Telugu bharatha muslimlapai c.p.i - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

సాలరాచుదాఅ్తాదాచ్పదార్తాభతర్పాదాత్తిద పరదా డిదా రద డదాత్తుదతైదాదడుధత్తుదు కదులు ... సీ మ్మసెపిఐ 20వ జాతీయ మహాసభల గౌరవార్థం ప్రచురణ (1 భారతీ --. . ల గ ౬ () వ “. మా9 . (8 ణి ఆ గ్‌ ను అఆ ఓ] శ గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు. 1 1 వే 1 జ 1 ఫ్‌ (సచార్‌ కమిటీ సిఫారసులతో సహా) ( (1 సో ( షమీం పఫ్రెజీ ( | జడా ళు . దమం: దృష గ్గ గే (9. క్ట క్ర గ ఎశాలాంధ్ర విజ్హానసమితి ] ఎనో స! ఈ విజ్హాన భవన్‌, అబిడ్స్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 001. న ఇతపతపితాతాపయు పతర పాత ంిలాతలతలరాలయపితాతా పాయల.

భారత ముస్లింలపై సిపిఐ గతం, వర్రమానం, భవిష్యత్తు. (సచార్‌ కమిటీ సిఫారసులతో సహా) మ్నేసిపిఐ 20వ జాతీయ మహాసభల గౌరవార్థం ప్రచురణ షమీం 'ఫైజీ తెలుగు అనువాదం : ఆర్వీ రామారావు విశాలాంధ్ర విజ్ఞాన సమితి విజ్ఞాన భవన్‌, అబిడ్స్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 001.

౨9|| 0% 14౨41 సిలంఓకకశ తి 0/ 50౧276౦౭౧7 ౧426౦ 1616664 [౧2౧512%01:42 ౪౯౭గ౭౧2౦ ప్రచురణనెం :9 ప్రతులు 1000 లా ర్‌ి ౮ టే ప్రథమ ముద్రణ : డిశంబర్‌, 2007 (9 విశాలాంధ్ర విజ్ఞాన సమితి = హైదరాబాద్‌. ళీ ల టం రం లో 9 గ్రా యల వెలురూ48 ౧/౩ హా

• షి? గే లో న ల్‌ సోల్‌ డిస్టిబూటర్స్‌: విశాలాంధ్ర ప్లి విజ్ఞాన భవన్‌, 4-1-485, బాంక్‌ఫ్టీట్స్‌ హైదరాబాద్‌ - 500 001 -౬(1: గ 1100. బసు తినాలా (ప్రతులకు: విశాలాంధ్ర బుక్‌ హౌస్‌ అబిడ్స్‌ & సుల్తాన్‌ బజార్‌ -హైదరాబాద్‌, విజయవాడ, విశాఖపట్నం, అనంతపురం, గుంటూరు, హన్మకొండ, తిరుపతి, కాకినాడ, కరీంనగర్‌. ముద్రణ: శ్రీ కళాంజలి గ్రాఫిక్స్‌, హైదరాబాద్‌.

విషయ సూచిక పేజి

1. పూర్వరంగం ర్‌
2. _ ముస్లింల దయనీయ స్థితి 2/1
3. మూగజీవుల వాణి ట్తేళ్తీ
4. ముస్లిం మైనారిటీలు - కమ్యూనిస్టులు 48
5. భవిష్యత్‌ మార్గం 58 అనుబంధం భవిష్యత్‌ దృష్టి: దృక్కోణాలు -సిఫార్సులు సచార్‌ కమిటీ సిఫారసులు 68

చదవండి! చదివించండి! ని.ఐ. జాతీయ మహాసభల సందర్శ్నంగా వెలువరించిన క్రుచురణలు రూ.

1. భారత “స్వాతంత్ర్యానికి పోరాడిందెవరు

• పొరేన్‌ ముఖర్జీ 15

2. మార్కిజం అంటే ఏమిటి

= అనిల్‌ రాజిమ్‌ వాలె 15 8. 1857 తిరుగుబాటు - ఆచార్య వి. రామకృష్ణ 10 4. 1857 ప్రథమ భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం;

చారిత్రక (ప్రాముఖ్యత

• కంభంపాటి నత్వనారాయణ మొ/న వారు భ్‌

5. బహుముఖ (ప్రజ్ఞాశాలి పి.సి. జోషి

• అనిల్‌ రాజమ్‌ వాలే మొ॥॥న వారు 192

6. ఉగ్రవాదం - పూర్వాపరాలు నిర్మూలన చర్యలు

• పొతూరి వేంకటేశ్వరరావు 8ి ౯7 చరిత్రగతినే మార్చివేసిన మహత్తర అక్టోబరు విప్లవం

• 90 సంవత్సరాలు - ఎలి. బర్టన్‌ మె/నవారు 8 8, భారత ముస్లింలపై సి.పి.ఐ.

• వషమీం ఫైజ్సీ అను: ఆర్వీ. రామారావు 16

ప్రతులకు: విశాలాంధ్ర బుక్‌ హౌస్‌లు మరియు ప్రముఖ పుస్తక విక్రేతలు

అధ్యాయం 1 ఉంద్వ రంగం

దేశంలో ముస్లింల సామాజిక, ఆర్ధిక విద్యా స్టాయిని అధ్యయనం చేయడానికి ప్రధానమంత్రి నియమించిన సచార్‌ కమిటోనివేదిక వెలువడిన దగ్గర్నుంచీ తీవ్రమైన చర్చ జరుగుతోంది. ఈ మైనారిటీ వర్గాన్ని దుర్భర వెనుకబాటుతనం నుంచి బయటపడేయడానికి తీసుకోవాల్సిన సానుకూల చర్యలు చర్చనీయాంశం అయినాయి. ఈ నివేదికను ప్రచురించడమే మైనారిటీలను సంతృప్తి పరచడానికి వేసిన మరో అడుగు అని హిందూ మతతత్వ శక్తులు వాదించడంలో ఆశ్చర్యం ఏమీలేదు. సానుకూల చర్యలకు అనుకూలమైనవారు ఈ పరిస్థితి తలెత్తడానికి దారితీసిన పరిణామాలు ఏమిటి అన్న విషయాన్ని విశ్లేషించడానికి ఉద్దేశ పూర్వకంగానో, అనుద్దేశ పూర్వకంగానో ప్రయత్నించలేదు. స్వాతంత్రానంతరం మైనారిటీల మనస్సులోనూ, మెజారిటీ వర్గాలలోనూ, నెలకొన్న కొన్ని భావాలను విస్మరించలేం.

1947, ఆగస్టు 15న ఇండియా చరిత్రాత్మకమైన మలుపు తిరగడం, స్వాతంత్ర్య శకంలో అడుగుపెట్టడం, దురదృష్టవశాత్తు విభజనకు గురైన ఉపఖండం మత కలహాల విషాదాన్ని అనుభవించవలసి వచ్చింది. సామ్రాజ్యనాద (బ్రిటిష్‌ పాలకులు పోతూపోతూ పెట్టిన కుంపటి కారణంగా తలెత్తిన ఈ హింసాకాండ వల్ల లక్షలాది మంది హిందువులు, ముస్లింలు, సిక్కులు తమ ఇల్లూ వాకిలి వదిలిపెట్టి శరణార్భులుగా వెళ్లవలసి వచ్చింది. హిందువులు, సిక్కులు ఇండియాలోనూ, ముస్లింలు పాకిస్తాన్‌లోనూ శరణార్థులుగా మారారు. ఈ కలహాలు అనేకమంది ప్రాణాలను బలిగొనడమే కాకుండా రెండు దేశాలలో రాజకీయ వాతావరణాన్ని కలుషితం చేశాయి. రెండు దేశాల మధ్య వైషమ్యాలు కూడా పెరిగాయి. ముఖ్యంగా మైనారిటీల జీవితం ప్రమాద భరితంగా మారింది.

ఇండియాలో ఉన్న ముస్లింలు తమ పరిస్థితి మునుపెన్నడూ లేనంత దుర్భరంగా మారిందని భావించారు. ఉత్తర భారతంలో ఉర్జూ మాట్లాడే వారిలో ఈ భావన మరింత (ప్రస్ఫుటంగా కనిపించింది. దేశవిభజనకు

వ్‌

ముందు పాకిస్తాన్‌ ఏర్పాటు అన్న నినాదం వారిని బాగా ఆకర్షించింది. ఆ తర్వాత ఎదురైన పరిణామాలను గురించి వారు గుర్తించలేదు.

వారిలో సంపన్నులు, ఉన్నత వర్ణాల వారు కొత్తగా ఏర్పడిన దేశానికి వలస వెళ్లారు. కాని అత్యధిక సంఖ్యాకులు తాము పుట్టినచోటే ఉండి పోయారు. అయితే వారి మనస్సులో ఏదో అపరాధ భావన ఉందనే ఉంది.

ఇక్కడ మరో విషయం చెప్పాలి. ఉత్తర భారతంలో కూడా చేతివృత్తులవారు, హస్తకళాకారులు అయిన ముస్లింలు చాలా వరకు ముస్తింలీగ్‌ను వ్యతిరేకించారు. మౌలానా హుసేన్‌ అహమద్‌ మదాని నాయకత్వంలోని జమాయత్‌- ఎ-ఉలేమా- ఎ-హింద్‌, అబ్బుల్‌ ఖయూం అన్సారీ నేతృత్వంలోని మోమీన్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని నమర్ధించాయి. పాకిస్తాన్‌ ఏర్పడాలన్న వాదనను వ్యతిరేకించడంలో ముందున్నాయి. మానసికంగా చూసినప్పుడు పాకిస్తాన్‌ ఏర్పడాలన్న నినాదాన్ని సమర్థించి వలన వెళ్లకుండా ఉండిపోయిన మున్నింల మనోభావాలకు, వీరి మనోభావాలకు పెద్ద తేడాలేదు. దేశ విభజన తర్వాత నాలుగు కోట్ల 60 లక్షల మంది ముస్లింలు ఇండియాలోనే ఉండిపోయారు.

ముస్లింలలో ఉన్న అపరాధ భావన, ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌ నాయకత్వంలో హిందూ మతతత్వవాదుల దూకుడు - కలిసి పరిస్థితిని మరింత కిష్టం చేశాయి. భారత్‌ పట్ల ఇండియాలోని ముస్తింలకు విశ్వాసం లేదు అన్న అనుమాన బీజాలను ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. నాటింది. ముస్లింలందరినీ పాకిస్తాన్‌ ఏజెంట్లుగా ముద్రవేశారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి నాయకత్వం వహించిన కాంగ్రెస్‌ - హిందూ-ముస్లిం ఐక్యత వంటి కొన్ని మంచి లక్షణాలను కూడా వారసత్వంగా పుణికి పుచ్చుకుంది. రాజకీయ వ్యవస్థ సెక్యులర్‌గా ఉండాలని భావించింది. కాని బహిరంగంగా ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. భావనలను ప్రతిధ్వనించిన నాయకులు కూడా కాంగ్రెస్‌లో ఉండేవారు. వారు భారతీయ ముస్లింల విశ్వాస పొత్రతను బహిరంగంగా అనుమానించేవారు. ఒక వైపున గాంధీజి, నెహ్రూ కాంగ్రెస్‌లో సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్య విలువలను పరిరక్షించడానికి పోరాడుత్తూ ఉంటే సర్దార్‌ పటేల్‌ అప్పుడు కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడుగా ఉన్న ఆచార్య కృపలాని మతతత్వ వైఖరి ప్రదర్శించేవారు. ఎ.ఐ.సీ.నీ. రహస్య నమావేశం (1947,నవంబర్‌-ఢిల్లీలో ఆచార్య కృపలాని ఈ ధోరణిలో మాట్లాడారు; (1) పాకిస్తాన్‌ పై యుద్దానికి సన్నాహాలు చేయండి (2) పాకిస్తాన్‌లోని హిందువులను కాపాడడానికి ఇండియాలోని ముస్లింలను బందీలుగా ఉంచండి (8) పాకిస్తాన్‌లోని హిందువులకు రక్షణ లేకపోతే పెద్ద ఎత్తున

6

మున్లిం మైనారిటీల వలసలకు ఏర్పాట్లు చేయాలి. (4) ముస్లింలీగ్‌ను పంచమాంగ దళంగా పరిగణించాలి. (సిపిఐ అధికారపత్రిక వీవల్స్‌ ఏజ్‌ 1947, నవంబర్‌ 80 సంచికలోని వార్త).

ఈ ఎఐసిసి రహస్య సమావేశంలో పరిస్థితి ఎంతగా కలుషితం అయిందంటే గాంధీజి తీవ్రంగా ఆగ్రహం వ్యక్తం చేయాల్సి వచ్చింది. ఆయన కాంగ్రెస్‌ వారికి ఇలా చెప్పారు. “మీరు నాతో అంగీకరించకపోవచ్చు. అంగీకరించరని కూడా నాకు తెలుసు. కాని ముస్లింలను పంచమాంగ దళంగా భావించాలని మాట్లాడడం పూర్తిగా తప్పు. నన్ను ఇక ఎంత మాత్రం మోసం చేయలేరు. నేను అన్నీ చూశాను. మీరు ముస్లింలు ఇక్కడ ఉండలేని పరిస్థితి కల్పిస్తున్నారు. తర్వాత వారిని ఇక్కడే ఉండమంటున్నారు. డాక్టర్‌ కిచ్లూను నేను ఎక్కడికి పంపించాలి?” (అదే వార్త

కాంగ్రైస్‌లో సవ్యంగా ఆలోచించగలిగినవారు అనుసరించిన వైఖరి, గాంధీజి కొనసాగించిన పోరాటం వల్ల ఎఐనిసి సమావేశం ఇలా తీర్మానించింది. “భారత యూనియన్‌లో అనుసరించవలసిన విధానం ఏమిటంటే ఇంకా ఇక్కడే ఉంటున్న మైనారిటీలకు రక్షణ కల్పించడం, వారిని బలవంతంగా పంపించడాన్ని నిరోధించడానికి అనువైన పరిస్థితులను కల్పించడం”.

మత కలహాలు పెచ్చరిల్లిన: సమయంలో మైనారిటీల పక్షాన సవ్యంగా, హేతుబద్ధంగా ఆలోచించగలిగినవారు అనేకమంది నిలబడ్డారు. భారత కమ్యూనిస్టులు తమ (ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేశారు.

పైన చెప్పిన ఎఐసిసి సమావేశంతోపాటు మౌలానా అబ్బుల్‌ కలాం ఆజాద్‌ అధ్యక్షతన జాతీయ వాదులైన ముస్లింల సదస్సు కూడా జరిగింది. ఆ నదన్సులో మున్సింలు విడిగా తమ రాజకీయ అన్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి ఉద్దేశించిన సంస్థలను రద్దు చేసి సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్య ప్రవంతిలో కలిసిపోవాలని సలహా ఇచ్చారు. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ తరపున ఆ సదస్సులో మాట్లాడిన డాక్టర్‌ కె.ఎం.అహ్రాఫ్‌ 1919-22 మధ్య జరిగిన ఖిలాఫత్‌ ఉద్యమంలోనూ, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమ సమయంలోనూ మతకలహాలను రెచ్చగొట్టడంలో ఎవరూ సఫలం కాలేదన్న వాస్తవాన్ని గుర్తుచేశారు. ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు. “మీరు సామ్రాజ్య వాదంతో రాజీ పడితే మతకలహాలు జరగడానికి అనువైన సానుకూల పరిస్థితులను

ఏర్పాటు చేసిన వారవుతారు”. మత కలహాలకు కారణ భూతమైన శక్తులు ఆర్‌.ఎస్‌. ఎస్‌., రాకుమారులు, భూస్వాములు, బడా వ్యాపారులు, సామ్రాజ్య 7

వాదులు అని ఆయన చెప్పారు. ముస్లింలు తమ జీవనస్థితి గతులను మెరుగు పరచుకోవడానికి కొనసాగించే పోరాటంలో కష్టజీవులైన హిందువులు, సిక్కులతో కలిసి పాటుపడాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. మతతత్వాన్ని, ప్రతీప శక్తుల పన్నాగాలను భగ్నం చేసే మార్గం ఇదేనని చెప్పారు.

అయితే దాదాపు అదే సమయంలో కలకత్తాలో ముస్లింలీగ్‌ నిర్వహించిన మరో సదస్సులో భారత ముస్లింలకు దీనికి పూర్తిగా భిన్నమైన సలహా ఇచ్చారు. ముస్లిం లీగ్‌లోని కొందరు కార్యకర్తల అభిప్రాయాన్ని లెక్క చేయకుండా ముస్లింలు తమ ప్రత్యేక రాజకీయ అస్తిత్వాన్ని కొనసాగించాలని సలహా ఇచ్చారు. ముస్లింలీగ్‌ కలకత్తా ప్రకటనకు పాకిస్తాన్‌లోని డాన్‌పత్రిక

1947, నవంబర్‌ 18 నాటి సంపాదకీయం స్వాగతం పలికింది. జాతీయవాద ముస్లింల ప్రయత్నాలను ప్రతిఘటించాలని భారత ముస్లింలకు సలహా ఇచ్చింది. ఇలాంటివాటివల్లే హిందువులలోని మతతత్వ వాదులు సెక్యులరిజం, ప్రజాస్వామ్యం పై తమ దుష్ప్రచారాన్ని పెంచడానికి వీలు కలిగింది.

ఈ భావాల పరిరక్షణ కోసమే మహాత్మాగాంధీ ప్రాణత్యాగం చేశారు. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. కుదురుకు చెందిన ఒక హిందూ యువకుడి తుపాకి గుళ్లకు బలైపోయారు. ఈ పరిస్థితులను ఆనరాగా చేనుకుని మతోన్మాద, పారామిలిటరీ, ఫాసిస్టు సంస్థ అయిన ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. వారు తమ సంస్థ ఏర్పడిన నాటి నుంచీ ప్రచారం చేస్తున్న సిద్ధాంతాలకు అనుగుణంగా మస రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించాలని, జీవన విధానాన్ని నిర్దశించాలని ప్రయత్నించారు. అంటే హిందూ రాష్ట్ర భావనకు అనుగుణమైన రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించేట్టు చేయాలని ప్రయత్నించారు.

గాంధీబీ ప్రాణత్యాగంతో పాటు అనేక ఇతర అంశాలు కూడా మన దేశ రాజకీయాల్లో సెక్యులర్‌ భావాలు బలపడడానికి దోహదం చేశాయి. పాకిస్తాన్‌ దురాక్రమణ దారులకు వ్యతిరేకంగా కాశ్మీరీ ప్రజల పోరాటం, కాళ్ళీర్‌లోని ముస్లింలు, హిందువులు, సిక్కులు ఈ దురాక్రమణ సమయంలో చూపిన ఐక్యతా భావం; కాశ్మీర్‌ భవిష్యత్తు భారత్‌తోనే ముడిపడి ఉండాలని జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని నేషనల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ నిర్ణయించడం మొదలైన పరిణామాలన్నీ సెక్యులర్‌ భావాలు బలపడదానికి దోహదం చేశాయి.

ఆ రకంగా స్వాతంత్ర్య పోరాటం నాటి సానుకూల సంప్రదాయాలు క్రమంగా నిలదొక్కుకున్నాయి. ఇవే మన రాజ్యాంగ రూపకల్పనలో ప్రతిబింబించాయి. ఈ భావాలు ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. ప్రచారం చేసిన హిందూ

8

నిర్మాతలకు వారి వర్ణ స్వభావానికి సంబంధించిన బలహీనతలు ఉన్నప్పటికీ సెక్యులరిజం ఆధార భూతంగా ఉన్న రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించారు. ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించిన అధ్యాయంలో రాజ్యాంగంలో ఇలా చెప్పారు. (1) మతం, జాతి, కులం, లింగం, పుట్టిన చోటును బట్టి, వీటిలో ఏదో ఒక దాన్ని బట్టి రాజ్యం వివక్ష చూపదు. (2) కేవలం మతం, జాతి, కులం, పుట్టిన చోటును బట్టి వీటిలో ఏదో ఒక దానిని బట్టి ఉద్యోగాలు మొదలైన విషయాల్లో అనర్హులుగా గాని, నష్టదాయకమని గాని, పరిమితం అని గాని, షరతు అని గాని రాజ్యం ఏ పౌరుడినీ పరిగణించదు.

16వ అధికరణంలో ఇలా చెప్పారు. “కేవలం మతం, జాతి, కులం, లింగం, వంశం, పుట్టిన చోటు, నివాసం వల్ల గాని, వీటిలో ఏదో ఒక దాని వల్ల గాని రాజ్యం అధీనంలోని ఏ ఉద్యోగానికి, పదవికి ఏ పౌరుడిని అనర్హుడిగా గుర్తించడం జరగదు".

వాస్తవానికి 14నుంచి 30వ అధికరణాలు ఏ మతాన్ని అయినా విశ్వసించడానికి, (ప్రచారం' చేయడానికి హక్కు కల్పించడంతోపాటు, మతపరమైన, భాషాపరమైన మైనారిటీలు తమ విద్యా సంస్థలను తామే నిర్వహించుకునే హక్కును కూడా ప్రసాదించాయి.

ఆ రకంగా మన దేశంలో పటిష్టమైన సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్య సౌధాన్ని నిర్మించడానికి అనువైన రాజకీయ పునాదిని కల్పించారు. భారతీయ ముస్తింల రాజకీయ ధోరణులు

దేశ విభజన, ఆ తర్వాత మత కలహాల పేర సాగిన మారణ హోమం కారణంగా ముస్లింలలో తాము అణచివేతకు గురవుతున్నామన్న భావం గూడు కట్టుకుంది. దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ అధికారంపై గుత్తాధిపత్యం ఉన్న కాంగ్రెస్‌కు ముస్లింలు చాలా వరకు మద్దతు పలికారు. సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థలోని ప్రధాన ్రవంతిలో ముస్లింలు కలిసిపోవడానికి దోహదం చేయకుండా తాము వేరే అన్న ముస్లిలల భావనను కాంగ్రెస్‌ పెంచి పోషించింది. కాంగ్రెస్‌కు విశ్వాస పాత్రంగా ఉంటేనే వారి జీవితానికి భద్రత కల్పిస్తామన్న అభిప్రాయం కల్పించింది. ఆ రక(7; రెండు దశాబ్దాల పాటు ముస్లింల ప్రధాన రాజకీయ సమస్య తమ జీవితాలకు, ఆస్తులకు భద్రత అన్న అంశానికే పరిమితం అయిపోయింది. తూర్పు, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌, బీహర్‌లోని నలంద, గయ వంటి ప్రాంతాలలో వామపక్ష పార్టీలు బలంగా ఉన్నందువల్ల అక్కడ మాత్రం పరిస్థితి భిన్నంగా ఉండేది. ఆ (ప్రాంతాలలో వామపక్షాలు చేతివృత్తుల వారిని సమీకరించడానికి కృషి

ం్ర

చేశాయి. ముఖ్యంగా మొరాదాబాద్‌లో చేనేత కార్మికులను, ఇత్తడి పనివారిని, 'ఫెరోజాబాద్‌లో చోడీ వాలాలను, బీహారీ షరీఫ్‌లో బీడీ కార్మికులను వామపక్షాలు సమీకరించాయి. (గ్రామీణ పేదల్లో వామపక్షాలకు బలం ఉన్నచోట ముస్లింలు కూడా వామపక్షాలను సమర్థించారు.

తాము అణచివేతకు గురవుతున్నామని, తమ ప్రాణాలకు, ఆస్తులకు భద్రత లేదని భావించిన ముస్లింలలో అభద్రతా భావం నెలకొంది. అందుకే ఆవే ముస్లింల రాజకీయ ఎజెండాగా మారిపోయాయి. వారి సామాజిక ఆర్థిక సమస్యలను ఎన్నడూ స్పృశించలేదు. కాంగ్రెస్‌ సమర్ధకులుగా ఉన్న ముస్లిం నాయకులమని అనుకునేవారు ఈ సమస్యలను ఎన్నడూ లేవనెత్త లేదు. పైగా ముస్లింలు అంటే మత పరమైన వివక్ష కూడా ఉండేది. దేశ విభజనతో ఎంతమాత్రం సంబంధం లేని ఉర్జూను కూడా నిందించడం మొదలుపెట్టారు. విద్యారంగం నుంచి ఉర్జూను దాదాపుగా తరిమేశారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఉర్దూ మీడియం పాఠశాలలకు నిధులు రద్న చేశారు. ఈ ధోరణులను ప్రతిఘటించవలసిన ముస్లింలు ఆ పని చేయకుండా లొంగి పోయారు. అందువల్ల చాలా ఉర్జూ మీడియం విద్యా సంస్థలు మూతపడ్డాయి. లేదా హిందీ మీడియం పారశాలలుగా మారిపోయాయి.

ముస్లింలలో 'పిద్రం సుల్తాన్‌ బూదొ (పాలకుల సంతానం) అయిన వారి మీద ఘోరమైన ప్రభావం పడిందని ఇక్కడ గుర్తించాల్సి ఉంది. హిందీని చిన్న చూపు చూసేవారు. పిల్లలను హిందీ మీడియం పాఠశాలల్లో చేరనిచ్చేవారు కాదు. ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఇలా జరిగింది. అందుకే ఇవాళ కూడా ముస్లింలు విద్యా రంగంలో వెనుకబడే ఉన్నారు.

హిందీ రాష్ట్రాలు కాని మహారాష్ట కర్నాటకలో ముస్లింల వైఖరి దీనిక్తి భిన్నంగా ఉందేది. ముస్లిం వర్షాల వారి నుంచే కాక్క అధిక సంఖ్యాక వర్గాలకు చెందిన దాతల దగ్గర్నుంచి కూడా విరాళాలు సేకరించి ఆ రాష్ట్రాల్లో ఉర్దూ మీడియం పాఠశాలలను క్రానసాగించారు. అదే సమయంలో తను విద్యా సంస్థలకు నిధులు సమకూర్చుకోవడాన్సిక్రి ఉన్న హక్కుకోసం పోరాడారు. ఆ పోరాటాలు కొద్ది సంవత్సరాలలో ఫలించాయి కూడా. దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో ఉన్న సీనియర్‌ సెకండరీ ఉరూ మీడియం పాఠశాలలకన్నా ఒక్క మహారాష్టలోనే ఎక్కువ ఉరూ మీడియం పాఠశాలలు ఉందేవి.

ముస్లింలు ఉండే ప్రాంతాలలో విద్యావనాశాలను కల్పించడంలో ప్రభుత్వం విఫలమైంది అని సచార్‌ కమి నివేదికలో చేసిన వ్యాఖ్య సముచితమైంది. ముస్లింల పట్ల కొంత వివక్ష కూడా ఉందేది,

10

(ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నియామకంలో ఈ వివక్ష మరింత ప్రస్ఫుటంగా ఉండేది. స్వాతంత్ర్యానంతరం మొదటి రెండు దశాబ్దాల కాలంలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో ముస్లింల ప్రాతినిధ్యం గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. (ఫైవేట్‌ రంగం కూడా ఇదే ధోరణిని అనుసరించింది.

దేశ విభజన తర్వాత ఇండియాలోనే ఉండిపోయిన ముస్లింలు సాంప్రదాయికమైన నేతపని వంటి చేతివృత్తులను అనుసరించారు. (ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని తూర్పు ప్రాంతంలో, మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో, మధ్యప్రదేశ్‌లో గాజుల తయారీ (ఫెరోజాబాద్‌-యు.పి.), ఇత్తడి సామాగ్రి (మొరాదాబాద్‌-యు.పి), కత్తెరలు (మీరట్‌-యు.పి.), కత్తుల తయారీ (రాంపూర్‌-యు.పి), జరీ పని (వారణాసి), తాళాల తయారీ (అలీగఢ్‌ వంటి అనేక వృత్తులలో ముస్లింలు ఉండిపోయారు. ఈ వృత్తులను లక్షలాది మంది చేపట్టారు. వీరు తయారు చేసిన వస్తువులు దేశమంతటా, విదేశాల్లో కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి.

ఈ రకమైన చేతివృత్తుల వారిలో చాలా మంది జాతీయ వాద ముస్లింల అనుయాయులే. అందువల్ల వీరు ముస్లిం లీగ్‌ సిద్ధాంతాలను, వేర్పాటు వాద ధోరణులను వ్యతిరేకించారు. ముస్లిం లీగ్‌ బలంగా ఉందనుకున్న సమయంలోనూ, దేశ విభజనకు ముందూ ఈ వర్గాల ముస్లింలు జాతీయవాద ముస్లింలకే మద్దతు పలికారు.

దారుణమైన పరిస్థితి ఏమిటంటే దేశ విభజన తర్వాత ఈ వర్గాలకు చెందిన ముస్లింలే ఎక్కువగా ఇబ్బందులు పడ్డారు. సాంప్రదాయికమైన చేతివృత్తులు నాశనం అయినాయి. ఈ రాష్ట్రాల్లో అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వాలు వీటిని పరిరక్షించడానికి ఏ ప్రయత్నమూ చేయలేదు. 1960ల మధ్యలో చేతివృత్తుల వారి మీద సి.పి.ఐ. ఒక సర్వే నిర్వహించింది. లక్షలాది మంది ముస్లిం చేతివృత్తుల వారి ఆర్థిక పరిస్థితి దయనీయంగా ఉన్నట్టు ఆ సర్వేలో తేలింది. ఈ వృత్తులను, కుటీర పరిశ్రమలను పునరుద్ధరించాలని, వాటి పరిరక్షణ కోసం ప్రత్యేక ప్యాకేజీలను అమలు చేయాలన్న డిమాండ్లను నిరంతరం నిరాకరించారు.

అధికార వర్ధాల వారి ఈ వివక్షా పూరిత ధోరణి, నిర్లక్ష్యమే ప్రస్తుత ఆర్థిక వెనుకబాటుతనానికి కారణం. పేదరికం, ఆకలి, కుటుంబ పోషణకు మరో చేదోడు ఉండాలన్న ఆలోచన కారణంగా విద్యా సద్దుపాయాలను ఉపయోగించుకోవడం కుదరలేదు.

క్షే

మతరీత్యా జనాన్ని విడదీయడానికే కాక, ఆర్థికపరమైన స్వార్థ ప్రయోజనాల కారణంగా అడపాదడపా రెచ్చగొట్టిన మత కలవోల వల్ల ముస్తింల పరిస్థితి మరీ దిగజారి పోయింది. మత కలహాలను రెచ్చగొట్టడానికి కార్పొరేట్‌ సంస్థలు మతతత్వ సంస్థలను, దురహంకార వర్షాలను పెంచి పోషుచాయన్న విషయాన్ని విస్మరించకూడదు. పారిశ్రామిక పట్టణాల్లోనూ, ముస్లింలు ఎక్కువగా పని చేసే చేతివృత్తుల కార్యకలాపాలు కొనసాగే ప్రాంతాలలోనూ మత కలహాలు తరచుగా జరగడం కేవలం యాదృచ్చికం కాదు. ముంబై, ఇండోర్‌, జెంషడ్‌పూర్‌ వంటి పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలలో మతకలహాలు జరగడం వల్ల పెంపొందుతున్న కార్మికోద్యమం కుంటుపడింది. మొరాదాబాద్‌, అలీగఢ్‌ మవ్‌, భివాండి, నీహార్‌ షరీఫ్‌ వంటి ప్రాంతాలలో మత కలహాల వల్ల కుటీర పరిశ్రమలు బాగా దెబ్బతిన్నాయి. ముస్లింలకు ఉపాధి అవకాశాలు లేకుండా పోయాయి. వారి ఇల్లు ముంగిలి కూడా పోయాయి. మారుతున్న రాజకీయ చిత్రం

1967లో నాల్గవ సార్వత్రిక ఎన్నికలకు ముందు మాత్రమే ముస్లింల మత, సాంఘిక సంస్థలు ఏకమై ముస్లింల రాజకీయ ఎజెండాను మార్చాయి. ఈ సంస్థలన్నీ కలిసి ముస్లిం మజ్లిస్‌-ఎ-ముషావరత్‌ అన్న సమాఖ్యను ఏర్పాటు చేశాయి. తమ ప్రాణాలకు, ఆస్తులకు భద్రత ఉండాలన్న అంశాలనే కాకుండా తొమ్మిది అంశాల కోర్కెల పత్రాన్ని రూపొందించాయి. విద్యావకాశాలు కల్పించడం, ఉర్వూ భావను వరిరక్షించడం పెంపొందించడం, అలీగఢ్‌ ముస్లిం యూనివర్సిటీకి మైనారిటీ ప్రతిపత్రి కల్పించడం, ఆర్థికాభ్యున్నతి మొదలైన అంశాలు కూడా ఈ కోర్కెల పత్రంలో

ర్చారు.

ఈ సార్వత్రిక ఎన్నికల్లోనే అధికారంపై కాంగ్రెస్‌ గుత్తాధిపత్యం భగ్నం అయిందని గుర్తుంచుకోవాలి. తొమ్మిది రాష్ట్రాల్లో కాంగ్రెస్‌ ఓటమి పాలైంది. పార్లమెంట్‌లో కాంగ్రెస్‌ బలం గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ రాష్ట్రాలలో సంయుక్త విధాయక్‌దళ్‌ (ఎన్‌.వి.డి.) మంత్రివర్గాలు ఏర్పడ్డాయి. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ఈ రాజకీయ మార్పు తీసుకురావడంలో ముస్లింలు కీలక పాత్ర పోషించారు. మొట్టమొదటిసారి వారు కాంగ్రెస్‌కు వ్యతిరేకంగా వోటువేశారు.

రాజకీయ చిత్రంలో వస్తున్న మార్పుకు అనుగుణంగానే ముస్లింల రాజకీయ దృష్టికూడా మారిందని గుర్తించవచ్చు. ముస్లింలు ప్రధాన రాజకీయ 12

్రవంతిలో పాలుపంచుకోవడం మొదలుపెట్టారు. ఈ లోగా పాకిస్తాన్‌ ముక్కలై బంగ్లాదేశ్‌ అవతరించింది.

పాకిస్తాన్‌ విభజన ముస్తింల మనస్తత్వాలపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపించింది. ఒక రకంగా అది పాకిస్తాన్‌ పట్ల వారికి ఆందోళన లేకుండా చేసింది. పాకిస్తాన్‌ మీద వారు పెట్టుకున్న ఆశలు వమ్ముఅయినాయి. పాకిస్తాన్‌తో వారి భావోద్వేగాలు అలాగే హీనసాగినప్పటి! బంగ్లాదేశ్‌ అవతరించడం వల్ల తాము ప్రత్యేక వర్గం అన్న అభిప్రాయం పెరిగింది. దీన్ని ఆసరాగా చేసుకుని అనేక రకాల ముస్లిం సంస్థలు వెలిసి ఈ అభిప్రాయాల వల్ల లబ్ధిపొంది ముస్లింలలో ప్రత్యేక వర్గం అన్న ఆలోచనలను మరింత పెంచాయి.

మన దేశం నుంచి పాకిస్తాన్‌ వెళ్లిన ఉర్జూ మాట్లాడేవారికి అక్కడ కరాచీలోని సింధీలకు మధ్య ఘర్షణలు పెరిగిపోవడంతో పాకిస్తాన్‌తో తాదాత్య్వం చెందే లక్షణం నుంచి ముస్లింలు మరింత దూరమైపోయారు. పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లిన ఉర్దూ మాట్లాదే ముహాజిర్లను మూడు దశాబ్దాల తర్వాత కూడా పరాయి వారిగానే పరిగణించారు. దేశ విభజన జరిగినప్పుడు పరిపాలనా రంగంలోనూ, రాజకీయాల్లోనూ ఆధిపత్యం చెలాయించిన ముహాజిర్ల పలుకుబడి క్రమంగా తగ్గిపోవడం మొదలైంది. అవిభక్త భారత్‌లో ఉన్నప్పటికన్నా కూడా వారి పరిస్థితి మరింత తీసికట్టయింది. ముహాజిర్ల పాట్లు చూసినీ తర్వాత భారత ముస్లీంలు తమకు పాకిస్తాన్‌లో అయితే రక్షణ ఉంటుదన్న అశ వదులుకోవాల్సి వచ్చింది. ఒక రకంగా చూస్తే ఇది సానుకూలమైన పరిణామమే.

కాని తమ పలుకుబడిని పెంచుకోవడం కోసం ముస్లిం మతతత్వ నంన్సలు తాము (వ్రత్యేక వర్మమన్న మున్సింలభావాలను వినియో గించుకున్నాయి. నాల్గవ సార్వత్రిక ఎన్నికలకు ముందు అవతరించి ఆ తర్వాత వెంటనే అంతర్భానమైన డాక్టర్‌ ఎ.జె.ఫరీదీ నెలకొల్పిన ముస్లిం మజ్లినోను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. ఉత్తర, పశ్చిమ భారత దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో మితవాద రాజకీయ నాయకులు ఇండియన్‌ యూనియన్‌ ముస్లిం లీగ్‌ను పునరుద్ధరించడానికి అదే పద్ధతిలో ప్రయత్నించారు. ఒక్క ముంబైలో తప్ప ఈ ప్రయోగం అంతటా విఫలం అయింది. హైదరాబాద్‌లో మజ్లిన్‌ -ఎ-ఇత్తెహాదుల్‌ ముస్తిమీన్‌ బాగా వుంజుకుని ఒక దశలో హైదరాబాద్‌లోని పాతబస్తీలో ముస్లింలకు ఏకైక ప్రతినిధిగా తయారైంది. పాత బస్తీలో అన్ని శానననభా స్థానాలను, ఒక లోకసభ స్థానాన్ని చేజిక్కించుకుంది.

13

అదే నమయంలో జమాత్‌-ఎ-ఇస్తామీ కూడా వుంజుకుని రాజకీయాల్లో జోక్యం చేసుకోవడం ప్రారంభించింది. మౌలానా ఇనాయకుల్లా మక్షీఖి నాయకత్వంలోని కస్మర్‌ తెహ్రీక్‌ నుంచి పుట్టిందే జమాత్‌-ఎ-ఇస్లామీ. అది కూడా ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. లాగే మతతత్వ ఫాసిస్టు సంస్టే. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. లాగే ఆ సంస్థ కూడా స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో విమోచనోద్యమాన్ని వ్యతిరేకించింది. బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాదులకు అండగా ఉంది. దేశ విభజన తర్వాత జమాత్‌ వ్యవన్థాపకుడు మౌలానా మౌదూది పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్లి 'హుకూమత్‌-ఎ-ఇల్లాహియా' (దేవుడి పాలన) అన్న సంస్థ నెలకొల్పాడు. హిందువులు తమ పవిత్ర గ్రంథాలను, ముఖ్యంగా మనుస్కృతి చదవాలని, ఇండియాలో మత రాజ్యం నెలకొల్పాలని సలహా ఇచ్చారు. హిందూ రాష్ట్రం కనక ఏర్పాటు చేసి పవిత్ర గ్రంథాలకు అనుగుణంగా ముస్లింలను హిందువులు మ్లేచ్చులుగా పరిగణిస్తే దానిని అంగీకరించాలని కూడా ఆయన అన్నారు. హిందూ మత రాజ్యంలో మైనారిటీలైన ముస్లింలకు పౌరులకు ఉందె హక్కులను నిరాకరించినా అది సరైనదేనన్నది ఆయన భావన. భారత్‌లోనే ఉండిపోయిన జమాత్‌-ఎ-ఇస్లామీ నాయకులు తమ ధోరణి మార్చుకుని తమది రాజకీయేతరమైన సంస్థ అని ప్రకటించారు. తమ సంస్థ ఇబ్టామల్స్‌ ఎ. దీన్‌, (మత సంఘటన) కోసం కృషి చేస్తుందని చెప్పుకున్నారు. తమ సంస్థను ఆర్‌ ఎస్‌.ఎస్‌. వ్యవస్థ రూపుదిద్దుకున్నారు. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌.కు సంఘ్‌ చాలక్‌ ఉన్నట్టే వల్లో అమీర్‌-వ-జమాత్‌ ఉండేవారు. ఆయనే సర్వాధికారి. ముస్లింలు ప్రత్యేక వర్గంగా ఉండాలని ఆ సంస్థ బోధించేది. తమ సభ్యులు, సానుభూతిపరులు ఎన్నికలలో పాలు పంచుకోకూడదని చెప్పేవారు. (శాసనాలు చేయడం అన్నది భగవంతుడి ప్రత్యేక హక్కు అందువల్ల శాసనాలు రూపొందించే క్రమంలో జమాత్‌ సభ్యులు భాగస్వాములు కాకూడదు.) కాని 1970ల ఆరంభంలో దేశం ప్రతీపశక్తుల దాడిని ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో, బాంకుల జాతీయకరణ, భూ సంస్కరణల వంటి చిన్న చిన్న సంస్కరణలను కూడా వ్యతిరేకిస్తున్న తరుణంలో జమాత్‌-ఎ-ఇస్లామి తన అసలు రంగును బయటపెట్టింది. తన కార్యకలాపాలను ప్రతీపశక్తుల కార్యకలాపాలతో అనుసంధానం చేసింది. ఈ శక్తులు మొదట కాంగ్రెస్‌లోని సిండికేట్‌ నెలకొల్పిన గ్రాండ్‌ అలయెన్స్‌తో మమేకం అయినాయి. ఆ తర్వాత జయప్రకాళ్‌ నారాయణ నాయకత్వంలోని సంపూర్ణ విప్లవంలో భాగం అయిపోయినాయి. ఎమర్జెన్సీ విధించినప్పుడు ఆర్‌.ఎస్‌,ఎస్‌., ఇతర తీవ్రవాద సంస్థలతోపాటు జమాత్‌-ఎ- ఇస్లామీని కూడా నిషేధించారు. [తీ

1975లో ఎమర్జెన్సీ విధించడం వల్ల దేశంలో (ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియ విరూపం కావడంతోపాటు ముస్లింల పరిస్థితి, ముఖ్యంగా ఉత్తర భారతంలో ముస్లింల పరిస్థితి మరీ భయంకరంగా తయారైంది. సంజయ్‌ గాంధీ, ఆయన ముఠా అమలు చేసిన పరిపాలనా సంబంధ వ్యవహారాల దురాగతాలకు (ప్రధానంగా గురైంది ముస్లింలే. కుటుంబ నియంత్రణ, ఇళ్లు కూల్చివేయడం వంటి కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా బలైంది ముస్లింలే.

ఈ కారణంగానే ఎమర్జెన్సీ తర్వాత 1977లో జరిగిన ఎన్నికల్లో చాలామంది ముస్లింలు కాంగ్రెస్‌కు వ్యతిరేకంగా వోటు వేశారు. దక్షిణాది రాత్తలలోని ముస్లింలు మాత్రం కాంగ్రెస్‌కు అనుకూలంగానే వోటు వేశారు. ఖా ద్వేగ రాజకీయాలు

అయినప్పటికీ ముస్లిం రాజకీయాల ఎజెండా మాత్రం కొన్ని భావోద్వేగ అంశాల ఆధారంగానే సాగింది. ఈ కాలంలో వారి రాజకీయ భావాలన్నీ అలీగఢ్‌ ముస్లిం యూనివర్సిటీ మైనారిటీ తత్వాన్ని కాపాడడం, ఉర్జూ భాషను పరిరక్షించడం, ముస్లింల వివాహ చట్టాలలో జోక్యం చేసుకోవడం అన్న అంశాల చుట్టే తిరిగాయి. మరోసారి మత ఘర్షణలు చెలరేగడంతో ముస్లింల ప్రాణాలకు, ఆస్తులకు రక్షణ అన్న అంశం కూడా మళ్లీ కేంద్ర స్థానంలోకి వచ్చింది. తమ సంతానాన్ని ఒక మామూలు పాఠశాలకు కూడా పంపలేని సామాన్య ముస్లిం కూడా అలీగఢ్‌ ముస్లిం యూనివర్సిటీ మైనారిటీ తత్వాన్ని పరిరక్షించడం కోసం ప్రాణత్యాగానికి కూడా సిద్ధపడ్డాడు. ఉమ్మడి వివాహ చట్టం ఉండాలని బి.జె.పి. ఆందోళన చేయడం ముస్లింలను భయాందోళనకు గురి చేసింది. తమది (ప్రత్యేక వర్గం అన్న భావన వారిలో మరింతగా "పేరుకుపోయింది.

జనతా ప్రయోగం 1980లో తక్కువ కాలంలోనే ముగిసింది. కాంగ్రెస్‌ మళ్లీ ఇందిరాగాంధీ నాయకత్వంలో అధికారం సంపాదించింది. కాని రెండున్నరేళ్ల జనతాపాలన హయాంలో జమాత్‌-ఎ-ఇస్లామీ ముస్లింలకు రాజకీయ ప్రతినిధిగా వ్యవహరించడానికి ప్రయత్నం చేసింది. “మీరు హిందువులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. మేం ముస్లింలకు ప్రతినిధులం” అని ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌.తో ఒక అవగాహనకు రావడానికి ప్రయత్నించింది. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌., జమాత్‌ నాయకుల మధ్య రహస్య, బహిరంగ సమావేశాలు నిర్వహించారు. అయితే జనతా హయాంలో దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో దేశ విభజన తర్వాత ఎన్నడూ జరగనంశటి స్థాయిలో మత కలహాలు చెలరేగడంతో ఈ ప్రయత్నాలన్నీ వమ్ము అయినాయి.

క్షే5్‌

మతతత్వంతో కాంగ్రెస్‌ రాజీ

ఎమర్జెన్సీకి ముందు తాను పురోగమన వాదినని నిరూపించు కోవడానికి సకల నినాదాలను ఉపయోగించుకున్న ఇందిరాగాంధీ ఎమర్జెన్సీ తర్వాత తాను మెజారిటీ మతస్టులకు ప్రతినిధిని అని చెప్పుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. ఈ (ప్రయత్నంలో భాగంగా ఖలిస్థానీల ఎదుగుదల బాగా ఉపయోగపడింది. నిజానికి దీనిని ఎగదోసినవారు కాంగ్రెస్‌ వారే. దేశ సమైక్యతకు, సమగ్రతకు మైనారిటీల నుంచే ముప్పు ఉందన్నది ఇందిరాగాంధీ వాదన. జమ్మూ, కాళ్మీర్‌ శాసనసభ ఎన్నికల సమయంలో మైనారిటీ వర్గమైన సిక్కుల మీద దాడి చేయడమే కాకుండా కాళ్ళీర్‌ లోయలోని ముస్తింలకు వ్యతిరేకంగా జమ్మూలోని హిందువులను ఎగదోశారు. ఆర్‌.ఎస్‌.ఎస్‌. ఆధినేతతో కలిసి హరిద్వార్‌లో భారత్‌ మాత మందిరానికి ప్రారంభోత్సవం చేయడానికి కూడా ఆమే సాహసించారు. మొట్టమొదటి విరాట్‌ హిందూ నమ్మేళనం నిర్వావాణకు ఆవె అధీనంలోని పాలనా విభాగం సహాయసహకారాలు అందజేసింది. విశ్వహిందూ పరిషత్‌ ఏర్పడడానికి దోహదం చేసింది. డాక్టర్‌ కరణ్‌సింగ్‌ విశ్వహిందూ పరిషత్‌కు మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు.

ఈ పరిజామాలన్నీ మైనారిటీలైన ముస్లింలపై వ్యతిరేక (ప్రభావాన్ని చూపాయి. దీనితో తాము ప్రత్యేక వర్గమన్న భావనతో పాటు వారిలో వేర్పాటు వాద ధోరణులు కూడా ప్రబలిపోయాయి.

ఇందిరా గాంధీని కిరాతకంగా హత్య చేసిన తర్వాత ఆమె కుమారుడు రాజీవ్‌ గాంధీ అధికారం చేపట్టారు. స్వతంత్ర భారత చరిత్రలో ఎన్నడూ లేనంతటి మెజారిటీ రాజీవ్‌ గాంధీకి వచ్చింది. దేశాన్ని 21వ శతాబ్దంలోకి నడిపించాలన్న ఆకాంక్షతో రాజీవ్‌ గాంధీ శుభారంభమే చేశారు. అనేక సామాజిక, ప్రజాస్వామ్య నమస్యలపై ఆయన హేతుబద్ధమైన వైఖరే అనుసరించారు. పంచాయితీ రాజ్‌ చట్టం చేయడం ద్వారా అధికార వికేంద్రీకరణ కోసం ప్రయత్నించారు. షా బానో తీర్పు

షా బానో కేసులో విడాకులు తీసుకున్న ముస్లిం మహిళకు మనోవర్తి చెల్లించాల్సిందేనని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు చెప్పినప్పుడు రాజీవ్‌ గాంధీ, ఆయన (ప్రభుత్వం సరైన వైఖరినే అనుసరించారు. లోక్‌సభలో సుప్రీంకోర్టు తీర్పును సమర్ధించే బాధ్యతను రాజీవ్‌గాంధీ మంత్రివర్గ సభ్యుడైన ఆరిఫ్‌ మహమ్మద్‌ ఖాన్‌కు అప్పగించారు.

16

షా బానో కేసు జటిలమైంది కాదు. షా బానో న్యాయవాది అయిన మహమ్మద్‌ అహమద్‌ భార్య. తన పిల్లలతో కలిసి విడిగా ఉండేది. తనకు మనోవర్తి ఇప్పించాలని నేర శిక్షాస్టృతిలోని 125వ సెక్షన్‌ ప్రకారం కోర్టులో ఆమె కేసు దాఖలు చేశారు. అప్పటికి ఆమె చట్టపరంగా చూస్తే మహమ్మద్‌ అహమద్‌ భార్యే. నెలనెలా కొంత మనోవర్తి చెల్లించాలని న్యాయస్థానం తీర్పు చెప్పింది. ఇది మహమ్మద్‌ అహమద్‌కు సమ్మతం కాలేదు. తన భార్యకు ఇవ్వాల్సిన మనోవర్తిని తగ్గించాలని కోరుతూ ఆయన అప్పీలు చేశారు. హైకోర్టు అయన అభ్యర్థనను తిరన్మరించడమే కాకుండా నెలనెలా చెల్లించాల్సిన మనోవర్తిని మరింత పెంచింది. ఈ దశలో మహమ్మద్‌ భార్యకు విడాకులు ఇచ్చాడు. ముస్లిం వివాహచట్టం ప్రకారం తనకు రక్షణ కల్పించాలని కోరాడు. ఆయన హదన ఏమిటంటే ముస్లిం వివాహ చట్టం ప్రకారం విడాకులు తీసుకున్న మహిళ మెహర్‌ (స్తీ ధనం)కు మాత్రమే అర్హురాలు. కేవలం నాలుగు నెలల కాలానికి భృతికి అర్దరాలు. ఆయన వాదనను కోర్టు తోసిపుచ్చి సిఆర్‌పిసి 125వ సెక్షన్‌ మతం, కులం జాతితో సంబంధం లేకుండా భారతీయు లందరికీ వర్తిస్తుందని తీర్పు చెప్పింది. ఆ తర్వాత మహమ్మద్‌ అహమద్‌ సుప్రీం కోర్టుకు వెళ్లారు. సిఆర్‌పిసి 125వ సెక్షన్‌ను తనకు వర్తింప చేయకూడదని షరియత్‌కు అనుగుణంగా విడాకులు తీసుకున్న మహిళకు చెల్లించవలసిందంతా తాను షా బానోకు చెల్లించానని వాదించాడు. సుప్రీం కోర్టు ఈ వాదనను తిరస్కరించి నెలనెలా షా బానోకు మనోవర్తి చెల్లించాలని తీర్చు చెప్పింది.

ఇంతవరకు సుప్రీం కోర్టు చెప్పిన తీర్పులో ఏ ముస్లిం అయినా అభ్యంతర పెట్టవలసింది ఏమీ లేదు. దొంగతనం చేసినవారి చేతులు నరికి వేయాలని, అత్యాచారానికి పాల్పడిన వారిని రాళ్లతో కొట్టి చంపాలని ముస్లింలు అడగడం లేదు. వారు సిఆర్‌పిసిని అంగీకరించారు.

కాని ఈ తీర్చు చెప్పన్నప్పుడు అప్పటి నువ్రీంకోర్య (ప్రధాన న్యాయమూర్తి చంద్రచూడ్‌ ఒక పొరపాటు చేశారు. ఆయన భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం చట్టాన్ని విడమర్చడానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. తన తీర్పును సమర్థించుకోవడం కోసం ఆయన ఖురాన్‌ నుంచి, హాదిత్‌ నుంచి కన్న భాగాలను ఉటంకించారు. మత (గ్రంథాలను విడమర్చాల్సిన బాధ్యత మన న్యాయస్థానాలకు లేదు. న్యాయమూర్తులు భారత రాజ్యాంగానికి అనుగుణంగా తీర్పులు చెప్పవలసి ఉంటుంది.

క్షే

ముస్లిం మతతత్వ వాదులు ఈ లోపాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకు వ్యతిరకంగా ఉద్యమం ప్రారంభించారు. న్యాయస్థానాలు మత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకుంటున్నాయని “ఇన్లాం ప్రమాదంలో పడిందని' గగ్గోలు పెట్టారు.

షా బానో కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకు వ్యతిరేకంగా కొనసాగిన ఉద్యమం నిస్సందేహంగా స్వతంత్ర భారతంలో ముస్లింలు చేపట్టిన అతి పెద్ద రాజకీయ ఉద్యమమే. ఆ ఉద్యమ వ్యాప్తి భారతీయ ముస్లింలపై దాని ప్రభావం కాం(గైస్‌ నాయకత్వాన్ని కలవరపరిచాయి. రాజీవ్‌ గాంధీ మంత్రివర్గంలో సభ్యుడైన జియా ఉర్‌ రహమాన్‌ వంటి కొందరు ముస్లిం నాయకులు ఈ గతిని మార్చాలని డిమాండు చేశారు.

ఈ లోగా అస్సాం శాసన సభ ఎన్నికలు వచ్చాయి. కాంగ్రెస్‌ బాగా దెబ్బతిన్నది. కాళ్ళీర్‌ తర్వాత ముస్లింల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రం అస్ఫామే. ఈ పరాజయం రాజీవ్‌ గాంధీ చుట్టూ చేరిన బృందాన్ని నిర్వీర్యం చేసింది. జియా ఉర్‌ రహమాన్‌ది పై చేయి అయింది. ముస్లిం మతతత్వ వాదులతో సంప్రతింపులు (ప్రారంభం అయినాయి.

షా బానో కేసు మీద చర్చ దేశమంతటి దృష్టిని ఆకర్షించింది. వివాహ చట్టాల మీద, ఉమ్మడి వివాహ చట్టం మీద తీవ్రమైన చర్చలు జరిగాయి. ఉమ్మడి వివాహ చట్టం ఉండాలన్నది మన రాజ్యాంగ నిర్దేశం. సిఆర్‌పిసిలోని ఒక సెక్షన్‌ అమలు నుంచి ముస్లింలను మినహాయించడం అంత తేలిక కాదు. అలా చేస్తే పొందువుల ఆగ్రహాన్ని ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. రాజీవ్‌ గాంధీ నాయకత్వంలోని కాం(గగైన్‌ ముస్తింలను సంతృప్తి పరున్తూనే హిందువులకు ఆగ్రహం కలిగించకూడదని అనుకుంది.

ఈ కార్యసాధన బాధ్యతను రాజీవ్‌ గాంధీ మంత్రి వర్గంలో ఆంతరంగిక భద్రతా శాఖ మంత్రి అరుణ్‌ నెహ్రూకు అప్పగించారు. అరుణ్‌ నెహ్రూ ఒక ఒప్పందం కుదిర్చారన్న ఆరోపణలున్నాయి. విడాకులు తీసుకున్న ముస్లిం మహిళ తన మాజీ భర్తనుంచి నెలనెలా మనోవర్తి పొందే అవకాశం లేకుండా చేయడానికి ఒక చట్టం తీసుకువస్తామని హామీ ఇవ్వడంతో పాటు బాబరీ మసీదు అని పిలిచె అయోధ్యలోని వివాదాస్పద కట్టడంలో ద్వారాలు తెరవడానికి అనువుగా ఆయన కొందరు ముస్లిం నాయకుల అంగీకారం కోసం ప్రయత్నించారన్న ఆరోపణలు ఉన్నాయి. 1992, డిసెంబర్‌ 6న సంఘ్‌ పరివార్‌ కార్యకర్తలు కూల్చివేసేంత వరకు ఉన్న బాబరీ మసీదుపై, వివాదం ఉండేది. ఆ విషయంలో కేసు నడుస్తూ ఉండేది. న్యాయస్థానంలో

18

ఈ వ్యవహారం తేలేదాకా ఆ కట్టడానికి తాళం వేసి ఉంచాలని జవహర్‌ లాల్‌ నెహ్రూ ఆదేశించారు. 1949లో కొంత మంది దొంగ చాటుగా విగ్రహాలను తీసుకెళ్లి పెట్టినప్పుడు ఇలా ఆదేశించారు.

ఒక వైపున కాంగ్రెస్‌కు లోకసభలో ఉన్న అపారమైన మెజారిటీని వినియోగించుకుని సిఆర్‌సిసిలోని 125 సెక్షన్‌ను సవరించి ముస్లింలకు అది వర్తించకుండా చట్టం చేశారు. మీరో వైపున అయోధ్యలోని ఒక సెషన్స్‌ కోర్టును ఉపయోగించుకుని బాబరీ మసీదు తాళాలు తెరిపించారు. దీని కోసం దరఖాస్తూ చేసిన 48 గంటల్లో సెషన్స్‌ కోర్టు తీర్పు చెప్పేసింది. అక్కడ పూజలు చేస్తున్న దృశ్యాలను దూరదర్శన్‌లో చూపించారు. ఇది రాముడి జన్మస్థలాన్ని విమోచన చేయడం అన్న భావన కలిగించారు. బాబరి మసీదు - రామ జన్మభూమి వివాదం

హిందువుల, ముస్లింల వోటు బాంకులను పదిలం చేసుకోవడానికి ఈ రెండు దుర్మార్గాలకు పాల్పడ్డారు. కాంగ్రెస్‌ అంతటితో ఆగలేదు. తమ వోటు బాంకులను సుసంఘటితం చేసుకోవడానికి కాంగ్రెస్‌ ఒకే సమయంలో హిందువులను, ముస్లింలను సమీకరించడం మొదలు పెట్టింది. రాజ్య సభలో కాంగ్రెస్‌ సభ్యుదైన మౌలానా ముజఫర్‌ హుసేన్‌ కచ్చవి బాబరీ మసీదు పరిరక్షణ కమిటీకి అధ్యక్షుడయ్యారు. బి.సి.గుప్తా మంటత్రివర్గంలో సహాయ మంత్రిగా పని చేసిన మొరాదాబాద్‌కు చెందిన దావు దయాళ్‌ ఖన్నా రామ జన్మభూమి ముక్తి సంఘర్ష్‌ సమితికి అధిపతి అయ్యారు. వారు రెండు మత వర్గాల వారిని సమీకరించి ఆ తర్వాత జరిగే పార్లమెంట్‌ ఎన్నికల వరకు ఈ వివాదాన్ని కొనసాగించడానికి ప్రయత్నించారు.

అయితే ఈ ఉద్యమం నుంచి కుహనా 'మతతత్వ వాదులను తరిమేశారు. రెండు వైపులా నిఖార్సయిన మతతత్వ వాదులు రంగం మీదకు వచ్చారు. రామజన్మభూమి విమోచన ఆర్‌ఎన్‌ఎన్‌కు దాని అనుబంధ సంఘాలైన విశ్వహిందూ పరిషత్‌, బిజెపి, దుర్ధావాహిని వంటి వాటికి ప్రధాన అంశం అయింది. మరో వైపున సయ్యద్‌ షా బుద్దీన్‌, జావేద్‌ హబీబ్‌ జామా మసీదు నాయబ్‌ ఇమామ్‌ సయ్యద్‌ అహమద్‌ బుఖారి బాబరీ మసీదు కార్యాచరణ సంఘానికి నాయకులై పోయారు.

ఈ రెండు మతాలలోని మతోన్మాదులు సృష్టించిన బీభత్సం ఏమిటో ఇటీవలి చరిత్రే కాబట్టి దానిని ఇక్కడ వివరించనవసరం లేదు. ముస్లింల దృష్టి నుంచి ఒక్క ఉదాహరణ సరిపోతుంది. జామా మసీదు నాయబ్‌ ఇమామ్‌ సయ్యద్‌ అహమద్‌ బుఖారి బాబరీ మసీదును విముక్తం చేయడానికి ఆదం

19

సేనను ఏర్పాటు చేస్తున్నట్టు ప్రకటించారు. బాబరీ మసీదు కార్యాచరణ నంవూనికి అనుబంధంగా పోరాట వటిమ కలిగిన అంగంగా ఉంటుందనుకున్న ఈ విభాగం అసలు వర్పడనే లేదు. దీని వ్యవహారం ఢీల్లీలోని జామా మసీదు చుట్టు పక్కల ప్రాంతాలలో గోడరాతలకు మాత్రమే పరిమితం అయింది.

ఆదం సేనకు పోటీగా ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ బఐజరంగ్‌దళ్‌ అనే మరో మిలిటెంట్‌ సంస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ సంస్థ అస్థిత్వంలోకి రావడమే కాకుండా ఆ తర్వాత చాలా భీకరమైన రీతిలో బలం పుంజుకుంది. మత కలహాల సమయంలో ఇది చాలా విధ్వంసక పాత్ర నిర్వహించింది. మతపరమైన శాంతికి, సామరస్యానికి ఈ సంస్థ నిజమైన ప్రమాదకారి. నాయబ్‌ ఇమాం చేసిన తప్పిదం కారణంగా అవతరించిన బజరంగ్‌ దళ్‌ చేతిలోనే మత కలహాల బాధితులు అనేక ఇబ్బందులకు గురవుతున్నారు.

రాజీవ్‌ గాంధీ వర్గం నుంచి విశ్వనాధ్‌ ప్రతాప్‌సింగ్‌ రాజీనామా చేసి జనమోర్బాను స్థాపించిన తర్వాత బోఫోర్స్‌ కుంభకోణం రాజకీయ ఎజెండాలో కేంద్రస్థానంలోకి వచ్చింది. అయినా బాబరీ మసీదు రామజన్మభూమి వివాదం చల్లబడకుండా చూడడానికి కాంగ్రెస్‌ వ్యూహకర్తలు సకల జాగ్రత్తలు తీసుకున్నారు. ఆ తర్వాత జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికల (ప్రచారాన్ని రాజీవ్‌ గాంధీ అయోధ్య నుంచి ప్రారంభించారు. రామ రాజ్యం నెలకొల్పుతామని వాగ్దానం చేశారు. ఈ ఎన్నికల ప్రచార సమయంలోనే రాజీవ్‌ మంత్రివర్గంలో హోంమంత్రిగా ఉన్న బూటాసింగ్‌ వివాదాస్పద స్థలంలో ప్రతిపాదిత రామ మందిర నిర్మాణానికి శిలాన్వాసం జరపడానికి తోడ్పడ్డారు.

లోకసభ ఎన్నికలలో బోఫోర్స్‌, అవినీతి అన్నవే ప్రధానాంశాలు అయినప్పటికీ కాంగ్రెస్‌ ఓటమికి బాబరీ మసీదు, రామ జన్మభూమి వివాదం పాత్ర కూడా తక్కువేమీ కాదు. 1984 ఎన్నికల్లో కేవలం రెండు లోకసభ స్థానాలు మాత్రమే సంపాదించగలిగిన బిజెపి 1989 ఎన్నికల్లో 96 స్టానాలలో విజయం సాధించింది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ రాజకీయ విభాగం ఎన్నికలలో ఇంత భారీ విజయం సాధించడం అదే మొదటిసారి. అక్కడి నుంచి బిజెపి వెనుదిరిగి చూడలేదు. ఈ వివాదాన్ని తార స్థాయికి తీసుకెళ్లింది. ముస్లిం రాజకీయాలు 'పెండులం లాగా ఒకసారి ఇటు, ఒకసారి అటుగా ఊగిసలాడాయి. వారి రాజకీయ ఎజెండా భావోద్వేగాలకు సంబంధించిన అంశాలకే పరిమితం అయిపోయింది.

20

1992, డిసెంబర్‌ 6న బాబరీ మసీదు విధ్వంసం, ఆ తర్వాత జరిగిన మత కలహాలు ముస్లింల మనోభావాలను విపరీతంగా దెబ్బతీశాయి. బాబరీ మసీదును కూల్చింది ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌, బిజెపి నాయకత్వంలోని హిందూత్వ ముఠాల వారే అయినా అయిదు దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఆ చారిత్రక కట్టడాన్ని పరిరక్షించడంలో కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్‌ ఘోరంగా విఫలమైంది.

బాబరీ కూల్చివేత, 1992, డిసెంబర్‌లో, 1999, జనవరిలో భయంకరమైన మతకలహాలు, 1998 మార్చిలో ముంబైలో జరిగిన వరుస బాంబు పేలుళ్లు అన్నీ ఆ కుట్రలో భాగమే.

బాబరీ మసీదు కూల్చివేతకు ముందు సంఘ్‌ పరివార్‌ కొనసాగించిన మతతత్వ ఉద్యమాలు, ఎల్‌.కె.అద్వానీ నడిపిన రథయాత్రలు మొదలైనవి మండల్‌ మంత్రాన్ని ఎదుర్కోవడంలో భాగామే. వీటి వల్ల కుల, మత సమీకరణల్లో భారీ మార్చులు వచ్చాయి. తమ ఆస్తులు, (ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి ముస్లింలు ఓ.బి.సి.ల పక్షంలో చేరాలని బిహార్‌లో లాలూ (ప్రసాద్‌ యాదవ్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ములాయంసింగ్‌ యాదవ్‌ ప్రయత్నించారు. తమ ్రాజాలకు, ఆస్తులకు భద్రత కోసం వెదుకులాడుతున్న ముస్లింలు రాజకీయంగా ఓ.బి.సి.లకు ప్రాతినిధ్యం వహించే రాజకీయ పార్టీలను సమర్థించారు. ఇది భారత సెక్యులర్‌ రాజకీయ వ్యవస్థకు ఎదురైన మరో విఘాతం.

రాజకీయ పార్టీలు బాబరీ మసీదును పరిరక్షించడంలో విఫలం అయినందువల్ల రాజకీయ వ్యవస్థ మీద, కడకు సెక్యులిరిజానికి కట్టుబడి ఉన్నారన్న విషయంలోనూ ముస్లింల విశ్వాసం చెదిరిపోయింది. తాము ఒక ప్రత్యేక వర్గం అన్న భావన మరింత బలపడింది. బాబరీ మసీదు కూల్చివేతకు కాంగ్రెసే కారణమన్న అభిప్రాయమూ బలంగా నాటుకుంది. రాజకీయ వ్యవస్థ మీద ముస్లింల విశ్వాసం చెదిరిపోయిందని చెప్పడానికి ముస్లింలు నివాసం ఉండే ప్రాంతాల్లో వోటింగ్‌ శాతం దారుణంగా పడిపోవడమే నిదర్శనం. ఆ తర్వాత జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో న్యూఢీల్లీలోని జాకీర్‌నగర్‌ (ఓఖ్లా)లో కేవలం 25 శాతం వోట్లు మాత్రమే పోలైనాయి.

అదే సమయంలో ముంబై వరుస బాంబు పేలుళ్ల వల్ల ముస్లింలు తాము ప్రత్యేక వర్గం అన్న అభిప్రాయాలు మరింతగా కరడు గట్టాయి. తమ మతం వారు రాజ్యవ్యవస్థ మీద కాని, రాజకీయ పార్టీల మీద కాని ఆధారపడడానికి అవకాశం లేదన్న నిర్ధారణకు వచ్చారు. తమను తామే

21

కాపాడుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ముంబై బాంబు పేలుళ్లను ప్రతీకార చర్యగా భావించారు. ఇలాంటి అభిప్రాయాలు బలపడుతున్న సమయంలో మతతత్వం, ఛాందస భావాలు వినాశకరమైన ఆత్మ హనన పద్ధతిలో పాదుకోవడం మొదలైంది.

కాని మరో అనుకూల ధోరణి కూడా వ్యక్తం అయింది. తమ యువకులు విద్యావంతులు కాకపోతే తమ సమాజం అభివృద్ధి చెందలేదన్న అభిప్రాయం ముస్లింలలో కలిగింది. మహారాష్ట్ర కర్నాటకలో ఉర్పూ మీడియం పాఠశాలలు [ప్రారంభం అయినాయి. బాలికల విద్య మీద ఛ్‌ద్ధ తీసుకోవడం మొదలు పెట్టారు. కేరళ్న ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రాలలో ఉన్నత విద్య, వృత్తి విద్య కోర్సుల కోసం మైనారిటీల విద్యా సంస్థలు, కళాశాలలు ఏర్పాడ్డాయి. కాని ఈ ఉన్నత విద్యా సంస్థలు త్వరలోనే వాణిజ్య సంస్థలుగా మారిపోయాయి. దీనితో పేద ముస్లిం విద్యాసంస్థలకు ఈ ఉన్నత విద్యా సంస్థల వల్ల ఎలాంటి (ప్రయోజనమూ కలగలేదు.

ముస్లిం మతస్థుల ఆర్థికాభివృద్ధి కోసం కొంత సందడి చేస్తున్నట్టు కనిపించినా వాస్తవంలో పెద్దగా సాధించింది ఏమీలేదు. ఢిల్లీలో ముస్లింల సాధికారత కోసం (మే 8-9, 1999) ఒక సదస్సు నిర్వహించారు. ఆ సదస్సులో ముస్లింల వాస్తవ సమస్యలను ఏకరువు పెడుతూ ప్రయోజనకరమైన ఒక పత్రం తయారు చేశారు. ఈ సమస్యల పరిష్కారం కోసం తీసుకోవాల్సిన చర్యలను, అనుసరించవలసిన మార్గాలను కూడా ఈ పత్రంలో సూచించారు. బి.జె.పి. నాయకత్వంలోని ఎన్‌.డి.ఎ. ప్రభుత్వం ఈ నమస్యలను పట్టించుకోలేదు. ఈ సదస్సులో భాగస్వాములైన ముస్లిం మేధావులు కూడా ఆ తర్వాత దీని కోసం చేసిందేమీ లేదు. బి.జె.పి. నేతృత్వంలో ఎన్‌డిఎ పాలన

బిజెపి. నాయకత్వంలోని సంకీర్ణ ప్రభుత్వానికి కేంద్రంలో అధికారం దఖలు పడడంతో విద్య, పరిపాలనా రంగం, సంస్కృతి మొదలైన వాటికి మతం రంగు పులమాలన్న ప్రయత్నం జరగడంతో ముస్లిం నమాజం మరింతగా భయకంపితమైంది. బిజెపి పాలిత రాష్ట్రాలైన గుజరాత్‌, రాజస్సాన్‌, మధ్యప్రదేశ్‌లలో మైనారిటీలను బెదరగొట్టడానికి జరిగిన ప్రయత్నాలు, కైస్తవుల మీద దాడులు మైనారిటీ వర్గాలన్నింటినీ తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి. మతతత్వ ఫాసిస్టు ధోరణులు ప్రబలిపోతాయన్న భయంతో మైనారిటీలు సెక్యులర్‌ శక్తుల వైపు, ముఖ్యంగా వామపక్షాల వైపు చూడడం మొదలు పెట్టారు.

22

గుజరాత్‌ అల్లర్లు

గుజరాత్‌లో సంఘ్‌ పరివార్‌ ముస్లింలకు వ్యతిరేకంగా మారణ కాండ (ప్రారంభించడం, దీనిని నరేంద్రమోడీ ప్రభుత్వం చురుకుగా సమర్థించడంతో ముస్లింలను మరీ దెబ్బ తీసింది. గోద్రా సంఘటన తర్వాత జరిగిన మారణహోమం మున్లిం నమాజాన్ని బాగా కలచివేసింది. వారు రాజకీయాలపై తమ నిరాసక్త భావాన్ని వదిలించుకుని సెక్యులర్‌ పార్టీలు చేపట్టే కార్యక్రమాల్లో పాలుపంచుకోవడం మొదలుపెట్టారు. సిపిఐ ప్రారంభించిన 'బిజెపి హఠావో - దేశ్‌ బచావో అన్న ఉద్యమాన్ని వారు సాదరంగా ఆహ్వానించారు. ఈ ఉద్యమాన్నే ఆ తర్వాత ఇతర రాజకీయ శక్తులు కూడా అనుసరించాయి.

ఈ లోగా జరిగిన కొన్ని అంతర్జాతీయ పరిణామాలు కూడా భారతీయ ముస్లింల మనస్తత్వాలపై ప్రభావం చూపించాయి. అమెరికా సైనిక, ఆర్థిక శక్తికి చిహ్నాల మీద దాడులు, ఆ తర్వాత అఫ్లానిస్థాన్‌లోని పరిణామాలు ముస్లిం ప్రపంచాన్ని కుదిపేశాయి. భారత్‌లోని ముస్లింలకు సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేకత అన్న ఆరోగ్యకరమైన సంప్రదాయం ఉంది. అందువల్ల ప్రొఫెసర్‌ సామ్యూల్‌ హంటిగ్టన్‌ ప్రతిపాదించిన 'సంస్కృతుల ఘర్షణ అన్న సిద్ధాంతాన్ని అమెరికా ప్రభుత్వం తన విదేశాంగ నీతికి మూలకందంగా స్వీకరించడం వర్థమాన దేశాల సహజవనరులను కొల్లగొట్టడానికి ఉద్దేశించిందే అన్న వాస్తవాన్ని ముస్లింలు గ్రహించారు. ఇరాక్‌లో మానవ విధ్వంసానికి అనువైన ఆయుధాలున్నాయన్న నెపంతో అమెరికా-బ్రిటన్‌ బృందం ఇరాక్‌ మీద దాడి చేయడంతో ముస్లింల భయాలు నిజమని తేలిపోయింది. బుష్‌ పరిపాలన పట్ల వారి ద్వేషం మరింత పెరిగింది. అయితే ముస్లింలలో ఉన్న అమెరికా వ్యతిరేకతకు విశాల ఇస్లామ్‌ తత్వం అన్న కోణం కూడా ఉందని గుర్తించాలి. ఏకధద్రువ అంతర్జాతీయ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి అమెరికా చేస్తున్న (ప్రయత్నాలను వ్యతిరేకించే వారందరినీ సామ్రాజ్యవాదులు వ్యతిరేకిస్తారన్న అంశం ముస్లింలకు ఇప్పటికీ పూర్తిగా అంతుబట్టలేదు. వెనిజులాతో సహా నయా వలస వాద విధానాలను వ్యతిరేకిస్తున్న లాటిన్‌ అమెరికాలోని అనేక దేశాల మీద కూడా దాడి జరుగుతోంది. గతంలో కూడా అమెరికా వ్యతిరేక విధానాలు అనుసరించిన ఆ దేశాలమీద అమెరికా సామ్రాజ్యవాదులు దాడి చేస్తూనే ఉన్నారు. సామ్రాజ్యవాదుల పెత్తందారీ ధోరణులకు అద్దు తగిలే విధానాలను అనుసరించిన దేశాలమీదకూడా దాడి చేశారు. డెమొక్రాటిక్‌ రిపల్లిక్‌ ఆఫ్‌ కొరియా, సిరియా, ఇరాన్‌ను దుష్ట కూటమిలో చేర్చారు.

23

ముస్లింలు సామ్రాజ్య వాదుల విధానాలను సాకల్యంగా బేరీజు వేసి సామ్రాజ్య వాదులతో నిరంతరం పోరాడే శక్తులతో కలిసి పని చేయాలి. షియా-సున్నీల మధ్య చీలికలు తీసుకురావడానికి జరుగుతున్న ప్రయత్నాల వెనక ఉన్నది అమెరికానే. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా తీవ్రవాద కార్యకలాపాలు పెచ్చరిల్లడం, పాలస్తీనాతో సహా అనేక పశ్చిమాసియా దేశాలకు వ్యతిరేకంగా అమెరికా - ఇజ్రాయిల్‌ జమిలిగా పన్నుతున్న కుట్రలు, ఆప్లానిస్టాన్‌, ఇరాక్‌ మీద అమెరికా దురాక్రమణ వల్ల ముస్లింలలో ఒక వర్గం వారు జిహాదీ ధోరణుల పట్ల అకర్షితులవుతున్నారన్నది నిరాకరించడానికి వీలులేని వాస్తవం. 'సంస్కృతుల ఘర్షణ అన్న సిద్ధాంతం వెనక ఉన్న అసలు అర్థం ఏమిటో వారు [గ్రహించలేక పోతున్నారు. మొదట్లో పాకిస్తాన్‌ గూఢచార సంస్థ ఐ.ఎస్‌.ఐ. కూడా ఈ పరిస్థితి నుంచి ప్రయోజనం పొందాలని చూసింది. కాశ్మీర్‌తో సహా దేశంలోని *ఇతర ప్రాంతాలలోని ముస్లిం యువకులను ఐ.ఎస్‌.ఐ. తమ ఉచ్చులో ఇరికించింది. ఈ జిహాదీ శక్తులు గర్హనీయమైన దాడులకు పాల్పడి అనేక మంది అమాయకులను పొట్టన పెట్టుకున్నాయి. అయినప్పటికీ ఎన్‌.డి.ఎ. అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ప్రధానమంత్రి వాజపేయి “ముస్లింలు అందరూ తీవ్రవాదులు కారు. కాని తీవ్రాదులందరూ ముస్లింలే” అని చేసిన వాదనను ససేమిరా అంగీకరించలేం. పార్లమెంట్‌ మీద దాడి, ఎర్రకోట వద్ద దాడి కేసుల్లో న్యాయస్థానాలు 'ఇచ్చిన తీర్పులను బట్టి ముస్లిం సమాజంలోని కొన్ని జిహాదీ వర్గాలతో పాటు బిజెపి నాయకత్వంలోని ఎన్‌.డి.ఎ. పరిపాలన కాలంలో జరిగిన కొన్ని తీవ్రవాదుల దాడుల్లో కొన్ని ప్రభుత్వ సంస్థలు కూడా అనుమానాస్పద పాత్ర నిర్వహించాయని తేలింది. ముస్లింలదరూ జివాదీలేననడం బిజెపికి, వారికి యజమానులైన అమెరికా పాలకులకు బాగా అందివచ్చింది. ఇలాంటి సంఘటనల మీద దర్యాస్త సందర్భంగా మొత్తం ముస్లిం సమాజాన్నే భయకంపితులను చేశారు. ఈ కారణంగా పోలీసులు ముస్లింలను వేధించి వారి దగ్గర డబ్బు పిండుకున్నారు. అంతకు ముందు కూడా దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో జరిగిన మత కలహాలలో కూడా ముస్లింల వ్యతిరేకత గూడుకట్టుకుని ఉంది. పోలీసు బలగాలు మత పక్షపాతంతో కూడుకుని ఉన్నాయి. అహమదాబాద్‌లో సుహ్రాబుద్దీన్‌ బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్‌, ముగ్గురు ఐ.పి.ఎస్‌. ఆఫీసర్ల అరెస్టు తీవ్రవాద దాడుల వెనక పరిపాలనా యంత్రాంగం హస్తం ఉందనడానికి ప్రబల నిదర్శనం. 24

హిందూ, ముస్లిం కలహాల్లో పోలీసుల తటస్థతపై అధ్యయనం చేసిన ఐ.పి.ఎస్‌. అధికారి విభూతి నారాయజ్‌ రాయ్‌ కంబాటింగ్‌ కమ్యూనల్‌ కాన్‌ఫ్లిక్ట్‌ అన్న [గ్రంథం రాశారు. ఆయన ఇలా రాశారు: “నాకు ఎదురైన ప్రధాన అడ్డంకి, పరిమితి ఏమిటంటే సగటు పోలీసు మానసిక స్థాయిని అధిగమించడమే. నేను సంప్రదించిన పోలీసు అధికారులు, పోలీసులలో చాలా మంది అభిప్రాయం ఏమిటంటే మత కలహాలను నిరోధించడానికి ఉత్తమ మార్గం ముస్లింలపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవడమే. వారిలో ఏదో కొద్దిమంది తప్ప చాలా మంది ముస్లింలే మత కలవోలు ప్రారంభిస్తారు. అందువల్ల ఈ కలహాలను నిరోధించడానికి ఉత్తమ పద్ధతి వారి పట్ల కఠినంగా వ్యవహరించడమే.”

ఎన్‌.డి.ఎ. పాలన సమయంలో ముఖ్యంగా తీవ్రవాద దాడులపై దర్యాప్తు విషయంలో ఈ ధోరణి ప్రస్ఫుటంగా కనిపించింది. ఇటీవల రైళ్లలో బాంబు పేలుళ్లు జరిగిన తర్వాత ముంబై పోభీసులు తమకు అనుమానం ఉన్న ప్రాంతాలలోని అమాయక ముస్లింలను పిలిపించి రోజుల తరబడి వారిని వేధించారు. బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లకు పాల్పడ్డారు.

ముస్లింల పట్ల ఇలా పక్షపాత ధోరణితో వ్యవహరించడం, మతతత్వ దృష్టితో ప్రవర్తించడం వల్ల ముస్లింలలో తమను అణచివేస్తున్నారన్న అభిప్రాయం బాగా నాటుకుంది. వారిలో పోలీసులంటే, రాజ్యం అంటే భయం పాతుకుపోయింది.

గర్జనీయమైన ఈ పరిస్థితికి ముస్లిం నాయకుల బాధ్యత కూడా ఉంది. వోర్‌ దీని నుంచి తప్పించుకోలేరు. తాము ప్రత్యేక వర్గమని భావిస్తూ వారిలో (వ్రబలుతున్న వేర్పాటు వాద ధోరణులను, జివోదీ ధోరణులను అణచివేయడంలో ముస్లిం నాయకత్వం పదేపదే విఫలమవుతోంది. వారు సెక్యులర్‌ ప్రజాస్వామ్య (స్రవంతిలో చేరేటట్టు చేయడంలో విఫలమవుతోంది. ఈ పరిస్థితి పట్ల ముస్లింలకు నిజంగా ఆందోళన ఉన్నట్టయితే వారు వెంటనే ముందుకు వచ్చి దిద్దుబాటు చర్యలు చేపట్టాలి. రాజకీయ సంవేదనాతత్వం

అరవై సంవత్సరాల స్వతంత్ర భారత చరిత్రలో భారతీయ ముస్లిం . 7 కనిపించిన ధోరణులు, వారి రాజకీయాలను ఒక్క ముక్కలో చెప్పాలంటే ఆ వర్గంతో ఉన్న ప్రధాన సమస్య ఏమిటంటే తమ మీద ప్రభావం చూపుతున్న పరిణామాలను వారు ఎన్నడూ సమ[గ్రంగా అవగాహన చేసుకోలేదు. రాజకీయ సంవేదనా తత్వం లేదా సంవేదనాత్మక రాజకీయాలు వారి నిత్య జీవితంలో

25

ప్రధాన భాగం అయిపోయినాయి. ఈ రాజకీయ సంవేదనాతత్వమే వారిని దూరంగా ఉంచింది. దాని వల్లే వారిలో తాము ప్రజ్యేకవర్గమన్న వినాశకరమైన భావనతోపాటు వేర్పాటు వాద ధోరణులు, జిహాదీ మనస్తత్వం, మత ఛాందస భావాలు నాటుకు పోయాయి. దీని వల్ల ఆ వర్షానికి తీవ్రమైన హాని కలిగింది. ఆ వర్దం దేశంలో కొనసాగుతున్న ఆర్ధికాభివృద్ధి (క్రమంలో ఎన్నడూ సంపూర్ణంగా పాల్గొనలేదు. అందుకే వాస్తవమైన, అవసరమైన సంఘ సంస్కరణలను కూడా ఆ వర్గం ప్రతిఘటించింది. వారి ఆలోచనా సరళిలో పాదుకున్న భావోద్వేగాలకు సంబంధించిన అంశాలు ప్రధానపాత్ర వహించినందువల్ల ఆర్థికాభివృద్ధి, విద్యాభివృద్ధి వంటివి వెనుకపట్టు పట్టాయి. దీనికి తోడు పరిపాలనా రంగం, ఉద్యోగాల నియామకం, విద్య, సంక్షేమ కార్యక్రమాల్లో వారికి దక్క్మవలసిన వాటా మొదలైన అంశాలలో పాలక వర్దాలు పక్షప్రాత ధోరణి అనుసరించినందువల్ల వారు చాలా వెనుకబడి పోయారు. ముస్లింల ఆర్థిక, సామాజిక్క విద్యా స్థాయిపై సవివరమైన సమాచారం సేకరించిన నచార్‌ కమిటీ కొన్ని విషయాలలో ముస్తింల వరిన్థితి సామాజికంగా, విద్యావిషయకంగా వెనుకబడి ఉన్నారని గుర్తించిన వర్ణాల కన్నా ఘోరంగా ఉందని వ్యాఖ్యానించింది. నే ప్ర లో ల్‌, యం 1 ౩లో గ భో గై _ 26

అధ్యాయం 2 భారత ముస్తింల దయనీయ స్థితి

ఖారత ముస్షింల ఆర్థిక సామాజిక, విద్యా న్ధాయిపై సమాచారం సేకరించడానికి న్యాయమూర్తి రాజేందర్‌ సచార్‌ అధ్యక్షతన ప్రధాన మంత్రి ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ కొత్త విషయాలు ఏమీ చెప్పలేదు. ఈ వర్గం దయనీయస్థితి గురించి ఆందోళన పడుతున్న వారందరికీ ఈ విషయం అంతా ముందే తెలుసు. ఇంతకు ముందు ఏర్పాటు చేసిన కమిటీలు, కమిషన్లు కూడా ఇదే విషయం చెప్పాయి. కాని ఇంతకు ముందు వచ్చిన నివేదికలన్నీ (ప్రభుత్వ కార్యలయాల అలమారాల్లో భద్రంగా ఉన్నాయి. అవి ఎన్నడూ అమలుకు నోచుకోలేదు. ఈ సిఫారసులు అమలు కానందువల్ల కొత్త ప్రయత్నాలు కూడా ముస్లిం సమాజాన్ని అంతగా ఆకర్షించలేదు. సచార్‌ నివేదిక మొదటి అధ్యాయంలోనే ఆ వర్షంలో ఉన్న ఈ అభిప్రాయాన్ని ప్రస్తావించింది. “ఇంతకు ముందు ఏర్పాటు చేసిన అనేక కమిటీల నివేదికలు అమలు కానందువల్ల ముస్లిం సమాజం కొత్త ప్రయత్నాల పట్ల అస్తకి చూపడం లేదు. అయితే అందరూ ఆశోపహతులు కాలేదు. నిబద్ధత, ఆలోచనా సరళిలో మార్పు వస్తేనే రాజ్యం వైఖరిలో మార్చు వన్తుందని చాలా మంది భావిస్తున్నారు” అని సచార్‌ నివేదికలో పేర్యొన్నారు. సచార్‌ కమిటీ ముందు హాజరైన వారిలో చాలా మంది విజ్ఞాపన పత్రాలు సమర్పించి అలసి పోయామని, ఫలితాలు కావాలని చెప్పారు.

చెప్పాల్సింది ఏమిటంటే నచార్‌ కమిటీ నివేదికలోని 12 అధ్యాయాలలోనూ తీసుకోవాల్సిన సానుకూల చర్యలను సూచించలేదు. “భవిష్యత్‌ ఆలోచన: దృక్కోణాలు-సిఫార్సులు” అన్న ఆఖరి అధ్యాయంలో సందర్భాన్ని విడమర్చారు. నిర్దిష్టమైన చర్యలు, అనుసరించాల్సిన పద్ధతులకు సాధారణ విధానాలను ప్రస్తావించింది. (ఈ పుస్తకంలో వీటిని అనుబంధం కింద చూడవచ్చు), అయినప్పటికీ సచార్‌ కమిటీ నివేదిక అభివృద్ధికి, వివిధ సామాజిక ఆర్థిక, మత బృందాలు, ముఖ్యంగా ముస్లింలు ఈ అభివృద్దికి

27

దూరంగా ఉండిపోవడానికి కావాల్సిన బోలెడు సమాచారాన్ని అందజేసింది. సమానత్వంపై ఈ కమిటీకి ఉన్న దృక్కోణం నుంచి ఈ నివేదికలో ముస్లిం సమాజం ఆర్థిక, విద్యా విషయాలలో వెనుకబాటుతనం తెలియజెప్పింది. దీని ఆధారంగా దయనీయ స్థితిలో ఉన్న ఆ వర్గం అభ్యున్నతి కోసం సానుకూల చర్యలను రూపొందించవచ్చు. మౌలిక అంచనా

వివిధ ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ అధీనంలోని వ్యవస్థలు తయారు చేసిన సమాచారం ఆధారంగా ఈ నివేదికలో చార్చుల రూపంలో కొంత సమాచారాన్ని పొందు పరిచారు. ఈ సమాచారాన్ని విశ్లేషించే ముందు మొదటి అధ్యాయంలో కమిటీ చేసిన కొన్ని వ్యాఖ్యలను చర్చించడం సముచితంగా ఉంటుంది.

ముస్లింలను ఒక వైపున “జాతి వ్యతిరేకులు” అంటున్నారని, మరో వైపున వారిని సంతృప్తి పరచడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారని అందువల్ల వారు రెండు రకాల భారాన్ని మోస్తున్నారని ఈ నివేదిక గుర్తించింది. సంతృప్తి పరచడానికి చేస్తున్నారంటున్న పనుల వల్ల ప్రయోజనం ఏమీ కలగలేదన్న విషయాన్ని చాలా వరకు విస్మరిస్తున్నారు. వారికి ఉన్న ప్రత్యేక గుర్తింపు తరచుగా అనుమానాలకు, వివక్షకు దారితీస్తోంది. ఉద్యోగాలు, గృహవసతి, పాఠశాల విద్య మొదలైన అంశాలలో వివక్ష అపారంగా ఉంది. విద్య, ఉపాధికి నంబంధించిన అంశాలలో నిరంతరం ముస్లింలు ఎదుర్కొంటున్న లింగపరమైన వివక్షకు వారి వివాహ చట్టాలే ప్రధాన కారణం అని అంటున్నారు. వివాహ చట్టంపై జనం దృష్టి, ఆ వర్గం సామాజిక-సొంస్కృతిక లక్షణం కూడా బాహ్యమైన వ్యతిరేకతకు కారణం. అందువల్ల వెనుకబాటు తనానికి కారణం ఆ వర్గమే.

భద్రతకు సంబంధించిన దృక్కోణాలను ప్రస్తావిస్తూ అభద్రతా భావం ముస్లింలలో, ముఖ్యంగా కొన్ని కీలక రాష్ట్రాలలో, మహిళలలో ఎక్కువగా ఉందని సచార్‌ నివేదిక గుర్తించింది. పోలీసులు, ఇతరులు చూపించే వివక్ష ఈ అభద్రతా భావాన్ని మరింత పెంచుతోంది. అభద్రతా భావం, గృహవసతి కల్పనలో, పాఠశాలల్లో, ఉద్యోగాల్లో వివక్ష కారణంగా వారు మురికివాడలకు పరిమితం అవుతున్నారు. అభద్రతా భావం వల్ల వారిలో ముఖ్యంగా మహిళల్లో ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లే లక్షణం ఉండదు. అందువల్ల ముస్తింలు అర్థిక అవకాశాలను పూర్తిగా వినియోగించుకోలేక పోతున్నారు. అందువల్ల వారు తమ మురికి వాడలకే పరిమితం అవుతున్నారు.

28

ఉఅనభందప్టోకడ్‌.2 ౨006-0లోడొలలో నకమ్షైన దకూలబ/యనాల ఉీసతంటాన్లు నాం శతు వుమాయ కార్జితల నయ్టు భతక్త్ర(వభత్సరుగ వనము దుగదలో దద్దోశల నుజ్బా క వన నా వాతా తూ (ైవేట్‌ (ప్రైవేట్‌ (మైవేట్‌ (పైవేట్‌ (ఫైనేట్‌ మొత్తం వశ2 131 34 13.8] 35.1 10.2 |31.5 (14.6 |359,2 10.5 ఫ్‌ మొత్తం హిందువులు! 35 8 (13.9 | 35.2 [346 36.2 (10.7 328 | 163 3.6 114 ల ఎస్‌సిలు/ ఎస్‌టిలు 494 | 956 413 94 324 99 367? 67 42.9 10.5 త్‌ కలిసిలు 304 (12.6 30.4 131 30 | 114 | 27.3 34 | 34,61 1121 యుసి 37.4 171 364 ౩86 417 106 35.2 | 188 43.2 125 ఇతర మైనారిటీలు 358 | 128] 351 [148 |37.6| ౭0| 32| 145 | 4186] 7.1 ఎనునున్‌ 6/వ రౌంట్స్‌ వెద్రూలు 20 సమానత్వానికి సంబంధించినంతవరకు వివక్ష విన్తారంగా ఉందని ఈ నివేదిక గుర్తించింది. అందువల్ల వారిలో తాము పరాయివాళ్లమన్న భావన పెరుగుతోంది. అది అసమానతకు దారితీస్తోంది. మంచి పాఠశాలలు అందుబాటులో లేనందువల్ల మహిళా విద్యార్థులు ఎక్కువగా నష్టపోతున్నారు. వివక్ష చదువుకోవడానికి ఉద్దేశించిన సమాచారానికి “మతం రంగు పులమడం', పాఠశాలల్లో వివక్ష వల్ల ఈ సమస్య మరింత తీవ్రం అవుతోంది. ఈ పరిస్థితిలో వారికి చేరువలో అందుబాటులో ఉన్న పాఠశాలలు మదర్సాలు మాత్రమే. మదర్శాల పాత్రపై భిన్నాభిప్రాయాలున్నాయి. కాని మదర్సాల విద్యకన్నా మామూలు విద్య మీదే ముస్లిం సమాజం ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతోంది. దీనికి కారణం ఏమిటంటే ఉపాధి అవకాశాలు ఈ సాధారణ విద్యతోనే ఎక్కువగా అందుబాటులోకి వస్తాయి. ఉర్దూలో ఉన్నత విద్యలో కూడా ఉపాధి అవకాశాలే (ప్రధాన పాత్ర నిర్వర్తిస్తాయి. ఉర్జూ మాట్లాడే . 'ప్రాంత్తాలలో ప్రాథమిక విద్య ఉర్జూలో ఉంటే మేలు అన్న అభిప్రాయం ఉంది. రాజకీయ వివక్ష విద్యతోపాటు ఉపాధి అవకాశాలు మరో ముఖ్యమైన అంశం. ఈ విషయంలో వివక్ష కొనసాగుతున్నందువల్లే ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఈ వర్గం భాగస్వామ్యం కొంతవరకు కారణం అన్న అభిప్రాయం ఉంది. ప్రపంచీకరణ, ఆర్థిక సరళీకరణ విధానాల వల్ల ముస్లింలు చేపట్టే వృత్తులు ఎక్కువగా దెబ్బ తిన్నందువల్ల ఈ వర్గం ఉపాధి అవకాశాలు బాగా తగ్గిపోయాయి. దీనితోపాటు పని చేసేవారికి (ముఖ్యంగా ఇళ్లల్లోనూ, ఇంటి దగ్గర ఉండి పని చేసేవారికి) 29

ఎక్కున వేతనాల కోసం ప్రయత్నించే అవకాశాలు తక్కువ అయినందువల్ల వారి వేతనాలు తక్కువ స్థాయిలోనే ఉన్నాయి. ముస్లింలు ఎక్కువగా నివసించే ప్రాంతాలను ెడ్‌జోన్స్‌' అంటున్నారు. అందువల్ల ఈ ప్రాంతాలలో నివసించే వారికి బాంకు రుణాలు ఇవ్వడం అనేది దాదాపుగా లేదు. బాంకు రుణాలు అందకపోవడం వల్ల తమ ఆర్థిక స్థోమతను పెంచుకోవడానికి అవకాశం తగ్గుతోంది. ప్రభుత్వ సంక్షేమ కార్యక్రమాల అమలు, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో వివక్ష కొనసాగుతున్నందువల్ల ఆర్థిక రంగంలో నమస్యలు ఇనుమడిస్తాయి.

రాజకీయ రంగంలో కూడా ముస్లింల పట్ల వివక్ష ఉందన్న ఫిర్యాదులు ఉన్నాయి. ముస్లింలకు చట్ట సభల్లో ప్రాతినిధ్యం దక్కకుండా చేయడానికి అనువుగా నియోజక వర్షాల విభజన జరుగుతోందన్న ఫిర్యాదులు కొల్లలుగా ఉన్నాయి. ముస్లింలు ఎక్కువగా నివసించే ప్రాంతాలను వివిధ వర్గాల వారికి రిజర్వు చేశారు.

ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి తీసుకోవాల్సిన చర్యలు ఏమిటి, చూపాల్సిన పరిష్కార మార్గాలు ఏమిటి అన్న విషయంలో సచార్‌ కమిటీ ముందు హాజరైన వారిలో భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తం అయినాయి. వక్స్‌ ఆన్హులను, తద్వారా వచ్చే ఆదాయాన్ని మున్సింల అభ్యున్నతికి వినియోగించాలన్న వాదనలు ఎక్కువగా వినిపించాయి. అదేవిధంగా నియోజక వర్థాల విభజనలో వ్యత్యాసాలను తొలగించి ముస్లింల రాజకీయ భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించడానికి చర్యలు తీసుకోవాలన్న సూచనలూ వచ్చాయి.

నివేదికలో పొందు పరిచిన సమాచారాన్ని ఇప్పుడు పరిశీలిద్దాం. జన సంఖ్య లక్షణాలు

దేశ జనాభాలో ముస్లింల సంఖ్య దాదాపు 18.4 శాతం ఉంది. ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల (ఓబిసి) వారిలో వీరి సంఖ్య 15.7 శాతం ఉంది. ఎక్కువ మంది ముస్లింలు (36 శాతం మంది) పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. మొత్తం జనాభాలో పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసించేవారు 28 శాతం మంది మాత్రమే. ముస్లింలు భౌగోళికంగా కొన్ని నిర్దిష్ట ప్రాంతాలకే పరిమితం అయి ఉన్నారు. జమ్మూ కాళ్ళీర్‌ రాష్ట్రంలో షూర్‌మే ముస్లింలు అధిక సంఖ్యాకులుగా ఉన్నారు. అస్సాం, పశ్చిమ బెంగాల్స్‌ కేరళ రాషిత్లో మొత్తం జనాభాలో ముస్లింలు 20 శాతం పైగా ఉన్నారు. ఉత్తరప్రదెళి బీహార్‌, మహారాష్ట్రల్లో కూడా ముస్లింల జనాభా ఎక్కువగానే ఉన్నప్పటికీ

౩0

అనుబంధ వల్దిక 2. 2: ఎన్‌ఆర్‌ని ద్రకారం ర్యాష్టాలు/అభఖిల భారలో ఊనాభా విన్తరణు 2001 [01 అఎస్‌నిలు/ 2001 జనా యన్ను) 10990004 1009 004 1009 | 2004 1999 [2004 | 1099 [04 201 00|-05|-00|-651-00|-65| (-00-05|-00|- 054) కా రారారకలుకుదా అణురోలుదు లుకు పశ్చిమ హానికి కక్‌ గన్‌ ౫5 జన 5 || మకాం దాములు లుకు గా దాలు ముల రా ఉత్తర వగ కక గగ శక శ॥ 5 55 ఇగ (బీహార్‌ _ 103: 706 20.5 269| 64 602 161| 128|159|406| 624 50.4 30| 02 అన్నాం | 267619 3౬54071 246|286| 11|388|309 409) 3951 %9| 42 జమ్మా& కాశ్మీర్‌ 101 2.6| 29 21101, 74 806 24 జార్ధంద్‌ (2-05 - ఓ -(152 - -|(7 - 33 - కర్నాటక | 29889 22.2 297 361|89.2|357| 311 122|568| 527432 | 478 ౬9 (ఉత్తరాంచల్‌ (= 228-140 - 578 - -|52 - 463 _- ధల 130 ౭2|1౬5|278|224|341|591|59.1|13.7|461|26|5ఈ9|784 ౬3 మహారాష్ట కర్షక 0412351922 30|377|466|403|106| 68|116|922| 894 9 అంధ్రప్రదేలీ 762 9 22.3 256494 502 23 242] 92107 195 63 | 805 1 రాయకమాలుకుకంాదులముదురలకలు లుకు లం కాలు .రాజస్నాన్‌ |_565 688,374 370 3|| 421 206183 &5| 22 | 558| 758442 26 ,మర్మప్రదేశ్‌ 61292 1|424| 30 42.2| 416 164186 52|368|483 2|2.7| 26 (హర్యానా (2111882 47|255|251 293 503452 68|824|862|17615| 6 తమిళనాడు _ 6246812703 266౬8725 79 ౩9 562 933 16౬8 6? ౬8 జరిన్ని 28944 | 416 305.8 25 బు5| 21 78| ౬5|922|915| ౬౩ హిమాచల్‌ ప్రదేశ్‌ రిక్షశ 324] 116| 148 షక 6981 కకం దుకు మర ననుదులుమువును కున నోటు: ఎన్‌ఎన్‌ఎన్‌డ లర రౌండ్‌ (్వెద్యూలు 20) 6/వ రౌండ్‌ (వెడ్యూలు 20) నమాచారం ఆధారంగ్వా ఎన్‌నీల, ఎక్టీల తక్కువ శాతం కలివీ ప్రే

అది 20 శాతం కన్నా తక్సువే. వివిధ అధ్యయనాలను బట్టి ఈ శతాబ్దం ఆఖరి నాటికి ముస్లింల జనాభా అఖిలభారత స్థాయిలో 20 శాతం కన్నా తక్కువగా ఉంటుందని తేలింది. సగటు ప్రజనన శక్తితో పోలిస్తే ముస్లింలలో ఈ ప్రజనన శక్తి ఎక్కువే. కాని అది క్రమంగా తగ్గుతోంది. ఇది సగటు ప్రజనన శక్తితో సమానమయ్యే దిశగా సాగుతోంది. ముస్లింలలో ప్రజనన శక్తి సామాజిక-ఆర్థిక లక్షణాల మీద ఆధారపడి ఉంది. దీనితో (ప్రాంతాల మధ్య తేడాలు కూడా ఉన్నాయి. సగటుతో పోలిస్తే ముస్లింలలో కుటుంబ నియంత్రణ పద్ధతులు, గర్భనిరోధక సాధనాలు ఉపయోగించడం 10 శాతం తక్కువగా ఉంది. కుటుంబ నియంత్రణ పద్ధతులను తక్కువగా అనుసరించడానికి విద్యా స్థాయిలో ఉన్న తేడాలు కూడా కారణమని ఈ అధ్యయనాల్లో తేలింది. ఇతర సామాజిక - మత వర్గాలతో పోలిస్తే ముస్లింలలో శిశు మరణాలు కొంత తక్షువే ఉన్నాయి. అవి క్రమంగా తగ్గుతున్నాయి. దీనికి తోడు ముస్లింలలో స్త్రీ పురుష జనాభా నిష్పత్తి ఎక్కువగా ఉండడమే కాక ఇటీవలి కాలంలో పెరుగుతోంది కూడా, ఆర్థిక స్టితి నేషనల్‌ సాంపిల్‌ సర్వే 61వ విడత సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం 2004-05లో భారత జనాభాలో 22.7% మంది పేదలు. వీరిలో ఎస్‌సిలు, ఎస్‌టిలు మరీ పేదలు. వీరి సంఖ్య ౩5 శాతం. దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్నవారిలో ముస్లింలది ఆ తర్వాతి స్థానం, వారు 81 శాతం మంది ఉన్నారు. ఇతర వెనుకబడిన కులాలకు (ఓబిసి) చెందిన ముస్లింల పేదరికం ఎస్‌సి, )ఎస్‌టిల పేదరికానికి చేరువగానే ఉంది. పట్టణ ప్రాంతాలలోని ముస్లింలలో 88.4 శాతం మంది పేదలే. ఈ క్షమిటీకి అందజేసిన సమాచారం ప్రకారం “1998-94 నుంచి 2004-06 వరకు పట్టణ ప్రాంతాల్లో పేదరికం నామమాత్రంగానే తగ్గింది. కాని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదరికం గణనీయంగా గ్గింది", ఓబిసిలుగా ఉన్న ముస్లింలతో సహా ముస్లిం కార్మికులలో ఎక్కువమంది (దాదాపు 11 శాతం), వారిలోనూ పరిశ్రమలు మొదలైనవి నడిపే వారు, వ్యాపారం చేసుకునేవారు (ైవేట్స్‌ ప్రభుత్వ రంగ బాంకుల నుంచే కాక చిన్న వరిశమల అభివృద్ధి బాంకు (సిడ్చి), జాతీయ వ్యవసాయ, (గ్రామీణాభివృద్ధి బాంకు (నాబార్డ్‌) నుంచి రుణాలు పొందడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్శొంటున్నారు. ముస్లింలు అధిక సంఖ్యలో ఉండే ప్రాంతాలను బాంకులు 3౩2

2001 | 2001 జఎన్‌నిలు/ 2001 జనా ఆఆ గ క కనాన క... ల యన్లుు 19909 2004 19909 2004 19099 06 19992004 1999 2004 50 || 00| 0 రహాలూులాకముకుకాలుకులూాలుకకలూకళళటల వర (40920 వ ఉం [యర 151! ౬7 02035 00! | బెంగాల్‌ చరక 1 పే? 983 ర్‌ ఉత్తర యు | యం బం! 117 14024600 00002142 60! టి ౬|| సవర | ఉగ 797 200 142 499 60.2 2021 2566 196 441 717. 569 293, 0.7 మ క జ 5౩4 77 2704 య050! 09 2001004 ౬! కాళ్ళీర్‌ వ్‌ 726 ప్‌%6 పప] రై 'జార్జండ్‌ | - - 228 - 393 - 379 - -|456 -| 544 + దు 129814 193 2| 149 124 668 586 121 35 28 | 782 ౬8 'మహాంష్త | 41] ?07]| 155 2086 25.6, 29? 599 4%6 17.5 59 111 941 88.9 110 (గుజరాత్‌ | 159823 189] 141] 25.6 32౬1 565 538 142 286 246 712] 75.2 ౬౯ హిమాచల్‌ వమ టే? 0301 371071 2600 20100 కఆ4 ఆ ౬ పంజాబ్‌ | _&౩597 394 308 13112 6౬7 ౮85 2191 56 709 441323 నోటు: ఎనుఎస్‌ఎస్‌ఓ 55వ రౌండ్‌ (వెడ్యూలు 101 62వ రౌండ్‌ (ఇెద్యూలు 10) నమాచారం అధారంగా, ఎస్‌సీల్క ఎన్టీల తక్కువ శాతం కలివి (మొత్తం ఉద్యోగుల నంఖ్వః 14,268, 747) శ్‌బగర్‌ ముక్తం వున్షుల ఇక ననా తతర హిందువులు _|_ఎస్‌టిలు |_పిందువులు క్‌. _ఉన్నకనునాల 3 (౨282 (7246 3002214 13 _క0దిస్తానాల (9557 0555 225 మే 50073 ఈ! రూపి లల రర పర్‌ టరు గకూప్‌ డో (374 ఈ 24 ఈ53 (65.0373 63 'నొటు ఉన్నత న్తానాలు - గూపు ఎ, గావ ల మొళ్తూ కంద న్లనాల - దూవు న్‌, గావ డ ఇందల 33

అనుబంధ వట్టిక 2 2 జాతీయ ఖదకా సంస్థల దీద్నా లలో వాటా (యొత్తం ఉద్యోగుల నంఖ్వు: 6 29008) శ ము కునం (వర

ల మో యో

హిందువులు | _ఎన్‌టీలు హిందువులు కాయావ నాల కకుంతా నలాతా ముల మాం కంల 'కిదిన్ననాలు 901 7 (2 ఈశ 4603) మనను మా నామన నాలతా నాచాా మతా కా కమా కం కానా తాల కాల కలా] తతా మనా రర నారా నాలా కారం నయా త గావ్‌ చి 2 (౨5 (ఈఈ | 525 4909 64 చదల 0 (రట మి(2ఓ6ల 3 నోటు: నరివాద్దు భృదతా దళం నిఆరీవ్మి నళేన్ర నీమాబల్‌ నుంచి అందిన సమాచారం, కుండలీకరణంలో ఉన్న నంఖ్యలు మున్లీంల జనాభాను బట్టీ వారి నిష్పత్తి 'ప్రమాదకరమైనవిగా భావిస్తున్నాయి. అంటే ఈ ప్రాంతాలలో నివసించే వారికి (అప్పులు సరిగ్గా వసూలు కావడం లేదన్న సాకుతో) రుణాలు ఇవ్వడానికి నిరాకరిస్తున్నాయి. ఇలాంటి నిషేధాలవల్ల ఆ మత వర్ణంలో పరిశ్రమలు నడిపే వారిపై విపరీత ప్రభావం పడుతోంది. పైగా ఆర్థిక వ్యవహారాలలో వెనుకబడి ఉన్న వారికి రుణాలు ఇవ్వడానికి ఉద్దేశించిన మైనారిటీల ఆర్ధిక, అభివృద్ధి కార్పొరేషన్‌, జాతీయ వెనుకబడిన తరగతుల ఆర్థిక, అభివృద్ధి సంస్థ వంటివి ముస్లింలకు పెద్దగా ఉపయోగపడడం లేదు. మైనారిటిల సంమానికి ఉద్దేశించిన (ప్రధానమంత్రి 15 సూత్రాల కార్యక్రమం కింద బాంకులు కల్పించే రుణ సదుపాయాలు కూడా ఎక్కువగా ముస్లింలు కానివారికే ఉపయోగ పడుతున్నాయి.

అనుబంధ వట్టీక 8 ౩ తంతి తపాలా శాఖ ఉద్యోగాలలో వాటా

(మొత్తం ఉద్యోగుల నంఖ్యు: 2 76841) ప లా తా ముస్లింలు [__ ఇతర

క్‌ చంకా

హిందువులు ఎస్‌టిలు | హిందువులు _ఉన్నతస్తానాల | 1498 | ₹08 | 3 (705 48 'కందిస్తానాలు 96 | క 2 కర ర్‌ కా మతి కనా లన వింత వుండి అలం కామం మన కాలి అంత తము? అలంక గూన్‌సె |ర0ర టర రం రిడే మర! కి మున మున నంత అలన వయా ది నోటూ ఉన్నత " స్లగాలు న ట్రూవ ఎ, గూవు లి మొత్తం కింది స్థానాలు = గ్రూవు ని, గ్రూపు ది, ఇతరులు మొత్తం కుందల్‌కరణంలో ఉన్న నంఖ్యలు మున్లీంల జనాభాను బట్టీ వారి నిన్ఫత్తి 3డీ

ముస్లిం కార్మికులలో సగానికన్నా ఎక్కున మంది తమ ఇళ్ల దగ్గరే ఏదో ఒక చిన్న పాటి పరిశ్రమ నడుపుతున్నారు. పొగాకు, జౌళి ఉత్పత్తులు, చిల్లర వ్యాపారం, టోకు వ్యాపారం, మోటార్‌ వాహనాల అమ్మకాలు, మరమ్మతులు, విద్యుత్‌ పరికరాలు, యంత్రాల ఉత్పత్తి మొదలైన వాటిలో నిమగ్నమైన వారిలో ఇతర సామాజిక - మత వర్ధాల వారి కన్నా ముస్లింల సంఖ్యే ఎక్కువ. నయా ఉదారవాద ఆర్థిక విధాన ప్రభావం నయా ఉదారవాద ఆర్థిక విధానాల కారణంగా గత రెండు దశాబ్దాలుగా గ్రామీణ వ్యవసాయ రంగంలో ఉపాధి అవకాశాలు క్రమంగా తగ్గిపోతున్నాయి. బడుగు వర్గాల వారిలో చాలామంది స్వయం ఉపాధి చూసుకుంటారు. లేదా రోజువారీ కార్మికులుగా పనిచేస్తారు. లేదా అనియత రంగంలో వేతన కార్మికులుగా పని చేస్తారు. వ్యవస్థీకృత రంగంలో (చిన్న మధ్యతరహా పరిశ్రమలు, రైల్వేల వంటి ప్రభుత్వరంగ పరిశ్రమల్లో) అవ్యవస్థీకృత రంగంలోనూ చాలా మంది 'పనికి ఇంత అన్ని పద్ధతి ఆధారంగా పని చేస్తుంటారు. వారికి ఎలాంటి సామాజిక భద్రత ఉండదు. ఇలా పని చేసే వారిలో ముస్లింలు ఎక్కువగా దాడికి అనువైన వారిగా ఉన్నారు. లిఖిత రూపంలో ఉన్న ఎలాంటి ఒప్పందం లేకుండానే ఇలా పనిచేస్తున్న ఎస్‌సిలు/ ఎస్‌టిలు 68 శాతం మంది అయితే ముస్లింలు 73 శాతం మంది ఉన్నారు. వీరిలో చాలామందికి ఎలాంటి సామాజిక భద్రత లేదు. చాలా రాస్ట్రం మున్గిం | మొత్తం రాష్ట విద్యా [| ఆరోగ్యా వొం | రశాణా | షరర కా కాసా = (9) | గుబ | మన్షింల% నంక్షేను శాఖ 'వళ్చమబెంగాల్‌ | 252 14072 2 మావా వాత మమ విం కి వనం కక కల ముం ఉతరపదేశ (185 138003 5 ర కరస ర్‌! తో రా తతా యాతా గా లె _మహాంష్ట (206 | 91501 జరి కంద్రప్రదే 92901 6౬79 ఎం 20 ఉం సజార్‌ (91.7560 ర కర్‌ సర్‌ క565 263 53 కమళాడు (65 రర 22 రాష్ట్రం మొత్తం | 154 14455051 6 (6౬5 | 4 7| ఉ 6 35

కొద్ది మందికి మాత్రమే ప్రావిడెంట్‌ ఫండ్‌, పింఛన్‌, ఆరోగ్య సదుపాయాల వంటివి ఉన్నాయి. వారి సంపాదన కూడా చాలా తక్కువ.

ముస్లిం కార్మికుల, హిందూ కార్మికుల సంపాదనలో వ్యత్యాసం కూడా చాలా ఎక్కువగా ఉంది. అయితే ఇది వేతనాలు చెల్లించడంలో వ్యత్యాసం వల్ల కాదు. సచార్‌ కమిటీ నివేదిక ప్రకారం ప్రైవేట్‌ రంగ వ్యవస్థలో ఉన్న పద్ధతుల ద్వారానే వ్యత్యాసం కనిపిస్తోంది. ముస్లింలను చిన్న పరిశ్రమలు, అనియత పరిశ్రమలు, ఉత్పాదకత తక్కువగా ఉండే సంస్థల్లో మాత్రమే నియమిస్తున్నారు.

చాలామంది ముస్లింలు రోజువారీ కార్మికుల్లాగే ఉంటున్నారు. నికరంగా వేతనాలు వచ్చే ఉద్యోగాల్లో వారు చాలా తక్కువగా ఉన్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఇలా నికరంగా వేతనాలు తీసుకుని పని చేస్తున్న వారిలో ముస్లింలు కేవలం 27 శాతం మందే. అదే పని చేస్తున్న ఎస్‌సిలు 40 శాతం మంది, ఎస్‌టిలు 86 శాతం మంది, ఓబిసిలు 49 శాతం మంది ఉన్నారు. బహుశా ఎన్‌సి/ ఎస్‌టిల విషయంలో సానుకూల చర్యలు తీసుకోవడం వల్ల ఈ తేడా ఉండి ఉంటుంది.

రక్షణ విభాగాల్లో ముస్లింల ప్రాతినిధ్యం చాలా తక్కువగా ఉంది. ఇది ఆ మత వర్గం వారి సంక్షేమానికి, జీవన భద్రతకు, ఆస్తులకు సంబంధిచిన అంశం కాబట్టి వారికి ఇంత తక్కున ప్రాతినిధ్యం ఉండడం చాలా ఆందోళన కలిగించే అంశం. (ప్రభుత్వ రంగంలోనూ, భద్రతా కార్యకలాపాల్లోనూ కేంద్ర స్థాయిలో ముస్లింల ప్రాతినిధ్యం కేవలం 6 శాతమే ఉంది. ఈ రంగాల్లో హిందువులలోని ఆగ్రకులాల వారి ప్రాతినిధ్యం 42 శాతం ఉంది. రా్ష్రాల న్థాయిలో ముస్లింల ప్రాతినిధ్యం 7 శాతం ఉంది. ర సంబంధమైన కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనే ముస్లింలు కేవలం 4 శాతం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు

ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలో ఉపాధి విషయంలో కూడా ముస్లింల పరిస్థితి అలాగే ఉంది. సగటున 3 శాతం మంది ముస్లింలు మాత్రమే ఇలాంటి ఉద్యోగాల్లో ఉన్నారు. ముస్లింల జనాభా 15 శాతం కన్నా ఎక్కువ ఉన్న రాష్ట్రాలలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల్లో పని చేస్తున్న ముస్లింలు 5.7 శాతం మంది ఉన్నారు. అస్సాంలో ప్రభుత్వ రంగ ఉన్నతోద్యోగాలలో ముస్లింలు లేనేలేరు. కేరళలో ఇలాంటి ఉద్యోగాలలో ఉన్న ముస్లింలు 9.5 శాతం మంది, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 6.2 శాతం మంది,

36

బీహార్‌లో 8.6 శాతం మంది ఉన్నారు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ప్రభుత్వ రంగ ఉద్యోగాల నియామకంలో వివక్ష చూపడమే ముస్లింల ప్రాతినిథ్యం ఇంత తక్కువగా ఉండడానికి కారణంగా కనిపిస్తోంది. (ప్రైవేట్‌ రంగ ఉద్యోగాలలో కూడా పరిస్థితి దీనికి ఖిన్నంగా ఏమీలేదు.

ఐఎఎస్‌, ఐపిఎస్‌, ఐఎఫ్‌ఎస్‌ వంటి ప్రభుత్వ ఉన్నతోద్యోగాలలో ముస్లింల ప్రాతినిథ్యం కూడా చాలా తక్కువ. ఐఎఫ్‌ఎస్‌ ఉద్యోగాలలో ముస్లింలు 1.6 శాతం ఉంటే ఐపిఎస్‌లలో కేవలం 8 శాతం మంది ఉన్నారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వంలో పనిచేసే ముస్లిం ఐఎఎస్‌ అధికారులు కేవలం 108 మందే ఉన్నారు. మొత్తం మీద ముస్లిం ఐఎఎస్‌ అధికారులు 4700 మంది ఉంటే వీరిలో ప్రమోషన్ల ద్వారా ఐఎఎస్‌లు అయిన వారు 1248 మంది ఉన్నారు. ఐఎఎస్‌ అధికారుల్లో కూడా ఉన్నత స్థానాల్లో ఉన్న ముస్లిం ఐఎఎస్‌ అధికారులు చాలా తక్కువ. కేంద్ర ప్రభుత్వంలో 88 మంది సెక్రటరీలు ఉంటే వారిలో ఒక్క ముస్లిం కూడా లేదు.

ఐపిఎస్‌లలో కూడా ఇదే ధోరణి ఉంది. 3209 మంది ఐపిఎస్‌ అధికారులు ఉంటే వారిలో 109 మంది మాత్రమే ముస్లింలు, మొత్తం ఐపిఎస్‌ అధికారుల్లో ముస్లింలు 3.89 శాతం మంది మాత్రమే.

ఐఎఫ్‌ఎస్‌ అధికారులు మొత్తం 619 మంది ఉంటే వారిలో ముస్లింలు 10 మందే ఉన్నారు. అంటే 1.6 శాతం మంది ఉన్నారు.

ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయం ఏమిటంటే రిసర్చ్‌ అండ్‌ అనాలిసిస్‌ వింగ్‌ (ఆర్‌ఎడబ్య్బ్యూ)లో జాయింట్‌ సెక్రటరీ స్థాయి ముస్లింలు ఎవరూ లేరు. ఇద్ర దేశంలో కెల్లా అత్యున్నతమైన గూఢచార వ్యవస్థ. విద్యారంగంలో వెనుకబాటుతనం

ముస్లింలలో అక్షరాస్యత, విద్యాస్థాయి చాలా తక్కువగా ఉందని సచార్‌ కమిటీ నివేదికలో స్పష్టంగా చెప్పారు. జాతీయ సగటు స్థాయి కన్నా మున్లింలలో అక్షరాస్యతాన్థాయి చాలా తక్కువగా ఉంది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని అక్షరాస్యతా స్థాయిలో వ్యత్యాసాలు మరీ ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ముస్లింల విద్యాన్థాయికి ఇతర సామాజిక, మత వర్షాల వారి విద్యాన్థాయికి మధ్య అంతరం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.

2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం సగటున జుతీయ అక్షరాస్యత స్థాయి 65 శాతం అయితే ముస్లింలలో అక్షరాస్యులు 69 శాతం మాత్రమే. ఓబిసిల అక్షరాస్యతా స్థాయి కన్నా ఇది తక్కువ. కాని ఎన్‌సి/ ఎస్టీల అక్షరాస్యతా స్థాయి కన్నా ఎక్కువ. అంటే ఎస్‌సి/ ఎస్‌టిలలో అక్షరాస్యత ఉన్నవారు 52

వ్‌

శాతం మంది మాత్రమే. జార్ధంద్‌, కేరళ, కర్నాటక, మహారాష్ట్ర ఆంధ్రప్రదేశ్‌, గుజరాత్‌, మధ్యప్రదేశ్‌ వంటి పది రాష్ట్రాలలో ముస్లింల అక్షరాస్యత స్థాయి ఆ రాష్ట్రాల సగటు అక్షరాస్యత స్థాయి కన్నా ఎక్కువే ఉంది. కాని ఒక్క జార్ధండ్‌లో మినహాయిస్తే మిగతా ఉత్తరాది రాష్ట్రాలన్నింటిలోనూ ముస్లింల అక్షరాస్యతాస్థాయి తక్కువగానే ఉంది. ఢిల్లీ హర్యానా పంజాబ్‌ వంటి అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలలో కూడా ముస్లింల అక్షరాస్యత ఆ రాష్ట్రాల సగటు అక్షరాస్యత స్థాయి కన్నా తక్కువే ఉంది.

ఆరు నుంచి 14 సంవత్సరాల మధ్య వయసున్న ముస్లిం పిల్లల్లో 25 శాతం మంది పాఠశాల ముఖమే చూడలేదు. లేదా మధ్యలో బడి మానేశారు. ముస్లింలలో అక్షరాస్యత కొరవడడానికి ప్రధాన కారణం విపరీతమైన దారిద్ర్యం. మరో కారణం దగ్గర్లో ప్రాథమిక పాఠశాలలు లేకపోవడం. పశ్చిమ బెంగాల్స్‌ బీహార్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాష్ట్రాలలో ముస్లింల జనాభా వెయ్యి కన్నా ఎక్కువ ఉన్న గ్రామాలలో అసలు విద్యా సంస్థలే లేవు. పైగా బోధనా విధానంతో సహా విద్యా నాణ్యత (భాషా బోధనతో సహా) చాలా నాసిరకంగా ఉంటోంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలో దీనిని నిర్తక్ష్యం చేస్తున్నారు. దీనివల్ల ముస్లింలతో సహా బడి మానేసే వారి సంఖ్య పెరుగుతోంది. విద్యా సంస్థల్లో విచక్షణ

మిగతా అందరిలాగానే మధ్య తరగతి ముస్లింలలో అత్యధిక నంఖ్యాకులు తమ పిల్లలను “ప్రధాన (స్రవంతిలోని పాఠశాలలకు పంపించాలనుకుంటారు. వారు ఫీజు చెల్లించడానికి సిదంగా ఉన్నా ఆ విద్యొ సంస్థల్లో వారికి ప్రవేశం సాధ్యం కావడం లేదు. ఎస్‌సిలోలాగే వారూ వివక్షకు గురవుతున్నారు. అందువల్ల 1970ల నుంచి పట్టణ ప్రాంతాలలోనూ, గ్రామీణ ప్రాంతాలలోనూ పట్టభద్రులయ్యే ముస్లింలలో వ్యత్యాసాలు పెరిగిపోతున్నాయి. పట్టభద్రుల స్థాయి విద్యా సంస్థల్లో ప్రతి 25 మందిలో ఒకరు, స్నాతకోత్తర విద్యా సంస్థల్లో ప్రతి 50' మందిలో ఒకరు మాత్రమే ముస్లింలు ఉంటున్నారు. స్నాతకోత్తర విద్య అభ్యసించే ముస్లింల సంఖ్య ఎస్‌సి/ ఎస్‌టిల సంఖ్య కన్నా కూడా తక్కువే ఉంటోంది. ఆ స్థాయికి చేరుకుంటున్న హిందువులు 29 శాతం మంది, ఎస్‌సి/ ఎస్‌టిలు 28 శాతం మంది ఉంటే ముస్లింలు 16 శాతం మందే ఉంటున్నారు.

గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాలు, స్రీ పురుషుల మధ్య అక్షరాస్యత, విద్యా స్థాయుల్లో అంతరాలను పరిశీలిస్తే ముఖ్యంగా 1965 నుంచి 2001 మధ్య

38

| మొక్తు | పొందువ్లలు | ఎస్‌సిల/ఎస్‌టలు| మస్తు | ఇతరులు మెత్తం ఇండియా (18 (ఈ (2 522 | 591708 | పశ్చిమబెంగాల్‌ (252 (686 (7 1 (గ 56 | కళల 908 902 008 (| ౫1 | ఉత్తరప్రదేశ్‌ గరిక (ర | ౦ 42 (78 020 శీహర డ్రంక్‌ 40 (19 22 420 525 | అన్నిం౧09 టి 00 ఈ | 04 | 713 ఎమ్మూకకాశ్వేర్‌(670 కరర 2 465 | 478 | 106 కర్నాటక (15 666 (యళ 55 | 701 | 71 కర్తూతల్‌ [19 టట | ఈ 71 రన నరం మాల జాణ కాం యా మహూష్త[౦త గ ౫౯ | ఉఅం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ (రక క టం 600 603 వాన నరికి కరం జాంబ మా అలా కాయా వరుణ నమూన అ జా లాల వష్యయళథఖ ఎ ని హళ్యానా(రత య అరం ఈ క 0 729 వారా కరూత కం రాణ మా మాల కారిన నరా తయా కనా కాయ మహతా మాం మా అకా కం కా నపదంట (ఉం యి |క| 825 3 | రానా. గా నాన నాం లల కుండలీకరణుంలో ఉన్న నంఖ్ఞులు ముస్లింల జనాభాను బెట్టీ వారి నిష్పత్తి

అభివృద్ధి విషయంలో ముస్లింలు ఎస్‌సి/ఎస్‌టిల కన్నా వెనుకబడి ఉన్నట్లు సచార్‌ కమిటీ నివేదికలో పేర్కొన్నారు. అక్షరాస్యత, పాఠశాలల నిష్పత్తలో పట్టణ ప్రాంతాల్లోని మహిళల స్థితినే పరిశీలిస్తే 1965లో ఎస్స్‌స/ఎస్‌టిలు

గా [న 40 శాతమే అయినా 2001లో వారు 88 శాతానికి పెరిగారు. అదే స్థాయిలోని ముస్లింలు 1965 లో ముస్లింల కాన్న చాలా ఎక్కువ స్థాయిలో అంటే 52 శాతం దగ్గర ప్రారంభం అయినా 2001 నాటికి వారి ఎదుగుదల 80 ఏం

శాతం మాత్రమే ఉంది. అంటే ఎస్‌సి/ఎన్‌టిల కన్నా ముస్లింల ఎదుగుదల 8 శాతం తక్కువ ఉంది. తస్తాయి విద

ఉన్న తే అంశంపై పూర్తి అనగాహన రావడానికి ఉన్నతస్తాయి విద్య స్థితిని పరిశీలిద్దాం. ఐఐఎంలు, ఐఐటిలు దేశంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన ఉన్నత విద్యా సంస్థలు. 2004-2005, 2005-2006 సంవత్సరాల కాలంలో సచార్‌ కమిటీ ఐదు ఐఐఎంల నుంచి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం ఆ సంస్థల్లో మొత్తం 4748 మంది విద్యార్థులు ఉంటే వారిలో ముస్లింలు కేవలం 13 శాతం మాత్రమే. ఐఐటిలో ప్రస్తుతం 27,161 మంది విద్యార్థులు ఉంటే అందులో ముస్లింల సంఖ్య 894 మాత్రమే. పట్టభద్ర స్థాయిలో ముస్లింలు కేవలం 1.7 శాతం మందే ఉన్నారు.

ఇక్కడ మరో అంశాన్ని వివరించాల్సి ఉంది. మదర్భాలు పుట్టగొడుగుల్లా పుట్టకొస్తున్నాయని, వాటిలో మతతత్వ భావనలను చొప్పిస్తున్నారన్న మాట చాలా ఎక్కువగా వినిపిస్తోంది. పారశాలకెళ్లే వయసు ఉన్న పిల్లల్లో కేవలం 3 శాతం మంది మాత్రమే మదర్సాలకు వెళుతున్నారని సచార్‌ కమిటీ తేల్చింది. దీనికి కారణం కూడా దుర్భర దారిద్యమే. ఈ మదర్భాలలో చాలా భాగం విరాళాలు, దానధర్మాల (జకత్‌) మీద ఆధారపడి నడుస్తాయి. వీటిలో ఉచిత విద్యా బోధనతో పాటు ఉచిత భోజన, వసతి సదుపాయాలు కూడా ఉంటాయి. ముస్లిం ఓబిసిలు

ఆరోగ్య సదుపాయాలు, ప్రాథమిక సదపాయాలు మొదలైన భిన్న జీవన పరిస్థితులను సచార్‌ కమిటీ పరిశీలించింది. ఈ కమిటీ పరిశీలించిన మరో అంశాన్ని చూద్దాం. సచార్‌ కమిటీ పదో అధ్యాయంలో 'ముస్లిం ఓబిసిలు

• సానుకూల చర్యలు అన్న అంశం మీదే దృష్టి కేంద్రీకరించారు.

మండల్త్‌ కమిషన్‌ నివెదికను ఆమోదించిన తర్వాత సానుకూల చర్యల అమలు తీరులోని అనేక లోపాలను ఎత్తి చూపుతూ సబార్‌ కమిటీ ఈ కింది అంశాలను ప్రస్తావించింది.

“రాక్ష్రాల స్థాయిలో ఓబిసిల రిజర్వేషన్లకు కేంద్రంలో రిజర్వేషన్ల కన్నా సుదీర్గమైన చరిత్ర ఉంది. మండల్‌ కమిషన్‌ నివేదికను ఆమోదించిన తర్వాత ప్రారంభ దశలో ఓబిసిల కేంద్ర జాబితాను సామ్యాల సూత్రం అఆధారంగొ తయారు చేశారు. అందువల్ల కేవలం రాష్ట్రాల జాబితాల్లోనే ఉన్న అనేక

తం

కులాలను, మత వర్షాలను ఈ జాబితాలోంచి మినహాయించారు”. దీనివల్ల చాలా ఎక్కువగా నష్టపోయింది ముస్లిం ఓబిసిలే. ఉదాహరణకు మధ్యప్రదేశ్‌లోని రాష్ట్రస్థాయి జాబితాలో 37 కులాల వారిని ఇస్లామిక్‌ గ్రూపులుగా పేర్శొన్నారు. వీటిలో 27 కులాలు మాత్రమే కేంద్ర జాబికాలో చేరాయి. అదే విధంగా బీహార్‌లో ఇటీవల ఈ జాబితాను సవరించినప్పటికీ 17 ముస్లిం ఓబిసి గ్రూపులకు కేంద్ర జాబితాలో స్థానం దొరకలేదు. సచార్‌ కమిటీ నివేదికను అమలు చేయాలని కోరుతున్నప్పుడు ఓబిసిల జాబితాలోని ఈ వ్యత్యాసాన్ని తొలగించాలని కోరడం సబబైందే. సచార్‌ నివేదికపై సిపిఐ జాతీయ సమితి జనవరి మొదటి వారంలో కోల్‌కతాలో జరిగిన సిపిఐ జాతీయ సమితి సమావేశంలో సచార్‌ కమిటీ నివేదికపై ఈ కింది తీర్మానం ఆమోదించారు: “ముస్లిం మైనారిటీల సామాజిక ఆర్థిక వెనుకబాటు తనం, విద్యారంగంలో వెనుకబాటుతనం గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ప్రధాన మంత్రి ఏర్పాటు చేసిన సచార్‌ కమిటీ నివేదిక సమర్పించిన దగ్గర్నుంచి “ముస్లింలను సంతృప్తి పరచే” విధానాలను వ్యతిరేకించే పేరుతో బిజెపి మైనారిటీల మీద దాడి ముమ్మరం చేసింది. మైనారిటీల మీద దాడి చేయడం అన్నది వొందుత్పు ఎజెండాలో ప్రధానాంశం. సంఘ్‌ పరివార్‌కు అనుబంధ సంస్థలన్నీ ఈ దాడిలోనే నిమగ్నం అయి ఉన్నాయి. సచార్‌ కమిటీ నివేదికలో వివరించిన ముస్లింల సామాజిక ఆర్ధిక వెనుకబాటు తనం, విద్యారంగంలో వెనుకబాటు తనం గురించి ప్రస్తావించిన అంశాలే “ముస్లింలను సంతృప్తి పరిచే' విధానాలను అమలు చేస్తున్నారన్న వీమర్శలను తిప్పికొట్టేవిగా ఉన్నాయి. వాన్తవానికి ఇంత కాలంగా ('ప్రభుత్వోద్యోగాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వ రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాల సంక్షేమ పథకాల అమలులో, ముస్లిం మైనారిటీలకు అందుబాటులో ఉన్న విద్యా సదుపాయాల్లో ముస్లింలు తీవ్ర వివక్షకు గురయ్యారు. ఈ పరిస్థితి వల్ల ముస్లిం మైనారిటీల స్థితి ఇదివరకే సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాలుగా గుర్తించిన వారి స్థితి కన్నా హీనంగా ఉందని సచార్‌ కమిటీ నివేదిక తెలియజేసింది. ప్రభుత్వం సచార్‌ కమిటీ నివేదికను పార్లమెంట్‌కు సమర్పించినప్పటికీ ముస్లింల దయనీయమైన పరిస్థితిని మెరుగుపరచడానికి నిర్దిష్టమైన చర్యలేవీ తీసుకోలేదు, సచార్‌ కమిటీ చేసిన సిఫార్సులను అమలు చేయడం కోసం నిర్దిష్టమైన చర్యలు తీసుకోవాలని యు.పి.ఎ. ప్రభుత్వాన్ని సిపిఐ కోరుతోంది. సిపిఐ 4]

జాతీయ కార్యవర్గం 2006 డిసెంబర్‌లో చేసిన సూచనలను జాతీయ సమితి పునరుద్దాటిస్తోంది.

1. సామాజికంగా ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలుగా గుర్తించడం కోసం సానుకూల చర్యలు తీసుకోవడానికి రాజ్యాంగంలోని 15, 16 అధికరణలను దృష్టిలో ఉంచుకుని సచార్‌ కమిటీ నివేదిక చేసిన సిఫార్సులను పరిశీలించాలి.
2. వృత్తిపరమైన ముస్లిం కులాలన్నింటికీ అధిక సంఖ్యాక మతాలకు చెందిన వృత్తుల వారికి ఉన్న సదుపాయాలు అన్నీ అందజేయాలి. దీనికి తోడు మతం ఆధారంగా ఎన్‌సిలను, ఎస్‌టిలను గుర్తించడానికి ఎలాంటి వివక్ష చూపకూడదు.
3. ముస్లిం మతస్థులలోని అధిక సంఖ్యాకులు చేనేత వంటి చేతి వృత్తుల్లో ఉన్నవారు కాబట్టి ఆ వృత్తులను అభివృద్ధి చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం ప్రల్యేక పాకేజీలు ప్రకటించాలి. ఈ చేతివృత్తుల వారికి సులభమైన పద్ధతుల్లో బాంకు రుణాలు అందుబాటులో ఉండాలి. 4 ముస్లిం అభ్యున్నతికోసం ఇప్పటికే ఉన్న సంస్థలకు తగినన్ని నిధులు కేటాయించాలి.
4. ఆ మతం వారు విద్యా రంగంలో అభివృద్ధి చెందడానికి అనువుగా ప్రత్యేక కృషి చేయాలి. ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో మరిన్ని విద్యా సంస్థలు ఏర్పాటు చేయాలి. మైనారిటీ విద్యా సంస్థలకు, ముఖ్యంగా "సెకండరీ స్థాయి విద్యా సంస్థలకు ఉదారంగా నిధులు మంజూరు చేయాలి. ముస్లింలలో చేతివృత్తుల వారికీ సాంకేతిక విద్యావసరాలు తీర్చాలి. ముస్లింలలో సాధారణ విద్యను పెంపొందించడం కోసం సర్వశిక్షా అభియాన్‌ కింద ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి, ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించాలి.
5. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల విషయంలో మతపరంగా ఎలాంటి వివక్ష ఉండకూడదు. (ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల అమలులో కూడా ఏ మాత్రం వివక్ష ఉండకూడదు.

మైనారిటీల కోసం ఉద్దేశించిన పథకాల అమలును పర్యవేక్షించడానికి ఉన్న అన్ని స్థాయిల యంత్రాంగాలను పునరుద్ధరించి అవి సమర్ధవంతంగా పని చేసేట్టు చూడాలి. న

జనాభాలో గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్న దళితులు, ఆదివాసీలు, ముస్లిం మైనారిటీలు సామాజికంగా, ఆర్థికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిపోయి ఉంటే దేశ పురోభివృద్ధి సాధ్యం కాదని సిపిఐ జాతీయ సమితి భావిస్తోంది.

42

“మైనారిటీలను సంతృప్తి పరిచే” విధానాలను అనుసరిస్తున్నారని బిజెపి కొనసాగిస్తున్న ప్రచారాన్ని తిప్పికొట్టడానికి, మైనారిటీల దయనీయ స్థితి గురించి ప్రజల్లో చైతన్యం కలిగించడానికి ప్రచారోద్యమం నిర్వహించాలని జాతీయ సమితి దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న పార్టీ విభాగాలన్నింటికీ పిలుపు ఇస్తోంది. తమకు అవకాశాలు లేవని మైహాంటుటే ఉన్న భావనను ఆసరాగా చేసుకుని వారిలో మతోన్నాదాన్ని వారు ప్రత్యేకంగా ఉండే ధోరణిని రెచ్చగొట్టడానికి మైనారిటీ మతతత్వ సంస్థల ఆటలు సాగకుండా చేయడానికి కూడా ప్రచారోద్యమం చేపట్టాలని పార్టీ విభాగాలకు జాతీయ సమితి పిలుపు ఇస్తోంది”.

అయితే పైన పేర్కొన్న ఆరు సూచనలకే పరిమితం కానక్లేదు. దీనికన్నా ఇంకా చాలా ముందుకు వెళ్లాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల్లో ఉద్యోగావకాశాలపై ముస్లింల పట్ల వివక్ష చూపించే ధోరణిని అరికట్టడానికి, వివిధ ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల ఫలాలు వారికి అందకుండా చేసే ధోరణిని ఎదుర్మోవడానికి చట్టపరమైన, రాజ్యాంగపరమైన వోమీలు ఇవ్వడానికి ప్రయత్నించాలి. మౌలానా ఆజాద్‌ ఫౌండేషన్‌, మైనారిటీల ఆర్ధిక, అభివృద్ధి సంస్థల వంటి మైనారిటీలకు ఉపయోగపడే సంస్థలకు తగినన్ని నిధులు కేటాయించాలని డిమాండ్‌ చేయాలి.

శ ఈ 2 త్వ

అధ్యాయం 38 మూగజవుల ఐవాణె

వ్యక్తిగతంగానూ, వ్యవస్థాపరంగానూ మున్సిం మపొళలను సంప్రదించిన మీదట జాతీయ మహిళా కమిషన్‌ రూపొందించిన నివేదిక శీర్చిక ఇది. ముస్లిం మతస్థులలో లింగపరమైన అంశాలకు సంబంధించిన చాలా సమాచారాన్ని తన నివేదికలో పొందుపరచడానికి సచార్‌ కమిటీ శ్రద్ధ వహించినప్పటికీ ముస్లిం వారిలో ఈ సామాజిక పార్యాన్ని విడిగా పరిశీలించడం అవసరం. ముస్లిం మహిళలకు అన్యాయం జరిగిందన్న అపవాదు ముస్లిం మతస్థులపై ఉంది కనక కూడా ఈ విషయాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించడం అవసరం. మన మీడియా ఎప్పుడూ ఇమ్రానా, గుడియా వంటి వారి వ్యవహారాన్ని కొండంతలు చేసి చూపడానికే ఆసక్తి కనబరిచింది తప్ప ముస్లిం మహిళల దయనీయ స్థితిని తరచి చూడడానికి ఎన్నడూ (ప్రయత్నించలేదు.

పైన పేర్కొన్న నివేదికలో చేసిన సిఫార్సులు, వ్యాఖ్యల ఆధారంగా ఈ పరిశీలన (ప్రారంభిద్దాం.

1. సకల జీవన రంగాలలో ముస్లిం మహిళల వెనుకబాటు తనం విపరీతంగా ఉంది. ప్రస్తుతం జాతీయ న్థాయిలో చూస్తే మూడింట రెండు వంతుల మంది ముస్లిం మహిళలు నిరక్షరాస్యులు. ముస్లింల జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న అస్సాంలో ముస్లిం మహిళల్లో నిరక్షరాస్యులు 73.5 శాతం అయితే ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో 85 శాతం. హర్యానాలోని ముస్లిం మహిళల్లో 98 శాతం మంది నిరక్షరాస్యులే. చదువు లేకపోవడం వల్ల, అమాయకత్వం వల్ల వారి వివాహ చట్టాలను దుర్వినియోగం చేస్తున్నా వారు పట్టించుకోలేక పోతున్నారు. ఈ వివాహ చట్టాలను వారి హక్కులను విసృతం చేయడానికి కాకుండా వారిని హొంసించే ఉపకరజాలుగా వినియోగిస్తున్నారు.

2, అన్ని మత, వర్గాలలో కెల్లా ముస్లిం మహిళలతో సవా ముస్లింల అక్షరాస్యత చాలా తక్కువగా ఉంది. |

తేడ

చౌవాండనం...- (ఈర ొొాా 2

ముసింలు .... (రకా... 550 మ యానాం పొ ఇతర వైనాలచ అలో కొ

అదే విధంగా ఉద్యోగావకాశాలు లేకపోవడం లేదా వేతనాలు సంపాదించే సామర్థ్యం లేకపోవడం కూడా ముస్లిం మహిళల్లో చాలా ఎక్కువగా ఉంది. గిట్టుబాటు అయ్యే ఉద్యోగాలు ముస్లిం మహిళలకు లేకపోవడం కూడా దీనికి కారణం అయి ఉండొచ్చు. జీవిత వాస్తవం ఏమిటంటే ముస్లిం సమాజం ముస్లిం మహిళలు చుల్హా చాదర్‌ చార్‌ దివారీ (వంటగది, బురఖా, ఇల్లుకు పరిమితం అయిందని భావిస్తోంది.

(| వయాజనులో వనాలు నంపొదించో వారి * ోమన్తంయు...-- [క టొ __పొందువల 356 445 | _కసవలు మ '_ఇతరమెనారిటీలు! _ ౨16౨౦5

మిగతా మతాల వారితో పోలిస్తే పనిచేసే వారిలో ముస్లిం మహిళలు చాలా తక్కువ (దాదాపు 16 శాతం. .

వశిలో వయోజనుల థభాగస్నాము రేటు (దఖూవీఆల్లో చా గా గకాళసంలు. గ సంలు! చావాడవచ గో ళా కక టొ మంటల టో కో తనలో ర టో క్‌ చా తతదులో టొ టో కాక్‌ పాపాన వంతా గూ శ్‌

విడాకులు ఇచ్చే హక్కు ముస్లిం మహిళలకు కొన్ని అంశాల రీత్యా ఉన్నప్పటికీ విడాకులు ఇవ్వడానికి ముస్లిం పురుషులకు ఉన్న హక్కు ఏకపక్షం అయింది అని ముస్లిం స్థితిగతుల (1973) నివేదికలో పేర్కొన్నారు. ఈ విషయంలో చట్టాలకు ఉన్న పరిమితులను ఈ నివేదికను రూపొందించిన వారు గుర్తిస్తూనే లింగ వివక్షను తొలగించడానికి మరింత బలమైన చట్టాలు రూపొందించాలని సిఫారసు చేశారు. ఇలాంటి చట్టాల ద్వారా మాత్రమే సమకాలీన సమాజానికి అనువైన విడాకుల చట్టాలను, ఇతర ముస్లిం దేశాలలో అమలులో ఉన్న చట్టాలకు అనుగుణమైన చట్టాలను రూపొందించడం సాధ్యం అవుతుందని ఈ నివేదికలో పేర్కొన్నారు.

“నిర్దిష్టమైన సిఫార్సులు” అన్న అధ్యాయంలో జాతీయ మహిళా కమిషన్‌ ఈ విధంగా తెలియజేసింది : “ముస్లిం మహిళలు రెండు పార్వ్వాలలో నష్టపోతున్నారని మా అధ్యయనంలో తేలింది. మొదటిది -- పురుషాధిక్య సమాజాల్లోని మహిళల లాగానే ముస్లిం మహిళలు ఇబ్బంది పడుతున్నారు. రెండవది - ముస్లిం సమాజం వారిని సామాజిక చట్రంలో దిగువ,స్ట్థాయిలో ఉంచడం వల్ల ఎదురయ్యే ఇబ్బంది. ముస్లిం వివాహ చట్టాలను ఆ మతంలోని యథాతధవాదులు విడమర్చే తీరువల్ల రెండో రకమైన ఇబ్బంది ఉత్పన్నం అయింది. ముస్లిం మహిళ ఇంటి నుంచి అడుగు బయట పెట్టకూడదు, పురుషులతో కలివిడిగా ఉండకూడదు, గాఢమైన కోరికలు ఉండకూడదు, విద్య, ఉద్యోగాలు పురుషులకే కాని మహిళలకు ఉద్దేశించినవి కాదు, పెద్ద మనిషి అయిన వెంటనే వివాహం చేసుకోవాలి - మొదలైన నియామాలన్నీ ముస్లిం మహిళల మీద రుద్దుతూ ఉంటారు. మహిళలు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముస్లిం మహిళలు, చివరకు ఇండియాలో కూడా ఇతర మతాలకు చెందిన మహిళలు అనేక విజయాలు సాధిస్తున్నారన్న అంశాన్ని ముస్లిం మహిళలు గుర్తించకపోవడం దురదృష్టకరం. అందువల్ల భారతీయ ముస్లిం మహిళలు మెరుగైన భవిష్యత్‌ సాధించడంలో వెనుకబడిపోయి ఉంటున్నారు.

ఈ విషయంలో ప్రభుత్వ పాత్ర చాలా తక్కువ. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వస్తున్న మార్పులను ముస్లిం సమాజమే గుర్తించాలి. సాంప్రదాయికమైన త్‌మ చట్టాలను ఆధునిక సమాజ అవసరాలకు తగ్గట్టుగా మార్చవలసింది ముస్లిం సమాజమే.”

ఇదీ కీలకమైన అంశం. విజ్ఞతగల ముస్లిం సాంఘిక సంస్కరణలను దాటవేయడం ఇక ఎంత మాత్రం సాధ్యం కాదు. ఇది సెక్కులర్‌ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఆ మతం వారి వాస్తవిక డిమాండ్లతో ముడిపడిన విషయం.

శీ

సాంఘిక సంస్కరణలు జాతీయ మహిళా కమిషన్‌ నివేదిక రూపకర్తల్లో ప్రధాన పాత్ర వహించిన డాక్టర్‌ సయీదా హమీద్‌ బహిరంగంగా సాంఘిక సంస్కరణలను సమర్ధించారు. 2007 మార్చి 2న ఢిల్లీలో సుమిత్రా చిప్తీ స్మారకోపన్యాసం చేస్తూ ఆమె ఇలా అన్నారు ; “వారి పోరాటాలు, వారి వివేకం, వారి ధైర్య సాహసాలు ఇస్లాంలో మహిళలకు అనాదిగా ఉన్న ఉన్నత స్థానాన్ని సాధించడానికి ఉపకరించాలి. బురఖా వేసుకున్న ముస్లిం మహిళలను, భయంభయంగా చూన్తున్న మహిళలను వ(త్రికల ముఖపథత్రంగా అచ్చువేస్తున్నట్టుగా కాకుండా ముస్లిం మహిళలు బలానికి సంకేతంగా, ధైర్య సాహసాలతో కూడుకున్న వారిగా, ఏ రంగంలోనైనా పురుషులతో సమానంగా అడుగులో అడుగువేసి నడిచే వారిగా ఉండాలి”. మహమ్మద్‌ ప్రవక్త కాలం నుంచి మహిళలు చేపట్టిన సాహసోపేతమైన నిరసనలను, తద్వారా ముస్లిం మహిళలు సాధించిన విజయాలను వివరించిన తర్వాత ఆమె ఈ విజ్ఞప్తి చేశారు. ఫాతిమా మెర్పిస్సీ రాసిన విమన్‌ ఇన్‌ ఇన్లాం అన్న (గ్రంథంలోంచి ఖురాన్‌లో సురావ్‌ అల్‌ అజబ్‌ చెప్పిన విషయాలను ఆమె ఉటంకించారు. 'ఖురాన్‌లో పురుషుల గురించే ప్రస్తావించారు తప్ప మా గురించి ప్రస్తావించలేదు. ఖురాన్‌ కేవలం పురుషుల కోసమేనా?” అని మహమ్మద్‌ (ప్రవక్త భార్య ఉమ్‌ సల్మా నిలదీస్తుంది. అప్పుడే పురుషులు, స్రీలు సమానమేనన్న విషయాన్ని ఖురాన్‌లో ప్రస్తావించారు. ఉమ్‌ సల్మా అడిగిన ప్రశ్న మహిళల నిరసనకు ఆరంభం. దీనినుంచి భారతీయ ముస్లిం మహిళలు సమానత్వం కోసం పోరాటానికి స్ఫూర్తి పొందవచ్చు. 'పైన పేర్ళొన్న జాతీయ మహిళా కమిషన్‌ నివేదికలో విభిన్న ఇస్లామిక్‌ దేశాలలో వివాహ చట్టాల గురించిన ఒక అధ్యాయమే ఉంది. పాకిస్తాన్‌తో సవా అనేక దేశాలు పెళ్లీళ్లు విడాకులు, వారసత్వంగా ఆస్తి దక్కడం మొదలైన విషయాలకు సంబంధించి చట్టాలను సంస్కరించాయి. నే చ

అధ్యాయం 4 ముస్లిం మైనారిటీలు వ యా కమ్యూనిస్తులు లమ

దేశంలోని రాజకీయ జీవితంలో 'సెక్యులర్‌, (నజాస్వామ్య సంప్రదాయాలను నిరంతరం అనుసరిస్తున్నది భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ, స్వాతంత్ర్యం తర్వాత అరవై ఏళ్లలోనూ ముస్లిం మైనారిటీల న్యాయమైన హక్కుల కోసం వెనుకంజ వేయకుండా పోరాడింది, వారి మీద చూపుతున్న వివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది కమ్యూనిస్టులే. మైనారిటీ మతాల వారి సామాజిక, ఆర్థిక డిమాండ్ల కోసం, వాటిని సాధించడం కోసం జరిగే పోరాటంలో ముందున్నదీ, నిరంతరం పోరాడిందీ కమ్యూనిస్టులే.

దేశ విభజన జరిగినప్పుడు భారత ముస్లింలు అంతకు మందెన్నడూ లేనంతగా క్లిష్ట పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నారు. ముస్లింలు, ముఖ్యంగా ఉత్తరాదిలోని వారు దేశ విభజన పాపం తమదేనన్న భావనలో ఉండగా ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ నాయకత్వంలోని హిందూ మతోన్మాద శక్తులు పాకిస్తాన్‌ ఇస్లాం రాజ్యంగా ఉంటుంది కాబట్టి ఇండియాను హిందూ రాజ్యంగా ప్రకటించాలని గట్టిగా కోరారు. వారు ముస్లింలను పాకిస్తాన్‌కు తరిమి వేయాలనుకున్నారు. సరిహద్దుకు రెండు వైపుల నుంచి సాగిన వలసలు పరిస్థితిని మరింత సంక్లిష్టం చేశాయి.

ఆ కష్ట సమయంలో సిపిఐ చారన తీసుకుని జాతీయతా వాద ముస్లింలను, సెక్యులర్‌ భావాలుగల ముస్లింలను సమీకరించి స్వాతంత్ర్య పోరాటం నాటి సెక్యులర్‌ భావాలను ప్రోది చేయడానికి కృషి చేసింది. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత 1947 నవంబర్‌లో మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌ చొరవతో మొట్టమొదటి సమావేశం ఏర్పాటు అయిన మాట వాస్తవమే. కాని అదే సంవత్సరం మరింత విసృత స్థాయి సమావేశాన్ని కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులు లక్నోలో ఏర్పాటు చేశారు. ఈ సమావేశానికి వేయి మందికి పైగా (వతినిధులు హాజరయ్యారు. భారత ముస్లింలలో విశ్వానం పెంపొందించడంలో సమావేశం శ్రీల పొత్ర నిర్వహించింది.

తగి

ఈ లక్షీ సమావేశానికి సన్నాహాల్లో భాగంగా 1947, నవంబర్‌ 28 నాటి సిపిఐ అధికార పత్రిక వీవుల్స్‌ వజో పోలిట్‌ బ్యూరో సభ్యుడు డాక్టర్‌ జి. అధికారి ఒక వ్యాసం రాశారు. ఆ వ్యాసంలో ఇలా రాశారు. “ముస్లిం మైనారిటీల ప్రాణాలకు, ఆస్తులకు రక్షణ, వారి మత, సాంస్కతిక వ్యవస్థల పరిరక్షణ, ఉర్దూకు రక్షణ మొదలైనవి ముస్లింలు ప్రత్యేక రాజకీయ వ్యవస్థలను సంఘటితం చేసుకున్నందు వల్ల సాధ్యం కావు. మన రాజకీయ స్వాతంత్రాన్ని నునంధుటితం చేనుకోవడానికి, మన దేశాన్ని (ప్రజాస్వామ్యుకరించడానికి కొనసాగించే ఉమ్మడి పోరాటంలో ముస్లింలీగ్‌ వారితో సహా ముస్లింలందరికీ భాగస్వామ్యం కల్పించడం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యం అవుతుంది”.

“నామ్రాజ్యవాదులకు, రాకుమారులకు, భూస్వాములకు, బడా వ్యాపారులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతూ ్రజాస్వామీకరణ కోసం జరిగే పోరాటంలో ముస్లింలు ప్రజాస్వామ్య సోషలిస్టు, కమ్యూనిస్టు శక్తులతో చేతులు కలపాలి అని జాతీయతా వాద ముస్లింలకు అధికారి పిలుపు ఇచ్చారు. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత సిపిఐ కృషి

ముస్లింల కోసం ప్రత్యేక రాజకీయ వ్యవస్థను కొనసాగించాలని కలకత్తాలో జరిగిన ముస్లింలీగ్‌ సదస్సు తీసుకున్న నిర్ణయంపై పశ్చిమ బెంగాల్‌ సిపిఐ కమిటీ అధికార పత్రిక న్వాధీన్‌తా ఇలా హెచ్చరించింది.

“ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో అలాంటి వాదానికి భారత యూనియన్‌లో స్థానం లేదని ముస్లిం లీగ్‌ నాయకులు గుర్తించాలి. దీనివల్ల చట్ట సభల వెలుపల కాని, బయట కాని, మరెక్కదైనా కాని ముస్లింల ప్రయోజనాలు కాపాడడం సాధ్యం కాదు. భారత ముస్లిం ప్రయోజనాల కోసం, మొత్తం జాతి ప్రయోజనాల కోసం ఎలాంటి సంశయం లేకుండా (ప్రజాస్వామ్య విధానాలను, మతతత్వంతో సంబంధం లేని కార్యక్రమాలను అనుసరిస్తే తప్ప వారు చెప్పే శాంతి, సమైక్యత, అభ్యున్నతి అన్న గంభీరమైన మాటలకు ఏ విలువా ఉండదు.”

ఆ తర్వాతి నెలల్లో సెక్యులరిజం, మతతత్వం అన్న రెండు విభిన్న సైద్ధాంతిక దృక్పథాల మధ్య పోరాటాన్ని చాలా తీవ్ర స్థాయిలో కొనసాగింది. ఈ పోరాటంలో భాగంగానె మహాత్మాగాంధీ ప్రాణాలు అర్చించారు. 1948, జనవరి 30న వినాశకరమైన ఆర్‌.ఎస్‌ఎస్‌. దృక్చథం కలిగిన ఒక హిందూ మతతత్వ వాది ఆయనను హత్య చేశాడు. మహాత్మాగాంధీ నిరంతరం ముస్లిం మైనారిటీలకు అనుకూలంగా మాట్లాడడం వల్ల ఆయనను హత్య చేశాడు.

తం

గాంధీజీ హత్యతో దేశం నలుమూలలా ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ మీద తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం అయింది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ కేంద్రాల మీద, ఆ సంస్థతో సంబంధం ఉన్న వాటి మీద జనం తమ ఆగ్రహాన్ని ప్రదర్శించారు. ఆ రకంగా దేశ విభజన తర్వాత జరిగిన మత కలహాల స్థానంలో ఆరోగ్యకరమైన మతత్వ వ్యతిరేక ధోరణి ప్రబలంగా వ్యక్తం అయింది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమంలో కమ్యూనిస్టులు అగ్ర భాగాన ఉన్నారు.

ఆ రకంగా జాతీయ విముక్తి పోరాటంలోని సత్సంప్రదాయాలది క్రమంగా పైచేయి కావడం మొదలైంది. సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్య భారత రాజ్యాంగ రూపకల్పనలో ఈ ధోరణి ప్రతిఫలించింది.

మొట్టమొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో (న్రజలు కాం(గైన్‌ను అధికారంలోకి తీనుకువచ్చారు. దీనితోపాటు స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలోనూ, స్వాతంత్రానంతరం దేశాన్ని సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్య మార్గంలో నడిపించడానికి కమ్యూనిస్టులు చేసిన త్యాగాలను జనం గుర్తించారు. లోక్‌సభలో సిపిఐ రెండో అతి పెద్ద పార్టీగా అవతరించింది.

సెక్యులర్‌ రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన తర్వాతి కాలంలో కూడా ముస్లిం మైనారిటీలను విస్తృతమైన జుతీయ ప్రధాన ్రవంతిలోకి తీసుకొచ్చే సమస్యలు అపరిష్టృతంగానే ఉండిపోయాయి. 50ల చివరి దశలో కొనసాగిన భయంకరమైన మత కలవాలలో ఈ నమస్య ప్రధానంగా దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌, దాని రాజకీయ ఫ్రంట్‌ అయిన జనసంఘ్‌ ఈ మతకలహాల్లో తీవ్ర గర్హనీయమైన పాత్ర పోషించిన తర్వాత 1961, సెప్టెంబర్‌లో జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ మొట్టమొదటి జాతీయ సమైక్యతా మహాసభను నిర్వహించారు.

ఈ మహాసభలో ముస్లిం మైనారిటీల సమస్యలు ప్రముఖంగా చర్చకు వచ్చాయి. మన రాజకీయ జీవితంలో ఉన్న వైరుధ్యాలను ఈ మహాసభలో అప్పుడు నివిఐ (ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉన్న అజయ్‌ ఘోష్‌ చాలా ప్రతిభావంతంగా విశ్లేషించారు. ఈ సమయంలో మనదేశం అనేక రంగాలలో గణనీయమైన అభివృద్ధి సాధించినా, జాతీయ సమైక్యత అన్న భావన పెరిగినా ముస్లిం మైనారిటీల నర్దిష్ట సమస్యలను పరిష్మరించలేకపోయామని ఆయన చెప్పారు. తరచుగా మత కలహాలు జరుగుతున్నందువల్ల ఈ సమస్య మరింత జటిలం అయింది.

చట్టపరంగా కానీ రాజ్యాంగ పరంగా కానీ ముస్లిం మైనారిటీలకు వ్యతిరేకంగా వివక్ష ప్రదర్శించడానికి అవకాశమేలేదని అజయ్‌ ఘోష్‌ గ్గుర్తు వ్‌0

చేశారు. కాని ప్రభుత్వ పని తీరు వల్ల పరిపాలనా విభాగంలో సెక్యులర్‌ భావాలు కలగచేయడంలో విఫలమైంది. ముస్లిం మైనారిటీల పట్ల వివక్ష జీవన వాస్తవికత అయింది. “ఏం జరిగినా సరే మొత్తం మీద జరిగింది ఏమిటంటే మనం సెక్యులర్‌ విధానాలను యధాలాపమైనవిగా భావించాం. వివక్షకు దారి తీసేట్టుగా ఉన్న సెక్యులర్‌ సూత్రాల ఉల్లంఘనను చూసీ చూడనట్టుగా వ్యవహరించి నిర్లక్ష్యం చేశాం. ముస్లింల పట్ల వివక్ష కొనసాగుతోంది అన్న మాట చెబికే కూడా సహించలేని స్థితి ఉంది” అని అజయ్‌ ఘోష్‌ అన్నారు. అప్పటి నుంచి సిపిఐ ముస్లింల పట్ల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా నిరంతరంగా పోరాడుతూనే ఉంది. ముస్లిం మైనారిటీల విషయంలో కొనసాగుతున్న వివక్షకు వ్యతిరేకంగా చట్టసభల్లోనూ, వెలుపలా సిపిఐ ప్రతినిధులు పోరాడుతూ వచ్చారు. ముస్లిం మైనారిటీల సమస్యలను ఎత్తి చూపడానికి జుతీయ సమైక్యతా మండలి నమావేశాలను, మవాోనభలను సీపీఐ నమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకుంది. ముస్లిం మైనారిటీల ప్రయోజనాలను పరిరక్షించడానికి తీసుకోవాల్సిన నిర్దిష్టమైన చర్యలను ఇలాంటి సమావేశాలన్నింటిలోనూ సిపిఐ లిఖిత పూర్వకంగా అందజేసింది. మతకలహాలు పునరావృతం కాకుండా చూడడానికి గట్టి పరిపాలనా పరమైన చర్యలు తీసుకోవాలని పట్టుబట్టింది. దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో మతకలహాలు చెలరేగిన నెపథ్యంలో 1968, జూన్‌లో శ్రీనగర్‌లో జరిగిన జాతీయ నమైక్యతా మండలి సమావేశంలో మత కలహాలను నిరోధించడానికి సిపిఐ నాయకుడు భూపేళ్‌ గుప్తా అనేక సూచనలు చేశారు. 1) పరిపాలనా విభాగంలోని మతతత్వ శక్తులను ఏరివేయాలి; 2) మతతత్వ ప్రచారాన్ని నిషేధించాలి; 3) ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ నంటి అర్థ సైనిక, ఫాసిస్టు సంస్థలను అణచివేయాలి; 4) గూఢచార వ్యవస్థను సమూలంగా శుద్ధి చేయాలి; 5) మత కలవోలకు సంబంధించి జిల్లా స్ధాయి అధికారుల బాధ్యతను నిర్దిష్టంగా నిర్ణయించాలి; 6 మత కలహాలు జరిగినప్పుడల్లా బహిరంగ విచారణకు ఆదేశించాలి; 7) విద్యా బోధనలో సెక్యులర్‌ భావాలను ్రోదిచేయాలి, పాఠ్య పుస్తకాలను పునఃపరిశీలించాలి.

సిపిఐ నూచన ఆధారంగానే జిల్లా మెజిష్టైట్లను, పోలీన్‌ సూపరింటెండెంట్లను మత కలహాలకు వ్యక్తిగతంగా బాధ్యుల్ని చేశారు. మత కలహాలు చెలరేగితే ఈ ఇద్దరు అధికారులను అక్కడినుంచి బదిలీ చేయాలని

వ్‌

సిపిఐ చేసిన సూచనను సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించారు కాని దాని అమలు మాత్రం చాలా అరుదు.

ముస్లింల సమస్యపై 1978లో సిపిఐ జాతీయ సమితి ప్రత్యేక పత్రాన్ని ఆమోదించింది. ముస్లింల రాజకీయాల్లోని భిన్న పార్వ్వాలను విశ్లేషిస్తూనే ముస్లిం మైనారిటీల నిర్టిష్ట సమస్యలను ఈ పత్రంలో చర్చించారు. ఈ పత్రంలోని మైనారిటీల నిర్దిష్ట సమస్యల అధ్యాయంలో ఈ విధంగా 'పేర్మాన్నారు.

“ఉద్యోగాలలో ముస్లింల పట్ల వివక్ష చూపుతున్నందువల్ల (ఒక నివేదిక ప్రకారం జనాభాలో ముస్లింల జనాభా 12 శాతం ఉన్నప్పటికీ కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో వారి ప్రాతినిధ్యం కేవలం 2 శాతమే) ముస్లింల రిజర్వేషన్ల అంశాన్ని లేవనెత్తకూడదన్న ప్రశ్న తలెత్తింది. ముస్లింలకు ప్రత్యేక రిజర్వేషన్ల అంశానికి ఇతర వామపక్ష ప్రజాస్వామ్యశక్తుల నుంచి మద్దతు సమీకరించడం కష్టం. కాని కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో ముస్లింలకు తగిన ప్రాతినిథ్యం ఉండాలన్న అంశాన్ని పార్టీ లేవనెత్తవచ్చు. అలాగే ముస్లింల పట్ల వివక్ష చూపుతున్న సర్‌క్యులర్లను ఉపసంహరించాలని కోరవచ్చు. దీని అమలును పర్యవేక్షించడానికి (ప్రభుత్వం (ప్రత్యేక యంత్రాంగాన్ని రూపొందించాలి.

“దీనికితోడు ముస్లింలలోని కొన్ని వర్గాలను వెనుకబడిన వర్ధాలలో చేర్చి వారికి కూడా వెనుకబడిన తరగతుల వారికి కల్పిస్తున్న సదుపాయాలు కల్పించాలని పార్టీ డిమాండ్‌ చేయాలి. షెడ్యూల్డు కులాలకు, షెడ్యూల్డు తరగతులకు, భాషాపరమైన మైనారిటీలకు ఏర్పాటు చేసినట్టుగానే ముస్లింల కోసం కూడా ప్రత్యేక కమిషనర్లను ఏర్పాటు చేయాలని పార్టీ డిమాండ్‌ చేయాలి. న

“భారత ఉపఖండంలో పరిస్థితిని మెరుగుపరచడానికి పార్టీ పదేపదే చొరవ తీసుకోవాలి. దీనివల్ల మున్లింలలో ఉన్న అసంతృప్తిని, నైరాశ్యాన్ని స్వార్థపరశక్తులు తమ స్వలాభంకోసం వినియోగించుకోకుండా నిరోధించడం సాధ్యం అవుతుంది.

“పరిపాలనా రంగంలోనివారు, ముఖ్యంగా పోలీసులు ముస్లింల వ్యతిరేక పాత్ర పోషించడానికి వ్యతిరేకంగా పార్టీ ప్రచారంలో ్రత్యేకంగా

నొక్కి చెప్పాలి...”

ముస్లింల సమస్యను మరింత లోతుగా పరిశీలించడానికి ఒక ఉపసంఘాన్ని నియమించాలని కేంద్ర కార్యవర్దాన్ని జాతీయ సమితి

వలీ

ఆదేశించింది. ఈ కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. ఇప్పుడు ఇది మన పని విధానంలో ప్రధానాంశం అయింది.

1975, అక్టోబర్‌లో హైదరాబాదులో ముస్లింల మధ్య పని చేస్తున్న కార్యకర్తల మూడురోజుల సమావేశాన్ని పార్టీ ఏర్పాటు చేసింది. దీనిలో 1978లో జాతీయ సమితి ఆమోదించిన పత్రంలో పేర్కొన్న డిమాండ్లను పరిపుష్టం చేశాం. ఈ సమావేశంలో ఆమోదించిన పత్రాన్ని కేంద్ర కార్యవర్గం ఆ తర్వాత ఆమోదించింది. ముస్లిం మైనారిటీలు ఎదుర్కొంటున్న తక్షణ సమస్యలపై ఆ పత్రంలో ఇలా పేర్కొన్నారు:

“౩౩78 నాటి జాతీయ నమితి వథత్రంలో కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ ఉద్యోగాలలో ముస్లింలకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని పార్టీ డిమాండ్‌ చేయాలని పేర్కొన్నారు. ఈ విషయంలో ప్రభుత్వం పెద్దగా చేసింది ఏమీ లేదు. అయితే కేరళ (సిపిఐ నాయకుడు సి.అచ్యుత మీనన్‌ ముఖ్యమంత్రిగా ఉను ప్రభుత్వం ఉద్యోగాలలో ముస్లింలకు కోటా నిర్ణయించి మార్గదర్శకంగా నిలిచింది. కేంద్రం, రాష్ట్రాలు కేరళ అనునరిస్తున్న విధానాలను అమలు చేయాలని పార్టీ డిమాండ్‌ చేయాలి. (ప్రభుత్వ విభాగాలలోనూ, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలోనూ ముస్లింలకు తగిన ప్రాధాన్యం ఉండేట్టు చేయడానికి ఇదొక్కటే మార్గం.”

ఉద్యోగాల నియామకంలో ముస్లింల పట్ల వివక్ష చూపకుండా ఉండడానికి అన్ని న్థాయిల్లో ఒక యంత్రాంగాన్ని రూపొందించాలని లోక్‌సభలోనూ, రాజ్యసభలోనూ ఉన్న పార్టీ సభ్యులు సూచించారు. లిఖిత పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులైన ముస్లింల సంఖ్యను బట్టి అదే నివృత్తిలో వారిని నియమించాలి.

1975, నాటి పత్రంలో మరొక నిర్దిష్టమైన అంశం - నేత పనివారు, దర్జీలు, క్షురకులు, వడ్రంగులుగా ఉన్న వారిని గురించినది. ఈ వృత్తుల్లో ఉన్న ముస్లింలకు కూడా మెజారిటీ వర్గం వారికి ఉన్న సదుపాయాలే కల్పించాలని ఈ పత్రంలో డిమాండ్‌ చేశారు.

“ఈ రెండు డిమాండ్లను ప్రభుత్వం అంగీకరిస్తే ముస్లిం ప్రజలకు కొన్ని ఆర్థిక సదుపాయాలు దక్కుతాయి” అని ఈ పత్రంలో పేర్కొన్నారు.

మరో అంశం ఏమిటంటే వివిధ వృత్తులలో ఉన్న ముస్లింలను ఓబిసిలుగా గుర్తించాలన్న రెండో డిమాండ్‌ను జమాత్‌-ఎ-ఇస్తామి, హైదరాబాద్‌లోని మజ్లిస్‌-ఇత్తెహాదుల్‌ ముస్లిమీన్‌ లాంటి ముస్లిం సంస్థలు తీఫప్రంగా వ్యతిరేకించాయి. ముస్లింలను కులాల వారిగా విభజించాలని సిపిఐ

53

(ప్రయత్నిస్తోందని ఆరోపించారు. ఇప్పుడు అనేక ముస్లిం సంస్థలు ఇదే డిమాండ్‌ చేస్తున్నాయి. ముస్లిం సంస్థల వ్యతిరేకత వల్ల 80 సంవత్సరాల కాలం వృథా అయిపోయింది. పదేపదే మత కలహాలు జరుగుతున్నందువల్ల ముస్లిం జనాభా ప్రత్యేక ప్రాంతాలకు పరిమితం అయిపోతోందని సిపిఐ పత్రంలో పేర్కొన్నారు. “జల్రాంటి చోట్ల మున్సింలకు ఇళ్ల నృలాలు, వారి ఆవాసాలను మెరుగుపరచడానికి నికరమైన సూచనలు చేయడానికి మనం కృషి చేయాలి” అని ఆ పత్రంలో పేర్కొన్నారు. ఉర్దూ ఉర్జూ భాషపై ఆ పత్రంలో ఇలా పేర్మొన్నారు : “(4) హిందీ మాట్లాడే రాష్ట్రాలలోనూ, గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్న రాష్ట్రాలలో రాజ్యాంగంలోని 345వ అధికరణానికి అనుగుణంగా ఉర్దూకు అధికార భాష హోదా కల్పించాలి. అంటే అలాంటి రాష్ట్రాలలో నిర్దిష్టమైన ప్రాంతాలలో, నిర్దిష్టమైన ప్రయోజనాలకోసం ఉర్దూ అధికార భాషగా ఉంటుంది. ఈ బాధ్యతను నిర్వర్తించడంలో ఒక రాష్ట్రం కాని, రాష్ర్రాలు కాని విఫలమైతే ఈ లక్ష్య సాధన కోసం రాజ్యాంగంలోని 347వ అధికరణం (ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోవాలి”. కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ ఉర్జూ అకాడమీలను నెలకొల్పాలని కూడా పార్టీ డిమాండ్‌ చేసింది. ముస్లింలలో విద్యను పెంపొందించడానికి ప్రత్యేక నిధి ఏర్పాటు చేయాలని, ముస్లిం పారిశ్రామికులను ప్రోత్సహించడానికి మైనారిటీ ఆర్థిక అభివృద్ధి సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలని కూడా పార్టీ డిమాండ్‌ చేసింది. పరిశ్రమలు, వాణిజ్య విభాగాలు ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి ముస్లింలు బాంకు రుణాలు తీసుకోవాలనుకున్నప్పుడు బాంకులకు సమకూర్చవలసిన మూలధనాన్ని ఈ ఫైనాన్స్‌ కార్పొరేషన్‌ సబ్సిడీగా ఇవ్వాలని సిపిఐ సూచించింది. ఎస్‌సి/ ఎస్‌టి కమీషన్లను ఏర్పాటు చేసినట్టుగానే కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాల న్థాయిలోనూ మైనారిటీ కమిషన్‌ ఏర్పాటు చెయాలని కూడా పార్టీ అభ్యర్థించింది. | గ ఈ అవగావాన ఆధారంగానే ఈ డిమాండ్లకు (నచారం కలిగించడానికి, ఈ డిమాండ్లను ప్రభుత్వం అంగీకరించేట్టు చేయడానికి పార్టీ విభాగాలు నిరంతరం పోరాటాలు కొనసాగించాయి. ఈ డిమాండ్లపై కృషి చేయడం కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పార్టీ విభాగం విసృత ప్రాతిపదికన వరే

సదస్సు నిర్వహించింది. ఇదే పద్ధతిలో జిల్లాల్లో కూడా నదస్సులు నిర్వహించారు. రాజ్యసభలో భూపేళ్‌ గుప్తా ఇంద్రదీప్‌ సిన్హా లోకసభలో ఇంద్రజిత్‌ గుప్తా ఈ అంశాలను అనేకసార్లు ప్రస్తావించారు. సిపిఐతోపాటు ఇతర సెక్యులర్‌, ప్రజాస్వామ్యశక్తులు, వ్యక్తులు నిరంతరం ఈ డిమాండ్ల కోసం పోరాడినందువల్లే వివిధ రాష్ట్రాలలో ఉర్దూ అకాడమీలు, మైనారిటీ ఆర్థిక, అభివృద్ధి సంస్థలు, జాతీయ స్థాయిలో మౌలానా ఆజాద్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ ఫౌండేషన్‌, ఉర్దూ భాష అభివృద్ధికి జాతీయ మండలి, మైనారిటీ ఆర్థిక, అభివృద్ధి, సంస్థ లాంటివి ఏర్పడ్డాయి.

మతోన్మాదానికి వ్యతిరేకంగానూ, ముస్లిం మైనారిటీల హక్కుల కోసం పోరాడడంలో ఎప్పుడూ అగ్రభాగాన ఉన్నందుకు సిపిఐ గర్విస్తోంది. బాబరీ మసీదు వ్యవహారంలో తొలిదశలో సంఘ్‌ పరివార్‌ కుట్రలను భగ్నం చేసి, వాటికి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన శక్తి కమ్యూనిస్టృ పార్టీ ఒక్కటే. షా బానో కేసులో ముస్లిం మతతత్వవాదులకు లొంగిపోయి అయోధ్యలో మసీదు తలుపులు తెరవడం వెనక ఉన్న కుట్రకు వ్యతిరేకంగా పోరాడడంలో కూడా అగ్రభాగాన ఉన్నది సిపిఐ మాత్రమే. 1989లో బూటాసింగ్‌ వివాదాస్పద స్థలంలో శిలాన్యాసం జరగడానిక్తి వెసులుబాటు కల్పించినప్పుడు అప్పటి సిపిఐ ప్రధాన కార్యదర్శి చండ్ర రాజేశ్వరరావు వేలాది మంది పార్టీ కార్యక్తర్తలకు నాయకత్వం వహించి శిలాన్యాసాన్ని వ్యతిరేకించి అరెస్టయ్యారు.

మత కలహాలపై విచారణ కోసం ఏర్పాటు చేసిన అనేక దర్యాప్త కమీషన్లలో సిపిఐ ప్రముఖ పాత్ర నిర్వహించింది. జంషెడ్‌పూర్‌, భాగల్పూర్‌, మీరట్‌లో జరిగిన మత కలహాలపై దర్యాప్త చేయడానికి ఏర్పాటు చేసిన కమిషన్లు సరైన నిర్ధారణలకు రావడానికి, దోషులు ఎవరో నిర్ధారించడానికి కృషి చేసింది, పరిపాలనా విభాగం, పోలీసుల వైఫల్యాలను బయటపెట్టగానికి కృషి చేసింది కూడా భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీనే. మల్యానాలో పోలిసులు ముస్లింలను ఊచకోత కోసిన విషయాన్ని రాజ్యసభలో మొట్టమొదట బయట పెట్టింది సిపిఐ నాయకుడు భూపేశ్‌ గుప్తా బాబరీ మసీదు విధ్వంసం తర్వాత ముంబైలో జరిగిన మత కలవాలపై దర్యాప్తు చేసిన శ్రీకృష్ణా కమీషన్‌ నివేదిక తయారు చేయడంలో సిపిఐ నిర్వహించిన పాత్ర కూడా తక్కువేమీ కాదు. సిపిఐ తరఫున ్రసిద్ధ న్యాయవాది నీలోఫర్‌ భగత్‌ వాదించారు. దురదృష్టవశాత్తు శ్రీకృష్ణా కమీషన్‌ సిఫార్సులను ఇప్పటికీ అమలు చేయనే

దు.

సంఘ్‌ పరివార్‌, హిందూత్వ బ్రిగేడ్‌ కొనసాగించిన వినాశకరమైన

ప్రచారానికి వ్యతిరేకంగా సిపిఐ నిరంతరం పోరాడుతూనే ఉంది. మతోన్మాదం వ్‌

వివిధ పార్ట్వాలను బయటపెడుళూ సిపిఐ అనేక కరపత్రాలు, చిన్న చిన్న పుస్తకాలు ప్రచురించింది. (ప్రస్తుత సిపిఐ ప్రధాన కార్యదర్శి ఎ.బి.బర్దన్‌ మిట్‌ అంజ్‌ రియాలిటీ ఆథ్‌ మున్లిం ఆఅవీజయెంట్‌ (ముస్లింలను సంతృప్తి పరచడంలో మిథ్య-వాస్తవం) అన్న సోదాహరణమైన కరపత్రాన్ని రాశారు. సెక్యులర్‌ పార్టీలు ముస్లింలను వెనకేసుకు వస్తున్నాయని సంఘ్‌ పరివార్‌ చేస్తున్న దుష్ప్రచారాన్ని ఈ కరపత్రంలో వాస్తవాలు, అంకెలతో సవో తిప్పికొట్టారు. మత కలవాలు. ఎక్కడ' జరిగినా వాటిని నివారించడానికి, అదుపు చేయడానికి కమ్యూనిస్టులు అందరికన్నా ముందు కృషి చేస్తున్నారు. ఈ క్రమంలో అనేక మంది కమ్యూనిస్టులు తమ ప్రాణాలను సైతం అర్చించారు. అహమదాబాద్‌లో వసంత్‌, రజబ్‌ స్మారకార్థం ఏర్పాటు చేసిన చౌక్‌ మతోన్మాద వ్యతిరేక పోరాటంలో కమ్యూనిస్టుల పాత్రకు నిదర్శనం. 1969లో అహమదాబాద్‌లో జరిగిన మత కలహాలలో ముస్లింలను, పొందువులను రక్షించడంలో భాగంగా ఈ ఇద్దరు కమ్యూనిస్టులు (ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మత కలహాలు జరిగినప్పుడు ప్రభుత్వ స్థాయిలో కూడా కమ్యూనిస్టులు సమర్ధవంతంగా జోక్యం చేసుకున్నారు. గోద్రాలో సబర్మతి ఎక్స్‌ప్రెస్‌ బోగీలను దగ్ధం చేసిన తర్వాత గుజరాత్‌లో మతం పేరిట భయానకమైన హింసాకాండ చెలరేగిన రెండు రోజులకే సిపిఐ-సిపిఐ(ఎం) ప్రతినిధి వర్గం అప్పటి రాష్ట్రపతి కె.ఆర్‌.నారాయణన్‌ను కలుసుకుని హింసాకాండ చెలరేగిన [ప్రాంతాలలో సైన్యాన్ని నియోగించాలని కోరింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, పోలీసులు బహిరంగంగా సంఘ్‌ పరివార్‌కు చెందిన హింసాకాండకు పాల్పడే వారి పక్షాన నిలబిడ్డారని ఈ ప్రతినిధి వర్గం రాష్ట్రపతికి తెలియజేసింది. ఆ తర్వాత రాస్త్రపతి అప్పటి ప్రధానమంత్రి అటల్‌ బిహారీ వాజ్‌పేయికి రెండు లేఖలు రాశారు. ఈ లేఖల్లో వముందో కనీసం యు.పి.ఎ. ప్రభుత్వం కూడా బయట పెట్టలేదు. కిందటేడాది (2006) వడోదరలోని ఒక ముస్లిం ప్రార్లనా మందిరాన్ని కూల్చివేసిన తర్వాత మత కలహాలు జరిగినప్పుడు ప్రస్తుత సిపిఐ ప్రధాన కార్యదర్శి ఎ.బి.బర్దన్‌ వడోదరలో సైన్యాన్ని నియోగించాలని డిమాండ్‌ చేస్తూ కేంద్ర హోంమంత్రి ఇంటి ముందు ధర్నా చేశారు. ఆయన కేవలం లేఖలు రాస్‌ ఊరుకోలేదు. అక్కడ సైన్యాన్ని నియోగించేదొకా వెంటపడ్డారు. వ్‌6

మతోన్మాదానికి, కులతత్వానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడడంలో కమ్యూనిస్టులకు ప్రయోజనాలున్నాయి. ఎందుకంటే కార్మిక వర్షం మధ్య ఐక్యతను భగ్నం చేయడానికి ఉపయోగించుకునే ఆయుధాలు మతోన్మాదం, కులతత్వమే. ప్రజలు మతం పేరిట, కులం పేరిట ముక్కలైకే నష్టపోయేది కమ్యూనిస్టులే. సస 3 వ్‌7

అధ్యాయం ర్‌ య్య భఖష్యత్‌ మూర్గం

1992, డిసెంబర్‌ 6న బాబరీ మసీదును కూల్చివేసిన తర్వాత అనేక ముస్లిం ప్రతినిధి వర్షాలు సెక్యులర్‌ రాజకీయ పార్టీల కార్యాలయాలకు వచ్చి దేశంలో సెక్యులర్‌ వ్యవస్థను పరిరక్షించడానికి సత్వర చర్యలు తీసుకోవాలని రాజకీయ నాయకులకు విజ్ఞప్తి చేశాయి. ఈ పని చేయకపోతే దేశంలోని మైనారిటీల భవిష్యత్తు మంటగలిసిపోతుందని ఆ ప్రతినిధి వర్గాలలోనివారు వాదించేవారు. వారు చెప్పేదాంట్లో అబద్ధం ఏమీలేదు. సంఘ్‌ పరివార్‌ మూకలు బాబరీ మసీదును పడగొట్టడం మన జాతికి మూడు మూల స్తంభాలైన సెక్యులరిజం, ప్రజాస్వామ్యం చట్టబద్ధ పాలనపై దాడి చేయడమే.

అలాంటి ఒక సందర్భంలోనే సిపిఐ (ప్రధాన కార్యాలయం అజయ్‌ భవన్‌లో జమాత్‌-ఎ-ఇస్లామీ నాయకులతో సంప్రదిస్తున్నప్పుడు అసలు సెక్యులరిజం అంటే ఏమిటి అన్న ప్రశ్న తలెత్తింది. మీరు సెక్యులరిజం శీవలం ఇండియాలోనే ఉండాలనుకుంటున్నారా? లేక ఆధునిక రాజ్యాలన్నింటిలో ఇది కావాలనుకుంటున్నారా? అని జమాత్‌ నాయకులను అడిగాం. వారు దీనికి సూటిగా సమాధానం చెప్పకుండా దాటవేశారు. అది సహజమే. ఎందుకంటే వారు ముందు నుంచీ, పాకిస్తాన్‌లోనే కాకుండా (హముకూమత్‌-ఎ-ఇలాపొయా) భారత్‌లో కూడా (మనుస్కృతి ఆధారంగా హిందూ రాష్ట్రం) మతతత్వ రాజ్యం ఉంటుందనుకున్నారు.

సెక్యులరిజం అన్న భావన గురించి తీవ్ర గందరగోళం ఉంది. చాలా మంది దీనిని నాస్తికత్వం అనుకుంటున్నారు. అది పూర్తిగా తప్పు. మామూలు భాషలో చెప్పాలంటే సెక్యులరిజం అంటే రాజ్యాన్ని రాజకీయాలను, విద్యను మతం నుంచి విడదీయడం. అంటే రాజ్యానికి మతం ఉండకూడదు. రాజకీయ నాయకులు రాజకీయాల కోసం మతాన్ని వాడుకోకూడదు. అదే విధంగా విద్యా బోధన శాస్త ఆధారంగా కొనసాగాలే తప్ప మతంతో కలగా పులగం చేయకూడదు.

వాస్తవం ఏమిటంటే ఆధునిక రాజ్యం సెక్యులర్‌ రాజ్యంగా తప్ప మరొక రకంగా ఉండడం సాధ్యం కాదు. అనేక మతాలు, సంస్కృతులు,

58

అనేక భాషలు ఉన్న భారత్‌ లాంటి దేశంలో ఇది మరీ ముఖ్యమైంది. సెక్యులరిజంను సంపూర్ణంగా ఆచరణలో పెడితేనే భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని పరిరక్షించడం సాధ్యం అవుతుంది. అప్పుడే భారత్‌ సమైక్య జాతిగా మనగలుగుతుంది.

మరో ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే రాజకీయ వ్యవస్థ, రాజ్యం

'సెక్యులర్‌గా ఉంటేనే మైనారిటీలు సంపూర్ణంగా జాతీయ జీవనంలో భాగస్వాములు కాగలుగుతారు. నిజంగా సెక్యులర్‌ రాజ్యం అయితే మైనారిటీలకు న్యాయం చేయగలుగుతుంది. వారి వాక్కులను పరిరక్షించగలుగుతుంది. దేశంలో సెక్యులర్‌ శక్తులది పైచేయి అయినప్పుడే మైనారిటీలకు భద్రత ఉంటుంది. వారికి ప్రత్యేక గుర్తింపు కొనసాగుతుంది. బి.జె.పి. నాయకత్వంలో ఆరేళ్లపాటు కొనసాగిన ఎన్‌.డి.ఎ. హయాం ఉదాహరణే గమనించండి. అలాంటప్పుడు హిందూత్వ బ్రిగేడ్‌ తనంతట తాను కేంద్రంలో అధికారం చెలాయించే దశ ఉంటే పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందో ఆలోచించండి.

అదే విధంగా ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలోనే మెజారిటీ, మైనారిటీ అన్న ప్రశ్నలు ఉత్పన్నం అవుతాయి. నిరంకుశ పాలకుడు మైనారిటీలను అణగదొక్కడానికి వెనుకాడడు. అందువల్ల భారత మైనారిటీలకు కేవలం సెక్యులరిజం అన్న భావనపై విశ్వాసం ఉంటే సరిపోదు. వారికి కావాల్సింది ప్రయోజనాత్మకమైన సెక్యులర్‌ ప్రజాస్వామ్యాన్ని అందించగలవు.

అందువల్ల తమ భవిష్యత్‌ కార్యాచరణను రూపొందించుకునేటప్పుడు ముస్తిం మైనారిటీలు నిజమైన సెక్యులర్‌ ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఎంచుకోవాలి. మత ప్రాతిపదికతో ఉన్న పార్టీలు సెక్యులర్‌ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఇమడవు.

మరో రకంగా ఆలోచించినా ఒకరకమైన మతతత్వం మరో రకమైన మతతత్వాన్ని పెంచి పోషిస్తుంది. మెజారిటీ మతతత్వం, మైనారిటీ మతతత్వం ఒకదాన్ని మరొకటి పెంచి పోషిస్తున్నాయి. మైనారిటీ మతతత్వాన్ని అనుసరించడం ద్వారా మెజారిటీ మతతత్వాన్ని ఎదుర్కోవడం సాధ్యం కాదు. మతోన్నాదాన్ని విడిగానే ఎదిరించాలి. ఇందులో రాజీ ఉండకూడదు.

ఈ దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం మనుగడ సాగించాలంటే అన్ని వర్ణాల వారు, భాషల వారు, జాతుల వారు హేతుబద్ధమైన వైఖరిని అనుసరించాలి. అన్ని జీవన రంగాలలోనూ మైనారిటీలు హేతుబద్ధ వైఖరిని తమకు మార్గదర్శకంగా ఖావించాలి.

వం

ఇటీవలే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇన్సాఫ్‌ అనే కొత్త సంస్థ అవతరించింది. అది మతతత్వశక్తుల గుప్పెట్లో ఉన్న హైదరాబాద్‌లో ప్రవెశించింది. మజ్లిస్‌ ఇత్తెహాదుల్‌ ముస్లిమీన్‌ అనే ముస్లిం సంస్థదే మొన్నటి దాకా అక్కడ రాజ్యం.

ఇన్సాఖ్‌ సంస్థ హేతుబద్ధమైన ఆలోచనా విధానాన్ని ప్రచారం చేసిన తర్వాత హైదరాబాద్‌లో మతోన్మాద వాతావరణాన్ని తగ్గించడానికి వీలైంది. ఇంతవరకు తమ ప్రాణాలు, ఆస్తులు, ప్రత్యేక గుర్తింపునకు మించి ఆలోచించని ముస్లింలు ఇప్పుడు నిర్దిష్టమైన సామాజిక - ఆర్థిక అంశాల ఆధారంగా పోరాటాలు చేపడుతున్నారు. ఈ అంశాలను సాధించడం కోసం కృషి చేస్తున్నారు. ఇది సానుకూల పరిణామం. ఇన్నాఫ్‌ కార్యక్రమాల్లో కమ్యూనిస్టులు కీలక పాత్ర నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ సంస్థ కార్యాకలపాలు జిల్లాలకు కూడా విస్తరించాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అనుభవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని బీహార్‌లో కూడా ఇన్సాఫ్‌ వంటి సంస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

మున్సిం మైనారిటీల న్యాయమైన, వాన్తవమ్రైన కోర్కెలను రూపొందించడంలో వామపక్ష పొర్టీల సహకారంతో పని చేసే ఇన్సాఫ్‌ వంటి సంస్థలు కీలక పాత్ర నిర్వహించగలుగుతాయి. భారత ముస్లింలు దయనీయ స్థితినుంచి బయటపడడానికి సచార్‌ కమిటీ నివేదికలో వివరించినట్లు సత్వర చర్యలు తీసుకోవడానికి ఇలాంటి సంస్థలు ఉపయోగపడతాయి. (ప్రభుత్వం కూడా త్వరగా స్పందించాలి. సచార్‌ కమిటీ సిఫార్సులకు అనుగుణంగా సానుకూల చర్యలు తీసుకోవడంలో ఏ మాత్రం జాప్యం చేసినా అది మైనారిటీ వర్ణాలలో మతతత్వ ధోరణులు ప్రబలడానికి దారితీస్తుంది. నిరాశ నిస్పృహ, అనంతృప్తి కొనసాగితే మతతత్వ, ఒంటెత్తు పోకడలు గల నంస్థలు పెంపొందదానికి ఆస్కారం కలుగుతుంది.

మున్సిం మైనారిటీల కోనం సానుకూల చర్యలను రూపొందించేటప్పుడు దృష్టిలో పెట్టుకోవడానికి వీలుగా మేం కొన్ని సూచనలను పొందు పరుస్తున్నాం :

1. మొట్టమొదట చేయవలసింది సచార్‌ కమిటీ నివేదికను రాజ్యాంగంలోని 15, 16 అధికరణాల నేపథ్యంలో పరిశీలించాలి. అన్ని సానుకూల నిర్ణయాలు ఈ అధికరణాలకు అనువుగా ఉండాలి.

2, ప్రధానమంత్రి మైనారిటీల కోసం రూపొందించిన 15 సూత్రాల కార్యక్రమాన్ని కూడా ఈ అధికరణాల పరిధిలోకి తీసుకురావాలి.

8. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలోనూ, ప్రభుత్వరంగ సంస్థల ఉద్యోగాలలోనూ ముస్లింల ప్రాతినిథ్యం పెంచడంకోసం కేరళ తరహాలో కోటాలు నిర్ణయించాలి.

60

ఇదే కాకుండా ఉద్యోగ నియామకాలు జరిగే అన్ని స్థాయిల్లోనూ ముస్లింల పట్ల వివక్ష పాటించకుండా నిరోధించడానికి ఒక యంత్రాంగాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. అర్చలైన అభ్యర్థుల దామాషా ప్రకారం ముస్లింలను ఉద్యోగాలలో నియమించేట్టు చూడాలి.

4 రాష్ట్రాలలో ఉన్న ఓబిసిల జాబితాకు, కేంద్రంలో ఉన్న జాబితాకు మధ్య అనేక వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయని సచార్‌ కమిటీయే తెలియజేసింది. అర్హమైన ముస్లిం ఓబిసి తరగతులన్నింటినీ ఓబిసి జాబితాలో చేర్చాలి. వివిధ చేతి వృత్తులు చేపట్టే ముస్లింలందరికీ అధిక సంఖ్యాక మతంలోని వృత్తుల వారందరికీ వర్తించే సదుపాయాలన్నింటినీ అందజేయడం అన్నది దీనికి మార్గదర్శక సూత్రంగా ఉండాలి.

5. దళిత ముస్లింలను షెడ్యూల్డు కులాల వారిగా గుర్తించాలి. దీనికి సంబంధించిన 1950 నాటి రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వును ఉపసంహరించాలి. ఈ ఉత్తర్వు భారత రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించేదిగా ఉంది.

6. చాలామంది ముస్లింలు చేతివృత్తులలోనూ, కుటీర పరిశ్రమల్లోనూ, చిన్నతరహా పరి(శ్రమల్లోనూ పని చేస్తున్నారు కనక వారి అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక పథకాలను రూపొందించాలి. ఇలాంటి చేతివృత్తుల వారికి తక్కువ వడ్డీకి బాంకు రుణాలు అందేటట్టు చూడాలి. చేతివృత్తుల వారు నివసించే (ప్రాంతాల్లో సొంకేతిక శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థలను నెలకొల్పి యువతరం తాము కొనసాగిన్తున్న సాంప్రదాయిక వృత్తులలో సాంకేతిక నైవుణ్యాన్ని 'పెంపొందించుకోవడానికి వీలు కల్పించాలి. ఇలాంటి చేతివృత్తుల వారు నివసించే ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేక ఐ.టి.ఐ.లు, పాలిటెక్చిక్‌ కళాశాలలు ఏర్పాటు చేయాలి. ప్రాధాన్య రంగానికి ఇచ్చే రుణాలలో 15 శాతం రుణాలు ఇస్తామని (ప్రధాన మంత్రి ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నిజాయితీగా అమలు చేయాలి.

7. ఇంటి దగ్గర ఉండి పనిచేసే వారికి, ముఖ్యంగా మహిళలకు స్వయం సహాయక బృందాలద్వారా బాంకుల నుంచి రుణ సదుపాయం అందేట్టు చూడాలి.

8. సర్వశిక్షా అభియాన్‌, జూతీయ సాక్షరతా మిషన్‌కు కేటాయించిన నిధుల్లో కొంతభాగం ముస్లింల జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో వారికి

విద్యా సదుపాయాలు కల్పించడానికి వినియోగించాలి. అలాంటి బ్లాకులు, జిల్లాల్లో బాలబాలికలకు రెసిడెన్షియల్‌ పాఠశాలలు ఏర్పాటు చేయాలి. పేద విద్యార్థులలో అర్హులకు వోస్టల్‌ సదుపాయం, ఉపకార వేతనాలు అందజేయాలి. దీనికోసం బడ్జెట్‌లో ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించాలి. 61

9. మాతృభాషలో విద్యా బోధనకు ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాలి. సెకండరీ స్తాయిదాకా ఉర్జూ మీడియం పాఠశాలలు నెలకొల్పాలి. ఇలాంటి పాఠశాలలను మైనారిటీ విద్యా సంస్థలుగా గుర్తించడానికి ఉన్న అన్ని అడ్డంకులను తొలగించాలి. వాటికి ఉదారంగా నిధులు మంజూరు చేయాలి. సెంట్రల్‌ స్మూళ్లతో సహా అన్ని పాఠశాలల్లో ఉర్దూ ఉపాధ్యాయులను నియమించడానికి చట్ట బద్ధత కల్పించాలి.

10. గిరిజన ఉపప్రణాళికల తరహాలో ముస్లింల కోసం కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయిల్లో ఉప ప్రణాళికలను రూపొందించాలి. వాటికోసం తగిన నిధులు సమకూర్చాలి.

11. మైనారిటీ నంక్షేను పథకాలన్నింటినీ పరిపుష్టం చేని ఎన్‌సిపియుఎల్స్‌ మౌలానా ఆజాద్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ ఫౌండేషన్‌ లాంటి సంస్థలకు నిధుల కేటాయింపును పెంచాలి. బాంకు రుణాల కోసం దరఖాస్తు చేసుకునే బెత్సాహిక ముస్లిం పారిశ్రామికులకు జాతీయ మైనారిటీల ఫైనాన్స్‌, అభివృద్ధి సంస్థ్‌ మూలధనాన్ని సమకూర్చాలి.

12.వక్స్‌ కౌన్సిళ్లంటినీ గుర్తించి వాటికి కమిషనరేట్ల అధికారాలు కల్పించి చట్ట విరుద్ధంగా ఆక్రమించుకున్న వక్స్‌ ఆస్తులన్నింటినీ స్వాధీనం చేసుకునే అధికారం కల్పించాలి.

13. ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో, (గ్రామాళ్తో బ్లాకులలో ఆరోగ్య సదుపాయాలకు, ప్రాథమిక సదుపాయాల కల్పనకు ప్రత్యేక (ఢద్ధ తీసుకోవాలి.

14. గృవా వసతి, ఇతర సంక్షేమ పథకాల్లో ముస్లింలకు తగిన వాటా ఉండేట్టు చూడాలి.

15. మత కలహాల నిరోధానికి, బాధితులకు నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి జాతీయ సమైక్యతా మండలి చేసిన సిఫార్సులను అన్నింటినీ అమలు చేయాలి. దీనికోసం త్వరితగతిని చట్టం తయారు చేయాలి.

న 62

అనుబంధం య్‌ ఎగ్‌ = భవిష్యత్‌ దృష్టి : దృక్కోణాలు సిఫార్సులు (సచార్‌ కమిటీ నివేదిక చివరి అధ్యాయం)

1. సందర్భం

ఇండియాలోని విభిన్న సామాజిక మత వర్గాల వారు అభివృద్ధి ఫలాలు అందుకోవడానికి సమానావకాశాలు దక్కేయా లేదా అన్న అంశాన్ని ఈ నివేదిక పరిశీలించింది. ఇండియాలోని ముస్లింలపై ప్రత్యేక దృష్టితో ఈ పరిశీలన సాగింది. మైనారిటీలు తమ గుర్తింపు, భద్రత, సమానత్వం అన్న అంశాల గురించి ఆలోచించవలసి వచ్చిందని ఈ నివేదిక ఆరంభంలోనే చెప్పాం. ఈ మూడు అంశాలూ అంతస్సంబంధం కలిగినవని కూడా గుర్తించాం. కాని ఈ కమిటీని పరిశీలించమని చెప్పింది సమానత్వం కనక ఈ నివేదిక మౌలికంగా ఇతర సామాజిక, మత వర్గాలతో పోలిస్తే సామాజిక అభివృద్ధిలో ముస్లింలు కోల్పోయిందేమిటో అన్న అంశం మీదే స. కేంద్రీకరించింది. ఈ నివేదిక ప్రవేశిక అధ్యాయంలో చెప్పినట్టు పేదలందరి: ఉన్న ఉమ్మడి సమస్యలకు, మైనారిటీలకు, ముఖ్యంగా ముస్తింలకు ఉన్న ప్రత్యేక సమస్యలను గుర్తుకు తెచ్చుకోవడం ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.

వివిధ రాష్ట్రాలలో ముస్లింల మధ్య (ముస్లింలలో కూడా తమను తాము ఓబిసిలం అని చెప్పుకున్న వారి మధ్య గణనీయమైన తేడాలున్నాయని మా పరిశీలనలో తేలింది. సకల అభిపృర్ధి అంశాలలోనూ ఈ మతం వారు ఆచరణలో చాలా వెనుకబడి ఉన్నారని ళలింది. వాస్తవానికి మొత్తం మీద ముస్లింల పరిస్థితి కొంతమేర ఎస్‌సి/ ఎస్‌టిలకన్నా కొద్దిగా పైనే ఉన్నా హిందువులలో ఇతరులకన్నా (ఎక్కువగా పై కులాలవారు) అన్ని సూచికల్లోనూ తక్కువగానే ఉంది. ముస్లింల జనాభా గణనీయంగా ఉన్న పళ్చిమ బెంగాల్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌ బీహార్‌, అస్సాం రాష్ట్రాలలో వారి పరిస్థితి మరీ ఘోరంగా

63

ఉంది. ఇలాంటి లోటు ఉన్నప్పటికీ ఆసక్తికరమైన అంశం ఏమిటంటే ముస్లింలలో శిశు మరణాల సంఖ్య, స్త్రీ పురుషుల మధ్య నిష్పత్తి అంత దారుణంగా లేదు. అభివృద్ధిలో వెనుకబడి ఉండడంతో పాటు తమపట్ల వివక్ష చూపుతున్నారన్న అభిప్రాయం ముస్లింలలో ఎక్కువగా ఉంది. దీనివల్ల సమస్య మరింత జటిలం అవుతోంది.

దేశంలోని మున్నింల వెనుకబాటుతనం అన్న నమన్యను పరిష్కరించడానికి విధాన నిర్ణయాలు తీసుకునేటప్పుడు అందరికీ వర్తించే అభివృద్ధి విధానాలను రూపొందించాలని, ఆ మతం వారిని ప్రధాన జీవన (స్రవంలీలో చేర్చడానికి అనువుగా ఉండాలని ఈ కమిటీ గట్టిగా సిఫారసు చేసోంది. అయితే మతపరమైన వైవిధ్యాన్ని గౌరవించాలి.

• ఆవాస ప్రాంతాలు, పని, విద్య మొదలైన రంగాలతోపాటు వైవిధ్యం ఉందనే అంశాన్ని గుర్తించాలి. ప్రభుత్వం చేపట్టె కార్యక్రమాల్లో, విధానాలలో వాస్తవంగా వెనుకబడిన సామాజిక మత వర్గాల వారిని చేర్చాలి. బహుళత్వం ఉండే సమాజాల్లో సమానత్వం గురించి మాట్లాడటం అంటే మరింతగా నొక్కి చెప్పడం కాదు. సమానత్వాన్ని సమానావకాశాలను సాధించడానికి వైవిధ్యాన్ని గుర్తిస్తూనే అందరికీ వర్తించే విధానాలను అనుసరించాలి. వివక్ష చూపుతున్నారన్న అభిప్రాయానికి తావు లేకుండా చేయాలి. వైవిధ్యంతో కూడిన భారత సామాజిక నిర్మాణంలో ముస్లింలకు (ప్రాధాన్యం ఉందని గుర్తిస్తేనే ఇది సాధ్యం అవుతుంది.

కింద ప్రస్తావించే ఈ సందర్భాన్ని చూస్తే విధాన దృక్కోణాలు, సిఫార్సులను రెండు విశాల విభాగాల కింద విభజించవచ్చు.

నివేదికలో విశ్లేషించిన సామాజిక - ఆర్థిక విద్యాభివృద్ధికి సంబంధించిన విధానపరమైన చర్యలు / దృక్కోణాలు, నివేదికలో పేర్ళాన్న నిర్దిష్టమైన సమస్యలు / లేదా కోణాలు (ఉదా! విద్యా రుణ సదుపాయాలు, మొదలైనవి). 2, సాధారణ విధానపరమైన చర్యలు/ దృక్కోణాలు

ఇక్కడ మేం చాలా ప్రభావం కలిగించే చర్యలు, అంటే వాతంతట అవే (ప్రాధాన్యాన్ని కలిగిన చర్యలను, ఆ తర్వాత చర్చించబోయే సమర్ధంగా ఉపకరించగలిగే అంశాలను గురించి చర్చిస్తాం. 2.1 దాపరికం లేని తత్వం, వర్యవేక్షణ, నమాచారం అందుబాటులో ఉండవలసిన ఆవశ్యకత

సామాజిక మత వర్ణాలకు సంబంధించిన సామాజిక - ఆర్ధిక పరిస్థితులు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాల్లో వారు భాగస్వాములు కావడం మొదలైన

64

అంశాలపై నిరంతరం విశ్వసనీయమైన సమాచారం అందుబాటులో ఉండడం. దీనివల్ల తగిన విధానాలు రూపొందించడానికి వీలవుతుంది. దాపరికం లేని పద్ధతిలో వివిధ చర్యలను, కార్యమ్రాలను సమర్థవంతంగా అమలు చేయడం సాధ్యం అవుతుంది. మరోరకంగా చెప్పాలంటే సమ(గ్రమైన సమాచారం అందుబాటులో ఉండడం సుపరిపాలనకు ఉపకరిస్తుంది. ఇలాంటి సమాచారం అందుబాటులో ఉంటే సమాచార హక్కు చట్టం వంటివి సమర్థంగా పనిచేయడానికి వీలవుతుంది. తగినంత విశ్వసనీయ సమాచారం అందుబాటులో లేనందువల్ల కమిటీ తీవ్ర సమస్యలు ఎదుర్మోవాల్సి వచ్చింది. అందువల్ల ఈ సమాచారాన్ని సేకరించడానికి, దాన్ని సరిచూసుకోవడానికి, అందుబాటులో ఉన్న సమాచారాన్ని మదింపు వేసుకోవడానికి స్వతంత్రంగా 'పప్రయత్నించవలసి వచ్చింది. అతి కష్టం మీద సంపాదించిన ఈ సమాచారం కూడా విసృతమైంది కాకపోవడం వల్ల అనేక విషయాల్లో సంతృప్తికరంగా విశ్లేషించడం సాధ్యం కాలేదు. అందువల్ల వివిధ సామాజిక మత వర్షాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు సేకరించవలసిన ఆవశ్యకత ఉంది. సామాజిక మత వర్గాల వారికి సంబంధించిన సమాచారం సేకరించడం కోసం జాతీయ సమాచార నిధి ఏర్పాటు చేయాలని సిఫారసు చేస్తున్నాం. ఈ సమాచారాన్ని కంప్యూటరీకరించి ఇంటర్నెట్‌లో అందుబాటులో ఉంచాలి. జనాభా లెక్కల సేకరణ విభాగం, నేషనల్‌ అకౌంట్స్‌ స్టాటిస్టిక్స్‌ (ఎన్‌ఎఎస్‌), నేషనల్‌ సొంపుల్‌ సర్వే సంస్థ (ఎన్‌ఎన్‌ఎస్‌ఓ) విసృత స్థాయిలో నాణ్యమైన సమాచారాన్ని అందించగల శక్తి ఉన్న సంస్థలు. కాని ఈ సంస్థలు అర్థిక, విద్యా పరిస్థితులపై సామాజిక రాజకియ వర్థాల సమాచారాన్ని అందించగలిగే స్ధితిలో లేవు. అందుకని సామాజిక మత వర్గాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని సేకరించి నిరంతరం వారి పరిస్థితిని గమనించి అభివృద్ధి ఫలాలు ఎలా అందుతున్నాయో బేరీజు వేయవలసిన అగత్యం ఉంది. జాతీయ సమాచార నిధి ప్రభుత్వ పథకాల ద్వారా లబ్బిపొందే వారికి సంబంధించి జాతీయ స్థాయిలోనూ, రాష్ట్రాల స్థాయిలోనూ సమాచారాన్ని అందజేయగలిగి ఉండాభి. ఈ నమాచారంలో ఉపాధి, రుణాల అందుబాటులో, వివిధ కార్యకలాపాల్లో వారి భాగస్వామ్యుం మొదలైన వివరాలు ఉండాలి. ఈ సమాచారాన్ని జాతీయ స్థాయిలోని, రాష్ట్రాల స్థాయిలోని వివిధ విభాగాలు వినియోగించుకోగలిగే పద్ధతిలో ఉండాలి. ఈ సమాచారం సేకరించడం కోసం పైన పేర్కొన్న సంస్థల నుంచి, ప్రభుత్వ విభాగాల 65

నుంచి సమాచారం సేకరించడానికి జాతీయ సమాచార నిధికి అవకాశం ఉండాలి. కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సమాచార నిధికి సమాచారం చేరవేసే పద్ధతి ఉండాలి. దీనికి కావాల్సిన చట్టాన్ని ఇటీవలే ఏర్పాటు చేసిన సెంట్రల్‌ స్టాటిస్టికల్‌ కమీషన్‌ తయారు చేయవచ్చు. జాతీయ సమాచార నిధి స్వయం పతిపత్తితో పని చేయగలిగి ఉండాలి.

ఈ సమాచారం అందుబాటులోకి వచ్చిన తర్వాత ఎప్పటికప్పుడు ఎలాంటి విధానాలను రూపొందించాలో సూచించడానికి అనువైన వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. వివిధ పథకాల ద్వారా సామాజిక మత వర్ధాలకు అభివృద్ధి ఫలాలు ఎలా అందుతున్నాయో అంచనా వేయడానికి స్వయం ప్రతిపత్తిగల అసెస్‌మెంట్‌ అండ్‌ మానిటరింగ్‌ అథారిటీ (ఎఎంఎ)ని ఏర్పాటు చేయాలని కమిటీ సిఫారసు చేస్తోంది. విద్యావేత్తలు, వృత్తి నిపుణులు, పౌరసమాజ సంస్థలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఈ అథారిటీలో సభ్యులుగా ఉండి వివిధ సామాజిక మత వర్గాలవారు రాల స్థాయిలోనూ, కేంద్ర స్థాయిలోనూ ఎలా భాగస్వాములు అవుతున్నా! పర్యవేక్షించాలి. ప్రభుత్వ సమాచారాన్ని కంప్యూటరీకరిస్తున్నారు కాబట్టి ఎఎంఎ భాగస్వామ్యంలోని “వైవిధ్యత*ిను పర్యవేక్షించడం సాధ్యం అవుతుంది. సమాచారాన్ని కంప్యూటరీకరించినందువల్ల పంచాయితీలు, నగర పాలికలు, జిల్లా స్థాయిల్లో ముఖ్యంగా రాష్ట్రాలు, కేంద్ర స్థాయిల్లో పర్యవేక్షణ సులభం అవుతుంది. ఈ పర్యవేక్షణ అన్ని స్థాయిల్లో ఏక కాలంలో జరగాలి. ప్రతి అయిదేళ్లకు ఒకసారి విస్పృతన్థాయిలో పర్యవేక్షించాలి. అవసరమైతే ఈ పర్యవేక్షణ ఆధారంగా విధానాలను రూపొందించవచ్చు. సిఫార్సులు చేయవచ్చు.

2.2 సమానావకాశాలు కల్పించడం కోనం చట్టపరమైన ఆధారాలను పెంపొందించడం

తమపట్ల వివక్ష ప్రదర్శిస్తున్నారని ముస్లింలలో ఉన్న భావనను కొలగించవలసిన అవసరం ఉంది. వివక్ష కొనసాగుతోందని చెప్పడానికి అనుభవ పూర్వకమైన అధ్యయనాలు ఏమీ జరగలేదు. ఈ రంగంలో పరిశోధనను ప్రోత్సహించాలి. అయితే తగినంత సమాచారం అందుబాటులో లేకపోవడమే పెడ్గ చిక్కు ఈ రంగంలో సమాచారం తగినంతగా అందుబాటులోకి వస్తె మరిన్ని అధ్యయనాలు జరుగుతాయని ఆశించవచ్చు. ముస్లింలు అభివృద్ధి ప్రక్రియలో పాల్గొంటే, పథకాల అమలులో సమానత్వాన్ని సాధించగలిగితే తమవట్ల వివక్ష చూవుతున్నారన్న అభిప్రాయం తొలగిపోతుంది. అలాంటి సందర్భాలకు తావు లేకుండా ఉండాలంటే చట్టపరమైన వెసులుబాటు ఉండాలి.

656

భారత రాజ్యాంగం “మూడో విభాగం - ప్రాథమిక హక్కులకు” సంబంధించిన భాగంలో మతంతో సంబంధం లేకుండా పౌరులందరికీ సమాన హక్కులు కల్పించారు. మైనారిటీల మతం, భాష్క సంస్కృతి పరిరక్షణకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. అంటే ప్రభుత్వం గనక 'మైనాంజీల హక్కులను ఉల్లంఘిస్తే కోర్టులో సవాలు చేయొచ్చు. రాజ్యం తీసుకునే చర్యల విషయంలో మైనారిటీలు చేసే ఫిర్యాదులను పరిశీలించడానికి జాతీయ మానవ హక్కుల కమీషన్‌, జాతీయ మైనారిటీల కమీషన్‌ వంటివి కూడా ఉన్నాయి. కాని ఈ వ్యవస్థల పాత్ర పరిమితంగానే ఉంటుంది. ప్రభుత్వేతర సంస్థలు, వ్యవస్థలు చూపే వివక్షలకు సంబంధించి ఎప్పటికప్పుడు తలెత్తే ఫిర్యాదులను ఈ వ్యవస్థలు పరిశీలించలేవు. ఉపాధి, గృహవసతి, ప్రభుత్వ ప్రైవేట్‌ రంగ బాంకుల నుంచి రుణాలు తీసుకోవడం, మంచి పాఠశాలల్లో విద్యనభ్యసించడం వంటి వాటిలో తాము వివక్షకు గురవుతున్నట్టు కొన్ని సందర్భాలలో మైనారిటీలు భావించవచ్చు. ఇలాంటి అభిప్రాయం గనక ఉన్నట్టయితే ఈ ఫిర్యాదులను పరిశీలించి సమర్ధవంతమైన పరిష్కారం చూపడానికి అనువైన చట్టం రూపొందించాలన్న విషయం ప్రత్యేకంగా చెప్పకృళ్లేదు. తాము బాధితులమన్న అభిప్రాయం గనక మైనారిటీల్లో ఉంటే వాటిని సత్వరం పరిష్కరించడం కోసం రాజ్యం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేయవలసి ఉంటుంది. తమకు సమాన అవకాశాలు రావడం లేదని, తమ పట్ల పక్షపాతం చూపుతున్నారని, ప్రభుత్వ అధికారులు గాని, ఫైవేట్‌ వ్యక్తులు గాని తమ పట్ల వివక్ష చూపుతున్నారని మైనారిటీలు భావిస్తున్నట్టయితే ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి అనువుగా రూపొందించే యంత్రాంగం మైనారిటీలకు పూర్తి సంతృప్తికరంగా ఉందాలి. తమపట్ల ఏ యజమాని అయినా, వ్యవస్థ అయినా, వ్యక్తి అయినా తమ సామాజిక రాజకీయ వర్ణ నేపథ్యం కారణంగా, ప్రీపురుషులన్న భేదం కారణంగా వివక్ష చూపుతున్నారని భావించినప్పుడు వారు ఫిర్యాదు చేయడానికి ఈ యంత్రాంగం అందుబాటులో ఉండాలి.

దేశంలోని మెజారిటీ మైనారిటీ మతాల వారి ప్రయోజనాల మధ్య అనివార్యమైన ఘర్షణ ఉందని భావించడం సరైంది కాదు. ఇది తప్పుడు ఊహ. హేతుబద్ధమైన ఆలోచన కాదు. అన్ని సామాజిక మత వర్షాలలోనూ తరతమ ఖేదాలతో తాము వంచనకు గురవుతున్నామని, తమలో పేదరికం ఉందని, వివక్షకు గురవుతున్నామన్న భావం కలగవచ్చు. కాని మైనారిటీ వర్గాలకు చెందిన వారిలో ఇలాంటి భావనలు ఉన్నప్పుడు వాటిని నిరాకరించకూడదు. వారిలోని వివక్షా భావాన్ని విస్మరించకూడదు. ఏ

67

దేశంలోనైనా మతపరమైన మైనారిటీ వర్గాలలో ఇలాంటి భావన ఉండవచ్చు. ఈ వాన్తవాన్ని అంగీకరించడం అంటే మైనారిటీల వట్ల మొగ్గు చూపినట్టుకాదు. మెజారిటీని దొంగ దెబ్బ తీయడం కాదు. ఇలా గుర్తించడం అంటే వాస్తవాన్ని అంగీకరించడమే. న్యాయం చేయడమే కాదు - న్యాయం చేస్తున్నట్టు కనిపించాలి అన్న నానుడి న్యాయ వ్యవహారాల్లో అందరూ అంగీకరించిందే. అందుకే ఈ సందర్భంలోనే తమకు అవకాశాలు లేవని భావిస్తున్న వారికోసం సమానావకాశాల కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని కమీషన్‌ సిఫారసు చేసింది. 1976 నాటి బ్రిటన్‌లోని జాతి సంబంధ చట్టం దీనికి మంచి ఉదాహరణ. దీనివల్ల వివిధ రకాల వివక్షలను పరిష్కరించడానికి తగిన యంత్రాంగాన్ని రూపొందించడంతోపాొటు, వారి విషయంలో ఎవరైనా సక్రమంగా వ్యవహరించకపోతే చట్టం నిఘావేసి ఉంచుతుందని వారికి నమ్మకం కుదర్చడానికి ఉపకరిస్తుంది. 2.3 పరిపాలనలో భాగస్వామ్యం పెంపొందించడం అభివృద్ధి కార్యక్రమంలో తగినంతగా భాగస్వామ్యం లేకపోవడానికి ఒక కారణం పరిపొలనా చట్రంలో తగినంత భాగస్వామ్యం లేకపోవడం. భారత (వజాస్వామ్యంలో విభిన్న సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ అభిప్రాయాలుగల వర్దాలు, బృందాలు అట్టడుగుస్థాయి నుంచి జాతీయస్థాయి దాకా పాలనా వ్యవస్థకు ఎన్నిక కావడానికి అవకాశం ఉంది. ఆ రకంగా వివిధ వర్గాలవారు జాతీయ న్థాయిలో, రాష్ట్రాల, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల స్థాయిలో, అట్టడుగు స్థాయిలో (ప్రజాస్వామ్యయుతంగా భాగస్వాములు కావడం సాధ్యం అవుతుంది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో పంచాయితీలు, జిల్లా పరిషత్తుల నంటి స్థానిక సంస్థలు; పట్టణ ప్రాంతాలలో మునిసిపాలిటీలు, మునిసిపల్‌ కార్పొరేషన్లు ఈ విషయంలో కీలకమైన ఉపకరణాలుగా పనికొస్తాయి. పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంలోని ఈ వ్యవస్థలే గాక ఎన్నికల వ్యవస్థతో కూడిన, ప్రజాప్రాతినిధ్య లక్షణం కలిగిన ప్రభుత్వ అధీనంలోని వ్యవస్థలు కూడా చాలానే ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు ఒక ప్రాంతంలో ఆర్థిక అభివృద్ధి సాధించడం కోసం ఏర్పాటు చేసుకున్న సహకార సంఘానికి ఆ (ప్రాంత నివాసులే ఎన్నిక కావచ్చు. కాని మనదేశంలో ఉన్నట్టుగా విపరీతమైన సాంస్కృతిక వైవిధ్యం వల్ల వయోజనులందరికీ ఓటు హక్కు అన్న ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియ ఆధారంగా జాతి, భాష మత పరంగా మైనారిటీలు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నందువల్ల వారికి తగిన (ప్రాతినిథ్యం లభించే అవకాశం లేదు. వీరు ఎన్నికయ్యే సదుపాయం లేనందువల్ల వారు పరిపాలనలో భాగస్వాములయ్యే వెసులుబాటు 68

లేదు. గత అరవై ఏళ్ల కాలంలో మైనారిటీలకు దక్కిన అవకాశాలు చాలా తక్కువ. అన్ని రాజకీయ వ్యవస్థల్లోనూ ముస్లింల భాగస్వామ్యం చాలా తక్కువ అయినందువల్ల దీర్జకాలికంగా భారత సమాజం మీద, క 11 వ్యవస్థమీద దుష్ప్రభావం పడొచ్చు. ఈ అవకాశాలు లేనివారు పరిపాలనలో తమ ఉనికిని చాటుకోవడానికి తగిన ప్రాతినిథ్యం ఉండడంలేదు. వారికి రాజకీయ అధికారం సంక్రమించడం లేదు. అందరికీ సమానమైన ఓటుహక్కు అన్న సూ(త్రం అమలులో ఉన్నందువల్ల, ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో సంఖ్యాబలానికి ప్రాధాన్యం ఉన్నందువల్ల మనదేశంలో మైనారిటీలకు సమర్ధవంతమైన వ్యవస్థగాని, రాజకీయ ప్రాధాన్యం గాని లేవు. అందువల్ల అభివృద్ధి ప్రక్రియపై ప్రభావం చూపించడానికి కావాల్సిన పలుకుబడిగాని, అవకాశాలు కాని వారికి దక్కడంలేదు. (ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో వారు సమర్ధవంతంగా పాల్గొనడానికి కూడా అవకాశం కలగడం లేదు. అందువల్ల వారు రాజకీయ వ్యవస్థలోనూ, పరిపాలనా వ్యవస్థలోనూ వివిధ స్థాయుల్లో ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో పాల్గొనడానికి అనువైన యంత్రాంగాన్ని రూపొందించవలసిన అగత్యం ఎంతైనా ఉంది. కేవలం పాదార్థిక మార్పువల్ల మైనారిటీలకు వాస్తవమైన సాధికారికత అబ్బదు. వారు ఉమ్మడిగా తగిన వ్యవస్థను ఏర్చరచుకోవడానికి అవకాశం ఉండాలి.

కొత్త నామినేషన్‌ విధానానికి రూపకల్పన, అమలు

భాగస్వామ్యం పెరగాలంటే పరిపాలనలో ప్రాతినిధ్యం ఉండడం తప్పనిసరి. అట్టడుగు స్థాయిలో మైనారిటీల ప్రాతినిధ్యం పెరగడం కోసం “నామినేషన్‌” పద్ధతిని రూపొందించవచ్చు. ప్రభుత్వ సంస్థల్లో మైనారిటీల భాగస్వామ్యం పెరగడానికి అనువుగా వారిని ఎక్కువ సంఖ్యలో నామినేట్‌ చేయడానికి అనుగుణమైన పద్ధతులను అమలు చేయవచ్చు. స్థానిక సంస్థల్లో మైనారిటీలకు సముచితమైన ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ (ప్రభుత్వం అనుసరించిన విధానం వంటొదానిని అమలు చేయడానికి తగిన చట్టాలు రూపొందించాలని కమిటీ సిఫారసు చేస్తోంది. ఈ వెసులు బాట్లను అమలు చేసే ప్రతి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మతపరమైన, భాషాపరమైన మైనారిటీలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. స్థానిక స్వపరిపాలనలో వైవిధ్యాన్ని పెంచడంకోసం చేసే ఈ ప్రయత్నం వల్ల నమ్మకం, విశ్వాసంతో కూడిన అనుకూల వాతావరణం ఏర్పడుతుంది. దీనివల్ల అద్భుతమైన ఫలితాలు వస్తాయి. తద్వారా భారత (ప్రజాస్వామ్యం సచేతనంగా తయారవుతుంది. 69

నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు మరింత హేతుబద్ధమైన విధానం ఏర్పాటు రెండవ అధ్యాయంలో చర్చించినట్టుగా రిజర్వుడు నియోజక వర్ణాలలో ఉన్న వ్యత్యాసాలను తొలగించాలని కమిటీ సిఫారసు చేస్తోంది. మైనారిటీ మతస్థులు అధిక సంఖ్యలో ఉండే నియోజక వర్గాలను ఎస్‌సిలకు రిజర్వు చేయకుండా ఉండే పునర్విభజన పద్ధతిని అనుసరించడం ద్వారా మైనారిటీలకు, ముఖ్యంగా ముస్తింలు పార్లమెంటుకు, రాష్ట్రాల శాసన సభలకు పోటీ చేసి గెలిచే అవకాశం కలుగుతుంది. ఈ రెండు పద్ధతులకు తోడుగా ఆ మతం వారి రాజకీయ భాగస్వామ్యం పెంచడానికి మరిన్ని పద్ధతులను అనుసరించడం అత్యంత ప్రధానమైంది. 2.4 అవకాశాల్లో వాటా : వైవిధ్యాన్ని పెంచాల్సిన అవసరం ఆవాస ప్రాంతాలు, విద్యా సంస్థలు, పనిచేసే చోట వెంటనే వైవిధ్యాన్ని పెంచవలసిన అగత్యం ఉంది. ఈ (ప్రయోజనాలు సాధించడానికి అనేక పద్ధతులను అనుసరించవలసిన అవసరం ఉంటుంది. ఈ విషయాన్ని ఈ అధ్యాయంలో తర్వాత చర్చిండం జరుగుతుంది. ప్రత్యేక ఆవాస (ప్రాంతాలకు పరిమితం అయిపోయే ధోరణి పెరుగుతున్న కొద్దీ సామాజిక మత వర్ణాల వారు విద్యా సంస్థల్లోనూ, ఉపాధి అవకాశాలలోనూ భాగస్వాములు కావడం తగ్గిపోతోంది. దీనివల్ల సామాజిక మత వర్గాల వారి మధ్య అంతస్సంబంధాలు కుంచించుకుపోతున్నాయి. ఇలాంటి చోట్ల వైవిధ్యాన్ని పెంచడం విసృృతమైన విధాన లక్ష్యంగా ఉండాలి. ఈ సందర్భంలో సొమాజిక మత వర్దాలని వైవిధ్యాన్ని నిర్వబించడంలో కీలకంగా పరిగణించినప్పటికీ లింగపరమైన తేడాలను కూడా (విద్యా, ఉపాధి వ్యవహారాల్లో) పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. వైవిధ్యానికి సంబంధించిన సూచికను తయారు చేయడం పెద్ద సవాలే. ఈ సూచిక దాపరికం లేనిదిగా, సులభంగా అమలు చేయడానికి వీలుగా ఉండాలి. (ప్రోత్సాహకాలకు వైవిధ్యానికి అనుసంధానం వైవిధ్య సూచికికు ప్రోత్సాహకాలను అనుసంధానించే ఆలోచన చేయాలి. ఇది చాలా సంక్షిష్టమైన ప్రతిపాదన అన్నమాట అంగీకరించాల్సిందే. కాని వైవిధ్యాన్ని అంచనా వేయడానికి దాపరికం లేని ఆమోదయోగ్యమైన విధానాన్ని రూపొందించగలిగితే అనేక ప్రోత్సాహకాలను వైవిధ్య సూచికతో అనుసంధానించవచ్చు. ఆ రకంగా అన్ని సామాజిక మత వర్షాలకు విద్య, ప్రభుత్వ, (పైవేట్‌ రంగాల్లో ఉపాధి, గృహ వసతిలో సమాన అవకాశాలను 70

కల్పించవచ్చు. సమానత్వం సాధించడం కోసం ఈ వైవిధ్య సూచికను మెజారిటీ, మైనారిటీ మతస్థుల మధ్యనే కాక మైనారిటీల్లోని వివిధ వర్గాల మధ్య కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి, అప్పుడు నిజంగా అవకాశాలు లేనివారికి ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. ఆమోదయోగ్యమైన వైవిధ్య సూచికను గనక రూపొందించగలిగితే ఈ కింది విధానాలను అమలు చేయవచ్చు:

• ఎక్కువ వైవిధ్యానికి అవకాశం ఇస్తూ దాన్ని కొనసాగించే సంస్థలకు ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వడం. ఈ ప్రోత్సాహకాలను ప్రభుత్వ, (ఫైవేట్‌ రంగంలోని కళాశాలలకు, యూనివర్సిటీలకు కూడా వర్తింప చేయవచ్చు.

• పనిచేసే వారిలో వైవిధ్యం ఉండేట్టు చూసేందుకు ప్రైవేటు రంగానికి ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వడం. ఇలాంటి (ప్రోత్సాహకాలు కార్పొరేట్ల సామాజిక బాధ్యతలో భాగం అయి ఉండాలి. అదే సమయంలో ఈ క్రమంలో కొన్ని సానుకూల చర్యలు తీసుకోవాలి.

-విభిన్న సామాజిక మత వర్గాల వారికి ఆవాసం కల్పించే భవన నిర్మాణదారులకు అలాంటి గృహ నముదాయాలు నిర్మించడానికి ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలి. ఉమ్మడి అవకాశాల ఏర్పాటుకు వీలు కల్పించడం

చాలామంది పేద విద్యార్థులకు పార్కులు, (గ్రంథాలయాలు అందుబాటులో ఉండవు. వారి ఇళ్లల్లో చదువుకోవడానికి తగిన చోటు కూడా

ఉండదు. అలాంటి అవకాశాలను గనక కల్పించగలిగితే సామాజిక మత వర్దాల వారి మధ్య అంతస్సంబంధాలను పెంపొందించడం వీలవుతుంది. విద్యాపరమైన ఇలాంటి వాటిని ప్రోత్సహించడం చాలా అవసరం. ఇలాంటి సదుపాయాలను వివిధ మతాలవారు, పౌర సమాజం ప్రత్యేక తరగతులు నిర్వపాంచడానికి, రీడింగ్‌ రూముల కోనం ఇతర నిర్మాణాత్మక కార్యకలాపాలకు వినియోగించుకోవచ్చు. వివిధ మతాల వారు కలిసి జీవించే ప్రాంతాల్లో, బస్తీలలో (ప్రభుత్వం అలాంటి చర్యలను ప్రోత్సహించాలి. అప్పుడే వివిధ సామాజిక మత వర్గాల వారి మధ్య అంతన్సంబంధాలు పెంపొందించడం సాధ్యం అవుతుంది. ఇలాంటి చోట్లను వివిధ సామాజిక మత వర్షాల వారు కూడా తమ మధ్య అంతస్సంబంధాలకు వినియో గించుకోవచ్చు. ఈ చర్యలన్నీ పౌర సమాజం పరిధిలోకి వస్తాయి. కానీ మునిసిపాలిటీల అధీనంలో ఉపయోగించుకోకుండా ఉన్న ఖాళీగా ఉన్న స్థలాలను, భూములను ఇలాంటి వాటికి కేటాయించడం ప్రోత్సాహకరంగా క్‌.

ఉంటుంది. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రా జాతీయ పట్టణ పునర్నిర్మాణ పథకం (జెఎన్‌ఎన్‌యుఆర్‌ఎమ్‌) కోసం కేటాయించిన నిధుల్లో కొంత భాగాన్ని ఇలాంటి కార్యకలాపాలకు వినియోగించుకోవచ్చు. అవగాహన -- దానికి సంబంధించిన చర్యలు

అభివృద్ధి, వినూత్న కార్యకలాపాల అమలులో వైవిద్యాన్ని గౌరవించడానికి, అది కొనసాగేట్టు చేయడానికి, సేవల్లో ఈ వైవిధ్యం ఉండేట్టు చూడడానికి వీటికి సంబంధించిన అధికారులు వైవిధ్యం అవసరం అనీ, సామాజికంగా కొందరిని వెలివేయడం వల్ల తలెత్తే సమస్యల గురించి అవగాహాన కలిగి ఉందాలి. ఈ అంశాలపై (ప్రభుత్వానికి, ఇతర సిబ్బందికి అవగాహన కలిగించడం అత్యవసరం. వివిధ ఉద్యోగ వరాలు, ముఖ్యంగా ఎప్పుడూ (వ్రజలతో నంబంధాలు పెట్టుకోవాల్సిన అవసరం ఉండే ఉద్యోగులకు అవగాహన కల్పించడం కోసం విసృత స్థాయిలో కార్యక్రమం చేపట్టాలి. ఆరోగ్య సిబ్బంది, ఉపాధ్యాయులు, సోలీసులు, ఇతర భద్రతా దళాల వారికి ఈ అవగాహన కల్చించడం తప్పనిసరి. 8 నిర్దిష్ట విధాన చర్యలు

రెండవ విభాగంలో చర్చించిన అంశాలు వైవిధ్యాన్ని సమానత్వాన్ని సమ్మిళితత్వాన్ని సాధించడానికి ఉపకరిస్తాయి. కానీ విద్యా, ఉపాధి, రుణ సదుపాయాల కల్పన వ్యవహారాల్లో నిర్దిష్ట విధానాలు కూడా అవసం. ఈ రెండూ పరస్పర పూరకాలుగా ఉంటాయి. మొదట రెండు ఫప్రధానాంశాలను ప్రస్తావించాలి. 1) కింద సూచించే విధానపరమైన చర్యలు పైన పేర్కొన్న అంశాలను కలిపి అమలు చేస్తేనే మెరుగైన ఫలితాలు ఉంటాయి తప్ప అరకొరగా అమలు చేస్తే ప్రయోజనం ఉండదు. 2) ఈ విభాగంలో చర్చించిన అన్ని చర్యలకు సంబంధించి మహిళలపై ప్రత్యేకంగా దృష్టి సారించాలి. 3.1 విద్య కీలక పాత్ర

అందుబాటులో ఉండే అవకాశాల నుంచి ప్రయోజనం పొందడంలో విద్య కీలక పాత్ర నిర్వహిస్తుంది. తద్వారా ఆర్థికాభివృద్ధి సాధ్యం అవుతుంది. ముస్లింలు విద్యాపరంగా ఎంత వెనుకబాటుతనాన్ని అనుభవిస్తున్నారో ఈ నివేదికలో స్పష్టంగా తెలియజేశాం. కింది స్థాయిలో విద్యా సంస్థల్లో చేరడం దగ్గర్నుంచి ఉన్నత విద్య దాకా భారతీయ ముస్లింల పరిస్థితి ఇతర్‌ సామాజిక మత వర్షాలవారితో వోలిస్తే దిగదుడుపుగా ఉంది. నిజానికి సాపేక్షికంగా చూస్తే వారి పరిస్థితి బాగా దిగజారింది. బాలికలు / మహిళల పరిస్థితి మరీ దారుణంగా ఉంది. దీనికి అనేక కారణాలున్నాయి. పేదరికం దగ్గర్నుంచీ

72

వివక్ష చూపుతున్నారన్న అభిప్రాయం దాకా, పాఠశాలలకు దూరంగా ఉందడం వరకు అనేక కారణాలున్నాయి. మొత్తం మీద పరిస్థితి ఘోరంగా ఉన్నా ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ముస్లింలు విద్యా సంస్థల్లో చేరడం పెరిగింది. ఈ మార్పు వల్ల వచ్చిన అవకాశాలను పెంపొందించే విధంగా విధానాలు ఉండాలి. మా విశ్లేషణ ప్రకారం పాఠశాల విద్య విషయంలోనే పెద్ద సమస్యలు ఉన్నాయని తేలింది. ఎస్‌సి/ఎస్‌టిలను మినవోయిస్తే ఇతర సామాజిక మత వర్ధాల వారితో పోలిస్తే పాఠశాల విద్య పూర్తి చేసే ముస్షింల సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉంది. గృహ నిర్మాణ వ్యయం, ఉండేచోటు, లింగ భేదాలు మొదలైనవన్నీ పరిశీలించిన మీదట ఈ విషయం తేలింది. పాఠశాల విద్యనభ్యసించదానికి ఉన్న అడ్డంకులను అధిగమించగలిగితే వివిధ సామాజిక మత వర్గాల వారి మధ్య పట్టభద్రస్థాయి విద్య ఆర్జించడంలో తేడాలు తగ్గిపోతాయి. కొన్ని సందర్భాలలో ఇవి అంత ప్రధానమైనవిగా కూడా ఉండవు. అందువల్ల పాఠశాల విద్య మీద ఎక్కువ దృష్టి కేంద్రీకరించడం అవసరం, | 14 ఏళ్ల వయసు వచ్చే దాకా ఉచిత నిర్బంధ విద్య గరపడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. ఇది సాధ్యం కావాలంటే ముస్లిం విద్యా పరిస్థితి మెరుగుపడాలి. మిగతా సామాజిక వర్ధాలలోని బడుగు వర్ణాల బాలల కన్నా వారికే ఈ అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. దీనికి తోడు కింద పేర్శొన్న మరికొన్ని అంశాలపై కూడా దృష్టి కేంద్రీకరించాలి. పారశాలస్థాయి పాఠ్య పుస్తకాల్లో సామాజిక వైవిధ్య ప్రతిఫలనం బాలల మనసులపై ఎక్కువగా ప్రభావం చూపేవి పాఠశాల స్థాయి పార్య పుస్తకాలే. కుటుంబంతో పాటు పాఠశాలలో బాలలు రాయడం, చదవడం, గ్రహించడం నేర్చుకోవడంతో పొటు విలువలు, వైఖరులు కూడా అలవర్చుకుంటారు. ఇవే పిల్లల వ్యక్తిత్వాన్ని స్వభావాన్ని తీర్చి దిద్దుతాయి. పాఠ్య పుస్తకాలకు చాలా ప్రాధాన్యం ఉంది కాబట్టి సామాజిక విలువలను నేర్చదంలో పాఠ్య పుస్తకాలు ప్రముఖమైన ఉపకరణాలుగా ఉంటాయని కమిటీ అభిప్రాయపడుతోంది. పాఠ్య పుస్తకాలు వాస్తవాలను ప్రతిబింబించడంతోపాటు సామాజిక విలువలను బోధించడానికి కూడా తోద్చడాలి. బాలలు పాఠ్య పుస్తకాలను అనేకసార్లు చదువుతారు. కాబట్టి పాఠ్య పుస్తకంతో వారి పరిచయం ముఖ్యమైంది. పాఠ్య పుస్తకాల్లో ఉన్న విలువలను పెంపొందించడానికి తోద్చడుతుంది. పాఠ్య పుస్తకాలు కనక ఈ వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబించకపోతే ఒక మతం వారిని కించపరిచేట్టుగా ఉంటే అవి విసృత సమాజం నుంచి ఆ 73

మతం వారిని వెలివేసి చూడడానికి అవకాశం కల్పిస్తాయి. పాఠ్య పుస్తకాల్లో ఉండే సాధారణ విషయాలే మత విద్వేషాన్ని కుల వక్షపాతాన్ని పెంపొందించడానికి బీజాలు నాటుతాయి. లింగ విభేదాలను అవగాహన చేసుకోకపోవడానికి దారి తీస్తాయి. పాఠ్య పుస్తకాల లక్ష్యం దీనికి పూర్తిగా విరుద్ధంగా ఉండడమే. అనుచితమైన సామాజిక విలువలు, ముఖ్యంగా మత విద్వేషాన్ని రెచ్చగొట్టే అంశాలను పాఠ్య పుస్తకాల నుంచి తొలగించే కార్యక్రమాన్ని చేపట్టాలని కమిటీ సిఫారసు చేస్తోంది.

పాఠశాల విద్యలో చర్యలు

పదేళ్లలోపు వయస్సున్న పిల్లల్లో ముస్లింలు ఎక్కువ శాతం మంది ఉన్నారు. దేశ వ్యాప్తంగా పదేళ్ల వయసు ఉన్న పిల్లలు 28 శాతం అయితే ముస్లింలలో వారు 27 శాతం ఉన్నారు. అయినప్పటికీ ప్రాథమిక స్థాయిలో పాఠశాలల్లో చేరడం, కొనసాగడం (ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో కొద్దిగా పెరుగుతున్నప్పటికీ) ముస్లింలలో చాలా తక్కువగా ఉంది. ఈ వాస్తవాలను చూస్తే ఆ మతం వారికి ప్రాథమిక విద్య చాలా ముఖ్యమైంది. 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలందరికీ ఉన్నత (ప్రమాణాలు గల విద్య సత్వరం అందుబాటులోకి రావాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికితోడు ఈ కింది చర్యలు తీసుకోవడం మంచిది:

-పట్టణ ప్రాంతాల్లో చాలా కుటుంబాల వారు ఒకే గదిలో కాపురం ఉంటారు కాబట్టి స్థానికంగా ఉమ్మడి పఠన కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం తప్పనిసరి. వీటిలో వారు కొద్ది గంటల సమయం చదువు మీద దృష్టి కేంద్రీకరించవచ్చు. ఈ విషయంలో ప్రభుత్వం, స్వచ్చంద సంస్థలు, కార్బొరేట్‌ రంగం సహకరించవచ్చు.

-ముస్లింలు అధిక సంఖ్యలో ఉండే అన్ని ప్రాంతాలలో ఉన్నత ప్రమాణాలు గల ప్రభుత్వ పాఠశాలలను నెలకొల్పాలి.

• బాలికల కోసం ముఖ్యంగా 9 నుంచి 12 తరగతి దాకా ప్రత్యేక పాఠశాలలు నెలకొల్పాలి. దీనివల్ల మునిం బాలికలు పాఠశాల విద్యనభ్యసించడానికి వీలు కలుగుతుంది. బాలబాలికలు కలిసి చదువుకునే పాఠశాలల్లో మరింత మంది మహిళలను ఉపాధ్యాయులుగా నియమించాలి.

-మాత్ఫ భాషలో (ప్రాథమిక విద్యాబోధన అందుబాటులో ఉండడానికి రాజ్యాంగం పూచీ పడింది. ఉర్దూ మాట్లాడే ప్రాంతాలను గుర్తించి ఉర్జూ మాట్లాడే జనాభా అధికంగా ఉన్నచోట ప్రాథమిక విద్యను ఉర్దూలో బోధించడానికి పాఠశాలలు వెంటనే ఏర్పాటు చేయాలి.

“7జీ

దీనికోసం జెఎన్‌ఎన్‌యుఆర్‌ఎమ్‌ నిధులను ఉపయోగించుకునే అవకాశాలను పరిశీలించాలి. మెట్రిక్‌ పాస్‌ కాని వారికి సాంకేతిక విద్వ, శిక్షణ

విద్యకు సంబంధించిన అధ్యాయంలో తెలియజేసినట్టు ముస్లిం బాలికలు, బాలురలో ఎక్కువ మంది మెట్రిక్యులేషన్‌ పరీక్ష తప్పుతుంటారు. లేదా అంతకు ముందే చదువు మానేస్తుంటారు. మాధ్యమిక స్థాయి విద్య పూర్తిచేసి ఆ తర్వాత చదువు కొనసాగించలేని ఇలాంటి బాలలకు వివిధ రకాల సాంకేతిక శిక్షణ ఇప్పించాలి. వస్తూత్పత్తి రంగంలోనూ సేవా రంగంలోను అవసరమైన నైపుణ్యం నిరంతరం మారుతూ ఉంది. ఇలాంటి వాటి కోసం చాలా వాటిల్లో ఉన్నత విద్య ఉన్నవారు, సుశిక్షితులైన వారు అవసరం కాకపోవచ్చు. తగినంత సాంకేతిక శిక్షణ ఉన్న మార్యమిక స్టాయి విద్యార్ధులు ఈ అవసరాలకు సరిపోవచ్చు. అయినప్పటి ఐటిఐలు, పాలిటెక్నిక్‌లు నిర్వహిస్తున్న అనేక వృత్తి శిక్షణా కార్యక్రమాలకు మెట్రిక్యులేషన్‌ సర్టిఫికేట్‌ కావాలంటున్నారు. కమిటీ ఈ కింది సిఫార్సులు చేస్తోంది:

-ఐటిఐలో చేరడానికి కావాల్సిన విద్యార్హతను ఎనిమిదో తరగతికి తగ్గించాలి. విస్తరిస్తున్న మార్కెట్‌ అవసరాలను రీటైల్‌ రంగం అవసరాలను చృష్టిలో ఉంచుకుని ఐటిఐ కోర్సుల పరిధిని విస్సృతం చేయాలి.

-ఐటిఐలు, పాలిటెక్సిక్‌లు నిర్వహించే, నైపుణ్యం పెంపొందించుకునే కార్యక్రమాలు ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెందే అవకాశం ఉన్న రంగాల మీద, ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా కేంద్రీకృతం అయి ఉన్న రంగాల మీద దృష్టి కేంద్రీకరించాలి.

-ఇలాంటి కార్యక్రమాలకు అర్హత నంపాదించే అవకాశాన్ని మదర్సాలలో చదువుకున్న విద్యార్థులకు కూడా కల్పించాలి. (ప్రస్తుతం నియత సాంకేతిక విద్యల్లో ఇలాంటి విద్యార్థులకు ప్రవేశార్హత ఉండడం లేదు. ఉన్నత విద్యలో చర్యలు

ఉన్నత విద్యకు సంబంధించినంత మేరకు ముస్లిం జనాభా చాలా తక్కువ స్థాయిలో ఉందని మా విశ్లేషణలో తేలింది. ఈ లోటు ఎస్‌సి/ ఎస్‌టిలను మినహాయిస్తే ఇతర సామాజిక మత వర్గాల వారిలో కన్నా ఎక్కువగా ఉంది. ఈ లోటును భర్తీ చేయడానికి ముస్లింలు పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసే అవకాశాలు కల్పించాలని ఇంతకు ముందే ప్రస్తావించాం. ఇదే ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి అనువైన దీర్ధకాలిక చర్య. స్వల్పకాలిక, మధ్యకాలిక చర్యల కోసం ద్విముఖ వ్యూహాన్ని అనుసరించవచ్చు:

75

మొదటి వ్యూహం: విద్యార్థుల్లో వైవిధ్యం ఉండేటట్టు చూసే కళాశాలలకు, యూనివర్సిటీలకు కౌంతభాగం నిధులను కేటాయించడానికి అనువుగా యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్‌ కమీషన్‌ (యుజిసి)ని ప్రోత్సహించాలి. చేర్చుకునే విద్యార్థుల్లో వైవిధ్యం ఉండేవారు ఉంటే, హేతుబద్ధమైన ఫీజు వసూలు చేసేమైనారిటీలు నడుపుతున్న విద్యా సంస్థలతో సహా ైవేటు కళాశాలలకు, యౌనివర్సిటీలకు అనుబంధంగా ఉన్న కళాశాలలకు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల గుర్తింపు ఉన్న కళాశాలలకు అదనపు నిధులు కేటాయించవచ్చు. ఇంతకు ముందే తెలియజేసినట్టు దీనికోసం సముచితమైన వైవిధ్య సూచికను రూపొందించాలి. తమ ప్రాంగణాల్లో వైవిధ్యం ఉండేటట్టు చూసుకోవాలని విద్యా సంస్థలకు అవగాహన కల్పించడంలో యుజిసి క్రియాశీల పాత్ర నిర్వహించేటట్టు చూడడం సముచితంగా ఉంటుంది.

_ ఆంధ్రప్రదేశ్‌, కర్ణాటక, తమిళనాడు రాష్ట్రాలలో మైనారిటీల అధీనంలో అనేక వృత్తి విద్యా సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. దీనివల్ల ముస్లింలు ఇతర మైనారిటీలు ఉన్నత విద్య అభ్యసించడానికి అవకాశం కలుగుతోంది. ఇలాంటి ప్రయత్నాలను ప్రోత్సహించడంతోపాటు ఈ విద్యా సంస్థలలో కూడా వైవిధ్యం కానసాగేట్టు చూడాలి. ఈ విద్యా సంస్థలకు ఆర్థిక సహాయం అందించేటప్పుడు ట్యూషన్‌ ఫీజు తక్కువగా ఉండడం, వైవిధ్యాన్ని పరిరక్షించడం మొదలైన అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఈ మైనారిటీ విద్యా సంస్థలు ఆ మత వర్జాల్లోని పేదలకు అందుబాటులో ఉండడం లేదు. ట్యూషన్‌ ఫీజు తక్కువగా ఉండి ప్రతిభకు, చదువు కొనసాగించడానికి స్కాలర్‌షిప్పులు ఉంటే (కొంత మేరకు (ప్రభుత్వం అదనపు నిధులు నమకూర్చడం ద్వారా) మైనారిటీలలోని పేదలకు వీటిలో అవకాశం ఉంటుంది. రెండవ వ్యూహం: అన్ని సామాజిక మత వర్గాలలో అత్యంత వెనుకబడి ఉన్న వర్థాల వారికి యూనివర్సిటీలలో, స్వయం ప్రతిపత్తిగల కళాశాలల్లో ప్రవేశం లభించడానికి వెసులుబాటు కల్పించడం కోసం ప్రత్యామ్నాయ ప్రవేశ విధానాన్ని రూపొందించాలి. ఈ కింది పట్టికలో చూపినట్టుగా రేటింగ్‌/ గ్రేడిండ్‌ వ్యవస్థలను ఉపయోగించుకోవచ్చు.

7/6

ఈ కింది అంశాల ఆధారంగా వెనుకబాటు తనాన్ని నిర్వచించాలి

(1) కుటుంబ ఆదాయం

(2) వెనుకబడిన జిల్లా (ఈ జాబితాను ప్రతి ఏటా సవరించాలి/

కులం ఆధారంగా అంచనా వేయాలి) 14 ఈ విధానం అన్ని మతాలలోని పేదలకు ఉపయోగపడుతుంది. మొదటి వ్యూవానికి తోడుగా ప్రభుత్వ నిధులు సమకూర్చడం కూడా విద్యా సంస్థలు ప్రవేశం కల్పించడానికి అనువైన విధానంగా ఉండాలి. హాస్టల్‌ సదుపాయాలు మైనారిటీ విద్యార్థులకు సముచితమైన ధరలకు వాస్టల్‌ సదుపాయాలు కల్పించడానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఇలాంటి సదుపాయాలు మైనారిటీ విద్యార్థులందరికీ అవసరం అయినప్పటికీ పెద్దా చిన్నా అన్ని పట్టణాల్లో బాలికలకు ఈ సదుపాయం కల్పించడం మరీ ముఖ్యం. దీనివల్ల వారు నివసిస్తున్న ప్రాంతం నుంచి దూర ప్రాంతాల్లో ఉన్న విద్యా సంస్థలకు వెళ్లి వచ్చే ఇబ్బంది ఉండదు కాబట్టి చాలామంది బాలికలు పాఠశాల విద్యను (సెకండరీ/ కళాశాల విద్య) కొనసాగించడానికి వీలవుతుంది. కళాశాలకు వెళ్లే బాలురకు హాస్టల్‌ సదుపాయం కల్పించడం కూడా అంతే ముఖ్యమైంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఇంటి అద్దెలు అధికం కాబట్టి తక్కువ ఆదాయం గల కుటుంబాల నుంచి వచ్చేవారికి ఉన్నత విద్య అందుబాటులో ఉండడం కష్టం. అధిక వ్యయానికి తోడు ముస్లింలకు ఇళ్లు అద్దెకు ఇవ్వకపోవడం వంటి వాటివల్ల వారు ఇళ్లు అద్దెకు తీసుకోవడం కూడ కష్టం అవుతుంది. ఇలాంటి సదుపాయాలను ఆ మతవర్గం వారి భాగస్వామ్యంతో కల్పించడం ఆదర్శప్రాయంగా ఉంటుంది. ప్రభుత్వం ఆ మతవర్గం వారు ఇలాంటివి తీసుకోవడానికి అనువుగా నిధులు సమకూర్చడం, ఇతర సదుపాయాలు కల్పించడం వంటివి చేయవచ్చు. ఇలాంటి సదుపాయాలు కల్పించడానికి తాలూకా ప్రధాన కేంద్రాలు, విద్యా కేంద్రాలు చాలా అనువైనవి. కళ

వెనుకబడిన సామాజిక మత వర్షాల వారికి తాలూకా ప్రధాన కేంద్రాలలో బోర్డింగ్‌ హౌస్‌లు ఏర్పాటు చేయడం మరొక అంశం. దీనివల్ల పేద మైనారిటీ వర్గాలకు చెందిన అనేక మంది బాలలు వాటిలో ఉంటూ స్థానిక పాఠశాలలో విద్యనభ్యసించవచ్చు. దీనివల్ల బడి మానేసేవారి సంఖ్య తగ్గి వారు ఉన్నత పాఠశాల స్థాయిదాకా పాఠశాలల్లో కొనసాగడానికి వీలుంటుంది. ఇలాంటి సదుపాయాలు కల్పించినందువల్ల బాలలను వారి (ప్రత్యేక ఆవాస ప్రాంతాల నుంచి బయటికి లాగడమే కాకుండా వారి తల్లిదండ్రులు నిరక్షరాస్యులు అయినందువల్ల వారి మీద తల్లి దండ్రుల వ్యతిరేక ప్రభావం పడకుండా ఉంటుంది. హాస్టళ్లలో ఉండే వాతావరణం చదువుకోవడానికి అనువుగా ఉంటుంది. ఈ విద్యార్థుల అధ్యయన స్థాయిని పెంచడానికి బోర్డింగ్‌ హౌజ్‌లలో (ప్రత్యేక తరగతులు నిర్వహించడానికి ట్యూటర్లను నియమించవచ్చు.

ఇ ఈ రెండు సదుపాయాలు కల్పించడానికి విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాల విద్యా స్థాయిని పెంపొందించడం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం కేటాయించే నిధులను ఉపయోగించుకోవచ్చు. దీనికి కూడా ఆ మత వర్గం వారి భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించాలి. ఇలాంటి లక్ష్యం సాధించడానికి ముస్లిం వక్ళ్‌లు తమ ఆస్తులను సద్వినియోగం చేసేటట్టు ప్రోత్సహించాలి. దీనికి తోడు స్వచ్చంధ సంస్థలు, ఐబహుళపక్ష సంస్థల నుంచి విరాళాలను కూడా వినియోగించుకోవచ్చు. ఉపాధ్యాయ శిక్షణా కార్యక్రమం

దేశంలో వైవిధ్యం/ బహుళత్వం ప్రాధాన్యాన్ని తెలిపే పాఠ్యాంశాలను (ప్రవేశపెట్టి ఆ విషయంలో ఉపాధ్యాయులకు అవగాహన కల్పించడానికి, ముస్లింలు ఇతర అణగారిన వర్ణాల అవసరాలు, ఆకాంక్షలు ఏమిటో వారికి తెలియచెప్పడానికి ఉపాధ్యాయ శిక్షణా కార్యక్రమం నిర్బంధంగా ఉండాలి. ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాన్ని జాతీయ ఉపాధ్యాయ విద్యామండలి (ఎన్‌సిటిఇ) పర్యవేక్షించాలి. మరో అంశం ఏమిటంటే ముస్లిం ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య, ముఖ్యంగా ఉపాధ్యాయినుల సంఖ్య తక్కువగా ఉంది. ఇప్పుడున్న విద్యా స్థాయిని బట్టి ముస్లింలు బిఈడి కోర్సులు చేయడానికి అవకాశం తక్కువ. కాని మరింత మంది ముస్లింలు పారా టీచర్లుగా భాగస్వాములు కావచ్చు. ఈ స్థాయిలో తాత్కాలిక చర్యగా ముస్లింల భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించడానికి కృషి చేయాలి.

78

ఉర్జూ మాధ్యమంలో బోధించగలిగే ఉపాధ్యాయులు చాలా తక్కువ మంది ఉన్నారు. ప్రాధమిక విద్యను బాలల మాతృభాషలో బోధించాలన్న నిబద్ధత ఉంది కనక ప్రభుత్వం అవసరమైనన్ని ఉర్దూ మీడియం పాఠశాలలను నిర్వహించాలి. దీనికోసం ఉర్జూ మాధ్యమంలో బోధించగలిగే ఉపాధ్యాయుల అవసరం ఉంటుంది. ఉర్దూ మాట్లాదే ప్రజల సంఖ్య గణనీయంగా ఉన్న రాష్ట్రాలలో ఉపాధ్యాయ శిక్షణా విభాగాలలో ఉర్దూలో బోధించగలిగే ఉపాధ్యాయులకు (ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఉర్దూ భాషకు మద్దతుగా చర్యలు

ఉర్దూ భాష ఒక్క ముస్లింలకు మాత్రమే మాతృభాష కాదు. సమకాలీన పరిస్థితుల వల్ల అలా కనిపిస్తుంది. ఈ భాషను నిర్లక్ష్యం చేశారు. దీని వల్ల ఉర్దూ మాట్లాడే పిల్లలు తమ మాతృభాషలో విద్యనభ్యసించడానికి తగిన సదుపాయాలు లేకుండా పోయాయి. (ప్రాథమిక సదుపాయాలు నాసిరకంగా ఉన్నందువల్ల, అర్హత ఉన్న ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య తగినంతగా లేనందువల్ల ఉర్చూ మీడియం పారశాలల విద్యార్థులు వెనుకబడిపోయారు. పైన పేర్మాన్నట్టుగా ప్రభుత్వం తన రాజ్యాంగ విధిని నిర్వర్తించాలంటే ఉర్పూ బోధించే ఉపాధ్యాయులను నిరంతరం అందుబాటులో ఉంచి ఉర్దూ భాషను ప్రోత్సహించడం తప్పనిసరి. పైగా సెకండరీ విద్యకు సంబంధించినంత వరకు త్రిభాషా సూత్రంలో జరిగిన పొరపాట్లను సరిదిద్ది హిందీ మాట్లాడే ప్రాంతాల్లోని పాఠశాలల్లో ఉర్జూకు కూడా అవకాశం కల్పించాలి. దీనికి తోడు మరో మూడు చర్యలు తీసుకోవడం మంచిది.

-ఉర్పూ పాఠశాలల్లో ఉర్దూ తెలియని ఉపాధ్యాయులు తరచుగా కనిపిస్తుంటారు. ఉర్దూ బోధించే ఉపాధ్యాయులు అందుబాటులో లేనప్పుడు ఆ ఉద్యోగాలను ఎస్‌సిలు/ ఎస్టిలకు రిజర్వు చేయడం వల్ల ఈ సమస్య మరింత తీవ్రమౌతోంది. ఈ వ్యత్యాసాన్ని వెంటనే సరిదిద్దాలి.

-డిమాండు ఉన్నచోట ఉన్నత ప్రమాణాలు కలిగిన ఉర్జూ మీడియం పాఠశాలలను ప్రారంభించవచ్చు. అయితే ఉన్నత ప్రమాణాలు కలిగిన పాఠ్య పుస్తకాలను ఉర్దూ భాషలో అందుబాటులో ఉంచడంతో పాటు ఈ పారశాలల్లో చదువుకునే వారికి ఉపాధి అవకాశాలూ కల్పించాలి.

-గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉర్జూ మాట్లాడేవారు ఉన్న రాష్ట్రాలలో అన్ని ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో ప్రభుత్వ నిధులు పొందుతున్న పాఠశాలల్లో ఉర్దూను ఐచ్చికాంశంగా (ప్రవేశపెట్టాలి.

79

మదర్సాలు, ప్రధాన (స్రవంతి విద్య

ముస్లిం జనాభాకు మత సంబంధమైన విద్య గరపడంలో మదర్సాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. అనేక మదర్సాలలో మామూలు విద్య కూడా నేర్చుతారు. చాలా మదర్శ్సాలలో పాఠ్యాంశాలను ఆధునీకరిస్తున్నారు. విద్యా పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికి ఆ మతస్థులు ఈ చర్య తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ ముస్లిం బాలల్లో నాలుగు శాతం కన్నా తక్కువ మంది మదర్సాలకు వాజరవుతారు అనే అంశాన్ని గమనించడం కూడా ప్రధానమైంది. అందువల్ల ఆధునీకరించిన మదర్సాలు ఆ మతం వారి విద్యా కాంక్షను తీర్చలేకపోవచ్చు. అలాంటి పాఠశాలలు లేనిచోట (ప్రభుత్వం మామూలు పాఠశాలలను ఏర్పాటు చేయాలి. మరో రకంగా చెప్పాలంటే మదర్శ్సాలను మామూలు పాఠశాలలకు (ప్రత్యామ్నాయంగా భావించకుండా వాటిని పూరకాలుగానే పరిగణిస్తూ. ఈ కింది చర్యలు తీసుకోవడం మంచిది:

-మదర్శా విద్య పూర్తి చేసిన తరువాత మామూలు పాఠశాలల్లో విద్యార్థులు చేరడానికి అనువుగా మదర్భాలను ఉన్నత పాఠశాల విద్యా బోర్డుతో అనుసంధానం చేయాలి.

• పైస్థాయి చదువులకు మదర్శాలు ఇచ్చే సర్టిఫికేట్లు/ డిగ్రీలకు సమాన స్థాయి కల్పించాలి. మదర్శ్సాలలో విద్యనభ్యసించేవారు కావాలనుకుంటే వారు మామూలు విద్యనభ్యసించడానికి అనువుగా వెసులుబాటు కల్పించాలి. మరో రకంగా చెప్పాలంటే ప్రవేశ పరీక్ష/ పోటీ పరీక్ష నిర్వహించే కోర్సులలో ప్రవేశానికి కూడా వారికి సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి.

-సివిల్‌ సర్వీసులు, బాంకులు, డిఫెన్స్‌ సర్విసులు, ఇలాంటి ఇతర పోటీ పరీక్షలకు మదర్శాలు ఇచ్చే డిగ్రీల ఆధారంగా ్రవేశార్జత కల్పించాలి. తదనుగుణంగా ఆఅ డిగ్రీలకు గుర్తింపు ఇవ్వాలి. ఈ సూచన వెనుక ఉన్న ఆంతర్యమేమిటంటే మదర్సాలలో పట్టభద్రులైనవారు ఉపాధి అవకాశాలు ఉండే ఇలాంటి పరీక్షలకు హాజరు కావడానికి వెసులుబాటు కల్పించడమే. అయితే ఇది ఈ పోటీ పరీక్షల ప్రస్తుత చట్రానికి లోబడి మాత్రమే ఉండాలి.

-మదర్సాలను ఆధునీకరించడానికి 1990లలో ప్రభుత్వం ఒక పథకం (ప్రవేశపెట్టింది. ఇది సరియైన దిశగా తీసుకున్న చర్యే అయినప్పటికీ అంశాల ఎంపిక, ఉపాధ్యాయుల (ప్రమాణాలు, ఆధునిక అంశాలను సాంప్రదాయిక అంశాల ఇరుకైన టైంటేబుల్‌లో చేర్చడం వల్ల ప్రయోజనం లేకుండా పోయింది. ఈ పథకాన్ని విస్తరించే ముందు దీనిని సమీక్షించాలని ప్రభుత్వానికి సలహా ఇస్తున్నాం.

80

82 రుణాలు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాల అందుబాటును పెంపొందించదం

ముస్లింలకు అందే రుణ సదుపాయాలు చాలా పరిమితంగా ఉన్నాయని బాంకు రుణాలు, ప్రభుత్వ పథకాలు అన్న అధ్యాయంలో ఎత్తి చూపాం. ముస్లింల ఆదాయ వనరులు తక్క్మువైనందువల్ల వారి రుణ అవసరాలు కూడా తక్కువ కావడం దీనికి కారణం కావచ్చు. అయినా రుణాలు అందుబాటులో ఉండే అంశాన్ని విస్మరించలేం. రుణాలు అందుబాటులో లేకపోవడం ఆ మతం వారికి తీవ్రమైన సమస్య, ఎందుకంటే వారిలో చాలామంది స్వయం ఉపాధిలో ఉన్నవారు. ముఖ్యంగా ఇంటి దగ్గర ఉండి పనులు చేసుకునేవారు. అందువల్ల రుణ సదుపాయం లేకపోవడం ఆ మతం వారి సొమాజిక, ఆర్ధిక, విద్యా స్థాయిపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతుంది. ముస్లింలు ఇతర మైనారిటీలకు సంబంధించిన తులనాత్మక విశ్లేషణ అందుబాటులో ఉన్నంత మేరకు బాంకుల నుంచి రుణాలు అందడంలో ఇతర మైనారిటీల పరిస్థితి మెరుగుగా ఉన్నట్టు తేలింది. నిర్దిష్టంగా వారికోసమే కొన్ని కార్యక్రమాలు చేపట్టినప్పుడు ఇతర మైనారిటీల వారే ప్రధానంగా లబ్లి పొందారు. ముస్లింలకు రుజాలలో తగిన వాటా దక్షిన కొన్ని కార్యక్రమాలలో వారికి అందిన మొత్తం నిధుల సంఖ్య చాలా తక్కువ. పేదరికానికి సంబంధించిన అధ్యాయంలో దారిద్ర్యరేఖకు దిగువున ఉన్న వారిలో ముస్లింలే ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నట్టు తెలియజేయడం జరిగింది. అనుభవ పూర్వకమైన ఈ వాస్తవాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ కింది సిఫార్సులు చేస్తున్నాం.

• ముస్లింలు అధిక సంఖ్యలో ఉన్న ప్రాంతాలను బాంకులు తమ కార్యకలాపాల నుంచి మినహాయించినట్టు కమిటీకి అనేక ఫిర్యాదులు అందాయి. ఈ భావననే బట్టి సామాన్యమైన నిబంధనను రూపొందించడానికి అమెరికా ప్రభుత్వం చేపట్టిన రీతిలో చర్య తీసుకోవడం మంచిది. ఏ (ప్రాంతాలకు ఏ రుణాలు అందజేశారు అన్న సమాచారాన్ని అడిగిన వారందరికీ అందజేయాలని బాంకులను నిర్దేశించాలి. ఈ సమాచారం వ్యక్తులకు అందజేయడానికి ఖర్చు ఎక్కువ అవుతుంది అని అనుకుంటే ఆ సమాచారాన్ని రిజర్వు బాంకు ఆఫ్‌ ఇండియాకు అంజేయవచ్చు. అప్పుడు రిజర్వు బాంకు ఆఫ్‌ ఇండియా సమాచార హక్కు చట్టం పరిధిలో ఈ సమాచారాన్ని ఇతరులకు అందజేస్తుంది. తమ ఖాతాదారుల సామాజిక మత వర్గ నేపథ్యాన్ని బాంకులు సేకరించి పెట్టుకుని ఆర్‌బిఐకి అందజేయాలి. వ్యక్తిగత ఖాతాలకు సంబంధించి ఈ సమాచారం ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు

81

కాని సామాజిక మత వర్షాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని మాత్రం అందజేయాలి.

• అందువల్ల ప్రాధాన్యరంగ రుజాలను ముస్తింలకు ఎక్కువ అందుబాటులో ఉండేటట్లు చూద్దాలని కమిటి సిఫారసు చేస్తోంది. మైనారిటీల కోసం నిర్దేశించిన ప్రత్యేక కార్యక్రమాల లక్ష్యాన్ని సాధించలేనప్పుడు ఆ నిధులను ఎన్‌ఎమ్‌డిఎఫ్‌సి, నాబార్డ్‌, సిడ్పీలో జమచేసి ఈ నిధులతో నిర్దిష్టమైన కార్యకలాపాలను చేపట్టాలి. అయితే ఈ విధాన చర్యల ప్రధాన అవసరం ఏమిటంటే మైనారిటీల, ముఖ్యంగా ముస్లింల భాగస్వామ్యం వాణిజ్య బాంకుల కార్యకలాపాల్లో మెరుగుపరచడమే. ఒక నిర్దిష్ట మత వర్దానికి ఉద్దేశించిన కార్యక్రమాల ద్వారా సమకూరే నిధుల కన్నా మామూలు బాంకుల కార్యకలాపాల వల్ల అందుబాటులోకి వచ్చే నిధులు ఎక్కువ కాబట్టి ఈ బాంకుల కార్యకలాపాల్లో వారి భాగస్వామ్యంతో వారికి అధిక ప్రయోజనం సమకూరుతుంది,

-2001 జనాభా లెక్కలను విళ్లేషించినప్పుడు బాంకింగ్‌ సదుపాయాలు ఒక గ్రామంలో/ ప్రాంతంలో ముస్లింల జనాభాకు విలోమంగా ఉన్నాయని తేలింది. ఈ అంశానికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ముస్లింలు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉండే (ప్రాంతాలలో బాంకు శాఖలను తెరవడానికి బాంకులకు ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలి. రిజర్వు బాంకు నిర్ణీత కాల వ్యవధి ప్రకారం వెలువరించే నివేదికల్లో *“బకాయి పడ్డ మొత్తం” గురించి కాకుండా ప్రాధాన్య రంగంలో “మైనారిటీలకు పంపిజ్‌ చేసిన రుణాల వివరాలు ఉండాలి. దీనితోపాటు బకాయిపడ్డ మొత్తాల వివరాలూ ఉందాలి. (ప్రాధాన్య రంగ రుణాలలో ఇతరాలు” అన్న శీర్షిక కింద నాబార్డ్‌, ఇతర ఆర్దిక సంస్థలు మంజూరు చేసిన నిధుల వివరాలు సవరించిన ఈ నివేదికలలో ఉండాలి.

• ప్రభుత్వ పథకాల కింద మరిన్ని కార్యక్రమాలను చేర్చాలి. వాటిలో నాబార్డ్‌, సిద లాంటి వాటిని కూడా చేర్చాలి. బెత్సాహిక పారిశ్రామికవేత్తల శిక్షణా కార్యక్రమం కింద మైనారిటీలకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి సిడి నిధులను ప్రత్యేకంగా కేటాయించాలి. ఇలాంటి కార్యక్రమాలు చేతివృత్తులు, ఇతర సాంప్రదాయిక వ్యాపకాల్లో ఉన్న వారి నైపుణ్యాన్ని పెంచడానికి శిక్షణ ఇవ్వడంతోపాటు వారికి వృత్తి నైపుణ్యం పెంచుకోవడానికి వీలుగా ఆధునిక నైపుణ్యం కలగజేయాలి. ప్రపంచీకరణ వల్ల కలిగే వ్యతిరేక ప్రభావాన్ని ఎదుర్మోవడానికి తగిన శిక్షణ ఇప్పించాలి. ఇలాంటి వృత్తులలో ముస్లింలు ఎక్కువగా ఉన్నందువల్ల వారి విషయంలో ప్రత్యేక (శ్రద్ధ చూపించాలి.

82

-తగిన సమాచారం అందుబాటులో లేకపోయినప్పటికీ స్వయం సహాయక బృందాలు, ఇతర చిన్న మొత్తాల్లో రుణ సదుపాయ కార్యక్రమాల్లో ముస్లింల భాగస్వామ్యం చాలా స్వల్పం అన్న అభిప్రాయం విస్తారంగా ఉంది. నాబార్డ్‌ చేపట్టే చిన్నమొత్తాల రుణ సదుప్తాయ కార్యక్రమాల్లో మైనారిటీల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడానికి విధానం నీర్ణయించాలి. చిన్నమొత్తాల రుణ సదుపాయాల్లో ముస్లింల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం కోసం ఒక గ్రామంలో ముస్లింల జనాభా ఎంత ఉంది, దానికి తగినట్టుగా నాబార్డ్‌ తీసుకునే చర్యలు ఏమిటి, ఇచ్చే ప్రోత్సాహకాలు ఏమిటి అన్నవి ఈ విధానంలో స్పష్టంగా ఉండాలి. వమైనప్పటికీ ఇలాంటి పథకాలలో వివిధ సామాజిక మత వర్ణాల వారు ఏ మేరకు పాలు పంచుకుంటున్నారో సమాచారం సేకరించి దానీని ఆర్‌బీఐకి, ఎన్‌డిబికి కూడా అందుబాటులో ఉంచాలి. ఇలాంటి పథకాలను నిర్దిష్ట పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రూపొందించాలి.

• ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ఇతర కార్యక్రమాల్లో ముస్లింల భాగస్వామ్యాన్ని సూక్ష్మంగా విశ్లేషించినప్పుడు ఈ రెండింటిలోనూ వారి భాగస్వామ్యం చాలా తక్కువగా ఉన్నట్టు తేలింది. ఈ విషయంలో వివక్ష చూపుతున్నారని ఆరోపించడం లేదు కాని ఇంటర్‌వ్యూ బోర్టుల్లో ఆ మత వర్షానికి చెందిన

-2001 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ప్రధాన మంత్రి 15 సూత్రాల కార్యక్రమం అమలు అయ్యే జిల్లాల జాబితాను సవరించవలసిన అవసరం ఉంది. 25 శాతం కన్నా ఎక్కువగా ముస్టింల జనాభా ఉన్న 58 జిల్లాలను 15 సూత్రాల కార్యక్రమం పరిధిలోకి తీసుకురావాలవి కమిటీ సిఫారసు చేస్తోంది. ఈ జిల్లాల అభివృద్ధికి ప్రత్యేక సహాయ పథకాన్ని అమలు చేయాలి. ముస్లింల జనాభా అధికంగా ఉన్న తాలూకాలు/ బ్లాకుల అభివృద్ధికి ఇలాంటి

• అన్ని కార్యక్రమాలలో మైనారిటీలకు సంబంధించిన సమాచారంలో దాపరికం లేని విధానం ఉండాలి. ఇలాంటి సమాచారాన్ని ఒక నిర్దిష్ట నమూనాలో పొందుపరిచి ప్రతి మూడు నెలలకు ఒకసారి వివిధ ప్రభుత్వ విభాగాల, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల వెబ్‌సైట్లలో పొందుపరచాలి. రాష్ట్రజిల్లా/ బ్లాకు స్థాయిల్లో దరఖాస్తుల పరిశీలన/ తిరస్కరణకు సంబంధించిన లోటుపాట్లు, జోప్యానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని కూడా అందజేయాలి. దాపరికం లేని విధానం అమలు కావడం కోసం దరఖాస్తు దారులు తమ దరఖాస్తుల స్థితి ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి సమాచార హక్కు చట్టం కింద వీలు

83

కల్పించాలి. దరఖాస్తుకు సంబంధించిన ఈ సమాచారాన్ని పరిశీలనా స్థితి గురించి దరఖాస్తు దారు కోరినప్పుడు సమాచారం అందజేయాలి. దరఖాస్తు దారులకు ఈ సమాచారాన్ని వెబ్‌సైట్లలోనూ, టచ్‌ స్కీనలోనూ అందుబాటులో ఉంచాలి. ఇది చాలా ప్రయోజనకరమైన చర్య అవుతుంది. దీనివల్ల కేవలం ముస్లింలకే కాక అన్ని వర్గాల వోరీకి ప్రయోజనం కలుగుతుంది.

• ప్రభుత్వ వథకాలను సమీక్షిస్తే వీటివల్ల ముస్లింలకు పెద్దగా ప్రయోజనం కలగలేదని తేలింది. కొన్ని సందర్భాలలో ముస్లింలు లబభ్ధిదారులుగా ప్రయోజనం పొందలేదు. ఒకవేళ భాగస్వామ్యం తగినంతగా ఉన్నప్పటికీ ఈ పథకాలకు కేటాయించిన నిధులు చాలా తక్కువ అయినందువల్ల అంతగా (ప్రభావం కనిపించలేదు. ఇప్పుడు సమాచారాన్ని నిక్షిప్తం చేసిన పద్ధతి, ప్రకారం వివిధ సామాజిక మత వర్గాల వారి భాగస్వామ్యం ఎంత ఉందో తెలియజెప్పడానికి నిర్ణీత కాలవ్యవధి ప్రకారం రాష్ట్రాల స్థాయిల్లోనూ, కేంద్రం స్థాయిలోనూ సమాచారం సేకరించాలి. ఇంతకు మునుపు చెప్పినట్టు ఈ సమాచారాన్ని ఎన్‌డిబికి అందజేస్తే అది అవసరమైన వారికి అందజేయగలుగుతుంది.

-చివరిదే అయినా ముఖ్యమైనది ఏమిటంటే ఎస్‌సిలు, ఎస్‌టిలు, ఓబిసిలకు అందుబాటులో ఉన్న సంక్షేమ కార్యక్రమాల కోసం కేంద్రం నిర్వహించే పథకాలు (సిఎస్‌ఎస్‌), కేంద్ర ప్రణాళికా పథకాలు (సిపిఎస్‌) చాలా ఉన్నాయి. కాని మైనారిటీలకు వర్తించే ఈ పథకాలు చాలా అరుదు. ఒకవేళ ఇలాంటి పథకాలు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ వాటిని వెనుకబడిన జిల్లాలను, (ప్రాంతాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని పథకాలు రూపొందిస్తే అవి అందుబాటులో ఉంటాయి. వాటిని వినియోగించుకోవడానికీ వీలవుతుంది. ఏ8 ఉపాధి అవకాశాలను, పరిస్థితులను మెరుగుపరచడం

దేశం అభివృద్ధి దశలో ఉంది. నైపుణ్యాన్ని పెంపొందించుకునే అవకాశాలు, విద్యార్దన సదుపాయాలు కల్పించడం ద్వారా ఈ అభివృద్ది ఫలాలను అవకాశాలు అంతగా లేనివారు ఉపయోగించుకోవదానికి ఇ సరైన సమయం. ముస్లిం మతస్థులలోని అత్యధిక సంఖ్యాకులు స్వయం ఉపాధి కార్యకలాపాల్లో నిమగ్నం అయి ఉన్నారు. ఇంతే కాకుండా గణనీయమైన సంఖ్యలో, ముఖ్యంగా మహిళల్లో ఎక్కువ మంది ఇంటిదగ్గరే ఉండి చేసే పనుల్లో నిమగ్నమై ఉన్నారు. ఇలాంటి క్ఞార్మికుల్లో కొంతమంది అభివృద్ధి సాధిస్తున్న రంగాలలో ఉన్నారు. మరికొంతమంది ఎదుగుదల స్తంభించిన వృత్తులలో/ రంగాలలో ఉన్నారు. అభివృద్ధి సాధిస్తున్న రంగాలలో

ఓ4

ఉన్న వారు మార్కెట్‌ అనుకూలమైన విసృత నెట్‌వర్శ్‌లో భాగస్వాముల పద్ధతిలో విధానపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. ఎదుగుదల స్తంభించిన రంగాలలో పనిచేసేవారు పరిణామ పథంలో పయనించేటట్టు చేయాలి. ఈ రెండు వ్యూవోలలోనూ ఇంతకు మ్టుందు చెప్పినట్టు న్లైవుణ్యాన్ని పెంపొందించడం, విద్యగరపడం, రుణ నదుపాయాలు కల్పించడం ప్రధానమైన పాత్ర నిర్వహిస్తాయి. మరో లోటు ఏమిటంటే నియతమైన ఉద్యోగాల్లో ఉన్న ముస్లిం కార్మికులు చాలా తక్కువగా ఉన్నారు. ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ రంగంలోనూ, పెద్ద (ప్రైవేట్‌ రంగ సంస్థల్లోనూ వేతనాలు సంపాదించే ఉద్యోగాల్లో ఉన్నవారు తక్కువమంది. స్వయం ఉపాధిరంగంలో ఉన్న వారే

కాక నియతమైన కార్మికులుగా ఉన్న ముస్లింల పని పరిస్థితులు కూడా

దారుణంగా ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకున్నప్పుడు ఈ

కింది చర్యలు తీసుకోవడం సముచితంగా ఉంటుంది.

-మున్సింలు ఎక్కువగా చేవట్టే వృత్తులకు నంబంధించిన ఎదుగుదలకు అవకాశం ఉన్నచోట్ల ఆర్ధిక సదుపాయం కల్పించాలి. వాటికి మద్దతు ఇచ్చే చర్యలు తీసుకోవాలి. కార్మికులకు ఇప్పుడున్న నైపుణ్యాన్ని అధునిక యాజమాన్య పద్ధతులకు, సాంకేతికతకు మార్కెట్‌ అవసరాలకు సంబంధించిన జ్ఞానాన్ని పెంపొందించడానికి అనువుగా ఈ చర్యలు ఉండాలి. అయిదవ అధ్యాయంలో చర్చించినట్టు మాయా ఆర్ధానిక్‌కు సంబంధించిన కేసు ఇలాంటి చర్యలకు మంచి ఉదాహరణ. ఇలాంటి చర్యలలో ప్రభుత్వం చొరవ తీసుకోవాలి. కాని ఇలాంటి చర్యలు విజయవంతం కావాలంటే మార్కెట్‌ అనుకూల పద్ధతులు అనుసరించడం కూడా చాలా కీలకమైంది. ప్రత్యేకమైన సందర్భాలలో నైపుణ్యం ఉన్న వారిలో ఇలాంటి చర్యల వల్ల లల్లి పొందేవారు తగిన విద్య లేకపోయినా యువకులైన వారు ఉంటారు. ఈ పరిస్థితుల్లో కొంతమేర విద్య గరిపే కార్యక్రమాలు కూడా తీసుకునే చర్యలు తప్పని సరిగా భాగమై ఉండాలి.

• ఈ అంశానికి సంబంధించినంత వరకు తీసుకునే చర్యలు ముస్లిం జనాభా ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాలలో తీసుకోవచ్చు. దీనికితోడు మరిన్ని ప్రాంతాలలో కూడా ఇలాంటి చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. అలాంటి ప్రాంతాలలో నైపుణ్యాన్ని పెంపొందించే చర్యలు అవసరం, దీనికి తోడు మెట్రిక్‌ పాస్‌ కాని వారికి నైపుణ్యం రూపొందించడానికి ఈ (ప్రాంతాలలో ఐటిఐలు, పాలిటెక్నిక్‌లు, ఇలాంటి ఇతర సంస్థలు నెలకొల్పాలి. ఇలాంటి సంస్థలు వారికి దగ్గరగా ఏర్పాటు చేయడం వల్ల ఆ కార్మికులకు

85

ప్రయోజనం కలిగించడమే కాక అభివృద్ధి చెందుతున్న పరిశ్రమల్లో ఆ కార్మికులు పాల్గొనడమే కాకుండా వారు నైపుణ్యం పెంపొందించుకుని కొత్త రంగాలలోకి వెళ్లడానికి కూడా వీలు కలుగుతుంది.

• ఉద్యోగాల నియామకంల్లో దాపరికం లేని పద్ధతి అనుసరించడం వల్ల వ్యవస్థపై ప్రజలకు విశ్వాసరోఫేరుగుతుంది. ఎంపిక చేసే కమిటీల్లో మైనారిటీలను చేర్చినందువల్ల ముస్లింలు ఎంపిక అవుతారని చెప్పడం కాదు కాని దీనివల్ల ఎంపిక ప్రక్రియలో ముస్లిం దరఖాస్తుదారులకు విశ్వాసం 'పెరుగుతుంది.

-వ్రజలతో నంబంధాలు ఉండే చోట మున్తింలకు ఉపాథి అవకాశాలను పెంచవలసిన అవసరం చాలా ఉంది. అలాంటివారు ఎక్కువగా కనిపిస్తే వారి పాత్ర ఉంటే ముస్లిం మతస్థులలో విశ్వాసం పెరగడంతోపాటు, తమకు ఉన్న సదుపాయాలను అంచనా వేయడానికి వీలుకలుగుతుంది. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించాలంటే అధ్యాపకులలో, ఆరోగ్య కార్యక్రమాల్లో, పోలీసుల్లో, బాంకు ఉద్యోగాలలో ఉద్యోగావకాశాలలో ముస్లింల వాటా పెంచాలి. ఉద్యోగాలు కల్పించేవారు తమ సంస్థలను “సమానావకాశాలు గల సంస్థలుగా (ప్రకటించడాన్ని ప్రోత్సహించేటట్టు చేయాలి. అప్పుడు అన్ని సామాజిక మత వర్థాలవారు దరఖాస్తు చేయడానికి వీలుంటుంది. ఈ దిశగా నిర్ణీత కాల వ్యవధి గల చర్యలు తీసుకోవాలి.

-మాకు అందుబాటులో ఉన్న వివరాల ప్రకారం పరీక్షలకు, ఇంటర్‌వ్యూలకు హాజరయ్యే ముస్లింలలో విజయవంతం అయ్యే వారి సంఖ్య చెప్పుకోదగిన స్థాయిలోనే ఉంది: ప్రభుత్వ, పైవేట్‌ రంగ ఉద్యోగాలకు ఇది వర్తిస్తుంది. ముస్లింలు ఎక్కువ శాతం ఉన్నచోట ఉద్యోగాల ఎంపిక చేపట్టడం, ఉర్దూ పత్రికల్లోనూ, ప్రాంతీయ భాషా పత్రికల్లోనూ ఉద్యోగ నియామక ప్రకటనలు విడుదల చేయడం, లేదా “మహిళలు, మైనారిటీలు, వెనుకబడిన తరగతులవారు దరఖాస్తు చేయడాన్ని ప్రోత్సహిస్తాం అని చెప్పడం వల్ల నమ్మకం, విశ్వాసం పెంపొందించవచ్చు. అదేవిధంగా, విచక్షణను తొలగించడం కాకుండా విశ్వాసాన్ని పెంపొందించడం కోసం ముస్లింలు ఎక్కువగా నివసించే పోలీసు ఠాజాలలో కనీసం ఒక ముస్లిం ఇన్స్‌ పెక్టర్‌/ సబ్‌ ఇన్స్‌ పెక్టర్‌, ఆరోగ్య విభాగాల్లో ముస్లిం ఆరోగ్య ఉద్యోగి, అలాంటి ప్రాంతాలలో ముస్లిం టీచర్లను నియమించడం వల్ల ప్రయోజనం ఉంటుంది. 8.4 మౌలిక సదుపాయాల కల్పన సామర్థ్యం పెంపు

పేదలు, ముఖ్యంగా అవకాశాలు అంతగా లేని సామాజిక మతవర్ణాల

86

వారితో పాటు ముస్లింలు ఎదుర్శొనే అనేక సమస్యల్లో మౌలిక సదుపాయాలు అంతగా అందుబాటులో లేకపోవడం (ప్రధాన సమస్య, సేవలు అందజేసే వారిలో ప్రభుత్వేతర సంస్థలు ఒకవైపున పెరుగుతున్నా ప్రభుత్వ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన కీలకమైంది, అవపుిమ్రైంది. ప్రాథమీక విద్య, ఆర్యోగం మొదలైన సేవలకు సంబంధించి వివిధ సామాజిక మత వర్షాల వారి

. అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. ఈ సేవలు అందజేసే వారు ముస్లిం మతస్థుల దగ్గరకు వెళ్లకపోవడానికి అనేక కారణాలున్నాయి. ఈ మతం వారి సమస్యలపై సరైన అవగాహన లేకపోవడం, సేవలను అందించే సంస్థల్లో ముస్లింలు లేకపోవడం, ఆ సంస్థల పట్ల ముస్లింలలో అనుమానాలు ఉండడం మొదలైనవన్నీ కారణం కావచ్చు. సేవలు అందించే వారు ముస్లింల విషయంలో పక్షపాతంతో వ్యవహరిస్తారనడానికి చాలా ఉదంతాలు ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి ఈ కింది చర్యలను సూచిస్తున్నాం.

-సామాజిక వెలికి సంబంధించిన సేవలందించే సిబ్బందికి అవగాహన కల్పించడం గురించి ఇదివరకే ప్రస్తావించాం. వీటివల్ల సమస్టలను తగ్గించడానికి వీలు కలుగుతుంది.

-ముస్తిం మతానికి చెందిన విశ్వసనీయమైన స్వచ్చంద సంస్థలు (ఎన్‌జీఓ) చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. ఆ సంస్థలను రిజిస్టర్‌ చేసుకోవడానికి చాలా ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. వక్ళ్‌ సంస్థలుగా, మసీదు కమిటీలుగా ఆ మతం వారు ఏర్పాటు చేసే ట్రస్టులను రిజిస్టర్‌ చేసుకునే సదుపాయం కల్పించాలి. ఇలాంటి సంస్థలు అఆ మతం వారికి సన్నిహితంగా ఉంటాయి. కాబట్టి ప్రభుత్వం ప్రకటించే విధానపరమైన కార్యక్రమాలకు, ముస్లిం మళతంలోని లబ్ధిదారులకు మధ్య వారధిగా పనిచేయగలుగుతాయి. దీనికితోడు ముస్లిం మతం వారు పొర సమాజ సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడాన్ని కూడా ప్రోత్సహించాలి. అయినప్పటికీ ఇలాంటి సంస్థలు సాధించగలిగేది చాలా పరిమితంగానే ఉంటుంది. అందువల్ల మౌలిక ఆరోగ్య సదుపాయాలు, ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు కల్చించవలసిన బాధ్యత ప్రభుత్వం మీదే ఉంటుంది. ముస్లింలతో సహా పేదలు వీటికోసం ప్రభుత్వం మీదే ఆధారపడతారు.

• మౌలిక సదుపాయాలు అందుబాటులో లేకపోవడం ముస్లింలకు మరో ఆందోళనకరమైన అంశం, పాఠశాలలు, ఆరోగ్య సదుపాయాలు, పారిశుధ్య సదుపాయాలు, మంచినీరు, రవాణా సదుపాయాల వంటి కనీన సదుపాయాలను పౌరులకు ప్రభుత్వం అందజేయాలని ఆశిస్తాం. ఇతర

87

సామాజిక మత వర్ణాలతో పోలిస్తే మౌలిక సదుపాయాల అందుబాటులో ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని 9వ అధ్యాయంలో చర్చించాం. ఒక్క కేరళలో తప్ప జేశమంతటా ఈ సదుపాయాలు ముస్లింలకు తక్కువగా అందుబాటులో ఉన్నాయని తేలింది. పైన చర్చికక్రిన కొన్ని అంశాలతో పోలిస్తే మౌలిక సదుపాయాలు అందుబాటుకు సంబంధించినంత మేరకు ముస్లింలకు ఒకృళ్లకే ఇవి అందుబాటులో లేవు అని చెప్పడానికి వీలులేదు. ఈ సదుపాయాలు లేనిచోట ఆ చుట్టుపక్కల/ ప్రాంతంలో ఉందే వారందరిపై ఈ (ప్రభావం పడుతోంది. ఉదాహరణకు ముస్లింలు అధిక సంఖ్యలో ఉండే గ్రామంలో పాఠశాలో, ఆరోగ్య సదుపాయాలో లేకపోతే ఆ గ్రామంలోని ఇతర సామాజిక మత వర్షాల వారు కూడా సమానంగానే అసౌకర్యానికి గురవుతున్నారు. ఎందుకంటే వారికీ ఇవి కొరతగానే ఉన్నాయి. అందువల్ల (గ్రామాలు/ పట్టణాలు/ ఆవాస ప్రాంతాలలో మౌలిక సౌకర్యాలు, మెరుగైన ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, ఆరోగ్య సదుపాయాలు, పక్కాఅప్రోచ్‌ రోడ్లు వర్పాటు చేయాలని, సాధారణ జీవన పరిస్థితులను (విద్యుత్‌ సరఫరా/ గృహవసతి/ శుభ్రమైన మంచినీటి సరథరా/ పారిశుధ్య సదుపాయాలు) మెరుగుపరచాలని ప్రభుత్వానికి సలహా ఇవ్వడం సముచితం. ఇది భారతీయులందరి ప్రయోజనాలకు సంబంధించిందే తప్ప ముస్లింల ఒక్కరి వ్యవవారం కాదు. ఈ సదుపాయాలను కల్పించకపోవడం మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన కిందకు వస్తుంది. 8.5 సమాజపరమైన చర్యలను ప్రోత్సహించడం

సమాజ భాగస్వామ్యం ఉంటే పైన చర్చించిన అనేక అంశాలు మరింత సమర్ధవంతంగా అమలు అవుతాయి. నిజానికి ముస్లింలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వం, ఆ మతం వారు, పైవేట్‌ రంగం భాగస్వామ్యం ఉంటే మున్సింల నమన్యలను వరిమ్కరించడానికి ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. ఈ విషయంలో వక్స్‌ ఆస్తులను భాగస్వామ్య అవకాశాలను పెంచడానికి బాగా ఉపయోగించుకోవచ్చు. దేశ వ్యాప్తంగా ఉన్న వక్‌ ఆస్తులు నిర్లక్ష్యానికి గురైపోయాయి. వీటిని స్వార్ధపరులు దుర్వినియోగం చేసి ఉండొచ్చు. వక్స్‌ ఆస్తుల నిర్వహణ సవ్యంగా లేకపోవడం వల్ల ఈ దుర్వినియోగం సాధ్యం అయి ఉండొచ్చు. వీటి నిర్వహణలో లోపాలను, దోషాలను కమిటీ ఎత్తిచూపింది. వీటిని సరిదిద్దడానికి పరిష్కార మార్గాలను కూడా సూచించింది. సిఫార్సులపై అధికారులు సత్వరం దృష్టి నిలిపికే ఈ ఆస్తులను వినియోగించుకుని సంక్షేమ కార్యక్రమాలకు కావాల్సిన

88

వనరులను సమీకరించుకోవచ్చు. ఈ కార్యక్రమాలలో కొన్నింటిని ప్రభుత్వం, (పైవేట్‌ రంగం భాగస్వామ్యంతో అమలు చేయవచ్చు.

మున్సింలు ఎదుర్కొంటున్న అనేక నమన్యలను ఈ కమిటీ (ప్రస్తావించగలిగినందుకు సంతృప్తికరంగ్యోపపది. ఈ మతం వారు అభివృద్ధి పథంలో పయనించడానికి అనువుగా కమిటీ సమగ్రమైన సిఫార్సులు చేసిందో కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ర్రాల ప్రభుత్వాలు ఈ సిఫార్సులపై దృష్టి సారించి వాటిని తగినంత దీక్షతో అమలు చేస్తాయని ఆశిస్తున్నాం. పౌర సమాజం కూడా ఈ నిఫొారనులను సానుకూలంగా స్వీకరిన్తుందని, కమిటీ సిఫారసులకు- అనుగుణంగా ప్రభుత్వం తీసుకునే చర్యలను ముస్లింలతో సహా సమాజంలోని వివిధ వర్షాల వారు సమర్ధిస్తారని, మద్దతు అందజేస్తారని కూడా ఆశిస్తున్నాం. సామాజిక-మత వర్ణాల వారి మధ్య ఉన్న అంతరాలు నేడు జాతికి చాలా ముఖ్యమైన అంశాలు. ఈ నమన్యలను ఎదుర్కోవడంలోనూ, వీటిమీద సాధికారికమైన చర్చకు వెసులుబాటు కల్పించడంలోనూ ఈ నివేదిక ఏ మేరకు తోద్బడినా కమిటీ ప్రయత్నాలు సఫలమైనట్టుగా భావిస్తాం.

ఓ 3 ఈ ల నలం”. 3స్టా బంగిమలో గ ఫం 06 ఉం రెజిబ్యా, పైభలలీ ల్‌ 89

ముఖ్యంగా కమ్యూనిస్టులు చదవాల్సిన పుస్తకాలు! 1 కమ్యానిఒంక్యింటేళ్టముటి..? రూ =... -మూలం:చీన్నోహన్‌ 'సహనోబీస్‌, అను:వై. విజయకుమార్‌ 10 2. మార్చిజం పాఠాలు-1 (పునాది నిర్మాణం, సౌందర్యశాస్త్రం మొ) 8 3 మార్కిజం పాఠాలు *2 (భావజాలం, తత్వశాస్త్రం మొ॥1)-ఆర్వియార్‌ 16 4. మార్కిజం పాఠాలు-8 (మతం, హిందూమతం మొ) - ఆర్వియార్‌ 8 5. మార్చిజం పాఠాలు-4 (పదజాలం, వివరణలు) '- ఆర్వియార్‌ 6 +) 6. మార్క్చిజం మూలసూడత్రాలు-1 (గతితార్మిక భౌతికవాద్ధం)

• కంభంపాటి సత్యనారాయణ (సీనియర్‌) ల 12

7. మార్చిజం మూలసూత్రాలు-2 (చారిత్రక భౌతికవాదం) " 10

• కంభంపాటి సత్యనారాయణ (సీనియర్‌) | 8. మార్చిజం మూలసూత్రాలు-3 (వర్గాలు, వర్గపోరాటం, మలి రాజ్యాంగ యంత్రం, శ్రామిక వర్గపోరాటంలో ప్రధాన రూపాలు) = కంభంపాటి సత్యనారాయణ (సినియర్‌ "| |

9. భారత కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఆవిర్భావం-ఉద్యమ నిర్మాతలు 8 = పరకాల పట్టాఖిరామారావు న
10. 1857 తిరుగుబాటు - ఆచార్య వకుళాభరణం రామకృష్ణ 10.
11. అజరామర మృతవీరుడు భగత్‌సింగ్‌ జీవితంలోని కొన్ని పుటలు..-ఎ. వి. బర్దన్‌ 12
12. సమాజం-చరిత్ర - మూలం: రొమిల్లా థాపర్‌ 5 |
13. 80 వసంతాల సి.పి.ఐ. ఉజ్వల ఘట్టాలు-మూలం: ఎ.బి.బర్జన్‌ 20 |
14. మంచి కమ్యూనిస్టు ఎలా వుండాలి? - లీషావ్‌చీ - 15
15. ఫాసిజం చనిపోయిందా? జీవించి వుందా? డా॥రావూరి భరద్వాజ 115
16. ఆం.ప్రలో భా.క.పా. 70 ఏళ్ళ ఉజ్జ్వలపోరాట చరిత్ర-వై. వి.కృష్ణారావు 15 . 17. చారిత్రాత్మక తెలంగాణా పోరాటం 12

• చండ్ర రాజేశ్వరరావు, రాజ్‌ బహదూర్‌ గౌడ్‌, ఎన్‌.గిరి ప్రసాద్‌ 1

18. రాష్ట్ర కమ్యూనిస్టు మహాసభల సంక్షిప్త చరిత్ర (1936-2005) 10

• 'పరకాల పట్టాఖిరామారావు

19. సెజ్‌లు వాటి పర్యవసానాలు శీ
20. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిబంధనావళి _ - ర్‌

• (తిరువనంతపురంలో 18వ పార్టీ మహాసభలో చేసిన సవరణలతో) ః

21. మార్చిజం అంటే ఏమిటి? అనిల్‌ రాజింవాలె 15 ప్రతులకు : విశాలాంద్ర బుక్‌ హౌస్‌లు మరియు ప్రముఖ పుస్తక విక్రేతలు