రా శే జ త్మ నబ సహ్య అసి ఆక మ జా గి రాకా టి బీియి ఖమున్న బలుల నొాజంల్యఅ సంపుటి =1 గేయకావ్యం = భారరం్తత్తే ను స. భా. “సళాన్నిసావాలి . నం 1 6 ఈ పుషైా”ా న కేంతాీ | ళ్‌ ఏజ్జోన'. స ల |. సుందర ూకరిసుగొని. రా. ను | / ళా న్‌ కు . మ్యాపా

• _పళూషక్‌ థౌ॥ బోయి భీమన్న సాహిత్తపీర్ర న్‌ పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశవిదాల. క్ట రా ఇ లు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాబాత్యం

సంపుటం - 1 గేయకావ్యం రాఖీలు

ప్రధాన సంపొదకులు

ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య సంపాదకులు ఆచార్యకి. ఆనందన్‌ స) పద్మభూషణ్‌ డా॥ బోయి ఖీమన్న సాహిత్య పీఠం పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

హైదరాబాద్‌

ఉం శు ౧ఖొలు ౬ త్తు ల్‌ [న ఆ

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం

సంపుటం-1 గేయకావ్యం - రాభిలు

80/1 801౧2౧౧2 540186౧2 52010/211

౪014౧6 - 1 66/426227/2౧౧ = ౯౬406614 లెడడగ40440464 లగ తం తగ సాం244 నంగిల్వుం లె౭ం40/

[041 5/96[2%04164 61004 ౮౧౫౭౧10"

(1/66/4046 - 500 004

అి పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం గక

|

ప్రధను ముద్రణ : సెప్టెంబర్‌, 2008 (/ +"

ప్రతుల సంఖ్య : 1000

ప్రచురణల సంఖ్య ; 323 వ . మూల్యం : రూ 75/- యాం మాం .

ళం మ్‌ ఫ్‌ ప ముఖచిత్ర రచన: ఆర్‌. మురళి క్ర సో రతం యాట య

డైంక్టర్‌,

ప్రచురణల విభాగం

పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

సబ్లిక్‌ గార్డెన్స్‌ నాంపల్లి,

హైదరాబాద్‌ - 500 004

డిటిపి: జి.ఎస్‌.ఎన్‌. మూర్తి ముద్రణ: కర్ణక్‌ ఆర్ట్‌ ప్రింటర్స్‌, విద్యానగర్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 044 (83%: 81-860-73-195-7

(120౧9 "7౯౮/౬౧5” ౧౧౦౧౭ 0॥ 040-23234815 68 గబ 040-23236911 మా ౯-14 [౧(0్ర16169640౧౫౪6౧|1/ 20 1౧ స్ట్‌ పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం డ్ర్‌ ప్రత ౧౦07౫|9౧౯25౧44౮60 76066 ౮౫౫౯౧8౧౧ కా ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య లలిత కళాక్షేత్రం, పబ్లిక్‌ గార్హన్స్‌, ఉపాధ్యక్షులు హైదరాబాద్‌ - 500 004 డా॥ బోయి భీమన్న సాహిత్య పీఠం - కార్యాచరణ ప్రణాళిక పద్మభూషణ్‌ డా॥ బోయి భీమన్న సాహిత్య పీరాన్ని తేది 19-09-06న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలో స్టాపేస్తావుని ఆర్మధ(పదేశ్‌ వముఖ్యవుంతతి డా|| వై ఎస్‌ రాజశేఖర రెడ్డిగారు ప్రకటించారు. దీనికి కావలసిన నిధుల్ని

21-01-2007 తేదిన విశ్వవిద్యాలయం నిధుల నుంచే దీని కోసం వేరుగా

కేటాయించారు. ఈ సాహిత్యపీరం వెంటనే ఈ కింది కార్యక్రమాలకు రూపకల్పన

చేసింది:

1. డా॥ బోయి భీమన్నకు సంబంధించి అందుబాటులో లేని వారి రచనల్ని (పద్యం;గేయం -వచన కవిత్వం, నాటకం, వచనం) సేకరించి సంపుటాలుగా ప్రకటించడం.

2. డా॥ బోయి భీమన్న అముద్రిత రవనల్ని సేకరించి ప్రచురించడం.

క

3. డా॥ బోయి భీమన్న రవనలపై వివిధ ప్రాంతాలలో సదస్సులను నిర్వబాంచి, సదస్సు పత్రాల్ని ముద్రించడం

4 (ఎ) భీమన్న రవనలపై విస్తృత పరిశోధనలు చేయడం ॥

(బి) భీమన్న రవనలపైన వచ్చిన పరిశోధనాత్మక వ్యాసాల్ని, సమీక్షల్నీ సకరించి ప్రకటించడం బ్‌సట్‌

5 డా॥ బోయి భీమన్న జీవితం-రచనలకు సంబంధించి ఒక వెబ్‌సైటను ఏర్పాటుచేయడం

6. డా॥ బోయి భీమన్న తన కావ్యాలకు రాసుకొన్న పరిశోధనాత్మక పీరికల్ని రెండు సంపుటాలుగా ముదెంచడం.
7. _డా॥ బోయి భీమన్న ఇతరుల గ్రంధాలకు రాసిన ముందు మాటల్ని సేకరించి ప్రకటించడం. 8 డా! బోయి భీమన్న నాటకోత్సవాల్ని నిర్వహించడం
8. డా[ బోయి భీమన్న రచనల్ని కొన్నింటిని ఇంగ్లీషులోకి, భారతీయ భాషలలోకి అనువదించడం. పైన పేర్కొన్న కార్యక్రమాలను భీమన్న సాహిత్యపీరం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టి నిర్వహిస్తోంది. ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం, శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, శ్రీ కృష్ణదేపరాయ విశ్వవిద్యాలయాలలో ఇప్పటి వరకు నాలుగు నదస్సులను విజయవంతంగా నిర్వహించింది భీమన్న రచనలపై విస్తృత పరిశోధనలు చేయించటానికి లబ్ద ప్రతిష్టులైన సాహితీ వేత్తలను ఎంపికచేసి ఒక్కొక్కరికి, ఒక్కొక్క (గంధాన్ని అప్పగించటం జరిగింది. డా॥ భీవున్న రచనలను ఇంగ్లీషులోక్తి అనువదించడానికి ప్రసిద్ధులైన అనువాదకులకు పని అప్పగించి పూర్తివేయించటం జరిగింది. డా॥ బోయి భీమన్న గారి గేయకావ్యాలను సేకరించి, రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించడమవుతోంది. ఇందులో మొదటి సంపుటం, భాగం-1లో “రాభీలు* గేయకావ్యం మాత్రం పొందుపరచడం జరిగింది. భాగం-2లో బొమ్మ, పాటలతోట, అకాండ తాండవం, పాటలలో అంబేడ్కర్‌ కావ్యాలను ప్రచురించడం జరుగుతుంది. తెలుగు వారి భాషా సాహిత్యం, సంస్క ఎతి రంగాలలో విస్తృత అధ్యయనానికి, పరిశోధనలకు వీలుకల్పించే ఉన్నత ఆశయాలతో ఏర్పడిన పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం చేస్తున్న ఈ ప్రయత్నానికి మీరందించే సలహాలను విశ్వవిద్యాలయం స్వీకరిస్తుంది. ప్రధమ ముద్రణ వరకు (2008) పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వ విద్యాలయనికి హక్కులు ఇచ్చిన బోయి భీమన్న సాహితీనిధి, హైదరాబాద్‌ వారికి ధన్యవాదాలు. మా ఈ [వ్రయత్నానికి పాఠకుల ప్రోత్సాహం ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాం. హైదరాబాద్‌ స్పతగ్యాయతావాత్త. | తేదిః: 16-9-08 (అనుమాండ్ల భూనుయ్య)

పద్మభూషణ్‌ డా॥ బోయి భీమన్న సొహిత్యపీరం క / పొట్టి శ్రీరావలలు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం శ్రోత హైదరాబాద్‌ - 500 004 ఆచార్యకె. ఆనందన్‌ ఫొన్‌ నెం నరం కన్వీనర్‌ ౪1 336/ 323 మనవి

సాహిత్యప్రస్థానంలో గేయం మొదట పుట్టింది. తర్వాత మిగిలిన ప్రక్రియలు ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. పాట మనిషి అంతరింద్రియాల్ని మేల్కొలిపి చైతన్యవంతం చేస్తుంది. భీమన్న గారి తల్లి నాగమ్మ గారు శ్రమ జీవన వేదం నుండి ఎన్నో నాదాలు, ఎన్నో గీతికలు వెలువడ్డాయి పాటను ఉగ్గుపాలతో కలిపి భీమన్నను ఆ పధగామిగా చేసింది. భీమన్న చిన్నతనంలో ఆలమందల కడనేర్చిన, పాడిన పాటలెన్నో ఉన్నాయి. భీమన్న పాటలు జనంలోకి చొచ్చుకొనిపోయి వారిని స్పందింపచేసాయి. గేయాలు, ప్రచార ప్రబోధాలకు అత్యుత్తమ సాధనం. తన మనసులో మెదిలే భావాభివ్యక్తికి, సామాన్య జనహృదయ స్పందనను కల్లించి, ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించటంలో దీనికి మించిన సాధనం మరొకటి లేదు. విశ్వకవి రవీంద్రనాధ రాగూర్‌ ఓ పర్యాయం “ప్రజలు నా పద్యాలను మరచినా పాటలు మాత్రం పాడుకుంటూనే ఉంటారు. అని అన్నారు. భీమన్నగారు తన భావాభివ్యక్తికి ఇతర ప్రక్రియలతో పాటు గేయాన్నీ ఎంచుకొన్నారు. వీరి “గేయాలు జనం మనసుపై మత్తువల్లి, నాలుకపై నెలవు చేసుకొంటాయి. దినికి కారణం జీవి మానవుడుగా మోసులెత్తడంతో పాటే గానం కూడా తానాలు సాగడమే గానం, గేయం మానవ జాతి ప్రాదుర్భావంతో పెనవేసుకున్నవి కనుకనే ్రాగైతిహాసిక పరిజ్ఞానానికి పరమ ప్రమాణం” అన్నారు

బోయి భీమన్న గారు తన సాహితీ క్షేతంలో పండించిన ఫలభరిత కావ్యాలలో గేయకావ్యాలు వాలా ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకొని ఉన్నాయి ఆయా సందర్భాలలో పాడుకొన్న, లేదా రాసిన పాటల్ని సంకలనం చేసి “పాటలతోటి, “రాభీలు అనే సంపుటాలుగా ప్రకటించారు. ఇవిగాక “బొమ్మ” కావ్యం ఓ చక్కని మధురానిభూతిని మిగిల్చే గేయకావ్యం అంబేడ్కర్‌ భావాజాలాన్ని, వారి బోధనల్ని పాటల రూపంలో

కూర్చి. “పాటలలో అంబేడ్కర్‌" పేరుతో ప్రకటించారు. అవి సుప్త దరితతసు తట్టిలేపుత్తున్నార్ణై. 'ప్రణయరంజితాలై, దుఃఖిత హృదయాలకు యి! చెపధంగా; వథ్‌ముప్రదాతగా, విరహ తప్పులకు చందన తరులతా నికుంజాలైనా భీమున్స తన గేయాలనుగూ ర్చి ప్రతి ఇంటికి దీపములై ప్రతి గుండెకు రూససువై జీవిత పరమార్దముళ్చై శ్రీ నిజయములైన ఇవి చీకటులను తొలగించే ... జీవితమధుమాసములవి జీవికి సఫలతకూర్చే సిద్ధామృతరస నిధులివి _ అన్నారు, భీమన్నగారి శ్రీమతి హైమవతీ భీమన్నగారి మధురస్వర అలాపనతో పరపసించిన భీమన్న కలం ఎన్నో గేయాలను జనహృదయ అహ్లాదకరంగ్గా వెలువరించింది. ఈ గేయ సంపుటిని రెండు భాగాలుగా ప్రచరిస్తున్నాం వీటిలో ఏవైనా దోషాలుంటే వాటిని సహృదయులు తెలియజేస్తే మలి ముద్రణలో సవరించుకోగలం బోయి భీమన్నగాగ్ర మొత్తం కావ్యాల్ని సేకరించడానికి కొంత శ్రమపడవలసి వచ్చింది. శ్రీమతి హైమవతీ భీమన్నగారు భీమన్న రచనల్ని చాలా వరకు అందించారు వారి దగ్గరోలేనే రపిసల్ని వూ మెత్రులు శ్రీ గనుమల జ్ఞానేశ్వర్‌, డా బోయి నాగపర్య గౌరు అండింఛచార్సు! భీవున్నగారి కావా షు గాధ ఫలు నిర్దుష్టంగా, అందంగా రావడానికి సవౌకరించిన. వారి పుత్రిక్ర శ్రీవుతి విజయేండిర్థ శ్రీ గనువుల జ్ఞానే శ్వర్‌లకు కృతజ్ఞతలు రాప్యాల్నీ చక్కగా డి.ట్రిప్రి వ్రేస్వి జియస్‌.యన్‌, మూర గౌరికి, లే అవుట్‌ చేసిన శ్రీమతి చేరాల పుష్పలతకు, ప్రూఫ్టులు దది సహకరించిన డా మాదిరాజా కనకదుర్గ శ్రీమతి కంచర్ల మాధవి, డా॥ డి. నల్లన, శీ టి రమాంజనీకుమారి గార్లకు మృృషళ్య రవన చేస్త ఆర స్నా గది శ్రీమతి దించిన క ఆరక ర గ్ర ఎన ఆవ్స్‌ మురళిగారికి అందంగా ముగ సక అ ప్రింట్స్‌ వారికి _ అందరికీ కృతజ్ఞతలు హైదరాబాద్‌ [, అథిన్తడన తేది 16-8-08 (౩. ఆసందన్‌)

టం “ళు. సు (న కైరా. ట్‌ న నాట లస. ర. స యె ॥ త లా లాటే చా వ న నం న్‌ ల న నం మపి ర వష త జ మ శ” వనక ౮ నలో ము సన త భి ట్ట కహ భై చు మన ల కాటు శ్‌ హు షు లై పు మం... స ను. [స న్‌ న జ్‌ న లా. న క క షః. 2" మం నుల కనన ను నహ చా ప ప్‌ వ్య (రో ల! న న ల. టు? న న యా చ లో య లో టవ వప అనా ల ్లే్ట్ట్‌ వ జా గ ర్‌ చా . వ్ల, సమ షస వ మ్య రం థధస్గ్‌) ఏలో వల ౬ శ్‌

ప్రధమ ముద్రణ

శం71

సన్నాన సంఘ ప్రచురణ లలితా ప్రెస్సు

ఖైరతాబాద్‌

హక్కులు రవయితని

వెల; 15/-

ప్రతులకు: సుఖేలానికేతనం

విసి. 85, ఇం మంజిల్‌ కాలనీ, హైదరాబాదు - 4

రాఖీలు 0౮౦1665 ౪056 11౪65 276 గాజంి6 0 1206036 210 1 216 ర6610260110 606 ౪411 లజ 2050102161 అమమ 66 అంగ 10 016 ౧16451 0180276 2076510/- 16 2యి[2న 92132069 బు2గరం[ం6 71009008] 200 10 6160. 61/16 01155 21016 13 ౪౦౫ 501108 0% 206 (0 2001676 1 ల ఇ111 92011506 2గుగటర8ై 16 001 280%)” 11” 640001 66416 15 5002272100 [౦౧ 6 ఓం16 216 1612400310 0౯60013 ఇగ 5 1ద3002 ౪/25 జ2ం1ల1566 0)” 2 కె2?1653 1076 1021 €223060664 46 ౧౦౧౫౦౦ 91406 ౧51021 001514అ4%005 [07/23 0251021 ౪౧౦౧8 10 1౪686 116 206 06064 0 16 31206463 561 108 0141120” రజ 0610825 శం 116 4101220) 13 గ0౪/60 206 0202011163 26 [1 0ల0164 11096 ౦౯1120

92౧౦312000 10 ల 15004 ఈజ0222, 604 16762166 5115 5006000020 02016 11 02640410 ఆలుగమంంై [6 6164 తమం03 (612006 ఇగ 16 60019 9[0౪16 06 1066016666 16690108 10 0116 46 6 ౪25 16 5షై/9006 కెల8 206 16 116౪/611108 9011110 ౨౬౦” ౨౭౦6 ౦416 (౫౪656 16 294 112 91820866 06 02008108 0౯016 1061716424] ౩0౪! ౪౧1 ఈఈ 5001606 50౪].

(భగవంతుడిలో ప్రగాఢమైన వ్వాసమూ, ఆత్మార్హణమూ కల భక్తుడు ఎంతటి తీవ్ర కష్టానికైనా - కుంభవృష్టికి మహాపర్వతం వలె చలించడు. అట్టి భక్తులకు భగవదా నంద మొకటే యత్నించదగింది. దాని సిద్ధ్‌కై వారు ఎట్టి త్యాగాలనైనా చెయ్యగలరు. వారు ఓర్చుకోలేని దొకటే. అది తమ ప్రభువు నుంచి ఎడబాటు. శ్రీకృష్ణుడితో గోపిక లకు కల సంబంధం అవులినమైనట్టిది, మావటూలు శారీరక విషయాలకు అతీతమైనట్టిద

!

చ బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం సామాన్య మానవ జీవులకు న్దోశించబడ్డ (ప్రమాణాలతో భగవంతుని చర్యలను పరిశీలించడం తప్పు. భగవంతుడు సర్వశక్తి మంతుడు కనుక అతడి శక్తులు, సామర్థ్యాలు మానవాతీతమైనట్టివి. ముఖ్యంగా కృష్ణావతారంలో, భగవంతుడు తాను చేసిన ప్రతి పనిలోనూ కూడ తన అతి మానుష శక్తుల్ని ప్రదర్శించాడు. గోపికలతో అతడు చేసిన ప్రణయ నృత్యానికి అర్ధం చెప్పేటప్పుడు - అతడు సర్వేశ్వరుడనీ, విశ్వంలోని ప్రతి జీవిలోను ఆత్మగా నివసిస్తున్న పరమాత్మ అనీ మనం గుర్తుంచుకోవాలి వైయక్తి కాత్మ పరమాత్మతో కలిసి పోవడమే రాసలీల యొక్క సంకేతం. ప ఒక రోజున రాభీల ప్రూఫులు దిద్దుకొంటూ నేను లలితా ప్రెస్‌లో కూర్చుని ఉన్నప్పుడు, ఆనాటి (డిసెంబరు 7, 1970) హిందూ పత్రికనా కంటపడింది అందులో శ్రీరామ దీక్షికార్‌ ఆనే ఆయన చేసిన భాగవతోపన్యాసానికి చెందిన ఒక వార్త ఉంది. అదే నేను పైని క్లుప్తంగా ఇచ్చిన ఆంగ్ల ఉద్ధాటిక. (బ్రాకెట్లలో ఇచ్చింది దాని అర్థం.) ఆ ఉపన్యాస భాగాన్ని నేను పైకి చదివి, “మాశారా, ఈనాడు కూడ రాసలీలకు పండితులు చెపుతున్న అర్ధం?” అన్నాను. దానితో ప్రెస్‌ అధిపతి అయిన శ్రీ చర్ల గణపతి శాస్త్రిగారు రంగంలోకి దిగారు. ఆయన జ్ఞానేంద్రియాలకు కర్మేంద్రియా లను, పంచ భూతాలను చేర్చి, వాటికి మనస్సును కూడ చేర్చి, వెరసి పదహారు చేసి, దానికి మూడు సున్నాలు చేర్చి, మొత్తం పదహారు వేలు చేశారు. ఆ పదహారు వేలూ 6,000 మంది గోపికలు అన్నారు. కాగా, గోపిక లంటే వ్యక్తులు కాదు కనుక్క శరీర ప్రస్హో లేదన్నారు. చా బాగుంది, నిజమే. పైగా, గణపతి శాస్త్రిగారు గొప్ప విద్వాంసులు. బహు(గ్రంధ కర్తలు. పరిశోధకులు, తాత్వికులు. ఆయన చెప్పిన దానిని సరదాకు కూడ కాదనడానికి వీలు లేదు, ఫైగా - మన జాతీయ వాజ్యయంలో వేదాల నుంచి పురాణాల వరకు, గాధల నుంచి ఆచారాల వరకు అన్నీ సంకేతాలే కదా? ఆత్మ పరమాత్మ సమైక్యానికి రాసలీల సంకేత మంటే - నిజమే మరి. శం స

రాఖీలు ణు అయితే - ఇక్కడ ఒక చిన్న సందేహం.

ఈ ఇంద్రియాలు వగైరా కేవలం స్త్రీలవేనా? పురుషులవి కూడానా? వైయక్తి కాత్మ అంటే అది స్త్రీలదేనా? పురుషులది కూడానా? వ్రేపల్లెలో ఉన్న వాళ్లు వట్టి గోపిక లేనా? గోప కుమారులు కూడా ఉన్నారా? మరి - పరమాత్మ లీలకు ఆడవాళ్లే ఎందుకు కావలసి వచ్చినట్టు? రమారమి అదే సంఖ్యలో ఉండే మగవాళ్లు ఎందుకు అక్కరలేక పోయారు? స్త్రీ పురుష భేదం లేని, శారీరక వాసనలు లేని భగవంతుడు తన రాసలీల నుంచి పురుషుల్ని వెలివేశాడేమి?

పోనీ - ఆయన ఎత్తింది పురుషావతారం కదా అంటే - ఆయన స్త్రీగా అవత రించిందెప్పుడూ! పరబ్రహ్మస్తీ పురుషాతీతమైన ఒక మహాశక్తి కదా? బహుస్ర్రీ లోలుప మైన కృష్ణావతారం లాంటి, బహు వురుషలోలుపమైన ఒక ఏదో రంభావతారాన్ని ఆయన ఎందుకు ఎత్తలేదు? ఇది అసలు తత్వంలోని లోపమా? (గ్రంధకర్తలైన పురుషుల పక్షపాతమా?

“రసోవైసః* భగవంతుడు అనందస్వరూపుడు. రసం హ్యేదాయం లబ్బానందీ భవతి” ఇతడు రసమునే పొంది ఆనందము కలవాడగును. ఇది శ్రుతి వాక్యం.

భగవంతుడు రసస్వరూపుడు. సరే. రసానికి స్త్రీ పురుష భేదం ఉన్నదా? అట్టి రసం జీవ భూతమయి, శరీరం తాల్చినప్పుడు అది పురుష మూర్తి కావడానికి ఎంత అవకాశమున్నదో, స్తీ మూర్తి కావడానికి కూడా అంతే అవకాశం ఉంది కదా? రసస్వరూ పుడైన భగవంతుడు రసాన్నే అనుభవిస్తూ ఆనందిస్తున్నాడంటే - తనకు తానే అను భవిస్తూ, తనలో తానే లీనమవుతున్నాడని కదా అర్ధం? అయితే - ఎంత భగవంతుడ్డైతే మాత్రం, తనను తానే ఎలా అనుభవించగలడు? ఒకవేళ అనుభవించగలిగినా, ఆసందం

ఎలా పొందగలడు? అందుకే స్త్రీ పురుష భిన్నత్వం కావలసి వచ్చింది. భగవంతుడు అంటే మూల బ్రహ్మయొక్క రసతత్వం, రెండు శాఖలై పురుషుడుగాను, స్తీగాను ఆవిర్భవింపపలసి వచ్చింది. ఈ ఉభయ మూర్తులలోను ఉన్న జీవశక్తి ఒక్కటే. సృష్టిస్థితి లయాత్మకమైన ఆనందానుభవం కోసమే భిన్నత్వం అవసరమైంది క

॥ బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం పులే. ఆనందానుభవానికి పురుషుడికి స్త్రీ ఎంత అవసరమో, స్త్రీకి పురుషుడూ అంతే అపసరం. ఈ సత్యం మానవులలో కంటె ఇతర వర్గాల జీవులలో ఎక్కువ స్పష్టంగా కని పిస్తుంది. మానవులలో పురుషుడికి స్త్రీని అవరుద్ధంగా చేసినట్టిది ఒక్క ఆర్థిక పరిస్థితే -

ఆనేక రూపాలలో. వ్రేపల్లెలో మగవాడు ఒక్క శ్రీకృష్ణుడే కాదు. బలరాముడు, తదితర గోపకుమా రులు వేలకొలదీ ఉన్నారు. అందరి కంటె కృష్ణుడు బలవంతుడు కావచ్చు. భగవచ్చక్తి ఎక్కువ మోతాదులో ఆయనలో వ్యక్తీ భూతమై ఉండవచ్చు. శక్తి తక్కువగా ఉన్నంత మౌత్రం చేత తక్కిన కుగ్రవాళ్లు భగవద్రూపాలు కాకపోరు కదా? ఒక మహానదిలో నీరు చాల ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. చిన్న సెలయేటిలోది కూడ నీరే కదా? శ్రీకృష్ణుడు ఒక మహానది అయిసప్పుడు, ఆయనకు ఒక ప్రక్క నుంచి వచ్చే సెలయేళ్లు గోపికలు, మరో ప్రక్క నుంచి వచ్చే సెలయేళ్లు గోపకులు కావాలి. ఆయనలో కలిసిపోయే అర్ద ఆ ఉభయ తరహాలకూ ఉంది. కాగా రాసలీలలకు ఆత్మ పరమాత్మ పరంగా అర్ధం చెప్పడం సత్యదూరమవుతుంది. మహాశక్తిమంతుడైన ఒక పురుషుడు అనేక మంది స్త్రీలతో నృంగార క్రీడలు జరపడం కంటె రాసలీలకు మరో వేష్ణార్ధం లేదు, అయితే - ఇన్ని శతాబ్దాలుగా పెంచుకొంటూ వస్తున్న మధుర భక్తి తత్వం ఇలా పోవలసిందేనా? రసాద్వైతం పురుష మూర్తి అయిన శ్రీకృష్ణుణ్ని స్త్రీ లెంతమంది అయినా పేమించవచ్చు. తరించవచ్చు. అది సహజ ధర్మవేఎ. మరి పురుషుని సంగతేమిటి? అతడు తరించాలిగా? అందుకు మనవాళ్లు చెప్పిందేమిటి? తాను స్త్రీగా (రాధగా) ఊహించు కొని భగవంతుణ్ని (కృష్ణుణ్ని) పొందాలనడం. అదే మధుర భక్తి అంటే అట్టిది వురుషుడికి సహజమేనా? సాధ్యమేనా? స్త్రీ రూప ప్రకృతిని తరింపజేయడానికి ఒక సృంగార పురుషావతారం ఎలా వచ్చిందో, అలానే పురుషరూప ప్రకృతిని తరింపచేయ

రాఖీలు వ్‌ డానికి ఒక నృంగార స్త్రీ అవతారం ఉండవలసి లేదా? స్త్రీ మూర్తిని పురుషుడు, పురుష మూర్తిని సి ఆరాధించి ఆత్మార్పణ చేసుకొన్నప్పుడే కదా ఆ భిన్న రూపాలకు ఏకత్వ సిద్ధి? (బహ్మత్వ సిద్ధి?

“పకృతి-పురుషుడు” అన్నప్పుడు, పురుషుడంటే అర్ధం పరబ్రహ్మ అని మాశ్రమే. మగవాడు అని కాదు మనలోని ఆడ, మగ అందరూ ప్రకృతిలోని అంతర్భా గాలే. పరబ్రహ్మలోని రసతత్వం రెండు స్త్రీ పురుష భిన్న ప్రవృత్తులు కల ప్రకృతిగా పరిణ మించినప్పుడు - ఆ రెండు ప్రవృత్తులూ తిరిగి మూల 'బ్రహ్మలో లీనం కావాలంటే - అవి ఒకదాని నొకటి పొంది అనుభవించక తప్పదు. అదే రసస్వరూపుడైన భగవంతుడు రసాన్నే పొంది ఆనందిస్తున్నాడన్న గ్రుతి వాక్యాని కర్ధం. ఈ అర్ధం అవగాహన కాక్క పురుషుడంటే తానే అనుకొన్న మగవాడు అహంకరించి, అసలు శ్రుతినే తప్పుదారి పట్టించాడు. ఏకపక్షమైన రాసలీలల్ని సృష్టించి, ప్రకృతి పురుష తత్వాన్నే తగలేశాడు.

ఆడ, మగ కలిసి ఉన్న - సగుణ బ్రహ్మ అయిన - ప్రకృతిలో నేనొక మగవాణ్ని. నాలాంటి మగవాడే అయిన శ్రీకృష్ణుణ్ని నేను ఆత్మైక్యం కోసం ఆరాధింవలేను ఏవో ఇహ పర సంబంధాలైన ప్రయోజనాల కోసం పూజలు, భజనలు చేయవచ్చు. అది పేరు. నేను రాధగా ఊహించుకోలేను. అది నా స్వభావానికే విరుద్ధం. పురుషుడు

పురుషునితో, స్తీ స్త్రీతో ఆత్మైక్యం పొందలేరు. ఆత్మను ద్రవింపడేసుకొని, సమర్పించుకో వడం ద్వారా స్త్రీ జనం శ్రీకృష్ణుడితో ఆల్మైక్యం పొందగలరేమో కాని, ఎ కొద్దిమందికో సాధ్యమయ్యే భక్తి జ్ఞాన యోగాలను మినహాయిస్తే పురుషులకు మాత్రం మోక్షం పొందే దక్కేదీ కనిపించదు శ్రీకృష్ణుడైనా తన దారి తాను చమూమకున్నాడే కాని, తక్కిన మగ వాళ సంగతి ఆలోచించలేదు. పోనీ - గీత వెప్పాడు కదా అంటే - సాక్షాత్తు అర్జునుడికే మోక్షం ఇవ్వలేక పోయిన గీత సామాన్య మానవుడికి ఏం ఉపయోగపడుతుంది? యు 2

నేను అద్వైతంలో పుట్టి పెరిగిన వాణ్ని. మా నాన్న ఒక గొప్ప వేదాంతి. మా గగామంలోనే జంగం కులానికి చెందిన శ్రీ జంగం వెంకన్నగారు ఆయనకు గురువు వెంకన్న గారిని నేనెరగను మా నాన్న మాత్రం గోదావరి తీరంలోని అనేక మంది ముముక్షువులకు అచల తత్వాన్ని ఉపదెశించి, చివరకు సమాధిలోకి పోయి, సహస్రార

6 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ద్వారం గుండా శివసాయుజ్యం పొందాడు. ఈ విషయం నేను “అశోక వనిలో రాముడు” కావ్యం పీరికలో వివరంగా చెప్పి ఉన్నాను. మా నాన్నలోని క్రమశిక్షణ, నిష్టా గరిష్టత, సుగుణ సంపద ఏదీ అబ్బలేదు నాకు. వేదాంతం కొంత అబ్బింది. అది యౌగిక నక్తిని వికసింపజేయడానికి బదులు, నాలో కవితను రేకెత్తించింది. తాత్త్విక కవితను కాదు. ప్రణయ కవితను! నా చిన్నప్పుడు నేను ద్రాసినదంతా ప్రణయ కవితే. అయితే ప్రణయం ఎవరి పట్ల? ప్రియురాలు ఎవరు? అద్వైతం నాకు ఉపయోగ పడిందక్కడే. అది నాకు వ్యంగ్య ద్వారమై నిల్చి, సృష్టిలోని అనేక అంతఃవురాలను తెరిచింది. అందాలను ఆవిష్కరించింది. దానితో ప్రకృతిలోని ప్రతి సాందర్య లవమూ నాకు ప్రియురాలే అయి కూర్చుంది అద్దైతం నన్ను పురుషుడి స్థానంలో నిలిపినందువల్ల, నాకు ప్రకృతి ప్రియురాలయింది. ఈ ప్రియురాలి ద్వారా నేను రసానుభూతిని పొంది, తదానంద పారవశ్యంలో మూల ట్రహ్మనే అవుతున్నాను కనుక, ఈ మార్గం నాకు రసాద్వైతమయింది. బ్రహ్మవైతన్య స్పందనే విశ్వ కామన. అనంతత్వ మహాపారమ్యం నుంచి, అది తన వీకత్వాన్ని భంగపరుచుకొంటూ, అనేకత్వంగా అభివ్యక్తమవుతుంది. అలా వ్యక్త మైన రెండు శక్తులు పరస్పరాక్షర్షణతో దగ్గరై, చుంబించుకొని, ఆత్మలు కలుపుకుంటే _ వెన్నకు వేడి ఈగిలినట్లు - ఆనందంగా కరిగి, తిరిగి ఆ మూల వైతన్యంతో ఏకమై పొతాయి. ఒక వ్యక్తికి మరో వ్యక్తితో క్రల్రగే అతల్మ్మెక్యమే రసం. అదే ఆనందం. జసు రసాద్ద్వైతం అనేది నా సాంత ఆధ్యాత్మిక సిద్దాంతానికి నేను పెట్టుకొన్న పేరు. అధ్యాత్మిక సిద్ధాంతాలు అనేకం. జీవుడు దేవుణ్ని పొందడానికి ఆయా కాలా లలో, ఆయా దేశాలలో, ఆయా బుషులూ, ప్రవక్తలూ ఎన్నెన్నో మార్గాలు సూచించారు. అందులో అద్వితీయమైనట్టిదిగా ఈనాటికీ సర్వ ప్రపంచం చేతా గుర్తించబడినట్టిది అద్వైతం. మనం వేదాంతం అనేది దీన్నే. వేద లతాంతాలైన ఉపనిషత్తుల మధువు ఇది. అందుకే దీనికి మధువిద్య అని కూడ పేరు. మధువు అంటే పరబ్రహ్మ.

రాఖీలు 7 అద్వైతం అంటే ఏమిటి? ఏమిటో అందరికీ తెలిసిందే. తత్త్వమసి అనేది దీనికి మూలసూత్రం. అది నీవు అయి ఉన్నావు. తత్‌ త్వం అసి అది అంటే పరబహ్మ, అహం (బ్రహ్మాస్మి నేను బ్రహ్మను అయి ఉన్నాను అంటే - దేవుడికీ, జీవుడికీ భేదమే లేదు అన్నమాట దేవుడిలో జీవుడు లయమైపోవడం, అంటే పరమాత్మలో ఆత్మ లయమైపోవ డమే మోక్షం ఈ లయమైపోయే ప్రక్రియను చెప్పేదే అద్వైతం ఒకడు ఇంటి నుంచి బైలుదే8, ఏమేమో కార్యక్రమాలు నిర్వహించుకొని, తిరిగి ఇంటికి చేరతాడు. ఇల్లే నిర్గుణ బ్రహ్మ. ఇంటి నుంచి బైలుదేరడం - అది సగుణం కావడం అది సృష్టి బైట కార్యక్రమాల నిర్వహణే జీవ ప్రకృతి తిరిగి ఇల్లు చేరడం మోక్షం. అమలులో ఇదే అద్వైతం. ఇది జీవుని నిత్య వ్యాపారం. సిద్ధాంతాలూ, మతాలూ, కొట్లాటలూ అక్కరలేని నిత్యసత్య ప్రవర్తనం ఇది. ఇది సహజ చేతనావర్తం, ధర్మ చక్ర ప్రగతి. ఈ అద్వైతం ఎలా సాధ్యం? ఎవరెన్ని చెప్పినా - ఈ అద్వైతం ఒక్క రసం ద్వారానే సాధ్యమని నా సిద్దాంతం. గుణశక్తీ బుణ శక్తీ కలిసినప్పుడే అది సంపూర్ణ శక్తి అవుతుంది ప్రకృతిలోని స్త్రీ శక్తీ పురుష శక్తి కలిసినప్పుడే అది ప్రకృతికి మూలమైన భగవచ్చక్తి అంటే పరబ్రహ్మ అవు తుంది. మరో విధంగా కాదు. అయితే - కర్మ జ్ఞాన భక్తి యోగాల మాట ఏమిటి అంటే - ఆ యోగాలు పర మాత్మను దర్శించగలపే కాని, పొందలేవు. ఎపరో కొందరు మహాయోగులూ, పరమ భక్తులూ పొందగలిగారంటే - వారు తమ ప్రకృతినే వదల్బుకొని, స్త పురుష భావాతీత మైన నిర్షణ స్టితిని అందుకున్నా రన్నమాట. అది ఎందరికి సాధ్యం? నా పంటి సామా న్యుడి మాట ఏమిటి? జక సం నా సిదాాంతం - రసాద్వైతం - ఈ సమస్యను సుళువుగా పరిష్కరిస్తుంది అది పురుష్టాత్మ కావచ్చు. స్తీ ఆత్మకావమ్చు - జీవాత్మకు పరమాత్మతో సంలీనత కలిగిస్తుంది 'ప్రేమించగల ప్రతి వ్యక్తికీ మోక్షమిస్తుంది

| బోయి భీమన్న సమగ సాహిత్యం ఆహారం, నిద్ర, మైధునం, భయం అనే ఈ నాలుగూ జీవికి నైజ గుణాలు. (ఈనాడు మానవుణ్ని పట్టి, అతడిచేత నానా చుష్కార్యాలూ చేయిస్తున్నది పట్టి భయమే అనుకోండి. దాని విషయం మరొకప్పుడు.) జీవి యొక్క ఈ నాలుగు వ్రవృత్తులకూ అతీతమైన మరొక ప్రవృత్తి మానవుడికి ఉంది. అది ప్రేమించడం, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంఘిక ప్రయోజనాలకూ, శారీరక వ్యామోహాలకూ అతీతమైన ఒక రకం ఆత్మాక్తణే ప్రేమ. ఒక పురుష్తుడికీ, ఒక స్త్రీకీ నడుమ అవ్యాజంగా ఏర్పడ్డ అట్టి ప్రేమే ఆ ఇద్దరినీ కలిపి ఒక రసాత్మగా చేస్తుంది. అట్టి రసాత్మకే పరమాత్మ కాగల గుణం ఉంది. అంటే ఏమిటి? ఈ చర్చ కంతకూ సారాంశం ఏమిటి? ఒక స్త్రీని పురుషుడో, పురుషుణ్ని స్త్రీయో అకారణంగా, అవ్యాజంగా, ఎందుకో తెలియకుండా, ఏ ప్రయోజ నాన్నీ ఆశింపకుండా గాఢంగా ప్రేమించి ఆత్మార్పణ చేసుకుంటే చాలు. అదే రసాద్వైతం. అవతలి వ్యక్తి ప్రేమతో వ్రసక్తి లేదు. ప్రేమించేది సెలయేరు. ప్రేమించబడేది మహానది. మహానది స్వీకరిస్తుందా లేదా అనే ప్రశ్నే లేదు. సెలయేరు వెళ్ళి మహానదిలో పడటమే ముఖ్యం. సాగర సంగమం దానంతట అదే జరిగిపోతుంది. న “నీవు ప్రేమించు. నీవు స్త్రీవైతే నీ ప్రియుణ్ని, పురుషుడివైతే నీ ప్రియురాల్ని ప్రేమించు. అవ్యాజంగా ప్రేమించు ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా ప్రేమించు. ఎన్ని కష్ట నష్టాలు కలిగినా నీ ప్రేమను చలించనివ్వకు. ఆత్మార్పణ చేసుకో. దానివల్ల కలిగే ఆనందమే రసానందం. దాని ద్వారా నీక్షు కలిగేదే మోక్షం.” ఇదీ నేను రసాద్వైతం ద్వారా మానవ జీవికి ప్రస్ఫుటీకరిస్తున్న ఆనందమార్గం. అట్టి ప్రేమ వివాహానికి దారితీయవచ్చు. లేక, వివాహమే అట్టి ప్రేమకు దోహద కారి కావచ్చు. సాంఘిక వైరస్యాలవల్ల భౌతికమైన ఏ సంబంధానికీ వీలు లేకపోవచ్చు. ఫర్వాలేదు అత్మానుబంధం మాత్రం తెగిపోకూడదు ప్రవాహం ఆగిపోకూడదు. వర్షా భావం వల్ల సెలయేరు తాత్కాలికంగా ఎండిపోవచ్చు. గతి మాత్రం మారగూడదు ఏకాత్మకమైన ప్రేమే రసాత్మ, పరమాత్మతో దాని ఏకీకరణమే మోక్షం. దాన్ని సాధించే మార్గమే రసాద్దైతం, సను 2౬

రాఖీలు ర ఈ రసాద్వైతం ఎంత సులభ సాధ్యమో, నేటి మానవుడి ఆత్మోద్ధరణకు అంత అవసరం అని కూడ నా ఉద్దేశం. ప్రేమ అనేది మానవుడికి వ్రత్యేకమైన ఒక సహజ ప్రవృత్తి. కేవలం ఆహారం, నిద్ర, సెక్సు, సంసారం - వీటితో తృప్తి పడదు మానవాత్మ, ఎవరినో ప్రేమించాలి, ప్రేమించబడాలీి. ప్రేమించబడడం తన చేతులలో ఉన్న విషయం కాదు కనుక, తాను ప్రేిమించడమైనా జరగాలి. అప్పుడు గాని జీవితం పూర్ణత్వం పొందదు. ప్రేమించడం అనే వాంఛ తీర్చుకోవడం కోసం స్త్రీత్వం కృష్ణుణ్నీ, పురుషత్వం రాధనూ ఆరాధింపడం వల్ల ఏమైనా లాభం ఉంటుందా అంటే ఏమీ ఉండదు. ఇక్కడ భాగ్యనగరం కొండల్లో పుట్టిన సెలయేరు ప్రక్కనున్న మూసీ నదిలో కలవగలదే కాని, ఎంత గాఢంగా వాంఛించినాా యమునా నదిని చేరజాలదు. ఇక్కడి నేటి చిరువాగు (జీవి) కొన్ని వేల మైళ్ళ దూరంలో మాత్రమే కాక - కొన్ని వేల సంవత్సరాల గతంలోని ఒక మహా నదిని (రాధనో, కృష్ణుణ్ను కలవాలనుకోవడం వట్టి పిచ్చి. రాధాకృష్ణుల ప్రేమ అతిలోక మధుర మైనట్టిదే. జీవబ్రహ్మెక్య సిద్ధ మైసట్టిదే. అయితే, అది రాధాకృష్ణులిద్దరికి మాత్రమే సంబంధించినట్టిది. దానిని ఆదర్శంగా తీసు కొని, స్త్రీ పురుషులు తమ జీవితాలలో తమ ప్రేమలను పండించుకోవాలి. పురుషుడు తన వ్రియురాలిలో, స్త్రీ తన ప్రియునిలో ప్రత్యక్షంగా, అపరోక్షంగా ఆత్మార్పణ చేసుకో వాలి. రాధా కృష్ణులు ఎప్పుడో పుట్టి, పెరిగి మరణించిన వ్యక్తులు. కృష్ణ నిర్యాణం తర్వాత కృష్ణుడు లేడు. పరమాత్మ ఉన్నదంటే, అది ఇప్పుడు కృష్ణ రూపంలో లేదు. ఎదుట ఉన్న వెంకయ్య రూపంలో ఉంది. వెంకయ్యను (ప్రేమించడమే తరణోపాయం. వెంకయ్యను వదలి, ఎప్పుడో తనువు చాలించిన కృష్ణుణ్ని ప్రేమించడం ఆత్మ వంచన. మధుర భక్తి పేరిట జరుగుతున్న వంచనను, అత్మ వంచనను తొలగించి, మానవ ప్రేమను సరైన మార్గానికి మళ్లించడానికి ఈ రసాద్వైతం ఉపకరిస్తుందని నా భావం. రాభీల ఉదంతం నేను ద్రాసే ప్రేమ గేయాలకు నేను పెట్టుకొన్న పేరు రాభీలు. రాభీ అంటే భీమన్న భ్రాసిన ప్రేమ గేయం అని అర్థం. రసాద్వైతం వలెనే, రాభీ కూడ నా గేయాల కోసం నేను సృష్టించుకొన్న కొత్త పదం.

10 బోయి భీమన్న సమ సాహిత్యం

(ప్రకృతి రెండు ప్రధాన ప్రవృత్తులతో, గుణాలతో కూడిసట్టిది. అందులో ఒకటి,

స్తీ సహజమైన రామము. రెండోది పురుష సహజమైన భీమము. ఈ రెండు శక్తుల

సంసార విన్యాసమే పూర్ణ ప్రకృతి. వాటి సంయోగ వియోగాలే సుఖదుఃఖాదులు. వాటి

ఆత్మ సమైక్యమే రసాద్వైతం. రామత్వ భీమత్వ సహధార్మిక మైనదే ప్రకృతి కనుక,

ప్రకృతిని పూర్ణంగా అనుభవించేవే ఈ గేయాలు కనుక, ఈ గేయాలకు రాభీలు అని పేరు పెట్టాను.

ఈ రాభీలకు ఆలంబనం ప్రేయసీ ప్రియులు.

“ప్రతి పురుషుడు బ్రహ్మయి, ప్రతి నతియు సరస్వతియె...........”

అని చాల సంవత్సరాల క్రితమే నేను దీపసభ కావ్యంలో వ్రాశాను ఈ రాభీల

లోని గేయాలు కొన్ని స్త్రీ పరంగాను, కొన్ని వురుష పరంగాను ఉన్నై రవనా సౌలభ్యం కోసం, ప్రీయసీ ప్రియుల సంకేతం కోసం రూఢి అయిన కొన్ని ప్రబంధ నామాలను వాడక తప్పలేదు. సరస్వతి - బ్రహ్మ హైమవతి - శివుడు, లక్ష్మి - విష్ణువు, రాధ - కృష్ణుడు, హైఖి - వసంతుడు, రమ - రాజేశ్వరుడు, ప్రభ - ప్రభాకరుడు, రత్న - రత్నాకరుడు, కళ - కళాధరుడు, జో, ఫా జ్యోతిర్మయుడు వంటి జంటల ప్రస్తావన వాచ్యంగాన్నో, వ్యంగ్యంగానో ఇందులో వస్తుంది. ఈ జంటలు కేవలం ప్రేయసీ వ్రీయు లకు, ఈ రాభీల లోని సాయికా నాయకులకు సంకేతాలు మాత్రమే ఈ గేయ గాయనీ గౌాయకులంతా, ఈ కావ్య పారకీ పారకులంతా కూడ నాయికా నాయకులే.

(ప్రేమించి, అది వికసించి, అది స్వవృమైన ప్రేమేననీ, వట్టి వ్యామోహం కాదనీ స్టీరపడిన తర్వాత - అట్టి ప్రేమించిన వ్యక్తి ఆడుది అయితే ప్రకృతికీ, మగవాడైతే పురుషుడికీ సమరూపులవుతారు అప్పుడు అమె ఎన్ని రూపాలైతే అతడు అన్ని అనుకూల రూపాలతోను, అతడు ఎన్ని అవతారాలు తాల్చితే ఆమె అన్ని అనురూప ఆకారాలతోను పొంది రసమయులవుతారు. అందుకే అతడు (బ్రహ్మ అయితే ఆమె సరస్వతి. అమె రాధ అయితే అతడు కృష్ణుడు. అలా

రాభిలు [1]

రమ అనే పదం ఇందులో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. కారణం అది కుండలినీ శక్తికి పర్యాయపదం కావడమే “రోహిణీ రాజ్యదా రేవా రమా రాజీవలోవనా” అంటూ కుండలినిని అగ్ని బీజాక్షరాదిని జేసి ప్రాణభూతానికే ఆదిశక్తిని జేసి ఆరాధించారు బుషులు శివ సరస్వతీ తత్వం, రమా రాజేశ్వర తత్వం ఈవిధంగా ప్రాణాధార భూత మైనట్టివి

షస న

ఆలోచించే వారికి ఆలోచనామృతాన్ని అందివ్వడం కోసమే నేనిదంతా చెపుతు న్నాను. కేవలం రసాస్వాదనను మాత్రమే కోరే రసాద్వైతులకు ఇదంతా ఏమీ అక్కర లేదు అట్టివారీ ఈ రాభీలకు నాయికా నాయకులు. ఒక మీన, ఒక హనుమంతు ప్రేమించు కొని ఆత్మార్చణం చేసికొంటే - ఏ రాధాకృష్ణుల మధ్యవర్తిత్వమూ అక్కరలేకుండానే - వారు భౌతికమైన సంబంధం ఉన్నా, లేకపోయినా, ఆత్మికంగా రసానుభూతిని పొంది పరమాత్మలో లయం కాగలరు. ప్రేమకూ, శరీర వాంఛకూ తేడా తెలియక, ప్రేమ పేరుతో పూర్వం జరిగిన - ఇప్పుడు జరుగుతున్న అనేక కష్ట, నష్టాలకు, జీవిత వైఫల్యాలకు, శ్యూర్య్యలకు, హింసలకు, దుఃఖాలకు ఈ నా రసాద్ద్వైత సిద్ధాంతమే పరిష్కార మార్గం సుఖంగా జీవించి, ఆనందంగా కరిగిపోవడానికి పరమ ద్వారం.

అందుకు తగిన ఆత్మీయమైన ప్రేమ ఎలా ఏర్పడుతుందీ అంటే - దాని కోసం ఎవరూ ప్రయత్నించ నక్కరలేదు. ప్రతి వ్యక్తికి అట్టి ప్రేమ దానంతట అదే కలుగుతుంది. అదె నిరంతరంగా ఆ వ్యక్తిని ఆకర్షించి ఉంటుంది దేశ కాల పాత్రానుబద్ధమైన అవరోధాల కారణంగా అట్టి ప్రేమ సూత్రాన్ని తైంచి వేసుకోకుండా ఉంటే చాలు. ఒక స్టీతి దాటిన తర్వాత త్రెంచివేసుకోవాలనుకున్నా అది తెగిపోదు. తెగిపోయినట్టు కన్పించినా అది సరస్వతి వలె అంతర్వాహినిగా నిలిచే ఉంటుంది. స్వచ్భమైన ప్రేమ సాంఘిక, సాంసారిక ధర్మాల నిర్వహణకు ఏ మాత్రమూ అడ్డు రాదని గుర్తుంచుకోవాలి.

సను ల కాగ్గా-

ఈ రాభిలకు వీటిని స్పృశించినవారందరూ నాయికా నాయకులే. ఆత్మ పర రాభీ అంటే భీమన్న బ్రాసిన ఒక ప్రేమ గేయం. ఈ సంపుటిలో ఇవి ౩10 ఉన్నాయి. రాగోదయం అనే పేరుతో చాల ఏండ్ల క్రితం నేను ప్రకటించిన ఒక 42 గేయాలు కూడ దీనికి అనుబంధమై ఉన్నాయి. ఇవి మొత్తం 352 ఇప్పటికి. బొత్సుక్యంతో ఆంతర్యం చూడగలిగిన వారికి ఈ రాభీలలో అంతర్వాహినిగా ఒక క్రమం, ఒక కధ కనిపించవచ్చు. ప్రేమ, దాని దాగుడు మూతలు, దాని స్థిరత్వం, సాఫల్యం, అసూయాదుల విజృంభణ, కర్తవ్యగతమైన వియోగం, సాంఘిక నిర్బంధాల పీడ్ర సిత ప్రజ్ఞత యొక్క ప్రాభవం, భౌతికావరోధాల పరాజయం, ఆత్మ పొందిన విజయం

• ఈ క్రమం ఇందులో కనిపిస్తుంది. ప్రాణప్రదంగా ప్రేమించి ఆత్మార్పణ చేసుకొన్న సామాన్య స్త్రీ పురుషుల జీవిత గాధ సుమారుగా ఇదే కదా? శ ప్రేమించి పెళ్ళి చేసుకోవడం, పెళ్ళి చేసుకొని ప్రేమించడం - అదొక తీరు. (బమించి పెళ్ళి చేసుకోలేక పోవడం, పెళ్ళి చేసుకొని ప్రేమించలేకపోవడం - అదొక తీరు. ఏ తీరు అయినా ఒకటే - ప్రాపంచికమైన సుఖ దుఃఖాలలో కొద్దిపాటి తేడాతో. సంయోగంలో కంటే వియోగంలోనే ఆత్మైక్యం గాఢతర మవుతుందనేది. లోకానుభవం. సుఖ దుఃఖాలు రెండూ అనంద స్థాయి నందుకోవడమే రసమయత. అప్పుడే రసా ద్వైత సిద్ధి. ప్రేయసి ద్రియుణ్బో, ప్రియుడు ప్రియసినో ఉద్దేశించి పలికేవే ఈ గేయాలన్నీ
• అది ప్రేమ కానీ, అసూయ కానీ, భక్తి కానీ, దేశ భక్తి కానీ. రాభీలు మూడవ భాగంలో నాయకుడు దేశ మాత పిలుపు నాకర్శించి రణరంగానికి పోవడం కనిపిస్తుంది. ఆ సందర్భంలోని గేయాలు రకరకాలుగా ఉన్నై. భక్తిగీయాలూ ఉన్నై. ఒక్కొక్క క్షేత్రానికి ఒక్కొక్క ప్రత్యేకత ఉంటుంది. (దీని విషయమైన చర్చ నా రాగవైశాఖి కావ్యం 11వ అధ్యాయంలో మాడవచ్చు) ప కర్ణాటక సంగీతాన్ని సర్వజనీకరించి ఈ రాభిలకు ప్రత్యేకంగా ఒక రాభీ సంగీత బాణీని కల్పించాలన్న కోరిక ఉంది నాకు. స్వర కల్పనతో జోడించి ఈ రాభీలను ప్రక టించాలని కూడా అనుకొన్నాను. కొన్ని కారణాల వల్ల అది సాధ్యపడలేదు.

రాఖీలు 13 “అకాండతాండవంి, “బొమ్మ కావ్యాలలో మాత్రా ఛందస్సులో ఒకే రకమైన వృత్తాలు వాడాను “మానవుని మరొక మజిలీ” “పైరు పాట” కావ్యాలలో మాత్రల లోసే వివిధ ఛందస్సులను వాడాను ఈ రాభీలలో కూడ వీలైనన్ని గతులు వాడాను భావానుగుణమైన రాగానికి మేళవించుకొని చక్కగా పాడుకోవచ్చు వీటిని అందుకే పేజీ కొక పాటగా ప్రకటిస్తున్నాను వీటిని రాగోదయం గేయాలు కొన్ని మరీ ద్షీర్ధంగా ఉండి, ఒకొక పేజీలో ఇమడనందువల్ల వాటిని రెండేసి పంక్తులు ఒకొక పంక్తి సర్టడమో, చిపరి భాగాలు కుదించడమో, తొలగించడమో చెయ్యవలసి వచ్చింది. ఈ గేయాలు ఇప్పటికీ చాల ప్రచారంలో ఉన్నందువల్ల దిద్దుబాట్లు మాత్రం ఎక్కువగా చెయ్యలేదు. రామచంద్ర ప్రత్యూషం ఈ రాభీలకు 5వ భాగంలో అనుబంధంగా రాగోదయం గేయాలు ఇస్తున్నాను పభకు ప్రేమోపాయనంగా మద్రాసులో వ్రాసిన గేయాలవి. అనాడు మిత్రులు శ్రీ తిరుమల రామచందద్రగారు ప్రత్యూషమనే పేరుతో వ్రాసిన మాటలు (ఉదాహరణలు తీసివేసి) క్రింద ఇస్తున్నాను. “ప్రజలు నా పద్యాలు మరచినా పాటలు మాతం పొడుకుంటూనే ఉంటారు” అని రవీంద్ర కవీంద్రు డన్నాడు. గేయాలలోని గారడీ అలాంటిది. గేయాలు జనం మనసుపై మచ్చు చల్లి, నాలుకపై నెలవు చేసుకుంటాయి దినికి కారణం జీవి మానవుడుగా మోసులెత్తడంతో పాటే గానం కూడ తానాలు సాగడమే గానం, గేయం మానవ జాతి ప్రాదుర్భావంతో పెనవేసుకున్నవి కనుకనే ్రాగ్రైతిహాసిక దశా పరిజ్ఞానానికి పరమ ప్రమాణమన్నారు వరిత్ర కారులు. జాతి జీవం, జవం, మతం కన్నా, జానపద గేయాల నుంచే మేలుగా తెలుసుకోవచ్చునన్నాడు గోర్కీ. గాధాసప్తుతి గ్రధితమైన తెలుగు నాట జానపద గేయాలకు, పదాలకు జాతకం కట్టడం సాహసమే. మన గేయ వాజ్బ్మయపు మళ్లి తీగ పలుతీరుల పాంపిరి వోయింది

14 బోయి భీమన్న సమశ్ర సాహిత్యం స్త్రీని వలపుల అచ్చులో పోసిన కులుకుమిటారి బొమ్మగా కాక ఉదాత్తంగాను, శృంగారాన్ని కేవలం కామ్రీడగా కాక ఉన్నత ప్రేమగాను అందించే సాహిత్య శాఖ ఈ మల్లెతీవ వేసిన కొత్త కొమ్మ. వస్తు ప్రధానమైన కవితలో కవితా రామణీయక స్ఫొరకాలైన ప్రత్యేక పదాలు చెదరుగా మాత్రమే కనిపించేవి. ఫూర్తిగా కుదించిన ఒక్కొక్క అతిమాత్ర భావనకు కవితా రూపాన్ని కల్పించే లిరికిజం ఈ కొత్త కొమ్మ తొడిగిన కంజిగురు. కవి ఎక్కడో దాగివుండి ఏ నాయికా నాయకులతోనో మాట్లాడించడం కాక్క స్వయంగా తన హృదయాన్ని విప్పి చూపడం - ఆత్మాశయత - ఈ కొత్త కొమ్మ ఇంపు సొంపులు. కల్లకపట మెరుగని జనపద హృదయం వెలువరించే రసధుని వెల్లువలై పారిన ప్రాకృత గాధలను పూర్తిగా మరచిన మన వారికి కనువిప్పార జేసే “యెంకి పాటలు” వంటివి ఈ కొత్త కొమ్మ పూచిన తొలి పసిడి పూలు. జనపద సాహిత్యం తర్వాత, ఆ పద్ధతిలో, యెంకి పాటల కాలం నుంచి గేయ కవిత్వం ప్రమరమైందసవచ్చు. అందులోను ఆత్మాశయత ప్రధాన లక్షణంగా గల భావ కవిత్వయుగం గేయమయమే. ప్రేయసిని గురించి మరీ మిక్కుటం. ఈ యుగంలోని (ప్రేమ కేవలం ఒక్కరిది. ఏక మాత్రనిష్టమైన ప్రేమను వర్ణించడం. ప్రాచీనాలంకారికు లైతే, రసాభాస భేదమని తోసివేస్తారు. కాని ఈ భావ కవితలో కానవచ్చే ప్రేమ అలాంటిది కాదు. దీనికీ మధుర భక్తికీ అతి సన్నిహితత్వం ఉందన్న వాదం సత్యదూరం కాదేమో! మనసులో పొంగిన ఆపేమో, ఆవేదనో ఆలంబనంగా అవతరించిన కవిత ప్రతి భాషలోనూ హెచ్చే. ఇది వైయక్తిక భావోల్బణంగా మాత్రమే పొడగట్టినా, ఏదో ప్రేమ కోసం, పరిపూర్ణత కోసం ఆరాటపడే మానసిక స్థితికి రూపకల్పన అనుకోవచ్చు ఈ రూపకల్పన పడమటి సీమలకు కొత్త కావచ్చునేమో కాని, తూర్పు దేశా లకు కొత్తది కాదు అది మానవ జాతి భావుకతా భండారాన్ని వేదంగా వింగడించుకున్న భారత వర్షానిక్కి గాధలు వీధి పాటలుగా వెలసిన తెలుగువారికి ఇవేమీ కొత్త కాదు. “గూటిలో చిలకేదిరా? ఈ గూడు చిన్నబోయెరా!” “ఆరు రేకుల వువ్వు తుమ్మెదా! అది, మీరిన వాసననే తుమ్మెదా!” అనే జానపద తత్తాలలో ఉన్నది రూపకల్పనే. వాచ్యం

రాభలు 15 కన్న ్యంజనికు గల విలువను గుర్తిదన కవ తను వెప్పదలచింద స్థవతం చన భా తత్వం సంతరించుకుంటాడు.

బావుక సహజమైన ఈ రూపకల్పన వేదోపనిషత్తులను తొంగిమాచి, వైష్ణవ మధుర భక్తితో మిళితమ్రై సూఫీమతం సొబగులు దిద్దుకొని, పడమటి పాలాలలో అలి గొరీ, సింబాలిజం అన్న మారుపేరులతో మన దేశానికి మరలివచ్చి, ఆధునిక హింది, బాంగ్లా సాహిత్యాలలో ఛాయావాద రహస్యవాదాలనే నినాదం పొంది తిరిగి మన సాహిత్యపు టంచులు తాకింది. కనుకనే దినిలో మానవ సహజమైన భావ శబలత భాసిస్తుంది, ఎవరు చదివినా రసం వ్యంజితమై రస్యమాన మౌఠుంది.

దేశంలో ఉన్న ఆశలను ఆవేదనలను ్రతిబింబించడమే ప్రధాన లక్షణంగా కానవచ్చే ఈనాటి కవితలో శృంగార రస వర్ణన కొంత విడ్డూరమనిసించవచ్చు. కాని, ఏ కవినీ ఎవరూ నిర్బంధించలేరు ఏ యుగంలో నైనా ప్రతిదీ మూసలో పోసినట్టు ఒకే ప్రతిమ కానక్కరలేదు. అంతేకాక ఒక్కొక్క కవి ఒక్కొక్క వస్తువునే గానం చేయడం కూడా సహజం కాదు. ఏ కవైనా జీవి సహజమైన శృంగార రస రాజ్యాన్ని ఆరాధించడం అసహజమెలా అపుతుంది?

మా భీమన్నగాఠ “రాగోదయంా ఛాయావాద రహస్య వాదాల సువాసనలు గుబాళించే కావ్యఖండికల కదంబం. మా భీమన్న గారు బాధామయ జగత్తులోని వేద నకు, ఆవేదనకు పరితపించి, పరిదేపన చేసినవారే. కరుణ కావ్యాలు, శోకగీతాలు ఆల పించినవారే కాని ఈ '“రాగోదయంి'లో రాగానికి మాత్రమే రంగులు దిద్దారు - అందు లోను విప్రలంభ శృంగారాన్ని ప్రభానంగా వెళ్లివిరియ జేశారు.

చిన్ని చిన్ని మల్లె మొగ్గల లాంటి మాటలు గుస్తరించి వెరులెత్తించే ఈ పంక్తులు చాతురొకే కాంతులు--

“నీ తొలకరి మెరుపుల ప్రాయం నా తృష్ణకు తోడిన తోయం'” న

16 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం రామచంద్రగారి ఈ మాటలు ఇక్కడ ఎందుకు ఉదాహరించానంటే - అవి సార్వకాలికమైనవి కాబట్టి, అవి మొత్తం ఈ రాభీలన్నిటికీ కూడ వర్తిస్తాయి కాబట్టి. రాగో దయం గేయాలు 42 కూడ ఈ రాభీలతో కలిపి వేయవలసి ఉంది. ఇక ముందు వ్రాయ గల గేయాలను కూడ చేర్చి రాభీల ద్వితీయ ముదణను వెలువరించేటప్పుడు ఆ పని చేస్తాను ప్రస్తుతానికవి అనుబంధం గానే ఉంటాయి. కళాప్రపూర్ణత

కళాప్రపూర్ణుడు ఒక్క శివుడే. అతడి కళే సరస్వతి. ఈ సమస్త చరాచర ప్రకృతీ ఆమే. అతడు పరమాత్మ, వెలుగు చీకటి నుంచి వుట్టి చీకటిలో లయమైపోయేటట్టే, ఆమె పరమాళ్మలో ఫుట్టి, పరమాత్మలోనే లయమైపోతుంది. కళా ప్రపూర్ణత అతడిది. ప్రకృతిలో భాగమైన ఏ వస్తువుకూ, ఏ జీవికీ, ఏ వ్యక్తికీ కళాప్రపూర్ణత లేదు. సకల కళా సంపూర్ణ ప్రకృతే సరస్వతి కనుక ఆమె కూడ కళాప్రపూర్ణే అనవచ్చు.

ఈ రాభీల అచ్చు పూర్తవుతున్న సమయంలో - ఆంధ యూనివర్సిటీ వారు నాకు “కళాప్రపూర్ణ? అనే గౌరవ డాక్టేటును ఇస్తున్నట్టు తెలిసింది. నేను చాల ఆశ్చర్య పడ్డాను.

అప్పుడే నేను “*క్రభా ప్రపూర్జుడవు నీవె కదరా!” అనే గేయాన్నీ (306), “శారదా! సకల కళా వరదా! అన్న గేయాన్నీ (307) వ్రాశాను “ఎందు కమ్మనా కింతటి ఎత్తైన వీరం?” అంటూ శిరస్సు వంచాను సముద్రానికి ప్రపూర్ణత్వం ఉన్న

ప్పుడు, అందులోని ప్రతి అలకూ దాని గుణం ఉంటుందిలే అని తృప్తి పడ్డాను. అయినా

నాకు వచ్చే బిరుదులు, గౌరవాలు, సన్మానాలు - అన్నీ ఆ శివ సరస్వతీ రసాద్వైత పర

మాత్మకే అర్సించేస్తూ ఉంటాను కనక దీనిని కూడ అలానే చేసి అంజలి ఘటించాను.

యట ౫

రసాద్ద్వెతాన్ని శృంగారాద్దైతం అనవచ్చునా అంటే - సమస్త రసాలూ

సృంగారంలోని వివిధ అవస్థలే అన్న సత్యాన్ని గుర్తిస్తే _ అనవచ్చు. నానా రుచులూ

భోజనంలోని అంతర్భాగాలే. అయితే, నానాత్వం పేక భావమై, రస్యమాన మైనప్పుడే అది ఆనంద వర్థనుడి ఆత్మగాసు, శ్రుతి కారుడి పరమాత్మగాను భాసిస్తుంది

రాభిలు 17

నీరు ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా, పల్లానికే ప్రవహిస్తుంది. పల్లం సముద్రం కేసే పయ నిస్తుంది ఆత్మ కూడ అంతే. అది రసానుభూతిని కోరుతుంది అట్టి అనుభూతిని పరి పూర్తి చేసుకొని, శాశ్వతీకరించుకోవడమే రసమయుడైన వరమాత్మతో సమైక్యం కావడం. “ఆత్మ ఆత్మతో కలిసి రసమ, రసం రసంతో కలిసి ఆనందమై మోక్షం అవుతుంది కదా! అహం బ్రహ్మాస్మి అంటున్న నీవు, రసానందం ద్వారా పరబ్రహ్మవే అవుతున్న నీవు - మరి, అంజలి ఎవరికి ఘటించావు?” అని ఎవరైనా అడిగితే - వారికి నా సమాధానం, “నాకు నేనే” అని!

ఈ రాభీలలో అనేక గేయాలు ఇవ్పటికే ప్రచారంలో ఉన్నాయి ఎంతోమంది సంగీత విశారదులు, శారదలు వీటిలో ఎన్నో గేయాలకు స్వరకల్పన చేసి ఉన్నారు. ఆకాశవాణి లోను, సంగీత కచేరీల లోను పాడుతున్నారు. వారిలో నేను విన్నంత పరకు శ్రీయుతులు ఎస్‌. రాజేశ్వరరావు, మళ్లిక్‌ మంచాల జగన్నాధ రావు, పాలగుమ్మి విశ్వనాధం, పేక్‌ మహబూబ్‌, చిత్తరంజన్‌, మోదుకూరి జాన్సను, మోహనరాజు, ఎమ్‌ వెంకట గోపాలం, గోపాలకృష్ణమూర్తి శ్రీమతులు రామలక్ష్మి వింజమూరి లక్ష్మి బాలసరస్వతి, సుబ్బలక్ష్మి వై. శారద, ఏ వి. సావిత్రి, పుష్పలతా సామ్యూల్‌, కె శాంత, ఎమ్‌. శాంత లలిత, వీరమణి, డాక్టర్‌ కనకవల్లి మున్నగువారు. ఈ అందరికీ నా కైమోడ్పులు.

నాకు పష్టిపూర్తి కానుకగా ఈ గ్రంధాన్ని ముద్రించి ఇస్తున్న “భీమన్న సన్మాన సంఘం” వారికి ముఖ్యంగా సంఘం కార్యదర్శి ప్రగతి కవిభాస్కర శ్రీ జె బాపుంెడ్డి గారికి నమోవాకా లర్చిస్తున్నాను. ఈ గ్రంధ ముద్రణకు చాలా ఖర్చయింది. శ్రీ బాపురెడ్డి గారు పూనుకోకపోతే, ఈ పని జరిగుండేది కాదు. ఈ ఖర్చులో కొంత భాగాన్ని తమ భూరి విరాళం ద్వారా భరించిన ఆంధ్రప్రదేశ సాహిత్య అకాడమీ వారికి ముఖ్యంగా దాని అధ్యక్షులు డాక్టర్‌ బెజవాడ గో పాలంెడ్డి గారికి, కార్యదర్శి శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావు గారికి నేను ఎంతో కృతిజ్ఞుబ్ని.

18 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం

మధుర హృదయులు, మానవతా రాజయోగులు, సౌమ్యమూర్తులు, సాహితీ వేత్తలు, నవకవితా సష్టలు, నా పట్ల అత్యంతమైన సహానుభూతి కలవారు అయిన శ్రీ ఎమ్‌.ఆర్‌. అప్పారావు గారికి ఈ (గ్రంధాన్ని అంకితమిస్తున్నాను.

లలితా ప్రెస్‌ పర్కర్లకు, ముఖ్యంగా శ్రీయుతులు డి. రాజారెడ్డి, వీ నారాయణ, పి. నరసింహులు, పినపాటి జేసుదాస్‌ మున్నగువారిక్తీ ప్రస్‌ యజమాని శ్రీ గణపతి శాస్త్రి గారికీ నా హృదయ పూర్వక నమస్సులు. ముఖపత్రం వ్రాసిపెట్టిన మా అబ్బాయి శ్రీ బోయి దత్తాత్రేయ శర్మకు శుభాకాంక్షలు. ఈ గేయాలను ఇప్పుడు పాడుతున్నవారిక్తీ ముందు పాడుకొనే వారిక్కీ చదివి ఆనందించే వారికీ అందరికీ నా అభినతులు.

17-01-౯౧1

రాఖీలు 9 అంకితము శ్రీ ఎమ్‌.ఆర్‌. అప్పారావు గారికీ

ట్రీ మేకా రంగయ్యస్పారావు !

మానవతా రాజయోగి ఉమ్రావు !

ఆంధ్ర నాటక కళా పరిష న్నటికి

అధినాధుడు సూత్రధారి ఎవరు 9

భరతకళా పునరుజ్జీనన కమలకు

ప్రభాతమును తెచ్చిన రని ఎవరు 9 ॥వ్రీ॥

నవాంధ్రమును ఇంద్ర సభగ తీర్చి

నాట్యకళను పోసించిన ఇంద్రుడెనరు ౭

నటరాజుల, నటరాణుల సౌందర్యం

నరులకు మళ్లీ చూసిన బుషి యెవరు ? ॥శ్రీ॥

సమగ్ర ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజ్యములో

సంస్కృతికి అమాత్యుదైన కాలములో

నాట్యానికి సంగీతానికి తోడు

20 బోయి భీవున్న సమగ్ర సాహిత్యం సౌహార్ధం, సంస్కారం మూర్తి గొన్న సౌమ్యమూర్తి అమృత హృదయు దెవరు ? కవియ్రై కవితా హృదయం చూరగొన్న కల్యాణ గుణాలంకృతు డెవరు ? 1వ్రీ॥ ఎల్ల దేశముల, భాషల సాహితిని దనలోన ఇముడ్చుకొన్న గుణి ఎవరు ? తల్లి భాష కల్ల భాషలును చెలులై మల్లెలు గుచ్చా లన్న మణి ఎవరు ? శ్రీ సిరి సంపద లందు వుట్టి పెరిగి, నిరుపేదలె తనవా రను ధని ఎవరు ? నా కావ్యకుమారి కంకితము తానై నను మాన్యుని చేసిన రసధుని ఎవరు 9 శ్రీ! మిత భాషలు, డనవరత స్మిత భూషణు డెవరు ? విద్యా వికసన దీక్షా విశ్శాశ్ముకు డెవరు ? శ్రీ! ఖా శః బ్లా

ఖీమన్న రాఫీలు వ్యా నమస్త 'నమనుస్తే శరత్సూర్ల చంద్రద్యుతీ ! నమస్తే ! నమస్తే ! సరస్వతీ ! అమృత స్వరూపిణీ ! ఆనంద మోహినీ ! అభి కళా రస వాహినీ ! యశస్తే జగద్విజయ సంకేతనీ ! యస్తే ! యస్తే ! శివానీ! సూర్యేందు లోచనా ! సౌందర్య దర్శనా 1 శుభ శోభనా జీవనా ! శ్రియస్తి అదృష్ట ప్రదీపాలయా 1 శ్రియస్తే ! శ్రియస్తే ! హరిప్రియా ! విజ్ఞాన శారదా 1 ప్రజ్ఞాన సౌఖ్యదా |! సుజ్ఞాన లక్ష్మీ ప్రదా !

22 బోయి భినున్న సమగ్ర సాహిత్యం ౨ఎ౦త అందమైనది ఎ౦త అందమైనది ఈ విశ్వ సరస్వతి 1 ఎదొ వసంత మొకటేనా ? ఎల్ల బుతువులును తానై నొ ఆరామము నిండా నవ రుచులతో వికసించుచు ॥ ఎంత ॥ ఆకలి కొక దాని కేన ? అభిలాషల కన్నిటి కిని ఫల వుష్ప కలశములతో పరమ మధువులను పంచుచు ॥ ఎంత ॥ ఒక భౌతిక జగతి సేన 9 సకల దివ్య లోకాలను ఆత్మాలయ మంటపమున అలరు దండలుగ అల్లుచు ॥ ఎంత ॥

రాఖీలు 23 మనను లోని

'మనసు లోని కోరికలకు

మచ్చుతునక లీ మల్లెలు,

రోజు కన్ని విరిసెనో 1

మోజు లెన్ని తనో !

బతుకు లోని వేదనలకు

ప్రతి రవాలు పిక రవూలు,

రాగ మెంత రగిలేనో 1 మూగవోయి ముగిసీనో 1 ఆత్మ లోని అందాలకు ఆదర్శము లీ అళులుు ఎంత మధువు క్రోలీనో 1 ఎంత జగతి కొసగీనో !

౧4 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నాకోసం నాకోసం ఈ జగమే నా కోసం ! ఈ విరిసీ విరు లన్నీ ఆమెరిసీ రురు లన్నీ ఈ తోటలు, ఈ పాటలు ఆ కోనలు, ఈ తేనెలు ! ఆ నగుమోములు అన్నీ ఈ ఎల వలపులు అన్నీ ఆ ప్రేమలు, ఈ కోర్కెలు ఈ సంయోగ సుఖాలు ! ఆ ఈ కళలూ కవితలు ఈ సకలం నా కోసం ! ఈ సంపద లన్నిటి తో నేను నేను నీ కోసం 1

రాభిలు 25 గుండె నెవరో

గుండె నెవరో ఉండి ఉండీ

పండు వెన్నెల కాతురు ! పండు వెన్నెల పరుపు మీద పారిజాతము లుంతురు 1

పారిజాత పరీమళములకు

ప్రణయ తంత్రులు కూర్తురు |! ప్రణయ తంత్రుల నాద అయలకు పాటలను రచియింతురు 1

పాట కొక రాగమును మార్చి

పాడు మని వేధింతురు 1 పొడి పొడి పాటనగు నను పాడుకొనుచెటొ పోదురు |

26 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎవరది?

ఎవ రదీ ? ఎవరదీ ?

ఇంతగ నను వెంటాడే దెవ రదీ ?

ఎలమావుల కొమ్మలలో

పలప్పు చిలికి సిలిచేద్సీ

కారు మొయిలు నడువు కూడ

కన్ను కొట్టి నిలిపేదీ ॥ఎ ॥ వైశాఖపు చెండలలో

పైరుగాలి విసిరేదీ,

శీతు నరక యాతనలో

చేదోడ్రై నిలిచేది ॥ఎ॥ దిక్కు లేని పేద యింట

దీపము వెలిగించేది,

'మోడుకు గిలిగింత పెట్టి మొగ్గలు తొడిగించేదీ ॥ఎ॥

రాఖీలు 27 నీవా?

నీవా? నా ఎదలో దాగున్నది - నీవా ?

పుట్టుక నుంచే నాతో

పుట్టి పెరుగు తున్నదీ,

పెరిగిన కొలదీ నాలో

విరబారు తున్నదీ ॥నీ॥ అందాలను కనినప్పుడు

అలలు వేయు చున్నదీ

అలల పాట వినినప్పుడు

ఆత్మ కలముచున్నదీ నీ ॥ ఏ పేరున పిలిచినా

ఇదిగో అంటున్నదీ,

ఏ రూపున తలచినా

ఎదుటకు వస్తున్నదీ ॥నీ॥

28 బోయి భీనున్న సమగ సాహిత్యం వసంత మొకటే

వసంత మొకటే ఇలలో

రసమయ మనుకొంటి మయూరములు నర్తింవక మబ్బు కోస ముంటి

వాన కాల మొకటే జీ

వన ఘన మనుకొంటి అమృత మొసగు వెన్నెలై ఆకలి గొని యుంటి

శారద సౌందర్యానికి

నీరాజన మిడితి మంచు కురిస్తి మధువు లేక మతి చెడి కూర్చుంటి

విరుల్కొ ఎండలో, వానలొ

వెన్నెల్కొ పగల్నో రేయో నిర్ణోసము కాదేదీ 1 నీవు లేక లే దేదీ 1

రాఖీలు 29 ఎచటిదో వెలుగు ఎచటిదో వెలుగు నా యుల ప్రాయమును సో, ఎవరిదో నీడనా ఎద మీద ప్రాకె 1 పొట యేదో బ్రతుకు వాకిటిలొ విన నాయె, గుమ్మాన పసుపు కుం కునులు కన నాయి 1 క్రొన్ననలు నిప్పుబై - 'పన్నెలలు మంటలై - ఆరామ రామయే ఆరాట సరిచె! మనసేదొ నా పైకి మలయానిలము విసి, ఎవరిదో కరుణ నా ఎద నిండ కురిసి !

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 30 ఎ గాలి ఏీచె గొలి వీప్తె ధూలిస్సూ చిసుకు రాలి చెలక్ర నానె చిత్తము లలం 1 ధూళితో మధ్యూళి కళ్ళిన్సు ధ్యో మండల ముంబై | చినుకు లోడ శ్వ లవము పోని లోసి హిమ య్వేన్ష ను లోకి దణ చినుకు టోని చి యేద్దా చరున్వుల్స మ

రాధీ వే! ప] ఆ పోయే దెవరే ఆ సోయే దెవరే, తిమిరం ? ఈ వచ్చే దెవరు, ప్రభాతం ౪ ఈ పోకడ రాకడ నడుము ఈ బ్రతుకొక ఆరని కాష్టం | ఆ ఏడ్చే దెవరె, చకోరం ? ఈ నవ్వే దెవరు, సరోజం ? ఈ ఏడ్పుల నవ్వుల తోడ ఈ బ్రతుకొక కోరని తీరం ! ఆ పాడే దెస్పే పికం ౪ ఆ ఆడే దెనరు, మయూరం 9 ఈ పొటల ఆటల కోసం ఈ బ్రతుకొక తీరని దాహం !

32 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నాద కన్యవే

నాద కన్యవే 1 నా వేణు వినోదినినే 1 పద్మాసన సంస్థిళవే 1 ప్రాణ సుధారస ధారవె 1 పరమ నాద వేదాంతర పరా వాక్షువే

నా జీవిత రంగస్థల

నర్తన లీలా బాలవె 1

సుచల న్మణి మోహన రవ చమంబిత సుఖ జీననవే 1

స్వర అహరీ మరాళినే 1

శర దైందవ వరాళినీ 1

నా వాబయ దీసమవే 1

నా చిన్నయ రూసమవే 1

రాభిలు 33 అమృత రస కలశి ఆమ - త రస కలశి తావులు నీ తావులు తెలిసె 1! కను - పాపకు మణిదీపషము నీ రూపము చూపె! శత - కోటి కోటి కలువలు నా గుండెను విరిసె 1 నా - తెన్ను వెంట అడుగడుగున వెన్నెల కురిసె ! మా - గ్ల్గము విరిసే కొలది రాగ రంజిత మాయి! అది - చనిచని మోహన రసాల వనమున నిలిచె 1 స్వ - ర్లదియు, సూర్య సుతయును నీ పదములు కొలిచె ! నం - దన బృందావనములె నీ నగవున గలిసె ! గౌ - తమీ తీర లక్ష్మికి నీ దర్శన మబ్సె 1 ఆ - నంద సుధా కలశి తుదకు నొ లభించె |

34 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం చూశానులే

చూశానులే 1

చూశానులే నిన్ను, చూశానులే 1 ముల్లెపూ మొగ్గలో

మందార మధువులో

భ్రామరీ రుతములో

పద్మినీ వ్రతములో |!

జలదాల తెరలలో

జల నిధుల అలలలో

చంవలా నాట్య చే

లాంచల ద్యుతులలో !

ఆర్ట్‌ నయనాలలో

అమృత హృదయాలలో

కల్యాణ రాగిణీ

కమనీయ కళలలో 1 చీకట్ల వెలుగులో వెలుగు చీకట్లలో రమ్యసంధ్యారాగ రాగోదయమ్ములో 1

రాఖీలు 35 హారతి కర్పూర దీప రశ్మి

హారతి కర్పూర దీప రన్న్మి నీ రూప లక్ష్మి!

మందార లతా కరమున

సుందర మణి పసళ్ళారమున ॥హా॥ లోల లోచనముల తోడ లోకమెల్ల నిను జూచి

కరము లెత్తి పోటీ పడి

కనుల కద్దుకొను నట్టి ॥హా॥ నిను బోలిన దివ్వె లెన్నొ నీ చుట్టును చేరి కొలున

చీకటి నగు నా నిండా

శ్రీ కాంతులు వెలిగించిన ॥హా॥

36 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం సంగీత సరస్వతీ

సంగీత సరస్వతీ |

సకల కళా హృదయ్యరి 1

నులయ నూరుతము విసిరి

మామిడులను పూయించే,

మేఘరంజనిగ మారి

'మెరకలనే పండించే ॥ సం॥ భూపొలను కూడి జీవ

దీపాలను వెలిగించే,

కరుణ సుధను పంచ దేవన

గొంధారిని నియమించే ॥ సం ॥ నాద లతిక నొక దానిని

నాటి కోటిగతుల పెంచు

కొని కోటీశ్వరివై కో టీశ్వరునే ఆడించే ॥ సం ॥

రాఖీలు క్‌ ముద్దు ముద్దుగ

ముద్దు ముద్దుగ మొగ్గ దొడిగిన

ప్రొద్దు తిరుగుడు వూల తీగ అన్ని మొగముల నిరియుట నిన్ను చూచుటకే కద ?

మావి కొమ్మల నడుమ కోకిల

మధుర మోహన వీణ తానై అన్ని మెట్లను కట్టుకొనుట నిన్ను చేరుటకే కద ?

నిమిసమున కొక చీర మార్చుచు

సమయమున కొక రసము గ్రోలుచు నింగి బొంగర ముట్లు తిరుగుట నిన్ను పొందుటకే కద ?

38 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నీ మాటలు వినాలని నీమాటలు వినా లనీ నీ పొటలు పాడా లనీ, నిత్యము నిను చూడా లనీ, నీ తోసే ఉండా అనీ మనసు కెంతొ కోరిక తనువు ౩పుడొ ఈరిక ! నీ మానన తీరాలకు నేల గడిచి రావాలని, నీ చిత్త వియ త్ప్సీమల నీతో విహరించా లని మనసు కెంతొ కోరిక నువు 3పుడొ ఈరిక ! నీ తలపున విరియా లన్ని నీ వలపున మురియా అని, నీకోసం బతకా లని, నీ లోనే కలియా లని మనసు కెంతొ కోరిక ఈనువు కెపుడొ ఈరిక 1

రాఖీలు క పాడుచుంటిని ఎందుకో పౌడుముంటిని ఎందుకో 1! ఈ పాట లన్నీ _ు ఎన్ని పాటలు పాడినా, నీ వన్నె విరియని తోట నిండా - మధుపమో, సెలయేరొొ, పికమో మధుర నాదము చేయుదుండ, 'సేను ఎవరో గాన మనుకొని - నీవు ఎవరో గీత మనుకొని - విశ్వ సింహాసనముపై ఏ వీణకో సరిగమలు పలుకుచు, మోహనోద్యానములలో ఏ మురళికో దాసోహ నునుచు - నాది నాకీ వినపడని నా పేద గొంతుక నెంత యెత్తిన, ఎత్తు లన్నిటి యెత్తుపై నీ చిత్త మందే ఆశ లేక !

త బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం పాడేవా రుంటే పొడీ వారుంటే పాటలకే కొదవా ? పస గల పా టుంటే పాడే వారే కొదవా ? ఎల మావులె చిగురి స్తే కల కంరములే కొదవా ? పిక లోకమె గొంతెత్తితె ప్రియ మధువే కొదవా ? వీణియలే ఉంటే వాణులకే కొదవా ? వాణియె కరుణి స్తే వేణువులే కొదవా ?

రాఖీలు శ] రాధేనా రాధేనా? రసము లొలుక పాడే దది ? పంశీధరు చేతి నుండి వంశిని తా నందు కొని, వసుధ నిండ ప్రమాంకుర రస దాళులు పెంచే దది ? ఆనంద పయోనిధిలో అలలు నాట్యమాడు ననగ కర కమల దళాలు కదల మురళిని వాయించే దది ? మురళీ నాదము నిండా చిరునవ్వులు పరిమళించి రాకా రోదసులు సండ రస రాజ్యము లేలే దది ? తన చుట్టును వేణువు, వే ణువు చుట్టును తన న్వామి, శ్వ స్వామ్యము నడిపే దది ?

తై బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ధన్యవె యమునా నది ధన్యవే యమునా నదీ ! నీ గణ్య తెవ్వరి కున్నదీ ? దెంద నుందరి సాత్తె, కానీ బృంద ఎందరి కున్నదీ 9 వాటి నీవే నేటి నీవా ? నంద నందను గంటినా 9? వేణు చారణ చరణ రాధిక విశ్వ శింజిని వింటినా ? రాస లీలా నంద బృందా రామ రమణీ రాగ హృదిలో ఉంటి వటవే నీవు కృష్ణుడు ఉద్భవించని ముందు కూడా ?

రాఖీలు త్ర గ్‌ ఎంత ఏడ్చినానో

ఎంత ఏడ్చినానో బృందావని నిను గానక !

ఎద లోపల నున్న మూర్తి

ఎట్ట ఎదుట కనిపించక,

కనిపించని మూర్తి కొరకు

కన్నులు కాయలు కాయ ॥ ఎం ॥ పగలు పగలు నిను వెదకుచు

పలవించ్క, పలవించీ

ేయి తేయి నీ కోసను

రెప్ప పడని నిప్తులలో ॥ఎం॥ మధురములై ఏ స్మృతులో

మరల మరల వేధిందుచు

అడు గడుగున చితిని పేర్చి

ఆత్మకగ్ని దరి కొల్పగ ॥ ఎం ఎదయే ఒక కడలి కాగ,

నన్ను నేనె పరచుకొని

కన్ను మిన్ను చేసుకొని ॥ ఎం ॥

తీగ బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం గల 9 ఎందుకు నన్నిటు ఏడిపింతువో ఎ౦దుకు నన్నిటు ఏడిసింతువో ? ఏమి నేర మొనరించితిరా ? నిను ప్రీమించుటె నేర మైనచో నిష్కృతి ఇక ఏమున్నదిరా ? కన్నులు తొలకరి మిన్నులు కాక కాంక్ష లడొారులె నటరా ? వాన కురిసి వెలిసిన వెలుగే నీ మానస మధు వటరా ? ఎంత కాల మని యమున తరగలను ఈ నా బుగ్గలు మోయగలవురా 9 నీవు శ్యామ సుందరుడ సగుటకై నీలోత్పలములు ఎన్ని లేవురా ? లోక రచనలో నా కన్నీరే నీకు మషీరనస మటరా ? కన్నీటితొ నను నింపుటయే నీ కరుణారస సోషణ మటరా ?

రాఖీలు ట్శే్‌ ఉండలినురా ఉండ లేనురా, శిల్పకళా లవమ్రై పడి 1 ఏ చికటి కొండ నుండి ఈ వెలుగుకు తెచ్చితివో, వెలుగును గని కూడే రెప్ప వేయలేని బ్రతు కాయిర ! చూడలేని కనులు మహా సుందరములె అయిన నేమి ? పాడలేని కంఠ మెట్టి పాలరాతి దైన నేమి ? ఆర్ద దృక్కు లెన్నెన్నో అమృత కరము లెంతెంతో గిలిగింతలు ఇడిన గాని ఫులకింపని తను వేలర ? స్పందన గల గుండె లేక ఎందుకురా ఈ అందము ఇ అందము నొసగిన శిల్పివి డెంద మీయళలే నటరా ?

తీగ బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నిను ఆరాధింతునురా నిను ఆరాధింతునురా | నీ రాధికనై బ్రతుకుదురా ! నా అనురాగమె ధూపముగా, నా తను రాగమె దీపముగా, నా అధర సుధయె నై వేద్యముగా, నా వలపే పవళింపు సేవగా ! గీత గాన రూపాత్మక వాణీ మాతృ పయోరస పాయిని నై, మధురమైన ట్రతి శోభను గొని నా మనసున గల నిను తనువుదురా ! సుఖము దుఃఖమును లేని మోక్ష మది సుందర మగునో కాదో కనుక సుందర శోభా మందిర మగు నా డెందమునే నిను నిల్చు కొందురా ! సర్వ దేవతల్పు సర్వ మంత్రములు, సర్వ సిద్గులును నీనే కదరా ? నీ ఆరాధనె నీ సాన్నిధ్యము ! నీ సాన్నిధ్యవై ఆనందమురా 1

రాఖీలు తీ జీవన వీణావాదినీ జీవన వీణా వాదినీ ! నా జీవిత లీలా గాయనీ 1 నను జేపీ ఉదయారుణ కిరణీ 1 నను తనిపే రస వాహినీ 1 జీవిత విపిన వినోదినీ 1 నా యౌవన రాకా రోహిణీ 1 నా పద పదమున నవ రుచు లీనును నను నడిప్‌ మధు కింకిణీ 1 యౌవన మోహన రాగిణీ ! నా జీవన కృతి కల్యాణీ ! నా సుఖదుఃఖుము లన్నియు నీవై నను మనిపే ప్రియ దర్శనీ 1

4$ి బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నీ యెదలో మెరినిన

నీ _ యెదలో మెరిసిన దేదో

నా - పెదవిని విరిసినది 1 నీ _- కంఠము నొరసీన దేదో నా - కన్నుల నిండి నది

నీ - ఆత్మలోని ప్రతి మాట

పా- టగుమున్నది నా నోట ! నీ - గళమున గల ప్రతి పాట రా- గోదయమే నా తోట !

నే - పుట్టిన దెందుకొ తెలిసె,

నీ - పూజకె చిత్తము విరిసె ! నే - నికనీ కొక చిరు పాటై నీ _ నోటను కరగుదు నీవై 1

రాఖీలు కి యె మనగ మధుమాసము 'మనసే మధుమాసము ! నిను వలచే ఎవర్జోన - ప్రేమ గాన కోకిలవు, కామ వర్థనీ రమవు, ఆ[మ్ర లతా శోభిళవై అను నిత్యము వికసించే - అరుణోదయ రాగకళవు, అరవింద పరాగ రుచివి, అమృత మధుర మోహనవై అనవరతము క్రీడించే - సంతత సంతోషాత్మవు, సంఫపుల్ల వసంతము, ఆనంద తరంగమవై అను నిమిషము స్పందించే -

50 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నీ పాదములు నీ పాదములు నీ రేజములు 1 నీ కురుల సిరులు నీ లాభ్రములు 1 నీ రేజముల నుండి నీ లాభ్రముల దాక ప్రతి దళము, ప్రతి కణము ప్రణయ మధురములు ! నీ పాదములు నా పెదవి మధు నిధులు 1 నీ కురుల సిరులు నా కావ్య రఈస ధునులు 1

రాఖీలు లాలా వ్‌| మేఫఘ రంజని మేఘ రంజని నీ సమక్షము మేదినియె నా పక్షము ! రాగ రంజని నీ పరోక్షము రస రనుయె నా పక్షము ! రాగ మేఘము కురిసి నాలో రసములను విరియించునే ? రంజనీ రమణీయ రుచితో రముయె నా దరి చేరుసే ? ఎది సనుక్షము 9 ఎది పరోక్షము ల హృదిని నీ వున్నపుడు ౪ సర్వరస రాగములకునుసే. _జం్యూం స్వామిపై మనునప్పుడు స ఇ నన మం సా [1 టె లం ం గై (/ స ట్‌. “4 ం స్వ వం నచ

బోయి భీసున్న సమగ్ర సాహిత్యం 52 వా బ్‌యి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మెరుపు త్రీగవే

మెరుపు తీగవే 1

నా వలపుల తొలకరిపే ?

వేసని రవి మూస నుంచి

తీసిన బంగరు తీగవె

తీగ సాగి విర్రిష్స నా

భాగధేయ మవే |

దివిని పుట్టి మబ్బుల లో

దివ్య నాబ్యములు చేసి

నా కోసము భ్రువ్లిక్తి ద్రన్వ

థీ కల్పక్ష సుమలక్షవ్రే ౧

నా హృదయ స్లేజ్ర్య్యు్యః

నవ రస్తమ్స్య సంటవే |

పంట నడుము మంచె మీద

కంటిప్వా జంటనే |

రాఖీలు వ్‌3ె దేవీ నీ దర్శనమే దేవి!నీ దర్శనమే దివ్య దర్శనమే 1! ఓం కార ద్విరేఫకోటి రుంకారముతో రేగి, నీ ముఖ పద్మము చుట్టూ నిత్య భ్రమణము చేసే ॥దే॥ నీ చిరునవ్వులను తడిసి నీ పరాగమున మెరిసే అళులే రవి తారకలై అహర్నిశలు నిను గొలిచే 1 దే ॥ ఉడులను రాశులు పోసి ఒడిసెళులకు ప్రాణ మొసగి చీకటులను పారద్రోలి లోకములను పాలించే ॥1దే॥ వసుదైక మహాప్రాభన రస రాజ్యము లేలు దేవి 1 చెలిమిని నా చిత్తములో కొలువు తీరి యున్న దేవి ॥టే॥

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నర్మ వాట ల్‌యి ఖమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మధు కలశివి నీవు

మధు కలివి నీవు 1

నీ వదనమెనా సదనమ్ము

నౌకు గమ్య రమ్య మ్పైద్లో

నపుడు సన్ను వేర్షద్వున్ల

ఒర్‌ది న్‌ొక్రర్ర గోబుటయే

ఉర్విక్రి ఓజో విభవ /

రాఖీలు న్‌్‌ పూజింతును నిన్ను

వూజింతును నిన్ను

నేనీ నీ ఆలయమై 1 -

ప్రతి ఉదయము నీ పదములు

పసువు నీట కడిగి

ఆరాను రజో రాశుల

పారాణి రచించి ! -

మాటలు, చేతలు, ఊహలు,

పాటలు - నా సర్వస్వము

పువ్వులు ఫలనులుగా నీ

ఫూజా వేదిక నుంచి ! - నా ప్రణయపు పళ్లిరమున నా ప్రాణము వెలిగించి, నిత్యస్మిత రశ్ములతో నీరాజన మందించి 1

56 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నిను [్రేమించుటెే

నిను ప్రిమించుటే దోష మటరా ? నిను కోరగ తగ నటరా ?

కమలినీ ముఖాస్వాదన

కొమి కొడె భాస్కరుడు ?

క్షణ యౌవని కమలిన్జై

శర్వరనే గెల్చి రాడె ? సంతత నవ నదీ వధూ

స్వామి కాడె సముద్రుడు ?

పరమ వృద్ద్ధు డతని కొరకు

ప్రతి వాగును వడి రాదే ?

కృతకమైన మానవ క

ల్పిత నియమము మన కేలర 1

పకృతి పురుష ధర్మమె మన

ప్రణయ తత్త్వమౌ కదరా ?

ఈ నా జీవిత పద్మము

ఏ స్ట విరిసినదో

ఆనీ పెదవుల బిగువే ఈ నా జీవిత మధువుర 1

రాఖీలు 57 ఏ ముహూర్తమున ఏ ముహూర్తమున భావించితివో ఈ నా మోహన రూపం ? ఏ లక్ష్యముతో రచియించితివో ఈ నా త్రివర్ణ చిత్రం ? ఉంచు కొందువో ? చించి వేతువో ? ఏ స్వర్ణముతో నిర్మించితివో ఈ నా వృదు హృత్కలశం 9 ఏ మధువులతో నింపితివో ఈ ప్రేమ మయీ చిత్కమలం ? ఆస్వాదింతువొ ? ఆవల ద్రోతువో ? ఏ కళా తపస్సున మలచితివో ఈ నా జీవన శిల్పం ? ఏ యే తేజస్సులు కలిపితివో ఈనా పూర్ణత కోసం ? ధాత్రి కిత్తువో ? దాను కొందువో ?

కర్రి బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఆవలి కొస వికసించిన ఆవలి కొస వికసించిన అనురాగ సుధాకరా |! ఈవలి కొస విరిసి నేను ఎదురు చూచు చుంటిరా ! విశ్వమెల్ల విడిచి నన్నె వేధించును వేణు రవము 1 నా ఉనికినె చూడలేక నల్లనయ్య నలుదిక్కులు ! ఈవలి దన్మి ఆవలి దని ఎంత కాల మీ కొసలు ? నా గుందెనె నీ వుండి రాగ మురళి పలికించర 1 రెండు కొసల ముడిలోన వెండి కొండ ఒడిలోన నీ రాగము, నా రాగము నిశ్రీయస భోగమురా 1

రాభిలు వ్‌ రవి కర లాలిత రఏి కర లాలిత గాక రాజీనను విరియునే ? మలయజు కౌగిట గాక మల్లె మొగ్గ కరుగునే ? చంద్రుని ముద్దులు సోకక చెందొన కన్నులు తెరమునె ? కోకిల గానము లేక లోకము కుసుమించునే ? ఏ పదములు వినబడక నా హృదయము స్పందించునె ? నీ కరములు స్పర్శ లేక నాకు స్ఫూర్తి కలుగునే ?

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 60 నీ వను కొన్నప్పుడే నీ వనుకొన్నప్పుడే నే నను కొన్నానులే 1 నా మదిలో, నీ మదిలో నవ్విం దొక్ష పువ్వేలే ? నీ ఎదలో మెదిలిందే పరపోష్టై మున ఎదలల్రా పొడిం దొక్ర ఫ్లిక్షశ్ర | నిను నడిపించిన షేద్ది నను సడిపించిందిలే 1

దీపము చూపుమురా దీపము చూపుమురా 1! నీ రూపము చూపుమురా ! నీ రూవమె నా చూపుల నిండా శ్రీ దీసము కానీరా 1 బృందావనిలో సుందర గోపీ బృందము చూచిన రూసము 1! రాధకు చూసిన దీపము ! మన్ను తిన్న నీ చిన్ని నోటిలో మాతకు చూపీన రూపము ! మరదికి చూపిన దీపము 1 భ్రమర గీతలను విసిరిన చెలులకు భ్రమ తొలగించిన రూపము ! నాటికి నేటికి ఎల్ల ప్రాణులను నడిపించే రస దీసము 1

బోయి భీనున్న సమగ్ర సాహిత్యం ౮02 ట్‌ జే ఎందు కిలా చూచెదనో ఎందు కిలా చూచెదన్సో అందరి ముఖముల లోకి వెర్రిమూపు మాక్రమేనా ? వెదకుదునో దేని నైన ? చూపు లోని దీష్వమునక్తు రూపము గన గోరిత్రినో నాకు ముఖాముఖిగ నిల్పి నా చూపున మాపు నిలిస్ట మనసు నిచ్చి ప్పుుక్తాన్స మాధురి నన్వేషింత్సున్లా ౧ ముఖము లెల్ల ముక్త్యోరు ముఖ్య ద్వారములె చ్చి 0 ఏ రహస్య నిధి క్రొర్రక్షో ఈ నా చిర ప్రరిన్టోద్ధ్వ ౧

రాఖీలు నాలాటి అవకాశము ఈయరా అవకాశము ఈయరా | ఆత్మ బలము ఉన్నదిరా |! వేకువనే లేచి పోయి లోకాలకు వెలుగు నొసగి నిశ్రమించ వచ్చిన నిను వెన్నెలనై సనించే లు ॥ఆఅ॥ ప్రతి అణువున నిశ్వమల్ల పర్యటించి, ప్రగతి చూసి, బడలి వెడలి వచ్చిన నీ అడుగు దొనురల నొత్తే - ॥అ॥ రగిలే నీ నాడులపై రాగ రసములను చింది, తరిగిన మేరకు నిను నొ తపో మధువుతో నింపే - ॥అ॥

6డీ బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మబ్బులలో చందమామా మబ్బులలో చందమానూ | నా మధుర మనో రధమా | తారల కడ నుండి నిన్ను వారిద కన్యలు దొంగిలి, తమలో తాము నీ కొరకు తగవు లాడు కొందు రటే ? మహా వివుని జట జారిన మళల్లెపూల చెండు వని నిన్ను కోరి అప్పరసలు మిన్ను నిండ మూగి రటే ? పొల్కడలిని తేలియాడు పసిమి మిసిమి ముద్ద వనీ కాల భూతములె స్టో కత్తులు దూసుకొని రటే ? దేవతలకు దొరికినదో త్రావి శ్రేన్పెదరు నిన్ను ! మబ్బు విడిచి, మలుపు గడిచి, దబ్బున నా యొడి జేరవె 1

రాఖీలు 65 వస్తావా వన్తావా ? నిజముగ నా కొరకు నీవు ? అందని ఆకాశములో చందమామ వగు నీవు ఎరుగని ఈ మారుమూల విరిసిన నా తొవులు గని ? ॥వ॥ ఏకటి పాలములు దున్ని ్రీకాంతులు పండించే లోక కృషీశ్వరుడ వీవు ఈ కలువకు విలువ గట్టి బి 1వ॥ నీ భామమె నా తనువుగ సీ కోసము వికసించి నిన్నే సేవించు నన్ను ని లోనికి చేర్చు కొనగ ? ॥వ॥

66 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మోహన రాగ రాగిణీ మోహన రాగ రాగిణీ | మోహ వాహినీ 1 స్నేహ మోహినీ | కుసుమ శరుని శరములు నా గుండె నాటి విరిసెసే 1 విరిసిన పూదోటగ ఫి చరణ సీను చేరితినే 1 పూవు లెన్ని యున్న గాని నీవు లేక వసంతమా ? నీ మోహన లోని మోహి నికినా కింత దూరమా ఇ దవ్వులలో నీ రుచులు కప్వించును క్షణము క్షణము | క్షామే యుగ మయ్యె, నిర క్ష్‌మే బ్రశ్రు కయ్యె గదే 1

లాలా క నా నిత్యారుణ తారుణ్యం నా నిత్యారుణ తారుణ్యం నీ నిరంతర ధ్యానం 1! నా రసమయ జీనన గమనం నీ రాగ సుధా స్వాదనం 1 నా అనంత లీలానందం నీ అవ్యాజ ప్రణయం | నా కళా విభవ సొమ్రాజ్యం నీ కృషీ ఫలాభ్యుదయం నా అజేయ బల సామర్ద్యం నీ అవరా వ్రత మహినుం ! నా అథ్థ్రాంత నుహా భోగం నీ ఆత్మాశ్రయ భాగ్యం!

68 బోయి భిపున్న సవుగ్ర సాహిత్యం నను చూచి నెమలి 'నసు చూచి నెమలి సిం ఛము నిప్పి నర్తించు ! వనములో నిను చూచి వచ్చినది కాబోలున్సే, చెలీ 1 నను చేరి సికము కం రము సాచి పాదేను 1 ననములో నీ పాట విని వచ్చె కాబోలునే, చెలీ ! నను పట్టి మలయ సన నము కౌగిటను గ్రుచ్చు ! వనములో నిను తాకి వచ్చినది కాబోలునే, చెలీ 1

రాఖీలు 69 ఆశాలత కొస కొమ్మ ఆశాలత కొస కొమ్మను అమృత ఫలము వ్రేలాడు, పర్ణశాల వాకిటిలో పసిడి లేడి తారాడు, ప్రాయములో పొందేనా ? ప్రాణముతో పట్టేనా ? పాల కడలి మీగడపై హాల హలము బుస గొట్టు, నందన సరసీ తటమున నన మోహిని కను గొట్టు శివుని కరుణ కలిగీనా 9 అవహేళన మిగిలేనా ? అరుణోదయ కలశములో అను రాగము వెల్లి విరియు; మానస మండలము నుండి ఆనందము కురియు, కరవు తీర గ్రోలీనా ?

70 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం వం! నిన్ను నేను ప్రిమించన నిన్ను నేను ప్రేమించన ? నన్ను నేనె ఎరుగనా ? నా కున్న సమస్త మందు నీకు కాని దుండెనా ? కొండ రాతి బొ్‌మ్మనా ల గుండె లేని దాననా ? చిరు వాగునె అయిన గాని గిరి బాలనె కానా 9 చరణమ్ములు కడిగి చీర చెరగున తడు లొత్తనా ? బ్రతుకు నిండ నీ కోసము బంగారము పందనా 9

రాఖీలు 71 అనురాగ సాగరా అనురాగ సాగరా 1 సను అందు కొనుమురా 1 అలసి వచ్చే నాకు ఆభథ్రయమ వగుమురా ! చిరు సరసు లెన్నెన్నొ చిన్న కొలకులు నన్ను బాట పొడవున పట్టి బంధించ నెంచెరా 1 అంతంత మాత్రమౌ అలస వాపిక లందు పడి యుండ లేనురా 1 నీ వననంత మహా న దీ నిభుడవే యైన, నీ గుండె నా కింత రాగ సుధ నొసగరా 1 పుట్టితిని నీ కొరక పూర్ణ రస థారగా, నిను చేరకీ యెడా రినొ ఇంక లేనురా 1

72 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఒచ్లై కోస పుట్టితివటె నా కొసము వుట్టితి వబె నా కోసము నావుణ్యపు ప్రోవ ?

వచ్చితి వటె నా తోటకు నా పలపుల తీవ ? కోకిల కంరము లోసే నీ కోరిక వినిపించి, రాధా వూర్ణిమ నాడే నీ రాకను మెరిసించి | కావ్యా మృతమును సంచే కవి నూత్రుడ నగు నన్ను మధుపూర్ణుని జేయుట్టై మధుర గాన రస రమవై స్పందన మెదొ రూపొంది, డెందము నెదొ కదిలించి, ఏ తీరము అధిగమిందొ ఏ వుణ్యము ఫలియిందో |

రాఖీలు 73 ఎటు ఎచటికి ఎట్టు ఎవటిక్తి ఎందు కనుచు ఎవరిని ప్రశ్నింతువే ? ప్రశ్నలకు జవా బెరిగిన పరమజ్ఞులు కలరటే ? ఎటొొ, ఎవటికొ, ఎందులకో ఎరుగ బడని యాత్ర లివి 1 ఎటు కేసో పో గోరును ఇందాగితి నీ కొరకు 1 తెలియదు గన్యుము నాకును తెలిసిన దొక గమన మేనె 1 నిత్య పురోగామితయే నిఖిలశ్వరతయాౌా కదే 1

74 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఏమిటి వెదకేవే (ఏమితి వెదకేవే ? బాలా! ఏ మున్నది నా వదన సీమలో ? వెన్నెల కురిసే కన్నులు కావా ? కన్నులలో నీ బొమ్మలు లేనా ? బొమ్మ లెన్ని యైనను నీ ప్రతి రూ పమ్ములు మాత్రమె కావా ౪ ప్రియములు పలికే పెదవులు కావా ? పెదవులపై నీ సారణి లేదా ? పారాణికి శత పదము లుండినా పసువు కుంకుమలు నీవే కావా ? నా ముఖ రాగ మదే దైనను నీ ప్రేమ రాగరంజితమే కాదా ? చూచు కొలది నాలో కనిసించే శోభ లెల్ల నీ ఈప్సలె కావా ?

టాడ్‌ 75 నీ వటరా నీ వటరా! నా పూజా ఫల మూర్తిని 2 పండు గేదొ వచ్చిన దని పిండి వంట లెన్నో చేసి దైవ పీఠమున నుంచగ గౌరిని సే సేవించి గౌరీశుని గొల్వ బోవ గాలి గోపురము కడనే కీ లందిచ్చిన స్వామివి ? స్వైర శిల్పముల నొరు వైర శక్తులకు జడిసి అలసిన నా హృదయానికి అన్నుత పూక్ల కలణొనివి ? ఎదుట కెట్లు వచ్చితి వో సర్వాంతర్యామివి రా!

76 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నిను కనుగొంటిని లే నిను కనుగొంటిని లే 1 నేటికి నా హృదయాలయ వాటి ! నా కలలకు బంగారు రక్కలు నా పెదవులపై మధుర హాసములు నా బుగ్గల నును సిగ్గులు నీవు ! నా కన్నులలో కాంతులు నీవు ! పవలు రేయి పని పొటులలో, నా పదము లంటి నడిచేది నీవు ! వైరశక్తులను తొలగించుచు నా దారి వెంట విరిసేది నీవు ? అలసీన తనువుకు నులయ సవనమై ఆత్మకు వైశాఖీ చంద్రికవై నిరతము నా చుట్టును విహరించుచు నిండు గుండెవై యున్నది నీవు ! ఎట ఏ సౌఖ్యము నను వరించినా ( జో ఎట ఏ కిరణము దారి చూపినా ఎట ఏ త్యాగము నన్ను పిల్చినా అట అది అంతయు నీనే నీవు !

రాఖీలు "77 నాకు నిన్ను నీవే నాకు నిన్ను నీనే శ్రుతి చేసుకొని నా గుండెను మీటి యుండ వేని నా కంరము నాకు వినబడేదా ? నా రూపమె నాకు కనబడేదా ? తీగలు తాకే ప్రేళులె లేక రాగ భోగములకు నోము కోక మూల నెందొ పడియుండిన వీణకు మోక్షము లభించిన దిన్నాళ్లకు 1 ఆలస్యము అయితే అయినదిలే 1 ఆశించిన అన్ఫుతము అందెనులే 1 నిండదె అనుకొను చుండిన పాత్ర నింగి దాక పొంగెను నీ స్పర్శ 1

78 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ణి లు మున్నదిరా ఏ మున్నదిరా చెప్పడానికి ? ఏ మున్నది నీ వెరుగనిది ? నా కున్నది ఒక ప్రీమ మాత్రమే 1 రాకున్నది అది పెదనికి 1 ప్రేమ అనుచు నే పలుక బోవగా మైమర పేదో ముంచు చఛున్నదిర ! మధుర మూర్తి నిను చూచే కొలదీ మధువే యగు చుంటినిరా 1 కమలము కమలావ్దుని కేమనును ? కలుక కలువరేని నేమి కోరును ? అంత కంటె నే నేమి వలతురా ? అంతరంగనున తావీగదరా 1

రాఖీలు 79 నీ కన్నులలో నీ _ కన్నులలో నా కనులు నీ - చూపులలో నా చూపులు దీపము లయ్యె ? దీప తోరణముల లోన దివి తారాపధ మయ్యె 1 పధాంతమే ప్రఫుల్లమై పద్మిని అయ్యె ! పద్మినిలో నా హృదయము పరమ సరస్వతి అయ్యె ! ఆమె చుట్టూ నీ రూపము అమృతమె అయ్యె | ఆనంద ప్రభ లయ్యు |! ఏ ప్రభ య్రైనను అది నీ

80 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అనంగ మోహినీ ఆనంగ మోహిని 1 త్రిభంగి రూపిణీ 1 రసాలినీ వనీ వసంత రాగ వాహినీ 1 ఉన్నో తమస్వినీ 1 తమో ఉపస్వినీ 1 మదీయ హృదయ నూర్యకళా మంగ్‌ ళాధ్వనీ ! అనాది వాసినీ 1 అనంత రసధ్ధునీ 1 ప్రవూర్హ జీవనేందు రమా ప్రణయ గాయనీ ! కళా మనస్వినీ 1 ఇలా యశస్వినీ 1 సదా శిరస్సరోజ దివ్య సద్విహారిణీ 1 సుఖ ప్రకాశనీ 1 శుభ ప్రదాయినీ త్రికాల నిత్య యౌవనీ ! త్రి ధా అసద్గుణీ |

రాఖీలు 81 రంగు రంగుల రంగవల్లుల

రంగు రంగుల రంగవల్లుల

రమ్య రాజీవముల నడువు

వెలసి విరిసిన పద్మమందు

నిలిచి సిలిచే నిన్ను చూచి లక్ష్మి వను కొన్నానులే ! నా లక్ష్మి వేలే !

రంగవల్లుల పొదలలో, సా

రంగ రాగ రవాలలో,

కాల కంఠుని కదలికలకు

కంఠ మొసగిన నిన్ను చూచి లక్ష్మి నను కొన్నానులే ! నా

ససుపు బొమ్మకు ప్రాణ మొసగి

బాల గౌరికి డోల లూసీ

ప్రణవ మూర్తికి ప్రాణమైన

వరమ సుందరి నిన్ను చూచి లక్ష్మి నను కొన్నానులే ! నా లక్ష్మి వేలే !

82 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఏ అరుణోదయ రశ్మి ఏ అరుణోదయ రన్శితొ ఏ తరుణోదయ రజముతొ చిత్రించినదో ఈ నీ శ్రీ రమ్య కళారూపము ! నా కోసము తీర్చి దెద్ది నా రెవరో | ఏ కిన్నెర విన్యాసము ఏ నూవుర నిశ్వాసము ప్రేయ స్సయి విరిసినదో నీ యీ థ్రీయోగానము ! నా కోసము మేళవించి నారెవరో? ఏ హర్దావశములో ఏ వర్తా తోపములో రసవూరిత మైనదొ ఈ రాగ కలశి నీ హృదయము ! నా కోసము నింపి పంపీ నారవరో 1

రాఖీలు 83 ణి

నిన్ను మించి ఎమున్నవి నిన్ను మించి ఏమున్నని అందాలు ? నిన్ను విడివి రాక్షున్నవి నా కనులు !

ని చరణాబ్దముల నుండి

నేత్రోప్పలముల దాకా

సుందర శిన చిన్మోహన ఉను వీవు ! బృందా అరవిందాలయ రమ వీవు! కనులకు కనిపించనివి

మనసునకే అందనివి

అజరామర రుచు లెన్నిటికో నీవు అమృతానంద బ్రాహ్మీ రూసమవు !

నిను చూచిన నా చూవులు

కన నెంచవు ఇతరములు !

కన్ను లెందు కున్నవి అను జగము

నిన్ను కనక ఎటు పొందును సుఖము ?

84 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం తిలక ముంచవే తొలక ముంచనే అలసిన నా నుదుట ప్రేమ - చీక టింటి గుమ్మములో శ్రీ దీపము రీతి 1 మబ్బుక్రింది తమ్మికి దిన మణి కిరణము భాతి ! కోర్కెల వండువుగ వచ్చి, గుండె బరిణి నుండి తీసి, నిద్దపు నీ కనీనికల అద్దపు బొమ్మ ముడి నడుమ ! ప్రణయ కుంకుమిత మౌ ని ప్రజ్ఞాన కర స్పర్శలొ, ఆనందము వెల్లి విరిసి అమ్బుతమూర్తినై వెలయ ! నీకై వుట్టిన నేను నాకై వచ్చిన నిన్ను కలుసుకొన్న శుభ వేళకు కల కాలపు చిహ్నముగా 1

రాభీలు క్రిక్‌ ప్రణయముతో నా ఒడిలో ప్రణయముతో నా ఒడిలో పొడుకొనుదు నీ వుండగ, ప్రతి పాటను నా హృదయము ప్రకృతి నెల్ల విరియా లని కోరు కొనుట దోషమటే ? కోరిక తీర్చలే వటే ? వివశతతో నీ ఒడిలో విశ్రమించి నే నుండగ కామ పర్దనివై నన్ను కల కాలము సాడా లని కోరుకొనుబ దోషమటే ? కోరిక తీర్చలే వటే ? పరమానందమున పాబ సరను తార నందు కొనగ పాబలోన లయమై నా ప్రాణములు తరించా లని కోరుకొనుట దోషమటే ? కోరిక తీర్చలే పటే ?

86 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎన్నాళ్లకు చెరితిరా ఎన్నాళ్లకు చేరితిరా, ఈ నీ హృదయ సయోధికి 1 ఎన్నాళ్లకు పొందితిరా ఈ నీ కౌగిటి సుఖము ! ॥ఎ॥ మంటలలో మసలి మసలి, మబ్బులలో వేచి వేచి, కొండ కొలకులకు దూక్తి, నిండు వాగుగా ప్రాకి ! ॥ఎ॥ సరసుల సంగతుల లోన చిరకాలము మైమరచి, స్నేహ స్ఫూర్తిని పొంగి వాహినినై ప్రవహించి ! ॥ఎ॥ ఎంత కాలము గతించిన, ఎన్ని భంగములు పొందిన, నీ వస్తువు నిను చేరక నిలువదన్నసత్యముతో! ॥ఎ॥

రాభీలు ల? అంత ధన్యత ఎంత ధన్యత ! నీ హృదయేశ్వరి నగుట 1 వెలుగులలో, నీడలలో, వెన్నెల తీరముల వెంట, వెదకి వెదకి పేసారియు తుదకు నిన్ను పొందుట ! ॥ ఎం ॥ కన్నుల కలువల జంట వెన్నెల కాసే మింట విధు పూర్ణుడ వైన నిన్ను వీళా రమ నా కొసగుట ! ఎం ॥ ప్రతి రే యొక గేయముగా, బ్రశుకే ఒక కావ్యముగా సొడుకొనుచు నీ కౌగిట సరనశమై పోవుట ! 1 ఎం ॥

88 బోయి భీమున్న సమగ్ర సాహిత్యం కలిసిపోతిని కలిసి పోతిని 1 కరిగి పోతిని | నీలో - పాల పొంగులో పంచదార వలి 1 చెరకు విల్లులో శీధు కణము నలె ! మేఘ వనములో మెరుపు తీగ వలె 1 జలధి హస్త మున సెలయేరు వలె! అరుణార్కునిలో యామిని వోలె 1 యామిని కౌగిట అర్భుని వోలి ! కౌముది ఎదలో కలువ కన్నె నలె! గీతములో సం గీతము వోలె!

రాభిలు 89 ఇసుక తిన్నెల మీద ఇసుక తిన్నెల మీద ఎన్నెల పసిడి పాదా లాడెనే 1 కలువ పువ్వుల కంరములలో ఖర హర ప్రియ విరిసెనే 1 కొండ వాగుల గుండియలపై కోటి వీణలు మోగెనీ ! తీరమందున నెమరు పేసెడి దేనువులు తల లూచెసే 1 ఈల చెట్టులు ఎదిగి నింగికి ఈ ససందులు మోసెనే 1 బాల చంద్రుడు విరగ బడగా బాల నా యొడి బ్రాలినీ 1

90 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మనసున గలవెనే మనసున గలనేనే 1 మహిలో గల మాధురు లన్నీ మన - స్వర్గంగా తీరములో కాని స్వర్ణ కమలములు పుట్ట వటే ? అమృత హృదయ మున్నప్పుడు తనువే అమరారామము కాదే ? అల వైకుంఠ వనాలనె కాని అమృత సరస్సులు వెలయ నటే ? మధుర హృదయ మున్నప్పుడు బ్రతుకే మందార మరందము కాదే ? యమునా తటి నొక బృందాననమే అమృత (ప్రేమకు నిలయ మటే ? రాగ హృదయ మున్నప్పుడు నీవే రాధా రనుణిని కాదే 1

రాఖీలు ౦ నా మనసున నీవు నా మనసున నీవు నీ మనసున నేను రాగ సుధార్జులము ! రాధా కృష్లులము |! నా యెదుటను నీవు నీ యెదుటను నేను రతి మన్మధులము 1 రవి చంద్రికలము ! నా పెదవికి నీవు నీ పెదవికి సేను ఆమని మధువులము 1 అమృత భాండములము ! నా కౌగిట నీవు నీ కౌగిట నేను కంటికి రప్పలము 1 కామ పూర్ణిమలము ! నా కోసము నీవు నీ కోసము నేను చందన చర్చలము 1 చ్క్కొర బొమ్మలము !

072 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నాకు వనంతమే

నాకు వసంతమే |!

లోకమున కదేదైనా -

కోకిల గానముల తోడ

లోకోత్తరముగ విరిసిన

మామిడి వలె నిరతము నను మధురించే నీ మైల |!

కోయిళులకు ప్రతి పలుకుచు లోయలలో వుధు వొసగుచు కొండలపై నను కొలిచే

గుండెలు గల నీ మైల |!

పొల నుండి విన్న వలే

పాల్కడలిని పాడము శశిని దిన దినమును తినివేసెడు దేవతవౌ నీ మైల 1

రాఖీలు 03 రాధ వటి ?

రాధ వటే రస రాజ్యము లేలెద వబటె ? నాకు నీవు రాధ వైన

లోక జీవ గాధవు కదె ?

ప్రతి ప్రాణికి ప్రాణి లోని రాణివి నీవె కాదటే ? నృత్య కళవు, రసమయ సా హిత్య కళవు, చిత్ర కళవు, గాన కళవు - సర్వకళా నూనస ముధు మంజూషను 1 అరుణోదయ రాగమవు, తరుణోదయ కాషునవు, ఆశల కానందాలకు ఆత్మాశ్రయ దేవతవు 1

మన సిచ్చిన చెందొనవు, మనసు గొన్న చంద్రికవు, నాకు ప్రీయసివె యైన

లోక థ్రేయసిని కదే 1

రే బోయి భీమన్న సమగ సాహిత్యం ఆడుకోర కృష్ణా ఆడుకోర, కృష్ణా ! ఆశ తీర నా యెదపై - కెందామర చిరు మొగ్గలె కేళీ కందుకములుగా, ఎర్ర గులాబీ రేకలి ఎల నోటికి విందులుగా 1 అమృత వేణువున మెరిసే ఆర్హా రోహిణులను నీ రెండు చేతులను గొని నా గుండెలపై చిందులతో ! వైత్రీ వైశాఖీ మధు సార పూర పూర్ణిమలే వెన్న ముద్దలై నీకు విశ్వ లీలె ఒక హేలగ 1 నీ కరచాలితము లైన నెల వంకల తరగలతో నేనే ఒక పాలవెల్లి నై నింగికి పొంగి పోవ 1

రాభిలు 05 రి గమత్తు చేసితివె గమ్మత్తు చేసితివే 1 గారడి చేసితిపే 1 నీవు చేసిన దంతా నిజమని సించితినే ! కోకిల కంరనుతో గొంతెత్తి పిలిచితివే 1 మధువులు గ్రోలించి మై మరపించితినే 1 సువ వనిగా విరిసి అమృతముగా కురిసి శారద లక్ష్మివిగా స్వాంతము తనిసితినే 1 చండకర బింబనువై ఎండలు మండించి, చందన చర్చలతో వాంద్రీ సుఖ రమవై ! నిశవైనా యడదను నీలో ముంచుకొని, ఆత్మనె తేల్చితివే |

ద్ర బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం

మానస కాసారము లో

'మానస కాసారము లో

భొనూదయ రాగము లో

పసువు నీట జలక మాడు

పసిడి తమ్మి మొగ్గలతో విరిసిన హేమాబ్ద సుందరీ 1 నీ దరిసెనమే రసలహరి 1

స్వర్ణ సుధా మధూలి లో

స్వ ర్మధు పానళి రొద లో

మొన గోటను ముజ్జగాలు

ముట్టడించు శడి కురులతొ వీణ నందుకొను సరస్వతీ 1 నీ గౌనమె నా జీవన గతి 1

ఒడలే శ్రావత్ర కాగా

మెరుపు తీగ మ్టైక్వల్రో

తరుణ వయో వైఖర్రిల్రో న్‌ు రక్తుని వ్వ రసాత్మా! నీ

రాఖీలు 97 దేవీ నీకంటె నాకు దేవీ! నీ కంటె నాకు దైవ మెవ్వరే ? నా గుండెను కూర్చుండి నా భావములను మీటి నవ నవ రాగములు కూర్చి నను నిత్యము సాడు కొనే - పూవు తేనియతొ ఉగ్గిడి మావి పండ్ల భోజన మిడి సంతత మధురనువై నా స్వాంతమ్మును పోషించే - రాగ ద్వేషముల నడుమ భోగ త్యాగముల నొరసి, అపరాబ్దిని గ్రుంకే నను అరుణోదయము కెత్తే - వనసంతాంత ముందు పూల వలె జగములు ముగిసి పోవ, శిశిరాంతము వరకును నీ సిగ పూవుగ మనుచు కొనే -

08 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మానకురా ముర

'మానకురా మురళి | మధు గాన పయో మంధన కేళి 1 క్షీరోదధిలో క్రీ కూర్మము పై గిర గిర గిర మంధరమీ తిరుగ రస నిధు లన్నీ బుస బుస పొంగ అసను విషమ్ములు అంతము కాగ - బుగ్గలు బుడగలు, నిగ్గులుు, నురగలు సుభగములై నీ చుట్టు నటింప కడలి లోతులే కములి తెములగా - విశ్వ కమలమే వికసింప - ఒక్కొక కళపై నొక్కి ఊది నీ తరుణ వేణువే తాండనించగా నాదము కరిగిన నవ శీధువులో తన్మయమై ఈ తనువే కరగ - జగ దాధార నిజాత్మ కమలమున రాగ చేతనా రమ మేల్కొనగా ప్రణయము కురిసే, ప్రాణము విరిసే ప్రణవము మురుసీ మోహన మురళి -

రాఖీలు 00 'కియో పగలో 'రేయో, పగలో -_ శేస్తో మాసో నీవో సేనో _- పూవో, ఫలమో గుర్తే పోయిన వివశనురా ! గుచ్చి గుచ్చి నను లేపకురా 1 అందము లంటే - డెందముకే డెందము లంటే - బృందా క్రీడలె మురళిని విరిసిన స్వరమునురా ! మోహము లో నను ముంచకురా |! రాలు నన్నదే - పూలకు విలువ పోవు నన్నదే - తావుల విలువ విలువలె మరచిన కలుననురా ! తెలివికి నను మేల్కొలుసకురా ! వంశిని మలచిన - వంపులు, సొంపులు వలపుల జిలుగులు - వయ్యారములు నీలో విడిచిన బాలనురా |!

బోయి భఖీవున్న సమగ్ర సాహిత్యం 100 అందాల తోటపే అందాల తోటపే ఆనంద సుందరినీ 1 నా దారి పొడవునా నందన వన మనే 1 రాజీవ చరణసే రంభోరు రమ్మవే సునస్టైన నిమిషమే మందార మధువుపే 1 సికతా శ్రోణీపే చెంగల్వ కొలనిసే సన నీటి జాలువే 1 ఉదయ రవి చంద్రిక పే ఉద్యాన కోక్రిబప్ట సహకార ఇాథ్ధివ్సే సాధు వైళాఖిప్ల ముద్దుల షూట్ర్లే ముద్ద గులాబ్లివే శత పత్ర శోబ్రల్రో సౌందర్య లక్ష్మిపే |

రాభీలు 101 మరచి పోతి వటి మరచి పోతి వటే ? నా ఒడిలో , నా మాటే - నా పెదవిని మధువు గ్రోలి నా యెదపై కొలు వుండి నను కృష్ణ నిశీధి జేసి నవ విభాత మైతి వటే ? నా వెలుగును మై దాల్చి నను మనసున దాచుకొని ప్రాణి కోటి కెల్ల నీవె ప్రాణ భూత మైతి వటే ? కలువ పూల తోటలలో వలపు తేనె పాటలతో చాంద్రీ రవువై నీవే స్వీశ్వరీ వైతి వటే ? ఒక సగమును మురిపించి ఒక సగమును కరిగించి నను వూర్తిగా లోగొని నా పీనికినె మరచితి వటే ?

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 102 చూచే కొలదీ సుందరము చమూవే కొలది సుందరము సుందరమ్ము రస బంధురము |! చందన శీతల షూర్ణవము 1 నీ చరణాబ్ద థ్రీ మందిరము 1 మాటే రసమయ మానసము 1 నీ పాటే పణయోపాసనము 1 ఆత్మే ముక్తీ్యరము 1 ఆస్వాదనస్సే అనుభవమ్సు | అనుభవమ్న్సే వీ ఆకారము |

రాఖీలు 103 ఆఅడుకొందము హాయిగా ఆడు కొందము హాయిగా పాడుకొందము తీయగా మేలుకొనవే, ఓ చెలీ 1 మేను తెలియవె, నా చెలీ ! జంట పూవుల గుత్తిగొ జమిలి వాగుల వేణిగా విరుల సీనులలో, చెలీ 1 వెల్లి విరిసెదమే, చెలీ 1 వచ్చినందుకు ఫలముగా ముచ్చటకు లక్షణముగా తనువు లొకట్టె, ఓ చెలీ 1 తన్మయింతమె, నా చెలీ 1

104 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎన్నో ఎన్నో పూలు

ఈ తోట నిండ - జాజులు, రోజాలు, సరో జాలు బంతి చేమంతులు, మల్లెలు మందారాలు

మధుపులతో కొల్లలుగా -

పూచిన వువ్వెల్ల విశ్వ

మోహన నుందర మేనే 1

సుందర మౌ ప్రతి ఫువ్వున

శోభా రమ వీవేనే |

నీవే వసంతముగ తోట

నీ అడుగులు కొలుచునే 1

నీవె మధువుగ వసంతము

నీ చుట్టును విరిసెనే 1

రాఖిలు 105

ఆడవే నా రాణీ

ఆడనే 1! నా రాణీ !

అవనీ మోహనముగ ఈ ఆమని -

నా పాటయె నీ రూసమ్లు నొంద

పద పదమున నీ హృదయము విరియ

అక్షంములె నీ అడుగులు కాగా

నా భావాలయ నర్తన రమువై !

కుంకుము మోమును పంకజ మొనరుప

కాటుక నిశలకు కాంతత్వ మొసగ

తను లతతో సౌదామిను లొరయ

అంగ హారములె ఆశల మెరయ 1

నలో లయమై నెమళులు, సుమములు,

అలలు, శిలలు నాట్యార్దత నాడ

ఆడ సాగు తారాంబరములతో

అభవుడె తడబడి అడుగులు వేయ 1

106 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నను చిత్రించితి వటె నను చిత్రించితి వటే ? నాకే రంగులు పూసినా వటే 9? నా తలపులలో వలపులు కలిపి, నవరస లేఖినితో నిను వ్రాసి, ప్రాణము పోసిన బ్రహ్మను నేను ! (బ్రహ్మకై నీవు అమ్మవైతి వటె ? నాకు లేని రూసము నీ కొసగ్శి నా కోర్కెలతో నిను నింపుకొని, నీలో కలిస్తి నిదురించిన నను నీడకు వెలుగుకు వదలినా వటె ? నా బొమ్మవుు, నన్నే బొమ్మగ గొని నవనవ రేఖల జీవ మయూఖల రాగములకు, రసనులకు మలచుకొని రామా రమవై వెలసీనా వటే ? ప్రతి దివసము, ప్రతి నిమిషము నాకు ప్రణయ మధూదయమే కాగా - అద్దిన రంగులు అద్దకుండ్క, నను అమృత రూపముగ విరియించితి వటె ?

రాఖీలు 107

వ్‌ ల్ని

మబ్రయా బ(బ్రయా ప్రయా! ప్రియా! ప్రేమ రసోదయ మధు హృదయా 1 లలిత మధుర శృంగార కళాలయ ! లబ్ధ కామ కమనీయా ! ఆనందింపుము అవని నిండ నీ మానసమే సుధువై కురియ ! అరుణ తరుణ సౌందర్యము లెట నెట అలరు చున్నను అవెల్లను నీవై విహరింపుము ఈ విశ్వమెల్ల నీ నృత్తాంతముగా విరియ | అనురాగముతో వెల్లి విరిసి, నా అణు వణువున నీ ఆత్మ రమింప, రాజిల్లుము రాగాన్నూయమె నీ

108 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మన గుండలు ౦౦డూ మన గుండెలు రెండూ ఒక గుందెగ స్పందించె | మన మేనులు రెండూ, ఒక మేనై ద్రవించె 1 మన నునసులు మహి నిండా మధువులు వర్ధించె 1 మన వలపులు ప్రతి తలపున మళల్లిలు వూచె 1 మన అనురాగపు కలలు మలయ మారుతములు 1 మన ఆనందపు అలలు మధు జీవన రమలు ! మన జీవిత గాధయే రాధా మాధనము ! మన వాంఛా పూర్ణిమమే రాఖీ శోభనము !

భీమన్న రాఖీలు త్ర? 'రెండవ భాగం లా స్త్రంల్రింస్రార్యక్రిం అందాలెనో స నన్ను అందా లెన్నో నన్ను ఆకర్షిస్తున్నవి, ఆకర్షణ లెన్నోన్నో ఆమను లవుతున్నని 1 అందం ఒక గేయంగా ఆమని ఒక కావ్యంగా నవ్య నవ్య రూపొలకు నను కరగిస్తున్నవి ! ఏ అందం అయినొ ఏ ఆక్షుణ అయినా నీ నిజ సౌందర్య సుఖా నికి ద్వారం నూత్రమె కద ?

110 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం

నీ వొక పరి కరుణించిన

నీ వొక పరి కరుణించిన చాలదా

ఈ విశ్వమునే యేలగ ?

పశు బలమున అడవి నెల్ల

సాలించును మృగరాజు,

మృగరాజే వాహన మగు

జగదీశ్వరి దీవెన గొని ! 1నీ॥ చీకటి సంద్రములో ఈ

లోకము ఒక నూణికృము,

మాణిక్య విపంచి మీటు

మధుశాలిని దీవెన గొని | ॥నీ॥ ప్రతి మానస చేతనకు ప్రాణాధారము పద్మము, పద్మమి తన ఆలయ మగు పరమలక్ష్మి దీవన గొని 1 ॥నీ॥

రాఖీలు 111 తిరిగి తిరిగి తిరిగి తరిగి తిరిగి తిరిగి ఈ తీరము చేరితిమి 1 విశ్వమెల్ల తిరిగి ఈ వీటిని విరిసితిమి 1 లోకము కన్నులు ముద్దిడి చీకట్లను తొలగించును, గుండెల చెందొవల నిండ పండు వెన్నెలలు కాయుచు - హాల హలము భరిందుచు, అందాలను అందుకొనుచు, అమృతరసము గ్రోలుచు - ఎదురు బొదురు మనమే యై వీళ్లు సేను, నాకు నీవు నిశ్రీణులు కట్టు కొనుదు =

112 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నీ కంటే నా కెవరున్నారు నీ కంటే నాకెవ రున్నారు నీ వెరుగని దే మున్నదిరా ?

నీ ప్రేమూమృత రుచిలో కాక నా ప్రాణము లాడే నటరా ? వేయి దీపముల వెలుగు లైన నా విలువలు సెంచే నటరా ? ఎల్ల విలునలకు వెలుగువైన నీ హృదయ మొకటె చాలునురా ! ఎన్ని కోరికలు నీకు ఉన్నవో, అన్ని ఆత్మలును నా కున్నవిరా ! కోర్కె కొక్క రూపము ధరించి, నీ కోర్కి లెల్ల తీర్తునురా !

రాఖీలు 113 మధు రసములు వలనిన 'మద్గు రసములు వలసిన, నీ మాటలు వినవలరా 1 ప్రణయ సుధలు వలసిన, నీ పాటలు కననలరా 1 సుఖములు వలసినచో, నీ ముఖమును గన వలెరా ! సంతోషము వలసిన, నీ స్వాంతము గొనవలిరా 1 ఆనందము వలసినచో, అమృత పదవె వలసిన, నీ యందె నిలిచి పోవలరా !

114 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అద్దములో అద్దములో ప్రతి ముఖమూ అందమైన దేరా 1 అందములో ప్రతి అద్దము ఆత్మ రూపమేరా |! నా కంటికి నా ముఖమే లోకోత్తర సుందరము, లోకోత్తర సుందరుడవు నీ కంటికి ఎట్లుందునొ ? ఆత్మను చూచుకొనకుండ అద్దము చూచుకొను చుంటి, అద్దము వలి ఆత్మ యున్న అద్దము వేరే యేలర ?

రాఖీలు 115 రగులు తున్న రగులు తున్న ప్రతి మైోడూ రవి అవుతుం దటే ? కల మూనిన ప్రతి వాడూ కవి అవుతా డటే ? తోట లోని ప్రతి అరపూ పా టవుతుం దటే ? ఆమనిలో ప్రతి తీగా మామిడి అగు నటే ? తీవ మీది ప్రతి మెరుపూ పూవే అగు నటే ? అందమైన ప్రతి లవమూ ఆకలి తీర్చునటె ?

116 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మూగవోయినది వీణ మూగ వోయినది వీణ ! తీగ తెగిన దేమోనే ! క్రొత్త తీగను బిగించి శ్రుతి చేయగద్చే లలనా 1 పాడవలసీనవి ఇంకా పాట లెన్నొ కలవు కదే ! నీ కరముల వీణ లేక నా కంరము పలుకు నటే ? నీ కౌగిటిలో వీఐ నా కౌగిటిలో నీవు దివ్య రాగ రుచులలోకి తేలి పోవ వలె కాదే ?

రాఖీలు 117 నీవే నా కొక గేయం సీవీ నాకొక గేయం, నిను పాడుటయే నా ధ్యేయం 1 హంస నడకతో, లేడి పరుగుతో సింహ ధాటితో, శరపేగముతో వివిధ లయల, చందముల, రీతుల విరిసే వాణీ వీశా హృదయం ! ఎట వినగల్లిన అటసే వినబడి ఎట కనగల్లిన అటనే కనబడి ఎట కాలసిన అటనే దొరికే నట దీశ్వర పద నాద తరంగం 1 రస పిపాసువుల రాగోద్యానం జిజ్ఞాసువుల జ్ఞాన సాగరం ఢమ సమాలసుల శాంతి నుందిరం జగతి కెల్ల శాంతి నందనం

118 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 11 లాడ డు నము నులాా కా ఎందుకు పొడేను నేను ఎందుకు పొడేను నేను ఇంతగ నీ పాటలు ? రస్యము లని పొదేను ! కోకిల గొంతును మలచిన కుసుమము లని పాడేను 1 రాభీ రమణుని పెదవుల రాధిక లని పొడేను | మనమున నిరిసిన ఊహల మాధురు లని పాడద్దేను 1 శివ చరణోత్పల జీవన శీధువ్లు లని పాడేను |

రాఖీలు 1109 చెప్పా లటరా

చెప్పా లటరా ?

చేత చేయి వేసి, గిల్లి -

జీవిత పరమేశుడ పని,

నీలోసే తప్ప నాకు

నిభ్రీయసమే లే దని 1 ॥1చె॥ నా శరీరమును వుణ్య

్రైలము గా తీర్చిన

సుందర శివుడవు నీ వని,

సుఖ జీవన నాధుడ వని 1 ॥1చె॥ మానస మెల్లను నాకు

మల్లె తోటగా విరియ,

సొరాంగము వైన నిన్ను

క్షణ మైనను విడలే నని 1 ॥చె॥

120 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎందుకు నవ్వదనే ౨౦దుకు నవ్వెదనే, బాల ? ఎవ్వరి గని నవ్వెదనే, బేల ? నవ్వున నవ్వున జీవన లీల పువ్వులు పూచే నీ మైల ? పరమేశుని గని నవ్వుదునే, ఈ బాధా లోకపు గాధలు చూసి ? స్వర్గమునే గని నవ్వుదునే, నీ సన్నిధి సుఖ శాంతులు చూసి ? మనుజుని గని నవ్వుదుస్తే ఆతని మనుగడ చెరకు గడయు కాదని ? విద్య మాన విద్యావతి గని న వ్వెదన్సే నీ వలె రాధ కాదని ? నీ హృదయ చిత్ర ఫలకము పైనా నిజ రూపము కని నవ్వుదుసే ? ముసుగు లోని ధన మోహము లన్నిటి పస ఇంటే నని నవ్వెదనే ?

రాఖీలు 12] బాట ఒకటి ఉన్నప్పుడె బాట ఒకటి ఉన్నప్పుడె ఆటంకములు, పాట ఒకటి ఉన్నప్పుడె ఆట వెలదులు !

తోట ఒకటి ఉన్నప్పుడె

తుమ్మ కంచెలు, పువ్వు ఒకటి ఉన్నప్పుడె పుడక బుద్దులు !

మాట ఒకటి ఉన్నప్పుడె

నూన వ్రతములు, మనసు ఒకటి ఉన్నప్పుడె మంచి చెడ్డలు |

122 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నా వీణవు నీవు నా వీణవు నీవు 1 నా ఒడిలో నవరసముల- నా పొడవున విరబారి నా ఎదలో నినదించి నా గొంతున అక్షరమౌ నవ గాయని నీవు 1 వేయి తీగ తల్లుల యొడి విరిసిన పద్మినిలో రమ ఆడే అడుగుల లయలకు పాడే రస లక్ష్మి వీవు ! ప్రణయమ్మును ప్రణవముతో ప్రతి మెట్టున మేళవించి నాకే శ్రుతి చేసుకొన్న నాద బ్రహ్మివి నీవు 1!

రాఖీలు 123

కొత్త పాట పాడుదునా క్రొత్త పాట పాడుదునాా, చెలీ ?

కోర్కె విరిసి కొనలు సాగ- వేద సన వసంతాలలో

వినిపించిన పాట కంటె

కొత్త యేమి టన్న గాని 1

కోకిల అను కొన్న గాని !

కోకిల పాడుట కేన్‌ !

కేకియు ఆడుట కేనే !

ఆటను పాటను కలిసి

ఆనందమునకు మలిసి !

ఏ విరి కా విరి కొత్త

ఏ రుచికా రుచి కొత్త

ఎప్పటి కప్పుడు కొత్త

ఎవరికి వారే కొత్త 1

సత్యము వలె, వులు కడిగిన

ముత్యము వఖె అనాదిగా

వాడని సరి కొత్త పాట !

వయ సెరుగని వలపు పాట 1

124 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం రాగ రంజిత లోచనా రాగ రంజిత లోచనా 1! ఏ రాగ మేదో తెలుపనే 1 ఎల్ల రాగము లేకమై నా ఎదను మూగుట నిలుపనే |! ఏది భానమొ, ఏది రసమో, ఏది కేవల సదప గరియో, ఏ మలుపు ఏ కలకు తలుపో, ఎరుగకే నిను కొలుచు టెటులే ? రాగ మోహన భోగ తల్పక రాజ్జివై నను మలుమకోవే 1 నన్ను నీ స్వరలయకు మలిచి నాద రుచు లొలికించు కోవే | సరస జీవన రాగ వీణా 1 సకల రాగ సుధా ప్రవీణా |! నాకు నీలో స్టాన మీవే 1 నన్ను నీవై పలుక నీవీ 1

రాభిలు [125 శల ఇన నీవు సరస్వతి వైన నీవు సరస్వతి వైన సముయమున నీ ఆస్టాన కవిని నేను ! నేను బ్రహ్మనై నప్పుడు నా ఆ స్టాన గాయనివి నీవు | కవిగ నేసుు గాయనిగా నీవు భువిని వసించే శుభ ముహూర్తమున నా కవితా కలశీ సుధ నీవు ! నీ గాన కళా శిల్సిని నేను ! నేసు బ్రహ్మగా, నీవు బ్రాహ్మ్‌గా నిత్య నూత్న పురుష ప్రకృృతులమై, కాలా రూఢులమై విహరించే వేళ్ళ ఒకచె ఆనందము మనము |!

126 బోయి భీనున్న సమగ్ర సాహిత్యం కోకిలా కోకిలా కోలా? కోకిలా ! పాడవే ! కోకిలా 1 పాడనే 1 పాడనే 1 నీవు పాడినసంత సేపేనే జీవితం వసంతమౌ నాకు ! ఎండకు ఎండీ, వానకు నానీ మంచున మాడీ - వాడి కూడా నిశ్చింతగ బ్రతుకు చుంటి నెటులనే ? నీ గాన సుధను గ్రోలి కాదే ? ఒక్క సారి నీ పాటను వినీ ఉర్వి నెల్ల ఏలవచ్చు స్వేచ్చగా 1 వేయి భోగములకు నెలవు నా యెద, విలయ మౌను నీవు కంఠ మెత్తక !

రాఖీలు 127 శంకరా భరణమును శంక రాభరణమును, నిను శంకరుని జేసేను - నాద కన్యతొ వేయి పడగల నాట్య మాడించేను 1 ఆహతమును అనాహతమునై ఆగతమును అనాగతమునై కాల, కేల, ఇనేందు కందుక కేళి నడిపించేను అందముల సంద్రమ్ములో, ఆ నంద గంగ పదాబ్ద సేవను ఆత్మ కలశము అంచు మోవగ అమృత మూరించేసు !

128 బోయి భీమన్న సనుగ్ర సాహిత్యం నీ కోసమె ఈ గానం నీక్వమె ఈ గానం నీ కోసమె ఈ గీతం నీకోసమె ఈ నా కమ నీయ కళా పర్వస్వం ! ని న్నారాధించుటకే ఇన్ని కళల ఆరాధన 1 నీ ఆత్మను పొందుటకే నా ఈ జీవిత తపన 1 నీవే నను గొన్న వెనుక నే నెవ్వరు ప్రత్యేకం ?

రాఖీలు 129 కలువ పూల చెలుల జంఠు కువ పూల చెలుల జంట కంర మెత్తెనే ! వెన్నెలగా పాట విరిసి మిన్ను లంటెసే 1 చల్లని వెన్నెల పాట ఉల్లము నిండిన పాట పూర్ణ సుధలు వర్షించి భువిని తనిపెసే 1 రాగ మొలుకు చెందొవలా ? వాగీశ్వరి కందొవ లని |! కను సన్నలె సరిగమలై గాన లక్ష్మి వెలసేనే |

130 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం రోజు రోజు నీ రూపము రోజు రోజు నీ రూపము రోజా వలె వికసించు, రోజాలో నా హృదయము మోజు తీరక చరించు |

అను నిమిసను నీ గానము

అమ్భతముగా ప్రవహించు, అమృతములో నా హృదయము అంతే లేక క్రీడించు 1

ప్రతి నిత్యము నీ అందము

ప్రణయ రుచుల భాసించు, ప్రణయములో నా హృదయము పరవశమున సుఖియించు 1

రాఖీలు 131 అందమె నా ఆరాధన అరంిదమె నా ఆరాధన అందమె నా స్పందన | అందమె నా శివ భావన అందమె నా చేతన ! అందమునే గాని నేను అన్యము గుర్తించను, అమృత కరుని లోని మచ్చ అంద హీన మనను ? బాధలు, బెంగలు, జీవుని గాధలు, వేదన లన్నీ అందానికి నీడలె ! నీ అందమె నా జీవన !

132 బోయి భీనున్న సమగ్ర సాహిత్యం నవ్వుకొనుచు నీల కమల 'సవ్వుకొనుదచు నీల కనుల నన్ను చేరినది - కనులకు తన కనులు కలిపి కాటుక తీర్చినది ! సుమ జగములు తిరిగి వచ్చి భ్రమరి పల్కరించినది, వదనములో వదన ముంచి పర తిలకము దిద్దినది 1 చల్లని చిరు పాటలతో అల్లరి నిరిగాలి పిల్ల కరముల కరములు (గ్రహించి కనుల గంధ మలదిసది 1 ప్రేమ పందిరే తానై బెంబా లత విరిసినది, మోవికి తన మోవి గ్రుచ్చి నీ వేషము తాల్చినది !

రాఖీలు 133 మనం నలుగురం మనం నలుగురం | నునం నలుగురం, దేవీ 1 సత్య సుందర శివ క్రయి నీతో, నిత్యానంద సముద్రుడు నాతో 1 లక్ష్మి గాత్రమును, వాణి వీణలో, లలితా మోహను తాండవ మందు తేజో మహితోపనిష ద్దేవీ దివ్యహాస రురులం, నూధురులం 1 భూత భవనిస్య ద్వర్హమానములు మూడు రూసముల నను ప్రేమించే అమవ్శౌ ఉమువ్శ, రమవెౌ నీతో అన్ని కాలముల విభుడా నాతో! నివ చరణ చల చృంద్ర తారాది నవ నవోన్నేష నిక్వాణములకు శ్రుతి రాగ తాళ వాద్య సంగకుల గతులం, నుతులం, రతులం, వ్రతులం 1

13డ బోయి భీమన్న సమగ సాహిత్యం సజల జలజ నేత్రా సజల జలజ నేత్రా 1 సంగ తేమిటే ? మెచ్చిన నీ చేతి గాజె గుచ్చుకొన్న బాధటే ? పెంచు కొన్న తోట లోనె పీడించెనె బంభరము ? విరిసిన రోజా దరినే విరిగిన దటె కంటకము ? కుంద రదన వనుచు నిన్ను కువలయములె పొగడు చుండ, రదనము పదవిని పొంది పెదవి కరుచు కొన్న దటే ?

రాఖీలు 135 ఇస సంధ్యా సుందరి సంధ్యా సుందరి | శ్యామా జట నిరి! నా జీవన పాత్రకు నవ కాదంబరి 1 అలసిన సూర్యునికి అరుణోత్పల తల్పం రాగార్కుని ఒడిలో రక్తాంబుజ శిల్పం 1 తెల్లని సరస్వతి నల్లని పార్వతి వరముగ నా కొసగిన పరమానంద ర్ఫురి 1 ఉదయము, సాయంత్రము ఉజ్వల రస రమయ్రి నభసీ రంగములో నాకై నర్తించే -

౨వరు ఈ చెలి ఎవరు ఈ చెలి ? ఎవరు ఆ చెలి ? ఎవరి కొరకీ అంజలి ? నేనె ఈ చెలి, నేనె ఆ చెలి, నీ కొరకె ఈ అంజలి 1! ఎవరు ఈ విరి ఇ? ఎవరు ఆ అలి ఎవరి కొరకీ సుమ వని ? నేనె ఈ విరి, సేనె ఆ అళి, నీ కొరకె ఈ సును వని 1 ఎవరు ఈ మడి ? ఎవరు ఆ గుడి ? ఎవరి కొరకీ అర్చన ? నేనె ఈ మడి నేనె ఆ గుడి, నీ కొరక ఈ అర్చన !

రాభిలు 137 నను లోకానికి బ్రహ్మను చేసిన 'నను లోకానికి బ్రహ్మను చేసిన నా ప్రియ వాణిని నీవు 1 నీ గురించియే పాడకున్నవో రాగము లెందుకు నాకు ? అవనికి నను నటరాజును జేసిన హైమ వతివి నీవు 1 నీ నీరాజనమునకు కానిదో ప్రాణము లెందుకు నాకు ? రత్న గర్భకే రమణుని చేసిన రాగలక్ష్మి నీవు | నీ ఆనందము కొరకు కానివో ఈ ఉనికే ఎందుకు నాకు ?

138 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం కనుగొన గల వటి కముగొన గల వటే ? కన్ను మూసి తెరవి నన్ను - నీ వెట నున్నను నేనట నుందును, నే నెట నుందునో నీపట నుందు వే ? నేను కలుగు చోట నిజము పరిమళించు, సరిమళమును బట్టి విరిని పట్టగలనే ? ముళ్లు ఎన్ని ఉంటే మొగ్గ కంత వలువ, మొగ్గ లెన్ని ఉంటె మొక్క కంత విలువ - వనము నిండ ననలు ననల నిండ తేనె, తేనె లోని నన్ను తెలిసి కొందు సటే ?

రాఖీలు 139 ఎంత వెదకితి ఎంత వెదకితిని 1 ఎంత దవ్వు నడిచితిని 1 కనిపించిన ప్రతి కంటా కన్ను గ్రుచ్చి వెదకితిని 1 వినిపించిన ప్రతి గొంతుకు వీను విచ్చి నడిచితిని 1 కువలయ మంతయు వెదకి గోళాంతరములు నడిచి ఎందును నీ వగుపించక ఎంత ఎంత ఏద్పితిని 1 విడిపోయిన క్షణము నుంచి విశ్వాంచలముల దాకా గుండెను దోసిట గొన్ని ప్రతి గుండె లోకి తొంగి చూచి - ఇహ మంతా 'వెదకితిని పరము దాక నడిచితిని నన్నెపుడును విడువని నీ 'నైజమునే మరచితిని 1

140 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం సుఖ మేదీ కష్ట మేది సుఖ మేది కష్ట మేది ? సుందర మేది ? సవటికి రేయే లేక అవతలి దరి యేది ? కరగ కుండ, కాల కుండ కాంతి లభించున ? కాంతి వెనుక నీడ లేక శాంతి బ్రతుక గలదే ? నలుపు తెలుపు గళ్లు లేక నడుమునె లోక క్రీడ ? దాగుడు మూతలనే కద సాగును నీ జాడ |

రాఖీలు 14! సూర్యుని చూచిన కంటికి సూర్యుని చూచిన కంటికి చుక్కలు కనబడు నటరా ౪ చంద్రుని కౌగిటి ఒడలికి చందన సుఖ మేమిటిరా ? పాల సముద్రము ముంగిట పంట చెరువు లందుకురా ? మెరుపు తీగ తోటలలో మిణుగురు లకు తావటరా 9 నీ కృప కల్గిన నాకు లోకేశ్వరతయె ఏలర ? నీ ఆత్మనై గల నేను నిన్ను పట్టలే నటరా ?

[42 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎందు పోతినే

ఎందు పోతినే ? ఈ నీ సరసనె లేనటె ? పూచే ప్రతి పువ్వు లోన పొడిచే ప్రతి ప్రొద్దు లోన నీవై నీ తిలకమునై, నిన్నంటే లేనటే ? వెన్నిల వెలుగులు ఒలిచి, వేకువ వలువలు తొడిగి, వ్యక్తా వ్య క్తముల నడును ఆనందము నీయ నటే ? విరతి లేక వికసించే విశ్వ కమలమున నిన్ను కమలాలయ జేసి చుట్టు భ్రమరము నై తిరగ నటే ? శుభములు, సౌందర్యములు సుఖములు సంతోసములు ఎందెందున విలసిల్లునొ అందందున నే లే నటె ?

రాఖీలు 143 రోజున కొక సారైనను

రోజున కొక సారైనను నీ ముఖ

రాజము చూడగ నోచుకోనా ? బ్రతుకున కొక సారైనను నీ యొడి సరవశ మందగ లేనా ?

రోజున కొక క్షణమైన నీ హృదయ

రాజీవనముపై వ్రాలగ లేనా? బ్రతుకున కొక పూటైన నీ ప్రణయ రచనకు మూర్తిని కాలేనా ?

రో జంతా నీ జాజుల తోటల

బ్రతు కంతా నీ గజ్జెల రవళుల ఆడుదు పాడుచు మనలేనా ? ఆనందము గొనలేనా ?

144 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎదురు చూచి లుదురు చూచి ఎదురు చూచ్చి ఎదురు చూచి ఇక రా వనుకొంటిని 1 కన్ను లుండగనే నిన్ను కనలే ననుకొంటిని 1 అరనిందముగా విరిసిన అరుణోదయ నుందు నీవు బైలు దేరితి వని విని ప్రాణముతో నుంటిని 1 మార్గములో చూచితి మను మలయా నిలముల వార్తలు కాయజు వహ్నులె కాగా కాలిపోవు చుంటిని 1? జీవిత మంతా నై జీర్ణమైన కానుంటిని | క్రుంకి పోనకుండగ రవి గుండెలు పట్టు కొంటిని 1

రాఖీలు 145 గ ఏమై పోతి ననీ ఏస్సై పోతి ననీ ఇంతటి బాధ ? ఇంకదు కన్నీరు ఎందుకె రాధ 9 నిను విడనాడీ నిమిషము మనలే నని ఎరుగని దాన వటే ? పెరుగని దాన వటే ? పగలూ, రేయీ పనిలో, తీరికలో నిను నడిపించ నటే ? నీతో నడన నటె ? రూపము కనపడ దని తాపము తగు నటే ? ప్రణయమె విశ్వమునకు ప్రాణము కాదటే ?

146 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఇద్దరమే లా ఇద్దరమే 1 మన మిద్దరమే 1 సంయోగమొ, వియోగమో, సంతోషమొ, విషాదమో, పరిరంభమొ, విరహాగ్నియొ బ్రతుకే విధి నున్న గాని - మనసు కున్న స్వేచ్చా రతి తనువుకు లేకున్న గాని, తనువు కున్న మేర లెంత దాట రాని వైన గాని - నిరహాగ్నులలో తనువులు వెలిబూది యె యైన గాని, మనబూది యె విబూదిగా మహియె శైవ మైన గాని - మన మనసులు జోడు కట్టి మబ్బులు మెరువులు కాగా, మన తనువులు కలిసి పోయి మాహేశ్వరమ్టై నిరియ -

రాఖీలు 147 కన్నీరు నించితినా కన్నీరు నించితినా ? కాదు, కాదు - కృష్ణా కన్నీ రే మున్నీరై నన్ను ముంచెరా, కృష్ణా! ఎవరు నేను ? కేవల మొక ఫువు దీనను కాదటరా ? నాకై కంటక పధములు దూకి వచ్చు నిను జూచి ? ॥క॥ జల బిందువు నగు నన్ను జలదముగా కౌగిట గొన చిత్ర విశాఖల క్రింద చెమ టోద్బే నిను జూచి ? ॥5॥ ఘనత లెల్ల నా కోసము తృణ మాత్రములుగ వదలి, గోలోకమె వదలి, నన్ను కూడియాడునినుజూచి? 1॥1క॥

148 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం తెలుసు కొంటిరా తెలుసు కొంటిరా ! తెలుసు కొంటిర్హా నిజము 1 నీవు నాకు ప్రాణమ వని, నేను నిన్ను విడలే నని, నీవు నన్ను విడిచినవో నిమిషమైన మనలే నని ! తోయజ విభు కిరణము లటు నా యంశలు పదివే లని ప్రతి అంశా వాహిని కిని పరమాబ్బివి నీవే నని 1 పాత కొత్త లనునట్టివి పాధో నిధికి లే వని, సకల సరస్వతీ హృదయ చకు రాస్యుడ వీవే నని 1 కొండలు గుండెలు తొలిచి, కొలకుల వలపులు గడిచి, నిను చేరే ప్రతి బిందువు తనను తానె చేరుట యని 1

రాఖీలు 149 క శుమించ గదే ప్రేమించగదే, తుమ్మెదా ! ప్రేమ మయము నిశ్వము సదా ! వనముల పువు లున్నంత కాలము, మనసుల మధు వున్నంత కాలము, గోదావరికో, యమునా తటికో గుండెను తా వున్నంత కాలము | ఏ సరసున వికసించిన దైనా హృదయంగమ మేనే - కనుల ! ఏ పేముపై కాసే దైనా హ్లాదాత్మక మేనే - వెన్నెల 1 రోజూ పువ్వె గులాబి వుష్పమౌ రోము నగరమున, ఢిల్లీ తోటల 1 మనసు లవేసే ! మమత లనేనే 1 నుంగళ గౌరీ వ్రతము లపేనే 1 కంటకముల గని బెదిందవో, లో కపు మంటలు గని చెదరెదవో ? ప్రేమ యజ్ఞమున పుడకలె అన్నీ ! నీ మనసే నీ మధు మార్గముగా -

150 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ర్న వలదు వలదు ప్రియతమా

వలదు పలదు ప్రియతమా !

నలుగురిలో ప్రేమ చూప -

నలుగురు నాలుగు తెరగుల

నవ్వుకొందు రేమో మరి 1

ఎవరి కంట నిస్వున్నదొ ?

ఎవరి నోట ముప్పున్నదొ ?

నిప్పే కన్నయిన వాడు,

ముప్పును గెల్చిన వాడు,

హ్చైోమవతీశ్వరుడు మనకు

ఆవు డన్న కారణమున -

ఎంత ప్రేమ యున్న గాని

ఎదలోనె దాచు కొనుము 1

ఎద లోతులు అను భూతులు

ఎరుగని వారుందురు సుమ !

రభ కీ ఇగ అందమైన మేఘమాల అందప్పైన మేఘమాల ఆ(గ్రహించెనా ? కాళిక వలె నింగి నిండ కదం ద్రొక్కి ఆడెనా ? శిఖలు రేగి దిబ్బుఖముల ఇెళ్లు ఛెళ్లు మనిపించెన ? చూపులు రవిశాణము పై చుర కత్తులు నూరెనా ? ఉర్వరనే కబళించగ ఉగ్రముగా గర్జించెన ? ప్రేమ పూల తోటలపై పిడుగులతో మొత్తెనా ?

152 బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఆశ తీర నీ అందము గ్రోలి

ఆశ తీర నీ అందము గ్రోలి

ఆ నందించే వేళ - అందమేదొ తెలియని లోకము నను అంధు డన్నద్చే బాల 1

మమత తీర నీ మనసును గోలి

'మైమరచిన వేళ _ మన సెట్టిదొ తెలియని లోకము నను మత్తు డన్నదే, బాల !

తనివి తీర ప్రేమను గ్రోలి

కను మూసిన వేళ _ ప్రేమ యేమొ తెలియని లోకము నను పిచ్చివా డనెస్తై బాల |

రాభీలు 153 గుడి నిండా గుడి చుట్టూ గుడి నిండా గుడి చుట్టూ దివ్యమైన దీపాలు ! దివిని చూపు దీపాలు 1 కలువ కంటి ఒక దీపం, కమల వదన ఒక దీపం, మెరుపు తీగ ఒక దీపం మిణుకు తార ఒక దీపం! లోన అగరు వత్తు లయ్యు పైన సూర్య దీపాలు 1 బైట భోగి మంట లయ్యు ఇంట గ్రుడ్డి దిపొలు |! దీపాలకు దీప మెనరో తెలియ లేని దీపాలు ! తెలిసిన కొలదీ నీలో కలిసీ పోవు దీపాలు !

1 5డీ బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎందు కిన్ని దిపాలు ఎందు కిన్ని వూజలు ? మనసు లోని మసిని తుడిచి మనుప లేని కొలువులు ? వెలిగించిన దీపాలకు నిలకడ ఏ మాత్రము ? అర్కాదుల కైన లేదు అద్దు లేని రాజ్యము ! అఖిల తమస్సులకును నీ అనురాగ మె ముణి దీపము |! నీ కర్పణమైన బ్రతుకె నిజమౌ నీరాజనము

రాఖీలు [155 శ నిను క్రేమించుట నేరని నిను ప్రేమించుట నేరని హృదయము నను ప్రిమించు నట ! కృష్ణా 1 బృందావని నెరుగని కన్నులు నా అందము చూచు నట |! వానకు పోయే మంటి పెల్లనా నూనస మీదు నట ! కృష్ణా ! వంశీ మానస నుధువును గొనకే వలపులు కురియు నట ! నీ గోధూలళికో నిండని ఆత్మకు రాగోదయము లట ! కృష్ణా ! పాల కడలిలో ఓలలాడకే పరమా నంద నుట !

156 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం వేణు నాదమే రాధా

వేఖు నాదమే రాధా

విభుతను సాధించెను, చక్రధారయే లక్ష్మి నస్వాంతను నిరియించెను 1

బ్రహ్మత్వమె సరస్వతీ

ప్రాణ వీణ మైోయించెను, పరమేశ్వరతే గిరిజా పదములు కదిలించెను !

ఏ విలువనయు లేని రోట

ఏ వెలుగును లేదు, ఏ ఇక్తియు లేని చోట ఏ ముక్తియు లేదు !

రాఖీలు [57 అన్న కోస ఒర పూజ కొసము పోయి నప్పుడు

వూజ కోసము పోయి నప్పుడు

పూలనే తీసుకొని పో 1 పువ్వులే కావలసి నప్పుడు పూల తోట పో,

పూల తోటకు పోయి నప్పుడు

పూలు మాత్రమె కోసుకో ! ముళ్లు, మోడులు, పురుగు పుట్రలు కళ్లబడితే తప్పుకో 1

నరక బాధల నడుమ నైనా

నాకమునె నిర్మించుకో ! స్వర్గ సుఖముల మునిగి యున్నా స్వాంతమును గుర్తుంచుకో 1

158 బోయి భీవున్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎందుకే విషాదము ఎందుకే విషాదము ? ఏమిటి నీ నైరాశ్యము ? పార్ధుని రధమున కొరడా పట్టి నంత మాత్రాన, రాధా హృదిలో వేణువు రాగములను మరచేనా ? మధురాపురి మణి రాశుల మధ్య వెలయు చున్నంత, నీ జటలో కడిమి పూల నెత్తావులు వదిలేనా ? ద్వారకలో మేను మరచి దైవమునై యున్న గాని వ్రజ భూముల గోగోపి పద మధూళి మానేనా? నీ కనులను ముద్దిడి, నిను నిద్దర పుచ్చక్క ఏ నా దైన నేను నిద్దర పో యానా ? నీతో లేనా ?

రాఖీలు 159 చెప్పకుండ పోయానని చెప్పకుండ సోయా నని చింత పడుదు వటే ?

రాకడ పోకడల కింత రాద్దాంతము చెల్లు నటే? చెప్పబోయి, చెప్పలేక్క ఒప్పు తప్పితినే యనుము - మూడు నాళ్ళ ఎడ బాటుకు ముచ్చెమటలు భావ్య మటే ? ఇంచప్పటి నుండి నిన్ను ఎడబాయని మల్లిలను నా ఎడ బాటున తీసి నలిపి పోయ న్యాయ మటే ? దేహముకై దిగు లేలా ? నీ హృదిలో నే లే నటె ? అన వరతా నంద లక్ష్మి వైనా యెద నువు లేవటె ?

160 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నాకు తెలియ దటి నాక్తు తెలియ దటే ? నీ కన్నుల ఎరుపు కధ ? నా కన్నుల లోన నీవు నీ కన్నులు చూచు కొని, కాటుక ఎక్కడి దో నని కాక సడుట భావ్య మటే ? ఎల్ల రేయి నీ కోసము ఎదురు చూచ్చి ఎదురు చూచి, నా కన్నులు చీక టంటి నల్ల నగుట చిత్ర మటే ? అవుత కరుని ముఖము నిండ అంటిన ఆ మసి ఎచటిదె ? నీలోత్పలముల గాఢస మాలింగన తమి కాదే ? నలువు లోని ఎరుపే కద నవ విభాత గాయత్రి ? గాయత్రిని సేవించిన సావిత్రికి కోప మటే ?

రాఖీలు 16]! ఎవరు మించి పోయిరి నిను అవరు మించి పోయిరి నిను ? ఎందుకే అసూయ ? నవ్వ వేలనే ఎదలో నవ రాగము విరియ ! రాగ సాగరమె నీకు భోగ తల్పకము కా దటె ? భోగి భూషణుడె నై యోగ మూర్తి కా డటే విరిసిన ఏ వువ్వైనా మెరిసిన ఏ మబ్సైనా ఉర్వికి రాలే దేనే 1 ఉండదే దొక నీ వేసే 1

162 బోయి భీమన్న సమ సాహిత్యం నను చూచే చూపులే 'నను మాచే చూపులే నను తలచే మనసులే నా హృదీశ్వరములు 1 నను పిలిచే స్వరములే నారాగ లక్ష్ములు ః నను వలచే తనువులే నా వెశాఖులు నను కోరీ దే దైనా నాకు లోక మోహనము 1 నాదే య్రైనది ప్రతిదీ నా కేవల సుఖము |

రాఖీలు 163 కోప మెలనే

కో సులనే -_ పాప మేమి చేసితిసే ? మళల్లెపూలె పుడుకు మన్న నూట నురచిపోయి, సన్నజాజులకుసు చేయి చాచి నంత మాత్రాన ? సరసిజ మటు నీ వదనము విరిసి యున్న స్నేహముచ్చే, సరసి లోని పూల తోడ సరస మూడు మాత్రాన ? తీవబోణి వగుట వలన తీవ లెల్ల నీ చెలులని వేడిన ప్రతి తీవకు సే నీడనైన మాత్రాన? నీటో గల ఏ అందమొ ఏ అపలినొ ప్రతిఫలింప, మోహము తో నీపేయని ముద్దు గొన్న మూత్రాన ?

164 బోయి నీమన్న సముగ్ర సాహిత్యం ఇట కోవ మేలరా కో ఐమ్‌ ప బుఐరా 1 నాపై గోవ కుమారా 1 నల వంకల నిన్ను జూచి వల వంతలు పొంది సంత ఇ? 1 కో ॥ కన్నుల కాటుక పెదవికి కాంతి తెచ్చె నన్నంత ? నులైెల గాబులతో జా బిల్లి 'వైతి వనన్నంత ? ॥కో॥ నల్ల మద్ది అడవులలో నడి రేయినె ప్రొద్దు పొడిచి, కొటు దును దన్తాంతి ? ॥కో॥ లు టు! ళం ప్రాణము నలె చూచు కొనే ఫలము చేరి ప్రతి చిలుకా పొడివి రసము గ్రోఐ జూచి వడిసెల చేబబి నంత 9? ॥కో॥

రాభిలు 165 ఎ౨౦త జాణవురా

ఇ *౨ంలత జాణ వురా |! అంతు దొరక వేమిటిరా !

ధూర్తుడ వని ఎరుగక్క నే

దూకితి నీ ప్రేమ జలధి 1

జలధి శాయి నగుట ముందె తెలియక పోయెను కదరా !

జలక మాడు నట నీలో 1 సత్యభామ తత్వముతో

సవతి పొగరు నెటు లోర్లుర ? 'సేను రమను కాకుండా

నిను విష్తుని చేయ గలనె ?

రాధ సేను కానేని

బాధ కదా మిగుల నీకు ?

చిరు వానక గట్లు తెగే

చెరువు లెన్ని యున్న నేమి ? కోటి నదుల పతి వైనను

కోర వగిన వాడవురా !

166 బోయి ఖీమున్న సమగ్ర సాహిత్యం ఏ నా మనణ నామాట వినదురా నా మనసే నామాట వినదురా 1 ఏమిటి చేతునురా ? నెవ్వగతో నే నెండకు చన అది నీడకు లాగునురా ! ఒరులకు నీ వగుపించకుండ, నా ఉల్లములో నిను దాచుకొంబి గద ? కనులే లాలూవి పడి జగతికి నిను జీగీలు మని పించెను కదరా ! నూయలాడి వగు నీతో నా కిక మాటలు లేవని పంతగించినను, నా మన సది ఒక క్షణ మైనా నీ నామ స్మరణము మానదు కదరా | నాలో గల ప్రతి అణువును కదలి, నా ఆజ్ఞ లసే కాదని, నీవట ఓ యనగా కో యనుమన్నదిరా ! నా యాత్మేనను సున్నించదురా |!

రాఖీలు 16/7 ఉంగరాల ముంగురులా

ఉంగరాల ముంగురులా ?

భృంగ వాహిను లవి 1 సరసిజ వదన సదస్సున సామాజక రసికత లని 1

దరహాస మయూఖలపై

చిరు మబ్బుల చాళు లవి! ఆనంద కళాలక్ష్మికి అగరు ధూపము లని 1

దిశ లకు కాబుక దిద్దే

ద్చు గ్విద్యా తూలిక లవి | నముంగళా చరణము లని 1

168 బోయి భీమన్న సమిగ్ర సాహిత్యం నీవన నెవరే, నేనన నెవరే

నీ వన నెవే, నే నన నెవర్‌ ?

నీవూ, నేనూ ఒక రేసే 1 నామ భేదములు, రూప భేదములు ప్రేమ జలధిలో అలలేనే 1

నీవు తీగవా ? పూవును నేను

నీవు వూవువా ? తీగను నేసు ! ఎంత తరచిన్మా ఎంత విరిసినా ఇహమూ, పరమూ మన మేసే |!

నీ దొక దారా ? నా దొక్త దారా ?

నీ నా దారులు ఒకటేనే | చెరొక దిశకు సయనించిన గాని చేరే దొక మధు వనమేనే |

నూట లాడ గదే

మాం లాడ గదే!

మౌన దీక్ష వీడగదే 1

నా లలాట ఫలకముపై

హోలాక్షర మణి మూలా !

నా కర పల్లవ తలమున

థీకర రేబా లీలా 1

నా జీవిత గతి పొడవున

నా గతిలో పద సదనున

నవ వికసిత కల్పకమా !

నవ్య దీప తోరణనూ |! వెడలిన నా డారి కొసను విరిసిన ప్రత్యూష లక్ష్మి! అలసిన నా గుండె నిండ అమృ్బచతము నింపిన చాంద్రీ 1 నా సమాధి వాబికలో నన జీవన మధు గీతీ 1 మధుగీతికి దీప మిడి మనిపిన రత్న జ్యోతీ 1

170 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం చేతిలోని గులాబీలు

చేతి లోని గులాబీలు

చిరు నవ్వులు చిలుకు చుండ సరసి లోని కలువలై సరదా పడ వటే ?

జడ లోపలి షుళ్లెలు నిను

జగదీశ్వరినే పేయగ ముద్దబంతి పూలు చూచి మోజు పడ వటే ?

ఒక పూవును కోరుట పే

రొక దానిని విడుచు టటే ? వువు అన్నిటికీ పతియౌ శివుడే నీవు కాదటే ?

రాఖీలు 171 ఆటే పూవు, పాటి తావి ఆబే పూవు, పాటే తాని, ఆట పాటలే తుమ్మెద !

ఆటే భావం, పాటే రాగం, ఆట పాటలే సౌందర్యం 1 ఆబే మెరుము, పాటే ఉరుము, ఆట పాటలే తొలకరి ఆటే సేవ్యం, పాటే కావ్యం ఆట పాటలే జీవితం ! ఆటే శివుడు, పాటే లక్ష్మి ఆట పొటలే హైమవతి 1 ఆటే సేను, పొటీ నీవు ఆట పాటలే మనం !

172 బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నీవే ఎందుకు కారాదు నీపే ఎందుకు కారాదు ? నా జీవిత మధు కలకు లవన్నీ - ఎవరది, ఎవ రిది అనుకొనుదు ఏవో భ్రాంతులలో పడుచు రజ్జు సర్ప మాయా నిశీధిలో రగులుట కంటే రాగశాలివై ॥నీ॥ చంద్ర నిశల విహరించిన మళె, సంధ్య రుచులు సాొనించిన రోజా, చైత్ర రధము సడిసించిన సికము, సకల కళా మధు రస రుచు అన్నీ 1నీ॥ జ్యోతి రీతి, ప్రభవతి, వైోళాఖీ జ్యోత్స్న వల్కె వరగాన లక్ష్మిగా నాడు, నేడు, ఏనాడును నిత్యా నంద ర్వురివి _నా ఆత్మ సుందరిని ॥ని॥ కా ననుకొంటే - ఏదియు కావు, బౌ ననుకొంటే - అన్నియు నీనే 1 ఆది అంతములు లేని నా హృదయ అమృత శయ్యపై పరమానందము నీ ॥

నవ్వ గదవె నా రాణీ నవ్వ గదవె, నా రాణీ ! నాపై కోసము మాని 1 చిరునవ్వులె వువ్వులుగా స్నేహమే వసంతముగా విరిసిన దానవు కావే విరసను నీ కెందులకే ? నీ కోపను నా మీదికి నీలి మబ్బులను తోలగ ఉరుములతో, మెరుములతో ఉల్లము గజ గజ లాడిన 1 కోపములకు తాసములకు కోటి సమయములు లే వటె ? ప్రేమామృత కళలశిని నా పెదని కిడున దిం కెపుడే ? నవ్వులు మాత్రమె నీకు 'నైవర్షిక భూషణములు, చిర చిరలను తొలగించి విర నిరలను తాల్పగదే !

174 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అందాలు అందుకో అందాలు అందుకో అందిన నిమిషమే | అందుకొని దాచుకో ఆ క్షణమే 1 అందాలు గులాబీలు అతి మార్దన మధురాలు, అందు కొన్న కొన కున్నా అవనికి రాలు |! చిన్న చిన్న మొగ్గ లనీ చిదుము కొన వెరచేవో ? చిరు చిరు మోక్షాలే చిదానంద రూపాలు | అందాలు అందుకో 1 అందుకొని దాచుకో ? నిండిన హృదయముతో నింగినె యేలుకో 1

రాఖీలు 175 ఎఅంత మాయ లాడవురా ఎంత మాయ లాడవురా 1 ఈశ్వరుడవె యౌదువురా 1 అంత లోనె ఏడ్పింతువు ! అంత లోనె నన్వింతువు 1 సంతోష విషాద బాప్ప సాగరమున ్రీడింతువు ! వలచి వచ్చు ప్రాణాలతొ చెలగాటము లాడెదవు 1 చచ్చినంత సుఖ 'మొసగి స్వర్గమునే చూపెదవు 1 బ్రతికిన నీ తొడ పైనే బ్రతుక వలయు ననిసింతువు ! చచ్చిన నీ ఒడి లోసీ చావవలయు సనిపింతువు 1! చల్లని శశివో, నిస్పులు చల్లే రనివో నీవు ? నా కడనా నీ మాయలు ? నీ కళనే కాదటరా ?

176 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నిను వలచి వనలక్ష్మి నిను వలచి వన లక్ష్మి నన దేరెరా 1 నన లెల్ల నిను జూచి నగు మోము లయ్యిరా 1 నీ రాక గను దాక నీరవ నిశీధమే ఉర్వియే నిను జేరి మబ్బు ముసుగులు విడిచి మమతలై, రమతలై తారలే నీ చుబ్టు రే రాణు లైరిరా 1 కాంక్ష లన్నియు విరిసి కాను వూర్ణిమ కాగ గుండె లన్నియు పొంగి గోలోక మందెరా ! తను వెల్ల తాళమై మన సెల్ల రాగమై నిను పొంది పనలక్ష్మి

రాఖీలు 177

ఇగ చరి

సంతృప్తియె లేదటరా

సంతృస్తియె లే దటరా ?

సర్వ నదీ హృదయేశ్వర !

ధారా పాతముగ మేటి

ధారా ధరములె కురిసి,

ధారుణినే ముంచి, నిన్ను

ఆరాధించిన గాని -

ఇరుగు పారుగులను చించి,

ఇరు కెలంకులను త్రుంచి,

పొంగి, నింగి నంటి, వరద

గంగీ నీదైన గాని -

వాన చినుకు మొదలు మహా

వాహిని వరకును సర్వము

నిను వలచే యున్న గాని

నిను పొందే యున్న గాని -

178 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం దేకున ఇ౧ కుసుమ కాలం ఇదే కుసుమ కాలం ఇదే సుభగ శీలం, మొన లెత్తిన రమత పైని నన లెత్తిన ప్రాయముతో ! ఇదే మధూదయం ఇదే సుధాలయం, నలు పెరుగని తలపులతో అల పెరుగని వలపులతో |! ఇదే తరుణ మాసం ఇదే అరుణ హాసం భోగమయ స్వర్గానికి రాగ ప్రియ నిణ్రీణితా 1

రాఖీలు 179 ఆ న ప్రేమింపుము అందరినీ ప్రేమింపుము అందరినీ నీవు ప్రమింతునులే నిను నేను ! రాఫే నీ యెదలో లేదేని రాలి పోవె బ్రహ్మాండము లన్నీ ? సేనింపును అందరినీ నీవు సీనింథునులే నిను నేను ! రమయే నీ పదముల లేదేని రాత్రి గడచునే ప్రాణి కోటికి ? పాలింపుము అందరినీ నీవు పాలింతునుళలే నిను నేను ! సత్యయె నీ సరసన లేదేని జగతికి దీపము లేవీ ?

100 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం లన్ని సారు లన్నానురా ఎన్ని సారు లన్నానురా ? హృదయేశ్వర |! నీవే సే నని - ఆనందము కలిగిన మైకములో అవు డపు డేదో అన్నా నేమో, ఎంత లోతులో రత్నము లైనా ఎగసి రావటర భూకంపనలో ? వర సుఖాలు ఆత్మారమ కేనా? వాగీశ్వరియును పాలు కోరదా ? క్షణము క్షణము నీవే నే నని నా అణువు అణువు యలుగెత్తి చాటురా 1 నాలో ప్రతి జీవాణువు నిన్నే మేళవించుకొని పాడుచున్నది - సర్వాణు కంర సమ్మేళన ఒక సారైనను ప్రకంము కాదటబరా ? త్వమే వాహ మని ఎంత జపించిన తనివి లేదురా, జీవితేశ్వరా 1 నీవే నే నని ఆనవలతునురా 1

భీమన్న రాఫలు మూడవ భాగం ఉమ అబెంచ్తటా.ఓలెటు నోటా ఎచటికేగు చుంపీహే ఎబి కేగు చుంటి నేను ఎందుకు కన్నీరు ? కంట కుంకునుము వడెనను కల్ల లెవరు నమ్మేరు 9 ఈ వియోగ మెన్నాళ్లని ఈ పెదవుల అదరు ? సున్న మెక్కువైన దన్న సూచన లెన రడిగేరు ? ఎంత తడవు చేతునొ యని ఎందు కంత కంగారు 9 ఉక్కపోత నభినయించు ఊర్పుల నెవ రెరుగరు ?

182 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అంతరాళ మహార్ద్షవములో అంతరాళ మహార్ణవములో అహో భామ విహార నౌక చండ వేగము తోడ చీకటి కొండ కొమ్మును-తాకెను ! కొండ కొమ్మును తాకి నౌక గుండె పగిలి బుడుంగు మనగా, నెభ్రు మడుగుల నీత గొట్టుదు నిశా రను గర్జించెను 1 నిశా రమ ఎక్కిన మహారధ దిశా చక్రము కన్ను గానక ప్రా కృవాటమ్మునకు ఢీ కొని భగ్గు భగ్గున మందెను 1 స్వామి హృదయ స్వామ్యమున్నై చక్తు రీగతి అహర్నిశలు, కోటి మంది ఉసస్సులకు అట చోటు కలదని తెలియరు 1

రాఖీలు 183 ఉన్నదీ ఉన్నదీ |! మనసున నా కొక కోరిక మహితమైన మరుమెట్టుకు మానవతను నడపా లని, నూనవతకు లోకాలను మలచా లని ఉన్నది 1 చావు వెనుక బ్రతుకును ప్రతి జీవికి చూపించా లని, సూర్య రధము త్రిప్పి గతము చూడా లని ఉన్నది అందరకును సరిసనుముగ ఆనందము పంచా లని, పరమానందమె సేనై విరియాలని ఉన్నది 1 ఏ దుఃఖము లేని స్టితికి ఎల్ల జగము చేర్చా లని, ప్రజ్ఞాన బహ్మనుగా బ్రతకా లని ఉన్నది 1

184 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం పూలు పూయును తలపు తోట పూలు పూ లపు తటల

వూలు పూయును తలపు తోటల ముళ్లు నిరుగును బ్రతుకు బాటల కరకు సీదర డొంకలకు ఈ కనక చేలము లెందుకో 1 మృగములను తిను కేసరికి నృుగ రాజ బీరుదము లెందుకో 1 వేడి నెత్తురు జ్రావు కత్తికి వీర స్వర్గము లెందుకో 1 లోక హితముగ వెలుగు దివ్వెకు చీకటుల చెర లెందుకో 1 దివ్వె తన పొగ నడుమ తాసే దీను రాలగు టెందుకో / సృష్టి సృష్టికి నడువు తోవక స్రష్ట గీచిన పిచ్చి గీతలు ఆక లాక లబంచు సృష్టినై ఆహరించుబ యెందుకో 1

రాఖీలు 185 భారత భూ లక్ష్మి

భారత భూ లక్ష్మి! ప్రాణ ధర్మ ధన లక్ష్మీ! అవని కెల్ల అన్న మిడే అన్నపూర్ణ నమ్మా! నీ సంచను ఇంత మంది

నిరుపీద అటమ్మా టి

ధర్మమిలకు బోధించే

ధర్మ తల్లి వమ్మా ||

ఇంత ముంది అస్పృశ్యులు

రాముల భీములను గన్న

రాజ మాత నమ్మా!

దేశి విదేశీ దాస్యము

ఆత్మేశ్వర మూర్తి వైన

ఆది శక్తి నమ్మా!

స్వార్ధ పరుల జబ్బు వీడి

జనుల బ్రోవ వమ్మా!

186 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అది గదిగో కాహళి అది గదిగో కాహళి 1 ఆహవ జయ కాహళి 1 ఖడ్గ ధారి క మ్మన్నది కదన కుతూహలి 1 తల్లి నేల ఎల్ల లపై కళ్లెము తెగి నన్నది, కృష్ణ విజయ రధ జవమున కృత హస్తులు లె మృన్నది 1 పౌరుష మొకటే మనిపిక్రి ప్రాణ బిందు వన్నద్సి, శల్లిని కాపాడ లేని తనువు లెందు కన్నది 1 ఈశాన్యమొ, వాయవ్యమొ, ఆకాశమొ, ఆర్జవమో, దుష్ట శక్తు లెట నున్నను చుడిచిపెట్టి రమ్మన్నది 1

రాఖీలు 187 ఇంత బేలవా ఇంచ బేలవా! అంత రంగ మెరుగవా ? ప్రొద్దుగ నను దిద్దిన నీ ముద్దు మోము వాడ నేల ? కలువ తోడికోడలు నిను గని నవ్వవె , కమలా ! మదనుని బాణనువు, శివుని నుతి త్రిప్పిన మొనగళత్తెవు ! రమకు నుందిరనువు, నలువ రాణికి యోగానననువు 1! నే నెదటికి పోవుచుంటి ? నీ యెదనే పండు కొంటి ? కానా నీలో చూవు ?

పోట్రీ పడి నీ పదములు పోత్ర పడి నీ పదములు పూజింతుసురా 1 అంద మైన దెల్ల నీకె అర్పింతును రా! మంచి మంచి పువ్వులలో మధురమైన ఫలములలో అనురాగము నింపి, నీకు ఆరగింపు చేతును రా 1 నా చెవులకు కములములై నీ చరణాబ్దములు వెలుగ నిను శిరమున దాల్చి సేసె ఇన చంద్రికనొదును రా! వెన్నెలలో స్నానమాడి నన్ను సేనె దోసిట గొని హారతి ప్లైమున నీక్షు నీరాజన మౌదునురా 1 నీవు ఎదుట నున్నప్పుడు నీవే నా లోకముగా, నీవు ఎదుట లేనప్పుడు సేసే నీ లోకముగా 1

రాఖీలు 189 ల్లి ఎవరి కౌను ఎవరి తల్లి ఎవరి కౌను ? ఎద లోపల నిల్పుకో ! ధీరముగా నిల్పి, ధర్మ వీరముతో కొల్పుకో 1 విను వీధులె గెల్చి తిరుగు విహగమైన గాని గూటిని కాపాడుకొనక దాట గలదె హాని ? పాంచాలీ ప్రణయ కలి పరమ శివుని పాశుపతము అస్త్ర ధారికే గాక అన్యుల కెటు లభియించు ? చక్రధారి య్రైన వాడె సారధి కాగలడు, చేత విల్లు కలవాడే గత నందు కోగలడు |

190 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 190 రానున్న ాాుటాా కా కల కల లాడే నింగిని కల కల లాడే నింగిని ఘనా ఘనము క్రమ్మెనే 1 తెలి తానుర కొంకులు అం చులు పొర్లగ నిండెనే 1 గట్ల పైని గల కాటుక పిట్టలు బెదరి చెదంనే 1 తెలి దానుర లంతట చెం గలువలుగా మారెనే 1 కట్టలు తెగిపోయి గుండె కన్నీరై ప్రవహించెనె 1 ధూమపేణి రాక్షస గొం తుకె బొంగురు పోయెసీ 1

రాఖీలు 191 [90 ఉదయం నీ రూపం ఉదయం నీ రూపం ఉత్సుల్ల సరోజం సాయంత్రం నీ రూసం సంధ్యాగరు దీపం ! నా నన్నిధిలో నీవు నవ వసంత వధువు ! నా పరోక్షమున నీవు ! నందన వన మధువు | నీవు వచ్చు పధం జీవిత పరమార్ధం, నీవు పోవు మార్గం నిఖిల జగ జ్ఞాయం |!

192 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం వే రావోయి

వెళ్లి రావోయీ |!

వేగమే రావోయి !

త్రోవ పొడవున మల్లె

పూవు లై వికసించి

నా వలపులే నిన్ను

సేవించు లే వోయి!

మనసు నిండా మంచి

మాటల్రై పాటలై

నే చేయు వూజలే

నిను నడువు లే వోయి !

విధు లెన్నా కలుగు జీ

విత నుందు, పగటి తో

రేయి ఉండుట నజ

రితియే లే వోయి |

రార్రు లందును నీతొ

రాస లీలలు నెరప

నా కలలి తారలై

నన లెక్తు లే వోయి 1

రాభీలు కె దేశ మూత, భూ మాత తేజ మొసగు గో మూత అసలు మాత కంట ముందు ఆరాధ్యలు, జన నుతా 1! గోమాతను పోపిఐచగ భూనూతను సేవించగ దేశ మూత స్వాతంత్ర్యమె దిక్కు కదర్క సోదరా 1 మాత బుణము తీర్చుకొన జాతిని రక్షింస నలె, ఒబ్లి అదంఎలష చ జే సకల ప్రజల సంక్షమమె జాతి రక్త ప్రియతమూ ! ప్రణ లనగా ఎవ రోయీ ? పైస లున్న పది మందా ? హలముల, కలముల నడువు అన్నార్ణులురా, వీరా |

[94 బోయి భీమన సమగ్ర సాహిత్యం ప్రపంచ శాంతికి మార్గం ప్రపంచ శాంతికి మార్గం - ఒక పౌరుష జీవిత మే నోయ్‌ 1 సరికి గొర్రె లున్నంత కాలము పెద్ద పులులదే రాజ్య మోయ్‌ 1! కర్ర చేత లేనప్పుడు _ గొర్రె కూడ కరిచే నోయ్‌ 1 పేద గుండెలో చెదిరితే సిచ్చుకయును తల దన్ను నోయ్‌ 1 కన్నున కన్నూ, కత్తిని క్రత్తీ కలిసిన నాడే సంధి కుదురు నోయ్‌ 1 సమ ఉజ్జీగా నర్సు లున్నపుడే సత్యా హెంసలు బ్రతుకు నోయ్‌

ఇది బొమ్మల కొలువు కదె ఇది బొమ్మల కొలువు కదే ? ఇట నాకే మున్నదే ? బొమ్మలతో ఆడు కొనే బుడుత డబే మానవుడు ? రంగు రంగులని య్రినా రత్న శలాకల అయినా ప్రతిథ లేని ప్రతిమలు నీ ప్రతి నిధు లగుదు రబే ? సీమ నుంచి వచ్చిన ఈ చిలుకకు గురు పీర మటే ? భూమి నుంచి త్రవ్విన ఈ బొమికకు దేనళము లటే ? మృత్యువు తిని ఉమిసీన ఈ స్పుత్తికకు నివాళు లటే ? పాంచ జన్య పరమాత్మకు ప్రతినిధి నత్తగుల్లటే ? ఏది నీ దయా వీక్షణ ? ఏవి నీ దర స్మితములు ? ఎంతటి కళ లైనను నీ యంతటి వౌనచే ?

196 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎందుకు నాకీ డందము కలుగని ఎందుకు నాకీ డెందనము కలుగని క్రోటను మొక్కల కోట ? దయ చేయుము నీ దయ కల్లినదో చా లొక గులాబి తోట 1 క్షణ మాత్రములో సమసి పోవు వు వ్వును కోరుముంటి నని నవ్వకు మా 1 ఉడు వతియును నీ జడ పువ్వే కద ? నీర జావ్లుడే నిప్పు కద ? పుట్టిన ఉదుసరి గిట్టని దేది, రగిలి బూదిగా రాలని దేది ? నాకై వూచి, నాకై వేచి నను రంజించే ననయే నాది 1 శాశ్వతత్వముకు సరి హద్దేమి ? పువ్వుకు క్షణమే పూర్ణ జీవితము, వద్దు నాకు పైపై మెరుగులు డెంద మున్న దొక అందమె చాలు 1

రాఖీలు 197

ఎవరు తండ్రీ

ఎవరు తండ్రీ ?

ఎవరు తండ్రీ ?

దేశ దాస్యము తుడిచి జాతికి

తేజ మొసగిన దెవరు తండ్రీ ?

మనిషి మనిషికి మధ్య లేచిన

మట్టి గోడలు కూల్చి వైచి

ఐక మత్యపు కోట గట్టిన

లోక బాంధవు డెవరు తండ్రీ ?

సతిత జనముల, పేద జగముల

గతులు మార్చిన దెవరు తండ్రీ

జగతి కంళకు శాంతి సత్యం

ప్రగతి చూసిన దెవరు తండ్రీ ?

అంద మనగా అన్బుళమే నని

అమృత మనగా త్యాగమే నని

మానవునికి కిరీట మొసగి

మాధవుని జేసిన మహాక్నుడు ?

108 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం జయ జయ అం బెద్కరా హఆజఉయ జయ అంబేద్కరా జయ భారత భాస్కర 1 నవ భారత సంవిధాన ధర్మ పధక నిర్మాతా ! భువి సమస్త పీడిత జన దుఃఖశాంతి తధాగతా 1 అస్పృశ్యత రూపుమాపి, అగ్ర అంత్య భేద ముడిపి, నిష్కుల భారత జాతికి నీడ య్రైన బోధి ప్రియ |! అంధకారమున పుట్టి, అవనికి దీపము పెట్టి సంకమును నముధించి మహికి పరిమళ మొసగిన సూరీ 1 రాళ్ళకు జీవము పోసి, మోళ్ళను చిగురింప జేసి, మట్టి నుండి మానవులను మలిచిన కారణ జన్మా!

రాఖీలు 1909 తెలుసుకో ఊొలునుకో 1 ఇలపై మనిసికి అర్ధం - తెలుసుకో | బ్రతుకుట ఒక్కటి జీవికి ప్రధమ ధర్మమని, జీవ కోటిలో మనిషిది చివరి కొమ్మ అనీ - వేసి నప్పుడే ఆకలి పేటాడును సింహమని, అడ్డు వచ్చు మిత్రు నేని హత్య చేయు మని షని - తోకలు, కోరలు జీవికి తోడు నీడ అని, మనిసికి మెద డొక్కటే మార్గ దర్శక నుని - మనిపిగ జీవించుటకు మంచితనమె చాల దని ఆత్మ బలము లేని బ్రతుకు అంధకార మయ ముని -

200 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యః 200 బోయి ధీమన్ని సమగ సాహిత్య గి రు ుది వూాందూ ఏది హిందూ ? ఏది ముసిం 9 ఏది క్రైస్తవము ? ఎల్ల మళముల సార మొకచే హృదయమే మఠము 1 కృష్ణుడో, జ్ఞైస్తో మహమ్మదా గీతయో, బైచిలొ, ఖురాన్లో ప్రేమనే బోధించ లేదా 9 ద్వేషమును నిరసించె కాదా 1 తూర్పు పడమర భేద మేలా ? తోట్‌ కెల్ల వసంతు డొక్తద్దే 1 కరము లెవ రెటు మోడ్చి పిలిచిన ఖంగు మను గుడి గంట ఒకటే |

రాఖిలు 201 మారాలి

'మారలి - మనిషిమారాలి ! మనిపికి మనిసికి నడువు మంధరాలు తిరగాలి, ద్వేషాగ స్నలు చల్లారి ప్రేము సుధలు ఊరాలి ! తోడి వాని థ్రమ ఫలమును దో 'దుకొనుట తొ 'లగాలి, పనీ తీరికా, వేడుక ప్రతి మనిపికి కలగాలి 1 పొట్ట కూటికై మనిషి పోరాటం ఆపాలి, ప్రణ లందరి ఆనందమె ప్రగతికి గురి కానాలి ! పేదవాని కుండలలో వేద మధువు నిండాలి, వేద మాత గుండెలలో విశ్వ జనత పండాలి !

202 బోయి భీపున్న సమగ్ర సాహిత్యం కదలి పోతిమి దూర దూరాలకు

కదలి పోతిమి దూర దూరాలకు, కర్తవ్యముల తీర తీరాలకు 1

అటు నీవు, ఇటు సేను

అశ్రు నయనాలతో, వెను దిరిగి వెను దిరిగి

వీక్షించు కొసుము -

కరడు కట్టిన-ని

కన్నీరె నభముగా,

ఆఅలమ టించెడి-ననా

ఆశ్రువుల జలధిగా -

కాలమే పక్వమై

కరుణమే విజయమై

మన గళకుల కొస లొ క్క

మధువులో ముడి పడగ -

నీవు నన్నద దాల్చి

నేను నిన్నెద దాల్చి,

బరువుగా బాధగా

పరమేశ్లు ఆజ్ఞగా -

రాథిలు 203 వేగం వేగం వేగం మేం వేగం వేగం - వేగ మొకటె జీనిత భోగం ! రాగ భోగముల, రణ రంగముల, రాజ మార్గముల, రోదనుల, వివిధ ధర్మముల, విద్యల, వేడ్కల వేగనంతమే ఫలవంతం కాలాహులె జాలీసులుగా, బొం గరములు త్రిప్పేదే వేగం ! బొంగరాల తోరణాల రధములు నింగిని నడిపీదే వేగం ! ఉగ్ర లలిత సమ విషమ విశేష్తో దగ్ర రూప విశ్వాత్మయి వేగం ! వేగమె పరమానంద తరంగం 1 వేగమె విజయ థ్రీ రంగం !

204 బోయి భఖేమన్న సమగ్ర సాహిత్యం స కోకుమవూ మనసు కలచుకొకు 'మనసు కలము కోకుమూ 1 మరు నా డేమగుసో యని - మల్లె మొగ్గ సలె విరిసి మాపబికే రాలునో ? రే రాజుగ సుధ లొలుకుచు రేపటి వర కుండునో ? మధు మాస మనోజ్జముగా మహినే స్వర్గము చేయునా ? హారతిలో కస్పురమై ఆనంద బ్రహ్మయాౌనా ? గోదావరి వరదలపై గో లోకము సంటునో ? ఉడు లోకము లెల్ల గెల్చి పుడమి సైకి ఉరుకునో ? అణు చరిత్రకే అందని తృణ జలూక గతిని గొనునొ ? కృష్ణ గీత గ్రోలి ప్రేమ చృష్ణలొ నిను నను తేల్చునొ ?

రాభిలు 205 ఏ నీ మనసే నీ మనసే - నా జీవిత మధు మాసం 1 చీకటిలో వెన్నెలగా, వెన్నెలలో లే యెండగ లేయెండను పద్నినిగా విరిసి నన్ను మురిసించే - వేసవిలో మావులుగా, మావులలో కోయిలగా, కోయిలలో సంజీవిగ విరిసి నన్ను మురిపించే - కా రడవిని రహదారిగ, దారి నిండ వీరముగా, నీరములో విజయముగా విరిసి నన్ను మురిపించే - నా బ్రతుకున అడుగడుగున నలినములను వూయిందుచు, నిరతానంద శ్రీగా నిరిసి నన్ను మురిపీంచే -

206 బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం బతుకు నిండుగ లోక (బ్రతుకు నిండుగ లోక భారాలు నింపు కొని తగియించి నా పడవ తెరచాప విడిచినది 1 కారు మబ్బుల దాడులో ? స్వామీ |! కమలినీ స్వాగతములో ? రాగాలతో మనసు మేఘాలపై నిల్చి వేగాలు మూగిగా ఓఘాలు పడి తరుము ! అనుకూల పవన మేనా ? స్వామీ 1 ఆత్మలో దీపమేనా ! రంయి సుని తిరుగు ఈ రాకెట్‌ విమానాల నీడ్రత్రో నా జాడ నేలపై ఎటు నిల్చు ? రెక్కలను కట్టు కోనా ? స్వామీ 1 రిక్కలకు మళ్లు కోనా ?

రాఖీలు 207 ఎచటి కోయి బైలు దేరితివి

ఎచటి కోయి బైలు దేరితివి ?

ఏ జగాలు గెలువ గోరితివి ?

నీ మకుటము నిర్మల తా

రా మండల మండితము

నీ పదాలు వన వికసిత

నీ లోత్ప్సల వూజితాలు |

నీ అభ్యుదయము దైనం

దిన శుక్ల సుధా కరము !

నీ వదనము వైశాఖీ

జీవన మధు చుంబితము 1

నీ యీక్షలు ఆనంద

స్థాయీ తాదాత్మములు

ని రాకల శ్రీ లక్ష్మీ

నీరాజన భాగ్యములు |!

నీ రూపము గగనాలయ మేరు శిఖర సుందరము |!

నీ కరకుణము విశ్వోదయ

నిఖి లశ్వర్యము 1

208 బోయి భీపున్న సమగ్ర సాహిత్యం జస మాటి సాహారం ణు

మాటే సౌహార్దం !

మనసే సౌందర్యం ! మాటా మనసూ ఉంటే మధురం జీవితం 1

మాటే రాకుంటే

మైత్రి చాల దూరం 1 మనసే లేకుంటే మనుగడయే భారం 1

మనిషిని మనిషిని కలిపే

మనసే ఉపస్సు - మనసును మనసును కలిపే మాటే భ్రేయస్సు 1

మాట చెలిమి కలిగి

మనసు కలిమి వెలిగి మనిషీ మెలిగి నంత - మధువే జగ సుంట 1

రాభీలు 209 ఇంత దూరమా ఇంత దూరనూ ? మన ఇరువురికిని నడుమ - ఆకాశ స్వామి వీవు అవనీ కాంతను నేను, నిత్యము నీ నీడలనే నే వసించి యున్న గాని - రత్న గిరులు వులకింస రస ధునులే ప్రవహింస గాఢముగా నీ కౌగిట కరిగి పోవుచున్న గాని - అంగ రాగములు చెదరి హారాదులు చిక్కు పడి నా మేనును మరచి నేనె నీ మేనై యున్న గాని - మేనులు కూడా పోయి మాననములు ఒకటే అయి అమృత రసాద్వైతములో ఆత్మ మిగిలి యున్న గాని -

210 బోయి ఫిమున్న సము సాహిత్యం ఎచ్చటనో నే చూచినవే ఎ్బటనో నే చూచిననే 1 ఎచ్చటికో నను సిల్చినవే 1 ఆ మెడ మెరపు ఆ జడ ఒరపు మెడ పై జడలో విడిగీ విరులు - మెరిసే నడుము విరిసే వెన్ను విస్తరిలో ఆ వెన్నెల విందులు -

కపురపు టనటి కవల కంబముల మక్కువ త్న్పో మువ్వల, తామర పువ్వుల నవ్వులు, నవ్వుల నడుము సలిగే హంసలు -

రాభీలు 211 మరచి పోతినె మరచి పోతా, మానినీ! గురుతులే దొక విషయ మేని - బాట పొడవున మాట సెగలని తీగ లేమో తెలుపు చున్నవి, బాధతో చిర గాధ లేవో నులువ్తు మలుపున నిలువు చున్నవి 1 ॥ మర ॥ గట్లు వెంబడి గడ్డి వువ్వులు అడుగులకు మడుగు లిడు చున్నవి, వెలిసి పోయిన వలపు లేవో తలపు టందులు తాకు చున్నవి |! ॥ మర ॥ కొమ్మ లందలి కువ కువలలో సరసు లందలి విరవిరలలో రస్య మానము రాగ మేదో ? ధ్వన్య మానము ధర్మ మేదో ! ॥ మర ॥ పాట యేదో మీబి పోవును, అందమేదో ఆపి పోవును, గడిచి పోయిన దెల్ల కలగా తుడిచి పోసిన నీ కవుంగిట ! ॥ మర ॥

212 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం దూరములో ప్రతి పువ్వూ దూరములో ప్రతి పువ్వూ నీ రూపమె చూపవు ! నీ వనుకొని చేరగనీ నిప్పులు చెరగు |! కొమ్మలలో ప్రతి పకమూ గుస గుస లాడును నీతో 1 దొరికితి వని చేరగనే ధుమ ధుమ లాడు! మేఘములో ప్రతి నెనులీ మెరుపు కన్నె తాసే యగు 1 ఉన్నావని చేరగనే ఉరుములు కురియు 1 ప్రాయములో ప్రతి ప్రాణీ నీ యునికినె తెలుపు 1 మే లనుకొని చేరగసే హేళన చేయు 1

రాఖీలు 213 చూడా లను కొన్నంతనె చూడా లను కొన్నంతనె నిన్ను చూడలేని నా కన్నుల కంటే - కను తెరువగనే కాంతుని జూచే కములములే ధన్యములు 1

పాడా లను కొన్నంతనె నీకై

పాడలేని నా గొంతుక కంటే - గొంతెత్తగనే మధువులు కురిసే కోయిలలే మహితములు 1

కావా లను కొన్నంతనె నీలో

కలువ లేని నా కాయము కంటే - అను నిమిషము నీ అభిరతి పొందే హాంసలే దివ్యములు |

214 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం జీవిత మన నేమిటి

జీవిత మన నేమిటే

జీవన నుందరీ లై మధువు మాగక్రమే నటే మంగళ గౌరి 1

ముళ్లు లేని గులాబీ

మొగ్గ కలదటే ? వెలుగు వెనుక మబ్బు లేని తొలకరి కలదచే ?

భగ్న హృదయుల ఉవాచలు

భయము గొల్పు చున్న వటే ? నిరాశాహతుల నీడలు నిజము దాచు చున్న నటే ?

ఈన కలలే అలలుగా

తన లక్ష శ్‌ మోక్షముగా పరువముతో ఉరక లిడే చిరు వాగును చూడ వటే ?

సరసులతో ఆగి పోక్ర

నెరదలలో ఇంకి పోక్ష శరధిని చేరుటె జీవన పరమావధి కదే ?

రాభీలు 215 గి ఏది శాశ్వత మట ఏది శాశ్వాత మట ? ఎందుకు మరి దుఃఖించుట ? పంచదార పలుకే కద పాలలో లయించుట ? రాలి పోవునది వూవే, సోలి పోవునది ప్రాణమె, పగిలి పోవునది గుండెయె, బండ కేమి తెగులట ! సౌదామిని జీనిత మొక క్షణ మైనను లోటేమి ? ఎట్టెడారి మను గడవే యేండ్లైనను ఫల మేమి ?

216 బోయి భీమన్న ససుగ్ర సాహిత్యం వింతైనది లోక మని వింతైనది లోక మని చింత పడుదు వటే ? గొంగళి పురుగును సీతా కోక చిలుకగా మార్చే పారిజాత సుమమును ఒక సారికె నేలకు రాల్చే _ నిప్పుల కుంపటిని పగటి నెత్తి మీద మండించ్చే శీతల మధు విధు కలశిని చీకటి పా లొనరించే _ రాగ మృదుల హృదయులక్షు త్యాగములను విధియించే వ్యర్థాలస జీవులే వైభవములు కరుణించే _

రాఖీలు 217 ఎవరు నిన్ను రక్షింతురు ౨వరు నిన్ను రక్షింతురు ఎందుకు భిక్షాటన ? నీ కంటే ఘను లెవ్వరు ? నీక్తు నీవె రక్షణ ! నీ ఆత్మకు నీమనసు నీ మనసుకు నీ బ్రతుకు కంచు కోటలై యుంటే కత్తులు నిను తాక్షునా ? కోటలు కాపాడు కొనగ కోరికలను తీర్చు కొనగ అణు బాంబుల కాలములో అథ్రు బలము చాలున 9 చేయి చాచి యాచించిన స్వేచ్చ లభించున ఇ భిక్ష మిడిన లనములతో కుక్షి నిండున ౪

218 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఆర్యభూమి సూర్య భూమి ఆర్యభూమి, సూర్యభూమి వీర్య భూమి రా, మనది ! అంధకారమును గని, వెన కడుగు వేయకురా |! సత్త్వ భూమి, చిత్త వ్‌ భూమి తత్త్వ భూమిరా మనది 1 రాజస తామసముల గని ఓజ చెడకురా 1 యంత్ర భూమి, తంత్ర భూమి మంత్ర భూమి రా మనది 1 పరాణువులు పగులుబ గని భయము చెందకురా 1 అన్న భూమి, వెన్న భూమి కన్న భూమ్విరా మనది 1 భవ్య భూమిరా 1! మనది దివ్య భూమి రా!

రాఖీలు 219 గి ఏమిటి పాడేవో ఏమిటి పాడేవో ! ఎవరికి పాడేనో ? జీవా - ఈ నిద్రా ముద్రిత నిశీధిలో ఎవరికి ఏమిటి బోధించేనో ? మేనే మరచిన భువి కాదా ఇది ? వీసే పోయిన దివి కాదా అది ? ఈ ఆ తారల ఉరకలలో ! ఆ ఈ ఆకటి గురకలలో ! నీ జీవుని వేదనకు న్వర మిడి నై నీపే పొడుకొందువో ? నీ గొంతుకలో దేవుని వేదనె నిస్ప ఎహతో నిట్టూర్చుట వినవో !

220 చోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఇట లఎందుకొ ఆ తహతహ ఎందుకొ ఆ తహ ఈహ? ఏమిటో నీ ఊహ ? ఏ పూర్ణ సుధా పాత్రకొ ఈ అహ రహ యాత్ర ? అరుణోదయ సౌందర్యం అమ్బ తేందు సుధా హాసం ఏ వెన్నెల రేయి కొరక్షా ? ఏ వే వెలుగుల కొరకో ? ఏది గమ్యమో తెలియదు, ఏది ప్రాప్తమో తెలియదు, అడు గడుకొక అనుభూతిని అందుకొనక త్వర ఎందుకొ ?

రాఖీలు 221 తెరువది తెరువరి ఇరువరీ 1! తెరువర్‌ ! తెరు వెరిగి చన వోయి ? నీ వేగు దారిలో ఏ విరులొ వలచేను ! నీ వాగు ఊరిలో ఏ వెతలొ కలచేను | నీ అడుగు జాడలో ఏ అన్బుత మూరేనొ | నీ గొడుగు నీడనే ఏ చెడుగు దాగేనొ నీ తలవు టల మీద ఏ వలపు విరిసేనొ ! నీ వలవు కల లోన ఏ విషము కలిసేనొ 1 నీ మనసు తముసులో ఏ మెరుపొ మెరిసేను ! నీ బ్రతుకు పొలములో ఏ రుతువొ కురిసీను !

222 బోయి భీసున్న సమగ్ర సాహిత్యం నవవ తన సన సనపసప ననా న ఎచ్చటివో ఎచ్చటివో ఎచ్చటివో | ఎచ్చటివో 1 ఈ శీతల మలయా నిలములు 1 మలయానిలముల వృ్బుదు కరముల కీ కల రుతములు ఎచ్పటివో ? కోయిల కల రుతముల కీ కమ్మని తోయజ గంధము లెచ్పటిన్లో 1 అవనిని వీవే గంధములకు ఈ అమృత రాగ రుదు లెచ్చట్రివో | రాగ రుచుల రమణీయ ర్వురుల కీ రమణీ స్పర్శన లెచ్బటివ్లో | రూస దర్శనము లెప్పటివ్లో ] ప్రతి రూప ప్రతిమా హృదయము కీ ప్రణయ స్పందన లెచ్బటివో 1

రాభిలు 223 ఎంత చలనిది మ్‌.

ఆంత చల్లనిదే 1

ఎంత మెత్తనిదే నీ మనసు !

నా మనసును నీ దగ్గర ఉంచి

నీ మనసును నా తోడ తీసికొని

పైన మైన ఆ నిమిషమె నాకు

ప్రాణ సౌరభము వీచినదే !

బైలు దేరి నే వస్తూ నిను ఆ

పాద మస్తకము ముద్దాడిన ఆ

ప్రతి ముద్దును ఒక అమృత కలశ మై

బ్రతుకును మధురించినదే !

సుఖ మున్నది నా మనసుకు నీ కడ,

సుఖము లేదు నీ మనసుకు నా కడ,

నాతో తిరుగుచు నను సేవించుచు

ఈ అనంత అనిరాము యాత్రలో

ఈ ఆకటి చిచ్చుల లోకములో

నీ మనసే నా కూడ లేనిచో

ఏమై పోయే వాడినో కదే !

224 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం నీ మీదకు మనసు పోయి నీ మీదకు మనసు పోయి నీ సన్నిధి కోరుదు ! కోరికలో మునిగ్శి విరహ కుండములో వేగుదు 1 మల్లె పూలు కనబడిన్నా మంచి మాట విన బడినా, మనసే నీవై విరిసి ఏవో మెరిసే కనులు, ఏవో విరిసే పెదవులు, గుండి నాటి నప్పుడు నీ నిన్ను విడిచి చను వేగ, నిను చేరుబలో జాప్యం, భయము తోడ సబకుదు 1 పట్టరాని సుఖి 'మ్రైన్మా బాధ్దెనా నను చేరగ ఒంటరిగా పడ్షవ్రేక్ర జంటగ నిను కొర్ర దు!

రాఖీలు 225 (బతుకు బాటలో పొడవున (బతుకు బాటలో పొడవున గతుకు లున్నవటరా ? గతుకు లెన్ని వెతలు పడిన అతక కున్ననట రా ? గతుకులలో పడి బండి కదల కున్నదట రా 9 నిలుచుట వైనా చల్లని నీడలు లేవటరా ? దొ 'దికిన నీడల నెన్నో దొసగు లున్న వటరా ? నోటిని తడి చేయ గల్లు ఊటయుి లే దటరా ? నీకొ క్కడికే కా దది, లోకపు తీరే అదిరా ! నిను నీవే చక్క బెట్టు కొని ముందుకు పదరా 1

బోయి ఖిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 226 ఇంతటిదా ఇంతటిదా ! నీ స్నేహ సహాసుభూలి- ఎంత వేడి వడపోసి ఈ వెన్నెల కాసెదవో 1 ఈ విరహ నిశీధి కూడ ఇంత చల్లగా ఉన్నది 1 నాడియు రగిల్సీ ప్రాగిలీ బూది యగుచు నున్న గాని చేదనయే తే కున్నది 1 మోహాంధముగా నేను ముళ్ళ మీద నడచి పోవ కౌరిన నెళ్తుర క్షాన్సి గాయము క్రనప్రడ్ష కున్నది 1 వా విరహాగ్నులస్సు కూడ నీవే మై దాల్సుక్షొన్సి కౌలి పోవున్వున్కె వందన గంధ మలదుదువు నాక్తు 1

అక్కడ నీవే పువ్వును అక్కడ నీ పే వువ్వును పుడికెదనో ఇక్కడ నే నా తావిని గ్రోలుదును ! అక్కడ నీ వే మధువును క్రోలుదువో ఇక్కడ నే నా మైకము పొందుదును ! అక్కడ నీ వే సుఖమును కోరుదువో ఇక్కడ నే నా కృషినే చేయుదును ! అక్కడ నీ వే వనమున తిరుగుదునో ఇక్కడనే నా రమనే పొందుదును ! అక్కడ నీ వే పాటను పొడుదు వో! ఇక్కడ నే నా ఆటను అడుదును ! అక్కడ నీ పే వూజలు చేయుదువో ఇక్కడ నే నా ఫలమును పొందుదును |

228 బోయి భీపున్న సమగ్ర సాహిత్యం జొన్న కంకుల కొరకు

జొన్న కంకుల కొరకు

జోడు బాసిన పక్షి

ఆగ దొక కొమ్మపై

ఊగ దొక తీగ పై ఎంత దవ్వరుగునో ఎగిరి ! గూటి కెన్నటికి చేరునో తిరిగి 1

గూటిలో కుదురుగా

కూర్చున్న పక్షి

(భ్రమపడదు పందైన

భయసడదు పిడుగైన, ఎప్పటికి తీరునో దీక్ష ! గూటి నెన్నటికి వీడునో స్వేచ్చ 1

విహరించి విహరించి

విసిగి పోయిన పక్షి

కూర్చుండి కూర్చుండి

క్రుంగి పోయిన పక్షి కలుసు కొను టున్నదో లేదో ! ఉభయ కొంక్షలును తీరు తెరు పేదో 1

రాఖీలు 2209 రావాలనుకొంటినే రావా లనుకొంటేనే రండీ నా తోటకు ! అందాలకు పడి చచ్చే కొందరికే ఈ తోట | అందము తిని ప్రేమ త్రాగి, దెందాలను పవళించే మత్తులకే, రాగ రసో న్మత్తులే ఈ తోట! లోభములకుు, లాభనులకు లోక వ్యవహారములకు పనికిరాని దీ తోట 1 ప్రణయ నూత్ర మీ తోట! నిర్మల హృదయులకె కాని నిలువ రాని దీ తోట! అమ్బత భావుకులకె కాని అగుసించని దీ తోట | నన్న రాగ రసములతో భగ్న జీవితముల నతిక్తి ఇల కొలికిన సుధను తిరిగి ఎత్తునదే ఈ తోట !

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 230 గి ఐమిటి వెతికీవో ఏమిటి వెళికేవో ? ఎవరవొ నీవు, ఈ చీక్షటిలో _ నగయేదో పడిపోయినదా ? నాణె మేదొ చెయి జారినదా ? ఏ నిలువక్తు, ఏ వలునకు కూడ్రా తావు లేని ఈ వీక్షటిలో _ ఏ మాయని ముణికై వెత్తిక్తవో, ఏ ఆరని దివ్వెను కోగ్రవో ఎల్ల కళలక్షున్ను కాంతశులకును తన ఎదె సమాధియౌ క్క వీక్ష్రల్రో _ నీకు నీవె కనిసించని చీక్షి నిన్ను నీవె కౌగిట గొన్స వీక్ష్య య్యా మందిరమౌ ,్య వ్రీక్ష్యల్రో _

రాఖీలు రీ డే! కాటుక కరగిన దేలా కాటుక కరగిన దేలా ? బాలా! క ౦ఠముచలగిన దేలా ? పూయలేదొ నీ వూజా వాటిక ? కాయలేదొ నీ కాంక్షా లతిక ౪ మల్లెలు కాయునె ? మరువము వూయుని 2 మామిడి వూవులు మాలకు తగునే ? తోట నేది యెందుకొ తెలిసిన దొక తోట మాలఠికే కాదటె ? బేలా! అందని ఫలమును ఆత్మ కోరినా ? అందని దంటూ ఆత్మ కున్నదా ? తాదాత్మ యు లభియించిన మీదట

232 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం చినుకు చినికే మబ్బు చినుకు చినికే మబ్బు తునకై ఆశించి, పొంగి పారే సరస గంగ మాటే మరవి కేలు మోడుస్తావు చాల 1! ఎవరి మేలు కేడుస్తానె ? బేల 1 తృటిపాటు వెలుగు వి ద్యుద్దీపమును గోరి, అస్తానలము దాక్ష అరుణ కిరణుని తరిమి కరము లందిస్తావు చాల ! ఎవరి కరుణ నిందిస్తావె ? బేల 1 పూర్వ గాధా లహరి పుటలలో తలపెట్టి, అడుగు దమ్ములు కొలు కంట తడి పెడతావు చాల 1 ఎనరి వెంట తడబడతావె ? బేల |

రాభీలు 233 ఎత్త వోయీ కేల ఎత్తనోయీ కేల ఈ బేలసుమ బాల! ఏ గాలి వడి తూలి ఈ నేల రాలినదొ, ఏ కబరి ముడి నడలి ఈ ధూళి జారినదొ ఎ 1 సంస్కార వాసనలు చల్లార లేదోయి, సౌందర్య సంపదయు సమసి పోలేదోయి ॥ఎ॥ ఏ కొంటె కన్నులో ఏ తుంటె చేతులో ఇటు కొసర్కి అటు కసరి ఎటు విసరి పోవునో 1 ॥ వట్టి విరిగా లేదు పత్ర కోరక మేమొ ! నల వంత బడియున్న వనలక్ష్మి మన శ్‌మొ ॥ఎ|॥

234 బోయి భీమన్న సనుగ్ర సాహిత్యం ఇంత ముద్దుగ పూచితివి నీవు ఇంత ముద్దుగ పూచితివి నీవు 1 ఎవరి ముద్దుల గుమ్మవే ? ముద్దుకొక మొగ్గా నిలు వెల్ల మురిపెముల పూ గొమ్మవే 1 అంబి అంటని గులాబీలు, అదిమి గుచ్చిన ఎర్ర కల్వలు, నెత్తురులు చిందు మందారాలు, నెత్తావులను చిమ్ము జాజులు 1 మోవిపై మురిసేవి, మూర్దాన విరిసేవి, బుగ్గలను మెరిసేవి, కన్నులను కరిగేవి వివిధ విరుళములతో నీ నిండ నవ వససంతము నింపినవి కదే ! ఆ పొద మస్తకము, అణు వణువు, ఆత్మేశ్వరుని ముద్దులలొ మున్సి కేవల వసంత వనివా నీవు ? తై వల్య లక్ష్మివేనే నీవు 1

రాఖీలు 235 ఇస ఎపు డైన బతుకులో

ఆపు డైన, బ్రతుకులో

ఏ ప్రాయ మందైన,

అంద మేదైన నీ

డెందమును సోకనే ? అదియే పరాదేవి ఆశీస్సు నీకు !

ఎపు డైన బ్రతుకులో

ఏ అందమున నైన

రాగ లాలన నిన్ను

రస కలని జీసెనే ? అదెయె జీవన దేవి అనురక్తి నీకు !

ఎవు డైన బ్రతుకులో

ఏ రాగ రుచి కైన

తనువు నంకిత మిచ్చి

దాసోహ మంటినే ! అదియే అమ్బత దేవి అనుభూతి నీకు 1

236 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఒంటరి తీగవా ఒంటరి తీగవా ? జంటకు చేరుదువా ? ఈ చిరు వెన్నెలలో ఈ చలి గాలులలో ఏ చెలి నిను విడిచి ఏ దెస బోయుసే 1 పచ్చని గుండెలపై వెచ్చని కౌగిలిలో వలపులు రుచి మరిగిన చెలు లెటు నురచెదరో ? నీ చెలి నీ కొరకు నా చెలి నా కొరకు ఎట ఎట వెదుకుదురో 1 ఎపు డిటు మరలుదురో 1 కవ్వించును కలువలు 1 నొ వ్వించును వెన్నెల 1 ఆసరా లేకుంటే అసువులె పోవు నేమొ 1

రాఖీలు 237 ఎంత జాణవే కలువా అంత జాణప్పే కలువా 1 ఇంతేనా నా విలువ ఇ? ప్రేమ కోస మని పిలిచితివి, సేవ చేయు మని చెప్పితివి నీ నీడను మనుచుందిన నాకు నీడయు లేదని నవ్వితివి ॥ ఎం ॥ గాలి మేడపై గగన కుసుమమై గుండె నిండుగా గుబాళించితివి చిరు నవ్వులతో చెంత చేర్చుకొని చరణ వంకమున త్రోసితివి 1 ॥ ౨౦ ॥ అల్పమైన ప్రతి అల కల్లాడుచు అడుగు దామరల వడియుండిన నా వికల హృదయమే సింహాసననుగ విశ్వ చాంద్రివై విరిసితివి 1 ॥ ఎం ॥ రాజస తామసములను చంపుకొని, రాజరికమ్మును మానుకొని, సరమ నత్వ వూర్ణుడనా నను నీ ప్రగతికి దాసుని జేసుకొంటివి 1 1 ఎం ॥

238 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మేఘ మాలను, మెరుపు కన్నెను, చంద్ర కాంతిని ఇంద్ర పదనిని ప్రేమ కోసము పిలిచి పిలిచీ రాక కోసము రగిలి రగిలీ

ఎదురు చూతు వటోయీ ? ఏడ్చు చుంటి వచోయీ ? మేఘ మాలను పట్ట గలవా ? మెరుపు కన్నెను ముట్ట గలవా ? చంద్ర కాంతులు కాంత లగునా ? ఇంద్ర పదవులు సెదవు లగునా ? ఆశ వీడ దదోయీ ? అందు కొందు వదటోయీ ? మిన్ను విడిచి కన్ను మలిసి, నిన్ను నీవే దూచుకొనునూ | శత సహస్రానందములు నీ స్వాంత మందె తరంగితములా 1 భోగ తల్పుడ వోయి 1! భువన కల్పుడ వోయి !

రాఖీలు 239 వీరుడ వగుదువనా వీరుడ వౌదునా ? శూరుడ వౌదువా ? దేశ దేశముల వెలిగే ధీరుడ వౌదువా ? ఎవడో ఒక జీవుడు నిను ఎదురించుదునే యుండు, వెర పెరుగక నిల్చి గెల్చి విక్రమించి మించనిదో ? మృత్యువునకు భయపడుట సత్యమునకు భయపడుటే, శాంతి నసత్యముళలకై నీ సత్త్యము చూపించనిదో ? ఊహల, చేతల నీ వొక ఉద్యమమై బ్రతకనిదో ? నుహిమలు గల మహికే నీ నహనీయత పంచనిదో ?

240 బోయి భీమన్న సమగ సాహిత్యం మంచితనం కాదురా మంచితనం కాదురా, మానవుడా 1 మానవ లక్షణం మనోబలమురా |! పశుబలాలు థీ కొంటే బాహు బలం చూపాలి, మరతుపాకు లెదు రైతే మహాణువులు విసరాలి మం ॥ కర్ర చూసీ రమ్మంటే కత్తి దూసి దూకాలి, కరము చాచి ఎదు రాస్తే కర చాలన చెయ్యాలి ॥ మం ॥ శాంతి సమయ ముందు పే దాంతి వై సుఖించాలి, సమర కాల మందు చండ కరుడ వవ్వాలి 1మం ॥ పిరికి వాని గుండెలలో ప్రేమకు చోటు లేదురా, శక్తి లేని జాతికి ముక్తే లేదురా ॥మం॥

రాభీలు 241 సైనికులం మనం "సైనికులం = మనం |! సైనికులం అందరం 1 జాతి ప్రాణ రక్షణ కై సమర భూము లందు, బంటుతనము పోపించగ సంట భూము లందు ॥సై॥ రాజ్యరమా ప్రభుతకై రక్త తర్పణం చేస్తే యువ వీరుల పుష్టికై ఒడలు వంచి చెను టోద్చ్బే ॥ సై॥ దానవతను తెగటార్చి నూనవతను రక్షించే, ముళ్ళ పొదలు తెగ నరికి ముత్యాలను పండించే ॥ సై ॥

మన్స సమగ్ర సాహిత్యం 242 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎందు లోన నేను ఎందు లోన సేను ఎవరికి తీసిపోత్రిని ? రణ రంగము లోన రక్తము చిందించితిని, కుసుమ వనము లోన కోక్రిం నై పాడితిని ॥ ఎం ॥ శాంతి సమయమున సాధువు నై మసళితిని, విష్లవముల నడుమ నీరుడ నై నిల్చితిని 1 ॥ ఎం ॥ హృదయ మొసగి సేను ప్రేమ లేఖ ద్రాసితిని, కారిన్యము పైని కత్తి దూసితిని 1 ॥ఎం॥|| దేశ మెల్ల తిరిగి దిక్కు లంట విరిసి విశ్వ షూనపతకు విందు చేసిత్తిన్సి | ఎం ॥

చూచితిని |

సుందరమౌ నీ రూపము -

కన్యా - కుమారి నుంచి

వైలా - స శిఖరి దాక

ఆ పాద - మస్తకమూ

అప్బుత కలి వైన నిన్ను ॥చూ॥ గంగ సింధు, బ్రహ్మపుత్ర

గౌతమి, కృష్ణ సినాకిని

నర్మద, కావేరి నీకు

నలుగు నీటి చెలు లగుట చూ ॥ నాద మాత నీ కోసం

వేద కచేరీలు కూర్చ,

ఉపనిష దంగనలు నీకు

నవ రుషులై భాసిందుట చూ ॥ ముఖ్యములను నీతి తెలిసి

సర్వ జనులకును ఒకటే

సమ ధర్మము నెరపిన నిను 1చూ॥

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 244 బంతి పూల దండలు

బంతి వూల దండలు

మామిడి తోరణాలు 1

ఏ ఇంట చూచినా

ఏ వీధి కేగినా

కపురపు దీపాలు

కమ్మని ధూపాలు 1

ఏ మోము చూచినా

ఏ కంట కను గొన్నా చల్లని వెన్నెలలు సరసాలాపములు 1 పండగ ఏ దైనా గుండెకు ప్రతి బింబమె, గుండె ఎవరి దైనా పండగ కోసమే 1 దసరా వేడుకలు, సరదా సంక్రాంతులు, విందులు విలాసాల్సు అందరి కులాసాలు 1

రాఖీలు 245 దీపావళీ! దివ్య నవ్య దీపావళి ! నరుని గుండెలో విరిసిన నవ జీవన వాంఛావళి | చీకటిపై దండెత్తిన జీవ శిఖా విశిఖావళి ! రంగుల తారా జువ్వబు రకరకాల టసొసులు మతాబులు, చిచ్చుబుడ్లు మానవ గుణ గణావలీ | పుర నీధుల మేడలకు చిరు గుడిసెల గుమ్మాలకు సమోత్సాహమును కూర్చే సొమ్య భారతి వయాలళి |!

246 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఒకొక దిపం

ఒకొక దీపం, ఒకొక దీపం! నాద పాధోనిధి మధించి వేద మొసగిన పరము బుపిక్రి

గీత సాక్షాత్కరించిన సం

గీత రస రత్నా కరునికి ॥ఒ॥ అజంతాలో అమృత మూర్తిగ

అవతరించిన తెలుగు విల్పిక్తి

చతుర కావ్యకళా సరస్వతి

చరణ చారణ వక్రపర్తికి ॥ఒ॥ ఆత్మ దేశ నిమోవనార్ధం

అసువు లొడ్డిన అమర యోద్ధక్తు,

పేద సాదల సుఖము కోసం

చేదు మింగిన యువక శక్తికి ॥ఒ॥ సర్వ మానవ సమత కోర్‌

సాధు జనులక్తు, సంఘములకు,

సకల విశ్వ కళాలయములకు,

సంస్క ఎతీ కార్య క్రమాలకు 1॥1ఒ॥

౮ ఖలు 247 (శ్రీైైల శంకరా శ్రీశైల శంకరా 1 కృష్ణ గంగా ధరా ! భ్రనురా మనోహరా 1 ప్రజల శక్తీశ్వరా 1 నల్లమల కొండలలో నుల్లి యెల గుండెలలో కాంతి లింగా కార |! కరుణా సుధా సార | కలిమి లేముల మించి కుల మతాలను మించి స్పర్శ నుఖ మందించు సాయుజ్య సుందరా 1 శిఖ్లర దర్శనము ననె శ్రీ లొసగు శంకరా 1 శంకరుని అద్వైత సాహితీ శశిధరా 1

248 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం చల యు వాబుబ్న ంబుట నెబాల్యం వేంకటిశ్వరా

వేంకష్య్వోరా | ఓ

వేంకటేశ్వరా |

కొండ లేడింబి పైని

కొలు తీర్చిన స్వామి 1

కొండ దిగువను నాదు

గొంతు వినబడ దేమి ?

తృణము గైకొని కోతి

ధనము లిచ్చే ప్రభూ?

ఎదను గ్రికొని మోక్ష

ఏడు కొండలు నాలో

ఏడు స్వరములు కాగ

నేనె ఒక వీనై

నిన్ను పాడ్తేను రా

ఏ దేడు లోకాలు

ఎక్కి దిగ లేన్లుర్రా 1

నాగుండె గుడి లోనె

నా సేవ గైకొనర 1

శీకాళ హస్త్ర్వరా (త్ర హు

ట్రీ కాళ హస్త్వరా ! నీ కృపా

శ్రీ నొసగి దీవించరా !

శ్రీ కాళ హస్తు లను

త్రి గుణమ్ములకు నీవ

ఈ+శ్వరా అయము వై

ఐశ్వర్య మీవటర ల

జ్ఞాన ప్రసూన హృద

యానంద మధుపాయి !

ప్రజ్ఞాన చేతనా

అమృత లింగేశ్వరా !

ఆనంద నర్తకా !

ప్రకృతి జీవన కళా

ప్రాణ ప్రవర్తకా !

నీ ప్రసాదమె అమృత

ని శ్రేయసము సదా,

నీ కరన్‌ బక్ష్మి

నా కింత కొసరరా |!

250 బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మనసున మెదిలేవు 'మనసున మెదిలేవు, కనులకు కట్టేవు, నీనే - పద్మా కరమును కను వేళ్ళ ఏ భ్రమర గీతలో విను వేళ రాకా చంద్రుని వనముల నుండి రాగ మేదొ నను సోకే వేళ ॥మ॥ గులాబి తోటలు పూచే వేళ కోకిల పాటలు సాగే వేళ గుండె బరువుతో ఒంటరిగా ఈః కొండలలో తిరుగాడే వేళ ॥మ॥ తెలి మబ్బులలో ఐరావతములు దిక్కు లదరగా నడిచే వేళ విద్యు ల్లవలీ లతలు చక్కగా విరిసి లాస్యములు చేసే వేళ మ] అందము లేవో కను వేళ ఆ నంద మేదొ నను గొను వేళ్ళ అతిలోక సుఖా స్వాదన వేళ, ఆవులింత వచ్చే వేళ ॥మ॥

రాఖీలు 251 పొలము గట్టుల వెంట పొలము గట్టుల "పెంట ప్రొద్దు పోకకు పోవ,

వరి చేలు నీ బీర చెరగుగా మురిపించె | విరహమున తోటలో తిరుగుదా నుని నెడల, వూలలో నీ రుచుల పోలికలు పులకించె ! నావలో గోదావ రీ నరద పైకేగ, తరగ లెల్లను నీకు దర్పణములై లేచె 1 కలతపడి నేను చూ తారలే నీ కంర హారమ్ములై మిణీకె 1 విశ్వ మంతయు తిరిగి, విరహ వహ్నులు పెరిగి, చిక్కి నిను తలపగా రెక్కలే మొలిచె 1

252 25 కయి కమ సమగ రం చందమామా చందమామా

సందనూమూ 1 వందమాసూ 1 అందమైన నా రాజా 1! చందమాషూ 1 నా హృదయము కలువ కొలను, తారంలో చిక్కుకొని

చేరగలవె సన్ను కూడ ?

శితి కంరుని శిరము మీది

శీతాంశు మనోజ్ఞ మూర్తి 1

నీ చల్లని కౌగిలిలో

దాము కొనగ రావే యిక 9

దివిజ పయోనిధి లోపలి

దివ్యాన్చుత కలశి వీవు |

ఒక్క గుక్క చాలు నాక్తు

ఉండి పోదు ఉం మందె 1

ఫ్యా కలువలు ఎద నిండ విరిసి కాముని పూర్లిమ సెల్రిర | సా ది మైోాఖీని కానీరా 1

రాఖీలు 253 ఎఅఎంతకాల మాయిరా 1 ఎంత కాల మాయెరా 1 హృద యేశ్వర ! నిను చూచి - గుమ్మములో బంతి పూలు గుండె లోన నీ ఊహలు ఉదయ రంగ వల్లులలో ఊయల లూపిందును రా! అలనాబుగ రని రోజూ అస్తమించు, ఉదయించు ! వెదురు పొదల రొద లేవో వెనుకటి కధలు స్మరించుర ! వీణ కదిలి పిలిచి పిలిచి ప్రాణ మలసి నిదుర పోయె, నిదుర లోన నిను కూడుటె నిశ్రీయస మూయెనురా 1!

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 254 "పేదాంచపు ఏథి చివర వేదాంకపు వీధి చివర వేడెక్కిన మైలు రాయి విరిగి ముక్కలైన గాని తిరిగి రావు నీ వెంతకు వేచి యుండ జాల నిట, లేచి వత్తు నీ బాట | చు ట్టయినను మెట్ట దారి సుఖ మనుక్షొని ఏండ్లయ్యెను, విజనము లై పని తీరిన విను వీధులు వూండ్లయ్యెను ! ఎంత కాల మీ అంచున ఎదురు చూత్రు నీ చింతన 9 తీరని ఆశల నిండా తిమిర మలముక్షొను చున్నది, న న్నేదో ర్రా ్వ్వన్సుక్రాని వెన్నెలయున్లు చనుచున్నది 1 (బతుక లేను నిను బాసి, పైన మగుదు నీ కేసి 1

రాఖీలు 255 రావయ్యా ఒకసారి

రావయ్యా ఒకసారి 1నా బ్రతుకే నీ కోసము జడదారి 1 ఆబాల్యముగా పెంచుకొన్న నా ఆశా వనముల స్వవ్న నల్లికలు వూసిన కాసిన వూలూ పండ్లూ పూజ కొరకు నిను పిలిచే నయ్యా ! ఇవిగో పండ్లు, ఇవిగో పూలు, ఇవిగో మధువులు మధుర రసాలు, నా బ్రతుకునె నీ పాద పీరమున నై వేద్యముగా ఉంచితి నయ్యా ! కన్నీటితో నీ కాళ్లు కడిగి, నా కున్న దెల్ల వడ్డించితి నయ్యా ! ఆత్మ కమల కమలా మనోహరా ! ఆస్వాదింతువు, రావయ్యా 1

2౨6 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం

అందింది నీ లేఖ

అందింది నీ లేఖ అందింది 1

అందింది, అమృతమ్ము చిందింది 1

సాయాసహ్న సమయాన

సాగ రోత్తీరాన

రాగ వీచికల పై

వ్రాసి పంపీన లేఖ -

దే హావరణ దాటి,

దే శావరణ గీటి

ఉభ యాత్మ లొక విశ్వ

విభుత మీటిన లే _

శృంగార జలధిలో

సౌందర్య మణు లేర

సరము లల్లిన లేఖ్ఞు _

ఊహలో నను క్షూడ్తి

ఉపనిషత్తగు నిన్ను

పసుపు కుంకుమ పెబ్ది

పట్టి తెచ్చిన లే _

రాఖీలు 237

దీను రాలవు కాకుమా

దీను రాలవు కాకుమా !

దిక్కు లే దనుకోకుమా ! జీవు లెనుబది నాలు లక్షలు శివుని సంతానమె నుమా 1

ఎవరు తల్లీ ? ఎవరు తండ్రి ?

ఎపరు భార్య ? ఎవరు భర్త? ఎవరు నిను శాసించు ప్రభువు ? ఎల్లరును శివుడే సుమా !

నిన్ను బోలిన జీవులే ఈ

నివీఐ జగములు, మూడుమా |! శివుని కైనను మనసు లేనిచో శిరము వంచగ బోకునూ 1

బోయి వీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 258 ఎమన్న రాధకా ఈ బాధ రాధకా ! ఈ బాధ ? రాధికా నాధా! ఒంటరి తనమే బృందావనియా ? కంట నీరే యమునా ధునియా ? నిత్య నిరీక్షణమే వ్రేపలైయ ? నీకు కాని దొక మనుగడయా ? కంటక కరుడై ఓషసిశుడే కాయము నలయించేడు 1 మలయానిలుడే కాళీయుని వలె మానస ముడికించేడు 1 గొంతుకలో ఈ గుర గుర యేమి ? గుండెలలో ఈ గుబు లేమి గి తృణ మాత్రపు ఈ బ్రతుకున కింతటి పెను తుసాను తేమీ 9 నీ వద పూజా ఫలమును కాదో గి నాపై ఎందుకు దయ రాదో బి ఎందుకురా శ, అగ్ని పరీక్షలు ధి అందుకోర అమృతాక్షతలు 1

రభ 209 ఉంగరమా ఉంగరవమా ఉంగరమా 1 ఉంగరమా 1 శృంగార కళా మందిరమూ | అరుణోదయ రుచి అగు సించె ఆశా మేఖల దీసించె, పుష్యరాగ మణి మోహన వగు నిను వుంస్మ్కోకిలములు కీర్తిం | రని మండిత రాశి చక్రమై నీ రాక నన్ను మేళ్ళొలిపె 1 ఇరుల కురులు ముడుచు కొని నా యెుడద హేమాంబుజమైై విరిసె ! ప్రణయ ప్రతినిధి వౌ నీలోనా ధరణిజకే ప్రాణ దూతి వౌ నీ చరితము ధైర్యము గొలిపె 1 తదియ నాటి నెల వంక వోలె సుం దరమై నీ వదనము మెరిసె ! ప్రియ పూర్తాగవు నోత్సాహము నను శ్రీ రమనే యొనరించె 1

260 సెమన్న మోయించరా కృష్ణా

('మైైయించరా | కృష్ణా | మైోయించరా 1! మురళి 1 పగల) ఏవో ఏవో పసుల లోన్క శ్రమల లోస, అలసిన ప్రాణాలు ఏదో అను రక్తి కోర్చురా 1 అంధకారసు నీ రూపము గొని అల్లుకొన్నదిరా, మా చుట్టూ! ప్రక్క నీ వున్నట్టే లేరా 1 పా దొకటి చాలురా 1 పంథమును ఇంద్ర ధను స్ఫనుకొని, మా కోర్కెల హంసలు చాలా మ్లానములై పడియున్నవిరా 1 గోపులురా మా హృదయాలు, సోవుసురా పరి సరి విధముల 1 నీ త్రోసకు మళ్ళించు కోర 1

కోపమా కోమా? అంతటి తాపమా ? దారి తెన్నులు లేని జీవన భారములు శిరసా వహించి ఒంబరిగ సే పోయినా నని ? జంట నిను గొనిపోవ లే దని ? వెలుగులను పట్టుకొన, చీకటి వలలు విసీరి శ్రమించు వేళల పరమ సుఖమయి వైన నిన్ను సజ్జ నుందుకొనంగ లే దని ? దూరములలో, ఏవొ ఏవో తీరములలో తిరిగి, తిరిగి ! ముళ్ళ డొంకల విరిగి నా నని ? మొగ్గగా నిను విరియ లేదని ? భూత కోటికి వెలుగు పంచుచు బూదినై మహి రాలు నప్పుడు పూను కొని న న్నుద్దరించగ భువికి నిను రప్పించ లే దని ?

262 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్య ఎన్నో ఎన్నో బొమ్మలు ఈ జగ మంతా బొమ్మలు |! నిన్నే చూచిన కన్నులతో బొమ్మల సేమిటి చూమవాడ నని నిన్నే చూడగ వచ్చితి మరల నిన్నే కొ ల్చీన చేతులతో బొమ్మల నేమిటి కొల్చువాడ నని నిన్నే కొల్వగ వచ్చితి మరల 1 అన్నీ నీ సిరి బొమ్మలు! నిన్నే పాడిన హృదయముతో బొమ్మల సేమిటి పాడ్రువాడ్ర నన్సి నిన్నే వాడగ వచ్చితి మరం ? అన్నీ నీ మలి బొమ్మలు 1

ఖీమన్న రాఖీలు ఆజా” నాలుగవ భాగం స్రంస్రాంత్రాంత్రాంత్రాం కళాధరుడ వీవు క్తూ ధరుడ వీవు - నీ కళనుర నేను, ఇలా వరుడ వీవు - నీ ఇలనుర నేను 1 ఉమా విభుడ వీవు - నీ ఉమనుర నేను, రమా ప్రియుడ వీవు - నీ రమనుర నేను | గుణాకరుడ వీవు - నీ గుణమును వేసు, రసాద్వైత మీవు - నీ రసమును నేను 1

264 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం రావే ఈ తోటకు రావే ఈ తోటకు | రస పహృదయీ * రాగమయీ రమ్యవుగ్యా నవరస పా రమ్యవుగా, మధు మానస గమ్యవుగా, నా మానస కమలా లయగా లేచి _ రాధాదులు విరహనుతో రగిలిన బృందా వనియా ? ఆత్మ లోనె వికసించిన ఆనంద రసాలిని ఇది 1 నీవు నే ననెడి భావమె నెలవు సుమీ ఎడబాటుక్తు 1 నీ లోనే గల నాతో నాలో విహరింతు గాని 1 అలరు తేనియలలో నీ అడు గడుగున పంక మగ్సున్గా 9 ప్రాణ పంకజము నాది _

రాఖీలు 265 నీ యానం నీ యానం! నీ గానం | ఎంత ముందు కేగుదువో అంత సుందరం ! ఎంత పైకి పోవుదువో అంత మోహనం ఎంత పేగమును గొందువ్‌ొ అంత ముందు కేగుదువు 1 ఎంత రాగమును గందువొ అంత పైకి పోవుదువు ! నీ యానమె వురోగతి 1 నీ గానము ఆత్మోన్నతి |! సమకోణపు ఈ భుజాల సంయోగమె సరస్వతి 1

66 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 2 /1 గ ౨ మున్నది ఎ మున్నది ఫ్‌ ( మున్నది ? ఏ మున్నది ? ఈత రాక ఏ మున్నది ? ఈ జీవన వాహినిలో ? ఈ మహా ప్రవాహములో ? వరద పొంగి మిన్నంటిన నర్దా విలయోధ్ధతిలో 9 గాలి తుపానులు రేగిన గాఢాంధ నిశీధములో ? పెంచుకొన్న సుమలతలకొ వంచలె విరిగే వడిలో ? దాచుకొన్న రత్నాలతొ థాత్రియె మునిగే సుడిలో ?

రా క? ఒపగ్యారి పరిస్టితుల ముళ్ల పొదల సరిస్టికుల ముళ్ల పొదల నుండి బైటపడుట తెలియ కున్నది, నమ్ముకొన్న తురంగమే నను నట్టడవిని క్రోసి పోయినది ! వెలుగు లోన నీకు నీడ కల దని కలువ తోనె ఇరుల మునిగిసది, ప్రియుని చేతి వెదురు కర్ర చూచి పికము గొంతు చించుకొన్నది 1 ముళ్ల పొదల కైన గాని, ప్రియా ! వూలు వూయు బొకటె లక్ష్యమయా ! బైట పడే ఇచ్చ లేక కాదు, పరిస్థితుల పట్టు సడల లేదు !

బోయి భీనున్న సమగ్ర సాహిత్యం 268 పని చేయాలనుకొ న్నప చేయా అనుకొన్న వని చేసెయ్‌ ధైర్యముగా, చేసిన పని ఒక్కటే భాసిందును సృష్టిగా! పనికి లేదు మంచి చెడు, పనియే పరమేశ్వరి 1 భావ రూప భారతిని భౌతిక రమగా గ్గొన్లి _ కల రాత్రిది గతం 1 కల పగటిది మతం | కలను పట్టి కలము పట్టి

రాఖీలు 2కి

నా అనుభవ మంతా నా -_ అనుభవ మంతా ఇదిగో 1 నా - ఆత్మ మధువు ఇదిగో 1 మనిషిమనిపిగా బ్రతకా లంటే మానవంతుడై మెలగాలి,

ప్రాణం కోసం బ్రతికే వాడు

సరమ నీచు డని తలపాలి 1

ఇరుగు పొరుగులతొ సహకరించుటే ఈశ్వరత్వ మని తెలియాలి,

డబ్బు కొరకు గడ్డిని తిను వానిని గాడిదతో జము కట్టాలి !

ప్రేయసి ప్రియుల ప్రేమ సమస్తం

స్పష్టి ధర్మ మని ఎరగాలి,

గడప దాటి లోకము గను వానినె

కర్మ సాక్షిగ గణించాలి !

రంగు జాతి, దేశం ఏదైనా

రాగ స్వరూప మొకటే మనిపికి,

భాన కర్మరుచి భేదము లెంచక

ప్రతి మనిసిని ప్రేమించాలి !

270 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎన్నెన్నో దేశాలు తిరిగి ఎన్నెన్నో దేశాలు తిరిగి ఎన్నో పోరాటాలు జరిపి

విద్వేషాలను గెల్బాను, విజయ లక్ష్మితో వచ్చాను 1 ఎక్కడ ఏ దేశాని కైనా ఎప్పుడు ఏ యుద్దాని కైనా లక్ష్య మేమిటో చూశాను, కుక్షి లోతులను కొలిచాను | ఆనందానికి అన్నం కావల్సి అన్నానికి అధికారం కావలె, కోటి విద్యలును కూటి కోస మను మాటకు చేతులు మోడ్డాను ! చదువు చెప్పి, పని చూప్పి అందరికి సౌఖ్య ద్వారము తెరనుట ఒకటే ముఖ్యం ఇపు డని చాటాను, ముక్తికి సూభ్రం కట్టాను 1

రాఖీలు 271 పువ్వులు లే పువ్వులు లవని

పువ్వులు లేవని - తల దువ్వు కొనుట నూనుదుమా ? పికము పొడ దనీ - వన విహారములు మానెదమా ? పదవులు రాలే దని చదువులు మానుదుమూ ? ఘనపారికి నప్పు దని కవిత మానుదునూ ? ముంచము లే దని - నిదు దించుబె మానుకొందునూ 9 అధిక మయ్యె ధర లని ఆహారమె మానెదనూ ? పొట్టికి అంద దనీ మట్టికి దక్కదనీ అందము వీడుదునూ ?9 అభి రుచి నూనుదునూ భి

272 బోయి భీవమున్న సమగ్ర సాహిత్యం య ఏమిటి ఈ వింత ఏమిటే - ఈ వింత ! ఎవరు తెచ్చిపెట్టిరి మన కీ చింత ? మునిమాపుల గల పువ్వులు పొద్దుటి కేమై పోయినె ? చీకటి మసిపాత దులిపి చిమ్మి పారబోసె నటే 9 సుప్రశాంత మైన వైత్ర సుప్రభాత మేమైనదె ? చిటిక లోన మబ్బు కమ్మి పుటికనె ముంచినది కదే ? దేశ దేశములు తిరిగి దివ్యరత్నములు గడించి అనుకోని వియోగాగ్నిక్రి ఆహు తీయవలసె కదే 1 ప్రణయము లేదా ౧? వ్వ్వక్తు ప్రాజ్ఞత లేదా ? ఈ అగ్ని రగిప్పిన దొ య

రాఖీలు 273 తిరిగి చూచి తిరిగి చూచి

తెరిగి చూచి, తిరిగి చూచి, తిరిగి చూచి

తెరువు మురుగుపడు దాకా తిరిగి చూచి - మరి సే నగుపించక ఎంత దిగులు పడితినో, నులుపు వద్ద ఎంత సేపు నిలిచి కరిగి పోతివో 1

ముందుకె అడుగులు వడుతున్న గానీ,

డెందము నా కడనీ ఉండి పోగా - సాగలేక సాగే మనసున ఎంత కుమిలితివో, ఆని కన్నీటి కానకట్ట లెన్ని కట్టితివో 1

ఎంత దూరమో నడక,

అంతు లేనిదో తెరువు - నీ వెక్క డున్న గాని నీ తోడిదె నా ఆత్క నే నిక్కడే ఉంటి మాబ లేక మూగ వోయి !

274 బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అనుకోలేదు మనం అనుకో లేదు మనం |! ప్రణయ మింత ప్రళయము కాగల దని _ అనురాగమునకు అశ్రు బిందువుల ఆణి ముత్యముల హారము లవు నని, ఆత్మైక్యమునకు విప్రయోగమే హంసతూలికా తల్ప మగు నని -_ ఎవరో నీవు ఎవరో నేను ఎరుగని లోకము ఎదుట నున్న దని, కలిసిన కొసలను కత్తిరించి మన చెలిమికె కాష్టం కానున్న దని - కలిసిన క్షణమే కడపటి క్షఇమై కాల సర్పమై కాటు వేయు నని, నీకూ నాకూ ఇంత దూర మని _ మహిత మైన తప మవసరమ్షే అని -

రాఖీలు 275 శాశ్వతమా ఈ తనువు శ్య్యాతమూ ఈ తనువు ? మరి సత్యము నెందుకు ఖైదు చేతువు ? అందు బాటులో జీవించేము ! ఆత్మలు ఒకటై క్రీడించేము ! తాదాత్మ్యము సాధించి కూడ, నున తనువులు వేరై దుఃఖించేము 1 క్షణికము జీవిత నుంటావు, ఆ క్షణ మైనా జీవించ నీయవు ! ఆత్మే శివుడని అంటావు, ఆ ఆత్మకె కాష్టము పేర్చీవు 1 దేహికి దేహమె దేవాలయము, దీప ముండగనె చేర నిమ్మునిను ! ఏ క్షణ మేదో తెలియని బ్రతు కిది, ఎందు కిందు సిద్దాంత జిగీష ?

276 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం సంతన ములో ఈ వసంత సమయ -ఈ+ వసంత సమయములో ఈ విహార వాదికలో వస్తా వని కూర్చుంటి 1 వచ్చా వనె అనుకొంటి 1 ఏ అలికిడి వినబడినా నీ అడుగులె అనుకొంటి ఏ పువ్వులు కనబడినా నీ నవ్వులె అనుకొంటి నా కసులునుు చెవులును నను నవ్వు లాబ పట్టించగ తొలి వలె నీ జఎలో కలుస తావి లసుకొంచిని 1 తావులలో నీ అందప్పు వచ్చితివిలె నీ వన్సుక్రాని పచ్చికపై వాలిత్రిని 1

రాభీలు 277 ఎంత బాధ పడుదువో ౨౦౨౩ బాధ పడుదువో | ఎదురు చూచ్చి, ఎదురు దూచి 1 చిర విరహాగ్నులు రగిలి, చింతా చితిపై మండి, ఆశా పరిధుల మీదికి ఆలోకసములు సరపుదచదు 1 సాన్నిధ్యమునకు వెలియై, సాలోక్యము కైనను నో చక పోతినె అనుకొనుచు 1 తనువును అగ్నికి వదిలి, మనసు నైన తనుప గోరి, థశ్రవణాంజలి గొని, ప్రియ భా షణ మైనను లభియించక 1 ప్రణఇయమునకు ప్రతిఫలముగ ప్రాణములను తినివేసే అదయ నైన నా కోసము 1 అబల నైననా కోసము 1

బోయి భీమస్న సమగ్ర సాహిత్యం క లు లు గబుయంలుల లావా బందినై పడి యుంటి బందీనై పడి యుంటి | బ్రతుకు తీరు తీయములకు నోవక - శారద చంద్రుని అమృత కరములలొ జగము జగము ఓలలాడు చుండ, ఏదో తెలియని ఈ చీకటిలో 1 ఎందుకొ తెలియని ఈ సహరాలో -_ పద్మ వనములో భ్రమర గీతలను ప్రాణేశ్వరునికి పాడి వినుదుచు, విహరించే అళి రమ నా నేను విధి కనులకు కారపు హేతువునై - సుమనస్విత నశియించినదో, అది కమలమె య్రైనను కారాగ్భహమే 1 తీరని పేరాసకు బానిసన్సై తెలిసిన సత్యమునకె దూరమునై - కుముద మధువుతో, కౌముదితో, నా కోస మెంతగా వెదకు ముంటివో 1 ఎంత కుమిలెదవొ నే సగుపద్రక్త ఏడ్లువొ నా గొంతుక వినపదక్ర _

రాఖీలు 279 త్ర ణి ఏమి చేతునుర

(ఏమి చేతును ర? ఏ ముందిర నా చేత ? స్వేచ్చ కలుగు నా హృదయము చేరి నిన్ను సేవించగ,

స్వేచ్భ లేని దేహమునకు శృంఖలయే చెలి ఆయెర 'నశ్వరము కదా దేహము ?

శాశ్వత మొక ఆత్మె కదా ?

మణిని వీడి మట్టిని దా

చుకొనే ఈ లోకములో ?

తీరని కోరికల వెంట

తిరుగు చున్నదిర మనసు |

తనను తాను వంచించుక

తగులబడే నీతి నడుము !

నచ్చిన తోటల నాడి

మింటికి చను విహగము నా

కంటె ధన్యతనము కదరా 1

280 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మనసు వరకి కదా 'మనసు పరకె కదా మనకు లభించిన స్వేచ్చ ? మాధన సఖిగా వెలసి మధు మోహినిగా విరిసి రస రాజ్యము లేలు మనసు 1 రాగ రనూ మణి మనసు 1 మేఘ రంజని వలె మహికి మృదు జీవన ర్వురి మనసు |! దీపిక వుటులే జగతికి దీపలక్ష్మి మనసు | చీకటి లేనిది మనసు 1 లోకమె లేనిది మనసు 1 దేహములో బందియ్బై దీన మైన మనసు |! అడ్డు లేని దీపము వలె అవని నెల్ల ప్రసరిందచు, పంజరమున చిలుక నఠె పల వించే మనసు |!

రాభీలు 2861 గ మా ఏమై పోయదవో

ఏమ్టై పోయదవో

ఈ విరహాగ్నులలో | వెన్నెల మండి పోయె, నిశ్వమే బూది అయ్యె, చందన లత నేనే సగముకు నుసి య్రైతిని ! ఫూ విలుతుని శరముకు పూసిన విషమును అయి నీ గుండెకు సేనే

నిర్ణయ నైతిని కద 1!

నీవు సనాతనుడవు,

నీ వున్నది ఎడారి,

నీ చుట్టును నే నొక నీడయు కాకుంటిని 1 బ్రతుకే బద్దలయి, మనసి మండిపోయి, పాగిలే బూడిద ఇది 1! పూర్ణివు కాదు కాదు !

బోయి ధిమున్న సమగ సాహిత్యం 282 ఇపున్న 9 ఈ అనాది సమాధిలో -ఈ+ అనాది సమాధిలో ఎవరు పూడ్పినారొ నన్ను కాంచలేనుు, కాంచతేను జగము ! కదలలేను ఏ కొంచెము ! ఈ అనంత కాల రమను ఎవరు చేసినారొ వధువు 1 ఈ రమా కళా హృదిలో ఎంత పోసినారొ మధ్ధువు 1 విడువలేను, విడువలేను రసము |! వినగలేను లన శేషము |! ఈ సమాధి హృదయములో ఎవరు చూచినార్దా నన్ను! ఈ హృదయ సరోజములో ఎవరు నిల్పినార్టా నిన్ను | లేవలేను, లేవలేను క్షణము కావలేను నీ ప్రాణము 1

తెల్లవారు నటి తెల్లవారు నటే ? ఈ తీరని కోర్కెల రేయి - పుష్యమీ నిశీధములో పూర్ణ చైత్ర చంద్రు గోరి నిరశన వ్రతము చేసే నీ వెరికి ? నా వెర్రికి ? సాయం సంధ్యా ముకుళిత సారసమే యైన గాని నీ వున్నది జైలె కదా ? సే నున్నది బెలి కదా ౪ స్వష్పందపు విరహాగ్నుల స్వరము వలె బైట పడి, నిర్బంధ వియోగానికి నివరి గింజ వైతి వటే ? ప్రళయములో కృంగించి, రక్షకుడగు పరమాత్మే భక్షకుడై నోరు తెరున -

284 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఈ తుపాను గాలులలో "ఈ తుపాను గాలులలో ఎంత కలగి పోయావో | ఎద పగిల్కీ మధు వొలికి ఎంత బాధ పడినావో 1 విశ్వ మోహనముగ విరిసి వెలయనున్న రాగ లతవు 1 పరమ రాగ సుధను భువికి సంచనున్న మోహినివి 1 దేవతలే నిను గొలువగ దిగి వచ్చిన మాధు రిమా ! నీవు కొలుచుకొను గౌరి ౨ను మరువదులే, ప్రియతమ |!

రాఖీలు 285 భరించ రాని దైనదా భంెంచ రాని దైనదా ప్రభూ ! నా వియోగము ? ఏమి చేయుదును నేను ? ఎటు చేరుదు నిన్ను ? కమలాకర కమలినీ కారాగ్భహ వాసిని నే 1 నీ కన్నీటికి కన్నై నీరధినై పోనా ? మల్లెపూల శయ్యగ నా వునసును పరిచితి కాదా ? మేను వాల్చ వేలా? నా మేనే కైలాసమా ? కంటికి కునుకే లేదు, కాంతికి ఉనికే లేదు ! రాఖీ రాజేశ్వర ! ఈ రనితో మన కెందుకురా ?

286 బోయి భీనున్న సమగ్ర సాహిత్యం అద్దరి నీవు ఇద్దరి నేను అద్దరి నీవు, ఇద్దరి నేను ! ఇద్దరి నడుమ విరహ నిశీధి 1

క్షణమైనా ఇది గడిచేనా ? అణువైనా తరిగేనా ? పూర్ణ తేజమున నిత్య సూత్నముగ పొడిచే ప్రొద్దువు నీవు ! రోజుకు రోజు ఓజము తరిగి క్రుంకే శని కళ నేను | సేను పూర్తిగా కరగిపోవకే నీతో చేరగ లేనా ? నీక్షు దూరమై ఎంత వెల్లినా నిష్కృతి లభియించేనా ? ఎందుకు నాకీ కీర్ది చంద్రికలు ? ఎందుకు తీయని బిరుదములు ? నీకు కానివో ఈ నా బ్రతు కొక చీకటి కోణమె కాదా ?

రాఖీలు 287 తపము చేతు వటి కము చేతు వటే ? తనువు మరిచ్చి, నా కోసము - గత భవమున ఏధర్మమొ గతి మాలినదే యనుము, ఈ భవమున ఈ వయసున ఇంత హింస ధర్మమటే ? సుర నన సుకుమార లతలె చూచి మెచ్చు నీ నపువు విరవాగ్నికి తోడు, తపో విరళాగ్ని సహించు నటే ? పరమ తపో వహ్ని నుండి భస్మ రేఖవై పోయి అమృత రాగ రస రమువై అవతరించి వత్తువటే ?

288 బోయి ఖిమున్న నవముగ్ర సాహిత్యం చి ఇక వినిపించవటి

ఇక వినిపించ వటే ?

ఈ నా బతు కిక చెనిబిదే నటే ? ఏదో గాలికి తీగ తెగిన దని

ఏదో విసురుకు శ్రుతి చెడిన దని పలుకే మానుట పొడియౌ నటే ? వలపే మురదుట సంత కాదజే ? కొత్త తీగలను కూర్చుకో వటే ?

కొత్త రాగములు పాడుకో నటే ? పెదవు లెండి దోసిలి పట్టిన ఈ పిచ్చివాడి కిక బిచ్చ మిడనటే ? భ్రమర గీతలకు నోవ నటే ఇనా (బతుకు తోట ఇక పూయ దటే ? గౌన రమను సేవించిన ఫలితము గాఢాంధ తమో దుఃఖమే నదే ?

నీ తనుశోషలు శమిధలు కాగా నా పాటలె వాయువులై రేగి నన్నే భస్మము చేయ సాగనీ 1

రాఖీలు 289

యూోయించకురా మురళి [మూయించకురా మురళి 1

మురళీ మోహన ! మోహన రవళి -

మెదప లేని నా పెదవుల కోసం,

కదప లేని నా పదముల కోసం,

ఆనలు తీరే ఆశ లేని నా

కోసం, రేయినె ఏద్పించకురా 1

దేన దేవుడవు, దివ్యుడ వీవు,

దిక్కు లేని ఒక దీనను నేను !

మురళి నిండ వ్రణయాగ్నులు నింపి చురుకు చురుకు నను కాల్చబోకురా ! వేణువుపై నీ వ్రేళ్ల కొసలు నా

ప్రాణముపై బుసగొట్టి లేచెరా !

పారిపోయి నిను చేరలేనురా !

ప్రార్ధన వినరా ! పంతము విడరా !

ప్రేమను గోరం పొగిలే బతుకుకు పిలుపొకటే చాలునురా ! పిలు పందిన నా మన సెపుడో నీ ప్రేమను గలిసెనురా |!

290 బోయి విసున్న సమగ్ర సాహిత్యం నను విడదీతు రటె 'నను విడదీతు రటే ? నా హృదయేపని పదముల నుండి - వేణు మాధవుని వంశీ విరుతము వీనుల విందుగ విననీయ రటే ? కాంచన చేలుని కామిత రూసను కనుల పండువుగ కననీయ రటే ? ఎన్ని జన్మముల పూర్వ పుణ్యమో వెన్న దొంగనా విభు డయ్యె ! పెదవులతో ఈన పదములు కొలిపే అదను పదను దూరము చేతు రటే ? కన్నులలో కన్నులతో నాధుని కమ్మని పొటల మురిపించి మధువును నేలక్రు చేనీయ రటే ? మనసులు మధురము క్రానీయ రటే ?

రాఖీలు 291 ఎందుకే మెఘమా ఎ౨౦దుకే మేఘమా అంత కన్నీరు 9? ఎప్పురే శోకాన నిను ముంచినారు ? కన్నీరు మున్నీరు కలిసి వెల్లువ కాగ గుండె చెరువై ఇలయ గండి పడి పోయెసే 1 ఏ లతకు సతి వార్త ఆలస్య మైనదో ? నీ జీవన ఖ్యాతి నీటి మూటైనదో? తొలకరించక ఎట్టి కలలు నిల లయ్యెనో టి నోటి కడ గింజలే నీటి పాలయ్యెనో ? ప్రేమగా ఒక్కరా భీ నైన వినిసించు స్వేద్చయే లేని నా చెలి జూచి వచ్చితివొ 1

292 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ర్వి లచ్చి వాడ నైతిని సిచ్చి వాడ నైతిని 1 ప్రేమ కామినైై, నీకై - జాబిలి నీ మోమనుకొని జేబు రుమాలున ఒత్తితి ! అమృతము చిందుట కనుగిని అమరులనే పీల్పితి 1 అప్సరసలు వేన పేలు అంజలి గొని క్యూ దీరగ నీ నూగా రనుకొని చని నిర్ణర సరసున బడితిని 1 అమృత సరస్సున మునిగి, ఉక్కిరి బిక్కిరిగ తేలి, స్వర్ణాజ్ఞ్వము లనుకొని నీ చరణ పద్మములు గొంటి | చరణముపై చరణముగా సంధ్యా నృత్యము సాగగ పల్లవిలో కూర్చుని నీ వల్లకినై మోసితిని 1

రాభీలు 203 అ౨రుగుదువా

అరుగుదువా ? ఎరిగియె ఇంత యేడ్డువా ? మంచికి రోజులు కా వని, మనసే అక్కర లే దని మహియే సిచ్చాస్పత్రిగ మారి పోవుచున్న దని ? నిజమును చెప్పే వారు, నీతిని మప్పే వారు, ప్రజా తంత్ర లోకములో బ్రతుకుచున్న దెచ్చటనో ? మెదడు వెల్లిన వారికి హృదయము కల్లిన వారికి, రాజకీయ లలాటమున రాసి పెట్టినది యేమో ? మన నంటి ప్రణయ జీవులు మధుర రసో పాసకులై అమృతము నృష్టిందుకొనే ఆనందాణశ్రను మేదో ?

294 బోయి ఖీమున్న సమగ్ర సాహిత్యం మరచి పో మరచిపో! నన్ను మరచి పో 1 నన్ను మరచిపోకుండగ నిన్ను నీవు తెలియ లేవు |! చూడకు ! తిరిగి చూడకు 1 తిరిగి తిరిగి మూచుకొనుట తెరువు తస్పుటయే అగును 1 తలపకు గతము తలపకు 1 గళము లోన చిక్కు కొన్న (బ్రతుకున కే ప్రగతి లేదు !

రాఖీలు 205 శోకమయము లోకము శోక మయము లోకము | చూచుకొనుచు అడు గిడుము 1 ఎంత వూల తోటైనా ఎంత మేటి పాటైనా సోలి పోవు గుణ మున్నది, శ్రుతి తప్పి తెరు వున్నది ! ఎంత పాటి పాఠలమ్రైనా ఎంత విలువ పంటైనా బీడు పెట్టు చవు డున్నది, పాడు చేయు తెగు లున్నది ! ఎంత గొప్ప వెలుగనా ఎంత ఘాటు నలపైనా ఆరి పోవు తల వున్నది, అంతరించు మలు వున్నది ! శోకం గుండా నీవు సుఖం కేసి నడవాలి 1 చీకటి కొస నుంచి నీవు వేకువనే చూడాలి 1

296 బోయి భీవున్న సమగ్ర సాహిత్యం చీమలు - చీమలు చీనులు - చీమలు 1 తెల్లని చీమలు నల్లని చీమలు సచ్చని చీమలు పలు రంగుల చీమలు 1 ఒక్కొక రంగుకు ఒక్కొక పుట్ట - ప్రతి ఒక పుట్టకు ప్రధానం తన పొట్ట | బియ్యపు గింజలకై కయ్యానికి సిద్ధం | చక్కర పలుకులకై జగ దేక యుద్ధం 1 నాలుగు చినుకులక్తే నానా బీభత్సం 1

రాఖీలు 297 అంతు దొరకని అంకు దొరకని, అంత మెరుగని అంధకారము నేను - ఎన్ని తారలు వలచిన్నా నా వెన్ను బల మింతేను |! శోభ విరియని, సుఖము తెలియని శూన్య మాసము నేను - ఎన్ని మధువులు పిలిచినా, నా వెన్ను బల మింతేను |! స్వేచ్చ పొందని, శిక్ష కందని చిక్కు ప్రశ్నను నేను - ఎన్ని విద్యలు కొలిచినా నా వెన్ను బల మింతేను !

బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 298 మరచి పోదువా

'మరచి పోదువా ?

నా ఉనిక్తే నా మనిక్తే _-

కంటి పాపవై నీవు

కన్నీటితొ పోషించి,

విరియగనే తీగ కొసలు

విరిచి పోదువా ?

కలలు కనే కనుల మీద

వలలు విసిర్కి వలపు కొసరి,

మళ్తు వదలి చూచు తర

మాయ మౌదువా ?

రాఖీలకు మలచి నన్ను

రాగ లయకు తీర్చి కూర్చి,

తారను చేరే క్రొంద్రి

దూర పిెదువా ?

రాభిలు 209 గ్‌ ఖయమైతిని ఎటు పోతినిరా ఏప్పైతిని ఎటు పోతినిరా ? నీ ఎదలోనే తే నటరా ? కమలము మొగిచ్చి కారయి అయినా కమలే నీ రము కదరా ? శోకించక్తు, నీ శోకములో నా లోకమె విలయావిల మౌరా ! అజరామర సుందరిని సేనురా 1 అరుదెంతునురా ! ఆశ విడకురా ! నీవే కృష్ణుడ వౌదువు కదరా 9 నిర్వీదము నీకును కలదటరా ౪ అరుణ రేఖ లగుపించెను తూర్పున, మురళీ ధర ! ఇక నిద్ర వోకురా 1

300 బోయి ఖిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మధుపాయీ ఓ మధుపాయీ మద్గుపాయీ 1 ఓ మధుపసాయీ మధువే పరనూర్ధ నుటోయీ ? పువ్వును విడిచి, పువ్వును చేరి, మనసు దీరగా నుధువులు గ్రోలి, కమలిని ఒడిలో కన్ను మూయుటే జన్మకు సాఫల్య సుబోయీ ? రంగులు చూచే రంజిల్లుదువో ? రస రాహస్యము లెరుగుదువో ? కేనల పరమానంద తారలో కించిత్‌ రుచులకు తావు లచోయీ ? పాఠ రోతయ్చై, కొత్త వింతయ్చై, పొల పుంతలో పరుగు లటోయీ ? ఎందు వ్రాలినా అందు నీక్షునా డెందమె అరనిందము కదచోయీ ? గీతికి హృదయ స్వామి కదోయీ ? నా హృదయ రసాద్వైత మూర్తివై నా ఆర్తిని తొలగించ గదోయీ ।

రాఖీలు ౨01 ఎవరిని తలతువు ఎవరిని ఉలతువు ? ఎవరిని వలతువు ? ఎవరిని కొలుతువె ? మనసా 1 సగమైతివి ఏ స్వామి కోసమో 1 సాహసి వాదువె ! మనసా 1 మనసులు తెలియని, మమతలు విరియని, మాయలోక మిది ! మనసా 1 మనిసిని లేసి మార్గము చూపి, మలవగల వటే ? మనసా 1 పులియే తండ్రా ? శిలయే తల్లా ? కలయే దైవము ? మనసా ! పులికి పుట్రలై, శిలకు శిల్పివై, లలిత వౌదునే ? మనసా 1 రస రాగములను వ్యసనము లనుకొని ఒసిలెను లోకము, మనసా | ఆత్మను నిలిపి, అగ్నిని చిలిక్తి అమ్బుతము కావే |! మనసా 1

302 టోయి విమున్న సమగ్ర సాహిత్యం వో ఎక్కడికే మీ ౦క్కడి౭ ఎక్కడికే ? మీ రెక్కడికే ? ఇందరు తారలు అఖిసారికలై ? లోకము కళ్ళలొ కారము చల్టి, చీకటి సంద్రములో ముంచి, రత్న రాశులై తేలితిరే ! ఏ రాజోద్యానము చేరుదునే ? కన్నూ కన్నూ కనిపించని ఈ; కారు చీకటి అమావసలో ఎందు వెదికిన్హా ఎంత నడిచినా హృదయ రాజు లభియించునటే ? ఒకరికి తెలియక ఒకరు పైనమె, రక రకాల దారుల వెంట - ఏ రాజున్డై పోవుదురో, అది నా రాబేశ్వరు కళయ్యే కాదే లి ఎరుగుదు రటెనా రాజేశ్వరుని ల్గి ఏ చీకటులును రేని క్యక్రని ? ఎట కొవలసిన అటనె దొరక్రు నా హృదయేశుని చూత్రురే ? వత్తృనే ?

రాఖీలు ౩303 పాడస్కే పాడవే ప్రాణ కోకిలనూ 1 పాడవే, నా హృదయ పద్మ మందిరనూ | పగ బట్టి రే యెల్ల పొగ మందు కురిసెసే 1 మధు మాస రమతకై మామిడులు పిలిచెసే | పాడస్సే నా బ్రతుకు పల్లవితమై విరియ |! నా నిండ ప్రతి పాట నాదానుతము కురదియ హిమ బాధలను బాపి, సుమ గాధలను లేసి, నీ లోని కళ లెల్ల నా లోన వికసింప 1 ప్రారబ్ద మను బ్రతుకు కారా గృహము నుండి నా రమను విడిపించి నాకు దయచేయవే 1

క బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం మబ్బు కొండల దుబ్బులం దొ మబ్బు కొండల దుబ్బులం దొక మెరుపు తీగను పెరికి తెచ్చితి, హృదయ మందునె నాటు కొంటిని ప్రేమ సుధ పోసి | ఎదిగి ఎదిగీ ఎడద నిండీ విరిసి విరిసీ విన్ను నిండ్కీ విశ్వ మంతయు నింపినది తన విమల సౌరభము |! మత్తుగా పైనుండి వీణా మండళమె దిగివచ్చె నప్పుడు, స్వర్ణదీ జల తరంగముతే ప్రక్క వాద్యములై | చిలుక రెక్కల చీర గట్టి పూల మొగ్గల మొనల నిల్చి, నాట్య రమ య్ర ఆడ సాగెను నా రసాల వని 1

రాభఎలం నేరక గుర్తింతు వటి నన్ను

గుర్తింతు వటే నన్ను 9 కోటి జన్మముల తదుపరి నైనా ? బ్రతికి యున్న రోజులలో నీ పద పద్మ హృదయననై వికసించితి నని ? నిను పాడుబలో మైమరచితి నని ? నీ కౌగిటిలో కను మూసితి నని ? తనులత పోయిన క్షణమున నే నొక తనుసి కడలిలో లయమై పోయి, వెలుగు కెరటమై విరిసి, లోకముల వలపు లన్నిటికి విభుడనైతి నని ౪ నాబి నుండియును జేని జీవితా నందము లకు రూపములు దిద్దుచు, వివిధోషస్సుల రాగ రుచులపై విశ్వ విహారము చేయుదుంటబి నని ? ఏది నీకు సుఖమో, సుందరమో, ఏది నీకు ఆనంద మధురమో, ఆది యెల్లను - ప్రియమ్టై నీ చుబ్బూ అమృత మైన దెల్లను - నేనే నని ?

306 బోయి ఫిమున్న సమగ్ర సాహిత్యం నీ వదనాకాశములో నీ వదనాక్రాశములో నీలి మబ్బు లెందుకే ? దుఃఖ మయము జీనిత మని దుర్నోధలు చేసి రే ? విషాదాంతమే బతు కని విషము నూరి పోసి రదే ? మనుజ జన్మె పాప మని మనసు పాడు చేసి రటే ? కిలకిల నవ్వుటె తగ దని గిల్లీ ఏడిపించి రబే ? రజని లోని కణ మొక్కటి రవిని మావు మన్న దబే ? మనిషిలోని అణు వొకటి మనషేలే డన్నడచే ? కురిసేబస్పుడు మేఘము కురిసి మెరిసి పో డవ? విరిసే నాడు వసంతము విరిసీ మురిసి పాడ్ర దవే ?

రాభీలు 307 అల్లరి చేసేవా రు న్నారని అల్లరి చేసే వారు న్నారనీ ఆత్మ బలము చంపుకొందు వటే ? (గగ్రుచ్చుకొనే ము్ళన్నో కల వనీ గులాబీని విడుదుకొందు వటే ? మెచ్చుకొనే రసజ్ఞులే లే రనీ కచ్చపినే పారవైతు వటే ? అంధకార మలము కొన్న దనీ అన్బుత కరునె నిషేధింతు వటే ? ప్రేమింపే వసంతమే రాదనీ హేమంతము నాణశ్రయింతు వటే పగటి కలలు భగ్నమైన వనీ ప్రణయ నిశలు వదులుకొందు వటే ?

308 బోయి భిమున్న సనముగ్ర సాహిత్యర్త మానవ గుణ గీత మౌనవ గుణ గిత మూధవునికె ఎదు రీత ? సత్యమును అసత్య మనీ అసత్యమును సత్య మని, నమ్మకయే నమ్మి ప్రజను నమ్మించే ఆత్మ ఘాత 1మా॥ రుక్మిణి ఆల్మేశ్వరి, సత్యయే హృదయేశ్వరి, ఎవరి జోలి లేని రాధ ఏక్యేరి అయిన కత [మా ॥ ఈ తీరం దూర మవగ ఆ తీరం దగ్గ రగున్ను ఎరిగి కూడ ప్రియతములను తరిమేసే కృతఘ్నత ॥మా॥

రాఖీలు 309 (5 వచ్చి వేసితిరా

వచ్చి పేసితి రా!

నీ కౌగిటి వెచ్చనకై - ఫలములకై ఆశించి, విలయమనులో చిక్కుకొని, పరమేశుడు కరుణించి, పంజరమనును ఖీదెంచి 1 అందము కోరినందుకు, దెంద మమ్ముకో నందుకు జీవితమునె బంధించిన శకృంఖలలను త్రెంచుకొని ! ప్రణయ వసంతుడ వని నిను పొడుటె నా నేరనుగా -

నా తోటయె నను ద్రోసిన శీతాగ్నుల నీదుకొని

నీవు కష్ణుడవె అయినా, నేను రాధనే అయినా, కర్మకు దోసిలి బట్టి,

కడ వరకును భరియించి 1

310 బోయి ఫీమున్న సమగ్ర సాహిత్యం బైట వర్షం బు వర్షం, హోరు గాల్మి బంధించవే గవాక్షం 1 పడకలు తడిస్కీ ప్రక్కలు వణిక్తీ బ్రహ్మాండమె ముడుచుక సోయినదే 1! చైత్రీ సుందరి తెరచిన కిటికీ థ్రాపణి మూయుట చిత్ర మటే ? తేనె చినుకులా ? వర్ద ధార లివి 1 భూ నభాలు పగిలే పిడుగులే 1? కనులు మూసుకొని,వెవులు కప్పుకొని, గది కావల లోక్షమె తే దన్సుక్షొన్సి నీ వెవరో, నే నెవరో తెలియని నిశిలో ముసుగిడి నిద్రపోదమే !

రాఖీలు 311

జిగేలు మని నీ హాసం

జిగేలు మని నీ హాసం

జగాలు నిందెనే 1 జగాలల్ల నను గని ఈ ముగా డెవ రనెనే!

అంచ వరకు నను గూర్చిన

ఆలోచన లేని మనిషి " ఇంత అంద మెక్కడి దని వింతగ చూచెనే 1

అడనిని వెన్నెల గాసి,

జడులకు గానము చేసి, వాడిన నా జీవ లతకు వసంత మయ్యునే శ

తసను తానె గుర్తించని

తానముస లోకము నేడు నన్ను గూడ గుర్తించి ననుస్కరించెనే !

వ[2 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం చా బీయి భిమన్న సమగ్ర నాహెత్యం పోదామా

పోదామా?

పూర్ణ కళా హృదయులమై ? మానవులకు చొర రాని మధుర విశ్వముల లోకి ? ఇద్దరమే ఒంటరిగా ముద్దులతో అద్దరికి _ 'మోడులైన మనుగడలకు మొగ్గలమై వికసిందుచు, వాడిన యెదలకు తొలక్రరి వానలమై విలసిల్లుదు | ప్రాణ రసాలిని శాఖల ప్రణయ గీతములు పాడ్డి, అలస్కి ఒకరిలో ఒకరము ఆనందముగా కరగును ? ఆత్మ లొక్తటిగా విర్రస్స

రాఖీలు 313

నీ లాంబర హేలాంబరది నీ లాంబర హీలాంబరి | బాలేందు కళా కబరీ 1 వెళదామా గోదావరి లల పైకి వాహ్యాళి ళ్ధ నిన్ను కూడి గౌతమిపై వెన్నెలలో విహరించగ గంగా కర పరి లాలిత కామేశ్వరు నౌదు కదే 1 విశ్వ గాన రమవు నీవు, విశ్వ నర్తకుడ నేను ! నీ గతికి నా గజ్జెలు నిత్య శ్రుతులై సాగ 1 ఆర్ష పహృదయముకు వనుక్క ఆక్లోషమునకు ముందు, ఆఅనందములో పొంగి ఆది మిధునమే కాగా !

314 బోయి ధీమున్న సమగ్ర సొహిత్యం తగు సమయ మిదేనే కగు సమయ మిదేసే ధరణిని రస భరణి చేయ 1 అదిగో జాబిలి విరిసెను, నదిపై వెన్నెల కురిసెను, కలువ పూల పడవలపై కదలినారు తారాదులు 1 ఉల్లములో ప్రియుని మూర్తి ఊయల లూగుచు నుండ, ఆనందము పట్టలేని అలల గుండెలను వినవే ? అలలకు ముద్దులు, చంద్రుని కళలకు సుద్దులును నేర్పి, ఆ యీ సుధలను తెచ్చి అవనీ వ్యధలను బాపగ 1 పైని మిణుకు తారలకు లోన కునుకు మీనులక్తు అందరిక్తీ సుధా బ్రహ్మ అమృత రసములను పంచే |

రాఖీలు 315 గోదావరీ గోదావరి గోదావరీ 1 గోదావరి 1 గోదావరి ! వూర్ణ గోదావరీ 1 రవి చంద్ర తారాది రత్న భూపిత్ర కబరి 1 రత్నా కరార్చిత చు రణ పద్మ మంజరీ ! త్ర్యంబక తలో దరి 1 త్ర్యంబక మహా ర్వురి ! కుట్మలిత భద్రగిరి 1 సప్త బుషులకు తప శృక్తి నొసగిన గౌరి 1! భక్త జన మందారి ! పరమ ముఃక్తీశ్వర్‌ ! శాల్యన్న ఫల వుష్ప స్వాదు మధు మాధురీ 1 సంతత వసంతాంధ్ర సౌభాగ్య శాంకరీ 1

316 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం పాడవే సఖీ

పొడవే, సథీ! నన్నే ఒక పాట జేసి - గోదావరి అలల మీద గోలోకము లాడగా, కోన సీమ గుండెయె ఒక వీణా మండలము కాగ 1 శ్రీశుని చరణాబ్ద మధువు, శ్రీకంరుని శిరసీ సుధ, గౌతమి కంటే భువిలో శ్రీ తత్వము మరి లేదని ? ఆ యనాది కొస నుంచి ఈ అనంత తీరాలకు ప్రేమ తంత్రులను కూర్చి, కామ వర్ధనికి చేర్చి 1 వివిధ రూపములు తాల్చి, వివిధ రుచుల నను దనువుచు, సర్వ విశ్వమును నీవై సర్వేశుదె నేను కాగ 1

రాభీలు క గువ్వల గుస గుసలా గువ్వల గున గుసలా 9 పిచికల కిచకిచలా ? చిలకల గోరింకల పికముల వక పకలా ? 1గు1॥॥ గోదావరి తీరం వేదాలకు పారం మునిగణ ఘోషణలో 1 జనగణ భూషణలో 1గు॥॥ బుక్కులె బుక్షాలై రోదసి సభ వీడి కోమల కోన సీను కొమ్మల జేరినవో | 1గు॥ మహి గల ఎల్ల రుచులు మధు రసములు గ్రోలి కాలము గడుపుకొనే కవితా గానములో | 11గు 11

318 బోయి భిమున్న సమగ్ర సాహిత్యం పాటలా పౌటలా టై ఇవి పాటలా ? ప్రణయ రంజితము లౌనా ప్రాణ వాయువులు గాక ? ప్రతి శబ్దము వసంతముగ్య ప్రతి వర్గము మధు కణముగ ప్రతి రాగము సుఖ జీవన పరమముగా విరిసిన వివి ? దుఃఖితులకు ఓదార్పులు, దుర్చలులకు అభయములు, విరహ తప్పులకు చందస తరు లతా నికుంజము లివి ? ప్రతి ఇంటికి దీసములైై ప్రతి గుండెకు రూపముల్రై జీవిత పరమార్థములైై శ్రీ నిలయము లైన ఇవి ? చీకటులను తొలగించే సిద్దామృత రస నిధు లివి 1

రాఖీలు ౩19 కలలు దేనికే

కులు దేనికే ?నీ అలలు దేనికే ? కడలీ | ఈ వసంత రాగములో ఈ విశాఖ తీరములో ప్రణయేశుని గుండెలపై పవ్వలించి యున్న నాక్షు 9 తరగల దర్శి తడి ఇసకలొ, తారలతో ఆడుకొనుదు ఆత్మ విభుని వదన కలశి అధర సుధను నింపు నాకు ? చంద్రవంక వింట శుక్ర సాయకము విజ్బంభించగ, ఫాల్లునాంతమప్ట, వసంత భాగ్యోదయ మైన నాకు ? పాల కడలి తరగలలో పరమ పురుషు కౌగిలిలో పరవశనై, పరమమునై, పరిపూర్ణనె య్రైన నాకు ?

320 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ప్రతి యింట నీ పూజ

ప్రతి యింట నీ వూజ చేయించనా ? ప్రతి నోట నీ పాట పొడించనా ?

ప్రతి ప్రొద్దు నీముందు

పద్మ్నాంగనల చేత

వేల రవి దిపాలు

వెలిగించనా ? ప్రతి కోర్కెలో నిన్ను వూయించనా ? ప్రతి గుండెలో నిన్ను పండించనా ?

ప్రతి నుదుట నీ పాద

పారాణి శోభించ,

ఏలించనా ? ప్రతి తలపు నీకేసి తరలించనా ? ప్రతి మధువు నీలోకి మరలించనా ?

ప్రతి నుఖమునకు నన్ను

శ్రుతి చేసుకొని, నిన్ను

రాభీ రమగ నిల్పి

రాగ మొలికిందనా ?

రాఖీలు 321 నాతో ఉన్నది నీవు కదా నాతో ఉన్నది నీవు కదా ? నాలో ఉన్నది నీవె కదా ? సేగు జుక్కతో విరిసిన వేళు అరుణ సంధ్యలో ఉరికిన వేళ, లలిత పవన సంలాలిత వికసిత నలి నాళులతో అలరిన వేళ ? విధుల, ధర్మముల వేగిన వేళ, చెంగల, బాధల క్రుంగిన వేళ చండ భానుతో సవాలు చేసి బ్రతుకు బరువుతో బడలిన వేళ ? చిమ్మ చీకటులు క్రమ్మిన వేళ, వెన్నెల వలపులు పిలిచిన వేళ అవని నెల్ల రాగాంబుధి ముంచి కోయిల గూటికి పోయిన వేళ ? నీ విరహములో మరిగిన వేళ నీ కౌగిటిలో కరిగిన వేళ, వేళా వేళల అధిగమించి ని ర్వేళా స్థితిలో ఉండిన వేళ ?

32 ాాాటోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎటు చూచినా ఆనందాలే ఎటు చూచినా ఆనందాలే ! ఈ నా బ్రతుకంతా అందాలే | ఏవో వువ్వులు, ఏవో ఫలములు, ఏవో పాటలు, ఏవో ఆటలు, ఏవో చల్లని వెన్నెలలే ? నా జీవిత మంతా క్రొన్ననలే 1 మనసే పికమ్టై గానము చేయ, నుమతలె మామిడులై చిగురింప, పెదవులు కలిసి మధువులు గ్రోలే ప్రేమ వసంత నిరంతర గతిలో బుతు లహరిని కలహంస వోలెనా యెద అందములనె స్వీకరించగా, లోప రహిత సౌందర్యముతో నీ రూపమె నిత్య వసంతము నాకు 1 ప్రేమకు నునుజుని మలచిన శిల్పా రామ మాన నా కనితా సృష్టికి ! హైమవతీశుని గొల్పి నరునిక్త (ప్రేమను మలచిన నా హృదయానికి !

రాభీలు 323 రసాద్వ్వైతులం

రసాద్వైతులం - మనం,

రనా న్వాదకులం - మనం |!

చీకటిలో వెన్నెల వలె

స్నేహ చందనం - మనం,

పరమాత్మకు జీవాత్మకు

ప్రణయ బంధనం - మనల ॥5॥ చదు వక్కర లేదు, ఏ

పదవితో పని లేదు,

త్రిశుద్ధిగా ఒక్కటైన

త్రిగుజైక నిరంజనులం 156॥ పని రూపం పర బ్రహ్మ

పని చేయుటె స్పుజన !

పనితనమున నిత్య కళా పరవకులం - మనం ॥56॥ మబ్బు కరిగి కురిసి నటు మధువు పెరిగి విరిసి నటు శూన్యములో సుమ లతలం, సుమ వనిలో శుక రధులం ॥5॥

32గ్య బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం

ఆడరా

ఆడరా -

అగజా మనోహరా 1

అభినయమున నీవు

ఆమని వైనావు,

నీ కన్నుల కదలికలే

లోకాలకు బతుకులురా 1 1 ఆ ॥

లాస్యముళో నృత్యముతో

లలిళవై, శారదవై -

రస భావ కళా కాంతుల

ప్రాణ భూతమై - నిరతం ॥ ఆ ॥

ఎంత కాల మాడెదవో

అంత కాలమే సృష్టి

అమృత జీవ సూత్రధారి 1

ఆగకురా 1! అలయకురా 1 ఆ॥

విరసాత్మను తొలగిస్తూ

ఎల్ల మానవులు నొకటై

ఏకాళ్మను సాధించగ ॥ఆ॥

రాఖీలు వేటి ఇ

శ్రీ చైతన్య పయోజా (స్రీ చైతన్య పయోజా ! చేకొనపే నా వూజ 1 స్వర్ణ చిత్ర సౌగంధిక శోభా ! సప్తలోక జీవన పూర్ణా భా! శత సహస్ర తారావర దీప్తా 1 ప్రతీత లలిత కళా ప్రాప్తా! శంఖ చక్ర కమలాకర లాలిత సమ్మద రక్తోత్ప్సల ముకుళా 1 శ్యామల సుఖదా వక్షోంకిత హే మాంబుజ పరాగ పటలా 1 వర వసంత గంధవహ పరిష్కృత పరివర్ధిత మధుప ప్రకరా ! త్రికూటాగ్ర శీతాతప వికసిత త్రివర్ణాబ్ద రుచిరా ! యోగా యోగా ! భోగా భోగా ! ఉగ్ర లలిత లలితోగ్ర జీవదా ! అమ ఉమ రమ త్రివుటీ ప్రభాసినీ 1 ఆనంద రసాద్వైత విలసనీ 1

326 బోయి భీమన్న సమగ్ర సొహిత్యళి ఎ2ర టల యి ఇమిబలంట ల్‌ కళా ప్రపూర్ణుడవు నీవె

కూ ప్రపూర్ణుడవు నీవె కదరా,

సకల కళా పూర్ణధరా 1

బాల కళకు పూర్ణక్వమ ?

బాల కళిక శత వభ్రమ ?

బాలేందు శేఖరా 1

ని లీల అనంతమురా |! 156॥ మువ్వే మంజీరనూ ?

ముద్రే జగ దితి వృత్తము ?

నృత్య కళా హృదీశ్వరా 1

నీ కరుణ అపారమురా 1 ॥క॥ పేద కింత ఐశ్వర్యమ ?

ప్రేమ ఇంత అక్షరమా ?

నిఖిల కళా పూర్ణధరా |

నీ ప్రతి కళ నీవేరా 1 15॥

రాఖీలు ౩27

శారదా

చ్రాాద్రా

సకల కళా విశారదా

ఎందు కమ్మనా కించటి

ఎత్తెన పీఠం ?

ఆత్మ లోన చోటిస్తివి,

అంతె ఛాలదా నాకు ? శా ॥

కళా ప్రఫూర్ణత్వం నీ

కళ్యాణి రాగమే?

స్వరమె తెలియని నేను ఈ

శ్వర కేళికి రాజు నటే ? 1 శా ॥

సే లెమ్ము, వాణీ 1 నీ

సరదాయే కానీ 1

నాలోనే ఉండి, నను

నడువుకొనుట మరువకుమి! 1శౌాట

32 బోయి భీమన్న సమగ్ర నిహిత్యం మానవుడే

మానవుడే 1 మహాత్ముడే 1 మానవుడే మహాత్ముడు, మహాత్ముడే మానవుడు, మానవుడే గతి తప్పిన, మహికి ఇంక గతి ఎవడే ? సృష్టిళలోన మానవుడే వివుడంతటి వాడు, శక్తిలోన మానవుడే సర్వేశ్వరుడు | అవరుద్దుడు మానవుడే అనిరుద్ధుడు మానవుడే, ఉభయుల సహజీవత్వమె ఉర్వీగత దైవశ్వము |! స్వార్ధానికి స్వస్తి చెప్పి సర్వ సమత్వము మప్పి, శ్రామికునిక్తి ప్రేమికునికి సముడై వర్తించు వాడె _

రాభీలు 3269

దీపం

దీపం!

నీవు దివం!

అన్ని వైపుల పదనుతో

అంధకారమును నరికి

అందాలను ఉందాలను

అవని నిండ పండించే -

నిశితమైన కాంతితో

నిత్య నూతన రుచులతో

ప్రకృతి రహస్యాంతఃపుర

ప్రభను నాకు చూపించే -

నీకు ముందు, నీకు వెనుక

నీ దీపము సే నైనా -

నీవు వెలిగినంత సీపు

నీవె నాకు దీపం 1!

330 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యరి వేర బయ భిమన్నసమగ్ర నవా నమస్కారం నమస్కారం

నమస్కారం, నమస్కారం , నమస్కారం, ఈశ్వరీ 1 నమస్కారం పరమ విద్యా నంద లహరి 1 నివంకరీ 1 నమస్కారం రన రమా మధు నమస్కారం అక్షరాక్షర కమల నట దిందిందిర 1 నమస్కారం వేద సాహిళి 1 నమస్కారం నాద భారతి 1 నమస్కారం థ్రీ సరస్వతి 1 నమస్కారం భగవతి !

రాఖిలు 331 ఖమన్న రాఖీలు రాగోదయం గేయాల అనుబంధం "ఆ్షాజలై? గది గది కొక సుందర గది గది కొక సుందర దీపం అవి కలిసినదే నీ రూపం త న్మంగళ మహా కళారాధనలో పొంగిన దిది నా హూదయం |! కొన కొస కొక సురభిళ సూనం అవి కూడినదే నీ స్థానం త న్మధురానంద మరంద ధారలో తనిసిన దిది నా హృదయం 1 ఎద ఎద కొక సురువిర భావం అవి పాొదిగినదే నీ జీవం త న్మోహన మహిత పురోగమనంలో మోగిన దిది నా హృదయం 1

332 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్య! గొంతెత్తి నీ గీత వినిపింతునా గొంతెత్తి నీ గీత వినిపింకునా ? గంతేసి నీ చరిత వెలయింతునా ? సాము సోమ పయోధి సార మైనావు, వాణి వీణా వీధి వాద మ్రైనావు, మధుర నాద బ్రహ్మమధ్గువు త్యాగ బ్రహ్మ విశ్వ వదన విధాన వేణువే నీవు ! ॥గొం1 బుక్కు ప్రేమాపాంగ దృక్కు వైనావు, భారతీ హృదయార్ద భావ మై నావు, శర దిందు హాసమైై, సౌందర్య లహరివై కరురి రుద్ధ గళాన కావ్య మైనావు 1 ॥గొం॥ ప్రణయకేలీ సరః ప్రతి బింబ మీవు, వర సరస్వతి చేతి చిరు కుంచె వీవు, ఇందీన రాక్షిగా, హిమవంతు సంతుగా చిత్రమై శిల్పమై, సృష్టి య్రైనావు ! 1గొం॥ చైతన్య వీచికా స్పందనమ వీవు, బ్రాహ్మీ వదాస్టాన భంగినువు నీవు, నటరాజు పడకవై, నవరాస కేళవై నవరసమ్ముల కీవు నాభి వైనావు ? ॥ గొం ॥

రాఖీలు 333 నీ వాలు చూపులో నీ వాలు చూపులో ఏ వాలు కలుగునో, ఒక నిరంకుశు నన్ను ఒక నియంతను నన్ను చూవు లోనీ పట్టి ఆపివేశావు ! ఊపి వేశావు 11 నీ మోని తేనెలో ఏ మొలక లున్నవో, ఒక నిరామయు నన్ను ఒక నిరంజను నన్ను కొదమ ముద్దుల ముంచి పదును చేశావు ! అదును జూశావు 11 నీ కల్కి పల్కులో ఏ కల్ప మున్నదో, ఒక అపారము నన్ను ఒక అనంతము నన్ను చేతిలో చేదగా చేదుకున్నావు ! చేర్చు కున్నావు 11

33ెశీ బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం 33డే బోయి భివన్నసమగ్రలూ ల్ల ణు ఏ సఖుని ఊహలో

ఏ సఖుని ఊహలో

ఈ కుసుమ వల్లికకు గిలిగింత కలిగించ 1 పులకింత లొలికించె !

ఏ సఖుని చూపులో

ఈ సుమాంకురమునకు కను దోయి తెరిపించె ! నును సిగ్గు 'మొలీసించె |

ఏ సఖుని చిరునవ్వొ

ఈ వుష్ప కన్యకకు వలపు రేకెత్తించె | వలవంత పుట్టించె 1

ఏ సఖుని కరములో

ఈ సూన సుందరికి సంభ్రమమ్మును గూర్చె 1 స్వాధీనత సడల్సె 1

ఏ సఖుని పెదవులో

ఈ ప్రసవ కామినిక్తి అమృత జీవన మిచ్చె 1 ఆత్మలో శ్రావిచ్చె

రాఖీలు 335

విరియ బూచిన

విరియ బూచిన గులాబీ తోట నీవు,

నే నొక్క చిరు తేటి కైన చాలుదునె ?

అనుభవించగ నిన్ను - అవకాశ మేది ?

విరగ బండిన పెద్ద వరిచేను నీవు,

పీల గింజల సేరు పిచ్చుకను నేను,

ఆశయే గాన్ని నా కవకాశ మేది ?

ప్రతి కళ్ళా వ్రతి హేల, ప్రతి రుచీ, ప్రతి రోచి,

నిన్ను నిన్నెల్ల నా నిండు కౌగిట బట్టి

అనుభవించగ చాల - అభిలాష గలదు.

ఎన్ని అరుణభోదయా లెన్ని తరుణోదయా

లెన్ని కల్పాంతరా అేగునో, ఓ చెలీ !

వూర్తిగా ఒకసారి పొందుటకు నిన్ను !

నృష్టి స్పష్టియె నా పరిష్వంగమున వచ్చి,

కోటి ఆమను లొక్క కోరకములో విచ్చి,

మోవి కందిన నాడు - నీ వందినట్లు !

సూర్యు నొక మాట్రగా చుట్టి, వెన్నెల విడెము

సేవించి, విశ్వమే నీవుగా నిలువగా -

నిస్పీిమలో మనము డస్పిపోవాలి 1

336 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం: నీవు రాక చనగలనా న రాక చనగలనా ? నీవు లేక మనగలనా ? కష్టానికి కష్టానికి కత గూరుస్తావు, కళకూ, కతకూ బ్రతుకున జళ జేరుస్తావు ॥నీ1॥ చెమ్మట బొట్టొక దానికి చేతన మిస్తావు, కన్నీటికి మున్నీటికి కాలున జ్రవ్వేవు నీ లోకం విసిరే రాళ్ళకు పాకం పడతావు, సంఘం ముసిరే నుంటల స్నానం పెడతావు ॥నీ॥ బాధలతో, బాధ్యతలతొ భారమైన జీవ యాత్ర ఒంటరిగా - జంట లేక -_ ఒక్కడినే జా ఎక్కడికో అ ॥1నీ॥

రాభీలు 337 కుప్ప నూరుపులలో కుప్పు నూరుపులలో కోటప్ప పొలి పదము ఊడుపుల చేలలో ఉయ్యాల తొలి పదము ఒక్కటే పదమోయి 1 ఒక్కటే ముదమోయి ! చలి మంటలో బ్రతుకు చాలించు కారాకు, మొలక మొగ్గను దాగి వులకించు నూరాకు, ఒక్కటే ఆకోయి ! ఒక్కటే మ్రా కోయి ! నీ తల్లి పూజలో నివృతి నొందిన ఫువ్వు, నీ కాంత మోజులో లోక మేలిన వువ్వు, ఒక్కటే పూవోయి ! ఒక్కటే తాహోయి !

338 బోయి భిమున్న సమగ్ర సాహిత్యం వన్నలను చూపింప 'సహ్నలను చమూపింస వ్పు ప్రత్యూష్ణాభ, వెన్నెలను శయనింప వెడలు సాయంశోభ, ఒక్కడే రవివోయి ? ఒక్కడే కవివోయి 1 ఉగ్ర వారిధి గుండె ఉద్రిక్త భంగాలకు, మధురమౌ నీ గుండె నిధిలమౌ ౩రటాలకు ఒక్కిచేనోయ్‌ మూలం |! ఒక్కటేనోయ్‌ తీరం! కాలాని కొక రీతి, కధ కొక్క రీతిగా, అవతరించే రుచుల అనుసరించే పుటల ఒక్కటే పసదువోయి |

రాఖీలు 3౩9 ఈ యుడారి నే గొడారి -ఈ+ యెడారి నే గొడారి' ఇడీన పాదరక్షలో - ?

ఈ నల్లని గిరి వాగులు,

ఈ చల్లని తరి నీడలు, అడు గిడనా - వెడలిపోన పడ గాడుపు బ్రతుకు లోన ?

ఈ నిదాఘ నే హృతాఘ

ఏర్పరచిన చలివేంద్రలొ ?

ఈ తారక ఈ చంద్రుడు,

ఈ ప్రభాకరుడు, ఈ ప్రభ, ఆగుదునా - సాగిపోన అలసిన నా యాత్ర లోన ?

ఈ యడంగు నే సరంగు

ఈ నౌకకు లంగ రిడెనా 1

సయన మౌనొ ఏ పగటికి ?

పారిపోవునో రేయికి ? తరలుదునా - తగ్గిపోన తరుగు లేని తిమిరాన ?

340 బోయి ఛిమున్న సమగ్ర సాహిత్యం ఆ వేసవి సాయం వేళ ఆ వేసవి సాయం సేళ ఆ విరిసిన మామిడి నీడ, బోటీ ! నీ చెప్పిన గోడు పాబైనది నా కీనాడు |! ఆ కధసే కోకిల పాడు, ఆ కరుణే పూవుల నోడు, ఈ కమ్మని తావుల లోస ఆ కన్నీరున్నది, చాన ! ఆ చెరువున నిండిన నీరు మా చేలో నెదిగిన నారు, నీ తొలకరి మెరుపుల ప్రాయం నా కృష్ణకు తోడిన తోయం 1 నిను పుడిక్తిన గోర్రుల మొనలు నను పొడిచిన క్రూలప్పు కొనలు, నీ సడలిన కబరీ బంధం నే వదలిన గీతా గ్రంధం |! తద్ది యారని కన్నుల కావ్యం సుద లించైన్సు నా కర్తవ్యం, నిను దాచిన సంధ్యా రాగం సను దోచిన కాలపు భోగం 1

రాఖీలు 341 సయనించు సెలయేటి పయనించు సెలయేటి - పాదములు కడిగి, శయనించు కోనేటి - సంపదల నడిగి, ఆ యంద మీ చంద నుందు కోనీ, చెలీ ! నీ జాడ లీ నీడ నిలిపి పోవే, చెలీ 1 పరిమళించే బాట - పరుగెత్తి పోనేల ? వలపు గొలిపే తోట - వడి నడిచి పోనేల ? ఈ పూవు, లా తావు లేరుకోవే, చెలీ 1 నీ జాడ లీ నీడ నిలిపి పోవే, చెలీ 1 జరిగిపోయే రోజు - మరలి రా గల్లునా ? కరిగిపోయే మోజు - తిరిగి రేకెళ్తునా ? ఆ వేగ మీ రాగ మాగికోవ, చెలీ 1 నీ జాడ లీ నీడ నిలిపి పోనీ, చెలీ 1 అందముగ పోదాము, - తొంద రేలా మనకు ? రంగులను చూదాము - బెంగలేలా బ్రతుకు ? ఆ తత్త, మీ సత్త్వ మాదుకోన, చెలీ ! నీ జాడ లీ నీడ నిలిపి పోవే, చెలీ | పిలుచు తలపున కెల్ల పలికి - పలుకు వలపుల నెల్ల పిలిచి - ఆ భోగ, మీ త్యాగ మందుకోపే, చెలీ ! నీ జాడ లీ నీడ నిలిపి పోపే, చెలీ 1

342 బోయి ఖీమిన్ని సమగ్ర సాహికీ మయి హా ఇచటనే పగులునో ఇచటనే పగులునో _ అవటనే పిగులునో, ఎట నేమి తగులునో - ఇట నేమి మిగులునో ! ఏ నిమిషమా నిమిషమే ప్రయతమనూ ! ఏ నాబి దా నాటిదే 1 మారు చిను కెదొ రాథి _ బూరబిల్లిన బుడగ నడవ గానోవునా ? కడలి బోగల్లునా ? కళ్ల మేనే యడంగు, ప్రియతమనూ 1 పల్ల మేనే సరంగు 1 మబ్బు సురుగున లేది _ సప్త రంగులు మోసి రమణియమైై, ఏల - రవి తేరుకై గోల ? బొప్పాయి పూల మీద ప్రియతమా ! గొప్పలకు పోవ నిమ్ము | కాగితపు పడవపై _ క్షాన్టీకి ప్ర్య్యాన్లో 1 గౌలి సటమున దేలి _ కై లాస మేగునో 1 , స్వప్నాలు కాంచనిమ్మా! ప్రియతమా ! సంతృప్తి పొందనిమ్మా | బుడగతో భువి జాడ్రు _ భువి తోడ రవి జూడు అతి మిప్రమ్మల్పు తప్ప - అసుభూతు లొక లే! ఆ పరుగులే _ మరుగులే 1

రి కలకాలము తణంచి కుకాలసు తపించి - కలలోని నిను గాంచి, కదలి నిను చేరగా - కదలకున్నావుగా! నను కదిపినానే ! నిను కదుప నీవే! మధుర భావ సమాధి- శిధిలమైన నిశీధి, వలపించి ఈ మోడు - పలికించితివి నేడు పలికి నిను పీలువగా - పలుక కున్నావుగా 1 స్వన్న జీవిగ నన్ను - చాటు చేయకు కన్ను కలచూపు లేనిదే - కలరూపు కలుగదే, కల లేనిదే చెలీ! ఇల లేదె ఓ చెలీ. కలలు గాంచెడి వాడు - కాలానికే రేడు, నేటి కలయే రేపు - నిజ రూసమున లేపు! నిన్న నీ వెవ్వరే ? చిన్నినా యరనిరీ! కల కరిగితే - నీవు - కల- నీవు కరిగితే కల - నిజాలకు మధ్య, కలను నే నొకడేనె కరుణింతువా నన్ను 9 కరిగింతునా నిన్ను? ॥ రానీను కలకు గొనిపోయి నిను - మెలకువ అటుకేసీ పయనమై-అవ్వక్త మధురై, ౧ నిను బోలు రాగాల - నిర్మింతము జగాల,

తత బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం వే బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎవ్వరోహో ఈ ప్రభ ఎవ్వరోహో, ఈ ప్రభ! ఏ మహో, ఈ సువ్రభ! నిదుర పోయిన నన్ను లేసిన ఉదయ తారక ఈ ప్రభ! సోలి వాలిన నాకు తీయని జోల పాడిన ఈ ప్రభ! తెల్ల వారని కాళ రాత్రికి ఎర్ర దామర పలపుగా, చల్లబడని ప్రచండ శక్తికి నల్ల గలువల సిలువుగా ॥ ఎవ్వ ॥ మోయ జాలని చీకు చింతల మూలిగే నా గుండె నుండి బరువు దించిన కరుణయో? కరుణ పంచిన తరుణయో! ॥ ఎవ్వ ॥ తీరుబడిగా పువ్వు పువ్వుకు తిరుగు సీతా కోక చిలుకకు వన్నె దిద్దిన వాణియో! కన్ను దిద్దిన కాళియో!? ॥ ఎవ్వ॥ సాటియే కార్తీక ర్రాక్రా కోటి కోటీర ప్రభ] పోటియే నుధుమాస వాటీ పూర్ణ చైతన్య ప్రభ] ॥ ఎవ్వ ॥

రాఖిలు 345 వ్రాయుచుంటివి నన్ను చూచే (చ్రాయు దుంటిని నన్ను చూచ్చే, గీయు చుంటివొ చిత్ర మేదో ఇ నలుపు తెలుపుల నడుమ నెర్రని నా యెడందను పట్టు గలవా ? చిమ్మ చీకటి మోము చూచే చెక్కు తున్నా వే జగత్తో 1 రాల్బవు కదా భావ తారల ౪ చీల్చవు కదా హృదయ భానుని ? కారు మబ్బుల కన్ను చూచే కలుపు చుంబివి రంగు లేవో? వలపు వాగుల నీద గలవో ? తలపు తీగల పూయ గలవో ?

34ర బోయి ధిమనస్న సమగ్ర సొహిత్వం నత సక సమన పసు కాషా! క షా | కృష్ణా ! కృష్ణా !

కృష్ణా! కృష్ణా!

ముజ్జగాలు మోహించగ

మురళిని వాయించరా | శంఖమేల ? చక్రమేల ? సారధ్యము లేలరా ? యమున బారవైచి రార 1

ఎందుకు మధురా నగరి ?

ఎందుకు ద్వారకా పురి ?

బృందావని వీడి నీవు

పొందిన సుఖ మే మున్నది ? పక్షపాత మేలా ? నీ పక్ష మేది గోపాలా ? మురళి కన్న, రాధ కన్న కురు క్షేత్రమే మేలా ?

ప్రాపంచిక చింతలతో

ప్రాలు మాల నేలరా ?

గో లోకము నీ కోసము

గోల చేయు చున్నదిరా 1

రాభీలు న ౯ తీవగా నిను వలచి తీవగా నిను వలచి - పూవునై యున్నాను, తాని దూతిక బంసి - దారి ౩దు రున్నాను, ఈ కెలన రావా ? నా కేసి చూడవా 9? తోపు లోపల దాగి - తోట మాలిని దాటి, చిగు రాకు నీడలో - చేరి నిలుచున్నాను, ఈ దాది రావా? నీ దాన నెరుగవా ? వలి గాలి రాపిడుల - నలిగిపోవును నుంటి, మిసమిసల కొసలలో - మస కేదొ కనుచుంటి, ప్రేమించి రావా 9? ప్రేయసిని చేయవా 9? భూ సారములు తీసి - ఆసారములు మోసి, కష్టించి, తుదకు నీ - ఇష్టమై విరిసాను ! నను కోరి రావా? నా సి పిలువవా 9 సంప్రదాయ సువర్ల - సంస్కృతీ మధుపర్హ, పూర్ణ హృదయము నేల - దీర్హ మొనరింతువో ? నా స్వామి, రావా? నన్ను పాలింపవా ?

3శీ8్ర బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం వేగు జుక్క కన్నులతో షం జుక్క కన్నులతో వెదకి వెదకి చూచెదనే 1 అవకాశపు మెదడు కరిగి ఆలోచన పరిధి విరిగి, చెల్లా చెదరై పోతినె చెల్పా, నీ వాకిటిలో |! కొందామర కన్నులతో (గ్రుచ్చి గ్రుచ్చి చూచెదనీ 1 అనురాగపు గుండె పార్షి అనుభూతికి గండె దొర్జి, కురిసితివే పన్వీరై తరుణీ, నీ గుమ్మములో 1 చిలిపి చేస కన్నులతో చిలికి చిలికి చూచెదనే 1 ఆశాంబుధి అడుగు పగిలి, ఆకాంక్షకు అవధి తగిలి పారాణిగ ధ్రాలితినే, ఎడతీ, నీ యడుగులపై !

రాభిలు 349 లలిత లలిత పల్లవ లవ అలిత లలిత పల్లవ లన ఫలకముపై తేనె రాచి, అంచిత కుసునూంకూరపు కుంచియతో బొమ్మగీచి

తెచ్చినదే నవమాసం 1 ఇచ్చినదే బహుమానం ! సుందిరతర సుపరీమళ సుమవనినే వీణ జేసి, కలకంర కుహూ కలకల కంరములో పాట వ్రాసి తెచ్చినదే నవమాసం ! ఇచ్చినదే బహుమానం ! ఈ చిత్రము నీ రూపమె ! ఈ గేయము నీ నామమె ! నా దానినె నా కిచ్చిన సవమాసం బహు జాణ | 'మెచ్చితినే నీ వాసం, వచ్చితినే నీ కోసం !

350 బోయి భిమస్న ఎమగ్ర సాహిత్యం ఈ పుష్ముల కైరవ లీలా లుల వై

-ఈ వుష్కల కైరప లీ

లా పుష్కరిణీ తబమున

నడిచి నడిచి, గెంతి, గంతి,

పడుచు పడుచు పరుపు త్తి, ముచ్చటగా సాగి పోన ? వచ్చిన చోటికె రానా ?

ఈ ప్రతీర వృక్ష లతా

సుప్రభాత గాన లహరి

మునిగి తేలి మునిగి తేలి

'మోహావధి వీధి వాలి, ప్రణయార్థం సుంచి తేన ? పొడినదే పాడుకోన 1!

ఆ సూనస మధ్యం గత

హేమాంబుజ ధామములో

చూచి చూచ్చి చూచి, కేలు

సాచి, వాచ్చి చావి, లేచి, ఉరికి నిన్ను కలుసుకోన ? ఒడ్డు సైం నిలిచిపోన ?

రాఖీలు 351

ఇచ రస స్వరూపా రావోయీ

రస స్వరూపా రావోయీ 1 వసంత మింటికి తేనవోయీ |! అందముతో నింపుము నా కన్నులు, చెందముతో నింపుము నీ తెన్నులు, ముంద ముందముగ నన దిందిందిర మందిరాలు నీ కొసగుదు నోయి ! స్పందించదు నా హృదయ విపంచి, స్పర్శింపుమ నను దయ యుంచి, బాగు పరచి నీవే మైయించి, తీగల రాగము లూరించి - వీకటి ప్రమిదెను కరుణ వోస్తి నా చింతా హేమంతము వెలిగింపుము, 'మోడులు చిగురించుము నీ చేత 1 బీడులు ఫలియించును నీ మోత 1! అమృతి హృదయ మొక అంచు వంచి నా ఆశా లత పూయించి గదోయీ 1 పూచిన జీవన పుష్ప మెల్ల నీ పూజనె నిల్పుదునోయీ [1

352 జోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అస టొ ' భయమా ఓ ప్రణయ శిల భయన్తూ, ఓ ప్రణయ శీల 1 బతుకు జూచి భయనూ ? మలయ సమీరుని కౌగిట పులకింపగ భయమా ఇ? కలువ రేని కర తలాన కరిగి పోవ భయనూ ? చిగురాకుల కిటికీలలొ చిరు నవ్వులు కనిపించె ? తొలి మబ్బుల గాలి తెరల తొలగింపులు వినిపించె | ఆమాఢమొ, మూర్గశిరమొ అధిగమించి కాలమునేే, నున కోసము వేచి యున్న మధు మాసము జూచి భయమా ? అంతులేని ఆనందము ఆహ్వానించినది మనల, అంది నంత వరకు పోయి అనుభవించు కొరకై రేయి 1

రాఖీలు 353 అస లం! పక్షి గూటిలో నున్నంత సట

పక్షి గూటిలో నున్నంత సేపే పక్షికి గూడు, గూటికి పక్షి గూడు దాటి పోవ, జాడ తీయ గలవ ? ఆశలు తీరని అంతరంగమున, ఆశే యెరుగని అంతరాళమున, అడుగు నిలుప గలవా ఇ ఆనవాళ్లు కనగలనా 9 ఏ వసంత సహకార లతాంతమొ 1 ఏ లతాంత మధుసార నిశాంతమొ 1 తెలుసుక పోగలవా ? పిలుచుక రాగలనా ? జడి వానల, ఏ వడి తుపానులో, నడి యెడారులో, నవ నీరధులో, (మొక్కులు వినగలవా ౪ దెక్కువు కాగలవా 9 మూర్చనమో ఏ ఇంద్ర ధనుస్సున, మోహనమో ఏ చంద్ర వయస్సున, అదను కాయ గలవా ఇ హృదయ మీయ గలవా ?

35% బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం వెదకి వెదకి వేసారి

వెదకి వెదకి వేసారి వెర్రి నైతి నీ దారి! ప్రాణముతో బేర మాడి, ప్రణయ సారములను తోడి, సెంచు కొన్న రాగ లతిక పిలుచు, నలము నను కోరిక ॥ వె॥ కన్నె పూల వూజతో, ప్ర - సన్ను రాల వైన నీవు ఏ తీనను వెలతువొ యని - ఏ కొమ్మను పిలతువొయని ॥వె॥ చేస రాణి చూపులలో _ చెంగల్వల బెంగలలో, నవ్యాపగ నవ్వులలో - నాగ కన్య నడకలలో ॥ వె ॥ నవ్వు నీదె యైన చోట - నడక నీది కాకపోవు, ఏపు నీదె యైన చోట - చూపు నీది కాక పోవు ! ॥ వె॥ నీవె యనుచు వెంట బడిన పూవు లెన్నా మూతి ముడిచె ! నిన్ని యనుమ అంబుకొన్న _ వన్నె లెన్నొ చిన్న వోయె ॥వె॥ ఒక రూపున నొక రుచిగా _ ఒక రుచిలో ఒక రూపుగ కనిపించే ప్రభను నిన్ను - కాంచెద నే సభనో యని ॥ వె ॥ ఇట నొక రుచి అట నొక కళ _ ఏర్చి నిన్ను కూర్చుకోన ? తీయని నా అభిరుచినే _ తీర్చి నిన్ను చేర్చుకోన ? ॥వె॥

రాఖీలు ఫె55 గోదావరి గుండియతో గోద్రావరి గుండియతో, కోన సీమ కోరికతో, ఉవ్వెత్తుగ పొంగినాను, ఉర్వరపై వంగినాను నీకోసం | రత్నగర్భ రాగములో, రత్నాకర భోగములో, రవి బింబం సిండినాను, రస పాకం నండినాను నీకోసం! ద్యో మండల మయిలేణిగు జ్యోతిసమే కంకణముగ, స్వర్గమునే దింసినాను, స్వర్గాక్షత లంసినాను నీకోసం!

356 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం చివరి కొమ్మను పూచినావే

చివరి కొమ్మను పూచినావే,

చేతి కందక నిల్చినావే,

రాగ మేదో రేపి నన్నీ _ తీగ నీడకు తెచ్చినావే 1 తెచ్చినావే - వచ్చినానే 1

సోగ కన్నుల శిల్పితనమో,

మూగ నవ్వుల మించుదనమో ;

చూచి సంతోషింవు మని, నీ - శోభలన్నీ చూపినావే ! చూసినావే - మాచినానే 1

శోభలన్నీ చూచినానే,

లోభినై యాచించినానే,

హృదయ పాత్రము పట్టుకొని, నీ - పదము లెంతో పాడినాసే పాడినానే - వేడినాసే 1

తావి తరగో తేనె బొట్టో,

నా విదాహము తీర్చలేవ్తే

నీవు, నీవు సమస్తమును నా - జీవ నాంజలి వ్రాల వలెనే ! వ్రాల వలెనే - గ్రోల వలెనే |

నీవు పూర్తిగ మెచ్చు దాకా,

నీకు నీవై వచ్చుదాక్షా,

ఇందెనే నిలు గట్టుకొని నీ _ అందియలనే కొల్లు లేవే ! కొల్లు లేనే -_ నిల్లు లేవే 1

రాఖీలు 357 లేదామె ఓ చెలీ

లేదామె, ఓ చెలీ !

పోదామె, నా చెలీ 1

పూల తోటల లోన - వూవులై వూదాము

ముగుద మోముల నుంచి - ముద్దు లొలికిందాము,

చిరు సిగ్గు తలవులో - విరి లేత వలవుగా,

ఎరుపుగా లోకాల - మెరువుగా పూదాము - 1లే॥ ప్రాణ వాయువులలో - పరిమళము లవుదాము

జీవ నౌకల జేరి - త్రోవ చూసిందాము,

ప్రేమార్ద హృదయ వా - రధి లోతు లోతునా

రత్న శయ్యలు పరచి - రాగ మొలికిందాము - ॥ లే॥ రాగ మాలిక లంత - రాశాన సయనింస

ప్రతి గుండె గుమ్మాన - పారాణి పెడదాము,

మణి తార మంజీర - ఘణ ఘణా రవముతో

ఆశా పరిధి చుట్టు - ఆడుకొందానము - ॥లే॥ ఒంటిగా వికసించి - జంటగా లేదాము

కొంటెగా విహరించి - మింట నొక టవుదాము, నెల వంక ఉయ్యాల - వలపు కౌగిళ్ళలో మ్రైమరపుగా మనము - మాయమై పోదాము ॥1లే॥

358 బోయి ఛిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం గ ఈ =షఏ ఏమిబి కృషి చేసేను ? ఏమిటి సాధించేసు ? పైకి తేలి పాలించే పరిమళముల తేనె లేదు, క్రింద రాలి రేకెత్తే గింజలలో తావి లేదు 1ఏ॥ కోమల గానము చేసే కోకిల కందము లేదు, సుందర మైన గులాబికి శోభించే వాయి లేదు 1ఏ॥ నృత్యము చేసే శంపకు నిలకడ లేనే లేదు, లోకము మోసీ కొంపకు ఆకలి పోసే పోదు 1ఏ॥

రాఖీలు 359 అమృతమే పొంగినా అమృతమే పాొంగినా, అగ్ని కుమ్మిల్లినా, ఈ స్వల్ప హృదయమే ఈ యల్ప జీవితమె క్షీర సాగర మోయి ! శివుని కంఠ మ్మోయి 1 రాగమీ విరిసీనా, రక్తమే కురిసినా, ఈ గుండె గుమ్మమే ఈ బ్రతుకు మజిలీయె కల్సకోద్యాన మోయ్‌ ! కాళింగ యుద్ధ మోయ్‌ | పక పకా నవ్వినా, వెకి వెక్కి యేడ్చినా, ఈ+ కృషీ జీవనమే ఈ రసీ భావమే ప్రణయ ప్రభాతమోయ్‌ ! ప్రళయ జీమూత మోయ్‌ 1

360 బోయి ఫిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం అడవిని గాసిన వెన్నెల గాకే అడవిని గాసిన వెన్నెల గాకే | అమృత పాత్రను పారపంచకే 1 ఎల దోటలొ, సెలయేటి తరగలలో సిలిచే సీలువులు పెడచెని నిడకీ 1 హృదయమా 1 కదులువూ 1 ఆకాశమునకు నిచ్చెన గైకొని ఆశాంతములకు పరుగిడనే |! ఉడుకాంతలొ, పాతాళ గంగలో ఒసగే స్వాగతములు కాదనకే 1 హృదయమా! ఎదుగుమా |! అభ్యుదయమ్మును ఆదర్శముతో హంసీ క్షే[్రము కానీత్తే 1 సుప్తావని కిటికీలు మూయక్తీ 1 సస్తాక్వుని శిబిరాలు పాయకే 1 హృదయమా సాడలుమా 1

రాఖీలు 361 తీయని రేయి రేయి తీయని రేయి రేయి - తెలియని నిదుర పోయి, తీరని పగలు పగలు - తెనులని పనుల మునిగ్శి తెరచితి నోయి కన్ను! మరచితి నోయి నిన్ను! కరగని బాధలతో - చెరగని గాధలల్లి ఆరని దాహముతో - ఆకలి వీధి కెక్కి పట్టిన దోయి పంబ పల్కినదోయి అంబ! అన్నమె కేలు సాచి - అసువులు దినుట జూచ్చి, మిత్రుడె నిప్పు కొరకు - మిణుగురు బబ్బుటరసి ఏడ్చినదోయి మిన్ను, 'మోడ్చిన దోయి కన్ను ? చెలియలి కట్ట ముంచి - శేషుని కోర వంచి కోరిక పెరిగి, పెరిగి - గుండియ తరిగి, తరిగి, ఎత్తిన భిక్ష లోనె నెత్తురు గ్రక్కె నోయి! నింగిని చేట చేసి - నిప్పులు చెరగు వార ? నేలను తోట చేసి - ని న్నిటు సిలుచుకోరె ? మిన్నున కన్ను గ్రుచ్చి మేలటొ; ౮ని యుంటి నోయి |

362 బోయి ఫీమిన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎర ౨ యి ఇమిన్న సమగ్ర నావా ఈ వసంత నవ లతాంత

“ఈ వసంత నవ లతాంత

జీవన సద నాంగణాన ఒక్క వలపు ఒక్క పిలుప్పు ఒక్క పొలువు, నెద్చలీ 1

ఈ విలోల నవోద్వేల

జీవ నదీ సైకతాన ఒక్క పిలుపు, ఒక్క పాలుప్పు, ఒక్క కొలుపు నెచ్చలీ 1

ఈ విశాబ నవ శాద్వల

జివ కళా క్లేత్రాన - ఒక్క పాలుపు, ఒక్క కొలుపు, ఒక్క సులుప్పు నెచ్చలీ 1

రాఖీలు 363 ఊగవే ఉఊకరయలా ఊ+గవే ఊయులా 1 ఊపనీ ఊహల ముద్దు, మురిపెము అట్ల తద్దిగా నేతెంచె, నోము పంటలు దంచి నొసట తిలకము నుంచి - 1ఊః 1 మోకు గట్టిన నింగి మాకు జన జవ లాడ, గోట మీటిన భూమి పీట రవ రవ లాడ - ॥1ఊ ॥ తూగు టూయెల ద్రొక్కి, తూర్పు పడమర లెక్కి గిరగిరా తిమిరాలు గిరి చేరి బరి మార - ఆమనుల పసిమిలో, మామిడుల మిసిమిలో వెలుగు నీడల దన్ని విన్ను వీవున మోసి ॥1ఊ ॥1 జూకాల జీలుగులో లోకాలు వెలుగగా, పుష్ప కాలము లనక్త పుష్య మాసము లనక - జీవ నాడులు పొంగి జిళ్లు మని చిందగా, పహ్పాదయ వీణా తంటత్రు లుద్రక్త మందగా 1 ॥ఊ ॥

364 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం ఎండమావులకు ఏత మెత్తి

అండనమాూవులకు ఏత మెత్తి, భువి

గుండిలు కరిగించ గలవా ?

తెలి మబ్బుల వేసట పొదుగున మధు

కలశము నింపుక రాగలవా ? అయితే, రాపే యీ నేల, అందుకో యీ మూల ?

పువ్వుల నవ్వులు నీవేనా ? ఆ

నవ్వుల మవ్వము నిజమేనా ?

ఎట నే గంగ్కో ఎప్పుడే పొంగో,

ఎద గోడలు పదిలము లేనా ? అయిత్తే రావే యీ బాట, అందుకోవె యీ పాట!

ఉప్పెన పొంగే ఉగ్రోదధిలో

ఉట్టిసు కట్టం గలవా ?

నులమల మందే మార్తాండునిలో

మంచము వేయం గలవా ? అయిత్సే ఆగవె యీ శాల, అందుకోవె యీ హీల |

రాభిలు 365 ఈ వంఠ రావ వయస్యా -ఈ+శనంక రావే, వయనస్యా 1 ఈ లంక లేదే సమస్య 1 ఇది సాధు భూలక్ష్మి ఇది స్వాదు వనలక్ష్మి నిష్కళంక ప్రేమ నిత్యాహ సీమ 1 1 ఈ ॥ పూర్ణ చంద్రుని పజ్జె పూరి పచ్చని సెజ్జ నిండు కౌగిటి లోన నిదుర పోదువు గాని ॥ ఈ ॥ కొండ తేనెలు తెచ్చి గోదావరిని జొచ్చి ఆటలో, పాటలో ఐకృమై పోదాము ఈ ॥ నిన్నతో వని లేదు - నేడు ప్రో కాదు, తాపాల కిరవైన - రే పన్న దిట రాదు కడుపు నిండిన మీద - కలలెల్ల కళలేనె, ఇస్టమే మృష్టాన్న - మిచ్చయే రస మిందు. 1 ఈ ॥

366 బోయి ఖీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం కాల మెరుగని బాల భానుని కౌల మెరుగని బాల భానుని మేలు కొల్పిన రాగ రేఖ, మాట నేరని తామ రాకున పాట పేనిన ప్రీమ లేఖ కలలు కరగని ఉషా సుందరి కన్ను తెరచిన చిత్రలేఖ, మొయిలు గుండియ రాచ్చి కాలపు ముసుగు తీసిన రస మయూఖ - శాఖ లిన్ని సరాగల్రై నీ లేఖినిని సేవించునే 1 నీవు వ్రాసిన లేఖలే నా జీవనము నడిపించునే 1

రాఖీలు 367 ఆ తమ్మి మొగ్గలో ౧ ఆ తమ్మి మొగ్గలో - నా తలపులే కలవు ఆ వేణు రవములో - నా వలవులే కలవు తెచ్చుకొని వస్తాను, సకియా - నేను వచ్చువర కాగన్వే సకియా ! ఆ కడలి కంఠాన - నా కలము మరిచాను ఆ పైరు గాలిపై - నా పాట పరిచాను పరుగులో వస్తొనె, సకియా - తలుపు తెరచియే యుంచుమా, సకియా 1 తడవు చేసెద సేమొ - దారి తప్పుదు నేమొ వెర్రిగా యే నీడ - వెంట బడి పోదునో మరచి పోవవు గదా, సకియా - నన్ను కల వోలె, బ్రతుకు వి - ల్వలు లేకనీ తేలి, ఎద మాత్రమై నిన్ను - వెదకుకొని వచ్చాను సురుచినై నీ ముందు సకియా - కనుమూసి తెరచిన ట్లుందునే సకియా 1!

368 బోయి భీమన్న సమగ్ర సాహిత్యం టాటా లు శామెన్న సమగ్ర సాహీత్యం అలా చూన్తా వెవరి కోసం

అలా చూస్తా వెపరి కోసం ? అనుసరిస్తా వెవరి హాసం ? అధర మందని అలల లోకి ? కధల కందని కలల లోకి 9 ॥అ॥ కొమ్మ కొమ్మా కొండ కొండా, గోళ గోళం, నాళ నాళం, ఎెదుకుతున్నా వే యహస్సో 1 కదుపుతున్నా వే రహస్సో 1 ॥అ॥ సుందరము లీ పరిసరాఠే చూపులో బంధించినావీ 1 కదల నీవో కాల చక్రం ? వదలి రావో హృదయ చిత్రం ? ॥ అ॥ తరుణ భావ తరంగ ధారలు తాకి గలగల రాలు తారల చలువ రాలై కలువ పూలై నిలిచి నీ పాదములు కొలున - ॥ అ॥

రాఖీలు 369 సాయంతనపు వేళ

సాయంతనపు వేళ సరసి చెంతను నిలువ, నను జూచి చిరునవ్వు నవ్వె నోయీ, కలువ 1 గోరుముడిలో గుచ్చు కొన్న కావి తురాయి, ఓరగా నను జూచి జారి పోయిన దోయి ! పుంస్కోకిలము సాను భూతి చూసెను, కాని రేరాణి నను వెక్కి రించె కడు దయ వీడి ! నిద్ర పట్టక దీప కధ నింత నే తెరువ, నను జూచి దీసనూ రిన దోయి, ప్రియతనూ 1 తెరువు నిటు మలిపి, నా పరువు నిట నిలుపుమా ! భరియింపలే నింక భగ్గు మనె పూ సెజ్జ !

370 బోయి భిమన్న సమగ్ర సాహిత్యం హృదయం కరిగే

పదయం కర్‌గీ వదనం విరిసే

సు ద్దొక టైతే నేమీ ?

ము ద్దాక టైతే నేమీ ? హృదయం నిండా ప్పధు రని తేజం వదనం నిండా ఉద యాకాశం

నించిన దొక క్షణ మైతే నేమీ ?

పంచిన దొక కణ మైతే నేమీ ? హృదయం బృందగ వదనం రాధగ పువ్వుల చైత్రం, నవ్వుల నృత్యం

గజ్జెలు గంటిన నేమీ ?

కజ్జ్ఞల మంటిన నేమీ ? హృదయ సరసిజం _ వదన పరిమళం రద నోచ్చలితం - రస మంజూషం

రక్తం చిందిన నేమీ ?

వ్యక్తం చిందిన నేమీ ?

ఇ గడ్డి పూలు ఉవ్వెత్తుగ గడ్డి పూలు ఉవ్వెత్తుగ - ఒడ్డు చేరి తల లూచె! ఒడ్డు ఒడ్డె కడు మత్తుగ - ఒరిగి నిన్ను తల మోచె! రంగులతో, తొలి ప్రాయపు పొంగులతో నీవు రాగ | తరియించిన గోరింకలు - తసియించిన సికిలింకలు, గొడ్డ కాడ బిడ్డలతో - ఎడ్ల దోలి నీ రధమున ! గలగల మని శివ మోహన గంగవుగా నీవు రాగ ! మిలమిల ముత్యాల గొడుగు - మేదిని పయోద మయ్యె 1 మెరుపు వెండి వీవనలే - ఉరుకు మబ్బు కొంగ లయ్యు ! రాణివిగా, కృషీకంతకు ప్రాణముగా నీవు రాగ! ఘళుఘ ళ్ళృన నీ యడుగులు - ర్లుళురు ళ్ళను నా యొడలు పొలము పొలమె పులకరించి - మొల కెళ్తెను తొలకరించి 1 సుందరమైై, జీవకళా మందిరమై నీవు రాగ 1 కాలు కడిగి నీ వాకిట - కేలు కడిగి మా లోగిట, మూన తిరిగి దుబ్బు గట్టి - ముద్దు లొలిక వరి పాలములు ! దీవనవైై కల్యాణపు దేవతవై నీవు రాగ 1

372 బోయి భీమన్న నము సాహిత్యం ఈ! ఇ! ఈ! లే! తుమ్మెద లేనే 1 ॥లే॥ అరుణోదయ మరుదెంచినడే! అరవిందము వికసించినదే 1 అంధకార కారా కవాబటముల బందుల ముడి సడలినడే 1 ॥ లే ॥ వాసంతిక వూ బిందెల నిండా ఆన వాలు నింపినదే 1 మోనికి చేర్చే దేవునికై మా భూలోకము కబు రంసినదే 1 ॥లే॥ ఆవలించి, మానవు డాకలితో ఆకాశమునకు కేలు సావెసే 1 కెందానుర సుందిరపు గడపలో ఇందిర దయతో తొంగి చూచెనే | ॥లే॥ తొలి మాసము కను విచ్చినదే | తొలకరి నవ్వులు (గ్రుచ్చినదే 1 జనపదాలు నన పధాలలో వి థాంతి లేని కృషి పిళ్చినదే | ॥లే॥ న పంఆస్టే యా ఖ్‌ ౯ ష్ణ [టీ (ఈ బి మ మ "

90201497౪3 9] కషమియుఖ ౪01.1! గయ 11...

• నౌ ॥ హయ న్‌. శ జ

శ