర్కొన్నారు చూడండి” అని చూపారాయన.
లోలోన నవ్వుకున్నాను. ఇట్లన్నాను:
“సార్‌, ఇది మీ తాతగారైన వేదం వెంకటాయశాస్తీ సొంత పాఠమేమీ కాదు. నిజానికి అక్షరాలా ఇది బ్రౌన్‌ పాఠం. మొదట్లో "వేమన పద్యాలను (టౌన్‌ 1828 లో అచ్చువేపిప్పుడు అందులో ఆయన ముద్రించిన పాఠం “పొసగ మేలుచేసి పొమ్మనుపే చావు.” “చాలు” కాదు. “చావు, "లు కి" *వుకీ గల తేడా ఆ మ్లేచ్భు డైన దొరకు తెలియక అట్లా అచ్చువేశాడనుకొందామంటే, [కింద ఇంగ్సీమ తర్దమాలో సం 3 6620 60 11111!” అని స్పష్టంగా అనువదించి వున్నాడు. ఇప్పుడేమందాం? ఈ “చావు” పాఠ విర్ణయంలో మీరు చెప్పే పాండిత్య వైభవమే
వేమన పద్యాలు 638 మైనా వున్నదనుకొంటే సదరు వైభవం న్యాయంగా (బౌన్‌కు చెందాల గదాళొ అని ఆయన్ను ఎదుర్మువశ్న వేయక తప్పలేదు.
ఇంతకూ ఆనాడు అ పద్యాన్ని వేమన్న ఎట్లా చెప్పాడోగానీ, బ్రౌన్‌ చూపిన ఈ “చావు” పారంపోయి, ఇప్పుడు మన బడిపుస్తకాల్లో (వ్రజలనోళ్ళల్లో “చాలు” అయికూర్చున్నది. ఇట్లావున్నది మన వ్యవహారం ఏ చిన్న విషయం తీసుకొన్నా,
మచ్చుకు మరి రెండు పద్యాలు తీసుకొని చూదాం:
అఆల్బుడెపుడు బల్కు నాడంబరముగాను సజ్జనుండు బలుకు చల్లగాను కంచుమోగినట్లు కనకంబు మోగునా? విశ్వ।
ఈ పద్యానికి బ్రౌన్‌ సేకరించిన తాటాకు ప్ప్రస్తకాల్లో కనపడిన పాఠభేదాలు కోక్షొల్ల లు, ఒకదాంట్లో మొదటి చరణం 'అల్బనరుడు బల్కు....*. మరొక దాంట్లో “అల్పజనుడు బల్కు ...”. మరీ ముఖ్యంగా మూడో చరణం “కంచు. మోగినట్లు కనకంబు (మోగునా' అనిగాక “కాకి కూవినట్లు కోకిల కూసునా?” అని. ఇట్లా నానా రకాల నడక.
అట్లాగే మరొక పద్యం:
ళా ఉస్పుకప్పురంబు నొక్కపోలికనుండు చూడ జూడ రుచుల జాడవేరు పురుషులందు పుణ్యపురుషులు "వేరయా. విశ్వ॥
దినికీ పాఠాంతరాలు సవాలక్ష. “ఉప్పుకప్పురంబు వొక్క శీతుననుండు, చెప్ప జెప్ప వారి చెవులు వెర్రి, పురుష రూబొక్కటి పుణ్యపురువుడు వేరు. విశ్వ।* అని ఒక (ప్రతిలో వుంపే. మరొక (ప్రతిలో మూడో చరణం “పురుషులందరొకకే పుణ్యాత్ము లును వేరు," ఇట్లాటి అగమ్యుగోచరపు స్థితిలో దొరికిన తాళవత్ర (ప్రతులలో నుంచి శుద్ధపాఠాలు నిర్ణయించి, వున్న వాటిలో కొన్నిటిని మాత్రమే ఏర్చి కూర్చి 18298 లో వేమన పద్యాల సంపుటాన్ని తొలిసారిగా (ప్రసాదించడానికి (బ్రౌన్‌ ఎన్ని తంటాలు పడిపుంటాడో వూహించుకోవచ్చు.
వేమన పద్యాల పట్ల (బౌన్‌కున్న అవగాహన గూర్చి చెబుతూ డాక్టర్‌ నార్ల త్తా? లా క శ క క న
19 080709) 68680 ₹28 మం76 020060 20 పంబుటంజే, 296 0 ౧౦1164 101 366 ఈ 261021 ఖు ముముఖయంటం 616:0ల00ఏ ప ₹అముబుజిం
రక్త టౌన్‌ లేఖలు 018%...” అని అన్నారు * అంతేకాదు. “0907100917, ౨౯0౪70 600816 566 ఇ౦భమింి మం॥6 మ ₹7లుజు2 సజు స 2 6 ం26ేం 0% 261లో అనికూడా అన్నారు. ఇది వేమనపట్ల (బ్రౌన్‌కు గల అవగాహనను గురించిన సరియైన అంచనా కాదని (బ్రౌన్‌ “తాతాచార్లకధల*కు వ్రాసిన పీరికలో నేను లోగడ చర్చించి వున్నాను. దాన్ని మళ్ళీ ఇక్కడ తిరగదోడ దబ్బుకో లేదు. పోసీండి (ప్రస్తుతానికి, ఒకటను కొందాం. *₹62808ి5 03800 లోని 22641021 206 మంంజయంరం 6162016265 ను ఇతరులెవరై నా దర్శించడానికి బ్రౌన్‌ (ప్రత్యక్ష దోహదకారి కాగలిగాడనుకొందాం.
1828 లో వేమన పద్య సంపుటిని వెలువరించినా, ఇంకా సరికొత్త పద్యాల కోసం, సరియైన పారమూలాల కోనం అనునిత్యం శోధిస్తూనే వచ్చాడు (బౌన్‌. సాధి స్తూనే వచ్చాడు. నాటికి వ్యాఖ్యలు, నోట్సు (వ్రాసుకుపోతూనే వచ్చాడు. ఆయన అన్వే షణకు అలుపులేదు. అంతంలేదు. (బౌన్‌ సేకరించిన, వ్రాయించిన (ప్రతులెన్ని? ఎన్నో నేను లెక్కబెట్టలేదు, రాళ్ళపల్లి వారు “సుమారు ఏబది (ద్రాతప్రతులను జూచితిని,...” అన్నారు.ర్ధ్‌ “మదరాసు (ప్రాచ్యలిఖిత (గ్రంథాలలో వున్న వేమన పద్యాలు 54 సంపు టాలలో వున్నాయి” అని అన్నారు ఆరుద్ర. నా దృష్టివేరు. ఏదో అరకొరగా చూచిన వాడ్ణే తప్ప కరెష్టగా వాటి సంఖ్య ఎన్నో లెక్కించనూలేదు. వాటి వై విధ్య తత్వాన్ని లోతుకు వెళ్ళి పరిశోధించనూ లేదు. ఎందుకు లెక్కించలేదు. ఎందుకు పరికించలేదూ ఆంే, లోతుకు వెశ్ళేకొద్దీ అదొక మహా సముద్రంగా, ఒక మహా అక్షర స్వామా జ్యంగా ద్యోతకమైంది గనుక. వీటన్నిటినీ తాపీగా చూచి, పారాంతరాలను గుర్పించి, టౌన్‌ ఇంగ్లీ షు__ల్యాటిన్‌ తర్జుమాల సారాన్ని మనసుకు తెచ్చుకొని, (బౌన్‌ చేసిన శః మొత్తం కృషిని సరిగా విలువకట్టడమనేది ఇప్పట్లో నా సాధ్యమయే పనిగా కనపశేదు. వ చూడు: 202 ముంళల్రని ₹690600 ఉ'6ం, తి) 1, ఎయెజ5, 19069, 5.
భా అమరి జం, వం లమ, 1069, ౨17
సైన్‌, పి. బ్రాన్‌ సంకరించిన తాతాచార్ల కథలు, సంళోధన(తి.బంగోరె మద్రాసు, 1974, కేజీలు, 257.
ర్థ్‌వేమన రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ ళర్మ వాశ్దేరు. 1945 (పథమ మ్యుదణ 1020) పేజీ, 12,
గ వేమన్న జీదం, వ్యాఖ్యాత _ఆర్మద, “స్వాతి మాసపత్రిక (1976 నుంచి "నిల నెలా వెలువడుతున్న వ్యాస పరంపర మే 1976, పే, 15,
వేమన పద్యాలు 65 యూనివర్సిటీల పరిభాషలో ఇెప్పాలంకే, అది ఒకటి రెండు పీహెచ్చిడీల మోయిన వ్యవహారమవుతుందనే స్పృహవున్న వాణ్ని గనుక, దానిని భావి పరిశోధకులకు ఆట్టి పెట్టి, నా మార్గాన్ని నేను అడుగడుగునా “లిమిట్‌” చేసుకుంటూ వచ్చాను,
ఇక ఈ (కింది జాబు చూద్దాం:
షై
మహారాజశ్రీ సీ. పీ. (బౌన్‌ధారగారు పైడిపాటి వెంకటనరసయ్యకు (వ్రాయించినది --
వేమన పద్యములను గురించి మీరు యంతదూరం జర్గించినారో ఆ సంగతి తెలియచాయవలసినది. యిది జబ్బుకార్యం అయినాసరె టీని మీద నాకు బహు దయ కలిగినట్టు విచారించి తొందరపడి తీర్పు చేస్తూ రావలసినది. (ప్రతిబేదములలో లేనమువంటి శబ్ధమైనా (వాయించడానికి మాకు యంతమాత్రం అపేక్ష లేదుగాని అట్లా వ్రాయవలసిన ఆవసరంవస్తే పక్కను తోచిన తీర్చు లేక సందేహము అనేమాటలు (వ్రాయిస్తూరావలెను. వేరే కొండొక చోటయీ పద్యములు మహా అసాధ్యంగా వున్నది, భావం స్ఫుటంకాలేదుః తోచినమట్టుకు యేర్పరచుకున్నామని యిషువంటి షరాలు(వ్షాస్తూ రావలసినది.
కొన్ని పద్యములందు 5, 6 8 చరణములు వుంకేు సరి యొన్ని కలిగినా తగిలించి అందులో వుండరాని చరణములకు షరా పసెట్ట్రవలసినది. వేదములన్ని వాదములు సుమ్మీ అనే పద్యం పిచ్చితప్పులతో వున్నట్టు గుర్తెరిగి వున్నాము. అది వక గణంగా లేనందున వచనంగా యేర్చరచుకొని 10, 12 చరణములు దనుకా సాగినా సరి. గాని యీ పద్యము నాకు వక దర్వు మర్యాదగా వున్నదని తెలుస్తుంది. దీని వక న్యాయం తేలలేనందున అయిన మట్టుకు కొంచం దిద్ది (వాయించినామని షరా (వ్రాయించవలసినది.
యిదిగాక మంచి గుణంగల పద్యములు అయితే తిర్చించేటందుకు దుఖంపడవలసినదిగాని వట్టి పిచ్చి పద్యములు వచ్చేటప్పుడు వాటికి యేమీ దుఖ్మపడేదానికి అవుసరము వుండదు. యిదిగాక (ప్రస్తుతం చిత్తునుంచి పుట్టించే (ప్రతి అక్షరాల(క్రమం చొప్పున ఫరిష్కారంగా నియమించవలసినది. యీ పని త్వరమీవ వుండవలళ్ళినదని మాకు తాత్పర్యం లేదుగాని నిర్టోషంగా నియమింపవలెనని మిక్కిలి తాత్పర్యము కలిగివున్నాము.
వేవ్‌
ళ6 టౌన్‌ లేఖలు
నడుమ నడుమ తగిలించిన కాగిదములు విరిగిపోకుండా పడిపోకుండా మహా పదిలంగా చెయ్యవలశినది. యేయే సెక్షన్‌ యొక్క పని అయి పోయిందో అది చెడిపోకుండా (పత్యేకంగా దాచిపెట్టవలసినది. యీ చిత్తు (గంధము మాకు ముఖ్యమైన దస్తావేజు అవుతూ వున్నది గనుక యిది పడిపోతే తిరి వకనాటికి కుదరవు. అయినమట్టుకు యొత్తివాసిన (గంధం పునహ సరిచూచుకొని జూలూరు అప్పయ్య శాస్త్రి కూడా చిత్తులమీద (దిష్టి వుంచి పునహా పరిష్కారం చెప్పుతూ రావలసినది, తరువాత మీరు యిద్దరు పరిష్కరించిన (గంధం యిక్కడికి పంపించవలసినది. కాని నష్టపడకుండా దానికి రెండు (ప్రతులు పుట్టిస్తూ రావలసినది. మరిన్ని యిందులో కష్టమైన పద్యములు వస్తే వాటి అర్థం మీరు తలుచుకున్న వెంటనే కొద్ది వక టీక తగిలించవలసినది.
యిటు ప్‌మ్మట సర్వ(గ్రంథధములకు మహా సులభమైన వక వాఖ్య అల్లించేటందుకు బుద్ధి వున్నదిగాని (ప్రస్తుతం కష్ట పద్యములకు మాత్రం అల్లించినా (ప్రతిదానికి మీరు అల్లించినా మాకు సంతోషమౌను. యిది (గ్రామ్యాక్త [గ్రంధం అయినాసరె. అనేక పద్యములయందు కవియొక్క తాత్పర్యం బోధపడడము మహ్మాపయాస వున్నది గనుక టిక అవస్యంగా వుండవలశినది. మెట్టుకు (వబల కావ్యములందు కావలసిన భక్కిక వేరు. దీనిది వేరు. అనగా శబ్దమునకు శబ్దము యంతమా(త్రం అల్లించకుండా తేలే తాత్స్చర్యం మాత్రం చెప్పుకుని అపరూప శబ్దములు తాత్పర్యం బోధచేస్తే చాలుతుంది,
టైగా గూఢతత్వ పద్యములందు కళలు బెళుకులు నాదములు యిత్వాదులై (ప్రసంగములు చెప్పేటప్పుడు యీ గూఢతత్వ నిర్ణయములు టికలో విశదపరచేటందుకు మాకు యంతమా(త్రం జరూరులేదు-- అనగా సాధువులు (గ్రహించవలసిన మాత్రం బోధపరచి లేనిపోని నిరర్దకపు విద్యలు టికలో పరిష్కారం చేయించేటందుకు మాకు అవసరంలేదు. అయితే యిది యావత్తూ దాటవెయ్యడం 'మంచిదిగాదు గనుక (గంధముకు అవతారిక రచియించుకోని అందులో వుత్త సంభాషణ మాటలతో యీ తత్వశాస్త్రం మరియాదలు విశదపరిచితే చాలుతవి. 1884 జనేవరు 8. "
వేమన పదాలు 67 తాజాకలం : కంభం నృసింహాచార్యులతో చెప్పవలసినది (ప్రస్తుతం రాఘవపాండవీయ్యమ్కు వ్యాఖ్య పుట్టించవలసినది.ే మ ఖ్‌ వ్‌
ఇండెక్పు పేజీలో ఈ లేఖకు సంబంధించి “౫శ్‌)” ర[ంంట015 2682౯64108 ఆడేటంకై ₹7601202” అని (వానిపెట్టాడు (టౌన్‌.
ఈ జాబు (వాసిన తర్వాత (బ్రౌన్‌ వేమన సద్య పరిష్కరణ విషయమై ఫ్మిబవరి 16న పైడిపాటి వెంకటనరసయ్య'కే మరో జాబు (వ్రాయించినట్టున్నాడు. చానికి ఆయన జవాబు చూడండి ;
12
మహారాజశ్రీ సీ. పీ. (బౌన్‌ యిస్కాయరు ధారవారి సముఖమునకు ....
తమకాలీజా నవుకరయ్బి పైడిపాటి వెంక టనరసయ్య (వ్రాసుకున్న అర్జీ విన్నపం...
యేమంకే ది 16 ఫెబ్రేవరు తారీఖున తమరు దయచేయించిన హుకుము అంది అందుల సంగతులు (గ్రహించినాను. వేమన పద్యములను గురించి యిదివరకు యెన్ని పద్యములు తీర్పు అయినవో ఆ వైనం (వ్రాయ వలశినదనిన్ని, తీరిచేయడల కఠినంగా వున్న పక్షమందు ఆయాయి వద్యముకు ఫలానా హేతువచాత తీర్పు చాయలేదని షరాలు (వాయవలశినదనిన్ని భవాయించినారు,
యిదివరకు 12 వందల పద్యముల పరియంతం తీర్చినాను. యెక్కడ నైనా అర్జం సందర్భంగా వుండకుండా మిక్కిలి కఠినమని తోచ్చి పక్షమందు ఫలానా హేతువచేత యీ పద్యం తీర్చకుండా నిలపడమైనదని షరాలు (వాస్తూనే వున్నాను, సదరహీ నేను తీర్చిన పద్యములలో యీ దినంవరకు 200 పద్యముల పరియంతం అప్పయ్య పండితులుగారు చిత్తుప్రతి కూడా దగ్గర వుంచుకొని సావు తీర్పు చేశినారు. అప్పయ పండితులుగారు వకపూట వసుచర్వితకు టిక చాయడమున్ను వకపూట యీపని జరిగించడం అయినంద్ను దినానికి 10-20 పదర్థములు తీర్చు అవుతూ వున్నది.
*ను,మీ,మే,లై, లోని (బౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎమ్‌, 401, పేజీలు 185.7.
68 టౌన్‌ లేఖలు ఆయ్న వసుచరిత్ర ఆరో ఆశ్వాసం ఆరంబించి టిక చేస్తూ వున్నారు. కంభం నరసింహాచార్యులుగారున్ను తమ శల్వు (ప్రకారం రాఘవపాండవీయం: ప్రతిపద టిక ఆరంభించి జరిగిస్తూ వున్నారు. యీ మట్టుకు వక ఆశ్వాసముకు టీక చాయడం అయినది గనుక యీ సంగతులు చిత్తానకు విశధం కాగలందులకు విన్నపం (వాసుకున్నాను. దివ్యచిత్తానకు తేవలెను. 1884 'పె్యెబ్రేవరు 18. ---వెంకటనరసయ్య (వ్రాలు*ి వ వ ఖ్‌
పె టౌన్‌ లేఖ (ప్రారంభంలోనే కనపడే వాక్యం ; “ఇది జబ్బు కార్యం అయినా సరి, దీనిమీద నాకు బహు దయ కల్లినట్టు విచారించి తొందరపడి తీర్పుచేస్తూ రావలసినది” అని (వ్రాయడాన్నిబట్టి చూస్తే (బ్రౌన్‌ సమకాలిక తెలుగు పండితుల దృష్టిలో ఈ “వేమన పద్య పరిశీలన అనేది విలువైన పని కాదనే ఈసడింపు అభ్మిపాయం వుండద'్టే ఎవరెట్లా భావించినా తనకు మత్రం ఇది (ప్రీతికరమైన విషయం గనుకనే తొందరగా "తీర్చు" జరిపించవలసనినదంటూ బౌన్‌ (ప్రత్యేకంగా హెచ్చరించి వ్రాయవలసివచ్చేదికాదు. ఈ 'వేమన పద్యాల్లో ఏముంది? చదివితే భారత భాగవతాది పవిత్ర (గంధాలు చదవాలి. అవి చదవనిదే తెలుగుభాషా సాహిత్యాల స్వరూపం సరిగా పట్టుబడినట్లు లెక్కకాదు ___ అని (బౌన్‌ చుట్టూ చేరిన పండితులు. పదేపదే పోరుబెజ్టేవారు కాబోలు. వారు చెప్పిన ఆ భారతభాగవతాదులు చదవక పదిలిందిలేదుగాసీ, వారు ఈసడించుకున్న 'వేమన్నను మాతం (బౌన్‌ ఆఖరుదాకా వదల్లేదు అనుకోవాలి.
'వేమన్నను గూర్చి కొంతకాలంవరకూ దాదాపు అనునిత్యమూ పరిశీలించేవాడు గనుకనే, 1829 లో వేమన పద్యాలను పరిష్కరించి (పచురించేనాటికి వేమన పద్య తత్వాన్ని గూర్చి, పారవై విధ్యం గూర్చి తన కేర్పడ్డ అవగాహన [క్రమంగా విసృత మపుతూ మారుతూ వచ్చింది. తన స్వీయచరిత్రలో ఈ 1828 ముద్రణ గూర్చి చెప్తూ అదొక లేబ్రాయపు కృషి మాత్రమేననీ, తర్వాత (కనుంగా ఈ (ప్రచురణలోని అనేక 'పేజీలను తిరిగి సవరిస్తూ వచ్చాననీ, మరో ముదణను తీసుకొచ్చే [సయత్నం చేయనలసివచ్చిందనీ (వ్రాసుకున్నాడు ;
..... శమ.ఓ,మే.లై.లోని (బాన్‌ జాబుల సంపుటం, ఎమ్‌, 40], ఆేజీలు 808.4
వేమన పద్యాలు 659 అ 1%6 0001 0602006 00918 20058 096 ఇమం ₹676 1020- మళ శం14801 0౯ 90821195... 4 ౪289 2 ్రంాల0116 అగంాట 296 1 4276 51106 3010601106 587621 ౬8658 ఈ “రీమాడల్‌" చేసిన, సవరణలు పొందిన "పేజీలను చూసి చర్చించినవారేరీ ? 1828 నాటి తొలి ముదణకు 1888లో సవరణలు చేసిన మలి ముద్రణను తీసు కౌచ్చినట్లు అనేక తావుల్లో అనేక సందర్భాల్లో (బౌన్‌ స్వయంగా (వ్రానున్నాడు, జాన్సన్‌ ఇంగ్లీషు డిక్ష్నరీకి (బ్రౌన్‌ సంతరించిపెట్టిపోయిన తెలుగు ఆనువాద సంపుటాలత్లో ఒకచోట ఇట్లా (వ్రాసున్నాడు : ట్‌ మంట అళలి102800 ఇ85 గ001080 జరీ న్‌టుకండం 9059060 1827. ₹1566యకంక 0£%6మ802 1829, 960016 661600 1839. 5ఖజు5ం01 ౯౦030603 1837 *ఇసీలు 2 ౪729 మ పంకడం8.. వమంాటు” 20032 ఎ0మంమక ఆజా మ 1840 (బుజం వ్‌ 06క్ర22 10 67136 037 చాజంం1201020 ౦02 7600202 26 39006 ౦0061 ఇ0513..[ అని చాలా వివరాలు ఏకరువుపెట్టాడు. వేమన పద్యాలకు నంబంధించిన (వాత(ప్రళుల సంపుటాల్లో డి. 177/8 వాల్యూష్స్‌ 1, 2, 8లో ఒకచోట ఇట్లా (వ్రాసిపెట్టాడు : “మేషం 767563 0 11202 6060664 ౪14 116 104 206 [665 హీంమి 2 0010020501 01 7221005 మొటకరర్త [క 206 20512064 మీంయు 116 0౫8౭081 261428. 0” (౨. మాం. గంజుం120064. 06077660 180 శం౭్రైలంం &ఉ 46 ంళయి06! 1824 అభరు పేజీలో “౯121306 0007660 400 వెళజాంపి &ఉ 44 ం+. 1824” అని "పేర్కొన్నాడు. మూడో వాల్యూమ్‌లో 6001203 701508 పం 9773-1516. కళ ₹07ల019అ 1924 0మం6 180 ఎజయిఖ్సు”. 1820. 00” 162 8 ౪61565 2 ఢేజ)” 01 9016 జు 8...” అని మరికొన్ని వివరాలు నవ్రాసిపెట్టి పోయాడు. 1824 మార్చినుంచి 1825 జనవరిదాకా, అంటే తన 25వ ఏట (ప్రారంభించి, రోజుకు రమారమి 68 పద్యాల చొవ్వున సాగించిన ఈ వేమన పద్యాల తొలి
- మూడు: పంటు మం 0 జబ 0110 మంసం, 01. మంంళాంు 05403, 1872, ౨. 17. శమ, ఓ, మే, లై, లోని (బౌన్‌ డిక్ట్నరీ సంపుటాలలో నెంబర్‌ డి, 1802, వాల్యూమ్‌ 1,
70 టౌన్‌ లేఖలు
పరిష్కరణ.__తర్జమాలను పట్టుకొనే మన విర్ణయాలు చేస్తూవస్తున్నాం. వయసులోనే గాక, అనుభవంలోనూ, విజ్ఞానంలోనూ, అవగాహన పరిధిలోనూ (బ్రౌన్‌ ఎదుగుతూ వచ్చాడు. అదనపు పద్యాలను, పాఠాలను సేకరిస్తూ ఈ పరిష్కరణ __తర్జుమాలను: ఎప్పటికప్పుడు సవరిస్తూ మారుస్తూ వచ్చాడు.
డి. 1721 అనే మరో వేమన పద్యాల నంపుటంతో 1810లో ఇట్లా (వాసున్నాడు :
ను లం యడం 106 1040 125 0660 0260110” 671564 0) 2 16066. ₹ం1024 టురట 006 ఖాంజ080మ000 210 1 902006౪121 ంషేఖుంంర.. స96 ౪369 ఇయం 20621 80621005 06108 1206664 26 06 6౬6 ౦066 7016 ఖుఖజగ షొంమి 06 2696 క౬6 70121006 06010225 1165 5422225 56160166...” ఇట్లా (బౌన్‌ తత్వధారలో వస్తూవచ్చిన మార్పులు, చేర్పులు, సవరణలు మన పరిశీలనలోకి తెచ్చుకోవలసిన అవసరంలేదా ?
(బ్రౌన్‌ వేమన పద్యావిష్క్రరణ చేపినమీదట, బడిపిల్లలకు ఈ వేమన సద్యాలను పౌర్యాంశంగా చేపినస్పుడు వచ్చిన వివాదాలు, (ప్రభుత్వం నియమించిన కమిటీలు, అప్పట్లో వారు సమర్పించిన వివేదికలు ___ వీటిని గూర్చి చదవదల్బుకున్నవారు నార్ల గారి *వేమన (కూ వెస్ట్రన్‌ అయిజ్‌” (మద్రాసు, 18609) అనే (గంథమూ, మరుపూరు కోదండరామి రెడ్డిగారి “వేమన - పాళ్ళాత్యులు” (నెల్లూరు. 1871) ఆంధధ్రానుసరణమూ సంప్రదించవచ్చు.
ఇక పోతే, బ్రౌన్‌ 1820 లో వెలువరించిన వేమన పద్యాల ముద్రణ గూర్చిన ఒక ఉపావ్యానాన్ని ఈ సందర్భంలో చెప్పుకోవాలి.
వేమన పద్యాలలో ఎదురైన చిక్కులలోనుంచి తెలుగు సాహిత్య విళ్వరూపా న్నంతటినీ బొపోసన పట్టడానికి (బ్రౌన్‌ ఒక మహోద్యమమే సాగించవలసివచ్చింది, వివిధ తాళపటత్ర గ్రంధాల్లో కొరుకుడు పడకుండా ఒక అరణ్యంలాగా ఎదురైన అనంతమైన పారభేదాలను నిగ్గుతేర్చి శుద్ద పాఠనిర్ణయంచేసి ఒక ఆరామంగా తీర్చి దిద్దవలసివచ్చినప్పుడు, తెలుగు ఛందోరీతులను అవగాహనకు తెచ్చుకుని ఛందస్పహో యంతో శుద్ధ పాఠాలను నిర్ణయించడం అవసరమని తెలుసుకున్నాడు. ఈ స్పృహతో
జ లభి స డా. వేమన పద్య మథనాన్ని కాసేపు పక్క_కునెట్టి 1824-25 లోనే ఛందస్సుపై అధికారాన్ని సంపాదించుకొన్నాడు. ఆ సూక్ష్మాలు (గ్రహించి తెలుగు ఛందస్సు అంతుపంతు తేల్చు కొన్నాడు, అందుకనే, ఈ వేమన పద్యాలకంజే ముందు, తెలుగు-సంస్కృృత
వేమన పదాలు 71 ఛందస్సుపై (గంథం (వ్రాపి మద్రాసు ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి కాలేజీ బోర్జువారిచేత 1427 లోనే (ప్రకటించాడు. అ తర్వాతే వేమన పద్యాల పరిష్కరణను, తర్డమాను అడే కాలేజీ దోర్టుచేత 182% లో (ప్రకటన చేయించాడు. ఇందుకు సంబంధించిన అలనాటి ఆ [ప్రావీన ఉత్తర్యప్రత్యుత్తరాల ఫైళ్ల కొన్ని అదృష్టవళాత్తు తమిళనాడు ఆరై్క్ట్వాస్‌లో భద్రంగా వున్నాయి.
టౌన్‌ (వ్రాసిన ఆ ఛందో[గంథం ఒక పక్క కాలేజీ (వెస్పులో అచ్చు జరుగుతూన్నప్పుడే, మరోవైపు ఆయన వ్రాసి నమర్పించిన వేమన సద్యాలు కూడా అచ్చు వేయాలని సిఫారసుచేస్తూ, అప్పటి కాలేజీ బోర్డు కార్యదర్శి హెచ్‌. హార్క్‌నెస్‌ 6. కజయంకకు. [827 జూలై £8ీన చీఫ్‌ 'వెశైటరీకి (వ్రాసిన నోట్‌లో, బ్రౌన్‌ సమర్చించిన ఈ శలెండు పుస్తకాలకు కలిపి కాపీరై ట్‌కింద నై. శేనేమి, ఈ రెండింటి రచనలో ఆయన పడ్డ విశేష శ్రమకు పరిహారంకింద నై తే నేమి (ప్రభుత్వం (బౌన్‌ళు వెయ్యి వరహాలు (అంపే మూడువేలా అయిదువందల రూపాయలు అప్పట్లో) బహు మానంగా ఇవ్వడం బాగుంటుందని మరో సిఫారసు కూడా జోడించాడు. హార్క్‌నెస్‌ చీఫ్‌ సెటశెటరీకి (వ్రాసిన ఆ జాబులోనుంచి ఇందుకు నంబంధించిన సిఫారసు వాక్యాలు పరికించండి :
అ కు. చంఇయుం అరయంగ 06 70222 నషిటడంళయి. ఖుడే మం 681 ₹జంపం0 0 116 9290, 2100388 ౨01 40116 [66 పషంయి 600015, చుం 30464. 068 10 60000606 10 6 1702016 06406 02 6 01021016 ఈం 60౪796020౯ 11 ౧౦019011. 13 చం 600264 ₹05౬ ఇంప 86 బ్రటేలుబు మజ 5009104664 10౯ భ8 పజరా౦ంయ296 0 ౮౦౪అరమ02ఓ మరం [0యలా 006% 113 ం౭టంం 00 ం[22 809060 7111 3101113 1ంఇ76 6 బి69; జర 900164 చం 1000122016 ౪16 60762107 31 0౦1011 06 16259664 10 0091002006 6 1200౪103 జడ 2001668 0% మట. తెంంళ1 ము 8 ఘంటం. 9 జతుంంయుంై భం బరముకుకై బుక 01908 01 16 3039139 ౪63102, ఇమంక 000606, 22 6 ౮0౦11626 వి౯655, చం 30216 6996009113 అము చుజ 16 95యి 00016 టచంటం206ే 22806425 10207 06 1208601064 €0 నెక. వెకంళు 25 2 0000022601 00% 6 05820 2964 [02 భం ౦093 --21814 0915 చాజడు1260%, ఇ06ే 25 20 20100ఇ71668600అ%1 0౯ 213 12264016 6నటాషం08 వ ళచూడున తమిళనాడు ఆర్కైవ్స్‌, 1827 ఆనన్టు శవ తేదినాటి పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌ మెంట్‌ కన్సల్రేషున్‌ ఎెంబర్‌ 660,
72 బౌన్‌ లేఖలు దీని మీదట గవర్నర్‌ నేరుగా వెయ్యి వరహాలు మంజూరు చేయకుండా లండన్‌లోని "కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డ్రై రెక్టర్స్‌'కు ఆమోదం కోసం (వ్రాసినట్లున్నాడు. మూడేళ్ళ యమునా బౌన్‌కు ఈ బహుమానం మొత్తం అందనూ బేదు. ఏ విషయమూ తెలపనూ లేదు. (బౌన్‌ మూడేళ్ళపాటు చూచి చూచి పన్లిక్‌ డిపార్ట్‌ మెంట్‌ సెశెటరీకి 1880 ఫ్యిబవరి 2 న ఒక మహర్షీ పెబ్టకొన్నాడు. ఆ అర్నీలో ఇట్లా విన్నవించుకొన్నాడు (టౌన్‌, “రు చటం. 1827 6౦౪లాంంంల6 725 162566 €0 9200601 2 20%4టూడే 0 006 భంట5206 280625, 2 ౧౦౫౫0౦2౨52601% 10 1916 107 6 120ంరూ జడే అపుల:ం6 26606200 ఖం% 10 ౪0005 0000106 [2 *౪001 01 గౌం1186 622మయుజు (16. 14 మ091 06 2050ర్రే/ా 6640) 2064 20 661102 2౨6 జుం12ళ00 0 2 006 (76౫202 ఆరం 1 జ 12083286) ౧00 యుళుక్ర ఖురే 510066 201066 2౬ (౦6 ౮౦011686 ౨7659. “౦? 9006 162902 ౩160 0100 1 200 0200200066, 06 020061 ఇజం మం?/67ల 6900664 0006 [02 6 2000721 0 16 60450 01 విహంంయ055; 206 గొంయ 28 బల1ం6. €0 16 0765600 1 2౪76 16021164 ఇంట ఖు మూటుంం 00మమళ01041ట09 00 భం $40)600; జడే 00056- అంతల? 9011 12, (రంల 6 721416 0% మ” 12004219 060 116 ౧210012009) 2 5టలల 10 16 1601 0 *ఇస26 1202113 రేక0ళూం66ే [001 23 97266 మంజంం ఏ 6 0011606020 05 10161213 2064 6 ఖమైజ 0601 0522301063. కాయా 28 మంయ2రంక 28 €0 16 1621122600 05 2 2ర%జారే మంట 1 276 90 10082 6సంం6664, 1500216 [9061 11051 8౯2065” (ప్రభుత్వానికి బ్రౌన్‌ ఇట్లా జాబు (వ్రాసిన తర్వాత కూడా అధికార యంధ్రాంగం ఏమీ కదిలినట్లు లేదు. ఏమైతేనేం. కడదాకా బౌన్‌కు ఆ బహుమానం అందనే లేదను కోవాలి.-185 లో (వ్రాసిపెట్టిన తన “స్వీయచరిత్ర” లిఖిత (ప్రతినిబట్టి చూ ప్రే. అందులో ఈ విషయం గురించి ఇట్లావుంది. “మం 61280 60౪7602006%26 20011235 16200008. 206 చం56 ఇకం 1276 2010స%664. ౪50111 000103 276 8696221137 6అ 10692117 ఇం%జారేంరే. సథ” 62211650 2011046008 *ఇలటాం 76000%మఅ06664 99 16 0౦11986 10 3 ౧2౦0280. ౨46 5 ౬౦01125 నయీం 29 01 6166; 206 1 ౪25 7600566 జం? 2646; ఈంయి 26 6116 10 16 01036 0 93 శచూదున తమిళనాడు ఆరె్కెవ్స్స్‌, 1880 మౌర్చి $వ తేది నాటి పబ్లిక్‌. డిపార్ట్‌ మెంట్‌ కన్సల్రేషన్‌. “నెంబర్‌ 185.
వేమన పద్యాలు 73
1200213, ౬0 *9యము[6146028 723 8౯220066 ౨6 01 22 ఇంద. 121237 6 52164 26 16 2ైంైంయులు6005 6090191166 00 6 *ఇలా6 6601721004 10 ₹6ఇజూరేక. 306 902 2రంంంఫలుం0ట 776౯6 06500ఇ664 01 ౦గులం ఇం 6967ల రర 2007 ముంై అగిడ0ంయుజం
కాలేజీ బోర్డు పిఫారసు చేపినా కూడా, గవర్నరుగానీ, ఆ పై అధికార్లుగానీ, ఉదారంగా మంజూరు చేయకపోవడానికి కారణం అప్పటికి గవర్నర్‌ మనో మరణించ డమే నంటాడు బ్రౌన్‌. మనో అనంతర గవర్నర్లు ఇట్లాంటి విషయాల్లో అంత (కద్ధ కనపరచలేదనేది (బౌన్‌ అభిప్రాయంగా కనపడ్డుంది. అయితే తనకు ఆ ఉదార నగదు ఐబహూకృతి అందకపోయినందుకు ఆక్రోశమేమీ (ప్రదర్శించలేదు. పైగా సదరు బహు మానాలతో సమానమైన ఉద్యోగాలు తనకిచ్చినందుకు సంతృ ప్రిని (ప్రదర్శించకపోలేదు.
(బ్రౌన్‌ వేమన పద్యాల (ప్రచురణ వెనుక ఇంత గాధ వుంది. ఇంకా లోడితే మరెన్ని గాధలు బయటప డ్రాయో. ఇక పైడిపాటి వెంకటనరనయ్యకు వేమన పద్యాల గురించి (బౌన్‌ (వ్రాసిన పై జాబు పరిశీలిద్దాం.
వేమన పద్య పరిష్కరణ విషయమై టబౌన్‌ ఎన్ని విపులమైన జాగ్రత్తలు చెబుతూ, ఎంత శాస్త్రీయమైన ధోరణిలో ఆదేశాలిస్తూ హెచ్చరికలు చేస్తూ వచ్చాడో ఈ జాబు. ఒక (ప్రత్యక సాక్ష్యుం. ఇంత శాస్త్రీయమైన పంధాలో ఆయన కృషి కొనసాగబళ్టు, ఇంతటి శాస్త్రీయమైన పనిముట్లు ఏర్పరచుకోబక్తు, (బ్రౌన్‌ అధ్యయనం ఏ కన్ఫ్యూషన్‌ లేకుండా అంత సులువై నదనుకోవాలి. వందమంది చేయవలసిన పనులను తాను ఒక్కడు ఒక్క చేతిమీదుగా అంత చప్పున అంత శీఘ్రంగా అంత దక్షతతో చేయగలిగాడనుకోవాలి.
పాళ్చాత్య పద్ధతిలో అకౌరాది సూచన, విషయం వారీ వర్గీకరణ, ఇందెక్సు. పీఠిక వంటి వాటిని జతపరుస్తూ నవ్యధోరణిలో వేమన పద్య సంపుటిని [1828 లో (బౌన్‌ వెలువరించినా. ఆ తర్వాత తర్వాత అనేకులు తీసుకొచ్చిన మలి ముద్రణలేవీ ఆ కోనలో రాలేదు గనుకనే, చిన్నదైనను ఇప్పటికినీ (బ్రౌనాదొర మ్యుదణమే సర్వో త్తమమని రాళ్ళపల్లివారు. క్లాఘించక తప్పలేదు. బ్రౌన్‌ మ్యుదణలో పీకికతో కలుప్పకొని పట్టుమని 180 పేజీలైనా లేవు. వున్నది మూడు “ఆశ్వాసాలు”. తర్జమాతో
- మిన్నెసోటా (అమెరిళ్ళాలోని ఏమ్స్‌ లై(బరీలో భద్రపరచబడివువ్న ఆన్‌ “స్టీయచరి త” లిఖిత్మపతివ *జర2476 08 టం లుజ్వు?. 116 01 012816 ౨10 మొంళం, 12 01 6 వళయిఃం 01౯1 లం (85కు.
74 టౌన్‌ లేఖలు కూడా చేరి 888 పద్యాలు మాత్రమే వున్నాయి. అయినా రెఫరెన్పు సౌకర్యం కోసం రెండురకాల ఇండెక్సులు చేర్చాడు ఆఖర్లో___ ఒకటి; గ్దాసరియల్‌ ఇండెక్సు. రెండు: అకారాది సూచనగా ఇండెక్ప్సుటు ఫస్ట్‌ లైన్స్‌, దాదాపు 140 ఏళ్ళ తర్వాత, (బౌన్‌ (వాత్యప్రతులు కొన్నిట్ని (అన్నిటినీ కాదు సంటప్రతించి మొత్తం 1215 పద్యాలతో ఆం. (ప్ర. సా, అకాడమీ 1887 లో మొత్తం 288 పేజీల్లో మరికొంత పెద్ద సంపు టాన్ని (ప్రకటించినా, పాఠభేదాల గుుర్తింపుటేకుండా ఏ రకమైన ఇండెక్సు చేర్చకుండా కనీసం అకారాద్మికమంలో నైనా పద్యాలు కూర్చకుండా, అధమపక్షం ఏ విధమైన స్థూల వర్గీకరణ లేకుండా రెఫరెన్నుకు ఏ సౌలభ్యమూ లేకుండా. అన్ని అనుకూలాలకు ఫక్తు విరుద్దంగా ముద్రించి (ప్రచురించారంకే (బౌన్‌ సూచించిన మార్గదర్శకమైన శాస్రీయపంధా ఇంతలోనే ఎట్లా పిల్లెత్తుకు పోయిందా ఆని ఆశ్చర్యం కలగక మానదు. ఇంతకాలమైనా (బ్రౌన్‌ నుంచి మన పండితులు ఏమీ నేర్చుకోలేక పోయారనే అనుకోవాలి.
వేమన పద్యాలను గుర్తించిన వారిలో, వేమన్నను కీర్టించిన వారిలో (బౌన్‌ (ప్రధముడేమీకాదు. టౌన్‌ కంపే ముందు, అబే డుబాయ్‌ (వ్రాసిన *హిందూ మేనర్స్‌, కస్టమ్స్‌ ఆండ్‌ 'సెరిమనీస్‌” (1814) అనే (గ్రంథంలో వేమన గుణగానం చేశాడు. కౌగా, వేమన పద్యాలను సేకరించిన వారిలో కూడా (బౌన్‌ [ప్రథముడేమీ కాదు.
(బౌన్‌కం'పే దాదాపు నూరేళ్ళ [క్రితమే ఫాదర్‌ అె గాక్‌ గౌజయం! 6 6209) అనే (ఫెంచి మిషనరీ వేమన పద్యాలను సేకరించి (ఫాన్సుకు పంపివున్నాడన్న దాఖలా ఒకటి నా ఇటీవలి చెదురుమదురు పరిశోధనలో తారసిల్లింది.. తెలుగు-నసంస్కృృత నిఘంటువు, తెలుగుంటపెంచి నిఘంటువు, రుక్మాంగద చరిత్ర, విక్రమరా (1) చరిత్రలు, వేదపరీత, మహాభారతం, భాగవతం, వేమన పద్యాలు, బుగ్వేదం, వగైరా వగైరా తెలుగు సంస్కృత తమిళ (ంథాలను ఆయన (్రాన్సుకు పార్సెల్‌ కట్టి ఓడలో పంపిస్తే, ఆవి ్రాన్సులోని 'కింగ్స్‌ లై(ికికి 1781 జూలై 80వ తేదిన చేరినట్లు ఒక దాఖలా పవున్నది* ... * చూడు; జర్నల్‌ అఫ్‌ ది ఛాంచే హిస్తారకల్‌ సావైటీ వాల్యూమ్‌ 17, 1941 నవంబరు 1 & 2 సంచిక, పేజీలు 65.98. ౭వళ౭ండ్‌ హాక్‌, హాస్ట్రన్‌ , ఎస్‌, జె. (67. 5. ₹05లు, లం గ్రానీన “రర ౦౦8 280 10 మతం మంకట్వు. సే టం ౮681103 శం 6 టుజ్వు? 0 0115 చద”. 1720-1785 అనే వ్యాసం,
వేమన పద్యాలు 75.
తాళప(త్ర(ప్రతులూ, (వ్రాత్మపతులూ రెండూ ఇందులో చేరివున్నట్లున్నది. ఫ్రొన్సుకు చేరుకున్న ఆ (ప్రతిలో ఎన్ని వేమన పద్యాలున్నాయో, ఎన్ని పొఠఖేదాలతో వున్నాయో చూచి చెప్పిన నాథుడెవడూ లేడు. ఇంతకూ ఆ (ప్రతులు భద్రంగా వున్నాయో లేదో పరిశోధించినవాడూ లేడు. ఇకనైనా మనం నిద్ర మేల్కొని వీటి. కోసం ళోధించవలసిన అవసరం లేదా?
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంవారు 1828 లో రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణగారిచే (వ్రాయించి. (ప్రకటించిన “వేమన (గ్రంథంలో ఉపోద్దాతం చివరన రాళ్ళపలివారు ఇట్లన్నారు :
“ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తువారు ఇంక కొంత యౌదార్యము వహించి, (వాళ ప్రతులను [ప్రాత యచ్చు(వ్రతులను సేకరించి, సం(ప్రతించి, నవిమర్శముగా వేమన్న పద్యముల నూతన ముద్రణ మొకటి చేసి పుణ్యము గట్టుకొందురుగాక. సామాన్యు లొకరిద్దతో ఆ కార్యము. సాధ్యము కాదు కావున. నా భారము (ప్రకృతము వారినే చెందియున్నది.”*
రాళ్ళపల్లి వారు ఈ మాట చెప్పి యాభై ఏళ్ళు కొవస్తున్నా నేటికీ ఈ పని. జరగలేదు. ఏ పండిత పరిషత్తూ ఈ పనికి పూనుకోలేదు,. వేమన వద్యాలకు ఇంత వరకూ "వేరియోరమ్‌ ఎడిషన్‌" అంటూ రాలేదు. దీన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొనే (బౌన్‌ సేకరించి 'పెట్టిపోయిన వేనున పద్యాల 54 సంపుటాల పెన్నిధి ఒకటిరెండు పీహెచ్చి డీలకు సరిపోయేంతగా వున్నదని మొదస్నే అన్నాను.
క న శ వన. తము బదాత దనన. ర . సల్లను న ఎంత కదిదలిల సక్ట్యటల. న గజలం.. సతత? ్ర న్‌ లన ల్ల నలం ట్‌ * న. న య గగ. లఖ స న తజబతేం లం ఓ నో క ల వ్‌ న. ల. సస ప ॥ ఫ్‌ హు నోట్‌ వ. లేత్యతనియ మనల టరకకల వటట చ శర ంవడులుం తలంటు స్‌ ంటీనశటీ-, న వ. న. నట గ. ల కోంగ |. | ల నక ల స్ట లో ఇకో. కంత ల్‌ అ న. మ మం ॥ సై! వసతి * ము " న్‌ ఎ. ఆనుసుతెన్చేరై విషయమున. హన 010... | యం! చ్‌ అ త్తం క్ష న. టైంసాాతి. నతేటో టం అర దయా. ఉస ॥ వాపా ము సలు మ.. పంపాడు వాళ్లో రగ యాం ూండపకడూయ కంట్‌ హస +" చాచానప్తలన 7 క ళనిచాలరంనా న? సూది సాల పగల టైల్తారావాలల? క్‌ ॥ మె ర లం నం. శల విదాంలటంలు. ల న స | . పశ ఇకరి. వ క స ఫ్‌ వ 4 మ్‌ . య కాం ప నం. ఎగ్‌ క వసు టి టటాం అత్యాకుుంలోడు. 1 నరంన కటుదనరకిని 1 (స న స. ల ప నూ. య ర] ప వ్‌ ఎ గ. య లం అటా? స క నా యగ వ మ న 5 న (1 స న న య స. |. “| య మ. ' స! | _ వన్‌ న. అని వయా 4 ఈవి 'కరిలటుకలి 2200+ .! జ డి నే ॥ టు షట |. స్‌ . అటు న మ. గటాశ్తింటదాలలత జు 4 ములు ల్నోస్ణాట్లు కూల నైన విత్యాయక్టంచతాళయపు ప!
బి ఇల్లి తెలుగు నిఘంటు శాస్త్ర పారంగతుడుగా బౌన్‌ “౦౦015 21006 7111 100 19201 16 కంల 1ముక్రైం486. 1 9664 చ6 ఆ౪613764) ర121601 1 6 0106 0[06. గరలటాం 0ఖు101 06 2 060161 50%001. ₹/0016762 1324 2 0007652600 ఇయ 2 బ1సటక్త్‌ ₹100099, 01౯ 150160, కరకు 2 16జ0066 2076 ఏ06ైల. 0౯ ఇ 1000 మల 6769” 0౦16 00023006 1007 1640ల 09 చుం చల
ఏ భాషాళాస్రవేత్త, ఏ సోషలిస్టు అనగలుగుతాడు ఈ మాటల్ని? (బ్రౌన్‌ భాషా. తత్వానికి ఇదొక గీటురాయి.
(బౌన్‌ మరేమీ చేయకుండానే ఈ ఒక్క నిఘంటువుల్ని మాత్రమే వెలువరించి: తనువు చాలించివుండినాా ఆయన తెలుగువాళ్ళకు చిరన్మరణీయుడై. వుండివుండేవాడు. అంతటి అమూల్యమైన, సర్వంకషమైన కృషీ కానవస్తుంది (బౌణ్య నిఘంటువుల్లో (ప్రత్యేకించి తెలుగు-ఇంగ్ర్లీము నిఘంటువులో.
“పి, పి. (బ్రౌన్‌ సంతరించిన తాతాచార్హ కథలు (1874కు వ్రాసిన పీరికలో: “టౌన్‌ నిఘంటువు మైనస్‌ మెనీ గుడ్‌ తింగ్స్‌ ఈజీక్వల్డు శద్దరత్నాకరం” అని ఒక సిద్ధాంతం చేశాను. దురదృష్టవళాత్తు మన తెలుగుపండితులు (బౌణ్యాన్ని మర్చిపోయి శబ్రరత్నాకరాన్ని సట్లుకునే వేళ్లాడుతున్నారు. డజన్ల కొద పండితులు పోగె , సంవత్సరాల
ద్‌ న! ఉరి ౧ ౧ స.
- చూడు వ 0. ౨. అంంళం, 211లట్య శం 08 ౦02169 ముస
ంంళాళ 0షడంయి, 1872, ౨. 12.
78 బౌన్‌ లేఖలు ఈరబడి కాలం ఖర్చుచేసి ఎట్లాగో వెలువరించామనిపించిన సూర్యరాయాం[ధ్ర నిఘంటు సంపుటాలు సైతం అర్జనిర్ణయంలో బౌణ్యం ముందర వెలవెలపోతాయి.
శబ్దరత్నాకరానికీ, ఆ తర్వాత బహుకాలానికి వచ్చిన సూర్యరాయాంధధ్రానికీ మూలాధారం (బౌణ్యమే. శ,ర.కారుడు తన పీఠికలో ఎక్కడా (బౌన్‌ పేరెత్తి మాట సామెతక్షైనా కృతజ్ఞతలు చెప్పి పుణ్యం గట్టుకోకపోయినా (ఈ విషయంలో సూ, ని, వాళ్ళు కొంచెం మేలు, (బ్రౌన్‌ డిక్ష్నరీని దగ్గర "పెట్టుకుని పదాలకు సదాలు అర్జాలకు అర్థాలు (గ్రహించిన తావులనేకం వున్నాయి. అదైనా తెలివిగా చేయకుండా నర్దుబాట్లుచేసి సమగ్రత చేకూర్చే ధోరణిలో గాకుండా, సొంత పైత్యాలు చేర్చి భాషను (ష్పుపట్టించపోతే వాటికి ఈ రోజుల్లో కూడా విలువ నిల్చివుండేది. శంర.కారుడు ఇంతకూ ఒక్కడుగాదు. గుప్తంగా పలువురున్నారు. ఎందరై తేనేం, ఆ గెడవ ఇక్కడ అప్రస్తుతం. ..... అదేమి దురదృష్టమోకానీ, తెలుగువాళ్ళు, తెలుగుసంస్థలు చేపట్టిన నిఘంటు వుద్యమాలేవీ జయ్మప్రదం కాలేదు. ఉదాహరణలు కొవాలంపే బోలెడు. డిక్షరీ నిర్మాణానికి ఇన్ని సొకర్యా బేర్పడిన తర్వాతకూడా మనవాళ్ళ అవస్థలు ఇట్లా వుం'పే, దాదాపు ఏ వసతులూ పనిముట్లూ లేని ఆ బడుగురోజుల్లో, రమారమి 150 ఏళ్ళ[క్రితం (బౌన్‌ ఒక్కడు డిక్ష్వరీ నిర్మాణానికి పూనుకొని “ఒక్క చేతిమీదుగా” ఆంత పెద్ద (ప్రామాణికమైన నిఘంటువులను (ప్రసాదించిపోవడం ఆశ్చర్యాల్లో అక్యాశ్చర్య మనిపిస్తుంది.
“0 00మయులుంం 16 జయం ఓ 12080286 ఇగ)టుంలల 16 పేలు 01 2 1౦ంట01207 ౦౯ 6జి ఖా ౫660హా65 50306 6666:1146401 01 3సై056; మంళం?టా 6 13 020 2 ౦౦1 ఇంగెయ2 "రుం 0జుుం6 ఇంక ఇంట శం013.. కెంంంయిు. 11య056 046% ఖురు 2666 ర16 గుం జం మళ ఇను గటు కురు తెలుం 24 2వయు2ర..ం ఇషం ఇగ1€65 2 1ంటంయటుం? 0% 20 ంలండేంాంరే 12080886 ఏ 0[%01 0151626..”*
అని ఎందరికో జోహార్లర్చిస్తూ ఈ కృషిలోకి దిగి తాను సడ్డ అవస్థలను గురించి (బ్రౌన్‌ ఎన్నోచోట్ల వివరించివున్నా వాటిని నునం పట్టించుకోలేదు. ప ఉ చూడు: (టౌన్‌ స్వీయచరిత్ర, లుల” మసం 08 0012168 షై ముంళము 0వడఉయి, 1872 ౨. 17.
తెలుగు నిఘంటుళాస్త్ర పారంగతుడు 79
గిడుగు ఎన్నడో (బౌణ్య(ప్రాతిపదికను మెచ్చుకుంటూ, ఎన్నో ఉదాహరణ
లిచ్చుకొంటూ శ,ర.నూ, సూంని.నీ చెడతిట్టివున్నాడు___ (ప్రతిభ ప్యతికలో (వాపిన బృహద్వ్యాసంలో.* దీపాల పిచ్చయ్యశాస్రిగారు ఇట్లా అన్నారు:
“...శద్దార్థ జిజ్ఞాసువులకు శంర. కంయకెను (టౌజ్యమే యెక్కువగా నుపక రించుచున్నది. జాతీయములై న తెనుగు నుడుల సంప్రదాయార్థములను గుర్తించుట లోను విశదముగా వివరించుటలో బానే సమర్ధుడు,
“శర.కు (బౌణ్యమే సంచి మొదలు. శ.ర.లోని పదములు చాలావరకు (టౌణ్యములోనివే. పదములేకాదు; ఒకకొన్ని అర్థవివరణ వాక్యములున్ను అక్కడివే. బహుజనపల్లి వారు (బొణ్యమునుండియు, మరికొన్ని యితర నిఘంటునవృలనుండియు పదదులనె త్రి (నాసుకొని, తాము స్వయనుగా 'సేకరణచేపిన పదసమూహమును వాటితో చేర్చి, అన్నిటికిని అర్జానుస్వార శకట రేఫములమర్చి (గ్రాంథికపళిచి ఆ నిఘంటువును తయారుచేసినారు. అప్పటినుండియు (గ్రాంథికభాషకు విద్యార్థులకు విద్వాంసులకు కూడ అదియే (ప్రమాజమైనది....
“బహుజనపల్లి వారు (బౌణ్యములోని పదములనూ.__ అర్థములనూ తీసికొను టలో చాలా పదములను వదలివేసినారు. అది తస్పుకాదుగాని, తీసికొన్న పదములలో కొన్నిటికి అర్ధములు ప్పూర్తిగా (నాసికొనక అరకొరగా (వ్రాసికొన్నారు. కొన్నిటికి (టటొౌజ్యములో నరిమైన అర్థమున్నను చక్కూగా చూడక తవన్పర్థములు చెప్పినారు.... ఈ విధముగా వారి నిఘంటువులో అసమ(గ్రార్థములు, అపార్థములు, అనపిద్ధాంతములు, అపళబ్దములు కూడా చేరియున్నవి.
“బౌణ్యమున పొరపొటులు లేకపోలేదు. కొని బ్రౌను ఈ దేశమువాడు కాడు. ఈ భాషవాడు కాడు. కావున ఆ దొనగులు కొంతవరకు కంతవ్యములు కావచ్చును, కాకపోయినను అంత చిక్కులేదు. అది పండితులకు ([ప్రమాణముకాదు, కౌవున దానిని చూచువారే అరుదు. పలువురు దానిపేరు కూడా వినియండరు....”?
- ల వతిభ? పత్రిక (గడుగు వెంకటరామమూ ర్తి స్మారక సంచిక, గుంటూరు, సంపుటి శే. తేదీ లేదు, గిడుగు వానీన “త్రీ నూర్యకాయం[ధ నిఘంటువు అనే వ్యాసం పేజీలు, 9_88,
(సాహిత్య సమిత్క దీపాల వీచ్చయ్యశా స్త్ర; "నెల్లూరు. 1956, "ీబీలు, మేకం
80 టౌన్‌ లేఖలు
ఇక శ.ర. ఇటీవలి ముద్రణకు పరిష్కర్త, అనుబంధక_ర్త అయిన నిడుదవోలు 'వేంకటరావుగారు ఏమన్నారో కూడా చూడాలి;
“భబరత్నాకరమునకు ముందు, తెనుగున బ్రౌనుబొరవారి తెనుగు___ ఇంగ్లీషు
మ! నిఘంటువును, ఆసమ్యగ్రమగు పరవస్తు చిన్నయసూరి నిఘంటువును గలవు. ఆ శెండింటిలో నాంధ్రభాషోద్ధారకులగు (బౌన్‌దొరవారి నిఘంటువు సర్వవిధముల (శ్రేసమైనది. కవ్మిపయోగముల నుదాహరించుచు, (గంథాశ్వాన పద్యసం ఖ్యలనాకరము కా
లను దెలుప్తచు వ్రాయబడిన నిఘంటువుల కాచార్యపీరము (బ్రౌన్‌ దొరవారి నిఘంటువే ... కాగా ... (బౌనుదొరవారి నిఘంటువే శద్దరత్నాకర రచనమునకు నాదర్శమైనది. గాని. (బొనుదొరవారి పేరైన తలపెట్టబడలేదు.”*
శర. (ప్రస్తావన వచ్చింది గనుక, ళాథఖాచంక్రమణం అనుకోకపోతే, ఒక చిన్న విషయం, శ,ర. మొదట అచ్చయింది 1885 లో. రెండో ముద్రణ వచ్చేనాటికి శర. కారుడు బహుజనపల్లి మరణించాడు 1801 లోనే. నిడుదవోలువారి (వాత నిజమైతే. 1812లో శర. రెండో మ్యుదణను తెచ్చేటప్పుడు, “పెద్దలు కొందరు దాన్ని కాస్త రివైజ్‌ చేశారు. చేర్పులు, మార్పులు చేశారు. ఈ వైనాన్ని శర. లేటెస్ట్‌ పరిష్కర్త నిడుదవోబుగారు ఎందువల్లనో చర్చించక్యుండానే దాటవేశారు.
ఉదాహరణకు, ఇప్పుడు మనం చదువుకొనే శ.ర.లో “కి ఆఖరునకి స్తీ, కిస్తీ బందీ, కిస్మసుపండుగ అనే పదాలు కనప డ్తున్నాయి. 1885 నాటి శ,ర.లో “*కిసుమీసు” వరకే వుండి, పై మూడుపదాలూ లేవు. ఆ కొ_త్తపదాలు 19012 మ్యుద్రణనుంచీ వస్తున్నాయి. ఇట్లా శ.ర.లో ఈ చేర్పులు చేర్చిన ఆ “పెద్దలు” ఎవరు?
ఇప్పుడు మనం చదువుకొనే శర.లో మొదిప్నే “నియమ విధాన (కమము అని రెండు పేజీల బారున ఒక వివరణపట్టీ వుంది. ఇందులో నానారకాల నియమాలు 27 వున్నాయి. మరి 1885 నాటి శ.ర.లో వున్నది 28 మాత్రమే. అంపే, 1012 ముద్రణనుంచీ ఈ 27వ నియమం వచ్చి చేరిందన్నమాట. ఏమిటీ 27 వ నిబంధన? “త్రెనుగున వాడుకలోనికి వచ్చిన యన్యదేశీయ పదములు ఈ (కొత్త కూర్చునందు జేర్చబడినవి. బ్రౌణ్య నిఘంటువులోనుండి యిట్టి శబ్దములు గొన్ని జేర్చబడినవి ...”
- శబర త్నాకరము, మద్రాసు, 1069, పరిష్మ ర _ అనుబంధక ర అయిన
టి న! అటి
నిడుదవోలు వేంకటరావు అనుబంధము _ పీఠిక, ఆఖర్లో వున్న పేజీలలో 120,
కెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 8కె ఇట్లా ఈ రెండో కూర్పునుంచి వచ్చిచేరిన కొత్తపదాలు ఎన్నినందలో అవన్నీ తొలగించిచూ స్తే అసలుపిసలు బహుజనపల్లి శర. ఇంతకంటే చిన్నదిగా వుంటుంది పరిమాణంలో. ఈ చేర్చుజేగాక మార్చులుకూడా ఏమైనా వున్నాయా? లేశ్రేమి? ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు *“ఉభయము” అనే పదం తీసుకొందాం £ “రెండవయవములు గలది; (గుడి యుత్సవము నడుపుట ఉభయమని వాడబడుచున్నది. అది ఉపాయన ఇబ్దమువలన గలిగిన గ్రామ్య వైకృతమని తోచెడి” __ ఇదీ 1885 శ.ర.లో కానవచ్చే అర్థవినరణ. రెండో మ్యుద్రణ (1812) నుంచీ కానవచ్చే వివరణ: “1. రెండవయవ ములు గలది. ఓ. గుడి యుత్సవప్పు గట్టడ (గుడి పారుప త్తెపుకాడును లోకులును జేరి చేయు నుత్సవము గనుక దీనికి ఉభయమని 'పేరు కలిగెను.” చూశారా బహుజనపల్లి చెప్పిన అర్ధంపోయి, ఎంతమార్చు వచ్చిందో. అట్లాగే మరొక చిన్న ఉదాహరణ: *“లంబాడి' అనే పదం “తండా” శద్దార్ధ వివరణలో మాత్రమే వుంది మొదటి శ.రంలో, మూలపదంగా ఇవ్వలేదు. రెండో శర. నుంచి మూఅపదంగా కూడా వచ్చింది అంటే, అసలు బహుజనపల్లి తయారుచేసిన శరం ఎంత తీసికట్టుగా పున్నడో దీన్నిబట్టి అర్థమవుతుంది. ఇట్లా (బౌణ్యాన్ని వీటన్నిటి సరసన పెట్టి చూచినప్పుడు (వమాణంలోనూ, పరిమాణంలోనూ, పద్ధతిలోనూ మార్షదర్శక మైన బృహత్‌ స్టానం లభిస్తుంది. (బౌణ్యానికి ముందు. తెలుగులో నిఘంటువులనేవి లేవనికాదు. ఉన్నాయి పద్యగద్యల్లో కూడా వున్నాయి. ఆంధ్రనామ సంగ్రహం, అంధ్రనామశేషం, ఆంధ భాషార్జవం, ఆం(ధ్రరత్నాకర౦, శివాంధ్రం, విష్ట్వాంధ్రం.... ఇత్యాదయః ఎన్నో వున్నాయి. పద్యాత్మకమైన నిఘంటువులవంటివి. అచ్చుగాకపోయినా, తాటాకుల్లో తస్పులు తడకలుగానై నా మిగిలేవున్నాయి. మచిలీపట్నం మామిడి వెంకయ్య శ్రేష్టి ఆధునిక ధోరణిలో అకారాది[క్రమంలో సంతరించగా. అప్పటి మద్రాసు బ్రిటిష్‌ (పభుత్వం వెయ్యివరహాలిచ్చి కొనిపెట్టిన “ఆంధ్ర దీపిక" (వ్రాఠత్యప్రతులున్నాయి. వీటన్నిటికీ కూడా (బౌన్‌ సొంత [వ్రాతప్రతులు (వాయించి పెట్టుకొన్నాడు. ఇక అప్పటికి అచ్చుపడినవి__ విలియం(బౌన్‌ తెలుగు = ఇంగ్లిషు (1818), ఎండి. కొంబెల్‌ “శకున, ముదణలలో ఈ 'అంచాడి విషయమై ఇెప్పింది వేదం వెంకట్రాయ కాం? చూడు: ఆయన సూ, ని, సంపాదకుడుగా వున్నప్పుడు (వాసిన చిన్న పుస్తకం: “అంధభాపా సర్వస్వ నియమ కతిపయములు, మాసు, 1945, పేజి, 2.' వె6
శి2 బౌన్‌ లేఖలు తెలుగు = ఇంగ్రీమ (1821), జె. పి. మారిస్‌ ఇంగ్లీషు = తెలుగు (1885 = 88), ఇంకా జె. మ్యా(శైల్‌ వగైరాల వకాబ్యులరీలు___. ఇట్లా వున్నాయి. పై వాటిలో వేటికీ లేని విలువ (బౌణ్యానిక్‌ ఎట్లా వచ్చిందో తెలుసుకోవాలంళే, (జబౌన్‌ను ఈ విఘంటు రచనకు (పేరేపించిన పెనుళ క్తులేవో స్ట్థూలంగానైై నా తెలుసుకోవాలి. అం'శే (బౌణ్యం పుట్టుపూర్వోత్తరాలలోకి పోవాలి. ఆ నేపథ్యాన్ని మనసుకు తెచ్చుకోవాలి, దీనికిముందు వేమనపద్యాల అధ్యాయంలో యధాలాపంగా ఒక మాటన్నాను. 'వేమనపద్యాలలో ఎదురైన చిక్కుల్లోనుంచి తెలుగు సాహిత్య విశ్వరూపాన్నంతటినీ కౌపోసనపట్టడానికి బ్రౌన్‌ ఒక మహోద్యనుమే సాగించవలపి వచ్చిందని. ఒక విధంగా ఈ బ్రౌన్‌ నిఘంటువు పుట్టుకకు కూడా ఈ వేమన పద్యాల అధ్యయనమే ఒక (వబల కారణమైంది. తన స్వీయచరిత్రలో ఒకచోట ఇట్లా (వ్రాసుకున్నాడు :
[6 కడుంరక్ర ₹/0జ02 1 బా౦ం00366ే 20 పం 162766 001౧0 0 20009119 క61080-2081132 010ళం9జం మ *స!ంయ్‌ 1 ఈ2113 10696 ఈ0ఇ0 9౦ ఇంగ65 0౯ 16201088 25 02006 10 1288 10 61220 ౩6213 1 9261166 ము 6101098)” ఓ€0 కంటరం16 103 0౫21021 అరంకటి 2064 25ఈ6౯- ఇజురేం 66 0 2ం00810 080 26రే6డే 22037 ంళం226 ౫165310158; 2050 0 ఇంట్‌ *౪టాం 925664 0% 6100626013 2646 గండ ]6108 ఇ౦జం. 06 2 0908216 62062009 ౪25 భం 2 ౧0006113 ౨911026081: 16 ఇ25 10016 2076 020 06 4901సీల
అని తన నిఘంటు పుట్టుకగూర్చి బన్‌ తానుగానే చెప్పుకున్నాడు, ఊరశే చెప్పు కోవడంగాదు, చెప్పిన పనిని, ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, చేసిన పనిని చూచుకోండని ఆ ఆధారాలను మనకు (పసాదించిపోయాడు. కాంబెల్‌ డిక్షనరీకి మధ్యలో తెల కాగితాలు న్స శుట్టి బ్లైండ్‌ చేయించి అందులో తాను పదాలు అర్జాలు చేరున్తూ, ఎన్నో చర్చలు చేస్తూపోయిన అనాటి ఆ సంపుటాలను శిధిలావస్థలోనై నామ.ఓ.మే.లై .లో భద్రపరిచి పోయాడు. శాకికే పాడై పోతున్న దళలోనై. నా వాటిని అక్కడ మనం చూడవచ్చు. అంజ, 1824 లో వేమన పద్యాలు చదవడం (ప్రారంభించడంతో తెలుగు సాహిత్య న్పృహను పొంది, తనకు అర్థంకాని పదాలకు అర్జాలకోసం వెతుకులాట (ప్రారంభించి, కాంబెల్‌ నిఘంటువును సంప్రతి స్టే, అందులో ఒక మూడు పదాలకు అర్జాలు దొరికితే, మరో అరు పదాలకు దొరికేవి కొవు, వేమన పద్యాల్లో ఎదురైన ల్సి రా
- మిన్నెసోటా (అమెరశా) లె టరీలోవున్న లోగడ చీర్కూన్న జాన్‌ “గ్టీయచర్మిత” లిఖితప్రతి.
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 83 పదాలే అర్ధాలు దొరక్కపోతే, ఆ మందప్నే చదవడం (ప్రారంభించిన భావత= భాగవత, పంచతం శ్రాదుల్లోని “సంక్షిష్ణ్ట' పదాల సంగతి చెప్పాల్నా? ఇట్లా 1824 లో (బ్రౌన్‌ తెలుగు నిఘంటు నిర్మాణానికి పునాది రాయి వేసి [వ్రాతపనికి వుపక్రమించా డన్నమాట.
కాంటెల్‌ నిఘంటువులో మొత్తం ఎన్ని పచాలున్నాయో లెక్కబెట్టాలనే దృష్టీ వోపికా మనలో ఎందరికున్నవో ఏమో గానీ, (బౌనే అక్షరాలా ఆపని కూడా చేసి పెట్టాడు :
క పెంై్రడ8 00 ౧౦%0116 ఈ ౨106082037 1 శశ2౯002, 1824 2609ఈ9 “ఈ౭ముంం1ం ౨6603203 25 2 02930. ౧2మి్ర0611 0021102015 14,862 ఇం165 26 1 సక్‌, 1829 1 [00016 46 1 పడిడే 266ండే 16,203, 2046 ంంగటుుంల 10 266 €0 11 060 1836 ౪10 1840 ౩010 18422
అధ; జర,
1828 మేలో ఏ డిక్షనరీలో ఎన్నెన్ని పదాలున్నాయో (బ్రౌన్‌ లెక్కపక్కలు తీయడానికి కారణమేమై వుంటుంది? ఊరకే ఊబుసుపోకకొ? తాను డిక్ష్నరీ పని ప్రారంభించి అప్పటికి అయిదేళ్లు అయిందనా? లేక తాను ఇన్ని పదాలు కొత్తగా చేర్చానని ఆత్మ సంతృప్రిని (ప్రదర్శించుకోడానికా? ఈ విషయం మున్ముందు చర్చకు రాబోతుంది. కానీ బ్రౌన్‌కి ఈ డిక్షనరీ ఆతోచన వచ్చింది 1824 దూర్చిలోనేనా, ఇంకా అంతకు ముందునుంచీ పురుగు దొలుస్తున్నదా అని చూ_స్టే ఆధారాలు లభించకపోవు.
1824 కంయే ముందు, బౌన్‌లో ఈ డిక్షనరీ ఆతోచన ఒకటి పురుగులాగా (ప్రమేంచి వుండాలి, కడప వదిలే ముందుగానో. మచిలీపట్నానికి ఐదిలీ అయిన వెంటనేనో నిఘంటువు నంటిదానికి ఒక చిత్తు రచన చేసుకుంటూ వచ్చాడనుకోవాలి. దీనికి ఆధారం? ఇవిగో ఈ వాక్ళ్యొలు :
న చం 6 051822 1 ఇ29 ఖం0స066 10 06 శకక54206 లళరేక్రైం 2 వెడ్‌250 120200 0606 శంతి 18 మం 12020226 0 6 పం0బ16. వెల 5411 1 ర16డ 0 5060 గంయుక్రైం. 0670064 660108 2 కాయం హం 1602072600 05 830మ% ఇ0క63 01 బకం2ం69 29 ౦౦౦౪౫66 11 02512655
- చూడు: మ, ఓ. మే. లె. లోని టౌన్‌ డిక్ష ష్షరీల నోట్సువ 'నసంబంధించిన సంపుటం డీ, 1981 (వాల్యూమ్‌ 1)
స లుటు నం 0 యఖ169 మమ ముంళయు. యుండ 101 రమాణం6 యుయ!14టంకు, 0. ౨. 30ళ్టము మంలిరంం, 18/2, మ. 7
84 బౌన్‌ లేఖలు
అని (వ్రాశాడు. అంకే, వేనున పద్యావలోడనానికి చాలా ముందుగానే చిత్తు రూసంలోనై నా ఈ దొసతు కృషి (ప్రారంభమైందన్నమాట, దీన్ని బలపరిచే వాక్యాలు కొన్ని మరోచోట ఒక నోట్‌లో నవ్రాపిపెట్టి పోయాడు:
అ ంరల2 206యుండ ఇంకు జు 5021082 613886 01060- 20 ము 1823. ర20 91480 7725 5000 126 25646 0602056 1 [00466 26 సెశందంం క26కే ంరేల2ంం భం ౪01%, క ుటాల్‌ంగక ఇంరం001 చల గంటు 2080 ౨1000200 2 సతటంంట. 1024. 0018 ౪646 01 3162611 ము ఈం అక 0 1830 -- 006 శి ం00ము2టు' 26ేయం64. గంప ఇ0%608 206 1062015825 ₹07 160 3643 ఇగ
182824 నాటికి ఇంగ్లీషు = తెలుగు నిఘంటువు లనేవి రాలేదు. అప్పటికి అచ్చయిన రెండూ._ విలియం (బ్రౌన్‌, కాంబెల్‌ డిక్షనరీలు, శెండూ ఇెలుగు-ఇంగ్లీమవే. కాబట్టి, తాను ఇంగ్రీమ = తెలుగు. విఘంటువును ఎందుకు రాయకూడదని అను కొన్నట్లున్నది. దీనికి సాక్ష్యం మై వాక్యాటేగాక మరొకచోట మరికొన్ని వివరాలు కూడా ఇచ్చివున్నాడు. కౌంబెల్‌ డిక్షరీ వచ్చిన మందట్లోనే ఒక చురుకైన (బ్రాహ్మణ పండితుడు వచ్చి, “అది తెలుగు = ఇంగ్లీషుద్దైతే, మసం దాన్ని తిరగదిప్పి ఇంగ్లీషు -
న! ఆధ నళ, = కెలుగు చేద్దాం అని అన్నాడంటూ అప్పటి తన పరిస్థితిని గూర్చి ఇట్లా వివరించాడు వ
సల. ఆయమింంటిం 1060020 *28 వండే మ ])89 (16. 250 లం 2 18210) -- ఖర 9 1821 20167ల 08 మొడు. 0గ0166 10 209కి మం మ 16౪లంసుక్‌ 14- *6 గంటం6 5 1136 910౯6 20 ౪/6 ఫైంలడంతే 002: షం 0% ౪9 పే2ా2కై్‌ 5ళగం606 00%1:మ2868. 66 0001 12082865.
అ 1822 100820 60 906 గంటుైం 0% ఇర10ంఏ 1 21664603 పేడ6ే కళగంల01 ౧ం౦౫మఖుడే 60 60276556, 0016520186, ఉండే ఈ 5580106153 1 6 180286 ఇసటుంతని 0600 2పడు. 2 గంనండే 10 50621 జగరే 66 1 60కాం0ళట 09 1 జ 016 మ 7204 0% 2 ౧౦మమఖుత 0% 1410: 2 6840 07 ౪926118 7021202 ఇమ056 3,000 91202228 0 3016 ఉైు!603 1 లొజరం12466 - 600లాహమికై 760 0% ఇం%6 0౫ జంక మ జం హలం 1627664 000 0% ౮402008109 0166008210 ఏ మా” 2000790065 10 లగ 222 జడ ౦061 0619 212075 ౪626 03 ంసిఖుంంళ కరే ౪6536; 109 29 1 28066664 6 కంక ఈ218 606756 00 162698 బాంమ6ే64ే 66 20066 అలతి! బం 2రే ౦0002198 36761 363...
- నుష్సీ,మే,లై, లోని (బౌన్‌ డిక్ష్సరీల నోట్సున సంబంధించిన సంపుటం. డి, 18908, (వాల్యూమ్‌ 2) ఆఖరు జ్చ్‌బీలు,
ఛఅక్కడిచే డి, 1892 (వాల్యూమ్‌ 1,
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు చిక
ఇట్లా ఇంగ్లీషు = తెలుగు డిక్షనరీ ఆలోచన మాని తెలుగు = తెలుగు, ఇంగ్లీషమ నిఘంటువువై పు మనసు మళ్ళిందన్ననూట. రోజులు గడుస్తున్నకొద్దీ, వేమన పద్యాలు, ఛందస్సు, భారతభాగవతాది (గ్రంథాలు చదువుళూన్నకొద్దీ ఇది బలపడుతూ వచ్చింది. నెలకో రెండు మూడు సనూర్ల చొప్పునైనా కొత్త సదాలు చిట్టాలోకి ఎక్కుతూ వచ్చాయి. వరసబెట్టి కావ్యాలన్నీ చదువుతూ వచ్చాడు కాబట్టి, వట్టి పదాలే గాకు. ఆ పదాలకు అర్థాలు, ఎక్కడికక్కడ కావ్య (ప్రయోగాలు, కథాగతమైన అన్వయాలూ, వివరణలూ, నోట్పూ చేరుస్తూ వచ్చాడు. . ఇది. జరిగిన ఒకటి ెండేళ్ళకే తాను రచించిన ఛందో[గంథంలో. భారత భాగవతాదులేగాక దాదాపు డజన్‌ కావ్యాల్లోవి పద్యాలను ఏరి ఇంగ్లీషు మీటర్‌లోకి పకడ్చందీగా తర్జుమా చేయగలిగే స్థితికొచ్చాడం'టే, ఎంత చప్పున ఎంత సమగ్రంగా క్షుణ్నంగా చదువుతూ అవగాహనకు తెచ్చుకుంటూ వచ్చాడో అర్థమవుతుంది. తాను అర్థం చేసుకొంటూ ఇతరులకు అర్థమయ్యేలా చేయగలిగాడు. తాను సొంతంగా ఎక్కడికక్కడ పనిముట్లు నమకూర్చుకుంటూ, ఇతరుల పనిని సులువు చేయగలిగాడు. ఈ స్థితిని ఇట్లా వివరించివున్నాడు మరోచోట £
క 1 బక000రేండే 1 మే26ే 60 2286 0137 0౪౧ 10015; 10 *0516 17 090 బతముణూ జతే యంగం3207 096 +101 07 మర లుం ప2ము 1653 10388664 జర 1011500062
ఇట్లా దాదాపు ఏడెనిమిదేళ్ళపాటు ఏకధాటిగా ఒక మహాయజ్ఞ్యంలా తెలుగు భారతిని సంస్కృతిని సాతిత్కరింపజేసుకొ నేకొద్దీ, తెలుగు కావ్యపఠనం సాగుతున్న కొద్దీ తన డిక్ష్నరీ రచన పెరుగుతూ వచ్చింది. ఈ దళను (ప్రతిబింబించే దిక్ష్నరీకి సంబంధించిన ముడిరచన తాలూకు నంపుటాలను మద్రాసు ఓరియంటల్‌ మేనుస్త్రి వ్‌ లైటిరీలో చూడవచ్చు.
తొలుత ఛందో (గ్రంథం, వేమన పద్యాలు (ప్రకటించాడు 1820 నాటికి. (బ్రౌన్‌ గట్టివాడే సుమా అనిపించుకొన్నాడు. ఆ విజయగర్వంతో తన డిక్షనరీ తాలూకు ముడి రచన నంపుటాలలో నుంచి మాదిరికి కొన్ని పదాలు అర్థాల జాబితా ఇస్తూ 1820 మే లో కాలేజి బోర్డుకు ఒక జాబునవ్రాశాడు. మీరు “వూం అంటే డిక్ష్నలీ అచ్చు(ప్రతిని మిన్నెసోటా (అమెరిశా) 'లెడ్టరీలో వున్న లోగడ పేర్కొన్న 'జౌన్‌ స్వీయచరిత్ర లిఖితప్రతి,
నే టౌన్‌ లేఖలు
సిద్ధం చేసిస్తానంటూ ఆ జాములో ఒక (ప్రతిపాదన చేశాడు.___కాంబెల్‌లో లేనివి అదనంగా 18 వేల పదాలు చేర్చానంటూ, ఆయన నిఘంటువుకు పూరి భిన్నమైన ధోరణిలో కావ్య (ప్రయోగాలు, లోక వ్యవహారాలు ఎత్తిచూపుళూ, తన బృహన్ని ఘంటువులో సాధికారమైన అర్థ నిర్ణయాలు వింగడించానంటూ, మీరు అచ్చు వేస్తా నం'శే మొత్తం (ప్రతిని పూర్తిచేసి సమర్పిస్తానని కాలేజీ బోర్డుకు ఆ ప్రతిపాదనలో తెలిపాడు. ఈ (ప్రతిపొదనై తే పంపాడుగానీ, 8 నెలలైనా జవాబేమీ రాకపోతే, పబ్దిక్‌ డిపార్ట్‌ మెంట్‌ స్వెకెటరీకి ఒక “రిమైండర్‌ "పంపుతూ ఇట్లా (వ్రాళాడు 1880 ఫిబ్రవరి 2న
ను! చీ లా ళం
అ ఓం అడే 05 ]ెశ్‌2 1291 1829), 1 92001664 జ౭ష0ళటా ౪02 10౯ 0901102601 10 ఇం 06011686 క౩0జ4ే ; 115 ౪25 2 06౪ 6611102 0£ లం లై ౧106400289 ఏ 00102మఘక్రై్‌ 20036. 61801602 10292164 ఇ₹౦1౯69 2661402021 €0 6 అజం (62మ06109) యడం, ఇమ100 ౪725 ం60)” ం682564 10 206150 [1౦6 10 02190021 6162010. 0 6 మండ 6౫౧6056 €0 ఇస1య €15 మరత2ంకై డం 5ఉర్రంం0664 16, 16ం ఇంక ఇమ 9616 10 80/6 6 రం2115.. 06 7216 00%1మ02010201%5 60617664 07 6 11 0010560606106 మం 6 8మకలుం 0006 30226 2ురే పొంగు ఓం రుం వేటా. ౧020100611 ౪/66 ౪769” 8౯27118 ; 0౪ ౨ ౨276 షం 6 9661 266 ఇంంం2మ64 ఇలు ఓం 46015101 01 ఆ౦?జయిుంం 25 €0 6 20102609 0౯ 1 ఇంగ. 5006 602165 0€ గ. ౧౭09013 6641602 56111 ౩601200 50164 ఏ మ ఓం *111 ౯౦02017” 06 1390566 06 10028 061016 6 948 00 భల 16౪ 66101 00414 96 0010101666.
“గం 200 [0ు2టం% 25 10 ల... ౪13% 06 60766016 పరం2ైం0002 గం 00104401 0% 6 కంస 01040%జాం 2 ంప!6ే 661 050 8266012౫
ఏమైతేనేం. ఏదు పూళ్ళ గడిచినా బ్రౌన్‌ ఈ డిక్ష్నరీ (ప్రతిపాదన పైకి రాకుండా అణగదొక్కి. పెట్టినట్టున్నారు. కాలేజి బోర్షువారు. (ప్రతేకించి టోర్తులో
న జ! 6 ముఖ్యులైన కాంబెల్‌, మారిస్‌ దొరలు (బౌన్‌ను ఎక్కిరానీలేదు. సదుద్దేశంతో నైతే నేమి దురుద్దేశంతో న్టై తేనేమి. కాలేజి బోర్డు దీన్ని అట్లా అణగదొక్కి పెట్టడమే తెలుగువాళ్ళకు మేల్లైంది. అప్పట్లో దీన్ని బోర్టు అచ్చువేస్తామని అనివుంపే, (బౌన్‌ ఈ డిక్ష్నరీ తాలూకు (ప్రెస్‌కొపీని ఏదో హడావుడిగా తయారుచేసి సమర్పించి వుండ వలసి వచ్చేదేమో, అప్పుడు (బౌన్‌ డిక్షరీకి ఇంతటి విలువ వచ్చి వుండేది కాదేమో.
- చూడు: తమిళనాడు ఆర్కెవ్స్‌, 1880 మార్చి $ తేదీనాటి పబ్లిక్‌ డిపార్ట్‌ మెంట్‌ కన్సన్రేమన్‌ "నెంబర్‌ 185,
తెలుగు నిఘంటుకాస్త్ర పారంగతుడు 87
ఎట్లయితేనేం, 1824 లో “అ నుంచి ప్రారంభించిన ఈ డిక్ష్నరీ, 1881 నాటికి “క” వరకు కొనసాగింది. ఇట్లా ముడిరూసంలో కాను సొంతంగా (వాసుకున్న పదాల నోట్సు సంప్పటాలను ఆధారం చేసుకొని, 1882 నవంబరు 10 న తన జన్మ దినాన మళ్ళీ శ్యుభంగా అకారాదిక్రమంలో పదాలను అర్ధాలను ఎనిమిది సంపుటాల లోకి ఒక వైపు పేజీల్లో “స్పేర్‌ కాపీ'గా ఎత్తి [వాయించడం (ప్రారంభించాడు, కుడి. వైపు పేజీలను కాశీగా అట్టి పెట్టమన్నాడు. కావ్య (ప్రయోగాలు, ఇతర దాఖలాలతో ఇంకా ఎన్నెన్ని ఆధారాలతోనో చర్చచేస్తూ, ఈ కాళీ పేజీల్లో మళ్ళీ తాను సాంతంగా (వాస్తూ వచ్చాడు.
1884 డిసెంబర్లో మూడేళ్ళపాటు నెలవు మీద లండన్‌ వెళ్తూ వోడమీద ఈ దస్త్రాలను కూడా తన వెంట తీసుకెళ్లాడు. లండన్‌లో కూడా ఈ డిక్ష ఉరీ (వాత విరమించలేదు, ఎక్కున భాగం (వాత అక్కడే చేశాడు కూడా. మ.ఓ.మే.లైై. లోని డి. 1801 ఎనిమిదో నంపుటంలో ఆఖరున “మంషంఠ 1 పిం36ం098, 206 4జి 1836” అని (వాసిపెట్టి వున్నాడు. ఈ దళలో మళ్ళీ ఎన్నో కొత్త పదాలు, కొత్త చర్చలు చేరుస్తూ. మారుస్తూ వచ్చాడు. సెలవు అనంతరం 1887 మధ్యలో అండన్‌నుంచి తిరిగి వస్తూన్నప్పుడు పడవ (ప్రయాణంలో కూడా ఈ సంపుటాలను తిరిగేస్తూ వచ్చాడు. పడవలో పరిచయమైన కాళ్స్వైల్‌ (విష్‌) తన జీవిత చరిత్రలో ఈ ఎనిమిది సంపుటాల బ్రౌన్‌ డిక్ష న్నరీని (ప్రస్తావించి వుండడాన్నిబట్ట్‌ పడవ (వయాణంలో కూడా వీటి పని పట్టిస్తూ నచ్చాడనే అనుకోవాలి.
ఇది ఇట్లా సాగుతున్నష్పుడు-_-మధ్యలో మరో ఆలోచన వచ్చింది (బౌన్‌కుం బు(ర మరోవైపు పోయింది. తెలుగు ఇంగ్లీషమ నిఘంటువును తిరగదిప్పి 1880 లో ఇంగ్లీషు తెలుగులోకి పరివర్తన చేయడం (ప్రారంభించాడు. ఇట్లా కొంత దూరం పోయిన తర్వాత జాన్సన్‌ ఇంగ్లీషు డిక్ష్నురీ కాపీ కొని, దాన్ని '“ఇంటర్లీవ్‌” చేయించి నాలుగు సంపుటాలుగా బ్లైండ్‌ చేయించి, మధ్యతో కుట్టిన తెల్లకొగితాల్లో జాన్సన్‌ ఇంగ్లీషులో ఇచ్చిన అర్జాలను తెలుగులోకి అనువాదం చేస్తూ మొత్తం జాన్సన్‌ నిఘంటువును తెలుగులోకీ దించాడు. ఒకచోట ఈ కృషి గురించి ఒక చిత్తునోట్‌లో ఇట్లా వ్రాసిపెట్టి పోయాడు.
రష్‌ ఇ25 ౦0మై161664 00 21 ఎట 1832 ఇసేయ స 782858 2% శంస జ2ము... చస2 వం380 692% 15 ఇలు 2 ఖు 1005162766 ౮2110 )౦మ2503, 19 ₹0టూ ౪63 చంటి. ౪0130065 మం జమిలి!
8 టౌన్‌ లేఖలు ౧ 13 200135 - 01280 01660%జ్ర)” 8 *స4ం0 స 22ంటల ౮ంస2ం00,
అంట06రే మ పంలూ 70100065, కమం 15 6 161566 206 ౦006010664 206 ౧౦మఘం161664 *0రేల 1 06220 16 3 ఉంక్రైంం 1838 ఖర మసంమేంశ 1 11 ంంంమ09 1840. గాగలు 1 06820 6 ₹671521...౫
ఇట్లా జాన్సన్‌ విఘంటువును (తెలుగు తర్జుమానుు తిరగ్మవాయడంలో జాన్సన్‌ ఇవ్వని ఇంగ్లీషు పదాలను కూడా చిట్టాలోకి ఎక్కిస్తూ అర్ధాలు సమకూరుస్తూ వచ్చాడు. ఇండియాకు 1888 జనవరిలో తిరిగొచ్చేటప్పటికి మారిస్‌ ఇంగ్లీషు తెలుగు నిఘంటువు మొదటి సంపుటం వెలువడింది. దాన్నీ సంట్రతించడం (ప్రారంభించాడు. కానీ ఆందులో తనకు ఆశ్హే సారం కనబశ్లేదు. దాన్ని భూతద్దం పెట్టి ళోధి స్టే అందులోనూ తనకు కొత్తగా కనపడ్డ ఒకటి అరా పదాలను అర్థాలను చేరుస్తూ వచ్చాడు. ఈ దశను గురించి మరొక చిత్తునోట్‌లో మరికొంత విపులంగా (వ్రాశాడు.
. “ండమం 246 0 చం 00% (గ213124101 01 ఎ౦పే[908$) అంం్ర[66 ౪7౦ 7623 2 296 షీం0 మం 0680 రం2% (012018 2 8621 రేం21) 1 ౯ట266 (1 1839 &ఉ 1840) 11ం ఇహిం౦ం. 0 6 10110708 ౫8 1 5200100664 స 10 2 గటు 224 181 900655 ఫం 016 ఇరం!16 ₹725 పైంం66. 2064 10561” అ౫౭మమండ. 9 రప 2 264 96 2ం[512006 0 0130102002 001ఖటగ, 2 1620066 0120011 05 ౩601212016 క్రం0ంు సయేంటా”. 116 ౨406006 ఇషం 6715664 620 జటం16 ౪10 116 మె21ద08 9802 0086726015 289 ౦000౯66. ₹015 ౪725 €6 పే019%108 పైూం0653 206 25 2020137 25 1200210౪85 25 20037 చ26 1606666 14 76 60మజుం6ే 6౪ల ౨286 ౪16 వళంలాపిం ₹882115మ "0080 ఉ1ంగం1జు?- 711 9067ల 208000. 04002641 ఉంగం320 - 00 611138 & ం6- యల 110102) 01౯ 0230 6031491 ఉంటం9జం/ ఇరు 20 208 105షి- మజ తంటంగ20 ఖుడ $00926 016 ఇంరేం 2061 0617” 24000166 ఇనజంం+76 ౯07664 10 96 00566 216 ౪96%.
ల 2531502206 0 6 0925911 1 డ76 040166. ఇ25 ఛం
0117 216 1 ౯6061664 10% 6070%06196 0౯ [011 2037 సరేసరే! 016 26 0 6 భాజంం110613 (326125) ఇమేంమి 1 ౪29 0011866 €0 అగం100” 25 ము బళ?206 3అ౪2%65. ౧06 16జగ66 0220హ35 2180 ఇనుంయ 0 7250045 76298 1 69010664 ౪686 211 500664 0) మ ౮5611.
*చూడు: మ. ఓ, మే,.లై. లోని సంపుటం డి, 189] (వాల్యూమ్‌ 7),
మ, ఓ, మే, లె, లోని సంపుటం డి, 1892 (వాల్యూమ్‌ 1),
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 89
ఇట్లా డిక్షనరీ నిర్మాణంలో రాటుదేలి 1840 వచ్చేటప్పటికి తన శ క్తులేమిటో శనకు తెలిసి నచ్చాయి. తన పనిలో వున్న పరిమితులు, మెరుగులు, మరుగులు అర్జ్హమయ్యాయి. 1880-40 లో తెలుగు భాషా సాహిత్యాలపై సమీక్ష, తెలుగు కవులు, కావ్యాలు, జంగం లిటరేచర్‌, బసవ పురాణం వగ్లైరాలపై ఇంగ్లీషులో పెద్ద పెద్ద వ్యాసాలు (ప్రకటించాడు. నిఘంటు నిర్మాణంలో తాను చేసట్టిన వయోగాలన్నీ జయ ప్రదమై తన అవస్థలన్నీ గవ్డైక్కి, తన డిక్షన్నరీలు *“ఆ' నుండి “క' వరకు, ఈ నుండి £ వరకు వచ్చి పూర్తయ్యాయి... దాదాపు 20 ఏళ్లు ఎడతెరిపి భేకుండా సాగిన కృషి ఒక కొలిక్కి వచ్చింది. బరువుగా తృప్తిగా ఒక నిట్టార్చు తీసుకున్నాడు.
ఒక్క కావ్యాలేగాకుండా, ఎన్నో ఇతర (గ్రంథాలను, ఇతర భాషా నిఘంటు వుల్ని సంస్రతించాడు. జన న్యనహారాన్ని గుర్తుపట్టి అందులోనుంచి. పదాలను అర్జాలను పిండుతూ వచ్చాడు. సమకాలిక వ్యత్రికల్లో నుంచి కూడా దాఖలాలు ఏరుతూ వచ్చాడు. కనపడ్డ పండితుల్నందర్నీ పామరుల్నీ అడిగి అర్థాలు పడాలు రాబశ్లువాడు. సామెతల్ని ఎస్పటికప్పుడు సేకరిస్తూ తన నోట్బుల్లో రికార్డు చేసుకొంటూ వాటిల్లోని నుడికొరపు సాంపుల్ని పద స్వరూపాల్ని గుర్తించేవాడు. ఎన్నెన్నో చాటువుల్నీ- బూతు పదాల్ని కూడా "సేకరించి పెట్టాడు. అటు సంస్కృృతాల్నీ, ఇటు అన్య దేశాన్నీ శికొర్డు చేశాడు. ఇట్లా డిక్షనరీ నిర్మాణానికి కావల్సిన అన్ని హంగుల్నీ వొనగూర్చు కొన్నాడు. కావ్య (ప్రయోగాల్ని మాత్రమే కళ్ళకద్దుకొని జన వ్యవహారాన్ని చులకన చేయలేదు. లోక వ్యవహారాన్నీ రూఢినీ మాత్రమే గమనించి, కావ్యాలను తృజీకరించ లేదు. తన నిఘంటువుల్లో అందువల్లనే ఆటు (గ్రాంథధికమూ. ఇటు వ్యావహారికమూ స్థానం చేసుకొన్నాయి,
వీటిల్లో ఒక్కొక్క విషయాన్నే తీసుకొని చర్చించుకోవల్సింది ఎంతో వుంది- ఉదాహరణకు సామెతల విషయం తీసుకొందాం. ఈ టబొన్‌ డిక్ష్య్నరీ నోట్పుల్లో శబ్దాలకు అర్ధనిర్ణయం చేసేటప్పుడు సామెతల తోడ్చాట్ను కూడా తీసుకొన్నాడు. కాబజ్టే ఎన్నో సామెతల్ని (బూతు సామెతల్ని కూడా రికార్డు చేపిపెట్టి పోయాడు. ఇవన్నీ కూడా ముద్రిత (ప్రతిలోకి ఎక్క-లేదు. 1808 లో తెలుగు సామెతలను శోడీక శించి *“ఆంధ్రలోకో క్రి చంద్రిక" పేరుతో వాటికి మహా ముచ్చమైన ముద్రణ రూపం ఇచ్చిన ఎం. డబ్ల్యు, కార్‌ పండితుడి కంటే కూడా ముందు, ఈ తెలుగు సామెతల్ని ఒక (ప్రత్యేక సాహిత్య శాఖగా గుర్తించి పెక్కింటిని రికొర్డు చేసిపోయిన మొదటి వ్య క్రీగా కూడా (బ్రౌన్నే జమవేసుకోవాలి. మచ్చుకు రెండు సందర్భాలు పరికిద్దాం:
90 టౌన్‌ లేఖలు
ఈ డిక్ష్నరీ నోట్సుల్లో “సిద్దాయం” అనే పదం పక్కన “ఊరు ఉ_స్తెకాయంత, సిద్ధాయం తాటికాయ అంత”* అనే సొమెతనూ దాని ఇంగ్రీమ అనువాదాన్ని (వ్రాసు కున్నాడు. అట్లాగే “మంకెన పదం దగ్గర “పెద్దాపె దండు మంకెనకు చేటు అనే సామెళనూ, ఇంగ్లీషులో దాని అర్జాన్నీ (వ్రాసిపెట్టాడు. ఇవి రెండూ కూడా డిక్ష్మ షీ ముద్రిత (ప్రతిలో ఆయాచోట్ల కానరావడంలేదు. ఇట్లాగే ఎన్నో సామెతలు, ఒకవిధంగా సామెకలగని అ నోట్బులు. ఇక “చాటువులు” తెలుగువే గాక సంన్కృత చాటువులు కూడా ఎన్నో రికార్టయి వున్నాయి.
గ షర 0011600666 2 620 28000 0 గంటకి ప90*7ల0121 అ౫క6531003 . 086 పేడ ౪6 [0110౪664 ౦0005095 00016 జడే 0210466 లయ ”
అని [వాసుకొన్నాడు ఒకచోట.[? ఐహుళా, జాన్సన్‌ అడుగుజాడల్లో పోవాలను కొన్నందువల్ల తాను "సేకరించిన అన్ని సామెతల్నీ డిక్ష్నరీ ముదిత పళిలోకి తీసుకు. రాలేడదనుకోవాలి.
మరో చోట ఇటా వాసిపెట్టిపోయాడు.
ళం ల
“ముం 91 మాం 166 0 00116010 206 అంై1213 ౯076౯05 = 0810 1 276 2294 0006 (1839) 26 2౦01009 3061766 18 ఇ1360మ9 శుక కం. బలరంమ.. 10 208108 676 2 921961 మంధర 51201863 006 19 29 సరే 25 16 006 - కలం౭ 15 906 2 11 10 ౧10096 06017662 ంయి.. జర ఇరుం. ఇంళ!6 ఇ6ేలా816 €0 001196 5005 00191808 మంయ9ల08అస్టి
సామెతల విషయం వచ్చింది కాబట్టి, ఇక్కడమళ్ళీ కాభా చర్యకమణం
అనుకోకపోతే, ఒక్కమాట. ఆం. (ప. సా. అకాడమీ 1059 లో ఒకసారి, 1905 లో వత్రం వః సా, అళశాదమోి తెలుగు సామెతల స్వాములు “నిద్ధాయం" ఆం ఆర్థం "తెలియక కాబోలు “సిద్ధాంతం అని మౌర్చారు.
శమ,ఓ. మే, లై,లోని సంపుటం డీ, 1892 (వాల్యూమ్‌ 1),
ర్‌ 99 9. డి, తిక4ఓ, ఇందులో చాన్‌ పేర్కొన్న
ఇంగ్ట్‌ ము సామెతలు గురించి___చూడు: 01014 లంజ 08 ౨0ర్రషంటి 0?ం05క. 09400 (666094 64110ఘ్రు, 9తప మ. 2ట మయి! మి 001 01 0ఇటుక వజముకు జమ మంచం సుజ ళా ఫం 1960, మ 1189.
తలుగు నిఘంటుళాస్త్ర పారంగతుడు 912 మరోసారీ, 1974 లో మూడోసారీ మూడు ఎడిషన్ల “తెలుగు సామెతలు” తెచ్చారు. మొదటి ఎడిషన్‌ సంపత్‌ రాఘవాచార్యులుగారి ఆధ్వర్యంలో వస్తే, రెండోదానికి కవి. సమ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సంపాదకత్వం వహి స్తే, లేకస్ట్‌ అయిన మూడో" ఎడిషన్‌కు మరుపూరు కోదండరామిరెడ్డిగారు ఎడిటోరియల్‌ బాధ్యత నిర్వహించారు. ఇట్లా 15 ఏళ్ళ వ్యవధిలో ఇందరిచేత యిన్ని చేతులమీదుగా తెలుగు సామెతల. సంకలనం చేయించినా (బౌన్‌ ఏనాడో సేకరించి పెట్టిపోయిన సామెతల్లో కనీసం సగమైనా వీటిల్లో ఏ ఎడిషన్లోనూ కానరానడంలేదు. ఈ మూడు ము(దద్రణలకూ ప్వై ముగ్గురూ మూడు కోణాల్లో వేర్వేరుగా పీఠికలు (వ్రాసినా, తమకు ఎన్నేళ్ళముందుగానో ఈ రంగంలో జరిగిన కృషేమిటో, ఏ ఒక్కరు కూడా (ప్రస్తావించకుండానే ఏమేమో: (వ్రాశారు. బ్రౌన్‌, పర్సివల్‌, కార్‌, బెన్సన్‌ యిట్లా అనేకులు ఈ రంగంలో మౌలిక మైన కృషి చేసివున్నా దీన్ని వీరిలో ఎవరూ ఎరగరు. లేకుంకే మూట సామెతకైనా ఎందుకు (ప్రస్తావించకుండా వుంటారు? ఈ విషయంలో కూడా (బౌన్‌ యింత జేసి పెట్టిసోతే దాన్ని యింతవరకూ చూచిన పాపాన్నే పోలేదన్న మాట, కనీసం. (బ్రౌన్‌ డిక్ష్నరీ ముద్రిత ప్రతిలో వున్న అన్ని సామెళలైనా వీరి నంకలనాొల్లోకి రాలేదు, ఇట్లా వుంటుంది మనవారి కృషి.
ఇట్లాగే ఈ సందర్భంలో చెప్పుకోవల్సిన మరికొన్ని విషయాలు. ఉదాహరణకు. చెట్లు చేమలు, చేపలు, పాములు, ఇతర జంతువులు__-_వీటికి సంబంధించిన పదాలను గూర్చి చర్చించేటస్పుడు (చాహ్మణ పండితులు పనికిరారన్నాడు (బ్రౌన్‌. చూడండి ఏమి (వాశాడో.
“గ్తాల్షిం గజమంక 00 కంమింకు. 522569, . 226 ₹6 22102215 మజా. క్రింగ612117 0660 0011601066 షంమ. 6007602601 ఇస పంంంమంకు 206 60216 షంమి ఈం 1819, గౌమం అయాం 1800122006 0£ 092మ25 0% ౧1656 211615 166 06 0 26001 ౨00% 6యాణరం085 రేల
పాముల్ని గూర్చి చెబుతూ తన చిత్తునోట్పులో ఒకచోట యుట్టా (వ్రాసి పెట్టాడు:
అరం (06 12089 హై 055609 06122 న్‌టంలడట 1801 - వెఖాం 1 ₹ంళంరే 10 కౌం1088 మజ56 - 0260613 మ వెడ్‌డరం29 206 1 సం 16 రంళం. చం ౨బుంం 6” 8276 116 - 02817 5076221 ౦౪6
ఉను,ఓ, మే. లై, లోని సంపుటం డి, 1892 (వాల్యూమ్‌ 1,
న్‌ా బౌన్‌ లేఖలు కటుంక 7626 6716690007 0016 465365 2064 చం 32006 221 ఇ0214ే 06 రేజ7 కర 0౫6 ౨2మ06 ఖుకి జంగటులు ఒంట. 3౦026 220005 200 క ఇక చెట్లు, పిట్టలు, జంతువులు గురించి ఎన్నిచోట్ల ఎంత నోట్సు (వాపి "పెట్టాడో లెక్కలేదు. ఇట్లాగే రంగులు-.ఒక నంప్పటింలో ఒక (డ్రాయింగ్‌ కొగితంపై రంగులన్నీ గియించాడు, ఏ రంగు వెట్లా వుంటుందో తెల్సుకోనిదే నిద్రపోయినట్లు లేదు (బౌన్‌. ఒక్క పచ్చలో నే ఎన్ని పచ్చలు గీయించాడుః తెల్లపచ్చ, నఫేదపచ్చ కప్పుపచ్చ. కాటుకపచ్చ....రంగుల విషయంలో నిఘంటుకారుడికి ఎదురయ్యే ఇబ్బందుల్ని గురించి ఇట్లా (వాశాడు; “రం ఇటం65 0౯001003 286 01 62911” అు12066 వ మం3 “604 (ఎర్ర 19 16 09710135 186 [01 68, 006 య0రేం 90% 2206 5020161 “2002 (వచ్చు 1640010127 - 2162883 000% 8661 206 ౫61107 £౦ం040 [3 580200” 2 ఈం 6010౪0 05 2 116664. 1620): 9112 (నీలి ఈ600165 0106, బరా! ఒరే 3000660069 91801. ”049 16 జంగ0510 1206 ఏ ఈ20 22608 81/68 60 2 ౦0246 616వ ఇమం 020 606 *స26 షం161 మండలం “8126069 56 “6023605 ఏ 206 వ్‌ 219506226 36603 10 ౧211 016 6765. 2663 గౌం 9మంర్ర” 01 ంటముపు? ₹ 126 2235 50601666 8026 హక 10౪6, 01 016 09)601 100౪12 హై 62 41 అంమ్రూ[ంం ళం కము ఉుజట౦ష.. చ ఇట్లాగే వివిధరకాల లోహ, మృణ్మయపాత్రలు __ వూరికే “పాత్రవిశేషం" ఆఅం'పే ఏమీ అర్థంకాదని.. ఏపా్యత ఎట్లా పుంటుందో___ అటికె, గంగాళం, దుత్త కడవ, చెరవ, చట్టి, చెంబు.... ఇట్లా వీటన్నిటికీ. వరసగా బొమ్మలు గీయించాడు. ఇట్లాంటి కొన్ని చిన్నచిన్న పదాలకు వట్టిమాటలతో ఎంత వివరించినా అర్థం కాదను కొన్నాడు. పదినూటలతో చెప్పలేని భావాన్ని ఒక్క బొమ్మతో ఇచ్హు అర్ధమవుతుంది వ రేకీలో బొమ్మల్ని ముద్రించే అవసరాన్ని గుర్తించాడు (బౌన్‌. ఇట్లన్నాడు న శ డి 18014 సడి, 1802 (వాల్యూమ్‌ క్ర
తలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు ంై
“౦06 1056 3మలు5, 6200093, ౪699619, (67615, రేహర8363 610... ౧4౧01 06 01627137 0007286164 ఇరుంటజం 6 2164 0001001065. 5676౯21 “6106002165 0166 1 20819 ఇమిడే ాలంపే 8276 9401 100065 : లం 126651 6౭9009 610ళ0%3జు3 0€ 8606౯21 1007716696, 1 ౦౫౬6 2164 52211 70133016 (లం1టంమండే 1” శంకర వ టి ౪76 276 10 ౦017602160 0001 €0 801646 6 62661 62496212 ౭56 ౦96060...”
తన డిక్ష వరీతో ఇట్లా కొన్ని బొమ్మలు గీయించి ముద్రించ చూళాడుగానీ అస్పటికి మన ముద్రణ అంత అభివృద్ధికాలేదు కాబట్టి, ఖరీదు జా స్తి అపవుళుంది కాబట్టి మానుకొన్నాడనుకోవాలి. అప్పటికీ కొన్నిచోట్ల బొమ్మలు గీయించాడు__ ఉదాహరణకు చూడండి మహాభారత యుద్ధంలో వచ్చే “ళకట వ్యూహం.” అట్లాగే గర్భగృహం.
ఇంకా రాజకీయ, వేదాంత, మళ, శాస్త సాంకేతిక పదజాలాన్ని గురించి. కూడా ఈ నోట్సుల్లో 'ెక్కుచోట్ల చర్చించాడు. ఉదాహరణకు:
“పంకం 350051 ౪02649 జాం ౦91166 2 21! భం 4106002016: జార జుంండే (6ం1? 10902006, ంటరే2ి 19 01 1 ఎంముుం౦క్సు.... ₹0163 6020360166 ఇటు 2 14421 ౮౦+౪లఅంముఅం జూం 2626. అస్తుశేజంం6 : 04౬ ఇ12 చం పరేండజం ం0మ0606664 "ఇ 6 110607 0౯ 6 50ల్పంం6 జం (15 గొడంంస156, 7016, బంబం1మ ఈం) జాం మా షం 62937 10 ₹ల0డేలకు లి
ఈనాటికి కూడా మనం “*వోటుిను వోటుగానే (గ్రహిస్తున్నాం. కొందరు. “ఓటు” అని కూడా వాస్తున్నారు.
_ లే డు ఇట్లా ఇన్ని పుంతలు తొక్కి తెలుగు శబ్దతత్వాన్ని ఇంతగా మధించి చూళా, గనుకనే తనకు ఈ డిక్ష్నరీల వని ఎనలేని తృప్తి నిచ్చినట్టున్నది.
మ్మ 0౪1 306163 మరే 50%ం1000్ర” 165066 ళం ౦౦16102683 ఇర. 20022203 0 €£6 [010802 - 08సంమి 010టంకజుంం.. 26 2 ఆమ1120 6950 ౪725 ₹664హిం4 10౯ ఈం 2081158 - 201080 10640220)”. తుంరే ళు ఇ25 5301ంర. [00 చుం 700653 (ామంయంమ 16029 0% 6263108 వజషా68 €0 *626 2081108 600018 €0 0 ఇర అమై1201 లర స 61624. గారం 1656 26006 2 2206621 0120806 1 0 0001, 5202001308 మమం20ళ5 0మాజం6కు. 206 38865058 6 6201035100 0౯ ౪024067061 207664 ₹1038 0౫ 5ళై0ై62క4005...
- డి 1892 (వాల్యూమ్‌ కం
ఖ్‌ అబే సంపుటం.
జ! టౌన్‌ లేఖలు
ళం? తంటంవిజ!68 ఇల 6౦01101166 అభం” గంగ. 0721121 శ౦ంళంం65: 044 సు ఈం 671521 0 2182153 - 61380 0164014)” ₹ ౪566... “ఘం ేజూర్రండిక్రం 4106ఈ00821895 2150...*
తృప్పికరంగా తయారయ్యాయి అనుకొన్న తర్వాతనే, ఇక ఈ నిఘంటువులు అచ్చయితే బాగుజ్జనుకొన్నాడు. డిక్ష వరీలకు ఏం 'పేరుపెడితే బాగుంటుందో చాలా చూరమే ఆలోచించినట్లున్నాడు (బ్రౌన్‌.
“౮11 915 0001. - అక్షయపాత్ర, నామనిధి, పదనిధి, కమఠం, జలధారం 2 కంటు ! ౮2126422 2 6601665 21 127027 01 (బౌణ్‌ీయ్యం పుష్కరం 25 షే 00001664 016 12006176 ౩౫౦23. సెం (బౌణ్యం. బౌణ విఘంటు 07 (బౌజియం___”
మరికొన్ని పేజీల తర్వాతనే ఇట్లాగే మరికొన్ని అలోచనలకు అక్షరరూప మిచ్చిపోయాడు.
“క్‌ €₹0 ఇమజ6 920314 06 [6 ఉట 066 ర)0ఉం%2గ. & పందంకజూూ గంట జర క 0602137 ౨12606 2. 16 20301366 ఇర ౦641021. 3. గౌసం 0రేంర మంగే 07612 6120026023 07౯ ళటం: తీ వంటంకటుూ? ౦6 చౌం128 12084226 అము[26తే ప కమ మెం రల ౨206 066 సర్వాంధధ నిఘంటు 01 మెంరేటాజ 0 45 కడప నిఘంటు 07 06006౯ షం కోరుకొండ నిఘంటు 01 ం[8? గోదావరీ నిఘంటు, (ద్రామెరామ నిఘంటు....60100262 శంటం94ర65. 0౯994 ఓ : ఆంధ్ర ఇంగ్రీషి నిఘంటు, ఇంగ్లీషాంధ్ర నిఘంటు, సర్వాం(ధ్ర నిఘంటు, సమస్తాం(ధ్రం....*
దీనికి పూర్వంనాటి సంపుటంలో ఆలోచనకొచ్చిన మరికొన్ని పేర్లు చూడండి :
తెనుగుతెన్లై, తెలుగుల గవి, ఆంధ్ర (త్రివేణి (ఇవన్నీ అడ్డగీతతో కొస్టేసి వున్నాడు,
ఆంధ్ర భాషాంజనం, ఆంధ్ర సాహిత్య దర్పణం, శబ్ద (తివేణి, ఆంధధ్ర కామదేను 0౯ (బ్రౌణర్థం....”. (చూడు: 70) వ పేజీలో ఛాయాచిత్రం )గ్ధి న.
- ఆదే సంకుటం,
ఫేమ.హీయే.లై. లోని డి. 1401 (వాత్యాహ్‌ 8).
స్ట్‌ మ. ఓ, మే, రై. లోని (చ్రాకా డిక్షనరీ నోట్సు (శాంజెల్‌ నిఘంటువును ఆధారం చేనుకొని వర్పరుచుకొన్న నోట్సు) డీ, 8156,
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు తి ఇట్లా సరైన 'పేరుకోసం ఎంత (ప్రామలాడాడు: కడకు అట్టబడి ఇట్టబడి “తన నిఘంటువుకు టబ్రౌణ్యమని 'పేరుపెటడంలో నే బౌనుగారికి సంస్కృత సం(ప్రదాయంపట్ల ప! ళం
గల గౌరవం తెలుస్తుంది”*ే
(ప్రారంభదశలో నే తన ఈ డిక్షనరీ కృషికి ఎంతెంత ఖర్చు ఆయ్యేదీ, ఎంతెంత కాలం పక్షేదీ అంచనా వేసుకొంటూనే వచ్చాడు. ఉదాహరణకు ఒకచోట వేసుకొన్న అంచనా లెక్కసక్కలు చూడండి :
“ళగాలాం 50216 006 60010366, 2064 6 70130165 రేహా1రేం6ే 200085 రలు, 620% 27118 100 92863 + ఘ4ంం2763 = 200. 1884 ౨2806259 2 2000 ఇ₹02164 96 ౨౦662216 2౬0 2264 6205 122 ఇ ర111క్రలుం6 0810 10 213% 09 20 2769286 10186 2265 6౯ 1237 - చ2€ 13 పంటర8ై 6 సంలు[62765 =6 61 తేజ)” ౫6 ఇగ1663 = 36 928638 పం? ర2 ఇమం 26 25 రజక బలా 020 81765 20048 900 2865 612 మెం. (3 ఇట 400 ౭865 ల మఇంజళు
మం %016 ౪01016 మ మ మజయుంం్లుఓ 6900213 [11 1,200 రం 0౯ 096. 1 మం 46 మ066 రేబైంం0 ఇరగ ౦౪8% 00 002 0 04011 2ంళ 4 మం1ళం : మరే 6౯9425 3 2౯0629 టా 00061 ఇ0ళ16 06 610౪882 2)” = 36 28265: మం%076% [020 220286 10 868 11 6౦9166 06011 50 11616 29 2 70176 9004 1 88211 00 5265866 డె ౪6 12007 076౪106 16 50663 600166 ౪౯11 6 2 1028 6.
“06 20076 ఇ29 ఇం మ 1829. [6014061 ₹6 0023 11 8 [010 ౪7010065 ₹723 2602766 1 1831-33 264 కొంటు రజ 06 20168064 6013 101 ౪6 1055 ౪28 మి2రం 1 16840. 381 1 పైంటరక్ర 116 10ంగం- విజగ 10 1845 1 90006 చం 16065910” 01 289జ00 భాణజ0ం0101008 ఫీ తీరే ముంది 0 18 ఇ29 6026 09 మి” ౦90 26, 16 ఇంగ 06018 100 మటం266 101౯ 22006 చాజంంగ 0లో
ఇట్లా ఎప్పటికస్పుడు అంచనా వేసుకొంటూ లెక్కపక్కలు చూచుకొంటూనే వచ్చాడు. తాను (వ్రాసుకున్న డిక్ష్నరీ నోట్సులనుంచి దేశీయ పండితులచేత "ఫేర్‌ కాపీల” తయాశీవంటి పనుల్లైనా చేయిస్తామనుకొంటే, అది కూడా అనుకొన్నట్లు శుదిరినట్లులేదు. మళ్ళీ తానుగానే ఈ పనికూడా చేసుకొంటూ (వ్రాసుకుంటూ వచ్చాడు. మరోచోట చి త్తుగా (వ్రాసిపెట్టిపోయిన మాటలు చూడండి :
- లోనడ పేర్కొన్న దిగవల్లి వెంకటళివరావు వ్రాతప్రతి 210105 01
- ౨. ంళము,
స డి 856,
9గ్ర బౌన్‌ లేఖలు ఖా ళాంచతి 812640 0276 పజంంంంరు 16 120022 03 ఈమై10)1%8 211765 1ం ఇ2%51216 (ఠీ భా౭290ంళుల 102 96, 041 2 6616 అంుం116206 కషిలళాలిరే 24 €0 కేం 6 ఇంకేం ౪౭11] మళం్క ఉం 3 3561 తంం0 రమ చుం ఇసం18 0౯ 9ంళు రంటంకడుంం9 *25 హు మం 00 తజంరాంరటుక్ర ; జే మ కం మజయిల 1 ౪729 00864 €0 0091116 19 20సర్వ్రేలంకం. 01 ఇంజంక్రైంయంగ1 0 9037 పంళ2ై% ౨0189 23 0 12076 ఇర2కట60515 షేంళ 6౪765 అములశి పు 20800% 025 06 కకం6 ఓ $58002 291 - 120 226 022% సలం బతి లాం ఈం రౌం1382 ఇమం2566 ౪/11 06ష2” 21 1063 ఒ₹200666ే6గ ఈం ఇ 0506122653 96%. ఇట్లా ఈ నిఘంటువుల నిర్మాణంలో తాను ఎన్ని అవస్థలు పడ్డాడో ఎన్నెన్ని చోట్టనో వివరంగా వ్రాసిపెట్టి పోయాడు. ట్‌ ఇదంతా ఎందుకు ఇట్లా ఇంత విస్తారంగా బ్రౌన్‌ చి వ్మవాతల్లోనుంచి తీసి అదే ముడి రూపంలోనే కోట్‌ చేయనలపి వచ్చిందంళే కారణం లేకపోలేదు. గిడుగు. "పతిభి ష్యత్రికలో (వాపిన వ్యాసంలో వున్నంతలో (బౌణ్యాన్ని మొత్తంమీద ఫ్లాఘిస్తూ శంరంను, సూ.ని.ని ఇెడదిడుళూ ఒక మాటన్నాడు. ఆయన (బౌణ్యాన్ని 'మెచ్చుకొన్నాడుగానీ టొన్‌ను కాదు. (బెజ్య సనఘంటుపును రచించింది (బ్రౌన్‌ కాదన్నట్లు, మరెవరెవరోననే అభిప్రాయం కళ్లేలాగా (వ్రాశాడు: “బ్రౌణ్య విఘంటువు రచించిన పండితులు (వ్రథ్యాత పండితులు, జూలూరు అస్పయ్య పండితులు మొదలయిన వారు .” అని.? (బౌన్‌కు ఇంతకంటే అన్యాయం మరొకటి వుండదు.
(బౌణ్యాన్ని (వ్రాసింది (బ్రౌనేకానీ మరెవరో ఎట్టవుతారు? కడకు ఫేర్‌ కాపీలు (వ్రాసుకోవడం కూడా చాలామటుకు కానే చేసుకొన్నట్లు (వ్రాసుకొన్నాడు. ఇందుకు సాక్ష్యాధారాలు మనముందున్నాయి. ఈ డిక్ష్నరీలను ఆయన తన పర్యవేక్షణలో దేశీయ సండితులచేతనే (వ్రాయించి (వ్రకటించాడనే దురభిప్రాయం ఆనాటి గిడుగులోనే కాదు, ఈనాటి మనలో ఇంకా బాలానుందిలో వుంది. ఆయన సండితుల సాయం ఎన్నోవిధాలుగా. తీసుకొన్నా... ఈ అవస్థ అంతా తాను సొంఠంగా పడి, వాళ్ళ సూచనలు,సలహోలు వున్నప్పటికీ, అడుగడుగునా తన సాంత “డిస్‌(తైషన్‌” జోడించి అర్థ నిర్ణయాలుచేసి, కడకు [వాతపనికూడా తానుగానే చాలావరకు స్వయంగాచేసి, ఈ సహో యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసి సదవిధులు పొంగించిన నిఘంటు సోమయాజి అయ్యాడు (బ్రౌన్‌.
జ్‌ డ్రి స్రేప్ట్స
శ్‌ లోగడ ఆశేర్యాన్న ష్‌డుగు వ్యాసం ల్ని నూర్యరాయాం[ధ నిభుంటువు; జ్పేజ్త్మ పరి
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు ళీ తనచుట్టూ చేరిన తెలుగుసండితులు చెప్పినవి చెప్పినట్లుగా (గ్రహించివుంకే (బౌజ్యానికి అంతటి విలున వచ్చివుండేది కాదు___ అని చెప్పడానికి మచ్చుకు ఈ (క్రింది జాబుల్నే ఉదాహరణలుగా స్వీకరించవచ్చు. 18 మహారాజశ్రీ బౌన్‌దొరగారి సముఖమునకు॥ విన్నపములు. తిప్పాభట్ల వెంకటశివశాస్తులు సలాములు చేశి చాయంగల విన్న పములు. మేటికోణఖు ఆనేమాటకు రెండు జెండు (310 అర్హములు. 1. సము దాయముమీద సమముగా చూచుకొనుట. 2. పరస్పరము కనిపెట్టుట యీ జెండు అర్ధములు మేటికోజు అనేమాటకు చెల్లుతవి. మేటికోజు అనేమాట ఆభాసాం్య్రము యెట్లాగైనదంకే మేటియనగా తెనుగుమాట. కోజణు అనగా తురకమాట. యీ జెండు మాటలనున్నూ వ్యవహారమందు కలిపి వాడినారు గనక అభాసాంధమైనది. చిత్తగించవలెను॥ యిదే పదివేల విన్నపములు. ది 25 అక్టోబరు 18242 కేశ మహారాజశ్రీ మేస్తరు బొన్‌దొరవారికి॥! తమ కోర్టు పండితుడు వఠత్యం అద్వైత బ్రహ్మశాస్తులు అనేక సలాములు, మేంటికోజు అనేమాట తెలుగుభాషలో దేశ్యమయిన తెలుగుమాట. మేటి అనే శబ్దంబునకు గొప్ప యధికారి అని అర్ధము, మేటికోజునే శబ్దంబు నకు [గ్రామస్థులయబ్ను రహియితులు అందరు జరిగించెడి కార్యములలో వకరిని వక అధికారివలె కనిపెట్టుట. యది యట్లంన్నను వక [గ్రామమందు ఐబహుమంది రహితులు దున్నిన దుక్కివల్ల పండించి వేశిన పయిరు కుచ్చళ్టు శనుఓ,మేంలై, లోని | బౌన్‌ డిక్షన్నరీ నోట్సు సంపుటం డి. తిే40 కేజీ 611 ఈ జాబుపెన ౪౦0 షం ఇాయడ వెళంళం02... మేటికోరు 13 మేడం! మేడి యొక్క పాలు 16 పేజి క్రగాయి శం పై008్రమిు2మ.. నం ఇం0ం లట! క్టం__ అని (బౌన్‌' ాసున్నాడు, ॥ గ
ళు టౌన్‌ లేఖలు మొదలయ్నువి కళ్లంలో నూర్చి వబ్బిడి చేశి కయిలు సేసెడి సమయమందు రహితులలో పరస్పరము వక రహితు కుచ్చలదాపున మరి వక రహితున్ను వీని కుచ్చలదాపున వాడున్ను సస్యమేగాని థాన్యమేగాని అపహరించకుండా నున్ను కయిలు అయిన థాన్యము యిన్నియని తెలుసుకునేటందుకున్ను -... శావలి యుంచున్నారు గనక యిలాగే యెందున గురించి అయినా (గ్రామస్టులు పరస్పరము వకరు సేసెడి కార్యముమీద మరి వక రహితు కావలియుండుట మేటీకోబు. శబ్జార్హము మెట్టు అనే శబ్దముమీద మేటీ శబ్దము (గ్రామ్యుముగా పుట్టినదికాదు, మెట్టుశబ్ధము వేరు మేటీశబ్బము వేరు. మేటికోబు శబ్దము (శ్రామ్యుముకాదు. సుశబ్దము. మెట్టుశబ్బమునకు సోపానము వక అర్ధము. యింకా శాన అర్థములు వున్నవి. చి త్తగించవలెను. యివే అనేక సలాములు. ది 2ఫ్‌ ఆక్ట్రోబరు ఆన 1824 సం॥౫* 15 మహారాజరాజక్రీ చా. ఫి. (బౌన్‌దొరవారి సముఖానకు-- అశ్రితుడు రావిపాటి గురుమూర్తిశాస్త్రి అనేకములైన సలాములుచేసి (వ్రాసుకొన్న విజ్ఞాపన పత్రిక-__ తమరు అలవోక__. డాబాలు అనే శబ్బములకు అర్థము (వ్రాసి పంపించుమని (వ్రాయించినారు. అలవోక శబ్దమునకు స్వేచ్చ-- అనిచ్చ-- అప్రయత్నము..-. అశ్రమము-- కారణము-- అని నానా అర్హములు వున్నవి. ఆయా స్థ్టలములకు తగినట్లుగా చెప్పుకోవలసినది. డాబాలు అనేది డాబా అనేదానికి బహువచనాంతము, డాబా అనగా వెంితోగాని బంగారుతోగాని చేసిన మొలత్రాడు యొక్క బిళ్ల ఉత్తర బేశములో బంగారుతోగాని వెండితోగాని చేసిన మొలత్రాడు నాలుగైదు వరుసలుగా చుట్టి అతికించి బెళ్లలువేసి మొలను ధరించడం కద్దు. అటువంటి (తాడు డాబా మొలతాడు అని చెప్పబడుచున్నది,
- అదే సంపుటం పేజీ 612. దీనిపెనోైం[ 61106 000666 211 ఇుం3క్రా మేడి 2 ప10% - మేటికోరు టం కొజుం 08 భం బ10షముబుటి అని చౌన్‌ ూసున్నాడు, ॥
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు ం్రం
కాలేజీవారు కోరిన 500 రూపాయిల పుస్తకముల వైనం నాకు యెంత మాత్రమున్ను తెలియదు. చిత్తగించవలెను. ఇదిగాక తమరు హంసవింశతి లోని కొన్ని పద్యాలకు శబ్దార్ధమున్నూ (వ్రాసి పంపించుమని (వ్రాయించినారు తోచినమట్టుకు (వ్రాసి యిందులో బిడాయించి సముఖానకు పంపించినాను- చిత్తగించవలెను. నేను నడుచుకోగలందులకు ఆజ్ఞాషతిక దయచేయించ వలెను. ఇదే అనేకములైన విజ్ఞాపనములు--- చెన్నపట్నం [1827 నవంబరు 22 చేది. _-రా, గురుమూ ర్తిశాస్త్రి*
షా ష్‌ వ్‌
“మేటీకోరు' అంటే అర్థమేమిటి అవి బ్రౌన్‌ మొదటగా అడిగిన వ్యక్తి తిప్పాభట్ల వెంకటకివశాస్త్రులుగా కనపడ్తున్నాడు. ఎవడీ తిప్పాభట్ల? అతరాభ్యాసం చేయించిన వెలగపూడి కోదం[(డ్రామయ్య తర్వాత, ఒక విధంగా (బౌన్‌కు ఆది గురువు అని చెప్పవచ్చు. (బ్రౌన్‌కు తెలుగు సాహిత్య స్పృహను కల్గించిన తొలి తెలుగు పండితుల్లో ముఖ్యుడై నవాడే అనుకోవాలి.
తిప్పాభట్ల ఈ జౌబు వ్రాసిన దాదాపు నెలరోజులు తర్వాత, వేమన పద్యాలకు (బ్రౌన్‌ 1824 నవంబరు 28 తేదీన ఒక చిత్తు పీఠికలో ఇట్లా (వాళాడు :
అ జు ఘరంం84 60 0 7607 160066. 2920009 ఇనేం 1288010 మిం ఈం 1బుం28్రల 165 కజమురుడం 2డీ 03063. నామం” 26 201002- ససేంటడ 7అు1212 5172 వ౭ందా! ౦1 వెశ్‌250102002మ 206 గర?)702 జయ, 6 విజరు! 0010988 10 16 0ంచూం మ ఇమం ప మఉ*6 ఈం 02082 01 సంఘ 25303206 ఏ౪66.. నశ ఈ జూబుమ. ఓ. మే. లె. లోని ఛౌన్‌ లేఖలు పేర గల సంఫుటాల్లోగానీ “శేదా. తదితరమెన (వాతప్రతుల్లోశానీ ఎక్కడ వున్నదో. జీను శోధించ లేదు, 1931 లో వావిళ్ళవారు ఫునర్ము(దెంచిన రావిపాటి గురుమూ ర్వి శాస్త ఈ తెనుగు వ్యాకరణము”లో .. బేదము అత్మీనారాయణ కాటన్సి, (వానీన పీఠికలో ము[దతై వున్నదిం డాక్టర్‌ కొత్తపల్లి వీరభదరావు రన “సని, పి, టాన్‌” గంథంలో కూడా దీన్నిబన్త తీసుకొన్నారు.
క టం కొంటు 0గేక్రమణ! 71 ముకక అతుతఅముకు, 0. ౨. మంంళాము. కూడలికి 1967, ులేజుం స మొంాగు ౨9. 0-2.
100 టౌన్‌ లేఖలు 'వేమన పద్యాల అధ్యయనంలో బ్రొన్‌కు తోడ్చడినవారిలో _సథముడు ఈ తిప్పాభట్ల పండితుడు. తెలుగు కావ్యభాష మెళుకువలు విప్పిచెప్పిన ఈ పండితుడు వాడుకలో వున్న ఒక మామూలు తెలుగు మాటకు అర్థం చెప్పనలసి నస్తే పప్పులో కాలు వేళడంటపే అందులో ఆశ్చర్యమేమీలేదు. మన పండితులు లోక వ్యవహారానికి ఎంతదూరులో తెలుస్తుంది. కృతకగాంధథికమే వారి సొమ్ము. సహజ వ్యావహారికం. వారికి కొరకరాని కొయ్య. ఇక వఠ్యెం అద్వైత (దిహ్మయ్య గూర్చి తోగడ కొంత (ప్రస్తావనకు వచ్చింది (చూడు: "పేజీలు 52055). ఆయన ఈ శద్దార్థ నిర్ణయంతో కొంత దరిదాపుకు వచ్చినట్టు కన్పించాడుగానీ పూర్తిగా మాత్రం కాదు. పండితులు చెప్పారు కదా అని, బ్రౌన్‌ పూర్తిగా వాటినే గుడ్డిగా స్వీకరించ కుండా తన సొంత (ప్రతిభను కూడా జోడించి అన్వయం చేసుకొని తెలిసిన వాళ్ళను పట్టుకొని కరెక్టు అర్థాలు రాబళ్టే దాకొ (బౌన్‌ విశ్రమించేవాడు కాదు. గనుకనే ఒక్క 'మేటికోరు అనే పదం విషయంలోనే గాకుండా, ఇట్లా ఎన్నింటి విషయంలోనో సరిభైన అర్థ వివరణలు చేయగలిగాడు. ఎట్టయితేనేం, (బౌన్‌ కడకు తన డిక్షనరీలో ఈ శబ్దానికి సరియైన అర్గాలే ఇవ్వగలిగాడు; క! మైనా ళా “మేటి (1కే. 0£ మేడి : మేటిపాలు 01 మేడికోరు టం ౧2001609 9021౯6. న్‌ంర6 4ల6 ళం షంయము మేటి & 1076, ఏ5. మేటికోరు 38 €6 92206 28 స్వామి భాగము (10 భోగము?). 5096 909611 1 25 మేడి 026 0౧613 543 రుం 9/0 26 రగంం686 మేడిపాలు 19 2 పైకం256 0౪61 ౪5664 09 921 210615. “మేడి 110. 2.5. & ఫ1008% 502% 01 10682 121. మేడికోలు, మేడి పాలు 16 11790655 92౯6 05 ఈం 6౦9. మేడిపాలిక యిచ్చెను: 015 ౧16215 జ ల 12061096 2864 10 +01410 6201 1001 21 09 61506 40 6 1296110564 ఓం 70 రటారక” మై మొదటి రెండు జాబుల్నిబట్టి మనకు తెలిసే మరొక చిన్న విషయం ఏమం'పే 1824 నుంచీ పదాలు, వాటి అర్జాలకోసం (బౌన్‌లో ప్రాకులాట ప్రారంభమై డిక్షరీ నిర్మాణ తలంపు ఏర్పడిందన్న విషయం రూఢి అవుతున్నది కూడా. క్‌ వ గ!
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 101
ఇక “అలవోక” గురించి జాబు (వ్రాసిన రావిపాటి గురుమూర్హికాన్తిని గురించి
లోగడ చర్చించుకొన్నాం. ఈయన్ను గురించి (బౌన్‌ ఒక చోట ఏమి (వాసిందీ కూడా
తెలుసుకొన్నాం (చూడు: జ్పేజ్ర్‌ 21. (బ్రౌన్‌ ఇంతగా శ్లాఘంచిస పండితుడు, అప్పటి
కున్న ఏక్సైక (ప్రభుత్వ కాలేజీలో అ్యగస్థానంలో వున్న పండితుడు__ఒక పదానికి
నాలుగర్థాలు వ్రాసి పంపితే, (బ్రౌన్‌ గాకుండా మరొకడై తే ఆ నాలుగర్జాలను కళ్ళు
మూసుకొని అట్లాగే అప్పటంగా తీసుకొని తన డిక్షనరీలో ఎక్కించుకుని వుందేవాడు*
అతను ఇచ్చిన అర్థాలు దాదాపు సరిమైనవిగానే కనపడ్డ్తున్నా వాటిలో ఏ ఒక్కదాన్నీ (బౌన్‌ స్వీకరించలేదం పే ఏమనుకోవాలి?
ఏదో మహా పండితుడు చెప్పిన అర్హం గదా అని (పమ త్తుడుగా వండి పోకండా, బ్రౌన్‌ అడుగడుగునా అప్రమత్తతతో సొంత రుజువులు చూచుకుని ఎంత (ప్రళిభావంతంగా అర్థ నిర్ణయం చేసేవాడో ఈ జాదే చాటుళున్నది.
బ్రౌన్‌ తన నిఘంటువులో *“అలవోకకు” రావిపాటి పండితుడు ఇచ్చిన "స్వేచ్చ, అనిచ్చ, అసస్రయత్నము, ఆశ్రమము, కారణము" అనే అర్థాల్లో ఏ ఒక్కదాన్నీ (గ్రహించకుండా. అరడజను కొన్య (ప్రయోగాలు గుప్పిస్తూ తాను సొంతంగా ఇచ్చిన అర్ధాలు చూడండి:
“అలవోకగా నం0ంట761 జముంంటుకైం. 2121 62327 92616591) వేడుకగా, విలాసముగా, అట్లాటగా, అవలీలగా, అలక్ష్యముగా, అసడ్డగా, ఉపేక్షగా, 0. 6. 523 (పొద్దుపోక....”
(బౌణ్యం టౌన్‌ దేగానీ మరొకరిది కాదు గదా. ఇంతకంశే సాక్ష్యాలు మరేమి కావాలి? మరెన్ని కావాలి?
ఆఖరుగా ఒకమాట, (బౌన్‌ డిక్ష్నరీ నిర్మాణానికి సంబంధించి మ.ఓ.మొలై. లో ఇన్ని చిత్తు వ్రాతల సంపుటాలు వున్నా. ఆఖరుమాటగా ఏమీ చెప్పేస్థితిలో లేము. ఎందుకనం'టే, లండన్‌లోని ఇండియా ఆఫీస్‌ లై్యబరీలో మనం చూడవలసిన సంప్పటాలు మరెన్నో వున్నాయి. ఇండియాలో తెలుగువాళ్ళ మధ్య ఇంచుమించు 80 ఏళ్ళు ఉద్యోగ జీవితం గడిపి రిమైరై లండన్‌ వెళ్ళిన తర్వాతకూడా మరో ముపై ఏళ్ల బతికాడు (బౌన్‌. ఈ 80 ఏళ్ళు లండన్‌లో ఆయన వూరకే వుండిపోలేదు. ఆఖరు క్షణం వరకు, తెలుగు భారతిని సేవిస్తూనే వచ్చాడు. విశ్రాంతి జీవితం గడుపుతూ, తాను సంతరించి. పెట్టిన నిఘంటువులనే మళ్ళీ తాను దాదాపు రోజూ తిరగేస్తూ, తోచిన
102 బౌన్‌ లేఖలు మార్పులు, చేర్పులు, కొట్టి వేతలు, సవరణలు, వివరణాదులు చేరుస్తూ పోయాడు. తన డిక్ష్నరీ ముద్రిత (ప్రతులను *“ఇంటర్జీవ్‌” చేయించి, మధ్యలో కుట్టిన తెల్ల కాగితాల్లో ఈ చేర్చులు చేరుస్తూ పోయాడన్న మాట. ఈ చేద్పలు మార్పులు ఎంత విస్తారంగా చేళశాడంకే__ముదిత (పళులు ఇంచుమించు 1,400 "పేజీలు చొప్పునవుంటే, ఈ జేప్పలు దాదాపు ఇంకంత వున్నట్లున్నాయి: త గ్రేజటే? 2266 2661410103 (60 16 ౨1060120165, 206 06 8220- 29 ఇమం జ 10% 2096 20 60201664. పెశంం0 046 ౧101801015 10522113 24 6011604666 ౪6 [ఘు 06103 10 20050010 ఇంత్‌ 2పైంటంరే 16 బం 9ంరే 000016 1 ౩6066 (0 88912106. [056 క 561 రేంళం 1 6 1294 [360 7629 23 06 016 ౪2142016; టం” 216 అ2మ? 9016 9000లాంళ5క. గం 020 006 ౪ఇం10 ౪11 0760016 08 2006012016 10 1620064 ₹626అ5. 1 2150 మ2రే6 202007 2రేర[1009 206 0056064015 షు లం 16800664 1ం0కక 8105520)” 05 ౮4610121 2064 మెం?లుుం గౌతమ (బౌన్‌ ఇంత విసృతంగా చేశానని చెప్పిన ఈ మార్చు చేర్చుల్ని ఇంత వరకూ ఏ తెలుగువాడూ. చూచి బేరీజు కట్టిన పాపాన పోలేదు. 1885 లో (బౌన్‌ ఇంగ్లీషు..తెలుగు డిక్ష్నరీకి రివైజ్డ్‌ ఎడిషన్ను తీసుకొచ్చినప్పుడు పైన పేర్కొన్న (టౌన్‌ స్వీయచరిత్రను యధాతధంగా పీఠికాప్రాయంగా పునర్ము(ద్రించారు. అందులో బ్రౌన్‌ స్వయంగా ఈ మార్చు చేర్చులు చేపి వున్న (వ్రాత (పతులు ఎక్కడున్నాయో వాటి పోబిడి లభించలేదని (ప్రత్యేకంగా ఒక పుట్‌నోట్‌లో__” 16 365021 6001 షం ము[ంాయు2001 106 06099 2016 10 860 20 ళ656 ెటకకా అని పేర్కొన్నాడు ఆ ఎడిటర్‌ ఎమ్‌. వెంకటరత్నం. దరిమిలా 1087 లో ఈ (వ్రాతప్రతులు పలానాచోట భద్రంగా వున్నాయని ఒక స్పష్టమైన ఆచూకీ దొరికింది. ఆ సంవత్సరం వెలువడిన “84౯00622 వ4200- 500105 10 116 06412 '%ం6 మాజి *7012, అజ 1. పశుం? ౮౦1160 - ఉ చూడు: 111లుబ్యు. మలం 08 002169 మము 000 మిడి కీయ యాజశ9 60001460, 0. ౨. మైాంళాం, ంం6ం%0, 18% 9. 80. సతు మొకం జుడ రొతకు ంటంంజ్సుా, 0, ౨. ₹0ళ3%, మెంళంంకి ఖర వమటుక్రంతి. సే” వెట్‌ సాయిలు మజటుణుు.. ంం౦ప6 6షటం9), మయం, 1895. ౨. “రం.
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 103 కం15 26 వెశంంం11200003 వెళడంంం0ంణైట”. అనే "పేరుతో 6. , 152376 అనే ఆయన వివరణాత్మకమైన ఒక బృహత్‌ 'కేటలాగ్‌ను (ప్రచురించాడు. అందులో 1049 షేజీనుంచి 1088 పేజీ దాకా ఈ (బ్రౌన్‌ (వ్రాతప్రతుల సంపుటాలను పూస గుచ్చినట్లు వివరించి వున్నాడు. ఈ కేటలాగ్‌ను ఆధారం చేసుకొని (ప్రొఫెనర్‌ పి. ఎన్‌. (శ్రీనివాసాచారి (అన్నామవై యూనివర్సిటీ 'చర్మిక ఆచార్యుడు ఒక వ్యాసంలో వీటిల్ని గూర్చి విస్తారంగా వివరించి వున్నాడు. మరో నాలుగేళ్ళ తర్వాత, ఆయనే మరొక వ్యాసంతో మరో రూపంలో ఈ విషయాలను చర్చించి వున్నాడు.
ఆం. (ప్ర సా. అకాడమీ ఒక పండిత (ప్రకాండుల కమిటీ నేతృత్వంలో ఈ బ్రౌన్‌ తెలుగు నిఘంటుపును మళ్ళీ నూరేళ్ళ గడిచిన తర్వాత 1086లో పునర్ముద్రించినప్పుడు___ఈ గొడవలేమీ పట్టించుకోకుండానే 1852 లో (బౌన్‌ ఎట్లా ము(దించాడో అట్లాగే అబందరగా కళ్ళు మూసుకొని అచ్చు వేయించింది. ఎట్లాగైతేనేం, తనకు చేతనైన పరిధిలో మరుగువడిపోయిన (బ్రౌన్‌ పేరును మళ్ళీ వ్యాప్తలోకి తెచ్చి పుణ్యం కట్టుకొన్నది. |
ఏమైతేనేం, బ్రౌన్‌ (వ్రాతప్రతుల ఆచూకీ. తెలిసి 4 ఏళ్ళు కావ స్తున్నా వాటిని గురించి మన తెలుగువాశ్ళెవరూ ఇంతకాలందాకా పట్టించుకో నేలేదు. మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకు ఇన్నేళ్ళకు లండన్‌లోని ఈ (బ్రౌన్‌ సంపుటాల సంచయాన్ని తెలుగుదేశానికి రప్పించేందుకు ఒక చిన్న (ప్రయత్నం జరిగింది.
థ్రీ వెంకపేశ్వరా యూనివర్సిటీలో సి. పి. బ్రౌన్‌ రీసర్చి ప్రాజెక్టు ఒకట్‌ ఏర్పామైంది. ఈ లండన్‌ సంపుటాలకు మైక్రోఫిల్‌ (ప్రతుల్ని తెప్పించేందుకు దాదాపు $ వేల రూపాయలు చెల్లించడం జరిగింది. అంధ్రప్రదేశ్‌ (ప్రభుత్వ విద్యా శాఖవారు కూడా ఆసరా ఇచ్చి కొంత డబ్బు (గ్రాంటుగా మంజూరుచేపి తోడ్పడ్డారు. మై(కోఫిల్ము ఎ 2 ప్రాంయంణే 09 అం ముత్యము శంగం! 2ంబుీంష.. మిం016టా: 770). ఎ మజ 12 వబజయుయుతూ 1987 “యజంం9 మలము ౨80%, 2 వషగాల్ల 01 2. వలుళం6ం *0 కంటు మతం 15600” జం6 యురి యిట” 0 ముం వెడం ఏ2863 6. 5. వాంకంంజు, మ. 809.
సి దల గగ 76019469 9బ2 వజంటుటటు ౦ంయింమిలణ షం గంయుల చయం. 1941, “ముంయింటం 6 కొంసురైై. ఏటుయంక స అం వటజయేషం (0?టజమముం11 [0 6 00మ0జమోః ఉం. ఖుశ 1. కంల 21010822001021 01695 09% 0042169 ౨810 ౨ళంళార్ల పే ౨౪01 0. 8. ముమా88షంకటు!.
కె04 బౌన్‌ లేఖలు (ప్రతులు ఇండియాకు రావడానికి ఇంకో ఆరు నెలలయినా పడ్తుంది. అవి వచ్చినప్పుడు ఆ సంపుటాన్లో ఇంకా ఏమేమి విశేషా లున్నాయో వాటిని చూచిన తర్వాతనే (బౌన్‌ నిఘంటువులు గూర్చి తుదిమాటి చెప్పడానికి వీలవుతుంది. ఆ శుభ ఘడియ త్వరలోనే వస్తుందని ఆశిస్తున్నాను. ఫ్‌ వొ వా
“తండాయి' అనే పదం బ్రౌన్‌ డిక్ష్నరీల్లోనూ ఇతర మరే తెలుగు నిఘంటువుల్లోనూ. ఎక్కడా కానరాలేదని [వ్రాశాను (చూడు : తాతాచార్జ్హ కథలు పేజీలు 182.8). మిగతా (బ్రౌన్‌ డిక్షన్నరీల్లో ఎక్కడా లేదుకానీ, (బానే సమకూర్చిన కోక్షిల్లా డిక్ష్నరీలో ఈ పదాన్ని ఇచ్చివున్నాడు. ఈ జిల్లా డిక్ష్నరీ గురించి చెప్పుకో వల్పింది చాలా వుంది. (ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో (తమిళనాడు ఆర్క్కైమ్స్‌లోో దీన్ని గురించిన గొడవలు చాలా వున్నాయి. బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ రెవిన్యూవారు దీన్ని చెడ తిడుతూ ఒక రిపోర్టు సమర్పించారు. దానిమీదట (బ్రౌన్‌ క్షమాపణ కోరుకుంటూ (ప్రభుత్వానికి విన్నవించుకోవలసి వచ్చింది. " వీటినంతా ఇక్కడ చర్చించడం అధిక్కపసంగమే అవుతుంది గనుక (ప్రస్తుతానికి ఇంతటితో పుల్‌స్టాప్‌ పెడ్తున్నాను.
వ్ల ప్త న!
ఇక రావిపాటి గురుమూర్తి శాస్త్రి జాబులో (ప్రస్తావనకొచ్చిన మరొక విషయం. “కాలేజీవారు కోరిన 500 రూపాయిల పు _స్తకముల వైనం నాకు యెంత న్యూత్రమున్ను తెలియదు” అన్నాడు గురుమ్సూర్డికాన్రి. కాలేజి తెలుగు హెద్‌గా వుంటున్న గురుమూ ర్చి శాస్త్రికే కాలేజి వారు కోరిన పృ _స్తకములవై నం తెలియకపోతే ఇక మనకు ఎట్లా తెలుస్తుందని అనుకోనక్కర్లేదు. ఆదృష్టవళాత్తు ఇందుకు సంబంధించిన కొన్ని వుత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు తమిళనాడు ఆర్కైమ్స్‌లోను, (బౌన్‌ సొంత జాబుల సంపు టాల్లోనూ భద్రంగా వున్నాయి, వీటినిబట్టి ఆఅ “*కాలేజివారు కోరిన 500 రూపాయిల పుస్తకముల వైనంి ఏమిటో మనం స్పష్టంగానే చెప్పవచ్చు. దీన్ని గురించి సంక్షీప్పంగానై నా తెలుసుకొందాం.
ఇంగ్లీ మ ప్రభుత్వోద్యోగులకు (జూనియర్‌ సివిల్‌ సర్వెంట్సుకుు దక్షిణాది (ప్రాంతీయ భాషలను నేర్చి, వారికి ఆ ఆ భాషల్లో కొంతవ్రవేశమూ పరిచయమూ
చూడు: గౌర. 504 016600ట్వు ప చత యిరి 01జ1షం%6ు మైతమమర్ర ఉం జగంళక 08 ౮866 10 ౨92659 10 తజ ర మౌ. రంగము వలజరుణం 1852,
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 105 కలుగచేసి పరిపాలన వ్యవహారాలు పకడ్చందీగా జరిగేందుకు తోడ్చడాలనే ఉద్దేశంతో మద్రాసు (ప్రభుత్వం అంత అర్చుపెట్టి ఫోర్డ్‌ "సెంట్‌ జార్జి కాలేజిని 1812 లో వర్పాటు చేసి నిర్వహి స్తున్నప్పుడు, కేవలం ఆ పరిమితమైన ఆశయంతోనే గాకుండా మరింత విస్తృతమైన లక్ష్యాలతో ఈ కాలేజి వర్డిల్లాలని (బ్రౌన్‌ ఆశంచినట్లున్నాడు. దకీణ భాషా సాహిత్యాల పునరుద్ధరణకూ పునరుజ్జీవనానికి కూడా ఈ కాలేజి ఇతోధికంగా 'తోడ్పడా అని, ఆ మార్గంలో కాలేజి తగువిధంగా కృషిచే_స్టే బాగుంటుందని (బ్రౌన్‌ అభిప్రాయ పడినట్లున్నాడు.
కాలేజీకి అనుబంధంగా తెలుగుకి సంబంధించినంతవరకై నా ఒక లైటరీ ఏర్పడి భాషాసాహిత్యాల అధ్యయనానికి రెఫరెన్పుకు ఉపయోగపడేలాగున అందులో (గ్రంథసంచయాన్ని సమకూర్చి పెట్టాలని ఆశించాడు. కాలేజిలో తెలుగు శాఖను అభివృద్ధి పరచి ఒక లైబ్రరీని నెమ్మదిగానై నా ఏర్పరిచి విస్ప్రుతపరచేందుకు తగు సూచనలిస్తూ 1827లో కాలేజి బోర్దుకు ఒక జాబు (వ్రాశాడు. లై (బరీవారు 'సేకరించాలనుకుంకేు తన సొంత (గ్రంథాలయంలోని పుస్తక్యప్రతులను, (వ్రాత్యప్రతులను ఖరీదుకు తీసుకోవచ్చునని ఆ జాబులో సూచించాడు (ప్రభుత్వంతో ఉత్తర్యప్రత్యు త్తరాలు జరపడ మేగాక వ్యక్తిగత స్థాయిలో కూడా ఇందుకు సంబంధించిన ఆలోచనలకు పదునుపెడ్తూ (ప్రముఖలతో సం(ప్రదిస్తూవచ్చాడుం -
“రసం 20౯ 16 2671721 206 920మ0ళం% 0% చయం కసం 0806 (1825-1358-18870%” అనే శిర్షిక (క్రింద ఈ అలోచనలన్నిటికీ అతరరూప మచ్చు కొంటూ వచ్చాడు. 1827 మార్చి 1 తేదిన ఇట్లా తన నోట్సులో (వ్రాసుకొని వున్నాడు: “29 ౦086726095 027198 మంకు టయిం 10 మిం 00020066 క69226118 1మం307యింరంట 20 జ 06 266 ఓ లల పమటుంక్రై 02 చం 6౦పింంటం 0 మడమంంగుటం 2వరే ౦6 9296003 ం౦యంంతే ఇట 6 క2006 0 గం 12080286, 1 పైవంరిం96 10 1206 లలు ఇ1 మ. €ం ఫై65000 ₹0116”--అని తనకు వచ్చిన ఆలోచనల్ను ఎప్పటికప్పుడు (వ్రాసి పెడ్తూ వచ్చాడు. తెలుగు లై(బ్రరీ ఏర్పాటుకు (ప్రతిపాదనలు__అని వర్పగా కొన్ని పేజీల బారున తన ఆ నోట్సులో (వ్రాకాడు. దీని విషయమై ఏ. డి. క్రేంబెల్‌కు వ్రాసినట్లు చూడు న తమిళనాడు ఆర్కైన్సొలోని 1827 మే 15 లేదినాటి. పబ్లిక్‌ కన్ఫల్షేనన్ల “నెంబర్లు 18 4 14 ఆగను 7 "తేదినాటీ కన్ఫల్రేషన్ల "నెంబర్ల 10 4 10,
106 బౌన్‌ లేఖలు న్నాడు. ఆయన 1827 పవృప్రిల్‌ 14 తేదీన తనకు (వ్రాసిన జవాబును ఈ "పేజీల్లో కాపీ వ్రాసిపెట్టాడు (బౌన్‌.*
ఈ తెలుగు లైైబరీ ఏర్పాటు విషయమై తాను కాలేజి టోర్టుకు పంపిన (ప్రతిపాదనను వారు సుముఖంగా స్వీకరించినట్లులేదు. అదంకా చాలా ఖర్చుతో కూడిన వ్యవహారమని (త్రోపివేస్తూ, ఏదో కన్నీళ్ళతుడుపుగా (బ్రౌన్‌ సమర్పించిన పుస్తకాల లిస్టులోనుంచి కొన్ని మూత్రం ఏరి 600 రూపాయలకు సరిపడే పృస్తకాలుమటుకు కొనమని సిఫారసుచేస్తూ. కాలేజి బోర్డు కార్యదర్శి హార్క్‌ నెస్‌ (ప్రభుత్వ చీఫ్‌ సె(శైటర్‌కి 1827 జూలై 28న [వాపిన జాబులో ఈ (క్రింది విధంగా తెలియజేశాడు వ
“౧ ప్లై ఛం కం షేంం0 09 669176 ౦6 కెంజూరే 10% 16 0011686 01 01 వం 66౦0986 216 00౯ సం ఘంళటంటం!, 10 201007/16686 16 ₹606సైశ0సింం0ంంటంంంంలలలంలలలల మంటి 969ట0ం005 09% వెళ. మెంంళయుక 20903215 0౯ ౯0716413 6 0011686 10187 */10% 600165 0£ 061180 ఇం218 0౯06160567 0 గంటు ైైళ 1069420426... ..
త్‌ రహాంం166ే 10 92 26 భం తెంజుడ 40 ఇ06601916అ 9301 ఇ 140 పయ 28 6 016 76028166 0)” వేశం. ౨0౪700, €0 96 11 223” ₹69060€ 16069920%, జతే భళి భల ఖు! 1415 006 ఇసింసే 12106 06 24696064 *)€ 60%916672016 6స్తుంగ0:6. ౦౯౪౬6 అం015 మంగ640164 1 సెక. 390ఇ0ి3 0202102806, 209 86 ఇంకు 50206296 70010, 0 6 కై026651 00160507 రే "సయ్‌ ౪031164 06 2 72112016 ఇరేతేషం9 10 ళం 0011686 09200 గారం 5060100613 00636 ఇంగ 0001426064 0) కె. కంచం, జరీ ష్‌ 110% 2011101635 29 2 గౌంసుకైై ఏంపం120, 16276 10 60796 23 €0 6 ట1510 72146 000 ౩రటం15 0 6మి, జరరే ఆంగం? చుంం6. 0)200015120009 భం మంఇ36ే 008 10 ₹600యులుడే 10 6 ం%1012016 6 6౦7అ801 1 602001, ఈ 9090స256 0౯ ళల 001 ఈం ౩86 ౦6 ౮౦11686
కద 1280 0 చం 20010618 ఇం15 షం*6 21స6ేంరే 10, గయ ఖు అంళము&$ం ౦06 అలు ల *11 0059 2ంం0మ9బుం9 19 160161.........
శ పెన పేర్కొన్న లండన్‌ ఇండియా ఆఫీస్‌ లె 'బరీలోని 1 బౌన్‌ సంపుటా లక్‌ “కే తయారుచేసిన కేటలాగ్‌ , పేజీ 105098.
- మ్యధ్రాను, తమిళనాడు అరైవ్స్‌లోని 1827 ఆగను ఉ నాటి పబ్లిక్‌ కన్సల్రేమన్‌ =
తెలుగు నిఘంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 107 “గ్రా 0౯ గౌాకలలంఆంల౮ ₹0ష[13 వ5[8ల20 72౦034 ఎరు. 220వ ౧౦1౬౬౭౮110 ౪౪ ంషతముతతతన ఉం 2షం500%: సక. తక. మ5ం శ. మ యాత ౧౦౪సనుంుపు (2 ఇతయ 2? 01 610కు ఎం ఏ35్‌ 7 ాా 2 కథా ఉగ ముంయయంబటతను (2 5379162 01 ౨౯౦06 ఎం 2 ఆ ాా వ. గం యన 00104, (2 551000 01 ౨౯౦8067 ఎ 2 క అ... (2 573102. ౦౯ ౨౩౦౩౦౧) ఎం 63 -- ౮ క్‌, గారం 004ఉయకతనతు వ్‌ముగకనిక (ఇ 3373160 01 పె౯ం906్ర)గ లం టఉ2 శా ౦౫ ౩2ాగశం[06/ శు మరమంంంప1ల: - 6 గ౯5 500 ముుమూతుక 28 -- ళా. చాళక యాం ఉయుముటిక 0% యక టంత ... 21 ఆ ఆ కు చాలు టటుమత వెతవరతముట/తకిక ఎం టీ22 బా ాా 9, 7కు టువమాత ౩24 కుంయటుత[ యం ఉ2ై పా ాా 10. యుటాయల యారు ఎం 35 టా రా నా4ఉమం 420 90345 :
- ఇలిటంటులునత కటక్‌ 28 టా
- టాయి 4వ 28 లా ాా
- టకం ఎటాటోటం3టుతుకేత లం 2 టా గా సశ టయుతతు యుత కటిళా4ంటతు ఎ 24 లా ోా శేరు +టుతటరాక ద తతతుక ఎం 28 -- ౮
- టిగకతు *చ(నకటొక లం 21 ఆ గాం! మొంం68 ...500 -- --
- జాడ టుయనాకం 2316 13 1827. (3690960
3108 బౌ న్‌ లేఖలు
ఇదన్న మాట సంగతి. *“కాలేజివారు కోరిన 500 రూపాయల పుస్తకాల
వె నం” ఏమెందో అడిగి కనుక్కుందామని గురుమూ ర్రిశాస్రిని (బ్రౌన్‌ వాకబుచేసిన ఆ వాక్యం "నెనుక ఇంత కథ వుంది. చరిత్ర తీగ లాగాల్నేకానీ ఎన్నెన్నో సామాజిక సంఘటనల డొంకంతా కదుల్తుంది. ఇంతకూ 500 రూపాయలిచ్చి కాలేజీవారు (బౌన్‌ దగ్గర ఈ ప్పుస్తక వ్రాతప్రతులు తీసుకొని కాలేజి లైబ్రరీలో పెట్టారో బేదోగానీ, కడపనుంచి అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డి 1827 డిసెంబర్లో (వ్రాపిన జాబునుబట్టి చూ "స్తే (బౌన్‌ మాత్రం కాలేజివారికి ఈ పుస్తకొల్ను సప్పయిచేయడానికి తీసుకోవల్సిన చర్య
లన్నీ తీసుకొన్న ప్లే వున్నాడు.
ఎవరీ కడప అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డి అనే (ప్రశ్న చేసుకొంటే చెప్పుకో వలసిన కథా కచూమీష చాలా వుంటుంది. ఇవన్నీ చెప్పుకుపోవాలం పే అంతం వుండేటట్లులేదు గనుక (ప్రస్తుతానికి ముక్తసరిగా ముగిద్దాం. ఈ కృష్ణారెడ్డి (బ్రైన్‌కు నమ్మకమైన ఒక చెలికాడు. (బౌన్‌ ఉద్యోగరీత్యా ఎక్కడ తిరుగుతున్నా, కడపలో శాను మొదట్లో కొనుక్కాన్న ఒక పెద్ద బంగళాను అజ్టే పెట్టుకుని అందులో తన లై(బిరీని వుంచిపెట్టాడు. పండితుల్ని నియమించి, ఈ బంగళా ఆవరణంలోనే వారిని వుంచి వారిచేత తెలుగు కావ్యాలకు కుద్ధ్యప్రతులు, వ్యాఖ్యలు అక్కడే వాయిస్తూ వచ్చాడు. ఈ కృష్ణారెడ్డి కడప కోర్టు నాజరుగా వుంటూ ఈ (బ్రౌన్‌ బంగళా అజమాయిషీ, అద్దెలు, రిపేర్లు, పండితుల జీతబశ్తేలు వగ్జెరా లెక్కపక్కలన్నీ నమ్మకంగా చేసిపెట్టి ఎప్పటికప్పుడు [బౌన్‌కి అందజేసేవాడు. (బౌన్‌ తెలుగు రీడర్లో ఈ కృష్ణారెడ్డి (వ్రాసిన జాబులు కొన్ని అచ్చయివున్నాయి, ఇవిగాక అతని కడప జాబులు ఇంకా ఎన్నో అముద్రితంగా వున్నాయి. వీటి సంఖ్య దాదాపు నూరుదాకా వుండొచ్చునని అంచనా. ఈ డొబులన్నిట్లోనూ ఆర్యద్రదేశపు చరిత్ర ఎంతో ఇరుక్కొని వుంది. (టౌన్‌ ఎన్నెన్నో వైనాలు కడపనుంచి ఈ కృష్ణారెడ్డిని అడిగి తెలుసుకొంటుండే వాడు. కడప చరిత్రకు ఒక రన్నింగ్‌ కామెంటరీలాగా ఈ కృష్ణారెడ్డి (బౌన్‌కు (ాసే జాబుళల్లో ఎన్నో విషయాలు పూసగుచ్చినట్లు వివరంగా (వాసేవాడు. ఉదాహరణకు ఒక జాబులో __ ఆంధ్రదేశాన్ని ఛిన్నాభిన్నం చేసి కలచివేసిన ధాతకరువుకంటపే ముందు నాటి [1888 'గుంటూరు కరువులో కడప గడ్డుపరిస్థితుల్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు (బౌన్‌కు తెలియజేశాడు. కడపలో ఈ బంగళా 1840, 44 దాకా (బౌన్‌ పేరనే వున్నట్లు కొన్ని దాఖలాలు కనపడ్డున్నాయి.._..ఆ తర్వాత ఎవరికి అమ్మి వేశాడో ఏమో నేడు పరమ శిథిలావస్థలో వున్నది. మధ్యలో కొంతకాలం కృష్ణారెడ్డి కదిరి మున్సఫ్‌గా బదిలీ
తెలుగు నిమంటుశాస్త్ర పారంగతుడు 109 అయినప్పుడు ధర్మవరపు సుబ్బన్న అనే ఆయన చేత ఈ అజమాయిషీ లెక్క పక్కలు చేయించే ఏర్పాటు చేశాడు.
ఇప్పుడు మన చర్చకు వచ్చిన *కాలేజీవారు కోరిన 500 రూపాయల పుస్తకాల వైనం” గురించిన వివరాలు ఈ కృష్ణారెడ్డి (వ్రాసిన ఒక సుదీర్ధమైన జాబులో పొందు పరచబడి వున్నాయి. ఆ జాబులోనుంచి అందుకు సంబంధించిన కొన్ని భాగాలు ఈ దిగువ ఇస్తున్నాను :
“హజరత్తు మేస్తరు చారలిస్‌ ఫిలెప్‌ టౌన్‌ ధొరవారి సముథానకు ___ నిజ పోష్యవర్షుడయిన క్రిష్టారెడ్డి పదివేల సలాములు చేసి అత్యంత వినయపూర్వకముగా 'వ్రానుకుంన అర్జీ వింనపం యేమంయచె నాయందు సంపూర్ణమయిన దయచాతను 15 నవంబరు (వాయించిన ఆజ్ఞ పథ్రికన్నూ చ। 18 నవంబరు (వాయించిన అజ్ఞ పల్రికెన్ను ముట్టి చాలా సంతోషం అయినది.
“ర్షాబేజా జోరడువారు కోరిన (గంధాలపయికి అం్యధ్రకౌముది కవి సరో భూషణం సులక్షణసారం। విష్ణు ఆంధ్రం ఆంధ్రభాషార్దనం ఆం(ధభాషా భూషణం! కావ్యాలంకార చూడామణి (ప్రబంధరాజ్యియం యీ (గంధాలుంను విష్ణు పురాణ (ప్రతులుంను అగత్యం కావలసినదనింని; యీ (గ్రంధాలసయికి ఖంమంలో వుండే పుస్తకాలు జాగత్తగా తెప్పించుకుని త్వరగా అంపించేది అని (వ్రాయించినారు.
“క్రంభములో తమరు వుంనప్పుడు కొలేజావార్కి. అస్పగించవలపిన పుస్తకాలు యిక్కడ సిద్ధం చేయిస్తూ చవుంనంతలో, కాలేజాకు ఇవ్వవలసిన (గ్రంధాలు ఆక్కడ యేమి సిద్ధమయినవో అంపించేది అనింని కాలేజావారికి అప్పగించ వలపిన పుస్తకాలు అంని యిక్కడ నుంచి అంపింస్తామనింని కంభాన్నుంచి నా "పేరట హుకుం (వాసి నందున ఆజ్ఞ్మ్యపకార ౦ అదివరకు సిద్ధంగావున్న కావ్యాలంకొారచూడామణి ఆంధ్ర కౌముది సులతక్షణసారం రసికెజనమనోభిరామం: లక్షణదీపికె సివాం్యధ్రము (ప్రదింధ రాజియ్యం యీ (గంధాలుంను బందరుతో చీనాకాగితాలపైన (వ్రాయించియుంన ఆంధ్ర భాషార్జవం నగ్గైరా వుండబడిన య్యర్రబొక్కుంను యివి యావత్తు జులై నెల తేదిన కంభానికి అంపించి వుంనాను. కవి సిరోభూషణం వగైరా (గంధాలు వుండె పెద్ద బౌక్కు 1827 నం॥రం అక్టోబరు నెలలో కంభాన్కి అంపించి వుంనాను.
“యీ హేతువవల్ల కాలేజావారి నిమిత్తం తమరు అప్పగించేటందుకు పంపించ మని (వ్రాసిన (గ్రంధాలు యావక్తుంను కంభములోనే వుంనందున తమ హుకుం చేరిన
10 టౌన్‌ లేఖలు యందు సదరు (గ్రంధాలు త్వరగా అంపించేది అని కోదండడ్రామయ్య సేరిట పుత్తరం భ్రాపి అంపించి వుంనాను....యిదిగాక కవి పిరోభూషణం బాలసరస్వతియ్యం రెండు గంధాలు వుండబడిన పెద్ద బొక్కు కంభములోనె వుంనావి. సదరు (గ్రంధాలు వకళ బొక్కులో వుంనను చాతనుంన్ను అవి మినహా మరి వేరే వృ (గంధము జేనందు చాతనుంను బొక్కులోనుంచి 'వేరే వక నూతన (గంధము (వ్రాయించి కాలేజావారికి యిన్వవలసివుంటూ వుంనవి అని లోగడ తమరు శలవు యిచ్చి వుంటిరి.... అదిగాక వకవక బొక్కులో కాలేజావారికి అప్పగించవలపిన (గ్రంధాలుగాక యింకా కొంని (గంధాలతో కూడా మిశ్రమంగా వుంనావి. _ప్రకృతం నూతనంగా వాటికి వేరె (ప్రతులు (చాయించె యోచన చేస్టే నెల దినములకు పైన సావుకాశం సంభవింస్తూ వుంనావి గనక యే (వకారం శలవు అయితే ఆ (ప్రకారం శరసావహించి నడుచుకుంటూ వుంనాను.... అంతకు పూర్వం కాలేజావారికి యివ్వవలసిన (గంధాలకు నాల్గుఅయిదు శూర్లు తమకు అర్జీలు సహా వ్రాసుకొని వుత్తరవు తెప్పించుకొని 10/11 (గంధాలు యిక్కడ సిద్దం చేయించి యుంటివి. కంభములో వుండేవారు కాలేజావారికి కావలసిన (గంధాలపయికి రాధామాధవిసంవ్వాదం వక్యగ్రంధం వినహి మరియేమి (వాయించి యుంనట్టు అగుపడలేదు__చి త్తానకు రావలెను....”*
ఈ కృష్ణారెడ్డి జాబునుబట్టి__కాలేజీవారికి తాను సప్టయి చేయవలపిన ప్ప _స్తకాల విషయమై (బ్రౌన్‌ ఏమేమి ఏర్పాట్లు చేసిందీ కొంతకు కొంతైనా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
ఇట్లా తెలుగు లైై(్రరీ ఏర్పాటు మొదలు, తెలుగు ముద్రణ, టోధన (గ్రంథాల తయారీ, కావ్యాల పరిష్కరణం, డిక్ష్నరీల నిర్మాణం వరకు ఎన్నో రంగాలకు సంబంధించి ఎంతో బహుముఖమైన పునాది (ప్రాయమైన కృషి చేసిన కారణ జన్ముడు (టౌన్‌ గురించి మనం ఇంకా గాఢంగా పరిశీలించవలసింది ఎంత వున్నదో ననే స్పృహను ఈ లేఖల (గంథం రవ్వంతైనా కల్లి స్తే అదే పదివేలని భావిస్తాను.
*ను, ఓ, "మేం లెః (టౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎపి, 411, "పేజీలు 49.53.
రాన? ౮౦మ౨౩యై ఒయెిుంంగ. ౦౮15389 0౦౯ 80640. ాంఈ98802 ౮. ౨. 32072 ఎం023 ౮౫485, రచ ౨1/46, 16 ండడిలు 0బటిన 13 చం (యులు (50018 1 22 టం. వ3సంం2 ౮౬488 ఇఆకలా 09ట్టుకతుం 9, తి 4; రాయుుటు 0018 7, & ₹1 0 *టం8 6% యిజత్సు మెంం] పస్‌? గబం 00 6 మెట్టడు. యాం? ౮8486 246% మం 15 ౦0ఖ్లుటు; కెటంంెటుతుడ బుత ₹7టతాటేస? 76003008, 00%8 1. ఉ [1 తా లెత: లెసిత్రైలుడప వెంంక మ, ఫై. 1-6: వాట ]చటలుు ౮1బ్రాద. గౌర్టిం అయునిట జతి 1జి 01 పింయలుంంు జుతే 6 పంటు ఈ! 08 కింంతే ఇల €౭ 0183569 ఖం 00066 ఉ౮60505 ౨9 0264, లలా ల్లో టం గంజిలో ర యట్‌ 422 వంటో ౮౫45. ౦ షమరనంసి, నంయాంలాా 0 టం రజా అండన్‌ యూనివర్సిటీలో (బ్రౌన్‌ తెలుగు (ప్రొఫెసర్‌ అయినప్పుడు అక్కడి విద్యార్దులకు రూపొందించిన “తెలుగు కోర్చు”, థి పత్రం తాలూకు ఛాయాచిత్రం, (చూడు: "ప్పేజి 11)
అనుబంధం = 1 (బౌన్‌ రాసినవే మరి రెండు లేఖలు
(ఈ [గంథంలో (చాన్‌ స్వయంగా నానన, (వాయించిన "లేఖలు వ్‌లెనన్న్ని ఎవ్క్మ వగా వేర్చాలనే ఉఊచ్దేకంతో ఈ కింది రెండు జాబులను వ్యాఖ్యాన రపారం-గా ఈ అనుబంధంలో ఇవ్వడం జరిగింది. ___సం.]
16
ధర్మవరం సుబ్బన్నకు---
మహారాజశ్రీ శః పి (బౌన్‌దొరవారు వ్రాయించిన ఆజ్ఞ యేమంకే._ నీవు మా పేర వాశి పంపించిన వుత్తరం చద్వుకోంగా చాలా సంతోష మయినది, వుత్తరం పట్టుకుని వచ్చిన మనిషికి భత్యఖర్చుకింద వక రూపాయి యిప్పించి వున్నాము. మాకు కొన్ని [గ్రంధములు కావలశివుండగా జాగ్రత్త చేస్తానని వ్రాసినావు గనుక సంతోషించినాము. అట్లా చేసిన పక్షమందు అయ్యే ఖర్చు ముజరా యిప్పిస్తున్నాము,
మరిన్ని భానుమద్విజయం అనే తెలుగు (గ్రంధం కడపలో యిప్పుడు దొరికితే దానికి పతి పుట్రించుకుని పదిరూపాయీలు యినాం యిప్పిస్తున్నాము. మాతృక మా దగ్గరకు పంపించడానకు అభ్యంతరమయ్యే పక్షమందు అక్కడనే (ప్రతి పుట్టిస్తున్నాము. ముఖ్యంగా యిది శేవశావ్యము, అయిదు ఆశ్వాసములు గలది. వెలగపూడి కృష్ణయ్యకవి చెప్పినది. యిది తెలుగు
మ14 బౌన్‌ లేఖలు
కావ్యము గనుక వకవేళ కడపలో దొరకవచ్చును. పయిగా పయిడిమ్మరి వెంకటపతి చెప్పిన చందాంగదచరి'త్ర అయిదు ఆశ్వాసములు గలది ముఖ్యం కావలశియున్నది, యిదిగాక జంగమ పుస్తుకాలలో కొన్ని కావలశియున్నవి. అవి కన్నడభాష గనుక కన్నడవాండ్రవద్ద విచారించవలెను. యేవంకేు-- (వభులింగలీల ।! బసవపురాణం । బసవకాలజ్ఞానం । వీటిలో ముఖ్యంగా లీల కావలసినది గనుక దానికి రెండు మూడు (ప్రతులు దొరికే పక్షమందు చాపా చేయించేటందుకు మాకు భావం కలిగివున్నది. యీ పనికిగాను అక్కడ యేదయినా వక పుస్తుకం (హాయించవలసివచ్చే పక్తమందు సాధారణంగా వచనం రీతిగా (వ్రాయవలశినది. పద్యములు నాలుగేశి చరణములుగా యేర్చర్చి _వాయవలళశిన జరూరులేదు.
(వాత అయిన తరువాత మొకాబిలా చేయించవలశినది, యీ మనిషి నీ తావుకు పాయ్యేటప్పుడు వీని పరంగా నీ తావుకు కొన్ని పుస్తకములు దానంగా పంపిస్తున్నాము. సదరహి (వ్రాశిన (గంథములేకాకుండా యీ దిగువను వ్రాశిన (గ్రంధములు కూడా మాకు కావలశివున్నవి గనుక వీటిని గురించి కూడా తలామవేశి పంపించవలెను.
& సూర్యతనయా పరిణయం 1 చారు చంద్రోదయం క్‌! పండితారాధ్య చరిత్ర న్న రత్సావళి పరిణయం లం! యీ పుస్తుకములు కూడా జాగ్రత్తచేశి పంపించవలెను. యిటని మా (వ్రాలు ది 12 డిశంబరు ఆన 1840 సం॥ (వ£్ర64) 0. ౨. మంచే
- మ,ఓ,మే.లై. లోని (బౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎమ్‌, శక, చ్పేజీలు ర*ర,
టౌన్‌ లేఖలు కశక [7
(మహారాజశ్రీ గుండవరపు కృష్టయ్యగారి8---]
సలాములు. త
ఆ జిల్లాలో కుంపిణిపనిలో మీరు అభివృద్దిని పొందినః విని సంతోషించి నాము. యింతటనుంచి మీసుఖనమాచారములు మాకు యరకచేస్తూ రావలెనూ! మరిన్ని వ్రాయవలల్నిది యే॥ కవి గౌరనమంతతి చెప్పినటువంటి నవనాధచరి(త్ర అనె ఆంద్ర ద్విపదకావ్యము అయిదు అశ్వాసములు కల ప్రబందము 140 - 160 ఆకులుగల (ప్రబంధం మాకు (ప్రస్తుతం జరూరుగా కావలళ్నిది. యీ (ప్రబంధం చేబోలులో శంభుదేవరగారి మఠంలో కలిగినట్టు విన్నాము గన్కు యీ జాబు మీ పేరట (వ్రాయడం అల్నుది.
మీరు ఆ మనిషిని బహుశా గుర్తెరిగి వుండగా ఆ (గ్రంధం మాకు అందేలాగున చెయ్యవలళ్నిది ఆ మాతృక యిక్కడికి అంపించడాన్మి థైర్యం లేకుంకే అందుకు పుత్రెక పుట్టించవలళ్చిది. అ ప్యుతిక వచనరీతిగా త్వరగా కరడా కాగితాలమీద (వ్రాయించవలల్నిది. మేము యిక్కడ వేరే వుత్రిక పుట్టించబోతున్నాము గనుక మీరు విడివిడి కాగితాలమీద (వ్రాశినా చింతలేదు. కాని కాగితాల లెఖ్క (కమముగా వ్రాయవలశ్చిది. అక్షరాలు బాగా వుండవలెనన్నమాట అక్కరలేదు. తప్పులు మాత్రం లేకుండా దిద్ది (వ్రాయించవలశ్నిది. అయితే మాత్రుక (గ్రంధం యిక్కడికి అంపించే పక్ష మందు నెలరోజులకు లోపల స్వతిక (వ్రాయించి తిరిగి నిరాయాసంగా మీ దగ్గిరకు చేరేటట్టు చేస్తున్నాను. మరిన్ని యిది శవ్యగ్రంధం గనుక అక్కడ వుండే అరాధ్యులలో విచారించవలక్సిది.
యీ జాబు పంపిన వెంటనే నలచ్యక్రవర్తి చరిత్ర ద్విపద (గంధం మీ తావుకు అంపించడం అమినది. యింకా కొన్నాళ్లకు హరిశ్చంద్ర చరిత ద్విపద (ప్రభులింగలిల ద్విపద మొదలయినవి కొన్ని (ప్రబంధములు అచ్చు వేయించడంకు వుద్యుక్తులైనాము. పైగా చెప్పిన నవనాధచరిత యీ సారంగధథరచరిత్ర సహితం కలిగినది గనుక కొందరు భమపడి నవనాథ చరిత అని పేరు యెరగకుండా సారంగధర అనే పేరు అన్యాయంగా
116 బౌన్‌ లఖలు పెట్టుతారు గన్కు యిప్పుడుదొరికే గంధం సారంగధథరచరిత్ర అన్న పక్షమందు కవినామం చూడవలశ్నిది. గౌరన అనే ఆహ్వయం వుంకు నాకు కావలశ్నిటు వంటి [గ్రంథం యిదేను. అని (గ్రహించవలల్నిది, దీని పోబిడి తెలిశిన వెంటనే ఆ వయినం మాకు తెలియజేశి (గంధం తరువాత బంగీ తపాలమీద వచ్చేటట్టు జాగ్రత్త చెయ్యవలశ్నిది. యిదే సలాములు. (౦. ౨. మొంళముినే గ మ.ఓ,మే,లై, లోని (బౌన్‌ జాబుల సంపుటం ఎక్‌, 411, పేజీ 86. ఈ జాబు గ్రానీన లేడి వివరం లేదు. గుండవరపు కృష్ణయ్య 1841 సం! ది 22 వ ఆక్టోబరున (వానీన జవాబు దీన్మిపక్క నే వుంది కాబట్టి (బాన్‌ ఈ శేఖను 1841లో ఏ అక్షోబరు "సెఫ్రైంబరు "నెలల్లో (వాసీ వుంటాడని వూహీంచుకోవచ్చుం
అనుబంధం--2 టూకిగా (బౌన్‌ జీవిత కథ
1798 నవంబర్‌ 16 కలకత్తాలో సి, పి. (బ్రౌన్‌ జననం. తండ్రి రెవరెండ్‌ డేవిడ్‌ (బ్రౌన్‌, తల్లి (శ్రీమతి కౌలీ (బెంగాల్‌ ఆర్మీలోవి కెఫైన్‌ కౌలీ కుమార్తె. మొదటి భార్య మరణానంశరం డేవిడ్‌ (బ్రౌన్‌ కౌలీని పెండి చేసుకొన్నాడు. ఆయన కలకత్తా పోర్ట్‌ విలియమ్‌ కాలేజీలో ప్రౌవోస్ట్‌, బెంగాల్‌లో ఈస్టిండియా కం'పెనీవారికి సీనియర్‌ చాస్లెన్‌గా వుండేవాడు. ఖాల (బౌన్‌ తండ్రి 8క్షణలో వివిధ భాషలు నేర్చుకోవడం (ప్రారంభించాడు. ఇంగ్లీషుతో చాటు హిబ్రూ, పిరియన్‌, అరబ్బీ, పారసీకం, పాందూస్తానీ. (గ్రీక్‌, ల్యాటిన్‌ ఖాషల్లో ఒకపాటి (ప్రాధమిక పరిచయం సంపాదించాడు. డేవిడ్‌ (బౌన్‌ ఇంటిని అ రోజుల్లో “హిబూ స్కూల్‌ అని పిల్చేవారు.__ఒక ముప్పైపీళ్ళు తర్వాత మన (బౌన్‌ ఇంటిని “బౌన్స్‌ కాలేజ్‌” అని సిలవటోతున్నట్లు. అరేవియానుంచి వచ్చిన “షాలమ్‌” అనే హి(ూ మహాపడింతుడు వాల (బౌన్‌కు హిబ్రూ చెప్పేవాడు. హిందూ స్తాసీలో *“బగోదిహర్‌” చదివి ఆనందించాడు. బాల్మబౌన్‌ పాందూస్తానీ ఉచ్చారణ చూచి క్లాడియస్‌ బుకనన్‌ డంగ్రైపోయాడంటే హిందూస్తానీ బాగా పట్టాబడినశ్లు అనుకోవాలి. ఉత్తరోత్తరా ఈ షాందూస్తానీ ద్వారానే (ప్రారంభంలో తెలుగుకావ్యాలకు
అర్థతాత్సర్యాలు చఇెప్పించుకోటోతున్నాడు (బ్రౌన్‌. 1210. 11 చాల (బ్రౌన్‌ మిల్టన్‌ “ప్యారడైజ్‌ లాన్ట్‌' చదనడం (ప్రారంభించాడు. ఊరకే చదవడం కాదు. అర్ధం చేసుకుంటూ మళీ చదివేవాడు. డ్రై9డన్‌, కూపర్‌లతో కు స్తీపస్టేవాడు.
118 బౌన్‌ లేఖలు
మిల్టన్‌ అంటే చెవికోనుకొనేవాడు. డై9డన్‌ *డల్‌”గా వున్నాడనేవాడు. కూపర్‌ పర్వాలేదు, ఒకమోస్తరు అనేవాడు. కొత్తగా వెలువడిన వాల్టర్‌ స్కాట్‌ రచనలు'లే”, “మార్మియిన్‌” చదీవి ఆనందించేవాడు. తనకొడుకుల్ని మిషనరీలుగానో, శై స్తవ మత గురువులుగానో చేయాలని, ముఖ్యంగా భాషలు బాగా నేర్చుకుని, బైబిల్‌ను, క్రీస్తు మతసారాన్ని భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించే స్థాయికి తీసుకురావాలని తండ్రి డేవిడ్‌ (టౌన్‌ (ప్రగాఢ సంకల్పం. ఇందువల్ల నే కావచ్చు షేక్స్పియర్ను మాతం పిల్లలకు దూరంగా వుంచాడట తండి.
1812....13
1812 జూన్‌ 14 న తండ్రి మరణం. కుటుంబ సభ్యులతో బాటు అండన్‌కు తరలి వెళ్ళాడు దాలబౌన్‌. ఆర్నెల్లపాటు లండన్‌లోని ఒకస్కూల్లో చదువుకొనసాగించాడు. బెంగాల్‌లో రెవరెండ్‌ (బ్రౌన్‌ చేసిన ఘనమైన సేవలకు (ప్రతిఫలంగా ఆయన కొడుకు లకు ఇండియాలో ఉద్యోగాలిచ్చి ఆదుకోవాలని కుంఫిణీ (పభుత్వం భావించింది. మరణించిన తండ్రి సంకల్పానికి భిన్నంగా కొడుకులు ఈస్టిండియా క ౦పెనీ ఉద్యోగాలు దేపటవలపి వచ్చింది.
ద్‌
1814.__15
ఇండియాలో ఈస్టిండియా కంపెనీ ఉద్యోగానికి మొదటి మెట్టుగా బ్రౌన్‌ను లండన్‌ ( హెర్ట్‌ఫర్డ్‌ తోని హెయిలీబరీ కాలేజీలో చేర్పించారు. జనవరి 18న బౌన్‌ను ఈ కాలేజికి “నామినేట్‌” చేయడం జరిగింది. హిందూస్తానీ చదువుతో ఒక చిన్న “ప్రయిజ్‌" కూడా వచ్చింది. సొంతంగా ల్యాటిన్‌ చదువుల మోతాదు ఎక్కువ చేసుకొన్నాడు 'హెయిలీబరీలో సంస్కృతం కూడా చెప్పేవారు, మొత్తానికి చాలా చాలా చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు కానీ (బౌన్‌ నేర్చుకొన్నదేమీ లేదు. డైరీలాంటిది (వ్రాస్తూండమని తల్లి ఇచ్చిన సలహా పాటించి, ఒక నోట్‌బుక్‌లో రోజువారీ వ్యవహారాలూ భావాలూ అదే పనిగా [వ్రాస్తూ పోయాడు. క్షాపకళ క్రి పెరుగుదలకు దివ్యౌషధంలా పనిచేసిందట ఈ (పక్రియ.
1816
నూనూగు మీసాల నూత్నయవ్వనుడైన టబ్రౌన్‌కి జూన్‌ 80న *ర టర్‌ర్యాంక్‌ ఇవ్వడం జరిగింది, (బ్రౌన్‌ సోదరులిద్దర్నీ బెంగాల్‌ సర్వీస్‌కీ, (బ్రౌన్‌ను మాత్రం
బౌన్‌ జీవితకథ 29 మసద్రాసుకూ కేటాయించారు. అప్పటికి (వ్రవంచంలో తెలుగుభాష అనేది ఒకటున్న దని (బొన్‌కు తెలియనే తెలియదటః (తండ్రి డేవిడ్‌ (బొన్‌కు మాత్రం తెలుసు. అయనకు విశాఖపట్నంనుంచి ఆనందరాయర్‌. తెలుగులో (వ్రాసిన జాబులు ఇంగ్లీషు తర్జుమా నకళ్ళతోదాటు వెళ్లేవి
1217....19
ఆగస్టు & న (బ్రౌన్‌ మద్రాసులో కాలుపెట్టాడు. 5 వ తేదీన ఛీఫ్‌ సెక్రటరీని చూశాడు. 18న మద్రాను ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి కాలేజీలో చేరాడు. వెలగపూడి కోదండరామపంతులు తెలుగులో అక్షరాభ్యాసం చేయించాడు, మొత్తం 8 సార్లు జరిగిన పరీక్షల్లో (బ్రౌన్‌ మామూబుగానే పాసవుతూ వచ్చాడు. మొదట మొదట తర్డ్‌క్షాసులోనూ, తర్వాత తర్వాత సెకెండ్‌ క్లాసులోనూ. కాలేజి లై(ట్రరీలోనుంచి (గక, వాందూ మైకాలజీలపైన పుస్తకాలు తీసుకుని చదివేవాడు. ఆ విచిత్ర పొరాజిక లోకాల్లో విసుగుపుట్టిన దాకా విహారం చేశాడు. _ఫెంచి కూడా నేర్చుకోవడం (ప్రారంభించాడు. ఇంగ్లీషులో కవిత్వం కూడా (వ్రాసేవాడు. కానీ (వ్రాసిన ఈ ఆభ్యాన కవితలన్నిటికీ అగ్గిపుల్ల గీసి పెళ్తువాడు- ఎట్లాగో ఒక్క కవితా ఖండిక మా(త్రం మిగిలున్నది. ఈ మద్రాసు కాలేజీలో గడిసే రెండు-._మూడేళ్ళ కాలవ్యవధిలో ప్రతి సివిల్‌ ఉద్యోగి రెండు భారతీయ భాషలు విధిగా నేర్చుకొని పరీక్ష పాసవ్వాలని రూలు. (బౌన్‌ మొదట్లో తెలుగు, మరాటీ నేర్చుకొంటానని దరఖాస్తులో సూచించాడు. కానీ 1810 జూన్‌లో జరిగిన పరీక్షలప్పుడు సేదీ పెట్టాడు... నాకు మరాటీ వద్దు అని. కావలి స్తే హిందూస్తానీలో పరిక్షించండని కోరగా హిందూస్తానీతోనే పరీక్షించి చూళారు. సెకెండ్‌ క్లాస్‌ మార్కులు వచ్చాయి, కానీ కాలేజీ రూల్చు (ప్రకారం మొదట ఎన్ను కొన్న భాషను మధ్యలో మార్చుకోడానికి లేదట, కాలేజీబోర్డు డై రెక్టర్లు రూల్సు చూపించి, వాదించి, బెదిరించి ఎట్లాగో (బౌన్‌ను వొప్పించారు మరాటీ చదవడానికి. ఇట్లా అయిష్టంగానే తెలుగుతోబాటు. మరాటీ నేర్చుకోవడం (ప్రారంభించాడు. ఈ కాలేజీలో చదువుతుండగానే (బ్రౌన్‌కు ఒక పెద్ద సౌంత (గంథాలయమే వుండేది. ఒక మిత్రుని వట్టుదల మీద కొన్ని పుస్తకాలను అమ్మించి వేశాడు.
1820-21 అప్పుడే మద్రాసు గవర్నర్‌గా చార్జి తీసుకొన్న మన్రో సమక్షంలో జూన్‌-జూలై లో ఫైనల్‌ పరీక్షలు జరిగాయి. మొత్తం 18 మందిలో ఇద్దరికి మాత్రమే ఫస్ట్‌ క్లాస్‌.
౧ ఏ [ణి
120 బౌన్‌ లేఖలు
అయిదుగురికి "సెకెండ్‌, మిగతా అందరికీ తర్డ్‌ క్లాసులూ వచ్చాయి. బ్రౌన్‌ సెకెండ్‌ క్లాసు లిస్టులో ఆఖరువాడు. అంటే ? వ స్థానం తెచ్చుకొని ఏట్లాగో గశ్లైక్కాడన్న మాట. ఈస్టిండియా కంపెనీ ఉద్యోగులు భారతీయ భాషలు బాగా నేర్చుకొని జనంతో మమేకంగా వుండాలని, నత్పరిపాలకులుగా కొవాలని మనో తన "*“కాన్వాకేషన్‌” ఉపన్యాసంలో చేపిన (ప్రబోధం (బౌన్‌ మనసులో మంథ్రోపదేశంలాగా బాగా నాటుకున్నది. మనో అం'కే ఆరాధనా భానం ఏర్పడ్డది.
1820 ఆగస్టులో కడపలో ఉద్యోగ జీవితం (ప్రారంభం. అప్పటికి బ్రౌన్‌ వయసు 28 ఏళ్ళు, కలెక్టర్‌ క్రింద అపిఫ్టెంట్‌గా చేరాడు. అంతకుముందు కొద్దికాలం క్రితమే జిల్లా హెడ్‌క్వార్టర్స్‌ సిద్ధవటంనుంచి కడపకు మారింది. తెలుగుతోబాటు హిందూస్తానీ, కన్నడం, మరాటీల్లో కడస పరిపాలనా వ్యవహారాలు జరుగుతుండేవి. కడప కలెక్టర్‌ హోన్‌ఐరీ తెలుగులో జమాయించి మాట్లాడ్తున్నాడు. ఆయనలాగా నేనూ అట్లా ఎప్పుడు మౌట్లాడగలుగుతానా అనుకొనేవాడు.
కడపలో రెండేళ్ళు గడిచాయి. అప్పటికి తెలుగులో ఒక మోస్తరుగా మాట్లాడ్డం పట్టుబడింది. కౌనీ ఆ నుడికారం అబ్బింది కాదు. తెలుగు (గ్రామర్‌, డిక్ష్నరీలు ఫకటిం చిన విలియం బ్రౌన్‌ అనే దొర తెలుగులో సారస్వతం పూజ్యం పొమ్మన్నాడు. మన [బోన్‌ దాన్ని అక్షరాలా నమ్మి కూర్చొన్నాడు. తెలుగులో ఒక్క సారస్వత (్రంధమైనా కనపడ్డదికాదు.. తెలుగు ముస్షీలద్యారా ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు జరిపించు కొంటూ నెస్టుకొచ్చేవాడు. (గిక్‌, హిబ్రూ,పారసీక సాహిత్య పారాయణంలో పడ్డాడు. ఎక్కడ చూచినా అవిద్య తాండవిస్తున్న ఆ రోజుల్లో చదువుసంధ్యలున్న కెలుగు యువకు లెవరూ తనకు కనపడ్డ పాపాన పోలేదు. 1821 లో కడపలో రెండు బళ్ళు. పెట్టాడు... ఉచితంగా. తెలుగు, హిందుస్తాసీల్లో చదువు చెప్పించడం (ప్రారంభించాడు... దేశీయ ఉపాధ్యాయుల్ని నియమించి పొంతడబ్బుతోనే వీటిని నిర్వహించేవాడు. అయోధ్యాపుఠరం కృష్ణారెడ్డి తమ్ముడు నారాయణరెడ్డి ఈ బడిలో పార్పీ, తెలుగు చదువుకొన్న దాఖలా వుంది.
1822
మచిలీపట్నం జిల్లాకోర్జు రిజిస్టర్‌ (రిజిస్ట్రార్‌) గా అక్షోబరు 26 న బదిలీ ఉత్తర్వు- రిజిస్టర్‌ అంపే జిల్లాజడ్డి కీంద పనిచేసే యూరోపియన్‌ ఆఫీసర్‌, వెయ్యిరూోపాయలలోప్ప
బౌన్‌ జీవితకథ 121 పినిల్‌ దావాల విచారణకూడా వుండేది. సహాయక మేజిస్ట్రేటు సోదా, దస్తావేజులు రిజిస్టర్‌ చేయడంకూడా వుండేది. డిసెంబర్‌ 18న మచిలీపట్నం జిల్లాకోర్దులో (ప్రమాణంచేసి రిజిస్టర్‌ పదవిలో చేరాడు.
1823 జనవరిలో మచిలీపట్నం జడ్డి చెరీని కుంభకోణానికి మార్చారు. ఆ స్థానంలో రావల్సిన వ్యక్తి వచ్చి చేరే ముందుగానే, ఇరీ ఆరోగ్యం బాగాలేదని చెప్పి వెళ్ళ డంతో రిజిస్టర్‌ గా వున్న (బ్రౌన్‌ మచిలీపట్నం జడ్డి & (క్రిమినల్‌ జడ్డిగా ఒకటి రెజ్టైల్లపాటు పనిచేశాడు. ఈ ఇన్‌చార్జి జడ్డీగా వున్నప్పుడే మచిలీపట్నం కోర్టు నాజర్‌, మరికొందరు వుద్యోగుల్ని లంచగొండితనం వగైరాల మూలంగా నస్పెండ్‌ చేశాడు. దీనిపైన వైకి అర్జీలు పోయాయి, పై అధికార్లు బౌన్‌ను నంజాయిషీ అడిగారు. ఇచ్చాడు. (బ్రౌన్‌ వుత్తర్వులు కొన్నిట్ని రద్దు చేశారు కూడా. జూన్‌ 8 న ఆరువారాలు సెలవు కొవాలని దరకాస్తుపెట్టాడు. మంజూరు కాగానే మద్రాసుకు పయనమై వెళ్ళాడు, 'సెస్టెంబర్‌ దాకా "సెలవులోనే వుక్ణాడు. మంజూరైన "సెలవుకంటే రెండురోజులు అదనంగా తీసుకొని మద్రాసునుంచి వచ్చి చేరాడు. బహుకా ఈ సెలవులో నుంచి తిరిగివస్తూ మద్రాసులో “అబే డుదాయ్‌' (వ్రాసిన ప్ప్తకం కొనుక్కొని వచ్చివుంటాడు మచిలీపట్నంలో కూడా రెండు “ఫ్రీ స్కూల్స్‌” (ప్రారంభించాడు. ఈ బళ్ళలో చదివిన విద్యార్దులు తర్వాత తర్వాత (బౌన్‌కు ఉత్తరాలు (వ్రాపేవాన్త. ఇదే కాలంలో ఒక బెంగాలీ (గ్రామర్‌ను తెచ్చి బెంగాలీ భాషను అభ్యసించడం (ప్రారంభించాడు.
(బౌన్‌ మర్చివో లేని నం 1824 (టౌన్‌ జీవితంలో మర్చిపోలేని సంవత్సరం. అబే డుబాయ్‌ ప్వస్తకం “పాందూ మేనర్స్‌, కస్టమ్స్‌ అండ్‌ సెరిమనీస్‌' చదువుతుంయే వేమన కవిచంద్రుని (ప్రస్తావన కనపడింది. అరే, తెలుగులో అనలు సాహిత్యమే పూజ్యం అని విలియమ్‌ _బౌన్‌ అన్నాడే, ఇదేమిటీ, ఈ కవిగా రెనరూ.....ఆఅనుకొన్నాడు. ఊరకే అనుకోవడం కాదు. 'వేమన కవిని టకీమని పట్టుకొన్నాడు. వేనున పద్యాల సేకరణ మొదలైంది. తాటాకు (ప్రతులు వచ్చి పడ్డాయి. చదవడం మొదలెట్టాడు, తిప్పాభట్ల నెంకట శివళాన్తి, మచిలీవట్నం కోర్టు పండితుడు
క22 టబౌన్‌ లేఖలు
(సదర్‌ అమీన్స్‌ వర్యెం అద్వైత (బ్రహ్మశాస్తి ఈ దళలో టబ్రౌన్‌కు సాహిత్య గురువులై వేమన పద్యాలకు అర్థతాత్పర్యాలు చెబుతూ తెలుగు వ్యాకరణం, ఛందస్సు వగైరా సూక్షెలు బోధించారు (బౌన్‌కు.
తాటాకుల్లోనుంచి కాగితాల్లోకి ఎక్కించి పద్యాల్ని పరిష్కరించి స్టూలంగా ఒక శుద్ధ (ప్రతిని రూపొందించి, మార్చినెలలో తర్జుమాకు కూర్చొన్నాడు. రోజుకు 7.8 చొప్పున వేమన పద్యాలకు ఇంగ్రీమ ఆనువాదం ఆరంభించాడు. నవంబర్‌ 28న వేమన పద్యప్రతికి ఒక చిత్తు పీరికను రూపొందించాడు.
సాధు పొర నిర్ణయంలో ఛందో పరిజ్ఞానం వుంపే సహాయకారిగా వుంటుందనుకొన్ని వేమనాధ్యయనం కాసేప్తు వక్క_కునెట్టి తెలుగు ఛందస్సు నేర్వడం మొదలుపెట్టాడు. వేమన పద్యాల్లో ఎదురైన కరిన పదాలకు అర్జాల కోసం వెతుకులాటలో నిఘంటువు కూడా ఒకటి రూపొందిస్తే బాగుణ్ణనుకొన్నాడు, అందుకూ ఉస్మకమించాడు. ఇట్లా ఈ సంవత్సరంలో ,బౌన్‌ తెలుగు సాహిత్య న్ప ఎహ-_కృషి బహుముఖమైంది. నవంబర్‌ 28న రాజమండ్రి కలెక్టర్‌కు హెడ్‌ అపిశ్రైంటు, మేజస్ట్రట్‌గా ఐదలీఉత్తర్వు. 1825
రాజమండ్రి ఉద్యోగంలో వచ్చి చేరాడు. ఆం(ధమహాభారతం చదవనారంభించాడు. కవిజన్మాశయం, అప్పకపవీయం అంతుపంతు తేల్చుకొన్నాడు. కవిజన్నాశ్రయానికి ఇంగ్లీషు తర్జుమా కూడా ఆరంభించాడు. ఆంధ్ర గీర్వాణ ఛందో రీతుల్ని ఇంగ్లీషులో వివరిస్తూ ఒక పుస్తకం వాసి డిసెంబర్‌ 18 న కాలేజీ టోర్జుకు సమర్పించాడు __ అచ్చు వేయమని అభ్యర్థిస్తూ.
(టౌన్‌ తెలుగు అధ్యయనం ఇట్లా విస్మయకరమైన వేగాన్ని అందుకొన్నది. తెలగుకావ్య సేకరణ, పరనం, షరిష్కారం__యా వ్యసనంలో పడిపోయాడు. సొంత డబ్బు వెచ్చించి, వ్రాయసగాళ్ళను పెట్టి, కావ్యపరిష్కరణ చేయిస్తూ, శుద్ధ (ప్రతులు సంతరింపజేయడం, కాగితాలమీద కెక్కించడం__ఈ యజ్ఞ కాండ మొద లైంది. ఇట్లా జనబాహుళ్యానికి దూరంగా తాటాకుల్లో మగ్గిపోతూ (భ్రష్ట్రమై ఏదో కొద్ది మంది గుత్త సొమ్మై మృతప్రాయంగా మిగిలివున్న తెలుగు కావ్యసంపద (బ్రౌన్‌ హస్త స్పర్శతో స్వచ్భమైన కళాకాంతు. లీనుతూ (ప్రాణవంతమై పునరుద్ధరితమవుతూ వచ్చింది. ఈ నంవత్సరంలో తన సౌంత (గ్రంథాలయంలో నుంచి కొన్ని ఇంగ్రీష తదితర పు న్తకాలను అమ్మి వేశాడు.
బౌన్‌ జీవితకథ 128 గవరాజు కథ జరిగిన నం! 1826. జనవరి 10 న కడపజిల్లాకోర్జు రిజిస్టర్‌ గా బదిలీ ఉత్తర్వు. 1825 ఆఅర్లో (బ్రౌన్‌ సెలవు పెట్టి మదదాను వెళ్ళి ఛందస్సు పు _స్తక (పతిని కాలేజీ బోర్టుకు సమర్పించి సభ్యుల్ని చూచి వచ్చాడు. సెలవు కాలంతోవాటు ఈ జాయినింగ్‌ మైమును కూడా కలుపుకొని, మార్చిలో కడపకు వచ్చాడు. 10 తేదీన జిల్లాకోర్డు రిజిస్టర్‌గా చేరాడు. లోగడ రాజమండ్రి హెడ్‌ అనిఫ్టైంట్‌ కలక్షరుగా వున్నప్పుడు “సాల్ట్‌ దరోగా" ఉద్యోగి గవ్యర్రాజు ఉప్పుకొఠార్ల వారి దగ్గర్నుండి, ఉప్పు వర్తకులనుండి డబ్బు గుంజుతున్నాడనే నేరారోపణపై 2 వేలరూపాయల ధనదండన విధించి, ఆయన్ను ఉద్యోగంనుంచి బ్రౌన్‌ డిస్మిస్‌ చేశాడు. ఈ డిష్మిసల్‌ ఉత్తర్వు కొస్త కలకలాన్నే నృష్టించినట్లున్నది. గవ్యరాజు పైన్‌ కట్టాడు. పైకి అర్జీపెట్టి అపీల్‌ చేసుకున్నాడు. గవ్యర్రాజునే దరోగాగా వుంచాలని స్టానికులనుంచి కూడా అర్జీలు వెళ్ళి నట్లున్నాయి. పై అధికార్లు పైల్‌ తెప్పంచుకుని విచారణ చేశారు. గవర్రాజు కింద సాల్ట్‌ డిపార్ట్‌ మెంట్‌లో “హెడ్‌ కాపు'గా పనిచేస్తున్న చిన్నయ్య, గవర్రాజు పేరు చెప్పి ఉప్పుకొఠార్ల వారినుండి డబ్బు వసూలుచే సేవాడట. కావడి వర్తకుబ్నంచి కొవడికి ఇన్ని దోసిళ్ళ చొప్పున విధిగా కొంత ఉప్పు రాబట్టడమనేవి ఒక ఆచారంగా వ స్తున్నదనీ, ఈ కర్మకాండంతా కూడా ఏదో దేవాలయ నిధి (దేవుడి ఫండ్‌) కింద రాబప్టేవారనీ, ఈ వసూళ్ళలోనుంచి కొంత గవ్యర్రాజు సొంత ఖర్చులకింద వాడుకొన్నది వా స్తవమే ఆయినా, దాన్ని దరిమిలా కట్టివేశాడనీ తేలింది. గవ్యర్రాజు జుల్మానా కింద కట్టిన డబ్బును తిరిగి వడ్డీతో సహా ఆయనకు చెల్లించి వేయమన్నారు. అంతేకాదు. ఈ జుల్మానాలోనుంచి సాక్ష్యాలు చెప్పి, ఈ కుంభకోజాల్ని బయటపెట్టిన “ఇన్‌ ఫార్మర్స్‌ "కు “కాంపెన్డేషన్‌” కింద ఇచ్చిన మొత్తాలను తితిగి రాబట్టిమన్నారు. ఇట్లా టబౌన్‌ చేపిన తీర్పును, విధించిన శిక్షను రద్దుచేస్తూ (పభుత్వ ఉత్తర్వులు వచ్చాయి, (బౌన్‌ సమర్పించిన ఛందో[గంథం (వ్రాత(్రతిని కాలేజీటోర్డు తరపున ఎండి. శేంబెల్‌ పరిశీలించాడు. మొత్తంమీద బాగా (వాశాడనీ, తాను ఎత్తి చూపుతున్న అక్కడక్కడా దొర్లిన స్వల్పమైన దోషాల్ని (బౌన్‌ సవరించినమీదట, కాలేజి (వైస్‌లో. 150 కాపీలు అచ్చువేయించమనీ, 60 కాపీలు (బౌన్‌కు బహుమానంగా ఇవ్వమనీ చీఫ్‌ వెడశెటరీకి గట్టిగా పిఫారసు చేస్తూ ఒక నివేదిక పంపాడు. గవర్నర్‌ సంతకం పెట్టాడు. ముద్రణ (ప్రారంభమైంది.
క్షై2ైర్క టౌన్‌ లేఖలు 1827 కడపలో "కొద్దికాలం ఇన్‌చార్జి అసిస్టెంట్‌ జడ్జిగా జాయింట్‌. [క్రిమినల్‌ జడ్జి హోదాలో పనిచేశాడు. అస్పట్లో కడపజిల్లాలో చేరిన కంభంలో (ఇప్పుడు (ప్రకాశం జిల్లా కొత్తగా ఏర్పామైన ఆక్సిలరీకోర్డుకు ఆధ్వర్యం వహించాడు. (బౌన్‌ ఛంధో[గంథం అచ్చయి విడుదలైంది. ఇది ఎ.డి, క్రేంబెల్‌కు అంకితం. ఇది అచ్చులో వున్నప్పుడే. తాను పరిష్కరించి ఎంపికచేసిన కొన్ని వేమన పద్యాలు- వాటికి ఇంగ్షీ ములో చేపిన తర్జుమాలు కాలేజిటోర్డుకు సమర్పించి అచ్చువేయించమని కోరాడు, దీన్నికూడా అచ్చువేయించాలనీ, ఈ రెండు (గ్రంథాలకు కల్పి కాపీరైట్‌ (క్రిందన్చై తేనేమి, బహుమాన పురస్సరంగానై తేనేమి (బ్రౌన్‌కు వెయ్యి వరహాలు ఛ8500 రూ.లు యివ్వడం బాగుంటుందని కాలేజీబోర్టు కార్యదర్శి కెప్టెన్‌ హెచ్‌. హార్క్‌నెస్‌ చీఫ్‌ పెడ్రెటరీకి సిఫారసు చేశాడు. గవర్నర్‌ ఈ వెయ్యి వరహాల విషయమై లండన్‌ కర్డ్‌ ఆఫ్‌ డై రెక్టర్స్‌కు ఛాళాడు. బ్లైచరాజు వెంగళరాజు పంచతంత్రానికీ, పోతన భాగవతానికీ శుద్దపతులు తయా రయ్యాయి. తనవద్దపున్న తెలుగుకొద్యాల (వ్రాత్మప్రతుల లిస్టు సమర్పిస్తూ కాలేజీకి అనుబంధంగా ఒక లైబ్రరీని ఏర్పాటుచేసి అందులో రెఫరెన్సుకోసం తనవడ్రవున్న _ వాటిల్లోనంచి కొన్ని (ప్రతుల్ని ఖరీదుకు కొని ఊంచాలనీ కోరుతూ కాలేజీబోర్లుకు ఒక లై (బరీ ప్రతిపాదన పంపాడు. అ లిస్టులోనుంచి 500 రూపాయలకు సరిపజే కొన్ని పుస్తకాల్ను కొనమని హార్క్‌ నెస్‌ సిఫారసు చేశాడు. (చూడు పేజీలు వ 10607) ఈ సంవత్సరంలో మద్రాసు గవర్నమెంట్‌ గెజిట్‌లో రెండు వ్యాసాలు (ప్రకటించాడు. ఒకటి హైందవ శిల్పులు వి్యగ్రహాలుచేసే విధానం, వాళ్ళు పాటించే కొలతల్ను వివరించే 162 50231002౯6 అనే వ్యాసం. రెండు సతీసహగమనం చట్ల విరుద్దంకాని ఆ రోజుల్లో ఒకామె సహగమనం చేసుకోవాలని అనుకొంటే, దాన్ని నివారించడానికి ఆయన చొరవ తీసుకొని చేసిన ఏర్పాట్లు గురించి ఒక వార్తలాగా (వ్రాసిన “నఏగ6 ౨167600196 అనే వ్యాసం, ఇవి రెండూ. పేరు లేకుండా (వ్రాసిన వ్యాసాలు, ఈ రెండు వ్యాసాలూ ఆ తర్వాత 1828 నవంబరు “ఏషియాటిక్‌ జర్నల్‌”లో పునర్ము[ద్రణై నాయి.
బౌన్‌ జీవిత కట 125 1828.
మార్చినెలతో కడపజిల్లా జడ్డి హేగ్‌ జబ్బుపడి నాలుగు. నెలలు "సెలవు పెట్టి వీలగిరి పోవాలని దరఖాస్తు పెట్టుకోగా. ఆయన స్థానంలో కొత్త జడ్జిని వేస్తూ వుత్తర్వు వచ్చింది. కొత్త జడ్జి వచ్చి చేరేలోపుగానే హేగ్‌ ఆరోగ్యం వికటించినట్లున్నది. కంభంనుంచి వెంటనే రమ్మని. వచ్చి జిల్లా జడ్జిగా చార్జి తీసుకోమనీ (బౌన్‌కు తాకీదు. రావడంతో ఆయన కడపవచ్చి చార్జి తీసుకొన్నాడు, వారం పదిరోజుల్లో నే కొత్త జడ్డి మేనన్‌ వచ్చి చార్జి తీసుకొన్నాడు. ఆయనకు చార్జి అప్పగించి కంభం పోదామను కొంే తానూ జబ్బుపడ్డాడు. మెడికల్‌ సర్జి ఫికేట్‌ తోబాటు సెలవు చీటీ వంపుకొన్నాడు. జబ్బు తగ్గగానే కంభం వెళ్ళి చేరాడు. (బౌన్‌కు రావాల్సిన (సయాణ త్తేలు, ఆలవెన్సులు గురించి సివిల్‌ ఆడిటర్‌ 'పేనీ పెట్టారు. సదర్‌ అదాలత్‌ కోర్టుకు (వాస్తే, వరు రాజీగా పరిష్కారంచేసి కొన్ని తగ్గింపులతో విల్లు పే చేయించారు. రోజూ తెలుగు సంస్కృత కావ్యపరనం, డిక్షరీ పనుల్లో నిమగ్నమవుతూనే వచ్చాడు. తెలుగు (గ్రామర్‌ (వ్రాయాలని కూడా ఒక అలోచన వచ్చింది. లోగడ కడపలో 182022 మధ్య ఉద్యోగంలో వున్నప్పుడో, లేక మళ్ళీ 1826 లో వచ్చినప్పుడో కడవలో ఒక పెద్ద బంగళా__. తోటను కొనిపెట్టాడు. అందులో ఒక పక్క స్కూల్‌, ఇంకోవైపు తన లై దిరీ-- ఆందులో పండితులు, (వాయనసగాళ్ళు చేరి తెలుగు కావ్యాల పరిష్కరణ, శుద్ధపతులవాత, వ్యాక్యానాల రచన కొనసాగిస్తూ వుండేవారు. వాళ్ళకు జీతబ శ్తేలు (బౌనే చెల్లించేవాడు. జూలూరు అప్పయ్య ఇక్క డుండే వసుచరిత్ర, మనుచరి(త్రలకు వ్యాఖ్య అల్లాడు. పైడిపాటి వెంకటనరనయ్య వేమన పద్యాల్ని పరిష్కరిస్తూ వచ్చాడు. కంభం నృసింహాచార్యులు రాఘవ పాండ పీయానికి వ్యాఖ్య రూపొందించాడు. ఇట్లా ఈ ఇల్లు ఒక చిన్న సారస్వత కర్మాగారంగా వుంటుండేది. తాను ఉద్యోగరీత్యా ఏ వూర్లో పనిచేస్తుండినా ఈ బంగకా__ తోటను తనపేరనే వుంచుకొన్నాడు. కడపకోర్దు నాజర్‌ గావున్న అయోధ్యాపురం కృష్ణారెడ్డి ఈ బంగకా తోటను, అందులో సాగే సాహిత్య కృషిని అజమాయిషీ చేస్తూ (బౌన్‌కు లెక్కపక్కలు పంపుతుండేవాడు. 1840-44 దాకా ఈ బంగళా (బౌన్‌ పేకనే వున్న ట్లున్నది, 1820 జూన్‌లో ఈ బంగళాలో వున్న కొన్ని ఇంగ్రీమ ప్పస్తకాల్ను కెస్టైన్‌ కియిలీకి చేర్చమం'పే ఆ. కృష్ణారెడ్డి 2/5 పుస్తకాల్న రెండు తోలుపెళ్టైలు,. ఒక వెదురుపెళ్టులోనూ పెట్టి చేర్చాడు.
226 టౌన్‌ లేఖలు
ఈ దళలో తనకు పరిచయమైన, తన సాహిత్యకృషికి తోడ్పడగలరనుకొన్న కొందరు తెలుగువాళ్ళను గురించి ఒకచోట ఇట్లా (వాసిపెట్టుకొన్నాడు :
“016 0 6 [620650 ఉంష్‌2 600322 5001205 10౪ 12718 92375 తజుక!2 13 జూలూరి అప్పయ్య పంతులు 4 వేటపాశము (21129 మజ రజ! వెంజా ౨౩9౭౧2 ౪92109 13 5 06053 భలంంల. 6 ౨జబురే!6 50169 సస 2 560006 జముడ, 6 18 2 వేపారి__16 ౫6)” 0౪7. ములుపాక వ౨ళంప202 2501 మ 28641001 ౪1016 ఓం వేంకపేళ సర మహాత్మ్యం, మాఘ్యమహిత్మ్యం ప చం రరజా2 జర2 0 సం 2ర12 కటూజు2. 0100%01 ఉఊ&ంం022012 యగ 1 9262 యగం2 23 2 0016 వ2090]16 11094). గై ెం6ే666 ఫి ంక0ము 25 2 0016 10207 సంస్థానం. 10 బ211జు2ట64 0% అ001 చం 50% 0020012720 25 2 1092537, 15 2 8004 9110౪7. ౮౦9112 ఏం0000)72 0£ వడ్డపూడి 04 61001 19 2 30256 300121. గనీ!ఠ$ 15 16 మఖు ఇమం 09088200 16 6 ౨284726822. ౦౮0%6007౯1 0111200220 అ కండ (6020 0 63010009) 6టు రయ94మ ౦గ౪5 6 షే 1008” (2 0511001 102640). 9 2౪01 0 007112880012 11165 అకీంతల సుబ్బరాయళాన్త్రి ౪/10 ₹651666 30 376275 10 ౨ల౦821, 1000%75 116 360221 & 15 2 20000516 $0ష1012౯....
“సంాజ165 00ల €0 26: 26 వట2ం6 20200 26 09 వెటజు16! ₹6%023, 20 166 బు2 20 09 ౮421 664011 20 ౨0800001 26 0 మెజణ, ఇ వెశడయడం 20 0€1బ్యుజ9 202372....
“ము షం0ం% ఆంకసుజురే సు ళం యంయి ఓ210మమషైు25 షంళ56 13 2 010082 11029200. *7జ02సైటా2మ0ు ల22 ౧156202 యజ 7907 వమేంయిరి16 & 10061 10% 26 128హ6ర4! "టట ఏ 02మ92మ 2 32 18 2 మం 9000120 206 ం6ట వేటతేతయిన జంపయుంంటా2కటు మయ ఇ అంా2127262 3 2002628 పం యయ00ము 13 2 కళైంగం1? క0%012౯ 206 పైంంఓ. ఏడడంం0212 1దాంమి 922 0904286 96 3 0%200903 01 తీంై2 6౭71 ఇమయే పం 10075 9 మంజరు.. 16726 ౧271 మసక 6జ! 13 2 0౦611 6 అము10)” 0 512 మజర2 3కుం21 2201016429 05 ౮26721 ౨0 21163 5.౫. 00640216 123 2 92127 24 1206...300 ౨. 2 62౬. “....గద్వాలలో రాజమాన రాజపూజిళులై న రాజె సీతారాం భూపాల్‌రావు బహోాదరు.... +ఈం64 ౫6 23 060. 1827...
టౌన్‌ జీవితకథ 127 “గై రు10011 28ము02ట02 22.062 ౧213412642 15 ౧౦00166066 "గటు చం 22మమరేడకం, 15 2 50018 226 123 2 ముం 11020)” ౦01 న్‌జంం0గ0 & 6183. య10610ఖ01 60020 2202 (౧2౦మయ2జ04 10 శంం82 20, ౬6 6010428 ౦0% ౮౦౦1212) 86069 మం 6 ౨192720222 ల౦జరటా౭. ౧౭౨2- క్ర22ట12 వెళ్‌డం4402 వ్‌2ంటన 5235 వము ణరూ[ వ్‌25ళాటం కంటు 9000111 0 కషుమయుుంకంు” 25 116 02112802 ఇర ౦టలు 500% 00015 -- 01 0011601968, 02 మషేం1664. 206 ఇ06ేం950206108 చులు. వమయు?ం1 ₹290ఏ::202 64౪71 2ఈయిగంాంల 1 01209ఏజాజు2, 2 యాయి వట్‌టా251రేటూ 19 2 ౨0016 ౦61. గొంం952101 కంం0202 ౦1 మజ2మముళంరు) 2 7210027106 225 2 1షాం్రం ₹ం1 380 110087 ఎ మ. వెళటంలకై08ుు. ... జారం1ట? 33602112 2282092020 ఖు6ే ెజ2 ౮28బు202 20...
తెలుగునాడుకు దూరమైన నం॥ 11826
ఫిబ్రవరి 17 న తిరుచునాపల్లి లోని (బ్రొవిన్షియల్‌ కోర్ట్‌ అఫ్‌ అపీల్‌ అండ్‌ సర్కిట్‌ (సదర్న్‌ డివిజన్‌ రిజిస్టర్‌ గా (బౌన్‌కు బదిలీ ఉత్తర్వు. అప్పట్లో మద్రాసు రాష్ట్రానికి నాలుగుచోట్ల ప్రొవిస్షియల్‌ కోర్టులుండేవి _ నార్తర్న్‌ డివిజన్‌ (మచిలీపట్నం), "సెంట్రల్‌ డివిజన్‌ (చిత్తారు, వెస్ట్రన్‌ డివిజన్‌ (తెలిచ్చేర్సి, నదర్న్‌ డివిజన్‌ (తిరుచునాపల్లి). ఇక్కడున్న దాదాపు యీ ఏడాదికాలం తస్ప, (బౌన్‌ తొలిదళ ఉద్యోగ జీవితమంతా తెలుగు పట్టణాల్లోనే గడిచిపోతుంది. తిరుచునాపల్లిలో కూడా తిలుగు పుస్తకాల వేట వదల్లేదు. “వేమన పద్యాల (గంథం అచ్చయి విడుదలైంది... కేంబెల్‌. డిక్ష్నరీని ఆధారం చేసుకొని 1824 లో ఒక దీక్షగా (ప్రారభించిన నిఘంటుపు ఒక కొలిక్కి వచ్చింది. 1820 మే నాటికి తాను ఆదనంగా చేర్చినవి 18 వేల 'పై చిలుకు పదాలున్నట్లు లెక్కతీశాడు. మాదిరికి కొన్ని పదాలు అర్థాలు చూపుళూ తన డిక్ష వెరీ (ప్రణాళికను వివరిస్తూ కాలేజీ బోర్డుకు ఒక నివేదిక పంపి, అచ్చువేస్తామం'ే డిక్ష్నరీ పూర్తి ప్రతిని నమర్పించగలనని వ్రాశాడు. ఈ (ప్రతిపాదనను కాలేజీ బోర్డువారు పైకి రానీకుండా తొక్కి పెట్టారు. డిసందరు 11న రాజమండ్రి అపిస్టెంట్‌ జడ్డి & జాయింట్‌. (క్రిమినల్‌ జడ్జిగా బదిలీ ఉత్తర్వు. ఇంతదాకా సబార్డినేట్‌ హోదా, ఈ సంవత్సరంనుంచి (బ్రౌన్‌ క్యాడర్‌ పెరిగింది. ఈ యవ్వన దశలో అడవుల్లో వేటాడ్డం వగైరా వినోదవిలాస కాలక్షేపాలు కూడా వుండేవి (బౌన్‌కు.
128 బౌన్‌ లేఖలు 1830 రాజమండ్రి వచ్చి చేరాడో లేదో జడ్జి విబ్రాట్‌ జబ్బుపడ్డాడు. (బ్రౌన్‌ను ఆక్టింగ్‌ జడ్జిగా పనిచేయమంటారు. కొన్నాళ్ళ తర్వాత హెచ్‌. మాంట్‌ గొమరీని ఆక్టింగ్‌గా. వేసి (ౌన్‌ను మచిలీపట్నం ఆక్టిలరీ కోర్టు జడ్డిగా వేస్తారు. *శేడ్‌”ను గురించి ఒక వ్యాసం నవ్రాపి ఫిబ్రవరిలో మద్రాసు ప్యతిక (మద్రాసు గవర్న మెంట్‌ గెజిట్‌ గలో (ప్రకటించాడు. హిందువులకు ముఖ్యంగా ఏయే సరకులు కావల్సి వున్నాయో అందులో వివరించాడు. కొన్ని బెంగాల్‌ పత్రికలు దీన్ని పునర్ము[డ్రించు కొన్నాయి, అంతేకాదు, మిస్‌ ఎమ్మా రాబర్ట్స్‌ (వ్రాసిన “క్యారక్షరస్టిక్స్‌ ఆఫ్‌ హిందూ స్తాన్‌...” అనే (గ్రంథం తాలూకు అమెరికన్‌ ఎడిషన్‌లో ఈ వ్యాసం గురించిన (ప్రస్తావన కనవ డ్తుంది. ఏడేళ్ళమంచి ఏకదీక్షగా తాను వ్రాస్తూ వస్తున్న తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు ఒక సమ(గ్రరూపం దాలున్తుంది. దీన్నే కొంచం తిరగదిప్పి ఇంగ్రీమ- తెలుగు నిఘంటువుగా రూపొందించడం ప్రారంభిస్తాడు. జాన్సన్‌ ఇంగ్లీషు డిక్ష్నరీస్‌ తెలుగులోకి తర్జుమా చేయడం (ప్రారంభించాడు, 831 ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య కాశీయూ(త్ర చేసి తిరిగొన్తూ ఆగస్టు 2-15 మధ్య మచిలీ పట్నంలో (బౌన్‌ను కల్పుకొన్నాడు. మద్రాసు చేశిన తర్వాత అంగరు పాపయ్య ఇంట్లో వెళ్ళి వెతికి “స్కాందపురాణం” పంపమని వీరాస్వామయ్య ను కోరాడు. 1832 గుంటూరు ఆక్టింగ్‌ కలెక్షర్‌
లు లు గుట్టలుగా తయారైన తన డిక్షరీ నోట్బుల్లోనముంచి నవంబర్‌ 10వ తేదీన మళ్ళీ
ది 0
శుభ్రంగా అకారాదిక్రమంలో 8 సంపుటాల్లో ఫేర్‌ కాపీ వ్రాయడం (ప్రారంభిస్తాడు. మనుచర్శితకు జూలూరు అస్పయ్య వ్యాఖ్యానం పూరర్తిచేస్తాడు. డిసెంబర్గో గుంటూరు ఆక్టింగ్‌ కలెక్టర్‌గా చార్జి తీసుకొంటాడు. సొంతంగా (ఫెస్‌ పెట్టి తెలుగు కావ్యాలు వగ్లై రాలు ముదించాలనే తలంపు వచ్చినట్లున్నది. రావిపొటి గురు మ్పూదర్తిశాస్త్రి జనవరిలో (వ్రాసిన జాబునుపట్టి (చూడు పేజీలు 17.18) చూ స్తే ఇందుకు సంబంధించి కొన్ని ప్రాథమిక ప్రయత్నాలు చేపినట్టున్నాడు,
(బౌన్‌ జీవితకథ 129 గుంటూరు కరువు 1833 గుంటూరు జిల్లాలో భయంకరమైన కరువు తాండవమాడ్డున్న రోజులవి. జిల్లాలో దోపిడీలు, దొంగతనాలు పెరుగుతున్నాయనీ పోలీస్‌కు కావల్సిన మందుగుండు వగైరా వస్తువుల్ని సరఫరా చేయమని జాబు (వ్రాస్తాడు గవర్నర్‌కు. 1881 నుంచి 82 దాకా ధాన్యం ధరల పెరుగుదల, ఆకలివావుల వివరం తెలుపుతూ ఒక నివేదిక పంపుతాడు. కడపలో కరువు పరిస్థితులు ఎట్లా వున్నాయో. బీద ప్రజలు ఎట్లా (బతుకుతున్నారో (వాయమని ఆయోధ్యాపురం కృష్ణా రెడ్డిని కోరగా, ఆయన పరిస్థితులను వివరిస్తూ కరువు పనులు, గంజి కేంద్రాల ఏర్పాట్టగురించి మార్చి 25న పెద జవాబు (వ్రాస్తాడు. ళం టు వుల గుంటూరు. కలెక్టరుగా వనిచేసినంతకాలం అదనంగా రోజుకు [!7్తె రూపాయల అలవెన్సు (డా చేయమని వుత్తర్వు. నెలకు 500 వరహాలు అదనంగా అలవెన్సుల (క్రింద (డ్రా చేయడానికి రాజమండ్రి జడ్జి ద్వారా (వ్రాసుకోగా వన్లకాదన్నారు. చిత్తూరు జిల్లా జడ్డిగా బదిలీచేస్తూ వెంటనే వెళ్ళి జూయిన్‌ కావాలని కోరుతూ మార్చి 18న వుత్తర్వు, 25న ఆక్టింగ్‌ కలెక్టర్‌ గిరీ చార్జి ఇచ్చేసి, చిత్తూరుకు బయలుదేరి వస్తాడు, ఒక నెల పనిచేశాడో లేదో చిత్తూరుకు కొత్త జడ్డిని వేస్తారు. మళ్ళీ ఆయనకు చార్జి ఇచ్చేసి మచిలీపట్నం ఆక్షీలరీ కోర్టు జర్డిగా వచ్చేస్తాడు. గుంటూరునుంచి చిత్తూరుకు వచ్చినందుకు టి,ఏ. బిల్లు 568 రూపాయలా 4 ఆణాలా 8 పైసలకు మే నెలలో శాంక్షన్‌ అవుతుంది. మళ్ళీ చిత్తూరునుంచి మచిలీపట్నానికి వేఠే బిల్లు. రాజమండ్రి వచ్చి చేశే ముందు 8 నెల్లు సెలవు పెట్టాడు. మచిలీపట్నంలో తెలుగు (థెస్సును పెట్టించాడు. 'ైప్స్‌, వగ్లైరా సామాన్ల న్నీ శెప్పించాడు. ప్రింటింగ్‌ పనులు (పారంభింపజేశాడు కూడా, వసుచరిత్రలో నాలుగు పేజీలు మాదిరికి (ప్రింటయింది కూడా. అయితే ఈ (వైస్‌ అజమాయిషీకిగాను నియమించిన ఒక ఆంగ్రేయుడి అవినీతి వ్యవహారం తెల్పుకొని ఇందులోనుంచి (బౌన్‌ బయటపడ్డాడు. (బొౌన్‌ను దుఃఖంలో ముంచిన నంవత్సరం 1834 ఆందోళనకరంగా పరిణమించిన సంవత్సరం. బౌన్‌ను పుష్చెడు దుఃఖంలో ముంచిన సంవత్సరం ఇది. చిత్తశాంతికి అగ్నిపరీకు ఎదురైన సంవత్సరం. 29
280 బౌన్‌ లేఖలు
లోగడ రాజమండ్రి అసిస్టెంటు జడ్డిగా వున్నప్పుడు ___ కొన్ని పోర్టరీలు, అబిద్ధీకపు సాక్ష్యాల కేసులకు నంబంధించి బౌన్‌ అనుసరించిన వివారణ పద్ధతి, చేసిన తీర్పులపై కొన్ని అర్జీలు వెళ్లాయి. మచిలీపట్నం (పౌవిన్షియల్‌ కోర్టు తాలూకు ఫస్ట్‌ జడ్జి పెళ్ల పరిశీలించి కొన్ని త్మీవమైన లోపాలు ఎత్తి చూపుళూ ఫౌజ్‌ దారీ అదాలత్‌ కోర్టుకు ఒక శిపోర్టు పంపుతాడు. ఫౌజ్‌దారీ అదాలత్‌ కోర్టువారు (బ్రౌన్‌ ఆ కేసుల విచారణలో చట్టవిరుద్ధంగా న్యవహరించాడని, న్యాయళాస్త్ర నిబంధనలను వుల్లంఘించాడనడంతో 1834 అక్షోబరు 25న బోర్జువారు (బ్రౌన్‌ను డిస్మిస్‌ చేస్తూ వుత్తర్వు చేస్తారు. ఉద్యోగనిర్వహణలో తస్పులు దొర్లిన మాట వా స్తవమేకానీ, ఇందులో తనకే చురుద్ధేశమూ లేదనీ, ఏ పక్షపాతమూ ఎరగననీ, తన అంతరంగం స్వచ్చంగానే వ్యవహరించిందనీ విధినిర్వహణలో తన నడవడికనూ, శీలాన్ని గురించి విచారణ జరిపించమనీ నవంబరు 4న పైకి నివేదించుకొన్నాడు. ఇందులో ఉద్దేశదురుద్దేశాల (ప్రసక్తి లేదనీ, విధినిర్వహణలో శీలాన్ని గురించిన విచారణ అవసరం కనపడ్డం లేదనీ, డిష్మిసల్‌ డిష్మిసలేనంటూ నవంబర్‌ 14న పై అధికార్లు తెలిపారు. చార్జి ఇచ్చి పొమ్మన్నారు. సీనియర్‌ మర్చెంట్‌ గా సద్‌ సిసైన్స్‌ అలవెన్సులు ఇవ్వమన్నారు. లండన్‌ కోర్‌ ఆఫ్‌ డై రెక్టర్స్‌కు పై అధికార్ల ద్వారా నవంబరు 26న ఒక విజ్ఞాపన పత్రం (మెమోరియల్‌ పెట్టుకొన్నాడు, ఈ మెమోరియల్‌ ను లండన్‌కు పం పేదానికి ముందు 20 రోజులపాటు '*నోటీస్‌ బోర్టులో వుంచమని బోర్షువారు డిసెంబర్‌ 5న ఆరర్‌ వేశారు. కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌ తన విషయం ఏదో తేల్చేదాకా, తన 17 ఏళ్ళ సర్వీస్‌నుబట్టి మూడేళ్ళ "సెలవుమీద అండన్‌ వెళ్ళి వస్తానని లోగడ పెట్టుకొన్న ఆర్టీ మీద "సెలవు సర్జిఫికేట్‌ మంజూరుచేయమని కోరుకున్నట్లుంది. డిసెంబర్‌ 2న ఆబ్బెంటీ అలవెన్సుతో సెలవు మంజూరవుతుంది. సంవత్సరానికి 4 600 సెలవు (ఫర్లో జీత మని స్వీయచరిత్రలో (వ్రాసుకుంటాడు. డిసెంబర్‌ [17న కోరంగి రేవులో పడవ ఎక్కి మద్రాసు మీదుగా లండన్‌ బయలుదేరి వెళ్లాడు. 1885 జనవరి 8న "సెలవు సర్టిఫికేట్‌ చంజూరవుతుంది. లండన్‌కు పోతూ డబ్బుకు ఇబ్బంది కల్గివుంటుంది, తన లై (ద్రిరీలోనుంచి కొన్ని ప్పన్తకాలను (బహుళా ఇంగ్షిమవిి అమ్మి వేసుకొన్నాడు. (ఈ డిష్మిసల్‌ గురించి తన స్వీయచరిత్రలో ఎక్కూడా చెవ్చనే చెప్పడు. కానీ చుర్శిణీలో వెతికితే కొన్ని డొంకతిరుగుడు వాక్యాలు కనపడకపోవు. ముఖ్యంగా 1854 నాటి “మిన్నెసోటా (వాత్యప్రతి'లో “4ం200016 1 ౪25 తేజ” 00666 24
టౌన్‌ జీవితకథ న!
ము” వా0[ం రఎటంంు ంమ1ంక్సు 28 2 ౧౫620. లాకీబుంట0 లం 7150 10 రేం )09టం6 1 ం00మయుంరే 9676221 1110821 206 *0105 9002 1664 10 7 ఇహ...” అనే వాక్యాలకు అర్థం ఇదేననుకోవాలి. 1866 ఎడిషన్‌లో యీ [క్రింది వాక్యాలను ఈ సంఘటనతో అన్వయించుకోవలపి వుంటుంది; “20 రే1ంంషేజూై08 37 రజక” 29 2 ౮౪రేల్రైం 1 ఇ725 2621005 226 €00 0[0% ౫298. శర 28661 వౌళరరైం *స0 3షంళ64 316 262 మ160రంమ, ౩6ర1ం166ే (0 1825 046 190౪14 60 2౭7641 2౭0064 026 ఘ్రాటంం 2379615 ఈ 0% 016 ౦002501 5216 “80 09, ము? 656; 308 *111 00020013 మ 7005018 04060 ౩00 ఖా: 11007 88 604 ₹111 ౩600006056 3౦ళిం. 1872 ఎడిషన్‌లో ఈ వాక్యాల్ని పూర్తిగా తొలగించేశాడుః)]
ఫల[వదమైన లండన్‌ నెలవుయ్యాత 1835 -. 37 అండన్‌లో "సెలవు జీవితం ఒక సంబరంగా గడిచిపోయింది. తన డిష్మినల్‌ పై కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డై రెక్టర్స్‌కు పంపుకొన్న విజ్ఞాసనకు సంబంధించి కల్చుకోవలసిన ముఖ్యుల్ని కల్పుకొని చెప్పుకోవలసిన సంగతులు చెప్పుకుని వుండాలి. కొన్ని షరతులతో వారు (టౌన్‌ డిష్మినల్‌ను రద్దుచేస్తూ వుత్తర్వులు జారీచేశారు. బంధువుల్ని మి[క్రుల్ని చూడ్డం కల్చుకోనడంతో కాలం హాయిగా. గడిచి పోయింది ఇంత బిజీగా తిరుగుతున్నా రోజూ కొంత విశ్రాంతి దొరకజేసుకునేవాడు (వాతకోతల కోనం, తాను ఇండియాలో దీక్షగా గజిబిజిగా (వ్రాసిపెట్టుకొన్న డిక్ష్నరీ నోట్ళుల్లో నుంచి ఒక (క్రమపద్ధతిలో 'ఫేరకాపీ చేసేవాడు. ఈ 'ఫేర్‌కొపీ (వాత లండన్‌లోనే పూర్తిచేశాడు, ఈ దళలోనే తెలుగు (గ్రామర్‌ (వ్రాయడం (ప్రారంభించాడు. 1885 ననంబర్‌ 2? న వాల్టన్‌ హాల్‌ (డెర్బీషైర్స్‌ లో తెలుగు (గ్రామర్‌ రచనకు ఉప్మక్రమించాడు. 1887 నవందిర్లో మొదటి ముసాయిదా (వ్రాత(ప్రతిని పూ్రిచేశాడు. మధ్యలో స్ఫురించే మార్పులు చేర్పులు చొప్పిస్తూ వచ్చాడు. బహుశా సెలవుమీద అండన్‌పోతూ తన వెంట తీసుకెళ్ళాడేమో అక్కడి రాయల్‌ ఏషియాటిక్‌ సొనైటీకి బ్రౌన్‌ రెండు. వర్ణచిత్రాలు బహూకరించినట్లు 1885 డిసెంబర్‌ 5 న ఆ సౌనైటీవారి తీర్మానం. ఏమిటా రెండు వర్ణచ్చిత్రాలు? ఒక ప్రేమో _గోదానరి దగ్గర కోటిపల్లిలో నృత్యభంగిమలో వున్న వినాయక
182 బ్రౌన్‌ లేఖలు శిల్పానికి చిత్రానుకృతి. శెండవది....కులీన వంశానికి చెందిన ఒక తెలుగు మహిళ చిత్రం. (ఎవరా కులిన తెలుగు మహిళ? ఏమా కఠ? (బౌన్‌ కేమి సంబింధం?__ఇవన్నీ ఆసక్రికర మైన (ప్రశ్నలు మాత్రమే.) (ఫౌపెసర్‌ రానెన్‌ (గ056ము అనే ఆయన అభ్యర్థనపై సంస్కృత ఛందస్సు గురించి ఇంగ్లిషులో ఒక పెద్ద వ్యాసం (వ్రాశాడు. గీ51260 ఎ౦టురు21 లో ముద తంది, ఒక పాంపైట్‌గా కూడా విడుదలెంది. మూ చం య్‌ బ్రిటీష్‌ మ్యూజియం, దాడ్హీయన్‌ (గ్రంథాలయాల్లో వున్న కొందరు ల్యాటిన్‌ కవుల తాలూకు (ప్రాచీన వ్రాతపతుల్ని పరిశీలించి వివరించి పెట్టాడు. ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో సంస్కృతం ప్రొపెసర్‌ విల్చన్‌ కోర్కెపై ఇండియా హవుస్‌ రై,బకీలో ఒకమూల పడివున్న తెలుగు, కన్నడం, సంస్కృత [వ్రాత్మపళుల్ని (మెకంజీ మేను(ప్కిఫ్ట్స్‌, లేడన్‌ కలెక్షన్స్‌ కింద పరిగణింపబడ్తున్నవిి పరిశీలించి, విభజనగా ఒక ముసాయిదా క్యాటలాగ్‌ తయారుచేసి ఇచ్చాడు. పీటిని ఇక్కడ పడేసి పెళ్తుఐబదులు మద్రాసుకు పంపి_స్టే అక్కడ వీటికి బూజు దులిపే యోగం పడ్తుందనీ సలహా కూడా ఇచ్చాడు, . ఈపని చేసి ఈ నిధిని బయటపెట్టినందుకు కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌ 1887 మార్చిలో (బౌన్‌కు అభినందనలు తెల్పుతూ ఒక తీర్మానం చేశారు. 1886 లో ఆక్సొఫర్డ్‌లో. ప్రొపెనర్‌ విల్సన్‌కు అతిధిగా వున్నప్పుడు శ్తిపూడా.. విషయాలపై చర్చవస్తుంది. వీటిపై ఒక వ్యాసం వ్రాయమని (బౌన్‌కు సలహా ఇచ్చాడు. తెలుగు కావ్యాల్లోనుంచి వీటికి సంబంధించిన విశేషాలను ఏర్చి కూర్చివ్రాసిన ఒక చిత్తు వ్యాసం ఒకటి అండన్‌లోవుంది. 1887 తో (సెంచి-_తెలుగు, తెలుగు__్యపెంచి నిఘంటువుల తాలూకు (వాత (ప్రతులు కనపడితే వాటిని 25 షిల్లింగులకు కొనిపెట్టాడు. డై 9డన్‌ చేపిన మార్పులతో షేక్స్పియర్‌ “ఇంసెస్ట్‌ నాటక (ప్రదర్శన చూశాడు. అడ్డదుడ్డంగా చేపిన మార్పుల్ని చూచి షేక్సియర్‌ను హత్య చేసినట్లుగా మనస్సు చివుక్కుమన్నది. ఉండబబ్టరేక, ఇదేమిటండోయ్‌ మహా(ప్రభో షేక్స్పియర్‌ ను ఖూనీ చేస్తున్నారు. అని ఛీఫ్‌ యాక్టర్‌ మ్మేకడీ (01200626)0) కి ఒక జాబు (వాళౌడు. ఏం చేయమంటారు, ఈ మార్పులు ఒక సంప్రదాయంగా వస్తున్నాయి, ఇప్పట్లో చేయ కబ్గిందేమీ లేదని జవాబు (వ్రాశాడాయన. అయితే రెండేళ్ళ తర్వాత, దై ఏడన్‌ మార్పుల్ని
టౌన్‌ జీవితకథ 183 తొలగించి "షేక్స్పియర్‌ కు మోత్షం కల్షించారవి తెల్పుకొని, తన సలహా ఆలస్యంగా నైనా పనిచేపినట్లు (టౌన్‌ తృప్తపర్డాడు.
కాశ్హ్యైల్‌ తో వరిచయం 1837 ఫెళజు)” ముం అనే నాకలో ఆగస్టు 80 న లండన్‌ నుంచి ఇండియా బయలుదేరాడు. కానీ వోడ సమ్ముద్రంలోకి రావడానికి నెల పట్టింది. ఇంగ్లీష్‌ ఛానల్‌లో వుండగానే వాతావరణం మారిపోయింది. (ప్రతికూలమైన గాలి, (బ్రహ్మాండమైన వాన, గాఢాంధకార మైన చీకటి. ఒక (ఫెంచి వోడతో ఢీకొన్నది. అయితే (బ్రౌన్‌ నాక గట్టిదీ, ఆ్యపెంచి నోడ కాస్త ఓటిదీ కావడంతో అది బుడుంగుమన్నది. అందులో చాలామంది (ప్రాణాలు కోల్పోయారు. (బౌన్‌ వోడ మాత్రం బాగా సొట్టపోయింది. అదృష్టవశాత్తు ఎవరికీ పాణ సష్టంలేదు. మరమ్మ త్తులకోనం స్పిమక్‌కు కుంటుకుంటూ వెళ్ళింది. (ప్రయాణీకు లంకా ప్లీిమత్‌లోనే పక్షం రోజులపాటు గడపవలసి వచ్చింది.
ఈ వోడలో రాబర్ట్‌ కాళ్ట్వైల్‌ (మున్ముందు విషవ్స్‌ కూడా పయాణిస్తున్నాడు. (బౌన్‌తో పరచయమేర్పరచుకొన్నాడు. స్నేహం ఏర్పడింది. “తెలుగు నేర్పుతాను. నేర్చు కుంటావా?" ఆని అడిగాడు కౌల్డ్వ్‌ల్‌ ని. “అబ్బే, తెలుగు వద్దండీ, నన్ను తమిళదేళానికి మిషనరీగా వేశారు. తమిళం చెబితే నేర్చుకొంటాను.” అన్నాడు కొళ్ట్వెల్‌. 'ఈమిళమా: ఒకరికి చెప్పగలిగేంళ బాగా రాదే, అయితే రాజీగా ఒకటి చేద్దాం సంస్కృతం చెప్తాను. నేర్చుకో, ఉత్తరోత్తరా ఎందుకైనా పనికిరావచ్చు."___అని అన్నాడు బౌన్‌, అంతే. రాజీ కుదిరింది. వోడ (ప్రయాణంలో కాల్ట్వైల్‌కు వక్కా ముక్కొా సంన్కృృతం ముక్కలు నేర్పడం (ప్రారంభించాడు. తాను ఎంత చెప్పాడో, కొళ్ట్వెల్‌ ఎంత నేర్చు కొన్నాడోగానీ 20 ఏళ్ళు తర్వాత తమిళం, తెలుగు వగ్జెరా (ద్రావిడభాషలు సంస్కృృత జన్యమైనవికాననీ, స్వతంథత ప్రతిపత్తి కలిగిన భాషా కుంటుదానికి చెందినవనీ విపులీ కరిస్తూ ఒక పరిశోధన (గ్రంధాన్ని కాళ్ట్వెల్‌ (వ్రాయవలసి వచ్చిందంటే ఒక వింత పరిణామంగానే తోచివుండాలి టౌన్‌ కు,
ఈ వోడలో (బౌన్‌తో ఏర్పడిన పరిచయాన్ని పురస్కరించుకునే కొళ్వ్వైల్‌ దాదాపు ల "పేజీల్లో (టౌన్‌ వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి చాలా “క్రిటికల్‌ రిమార్క్స్‌” (వాసి పెట్టాడు తన జర్నల్‌లో. తొట్టతొలుత (బౌన్‌ తనకు ఒక పుంభావ సరన్వతిలాగా కనపడ్డాడని అంటూనే చాలా నిర్దాక్షిణ్యంగా అతని మన_స్తత్వమూ, తత్ర్వమూలోని వెలుగునీడల్ని విమర్శించాడు,
334 బౌన్‌ లేఖలు
1838
సెలవు నుంచి తిరిగిరాక, జనవరి 7 వ తేదిన రిపోర్టు చేసుకొన్నట్లు గెజిట్‌ (పకటన. జనవరి 28న పర్షియన్‌ (టట్రాన్స్‌లేటర్‌గా నియామకం నెలకు 400 రూపాయల జీతంతో. ఇదిగాక ప్రభుత్వ *కోడ్‌"ను తెలుగులోకి తర్జుమా చేసే పనికూడా (బౌన్‌కు అప్ప గించాలనే (ప్రతిపాదనను (దీని అనువాదానికి వేరేగా ఒక మొత్తంగా (ప్రతిఫలం ఇచ్చే పద్ధతిన్స మద్రాసు (ప్రభుత్వం ఇండియా సుప్రీం గవర్న మెంటుకు (కేంద్ర పభుత్వానికి పంపింది. మార్చి 2 న కాలేజీబోర్డు, నేటివ్‌ ఎజుకేషన్‌ కమిటీలకు ఆక్టింగ్‌ సెక్రెటరీ. అన్నీ ఇట్లాటి పార్ట్‌మైమ్‌ కాక్కాలిక (ఆక్టింగ్‌ ఉద్యోగాల్లోనే వుంచారు.
(టౌన్‌ డిష్మిసల్‌ను రద్దు చేస్తూ కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌ జారీ చేసిన పైనల్‌ ఆర్షర్‌లో ఏదో పొరపాటు దొర్జినట్లున్నది. లండన్‌ నుంచి తిరిగొచ్చినతర్వాత తనకు న్యాయంగా రావలసిన హోదాలో సీనియారిటీనిబట్టి తన క్యాడర్‌ను పునరుద్ధరిస్తూ రెవిన్యూ* జుడీషియల్‌ శాఖల్లో సముచితమైన ఉద్యోగం ఇవ్వవలపిందిగా అగస్టు 28న బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ కౌన్సిల్‌ (పెసిడెంటుకు ఒక మెమోరియల్‌ పెట్టుకొన్నాడు. మెమోరియల్‌ పెట్టుకోవల్సింది కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డై రెక్టర్సుకుగాసీ, బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ కంట్రోల్‌కు కాదనీ, ఈ సవరణ చేపి మళ్ళీ పంపితే ప్రభుత్వం కూడా సానుభూతితో రకమెండేషన్‌ చేస్తుందనీ పై అధికార్లు సెప్టైంబరు 4న వ్రాశారు, దీనిమీద సెప్టెంబర్‌ 10న మళ్ళీ కరెక్టు మెమోరియల్‌ ను కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డై రెక్టర్స్‌ను సంబోధిస్తూ వ్రాసుకున్నాడు. ఇండియా హవుస్‌ 'స్వెకైటకీ తన రెకమెండేషన్‌ను జతపరిచి సెప్టెంబరు 15 న లండన్‌కు పంపాడు. బైబిల్‌ న్యూ టెస్ట్‌ మెంట్‌ (లూకా చేత (వ్రాయబడిన యేసుక్రీస్తు కుభ సమాచారం) తెలుగు తర్జుమా ముద్రణ పూర్తయి విడుదలైంది.
సెస్టెంబర్‌ 25న కాలేజిటోర్డు సభ్యత్వం. కేంబెల్‌ పూనిక నహించి తనకు ఈ సభ్యత్వం ఇప్పించినట్లు (బ్రౌన్‌ ఒకచోట (వ్రాసుకొన్నాడు.
ఇంగ్లైెండ్‌లో వుండగా తాను రచించిన తెలుగు (గ్రామరొను అచ్చువేయమని కాలేజి టోర్దుకు మెరుగులుదిద్ది సమర్పి స్టే వాళ్ళు సుముఖతను (ప్రదర్శించినట్లు లేదు. కేంబెల్‌ సానుభూతి (ప్రదర్శించాడుగానీ బ్రౌన్‌ (గ్రామర్‌ తన (గ్రామర్‌ కంశే పెద్ద (బ్రహ్మాండ మేమీ కాదని తలచినట్లున్నది. డిసెంబర్‌ £1 న మరో టోర్డు సభ్యుడు మారిస్‌తో మాట్లాడితే “నీ (గ్రామర్‌ను పిఫారసు చేసి కేంబెల్‌ అసంతృప్తిని కొనితెచ్చుకోలేనని,
బౌన్‌ జీవితకథ 1తిత్‌ అయితే ఇప్పుడు నీవూ కాలేజీ బోర్డు సభ్యుడవు కాబట్టి, సహసభ్యునిపట్ల అంత కఠినంగా (ప్రవర్తించడం బాగుండదు గనుక మౌనంగా వుండిపోతానని' చెప్పాడట, ఎట్లయితేనేం ఈ మలగులాలమధ్య విసిగిపోయిన (బ్రౌన్‌ తన (గ్రామర్‌ (వ్రాత(ప్రతిని తిరిగి తీసేసుకొన్నాడు.
18639.___45 జనవరి 22 న మద్రాసులోని సదర్‌ అండ్‌ ఫొజ్‌ దారీ అదాలక్‌ కోర్టులకు ఆక్టింగ్‌. రిజిస్టర్‌. _ జీతం ఫిక్సేషన్‌దగ్గిర పివిల్‌ ఆడిటర్‌ ఏదో పేచీపెట్టినట్లున్నాడు. మళ్ళీ జోర్షుకు ఒక పిటిషన్‌ పెట్టుకొన్నాడు. సబ్‌సిస్టైన్స్‌ అలవెన్పులుగాక, ఈ రిజిస్టర్‌ ఉద్యోగంలో వున్నంతదాకొ నెలకు 700 రూపాయలు డెప్యుపేషన్‌ అలవెన్నుగా జీతం ఇవ్వాలని ఆర్జర్‌ జారీ చేశారు. మే 14 న మద్రాసులోనే ఆక్టింగ్‌ సూపరింటెండెంట్‌ ఆఫ్‌ గవర్నమెంట్‌ లాటరీస్‌,
"వేమన పద్యాల రెండో ఎడీషన్‌ ముద్రించి విడుదల చేశాడు.
ట్‌డయా2ం ఎంజరు81 0౯సలాజయిం జగ6 వం0006 అనే పత్రికకు కో__ ఎడిటర్‌ (జొన్‌తోపాటు మరో ఎడిటర్‌ ఆర్‌. కోల్‌, 1. 601%). ఈ పవథతికలో వరసగా కొన్ని వ్యాసొలు వసి (ప్రచురించాడు ; 1889 జూలై డిసెంబర్‌, 1840 సంచికల్లో 9923 09 00 8080486 206 ఓ10020016 0 ₹6 గంటి: అనే సీరియల్‌ వ్యాసం. తర్వాత ఇదే వ్యాసం కొద్ది మార్పులతో తగ్గింపులతో తం1260 03222] గ640 - 41 లో కూడా పునర్ముద్రజ్లైంది. 1840 జనవరి సంచికలో 235237 00 6 666, 00500009 2౨64 ల౭2లుిం 05 చం ౭౦85 అనే మరో పెద్ద వ్యాసం, 1840 ఆక్ట్రోబర్‌ సంచిక, లో ంం0410 06 116 వె2ం2720029; - 06 ఖవఘింపై!16 ౨001 9664 29 2 1061182000 6046 9 ఓం 2082215 అనే వ్యాసం, 1840 జూలైలో వంటంంం 0 9006 కెండటు ౧2౭య10షం పెంం103 అమంటంై మి చుం ం10802 2080286, 1840 ఏప్రిల్‌లో గంటంం ౯0826008 €16 96015 0 ఘరేంం 021164 ]”668212 226 *72626412 అనే వ్యానం___ఇట్లా వరసగా ఇదే పత్రికతో _ప్రకటితమయ్యాయి. అంతేకాదు, మరాటీ (వొహ్మణులకు సంబింధించి మెకంజీ కైఫీయత్‌ ను ఇంగ్ల్హీనులోకి తర్దుమాచేసి ఇదే పత్రికలో 1844 డిసెంబర్‌ (నెం.1) సంచికలో (ప్రకటించాడు.
క86 టౌన్‌ లేఖలు
1880 డిసెంబర్లో దాదాపు 4వ ఆశ్వాసంవరకు జరిగిన వసుచరిత్ర ముద్రణ ఆగిపోయి నట్లు వత్యెంకు (బౌన్‌ (వ్రాసిన జాబునుబట్టి (చూడు పేజీలు 52-58) తెలు స్తున్నది. “చెన్నవట్నపు వృత్తాంతి" అనే తెలుగు పత్రికలో (బ్రౌన్‌ సేకరించి పెట్టిన జ్యోతిష, వై ద్యశాస్త్రగంఠాల గురించిన వివరం అచ్చయినట్లు రాజమంఢ్రినుంచి బొమ్మరాజు నాగేశ్వరరావు 1888 "సెప్టెంబర్‌ 8 న (వ్రాపిన జాబునుబట్టి తెలుస్తున్నది.
ఎవరైనా జంతుశొస్తజ్ఞులకు వుపయోగకరంగా వుంటుందని 18881889 జనవరి మధ్యకాలంలో ఒక పెద్ద బరిణపురుగును మద్రాసు లిటరరీ సాపైటీ మ్యూజియమ్‌కు బహూకరించాడు. (బౌన్‌ డిస్మిసల్‌ వృత్తర్వును - లండన్‌ కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ డై రెక్టర్స్‌ రద్దు చేస్తూ జారీచేసిన అర్జర్‌లో జడ్డిగాగానీ మెజిస్ట్రేట్‌ (కళెక్టర్సొగా గానీ జుడిషియల్‌ ___ 'రెవిన్యూశాఖళల్లో పోస్టింగ్‌ ఇవ్వరాదనే ఒక షరతు పెట్టినట్లున్నారు. ఈ షరతును సడలించవలఅపిందిగా [1840 ఫిబ్రవరి 7 న లండన్‌కే మరో మెమోరియల్‌ పెట్టు కొన్నాడు. (ప్రభుత్వ సిఫారసుతో ఇండియా హవుస్‌ 'సెకెటరీకి ఫ్మిబవరి 22న ఫర్వార్డ్‌ అయింది.
1840 మార్చి 81 న మద్రాసులోనే జె.సి, మారిస్‌ లీవ్‌ స్థానంలో సివిల్‌ ఆడిటర్‌ 4 సూపరింటెండెంట్‌ ఆఫ్‌ క్లాంప్స్‌-
తెలుగు [గ్రామర్‌ (మొదటి ముద్రణ) ముద్రణపూర్తయి 1840 ఆఖరులో విడుదలై ది. (టౌన్‌ మహోథధారతం ఆదిపర్వం అచ్చువేయిస్తున్నట్లు, ముద్రణ కొంత దూరం జరిగున్నట్లు పురాణం హయగ్రీవ శాస్త్రి (వ్రాసిన జాబును బట్టి అర్థమవుతుంది. 12108368 హు 181192 216 01080 అనే (గ్రంథం (మొదటి ఎడిషన్‌ ) కూడా ఈ సంవత్సరమే (ప్రకటించినట్లున్నాడు.
1841 లతో రాఘవ నల చ(క్రవర్ధి ద్విపద కావ్య ముద్రణ పూర్తిచేయించాడు. 12 లో గౌరన హరిళ్చం[దోపాథ్యానం. నవనాధ చరిత్ర ద్విపద కావ్యాలను అచ్చువేయించి విడుదల చేయించాడు. ఈసపు _నస్తకం లోపలి పేజీశ్లోవున్న (ప్రకటననుబట్టి “భారతం ఆదిపర్వం” ఇంకా అచ్చు జరుగుతూన్న ప్లే వుంది. 18042 ఆగస్టు 4, 18 తేదీల “వర్తమాన తరంగిజి సంచికల్లో 'ప్రకటితమైన తెలుగు ముద్రణ (గ్రంథాల వ్యాపార (ప్రకటనలో "ఆదిపర్వము వెల 8 రూపాయలు'కు - దొరుకుతుందని వున్నది కాబట్టి అంతకు కొద్దికాలం (క్రితమే దాని అచ్చు పూరర్ణి చేయించి విడుదల చేయించాడని అనుకోవచ్చు. ఈ తెలుగు ముద్రణ (గ్రంథాల జాబితా (ప్రకటనలోని పద్యకావ్యాలు,
బౌన్‌ జీవితకథ 197 శతకాలలో నూటికి తొంబై పాళ్ళు (బ్రౌన్‌ తయారుచేయించిన శుద్ధపతుల ఆధారంతో నే వచ్చినవై వుండాలి. సందేహంలేదు.
1841 ఫిబ్రవరి 12న మద్రాసు ఆక్టింగ్‌ కలెక్టర్‌ - ఆఫ్‌ సీ కస్టమ్స్‌. ఆగస్టు 81 న ఆక్టింగ్‌ పోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌. ఇంకా ఆక్టింగ్‌ వుద్యోగాలే.
1848 జూలై 81న కాలేజీటోర్డు ఆక్టింగ్‌ సె్యశ్రైటరీ, "సెప్టెంబర్‌ 208 న మద్రాసు యూనివర్సిటీ బోర్డుకు సెక్రెటరీ.
1844 లో మద్రాసులో కూడా ఒక ప్రీ స్కూల్‌ను నిర్వహించడం (ప్రారంభించాడు. ఇంగ్రీషు, తెలుగు, తమిళం చెప్పించేవాడు. ఇంచుమించు 80 మంది పిల్లలు చదువు కొనేవారు. ఏదేళ్ళు నడిపాడు. గట్టిగా అజమాయిషీ చేయడం వీలుగానందువల్ల నిర్వహణలో దొంగలేక్కలూ అవీ బయటపడ్డంతో ఈ స్కూళ్ళను (కడప, మచిలీ పట్నంలోవి కూడా రెవరెండ్‌ (క్రిరియన్‌ అరులస్పన్‌కు అప్పగించడం జరిగింది. 1844 తో వసుచరిత్ర నవ్యావ్యాన (ప్రతి ముద్రణ పూర్తయి విడుదలైంది. తన డిక్ష వ్వరీల ముద్రజకు ఎస్‌,పి.పి.3. తో ఒక ఒడంబడిక కుదిరింది. జూలై ఆగస్టులో ముద్రణ (ప్రారంభమైనట్లున్నది. డై సెనన్‌ కమిటీవారు మూడు డిక్ష్యరీలను, అంటే,
తెలుగు_ఇంగ్లీ మ, ఇంగ్లీము-తెలుగు, మిశ్ర నిఘంటువు ఒక్కొక్కటీ శెండేనివేల
కాపీలు అచ్చు వేయాలి. “కంట్రీ షీప్‌" బైంద్‌. కాపీలు వెయ్యి (బ్రౌన్‌కు (ప్రతిఫలంగా
ఇవ్వాలి. మిగతా కాపీలన్నీ రైనెసన్‌ కమిటీవారు అమ్ముకోవచ్చు. (బౌన్‌కు ఇచ్చే
'వెయ్యికొపీలు రెండు దఫాలుగా అందజేయాలి. క్రమిటీవారు 1482 కాపీలు అమ్మకం
చేసుకొన్న మీదట, (బౌన్‌కు మొదటి దఫాగా 568 కాపీలు ఇవ్వాలి. రెండోదపా కింద
ఇవ్వాల్సిన 482 కాపీలు మిగిలిన కాపీలు అమ్మకం జరిగిన తర్వాత. ఇవీ షరతులు,
(ఈ షరతులు మార్చమని (బౌన్‌ పదేపదే. కమిటీని కోరాడు కొని, కమిటీవారు
అందుకు అంగీకరించలేదు. మూడేళ్ళలో ముద్రణ పూర్తవుతుందనుకుం టే, అ రేళ్ళకు
పైన పట్టింది. ప్తస్తకం (ప్రింటవుతున్నప్పుడు (పూపుత్లో విరివిగా మార్పులు చేయడం,
ఎక్కువ భాగం మళ్ళీ మళ్ళీ (వాయవలసి రావడంతో ఈ జాప్యం జరిగింది. అంతా
కల్సి ఇంచుమించు వెయ్యి పేజీల్లో అయిపోతుందనుకొంతే తీరా చూసుకుంటే మూడు
'వేల 'పేజీలదాకా దేకింది. ఇవన్నీ ఆలస్యానికి కారణాలు అంటుంది డై సెసన్‌ కమిటీ)
అండన్‌ ఇండియా ఆఫీస్‌ లైబ్రరీలో లోగడ (బౌన్‌ బయటపెట్టిన (వ్రాతప్రతుల
గుట్టలను “డ్యూక్‌ ఆఫ్‌ కార్న్‌ వాల్‌" అనే వోడలో 1844 లో మద్రాసుకు సంపించారు*
138 టౌన్‌ లేఖలు
మద్రాను లిజరళీ సొసైటీకి వీటిని చేర్చారు. (బ్రౌన్‌ వీటిని అక్కడ విభజనగా అమర్చి పెట్టించాడు. తన భాధ్యత 'పెంచుకొన్నాడు.
1845 జనవరి 27 న మద్రాసు లిటరరీ సౌవైటీవారికి తన సౌంత (గ్రంథాలయంనుండి 'దేళశభాషల్లో వున్న 2.440 (వ్రాతప్రతుల్ని (తాటాకు (వతులను కూడా కలిపి బహూక రించాడు. వీటీలో ఎక్కువగా తెలుగు, సంస్కృతం ప్రతులే చేరివున్నాయి. కన్నడం, మలఠయాళం, బెంగాలీ, బర్మీస్‌ బాషలవికూడా వున్నాయి. అప్పట్లో వీటివిలువ ఎంత హీనంగా వేపినా 80 వేల పైచిలుకు రూపాయలుంటుందని బ్రౌనే అందాజుగా అంచనా వేపి చెప్పాడు. (ఇంతటితో సరిపెట్టుకోకుండా 1855 దాకా అప్పుడు కొన్ని అప్పుడు కొన్ని చొప్పున బహూకరిస్తూనే వచ్చాడు. అంటే ఈ లెక్కన మొత్తం 4 వేల పై చిలుకు (వ్రాతప్రతులు ఇచ్చి వుంటాడనుకోవచ్చు). ఫిబ్రవరి 1 తేదీన జరిగిన సౌవైటీ సర్వనభ్య సమావేశంలో (బ్రౌన్‌ గావించిన ఈ బృహత్‌ బఐహూకరణకు ఆయన్ను (ప్రత్యేకంగా అభినందిస్తూ కృతజ్ఞతలు తెలుపుళూ ఒక తీర్మానం చేశారు. ఈ తీర్మానాన్ని జె, సి, మారిస్‌ (ప్రతిపాది స్తే, వాల్టర్‌ ఇలియట్‌ బలపరిచాడు. (బ్రౌన్‌ ఊరకే బహూకరించడం గాకుండా ముగ్గురు పండితుల్ని కూడా నియమించి మొ త్తం లైబ్రరీకి కేటలోగ్‌లు తయారు చేయించాడు. [ఈ లై(బరీనే కొన్నాళ్ళకు కాలేజి లైబ్రరీకి తరలిస్తారు. ఆ తర్వాత విడిగా ఇప్పటి మద్రాసు (ప్రభుత్య ఓరియంటల్‌ మేనుస్కింప్ట్స్‌ లై (బ్రరీగా అవతరిస్తుంది. వీటిలో చాలావరకు నేటికీ అక్కడ భద్రంగా పున్నాయి. కొన్ని మహా ॥ధిలావస్ట్థలో వున్నాయి. కొన్ని తాళష్మక్ర ప్రతులు మ్యాక్రం తిరుపతి ఓరియంటల్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ క్‌ తరలించడం జరిగింది]. టబొన్‌ ద్యర్నుంచి రాక్స్‌బిర్గ్‌ “ఫ్లోరా ఇండికా” అనే (గ్రంథాన్ని 88 దూపాయలకు కొనడానికి 1845 డిసెంబర్‌ 0 తేదీన లిటరకీ సొసైటీ మేవేజింగ్‌ కమిటీ ఒక తీర్మానం ఆమో దించింది. (వాత (ప్రతుల బహూకరణ తర్వాత, (బౌన్‌ ఆ మందట్లోనే ఇంచుమించు 250 ఇంగ్లీషు (గ్రంథాలను కూడా ఇదే లిటరరీ సొసైటీకి ఇచ్చివేశాడు.
చరిత సామి నంరతుణ
మద్రాసు కాలేజీలోనూ, లండన్‌నుంచి వచ్చిన (వ్రాత(ప్రతుల్లోనూ వుండే “మెకంజీ శై ఫీయతులను'ను ఏరి, దుమ్ముగొట్టుకొవి పురుగుల వాతపడి శధిలమైపోతుం'పే మళ్ళీ దళసరి కాగితాలమీద కరక్కాయసీరాతో సొంత డబ్బు ఇర్చుపెట్టి కాపీవ్రాయించి చరిత్రకు మూలాధారమైన ఈ వేలాది శై ఫీయతులు కాలగర్భంలో కలిసిపోకుండా
భబౌన్‌ జీవితకథ క్ష39 పునరుద్ధరించి పెట్టాడు. ఇవే నేడు మద్రాసు ఓరియంటల్‌ మేను(స్కిప్ట్స్‌ లై(బరీలో వున్న వందలాది “లోకల్‌ రికార్డ్స్‌" (క్రై ఫీయ త్తుల్సు వాల్యూములు. వరిపాలనా వదజాలం. ఇండియాలో జుడిషియల్‌, రెవిన్యూ పరిపాలనలో వచ్చే పదజాలానికి సంబంధించి ఒక డిక్ష్నరీ రూపొందించాలని 1842 లో లండన్‌ కోర్డ్‌ అఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌ ఉత్తర్వులు జారీ చేశారు. బొంబాయి, కలకత్తా, మద్రాసు ఇట్లా ఒక్కో రాష్ట్రంలో ఒక్కొకరికి ఈ వ్యవహారం అవ్పగించారు___ పదాల సేకరణకు, అర్జాల సరఫరాకు. తమ తమ రాష్ట్రాళ్లో పీరు వివిధ జిల్లాలనుంచి, తాలూకాల్లోనుంచి అధికార్డకు (నాసి పదాలు సేకరించి అర్థాలు (వ్రాయాలి. మద్రాసు రాష్ట్రానికి సంబందించినంతవరకు ఈ పని (బౌన్‌కు అప్పగించారు. నాలుగ్లై దేళ్ళపాటు (బ్రౌన్‌ ఈ పనిలో కృషి చేయవలసి వచ్చింది. వేలాది పదాలు సేకరించి అర్జాలతో సహా పంపాడు. ఈ అనుభవంతోనే తర్వాత తాను సొంతంగా “జిల్లా డిక్ష వరో'ని (ప్రకటించాడు. ఆ తర్వాత అండన్‌ నుంచి 'ప్రకటింసబడిన గ్లానరీ ఆఫ్‌ జురీషియల్‌ అండ్‌ రెవిన్యూ టర్మ్స్‌లోకి (బ్రౌన్‌ పంపిన పదాలు, ఈ జిల్లా డిక్ష్నరీ వినియోగమయ్యాయిం ఆర్థిక ఇబ్బందులు, చానధ రాలు; “పొహిబీవన్‌ 7 డబ్బుదాధలు ఎప్పుడూ వెన్నాడుతూనే వుండేవి. (వతి వైసాను కూడబెట్టి తన కింద సనిచేసే తెలుగు పండితులకు జీతాలు చెల్లిస్తూ. చేసిన అప్పులు తీర్చుకొంటూ వచ్చాడు. ఆర్థికంగా కటకటలా డ్తున్నప్పుడు కూడా ప్పస్తక పచురణ పథకాలకు నెలప ౩౦ండు మూడు వందలై నా ఖర్చ్బవుతుండేది. ఎప్పటికైనా కాలం కల్పిరాకపోతుందా కష్టాలు గహైక్కకపోకతాయా అనే ఆళతో (బతికేవాడు. కాలం కల్సినచ్చి కష్టాలు గవైక్కే నాటికి, 80 వేల రూపాయలు అస్పుకింద చెల్లించవలసి వచ్చింది: ఇందులో సగానికి పైగా వడ్డీయేః ఒక ఇంగ్రీమ. వ్యాపారి దగ్గర అన్నుపెళ్టేవాడు. అతన్ని తన (ట్రస్టీగా నియమించు కొన్నాడు. రుణబాధ పూర్తిగా తీరిపోయేదాకా, నెలనెలా ఆతను (బ్రౌన్‌ బొకీలకింద రెండువేలకు పైగా చెల్లిస్తూ వచ్చాడు. ఇట్లా రుణవిముక్రి పొందినందుకు దేవుడికి కృతజ్ఞతలు చెప్పుకొన్నాడు. కృతజ్ఞతా సూచకంగా తన సంపాదనలోనుంచి “పేదసాదకు చేతనై న సాయం చేసేవాడు. జైైలుిక్ష అంటే (బ్రౌన్‌కు వల్లమాలిన
కై40 టౌన్‌ లేఖలు
భయమట. తన కొలువులో వుండే ఒక ముదుసలి ముస్లిం మున్షీకి వెయ్యి రూపాయ లిచ్చి ఆదుకొన్నాడు. తన జీతబ శ్తే్లో రూపాయకు పైసా చొప్పున (అప్పట్లో రూపాయకు 102 మైసలు, నెలకు మూడువేల జీతం వస్తుంఘే దాదాపు 15 రూపా యల కెక్కన్స నెలనెలా 100-180 మంది గుడ్డి కుంటి మొదల్లైన వికలాంగు లకు ఇస్తూ వచ్చేవాడు. ఒకసారి, అప్పులపాలై జైలుపాలైన పదకొండుమందికి 855 రూపొయలిచ్చి విడిపించాడు. ఒకదశలో నెలకు సగటున 500 రూపాయలు దానధర్మాల కింద ఖర్చవుతుండేది,
వివిధ ధర్మసంస్థలకు సభ్యుడుగా వుంటూ వచ్చాడు. అయిదేళ్ళలో పాతబాకీలు చందాలు చెల్లించి వేశాడు. తన తండ్రి 1812 లో చనిపోయినప్పుడు తన తల్లికి సంక్రమించిన కలక శ్రాలోని ఒక ఓల్డ్‌ చర్చి ఇవాంజెలికల్‌ ఫండ్‌కు పూర్తి దాకీకింద 4 వేలు చెల్లించి "వేశాడు. తన సోదరుడు జార్జి తన భాగాన్ని చాలా ముందుగానే కట్టి వేశాడు.
ఇట్లా డబ్బుబాధలు, వొత్తిళ్ల మధ్య 50 వ ఏటిదాకా లాక్కొాచ్చాడు. 51వ ఏటినుంచీ వైన్లు గియిన్లు వగ్లైరా మద్యపానాలకు పూర్తిగా స్వస్తి చెప్పి గట్టిగా “పొహివిషన్‌” విధించుకొన్నాడు. ఎన్ని పనుల్లో వున్నా ఆదివారాలు మాత్రం నియమంగా పాటించే వాడు. “శాబత్‌"ను వుల్లంఘంచేవాడు కాదు. నిఘంటువుల ముద్రణప్పుడు కూడా ఆదివారాలు పనులు మానుకొనేవాడు.
1846-55
1846 జూలై శన మద్రాసులో ఫోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌గా స్టికమైన ఉద్యోగంలో నియ మితుడయ్యాడు, 1న తెలుగు (ట్రాన్స్‌లేటర్‌ గా చార్జి తీసుకోగానే పోర్ట్‌ పెంట్‌ జార్జి గెజిట్‌లో వస్తున్న (ప్రభుత్వ తెలుగు (ప్రకటనల అచ్చు అంత బాగుండడంలేదనీ, తెలుగు క్రైప్స్‌ (అక్షరాలు అరిగిపోయినట్లు కనప డ్తున్నాయనీ, మంచి టైప్స్‌ పోత పోయించమని (బౌన్‌ (ప్రభుత్వానికి వస్తాడు. అందుమీదట గెజిట్‌ (పెస్‌ ఆఫీసు సూపరింకెండెంట్‌ మొత్తం 82 తెలుగు అక్షరాలకు మైప్స్‌ అరిగిపోయిన మాట వాస్త్రవమేననీ, వీటిని మళ్ళీ కొత్తగా పోతపోయించడానికిగాను (పస్‌ ఆఫీసులో స్టాక్‌లోవున్న మెటల్‌ ఖరీదుగాక 48 రూపాయలు ఖర్చవుతుందని ఒక (ప్రతిపాదన పంపి అందుకు తగిన ఏర్పాట్లు చేయిస్తాడు. అంటే, తెలుగు ముద్రణ అందచందాల విషయంలో (బ్రౌన్‌ ఎంతటి శ్రద్ధానక్షులు కనపరిచేవాడో ఈ చిన్న సన్నివేశం 'తెలుప్పళుంది.
బౌన్‌ జీవితకథ 14] క ళావ్రీయుని దశ్హాలు; దర్పాలు: కాస్త సుఖవంతమైన పరిస్థితులు ఏర్పడి కుదుటపడ్డంతో అతిథి మర్యాదలు మళ్ళీ మొదలయ్యాయి. సాధారణంగా £0కి మించి గెస్టులు రాకపోయినా, దుబారా ప్రియగనీ, తనకు డబ్బం'కే మంచిసీళ్ళ (పాయమనీ మి్యతులు చెప్పుకొనేవారట. తనకు వచ్చే గెస్టులు తెరిగి ఆతిధ్య మివ్వగలిగే స్తోమతకల్లినవారు కాదట. పెద్ద లంకంత ఇంటికి మారాడు. కొంతకాలం వేసేరీలో వుండేవాడు. అందమైన చలవరాతి విగ్రహాలతో అలంకరించాడు బంగళాను. ఇంకో ?0 తై లవర్షచ్విత్రాలు -- ముఖ్యంగా ఇంగ్లీషు, డచ్‌, ఇటాలియన్‌ (ప్రకృతి దృశ్యాలు; ఇవిగాక వందకు పైగా ఇతర చిశ్రాలు, రెండు స్వారీ బండ్లు, ఆరు గ్యురాలు వగైరా తతంగమంతా వుండేది. ఇక తన డైనింగ్‌ కేబుల్‌ గవర్నర్‌ ఇంట్లో దానికంకే జిగేల్‌ మనేదని [వ్రాసుకొన్నాడు. తన సొంత లై(బ్రరీలో ఇంగ్లీమ. ్రెంచి, ల్యాటిన్‌ తదితర (గ్రంథాలు నాలుగు వేలు వుండేవి. ఒక్క యూరప్‌ చర్విత మై న్నే నాలుగు వందలు పైగా వుండేవట. 80 సెట్ల మ్యాపులు అవీ వుండేవి. పోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌ పదవిలోకి రాగానే __ కౌన్సిల్‌ అఫ్‌ ఎజుకేషన్‌ మెంబర్‌, మద్రాను బ్యాంక్‌కు గవర్నమెంట్‌ డై రెక్టర్‌, మద్రాసు కాలేజి లై(బిరీలో (వాత్యప్రతుల క్యురేటర్‌ ___ ఈ జీతంలేని మూడు ఉద్యోగాలు కూడా [బౌన్‌ను వరించాయి. వివాదాల్లో చిక్కుకొన్న బాన్‌ ఈ దళలో (బ్రౌన్‌ పెక్కు వివాదాలలో చిక్కుకోవలపి వచ్చింది. పరీక్షల విధానం. తెలుగు నీలబస్‌, విద్యార్థుల్ని పరీక్షించే పద్ధతులు_వీటికి సంబంధించి అడుగడుగునా దాదాపు ఏేటా కాలేజి జోర్టులోని మిగతా సభ్యులతో టౌన్‌ విభేదాలు తారస్థాయి నందుకునేవి. మద్రాసులో నెమ్మదిగా రాజుకో (ప్రారంభించిన నేషనలిజం భావజాలపు వీచికలు, ఒక విధమైన "హిందూ” రివైవలిజం ఛాయలు, క్రైస్తవ మకాంతరీకరణలకు సంబంధించి "ప్రభుత్వ (వ్రత్యక్ష పరోక్ష సహాయాలు, నేటివుల (ప్రతిఘటనలు, ఘర్షణలు, కోర్డు తీర్పులు, గాజుల లక్ష్మీనరసుసెట్టి (ప్రభృతుల మద్రాసు నేటివ్‌ అసోసియేషన్‌ తరపు రాజకీయ పోరాటాలు __ వీటిమధ్య సదర్‌ అదాలత్‌ కోర్టు జడ్డి ఎమ్‌. లెవిన్‌ (4. 1ంమిును గవర్నర్‌ డిస్మిస్‌ చేయడంతో _ ఆయన (లెవిన్స్‌ మద్రాసు
క్ష బౌన్‌ లేఖలు
హిందూ నేటివ్‌ల దృష్టిలో ఆరాధ్యుడుగా వున్న తరుణంలో, శ బెవిన్‌ పేక ఒక
జాబు వస్తే, ఆ జాబులోని విషయాలను పోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌గా (బ్రౌన్‌ చదివి ఒక
మిక్రుడికి అందచేశాడనీ, దానిమీదట ఏదో ఆతవికి సంబంధించిన సమాచార మొకటి బయటికి పొక్కిందనీ, 1847 మార్చి 18 నాటి “అట్లాస్‌” అనే పత్రికలో (ప్రచురితమైన
ఈ లెవిన్‌ గొడవలకు సంబంధించిన రచనకు కర్త (బ్రౌన్‌ అయివుంటాడనే ఆరోపణ చేస్తూ (ప్రభుత్వానికి పిర్యాదు చేస్తాడు లెవిన్‌, దీనిమీదట బ్రౌన్‌ సంజాయిషీ ఇచ్చు కోవడం వగైరా తతంగం అంతా జరుగుతుంది. “ఎతినీయమ్‌” ప్యత్రిక 184" జనవరి
80 సంచికలో కూడా ఇట్లాటి (ప్రభుత్వాదికారులకు వచ్చే జాబుల్లోని కొన్ని ఆంతరంగిక అధికార విషయాలు బయటకు ఇళ్లు పొక్కిపోతున్నాయనీ, ఇందులో పోస్టల్‌ శ్చాఫ్‌ నిర్వహిస్తున్న పాత్రను ళంకిస్తూ ఒక వ్యాఖ్యవ స్తే పోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌గా ఆ పత్రిక ఎడిటర్‌కు రుజుపుణు చూపమని కోరుతూ గట్టిగా ఒక జాబు (వ్రాస్తాడు.
ఈ అట్టుడికిపోతున్న మద్రాసు రాజకీయ వాతావరణ నేపధ్యాన్ని రాజధానినగర౦తో వుంటూ సన్నిహితంగా పరిశీలించే అవకాళం వున్నవాడు గనుకనే బ్రౌన్‌ ఈ కాలంలో వివిధ అంశాలపై గుప్తంగా ముసుగుపేర్ణతో మద్రాసు పత్రికల్లో కొన్ని వ్యాసాలు శవానినళ్లు వున్నాడు. మిన్నెసోటా (వాత(ప్రతిలో ఇట్లా (వ్రాసున్నాడు : కక! 2150 ఛం 2 మమురిలు 06992375 ఇమసంటి ౪6౯6 10664 మ 6 6%902ఫై6ళు 5006 ₹616 0% 6రే1ం2ట0%, ంటుటుం 00 ుకరు ఆయంళ0మం జడే పకల 6ే1665 02 0% 7201023 ంయమ65 ఇసేసంయే పం9905366. 2 6000002200” 0060656; ఇమతే ప బజరంలే1ఖా ) 0466 2 906165 0160022160 00 ఈం 0280 ౧4౭౧016 16012007 ; ₹మంప్‌ 214646 $90016 0156 ఇక [క్రిళ్చియన్‌ వర్గాల్లో __ చైబిల్‌ను తెలుగులోకి తర్జుమా చేసే విషయంలో సైతం (టౌన్‌ పెక్కు విమర్శలు __ (ప్రతి విమర్శనలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. క్యాత లిక్కులు, (ప్రొపెస్టెంట్ల మధ్యగల__ఈ విభేదాల (ప్రభావంకూడా వీటిల్లో అంతర్జీనంగా పని చేయకపోలేదు. (బ్రౌన్‌ పొపెస్టెంపే అయివుండాలి. మంగళగిరి ఆనందాఖ్యుని వేదాంత రసాయన కొవ్యానికి రెవరెండ్‌ ఫాదర్‌ జే. ఏలన్‌ (16౪. 11. ౮. ౦162. పం[1026, 1959) (వాపిన అవతారికలో టౌన్‌ గురించి ఇట్లా (వ్రానున్నాడు : “తం శం 13 (0207౫)9 ౦ఈం9 602205 10 మాం 06 06664 61 3190౪1 ఇ25 2 5022008 00630116 206 3%0ఇ66 11 2౦006 జ 016 1406 13 లేశంస[6 102 సర్ర్టైం ౮46౦110... బౌనే స్వయంగా చెప్పుకొన్నట్లు తాను రోమన్‌
బౌన్‌ జీవితకథ 143 క్యాతలిక్కులపైై (వ్రాసిన వ్యాసాలప్పై జరిగిన తర్జన భర్ణనలను పరిశీలించనిదేగానీ (టౌన్‌ తత్వాన్ని గూర్చి సరిగా అంచనా కట్టలేం. ఇక మద్రాసు కాలేజి తెలుగు ఎగ్జామినర్‌ గా ఎన్ని వివాదాల్ని రేక్తెత్తించాడో గదా. తాను లోగడ తయారుచేయించిన పోతన ఆంధ్ర మహాభాగవతం శకుద్ధ్యపతి ఆధారంతో పురాణం హయ్యగ్రివళాస్తి ముద్రణ పూర్తిచేసి (1848) విడుదల చేస్తాడు. 1840. మెకంజీ (వాత(ప్రతుల్లో తారపిల్లిన ఒక మరాటీ (ప్రతిని ఇంగ్లీమలోకి తర్జుమా చేసి విపులమైన వ్యాఖ్యాన వివరణలు చేర్చి వశం00105 06366? ఈక & స్తుంళ- 52112... అనే (గంఠాన్ని (ప్రచురించాడు. దీన్ని తెలుగులోకి కూడా తర్జుమా చేయించి పెట్టాడు. (ఈ మహైదరాలీ.... (గ్రంథానికి బ్రౌన్‌ వెలువరించిన ఇంగ్లీషు ముద్రణను గమనించకుండానే ఈ (వ్రాత(ప్రతికి కృర్తఅయిన (బౌన్‌ "పేరు చెప్పకుండానే, ప్రక్యాత చరిత్రాచార్యులు నేలటూరు వెంకటరమణయ్యగారు చాలా ఇటీవల 18855 లో “కైదరుచరిత్ర" అనే పేరుతో ప్రకటించారు. అనవసరంగా మళ్ళి తన సౌంత ఇంగీము తర్జుమాను కూడా జతపర్చారు. తర్జుమాలోనూ, చారిత్రకాది వివరణలు నమకూర్చడంలోనూ (బ్రౌన్‌ మార్గానికి నేలటూరివారిది ఎందునా సరితూగదని రెంటినీ పోల్చి చూస్తే తెలుస్తుంది)
ముమ్మరంగా పున్తకాల ము[దణ ఈ దళలో ఎన్ని పుస్తకాలు (పకటించాడో లెక్కలేదు. “సైక్షిక్‌ సేబుల్స్‌ అఫ్‌ హిందూ అండ్‌ ముసల్మాన్‌ [క్రౌనాలజీ' అనే (గ్రంథాన్ని (ప్రచురించాడు. తెలుగు శీడర్‌ను మూడు వాల్యూములుగా (ప్రచురించాడు. వాక్యావళి, డైలాగ్స్‌ - వీటినీ మళ్ళీ రివై జ్‌చేపి పునర్ముద్రించాడు. డైలాగ్స్‌ను తమిళం, కన్నడంలోకీ; . వాక్యావళిని తమిళం, హిందూస్తానీలోకీ అనువాదంచేసి ముద్రించాడు. హిందూస్తానీ (ఫ్రేజియాలజీ అనే [(గంథాన్ని 1848 లో (ప్రకటించాడు. ఇంగ్లీషు ఇ్యంెగ్యులర్‌ వెర్పులను తెలుగులో వివరిస్తూ ఒక పుస్తకం వేశాడు. తాతాచారికథలు, వార్స్‌ ఆఫ్‌ ది రాజాస్‌_ ఈ రెండింటినీ తెలుగులోనూ ఇంగ్లీ మలోనూ విడివిడిగా (ప్రకటించాడు. 600 పేజీల “ఎఫిమరీస్‌" (గ్రంథాన్ని విడుదలచేశాడు. కడపజిల్లా (ప్రొద్దుటూరు తాలూకొ రామేశ్వరం ్రామకరణీకం (మిరాశీహక్కు) వివాదానికి సంబంధించిన దావా రికొర్జునంశట్నీ పరిశీలించి, ఎడిట్‌ చేపి మిఠరాశివాదం : 1931260125 09 ౪11286 0430655 అనే (గ్రంథాన్ని ఇంగ్లీషు తర్జుమాతో సహా రెండు సంపుటాలుగా ముద్రించాడు. ఎల్లిస్‌,
కైత్సీ4 బౌన్‌ లేఖలు బ్లాక్‌బర్న్‌, మృనో నివేదికల్లోనుంచి (ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో నుంచ్వి తీపి “త్రీ (టీపైసెస్‌ అన్‌ మిరాసీ రైట్‌” అనే మరో (గంథాన్నికూడా (ప్రకటించాడు. ((పభుత్వం అనుమతి లేకుండా. ఇట్లా (ప్రభుత్వ రికార్డుల్లోనుంచి (ప్రభుత్వోద్యోగిగా (ప్రకటించినందుకు (ప్రభుత్వం (బౌన్‌ను మందలి స్తుందికూడ్యా. బై బిల్‌ ప్రార్టనగీశాల 03210 మక్రును తెలుగు పద్యగద్యల్లోను, కన్నడవచనంలోనూ అనువాదంచేసి ముద్రించి 1851 లో “లండన్‌ (గేట్‌ ఎగ్జిబిషన్‌లో (పదర్శనకోసం పంప్పతాడు. గరుడాచలమహాత్మ్య్యం (యక్షగానం) కూడా (ప్రింట్‌ చేశాడు. వైజయంతీ విలాసం వ్యాఖ్యానంతో సహా ముద్రించాడు. 185254 మధ్య తన డిక్షన్నరీలన్నీ తెలుగు - ఇంగ్లీమ. ఇంగ్రీషు- తెలుగు, మిశభాషా నిఘంటువు, జిల్లా డిక్ష్నరీ _ వరసగా అచ్చవుతాయి. జిల్లా డిక్షరీని కొన్ని కౌపీలు కొనమని (ప్రభుత్వానికి అర్జీ పెట్టుకొంటే, 'రెవిన్యూటోర్జు పరిశీలించి ఇందులో చాలా లోపాలున్నాయని తీవ్రంగా విమర్శిస్తూ నివేదిక సమర్పి స్తుంది. దీవిమీదట (ప్రభుత్వానికి (టౌన్‌ తమాపణ చెప్పుకోవల్సివచ్చింది కూడా, దీన్ని గురించి తన స్వీయచరి(త్రలో ఇట్లా (వాసుకొన్నాడు : ల 20876006 13 మై. 29 6 02216590 0[ 20)” ౪0, 296 మం య1 +ం1ిు6 ఇంటే ౪25 6671 ఆ1షంట6గే” అయినా విల్చన్స్‌ “గ్గాసరీ ఆఫ్‌ జుడిషల్‌ అంద్‌ రెవిన్యూ టర్మ్‌" (1859కు ఇది కొంత అఆధారమవుతుంది. సంస్కృృంలో కూడా కొన్ని (గ్రంథాలు (ప్రకటించాడు. భగవద్గీత, నల, సావితి, పొతోపదేశం, మాఘమహ్మాత్మ్యం, కవికారత్నాకరం, విద్వన్మాలా తరంగణి, అమరం: వగైరా వగైరా. వీటిని తెలుగులిపిలోనే ముద్రించాడు. బెంగాల్‌లో సంస్కృతం: (దేవనాగరిలిప్రిలో ప్రకటింపబడిన బైబిల్‌ సంబంధమైన “బుక్‌ అఫ్‌ సాల్క్‌, *“ప్రావెర్స్స్‌ ఆఫ్‌ సాల్మన్‌"ను తెలుగులిపిలో ముదించాడు. సంస్కృత శోకాలో ఎ. (పకటింపబడిన "లైఫ్‌ ఆఫ్‌ సెయింట్‌ పాల్‌ "ను కూడా తెలుగులిపిళోనే (ప్రకటించాడు. 1852 మార్చి 29న (బ్రౌన్‌కు ఫస్ట్‌ క్లాస్‌ సివిల్‌ సర్వెంట్‌ పోదా (ప్రమోషన్స్‌ వచ్చినట్లు గెజిట్‌ (ప్రకటన. వమతువాతం : సీలగిరి నివానం మొత్తంమీద బౌన్‌ది గట్టి ఆరోగ్యమే, నలవై య్యోయేటి దాకా అస్టే రోగాలు రొన్టులు ఎరగడు, 1815 ఆగస్టులో ఒకసారి పెద్ద జబ్బు చేసింది. 1848 జనవరిలో కలరాలాంటి వాంతిబేదుల వ్యాధి సోకింది. డిసెంబర్లో మళ్ళీ పెద్దజబ్బున పడ్డాడు గా ది ఉ“”
బౌన్‌ జీవితకథ 145 1849 ఏప్రిల్‌లో గుర్రంమీదనుంచి కిందపడి తొంటి ఎముక, కుడిటొటినవేలు విరగ్గొట్టు కొన్నాడు. మే 9న కలరా. 1851 నవంబరు 20న మళ్ళీ మరోసారి. 1858 ఏప్రిల్‌ 18 న (బైయిన్‌ ఫీవర్‌ (వక్షవాతం) వచ్చింది. దీర్చకాలం సెలవు పెట్టి, సంవత్సరం ఆఖరుదాకా మెడికల్‌ లీవు తీసుకొన్నాడు. నీలగిరి కొండలకు వెళ్ళ మన్నారు డాక్టర్లు. వెళ్ళాడు. ఒక మిషనరీల ఇంట్లో వుణ్ణాడు. వాళ్లు (బౌన్‌ను బాగా దయతో చూళారు. ఆరోగ్యం కొంచం కుదుటపడ్డది. (వ్రాతకోతలు పనికిరావన్నారు డాక్టర్లు. 1854 ఫిబ్రవరి 21 న ఒకరకమైన అజీర్ణవ్యాధి వచ్చింది. ఇంతటితో ఆఖరు అనుకొన్నారు. తట్టుకొన్నాడు. నయమైన తర్వాత బెంగుళూరు, (శ్రీరంగపట్నం, మైనూరు. వెళ్ళి చూచొచ్చాడు. సీలగిరిలో వున్నప్పుడు శెవరెండ్‌ బెర్నార్డ్‌ ష్మిడ్‌తో 'స్నేహం కల్గింది. ఆయన లోగడ కొన్ని తమిళ ప _న్తకాలు చిన్నచిన్నవి అచ్చువేశాడు. “సెయింట్‌ రౌమస్‌ ఏ కెంపిస్‌ జీవిశాన్ని తమిళంలో (ప్రకటించాడు. వీటిని మళ్ళీ పునర్ము(ద్రించాలని తంటాలువడుతుంపే 850 రూపాయలిచ్చి మూడేసివేల కాపీల చొప్పున వీటిని ము[ద్రింసదేశాడు. ఇంత జబ్బుపడ్డప్పుడు కూడా పెండ్లాం బిడ్డల (ప్రస్తావన రాలేదు కాబట్టి (బెన్‌ (బ్రహ్మచారే ననుకోవాలి. పెళ్ళి చేసుకొని వుంచే, అయన తెణుగుకి ఇంతచేసి వుండేవాడు కాదేమో. (యవ్వనంలో వున్నప్పుడు తెలుగు పడుచులతో లె ౦గిక సంబింధాలున్నాయా అనే అనుమానానికి ఆస్కారం కలిగించే' జాబులు ఒకటీ అరా కనపడ్డున్నాయి కానీ నిర్ధారణగా చెప్పడానికి పీలుకావడంలేదు.) రానురాను సాత్వికమార్గంలో సాధుజీవితంలో పడిపోతూ వచ్చాడు. ఒక దళలో కొన్ని రోజులు మంచినీళ్ళ తప్ప మరేమీ తీసుకొనేవాడు కాదట. బహుశా ఇందువల్లనే కావచ్చు కంటిచూపును కాపాడుకొంటూ నచ్చాడు. నలబ్లై య్యా యేట దూరపు చూపు కాస్త తగ్గుతున్నట్లు కన్చించేది. యాబ్లైలో కూడా రాతకు చదువుకూ ఏ ఇబ్బందీ వుండేదికాదు. చిన్నడేరాలు కూడా సులోచనాలు లేకుండా చదివేవాడు. ఒక కంటి డాక్టరు దూరపు చూపుకుమ్యాతం కళ్ళద్దాలు తగిలించాడు.
వదవీ విరమణ : తెలుగు బేశానికి “గుడ్‌ మై 1854 మే 1 తేదీనుంచి పదవీ విరమణకు పెన్షన్‌ ఏర్పాటుతో 1858 డిసెంబర్‌ 25న రిమైర్మెంట్‌కు వృత్తర్వు తీసుకొంటాడు. ఏడాదికి 4 020 పొండ్ల పించన్‌, తన సోదరీమణులిద్దరూ ఇంగ్లైండ్‌ వచ్చేయమని జాబులు (వ్రాస్తూ వచ్చారు. ఇంగ్లైండ్‌ కు
వె 10
కె4ీ6 బౌన్‌ లేఖలు పెప్టే బేడా సర్దుకోవడం (ప్రారంభించాడు. యూరోపియన్‌ సారస్వత (గ్రంథాలు దాదాపు $ వేల సంపుటాలను అమ్మకానికి పెట్టాడు. అయితే మద్రాసులో ఇంగ్లీషు, (పెంచి, ల్యాటిన్‌ పున్తకాల నెవరుకొంటారు? మందు కింద చూచేవారే అంతా. ముఖ్యంగా సీరియస్‌ పుస్తకాలు సగటున షిల్లింగ్‌ క తక్కువకే పజోయాయట. తాను లోగడ ప్రింట్‌ చేపిన పుస్తకాలను టోకున కొనమని (ప్రభుత్వానికి (వాసుకొంళే, వారు వంద రెండువందల కాపీల చొప్పున మొత్తం 5 వేల రూపాయలకు కాబోలు కొన్నారు. హిబ్రూ, (గీకి, ఇంకా వివిధభాషల్లోగల బై బిల్‌గ్రంథాలు, తత్స్పంబంధ మైన వాటిని మాత్రం బైబిల్‌ సొసైటీకి బహూకరించాడు. ఈ విశ్రాంతి దశలో తన బైబిల్‌ తెలుగు తర్జుమా మొత్తాన్ని రివైజ్‌ చేయనారంభిం చాడు, మెరుగులు దిద్దుతూ వచ్చాడు. లండన్‌కు తీసుకెళ్ళి అక్కడి బైబిల్‌ సొపైటీకి మొత్తం బై బిల్‌కు తానుచేపిన తెలుగు తర్షుమా వాత(ప్రతిని బహూకరించినట్లున్నాడు. 1854 లో, మ్మిళుల కోరికవై ఇండియా వదిలివెళ్ళే ముందు తన స్వీయచరి[త్రను చిత్తుగా వ్రాపి కొందరికి చూపించినట్లున్నాడు. ఈ (వ్రాత్యప్రతే లండన్‌ పాతప్పస్టకాల షాపునుంచి మిన్నెసోటా లేటర్‌ చేరుకొని భద్రంగా వున్నది. 1855 మే - జూన్‌లో - సిపాయిల తిరుగుబాటుకు ముందుగానే . ఇండియాకు “గుడ్‌ బె * చెప్పి లండన్‌కు తరలివెళ్లాడు ఇక తిరిగి మళ్ళీ రావడమనేది లేకుండా. లండన్‌ వెళ్ళే ముందు, తన తెలుగు (గ్రామర్‌ రెండో ఎడిషన్‌ ముద్రణ జరుగుతున్నది, ఆఖరు పేజీలు గబగబా (వ్రాసేసి (పెస్‌కిచ్చి, లండన్‌ వెళ్ళిన తద్వాత పరిక పంపిస్తానని చెప్పినట్లున్నాడు. 1855 - 1884 డినెంబడ్‌ 12 1817 నుంచి 1884 దాకా 17 ఏళ్ళు, దుళ్ళీ 1888 నుంచి 5ళ్‌ దాకా మరో 17. మొతం 84 ఏళ్ళు ఇండియాలో ఒక సివిల్‌ ఉద్యోగిగా, స్నామాజ్యతత్వ - వలసతత్వ ప్రతివిధిగా తెలుగు వాళ్ళమధ్య (బ్రతికి, తెలుగు సాహిత్యాధ్యయనానికి ఉద్ధరణకు తన జీవశ క్రులన్నిట్నీ ఇర్చ్భుపెట్టి తెలుగు సంస్కృతినీ తెలుగుభారతినీ తన ర కంలో జీర్షింపటేసుకొని, తన తత్వంలో ఒక ప్రధాన భాగంగా చేసుకొన్న బ్రౌన్‌, తెలుగు వాళ్ళపై ఒక “లివింగ్‌ అధారిటీ'గా లండన్‌లో కాలుబెట్టాడు.. కీల్దార్‌ గార్తెన్స్‌ (1316ఖ6 82164609) తో నివాసం ఏర ఎరచుకొన్నాడు. మూడునాలుగేళ్ళపాటు గా
టౌన్‌ జీవితకథ కేశ్త7 విశ్రాంతి తీసుకొన్నాడు. సింహావలోకనం చేసుకొన్నాడు. ఆరోగ్యాన్ని బాగుచేసు కొన్నాడు. ఆ వేడి తగ్గింది. సంయమనం హెచ్చింది. మెదడు చల్లబడింది. ఉడిగిన శక్తుల్ని చిక్కబట్టుకొన్నాడు. లండన్‌ మహానగరంలో తన “ఐవల్‌" ఏమిటో, తన ఉనికికి అర్ధం ఏమిటో నెమ్మదిగా తెల్పుకొన్నాడు. ఈ విశ్రాంతి సమయంలోనే ___ ఇండియాలో పిపాయిల తిరుగుబాటు కెరటం లేవబోతున్న సమయంలో నే__(బ్రౌన్‌ ఆక్కడ లండన్‌లో కూర్చొని 1857 (ప్రధమ పాదంలో తన రెండవ ఎడిషన్‌ తెలుగు (గ్రామర్‌కు పీఠిక [వ్రాయించి అచ్చు వేయించి పార్చెల్‌ కట్టి మద్రాసు (ప్రైస్‌కు పంపాడు. వాళ్ళకు ఆ పార్సెల్‌ చేరలేదు. మధ్యలో ఎట్లాగో పోయింది. మళ్ళీ కొస్త మెరుగులు దిద్ది మళ్ళీ (పింట్‌ చేయించి పంపాడు. (అప్పటికింకా చిన్నయసూరి బాలవ్యాకరణం రాలేదు) ఆ పీరికలో ఇట్లా (వాళాడు : క్ళ్య్నా[రకం ఇం 2264 చంటి అం01[9, 2064 276 6200” ౦౦మమూ102ఈ013 ఇలు 6 మయం ఇక20 మంక్రకిలి 00 */6 00123 1200 6 9000639 0016 ప60016? ఇ6 276 ౩0 హం0ం00756 ఇరు లం 1 90019ట వ ౪/6 6 2మిం08 లు, 28 011 ౪02 72060, ఇంటల ము2[28ై .. 5006 2౪6 36౪66137 $26864 6 0629 కయి. 6 500165 6016212866 1 నజంయ1 ఇంలమి5; 004 చ656 26 00901609, ఇడ ఆగడం” 090000 హంయయి 21066202 జవ 0% యేజు2ంలాు మ 100 ముల గం 1టడరే[1ం65 00 1064 ₹62216108 0౦01561765, ౦80 0113 06 10007664 9” 2 000156 0£ 98133. ₹ం2య8 1808 లో 'కర్నాటిక్‌ (క్రానాలజీ' (ప్రచురించాడు. లండన్‌ యూనివర్సిటీలో తెలుగు (ప్రొసెసర్‌గా ఏ సంవత్సరం చేరాడో కానీ, మొత్తానికి అయ్యాడు. బహుశా 1860-85 మధ్య కావచ్చు. ఇండియన్‌ పివిల్‌ సర్వీసుకు “కాంపిటీటివ్‌ పరీక్షలు” (ప్రవేశ పెట్టి నప్పుడు తెలుగు పరీకాధికారిగా వుండమన్నారుగానీ 1880 లో గానీ ఆ పదవి చేపట్టలేదు. 1888 లో తన స్వీయచర్వితను (పంట్‌ చేసి మిత్రులకు పంపాడు. "72 లో మళ్ళీ దీన్ని కొంచెం పెంచి రివై జ్‌చేసి ౫2266 0ష0212/40% కోనం మళ్ళీ మ్యుదించాడు. 1868 లో *చికల్‌" అనే పదం, ఆ పదోత్పత్తిపై ఆనుమానం వచ్చి ఒకొయన (బౌన్‌కు జాబు[వాళాడు. వివరిస్తూ ఆయనకు జవాబు వ్రాశాడు, టౌన్‌ జవాబు లండన్‌ [4వ (జర్నల్‌ ఆఫ్‌ రాయల్‌ ఏషియాటిక్‌ సొనైటీ, 1886లో అచ్చయిండి. 88లో గోల్డ్‌ స్టకర్‌ సంస్కృృత “నలోదయ'లో ఒక ల్లోకానికి అర్థం అడిగాడు. చెప్పి పంపాడు
48 బౌన్‌ లేఖలు రోజూ కావాల్సినంత తీరిక. తీరిగ్గా తన డిక్ష్నరీలను (ఇంటర్లీవ్‌ చేసిన కాపీలను తిరగేస్తూ వచ్చాడు. తోచిన మార్పులు చేర్పులు చేస్తూ పోయాడు. తప్పులు డొర్లా యనుకొన్న చోట మారుస్తూ పోయాడు. ఈ చేర్పులు మార్పులు అనంతంగా పెరుగుతూ వచ్చాయి. ఇట్లాగే (గ్రామరొను కూడా మళ్ళీ రివైజ్‌ చేశాడు. 1868 నాటికి ్రామర్‌ రివైజ్స్‌ (వతి తయారయింది. (ఇప్పటికి చిన్నయసూరి (గ్రామర్‌ వచ్చింది. (బౌన్‌ దాన్ని చూచి వుంటాడా?) ఈ దళలో ఇండియాలోనూ తెలుగుదేశంలోనూ బహుముఖ్యమైన మార్పులు జరిగాయి. 'జెలుగుకావ్యాలు అవీ ముమ్మరంగా అచ్చు జరుగుతున్నాయి. ఈ అచ్చయినవాటిని కొందరు (బౌన్‌కు లండన్‌ అడ్రసుకు బహాూకరిస్తూ వచ్చారు. మద్రాసు ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీ తెలుగు మునీ మద్దాలి లక్ష్మీనరసయ్య (ప్రచురించిన తెలుగు (గ్రామర్‌ను (బౌన్‌కు పరిపొడు. ఇది వట్టి దగుల్బాజీ వ్యాకరణమని చెడదిడుతూ దానిపైన (వాసిపెట్టాడు. 18178 లో &. మ. తూరం (ప్రకటించిన తెలుగు (గ్రామర్‌ను అభిప్రాయాక్టం (బౌన్‌కు ఒక కాపీ పంపాడు. ఏ జవాబూ రాలేదు. చముళ్ళీ రిమైండర్‌ జాబు' వ్రాశాడు. మర్యాద కోసం ఏదో నాలుగు ముక్కలు (వ్రాకాడుగానీ ఆర్థైన్‌ భావధోరణి గురించి కూడా విమర్శిస్తూ (వ్రాసిపెట్టుకున్నాడు. 4. 7. ౧౭౫ కొత్తగా (మ్రకటించిన తెలుగు సామెళల పుస్తకాన్ని పంపినట్లున్నాడు, దానిమీద కూడా చాలా చాలా (వాసిపెట్టాడు. తన డిక్ష్నరీలో ఇచ్చిన సామెతల్ని ఇందులో చేర్చలేదని (వానుకొన్నాడు. ఇందుతో లేని సామెతల్ని ఒక పెద్ద లిస్టుగా (వ్రాపిపెట్టాడు. 1855 లో వచ్చిన గ్లాసరీ ఆఫ్‌ జుడీషియల్‌ అండ్‌ రెవిన్యూ టర్క్స్‌కు చేర్పులు చేరుస్తూ వచ్చాడు కొంతదూరం. తాను లోగడ మద్రాసు సదర్‌ అదాలక్‌ కోర్టు రిజిస్ట్రార్‌ గాను తెలుగు (ట్రాన్స్‌లేటర్‌గాను వున్నప్పుడు __ కడప 1880 ఫస్ట్‌ "సెషన్స్‌లో జరిగిన ఒక శేసు (క్యాలెండరు నెం. 22) తీర్పును 1880 ఆగస్టు 5న ఫౌజ్‌దారీ అదాలత్‌ కోర్టుకు పంపిన ఫైలు ((వెంకటసుద్బిమ్మ అనే ఆమెను ఒక “మంత్రగాడు” తన ఇంట్లో చంపివేసి ఆమె శవాన్ని ఏదో మంత్ర తంత్ర శక్తలకోసం వినియోగించాలనుకొన్నాడు. ఆ శవాన్ని దరిమిలా ఒక దేవళంలో (వేలాడదిస్తాడు__ ఇదీ ఆ కేసులోనుంచి మంథ్రతం(త్రా లను బౌన్‌ ఇంగ్లీషులోకి తర్జుమాచేసిన భాగాలను [౦1024 న్‌ై6113 అనే పేరుతో షన్‌ (మద్రాసు జర్నల్‌ ఆఫ్‌ లిటరేచర్‌ అంగ్‌ సైన్స్‌__1864 జూలె , నెం. ], 1 సీరిస్స్‌లో (ప్రకటిస్తారు. లోగడ [1840లో ౫5932 0% €6 ౮౪4 216
బ్రౌన్‌ జీవితకథ 149 ౫540003 0[౮ఖు82మ5 అనే పేరుతో 40305 లో (ప్రకటించిన వ్యాసాన్ని నమూ లంగా మార్చి కొత్త మెటీరియల్‌ చేర్చి మళ్ళీ అదే పేరుతో ఒక చిన్న వ్యాసాన్ని 1871 లండన్‌ ఎ£ెతీన్‌ లో ప్రకటించాడు. అదే సంచికలో 0౫ 421208 ౮0౯౦- మొడుగేం1, (౫|101 అనే "పేరుతో ఆ యా పదాల పుట్టుకనుగూర్చి చర్చిస్తూ (వాసిన వ్యాసంకూడా అచ్చయింది. మిరియమ్‌ బి.... అనే 16 ఏళ్ళ అమ్మాయికి సంస్కృతం, బెంగాలీ నేర్పుతాడు. గోల్డ్‌ స్టకర్‌ కోర్కెపై సంస్కృత ఛందస్సుపై లోగడ (వ్రాపిన పృస్తకాన్ని రివై జ్‌ చేసి మళ్ళీ 1868 లో (ప్రకటించాడు. (6 అ్తుం)6206 01 వగందం125 12 70150 అనే (గంథాన్ని ఎటిట్‌ చేసి 1859 లో _పకటించినట్లున్నది) ఇండియాలో. సిపాయిల తిరుగుబాటు లండన్‌ పెద్దల్లో పెద్ద శలవరాన్నే కల్గిస్తుంది. లండన్‌ సామాజ్య తత్వవే త్తలకు కనువిప్పు కల్గుతుంది. చ్యక్రం అడ్డు వేసి, మసిబూసి మారేడుకాయ చేసి, మరింత నట్లు బిగించి ఒక నూత్న రాజ్యవ్యవస్థను కుదురుగ్గా ఏర్పరుస్తారు. ఇండియా ఏమవుతుంది? అనే విషయంపై కొన్నేళ్ళపాటు లండన్‌లో చర్చలు పరంపరగా సాగుతుంటాయి. ఈ పరంపరలో (బొన్‌ *చర్చోప న్యాసం” కూడా ఒకటి. “హిందూదేశం = నేటి పరిస్థితి" అనే విషయం గురించి బ్రౌన్‌ అగలుం102 160063 పలుచోట్ల ఇస్తాడు.
చరమశొననం
వృద్ధాప్యం ముంచుకొస్తుంది. శ క్తి ఉడిగిపోజొచ్చిందిం సూర్యుడు పడమటి కొండల్లోకి వాలిపోతున్నాడు. 1884 నవంబరు 8న వీణఐనామా (వ్రాొడు-- తన మరణం తర్వాత ఏమేమి జరగాల్నో అంతా విభజనగా వ్రాశాడు. ఇందులో కూడా తన పున్తకాలు, (వ్రాత్యపతుల గొడవే. తెలుగు సంస్కృత తదితర ఓరియంటల్‌ (గ్రంధాలు, (వాతస్రతు లన్నిట్నీ ఇండిణూ అఫీస్‌ ఖైబరీకి దఖలుపరుస్తూ (ధ్రాశాడు.. వీటిని తమ లై(బరీలోకి తరలించుకొని పోడానికి ఖర్చుల్మక్రింద 10 పౌన్లు కూడా (వ్రాకాడు. 24 ఏళ్ళుగా తనకు -సీవజేసిన సేవకురాలు సొరా నాట్‌ (522% మెంళుకు 250 పొన్లు, ఇంటి సామాన్లు, ఫర్నిచర్‌, మరికొన్ని సొమాన్షు మరో 25 పౌన్లు మరో సర్వెంట్‌ ఎమ్మా అగెర్‌ 02మమ2 తీక్రంలికు ; యాన్‌ హెనిటా షెర్మన్‌ (స ంయా1ం42 వషంజామణం) అనే ఆమెకు 200 పొన్లు; అమె సోదరి ఆగ్నెస్‌ లెయింగ్‌. (42063
50 టౌన్‌ లేఖలు
ప200బ్రికు 100 పొన్లు ; ఎనిమిదేళ్ళుగా రోజూ గెస్ట్‌గా వచ్చే మిగ్స్‌ మెటిల్లా కాస్‌ల్లీ (శై వశ20162 ౦౦౩టల0 అనే ఆమెకు 50 గిన్నీలు; ఇంకా ఏవైనా మిగిలుంయే అవన్నీ షెర్మన్‌ - లెయింగ్‌లకూ చెందాలని (వ్రాశాడు, తనకు రావల్సిన బాకీలేవైనా వుంటే అవి చెల్లించ నవసరంలేదన్నాడు. హైడ్‌పార్క దగ్గర 28, (గావెన్‌ హిల్‌ గార్డెన్స్‌లో కాపురముంటున్న మిసెస్‌ లూసీ కాగ్‌ (౧ (జార్జి క్లాఫ్‌ భార్య). ఎడింబరో లోని (గ్రాస్‌ వెనార్‌ స్త్రీట్‌లో వుంటున్న తన మేనల్లుడు "రెవరెండ్‌ జార్జి జేమ్చు కౌలీ (బౌన్‌అను ఎక్పిక్యూటెస్‌, ఎక్సిక్యూటర్‌లగానూ, (టస్టీలగానూ నియమించాడు. ఇందుగ్గాను వారికి అయ్యే ఖర్చులేమైనా వుంపే ఆ ఖర్చుల్యక్రింద 70 పొన్లు (వాళాడుం తన మేనల్లుడు కౌలీ (బౌన్‌కు మాతం తన లై (దరీలోనుంచి అతని కిష్టమైన. నూరు పుస్తకాలు తీసుకోవచ్చుననీ, మిగతావన్నీ ఇండియా ఆఫీస్‌ లైటబ్రికీకి చెందాలనీ (వాళాడు, ఈ వీలునామా (ప్రకారం (బౌన్‌ పుస్తకాలన్నీ 1885 మార్చి 8న ఇండియా ఆఫీస్‌ ల్వైబరీకి తరలిస్తారు.
ఇంకొన్ని నెలల్లో మరణిస్తాడనగా (బ్రౌన్‌ను లండన్‌లో కల్సినప్పుడు - పృ స్పకాల ముద్రణకు, వగ్లై రాలకు తాను అర్చు పెట్టిన దాంట్లో తన చేతికి వచ్చింది 15 వ వంతు మాత్రమేననీ చెప్పినట్లు లండన్‌ ఎతీనియమ్‌ పత్రికలో 1865 జనవరి 8 న ఆర్‌. ఎమ్‌. మగ్టానల్డ్‌ (వ్రాశాడు. 1884 డిసెంబర్‌ 20న “లండన్‌ టైమ్స్‌" వ్యికలో వచ్చిన ఆవీచుషరీ నోట్‌లో (ప్రత్యేకంగా ఏమీలేదు. ౫షెగీవ్‌ (1885) లో వచ్చిన నోట్‌ను బట్టి చూ ప్లే, కొంఠకాలం ఆ సొపై టీ కౌన్చిల్‌ సభ్యుడుగా వుంటూ, ఆరోగ్యం దాగు న్నంతకాలం సౌవైటీ సమావేశాలు, చర్చల్లో బ్రౌన్‌ పాల్గొంటూ వచ్చాడు.
1884 డిసెంబర్‌ 12న తన ఎనబై యేడవ యేట కారణజన్ముడు, తెలుగు సూర్యుడు అస్తమించాడు. (బౌన్‌ కన్నుమూశాడు,
రి బిన్లి య్మా్‌గఖ (శళుత్వ రికార్థులు, '(వాతశ్రతులు, అము[దితాలం: పత్రికలు, (వ్ర త్యేళ సంచికలు: మ్యదిత (గ్రంథాలు: వ్య కలతో సంభామణలు, (వభుత్వ రికార్డులు, (వాతవతులు, అము(దితాలు (ప్రబుత్వ రికార్టులు : అండన్‌ : బిటీక్‌ గవర్న మెంట్‌ (జనరల్‌ రిజిస్టర్‌ ఆఫీస్‌ ), 1976 ఫీబైవరి డన పంపిన (బ్రౌన్‌ జెత్‌ సర్టి ఫిశేట్‌ (ఫోటో శాప), (టౌన్‌ వీలునామా (1884 నవంబర్‌ 8 నాటిది, _కెస్టు ళాపీైః మద్రాసు ; తమిళనాడు ఆర్కైవ్స్‌లో ఎన్ని రికార్డులు ఒరిజనల్‌ ఫల్సొ గుట్ట లున్నాయో వర్తీకరించి చెప్పడం కష్టం, ఇది నూలవర్తీ శరణ మొత మే: ౧ లు నే ౧ _వల్లిక్‌ (డిపార్డ్‌ మెంట్‌) కన్సల్రేషన్లు 1809 నుంచి 1857 చాశాం __జాడీషియల్‌ (డిపార్ట్‌ మెంట్‌ ) కన్సల్రేషన్లు 1820 నుంచి 1845 చాశా, __జుడీషియల్‌ డిశ్చావెన్‌ టు ఇంగ్లెండ్‌. 1888 నుంచి 1685 దాశాః మెడ్రాబాదు : అంధ(ప్రజేళ్‌ స్టేట్‌ ఆర్కైవ్స్‌, డిస్ట్రిక్ట్‌ రిశార్డ్స్‌ ఆఫ్‌ గోదావరి (17701895) డిస్ట్రిక్ట్‌ అశార్డ్స్‌ ఆఫ్‌ గుంటూర్‌ (1795-1885), (పె కెండు ఆర్కె.వ్స్‌అలోనూ 'ౌన్‌ వ, 'చౌన్‌ ఉరిపాలనా కాలానికి సంబంధించి చూడవల్సిన చూడతగిన రికార్డులు ఇంళా వున్నాయి.) (వాత పతులు, అముద్రితాలు ః మిన్నెసోటా (అమెరికా) : ఏమ్స్‌ లైబ్రరీలో భ్యద్రపరచబడివున్న (బౌన్‌ జన్స్వీయ చరిత” ఒరిజనల్‌ లిఖిత్యపతి, బజట76 0జి భం యణ?
352 టౌన్‌ లేఖలు తం 08 యజుిుంక మము మొంగారు.. 1866 01 చం వెతషకం2క 0171 కలు?166 ౧854, మద్రాసు వ గవర్న మెంట్‌. ఓరియంటల్‌ మేనుస్కి స్ట లై్య్రైరీ (మట. మే. లైఎలో టౌన్‌ సేకరించి పెట్రిపోయిన “ేలాది 'వార(ప్రతులు చూడాలంకే ఒక బీవితళాఅం పట్టవచ్చు. “నేను ముఖ్యం-గా చూచినవి ; టౌన్‌ జాబులు, ఆర్టీ లు ఏమ్‌, 401, మ్‌, 407.14, ఎమ్‌, 47.482, డిక్షనరీ నోట్సొ సంపుటాలు డి, 1885, 1891 (9 సంపుటాలు, 1892 6 1898 (2) 1894 (2) 1895 (6, 814044, 8156, -- తెలుగు కావ్య సేకరణల్లో ఈ (గంథంలో ఎన్నుకొన్న ఇతివృత్తానికి సంబంధించిన సంపుటాలు, విజయవాడ : దిగవల్లి వెంళటశివరావుగారు. 210168 00 0. ౨. మంళా2 అనే క్సేరుతో (బంగోఆ8 కోసం) (వానీపెట్టునన్న చిక్తు వాత్రతి. తిరుపతి : వమౌరి (డాక్టర్‌) టి. ఊహెరాణి (శ్రీ వెంక కేక్వర విశ్వవిద్యాలయానికి "తెలుగు నిఘంటువుల మైన సమర్పించిన పిహెచ్‌డి. తీసిన్‌ (1975), వతికలు, [వ్ర త్యేక నంచికలు ష్మతిక లు£ మ్యదాను £ ఫోర్ట్‌ పెంట్‌ జార్జి గెజిట్‌ (ఇంగ్లీషు... 1882 నుంచి 1855 చాశాాం వర్తమౌన ఠరంగిణ్కి వారపత్రిక (184248). సుజనరంజని, మౌసష్యతిక (1865 జూన్‌" _ 1866 జనవర్శి, ఆంధ్రపత్రిక, దినపత్రిక (1944, రాజమండ్రి ; సరస్వతి, మౌసప్శతిక (192824) _ (కొంఠతశాలం కాకినాదనుంచి కూడా వచ్చింది,ఎడిటర్‌ పోలవరం జమిందార్‌ కె,ఆర్‌ ,వికృ స్టూరావు), న! విజయవాడ ; ఆంధ్రజ్యోతి, దినపత్రిక (1872), స్వాతి మాసపత్రిక (1976 నుంచి -నేటిదాళాా. గుంటూరు : (పతిభ (గిడుగు స్మారక సంచిక, సంపుటి శృ తేదీ లేదు, నెల్లూరు : జమిన్‌ రైతు (1972), యూత్‌ శాంగెన్‌ (19745) వారపత్రికలు,
బిబ్లియా(గ్రఫి 258 309ఏజ” ఏ లౌంళుంు2] 01 06 మెంయిజ 13021021 5ంట6 (౦. 194. ళజయే2ం 2 వెటఏరుడం లంచలు2] 01 మెశలుజయుం జడ నిం0006 (1889-65. 00400 2 ఉంటం తలంయుుణ! (816-746. లౌంయిం2! 01 మండ మీకో2టం పంటంట్లా (18485. గౌ &శమలుజంయిు. (189%, ౮౭౫. ఏ. గం రాముల 6౦34 ౨66 20). లా జాలు (౮. వ తం: లంయిణ! 08 తముటు[0ం2 ౦0౫1421 వటుతు8క (1980). మజటజమయిుత్వు” న లౌంయుమయణు. ౦1 టం తుయిః 5156021021 మంకంటుయ ఏంథయంఏ (992, *701 మ జలం 1ట 2. (ప్రత్యేక సంచికలు : తమన 2. వంజంటాటుకతపైయుడు. య1046010 5 564165 హమ 96 ౨18600 01 రతర లౌంయముఐషకము ౧968). చయేణం వ సశ *7. గయిలశంకళాజు2 ఏజకటుగ 6 ౦0యుంమలు2ట03. 06 ౧9టు. ము ది త ల్‌ ౦ఖథాలు ఇంగ్లీషు గ ఉ ₹2రుటా 005 6 1! 11 5 ౦502 మిం కం01607.--3150027 రం గౌతం యంకణంక, చరంయంంుం[ 1910 (౬ ౪౭99120102 0903 164609). ॥ [8 13910920 -- ద వెతణయు2 05 కయ కయ2! ఖే మేం06105 తెగ్‌జయో23, 1918. | తరరరం?, సె --రట24001213 002 2 మ10షం22మ)7 0092716120 1108015- చం9, ము!12 ేమింంంి 1966. తరం, &. మ.--4 60%98210% 10 గాంతలై 02663... కెజ్‌డరేక25, 1072. పౌ? ౦82650176 క్రణంముణూు 0£ 101084 వడ్‌2రేక25, 18/0. తరైంంమ12 1092ల, న్‌. & నటేయ! ౪ వాడీ వటషేం్రంజమ్‌” 0% 090ర1ము మక్రచంటంం తయుణజు212102820, 1974.
కె రట (బౌ న్‌ లేఖలు
వజంంట ఓ ౨.--4 06442108౪0 09 6 సుల 90010 1 కం 1102220 0£308% నెచ4ంంా0ు, ఓేంం6010, 1912.
౨౦౪౧, 6. .--ఆంద్ర గీర్వాణ చృందము. గాం 80306)” 0౯ 6 261482 ఇు6ే వజయ పజ ం328్రంక అ్రై[12స006, వెట2రం25, 1827 (109 అపరం! ₹ంలలమం 9 6 5. *. ౮919 శమ డటు
_ వేమన పద్యములు. [126 61565 010292, 0921, 26081005 206 526౯1021. అ౭౫ం12066...*00 4 0800221 1టం వెట్‌డరక23, 1829. ా[29 60120866 611602), మ్ర'రం2026, 1967. ారకం. రౌయురైై ండరేం 00108 2 $60108 00 1646185.. ౪101 ఖ 98113 దాజరం14టం%, 20003 అపై!2ముంం ల6 812మమఖూ 206 2 111016 10%10018. 3 115. వెట్‌2రే౯25, 1852. ఎ-వాక్యావళి. ₹42క07272%ు 07 ౫6101565 మ 14101900, 9981190, 286 కౌలుంైళ .. (0120012066... [ంయ ౮. ౨. ౨6241503%)9 32107200166, 21% తీ3210-3638211 మజ0021 .ఎ, నేశ్‌షర25, 1852 (360034 6641601). ావెట్‌ంయ0100 08 మతం 411 26 ఘుంంం నం1120 (జ1914164 [0మ 2 క2202 వ2ం05లాసై0, 4264120, 1849. చాడ 6యుఖా 0% ఏం గౌయుంైై 20802286 (600264 664110%9), వట2యూజం, 1857. (51 661000 1840) టం 120163 0౯060 సెశ2మం00662202 0819010108). , వెజ్‌26125, 50, చామ ఇ02ులరక 1750-1850... , వశ24ం25, 1850 “ాఅబల8ష0 000102)” 016402, 1863 చా జేంలైలం 1 కౌలకం 2064 20రసంమ్‌ 142 2 22మ0426021 202137 515. గెడ 2రూ2క 1853. (360006 66) ఒాశాతాచారి కథలు. ౨౦00128 101082 2౭165 9) [26200201, 2091206రే 00 క02పంప.. 2 0 వేశీడరం25, 1855. చా సేం ఇజం ౮6 జ2క్స ఫేంసం8ై చం [3000 0 తుం2మ020 4250. సననం 10 10108200 జుం12066. 000 ₹8813స...2 96. సెకడరా25, వ్‌ -(టౌణ్య తెలుగు నిఘంటు. & 010610%807, 1420 బురే 02100... వీశ2ర29 1852) బ్రౌణ్య మిశ్రభాషా విఘంటు...1854. చాంళ 681408, భం?0%80107 2671866 జక4ే 103226 ౪ 10 ర2416...0 శ 77024 జటలు... మ లజూ3611...286 క. *76616980082001 విబుల[ు 6౫...9600%4 6యషం3, వెశీడరు2, 1903.
బిబ్లియా([గఫి క55్‌ మతే 6614102 (2 మం?6 కలరు 09 ఈ ౦5321 1852-54 ఆయటంకు, రటా౭026, 1966.
-(బౌణ్య ఇంగ్లీషు నిఘంటు, త 01040%జా0 209030 2కే. 60181... సగ2రే125, 1852.
--ఏం00%64 6611109 (16౪1566 26 లు1127966 97 వేడ్‌. 76010262 2జి, మెగ2రే?25, 1895.
-ాగమార 6641400 (2 096 ఇం .ం, ండం202ర, 1974.
రసం 21114 ౨10400ఖజ3...1852.
__మిరాసివాదము. 1503114095 09 77111286 తెళక[ం658 (మీర &2ం002214 0 11682602 కఈంయి 1750-77 076౫ €6 218065 10 టం ౦[06 01 వజయ. జము, ఆం, 10 20065922... 366 జజ 0౪) 06 058021 ౧61330 ₹6001కే...0020312166 మ0 2881150. 2 పట్‌ , మెళజర.25, 1855.
-ావ్‌2జముంం214 అ౯౦ంం0త” ఇంతే ముంంక1021 3937010015 6౫120066, 036400, 1669.
50216 ఉంంంళం6 0 మం 1162207 మం 08 యొజ165 వైమటైు మం (1౦ బ2696 102 వళ011ం2ష0ఘు, ంమ601%, 1866.
ంళ1ం64 66ంమ. షషలఖుూ మెటం 0%..(101 ఇ40113స66), మంష6ే0% 1872.
వయ నజంజ0ు మ చం గంటకు ౦5కు! 7100 081190 ₹0066మ0క (64. వజమిణ 0. మె, షారలు2ం26, 1973.
[౨90౪0), ౨౪164.]--ఎెశీలుంం2121. 6100165 0€ ₹06 07. ౨2716 పం ఇటు 2 50160601 0 మ13 న్‌ం[02015 పైం20య6రే 26 621030౧2, 0ఇ6యమి, 1816.
(౫0%, ₹మషజు].--4 ౮౩జ9ఖా 0066 ౮4౦0 క12మ్ర్ర్ర0286.... వట2రే25, 1817.
డి 7002001107 00 ఈ ౮౫000 2082286... నేశ2రే125 1816, చాగాంరాముల 1953.)
ంంషజజు, 012164100.--యూ1ంళ29. ౭56జ0ంస65 మ త&ం12, 1.006030, 1812.
0214౪611, 096% (0319%0). -- మెలమమ15062063 0% 31%020 ర0ే6ళ611, ఆ41466 03 13 00-1-1277 67. 3. మె ఐట వేడజయడం 1894.
యమం, ఈ. ౨. -- త ఆజబుమ॥! 05 చం గాం1ం0900 2080286, నర2యం235, 1816.
డీ 0106409407 ౦€ ళం గౌలేంంై00 ౬౫20289, మెజరా25, 182, 649637 ₹/11180. -- గౌమం గౌంటుంు82 ౮9౭౫మ4, 5605292016, 1814.
కై56 బౌన్‌ లేఖలు
౮౭౫, 4. ₹7. -- ఆంధ్ర లోకోక్తి చంద్రిక & 0011606081 00 గ10బ్ర2 0ం?ట05 (60 ఓం 05821 అం. 22 06టం211” జ20866) చాజిం[1ింర, సంజరు, అడ అదు[మంంగం శంైం0ం9 ఇలు 900216 ఏ్‌2000016 ౨౯౦76005. ౨00064 1 €06 ం7212కజి? 206 61020 ౧2౯20163. (4 9ళ791ల00600..0001020స08 2రేర!ట0021 207లటార9, ఖు సరంణ 7టా0ంగు90, రే 220 తలం €0 106 22000622 0౪705 రం096ే ము సముహజళరంత). 2 9 కెడ2రక25, 1668. (సి, పి, బ్రౌన్‌ చేత అంచుకి 13 24506019...అని కొనియాడబడిన (గంథం.]
(2116 మహటక0%92609). -- ౧౬6 కాయ్రూమేంళ8 కయుమింళ2 506 %660ఘము మల7ఖాతజు ౦౬61181130.... ౭116 1782.
220655, ౮ఖుద లరూ”. -- ఉ౩01601 226 ఏళంరేంలు తసమే2006 ౦0౯ €6 వ౦0౪18 064 ప20క04865 0 16 వంటకం 9005012 0 612, 1026403, 1837.
1206, 6, ౬. -- 20900626 వేశ్‌డరటంల16 12 6 116412 ౦0[ం6 కే 7010 విజ మ ం0ం? 6016040103 256 సెటంం6114206003 వెడ్‌200- 50౯06. 50ట్తం2 1, ఓ0%64020, 1937.
మం 26. -- డు 0160621150 24 106 360881 ల021562006 : చుం థ%920103 0 0601202 2ం6లుం122ట00 1773-1835, ౮౭1102, 19069.
కుం 200 టమ, ౨8... ఉ వ2042064252502, వె. -- త& 329510 002136 1 ]్‌ంరంగు గం1080, మారేం402ర, 1968.
సజల వెల్‌ జడం? గ.౮6ఎ%. -- గ 60160609 0£ ౦కం121 9౨ంయిియలట స 6 61024 1108228ఓ6..., కేశజర?25, 1866.
మ180000 లక. - తం రాంరేషంగంక 10 500160 గంటల, ఆవడ. 1962.
(0426425 607జరములులి. -- 611646 10 6 60015649 0% భం [0110౯6 ౨13టాశంయ 1801 460 1835, క2రు25, 1934.
వేజ్‌202820002, ౮. -- 300) వడుం ఏ 042: ఇస 5060121 0916006 10 ఈం ౮016108601 06 2870620 50101203 60 గాంటేళైిత 1746- 1857), ం11006, 1975.
వగ్‌0యు, ౮. 06. -- కౌలేం౦క్రైం0 క5016040205..., వేడ్‌&రం25, 1625.
“ఉట ౨1060000 202 పేయ్‌ 296 గౌం1ం0800, వెల్‌2రక25, 1835, 37.
బు ₹. మ. -- 10మ2మ2, పం? అం, 1969. ాం202 ూంళై ఇంకు ఉం -ా (6410964 *10 20109), సశ2ర[25, 1969.
పంచేం119 ౮. -- 4 7004001140 05028908 ఖర 100800, టజరడ5, 1832.
బిబ్లియా[గ్రఫి 157 08192 ౨౯07ఆ0: -- 00074 వి!1ంయంకజఖం' 02 20815 0?903, 06400, 1952. -ాసజ్‌1ంయమి!11122 ౨౦0% 0 ౨076703, శంక 206 20005 ౨౬2565, పం ంగేం 1966. విజ 9 422120. -- ణంమి 08 కం 61206. సేజ్‌&2రయ2ం, 1967. వసం ౮. ౩. & ₹722మ751826 కశ. 0. (645ఎ -- 1016120 వ్‌ంయంట” జ16 6 3681001088 0€ సెశంరంయం124608 1830-1850, 010601, 1976. ₹చబుంఖు, 3020 లా 9జాసతడం. కజ0క్రం2క్రంం &ఉ 1002020063, వేడ్‌2రేటడ, 1973. ం6రడుం 6. ౫. & 250%, ౨20 సక్‌ -- ఉ 08910 602056 మ వశంరలు 024 (1 6౮1099జ్రుం, 13000300, 1966. 6946664 626089 2 పైలా బాబుల రౌంయేళైం (1౪ 6౮10939జ)0, 7159001513, 1967. వంము1126, తెల్యుణుము, మం. -- 6029600028 కరలు౭లుం26 2010381026, 4116 (6౪౫290, 1747. గారం బక్రం 296 260%0%0066 గ0ఇ00...ళం0 6 ౮౦45 01 ౦౮011 120661...00) ౪2 0900 6121080365... 2116, క750. వాజా౭ము2మమూళున స. -- 0460576 00056 మ చంసేక్రైం, భాాతుయాయిు కేం71. _ వం0ా2మిుజంం2మి ౨. 5. -- తు 00640409 10 ంరేలయ. 0612380 తమల2మ2121028క2, 1975. ₹70012027206120ఏ ౨0. --- 0180 మ మాం” వజి/5, 6602026, 1976. ₹70612)021657/2252560 5. బా 0010803 వసింంంటం మం2రలా. వడం006,, 1972. ₹7611020657272929ట, . 206 మూపమి౭యయీి, 0. -- ౮017652 00%21 గంసుకైా ఏ వెట[యంళ276 20209, వేడజరయాడు, 9/5, ఇంగ మ గ. -- ఆ109జబు 05 ౪610121 2064 070000 ఇ౭005, 1086400, 1855. తెలుగు : ఆనంత కృష్ణశర్మ రాళపలి__జేమను వా ల్తేయ్య 1945 (పథమ ముద్రణ, 1920). వ! ౧౧౮ అటి ఆనందాఖ్యకవి, మంగళగిరి __ వేదాంతరసాయనము (664. మ ల, తీయటి, [ఊస్మానియా యూనివర్సిటీ పండిఠ సంఘం__ఆం(ధ మహాభారతము సంళోధిత ముద్రణమ్యు (ప్రథమ సంవుటము, హెదరాబాదు, 1968,
కె58 టౌన్‌ లేఖలు
కోదండ రామి రెడ్డి, మరువూరు___ బేమున _ పాళ్చాత్యులు (గార్ష ఎడిట్‌ చేసిన అంగ్ల ఆంభానికి ఆం్యధానుసరణు), "నెల్లూరు 1971.
గురుమూ ర్మిశ్శా స్త్ర, రావిపాటి__వికమార్క కథలు, మాసు, 1819, __ తెలుగు వ్యాకరణము (ద్వితీయ ముదణ్య మ్రాను, 1951). __పందతంక కథలు, మద్రాసు, 1884,
"తెలుగు సామెకలు (అశాడమి ఎడిసున్లు) న హె(దాబాదు, 1099, 1966, "74, (మూడు 'జేశ్వరు పండిత సంఘాలు సంకలనం బేసీన మూడు ముదణలు),
పిచ్చయ్యకాన్రీ,; దీపాల... సాహిత్య 'సమిత్కు, "నెల్లూరు 1056.
బంనో౭ (గంశోధన శతి సీ షి న్‌ సంతరిం-విన ఆాతాచార్ల కథలు, మదాన్సు 1974, టౌన్‌ జాబులు £ తెలుగు జర్నలిజం చరిత్ర 1882 నుంచి 1857 దాశా,
"వెల్లూరు 1979,
మనుచరిత్ర, స్వారోచిష. (సవ్యాఖ్యాన (పత్రి__(బౌన్‌ మ్యుదణ, మద్రాసు 1851) ఫునర్ముదణ, మద్రాసు, 1875.
మనుచరితము (అశాడమోా ప్రత్రి__పరిస్క ర్త వ తి్మూవ ద” కోదండ రామయ్య, ఎపహెటడ్రాకాదు, 1966.
మనుచరిఠరము (సవ్యాఖ్యాపం) ___ నూర్యనారాయణకా ని వెంపరాల, విజయ చాడు 1968. (ఇందులో కొన్ని (చౌన్‌ పారాలను గురించిన చర్చ వుంది]
రా ధాక్ళష్ణ శర్మ చల్లా (0. ౫. 5జుఖ)--ని, పి, చాన్‌ సాపాతీ సేవ హౌదా బాదు 1075,
వనుచర్శిళం (స్యప్రతిపద టీకు__(బౌన్‌ ముుదణ, 1544,
వీరభద రావు, కొ త్తపల్లి___ తెలుగు సాహిత్యం మై ఇంగ్లీషు (ప్రభావం హౌ(డ్రాబాదు, 1060. --నీ, పి (బౌన్‌, హైద్రాబాద్‌, 10680,
వెంకటరాయక్యాన్తి,. వేదం. (కళాావవూర్ణ) __ ఆంధ్రభాషా సర్వస్వ నియమ కతిపయములు మద్రాను, 1945,
వెంకటరావు, నిడదవోలు.__శ్రీ/ పరవ స్తు చిన్నయనూంరి జీవితము, మ్రాను, 1954 (1962 లో అళాడమివారి “పాహిత్యోపచ్యాసాలు చిన్నయనూరి లో ని, వెం, వ్యాసం),
బబ్లియా (గ్ర ఫి 159 వెంకటశివరావు, దిగవల్లి (సం_.వీనుగుల వీరాస్వామయ్య గారి శాశీయా[త చర్శిత్క "బెజవాడ, 1941, కేరన్‌? వూర్వరంగములు, విజయవాడ, 1936. జేంకటరమణశా స్కి, దువ్వ్యూరి- రమణీయము : చాలవ్యాకరణ 'సమిచ్మ వా_బ్దేరు 1964, వారిళ్చుం[ద్ర ద్విపదకావ్యమున్ను ఆయన నే చెప్పిన నవనాథ చరిత ద్విపధకావ్యములో యుంచేటి యొక కథయున్ను గలది (శౌరన మంత్రి __ (బౌన్‌ మ్యుదణ, మద్రాసు 842. హారిళ్చంద్రోపాఖ్యానం (ఆశాడమా శతి అ పరిమ్మరర్హ వ పీ, యశోదారెడ్డి, హౌచాపాదు. సీతారామాచార్వులు బహుజనసలి__కబరత్నాకరము,. మ(చాను, 1885. జ్య జోద్‌ ఆ (౬ _-1969 నాటి ఫునర్ముుదణ, వ్య కులతో నంభావణలు వాశల్‌ టౌన్‌ను గురించి ఒక ఆవగాహన వీర్చరచుకో డానిక్రీ కొత్త సందేహాలను శేళత్టించు కోడానికీ వివిధ వ్య ప్రలతో సాగిన సంభొపణలూ, చర్చలూ చెంత గానో తో డ్పర్రాయి,
- ముఖ్యంగా నార్ల దిగవల్లి, అర్వ్ముద గార్లతో పలుసార్లు జరిపీన సంభాషణలు 'మెరుపుతీగలాగా. పనిచేశాయి, జాకి అభిప్రాయాలతో అప్పుడప్పుడూ ళం ఏకీభవించ లేకపోయినా కొత్త (పళ్నల్ని; కొత్త కోణాల్ని ఇచ్చదొ్టేవిః = ఛావలిలో ్ర ౩, వి, రనుణా రెడ్డితో (శైలున పోక ముందు) ఒక పారి శాన్‌ ళ్‌ రి ఇ డిక్ష్నరీ గూర్చి చర్చ వచ్చినప్పుడు హారాత్తుగా కొత్త లోతులు స్సు ంభాయి ౩ -నెల్టూర్లో "వేదం వెంకటామన్‌, హెద్రాచాద్‌ లో శాక్టృ కొ చీజూరి రామా కావుగార్ల చేత (బాన్‌ ఛందో[గంథాల్ని చగివించి వాళ్లు చప్ప అఖి (పాయాలు వింటుం కే ఆనందంశా వుంబేది,
- బండి నాగరాజుతో (ఛౌన్‌ తాతాచార్జ కథలపై వచ్చిన వివాదసందర్భంల్యా (టౌన్‌ తన డిక్ష, వ్మరీలో ఇచ్చిన అర్షాల్ని బట్టి చూ సే యతి, హస ఆం 'టౌన్‌వ సరియైన అవగావాన "లేజేమోనని అనవలనీవుంటుందని ఆయన
160 టబౌన్‌ లేఖలు
అన్నప్పుడు వళ్లు తగలకపోయింది, ఆ తణంలో నే (బౌన్‌ ఆధ గీర్వాణ ఛందో[గంథంకోసం వేట (పారంభ మైంది, తపస్సు ఫలించింది. అప్పటిదాశా ఎంతో “శీర్‌ బుక్‌ అనిపించుకొంటున్న ఆ (గంథం అతి స్వల్పశాలంలో-నే దొరికింది. ఆ తర్వాత కలకత్తా నేషనల్‌ లెబరీలో మరో కాపీ కనపడ్డది,
కావలిలో. వి, రామకృన్ణతో మాట్లాడుతుం కే _ ఇండియన్‌. రవైజాన్స్‌ గురించి. ముఖ్యంగా బెంగాల్‌. రెనైెజాన్స్‌, కలకత్తా ఫోర్డ్‌ విలియం శాలేజి ప్రభావం గురించి కొత్త దృక్కోణం ఒకటి. తళుక్కుమన్నది మ్యద్రాసు ఫోర్డ్‌ సెంట్‌ జార్జి శాలేజిపె పరిశోధన సాగవల్సిన అవసరం దో్యోతక మెంది. ఈ వాతావరణంలోంచి ఆం్టధా రెనైజాన్స్‌లో టౌన్‌ నిర్వ హించిన భూమిక ఏపాటిదో నిర్ధారణ చేయవలసిన అగత్యం కనపడ్డది.
నామసూచి వ్యక్తుల, స్థలాల సపేర్ణకు మాత్రమే ఈ జాబితా. పుస్తకాలు తదితరాల పేర్లు ఇందులో చేర్చలేదు (గ్రంథ విస్తరణ భీతివల్ల. ఇంగ్లీ మలో ఉన్న "పేర్లను కెలుగు లిపిలోనే చూపడం జరిగింది. అగచన్వన్‌, డి, మోర్షన్‌ 111 ఆక్సొఫర్త్‌ 188 లు లి ళ్‌ ఆదై్వ్వై త యు మ్మ్‌ య్య శా య? వశ్యం ఆర్‌, ఎమ్మా 140 ((టవ్మాయ్య పండిట్‌) 86, 523 అనందరాయర్‌ 119 545 97, 99.100 122, 126 అనందాఖ్య) మంగళగిరి 142 అనంతకృష్ణ శర్మ, రాళ్ళపల్లి 85, 59, ఆరుుద 16 64 అనంత పురం 2డ్త ఆరెన్‌, ఎ, హెచ్‌, 12 148 అనంతాచార్సి ఎన్‌, 54 ట అప్పకవి 107, 122, 126 ఇంగ్లాండు 193 ఓట 1ే4ర్‌ ఆప్పన్న, చించోళి 126 ఇండియా 45) శీర 1158, 182.4 అప్పయ్య, గంజూం 889, 42 పేడరకి క్‌ 198 అప్పయ్య జూలూరు 55_6, 66.7, 96, “చ ! గప్‌ మేల అపా టా మూంచారు) 126 ఉయ్యాలవాడ 126 ర్స రా అ జమాందడా "శేఖరుడు, అక్కిరాజు అబే డుచాయ్‌ 74 121 ఉమ కాంత నిద్యా శేఖరుడు, అక్కి అరులప్పన్‌ , ఆవరండ్‌ 186 ఆలేబియా 117 ల్లి స్‌ 148 అర్ధనాల చిట్టిమల్లడు శ్రే వీకళిలఅనగరము తి6 అస్‌స్టు, ధాంస్‌ 41 ఏలన్‌), జె, 142 ౨ 11
3162 జౌన్‌ లేఖలు ఒంటిమిట్ట 86 కృష్ణమూర్సి ఎన్‌, డి, 14 జఒరంగల్లు 86 కృష్ణమూర్తి; బొహాచ్‌ *, 184 కృష్ణరాయలు ల్ని కంభం 17, 109.10, 1246 కృష్ణయ్య, గుండవరం 115-_6 ఆడప 21, 86, 108, 118.4 120, కృష్ణయ్య, ఇలగవూడి 118 1236, 129, 187 148 148 కృష్ణారెడ్డి, అయో ధ్యాఫురం 108-110, కదిరి 21, 46.7, 108 120 125, 129 శయ్యేరు కల7 శేంభబెలొ ఏ. డి, 4 9, 16, 27.8, 76, శర్త్నూలు 126 128.4 127 184 కలకత్తా 9, 82 117, 189.40 శ బి, అర్‌. 87, 108 శాకినాడ 127 కోట శశ శార్‌, ఎమ్‌, డబ్ల్యాం 89, 91, 148 కోటిపల్లి కేశ శాళ్చ్వైల్‌ , కాబర్ట్‌ 52, 87, 188 కోదండరామయ్య, తిమ్మావజ్ఞల 55.6 శాశీ 8 82 కోదంద రామయ్య, ఇలగవూడి 4 99, శానొట్త్రీ మిన్స్‌ మెటిల్టా 150 110, 119 కియిలీ "కైన 125 కోదండ రామ రెడ్డి, మరువూరు 70, 91 శీల్లార్‌ గార్డన్సా 146 కోరంగి 180 వంభకోణం 121 కోల్‌, అర్‌, 21, 185 క్వెలాన్‌ 1త్మ0 కోల్‌ (బూక్‌, హెచ్‌, టి, 51 క వేలో పాఖ్యానం 88 కోవిలవంట్ల 126 కూపర్‌ 117.0 కాలీ, కపైన్‌ 117 *ెంపస్‌, "సయింట్‌ తామస్‌ 145 కాలీ (చాన్‌, రవరెండ్‌ జార్జి జేమ్సు శేరళ 18 160 కోరమాండల్‌ 140 కాల్కీ శ్రీమతి 117 కృష్ణంరాజు, మంచాల 126 క్యారీ విలియం 8, 78 కృష్ణమాచారి 88 శొదరు సాహెబు ట్రై కృష్ణమొచారి, విద్వత్క_వి 126 క్విలాన్‌. 1409 కృష్ణమాచారి; వి, 20 కృష్ణమాచార్యులు, (శ్రీపెరుంభూదూరు గజ్జల్‌ రెడ్డి 126 16 గవర్రాజు (సాల్ట్‌) 128 కృష్ణమూ ర్మి; గూటాల 1 గద్వాల 126
నామనూచి 168 ౧ల్‌ కిస్స్‌ 78 జగన్నాధం, గుండుమళ్ళ 127 గిడుగు 79, 96 జగన్నాధరాజు 127 గుంటూరు 88, ఉప 50, 81, 108, జగన్నాథ రావు, రాజూ 127 126, 126.9 జర్మనీ 19 గుడిపాడు 126 జాన్సన్‌. 69, 87.8, 90, 128 గురవయ్య, రావిపాటి 16, 22, 28 జార్జి 140 గురమూ ర్తిశా, స్క, రావిపాటి 5 9 జోన్స్‌, విలియం ర1 167 19 218, 27.8, 99 ర్వుట్టి చిట్టిమల్లడు 40 101, 104 1089 128 గూటాల 127 టిష్తూ సుల్తాన్‌. కళకి గోడావరి 181 ెక్సస్‌ 1 గోల య్‌ీర్‌ 147.0 శారన 819 1156, 186 క్రెడన్‌ 117.8 182 రావెన్‌ హిల్‌ గార్దెన్స్‌ 150 "జెర్చీమెర్‌ మట్టే చాసర్‌ 4? తడ 40 వాస్‌ నీ, అట్కిన్సన్‌. 111 శాశాచారి 2కు ఉలి చిత్తూరు 127, 129 తిరుచునాపల్లి 127 చిదంబరం, కొండూరి 126 తిరుపతి 188 చివంబరళ౭ావు, పయిడిపాటి 17 "తెలిచ్చేరి 127 “చినగంజాం 88 చినరంగయ్య శెట్టి; భువనగిరి 56 దువ్వూరు 126 చిన వెంకటరాయళాన్మ్రి; బేదం 61 (ఛాచొకామం 127 చిన్నయ్య (సాల్ట్‌) 128 చిన్నయనూరి 19_2%, 24 80, 86, నందలూరు 126 147.8 నన్నయ 5 126 జెన్నపట్నం (చూ: మద్రాసు 156). నరసింహళా నులు, పాటూరు 25 292, 186 నాగి రెడ్డిపల్లి 126 ఇర్రీ 121 నాగేశ్వరరావు, బొమ్మురాజు 186 చేబోలు 115 నాట్‌ సారా 149 చొక్క్ళయామొక్యుడు ర్‌ నారాయణ రెడ్డీ అయోధ్యాఫురం 120
164 టౌన్‌ లేఖలు నార 16, 68.4, 70 చాపట్ల 88, 126 నీలగిరి 6 8, 15-.6, 125, 1445 చార్నట్‌, యల్‌ డి, 85 ఇల్లూరు 5, 9, 40, ఉప 44 1270 బీరార్‌ 48 142 బుకనన్‌ , క్తాడియస్‌. 117
సోసం 126 బుకనన్‌, (ఫాన్సిస్‌ 49 నృసించోచార్యలు, కంభం 67_8, 125 బుక్కరాయ చెరువు 28 నృనింవోచార్యులు, సరస్వతి ర6 బుచ్చన్నశా స్కి ములుపాక 126 న్యూఢిల్లీ 12 బుచ్చయ్య 127
బెంగాల్‌ 48 52, 117.9, 126 పట్టాభిరామక్నా స్మి; “వేదం 453 252 బెంగుళూరు 14్తీస్‌ పలెపాడు 126 బొంబాయి (ఛాంబేే 74, 189 పల్నాడు 46.8 జషీ 78 పాత కడప (దూ; కడప 126 (ట్రవ్యానాయుడు 47 పాపయ్య, అంగర్‌ 126, 120 (బ్రహ్మయ్య (చూ: అద్వైత) పార్గసారధికెట్లి రా, యి, 82.8 బిగ్‌ 48 పా్వైను, ప88 (టౌన్‌, జేవిడ్‌ 117.9 విచ్చయ్యశ్యా ని, డిపాల 60, 79 టౌన్‌, విలియం 8 120.1, 124 పియర్సన్‌, తె డి, 11 ఛఊాన్‌, సి, పి,__స్వయం గా వానీన ఫుంగనూరు 126 'శఛ్రాయించిన 'లేఖలు:...వర్యం అవ్ర్వైత ఫులివెందల 7 ్రైవ్యాయ్యశాష్మ్రికి 52, వైడిపాటి “పెదగంజాం 89.0, 48 వెంకటనరసయ్యకు 65, ధర్మవరం పెద్దన (అల్లసాని 55_6 సుబ్బన్నక 116, గుండవరపు కృష్ట పోతన 29. 86, 124, 148 య్యవ 115కు గంజాం అప్పయ్యకు 'ప్రభాకరళ్శాన్మి, జేటూం 60 -జీశే పేరుతో (వాయించిన జాబు 48, (పశాళం జిల్లా 124 (ఛౌన్‌వ ఇళరులు (వాసినవి : వేత 'పేజక్‌ ? (తౌంసు 41 వూడి సుందరరశాయడు 7; గరుమూ రె (పొద్దుటూరు 148 కాకి 17, 98; పాటూరి రామ వ్రీమత్‌. 188 స్వామి కాస్తు్రులు 253 సాయగ్రీవ “ఫరిస్తా 48 క్యాన్సి 813 గంజాం అప్పయ్య ౭8,
రి చిప్పేటి లత్నీగరాఘవప్ప తత్తే
బందరు (చూ, మచిలీపట్నం) 17, 42 కర? ెడిపాటి వెంకటనరసయ్య 67;
నామనసూచి 65 తిప్పాభట్ల వెంకటకివకాన్తి 97, మనో 119.20, 144 వఠ్యం ఆఅద్వైళ(బవ్మాశ్యా స్తై, 97; మలభార్‌ 1409 అయో ధ్యాఫురం కృష్ణారెడ్డి 1058, మాంట్‌ నొమరీ, పహాచ్‌. 128 120, మౌచర్ల త్తం (బౌన్‌ శ్రభుత్వ జాబులు: వెయ్యి మారిన్‌, కెన్‌, 9.10 16 18 25.6, వరవోల మంజూరు గురించి. చీఫ్‌ 184 186, 188 సెక్రిటరీకి ౯7లై డిక్ష కరీ ముదణ మాస్కో 1 గురించి కాలేజి బోర్జువ 86. శాలేజి మిన్నెసోటా 78, 8%, 85 180 142, తై (బకీలోకి (టౌన్‌ (ఛాత్యపతులు కొన 146 మని బోర్డు కార్యదర్శికి 106, వేమన మిరియమ్‌, బి... 149 శతశాన్ని అచ్చు వేయనున్కీ తెలుగు మిల్టన్‌ 116 ఛందో[గంథం అచ్చులో వున్నదనీ మినాతమయ్య జలధార $4 ఇంటికీ కల్చీ 'టౌన్‌న వెయ్యి వర మీానాతయ్య, సెచాపేట 16 హాలు ఇమ్మునీ కాలేజి బోర్డు శార్య మెకంజీ 28, 86, 182, 185, 188 దర్శి సీఫారను జాబు ?1, మేశడీ 182 మేట్సన్‌, యమ్‌ శ్యామ్‌ 18 జిల్లాలవారీగా టౌన్‌ పరిచయ మేసన్‌ 125 మున్న పండితులు: __126.27. యమెనూర్‌ కక బ్రాక్‌ బర్‌, మై కట మొగుళ్ళూరు 1926 భట్టుమూర్తి ర్‌! 'మోసపట్నం (చూ: ఒరంగల్లు) 86 మ్యా(౩ెల్‌ , జె 9 16, 27 మంగమ్మ, బెం తి “'మం[కగాడు? 148 యకోచారెడి 60 మండపకానన్తీం కప్పగంతుల 127 యూరవ్‌ నూ మడ్హానల్‌ , జె సీ, 16, 27 మడ్దానర్డ్‌ = ఆర్‌, ఎమ్‌, 150 క, ఈ రెడ్డి 126 పట్న౦ చూ: బందరు మై గ 187 . రం-గాకా స్త్రుల్వు పాటూరి 25-65 మ్రాను (చూ: ఇన్నపట్నం) 8, ౪ “టెలీ గే 2 15 18 2 284 28 గౌట్‌ 188 ఏ, 84%, 86 5% 76, 1109 121 రాఘవ 186 ఉ్క 120.06, 182, 184144 147.8 రాఘవయ్య నాయడు, పిళ్ళారిసెట్టి 56
కెర6 బౌన్‌ లేఖలు శాఘవశెట్టి కొల్లా 17 లిస్కర్‌, తె 18 శాఘవావారి 126 లూదొర$్‌ శాజమంగడ్రి. 108 122.89, 127.80, లె శాక్‌ (ఫాదర్‌) 74 186 "అెయింగ్‌ , ఆగ్నెస్‌ 149.50 కరాధాకృష్ణళర్ము, వల్లా (ఓ, ఆర్‌, శర్మ "లెవిన్‌, ఎమ్‌ 141.2 61 'లేడన్‌ 182 శాబర్స్‌ మిస్‌ ఎమ్మా 128 లేన్‌, మేజర్‌ టి, జి, ఎం, 12 రామదాసయ్యం గార్‌. నేలటూరు 62 రామస్వామిళా స్త్రులుు పాటూరి 5, 25, వడ్డవూడి 126 లగా వాన్‌ జూన్‌ 25, 41 రామానుజాచార్యులు 81 వాల్డ్‌ వాల్‌ (ఇర్చీమెర్‌ 181 రామాశావ్ర, చేహర8 56 వాల్మీకి 8 శాయేక్వరం (కడప జల్లా 148 వినికొండ 40 రాయలసీమ క6 విఖాట్‌ 128 శాసెన్‌ (పొఫెసర) 182 విల్చన్‌ , హెచ్‌, హెచ్‌, 50, 182, "రెడ్డ, జి, యన్‌, 18 కతత డ్డ, స్‌, ఆర్‌, 28 విల్కిన్స సర్‌ చాగ్గాస్‌ ర్‌ ళౌలాంన్‌ దొర 26 విశాఖపట్నం 119 శాల్యాండ్‌ సన్‌ చొర 16 విళ్వంభరకా స్త్రులు 6_7 విస్కాన్సిన్‌. 18 అండన్‌ 1-2, 11, 81 85 87 50, వీరభ్యదయ్య, ఆ, మ, 42 102 108 106 111 117.8 వీరభద్రరావు, కొత్తపల్లి 7, 16, 99 80.1, 188.4, 1869, 146.50 వీరాస్వామయ్య, వీనుగుల "7, 128 అకత్క్ముణకవి, పిండ్మిపోలు 127 వెంకటకృష్ణమాచార, వంగిపురం 126 అఖ్న్మీకాంకం, పింగళి 80 వంకటరాయ చెలికాని 127 అతీర్థనరసయ్య, మద్దాలి 148 _ జెంకటాచలం, మద్దాలి 17 అత్మీీనరసు, మిడుతూరి 126 వెంకటావధాన్సి దివాకర్ల 15 అకఖ్నీ శ్రనరను సెట్టి ఇాజుఅ క్షేత్రే వెంక శేళ్వరకా న్ని జె 14 అత్నీ శ్రనా రాయణకా్య్మన్మ్రీ, వేదము 10, 21 వెంకట్రాయక్కాన్ని మండిగల 16 అథ్నీ జతి 126 ం 'జెంకటనరసయ్య, వెడిపాటి 65, 67-68, లట కాఘవప్పునాయుడు, చిశ్త్రేటి ఉ45 126
నామనూచి 1267
వెంకటపతి పయిడిమ్మరి 114 క్రాఫ్‌, జార్జి 150 ంకటరావు, నిడుదవోలు 21, 80 -వెంకటళివరావు, దిగవల్లి లశ 95 హపూులమ్‌ 117 వంకటశివశ్యా క్రి? తిప్పాభట్ల 97, 99. ూల్డ్‌, బెంజమిన్‌ 1, 9
100 121 "షెర్టున్‌, యాన్‌. హహెననిటా 149.50 వెంకయ్య, మౌమిడి 126 "సుక్సిఎయర్‌. 118, 182.8 "వెంకటరమణయ్య, “లటూరు 14కి షోబర్డ్‌ ౩ యాండె న్న వెంకటరామమార్తి. గిడుగు (చూ:
గిడుగు స్కాట్‌ , వాల్టర్‌ 118 వెంక్టటాయకా స్త్ర) -జేదం 62%, 81 నం, జె. డి. 16, 27
(చూ: చిన...) సీంత్తేర్‌, వీ, 8 వెంగళ రాజా, బెచరాజు లర 124 సింహా దైెకా్యస్త్రి, 127 'వేంకటరమణళ్యా న్ని, దువ్వూరి 19.20 సికిందరఠరానాదు 16 ీటపాళెము (నాయుడుపల్లి 126 నిద్ధవటం 120 "పేరి 141 సీఠరాంవూర్‌ 9 “జేమన 49, 59.70,82, 845, 121.23 సీతారామభూపాలొో (గచ్వాలరాజ్యా
124 127 126 వోగిలివి ఫ్‌ సీతారామాచార్యులు (బహుజనపల్లి) 28, వ్యాసుడు త్తి 78.0
నుందరరాయడు, బీరవూడి 5, 7, 5
శంభు చేవర 115 157 శరభయ్య, కంకర 18 నుబ్బన్న 118 శీవరామమూ 68 ఎన్‌, ౫8 సుబ్బరాజ్రూ గోపరాజు 126 శిచానందళర్మ: పి. 18 సుబ్బరాయులునాయుడు, కా, రం శినయ్య తూ పాని 127 నుబ్బరాయశళా,స్త్రి? అఆతఖ్సీంతఅత 126 “క్రీకృన్ణమా ర్మ 89 సుబ్బరావు 58 ీనివాసాచారి, ని, ఎన్‌, 108 నుచ్చారావు, ఆడక్కి 16 ఉక్రినృన్‌హ్మూుమూ ల్ని 89 సుచ్చారావు; వావిఅకొలను 86 శ్రీరంగపట్నం 45 నుబహ్ముణ్యం, పి, ఎస్‌ 14 “శ్రీరామమూ ర్మి 809 సూర్యా రావు, అవసరాల 50 ఫ్రాగ్‌: మిసెన్‌ లూసీ 150 సోమయాజి గంటిజోగి 12
క68 టౌన్‌ లేఖలు సోమర్‌: వల్లి జే వాస్త న్‌ 744 న్విస్ట్‌ 47 హ్‌క్‌ 40 స్వెళ్లానా, జెనిత్‌ 1 హిట్‌, చె. 8 'హెర్ట్‌ ఫర్డ్‌ 1? కక హెడ్‌ పాద్కు 150 వోండ్సొ 78 జి వారిచాను శిరి, 49 44 మెదరాచాదు 85 బాన్‌ బరీ 120 హెదరాలీ 1త్తత్రి వోర్క్‌ నెన్‌ హెచ్‌, 9, 71, 74 వశోమర్‌ 47, 92 గం ద శాలలు శ లారి 20
4 (గీ 0.[165...042040004040ఆ24/ కీ
తే
. వివ10460003 వి09480మ00 01 |
| | | (6 ౨. ౩20% 10024204 22080౫ |
- | ౨౨1. ౦౯ 79060, 5. ₹7. 59500, ||
1 రాం! ఉమ 1 ॥
| |. | 1. 0. ౨. 3%ఇ0%గ5 150853 || . గ [౮610963 0 813007 0£ సశండఅం లేంకు పెనం 1 | ఇ మమిుపం8ై 00౧౧౧౦౧౯౩౧] ॥ | (9 01080) - కం6 9, 12250 | ॥ 2. 6. ౩. 305 20500 0౯ 75౯0060 4౫ | . 1 551) 14306౮4085 లట41 80 | ౧ 1 [2 2600100 05 1827 661100 (0 1000600100) | || (ఇ06ఉ ౧౫౧0౦ వెరంం షం, 20-00
. |.
] | [౮౫౯ 2కటా4ా10౫) 1: || 3 10022420 ఉ౮గం౦39[062498% 0! 0. 9. 320% |
| (021564 0౧ (166 60౯6౧6 *లాం1009 ; 4110 2000162166 ౪101 ౧016 266 || |
200600641069) థ గ
| 4. 0. ?. 320౫ 0౫ 7౪1౬06౮0 [1082470 ౫€, , || /
|| 4౫00468 4౫౦ 11౯8 | |
|| (2 6011604100 08 క80౪0'9 34/6 11 5౧81130) | /
| మం? 74//6044600 ౧/606 07/20 | . '
| 9 2061509249, ॥ .
| 5. *. అ౧౫|79£5100/, 70109405 ఉ.9) |