Telugu bharatha arthikaabivrudi sangika avakhashalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
"ఎలి 1౧. సంసా య స లు చ. 2 పాప్‌ ర్‌ు సట్‌ య నం... క మ ( | లం లాల స సన వ వ్‌ సేద ఆ ప ఉద రోం మై ల న వ న పే న | సా. న “. స్య స న్‌్‌
- న్‌? వంకా " ే గ న. ఫ్యా సట స పుల గ నై న్‌ య. సా వర భ్‌. జా వ. గ్‌ ఇ ( ై గ ఖో ॥ న. గ ॥ (1 న్‌. ఎం . / స్తా అఆ శాం. చాపి “సాధ! శ్రా మ... 111 . | రం ఎళ్లాతైి గ్‌ | ఛై 1 ను ర వ్ల క ళు ల రు న పం గ క్యా త్‌, మ ఇ. న లో ప మే తనస్త ల టం స... | బ్‌ వక టి న టం. రా ర స యన న టా సుం మసళు చం.
భారత ఆర్సికాభివృద్ది థి టి సాంఘిక అవకాశాలు జా( దైెజ్‌ అమర్త్య సేన్‌ తెలుగు; మానేపల్లి (ఫ్రీ హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ | 001 200441009౬ 5౧౧౬౯౯1 0౧౧ గిగిగ్‌ 5గి[ీీగీం, 14ష0౧1600%ీ, (0౯౧4940-500 027. ౪ 4652367
99" ౨ 0. గ క న్‌ ర ప కధ డల (టీ ర క ప వెల న రు. 30/- ఆంగ్లమూలం : [014 60000020 56000601 206 50012] 09౧౦గ౮౧|/, ౮81౧ ర29 2౧6 గగడగ/& 560, ౦04౦౧) ౮౧౫౭౧1 ౧/9౫, 0611 1995 -'ప్రథమ ముద్రణ ; జూన్‌ 1999 'ప్రతులక్సు, వివరాలకు : హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ 1-1-16/100, జవహర్‌నగర్‌, హైదరాబాద్‌-500 020 ఫోన్‌ : 7611232 తతత నొత్తతూలుుు నునన ననిన కనునునునినునామామనుననాలు నామానికి ననన. ముద్రణ ఏ “ఓం సాయి గ్రాఫిక్స్‌, 3-4709, నారాయణగూడ, హైదరాబాద్‌-27
(1 విషయసూచిక అనువాదకుని ముందుమాట ముఖ్యమైన "సాంకేతిక పదాలు పేజీ
- పరిచయం స్వాతంత్త్రం వచ్చినష్టటి నుంచీ భారతదేశం 1 ఇతరుల నుంచి నేర్చకోవడం త్రి సాంఘిక అవకాశం పబ్లిక్‌ పాలనీ ర్‌ 2, ఆర్థికాభివృద్ధి - సాంఘిక అవకాశం అభివృద్ధి, స్వేచ్చ అవకాశాలు 8 విద్క ఆరోగ్యం 10 ప్రభుత్వం, రాళ్ళం, మార్కెట్‌ 12 మార్కెట్‌ మినవాయింపు, మార్కెట్‌ పూరకం 15 విశాలద్యస్టి 18
- భారతదేశం - తులనాత్మక పరిశీలన భారతదేశమూ - ప్రసంచనూ 19 ఇతర దేశాల నుంచి పాఠాలు 22 తూర్చు ఆసియా - వృద్ధి ద్వారా ప్రగతి - 24 మానవ పెట్టుబడి, మౌలిక విలువలు 29 అంతర్గత వైరుధ్యాలు 30 వివిధ రాష్ట్ర పరిస్థితుల అధ్యయనం 33
- భారతదేశం చైనా చైనా దృష్టీ కోజులు ౩7 జీవన మరణ వరిస్థితులు 38 మౌలిక విద్య 39 సంన్కరణ పూర్వకాలవు విజయాలు 41 సంస్కరణ అనంతర అభివృద్ధి 42 సంస్కరణ - పూర్వ నంన్క్మరణ - అనంతర విజయాలు న. అధికారం, కరువులు 45 . సంఘర్షణ జనాభా తా చైనా నుంచి నేర్చకోవలసిన నిజమైన గుణపాఠాలు 50
(౪) 5. సాంఘిక అసమానత ప్రజాసముదాయం, దాని పాత్ర 53 అసమానతలు 56 సాంఘిక అనమానత, ఆర్థిక నంస్కరణ 59 మౌలిక సమానత, సాంఘిక భద్రత, ఆరోగ్భసేవ 60 స్థానిక పాలన, సంఘ సంస్కరణ 64 6 రాజకీయ సమన్యగా విద్య విద్య సాంఘిక మార్చ 67 పాఠశాల విద్యా పరిస్థితి 69 విద్యారంగం - వునాదులూ ఎత్తుగడలూ 72 ఏద్క వ్యయం నిర్వహించేపాత్ర 74 ప్రాధాన్మాలు, సవాళ్ళు 76 స్తీ విద్య 80 . విద్ధే రాజకీయ కార్యాచరణ 82 7 స్తీ పురుష అసమానత, స్త్రీల పాత్ర స్తీలలో అణచివేత 84 స్త్రీ పురువ నిష్పత్రి 85 రెండు దురభిప్రాయాలు 65 కాలనుగుణ ధోరణులు 86 స్తీ పురుష వివక్ష కులం 88. స్త్రీల పాత్ర 91 మా వ | 93 &ి క్‌ నయన 98 ప్రజలే మనలక్ష్యాలూ, సాధనాలూ 10 మౌలిక అవసరాలూ, నంన్కరణలూ 103 సైరర్యం ధజలూ 105 స్తు మార్చు 106 తులనాత్మక దృక్కోణం ముగింపు మాట 109
(7 ప్రట్టికల)
- భారతదేశం - నబ్‌సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాలు - తొన్ని పోలికలు (19910) 21 2 కొన్ని ఆసియా దేశాల్లో వయోజన అక్షరానృత 26
- కొన్ని ముఖ్యమైన రాష్త్రాలు : ఎన్నిక చేసిన నూచికలు 32 4 _ థారత దేశం, ఉత్తరప్రదేశ్‌, కేరళ - కొన్ని సంక్షేమ కార్భక్రమాలు 34
- భారతదేశం, చైనా, కేరళ - తొన్ని పోలికలు 39 6 భారతదేశం, చైనా, కేరళలలో అక్షరాన్యత 40
- ఛైనా, మరికొన్ని దేశాలలో శిశుమరణాల తగ్గుదల త్య 8 భారతదేశం - చైనా 48 ఆర్థిక వ్యద్ధి - జనాభా పెరుగుదల
- ఛైనా, కేరళ తమిళనాడు - గర్జ్హధారణ రేటు 50
- భారతదేశంలో ప్రాథమిక విద్య 70
- విద్యార్థి ఉపాధ్యాయ నిష్టత్తి, 1991 73 12 ప్రాథమిక విద్యపై, ప్రభుత్వ వ్యయం 75
- భారతదేశంలో స్తీ వురువ నిష్పత్తి తగ్గుదల 88 (రామ్హ్రల వారీ వివరాలు, 1901-1991
- ఉత్తరప్రదేశ్‌లో స్తీ వురుష నిష్టత్తి - 1901-1991 ఇం (వివిధ కులాల మతాల వారీగా
(41)
౪0000023 18౪60001 - స్వయంచాలకమైన పెట్టుబడి 891043 (౫60) ల/౦ట - వ్యాపార చక్రాలు
00౫6 ౪002106 - తలెత్తడం
6010260121 ౮1౩18 - వాణిజ్య సంక్షోభం
60%0౪1- భావన
“0౧110801 0[0%41- పరపతి సంక్షోభం
6611021 600% - చక్రీయ హరాత్‌ సమృద్ధి రెలం100%ల[ 2064ల - అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు అలిల00గ600 ఆం౧0102103 - అభివృద్ధి అర్థిక శాస్త్రం వెతల లజ - వ్యుత్చన్న గిరాకీ
వలిసంగణ 910% - విచక్షణ / వివక్ష
1500040600 0160౪20063 - వనరుల పంపిణీ 01010008 ౫2512! 0044040 1£600/- క్రీజోపాంత ఉత్పాదకతా సిద్ధాంతం క0010021౯ 8408 - అర్థిక నంపాదనలు
కం000౧10 66003101 - అర్థిక మాంద్యం
కం0గ0%1ట 069028 - తరహా ఆర్థిక విధానాలు 0010916 అ0009 - ఆర్థిక నంస్కరణ
5000010165 6ఆ131003 - ఆర్థిక నిర్ణయాలు
కంటు 206 003208 - కోరికలు, మార్గాలు/సాధనాలు
0004 0% - నియత విద్య
కిగయంంత 100 - నంఘర్షణాత్మక ప్రతిఘటన 603 20021 సెగిరీటం1 (ఆస) - స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి 6౫ 9066 కింట44 - స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి 6౧%) అంగ0)6- వృద్ధి అర్ధిక శాస్త్రంల
081 ఉ101110/ - మానవ సాధ్యం .
కంట్‌ - పరికల్పన యాుట్యు 2118 0051- పెరుగుతున్న ఉపాంత వ్యయం 50046004 0% - సంస్థాగత సంస్కరణ మ8గ/660%- బ్రమేయం (కల్పించుకోవడం)
ఓ6211 020608 - చట్టపరమైన మద్దతు
110621132101- సరళీకరణ
(10 గ2గం01 2106202 - మార్కెట్‌ కేటాయింపు సెక జటం6ఓ 204౪1116 - మార్కెట్‌ కార్యకలాపాలు గ42గ66(00%20611110% - మార్కెట్‌ పోటీ సెశ్‌2గం0 0866 - మార్కెట్‌ ఆధారిత ఫై|28666 000%011062120/ - మార్కెట్‌ పూర్వక సక2రేంం[ 6౫01464106 - మార్కెట్‌ మినహాయింపు. 42:66 1౧06౧4౪163 - మార్కెట్‌ ప్రోత్సాహకాలు ళ్‌ జం! 6౧౮1110గ6%) - మార్కెట్‌ సమతౌల్యం సెళషరే6[ [00003 - మార్కెట్‌ రూపాలు సగ్‌ష66 లం౧1%86 - మార్కెట్‌ వినిమయం శశ జరంం[0గల౫|66 - మార్కెట్‌ ఆదారిత కక ష1ం6 ౧060112150) - మార్కెట్‌ యంత్రాంగం 280531 0౧0640[- జాతియ ఉత్పత్తి షట! ఆఢం౪గంలి[- నహజ మాన్యాలు వగ06ట0601% - ఉత్పత్తి కగ0రేటంగ*6 6102010” = ఉత్పాదక శక్తి వ్యాం 1000/ - శుద్ధతా సిద్ధాంతం కెంంగంరీ' - నివారణోపాయం 5001126 - కొరత 500121 0౧౧౦౫410 - సాంఘిక అవకాశం గౌటింంద/ 0 ఆ౧లగం10001614 = నిరుద్యోగితా సిద్ధాంతం ₹791150 600౧001609 - నంక్షేమ ఆర్ధిక శాస్త్రం
(41) అనువాదకుని ముందుమాట “ఇండియా: ఎకనమిక్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ అండ్‌ సోషల్‌ ఆపర్చూనిటో అనే శ ఇంగ్రీషు గ్రంథ రచయితలలో ఒకరైన జాద్రెజ్‌ ఫ్రెంచి మేధావి. అభివృద్ధి పొందుతున్న మూడవ ప్రపంచదేశాల ఆర్థిక నమస్యలపై విసృత పరిశోధనలు చేశారు. అమర్త్య సేన్‌తో భావసామీష్యం, స్నేహం గల వ్యక్తి. ప్రస్తుతం ఢిల్లీలోని స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఎకనమిక్స్‌లో సెంటర్‌ ఫర్‌ డెనలప్‌మెంట్‌ ఎకనమిక్స్‌లో విజిటింగ్‌ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. అమర్త్యకుమారొపేన్‌ భారతదేశంలో శాంతినికేతన్‌ (కలకత్తాలో 1933లో పుట్టారు. కలకత్తా పెసిడెన్సీ కాలేజీలోనూ, కేంబ్రిడ్జి టినిటీ కాలేజీలోనూ చదువుకొని, 1969లో కేంబ్రిడ్డిలో ఆర్థికశాస్త్రంలో డాక్టరేట్‌ తీసుకున్నారు. 1963-1971 ఢిల్లీ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఎకనమిక్స్‌లో ఉపన్యాసకునిగా
- పనిచేశారు. ఆనంతరం లండన్‌ స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఎకనమిళ్ళ్‌కి వెళ్లి - క్రమంగా ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో ఉన్నతస్థాయి ప్రొఫెసర్‌ పదవి చేపట్టారు. తరువాత హార్వర్డ్‌ యూనివర్సిటీలో ఒక దశాబ్దకాలం పాటు ప్రతిష్టాత్మకమైన ప్రొఫెసర్‌ పదవిలో పనిచేశారు. వివిధ విశ్వ విద్యాలయాల్లో ఉన్నత అర్థిక అధ్యయన సంస్థల్లో విజిటింగ్‌ ప్రాఫెసర్‌గా ఉన్నారు. ్రన్తుతం కేంబ్రిడ్జి ట్రినిటీ కాలేజీలో అత్యంత గౌరవనీయమైన మాస్టర్‌ పదవిలోఉన్నారు. ఈ మొత్తం కాలంలో ఢిల్లీ స్కూల్‌ ఆప్‌ ఎకనమిక్స్‌లో గౌరవ ప్రొఫెసర్‌ పదవిలో కొనసాగుతున్నారు. పేదరికం, అసమానత, కరువు అనే అంశాలపై విశేష పరిశోధన చేశారు, చేస్తున్నారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత అర్థికళాస్త్రవేత్త బోన్‌రాబిన్‌సన్‌ దగ్గర 1950 దశకం చివర్లో అమర్త్యసేన్‌ డాక్టరేట్‌ పట్టా కోసం పరిశోధనలు చేశారు. అభివృద్ధి ప్రణాళిక-విశ్లేషణు రంగంలో “పరిశోధనా విధానాల ఎన్నిక” ఆయన తీసుకున్న అంశం. భారతదేశం వంటి అభివృద్ధి పొందుతున్న దేశాల్లో ఉద్యోగం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, అవలంబించవలసిన ఎత్తుగడలు అనే విషయంలో విశేష కృషి చేశారు. 1960లలో ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సంస్థలో పరిశోధనలు సాగించారు. ఎత్తుగడలకు సంబంధించి సేన్‌ సూచనలు పలువురి ఆమోదాన్ని పొందాయి. పేదరికం, సంక్షేమ పథకాలు, పంపిణీ రంగాల్లో సేన్‌ ప్రతిపాదనలు పలువురు అర్థిక శాస్త్రవేత్తలు పరిశీలించారు. కేవలం సరుకుల ఉత్పత్తి మాత్రమే పెరిగితే సంక్షేమం సాధ్యం కాదనీ, ఆ సరుకులు ఏ కార్య సాధన కోసం తయారవుతున్నాయనేదాన్ని బట్టి వుంటుందనీ సేన్‌ అభిప్రాయం. సంక్షేమాన్ని నిర్ణయించేముందు, అందరికీ సమానావకాశాలున్నాయా లేదా అని కూడా పరిశీలించాలని ఆయన అంటారు. ఆయన పరిశోధన మొత్తం అభివృద్ధి ఆర్థిక విధానానికి నంబంధించి వుంటుంది. “పావర్టీ అండ్‌ ఫామిన్‌” (1981) సేన్‌ రచనల్లో మిక్కిలి ప్రసిద్ధమైనది. కరువుకు తిండి కొరత ఒక కారణంగా, తరచు ఒకే ఒక కారణంగా, చెప్పడాన్ని ఆయన వ్యతిరేకించి అది సరికాదని సవాలు చేశారు. ఇండియా, బంగ్లాదేశ్‌ కొన్ని సహారా దేశాల్లోని కరువు పరిస్థితుల్ని జాగ్రత్తగౌ అధ్యయనం చేసి, 1940ల నుంచీ గల వివిధ సంక్షోభాల్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకొని అప్పుడు
(౫%) కొన్ని నిర్ణయాలు చేశారు. కరువుకు తిండికొరత ఒక్కటే కారణం కాదని తిరస్కరిస్తారు. అంతకు ముందు సంవత్సరాల కంటె ఆహార కొరత ఎక్కువ కాని సందర్భాల్లో కూడా దీన్నాక కారణంగా చెప్పలేం అంటారు. కరువు దెబ్బతిన్న ప్రాంతాలు ఇతర ప్రాంతాలకు ఆహారం ఎగుమతి చేసిన సందర్భాలున్నాయంటారు. అయితే మార్కిస్టు దృక్పధంతో ఆ పరిస్థితుల్ని విశ్లేషించి, కారణాలు అన్వేషించాలనీ, ఆ పని సేన్‌ చెయ్యలేరని కొందరాయన్ని విమర్శిస్తున్నారు. 1974లో బంగ్లాదేశ్‌లో దేశవ్యాప్త వరదల మూలంగా వచ్చిన కరువును సేన్‌ నిశితంగా పరిశీలించారు. సంఘంలో కొన్ని వర్గాలకు వచ్చే అర్థిక అవకాశాలు ఆర్థికాంశాల్ని ప్రభావితం చేస్తాయనీ, 1974లో బంగ్లాదేశ్‌లో ఆహార పదార్థాల ధర :విపరీతంగా 'పెరిగిందనీ, మరొక పక్క పంటలు కోతకు రాకుండా దెబ్బతినడం వల్ల, వ్యవసాయ కార్మికుల్లో పనిదొరకని దుర్భరపరిస్థితులు నెలకొన్నాయనీ వివరించారు. కనుక వ్యవసాయ కార్మికుల ఆదాయం దెబ్బతిని కరువువాతపడ్డారనీ, మిగతా వర్గాలకంటె వీరు మరింతగా అకలికి మలమలమాడిపోయారనీ అన్నారు. జాద్రెజ్‌తో కలిసి రచించిన “హంగర్‌ అండ్‌ పబ్లిక్‌ యాక్టన్‌” అనే గ్రంథంలో ఆకలి సమస్యలపై విసృృతమైన చర్చ వుంది. జాదైెజ్‌తో కలిసి రచించిన మరో వున్తకం “భారత ఆర్థికాభివృద్ధి -=సాంఘిక అవకాశాలు”. ఇది వారి మిగతా అన్ని గ్రంథాల కంటె సులభతరమైన పద్ధతిలో సాగిందనీ, సామాన్య పాఠకులకు అసక్తికరమైన ఎన్నో విషయాలున్నాయనీ విమర్శకుల అభిప్రాయం. ఈ గ్రంథం తాలిముద్రణ 1995లో వెలువడింది. 1998 చివరికి ఒక్క భారతదేశంలోనే ఆరు ముద్రణలు వెలువడ్డాయి. ప్రస్తుతం మీ చేతిలో వున్నది ఆరవ ముద్రణకు తెలుగు అనువాదం. ఇందులో 1991 వరకూ అందుబాటులో వున్న గణాంక వివరాల్ని ఉపయోగించుకుని,, తన విశ్లేషణ సాగించారు. 1991లో భారతదేశంలో ప్రారంభమైన ఆర్థిక సంస్కరణల ్రసక్త్‌-పుస్తకం మొదట్లోనే (ఇంగ్లీషు ప్రతి ముందుమాటలో) కనిపిన్తుంది. దక్షిణకొరియా, తూర్పు ఆసియా మరీ ముఖ్యంగా చైనా మొదలైన దేశాల్లో ఆర్థికరంగంలో నన్తున్న మూర్పుల్సీ, సాంఘిక అవకాశాన్ని అధ్యయనం చెయ్యడం అవసరం అనీ, తులనాత్మక పరిశీలనలో మనకువయోగకరమైన చాలా విషయాలు తెలుసుకోవచ్చుననీ ఈ ముందుమాట నూచిన్తున్నది. విదేశి వ్యవహారంపై పన్ను మినహాయింపు, ప్రాథమిక విద్య, ప్రజా ఆరోగ్యం మొదలైన విషయాల ్రసక్తి వస్తుంది. (ఆసక్తి గలవారు జాంద్రెజ్‌, "సేన్‌ కలిసి రచించిన మరోపున్తకం “ఇండియన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌: సెలెక్టెడ్‌ రీజినల్‌ పర్‌స్పెక్టివ్స్‌” చదవవచ్చును.) ఇతర దేశాల్లో చైనాను (మరీ ముఖ్యంగా 1978 తర్వాత చైనాను), మన దేశంలో,కేరళను ఆదర్శంగా తీనుకోపాలన్న సూచన ఈ పుస్తకంలో కనిపిస్తుంది. చైనా గురించి సేన్‌ చెప్పిన విషయాలను అందరూ అంగీకరించకపోవచ్చును. (ఈ అంశాలను నరిచూసుకోవడం కోసం తెలుగులో చైనాపై వెలువడిన - చైనాలో ఏం జరుగుళోంది?, చైనాలో నంన్కృతి పరిశ్రమలు,
(6 ఆధునిక చైనా మొ॥ పుస్తకాలు చదవడం చాలా అవసరం) ప్రాథమిక విద్య, స్త్రీల సమస్యలిపై ఈ పుస్తకంలో మంచి అధ్యయనం వుంది. ఆర్థిక అభివృద్ధిపై చర్చ అర్ధవంతంగా, స్పష్టంగా, అధికారికంగా వుండటం కోసం తగిన గణాంక వివరాలుదహరించారు (ఎ.బి.కె. ప్రసాద్‌ పుస్తకాలు పరాధీన భారతం, పరాధీన భారతంలో దారితప్పిన రూపాయి-చదవడం మంచిది) ప్రజలు చైతన్యవంతులైతే ప్రభుత్వంచేత చాలా పనులు చేయించవచ్చుననీ, ప్రజా ఉద్యమాల్లో స్త్రీలు కూడా చురుగ్గా పాల్గోవాలని ఈ రచయితలు ఒకటికి రెండుసార్లు పిలుపునిచ్చారు.
ఈ అనువాదంలో మూలగ్రంథం ఏమీ తగ్గించలేదు. దాదాపు ప్రతి పేజీలోనూ వున్న పుట్‌నోట్స్‌ తగ్గించి - అవసరమైన విషయాల్ని బ్రాకెట్లలో వివరించాను. పట్టికలన్నీ యధాతథంగానే _ వుంచి, గ్రాఫులు మాత్రం ఇవ్వలేదు.
ఆర్థికళాస్త్రానికి సంబంధించిన సాంకేతిక పదాల అనువాదం చాలాకష్టమైంది. వీలయినంత వరకూ సామాన్య పారకులకు అందుబాటులో వుండే పదాలే వాడాను. అతిక్టుప్తంగా ఆ సాంకేతికపదాల ఇంగ్లీషు మూలాలు కూడా పుస్తకం మొదట్లోనే ఇచ్చాను. ముక్కకు ముక్క అనువాదం బాగుండదు గనుక -ఎక్కువ చోట్ల భావం చెడకుండా, సారాంశం ఇచ్చాను. పుస్తకాలు చదివే అలవాటు గల సామాన్య పాఠకుల్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని అనువాదం సాగించాను. బరువైన సాంకేతిక పదాలు, సుదీర్ధమైన వాక్యాలు లేకుండా జాగ్రత్త పడ్డాను. (అవకాశమూ, ఆసక్షికలవారు మూలగ్రంథం చదువుకోవడమే మంచిదని కూడా సూచిస్తున్నాను). ముఖ్యమైన సాంకేతిక పదాల జాబితా ఇచ్చాను. ముందుగానే ఒకసారి చూస్తే మంచిది. +
ఈ గ్రంథంలో విషయాన్ని అర్ధం చేసుకోవడానికి సేన్‌ ఇతర్‌ గ్రంథాలు కూడా చదివాను. తెలుగులో వెలువడిన కొన్ని ఆర్థికశాస్త్ర గ్రంథాల్నిళూడా చదివాను. చైనాపై వెలువడిన సాహిత్యం కూడా చదవవలసిన అవసరం వచ్చింది. పాఠకులు కూడా ఈ పనిచేస్తే భారతదేశపు ప్రస్తుత ఆర్థిక పరిస్థితి మరింత బాగా అవగాహనకాగలదని భావిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకం అనువదించి తెలుగు పాఠకులకు అందించే అవకాళం నాకిచ్చిన హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ వారికి కృతజ్ఞతలు.
_మానేపల్లి (25 ఏప్రిల్‌, 1999)
శ సరిచయం
భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం సాధించి అర్ధశతాబ్దం కావస్తున్నది.
1947 ఆగను 14న బ్రిటిష్‌ వారు మన దేశాన్ని వదిలి వెళ్లబోతున్నప్పుడు -
“అనేక సంవత్సరాల _క్రీతం మన లక్ష్యాన్ని గుర్తిం మకున్నాం. మన వాగ్గానాన్ని నిలభెట్టుకోవలసిన సమయం వచ్చింది” అని ప్రకటించారు జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ, “మనం సాధించిన ఘన విజయాలకి ఇదొక ప్రారంభావకాశం. దాన్ని ఈ రోజు మనం ఒక వండుగగా భావిస్తున్నాం” అని కూడా ఆయన అన్నారు.
“ఫేదరికాన్నీ అజ్ఞానాన్నీ, అనారోగ్యాన్సీ అసమానతల్నీ అంతమొందించవలసిన గురుతర బాధ్యత మనముందున్నది” అని ఆయన గుర్తు చేశారు. ఆ గురుతర కార్యక్రమం గురించి చర్చించడానికే ఈ పుస్తకం పూనుకుంటున్నది.
నెహ్రూ ఉద్దేశించిన ఆ మహత్కార్యం యొక్క లక్ష్యం , నెరవేరలేదని గుర్తించడం అంతకష్టం ఏమి కాదు. కొన్ని రంగాల్లో అనలు అభివృద్ధే సాధించలేదని తిరస్కరించడం మా ఉద్దేశం కాదు. ఒక ఉదాహరణ చెప్పుకోవాలంటే - స్వాతంత్ర్యం రాకముందు దేశంలో చెలరేగిన భయంకర కరువు వరిస్థితుల్ని కొంతవరకు తొలగించుకోగలిగాం. (చిట్టచివరి పెద్ద కరువు ఇెంగాల్‌ల్లో 1943లో వచ్చింది. రెండు మూడు మిలియన్‌ ప్రజల ప్రాజాలు బలితీసుకున్నది), ఇదేమో నిర్లక్ష్యం చేయదగిన విజయం కాదు. అ సమయంలోనే చాలా ఆసియా ఆఫ్రికా దేశాల్లో చాలా పెద్ద కరువులు వచ్చాయి. సూడాన్‌, సోమాలియా, ఇథియోపియా, నైజీరియా, మొజాంబిక్‌ మొదలైన సబ్‌-సహారా ఆఫ్రికా దేశాల్లో కరువొక నిరంతర శాపంగా తయారయింది. ఆఖరికి 1959- 61 మధ్యకాలంలో చైనా కూడా భయంకర కరువును ఎదుర్కొన్నది. ఈ కరువులో 23 నుంచి 30 మిలియన్ల ప్రజలు మరణించారు. బహుళ పార్టీ ప్రజాస్వామ్యం విజయవంతంగా పనిచెయ్యడం వంటి మరికొన్ని అంశాల్ని కూడా ఇక్కడ చెప్పుకోవచ్చు. భారతదేశం ఎంతో వైజ్ఞానిక ప్రగతినీ చెప్పుకోదగిన ఆర్థిక సాంఘిక అభివృద్ధినీ సాధించింది.
నెహ్రూ ఆశించిన ఈ మహత్కర్యాన్నీ - పేదరికాన్నీ అజ్ఞానాన్నీ, అనారోగ్యాన్నీ సాంఘికోవకాశాల్లో అసమానతనీ తొలగించే కార్యాన్ని - చాలా పరిమితంగానే నెరవేర్చాం. నెహ్రూ
౭ చెప్పిన సాంఘిక అసమానతల్ని కొద్దిమేరకు తొలగించుకోగలిగినా - ఇంకా సాధించవలసింది చాలా ఎక్కువగానే వుంది ఆ లక్ష్యాల' సాధనకు ఇంకా దూరంగానే వున్నాం ఆ దరిదాపులకు కూడా చేరుకోలేకపోయాం 1947 నాటి భారతదేశంలో సగటు జీవన పరిమితి (మరణ కాలపు రేటు) 30 ఏళ్ల దరిదాపు కాగా - ఈనాడది దగ్గర దగ్గర 60 వుంది కాని మనకంటె వెనక అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించిన కొన్ని దేశాల్లో 70 దరిదాపుల్లో వుంది. కొన్ని చోట్ల 70 ఏళ్ల దాటింది ఇలాగే జీవన పరిస్థితులు, జబ్బుల నుంచి రక్షణ, ప్రాధమిక విద్య, పోషకాహారం, సాంఘిక భద్రత - మొదలైన అంశాలు తీసుకున్న ఇదే విషయం చెప్పుకోవలసి వుంటుంది భారతదేశం అనేక దశాబ్దాలలో సాధించిన ప్రగతి కంటె (మరీ అంత అధ్వాన్నం కాకపోవచ్చు), కొన్ని అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ఎంతో అధికంగానూ, ఒక పద్ధతి ప్రకారంగానూ ప్రగతి సాధించి మనళ్ని మించిపోయాయి ఒక విషయం గుర్తించాలి అత్యధిక ప్రగతి సాధించిన ఈ దేశాలు ఎన్నో అంశాల్లో భారతదేశాన్ని వెనక్కి వదిలి ముందుకు సాగగలిగాయి అవి అవలంబించిన వివిధ ఆర్థిక విధానాల గురించి చెప్పాలంటే - దక్షిణ కొరియా, తైవాన్‌, థాయ్‌లాండ్‌లలో మార్కెట్‌ ప్రధానమైన పెట్టుబడిదారీ విధానం నుంచీ, క్యూబా, వియత్నాం, అర్థిక సంస్కరణలకు (1979) ముందు చైనాలలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వంలోని సోషలిజం వరకూ చెప్పుకోవలసి వుంటుంది. ఆర్థికాభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశాలు పరిశిలిస్తే ఎంతో వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది ఐనా - అణచివేత, అభద్రతలను తొలగించుకోవడంలో గణనీయమైన అభివృద్ధి సాధించాయి. ఆర్థిక విధానాలలో ఎంత స్పష్టమైన తేడా, వైవిధ్యం వున్నా - కొన్ని సాంఘిక విధానాల్లో సమానత ఉన్నది. ముఖ్యంగా ప్రాధమిక విద్యా విధానాన్ని అభివృద్ధిపరచుకోవడంలో, ప్రాధమిక ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడంలో సమానత కనిపిస్తుంది ఈ మౌలికొాంశాలలో భారతదేశంలోని పరిస్థితులు ఎంతో భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఈ దేశాలు సమానంగా సాధించిన లక్ష్యాలలోంచి మన దేశం నేర్చుకోవలసింది చాలా వుంది ఇతర్‌ విషయాల్లో మన గొప్పదనం మనకు ఉండవచ్చు. ఈ తేడాల గురించే ఈ పుస్తకంలో ప్రధానంగా చర్చించాలనుకుంటున్నాం ప్రపంచంలో ఇతర పేద దేశాలకంటె భారతదేశంలోని ఒక రంగం మాత్రం చాలా అధ్వాన్నంగా వుంది అదే - ప్రాధమిక విద్య. వయోజన అక్షరాస్యతా శాతం భారతదేశంలో 50 ప్రాంతాలకి మాత్రమే చేరుకోగలిగింది. చైనాలోని 78 శాతంతో పోలిస్తే ఇది చాలా తక్కువ చైనాన్సీ, భారతదేశాన్నీ మినహాయించి - తక్కువ ఆర్థిక రాబడి గల ఇతర పేద దేశాల్లో చూసినా వయోజన అక్షరాస్యత సగటున, 55 శాతం వుంది (వరల్డ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ రిపోర్ట్‌, 1994). మిగతా చాలా రంగాల్లో భారతదేశం కంటె వెనకబడివున్న ఘనా, ఇండొనేషియా, కెన్యా, మయన్మార్‌ (బర్మా, ఫిలిప్పీన్స్‌, జింబాబ్వే, జాంబియాల కంటె - ప్రాధమిక విద్యారంగంలో భారతదేశం వెనకబడి వుంది భారతదేశం ఏమి సాధించిందో అంచనా వెయ్యాలంటే తులనాత్మక పరిశీలనలు చాలా ప్రధానం, మాట వరసకి, చైనా శ్రీలంక, ధాయ్‌లాండ్‌ లేక దక్షిణ కొరియా దేశాలలో - వారు గణనీయంగా సాధించిన సాఫల్యాలు - భారతదేశంలోని పరిస్థితుల్ని ఏ కొలమానంతో పరిశీలించాలో చెబుతాయి. ఏ కొలమానంతో పరిశీలించాలో కొన్ని సూచనలిస్తాయి భారతదేశంలో ప్రగతి అసలే
3
లేదని చెప్పడం గాని, లేక ఇతర దేశాలు మనకంటె ఎంతో మెరుగని చెప్పడం గాని సమస్య కాదు, పేదరికం, అజ్ఞానం, అనారోగ్యం, సాంఘిక అవకాశాల్లో అసమానతలను తాలగించుకోవడంలో మనం చెప్పుకోదగిన ప్రగతి సాధించామా లేదా అనేది ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలి ఆ రంగాల్లో ఇతర దేశాల కంటె ఏమాత్రం ముందున్నామో చూడాలి. ఒక రంగంలో మాత్రం - ప్రాథమిక విద్య - ప్రపంచంలోని అతిపేద దేశాలకంటె మన దేశం చాలా వెనకబడి వుంది. ప్రత్యేకంగా ఈ వైఫల్యం గురించి ఈ పుస్తకంలో తగినంత శ్రద్ధతో విశ్లేషించుకుందాం. అక్షరాస్యత సాధించడం సాంఘిక విజయాల్లో ఒకటి మాత్రమే కాదు, అది ఇతర అంశాల్లో అభివృద్ధి సాధించడానికి కీలకపాత్ర వహిస్తుంది.
స్వాతంత్ర సమయంలో నెహ్రూ గుర్తించి నొక్కి వక్కాణించిన అంశాలలో- సాంఘిక అవకాశాల నిరాకరణ. దీనిని తొలగించడంలో మన విధాన నిర్ణయాల్లో ఏ ప్రముఖ స్థానం ఇచ్చామో పరిశీలించడానిక్కూడా ఈ గ్రంధం ప్రయత్నిస్తుంది. మన విజయాల్ని అంచనా వెయ్యడంలో మన ప్రమాజాలు అంతర్జాతీయ స్థాయికి తగినట్బ వుండాలి. అలాగే విధాన నిర్ణయాల్లో మన ప్రాధాన్యాలు కూడా ఆ ప్రమాణాలకనుగుణంగా వుండాలి. ఇతర దేశాల్లో వైఫల్యాల్నీ, విజయాల్నీ సాధించడంలో పొందిన శినుభవాల్నించి మనం నేర్చుకోవలసింది చాలా వున్నది.
మరో ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే మన దేశం నుంచే మనం నేర్చుకోవలసిన విషయాలు ఎన్నో వున్నాయి. మౌలిక లోపాల తొలగింపులో భారతదేశం సాధించిన ప్రాంతీయ వైవిధ్యం చాలా ఆసక్తికరంగా వుంటుంది. ఉదాహరణకు - మన దేశంలో జీవన పరిమితి దొదాపు 60 సంవత్సరాలు. దీన్ని చైనాలోని 69-70 ఏళ్లతో పోలిస్తే నిరాశ కలుగుతుంది. ఇదే విధంగా శిశు మరణాలు మన దేశంలో ప్రతి వెయ్యి శిశు జననాలకీ 79 కాగా, చైనాలో 31 కాగా శేరళలో ఇది 17 మాత్రమే కావడం చైనా కంటె సంతోషకరమే. మళ్లీ చైనాలో అక్షరాస్యతా శాతం కంటె, కేరళలో అక్షరాన్యతా శాతం బాగా ఎక్కువ. ఇంకో సంగతి కేరళలో ఆడపిల్లల్లో అక్షరాస్యతా శాతం చైనాలోని ఏ ఒక్క రాష్ట్రం కంటె కూడా ఎక్కువే. మరో పక్క అలోచిస్తే కొన్ని భారతీయ రాస్త్రాల్లో - ఉదాహరణకు ఉత్తరప్రదేశ్‌, రాజస్థాన్‌, మధ్యప్రదేశ్శ్‌ బీహార్‌లలో - మన దేశంలోని సగటు అక్షరాస్యతా శాతం కంటె బాగా తక్కువ.
భారతదేశంలోనే అంతర్గతంగా వున్న ఈ భేదాలు, వాటి అధ్యయనం ఎంతో ఆసక్తిదాయకంగా వుంటుంది. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో మనం ఏం సాధించగలం, లేక ఏం సాధించలేం అనే అంశంపై = ఈ అనుభవాలు ఎంతో వెలుగు ప్రసరిస్తాయని మా వాదన. ఆ వెలుగులో మనం నేర్చుకోవలసింది ఎంతో వున్నదని మా అభిప్రాయం. ఐతే ఈ సూత్రం కొన్ని రంగాల్లో సాధించిన ఉన్నత విజయాలకు కూడా వర్తిస్తుంది, కేరళలో బాగా ఎక్కువ, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో బాగా తక్కువ, పశ్చిమ బెంగాల్లో మిశ్రమ ఫలితాలు సాధించగలిగాం. ఈ పుస్తకంలో మేం ప్రధానంగా మన దేశం నుంచే మనం నేర్చుకోవలసింది ఎంతో వుందని, ఇతర దేశాల్నించి నేర్చుకోవాలనేది ఎంత ప్రధానమో, ఈ విషయం కూడా అంతే ప్రధానమనీ - చెప్పదలుచుకున్నాం.
టీ ఇతరుల నుంచి నేర్చుకోవడం వ్యాపారరంగంలో సరళీకరణ, కొన్ని ప్రభుత్వ నిబంధనల సడలింపు, ప్రయివేటు రంగానికి ప్రోత్సాహం మొదలైన విషయాల్లో ఆర్థిక సంస్కరణల్ని బలపరిచి వేగవంతం చేయడానికి, ఇటీవల తరచుగా, అంతర్జాతీయ పోలికలు ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు. మార్కెట్‌ - అధారిత ఆర్థిక అవకాశాన్ని అద్భుతంగా వినియోగించుకున్న దక్షిణ కొరియా, హాంగ్‌కాంగ్‌, సింగపూర్‌, ధాయ్‌లాండ్‌ మొదలైన దేశాల విజయాల్ని తరచుగా ఉదహరిస్తుంటారు. నిజానికి ఈ పోలికలు ఎంతో సంతోషకరంగా వుంటాయి. కాని ఆచరణలో మాత్రం ఒకే రంగానికి, లేదొ ముందుగానే ఎన్నిక చేసుకున్న రంగాలకి గాని, సంస్థాగత సంస్కరణలకు గాని పరిమితమై వుండలేం అలాగే, కేరళలో అత్యధిక అక్షరాస్యతా శాతం, ఇతర సాంఘిక విజయాలూ ఉన్నా అతి తక్కువ అభివృద్ధి రేటూ - కేవలం అక్షరాస్యత తదితర అంశాలకంటె అధికంగా మరేదో అభివృద్ధికి అవసరమని తెలుస్తున్నది. దక్షిణ కొరియాలో, ధాయ్‌లాండ్‌లో (ప్రస్తుతం చైనాలో కూడా) ఉన్న అనుభవాలు ఇక్కడ లేవనిపిస్తున్నది, కేరళలో మానవ వనరులు సమృద్ధిగా వున్నాయి. గల్ఫ్‌ దేశాల్లోనూ, తదితర దేశాల్లోనూ అధిక వేతనాలు పొందే పనులు సంపాదించుకుంటున్నాయి. ఈ మానవ వనరుల్ని మరింతగా వినియోగించుకునే అవకాశం స్థానికంగానే ఆర్థిక అవకాశాల్ని విస్శృతం చేస్తే భారతదేశ సరిహద్దుల లోపలే - ఉండగలదు, మరింతగా మెరుగుపడగలదు. ఐకే, ఆర్థిక అవకాశాలకూ సాంఘిక పరిస్థితులకూ గల (పరిపూరక) నంబంధానికి మరొక పార్యం కూడా వుంది. కొత్త కొత్త అర్థిక అవకాశాల్ని తెరవడం, శ్రమశక్తినీ నైపుణ్యాన్నీ మరింత బాగా వినియోగోంచుకునే అవకాశాల్ని విన్ఫృతం చెయ్యడం - మౌలిక విద్యా సౌకర్యాల్నీ తదితర సంబంధిత పరిస్థితుల్ని పెంచడం మీదనే అతి ఎక్కువగా అధారపడి వుంది. త్వరితగతిలో అభివృద్ధి పొందుతున్న ఆసియా దేశాల అనుభవాల్ని మరింత బాగా అధ్యయనం చెయ్యకపోవడం వల్లనే (ఆచరించకపోవడం వల్ల కూడా - అను) ఇదంతా జరుగుతున్నది. దక్షిణ కొరియా, థాయ్‌లాండ్‌ తదితర నూతనంగా పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశాలు, ఆర్థికంగా సత్వర అభివృద్ధి సాధించుకుంటూ 1960 నాటికే ముందు దూసుకుపోయాయి. వాటి కంటె ప్రస్తుతం భారతదేశంలో అక్షరాస్యత గాని, విద్యారంగంలో సాధిస్తున్న ప్రగతి గాని దక్షిణ కొరియా, చైనా మొదలైన దేశాల కంటె చాలా చాలా తక్కువ. అదే మేం యిప్పుడు చర్చించాలనుకుంటున్నాం. ఈ దేశాల్లో విసృత పునాది గల ఆర్థికాభివృద్ధి ఆధునిక సరిశ్రమల్సి, వైవిధ్యం గల శ్రమ నిపుణత, విద్యనీ ఉపయోగించుకోవడం వల్ల సాధ్యపడినా - ఈ అభివృద్ధి రంగాల్లో విద్య యొక్క ప్రాధాన్యతని తక్కువ అంచన్నావెయ్యలేం. ఇటీవల చైనాలో జరిగిన మార్కెట్‌ - ఆధారిత సత్వర ఆర్థికాభివృద్ధి గురించి కూడా ఈ మాదే చెప్పవలసి వుంది. ఎంచేతనంటే - చైనా కూడా భారతదేశం ఇంత కాలం సాధించినదాని కంటె ఎక్కువ స్థాయిలో మౌలిక విద్యారంగాన్ని అభివృద్ధి పరచుకొని [ఆర్థిక సంస్కరణలు ప్రారంభించే వాటికి (1979)] ముందుకు సాగుతున్నది. (ఈ అంశాల గురించి 3, 4 అధ్యాయాల్లో మరింతగా చెప్పుకుందాం) కేవలం మార్కెట్‌ అధారిత అర్థిక విధానాల్ని అనుకరించండి అని చెప్పడం కంటె, ఆయా దేశాల్లో, సౌంఘిక అర్థిక రంగాలలో ఏం జరిగిందో అర్థం చేసుకోవడం మంచిది. సమగ్ర
ర్‌
అనుభవాల్నించి నేర్చుకోవడానికీ, కేవలం కొన్ని నిర్దిష్ట అంశాల్ని అనుకరించడానికీ గల తేడా గుర్తించాలి సాంఘిక అవకాశం పబ్లిక్‌ పాలసీ
నెహ్రూ ఊహాత్మకంగా చెప్పిన “అణచివేత తొలగింపు గురించి ఆలోచిస్తే “అవకాశాల అసమానత'ను గుర్తించాలి. దానినాక ప్రధాన లోపంగా భావించి అవసరంగా చర్చించాలి ప్రజలు వారి జీవిత విధానాల్ని అభివృద్ధిపరచుకోవడానికి గల అవకాశాల్ని చర్చించడం మా యీ పుస్తకం యొక్క ఉద్దేశం, పౌరుల వైఫల్యాలను - కొందరు పౌరులు అనుభవిస్తున్న ఉన్నతావకాశాన్ని రెండింటినీ చర్చిస్తాం. ఈ పుస్తకానికి శీర్షికగా కూడా మేం ఉంచిన 'సాంఘీక అవకాశం” అనే పదబంధంలోని 'సాంఘిక' భావన - వ్యక్తుల్ని, విధిగా వారికి గల అవకాశాల్ని విడదీయకూడదని చెప్పడానికే. ఒక వ్యక్తి ఎక్కువగా ఆధారపడే ఐచ్చికాంశాలు, ఇతరులతో సంబంధాలు, ప్రభుత్వం తదితర సంస్థలు ఏం చేస్తాయి కూడా చెప్పాలి. సాంఘిక పరిస్థితుల వల్గ బలంగా ప్రభావితమయ్యే అవకాశాల గురించి, పబ్లిక్‌ పాలసీ గురించి మేం ఎక్కువగా పట్టించుకుంట్లాం.
“ఆర్థిక అనే పదానికి పోటీగా 'సాంఘిక' అనే పదం వాడాలనుకోవడం లేదు. నిజానికి, “సాంఘిక అవకాశాలు' వుండటానికి గాని లేకపోవడానికి గాని వివిధ ఆర్థిక ఏర్పాట్లకు (మార్కెట్‌ యంత్రాంగంతో సహా) కీలకమైన ప్రముఖ స్థానం వుంటుందని వాదిస్తారు. ఒక పక్క, ఒక వ్యక్తి నిరక్షరాస్యత, అనారోగ్యం గల వాడయితే - చక్కగా పని చేస్తున్న మార్కెట్‌ ఇవ్వగల అవకాశాల్ని వినియోగించుకోలేడు. మరొక పక్క కొంత విద్య, మంచి ఆరోగ్యం గల వ్యక్తి కూడా కొన్ని పరిమితుల వల్ల ఆ అవకాశాల్ని వినియోగించుకోలేకపోవచ్చు. ఆర్థిక అవకాశాలు లేకపోవడం, తత్సంబంధమైన మార్కెట్‌ లేకపోవడం, లేక అసూయాపూరితమైన యంత్రాంగం పెట్టే ఆంక్షలు, లేక రుణ సహకారం అందకపోవడం లేక అలాంటివి మరికొన్ని పరిమితుల వల్ల కూడా తన శక్తియుక్తుల్ని వినియోగించుకోలేక పోవచ్చు. ఈ విధంగా సాంఘిక అవకాశాలపై, వివిధ అంశాలు ప్రభావం కలగజేస్తాయి. మిగిలినవాటి సంగతి అలా వున్నా - విద్య, ఆరోగ్యం (ఈ రంగాల్లో పబ్లిక్‌ పాలసీలు) ఆర్థిక (రుణ?) సహకోరం అందే పద్ధతి (దానిని ప్రభావితం చేసే పాలసీలు), మార్కెట్‌ స్థితిగతులు (ఆంక్షలు విధించే లేక ప్రోత్సహించే పాలసీలు), అధికారిక యంత్రాంగం (తరచు పరిమితులు, అంక్షలు విధించే విధానాలు)... ఇవన్నీ సాంఘిక అవకాశాల్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఆర్థిక కార్యకలాపాల్నీ, వ్యక్తిగత చారవనీ నిరుత్సాహపరున్తూ, అంక్షలు విధిన్తూ అడ్డుపడే అధికార యంత్రాంగంపై విరుచుకుపడటం సమంజసమే. ఆ రకమైన ఆలోచనా విధానం ఇటీవల భారతదేశంలో ఎక్కువగానే వుంది. కాని దీని వెనక కొందరు వ్యక్తులు అత్యధిక సాంఘిక అవకాశాలు అనుభవించాలనే పట్టుదల వుంది. ఆ పెద్ద కథలో భాగమే ఇదంతా. సాంఘిక అవకాశాలపై దృష్టి శేంద్రీకరించడానికి, మేం ఒక దృకృథాన్ని ప్రతిపాదించాలనుకుంటున్నాం - కేవలం మార్కెట్‌ ప్రోత్సాహకాలు, పోటీలు సంకుచిత దృక్పథం కంటె గణనీయంగా విస్శృత దృక్చథం అది. కేవలం సరళీకరణ కోరుకునే సంకుచిత దృక్పథం కంటె భిన్నమైనదది.
నిజానికి ఆర్థికాభివృద్దిని సంఘంలోని కొందరు వ్యక్తులు అనుభవిస్తున్న విష్ణృత అవకాశాల్ని
6
దృష్టిలో వుంచుకొని, చూడవచ్చు. ఈ విషయాలు తరవాత అధ్యాయంలో క్లుష్తంగానైనా చెప్పుకుందాం. ఈ సందర్భంలో రెండు అంశాల మధ్య తేడా కూడా గుర్తించాలి.
ఒకటి - వివిధ వ్యక్తులు అనుభవిస్తున్న స్వేచ్చను - మొత్తంగా ఆర్థికాభివృద్ధికి వర్తించేలా విసృతపరిచి, 'అవకాశాలకు అత్యధిక [ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం,
రెండు - ఇతర లక్ష్యాల్ని సాధించేందుకు గల వ్యక్తిగత అవకాశాల పాత్ర.
ఈ విధంగా, అవకాశాలకు, ప్రత్యక్ష పరోక్ష ప్రాధాన్యతలు రెండూ వున్నాయి.
అంతిమ లక్ష్యాల సాధనకు నెహ్రూ చెప్పిన సూచిక సమంజసమూ, తాత్కాలికమూ అయినపుడు, మనకు గల సవాళ్లను ఈ అంతిమ లక్ష్యాల పరిధిలో మాత్రమే చూడలేం. ఈ విజయాల్ని పొందడానికి కావలసిన ఆర్థికాభివృద్ధి యావత్తూ, వాటి సాధ్యాసాధ్యాల పరిధిలోనూ, మరింత హేతుబద్ధమైన ఆచరణలోనూ వుంటుంది. భారతదేశానికి అందుబాటులో గల అవకాశాల మోద్యా కొర్యాచరణ మీదా మనం దృష్టి కేంద్రీకరించాలి. నెహ్రూ కోరుకున్న భారతదేశాన్ని (పేదరికం, అజ్ఞానం, అనారోగ్యం, అసమానతలు తొలగించిన భారతదేశం) సాధించడానికి ఇంతకంటె మంచి (ప్రారంభం వుండబోదు. నెహ్రూ చెప్పిన, ఆయన స్వయంగా ఆచరించిన విధానాల్నే ఎత్తుగడల్నే మనం వినియోగించనవసరం లేదు.
స్వతంత్ర భారతదేశం గతంలో పొందిన వైఫల్యాలకు, మార్కెట్‌ ప్రోత్సాహకాల లోటు - అనే కారణం చెబుతారు. ఈ రకం నిర్ధారణలో కొంత నిజం వున్నదని ఒప్పుకున్నా ఈ దేశంలో జరిగిన పొరపాట్లను విశ్లేషించడానికి ఆ ఆల్రోచన తగదు. ప్రజలందరికి విద్యావకాశాలు కల్పించలేకపోవడం, గ్రామాణ ఆరోగ్య పథకాలు సాంఘిక భద్రత, స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం, పర్యావరణ పరిరక్షణ మొదలైనవి లేకపోవడం... ఇలా చాలో వైష్తల్యాలున్నాయి. ఇన్నిటి మధ్య మార్కెట్‌ ప్రోత్సాహకాలు లేకపోవడం అనేది ఒక పెద్ద (వైఫల్య) చిత్రంలో చిన్న భాగం మాత్రమే. కనుక వీటిని ప్రభుత్వ వైఫల్యాలుగా భావించనవసరం లేదు కొన్ని రంగాల్లో “చురుకుగా అభివృద్ధి అని చెప్పుకోగల అంశాలున్నట్టే, వాటితో అవినాభావ సంబంధం గల 'మందకొడి' అభివృద్ధి కూడా కొన్ని రంగాల్లో వుంటుంది.
ప్రభుత్వ పొత్ర పెద్దదా? చిన్నదా? అనేది చిన్న ప్రశ్న కాదని మా వాదన, సాంఘిక అవకాశాల్ని వృద్ధి చెయ్యడంలో లేక నిరాకరించడంలో లేక అలా చేసేప్రభుత్వపాత్రనీ, పబ్గికొరంగం పాత్రనీ గమనించడంలో - ఏ విధానంలో పనిచేసే ప్రభుత్వం వుండాలీ అనేది అసలైన ప్రశ్న. వివిధ దిశల్లో ఎ రాజ్యాన్సీ, పబ్లిక్‌ రంగొన్సీ మార్కెట్‌నీ వాటి పరస్పర సంబంధాల్నీ - ప్రభావితం చేసే అంశాల్సి విస్తృత ప్రాతిపదికలో గమనించాలి. అ విసృత ప్రాతిపదిక - సమకాలిక చర్చకు, సమస్యల్ని తేలికగా చూడటానికి - అవకాశం ఇవ్యదు (ఉదా॥ సరళీకరణ విధానం), అలా తేలికగా చూడలేకపోవడం - ఒక రకంగా చాలా ఉపయోగం.
ఈ పుస్తకంలో మేం చేపట్టిన వివిధ విశ్లేషణలు, అన్వేషణల్లోంచి ఒక సాధారణ పాఠం నేర్చుకోవచ్చును. ఆర్థిక సంస్కరణలు, సరళీకరణ, నిబంధనల సడలింపు మొదలైన విషయాల
7
చుట్టూ జరిగే - మనకు లాగ తెలిసిన సంఘర్షణలకు అతీతంగా సమకాలిక భారతీయ రాజకీయ అర్థిక శాస్త్రంపై జరిగే చర్చలు కూడా చాలా అవసరం, సరే - చర్చించవలసిన విషయాలు చాలా వున్నాయి. అనుకూలతల్సి, వైరుధ్యాల్ని అంచనా వెయ్యాలి. విద్య, ఆరోగ్యం, సాంఘిక భద్రతల పై మన దృష్టి కేంద్రీకరించాలన్నదే అసలు విషయం. ఆర్థిక సంస్కరణల్ని పూర్తిగా బలపరచడం లేదా తీవ్రంగా వ్యతిరేకించడం - ఈ రెండు పనులూ చెయ్యడం వల్ల - ఇతర అత్యవసర సమస్యలపై దృష్టి సారించలేకపోతున్నాం.
భారత ఆర్థిక అభివృద్ధికి ఎదురౌతున్న కీలక సమన్య - సాంఘిక అవకాళాల్ని విసృతపరచవలసిన అవసరాన్ని అర్ధం చేసుకోవలసి వుంది. అప్పుడు.ఆ విశాలరంగాన్ని ఆక్రమించుకునే శేవలం ఒక భాగం సరళీకరణ అని గ్రహించగలం. ఆ ఒక్క భాగం పైన మాత్రమే వెలుతురు కేంద్రీకరించడం వల్ల - మిగతా రంగం యావత్తూ చీకటిలో వుండిపోతుంది. ప్రణాళికా రంగంలో భారత అనుభవాల పరిమితులు ఎలా వున్నాయంటే - వెలుతురు ప్రసరించిన భాగంలోని తప్పుల్ని సశ్రమంగా దిద్దుకోలేకపోతున్నాం, చీకటి భాగంలో మనం పట్టించుకోనవసరంలేని- తప్పుల్నీ తెలుసుకోలేకపోతున్నాం. ఈ అసమాన కేంద్రీకరణ వల్ల మనం-భార్‌గా నష్టపోతున్నాం. రంగింలో చీకేటిలో వుండిపోయిన, భాగం మోద ముందు శ్రద్ధ వహించడం అవసరం. అవనరమైన 'శ్రద్ధ వహించడం కేవలం ప్రభుత్వం వైపు నుంచీ కాదనీ, ప్రధానంగా ప్రజల్నించేననీ - ఈ పుస్తకంలో మేం, చెప్పదలుచుకున్నాం.
॥. 2 లర్జికాఖినృద్ది - సాంఘిక అనకాశం షు... అభివృద్ధి, స్వేచ్చ అవకాశాలు రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ముగిసిన కొద్దికాలం తరువాత, అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం (06౪6100- 6౧ - 30000516) అనేది ఒక ప్రత్యేక అధ్యయన క్షేత్రంగా రూపాందనారంభించేసరికి, దాన్ని అంతా పెరుగుదల ఆర్థిక శాస్త్రం (010౪11 00౧0116) యొక్క అక్రమ సంతానంగా చూశారు. పెరుగుదల ఆర్థిక శాస్త్రం కంటె భిన్నమైన ప్రభావం ఏదో అభివృద్ధి ఆర్థికశాస్త్ర ఆవిర్భావంలో ఇమిడి వుంది. కాని ఈ ప్రభావం ఏమిటన్నది స్పష్టంగా తెలియదు. అయితే ఒకటి - నిరంతరం 'పెరుగుదతున్న తలసరి ఆదాయం, తత్సంబంధమైన అంశాల అధ్యయనం వివరీతంగా పెరిగిపోతున్నందున పెరుగుదల ఆర్థిక శాస్త్రంలోంచి “నిజమైన బిడ్డ' వంటిదే అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం, అంతకంటె భిన్నమైనది కాదు, అని చెప్పవచ్చు. విసృతమైన అర్థంలో తలసరి ఆదాయానికి సంబంధించిన సమస్త అధ్యయనమూ అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం పరిధిలోకే వస్తుందని ఐన్‌ లిటిల్‌ (1977) వివరించాడు. ఇందులో సాంప్రదాయిక ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలైన ఆడమ్‌ స్మిత్‌ నించి జాన్‌ స్టూవర్ట్‌ మిల్‌ వరకూ అందరు చెప్పిన అంశాలూ పరిగణనలోకి తీసుకోవాలన్నాడు. అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రం యొక్క ప్రధానాంశం నిస్సందేహంగా రాబడి పెరుగుదలకు సంబంధించిందే. లిటిల్‌ ఉదహరించిన స్మిత్‌, మిల్‌ కూడా నిజమైన తలసరి ఆదాయం గురించీ, దాని పెరుగుదల గురించీ చర్చించారు. అనేక రకాల రాబడులలో తలసరి ఆదాయం ఒకటనీ కూడా చెప్పారు. ఆ రాబడుల లక్ష్యాల్ని కూడా చర్చించారు. మనం ఎటువంటి జీవితాన్ని మంచి జీవితం అంటామో - అందుకు అవకాశం ఇచ్చే రాబడి, సంపదల కంటె అతీతమైన కొన్ని విలువల గురించి - ఈ సాంప్రదాయిక ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలు చాలా లోతుగా పట్టించుకున్నారు.. రాబడి, సంపదల గురించి ఒక పక్క చెబుతూనే - సుఖమయ జీవితానికి అవి మాత్రమే సాధనాలు కాదని స్మిత్‌, మిల్‌ మొదలైనవారు చెప్పారు. ఆర్థిక అభివృద్ధికి ఈనాడు మనం రూపొందిస్తున్న ప్రక్రియల్లో - నెహ్రూ చెప్పిన అంశాల్లో సహా - అ ఇద్దరికీ ఏమో అభిప్రాయ భేదం లేదు. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో, అభివృద్ధి ఆర్ధిక శాస్త్రంలో ఈ దిశలో చాలా ఎదిగింది. ఆర్థికాభివృద్ధికి సంబంధించిన అన్ని అంశాల్నీ మరింతగా తనలో కలుపుకుంది ప్రజలుఇతాము ఎక్కువ విలువ
9
ఇచ్చే మార్గాల వైపు స్వేచ్చగా ప్రయాణించడం - అభివృద్ధికి అవసరం. విసృతార్థంలో అభివృద్ధి ప్రక్రియకు స్వేచ్చ కీలకమైన అంశం. మానవ సామర్థ్యాన్ని ఈ కోణంలోనే చూడవలసి వుంది
వ్యక్తిగత “సామర్థ్యం అనే భావనకు మూలాలు అరిస్టాటిల్‌ సిద్ధాంతంలోనే వున్నాయి. ఒక వ్యక్తి జీవితం అంటే - అతడు లేక ఆమె చేసే వివిధ కార్యకలాపాల పరంపర లేక సాధించిన అంశాల పరంపర. అంచేత 'సామర్థ్యం' అనే భావన ప్రధానంగా “స్వేచ్చకు సంబంధించినది - ఎటువంటి జీవితం గడపాలనేది దానికి గల వివిధ ప్రత్యామ్నాయాలకు సంబంధించినది. ఈ కోణంలో చూస్తే
- జీవితంలో పేదరికం అంటే, ఆ వ్యక్తి జీవన పరిస్థితుల్లోని పేదరికం కాదు, ఆ వ్యక్తి వీవితంలో ఇతర్ష జీవిత విధానాల్ని ఎంచుకునే అవకాశం లేని సంకుచిత పరిస్థితి లేక అవకాశాల లేమి, సాంఘిక ఇబ్బందులు, తక్కువ రాబడి, ఆతి తక్కువ వస్తు సంచయం, తదితర అంశాల్ని - ఆర్థిక పేదరికంగా సాధారణంగా భావిస్తాం. సామర్థ్యాల కొరత వల్ల ఇదంతా జరుగుతుంది (ఖరీదైన జీవితం గడపలేకపోవడానికి) కనుకే "పేదరికం" అంటే సామర్థ్యాల నిరాకరణ అనుకోవచ్చు (సామర్థ్యం అంటే వ్యక్తిగత సామర్ధ్యం కాదని సమాజం వ్యక్తి జీవనోపాధికి ఇచ్చే సామర్ధ్యం అనీ గుర్తుంచుకోవాలి - అను) కేవలం ఈ భావన మాత్రమే కాక, ఈ భావనను సాంఘిక లేక రాజకీయ విశ్లేషణకు అన్వేషణకు పునాదిగా భావించాలి. మేం కూడా ఈ భావనను పునాదిగా తీసుకుని, సాధారణ జీవిత విధానానికి సంబంధించిన 'స్వేచ్భనూ, చదవడం రాయడం నేర్చుకోవడానికి గల అవకాశాల్ని ఎలా కొందరు కోల్పోతున్నా ఈ గ్రంధంలో దృష్టిలో వుంచుకుంటాం. సాధారణ జీవితం గడిపే కనీస అవకాశాలు లేకపోవడం వల్ల సత్వర మరణానికి గురై జీవన పరిమితి తగ్గిపోతున్నది. చదవడం, రాయడం నేర్చుకోలేకపోవడం వల్ల నిరక్షరాస్యతకూ ,అజ్ఞానానికీ గురవుతున్నారు. మనం ఇక్కడ “పేదరికం అనే పదానికి ఖచ్చితమైన నిర్వచనం కోసం శ్రమ పడనవసరం లేదు. ప్రధానంగా పట్టించుకోవలసిన విషయం ఏమిటంటే తగినన్ని అవకాశాలు యివ్వకపోవడం వల్ల కొందరు ప్రజలు దుర్భర పేదరికానికి గురవుతున్నారని... తగినంత రాబడి లేకపోవడాన్ని ఆర్థిక పేదరికంగా గుర్తిస్తే - దానికి కారణం అవకాశాల నిరాకరణ, తత్సంబంధమైన దుష్ఫలితాల “ప్రభావం.
అభివృద్ధి ఆర్థిక శాస్త్రానికి సంబంధించి ఆధునికంగా వెలువడిన సాహిత్యంలో అభివృద్ధి యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం మానవ సామర్థ్యాల పెంపు. కాని దృష్టి ఎక్కడ కేంద్రీకరించడ్డం జరుగుతున్నదంటే - ఆర్థిక వనరుల పెంపు, జాతీయ ఉత్పత్తి "పెంపుదల మొదలైన *ఖస్తిరాంశాలే మోద. ఆర్థిక పెంపుదలతో మానవ సామర్థ్యాన్ని స్పష్టంగా పెంచవచ్చు (నిజమైన తలసరి ఆదాయం అనే పరిమిత పరిధిలో కూడా) కాని - ఆ దిశలో ఆర్థిక పెంపుదల కంటె భిన్నమైన ఎన్నో ప్రభావాలున్నాయనేది ఒకటి; మానవ సామర్థ్యాల పెంపు పై ఆర్థిక "పెంపు యొక్క ప్రభావం చాలా అస్తిరమైనది అనేది రెండు (ఉదాహరణ ఈ ప్రభావం ఎంత అస్తిరం అంటే - ఉపాధి కల్పన, ఎంతో పేదవారికి ఆర్థిక లాభాల్ని మళ్లించడం అనే అంశాల్ని మనం స్పష్టంగా అంచనా వెయ్యలేం).
అంతిమంగా, కీలకమైన విషయం ఏమిటంటే, ప్రజలు అనుభవిస్తున్న సామర్థ్యాల పెంపుపై వివిధ విధానాల ప్రభావాన్ని అంచనా-వెయ్యనలసిన అవసరం ఎంతయినా వుంది (ఇది నిజమైన ఆదాయాల పెంపు ద్వారా అయినా కాకపోయినా) వివిధ ఆర్థిక విధానాలు ఆదాయాల సెంపుకి
10 ఏంతవరకు దోహదం చేస్తున్నాయనే అంశం సాధారణంగా ఎవరయినా అంచనా వేస్తారు. ఈ విషయానికీ ముందు చెప్పిన విషయానికీ సూక్ష్మమైన తేడా వుంది. ఆర్థిక విధానాలు గమ్యాలు విధానాల విషయంలో స్పష్టత వృండాబనేది ప్రధానం. అధికార యంత్రాంగపు ఆటంకం లేకుండా మార్కెట్‌ అవకాశాలు తెరవాలనే ప్రయత్నం భారతదేశంలోనూ, ఇతరత్రా కూడా జరిగింది. ఆర్థికరంగ విస్తృతి రాబడీ ఉత్పత్తి పెరుగుదల మొదలైనవి సాధించడానికి ఇది అవసరమని సమర్థించారు కూడా. ఆదాయపు పెరుగుదల, ళలనరి ఆదాయం పెంప్ప విషయాల్లో మనం విఫలమయ్యాం గనక కొన్ని సంస్కరణలు అవసరం అని ఇటీవలి నివేదికలు తెలుపుతున్నాయి. అర్థిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాల్ని ఆదాయం, ఉత్పత్తి అనే అంశోల్లో కాక - ప్రజలు ఎటువంటి జీవితం గడుపుతున్నారో అనే అంశం మిద దృష్టి కేంద్రీకరించి మదింపు వెయ్యాలి. మన దేశంలో జరుగుతున్న అర్థిక సంస్కరణలకీ (తొలి 1980లలో -అను), ప్రపంచంలో ఇతర దేశాల్లో వస్తున్న మార్చులకీ కూడా ఈ సూత్రం వర్తిస్తుంది. విద్య ఆరోగ్యం ఆర్థికాభివృద్ధిని పేగవంతం చేసే అంశాల్లో విద్య, “ఆరోగ్యం ముఖ్యమైనవని చెప్పుకున్నాం, ఆర్థికాభివృద్ధికి మౌలిక విద్య చాలా ప్రధానమైన అంశం. సమకాలిక (ప్రపంచంలో ఈ అంశానికి విస్తృతమైన గుర్తింపు ఇచ్చారు. కాని భారతదేశంలో మాత్రం దీనిపట్ల పూర్తి నిర్ణక్ష్యం వహిస్తున్నారు. ఆర్థికాభివృద్ధిలో విద్యను నిర్లక్ష్యం చేస్తూనే వున్నారు. ఇటీవల ఆర్థిక విధానంలో మౌలికమైన మార్పులు వచ్చినప్పటికీ ఈ నిర్లక్ష్యం కొనసాగుతూనే వుంది. ఆరోగ్య రంగంలోనూ లదే పరిస్థితి, భగవతి, శ్రీనివాసన్‌ అనే ఆర్థిక శాస్త్ర నిపుణులు, సమర్సించిన పరిశోధనా పత్రంలో (1993) ఎన్నెన్నో విషయాల్ని సులభ్లూలిలో చర్చించారు గాని విద్య, ఆరోగ్యం అనే అంశాల పట్ట మౌనం వహించారు. అర్థిక సంస్కరణలలో ఆ రెండింటి పొత్ర గురించి కూడా ఏమో చెప్పలేదు. శక్తి (సామర్థ్యాల) ఉత్పాదన, రవాణా మొదలైన రంగాలకే పరిమితమయ్యారు. భారతీయ ప్రణాళికలలోని అసమానతని ప్రశ్నీంచే అవకాశం పోగొట్టుకుంటున్నాం ఈ సందర్భంగా. ఆర్థిక సంస్కరణలకూ - సాంఘిక విధానోల వైఫల్యానికీ (ఉదా॥ మౌలిక విద్యారంగంలో) సంబంధం వుంది. ఆర్థిక సంస్కరణలను విడిగా చూడలేం. వ్యక్తి స్వాతంత్ర్యాన్ని నిర్ణయించడంలో విద్యకూ, ఆరోగ్యానికీ చాలా విలువ వృంది. ఇందులో విదు అంశాలు ఇమిడి వున్నారు.
- విద్య, ఆరోగ్యం వాటంతట అవే (ఇతర అంశాల్లో సంబంధం లేకుండా - అను) ఎంతో ప్రధానమైనవి. వ్యక్తి స్వాతంత్ర్యం వుండాలంటే ఆ రెండింటికీ ఎక్కువ అవకాశం ఇవ్వాలి. ప ఒక వ్యక్తి యొక్క విద్య, ఆరోగ్యం - శేవలం విద్య, ఆరోగ్యం మాత్రమే కాదు, వాటి శహాయంతో మరెన్నిట్లో విలువైనవి సాధించవచ్చును. ఉదాహరణకు = ఉద్యోగ నంపాదనకు, కర్థికావకాశాల సచ్యినియోగానికి ఇవి చాలా అవసరం. తత్ఫలితంగా వచ్చే ఆదాయంతో అతడు రేక ఆమె తన వ్యక్తి స్వాతంత్ర్యాన్ని మరింత సమర్ధవంతంగా నులుచుకోవచ్చు.
11 3) అధిక విద్య లేక మౌలిక విద్య వుంటే బహిరంగ చర్చ, అభిప్రాయ సేకరణ మొదలైనవి సులభంగా జరపవచ్చును. (ఉదాహరణకు ఆరోగ్య సేవలు, సాంఘిక భద్రత అనే విషయాల్లో ప్రజల అవసరాలు....) ఇలా చెయ్యడం వల్ల, తిరిగి అందుబాటులో వున్న సేవల్ని మరింత బాగా వినియోగించుకుని ప్రజలు, సౌకర్యం అనుభవించవచ్చును. 4) పిల్లల్ని క్రమబద్ధంగా పాఠశాలకు పంపడం వల్ల కేవలం చదువు నేర్చుకోవడమే కాక (క్రమంగా ఒక తరగతి నుంచి మరొక తరగతికి ప్రమోషన్‌ పొందుతూ చదివే చదువు కాక - అను) మరికొన్ని ఉపయోగాలు కూడా వున్నాయి. మన దేశంలో బాల కార్మికులు అత్యధిక సంఖ్యలో వున్నారు. అతిచిన్న వయసులో పిల్లలు రకరకాల చాకిరీలు చేస్తున్నారు. శ్రమం తప్పకుండా బడికి పంపే అలవాటు వల్ల - ఈ చాకిరీలు క్రమంగా తగ్గవచ్చు. బడికీ వెళ్లడం వల్ల పిల్లలు ఒకర్ని ఒకరు కలుసుకొని వారి పరిధిని విస్సృతపరుచుకుంటారు. ఆడపిల్లలకు ఇది మరింత ముఖ్యం. (పిల్లల చాకిరీ గురించి మ్తెరన్‌ వీనర్‌ పుస్తకం చూడండి. హెచ్‌బీటీ తెలుగులో ప్రచురించింది). 5) అణచివేతకు, వెనుకబాటు తనానికీ గురయిన వర్గం వారికి విద్యావకాశాలు పెరగడం వల్ల, పెద్ద చదువుల వల్ల.ఉపయోగం పొందడం వల్ల, వారికి అణచివేతను ఎదుర్కొనే శక్తి వస్తుంది. రాజకీయంగా సంఘటితమయ్యే, మరిన్ని అవకాశాల్ని పొందే శక్తి వస్తుంది. అవకాశాలు సమానంగా అందడం వల్ల సాంఘిక వర్గాలలో అసమానత తొలగడమే కాక, కుటుంబాల్లో కూడా అందరికీ సమానావకాశాలు వస్తాయి, కుటుంబాల్లో ఆడపిల్లల పట్ల చూపే ఈ వివక్ష సమాన విద్యావకాశాల _వల్ల క్రమంగా తగ్గుతుంది. (ఈ అసమానతల గురించి, వివక్ష గురించి ఏడవ అధ్యాయంలో
మరింతగా చర్చించుకుందాం).
విద్య, ఆరోగ్యం అవి పొందే వ్యక్తికి మాత్రమే ఉపయోగంగా ఉండిపోవు. ఇతరులకు కూడా ఉపకరిస్తాయి. ఉదాహరణకు చదువు వచ్చినవాడు - రాని వాడికి ఒక కరపత్రం చదివి వినిపిస్తాడు. లేదా ఒక ప్రకటన గురించి వివరించి చెప్తాడు. వ్యక్తుల మధ్య ఏర్పడే ఈ పరిచయాలకు రాజకీయ (ప్రాధాన్యం వుంటుంది. ఒక వ్యక్తి పొందిన అభివృద్ధి ఇతరులకు కొన్ని అవకాశాలను ఇవ్వవచ్చు. సప్లయి - డిమాండు గల ఇతర కోణాల్లో మరికొందరు వ్యక్తులు బాగుపడవచ్చు.. సాంఘిక అవకాశాల్ని పరిశీలించకుండా విద్య యొక్క ప్రభావాల్ని అంచనా వెయ్యలేం. ఆరోగ్య రంగంలో - రోగగ్రస్తత, నివారణోపాయాలు, చికిళ్చ - మొదలైన వాటి విషయంలో కూడా ఈ విధమైన పరస్పర నంబంధాల వల్ల కొంత ఉపయోగం పొందవచ్చు. వ్యక్తిగత జాగ్రత్తల కంటె - విద్య, ఆరోగ్య రంగాల విస్ఫృతి వల్ల మరిన్ని ఉపయోగాలు సాధ్యమవుతాయి.
విద్యకీ ఆరోగ్యానికీ గల ఈ పరస్పర సంబంధం వల్ల - ఆర్థికాభివృద్ధి ప్రక్రియలోని ఎత్తుగడల్లొ
- ఈ రెండింటికి అత్యధిక ప్రాముఖ్యం వుంది. విద్య, ఆరోగ్య రంగాల్లో మనం ఒక నృష్టమైన విధానాన్ని రూపొందించుకోలేక పోవడం చూస్తే - దానికి ఆ విధానానికి ఎంత ప్రాధాన్యం వుందో తెలియడమే కాదు, గత యాభై సంవత్సరాలలో మన అభివృద్ధి కుంటు పడటానికి గల కారణాలు కూడా విశ్లేషించుకోవచ్చు. గత ప్రణాళికలలో గల జరిగిన ఈ వైఫల్యాన్ని - సరళీకరణ, నిబంధనల సడలింపులపై జరుగుతున్న అర్థిక సంస్కరణలు - ఎదుర్కొని పరిష్కరించలేవు.
12 ఉత్పత్తి రంగంలో ప్రభుత్వ ఆంక్షల్ని సడలించడం వల్ల - అనేక మంది ప్రజలకి సాంఘిక అవకాశాలు పెరుగుతాయి. అవిద్య, అనారోగ్యం మొదలైన పరిస్థితుల్ని మార్చడం వల్ల, సాంఘిక అవకాశాలకు.అడ్డుగా నిలిపే పరిస్థితుల్ని తొలగించుకోవడం వల్ల చిన్న చిన్న సంస్కరణల బదులు విద్య ఆరోగ్య రంగాలలోని విధానాల్నే మొత్తంగా, మౌలికంగా మార్చడం వల్ల - కొంత ఉపయోగం ఉండవచ్చు. ఆర్థికాభివృద్ధికీ, సాంఘికావకాశాలకీ పంబంధాన్నీ, వాటి ప్రాధాన్యానికీ అవి నిర్వహించగల పాత్రకీ గల సంబంధాన్నీ మనం విస్మరించలేం. ప్రభుత్వం, రాజ్యం, మార్కెట్‌ మార్కెట్‌ యంత్రాంగం, ప్రభుత్వ చర్య - వాటికి శక్తి సామర్థ్యాలు, మంచి గుణాల గురించి చర్చిస్తూ ఇప్పటికే కొంత సాహిత్యం వచ్చింది. కాని ఈ రెండింటి మేలు గురించి తులనాత్మక పరిశీలన జరిపితే (వీటిని ప్రత్యేక సందర్భాల్లో మాత్రమే పరిశిలించాలి) అవి అనుకున్నంత 'రాజ్యానుకూల', 'మార్కెట్‌ అనుకూల ' మైనవి కాదని తేలుతుంది. దీన్ని వివరించాలంబే
- ఒక ప్రభుత్యం ఏం చెయ్యగలదు, వాస్తవానికి ఏం చేస్తుంది, అనేది ఆ ప్రభుత్వ స్వభావం పై అధారపడి వుంటుంది. మధ్య యుగాల్లో ఆ కాలానికి చెందిన ఎన్ని క్రూరమైన, బర్చరమైన
- దుళ్ళీర్యల గాధలున్నాయో, ఆధునిక (వర్తమాన?) ప్రపంచ చరిత్రలో కూడా అన్ని నీయంతృత్వాల, క్రూర హింసల కధలూ వున్నాయి. ఒక ప్రత్యేక పైద్ధాంతిక పునాదితో, కాంబోడియాలో ఖ్మెర్‌ రూజ్‌ పది లక్షల మంది ప్రజల్ని చాలా త్వరిత గతిన చంపించి, భయంకర విజయాన్ని సాధించిన కథ - స్పష్టమైన ఉదాహరణ. ఉగాండాలో ఇదీ అమీన్‌ దుర్మార్గం, (తక్కువ కాల పరిమితి ఇచ్చి తెల్లవారిని దేశం విడిచి పామ్మనడం, శత్రువుల్ని చంపి వారి కాలేయాన్ని వండించి ఫోర్కులతో పొడుచుకు తినడం - ఇవి 1976 ప్రాంతాల్లో ... అమీన్‌ చేశాడు - అను) మరో రకమెన ఉదాహరణ - దీనికి సైద్ధాంతిక ప్రాతిపదిక తక్కువే కావచ్చు గాని తక్కువ దుర్మార్గం, తక్కువ విషచర్య కాదు. ఇవి కేవలం మూడవ ప్రపంచ దేశాలకే పరిమితం అనుకోనవసరం లేదు, ఇరవై శతాబ్ది జర్మనీలో నాజీ నియంతలు చేసిన మారణకాండ, 'క్రూరాతిక్రూర చర్యలు మనం వెంటనే చెప్పగల ఉదాహరణ. సాంఘిక ప్రగతి అవసరాల మేరకు ఆయా ప్రభుత్వాలు ఇటువంటి చర్య చేపట్టాయి అని కొందరు రాసిన రాతలు - నిస్సందేహంగా బ్రహ్మాండమైన తప్పుడు కూతలు. గ ఒకవేళ ప్రభుత్వ లక్ష్యాలు పోల్‌పట్‌ కాలం నాటి కంబోడియాలో, ఇదీ అమీన్‌ కాలం నాటి ఉగాండాలో ఉండినంత విషపూరితం కాకపోవచ్చు, కాని ఎవరు ఏ పద్ధతుల్లో ప్రభుత్వ లక్ష్యాలనే యంత్రాంగం ద్వారా అభివృద్ధి పాధించాలనుకుంటున్నారు అనేది ఒక వే (ద్‌నికి నమాధానం - వాటంతటి విషపూరిళంగానూ, హానికరంగానూ నేటి విధానాలు కూడా ఉన్నాయని). ప్రభుత్వం మీదా ప్రభుత్వ విధానాల మంచితనం మీదా వుండే నమ్మకం - ప్రభుత్వం నిర్వహించే ఆర్థికాభివృద్ధిని పరిశీలిస్తే - నిలవదు. ఈ సందర్భంలో రాజ్యానికీ 'ప్రభుళ్వానిక్రి మధ్య వుండే తేడాని గుర్తించడం అవసరం. రాజ్యం, అనేక విధాల, ఒక విసృతమైన భావన. ఇందులో - ప్రభుత్వం, చట్టాన్ని ప్రభుత్వ నిబంధనల్ని, రూపొందించే శాసనసభ, ఎన్నికలను నియంత్రించే రాజకీయ వ్యవస్థ, న్యాయవ్యవస్థ
13
పరిరక్షించే ప్రాధమిక రాజకీయ హక్కులు .... ఇవన్నీ కలిసి వున్నాయి. ప్రజా బాహుళ్యం యొక్క ప్రయోజనాల్ని పట్టించుకోలేని ప్రభుత్వాన్ని - ప్రజాస్వామ్య రాజ్యుంగం కొనసాగడం, కష్టతరంగా చేస్తుంది. ప్రతిపక్షాల్ని ఎదుర్కొనే అవసరంగాని, ఎన్నికలకు వెళ్లవలసిన అగత్యం గాని లేకపోవడం వల్ల పరమ అధ్యాన్నమైన పోల్‌పాట్‌ ప్రభుత్వం తట్టుకుని కొనసాగగలిగింది. ఆప్రజాస్వామికమైన మారణకాండ, మిలటరీ విధానాన్ని ఖ్మైర్‌ రూజ్‌ పాలన రాజకీయంగా సాధ్యం చేశాయి అందుచేత, అధికారంలో వున్న ప్రభుత్వ స్వభావాన్ని మాత్రమే ్రల్చిస్తే సరిపోదు, మరికొంత ముందుకు వెళ్లి, అక్కడి ప్రభుత్వం ఒక భాగం మాత్రమే అయిన రాజ్యాంగ స్వభావాన్ని నిలదియ్యాలి.
ఆయా ప్రత్యేక సందర్భాల మీద ఆధారపడిన మార్కెట్‌యంత్రాంగం గురించి కూడా ఇదే ప్రశ్న తలెత్తుతుంది. ఏ రకం మార్కెట్ల గురించి మనం మాట్లాడుతున్నాం' మార్కెట్‌ యంత్రాంగం యొక్క ప్రభావం లేక సమర్థత గురించి సిద్ధాంతం యావత్తూ పోటీ మార్కెట్లకు సంబంధించింది. పోటీ విధానాల్ని, పరిస్థితుల్ని కొద్దిగా మార్చడం వల్ల ఫలితాలు (లాభాలు లేక ఆదాయాలు!) అంతగా మారవని వాదించడం అనమంజనం కాదు. కాని వాస్తవంగా మార్కెట్‌ పరిస్థితులు వేరే రూపంలో వుంటాయి. (మార్కెట్‌ యంత్రాంగం సాంఘిక ప్రభావం కలిగిస్తుందనీ - దృక్పథాలు, భావాలు ఎలా ప్రభావితమయ్యేదీ కూడా విలువ కట్టవచ్చుననీ రాబర్ట్‌ లేన్‌ (1991), ఆల్బర్ట్‌ హర్షమన్‌ (1992) అనే ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలంటున్నారు) ఉదాహరణకు - వస్తువు కొరత ఆధారంగా ఇరుకు పరిస్థితులు కల్పిస్తారు కొందరు. ఇది వస్తువుల ఊవ్ర కొరతకు, యాతనకు దారి తీస్తుంది - కానీ దీన్ని కల్పితపరిస్థితి అనీ అనవసరంగా కొనితెచ్చుకున్న భయభ్రాంతి అనీ కొందరు కొట్టేస్తారు. ఆసియా, ఆఫ్రికా దేశాల ఇటీవలి చరిత్రలో మనకిటువంటి ఉదాహరణలు కొల్లలుగా కనిపిస్తాయి. కోట్లాది ప్రజల్ని దుర్భర పరిస్థితుల్లోకి నెట్టి, మార్కెట్‌ వినిమయంతో అపార లాభాలు గడించారు కొందరు.
వస్తువుల కొరతను మరింత దుర్భరం చేసి, తప్పుడు అంచనాలు వేసి, ఎంతో భయంకర బాధాకర పరిస్థితులు కల్పించిన ఉదాహరణలు చాలా వున్నాయి. ఒకోసారి అయోమయమైన శూన్యం ఏర్పడుతుంది. ఇదంతా కావాలని చేసినట్టు కనిపించదు పైకి. ఉదాహరణకు, 1974 బంగ్లా దేశ్‌ కరువులో, ఇలాగే జరిగింది. కొందరు వర్తకుల తప్పుడు ఊహాగానం, అంచనాల వల్ల బియ్యం ధరలు విపరీతంగా పెరిగాయి. తరువాత చాలా త్వరగా మొదటి ధరకు పడిపోయాయి. (ఈలోగా ఈ దుర్భర కరువు తన పని తాను చేసింది. నిరుపేదలు పెద్ద సంఖ్యలో మరణించారు) 'ప్రభుత్వానుకూలవైఖరి గాని, మార్కెట్‌ అనుకూల వైఖరి గాని - రెండూ ఇబ్బందికరమే. వరిస్థితుల్ని పరిశీలించాలి,
అందుచేత, మార్కెట్‌ - ఆధారిత ప్రభుత్వ ఆధారిత ఆర్థికపరమైన నిర్ణయాలకూ తేడా వుంది. పాల్గొంటున్న మార్కెట్టు ప్రభుత్వాల స్వభావాల్సి న్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవడం అవసరం, మార్కెట్‌ రూపాల్లో చాలా తేడాలున్నాయి. పోటీ పరిధి, ప్రవేశావకొశం, నిర్వహణ... మొదలైన తేడాలు. అలాగే - ప్రతిపక్షాల నిరసనను ఎలా తీసుకుంటారు, వివిధ రాజకీయ శర్తుల్మి నియంత్రించే శక్తి ఎంత వరకు వుంది, రాజకీయ 'స్వేచ్ళను తట్టుకుని నిలిచే న్యాయవ్యవస్థ వుందా? రాజ్యంలో అంతర్భాగంగా వున్న రాజకీయ విధానం ఎటువంటిది? మొదలైన వాటిని బట్టీ వివిధ
[4 స్వభావాలు గల ప్రభుత్వాలుంటాయి. మార్కెట్లనీ ప్రభుత్వాల్నీ అధ్యయనం చెయ్యకుండా (ప్రభుత్వ విధానాన్ని గానీ, మార్కైట్‌-అధారిత నిర్ణయాల్ని గానీ, వాటి ఉపయోగాల్ని గానీ - అంచనా " వెయ్యలేం. మార్కెట్లు, ప్రభుత్వాలు : పరస్పర సంబంధాలు :' మార్కెటు - ప్రభుత్వం ఈ రెండింటి మంచి గుణాల్ని సాపేక్షంగా అంచనా వెయ్యాలంటే. "రెండింటికి గల అవినాభావ, పరస్సర సంబంధాన్ని తెలుసుకోవాలి. ముఖ్యంగా, మార్కెట్‌ నిర్వహణ, విజయం - ప్రభుత్వ చర్యల మీద, స్వభావం మీద ఆధారపడి వుంటుంది. మొదటిది - ప్రత్యేక హక్కులకీ, కాంట్రాక్టుకీ చట్టపరమైన మద్దతు లేకపోతే మార్కెట్లకు పని చెయ్యడం కష్టం అనే విషయం - నేరుగా గుర్తించాలి. కొన్ని పనులు సునాయాసంగా చేనుకోగలుగుతుండగా (మార్కెట్‌ కాంట్రాక్టులు సక్రమంగా కొనసాగడానికి వ్యాపారనీతి చాలా వరకు తోడ్పడుతుంది), కొన్ని రకాల వ్యాపార వినిమయాల ఉత్పత్తి - ప్రధానమైన చట్టం మద్దతు లేనిదే కొనసాగడం కష్టసాధ్యమవుతుంది. యూరోప్‌ దేశాల్లో పారిశ్రామిక విప్లవ కాలంలో వచ్చిన మార్కెట్‌ యంత్రాంగ అభివృద్ధి వ్యాపారం, ఆర్థిక సంబంధాల్లో భద్రతలలో చట్టాన్నీ క్రమబద్ధతనీ స్థాపించిన తరువాత, (దాన్ననుసరించి) వచ్చింది. సమకాలిక సోమాలియాను హస్తగతం చేసుకున్న మిలటరీ పాలన అనే వేపధ్యంలో (లేక సందర్భాన్ననుసరించి) తప్ప - అక్కడ మార్కెట్‌యంత్రాంగం ఎందుకంత బలహీనంగా వుందో అర్థం చేసుకోవడం అసాధ్యం. నిజానికి 1992లో సోమాలియాలో వచ్చిన కరువు, ఎక్కువగా అక్కడ మార్కెట్‌ యంత్రాంగం దెబ్బతిన్న దానికి ఫలితంగా వచ్చింది. అది తిరిగి - అక్కడ ప్రభుత్వ పతనం ఫలితం జరిగింది. రిండవది - మార్కెట్‌ ఆధారిత ఆర్థికవృద్ధికి సౌకర్యాలు కల్పించడంలోనూ, (ప్రోత్సహించడంలోనూ - ప్రభుత్వానికి ప్రధాన పాత్ర వుంటుంది. చరిత్రలో ఎంతో విజయవంతమైన 'పెట్టుబదిదారీ దేశాలు జర్మన్‌, జపాన్‌లలో ఈ వృద్ధి ఎలా సాధించారో - విసృతంగా అధ్యయనం జరిగింది. మరీ ఇటీవల - అందరూ “తూర్పు - ఆసియా అద్భుతం'గా చెప్పుకుంటున్న దాని వైపు అందరి దృష్టి మర్లింది. మంచి విశ్లేషణ కూడా జరిగింది. నూతనంగా పారిశ్రామికీకరణ చెందుతున్న దేశాల్లో - ముఖ్యంగా దక్షిణ కొరియా, తైవాన్‌, హాంగ్‌కాంగ్‌, సింగపూర్‌- ఇంకా ఇటీవల చైనా, థాయ్‌లాండ్‌-లలో, అపారమైన అభివృద్ధి జరిగింది. ఆర్థిక శాస్త్ర సిద్ధాంతపు వెలుగులో శ అభివృద్ధిని అర్ధం చేసుకోవడం సులభం. ప్రారంభ దశలో మార్కెట్‌ యంత్రాంగాన్ని రాజ్యం సహకారంతో పెంపొందించుకుంటే - ఆ తరువాత అది స్వయం సమృద్ధమయిన మార్కెట్‌గా రూపొందుళుందని చెప్పలేం. మూడవది - మార్కెట్‌ యంత్రాంగపు అభివృద్ధి సిద్ధాంతం కూడా, ప్రభుత్వ చర్యల మీద అధారపడి వుంటుంది. సంక్షేమ ఆర్థిక శాస్త్రపు ప్రాథమిక సిద్దాంతాలే తీసుకుందాం. పోటీ సమతౌల్యతకు సంబంధించిన రెండు సిద్ధాంతాలూ ఈ విషయమే చెబుతాయి. పశ్న ఏమిటంటే, (ప్రాథమిక దశలో వనరుబు వరఫరాను ఎవరు నిర్ణయిస్తారు? మళ్లీ -
15 సాధారణంగా ప్రభుత్వ సహకారం అవసరం. అందుచేత సంక్షేమ అర్థికశాస్త్రపు ప్రాథమిక సిద్ధాంతం యొక్క ప్రాధాన్యత ప్రభుత్వ చర్య మీద పూర్తిగా ఆధారసీడి వుంది. చాలా సమాజాల్లో ఈ విధమైన పునుపంపిణికి సంబంధించిన రాజకీయ అవకాశాలను అపనమ్మకంతో చూసేందుకు తగిన అవకాశాలున్నాయి. కాని మార్కెట్‌ ఫమతను సాధించే విషయంలో తగినంత ప్రభుత్వ సహాకారం అవసరం.
మార్కెట్స్‌ ప్రభుత్వాలు ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడినవి. ఈ పరస్పరాధారం మరొక దిశలో కూడా పనిచేస్తుంది. సరుకుల వినియోగం, వస్తు ఉత్పత్తి తత్సంబంధమైన సేవల విషయంలో ప్రజల్ని ప్రభుత్వం నిషేధిస్తే - ఇక అ ప్రభుత్వం సంఘానికి ఉపయోగపడేవేవీ సాధించగలదనుకోలేం. ఆ కార్యకలాపాలు - ఈ లావాదేవీలు - మార్కెట్‌ యంత్రాంగంలో అంతర్భాగాలు. ఎంత చిన్న, ఎంత (ప్రాధమిక యంత్రాంగానిక్రైనా ఇవి తప్పనిసరి.
ఆర్థికశాస్త్ర సిద్ధాంతాలలో ఇటీవల వచ్చిన అభివృద్ధి - భారీ (ఉత్పత్తుల) ఆర్థిక శాస్త్రానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. స్థానిక వృద్ధికి కూడా ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది. మార్కెట్ల, వ్యాపారాల పాత్రను మరింత స్పష్టపరిచింది. శ్రమ విభజన, ప్రత్యేక నైపుణ్యం అనే వాటిపై ఆధారపడిన వ్యాపారం వల్ల ఎన్నో ఉపయోగాలు, అవకాశాలు కల్ప్చిస్తాయని ఆడమ్‌ స్మిత అంటాడు (1776). వృద్ధి సిద్ధాంతం, వ్యాపార సిద్ధాంతం ఈ రెంటిలో ఇటీవల పరిశోధనలు లాభాల సిద్దాంతాన్నే చెబుతున్నాయి. దీన్నే బుచనన్‌, యూన్‌ (ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలు - 1994)” మరిన్ని లాభాల కోసం లాభాలు” అని సరిగ్గానే వివరించారు.
అంతర్జాతీయ శ్రమ విభజన - సాదాసీదాగా రాలేదు, గత అనుభవాల ప్రత్యేక అధ్యయనాల ప్రభావంతో వచ్చింది. మన విశ్లేషణతో మనం ఈ సత్యాన్ని తెల్సుకున్నాం. మార్కెట్‌ ఉపయోగాల పై పబ్లిక్‌ పాలసీకి ఒక ప్రధాన పాత్ర వుంటుంది. పరస్పర ఆధార సమస్యకు (మార్కెట్‌కూ ప్రభుత్వానికీ) కూడా అత్యధిక (ప్రాధాన్యం వుంటుంది. ఈ విశ్లేషణ విస్తరణలో, విసృతంగా విద్యావకాశాల్ని కల్పించడంలో కూడా దీన్ని మనం పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. (ఉదా॥ జపాన్‌, దక్షిణకొరియా), మనం ఇక్కడ చర్చించిన - ప్రభుత్వ విధానం, మార్కెట్‌ యంత్రాంగం పరస్పరాధారితాలు - అనే విషయంలో మనకు మరింత స్పష్టమైన అవగాహన అవసరం. మార్కెట్‌ మినహాయింపు, మార్కెట్‌
- పూరక విధానాల మధ్య తేడాను కూడా, ఈ విషయంలో ప్రభుత్వ ప్రమేయాన్సీ అర్థం చేసుకోవాలి. మార్కెట్‌ మినహాయింపు, మార్కెట్‌ పూరకం.
ఏ పాంఘిక ఏర్పాటుయొక్క విజయాలైనా, అపజయాలైనా అది ఏం చేసింది, ఏం చెయ్యలేకపోయింది అనే దాని మీద ఆధారపడి వుంటుంది. మార్కెట్లు కొన్ని పనులు చేస్తాయి. కొన్ని చేయ్యవు. అపజయం అనేది - హానికరమైన ఫలితాలిచ్చే పని చెయ్యడం వల్లగాని, ఏదయినా చెయ్యవలసింది చెయ్యకపోవడం వల్లగాని - వన్తుంది. ఇందుకు = నైతిన కోణాల నుంచి ఒక వివరణ ఇవ్వాలంటే - హానికరమైన పనికి హత్య ఒక ఉదాహరణ, ఆపు చెయ్యగలిగినప్పటికీ ఒక్ష హత్యను ఆపుచెయ్యలేకపోవడం అపజయానికి ఉదోహరణ.
16
ఇతర వ్యవస్థలలాగే, మార్కెట్‌ కొన్ని పనులు చేస్తుంది, కొన్ని పనులు చెయ్యదు. మార్కెట్‌ యంత్రాంగానికి, నాన్‌-మార్కెట్‌ విధానానికి మధ్య ఒక అస్పష్టమైన తేడా వుంది. నిజమైన అసమానతే ఇందులో దాగి వున్న తేడా. ఆర్థిక ఏర్పాటు “నాన్‌ మార్కెటోగా వుంటుంది. అంటే మార్కెట్‌ అసలు పని చెయ్యనివ్వకపోవడం లేదా, స్వేచ్చగా పని చెయ్యనివ్వశపోవడం. దీనినే “మార్కెటామినహాయింపు” విధానం అంటాం. లేక 'నాన్‌-మార్కెట్‌ అంటాం. అంటే మార్కెట్‌తో ప్రమేయం లేకుండా రాజ్యమే అన్ని పనులూ చేస్తుంది. పూరకంగా చేసే ఈ పనుల వల్ల మార్కెట్టు, వినిమయాలూ లాభం పొందుతాయి. దీన్నే 'మార్కెట్‌-పూరక' ఏర్పాట్లు అంటూం.
కనుక స్పష్టంగా ఒక విషయం చెప్పవచ్చు," మార్కెట్‌-మినహాయింపు మార్కెట్‌పూరక విధానాల రెండింటి మిశ్రమం ఉండటం ఏ వధానానికయినా మంచిదని చెప్పవచ్చు. ఈ ర0డు “నాన్‌-మార్కెటో. ఏర్పాట్ల పనితీరు నిజానికి చాలా భిన్నమైనది. స్పష్టమైన ఉదాహరణలతో ఒక్కొక్కదాని గురించీ వివరించి చెప్పవచ్చు. ఒక్కో ప్రత్యేకరంగాన్నీ ఎంచుకొని కూడా చెప్పవచ్చు. ఉదాహరణకు భయంకర కరువు "పరిస్థితులు. ఇవి ఆధునిక ప్రపంచాన్ని సంక్షోభంలో ముంచుతున్నాయి. అయితే, కరవులు నాన్‌-మార్కెట్‌ సోషలిస్టు అర్థిక వ్యవస్థలున్న దేశాల్లోనూ వచ్చాయి. మార్కెట్‌-ఆధారిత విధానాలున్న చోటా వచ్చాయి. ప్రస్తుతానికి మార్కెట్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థలున్న' దేశాల్లో వచ్చిన కరువుల్ని దృష్టిలో వుంచుకొని - మనం ఒక ప్రశ్న అడగవచ్చు. ఈ మార్కెట్‌ విధానం కరువును ఎందుకు రాకుండా చెయ్యలేకపోయింది?
ఆహార వ్యాపారాన్ని మార్కెట్లు అస్తవ్యస్తం చేస్తాయనీ, చెయ్యగలవనీ వాదించవచ్చు. 'సంఘటిత వ్యాపారులు నిర్వహిస్తున్న మార్కెట్టు చూపించడం కష్టం కాదు. తప్పకుండా అటువంటివి వున్నాయి. కరువు కాలంలో బాధలనూ, దుర్భర పరిస్థితుల్నీ ఈ రకం పనులు మరింత పెంచుతాయి. మరొక ప్రక్క - మార్కెట్‌ ఆర్థిక విధానాల్లో కరువులకు మార్కెట్‌ సంక్షోభం ప్రధాన కారణం అని చెప్పడానికి తగిన సాక్ష్యాలు చూపడం కష్టం ఈ సందర్భంగా - మార్కెట్‌ యంత్రాంగం యొక్క వైఫల్యానికి కారణం - ఒకోసారి మార్కెట్లు ఏమీ చెయ్యలేకపోవడం = అని చెప్పవచ్చు. మాట వరసకి- కొన్ని గ్రూపులు తమ కొనుగోలు శక్తినీ తద్వారా ఆహారం నంపాయించుకునే శక్తినీ కోల్పోతే
- (కరువో, వరదలో వచ్చి ఉపాధి కోల్పోయినప్పుడు) మార్కెట్లు వారికి ఆదాయం కల్పించడానికి గౌని ఆహారం సంపాయించుకోవడానికి గాని దాదాపు ఏమి చెయ్యలేవు, మార్కెటు దుష్ఫలితాలకీ దీనికీ తేడా అర్ధం చేసుకోవాలి, ఈ విషయంలో “మార్కెట్‌ మినహాయింపు ప్రమేయాన్ని తరుణోపాయం వెదకవలసిన అంశంగా భావించకూడదు.
కరువులకు “మార్కెట్‌ మినహాయింపు' లేక్ష “మార్కెట్‌ భావం' 'అంటే మార్కెట్లు ఏమీ చెయ్యకపోవడం) ఒక సమస్యగా - మార్కెట్‌ యంత్రాంగం సంబంధం ఉన్న సమస్యగా వాదించకూడదు. ఒకోసారి మార్కెట్లు చురుగ్గా పనిచేస్తే, ప్రత్యేకంగా కొన్ని గ్రూపుల పరిస్థితి చాలా అధ్వాన్నంగా తయారవుతుంది. ఒక ఉదాహరణ ఇస్తాం. పశువులపై, లేక పశుమాంసంపై ట్‌ళికే వారి పరిస్థితి ఎంత అధ్వాన్నంగా (కరువు సమయాల్లో) మారిందంటే - పశుమాంసాన్ని - పరమచౌకముచ్చు ఆహారం కంటే కూడా చవకగా అమ్ముకోవలసి వచ్చింది కరువు కాటకాల్లో ఇదీ
17 తరచుగా కనపడే అంశం (ఈ పరిస్థితుల్ని అమర్శ్యసేన్‌ తన పావర్టీ అండ్‌ ఫామిన్స్‌ 1981 అనే పుస్తకంలోని 7,8 అధ్యాయాల్లో సవివరంగా చర్చించారు. ఇథియోపియా, ఉత్తర ఆధ్రికా దేశాల్లో ఇటీవల కరువు పరిస్థితుల్ని దేశపటం, గణాంక వివరాల్తో సహా ఉదహరించారు - అను) వ్యాపారీకరణ, మార్కెట్‌ విధానాల వల్ల పశుపాలకులు చాలా నష్టాలకు గురయ్యారు. అలాగే, పెరుగుతున్న ఆహార ధరల కంటె కూలీ రేట్లు బాగా తక్కువగా వుండటం వల్ద, కరువు కాటకాల్లో ఇది తరచుగా జరిగీ పరిస్థితే, కూలివారి పరిస్థితి చాలా దుర్భరంగా మారుతుంది. మార్కెట్‌ వినిమయంపై ఆధారపడక తప్పని పరిస్థితుల్లో వారు బాగా దెబ్బతింటారు, మార్కెట్‌ పరిస్థితుల్ని కాదని - కరువు పరిస్థితుల్ని అదుపు చెయ్యలేం “మార్కెట్‌. మినహాయింపు" చర్యల అమలు ద్వారా సాధ్యం కాదు. మార్కెట్‌ వ్యవస్థలో పాల్గొని - అంటే - మశక్తిని అమ్ముకుని వచ్చిన వేతనంతో ఆహారం కొనుక్కోవడం, లేదా పశువుల్ని లేక పశుమాంసాన్ని, చర్మాన్ని అమ్ముకుని చవకరకం ఆహారం కొనుక్కోవడం - మారుతున్న ఆర్థిక పరిస్థితుల్లో రాజీ పడిపోతున్నారన్నమాట. ఈ విధంగా, ఈ ప్రక్రియ, “మార్కెట్‌ ఉపయోగాల్ని తగ్గించడం” ద్వారా సనిచేస్తుంది. ఉపయోగాలంటే జీవితానికి అత్యవసరమైనవీ, ఆధారవడదగినవీను ఈ ప్రక్రియ వాటిని తగ్గిస్తుంది ఈ వినిమయ విధానాలు, వ్యాపార షరతులు తద్వాశా ఏర్పడే రక్షణ లేకపోవడం వల్ల వినిమయ విధానాలు, వ్యాపార షరతులు తద్వారా ఏర్పడే రక్షణ లేకపోవడం వల్ల ఈ ప్రక్రియ కొనసొగుళుంది. ప్రజలు దర్భర నిరుపేదరికం అనుభవిస్తారు. అధునిక అర్థిక విధానంలో మార్కెట్‌, నాన్‌-మార్కెట్‌ వ్యవస్థల తేడా తెలుసుకోవడం అవసరం. భారతీయ (ప్రణాళికల వల్ల ఏర్పడే సవాళ్ళు ఎదుర్కోవడానికి ఈ రెంటి సమ్మేళనం కూడా
- నిజానికి అవనరం కావచ్చు. భారత రాజకీయ చర్చలు - చాలా సంప్రదాయికంగా - మార్కెట్‌కు, సాధారణంగా, అనుకూలంగానే వుంటాయి పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు, వ్యాపారం పెంచడం, మార్కెట్‌ను మరింత చురుగ్గా నిర్వహించడం - వీటివల్ల - బొత్తిగా అడుగులేని షపాత్రలాంటి అక్షరాస్యత, 'ప్రజారోగ్యం, సాంఘిక భద్రత మొదబటైన వాటి విషయంలో ప్రభుత్వం చెయ్యవలసిన పనులు తగ్గిపోవు మరొక పక్క - బ్యూరోశ్రసీ విపరీతంగా - పెరిగిపోయిన భారతీయ అర్థిక విధానాన్ని సంస్కరించవలసిన అవసరం కూడా తగ్గదు. స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశంలో, కరువును నివారించడంలో, మార్కెట్‌ పూరక యంత్రాంగం చెయ్యవలసింది చేసిందనే చెప్పాలి. అయితే - పెరుగుతున్న శిశుమరణాలు, సర్వవ్యాపకంగా వున్న నిరక్షరాస్యత, భయంకరమైన తిండి కొరత - వీటిని నియంత్రించవలసినంతగా నియంత్రించలేకపోయాం. మానవులు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఇచ్చే ఈ విలువలు (అక్షరాన్యత, ఆరోగ్యం మొ॥), సాంఘిక పరిస్థితులు - వారికి అందడం లేదు. ఇంకా చెప్పాలంటే ఇవి లేకపోవడం వల్ల - అలాంటి వారు దేశ ప్రగతిలో, సాంఘిక మార్పులో పాలు పంచుకోలేకపోతారు. ఈ పరిస్థితుల్లో మార్కెట్‌ పూరక వ్యవస్థకు చాలా ప్రాధాన్యం వుంటుంది.
]8 విశాల దృష్టి రాజకియతత్త్వ శాస్త్రంలో అర్దిక స్వేచ్చ పై వెలువడిన సాహిత్యంలో చర్చోపచర్చలు చాలా ఎక్కువగా వున్నాయి సరళీకరణకు అనుకూలంగానూ, ప్రతికూలంగానూ కూడా ఆ చర్చ వున్నది ఈ రెంటికీ గల తేడా (అనుకూల, ప్రతికూల) అనేక రకాల అన్వయించుకోవచ్చును.. కాని ఒక పద్ధతేమిటంటే - 'వ్యతిరేక అంటే సరళీకరణలో కొన్ని సనులు చెయ్యనివ్వకపోవటం అని. అలాగే “అనుకూల' అంటే ఒక వ్యక్తి తను చెయ్యదలుచుకున్న పనులకు ప్రోద్పలకమైన సహకారం తీసుకోవడం అని. సరళీకరణవాదులు - వ్యతిరేకాంశంపై ఎక్కువ ఒత్తి చెప్పగా, ప్రజాబాహళ్యం సహకారం తీసుకోవాలనుకునేవారు మాత్రం అనుకూలాంశాల మోదన్నే ఎక్కువ దృష్టికేంద్రీకరించారు ప్రభుత్వానికి ప్రజల పట్ల వుండే విధుల నిర్వహణ విషయంలో కూడా ఈ విధమైన - ఖచ్చితంగా ఇటువంటిదే కాకపోవచ్చు - ప్రత్యేకతే వుంది వ్యతిరేకాంశాలు - చెడు ప్రభావాన్ని పనుల్ని నిరోధించడం (ఉదా! గుత్తాధిపత్యాన్ని నిరోధించడం), అనుకూలాంశాలు' - పౌరులు నిర్మాణాత్మకంగా తీసే పనుల్ని బలపరచడం (ఉదా॥ విద్యారంగంలో స్వంత ఏర్పాట్లు, భూమి పునఃపంపకం, అన్యాయానికి గురౌతున్నవాళ్లకి న్యాయం అందించడం మొ). కొన్ని తీవ్రవాద అభిప్రాయాల్ని పక్కనపెడితే, రాజకీయాలన్నీ దాదాపుగా ప్రభుత్వం యొక్క రెండు పాత్రల్నీ సానుకూలంగానే పరిశీలిస్తాయి, కాని చాలా ఎక్కువ తేడాలుంటాయి వాటి మధ్య సరళీకరణ మోద, క్రమబద్ధతను సడలించడం మోదా జరిగే చర్చలో ఎక్కువ భాగం - ప్రభుత్వం యొక్క ప్రతికూల విధానాన్ని, ఉత్పత్తి వ్యతిరేక స్వభావాన్ని తొలగించడంపై, దాన్ని విశ్లేషించడం పై - సాగుతుంది. ఈ పద్ధతినే కేంద్ర ప్రభుత్వం బలవంతంగా మన ముందుకు తెస్తున్నది, దీన్ని నూతన విధానాల్ని బలపరిచేవారంతా సమర్ధిస్తున్నారు. ఒక పక్క - దీన్ని వ్యతిరేకించేవారు ప్రభుత్వంలో వ్యతిీేకాంశాల వల్ల ఉపయోగం పాందుదామనుకుంటారు. ప్రన్తుత విధానాలపై జరుగుతున్న చర్చ నిండా ఈ రకమైన యుద్ధమే నిండిపోయి వుంది. అసలు సంగతేమిటంటే - విద్య, ప్రజారోగ్యం (లేక ఆరోగ్య సేవలు) సాంఘిక భద్రత - అనే విషయాల్ని ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేదు. ప్రభుత్వ విధానాలలో మంచి చెడ్డలాలోచించేవాళ్లు కూడా ఈ అంశాలపై తగిన దృష్టి ప్రసరంచడం లేదు. ఇప్పుడు - చాలా అవసరమైన విషయం ఏమిటంటే - మన దృష్టిని, దృష్టి కేంద్రీకరణను - విశాలపరచుకోవడం
19 3 భారతదేశం - తులనాత్మక పరిశిలన
ఖభారతదేశమూ - ప్రపంచమూ
గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో జీవన స్థితిగతులు మెరుగయ్యాయని - చరిత్ర చెబుతున్నది వివరాలు కావాలంటే - 1960-1992 మధ్యకాలంలో అభివృద్ధి పొందుతున్న దేశాల్లో, జీవన ప్రమాణం 46 నుంచి 63 నంవత్సరాలకు పెరిగింది. శిశు మరణాల సంఖ్య చెరిసగానికి తగ్గింది తలసరి ఆదాయం మూడు రెట్టయింది (హ్యూమన్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ రిపోర్ట్‌, 1994 పే. 207). "ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వస్తున్న ఈ మార్పుల్లో చాలా వ్యత్యాసాలున్నాయి. కరువు, సర్వహన్య పరిస్థితులకు సంబంధించిన చీకటి కోబాలున్నాయి. అవి ఆ ప్రత్యేక సంవత్సరాల కాలంలో కూడా అతి తరచుగా కనిపించాయి. సాంఘిక అవకాశాల లేమి ప్రపంచంలోని కాన్ని దేశాల్లో భరించరానంత ఎక్కువ స్థాయిలో వుంది
అభివృద్ధి రేటులో దేశాలకీ దేశాలకీ మధ్య, ప్రాంతాలకీ ప్రాంతాలకీ మధ్య అనూహ్యమైన తేడాలున్నాయి. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో అపరిమితమైన వైవిధ్యాలున్నాయి. అభివృద్ధి చెందిన కొన్ని దేశాలు పారిశ్రామికంగా బాగా అభివృద్ధి చెంది పేద దేశాలకంటె - సంపన్న దేశాలకే దగ్గిరగా ఎదిగాయి. తలసరి ఆదాయం హాంకాంగ్‌లోనూ ్రాంస్‌లోనూ, స్వీడన్‌లోనూ ఎంత ఎక్కువగా వుందో, సౌదీ అరేబియాలోనూ ఐర్లండ్‌లోనూ అంతే ఎక్కువగా వుంది. తలసరి ఆదాయం విషయంలో వెనిజులా, దక్షిణ కొరియాలకూ గీస్‌, పోర్చుగీస్‌లకూ మధ్య చాలా సమానాంశాలున్నాయి. అలాగే - వయోజన అక్షరాస్యత జమైకాలో 98 శాతం, స్పెయిన్‌లో 95 శాతం, ఉరుగ్వే, ఇటలీల్లో దాదాపు సమానంగా 96 శాతం. కాని బుర్కినాఫసోలో 18 శాతం, నేపాల్‌లో 26 శాతం. జీవన ప్రమాణం కోస్టారికాలో గాని క్యూబాలో గాని వున్నట్టే జర్మనీలోనూ బెల్లియంలోనూ 76 శాతం వుంది. కాని ఆస్థనిస్తాన్‌లో గాని, యుగాండాలో గొని పుట్టినవాడు 40 సంవత్సరాలపైన కొద్దిః-లమే బ్రతుకుతాడు. ఉత్తరాది, దక్షిణాది దేశాల మధ్య కొంత రాజకీయ, చారిత్రక ప్రాముఖ్యతలున్నాయి. కాని ప్రధానమైన అభివృద్ధి అంశాల్లో మాత్రం చాలా తప్పుదారి పట్టించేటన్ని తేడాలున్నాయి.
వైవిధ్యం గల ఈ చిత్రపటంలోని ప్రధానమైన విషయం - దక్షిణ ఆసియా, సబ్‌ సహారా దేశాల్లో కనీసావసరాలు కూడా తీర్చకపోవడం, లేక తీరే అవకాశం లేకపోవడంపై - బలంగా దృష్టి
20 కేంద్రీకరించడం. ఉదాహరణకు, జనన కాలంలో జీవన ప్రమాణాల అంచనా, అన్ని దేశాల్నీ తీసుకుంటే, 60 ఏళ్ల కంటె తక్కువే వుంది 1992లో వేసిన అంచనాల ప్రకారం, 52 దేశాల్లో ఈ పరిస్టితి వుంది ఆ దేశాల మొత్తం జనాభా 168 5 కోట్లు ఇందులో - ఆస్థనిస్తాన్‌, కాంబోడియా, హైతీ, లావోస్‌, పాపువా న్యూగినీ, యెమన్‌ - అనే 6 దేశాల్లో - ఇవి దక్తిణాఫ్రికాకూ, సబ్‌సహారన్‌ ఆఫ్రికాకూ చెందని దేశాలు - కేవలం 5.93 కోట్ల జనాభా వున్నది. అంటే ఇందాక మనం అనుకున్న 52 దేశాల మొత్తం జనాభాలో కేవలం 3 5 శాతం మాత్రమే. మిగతా 46 దేశాల్లో శ్రీలంక తప్ప తక్కిన దక్తీణ ఆసియా దేశాలన్నీ వున్నాయి. అంటే భారతదేశం, పాకిస్తాన్‌, బాంగ్లాదేశ్‌, నేపాల్‌, భూటాన్‌ దేశాలున్నాయి. వీటి మొత్తం జనాభా 1139 కోట్టు ఇంకా - దక్షిణ ఆఫ్రికా, జింబాబ్వే, లెసోతో, బోత్స్వానా, మారిషస్‌, సెషెల్స్‌ లాంటి దీవులు తప్ప - మొత్తం సబ్‌-సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాలన్నీ వున్నాయి. జననకాలంలో అంచనా వేసే జీవన ప్రమాణం కొన్ని దేశాల్లో సగటున 60 వుంది కొన్ని దేశాల్లో మరింత తక్కువగా వుంది. దక్షిణ ఆసియా, సబ్‌-సహారన్‌ ఆధ్రికా దేశాల్లో వలె (ప్రాధమికావసరాలు కూడా తీరని పరిస్థితి, మరికొన్ని ప్రాంతోల్లో కూడా వుందనేది స్పష్టమైన సత్యం.
ఈ $2 వెనుకబడిన దేశాల మొత్తం జనాభాలో, భారతదేశం జనాభాయే సగానికి పైగా వుంది. భారతదేశంలో పరిస్థితి దారుణంగా ఏమో లేదు ఇక్కడ జీవన ప్రమాణం 60కి దగ్గిరగా వుంది. అయితే భారతదేశంలోని వివిధ (ప్రాంతాల్లో ఇది సమాన్తంగా లేదు. ఎక్కువ ప్రాంతాల్లో విపర్‌తమైన తేడావుంది, ఎక్కువకీ తక్కువకీ మధ్య అభివృద్ధి సూచికల ప్రకారం, ఉదాహరణకు ఇథియోపియా లేక జైరే వంటి దేశాల్లో కంటె భారతదేశంలో పరిస్థితి చాలా మెరుగ్గానే వున్నా, మళ్లీ భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో జీవన పరిస్థితులు ఈ దేశాల్లో కంటె భిన్నంగా లేవు.
ఈ అంశం వివరించడానికొక పట్టిక ఇచ్చాం. భారతదేశం -_సబ్‌ సహారన్‌ దేశాల మధ్య శిశుమరణాలు, వయోజన అక్షరాస్యతా పరిస్థితులెలా వున్నాయో ఈ పట్టిక చూసి తెలునుకోవచ్చు. ఈ రెండు సూచికలనూ 1991 నాటి అంచనాల ఆధారంగా ఇక్కడ చూపించాం. దేశాలకీ దేశాలకీ మధ్యనే కాదు, మన దేశంలో మళ్లీ జిల్లాలకీ జిల్లాలకీ మధ్య చాలా తేడాలు కనిపిస్తున్నాయి ఒరిస్సాలో గంజాం జిల్లాలో - ఏ సబ్‌ సహారా ఆఫ్రికన్‌ దేశం కంటే, ఆ మాటకొస్తే ప్రపంచంలో ఏ దేశంకంటె - ఎక్కువ. వయోజన స్త్రీలలో అక్షరాస్యత రేటు రాజస్థాన్‌లో బార్మర్‌ జిల్లాలో చాలా తక్కువ. ఈరెండు (గంజాం, బార్మర్‌) జిల్లాల్లో ఒక్కొక్కదాని జనాభా బోత్స్వానా, నమాలియా దేశాల కంటె ఎక్కువ. రెండు జిల్లాల జనాభా కలిపి చూస్తే - నికరాగ్వా, ఐర్లండ్‌ దేశాల కంటె ఎక్కువ ఉత్తరప్రదేశ్‌ జనాభా - బ్రెజిల్‌ లేక రష్యా కంటె ఎక్కువ కాని ఇక్కడ అభివృద్ధి రేటు సబ్‌సహారన్‌ దేశాల్లో కంటె తక్కువ.
21 పట్టిక 1 _ భారతదేశం-సబ్‌ సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాలు కొన్ని పోలికలు (1991) శిశు మరణాల రేటు ప్రాంతాలు" జనాభా శిశు మరణాల రేటు (మిలియన్లలో) (1000 శిశు జననాలు) భారతదేశం 846.3 80 పరమ అధ్వాన్నమైన మూడు రాష్ట్రాలు ఒరిస్సా 31.7 124 మధ్యప్రదేశ్‌ 66.2 117 “ఉత్తరప్రదేశ్‌ 139.1 97 పరమ అధ్వాన్న రాష్ట్రాల్లోని పరమ అధ్వాన్న జిల్లాలు గంజాం (ఒరిస్సా) త2 164 తికంగర్‌ (మ.వ్ర) 0.9 152 హార్టోయి (ఉ.ప్ర) 2.7 129 సబ్‌ సహారన్‌ ఆఫ్రికాలో పరమ అధ్వాన్నమైన మూడు దేశాలు మాలి 8.7 161 మొజాంబిక్‌ 161 149" గినియా-బసావు 100 148 సబోసహారన్‌ ఆఫ్రికా 488.9 104 క] వయోజన అక్షరాస్యత ప్రాంతాలు జనాభా వయోజన అక్షరాస్యత రెమి (మిలియన్లలో) “పీతం భారతదేశం లం 39/64 రాజస్ట్రాన్‌ 44,0 20/55 బీహార్‌ 86.4 23/52 ఉత్తరవ్రదేశ్‌ 139.1 25/56 బర్మార్‌ (రాజస్తాన్‌) 14 8/37 కిశోర్‌గంజ్‌ (బీహార్‌) 10: 10/33 బహ్రాయిచ్‌ (ఉత్తకప్రదేశ్‌) 2.8 11/36 బుర్కినో ఫసో 92 _10/31 సియిర్రా లోన్‌ తప 12/35 బెనిన్‌ ' త్రి 17/35 సబ్‌ నహారన్‌ అఫ్రికా 438.9 40/63
- ఆధారం. 056 లింజేంయల! కెలాంగు 193, కచ 'నిఆజెంణలు! మెటింగు 04 అల
- అన్ని గణాంక వివరాలూ 1991 నాటివి. ఆఫ్రికా అక్షరాస్యత వివరాలు 1992 నాటివి
22
అక్షరాస్యత, శిశుమరణాల విషయంలో భారతదేశం - సబ్‌సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాల గణాంక వివరాల మధ్య అభ్టే తేడా కనిపించదు. ఈ రెండు రంగాల్లో అభివృద్ధి - రెండు ప్రాంతాల్లోనూ - ఒకే పడవలో ప్రయాణిస్తున్నాయి. లోగడ చెప్పుకున్నట్టు - భారతదేశంలో జీవనప్రమాణం - దాదాపు 60 ఏళ్లు కాగా, సబ్‌ సహారన్‌ దేశాల్లో సగటున 52 ఏళ్లు స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారతదేశంలో కరువు కాటకాలు గాని, అంతర్గత యుద్దాలు గాని లేవు. కాని ఈ రెండూ అనేక ఆఫ్రికా దేశాల్ని కుదిపేస్తున్నాయి (ఒరిస్సాలో కలహండి జిల్దాలో తీవ్ర కరువు, రాయలసీమ జిల్లాల్లో నీట్‌ కరువు, స్వయం (ప్రతిపత్తి కోసం - బోడో నాగాలు చేస్తున్న పోరాటాలు ఈ రచయితలు పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు - అను) చాలా ఆఫ్రికన్‌ దేశాల్లో ఆర్థికాభివృద్ధి రేటు గణనీయంగా పడిపోయి, పరిస్థితులు దుర్చరంగా తయారయ్యాయి. సామాన్య ప్రజా జీవితాన్ని అభివృద్ధిపరచడం కష్టంగా వుంది అయితే, మరో పక్క అలోచిస్తే, భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆర్థిక, సాంఘిక అసమానతలు చాలా తీవ్రంగా వున్నాయి. ఈ అసమానతలు సాంఘిక వైఫల్యాలు నిజమే, కాగా జాతీయ, (ప్రాంతీయ అభివృద్ధి రేట్ల కంటె ఈ అసమానతలు గల ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి చాలా ఘోరంగా వుంది. భారత్‌, సబ్‌సహారా ప్రాంతాల గణాంక వివరాల తులనాత్మక పరిశీలన వల్ల ఆయా ప్రాంతాల విజయాలూ, వైఫల్యాలు గమనించగలుగుతాం
భారత్స్‌ సబ్‌ సహారా దేశాల మధ్య ఒక సమానాంశం వుంది అదే - దీర్ధవ్యాధి లాంటి భయంకర నిరక్షరాస్యతా పరిస్థితి. ఈ ఒక్క అంశమే ఈ రెండు ప్రాంతాల్నీ - మిగతా ప్రపంచం మొత్తం కంటె - వేరుచేసి ఆలోచించేలా చేస్తున్నవి. ఈ పట్టిక ఈ విషయమే వెల్లడిస్తోంది ఈ రెండు ప్రాంతాల్లో ప్రతి రెండవ వయోజనుడూ నిరక్షరాస్యుడే
సబానహారా ఆఫ్రికా కంటె భారతదేశం .ఏమీ మెరుగుకాదన్న విషయం దీని వల - కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నది సభ్‌నహారా దేశాల్లో వలె ఇక్కడ రాజకీయ అస్థిరత, మిలటరీ పాలన, యుద్దాలూ, కర్గువులూ - కనీసం గత 50 ఏళ్లుగా లేవు. కాని ఈ పరిస్థితుల్ని భారతదేశం ఉపయోగించుకొని ప్రాధమిక విద్యారంగాన్ని అభివృద్ధిపరుచుకోలేకపోయింది ఉన్నత విద్య, శాస్త్రీయ పరిశోధనా రంగాలకంటే ఇది ఘోరంగా వుంది ఈ స్పష్టమైన తేడా - భారత దేశంలో సమకాలిక అభివృద్ధిని ప్రల్నించి, వైఫల్యాన్ని ఎత్తి చూపుతున్నది. ఇతర దేశాల నుంచి పాఠాలు
“ఇండియన్‌ పాలసీ' పై జరిగే చర్చాగోష్టుల్లో తరచుగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఇతర దేశాలు సాధించిన విజయాల్ని ఉదహరిస్తుంటారు ఒకపని చేస్తేమంచిది చాలా దేశాలు భారతదేశం కంటె ఎన్నో విజయాలు సాధించాయి. మనం వాళ్ల నుంచి నేర్చుకోవాలి మనకంటె చాలా విషయాల్లో చౌలా విజయాలు సాధించాయి గనక ఎవరితో మనల్ని పోల్చుకోవడం మంచిదంటే - దక్షిణ కొరియా లేదా మిగతా మూడు 'పులి లాంటి" నాలుగు దేశాలతో ఇంకొ ధాయలాండ్‌ సంస్కరణానంతర చైనాతో కూడా. “భారతదేశం విశిష్టమైనది' అనిపించుకోవడం మంచిదే. క్రాని ఆ వంకన ఇతర దేశాల్నించి నేర్చుకోవడం మానకూడదు
23 ఇతరుల అనుభవాల్నించి నేర్చుకునేప్పుడు, ఇతరులు సాధించినదాన్ని "బాగా సూక్ష్మీకరించకూడదు, సమంజసమైన గుర్తింపు కూడా వుండాలి, సంకుచిత ఫోరణి కూడా వుండకూడదు మొదటిది - నాలుగు పులిలాంటి దేశాలూ (దక్షిణ కొరియా, హాంగ్‌కాంగ్‌, సింగపూర్‌, తైవాన్‌) మార్కెట్‌ స్వేచ్చ గురించి మనకు పారాలు చెప్పబోతే - మనం తరచుగా చేసేట్టు - తొందరపడి, నేర్చుకోవడానికి సిద్ధపడిపోకూడదు. మార్కెట్‌ స్వేచ్చ కంటె భిన్నమైనదేదో ఈ దేశాల్లో చాలానే జరిగింది. ఉదాహరణకి అక్తరాన్యతా (విద్యా) విస్తరణ, తగినన్ని ఆరోగ్య "సేవలు, విసృతంగా భూసంన్కరణలు, ఆర్థిక వృద్ధిని పెంచటానికి ప్రభుత్వం నాయకత్వం వహించడం మొడలైనవి కావచ్చు ఈ దేశాలూ - సంస్కరణానంతర చైనా కూడా - భారతదేశం కంటె ఎన్నో సాంఘిక రంగాల్లో అతి సులభంగా ముందడుగు వేశాయి. కనుక మార్కెట్‌- ఆధారిత - శీఘ్ర ప్రగతిని సాధించగలిగాయి ఇందులో కొన్ని ప్రముఖమైన అంశాలూ వున్నాయి, అనుబంధాంశాలూ వున్నాయి, రెంటికీ తేడా గుర్తించాలి, వీటిని గురించి తరవాత అధ్యాయంలో పరిశీలిద్దాం. రెండవది - నేర్చుకోవలసిన ఇతర దేశాలంటే ఆ దేశాలు (నాలుగు పులులూ, ధాయ్‌లాంద్‌, సంస్కరణానంతర చైనా) మాత్రమే కాదు, ఇతర మార్గాల ద్వారా ప్రజా జీవితాన్ని మెరుగుపరుచుకున్న దేశాలు (సత్వర ఆర్ధిక వృద్ధి లేకపోయినా సరే). ఇతర మార్గాలంటే - ఆరోగ్య రంగంలో ప్రజల సహకారం, విద్యారంగంలో అభివృద్ధి మొదలైనవి. ఒక్క విషయం గుర్తుంచుకోవడం అవసరం - ఎంతో ఎక్కువ అభివృద్ధి సాధించిన ధాయ్‌లాండ్‌, దక్షిణ కొరియా దేశాల్లో, జననకాల జీవన ప్రమాణం - తక్కువ శ్రీలంక, జమైకాల్లో కంటె కూడా తక్కువ ఆదాయ సంపాదనలో గణనీయమైన అభివృద్ధి సాధించిన సింగపూర్‌ కూడా జీవన ప్రమాణం విషయంలో కోస్టారికాను అధిగమించలేకపోయింది సంస్కరణపూర్వపు చైనాలో ఆర్థికాభివృద్ధి రేటు చాలా మందకొడిగా వున్నా మిగతా అనేక విషయాల్లో జీవన పరిస్థితులు బాగా మెరుగయ్యాయి (ఈ విషయంలో చైనా - గురించి, అక్కడి వైఫల్యాల గురించి చాలా చెప్పవలసి వుంది, వచ్చే అధ్యాయంలో చెప్పుకుందాం) ఆర్థికాభివృద్ధి మందకొడిగా వున్నా ఇతర జీవన పరిస్థితులు ఎంతో మెరుగుదల కనిపించడంలోంచి, అలా వారు విజయాలు సాధించిన పరిస్థితుల్లోంచి - మనం నేర్చుకోదగిన గుణపారాలెన్నో వున్నాయి ఆర్థికాభివృద్ధి చాలా ప్రాధమిక దశలో వున్నప్పుడు వాళ్లంత గొప్పసాంఘిక ప్రగతి ఎలా సాధించగలిగారో, విద్య - ఆరోగ్య రంగాల్లో (ప్రజల ప్రమేయం అంత గొప్ప కార్యక్రమాలు ఎలా రూపొందించారో, తక్కువ ఖర్చుతో కార్మికులకు నిత్య జీవితావసర వస్తువులు ఎలా సమకూర్చారో, అతి తక్కువ వేతనాలు పొందుతూ కూడా (ప్రాధమిక విద్యారంగంలో ఎలా విజయం సాధించారో, ప్రతి పనిలో ప్రజా సహకారం ఎలా పొందగలిగారో - మనం పరిశీలించాలి ఇతర దేశాల్లో ఆర్థికాభివృద్ధి సాధన ఎంత ముఖ్యమో, చైనాలో ఇవన్నీ అంత ముఖ్యమయ్యాయి మూడవది భౌతిక సంపదను బాగా పెంచుకోగలిగిన దేశాలు ఆ సంపద ప్రజాబాహుళ్యం యొక్క సౌఖ్యంగా అనువదించలేకపోయాయనే సంగతి గుర్తుంచుకోవాలి వాస్తవానికి, సత్వరాభివృద్ధి పొందిన దేశాల అనుభవాలు చూడగా, గత కొద్ది దశాబ్దాల్లో ఆయా దేశాల్లో అభివృద్ధి లక్ష్యరహితంగా నిటారుగా పెరగ్గా, ఆర్థికాభివృద్ధి రేటు అతి ఎక్కువ కాగా, మరొక పక్క పేదరికం, నిరక్షరాస్యత,
24
అనారోగ్యం, బాలల వెట్టిచాకిరీ లేక బాల కార్మిక వ్యవస్థ, నేర ప్రవృత్తి, తదితర సారఘిక అక్రమాలు (అపజయాలు) పెచ్చుపెరిగిపషోయాయి. ఈ విధంగా బాగా చర్చల్లో వున్న దేశం - బ్రెజిల్‌. బ్రైజిల్‌తో సహా చాలా దేశాల్లో సత్వర ఆర్ధికాభివృద్ధి - జీవన ప్రమాణాల పెంపును సాధించడంలో, సాంఘిక ఆర్థిక అసమానతల్ని తొలగించడంలో, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో ప్రజా భాగస్వామ్యంలో - ఘోరంగా వైఫల్యం పొందింది. అర్థం లేని అభివృద్ధి, స్పష్టమైన లక్ష్యంలేని ఎదుగుదల, ముఖ్యంగా భారతదేశంలో, సత్వరంగా అభివృద్ధి సాధిస్తున్న దేశాల్నించి నేర్చుకోవాల్సిన పారాల్గ్లో అనివార్యంగా ఒక్కటయ్యింది.
నాలుగవది, లోగడ చెప్పుకున్నట్టు, ఇతరుల్నించి నేర్చుకోవడం ఎంత ముఖ్యమో, మన దేశం నుంచి మనం నేర్చుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం ఉదాహరణకు కేరళ విషయం మనం పట్టించుకోకుండా వుండలేం. అతి తక్కువ ఆదాయ పరిమితి, తక్కువ ఆర్థిక వృద్ధి గల పరిస్థితుల్లో కూడా కేరళలో జీవన ప్రమాణం దాదావు 72 సంవత్సరాల" ఆర్థికంగా అభివృద్ధి పొందిన తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో కూడా ఇంత లేదు ఇండొనేషియాలో 60, ధాయ్‌లాండ్‌ 609, ఆఖరికి దక్షిణ కొరియాలో కూడా 71 మాత్రమే. పైగా ఈ దేశాల్లో కేరళలో కంటి తలసరి ఆదాయం ఎక్కువ. అంచేత భారతదేశంలోని అంతర్గత పరిస్థితుల్నించి కూడా చాలా నేర్చుకోవాలి. విజయాలూ వైఫల్యాలూ విశ్లేషించుకోవాలి. ఇక్కడ చెప్పుకోదగిన వైఫల్యం ఏమిటంటే - కొన్ని రాష్ట్రాల (ఉ॥ ఉత్తరప్రదేశ్‌) సాంఘిక వెనకబాటుదనం. ఆర్థిక వృద్ధి సాధించుకోవడంలో కేరళ వెనకబడినా, ప్రజా జీవితంలోని చాలా రంగాల్ని మెరుగుపరుచుకోగలిగింది
మేం లోగడ, పది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్ని తీసుకుని, అ దేశాల్లో 1960-1985 సంవత్సరాల మధ్య శిశు మరణాల రేటు గణనీయంగా ఎలా తగ్గిందో పరిశోధన చేశాం. (హంగర్‌ అండ్‌ పబ్లిక్‌ యాక్షన్‌, 1989-జా/దైజ్‌, అమర్శ్యసేన్‌) అయిదు దేశాల్లో ఆర్థికాభివృద్ధి ద్వారా యీ విజయం సాధించగా, మిగతా అయిదు దేశాల్లో విద్య, ఆరోగ్యం, సాంఘిక భద్రత సాధించడం ద్వొరా (మళ్లీ వాస్తవ ఆదాయంలో, ఆర్థికాభివృద్ధిలో తగినంత పెరుగుదల లేకపోయినా) విజయం పొందారు. ఈ రెండన విధానం తక్కువ ఖర్చుతో, తక్కువ అర్థికాభివృద్ధితో కూడా అవలంబించవచ్చు. ఇతర దేశాల్నించి మన దేశం నేర్చుకోవలసిన పాఠాల విషయానికొస్తే - రెండు రకాల అభివృద్ధుల మోద, ఆర్థికాభివృద్ధీ ప్రజా సహకారం - మన దృష్టి కేంద్రీకరించాలని గ్రహించగలం. దక్షిణ కొరియా మార్గం కంటె ట్రైజిల్‌ మార్గం అనుసరించడం మంచిదనిపిస్తుంది పాటించవలసిన సరళీకరణను నిర్ణయించుకునేటప్పుడు - చాలా విచక్షణ అవసరం తూర్పు ఆసియా - వృద్ధి వ్వారా ప్రగతి
ఇతర దేశాల అనుభవాల నుంచి మనం నేర్చుకొనేటప్పుడు, దేని కారణంగా ఏది జరుగుతుందీ, - వాస్తవాలేమిటీ అనే విషయంలో మనకొక స్పష్టమైన సిద్ధాంతం" వుండాలి, అర్థిక విస్తరణ సాధించడంలో మార్కెట్ల, వ్యాపారాల (ప్రాధాన్యం - చాలా కాలం వరకూ ఆర్థిక సూత్రాల్లో ప్రథాన ప్రవాహంగా చలామణీ అయ్యింది దేశాల సంపదలకు కారణాలు విళ్లేషించేటప్పుడు - సుప్రసిద్ధమైన ఆడమ్‌ స్మిత్‌ సిద్ధాంతాలు కూడా - ఇతర అన్నిటికంటె ఈ అంశానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు
25 (1776) వృద్ధి సంబంధిత వ్యాపార సిద్ధాంతాన్ని పునరుద్ధరించడం ద్వారా ఆడమ్‌ స్మిత్‌ చెప్పి; రెండు అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది ఒకటి - భారీ ఆర్థిక శాస్త్రానికి (ప్రాధాన్యం, చెండు సంపదల సృష్టిలో నైపుణ్యాల, మానవ వనరుల ప్రభావం. వ్యాపారం నుంచి లాభాల్ని వేరు చే? చూడటం (రికార్డియన్‌ సూత్రం) - అనేది, 'తూర్చు-ఆసియా అద్భుళో'న్ని సామంజస్యాన్ని పరిశిలించడానికీ, చాలా ముఖ్యం తెరిచిన ఆర్థిక ప్రణాళిక ఒక ఫాషనైపోయింది. భారీ ఆర్థిక విధానాల (ప్రాధాన్యం, గుర్తింవు "పెరిగి - తెరిచిన ఆర్థిక ప్రణాళికల మేధోపునాది కొంత మార్పుకు గురయింది. ఈ పని 1360ల తరవాత భారతదేశంలోనూ ఇతరత్రా కూడా జరిగింది. ఆర్థిక న్వయం ప్రతిపత్తిని (స్వయం నిర్ణయాధికారాన్ని అంగీకరిస్తే ఎగుమతులు నిరాశాజనకంగా తయారయ్యాయి. పప్రజాళికాకారులు, భారతదేశంలోనూ ఇతరత్రా కూడా, దేశానికి అవనరమైనవన్నీ దేశ సరిహద్దులలోనే ఉత్పత్తి కావాలనీ, అంతర్గత వస్తూత్పత్తికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనీ భావించనారంభించారు. తులనాత్మక ప్రయోజనాల మోద దృష్టి కేంద్రీకరించేవారు, వ్యాపార విస్తర ఎను సందేహించనారంభించి, వ్యాపారంలో వచ్చే నిజమైన లాభాల్ని తక్కువ అంచనా వేశారు. స్వయం ప్రతిపత్తి, వ్యాపారాన్ని తిరస్కరించే అత్యుత్సాహాన్ని చూపే విధానం కాదనీ, వ్యాపారావకాశాల్ని నిరాశాజనకమైన ధోరణితో పరిమితం చెయ్యడం వల్ల జరుగుతున్నదనీ గ్రహించాలి. వ్యాపార సిద్దాంతంలోని (ప్రధాన దృష్టి కోణం మారడం వల్స, రికార్డో సిద్ధాంతం నుంచి ఆడమ్‌స్మిత్‌ సూత్రీకరణల వరకూ, వ్యాపార విస్తృతి బాగా పరిమితమై, ఎగుమతి విధానం నిరాశాజనకం కావడం వెనక గల డొల్లతనం అంతా బట్టబయలయింది. వ్యాపార పరిమితుల్ని - నిష్పత్తుల, మాన్యాల తేడాల వల్ల వచ్చినవిగా చూడకూడదు. ఒక దేశం (వ్యాపార?) స్వయం ప్రతిపత్తి వల్ల ఉపయోగించే శ్రమ విభజనలు, స్కేల్‌ ఉపయోగాలు, మొదలైన వాటి వల్ల లాభాల్లో సహా చాలా పోగొట్టుకోవపలసి వస్తుంది భారత అర్థిక ప్రణాళికలలో ఒక మౌలిక మార్చు తీసుకురావాలంటే - ఆధునిక వృద్ధి సిద్ధాంతంపై ఆధారపడి కారణాలు విశ్లేషించాలి, తూర్పు అసియా దేశాల్లో ఆర్థికాభివృద్ధిలోని వ్యాపార విధానాట వాస్తవ అనుభవాల్ని కూడా తీసుకోవాలి. ఆర్థిక వృద్ధిపై ఇటీవలి కృషి - శ్రమ పాత్రనూ, “మానవ పెట్టుబడి'నీ నిశితంగా ముందుకు తెచ్చింది ఆర్థిక విస్తరణలో నేరుగా మానవ ్రాధాన్యానికి - షొరశాల విద్య, చెయ్యడం ద్వారా నేర్చుకోనడం, సాంకేతిక ప్రగతి, ఆఖరికీ భారీ ఆర్థిక విధానాలు - వీటి ఆర్థిక కోణం - ఎంతగానో సహకరిస్తుంది. ఇటీవలి ఆర్థికాభివృద్ధి సిద్ధాంతాలపై జరిగిన కృషి - పెట్టుబడికంటె మానవ శక్తినే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇన్తున్నది (ఉ॥ 'సోలో ఆర్థిక వృద్ధి సిద్ధాంతం - 1956) "తూర్పు ఆసియా అద్భుతం' యొక్క అనుభవాల్నించి నేర్చుకునే ప్రయత్నంలో - ఈ విధమైన విశ్లేషణల్ని వృద్ధి ఆధారిత ప్రగతి విధానాల్ని - మనం అశ్రద్ధ చెయ్యకూడదు. విద్యా విస్తరణలో, నైపుణ్యాల పెంపుదలలో వబ్లిక్‌ పాలసీ పాత్ర ఎక్కువగానే వున్నది గనుక; పబ్లిక్‌ చర్య - ఆర్థిక ప్రగతి మధ్య గల సంబంధంపై దృష్టి కేంద్రీకరించడం, “మానవ పెట్టుబడి' యొక్క కీలకపాత్ర గుర్తించడం అవసరం. ఈ దేశాల్లో విద్యాభివృద్ధికి - వృద్ధి ఆధారిత ప్రగతి
26 విధానాలే కారణాలని - నొక్కి చెప్పలేం ఈ దేశాల్లో ఆధునిక పరిశ్రమలు విస్తరించడానికి, ప్రాధమిక విద్య వల్ల రాగల కొన్ని మౌలిక నైపుణ్యాలకు తోటి ఉన్నత పాఠశాల విద్య కూడా ఎంతో అవసరం ఇటీవల జరిగిన కొన్ని అధ్యయనాల వల్ల చెయ్యడం ద్వారా నేర్చుకోవడాన్ని ఉత్పత్తితో అనుబంధించాలన్సీ ఉద్యోగ సమయంలో తగిన శిక్షణ (విద్య) పొందవచ్చుననీ తేలింది ఇవి సాంప్రదాయిక పారశాల విద్య కంటె చాలా నయం. కాగా ఎంత చిన్నదైనా ఒక ఉద్యోగం (లేక వ్యాపకం) చూసుకోవడానికి ముందు కనీస ప్రాధమిక పారశాల విద్య చాలా అవసరం. " మన భారతదేశంతో పోలిస్తే - ఆయా దేశాల్లో స్పష్టమైన వృద్ధి ఆధారిత ప్రగతి విజయవంతం కావడం ప్రారంభమయ్యే సమయానికి - ప్రాధమిక విద్య గణనీయంగా అభివృద్ధి పొందింది. తులనాత్మక పరిశీలనకు వీలుగా దిగువ ఒక పట్టిక ఇచ్చాం. దీన్ని బట్టి చూస్తే భారతదేశంలో "అక్షరాస్యతా శాతం - మరీ అంత తక్కువ లేదు 1960 నాటి దక్తిణ కొరియానీ, నేటి భారతదేశాన్నీ గని, లేక 1980 నాటి చైనాను గాని సరిపోల్చి చూస్తే చాలా బాగుంటుంది కాలం గడుస్తున్నప్పటికీ, మన దేశం అక్షరాస్యతా శాతం ఏమో సాధించలేదు. లేదా నేటి మన అక్షరాన్యతా శాతాన్ని - ఇతర దేశాలు ఏనాడో అందుకున్నాయి. పట్టీక 2 కొన్ని ఆసియా దేశాల్లో వయోజన అక్షరొస్యత అసియా దేశం 1960 1960 1992 భారతదేశం 28 ఏ6 క్‌0 దక్షిణ కొరియా 71 893 87 హాంగ్‌కాంగ్‌ 70 90 100 ధాయ్‌లాండ్‌ 68 86 ర్రి4 చైనా వివరాలు లభించలేదు 69 80 అధారం . 1. ₹0514 లంాతింంములు! కంైంగ 1980, 83 ' లా 2 ళం అంళలీంలైంులు! కంలం1 1ఈ94 అభివృద్ధి పొందుతున్న (ప్రతి ఆసియా దేశపు ఆర్ధిక విధానంలోనూ - విద్యా విస్తరణ విషయం, రాజ్యం ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఆధునిక పారిశ్రామిక అవసరాలమేరకూ, ఆయా దేశాల్లోని యువతరం చదవడం, రాయడం, సంభాషించడం, అర్థం చేసుకోవడం నేర్చుకున్నారు. అలా నేర్చుకోవడం ఆ దేశాలు ప్రాధమిక విద్య ప్రధాన లక్ష్యంగా, పబ్లిక్‌ పొలసీగా, అమలు జరిగింది. ఇందుకు పూర్తి భిన్నంగా భారతదేశంలో ప్రాధమిక విద్యనీ, ఉన్నత పాఠశాల విద్యనీ నిర్లక్ష్యం చేశారు. ప్రభుత్వం ఆ రంగంలో చేసింది చాలా చాలా తక్కువ. మన ప్రణాళికలు ఈ రంగంలో పూర్తిగా విఫలమయ్యాయి. కానయితే, భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యావంతులకు కొదువలేదు. పరిశ్రమల్ని సమర్థవంతంగా నైవుఖ్యంతో నిర్వహించే అవకాశాలు కూడా వున్నాయి, అలా జరిగాయి కూడా (ఉదాహరణకు, బెంగుళూరు పరిసరాల్లో సాఫ్ట్‌వేర్‌ తదనుబంధ పరిశ్రమలు బాగా వృద్ధి పొందాయి) ఈ విజయాలు
2/
భారత ఆర్థిక విధానానికి శుభ సూచనలు, అతి ముఖ్యమైనవీ కూడా. కాని విద్య విషయంలో అసమానతలు మాత్రం చాలా ఘోరమైనవి ఈ అసమానతలే - పారిశ్రామిక, ఆర్థికాభివృద్ధి ఫలితాలు - అందరూ సమానంగా పాందకుండా అడ్డుపడుతున్నాయి. దక్షిణ కొరియా, చైనా ఆర్థిక విధానాల్లో ఇదే జరిగింది. వీరు చేస్తున్న ప్రపంచాన్ని ముంచెత్తే ఉత్పత్తులకు - ఏ యూనివర్శిటీ విద్యా అనవసరం లేదు. కొంత ప్రాధమిక విద్యా, ఉత్పత్తుల నాణ్యతను కాపాడే కొద్దిపాటి నైపుణ్యం, శిక్షణా వుంటే చాలు. ప్రపంచం అంతా నిండిపోతున్న సాఫ్ట్‌వేర్‌ పరిశ్రమను అమలుపరచాలంటే, మన నిరక్తరాస్యులకి చాలా కష్టం, దాన్ని చేరుకోలేరు. జేబులో పెట్టుకునే చిన్న చిన్న అందమైన మెరిసే కత్తులు తయారు చెయ్యడం ఈనాడు గొప్పకాదు, చిన్న చిన్న జేబు గడియారాలు చెయ్యడం గొప్పకాదు, కంప్యూటర్లతో పని చెయ్యడం గొప్ప. కాని ఇందులో మొదటి రకం వస్తువులు చైనాలోని "పేదవారికి కొంత ఆదాయం తెచ్చిపెడతాయి. ఈ చిన్న వస్తువులకే ప్రపంచవ్యాప్తంగా మార్కెట్‌ వుంది. ఇవి తయారు చెయ్యడానికి తగిన ప్రాధమిక విద్య చైనా పారులకి వుంది. తూర్పు ఆసియా దేశాల్లోని చాలా మంది పౌరులకి వుంది.
కొన్ని ప్రత్యేక పరిశ్రమల్లో కొంత స్థానిక నైపుణ్యం వున్నా, మొత్తం మోద చూస్తే భారతదేశంలో
- ముఖ్యంగా పారిశ్రామిక రంగంలో - వృద్ధి రేటు చాలా తక్కువే. ప్రభుత్వం అందించిన సమాచారం మేరకు 1990-91 నుంచీ భారతదేశంలో పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల పెరుగుదల రేటు చాలా తక్కువగా వుంది. అంతమాత్రం చేత, ప్రస్తుత అక్షరాస్యతా శాతంతోనే భాళతదేశం జాతీయోతృత్తిని వృద్ధి చేసుకోలేదని చెప్పినట్టు కాదు కాని ప్రాధమిక విద్య ఇంత అధ్వాన్నంగా వున్నప్పుడు - పరిమిత పారిశ్రామికోత్పత్తుల నుంచి - వినత ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించగల భారీ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల్ని (తూర్చు దేశాలు సాధించినట్టు, ఆయా దేశాల పారిశ్రామిక పత్రికలు సూచించే విధంగా) సాధించడం కష్టం. లోగడ చెప్పుకొన్నట్ట మన దేశం అసమానతల పుట్ట కొన్ని ప్రాంతాల్లో - కొన్ని విశాల ప్రాంతాల్లో (ఒకోసారి జిల్లాలకు జిల్లాలు) కనీస విద్య కూడా తక్కువే. అత్యధిక సంఖ్యాకులైన ప్రజలు చదవలేరు, రాయలేరు, (అంకెలు వచ్చి వుండొచ్చుగాని) లెక్కలు కట్టలేరు, అచ్చు కాయితం గాని. చేతి రాతను గాని చదవలేరు, ఆధునిక పరిశ్రమల్గోని యంత్రాలు సులువుగా నడపలేరు... ప్రాథమిక విద్యా లోపం వల్ల, అసమానత వల్ల ఆర్థికాభివృద్ధిలో కూడా అసమానతలు ఏర్పడుతున్నాయి. నూతన ఆర్థిక అవకాశాలు చెయ్యి దాటిపోతున్నాయి. నైపుణ్యం ప్రధానంగా గల ఆధునిక పరిశ్రమల్లో - చదువులో వెనకబాటుదనం వల్ల - ప్రజలు పాల్గొనలేకపోతున్నారు.
చదువుకీ అసమానతకీ గల సంబంధంలో వర్తించే అంశాలే స్రీ పురుష వివక్తకీ వర్తిస్తాయి. ఏ ఇతర దేశాల్లో కంటె సత్వర అర్థిక విజయాలు సాధిస్తున్న ఆసియా దేశాల్లో, ప్రాథమిక విద్య విషయంలో, ఈ స్త్రీ పురుష వివక్షను బాగా చురుగ్గా తగ్గించుకోగలిగారు. ఆర్థిక రంగంలో పాల్లోవడంతో సహా అన్ని సాంఘిక అవకాశాల్లోనూ స్త్రీల పాత్ర పెరిగింది. లోగడ లోటును (స్త్రీలు పాల్గొనకపోవడం వల్ల జరిగిన) చురుగ్గా తొాలగించుకోగలిగారు. తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో సాధించిన వృద్ధి ఆధారిత (ఆర్థిక) విజయాల వల్ల - స్త్రీలలో ఉద్యోగావకాశాలు, తదితర అవకాశాలు పెరిగాయి. భారతదేశంతో ఈ విషయంలో పోలిక - చాలా సూక్ష్మమైనది, నిశితమైనది. వాస్తవానికి - ఈ
28 విషయంలో, భారతదేశంతో సహా దక్షిణ ఆసియా అంతా, ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకంటే (తూర్పు అసియాతో పాటు లాటిన్‌ అమెరికా, ఆసియా దేశాల కంటె) వెనకబడి వుంది భారతదేశాన్నీ, ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న తూర్పు ఆసియా దేశాల్నీ విద్యారంగంలో పోల్చిచూసేటప్పుడు, ఒక మౌలికమైన తేడా స్పష్టంగా కనపడుతున్నది. విజయవంతమైన ఆయా దేశాల్లో (విద్య మాత్రమే కాక) తదితర సహాయక అంశాలు కూడా అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాయి, ఆ పని భారతదేశంలో జరగలేదు ఈ దేశాల్లో, అభివృద్ధి సాధించడానికి ముందే, ఆరోగ్య పరిస్థితులు చాలా మెరుగ్గా వున్నాయి. తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో, వైద్య సౌకర్యాల్లో ముఖ్యంగా రోగ నిరోధక చర్యలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. సంస్కరణ ముందుకాలపు చైనాలో (1979కి ముందు - అంటే బహుశా సాంస్కృతిక విష్లవకాలంలో - అను) ప్రజారోగ్యం విషయంలో అత్యధిక జాగ్రత్త తీసుకోవడం
- వారు సాధించిన విజయాల్లో ఒకటి అర్ధిక సంస్కరణల్లో - అది చాలా ఉపయోగకరమైన అంశంగా రుజువయింది ఇది జీవిత విలువలకు సంబంధించిన ముఖ్య విషయం మాత్రమే కాదు, ఆర్థిక సంస్కరణలకు కూడా చాలా ప్రధాన విషయం. ఎంచేతనంటే (ఆరోగ్య) స్తబ్ధత, పోషకాహార లోపం - ఉత్పత్తి రంగానికీ, అర్థిక కార్యకలాపాలకు కూడా పెద్ద అవరోధం కలిగిస్తాయి. వృద్ధి-ఆధారిత-ప్రగతి సాధించేవారు బాగా పనిచేసిన మరొక రంగం భూసంస్కరణలు. జపాన్‌, దక్షిణ కొరియా, తైవాన్‌, చైనాలతో సహా చాలా తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో భూసంస్కరణలు చాలా పెద్ద ఎత్తున చేపట్టారు. ఒక రకంగా భూస్వామ్యాన్ని రద్దు చెయ్యడం వల్ల చాలా ఉపయోగాలు కలిగాయి, రైతులు ఉత్పత్తులు పెంచేందుకు కృషి చేశారు, స్వేచ్చా మార్కెట్‌ అవసరాలకు అనుకూలంగా వ్యవసాయోత్పత్తులతో ముందుకొచ్చారు వృద్ధి సాధించడంలో అతి తక్కువ విజయం సాధించిన తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో ఫిలిప్పీన్స్‌ చెప్పుకోదగింది. ఈ దేశం భూసంస్కరణలు విసృతంగా అమలుపరచడంలో విఫలమయింది. ఫిలిప్పీన్స్‌ కంటె భారతదేశ పరిస్థితి మరింత అధ్వాన్నమయింది. భూ సంస్కరణ రంగంలో పశ్చిమ బెంగాల్‌, కేరళ రాష్ట్రాల్లో కొద్దిపాటి కృషి జరిగింది, కాని మొత్తం దేశ పరిస్థితి చూస్తే చాలా చాలా నిరాశాజనకంగా వుంది. వృద్ధి-ఆధారిత-ప్రగతి సాధించిన తూర్పు ఆసియా దేశాల్సించి నేర్చుకోవలసిన పాఠాలు చాలా వున్నాయి మౌలిక విద్య, ఆరోగ్యం - ముఖ్యంగా రోగ నిరోధక వైద్య సేవలు, భూ సంస్కరణలు మొదటిన రంగాల్లో ప్రభుత్వం చెయ్యవలసింది ఎంతయినా వుంది. ఆర్ధిక అద్భుతాన్ని" అర్థం చేసుకొని వి్లేషంచుకొనేటప్పుడు - తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో పారిశ్రామికాభివృద్ధికి ప్రభుత్వాలు నేరుగా తీసుకున్న చొరవ, ఎగుమతి విధానాలు, పారిశ్రామికీకరణ విధానాలు పరిగణనలోక్రి తీసుకోవాలి తూర్పు ఆసియా అద్భుతాన్ని - రివిజనిస్టు కోణంలో చేసిన కొన్ని అధ్యయనాలు - నేరుగా ప్రభత్వ పాత్ర గురించి స్పష్టం నొక్కి చెప్పాయి. ఉత్పత్తి సాధించడానికిది ఎంతో అవసరం అని చెప్పాయి. మరికొన్ని అధ్యయనాలు మరికొన్ని విషయాల్ని నొక్కి చెప్పాయి - (కొన్ని ఎన్నిక చేసిన పారిశ్రామిక రంగాలకు మరింత ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం, అంతర్జాతీయ వ్యాపారానికి ప్రాముఖ్యం ఇవ్వడం మొదలైనవి). ప్రభుత్వం సాధారణంగా చొరవ తీసుకుని అభివృద్ధిపరచవలసిన వాటిలో
- విద్యా విస్తరణ, ఆరోగ్య సేవలు, భూ సంస్కరణలు మొదలైనవి ముఖ్యమైనవి. తూర్పు ఆసియా
29 విజయగాధల్ని చదివేటప్పుడు - ఆ విజయాలకి సరళీకరణ, స్వేచ్చా మార్కెట్లు కారణం అనుకోవడం అర్ధరహితంగా వుంటుంది మానవ పెట్టుబడి, మౌలిక విలువలు ఈ పుస్తకంలో మేం 'మానవ పెట్టుబడి" అనే అంశాన్ని తరచుగా వాడుతున్నాం. ఇది ఒకోసారి తప్పుదారి పట్టించవచ్చు. కొన్ని విషయాల్ని నొక్కి చెప్పడానికి ఈ పదం ఉపయోగిస్తున్నాం. దీన్ని కేవలం ఆర్థికవృద్ధి సాధించే పనిముట్టుగా కాక - మానవ జీవితంలో ఎంతో కీలకమైనదిగా, విలువైనదిగా మేం భావిస్తున్నాం. విద్య, నైపుణ్యం, మంచి ఆరోగ్యం అనే వాటితో కూడిన*మానవ పెట్టుబడికీ, భౌతిక పెట్టుబడికీ కొంత తేడా వుంది. ఇందులో మొదటి దానికి స్వయంగానే (యంత్ర పరికరాల్లో గాని, ఉత్పత్తితో గొని సంబంధం లేకుండా) కొంత ప్రాధాన్యం వుంది. ఒక యంత్రం ఏ ఉత్పత్తినీ చెయ్యకపోవడానికీ, ఒక ఆరోగ్యకరమైన చదువుకున్న మనిషీ ఏ ఉత్పత్తినీ చెయ్యకపోవడానికీ లేడా వుంది. మానవ పెట్టుబడిలోని భాగాలు - మానవ జీవితంలోని భాగాలు, ఉత్పత్తి సాధనాలుగానే కొక వాటంతట వాటికి విలువ వుంది నిజానికీ, 'మానవ పెట్టుబడిలో భాగంగా వుండటానికి మానవులు ఆశించడం, అదే విజయం అనుకోవడం - చెయ్యకూడదు. ఈ విషయాలు మనసులో పెట్టుకోవడం ముఖ్యం
- ఆరోగ్యం, విద్య మొదలైనవి వాటంతట అవే - మంచి జీవిత విధానానికి - చాలా ముఖ్యమైనవి. “మానవ ఫెట్టబడి'గా చూడనవసరం లేదు. వస్తూతృత్తిలో సంబంధం కలవిగానూ చూడనవసరం లేదు.
- అయితే, అవి, అనేక విధాల వస్తూత్పత్తిని పెంచడానికి సహకరిస్తాయి.
- వాటికి ఇతరత్రా - వ్యక్తిగత, సామాజిక ప్రాధాన్యతలున్నాయి “మానవ పెట్టబడి' భాషని - దానికి ఆరోగ్యం, తెలివితేటలు, నైపుణ్యం మొదలైన నేరుగా కనిపించే గుర్తింపులున్నాయి గనక - ఉపయోగింఛడంలో చిక్కేమో లేదనుకుంటాం. మానవ సామర్థ్యాలకు అంతర్గత విలువలు, ప్రయోజనకర విలువలు రెండూ.వుంటాయి గనక్క మొత్తం జాతీయ ఉత్పత్తిలో తలసరి పెరుగుదలను - ఈ ప్రయోజనకర విలునగానే ప్రధానంగా చూడాలి మన జీవితాలకి అది ఏం చేసిందీ అన్న దాన్ని బట్టే అంతిమంగా ఆర్థిక వృద్ధిని ఆరచనా వెయ్యాలి - మనం అనుభవించే జీవితం యొక్క మేలిమిని బట్టీ, మనం అమలుపరచగల 'స్వేచ్చలను బట్టి అంచనా వెయ్యాలి. సాధారణంగా, మానవ సామర్థ్యాల్ని ప్రోత్సహించే, సుఖసంళోషాల్నీ 'స్వేచ్చనీ పెంచే.కోణాన్నించి, ఆర్థిక విజయాన్ని వేరు చేసి చూడలేం. విజయాన్ని - మొత్తం తలసరి జాతీయ ఉత్పత్తిని వృద్ధిని బట్టీ, లేదా మొత్తం తలనరి జాతీయ ఉత్పత్తిని సరఫరాని బట్టి సరిచెయ్యడాన్ని బట్టి - అంచనా వేస్తే పద్ధతి ఆర్థిక శాస్త్రంలో బాగా స్థిరపడిపోయింది. నిజమైన ఆదాయం యొక్క పాత్రనీ, సరుకుల్ని మనసుల్లో పెట్టుకుని ఆలోచించేటంత వరకూ ఇందులో హాని ఏమి 'లేదు. ఈ నందర్భంగా - జీవిత ప్రమాఖాన్ని లెక్కవెయ్యడంలో గల తేడాల్ని = వివరించడానికి - శిశు మరణాలు, అక్షరాస్యత, తదితర జీవిత సౌఖ్యాల్ని కొలిచే సూచికల
30 ప్రాధాన్యాన్ని, నిజమైన తలసరి ఆదాయం లెక్క వెయ్యడానికి వాటికి గల ప్రాధాన్యాన్నీ గుర్తించడం జరిగింది ఉదాహరణకు, తలసరి జాతీయ ఉత్పత్తినీ - జీవన ప్రమాణాన్నీ (80 సం॥) లెక్కవేసేటప్పటి నిష్పత్తిలో చాలా పెద్ద తేడా వుందనీ, ఈ తేడాలో సగానికి పైగా తలసరి జాతీయ ఉళృత్తిలోని తేడా వల్ల వస్తుందనీ - ఆనంద్‌, రావలియన్‌లు (1993) కనుగొన్నారు, తక్కువ అదాయం గల వారిలో చెప్పుకోదగిన సుఖమయమైన జీవితం గడపడానికి - పెరుగుతున్న తలసరి ఆదాయమేననేది నిన్సందేహం జీవిత ప్రమాణం పెరగడంపె - జాతీయ ఉత్పత్తి పెరుగుదల తగిన ప్రభావం చూపుతుంది అయితే - దీనిపై పబ్లిక్‌ పాలసీల పాత్ర చాలా ఉందని గమనించాలి జీవిత ప్రమాణాన్ని పెంచడంలో మొత్తం జాతియోత్పత్తి ప్రధానంగొ - ముఖ్యంగా ఆరోగ్య సేవల్లో తలనరి ఖర్చు పెంచడం, పేదరికాన్ని నిర్మూలించడం లేక బాగా తగ్గించడం ద్వారా - పని చేస్తుంది ఆనంద్‌ - రావలియన్‌ల పరిశోధనలు 'వృద్ధి-అధారిత-ప్రగతి' నితిరస్కరించవు. పని అది పబ్లిక్‌ సేవల్ని పెంచడం, పేదరికాన్ని తగ్గించడం ద్వారా జరగాలంటాయి. ఆర్థిక వృద్ధి, ప్రభుత్వ సహాయక చర్యలు, సాంఘిక - ఆర్థిక అవకాశాల్ని విస్తరించడం మొదలైన వాటికి గల పరస్పర అంతర్గత సంబంధాన్ని వివరించడానికిదొక మంచి ఉదాహరణ, భారత ఆర్థిక విధానాన్ని మార్చడంలో ఈ పరస్పర సంబంధాలు చాలా కీలకమైనవి అంతర్గత వైవిధ్యాలు మేం మొదటి అధ్యాయంలోనే చెప్పినట్టు, భారతదేశ అభివృద్ధికి తగిన తులనాత్మక పాఠాలు నేర్చుకోవలసింది కేవలం విదేశాల నుంచి మాత్రమే కాదు, దేశం నుంచి కూడా అంతరతంగా నేర్చుకోవాలి భారతదేశంలోని విశిష్టత - అపారమైన విస్తృతి, వైవిధ్యం, వివిధ ప్రాం త్రీయ అనుభవాలు, విజయాలు. (ప్రామాణిక అర్థిక సూచికల ద్వారా చెప్పాలంటే, ఈ వైవిధ్యాలు చాలా విశిష్టమైనవి పంజాబ్‌ హర్యానా నంటి రాష్ట్రాలు మిగతా రాష్ట్రాల కంటె, చాలా వృద్ధి సాధించాయి. 1991-92 భారతదేశం సాధించిన అంతర్గత ఉత్పత్తి 5,583 రూ॥లు కాగా, అది పంజాబ్‌లో 9,643 రూ॥లు, హర్యానాలో 8,690 రూ॥లు. (గవర్నమెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా, 1994), దాంతో సరిపోల్చి చూడాలంటే దారిద్ర్యరేఖకు దిగువనున్న (గ్రామోణ జనాభా పంజాబ్‌లో 21% కాగా హర్యానాలో 23%, భారతదేశం మొత్తంగా ఇది 45% అంటే సగం), బీహార్‌, ఒరిస్పాలలో 66% (మూడో వంతు). సాంఘిక అభివృద్ధి రంగాల్లో ఈ తేడాలు మరింత కొట్టాచ్చినట్టుంటాయి. ఉదాహరణ, భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల్లో ప్రీలలో అక్షరాస్యతా శాతం చూస్తే ఒక రాష్ట్రానికీ మరో రాష్ట్రానికీ చాలా తేడా వుంటుంది. ప్రీలలో అక్షరాస్యత రాజస్థాన్‌లో 20 శాతం కాగా, కేరళలో 86 శాతం స్షీ పురుష చివక్త కుల సమస్య మొదలైన అంశాలు తీసుకుంటే - మరింత నిశితంగా విశ్లేషించవచ్చు. ఒక ఉదాహరణ. కేరళలో మొత్తం పురుషులలో అక్షరాన్యతా శాతం 94 కాగా, బీహార్‌ ఒరిస్సా రొష్ట్రాల్లో షెడ్యూల్డు కులాల స్త్రీలలో అక్షరాస్యతా శాతం 10 కంటె చాలా తక్కువ జీవన పరిస్థితులు, ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, స్త్రీ-పురుష అసమానత మొదలైన ఇతర సూచికల్ని పరిశీలిస్తే ఈ తేడాలు ఇంకా ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. అయితే ఈ సూచికల గణాంక
31 వివరాలు సేకరించడం, అక్షరాస్యతా శాతం సేకరించడం అంత నులువు కాదు ఏ నమానతా సూత్రమూ లేని మొత్తం జనాభాతోనే ఈ సూచికలు సేకరించాలి. కొన్ని రాష్ట్రాల, ప్రాంతాల పరిస్థితుల్ని దృష్టిలో వుంచుకొని - కొన్ని జీవన పరిస్థితుల సూచికల్ని రూపొందించవచ్చును.
ఈ రాష్ట్ర స్థాయి సూచికలు సరాసరిగానే ఎక్కువగా వుంటాయి. 1991లో ఉత్తరప్రదేశ్‌ జనాభా 13కోట్ల 90 లక్షలు. దీన్ని ఇతర రాష్ర్రాల (ఇతర అంశాల) సరాసరి లెక్కలతో కలపలేరల. కాగా మనం తీసుకునే రొష్ట్రాలు బక్క సైజువి కావు. (1991 నాటికి 50 లక్షలు మించిన జనాభా గల రాష్ర్రాలనే తీసుకున్నా - ఇది ఎంతవరకూ సాధ్యమో చెప్పలేం) ఒక రాష్ర్రాన్నే రాజకీయంగా, పాలనాపరంగా ఒక యూనిట్‌గా తీసుకుంటే - ఆ పరిస్థితి వేరు. విద్య, ఆరోగ్యం - రాష్ట్ర జాబితాయే, ఉఊమ్మడి జాబితా కాదు.
ఇప్పుడు మోరు చూడబోయే పట్టికలో - అందిన మేరకు కొన్ని సూచికల్ని మచ్చుగా'తీసుకుని సమాచారం ఇచ్చాం. స్త్రీల జీవన ప్రమాణం కొన్ని రాష్ట్రాల్లో 54 కొన్ని రాష్ర్రాల్లో 74; 10-14 వయసు గల బాలికలలో అక్షరాస్యతా శాతం కొన్ని రాష్ట్రాల్లో 22 కొన్నిట్లో 98; శిశు మరణాల సంఖ్య కేరళలో కంటె, మధ్యప్రదేశ్‌లో 10 రెట్లు ఎక్కువ. గ్రామోణ జనాభాలో పేదరిక శాతం ఒరిస్సాలోనూ, బీహారొలోనూ 66 కాగా పంజాబ్‌లో 21; 1000 మంది వురుషులకి స్త్రీల సంఖ్య హర్యానాలో 865 (ఇంత తక్కువ ప్రపంచంలో ఏ దేశంలోనూ లేదు); కేరళలో 1000 మంది పురుషులకీ 1036 స్రీలు (అభివృద్ధి చెందిన పారిశ్రామిక దేశాల్లో వున్నంత) అంటే ప్రపంచంలోని అభివృద్ధి పొందుతున్న ఇతర దేశాలతో పోలిక సంగతి అలా వుంచితే, మన దేశంలోనే అంతర్గతంగా ఎన్నెన్నో తేడాలున్నాయి.
బాగా అన్ని రంగాల్లో అభివృద్ధి పొందిన కేరళ రాష్ట్రాన్ని మినహాయిస్తే, మిగతా దేశం అంతా సమానంగా వుందనుకోవడం పారపాటు. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ తేడాలు చాలా విపరీతంగా వున్నాయి.
నే త పౌ! శరెట్సెల్లె ౯ శ్రశత్రల్లేసిజ్ల పస క ర క్లక్ల కక క్‌ జకళ్లత్రిచివైకైక్తె కేశి ఇళవ శకి తికి ద్ర 69 యలణ్గ ణు శ క్రక కనన ర్‌ శనవ పిన్ని రర న్‌ క వ శ న క స స కిని సప్టిక వై కి 2 లె ఇళణశత చికి కత్తి ద్‌ న. . స్‌ జి కఇజిక [| స ఉపక ని (| హ్‌ నినిబధైనై ప కనాలి క్రి న వ... .... ఇస్త్రి ఆ|| ఇవి కవ క్రన న వ జనిలై ఫ్‌ 3 | 5౪£ఐ ॥ క 8 నిజ ఇకా శ గ్గ క్‌ ఇల్లిన్తే స్నో వికి తనని | _ . గై న సన &£ ౭2 చాలి నవన్‌ క ఇ టే. [ ర జ జి . వ స గా . . (. స చా ర 1 .. గో ఉశే సీకోక్‌ గర్‌ శక . నా ౯] క్లగిగజె జీన న. క క జనన జసిసష్త స ఇక ఖై జ్జ | " వ. ళా కన్‌ జ్లీల్లి కి లక 9, శ్రి మ్‌ 2 [ శ ఇని] (నా కతఉతక్టప్పక్లీన్స్‌ ఈ గ జె కవకిక్‌ స్‌ క్‌ ,. ని 28 అ" 6 స్‌ ఫన్‌ క్‌ జై గ ఖై త క వ షె. ల ఒవ్‌ | స గ్‌ [| . గ్‌! + 2జీ న ల శ న కా (| స తపన్‌ ల టీ చచ ళ్‌ ర ఖే కై చా ర్నా | చ ళె "దా ద తై న లై 25 నై భ్‌. _ ఓ్‌పైనైన 9 | లాలీ క్‌. ధల 2 ఖో సని ఇట గలసి శ క ఇ ౯ కవశాశ్లన్ల్‌జ్లి జి / ఖ్తి లే త్‌ “సనన్‌ - అ| లీ క కదల కక | . 60 ' చా ళ్‌ తే | నక్ష క ర్తి ౯ బ్లు పట్ల ఆ|| వైన కకక కక 59 || తేక తిసి ళ్తి' _ క్‌గ కర కక క క్ల్‌క్లైల్టైం 9 త్త స్తీ రల కోరా లా . [ నం! న స ర న య గా |. . శ్‌ త నతని ళక్లెన్లైని వ కథ కైనై గు 4 న ఇ9ఇస౭ని కైక ఇనిజైవ్రల్లై ఉకారై జి చు కజి2£ిళ కై క లం కళ శో తే క్‌ ణో ం ళా క! న న ళ్హా | శే! . న [ జ్జ) పక్‌ రచిత గ ఖై ఛే గ్‌ స టె టా శ్రళ న్‌ లై . చె పేట రాళ్ల ర పల్లే ం ర టే స న 1. టై శేష లీ ఫై ఖ్‌ ఫ్‌
33
గర్భధారణ రేటు కేరళలో 1.8 కాగా, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 5 8. తమిళనాడులో కేరళలో కంటె కొంచెం ఎక్కువ 22 అమెరికా, స్వీడన్‌లలో 2.1 చైనాలో 2.0 శ్రీలంకలో 2.5, ఇండొనేషియా 2 9, బంగ్లాదేశ్‌ 4.0, మయన్మార్‌ (లేక బర్మాలో 4 2 అంటే ఏ అభివృద్ది చెందుతున్న దేశంలో కంటె ఉత్తరప్రదేశ్‌లో గర్భధారణ రేటు ఎక్కువగా ఉందన్నమాట.
పేదరికం బీహార్‌ ఒరిస్సాలలో ఎక్కువగా, పశ్చిమ బెంగాల్లో తక్కువగా వుంది. శిశు మరణాల విషయంలో కూడా రాష్ట్రానికీ రాష్ట్రానికీ మధ్య తేడాలు ఎక్కువగానే వున్నాయి మొత్తంగా చూస్తే - దేశవ్యాప్తంగా - సమస్యలు ఒకే విధంగా లేవనమాట.
"పేదరిక పరిస్థితుల్లో పెద్ద లేడా లేకపోయినా శిశుమరణాల రేటు కేరళలో కంటె, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఆరు రెట్లు ఎక్కువ. భారతదేశంలోనూ ఇతర దేశాల్లో కూడా ఆదాయం పెరుగుతున్న కొద్దీ ఆరోగ్య పరిస్థితులు మెరుగవుతాయి. సాంఘిక సేవలు, అసమానతల తొలగింపు, అక్షరాస్యతా శాతం పెరుగుదల - మొదలైన అంశాలు జీవన పరిస్థితుల్ని అభివృద్ధిపరుస్తాయి. కేరళ మధ్య ప్రదేశ్‌ల మధ్య తేడా - వచ్చే అధ్యాయంలో మరింత వివరంగా తెలుసుకుందాం.
కేరళపై విశె. రామచంద్రన్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌పై జాంద్రెజ్‌, హరేశ్‌ గజదర్‌లు, పశ్చిమ బెంగాల్‌పై సునీల్‌ సేన్‌ గుప్త హరీశ్‌ గజదరలు విలువైన పరిశోధనలు చేశారు (1995-96 ప్రాంతాల్లో) అవసరమైన మేరకు ఆ అధ్యయనాలు ఆధారంగా చేసుకొని మాట్లాడతాం
కేరళ ఉత్తరప్రదేశ్‌ల మధ్య ఎన్నో తేడాలున్నాయి. వి.కె. రామచంద్రన్‌ చేసిన అధ్యయనం చూస్తే “కేరళ అభివృద్ధికి - ప్రాధమిక విద్య, భూ సంస్కరణలు, స్త్రీల పాత్రకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం; ఆరోగ్య సేవలు మొ॥ ప్రజా సంక్షేమ కార్యక్రమాల అమలే కారణం అనిపించక మానదు విచిత్రంగా = సరిగ్గా ఆ రంగాల్లోనే ఉత్తరప్రదేశ్‌ విఫలమయింది (ప్రస్తుత శగంధంతో పాటు - జా(ద్రెజ్‌, గజదర్‌లు ఉత్తరప్రదేశ్‌ పై రాసిన మరొక పరిశోధక వ్యాసం చూడండి. 1996) ప్రత్యేకంగా గుర్తించిన కొన్ని సాంఘిక విజయాలు కొన్ని ఇక్కడ చర్చిద్దాం
మొదటిది - అక్షరాస్యత. ప్రధానంగా స్రీలలో అక్షరాస్యత, అభివృద్ధి సాధించడంలో రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ ఈ అంశానికి చాలా ప్రాధాన్యం వుందని తేల్తుంది. కేరళలో అక్షరాన్యతను తొలి దశలో సాధించారు. కనుక అక్షరాస్యతపై ఆధారపడిన ఇతర అంశాల్లో స్పులభంగా అభివృద్ధి సాధించారు. (కొన్ని సాంఘిక, వ్యక్తిగత విషయాల్లో కూడా విజయం సాధించారు) ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఇప్పటికీ (1996) స్త్రీల అక్షరాస్యతా శాతం 25 కంటె తక్కువే. యువతుల్లో మూడింట రెండు వంతులు గ్రామాణ ప్రాంతాల్లో - స్కూలు మొహం ఎరగరు. విద్యారంగంలో ఈ వెనుకబాటుతనం వల్ల - తదితర రంగాల్లో మరింక వైనకబడవలసి వస్తున్నది. అనేక అసమానతలకు, దుష్ఫలితాలకు గురికావలసి వస్తున్నది,
రెండవది - సాంఘిక రంగంలో స్రీల ప్రమేయం ఉత్తరప్రదేశ్‌లో స్రీల అణచివేతకు, వివక్షకూ చాలా సుదీర్ధ చరిత్ర వున్నది. ఈ రాష్ట్రంలో స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి అభివృద్ధి చెందుతున్న చాలా దేశాల్లో
34 కంటె చాలా తక్కువ - కనుక ఈ వివక్ష ఈనాటికీ ఘోరంగా కొనసాగుతున్నది నిరక్షరాస్యత వల్ల సాంఘిక, ఆర్థిక రంగాల్లో స్రీల పాత్ర చాలా తక్కువ. ఇది ఈ రాస్త్ర వెనుకబాటుతనానికి దారి తీస్తున్నది. ఇందుకు భిన్నంగా, కేరళలో, సాంఘిక రంగాల్లో స్త్రీల ప్రమేయం ఎక్కువ వారు చురుకైన పాత్ర నిర్వహించగలుగుతున్నారు. కేరళలో ప్రాధమిక ఉపాధ్యాయులలో మూడింట రెండు వంతులు స్త్రీలే ఉత్తరప్రదేశ్‌లో వీరి శాతం కేవలం 18 శాతం. పట్టిక-4 భారతదేశం, ఉత్తరప్రదేశ్‌, కేరళ - కోన్ని సంక్షేమ కార్యక్రమాలు క భారతదేశం ఉత్తరప్రదేశ్‌ కేరళ ప్రాథమిక్స పాఠశాలలో చేరని 12-14 మధ్య వయసు గల గామాణ బాలబాలికలు (1986-87) ఆడపిల్లలు 51 66 18 మగపిల్లలు 26 2/7 0,4 12-13 నెలల పిల్లలు-టీకాలు వేయించుకోనివారి నిష్పత్తి 1992-93 శాతం 30 43 11 శిశుజననాల శాతం 1992-93 49 30 97 అఆన్నత్రులలో పుట్టే శిశువుల నిష్పత్తి 24 తీ 92 1991 శాతం ఆస్పత్రిలో పడకల సంఖ్య, 1991 732 340 2,418 (25 మిలియన్‌ ప్రజలకు) వైద్య సౌకర్యాలు గల గ్రామాల నిష్పత్తి 14 10 96 1981 శాతం వ్రభుత్వం నుంచి నబ్బిడీ రేట్లకు ఆహారం పొందుతున్న ప్రజల నిష్పత్తి 1986-87 శాతం 29 3 87 చా 4 మరన్సి వివరాల కోనం - జాం ద్రెజ్‌ గజదర్‌ (196), రామచంద్రన్‌ల (9 అధ్జాతావ్వా చూడవచ్చును
- శేరళకు సంబంధించిన మరిన్ని వివరాల కోసం - రాబిన్‌ జెఫ్రీ గ్రంథం (1992 కేంబ్రిడ్జ్‌ యూనివర్శిటి ప్రచురణ) చూడవచ్చును మూడవది. రెండు రాష్ట్రాల జీవన పరిస్థితుల్ని అభివృద్ధి పరచడానికి ప్రజా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు అమలుపరిచే తీరును సరిపోల్చి చూడాలి. ఎక్కువగా వున్న ఆదాయ వనరులు _ తక్కువగా వున్న పేదరిక స్థాయి - రెండు రాష్ర్రాల్లోనూ ఒకమేరకు పెద్ద తేడాగా లేదు. అయ్బిత్తే _ పాఠశాల సౌకర్యాలు, ఆరోగ్య సేవలు, శిశు సంక్షేమం, సాంఘిక రక్షణ, ఆహార సరఫరా మ్స అంశాల్లో రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ చాలా తేడా వుంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో వీటిపై తగిన శ్రద్ధ లేదు. ఒక్కోసారి అసలు కొన్నిటిపై దృష్టి సారించడం లేదు, గ్రామాణ ప్రాంతాలు మరింత అధ్వాన్నంగా వున్నాయి. నాల్గవది. ప్రజా సంక్షేమ కార్యక్రమాలు. ప్రభుత్వ ప్రమేయాన్ని దాటి ముందుకు వెళ్లడం
35
లేదు. ప్రజల ప్రమేయం బొత్తిగా తక్కువ. అక్షరాస్యతా శాతం చాలా తొందరగా పెరగడం వల్ల కేరళలో ప్రజా నంక్షేమ రంగంలో సాంఘిక, రాజకీయ రంగాల్లో ప్రజల పాత్ర ఎక్కువగా వుంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో అలా జరగలేదు. బాగా చదువుకున్న వాళ్లు సంఘటితంగా ముందుకొచ్చి సాంఘికంగా జరగవలసిన పనులు ప్రభుత్వం దృష్టికి తెచ్చారు, డిమాండ్‌ చేశారు. పాఠశాలలు, ఆరోగ్య కేంద్రాల - విషయంలో కేరళలో - ప్రజాప్రమ్తేయం ఎక్కువ. అవి సక్రమంగా నడిచేలా చూడ్డంలో ప్రజల పొత్ర కూడా ఎక్కువ.
చివరగా, ఐదవది. కేరళలో చదువుకున్న వారు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల, తద్వారా ఏర్పడిన రాజకీయ స్పృహ వల్ల - సాంఘిక అసమానతల తగ్గింవు, కుల, వర్గ వివక్షల తగ్గింపు కొంత వరకు సాధ్యపడింది. రాజకీయ సంస్థలు వెనకబడిన వర్గాల ప్రజల్ని చైతన్యవంతుల్ని చేశాయి: ఆర్థిక అభివృద్ధి, సాంఘిక మార్పులలో వారిని భాగస్వాముల్ని చేశాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఇందుకు భిన్నంగా సాంప్రదాయిక భావజాలపు బరువు ఎక్కువ, తరతరాలుగా వన్తున్న అసమానత వెక్కువ. ఇవి అభివృద్ధికి చాలా బలంగా అడ్డుతగిలాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో, ఒక గ్రామంలో, ఒక మోతుబరి భూస్వామి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసే పాఠశాలను బాహాటంగా అడ్డుకోగలడు. రాజకీయ శక్తులన్ని అగ్రవర్ణాల చేతుల్లో ఉండిపోవడం వల్ల - వెనకబడిన వర్గాల సంక్షేమం అశ్రద్ధకు గురౌతున్నది. స్థానిక రాజకీయాలు కూడా చాలా అడ్డంకిగా తయారౌతున్నాయి.
ఇవన్నీ గమనంలోకి తీసుకుంటే, కేరళలోని సాంస్కృతిక, చారిత్రక అంశాలు దాని అభివృద్ధికి ఎంతగానో దోహదం చేశాయి. ఈ వారసత్వం కారణాలకు తోడు - ఆ రాష్ట్రంలో సాంఘిక మార్చుకు
- అక్కడి రాజకీయాలు కూడా ఎంతగానో దోహద౦ చేశాయి, ఈ రకమైన రాజకీయ ఉద్యమాల గురించి చెప్పుకోవాలంటే - ఉత్తరప్రదేశ్‌గానీ, దేశంలోని ఏ రాష్ట్రం గానీ, అవి లేనిదే - అంతగా అభివృద్ధి జరిగేది కాదేమోననిపిన్తుంది. కేరళలోని రాజకీయ కార్యకలాపాలు అక్కడి అభివృద్ధికి కొంతవరకు దోహదం చేశాయి.
రాజకీయ మార్పు విషయంలో - పశ్చిమ బెంగాల్‌ని మంచి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. ఈ రాష్ట్రంలో అణగారిన వర్గాలు తమ రాజకీయ కార్యకలాపాల ద్వారా - రాజకీయ శక్తుల్ని - సమతూకంలో వుంచగలిగారు. ఈ మార్చు 1977లో సృష్టంగా వ్యక్తమైంది. వామవక్ష ఫ్రంట్‌ సంఘటన రాష్ట్రంలో రాజకీయ అధికారంలోకి వచ్చింది. వీరిని అప్పటి నుంచీ అధికారంలోకి తెస్తున్న ఓటర్లు ఎవరంటే - భూ వనతి లేని కూలీలు, సన్నకారు వ్యవసాయదారులు, మురికివాడల్లో నివసించేవారు, తదితర అణగారిన-వర్గాలు. ఇతరత్రా రాజకీయంగా అసాధ్యమైన కార్యక్రమాల్ని = ఈ వామపక్ష రాజకీయ శక్తులు సాధించగలిగేలా - చేశాయి అ వర్గాలు. (ఈ పని ఇతర రాష్ట్రాల్లో సాధ్యం కాలేదు) రెండు ముఖ్యమైన ఉదాహరణలేమంటే - ఒకటి, భూ సంస్కరణలు; రెండు - గ్రామాణ స్థాయిలో ప్రజాస్వామిక సంస్థల పునరుద్ధరణ (లేక నవీకరణ).
పశ్చిమ బెంగాల్‌ ప్రభుత్వం కొన్ని సాంఘిక అవకాశాల్ని (ప్రోత్సహించడంలో తగినంత చురుగ్గా పని చెయ్యలేకపోయింది. ఇక్కడి వామపక్ష ఫ్రంట్‌ సంఘటన భూ నంస్కరణలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి అమలు జరిపినా (అలా జరపడం వామపక్ష సంఘటనలోని కార్యక్రమం గనుక,
36
అద్వారానే వారు అధికారంలోకి వచ్చారు గనుక) విద్య, ఆరోగ్యం మొదలైన అంశాల్ని అశ్రద్ధ చేసింది. అందువల్ల ఇటీవల పశ్చిమ బెంగాల్లో జీవన పరిస్థితులు పెద్దగా బాగుపడలేదు. అ విషయంలో అభివృద్ధి - సాపేక్షంగా - చాలా మెల్లిగా సాగింది. విద్య, ఆరాగ్య రంగాల్లో తగినంత శ్‌ద్ధ తీసుకోకపోవడం వల్ల, సాంఘిక మార్పు సాధించడానికి గల అవకాశాల్ని కోల్పోవలసి వచ్చింది. ఇందువల్ల జరిగిన వైఫల్యాలు ముఖ్యమైనవి. కాని - మొత్తంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌ సాధించిన విజయాల్ని తక్కువ అంచనా వెయ్యనవసరం లేదు. భారతదేశంలో వస్తున్న మౌలిక రాజకీయ మార్పులకు - పళ్చిమ బెంగాల్‌ - దూరం కావడం లేదు. (సంపూర్ణ అక్షరాస్యతా సాధనలో పశ్చిమ బెంగాల్‌ గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా చేసిన కార్యక్రమాల వివరాలకు - సి. సేన్‌గుప్త 1992, ఎస్‌. బెనర్జీ, 1994 మొదలైన వారి-ఆధ్యయనాలు చూడవచ్చును).
37 తే భారతదేశం ఛైనా
కట్మగి 0 64౪2 ౧౦౫ట ౪0 116 88640 04646 ౮114 ౦:1 6 38/1”
ఈ వాక్యం రాజకీయ గ్రంథంలోదనుకునేరు! మాండలే రోడ్డు మిద ప్రయాణిస్తూ ప్రకృతి గురించి రడ్యార్డ్‌ కిప్లింగ్‌ చేసిన వర్ణన! 1949లో జన చైనా ఏర్పడ్డాక భారతదేశంలోని చాలా మంది ర్లాజకీయవేత్తల దృష్టికోణం ఈ వాక్యానికనుగుణంగానే వున్నది. వాళ్లు చైనాపై అరుణోదయం గురించి ఇలాగే భావించారు. చైనాతో పోల్చుకోవడం, చైనా నుంచి గుణపాఠాలు నేర్చుకోవడం భారత దేశంలోని రాజకీయాలకొక ప్రధానాంశం అయ్యింది.
నిజానికి, భారతదేశంలో విజయాల్ని గాని, వైఫల్యాన్ని గాని, చైనాతో పోల్చుకోవడం - సహజమే, కొన్ని పోలికలు కేవలం పరిశోధకులు తెచ్చినవి. మనకు బాగా దూరమైనవీను. మిగతావాళ్లు మన దేశంలోని రాజకీయ చర్చ కోనం ఈ వని చేశారు - ముఖ్యంగా విన్లవాలతో సంబంధాలు కల వాళ్లూ, మావోయిస్టు రాజకీయ పార్టీల వాళ్లూను. విప్లవంతో సంబంధంలేని వామపక్ష పార్టీల వాళ్లు - పార్లమెంటరీ పంథాలో ప్రభుత్వాధికారంలో కొనసాగుతున్నవాళ్లు = భారతదేశంలో త్వరితగతిని మార్పు సాధించడానిక్కూడా చైనా అనుభవాల్గోంచి గుణపారాలు నేర్చుకోవాలని అటు వేపు దృష్టి సొరించారు.
1979లో ఆర్థిక నంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టాక, వివిధ (గ్రూపుల రాజకీయ వ్యాఖ్యాతలకు చైనాను ఉదహరించడం అనివార్యంగా ఎక్కువయింది. సరళీకరణ ద్వారా భారతదేశాన్ని ప్రపంచ ఆర్థిక విధానంలో ఒక భాగంగా చెయ్యాలని చూసేవాళ్లు ఎక్కువయ్యారు. చైనాలో సరళీకరణ కార్యక్రమాలు విజయవంతం కావడం, ఆ దేశం ప్రపంచ వ్యాపారంలో ప్రవేశించడం - వీటి వల్ల భారతదేశానికి చైనాను ఒక ఆదర్శంగా చూపించడం ప్రారంభించారు. తమ భయంకర పోరాటం ద్వారా నక్సలైట్లు కలగనినదొనికంటె, మార్కెట్‌ అనుకూల '“న్వన్నం' భిన్నమైనదే. కాని చాలా మంది “చైనా పిడుగుపాటు'ను చూశారు.
"భారతదేశంలో -1950 జనవరిలో ఫెడరల్‌ రిపబ్లిక్‌ అమలులోకి రావడానికి కొద్దినెలల ముంధు అక్టోబర్‌ 1943లో “చైనా ప్రజా రిపబ్లికొ ఏర్పడింది. అప్పటికి చైనాతో నత్సంబంధాలున్న భారత నాయకత్వం - చైనాలోని అర్థిక, రాజకీయ విముక్తిని అనుకూల దృష్టితోనే అంచనా వేశారు. 1954 అక్టోబర్‌ 23 నాడు చేసిన ఒక ఉపన్యాసంలో - “వైవాలోనూ భారతదేశంలోనూ వస్తున్న ఈ
38 నూతన విష్ణవాత్మక మార్పులు, కొన్ని తేడాలున్నప్పటికీ, ఆసియా దేశాల ఆశలకూ, ఆశయాలకూ ప్రతీకగా వున్నాయి. ఆసియా దేశాలకే ఒక నూతన శక్తిని వ్యక్తీకరిస్తున్నాయి” అని నెహ్రూ అన్నాడు (చూ! సర్వేపల్లి గోపాల్‌ ఎంపిక చేసిన నెహ్రూ ఉపన్యాసాలు, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ యూనివర్శిటీ ప్రెస్‌, 1983). చైనా అనుభవాల్లోంచి నేర్చుకోవలసింది ఎంతో వుంది అనడంలో ఒక బలం వుంది. దొన్ని సత్వరంగా అందుకోవాలన్న ఆకాంక్షా వృంది భారతదేశం పేదరికంలో ఆర్థిక నైరాశ్యంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్నది గనుక, చాలా మందికి చైనా రాజకీయాల్లో భారతదేశానికి బాగా అవసరమైన మౌలికాంశాలు కనిపించాయి. ప్రపంచ దేశాల్లో - చైనా, భారతదేశాలు రెండింటికీ జనాభాలోనూ, విస్తీర్ణంలోనూ, వివిధ స్థాయిల్లో దోపిడీకీ, పీడనకూ గురికావడంలోనూ - పోలికలున్నాయి. అలాగే = అ తరవాత చైనా మాన్కెట్‌- అధారిత - సంస్కరణలు చేపట్టినపుడు కూడా చైనాను ఆదర్శంగా తీసుకోవడం జరిగింది, హాంగ్‌ కాంగ్‌ తైవాన్‌ సింగపూర్‌ దక్షిణ కొరియా దేశాలకంటి ఎక్కువగా చైనానే ఉదహరించారు. విష్ణవ స్ఫూర్తి నుంచి అర్థిక సంస్కరణల వరకూ, భారతదేశం చైనా చెప్పిన మాటనే పదేపదే విన్నది. నిజానికి, చైనా నుంచి నేర్చుకోవలసింది ఎంతో వుందని వాదించదలుచుకున్నాం. దానికి ముందు, చైనా దేశపు ఘనవిజయాలు, దాని కష్టాలకు అపజయాలకు కారవాలు - వాట్‌ మూలాలు మొదలైన విషయాల్లో మనకు స్పష్టమైన అవగాహన వుండాలి దానికి తిరిగ, 1979లో చైనాలో జరిగిన సంస్కరణలకు ముందు - వెనక - అదేశపు అనుభవాలు, వివిధ స్థాయిలలోని సంఘటనలు, వాటి మధ్య గల పోలికలు, తేడాలు, ఇవన్నీ తెలిసి వుండాలి. వివిధ దశల్లో సాధించిన విజయాల్ని వాటి పరస్పర ఆధారిత అంశాల్ని కూడా మనం ముఖ్యంగా తెలుసుకోవాలి. సంస్కరణ అనంతర కాలపు విజయాలకు, సంస్కరణ - పూర్వ కోలపు (19798 ముందు) విజయాలు - విద్య, ఆరోగ్యం, భూ సంస్కరణలు, సాంఘిక మార్చు + కారణం అని వాదించదలుచుకున్నాం ఇందువల్ల జీవన ప్రమాణం పెరగడమే కాదు, మార్కెట్‌ సంస్కరణలతో కూడిన ఆర్థిక విధానాన్ని రూపొందించుకోవడం కూడా సాధ్యమయింది విద్య, ఆరోగ్యం మొదలైన అంశాల్ని మార్కెట్‌ - ఆధారిత, అంతర్జాతీయ వ్యాపారానికనుగుణంగా మార్చడం అంటే - మావో ఆశయాలకు బాగా దూరంగా జరగడం అన్నమాట (ఇందుకు సంబంధించిన గతితార్కిక చర్చ మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతకారులకు ఆసక్తి కలిగించవచ్చు) కాని నిర్మాణాత్మకంగా సాధించిన ఈ విజయాలు, సంస్కరణ అనంతర కాలంలో ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించడానికి, ఎంతో విలువైన అంశాలుగా (నేరుగా ప్రభావం చూపిన అంశాలుగా) పని చేశాయి. చైనా నుంచి గుణపాఠాలు నేర్చుకోవడానికి, ఈ పరస్పర ఆధారిత అంశాలు . ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనవి. జనన-మరజ పరిస్థితులు 1949 నాటికి భారతదేశంలో జీవన పరిస్థితులకీ, 1949లో చైనాలో రాజకీయ పరివర్తన (జన చైనా ఏర్పాటు - అను) నాటి జీవన పరిస్థితులకీ పెద్దగా మౌలికమైన మార్చులేమా లేవు. ప్రపంచంలో ఈ రెండూ అశిపేద దేశాలు, మరణాల శాతం, పౌష్టికాహార లోపం, నిరక్షరాస్యత - అతి
39 ఎక్కువగా వున్న దేశాలు భారతదేశంలోనూ, చైనాలోనూ జీవన పరిస్థితులకు నంబంధించిన సాధారణ సూత్రీకరణలలో చాలా తప్పులున్నాయి. 1940ల చివర్లో ఈ రెండు దేశాల పరిస్థితుల్లో చెప్పుకోదగిన పెద్ద అగాధం ఏమి లేదు. పట్టిక-5' భారతదేశం, చైనా, కేరళ - కొన్ని పోలికలు భారతదేశం చైనా కేరళ వొస్తవ తలసరి జి ఎన్‌.పి. (కొనుగోలు శక్తి ఆధారంగా 5.2 9] తగ్‌ 1992 (ఆమెరికా = 100) తలనరి జె.ఎన్‌.పి, వార్షిక పెరుగుదల రేటు 3] 76 03 1980-92 (౫) జననకాల జీవన ప్రమాణ అంచనా (1992-నంఃల్లో) ర్‌కి 69 72 శిశుమరణాల రేటు, 19392 (1000 జననాలకు) 79 31 17 మొత్తం గర్భధారణ రేటు, 1992 ౩37 20 18 తక్కువ బరువు గల శిశువుల నిష్పత్తి 33 ర ఎం 1985-90 (%) వయోజన అక్షరాన్యత రేటు, 1990-91 స్తీ 39 68 85 (వయో పరిమితి చైనాలో15+ పు 54 87 న! భారతదేశం, కేరళలలో 7+) అధారం 1) 1/0గ4 96౪6000601 000గ, 1004 2) భారతదేశపు గణాంక పట్టికలు అప్పటి నుంచీ, రెండు దేశాల మధ్య తేడా పాడసూపనారంభించింది. ఇది వాస్తవ తలనరి ఆదాయానికి కూడా వర్తిస్తుంది. చైనాలో మొత్తం జాతీయోత్పత్తి భారతదేశంలో కంటె దాదాపు రెట్టింపు. 1949 ప్రాంతాల్లో రెండు దేశాలు సమానంగా పేదరికం అనుభవించినా - నేడు చైనా బాగా అభివృద్ధి పొందింది. జీవన పరిస్థితుల సూచికలు చూస్తే ఈ రెండు దేశాల మధ్య మరిన్ని లేడాలు కనిపిస్తాయి. భారతదేశంలో జీవన పరిమితి 59 కాగా చైనాలో 69. దక్షిణ కొరియా, లాటిన్‌ అమెరికా దేశాలకంటె మనం మరీ వెనకబడలేదు చైనాలో శిశు మరణాలు 1000 క 31, భారతదేశంలో 79, అంటే రెండున్నర రెట్లు ఎక్కువ. తక్కువ బరువుగల శిశువుల జననం, ఇంకా బాలారిష్టాలు తదితర సమాచారం క్రూడ్రా చూస్తే - చైనా భారతదేశం కంటె చాలా ముందున్నదని. ఆరోగ్య సేవలు మెరుగుపరుచుకోవడం వల్ల ఇది సాధ్యమయిందనీ గ్రహించవచ్చును రెండు దేశాల మధ్య, శొట్టవచ్చినట్టు కనపడే మరో తేడా - విద్య, అక్షరాస్యత మౌలిక విద్య ఇందాక మనం చూసిన పట్టిక ప్రకారం, భారతదేశంలో కంటె చైనాలో అక్షరాస్యత బాగా
శీ0ి ఎక్కువని తెలుస్తున్నది. ఈ ప్రత్యేక తేడాను, ఇటీవలి కాలపు జనాభా-ఆధారిత-సమాచారం ద్వారా మరింత దగ్గరగా పరిశీలించవచ్చును భారతదేశంలో 1981 1991లలోనూ, చైనాలో "1982, 1990లలోనూ చాలా జాగ్రత్తగా జనాభా లెక్కలు సేకరించారు ఈ నాలుగు జనాభా లెక్కల్లోనూ అక్షరాస్యతకు సంబంధించిన సమాచారం వుంది. సరిపోల్చుకొని చూసుకోవడానికి ఉపయోగకరమైన సమాచారం ఇది. ఇందులోంచి మనకు అవసరమైన కొన్ని గణాంక వివరాల్ని ఒక పట్టికగా వేసుకుని చూద్దాం. పట్టీక-6 భారతదేశం, చైనా, కేరళలలో అక్షరాస్యత
వయోజనులు శొలియౌవనులు వయోజనులు అతొలి యౌవనులు
(వయసు 15+) (వయన్సు 15-19) (వయసు 15-19)
ప్రీ పు స్తీ ప్త స్తీ పు స్తీ భారతదేశం 26 55 శ్ర 66 39 64 52 74 చైనా 51 79 85 96 6కి 87 92 97 శేరళ 71 86 92 95 86 ర 98 98
మౌలిక విద్యారంగంలో భారతదేశం, చైనా కంటె ఎంత వెనకబడి వుందో ఈ పట్టిక
చెబుతున్నది
ప్రత్యేకంగా ఒక వయోపరిమితి గలవారి వివరాలు తెలుసుకోవడం వల్ల చైనా మనకంటె ముందున్నట్టు కనపడుతుంది. (వయోపరిమితి లేకుండా గణాంక వివరాలు తీసుకుంటే మనం కొంచెం మెరుగ్గా వున్నట్ట కనిపించవచ్చు-అను)
1981-82 వివరాలు చూడగా సంస్కరణలకు ముందే, 1970ల చివరి నాటికే చైనా బాగా అభివృద్ధి పొందినట్టు గ్రహించవచ్చు. భార్హతదేశం కంటె చైనా అభివృద్ధి పొందినట్టు కనిపించడానికి కారణం - ఆర్థిక సంస్కరణలకు ముందే (1979కి ముందే) చైనా సాధించిన అభివృద్ధి తత్సంబంధమైన బలమైన పునాది
రెండు దేశాల్లోనూ స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు తక్కువగానే వుంది.
దేశంలో అంతర్గతంగా ప్రాంతీయ తేడాల్ని బట్టి చూస్తే చైనాలోని అన్ని ప్రాంతాలూ భారతదేశంలోని అన్ని (కేరళ తప్ప) ప్రాంతాలకంటె బాగ అభివృద్ధి సాధించాయని చెప్పవచ్చు కేరళ విషయం చూస్తే, స్త్రీలలో అక్షరాస్యతతో సహా భారతదేశంలోని అన్ని రామ్ర్రాల కంటె మాత్రమే కాదు చైనాలోని అన్ని రాష్ట్రాల కంటె కూడా మెరుగ్గా వుంది మరో విషయం - కేరళలో అక్షరాస్యతలో స్రీ పురుషుల మధ్య తేడా ఏమి లేదు. దీనికి కారణం - కేరళలో ప్రాథమిక విద్యారంగంలో గత వందేళ్లుగా జరిగిన కృషి. ఇది ప్రభుత్వరంగంలో ప్రజారంగంలో రెండింటిలోనూ గణనీయంగా జరిగింది.
టిబెట్‌ పరిస్థితి చాలాచాలా అధ్వాన్నంగా వుంది భారతదేశంలో అతితక్కువ అక్షరాస్యత
శ్రే గల రాష్ట్రంకంటె - టిబెట్‌లో అక్షరాన్థత తక్కువ. అంతేకాదు - నంవీత్సరాలు గడిచిపోతున్నా ఆ రంగంలో అక్కడ జరుగుతున్న కృషి చాలా తక్కువ. మరొకసారి టిబెట్‌ గణాంక వివరాలు విశ్లేషించుకోవలసి వుంది. కాని అక్కడ-ప్రాథమిక విద్యావ్యాప్తికి జరుగుతున్న కృషి చాలా అశ్రద్ధకు గురౌతున్నదనేది నిజం. సంన్మరణ - పూర్వకాలపు విజయాలు ;
- మొత్తం జాతీయ ఉత్పత్తి (జి.ఎన్‌.పి) వృద్ధి రేట్లు భారతదేశంలోనూ, చైనాలోనూ చూస్తే సంస్కరణ పూర్వ కాలపు చైనాలోనూ -"అదే సంవత్సరాల కాలంలో భారత దేశంలోనూ చూస్తే - భారతదేశం కంటె చైనాలో వృద్ధి రేటు ఎక్కువగా వుందని చెప్పలేం. చైనా ఆర్ధిక విధానంలో 1979 నాటి సంస్కరణల తరువాత వృద్ధి రేటు గణనీయంగా పెరిగింది. (మార్క్సిజం - లెనినిజం - మావో ఆలోచనా విధానపు వెలుగులో పరిస్థితులను విశ్లేషించిన మేధావులు ఈ అంశాన్ని అంగీకరించరు. చైనాలో సామ్రాజ్యవాదానికి తలుపులు తెరవడంగా దీన్ని వారు భావిస్తారు - అను) సంస్కరణల అనంతర కాలపు చైవా ఆర్థిక విధానం గురించి వచ్చే అధ్యాయంలో ముచ్చటించుకుందాం. ప్రన్తుతం ఇక్కడ 1979 ముందుకాలం నాటి పరిస్థితుల్ని పరిశిలిద్దం. జాతీయాదాయంగాని, న్వదేశి ఉత్పత్తి రంగం గాని 1979కి ముందు పెద్దగా అభివృద్ధి సాధించలేదు.
చైనా అధికారిక గణాంక వివరాలు.1979లో కొంత అభివృద్ధి సాధించినట్టు చెబుతున్నాయి. అమెరికా సంగతి అలా వుంచినా-ప్రపంచ బ్యాంకు ఈ గణాంక వివరాల్ని అంగీకరించింది. 1960- 77 మధ్య చైనాలో సాలీనా వృద్ధి రేటు 5.1 కాగా, భారతదేశంలో ఆ సంవత్సరాల మధ్య సాలీనా వృద్ధి చేటు 1.3 మాత్రమే. తలసరి వృద్ధి రేటు కూడా భారతదేశంలో కంటె చైనాలో ఎక్కువ వుంది. అయితే 1979 సంస్కరణలకు ముందు - ఆ రేటు మరీ అంత ఎక్కువ కాదు. చైనాలో ఈ కాలంలో నిజంగా సాధించిందేమిటీ అంటే - తక్కువ అర్థిక వృద్ధిలో కూడా _ ఎంతో కొంత అభివృద్ధి సాధించేందుకు ప్రయత్నించడం. ఎక్కువ వృద్ధి శటులో అభివృద్ధి సాధించడం గొప్పకాదు. జూడిత్‌ బానిస్టర్‌ అధ్యయనాంశాలు (1987) ఒక్కసారి చూద్దాం. చైనాలో తిండి గింజల ఉత్పత్తి 1977లో కూడా 1950ల చివర ఉన్నంతే వుంది. 1955-57లో తిండి' గింజల ఉత్పత్తి సరాసరిన 301 కిలోగ్రాములు కాగా, 1975-77లో 305 కిలోగ్రాములుంది. ఈ దశలో కూడా పోషకాహార లోపాన్ని తొలగించేందుకు చైనాలో గణనీయమైన కృషి జరిగింది.. ఆరోగ్య సేవలు మెరుగుపరచడం, ఆహార సరఫరా పునర్వ్యవస్థీకరించడం మొదలైన ప్రభుత్వ చర్యల ద్వారా ఈ కృషి సాధ్యమైంది. పౌష్టికాహార లోపం వల్ల వివిధ రకాల జబ్బులు రావచ్చును. వాటిని ఆరోగ్య సేవలు విస్తరించి అరికట్టారు. ఆరోగ్య రంగంలో చైనా సాధించిన ఈ విజయాల వల్ల - సంస్కరణ పూర్వ కాలంలో - శిశు మరణాల సంఖ్య తగ్గింది, నాటకీయంగా జీవన పరిమితి కూడా పెరిగింది. 1981లో చైనాలో జీవన పరిమితి 68 నం॥లు, భారతదేశంలో ఆ నమయంలో 54 సంలు, వెయ్యి జననాలకి శిశు మరణాలు చైనాలో చాలా తక్కువగా 37 కాగా, భారతదేశంలో 1101 చైనా 1980ల్లో ఈ అభివృద్ధికి
ఖ2 కారణం కొత్త విధానాలు కాదు - పాత విధానాల పొడిగింపే. (ప్రాధమిక విద్యారంగంలో అభివృద్ధికి 1979కి ముందు గణనీయంగానే జరిగింది. 1982లో 15-19 సం॥ పిల్లల్లో అక్షరాస్యత - మగపిల్లల్లో 16 శాతం, కాగా ఆడపిల్లల్లో 85 శాతం. ఆ సమయంలో భారతదేశంలో వరసగా 66, 43. సంస్మరణ అనంతర అభివృద్ధి
1979 తరవాత చైనా ఆర్థికవృద్ధి గణనీయంగా పెరిగింది. 1978-92 మధ్య తలసరి జాతీయ ఉత్పత్తి సాలీనా 7.6 శాతానికి పెరిగింది. పారిశ్రామికాభివృద్ధి సాలీనా 11 శాతానికి, వ్యవసాయోత్పత్తులు (పరిశ్రమల కంటె చాలా తక్కువగా వుండేది) 5.4 శాతానికీ పెరిగింది.
వాస్తవ ఆదాయం, ఉత్పత్తులు గణనీయంగా పెరగడం వల్ద ఆర్థిక వనరులు అందుబాటులోకి వచ్చి, పేదరిక నిర్మూలన, జీవన పరిస్థితుల మెరుగుదల సాధ్యపడింది. ప్రతి పదేళ్లకి తలనరి ఆదాయం రెట్టింపవుతుంటే పేదరిక నిర్మూలనకు అవకాశం ఎక్కువగా వుంటుంది. ఏటా 2 లేక 3.శాతం పెరగడం కంటె - భారతదేశంలోలాగ (గత ఐదు దశాబ్దాల్లో ఇలాగే జరిగింది) సాలీనా 7.6 శాతం ఫెరుగుదల గల చైనాలో ఇది సుసాధ్యమయింది. చైనాలో, పేదరికానికి దిగువన వుండే గ్రామాోణ జనాభా శాతం 1978లో 33 శాతం కాగా, 1990లో 11 శాతానికి తగ్గింది (ప్రపంచ బ్యాంక్‌, 1992). ఇది చాలా చురుకైన. తగ్గుదల. భారతదేశంలో కూడా తగ్గింది "గాని ఇంత ఎక్కువగా తగ్గలేదు, 1977-78లో 55 శాతం కాగా, 1988-89లో 42 శాతానికి తగ్గింది. చైనాలో ఈ విధమైన అభివృద్ధికి కారణం నిస్సందేహంగా, చైనా అర్థిక విధానమే. నిజానికి సంస్కరణలు ప్రారంభమయ్యాక ఆర్థిక అసమానత పెరిగింది గాని, తరగలేదు. భారతదేశంలో 1980లో కొంత ఆర్థికాభివృద్ధి సాధ్యమయింది. ఆర్థిక అసమానత పెద్దగా తగ్గలేదు. పేదరికం తగ్గుదల కూడా దాదాపు స్థిరంగా వుండిపోయింది.
ఈ విధంగా పెదరికాన్ని లెక్క వెయ్యడం అనేది. తలసరి - గణన నిష్పత్తిని బట్టి వుంటుంది. దీన్ని పేదరిక రేఖ దిగువన గల ఆదాయ వర్గాల జనాభా నిష్పత్తిగా వివరించవ చ్చు ను చాలీచాలని ఆదాయం లేక వ్యయం గలవార్ని పేదరిక రేఖ దిగువనున్న వారిగా భావిసారు. అందుకు కారణాలనేకం - ఆరోగ్య, సాంఘిక సేవలు సశ్రమంగా అందకపోవడం వగైరా దీన్నింకా ఆదాయ పరిమితిని దృష్టిలో వుంచుకునే అర్థం చేసుకోవాలంటే తలసరి - గణన ప్రమాణాన్ని కూడ్తా తీసుకోవాలి. పేదరిక రేఖకు ద్రిగువన గల ఆదాయాల్లో గల అసమానతల్ని, (నిత్య జీవితావసర్ర వస్తువుల) సరఫరా లోపం వల్ల ఏర్పడే పేదరిక పరిస్థితుల్ని కూడా క్షుజ్జంగా అర్ధం చేసుకోవాలి,
"పేదరికాన్ని మరింత విసృత (ప్రాతిపదిక మోద అర్థం చేసుకోవాలంటే, తలసరి-గబ్వ్వ నిష్పత్తికి సంబంధించి చాలా సమాచారాన్ని తీనుకోవాలి. సంస్కరణ అనంతర చైనాలో ఆదాయం తగ్గుదల వల్ల కలిగే పేదరికం తగ్గింది. ఇది చెప్పుకోదగిన విజయమే. ఆదాయ లోపం ప్రజా జీవితాన్ని చాలా తీవ్రంగా బాధిస్తుంది. అయితే ఈ పేదరికం తగ్గుదలను అర్థం చేసుకోవడానికీ, జీవిత.ప్రమాణంలో వచ్చిన పెరుగుదలను తెలుసుకోవడానికీ మరికొంత సమాచారం కూడా కావాలి.
జ్ర
ఉదా॥ మరణాల రేటు - తత్సంబంధమైన సూచికలు. నిజానికి సంస్కరణ - పూర్వకాలపు జీవిత ప్రమాణాల మెరుగుదల, జీవిత పరిమితి పెరుగుదల, శిశు మరణాల తగ్గుదల, నిరక్షరాస్యత మొదలైన అంశాల్లో సాధించిన ప్రగతి - 1979 సంస్కరణల అనంతర చైనా పరిస్థితులతో సరిపోల్చడం జరిగింది. ఈ పోలిక మూడు అంశాల్లో జరిగింది.
-
సంస్కరణ - పూర్వకాలపు పరిస్థితుల్లో వచ్చిన మౌలిక మార్చులు.
-
సంస్కరణ - అనంతర కాలంలో ఆదాయ పరిమితుల పెరుగుదలకీ, తలసరి - గణన ప్రమాణంలో (ధేదరికానికి సంబంధించి) వచ్చిన తరుగుదలకీ జరిగిన కృషి.
-
ఒక స్థాయిలో ఇతర దేశాల్లో వచ్చిన అభివృద్ధి (1970 దశకం చివర్లో).
ఈ విషయం - జీవన ప్రమాణం, శిశు మరణాలు మొదలైన అంశాలకు సంబంధించిన ఈ దిగువ పట్టిక చూస్తే మరింత వివరంగా. తెలుస్తుంది. 1960ల్లోనూ, 1970ల్టోనూ చైనా గణనీయమైన అభివృద్ధి సాధించింది. భారతదేశంతో సమానంగా శిశుమరణాలూ, జీవన పరిమితీ ఉండేదల్లా - రెండు దశాబ్దాల్లో కేరళ, శ్రీలంక, దక్షిణ కొరియాలతో సమానంగా అభివృద్ధి సాధించింది. ఈ అభివృద్ది రేటు సంస్కరణ - అనంతర కాలంలో అంత ఎక్కువ లేనట్టు తేలుస్తుంది. (సంస్కరణ అనంతర కాలప్పు తొలి సంవత్సరాలలో మరణాల రేటు పెరిగిన అధికారిక గణాంక వివరాలు సూచిస్తున్నాయి - ద్రెజ్‌, సేన్‌, 1989).
కేరళతో పోల్చి చూనుకోవడం కొంతవరకూ ఉపయోగకరమే. 1970ల చివరికి శశుమరఖాల రేటు కేరళలోనూ చైనాలోనూ ఒక స్థాయిలోనే వుంది. జీవన ప్రమాణం విషయంలో కేరళ కంటె చైనా కొంచెం ముందున్నది. ఇలాగే మిగతా విషయాలు కూడా సరిపోల్చి చూసుకోవాలి. దీనిక్కారణం
చైనా 1980ల్లో సరుకుల - ఉత్పత్తి రంగంలో గణనీయమైన అబివృద్ధి సాధించడమే. .ఆ
సమయంలో కేరళ ఆర్థిక వ్యవస్థ అస్తవ్యస్తంగానూ నిరాశాజనకంగానూ వుంది.
అర్థిక వృద్ధి జీవన ప్రమాణాలలోని కొన్ని కోణాల్ని అభివృద్ధిపరచగలుగుతుంది. కొన్ని కోణాల్ని అన్సలు ప్రభావితం చెయ్యలేదు. సంస్కరణ అనంతర చైనా పరిస్థితిని చూస్తే కేవలం అదాయం - పెరుగుదల మాత్రమే - అభివృద్ధి కాదని తెలుస్తుంది 1980లలో చైనాలో ప్రయివేటు ఆదాయం గణనీయంగా పెరిగింది కాని గ్రామాణ పేదరిక స్థాయిలో మార్చు లేదు. పబ్లిక్‌ సర్వీసులలో అభివృద్ధి లేదు. దీనికి చాలా కారణాలున్నాయి.
ఒకటి - సంస్కరణ - అనంతర కాలంలో ఆర్థీక ఉత్సత్తులపై పట్టు ఏర్పడింది, ప్రయివేటు ఆదాయాలపై పన్ను విధించారు.
రెండు - ప్రయివేటు ఆదాయం బాగా సెరిగి, ప్రభుత్వరంగంలో ఉన్నవారు (డొక్టర్లు, టీచర్లు) ప్రయివేటు రంగంవేపు నుల్లారు. ప్రభుత్వరంగంలో ఆదాయం ఆకర్షణీయంగా లేదు.
టీడీ? పట్టిక:7 చైనా, మరికొన్ని దేశాలలో శిశుమరణాల తగ్గుదల శిశుమరణాల రేటు (1000 సజీవ జననాలకు) జీవన పరిమితి - సం॥ల్లో 1960 1981 19981 శాతం 1960 1981 1991 1981-1991 తగ్గుదల మధ్య (1964-1991 "పెరుగుదల చైనా 0 37 31స 16 471 677 69.3 16 ఇండియా 155 10 80 27 440 53.9 592 5.3 కేరళ 93 37 16 3౩7 503 669 715 4.6 దక్షిణకొరియా 85 33 23 30 539 66 70 తే శ్రీలంక 77 43 26 40 620 69 71 2 జైంబైనాలో 1090. ఆధారం : గాంగ వింతంనాలు భం ఈ ఫీ -1976-80, 1981-85 అంచనాలు కంగ20 ంాల0ై00ల01 ల00 1984 ౬-1951-60, 1961-70 అంచనాలు కణ! కంచుట ళం కెంకింటుం, 1994 మూడు - పబ్లిక్‌ సర్వీసుల రంగంలో ప్రభుత్వ వ్యయం తగ్గింది. ఇవి, మరికొన్ని ఇతర కారణాల వల్ల సంస్కరణ - అనంతర చైనాలో గ్రామాణ ప్రాంతాలో పబ్లిక్‌ సర్వీసులు సన్నగిల్లిపోయాయి. ఉదాహరణకు గ్రామోణ ఆరోగ్య సేవలు - ప్రయివేటు పరం అయ్యాయి. అందువల్ల కొన్ని దుష్ఫలితాలు ఏర్పడ్డాయి. నంస్కరణ అనంతర కాలంలో ప్రయివేటు ఆదాయాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. మొత్తానికి ప్రజా జీవితంలో కొంత అభివృద్ధి ఏర్పడింది. ఫలితంగా చైనాలో కొంతమేరకు ప్రగతి సాధ్యమైంది. ఆర్థిక, సాంఘిక రంగాల్లో అభివృద్ధి జరిగింది. గొ ఇలా వాదించడం వల్ల సంస్కరణ - అనంతర చైనాలో సాధించిన ప్రగతిని చిన్నచూవు చూసినట్టు కాదు. అఆదొయ రంగంలో సాధించిన ప్రగతి - సాంఘిక రంగంలో లేదని మాత్రం (గ్రహించాలి. ఆర్థిక ప్రగతిని ఆయా రంగాలకు మళ్లిస్తే ఇది సాధ్యమయ్యేది. సంస్కరణ పూర్వ చైనా సాధించిన విజయాల్ని కూడా మనం తుడిచెయ్యలేం. సంస్కరణ - అనంతర పరిస్థితుల్ని మరింత జాగ్రత్తగా విశ్లేషించి చూడాలి. నంస్కరణ-అనంతర చైనాలో ఆర్థిక విస్తరణకు, దేశవ్యాప్తంగా మౌలిక విద్యా విస్తరణ జరగడం ఒక కారణంగా చెప్పుకోవచ్చు. తూర్చు-ఆసియా దేశాల విజయాల్ని విశ్లేషిస్తూ వచ్చిన సాహిత్యంలో, సార్టుత్రిక విద్యావ్యాప్తి వల్ల జరిగిన ఆర్థిక వృద్ధిని విశేషంగా విశ్లేషించారు. చైనా సంస్కరణ పూర్వకాలంలో ఒక పెద్ద అంగ వేసింది. ఇంతకు ముందే చెప్పుకున్నట్టు - ఒక వాస్తవం గుర్తించాలి. చైనాలో 1982 నాటికి 15-19 వయసు గల మగపిల్లల్లో అక్షరాస్యతా శాతం 96, కాగా ఆ వయసు ఆడపిల్లల్లో కూడా 85 శాతం వుంది. ఇందువల్ల ఆర్థిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనే అవకాశం కలిగింది. అప్పుడు కాదు ఇప్పుడు కూడా (1995) మన దేశం దాన్ని సాధించలేకపోయింది.
4
సంస్కరణ అనంతర కాలంలో చైనాలో అభివృద్ధి జరిగిన -మరొక రంగం - భూ సంస్కరణలు. మొత్తం తూర్పు ఆసియాలోనే చైనా భూ సంస్కరణలకు ఒక కీలక స్థానం వుందని విజ్ఞులు భావిస్తున్నారు. చైనాభూ సంస్కరణల స్థాయి దాటి మరికొంత ముందుకు కూడా వెళ్లింది. సంస్కరణ పూర్వ చైనా సామూహిక - వ్యవసాయం వ్యవసాయ అభివృద్ధికి కొంత నష్టం.కలిగించింది. 1958-61 కరువుకు కొంత వరకూ కారణభూతమైనది. కాని ఆ సామూహిక - వ్యవసోయం వల్ల వచ్చిన సమిష్టి వల్ల, కొంత వరకూ భూస్వామ్యం రద్దయింది (ఇది క్రూరమైన పద్ధతుల్లో జరిగింది). 1970 దశకం- చివర్లో చైనా ప్రభుత్వం “బాధ్యతాయుత పద్ధతి'ని ప్రవేశపెట్టింది. భూమిపై యాజమాన్యంలోనూ, ఆర్థిక అసమానతలు, సాంఘిక సమస్యల్లోనూ ఏ చిక్కు లేని విధంగా, భారతదేశంలో లాగే, భూమి తణఖా పద్ధతి ఉండేది.
తూర్పు ఆసియా దేశాల్లో ఆర్థికాభివృద్ధి వివిధ.విధాలుగా వచ్చింది.. మౌలిక విద్యావ్యాప్తి, ఆరోగ్య సేవలు, భూస్వామ్య చిధానం రద్దు - మొదలైన వాటి వల్ల ఆర్థికాభివృద్ధి జరిగింది. కైవాన్‌; దక్షిణ కొరియా, వంటి దేశాల్లో, చిత్రంగా, విదేశీ దురాక్రమణ వల్ల కొన్ని ఉపయోగాలు .జరిగాయి
- భూ సంస్కరణలు, సాధ్యమయ్యాయి! చైనాలో సంస్కరణ - పూర్వకాలపు అభివృద్ధి వల్ల అనంతర కాలపు మార్కెట్‌ సంస్కరణలు సాధ్యమయ్యాయి. ఈ సంబంధం (నంన్కరణ - పూర్వనంస్కరణ అనంతర కాలపు అభివృద్ధి కార్యమ్రకాలు) చాలా కీలకమైనది. భారతదేశం చైనాతో. పోటీ పడాలంటే, చైనా సాధించిన సంస్కరణ - పూర్వకాలపు “అద్భుతాలు సాధించాలి. విద్య, ఆరోగ్యం, భూ సంస్కరణల్లో అభివృద్ధికరమైన మార్పు సాధించకుండా, చైనాలో జరిగినట్టు భారతదేశంలో కూడా 'అద్భుతం' జరిగిపోవాలని ఆశించడం కష్టం. అవన్నీ సాధించింది గనుకనే చైనా మార్కెట్‌ సంస్కరణలు అమలు జరపగలుగుతుంది. అధికారం, కరువులు
చైనా సాధించిన విజయాల్నించి పాఠాలు నేర్చుకుంటే చాలదు - అక్కడి అపజయాల్నించి కూడా గుణపారాలు నేర్చుకోవాలి. ఆ పరిస్థితుల్నించి ఎలా తప్పించుకోవాలో కూడా నేర్చుకోవాలి, చైనా కరువు అనుభవాన్నీ - ఆ విషయంలో భారతదేశ పరిస్థితినీ సరిపోల్చి చూడాలి. చైనాలో 1958- 61 కరువుల్లో ణి కోట్ల 30 లక్షల్నించి - 3 కోట్ల వరకూ ప్రజలు మరణించారు. కరువు నివారణ విషయంలో, 1947 తరువాత, భారతదేశం విజయం సాధించిందనే చెప్పాలి. ఒకసారి నీటి ఎద్దడి వల్ల కరువు ఎదుర్కోవలసి వచ్చినా, మరొకసారి కరువు పరిస్థితుల్ని ప్రభుత్వం సకాలంలో తీసుకున్న చర్య వల్ల నివారించుకోగలిగింది.- (1947 తరవాత భారతదేశంలో కరువు నివారణ చర్యల గురించి అమర్త్యసేన్‌ ఇతర రచనలు చూడవచ్చును).
చైనా కరువుకు కారణాలను వివిధ కోణాల్లో చూడవచ్చును.
ఒకటి - “ముందుకు పెద్ద గంతు” (ది గ్రేట్‌ లీప్‌ ఫార్వర్డ్‌) ఒక భయంకర అనుభవం.
వ్యవసాయరంగంలో సమిష్టి వల్ల తదనుబంధ సమస్యల వల్ల ప్రధానంగా ఈ పరిస్థితి ఏర్పడింది, బైనాలో వ్యవసాయ అఆర్టికీ విధానం కుప్పకూలిపోయింది.
శీ రెండు - సరఫరా విధానాల వల్ల పరిస్థితి మరింత అధ్వాన్నమైంది సామూహిక ఆహార పంపిణీ (అన్న సంతర్పణ) విఫలమైంది. వ్యవసాయోత్పత్తులు గణనీయంగా పడిపోయినపుడు, పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఆహార నిల్వల కోసం ధాన్యసేకరణ ఎక్కువయింది. మూడు - చాలా కాలం వరకూ కరువు పరిస్థితులకు తగిన విధంగా చైనా ప్రభుత్వం స్పందించలేకషోయింది. నష్టదాయకమైన విధానాల్ని మూడేళ్ల వరకూ సమోక్షించి మార్చు చెయ్యలేదు. ఈలోగా కరువు విరుచుకుపడింది, సమాచార లోపం, పత్రికా రంగంపై నిర్భంధం, ఇందువల్ల ప్రజలకే కాదు ప్రభుత్వానిక్కూడా కరువు పరిస్థితి స్పష్టంగా తెలియలేదు. స్థానిక నాయకులు తమ విజయం గురించి ఆకర్షణీయమైన నివేదికలు పంపించారు. ఒక దశలో అవసరమైన దానికంటె 10 కోట్ల టన్నుల ఆహార నిల్వలున్నాయని చైనా ప్రభుత్వం నమ్మింది. “నాలుగు - ప్రజల నుంచి వచ్చే, ఒత్తిడిని ప్రభుత్వం పెడచెవిని పెట్టింది. ప్రతిపక్షాన్ని గాని రాజకీయ ప్రత్యర్థల్ని గాని - లేకుండా చేశారు. కరువు చృళ్యాల్ని ఆకలి పరిస్థితుల్ని ప్రభుత్వం దాదాపు చూస్తూ ఊరుకుంది గాని - రాజీనామా చేసే పరిస్థితి రాలేదు. రాజకీయ నాయకులు ఎక్కువ కాలం తప్పుడు విధానాల్ని ఆంటి పెట్టుకుని వున్నారు. ఈ కరువు పరిస్థితి చూస్తే - చైనాలో అసలు ప్రజాస్వామ్యం ఉందా అనిపించింది. కరువు నివారణకీ - (ప్రజాస్వామ్య విధానాలకీ ఎంత దగ్గిర సంబంధం వుందో తెలుస్తుంది. మరోలా చెప్పాలంటే ప్రజాస్వామ్యం లేనప్పుడు - కరువును సక్రమంగా ఎదుర్కొనే పరిస్థితులు కూడా ఉండవు. నిజానికి, ప్రజాస్వామిక దేశంలో - ప్రతిపక్షాన్ని గుర్తించినపుడు, ఎన్నికల విధానాన్ని అంగీకరించినపుడు, విమర్శల్ని ఎదుర్కోవలసివచ్చినపుడు - కరువు పరిస్థితులు ఇంత ఘోరంగా వుండవు. ప్రభుత్వం - శ్రతిపక్షాల్ని ఎదుర్కొనవలసి వచ్చినపుడు, పార్లమెంటులో శత్రుపూరిత ధోరణిలో కూడిన ప్రశ్నల వరానికి సమాధానం చెప్పవలసివచ్చినపురు, శ్రమబద్ధమైన రీతిలో ఎన్నికం కావలసి వచ్చినపుడు, ప్రజల్నించి పత్రికల్నించి తీవ్ర విమర్శలు చనిచూసినపుడు - విరుచుకుపడుతున్న కరువు పరిస్థితుల్ని ఎదుర్కోవడానికి తగు చర్య తీసుకోకుండా వుండటం సాధ్యం కాదు. (ప్రజాస్వామ్యం లేని దేశంలో - కరువు నివారణకు గ్యారంటీ లేదు. కరువుకు సంబంధించిన ఈ కథలో, చైనాలో కూడా, ఇతర కారణాల్లో ప్రజాస్వామ్య లోపం కూడా చెప్పుకోవాలి. “ముందుకు పెద్ద గంతు" వంటి వివాదాన్స్నద, తీవ్ర విధానాన్ని అమలువరిచేటప్పుడు విసృతంగా చర్చకు అవకాశం ఇచ్చివుండ వలసింది. ఆహార సరఫరా విధానానికి సంబంధించి ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు - నిమర్శకు అతీతంగా వుండకూడదు. వార్తల, సమాచార వ్యవస్థల నియంత్రణ - చైనాలో జరిగినట్టు, బహుళ పార్టీల ప్రజాస్వామ్య దేశాల్లో సాధ్యం కొధు. ఘోర కరువు నమయంలో చైనాలో ఈ నియంత్రణ జరిగింది. భారత ప్రజాస్వామ్య విధానంలో చాలా లోపాలున్నాయి. అయినా కరువు పరిస్థితుల్నెదుర్కోవడానికి ఈ విధానం సరిగ్గా సరిపోయింది. కరువులు - కరువు నివారణ విధానాలు తత్చంబంధమైన కొన్ని సాధారణ సూత్రీకరణలు ఇక్కడ చెప్పుకోవాలి. చైనాలో ఆర్థిక, రాజకీయ విధానాల విజయం - ప్రత్యేకంగా - అక్కడ రాజకీయ నాయకులవలంబించిన విధానాల వల్ల
తగ
సాధ్యమైంది. పేదరిక నిర్మూలనలో అక్కడి రాజకీయ నాయకులకు గల సైద్ధాంతిక నిబద్ధత, నిమగ్నత - ముఖ్యంగా వారి సిద్ధాంతంలో మావోయిస్సు, మార్క్సిస్టు భావజాలాల పాత్ర వీటి వల్ల చైనాలో పేదరిక నిర్మూలన, కరువు నివారణలో అత్యద్భుత విజయాలు' సాధించారు. భారతీయ నాయకత్వంలో ఆ నిబద్ధత, నిమగ్నత లేకపోవడం వల్ల సమస్యల్ని సక్రమంగా ఎదుర్కోలేకపోయాం. సమస్యలంటే - సర్వత్రా విస్తరించిన ఆకలి, నిరక్షరాస్యత, అనారోగ్యం మొదలైనవి. రాజ్యం సరయిన దిశలో పనిచేస్తే, (సంస్కరణ-పూర్వ సాంఘిక విజయాల వంటివి) మంచి ఫలితాలుంటాయి.
బలహీన పని విధానం వల్ల, గట్టిగా గాలేస్తే కూలిపోయే పద్ధతుల వల్ల - మంచి ఫలితాలు సాధించడం కష్టం. నాయకత్వంలో నిబద్ధత, నిమగ్శళ లేకపోతే పని విధానాల్లో విపరీతమైన అశ్రద్ధ జరుగుతుంది. ఎప్పటికప్పుడు తనిఖీ చెయ్యడం, నరిచూడటం. లేకపోతే పరిస్థితి మరింత అధ్వాన్నమవుతుంది. రాజకీయ నాయకులు సమస్యను సశ్రమంగా అర్థం చేసుకోలేకపోతే - లేక సమస్యను గుర్తించడానికి నిరాకరిస్తే - ప్రజలు వారిపై ఒత్తిడి తేలేర్పు వారి లోపాల్ని ఎత్తి చూప పనులు సాధించుకోలేరు. చైనా 1958-61 కరువులో ఇదే జరిగింది. ఇదే కాదు, ఇతర సందర్భాలలోనూ ఇంతే. టిబెట్‌లో సర్వత్రా వ్యాపించి వున్న నిరక్షరాస్యత, చైనాలో సాంస్కృతిక విష్షు సమయం, ఒకే బిడ్డను (ఎక్కువ కూడదు) కనాలనే తీవ్రమైన కట్టడి మొదలైనవి సాంఘిక ప్రగతి సాధనకు - కేవలం అధికారం చెలాయించడం - సక్రమ మార్గం కాదు. సంఘర్షణ, జనాభా
సమకాలిక చైనాలో అధికారం ద్వారా సాధించిన మార్చు - జనాభా విధానానికి, సంబంధించినది. భారతదేశం ఈ విషయంలో చైనాను అనుసరిస్తే మంచిదనే సూచన తరచు వినిపిస్తూ వుంటుంది. జనన రేటును తగ్గించడంలో చైనా చాలా క్రూరమైన చర్యనే తీనుకుందనాలి. కాని ఈ విషయంలో చైనా సాధించిన విజయాన్ని, విపరీతంగా పెరుగుతున్న జనాభా నేపథ్యంలో, విసృతంగా చర్చించి అధ్యయనం చేశారు. విన్మయం కూడా చెందారు. త్వరలో ఎదురుగానున్న ఈ తీవ్ర సమన్య, ప్రణాళికా రచయితల్ని కలవరపెట్టింది. బలవంతంగానైనా ప్రజలు తక్కువ సంతానం కనేలా చూడాలని సూచించారు, ముఖ్యంగా మూడవ ప్రపంచదేశాల్లో ఆయితే - దీనిపై
, వివిధ వర్గాల నుంచి తీవ్ర విమర్శ, మహిళా సంఘాల్నించి తీవ్ర ప్రతిఘటన ఎదురయింది. ఈ దిశలో చైనా సాధించిన విజయాన్ని అందరూ మెచ్చుకున్నారు, గుర్తించారు.
“జనాభా పెరుగుదల సమన్య' చైనా వంటి దేశాల్లో ఎంత భయంకరమైనదో (భారతదేశానిళ్కూడా) చర్చించాలి. కాని ఈ అధ్యయనానికి కొన్ని తప్పుడు విధానాలు అవలంబిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు ఆర్థిక వృద్ధికీ జనాభా పెరుగుదలకూ గల నంబంధాన్ని పరిశీలించడం. జనాభా పెరుగుదల, తలసరి న్థ్ఫూల జాతీయ ఉత్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తుందని కొందరు భావిస్తున్నారు. వాస్తవానికి, చైనా - భారతదేశం వంటి దేశాల్లో జనాభా విధానాలు - ఎంత ముఖ్యమైనవయినప్పటికీ
- తలసరి ఆర్థిక వృద్ధి రేటు పై చూపే ప్రభావం చాలా తక్కువ.
ఉగ్ర పట్టీక-8 _ ఖారతదేశం - చైనా అర్థిక వృద్ధి - జనాఖా పెరుగుదల రేటు (1960-92) రేటు (1980-92) పెరుగుదల రేటు పనాభా పెరుగుదలలో పోల్చినపుడు భారతదేశం నైనా భారతదేశం 21 5.2 - 31 3.8, చైనా 14 91 70 77 అధారం.; ళంలి॥ ఆతం మెలంణ 1904. ఈ పట్టిక చూస్తే ఈ విషయం తెలుస్తుంది. స్థూల ఆదాయం గణనీయంగా పెరగడం వల్లనే చైనాలో తలసరి ఆదాయం పెరిగింది. దీనికి జనాభా పెరుగుదలతో సంబంధం తక్కువ. పెరుగుతున్న జనాభాని నియంత్రించవద్దని చెప్పడం లేదు. పర్యావరణ పరిస్థితుల్ని సరిహద్దుల్లో స్రీలు అతితరచుగా గర్భం ధరించకుండా చూడటం, వారి ఆరోగ్యం కాపాడటం కూడౌ చెయ్యాలి. అంకేగాని తదాయ వృద్ధి తగ్గిపోవడానికి జనాబా పెరుగుదలను కారణంగా చూపకూడదు. 1979 సంస్కరణల తరవాత చైనాలో చాలా ప్రాంతాల్లో “ఒకే బిడ్డ' విధానం కొంచెం బలవంతంగానే అమలుపరిచారు. ఎక్కువ సంతానర్భకలవానికి - గృహ నిర్మాణ పధకం మొదలైన్‌ వాటిని, ఇతర కుటుంబ సంక్షేమ పధకాల్ని - నిరాకరించారు. ఇందువల్ల పిల్లలకీ శిక్ర్ర ఆ కుటుంబాలలోని పెద్దలకీ శిక్ష 1992లో హఠాత్తుగ చైనాలో వెయ్యి మందికి జననాలు 19] భారతదేశంలో 29] భారతదేశం, చైన ల్నీ మీనహాయించి మిగతా సేద దేశాల్లో వెయ్యి మంది జనాభాకి అదనపు శిశువుల జననం 371 'చైవాలో మొత్తం గర్భధారణ రేటు (ఒక స్తీ సరాసరి సంతాన రేటు) 2, భారతదేశంలో 3.7, ఇతర పేద దేశాల్లో 4.9 జనాభాని సమస్యని ఈ విధంగా పరిష్కరించడంలో కొన్ని ఇతర సమస్యలున్నాయి. ఒకటి - 'స్వేచ్భకి భంగం కలగడం. సంతానాన్ని కనే స్వేచ్ళకు భంగం కలిగించడం తగదని కొన్ని వర్గాల వారు వాదిస్తున్నారు. రెండు - వ్యక్తిగత స్వాతంత్ర్యం అనే మౌలిక సమస్య అలా వుంచితె - తప్పనిసరిగా కుటుంబ నియంత్రణ ఆపరేషన్‌ చేయించుకోవలసి రావడం. ఈ పద్ధతి అమలుపరిస్తే కొంత ఘర్షణ ఎదురౌతుంది. అలవాటులేనిసాంఘిక విధానాన్ని ప్రజలు అంగీకరించరు. “ఒకే బిడ్డ' విధానం వల్ల
- ఒకవేళ పుట్టిన మిగతా పిల్లల్ని తీవ్రంగా అశ్రద్ధ చెయ్యడం, తద్వారా శిశు మరణాల సంఖ్య పెరుగుతుంది. ఇదిగాక ఆడపిల్ల పుడితే - మగబిడ్డ కావాలనుకునే వారిలో తీవ్ర అసంతృప్తి భారతదేశం, చైనాల్లోనే కాదు మొత్తం ఆసియా దేశాల్లోనూ, ఉత్తర ఆఫ్రికా దేశాల్లోనూ మగబిడ్డపై మోజు చాలా ఎక్కువగా వుంది. అంచేత ఉన్న ఒక ఆడపిల్ల పట్ట తీవ్ర అశ్రద్ధ... చైనాలో చాలా పెద్ద ఎత్తున ఇదే జరిగింది.
త్రి
మూడవది - ఈ సంఘర్షణాత్మక విధానాల ద్వారా జననాల రేటులో ఎంతవరకు తగ్గింపు సాధించగలిగారో స్పష్టంగా తెలియదు. చైనాలో అవలంబించిన అనేక సాంఘిక, ఆర్థిక దీర్ధకాలిక కార్యక్రమాల ద్వారా ఎన్నో విలువైన విషయాలు సాధించారు గర్భధారణ రేటు తగ్గుదల (స్తీ పురుషుల విద్యాధిక్యత సాధించడం ద్వారా ఇది సాధ్యమైంది). అందరికీ ఆరోగ్య సేవలందించడం, స్త్రీలకు ఉద్యోగావకాశాలు మరిన్ని ఎక్కువగా ఇవ్వడం, సత్వర ఆర్థిక వృద్ధి సాధించడం... ఈ కారణాల వల్ల జనన రేటు తగ్గి వుంటుంది. నిర్బంధ విధానాలు అమలుపరచడం ద్వారా “గర్భధారణ శేటు' ఎంతవరకూ తగ్గించగలిగారో స్పష్టంగా తెలియదు. స్త్రీలలో అక్షరాస్యత, స్రీలు కార్మికులుగా పని చెయ్యడం మొ॥ కార్యక్రమాల వల్ల చైనాలో గర్భధారణ రేటు కొంతవరకూ తగ్గింది. దీనితో ఎన్ని దేశాల్ని పోల్చవచ్చునో చెప్పలేం. 1994 వరల్డ్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ రిపోర్టు ప్రకారం జెమైకా (2.7) ధాయిలాండ్‌ (2.2) స్వీడన్‌ (2.1)ల్లలో రెండింటిని - చైనాలోని గర్భధారణ రేటు (2.0)తో దాదాపు సమానంగా వున్నాయని చెప్పవచ్చును. అందుచేత నిర్బంధ విధానాల ద్వారా, ఘర్షణ ద్వారా చైనాలో గర్భధారణ రేటు తగ్గించగలిగారో స్పష్టంగా చెప్పలేం.
ఈ సమస్యలన్నీ ఉన్నప్పటికీ, చైనాలో జనాభా పెరుగుదల నియంత్రించగలిగారు. భారతదేశం అది సాధించలేకపోయింది. చైనాలో స్త్రీల అక్షరాస్యతా శాతం భారతదేశంలోకంటె రెట్టింపు, జీవన పరిమితి పదేళ్లు ఎక్కువ, ధన సంపాదలో స్రీల పాత్ర 50 శాతళీ ఎక్కువ... ఇన్ని వున్నా చైనాలో జనాభా నియంత్రణ అమాత్రమే సాధించారు మరింత ఎక్కువ (గర్భధారణ రేటు తగ్గించడం ద్వారా) సాధించి వుండవలసింది
ఈ విషయం ఇంకా అధ్యయనం చెయ్యాలంటే - భార్రతదేశంలో అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాల్లోని అక్షరాస్యత, గర్భధారణ రేటు మొ॥ అంశాలు తీసుకుని పరిశీలిద్దాం. కేరళలో అక్షరాస్యతా ఎక్కువ, ఆరోగ్య సేవలు మెరుగ్గా వుండటం - మొ॥ కారణాలచేత - దాన్ని చైనాతో పోల్చి చూడవచ్చు. చైనాలో 10008 19 జననాలయితే, కేరళలో 1000కి 18 జననాలు; ఇది ఏ బలవంతపు విధానాలూ అమలువరచకుండొనే సాధించారు కేరళలో. కేరళలో 1991లో గర్భధారణ రేటు 18, 1992లో చైనాలో 2.0. కేరళలో వయోజన స్రీల అక్షరాస్యతా శాతం 86, చైనాలో 68 శాతం. జననకాల జీవన పరిమితి (అంచనా) చైనాలో 68 (పు), 71 (స్త్రీ, 1991లో కేరళలో జీవనపరిమితి 639 (ప్ము 74 (స్త్రీ. ఇంకా చెప్పాలంటే కేరళలో స్రీలు ఆర్థిక, రాజకీయరంగాల్లో ప్రముఖ పాత్ర నిర్వహించారు. అస్తి సంబంధాలు, విద్యారంగంలో ఉద్యమాలు - లో పాల్గొన్నారు.
జనన రేటులో కేరళ సాధించిన విజయాలు చూస్తుంటే, పేద దేశాల్లో, గర్భధారణ రేటు తగ్గించడానికి నిర్భంధ విధానాలు అవలంబించక తప్పదేమోననిపిస్తుంది. ఇది చైనాలో దాదాపు స్వచ్భందంగా సాధించాడు గనుక్క పెద్దగా వ్యతిరేకత వచ్చినట్టు లేదు. ఇవ్వాళ కేరళలో శిశశమరణాలు చాలా తక్కువ (16.5). చైనా (31) కంటె బాగా తక్కువ. చైనాలో స్త్రీ శశు మరణాల రేటు 33 కాగా, పురుష శిశు మీరణాల రేటు 28; కేరళలో స్త్రీశశు మరణాల రేటు 16 కాగా, పురుష శిశు మరణాల రేటు 17.
1950ల్లో కేరళలో జనన రేటు 1000కి 44 కాగా, 1991లో 18కి పడిపోయింది. (చైనాలో తగ్గుదల కంటె ఇదేం తక్కువ కాదు). అయితే ఇంత దీర్ధకాలిక గణాంక వివరాల్ని (1950న -
50 1991లో) పోల్చడం తగదంటారు. చైనాలో ఒకే బిడ్డ విధానం అమలుపరిచారు 1979లో. కనుక 1979-1991 మధ్యకాలపు గణాంకీవివరాల్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలంటారు. చైనాలో ఒకేబిడ్డ విధానం 1979లో ఆమలుపరిచారు గనుక 1379-91 గణాంక వివరాల్ని ఈ పట్టిక ప్రకారం చూద్దాం. తమిళనాడులో అక్షరాస్యత శాతం ఎక్కువగానే వుంది, కుటుంబ నియంత్రణ విధానాలు సనుర్ధవంతంగా అమలుపరిచారు గనక - ఆ రాష్ట్రాన్ని కూడా చూద్దాం. తమిళనాడులో శిశు మరణాల రేటు తక్కువ, ధన సంపాదనా రంగంలో స్త్రీల పాత్ర ఎక్కువ (ఈ శెండు విషయాల్లో తమిళనాడు - దేశంలో మూడన స్థానంలో ఉన్న రాష్ట్రం). సట్టి-9 _ చైనా, కేరళ తమిళనాడు - గర్భధారణ రేటు ప్రాంతం 19379 10901 చైనా 2౬8 20 శేరళ 30 18 తమిళనాడు ఃక్‌ 22 ఇరత రాష్ర్రాల గణాంక వివరాలు పరిశీలిస్తే - మరికొన్ని విషయాలు తెలుస్తాయి. కేరళలో, కొంతవరకు తమిళనాడులో గర్భధారణ రేటు తక్కువగా వుంది. “ఉత్తరాది గుండెకాయ” (ఉత్తరప్రదేశ్‌, బీహార్‌ మధ్యప్రదేశ్‌, రాజస్థాన్‌) వంటి (ప్రాంతంలో అక్షరాస్యత తక్కువ, ముఖ్యంగా 'స్త్రీల అక్షరాస్యత మరీ తక్కువ, ఆరోగ్య సేవలూ తక్కువే. అన్ని రాష్ట్రాల్లో గర్భధారణ రేటు ఎక్కువ
- 4.4 నించి 5.1 వరకూ వుంది. ఈ రాష్ట్రాల్లో కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాలు చాలా నిక్కచ్చిగానూ, కరినంగా అమలుపరిచినా పరిస్థితి ఇలాగే ఉంది. కేరళ, తమిళనాడులలో కుటుంబ నియంత్రణ ఒక రకంగా ఎక్కువ భాగం స్వచ్భందంగానే జరుగుతున్నది. స్త్రీలలో అక్షరాస్యత పెంచి స్వచ్చంగా అమలుజరిగేలా చూడటమే మంచిదేమో అనిపిస్తుంది, వివిధ రాష్ట్రాల్లోని ఈ పరిస్థితులు చూస్తే. చైవా నుంచి భారతదేశం ఈ విషయంలో నేర్చుకోవలసింది చాలా వృంది. నిర్బంధం, ప్రజాస్వామ్య పరిస్టితుల ఉల్లంఘన మాత్రం కాదు. భారత ప్రజాస్వామ్యంలో చాలా లోపాలే వున్నాయి. కొని లోపాలు తగ్గించడం కోసమే[ప్రజాస్వామ్య విధానాలే తగ్గించడం సరయిన పద్ధతి కాదు. బైనాను చూసి, అక్కడి విధానాల్లో కొన్ని ఎంచుకుని మనకు అవసరమైనవి పాటించడం మంచిది. బైనా నుంచి నేర్చుకోదగిన నిజమైన గుణపాఠాలు “చైనా పై అరుణళార' 'మేఘగర్జన'లా ఉండకపోవచ్చు. కాని చైనా అనుభవాల్జొంచి మనం నేర్చుకోవలసినవి చాలా అంశాలున్నాయి; కాకపోతే కొంత ఎంపిక, విచక్షణ అవసరం. ఆర్థిక అభివృద్ధికి రాజకీయంగా కట్టుబడి వుంటూనే - పేద ఆర్థిక విధానంలో కూడా మార్కెట్‌ వ్యవస్థను అద్భుతంగా అమలుపరచడం - మనం ప్రధానంగా నేర్చుకోవలసిన వాటిలో మొదటిది. పేదరికంలో, మగ్గుతున్న భారత ప్రజలు - మార్కెట్‌ యంత్రాంగం ఏం చెయ్యగలదులే అనే సందేహంలో ఉన్నట్టున్నారు. ఒక రకంగా ఆ సందేహాన్ని ఒప్పుకోవచ్చు. అసమానతలు తొలగించి సాంఘిక
ర మెడలో | షో 1౫ డ600స్య నానన. డ్‌] స | స (వసా. విముక్తి సాధించకుండా, కేవలం మార్కెట్‌ యంత్రాంగం, మాత్రమే, "ఏమీ -వెయ్యలేదనేమాట నిజమని లోగడ మేమూ చెప్పాం. కాని - చైనా అనుభవం అలా చెయ్యగలం అని చూపిస్తున్నది. సక్రమంగా ఉపయోగించుకుంటే, ప్రజల్సి పేదరికం నుంచి తప్పించి వారి జీవన పరిస్థితుల్ని - మార్కెట్‌ ఆర్థిక విధానం మెరుగుపరచగలదని చూపించింది. గత అనేక దశాబ్దాలుగా చైనా విజయాలు గుర్తించకుండా, మనం కళ్లు మూసుకోలేం. రెండు - చైనా అనుభవం, రెండు సాంఘిక అంశాల యొక్క పరిపూరక లక్షణాన్ని వివరిస్తుంది. 1 నహకరించే విధంగా ప్రజల ప్రమేయం - విద్య, ఆరోగ్యం, సాంఘిక భద్రత, భూ సంస్కరణలు మొ విషయాల్లో. 2) మార్కెట్‌ యంత్రాంగం - వ్యాపారం, ఉత్పత్తి రంగాల్లో స్పష్టమైన పునాది ఏర్పాట్లు. నరస్కరణ - అనంతర చైనాలో ఆదేశం ఎటువంటి విజయాలు సాధించిందో లోగడ చెప్పుకున్నాం. మూడు - చైనాలో విముక్తి కార్యక్రమాలు మార్కెట్‌ ఆర్థిక విధానాన్ని సాధించడానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. మార్కెట్‌ యంత్రాంగం సాంఘిక, అర్థిక రంగాల్లో కొత్త మార్గాలు తెరిచింది, కేవలం మార్కెట్‌ మోద మాత్రమే ఆధారపడకుండా కూడా చేసింది. ప్రభుత్వరంగ సంస్దల్ని ప్రయివేటీకరించడానికి ఏ విధమైన తొందరా పడలేదు. పైగా ప్రయివేట్‌ రంగాన్ని అభివృద్ధిపరిచే కృషి కూడా జరిగింది. ఉమ్మడి రంగంలో చాలా సంస్కరణలు కూడా అఆమలయ్యాయి. సోవియట్‌ యూనియన్‌లోనూ, తూర్పు యూరప్‌ దేశాల్లోనూ కార్మిక రంగం అభద్రతతో భయపడింది, చైనాలో అలా జరగకపోగా పబ్లిక్‌ - ప్రయివేటు రంగాలు ఉమ్మడిగా సంస్కరణల కోసం కృషి చేశాయి. చైనా 'ప్రణాళికాకారుల్నించి మనం నేర్చుకోవలసింది చాలా వుంది. నాలుగు - చైనా ఆర్థిక విధానాల్లో - ఆర్థిక వృద్ధినీ - మౌలిక సాంఘిక భద్రతా వ్యవస్థల్నీ కలగలిపే విధానం కూడా కలిసి వుంది. పట్టణ 'ప్రాంశాల్లో సాంఘిక భద్రత ఉద్యోగభదర్రత మోద ఆధారపడి వుంది. గ్రామాణ సంస్కరణళ్నిఅమలుపరిచేటప్పుడు - భూమిపై ఉమ్మడి యాజమాన్యం వుంటుంది - ఆ యాజమాన్యాన్ని గ్రామంలోని ఒక పెద్ద మనిషి (స్తీ అయినా సరే) ఉంచుతారు. వారికి ఆ భూమిని దున్నే హక్కుంటుంది. భూమి - ఆధారంగా జరిగిన సాంఘిక భద్రతా ఏర్పాట్ల వల్ల - భూమి లేని వర్గం ఏర్పడకుండా నిరోధించడం కొంతవరకు జరిగింది. భయంకర నిరాశా నిన్సహలకు గురయ్యేవారికి రక్షణ లభించింది. చైనా ఆర్థిక సంస్కరణల్లో - ఈ ఉమ్మడి యాజమాన్యం, వ్యక్తులకు దాన్ని ఉపయోగించుకునే హక్కు - చాలా ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినవి. ఐదు - ఈ విధానం వల్ల, చైనాలో మార్కెట్‌ ఆధారిత నంస్కరణలు ఆదాయ స్థాయిల్ని పెంచడంలోనూ, ఆదాయం తక్కువగా ఉండే పేదరికాన్ని తగ్గించడంలోనూ విజయం సాధించాయి. ముఖ్యంగా ఆరోగ్య సేవలు మెరుగయ్యాయి. వాస్తవ ఆదాయాలు ఉన్నట్బండి గణనీయంగా పెరిగాయి, కాని జీవన పరిమితి చాలా నెమ్మదిగా పెరిగింది. చిత్రంగా, జీవన పరిమితిలో భారతజేశం- కంటె చాలా ముందుండవలసిన చైనా, మందకొడీగా కొద్దిపాటి ముందు మాత్రమే వుంది. సంస్కరణలు ప్రారంభమయ్యాక పెరిగిన ఆర్థిక వృద్ధి వల్ల గణనీయంగా ముందడుగు వెయ్యకపోగా, ఈ ప్రత్యేక కాలంలో (ఆర్థిక సంస్కరణల కాలంలో) కేరళ కంటె కాస్త వెనకబడింది.
52 ఆరు - అధికారిక వ్యవస్థలో చైనా నుంచి భారతదేశం పెద్దగా నేర్చుకోదగిందేం లేదు. అంటే పేదరిక నిర్మూలనలో చైనా నాయకత్వానికి గల నిబద్ధతను, సాధించిన సత్ఫలితాలను, తక్కువ ఆంచనా వేసినట్టు కాదు. చైనా.నాయకత్వానికి తగిన ప్రతిపక్షం లేక - కొన్ని దుష్పరిణామాలు, వైపరీత్యాలు - 1958-61 కరువు వంటివి - ఏర్పడ్డాయి. తగిన కళ్లెం వేసేవారు లేక - "నిర్బంధ కుటుంబ నియం(త్రణ, రాజకీయ స్వాతంత్ర్యం లేకపోవడం - మొదలైనవి జరిగాయి. చైనో నుంచి మనం మొత్తంగా గానీ, అంచెలంచెలుగా గానీ నేర్చుకోనవసరం లేదు. ఆయా కాలాల్లో సాధించిన విజయాల్ని సకారణంగా అధ్యయనం చేసి - కావల్సిన మేరకు నేర్చుకోవాలి. సంస్కరణ-పూర్వ సంస్కరణ-అనంతర విజయాల్ని బేరీజు వేసుకోవడం ఈనాడు చాలా ముఖ్యం, చైనా నుంచి మనం విచక్షణతో నేర్చుకోవలసింది ఎంతో వుంది.
53 స్‌ సాంఘీక అసనూనీత
ప్రజా సముదాయం, దాని పాత్ర
“ఓర్పుగా వుండే మనిషి ఆగ్రహించవచ్చు, జాగ్రత్త అని మూడు వందల ఏళ్ల క్రితం ప్రముఖ ఆంగ్ల కవి జాన్‌ డైడన్‌ (1631-1700) హెచ్చరించాడు. దురదృష్టవశాత్తు ఈ పూర్వకాలపు సూక్తిని, పాలక వర్గాలు అశ్రద్ధ చేస్తున్నాయి. కారణాల్లేకపోలేదు. ఓర్పుగా వుండేవారు - లేక ఓర్చుమంతురాలైన స్రీ, మరింత ఓర్పుగా ఉండక తవ్పని ఉచ్చులో ఇరుక్కోవచ్చు. భారతదేశంలో ఒక దాని తరవాత మరొకటిగా వస్తున్న ప్రభుత్వాలు, సామాన్య జనం యొక్క అపారమైన ఓర్చు మోద ఆధారపడి వుండటానికి కారణాలున్నాయి. ప్రజలు నిరక్షరాన్యత, ఆకలి, అనారోగ్యం, ఆర్థిక అభద్రత - దేని మోదా- ఆభగ్రహించలేదు. ఆగ్రహం లేకపోవడం వల్లనే ఈ నిరంతర దుస్థితి ఏర్పడింది.
ప్రజలు ప్రభుత్వం పై తీసుకొచ్చే ఒత్తిడిని బట్టి ప్రభుత్వాలు చేసే పనులు ఆధారపడి వుంటాయి. కొని - ఏ సమన్యలకి రాజకీయ ప్రాధాన్యం వచ్చింది, ఏ సమన్యలు ఎన్నికల్లో సంచలనం సృష్టిస్తున్నాయి - అనే వాటిని బట్టి కూడా చాలా వరకు అధారపడి వుంటాయి. గత అధ్యాయంలో చెప్పుకున్నాం. ప్రజాస్వామ్యం, ప్రతిపక్షాలు ఉన్న దేశాల్లో పెద్దగా కరువు పరిస్థితులు రాలేదని చూశాం. బహంళ పార్టీ వ్యవస్థలో, ఎన్నికల రాజకీయాల్లో ప్రజల్నించి తీవ్ర విమర్శ, పత్రికల విమర్శ ఎదుర్కొనవలసి వుంటుంది. కనుక ప్రభుత్వాలు కరువు పరిస్థితుల్ని పట్టించుకోకుండా వుండలేవు. 1943 బెంగాల్‌ కరువు (స్వాతంత్ర్యానికి నాలుగేళ్ల ముందు) తరవాత, అంత పెద్ద కరువులు రాకుండా భారతదేశం జాగ్రత్తపడటానికిదొక కారణం. అంచేత ప్రజల ఆగ్రహానికీ, ప్రజాస్వామిక విధానాలకీ సంబంధం లేదనలేం.
పొష్టకాహార లోపం, ఆర్థిక అభద్రత, అంటురోగాలు విస్తరిస్తున్న సమయంలో వైద్య సేవల కొరత మొదలైనవి మరి అంత తీవ్రమైనవి కాకపోతే - ప్రజల విమర్శను కూడా తీవ్ర స్థాయిలో ఎదుర్కొనవలసిన పరిస్థితి రాదు. అలాగే కొన్ని ప్రాంతాల్లో తగినన్ని పాఠశాలలు లేకపోయినా మంచినీటి సౌకర్యం లేకపోయినా - అంతగా పట్టించుకోకపోయినా ఫరవాలేదు. బాధ్యత కలిగిన ఏ పత్రికొ నంపాదకుడయినా కరువు పరిస్థితులు కనపడీకనపడగానే దాని గురించి రాయకుండా వుండలేడు. అలాగే దుర్భరమైన ఆకలితో మలమలమాడుతున్న ప్రజల గురించి రాస్తాడు (తిండి లేక నకనకలాడుతున్న తలళ్లి ఎండిపోయిన చంటి బిడ్డని ఒళ్లో వేసుకున్న ఫోటో ఒక్కటి చాలు - చిషకనే ఎన్సో సంగతులు చెప్పడానికి). ఈ భయంకరమైన సమస్యల కంటె తక్కువ ప్రమాదకరమెన
ర్‌4 సమస్యల గురించి పట్టించుకోవాలా వద్దా, ప్రజాభిప్రాయం నమికరించాలా వద్దా అనేది పత్రికా విలేకరుల రాజకీయ నిబద్ధత మోద, సామాజిక స్పృహ మోద ఆధారపడి వుంటుంది. (భారతీయ పత్రికా విలేకరుల పరిమితుల గురించి ఎన్‌.రామ్‌ చాలా విలువైన వ్యాసం రాశాడు, 1990లో. ఆకలి పరిస్థితులకు వాళ్లు ఎలా కళ్లు మూసుకున్నారో వివరించాడు. మరొక ఉదాహరణ 1944 'సెష్టెంబర్‌లో మన దేశంలో కొన్ని చోట్ల ప్లేగు విరుచుకుపడింది. పత్రికలన్నీ ముమ్మరంగా సంపాదకీయాలు ప్రత్యేక వ్యాసాలు రాసి ప్రజల దృష్టినీ, ప్రభుత్వ దృష్టినీ అటు మళ్లించి సత్వర వర్యలు తీసుకునేలా చేశాయి. కొద్ది రోజుల్లో పరిస్థితి అదుపులోకి వచ్చింది. అదే సమయంలో టీబీ, హెపటైటిస్‌, బెట్బస్‌, మలేరియా, డయేరియా మొదలైన వ్యాధులతో అసంఖ్యాకంగా ప్రజలు మరణించారు. దీనికి ప్రజలంతగా పట్టించుకున్నట్టు లేదు) ఒకోసారి ఏడి రాజకీయం చెయ్యాలి, ఏది చెయ్యకూడదు అనేది ప్రతిపక్త పార్టీల దృక్పధాన్ని బట్టి కూడా వుంటుంది, అలాగే తక్కువ ప్రమాదకరమైన సమస్యల పట్ల ప్రజల దృష్టి కూడా తక్కువగానే పడుతుంది. ఈ పరిస్థితి - రాజకీయ పార్టీల స్వభావం, వాటి నాయకత్వం; పత్రికా విలేకరుల విధానాలు పరిశోధనాత్మకంగా రాసే సమర్థత ఆ ప్రాంతపు ప్రజలలో అక్షరాస్యత, విద్యాస్థాయి - మొదలైన అంశాల మోద ఆధారపడి వుంటుంది.
ఈ విస్శృతార్థంలో తీసుకుంటే, ప్రజల స్పందనకు, మొత్తంగా ప్రజల సాంఘిక అవకాశాల్ని ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించడంలో గణనీయమైన పాత్ర వుంది. ఆర్థిక శాస్త్రగ్రంథాల్లో ఇది ప్రజల చర్యగా గాక, ప్రభుత్వ చర్యగా, చిత్రించారు. ఈ విషయాన్ని'-లోగడ మేం 114086౫6 940110 ఉంటం (06, 1989) అనే గ్రంథంలో వివరంగా చర్చించాం. కొందరు ఆర్ధిక శాస్త్రవేత్తలు వ్యాఖ్యలు ఎలా తప్పు దోవ పట్టిస్తాయో, ప్రభుత్వాన్ని పని చేయించడంలో ప్రజల ప్రమేయాన్ని ఎలా తగ్గించాయో వివరించాం. ఆర్థిక. సాంమిక మార్చులో, ముఖ్యంగా అభివృద్ధి కార్యక్రమాల్లో, ప్రజల చర్యకు ఎంతటి ప్రముఖ స్థానం వుందో ఉదాహరణలతో నిరూపించే ప్రయత్నం చేశ్తాం,
ప్రజల చర్యకు గల అనుకూలాంశాలు - ప్రభుత్వం చేత కొన్ని ముఖ్యమైన సనుల్సు చేయించుకోవడం. ఆరోగ్య సేవలు, పిల్లలకు టీకాలు, ప్రాధమిక విద్య, సాంఘిక భద్రత, పర్యావరణ పరిరక్షణ, గ్రామాణ అభివృద్ధి - మొదలైన ఎన్నో ప్రజోపయోగకరమైన అంశాలు. ప్రజల చొరవతోనే సాధించుకోవడం జరిగింది. ప్రజలు పొల్లోవడం, ఎప్పటికప్పుడు నిఘా వేసి ఉంచడం
- జరిగితే ఈ కార్యక్రమాలు మరింతగా విస్తరిస్తాయి, నిక్కచ్చిగా అమలు జరుగుతాయి. శ విధమైన (ప్రజో సంక్షేమ కార్యక్రమాల గురించి సమాచారం పూర్తిగా సేకరించి, ఆయా పనుల అమలులో, తమ గొంతు స్పష్టంగా వినపడేలా ప్రజలు కృషి చేస్తే - నిజంగానే మేలు జరుగుతుంది గ్రామాల్లో టీచర్లే ప్రతి దానికీ జంకడం, గైరుహాజరవడం వల్ల కొన్ని పనులు సక్రమంగా జరగడం లేదసి ఇన్‌స్పెక్టర్లు తదితర ప్రభుత్వోద్యోగులు, గ్రామస్తులు కూడా, భావిస్తున్నారు. స్థానికులు పాల్గొంటే ఎన్నో విజయాలు సాధించవచ్చును. అలాగే సబ్సిడీ ధరలకు నిత్య జీవితావసర సరుకుల పంపిణి
ప్రజలందరూ గట్టిగా కృషి చేస్తే సక్రమంగా జరుగుతుంది. ఇంకా - ఆరోగ్య కేంద్రాలు (గ్రామోబ ఆస్పత్రులు) సక్రమంగా పనిచేసేలా చూడటం, గ్రామంలో చెట్టు గ్రామ రాజకీయ నాయకులు
ర్ర్
స్వంత పనులకు వాడుకోవడం నరికించడం, కొందరు పెద్ద మనుషులు విద్యుత్తు దొంగతనం చెయ్యడం, ప్రభుత్వ నిధులు దుర్వినియోగం కాకుండా చూడటం... అలాగే - ప్రజలు గట్టిగా కల్పించుకుంటే పై ఆధికారులిచ్చే ఉత్తర్వులకంటె సమర్ధవంతంగా అన్ని నంస్థలచే పనులు చీయించుకోవచ్చు.
గ్రామోణ చర్చాగోష్ణుల వల్ల సామాజిక కార్యశ్రమాలే కాక, కొందరు వ్యక్తుల ప్రవర్తనలను కూడా మార్చవచ్చును. ఉదాహరణకు, కేరళలో గ్రామాల్లో చర్చాగోష్టుల వల్ల ఒక రకమైన మంచి సాంస్కృతిక వాతావరణం ఏర్పడి కుటుంబాల్లో స్రీ పురుష వివక్ష కొంత వరకూ తగ్గింది: కుటుంబ నియంత్రణ వథకం విస్తరించింది. గర్భధారణ రేటు - చాలా నాటకీయంగా ఇటీవల నంవత్సరాల్లో
- తగ్గంది. ద్రజల చారవ, సాంఘిక ఉద్యమాలూ ఉంటే - ప్రభుత్వ ప్రమేయం లేకుండానే కొన్ని పనులు మనం సాధించవచ్చును...సాంఘిక అసమానతలూ, మూఢ నమ్మకాలూ శొలగించుకోవచ్చును. అంచేత ప్రజల ప్రమేయం యొక్క గొప్పదనాన్నీ, పరిమితుల్నీ సక్రమంగా అర్థం చేసుకుంటే - భారతదేశం యొక్క ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించుకోవడానికి ప్రజల్ని విసృతంగా వినియోగించుకొనవచ్చును.
వ్రభుత్వ నిర్ణయాలపై ప్రజల స్పందనను అంచనా వేసేటప్పుడు, మంచి చెడునూ శెండింటినీ పరిశీలించాలి. ప్రజలలో బలంగా వని చేసే కొన్ని వర్గాలు ప్రభుత్వం పై తీవ్రమైన ఒత్తిడి తెచ్చి తమ వర్గానికి అనుకూలమైన రాయితీల కోసం పట్టు పట్టడం వల్ల కొంత అంతరాయం కల్పిస్తాయి. ఇందువల్ల విసృత ప్రయోజనాలు దెబ్బతిని - కొన్ని వర్గాలకు మాత్రమే ప్రయోజనం చేకూరి - సంకుచితం ఐపోతాయి.
లోగడ మనం చర్చించిన “ప్రాథమిక విద్య, ప్రభుత్వ ప్రణాళికలు” గురించి అలోచిస్తే బలమైన వర్గాల కార్యకలాపాలు - వారి రాజకీయాల వల్ల అవి ప్రభావితమౌతాయి. మన సమాజంళో కొని చాలా బలహీనవర్గాలున్నాయి. వాటికి నోరు లేదు. వారికి ప్రాథమిక విద్య చాలా ఆవసరం, కొని వారికనుకూలంగా ఏ రాజకీయ జత్తిడులూ సనిచెయ్యవు. కనుక వాటి విషయంలో తగిన విధాన నిర్ణయం బలహీనంగా వుంటుంది. మశౌక పక్క ఉన్నత విద్యకు అనుకూలంగా వనిబేసే వర్గాల,వల్ల - సమాజంలో బాగా ఉన్నత వర్గలకే ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. కనుక ప్రణాళికల్లో ఆ రంగానికి ఎక్కువ (ప్రాధాన్యం ఏర్పడుతుంది. ఉన్నత (కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయం) విద్యా విన్తరణకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నందువల్ల, (ప్రాథమిక విద్యారంగానికీ, అక్షరాస్యతా వొప్తికీ తగిన ప్రాధాన్యం లభించడం లేదు.
ఉన్నత విద్య వల్ల ఉపయోగం పొందే వర్గాల కంటె, నిరక్షరాస్యత వల్ల దెబ్బ తింటున్న వర్గాల పరిస్థితి చాలా ఘోరంగా వుంది. ఫలితాలు చూస్తే - బడుగు వర్గాల పట్ల చాలా నిర్ణయగా వున్నాయి. ఫలితాల సంగతి అలా వుంచి - మూలాల్లోకి వెళ్లి చూస్తే భారతదేశంలో మొదటి నుంచీ ఘోర అసమానతలే ఇందుకు కారణం అనిపిస్తుంది. అన్ని సౌకర్యాలూ గల ఉన్నత వర్గాలు, ఉన్నత విద్యా విస్తరణ కోసం మరింత గగ్గోలు పెడతాయి. రాజకీయంగా వాటికి బలం వుంది గనక తమ ప్రయోజనాలు సాధించుకుంటాయి.
ఈ అసమానతని ఎదుర్కోవాలంటే, బడుగు వర్గాలు రాజకీయంగా మరింత సంఘటితంగా,
56 తీవ్రంగా పని చెయ్యాలి. ఇది ఒక సవాలు వంటిది. కాని ఇటీవలి చరిత్ర చూస్తే, ఈ రకమైన చర్యల వల్ల క్తొన్ని మంచి ఫలితాలు సాధించుకున్న సందర్భాలనేకం ఉన్నాయి. కేరళలో అక్షరాస్యత అభివృద్ధికి, అక్తరాస్యత, (ప్రాథమిక విద్యారంగాల్లో అనేక ఉద్యమాలు రాజకీయ సమికరణతో పనిచెయ్యడమే కారణం, పశ్చిమ భారతంలో, వెనుకబడిన కులాల ఉద్యమాలు ఈ విధమైన సంస్కరణలను కొంతవరకూ సాధించుకున్నాయి. ఇటీవల, ఇతర ప్రాంతాల్లో కూడా, షెడ్యూల్ళు, వెనకబడిన, గిరిజన కులాల వారు తమ సంఘటిత శక్తి రాజకీయ చైతన్యంతో ప్రదర్శించడం ప్రారంభించారు. (హిందూ, ముస్లిం ఉన్నత వర్గాలపై ఆయా మతాల్లోని బడుగు వర్గాల తిరుగుహిటు చెప్పుకోదగింది. కబీర్‌ ఈ రెండు ఉన్నత వర్గాల వారిపై తిరుగుబాటు చేశాడు. బౌద్ధమతం అవలంబించే దేశాల్లో - ధాయ్‌లాండ్‌, శ్రీలంక, బర్మా- అక్షరాస్యతా శాతం భారత దేశం కంటె, హిందూ ముస్లిం వర్గాల కంటె, ఎక్కువగా వుంది) అసమానతకు, అ(శ్రద్ధకు గురయిన బడుగు వర్గాల అసంతృప్తిని రాజకీయ చైతన్యంతో జోడిస్తే మంచి ఫలితాలే వస్తాయి. అసలు సొంఘిక అభివృద్ధి నుంచే కొన్ని వర్గాల్ని దూరం చేశారు. అక్షరాస్యత, ఆరోగ్యం, సాంఘిక భద్రత - మొదలైన వాటికి వెలుపలే వుంచారు. భారతదేశంలో గ్రామోణ రాజకీయ చైతన్యాన్ని సక్రమంగా వినియోగిస్తే, ఆర్థిక సాంఘిక అభివృద్ధిని సాధించే ఒక బలమైన శక్తిగా మార్చుకోవచ్చు. అయితే ఇలా వచ్చే ఉద్యమాన్ని సంకుచిత ప్రయోజనాలకుపయోగిస్తారా (కొద్ది మందికి ఉద్యోగాలు మొ) లేక మరింత విసృత ప్రాతిపదికలపై - అందరికీ విద్య, అరోగ్యం, సాంఘికభద్రత, భూ సంస్కరణలు - మొ॥ అంశాల్ని సాధించుకునే శక్తిగా వుంటుందా అనేది ఆలోచించాలి. అట్టడుగు వర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే రాజకీయ పార్టీలకు, ఉద్యమాలకు నిజంగా - ఇదొక పెద్ద సవాలు. అసమానతలు సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతలు తొలగించడంలో, స్వతంత్ర భారతదేశపు రికార్డు చాలా నిరాశాజనకమైంది. ఆర్ధిక విధానాలకు ఒక విధమైన “సోషలిజం” ఒక లక్ష్యంగా ఉన్నప్పటికీ, భారత సమాజాన్ని విభజిస్తున్న ఆసమానతల్ని తొలగించడంలో మనం తీసుకున్న ఆచరణాత్మక చర్యలు చాలా తక్కువ. కొన్ని అసమానతలు వేరే మలుపు తీసుకుంటాయి. ఉదాహరణకు - కులం, స్రీ పురుష వివక్ష విద్య మరికొన్ని పెద్దవి - ఆదాయం, సంపద మొ4ఓ ఈ అసమానకల్లో కేవలం ఆర్థిక (ఆదాయ, భూస్వామభ్రై అసమానతల మోదనే దృష్టి ఎక్కువ సారించాం, కారణం - ఇవే స్పష్టంగా కనపడటం (లేదా అధ్యయనానికి గణాంక వివరాల సేకరణకు సులువగా వుండటం) అనేక మంది పూట ఎలా గడుస్తుందా అని కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు, కొద్ది మంది భోగవిలాసాల్లో తేలియాడుతున్నారు. ఒక్కోసారి, పేదరికం నిర్మూలిస్తే, ఇక అర్థిక అసమానత వుండదని కొందరు వాదిస్తున్నారు (ఇది మధ్యతరగతికి అనుకూలంగా వుండే వాదం కావచ్చు. కొన్నాళ్లకి ఆందరూ సమానమైపోయి వేరే 'ఉన్నత వర్గం” ఉండదని వారి అభిప్రాయం. భవిష్యత్తులో భారతీయ అర్థిక - అభివృద్ధికి ఇదే వ్రోదకశక్తి అనీ, వినియోగదొరులకి అనుకూలమైన ఆర్థిక విస్తృతి కూడా ఇదేననీ వారి వాదన). వ్యక్తిగత అదాయమే సమస్య అయితే - వ్యక్తి సంక్షేమానికి దారి తీసే ఈ విధానం - ఒక సమాధానమే.
57 కాని సంక్షేమంలోని అనేకానేక కోణాల్లో వ్యక్తిగత అదాయం-ఒకటీ. పేదరికం అలా మాల్చు లేకుండా వుండిపోయిందనుకున్నా, ఆర్థిక అసమానతల వల్ల బడుగు వర్గాలు నష్టపోయాయి. వ్యక్తిగత గౌరవ ప్రతిష్టలు, హింసా దౌర్జన్యాల నుంచి రక్షణ, సాంఘిక రాజకీయ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనే శక్తి - ఇవి అవసరం. కనుక - పేదరికం - అకలితో అలమటించే ప్రజలు కూడా ఇవన్నీ కావాలనుకుంటారు. (ఆత్మగౌరవం, రక్షణ, సాంఘిక రాజకీయ కార్యక్రమాల్లో ప్రవేశం), అనమానత, బాగా కలిగి వుండటం - ఈ రెంటి మధ్య గల సంబంధాన్ని అలా వుంచితే ఆర్థిక అసమానత ఎక్కువయితే కొన్ని విలువైన విషయాల్ని సాధించుకునే శక్తి సంఘానికి తగ్గిపోతుంది. ఆర్థిక అనమానతలు సాంఘిక స్వభావాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. రాజకీయ కార్యక్రమాల్ని కుంటుపరుస్తాయి. ప్రభుత్వ ప్రయోజనాలు కూడా దెబ్బతింటాయి. అనమానత - అభద్రతకు, హింసకు దారి తియొ్య్యొచ్చు. టైజిల్‌, దక్షిణాఫ్రికా, అమెరికా నంయుక్త రాష్ట్రాల్లో హింన ఇంతలా ఎందుకు '్రబలుతోందో, మన దేశంలో బీహార్‌ ఇలా నిత్య సంఘర్షణలతో ఎందుకు వుందో అర్ధమౌతుంది. (ఈ అన్ని చోట్లా అనమానత తీవ్ర స్థాయిలో వుంది). అసమానతలు తక్కువగా వుంటే పరస్పర సహకారంతో కొన్ని లక్ష్యాలు సాధించవచ్చు. ఆర్థిక అసమానతలు తొలగించడానికి భారతదేశంలో ఇంతవరకూ జరగిందల్లా ఏమిటంటే, మార్కెట్‌ లావాదేవీల్లో ఈ అసమానతలకు అవకాశం ఇచ్చే అంశాల్ని తొలగించడమే. ఉదాహరణకు పేర్ల మాద, వడ్డీ వ్యావూరం మీద కంట్రోలు విధించడం, కనీన - వేతన పరిమితిని పర్యవేక్షించడం, శెంట్‌ కం[టోలు చట్టాలు, గిరిజనులు భూమి - అమ్మకంపై నిషేధాలు మొదలైనవి. వీటిలో కొన్సిట్నయినా నిక్కచ్చిగా అమలుపరిస్తే ఆర్థిక అసమానతలు కొంతవరకు తొలగించవచ్చు. మార్కెట్‌ ధరలకనుగుణంగా కనీన వేతన పరిమితిని పెంచడానికి చట్టం తీనుకురావాలన్న వాదన ఒకటుంది. అలాగీ ఉద్యోగ విధానంలో కూడా కొన్ని మార్చులు చెయ్యాలి. అదే నమయంలో, మార్కెట్‌ మార్పిడి ప్రమేయాల వల్ల కొన్ని పరమితులున్నాయి. ప్ర యివేటు యాజమాన్యంలో ఆర్థిక అసమానతల మూలాలు అసమాన యాజమాన్యంపై ఆధారపడిన మార్కెట్‌ వినిమయంపై ఆధారపడి లేవు. వనరుల పంపిణీ విధానాన్ని పునర్య్యవస్థీకరించకుండా చేసే ఆర్జిక చట్టపరమైన మార్పుల వల్ల, ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు లేకుండా చేసే మార్పుల వల్ల, పెద్దగా ప్రయోజనం లేకపోగా ఉత్పత్తులకే భంగం కలగవచ్చు. స్‌ ఒకటి - ఈ విధొనాల వల్ల చాలా హెచ్చు వ్యయం శట్టుకోవలసి వుంటుంది. ఆ వ్యయం అంతిమంగా బలహీనవర్గాలు భరించవలసి వస్తుంది. అద్దెను నియంత్రించే చట్టాలు తీసుకురావడం వల్ల, ముఖ్యంగొ పట్టణాల్లో, యజమానులు కాక, సామాన్య ప్రజలు కష్టాలకు గురయ్యారు (ఇళ్ల అద్దేలు పెరిగాయి). గా చెండు - పంపిణీ విధానం కూడా నిరాశాజనకంగా వుంది. కనీస వేతన పరిమితి విధించడం వల్ల - ఆ మేరకు చట్టం తీసుకురావడం వల్ల - ఎక్కువ వేతనాల కోసం నిర్బంధించడం వల్ల - కార్మీకుల్సి తగ్గిస్తున్నారు. సాంకేతిక (యంత్ర) పెట్బబడులు పెడుతున్నారు. ఫలితంగా నిరుద్యోగం వ్యాపిస్తున్నది. కేరళ గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయరంగంలో ఈ పరిస్థితి ఎదురౌతున్నది.
మూడు - మార్కెట్‌ వినిమయం కొన్ని వర్గాలకు ఒక రళంగా ముక్తి మార్గం తమ శ్రమశక్తిని అమ్ముకునే అవకాశం ఇవ్వడం వల్ల - వ్యవసాయ కార్మికులు - గ్రామాల్లో సంప్రదాయంగా వ్పండే వెట్టి, పాలేరు వ్యవస్థలోంచి విముక్తులౌతారు. భూస్వామ్య వర్గాల దోపిడీ తగ్గుతుంది. "పేదవారు తమకు నచ్చిన చోట శ్రమ చేసుకుని బ్రతుకుతారు.
నాలుగు - పెత్తందారీ విధానం కూడా ఈ అసమానతలకు కొంత వరకూ కారణం.
ఈ పరిమితుల్ని గమనంలోకి తీసుకొని, ఆర్థిక అసమానతలు తొలగించడానికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు అన్వేషించాలి. భూమి పంపిణీ ద్వారా భూమిపై యాజమాన్యాన్ని మార్చి పునఃపంపిణీ జరిఫించడం ఒక మార్గం. చిన్న కమతాలు స్వయంగా దున్నుకునేవారు ఈ విధమైన భూమి పంపిణీ కావాలని కోరుకోవచ్చు.
భూ సంస్కరణల్లో భూమి పునఃపంపిణీ విధానం వల్ల రాజకీయ వ్యతిరేకత ఏర్పడుతుంది, సంపన్న భూస్వామ్య వర్గాలు దీన్ని బలంగా ఎదుర్కొంటాయి. భూసంస్కరణ నిక్కచ్చిగొ అమబుపరచగలిగే రాజకీయ పరిస్థితిని సాధించడం అసాధ్యం ఏమి కాదని పశ్చిమ బెంగాల్‌, కేరళ అనుభవాలు చెబుతున్నాయి. (ఈ విషయాల్ని వి. రామచంద్రన్‌, సునీల్‌ సేన్‌ గుప్త హరీస్‌
గజదర్‌లు తమ పరిశోధక పత్రాల్లో వివరించారు. 1996). ఈ శెండు రాష్ట్రాల్లోనూ భూ సంస్కరణ పెద్ద ఎత్తున ఏమి జరగలేదు. మొత్తం పంచిపెట్టిన భూమి ఎక్కువేమి కాదు. కాని ఇందువల్ల లక్షలాది మంది (ప్రజలకు భూమి పాందామన్న సంతృప్తి కలిగింది. ఆర్థిక ప్రగతి సాధించగలమన్న ఆత్మవిశ్వాసం ఏర్పడింది (ఆర్థిక భద్రత, కొనుగోలు శక్తి పెరిగింది). భూసంస్కరణల్లో సాధించిన ఈ కొద్దిపాటి విజయాల్ని అశ్రద్ధ చెయ్యలేం. ఈ రాష్ట్రాల్గొలాగ రాజకీయ పరిస్థితుల్ని ఇతరత్రా కూడా సాధించలేమనుకోనవసరం లేదు.
భూమి పునఃపంపిణీ చెయ్యడానికి అవకాశం వున్నది గనుక, భారతదేశంలో ఆర్థిక అవకాశాలు భూమి పంపిణీ మిద ఆధారపడి వున్నాయనే సంగతి మనం గుర్తించాలి. గ్రామాణ ప్రాంతాల్లో కూడా అర్థిక అసమానతకు భూమి అంత పెద్ద అవరోధం కాదు. ఉద్యోగ కల్పన, విద్యావకాశాలు, రుణ సౌకర్యాలు మొదలైనవి - భూ సంస్కరణలతో పాటు - పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
ఈ దిశలో మనం ఎంత ముందుకు వెళ్లగలమన్నది అంత ముఖ్యం కాదు. ఆర్థిక అనమానత గురించిన దృక్షధంలో - కేవలం ఆదాయం తప్ప మరేమి గమనించం - అసలైన అసమానతలంటే కేవలం ఆదాయ (లేక వ్యయ) అసమానతలు మాత్రమే కాదు, ఆరోగ్యం, అక్షరాస్యత, ఆత్మగౌరవం మొ॥ గౌరవప్రదమైన జీవితానికి సంబంధించిన అన్నీను. సాంఘిక అనమానతల్లో కులం, లింగవివక్ష వృత్తి, విద్యాస్థాయి మొ ఉన్నాయి. ఈ తేడాలు కొనుగోలు శక్తిలో రేడాలంత స్పష్టమైనవి కావు.
_ ఆదాయ అసమానతల్ని తగ్గించడం, ఇతర దేశాల్లో లాగే, మన దేశంలో కూడా చాలా కష్టం. ఒక పెద్ద సవాలు. ఉత్పత్తికీ అదాయానికీ సంబంధం లేకపోవడం ఒక కారణం, ఉన్నత వర్గాలు
59
ఇందుకు (ఆదాయ అసమానత తగ్గించడానికి) వ్యతిరేకించడం మరొక కారణం. స్త్రీ-పురుష వివక్షను సహించడంలో అర్థం లేదు. కొన్ని కులాల్ని అణిచివుంచడం ఇంకా కొనసాగుతూనే వుంది. చదువుకున్న వాళ్లకీ చదువురాని వాళ్లకీ మధ్య అగాధం వంటి అంతరం వుంది. బాల కార్మిక వ్యవస్థ భయంకరంగా వుంది. ఇలాగే అనేక వినాశనకర సాంఘిక అనమానతలు మనల్ని పట్టి పీడిస్తున్నాయి. స్తీ పురుష వివక్ష తగ్గితే - స్రీలకు అన్ని రంగాల్లో పాల్గొనే అవకాశం ఇస్తే, సాంఘిక మార్పు వస్తుంది. ఆర్థిక విజయమూ సాధించవచ్చు. (ఈ విషయాలు ఏడవ అధ్యాయంలో మరింత వివరంగా చూద్దాం).
మౌలిక విద్యారంగంలో కూడా పంపిణీ విధానాలకూ, తదితర సాంఘిక లక్ష్యాలకూ ప్రాధాన్యం వుంది. గత అధ్యాయంలో చూసినట్టు, విద్యా విషయాల్లొ ఒక ప్రాంతానికీ మరొక ప్రాంతానికీ, అందులో మళ్లీ విడివిడి అంశాలకి విపరీతమైన తేడా వుంది. భారతదేశంలోని సాంఘిక అసమానతకి ఇది కూడా ఒక కారణం. ఉన్నత (కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయ) విద్య బాగా అభివృద్ధి పొందగా, జనాభాలో ఆతి ఎక్కువ భాగం ఇంకా నిరక్షరాస్యులుగానే వుండిపోయారు. విద్యారంగంలో అసమానతలు, ఇతర రంగాల్లో అనమానతలకి, ఘర్షణలకి దారి తియొ్యొచ్చు. కులానికీ అక్షరాస్యతకీ బలమైన సంబంధం వుందనే సంగతి ప్రాథమిక గణాంక వివరాల ద్వారా స్పష్టంగా తెలుస్తున్నది. (ఈ పుస్తకంతో పాటు మేం రాసిన మరో పుస్తకంలో, 1996, ఈ విషయాలన్ని వివరంగా చర్చించాం) ఉత్తరప్రదేశ్‌లోనూ, వళశ్చిమబెంగాల్‌లోనూ మేం నిర్వహించిన సర్వేల వల్ల, ఒకే గ్రామంలో అగ్రకులాల్లో కొన్ని దశాబ్దాల క్రితమే సంపూర్ణ అక్షరాస్యత ఉండగా, కొన్ని కులాల్లో - ముఖ్యంగా ఆ కులాల్లోని స్త్రీలలో - అక్షరాస్యత సున్నాకు దగ్గిరగా వుందని - కేలింది. అంచేత, నిరక్షరాస్యత నిర్మూలిస్తే - విద్యారంగంలో విజయం సాధించడమే కాదు - సాంఘిక రంగంలో, కుల వివక్త లింగ వివక్ష మొదలైనవి లేకుండా కృషి చేయవచ్చు. సాంఘిక అసమానత, ఆర్థిక సంస్మరణ
మార్కెట్‌కేటాయింపుకి వ్యతిరేకత రావడానికి గల కారణం, దాని వల్ల సాంఘిక అసమానతలు మరింత ఎక్కువవుతాయేమోననే భయం: ఈ వాదాన్ని మనం మరింతగా పట్టించుకుని పరిశీలించాలి. అసమానత, పేదరికం చెట్టాపట్టాలు వేసుకుని పెరుగుతున్నా. అసమానతని ఒక సాంఘిక వైఫల్యంగానే చూసే అలవాటు మనకుంది. ఇప్పటికీ ఎక్కువగా వున్న సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతలు మరింత పెరిగే అవకాశం వుందని గుర్తించాలి.
ఇంతా చెప్పాక, పెరుగుతున్న అసమానతలు మనల్ని మరింత భయపెట్టి తప్పుదోవ పట్టిస్తాయని కూడా చెప్పడం మంచిది.
ఒకటి - ఆర్థిక అసమానత విషయంలో మార్కెట్‌ ఆధారిత సంస్కరణల ఫలితాల్ని నమ్మడం కష్టం, మార్కెట్‌ శేటాయింప్పులో కొన్ని అసమానతలుంటాయి.. అధికార యంత్రాంగపు అడ్డంకులుంటాయి, ప్రభుత్వరంగ అసమర్ధత, వ్యాపార సంబంధమైన ఆటంకాలూ వుంటాయి. సంస్కరణల్లో కొన్ని తప్పకుండా అనుకూలమైనవి ఉంటాయి. ఉదాహరణకి వ్యాపార సరళీకరణ
60 ఆర్థిక కార్యకలాపాల్ని ఒడిదుడుకుల్లో పెడుతుంది. ఎగుమతి చేసే సరుకుల ఉత్పత్తిలో ఇది జరగొచ్చు. ఇందువల్ల ఎక్కువమంది కార్మికుల అవసరం పడవచ్చు. దీనివల్ల కొంతవరకు అసమానత తొలగే అవకాశం వుంది. సరళీకరణలోని నష్టాల్లో పోల్చుకుంటే - ఇది అనుకూలమైన అంశమే. 3ెండు - మార్కెట్‌ ఆధారిత సంస్కరణలకీ సాంఘిక అసమానతకీ మధ్యనున్న సంబంధం
- ఆదాయ వ్యయ పంపిణీ మిద మాత్రమే ప్రభావం చూపించదు. దాని ఫలితాలు ఇతర రకాల అసమానతలకు కూడా చాలా ముఖ్యమే. ఉద్యోగావకాశాలు విస్తరించి అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చినకొద్దీ, సాంప్రదాయ అసమానతలు, కులవివక్షా, కఠినమైన వృత్తిపరమైన కట్టుబాట్లూ తగ్గాయని, అధ్యయనం వల్ల వెల్లడయింది. (రామచంద్రన్‌ 1990, కపాడియా 1992 మొ॥1వారు ఈ విషయంలో విసృతమైన అధ్యయనం చేశారు) వంశపారంపర్యంగా వచ్చే వృత్తులు, సాంఘిక ప్రవృత్తి మొదలైన వాటి అసమానతలు తాలగించవచ్చునని కూడా వెల్లడయింది. వివిధ వృత్తుల్లో స్రీలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వల్ల కూడా, వారి శ్రమను ఆదాయ సంపాదనకు వినియోగించడం వల్ల ఈూడా - లింగ వివక్షకు సంబంధించిన అసమానతలు తగ్గుతాయి. అర్థిక సంస్కరణలకూ, సాంఘిక అసమానతకూ గల సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకునేటప్పుడు, అభివృద్ధి పొందిన ఉన్నత వర్గాలు నూతన ఆర్ధిక అవకాశాల్ని పాందే బలమైన పరిస్థితిలో వుంటాయని కూడా గమనించాలి. (ఉదాహరణకు స్కాలర్‌షెప్‌ల కోసం - తప్పుడు ఆధారాలు చూపి ఉన్నత వర్గాలు కూడా ఎగబడటం మనం చూస్తూనే ఉన్నాం - అను) మూడు - సంస్కరణలంటే కేవలం కంట్రోళ్లు తొలగించి, మార్కెట్‌కే అన్నీ వదిలేస్తే పంపిణీ విధానాలు ఏ దారి పడతాయో తెలియదు. మరొక పక్క - ఆర్థిక విధానం కార్మిక అనుకూల ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు ప్రోత్సాహం ఇస్తే, ఆర్థిక అభివృద్ధిలో బలహీనవర్గాలకు కూడా అవకాశం ఇస్తే, పెరుగుతున్న వనరుల్ని ప్రజా సంక్షేమం కోసం..ఉపయోగిస్తే, సాంఘక భద్రతా ఏర్పాట్లు విస్తరిస్తే, సంస్కరణ ప్రక్రియ నిజమైన అవకాశాల్ని కల్పించి నురింత ఎక్కువ సమానత సాధించే అవకాశం, పేదరికాన్ని తగ్గించే అవకాశం వుంది. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, ఆర్థిక సంస్కరణలకీ సాంఘిక అసమానతకీ మధ్య సంబంధం ఫలానా విధంగా వుంటుందని ముందుగా చెప్పడం కష్టం. లక్ష్య శుద్దిలేని సరళీకరణ - నిమగ్నతతో కూడిన వృద్ధి ఈ శెంటిలో ఒకదాన్ని మనం కొంచెం తెలివికేటల్తో ఎంచుకోవాలి. మౌలిక సమానత, సాంఘిక భద్రత, ఆరోగ్య సేవ సాంఘిక ఆర్థిక అసమానతలు తొలగించడంలో ప్రధాన భాగం, సాంఘిక భద్రత కల్పించడం అందరికీ సమానావకాశాలు కల్పించడం మోద ఆధారపడి వుంది. దుర్భర పరిస్థితుల్లో బ్రతుకుతున్న వాళ్లు సాంఘిక అసమానతల్ని ప్రల్చించలేరు - వారే ఆ అసమానతకు బలౌతున్నారు గనుక సాంఘిక సహకారం, స్వతంత్రంగా జీవించే అవకాశం కల్పించే పరిస్థితి వుంటే, వ్యవసాయ కార్మికులు దోపిడీకీ, తప్పుడు ఉపాధి కల్చనా విధానాలకీ వ్యతిరేకంగా తిరగబడతారు, అవమానకరమైన
61
వృత్తులకు వ్యతిరేకంగా ఆందోళన చేస్తారు, స్త్రీలు పితృస్వామిక వ్యవస్థలపై ఎదురుతిరుగుతారు. అంతేకాకుండా, ప్రతీ పౌరునికీ సమానంగా కొన్ని మౌలిక హక్కులు ఇస్తే, సమానావకాశాలు కల్పిస్తే _ సాంఘిక సమానత సాధించడం...సులభతరమౌతుంది. వీధుల్నిండా నిరుద్యోగులు, పనిలేని కార్మికులు, అకలితో అలమటించే పిల్లలు, బిచ్చగాళ్లూ, భర్తలు మరణించిన= అభాగినులు, భయంకర రోగాల్లో తీసుకుంటున్న వాళ్లూ ఉన్నంత కాలం, ప్రజలందరికీ సమాన హక్కులున్నాయని చెప్పడం చాలా కష్టం. సాంఘిక న్యాయానికి, సాంఘిక.భద్రత తప్పనిసరి.మౌలిక అవసరం.
సమానత సాధించాలంటే - సాంఘిక భద్రతా ఏర్పాట్లు వినతం చేయడం ఒక నైతిక బాధ్యతగా గుర్తించాలి. అనమానతలు తొలగడం వల్ల ఉపయోగం పొందే బలహీనవర్గాల వారి సంక్షేమం పట్ట మన బాధ్యతగా కూడా గుర్తించాలి. బడ్జెట్‌లూ, పాలనాపరమైన వనరులూ - మొదలెనవి సహకారంతో ఈ సాంఘిక భద్రతా ఏర్పాట్లు పారిశ్రామిక దేశాల్లో రూపొందించడం జరిగింది. నిరుద్యోగులకు ఆర్థిక సహకారం, ఆరోగ్య బీమా, వృద్ధాప్య పెన్షను - మొ॥ సాంఘిక భద్రతలు ఇలా కల్పించినవే. భారతదేశం వంటి దేశంలో ఇటువంటి ఏర్పాట్లు చెయ్యాలంటే ఆర్థిక, పాలనాపరమైన సమస్యలు తలెత్తుతాయి, తీవ్ర అవరోధాలు ఏర్పడతాయి.
ఐతే, ప్రత్యామ్నాయ విధానాలు లేకపోలేదు. ఉదాహరణకి, మన దెశంలా గ్రామాణ నిరుద్యోగాన్ని నిరుద్యోగ బీమా పధకం ద్వారో పరిష్కరించడం సాధ్యం కాదు; కాని ప్రభుత్వ పనుల్లో నిరుద్యోగ శ్రామికులకు అవకాశం కల్పించే కార్యశ్రమాల ద్వారా (రోడ్డు వెయ్యడం, వంతెనలు కట్టడం మొ॥ పనుల్లో స్థానిక నిరుద్యోగ శ్రామికుల్సి తీసుకోవడం) ఈ పని సాధించవచ్చు. నిరుద్యోగ చీమా పథకం కంటె ఈ పనికి తక్కువ ఖర్చే అవుతుంది. అమలుపరచడం సులభం, ఖచ్చితమైన సత్ఫలితొలుంటాయి.. భూమి పంపకం, ఆరోగ్య “సేవలు, ప్రజా పంపిణీ, మంచినీటి నరఫర్శా రుణాల మంజూరు, పాఠశాలల్లో భోజన ఏర్పాట్లు మొదలైన పనుల్లో స్థానిక నిరుద్యోగ శ్రామికులకి అవకాశాలు కల్పించవచ్చు.
భారతదేశంలో స్వతంత్రం వచ్చాక విజయవంతంగా అములయిన ఇటువంటి' పథకాల్లో - “కరువు నివారణ" పనులు ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినవి. ఇది ఒక రాజకీయ బాధ్యత, ఓటర్లకు సమాధానం చెప్పుకోవలసిన అవసరం మొ॥ ఇందుకు కారణం. ఏ ప్రభుత్వమూ "పెరుగుతున్న కరువు పరిస్థితుల్ని అగ్రద్ధ చెయ్యడానికి, ప్రజోస్వామ్య వ్యవస్థలో, సాహసించలేదు. లేదా రాజకీయ సంక్షోభం ఎదుర్కోవాలి. కరువు వాతపడే అవకాళం వున్న వర్గాలకి ముందు సహాయం అందించాలి. ఈ సహాయ కార్యక్రమాల్లో కొంత గందరగోళం వున్నా - కొంతమేరకైనా అమలయ్యాయి. పెద్ద క్రరువుల్ని నివారించడం సాధ్యమైంది. పేద దేశాల్లో కూడా, ప్రభుత్వం తగు చర్యలు తీసుకుంటే, ఈ విధమైన సాంఘిక భద్రతలు కల్పించవచ్చునని - ఈ అనుభవం రుజువు చేస్తున్నది.
తరతరాలుగా పాతుకుపోయి వున్న సాంఘిక అసమానతల్ని ఎదుర్కోవడానికి సాంఘిక భద్రతా చర్యలు చేపట్టడం తక్షణావసరం. ఎందుచేతనంటే - కరువు మొదలైన పరిస్థితుల్లో ప్రజాభిప్రాయం కూడదీసి రాజకీయ ఒత్తిడి తేవడం సులభం. తద్వారా సాంఘిక అసమానతలు తగ్గించే కృషి సులభం. ఇతర సందర్బాల్లో ఈ పని అంత సులభం కాదు. కాగా జటిలం కూడా.
62
ఇక్కడ కూడా ఉపాధి కల్పనా కార్యక్రమం చాలా ముఖ్యం. మహారాష్ట్రలో “ఉపాధి గ్యారంటీ పథకం” ఇందుకొక ఉదాహరణ చాలా రాష్ట్రాల్లో ఇతర విధానాలు కూడా అవలంబించారు. ఇంతకు ముందే చెప్పినట్టు పశ్చిమ బెంగాల్‌, కేరళలలో అమలుజరిపిన భూ సంస్కరణలు - ఇటు సాంఘిక భద్రతకీ, అటు ఇతర అభివృద్ధికర లక్ష్యాలు సాధించడానికీ ఉపకరిస్తాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో, తమిళనాడులో కొన్ని సాంఘిక భద్రతా కార్య(క్రమాలు చేపట్టారు. పాఠశాలల్లో భోజన పధకాలు, పెన్షన్‌ పథకాలు, ఆరోగ్య సేవలు, ఇలాంటివే మరికొన్ని. ఇతర రాష్ట్రాల్లో కూడా ఇటువంటి మరికొన్ని పథకాలు ఆమలుపరిచారు. బాంగ్లాదేశ్‌లో గ్రామోణ బ్యాంక్‌, గుజరాత్‌లో సేవ ($868౪4) = ప్రజలకి రుణాలు అందించి, ఆర్థికంగా సహకరించి సాంఘికభద్రత కల్పించాయి.
మన దేశంలో అనారోగ్యం మరొక ప్రమాదకర సమస్య, అనారోగ్యం, జబ్బు దానితో బాధపడే వారికే కాదు, వారి కుటుంబీకులకే కాదు, ఆ రోగం యొక్క తీవ్రత ఆ పరిసర ప్రాంతాల ప్రజల్ని కూడా భయపెట్టి బాధిస్తుంది. అందుచేత, ఆ ప్రాంతంలో వైద్య సౌకర్యాలు విస్తరించాలి. ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకంటె మన దేశానికి, వైద్య .సౌకర్యాల విస్తరణ చాలా ఎక్కువ అవనరం. మన దేశపు స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తిలో (మిగతావాటి కంటె) ఎక్కువ భాగం వైద్య. ఆరోగ్యెరంగం మాద ఖర్చు చేస్తున్నా- మనం సాధించింది చాలా చాలా తక్కువ. ఆర్థిక వనరులకూ, మనం సాధించిన విజయాలకీ ఏ పోలికా లేదు. మన గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో నిధులు చాలా వరకూ దుర్వినియోగమవుతున్నాయి (వైద్యరంగంలోని కొందరు నిధుల్ని స్వాహా చెయ్యడం, ఉద్యోగులు స్వార్థానికి పాల్పడటం వల్ల ఈ పరిస్థితి వస్తున్నది - అను) కొన్ని ప్రాంతాల్లో - రోగుల్ని చూసే సిబ్బంది ళశూడా సరిగ్గా లేని ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, దుర్వాసనతో అసహ్యంగా వుండే డిస్పెన్సరీలు, ఏ శద్దా, ఆసక్తీ లేని డాక్టర్లు, అయోమయంగా అధ్వాన్నంగా వుండే ఆస్పత్రులు తరచుగా కనిపిస్తుంటాయి.
ఇటీవల వైద్యరంగంలో ఉత్సాహంగా పనిచేసేందుకు కొన్ని ప్రోత్సాహకాలు ఏర్పాటు చేశారు. కుటుంబ నియంత్రణ పథకాన్ని బాగా అమలుపరిచే వారికి వ్యాధి నిరోధక టీకాలు వేసేవారికి ఇంక్రిమెంట్లు ఇవ్వడం మొదలైన) ప్రోత్సాహక కార్యక్రమాల వల్ల - గత్ర కొన్ని సంవత్సరాల్లో శిశు మరణాల రేటు తగ్గింది. (కొన్ని రాష్ట్రాల్లో నెలల పిల్లలకే టీకాలు వేస్తుండగా, ఉత్తరప్రదేశ్‌, బీహార్‌, రాజస్తాన్‌ వంటి రాష్ట్రాల్లో రెండేళ్లు వచ్చినా టీకాలు వెయ్యని శిశువులు 40 శాతం వరకూ ఉన్నారు). కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాల్లో - ఆడవారికే ఎక్కువగా ఆపరేషన్లు చేస్తున్నారు.
కొన్ని ప్రాంతాల్లో విన్ఫృతంగా పర్యటించి సర్వే చేసి సేకరించిన సమాచారం చూస్తే _ కుటుంబ నియంత్రణ కార్యశ్రమాలకి అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చి - మిగతా అనారోగ్య సమస్యల్ని పట్టించుకోవడం లేదని తెలుస్తున్నది. అసలు “గ్రామోబ అరోగ్య పథకం' అంటేనే 'క్పుట్స్వ్ప నియంత్రణ పథకం” అనుకునే పరిస్థితి వచ్చింది. రాజస్తాన్‌లో ఆరోగ్య సేవల పేర - కృుట్పంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాలే ముమ్మరంగా అమలు జరుపుతున్నారు. (గుప్తా పరిశోధన-1092) మహారాష్ట్రలోని వైద్యరంగంలో మహిళా కార్యకర్తలు (నర్సులు, మిడ్‌వైఫ్‌లు) మూడింట రెండు వంతుల మంది కుటుంబ నియంత్రణ పనికే ప్రథమ ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారు. (జెసాని పరిశోధన-
63 1990) ఉత్తరప్రదేశ్‌లోనూ ఇదే పరిస్థితి. కాగా కుటుంబ నియంత్రణలో సాధించవలసిన లక్షాలు (ఆపరేషన్ల సంఖ్య) నిర్దేశించడం వల్ల ఇదంతా జరుగుతున్నట్టుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏ.ఎన్‌.ఎమ్‌ (44౫11120 [౪66 స110౪1౪6) లు కుటుంబ నియంత్రణ ఆపరేషన్‌కి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం (పురిటి శేసు కూడా వదిలేసి) ఇస్తున్నారని తేలింది (రఘునందన్‌ పరిశోధన-1987) ఉత్తరభారతంలోని నాలుగు రాష్ట్రాల్లో ఇదే జరుగుతోంది. ఇతర ఆరోగ్య సమన్యల్ని అశ్రద్ధ చేస్తున్నారు. గుజరాత్‌ గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో వైద్యరంగంలోని ఉద్యోగులే కాక - కుటుంబ నియంత్రణ పధకాల ప్రచారానికి
- జిల్లా, తాలూకా, గ్రామ స్థాయి టీచర్లు, ప్రభుత్వోద్యోగులు, తదితరులు వెళ్లవలసి వస్తున్నదనీ, తద్వారా కుటుంబ నియంత్రణ పథక లక్ష్యాలు అందుకోవడం కోసం పనిచేస్తున్నారనీ తెలుస్తున్నది. (అయ్యంగార్‌, భార్గవ అధ్యయనాలు, 1987). ప్రపంచబ్యాంకు రిపోర్టు (1989) - అసలు భారతదేశంలో వైద్య సేవల్లో - సగానికి పైగా నిధులు కుటుంబ నంక్షేమ (నియంత్రణ) పథకాలకే ఖర్చవుతుందని వెల్లడించింది. భారత వైద్య విధానం గురించి కలత చెందవలసిన విషయాలివి. మొత్తం పథకాల్ని పునః పరిశీలించవలసిన అవనరం వుంది. ఆరోగ్య సేవలు తదితర. సాంఘిక భద్రతా కార్యక్రమాల్లో ప్రభుత్వ ప్రమేయం అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ అధ్వాన్నంగా లేదు. కేరళ పరిస్థితి చాలా మెరుగ్గా వుంది. సాంఘిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చురుగ్గా అమలుచెయ్యడం వల్ల ఆ రాష్ట్రరలో జీవన పరిమితి దాదాపు 72 సం॥లు వుందని లోగడ చూశాం. ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా కొన్ని అభివృద్ధి కార్యశక్రమాలు చేపట్టాయి. తమిళనాడులో పౌష్టికాహార పథకాలు, మహారాష్ట్ర గుజరాత్‌లలో ఉపాధి కల్పనా పథకాలు, హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లో (ప్రాథమిక విద్య, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రజా పంపిణీ విధానం (ఉ॥ కిలో రెండు రూపొయల వథకం - అను), పశ్చిమ బెంగాల్లో భూ నంస్కరణలు ఇందుకు కొన్ని ఉదాహరణలు. ఉత్తరప్రదేశ్‌ బీహార్‌, రాజస్తాన్‌, మధ్యప్రదేశ్‌ రాష్ట్రాలలో నిజానికి ఇటువంటి పధకాలు త్వరితగతిన అమలుపరచవలసి వుంది, కాని అలా జరగడం లేదు. ఈ సందర్భంగా మనం ఒక విషయం గమనించాలి, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు ఎక్కువగా అమలు జరిగిన రాష్ర్రాలన్నిట్లో ఆ పని, ఎన్నికల రాజకీయాల్లో భాగంగా జరిగాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో . తమిళనాడు పాఠశాలల్లో ఆహార పథకం, పశ్చిమ బెంగాల్లో భూ సంస్కరణలు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రజా పంపిణీ - ఎన్నికల వాగ్దానాల్లో అత్యధిక (ప్రాధాన్యం వహించాయి. ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో ఎన్నికల వాగ్గానాల్లో కూడా సాంఘిక భద్రతా కార్యక్రమాల ప్రసక్తి రాలేదు. ఎన్నికల రాజకీయాల్లో ఎక్కువ భాగం ముఠా,తగాదాలు, ఎత్తుగడలు, ఎన్నికల పొత్తు మొ॥ వాటితో గడిచిపోయాయి. వాళ్లకి - బ్రొఫ్టికొహార లోపం, నిరక్షరాస్యత, నిరుద్యోగం, అనారోగ్యం మొ॥ వాటి మాద “వ్యర్థం” చెయ్యడా నికి తగినంత సమయం లేదు. ఉత్తరాది రాజకీయాల్లో సాంఘిక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు లేకపోవడానికీ, ఆయా రాష్ట్రాల్లో నిరక్షరాన్యత వ్యాపించి వుండటానికీ సంబంధం వుంది. రాజకీయాల్లో చురుగ్గా పాల్గొనడానికి బాగా చదువు రావడం (అక్షరాస్యులు కావడం కూడా) మరీ అంత అవసరం ఏం కాదు; కొని చదువంటే అదొక బలమైన సాధనంగా తప్పక ఉపయోగపడుతుంది. అక్షరాస్యత ఎక్కువగా వున్న రాష్ట్రాల్లో
64 బలహీనవర్గాలు తమ అవసరాల్ని - రాజకీయ ఎజెండాలో చేర్చగలిగారు. ఇందుకు మంచి ఉదాహరణ కేరళే. అక్కడ సామాన్య ప్రజలు చాలాకాలం క్రితమే ప్రభుత్వం పై ఒత్తిడి తెచ్చి, ఆరోగ్య సేవలు, ప్రజా పంపిణీ పధకాలు, సాంఘిక భద్రతా కార్యమ్రకాలు, ఆఖరికి నిరక్షరాస్యతా నిర్మూలన అమలుపరుచుకోగలిగారు. ఈ పని మిగతా రాష్ట్రాల్లో కూడా జంగిడం అవసర్తం. విద్యారంగంలో బాగా వెనకబడివున్న ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లోని రాజకీయ ఎజెండా నిండా ఉన్నత వర్గాల అవసరాలే నిండిపోయి వుంటాయి. ఎన్నికల సమయాల్లో చదువురాని సామాన్య ప్రజానీకం కూడా "చాలా సమయస్ఫూర్తితో తెలివితేటల్తో ప్రవర్తిస్తారు (1977లో ఎమర్జెన్సీ దుష్పరిపాలన తరవాత వచ్చిన ఎన్నికల్లో,,ఈ విషయం స్పష్టంగా రుజువయింది. ఐతే ఎన్నికలకీ ఎన్నికలకీ మధ్య కాలంలో మాత్రం బడుగు వర్గాల గొంతు కంటె, ఉన్నత వర్గాల గొంతే ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఉన్నత కులాలూ, పెద్ద పెద్ద భూస్వాములూ, పట్టణాల్లో ఉన్నత మధ్య తరగతి - వీళ్ల డిమాండ్లు ఎక్కువగా వినిపిస్తాయి. (ఈ సందర్భంగా రాజకీయ నేరగాళ్ల గురించి గుర్తు చెయ్యడం అవసరం. చీఫ్‌ ఎలక్షన్‌ కమిషనర్‌ టి.ఎన్‌. శేషన్‌ గారి ప్రకారం ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని 425 మంది ఎం.ఎల్‌ ఏలలో సగం మంది పోలీసు రికార్డుల్లో నేరచరిత్ర గలిగినవాళ్లు. ఆయన అభిప్రాయాన్ని 1994 అక్టోబర్‌ 16వ తేదీ నాటి హిందుస్తాన్‌ టైమ్స్‌ పత్రిక ప్రముఖంగా ప్రచురించింది. ఉత్తరభారతంలో కనిపించే ఈ రాజకీయ నేర ప్రవృత్తి - ప్రజాస్వామ్య ్రక్రియకే పెద్ద ఆటంకంగా తయారయింది). ఇప్పుడొకసారి క్రోడీకరిస్తే మూడు విషయాలు కనిపిస్తాయి. 1 అభివృద్ధి ప్రక్రియలో రాజకీయాల కీలక పాత్ర. 2) బలహీనవర్గాల్గోంచి మరింత_రాజకీయ చైతన్యం రావలసిన్న అవసరం. 3) రాజకీయాల్లో పాల్గొనడానికి తగినంతగా ప్రజలు విద్యావంతులు కావడం. స్థానిక పాలన, సంఘ సంస్కరణ ప్రజల కనీసావసరాలు తీరి, అసమానత తొలగి, కనీస సాంఘిక భద్రత ఏర్పడాలంటే స్టానిక్ష కార్యకలాపాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఉదాహరణకు - ప్రాధమిక పాఠశాల స్థానిక ప్రజలందరికీ చాలా అవసరం. అలాగే ప్రాధమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, చౌక దుకాణాలు, శ్రామికులకు ఉపాధి కల్పించే ప్రభుత్వ పనులు, అలాగే మరికొన్ని కార్యకలాపాలు కూడా స్థానికులకు అవసరమే. ఇవన్నీ సక్రమంగా నిర్వహించాలంటే నమ్మదగిన స్థానిక ప్రభుత్వం, స్థానిక సంస్థలూ వుండాలి. గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధ్యాయుల గైర్‌హాజరు, కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడానికి జంకు __ ఈ సమస్య పరిష్కారానికి గ్రామ కమిటీలుండాలి. ఇది దూరం నుంచి వచ్చే విద్యాశాఖాధికారులు కనిపెట్టడం కష్టం. జిల్లా కేంద్రాల నుంచి వచ్చే తనిఖీ అధికారుల వల్ల ప్రయోజనం లేదని తేలిపోయింది. స్థానికంగా వుండే పిల్లల తల్లిదండ్రులు, తదితర గ్రామ ప్రజలు ఉపాధ్యాయుల్సి వారి ప్రవర్తననీ సవరించగలరు. కాని సామాన్య ప్రజలు మరిన్ని ఉపయోగకరమైన పనులు చెయ్యలేరు. ఇందుకు స్థానిక పాలన అవసరం. ఈ పరిస్థితి దేశంలో చాలా తక్కువ. కనుక విధి నిర్వహణలో జరిగే పొరపాట్లు సవరించలేకపోతున్నారు. పని ఎగగొట్టడం ఒక అలవాటుగా,
65
అంటువ్యాధిగా తయారయింది.
భారత రాజకీయాల్లో బాగా అశ్రద్ధకు గురౌతున్నది స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం జాం ద్రైజ్‌, హరీస్‌ గజదర్‌లు ఉత్తరవ్రదేశ్‌ గ్రామాల పరిస్థితుల్ని ఆధ్యయనం చేశారు (1996) 'అనేక గ్రామాల్లో బ్రిటిష్‌ పాలకులున్నప్పటి పరిస్థితులే ఇప్పటికీ వున్నాయి. గ్రామాల్లో గ్రామ పెద్ద (ముఖియా? - అను) గ్రామ ప్రజలకీ - ప్రభుత్వానికీ మధ్య, అన్ని విషయాల్లోనూ, మధ్యవర్తిగా పనిచేస్తాడు. ఒక ముఖ్యమైన అభివృద్ధికరమైన మార్చు ఏమిటంటే ఇప్పుడు గ్రామపెద్దను ఎన్నుకుంటున్నారు. ఇంతకు ముందు ప్రభుత్వం ఎన్నిక చేసి నియమించేది. బలమైన రాజకీయ వ్యవన్థ ఏదీ లేదు గనక సాధారణంగా ఉన్నత వర్గాల్లో, కులాల్లో ఒకడు .గ్రామపెద్ద అవుతాడు. తన వ్యక్తిగత ఆవసరాలః తీర్చుకుంటూ, తమ వర్గ ప్రయోజనాలు కూడా కాపాడుతుంటాడు. ప్రత్యేక సాంఘిక అభివృద్ధి - అతని లక్ష్యం కాదు. స్థానిక పరిపాలనలో వుండే ఈ బలహీనత వల్ల, ఉత్తరవ్రదేశ్‌లో స్థానికంగా ప్రభుత్వ "సేవలకు ప్రధానమైన ఆటంకం ఏర్పడుతుంది. ఆ రాష్ట్రం సాంఘిక, రాజకీయ రంగాల్లో వనకబడి వుండటానికిదొక ప్రధాన కారణం.
స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం యొక్క ప్రాధాన్యం ఈ ఒక్క అంశానికే పరిమితం కాలేదు. తనకి తాను కొవలస్‌ంది చేసుకోవడమే కాక, ఇతరులకు ఉపయోగకరమైనది 'చెయ్యడంలో జివితం యొక్క ఆధారపడి వుంటుంది. మన దేశంలో అనేక సాంఘిక ఉద్యమాల్లో ఈ సాంఘిక "సేవలకు ప్రాధాన్యం వుంది. ఏమీ లేని నిరుపేదలు కూడా ఈ విధమైన సమాజ సేవకు విలువ ఇస్తారు. ౮ గ్రామాణ భారతదేశంలో స్టానిక ప్రభుత్వాలు లేకపోవడానికి అనేక కారణాలున్నాయి. ఆ కారణాల మూలాలు చాలా బలంగా వేరు పాతుకుని వున్నాయి.
ఒకటి - గ్రామస్థాయి ప్రజాస్వామ్యు వ్యవస్థ బలహీనంగా వుందంటే - నంప్రదాయ సిద్దంగా పభుత్వం కేంద్రీకృతం కావడం కారణం. దీని చారిత్రక మూలాలు బ్రిటిష్‌ పాలనలో, వలన న లనలో వున్నాయి. కొద్దిమంది విదేశీయులు పెద్ద జనాభా గల, మౌలికంగా "తిరుగుబాటు పా భావం గల దేశాన్ని పాలించవలసి వచ్చింది. (కనుక అధికారం కేంద్రీకృతం చేశారు) ఈ లక్షణాన్ని ేళంత్రం వచ్చాక వివిధ ప్రభుత్వాలు జాగ్రత్తగా కాపాడుకుంటూ వచ్చాయి. ట్‌ రెండు - అక్షరాస్యతా స్థాయి, విద్య బాగా తక్కువ కావడం వల్ల రాజకీయాల్లో పాల్గోవడం తగ్గిపోతూ వచ్చింది. రాజకీయ వ్యవస్థ పని చేసే తీరు తెలుసుకోవడానికి, ప్రభుత్వ విధానాల్లో వుండే అధికార దర్చాన్నీ, స్వార్భాన్నీ అర్ధం చేసుకోవడానికీ, తము హక్కులు గుర్తించడానికీ, కొత్త కొత్త సమస్యల్ని ఎప్పటికప్పుడు అర్ధం చేసుకోవడానికీ వాటిని ఎదుర్కోవడానికీ, స్థానిక రాజకీయాల్లో పొ ల్లోవడొనికీ కావలసిన అన్ని శక్తియుక్తుల్ని పొందడానికి - అక్షరాస్యత, విద్య చాలా సహకరిస్తుంది. ప్ర భుళ్వ కార్యకలాపాల వికేంద్రీకరణకు (పాఠశాల నిర్వహణలోని కొన్ని అంశాలు) స్థానికంగా సమర్దులైనవారు అవనరమౌతారు. విద్యావంతులు ఎక్కువగా వుండటం వల్ల రాష్ట్ర స్థాయి రాజకీయాలు మెరుగుపడినట్టే, కేరళలో లాగ, ఆ రాష్ట్రాల్లో స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం కూడా మరింత బాగో పనిచెయ్యగలుగుతుంది.
66
చివరగా - తీవ్ర సాంఘిక అసమానతల వల్ల స్థానిక ప్రజాస్వామ్యాన్ని అశ్రద్ధ చెయ్యడం జరిగింది. స్థానిక సంస్థల్లో ఉదాహరణకు గ్రామ పంచాయితీల్లో, మహిళా ప్రాతినిధ్యం ఎంత తక్కువగా వుందో చూస్తే - ఈ సమస్య స్పష్టంగా అర్ధమౌతుంది. దేశంలో అనేక ప్రాంతాల్లో స్థానిక ప్రభుత్వాలన్నీ (గ్రామ పంచాయితీలన్నీ) అగ్రకుల పురుషుల చేతుల్లో వున్నాయి. వీళ్లు ప్రజలకు తగిన సమాధానం చెప్పరు. తమ వర్గాన్నే ఎక్కువగా అభివృద్ధిపరుచుకుంటూ వుంటారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, గ్రామంలోని పెద్ద కులాల వారు మోతుబరుల్హూ మొత్తంగా గ్రామ సంక్షేమం ఆలోచించరు, పైగా ఒకోసారి బలహీనవర్గాల వారి ప్రయోజనాలకు వ్యతిరేకంగా, అవరోధంగా కూడా పని చేస్తారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో, మనం కొన్ని గ్రామాల్లో భూస్వాములు పాఠశాల పెట్టడానికి బలంగా అడ్డు పెట్టడాన్ని చూడగలం.
ఇప్పుడు చూపించిన మూడు సమస్యల్లో మొదటి సమన్యకు, స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం (లేక స్వపరిపాలన)ను పటిష్టం చేసేందుకు ఇటీవల రాజ్యాంగానికి 73, 74 సవరణల ద్వారా (పంచాయతీరాజ్‌ సవరణలు) సమాధానం చెప్పే ప్రయత్నం జరిగింది. వీటి వల్ల అన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలూ స్థానిక ప్రాతినిధ్యం గల సంస్థలకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చే చర్యలు తీసుకోవలసి వుంటుంది. ఈ చర్యల ప్రకారం - తరచుగా స్థానిక సంస్థలకు ఎన్నికలు నిర్వహించాలి, గ్రామ పంచాయితీలలో స్రీలకు, ఎస్‌.సీ, ఎస్‌.టీలకు సీట్లు కేటాయించాలి, ప్రభుత్వం కొన్ని బాధ్యతలను స్థానిక సంస్థలకు అప్పగించాలి. గ్రామోణ ప్రాంతాల్లోని కొన్ని సమస్యలకైనా ఈ శాసనపరమైన సవరణలు సమాధానం చెప్పగల అవకాశం వుంది. అయితే మరీ అంత ఎక్కువగా ఆశించడం కూడా తగదు. (భారతదేశంలోని గిరిజన సమాజాల్లో స్థానిక స్వపరిపాలనలో కల్పించుకునే సంప్రదాయం ఒకటి చిరకాలంగా వుంది. నాగాలాండ్‌లో గిరిజనులు పెద్ద ఎత్తున కదిలి - పర్యావరణ పరిరక్షణ, కొందరు ప్రజల్ని కొన్ని కారణాలతో పెద్ద ఎత్తున ఇరత ప్రాంతాలకు తరలించడం - మొ॥ సమస్యల్ని పరిష్కరించుకున్నారు),
వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన ఇటువంటి అనుభవాలు, చట్టపరమైన సంస్కరణల పరిమితులు, అవకాశాలు ఎటువంటివో మనకు తెలుపుతాయి. అనుకూలమైన అంశాలు చెప్పాలంటే - పశ్చిమ బెంగాల్లో స్థానిక పరిపాలన వల్ల చాలా అభివృద్ధికరమైన మార్పులు తీసుకురావచ్చునని రుజువయింది (సేన్‌గుప్త, గజదర్‌ల అధ్యయనం - 1996). మహారాషస్త్రలో పంచాయితీలన్నీ స్రీలపరం చేసినప్పుడు . (గ్రామాల్లో చాలా మార్పులు వచ్చాయి. చట్టపరమైన సంస్కరణలతో, స్థానిక రాజకీయ ఉద్యమాన్ని జోడిస్తే అభివృద్ధికరమైన మార్చులు వచ్చాయి (గెయిల్‌ ఆమ్‌విత్‌ అధ్యయనం-1990) మరొక పక్క వికేంద్రీకరణ వల్ల కొన్ని పరిమితులున్నాయని కూడా కొన్ని పరిశీలనల వల్ల తేలింది.
చట్టమైన సంస్కరణలు చాలా అశపెడతాయి, కాని ప్రజల చొరవ లేనిదే అవి అమలుకావు. ఆ సంస్కరణలకు తోడు కొన్ని సాంఘిక కార్యక్రమాలు కూడా లేకపోజే, అధికార దుర్వినియోగం జరిగే ప్రమాదం వుంది. అక్షరాన్యతా వ్యాప్తితో కూడిన సాంఘిక ఉద్యమాలూ, రాజకీయ ఉద్యమాలూ వుంటే సంస్కరణలు సులభంగా అమలు జరుగుతాయి, గ్రామసీమలు బాగుపడతాయి.
6/7 6 రాజకీయ సనుస్పగా విద్య
విద్య యొక్క వివిధ వ్యక్తిగత, సాంఘిక పొత్రల వైవిధ్యాన్ని లోగడ (రెండవ అధ్యాయంలో) చర్చించుకున్నాం. గత అధ్యాయంలో మనం చర్చించిన సాంఘిక అనమానత, దాన్ని తొలగించడంలో విద్య యొక్క పాత్ర - ఇవి మరింత ఎక్కువగా పరిశీలిద్దాం. సాంఘిక సంబంధాలు, కలయికలు రాతపూర్వక మాధ్యమంలో వుండే నంఘంలో, సాంఘిక రక్షణకు విద్య ఒక మౌలిక పరికరంగా ఉపయోగపడుతుంది. నిరక్షరాస్యురాలైన వ్యక్తి న్యాయస్థానంలో తనను తను బలపరుచుకోలేదు, బ్యాంకు నించి రుణసౌకర్యం పాందలేదు, వారసత్వ హక్కులు అమలుపరుచుకోలేదు, నూతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకోలేదు, ఉద్యోగ నంపొదనలో పోటీ పడలేదు, ఆఖరికి సరయిన బస్సు పట్టుకోలేదు, రాజకీయాల్లో చురుగ్గా పాల్గోలేదు - ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే - అధునిక, ఆర్థిక, సాంఘిక విధానాల్లో విజయవంతంగా పొల్గొనలేదు. విద్యా ప్రక్రియలో భాగమైన అంకిల పరిజ్ఞానం లేకపోతే కూడ - ఇటువంటి ఇబ్బందులే వస్తాయి.
సాంఘిక మార్పుకి మౌలిక విద్య ఒక సాధనం వంటిది. మనం లోగడ వివిధ రామ్ర్రాలకు చెందిన పరిస్థితుల్ని, గణాంక వివరాల్ని సరిపోల్చి చూశాం. ఆ వివరాలు ఈ విషయాన్నే మరింత బలసరుస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, కేరళ అనుభవాల చారిత్రక విశ్లేషణలో వి.కె. రామచంద్రన్‌ (1996) చాలా చక్కగా వివరించినట్లు విధ్యా వ్రగతికీ సాంఘిక మార్చుకీ మధ్య గల గతితార్కిక సంబంధం కుల, వర్గ, లింగ వివక్షను తగ్గించేందుకు విద్య నహకరొన్తుంది అని చూపుతున్నది. ఈ నూర్గంలో కేరళ చాలా కాలం క్రితమే, పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలోనే అభివృద్ధి సాధించడం ప్రారంభించింది- క్రమంగా విసృత సాంఘిక ప్రయోజనాల్ని సాధించింది. ఈ అంశానికి అవతలి రణం చూస్తే - ఉత్తర భారతంలో ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లో కుల, లింగ వివక్షతల్ని తదితర సంప్రదాయ అసమానతల్ని తొలగించడంలో సాధించిన ప్రగతి చాలా తక్కువ.
విద్య సాంఘిక ప్రగతి సాధనం అని భారతదేశ ప్రజలు మరువరు. నిజానికి గ్రామిోణ ప్రాంతాల్లో! చొలా కుటుంబాల్లో - విద్య వుంటే తమ పిల్లలు మరింత అభివృద్ధి సాధించి పైకి వస్తారని గట్టి నమ్మకం వంది. స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో చాల మంది నాయకులు విద్యకూ - సాంఘిక మార్పుకూ గల సంబంధాన్ని చక్కగా అర్థం చేసుకున్నారు. ఉదాహరణకు, గోపాలకృష్ణ గోఖలే విద్యావ్యాప్తికి చాలా కృషి చేశాడు, 1909 నాటి ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ చట్టం భారతీయులకు శాసనాలు
68
చేసుకునే అధికారం కల్పించింది. వెంటనే గోఖలే విద్యావ్యాప్తిని వేగవంతం చేసేందుకుగాను, ప్రాథమిక విద్యాబిల్లును రూపాందించాడు (తరవాత బ్రిటిష్‌ పాలకులు దాన్ని తిరస్కరించారు) అవి ఆమోదం పాందితే నిర్బంధ విద్య ప్రవేశపెట్టేందుకు స్థానిక పాలకులకు అధికారం వచ్చి వుండును. డా! బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌, స్కాలర్‌షిప్‌ సహాయంతో (చదువుకుని) తనకు గల సాంఘిక అసమాతన (అస్పృళ్యత)ను తొలగించుకునే కృషి చేశారు. దళిత కులాల విముక్తిలో విద్యావిధానాన్ని ఒక ఎత్తుగడగా, ఒక మలుపుగా అర్ధం చేసుకున్నారు. ఈ విధానం భారతదేశంలోని అనేక భాగాల్లో పాటించడంవల్ల మంచి ఫలితాలు వచ్చాయి. రాజూ రామమోహనరాయ్‌, మహర్షి కార్వే, పండిత రమాబాయి, స్వామో వివేకానంద, జ్యోతిరావ్‌ పూలే, రవీంద్రనాథ్‌ టాగోర్‌, మహాత్మాగాంధీ, ఖాన్‌ అబ్బుల్‌ గఫర్‌ ఖాన్‌ (సరిహద్దు గాంధీ) జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌ - మొదలైన అసంఖ్యాక రాజకీయనాయకులు సంఘ సంస్కర్తలూ స్వాతంత్ర్యం రాకముందు - విద్యకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. (ఈ పేర్లు ఇవ్వడంలో మూల రచయితలు ఏ విధమైన క్రమాన్నీ పాటించలేదు - అను) ఆయితే కొంత అశ్రద్ధ కూడా జరగకపోలేదు. ప్రాథమిక విద్యారంగంలో ప్రభుత్వ విధానంలోనే లోపం వుంది. ముందు ముందు మళ్లీ ఈ అంశాన్ని వివరంగా చూద్దాం. ఈ అశ్రద్ధ ఒక్క ప్రభుత్వంతో ఆగలేదు, రాజకీయ పార్టీల్లో, (బ్రేడ్‌ యూనయన్‌లలో, విప్లవోద్యమాల్లో,
సాంఘికోద్యమాల్లో - అన్నిటిల్లోనూ సమానంగా వుంది.
ఈ అశ్రద్ధకు కొన్ని భావజాలాలు, సంప్రదాయ ధోరణులు కారణం.
1 తక్కువ కులాల వారికి అక్షరాస్యత, జ్ఞానం అవసరం లేదనే అగ్రకులాల వారి తప్పుడు ధోరణి, కరుడు గట్టిన సనాతనవాదం. రెండవ శతాబ్దానికి చెందిన మనుస్టృతిలో తక్కువ కులాల వారికి వేదపఠనం నిషేధం. పదకొండవ శతాబ్దానికి చెందిన ఆరబ్‌ యాత్రికుడు ఆల్బరూనీ రాతలో కొన్ని కులాల్లో విజ్ఞాన శాస్త్రం నేర్చుకోకూడదనే నమ్మకం వుండేదని రాశాడు. అలాగే స్రీలు విద్యావంతులు కొకూడదనీ, విద్యావంతులయితే_ వారికి వైధవ్యం తప్పదనీ పంతొమ్మిదవ శత్రా / తొలిదశ వరకూ ఒక సనాత విశ్వాసం వుండేదని మాళవికా కార్లేకర్‌ రాసింది (చూ॥ ౦౧6౦౧౩ యాం 206 (96 ఉంం6:: 10 £26402601% - 1088).
-
గాంధీ చెప్పిందాన్ని తప్పుగా అర్ధం చేసుకుని - “అక్షరాస్యులయినంత మాత్రాన విద్యావంతులయినట్టు కాదు”"ఆనే అభిప్రాయానికి గావడం (గాంధీ విద్య ఆంటే అక్షరాస్యత సాయిని దాటి మరింత ముందుకు వెళ్లడం అన్నాడు. విద్యా విధానంలో చేతి పనులకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ఉత్పత్తి 'పెంచాలన్నాడు. ఈ విథంగా పాఠశాలలు ఆక్థికంగా నిలదొక్కుకుని స్వయ 0 పోషకాలవుతాయన్నాడు. దీన్ని అమలుసఠళచడంలో తాలి కాంగ్రెసు ప్రభుత్వాలు కొంత గందరగోళపడ్డాయి).
-
వలస పాలన కాలం నాటి విద్య చాలా వ్యర్థమైనదనీ, అది కేవలం వెనకబడిన కులాల వార్చి లొంగ డీసుకోవడానికి ఒక సాధనంగా ఉపయోగపడిందనీ, కనుక ప్రస్తుత విద్యావిధానం నిరుపయోగమనీ - రాడికల్‌ భావాలు గల వారిలో ఒక నమ్మకం వుంది. దీన్ని అంత తొందరగా కొట్టి పారయ్యలేం. అందరికీ సమానంగా విద్యావకాశాలు కల్పించడానికి పట్టుదలతో, దృఢమైన
69 నిబద్ధతతో పని చెయ్యడం అవసరం. మన దేశంలో విద్యారంగంలోని అనమానతని తాలగించి చురుకుగా-స్తాంఘిక ప్రగతిని సాధించడానికి ప్రప్రధమంగా కృషి చెయ్యాలి. పాఠశాల విద్యా పరిస్థితి
ప్రాథమిక విద్య యొక్క పరిమితులు ఇప్పటికే అనేక సార్లు చెప్పుకున్నాం. అతి తక్కువ విద్యా సాయికి గల కారణాలు విశ్లేషించుకునే ముందు, భారత దేశంలో విద్య యొక్క పరిస్థితి ఒకసారి మననం చేసుకుంటే బాగుంటుంది.
ఈ దిగువ ఇచ్చిన పట్టికలో కొన్ని సంబంధిత సూచికలున్నాయి. మొత్తంగా" భారతదేశపు గణాంక వివరాల్ని ఇస్తూనే, ఆ-పక్కనే ఉత్తరప్రదేశ్‌, కేరళలకు సంబంధించిన వివరాలు కూడొ ఇచ్చాం. వివిధ ప్రదేశాల్లో పరిస్థితుల్ని పోల్చి చూసుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయనీ, ఉత్తరప్రదేశ్‌ శేరళలలో స్థితిగతుల్ని ప్రత్యేకంగా చూపించాలనీ - ఇలా చేశాం. ఈ గణాంక వివరాలు విశ్వసనీయమైన రెండు ఆఅధారాల్లోంచి తీసుకున్నాం - 1. నేషనల్‌ సెన్సస్‌ (1991) 2. నేషనల్‌ శాంపుల్‌ సర్వే (పి. విసారియా మొ॥వారు సమర్చించినవి - 1993)
“పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల నమోదుకు సంబంధించిన అధికారిక సమాచారాన్ని మేం ఈ పట్టికలో ఉపయోగించలేదు. విద్యాశాఖ విడుదల చేసిన తత్సంబంధిత గణాంక వివరాలు కూడా తీనుకోలేదు. “పాఠశాలలో విద్యార్థుల నమోదు'కు నంబంధించిన లెక్కల్లో చాలా అ తిశయోక్తులున్నాయని (అలా ఎక్కువ మందిని చేర్చుకున్నట్ట అంకెలు పెంచి చూపిస్తే ప్ర భుత్యోద్యోగులకు ప్రోత్సాహకొలు అందుతాయి) మేం తీసుకోలేదు. ఒక ఉదాహరణ (మేం శ్రీసుకోవడం మానేసిన) ఈ లెక్కల ప్రకాళీం పాఠశాలలో చేరే వయసు వచ్చిన పిల్లల్పందర్నీ నూటికి నూరు శౌతం (హర్యానా, కేరళ తప్ప) పాఠశాలల్లో చేర్చినట భావించాలి. ఆడపిల్లల్ని 93 శాతం సా ఠశాలల్లో చేర్చించారు(ట]) సర్వే ఆధారంగా తీసుకున్న అంకెలతో పోలిస్తే - ఇవి చాలా సెద్ద అంకెలు (నిజంగా అలా జరిగితే చాలా సంతోషం!) "సెన్సస్‌, నేషనల్‌ శాంపిల్‌ సర్వే వివరాలు న మ్మదగినవిగా, అధికారికంగా ఉన్నట్టున్నాయి. సంబంధిత అధికారుల,అంకెలు తిరస్కరించదగినవిగా ఉన"
భారత దేశం విద్యారంగంలో సాధించిన విజయాలొక్కొక్కటీ చూద్దాం.
ఒకటి - సగటు అక్షరాస్యతా రేట్లు చాలా తక్కువగా వున్నాయి. దేశం మొత్తంగా చూస్తే మగ్‌ వాళ్లలో 64 శాతం, ఆడవాళ్లలో 39 శాతం. ఈ రేట్లు ముషృయ్యళ్ల క్రీతం చైనా వున్నవాటి కంటె నో క్కువ. తూర్పు అసియా దేశాల్లో గాని, ఆసియాలోని తక్కువ ఆదాయ పరిమితి గల ఏ దేశం శోగొని పోల్చినా - తక్కునే. ఇంకా చెప్పాలంటే సబ్‌-సహారన్‌ దేశాల అక్షరాస్యతా రేట్ల కంటె ఎక్కువేం కొదు.
రెండు '- ఆర్థిక అసమానతలు ఎక్కువగా వున్నవోటనే సగటు అక్షరాస్యతా రేట్లు చాలా తక్కువగా వున్నాయి. రాష్ట్రానికీ రాష్ట్రానికీ అక్షరాస్యతా రేట్లలో చాలా ఎక్కువ తేడాలున్నాయి. (ఈ విషయం లోగడ చెప్పుకున్నాం) ఆడవాళ్లలో అక్షరాస్యత రేటు రాజస్థాన్‌లో 20, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో 26
70 పట్టిక - 10 భారతదేశంలో ప్రాథమిక విద్య భారతదేశం ఉత్తరప్రదేశ్‌ కేరళ అక్షరాస్యతా రేట్లు (వయస్సు 7+) కొన్ని ఎన్నిక చేసిన గ్రూవులు మొత్తం జనాభాకి ఆడపిల్లలు 39 25 86 మగపిల్లలు 64 56 94 గామాణ., షెడ్వూల్లు కులాలు అడ 19 8 73 మగ జీర 39 85 10-14 వయసు పిల్లల్లో అక్షరాస్యతా శాతం, 1987-88 'గ్రామాణ : ఆడ 52 39 96 మగ 73 68 938 పట్టఐ : అడ 82 65 98 మగ 88 76 97 “గామాల్లో పారశాలలకు హాజరౌతున్న పిల్లల శాతం, 1387-88 వయను 5-9, ఆడ గ! 26 83 .మగ 52 45 87 వయసు 10-34, అడ తై గ 91 మగ 66 64 93 పాఠశాలల్లో చేరని పిల్లల శాతం వయను 12-14, 1966-87 గ్రామాణ : అడ క్‌1 68 18 మగ 26 27 0.4 పట్టణ : ఆడ ' 19 39 0.6 మగ 11 19 0,0 15, ఆపైన వయసుగల (1981 నాటికి) ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసిన పిల్లల శాతం' ఆడ 2) శ] క్‌6 మగ ఖీ్య 37 68 4 ఈ వట్టిక తయారు చేసే నాటికి 397 వివరాలు లభించలేదు. కేరళలో 86! దీన్ని బట్టి చూస్తే విద్యావ్యాప్తికి జరిగే ప్రయత్నాలు అన్ని రాష్ట్రాల్లో సమానంగా లేవని తెలుస్తున్నది. ఈ ప్రాంతీయ అసమానతల్లి అధ్యయనం చెయ్యాలి.
7] మూడు - విద్యా విషయంలో స్త్రీ పురుషుల మధ్య, పట్టణ గ్రామాణ ప్రాంతాల మధ్య, వివిధ సాంఘిక వర్గాల మధ్య చాలా ఎక్కువ తేడాలున్నాయి. బలహీనవర్గాల్గో అక్షరాస్యత మరీ తక్కువ కావడానికి ఈ తేడాలే కారణం. ఉదాహరణలు చూద్దాం. భారతదేశ జనాభాలో 16 శాతం వున్న షెడ్యూల్డు కులాల వారిలో - గ్రామోణ స్తీ (షె.కు) అక్షరాస్యత 19 శాతం; జనాభాలో 8 శాతం వున్న గిరిజన తెగల్లో స్రీల అక్షరాస్యత 16 శాతం; ఇక మొత్తం. స్త్రీలలో ఏడేళ్లు దాటిన వారిలో అక్షరాస్యతా శాతం 10 కంటె తక్కువ - మధ్యప్రదేశ్‌ ఒరిస్సా, రాజస్థాన్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని కొన్ని వెనకబడిన జిల్లాలో పరిస్థితి ఇది. ఆడవాళ్లయి పుట్టడం ఒక బాధాకరమైన విషయం, దానికి తోడు షడ్యూల్డు కులం, పైగా బాగా వెనకబడి ప్రాంతాల్లో జీవించవలసి రావడం (పట్టణాల్లో మురికివాడలు, మారుమూల గిరిజన ప్రాంతాలు - అను) ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే అంకెలు మరీ నిరుత్సాహకరంగా వుంటాయి. 1981లో ఉత్తరప్రదేశ్‌, రాజస్టాన్‌లలోని వెనకబడిన చాలా జిల్లాల్లో షెడ్యూల్డు కులాల స్త్రీలలో అక్షరాస్యత రేటు 2.5 శాతం (కొన్ని జిల్లాల్లోనయితే 1 కంటె తక్కువ!) నాలుగు - ఎక్కువ వయసుగల స్రీలలో అక్షరాస్యతా రేటు మరీ తక్కువ (చైనాలో దాదాపు ఇదే పరిస్థితి). కాగా గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో ఆడ, మగ్గపిల్లల్లో కూడా తక్కువే. భారతదేశంలోని గ్రామాణ ప్రాంతాల్లోని 10-14 మధ్య వయసు గల పిల్లల్లో సగానికి సగం మంది నిరక్షరాస్యులు! (ఉత్తరప్రదేశ్‌లోనయితే మూడింట రెండు వంత్తుల గ్రామాణ ప్రాంతాల పిల్లలు నిరక్షరాస్యులు) సమకాలిక భారతదేశంలోని ఈ పరిస్థితి చాలా బాధాకరంగా కనపడుతుంది. ఐదు - పాఠశాలలో నమోదయినవారు, వారి హాజరు నకర్వే చేస్తే మరికొన్ని విషయాలు తెలుస్తాయి. గ్రామాణ ప్రాంతాల్లో ఏ పాఠశాలలోనూ చేరని గ్రామోణ అడపిల్లలు - భారతదేశంలో చూస్తే - 12-14 వయను గల మొత్తం ఆడపిల్లల్లో - సగానికి సగం వుంటారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో మూడింట రెండు వంతుల మంది ఆడపిల్లలు నిరక్షరాస్యులు. మధ్యప్రదేశ్‌ బీహార్‌లలో కూడా ఇదే సరిస్థితి. రాజస్థాన్‌లో 82 శాతం మంది గ్రామోణ (ప్రాంతాల ఆడపిల్లలు నిరక్షరాస్యులు. గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో 5-9 మధ్య వయసు గల ఆడపిల్లలు 40 శాతం, 10-14 మధ్య వయసు గల ఆడపిల్లలు 12 శాతం మంది బడికి హాజరవుతున్నారు. మరొక సంగతి, ఇలా బడికి హాజరయ్యే ఎక్కువ మంది ఎక్కువ సమయం బడికి బయటే గడువుతారు. అరు - బడిలో హాజరు ఇంత తక్కువ ఉండటానికి కారణం - సగంలో చదువు మానేసేవారు చాలా ఎక్కువగా ఉండటం. ఒకటో తరగతిలో చేరిన పిల్లల్లో నగం మంది నాలుగో తరగతిలోకి వచ్చేసరికి బడి మానేస్తున్నారని - అధ్యయనంలో తేలింది. ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య ఇంత దుస్థితిలో వుండటానికి రెండు కారణాలున్నాయి. 1. పిల్లలు బడిలో చదువు కొనసాగించేకాలం బ్రాగొ తక్కువ. 2. పిల్లల్లో ఎక్కువ భాగం అసలు బడిలో చేరడమే లేదు. ఏడు - ఐదేళ్లు చదువు పూర్తి చేసే పిల్లలు తక్కువగా వుంటున్నారు. (ఇక్కడొక మాట సరయిన ఉపాధ్యాయుడి సహాయం వుంటే ఏ భాషలోనయినా చదవడ౦ రాయడం కొద్ది వారాల్లోనే నేర్చుకోవచ్చు. అయిదేళ్లలో మిగతా కాలం ఉపయోగకరమైన మరెన్నో విషయాలు నేర్చుకోవచ్చు) 1981గణాంక వివరాల ప్రకారం వయోజన పురుషులలో మూడవ వంతు మంది మాత్రమే ప్రాథమిక
72
పారశాల చదువు పూర్తి చేస్తున్నారు. (ఇది రాసే నాటికి 1991 వివరాలు అందలేదు). 1981లో ఉత్తరప్రదేశ్‌లో తొమ్మిదింట ఒక వయోజన స్రీ మాత్రమే ప్రాధమిక పాఠశాల చదువు పూర్తి చేస్తుంది.
అంతర్జాతీయ గణాంక వివరాల్లో పోల్చి చూస్తే భారతదేశంలో పాఠశాల చదువు మరింత తక్కువగా వుందని తేల్తుంది. “పారశాలలో గడిపిన సగటు నంవత్సరాలు” లెక్కలేసి చూస్తే - 25 ఏళ్ల వ్యక్తి పాఠశాలలో గడిపిన సంవత్సరాలు 2.4 సం॥లు (స్త్రీలకు 1.2 సం॥లు, పురుషులకు 3.5 సం॥లు) చైనాలో 5 సం॥లు, శ్రీలంకలో 7.2 సం॥లు, దక్షిణ కొరియాలో 9.3 సం॥లు. విద్యారంగం - పునాదులూ ఎత్తుగడలూ
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటినుంచి విద్యా విధానం చాలా అనిశ్చితంగానూ, గందరగోళంగానూ వుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల్లో 45వది, 1960 సంవత్సరం నాటికి 14 ఏళ్ల వయసు గల పిల్లందరికీ నిర్బంధ, ఉచిత ప్రాథమిక విద్య అమలుపరచమని చెప్పింది. ఇది పేరాశతో కూడిన లక్ష్యమే. ఈ లక్ష్యానికీ, వాస్తవంగా సాధించిన దానికీ, సాధించడానికి తీసుకున్న అచరణాత్మక చర్యల్తకీ - హస్తిమ శకాంతరం వుంది ఈ నాటికీ, (1995) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకీ, స్థానిక ప్రభుత్వాలకీ (ప్రాధమిక విద్యను నిర్బంధం చెయ్యడానికి అధికారం ఇచ్చినప్పటికీ, భారతదేశంలో ఎక్కడా ఇది అమలుకాలేదు. అందరికీ ప్రాథమిక విద్య అనే లక్ష్యాన్నించి మనం పూర్తిగా దూరంగా తప్పుకున్నట్టున్నాం - విద్యా సౌకర్యాలు కల్పించడం ఎక్కడా జరగలేదు, ప్రాథమిక విద్యా స్థాయిలో ఒక ఉఊపాధ్యాయుడికీ, 6-10 వయసు గల పిల్లలు - 58 మంది పిల్లల వరకూ ఉంటారని ఒక అంచనా. దేశవ్యాప్తంగా, ఉపాధ్యాయుల నియామకం సవ్యంగా (అంటే ఒక ప్రత్యేక వయసు గల విద్యార్థులను తీసుకొని నిష్పత్తి కడితే) లేదు. 14 ఏళ్ల వయోసరిమితి సంగతి అలా వుంచి, పదేళ్ల లోపు పిల్లల్నే పరిగణనలోకి తీసుకుంటే విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తిలో చ్రాల్రా వైరుధ్యాలున్నాయి. అందరికీ ప్రాథమిక విద్య అమలు కావాలంటే - ఈ నిష్పత్తి సక్రమంగానూ, హేతుబద్ధంగానూ వుండాలి.
1947 నుంచీ వివిధ కమిషన్‌ల నివేదికలు, విధాన ప్రకటనలు ఈ విషయాల్ని పదే పదే వెలడించాయి. అక్ష్యాలకూ, అమలు జరుగుతున్న విధానాలకూ పోలిక లేదని చెప్పాయి. 14 ఏల వయను గల పిల్లలకు ఉచిత నిర్బంధ విద్య అమలు జరగాలని పదే పదే నొక్కి చెప్పడం జరిగింది. తగిన చర్యలు మాత్రం ఎవరూ తీసుకోలేదు. ఇటీవలి వరకూ, అంటే 1986-87 వరకూ (ప్రాథమిక పాఠశాలలో చేరిన పిల్లల్లో సగం మంది కూడా (5వ తరగతి వరకూ) చదువు పూర్తి చెయ్య శ్రర బొటాబొటిగా మూడోవంతు మంది ఎనిమిదేళ్లు విద్య పూర్తి చేశారు 6-11 వయసు గల గ్రామ్య (ప్రాంతాల పిల్లల్లో సగం మంది ఏ బడిలోనూ చేరలేదు. వాస్తవ ఎరిస్టితి ఇలా వుంటే, 1386 జాత్తీయ విద్యావిధానం (రాజీవ్‌గాంధీ ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు - అను) క 199ర్ర్ నాటికి 14 ఏళ్ల వయసు గల పిల్లలందరికీ నిర్భంధ ప్రాథమిక విద్య నేర్పడం పూర్తవుతుంది అని ప్రకటించడం మానలేదు. పోనీ, ఈ లక్ష్యాలు సాధించడానికి అవసరమయిన మార్పులు కూడా ఆయా విధానాల్లో చెయ్యలేదు. త్వరలోనే అద్బుత విజయాలు సాధించగలమన్న ఆశాభావం నెరవేరకపోవడంలో ఆశ్చర్యం ఏమా లేదు. వాస్తవానికి, అధికారిక లెక్కల్లో 1986 తరవాత, ఏ విధమైన అభివృద్ధినీ చూపడం లేదు.
72 వట్టిక - 11 విద్యార్థి ఉపాధ్యాయి నిష్పత్తి, 1991
వద్యార్థలు నా శ మొత్తం జనాభా (1991) - వేలల్లో) 836,303 2. జనాభాలో 6-10 వయను పిల్లల నిష్పత్తి జ, 1981 14.6 3. 6-10 వయసు పిల్లల నిష్పత్తి, అంచనా 1991 13.3 క 6-10 వయసు గల మొత్తం పిల్లల అంచనా (2౫3) 12,556 ఉపాధ్యాయులు నూ 5. _ ప్రాథమిక పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు, 1991 - (వేలలో) 1637 6. (ప్రాథమికోన్నత, ఉన్నత పారశాల ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య (అంచనా) 1991
(వీరంతా ప్రాథమిక పారశాల తరగతులకు బోధించేవారు) (వేలలో) 312 7, ప్రాధమిక తరగతుల ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య (56) 1949 రి. 6-10 చయను గల పిల్లలు - (ఒక్కొక్క ప్రాథమిక పొరశాల
ఉపాధ్యాయుడికి) (5/7 = ) 5కి
1992 నాటి మారిన నూతన విద్యా విధానం పాతపాటే పొడింది. నూతన విద్యావిధానాన్ని రూపొందించి అమలుపరచాలని - మరోసారి నొక్కి చెప్పడం తప్ప కొత్తగా చెప్పి పడిందేం లేదు. "పైగా నూతన శతాబ్దం (21వ శతాబ్దం)లోకి మనం ్రవేశించేలోగా 14"సం॥ లోపు పిల్లలందరికీ నిర్బంధ - ఉచిత విద్య నేర్చించగలమన్న అశాభావాన్సీ నమ్మకాన్నీ - కొత్త మాటల్లో వ్యక్తపరిచింది. (పాత పాటే, కొత్త రాగం అన్నమాట) ఈ ఆశాభావాన్ని ఎలా అమలుపరచాలో - ఆచరణాత్మక సూత్రాలేవీ - ఈ నూతన విధానం ఈసారి కూడా ఏం చెప్పలేదు. “విద్యార్థులంతా తప్పనినరిగా విద్య అభ్యసించాలి, ఉపాధ్యాయులంతా విద్యాబోధన చేసి తీరాలి”, “విద్యార్థుల్ని స్కూలులో నిలిపి ఉంచే విధంగా సూక్ష్మ ప్రణాళికల ద్వారా కొన్ని నిక్కచ్చయిన సూత్రాల్ని నూతన విద్యా విధానం అమలుపరుస్తుంది”, “విద్యార్థుల్ని ఆప్యాయంగా, _ సుహృద్భావంతో పాఠశాలకు ఆకర్షించాలి, అందరూ హృదయపూర్వకంగా ఈ విధానంలో పాలుపంచుకోవాలి” మొదలైన సొదాసీదా నూక్తుల్ని మాత్రం కుప్పలు తెప్పలుగా వల్లించింది. ముగింపు వాక్యాలిలా వుస్నాయి:
“భారతదేశంలో భవిష్యత్‌ విద్యా విధానం ఇలా వుంటుందీ అని స్పష్టంగా చెప్పడం కష్టం. అయినా మనకు గల సంప్రదాయం, మేధాశక్తి, ఆధ్యాత్మిక విజయపరంపర చూడగా - మనం తప్పక్త ఈ విధానంలో విజయం సాధించగలమన్న నమ్మకం కలుగుతుంది.
పిరమిడ్‌ ఆకారంలో వున్న ఈ విధానపు పునాదిని బలోపేతంగా నిర్మించడం మన ్రధాన కర్తవ్యం... ఈ శత్ది చివరికి మన జనాభా దాదాపు వంద కోటవుతుంది. ఈ పిరమిడ్‌ శిఖరాన వుండేవారు, ఈ ప్రపంచం మొత్తంలోనే గొప్పమేధావులు కాగలరు. విదేశీ ఆశ్రమణ వల్ల కొంత సంక్షోభం ఏర్పడి మేధావుల, సామాన్యుల మధ్య అంతరం పెరిగింది. ఇక ఇప్పుడు, మానవ వనరుల శాఖలో, విద్య అతి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వవలసి వుంది.” (భారత ప్రభుత్వ ప్రకటన, 1992 0)
ఈ విధమైన ఆదర్శాలు వల్లించడం వల్ల లక్ష్యాలకీ, విధానాలకీ మధ్య మరింత దూరం
గ
ఏర్పడింది, మరింత గందరగోళం ప్రారంభమయింది. ఈ నిర్బంధ, ఉచిత విద్యా విధానం ఈ శతొబ్బాంతంలోగా (బహుశా ఆ తరవాత చాలాకాలం వరకూ కూడా) 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ విద్య నేర్చలేదని ప్రతి ఒక్కరికీ తలునుగనక్క ఈ ఉన్నత లక్ష్యాల గురించి మాట్టాడ్డంలో అర్ధం లేదు. స్పష్టమైన సూచనలు చేసేశాం అనుకోవడం వల్ల ప్రయోజనం లేదు. దేశం నిండా కొల్లలుగొ సర్వరంగాల్లో అసమానతలున్నాయి గనక, విద్యారంగంలో ఈ విధానం ద్వారా అసమానతలు తొలగించాలనే పిలుపు ఇచ్చినట్టుంది. విద్యా విధానంలోనే మళ్లీ (ప్రాధమిక విద్యా విధానం వల్ల చిన్నచూపు వుండటం ఒక కారణం అని లోగడ చెప్పుకున్నాం. పేద కుటుంబాల్లో ఆడపిల్లలోః మగపిల్లలూ బాల కార్మికులుగా వున్నారనేది అందరూ అంగీకరించే మరో కారణం. ఉన్నవాళ్ల పిల్లలు ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేసి అన్ని ఉపయోగాలూ షాందుతున్నారు.
స్వాతంత్ర్యానంతరం భారతదేశంలో విద్యా విధానం అన్ని రకాల నిర్లక్ష్యాలకీ, అసమానతలకీ, అనిశ్చిత గందరగోళ పరిస్థితులకీ గురయింది. ఇందుకు కారణాలనేకం.
-
అసలు లక్ష్యాలే గందరగోళంగా వుండటం.
-
లక్ష్యాలకూ, వాటిని సాధించడానికి అమలు జరుగుతున్న విధానాలక్షీ ఏ విధమైన పోలికలూ లేకపోవడం.
-
లక్ష్యాలకు తగిన ననరులు కేటాయించకపోవడం.
అత్యాశకు పోకుండా స్పష్టమైన లక్ష్యాల్నీ, విధానాల్సీ నిర్భయంచుకుని, అవి అమలుపరచడానికీ తగిన నిధులు, తదితర వనరులు సమకూర్చుకుంటూ ఆచరణాత్మకంగా ముందుకు వెళితే బాగుంటుందని వేరే చెప్పనక్కర్లేదు. + విద్య- వ్యయం నిర్వహించే పాత్ర
ప్రాథమిక విద్యారంగంలో వైఫల్యాల గురించి గత, పదేళ్లలో (1985-95) ఒక స్పృహా, చైతన్యం వచ్చింది. ఉన్న వనరులు చాలడం లేదనే (గ్రహింపూ పెరిగింది. ఇందుకు స్పందనగా, విధానాల్లో ఏ మార్చు చెయ్యకుండా కేంద్ర ప్రభుత్వం విద్యా వ్యయంలో నిధులు ఎక్కువగ కేటాయించింది. (పెరుగుతున్న అవసరాలకు అనుగుణంగా నిధుల కేటాయింపు జరగలేదని ఒక విమర్శ సర్వత్రా వినిపిన్తున్నది - అను)
విద్యావ్యాప్తికి ప్రభుత్వం చేసే ఖర్చు పెరగడాన్ని ఆహ్వానించాలి, అసలు, విద్యారంగంలో ఈగినన్ని విజయాలు సాధించలేకపోవడానికి, ప్రభుత్వం తగిన ఖర్చు పెట్టకపోవడం కూడా ఒక కారణం. విద్యా వ్యయానికి సంబంధించి 116 దేశాల సమాచారం సేకరించగా, స్థూల జాతీయోత్పత్తి విద్యావ్యయానికి గల నిస్పత్తి విషయంలో భారతదేశానికి 82వ స్థానం. 1968 నుంచీ జాతీయ విద్యావిధానం పదేపదే చెప్తున్నది, విద్యావ్యయం యొక్క నిష్పత్తిని 6 శాతం వరకూ పెంచాలని; కొని ఇంతవరకూ (1985) అమలు జరగనేలేదు.
నిధుల కేటాయింపులో చాలా అసమానత వుంది. విద్యా వ్యయం (ప్రాథమిక) ప్రధానంగొ కష్టాలే భరిస్తాయి గాని కేంద్రం భరించడు. కనుక ఈ వ్యయం విషయంలో రాష్ట్రాికీ రాస్త్రాని
75 మధ్య భారీ తేడాలున్నాయి. వ్యయం అంటే ఆ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రాధమిక విద్యావ్యాప్తికి ఖర్చు "పెడుతున్న క్‌లనరి వ్యయం అని గ్రహించాలి. విద్య కోసం తక్కువ ఖర్చు చేస్తున్న రాష్ట్రాల్లో విద్యాస్థాయి మరీ తక్కువగా వుంది. ఉన్నత పాఠశాల, కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయం విద్యల కోసం ఖర్చు "పెడుతున్న మొత్తం వ్యయంలో ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య కోనం ఖర్చు పెట్టే మొత్తం చాలా చాలా తక్కువ. ఈ వ్యయం ప్రణాళికలలో నిర్దేశించిన లక్ష్యం కంటె తక్కువ. కాగా మొదటి ప్రణాళికా కాలం (1950లు) నుంచి 1980ల వరకూ వచ్చేసరికి చాలా తగ్గిపోయింది. 1990లలో పరిస్థితి కొంత మెరుగయినా, 1950లకంటె మాత్రం తక్కువే (చూ! జంధ్యాల బాలగంగాధర తిలక్‌ అధ్యయనాలు, 1993). 1980 దశాబ్దం మధ్య కాలం నుంచీ కొంత పెరుగుదల కనిపిస్తున్నది, ఆలాగే ఈ విద్యా వ్యయాల్లో, 1980 దశాబ్దం తరవాత, రాష్ట్రానికీ రాష్ట్రానికీ మధ్య పూర్వం, ఉన్నంత ఎక్కువ ేడాల్లేవు. పట్టిక-12 ప్రాథమిక విద్యపై ప్రభుత్వ వ్యయం ప్రాథమిక పాఠశాలల విషయంలో కొన్ని వృద్ది రేట్లు (శాతాల్లో) కొలవరిమితి 1970-71 ధరల ఉపాధ్యాయుల ఉపాధ్యాయులపై ఉపాధ్యాయుల వ్రకారం సంఖ్య రికరింగ్‌ వ్యయం “సంఖ్య రికరింగ్‌ వ్యయం నిష్పత్తి 1950-1 నించి 1960-1 8.5 5.6 3.0 36 1960-1 నుంచి 1970-1 58 శక్‌ 13 23 1970-1 నించి 19380-1 2.6 2.7 02 0.5 1980-1 నించి 1984-85 11.1 21 90 0.0 1984-5 నించి 1389-90 10.8 16 9,2 “0,5 ఆధారం * జంధ్యాల బాలగంగాధర తిలక్‌, ఏి.ఎన్‌. త్యాగి పరిశోధనలు (1993) అధికంగా కేటాయించిన ధనం ఏమయినట్టు? ఒకసారి ఈ పట్టిక చూద్దాం. 1970-1 ధరలి ప్రకారం విద్యావ్యయం పెరుగుదల, ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య, ఉపాధ్యాయుల పై ప్రభుత్వం చేన్తున్న వ్యయం, (ఈ వ్యయం వాస్తవంగా జీతాలనే భావించాలి) ఇందులో వున్నాయి. 1980ల్లో 1970-1లో పోల్చితే ధరలు రెట్టింపు కాగా, ఉపాధ్యాయులపై ఖర్చు కూడా బాగా పెరిగింది. కాగా ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య తగ్గింది. ఫలితంగా 1980ల్లో విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తి పెరిగింది. విషయం ఏమిటంటే ప్రాథమిక, ప్రాధమికోన్నత పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల నంఖ్య 1991-2, 1992-3 సంవత్సరాల్లో తగ్గింది. ప్రాధమిక విద్యా వైఫల్యాలు వివరించడానికి ఇంతకంటె మంచి ఉదాహరణ ఉండదు. విద్యా వ్యయం ఇంకా పెరగాలి, ముఖ్యంగా ప్రాథమిక విద్యా స్థాయిలో, (ప్రాథమిక విద్యారంగంలో మరింత అభివృద్ధి సాధించడం ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో చాలా అవసరం.
76 ప్రాథభాన్యాలూ, సవాళ్లూ “కంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల విద్యారంగంలో ఎదురౌతున్న సమస్యల్ని పరిష్కరించేందుకు
కొత్తకొత్త తాత్కాలిక పధకాల్ని ప్రవేళశపెడుతున్నది. కేంద్ర ప్రభుత్వం 1993-4 సం॥ వార్షిక నివేదికలో, విద్యాశ్తాఖ డజన్ల కొద్దీ ఇటువంటి పథకాల గురించి వివరించింది. మునిగిపోతున్న “అపరేషన్‌ బ్లాక్‌ బోడ్డ్‌” మొదలు కొత్త 'డిస్టిక్ట్‌ ఫైమరీ ఎడ్యుకేషన్‌ ప్రోగ్రాం” (డిపెప్‌) వరకు చాలా వున్నాయి. తమాషాగా ప్రతీ పథకంలోనూ ఒక పేజీ “అందరికీ ప్రాధమిక విద్య”, “షెడ్యూల్డు కులాలు, షెడ్యూల్డు టటైబ్స్‌ వారికి విద్య”, “స్త్రీ విద్య” మొదలైన వాటి గురించి ఉంటుంది. (350 పేజీల నివేదిక మరి)
మరో విషయం ప్రతీ పధకంలోనూ సమాంతరంగా రెండో వరస పధకం కూడా వుంటుంది. శ్రామిక విద్యాపీఠాలూ, మహిళా శిక్షణా కేంద్రాలూ, జనకశిక్షణా కేంద్రాలూ, మహిళా సమాఖ్య మొదలైన అసంఖ్యాక సంప్రదాయేతర విద్యా కేంద్రాల గురించి వుంటుంది. ఇందులో కొన్ని నిస్సందేహంగా ఉపయోగకరమైనవే. ఇటీవల ప్రారంభించిన “సంపూర్ణ అక్షరాస్యతా సాధన”లో, అనేక జిల్లాల్లో స్థానిక పాలకులు (గ్రామపంచాయితీ, మండల ్రజాపరిషత్‌ మొఖి, స్వచ్చంద సంస్థలూ ముందుకొచ్చి అక్షరాస్యతా కార్యక్రమంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నాయి. ఇటువంటివి ఎన్ని వున్నా పాఠశాల-వయసు పిల్లల్లో నిరక్షరాస్యతను సమర్ధవంతంగా నిర్మూలించలేకపోతున్నాయి. అందుచేత ప్రతి గ్రామంలోనూ, దేశంలోని ప్రతి గ్రామంలోనూ, ఉచితంగా చదువు చెప్పే, బాగా పనిచేసే నూటికి నూరు పాళ్లు హాజరు వుండే, శిక్షణ గల ఉపాధ్యాయులు నిబద్ధతతో పనిచేసే పాఠశాలలుండాలి, ఇటువంటి పాఠశాలలకు ప్రప్రధమ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
ఇలా జరగాలంటే, గ్రామాణ పారశాలలో విద్యా సౌకర్యాలు పెరగాలి. (పిల్లల హాజరు గురించి ముందు ముందు మాట్లాడుకుందాం) జనాభా పెరుగుదలతో సమానంగా, లేదా పాఠశాల వయసు పిల్లల జనాభాతో నమానంగ్యా పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య పెరగడం లేదు. ఉపాధ్యాయులు అంకిత భావంతోనూ పనిచేయడం లేదు. ఉపాధ్యాయులు టైరుహాజరుకావడం, ప్రతి పనికీ జంకడం కూడా కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఎక్కువగానే వుంది,
ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని నాలుగు మూలలకు చెందిన నాలుగు వేరు వేరు జిల్లాల్లో (పశ్చిమ్య్యా మొరాదాబాద్‌ జిల్లా మధ్యలో రాయ్‌బరేలీ జిల్లా, ఉత్తరాన ప్రతాప్‌నగర్‌ జిల్లా, దక్షిణాన బాండాజిల్లు 15 గ్రామాల పాఠశాలల్ని - ఈ దృష్టితో సర్వే చెయ్యగా కొన్ని కొత్త విషయాలు బయటపడ్డాయి. శు పాఠశాలల్లో అసలు బోధన జరగడం తక్కువ. కొన్ని పాఠశాలల్లో సర్వే చెయ్యడానికి (ముందు చెప్పకుండా హఠాత్తుగా) వెళ్లినప్పుడు కూడా కొందరు ఉపాధ్యాయులు లేరు (వీరు కొత్త తాత్కాలిక టీచర్లు). మిగతా టీచర్లు కూడా పిల్లలకు కాపలా కాస్తున్నారు తప్ప పాఠాలు చెప్పడం లేదు. ఒకోసారి పాఠశాలలే తెరవడం లేదు. ఈ ధోరణి ఇటీవల బాగా పెరిగిందని గ్రామస్తులు చెబుతున్నారు.
ఇవి ప్రత్యేకంగా సర్వే చేస్తే తెలిసినవి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఇప్పుడు చెప్పుకున్నలాంటి
7/7
పరిస్థితులే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గ్రామ ప్రాంతాల్లో కూడా వుందని కె.వి. ఈశ్వరప్రసాద్‌ పరిశోధనలు (1987) చూస్తే తెలుస్తుంది. (గ్రామోణ (ప్రాథమిక విద్య, అనమానావకాశాలు - ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అనే అంశంపై ఈయన వరిశోధనా గ్రంధాన్ని న్యూఢిల్లీలోని మానవవనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ వారు ప్రచురించారు - 1987) గ్రామాల వెనకబడినతనం, పేదరికం ఇందుకు కారణంగా చెప్పుకోవచ్చు ఉత్తరాది రామ్హ్రాల్లో, ముఖ్యంగా కొన్ని జిలాలో ఈ పరిస్థితి చాలా దారుణంగా వుంది.
ప్రభుత్వ పాఠశాలల కంటె ప్రయివేటు పాఠశాలల పరిస్థితి మెరుగ్గా వుంది. ప్రయివేటు పాఠశాలలు రానురాను పెరుగుతున్నందుకు బాధపడనవసరం లేదు. కొన్ని గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో సైతం ప్రయివేటు పాఠశాలలు మంచి విద్యా సౌకర్యాలు కల్పిస్తున్నాయి. అయితే గ్రామాల్లో ప్రయివేటు పాఠశాలల పరిస్థితి కూడా మరీ అంత బాగాలేదు కారణం గ్రామాల్లో పేదరికం. నిజానికి ప్రయివేటు పాఠశాలలు పట్టణ ప్రాంతాల్లో హైస్కూలు, కాలేజీ విద్యకు, మగపిల్లల విద్యకూ - ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి |
గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో ప్రభుత్వ పాఠశాలల అభివృద్ధికి రెండు చర్యలు తప్పనిసరిగా తిసుకోవాలి ఒకటి - ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య పెంచడం, రెండు - ఉపాధ్యాయులు నశ్రమంగా పనిచేసేలా పర్యవేక్షించడం (ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గ్రామాల్లో పక్కా పాఠశాల భవనాల నిర్మాణం, బెంచీలు కుర్చీలు నల్లబల్ల మొదలైన సౌకర్యాలు కల్పించడం - ప్రత్యేక శ్రద్ధతో చెయ్యాలి - అను) ఉ సాధ్యాయుల సంఖ్య పెంచడం ఆర్థిక సంబంధమైన అంశం ఇక రెండవది విద్యాశాఖాధికారుల చిత్తశుద్ధి మద ఆధారపడి వుంటుంది. ఎక్కువ మంది ఉపాధ్యాయులున్న చోట బోధన కూడా సశ్రమంగా జరుగుతున్నదని - అధ్యయనం/సర్వేలో తేలింది. (తక్కువ మంది విద్యార్థులు గల తరగతిలో ఎక్కువ శ్రద్ధతో బోధన చెయ్యడం సులభం). ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలలో బోధన అన్సలు బాగుండదు 1986 నాటికి మొత్తం పాఠశాలల్లో మూడో వంతు ఏళోపాధ్యాయ్న పారశాలలన్నిట్టో, శిండవ ఉపాధ్యాయులు వేశారు. అలా వెయ్యని నందర్భాలు చాలాచాలా తక్కువ - అను) కేరళలో ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలలు నూరింట ఒకటి కాగా, రాజస్తాన్‌లో ఏకోపాధ్యాయ పారశాలలు నూటికి యాబై వున్నాయని * జాతీయ విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ మండలి నివేదిక (1992) తెలుపుతున్నది (భీశంలోని, మొత్తం ఉన్నత పాఠశాలల్లో సగం వరకూ ప్రయివేటు యాజమాన్యంలో వున్నాయని శ్రవలం 7 శాతం ప్రాధమిక పాఠశాలలు మాత్రం ప్రయివేటు యాజమాన్యంలో ఉన్నాయన్ని అందులో గ్రామప్రాంతంలో 3 శాతం మాత్రమే ప్రాధమిక పారశాలలున్నాయనీ ఈ నివేదిక చెబుతున్నది. ఒకే ఉపాధ్యాయుడున్న పాఠశాలల్లో అన్ని తరగతులకూ ఒకరే బోధన చెయ్యడం ద్రాదొవే అసాధ్యమైన పని. ఇద్దరు ఉపాధ్యాయులున్న చోట ఆతి తరచుగా ఒకరి తరవాత ఒకరు శెలవు తీసుకుంటూ - సారశాలలో మాత్రం ఎప్పుడూ ఒక్కరీ వుండే పరిస్థితి వుంటుంది. (విద్యారంగంపై పరిశోధన చేసేవారు ఈ విషయంలో చాలా గణాంక వివరాలు సేకరించారు గాని, అదేమా అక్కరలేకుండానే గ్రామ ప్రాంతాల్లో చూస్తే ఈ విషయం అర్థమైపోతుంది - అను) 1986 నాటికీ మొత్తం భారతదేశంలో ఒకరు, లేక ఇద్దరు ఉపాధ్యాయులుండే పాఠశాలలు 60 శాతానిక్రి పైగా ఉన్నాయి. అంచేత విద్యా ప్రమాణాలు పెరగాలంటే ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య పెరగాలి,
78 పారశాలల పనితీరు బాగుపడటానికి చెయ్యవలసిన మరొక పని - తల్లిదండ్రులు పారశాలలపై ఒక కన్ను వేసి ఉంచడం లంచాలు తినమరిగిన గవర్నమెంటు ఇన్స్‌ పెక్టర్ల కంటె - వీళ్లు నయం ప్రత్యేక వ్యక్తిగత శ్రద్ధతో ఉంటారు. ఉపాధ్యాయులతో స్నేహ సంబంధాలు పెంచుకొని సున్నితంగా కూడా పని నిర్వహిస్తారు, అయితే వారు ఉపాధ్యాయులపై తగు చర్య తీసుకోలేరు. దాదాపు అన్ని రాష్ర్రాల్గొనూ ఉపాధ్యాయులు విద్యాశాఖాధికారులకు మాత్రమే జవాబుదారీ వహిస్తారు, కాని గ్రామ కమిటీల్ని (తల్లిదండ్రుల సమావేశాల్ని) లెక్క చెయ్యరు. ఫిర్యాదు చెయ్యాలంటే - ఆ ఫిర్యాదు చాలా మలుపులు తిరుగుతుంది అధికారులకు చేరడానికి. ఇంతకీ తల్లిదండ్రులలో ఎక్కువ మంది నిరక్షరాన్యులు గనుక ఈ పని చెయ్యలేరు. అయితే ఉపాధ్యాయుల జవాబుదారీ బాధ్యత, నమయానుకూలంగా తనిఖీలు నిర్వహించడం - సమర్ధవంతంగా చేస్తే కొంతవరకూ ప్రమాణాలు పెంచవచ్చు. దేశంలో కొన్ని చోట్ల ఈ పనులు జరిగాయి. కర్ణాటకలో పంచాయతీరాజ్‌ విధానం అమలులోకి వచ్చాక, ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల హాజరు 91 శాతం పైగా వుంది. ఇటీవలి కాలంలో ఉపాధ్యాయులే కాదు, వైద్యరంగంలోనూ తదితర రంగాల్లోనూ గ్రామాల్లో పనిచేసే ప్రభుత్వోద్యోగులు ఇప్పుడు కాస్త ప్రజలకి భయపడుతున్నారు. గ్రామప్రజలు ఇప్పుడు ప్రతి చిన్న విషయాన్నీ ప్రల్నించడం నేర్చుకున్నారు. తమిళనాడుల్తో కూడా, “రాజకీయ స్పృహ గల తల్లిదండ్రుల సంఘాలు” తరచుగా పారశాలల పనితీరు పరిశీలిస్తుండటం వల్ల, 'మధ్యాహ్న భోజన పథకం' వంటివి విజయవంతమయ్యాయి. ప్రజలకు జవాబు చెప్పుకోవలసి రావడం వల్ల - కేరళ విద్యా విధానంలో కూడా చాలా మార్చు వచ్చింది. దేశంలోని మిగతా రాష్ట్రాల్లో కూడా పంచాయతీరాజ్‌ చట్టం వల్ల, కొన్ని మార్పులు వచ్చాయి. అంతేగాక గ్రామాల్లో ఉపాధ్యాయులకూ, రాజకీయ నాయకులకూ దగ్గిర పరిచయాలేర్చడ్డాయి. కనుక గ్రామోణ పారశాలలు వాటంతటవే అభివృద్ధి పొందుతాయని, దానికి విద్యాచట్టంలోని వికేంద్రీకరణ విధానం ఉపకరిస్తుందనీ అనుకోవడం తెలివితక్కువే.. వివిధ రాష్ట్రాల్లో గ్రామాఖ ఉపాధ్యాయుల పనితీరును బాగుపరచడం కోసం జరిగిన కృషిని సమిక్షించుకోవడం మంచిది. , గ్రామోణ ప్రాంతాల్లో పాఠశాలల పరిస్థితులు (భవనం, బెంచీలు, కుర్చీలు, నల్లబల్ల, మంచినీరు, వి పారిశుధ్యం, ప్రశాంత్‌ పరిసరా లు) చాలా అధ్వాన్నంగా ఉన్నాయని ముందు గుర్తించాలి. ఇది ఒక సాంఘిక సమస్యగా భావించాలి. ఆ పరిస్థితుల్ని సమగ్రంగా అధ్యయనం చేసి, అభివృద్ధికి సత్వరమే తగు చర్యలు చేపట్టాలి. (చట్టాలు చేసినంత మాత్రాన గ్రామాణ ప్రాంతాల్లో ప్రజాస్వామ్య విధానం ఏర్పడదు, బాగుపడదు. అది జరిగితేగాని విద్యారంగం బాగుపడదు. గువో (1993), వ్యాసులు (1993), సీతారాము (1994) మొదలైనవారి అధ్యయనాలు చూడండి), పారశాల పరిస్థితులు రాశిలోనూ, వాసిలోనూ బాగుపడితే, బడికి హాజరయ్యే పిల్లల సంఖ్య పెరుగుతుంది, మరిన్ని విజయాల్ని సాధించవచ్చును. తమకు అందుబాటులో ఉచిత విద్య, మంచి బడి అందుబాటులో వుంటే ఈ దేశంలో తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లల్ని తప్పక బడికి పంపాలని కోరుకుంటారు ఈ'విషయం ప్రాధమిక పరిశీలనలోనే స్పష్టంగా తేలిపోయింది కాగా అటువంటి
79 పాఠశాలల అవనరం కూడా బాగా వుంది. పరినరాల్లో ఉన్న పాఠశాల నశక్రమంగా వనిచెయ్యకపోతె, తల్లిదండ్రులు తమ (మగ) పిల్లల్ని బాగా పనిచేసే మరో పాఠశాలకు (పారుగూరయినా నరే) పంపిస్తారు, లేదా ఫీజులు చెల్లించి ప్రయివేటు పారశాలకయినా పంపిస్తారు. దీన్నిబట్టి తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లల్ని బడికి పంపాలని ఎంతబలంగా కోరుకుంటున్నారో బోధపరుచుకోవచ్చు. పాఠశాలల్లో పిల్లలు నరిగ్గా వుండటం లేదు, హాజరు తక్కువగా వుంది, దానికి కారణం తల్లిదండ్రుల అశ్రద్ధ అని" వారిపై నింద మోపేటప్పుడు, పాఠశాల పనితీరు బాగులేదనే విషయాన్ని గుర్తించి - అదే ఈ వైఫల్యానికి మూలకారణం అని అర్థం చేసుకోవాలి.
హోమాచల్‌ప్రదేశ్‌లో పాఠశాల పరిస్థితులను రాశిలోనూ, వాసిలోనూ ఇటీవల బాగా
అభివృద్ధిపరిచారు. 1961లో హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లో అక్షరాస్యత శాతం పురుషుల్లో 21 ప్రీలలో 9 ఉండేది. (భారతదేశపు సగటు అక్షరాస్యతా శాతం కంటె తక్కువ) పాఠశాల పరిస్థితుల్ని బాగా అభివృద్ది బేశాక 1987-88లో 10-14 వయను గల మగపిల్లల్లో అక్షరాన్యతా శాతం 95, ఆడపిల్లల్లో 81 ఇది గ్రామౌణ ప్రాంతాల్లో. ఇక పట్టిణ ప్రాంతాల్లో మగపిల్లల్లో 96, ఆడపిల్లల్లో 971 ఆ మేరకు చూస్తే కేరళ తరువాత హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌ అక్షరాస్యత విషయంలో చేశంలో రెండన స్థానం ఆక్రమిస్తున్నది. ఆ రాష్ట్రంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వమూ, గ్రామాణ నంస్థలా అంకిత భావంతో పనిచేశాయి. పాఠశాలల్ని అభివృద్ధిపరచడంలో ఘనవిజయం సాధించాయి. (హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌ విద్యారంగంలో ప్రభుత్వం చీసే తలనరి ఖర్చు _ మొత్తం భారతదేశపు సగటు కంటె లెట్టింపు. ఉపాధ్యాయ - విద్యార్ధి నిష్పత్తి కూడా జాతీయ సగటు కంటె రెట్టింపు!)
ఉన్న నదుపాయాల్ని నక్రమంగా వినియోగించుకునేందుకు, తగిన విధాన నిర్ణయం
జరగాలి పాఠశాలలో హాజరు తక్కువగా ఉండటానికి, అసలు నమోదయ్యే పిల్లలే తక్కువగా ఉండటానికి కారణాలు సర్వే చేస్తే రెండు విషయాలు తెలిశాయి. ఓ పిల్లల్ని బడికి పంపిస్తే పేద కుటుంబాల్లో, వాళ్ల సంపాదన పోతుంది వాళ్లు ఇంటికి ఉపయోగపడే పవేద్‌ చెయ్యలేకపోతారు. కనీసం ముందు పుట్టిన పెద్దపిల్లలు, తరవాత పుట్టిన చిన్న పిల్లల్ని నముదాయించే అవకాశం కూడా వుండదు 2. చదువుకో బుద్ధి కాదు పాఠశాల పనిచేసే తీరు, పార్యబోధనా విధానం సరిగ్గా లేకపోతే - 'చదువుకోబుద్ధి కాదు". బీశంలో చాలా ప్రాంతాల్లో పాఠాలు చెప్పే తీరు చాలా అధ్వాన్నంగా నిరుత్సాహకరంగా ఉంటున్నది. సహజంగా పిల్లలకి ఆ పాఠాలు వింటుంటే 'చదువుకోబుడ్ధి కాదు'. కనుక పిల్లలు బడికి వెళ్లకపోతే | శృర్యపడనక్కరలేదు. న
సాంఘికంగా వెనకబడిన కొన్ని వర్గాల వారి చదువు అంత ముఖ్యం కాదనే సంప్రదాయ కాదు అనుకోవడం వల్ల -
1 తక్కువ కులాల పిల్లలకీ చదువుకోవాలన్న ఆశవున్నా అది తీరదు.
80
- తల్లిదండ్రులూ, ఈ సమాజమూ చదువుకుందామన్న వాళ్ల ఆశను నిరుత్సాహపరుస్తారు.
౩ ఈ కులాల్లో విద్యావ్యాప్తి జరిగే కృషి - ప్రభుత్వపరంగా, సంఘపరంగా - తక్కువగానే
“* వుంటుంది
పేదరికం లేదు - తగు మాత్రం ఆదాయం వుంది. పారశాలలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. అయినా తక్కువ కులాల పిల్లలు తక్కువ శాతం మందే బడికి వెళ్తారు (ఇందుకు సమాజమూ, ఉపాధ్యాయుల అశ్రద్ధా - రెండూ బలమైన కారణాలే).
తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ర్రాల్లో, తదితర రాష్ట్రాల్లో (1966-76 మధ్య అమెరికా పంపే సోయాబిన్‌ నూనె, నూకతో ఎలిమెంటరీ స్కూలు పిల్లలకు ఉప్మావండి పెట్టే పథకం - ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అమలయింది - దీన్నే '64[౫ పధకం అంటారు అను) పాఠశాలలోనే భోజనం ఏర్పాటు చెయ్యడం వల్ల హాజరు గణనీయంగా పెరిగింది. “అంతేకాదు ప్రజాసహకారం, ప్రజా ఉద్యమం కూడా ఉండాలి. ఇటీవలి కాలపు “సంపూర్ణ అక్షరాస్యతా పథకం” అటువంటిదే. ఈ విధమెన కార్యభ్రమాలు (నుధ్యాహ్న భోజన పధకం, సంపూర్ణ అక్షరాస్యత) మరింత ముమ్మరంగా చేపడేతే - బడిలో హాజరు పెరగవచ్చు
నిర్బంధ ప్రాధమిక విద్యా పథకం - మరొకటి. ప్రభుత్వాధికారులు దీని గురించి పదే పదే ప్రకటనలు చేస్తున్నప్పటికీ ఫలితం దాదాపు శూన్యం. ఇది అసాధ్యమని, ఇందుకు చాలా సంవత్సరాలు సడతాయనీ విమర్శలు కూడా వస్తున్నాయి.
ఈ సమస్యలన్నిట్‌ పైనా, నిర్బంధ విద్యా పధకం పైనా సమగ్రమైన చర్న జరగాలి. కారణాలు విశ్లేషించుకోవాలి. కార్యాచరణ విధానాలు రూపొందించుకోవాలి. సమస్యలు సంక్షిష్టమై నవి, జట్‌లమైనవి. ప్రాధమిక పరిశీలన ఆధారంగా విశ్లేషణ జరగాలి, నిర్బంధ విద్యకు సంబంధించి _ స్పష్టమైన ప్రతిపాదనలు చేసి, ఖచ్చితమైన పని మాన్పించి బడికి పంపడం (భర్తలేని స్త్రీల విషయంలో ఇది చాలా బాధాకరం) - మొదబైన పనులు హానికరం. అత్యాశతో ఈ ప్రన్సుల్బు అమలుపరచడానికి తొందరపడటం వల్ల ఫలితాలు వేరుగా ఉండవచ్చు. వయోపరిమిచి, ఆర్థిక పరిస్థితి, సాంఘిక భద్రత - ఈ అంశాలన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. బాల కార్మిక వ్యవస్థ రద్దు చెయ్యడం అంత సులభం కాదు.
నిర్భంధ (ప్రాధమిక విద్య అమలుపరిస్తే, క్రమంగా విధానాలకు సంబంధించి కొంత స్పష్ట ఏర్పడవచ్చు. 6-10 వయసుగల పిల్లల నిర్బంథ విధ్య విషయంలో రాష్ట్రాలకు, స్థానిక పాలనా సంస్థలకు అధికారం వుంది గనక - జాతీయ విధాన నిర్ణయం గురించి ఆలోచించనవసరం లేదు. ఐతే ఈ పథకం అమలుపరిచినంత మాత్రాన సరిపోదు మొత్తం పాఠశాల వ్యవస్థను అభివృద్ధిపరచాలి. పిల్లలు తప్పనిసరిగా బడికి హాజరవ్వాలని చట్టం చెయ్యడం వల్ల కూడా, వాళ్లని తప్పకుండా బడికి వచ్చేలా చెయ్యలేదేమో. స్తేవిద్య
స్తీ విద్యను ఒక సాంఘిక సమస్యగా గుర్తించడం ఇటీవల (శతాబ్ది) కాలంలోనే జరిగింది.
81
బ్రాహ్మణ సంప్రదాయం వేదపరనం ద్విజులైన బ్రాహ్మణ యువకులకే మీదుకట్టింది గాని, స్రీ విద్య తమ సొంఘిక సంప్రదాయానికి భంగకరం అని భావించింది. భారతదేశ చరిత్రలో అక్కడక్కడ ప్రీలలో విదుషీమణులు, రచయిత్రులు కనపడుతుంటారు. ప్రాచీన కాలంలో గార్గేయి, మైత్రేయి వంటి స్రీ మేధావుల పేర్లు కనిపిస్తున్నాయి. కాని స్త్రీ విద్య విసృతంగా గుర్తింపులోకి రావడం ఇరవయ్యవ శతాబ్దిలో ఏర్పడిన సాంఘిక ప్రక్రియే పంతామ్మిదవ శతాబ్ది చివరికి అన్ని బ్రిటిష్‌ పాలిత ప్రాంతాల్లోనూ స్త్రీలలో అక్షరాస్యత ఒక శాతం కంటె తక్కువ. భారతీయ జమిందార్డు సంస్థానాధిపతులూ పాలించే ప్రాంతాల్లోనూ, కొద్ది మినహాయింపులతో ఇదే పరిస్థితి. కూర్ణ్‌ అండమాన్‌ నికోబార్‌, తిరువాంకూర్‌, కొచ్చిన్‌ (ఈ రెండు ప్రాంతాలూ (ప్రస్తుతం కేరళలో చేరాయి) పరిస్థితి కొద్ది మెరుగ్గా వుంది. తిరువాంకూరు, కొచ్చిన్‌లలో స్త్రీల అక్షరాస్యతా శాతం 1875లో ఒకటి కంటె తక్కువ, 1901 నాటికి మూడు శాతం మించలేదు
ఈ చారిత్రిక నేపధ్యంలో చూస్తే, ఇటీవలి కాలంలో స్రీ విద్య విస్తరించడం, ముఖ్యంగా స్వాతంత్ర్యానంతరం, ఒక అభివృద్ధికరమైన అంశమే. ఇతర దేశాల్తో పోలిస్తే ఈ విషయంలో భారతదేశపు రికార్డు చాలా చాలా తక్కువ వయోజన స్త్రీ అక్షరాస్యత భారతదేశంలో కంటె ఆఖరికి సబ్‌-నహారా దేశంలో కూడా ఎక్కువే. చైనాతో పోలిస్తే ఇంకా బాధాకరంగా వుంటుంది. 15-19 సం॥ల వయను గల స్త్రీలలో సగానికి పైగా నిరక్షరాస్యులే మన దేశంలో. చైనాలో ఈ వయోపరిమితి గల ప్రీలలో 10 శాతం మాత్రమే నిరక్షరాస్యులు. (90 శాతం అక్షరాస్యులన్నమాట),
దీనికి, పరమ అధ్వాన్నమైన పాఠశాల పరిస్థితులొక కారణం. సరిగ్గా పనిచెయ్యని పాఠశాలలకు మగపిల్లల్నే పంపడానికీ ఇష్టపడని తల్లిదండ్రులు, ఇక ఆడపిల్లల్నెలా పంపిస్తారు? లేక వక్క వూళ్లకి ఎలా పంపిస్తారు? లేదా ఎక్కువ ఫీజు చెల్లించి ప్రయివేటు పాఠశాలలకు ఎలా పంపించగలరు? * ప్రభుత్వ పారశాలలు, ముఖ్యంగా పల్లెల్లో, అధ్వాన్నంగా ఉండటం నల్ల - నష్టపోయినవారు మగపిల్లల కంటె, ఆడపిల్లలే ఎక్కువ. స్త్రీలు టీచర్లుగా ఇష్టపడటం లేదని ద్రభుత్వ సర్వేలోనే తేలింది. కేరళ స్కూలు టీచర్లలో 63 శాతం లేడీ టీచర్లుండగా, ఉత్తరప్రదేశ్‌ మొత్తంగొ చూస్తే18 శాతం, గ్రామోణ ప్రాంతాలు విడిగా చూస్తే 13 శాతం. ఆడపిల్లలకు ఎనిమిదేళ్లు దాటిందనగానే మగ టీచర్ల దగ్గరికి చదువుకోవడానికి పంపడానికి తల్లిదండ్రులు జంకుతున్నారు. ఆడపిల్లలకు ప్రత్యేక స్కూళ్లు చాలా తక్కువ.
స్త్రీలలో అక్షరాన్యత తక్కువ వుండటానికి పాఠశాలల పనితీరు బాగోకపోవడం మాత్రమే ప్రధాన కారణం కాదు. లేడీ టీచర్లు ఎక్కువగా వుండాలి. విద్యాబోధనలో, పాఠశాల నిర్వహణలో * ద్రీలు ఎక్కువగా వుండాలి మన దేశంలో స్త్రీ పురుష వివక్షకు సంబంధించి మూడు అంశాలు ఈ స ందర్భంగా చెప్పుకోవాలి
ఒకటి - అస్తి పంపకంతో సహా స్త్రీలను వివక్షతో చూడటం వల్ల స్త్రీ విద్యకు అవకాశాలు తగ్గుతున్నాయి. పల్లెటూళ్లలో, ఆడవాళ్లలో అత్యధిక శాతం (బహుశా 99 శాతం) ఇంటి పనుల్తో, బిడ్డల్ని కనిపెంచడంతో సతమతమౌతూ వుంటారు. కొందరు వీటికి తోడు వ్యవసాయ పనులు కూడా చేస్తారు. ఈ దృష్టితో చూస్తే ఆడవాళ్ల చదువుకి అర్థం లేదనుకుంటారు. పోనీ ఇంటి పనులు, బిగల్ని కనిపెంచడంలోనే వుండిపోయినా, ఆడవాళ్లకు చదువు చాలా ఉపయోగకరమే కాని
82 దాన్నెవరూ గుర్తించరు. రెండు - పెళ్లి కాగానే స్త్రీ పుట్టింటితో సంబంధాలు తెంచుకుని, పెనిమిటితో వెళ్లిపోవాలి అంటే ఉన్న వూరు వదిలి వేరే (దూర ప్రాంతపు) ఊరికి వెళ్లిపోవాలి స్త్రీ విద్యకు ఇది కూడా ఆటంక కారణాలే. ఆడపిల్ల చదువుకోసం పెట్టిన పెట్టుబడి పరాయి వాళ్ల పాలయిపోతుందని - తల్లిదండ్రుతు భావిస్తారు. ఆడపిల్లల్ని చదివించడం అంటే, పరాయి వాళ్ల పెరట్లో మొక్కకి నీళ్లు పాయ్యడం లాంటిది - అని వారనుకుంటారుట. (ఇది ఒక తెలుగు సామెత అని లీలా దుబె తన "0౧ 116 ౮౦౧౩6600 006౭06ల: 10664 8113 ౪ 92810! 10612" - 1988 అనే (గ్రంథంలో ఉదహరించిందట అ సామెత అసలు స్వరూపం ఏమిటో ఏప్రాంతానిదో తెలిస్తే బాగుణ్లు - అను) మూడు - పెల్లి సందర్భంలో కట్నం. అమ్మాయిని ఉన్నంతలో కాస్త కలిగిన వాళ్ల యింటికే ఇవ్వాలనుకుంటారు తల్లిదండ్రులు. అమ్మాయిని ఎక్కువ చదివిస్తే అబ్బాయి (పెల్లి కొడుకు) ఇంకా ఎక్కువ చదువుకున్న వాడయి వుండాలి అంటే కట్నం బాగా ఎక్కువ ఇచ్చుకోవాలి. కనుక అమ్మాయిని మరీ ఎక్కువ చదివించడం తగదు. ఈ ఆలోచన చాలా ఎక్కువ మంది తల్లిదండ్రుల్లో వుంటుంది ల ఇవీ, తదితర చిన్నా పెద్దా కారణాల వల్ల, ఆడపిల్లల చదువు సమస్య స్త్రీ పురుష వివక్షతో ముడిపడి వుంది. ఎన్నో రంగాల్లో అభివృద్ధి చెందుతున్న భారతదేశంలో కూడా - ఆడపిలల చదువు విషయంలో నొధించిన అభివృద్ధి అంతంత మాత్రంగానే వుంది స్త్రీ పురుష వివక్ష (స్త్రీల అణచివేత) మరింత ఎక్కువగా ఉన్న ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో పరిస్థితి మరింత అధ్వాన్నంగా వుంది. ఈ వివక్ష తక్కువగా ఉన్న కొన్ని రాష్ట్రాల్లో పరిస్థితి ఆశాజనకంగా వుంది. ఉదాహరణకు కేరళ. కాని దక్షిణాదిన కూడా అన్ని రాష్ట్రాల పరిస్థితి ఒక్కలా లేదు. ఉత్తరాదిన - ముఖ్యంగా ఈశాన్యంలో మేఘాలయ, మణిపూర్‌, హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లలో పరిస్థితి ఏమో బాగులేదు. మరికొన్ని అంశాలు కూడా పరిశీలిద్దాం. మగపిల్లల్ని బాగా చదివిస్తే ఉద్యోగావకాశాలు "పెరుగుతాయి. కనుక తల్లిదండ్రులు ఎక్కువ మొగ్గు అటే చూపిస్తారు. (వృద్ధాప్యంలో తమను చూస్తారన్న ఆశ కూడా వుంటుంది) ఆడపిల్లల్ని చదివిస్తే ఏమో ఉపయోగం లేకపోవచ్చు. (ఈ సంగతి ఇంటింటికీ తిరిగి నిర్వహించిన ఒక సర్వేలో బయటపడింది) ఆమె చదువుకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనీ, ఆది ఆమె జీవితం బాగుపడటానికి ఉపయోగపడుతుందనీ - తల్లిదండ్రులు భావించాలి, స్త్రీ విద్య విషయంలో - కరుడుగట్టిన సంప్రదాయవాదం పై పోరాటం చెయ్యాలి. తల్లిదండ్రుల నిరుత్సాహాన్ని పోగొట్టాలి. అర్థిక మార్చు, సాంఘిక ఉద్యమాలు - కొంతవరకూ ఈ సమస్యను పరిష్కరించగలవు. స్త్రీ విద్య విషయంలో పట్టుదలతో కొన్ని ఉద్యమాలు నిర్వహించి, కార్యక్రమాలు చేపట్టడం వల్ల ఎంతో వెనకబడిన రాజస్థాన్‌లో కూడా కొంత మార్పు వచ్చింది. మరిన్ని ఉద్యమాలు, మరింత కార్యాచరణ, నిరంతర కృషి వుంటే - స్త్రీ విద్య మరీ అంత వెనకబడి వుండదు. విద్యరాజకీయ కార్యాచరణ విద్యారంగంలో ఎదురైన చాలా సమస్యల్ని ఇక్కడ చర్చించాం విద్యా విధానంలో లోపాలు,
83
అధికారుల నిర్లక్ష్యం, విద్యారంగం పై తక్కువ ఖర్చు, గ్రామ ప్రాంతాల్లో అధ్వాన్నమైన పారశాల నిర్వహణ, నిర్బంధ విద్యపై తగిన శ్రద్ధ చూపకపోవడం, స్త్రీ విద్య పట్ల నిర్లక్ష్యం - ఈ మొదలైన సమస్యలన్నీ చర్చించాం. ఈ నమస్యల పరిష్కారానికి చిత్తశుద్ధి లేకపోవడం, నిబద్ధత లేకపోవడం ప్రధాన కారణం. ఈ వైఫల్యాలకి మూలం అక్కడ వుంది.
విద్యారంగంలో ప్రభుత్వ విధానాలు ఇన్ని సంవత్సరాలుగా ఇంత ఘోరంగా విఫలమయినా, ఏ విధమయిన రాజకీయ వ్యతిరేకతా రాలేదు. ఇదే - పట్టణాల్లో సౌకర్యాల కొరత, అధిక ధరలు, ప్రపంచ బ్యాంకు వ్యవహారం - ఇటువంటి వాటిలో ఏ ఒక్కటయినా చాలు - ఒక పెద్ద రాజకీయ యుద్ధం బయళ్టేరేది. ప్రభుత్వం విద్యారంగాన్ని ఇంత అశ్రద్ధ చేసి ఇంత సులువుగా బయటపడటానికి కారణం, నిరక్షరాస్యులు రోజకీయంగా ప్రభుత్వాన్ని దెబ్బ తియ్యలేకపోవడమే. విద్యను ప్రభుత్వమే కాదు, రాజకీయ ఉద్యమాలు కూడా 'చిన్నచూవు చూశాయని అర్ధం అవుతున్నది
స్థానికంగా కూడా పరిస్థితులిలాగే వున్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఒక పల్లెటూళ్లో బడి, దాదాపు పది సంవత్సరాలు మూసేసి వుంటే - (అంబే తెరిచింది తక్కువ, మూసింది ఎక్కువా) ఉపాధ్యాయులు హాజర్‌ కాకపోతే - ఏ విధమైన సామూహిక నిరసన ఎవరూ తెలియచెయ్యలేదని ఒక వరిశోధనలో వెల్లడైంది. రాజస్తాన్‌లోనూ ఇదే పరిస్థితి టీచర్‌ స్కూలుకు వెళ్లనవసరం లేదు, సర్పంచ్‌ చల్లని చూపులుంటే చాలు. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో కంటె కేరళలో విద్యపై వ్యయం ఎక్కువ చేస్తారు ఇదే పరిస్థితి శ్రేరళలో వుంటే (అనలు వుండదు) - సహించే ప్రనక్తి లేదు. ఇందువల్లనే కేరళలో ఉన్నత విద్య బాగా సాధించారు. కేంద్రం నుంచీ, విదేశాల నుంచీ వన్తున్న నిధుల్ని వినియోగించుకోవడంలో ఉత్తరప్రదేశ్‌ విఫలమయింది. (ఇదే విషయం వైద్యరంగంలో రూడా చెప్పవచ్చును. ఉదాహరణకు శ్రేరళలో ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య శేంద్రంల్లో కొద్దిరోజుల పాటు ఆరోగ్య కార్యకర్త లేకపోతే - వెంటనే స్తానిక కమ్యూనిస్టు పార్టీ _ సంబంధిత జిల్లా కలెక్టరు కార్యాలయం ముందు ప్రదర్శన నిర్వహిస్తుంది. తమకు రావలసిన సౌకర్యాన్ని రాబట్టుకుంటుంది. అందువల్లనే కేరళలో పేద ప్రజలకు వైద్య సౌకర్యాలు అందుబాటులో వున్నాయి) ఉత్తరప్రదేశ్‌లో “సంపూర్ణ అక్షరాస్యత' ఒక కాంపెయిన్‌గా అమలు జరిపినా, ఫలితం దాదాపు శూన్యం. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో విద్యా వ్యాప్తికి - ఆర్థిక అటంకాలేం లేవు. ప్రభుత్వ విధానాలు, ప్రజల స్పందనా - ఈ రెండే లోటు (ఉన్నత విద్యారంగంలో కళాశాలలు, యూనివర్శిటీలు - చేరే విద్యార్థుల రాజకీయ శక్తి అపారమైనది. వీరు ఉత్తరప్రదేశ్‌ ఒకోసారి చాలొ బలమైన ఉద్యమాలు నిర్వహిస్తారు. పరీక్షల్లో కాపీ కొట్టడాన్ని నిరోధించే చట్టాన్ని (ఏంట-కాపీయింగ్‌ చట్టం) తీవ్రంగా వ్యతిరేకించి 1393 డిసెంబర్‌లో ఏర్పడిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని నానా అల్లిరీ చేశారు). అంచేత ఉత్తరప్రదేశ్‌లో విద్యా వైఫల్యానికి ప్రభుత్వం మాత్రమే కారణం కాదు _ రాజకీయ ఉద్యమాల నిర్లక్ష్యం కూడా కారణమే,
చివరగా - ప్రాథమిక విద్యావ్యాప్తి ఎక్కువగా రాజకీయ శక్తుల చేతుల్లో వుందని చెప్పాలి. భారతదేశం వంటి 'పేదదేశంలో కూడా “అందరికీ విద్య” అమలు జరగడానికి వనరులు కావాలంటే _ వస్తాయి. ఈ పధకాన్ని కొత్త యువతరం విషయంలోనైనా అమలు జరిగితే మంచిది. ఇది ఒక సాంఘిక సమస్య - ఇందులో చాలా సమస్యలున్నాయి. దీన్ని రాజకీయ సమస్య, అతి ముఖ్యమైన రాజకీయ సమస్య చెయ్యడంలోనే వుంది అంతా.
వ ల్‌ ప్రీ పరుష అసమానత వ్రల పాత్రు స్త్రీలలో అణచివేత స్త్రీ పురుషుల మధ్య అసమానత చాలా సంఘాల్లో వున్న ప్రధాన సమస్య. మరీ లని భారతదేశంలో. ఈ స్రీ పురుష అసమానత - స్రీ పురుషులలో అసమాన అక్షరాస్యత , రేటుకు ప్రధాన కారణం. దేశవ్యాష్తమైన ఒక లక్షణం ఏమిటంటే - ఒకే కుటుంబంలో కూడా - పురుషుల కంటె స్రీలు సాధారణంగా అన్ని రంగాల్లోనూ వెనకబడి వుంటారు. కేవలం విద్య, తెలివితేటలు మొదలైన రంగాల్లోనే కాదు - పౌష్టికాహారం (అందుబాటు), ఆరోగ్యం, జీవన పరిమితి వంటి సాధారణ రంగాల్లోనూ కూడా వెనకబడి వుంటారు 1920-30 వరకూ కూడా పురుషుల జీవన పరిమితి కంటె - స్రీల జీవన పరిమితి చాలా తక్కువ చాలా రాష్ట్రాల్లో ఇదే పరిస్థితి. మళ్లి స్త్ర పురుషులకు ఆహారం, ఆరోగ్యం మొదలైన అన్నిటి సమానావకాశాలు ఇచ్చినా, ఇదే పరిస్థితి. వెయ్యి మంది పురుషులకి స్రీల నిష్పత్తి భారతదేశంలో చాలా తక్కువ. యురోపియన్‌, ఉత్తర అమెరిక్షా దేశాలే కాదు ఆఖరికి సబ్‌-సహారన్‌ అఫ్రికా దేశాల్తో పోల్చి చూసినా తక్కువే. ఇది భారతదేశానికి మాత్రమే ప్రత్యేక పరిస్థితి. అన్నిటికంటె ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి అధ్యయనం చెయ్యవలసిన సమస్య. జనాభాలో స్త్రీపురుష నిష్పత్తి - ప్రపంచంలో వివిధ ప్రాంతాల మధ్య చాలా చెప్పుకోదగిన తేడాలున్నాయి. జీవన్‌ పరిమితిపై చాలా సాంఘిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక ప్రభావాలున్నాయి స్త్రీ పురుషులకు సమానావకాశాలు, ఆహారం, వైద్యం మొ॥ రంగాల్లో వున్నాయనడానికి స్పష్టమైన ఆధారాలున్నాయి. అసలు పురుష శిశుపిండం స్త్రీ శిశు పిండం కంటె బతికి భూమ్మాద పడే అవకాశాలు తక్కువ. పుట్టుక చేత మగబిడ్డలు ఎక్కువయినా - (అసలు గర్భధారణ విషయంలో పురుషపిండాలే ఎక్కువని రుజువయినా) క్రమంగా స్ర్తీల శాతమే ఎక్కువగా వుంటున్నది - యూరప్‌, దక్షిణ అమెరికా దేశాల్లో సగటున పురుషులు : స్రీలు నిష్పత్తి 1:1.05గా వుంటున్నది అయితే యుద్ధాల్లో మరణించేవారు పురుషులే కావడం కూడా ఈ నిష్పత్తి ఇలా వుండటానికి ఒక కారణం
85 అని కొందరంటున్నారు. అనేక మూడవ ప్రపంచ దేశాల్లో పరిస్థితి వేరే విధంగా వుంది. ఈ నిష్పత్తి ఉత్తర ఆఫ్రికాలో 0.96; చైనాలో 0.94 (బాంగ్లాదేశ్‌ పశ్చిమ ఆసియా దేశాల్లో కూడా ఇంతే) భారత దేశంలో ఇది 0.93 (ప్రపంచంలో అతి తక్కువ నిష్పత్తి కల దేశాల్లో మన దేశం ఒకటి. అయితే పాకిస్తాన్‌లో 0.911) అంటే స్ర్తీల సంఖ్య తక్కువ.
ఏ దేశపు స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తిని ప్రమాణంగా తీసుకుని చూసినా, భారతదేశంలో కొన్ని లక్షల మంది “మిస్సింగ్‌ - స్రీలు” ఉన్నారని అర్ధమౌతుంది. 1986 నాటి సబ్‌-సహారన్‌ ఆఫ్రికా స్త్రీ పురుష నిష్పత్తితో పోల్చి చూస్తే భారతదేశంలో 3.7 కోట్ల మంది “మిస్సింగ్‌ స్త్రీలు”న్నారు. చైనాలో 4 కోట్లు లేక 3.8 కోట్ల మందున్నారు. స్తీ పురుష నిష్పత్తి
మన దేశంలో ఈ స్రీ-పురుష నిష్పత్తి ఒక్కొక్క రాష్ట్రంలో ఒక్కొక్కలా వుంది. హర్యానాలో 0.87, పంజాబ్‌ ఉత్తరప్రదేశ్‌లలో 0.88, రాజస్థాన్‌లో 0.91. దక్షిణాన కొంచెం ఎక్కువగా వుంది. తమిళనాడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో 0.97; కర్ణాటకలో 0 96. కేరళలో పరిస్థితి ఇందుకు భిన్నంగా వుంది. చాలా ఎక్కువ 1.04. అంటే దాదాపు యూరోప్‌ దేశాల్లోనూ ఉత్తర అమెరికాలోనూ ఉన్నంత.
ఇందుకు కారణం ఆయా రాష్ట్రాల్లో అవలంబించే దృక్నధం, స్త్రీలపట్ల చూపే ఘోర వివక్ష, ఉదాహరణకు ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో స్త్రీలపై అణచివేత చాలా ఎక్కువ. అక్షరాస్యతా అవకాశాలు తక్కువ, అస్తి హక్కు తక్కువ, మగపిల్లలు కావాలనుకునే మోజు ఎక్కువ, పుట్టిన ఆడపిల్లల పట్ల అశ్రద్ధ ఎక్కువ, పుట్టింటికి దూరంగ స్త్రీలు అనుభవించే (అత్తవారింట్లో) దుర్భర దాన్యం ఎక్కువ, ఇలాంటివే ఇంకొ అనేకానేక కారణాలు. కేరళ సమాజంలో స్ర్తీల పరిస్థితి చాలా బాగుంటుంది. వారికి స్వేచ్చ ఎక్కువ. అందువల్ల కేరళలో స్ర్తీలలో అక్షరాస్యతా శాతం ఎక్కువ; సాంఘిక-రాజకీయ న్‌ ర్యశ్రమాల్లో స్రీలు పాల్లోవడం ఎక్కువ; కాగా కేరళ జనాభాలో ఎక్కువ మందిలో మాతృస్వామ్య వ్యవస్థ వంటిది ఉన్నది (స్త్రీకి వారసత్వ హక్కు).
ఈ ప్రాంతీయ విభేదాల్ని అధ్యయనం చెయ్యాలి. ఈ అధ్యయనం సాంఘిక అసమానతలకు సంబంధించి అనేక విషయాలపై వెలుగు ప్రసరింపవచ్చు. వివక్షకు కారణాలను విశ్లేషించవచ్చు.
భారతదేశంలో స్రీ-వురుష నివష్పత్తులకు నంబంధించి సాధారణంగా రెండు ద్రురభిప్రాయాలున్నాయి. అవి చర్చిద్దాం.
మొదటి అంశం : స్త్రీ శిశు హత్య ఈ సమాజంలో అంతర్గతంగా వుందని, అది ఎక్కడా మరణొలకు సంబంధించిన గణాంక వివరాల్లోకి రావడల్లేదనీ - ఒక అభిప్రాయం వుంది. కాని
న.
లోతుగొ గణాంక వివరాల్లోకి వెళ్లి చూస్తే - ఇది నిజం కాదని తెలుస్తుంది. (1981 గణాంక వివరాల్ని బట్టి ఇలాంటిదేదయినా వుందా అని ఒక పరిశోధనలో ఈ విషయం వెల్లడైంది).
ఒకలా జరగవచ్చు. శిశు మరణాల లెక్కల్లో - స్త్రీ శు హత్యలు కలిసిపోయి వుండవచ్చు. కాని మానవ శాస్త్రం దృష్ట్యా చూస్తే, స్రీ శశు హత్య అనేది పుట్టిన వెంటనే జరుగుతుంది. స్రీ ౩4
86 మరణాల్లో ఎక్కువ భాగం ఒక సంవత్సరం తరవాత జరుగుతున్నాయి. ఉదాహరణకు 1981లో వెయ్యికి - 113 మంది మగ శిశువులు మరణించగా, 115 మంది ఆడశిశువులు మరణించారు. ఇంకా ఎక్కువ వయనులో చూస్తే, అంట్లే ఐదేళ్ల వయసు లోపల మరణించే మగ పిల్లలు 68 కాగా, ఆడపిల్లలు 91 మంది మరణిస్తున్నారు. అంచేత స్త్రీ శిశు మరణాలు, స్త్రీ శిశు హత్య స్థాయి దాటిపోయాక జరుగుతున్నాయి. (పుట్టిన బిడ్డ గొంతులో వడ్డగింజ వేసి చంపినట్టు - అయిదేళ్ల పిల్లని చంపలేరు - అను) కాకపోతే ఆడపిల్లల ఆరోగ్యం పట్ట, పౌష్టికాహారం పట్ల, తదితర అంశాల పట్ల - చాలా వివక్ష చూపుతున్నారు, ముఖ్యంగా ఉత్తర భారతదేశంలో. అయితే, ఈ విధమైన స్పష్టమైన అశ్రద్ధ, దాదాపు స్త్రీ శిశు హత్య వంటిదేనని వాదించవచ్చును. శిశు మరణాలకు దారితీసే పరిస్థితులు కొంతవరకూ మామూలు కంటె భిన్నంగా, పైకి కనపడనంత మార్మికంగా, అంతర్లీనంగా వుంటాయి. ఇవి పత్రికల్లో సంచలనం సృష్టించే శిశు హత్య, విషం పెట్టి చంపడం, గొంతు నులిమి చంపడం వంటి వార్తల్లా కూడా వుండవు. సాంఘికాచారాల్లో, విధానాల్లో కలిసిపోయి వుంటాయి. స్త్రీ శిశు హత్య పూర్వం ఉన్నంత ఎక్కువగా ఈనాడు లేవు అని కూడా అనలేం. ఇక రెండవ విషయం - 'ముస్లిం ప్రభావం" వున్నదనే ఆరోవణ. మన దేశంలోని పశ్చిమ భాగం, ముస్లీం దేశాలకు దగ్గిరగా వుంది పైగా అ ప్రాంతాల్లో మొత్తం జనాభాలో ముస్లింల శాతం కూడా బాగానే వుంది. కనుక చాలా కాలంగా ఆ ప్రాంతంపై ముస్లిం మత ప్రభావం వుంది. అంటే ఒక దురభిప్రాయం వుంది కాని ఒక్కసారి గణాంక వివరాల వేపు, ఇతర వాస్తవాల వేపు దృష్టి మళ్లిస్తే
- ఇది ఎంత తప్పుడు అభిప్రాయమో తెలుస్తుంది. స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి అతి ఎక్కువ ఉన్న కేరళ రాష్ట్రం
- అంటె ఎక్కువ ముస్లిం జనాభా గల రాష్ట్రాల్లో - రెండవది. (1991 జనాభా ప్రకారం) జనాభాలో అతి తక్కువ శాతం ముస్లింలు గల రాష్ట్రం (1981 జనాభా ప్రకారం) పంజాబ్‌. ఇక్కడ ముస్లింల శాతం ఒక్కటి మాత్రమే. ఇక్కడ స్రీ పురుష నిష్పత్తి చాలా తక్కువ (పంజాబ్‌ 1981లో హర్యానాలో కలిసే వరకూ ఇదే పరిస్థితి. హర్యానాలో కూడ ముస్లింల శాతం చాలా తక్కువ), భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో హిందువుల్లో శిశు మరణాల రేటు, ముస్లింలలో విశ్చ మరణాల రేటు ఒకసారి పరిశీలిస్తే కొన్ని విషయాలు తెలుస్తాయి. ఒకటి - శిశు మరణాల రేటు పై - మత ప్రభావం కంటె, స్త్రీ పురుష వివక్ష ప్రభావం ఎక్కువగా వుంది. స్త్రీ శిశు మరణాల సంఖ్య ఉత్తర భారతంలో (పంజాబ్‌, హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్‌. రాజస్ట్రాన్స్‌ బీహార్‌లలో) ఎక్కువగా వుంది ఈ ఎక్కువకి హిందువులా ముస్లింలా అనే విభేదం లేదు. రెండోది - ముస్లింలలోనే స్రీ శశు మరణాలు ఎక్కువగా వున్నాయని చూపడానికి తగిన ఆధారాలేం లేవు. కాలానుగుణ ధోరణులు ఈ శతాబ్ది ప్రారంభం నుంచీ స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి భారతదేశంలో క్రమంగా తగ్గుతున్నదనే
87
సంగతి అందరికీ తెలిసిందే. 1901-1991 చుధ్యకాలంలో ఒకటే తగ్గడంగా తగ్గింది, చివరికి ఇంతవరకూ రికార్డయిన అన్ని నిష్పత్తులకంటె అతి తక్కువ స్థాయికి చేరుకుంది. ఇప్పుడు 1000 మంది పురుషులకు, 927 మంది స్రీలున్నారు (1000 మంది పురుషులకు 999 స్రీలు అనే రికార్డుతో ప్రారంభించి - క్రమంగా ఆధునిక నాగరికత పెరిగే కంప్యూటర్‌ యుగం (ప్రారంభమయ్యే సరికి 927కి తగ్గారు స్రీలు = అను)
రామ్ష్రాలవారీగా చూస్తే కొంత వైవిధ్యం వుంది. 1901 నుంచీ ప్రారంభించి బీహార్స్‌ ఉత్తరప్రదేశ్‌, ఒరిస్సాలలో స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి క్రమంగా తగ్గగా, కేరళ, హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లలో క్రమంగా పెరిగింది. పశ్చిమ బెంగాల్‌ మహారాస్ట్రలలో కొంత అస్థిరంగా వుండి, తరవాత స్థిరంగా వుండిపోయింది. (1891-1901 మధ్యకాలంలో 1000 మంది వురుషులకు స్త్రీల సంఖ్య 963 నుంచి 972కి పెరిగింది. 1896-7, 1599-1900 మధ్యకాలంలో కరువులు కూడా వచ్చాయి. విచిత్రంగా కరువు సమయాల్లో పురుషుల్లో మరణించేవారి శాతం పెరిగింది. కారణాల కోసం, ఇతర వివరాల కోసం ద్రెజ్స్‌ అమర్మ్యసేన్‌ల పరిశోధనలు, భాటియా చేసిన అధ్యయనాలు చూడండి),
మొత్తం భారతదేశంలో - స్త్రీ వురుష నిష్పత్తి పడిపోవడానికి కారజ-లు స్పష్టంగా తైలుస్తూనే వున్నాయి. జన్మించేది ఆడపిల్ల అని ముందుగానే తెలునుకొని (ఆధునికశాస్త్ర పరిజ్ఞానం “పెరగడం వల్ల) పుట్టకముందే కడుపులో చనిపోయేలా చెయ్యడం. ఇందువల్ల స్రీల సంఖ్య తగ్గుతున్నది. (ఇది 1970, 80 తరవాత ఎక్కువయింది. 1901 నుంచీ ఈ కారణాన్ని లెక్కలోకి తీసుకోలేం).
మరొక చిత్రమయిన విషయం. స్రీ పురుష నిష్పత్తి బాగా తక్కువగా వున్న రాష్ట్రాల్లో జనాభా పెరుగుదల ఎక్కువగా వుంది. 1901] నుంచీ స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి పెరగకుండా వుండివుంటే _ 1991 నాటికి (సెరుగుతున్న జనాభా లెక్కల ప్రకారం) స్రీ పురుష నిష్పత్తి - వెయ్యికి 970 ఉండి వుండున్ను (1901 నాటి 972 కంటె కేవలం 2 తక్కువ). /
వివిధ రాష్ర్రాల్లో స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి రేటు ఎలా వున్నాయో పట్టికలో చూడవచ్చు. ఉత్తర- వళ్చిను రాష్ట్రాలైన పంజాబ్‌, హర్యానా, రాజస్థాన్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌లలో స్రీ-వురుష నిన్పత్తి అతి తక్కువగా వంది. కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌, కర్ణాటక, తమిళనాడులలో నగటు కంటె కొంచెం ఎక్కువ వుంది బీహార్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌లో స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి పడిపోయింది. వివిధ వయన్సులలో స్రీ-పురుష జనాభా నిష్పత్తిని కూడా కొందరు అధ్యయనం' చేశారు. 30 ఏళ్ల వయసు స్త్రీ పురుషుల జనాభా చూస్తే చాలా ఎక్కువ తక్కువలకు లోనయ్యింది. (ఇందుకు సంబంధించిన వివరాల్లో తయారు చేసిన గ్రాపులో 30 ఏళ్ల వయసు గల స్త్రీ-పురుష రేఖ ఎన్నో ఎత్తుపల్లాలు సూచిస్తుంది. 1961-71 మధ్య ఇది బాగా పలానికీ దిగి " 1981 నాటికి కొంచెం పైకి లేచింది) దీన్నిబట్టీ చూస్తే స్రీ పురుష నిష్పత్తి వయో పరిమితుల్ని బట్టీ చూసినా, రాష్ట్రాలవారీగా చూసినా, లేక ఆయా సంవత్సరాల జనాభా లెక్కల్ని బట్టి చూసినా - ఎక్కడౌ పొంతన లేకుండా వున్నట్టు తెలుస్తుంది.
వివిధ వయో పరిమిత్సుల్లో స్రీ పురుష జీవన (ప్రమాణాలు పరిశీలిస్తే అవి పురుషుల విషయంలో బాగా పెరిగాయని తెలుస్తుంది. జీవన స్థితి గతులు మెరుగుపడటం, వైద్య సౌకర్యం
88 పట్టిక -13 _ భారతబేశంలో స్రీ పురుష నిష్పత్తి తగ్గుదల (రాష్ర్రాలవోరీ వివరాలు, 1901-91) ఖారత దేశ పురుష జనాభా (రాష్ట్రాల వాటా) స్తీ పురుష నివృత్తి 1901 1991 1901 1991 లేడా (1991-1909 భారతదేశం 1000 1000 972 927 -కీర్‌ బీహార్‌ 0111 0.104 1054 011 -143 తమిళనాడు 0079 0.065 1,044 974 70 ఒరిస్సా 0.042 0037 1,037 971 -66 కేరళ 0027 0.033 1004 1036 +32 మధ్యప్రదేశ్‌ 0.071 0079 990 931 -ర్‌9 అంధ్రప్రదేశ్‌ 0.080 0.078 985 972 వ! కర్ణాటక 0.055 0.053 983 960 -23 మహారాష్ట్ర 0081 0.094 978 934 44 గుజరాత్‌ 0.039 0.049 954 934 -20 పశ్చిమ బెంగాల్‌ 0.073 0082 945 917 -28 ఉత్తరప్రదేశ్‌ 0.210 0.170 937 879 -5్‌8 అస్సాం 0.014 0.027 919 923 +థీ రాజస్థాన్‌ 0045 0.053 905 90 +ర్‌ హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌ 0.009 0.006 884 976 +రి2 హర్యానా 0.021 0020 867 865 -2 పంజాబ్‌ 0034 0.025 832 882 +50 ఇతర రాష్ట్రాలు/ కేంద్రపాలిత 0.009 0.025 943 887 -56 అతనన. పకన పట టు.
-
- ఆధారం ;: అమూల్య రత్ననందా (న్యూఢిల్లీ, 1992) 1991 జనాఖాస్తై వరిశోధనా వత్రం ఇందులో జమ్మూ-కాళ్ళీర్‌ వివరాలు లేవు అందుబాటులోకి రావడం పురుషులకే ఎక్కువ. బీహార్‌ ఉత్తరప్రదేశ్‌ గ్రామోణ ప్రాంతాల్లోని స్త్రీల పరిస్థితి చూస్తే ఈ శతాబ్ది ప్రారంభానికీ ఇప్పటికీ పెద్ద తేడా లేదేమోననిపిస్తుంది. వురిటి సమయంలో శిక్షణ పొందిన వైద్య నిపుణులు అందుబాటులో వుండటం లేదు ఉత్తరప్రదేశ్‌లో అస్పత్రులలో శిశు జననం 4 శాతం, బీహాంలో 12 శాతం, కేరళలో 92 శాతం! మాతా శిశు సంరక్షణ “పరిస్థితి కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఎంత అధ్వాన్నంగా వుందో ఈ వివరాలే తెలుపుతున్నాయి. పురుషులకే అన్ని రకాల సౌకర్యాలూ అందుతున్నాయి. ముందు ముందు మరిన్ని వివరాలు చూద్దాం. స్త్రీపురుష వివక్ష, కులం స్త్రీ వురుష నిష్పత్తి అన్ని కులాల్లోనూ, అన్ని మతాల్గోనూ ఒకే రకంగా లేదు. తక్కువ కులాల్లో పరిస్థితి చాలా అధ్వాన్నంగా వుంది.
89 స్వాతంత్ర్యం రాక ముందు కాలానికి నంబంధించిన జనాభా లెక్కలు చూస్తే స్రీ-పురుష నిష్పత్తి, దేశం మొత్తంలో కంటె, తక్కువ కులాల్లో చెవ్పుకోదగినంత ఎక్కువ వుంది. ఇది ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదు. 1991 వచ్చేసరికి షెడ్యూల్డు కులాల్లో వెయ్యి మంది పురుషులకి స్త్రీలు 922, మొత్తం జనాభాలో అయితే స్రీలు 927. (షెడ్యూల్డు, బ్రైబుల్లో 972 స్త్రీలున్నారు, వెయ్యి మంది పురుషులకీ) అంటే మిగతా కులాల్లో లాగే వుంది పరిస్థితి. పెద్ద తేడా లేదు. స్వతంత్ర్యానికి ముందున్న లెక్కల్లో - షెడ్యూల్డు కులాల విషయంలో తప్ప - కులాల (ప్రాతిపదిక మిద జనాభా లెక్కలు సేకరించలేదు. ఆ తరవాత కులాల వారీగా (కనీసం ఉన్నత కులాలు, వెనకబడిన కులాలు - మొదలైన వర్గీకరణతోనైనో) జనాభా వివరాలు సేకరించడం ప్రారంభమయింది. మరొక విషయం ఏమిటంటే - ఒకసారి ఒక కులం/వర్గం - గా భవించిన కొందర్ని - తరవాత లెక్కల్లో మరొక వర్గంలో కలిసి లెక్కిస్తారు. ఇది చాలా చిక్కు పరిస్థితి. (కొత్తగా కొన్ని వెనకబడిన కులాలుగా గుర్తింపు పొందుతున్నాయి, కొన్ని షెడ్యూల్డు కులాలుగా వర్గీకరణ పొందుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితి 1947 తరవాత తలెత్తింది - అను) పరిస్థితి సంక్లిష్టం కాకుండా వుండేందుకు, మనం ఉత్తరవ్రదేశ్‌ని తీసుకుని పరిశీలిద్దాం. ఈ రాష్ట్రంలో 1981 జనాభా లెక్కల్లో 66 షెడ్యూల్డు కులాలున్నాయి. వీటిలో 47 కులాల్ని - 19301 నాటి జనాభా లెక్కల చిట్టాల్లో గుర్తించగలం. ఈ 47 కులాల్పీ తీసుకుని 1901 నాటి జనాభాలో స్రీ- పురుష నిష్పత్తిని, షెడ్యూల్డు కులాల వరకూ, లెక్క కట్టవచ్చు. పట్టిక -14 ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ప్రీ పురుష నిష్పత్తి - 1901, 1981 (వివిధ కులాల, మతాల వారీగా) 1901 మొత్తం జనాఖా 1901 1981 (వేలలో) స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి ప్రీ-పురుష నివృత్తి
- పషెడ్యూల్లు కులాలు చమర్లు 5,891 986 880 మొత్తం షెడ్యూల్డు కులాలు 9,821 970 592 2, క్షతియ, రాజవుత్ర, రాకూర్‌ 3,354 887 878
- ఇతర హిందువులు 27,517 829 మొత్తం హిందువులు (1+2+3) 40,692 935 881 ముస్లింలు 6,731" 957 903 ఇతరులు 269 783 884 మొత్తం 47,692 937 885 ఈ పట్టికలో షెడ్యూల్డు కులాలుగా చూపించిన వార్ని లోగడ “అంటరాని వారు' అని పిలిచేవారు. వీరిలో 1901 నాటికి స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి సగటు కంటె కాస్త ఎక్కువగానే వుంది. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని షెడ్యూల్డు కులాల వారిలో చమర్ల సంఖ్య అత్యధికం. వీరిలో 1901 నాటి స్త్ర పురుష నిష్పత్తి 986. మొత్తం జనాభాలో స్రీ పురుష నిష్పత్తి అప్పటికి 937 మాత్రమే. 1981 నాటికి
90 చమర్లతో సహా మొత్తం షెడ్యూల్ఫు కులాల స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి - రాష్ట్ర సగటు నిష్పత్తికి దగ్గిరగా వుంది. దీన్ని బట్టి చూస్తే చమర్లలో స్త్రీల పరిస్థితి లోగడ కంటె మెరుగై - ఉన్నత కులాల స్రీలతో సమానంగా ఉందని చెప్పుకోవచ్చు. (ముస్లింలలో స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 1901లో 957 కాగా, బాగా తగ్గిపోయి 1381 నాటికి 9038 పడిపోయింది)
ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని క్షత్రియ వంశాల్లో (తదితర యుద్ధ నిపుణుల కులాల్లో) పురుషస్వామ్య వ్యవస్థ చాలా తీవ్ర రూపంలో వుంది ఇది తరతరాలుగా కొనసాగుతున్నది వీరిలో స్త్రీ శిశు హత్య, శైశవ స్థాయిలో వివాహం, వేర్పాటు (పరదా),"వరకట్నాలు, సతీసహగమనం, బహుభార్యత్వం, భర్త మరణిస్తే మరిదితో వివాహం - మొదలైన సమస్త పితృస్వామ్య అవలక్షణాలూ ఇప్పటికీ యధాతధంగా వున్నాయి ఈ కారణాల చేత 1901 నాటికి - 1000 మంది పురుషులకీ, ఈ ఉన్నత కులాల్లో స్త్రీల సంఖ్య 887 మాత్రమే ఆ తరవాత క్రమంగా పరిస్థితుల్లో, జాతీయోద్యమం ఉచ్చదశలో ఉన్న కాలంలో, మార్పు వచ్చింది కనుక స్రీ పురుష నిష్పత్తిలో తేడాకి - ఇతర కులాల్లో కారణాలు వేరు, ఈ క్షత్రియ రాజపుత్ర వంశాల్లో కారణాలు వేరు
స్రీలను అణిచివుంచే ఈ పితృస్వామ్య లక్షణాలు క్రమంగా ఇతర కులాలక్కూడా వ్యాప్తి చెందుతున్నాయి. తక్కువ కులాల వారు ఆర్ధికంగా వృద్ధి చెంది ఊన్నత కులాల వారితో సమానంగా సాంఘిక హోదా పాందుతున్నప్పుడు - ఈ అవలక్షణాలు అంటుకుంటున్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో క్షత్రియ - రాజపుత్ర కులాలు, మిగతా వారికి ఆదర్శంగా వుంటున్నాయి. తక్కువ కులాల వారు వారి స్థాయినందుకోవాలని, కనీసం ఆచార వ్యవహారాల్లో, ప్రయత్నిస్తుంటారు.
షెడ్యూల్డు కులాల్లోనూ - ఉన్నత కులాల్లోనూ స్త్రీ పురుష నిష్పత్తిలో తేడాక్రి కారణం _ కేవలం ఈ విధంగా అభివృద్ధి పొందడానికి ప్రయత్నించడంలో మాత్రమే లేదు ఇతరత్రా మరికొన్ని కారణాలున్నాయి స్త్రీ పురుష వివక్ష పేదవర్గాల్లో మరింత ఎక్కువ వుంటుంది గణాంక వివరాలో! వెళ్లి చూసినా ఈ పరిస్థితి మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది ఆర్థికంగా ఉన్నత స్థాయికి చెందితే స్త్రీల పరిస్థితి మెరుగవుతుంది.
"షెడ్యూల్డు కులాల్లో, స్రీ పురుష నిష్పత్తి నాటకీయంగా 1961 తరవాత చాలా మార్చులక్రు గురయ్యింది ఉత్తరప్రదేశ్‌లో మొత్తం జనాభాతో పోల్చితే స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి 909 కాగా, షెడ్యూల్లు కులాల్లో 1961లో 941 వుంది ముపషృయ్యేళ్ల తరవాత, అంటే 1991లో ఈ అంకెలు ఇదే క్రమంలో
“877, 879. అంటే స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి షెడ్యూల్డు కులాల్లో 1961 తరవాత 941 నుంచి 8708 పడిపోయిందన్నమాట! ఇతర రాష్ట్రాల్లోనూ ఇదే పరిస్థితి వుంది
ఇదంతా చూడగా ఆర్థిక ప్రగతి, దానంత అదే, స్త్రీ పురుష వివక్ష తగ్గించడానికి అంతగా ఉపయోగపడక పోవచ్చుననిపిస్తుంది. ఆర్ధిక ప్రగతి సాధించినంత మాత్రంచేత స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి పెరగదు. పంజాబ్‌, హర్యానాలు ఇందుకు మంచి ఉదాహరణ, 1947 తరవాత ఈ రాష్ట్రాల్లో అర్థిక ప్రగతి గణనీయంగా వుంది, తలసరి ఆదాయం పెరిగింది ఒక్క ఉత్తరప్రదేశ్‌ని మినహాయిస్తే, మిగతా అన్ని రాష్ట్రాల కంటె - ఈ రాష్ట్రాల్లో స్రీ వురుష నిష్పత్తి చాలా తక్కువ వుంది. స్తీ పురుష సమానత సాధించాలంటే - అర్జిక ప్రగతి కాదు - సాంఘిక ప్రగతి సాధించాలి.
91
స్త్రీల పాత్ర
స్తీ విద్యక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. మొత్తం సమాజంలో విద్యావ్యాప్తికి కృషి చెయ్యడం మాత్రమే కాక, ప్రత్యేక స్రీలలో విద్యావ్యాప్తికి మరింత పట్టుదలగా కృషి చెయ్యాలి. మరో విషయం ఏమిటంటే - స్రీలకు ఆర్ధికంగా సంపాదించే ఉద్యోగాల్లో మరిన్ని ఎక్కువ అవకాశాలివ్వాలి.. ఇలా జరిగితే కుటుంబాల్లో స్త్రీల ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది. అమెకు ఇతరులపై ఆధారపడే బాధ తప్పుతుంది. చదువుకోవడం వల్ల - కేవలం డబ్బు సంపాదించే ఉద్యోగం చెయ్యడమే కాకుండా _ సామాజికంగా ఇతర రంగాల్లో అభివృద్ధి పొందవచ్చు. అంటే ఆడపిల్ల కుటుంబానికి ఇక ఎంత మాత్రం బరువు కాదు
అప్పుడు - స్త్రీలలో మరణాల రేటు తగ్గుతుంది స్త్రీ శిశువులు బ్రతికి బట్టకట్టే పరిస్థితులు మెరుగవుతాయి. ఐదేళ్ల లోపు వయసు గల ఆడపిల్లల్లో మరణాల రేటు - ఇండియా, చైనా, బంగ్లాదేశ్‌, పాకిస్తాన్‌ మొదలైన దేశాల్లో ఎక్కువగానే వుంది. చిత్రంగా అమెరికా, సబ్‌-సహారన్‌ ఆఫ్రికా దేశాల్లొ పరిస్థితి ఇందుకు భిన్నంగా వుంది. అక్కడ ఆడపిల్లల మరణాల రేటు తక్కువ.
భారతదేశంలోని దాదాపు అన్ని జిల్లాలకు సంబంధించి, ఐదేళ్లలోపు శిశుమరణాల వివరాలు - 1981 సం॥ లభిస్తున్నాయి. ఈ వివరాల ఆధారంగా దైంజ్‌, మూర్తి మొదలైనవారు కొంత అధ్యయనం చేశారు _ స్రీ శిశు మరణాల రేటు ఎక్కువని తేలింది. ఇది అన్ని జిల్లాల్లో ఒకేలా వుండదని అందరికీ తెలుసు. స్త్రీలలో అక్షరాస్యతా రేటు, పేదరికం, పట్టణీకరణ, ్రనూతి సమయంలో వైద్య సౌకర్యం, షెడ్యూల్డు కులాల్డో, షెడ్యూల్డు బైబ్స్‌లో పరిస్థితులు నిరాశాజనకంగా వుండటం - ఇవన్నీ ఈ తేడాలకు కారణాలు. పట్టణీకరణ జరిగిన ప్రాంతాల్లో పరిస్థితులు కొంత మెరుగ్గా వున్నాయి.
ప్రీ సంపాదనాపరురాలైతే, పిల్లల పెంపకంలో ఎక్కువ శ్రద్ధ తీసుకునే అవకాశం వుంది. ఇందులో కొంత చిక్కు లేకపోలేదు. స్రీలు ఇంటి చాకిరీ, ఉద్యోగపు పని రెండు చేసి విపరీతంగా అలిసిపోవడం వల్ల, పిల్డిల్ని సరిగ్గా చూడలేకపోవచ్చు. (మగమహారాజులు బిడ్డల పెంపకంలో భార్యతో నమాన బాధ్యత తీసుకోవడానికి ఇష్టపడరు).
స్రీలలో (తల్లుల్లో) విద్య అభివృద్ధి పొందితే - శిశు మరణాలు తగ్గుతున్నట్టు తేలింది. భారతదేశంలోనే కాదు - దాదాపు (మూడవ ప్రపంచ) దేశాలన్నిట్లోనూ ఇదే పరిస్థితి వున్నది. గ్రర్భథారణ, స్తే విముక్తి
జననాల రేటు పెరిగితే స్త్రీల జీవితాలు దుర్భరమయ్యే అవకాశం వుంది. నిరంతరం కనడం, పెంచడం అనే భావం వారి మిద పడుతుంది. ఆసియా ఆఫ్రికా దేశాల్లో ఇప్పటికీ స్త్రీల మిద ఈ భారం రుద్దుతున్నారు. భారతదేశంలో స్రీలకు స్వాతంత్ర్యం లేకపోవడం వల్డ, తరచుగా గర్భధారణ, శిశు మరణాలు పెరుగుతున్నాయి. అంటే స్త్రీల సాంఘిక స్థాయి (స్వాతంత్ర్యం) పెరిగితే శిశు మరణాలు తగ్గుతాయన్నమాట.
స్తీ విద్యకూ, గర్భధారణకూ దగ్గిర సంబంధం వుంది ఈ సంబంధం గురించి ఇతర
92 దేశాల్లో కూడా అధ్యయనం జరిగింది. చదువుకున్న స్రీలు - మాటిమాటికీ గర్భధారణకు అంగీకరించరు. చదువుకోవడం వల్ల వారి లోకానుభవం విస్తరిస్తుంది జ్ఞానపరిధి కూడా విస్తరిస్తుంది. కుటుంబ నియంత్రణ పధకాల్ని యంత్రికంగా అర్ధం చేసుకోవడమేకాక, ఆచరిస్తారు, "అమలుపరుస్తారు కేరళలో ఇలా జరిగింది. విద్యావంతులైన స్త్రీలలో గర్భధారణ రేటు తగ్గింది. దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా ఆ అనుభవాల్లోంచి గుణపాఠాలు నేర్చుకోవాలి. మొత్తం దేశంలో గర్భధారణ రేటు 3.7 కాగాకేరళలో 1.8 స్త్రీ విద్య వల్లనే ఇది సాధ్యమయింది. జననాల రేటు తగ్గింది. మరణాల రేటు తగ్గితే జననాల రేటు కూడా తగ్గుతుంది. పిల్లలు మరణించి వారసులు ఉండరేమోనని భయం ఏర్పడితే, మరింత మంది పిల్లల్ని కనడానికి సిద్ధపడతారు. శిశు మరణాలు తగ్గితే = ఒక రకంగా - శిశు జననాలు కూడా తగ్గుతాయి. కేరళలో మరణాలు తగ్గగానే, గర్భధారణ తగ్గింది. 1951-61 మధ్య శిశు జననాలు వెయ్యికి 44 కాగా, 1991లో వెయ్యికి 18 మాత్రమే. ఇందుకు స్త్రీ విద్య, స్త్రీల పొత్రకు ప్రాధాన్యం పెరగడం ఇందుకు కారణం. ఇటీవల, అసలు ప్రపంచంలోనే, భారతదేశంలో మరీ ముఖ్యంగా, జననాల రేటు తగ్గించవలసిన అవసరం ఎంతయినా వుంది. చైనా జననాల రేటును, చాలా తీవ్రమయిన పద్ధతులు అవలంబిస్తేనే, బాగా తగ్గించగలిగింది. భారతదేశానిక్కూడా అ మార్గమే అనుసరించవలసిన అవసరం వుంది. అయితే (బిడ్డల్ని కనాలనుకునే) స్రీలకు 'స్వేచ్ళ నిరాకరించకూడదు. ప్రాచ్య దేశాల్గోలాగ స్రీలకు అవకాశం ఇవ్వాలి. సాంప్రదాయిక, సాంస్కృతిక పద్ధతుల్ని అనుసరించాలి. ఇందిరాగాంధీ పాలనలో, ఎమర్జెన్సీ కాలంలో (1975-77) కుటుంబ నియంత్రణ ఆపరేషన్‌లను నిర్బంధంగా అమలుపరిచారు. చట్టపరమైన పొరహక్కులకు భంగం కలిగింది. ఇటువంటి ఘర్షణతో కూడిన విధానాల్ని - ఆ తరవాత వచ్చిన ఎన్నికలలో - ప్రజలు తిరస్కరించారు. ఈ కుటుంబ నియంత్రణ విధానాన్నే ప్రజలు ఒక దశలో వ్యతరేకించారు. ఎమర్జెన్సీలో అమలయిన ఈ నిర్చ్భంధ కుటుంబ నియంత్రణ విధానాల వల్ల - ఆ తరవాత సంవత్సరాల్లో, జననాల కేటు స్తబ్ధంగా వుండిపోయింది - ఇది 1385 వరకూ సాగింది కొన్ని ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో గర్భధారణ రేటు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నచోట, నిర్బంధ కుటుంబ నియంత్రణా విధానాల్ని జనం పెద్దఘర్షణ లేకుండా ఆమోదించారు. అసలు అధికార యంత్రాంగలోన్సే కుటుంబ నియంత్రణకు సంబంధించి కొన్ని లక్ష్యాలు విధించడం వల్ల - సాధారణ కార్యక్రర్తల వరకూ వైద్యాధికారులందరూ - అన్ని రకాల విధానాల్లోనూ లక్ష్యాలు సాధించబూనుకున్నారు, పేదరిక నిర్మూలన పథకాలకు (రుణ మంజూరు వగైరా) అర్హత కోల్పోతారని బెదిరించడం, ఇద్దరికంటె ఎక్కువ మంది పిల్లల్ని కన్నతల్గులకు ఆర్థిక సౌకర్యలు నిరాకరించడం, కుటుంబ నియంత్రణ అవరేషన్లు చేయించుకున్న వారికే అన్ని రకాల అరోగ్యసేవలూ ఉచితంగా చేసి మిగతా వారికి నిరాకరించడం, ఆఖరికి - ఇద్దరి కంటె ఎక్కువ మంది పిల్లలున్న వారు పంచాయితీ ఎన్నికల్లో పాల్గోవడానికి అనర్హులని ప్రకటించడం - ఈ మొదలైన విధానాలనేకం అవలంబించారు. (ఈ చివరి పద్ధతి రాజస్తాన్‌, హర్యానాల్లో అమలుపరిచారు దీన్ని ప్రజలు మెచ్చుకున్నారు కూడా. కాని
93
ఇది వ్యక్తి స్వేచ్చను హరించడమే కాక, ప్రజాస్వామ్య విలువలకు కూడా భంగకరం). అయితే ఈ విధానాల వల్ల ముందు ముందు కొన్ని విపరీత పరిణామాలు-రావచ్చు. వైద్య విధానాలలోనే కాక, సాంఘిక సూత్రాలలో కూడా కొంత ఘర్షణ కలగవచ్చు.
శేరళ్ళ విద్యావంతులైన స్త్రీల (తల్లులు) ద్వారా సాధించిన తక్కువ జనన రేటు, చైనా నిర్బంధ విధానాల ద్వారా కూడా సాధించలేకపోయింది. నిర్బంధ విధొనాల వల్ల చైనా సాధించినదేమిటో మనం స్పష్టంగా చెప్పలేం. చైనాలో నిర్బంధ కుటుంబ నియంత్రణతో పాటు - స్రీ విద్య, సమర్ధవంతమైన వైద్య సదుపాయాలు, స్రీలకు ఇర్థిక ఆదాయాన్నిచ్చే ఉద్యోగాలు, అన్నిటి కంటె ముఖ్యం ఆర్థికాభివృద్ధి - మొదలైన పనుల వల్ల జనన రేటు తగ్గించుకోగలిగారు. ఈ పద్ధతుల వల్ల
- భారతదేశంలో సగటు జననాల రేటు కంటె - చైనాలో జననాల రేటు తగ్గింది.
శేరళలో, చైనాలో కంటె, తక్కువ జనన రేటుకు కారణం కేవలం కుటుంబ నియంత్రణ విధానాల అమలు మాత్రమే కాదు, తదితర కార్యక్రమాలు కూడా కారణం (ఉదా! విద్య, వైద్యం, ఆర్థికాభివృద్ధి. .) కేరళలో స్రీలలో విద్యావంతుల శాతం 86, ఇది భారతదేశపు సగటు - 39 కంటె ఎక్కువ, చైనాలో స్రీ విద్యావంతుల శాతం 68 కంటె ఎక్కువ పుట్టబోయేది ఆడ శికువని ముందుగా తెలుసుకుని గర్భంలోనే పిండవిచ్చిత్తి చైనాలో సాగుతున్నది, భారతదేశంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాగుతున్నది, కాని కేరళలో ఇలా జరగడం లేదు. ఆడబిడ్డా, మగబిడ్డా తెలుసుకొని గర్భస్రావం చేయించుకోవడానికి చట్టవరంగా నిషేధించడం ఈ నమన్యకు ఒక పరిష్కారం. కొని ప్రజలు ఈ చట్టాన్ని సులభంగానే ఉల్లంఘిస్తారు.. గనక స్త్రీ వురుష వివక్ష లేని కుటుంబ వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడమే - ఈ సమస్యకు పరిష్కారం.
నిర్భంధ విధానాలు అవలంబించకుండా కేరళలో జననాల రేటు తగ్గించారు. కొంచెం ఇంచుమించుగా దీన్ని తమిళనాడులో కూడా సాధించారు (తమిళనాడులో గర్భధారణ రేటు 1991లో 22) 1980లలో చాలా రాష్ట్రాల్లో ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి
గర్భధారణ రేటు, శిశు మరణాల రేటు తగ్గించడానికి స్త్రీల సహకారం చాలా అవసరం అనే సంగతి గుర్తించాలి. నిర్బంధ విధానాలు కాక - గర్భధారణ రేటు తగ్గింపు, శీశుమరణాల తగ్గుదల, స్రీ సంక్షేమం, మౌలిక స్వేచ్చ - ఇవన్నీ అమలుపరచాలి (అసలు మన దేశంలో కుటుంబ నియంత్రణ అంటేనే స్రీలకు వేనక్టమి ఆపరేషన్లని అర్ధం వచ్చేసింది 13-49 వయసు మధ్య స్త్రీలకి ఆపరేషన్లు తప్ప ఇంకేం తెలియదు. వీళ్లకి ఆధునిక పరిజ్ఞానం లేదు. వీరిలో చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే కండోమ్‌ గురించి తెలుసు. వీళ్లకు తెలిసిన ఇతర సమాచారం కూడా తక్కువే) వైధవ్యం స్తే పురుష సంబంధాలు
భారతీయ సమాజంలో స్త్రీలు సాంఘిక, రాజకీయ కార్యకలాపాలలో పాల్గొనకపోవడానికి చాలా కారణాలున్నాయి. ఈ కారణాలు ఎవరి దృష్టినీ అంతగా ఆకర్షించినట్ట లేదు. ఇటీవల్సి కాలంలో స్త్రీలలో కొద్దిపాటి చైతన్యం వుంది. .స్త్రీ పురుష విభేదాల్నీ ఆడపిల్లల్ని కనడం పట్ల వ్యతిరేకతనీ ప్రశ్చిస్తున్నారు. కాని ఇంకా అనేక విషయాలు ఈ పురుషస్వామ్య సమాజంలో అలా
రి4 కొనసాగుతూనే వున్నాయి. ప్రసవ సమయంలో స్రీ ఆరోగ్యం, ప్రసవానంతరం తల్లి మరణం, స్రీల ఆస్తి హక్కుకు భంగం కలగడం (అసలు చట్టంలోనే స్రీల పట్ల వివక్ష వుంది), స్త్రీల పై దురాచారాలు ఈ మొదలైనవి ఇప్పటికీ కొనసాగుతూనే వున్నాయి.
స్త్రీల విషయంలో కొట్టవచ్చినట్టు కనపడే మరొక విషయం - భర్త లేని స్త్రీల సంక్షేమం,
భర్తలేని స్త్రీలు (1991 జనాభా లెక్కల ప్రకారం) దేశంలో 3 కోట్ల 30 లక్షల మంది వున్నారు అంటే మొత్తం స్రీలలో 8 శాతం అన్నమాట ఈ జనాభా - వ్యవసాయ కఠూలీల్లో స్త్రీలతో సమానం. భర్తలేని ఈ స్త్రీల పరిస్థితి చాలా దారుణం. ఒకే వయసు గల భర్తకు స్త్రీల కంటె, భర్త లేని స్త్రీలలో మరణాలు 86 శాతం ఎక్కువని ఇటీవల జనాభా లెక్కల విశ్లేషణలో తేలింది. భర్త మరణిస్తే - ఆ యింటి ఆదాయం హరాత్తుగా పడిపోతుంది. వారి భార్యలు ఘోర పేదరికానికి గురవుతారు. సాంఘికంగా, మానపికంగా ్రుంగిపోతారు, చెప్పరాని కష్టాలు ఎదుర్కోవలసి వస్తుంది.
వైధవ్యం, భారతీయ స్త్రీల జీవిత విధానాన్ని బలంగా ప్రభావితం చేస్తుందనేది స్పష్టం. 60 ఏళ్ల వయసు గల స్రీలలో 63 శాతం, 70 ఏళ్లవయసు గల స్త్రీలలో 80 శాతం భర్తలేని వారే. అంటే ఎక్కువ వయసు వరకూ జీవించే భారతీయ స్త్రీలలో అత్యధికులు వైధవ్యం అనుభవిస్తున్నారన్నమాట చిన్న వయసు గల స్త్రీల విషయంలో ఆలోచిస్తే - గర్భధారణ, వైధవ్యం, ముసలితనంలో రక్షణ లేకపోవడం - ఈ అంశాలన్నిటికీ ఒక దానితో ఒకటీ సంబంధం వృంది.
ఈ సమస్య ఇంత తీవ్రంగా వున్నా, సాంఘిక చర్చల్లో గాని, పరిశోధనల్లో గాని, పత్రికలూ, కేడియోలూ మొదలైన మోడియాలో గాని - వీరి ప్రసక్తే వుండదు ఎప్పుడైనా సతీసహగమనం వంటి విషయాలు చర్చకు వస్తే తప్ప - వీరు ఎవరికీ గుర్తుండరు. మోడియాలో చాలా తరచుగా స్త్రీలపై అత్యాచారం మాత్రం కనిపిస్తుంది స్త్రీలపై జరిగే కుటుంబ హింస కూడా కనిపిస్తుంది
వైధవ్యం ఇరిత అశ్రద్ధకు గురి కావడానికి కారణం, ఇది కేవలం స్త్రీల సమస్య మాత్రమే కావడం. భారతీయ్మప్తేరషుల్లో భార్య మరణించినవారి శాతం కేవలం 2.5 శాతం మాత్రమే. (8 ఇ-అం స్త్రీలు భర్తలు లేని వారని చెప్పుకున్నాం) భార్య మరణించిన పురుషులు తరచుగా మళ్లీ పెళ్లి చేసుకోవడమే - వీరి శాతం ఇంత తక్కువగా ఉండడానికి కారణం జీవిత భాగస్వామి మరణించడం అనే సమస్య పురుషులలో ఒక రళంగ్యా, స్త్రీలలో మరొక రకంగా వుంటుంది. భార్య మరణించిన పురుషులకు మళ్లీ పెళ్లి చేసుకునే స్వాతంత్ర్యం వుంటుంది. ఆస్తిలో భాగం రావడం, రాకపోవడం సమస్యలుండవు. ఉద్యోగం చేసుకుని డబ్బు సంషాదించుకోవడానికి అభ్యంతరం వుండదు సంతానం నుంచి అన్ని విధాలా సహాయం కూడా అందుతుంది వైధవ్యం అనుభవించే స్రీలకున్న సమస్యలంత తీవ్ర సమస్యలు - భార్య పోయిన పురుషులకు కూడా వుండిపోతే - మన సాంఘిక పరిశోధకులు వారి మోద కూడా దృష్టి పెట్టి వుందురు.
వైధవ్యం అనుభవించే స్త్రీల పరిస్థితులు అంతటా ఒకేలా వుండవు. ప్రాంతాన్ని బట్టి, తులాన్నీ మతాన్నీ బట్టి, సాంఘిక వర్గాన్ని బట్టి, వయస్సును బట్టి సమస్యలు మారుతూ వుంటాయి ఉత్తరభారత దేశంలో ఇటీవల జరిపిన కొన్ని సర్వేల ఆధారంగా ఈ సమస్యల్ని పరిశీలిద్దాం
ఒకటి - పురుషస్వామ్య సమాజంలో స్త్రీలకు అస్తి హక్కు లేదు చట్టంలో వున్నా అమలు
95
కావడం లేదు ఇటీవల దీన్ని ప్రల్నిస్తున్నారు. భర్త మరణించిన స్త్రీలకు తమ ఆస్తిహక్కు కాపాడుకోవడం చాలా కష్టమైపోతున్నది. ప్రస్తుత చట్టం ప్రకారం స్త్రీకి, భర్త మరణానంతరం, అతని ఆస్తిలో, భూమితో సహా, వాటా వుంటుంది తండ్రి నుంచి వచ్చే ఆస్తి హక్కుక్‌ - ఇదె అదనం. ఇదె చట్టం. కాని సర్వేలో ఈ చట్టం దాదాపు అమలు కావడం లేదని తేలింది. ఆమెకు వుండే ఆస్తి హక్కు చాలా చాలా తక్కువ దీని వల్ల ఆమె ఆదాయం మాత్రమే కాదు, ఆమెకు గల హక్కులన్నీ పోతాయి
రెండు - భర్త మరణానంతరం ఎక్కడ వుండాలి? భర్త మరణించాక స్రీ సాధారణంగా అత్తవారింట్లోనే వుంటుంది. అత్తవారింట్లో పొందే ఆదరణ చాలా తక్కువ (చీదరింపు, అవమానం ఎక్కువ). భర్తకు అస్తి వుండి, అందులో అమెకు వాటా వుంటే అత్తమామలతో చాలా తగువులు పడవలసి వుంటుంది. అంచేత అత్తవారిల్లు విడిచిరానూ లేదు, వుండి సుఖపడనూ లేదు.
మూడు - భర్త మరణించాక తిరిగి పెళ్లి చేసుకునే స్వేచ్చ వుండదు. కొన్ని ఉత్తరదేశపు సమాజాల్లో ఆమెని మరిదికిచ్చి పెళ్లి చేస్తారు. ఇది చాలా మామూలుగా జరిగే ఆచారం. అతి తక్కువ సందర్భాల్లో - తగిన వయసుండి, పిల్లలు లేకపోతే, తిరిగి పెళ్లి చేసుకుంటారు
నాలుగు - అసలే స్త్రీ పురుష వివక్ష వల్ల, భర్త లేని స్రీలకు ఉద్యోగం దొరకడం మరింత కష్టం. వీరు ఎక్కువ వయసు వారు కావడం బహుశో ఒక కారణం కావచ్చు
అయిదు - భర్త లేని స్రీలకు, ఇతర కుటుంబ సభ్యుల నుంచి గాని, కులస్తుల నుంచి గాని అందే సహకారం తక్కువ. ఒక్కోసారి, ఎదిగిన కొడుకుంటే, అతని కుటుంబంతో కలిసి వుండవచ్చు. గ్రామాణ ప్రాంతాల్లో ఉమ్మడి కుటుంబాల్లో, భర్త మరణించిన స్త్రీకి రక్షణ వుంటుందనేమాట - భ్రమే భర్త మరణించాక అత్తమామలతో కలిసి వుండటం చాలా అరుదని - ఉత్తరాదిన జరిగిన ఒక సర్వేలో తేలింది. ఫిల్లల్ని పెట్టుకుని విడిగా వుంటుంది లేదా ఎదిగిన పిల్లల కుటుంబాల్లో కలిసి వుంటుంది, వాళ్లకి బరువుగా బతుకు ఈడుస్తుంది. తన కర్మఅనీ, విధి అనీ నమ్ముతుంది. -
అంచేత వైధవ్యానికీ పురుషస్వామ్య విధానాలకీ దగ్గిర సంబంధం వుంది. వారసత్వపు హక్కు, సహజీవనం, పునర్వివాహం... చూడగా భర్తలేని స్రీల సమన్య మొత్తం పురుషస్వామ్య, పురుషాధిపత్య భావజాలంతో చేసే యుద్ధం పై ఆధారపడివుంది. స్త్రీల ఆస్తిహక్కు (భూమి హక్కు) మొ॥ సాధించుకోవాలంటే బలమైన మహిళా ఉద్యమం వుండాలి. (భర్తలేని) ఏకాకి స్రీలు ఉద్యమాల్లో ముందుండటం గమనించవలసిన విషయం, స్తీ పురుష సమానత సాంఘిక ప్రగతి
సాంఘిక ప్రగతిలో స్రీల పాత్ర లోగడ ప్రస్తావించుకున్నాం బిడ్డలు బాలారిష్టాలు దాటి బతికి బట్టకట్టడం, గర్భధారణ మొదలైన విషయాల్లో ప్రత్యేకంగా స్రీల పాత్ర ఎంతయినా వుంది. పంజాబ్‌, హర్యానాలలో శిశు మరణాలు, గర్భధారణ రేటు - అఖిల భారత సగటు రేటు కంటె తక్కువేం లేదు (హర్యానాలో గర్భధారణ రేటు కొంచెం ఎక్కువగా కూడా వుంది) ఈ రొష్ష్రాల్లో తలసరి ఆదాయం, ఇతర రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే, ఎక్కువే కనుక ఆదాయానికి, స్త్రీల పరిస్థితి[
96
సంబంధం లేదన్నమాట (కనీసం ఈ రెండు రాష్ట్రాల్లో)
ఇందుకు భిన్నంగా, సాంఘిక ప్రగతి అత్యధికంగా ఉన్న రాష్ష్రాల్లో, (మెరుగైన ఆరోగ్యం, శిశుమరణాల రేటు, గర్భధారణ రేటు తక్కువ) స్త్రీలు సాంఘిక, ఆర్థిక రంగాల్లో బాగా ముందంజ వేస్తున్నారు. కొట్టవచ్చినట్టు కనపడే రెండు ఉదాహరణలు - కేరళ మణిపూర్‌ రాష్ట్రాలు. స్త్రీలలో ఎక్కువ అక్షరాస్యతా శాతం (ఆస్తి హక్కు) కేరళ అభివృద్ధికి ఒక కారణం స్త్రీ విముక్తి (ముఖ్యంగా ఆర్థిక రంగంలో) మణిపూర్‌ అభివృద్ధికి కారణం. స్త్రీ శు మరణాల తగ్గుదలేకాదు, మొత్తంగా శిశు మరణాలే ఇక్కడ తక్కున
కాసేపు జనాభా బెక్కలు, ఇతర గణాంక వివరాలూ అలా వుంచుదాం సంఘంలో చెరి సగం మందిలో సృజనాత్మకతని అణిచివేసినవుడు, ఇంటి చాకిరీ బిడ్డలు కనడం తప్ప మరి ఏ విధమయిన అవకాశమూ లేనవుడు - సాంఘిక ప్రగతి సాధ్యం కాదు కాగా ఎక్కువ మందికి సాంఘిక ప్రగతి ఉండనే ఉండదు. ఇంటొచాకిరీకి పరిమితం కాకుండా, ఉపయోగకర సాంఘిక కార్యకలాపాల్లో పాల్గాంటే, ఆర్థిక ప్రగతి కూడా ఉన్నతంగా వుంటుంది. రాజకీయరంగం, సాంఘిక సంస్కరణలు కూడా స్త్రీల భాగస్వామ్యుంతో మరింత అర్ధవంతంగా వుంటాయి
కేరళ ఉత్తరప్రదేశ్‌ కంటె, శిశు మరణాల కేటు తగ్గుదల, గర్భధారణ దేటు తగ్గుదల పాధించుకోవడమే కాదు, ఇతర సాంఘికరంగాల్లో కూడా సనాతన సంప్రదాయిక విలువలని దాటి ప్రగతి సాధించింది. మొత్తంగా స్తీల జీవితంతో పొటు పౌర జీవనం కూడా అభివృద్ది పొందింది. ఈ రాష్ట్రంతో పోలిస్తే పెద్ద ఉత్తరభారత రాష్ట్రాల్లో కాలం చెల్లిన భూస్వామ్య విధానాలు ఎక్కువ, అగ్రకుల ఆధిపత్యం, దోపిడీ ఎక్కువ, రాజకీయ రంగంలో అవినీతి కూడా ఎక్కువే. కేరళని పక్కన పెట్టి ఇతర దక్షిణాది రాష్ట్రాల్ని చూసినా, ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో (పేద ప్రజల) సాంఘిక వెనుకబాటుదనం ఎక్కువ... ఈ తేడాలకు కారబాలు ఆలోచిస్తే, అందులో స్త్రీల అణచివేత కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
మతం, జాతీయత కంటె - స్రీ పురుష వివక్ష చాలా తీవ్రంగా అన్నిట్ని మించిపోయేంత ఎక్కువగా వుంది. శిశు మరణాల్లో ఉత్తరాది రామ్ర్రాల్లో హిందూ, ముస్లింల మధ్య తేడా లేదని లోగడ చూశాం. ఉత్తర భారతానికీ, పాకిస్తాన్‌కీ మధ్య కూడా అచ్చే తేడొ వుండదు, అలాగే కేరళ, శ్రీలంకం మధ్య కూడా తేడా వుండదు.
చివరగా నాలుగు విషయాలు ముచ్చటించుకుందాం.
ఒకటి - భారతదేశంలో స్త్రీ పురుష వివక్త, స్త్రీల అణచివేత చాలా ఎక్కువ. ఇక్కడి సాంఘిక దురాగతాల్లో ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. స్త్రీ పురుష నివక్ష విషయంలో ఇతర దేశాలు సాధించిన ప్రగతి కూడా అంతంత మాత్రమే.
రెండు - స్రీ పురుష వివక్ర ఆర్థిక వృద్ధి సాధించినంత మాత్రంచేత పోదు. ఇంకా ఇతర సాంఘిక కారణాలనేకం వున్నాయి. స్త్రీ ఆర్థికంగా వృద్ధి సాధించిన సందర్భంలో కూడా ఈ వివక్ష పూర్తిగా పోదు. మౌలికమైన సాంఘిక సంస్కరణ జరగనిదే ఈ వివక్ష తగ్గదు
97
మూడు - స్త్రీ పురుష వివక్ష కేవలం సాంఘిక వైఫల్యం మాత్రమే కాదు. .తదితర రంగాల్లో వైఫల్యానికి ఇది దారి తీస్తుంది. శిశుమరణాలు, గర్భధారణ మొ॥ రంగాల్లో స్రీల పాత్ర లోగడ! చూశాం.
నాలుగు - చివరగ్యా సాంఘిక మార్పుకి ముఖ్యమైన శక్తిగా స్త్రీని గుర్తించాలి కాని ఈ విషయంలో చాలా అశ్రద్ధ జరిగింది అభివృద్ధికి సంబంధించిన చర్చల్లో కూడా ఈ అంశాన్ని విస్మరించారు. ఇది ఒక్క భారతదేశానికి మాత్రమే వర్తించే విషయం కాదు. ఏ దేశంలోనయినా ఇది నిజమే. భారతదేశంలో స్త్రీలలో ఇటీవల కొంత చైతన్యం వచ్చింది స్రీలు మరింత చురుకుగా అని రంగాల్లో ముందుకు రావాలి, సాంఘిక, రాజకీయ, అర్థిక రంగాల్లో పైకి రాకుండా స్త్రీని అణిచి వుంచితే, అది కేవలం స్త్రీని అణిచి వుంచినట్టు కాదు, మొత్తం సంఘాన్నే అణిచినట్టు, ఈ విషయంలో మనకు కేరళ ఆదర్శం కావాలి “స్రీ విముక్తి” - కేవలం స్రీల సమన్య కాదు, మొత్తంగా సాంఘిక ప్రగతిలో భాగం.
98 06 ఠర్ణిక సరళీకరణల తీరనాతీ 1991 మే 4వ తేదీన “ది ఎకనమిస్ట్‌” అనే పత్రిక ప్రచురించిన “భారతీయ ఆర్థిక సర్వే” పుస్తకం అట్టడుగు - బోనులో వున్న పులిబామ్మ అలంకరించింది అప్పుడు భారతీయ ఆర్థిక రంగం చాలా కష్టాల్లో వుంది, అ సర్వే రిపోర్టు 'భారతదేశ భవిష్యత్తు లోగడ ఎన్నడూ బేనంత భయంతో ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నది అనే వాక్యంతో ప్రారంభమైంది. ఈ అర్థిక దుస్థితికి నేరాన్ని అధికార యంత్రాంగం మోదికి తోసింది. త్వరలో ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. గనక, రాబోయే కొత్త ప్రభుత్వం ఆర్థిక పరిస్థితిని చక్కబెట్టేందుకు సత్వర చర్యలు చేపట్టగలదని రాసింది అయితే ఎన్నికల అనంతరం ఏర్పడిన కొత్త ప్రభుత్వం - అందుకు అనుగుణంగా ఆర్థిక సంస్కరణలు చేపట్టింది
“ద్ది ఎకనమిస్ట్‌” పత్రిక సర్వే అట్ట మిద బోనులో వున్న పులిబొమ్మ వెయ్యడం అనేక విధాల - తగినదే భారతదేశానికి చాలా సుదీర్ధమైన వాణిజ్య, వ్యాపార, పారిశ్రామిక చరిత్ర వున్నది. భారతదేశపు చేనేత వస్త్ర పరిశ్రమతో, అందుకు ఏ విధమైన యంతత్రశక్తి లేకుండా వృద్ధి పొందుతున్న పరిశ్రమలో - పోటీపడటానికి లాంకషైర్‌ వ్యర్థ ప్రయత్నం చెయ్యవలసి వచ్చింది. (లాంకొపైర్‌ - పశ్చిమ ఇంగ్లండ్‌లో ఒక నగరం. 16-15 శతాబ్దాలలో వస్త్ర పరిశ్రమలలో ప్రసిద్ధి పొందింది - అను]
' భారతదేశంలో నైపుణ్యం గల పనివారుండేవారు. భారతదేశం విదేశాల్లో వర్తకం చేసేది. ఎన్నెన్నో చిన్నా పెద్దా పరిశ్రమలుండేవి అవి ఇతర దేశాల్లో పోటీ పడేవి. అప్పుడు కూడా బోనులో ఒక జంతువుండేది.
1991 చివర్లో వచ్చిన ఆర్థిక సంస్కరణలు తైసెన్సులనూ, అధికార యంత్రాంగాన్సీ నియంత్రించే ప్రయత్నం చేసింది. ఆ సంస్కరణలు అట్టే దూరం వెళ్లలేదు. వెళ్ళాయన్న ఆశ వుండేది అర్థిక సంస్కరణలు, వెసులుబాటువల్ల - కొన్ని రంగాల్లో ఎగుమతి సాధ్యమయింది, విదేశీ మారకద్రవ్యం బాగానే వచ్చింది. అంతర్జాతీయంగా మంచి స్పందన వచ్చింది కొత్త ఆర్థిక విధానాలు, పెట్టుబడులూ వచ్చాయి. “ది ఎకనమిస్ట్‌” లాంటి పత్రిక ప్రశంసల వర్షం కురిపించింది. అమెరికాలో “ఫోర్స్‌” పత్రిక 1994 మే 23 సంచిక అట్ట మోద భారతదేశ చిత్ర పటాన్ని వేసి “త్వరలో భారతదేశం చాలా మంచి మార్కెట్‌ ఇవ్వగలదు" - అని రాసింది
99
ఇంత జరిగినా, భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి అంతంత మాత్రమే. స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి, స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి మొ॥ రంగాల్లో 1991-94 వార్షిక నివేదిక ప్రకారం, అంతకు ముందు దశాబ్దం సాధించిన వృద్ధి కంటె - తక్కువ వృద్ధినే సాధించింది. స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తిలో కొద్దిపాటి వృద్ధి సాధించిన మాట నిజమే. అదే ఆర్థిక.సంస్కర్తలు పదే పదే చెబుతుంటారు. కాని బోనులో వున్న పులి ఇంకా - కనీసం ఇప్పటికి -బయటికి దూకలేదు.
ఆర్థిక వృద్ధిలో - ఈ కొద్దిపాటి చర్య అనేది - కీలక నమస్య కాదు. ప్రతి ఏటా స్టూల జాతీయోత్పత్తి, స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి పెరుగుతూనే వున్నాయి. కాని నిరక్షరాస్యతా వెనకబాటుతనం వల్ల దేశం ఆర్థికంగా ముందడుగు వెయ్యలేకపోతున్నది. వృద్ధి రేటులో తగ్గుదలను ఎలాగయినా పెంచవచ్చు, కాని ఈ సాంఘిక అసమానతలు కొనసాగుతూనే వుంటాయి. అభివృద్ధి అవకాశాల్ని అడ్డుకుంటాయి "భారతీయ ఆర్ధిక విధానాన్ని బోనులో పెట్టింది అధికారుల నిర్లక్ష్యం (దుర్వినియోగం) కాదు - నిరక్షరాస్యత, పౌష్టికాహార _లోపం, అనారోగ్యం, సాంఘిక అనమానతలు - దానికి అనుబంధంగా వున్న ప్రభుత్వ అలసత్వం, ప్రజల్లో చైతన్యం లేకపోవఢం,
అంతమాత్రం చేత మౌలిక ఆర్థిక సంస్కరణలు అవసరం లేదనడం లేదు. ఈ పుస్తకంలో మము ఆర్థిక అభివృద్ధిని విసృతార్ధంలో, సాంఘిక అవకాశాల పెంపుదలతో ముడిపడి వున్న అభివృద్ధి అనే అర్ధంలో, వివరించే ప్రయత్నం చేశాం." మార్కెట్‌ ప్రతిబంధకాన్ని తొలగించడమే కాదు, అందువల్ల ఏర్పడే ఆర్థిక అవకాశాల్ని అందరూ వినియోగించుకునేలా కూడా చూడాలి. అక్షరాస్యత, ఆరోగ్యం, సాంఘిక రక్షణ, భూమి హక్కులు, స్రీ పురుష నమానత్వం, స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం - ఇవన్నీ ఉండాలి ఇవన్నీ ఉండాలంటే ప్రజల్లో చైతన్యం పెరగాలి. వులిని బోను.లోంచి విడిపించాలంటే ఆర్థిక విముక్తినీ సంస్కరణల్లీ దొటి మరింత ముందుకు వెళ్లాలి.
వప్రభుత్వాలన్నీ - ఏ మినహాయింపూ లేకుండా అన్ని ప్రభుత్వాలూ - విద్యకు తగినంత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని ఒప్పుకుంటున్నాయి. ఒప్పుకోవడం కాదు సమస్య - అమలు పరచాలి దే జరగలేదు. భారతదేశంలో కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయ విద్య బాగొ వృద్ధి పొందింది. (ఈ పుస్తక రచయితలలో ఒకరయిన అమర్త్యసేన్‌ - 1970లో “భారతీయ విద్యారంగంలో సంక్షోభం” అనే లాల్‌బహదూర్‌ శాస్తి స్మారకోపన్యానంలో ఈ విషయాలన్నీ ఎత్తి చూపించారు. అ తరవాత పాతికేళ్లు దాటిన్నాఆ లోపాలన్నీ అలాగే వున్నాయి - పైగా మరింత నిజమయ్యాయి) కాని - ప్రాథమిక విద్య విషయంలో ప్రపంచంలోని చాలా దేశాల కంటె వెనకబడి వుంది.
దేశంలో సగానికి సగం జనాభా - స్త్రీలలోనయితే మూడింటి రెండు వంతుల జనాభా నిరక్షరాస్యులుగా వుంటే, ఇక ఆ దేశాన్ని ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెయ్యడం ఎవరి తరమూ కాదు. ప్రపంచ మార్కెట్‌ను సమర్థవంతంగా వినియోగించుకోవాలంటే, నిపుణులయిన వారు కావాలి (అంటే చదువుకున్నవారు కావాలి). ఆసీయా 'పులుల' (కొరియా, థాయ్‌లాండ్‌, మొ॥ దేశాలు) విజయం, మరీ ముఖ్యంగా ఇటీవలి కాలంలో చైనా విజయం, భారతదేశం కంటె ఎక్కువ శాతంలో వున్న విద్యావంతుల వల్లనే సాధ్యమయింది. ఇది పులిబోనులోని ఒక అంతరం. అంటే భారతీయ సాంఘిక, ఆర్థిక వ్యవస్థలోని ఒక అంతరం,
100
ఈ విళ్లేషణకీ స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తికీ సంబంధం లేదు. (నిరక్షరాస్యత, అనారోగ్యం వుంటే ఆర్థికాభివృద్ధి సాధ్యం కాకపోవచ్చుననేది వేరే విషయం) 1980లకు ముందు - అర్థిక సంస్కరణలకు ముందు - భారతదేశంలో తలసరి స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి ఎక్కువ రేటులోనే వుండేది, ముందు ముందు మరింత ఎక్కువగా సాధించవచ్చు కూడా, కంప్యూటర్‌ రంగం వంటి దానిపై దృష్టి పెట్టి మరింత అభివృద్ధి సాధించవచ్చు. కాని అలా చేస్తే భారతదేశపు పేదరికం తగ్గదు, సాంఘికంగా మరింత వినృతంగా అభివృద్ధి చెయ్యాలి (దక్షిణ కొరియాలోనూ, చైనాలోనూ- చేసినట్టు). ఇది సాధ్యం కావాలంటే విద్య చాలా అవసరం.
1960, 70ల్లో బ్రెజిల్లో అతి చురుగ్గా అర్థిక వృద్ధి జరిగింది, కాని అక్కడ పేదరికాన్ని ఏమాత్రం తగ్గించలేకపోయారు. సాంఘిక వెనకబాటుతనాన్నీ తగ్గించలేకపోయారు. కారణం - అక్కడ అన్ని వర్గాలూ ఆర్థికాభివృద్ధిలో పాలు పంచుకోకపోవడం. (అందుకు అవకాశాలు యివ్వకపోవడం). ఈ బ్రెజిల్‌ను త్తూర్చు - ఆసియా దేశాలకు వర్తిస్తే తేడా ఎక్కడుందో తెలుస్తుంది. అప్పుడు భారతదేశం - బహంశా దక్షిణ కొరియా మార్గాన్ని గాక, బ్రెజిల్‌ మార్గాన్ని పట్టిపోవచ్చు
ఫోర్స్‌ పత్రిక భారతదేశాన్ని “రూపొందుతున్న ఉత్తమ మార్కెట్‌” అని అభివర్ణించింది. భారతదేశంలో మధ్యతరగతి ప్రజలు చాలా ఎక్కువ సంఖ్యలో వున్నారు. అంతమాత్రం చేత పేదరిక నిర్మూలన సులభం అని చెప్పినట్టు కాదు. తూర్పు ఆసియా నుంచీ, చైనా నుంచీ మనం నేర్చుకోవలసిన పాఠాలు అభివృద్ధి గురించి కాదు, సాంఘిక సహకారంతో కూడిన విస్తృతమైన అభివృద్ధి గురించి. ప్రజలే మన లక్ష్యాలూ, సాధనాలూ
భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం షాందుతున్న సందర్భంలో నెహ్రూ చేసిన ఉఊపన్యాసంతో మేం ఈ వున్తకం ప్రారంభించాం. “పేదరికాన్నీ, అజ్ఞానాన్నీ, అనారోగ్యాల్నీ, అనమానతల్నీ అంతమొందించవలసిన” బాధ్యతల్నీ, మన ముందున్న కర్తవ్యాల్నీ ఆయన తన ఉపన్యాసంలో గుర్తు చేశారని చెప్పాం. అజ్ఞానాన్నీ, నిరక్షరాస్యతనీ నిర్మూలించడం, పేదరికాన్ని పారదోలడం, అనారోగ్యాన్ని నిరోధించడం, సాంఘిక అసమానతల్ని రూపుమాపడం - ఇవి మన కర్తవ్యాలుగా లక్ష్యాలుగా వుండాలి. ఇందుకోనమే మన పెద్దలు మనకు స్వాతంత్ర్యం తెచ్చారు.
ఈ రంగాల్లో మన సామర్థ్యం ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధిస్తుంది. ఆర్థిక విజయంలో మాన్వ సామర్థ్యాలకి తగిన ప్రాధాన్యత వుంది. స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తిని మన విజయానికి త్పుద్రి ఫలితంగా భావించకూడదు (కొన్ని వర్గాలు భావిస్తున్నాయి గాని - అది సరికాదు) నెహ్రూ చెప్పిన పనులు _ నిరక్షర్ణాస్యతా నిర్మూలన, అనారోగ్యం లేకుండా చెయ్యడం - ఇవి మంచి పనులే (క్రాన్సి అవే సర్వస్వం కాదు) ఇదంతొ చేస్తే “మానవ పెట్టుబడి” పెరుగుతుంది. అయితే ఇదంతా సాధనమే కాని లక్ష్యం కాదు.
మన సాధనాలూ, మన లక్ష్యాలూ స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. అప్పుడు మానవ సామర్థ్యాల యొక్క ప్రాధాన్యం తెలుస్తుంది అవి ఆర్థికాభివృద్ధి సాధనలో సాధనాలుగా ఉపకరిస్తాయి. విద్య,
101
ఆరోగ్యం, తదితర అంశాలు మానవ జీవితాన్ని సుఖతరం చేస్తాయి. ఈ రకమైన ఆర్థికాభివృద్ధిలో రెండు అంశాలు ఇమిడి ఉన్నాయి.
ఒకటి - అవిభాజ్యమైన, అంతర్గతమైన మానవ సామర్థ్యాలు.
రెండు - ఇవి ఎంత ఆచరణ సాద్యాలు, ఎంతవరకూ అభివృద్ధి సాధనలో ఉపకరిస్తాయి
- అనేది. విద్య, ఆరోగ్యం అనేవి తప్పని జీవితావసరాలు. ఇవి ప్రజలందరూ అనుభవించాలి. ఈ సాధనలో ప్రజలందరూ పాల్గ్లోనాలి,
ఇదే మేం చెప్పదలుచుకున్నాం.
ప్రజలే కేంద్రంగా వుండే ఈ విధానం గురించి మేం చెప్పదలుచుకున్నాం. మార్కెట్టూ, ప్రభుత్వాలూ కాక ప్రజలే ఈ అభివృద్ధి సాధనలో కేంద్ర శక్తి కావాలని మా అభిప్రాయం. మౌలిక అవసరాలూ, సంస్మరణలూ
ఆర్థికాభివృద్ధి ప్రక్రియ సర్వసమగ్రంగా వుండాలి. అన్ని వర్గాలూ నమానంగా ఈ ప్రక్రియలో పాల్గోవాలి.
విద్య, ఆరోగ్యం, సాంఘిక భద్రత, భూ సంస్కరణలు, తదితర రంగాలన్నీ అశ్రద్ధకు గురయ్యాయి. అందువల్ల ఆర్థికాభివృద్ధికి అంతథాయం ఏర్పడింది... నంన్కర్తలు తరచుగా “*బోను”లోని ఈ భాగాన్ని విన్మరిస్తుంటారు. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎదుర్కొనే సమస్యల్ని సమగ్రంగా పరిశీలించాలి. గ్రీకు పురాణ గాధల్లో యులిసిస్‌ పేరు మిరు వినే వుంటారు. అతడు సముద్ర యాత్రలో ఒక గుహకీ, ఒక సుడి గుండానికీ మధ్యలోంచి ప్రయాణం చెయ్యవలసి వచ్చిందట. తను ఓడ గుహకి చేరువయితే గుహలోని ఒక మోహిని (రూపంలోని సముద్ర రాక్షసి) తినేస్తుంది. ఇంతకు ముందు ఎందరో నావికుల్ని అలా తినేసింది. కాస్త అటు జరిగి సుడిగుండం వేవు వెళితే మృత్యువు తప్పదు. ఇటువంటి ప్రాణాంతకమైన విషను పరిస్థితిలో పడ్డాడు యులిసిస్‌. భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిస్థితి సరిగ్గా అలాగే వచ్చింది.
ఈనాడు భారతదేశంలో వన్తున్న ఆర్థిక సంస్కరణలపై చాలా చర్చ జరుగుతున్నది. అన్ని కోణాల్లోనూ జరుగుతున్నది. సంస్కరణల స్వభావంపై, సంస్కరణ విధానంపై కూడా ఈ చర్చ సాగుతున్నది (1991-1995 మధ్యకాలం - అను) ఈ చర్చను జాగ్రత్తగా విశ్లేషించుకోవాలి. ఉళ్పత్తికి హానికరమైన నిబంధనల్ని సడలించడం గాని, అంతర్జాతీయ వినిమయానికి అవకాశాలు పెంచడం గొని - చాలా జాగ్రత్తగా చెయ్యాలి. భారతదేశం ఆర్థిక రంగంలో లోగడ చేసిన పారపాొట్లకి చాలా ఎక్కువ మూల్యమే చెల్లించవలసి వచ్చింది ల
ఉళృత్తికి హానికరమైన ప్రభుత్వ నిబంధనలు, నిషేధాలూ, సూత్రాలూ - అన్నీ క్రమంగా సడలించాలి. ఆయా రంగాల్లోని పరిశోధకులూ, పరిశీలకులూ వాటిని వ్యతిరేకించారు. ఇది ఒక్క భారతదేశ సమస్యే కాదు, షారుగునున్న అభివృద్ధి పొందుతున్న దేశాల్లో కూడా ఇదే పరిస్థితి. అయితే భారతదేశంలోని నిబంధనలు చాలా కట్టుదిట్టమైనవి, ఎన్ని సంస్కరణలు జరిగినా ఆ నిబంధనలు దాదాపు మారలేదు. “ఈక్విటీ” ఇందుకొక ఉదాహరణ. ఇదంతా మన దేశపు పేదవారి కోసమే
102
చేస్తున్నట్టు పాలకవర్గాలు చెబుతున్నప్పటికీ, ఆ నిర్భాగ్యులకు నిజంగా అందిందేమా లేదు
అంతర్జాతీయ వ్యాపారం ఇచ్చే అవకాశాల్ని వినియోగించుకునేటప్పుడు కూడా ఇదే విషయం వర్తిస్తుంది. అనేక దేశాలు ఈ అవకాశాలు వినియోగించుకున్నాయి.. తరహా అర్ధిక విధానాల్సించి భారతదేశం కూడా తగిన లాభం పొందవచ్చు. అంతర్జాతీయ వ్యాపారంలో మనం మరింతగా తలమునకలైతే - దేశ ఆర్థిక విధానపు స్వేచ్ళ విషయంలో కొంతవరకూ రాజీపడవలసి వుంటుంది, దేశ సార్వభౌమాధికారానికి ఇబ్బంది కలుగుతుంది - అనే భయాలకి అంతగా అవకాశం లేదు. వ్యాపార భాగస్వాముల్లో వైవిధ్యం వున్నప్పుడు, అంతర్జాతీయ వ్యాపార ప్రపంచం చేతిలో భారత దేశం బందీ అవుతుందనే ఆందోళనకు అవకాశం లేదు ఇందువల్ల మన వ్యాపార హక్కులకేమి భంగం వాటిల్లదు. గాట్‌ (64) నుంచి సరయిన అవకాశాల్ని పొందవచ్చును (లేదా దాని స్థానంలో ప్రపంచ వ్యాపార సంస్థ - 0864 గరం 0163115240 నుంచి), తదితర ఆంతర్జాతీయ సంస్థల్నించి కూడా పొందవచ్చును. ముందే భయపడి (అంతర్జాతీయ వ్యాపారానికి) దూరంగా వుంటూ రావలసిన లాభాలను, అవకాశాలను పోగొట్టుకోవడంలో అర్థం లేదు. ఈనాటి కంటె, అంతర్జాతీయ వ్యాపారంలో భారతదేశపు భాగం నలభై యేళ్ల క్రితం నాలుగు రెట్టు ఎక్కువగా వుండేదని గుర్తు తెచ్చుకోవడం మంచిది. మరింత పడిపోకుండా వుండటానికి ఈ విషయం గుర్తు తెచ్చుకుని, స్ఫూర్తి పాందాలి. ఈ విషయంలో భారతదేశం చైనా నుంచి నేర్చుకోవలసింది చాలా వుంది. తన ఆర్థిక, రాజకీయ సార్వభౌమాధికారం దెబ్బ తినకుండానే చైనా ఇటీవల అంతర్జాతీయ వ్యాపార రంగంలో ప్రవేశించి, ఎన్నో అవకాశాల్ని వినియోగించుకుంది, ప్రజా జీవితంలో విస్తృతమైన అభివృద్ధి సాధించింది.
ఈ సమస్యలన్నీ క్రమంగా ఒక కొలిక్కి తెచ్చుకునే సరికి మన శక్తంతా ఉడిగిపోయింది. ప్రస్తుత ఆర్థిక విధానంలో ఏది లేదో చూసుకోవడానికి, దాని మోద శ్రద్ధ పెట్టడానికి ఓపిక మిగల్లేదు. దేశీయ ఉత్పత్తి రంగంలో ఉత్పత్తికి భంగకరమైన ఆర్థిక నిబంధనల్ని క్రమంగా సడలించుకోవాలి. అప్పుడే వృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. కాని జనభాలో వ్యాపించి వున్న దురాచారాలు, సాంఘిక అసమానతల్ని తొలగించుకునే సమర్థవంతమైన కార్యశక్రమం లేకుండా - ఈ వృద్ధి సాధ్యం కాదు విద్యారంగంలో తగిన సంస్కరణలు లేవన్న విషయం ఇందుకు స్పష్టమైన ఉదాహరణ, ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యానికి మచ్చుతునక ఇటీవల సంవత్సరాల్లో ప్రాధమిక విద్యకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలన్న మాటలు తరచుగా వినిపిస్తున్నాయి. ఈ దిశలో అధికారిక ప్రకటనలు కొల్లలుగా వెలువడ్డాయి, కొత్త “పధకాలు' వచ్చాయి, ఈ విషయాలన్నీ వివరిస్తూ అందమైన చిన్నచిన్న పుస్తకాలు, కరపత్రాలు చాలా ఆకర్షణీయమైన స్థాయిలో వెలువడ్డాయి. కాని అమలు జరగడమే తక్కువ పాఠశాల సౌకర్యాలు పెరగలేదు, ఉపాధ్యాయుల బోధనా సామర్థ్యం పెరగలేదు. పాఠశాల అధ్యాన్న పరిస్థితి గురించీ, దొని వల్ల పాఠశాలకు పిల్లలు రాలేకపోవడం గురించీ, ఫలితంగా నిరక్షరాస్యత నిర్మూలించు కోలేకపోతున్నామని లోగడ చెప్పుకున్నాం ఈ స్థితి ఉత్తర భారతదేశంలో మరింత ఎక్కువగా వుంది. ఒక వాస్తవం చెప్పాలంటే, ఇటీవల ముందుగా చెప్పకుండా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని 15 గగ్రామాణ పాఠశాలలకు సర్వేనిమిత్తం పరిశోధకులు వెళ్లినప్పుడు, మూడింట -రెండు వంతుల మంది టీచర్లు
103
లేరు
ఆరోగ్య సేవల విషయంలో చూసినా పరిస్థితి ఇలాగే వుంది. ప్రస్తుత విధానాలు ఎందుకూ కొరగాకుండా వున్నాయి లోగడ చెప్పుకున్నట్టు - ఆరోగ్య కార్యక్రమాలన్నీ - కేవలం కుటుంబ నియంత్రణకే (ముఖ్యంగా స్రీలకు) పరిమితమయ్యాయి. ఇటీవల కొన్ని కుటుంబాల్లో ఆరోగ్య కార్యక్రమాల గురించి సర్వే జరపగా 12-23 నెలల చంటి పిల్లల్లో 30 శాతం మందికి అసలు ఏ టీకాలూ వెయ్యలేదు. నగం మంది గర్భిణీ స్రీలకు ఏ విధమైన ఆరోగ్య తనిఖీలూ జరగలేదు, అతి కొద్ది మంది వివాహిత స్రీలకు మాత్రమే గర్భనిరోధక విధానాలు కొంచెం కొంచెం తెలుసు (పల్లెటూరి స్రీలకయితే ఎవ్వరికీ తెలియనే తెలియదు)
ఇతర సాంఘిక, అర్థిక రంగాలు చూసినా ఇటువంటి విషయాలే ఎదురవుతాయి. ప్రభుత్వ వైఫల్యానికి ఇంతకంటె పెద్ద నిదర్శనం వుండదు.
స్త్రీ పురుష వివక్ష భారతదేశ ప్రగతి ఎంత అంతరాయంగా వుందో లోగడ అధ్యాయంలో చూశాం. ఈ రంగంలో ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్య శూన్యం. మొత్తం పాలనా యంత్రాంగం, న్యాయస్థానాలు, పోలీసులు, తదితర వ్రభుత్వ సంస్థలు స్త్రీలు వురుషుల చెప్పుచేతల్లో వుండాలనే సాంప్రదాయిక వైఖరికే, అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇన్తున్నాయి. అలాగే అగ్రకులాల అధివత్యంలో ఇతర కులాల వారుండాలనే వైఖరి కూడా వుంది. కుల-అనమానతలు తరతరాలుగా అలాగ వున్నాయి ఇటీవల రిజర్వేషన్లపై కొంత అలజడి జరిగి, బలహీనవర్గాల్లో కొద్దిపాటి చైతన్యం వచ్చింది అయినా నిచ్చెనమెట్ల వంట్‌ కులవ్యవస్థను అందరూ అంగీకరిస్తూనే వున్నారు.
సాంఘిక అసమానతల గురించీ, వీటిని తొలగించడానికి ప్రభుత్వం తీసుకోవలసిన చర్యల గురించీ లోగడ చెప్పుకున్నాం. వీటిని నరిదిద్దడానికి రాజకీయంగా నడుం కట్టడం కాదు. అచరణాత్మకంగా పటిష్టమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. విధాన నిర్ణయంలోనే మౌలిక మార్పులు రావాలి. ప్రభుత్వమూ, ప్రతిపక్షాలూ - తమ కార్యక్రమాల్లో, ఉద్యమాల్లో, చర్చల్లో ఈ విషయాల్ని వ్రస్తావించ్తాలి. మరింత శ్రద్ధ తీసుకోవాలి. ప్రభుత్వం ప్రజలూ
ఆర్థికాభివృద్ధి రంగంలో ప్రభుత్వం తీసుకోవలసిన చర్యలు చాలా విసృతంగా వున్నాయి. వాటిలో విద్యావ్యాప్తి వంటి విషయాలకి ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ఈ వుస్తకంలో చర్చించాం. అరోగ్యం సాంఘిక భద్రత, జనాభా నియంత్రణ, భూ సంస్కరణలు, స్థానిక ప్రజాస్వామ్యం, స్త్రీల హక్కులు మొదలైన ఎన్నో విషయాలున్నాయి. ఇంతేకాక, వీటికి అనుబంధంగా - సమర్థవంతమైన పర్యావరణ పరిరక్షణ విధానాలు, గ్రామోణాభివృద్ధి, నమ్మదగిన (ఆధారపడదగిన) న్యాయవ్యవస్థ _ వంటివి అనేకం ఉన్నాయి. (ప్రజలకు అందవలసిన కనీస సౌకర్యాలు చాలా వున్నాయి. ప్రాథమిక విద్య, పిల్లలకు టీకాలు, గర్భనిరోధక విధానాలు, పరిశుభ్రమైన మంచినీరు, సాంఘిక భద్రత, రక ృతి వనరులు, చట్టరీత్యా రక్షణ... ఇవన్నీ ప్రభుత్వంపై ఆధారపడి వున్నాయి. కనుక అభివృద్ధిలో (ప్రభుత్వం తీసుకోవలసిన చర్యలు చాలా కీలకమైనవి, మౌలికమైనవి.
104
అదే సమయంలో ఈ విషయం కూడా చెప్పుకోవాలి, ప్రభుత్వం చేపడుతున్న చర్యలు చాలా బలహీనంగా, నిరాశాజనకంగా వుంటున్నాయి. అంచేత ప్రభుత్వం దీన్నాక సవాలుగా తీసుకుని పట్టుదలగా పనిచెయ్యవలసిన అవసరం వుంది.
ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు ఢిల్లీలోగాని, రాష్ట్ర రాజధానుల్లో గాని జరుగుతున్నాయి. రాజకీయ నాయకులు, సంఘ సేవకులు, వివిధ పార్టీలు ఈ విధమైన నిర్ణయాల్లో, ఆర్థిక ఎత్తుగడల్ని రూపొందించడంలో పాలుపంచుకోవాలి. మన దేశంలోని ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థ ఇందుకు అవకాశం ఇస్తుంది. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఇలా జరగడం లేదు.
ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చెయ్యడంలో గాని, సవాలు చెయ్యడంలో గాని ప్రజల పాత్ర చాలా ఎక్కువగా వుంటుంది. అంతేకాదు, సాంఘిక, ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో కూడా ప్రజల పాత్ర చాలా ముఖ్యమైనది. (రాబర్ట్‌ పుట్నమ్‌ అనే పరిశోధకుడు ఇటలీలో ప్రజా సంప్రదాయాన్ని వివరించాడు. ప్రభుత్వేతర ప్రజా సంస్థలు ఎంతో విజయవంతంగా రాజకీయ, సాంఘిక, ఆర్థిక రంగాల్లో సత్ఫలితాలు సాధించాయో, వివరించి ఈ గుణపాఠాలు ఇతర దేశాలు కూడా నేర్చుకోవడం మంచిదని చెప్పారు). అంచేత ప్రజల పాత్ర ఎంతో ముఖ్యమైనది. ప్రజలు నడుం బిగిస్తే పాఠశాలల పరిస్థితిని మెరుగుపరచవచ్చు. ఉత్తర భారతంలో టీచర్లు పాఠశాలలకు సజ్రమంగా రారని లోగడ చెప్పుకున్నాం. ఈ లోపాన్ని సరిదిద్దవచ్చు. మరొక ఉదాహరణ చెప్పాలంటే పర్యావరణ పరిరక్షణలో కూడా సామాజిక కేంద్రాల ద్వారా ప్రజలు చురుగ్గా పనిచేసి మంచి ఫలితాలు సాధించారు.
సాంఘిక అసమానతలు తగ్గించుకోవడంలో కూడా ప్రజలు విజయం సాధించగలరు. కేవలం ఆర్థిక అసమానతలే కాక, స్త్రీ పురుష వివక్ష కుల వివక్ష విద్యారంగంలో వివక్ష ఈ మొదలైనవన్నీ నరిచేసుకోవచ్చు. బలమైన సాంఘిక ఉద్యమాలు, సమైక్య కృషి వుంటే ఈ అసమానతల్ని, వివక్షల్ని తోలగించుకోవచ్చు. అణగారిన వర్గాల్లో రాజకీయ చైతన్యం వస్తే ఈ పని మరింత సులభమవుతుంది. మన దేశంలోని ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు - వార్తాపత్రికలు, (గామ వంచాయితీలు మొదలైనవి ఇందుకనకాశం కల్పిస్తాయి. ఈ రకమైన (ప్రజా కార్యక్రమాలు వివిధ ప్రాంళాల్లో వివిధ పద్ధతుల్లో జరిగాయి. కేరళలో ముందుగా విజయం సాధించాయి. ఇతర ప్రాంతాల్లో కూడా ఇటువరటి కృషి జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు, పశ్చిమ బెంగాల్లో, 'వామపక్ష ఐక్య సంఘటన” నేతృత్వంలో చాలా సాంఘిక సంస్కరణలు సాధించారు. రాజకీయ శక్తి కూడగట్టుకోగలిగారు. భూ నంస్కరణలు అమలుపరచుకున్నారు.
ప్రభుత్వం చేపట్టే చర్యల్హా వాటు, ప్రజల్లో తగిన చైతన్యం వుంటే ఆర్థిక, సాంఘిక రంగాల్లో అభివృద్ధి సాధించవచ్చు. ఇవి ఒక రకంగా పరస్పర ఆధారితాలు. ప్రజలకు ప్రజాస్వామిక స్వేచ్భ గురించి వివరించడం; అక్షరాస్యతా వ్యాప్తి బలహీనవర్గాలకు న్యాయ సలహాలు, సహకారం; అత్యాచారాలకు అఖచివేతకు గురయిన వారికి రక్షణ కల్పించడం - ఇవి ప్రభుత్వేతర సంస్థలే సాధించగలవు. ప్రభుత్వ చర్యలు, ప్రజా చైతన్యం పరస్పర పరిపూరకాలు. విద్య బాగా విస్తరిస్తే
ఈ చైతన్యం పెరుగుతుంది. ఆర్థిక అభివృద్ధి సాధ్యమౌతుంది.
105
స్త్రీలు సాంఘిక మార్పు
సాంఘిక ప్రగతిలో స్త్రీల పాత్ర గురించి చాలా సార్లు చెప్పుకున్నాం. కేవలం స్త్రీ సంక్షేమం గురించి మాట్టాడ్డం కాదు - స్రీల పాత్ర, స్రీల ప్రమేయం గురించి ప్రధానంగా మాట్లాడుకోవాలి. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఏదో ఒక రూపంలో స్త్రీ-పురుష వివక్ష వుంది ఇందువల్ల చాలా అనర్థాలు వస్తున్నాయి. వారి సంక్షేమానికి అంతరాయం కలుగుతున్నది, వారి నిరాయక పాత్రకు కూడా దెబ్బ తగులుతున్నది.
స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి భారతదేశంలో బాగా తక్కువగా వుంది. చాలా రంగాల్లో అసలు స్రీలు కనపడనే కనపడరు. వారి పట్ల చూపే చిన్నచూపుకి ఇది నిదర్శనం. కుటుంబంలో స్త్రీ పొందే లాభాలు చాలా అసమానంగా వుంటాయి (సాంఘిక స్వేచ్చ, ఆర్థిక స్వేచ్చ, విద్య, ఆరోగ్యం ఇత్యాది రంగాల్లో స్త్రీ చాలా చిన్న చూపుకి గురవుతున్నది). ఈ-అసమానతల్ని తొలగించుకోవడానికి మహిళా సంఘాలు, స్తీ ఉద్యమాలు చాలా కీలకపాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ విషయం అనేక నందర్భాల్లో రుజువయింది.
మొదట స్రీ ఉద్యమాల అవసరం - వారిపై చూసే పక్షపాత ధోరణి వల్లే కలిగింది. ఈ రంగంలో ఈ ఉద్యమాలు చెయ్యగలిగింది ఎంతయినా వుంది. ఆర్ధికాభివృద్ధి సాధించినంతలో - ప్రీ పురుష వివక్ష పోదు - అందువల్ల కూడా (స్త్రీవాద ఉద్యమాల అవసరం ఏర్పడుతున్నది. అర్థికాభివృద్ధి ఒకోసారి స్రీల పరిస్థితిని మరింత అధ్వాన్నం చేస్తుంధి. ఆర్థికాభివృద్ధి వల్ల స్త్రీ పురుష వివక్ష ఎప్పుడు పోతుందంటే - స్రీ కూడా శ్రమ ఉత్పాదనలో , పాల్గొన్నప్పుడు, అక్షరాస్యత సాధించినప్పుడు ఆర్థిక వృద్ధి - కుటుంబంలో స్రీ స్థానాన్ని పెంచుత్తుంది, అయితే దీనికి తోడు రాజకీయ కార్యాచరణ కూడా తోడ్పడితే మరింత మంచి ఫలితాలుంటాయి.
రెండు - స్త్రీ అభివృద్ధి పొందితే కేవలం స్త్రీ మాత్రమే అభివృద్ధి పొందదు. పురుషులు, ఏల్లలు కూడా ఆ లాభం పొందుతారు. స్త్రీ విద్య శిశు మరణాల రేటు తగ్గిస్తుందని లోగడ చూశాం. శ్రేరళలో విద్యావంతులైన స్రీలున్న కుటుంబాల్లో శిశు (మగ-ఆడ) మరణాల రేటు తక్కువ. స్త్రీ నిరక్షరాస్యత ఎక్కువగా వున్న ఉత్తరాది రాష్ర్రాల్లో ఎక్కువ. స్రీ సాంఘిక స్థాయి వృద్ధి పొందితే - ఆడపీల్లల, యుక్త వయసులో వున్న ఆడపిల్లల సంక్షేమం సాధ్యమవుతుంది. (స్త్రీలు కూడా పాల్గొనే ఉద్యమాలు కేవలం పురుషులే పాల్గొనే ఉద్యమాలకంటె ఫలవంతంగా వుంటున్నాయని ఒక సర్వేలో తేలింది. ఆర్థిక అవసరాల తరవాత అతి ముఖ్య అవసరం - ఆరోగ్యం. అహమదాబాద్‌లోని ఇడ (061 2౯01066 17000600 గుం౦61409) స్రీ నంక్షేమానికి బాగా కృషి చేస్తున్నది.
మూడు - విద్య, ఆర్థిక రంగాల్లో స్త్రీ విముక్తి సాధిస్తే దాని ప్రభావం గర్భధారణ రేటు పై వుంటుంది. అంతర్జాతీయ సర్వేలలోనే కాక, కొంతవరకూ కేరళ తమిళనాడులలో జరిగిన సర్వేలలో ఈ విషయం వెల్లడయింది. ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో పరిస్థితి ఎంత అధ్వాన్నంగా వుందో కూడా తెలిసింది. ప్రస్తుత తరం స్రీలనే కాదు, రాబోయే తరం స్రీలను కాపాడ్డానికి ఈ విషయంలో మనం అభివృద్ధి సాధించాలి.
105 నాలుగు = స్త్రీల నిర్ణయాలూ, చర్యలూ కేవలం స్రీలనే ప్రభావితం చెయ్యవు, మొత్తం మానవ జాతిని ప్రభావితం చేస్తాయి. ప్రభుత్వ విధానాలను సయితం ప్రభావితం చేస్తాయి. స్త్రీలు సాధారణంగా వీధుల్లోకి రావడానికి ఇష్టపడరు. ఇంట్లో వుండాలనుకుంటారు.. (తరతరాల అణచివేతవల్ల వారు అలా మారిపోయారు - అను). కాని వారిని కూడా రాజకీయరంగంలో చురుగ్గా పాల్గొనేలా చెయ్యగలిగితే, చాలా మౌలిక మార్చులు వస్తాయి. స్త్రీ స్వాతంత్ర్యంపై ఇదంతా ఆధారపడి వుంది. తులనాత్మక దృక్కోణం ఈ పుస్తకంలో అవకాశం వున్న అన్ని చోట్లా అంతర్జాతీయ గణాంక వివరాల్ని తులనాత్మక అధ్యయనం కోసం ఉపయోగించుకున్నాం. ఆర్థిక వృద్ధి, అభివృద్ధి, సాంఘిక అవకాశాలు మార్కెట్ల పాత్ర, విద్య, స్రీ పురుష అసమానత - ఈ మొదలైన అన్ని విషయాల్లో అంతర్జాతీయ విలువల్లో తులనాత్మక పరిశీలన జరిపాం. ఎంతో ఉపయోగకరంగా వుంటుందని భావించి భారతదేశాన్నీ చైనానీ సరిపోల్చి చూపాం. చైనా అనుభవాలు మనకు అనువైనవనీ, రాజకీయ చర్చల్లో తరచు ప్రస్తావనకు వస్తున్నాయనీ ఆ వీధంగా -చేశాం.. సంస్కరణలకు ముందు, సంస్కరణల తరవాత అక్కడ విసృతంగా ఆర్థికాభివృద్ధి ఎలా సాధించుకున్నారో వివరించాం. చైనా మార్కెట్‌ - అనుకూల ఆర్ధిక సంస్కరబణల్ని 1970ల చివర్లో అమలుపరిచింది. టైనా సాధించిన విజయాలు 1 భూ సంస్కరణలు 2. చిన్న వయసు పిల్లల్లో దాదాపు సంపూర్ణ అక్షరాస్యత 3. పౌష్టికాహారం లోపం లేకుండా చూడటం 4. సాంఘిక భద్రతా విధానాలు ర్‌, స్థానిక పరిపాలన 6. శ్రమ ఉత్సాదనలో స్త్రీలు అత్యధికంగా పాల్గోవడం భారతదేశం అ దరిదాపులకు కూడా చేరుకోలేదు. చైనాను గుడ్డిగా అనుసరించడం కూడా మంచిది కాదు. .చైనాలో కొన్ని లోపాలు కూడా లేకపోలేదు. 1956-61 కరువు, సాంస్కృతిక విప్లవకాలంలో అతివాద ధోరణులు, పౌరుల స్వేచ్చా స్వాతంత్ర్యాలకు భంగం కలగడం, తీవ్ర బాధాకరమైన జనాభా నియంత్రణ విధానాలు, ఈ లోపాల్లో కొన్ని (ఇవన్నీ లోపాలా లేక విశ్లేషణలో జరిగిన లోపాల వల్ల లోపాలుగా కనిపిస్తున్నాయా అన్నది చర్చించవలసి వుంది - అను). ఇవన్సీ ప్రభుత్వ వైఫల్యాలే. కనుక మనం ఆ అనుభవాల్లోంచి గుణపాఠాలు నేర్చుకోవాలి. చైనానుంచి మాత్రమే కాదు, తన నుంచి తను కూడా భారతదేశం చాలా నేర్చుకోవలసింది
107
వున్నదని లోగడ చెప్పుకున్నాం భారతదేశంలో అనేక వైవిధ్యాలున్నాయి. వైరుధ్యాలు కూడా వున్నాయి. అభివృద్ధి రంగంలో ఒక రాష్ట్రానికీ మరొక రాష్ట్రానికీ పోలిక లేనంత తేడా వున్నది. ప్రజా చైతన్యంలోని తర, తమ స్థాయి ఇందుకొక కారణం కావచ్చు
కేరళ గురించి చాలానే చర్చించాం. అక్కడ జీవన ప్రమాణం 72 నంవళ్సరాలు, గర్భధారణ రేటు తక్కువ. దాదాపు నంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించుకున్నారు. బాల కార్మికులు లేరు. ప్రీ వురుష వివక్ష గణనీయంగా తక్కువ. ప్రజా ఉద్యమాలు ఎక్కువ. భూ సంస్కరణలు కొంతవరకూ అమలు జరిగాయి, ప్రజా జీవనం మెరుగ్గా వుంది కేరళ అనుభవాల్నురచి మన దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలు నేర్చుకోవలసింది చాలా వుంది. ఇతర దేశాలు నేర్చుకోవలసింది కూడా వుంది.
ఆర్థిక రంగంలో కేరళలో కొన్ని వైఫల్యాలు లేకపోలేదు అక్షరాస్యత, ఆరోగ్యం మొదలైన రంగాలు బాగానే వున్నా ఆర్థికాభివృద్ధి సంతృప్తికరంగా లేదు. భాగస్వామ్య ఆర్థిక విధానం తక్కువగా వుంది
అయితే కేరళలో వామపక్ష ప్రభుత్వాలు, వామపక్ష - అనుకూల ప్రభుత్వాలు కేరళలో చాలా గణనీయమైన అభివృద్ధి సాధించాయి. రాజకీయ వాతావరణం మార్కెట్‌ యంత్రాంగానికి కొంత అవరోధంగా తయారయింది. ఇది ఉత్పత్తిని కుంటుపరిచింది. సంప్రదాయ అర్థిక విధానాలు అవలంబించడం వల్ల కూడా కొంత ఇబ్బంది వచ్చింది అంచేత అక్కడి ప్రజలు - రాష్ట్రం వెలుపల గల ఆర్థిక అవకాశాల్ని వినియోగించుకోవాలనుకున్నారు స్థానిక ఆర్థిక విధానంలో ఎదుగుదల లేకపోగా, పైనించి వచ్చే ఆదాయాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. ఈ ఆదాయాలు ఎక్కువగా ఇతర దేశాల్సించి వచ్చాయి.
కేరళ, ఇతరులకు నేర్పడంతో పాటు, నేర్చుకోవలసింది కూడా వుంది. ఆర్థిక సంస్కరణలు, వృద్ధి నిబంధనల నడలింపు మొః నేర్చుకోవాలి. కేరళ అభివృద్ధి, దేశం మొత్తం అభివృద్ధి కాదు, అది ఒక రామ్ర్రైనికే పరిమితమైందని కొట్టి పారయ్యడం జరుగుతుంది. దేశదేశాల అభివృద్ధి అధ్యయనం బీసేటప్పుడు దేశం మొత్తం గురించే తులనాత్మక పరిశీలన జరుగుతుంది. కేరళలో జరిగిన అభివృద్ధి వంటిదే - శ్రీలంక, కోస్టారీకా, దక్షిణ కొరియా, హాంగ్‌కాంగ్‌ వంటి దేశాల్లో జరిగింది. *
ఒకటి - కేరళ జనాభా 2 కోట్ల 9 లక్షలు. ఇది (కినడాతో సహా) చాలా చిన్న దేశాల జనాభా కంటె ఎక్కువ. శ్రీలంక జనాభా 1 కోటీ 74 లక్షలు; కోస్టారికా జనాభా 32 లక్షలు, పట్టణ దేశాలైన హాంగ్‌కొంగ్‌ జనాభా 58 లక్షలు, సింగపూర్‌ జనాభా 28 లక్షలు (ఇవి మేం తులనాత్మక పరిశీలనకు ఉపయోగించుకున్న దేశాలు) మనం ఎంతో ఆదర్శంగా తీసుకుని, అభివృద్ధి పొందిన దేశాల చర్చలో తరచుగా ఉదహరించే మనం “ఆదర్శం'గా భావించే దక్షిణ కొరియా జనాభా 1360ల్లో (అక్కడ విసృత అభివృద్ధి ప్రారంభమైన కొత్తలో), నేటి కేరళలో వున్నంత జనాభాయే. తనకున్న జనాభా అంత జనాభాతో కేరళ ఆమాత్రం సాధించిందంటే చిన్న విషయం ఏం కాదు.
రెండు - భారతదేశంలో రాజకీయ సమాఖ్య విధానం వుంది పాఠశాల విద్య, ఆరోగ్యం
108
- మొ॥ రంగాల్లో రాష్ట్రాలకు స్వయం నిర్ణయాధికారం వుంది. అయితే రాష్ట్రాల ఆదాయం కేంద్రం మోద అధారపడి వుంటుంది. ఉదాహరణకు కేంద్రం ఆదాయపు పన్నులో కొంత భాగాన్ని రాష్రాలకు అందజేస్తుంది. రాష్ట్రాలకూ - కేంద్రానికీ గల సత్పంబంధాన్ని బట్టి కూడా ఈ నిధుల కేటాయింపు ఆధారపడి వుంటుంది. అధికారం వున్న పార్టీల మధ్య సంబంధాన్ని బట్టి కూడా వుంటుంది అయితే విద్య, ఆరోగ్యం వంటి రంగాల్లో రాష్ట్రాలు స్వయంగా ఎంతటి నిర్ణయమైనా తీసుకోగలవు. ఆ స్వతంత్రం వాటికుంది కేరళ ఆ పనే చేసింది, ఎంతో పట్టుదలతో చిత్తశుద్దితో పనిచేసింది.
కేరళను ఎంతవరకూ అనుకరించగలమూ అన్నది కాస్త అనుమానమే. కేరళకు విలువైన గత చరిత్ర వుంది. అది తిరువాంకూరు, కొచ్చిన్‌ సంస్థానాల కలయిక. అవి బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో భాగాలు కావు అక్కడ ప్రాధమిక విద్యలో అత్యంత శ్రద్ధ తీసుకోవడం జరిగింది తిరువాంకూరు మహారాణి - రాణీ గౌరీ పార్వతీబాయి 1817లో ప్రాధమిక విద్యకు అత్యధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. కొని బ్రిటిష్‌ ఇండియా ఆ పని ఆ తరవాత కూడా చెయ్యలేకపోయింది.
కేరళలో బలమైన ప్రజా ఉద్యమాలు కూడా వున్నాయి. కుల నిర్మూలన మొదలైన అంశాలతో పొటు విద్యాభివృద్ధికి కూడా అవి ప్రాధాన్యం ఇచ్చాయి. కేరళలోని వామపక్ష - రాజకీయ ఉద్యమాల ప్రత్యేకత ఇది. కేరళ ఇతర ప్రాంతాల వార్ని బాహాటంగా రానిచ్చింది. జైస్తవుల్ని దాదాపు నాలుగవ శతాబ్దం నుంచీ ఆహ్వానించింది. యూదులు జెరూసలెం పతనం తరవాత నుంచీ వస్తూనే వున్నారు. ముస్లింలు అరేబియా నుంచి యుద్ధ విజేతలుగా కాక వ్యాపారులుగ్గా వలసదార్లుగా వచ్చారు ఈ విధంగా అందర్నీ ఆహ్వానించే, కలుపుకునే తత్త్వం వల్ల - జైస్తవ మిషనరీలు పంళొమ్మిదవ శతాబ్దంలో విద్యావ్యాప్తి చెయ్యగలిగారు మరొక విషయం - కేరళలో - మాతృస్వామ్య వ్యవస్థ వుంది, ముఖ్యంగా నాయర్లలో. దానివల్ల స్రీలకు వారసత్వ హక్కు వస్తుంది. ఇది కూడా ఒక గణనీయమైన మంచి అంశంగా పనిచేసింది. కేరళ స్రీలు, గతంలో కూడా, మంచి సాంఘీక అభ్యున్నతిని పొందారు. (కేరళలో స్త్రీల పరిస్థితి గురించి మరొకసారి ఆలోచించవలసింది. అనుకున్నంత గొప్పగా ఏమో ఉన్నట్టు లేదు - అను)
గత చరిత్రలో కొంత సౌకర్యం వున్నది గనక (కేరళ విషయంలో) దాన్నే ప్రమాణంగా తీసుకోవడానికి ఎవరూ అంగీకరించరు. విద్యారంగంలో కేరళ ఆదర్శప్రాయంగా చెప్పలేమనీ, దాని గత చరిత్రను దృష్టిలో వుంచుకుంటే - దాని దగ్గర్నుంచి మనం నేర్చుకోదగింది తక్కువేననీ కొందరంటారు ఇది సరికాదేమో. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక తిరువాంకూరు, కొచ్చిన్‌ సంస్థానాలతో పాటూ, ఆనాటి మద్రాసు ప్రోవిన్స్‌లోని మలబార్‌ ప్రాంతాన్ని కూడా కలిపి కొత్తగా కేరళ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేశారు మలబార్‌ మిగతా ప్రాంతాలకంటె విద్య, జీవన ప్రమాణాలు మొదలైన అన్ని రంగాల్లోనూ వెనకబడి వుండేది. 1980ల్లో కేరళలోని ఇతర (ప్రాంతాల్లో సమానంగా మలబార్‌ అభివృద్ధి పొందింది. కేరళ రాష్ట్రాన్ని పాలించిన కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వాలు - మలబార్‌ను మిగతా ప్రాంతాల్లో సమానంగా అభివృద్ధి చేశారు, అతి తక్కువ కాలంలో. కనుక గత చరిత్రకు అంతగా పరిగణనలోకి తీసుకోనవసరం లేదు అంచతే కేరళ నుంచి మనం నేర్చుకోవలసింది వుంది
బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం తొలగే నాటికే కేరళ కొంత అభివృద్ధి సాధించింది మనం ఈనాడు
109 చెప్పుకుంటున్న గొప్ప అభివృద్ధి అంతా, స్వాతంత్ర్యానంతరమే సాధించింది. 1950ల్లో కేరళలో అక్షరాస్యతా శాతం 50 వుండేది (నేడు 90). ఆనాడు జీవన ప్రమాణం 44 కాగా, నేడు 72, జనన శేటు ఆనాడు 32 కాగా నేడు 18.5. ఇటీవల 1$47 తరవాత ప్రజా చైతన్యం ద్వారా సాధించుకున్న అభివృద్ధి ఇదంతా. గత దశాబ్దంలోనే (1980ల్లో) కేరళ - చైనాను కూడా అధిగమించింది, జీవన ప్రమాణం, శిశు మరణాలు, గర్భధారణ రేటు తగ్గింపు మొదలైన రంగాల్లో గణనీయమైన అభివృద్ధి సాధించింది. పశ్చిమ బెంగాల్లో భూ సంస్కరణల రంగంలో అభివృద్ధి జరిగింది. తమిళినాడులో కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాల్సి సమర్థవంతంగా అమలుపరచడం ద్వారా గర్భధారణ రేటు తగ్గింది ప్రాథమిక విద్య, ఉద్యోగ రంగంలో స్రీలు, శిశు మరణాల రేటు తగ్గుదల, పెరిగిన వివాహ వయస్సు - విషయాల్లో అభివృద్ధి సాధించిన మూడు రాష్ట్రాల్లో తమిళనాడు ఒకటి. హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లో స్కూలు వయను చిన్న పిల్లల్లో నిరక్తరాన్యత బాగా తగ్గించుకోగలిగారు.. పిల్లల్ని పాఠశాలలకు తరలించడం అనే కార్య(క్రమం ద్వారా దీన్ని సాధించారు. పంజాబ్‌లో ఆర్ధికాభివృద్ధి సాధించారు (ఇటీవల అల్లర్ల వల్ల కొంత నష్టం వాటిల్లింది). కేరళ అభివృద్ధి సొధించిన మాట నిజమే గొని, ఆ ఒక్క రాష్ట్రమే కాదు, ఆ వరసలో మరికొన్ని రాష్ట్రాలు కూడా లేకపోలేదు. ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యం, ప్రజల్లో తగినంత చైతన్యం లేకపోవడం వల్ల మనం చాలా కోల్పోతున్నాం. ఇందుకు ఉత్తరప్రదేశ్‌ ఒక ఉదాహరణ. అక్కడ ఇప్పటికీ సాంఘిక దురాచారాలు, అసమానతలు, వివక్తతా భావం అలాగే వున్నాయి. కేరళలో ఎంత అభివృద్ధి వుందో, అక్కడ అంత వెనకబాటుతనం వుంది ముగింపు మాట భారతదేశంలో గత కొద్ది సంవత్సరాలుగా ఆర్థిక రంగంలో గణనీయమైన మార్పులు వన్తున్నాయి, మరికొన్ని అమలు జరగడానికి సిద్ధంగా వున్నాయి. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల చుట్టూ చర్చ ప్రారంభమై, అనుకూలంగా వ్రతికూలంగా అనేక భావాలు బలంగా, తీవ్రంగా కూడా ముందుకొస్తున్నాయి. మేం ఈ పుస్తకంలో, అర్థిక సంస్కరణలు ప్రస్తుతం ఉన్న పద్ధతిలో కాక, మరింత ముందుకు వెళ్లాలని నొక్కి వక్కాణించాం. చర్చలో, విమర్శలో ఈనాడు కొంత బురద చల్లే ధోరణి కనిపిస్తుంది. ఈ ఆర్థిక సంస్కరణల్లో మార్కెట్‌ను ఉపయోగించుకోవడం కూడా ముఖ్యమైనది, కాని సమగ్రమైనది కాదు. పాత ప్రశ్శలకే సమాధానాలు వెదకడం గాక, మేం కొన్ని కొత్త ప్రశ్నలు వేశాం. సాంఘిక అవకాశాలు ప్రజలందరికీ సమానంగా విస్తరించాలన్నది ఆ ప్రశ్నల ప్రధానోద్దేశం. ఉత్పత్తి వ్యతిరేక నిబంధనలు, నిషేధాలూ, పోటీ తత్త్వాన్ని తగ్గించడం, మొదలైన అనేక పద్ధతుల్ని సడలించుకోవాలి, ఈ అడ్డంకుల్ని తొలగించుకోవడం చాలా ముఖ్యం ఇందుకు - మార్కెట్‌ 'స్వేచ్ళ మాత్రమే కాక్త, సాంఘిక అవకాశాల్ని కూడా విస్తరించాలి. ఈ సందర్భంగా భారతదేశంలో ప్రభుత్వ ప్రమేయం
110 (ఆట౦కకరమైన,,) ఏక్కువ అలాగీ బాలారంగాల్లో ప్రభుత్వ ఛర్యలు కూడా తక్కువే. ఉదాహరణకు ప్రాథమిక విద్య, ఆరోగ్యం, సాంఘిక భద్రత, భూ సంస్కరణలు, సాంఘిక పరివర్తన - ఈ రంగాల్లూ ప్రభుత్వ చర్యలు చాలా తక్కువ. ఈ నిర్లక్ష్యం వల్ల సాంఘిక అసమానతలు పెరుగుతాయి, ఆర్థిక రంగంలో స్తబ్ధత ఏర్పడుతుంది. మానవ సామర్థ్యాలు ప్రోత్సహించడానికి మార్కెట్‌ విస్తరణ అవసరం. భారత ఆర్టిక విధానాన్ని బోనులోంచి విడిపించాలి. ప్రభుత్వ చర్యలు, ప్రజా చైతన్యం "పెరగాలి. ఇందుకు మార్కెట్‌ పరిపూరక, మార్కెట్‌ మినహాయింపు మొదలైన ప్రభుత్వ చర్యలు చాలా అవసరం: ప్రభుత్వం కల్పించుకోవడంవల్ల మార్కెట్‌ మినహాయింపు రూపుతీసుకుంటుంది. ఉదాహరణకు - ఆర్థిక నిబంధనలు, వ్యాపార నిషేధాలు మొదలైనవి. అదే సమయంలో ప్రాథమిక విద్య, ప్రజారోగ్యం వంటి రంగాలు ఒక పద్ధతి ప్రకారం అతశ్రద్ధకు గురయ్యాయి. విధాన నిర్ణయాలపై జరిగే చర్చలు - అర్థిక సంస్కరణలు అనే సంకుచిత పరిధి దాటాలి. మోరు మార్కెట్‌కు అనుకూలమా? ప్రతికూలమా? 'ప్రభుత్వ విధానాలకు మిరు అనుకూలమా? 'పుతికూలమా? - మొరదన్టాన.హెతకాలప్ప:వాంరుసం.హవాని. శంరునులతపుదునునుతలన్సు చ
- పట్టించుకుని, మిగతా ముఖ్యమైన వాటిని అశ్రద్ధ చేసిన వ్‌ వం మాట్రమ నిబంధనల్ని తొలగించాలన్నది ప్రభుత్వ విధానంగా కనపడుతున గాలీ అశ్రద్ధ చేస్తున్నట్టున్నది చర వీ కేల్ల్‌ ఎది, పాతకాలంలో లాగా కొన్నిట్సి జీవన రసన న్‌. మర్శ కేవలం అర్థిక సంన్కరణల పై, లాభనష్టాలపై కాక, దేశంలోని విస్తరంచాలనీ మం చై ర ౧ఘిక అసమానతలపై సాగాలని, భాగస్వామ్య ఆర్ధిక విధానం లై న్నాం. చర్చా విధానం మౌలికంగా మారాలి. నయ శ లే. శ్‌. | రో చె గన్‌ వ క్‌
జా6 దెజ్‌ ఫ్రెంచి మేధావి. అభివృథ్ది చెందుతున్న మూడవ /. (ప్రపంచ దేశాల ఆర్థిక సమస్యలపై విస్తత పరిశోధనలు చేశారు: స " (ప్రస్తుతం ఢిల్లీలోని స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఎకనామిక్స్‌లో సెంటర్‌ ఫర్‌ . డెవలప్‌మెంట్‌ ఎకనామిక్స్‌లో విజిటింగ్‌ ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్నారు. న ప అమర్హ సేన్‌తో కలిసి ఆర్థిక శాస్త్రంపై అనేక (గ్రంథాలు రాశారు. ల అమర్త్య కుమార్‌ సేన్‌ శాంతినికేతన్‌ (కలకత్తాలో, | ౨౩౩లో ను జఖ్యించారు. | ౨59లో కేంబిడ్జిలో ఆర్ధికశాస్తంలో డాక్టరేట్‌ పట్టా స్ట్‌ తీసుకున్నారు. ఆక్స్‌ఫర్స్‌లో కొన్నాళ్ళు ఉన్నత న్ధాంయి పొఫెసర్‌ ౧ పదవిచేపట్టారు. ।! ౨6౦ లలో ఐక్యరాజ్యసమితి _ అంతర్జాతీయ ఖో అభివ్యృథ్లి సంస్థలో పరిశోధనలు చేశారు. పావల్టీ అండ్‌ ఫామిన్‌ ప (1౨81) అనే గ్రంథం చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆధ్ధిక శాస్త్రంలో ౧” 6| ౨97) నోబెల్‌ బహుమతి వచ్చింది. . జే (ప్రస్తుత గంథం భారత ఆర్ధికా భివృథ్ధిః నాంఘికావకాశాలు, నో భారత ఆర్థికాభివృద్ధిని మూడవ (“పపంచ దేశాల ఆర్థికాభివృద్ధిలో ను! సరిపోల్చి సమకాలిక అవసరాలకనుగుణమైన విశ్లేషణ చేస్తుంది. మన “జ్య దేశంలో విద్య, ఆరోగ్యం, స్త్రీపురుష వివక్ష, శిశు మరణాలు- మొదలైన న! వివరాల్ని చర్చించి సామాన్య ప్రజలకు తగిన సాంఘికావకాశాలు కోన్‌ లేకపోవడాన్ని ఎత్తిచూపుతుంది. ఈ [గ్రంథం పై విస్తతంగా చర్చ న్‌ జరగాలని హైదరాబాద్‌ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ భావిస్తున్నది. స్‌ు / ఖ్‌ డా. మానేపల్లి వివిధ పత్రికల్లో కవితలు, కథలు, నవలలు . ౫న సాహిత్యవ్యాసాలు ప్రచురిస్తున్నారు. |! 9౨7౦ల నుంచీ వివిధవామపక్ష. వ్య
- నొహిత్య, ప్రజాసంస్థలతో కలిసి పనిచేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం శ్రీకాకుళం త్తే ప్రభుత్వ మోహేళా డెగీ కళాశాలలో తెలుగుశాఖలో రీడర్‌గా వున్నారు... . . స్వ