Telugu bharatha anyastra vidanam prapancha anu samiksha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

జ. న. /| | 4 శ్‌ - వ ఢ క్ష . షష్ట - ము య శ ల ట్రే గళ కీ [ ల. స ఈ. జా వాక లా క సి ఉఅగ”౫యా,త “జాకి కు =. టి ్వ సయ. ల ఆ క (శీ న ణి ్‌ లం వ. స న / య క క! ల్‌ వ, 1 ॥ స | ప [ఏ న జ పంట. ॥ ష్ష్‌ క్‌ వలు జ . ( ॥ న _ వహి న ్య శ న మ. [. 1. +. శ న సు శ నంతై [కే న ఫద నె = (| ఇ గం ॥ ముస స శ ఎగ న నం టప 2 / ఎ 2 గ్‌. టే ల ము, (న ర ర టంట రం ల్‌ | య టం. వ కనోలా స క్‌? మ. (గో సట. 4 | టం | | మా తే కళ టప తయలుూ? యో య న చే టం టల లం | - స మ... ర్‌ పటం టట న న్న గ్‌ న! ఖా మ య ప. స పా [1 ల ర. ల కన పటం. సమ్మ ః |. / “ సై |. | స న | వి ల్‌ తేలు శి | ౮ ఫ్‌ నో స్‌ ఖై బై . ” శి " న ఫ్యా - గ ల లో | టి! గ ఎట తట. సంపు య నం ష్‌. య న ౩ ॥ వ లం మనే ఎవి యు. యు

ఫో భారతీ అబ్బెస్తి విధానం ప్రపంచ అణు సమీక్ష నై అన్నిషృష్ణ న్యాయవాది కె. "ిన్నికృర్ణ ఇ.నెం 23-83/1, సీతారమనరరగ్‌, గాజువాక, విశాఖపట్నం - 530 026

తగ బ 2డట్లో చిన్ని -ఖకల్‌ కవతునతండ. శకూగారది524 00 కతుకుుక వివిరుంతో కక నట వాం ల. £6%1896 8 ; | క. 01110114 1621508014 114.08 5151 [56110౧ : ౮౮౮6 1998 (౧౦౪౪ ౦౪౩8౧ : 204% 13/06 5611100 : (5౮51141844) 111౧10 ఆ॥/06౧1౧10: 21౧166 61: గది 54610౪ 0గ6?1 5౧160, (ఖీ! ౪)0/0౮4/660 -౩. [0 క 1015 : 1౧1 800101 ౧౮౮60066 [0060౧ ౪౦గ|౦౮౦౩ 510065 1.9. 500/09 0100014, ంగొంం6! 6౧౮ ౧1౧16 61౪ 806 ౧౦5- 8011%/ 0 9౫౦౫ 6౧౦ 6 ౧౮911309 1$ ౧౦1 ౧౭౪౧౦౧౩116. [౧0/0౦ ౧|6: :

1. క 0411 కని 54 ౧.౧౦. 23-83/1, 5110/0౧౧౧000; ఆ౦౮౪/6160 “౧5410440 గగ[4 - 530 026.
2. రగ ట/! ౮2110ఎ160% 50/0 గంంయ తిటం4 _ న్‌ భది రాలదు క 106 : గ. 100-004. ౯7 ఖ్‌. [౯/0 100-00/4 (౯790 | ఇ థ్‌ ల త్తం = మ (1 జ మంలో న

మననులోమాట

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యంత- ప్రాచీన నాగరికత గల దేశం, అది సజీవమైనది. అయితే అనేక శతాబ్బములగా స్వాతంత్ర్యము కోల్పోయి, విదేశీయుల బానిసత్వంలో కొనసాగుతూ, స్వేచ్చ అనే మాటకు అర్జాన్నే మరచి పోయింది.

మానవ చరిత్రలో శాంతిని బోధించిన బుద్భుడు, యేసుక్రీన్తు వంటి ప్రవక్తలున్నారు అయితే నేటివరకు-సత్యము, శాంతి అహింసలను బోధించిన ఏళైక ఆధ్యాత్మక -రాజకీయవేత్త మహాత్మాగాంధి మాత్రమే. సత్యాగ్రహం, అహింస అనే. శక్తివంతమైన సాధనాలతో నిరుపేదలను, ధనవంతులను, చిన్నవారని, 'పెద్దవాళ్ళను, యువతను, మహిళలను పొల్గొనేటట్టుచేసి జాతీయోద్యమాన్ని ప్రజా ఉద్యమంగా రూపొందించి, భారతదేశానికి మహాత్మాగాంధి స్వాతంత్ర్యం ప్రసాదించారు. అప్పటికే అణుశక్తి రాజకీయంగా నిర్వహించే (హిరోషిమా, నాగసాకీలపై అణుబాంబులు ప్రయోగింటం వలన) నిర్ణయాత్మక పాత్ర ప్రపంచానికి తెలిసివచ్చింది.

విధ్వంనక ఆయుధాలను (అణ్వాయుధాలను) గుప్పిట్లో బంధించిన ప్రపంచనేతలు, వాటి ప్రయోగానికి న్వస్తి పలకనిదే సుస్థిర శాంతికి వీలులేదు. యేసు ప్రభువును “శాంతి చక్రవర్తి'గా పరిగణించే దేశాలు ఆయన' ప్రవచనాలను బాతరు చేయకపోవడం విచారకరం అని గాంధీజీ- అన్నారు. అగ్రదేశాల దోపిడీ మనస్తత్వం ప్రపంచశాంతికి పెద్ద అవరోధం అన్నారు. బక దేశంపై మరొక దేశం పెత్తనం సాగించే ప్రవృత్తికి ఈ నవ ప్రపంచంలో చోటులేదు అని గాంధీజీ అన్నారు. ఇగ్రదేశాలు వేలాది అణువరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేనినవుడే అవి..భూమిపై కొనసాగుతాయిని తేలిపోయింది, అందువలన అనేక శతాబ్బముల బానిసత్వమును పారద్రోలడం ద్వారా మహాత్మాగాంధీ సాధించిన భారత స్వాతంత్ర్యము ప్రమాదంలో పడింది. అదృష్టవశాత్తూ, పటిష్టమైన జాతీయ నిర్మాణంలో అణుశక్తి నిర్వహించే ప్రాధాన్యత తెలిపిన హామీబాబా భారతదేశంలో జన్మించారు. అణుపరిశోధనలు ప్రారంభమయిన అత్యంత తొలిదశలోనే అంటే 1938-39 నాటికి భౌతిక శాస్త్రము, అణు భౌతికళాస్త్రాల గురించి దాదావు 20 పరిశోధనా పత్రాలను డౌ. హోమీభాభాప్రచురించారు డా. హోమీభాభా అణువిజ్ఞాన సేవలు తమ సైనిక అణు కార్యక్రమంలో చినియోగించుకోవాలని అమెరికా, బ్రిటన్‌లు ఆశ చూపాయి. అయితే డా. హోమీభాభా దృక్పదం మరోలా వుంది. తన అణు విజ్ఞాన సేవలు భారత జాతీయ నిర్మాణమునకు ఎంతో అవసరమని గ్రహించారు. అభివృద్ధి చెందుకున్న “భారతదేశంలో అణుపరిశోధనలు అభివృద్ది చెందడానికీ, లక్ష్యాలను

సాధించటానికీ తన జీవితాన్ని అంకితం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. దేశంలో పారిశ్రామికరంగం ఇంకా పురాతన పనిముట్లతోనే పనిజరుపుకుంటున్న రోజులలో అణుపరిశోధనలు ప్రారంభించి అంచెలంచెలుగా అణు సంస్థలు నిర్మించి, పమన్వయ పరచి, ఒకటిన్నర దశాబ్బములలో భారతదేశమునకు అణ్వస్త్ర సామర్థ్యమును సముపార్దించి, పటిష్టమైన జాతీయ నిర్మాణంలో అణ్వాయుధాల యొక్క కీలక భూమిని ముందుగానే తెలియచేసారు అప్పటికే అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో చిక్కుకున్న భారతదేశమునకు అణువరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడం గగనకుసుమమే అయ్యింది. 1964 నుండి 1974 వరకు భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానము రాజకీయంగా తనను నిర్చంధించివేయగల అనేక ఒడిదుడుకుల నుండి తృటిలో తప్పించుకుంది ఆచూకీ కూడా తెలియకుండా పోయిన విమానప్రమాదంలో డా హోమీభాభా మరణానికి గురయ్యారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రధాని పదవి చేపట్టిన తర్వాత అందుకున్న మొటటి వార్త ఇది

భారత అణుకార్యక్రమ భవిష్యత్తు ప్రశ్నార్థకంగా వుండటాన్ని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ గమనించారు. మహాత్మాగాంగ్‌ సాధించిన భారతదేశ స్వాతంత్ర్యము యొక్క స్థిరత్వం అణుపరీక్షలు, అణ్యాయుధాలు చేయడంతో ముడిపడి వుందని గ్రహించారు. భారత అణ్వస్త్ర సామర్ధ్యమును పరిరక్షించటానికి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ రాజకీయరంగంలో చేయని సాహసమంటూ ఏదీ లేదు ఎట్టకేలకు అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలను శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ నాయకత్వంల్తో భారతదేశం ఛేదిస్తూ 1974 మే 18న అణుపరీక్ష నిర్వహించింది (భారతదేశమునకు స్వాతంత్ర్యం తెచ్చిన మహాత్మాగాంధీ, భారత్‌కు అబ్వస్త పరిజ్ఞానము సముపార్టించిన డా హోమీభాభా, బుద్ధ అణుపరీక్ష నిర్వహించడం ద్వారా భారత స్వాతంత్ర్యమునకు ప్రాధమికంగా భద్రత, స్థిరత్వం చేకూర్చిన శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ'గార్లకు భారత అణ్వస్త్ర విధానం ప్రపంచ అణుసమీక్ష పుస్తకమును అంకితం ఇస్తున్నాను భారత జాతీయ భద్రతకు ప్రధాన సమస్యలుగా పరిణమించిన అణు, జనాభా, భాషా నమన్యలను నాతో విస్తుతంగా చర్చించిన నా మిత్రుడు వీరభద్రస్వామి"ని స్మరిస్తూ.. న్నాను రాజీవ్‌గాంధి హత్య. నన్ను వాస్తవిక చరిత్రకారుడి'గా పరిమితం చేసిందని భావిస్తున్నాను

-కె. 'అిన్నికృష్ణ

తాడదలరుగంతుర

1. అణువిషయ పరిచయం 1-16 లఘు ప్రశ్నలు

2. అణ్వస్త్ర దేశము : అమెరికా 17-59 ధర్మో అజుజ-ంబుల తయారీకి (ప్రేరణ ఇచ్చిన రష్యాఅణు పరీక్ష. . 17 మనుషులపై అనైతిక అణుప్రయోగాలు చేస్తున్న అమెరికా 18 సిఐ.ఎ కొార్యకలాపములు . 22 యురేనియం నిక్షేపాలను చేజిక్కించుకునేందుకు జెయిదే దేశమును" పతనం చేసిన అమెరికా 26 దక్షిణాఫ్రికాలో యురేనియం గనులను కొల్లగొట్టిన అమెరికా .. 32 ఉత్తరకొరియాను అణుబాంబు తయారు చేయకుండా నిరోధించిన అమెరికా... ..33 డా॥ హోమీభాభాను అమెరికా హత్య చేనందా? 34 జర్మన్‌ అణుశాస్త్రవేత్త హెసన్‌బర్గ్‌ హత్యకు-అమెరికా కుట్ర 41 1971లో భారత్‌పై అణుబాంబు వేస్తానని బెదిరించిన అమెరికా 48 బుజ్బ అణుపరీక్ష నిర్వహించినందుకు ప్రతిగా అమెరికా చర్యలు .. 48" భారత్‌కు క్రయోజనిక్‌ టెక్నాలజీ బదిలీ కాకుండా" నిరోదించిన అమెరికా 51 రాజీవ్‌ హత్యలో సి.ఐ.ఎ ప్రమేయం?. 52 రాజీవ్‌ హత్యవలన భారత్‌ అణ్వస్రదేశంగా అవతరించడంలో స్తబ్ధత 54

3. అణ్వస్రదేశము - రష్యా 60275 సోవియట్‌ రసా అనైతిక అణు ప్రయోగాలు , .. 61 , కెజిబి ప్రాముఖ్యత 64 అణ్వాయుధాలను కోల్పోయిన ఉతశ్రయిన్‌, బైలోరష్యా, కజకిస్తాన్‌లు 656 , ఉత్తర కొరియా అణుసమాచారాన్ని అమెరికాకు అందచేసిన రష్యా 69 భారతదేశం యెడల రష్యా అబువిధానం 70 ॥

• నష్టకరమైన షరతులతో బారజలాన్నిచ్చిన రష్యా... 72

4. అణ్వస్రదేశము - బ్రైలన్సే 76-80 అనైతిక అణుప్రయోగాలు చేస్తున్న బిట్రన్‌ 76 లండన్‌ సప్టయ్‌ (గ్రూపు 70
5. అణ్యస్రదేశము - ఫ్రాన్సు 81-94 అణ్వాయుధాల ఆవశ్యకతను తెలుసుకున్న ఫ్రాన్చ్ను 93 నాటో అణ్వాయుధాలపై ఉమ్మడి అధికారానికి ఆమెరికా తిరస్కృతి .. 83 అణుపరిజ్ఞానం వున్నప్పటికీ, అణుపరీక్షల నిర్వహించడంలో విఫలమయిన ఫ్రాన్సు ... 84 దేశాధ్యక్తుడికి సర్వాధికారాలు కావాలనిచెప్పిన డిగాలె . 85 | ఫ్రాన్సు దేశానికి తిరుగులేని అధినేతగా డిగాతె 85 అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ అణ్వస్త్ర రాజకీయాల నుండి రక్షించి (ఫ్రాన్సును అణ్వస్త్ర శక్తిగా చేసిన డిగాలె 86 బుట్టి మరణానంతరం అతని లేఖను విడుదల చేసిన ఫ్రాన్సు. 89 ఇరాక్‌లో ఫ్రాన్సు నిర్మించిన అణురియాక్టరుపై ఇజ్రాయిల్‌ దాడి 90 పారిస్‌లో హత్యకు గురైన ఈజిష్ట్‌ అణుశాస్ర్రవేత్త _ 91 ; _ ొన్సు - భారత్‌ అణుసహకారం 92 (8) అణ్వస్రదేశము - చైనా 95-105 ' 1953లో అణుకార్యశ్రమంను ప్రారంభించి చైనా 96 ' రష్యాతో చైనా అణుబంధం ... 98 +. అమెరికాతో ఛైనా అణుఖిధానం .... 100 భారతదేశం యెడల చైనా అణువిధానం 102 , _ టిబెట్‌లో భారతొపైకి గురిపెట్టిన అణుక్షిపణులు 104
6. అణునిరాయుధీకరణ ఒప్పందాలు = అణ్వాయుధీకరణ 106-143 ' న్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధం, ( -10-1958) 106 స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధాన్ని వదిలిపెట్టిన - రష్యా అమెరికా, బ్రిటన్‌లు ... 107 [పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం 108

పిటిబిటి వలలో చిక్కుకున్న భారత్‌ . 109 అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం . 113 దక్షిణాసియా అణ్వ(స్తరహిత మండలం, ప్రతిపాదన 114 ఎన్‌ పిటి నిరవధికంగా పొడిగించిన విధం .. 121 ఎన్‌పి టికి, ఆర్ధిక నహాయానికి లంకె 123 ఎన్‌ పి టి కి ఐరా సమితి దేశాల సంఖ్య పెరుగుదలకి సంబధం 124 ఎన్‌ పిటి నిరవధికంగా పాడిగించినట్లు ప్రకటన 126 సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం (1996)... 128 సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసి అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన అమెరికా, రష్యాలు 132 అణఖుపేలుడు పదార్థాల నిషేధం వ్రతిపాధన , 133 విద్యుచ్చక్తి ఉత్పత్తిలో అణుశక్తి. 134. ఫ్రాన్సు, అమెరికాలలో అణువిద్యుత్‌... 136 రష్యాలో అణువిద్యుత్‌ 137 8) భారత అణ్వస్త్ర విధానం - సమీక్ష 144-303. భారతదేశ అణుపరిశోధనల వూర్వ చరిత్ర. = 152 పండిత నుహ్రూ.అణువిధానం 158 ; అణ్వాయుధాల గురించి డా॥ హోమీభాభా ప్రకటన . 156 భారత జాతీయ సైనిక పోరాటమును విఫలము చేసిన అమెరికా | అణుబాంబు ప్రయోగాలు, 157 నేతాజీని అన్వేషించమని షాన్‌వాజ్‌ఖాన్‌ కమిటీ ఏర్పాటు. . 166 " షాన్‌వాజ్‌ఖాన్‌ నివేదికపై అసంతృప్తి - నేతాజీని పరిశోధించడానికి ఖోస్తో కమీషన్‌ 167 రష్యాలో జీవితకాల అజ్ఞాత వాసమునకు గురైన నేతాజీ? 169 పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన నెహ్రూ ప్రభుత్వం 179 చైనా అణుబాంబు పరీక్షకు శాస్త్రి ప్రతిస్పందన _ 183 న్యూక్లియర్‌ గ్యారంటీని ఆర్జించి విఫలమయిన శాస్త్రి _ 184

శాస్త్రీ గొంతునొక్కిన ౩జిబి 187 ఇందిరాగాంధీ అబ్వస్త విధానం 188 బుద్ధ అణుపరీక్ష - పరిణామాలు, ఎమర్జన్సీ 191 గూఢచారి సంస్థ “రాను బలహీనపరచిన మొరార్జీ 193 మొరార్డీని సిఐ ఎ ఏజెంటుగా తెలియచేసిన సైమర్‌ హెర్ష్‌ 195 బిరుదులను స్వీకరించడంతో వివాదాస్పదుడైన మొరార్జీ. 196 చరణ్‌సింగ్‌ అణ్వస్త్ర విధానం 197 | అంతరిక్షంలోకి అడుగిడిన దేశాల క్రమం .. 199 | రాజీవ్‌ అణ్వాయుధాలు ఎందుకు చేయలేదు? .. 201 _ రాజీవ్‌కు అబ్వస్త రాజకీయాలు నేర్చడంలో విఫలమయిన గూడచారి సంస్థలు " 202 దేశ ప్రజలను, శాస్త్రవేత్తలను వంచించిన విపిసింగ్‌ అణువిధానం . . 206 | _మొరార్జీదేశాయ్‌తో చంద్రశేఖరొస్నేహం వెనుకగల రాయితీ ఏమిటి? . 208 1 పివి. ప్రభుత్వ అబ్వస్త విధానం . 210 1 ఎన్‌సిటి పై సంతకం చేయమన్నందుకు కెనడాకు బుద్ధిచెప్పిన పివి . 213 | అగ్గి క్షిపిణి కార్యశక్రమాన్ని అటకెక్కించిన దేవగౌడ ప్రభుత్వం .... 215 | భారత్‌ అణుపర్‌క్ష చేయడాన్ని ఖండించిన వాడికి కీలక పదవి కట్టబెట్టిన గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వం .. 216 ॥॥ బుద్ధ అణుపరీక్ష తర్వాత కాంగ్రెసేతర పార్టీల ఐక్యతా రాగాలు . ., 220 | కాంగ్రెస్‌ పట్ల వ్యతిరేకతతో భారత్‌ను దక్షిణాసియా అణఖురహిత పరిధిలోకి తేబోయిన వాజ్‌పేయి ..... 224 గాంధీజీకి నోబుల్‌ బహుమతి ఇవ్వకుండా పనిచేసిన బ్రిటన్‌ . 229 యేసుప్రభువు ప్రవచనాలను ఖాతరుచేయని అమెరికా . 229 జర్మనీ అణుశాస్త్రవేత్త హత్యకు కుట్రచేసిన బేథెకు నోబుల్‌ బహుమతి 231 భారత్‌పై అణుబాంబు నేయగలనని ప్రకటించిన కిసెంజర్‌కు నోబుల్‌ శాంతి బహుమతి . 230 రష్యాకు ధర్మోఅణుబాంబు రూపొందించిన అణుశాస్త్రజ్ఞుడు సుఖరోవకు ', నోబుల్‌ శాంతి బహుమతి ..... 232

అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడంలో ప్రచారమవుతున్న

ఆర్ధిక అంశాలు . 236

యుద్దాలను నిలిపివేసి శాంతిని ప్రసాదించిన బుద్ధ అణుపర్‌క్ష 241 రాజీవ్‌ ప్రభుత్వం కూల్చివేతకు కుట్ర 244

మై పెసిడెన్షియల్‌ ఇయర్స్‌లో రాజీవ్‌పై వెంకట్రామన్‌ వాఖ్యానాలు 245 రాజీవ్‌ భద్రతను రాజకీయం చేసిన రాజకీయ పార్టీల బుద్ది వైకల్యం 248 ఇందిర, రాజీవ్‌ హత్యలను నివారించటంలో విఫలమయిన “రా 250 అజ్వా(స్త రాజకీయాలకు అనుగుణంగా “రా' ను నిర్మించాలి ... 26] అణుపరీక్షలను నిర్వహించి భారత్‌ను వ్యూహాత్మకంగా ముందకు

నడిపించిన వాజ్‌పేయి , 255

ఇందిర, రాజీవ్‌ లక్ష్యాలకు వ్యతిరేకంగా ఆణుబాణి. మార్చిన సోనియా 257 -శ్లక్తి-98 అణుపరీక్షలకు ప్రపంచదేశాల ప్రతిస్పందనలు 262

భారత్‌ను అణ్వస్తదేశంగా ప్రకటించిన వాజొపేయి... 269

భారత్‌ను నియంత్రించాలనే పధకంలో భాగంగా పాకిస్థాన్‌లో

అణుపరీక్షలు జరిగాయా? 269

శక్తి-38 అణుపరీక్షలను రాజకీయం చేసిన రాజకీయ పార్టీలు 278 భారత్‌ అణ్వన్తదేశంగా గుర్తింపునకు పాక్‌తో అణువైకరి

సరియినది కాదు . 280

వీటో సభ్యత్వానికి ప్రాతిపదిక ఏమిటి? .. 284

పటిష్ట కార్యాచరణే భారతోకు అణ్వస్తదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వములను సాధిస్తుంది. 289 +

అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వ కూల్చివేతకు కుట్ర .. 295 ఎంచేసైనా భారత్‌ అజ్వస్తదేశంగా గుర్తించ్చు వీటో సభ్యత్వమునకు అవసరమైన కార్యాచరణను ప్రభుత్వం అమలు చేయాలి . 294

స! 0 స. ్‌ా శ. లో న. న కాలా /. గ . స్థా న. మ మ చ. తా వ ” ఖీ " స 1 న మ ( ఆ స ల్‌ ర మ గ్‌ మ సే /. జ స. గా భి న టో / మ. 7 న్‌ా! న. మం స్త స్టే సీ న్‌ ర సా నే మ స ఖ్‌ న కూ ఆం జ భ్‌ గ్‌ క పమ శర! న్‌ ను న్‌ స్మ శ ళ్లు యే (5 ॥ త - ఎత్తై ఖా వలనో ప త్తే నం... మ్‌ , ౪ చ థ్‌ గ. రేల 4 స! చ ల ( ప గ గగ స ష్‌ / | య ల మ వోన్‌ గ. స్‌. లు ./ | ఖా షై... అసత సజ న్‌ క మం మ సో యల స. వ నా స్స్‌. ! | శీ . శ! రో న. జ ప్‌ శం + ద. న? వ. స్టో ] లీ గ "నక . న్‌ు న! లో ర సా పం శ శ టల ఎ నం క! శ ( / వి . (= నం ః ఎవరో వప మ ముం! లక్కు వ ఓ క్ష శ సు ం ణే వర్త ల 7 ఇ వ ల సల్మ! సరస ॥ క్‌ ఆ సను 1 ఇ శ య్‌ వ్‌ న్‌ నట మం గ న గ. ॥ చ్‌ క సల + యట్టి. న క. శ ఖ్‌ . ? న. య్‌ నాల! స్‌ శ్‌. యఖ _ వం. జ. - రు న! శక త్‌ | ॥ న " | పటు. లంగ కుం. /| క .. న * / | గాంధీజీ ఇ న్‌ న గ్‌ 1! తో ( క. తొజ్లీ మ న నే / ౦తనాల్సు ఓ లు మ రవ్యష్యి ॥ శ రని ర /. క్‌ నట. నా గ్‌ న్‌ గ హా కా క చ్‌ గ. స్మా సయ నస ఇ స. త . న [్‌ అసల ॥ పష ము? ట్‌ స్‌ న. ల / =. బ్యా న... పన న్‌. వం యాల రా ( స్స్‌ కం... గీ ళన 1 రు పాళి సా న. సం స టి, లం ౧ నే ఫ్‌ తి . త్య. మం. న. వవ బట న ( య. తష స్‌ న న్నది (వ స. ( గ్రే శ్‌ ల కన న మ / గ చ ల | యం. జంటే శ. న. | ॥ . న. గ లే ల న. న గ “్‌ యం న. ౮ అక వస యం. ల్‌ ట్ట ర. క సత వం లి అహి స్త న. న. గన ల ఠి సే శ ఎ ్య్య్య్యూ యు ల * న. ల్‌ చా స. న. న సా / 1 ల్‌ పం. టి. సము ఛూ , స్‌ ష్‌ భన ల ర. న న . | మ అంప శ న్‌ న. క్‌ ౯ పక మ. 1 న... భా. క లం గ మ 1 షూ కం. “ంస్టై న! న్న గ గంప స మ న న మ సట 1. స గ బ్రిన్‌ స సే లో ॥| గ... ః + న్‌సు 14 న. ల బంట“ ల్‌ న వా గ్‌ న . ల న! న | మో శ నం చ టట ఖీ. . క . | ౯ లగ న న ల చ్త టంట స చ. / న. శే ల . . స స్ట నో బబ తం ౫ 7 /. న్‌ ఖీ న జ. చ నేతా . న్‌ =. గ 1 బె జీ మరి వ. 1 నే డీసి, అతని తల్లుల [ ంగపూరకు రద . గౌమి (స్ట (అయాఖణ 0లో

ఇ సు, క ర ఇ నా శ్వ (1 నతు చాల ల | టు నే మో ల ల్ల వ 1 క న 4 సట 16. కం | మ్‌ ఓ సల నగ్న తల |! హన న చ త స్‌ో నో ల్‌ గా క్ట ॥ చ న్‌ క్‌ గ్‌ ఇ శకి త చచ? | న క్‌ య. ఇ టు జభ ల టై | మ రే గ్‌ న్నే [ జ | నకు నే ర్‌. స్ట! గ్గ భళో శ ళ్త నాన ! ము (|| వే . న ఫ్‌ సే వ్‌ లు?! ఉం స్‌ ల గ్‌ ప సే 2 గా మాం గ శం! ర్త టి ర గ ల లగ ఖీ ర లగి ఇ గా క. నయ త జీ ॥ గ్‌ భే ల గ్‌ = కుల) 1 క్మ్‌ ళ్‌ తే తం రు న ప 1 టు! 2 వ జే న. సలు స్‌ ము. రాసి భహారీటోస్‌, నేతాజీతో | నం వ. బోస్‌, వేతాజతో సింగపూర్‌లో = ద్‌! తు! పూర్‌లో ద్‌హిందూ ఫొజ్‌ సా దః వనన జ్‌ స్మారకం న! న మ చం మో మాంక్‌. ను రన, (మభిష్తార్‌) మ స న్‌. ప. వ్‌ స్‌ పల కో న స్వ లో గ స న ॥॥ న వ (2 న టు టా భే న న న? ప! నే [స మన. న వన క. న్‌ న యా. రలు పస య సీ ల న న ల. ప కాయా వ లు. న న్‌ న. జా స భం. ను టై శిల స్స్‌ ఈ శా? 2 నం వు 1 భాం న్‌ టే క. మ. క. సల్‌ పక... స్యా న్‌ క స మ బస్మై్న్‌ రన | న న ఈ ఇస చ పు నస . న వ న... ల స; ల నవు ఫము న గ. . బ్ర న! స గ్‌ ఓసి [కం ప్ర చ సూ న ని య న మ రే ల్‌ కం క స స మన న! క లా శ లు ! స ఇ ప న న న శ న న సస " [1 న మ డా. న న సం. తో కస్‌ లు వగ ల న. 7 ప. ఎ నాను న్‌ా , వరా. [ హు న న! బే స | | తాజీదిగా చెప్పబడుతు వ్ల స... ఇ | భారత్‌ను ఏబడుతున్న చితాబస్మ కలశం. కారం

మ. హా షం టో న న. న న. ౧ వ్‌ టం.

1. యనా య క్‌ తం స్‌ ఇవ శై నా మ వ. మ వ పలల న గ్‌ స్‌ అభవ. స నై కాం కా. సం సం స క వట... ం న | న టే. ర. వ్‌ న గ న ల న డత లం. సం | వ భన చా. యన్‌. స. సి నే గ క్‌ గ బం మ త నశ గ ౮ యం ఎ సక క బట్టను 7 వు ను? న్‌ ( ల ల్‌ 5 నా గ్‌ సి ఖీ ష్స్‌ చ గ ల్‌ో | బ్‌ శ ఎష్మక్త్లూ 4 కసా య టీత్‌ జ బం /| ల " టా శ్‌ ర్య జస ఆ య్‌ న న నం. “జే! నం. సనం లగ నా. శీపి. చయయ. | ॥ సస ఖై ఫల ॥ వ. స్త శే వాయ ౨ య నబ... శ గ ఓ ఛ న నం. న హి ...? , |. న భం య ॥ | | గ షస వాతో ఈ స్థ ౬ (| గక 1 ఖు ఏ. ల్ల ఎస. ఖ్‌ న. | లో / స. / టై ర నీ [ ” 1] జ్‌ ం క న. హక “-త్లే " న దు చమన ఎ ఆ ర్ట టి ట్య వస స ల ఇయు ల న 1: వా క టం. . దం ఒపఫై టు లవ్‌ కంల ఎం ఏ జు 1 న... 2. యం. గాంధీజీతో నేతాజీ మంతనాలు ల కా వ ల క. యనం | ల ఫస ల శవ క హు | న * త | | న | [| వ [= జు క వ. శ. ప న హి ॥ జ జ బం న్న సో గ. న స్తో శ ॥ మ నా /. నస. ” లం స్యాం తుం లం ల న్‌ నం. త్‌ . ఖు క. స్త 0 స వ గి / వాళ 1 మప పా ష్‌ షా, స లా / న స్ల వమ 19 . న 1. మ! టి, న. టు! హా బ్యా వు ఏ ణ్‌ క ౫ న! సనగ | స. సనన తుం న్‌ | త లంట ఖ్‌ స్‌ శ సు య... ప యక క. | ళ్ళ న్‌ బగ న వ్ల త. ల ఎవ స. స వ శ్వ న. న / స... ప. సత య. ఖో + ల. సా. 1 . ల సట + + లే యాలో శ్‌ య జా = మో ॥ స చల నేతాజీ మరియు అతని కార్యదర్శి, ర్లిన్‌ నుండి సింగపూర్‌కు జలాంతర్గామి ప్రయాణంలో

లాల్‌ , టన సలల . సళ య నే య కమర న పాశా. న నం, ర్‌ శ మ మే. ల ఇ పటే! షే టు. గ వం వ న మ్‌ స ళు గా + మ ను ళ్‌ | న్ను క గళ నో ళ శ డ్రి ల జే శ జ స ళ్‌ శ ళ్‌ ఖ్‌ స్ట స “ చే న స్త మ ఖల్‌ ॥ స్మ ్య్‌ వ ఓ స శై మోటా నటీ ర స లే శః న ] జా | టె ఓ జై శ జ; యి! నత స్‌ ఖే సా ల్లో భి ణ్‌ సా స తత్త న (“1 న న్‌ న టం! న. జ షే శ జ టే! ( స న ఇట ళు స; షు ఖ్‌ స ల మే _ లం స న స తేదద కు [. సన ఫం | య చు య ల! ఈ... వ హే సయ ౫. యం య. చ ప స కక న బ్ర జాన ఆ. సరసి కు నత క! రాస్‌ బిహారీబోస్‌ ఆ హా వ స్‌, నేతాజీతో సింగపూర్‌లో **ద్‌పొందూ ఫొజ్‌ స్మారకం టి కప మైరణనున పర) న నం ర నం.” నే గ సం. ల్‌ న్‌! న ను మ. ల లే... | న సయ చ నాయ (| య ఎ స ఎ. ఖీ | ధం నల! ు ఇ 1. ట్‌ నా వ ఆభిలో లట . స్ట న స త్త నాగ్‌ పా ఓ ర. ట్ట సం త్రీ సన్లు గ, వ్య" . సళ ష్ష్‌ ర్త వ క. 12. (0న ను టు | న. గో స్‌ క్‌ ఫు క. గ. య న... చపాను . నం. వ క సళ ” హం. చు నన మ న ఖత గ పగ. న జ నం లల న గ మ త స. న. న. న ల సొట్ట శో మ ల. న. | నల ర స ణే చుం [ న న న హై. స? టు న ( న. స. న. , ప య న త పం భు వ ర తాజీదిగా చెప్పబడు / శ భారత్‌ను ఏబడుతున్న చితాబస్మ కలశం అరాంతరంగా స్ట కమ్మిన అంధకారం

ల ళో న ఖా స్‌ లట టైం. ఆ|| త్‌ ౩) కం. న కన! ఇ లాం “న వా క ల వ న. మర న. నం చ స క్ష రము | తు స నం (సారా ఆ వ త్‌ స్వ . రన. య. న. ॥ గ . శ 1 లయ. న నావా ల ౯ ల తా. = న న లం ల్లో పోస వె న న గా 1 బె నో జత దో యే ఖ్‌. ఎ యయ యి - రా '7- యు. న తారా సె పన గం... ఇటైన అప్సర అణురియాక్టరు గో నా. య. / వట్ట స. ల” వన జే నల న భవనము ట్రాంబేలో యు టన టు నే! క్‌ విక నానలుత... య ప కామన లిన 0.1.1 74 హే అమ భకననతరా- ఏజ్‌... ౬... 20 నావ చలిగా నం 124001 న! ల రాలా న న లా న ౫ న గ. నా... న నం మ. సే ం | లారా ( స్థ స స్‌ ఎ శి!!! క. వ. కీ 1... . ఎథిప్లలే శ ౧. న! 111 (| లట సి లోట గ భె సో యయాాడాద 7 0. న స్‌ లలి 2 న | న (| ఫ్‌ న. ల షస నచ శ [1 మ పసల మం యా యయ... స 0 య గాయని లంకని డవ ర చమ న్యు యను. దట నే.. ష్‌ స వ యము... దామ! మాం సా. ను లన ల బి న నార న గం ననగ... న ల వ హు జ ఎ ల | | లు. క గ. తీ ం.. షం | జ. (| న సు టి నో |! వ్‌ ఆసియాలో భారత శాస్త్ర . గ్లో 1 సట. | న న్‌ వ న స | త్తలు ప్రథమంగా నిర్మించిన య న స స

వాం ఇక | క్రియను న | ప్న] వ న. జయ్‌గాంధీ మరణం వలన లవకేయ ; ల 6 ణం వలన రాజకీ య. ప్రవేశించిన అమాయ యాలలోకి ॥ ష్‌ సో గ = | ం నం ల ఇష న్న. న నాల. సా న్‌ (| ఇష్ట నన క ్ట్‌ యుప నో! స చ్‌ న ల! న. వ య. టవ జ్‌ లే క్‌ మల టల పు ప సే 6 శీ షట స రం? ను న స గ మము? న | ణ్‌ న. గు ఫీ స! గం న. స్‌ ల. త్త మ షి శ ర = “ల న న మీ 5 శ్‌ యం మ గ. స సు టే వ టు పసన వ అ గ్య న న... ల న ము నట్ట టా ము న న్నట్లు వ. న్న శ మ న గ భాలైట్లా బ్ర ర సంప క్‌ సా (క్‌ ల న. భస్టున్యు ఓ ప్‌. క ప్‌ మక్షన్‌ అ మ న్‌ జాక్‌ ప స [. (. గ లీ స్ట క లా. జ న్‌ు వే సనన న ఇ న శ్ర నం ల్‌ సు లి గ్‌ శ జా ప సన శ్‌ నం, ఉత గ్‌ మా సం య జః న నీ మ సా? స. సై న స! ట్‌ ప క ట్త నే స క న మ ననన... ॥ స న. న. త! మం. స ల యమున. జ. సా త లం ్త?. న న్‌ టప మం ని గ్త్‌ స న్‌. ప... - థ్‌ న? షట మ స పు! న. స్త న. ను టన న సనం మో రేం న? ఓ జ ను అణ్వస్త్ర ణువిప్ణవం' తేబో టా: గస్ట[్త రాజకీయాలలో యిన రాజీవ్‌ రే! నవ అభిమాన్యుడు రా శ

న్‌ నా షేవ తేదీ మధా నా వ న . “నన క క్ష మా కౌంట్‌డాన్‌ 1 / ను ళు 1 ల య్‌ న న ల 1 మ స హ్‌ నన ఎస గ కు రే లా. ఫ్‌ గ! 1 న వ. క. సవ నే పం హైనా. ౧ యాల న్యటీ * స ఎ కా. , ట్‌ త [న త కా? న. య. య ం! న. _ న. నస ల గం స. |. న త. టు టం ను పట్టీ! ఖీ జం! ల్‌ో నట . క. సాం. సు ఇన్ని సంర ( నా న లే ను న. టో సైనిక దుస్తుల్లో అణు వేషువ ను వ్‌ అణు శాస్త్రజ్ఞులు -

న. అణు విషయ పరిచయం

శ భారతదేశంలో అణుపరిశోధనలు ప్రారంభించి, భారతదేశమునకు అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును సముపార్దించిన, భారత అణు విజ్ఞాన పితామహండు డా. , హోమీభాభా.

2. అణుబాంబును యురేనియం 235 లేదా వ్లూటోనియం 239 లతో తయారుచేస్తారు.

3. వ్రవంచంలో మొదట అణువరీక్షను నిర్వహించిన దేశం అమెరికా (16-7-1949).

4. _ సోవియట్‌ యూనియన్‌ మొదటి అణువరీక్షను 1949 సెప్టెంబర్‌ 23న నిర్వహించింది.

5 _ బ్రిటన్‌ మొదటి అణువరీక్షను 1952 అక్టోబర్‌ ౩న నిర్వహించింది.

6. ఫ్రాన్స్‌ 1960 ఫిబ్రవరి 13న తన మొదటి అణుబాంబును పరీక్షించింది.

7 చైనా దేశం మొదటిసారి 16-10-19864న అణుపరీక్షను నిర్వహించింది.

8. _ భారతదేశం మొదటిసారి 18-5-1974న అణుపరీక్షను నిర్వహించింది.

9. అణుబాంబు కంటే ధర్మోఅణుబాంబు అనేకానేక రెట్లు పైగా శక్తివంతమైనది.

10. ధర్మోఅణుబాంబును ట్రిటియం లేదా లిథియంలతో చేస్తారు.

11 ప్రవంచంలో మొదట ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షను అమెరికా (1-11-1952) నిర్వహించినది.

క్‌! భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష

12 రష్యామొదటి ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షను 12-8-1953 నిర్వహించింది

13. బ్రిటన్‌ మొదటి ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షను 1957 లో నిర్వహించింది

14. చైనా మొదట ధర్మో అణుబాంబును 1967 జూన్‌లో నిర్వహించింది.

15 భారతదేశం మొదటి ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షను 1998 మే 11న నిర్వహించింది

16. అణుబాంబు పేలుడును టైనైట్రోటోలిన్‌ (టి.ఎన్‌ టి) లో కొలుస్తారు

17 ఒక కిలోటన్ను అణుబాంబు పేలుడు శక్తి 1000 టన్నుల టి.ఎన్‌,టి పేలుడు శక్తి కి సమానం.

18. 29 లక్షల పౌండ్ల సంప్రదాయక పదార్థముల పేలుడు ఒక కిలో టన్ను అణుబాంబు పేలుడుకి సమానం.

19. భూమిలో లభిస్తున్న అతి బరువైన లోహం యురేనియం.

20. భూప్రకంపనములన కనుగొనే సిస్మోగ్రాఫ్‌ను 1850 సం॥[లో తయారుచేసారు.

21. ఆణుబాంబు పేలుడును సిస్మోగ్రాఫతో కనిపెట్టవచ్చు.

22. భారతదేశంలో అణుపరిశోధనల కోసం డా. హోమీభాభా డైరెక్టరుగా 1945 జూన్‌ లో ఏర్పాటయిన సంస్థ టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ అఫ్‌ పండమెంటల్‌ రీసెర్చ్‌.

23. అమెరికా దేశపు మొదటి అణుపరీక్ష పేరు ట్రినిటీ పేలుడు శక్తి 19 కిలో టన్నులు.

24. మానవ నివానములెపపై అణుబాంబు వేనీనవృడా, ఏర్పడే దుష్పలితములను ప్రత్యక్షంగా తెలునుకునేందుకు గాను జపాన్‌పై అణుబాంబులు వేసిన దేశం అమెరికా.

25, “అణు పరీక్షలను రికార్డు చేసే సీస్మికొకేంద్రాన్ని భారతదేశం 1965 అక్టోబర్‌లో బెంగుళూరు దగ్గర గౌరీబిదనూరు వద్ద నెలకొల్పింది.

జ. జపాన్‌పై అణుబాంబులు వేసే పధకాన్ని అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రూమన్‌ 1945 జులై 24న ఆమెదించారు.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 3 27 హిరోషిమా నగరంపై అమెరికా వేసిన (6-8-1945) అణుబాంబు (లిటల్‌బాయ్‌) పేలుడుశక్తి 12-86 కిలోటన్నులు. 28 1945 ఆగస్ట్ఫు 9న నాగసాకి నగరంపై అమెరికా వేసిన ప్లూటోనియం అణుబాంబు (ఫొట్‌మాన్‌) పేలుడు తీవ్రత 22 కిలోటన్నులు 29." నీటి అడుగుభాగమున మొదట అణుపరీక్ష (24-7-1946) నిర్వహించిన దేశం ఆమెరికా. దాని పేలుడు తీవ్రత 20 కిలోటన్నులు. 30 చైనాదేశపు మొదటి అణుపరీక్ష పేలుడు తీవ్రత 20 కిలోటన్నులు. 31. భారతదేశపు మొదటి అణుపరీక్ష పేలుడు శక్తి సుమారు 12 కీలో టన్నులు. 32. ప్రపంచంలో మొదటి అణుబాంబును తయారుచేసిన పరిశోధకసంస్థపేరు లాస్‌ అలమోస్‌ జాతీయ వ్రయోగశాల. 33. రష్యాదేశపు మొదటి అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించిన సైనిక పరిశోధకనంస్థ మయూక్‌. ఏ4. _భారతదేశవు మొదటి అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించిన పరిశోధక నంస్థ భాభా అణుపరిశోధనాకేంద్రం. 35. ప్రపంచంలో అతి శక్తివంతమైన అణుబాంబును పరీక్షించిన దేశం రష్యా. దీని బరువు 25 టన్నులు కాగా పేలుడుశక్తి 58000 కిలోటన్నులు 36, 12 కిలోటన్నులు పేలుడు శక్తిగల బుద్ధ అణుబాంబు బరువు 800 కిలోలు. 37. అణుపరీక్షలను పదే వదే నిర్వహించటం వలన అణ్యస్త పరిజ్ఞానం గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. అందువలన తక్కువ బరువుగల అణుబాంబులోనే ఎక్కువ పేలుడుశక్తిని నిక్షప్తం చేయవచ్చు 38 1945 జూల్చైనుండి 1994 జూన్‌ మధ్యకాలం (50 నం॥లు)లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అధికారికంగా సుమారు 2000 అణుపరీక్షలు జరిగాయి. 39. 1945-1994 మధ్యకాలంలో ప్రపంచంలో ప్రతి 9 రోజులకు ఒక అణుపరీక్ష జరిగింది. 40. అమెరికా ప్రతి 18 రోజులకు ఒక అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది. 41, రష్యా ప్రతి 22 రోజులకు ఒక అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది.

శ ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 42 బ్రిటన్‌ ప్రతి 332 రోజులకు ఒక అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది.

43. ఫ్రాన్సు ప్రతి 61 రోజులకు ఒక అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది

44 _ చైనా ప్రతి 284 రోజులకు జక అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది

45. భారత్‌ 7,300 రోజులకు ఒక అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది.

46. 1945 నుండి 1998 వరకు అమెరికానిర్వహించిన అణుపరీక్తల సంఖ్య 1032.

47. 1949 నుండి 1998 వరకు రష్యానిర్వహించిన అణుపరీక్షల సంఖ్య 715

48 1945 నుండి 1998 వరకు బ్రిటన్‌నిర్వహించిన అణుపరీక్షల సంఖ్య 45

49 1960 నుండి 1998 వరకు ఫ్రాన్స్‌నిర్వహించిన అణుపరీక్షలసంఖ్య 210

50 1964 నుండీ 1998 వరకు చైనానిర్వహించిన అణుపరీక్షలు సంఖ్య 45

51. 1974 నుండి 1998 వరకు భారత్‌ నిర్వహించిన అణుపరీక్షలు సంఖ్య 6

52. ఏ మలినాలు లేని నీటిలో విద్యుత్‌ షాక్‌ ఇవ్వదు

53. ప్రపంచంలో మొదటి సౌరవిద్యుత్‌ చిమ్నీని నిర్మించిన దేశం స్పెయిన్‌ (1982)

54. ప్రపంచంలో అతి పెద్ద సొర విద్యుత్‌ చిమ్నీని నిర్మిస్తున్న దేశం భారతదేశం. (రాజస్థాన్‌లో జోద్‌పూర్‌వద్ద నిర్మిస్తున్న ఈ సౌరచిమ్నీ సామర్ధ్యం 200 మెగావాట్లు).

55. భారతదేశంలో బొగ్గునుండి ఆయిల్‌ను తయారు చేసే కర్మాగారం బీహార్‌లో (ధన్‌బాద్‌) వద్ద వుంది.

56. బాంబే హై వద్ద మొదటసారిగా 1974 ఫిబ్రవరి 19 న ఆయిలు పడింది

57 ప్రపంచంలో మొదటసారి రైస్‌ స్ట్రా విద్యుత్‌ కర్మాగారం నిర్మించిన దేశం భారతదేశం,

58. భారతదేశంలో వంజాబ్‌ (ప్రాంతంలో రైన్‌ స్ర్రా- విద్యుత్‌ పాంటు నెలకొల్పారు. దీని సామర్ధ్యం 10 మెగావాట్లు.

59. భారతదేశంలో మొదటిసారి సముద్రతరంగాల విద్యుత్‌ ప్లాంటును కేరళ ప్రాంతంలో నిజింజాం వద్ద 1991 సం॥లో నెలకొల్పారు.

భారత అజ్వన్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వ్‌ 60 ప్రపంచంలో మొదట అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు నిర్మించిన దేశం రష్యా (27-6-1954) 61 _ ్రాన్స్‌ మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును 1956 లో నిర్మించింది 62. బ్రిటన్‌ మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును 1956 లో నిర్మించింది 63 అమెరికా మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును 1957 లో నిర్మించింది 64 భారత్‌ మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును 1968 లో నిర్మించింది 65 చైనా మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును 1991 లో నిర్మించింది. 66 ప్రపంచంలో మొదట అమెరికా దేశం బెలియం దేశమునకు 1957 సం॥లో అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును విక్రయించింది 67 _ 19395 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా పనిచేన్తున్న లేక నిర్మాణమయిన అణు విద్యుత్‌ రియాక్టర్ల సంఖ్య 496. 68 _ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉత్పత్తి అవుతున్న విద్యుత్‌లో అణువిద్యుత్‌ వాటా 18%. 69. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉత్పత్తి అవుతున్న అణువిద్యుత్‌లో వర్ధమానదేశాల అణువిద్యుత్‌ వాటా 6%. 70. భారతదేశంలో ఉత్పత్తిఅవుతున్ను విద్యుత్తులో అణువిద్యుత్‌ వాటా 2%. 71. 1995 నాటికి వ్రవంచంలో 109 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల ద్వారా 1,00,000 మెగావాట్లు అబువిద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేన్తున్న అతి పెద్ద అణువిద్యుత్‌ వ్యవస్థగల దేశం ఆమెరికా. 72. 1995 నాటికి ప్రపంచంలో తన విద్యుత అవసరములలో అత్యధికంగా (86%) అణువద్వుత్తును ఉపయోగిస్తున్న దేశం లిధువేనియా, 73. 1992 నాటికి భారతదేశంలో పనిచేస్తున్న అణివిద్యుత్‌ రియాక్టర్ణ సంఖ్య 9. 74. _ భారతదేశంలో తొమ్మిది అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు ఉత్పత్తిచేస్తున్న విద్యుత్‌ 1814 మెగావాట్లు. 75. భారతదేశంలో అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తికి అవనరమెన ధోరియం నిక్షేపాలు దేశంలో విస్తరించి వున్నాయి.

6 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష

76 దేశంలో అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తిని పెంచేందుకు 1987 సెప్టెంబర్‌లో భారత అణువిద్యుత్‌ సంస్థను శ్రీరాజీవ్‌గాంధీ స్థాపించారు.

77 _ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాలలో అణు ధార్మిక కిరణముల లీకేజీని పసిగట్టేందుకు ఉవయోగపడే సైవిడియం ఫోలియం అను మొక్క ఖారతదేశ అడవులలో విన్సతంగా లభిస్తోంది.

771. భారతదేశంలో రేడియషన్‌ వైద్యకేంద్రాన్ని భాభా అణు పరిశోధనా కేంద్రంవద్ద 1963 లో నెలకొల్పారు.

78 _అణుధార్మిక పదార్థములనుండి నిరంతరం కనిపించని కాంతి వెలువడుతున్న విషయాన్ని కనుగొన్న భారత శాస్త్రవేత్త పధ్మనాభరావు. 79. భారతదేశంలో నహజయురేనియంతో పనిచేస్తున్న భారజల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు విద్యుతతోపాటు వ్లాటోనియంను కూడా ఉత్పత్తిచేస్తాయి 80 _భారజలమును అణురియాక్టరులో శీతలకారిగా ఉపయోగిస్తారు. 81. _అబువిచ్చిత్తిచర్యలో వెలువడే అధిక ఉష్పంను తగ్గించడమే శీతలకారియైన భారజలం పని, 82. ఒక కీలో భారజలమును ఉత్పత్తిచేయటానికి 36,000 వేల కిలోల మంచినీరు అవసరం అవుతుంది 83 అణురియాక్టరు - అణుబాంబులకు మధ్యగల భేదం - అణురియాక్టరులో జరిగే గొలుసుచర్య నియంత్రించబడుతుంది. 84. అమెరికా అజ్వస్త్ర రాజకీయాల నుండి పుట్టిన భయంకర గూడచారిసంస్థసి.ఐ.ఎ. 84 (ఎ) పేద అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అవినీతిని ప్రోత్సహించే బ్యాంకింగ్‌ విధానము గల దేశం స్విట్టర్లాండు 85. ఆసియాలో ప్రథమంగా అణుపరిశోధనా రియాక్టరును భారతదేశం నిర్మించింది. 86 భారతదేశం నిర్మించిన మొదటి అణువరిశోధనా రియాక్టరు అప్పర 4-8-1956 నుండి పనిచేయడం (ప్రారంభించింది

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు నమీక్ష 7

87 _ ఆసియాలో మొదట భారజలకర్మాగారాన్ని భారతదేశం నిర్మించింది.

88. అణ్వన్త సామర్ధ్యమునకు చిహ్నమైన ప్లూటోనియం కర్మాగారమును 1960 దశకంలో భారతీయ అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో నిర్మించిన శాస్రవేత్త డా.హోమీభాఖా.

88 (ఎ) స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొనేందుకు ఐ.సి.యస్‌. పదవికి రాజీనామ చేసిన మొదటి భారతనాయకుడు నుఖాస్‌ చంద్రబోస్‌

89. భారతదేశ అణుశక్తి క్షిపణుల అభివృద్ధి కార్యక్రమములను 1960 దశకం , నుండీ వ్యతిరేకిన్తూ, అవరోధములు కల్పిన్తున్న దేశములు అమెరికా మరియు రష్యాలు.

90. విదేశాలలో భారతీయులను ఏకం చేసి అజాద్‌హింద్‌ సైన్యాన్ని నిర్మించి బ్రిటన్‌, అమెరికాలపై (1943 అక్టోబర్‌ 22న జపాన్‌తో కలసి యుద్ధం ప్రకటించిన భారత్‌ జాతీయ నాయకుడు సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌.

91 1945 ఆగన్న 18న విమాన వ్రమాదంలో నేతాజీ వాన్తవంగా మరణించలేదని ఆయన అవ్పటి సోవియట్‌ రష్యా కువెళ్ళారని భారతీయులలో చాలామంది విశ్వసిస్తారు

91 (ఎ) విధ్వంస రాజకీయాలకు పేరుమోసిన సోవియట్‌ రష్యా గూడఛారి సంస్థ కె.జి.బి

92. నేతాజీ జీవితం గురించి ౩2 రహన్య ఫైళ్ళు పండిత నెహ్రాహయాంలో దర్ధం అవడమో లేక మాయం కావడమో జరిగిందని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ, నేతాజీ వివాదస్పదమరణం'పై దర్యాప్తుచేస్తున్న ఖోన్లో కమీషను ముందు సాక్ష్యం చెప్పారు.

93. '“నిఘా'కు అతీతముగా, హరాత్తుగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించగలిగే సాంకేతిక పద్ధతులను నిషేధిస్తూ, రష్యా, బ్రిటన్‌, అమెరికాలు రూపొందించిన పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై పండిత నెహ్రూా-వ్రభుత్వం 1963లో సంతకం చేసింది.

8 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష

94 _ ఫ్రెంచి తఅబుశాన్రవేత్త మేడంఠ్యూరీ జీవితచరిత్రను హిందీలో అనువదించిన భారత (ప్రధాని లాల్‌బహుదూర్‌శాస్తి.

95 చైనా అణువరీక్ష నిర్వహించిన తర్వాత, బారతదేళ అభివృద్ది వ్రయోజనములకోనం శాంతియుత అణుపరీక్షలు నిర్వహించగలమని ప్రకటించిన భారత ్రధాని లాలిబహుదూర్‌ శాస్తి.

96. సోవియట్‌ రష్యాలో మరణించిన భారత్‌ ప్రధాని లాల్‌ బహుదూర్‌శాస్రి.

97. ఆచూకీ కూడా తెలియకుండాపోయిన విమానప్రమాదంలో మరణించిన భారత ప్రఖ్యాత అణుశాస్రజ్ఞుడు డా. హోమీభాభా.

98. 1971 భారత పాకిస్థాన్‌యుద్ధంలో భారత్‌పై అణుబాంబువేస్తానని బెదిరించిన దేశం అమెరికా.

99. బుద్ధ అణుపరిక్ష నిర్వహించిన భారతప్రభుత్వాధినేత శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ.

100 నెహ్రూ ప్రభుత్యం 1963లో పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై నంతకం చేసివుండకపోయినట్లయితే భారతదేశం 1964లోనే అణుపరీక్ష నిర్వహించేది అని చెప్పినవారు శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ.

101. అమెరికాచరిత్రలో రాజీనామా చేసిన ఏకైక దేశాధ్యక్షుడు రిచర్డ్‌నిక్సన్‌ (1974 ఆగస్టు).

102 వినియోగించుకున్న దానికంటే, అధికముగా పూటోనియంను ఉత్పత్తిచేసే ఫాస్ట్‌ బ్రీడరు అణురియాక్టరు సాంకేతిక పరిజ్ఞానమును సంపాదించిన ప్రభుత్వాధినేత శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ

103. 1975 నం॥లో దేశవ్యాప్తంగా ఎమర్జన్సీ విథించినపుడు శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ మొదటగా ఆరెస్ట చేయించిన వ్యక్తి మొరార్టీదేశాయ్‌.

104 దీ స్టోరీ అఫ్‌ మైలైఫ్‌ గ్రంధ రచయిత మొరార్డీదేశాయ్‌.

105. భారళదేశులో అతి పెద్దదయస్సులో ప్రధాని పదవి చేపట్టిన వ్యక్తి మొరార్జీ దేశాయ్‌,

106. భారత దేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించడాన్ని వ్యతిరేకించిన జనతానాయకుడు మొరార్టీదేశాయ్‌.

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 0 107. భారత అణునంన్ధలను అంతర్జాతీయ అణుశక్తి నంన్ధ వరిధిలోకి తీసుకురావడానికి విఫలయత్నం చేసిన ప్రధాని మొరొర్టీదేశాయ్‌.

108. మొరార్జీ దేశాయ్‌ను సి,ఐ.ఎ. ఏజెంటుగా తెలియచేసిన 'ది (పైన్‌ ఆఫ్‌

పవర్‌ కిసింబల్‌ ఇన్‌ది నిక్సన్‌ వైట్‌ హౌస్‌ గ్రంధ రచయిత 'స్రెమర్‌ హెర్ష్డ్‌

109. పరిశోధనాత్మక జర్నలిజంలో విశేషమైన ్రతిభకుగాను శ్రీ సైమరొహెర్త్‌కి

• లభించిన ప్రతిష్టాకరమైన ప్తులిట్టర్‌ బహుమతి.

110. సైమర్‌ హెర్ష్‌కి వ్యతిరేకంగా చికాగో కోర్టులో మొరార్టీదేశాయ్‌గారు వేసిన కేను ఓడిపోయింది.

111. మొరార్జీదేశాయ్‌గారు వేసిన దావాను పునఃపరిశీలించేందుకు అమెరికా సుప్రీంకోర్టు నిరాకరించింది.

112. మొరార్జీదేశాయ్‌ను విమర్శించడమే ధ్యేయంగా గల చంద్రశేఖల్‌ మొరార్జీదేశాయ్‌ తోనే రాజీపడటం సాధారణ వరిణామం కాదు.

113. భారతరాజ్యాంగం వ్రకారం ఏ భారతీయుడు విదేశీ అవార్శను స్వీకరించరాదు.

114. పాకిస్థాన్‌ ప్రకటించిన నిషాన్‌-ఎ-పాకిస్టాన్‌ బిరుదును అంగీకరించిన జనతా పార్టీనాయకుడు మొరార్గీదేశాయ్‌.

115. అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ 1957 జులై 29 న ఏర్పడింది.

116. ప్రపంచంలో మొదటి అణుబాంబును రూపొందించిన మాన్‌హట్టన్‌ ప్రాజెక్టు అధినేత ఓనన్‌ హైమర్‌' ఆలోచనల తుదిరూవవే. అంతర్జాతీయ అణుశక్తిసంస్థ.

117. అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ అమెరికా మరియు రష్యా దేశముల అణు విధానములకు అనుగుణంగా పనిచేస్తున్నది.

118. జకోస్లోవేకియా దేశం ఉత్పత్తిచేసే మొత్తం యురేనియంలో 90%నకు పైగా యురేనియంను తీసుకున్న దేశం సోవియట్‌ రష్యా,

119. 1958 నం॥ములో ప్రపంచంలో ఉత్పత్తయిన మొత్తం యురేనియంలో

10 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష

“క0% యుకేనియంను ఉత్పత్తి చేసిన దేశము కాగు.

120. కాంగో ఖనిజనంవదను కొల్గగొట్టడాన్ని వ్యతిరేకించిన, కాంగో జాతీయనాయకుడు పొటిస్‌లుముంబా.

121. వాట్రిన్‌ లుముంబాను వాత్యచేయడంలో ని.ఐ.ఎ. ప్రముఖపాత్రవహించినట్లు బయటపడింది.

122. అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ప్రాన్స్‌, చైనాలు వమినవో మరేదేశం' అణ్వాయుధాలు తయారుచేయకుండా నిరోధించేందుకు అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లచే రూపొందించబడినది అణ్యస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందము,

123. కమ్యునిస్టుచైనాకు సభ్యత్వం ఇచ్చేందుకుగాను అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ నుండి ఆ సంస్థచే 1972లో బహిష్కుతమయిన సభ్యదేశము తైవాన్‌.

124 ఫ్రాన్సు, చైనా మరియు భారతదేశములనుండి అణుబాంబుల కొనుగోలుకు ప్రయత్నించి విఫలమ యిన దేశం లిబియా.

125. సోవియట్‌ రష్యానుంచి కవర్యూనిన్న మైత్రిసా కుతో అణ్వ(న్త పరిజ్ఞానముపాంది, ఆదేశంపైనే ధర్మో అణుబాంబు క్షిపణులను గురిపెట్టిన దేశము చైనా.

126. చైనా, భారతదేశ నగరముల పైకి టిబెటొలో అణుక్షిపణులను గురిపెట్టింది.

127. అణ్వన్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమునకు వ్యతిరేకముగా భారత అఖ్వస్త్ర విధానమును రూపొందించిన ప్రధానమంత్రి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ.

128. ఐక్యరాజ్యసమితి 1945 అక్టోబర్‌ 24న ఏర్పడినపుడు సభ్యదేశముల, సంఖ్య 51.

129. ఐక్యరాజ్యనమితికి గుండెవంటి భద్రతామండలిలో శాశ్వత (వీటో) నభ్యదేశముల సంఖ్య 1945 లో 5.

130. 1998లో ఐక్యరాజ్యసమితిలో నభ్యదేశములసంఖ్య 186 కి పెరిగినప్పటికీ భద్రతామండలిలో “వీటో దేశాలసంఖ్య 5 8 మించి పెరగనేలేదు.

131. ఐ.రా.నమితిలో నభ్యదేశములకు ఆదేశాలిచ్చే ఎటువంటి తీర్మానమునైనా భద్రతామండలి చేస్తుంది.

న.

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్ష

132. తాను నమంజనం కాదనుకునేవిధంగా (తన వప్రయోజనములకు వ్యతిరేకంగా) భద్రతామండలి చేసే ఏ తీర్మానమునైనా వ్యతిరేకించే అధికారము శాళ్డుత సభ్యత్వంగల దేశమునకు వుంటుంది.

133. భద్రతా మండలి చేసే తీర్మానాన్ని వ్యతిరేకించే అధికారమునే 'వీటో' అంటారు.

134. 1945లో భద్రతా మండలిలో వీటో అధికారముగల దేశములు అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌ మరియు నేషనల్‌ చైనా (తైవాన్‌).

135. 'వీటో' సభ్యత్వం తైవాన్‌కుబదులుగా తనకు మాత్రమే వుండాలని చైనా కోరింది. చైనా డిమాండ్‌ను అమెరికా తిరస్కరించింది.

136. 1964 నుండి 1971 ల మధ్యకాలంలో చైనా ధర్మో అణుబాంబుతో నహా డజను అణుపరీక్షలు జరిపేనరికి, వీటో సభ్యత్వమునకు మార్గము నుగమము అయ్యింది.

137. వీటో నభఖ్యూత్వం పాందటానికి వ్రత్యేక అర్హత అంటూ ఏదీ నిర్ణయించబడలేదు. అయితే వాస్తవంలో అణ్యాయుధములు కలిగివున్న అమరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ ఫ్రాన్సు, చైనా మాత్రమే వీటో సభ్యదేశాలుగా వున్నాయి.

138. భద్రతామండలిలో శాశ్వత సభ్యదేశాలు ఇప్పటి వరకు (19945-1995) 279 సార్లు 'వీటో' అధికారం ఉపయోగించాయి.

139. అత్యధికసార్గు 'వీటో' ఉపయోగించిన దేశం రష్యా.

140. ప్రపంచంలో మొదట నాటిలన్‌ అనే అణుజలాంతర్జామిని (1954లో) అమెరికా తయారుచేసింది.

141. ప్రపంచంలో అత్యధిక అణుజలాంతర్జాములు గల దేశం రష్యా.

142, చైనా 1881లో మొదటసారిగా అణుజలాంతర్జామిని నిర్మించింది.

143. ప్రపంచంలో మొదటసారి అంతరిక్షంలోకి 4-10-1957న స్పుత్నిక్‌ అనే ఉపగ్రహమును రష్యా ప్రయోగించింది.

క్షే భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ ఆణు సమీక్ష

144. ఆమెరికా మొదటసారి ఎక్స్‌ప్లోరర్‌ 1 అను ఉపగ్రహమును 31-1-1958 లో ప్రయోగించింది.

145. ప్రపంచంలో సైనిక ఉపగ్రహమును మొదటసారి ప్రయోగించిన దేశం అమెరికా.

146. అమెరికా ప్రయోగించిన మొదటి సైనిక ఉపగ్రహం పేరు డిస్క్‌వరర్‌.

147 అనేక విధములుగా ఉపయోగపడే ఉపగ్రహాన్ని మొదట ప్రయోగించిన దేశం జమెరికా. (22-6-1960).

147(ఎ)భారత దేశపు ప్రధమ అణువైధ్య సంస్థను 11-9-61న ఢిల్లీలో స్థాపించారు.

148. శ్రీమతి ఇంధిరాగాంధీ హయాంలో భారతదేశం రోహిణి ఉపగ్రహమును న్వంత ఉవగ్రహవాహకనౌక ద్వారా అంతరిక్షంలోకి (18-7-1980) ప్రవేశపెట్టింది.

149. భద్రతామండలిలో భారతదేశమునకు శాశ్వత (వీటో) సభ్యత్వము ఇవ్వాలని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం డిమాండ్‌ చేసింది.

150. భారతదేశంలో క్షిపణుల కార్యక్రమాన్ని చేపట్టినవారు శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ.

151. దేశీయంగా క్షిపణులు అభివృద్ధిచేయడానికి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ 780 కోట్ల రూయాలను కేటాయించారు.

152. ఇందిరాగాంధీ హత్యవలన రాజకీయంగా అనుభవంలేని రాజీన్‌గాంధీ అతిచిన్న వయస్సులో భారతదేశ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు.

153. అజ్వన్త్ర రాజకీయాల గురించి అనుభవంలేని, రాజీవ్‌గాంధీ అమెరికా, రష్యాలు చేసుకుంటున్న అణ్వాయుధాల తగ్గింపు ఒప్పందములు వలన నమీపకాలంలో నంవూర్ణ ఆణునిరాయుధీకరణకు దారితీయగలదని విశ్వసించారు.

154. అమెరికా రష్యాలు చేన్తున్న అణునిరాయుధీకరణ ఆమెరికా, రష్యాలచే ప్రచారవ్యాప్తియైవున్న ప్రక్రియకు, ప్రపంచశాంతికి భంగకరం కాగలదని (భ్రమించి, భారత అణ్వాయుధాల తయారును, విస్మరించిన ప్రధానమంత్రి రాజీవ్‌గాంధీ.

లలల పతతలలననతత యు

155. భారత నౌకాదళమునకు 'అణుజలాంతర్జామిని నడవడంలో శిక్షణ, అనుభవం పొందేందుకు రష్యానుంచి లీజు ప్రాతిపధికపై రాజీవ్‌గాంధీ తెప్పించిన అణుజలాంతర్జామి పేరు ఐ.ఎన్‌.ఎస్‌. చక్ర.

156. శ్రీ రాజీవ్‌గాంధీ తన తల్లి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ రూపొందించిన భారల్‌ క్షిపణుల అభివృద్ధి కార్యక్రమమును చేపట్టినట్టు కెలియడంతో, అమెరిళా ఏర్పాటుచేసిన సంస్థ 'మిస్సైల్‌ టెక్నాలజీ కంట్రోల్‌ రెజీమ్‌' (1987).

157. భారతదేశం పృథ్వి క్షిపణి ని మొదటిసారి 1988 'ఫిబ్రవరిలో పరీక్షించింది.

158. భారత క్రిపణుల అభివృద్ధి కార్యక్రమమునకు వ్యతిరేకంగా, అమెరికా వాణిజ్యచట్టంలో నూవల్‌ 301 వ్రకారం భారతదేశంపై ఆంక్షలు ప్రకటించింది.

159. బారతదేశం రూపొందించిన అగ్ని క్షిపణీ ప్రయోగించవద్దని రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వంపై తీవ్రమైన ఒత్తిడిని తీసుకువచ్చిన దేశం అమెరికా.

160. అమెరికా నిరననలను, అభ్యంతరాలను తిరన్కరించి, భారతదేళ (వతిష్టాత్మకమైన అగ్ని క్లివణిని శ్రీరాజీవ్‌గాంధీ 190౪ వే 22న బ్రయోగింపచేసారు.

161. బోఫోర్స్‌ లావాదేవీలలో రాజీవ్‌గాంధీకి సంబంధం వుందంటూ, వాటిని 15 రోజులలో బయటపెడతానాని విన్సృతంగా ప్రచారం చేసిన వి.పి.సింగ్‌ 1989 లోకసభ ఎన్నికలలో గెలిచి దేశప్రధాని అయ్యారు.

162. అంతర్జాతీయ టెర్రరిస్సలకు లక్ష్యంగా వున్నప్పటికీ_బారతప్రజల ధనాన్ని పొదుపుచేసేందుకుగాను, మాజీ ప్రధానమంత్రి రాజీవ్‌గాంధీకి-ప్రత్యేక రక్షణ దళమును తొలగించిన ప్రధానమంత్రి వి.పి.సింగ్‌.

163. భారతదేశం అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించటంలో కీలకపాత్ర వహించిన అణుశాస్రజ్ఞాడు రాజారామన్నిను దేశ రక్షణమంత్రిగా చేసి, ఆ తర్వాత అణ్వన్రవ్యాప్తిని నిరోధించే వ్రక్రయలొ భాగంగా అణుసామర్థ్యం సంతరించుకున్న దేశాల మధ్య చర్చలకు అమెరికా, రష్యాలు వీలు

శద భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష కలిగించాలని ప్రకటించడంద్వారా భారతదేశాన్ని, ప్రజలను అవమానించిన

దేశ ప్రధాని విపిసింగ్‌,

164. మొరార్డీదేశాయ్‌ను విమర్శించటమే ధ్యేయంగా గల చంద్రశేఖర్‌ మొరార్జీదేశాయ్‌ తోనే రాజీపడటం సాధారణ పరిణామం కాదు.

165. ఐ.ఎన్‌.ఎన్‌. చక్ర ''లీజు' కాలాన్ని పొడిగించమని కోరకుండానే, అణుజలాంతర్జామిని రష్యాకు వాపసు చేసిన ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌.

166. గల్భ్ఫ్‌యుద్ధంలో ఇరాక్‌పై అణుబాంబులు ప్రయోగించే, అధికారం, హక్కు, అవకాశం వుందని అమెరికా అధ్యక్షుడు బుష్‌తో సహ ఇద్దరు నాయకులు ప్రకటించారు.

167. అణ్వస్తదేశముల అజ్వాయుధములనుండి దేశభద్రతకుగల ప్రమాదాన్ని గ్రపాంచి, భారతదేశ అణ్వన్రసామార్థ్యాన్ని అణుబాంబులుగా మలచుకోవాలని శ్రీరాజీవ్‌గాంధీ ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌కు 9-2-91న లేఖ రాసారు.

168. అమెరికాకు సహకరించినందుకు అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జిబుష్‌ ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌కు 9-2-91 న ఫోన్‌చేసి కృతజ్ఞతలు తెలియచేసారు. చర్చల వివరాలు నెల్లడించేందుకు అమెరికా అధ్యక్ష భవన వర్గాలు నిరాకరించాయి.

169. 1991 మార్చి 2న రాజీవ్‌గాంధీ ఇంటిముందు 'నిఘా' వేసిన ఇద్దరు గూఢచారులు పట్టుబడ్డారు. ఈ విషయమై సమగ్రచర్యలు తీసుకోవాలని కాంగ్రైన్‌ వట్టుదల వహించడాన్ని సాకుగా తీసుకుని ప్రధాని పదవికి చంద్రశేఖర్‌ రాజీనామా చేసి, లోకిసభరద్దుకు సిఫార్సుచేసి, ఎన్నికలకు మార్గం నుగమం చేసారు.

170. మొరార్దిదేశాయ్‌కు భారతరత్న అవార్డు ప్రకటించినవారు చంద్రశేఖర్‌.

171. శ్రీ పెరంబుదూర్‌ వద్ద జరిగిన ఎన్నికల ప్రచార సభలో 1991 మే 21న రాజీవ్‌గాంధీ హత్యకు గురయ్యారు.

172, “అగ్ని' క్షిపణిని రెండుసార్లు ప్రయోగ పరీక్షలు నిర్వహించిన భారతప్రధాని పి,వి. నంసింహరావు.

ననన

క్షే5 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు నమీక్ష

173. ఉపగ్రహవాహక నౌక పి.ఎస్‌.వి.వి.ని బారతదేశంలో మొదట ప్రయోగించిన ప్రధాని పీ.వి.నరసింహరావు.

174. పి.ఎన్‌.ఎల్‌వి. ని క్షివణిగా మార్చుచేసినట్టయితే అది 4500 కమి. దూరంలో గల లక్ష్యాలను ఛేధిస్తుంది.

175. 1995లో అణ్వన్త్రవ్యాన్తీ నిరోధక ఒన్పందమును నిరవదికంగా పొడిగించినపుడు అమెరికానుంచి ఎదురైన శీవ్రవత్తిడిని నరసింహరావు ప్రభుత్వం తిరస్కరించింది.

176. భద్రతామండలిలో భారతదేశానికి వీటో సభ్యత్వం కావాలని లోక్‌సభ ఒక తీర్మానాన్ని నరసింహరావు ప్రభుత్వ హయాంలో ఆమోదించింది.

177. భారతదేశం అణ్వ(స్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయాలనే కెనడా దేశ ప్రకటనకు ప్రతిస్పందిస్తూ... 1996 భారత రిపబ్లిక్‌ దినోత్సవాలకు హజరుకావలసివున్న కెనడా ప్రధాని జేన్‌ చెరటీన్‌కు పంపిన ఆహ్వానాన్ని నరసింహరావు రద్దుచేసారు.

178. నమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందమునకు వ్యతిరేకంగా, భారత అణ్వ్ర విధానమును రూపొందించిన ప్రధానమంత్రి పి.వి. నరసింహరావు.

179. “అగ్జి క్షిపణి కార్యక్రమమును నిలిపివేస్తునట్లు ప్రకటించిన ప్రధానమంత్రి దేవగౌడ.

180. భారతదేశం అణుపరీక్ష జరపడాన్ని ఖండిస్తూ, అమెరికా ఆంక్షలు విధించాలని సూచించిన భబానిసేన్‌గుప్తాను ప్రధానమంత్రి కార్యాలయ ్రత్యేకాధికారిగా నియమించిన (ప్రధాని ఐ.కె. గుజ్రాల్‌.

181. వి.పి.సింగ్‌, చంద్రశేఖర, దేవగౌడ వ్రభుత్వములవలె గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వం కూడా అగ్ని క్షిపణిని పరీక్షించలేదు.

182. కాక్రాపర్‌లోని అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను అంతర్జాతీయ సంస్థ తనిఖీకి అనుమతించాలని ప్రధాని గుజ్రాల్‌ నిర్ణయించారు.

183. 1974లో భారతదేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించినప్పటి నుండి అమెరికా

మ్య భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఢురణచే పాకిస్థాన్‌ దక్షిణాసియా అణునిరాయుధీకరణమండలమును ప్రతిపాదిస్తోంది.

184. అణ్వాయుధాలు వున్న దేశాలే శక్తివంతమైన దేశాలుగా కొనసాగుతాయని, వాటి ప్రయోజనాలే ఎవుడం వరిరక్షించబడతాయుని చెప్పిన జాతీయనాయకుడు డా. రామ్‌ మనోహర్‌ లోహియా.

185. భారత దేశ దీర్ధకాల భద్రతా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా, అణ్వాయుధాలు చేయాలని ప్రభుత్వానికి 29-12-1962న భారతీయ జనసంఘ్‌. మొదటిసారి సూచించింది.

186. భారతదేశంలో సి.ఐ.ఎ. కార్యకలాపములను నిర్వహించడాన్ని బహిరంగంగా వ్యతిరేకించిన కాంగైస్‌ అధ్యక్షుడు, శ్రీశంకర్‌దయాలళ్‌శర్మ.

187. భారత రాష్ట్రవతి వదవికి అభ్యర్థిగా డా.శంకరొదయాళ్‌శర్మను శ్రీ పి.వి.నరసింహరావు ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసింది. కాంభైస్‌ అభ్యర్తిని ఓడించాలనే ఏకైక లక్ష్యంతో దక్షిణాసియా అబ్వస్ర రహితమండలమునకు

అనుకూలుడైన జి,జి.స్వెల్‌ను రాష్ట్రపతి పదవికి, తన అభ్యర్థిగా భారతీయ జనతాపార్టీ బలపరిచింది.

188. “బుద్ధి అణుబాంబు పరీక్షను భారతదేశం అణుశాస్తజ్ఞుడు రాజారామన్న ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించింది.

188 (ఎ)భారతదేశం అణ్వస్త్ర దేశం గా గుర్తింపును, వీటో సభ్యత్వాన్ని సాధించాలంటే -శర్మో అబ్వన్త పరిజ్ఞానమును అభివృద్ధిచేయాలి.

189. అణుబాంబు.పరీక్ష జరిపినందుకు భారతదేశాన్ని శిక్రించాలని అణ్వస్తదేశాలు అప్పట్లో తలపోశాయని చెప్పిన భారత అణుశా్రజ్ఞుడు డా.రాజారామన్న. వాజకీయాలనూ అవగాహాన చేనుకొనేందుకు అభు త్రశ్షలగా అణువిషయంను పరిచయం చేస్తున్లాను. = రచయిత, న

అణ్వస్ర్త్రదేశము. : అమెరికా 125,000 మంది ఇబ్బందితో, 200 కోట్లడాలర్లకు పైగా వ్యయంతో మాన్‌హట్టన్‌ ప్రాజెక్ట్‌ పేరున నేషనల్‌ లాన్‌ అలమోన్‌ అణువ్రయోగశాలలో వరిశోధనలు జరిపి తయారుచేసీన అణుబాంబును, న్యూమెక్సికోలోని ఆల్మోగ్రాడ్‌వద్ద 16-7-1945 న విజయవంతంగా 'ప్రపంచ మొదటి అణుపరీక్షను అమెరికా నిర్వహించింది. తద్వారా మానవజాతికి మరణశాననాన్నే లిఖించింది. “టినిటి' అనుపేరుతో నిర్వహించిన ఈ అణుబాంబు పేలుడు తీవ్రత 19 కిలో టన్నులు. భర్మో అణుబాంబుల తయారీకి (ప్రేరణ ఇచ్చిన రష్యా అణువరీక్ష, రష్యా అణువరీక్ష నిర్వహించటానికి 4 నుంచి 20 ఏళ్ళ నమయం పట్టగలదని అమెరికా భావించింది. కాని నియంత స్టాలిన్‌ నాయకత్వంలో సోవియట్‌ రష్యా 4 ఏళ్ళ స్వల్పకాల వ్యవధిలోనే అణుబాంబు తయారు లక్ష్యాన్ని సాధించింది. దీని వలన అణుబాంబు పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేయవలసిన ఆవశ్యకతను అమెరికా గుర్తించింది. (సోవియట్‌ రష్యా అణుపరీక్ష నిర్వహించిన నాటికి అమెరికా 8 అణు పరీక్షలు నిర్వహించింది. ఈ అణుపరిక్షల పేలుడు తీవ్రత 50 కిలోటన్నులు వరకు వుండేది.) వూర్తిస్థాయి అభివృద్ధిగల ధర్మో అణుబాంబును రూపొందించటానికి గాను అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రూమన్‌ 1950

శే భారత అణ్యస్త విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష

అ నాాయట లదే అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు నబిక్ష జనవరి 31న ఆర్డరు జారీచేసారు. 1952 నవంబరు 1న ఎలుగెలబ్‌ దీవిలో ఎనివెట్‌ అటాల్‌వద్ద 10వేల కిలోటన్నులు (10 మెగాటన్నులు) పేలుడుశక్తి గల ధర్మో అణుబాంబును పరీక్షించింది హిరోషిమా పై వేసిన అణుబాంబు కంటే 800 రెట్లు శక్తివంతమైనది. (1946 జూలై 24న అమెరికా ప్రపంచంలోనే మొదటగా నీటి అడుగుభాగమున 20 కిలోటన్నుల అణుపరీక్ష నిర్వహించింది.)

ప్రపంచంలో ముదటి ఆణుజలాంతర్జ్లుమి “నాటిలన్‌ను 1954లో అమెరికా నిర్మించింది.

1959 ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా “డిస్క్‌వరర్‌ో అనే సైనిక ఉపగ్రహమును (ప్రపంచంలో మొదటసారిగా కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టింది. 1960 జూన్‌ 22న అమెరికా మొదటగా బహుముఖ ఉపగ్రహమును ప్రయోగించింది. భారతదేశంలో మానవ వాక్కుల గుర్తించి చెప్పే అమెరిక్కొ మనుమ్యులపై చేస్తున్న అనైతిక అణువ్రయోగాలు

16-7-1945న అమెరికా మొదటి అణుపరీక్షను నిర్వహించింది. ఆ తరువాత రోజున అణుబాంబును రూపొందించిన 156 మంది శాస్త్రవేత్తలు, అణుబాంబు (ప్రభావమును, దానిని ప్రయోగించడం వలన నష్టములను జపాన్‌కు ముందుగా తెలియజేసి , లొంగిపామ్మని చెప్పాలంటూ ఒక అభ్యర్ధన పత్రమును అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రూమన్‌కు సమర్పించారు. అణుబాంబు తయారుచేసి జర్మనీపై వేని పాట్టరు ను లొంగదీనంకోవాలన్నది అవెరికా అణుబాంబు తయారీకుద్దేశించబడినప్పటి మాన్‌హట్టన్‌ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. అయితే అమెరికా అణుబాంబు తయారుచేయడానికి కొద్దిననెలల ముందే అంటే 7-5-1945న జర్మనీ అధికారయుతముగా, బేషరతుగా లొంగిపోయింది. జర్మనీ'లొంగుబాటు, జపాన్‌ను నిరుత్సాహపరచింది. జపాన్‌కూడా యుద్ద విరమణకు రహస్య ప్రతిపాదనలు పంపింద్‌. జపాన్‌తో యుద్ధం ముగియటానికి అణుబాంబు అవసరం లేదని అనాటి సీనియర్‌ సైనికొధికారులందరూ భావించారు. జపాన్‌నగరముల పై అణుబాంబులు వేయడానికి "ఉద్దేశించిన పదకమును అధ్యక్షుడు ట్రూమన్‌ 24-7-1945న

ఆమెదించారు.

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షం

హిరోషిమా, నాగసాకి నగరములప్నెఆగన్సు 6 మరియు 39 తేదీలలో లిటిల్‌బాయ్‌, ఫొట్‌మన్‌ అనే రెండు అణుబాంబులు ప్రయోగించారు. వీటి "పేలుడు తీవ్రత వరుసగా 12-5 మరియు 22 కిలోటన్నులు.

జపాన్‌ను అంతటి భయంకర ఆయుధాలతో లొంగదీయవలసిన అవసరం ఏర్చడలేదని జనరల్‌ డ్వయిట్‌ ఐసెన్‌ హోవర్‌ అభిప్రాయపడ్డారని అందరికీ తెలుసు. అయినా అమెరికా అణుబాంబులు ఎందుకు వేసింది? అన్న వ్రశ్శకు పరిశోధకులు ఇంతవరకు సమాధానం చెప్పలేదు.

అణుబాంబును జననివానములపై ప్రయోగించటం ద్వారా కలిగే దుష్ఫలితాలను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకోవాలనే ఆనక్తి యూరోవుదేశమైన జర్మనీ కంటే ఆసియాదేశమైన జపాన్‌ జాతిపట్ల తేలికభావము కూడా నిర్దుష్టకారణమే. అయితే రెండవ అణుబాంబును ఎందుకు వేసినట్టు? ఈరెండు అణుబాంబులు రెండురకములయిన అణుపదార్ధములతో తయారయినవి. హిరోషిమాపై వేసిన ఆణుబాంబు యురేనియంతో తయారయినది కాగా నాగసాకి నగరంపై వేసిన అణుబాంబు పాటోనియంతో తయారయినది.

వేర్వేరు వదార్థములతో తయారయిన రెండు అణుబాంబులు రెండునగరములపై ప్రయోగించటం ద్వారా మానవశరీరాలపై వాటి ప్రభావము ఎలా వుందో అమెరికా పరీక్షించినట్టు ఇపుడు బయటపడింది.

జపాన్‌ ప్రభుత్వాసుపత్రి నుండి 8 మంది పురుషులు, 4 స్త్రీల ఎముకలను పరీక్షించారు. ఈ 12 మందిలో ఒక రోజు వయసుగల పసిబిడ్డ దగ్గరనుండి 62 సంవత్సరముల వయన్సుగల వృద్మని వరకు పరీక్షించిన వారిలో వున్నారు.

వీటిని అందచేసిన టోక్యోలోని సెకెండ్‌ టోక్యో నేషనల్‌ హస్పిటల్‌ ప్రస్తుత అధినేత ఈ విషయమై వ్యాఖ్యానించడానికి నిరాకరిన్తున్నారు. -ఇందుకు సంబంధించిన పత్రాలేవీ అందుబాటులో లేవని -నుమారు 40 సంవత్సరముల కిందట విషయములు వివరించగలవాళ్ళు కూడా ఎవరూ లేరనిహస్పిటల్‌ అధినేత అన్నారు, నిర్ణయించిన కాలవ్యవధి పూర్తయి వెలుగుచూసిన అమెరికా అణుశక్తి సంఘం రహస్యపత్రాలు వెల్లడిస్తున్న వివరాలు ఇవి.

20 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష

1950 దశకంలో అమెరికా వాయుసేన అధికారులు కొంతమంది డాక్టర్లు చేత, అమెరికాలో మొదటి నివాశీయులైన అలస్కా ప్రాంతంలోని 102 మంది ఎస్కిమోలకు, అమెరికన్‌ ఇండియన్స్‌కి అణుధార్మిక పదార్థమైన అయోడిన్‌ 131] గల మాత్రలను ఇచ్చారు. వారి థైరాయిడ్‌ గ్రంధులమీద ఆమాత్రల ప్రభావము ఎలా వుంటుందో పరిశోధనలు జరిపారు. ఈ మాత్రల బారిన పడిన ఎస్కిమోలను చూస్తే వారంతా గాయిటర్‌ జబ్బువాత పడ్డారనేది స్పష్టమవుతుంది. ఈ పరిశోధనలు జరగడానికి కారణం, రష్యాను చేరగల క్షిపణులను అమెరికా, అప్పటి కింకా రూపొందించలేదు. అమెరికా యుద్ధ విమానాలు ఉత్తర థృవమైన ఆర్కిటిక్‌ నుంచి ప్రయాణించేవి. ఆ విమానాలు కూలిపోయి సైనికులు మంచుదిబ్బలమీద ఉన్నపుడు, అక్కడి పరిస్థితులతో సైనికుల శారీరిక సామర్ధ్యం ఎలా వుంటుందో పరిశీలించేందుకు ఎస్కిమోలపై ఈ ప్రయోగాలు జరిగిన విషయాన్ని కేబుల్‌న్యూస్‌ నెట్‌వర్క్‌ వెలుగులోకి తీసుకువచ్చింది. ఈ విషయాలను నిరూపించే పత్రాలు తమవద్ద వున్నట్లు కెబుల్‌న్యూన్‌ నెట్‌వర్క్‌ వివరించింది. కాగా ఆనాటి పరీక్షలకు నాయకత్వం వహించిన నార్వేజియన్‌ డాక్టరు కారిరూడల్‌ మాత్రం ఎస్కిమోలకు తామిచ్చిన మాత్రలలో అణుధార్మిక పదార్థము 'అణువంతే” వుందని, అది గాయిటర్‌ వ్యాధికి కారణం అయి వుండదని అంటున్నారు.

1968 జనవరి 21న నాలుగు థర్మో ఆణుబాంబులను తీసుకువెళ్తున్న అమెరికా విమానంలో ఇంజన్‌కు నిప్పంటుకుని గ్రీన్‌లాండ్‌లో మంచుతో గడ్డకట్టిన సముద్రజలాలమీద కూలిపోయింది. ఆ ప్రాంతమంతా అణురేడియోదార్మికత వ్యాపించింది. విమానశకలాలను తొలగించేందుకు 1300 మంది వనివారిని నియమించారు. ఈ వనివారిలో 50% మందికి పైగా చనిపోయారు. మిగిలిన వారిలో అనేకమందొకేన్సర్స్‌ చర్మరోగాల బారిన పడ్డారు. 1968లో అణుబాంబులతో గల విమానం కూలిపోవడానికి,. దేశంలో అనేకమంది కేన్సర్‌ చర్మరోగాలతో బాథవడటానికి నంబంధం వుండవచ్చునని డెన్మార్క్‌ ప్రభుత్వం 1990 దశకం మధ్యలో మొదటసారి వ్యాఖ్యానించింది.

1991 గల్భియుద్ధంలో అమెరికా విమానాలు, ట్యాంకులు మొత్తం 4006 వరకు యురేనియం మొనలు కలిగిన షల్సీలను ఇరాకొపై ప్రయోగించాయి!

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 21 వాటివలన వెలువడిన రేడియో ధార్మికత అమెరికన్‌ సైనికుల ఆరోగ్యానికే ముప్పుతెస్తోందని అమెరికన్‌ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన బాటిల్‌ఫీల్స్‌ అండ్‌ అబ్రాడ్‌ బృందం తెలియచేసింది. అయితే అమెరికా రక్షణశాఖ (ప్రతినిధి బాచ్‌హాల్‌ దనిని తిరస్కరిస్తూ వచ్చారు. గల్ఫ్‌యుద్ధంలో పాల్లొన్న సైనికులు అనేక జబ్బులతో బాధపడుతున్నట్లు వెల్లడికావడంతో రక్షణశాఖను తప్పుపట్టింది. యురేనియం తూటాలు, ఇరాక్‌ ట్యాంకులను ధ్వంసం చేసాక అమెరికా సైనికులు ఆ టాంకుల వద్దకు వెళ్ళినపుడు రేడియోధార్మిక ప్రభావానికి గురయ్యారు. ఈ సమయంలో తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలను గురించి తేలియచేయకపోవడంతో వారి సంతానంపై రేడియోధార్మిక ప్రభావం కనిపిస్తోంది. గల్భ్‌సిండ్రోమ్‌గా వ్యవహరిస్తున్న ఈ వ్యాధుల నివారణకు అమెరికా నేడు ప్రత్యేకంగా కృషిచేస్తోంది. మరి యురేనియం తూటాల దాడికి గురయిన ఇరాకీయుల పరిస్థితి ఏమిటి?

జపాన్‌లోని ఒకినోవా ప్రిఫెక్చర్‌లోని అమెరికన్‌ సైనికస్థావరంవద్ద 1995 డిసెంబర్‌ నుండి 1996 జనవరిల మధ్యకాలంలో యురేనియం తూటాలను వ్రయోగించినట్టు వెల్లడికావడంతో ఒకినోవా ప్రజలు తీవ్ర భయాందోళనలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

1996 మే 12, 13 తేదీలలో గ్రీనులోని పరిసియోకోన్‌ గల్ఫ్‌తీరంలో చనిపోయిన తిమింగలాలు, గుంవులు, గుంవులుగా ఒడ్డుకుకొట్టకొచ్చాయి. తిమింగలాలు ఒడ్డుకు కొట్టకురావటానికి కారణం కూడా అప్పట్లో కనిపించలేదు. ఆ నమయుంలో నాటో సైనిక కూటమికి చెందిన వరిళోధక నౌక, అణుజలాంతర్జాముల రాకపోకలను కనిపెట్టేందుకు 'లోఫ్రీక్వెన్సీ యాక్టివ్‌సోనార్‌ పరీక్షించినట్టు ఇవుడు (23-3-97న) బయటవడింది. దూర(ప్రాంతాల్లోని అణుజలాంతర్గాములను కనుగొనేందుకుగాను 230 డెసిబుల్స్‌ శబ్బతరరగాలను విడుదల చేసారు. ఈ యాక్టివ్‌సోనార్‌ పరీక్షల వల్గనే-తిమింగలాలు మృతిచెంది ఒడ్డుకు కొట్టుకువచ్చాయని ఎధెన్సు విశ్వవిద్యాలయంలోని జంతుపరిశోధక శాస్త్రవేత్త అలెగ్జాండ్రోస్‌ ప్రాంట్స్‌న్‌ నేచుర్‌ వత్రికకు రాసిన పరిశోధకవ్యానంలో పేర్కొన్నారు. నముద్రగర్భాల్గోకి వెళ్లే తిమింగలాలలపై లోఫ్రీక్వెన్సీ శబ్దాలు ర అధిక

ఇగారాలయ ఖా లా + చల [1% 02 న.

22 భారత అణ్య'స్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష (ప్రభావం చూపిస్తాయి. అయితే శబ్ధతరంగాలపై పరిశోధనలు చేస్తున్న ఎథెన్సు విశ్వవిద్యాలయం బృందం అధినేత జార్జిపెరిపోలెస్‌ నిధులకొరత వలన తమ పరిశోధనలు నిలిపి వేసినట్లు ప్రకటించారు. మనుషులతోపాటు జంతువృలమీద నైతికంగా హీనస్థాయితో కూడిన అణుప్రయోగాలను అమెరికా 1945 నుండి నేటివరకూ ఏదో ఒక పద్దతిలో నిర్వహిస్తూనే వుంది. సిఐన. కౌర్దుకలాషములు 1946 అమెరికాలోని పుల్చన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రూమన్‌ తన ఉపన్యాసంలో ప్రచ్భన్న యుద్ధ పరిస్థితులు ప్రారంభమయిన ఈ తరుణంలో తన భద్రతకు ప్రమాదం రాకుండా చూసేందుకు, తనపై విదేశాలలో ఏమైనా కుట్రలు జరుగుతున్నాయేమోనని గమనించుకునేందుకు ఏర్పాటయిన గూఢచారిసంస్థ సి,ఐ.ఎ. దాదావు ఇదే విధానాలుతో అటువంటి సంస్థలు ఉంటూనే వుండేవి. సిఐ.ఎ. కు ముందు “ఆఫీస్‌ ఆఫ్‌ స్ట్రాటజిక్‌ సర్వీసెస్‌” వుండేది. అయితే సి.ఎ.ఎ. దాని పరిధి దాటి అమెరికా పాలకుల అభీష్టం మేరకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వెయ్యికి పైగా దుశ్చర్యలు నిర్వహించింది. అమెరికా ప్రత్యర్భలే కాకుండా, అమెరికాతో స్నేహం నడిపేవారుకూడా సి.ఐ.ఎ. దుష్టకార్యకలావములకు గురయ్యారు. రేడియోస్టేషన్లు, వార్తాసంస్థల ఏర్పాటుతోపాటు, సాంస్కృతిక సంస్థలకు, స్వచ్చంధ సంస్థలకు ఆర్థిక సహాయాన్ని సి.ఐ.ఎ. అందచేస్తోంది. సి.ఐ.ఎ. గూఢచారులుగా జర్నలిస్పులను, క్రైన్తవమత గురువులను నియమించే ఆచారం ప్రచ్భన్న యుద్ధకాలంలో వుండేది. 1970 దశకంలో ఈ పద్ధతిని నిషేధించినా, మరలా ఇపుడు, ఆ విధానములను .పునరుద్ధరించాలని అమెరికా విదేశీసంబంధాల మండలి 1996 లో సిఫారసుచేసింది. వర్థమానదేశాలలో ప్రభుత్వవిధానములను అమెరికాకు అనుకూలంగా వుండేటట్లు ప్రభావితం చేయడంలోనూ, తమకు అనుకూలమైన ప్రభుత్వాలు ఏర్పడటానికిగాను, తమను వ్యతిరేకించే ప్రభుత్వాలను కూల్చివేడంలో సి.ఐ.ఎ.ది అందెవేసిన చెయ్యి.

భఖారత_అణ్వస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 2

1953లో ఇరాన్‌ వ్రధానమంత్రి వమువామ్మద్‌ మెొసాదిక్‌ను దేశ బహిష్కృతుణ్ణి చేసి “షాను గద్దెనెక్కించటం సి.ఐ.ఎ. సాధించిన విజయాలలో ఒకటి.

1954 గాటెమలాలో తిరుగుబాటుదారులకు సహకారం ఇవ్వడంతో అగ్జెంజీ ప్రభుత్వపతనాన్ని సి.ఐ.ఎ. సాధించింది.

1958 లో ఇండోనేషియాలో సైనిక కుట్ర.

1959 శ్రీలంక ప్రధాని బండారునాయకే హత్య.

1961 కాంగో ప్రధాని పాట్రిస్‌లుముంబా హత్య 1965లో టాంకింగ్‌లో అమెరికా నౌకలపై, వియాత్నం గన్‌బోట్టు దాడిచేసాయనే కారణంతో, వియత్నాంపై దాడిచేసింది. అమెరికా కాంగ్రెస్‌ కావాలనే అటువంటి ప్రచారంతో వియత్నాంపై 'సైనికచర్యకు దిగినట్టు అమెరికా రక్షణశాఖ మాజీ కార్యదర్శి మక్‌నమరా 1990 దశకంలో వెల్లడించారు. కమ్యూనిస్ప వియాత్నంపై అమెరికా ప్రయోగించిన నాఫాంబాంబుల వలన లక్షలమంది (ప్రాణాలు కోల్సోయారు. అంతకు రెట్టింపు అంగవికలురయ్యారు.

1970 “చీల దేశ ఎన్నికలలో సాల్వడర్‌ అలెండీ దేశ అధ్యక్షుడుగా ఎన్నిక కాకుండా వుండేందుకు (ప్రయత్నించి విఫలమయింది. ఆతర్వాత అలెండీని పదవీభ్రష్పుణి చేయడానికి ప్రయత్నించి విఫలమయింది. చివరకు చీలీ దేశంలో సైనిక తిరుగుబాటును ప్రోత్సహించి ఆ దేశాధ్యక్షుడు సాల్వడర్‌ అటెండీని 1973 లో హత్యచేయించటంలో సి.ఐ.ఎ. విజయం సాధించింది.

1970 దశకం మధ్యకాలంలో అమెరికా సెనేటు కమిటీ నెల్సన్‌ రాక్‌ ఫెల్లర్‌ అధ్యక్షతన (పెసిడెన్నియల్‌ కమీషన్లు సి.ఐ.ఎ. చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపములను విచారించాయి. పై.నంఘటనతో పై సంఘటనలతో అమెరికా వ్రభుత్వం, సి.ఐ.ఎలకు ప్రత్యక్షసంబంధం వుందని దర్యావ్ననంఘం నిర్ధారించటంతో దేశాధినేతల హత్యలను అమెరికా ప్రభుత్వం ్రోత్సహించడాన్ని నిషేధించారు. కాగా విదేశీ ప్రభుత్వాలను కూలదోయడానికి ఉద్దేశించిన రహస్యచర్యలపైగల నిషేధాన్ని తొలగించాలని అమెరికా విదేశీసంబంధాల మండలి 1996 జనవరిలో

సిఫారసు చేసింది. అయితే అమెరికా విదేశీసంబంధాల మండలి తన నివేదికను తయారుచేయకముందే ఆ సిఫారుసులలో చాలా వాటిని అమెరికా ప్రభుత్వం యధావిధిగా అమలుచేస్తునేవుంది.

1971 బంగ్లాదేశ్‌ ప్రజాస్వాతంత్ర్యమును అమెరికా వ్యతిరేకించింది. బంగ్లాదేశ్‌ స్వాతంత్ర్యపిత షేక్‌ ముజబుర్‌ రహమాన్‌, ఆయన కుటుంబనభ్యుల మూకుమ్మడి హత్యలు 1975లో జరిగాయి.

1981 పెనామాలో ఒమర్‌ టార్రిజోన్‌ హత్య, 1983 గైనడాపై దురాక్రమణ, పదవీచ్యుతుడైన ప్రధాని మారైన్‌ బిషవ్‌ను సైనికులు కాల్చివేసారు. 1984 నికరగువా ఓడరేవులను మందుపాతరలతో కేల్చివేయమని ని.ఐ.ఎ. ఆదేశాలిచ్చినట్టు వెల్లడయింది.

1985లో అమెరికా విమానాలు లిబియా నాయకుడు కల్పర్‌గడ్డాఫీ ఇంటిపై బాంబులవర్షం కురిపించాయి.

ఇరాన్‌లో 'షా' పతనాంతరం ఆదేశంపై దాడులు చేసింది.

1970 దశకంలో ఇటలీలో జరిగిన టెర్రరిన్సుల చర్యల వెనుక సి.ఐ.ఎ. హస్తం వృంది.

1986 లో స్వీడన్‌ ప్రధాని ఓలఫ్‌పామే హత్య వెనుక సి.ఐ.ఎ. హస్తం వుందని ఇటలీ ప్రభుత్వాధీనంలో వున్న టెలివిజన్‌ సంస్థ ఆక్‌.ఎ.ఐ, చానల్‌ వన్‌ 1990 అగస్టులో ప్రసారం. చేసింది, (భారతదేశం బోఫోర్స్‌ తుపాకుల కొనుగోలుకు నంబంధించి లావాదేవీలలో నిజానిజాలు తెలిసిన వ్యక్తి ఓలఫ్‌పామే.)

చానల్‌ వన్‌ (ప్రకారం పామే హత్యకు 3 రోజుల ముందు ఇటలీలో ఏి.2 మాసోనిక్‌ టిర్రరిన్సులు, అమెరికా అధ్యక్షుడు జొర్జిబుష్‌కు స్వీడిష్‌ చెట్బను కూలదోస్తాం అంటూ టెలిగ్రాం పంపారని, కొందరు సి.ఐ.ఎ. సభ్యులు పేర్కొనడాన్ని ఇటాలియన్‌ టెలివిజన్‌ సంస్థ మరలా 'ఫ్రసారం చేసింది. సి.2 బెరరిస్ట బృందాన్ని

ఇటలీ ఆ తర్వాత నిషేధించింధే అట్లాంటిక్‌ - వన్‌ఫిక్‌ మహానముద్రాలను కలిపే పనామా కాలువ తన అదుపులో సెట్టకోవడం అమెరికాకు అవనరం. వనామా నియంత దీనికి

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష తె 'ప్రతిఘటించటంతో, మాదకద్రవ్యాల అక్రమరవాణాకు పనామా నియంత జనరల్‌ మాన్యుయల్‌ అంటోనియానోరీగా పాల్పడుతున్నారని పేర్కొంటూ): 19889 డిసెంబర్‌20న 23 వేలమంది సైనికులు వనామాపై దాడిచేసి, జనరల్‌నోరిగా'ను పట్టి బంధించి 1990 జనవరి 20న అమెరికాకు బందీగా తీసుకెళ్ళారు. అమెరికాలో మియామికోర్టులో విచారణజరుగగా మియామికోర్టు 40 ఏళ్ళ జైలుశిక్ష విధించింది. కాగా మరికొన్ని ఇతర ఆరోవణలపై విచారణ జరగాల్సివుంది. అమెరికా నేతృత్వంలోనే వనామాలో గ్యువెర్మోఎండారా దేశాధ్యక్తుడిగా వ్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.

_ఇరాక్‌ అధ్యక్షుడు నద్దాంహుస్సేన్‌ను వదవీచ్యుతుడిని చేసే వనిలో నిముగ్నవుయి వుండవలనిందిగా అవాెరికా -అధ్యాక్షభవనం 1991లో ఉత్తర్వులిచ్చింది. 5 ఏళ్లలో 400 కోట్లు ఇందుకు ఖర్చుబేసింది. 1995లో నర్జాం అల్టుడు రాజకీయనాయ కుడయిన లెప్టినెంట్‌ జనరల్‌ వుస్సేన్‌ కమాల్‌ అసమ్మతివాదిగా మారి నద్దాం హుస్సేన్‌పై ద్వజమెత్తటంతో, సద్దాం ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టగలమన్న ధీమా అమెరికాకు ఏర్పడింది. ఇదే సమయంలో ఇరాక్‌లో (ప్రతిపక్షపార్టీలకు సి.ఐ.ఎ. డబ్బు అందచేసింది. 1996 జూన్‌లో ఇరాక్‌లో సైనిక తిరుగుబాటు జరిపించేందుకు సి.ఐ.ఎ. పథకం పన్నింది. ఆందులో భాగంగా బాగ్జాద్‌లోను, ఇతర నగరాలలో బాంబుదాడులు నిర్వహించింది. ఇందులో కనీనం 100 మంది మరణించారు. అయితే దీని గురించి ఎలాగో తెలుసుకున్న నద్దాం 120 మందిని మరియు అనుమానం వున్న సైనికాధికారులను అంతమొందించారు.

క్యూబాలో కమ్యూనిన్న వ్రభుత్వాన్ని కూలదోయటానికి కా(స్రోను హత్యచేయడానికి అమెరికా చేసిన ప్రయత్నాలు సి.ఐ.ఎ. డైరక్టరు రిచర్డ్‌ హెల్ప్‌ 1967 ఏప్రిల్‌ 14న రాసిన పత్రంలో వెల్లడయినాయి.

కమ్యూనిన్స అధినేత కాస్ట్రోను చంపడానికి పన్నిన కుట్రలకు 'ఆపరేషన్‌ మంగూనో అనిపేరు పెట్టారు. ఒకనాడు అత్యంత రహస్యమయిన 1500 పేజీల వత్రాలను గడువుతీరిపోవటంతో 1997 నవంబర్‌లో బహిరంగపరిచారు. కాస్ర్రోవ్రతిష్టను దెబ్బతీయడానికి, ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని కించవరిచేవిధంగా దుష్ప్రచారం సాగించాలని ఆ ప్రతాలలో పేర్కొన్నారు. గాన్టనామా తీరంలో అమెరికా

26 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రసంచ అణు సమీక్ష నౌకా స్థావరం (ఆశ్రమంగా క్యూబా నుండి ఆక్రమించినది) పై క్యూబా దాడిచేసినట్టు ప్రపంచాన్ని నమ్మించి, క్యూబా రాజధాని వావానా పై విరుచుకుపడాలని కుట్రపన్నినట్లు పత్రాలు వెల్లడించాయి. ఆయాదేశాలలోని రాజకీయ నాయకులను ఆర్థిక తదితర ప్రలోభాలతో లోబర్చ్బుకోవడంతోపాటు బ్రేడియూనియన్‌ యువజనసంఘాలు, వ్యాపారవేత్తలు, విద్యావేత్తలు. వీరందరినీ వ్రభావవరచి నమాచారసేకరణకు నీ.ఐ.ఎ. ఉపయోగించుకుంటుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక దేశములలో ప్రభుత్వాలను కూలగొట్టడంలోనూ, తమకు అనుకూలమైన వారిని గద్దెనెక్కించడంలోనూ సి.ఐ.ఎ నిర్వహించే పాత్ర తెలిసిందే..తమకు వ్యతిరేకంగా గట్టి విధానాలు చేపట్టే, ప్రభుత్వాధినేతలు ఎంతటి ఉద్దండలయినప్పటికీ సి.ఐ.ఎ. పధకాలతో, అవినీతి కుంభకోణాలలో చిక్కుకుని దేశ ప్రజల దృష్టిలో అవమానాలకు గురయి ్రతిష్టకోల్పోవడం అత్యంత సాధారణం. ప్రజాస్వామ్య-దేశాలలో ఇది మరింత తేలిక; అందుకే ఏదేశంలో రాజకీయ తస్తిరత్వం పుట్టుకొచ్చినా, -ఏ దేశనాయకుడు హత్యకు గురయినా మొదటగా దృష్టి సి.ఐ.ఏ.-వైపే వెళ్తుంది. సి.ఐ.ఎ. నడిపే అణ్వస్త్ర రాజకీయాలు. యుకేనయం నిక్షేపాలను చేజిక్నీంచుకునేందుకు జెయిరే దేశమును పతనం చేసిన ఆమెరికా ఆయుధరంగంలోకి అణ్వాయుధాలు ప్రవేశించటంవలన యుద్ధం చేసే స్వరూపం పూర్తిగా మారిపోయింది. సంప్రదాయక ఆయుధాలలో ఎంత విశేషమైన ప్రగతి సాధించినప్పటికీ అది ఆత్యంత ప్రాధమికమైన అణుపరిజ్ఞానంతో నిర్మించిన అణుబాంబుకి నహోాతం సమానం కాలేకపోయింది. అందుకే అబ్వసస్త్ర దేశాల సంఖ్య పెరగకుండా అణుసామర్ధ్యంగల దేశాలలో రాబకీయాలను అమెరికా, సి.ఐ.ఎ. విధ్య్వంన కార్యాచరణద్వారా నిరంతరం నియంశ్రిస్తోంది. అదే సమయంలో ఇతర అణ్వనస్తదేశముల కంటే అత్యధికంగాఆణుబాంబులు తయారుచేసేందుకు అవసరమయిన యురేనియంను ఇతరదేశాలలో సేకరించేందుకుగాను అమెరికా అనుసర్తించిన రాజకీయాలు ఎంతో భయభీతులను కలుగచేస్తాయి. సి.ఐ.ఎ. నిర్వహించిన ప్రతి కార్యక్రమానికి ఏదో ఒక సూత్రము వుంటుంది. ఈ శతాబ్దపు

ఖారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష " 27 'ప్రాముఖ్యమైన హత్యలలో ఒకటిగా 1961లో కాంగో ప్రధాని పొట్రిస్‌ లుముంబా వాత్యను గుర్తిస్తారు. “కాంగో. లో యురేనియుం నిక్షేపాలను చేజిక్కించుకునేందుకుగాను సి.ఐ.ఎ. చేసిన విధ్వంసకాండ అధిక సహజవనరులు కలిగివున్నప్పటికీ-కాంగో'ను నిర్వీర్యం చేసాయి. ఆ కధాశక్రమం ఇలా జరిగింది. సహజవనరులకు నిలయమైన అఫ్రికా ఖండంలో ఖనిజసంవదకు -పుట్టినిల్లు

కాంగోదేశం. 1885 నుండి బెల్జియం పాలనలో కాంగో వుంది. లక్షమందిగల

బెల్టియన్గు కాంగో ఆదాయంలో 40% మేన్తుండగా, 1 కోటి 35 లక్షల

జనసంఖ్యగల కాంగో తెగలవారు మిగతా 60% ఆదాయంను పంచుకుంటున్నారు.

1955 బాండుంగ్‌ సమావేశం కాంగోలో స్వాతంత్ర్యకాంక్షను పెంచింది. 1957

మార్చి 26న కొన్ని ఎంపిక చేసిన నగరాలలో ఎన్నికలను” నిర్వహించారు. విద్య,

తదితరములను ఓటుహక్కుకు అర్హతగా పేర్కొన్నారు. ౩,50,000 ఆఫ్రికన్లలా

కేవలం 46,944 మందికి మాత్రమే ఓటుహక్కు ఇచ్చారు. ఆ ఎన్నికలలో 77%

ఓటర్లు తెల్లవారిపట్ల వ్యతిరేకత తెలియచేసారు. _

1958 ఏప్రిల్‌ మరియు డిసెంబర్‌నెలలలో అశ్రాలో జరిగిన అఖిల ఆఫ్రికా సమావేశాలలో.కారగోకు వెంటనే స్వాతంత్ర్యం కావాలనే కోరిక 'వ్యక్తమయింది. పాట్రిన్‌ లుముంబా అఖిల ఆఫ్రికా ప్రజాసదన్సుకు హాజరయ్యారు. స్వాతంత్ర్యం పట్ట ఇతర ఆఫ్రికానాయకుల అభిప్రాయాలను తెలునుకున్న లుముంబా,.కాంగో తిరిగివచ్చాక స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని ఉధృతం చేసారు. కాంగోలో 1958 అక్టోబరు నుండి 1960.ప్రారంభం వరకు 120 రఈజకీయ పార్టీలు: నమోదయ్యాయి. కాంగోలో మే నెల 11 నుండి 25 వరకు ఎన్నికలు జరిగాయి. ఈ ఎన్నికలలో లుముంబా నాయకత్వాన 'గల పార్టీ విజయం సాధించటంతో అతనిని [వ్రభుత్వాధినేతగా అంగీకరించటం మినహ బెల్లియంనకు గత్యంతరం లేకపోయింది. 1960 జూన్‌- 24న లుముంబా సభ విశ్వాసం పొందారు. అయితే ,అదేరోజున కనవుబు కాంగో దేశాధ్య క్షులయ్యారు. ఈ! వరిన్సీతులలో 1960 జూన్‌ 30న కాంగో న్వతంత్ర్యదేశమయింది. 1960లో అఫ్రికాఖండంలో 17 దేశాలు స్వాతంత్ర్యం పొందాయి. అయితే కాంగో పరిస్థితి వేరు. స్వతంత్రం అయన 5 రోజులకే కాంగో సైన్యంలో నల్లదళాలు బెల్జియన్‌ సైనికులపై తిరుగుబాటు చేసాయి. అయితే

డ్య | భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష స్థిరవరచుకోవడానికి సైన్యాన్ని పంపించింది. వాస్తవానికి కాంగో ప్రభుత్వం ఎటువంటి నహాయం కోరలేదు. పైగా బెల్టియం, కాంగోలోని కాటంగా ప్రాంతమును వేరుపడేటట్ట ప్రోత్సహించింది. కాంగో జాతీయాదాయంలో 2/3 కు పైగా కాటంగా ప్రాంతానిదే, కాగా కాటంగా ఆర్థిక వ్యవస్థ అంతా అప్పటికి ఒక బెల్జియన్‌ గనుల కంపెనీ అధీనంలో వుంది. కాంగో అధ్యక్షుడు కసవుబు, ప్రధానమంత్రి లుముంబా అమెరికా సహాయం అర్థించారు. కాంగోలో బెల్టియం జోక్యాన్ని నిరోధించటానికి అమెరికా తిరస్కరించింది. లుముంబా సోవియట్‌ రష్యా సహాయం స్వీకరించక తప్పనిసరి పరిస్థితి ఏర్పడింది. అగ్రదేశాల శతృత్వం కారణంగా 1960లో కాంగోలో అంతర్యుద్ధానికి అంకురార్భణ జరిగింది. కాంగో అంతర్గత నమన్యను పరిష్కరించటానికి లుముంబా విజ్ఞప్తివేరకు ఐక్యరాజ్యసమితి ఒక వ్రతినిధివర్గాన్ని పంపించింది.

19 సంవత్సరాల వయన్సులో మొబుటు ఫెంచి వార్తానంస్థకు విలేకరిగా పనిచేస్తుండగా సి.ఐ,ఎ, అధికారి డెవిలిన్‌తో పరిచయం ఏర్పడింది. మొబుటులో కమ్యూనిస్పృ విద్వేషం డెవిలిన్‌ను ఆకర్షించింది. సి.ఐ.ఎ అండతో మొబుటు 1950 దశకంలో కాంగో సైన్యంలో 'సార్ణంటు'గా చేరారు. ఆ తర్వాత జరిగిన హింసాత్మక సంఘటనల నేపద్యంలో మొబుటు కల్పల్‌స్థాయికి ఎదిగారు. కాంగోలో సి.ఐ,ఎ. అధివతిగా డెవిల్రిన్స్‌ నియమితులయ్యారు. అధికారాలన్నిటిని తన గుప్పిట్లోకి తీనుకోవటానికి లుముంబా కుట్ర పన్నుతున్నాడని దేశాధ్యక్షుడు కనవుబు అనుమానించారు. కల్నల్‌ మొబుటు, ప్రధాని మొబుటుతో పేచీపెట్టకున్నాడు. 1960 సెషస్టెంబర్‌ 5న లుముంబాను వ్రధానమంత్రి పదవినుండి తొలగించారు. కాంగోలో శాంతిస్థావనకు బఐక్యరాజ్యనమితి అధ్వర్యాన భారత సైనికదళాలు వెళ్ళాయి. ఐ,రా,సమితి ప్రధాన కార్యదర్శి డాగ్‌ హోమర్‌ సెల్ట్‌ తన శ్రతినిధిగా భారతదేశవు ఐ,సి ఏన్టి అధికారి రాజేశ్వర దయాళ్‌ను నియమించారు. సమితి వ్రతినిధి వర్గానికి దయాళ్‌ నాయకత్వం వహించారు. రాజేశ్వర దయాళ్‌

నిజాయితీపరుడేకాక బమెగ్రకా విధ్వంనక విధానాలు గురించి తెలిసిన వ్యక్తి ప్రధానమంత్రి పదవి లేకున్న లుముంబా ప్రాధాన్యం ఏ మాత్రం తగ్గలేదు. యనా కు కున సన సనన కనున...

భారత అణ్వ'స్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 29 అదేనవుయంలో ఐ.రా.నమితి (వతినిధివర్లం చేన్తున్న కృషికి' భంగంకలిగించేందుకు అమెరికా చేన్తున్న యత్నాలను రాజేశ్వల్‌ దయాళ్‌ చిత్తుచేయసాగారు. ఐ.రా.నమితి వ్రధానకార్యదర్శి డాగ్‌ హోమర్‌షెల్ట్‌ 1961 సెప్టెంబర్‌ 18 సాయంత్రం 5 గంటలకు కాంగో రాజధాని నుండి బయలుదేరిన విమానం ప్రమాదానికి గురయింది. అ దున్సంఘటనలో నమితి'వ్రధాన కార్యదర్శి డాగ్‌హోమర్‌ షెట్ట్‌ దుర్మరణం చెందారు. వేగంగా ప్రయాణిస్తున్న ఈ విమానం రాత్రి 9.15 ని॥లకు చెట్లకు కొట్టుకొని కూలిపోయినట్టు చెప్పారు. అయితే డాగహోమర్‌షెట్ట్‌ హత్యకు కుట్రకు జరిపారని అనుమానిస్తున్నారు. అమెరికా యత్సాలను చూన్తున్న రాజేశ్వర దయాళ్‌కు లుముంబా వ్యక్తిగత భద్రత ఆందోళన కలిగించింది .ఐ.రా.నమితి వ్రతినిధి వర్గంతో కలసివుండాలని శ్రీ దయాళ్‌ లుముంబాను కోరారు. లుముంబాను హత్యచేయడానికి సి.ఐ.ఎ. మొబుటు కుట్ర జరిపారని రాజేశ్వరదయాళ్‌కు తెలిసింది. మొబుటు, బెల్టియంలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం జరుపదలచిన లుముంబా ఐ.రా.సమితి కస్టడీలోంచి 1960 నవంబర్‌ 27న బయటకు వచ్చారు. ౩ రోజుల తర్వాత మొబుటుదళాలు 'మెవేకా' వద్ద లుముంబాను అరెన్సుచేసాయి. డిసెంబర్‌ 2న రాజధానికి, డిసెంబటడ్‌ 3న “త్సివిల్లికి తరలించారు. 1961 జనవరి 17న లుముంబాను “త్సివిల్లి నుండి దేశవిభజన కోరుతున్న కాటంగాకు తరలించారు. లుముంబా మరియు అతని అనుచరులు జైలునుండి పారిపోయినట్లు కాటంగా వర్షాలు ఫిబ్రవరి 10న ప్రకటించాయి. ఒక గ్రామస్తుడు లుముంబాను హత్య చేసినట్లు ఫిబ్రవరి 12న ప్రకటించాయి. లుముంబా పారిపోయినట్టుగా కాటంగా వర్గాలు చెప్పిన కధను దర్యాప్త సంఘం తిరస్కరించింది. 1961 జనవరి 17న లుముంబా మరియు అతని అనుచరులు హత్యకు గురయినట్లు దర్యాప్త సంఘం కనుగొంది. కమ్యూనిన్ఫులకు బద్ధశత్రువయిన మొబుటుకు మద్దతివ్వడానికి అమెరికా నిర్ణయించింది. 1965 మార్చి - ఏప్రిల్‌ మాసాలలో అధ్యక్షుడు కనవుబు - ప్రధాని షాంబేలమద్య అధికారంకోనం కుమ్ములాట మొదటలయింది...అమెరికా ఈ తిరుగుబాటును అణచివేయడంతో మొబుటు 1965 నవంబర్‌లో దేశాధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నారు. 1971లో కాంగోపేరును 'జెయిరే'గా మార్చాడు. జెయిరేలో

30 భారత అణ్యస్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష నిలిచాయి 1977, 78లలో తిరుగుబాటుదారులను అణచడానికి, మొబుటును కాపాడటానికి బెల్జియం, ఫ్రాన్సు, అమెరికాలు తమ సైనిక దళాలను పంపించాయి కాంగో దేశ రాజకీయాలలో అమెరికా జోక్యానికి ఆదేశ అణుఖనిజ సంపదే కారణము అమెరికా అయిరాజకీయాలలో కాంగో ప్రస్థావన ఈనాటిదికాదు. మొదటి అణుబాంబు రూపొందటానికి చాలా సంవత్సరములముందే అది 'ప్రారంభమయిది ప్రపంచ ప్రసిద్ధ శాస్త్రవేత్త ఐన్‌స్టీన్‌ 1339 ఆగస 2న అమెరికా అధ్యక్షులు రూజ్‌వెళ్ట్‌కి ఒక లేఖ రాసారు ఐన్‌స్టీన్‌ లేఖ ఎఫ్‌ డి. రూజ్‌వెల్ట్‌ అల్బర్ట్‌ ఐన్‌స్టీన్‌ అమెరికా అధ్యక్షుడు నాసవ్‌ పాయింట్‌ వైట్‌హౌస్‌ ెకోనిక్‌, లాంగ్‌ ఐలాండ్‌ వాషింగ్టన్‌ డి.సి. 1939 ఆగస్య 2 నర్‌, ఈమధ్య ఇ.ఫెర్మీ ఎల్‌ జిలార్డ్‌ నాకు రాసినదేమంటే సమీవ భవిష్యత్తుల్లోనే యురేనియం 'శక్రకి ప్రధాన వనరుగా రూపొందుతోంది పరిస్థితిని జాగ్రత్తగా గమనిన్తూ వరిపాలనలో తగిన ప్రాధాన్యతనీయాలి. గత నాలుగునెలలుగా. ఫ్రాన్స్‌లో జూలియెటొ అమెళకాలో సెర్మి జిలార్ట్డ్‌లు అణుగొలునుచర్య వలన బారీఎత్తున విద్యుత్‌ మరియు కొత్త రేడియోధార్మిక పదార్థం లభ్యమవుతుంది కొత్త పదార్థంతో బాంబులను నిర్మించడంలో ముఖ్యపాత్ర కలిగివుంటుంది తీవ్ర శక్తివంతమైన ఈ కౌత్తబాంబులు రూపొందుతాయి. ఇకే ఒక్క బాంబును బోటువ్వారా తరలించి సపేళ్చినట్టయితే మొత్తం పోర్టు మరియు చుట్టుప్రక్కల క్షేత్రం మొత్తం నాశనం అవుతుంది అటువంటి బాంబులను అధికంగా ఆకాశమార్గాన రవాణా చేయడానికి అనువుగా వుంటాయి అమెరికాలో యురేనియం ఖనిజం తగినంత స్థాయిలో లేదు మంచి యురేనియం కెనడా, మాజీ జెకోస్లోవేకియా ఆదేసమయంలో బెల్సియన్‌ కాంగో చాలా పెద్దమొత్తంలో యురేనియం కలిగివుంది. జెకోస్టోవేకియా గనుల నుండి తీసిన యురేనియంను జర్మనీ అమ్మడాన్ని నిలిపివేసి, తనవద్దే వుంచుకుంటోంది బెర్లిన్‌లో గల కైసర్‌-విల్‌హెల్మ్‌ ప్రయోగశాలలో, అమెరికాలోవలె యుకేనియం పరిశోధనలు'జరుగుళున్నది. ఇట్లు (అల్బర్జ్డ్‌ ఐన్‌స్టీన్‌) లతను

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష -పై్షే ఐన్‌స్టీన్‌కు అమెరికా. అధ్యక్షుడి లేఖ

1939 అక్టోబర్‌ 19. ఆచార్యా :

ఎంతో ఆసక్తికరమైన, ముఖ్యమైన విషయమును గురించి ఇటీవల మీరు లేఖద్వారా తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు.

మీ లేఖ ఆధారముగా 'ఆి డాటా దిగుమతి చేనుకుని ఆర్మీ నేవీ ప్రతినిధులతో సమావేశమయి, మీ సలహ మేరకు యురేనియం సేకరించడం గురించిన అవకాశాలపై పరిశోధిస్తాం.

యురేనియవము విషయువ్వై ఆచరణనంబందమ్రైన నలితాలు సాధించగలమని భావిస్తున్నాను.

ఇట్లు (ప్రాంక్లిన్‌ డి. రూజ్‌వెల్డ్‌ (అమెరికా అధ్యక్షుడు) డా. అల్బర్ట్‌ ఐన్‌స్టీన్‌ నానవ్‌ పాయింట్‌ 'పెకోనిక్‌ లాంగ్‌ ఐలాండ్‌ ఆధారం :- డిస్కవరీ ఆఫ్‌ ఫిషన్‌ ; ఎ. డాకుమెంటరీ హిస్టరీ, హన్స్‌జి. గ్రేట్టర్‌ మరియు డేవిడ్‌ ఎల్‌ అండర్సన్‌.

1958లో ప్రపంచం మొత్తం ఉత్పత్తి అయిన యురేనియంలో 50% కోబాల్ట్‌లో 75%, వజ్రాలలో 10% కాంగో ఉత్పత్తి చేనింది. అంటే అణురాజకీయాలలో కాంగో ప్రాధాన్యత సుస్పష్టం.

దేశభక్తుడు, జీతాయవాది, లుముంబా అధికారంలో కొనసాగితే అణుఖనిజ నిక్షేపాలను కొల్లగొడుతున్న పశ్చిమదేశాల మైనింగ్‌ కంపెనీలను నిరోధించగలడు అని భావించి, తమ ప్రయోజనాల పరిరక్షణకుగాను మొబుటుకు సహకారం అందించాయి. పాట్రిస్‌లుముంబాను ప్రధానమంథతి పదవినుండి తొలగించి,

వై ఫారత అణ్యప్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష సె.ఐ.ఎ. అంగీకరించింది. మొబుటు చరిత్ర సృష్టించినవ్యక్తికాదు. నిజానికి అమెరికా ఆయనకు చరిత్రను కల్పించింది. అని అమెరికా అధ్యక్ష కార్యాలయం ఇటీవల వాక్యానించింది.

32 ఏళ్లపాలనలో మొబుటు (ప్రజలలో పూర్తిగా పట్టకోల్పోవడంతో, తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించిన లారెంట్‌ కచిల 1997 మేలో అధికారం చేజిక్కించుకున్నారు. 1999 ఏప్రిల్‌లో ఎన్నికలు నిర్వహించగలనని కబీల వాగ్దానం చేసారు, దక్షిణాఫ్రికా : దక్షిణాఫ్రికాలో యురేనియం విస్తారంగా లభిస్తుంది. దక్షిణాఫ్రికాను తెల్లవారు పాలించటంతో అమెరికాకు యురేనియం కాజేసే పని తేలికయింది 1956 లో గనుల నుండి యురేనియం వెలికితీయడానికి అమెరికా-బ్రిటన్‌లు సంయుక్షముగా 1350 దశకంలో 27 యురేనియం గనులను అభివృద్ధి చేయడమే కాకుండా, 17 యురేనియం మిల్లులను నెలకొల్పారు. ఉత్పత్తయిన యురేనియంను దాదాపు అంతా ఆమెరికా (బ్రిటన్‌ దేశాలకు తరలించబడింది. అంతర్జాతీయ అణుశక్తీసంస్థ తనిఖీలకు లోబడి అమెరికా సహయంతో దక్షిణాఫ్రికా రెండు అఆణుపరిశోధనా రియాక్టర్లను 1965, 1967 లలో నిర్మించింది. 20 మెగావాట్ల సామర్ధ్యంగల ఈ సఫారి + 2 అణురియాక్టర్లకు పనిచేయడానికి అవనరమయిన యునేనియంను దక్షిణాఫ్రికాకు అమెరిక్షా సరఫరా చేసింది. దక్షిణాఫ్రికాలో నల్దజాతీయులక్సృ చదవలసిన యురేనియం నిల్వలను అక్కడ తెల్లవారి (ప్రభుత్వం అమెరికా దేశ్ఞాన్సి దారాదత్తం చేసింది. ఇరాక్‌ : జోర్జాన్‌ తదితర మద్య ప్రాచ్య దేశాల సహకారంతో ఇరాక్‌లోని సద్లాం హుస్సేన్‌ ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టేందుకు తమభేళ్య ప్రయత్నిస్తోందని అమెర్గా రక్షణమంత్రి విలియంపై (క్రీ వకటించారు. అణువ్యాప్తివిషయంలో ఇరాన్‌-ఇరాక్‌-లిబియా ఈ మూడు చేశములు అతి 'ప్రమాదకరమైనవని ఫెత్రీ అన్నారు. ఇరాన్‌, లిబియాలను అమెరికా టెర్రరిస్ట్రదేశమ్సలుగా 'పకటించింది.

1981లో ఇరాక్‌లో ఒనిరాక్‌ అణురియాక్టరు నాశనం చేయడానికిగాన్సు, ననన న

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వెప ఇజ్రాయిల్‌కు ఎఫ్‌. 16 యుద్ధ విమానం, బాంబులు, రియాక్టరు స్ధలం ఫోటోలను అమెరికా సప్టయ్‌ చేసింది.

1991లో సోవియట్‌ యూనియన్‌ విభజన చెందటంతో ఉక్రైయిన్‌, బైలోరష్యా, కజకస్తాన్‌లు అజ్వన్రదేశములుగా అవతరించాయి.

అమెరికా, రష్యాల తర్వాత అత్యధిక అణ్వాయుధములుగల ఉగక్రయిన్‌ తన అణ్వాయుధాలను ధ్వంసం చేసేందుకు వీలుకల్పించే, తైపాక్షిక ఒప్పందంపై క్రెమ్ణిన్‌భవనంలో జరిగిన రహస్య సమావేశంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్‌క్లింటన్‌, రష్యా అధ్యక్షుడు బోరిస్‌ ఎల్సిన్‌, ఉత్రైయిన్‌ అధ్యక్షుడు లియోనిద్‌కక్రివ్‌ చుక్‌లు సంతకాలు చేసారు. తన భూభాగంపై వున్న అణుక్షిపణులను ధ్వంనం చేసేందుకు వబైలోరష్యా అంగీకరించింది. దీనికి సంబంధించిన ఒప్పందంపై అమెరికా, బైలో రష్యాలు సంతకాలు చేసాయి. ప్రపంచంలో 4వ పెద్ద అణ్వస్త్ర దేశమైన కజకస్తాన్‌ కూడా ఉగ్రెయిన్‌, బైలోరష్యాల బాటనే అనుసరించింది.

ఉథశ్రియిన్‌, బైలోరష్యా, కజకస్తాన్‌ దేశాలు తమ అణ్వాయుధాలను ద్యంసం చేసుకునే కార్యక్రమానికిగాను అయ్యే ఖర్చు 6300 కోట్ట రూపాయలను అమెరికా భరిస్తోంది. ఉత్తర కొరియాను అణుబాంబు తయారుచేయకుండా నిరోధించిన అమెరికా. ఉత్తరకొరియా అణుశాస్త్రవేత్తలు 1950 దశకంలో రష్యాలో శిక్షణ పొందారు. ఉత్తర కొరియా 1965-67 ల మధ్య అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును నిర్మించింది. 1970 దశకంలో స్వంతంగా 30 మెగావాట్ల అణురియాక్టరును నిర్మించుకోగలిగారు. ఉత్తర కొరియా విదేశీ వాణిజ్యం 50% సోవియట్‌ రష్యాతోనే నిర్వపిస్తోంది. ఉత్తర కొరియాతో గాడమైన నంబంధాలు గల రష్యా, దక్షిణకొరియాతో దౌత్య నంబంధాలు పెట్టుకుంది. దక్షిణ కొరియాలో అమెరికా వ్యూహత్మక అణుక్షిపణులను నిలువచేసింది. అమెరికా దక్షిణకొరియా కలసి సైనిక విన్యాసాలు చేయడం, అమెరికా-రష్యా రహన్యమంతనాలు ఇవన్నీ కలసి ఉత్తర కొరియాను అణుబాంబు కార్యక్రమానికి ప్రేరేపించాయి. ఉత్తర కొరియా రహన్య అణుకార్యక్రమాన్ని రష్యా గుర్తించింది. ఉత్తర కొరియాలో రేడియేషన్‌ రసాయన ప్రయోగశాలను ప్లాటోనియం కర్మాగారంగా సి.ఐ.ఎ. గుర్తించింది. లలలతతతననానతతతతతతతతతతతవావ

వడ భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఉత్తర కొరియాలో రహస్య రక్షణస్థావరములను తనిఖీ చేసేందుకు అంతర్జాతీయ అణుశక్తి వేదింపులు భరించలేక ఆత్మరక్షణ కోసం ఉత్తర కొరియా అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందము నుండి తప్పుకుంటున్నట్లు 1993 మార్చి 12న ప్రకటించింది. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంలో సభ్యత్వం గల ఒక నభ్యదేశం ఒప్పందం న్తుండి వైదొలగటం ప్రపంచంలో అదే మొదటిసారి. ఎట్టి పరీస్థితుల్లోనూ అణుబాంబును తయారుచేయకుండా ఉత్తరకొరియాను అడ్డుకోవల్ససివుందని అని అమెరికా అధ్యక్షుడు బిలొక్షింటన్‌ 1994 జనవరి మొదటివారంలో భీకరమైన ప్రతిజ్ఞ చేసారు. సిఐ.ఎ. అంచనా ప్రకారం 1లేక2 అణుబాంబుల తయారుకు సరిపడినంత ప్యటోనియం ఉత్తరకొరియా వద్దవుంది. ఉత్తరకొరియాకు తిరుగులేని అధినేత, ప్రపంచంలో అత్యధిక కాలం పరిపాలనచేసిన కమ్యూనిస్టు నాయకుడు కిమ్‌-ఇల్‌-సంగ్‌ 1994లో మరణించారు. దీలికిలోడు ఇర్ధికవ్యవస్థ క్షణించిపోసాగింది. అమెరిక్రా ఉత్తర కొరియాలముధ్య జరిగిన చర్చలలో ఉత్తరకొరియా అజ్వ'స్ర వ్యాప్తినిరోధక్త ఒప్పందం నుండి వైదొలగే నిర్ణయాన్ని ఉపసంహరించుకుంది. 1994 అక్టోబర్‌ 21న ఇందుకు సంబంధించిన ఒప్పందంపై అమెరికా, కొరియాలు నంతకాలు చేసాయి. దీనిప్రకారం అమెరికా విద్యుత్‌ను మాత్రమే ఉత్పత్తిచేసే రెండు లైట్‌వాటర్‌ రియాక్టర్లను నిర్మిస్తుంది. 16వేల కోట్ట రూపాయలతో 2000 మెగావాట్ల సామర్థ్యంగల ఈ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను 2003 నాటికి నిర్మిస్తుంది. ఇందుకు ప్రతిగా అణు ఇంధనాన్ని శుద్ధి చేయకూడదు. అందుళ్తు తోడ్పడే అణురియాక్టర్లను పనిచేయించకూడదు. అదనంగా ప్థాటోనియంను ఉత్తర కొరియా ఉత్పత్తి చేయకూడదు. ఖారతదేళం యెడల అమెరికా అణువిధానము ఖారత జాతీయ అణుశాస్త్రజ్తుడు డా. హోమీభాభాను అమెరికా హత్య చేసిందా? అగ్రశ్రేణి శాస్త్రజ్ఞులను గుట్టుగా మట్టుబెట్టడం అమెరికాకు కొత్తేమికాదు. ముందుగా డా, హోమీభాభా భారతదేశానికి చేసిన 'వ్యూహత్మక అణువ్యవస్థ' నిర్మాణ సేవలు గురించి తెలుసుకోవడం అవసరం.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వెన్‌ డా. హోమీభాభా 1944 మార్చి 12న ధోరాబ్దీ టాటా ట్రస్టు వారికి ఒక లేఖ రాసారు.

ఇప్పటి నుండి రెండు దశాబ్ధములలో విద్యుత్‌ ఉత్పత్తికి అణుశక్తిన్ని ఉపయోగించినవుడు భారతదేశము నిపుణుల కోసం విదేశాలవైపు చూడవలసిన పనివుండదు. అటువంటి వారు భారతదేశంలోనే చాలా మంది వుంటారు.

1945 జూలై 16న అమెరికా ప్రపంచ ప్రప్రధమంలో అణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించింది. అంటే సుమారు ఒకసంవత్సరముకంటే ముందుగా డా. హోమీభాభా ఈ లేఖ రాసారు.

ప్రపంచపు మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు (5మెగావాట్ల) 1954 మే నెలలో నిర్మించారు. దీనివలన డా. భాభా దూరదృష్టిని ఈ లేఖ తెలియచేస్తోంది.

డా.హోమీ భాభా అధ్యక్షతన 1945 జూన్‌లో టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఫండమెంటల్‌ రిసెల్ఫ్‌ స్థాపించటంతో భారతదేశంలో అణుపరిశోధన ప్రారంభం అయ్యాయి. త్వరలోనే ఒక అణుపరిశోధనా కేంద్రం స్థాసించగలమని ఆశిస్తున్నాం అని డా. హోమీభాభా అన్నారు.

భారత దేశ స్వాతంత్రం వచ్చిన కేవలం 11 రోజులకే అనగా 1947 ఆగస్టు 26న అణుశక్తి పరిశోధనాబోర్డు డా,హోమీఖాభా అధ్యక్షతన మొదటగా సమౌవేశం అయింది. ఆ సమావేశంలో హోమీభాఖా వ్రనంగిన్తూ... ఖారతదేశ చదిత్రలో

నూతనాధ్యాయం ప్రారంభమవుతున్న ఈ ప్రథమదశలో మనమీనాడు ఇచట (కొత్తఢిల్లీ) సమావేశం అవుతున్నాము. ఈ నూతనాధ్యాయం చాలా విశిస్టమైనదని మేము గాఢంగా విశ్వసిన్తున్నాము. అణుశక్తి అభివృద్ధి, అణుశక్తిని ఉపయోగించడం అనేది జాతీయ ప్రాముఖ్యం గల విషయం అని అన్నారు.

1948 ఆగస్సు 10న భారత అబుశక్తి నంఘం ఏర్పడింది. చైర్మన్‌గా డా.హోమీభాభా నియమితులయ్యారు. డా. హోమీభాభా అధ్వర్యంలో 4 కార్యక్రమాలు చేపట్టింది.

1. _ అణుపరిశోధనకు అవసరమయ్యే ఖనిజలకోసం దేశవ్యాప్తంగా సర్వే,

2. అణుఖనిజాలను శుద్ది చేయడానికి కర్మాగారాలను స్థాపించటం.

ఏ6 భారత అజ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 3) అణుపరిశోధన కోసం అణురియాక్టర్లను నిర్మించటం 4) _ నిరంతర అణుపరిశోధన. ఇండియా రేర్‌ ఎక్స్‌ లిమిటెడ్‌ 1950లో ఇండియా రేర్‌ కర్స్స్‌ లిమిటెడ్‌ స్థాపించారు. 1951 ఏప్రిల్‌లో ల్వాయ్‌ రేర్‌ ఎర్త్‌ ప్లాంటు కర్మాగార నిర్మాణం (ప్రారంభించి 1852 నాటికి నిర్మించారు. ఈ కర్మాగారము నం॥[మునకు 1500 టన్నులు మోనజైట్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. థోరియం కర్మాగారం ట్రాంబేలో 1953ని థోరియం ప్లాంటు నిర్మాణం ప్రారాంభించి 1955 నాటికి సెష్టెంబర్‌లో ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది. ప్రపంచంలో అకి పెద్ద థోరియం ప్లాంట్టులలో.ఇది ఒకటి. అప్పుర'.జణు పరిశోధన' రియాక్టర్‌ మోనజైటొ దధోరియం నిల్వలు కనుగొనబడినవుడే 'డా.హోమీభాభా అణురియాక్టర్‌ నిర్మాణంపై దృష్టి కేంద్రీకరించారు. 1945లో స్థాపించిన టాటా ఇన్‌స్టీట్యూట్‌ ఆఫ్‌ పండమెంటల్‌ 6సేర్చ్‌ ద్వారా యువశాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్లకు అణుపరిశోధన, అణుశక్తి ఉత్పత్తికి ఆలోచనలను రేకెత్తించింది. డా.హోమీభాభా ఆధ్వర్యంలో 200 మంది శాస్త్రవేత్తలు సహకారంతో పూర్తిగా భారతీయ అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో 1 మెగావాట్‌ స్థాసిత శక్తిగల అవ్సర ఆణురియాక్టరును ట్రాంబే వద్ద నిర్మించారు.400 కిలోవాట్ల సామర్ధ్యంతోపనిచేసిన ఈ అణఖురియాక్టరు, భారతదేశంలో కాకుండా ఆనియాలోన వ్రవ్రధవు అణుపరిశోదవా రియాక్టరు అవ్సర. అణుపరిశోధనారియాక్టర్‌ను భారతదేశం నిర్మించాలనే డా. హోమీభాభాకు “అవ్సర' నిర్మాణంతో వాస్తవరూపం ధరించింది. 1955 జెనీవాలో జరిగిన శాంతియుత ప్రయోజనాలకోనం అణుశక్తిని ఉపయోగించటం గురించి 1955 జెనీవాలో జరిగిన సమావేశంలో డా.హోమీభాభా పాల్గొన్నారు. ఈ నందర్భంలో డా, హోమీభాభా, కెనడా దేశ వ్రతినిధులతో

ఖారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఏ7 సంప్రదింపులు జరిపారు. కొలంబో ప్రణాళిక ప్రకారం 40మెగావాట్ల శక్తిగల అణువరిశోధనా రియాక్టరును ఇవ్వడానికి కెనడా వ్రతిపాదన చేసింది. 10 'కోట్టరూపాయలు వ్యయంకాగల ఈ (ప్రాజెక్టుకు కెనడా, 50% వ్యయం లోనుగా ఇవ్వటానికి అంగీకరించింది. ఈ వ్యవహరానికి సంబంధించిన అన్నింటితో డా హోమీభాభా అప్పటికే ఒక ముసాయిదా తయారుచేసారు. డా.భాభా టెలిగ్రాఫ్‌ ద్వారా ఈ విషయమును ప్రధానమంత్రికి 1955 ఆగన్టు 29న న నివేదించారు. 1955 సెప్టెంబర్‌ 16న భారతదేశం, కెనడా ప్రతిపాధనను ఆమెదించింది. 1956 ఎప్రిల్‌ 28న 40 మెగావాట్ల అణుపరిశోధనా రియాక్టరు "పైరస్‌' నిర్మాణం గురించిన ఒప్పందంపై కెనడా, భారతదేశములు సంతకాలు చేసాయి.

యురేనియం కర్మాగారం :- 30 టన్నుల యురేనియంను ఉత్పత్తి చేయగల కర్మాగారాన్ని ట్రాంబేవద్ద 1956 డిసెంటర్‌నాటికి నిర్మించారు. 1959 జనవరి 30 నుండి యురేనియం కర్మాగారం ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది.

అణుఇంధన కర్మాగారము:- ఆసియాలో ప్రధమంగా అణుఇంధన కర్మాగారాన్ని భారతదేశం నిర్మించింది. సైరస్‌, జెర్లీనా అణుపరిశోధనా రియాక్టర్లకు అవసరమయిన ఇంధనంను సరఫరా చేసింది..

సైరస్‌ అణు రియాక్టర్‌ :- భారత దేశ రెండవ అణుపరిశోధన రియాక్టర్‌ “సైరస్‌. 1200 మంది భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు ఇంజనీర్డు కూడా నిర్మాణంలో పాలుపంచుకున్నారు. 1960 జులై 10 నుండి పనిచేయడం ప్రారంభించింది. మొదట్లొ కేవలం 400 కిలోవాట్ల సామర్ధ్యంతో పనిచేసి 16-10-1960 నాటికి వూర్తిసామర్జ్యానికి చేరుకుంది.

జెర్లీనా అణురియాక్టరు : - దేశీయ అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో భారతదేశం నిర్మించిన 3వ అణుపరిశోధనా రియాక్టరు జెర్లీనా 1961 జనవరి 14 నుండి పనిచేయడం (ప్రారాంభించింది.

నంగలొ ఖారజలకర్మాగారము :- నంగల్‌ భారజల కర్మాగారము 1962లో భారతదేశం నిర్మించింది. సంవత్సరమునకు 14 టన్నుల భారజలమును ఉత్పత్తి

38 బారత అజ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఉపయోగిస్తారు. ఆసియాలో ప్రప్రథమంగా భారజల కర్మాగారాన్ని భారతదేశము - నిర్మించింది. ప్లూటోనియం కర్మాగారము భారతదేశంలో అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో ఉపయోగించిన అణు ఇంధన వ్యర్దాలనుండి న్యూటోనియంను వెలికితీియడానికి అవనరవుయిన పారిశ్రామికస్థాయిలో భారీ ప్లూటోనియం కర్మాగారాన్ని 1969-73లో నిర్మించేందుకు 3వ ప్రణాళికలో 140 కోట్టరూపాయలు అవసరమని నిర్ణయించారు. అయితే భారతీయ శాస్త్రవేత్తలకు, ఇంజనీర్లకు తగిన అనుభవం, పనిచేయించడంలో ఉత్పన్నమయ్యే సమస్యల పరిష్కరించడంలోను, మెళకువలను తెలియచేసేందుకు ప్రాధమికన్థాయి ప్యటోనియం కర్మాగారం నిర్మించాలని . 1958 జూలైలో నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ప్లూటోనియం కర్మాగార నిర్మాణాన్ని 1959లో ప్రారంభించి, రెండు సంవత్సరములలో పూర్తిగావించారు. ట్రాంబేలో 6 చదరప్ప మైళ్ళ విస్తీర్ణంతో నిర్మించిన ఈ కర్మాగారం 30 టన్నుల సామర్ద్యం గలది. ఈ తరహాలో నిర్మించటం ప్రపంచంలో ఇదే ప్రథమం. అప్పటికి అమెరికా, బటన్‌, (ఫ్రాన్స్‌, రష్యా దేశాలు మాత్రమే అణు ఇంధన శుద్ది కర్మగారాలనునిర్వహిస్తున్నాయి. ఏ విధమైన విదేశీ సహాయం లేకుండా పూర్తిగా దేశీయ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో డౌ.హోమీభ్రాభ్రా నాయకత్వంలో భారతశాస్రవేత్తలు 35 మిలియన్‌ రూపాయలు వెచ్చించి ఆసియాల్లో ప్రప్రధమంగా భారతదేశం పూటోనియం కర్మాగారమును నిర్మించింది. ప్థూటోనియం కర్మాగారం 1364 అగన్న 18 నుండి పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ట్రాంచే ప్లూటోనియం కర్మాగార నిర్మాణం భారత అణుశకి కార్యక్రమంలో మైలురోయిగా "పేర్కొనవచ్చును. సైరస్‌ అణుపరిశోధనా రియాక్టరు అవ్పటికే వనిచేస్తుండటం భారత అణికార్యక్రమంపై విదేశ కన్ను పడింది, భారతదేశం ఉల గాంయ్యు శయారుచేయగలదనే భయనందేహలను అవి భారతదేశం చిత్తుగా ఓడిపోయింది. ఆ ౧ంలింది, ఈ యుద్ధంలో ననన న్న

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఏం

19569 డిసెంబర్‌ 15న డొ.హోమీభాభా కొత్త ఢిల్లీలో పార్లమెంటరీ సంప్రదింపుల సంఘంతో మాట్లాడుతూ భారత అణుశక్తి అభివృద్ది పధకము తగిన ప్రగతి స్థాయి సాధించింది. ఏవిధంగాను బయట సహాయం లేకుండా దేశం కావాలనకుంటే అణుబాంబులు ఉత్పత్తి చేయగలదు అని డా.హోమీభాభా చెప్పారు.

భారతదేశం వద్ద తగిన అణుశక్తి సామర్ద్యంలు వున్నప్పటికీ అణుశక్తి అవకాశములను సైనికంగా వినియోగించని కారణముగా 1962లో చైనా చేతిలో భారతదేశం ఘోర అవమానం పొందింది.

భారతదేశం అణుబాంబు తయారీ ఆలోచనకు దూరంగా వుండిపోయింది. పైగా అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు ప్రతిపాధించిన పాక్షిక అణుపరీక్ష ఒప్పందంపై అపుడు భారతదేశాన్ని పాలిస్తున్న పండిత నెహ్రూ సంతకం చేసారు దీనిప్రకారం భారతదేశం గాలిలో మరియు నీటిలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించే అవకాశం కోల్పోయింది.

అణ్వస్త్ర దేశాలైన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లు మరియు ఫ్రాన్సు దేశాల్యు మొదట అణుబాంబు పరీక్షలను వాతావరణంల్లోనే నిర్వహించాయి. పాజ్లేః అణుపరీక్ష నిషేధ ఒప్పందంను చైనా తిరస్కరించింది.

భారతదేశంపై ఘన విజయం సాధించిన చైనా, అనతికాలంలోనే అనగా 1964 అక్టోబర్‌ 16న అణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించింది.

చైనా నిర్వహించిన అణుబాంబు పరీక్షకు కొత్త ఢిల్లీ కంపించింది. చైనా అణుబాంబు పరీక్షకు డా.హోమీభాభా స్పందన

చైనా అణుపరీక్ష జరిపిన కొద్దిసేపటికీ ఆలిండియా రేడియోలో డా హోమీభాభా ప్రసంగిస్తూ ... చైనా అణువిస్ఫోటనానికి వూనుకుందీ అంటే, భారత్‌ తొందరపడాల్సిందే. అణుదాడి నుండి రక్షణ ఎదురు దాడి చేయగల సామర్ధ్యమే.. అన్నారు అణుపరీక్షలు చేయాలని ప్రకటించిన భారత ప్రధాని శాస్రిజీ:

అభివృద్ధి ప్రయోజనములకోనం, శాంతియుత అణుపకీక్షలకుగాను అణుశక్తిని ఉపయోగించేందుకు (ప్రభుత్వం కృతనిశ్చయంతో వున్నదని లాలా

త్ర భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ప్రధానమంత్రి లాల్‌బహధూర్‌శాస్త్రి 1964. నవంబరు 27న పార్ణమెంటులో ప్రకటించారు.

1965 జనవరి 22న ట్రాంబేలో ప్లూటోనియం కర్మాగారాన్ని ప్రధానమంత్రి

శాస్రీజీ అధికారికముగా ప్రారంభించారు.

అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలనే నిర్ణయాన్ని ప్రధానమంత్రిశాస్తీజీ వెంటనే అమలుచేయగల రాజకీయ పరిస్థితులు నాడులేవు, నెహ్రా మరణాంతరం (ప్రధానమంత్రి పదవికి శాస్ర్రీజీతో పోటి పడిన, బలమైన రాజకీయమద్దతుగల మొరార్టీదేశాయ్‌, భారతదేశము ఆఖుపరీక్షలు నిర్వహించాలనే శాస్రీజీ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకించటమే అందుకు ప్రధాన కారణము.

1965 చివరగా జరిగిన భారత్‌-పాకిస్థాన్‌ యుద్ధంలోభారతదేశాన్ని విజయపధంలో నడిపించిన శాస్త్రీజ్‌ ప్రజలలో గట్టి పట్టసాధథించారు. పార్టీలో అతని నిర్ణయాన్ని సవాలు చేయగల పరినితులు తొలగిపోయాయి. శాస్రీజీ అణుబాంబు పరీక్ష నిర్ణయాన్ని అమలు చేయమని ఆదేశించనున్న దశలో, రష్యా ఆహ్వానం మేరకు అక్కడకు వెళ్లిన ప్రధానమంత్రి శాస్రిజీ తాష్కంటులో మరణించారు. వెనువెంటనే డో. హోమీభాభా హత్యకు అమెరికా ఏర్పాట్లు చేసింది. డా.హోమీభాభా మరణం తర్వాత భారత అణుకార్యక్రమాన్ని నిర్వీర్యం చేయడానికి అమెరికా పథకం వేసింది.

అణుపరీక్ష నిర్వహించమని చెప్పవలసిన శాస్త్రీజీ వలె, యావత్తు భారత్‌ అణువ్యవన్థ స్థావనకు మూలకారకుడు, అణువరీక్ష నిర్వహించవలసిన డా.హోమీభాభాను కూడా ఏదోవిధంగా హత్యచేసినట్లయితే, శాస్త్రీజీ స్తానంలో ఎర్పడబోయే వ్రభుత్వం రాజకీయ, సాంకేతిక కొారణములవలన వెంటనే అణుపరీక్షనిర్వహించజాలదని, పాక్షిక అయుసరీక్షని షేదంవలె, తను రూపొందిస్తున్న అణువ్యాపి నిరోధక ఒవ్పందంపై కూడా నంతకిం చేయించినట్టయితే భారతదేశమును అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా శాశ్వతంగా నిరోధించవచ్చునని అమెరికా పధకము వేసినట్టు స్పష్టమవుతుంది. ఢా.హోమీభాభా ప్రయాణిస్తున్న బోయింగ్‌ 707 కాంచనగంగ విమానం దుర్గటనకు గురయింది. డా,భాభాను భారతదేశం ఈ దున్సంఘటనలో కోల్పోయింది. అగ్రశ్రేణి అణుశాస్తజ్ఞులను గుట్టగా మట్టబెట్టడం అమెరికాకు కొత్తేమీకాదు.

భారత అణ్వస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష తేక జర్మన్‌ అణుశాస్తవేత్త హెసన్‌బర్గ్‌ హత్యకు అమెరికా కుట

అణుబాంబులు తయారుచేయాలన్న జర్మన్‌ నియంత హిట్టర్‌ ప్రయత్నాల వెనుక అసమాన భౌతికశాస్త్రవేత్త, నోబుల్‌ బహుమతి విజేత ప్రాఫసర్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ మనస్తిష్కమే కీలకమని, అందువలన 'ప్రాఫసర్‌ పహైనన్‌బర్గ్‌ను హత్యచేయాలని అమెరికా నిర్ణయించింది.

1942లో జర్మనీ అణుబాంబు తయారికి చేస్తున్న యత్నాలను భగ్నం చేసేందుకు అమెరికా అధికారులతో కలసి డాక్టర్‌ బెధె ఆయన సమచరుడు డాక్టర్‌ ఎష్‌. వీజ్‌కోఫ్‌,లు ప్రాఫసర్‌ 'హైసన్‌బరల్గ్‌ను కిడ్నాప్‌చేసి, హత్యచేయాలనే పధకాన్ని రూపొందించారు.

హైసన్‌బర్గ్‌ను కిడ్నాప్‌ చేసే కుట్రకు 1942 అక్టోబర్‌లో అంకురార్పణ జరిగింది. ప్రాఫసర్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ను కిడ్నాప్‌చేసి, హత్యచేయాలని ఉద్దేశించిన ఈ కుట్రలో అమెరికా అణుబాంబు నిర్మాణ కార్యక్రమంలో ప్రధానపాత్రవహించిన డొక్టర్‌ హన్స్‌ ఎ. బెధే తో నహ పలువురు శాస్త్రవేత్తలు ప్రమేయం వుంది. డాక్టర్‌ హన్స్‌ ఎ. బెధేకు ఆ తర్వాత నోబుల్‌ బహంమతి లభించింది.

ఈ కుట్రలో భాగంగా హైనన్‌బర్గ్‌ జాడకోసం అన్వేషణ ప్రారంభమయింది. ప్రాఫసర్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ 1942 డిసెంబంలో స్విట్టర్ణాండ్‌ను సందర్శించనున్నారని, జర్మనీలో ప్రవేశించేకంటే స్విట్టర్దాండ్‌కు చేరి ఆయనను కిడ్నాప్‌ చేసేందుకు ఎక్కువ అవకాశాలు లభించగలవని వారు భావించారు. స్విట్టర్లాండులోని ఓ కాలేజీలో లెక్చర్‌ ఇస్తున్న హైనన్‌బర్గ్‌ను ఓ రహస్య ఏజెంటు గుర్తించాడు. అయితే హైసన్‌బర్గ్‌ జర్మనీ విడిచి వెళ్లే ప్రయత్నంలో ఉన్నాడని భావించి, ఆ ఏజెంట్‌ అతనిని చంపకుండా విడిచి పెట్టాడు. కాని హైసన్‌బర్గ్‌ దేశం విడిచి వెళ్లలేదు.

తన కుట్రపధకం విషయంలో అమెరికా సైన్యాధికారులు చురుకుగా వ్యవహించటం లేదని భావించిన డాక్టర్‌ హన్స్‌ ఎ. బేధే దానిని బ్రిటిష్‌ అధికారుల ముందుంచాడు. డాక్టర్‌ బెధే ప్రయత్నాలు ఫలించలేదు. అయితే అమెరికా అణుబాంబు కార్యక్రమానికి ఉద్దేశించిన మాన్‌వాట్టన్‌ ప్రాజెక్టుకు డైరెక్టరుగా నియమితుడైన మేజర్‌ జనరల్‌ లెస్లి,ఆర్‌.గ్రోవ్స్‌, డాక్టర్‌ బెఖే కుట్రవధకం వట్ట ఆసక్తి చూపారు.

42. భారత అణ్యన్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష "అణుకార్యక్రవుంలో నంబంధమున్న శాన్త, సాంకేతిక సిబ్బందిని హత్యచేయడం ప్రయోజనకరంగా వుండగలదని. అమెరికా 'సైనికగూఢచార విభాగము అధిపతి జనరల్‌ జార్డ్‌ వి. స్ట్రాంగ్‌ అమెరికా సైనికదళాల అధివతికి రాసిన ఓ లేఖలో పేర్కొన్నారు. హైసన్‌బర్గ్‌తో సహ జర్మని అణుకార్యక్రమంలో పాల్గొంటున్న శాస్త్రవేత్తలను హత్యచేసేందుకు 19438 లో గ్రోవ్స్‌కు సైనిక ఉన్నతాధికారుల నుండి అనుమతి అభించింది. = “బ్రిటిన్‌లో వున్న అమెరికా ఎనిమిదో వైమానిక దళ విభాగం, జర్మనీలోని అణుబాంబు తయారీ ప్రయోగశాలలను బాంబులతో ధ్వంసం _ చేయాలని సంకల్పించారు. 1944 ఫిబ్రవరి 15 వ తేదీన అనేక బాంబర్‌ విమానాలు జర్మనీలోని ప్రధాన పరిశోధనా కేంద్రం క్రైసర్‌ విల్‌హెల్మ్‌ జెసెల్‌ ఫాస్ట్‌ ఉన్న డాహ్హిమ్‌ పాలిమేరల వైపు బయలుదేరాయి. ఆ కేంద్రంలోని భౌతికశాస్త్ర విభాగాన్నేప్రాఫనర్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ నిర్వహించేవారు. బాంబుదాడిలో భౌతికశాస్త్ర విభాగానికి స్వల్పంగా మాత్రమే నష్టం వాటిల్లగా, అణువిచ్చితి ప్రక్రియను కనుగొన్న వారిలో ఒకరైన ఓట్టోహాన్‌ నిర్వాహణలో వున్న రషాయన శాస్త్ర విభాగము పూర్తిగా ద్వంసం అయింది. అనంతరం అణుబాంబులు తయారుచేయాలన్న తీవ్రతాపత్రయమేద్‌ జర్మనీలో కాగడాపెట్టి వెదికినా కనిపించలేదని, నిజానికి జర్మనీ అణుకార్యక్రమానికి ప్రాఫసర్‌ హైనన్‌బర్గ్‌ ఓ ప్రధాన అవరోధంగా వున్నారని, గూఢచారి వర్గాలు సంతృప్తి చెందటంతో ప్రావనల్‌ ప్టూానన్‌బల్స్‌గారిపై వినీరిన “విషవ'వలను ఉపసంహరించుకున్నారు. ప్రాఫసల్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ హత్యకు కుట్రపధకాన్ని మేము సూచించినపుడు అనునరణీయమైైనదే అయినా 1944 నాటికి మాత్రం అది అర్ధరహితమైనది అయిందని డాక్టర్‌ హన్స్‌ ఎ. బేధే తెలిపారు. అప్పటికి హిట్లర్‌ అణుబాంబు తయారీ ప్రయత్నాలు చురుకుగా సాగటం లేదని మాకు తెలిసిందని డా. బెథే అన్నారు. ప్రాఫసర్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ తన పరిశోధనల గురించి తన పాశ్చాత్య నహచరులకు తెలిపిన వివరాలు అమెరికో దేశ గూఢచారులకు చేరి-అవి వారికి ఎంతో నహకరించాయి. వాస్తవంలో జర్మన్లు అణుబాంబును రూపొందించలేదు. పైగా అమెరికన్లే అణుబాంబును తయారుచేసారు.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రవంచ అణు సమీక్ష త (అడ్మిరల్‌ రిక్కోవర్‌ నాయకత్వంలో అమెరికా నౌకాదళం అణుశక్తితో. పనిచేసే జలాంతర్జామిని తయారుచేసే పధకాన్ని 1352లో చేపట్టి, 1954 జనవరిలో అమెరికా తన ప్రధమ అణుశక్తి చోదిత జలాంతర్జామి. “నాటిలస్‌'ను నిర్మించింది. కాని రెండవప్రసంచయుద్ధం కొనసాగుతుండగానే 'ప్రాఫనల్‌ హైసన్‌బర్గ 1942 ఫిబ్రవరిలో రీచ్‌ పరిశోధనామండలికి అయిశక్తి చోధితజలాంతర్జామి నిర్మాణాన్ని గురించి ఒక పరిశోధనాపత్రాన్ని సమర్పించారు. అందులో సహజయురేనియంతో పనిచేసే అణఖురియాక్టరుకు భారజలాన్ని మోడరేట్‌గా వాడటంద్వారా జనించే శక్తితో టర్పైన్‌ను నడపటంమూలంగా ఇంజన్‌ను పనిచేయించవచ్చని ఒకసారి ఇంధనం నింపిన తర్వాత దీర్ధకాలంపాటు దాని అవసరం పడదని మరియు ఇంజన్‌ ఆక్సిజన్‌తో మండదని ఆ పరిశోధన పత్రంలో హైసన్‌బర్గ్‌ సూచించారు.) అణుశాస్త్రజ్ఞుడు ప్రాఫసర్‌ హైసన్‌బర్గ్‌ను హత్య చేయాలనే అమెరికా కుట్రపధకాన్ని శ్రీ జాన్‌పావెల్స్‌ “హైసన్‌బర్గ్‌వారొ” అనే గ్రంధంలో లిఖితం చేసారు. ఈ పుస్తక రచనకు అవసరమయిన సమాచారాన్ని జాన్‌పావెర్స్‌ అమెరికా కేంద్ర గూడచారి సంస్థ (సి.ఐ.ఎ) ఫైళ్ళ నుంచి సేకరించారు. ఈ అధికార రహస్య ఫైళ్ళకు నిర్ణయించిన గడువు ముగిసిపోవటంతో అప్పటి. 'సైళ్ళలో కొన్నింటిని ఆమెరికా వర్గీకృతరహితంగా (ప్రకటించి 1993లో బయటకు విడిచిపెట్టింది. శ్రీ జాన్‌పావెర్స్‌ సమాచారసేకరణలో సి.ఐ.ఎ 'ఫైళ్ళపైనే-కాకుండా కుట్ర పధకంలో భాగం పంచుకున్న గూఢచారి అధికారులను కలుసుకుని వారితో ఇంటర్వలు చేసి వాటిని కూడా తన రచన(కు)లో ఉపయోగించారు. అలా జర్మన్‌ అణుశాస్త్రవేత్త హైసన్‌బ్స్‌ హత్యా కుట్రనుండి బయటపడగా, భారత్‌ మాత్రం తన జాతీయ అబణుశాస్తజ్ఞుడు హోమీభాభాను కోల్పోయింది. వోమీబభాబా 1909 అక్టోబర్‌ 30న వెంవార్‌బాయి, జవాంగీల్‌ హోమీభాభాలకు జన్మించారు. జహంగీర్‌ హోమీభాభా బొంబాయిలో పేరుపొందిన న్యాయవాధి. టాటాకంపెనీకి న్యాయనలహదారుగా పనిచేసారు. అటుతర్వాత టాటా జలవిద్యుత్‌కం పెనీ అత్యున్నధాకారి అయ్యారు. హోమీభాభా మేనత్తగార్పి శ్రీధోరాబ్టీటాటా గారు వివాహం చేసుకున్నారు. తల్లిమెహర్‌బాయి తెలివైనదేకాదు.

డీ భారత, అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఢా. హోమీభాఖా దృక్పదం నురోలా వృంది. తన అబువిజ్ఞాన సేవలు భారతజాతీయ నిర్మాణమునకు ఎంతో అవసరమని గ్రహించారు. అభివృద్ధి చెందుతున్న భారతదేశంలో విజ్ఞాన శాస్త్రములు అభివృద్ధి చెందటానికి లక్ష్యాలను సాధించడానికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. డా.హోమీభాభా 1941లో ప్రతిష్టాత్మకరమైన రాయల్‌సాసైటీలో సభ్యుడిగా ఎంపికయ్యారు. ఆ సందర్భంలో పత్రికలవారితో మాట్టాడుతూ. డా.భాభా భారత ప్రఖ్యాత గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు శ్రీనివాసరామానుజం తన 31వ ఏట రాయల్‌ సొసైటీకి ఎంపికయ్యారు. బహుశా ప్రపంచ ప్రఖ్యాత అణుశాస్త్రజ్ఞుడు రూదర్‌ఫర్డ్‌ కూడా ఇదేవయృస్సులో రాయల్‌సాసైటీకి ఎంపికయ్యారు అని అన్నారు. 1951 ఆగస్టులో ఐక్యరాజ్య సమితి అధ్వర్యంలో స్విట్టర్ధాండ్‌లో జనీవా వద్ద మానవ కళ్యాణంకోసం విద్వంసానికి కాకుండా నిర్మాణానికి ఉపయోగించాలని, శాంతికోసమే అణువు ఉపయోగపడాలని కోరింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 72 దేశాలనుండి 1200 మంది శాస్రతవేత్తలు జనీవావద్ద సమౌవేశంఅయ్యారు. అంతటి ప్రతిష్టాత్మకమైన సమావేశానికి అధ్యక్తత వహించిన వ్యక్తి డా. హోమీభాభా.

"భారతదేశం మొదటి-పారిశ్రామిక విష్ణవమును కోల్పోయింది, (పారిశ్రామిక వివ్సవం 18 వ శతాబ్దంలో నంబవించింది. అవృుడం భారతదేశం విదేశీపాలనలోవుంది.) రెండవ అణుపారిశ్రామిక విన్లవమును భారతదేశము తప్పకుండా సాధిస్తుంది అని డా, హోహీఖాభా భావించేవారు.

డా. వోమీభాభా వైజ్ఞానిక నాయకత్వంలో భారతదేశం దేశీయ అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో “అప్పరి అఖుపరిశోధనా రియాక్టరును ఆసియాలో 'పప్రధంగా నిర్మించింది. ఆసియాలో మొదట అణుఇంధనకర్మాగారాన్ని భారతదేశం నిర్మించింది. నంగల్‌ తరహ భారజల కర్మాగ్గారాన్ని అసియాలో ప్రధమంగా భారతదేశం నిర్మించింది. అణు ఇంధన వ్యర్థాలను శుద్ధిచేసే మరియు ఆవనరమనుకుంటే అణువరీక్షలు . నిర్వహించడానికి, అణుబాంబులు తయారుచేయడానికి అవసరమయ్యే ప్లూటోనియం కర్మాగారాన్ని పూర్తిగా భారతీయ

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమిక్ష వష అణుసాంకేతికవరిజ్ఞానతో భారతశాన్రవేత్తలు, ఇంజనీర్లు డా.హోమీభాభా అధ్వర్యంలో నిర్మించారు. ఈ తరహలో ప్లూటోనియం కర్మాగారం నిర్మించటం ప్రపంచంలోనే ప్రప్రధమం.

1965 నవంబర్‌లో అణు ఎలక్ష్రానిక్‌ బొంబాయిలో నిర్వహించిన రెండవ అంతర్జాతీయ సమావేశంలో డా. హోమీభాభా మాట్టాడుతూ భారతదేశం 1968 నుండి ప్రతిసం॥[ము 290 మెగావాట్లు శక్తిగల ఒక కొత్త అణురియాక్టర్డు స్థాపించగలదన్నారు.

అనంతరం రెండుసలలకే 19366 జనవరి 24న విమానదుర్ధటనలో మరణించారు. ఈ విమానదర్శ్హుటన యాదృచ్చికంగా జరిగిన ప్రమాదమని భావించలేము. భారతదేశం అణ్వ(న్ర సాంకేతిక సామర్ధంను సాధించటంతో అమెరికా, రష్యా మరియు వాటికి వంతపాడే దేశాల వికృతదృష్టి భారత అణుకార్యశక్రమంపై పడింది. ఫలితంగా డా.హోమీభాభా ప్రయాణిస్తున్న విమానం విదేశీకుట్రవలనే కూలిపోయింది. ఈ విషయాన్ని కెనడా ప్రభుత్వం ఇటీవల విడుదలచేసిన రహన్య డాక్యుమెంటు బలవరున్తున్నది.

భారతదేశము తమ అణుపరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి అణుబాంబును తయారుచేస్తుందని కెనడా ప్రభుత్వం అమెరికా బ్రిటన్‌లను హెచ్చరించింది. భారతదేశం గనుక నిజంగానే ఆణుబాంబును తయాారుచేస్తున్నట్టయితే అది చాలా విచారించతగ్గదే. ఈ విషయాన్ని ప్రపంచానికి తెలియచేయడం .మినహ కనడా మరేమీ చేయజాలదు” అని కెనడా ప్రధానమంత్రి లెప్టెన్‌ పీర్సన్‌ 1965 జనవరి

20న జరిగిన కేబినెట్‌ రహస్యమీటింగులో అన్నారు. ఈ హెచ్చరికను రుజువుబేసే రహస్యకేబినెట్‌ డాక్యుమెంట్లను ఇటీవల జాతీయ నంగ్రహలయం విడుదల చేసింది. ఈ విషయాన్ని కెనడా గ్లోబ్‌, మెయిల్‌ వత్రికలు వెల్లడించాయి. భారతదేశ విమాన మొకటి-117 మంది ప్రయాణికులతో వెళుతూ 1966 నం.లో పెంచి ఆల్ఫ్‌ పర్వతములనమీవంలో* కూలిపోయింది. బవంళో దానిశిధిలములనే కనుగోన్నట్లు టి.వి.బి. మోంట్‌ బ్లాంక్‌ టెలివిజన్‌ 1992 ఆగస్టులో 16న ఒకవార్తప్రసారం చేసింది. భారతదేశ ప్రభాత అణుశాస్తవేత్త డా. హూమీభాభా

46 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష శదితరులు ప్రయాణించిన విమానం అదే కావచ్చునని అంచనా వేస్తున్నారు అబ్వప్రవాస్తునిలేస ఒప్పందంపై భారక్‌ సంతకం చేయమని అమెరికా ఒత్తిడి అణువరీక్ష నిర్వహించమని చెన్సవలనీన శాస్తీజ అఖువరీక్ష నిర్వహించవలసిన డా. హోమీభాభా 1966 జనవరిలో 15 రోజులవ్యవధిలోనే ఇద్దరూ హఠాన్మరణమునకు గురయ్యారు. శాస్టీజీ హోమీభాభాల హరాన్మరణము వలన భారత అణుశక్తి కొర్యక్రమ ప్రగతికి కోలుకోలేని దెబ్బతగిలింది. అమెరిక్కొ రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును రూపొందించాయి. ఎన్‌.పి.టి. పై సంతకం చేయమని భారతదేశంపై ఒత్తిడి తెచ్చాయి. భారతదేశంలో శాస్ట్రీజ్ల స్థానంలో ఏర్పడిన శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం ఎన్‌.పి.టి, పై సంతకం చేయడానికి తిరస్కరించింది. 1967 జూలై 1 కంటే ముందు అణుబాంబు పకీక్షలు నిర్వహించినదేశాలు ఈ ఒవ్పందం సంతకం చేసినప్పటికీ అణుపరీక్షలను కొనసాగించవచ్చు. అణుబాంబులు తయారుచేయవచ్చు. అప్పటికి అణుపరీక్ష నిర్వహించని ఏదేశమూ సంతకం చేసినతర్వాత ఇక ఎప్పటికీ అణు పరీక్ష చేయరాదు. అణుబాంబు తయారుచేయకూడదు, ఒవ్నందంలో చైనా 1964లోనే అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించనందువలన శ్రీనుతిగాంధీ దేశరక్షణను దృష్టిలో "పెట్టుకుని ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేయడాని! తిరస్కరించారు. (భారతదేశం ఇప్పటికీ ఇదే విధానమును పాటిస్తున్నద్రి) "ఎ, 1971లో భారతదేశంపై అణుబాంబువేస్తానన్సి బెదిరించిన అమెరికా 1971 భారత-పాకిస్థాన్‌ యుద్ధంలో అమెంళా పాకిస్థాన్‌కు మద్దతుగా ప్రత్యక్షముగా యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధపడింది. నపష్త్రమ నౌకాదళమును ప్రవ దిగా ఆదేశాభట " *. బేమునకు వ్యతిరేకముగా యుద్ధంలో పాల్గొనవలసిందిగా ఆ శాలిచ్చింది. సప్తమ నౌకాదళం చేరుకునేలోప్పున్స భారత్‌ యుడ్ధాన్ని ముగించింది. యుద్ధం జరుగుతుండగా ఒక దశలో అమెరికాలో రిచర్జ్‌ రతదే నిక్సన్‌ ప్రభుత్వం భా శంపై అణుబాంబు వేయగబనన్లి బెదిరించింది. క నమననననుమున్యామునోలు.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష త

భారత్‌ నిర్వహించిన ఫోఖరాన్‌ అణుబాంబు పరీక్షను వ్యతిరేకించిన అమెరికా శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం 1974 మే 18న పోఖరాన్‌వద్ధ

అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది. భారత్‌దేశం అణుపరీక్ష జరపడాన్ని అమెరికా

తీవ్రంగా విమర్శించింది. భారతదేశం అణుబాంబు నిర్వహించటాన్ని అమెరికా

పత్రికావ్యవస్థ ఖండించింది.

భారతదేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించినందుకు ప్రతిగా అమెరికా తీసుకున్న చర్యలు

౪ అమెరికా వాణిజ్యచట్టాన్ని సవరించి సూపర్‌ 301 సెక్షన్‌ను 1974లో చేర్చింది. అప్పటినుండి భారతదేశం రక్షణ పరమైన ప్రగతిసాధించిన ప్రతీసారి సెక్షన్‌ 301 ప్రకారం వాణిజ్య ఆంక్షలు విదిస్తోంది.

2. అమెరికా అధ్యక్షుడు రిచర్జ్‌నిక్సన్‌, రష్యా అధినేత బ్రెబ్నేవ్‌లు 1974 లోనే అమెరికా జూన్‌లో ప్రత్యేక చర్చల కోసం సమావేశం అయ్యారు.

3. హిందూ మహాసముద్రంలో డిగోగార్పియా దీవిని అణ్వన్త్ర నౌకాదళ స్థావరంగా చేయాలని 1974 నిర్ణయం తీసుకుని, చర్యలు చేపట్టింది.

4. అమెరికా (ప్రేరణతో పాకిస్థాన్‌ 1974 నుండి ఐ.రా.సమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీలో ప్రతినంవత్సరము ధక్షిణాసియా అణ్వన్రరహితమండలం తీర్మానం ప్రవేశపెడ్తోంది.

5. కీలకమైన అణుపరికరముల పట్టికను తయారుచేసి వాటిని ఉత్తతిచేసే దేశాలన్నిటిని లండన్‌ సప్టయ్‌ గ్రూప్‌ పేరుతో వ్యవహరించసాగారు. కీలక అణువరికరములు కావలనీన ఏ దేశమైన అంతర్జాతీయ అణుశక్తిసంన్థ, తనిఖీలకు లోబడి వాటిని ఉపయోగించాలనే నిర్ణయాన్ని 1974 ఆఖరులో తీసుకున్నారు. 1978 జనవరి వరకు లండన్‌ సప్టయ్‌[గ్రూపు ఉనికి కూడా బయటపడలేదు

6. అమెరికా చరిత్రలో రాజీనామా చేసిన ఏకైక దేశాధ్యక్షుడు రిచర్జ్‌నిక్సన్‌ (1974 ఆగస్టు). నిక్సన్‌ రాజీనానూకు కారణంగా ప్రకటించిన వాటరొ్‌గేటు కుంభకోణంలో డబ్బుకు ప్రమేయంలేదు. డెమొక్రాట్ల రహన్య సమావేశ

చతు

వ్‌ భారత అణ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఆరోపణ. నిక్సన్‌ రాజీనామా చేయాలంటే 2/3 వంతు మెజారిటీతో ఆరోపణను నిరూపించాలి. అయితే అలా నిరూపించబడకముందే నిక్సన్‌ రాజీనామా చేసారు. అయితే రాజీనామా చేసిన నిక్సన్‌ పై ఎటువంటి విచారణ జరగలేదు. తారాపూర్‌ అణు ఒప్పందాన్ని ఉల్లంగించిన అమెరికా తారాపూర్‌ అణువిద్యుత్‌ స్టేషన్‌ నిర్మాణంతోపొటు, అది పనిచేయడానికి అవసరమయిన యురేనియంను సరఫరా చేయడానికి 1063 ఆగస్కు ఒప్పందంలో అమెరికా అంగీకరిరచింది. 1868లో తారాపూర్‌ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రం నిర్మాణం పూర్తయింది. 1969 నుండి 1974 వరకు ఒప్పందం (ప్రకారం యురేనియంను సరఫరా చేసింది తరువాత నంవత్సరములలో యుతేనియం పరఫరాలో అవరోధములు (ప్రారంభమయ్యాయి. అమెరికా నిర్లక్ష్య సరఫరా వలన కేవలం 40% సామర్థ్యంతో విద్యుత్‌ కేంద్రం నడిచింది తారాపూర్‌ అణువిద్యుళ్‌ కేంద్రానికి చివరసారిగా 10-10-19880లో యురేనియం వచ్చింది ఇక యురేనియం సరఫరా చేయబోనని ప్రకటించింది. తారాపూర్‌ అలువిద్యుక్‌ కేంద్రంలో ఉపయోగించిన అఆణుఇందనం నుండి ప్యూటోనియంను వేరుచేయడానిక అవసరమైన ప్లూటోనియం కర్మాగారమును 1975 నాటికి భారతదేశం నిర్మించింది. అయితే తారాషూర్‌లో వినియోగించిన అణుఇంధనమును భారతదేశం ఉపయోగించకుండా అవెంరికా తీవ అభ్యంతరములవలన దీర్చకాలంపాట్లు వ్యాటోనియం కర్మాగారంనకు పనిలేకుండాపోయింది. అగ్నిక్షిపణి ప్రయోగాన్ని వ్యతిరేకించిన అమెరికా శ్రీమళి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం 800 క్టోట వ్యయంతో దేశీయంగా క్షీపణుల అభివృద్ధి పధకాన్ని చేపట్టారు. తరువాత శ్రీమతిగాంధీ హత్యవలన ౫ రాజీవ్‌గాంధీ అధికారంలోకి వచ్చారు. రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వం క్షిపణుల అభివృద్ధికి కృతనిశ్చయంతో కృపిని ప్రారంభించేసరకి 1987 ఏఫ్రిల్‌లో అమెరికా “మిసైల్‌ ననన న

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వ్‌ టెక్నాలజీ కంట్రోల్‌ రెజీమ్‌'ను ఏర్పరచింది. ఇందులో సభ్యదేశాలు క్షిపణుల పరిజ్ఞానాన్ని ఎగుమతి చేయకూడదనే లక్ష్యంతో ఏర్పడింది భారతదేశం పూర్తి దేశీయ పరిజ్ఞానంతో 1988 ఫిబ్రవరిలో సృధ్వీక్షిపణిని ప్రయోగించింది

1974 సంవత్సరపు అమెరికా వాణిజ్యచట్టంలోని ఒక విభాగం సూపర్‌ 301, దీన్ని 1988లో సవరించారు. దాని ప్రకారం భారతదేశంపై ఆంక్షలు విధించింది

“అగ్ని'క్షివణీని వ్రయోగించవడ్దని వదేవదిసార్లు రాజీవ్‌గాంధీని హెచ్చరించింది. అమెరికా ఒత్తిడిని రాజీవ్‌గాంధీ వ్యతిరేకించారు. 1989 మే 22న విజయవంతంగా 'అగ్ని' క్షిపణిని ప్రయోగించారు. దీనివలన భారత అణుబాంబు తయారుచేసినపుడు, దానిని మోనుకుపోయేందుకు (అగ్ని) సాధనంగా ఉపయోగపడగలదు. అందుకే క్షిపణి ప్రయోగంపై అమెరికాకు అంత వ్యతిరేకత. భారతదేశానికి క్రయోజనిక్‌ టెక్నాలజీ బదిలీకాకుండా నిరోధించిన అమెరికా

భారత అంతరిక్ష పనిశోధనానంస్థకు, క్రయోజనిక్‌ ఇంజన్ను, వాటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానమును బదిలీచేయడానికి, రష్యాలోని గ్లావకాస్మోస్‌తో ఒక ఒప్పందం కుదిరింది అయితే (క్రయోజనిక్‌ ఇంజన్లు, టెక్నాలజీ బదిలిచేయకూడదని అమెరిక్సా రష్యాను హెచ్చరించింది. అలా చేయనట్లయితే ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించగలనని ప్రకటించింది.

రష్యా మొదట్లో ఒప్పందమునకు అనుకూలంగా గట్టిగా నిలబడినప్పటికీ తరువాత ఒప్పందమును అమలుచేయడానికి వెనుకంజ వేసింది. ఉపగ్రహాలను అత్యున్నతస్థాయి కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టే సామర్ధ్యం భారతదేశానికి రాకుండా చేసింది. శాంతియుత, ప్రయోజనాల కుద్దేశించిన ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంపై “మిస్సైల్‌ టెక్నాలజీ కంట్రోల్‌ రెజిమ్‌' ఆంక్షలు పడటం ఇదే మొదటసారి.” అంతర్జాతీయ న్యాయశాస్త్రం ప్రకారం ఒకదేశ చట్టాలను మరోదేశంపై రుద్దకూడదు. రెండు న్వతంత్రదేశాల మధ్యగల ఒప్పందమును భంగం కలిగించడానికి అమెరికా తన 1990 సం॥రలో క్షిపణి నియంత్రణ చట్టం ప్రకారం ఆంక్షలు విధించింది. అయితే భారతదేశం అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం"పై సంతకం చేస్తే క్రయోజనిక్‌

[69 రా

వై భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష రాజీవ్‌ హత్యలో సి.ఐ.ఎ. ప్రమేయం? న్వతంత్ర భారతభూమిలో ఇవ్పటికి ముగ్గురు గాంధీలు హత్యకు గురయ్యారు. తమ అధికారాన్ని ప్రశ్నించిన రాజీవ్‌పై కక్షబూని గూడఛార దళాల సాయంతో అడ్ముకొలగించుకున్నారు. ప్రపంచేదేశాలను ఆకర్షిస్తూ తమకన్నా మిన్నగా ఎదిగిపోతున్న బడుగుదేశాల నాయకులను అణు అగ్రదేశాలెప్పడూ ఉఊపేక్షించవు. తెరవెనుక వుండి కుట్రలు సన్నుతునే వుంటాయవి. అటువంటి కుట్ర ఫలితమే రాజీవ్‌ హత్య. రాజకీయ ప్రముఖుడన్న ప్రతివ్యక్షికి వ్యతిరేకత తవ్చనినరి, (వజాస్వామ్యుబద్భంగా కొందరు అతన్ని బాతెట్‌ ద్వారా వడగొట్టాలను కున్నారు. అలా సాద్యువ ఉనవుడు బుభెట్‌ ద్వారా అడ్డుతొలగించుకుంటాయి. తమ రాజకీయ, సైనిక లక్ష్యాలను సాధించటానికి హింసనేవారు ఏకైక పరిష్కారమార్గంగా విశ్వసిస్తారు. అందుకు 'ప్రజాసొమ్యాన్ని ఒక పటిష్టమైన సాధనంగా వినియోగించుకుంటారు. ఒక దేశ రాజకీయ ప్రముఖుడి హతమార్చడమన్నది, ఒక సౌధాసీధా వ్యక్తికి లేక వ్యక్తుల కూటమికి అంత నులభమయిన | విషయం కాదు. కారణం ఆ ప్రముఖుడి హోదా, వరపతి స్థాయినిబట్టి సెక్యురిటీ బందోబస్తు అంతే పటిష్టంగా వుంటుంది (రాజీవ్‌గాంధీకి శక్తివంతమైన ప్రత్యేక రక్షణదళం రక్షణ వుండేది. అయితే భారతప్రజల ధనాన్ని పాదుప్పుచేయడానికి వి పి,నింగ్‌ అట్టి రక్షణను తొలగించారు. రాజీవ్‌ హంతకులు 2 సార్గు రాజీవ్‌ గాంధీని హత్యచేసేందుకు ఉద్దేశించిన తమ వదకం సాఫల్యతను, తెలునుకునేందుకు వి.సి,సింగ్‌ నేధికను ప్రయోగాత్మకంగా ఉపయోగించి చూసారు.) మద్రాసులోని నందనంలో వి.పి,సింగ్‌ పాల్గొన్న మీటింగువద్ద ఢధెస్‌ ఎంక్లోజర్‌లో పత్రికా విలేఖరులతోపాటు వేదికకు కేవలం ఆరుమీటర్ల దూరంటో నిలుచున్నాడు రాజీవ్‌ హంతకుడు శివరాజన్‌. మరోసారి. శ్రీ 'పెరుంబుదూర్‌ నమీవంలోగల తీరవళ్ళూర్‌లో వి.పి.సింగ్‌ ఉపన్యసించిన సభ, శివరాజన్‌ గమనిన్తుండగా బెల్బ్టబాంబు మహిళ ధాను మే 12న వి.పి.సింగ్‌ పాదాలను తాకింది. అదేరీతిలో మే 21న రాజీవ్‌కు పాదస్పర్శచేసి నలత

భారత అణ్వ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వ్‌3ె బెల్చ్బుబాంబుపేల్చి రాజీవ్‌న హత్యచేసింది.

బలమైన శక్తులు వెన్నుదన్నుగా నిలబడకపోతే సాధారణ హంతకులకు ఇలాంటి కార్యక్రమాలు అసాధ్యమే అవుతుంది ఇక్కడ మరోవిషయం కూడా చెప్పుకోవాలి ఆయా ప్రత్యర్థి శక్తులు కూడా నేరుగా రంగంలోకి దిగవు. కిరాయి హంతకుల్ని కుదుర్చుకుని వారికి అవసరమయిన సమాచారాన్ని విధ్వంసవనరులను అందించటం ద్వారా తవుకు అడ్ముగావున్న (వ్రముఖుల్ని నేరుగా తొలగించుకుంటాయవి రాజకీయ లక్ష్యం నెరవేరుతుంది, మరోవైపు చేతికి మట్టి అంటదు. రాజీవ్‌ హత్యవిషయంలో అదే జరిగింది.

1991 గల్ఫ్‌యుద్ధంలో అమెరికా ఒకేసారి అనేక ప్రయోజనాలు సాధించింది.

కువైట్‌ విముక్తిపేరిట అమెరికా కిరాయిగూండాపాత్ర నిర్వహించింది. యుద్ధవ్యయాన్ని పూర్తిగా అమెరికాకు చెల్లించవలసిందే

తమ ఆయుధాగారాల్లో కొత్తగా చేరిన శక్తివంతమైన కొత్త ఆయుధాలు ఎలా పనిచేస్తాయో ప్రత్యక్షంగా పరీక్షించుకుంది. ఇరాక్‌కుచెందిన అణుసంస్థలను అమెరికా ధ్వంసం చేసింది.

ఇరాక్‌పై దుందుడుకుగా దాడిచేన్తున్న అమెరికా, అణుబాంబులు ప్రయోగించకపోయినప్పటిక్తీ, అమెరికా అధ్యక్షుడుతో సహా మరిఇద్దరు నాయకులు ఇరాక్‌ పై అణుబాంబులు వేసే అవకాశం వుందని ప్రకటనలు చేసారు. అణ్వస్త్ర దేశాల అణ్వాయుధాలు దేశభద్రత పై చూపగల ప్రభావాన్ని గుర్తించిన రాజీవ్‌గాంధీ భారతదేశం అణుబాంబులుచేయాలనే అభిప్రాయాన్ని బాహటంగా ప్రకటించారు. తద్వారా శాస్త్రీజీ, హోమీఖాభాల మార్గాన్నే రాజీవ్‌కూడా అనుసరించారు. గల్ఫ్‌యుద్ధం ద్వారా అమెరికా ప్రత్యక్షంగాపాందిన లాభాలన్నిటికంటే ముఖ్యమైనవి, అణుబాంబులు వేయగలననే హెచ్చరికలు. వీటివలన అణ్వాయుధాలు తయారుగురించి భారత్‌ మనోభిప్రాయాలు ప్రకటితమయిపోయాయి.

ర్‌ు ఆల

రాజీవ్‌వత్య జరడడం వలన బరకదేకు అబ్వస్త్రపేనగా అవశరించడుంలో స్మూతకొనసెగింది,

వ్‌శే భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 9-2-91 గల్ఫ్‌యుద్ధంలో అవసరమైతే అణుబాంబులు ఉపయోగించే వీలులేకపోలేదని అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు డాన్‌క్వలీ చేసిన ప్రకటనను రాజీవ్‌ లేఖ ప్రస్థావించింది. అమెరికా బార్డ్‌డి ఎఫైర్స్‌ రాజీవతో సంప్రదించినపుడు అణుబాంబులు ఉపయోగించే ప్రసక్తి లేదని స్పష్టం చేసారు. కొద్దిరోజుల తర్వాత అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి జేమ్స్‌బేకర్‌ అణుబాంబులు ఉపయోగించే అవకాశం లేకపోలేదని పేర్కొన్నట్లు చెప్పారు. ముఖ్యంగా అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జిబుష్‌ తమదేశానికి అణుబాంబులు ప్రయోగించే హక్కు అవకాశం వుందని ప్రకటించడం గురించి ప్రస్తావించారు. అలా జరిగికే భారతదేశ అణుబాంబు తయారీ సామర్థ్యాన్ని ఇణుబాంబులుగా మలచుకోవలసి వుంటుందని రాజీవ్‌గాంధీ ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌కు 9-2-91న లేఖ రాసారు.

9-2-91 అమెరికాకు నహకరించినందుకు అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జిబుష్‌ స్వయంగా ఫోన్‌ చేసి ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌కు- ధన్యవాదాలు తెలిపారు. చర్చల పూర్తి వివరాలను బహిర్గతం చేసేందుకు అమెరికా అధ్యక్ష్రభావన అధికారులు నిరోకరించారు.

15-2-91 రోజూ ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌కు రాజీవ్‌గాంధీ ఉత్తరాలు రాస్తున్నారని చంద్రశేఖర్‌ ప్రభుత్వాన్ని రాజకీయడస్టరుగా వహాడుకుంటున్నారని, అవనరం తీరిన తర్వాత “రాజకీయ'డన్టర్‌ను విసిరిపారేస్తారని వి.పి.సింగ్‌ అన్నారు. చంద్రశేఖర్‌ నుండి అధికారాన్ని లాక్కొని మళ్ళీ రాజీవ్‌గాంధీ ప్రధాని కాగలరని మీరు భావిస్తున్నారా? అని ఓ విలేకరి . అడిగారు. ఇందుకు సమాధానముగా ఆ వదవికోనం కుమ్ములాటలో రెండుశక్తులు పోటీపడుతున్నాయి. రంగం (రాజకీయ) నుంచి ఎవరు, ఎవరిని తప్పిస్తారో చూడాలి మరి అని వి.పి.సింగ్‌ చెప్పారు.

28-2-91 ఐ.రా.సమితిని, భద్రతామండలిని వునర్వ్యవస్థీకరించాలని రాజీవ్‌ పిలువు ఇచ్చారు,

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్‌ప్‌

2-3-91 రాజీవ్‌గాంధీ ఇంటిముందు “నిఘా” వేసిన ఇద్దరు గూఢచారులను ఢిల్లీ పోలీసులు అరెన్సు చేసారు. (అదేరోజు శ్రీలంక రక్షణమంత్రి శ్రీ రంజన్‌ విజేరత్నే కారుబాంబు పేలుడులో మరణించారు. ఒకదేశ రక్షణమంత్రి'ని హత్యచేయడంవలన ఎలొటి.టి.ఇ. యొక్క నత్తా, విధ్వంసకస్థాయి బయటపడింది.

5-3-91 రాజీవగాంధీపై 'నిఘా'కు ఆదేశించిన వారెవరో గుర్తించి తగిన చర్య తీసుకునేవరకు పార్లమెంటు కార్యకలాపములు బహిష్కరించాలని కాంగ్రెస్‌పార్టీ నిర్ణయించింది.

6-3-91 _ మద్ధతు ఇచ్చిన కాంగ్రెస్‌పార్టీకి మాటమాత్రంగా అయినా చెప్పకుండా ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌ ఏకపక్షంగా రాజీనామా చేసారు.

7-23-91 భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న అనేక ముఖ్యసమనస్యలను వదిలివేసి రాజీవ్‌గాంధీ ఇంటిముందు ఇద్దరు '“నిఘా' వేయడాన్ని పెద్ద సమన్యగా చెయ్యడం కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి తగదని, కాంగ్రెస్‌ పిలచేష్టల కారణంగా తాను రాజీనామా చేసినట్టు చంద్రశేఖర్‌ ప్రకటించారు. ఈ రాజకీయ సంక్షోబానికి ఎన్నికలు నిర్వహించడం మినహ మార్గం లేదని చంద్రశేఖర్‌ ఆ తరువోత అన్నారు.

10-38-91 లండన్‌లో “వ్యక్తిగత పర్యటన) ముగించుకుని వచ్చిన వెంటనే తాను హర్యానాలోని బోండ్సీవెళ్ళి ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌ను కలిసానని చౌతాలా చెప్పారు. తామిద్దరూ దేశంలో తాజా రాజకీయ పరిస్థితులను గురించి. చర్చించామన్నారు. విలేకరులు తన లండన్‌ పర్యటన వివరాలు చెప్పమన్నపుడు చౌతాల జూగ్రత్తగా వ్యవహరించారు. వివాదస్పదుడైన ఆయుధాల వ్యాపారి 'ఆద్నాన్‌ ఖషోగ్గి కి లండన్‌లో తాను ముఖ్య అతిధిగా వున్నట్లు వచ్చిన వార్తపై విలేకరులు అడిగిన ప్రశ్నలకు నమాధానమిచ్చేందుకు చౌతాలా తిరన్కరించారు. నేనెవరిని

నో భారత అణ్వప్ర విధానం - వ్రవంచ అణు సమీక్ష

కలవాలనేది నా స్వంత వ్యవహరమన్నారు రాజకీయ హత్యలు, రాజకీయాలంత ప్రాచీనమైనవే, అయిన రాజీవ్‌ గాంధీ హత్య జరిగిన పద్ధతి వాస్తవంలో అంతకుముందెన్నడూ జరిగివుండలేదు.... 1990లో విదేశాలలో నిర్మితమయి 1991 ప్రధమార్థంలో రాజీవ్‌ హత్యకు ముందు డెల్చాఫోర్స్‌ అనే సినిమా వీడియో వివిధ దేశాలలో ప్రదర్శితమయింది. ఆ సినిమా మొదటి సన్నివేశంలోనే ఓ యువతి బెల్చరూపంలో వున్న పేలుడు పదార్థాన్ని తన శరీరానికి

అమర్చుకుని అది కనబడకుండా పైన దుస్తులు దరిస్తుంది. అనంతరం ఆమె ఓ

బహిరంగసభకు వెళ్ళి వేధికపైవున్న ఓ ప్రముఖునికి పుష్పగుచ్భాన్ని అందించేందుకు

వెళ్ళి బెల్లుబాంబు సేలేలా చేన్తుంది. దీనితో అ ప్రముఖుడు, ఆమెకూడా మరణిస్తారు.

15-3-91 1901 మార్చిలో వమువాత్మాగాందీ నమాదివడ్డ నిరంతరం జ్వలించేజ్యోతిని ఆర్పివేసి, ఆ జ్యోతిపైన కప్పుగా వుండే రాగిపాత్రను బహుజన నమాజ్‌ పార్టీ కార్యకర్తలు తొలగించి మహత్మాగాంధీ నమాధిని అపవిత్రం చేసారు. పాదరక్షలతో ప్రార్ధన స్థలం దగ్గరకి వెళ్ళరాదని సెక్యురిటీ సిబ్బంది అభ్యంతరం తెలిపినందుకు వారినికొట్టి, ఈ చర్యకు పాల్పడ్డారు.

(ఈరెండు నంఘటనలు రాజీవ్‌ను హత్య చేసే పద్ధతికి ్రేరణ అయ్యార్పు,)

21-5-91 మద్దతు ఇచ్చిన షార్టీకి మాటమాత్రంగా అయినా చెప్పకుండా ఏకపక్షంగా రాజినామా చేయడం ద్వారా చంద్రశేఖర్‌ నిర్వహించిన ఎన్నికలలో ఎవరేమన్నా రాజీన్‌ ఇంటిపై 'నిఘా' వ్యవహరమై దేశపార్ణమెంటులో ఎంత రగడ జరిగినా, చివరకు భారతలోక్‌సభ రద్దయినా “రాజీవ్‌ హత్య" ఆగలేదు. ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల పద్గతిలో రాజీవ్‌ హత్య జరిగిపోయింది.

న.

భారత అణ్వప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ర్‌ రాజీవ్‌హత్యకు హంతకులు ఉపయోగించిన ఆర్‌.డి.ఎక్స్‌ పేలుడు పదార్ధం సాధారణమయినది కాదు. అమెరికా నాయకత్వంలోగల ఎన్‌.ఎ.టి.ఒ. "సైనికకూటమికి మాత్రమే అందుబాటులో వున్న ప్రత్యేక తరహ ఆర్‌.డి.ఎక్స్‌ ష్టాస్టిక్‌ పేలుడు పదార్థమును ఎల్‌టి.టి.ఇ. ఉపయోగించింది. ఎల్‌టి.టి.ఇ. కి మొస్సాద్‌, సి,ఐ.ఎలతో గల అవినాభావసంబంధాలు ప్రపంచానికి తెలిసినవే. 'భారతదేశం'పై సీ.ఐ.ఎ. దృష్టి కేంద్రీకరణ ఈనాటిదికాదు. భారతదేశం అణ్వస్త్ర తయారు సామర్ధ్యమును సాధించటంతో 1960 దశకం ఆరంభం నుండే సి.ఐ.ఎ. కార్యకలాపములకు భారతదేశం ఒక ప్రధాన కార్యక్రేత్రంగా మారిపోయింది. అమవెరికా అద్యుక్షడు జార్జిబుష్‌ వాషింగ్టన్‌లో భారతరాయభార కార్యాలయానికి వచ్చి పుస్తకంలో సంతకం చేసిన అనంతరం విలేకరులతో మాట్లాడుతూ రాజీవ్‌ హత్యవలన ఏర్పడిన నంక్షోఖాన్ని గతంలో వచ్చిన సంక్షోఖభాలవలెనే తట్టుకుని నిలబడగలుగుతుందని అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్దిబుష్‌ అన్నారు. భారత ప్రజాస్వామ్యానికి అమెరికా మొదటినుంచీ మద్ధతునిస్తూ (1948 కాశ్మీర్‌పై పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమణకు మద్దతు, 1963లో పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై ఆమోదం పొందటం. 1965 యుద్ధంలో పాకిస్థాన్‌కు ఆయుధ సరఫరా, 1966లో హోమీభాభా ప్రయాణిస్తున్న విమానం కూల్చివేత, 1971 భారత్‌-పాకిస్థాన్‌ యుద్ధంలో పాకిస్థాన్‌కు మద్ధతుగా సప్తమ నౌకాదళంను యుద్దంలోకి ప్రవేశపెట్టడం, క్షిపణుల కార్యక్రమానికి అవరోదాలు, రాజీవ్‌ హత్య, 1966-1991 ఆర్థిక నంక్షోబాలు మొదలగునవి చరిత్రగతిలో ఇంకా-గుప్తంగా నిక్షిప్తమైనవెన్నో) వచ్చిందనీ ఇకపై కూడా ఆ మద్ధతును కొనసాగిస్తుందని బుష్‌ అన్నారు. రాజీవ్‌గాంధీ తనకు వ్యక్తిగతంగా మంచి మిత్రుడని, రాజకీయాల్లో తనకెంతోమంది మిత్రులవుతుంటారని, అయితే రాజీవ్‌ ఆవిధంగా కాక నిజంగా మిత్రుడన్నారు. ఒక గొప్పనాయకుడికి తాము శ్రద్ధాంజలి ఘటిన్తున్నామని జార్దిబుష్‌ సంతాపపుస్తకంలో రాస్తూ గొప్పఒనాయకుడు అన్న పదాలను అండర్‌లైను చేసారు: బుష్‌తోపాటు, అమెరికా జాతీయభత్రతా సలహదారు జనరల్‌ స్కాక్రాఫ్ట్‌ సైనికదళాల ప్రధానాధికారి జూన్‌నుమనీ, సి.ఐ.ఎ. కొత్త డైరెక్టరుగా పదవీ స్వీకారం చేయనున్న

వస్‌ భారత అణ్య్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ననన రాబర్ట్‌గేట్స్‌ రాజీవ్‌కు శ్రద్దాంజలి ఘటించారు. ఇరాక్‌ పై అణుబాంబులు ప్రయోగిస్తామని మొదటగా ప్రకటన చేసిన అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు డాన్‌ క్యాలీ ఢిల్లీలో రాజీవ్‌ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యారు. భారతదేశాన్ని అణ్యస్త, క్షిపడిరహితదేశంగా చేయడమే తన లక్ష్యమని ప్రకటించిన ఆమెరికా భారతదేశమును అణ్వస్త్ర, క్షీపణిరహితదేశంగా చేయడమే, తన లక్ష్యమని అమెరికా వార్షిక, వ్యూహత్మక సమీక్ష స్పష్టం చేస్తోంది (20-3-96 వాషింగ్లన్‌). పం అ్యాలాల్మి! ఏల్బం చపా క్షిపణ్‌ కార్యశ్రమానికి సంబంధించి బారళ్‌ అప్పుడపుడు అంతర్జాతీయ ఒత్తిడులను ఎదుర్కొంటోందని భారత రక్షణ శాఖ 10397 ఏప్రిత్‌లో విడుదల చేసిన వార్షిక నివేదికలో స్పష్టం చేసింది. భారత ఎల్షానిక్స్‌ లిమిటెడ్‌కు చేసే ఎగుమతులపై 18-5-97న అమెరికా ఆంక్షలు విధించింది. క్షిసీబుల కార్యక్రమానికి సహకరిస్తున్నందువలనే “బెల్‌ సై అంక్షలు విధించినట్టు అమెరికా వాణిజ్యకార్యదర్శి ఇయాన్‌బ్రిడ్‌ అన్నారు. బెల్‌ అణ్వాయుధాల తయారీతో సంబంధంలేని కొర్యకలాపములు మాత్రమే నిర్వహిస్తున్న సంగతి నిజమేనని అమెరికాలోని విస్కాన్‌ యూనివర్శిటీ నిష్పణులు 24-5-97న వెల్లడించారు, బెలొప్టై ఆంక్షలు తొలగించమని భారత్‌ కోరితే డీఫెన్స్‌న్యూస్‌ పత్రిక రాసింది. యు 1... గోడ్రేజ్‌ కంపెనీ భారత అంతరిక్ష పరిశోధ క్ష్‌ నొసంస్త తయారుచేస్తోందని, హింధూసాన్‌ ఎరోనాట్రిక్షి సంస్థ సత రన పనన | న్న ట్‌ శ్టీట్‌ పరికరాలు తయారుచేస్తోందని. ఐ.ఐ.టి. బెంగుళూరు రాశెట్ర పరిశోధనలు నిర్వహి అమెరికా ఆరోపణలు చేసింద్షి, చనాస్తోందని

1. భారతదేశానికి కంప్త్యూటర్హు ఎగుమ్సు ఖై తి చేయడం అమెరికా సెనేటు ఒక బిల్లును 1997 నవంబర్‌ మై ద టివారంల విధిస్తూ, ఇన్నాళ్లు మిలటరీ వ్యవహరాలకు సంబంధించిన ఎగుమళులపై మూ దించింది. వుండేవి. ఇపుడు సాధారణ కార్యకలాప్రమ్సులక్ష్య దేశించ్చిన 'త్రమే ఆంక్షలు పరిమితి విధిస్తున్న ఈ చట్టం 1998 ఫ్య 3న క న ఎగుమతులపై క్రూడ్రా ౦ట అమలులోకి వ్వ భారత్‌ అణ్వాయుధాలు ఊచ్చత్తిచేస్ప్య దో తేదో సింది. ష్‌ నిశితంగా పరిశీలిస్తున్న

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వ్‌ తతత యర్‌లీ విషయం వాస్తవమేనని అమెరికా అంగీకరించింది. విస్కాన్సిన్‌ యూనివర్శిటీ వ్రవంచవ్యాన్తంగా అణువరీళ్లలను, అణువ్యాప్తిని పసికడుతుందని ప్రకటించింది. భారత్‌లోని వివిధ రక్షణ కంసెనీల సమాచారం తమ దగ్గరుందని చెప్పింది. భారత్‌ మొదటనుండీ తన అణు-క్షిపణ్‌ కార్యభ్రమాలు బహిరంగంగా ప్రకటిస్తున్నుందువలన భారత్‌లో ట్రాపింగ్‌ తేలికని భావిస్తున్నారు. ఈ విధమైన తనిభీకోసం సి ఐ.ఎ. ప్రత్యేక కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.

1. ఇండియా రేర్‌ ఎర్స్‌ లిమిటెడ్‌ 2) ఇంధిరాగాంధీ అణుపరిశోధనాసంస్థ
2. భాభా అణుపరిశోధనా కేంద్రములపై అమెరికా 1997 జూలై 2న ఆంక్షలుః విధించింది. అమెరికాతో రాసుకుపూసుకు తిరగాలనేవారు, అమెరికాకు వలసవెల్లాలని ఆలోచించే మేధావులు తమ మేధోసంపత్తి తిరిగి ఎవరిపై ఆధిపత్యానికి ఉపయోగపడుతున్నదో గ్రహించాలి భారత అణుళక్తివిభాగంలో సి.ఐ.ఎ. కార్యకలాపముల గురించి ఆలోచించాలి. లలన

అణ్వస్తదేశము -రష్యా అమెరికాతో రాసుకుపూసుకు తిరగాలనేవారు, అమెరికాకు వలసవెళ్ళాలని ఆలోచించే మేధావులు తమ మేధోసంపత్తి తిరిగి ఎవరిపై ఆధిపత్యానికి ఉవయోగపడుతున్నదో గగ్రహించాలి. భారత అణుశక్తివిభాగంలో సిఐఎ కార్యకలాపముల గురించి ఆలోచించాలి ప్రపంచంలో అణుబాంబు పరీక్ష జరిపిన రెండవదేశం సోవియట్‌ రష్యా. రష్యా తన మొదటి అణుపరీక్షను 1949 ఆగస్టు 29న నిర్వహించింది. మయూక్‌ అణుకేంద్రం ఆధ్వర్యంలో ఈ అణుబాంబు వరీక్ష జరిగింది యూరల్‌ పర్వతక్షేత్రములలో చెల్యాచిన్‌స్క్‌ దగ్గర 1948లో నిర్మించిన ఈ అణుకేంద్రం ఏర్పాటు గురించి కొన్ని దశాబ్బములపాటు సోవియట్‌ రష్యా ఎక్కడా ప్రకటించలేదు. రష్యా అణుబాంబు పరీక్ష జరపడానికి 4 నుండి 20 సంవత్సరములు పట్లగలదని అమెరికా భావించింది. అయితే సోవియట్‌ రష్యా కేవలం 4 సంవత్సరముల కాలవ్యవధిలోనే అణుబాంబు తయారులో (క్యోన్స్‌ సాధించింది. రష్యా అతితక్కువసమయంలో అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించగలగడానిక కారకుడయిన నియంత స్టాలిన్‌ మెదడులో రక్తనాళములు తెగ 1953లో మరణించాడు. స్టాలిన్‌ అనంతరం కృశ్చేవ్‌ సోవియట్‌ రష్యా దేశాధినేత అయ్యారు. స్టాలిన్‌ నియంతృత్వ విధానములు సడలించినట్లు 'పేరుపాందినప్పటిక్షి ఇతనికాలంలో సోవియట్‌ రష్యా అఖణ్వన్త కార్యక్రమం గణనీయంగా వృద్ధి చెందింది. 1943 నుండి 1952 వరకు కేవలం 3 అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన సోవియట్‌ రష్యా ఒక 1953 సంవత్సరములోనే 5 అణు పరీక్షలు నిర్వహించింది, అణిబాంబుకంటే 1000 రెట్లు శక్తివంతమైన ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్షన్స 12-8-1953న సోవియట్‌ రమా విజయవంతంగా న.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష య!

ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును సోవియట్‌ రష్యా 27-6-1954లో నిర్మించింది

అమెరికాలో సి.ఐ.ఎ వలె, సోవియట్‌ రష్యా కె.జి బి అనే శక్తివంతమైన గూడచార సంస్థను నెలకొల్పారు. వాస్తవానికి దాదాపు అదే విధానాలతో పనిచేసే గూఢచారిసంస్థలు వున్నాయి అణ్వ(్తరాజకీయ లక్ష్యాలు నెరవేర్చడంలో కె.జి.బి తీరేవేరు

సోవియట్‌ రష్యా వ్రవంచంలోనే వొదటి ఉవ[గ్రవామును వాహకనౌకద్వారా 4-10-1957న అంతరిక్షంలోకి పంపింది.

సోవియట్‌ రష్యా, నోవయాజెమల్డవద్ద 25 టన్నుల బరువుగల 58,000 కిలో టన్నుల పఏలుడుశక్తిగల ధర్మో అణుబాంబును 1961 అక్టోబర్‌లో వాతావరణమందు వరీక్షించింది ప్రవంచంలో నేటికీ అతి వక్తివంతమైన అణుబాంబు ఇదే.

సోవియట్‌ రష్యా అనైతిక అణుప్రయోగాలు

మయూక్‌ అణుకేంద్రం గురించి సోవియట్‌ రష్యా ఎక్కడా ప్రకటించలేదు. 1948 నుండి 1955 వరకు ఈ అణుకేంద్ర వ్యర్థపదార్థములను సమీపంలోని నదీజలాలలో కలిపివేసారు. అయితే ఈ అణుపదార్ధములను దాచిన సరోవరంలో 1957లో పేలుడు సంభవించింది. వీటివలన నాలుగున్నర లక్షలమంది ప్రజలు దెబ్బతిన్నారని అణుప్రమాదాల ప్రభావము పరిశీలించే సంఘం అధ్యక్తుడు వాసిలివోన్యాక్‌ తెలియచేసారు. మయూక్‌ అణుకేంద్రం నాలుగు దశాబ్బములపాటు విడుదల చేసిన అణుధార్మిక ప్రసారములవలన నాలుగున్నర లక్షల మంది దెబ్బతిన్నట్టు రష్యా అధికారులు ప్రకటించారు.

ఆర్కిటిక్‌ జలాల్లో 17 అణురియాక్టర్లను పారవేసినట్టు సీనియర్‌ రష్యన్‌ అధికారులు ఇటీవల ప్రకటించారు. కారా సముద్ర అగాధాల్లోకి చేరిన ఈ రియాళ్టర్లలో ఏడింటిలో అణు ఇంధనం వుంది. మిగిలిన వదింటిలో అఖణుఇంధనం లేదని అస్తోలో అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంఘ సమావేశంలో రష్యన్‌ అణుశాస్రజ్ఞులు వివరించారు. రాలా

62 భారత అణ్వ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష నముద్రజలాలలోకి పారబోసినట్టు రష్యా అధికారులు అంగీకరించారు. అణుధార్మిక కిరణాలు వెలువడే ప్రమాదం వున్నదీ, లేనిది పరిశోధించటానికై శాస్త్రజ్ఞులను, రష్యా సైనిక అధికారులు అనుమతించలేదని కారాసముద్రంలో రేడియేషన్‌స్థాయిని పరిశీలించడానికి పంపిన శాస్త్రవేత్తలను రష్యాజలనసరిహద్దుల అవతలకు నెట్టివేసారని నార్వే దేశ పర్యావరణ మంత్రిత్వశాఖ ధృవీకరించింది. కారా సముద్ర ఉపరితల జలాలలో! అణువ్యర్థాలను వదలివేయడాన్ని నిషేధించే అంతర్జాతీయ ఒప్పందంపైన 1976 లో సంతకం చేసినప్పటికీ, దానిని దాదాపు ఒక దశాబ్దంపాటు ఈ చర్యలను కొనసాగించినట్లు రష్యా అధికారులు ఇటీవల అంగీకరించారు. సోవియట్‌ యూనియన్‌ అబ్వస్త సంపదకు ఏకైక వారసత్వ దేశమయిన - రష్యా 1917 సంవత్సరములో సోవియట్‌ రష్యాలో కమ్యూనిస్టు విప్లవం రావడానికి ముందు జార్‌ చక్రవర్తుల పాలనలో వృండేది. 1917లో రష్యాలో విష్ణవం విజయం సాధించటంతో జార్‌ చక్రవర్తులు ఆక్రమించిన అనేక దేశములకు స్వేచ్చ, స్వాతంత్రములు లభించాయి. మానవచరిత్రలో మనుష్యులందరూ సమానం - అందరికీ అవకాశాలు అనే విధానం మొదటసారి వాస్తవంగా అమల్లోకి రావటంతో, జార్‌ చక్రవర్తుల పాలననుండి స్వేచ్చను పొందిన దేశాలు తిరిగి రష్యాలోకి చేరడం (ప్రారంభమయింది. 1924లో కిర్ధీజియా, 1924 అక్టోబర్‌ 27న తుర్కుమెనిస్టాన్‌ 1924 డిసెంబర్‌లో ఉబ్దెకిస్తాన, 1923 అక్టోబర్‌ 17న తజకిస్తాన్‌, 1936లో జార్జియా, 1936 డిసెంబర్‌ 5న కజఖస్తాన్‌, అజర్‌ బైజాన్‌, మాల్టీవియా, ఎస్తోనియాలు 1940 యందు సోవియట్‌ రష్యాలో రిపబ్లిక్కులుగా చేరాయి. కమ్యూనిస్టు విప్లవాన్ని సోవియట్‌ రష్యా సామ్రాజ్యవాదాన్ని వ్యతిరేకించే ఆమెరికా 1945లో అణుబాంబు తయారుచేయడంతో, స్టాలిన్‌ నాయకత్వంలో ప్రారంభమయిన అణుశక్తి పరిశ్రమ సోవియట్‌ రష్యా అంతటా కుటీరపరిశ్రమల్లా విస్తరించింది. ప్రపంచంలో మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును సోవియట్‌ రష్యాయే నిర్మించింది. తూర్చుయూరోపు దేశాలు సోవియట్‌ మిత్రదేశాలుగా వున్నపుడు చతు

భారత అణ్యస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అ్జు ద్రెష్‌క్ష 63 ఆదేశాలలో 58 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను నిర్మించింది. కాగా మరో 27 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు నిర్మాణంలో వున్నాయి. 1991లో సోవియట్‌ యూనియన్‌ విభజన చెందిన నాటికి, అన్ని రిపబ్లిక్కులలోనూ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు వున్నాయి. సి.ఐ.ఎ. డజనుకుపైగా జరిగిన విశ్లేషణలలో సుమారు 9 లక్షలమంది సైనికాధికారులు, పౌరులు, అణ్వాయుధాల తయారీలో నిమన్నమయివున్నారు. అణుబాంబుల తయారీకి అవనరమయిన యురేనియం మరియు ప్లూటోనియం కర్మాగారములలోనే 5 వేలమంది పనిచేస్తున్నారు. 2 వేలమందికి అణ్వాయుధాల నిర్మాణం గురించి పూర్తిగా తెలుసునని సి.ఐ.ఎ. నివేదిక పేర్కొంది. ఇంత పెద్ద నంఖ్యలో సిబ్బంది పనిచేస్తున్న సోవియట్‌ అణ్వన్ర వ్యవస్త ఎంత భారీ అయినదో తెలుస్తుంది. అణ్వాయుధాల విషయంలో సోవియట్‌ బలం ఎపుడూ అమెరికా అంచనాలకు సైతం అందలేదన్న విషయం ఇపుడు ధృవపడింది. సోవియట్‌ యూనియన్‌ అణ్వస్త్ర మంత్రిత్వశాఖలో ఉన్నతాధికారి అయిన విక్టర్‌ విఖైైలోవ్‌ వివరముల వలన ఎనిమిదేళ్ళక్రితం, సోవియట్‌ అణ్వాయుధాలు గరిష్టసంఖ్యలో 45 వేలవరకు చేరాయి. అమెరికా అంచనా ప్రకారం ఆ సంఖ్య ఎపుడూ 33 వేలకు మించలేదు. అలాగే సోవియట్‌ చేతిలో 12 వేల టన్నుల శుద్ది చేసిన యురేనియం వుండగా, అమెరికా అది సుమారు 500 టన్నుల వరకు వుంటుందని అంచనా వేసింది. అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు సోవియట్‌ యూనియన్‌లో గల 1% రిపబ్లిక్కులలో వున్నప్పటికీ, అణ్వాయుధాలు మాత్రం వ్యూహరీత్యా కేవలం 4 రిపబ్లిక్కులలోనే కేంద్రీకృతమయ్యాయి, అవి 1) రష్యా 2) ఉక్రేయిన్‌ 3) కజఖస్తాన్‌ 4) బైలోరష్యాలు, 1991 లో సోవియట్‌ యూనియన్‌ విభజన చెందటంతో రష్యావలె ఉక్రెయిన్‌, కజకస్తాన్‌, బైలోరష్యాలు అణ్వ(స్రదేశాలయ్యాయి. అయితే ఆఅ తర్వాత జరిగిన పరిణామాలలో ఉక్రెయిన్‌, కజకస్తాన్‌, వైలోరష్యాలు తమ తమ అణ్వాయుధాలు వదులుకోవడానికి సంసిద్ధమవటంతో యావత్తు సోవియట్‌ అణ్వస్త్ర సంపదకూ రష్యా మాత్రమే వారసురాలయింది. అయితే ఈ పరిణామము యాదృచ్చికంగా జరిగినది కాదు. ముందుగా నిర్ణయించుకున్న పధకం శ్రకారం నంభవించినది

ళశీ భారత అణ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అమలుచేసినది, చేయగలిగేది కె జి,బి.మాత్రమే! కె.జి.బి. ప్రాముఖ్యత రష్యన్‌భాషలో కొమితెతపో గాసు దార్వైనాయ్‌ బెజోపాస్నోస్త యొక్క పొడిఅక్షరాటే కె.జి.బి రష్యాదేశ భద్రతా సంఘం అని దీని అర్థం. 1354లో కె.జి.బి ఏర్పడింది. కెజి.బి తొలిచైర్మన్‌ జనరల్‌ ఇవాన్‌ అలెగ్జాండ్రో విచ్‌ సెరోవ్‌. ఆధునిక కె.జి,బి.కి ఆద్యుడిగా పేరొందిన జెరజెన్‌స్కీ కె.జి.బి పేరు రష్యన్‌ చరిత్రలో 1954 లో కాని కనబడలేదు గానీ అదే విధానాలతో వేరు వేరు "పేర్ణతో అటుపంటి సంస్థలు ఉంటూనే ఉండేవి. 1867లో కెజిబి, ఆధిపత్యాన్ని యూరిఆం(ద్రోపోవ్‌ స్వీకరించారు. ఆయన మొత్తం 15 సంవత్సరాలు కె.జి,బి, అధిపతిగా వున్నారు. ఆకాలం కెజి,బి స్వర్ణయుగమంటారు. కౌజిబికి లక్ష్యాన్ని మార్గాన్ని అందించినవారు ఆండ్రోపోవ్‌, ఆండ్రోపోవ్‌ నిర్వాహణలో కెజి,చి చేబర్‌ క్యాంపుల సంఖ్య 3 నుంచి 1500 కు పెరిగింది. సోవియట్‌ రిపబ్లిక్కులపై నిఘా, వారిని అదుపులో వుంచటానికి ఈ లేబఠ్‌కాంపులు నిర్వహించేవారు. ఏ క్షణమైనా సరే ఈ లేబర్‌కాంపుల్లో 20 లక్షలమంది బందీలు వుండేవారు. వీరుక్షాక్ష మరో 20 లక్షలమంది ఇతరచోట్ల బందీలుగా వుండేహీరు. తనకు ప్రత్యర్థులైన వారిని పిచ్చివాళ్ళుగా ముద్రవేయడం ఆం్ర్‌పోవ్‌ పద్ధతి, ఆయన అధీనంలో పిచ్చాసుపత్రుల సంఖ్య, 3 నుండి 30 క "పెరిగింది. ఈ ఆనువత్రాలలో చికిత్స ఎంత దారుణంగా వుండేదో ప్ర చనవలసిందే. న _రుగాలు ప్రపంచం దృష్టికి రాకుండా రష్యా వరల్డ్‌ సైక్రియాట్రిక అసోసియేషన్‌ నుంచి తన నభ్యత్వం ఉపసంహరించుకుంది. లెనిన్‌గ్రాడ్‌, ౫ యు. యూరి ఆంధ్రపోవ్‌ కెజబి. అధిపతి మాత్రమే కాదు, సోవియట్‌ రష్యా అధినేత కూడా, 1901లో సోవియట్‌ విభజనతో కె.జి.బి ప్రాముఖ్యత కోల్పోయిందని (ప్రచారం జరుగుతోంది. తననన

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 65్‌ అనేక యూరోప్‌ దేశాలలో కమ్యూనిస్టు పాలన అంతమవటంతో ౩.జి.చి. రహస్య కార్యకలాపములు వెల్లడయి, అనేకమంది రాజకీయసన్యానం తీసుకోవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడింది 1995లో పోలెండ్‌ ప్రధానమంత్రి జోసఫ్‌ ఓలెక్సీ గతంలో దేశ గూఢచారిగా వ్యవహరించినట్లు పోలెండ్‌ అంతరంగిక వ్యవహారాల మంత్రి ఆండ్రెస్‌ మిల్క్‌ జానోవ్‌స్క్‌ ఆరోపించి గొప్ప సంచలనం సృష్టించారు. 1980 దశకంలో కమ్యూనిస్టులు అధికారంలో వున్నపుడు అప్పట్లో స్థానిక కమ్యూనిస్టు నాయకుడిగా వున్న జోసఫ్‌ ఓలెక్సీ అనేక రహస్య వత్రాలను రష్యా గూఢచారులకు అందిచాంరని ఇందుకు సంబంధించిన కొంత సమాచారము తమకు ఇటీవలే లభించిందని పోలెండ్‌ ఆంతరంగిక వ్యవహారముల మంత్రి విల్క్‌ జానోవ్‌స్కీ పార్లమెంటుకి వివరించారు. పాలెండు ప్రధానమంత్రి జోసఫ్‌ ఓలెక్సీ రాజీనామా చేసారు ఓసఫ్‌ ఓలెక్సీకి అత్యంత సన్నిహితుడైన అలెగ్జాండర్‌ క్వాన్నీవ్‌స్కీ పోలెండ్‌ అధ్యక్షపదవికి ఎన్నికవటంతో దేశభద్రతకు ముప్పు ఏర్పడిందని పదవీవిరమణ చేసిన అధ్యక్షుడు లెచవాలెసా అన్నారు. కవర్యూనిజాన్ని ఆరాది ౦చడంవేరు, కవర్యూనిజం శరుతో న్వదేశవ్రయోజనములకు ముప్పుతేవడంవేరు. తాను కెజిబి వలలో పడబోయానని భారత ఉపాధ్యక్షుడు జన్టిన్‌ హీిదయతుల్దా న్వయంగా “ప్రకటించారు. కె.జి.బి. తిరుగులేని పాత్ర నిర్వహించింది ప్రపంచంలో కొత్తగా ఏ దేశం అణ్వస్రదేశం కాకుండా చేయడంలోనే కాదు, అబణ్వస్రై దెశాలుగా వున్నవాటిని సైతం అణ్వప్తరహిత దేశాలుగా మార్చడంలో కీలకభూమిక కె జి.బి.దే అనేది సుస్పష్టము. అణ్వాయుధాలను కోల్పోయిన ఉక్రెయిన్‌ 1991లో సోవియట్‌ సంఘము నుండి వేరుపడిన నాటికి ఉక్రెయిన్‌ దేశము వద్ద 1600 అణ్వాయుధాలు వున్నాయి. అమెరికా, రష్యాల తర్వాత అత్యధిక అణ్వాయుధాలు గల దేశము ఉక్రెయిన్‌. (ఫ్రాన్స్‌ 621, అమెరికా 8380, రష్యా 7005, చైనా 435, ప్రపంచంలో అత్యధిక దేశాలను పరిపాలించిన (ఫ్రాన్స్‌ వద్ద లతలా

6ర_______భారత అబ్వప్త విధానం _ ప్రపంచ అలు సమీక్ష 621, బ్రిటన్‌వడ్డ 200 అణ్వాయుధాలు కలిగివుండగా, కమ్యూనిన్స నియంతృత్వములో అణ్వాయుధాలను ఉత్పతిచేస్తున్న చైనా వద్ద 435 అణ్వాయుధాలు కలిగివున్నాయి అంటే అణ్వాయుధాలు కలిగివుండటంలో ఉత్రైయిన్‌ ఆధిక్యతే స్పష్టమవుతుంది. అణ్వాయుధాలను మోసుకుపోయే క్షిపణులు తయారుచేసే కర్మాగారాలలో ప్రపంచంలో అతి పెద్ద ఫ్యాక్టరీ ఉశ్రైయిన్‌ వేశంలోవుంది. ఆ ఫ్యాక్టరీ అధినేతే ఉశ్రెియిన్‌ దేశాధ్యక్షులు అయ్యారు. మాజీ సోవియట్‌ సంఘమునకు చెందిన క్షిపణుల ఉత్పత్తి కేంద్రాలు అత్యధికంగా ఉక్రెయిన్‌ దేశంలో వున్నాయి. లండన్‌లో వ్యూహాత్మక అధ్యయనాల అంతర్జాతీయ సంస్థ అంచనా ప్రకారం చైనొవద్ద 14 ఖండాంతర క్షిపణులున్నాయి. ఉక్రెయిన్‌ వద్ద 176 సుదూరశ్రేణి ఖండొతర క్షీపణులున్నాయి, అయితే కీలకమయిన అణ్వాయుధాలను తొలగించేందుకు ధ్వంసం చేసేందుకు వీలుకల్పించే 'శ్రైపాక్షి ఒప్పందంపై మాస్కోలోని శ్రిమ్లిన్‌ భవనంలో జరిగిన రహస్య సమావేశంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు క్లీంటన్‌, రష్యా అధినేత ఎల్సిన్‌, ఉక్రియిన్‌ దేశాధ్యక్షుడు లియోనివ్‌, శ్రవచుక్‌లు సంతకాలు చేసారు. లిస్పన్‌ ప్రోటోకాల్‌ ప్రజురం ... అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయడానికి ఉక్రెయిన్‌ అంగీకరించింది. వ్యూహాత్మక ఆయుధాల తగ్గింపు ఒప్పందములను ఉక్రెయిన్‌ పార్ణమెంటు ఆమోదించింది అమెరికా-రష్యాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం ఉశైయిన్‌ దేశం అణ్వాయుధాలను రాబోయే ఏడుసంవత్సరాల కాలంలో ధ్వంనం చేయవలని వుంటుంది. అవ్పటివరకు ఉడ్రైయిన్‌ అణ్వాయుధాలు రష్యా దేశ నియంత్రణలో కొనసాగుతాయి. అణ్వాయుదాలను ధ్యంన౦ చేయడం 1పారంభించే దృశ్యాన్ని తిలకించేందుకు అమెరికా రక్షణమంత్రి విలియం ఫెగ్రీ, రష్యా రక్షుమంత్రై పావెల్‌ గ్రచేవ్‌లు పెర్వోనూయిన్‌కు వెళ్లారు. ఉక్రేనియన్‌ అణ్వాయుధాలను ధ్వంసం చేయడమును వ్యతిరేకిస్తూ ప్రజలు దేశ రాజధాని “క్రీవ్‌ నగరంలో పెద్ద ఎత్తున నిరసన ప్రదర్శనలు జరిపారు.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 67 అంతర్జాతీయ క్షిపణి సాంకేతిక నియంత్రణ వ్యవస్థలో కూడా చేరడానికి ఉక్రెయిన్‌ అధ్యక్షుడు లియోనిద్‌కుచ్మ, అమెరికా విదేశాంగమంత్రి ఆల్‌బైట్‌ 1998 మార్చిలో ఉక్రెయిన్‌ పర్యటించిన సందర్భంలో నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు ఉక్రెయిన్‌ అధికారవర్గాలు వెల్లడించాయి. బైలో రష్యా సోవియట్‌ సంఘం నుండి వేరుపడిన నాటికి బైలోరష్యా దేశం వద్ద 54 అణ్వాయుధాలున్నాయి ఒకే వారోహెడ్‌గల ఎస్‌ ఎస్‌. 25 అనబడే 81 క్షిపణులను కదిలే లాంచర్లపై అమర్చబడివున్నాయి. అయితే లిస్బన్‌ ప్రోటోకాల్‌ ప్రకారం ఎన్‌.ప.టి.పై నంతకం చేసేందుకు అంగీకరించి, సంతకం చేసింది. కీలక ఆయుధాల తగ్గింపు ఒప్పందం అమెరికా-రష్యాల మధ్య కుదిరింది. ఈ ఒప్పందమును బైలోరష్యా దేశ పార్ణమెంటు ఆమోదించింది. ఇందులో భాగంగా తమ భూభాగముపైగల అణ్వాయుధాలను ఏడుసంవత్సరముల కాలంలో ధ్వంసం చేయాలి అప్పటివరకు వాటిపై రష్యాదేశ నియంత్రణవుండగలదు. కజఖస్తొన్‌ సోవియట్‌ నంఘంలో 2వ పెద్దదేశం కజఖస్తాన్‌ (రష్యా మొదటిది ప్రపంచంలో కూడా) రష్యన్‌జార్‌ చక్రవర్తులు 18వ శతాబ్దపు ఆరంభంలో కజఖస్తాన్‌ దేశమును ఆక్రమించారు. రష్యాలో 1917లో సంభవించిన కమ్యూనిస్టు విష్ణవం ఫలితంగా కజఖస్తాన్‌ స్వాతంత్ర్యం పొందింది. కజఖస్తాన్‌ 1936 డిసెంబరు 5న సోవియట్‌ రిపబ్లిక్కుల నంఘంలో నభ్యదేశం అయింది. 1920-30 దశకాలలో కజఖస్తాన్‌లో ఏర్పడిన కరువు పరిస్థితుల వలన ఆదేశ జనాభాలో 40% మంది ఆకలితో మరణించారు కాగా సోవియట్‌ నియంత స్టాలిన్‌ ఇతర రిపబ్లిక్కులలోగా చెచెన్లను, తాతర్‌లు, జర్మను, కొరియన్‌ మరియు రష్యన్‌ జాతులవారిని బలవంతంగా కజఖస్తాన్‌లోకి ప్రవేశపెట్టారు. ఫలితంగా దేశంలో కజక్‌ జాతీయులు నుమారు 40% మాత్రమే కాగా కజక్‌ యేతరులు దాదాపు 60% వున్నట్టు, 1995 జనాభా లెక్కలు తెలియచేస్తున్నాయి. సోవియట్‌ సంఘం నుండి వేరుపడిన నాటికి కజకస్తాన్‌వద్ద 1400 అణ్వాయుధాలున్నాయి. స్తానిక కజిక్‌ జాతీయులు ప్రధానంగా లలన ననననాడాానాానానానవమమనాలి

ముస్లిం మతమునకు చెందినవారు కావడంవలన ప్రపంచంలో అణ్వాయుధాలున్న ఏకైక ముస్లిందేశం కజఖస్తాన్‌, కజఖస్తాన్‌లోగల సెమీపలాటన్‌స్క్‌ అణుపరీక్షాకేంద్రం ప్రపంచ '్రసిద్దిగలది. మాజీ సోవియట్‌ నంమం 1949 నుండి 1989 వరకు నిర్వహించిన 745 అణుపరీక్షలలో, 468 అణుబాంబు పరీక్షలు "సెమీ పలాటన్‌ స్క క్షేత్రంలో నిర్వహించింది. మాజీ సోవియట్‌ సంఘం నిర్వహించిన 715 అణుపరీక్షలలో 207 అణుపరీక్షలను వాతావరణంలో పరీక్షించగా, అందులో 124 అణుపరీక్షలు సెమీపలాటన్‌స్కీం వద్ద నిర్వహించినవే. సోవియట్‌ యూనియన్‌ నిర్వహించిన అణుపరీక్షలలో 65% అణుపర్‌క్షలు సెమీపలాటిన్‌స్కీ వద్ద నిర్వహించడం పలన పరిసరక్షేత్రాలలో సివసించేవారి సగటు జీవితకాలం 4 సంవత్సరాలు తగ్గినట్టు 1989 లో సోవియట్‌ ఆరోగ్య సంఘం లెక్కగట్టింది. అంగవైకల్యంతో పుబ్టేపిల్లల సంఖ్య సెమీపలాటిన్‌ స్కీ క్షేత్రంలో 6 నుండి 8 రెట్లు పెరిగినట్టు ధృవపరచింది చైనాదేశంతో సుధీర్ధ సంబంధం వుండటంతో మధ్య ఆసియా సైనిక క్షేత్రం వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో కీలమయినదిగా సోవియట్‌ యూనియన్‌ కుండేది. ఐ.రా.నమికి భద్రతామండలిలో సభ్యదేశాలయిన ఫ్రాన్స్‌ 621, చైనా 600, బటన్‌ 200 అణ్వాయుధాలు కలిగివుండగా కజకస్తాన్‌ దేశంవద్ద గల అణ్వాయుధాలసంఖ్య 1400 అందువలన ప్రపంచంలో 4వ పెద్ద అణ్వస్తదేశం కజఖస్తాన్‌. మాజీ సోవియట్‌ సంఘంలో (ప్రపంచ ప్రసిద్దమయిన బైకనూరు అంతరిక్ష క్షేత్రం కజకస్తాన్‌దేశంలోనిదే. కజఖస్తాన్‌వద్ద ఎస్‌-ఎస్‌-18 అను సుదూరశ్రేణి గల ఖండాంతర క్షిపణులు 104 వున్నాయి. ఒక్క క్షిపణి 10 అణ్వాయుధాలను మోసుకుపోతుంది. అయితే లిన్నన్‌ప్రోటోకాల్‌ ప్రకారం కజఖస్తాన్‌ అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. అమెరికా, రష్యాలు చేసుకున్న వ్యూహాత్మక అణ్వాయుధాల తగ్గింపు ఒప్పందమును కజకస్తాన్‌ ధృవీకరించింది. అంతేకాదు. కజకస్తాన్‌ వద్దగల అణ్వాయుధాలను, క్షిపణులను ఏడుసంవత్సరాల కాలంలో న

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 6 ధ్వంసం చేయడానికి అంగీకరించింది అప్పటివరకు కజక్‌ అణ్వాయుధాలు రష్యాదేశ నియంత్రణలో వుంటాయి. సోవియట్‌ రష్యా విదేశీ అణువిధానం జపాన్‌ దీవుల ఆక్రమణ: రెండవ ప్రపంచయుద్ధ ఓటమిపాలయిన జపాన్‌కు చెందిన 4 కురిల్‌ దీవులను, సోవియట్‌ రష్యా ఆక్రమించింది. వాటిని తిరిగి తమకు అప్పగించాలని జపాన్‌ చాలాకాలంగా రష్యాను కోరుతోంది. కురిల్‌ దీవుల వైశాల్యం హంకాంగ్‌కు 10 రెట్లకు పైగా పెద్దవి. కురిల్‌దీవులలో రెండింటిని జపాన్‌కు అప్పగించేందుకు 1956లో ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. తాను జపాన్‌ పర్యటించినట్టయితే ఆ ఒప్పందమును అమలుపరుస్తున్నట్లు ప్రకటించాలని దష్యా అధినేత ఎల్సిన్‌ అనుకున్నారు. అలా చేసినట్టయితే ఎల్సిన్‌ పై అభిశంసన తీర్మానం ప్రవేశపెట్టగలమని మాజీ కమ్యూనిస్టులు స్పష్టం చేయడంతో తన పర్యటనను రష్యా అధ్యక్షుడు వాయిదా వేసుకున్నారు. రష్యా ప్రపంచంలోనే పెద్ద దేశం అయితే రష్యా అణుజలాంతర్జాములు పసిఫిక్‌ మహాసముద్రంలో ప్రవేశించడానికి కురిల్‌దీవులగుండానే ప్రయాణించాలి చైనాతో సరిహద్దు ఘర్షణలు : రష్యాకు చైనాతో గల సరిహద్దు వివాదం జార్‌ చక్రవర్తుల కాలంనాటిది. సోషలిస్టు రష్యా, కమ్యూనిస్టు చైనాలకు దీనిపై అంతగా భేదాభిప్రాయాలు తొలుత వుండేవికావు. రష్యానుంచి కమ్యూనిస్టు మైత్రి పేరుతో అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానాన్ని కాజేసిన చైవా, అణుబాంబులు తయారుకు సిద్ధమవటంతో 1960లో తీవ్ర విభేదాలు పొడచూపాయి. క్రమంగా 1960 దశకం ఆఖరునాటికి తీవ్ర ఉద్రిక్తతతో కూడిన ఘర్షణలు జరిగాయి. చైనా కూడా బలమయిన అణ్వ్యన్రదేశంగా రూపొందటంతో ఎల్సిన్‌ నరిహద్దువివాదాలకు శాశ్వతంగా తెరదించారు. ఉత్తర కొరియా అణుసమాచారాన్ని అమెరికాకు అందచేసిన సోవియట్‌ రష్యా జకోసోవేకియా దేశంలో ఉత్పత్తయిన యురేనియంలో 90% నకు పైగా సోవియట్‌రష్యాకు తరలిపోతున్నట్ట్లు న్యూయార్క్‌ టైమ్స్‌ తెలియచేస్తోంది. సోవియట్‌ రష్యావద్ద 12 వేలటన్నుల శుద్దిచేసిన యురేనియం వుందంటే అది పలల.

శి భారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష సేకరించినట్లు దీనితో స్పష్టమవుతోంది.

అమెరికా నాయకత్వాన గల పెట్టుబడిదారులమధ్య సన్పిహిత సంబంధాలు వున్నల్హే కమ్యూనిస్టృ దేశాలమధ్య అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాలుండేవి. ప్రపంచంలో సుధీర్ధపాలన చేసిన కమ్యూనిస్టు నాయకుడు కిమ్‌-ఇల్‌.సంగ్‌ వటిష్టాయకత్వంలో ఉత్తర కొరియాకు తూర్చుజర్మనీ, రుమేనియా దేశాల గతకాలంనాటి పాలకులు అణ్వాయుధ వరిజ్ఞానం, యురేనియంను అందచేసీవుంటారనీ సోవియట్‌ రష్యా భావించింది ఉత్తర కొరియా అజ్వాయుధాల తయారీకి అతిసమీపంలో ఉందని భావించి తను సేకరించిన వివరాలను అమెరికాకు అందచేసినట్టు సోవియట్‌ రష్యా అంగీకరించింది. వాన్తవానికి పోవియట్‌ రష్యాతో ఉత్తర కొరియాతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగుతున్నాయప్పటికి, అయినా ఉత్తర కొరియా గురించి అమెరికాకు సమాచార మందచేసిందంటే అది అంతర్జాతీయ అణ్వ్యన్త్ర రాజకీయాలలో అమెరికా-రష్యాలమధ్యగల అణుసమాచార సహకారదోరణినిక్ర అద్దం పడుతోంది. అనంతరం కొద్దిసంవళ్సరాలలోనే అమైరా కార్యకలాపములమేరకు ఉత్తరకొరియా అణుసామర్జ్యాన్ని అండచేన్తున్న అణుసంస్థలను ద్వంసం చేసుకునేందుకు అంగీకరించ్చి కేవలం విద్యుత్‌ను మాత్రమ ఉత్పత్తి చేయగల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను అమెరికా సహకారంతో నిర్మించుకుంటోంది. భారతదేశం యెడల సోవియటొ రష్యా అణువిధానం:

1949 అగస్టు 18న తైపేలో విమానవ్రమాదం నేత్రాజీ పథకంలో భాగం - కేవలం దాని ఉద్దేశ్యం బ్రిటన్‌, అమెరికాల కన్నుకప్పడమే అన్ని నేతాజీ సోవియట్‌ దష్యాకు వెళ్ళారని, భారతదేశంలో ఈనాట్రిక చౌలామంది విశ్వసిస్తున్న విషయం తెలిసిందే.

సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ శనుమరుగయిన సుమారు రెండు దశాబ్బములకు భారతప్రధాని లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రీజీ సోవియుట్టా రష్యాలో మరణించార్చు. ఇాస్త్రిజి

ననన ననన స

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష గే మరణం భారతదేశంలో వివాదాస్పదం అయింది భారత వ్రధాని శాస్తీజీ తాష్కంట్‌లో ఆకస్మిక మరణం గురించి, ఈ

సంఘటనలో రష్యన్‌ గూఢచారి సంస్థ క జిబి, నిర్వహించిన పాత్రపైన కొన్ని కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి సోవియట్‌ యూనియన్‌లో “గ్లాన్‌నోస్త్‌' పేరిట వెల్ణడయిన ఈ వివరాలను న్యూస్‌ అండ్‌ వరల్డ్‌ రిపోర్టు ప్రచురించింది దీనిప్రకారం 1966 జనవరి పదో తేదీన భారత్‌-పాకిస్తాన్‌ల మధ్య యుద్ద పరిసమాప్తికోసం ఒప్పందంపై సంతకాలు పూర్తయ్యాక భారత ప్రధాని శాస్టీజీ తన పడకగదిలోకి వెళ్ళారు. అప్పటికే కె.జి.బి. అధికారి ఒకరు సిద్ధంగా కాచుక్కూచున్నారు. “నేను చచ్చిపోతున్నాను' అంటూ శాస్రీజీ అన్నారు. ఆ తరువాత మరే శబ్దమూ లేదు. అంతేకాదు భారత్‌-పాకిస్టాన్‌ల మద్ద కుదిరిన ఒప్పందం విషయంలో రష్యాపై అందరికి అనుమానాలు కలుగుతాయి. కొంతసేపు తర్జనభర్జన పడ్డాక శ్రీ శాస్త్రీ గుండెపోటుతో మరణించినట్టు అమర్చాడు ప్రకటించారు. న్యూస్‌ అండ్‌ వరల్డ్‌ రిపోర్టు పత్రిక రాసిన వ్యాసంలో సంక్షిప్త సారాంశమిది ఈ గ్రంధ రచయిత తెలియచేసిన మరిన్ని వివరములకోసం భారత్‌ అణ్వస్త్ర విధానం-ప్రపంచసమీక్ష అనే అధ్యాయంలో గల లాల్‌బహదూర్‌శాస్రిజీ ప్రభుత్వ 'అణువిధానం అను శీర్షీకను చదవగలరు.

సోవియట్‌ రష్యాతో భారత '“అణు' సంబంధాలు

అణుశక్తిని శాంతియుతంగా ఉపయోగించడం గురించి భారత-రష్యా

దేశాలు 1961 అక్టోబరు 6న వియన్నాంలో ఒక అంగీకార పత్రం పై సంతకాలు చేసాయి. 1968 ఏప్రిల్‌ 30న భారత్‌-రష్యా శాస్త్రవేత్తలు మరియు నిపుణులు నమాచారపత్రాల మార్చిండికి అంగికారం కుదిరింది. 1968 ఏప్రిల్‌ డా. విక్రమ్‌సారాబాయి సోవియట్‌ రష్యా పర్యటనానంతరం భారతదేశానికి ఫాస్ట్‌ బ్రీడరు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందచేయగలనని సోవియట్‌ రష్యా తనంతతానుగా ప్రతిపాదనచేసింది. (వాస్తవానికి భారతదేశమునకు ఫాస్ట్‌బ్రీడరు పరిజ్ఞానం ఎంతో అవనరమైనది. ఎందుకంటే ఫాన్ఫుబ్రీడరు రియాక్టరు వనిచేయడానికి వినియోగించుకున్న ప్లాటోనియం కంటే అధికంగా ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అణ్వాయుధాల తయారుకు ఉపయోగపడని యురేనియం 238, ని నయ ననన

72 భారత అణ్యన్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమిక్ష ప్లూటోనియంగా మార్చుచేస్తుంది. లేదా థోరియంను యురేనియం 233గా పరివర్తన చేస్తుంది. ప్లాటోనియం లేదా యురేనియం 233లను అణురియాక్టర్డు వనిచేయించటానికి వూ్యతవే కాక అణ్వాయుదాల తయారీకి ఉపయోగపడుతుంది. భారతదేశంలో విస్తారంగా వ్యాపించియున్న ధోరియం నిక్షేాలను ఫాస్టు బ్రీడరు రియాక్టర్ణవలన వాడుకకు వీలవుతుంది.) ఫాస్టు బ్రీడరు సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో రష్యా ప్రపంచ అగ్రగామి. 1970 దశకంలో ప్రపంచంలో ఆతిపెద్ద పాస్ట్‌ బ్రీడరు రియాక్టరును రష్యా వాణిజ్యస్థాయిలో నిర్వహిస్తోంది. అయితే రష్యా తాను చెప్పిన విధంగా నహకారం అందచేసిన జాడమాత్రం భారతదేశ బ్రీడరు పరిజ్ఞాన క్షేత్రంలో ఎక్కడా కానరాదు. అణుపరీక్షకు ప్రతిస్పందించని రష్యా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు, తూర్చుయూరోపుకు చెందిన కమ్యూనిస్టు (రష్యా మిత్రదేశాలు) దేశాలు 1974 భారత ఆబణఖువరీక్షను బాహటంగా బలపరిచాయి. రష్యాకీ సంఘటన రుచించలేదు. భారతదేశానికి నష్టకరమైైన షరతులతో భారజలాన్ని ఇచ్చిన రష్యా కెనడా సహకారంతో నిర్మితమయిన, నహజయురేనియంతో పనిచేసే రాజస్తాన్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు 1 మరియు 2 లలో భారజలాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఈ తంవోకు చెందిన అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు చెవ్పుకోదగ్గ మొత్తంలో వ్లూటోనియంను ఉత్పత్తిచేస్తాయి. రాజస్థాన్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు 1 మరియు 2లకు (ప్రారంభంలో 420 నుండి 460 టన్నుల భారజలం అవసరమవుతుంది. ఆ తరువాత నిర్వాహణ నిమిత్తం అనగా ఆవిరి అయినందువలన మరియు లీకేజీ అయినందువలన సంవత్సరమునకు 36 నుండి 48 టన్నుల భారజలం అవనరమవుతుంది. అందువలన భారజలం అవసరాన్ని గుర్తించి రాజస్థాన్‌లో కోటా, గుజరాత్‌లో బరోడ, ఒరిస్సాలో తాల్చేరు మరియు తమిళనాడులో టుటుకోరిన్‌ల యందు భారతదేశం భారజల కర్మాగారంల నిర్మాణం చేపట్టివుంది. 1874 వరకు పైనాలుగు భారజల కర్మాగార నిర్మాణ పనులు చురుకుగా సాగాయి. భారతదేశం 1974లో అణువరీక్ష నిర్వహించిన ప్రభావం భారజల

భారత అణ్యస్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 73 కర్మాగారముల నిర్మాణంపై పడింది. ఒకదాని తర్వాత మరొకటి లెక్కన భారజల కర్మాగార నిర్మాణాలన్నిటికీ తీవ్ర విఘాతము లేర్పడ్డాయి.

1. తాల్చేరు భారజల కర్మాగారం కోసం పశ్చిమ జర్మనీ నుండి షిప్పులో తెస్తున్న రండు ఎక్సెంజి టవర్లు వాతావరణ తాకిడికి గురయి నముద్రమధ్యలో పడిపోయినట్లు పశ్చిమ జర్మనీ తెలియచేసింది. 1974లోనే ఉత్పత్తి ప్రారంభం కావలసివుండగా, ఈ సంఘటన వలన తాల్చేరు (ప్రాజెక్టు పూర్తిగా దెబ్బతింది. అణుబాంబు పరీక్ష జరిగిన వెంటనే జరిగిన ఈ సంఘటనపై భారత అణుశక్తి శాఖ దర్యాప్తు చేసింది. ఫలితాలు మాత్రం ప్రకటించలేదు.
2. కెనడా నహకారంతో నిర్మితమవుతున్న రాజస్థాన్‌లో కోటా భారజల కర్మాగారము నిర్మాణవనులను అణుపరీక్ష జరిపిన వెంటనే. నిలిపివేసింది. అణుపరికరముల ఎగుమతిని నిషేధించింది. 1974లో ఉత్పత్తి ప్రారంభం కావలసివుండగా, కెనడా చర్యల వలన నిర్మాణ వ్యయం రెండింతలు పెరిగి 1980 తర్వాత మాత్రమే ఉత్పత్తి ప్రారంభమయింది.
3. _ బరోడా భారజలకర్మాగారం ్రాన్సు నవాయంతో నిర్మితమయింది. ప్రయోగాత్మకంగా పనిచేయడం కూడా ప్రారంభమయింది. అయితే 1977 డిసెంబర్‌ 3న 'ఈ 'పేలుడు సంభవించి భారజలకర్మాగారంలో అధికభాగం ధ్వంనం అయింది. భారత 'అణుశక్తినంఘం అధ్యక్తుడు' శ్రీ హూమీసేత్నాగారు డిసెంబర్‌ 5న" నందర్శించారు. ముఖ్యమయిన భాగం వనికిరాకుండా పోయినట్లు కనుగొన్నారు. భారత అణుశక్తి సంఘం ఈ పేలుడుపై దర్యాప్తు చేసింది. అప్పటి ప్రధానమంత్రి మొరార్టీ దేశాయ్‌ డిసెంబర్‌ 1979లో ఉత్పత్తి ప్రారంభం కాగలదని 1979 మే3న పార్లమెంటులో చెప్పారు. అయితే శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ పాలనలో 1980 జూలైలో ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది. రాజస్థాన్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు-1 కెనడా సహాయంతో నిర్మితమవగా, దీనికి కావలసిన భారజలమును కెనడా సరఫరా చేసింది. రాజస్తాన్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు-2ను మొదటసారిగా భారతీయ పారిశ్రామిక సంస్థలు నిర్మించాయి. నిర్మాణం పూర్తి అయినప్పటికి, పనిచేయడానికి అవసరమయిన భారజలం భారతదేశంవద్ద లేదు. భారత భారజల కర్మాగారాలన్నీ ఆవాంతరములకు

క. భారత ఆబ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అధికమైన ఒత్తిడితో రష్యా అంగీకరించింది. అయితే రష్యా విధించిన షరతులు భారతదేశమునకు నష్టకరమ్రైనడి కెనడా ఒక కిలో భారజలాన్ని 510 రూ॥లకు అమ్మితే 1450 రూ॥లకు రష్యా సరఫరా చేసింది 3 రెట్టకుపైగా ధరను 'పెంచినప్పటికీ అవసరపడిన దానికంటే చాలా తక్కువ భారజలాన్ని సరఫరా చేసింది. ఘోరమయిన విషయమేమంటే రాజస్థాన్‌ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రం. 2. తోపాటు మొదటి దానినికూడా అంతర్జాతీయ అణుశక్తి నంన్ధ తనిఖీలను పూర్తిగా ఆమోదించాలనే షరతు విధించటం. దీనివలన ఈ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు ఉత్పత్తిచేసే ప్థాటోనియం తదితర ఉత్పత్తులను మరేశార్యక్రమానికి మళ్ళించడానికి వీలులేకుండాపోయింది. అలా ఉపయోగిస్తే అవి కూడా అంతర్జాతీయ అణుశక్షి తనిఖీల పరిధిలోకి వచ్చేటట్లు నిబంధన విధించింది. రష్యా నిజవైఖరిని ఈ ఒప్పందం బాహాటంగా తెలియచేస్తోంది. తమిళనాడులో కుందనకుళంవద్ద 1000 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల రెండు వి.వి.ఇ.ఆర్‌. తనహ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు నెలకొల్పడానికీ సంబంధించి 1987లో భారత్‌-రష్యాల మధ్య లాంఛనంగా ఒక అంగీకారం కుదిరింది. అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల ధర చెల్లింపు నిర్మాణపనులు గురించి 1987 నుండి జరుగుతున్న చర్చలు భారతదేశంలో గత ఆరుప్రభుత్వాల కాలంలో అనేకసార్లు తుది ఒప్పందొల వరను వచ్చి ఆగిపోతున్నాయి. నేటికి కూడా! 1988లో అణుజలాంతర్జామి'ని 3 సంవత్సర కాలానికి సౌకాదళమునకు శిక్షణ ఇచ్చేందుకు రష్యా ల్రీజుశ్ర ఇచ్చింది. వ్రతి నంవత్సరము జక అణుజలాంతర్లామి'ని భారతదేశమునకు అమ్మగలరని అప్పట్లో - పత్రికలు ప్రచురించాయి. అదంతా బూటకమని ఆచరణలో బుజువయ్యింది. రష్యాలోని గావ్‌కాస్మోన్‌ సంస్థ భారత ఆంతరిక్షపరెశోధనాసంస్థకు క్రయోజనిక్‌ ఇంజన్గు, సంబంధిత సాంకేతిక పరిజ్ఞానము బదిలీ చేయడానికి ఒప్పందం చేసుకుంద. అయితే ఇప్పుడు అమెరికా ఆంక్షలక్రృ తలొగ్గి క్రయోజనిక్‌ సాంక్రత్రిక పరిజ్ఞాన బదిలీకి నిరాకరించింది. శాంతియుత ప్రయోజనాలకు మా త్రమే వినియోగించగలనని భారత్‌ హామీ ఇచ్చింది. (1989లో ఫ్రాన్స్‌ ట్రైజలియన్ల

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ౯వ హామీతో సంతృప్తి చెంది ఆదేశానికి వైకింగ్‌తరహా రాకెట్‌ మోటార్‌ను విక్రయించింది ఈ విషయంలో అమెరికా అభ్యంతరాన్ని ప్రాన్స్‌ లెక్కచేయనేలేదు )

దక్షిణాసియా అజ్వస్త్ర రహితమండలం పై మారిన రష్యా వైఖరి ఆదేశ నిజ వైఖరికి నిలువుటద్దం భారతదేశం 1974 మేనెలలో అణుపరీక్ష నిర్వహించటంతో, అమెరికా మద్దతుతో పాకిస్తాన్‌ దక్షిణాసియా అజ్వస్రరహితమండలం ప్రతిపాదనను ఐ.రా.సమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీలో 1974 నుండి ప్రతి సంవత్సరము ప్రవేశపెడుతూ వస్తోంది. ఇంతకు ముందు ఇందుకు సంబంధించిన ఓటింగ్‌ జరిగిన ప్రతిసారీ సోవియట్‌ రష్యా గైర్హాజరయ్యేది ఇపుడు రష్యా, బైలోరష్యా, ఉక్రైన్‌ దేశాలు దక్షిణానీయా అణ్వ(న్తరపాతవుండలం శతిపాదనను బావాటంగా బలపరుస్తున్నాయి.

భారత అణ్వస్త్ర సామర్థ్యమును బలికోరుతున్న దేశాలలో రష్యా ఎన్నడూ అమెరికా కంటే వెనుకబడిబేదనేది చరిత్రబెబుతున్న నత్యం. కనిపించే శత్రువుల నుండే కాకుండా మిత్రులులా నటించే శత్రువులనుండి కూడా భారతదేశం అణ్వస్త్ర సామర్థ్యంను పరిరక్షించుకుంటూండాలి.

తతతతతతతతతడాం

నానాలుకని జీ నట అణ్వస్త్ర దేశము - బ్రటన్‌ అమెరికా, అణుబాంబు తయారుకుద్దేశించిన మాన్‌హట్టన్‌ ప్రాజెక్టు విజయవంతమవటంలో బ్రిటన్‌ శాస్త్రవేత్తలకు భాగస్యామ్యం వుంది. మూడవపార్టీకి బదిలీచేయకూడదనే షరతుమీద. అణుసమాచారం గురించి అమెరికా మరియు బిటన్‌లు అంగీకారానికివచ్చాయి. బ్రిటన్‌ మరియు కెనడా శాస్త్రవేత్తలు మాన్‌హట్టన్‌ (ప్రాజెక్టుతో పనిచేసినప్పటికీ దాని సైనిక నాయకత్వం మాత్రం, పూర్తి స్థాయి అణు నహకారంపై నిబంధనలు విధించటం జరిగింది. అమెరికా అధ్యక్షుడు రూజ్‌వెల్ట్‌ ఏర్పాటుచేసిన సమావేశంలో బ్రిటిష్‌ ప్రధాని చర్చిల్‌ మాట్లాడుతూ పూర్తిస్థాయి సమాచారానిక్రై డిమాండ్‌చేసారు. స్వంతంగా అణుబాంబు తయారుచేయాలని నిర్ణయించి, బ్రిటన్‌, న్వదేశం రావలసిందిగా కెనడాలో గల తన శాస్త్రవేత్తలకు పిలుపునిచ్చింది. ఉమ్మడి శత్రువైన సోవియట్‌ రష్యా అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించటంతో, అమెరికా, బ్రిటన్‌లమధ్య సహకారానికి మార్గం సుగమం చేసింది. 1952 అక్టోబరులో బ్రిటన్‌ తొలిసారిగా అణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించింది. అనైతిక అణుప్రయోగాలు చేన్తున్న బ్రిటన్‌ : 1954లో అమెరికా అణుశక్తి చట్టం సవరించటంతో అణునహకారం లభించటంతో, బ్రిటన్‌ అణురంగంలో ముందుకుపోవడానికి వీలుకలిగింది. 1957 మే 15న బ్రిటన్‌ మొదటి ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించింది.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 7

వనసీఫిక్‌ మహానముద్రంలో క్రిన్మన్‌ ద్వీవంలో బ్రిటన్‌ శక్తివంతమైన ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్షానంతరం రేగిన దుమ్ము, దూళిని వైమానిక దళ సిబ్బంది అణుమేఘాలలో పర్యటించి దౌత్య బాగులలోకి సేకరించారు. సైనిక విమానాలలో అణుప్రభావం వుండే ఇలాంటి పదార్థాల రవాణాచేయడానికి ఖర్చుకారణంగా వెనుకాడి ఆగ్ర్రేలియాకు చెందిన క్వాంటస్‌ విమాన సంస్థ విమానంలో లండన్‌ చేర్చింది. అణుదూళి 'రవాణాకు.- పొరవిమానాలు ఉపయోగించటం నైతికంగా అనుచితం, ఆరోగ్యపరంగా ప్రయాణికులకు హానికరం... పౌరవిమానాలలో అణుదూళి రవాణా జరిగిందనే వార్త బ్రిటన్‌లో సంచలనం నృష్టించింది. గడువు ముగిసిన అధికారవత్రాలనుండి ఈ నమాచారం సేకరించినట్లు అబ్బర్వర్‌ పత్రికపేర్కొంది. అణుధూళిగల ఆబాగ్‌లతో లండన్‌ చేరిన వారిలో ఒకరు 1991లో రెండు వేర్వేరు కాన్సర్‌లకు గురయి మరణించారని ఆ సత్రిక "పేర్కొంది. అంతక్రితం దక్షిణ ఆగ్రేలియాలోని 'మరలింగా అణుబాంబు పరీక్ష తర్వాత కూడా ఇలాగే దౌత్యబాగ్‌లలో అణుధూళిని లండన్‌కు చేర్చారు.

1955-70 ల మధ్య వందలాదిమంది-ఎముకలపై అణుధార్మిక పరీక్షలు జరిగాయని, చాలామట్టుకు ఇవి పిల్లల ఎముకలేనని ఓ డాక్యుమెంటరీ వివరించింది. 1960-70 లలో గర్భిణి స్రీల శరీరాలలోకి ఇంజక్షన్‌ ద్వారా అణుధార్మిక అయోడిన్‌ను ఎక్కించారని, రేడియేషన్‌ (ప్రభావానికి గురయిన మహిళల పిల్లలలో కేన్సర్‌ వచ్చే అవకాశాలు నాలుగురెట్టు పెరిగాయని డాక్యుమెంటరీని ఉటంకిస్తూ గార్జియన్‌ పత్రిక తెలిపింది.

బ్రిటన్‌లోని సెల్లాఫీల్డ్‌ అణుకర్మాగారం నుండి విడుదలైన రేడియో ధార్మికశక్తి భూమి ఉత్తరధృవంమీద చాలా ఎక్కువగావుందని, కెనడా నమీవంలోని నముద్రజలాలు 200 మీటర్ల లోతువరకూ కలుషితమయ్యాయి ఈ విషయాన్ని బెడ్‌ఫోర్డ్‌లోని సము(ద్రజలాల పరిశోధనాసంస్థ అధికారి మైక్‌ బూయెర్స్‌ అన్నారు. బూయెర్స్‌, కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలతో ప్రత్యేకనౌకలో వెళ్ళి సముద్రజలాల నమూనాలను సేకరించి, వాటి ఆధారముగా రేడియోధార్మిక 1వభావాన్ని కనుగొన్నారు.

78 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 1991 గల్ఫయుడ్ధంలో వనిచేనిన సైనికులు వింత జబ్బులకు గురిఅవుతున్నారన్న విషయమై కొంతకాలంగా వివాదం కొనసాగుతోందని తెలిసిందే. రసాయనిక అఆయుదాల వ్రభావం, సైనికులపై ఎలా వనిచేన్తున్నదీ తెలుసుకునేందుకుగాను బ్రిటన్‌ అప్పట్లో రహస్యంగా ఒక పరిశోధకుల బృందాన్ని పంపించిన విషయం ఇవుడు వెలుగులోకి వచ్చింది. యుద్దానికి పంపించి, "సైనికులకు ముందుగానే 'టీకా' మందు ఇచ్చారు. యుద్ధంలో పాల్గొంటున్నపుడు రసాయనిక ఆయుధాల ప్రభావం ఏవిధంగా వున్నదీ తెలుసుకునేందుకు పరిశోధక బృందంలోని శాస్త్రవేత్తలు సైనికులనుంచి రక్తం శాంపుల్స్‌ సేకరించేవారు. శాస్త్రవేత్తలు ఒక వాహనంలో కూర్చుని ధూళికణాలను సేకరించి, వాటి ప్రభావంపై పరిశోధనలు జరిపారు. రసాయన ఆయుధాల ప్రభావం సైనికులపై ఏమేరకు ఉన్నదీ కెలిపే సాక్ష్యాధారాలు శాస్త్రవేత్తల వద్ద వున్నాయని, పరిశోధకబ్బృందంలో సాంకేతిక నిపుణుడిగా పనిచేసిన సార్జంట్‌ పార్కర్‌, సెలెక్ట్‌ కమిటీకి రాసిన లేఖలో పేర్కొన్నారు. ఇందుకు సంబంధించిన అన్ని విషయాలను చర్చించేందుకు బ్రిటన్‌ రక్షణమంత్రి ఎర్ల్‌హావె సార్జంట్‌ పార్కర్‌ను కలునుకోబోతున్నారు.

మనుషులపై ఆణురేడియోధార్మిక ప్రభావాన్ని పరీక్షించేందుకు బ్రిటన్‌

నాలుగు వశాబ్టాలపాటు వ్రయోగాలు జరిపిన విషయాన్ని రక్షణశాఖ అంగీకరించింది. మనుషులచేత రేడియోధార్మికశక్తి గల పదార్థాలను తినిపించటం, వాటిని మనుషులకు ఇంజెక్ట్‌ చేయడం వంటి అనేక విధాలుగా ప్రయోగాలు వేసింది. అలాంటి ప్రయోగాలలో ఒకటి ఇప్పటికీ అమలులోవుందని, అణు నిరాయుధీకరణకోనం కృషిచేన్తున్న ఒక ప్రవేటునంన్ధ నివేదిక స్పష్టంచేసింది ప్రయోగాలు చేసినట్టు రక్షణశాఖ అంగీకరించినా, ప్రయోగాలలో ప్లూటోనియంను ఎవరూ పీల్చలేదని, మిగిలిన పదార్థాలు కూడా ఏమంత హానికరమైనవి కాదని బ్రిటన్‌ రక్షణ శాఖ అంటోంది.

1952-1991 మధ్యకాలంలో బ్రిటన్‌ మొత్తం 45 అణుబాంబు పరీక్షలను నిర్వహించింది. బ్రిటన్‌ నిర్వహించిన 45 అణుపరీక్షలలో 21 అణుపరీక్షలు వాతావరణంలో నిర్వహించినవే, బ్రిటన్‌ చివరసారిగా 1991లో అణువరీక్ష నిర్వహించింది. అధునాతన వార్‌హెడ్డు కలిగివున్న అమెరికా, అణుబాంబుల

భారత అజ్వస్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష 79 పేలుడు డాటాను అమెరికా మొదటగా తనకు అత్యంత మిత్రదేశమైన బ్రిటన్‌తో తప్ప మరేదేశంతోనూ పంచుకోలేదు. బ్రిటన్‌వద్ద 200 అణ్వాయుధాలు వున్నాయి. ఇఅ-రతదేశం యెడల బ్రిటన్‌ 'అణువిధానము

మహమ్మద్‌ ఆలీజన్నా ప్రఆవాదంచిన ద్వజాతి సిద్ధాంతాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ పాకిస్తాన ఆఎర్భావానికి కారణమయిన బ్రిటన్‌, భారతదేశం విడచిపోతూ కాశ్మీర్‌ సమస్యను సృష్టించింది. పాకిస్థాన్‌తో భారతదేశం 1948, 1965, 1971లలో యుద్ధం చేయవలసివచ్చింది. ఈ మూడు సందర్భాలలో కూడా బ్రిటన్‌, పాకిస్తాన్‌కు సహాయపడింది. కాశ్మీర్‌ను గురించి బ్రిటన్‌ వైఖరి ఎపుడూ నిర్దిష్టంగాలేదు. అధికవ్రయోజనాలు సాధించే క్రమంలో బ్రిటన్‌ ఎల్లవుడు ద్వందవైఖరి అవలంబిస్తున్నది. 1974లో భారతదేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించడాన్ని బ్రిటన్‌ తీవ్రంగా విమర్శించింది.

ప్రపంచంలో టెర్రరిస్టు శక్తుల రాజధాని లండన్‌లో ఎల్‌టి.టి.ఇ. కేంద్ర కార్యాలయం లండన్‌లో వుంది.

అమెరికా ఎటువంటి దుష్టకార్యత్రమం చేపట్టినా, దానికి పూర్తి మద్దతు ప్రకటించే ఏకైక మిత్రదేశం బ్రిటన్‌. లండన్‌లో జరిగిన లండన్‌ సప్రయ్‌ గ్రూప్‌ - న్నూక్తియర్‌ నప్టయ్‌ గ్రూప్‌ సమావేశము'

భారతదేశం 1974 మేలో అణుపరీక్ష నిర్వహించిన తర్వాత రష్యా, ప్రాన్స్‌, అమెరికా, జర్మనీ, కెనడా, జపాన్‌, బ్రిటన్‌లు “న్యూక్లియర్‌ సప్టయ్‌[గగ్రూప్‌' పేరుతో 1974 నవంబరులో లండన్‌లో రవాన్యంగా నమావేశమయా్యాయి. 1975 నవంబర్‌నాటికి ఈ లండన్‌ళ్లబ్‌లో దేశాల నంఖ్య 15కి పెరిగింది. కీలక అణుపరికరాలు పట్టికను అణుపరిజ్ఞానం ఎగుమతి చేయగల పారిశ్రామిక దేశాలను “లండన్‌ సప్టయ్‌ (గ్రూవ్‌' పరిధిలోకి తీసుకువచ్చిన ఘనత *లండన్‌' సమావేశానిదే.

కాశ్మీరొపై బ్రిటన్‌ ద్వందవైఖరి భారతదేశానికి బాగా అనుభవమే. 1995 డిసెంబర్‌లో పశ్చిమబెంగాల్‌ ఆయుధాలు విడిచిన కేను పీటర్‌బ్లీచ్‌ను భారతదేశం కస్టడీకి తీసుకుంది. ఆయుధాల జారవేత జరిగిన సమయంలో తాను బ్రిటన్‌ ఇంటిలిజెన్స్‌లో పనిచేస్తున్నట్టు బ్లీచ్‌ అంగీకరించారు. ఆయుధాల జారవేతకు

80 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష సంబంధించి (బ్రిటన్‌కు ఎప్పటికపుడు సమాచారం అందించానని బ్రిటన్‌ నుంచి వచ్చిన ఆదేశాలమేరకే తానీ పనిచేసినట్టు బ్లీచ్‌ చెప్పడాన్ని బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఖండించింది. అయితే బ్లీచతో తమకున్న సంబంధాలపై వ్యాఖ్యానించడానికి టైటన్‌ హోంమత్రి మైఖేల్‌ హోవార్డ్‌ నిరాకరించారు 45 ఏళ్ల పీటర్‌ బ్లీచ్‌ గతంలో బ్రిటన్‌ ఆర్మీ గూఢచార దళంలో కార్పోరల్‌గా పనిచేసేవారు. భారతలోని ఒక తీవ్రవాదసంస్థకు అందచేసే నిమిత్తం ఆయుధాలను జారవిడిచేందుకు బ్రిటన్‌ రక్టణమంత్రిత్వశాఖతో బ్లీచ్‌ నంవ్రదింవులు జరిపిన వత్రాలను తాము పరిశీలించినట్టు లండన్‌లోని 'గార్జియన్‌' పత్రిక పేర్కొంది.

అణ్వస్రదేశం -ప్రాన్స్‌ 20 వ శతాబ్దం ఆరంభం నుండి అణుపరిశోధనలు నిర్వహిస్తున్న మూడు ప్రధాన దేశాలలో ఫ్రాన్స్‌ ఒకటి. ఫెంచి శాస్రజ్ఞులు గ్రైడరిక్‌ జూలియట్‌, ఇరేనీ జూలియట్‌ క్యూరీలు రేడియో ధార్మిక పదార్ధముల సంయోగమునకుగాను రసాయనశాస్త్రంలో 1935లో నోబుల్‌ బహుమతి పొందారు. ర0డవ ప్రపంచయుద్దానికి ముందు గ్రుంచి శాస్త్రవేత్తలు సహజయురేనియంతో ప్రయోగాలను విస్తుతపరిచారు. భారజలంతో చేసిన ప్రయోగాలలో కూడా సంతృప్తి కానవచ్చింది. యురేనియం విచ్చిత్తిని రియాక్టర్లస్థాయినందు అదుపుచేయడానికి నార్వేనుంచి సంపాదించిన భారజలంతో తన ప్రయత్నాన్ని ఫలవంతం చేసింది. వాస్తవానికి 1940 నాటికి అణుయంత్రాన్ని సిద్ధం అయి "పేటెంట్‌ హక్కుకోసం ధరఖాస్తు చేసారు. అయితే పదిలక్షల జర్మన్‌ నాజీసైన్యం పోమనది దాటి ఫ్రాన్స్‌లో ప్రవేశించింది. ఢ్రైంచి సైన్యం తిరోగమించగా ఫ్రాన్సు రాజధాని పారిస్‌ 1940 జూన్‌ 14న జర్మన్‌ సైనికుల వశమైంది. చార్జెస్‌ డిగాల్‌ నాయకత్వంలో సైన్యం, నౌకాదళం సంఘంగా ఏర్పడి “బ్రిటన్‌ నుంచి ఫ్రాన్సు స్వాతంత్యం కోసం జర్మన్లపై యుద్ధం కొనసాగించసాగారు. మరోవైపు జర్మన్లు అదువు ఆజ్ఞలలో వుండే ప్రభుత్వం (ప్రాన్సులో ఏర్పడింది. ప్రాన్సు అణుశాస్రజ్ఞాలు మొదట బ్రిటన్‌ అటుతర్వాత కెనడాకు వలసవెళ్లారు. కెనడా

82 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అబు సమీక్ష ఎకిాటటలోరటీ అజ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అణుపరిశోధనా ప్రగతికి ట్రైంచి శాస్త్రజ్ఞులు చెప్పుకోదగ్గ సహాయం చేసారు. (ఫ్రాన్సులో మాత్రం రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ఆఖరువరకు అఖుసరిశోదనలకు అంతరాయం ఏర్పడింది యుద్ధ సమయంలో స్వదేశం వదలి, వేరేదేశానికి స్ట్‌ర నివాసం కోసం వెడలిన యురోప్పుదేశాల అణుశాస్త్రవేత్తల ప్రతిభ సేవలను, పూర్తిగా వినియోగించుకోవడంలో అమెరికాదే అగ్రస్థానం. జర్మన్‌ సైన్యం హస్తములనుండి (ఫ్రాన్సు విముక్తికాగానే అనగా 1944లో చార్జెస్‌డిగాలే 'ఫ్రాన్సుకు తిరిగివచ్చారు. 1944-45 సంవత్సరమున ఫ్రాన్సు తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు అయ్యారు. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ముగియడానికి ముందు 1344లో జనరల్‌డిగాతే కెనడా నందర్శించారు. కెనడొకు వెొొదటి అణుదియాక్టరు నిర్మించిన ఫ్రెంచి అణుశాస్రజ్ఞుడు డా. కోవర్‌స్క, జనరల్‌ డీగాటెతో మాట్టాడుతూ కొన్ని నిర్ణీత పరిస్థితులలో అణుపైనిక మరియు పారిశ్రామిక వివ్లవం సంభవించగల అవకాశములున్నాయని తెలియచేసారు సైనిక, ఆర్జికరంగములలో అణుశ్రికార్యశ్రమం శక్తివంతమైన పాత్ర పోషించగలదని అణు శాస్త్రవేత్త జూలియట్‌ క్యూరీ జనరలిడీగాలెకు నచ్చచెప్పారు. 1945-46 సంవత్సరమునకు 'ప్రాన్సు అధ్యక్షుడిగా, సర్వసైన్యాధ్యక్షుడిగా జనరల్‌ డీగాలె ఎన్నికయ్యారు. యుద్ధం ముగిసిన వెంటనే అణుపరిశోధనల కోసం ప్రత్యేకసంస్థ ఏర్పడినపుడు, అణుశక్తి అభివృద్ధి చెందగలదని (ఫంచిశాన్రజ్ఞులు డీగాలెకు నచ్చచెప్పగలిగారు జనరల్‌ డీగాలె ఆధ్వర్యంలో 1945 అక్టోబరు 18న ఫ్రాన్సు అణుశక్రీేసంపుం ఏర్పాటుకు ఆర్థినెన్సు జారీఅయింది. 'ప్రభుత్వశాఖలన్నింటిలో అణుశక్తిశాఖ అత్యధిక స్వయం ప్రతిపత్తికలిగి, ప్రధానమంత్రి ఆధ్వర్యంలో పనిచేసేట్టు ఏర్పడింది. ఫ్రాన్సు వలనదేశాలలో యుదేనియం గనుల పరిశోధన అభివృద్ధి ఫ్రాన్సు అణుకార్యక్రమ అభివృద్ధికి ఎంతో దోవాదవడింది. జూలియటా క్యూరీ న్యాయకత్వంలో ఫ్రాన్సు అణుశక్తి సంఘం అణుశక్తి పరిజ్ఞానమును అభివృద్ధి చేయడంలో ఎంతో ప్రగతి సాధించింది. అయితే కమ్యూనిస్టు భావాలు కలిగివున్న జూలియట్‌ క్యూరీ నాయకత్వంలో అణుశక్తి సంఘం కొనపాగింపుకు రాజకీయంగా వ్యతిరేకత వ్యక్తమయింది. జూలియట్‌క్యూకి 1851లో అణుశక్తి సంఘమును ననన

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 83 వదిలిపెట్టారు. దాదాపు రెండేళ్ళపాటు ఎటువంటి నాయకత్వం లేకుండా పోవడంతో ఫ్రాన్సు అణుపరిశోధన నెమ్మదయింది. 1952 అక్టొబర్‌లో బ్రిటన్‌ అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది. అణాయుధాల అవశ్యకతను తెలుసుకున్న ఫ్రాన్సు

ఆసియా-యూరోపవు ఖండములను కలుపుతూ నిర్మించబడిన, ప్రపంచంలో పొడవైన 165 కిలోమీటర్ల సూయజ్‌కాలువను 1956 జూలై 25న ఈజిఫ్ట్‌ జాతీయం చేసేనపుడు, సూయజ్‌కాలువ పై అంతర్జాతీయ అధికారం నెలకొల్పాలని బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సులు ప్రయత్నించాయి. 1956 అక్టోబర్‌ 29న ఇజ్రాయిల్స్‌ ఈజిప్ట్‌పై దాడిచేసింది ఇజ్రాయిల్‌కు మద్ధతుగా బ్రిటన్‌, ప్రొన్సుల సైన్యాలు ఈజిప్ట్‌లో దిగాయి వాస్తవానికి ఈ యుద్ధంలో ఈజిప్ట్‌ ఓడిపోవలసిందే. అయితే ఈజిప్ట్‌ పై

! దండయాత్రను తన సర్వ (అణు) బలాలతో ఎదిరించగలనని రష్యాప్రకటించింది

(బ్రిటన్‌, ప్రాన్సులకు వ్యతిరేకంగా అణుక్షిపణులు ఉపయోగించగలనని రష్యా హెచ్చరించింది. రష్యావద్ద అణుబాంబుకంటే 1000 రెట్లకు పైగా శక్తివంతమైన ధర్మో అణుబాంబు వుంది. బ్రిటన్‌ వద్ద సాధారణ అణుబాంబువుంది. కాని ఫ్రాన్సువద్ద అసలు అణ్వాయుధాలేలేవు. గత్యంతరంలేక (బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సులు ఈజిప్ట్‌నుండి వైదొలగాయి. నాటోలో అణ్వస్త్ర బలాన్ని రష్యాకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించడానికి సిద్ధపడలేదు పైగా తన ఆమోదం లేకుండా దండయాత్రకు దిగినందుకు అమెరికా తీవ్రంగా మందలించింది. నాటో అణ్యాయుధాలపై ఉమ్మడి అధికారానికి అమెరికా తిరస్కారం

1957 మే15న బ్రిటన్‌ అణుబాంబుకంటె వెయ్యిరెట్లు శక్తివంతమైన ధర్మోఅణుబాంబును పరీక్షించింది. అణుబాంబు, ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షలు నిర్వహించడానికి అవసరమయిన సాంకేతిక సహకారంలను అమెరికా బబైటన్‌కు అందచేస్‌ంది. పైగా 1949 ఏప్రిల్‌ 4న అమెరికా అధ్వర్యంలో ఏర్పడిన ఉత్తర అట్టాండిక్‌ సంధి వ్యవస్థ (నాటోలో బ్రిటన్‌ వతె ఫ్రాన్సు కూడా సభ్యదేశమే అయినప్పటికీ నాటో సైనిక కూటమిలో అమెరికా తరువాత స్థానం బ్రిటన్‌దే.

అణ్వన్త్ర బలమును సమకూర్చుకోవడంలో బ్రిటన్‌కు సహకరించిన అమెరికా, ప్రాన్స్‌కు సహకరించడానికి తిరస్కరించింది. "పైగా పరాయివాళ్ళవలె వేరుగా చూడసాగింది. నాటోకు చెందిన ముఖ్య సమాచారాన్ని, ముఖ్య నిర్ణయాలను అమెరికా తన గుప్పిట్లో వుంచుకోసాగింది. నాటోలో వ్యూహత్మక అణ్వాయుధాలను ఉపయోగించే అధికారాన్ని సభ్య దేశాలన్నింటికి కలిగివుండాలా అధికార వికేర్రదీకరణ జరగాలని (ఫ్రాన్ను వాదన సంప్రదాయక ఆయుధాలవత, అణ్వాయుధాలను ఉపయోగించడంపై సమిష్టి అధికారం వుండాలనే ఫ్రాన్సు వాదనను అమెరికా తిరస్కరించింది. దేశభద్రతకు అణ్వాయుధాలు చేస్తామని చెప్పిన ఫ్రాన్సు ప్రధానమంత్రి ఫ్రాన్సు తన భద్రతకు అఆణ్యాయుధాలు తయారుచేన్తుందని ఫ్రాన్సు ప్రధానమంత్రి చెప్పారు. అణ్వన్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానము వున్నప్పటికీ అణువరీక్షలు నిర్వహించడం గురించి నిర్ణయం తీసుకోవడంలో విఫలమయిన ఫ్రాన్స్‌ రాజకీయరంగం ఫ్రాన్సు దేశమునకు అణుబాంబులు ఉత్పత్తి చేయడానికి కావలసిన ఉణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానం వుంది. అయితే రాజకీయ ఐక్యత లోపించటంవలన అణ్వాయుధాల తయారువంటి నిర్ణయాన్ని ఫ్రాన్సు తీసుకోలేకపోయింది ఫ్రాన్సు రాజకీయాలు ఈ విషయమై ఎప్పటినుంచో తీవ్రప్రభావానికి గురికాసాగాయి. రాజకీయవ్యవస్థలో అధిపత్యం లోసించటంవలన 1945-1968 సంవత్సరముల మధ్యకాలంలో 26 ప్రభుత్వాలు పతనమయ్యాయి. ఫ్రాన్సు ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ అనిశ్చిత పరిస్థితులనుండి బయటపడటానికి, అవనరమయిన నిర్ణయాలను తీసుకోవటానికి సర్వాధికారాలు ఇవ్వనిదే దేశాన్ని రక్షించటం సాద్యపడదు అని జనరల్‌ డీగాలె తెలియచేసారు. పపలలనవవలవనాచలలయయయనాలలయనవయయయయ

భారత అణ్వస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 85 'దేశాష్యక్తుడికి సర్వాధికారాలు ఇచ్చే రాజ్యాంగంకావాలని చెప్పిన జనరల్‌ చార్లేస్‌ డిగాలె

'ఫ్రొన్సు ఎదుర్కొంటున్న రాజకీయ అనిశ్చిత పరిస్థితులనుండి దేశాన్ని రక్షించటానికి, తాను ప్రతిపాధించిన రాజకీయమార్పులు ఆమోదించని యెడల తన రాజకీయ జీవితానికి ఉద్వాసన చెబుతానని జనరల్‌ డీగాలె ప్రకటించారు చంచలమైన రాజకీయపార్టీలకు అతీతంగా వుండే వ్యవస్థనునెలకొల్పాలని ఫ్రాన్సులో నెలకొన్న అనిశ్చిత పరిస్థితులను ఎదుర్కోటానికి తనకు తిరుగులేని అధికారములు కావాలని జనరల్‌ డీగాలె ప్రకటించారు. జనరల్‌ డీగాలె కోరిక మేర ప్రొన్సులో కొత్త రాజ్యాంగం

1958లో (ఫ్రాన్సులో నాల్గవ రిపబ్లిక్‌ అంతరించింది. జనరల్‌ డీగాల్‌ కోరిన మార్పులతో రాజ్యాంగం రూపొందించంబడి 1358 సెప్టెంబర్‌ 28న 80% ఓట్ల మెజారిటితో ప్రజామోధాన్ని పొందింది. ఈ రాజ్యాంగాన్ని డిగాల్‌ రాజ్యాంగమంటారు. ఫ్రాన్సు దేశానికి తిరుగులేని అధినేతగా జనరల్‌ డీగాలె

1958 డిసెంబల్‌లో జనరల్‌ డీగాలె అత్యధిక మెజారిటీతో (ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అధ్యక్షుని పరోక్ష ఎన్నిక విధానాన్ని జనరల్‌ డీగాలె ప్రత్యక్ష ఎన్నిక విధానముగా మార్చటంతో దేశాధ్యక్షుని అధికారాలు అనూహ్యంగా పెరిగిపోయాయి. ఆయన దేశానికి ఏకైక ప్రతినిధి అయ్యారు. మిగిలిన ప్రతినిధులు ఆయన ముందు దాదాపు రాజకీయ మరుగుజ్ఞులయ్యారు. దేశరక్షణకు అతను ఏకవక్షంగా నిర్ణయాలు తీనుకోవచ్చు. నియంతగా వ్యవవారించవచ్చు. పార్లమెంటును కాదని బిల్లును ప్రజలకే సమర్పించవచ్చు. న్యాయశాఖపై కార్యనిర్వాహకశాఖ అజమాయిషీ ఎక్కువగా వుంటుంది. (భారతదేశంలో వలె ాన్స్‌లో బవాంళరాజకీయుపార్టీలున్నాంయి. అయితే భారతదేశంలో కార్యనిర్వాహకశాఖ పై న్యాయశాఖ అజమాయిషీ వుంటుంది.) భారతరాజ్యాంగంలో కన్పించు స్వతంత్ర న్యాయశాఖకు ్రాన్సులో చోటులేదు. ఫ్రాన్సులో పార్లమెంటు తతా

86 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష పరిమితస్థాయిలో రాజ్యాంగమండలికి ఆ అధికారం వున్నది. దేశ ఉన్నత న్యాయస్థానమైన ఉన్నత న్యాయమండలికి దేశాధ్యక్షుడు అధ్యక్షత వహిస్తాడు. అత్యవసర పరిస్థితిని అతను మాత్రమే (ప్రకటించగలడు.

అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలనుండీ రక్షించి 'ఫ్రాన్సును అబ్వ'స్త్రశక్తిగా చేసిన జనరల్‌ డిగాలె

1958 సెస్టెంబరులో ష్రొన్సు డిగాలె రాజ్యాంగాన్ని ఆమోధించి ప్రాన్సు అణ్వాయుధాల తయారుకు సిద్ధమవటంళతో అణ్వస్త్ర దేశాలయిన అమెరికా, రష్యా బ్రిటన్‌లు తమ అణువ్యూహాన్ని మార్చివేసాయి. అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు తాము అణుపరీక్షలు నిర్వహించటం'పై స్వచ్చంధంగా నిషేదం విధించుకున్నట్లు (నకటించాయి. (ఫాన్సు డీగాలె రాజ్యాంగం 19568 సెప్టెంబర్‌ 28న ఆమోదించబడింది కాగా స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధం వెనువెంటనే 1958 అక్టోబరు నుండి అములులోకి వచ్చింది.

1958 నాటికి అమెరికా 194 సార్గు రష్యా 84 సార్టు బ్రిటన్‌ 21 సార్డు అణుబాంబు పకిళక్లలు నిర్వహించాయి. ఈ మూడు దేశాలు అప్పటికే ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షలను నిర్వహించి వున్నాయి, జనరల్‌ డీగాటె నాయకత్వాన గల ఫ్రాన్స్‌ అమెరికా, రష్యా, బైటన్‌ దేశాలయొక్క స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధాన్ని తిరస్కరించింది.

(1959 ఆఖరులో లడక్‌లోని ఆక్సయ్‌ చిన్‌ క్షేత్రంలో భూభాగములను చైనా ఆక్రమించింది. అందువలన తీవ్ర ఉద్రిక్త పరిస్థితులు నెలకొని వున్నాయి. ఆ సమయాన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు అణుపరీక్షలు నిర్వహించటంపై స్వచ్చంద నిషేధం పాటిన్తున్నాయి. ఈ అణుపరీక్షల నిషేధానికి కాలపరిమితికూడా లేదు. ఈ దేశాల చెబుతున్న ప్రపంచశాంతి కుట్రను తన ఊహాశక్తితో ఛేదించి, డా.హోమీభాభా ఒక (ప్రకటన చేసారు. డా. హోమీభాభా కొత్త ఢిల్లీలో పార్గమెంటరీ సంవ్రదింపుల కమిటీతో మాట్లాడుతూ “భారత అణుశక్తి అభివృద్ధి పథకం న.

భారత అణ్యస్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 87 ప్రగతిస్థాయికి చేరింది. భారత దేశం కావాలనుకుంటే అణ్వాయుధాలు ఉత్పత్తిచేయగలదు అన్నారు. పండిత నెహ్రూ భారత్‌ అణ్వాయుధాలు చేయబోదని అనేకసార్లు చెప్పివున్నప్పటికీ, భారత్‌ అణ్వస్త్ర విజ్ఞాన పితామహుడైన డా భాభా అణ్వాయుధాల తయారుకోసం ఒక ప్రకటన చేసారంటే పటిష్టమైన భారత జాతీయ నిర్మాణంలో అణుశక్తి నిర్వహించవలసివున్న పాత్రను స్పష్టపరుస్తోంది.)

1959 మార్చినెలలో “నాటో” నుండి తన వదాతి దళాలను ఉపసంహరించుకుంటన్నుట్లు ప్రాొన్సు ప్రకటించింది. 19360 ఫిబ్రవరి 13న ఫ్రాన్సు తన వొదటి అణుబాంబును వాతావరణంలో వరీక్షించింది. (ఫాన్సు నిరంతరాయంగా అణుపరీక్షల పరంపరను కొనసాగించింది. అమెరికా, రష్యాల తర్వాత అత్యధిక అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన దేశం ఫ్రాన్సు 1985 నాటికి ప్రాన్సు 147 సార్లు అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది కాగా బ్రిటన్‌ 40 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. ఫ్రాన్సు నిరంతరంగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని దేశీయంగా ప్రకృతి పరిరక్షకులను కలవరపరిచంది గ్రీన్‌పీస్‌ కార్యకర్తలు ఫ్రాన్సు అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని వ్యతిరేకించసాగారు.

ఫ్రాన్సు అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా చేసేందుకు గ్రీన్‌పీస్‌ కార్యకర్తలు కార్యచరణకు దిగారు. 1985లో దక్షిణ -పసిఫిక్‌ లో ప్రాన్స్‌ జరపనున్న అణుపరీక్షలను అడ్డుకునేందుకు 1985 జూలై 10న అక్‌లాండ్‌ హర్చర్‌లో ఆ నౌకను సేల్చినేసారు. ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడు ఆదేశాలమేరకే (ఫెంచి గూఢచారులు రెయినబో వారియర్‌ను పేల్చివేసారని ప్రాన్సు నౌకాదళాధిసతి పియరె లాకొస్టె 1997లో వెల్లడించారు. 1982 నవంబర్‌ నుండి 1985 సెప్టెంబర్‌ వరకు ్రాన్సు గూఢచారసంస్త డి.జి.ఎన్‌.ఇకి అధినేతగా పియరెలాకొస్టైె పనిచేసారు. నౌకను 'పేల్చివేసేందుకు 2 నెలలముందు ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడు మిట్టరాండ్‌ తనను పిలిపించి, బాంబు దాడిని నిర్వహించవలసిందిగా కోరారని, అయితే అత్యంత క్లిన్సమైన, మానవతావిలువలకు విరుద్ధమైనది అయినందున తాను తిరస్కరించానని, ఫ్రాన్స్‌ ఇటీవల చరిత్రలోని, అభ్యంతరకర సంఘటనల గురించి ఆనాటి విశేషాలతో ఫ్రెంచిభాషలో లాకొప్టైరాసిన గ్రంధంలో తెలియచేసారు. 9/ 97లో లాకొస్టెగ్రంధం విడుదలయ్యింది. 1970 ప్రాంతాలలో ఫ్రాన్సు అణుధార్మిక వ్యర్ణవదార్ణములను ఐరిష్‌ నముద్రంలోకి వదిలేది 1980 నుండి ఐరిష్‌ సముద్రంలో అణువ్యర్థ పధార్ణములచేరిక వదింతలు తగ్గినా ఇప్పటికీ సి.సియం = 137, ప్లూటోనియం మొత్తాలలో ఐరిష్‌ సముద్రానిదే ప్రపంచంలో అగ్రస్థానం. నలత అండా

88 ఖారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష విషయంపై చర్చించారు 1894 వాటకి ప్రాన్స్‌ వద్ద గల 621 అణ్వాయుధాల పేలుడు శక్తి 135 మెగాటన్నులుగా ఆంచనా వేశారు. 1992 ఏప్రిల్‌ లో అణుబాంబు పరీక్షలను శాశ్వతంగా నిలిపివేస్తున్నట్టు ప్రకటించి ప్రాన్స్‌ సంచలనము _ సృష్టించింది. ఈవిధంగా అణుపరీక్షలకు స్వస్తి చెప్పి తొలిఅణ్వస్తదేశంగా ఫొన్స్‌ మనత సాధించింది. మిగిలిన అణ్వస్రదేశాలు కూడా తనలాగే అణుపరీక్షలను త్వజించే బాటలో నడవాలని ఫ్రాన్స్‌ విజ్ఞప్తి చేసింది. ఫ్రాన్స్‌ నిర్ణయంపట్ల హర్షం వ్యక్తం చేస్తూ అణ్వాయుధ వ్యతిరేకసంఘాలు అనేక ప్రకటనలు చేసాయి. మూడేళ్ళ విరామానంతరం అణుపరీక్షలను (ప్రారంభించాలని జాక్వెస్‌ షిరాక్‌ నాయకత్వంలోఫ్రాన్స్‌ 95 సెప్టెంబర్‌లో నిర్ణయించుకుంది. అంతర్జాతీయంగా తీవ్రస్థాయి నిరసన ధ్వనులు వెల్టువెత్తినప్పటికీ వీటిని తీసిరాజని 1966 సెప్టెంబర్‌ 6 నుంచి 1996 జనవరి 28 మధ్యకాలంలో ఫ్రాన్స్‌ 6 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. 1998 మార్చిలో ఇక అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయబోవటం లేదని ప్రాన్స్‌ మరలా ప్రకటించింది. ఫ్రాన్స్‌ ఇప్పటివరకు 200 లకు పైగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది ఫ్రాన్స్‌ అంతర్జాతీయ అణురాజకీయాలు ఎస్‌.డి ఇ.సి.ఇ గూఢచారి సంస్థను జనరల్‌ డీగాలె స్థాపించారు. ఈ సంస్థకు, ప్రపంచ గూడఛారవర్గాల్లో మంచిపేరు, 'ప్రఖ్యాతులున్నాయి. ఎన్నో విజయాలు సాధించింది. క్యూబాలో రష్యా అణుక్షిపణులు పెట్టింది. అనే రహస్యాన్ని మొదటగా అమెరికాకు తెలియచేసినది ఈ గూడచారనంసే, డి.జిఎస్‌.ఇ రంంంగ క్రైం అ౫| 66880100 అలుల) ను ఫ్రెంచి అధ్యక్షుడు విట్టరాండ్‌ స్తాపించారు. ఎస్‌.డి.ఇ సి.ఇ. స్థానంలో ఇది ఏర్పడింది. అరబ్‌దేశాల సమగ్ర సమాచారం దీని వద్ద వుంది. ( అమెరికాలో నిక్సన్‌-కిసంజర్‌ పరిపాలనలో ఫాన్స్‌-అమెరికాల మధ్య రహస్య వ నై వచ్చింది. గిస్కార్జ్‌ ప్రాన్స్‌ చేసే అణుపరికరాల ఎగుమళులన్నీ అఖ్వస్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం పరిధిలోనే జరగాలనే భావం కలవారు నన

బారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 89 జూల్సికర్‌ ఆలీబుట్టో మరణానంతరం అతని లేఖను విడుదల చేసిన యెంచి ప్రభుత్వం : పాకిస్టాన్‌ అణుకార్యగక్రమ నిర్మాత అయిన 2 గ, బుట్లో మొదటగా 1958లో జనరల్‌ ఆయూబ్‌ఖాన్‌ కేబినెట్‌లో స్థానం సంపాదించారు. అణ్వాయుధాల తయారుకు ప్లూటోనియం శుద్దికర్మాగారమే కీలకమని భావించారు. దానిని కొనేందుకు అనుమతించాలని 1965 లో పాక్‌ దేశాధ్యక్షుడు జనరల్‌ ఆయూబిఖాన్‌ను కోరారు. పాకిస్ట్రాన్‌ అణుసామర్ష్యంనకు ఇది తప్పనిసరి అని బుట్టో చెప్పారు. బుట్టో విజ్ఞప్తిని ఆయూబ్‌ఖాన్‌ అర్ధిక కారణములతో తిరస్కరించారు. బుట్టో ప్రయత్నం విఫలమయిన 1965 నాటికి పూటోనియం కర్మాగారము పనిచేయడానికి అవసరమయిన అణుఇంధన వ్యర్గాలనిచ్చే అణు రెయాక్టరు ఒకటయినా అప్పటికి పనిచేయలేదు. 1972 నవంబర్‌ 28న పాకిస్థాన్‌ మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును 2 4&.బుట్టో (ప్రారంభించారు. ప్లూటోనియం కర్మాగారం కొనేందుకు 1973 ఫిబ్రవరిలో (ప్రాన్స్‌దేశంతో చర్చలు (ప్రారంభించారు. ప్లూటోనియం కర్మాగారం సరఫరా గురించి ఫ్రాన్స్‌, పాకిస్థాన్‌ అంతర్జాతీయ అణుశక్తిసంస్థలు 1976 మార్చి 18న ఒక త్రైపాక్షిక ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసాయి ప్రాన్స్‌ తరపున ఈ ఒప్పందం మొత్తాన్ని నిర్వహించిన జాక్వాస్‌ షిరాక్‌ 1976 ఆగస్టులో రాజీనామా చేసారు. ప్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు గిస్కార్డ్‌ కొత్త అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక విధానమును ప్రారంభించారు అందులో భాగంగా ప్లూటోనియం కర్మాగార ఎగుమతులన్నింటిని నిలిపివేసారు. 1977 జూలై 5న జనరల్‌ జియా ఉల్‌ హక్‌ సైనిక కుట్ర జరిపీ అధికారం చేపట్టడమే కాకుండా బుట్టోను ఖైదు చేసారు. రావల్పిండి జైలులో వుండగా బుట్టో 'నేను హత్య చేయబడితే' అనే గ్రంధాన్ని రాసారు. తనను పదవినుండి చట్టవిరుద్ధంగా తొలగించడం వెనుక అమెరికా కుట్రవుందని, ప్రత్యేకించి ప్లూటోనియం కర్మాగార వ్యవహరాన్ని ఉదహరించారు. పాకిస్తాన్‌కు వ్లాటోనియం శుద్ది సౌకర్యం చేకూరడాన్ని అమెరికా తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తోందన్నారు. జనరల్‌ జియా గురించి వ్యాఖ్యానిస్తూ . ఈవాళ ఈ జనరల్‌ అమెరికాకు ఇప్పడు, కాని అమెరికా తొత్తులందరకూ పట్టినగతే, జియాకు పడుతుందన్నారు. న

ంం భారత అణ్యస్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష పాకిస్తాన్‌ విదేశాంగమంత్రిగా, ఇంధనమంత్రిగా, విద్యుత్‌ మరియు సహాజవనరుల మంత్రిగా, అణుశక్తి ససయమంత్రిగా చివరకు ప్రధానమంత్రిగా అణుశక్తి అభివృద్ధికి కృషిచేసారు పాకిస్తాన్‌ అణుకార్యక్రమాలను నిలుపుచేయకపోత్‌ తీవ్ర ఫలితాలను ఎదుర్కోవలసి వుంటుందని అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి కిసింజర్‌ హెచ్చరించారు. ప్లూటోనియం కర్మాగారం సంపాదించి అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ నియమనిబంధనలను ఉల్లంధింంచి అణుబాంబు నిర్మించాలని బుట్టో తలపోనినట్టు ఆ (గ్రంభంలో రాసారు. €.ఉ.బుట్టోను, జనరల్‌ జియా ఉరితీయించారు. బుట్టో జైలులో వుండగా ఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు గిస్కార్ట్‌కు లేఖరాసారు. ఫ్రాన్సు మధ్య వర్తిత్వం వహించడంద్వారా, తనను రక్షించేందుకు కృషిచేయాలని బుట్టో అ లేఖలో రాసారు. బుట్టోను రావల్పిండిలో 1979 ఏప్రిల్‌ 4న ఉరితీసిన తర్వాత ఆ లేఖను ఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్ష కార్యాలయం విడుదల చేసింది. ప్లాటోనియం కర్మాగారమునకు బదులుగా కోప్రోసెస్‌ ప్లాంటును ఇవ్వడానికి 'పాన్సు ముందుకొచ్చింది. (కోప్రాసెసింగ్‌ప్లాంటు అణుబాంబుల తయారీకి ఉపయోగపడదు) ఈ మార్చును జియా తీరస్కరించారు. 'ఫ్రాన్సుపై అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో దావావేసారు. పాకిస్థాన్‌ అణుకార్యక్రమమును చురుకుగా నడిపించారు. 1988 ఆగస్టులో జియా, ఇతర సైనిక జనరల్స్‌ మరియు అమెరికా రాయబారి ప్రయాణిస్తున్న విమానం కూలిపోవటంతో జయా హతులయ్యారు. ఇరాక్‌లో ఫ్రాన్సు నిర్మించిన అణురియాక్టరుపై ఇజ్రాయిల్‌ దాడి 1953లో ఫ్రాన్సు -ఇజ్రాయిల్‌ల మధ్య అబినమాచారం _ సహకారముల గురించి ఒప్పందం కుదిరింది, 1956 సూయజ్‌కాలువ సంక్షోభం వలన ఇజ్రాయిల్‌ తన భదళకు ఇతరులపై ఆధారవడరాదని గ్రపొంచింది. 26 మెగావాట్ల సామర్థ్యంగల ఇజ్రాయిల్‌ అణుపరిశోధన రియాక్టరు-2న్సు (ఫ్రాన్సు సహకారంతో డిమోనావద్ద 1969లో నిర్మించింది. 2 సంవత్సరముల తర్వాత దీని గురించి (ప్రజలకు తెలియచేయబడింది. ఇజ్రాయిల్‌ పార్గమెంటు 'నెసెట్లోల్రో ద్‌ీని గురించి ఎటువంటి చర్చలకు అనుమతించలేదు. దీని భద్రతకోనం సాయుధదళాలనే కారుండా అత్యున్నతస్థాయితో అభివృద్ధి చెందిన ఎలకానిక్‌ రాడార్‌వ్యవస్థను నన న

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఫే ఏర్పరచింది. ఇది 24 గంటలూ పనిచేస్తుంది ఈ క్షేత్రంపై ఇజ్రాయిల్‌ యుద్ధ విమానంతో సహా ఏ విమానాలు ప్రయాణించకూడదు. అరబ్‌దేశాలతో జరిగిన ఆరురోజుల యుద్ధంలో ఇజ్రాయిల్‌ యుడ్డ విమానం ఈ అణురియాక్టరు క్షేత్రంవైపుగా ప్రయాణించటంతో, విమానవ్యతిరేక క్షిపణిని ఉపయోగించి స్వంత దేశీయులతో వెళుతున్న యుద్ధ విమానాన్ని కూల్చివేసింది. మరోసారి లిబియా పౌరవిమానం నిర్లక్ష్య వైఖరితో అటు వైపుగా ప్రయాణించసాగింది. ఇజ్రాయిల్‌ యుద్ధ విమానాలు, లిబియా విమానమార్గాన్ని మళ్ళించడానికి ప్రయత్నించాయి.

తన ప్రయత్నం సఫలం కాదని తేలిపోవటంతో ఇజ్రాయిల్‌ ఆ పౌరవిమానాన్ని కూల్చివేసింది. ఆ విమానంలో 'ప్రయాణిస్తున్న 113 మంది ప్రయాణికులలో 108

మంది మరణించారు. ఈ సంవుటనల వలన అణురియాక్టరు భదతకు

ఇజ్రాయిలు ఇస్తున్న ప్రాధాన్యత స్పష్టమవుతుంది.

1976 లో ఫ్రాన్సు ఇరాక్‌కు రెండు అణుపరిశోధనా రియాక్టర్లను సరఫరా చేయడానికి అంగీకరించింది. 40-70 మెగావాట్ల ఒసిరిస్‌ తరహా రియాక్టరు దీనినే 'ఒస్‌రక్‌ గా పేగు మార్చారు. కాగా రెండోది 500 కిలోవాట్ల ఒసిరిస్‌ తరహ రియాక్టరు ఒప్పందంలో భాగంగా 93% శుద్దిచేసిన యురేనియం 72 కేజీలు సరఫరా చేయడానికి ప్రాన్సు అంగీకరించింది.

ఒసిరాక్‌ రియాక్టరు నిర్మితమయి స్పెనీసర్‌మెర్‌వద్ద1979 ఎప్రిల్‌ 12న జరిగిన పేలుడులో విధ్వంసానికి గురయింది. ఇరాక్‌ అణుకార్యక్రమానికి అధినేతగా వనిచేన్తున్న ఈజివ్న అణుశాస్తవేత్త యహియా ఈల్‌ యెషాద్‌ ఫ్రాన్సు రాజధాని పారిస్‌లో హత్యకు గురయ్యారు.

ఇరాక్‌లో బాగ్దాదుకు 15 మైళ్ళ దూరంలో నిర్మించబడిన ఒసిరాక్‌ రియాక్టరు 1981 జూన్‌లో వనిచేయడం (ప్రారంభించవలనివుంది ఈ రియాక్టరు సంవత్సరమునకు 10 కిలోగ్రాముల ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి చేయగలదు. ఇరాక్‌ ఇగైపె సంతకం చేసివుంది. అయితే ఇరాక్‌ ఒసిరాక్‌ రియాక్టరు ద్వారా అణుసామర్థ్యం చేకూరిన తర్వాత 3 నెలల నోటీసుతో నుండి వెలుపలికి వచ్చి, లతా

0౮2 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష తద్వారా అంతర్జాతీయ అణుత్త సంస్థ న్యాయపరిధ్‌న్‌ అధగమిస్తుందన్‌ భావించి ఇజ్రాయిల్‌ 1981 జూన్‌ 7న అమెరికాచే సప్టయ్‌ చేయబడిన ఎఫ్‌. 16 యుద్ధ విమానం ద్వారా బాంబులు వేసి రియాక్టరును ధ్వంనం చేసింది. కెనడాకు చెందిన అత్యద్భుత శతఘ్నుల శాస్త్రవేత్త గెరాల్డ్‌బుల్‌ తాను సృష్టించిన సూపర్‌ శతఘ్ని ఎంత శక్తివంతమైనదంటే పావుటన్ను ఫిరంగి గుండును ప్రయోగించి వెయ్యి మైళ్ళ దూరాన అంతరిక్షంలో పరిభ్రమించే ఉపగ్రహాలను కూల్చివేయవచ్చు. ఇటువంటి శతఘ్నిని ఇరాక్‌కు తయారుచేద్దామని కూర్చునేసరికి అతను హత్యకు గురయ్యారు. ఇజ్రాయిల్‌ ఏజంటే గెరాల్డ్‌బుల్‌ను హత్యచేసారని చెబుతారు. భారత-ప్రాన్స్‌ అణుసహకారము 1952 ఇండియన్‌ రేర్‌ ఎర్త్‌ లిమిటెడ్‌ కొచ్చిన్‌ దగ్గరలో ఆల్వేయ్‌ రేర్‌ఎర్స్‌ప్లాంటు నిర్మిచటంలో ఫ్రాన్స్‌ సహకరించింది. భారత అణుకార్యరక్రమానికి కామధేనువు వంటిది ఫాస్ట్‌ బ్రీడర్‌ టెక్నాలజీ. ఫాస్ట్‌ బ్రీడరు రియాక్టరు పనిచేయడానికి వినియోగించుకున్న ప్లూటోనియం కంటే అధికంగా వ్ధాటోనియంను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. యురేనియం 238 కాస్తా ప్లూటోనియం 239 గా మారుతుంది. ధోరియం,. యురేనియం 238గా పరివర్తన చెందుతుంది. వ్లూలోనియం 239, యురేనియం 233లను అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తికే కాకుండా అణ్వాయుధాల తయారీకి ఉవయోగించవచ్చు. ముఖ్యంగా దేశంలో వున్న ధోరియం నిక్షేపాలను ఉపయోగంలోకి తీసుకురాగల్లుతాము. భారతదేశపు నాల్వవ అణుపరిశోధక రియాక్టరు పూర్ణిమ _'సల్స్‌ ఫాస్ట్‌ రియాక్టరు'ను దేశీయ సాంకేతిక పరిజ్ఞానముతో 1972 మే 22 న నిర్మించారు. పాటోనియం ఇంధనంతో పనిచేసే పూర్ణిమ వల్స్‌ఫాస్ట్‌ రియాక్టరు ప్రాధమిక పరిజ్ఞానాన్ని కల్పిస్తుంది. ఫ్రెంచి రప్పోడై తరహ ఫాస్ట్‌ బ్రీడరు టెస్ట్‌ రియాక్టరు కల్పకం వద్ద నిర్మించేందుకు అవనరమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, శిక్షణలకు వీలుకల్పించే ఒప్పందంపై 1972 మార్చిలో 'ఫ్రాన్స్‌-భారత్‌ నంతకాలు చేసాయి.

భారత అణ్వస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 93

(ఫ్రాన్సులో 1967 లో నిర్మించిన రప్ఫోడై పాస్ట్‌ బ్రీడర్‌ రియాక్టరును అధ్యయనం చేసేందుకు భారత శాస్త్రవేత్తల బృందం 1968లో ఫ్రాన్సు వెళ్ళింది. భారతదేశ బుద్ధ అణుపరీక్షకు ఫ్రాన్సు ప్రతిస్పందన

అభివృద్ది చెందిన ఇతర దేశవుములవలెకాక (ప్రాన్సు నిరుత్సావా పరిస్థితులనెన్నింటినో ఎదుర్కొని తన అణుశక్తిని స్వంతంగా అభివృద్దిచేసుకుంది. ఫ్రాన్సు “బుద్ధ అణుపరీక్షకు ఎంతో విలువనిచ్చింది. ఫ్రాన్సు అణుశక్తి సంఘం అధ్యక్షులు. అండ్రీగిరాద్‌ భారత శాస్త్రవేత్తలకు సాంకేతిక సిబ్బందికి అభినందనలు తెలిపారు. “బుద్ధి అణుపరీక్షవలన కొత్త మరియు క్లిష్టమైన అణుమెళకువలపై భారతదేశానికి అధిపత్యం ఏర్పడింది. ఈ అణుపర్‌క్ష ద్వారా విశిష్టమైన శాస్త్రవేత్తలు మరియు సాంకేతిక నిపుణులు భారత అణుశక్తిసంవుంలో పనిచేస్తున్నట్లు రుజువయింది. మరియు భారత శాస్త్రవేత్తల విజ్ఞానపూరితమయిన అధిక్యత, సామర్ధ్యం ప్రదర్శితమయింది. అని ఫ్రెంచి అణుశక్తి సంఘం అధ్యక్షుడు తన సందేశంలో పేర్కొన్నారు. భారజలకర్మాగారం, ఫాస్ట్‌ బ్రీడర్‌ దియాక్టర్ల నిర్మాణంలో అంతులేని జాప్యం

'ఫ్రాన్సును లండన్‌ సప్టయ్‌[గ్రూప్‌లోకి బలవంతంగా తీనుకురాగలిగారు. అణుపరికరాల ఎగుమతిపై లండన్‌ సప్లయ్‌ (గ్రూప్‌ యొక్క ఆంక్షల తఈవ్రతను ఫ్రాన్సు కొంతమేర తగ్గించగలిగింది.

(థెంచి నహాయంతో నిర్మించిన బరోడా భారజలకర్మాగారం 1974 నవంబర్‌లో పూర్తి కానలసివుండగా 1977 నాటికి పూర్తయింది. ప్రయోగాత్మకముగా పనిచేస్తున్న చివరిదశలో పేలుడుకుగురయి భాక్‌గా దెబ్బతింది. 1980 జూలైనాటికి దీనిని పునర్నిర్మించారు.

కల్పకం ఫాస్ట్‌ బ్రీడర్‌ రియాక్టరు 1976 నాటికి నిర్మించవలసివుండగా ఒక దశాబ్ద కాలం తర్వాత మాత్రమే అది సాధ్యమయింది.

కశ భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అణువిద్యుత్‌రంగంలో భారత్‌కు ఫ్రాన్సు బేషరతు సహకారం : జాక్వెస్‌ షిరాక్‌

1976లో అణువ్యవహారంలో ప్రధానమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేసిన జాక్వెన్‌షిరాక్స్‌ రెండుదశాబ్బముల తర్వాత ఫ్రాన్సు అధ్యక్షులయ్యారు. అధికారం చేపడుతూనే అణుపరీక్షలపై వున్న స్వచ్చంద నిషేధాన్ని ఎత్తివేసి 6 అణుపరీక్షలు జరిపించారు. అటువంటి జాక్వెన్‌ షిరాక్‌ 1998 భారత గణతంత్ర ఉత్సవాలకు ఢిల్లీ వచ్చారు. అణువిద్యుత్‌రంగంలో భారత్‌కు భేషరతుగా సహకరిస్తామని షిరాక్‌ అనడం ఎంతైనా ప్రయోజనకరం. ఐ.రా.సమితి భద్రతామండలిలో పెద్ద ఎత్తున సంస్కరణలు కోరుతూనే, శాశ్వత సభ్యత్వానికి డిమాండ్‌ చేసే అధికారం భారతకు ఖచ్చితంగా వుందని జాక్వెన్‌ షిరాక్‌ పేర్కొనడం ఎంతైనా ముదావహం. క ాతోకక్రకనననననననలతలల్త్తనననాలననయలాు

అణ్వస్ర్తదేశం -బైనా జర్మనీ, (బిటన్‌, వాన్సు వెొందలగు యురోపుదేశాలలో రెండవ వ్రవంచయుద్దానికి ముందే అణువ్యవన్ళ వుంది అయితే అది సైనిక ప్రయోజనముల కోసమే ప్రారంభించబడి, అందుకోనమే ఉద్దేశించినది కాదు. అవెంరికాలో అణుకార్య(కవుం౦ం, అణుబాంబుల తయారుకోనవేం ప్రారంభించబడినట్టు 1939 ఆగస్ట్ఫు 2న ప్రసిద్ధ శాస్త్రవేత్త ఐన్‌స్టీన్‌, అమెరికా అధ్యక్షుడు రూజ్‌వెల్ట్‌కి రాసిన లేఖ స్పష్టం చేస్తుంది. 1939 సెప్టెంబర్‌ లో జర్మని పోలెండు పై దొడి చేయడంతో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమయ్యింది. నార్వె, ప్రాన్స్‌ మొదలగు యూరపు దేశాలలో జర్మనీ సాధించిన విజయాలు ఆ దేశాలలో అణుపరిశోధనలకు తీవ్ర అంతరాయం కలిగించింది. ఆయా దేశాలలో అణుశాస్తవేత్తలు వలన వెళ్ళారు.

1942 లో అమెరికా అణుబాంబు తయారు కోసం మాన్‌హట్టన్‌ ్రోజెక్టు సిద్ధం చేసి అణుపరిశోధనలు కోనం 200 మిలియన్‌ డాలర్జ్లు కేటాయించింది. యూరపు దేశాలకు చెందిన అణుశాస్తవేత్తల ప్రతిభ సేవలను అణుబాంబు రూపకల్పనకు వినియోగించుకోసాగింది. అమెరికా రహన్య ఆయుధాన్ని రూపొందిస్తున్నట్టు, తమ గూఢచారి వర్గాల ద్వారా చైనా కమ్యూనిస్టు నాయకులు 1944లో తెలుసుకున్నారు. 1945లో అమెరికా, జపాన్‌పై అణుబాంబును

౦6 భారత అణ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష

అవసరమని చైనా నాయకులు భావించారు. 1946-47 లలో చైనా సుమారు 200 మంది శాస్త్రవేత్తలను స్వదేశం రావలసిందిగా ఒత్తిడి చేసింది. క్షిసణుల నిపుణులైన చియాన్‌-వుయ్‌-చాంగ్‌, చియాన్‌-హయ్‌-షేన్‌లు పరిశోధన - అభివృద్ధి విభాగాల ఏర్పాటుద్వారా చైనా నిర్మాణమునకుగాను విదేశాల నుంచి మాతృదేశం వచ్చారు. 1943 లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ చైనాపై పూర్తిగా పట్టుసాధించారు చైనా విద్యార్థులు ఎలక్రానిక్స్‌, విమానరంగం అణురంగంలలో శిక్షణపొంచేందుకు సోవియట్‌ రష్యా వెళ్లారు.

1953లో చైనా అణుకార్యక్రమమును [ప్రారంభించింది

12-10-1954 శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగాలలో సహకారం గురించి సోవియట్‌ రష్యాతో చైనా ఒప్పంధం.

18-1-1955 6.5 మెగావాట్టు/10 మెగావాట్లు అణు పరిశోధనా రియాక్టర్లు, మరియు చైనా శాస్త్రవేత్తలకు అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో శిక్షణ ఇవ్వగలనని సోవియట్‌ రష్యా ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరము అణుశక్తి అభివృద్ధికి క సంవత్సరముల ప్రణాళికను చైనా (ప్రకటించింది.

-1356 బీజింగ్‌ మరియు లాన్‌జోవ్‌లవద్ద చైనా అణుపరిశోధనా రియాక్టర్లు నెలకొల్పుకోవడానికి సోవియట్‌ రష్యా సహకరించింది. లాన్‌జవ్‌వద్ద యురేనియం శుద్ది కర్మాగారమును రష్యా అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞాన సహకారంతో నిర్మించింది.

15-10-1957 జాతీయ రక్ష - కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానం 122 శాస్త సాంకేతిక విభాగాలలో పరిశోధన - అభివృద్ధి పధకంలో భాగంగా చైనాతో సంయుక్తంగా కలసి పనిజిసే ఒప్పందంపై సోవియట్‌ రష్యా సంతకం చేసింది. 122 శాస్త సాంకేతిక విభాగములలో కేవలం 2 మాత్రమే శాంతియుత ప్రయోజనములకు ఉద్దేశించినవి, -

ఈ పధకంలో భాగముగా సమగ్ర అణుసాంకేతిక సరిజ్ఞానము సోవియట్‌ ననన ననన టు

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 97 రష్యా నుండి చైనాకు బదిలీ అయింది. 19850 దశకంలో తూర్ప్చుయూరోపు కమ్యూనిన్సు మిత్రదేశాల గనుల సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో గనుల నుండి యురేనియంను వెలికితీసే సాంకేతిక పరిజ్ఞానమును చేజిక్కించుకుంది.

అణుబాంబులు తయారు గురించి చైనా నాయుకులు మనోభిప్రాయములను సోవియట్‌ రష్యా గ్రహించింది. చైనాలో పనిచేస్తున్న తన మరియు తూర్చుయూరోపు దేశముల శాస్త్ర సాంకేతిక నిపుణులను సోవియట్‌ రష్యా 1960లో వెనక్కు రప్పించింది.

అవ్పటికే యురేనియం శుద్ధి సాంకేతిక వరిజ్ఞానవము మరియు అఆణుపరికరములు పరిజ్ఞానము చైనాకు అందచేయబడింది.

వాస్తవానికి గనులనుండి వచ్చిన యురేనియంను శుద్ధిచేసి అణురియాక్టర్లలో ఉపయోగించడానికి గాను యురేనియం శుద్ది సాంకేతిక వరిజ్ఞానమును అందచేసింది. అప్పటికే సోవియట్‌ రష్యాలో శిక్షణపాందిన తన అణుశాన్తజ్ఞులచే చైనా అణుకార్యశ్రమమును నిరాటంకముగా కొనసాగించింది.

1960 సంవత్సరములో జరిగిన 20వ కమ్యూనిస్టు పార్టీ మహానభలో వైనా, రష్యాలమధ్య జాతీయ, అంతర్జాతీయ విషయాలపై వుర్వణలు ప్రారంభమయ్యాయి. అంతర్జాతీయ కమ్యూనిస్పు ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించడానికి చైనా, రష్యాతో పోటీపడింది. చైనా రక్షణ రంగంనుండి సోవియట్‌ రష్యా శాస్త సాంకేతిక నిపుణుల వెనక్కివెళ్ళిన 1960 నుండే ఈ విబేధాలు బహిర్గతమయ్యాయి. 1960 దశకంలో సోవియట్‌రష్యా “దాడి చేయడం గురించి హెచ్చరికలు చేసింది. అణుపరీక్షలు కొనసోగించటంలో, అణ్వాయుధాలు తయారులో చైనా నాయకులు (ఫెంచివారిని బాహాటంగా బలవరున్తున్నట్లు సోవియట్‌ రష్యా పత్రిక వాఖ్యాత ఘక్వో తీవ్రంగా విమర్శించారు.

16-10-1964 చైనా తన మొదటి అణుబాంబు వరీక్షను లోవనాల్‌వద్ద్డ నిర్వహించింది. దీని పేలుడు తీవ్రత 20 కిలోటన్నులు.

1966 చైనా అణుబాంబుతో కూడిన క్షిపణిని పరీక్షించింది. సి,ఎస్‌.ఎస్‌.ఐ. అనే ఈ అణుక్షిపణి 1100 కి.మీలలో దూరానగల లక్ష్యాలను చేధిస్తుంది.

4 అణుబాంబులళో 6100 కిమీ ప్రయాణించగల టి.ఎ-4 అనే 380 యుద్ధ విమానాలు చైనా రక్షణ దళంలో వున్నాయి.

6-1997 అణుబాంబుకంటే 100 రెట్లు శక్తివంతమైన ధర్మో అణుబాంబును చైనా పరీక్షించింది.

1972 2606 కిమీల లక్ష్యాన్ని చేధించే 2 నుండి 3౩ మెగా టన్నుల

'సేలుడు శక్తిగల ధర్మో బయిటాంబులతో కూడిన సీ.ఎస్‌.ఎస్‌.-2 100 ధర్మో ఆబుక్షిపణులను మోహరించింది.

1978 7000 కిమీల దూరాన లక్ష్యాలను చేరగల సి.ఎన్‌.ఎన్‌-3 ధర్మోక్షిపణులను మోహరించింది.

1980 12000 కి మీ. దూరాన లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేసే సి.ఎస్‌ ఎస్‌-4 అనే (18) ధర్మో అబుక్షిపణులను మోహరించింది. వాటిలో 13 అమెరికా వివిధ కర్మాగారాలసపై గురిపెట్టింది. మిగిలిన 5ను, రష్యాతో సహా ఇరుగుపొరుగు వాటిపై గురిపెట్టిందని సి.ఐ.ఎ (1-5-98) నివేదిక.

1981 2400 కి.మీ.ల దూరం ప్రయాణించే అణుజలాంతర్జాములను (ప్రారంభించింది.

2-9-1931 1970 ఏప్రిల్‌ 24న చ్చైనా వెొందటి ఉవ([గ్రవామును ప్రయోగించింది. 2-9-381న ౩ ఉషగ్రహములను ఒకే రాకెట్‌ ద్వారా అంతరిక్షంలోకి ప్రవేశపెట్టింది. దీనివలన ఒకే క్రిపణిళో అనేక అబుబాంబులను ప్రయోగించగల శక్షి చైనాకు సమకూరింది.

“41984 900 కిలోలు ఉపగ్రహాన్ని 35,000 కి.మీల ఎత్తున గల కక్ష్యలోకి జియో స్టేషనరీ ఉపగ్రహాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.

సోవియట్‌ రష్యాతో చైనా అనుబంధం

అమరికా 1945 జులై 16న అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది. సోవియట్‌ రమ్యా అణుపరీక్ష నిర్వహించటానికి 4 నుంచి 20 ఏళ్ళ సమయం పడుతుందని “బలల నాలాలా కున నాన నునా లానాఖోాాకానాలనననాటా నునన నషునననునాననులమునమ నిను యననననున నముకము వాయు ననకానను

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఏం అమెరికా భావించింది. సోవియట్‌ రష్యా చాలా తక్కువకాలంలోనే అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది. దీనితో అమెరికా ధర్మో అణుబాంబు పరీక్షకు ఆదేశాలిచ్చింది అనంతరం తనకు అత్యంత మిత్రదేశమైన బ్రిటన్‌కు అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానమును అందచేసింది. అమెరికా 1-11-1952న ధర్మో అణుబాంబును పరీక్షించగా, సోవియట్‌ రష్యా 1953లో ధర్మో అణుబాంబు పరిక్షను నిర్వహించింది. మహా నియంత స్టాలిన్‌ మరణించిన తర్వాత కృశ్చేన్‌ అధికారంలోకి రాగా, అమెరికాలో ట్రూమన్‌ అనంతరం ఐసెన్‌ హోవర్‌ అధికారం చేపట్టారు. రష్యా ధర్మోఅణుబాంబు తయారుచేయడంతో అందులోనూ గుత్తాధిపత్యం సడలిపోయినతర్వాత, అనేక దేశాలు అణుశక్తిని అభివృద్ధిచేయాలనే ఆసక్తిని గమనించి 1946 అణుశక్తిచట్టంలో ప్రభుత్వ నియంత్రణను తగ్గించాలని భావించారు. ఐరా.సమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీలో 1953 డిసెంబర్‌ 8న “శాంతికోసం అణువు" అనే ప్రతిపాదన చేసారు. అణుశక్తి చట్టాన్ని 1954లో సవరించడంవలన అణుశక్తిరంగంలో ప్రవేటు వ్యాపారానికి అనుమతిచ్చారు. అమెరికా, తన మిత్రదేశాలకు అణుపరికరాలు పదార్భ్ధాలును అందచేయడానికి చట్టం అనుమతించింది. 26 దేశాలు అమెరికాతో అణుసహకార ఒవ్పందాలు చేసుకున్నాయి. అనేక ప్రజాస్వామ్య దేశాలు అణునహకారం పొందటంళో, అనాటి ప్రచ్చన్న యుద్ధ వాతావరణంలో అమెరికాకు ప్రధాన ప్రత్యర్థి అయిన సోవియట్‌ రష్యా కమ్యూనిస్టు దేశాలకు అణుసహకారం అందచేసేందుకు ఒప్పందాలు చేసుకుంది. అమెరికా, బ్రిటన్‌కు అత్యధిక ప్రాధాన్యమిచ్చినట్టుగా, కవమ్య్యూనిన్చుదేశాలలో పెద్దది, అధిక జనాభాగల చైనాకు, రష్యా ప్రాధాన్యతనిచ్చింది. చైనాలో 'ప్రజాస్వామ్యాన్నిపారద్రోలి కమ్యూనిజాన్ని స్థిరపచటమే కాకుండా ఉత్తరకొరియా. కాంబోడియా, వియాత్నంలలో కమ్యూనిజం సిరపడటంలో అమెరికాతో చైనా తలపడింది. ఇలాంటి అనేక కారణములవలన సోవియట్‌ రష్యా, చైనాతో అనేక అణు సాంకేతిక సహకార ఒప్పందములు చేసుకుంది. అమెరికా రష్యా, ఫ్రాన్సు, బ్రిటన్‌లవలె చైనా పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశంకాదు. అయితే అమెరికా ప్రజాస్వామ్య దేశాలకు అందచేస్తున్న అణుసహకారమునకు ప్రతిగా సోవియట్‌ రష్యా, కమ్యూనిస్టు చైనాకు పెద్ద ఎత్తున ననన నయన మయ.

100 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష (నియం[త్రణలు లేని) ఈ క్రమంలో అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో అత్యంత సంక్లిషుయిన అణ్వాయుధాల తయారుకు అత్యవసరమైన యురేనియం శుద్ది సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని చైనాకు జారవిడుచుకుంది. చైనా నాయకులు తమ దేశభద్రతకు అణ్వాయుధాలు అవసరమని 1945 లోనే భావించారు. ఈ భావనను 1960లో ఆచరణలోకి తేవాలనుకోవడంతో, సోవియట్‌ రష్యాకు చైనాతో తీవ విబేధాలు ఏర్పడ్డాయి. సోషలిజం సిద్ధాంతంతో సోవియట్‌ రష్యా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక దేశాల నాయకులను తనకు అనుకూలంగా ఉసయోగించుకోగలిగింది. అటువంటి సోవియట్‌ రష్యాను ప్రపంచంలో తన అణు-రక్షణ సాంకేతిక సహకార ఒప్పందాలు, విధానాలతో నంచించిన ఏకైక దేశం చైనా. సోవియటొ అణుసాంకేతిళ పరిజ్ఞానంతో ఎటువంటి కష్టనష్టములను ఎదుర్కొనకుండా ప్రపంచంలోనే చాలా తేలికగా అబ్వన్ర శక్తిని పొందిన ఏకైక దేశం చైనా 1967లో ధర్మో అణుబాంబును కూడా పరీక్షించింది. 1969 సంవత్సరములో రష్యా - చైనా దేశాల సైన్యాలు 4300 కి.మీ.లు విస్తరించి వృన్న సరిహద్దులలో '“ఉజోం” వద్ద తలపడ్డాయి. ఈ ఉద్రిక్తత ఏనాడూ యుద్ధరూపం ధరించనప్పటికీ 1980 వరకూ అలాగే కొనసాగింది. 1997 నవంబర్‌లో రష్యా అధ్యక్షుడు బోరిస్‌ ఎల్సిన్‌ చీజింగ్‌ పర్యటన సందర్భంగా చైనా అధ్యక్షుడు జియాంగ్‌ జెమిన్‌తో చైనా- రష్యాల సరిహద్దు వివాదానికి తెరదించుతూ ఒక చారిత్రాత్మక ఒప్పందం నంతకం చేసారు. తమమధ్య్య సైనిక-రాజకీయ-వాణిజ్య సంబంధాలు మెరుగుపరచుకునేందుకు ఉద్దేశించిన సంయుక్త విధాన ప్రకటనపై రష్యా-చైనా నేతలిరువురూ సంతకాలు చేసారు. ఇతరులు “జాడ” తెలుసుకోవడానికి వీలులేని అణు జలాంతర్గాములను రష్యా నుండి చైనా సేకరిస్తోంది. గ అమెరికొలో చైనా అణువిధానం

• 1949 అక్టోబరు నొటికి చైనాలో అత్యధిక భూభాగం, కమ్యూనిస్మల వళంకాగా, అప్పటివరకు చైనాను పరిపాలించిన చైనా జొాతీయనాయకుడు చలల లలల నవనవ

ఖారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు నమీక్ష 101 చాంగ్‌-కై-షేక్‌ చైనా ప్రధాన భూభాగమునకు దూరంగా వున్న తైవాన్‌ ద్వీపానికి పారిపోయి అక్కడ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరిచారు. త్తైవాన్‌ను ఆక్రమించాలని చైనా 1950 దశకంలో అనేకసార్లు ప్రయత్నించింది దీనికి అమెరికా అడ్డుపడింది. చాంగ్‌ శై-షేక్‌ ప్రభుత్వమే అసలైన చైనా ప్రభుత్వం అనే వాదన చేసింది. కమ్యూనిస్టు చైనాను గుర్తించటానికి తిరస్కరించింది. “వీటో” సభ్యత్వంనకు సహితం తైవాన్‌ అసలైన చైనాగా ప్రాతినిధ్ధం వహించింది. 1964లో చైనా ప్రారంభించిన అణుపరీక్షల పరంపర అలాగే కొనసాగించింది. ధర్మో అణుబాంబుతో నహా డజను త్తిణుపరీక్లలు నిర్వహించటంతో, చైనాను విన్మరించటం అమెరికాకు అసాధ్యమయిపోయింది. 22 సంవత్సరాలుగా అనుసరిస్తున్న వైఖరిని అమెరికా పూర్తిగా సడలించింది. అవెంరికా విదేశాంగముండ్రి తనీంజల్‌ బీజింగ్‌ వెళ్ళి చైనాకు భద్రతామండలిలో 'వీటో' సభ్యత్వం కట్టబెట్టటం గురించి చర్చించారు. ఆ ప్రకారం చైనా 1971లో వీటో సభ్యదేశమయింది. | తైవాన్‌ ఎన్‌.పి.టి.లో సభ్యదేశం మరియు అణుకార్యశక్రమం యావత్తూ అంతర్జాతీయ అణుశక్తిసంస్థ నియమాలకు లోబడి వున్నప్పటికీ అంతర్జాతీయ అణుశక్తిసంస్థ 1972లో కైవాన్‌ను బహిష్కరించి చైనాను గుర్తించింది. 1-1-1979 లో అమెరికా, చైనాను అధికారికంగా గుర్తించింది. 1979లో సాధారణ సంబంధాల పునరుద్ధరణ ప్రకటన వెలువడింది. కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వాన్ని చట్టబద్ధ ప్రభుత్వంగా గుర్తించింది. షాంఘై ప్రకటన ఫలితంగా తైవాన్‌ ఐ.రా.నమితిలో తన స్థానాన్ని కోల్పోయింది. 1979 ప్రకటనతో తైవాన్‌ను ప్రవంచబ్యాంకు, అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధిలనుంచి తొలగించారు. 1985లో అమెరికా- చైనా ల మధ్య శాంతియుత అణుసాంకేతిక నహకారం గురించి విస్తృతమైన ఒవ్పందం కుదిరింది. తాత్కాలికంగా ఈ ఒప్పందం నిలిపివేసినప్పటికీ ఇటీవల దీనిని పునరుద్దరించారు. పాకిస్తాన్‌-ఇరాన్‌లకు అణఖుసాంకేతిక పరిజ్ఞానం 'అమ్మటంను చైనా నిలిపివేసిందని అమెరికా ప్రభుత్వం ఒక సర్టిఫికేటును 1997 సెప్టెంబరులో జారీచేసింది. దీనివలన చైనాతో “అణు” బంధాలు పెంచుకోవటానికి అంగీకరించినట్టయింది. అమెరికా 'వ్రభుత్వం నర్టిఫికేటు జారీ అయితే వెస్పింగ్‌ కార్పోరేషన్‌ జనరల్‌ ఎలక్టిక్‌ కంపెనీ నివా లలలనా నాననా అనాలా నలననని కనాలని నొనానానన్తుకెనుాననునననననను నా నానునననాననుా మనమును నాకము

102 ఖారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఇక అడ్డంకులు వుండవు.

భారతదేశం వాతావరణ పరిశోధనలకు గాను ఒక సూపర్‌ కంప్యూటద్‌ కావాలని అమెరికాను కోరింది ఈ సూపర్‌ కంప్యూటర్‌ను వాతావరణ పరిశోధనలకు కాకుండా, అణు సామార్థ్యంను పెంచుకోవడానికీ ఉపయోగించుకోగలదని అభిప్రాయంతో సూపర్‌ కంప్యూటర్‌ను అమ్మటానికి నిరాకరించింది. అమెరికా నుండి చైనా ఒక్క 1096 సంవత్సరములో 43 సూపర్‌ కంప్యూటర్లు కొనుగోలు చేసింది. చీటి సహాయంతో చైనా తన అణ్వాయుధ సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని పటిష్టం చేనుకుంటోంది. అమెరికా నర్టిఫికేటు జారీ చేయడంవలన ఆత్యాధునిక అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానానికి మార్గం పొందటానికి చైనాకు మరింతగా సుగమం అయింది, భారతదేశం యెడల చైనా అణువిధానం

1949లో చైనాలో కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వం ఏర్పడినపుడు, దానిని గుర్తించిన మొదటి దేశం బర్మా కాగా దెండవది భారతదేశం, చైనాకు వీటో సభ్యత్వం ఇవ్వాలని భారతదేశం ఐ.రా.నమిళతిలో అనేకసార్లు డిమాండ్‌ చేసింది.

1949లో భారత్‌-చైనాలమధ్య టిబెట్‌ న్వతంత్ర దేశంగా వుండేది. అప్పట్లో టిబెట్‌పై భారతదేశానికి అనేక రక్షణ హక్కులు-అధికారాలు వుండేవి. చైనాలో కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వం అధికారంలోక్ష వస్తూనే 1949లో చైనా 'సైనికదళాలను టిబెట్‌లోకి పంపించింది. అయినప్పటికి భారతదేశం, చైనా యెడల ఉదారంగా వ్యవహరించింది. భారత్‌చైనా సంబంధాలలో 1950 దశకం నుండి హింథీ చీనీ భాయి భాయి శకం ప్రారాంభముయింది. టిబెట్‌ పై అధికారం సుస్థిరం అయ్యాక చైనా వికృత దృష్టి భారతదేశంపై పడింది. 1956 జనవరి 23న చైనా ప్రధాని, భారతప్రధాని నెహ్రూకు ఒకలేఖ రాసారు. భారత్‌-చైనా సరిహద్దు సక్రమమయినది కాదని ఆ లేఖ సారాంశం, 1959 నుండి చెదుర్తుముదుకు సంఘటనలకు పాల్పడిన చైనా 1962 సెప్టెంబర్‌లో సరిహద్దు ఉల్లంఘనకు పాల్పడట 0౦తో ఉ ద్రిక్షవ రిస తి బర్బడీంది. 1962 అక్టోబర్‌లో చైనా భాక్‌ఎత్తున దండయాత్ర భాదతదేశంసై నన కక

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 103 దండయాత్ర చేసింది. చైనా మొదటిదెబ్బకే 41 స్తావరాలు కూలిపోయాయి. ప్రపంచంలో కీలకమయిన కొద్ది భూక్షేత్రాలలో ఒకటయిన అక్సాయ్‌చిన్‌ క్షేత్రాన్ని చైనా ఆక్రమించింది. అలాగే ఈశాన్య భారతం అస్సాం, చైనా దాడికి గురయింది. తేజపూర్‌ పట్టణం అస్తవ్యస్తమయింది.పౌరులకు, ప్రాణాలకు, ఆస్తులకు ప్రభుత్వం ఇక రక్షణ కల్పించలేదని అంతకు రెండురోజుల ముందు ప్రకటించారు ఫైళ్లను తగులబెట్టి డిప్యూటీ కమీషనరు పారిపోయాడు. జైలులో వున్న ఖైదీలను విడుదల చేసారు. బ్రెజరీలలోని కరెన్సీనోట్లకు నిప్పంటించి మసిచేసారు. ఈ సంక్షోభ నమయాన భారతపవ్రజా హృదయం అస్సాం ప్రాంత ప్రజలకోనం ఆవేదన పడుతున్నదని, భారతప్రదాని పండిత నెహ్రూ రేడియో సందేశంలో పేర్కొన్నారు 1962 నవంబరు 21న చైనా తనంతటతానే యుద్భాన్ని విరమించినట్లు ప్రకటించింది, బర్మా కాంబోడియా, శ్రీలంక, ఘనా, ఇండోనేషియా మొదలగు దేశాలు చేసిన సూచనలను భారతదేశం సంపూర్ణంగా ఆమోదించింది. అయితే చైనా అంగీకరించడానికి నిరాకరించింది. ఈ యుద్ధంలో చైనా 37,155 కి.మీ. భూభాగాన్ని అ(గ్రమించింది. 1948లో పాకిస్తాన్‌ ఆక్రమించిన ఆగక్రమిత కాశ్మీర్‌ 78,114 చ.కి.మీలలో 5,180 చ.కి.మీ భూభాగాన్ని చైనాకు ధారాదత్తం చేసింది పాకిస్తాన్‌తో చైనా రోడ్డు సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకుంది. ఇందువలన పాకిస్తాన్‌కు నిరంతరంగా ఆయుధాలు సరఫరాచేయడం వేగవంతమయింది. అటువంటి చైనా 1964 అక్టోబర్‌ 16న అణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించింది. 1965 ఆగస్టు 5న పాకిస్తాన్‌ -భారతదేశంపై దండయాత్రచేసింది. భారతదేశం మొదట్లో చాలా గడ్డు పరిస్థితిని ఎదుర్కొంది. ఆసమయంలో టిబెట్‌-సిక్కిం సరిహద్దులో కొన్ని స్థావరములను తొలగించాలని, తప్పిపోయిన తమ గొరైలను, యాక్‌లను అప్పగించాలని, లేనట్లయితే భారతదేశం పై రెండవ యుద్ధరంగాన్ని (ప్రారంభిస్తానని చైనా హెచ్చరించింది. అందువలన 1965 యుద్ధంలో తూర్పు పాకిస్తాన్‌పై, బాంబుదాడి జరపడానికి భారతవైమానిక దళానికి ప్రధాని శాస్రీజీ అనుమతించలేదు. మనం నిగ్రహంతో వ్యవహరిద్దాం అప్పటికీ చైనా జోక్యం చేసుకుంటే అపుడు దాడిచేద్దాం అని భారత వైమానికదళ ప్రధానాధికారి ఎయిర్‌ లతలా

104 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వభమారతళదననంన త్ర అన్నాము

1367లో చైనా ధర్మోఆణంబాంబు ప్రరిక్లించ్లిన అనంతర౦ భారతదేశం పై దాడిచేయబోయింది, 1369లో భారత రాయబారులను హింసించి చైనానుండి వెళ్ళగొట్టింది, 1971 నంవత్సఠళములో బంగ్లాదేశ అవతరణ నందర్భంలో భారత-పాకిస్తాన్‌లవముధ్య జరిగిన యుధ్ధంలో చైన్మా పాకిస్థాన్‌కు మద్దతు ప్రకటించింది. బంగ్లాదేశ్‌కు ఐ.రా.సమితిలో సభ్యత్వం ఇచ్చేందుకు, ఉద్దేశించిన తీర్మానాన్ని భారతదేశం మరో 3 దేశాలతో తీర్మాన సంఖ్య ఎస్‌/107771 ను ప్రవేశపెట్టినపుడు, 1971లో “వీటో” నభ్యత్వం పొందిన చైనా, భారతదేశం ప్రవేశపెట్టిన తీర్మానమునకు వ్యతిరేకంగా చైనా తాను మొదటిసారిగా “వీటో” వినియోగించింది. చైనాతో “టిచెటో విలీనాన్ని భారతదేశం గుర్తించింది. కాని 1975 లో భారతదేశంలో సిక్కిం విలీనాన్ని గుర్తించని ప్రపంచంలో ఏకైక దేశం చైనా భారత విదేశాంగమంత్రి, 1979లో చైనా పర్యటిస్తున్నపుడు, భారత మిత్రదేశమైన వియత్నాంపై దాడిచేసి, ఆదేశ భూభాగములను ఆక్రమీంచింది. 1886లో అరుణాచల్‌ ప్రదేశ్‌లో తవాంగ్‌ జిల్లాలోకి కొద్దికిలోమీటర్ల మేరకు చైనా చొచ్చుకొని వచ్చింది. 19391 మే21 న రాజీవ్‌హత్య జరిగింది కాగా భారత రాష్ట్రపతి చైనాలో పర్యటిస్తున్నపుడు అనగా 1992 మే 21న చైనా బహుశా అమెరికా, రష్యాలు కూడా పర్‌క్షించని 1000 కిలో టన్నుల శక్తివంతమైన సాధారణ అణుబాంబును పరక్షించింది. అణు పరీక్షలు నిర్వహించడంలో, అణ్వాయుధాలు తయారుచేయడంలో భారత రాజకీయవ్యవస్థ వైఫల్యాన్ని 1992 మే 21న అణుబాంబు నిర్వహంచడంద్వారా చైనా అసహస్యం చేసింది.

1997 ఫిబ్రవరి 4-18 లమధ్య చైనా స్టైనికులు కనీనం 6సౌర్పు హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌ సరిహద్దుల్లోని భారత్‌ భూభాగంలో8 (ప్రవేశించ్చి ఫోటోలు తీసారని పైగా తెల్ణజండాలను చూపించడంతో, భారత్‌ సైనికులు వారిమీద ఎటువంటి చర్య తీనుకోలేదని, వారు సురక్షితంగా బైనాక్సు తిరిగివెళ్ళారని భారత్‌ విదేశీ వ్యవహరాల మంత్రి 1997 ఫిబ్రవరి 26న ప్రకటించారు. భారతదేశ నగరాల పైకి 'టిెటొలో గురిపెట్టిన చైనా ధర్మో అణు క్షిపణులు

1949లో చైనా, టిబెట్‌ ఆశక్రవుణను వ్యతిరేకిస్తూ, కాలవరిమితిలేని నిర్భందానికి గురయి మరణించిన, (ప్రభుత్వ నిర్ణక్ష్యధోరణివలన ప్రబలిన న్‌ న!

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 105 కరువుకాటకముల వలన గత 50 సం॥లలో 10 లక్షల మంది టిబెటీయులు హతులయ్యారు టిబెట్‌ జాతీయుల సంఖ్య పెరగకుండా వుండేందుకు బలవంతపు కుటుంబనియంత్రణ ఆవరేషన్గు, అబార్జన్గు అమలుచేస్తాంది, అదేనమవముయంలో ప్రభుత్వ కార్యకలాపముల 'నిర్వాహణ పేరుతో "50 లక్షలమంది చైనీయులు టిబెట్‌లో నివాశమేర్చరుచుకున్నారు. 1949 నుండి 5400 కోట్ల డాలర్ల కలప కొట్టివేసారం. వ్యూవోత్మళ (ప్రాధాన్యమున్న 60 .ఖనిజాలు టిబెటాలో లభ్యమవుతున్నాయి. కేవలం. టిబెట్‌లో బంగారాన్ని వెలికితీయడానికి 60,000 మంది చైనా కార్మికులను టిబెట్టకు రప్పించారు. టిబెట్‌లో విస్తారంగా యురేనియం లభిస్తుంది. టిబెట్‌లోని “ఆమ్హ్‌'లో అణుబాంబు పరీక్షాకేంద్రాన్ని చఛ్రైనా నిర్మించింది. టిబెట్‌ తూర్పు, ఈశాన్య (పాంతాలలోకి అణువ్యర్ధపదార్ధములను గత 10 సం॥లుగా వదలివేస్తున్నట్ట చైనా ఒప్పుకుంది. చైనాకున్న అణుక్షిపణులలో 25% టిబెట్‌లో వుండగా, వాటిలో చాలావరకు భారతదేశ నగరాలన్నింటిపై గురిపెట్టబడి వున్నాయి.

అనానననననానదననననననననన ననన ననన అణునిరాయుధీకరణ ఒప్పందములు - అణ్యాయుధీకరణ ఎ) స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధం (-10-1958) అమెరికా, రష్యా, మరియు బ్రిటన్‌ దేశాలు అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా స్వచ్చందంగా నిషేద విధించుకున్నట్లు ప్రకటించాయి. ఇది 1958 అక్టోబరు నుండి అమలులోకి వచ్చింది. (స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేదం అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లు అధికారికంగా 1503 అణుపరీక్షలు నిర్వహించినట్లు ప్రకటించాయి). స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధం వెనుక గల లక్ష్యం : - 1958 నాటికి అమెరికా 194 సార్షు, రష్యా 84 సార్గు బిటన్‌ 21 సార్గు అణుసరీక్షలు నిర్వవాంచాయి. అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లు అప్పటికీ ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్షలను నిర్వహించివున్నాయి. (ఫ్రాన్సు వరిస్థితి వేరు, ఫ్రాన్సులో రాజకీయ అస్థిరత రాజ్యమేలుతోంది. ఫ్రాన్సుకు అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానం వున్నప్పటికి అణ్వాయుధాల తయారీకి అవరోధంగా రాజకీయ అస్థిరత రాజ్యమేలుతోంది, ఫ్రాన్సు దేశ భద్రతకు అణ్వాయుధాలు తయారు తప్పనిసరి అని చెప్పినవారు జనర్‌ డిగాలి కారిన

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 107 మార్పులతో రాజ్యాంగాన్ని 1958 సెప్టెంబర్‌ 28న 80% ఓట్లతో ఆమోదించటంతో ఫ్రాన్సు అణ్వాయుధాల తయారీకి గల రాజకీయ అవరోధం తొలగిపోయింది. ఫ్రొన్సును నిరోధించటానికిగాను అప్పటికే 299 అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన అమెరికా, రష్యా, (బిటన్‌లు స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధమును 1958 అక్టోబర్‌ నుండి పాటిస్తున్నట్లు ప్రకటించాయి. తద్వారా అంతర్జాతీయంగా ఒత్తిడివచ్చి ఫ్రాన్సు అణుపరీక్షల నిర్వహించకుండా వెనకంజ వేన్తుందని ఈ దేశాలు భావించాయి. లక్ష్యాన్ని సాధించటంలో విఫలమయిన స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధం

జనరల్‌ డీగాలె నాయకత్వానగల ఫ్రాన్సు, అమెరికా-రష్యా-బ్రిటనదేశాల ప్రతిపాదిత స్వచ్చంద అణుపకీక్షల నిషేధాన్ని తిరస్కరించింది. 1960 ఫిబ్రవరి 13న ఫ్రాన్సు మొదటి అణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించింది. స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధాన్ని వదిలిపెట్టిన రష్యా

1960లో ఫ్రాన్సు ౩ అణుపరీక్షలు, 1961లో 2 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. దీనితో 19568 అక్టోబరు నుండి పాటిస్తూ వచ్చిన స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధాన్ని సోవియట్‌ రష్యా న్వచ్భందంగా ఉల్లంఘిస్తూ ఒకే సమయంలో అనేకచోట్ల అణుపరీక్షలు జరిపింది.

ప్రవంచంలోనే అత్యంతళక్తివంతమైన, 25 టన్నులు బరువుగల ధర్మోఅణుబాంబును నోవయా జమల్దావద్ద రష్యా 1961 అక్టోబర్‌లో పరిక్షించింది. దీని పేలుడుశక్తి 58000 కిలో టన్నులు. వ్రవంచంలో నేటికీ అత్యధిక పేలుడుశక్తిగల అణ్వాయుధం ఇదే. రష్యా కేవలం 3 నెలల వ్యవధిలో 55 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధాన్ని ఉల్లంగించటంలో రష్యాను అనుసరించిన అమెరికా, బ్రిటన్‌లు

లాలా

108 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అమెరికా 10 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. తర్వాత కాలంలో బ్రిటన్‌, అమెరికాను అనుసరించింది. కనిపించకుండాపోయిన స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధం రష్యా, అమెరికా బ్రిటన్‌ దేశాలు జరిపిన అణుపరీక్షలు రేపిన దూళిలో స్వచ్చంధ అణుపరీక్షల నిషేధం కలసిపోయింది. బి) పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం (5-8-1963) వాతావరణంలోను, అంతరిక్షంలోనూ, నీటిఅడుగుభాగమున అణుపరీక్షలు జరపటాన్ని నిషేధించే ముసాయిదా ఒప్పంధాన్ని అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు రూపొందిచాయి. విక్షక అణుసరీక్షల ని షేధ ఒప్పందం ప్రధాన లక్ష్యాలు ఫ్రాన్స్‌ - భారక్‌- చైనాలు 1960 దశకం ఆరంభంనాటికి అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు అణ్వాయుధాల తయారు సామర్ధ్యంనకు చేరువగా వున్నాయని అమెరికా, రష్యా గుర్తించాయి. ఇణుపరీక్షలు నిర్వహించటంలో ఫ్రాన్సు సాధిస్తున్న అణ్వస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞాన ప్రగతిని నిరోధించాలని తలపోసాయి. భారత్‌-చైనా దేశాలు అఖుపరీక్ష్తలు జరవకుండా [ప్రాధమిక దశలోనే నిలివివేయాలనే లక్ష్యంతో పాక్షిక అణువరీక్షల నిషేధ ఒన్పందంను రూపొందించాయి. పాక్షిక అఖుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందమును తిరస్కరించిన ఫ్రాన్సు, చైనా స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధాన్ని తిరస్కరించినట్లే పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందమును కూడా ్రాన్సు తిరస్కరించింది. ఫ్రాన్సు అణు పరీక్షల సాంకేతిక వరిజ్ఞాన ప్రగతికి ఈ ఒవ్పందం వ్రతిబంధకము కాగలదని జనరల్‌ డిగాలె భావించారు. అనంతరకాలంలో ఫ్రాన్సు అణుపరీక్షలు నిర్వహాంచడంలో బ్రిటన్‌ను అధిగమించింది.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 109

1974లో (ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికయిన గిస్కార్డ్‌ ఫ్రాన్సు పాక్షిక అణుపర్‌క్షల నిషేధ ఒప్పందానికి కట్టుబడివుండగలదని ప్రకటించారు.

ఫ్రాన్సు అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని అణుబాంబులు తయారుచేయడాన్ని చైనా నాయకులు బహిరంగంగా బలపరుస్తున్నారని సోవియట్‌ యూనియన్‌ పత్రిక ప్రతినిధి ఘకోల్‌ చైనాను తీవ్రంగా విమర్శించారు. పాక్షిక అణుపరిక్షల నిషేధ ఒవృందమును చైనా నిర్ధ్రందంగా తిరస్కరించింది. బ్రిటన్‌ వాతావరణంలో నిర్వహించిన అణుపరీక్షలు 21 కాగా చైనా 1980 నాటికి వాతావరణంలో 23 అణువరీక్షలు నిర్వహించింది. అనంతరం వాతావరణంలో అణువరీక్షలు నిర్వహించబోనని చైనా 1986లో ప్రకటించింది.

పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేయడానికి పాకిస్తాన్‌ నపాతం' తిరస్కరించింది. 1963 నుండి నేటివరకు అదే విధానామును కొనసాగిస్తోంది. ఇందువలన పాకిస్తాన్‌ ఎపుడైనా హఠాత్తుగా అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించే అవకాశంను తనచేతిలోనే వుంచుకున్నట్టయింది. పాక్షిక అణుపరీక్ష్తల నిషేధ ఒప్పందం వలలో చిక్కుఉన్న భారతదేశము

పాక్షిక అణువపరీక్షల నిషేధం ఒవ్పృందం (ప్రకారం వాతావరణంలో, అంతరిక్షంలో, నీటి అడుగుభాగంలో అణువరీక్షలు నిర్వపాంచరాదు. (అణ్వ(్రదేశములుగా ప్రకటించబడిన దేశాలన్నీ తమ మొదట అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. వాతావరణంలోనే) 1362 సంవత్సరాంతమునకు అమెరికా 300 అణుపరీక్షలు నిర్వహించగా అందులో 211 అణుపరీక్షలు వాతావరణంలో నిర్వహించినవే. సోవియట్‌ యూనియన్‌ నిర్వహించిన 209 అణుపరీక్షలలో 207 అణుపరీక్షలు వాతావరణ 9లో జరిపినవే.

ప్రవంచ అతిపెద్ద ధర్మో అణుబాంబును రష్యా వాతావరణంలోనే పరీక్షించింది.

110 "భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వాతావరణంలో జరిగినవే. 1974 నుండి పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందానికి కట్టుబడిండగలనని ఫ్రాన్స్‌ ప్రకటించింది. అప్పటికి ఫ్రాన్స్‌ మొత్తం 57 అణుపరీక్షలు నిర్వహించగా అందులో 45 అణుపరీక్షలు వాతావరణంలో జరిపినవే 1963లో పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన బ్రిటన్‌ అన్నటికి 23 అణుపరీక్షలు నిర్వహించగా అందులో 21 అణువరీక్షలు వాతావరణంలో నిర్వహించింది. వాతావరణంలో అణుపరీక్షల నిర్వహించడం సులభం, ఈ విధానం వలన అమెరికా, రష్యా దేశాల “నిఘాను చాలావరకు అధిగమించవచ్చు భూగర్భ అణువరీక్ష జరివినట్టయితే ముందుగా పరీక్షించటానికి తయారుచేసిన అణుబాంబును భూమిలో పెట్టేందుకుగాను భూమిలో డ్రిల్లింగ్‌ తదితర పనులు చేయవలసి వుంటుంది. ఈ కార్యక్రమాలను అమెరికా, రష్యా దేశాల సైనిక ఉపగ్రహములు వసిగట్టే అవకాశం వుంది (ప్రజాస్వామ్య విధానం అనుసరించే ఏ అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశమైనా అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా వాటిపై ఒత్తిడి "పెరుగుతుంది. అందువలన రాజకీయంగా అధిగమించలేని అవరోధములవలన

• ఆదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం కష్టమవుతుంది. రంలో రణుపరిక్ష జరిపే ప్రక్రియ ఇందుకు విరుద్ధం. త్‌ గాల సాకు ల అణువరెక్ష విజయవంతమయే్యేంతవరక్రు జరిగే అంతా నిఫ ఇంచుళుట ష్‌ బ్‌ ల్‌ నిర్వహించవచ్చు. అందువలనే అభివృద్ధి 0 న్న దేశాల 'అణు అవకాశాలు దెబ్బతీసేందుకే పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేద ఒప్పందాంను అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లు రూపొందించాయి 1962లో చెనా దండయాత్రలో ఘోర తన సమున్నత అణు సాంకే ఈల్‌ ఘోరపరాజయం పాలయిన భారత దేశం అణు 7

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షైష1 ఉపయోగించకుండా నిరోధించేందుకు అమెరికా, రష్యాలు పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధం ఒప్పందంలో భారతదేశాన్ని ఇరకరించాయి.

1963 ఆగస్టు 5నమాస్కాలో పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై పండిత నెహ్రూ నాయకత్వం సంతకం చేసింది. దీనివలన వాతావరణంలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించే 'మహదవకాశమును' భారత దేశం కోల్పోయింది. అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌ తో పాటు చైనా కూడా తమమొదటి అణుపరీక్షలు మరియు ధర్మో అణుపరీక్షలను కూడా వాతావరణంలో నిర్వహించింది. శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ నాయకత్వంలో భారతదేశం 18-5-1974 న భూగర్భ అణుపరీక్ష నిర్వపించింది.1974లో ఒక నందర్భంలో వ్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ మాట్లాడుతూ 1963 లో పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పంధంపై (పండిత నెహ్రూ నాయకత్వం) సంతకం చేయనట్లయితే భారతదేశం 1964లోనే అణు(బాంబు) పరీక్ష నిర్వహించేది అని అన్నారు.

18-8-1964న భారతదేశంలో అణుపరీక్షలకు అవసరమయిన ప్లూటోనియం కర్మాగారం పనిచేయడం ప్రారంభించింది. 27-11-1964న భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలని ప్రధానమంత్రి శాస్రిజీ నిర్ణయించారు. అయితే 1963 పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం భారతదేశానికి రాజకీయంగా సులభపద్ధతిలో అణుపరీక్షలు సాధ్యమయ్యే సాంకేతిక అవకాశములను హరించివేసింది. ఈ ఒప్పందంపై పండిత నెహ్రూ నాయకత్వం సంతకం చేయనట్ట్లయితే ప్రధానమంత్రి శాస్రీజీ్‌ డా హోమీభాభాల రాజకీయ, వైజ్ఞానిక మార్గదర్శకత్వంలో భారతదేశం 1964లో అణుపరీక్ష నిర్వహించేది. 1963 పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం సులభమయిన సాంకేతిక పద్ధతులను భారతదేశానికి హరించివేయడం వలన, (1966 జనవరిలో) ప్రధానమంత్రి శాస్రీజ, డా. హోమీభాభా ఇద్దరూ హఠాత్తుగా మరణానికి గురయ్యారు. శ్రీమతి గాంధీ నాయకత్వం 1971 లో అణుపరీక్ష జరిపేందుకు నిర్ణయం తీసుకుంటే 1974 లో సుసాధ్యమయింది. ప్రజాస్వామ్య భారతదేశంలో అణుపరీక్షల నిర్వాహణ అణుబాంబుల తయారులో ఇప్పటికీ లతతతలతతతలలాతతతతనావ

112 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ప్రతిష్టంభన కొనసాగుతుండటం ఏమాత్రం ఆశ్చర్యకరం కాదు పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం చట్టబద్ధతను భారతదేశం ప్రశ్నించాలి

1993 డిసెంబర్‌ 7న అమెరికా ఇంధన కార్యదర్శి మాట్టాడుతూ 1963-1990 మధ్యకాలంలో 204 రహస్య అణుపరీక్షలు జరిగినట్లు వెల్లడించారు. 1963 అక్టోబర్‌ 10 నుండే పాక్షిక అణుపర్‌క్షల నిషేధ ఒప్పందం అమలులోకి వచ్చింది అనేది గమనార్హము. 1958 ఐక్యరాజ్యసమితి నిపుణుల సమావేశం 1.5 కిటోటన్నుల పేలుడును కూడా కనుగొంటుంది.) పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత జరిగిన అణుపరీక్షలయినందువలన, ఇవి నిషేధిత విధానాలతో జరిపిన అణుపరీక్షలుగా భావించవచ్చు. ఇవి భూగర్భ అణుపరీక్షలయితే వాటిని గురించి దాచాల్సిన అవసరం అమెరికాకు ఏముంది?

పాక్షిక అణుపరీక్టల నిష్నేధ ఒవ్పందమునకు గ్యారంటీదారయిన అవెంరికాయే ఒవ్పందనియువం, నిభబందనలను ఉల్సంవంంచినట్టు _ఏయటపడినతర్వాత, పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం చట్టబద్ధతను సమీక్షించే అధికారం భారతదేశంలో ఇప్పటి ప్రభుత్వానికి వుంటుంది ఉదా ఆగస్టు 4న కౌలాలంపూర్‌ పర్యటనలో ప్రధాని పి.వి.నరసింహరావు ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ డిప్లమసీ అండ్‌ ఫారిన్‌ రెలేషన్స్‌'లో ప్రసంగిస్తూ గతంలో తారాపూర్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లకు అవసరమయిన అణు ఇంధనాన్ని సరఫరా చేయడానికి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న అమెరికా, తర్వాత ఆణుఇంధన సరఫరాను మధ్యలో విరమించుకుంది. తరువాత దీనికి పరిష్కారం సాధించగలిగామని చెబుతూ. వ్రిన్‌రాన్‌ ఒప్పందానికి ఇది వర్తిన్తుంది. ఈ నమన్య పరిష్కారానికి ఏదో ఒక మార్గాన్ని కనుగొంటాం. తవ్పకుండా సోధ్యం చేస్తాం. అయితే ఎవడు, ఎలాంటిదన్న విషయం చెప్పలేనన్నారు. ఒక్ష ప్రభుత్వ హయాంలో క్రుదిరిన ఒప్పందాలను, సమీక్షించే అధికారం, హక్కు తరువాత ప్రభుత్వాలకు ఉంటుందని పేర్కొన్నారు. పాత ప్రభుత్వాల నిర్ణయోలను, కొత్త ప్రభుత్వాలు తిరగదోడతాయి. ఇటువంటివాటిని మనం అంగీకరించక తప్పదు. అయితే ఏదో పెద్ద లొసుగులుంటే తప్ప పాత ననన క కన

ప్రభుత్వ విధానాలను, యధాతధంగా కొనసాగించటం సంప్రదాయం అని అన్నారు. పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంను రూపొందించిన దేశమే ఒప్పందంను ఉల్గంఘీంచినట్టు న్పష్టమయిన తర్వాత ఇక పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందమునకు చట్టబద్ధత ఎక్కడుంది? సి అబ్వన్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒస్పందము 1-7-1968

అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌ ఫ్రాన్స్‌లు అభివృద్ధి చెందినదేశాలు, వీటికి భిన్నంగా చైనా పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆసియా దేశం. చైనా 1964 అక్టోబర్‌ 16న అణుపరీక్ష నిర్వహించింది. దీనవలన అణునిరాయుధీకరణ ప్రక్రియ యావత్తు గొడి' తప్పినట్లు భావించాయి. “అయ్యిందేదో అయ్యింది. అణ్వస్తదేశాలు ఇకచాలు” అని అగ్రదేశాలు తలపోసాయి. అదేనంవత్సరము జెనీవాలో అణ్వ(న్త్రవ్యావ్తీ నిరోదక ఒవ్పందమును రూపాందిచటానికి చర్చలు ప్రారంభమయ్యాయి. పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం వాతావరణం, అంతరిక్షం, నీటి అడుగుభాగమున అణుపరీక్షలు జరపడాన్ని నిషేధించింది ఇక అణుపరీక్షలు జరిపే ఒకే ఒక అవకాశం భూమిలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించటం మాత్రమే మిగిలివుంది. అజ్వ్రవాప్తి నిరోధక ఒప్పందంలో భూమిలో అణుపరీక్ష నిర్వహించటాన్ని కూడొ నిషేధించారు.

అణు పరీక్ష ఏవీధంగానూ జరపకూడదు అనే .నిషేధము విధిస్తునే ఆ నిబంధన తమకు వర్తించని పద్ధతిలో అణ్వ'స్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును 1968 జూలి 1 నాటికి నంతకాల కు సిద్ధం చేసారు. అబ్వస్త్ర వ్యాప్తినిరోధక ఒప్పందంలో 9వ ఆర్టికల్‌లో ౩వ పేరా ప్రకారం 1) 1967 జనవరి 1 నాటికి అణ్వాయుధాన్ని తయారుచేసి పరీక్షించిన లేదా అణువిస్ఫోటనం చేసిన దేశం అణ్వస్రదేశంగా సరిగణింపబడుతుంది. 2) అటువంటి అణ్వ్ర్తదెశములు అణ్వస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానమును తమల్‌ తాము బదిలీ చేసుకోవచ్చు. 3) అణ్వస్త్ర దేశములలో అణుసంస్థలను అంతర్జాతీయ అబుజ్తీ సంస్థ తనిఖీ చేయజాలదు. ళు అబ్వన్రదేశములకు ఎగుమతిఅయే్యే ఏ అణువరికరములకు కూడా టి న ననన

114 ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ననన కు పకక. ఎప కనక పు అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ తనిఖీ మరియు భద్రత నియమములు వర్తించవు.

అణ్వ(స్తరహిత దేశములు ఏవిధమయిన అణుపరీక్షలు నిర్వహించరాదు. అణుబాంబు కలిగివుండరాదు. ఏ దేశానికి చెందిన అణ్వాయుధాలు కొనరాదు మరియు తవు అణుసాంకేతిక వ రిజ్ఞానము, అణువరికరవలలు అబ్వ'స్త్రరహితదేశములకు ఎగుమతి అయ్యేటపుడు వాటిని తీసుకున్న దేశం అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ తనిఖీలకు భద్రతానియమాలకు కట్టుబడాలి. అణ్వ(న్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒన్పందమును ధృవీకరించిన దేశము తమవద్ద అణ్వాయుథములను నిలువ వంచకూడదు. ఈదేశాలనుండి ఎగుమతి అయ్యే అణుసాంకేతిక వరిజ్ఞానంను కూడా అంతర్జాతీయ అణుశక్తిసంస్థ పర్యవేక్షణ చేస్తుంటుంది.

ఈ ఒప్పందం 5-3-1970 నుండి అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత ప్రతీ 5 ఏళ్ళకొకసారి సమీక్షించాలని 25 సం॥ల అనంతరం అణ్వ'స్తవ్యాష్టి ఒప్పందం కొనసాగింపు గురించి నిర్ణయం తీసుకోవాలని పై ఒప్పందంలో నిర్ణయించారు.

అణ్వస్త్ర వ్యాప్పి నిరోధక ఒప్పందం మానవజాతి మనుగడకు ప్రాధమిక లక్ష్యమైన అణ్వస్త్ర నిర్మూలనను పూర్తిగా విస్మరించింది.

అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌, ప్రాన్స్‌ మరియు చైనా దేశాల అణ్వాయుధాలకు చట్టబద్ధత కల్పిస్తోంది. అదేసమయంలో అదే ఒప్పందంలో మిగిలిన సభ్యదేశాల భద్రతను విన్మరించి, అ దేశాలు అణ్వాయుధాలు తయారుచేయడాన్ని నిషేధిస్తున్నది. ఈ వివక్షాపూరిత్రమైన అజ్వ(స్రవ్యాస్తే నిరోధక ఒప్పందమును శ్రీమతి

ఇందిరాగాంధీ నాయకత్వంలో భారతదేశము తిరన్కరించింది. శ్రీమతి గాంధీ రూపొందించిన అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక్ర ఒప్పందము వ్యతిరేక వైఖరిని భారతదేశము నేటికీ అనుసరిస్తోంది. దక్షిణాసియా అణ్వస్తరహిత మండలం - ప్రతిపాదన, విశ్లేషణ ' భారతదేశం, పాకిస్తాన్‌, బంగ్లాదేశ్‌ శ్రీలంక, నేపాల్‌ భూటాన్‌ మరియు మాల్దీవులను దక్షిణాసియా దేశాలంటారు. భారత ఉపఖండం అనికూడా అంటారు.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షే15్‌ హిమాలయములకు దక్షిణ భాగమున వున్న భూభాగం యావత్తు 'దక్షిణాసియా'గా "పేరొందింది. దక్షిణాసియా అణ్వస్రరహీితమండల ప్రతిపాదన మొదటసారి 1974 లో వచ్చింది అణ్వన్త దేశాలు తాము చేసిన అణఖుపరీక్షలన్నింటిని శాంతియుత ప్రయోజనాలకుద్దేశించినవిగా చెప్పుకునేవి. భారతదేశం అణుపర్‌క్ష జరపడంతో, అణ్వన్రదేశాలు తమ బాణీని మార్చాయి. అణుపరీక్ష అనేది శాంతియుత (వ్రయోజనాలకు ఉండదని 1974 నుంచే అమెరికా, రష్యాలు అనడం ప్రారంభించాయి. భారతదేశం అణువరీక్ష నిర్వహించటంతో జూల్చికల్‌ ఆలీ బుట్టో నాయకత్వంలో గల పాకిస్తాన్‌ ఐ.రా.నమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీలో దక్షిణాసియా అణ్వస్త్ర రహితమండలం ముసాయిదా తీర్మానాన్ని 1974 నుండి ప్రతి సం॥ము ప్రవేశపెడుతోంది. పాకిస్తాన్‌ తీర్మానం వెనుక అమెరికా ప్రోత్సాహం వుంది. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంలో భారతదేశాన్ని చేర్చే ప్రయత్నాలు విఫలమవడంతో, భారతదేశాన్ని అణ్వ[(న్త రపితం చేయాలనే లక్ష్యంతో దక్షిణానియా అణ్వస్తరహితమండలం ప్రతిపాదనను పాకిస్తాన్‌ నోల పలికిస్తున్నాయి. హిందూ మహాసముద్రాన్ని ఐ.రా.సమితి 1971లో శాంతిమండలంగా ప్రకటించినా, అమెరికా డిగోగొర్షియాలో అణ్వస్త్ర నౌకాదళస్థావరం నెలకొల్పింది. హిందూమహాసముద్రం నుంచే అనేక దేశాలను కలిపే నాకామార్గాలున్నాయి. ప్రపంచ వాణిజ్యమార్గాలను కలిపే సూయజ్‌ కాలువ హిందూమహానముద్రం నుంచే ప్రారంభమవుతుంది. సైనికరీత్యా ఇంత కీలకమయినది కావలడం వలనే హిందూమహానముద్ర తీరదేశాలు స్వాతంత్రం పొందాక కూడా అనేక సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాయి. హిందూమవోనముద్రంలో మారిషన్‌ వుంది. అక్కడ చెరుకుతోటలలో పనిచేయించేందుకు భారతీయులను బ్రిటీష్‌వారు తలరించారు. మారిషస్‌లో భారతీయులు అధిక సంఖ్యాకుల వారు మహాత్మగాంధీ బోధనలతో ప్రభావితులై ఉద్యమాలను నిర్వహించి 1968లో స్వాతంత్రం పొందారు. అయితే మారిషస్‌కు చెందిన ఖడిగోగార్నియా' దీవిని 1966 లోనే బ్రిటిష్‌ వారినుంచి పవత

కేర్‌ భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు నమీక్ష తిసుకుంది. 'పూర్తిగా అత్యాధునిక ఆయుధాలతో నింపివేసింది. కమ్యూనికేషన్‌ నెట్‌వర్క్‌ అమర్చింది. 1990 గల్ఫ్‌యుద్దంలో అమెరికా ఇక్కడినుంచే తన "సైనికవ్యూహాన్ని అమలుచేసింది.

1971 బంగ్లాదేశ్‌ అవతరణ సందర్భంలో భారత్‌-పాకిస్తాన్‌ల మధ్య జరిగిన భయంకరయుద్ధంలో అమెరికా పాకిస్థాన్‌ను సమర్ధించింది. ఆ నమయంలో ఆమెరికా ప్రత్యక్షశత్రువుగా యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించింది. శక్తివంతమైన 7వ ప్లెటు నౌకాదళం డిగోగార్నియా నుంచేబయలుదేరింది.

1974లో భారతదేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించటంతో 1974 లోనే అమెరికా సైనిక ప్రత్యేకాధికారి అడ్మిరల్‌ జిమ్మొరిన్‌ అమెరికా సెనేటు కమిటీముందు, హిందూమహాసముద్రంలో సైనిక అధిపత్యానికి డిగోగార్షియా సరియైన కేంద్రంగా సూచించాడు. 1974లో డిగోగార్జియా అమెరికా అణ్వస్ర నౌకాదళస్థావరమయింది. హందూవుపోనము(ద్ర వరీవావాకక్తేతంలో భారతదేశం వ్రధానదేశం. హిందూమహాసముద్రం అమూల్యఖనిజ సంపదలకు నిలయం. వాటిని వెలికి తొ్‌స సాంకేత్‌కపరిజ్ఞునం భారతదేశమునకువుంది. సముద్రపరీవాహక క్షేత్రం నుండి

ఖనిజాలను కెలికి కసే దేశాలలో భారతదేశం ఆరవది. భారతదేశం+1,50,000 చదరపు స్రైళ్ళ నళపుడ్ర క్షేత్రంలో తన కార్యకలాపములను కొనసాగించవచ్చు. భారతదేశ ఎగువీళులికి డేగుముళులొ చొణజ్యం 90% కి పైగా సముద్రమార్గాన అడుళుతోండి. వ్రద్రితీరాలను వాము భద్రక కళ్చివుందటానికి పటిష్టమైన వదలక ళవనథుంస్టుష్టంయామోెత్షా రష్యా ఉల్యారత్తవాములరూ. తోడు డైనా, టన్యాతోమెళిదళస్టాషరంంవిధ్మిస్తున్టందు వలన దైషా అబుజలాంతర్గాములూక్తూడా పొంధ్రూయువళోముద్రంలో సతరించనుబ్బార్లు చేక్లకసయోనూ అణ్నకన్తకహితొ స్రరడలం చేయాల ని"కోరుకుంటెన్నంఅమిథకా 'అగ్నేచకికియో అ్యాశ్రరహితముళడలముగా తూపొందగాన్ని వ్యతికకిస్తున్నడు బర్మా కాంబోడియా, ట్రూన్ర ఇండ నషీయ్హా లోవోన్‌, మలేషియా, వియాళ్నం, ఫెలివ్పన్స్‌్‌ సింగపూం మరియు ధోయలాండ్‌ లుంఆగ్నేయాస్‌ యాకం చెందెనవి. ఈ దేశాలన్నీ ఆగ్నేయాసియాను అఖ్వనస్రరహత మండలం చేయాలనే అననమయయ

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష పేల నిర్ణయానికి వచ్చాయి. ఈమేరకు 10 దేశాల అధినేతలు బ్యాంకాక్‌తోంిరిగిను అయిదో ఆసియన్‌ శిఖరాగ్రనదస్సులో కుదిరిన ఒప్పందంపై 1995 తిశెలభట్‌ 15న నంతకాలు చేసారు. ఈ ఒవ్పందం (వ్రకారం . ఆగ్నేయా ష్వయ్షాబ్యో ఇణ్వాయుధాల్లు కలిగివుండటమును, అణుపరీక్షలు జరపడమును న్లిషేచించాధు అంతేకాకుండా ,భవిష్యత్తులో ఏ ఆగ్నేయాసీయా దేశమైన్త ఆయాత్తక్త్యా ఉవయోగించదలిస్తే ఈ ఒప్పందం ప్రకారం అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్ధ నియమాలు పాటించాలని నిర్ణయానికి వచ్చాయి. అయితే ఆగ్నేయాసియా అణ్వన్త్ర రహితమండలం ఇప్పందమును అమెరికా, బ్రిటన్‌, చైనా దేశాలు వ్యతిరేకించాయి. ఆగ్నేయాసియా జలాలగుండా తమ అణుజలాంతర్జాములు, అణ్వస్త్ర నౌకల రాకపోకలను అనుమతించాలనే షరతులను అమెరికా ప్రతినిధి నికోలస్‌బర్స్‌ స్పష్టం చేసారు ఆగ్నేయాసియా అణ్వ(న్రరపాతవముండలం (ప్రోటోకాల్‌కై అమెరికా నంతకం చేయడానికి తిరస్కరించింది తమదేశ భద్రత దృష్ట్యా ఈ షరతులు పెడుతున్నటు అమేరికా తెల్చింది. బ్రిటన్‌, చైనాల షరతులు ఇటువంటివే దక్షిణాసియా అణ్యస్రరహితమండలం ప్రతిపాదనకు ప్రాతిపథక లాటిన్‌ ఇమెరికా అణ్వ(స్తరహితమండలం సోవియట్‌ అణుక్షిపణులు క్యూబాలో వున్నట్లుబయటపషడటుళో ఇమెదికా రష్యాలమధ్య 1962 అక్టోబర్‌లో అణుయుద్ధ పర్టిస్థితులు. షద్భడాయి. 19వ శతాబ్దంలో ఆమెరికా అధ్యక్షుడు మో సిద్ధాంతం ('ప్రకాధం అమెరికాఖండంటల్లూ బయటి శక్తుల జోక్యమును, ఉనికిని అమెరికా నహించజూలదు లాటిన్‌ అమెరికా దేశాలైన బొలీవియా, బ్రెజిల్‌, చీలీ, ఈక్వెడార, మెక్నికో దేశాల 1963 ఎప్రిల్‌లో చేసిన నంయుక్ష ప్రకటనకు మన్రోసిద్ధాంత ప్రభావముంది ఈ సంయుక్త ప్రకటన ఆధారంగా లాటిన్‌ అమెరికా దేశాలన్నీ ముఖ్యంగా అణుసామర్ధ్యంగల బ్రెజిల్‌ మరియు అర్జెంటీనాలతో సహా లాటిన్‌ అమెరికా దేశాలన్నీ ట్లైెటెలోల్కో ఒప్పందంపై మెక్సికోలో 1967 ఫిబ్రవరి 14న నంతకాలు చేసాయి. దీనిప్రకారం అణుపరీక్షలు జరపడం, అణ్వాయుధాలు తయారుచెయడం, "సేకరించటం నిషేధించబడినాయి 1968 ఏట్రీల్‌ 22 నుండీ ఈ ఒప్పందం నాలాల లలల కానానాాానానాలనాలి

118 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష చేసినప్పటికీ, అణుపరీక్షలు జరపడాన్ని నిషేధించినందువలన ధృవీకరించలేదు. క్యూబా ఈ ఒప్పందంలో చేరలేదు క్యూబాకు చెందిన గాంటనామా దీవిని అమెరికా ఆక్రమించింది. బ్లైచెలోల్కో ఒప్పందం అణుపరీక్షలు అణ్వాయుధాలు తయారు, నిలువచేయడం నిషేధించినప్పటికీ అమెరికా గాంటనామా దీవిని అణ్వస్త్ర నౌకాదళ స్థావరంగా వుపయోగిస్తున్నది.

తప్పించుకున్న బైన్నా తప్పటడుగు వేసిన భారత్‌

1960 దశకం ఆరంభంలో అణుబాంబులు తయారు గురించి చైనా తీవ్రంగా ప్రయత్నించింది. ఈ నంగతి బయటపడటంతో రష్యా అణునివుణులు చైనానుండి వెళ్ళిపోయారు. రష్యాలో శిక్షణపొందిన చైనా అణుశాస్త్రవేత్తలు అణుకార్యక్రమాన్ని కొనసాగించారు. కాగా చైనా వ్రధానమంత్రి చౌ।ఎన్‌;లై ఆసియా పసివిక్‌ అణ్వన్త్రరహితమండలం ప్రతిపాదన చేసారు. దీనిప్రకారం రష్యా, చైనా మరియు జపాన్‌లకు వర్తించే విధంగా ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ తైవాన్‌, దక్షిణకొరియా, ఫిలిప్పీన్స్‌ మరియు పసిఫిక్‌ దీవులలో అణ్వస్త్ర దళాలు వున్నాయని భావించి చైనా తన (వ్రతిపాదనను పొడిగించకుండా వదిలించు కుని, అణ్వాయుధాల తయారుకుగాను కార్యాచరణకు దిగింది. 1964లో అణుబాంబు, 1967లో ధర్మో అణుక్షీపణులను మోహరించింది. 1979లో భారత విదేశాంగ మంత్రి అటత్‌బీహరీ వాజ్‌పాయి తన చైనా వర్యటనలో 1968లో చౌ-ఎన్‌-లై వ్రతిపాదించిన ఆసియా-పసిఫిక్‌ అణ్వస్త్ర రహిత మండలం గురించి ప్రస్తావించారు. దీనిపట్ల చైనా ఎటువంటి ఆసక్తి వ్యక్తం చేయలేదు సరికదా భారత

మిత్రదేశమైన వియాత్నంపై దాడి చేసి ఆదేశ భూభాగములను ఆక్రమించి, ఆచరణలో తన విధానమును తెలియచేసింది. 1974లో భారత్‌ అణుబాంబు పరీక్ష జరిపిన తర్వాత కూడా వాజ్‌పాయి అణుబాంబులు తయారుచేయకుండా నిష్రయోజనమైన ప్రతిపాధనలు చేయసాగారు.

దక్షిణాసియా అణ్వస్తరహిత మండలం దిశగా తనకు తెలియకుండానే ముందడుగు వేసిన భారకి?

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష శం

1967లో ట్లెటెలోల్కో ఒప్పందంపై సతకాలు చేసిన బ్రెజిల్‌-అర్జెంటీనా దేశాలు ఒకరితో మగొకరు తమ అణుకార్యక్రమములను పోల్చుకున్నారు. ఈ ప్రక్రియ అలా కొనసాగింది. అర్జెంటీనా అధ్యక్షుడు రాయల్‌ అల్పాస్‌సిన్‌, బ్రెజిల్‌ అధ్యక్షుడు జోసెపార్చెలు 1988 ఏప్రిల్‌ 8న ఒక ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసారు. రెండుదేశాలు తమ అణుఎగుమతులపై అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ నిబంధనలు అమలుజరపాలని తమదేశాలలో గల అణుసంస్థలను పరస్పర తనిఖీ చేసుకోవాలని అణుశక్తిని శాంతియుతంగా ఉవయోగించడం గురించి పై ఒవ్పందం ఉద్దేశించింది. బ్లెటెలొల్కో ఒప్పందం యొక్క ఆధునిక రూపమే లాటిన్‌ అమెరికా అణునిరాయుధీకరణ ఒప్పందం అని అల్ఫాన్‌ సిన్‌ చెప్పారు. ఉభయదేశాలలో అణుసంస్థల పరస్పర తనిఖీ నియంత్రణా పద్ధతి'గురించి ఒక సంయుక్త విధాన ప్రకటనపై 1390 నవంబర్‌ 8న బ్రెజిల్‌-అర్జెంటీనాలు సంతకాలు చేసాయి.

భారత అణువిధానం దక్షిణాసియా అణునిరాయుధీకరణ ఒప్పందం దిశగా అడుగువేసిందా? అనేది ఇక్కడ ప్రశ్న,

1988 డిసెంబర్‌ 31న భారత విదేశాంగ కార్యదర్శి-పాకిస్తాన్‌ విదేశాంగ కార్యదర్శుల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది.

1. ప్రత్యక్షంగా గానీ, పరోక్షంగా కానీ ఒకరి అణుసంస్థలను వసతులను మరొకరు నాశనం చేసుకోకూడదు.

ఈ ఆణునంస్థల, వివరాల పట్టికను ఇరు దేశాలు పరస్పరం ప్రతి నం॥ము జనవరి 1న అందచేనుకోవలసి వుంటుంది. అలా అందచేసినంతవరకూ ఈ ఒప్పందం పాడిగించబడుతూనే వుంటుంది.

ఈ ఒప్పందమును అణునిరాయుధీకరణలో ప్రగతి అనే శీర్షికతో అమెరికా తెలియచేసింది.

వాస్తవానికి పాకిస్థాన్‌తో ఈ తరహ ఒప్పందం ఆవశ్యకత భారతదేశానికిలేదు. ఈ ఒప్పందం భవిష్యత్తులో ఎటువంటి దుష్పభావము చూపకుండా వుండేందుకు తక్షణం నిలిపివేయాలి. ఈ విధమైన ఒప్పందం అవసరం వుంటే చైనా, మనదేశంతో ఇంతకు ముందే చేసుకుని వుండేది.

ఇజ్రాయిల్‌-ఇరాక్‌పై దాడిచేసినట్టుగానే శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ, తాను హత్యగావింపబడటానికి కొద్ది కాలం ముందు పాకిస్తాన్‌లో అణఖుకేంద్రాలను నాశనం చేయడానికి పధకం వేసినట్టు అమెరికా రచయితలు ఒక వాదనను ప్రచారం చేసారు బటకలనాలనానలకాగలకానాతా లలల ళాలానాన క నాకుతకనోళు ననన ననన భినాళ ననా ననోనళానాలన నళ నాననా ననా కున నుననుకునా నాలను నుునామనానాకనకపిాకానాణాణానా

అమెరికా చేసిన తప్పుడు 'పప్రచారముల యొక్క ప్రభావమే ఈ ఒప్పందం చేసుకోవడానికి దారితీసిందా? పాకిస్తాన్‌ అణుకార్యక్రమాన్ని భారతదేశంతో పోల్చే ఏ చర్యను భారతదేశం అసలు అంగీకరించకూడదు. బారవదేశం పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం పై సంతకం చేసింది పాకిస్టాన్‌ పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేయటేదు. దీని గురించి పాకిస్థాన్‌ను అమెరికా ఒత్తిడిచేసిన దాఖలాలు ఏమీలేవు. నిజానికి పాకిస్థాన్‌, ఇజ్రాయిల్‌ దేశాలు 1368 జూన్‌ 12న ఐరా సమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ అణ్వస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం ముసాయిదా తీర్మానం 2373 (౧017 సిఫార్చుకు అనుకూలంగా ఓటువేసాయి. అయితే అంతలోనే అణ్వస్తవా[ప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయడానికి వ్యతిరేకించాయి. అణ్వ'(స్త్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒవ్పందం పై పాకిస్థాన్‌ వైఖరి సిద్ధాంతపరమైనది కాదు, భారతదేశాన్ని అణ్వస్తరహిత దేశంగా చేసేందుకు అమెరికా పన్నిన వ్యూహంలో పాకిస్తాన్‌ తన సహకారం అందచేస్తున్నది అందుకే భారతదేశం అణ్వస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును తిరస్కరించినందువలన, తానుకూడా సంతకం చేయజాలనని పాకిస్థాన్‌ ప్రకటిస్తోంది. ఈ ఒప్పందంపై పాకిస్టాన్‌చే సంతకం చేయించేందుకు అమెరికా ప్రయత్నించినట్టు ఎక్కడా కనబడదు భారతదేశం విషయానికి వస్తే అమెరికా ఈ విషయం గురించి చేసే ఒత్తిడి దేశ ప్రజలకు అందరికీ తెలిసిందే. 1995లో అణ్వన్త్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందము నిరవధిక పాడిగింపును కోరుకుంటున్నట్టు పాకిస్థాన్‌ ప్రకటించింది. 11-9-96న ఐ.రా.సమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ, ఆధ్ర్రేలియా అయితే ప్రవేశపెట్టిన 0:78. అనుకూలంగా 158 దేశాలు ఓటేసాయి. పాకిస్థాన్‌ కూడా అనుకూలంగా ఓటేసింది. భారత్‌, భూటాన్‌, లిబియాలు వ్యతిరేకించాయి. మారిషస్‌ ఓటింగ్‌లో పొల్గొనలేదు. భారతదేశం సంతకం చేస్తేనే తాను అజ్వస్రవ్యాస్తి నిరోధక ఒప్పందంను ఆమోదిస్తానని అలాగే ౦97 పై తాము సంతకం చేయబోమని భారత అణ్వస్త్ర విధానం ఇందుకు కారణమని తెలిపింది. పాకిస్థాన్‌ తన పాత బాణీని మరలా వినిపించింది పాకిస్తాన్‌ ఉనికి ఒక తాత్కాలిక ఏర్పాటుగా భావించారు. తన శేషజీవితొన్ని షాక్టిస్తాన్‌లో గడుపుతానని 1947 అగస్బ 8న లాహోర్‌లో ప్రకటించటంద్వారా మహాత్మగాంధీ సంచలనం సృష్టించారు. అకాాడానణలలనాకాండాలాలడాాాలాలుకాడాలరానతతతవండాలాా

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష క్షే2 డి) 1995 అణ్వస్త వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందము (ఎన్‌.పి.టి)ను నిరవధికంగా పొడిగించిన విధము 1968 జూలై 1 నాటికి రూపొందిన అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం 1970 మార్చి 5 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. ప్రతి 5 నం॥లకు ఒకసారి ఎన్‌.పి.టి.పై నమీక్షానమావేశాలు నిర్వహించాలని, 1995 లో ఒప్పందం గడువుముగున్తుంది. 1995 అంతిమ నమీక్షలో ఎన్‌ పి.టి భవిష్యత్తును నిర్ణయించవలసిందని ఈ ఒప్పందంలో సూచించారు. అమెరికా, రష్యా, బ్రీటన్‌, ఫ్రాన్సు మరియు చైనా దేశాలు అణ్వాయుధాలు

కలిగివుండటాన్ని ఎన్‌.పి.టి అనుమతిస్తోంది. అందువలన అణ్వస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం ప్రకారం పై దేశాలు అణ్వస్త్ర దేశాలయ్యాయి. అందువలన అమెరికా, రష్యా బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు, చైనా దేశాలు ఎన్‌ పి.టిలో అనేక దేశాలను భాగస్వాములుగా చేయసాగాయి దీనిపై నంతకం చేసిన మరే దేశమూ అణుబాంబు జోలికి పోకూడదు. కనుక తమ స్వార్ధ విధానాలకు, ఆధిపత్యానికి సవాళ్ళు ఎదురుకావు. దానితోపాటు నంవ్రదాయ ఆయుదాలపేరుతో తాము ఉత్పత్తిచేసే మరతుపాకులు, టాంకులు, శతఘ్నులు పాతతరానికి చెందిన విమానాలు వంటి కాలం తీరిన ఆయుధాలను, ఆయా దేశాలమధ్య ఘర్షణలను సృష్టించటం, ప్రోత్సహించటం ద్వారా ప్రపంచం అంతటా నిరంతరంగా అమ్ముకోవచ్చు. అదే నమయంలో అణ్వ'స్త్రదేశాలు అణ్వాయుదాలు కలిగివుండటాన్నేకాక, అణువరీక్షలద్వారా ఆదునాతన శక్తివంతమైన అణ్వాయుదాలు తయారుచేసుకోవడానికి ఎన్‌.పి.టి అవకాశం కల్పిస్తోంది. అందుకే అనేక దేశాలు ఎన్‌.పి.టి. శాశ్వతమైన ఏర్పాటుగా కొనసాగరాదని భావించాయి కాగా ఎన్‌.పి.టి ఎప్పటికీ అమలులో ఉండేటట్లు శాశ్వతం చేయాలని అమెరికా భావించింది. అమెరికా ఆలోచనలను, అభిప్రాయాలను మిగతా అణ్వన్తదేశాలయిన రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు, చైనాలు నమర్థించాయి

ఎన్‌వి.టి. పొడిగింవు గురించి (వ్రవంచవ్వ్యాప్తంగా వ్యతిరేకత

అనేక దేశాలనుండి ఎన్‌.పి.టి. నిరవధిక కొనసాగింపు గురించి వెల్లువెత్తిన

వ్యతిరేకత తక్కువేమీకాదు.

లాలా

కే22 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు నమీక్ష అననానా ననన నానినన నను శినోన పకకన నినా నినకుననునినననుననననానుననొ ననకననాననననునినుకు నిన నినున నషున ను నొకాత నానన ననన ధభాధాననున నకల కాధాననకుుతానమునుంననకన నంనననననధనోటనును. అందరూ అనుకొన్నట్టుగానే సిరియా ఎన్‌ పి.టి షాడిగింపును తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. అణుబాంబులున్న ఇజ్రాయిల్‌ ఎన్‌,పి.టి.లో చేరలేదని సిరియా తెలియచేసింది. ఎన్‌.పి.టి. ద్వంద్వనితిని అమలుచేస్తున్నదని మటేషియా విమర్శించింది. ఇదివరకటివలె 25 సం॥లకు ఒకసారి ఎన్‌,ఏ.టి పొడిగిస్తేచాలని ఈజిప్ట్‌ ఇరాన్‌, మయన్మార్‌, మలేషియా, వెనిజులా ఇండోనేషియా కోరాయి. శాశ్వతంగా పొడిగించినట్టయితే అబ్వన్తదేశాలపై అణునిరాయుధీకరణకు ఒత్తిడి తేవడం దుర్గభమవుతుందని ఈ దేశాలు సేర్కొన్నాయి. ఎన్‌.పి.టి.లో లోపాలు తొలగించాలని 1992 జూన్‌ 25న టోక్యోలో భారత ప్రధానమంత్రి ఏ.వి. నరసింహరావు అన్నారు. 1995లో ఎన్‌,పి.టి. సదస్సునాటికి అందులో తేవలసిన నూర్పులు, నమీక్షపైన అన్ని దేశాలు వినత చర్చలను ఇస్పటినుంచే ప్రారంభించాలన్నారు. ఎన్‌.పి,టి. అణ్వన్ష్రరహిత 'ప్రవంచం ఏర్పడటానికి దారితీయాలని భారతదేశంవలె జపాన్‌ కోరుతోంది. అణ్వాయుధాలున్న దేశాలు వాటిని పూర్తిగా నిర్మూలించాలని జపాన్‌ దాని మీద సంతకం చేయడానికి ముందే (ప్రకటించింది. ఎన్‌.పి,టి. నిరవధికంగా పొడిగించడం జపాన్‌కు ఇష్టం కాలేదు ఎన్‌.వి.టి. పొడిగించనున్న ఈ ముఖ్య నమయంలో దానిని నవరించాలంటూ 5 అంశాలతో కూడిన 'పకిపాదనను ఇనా ప్రతిపాదించ గమనార్హం. యు ఏచటం ఎన్‌.పీ.టి. నిరవధిక పొడిగింపును మెళ్సీకో త్రీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది ఎన్‌పి.టి. నిరవధిక పొడిగింపునకు అనుకూలంగా. అ్రక్రనడక.

• అణ్విస్తదేశాల ప్రచారం. అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు రూపొందించిన అణ స్త వాపి ఒప్పందమును అందులో వివక్షత కారణంగా అనేక చేశాలం క నిరొధక దేశాలు వ్యతిరేకించాయి. అయితే 1967 జనవర 1 | ముండే ఫ్రాన్సు, చైనా అణుబాంబులు చేసినందున వాటికి అణ్వాయుధ దేశాలుగా న అణుపరీక్షలు, అందువలన అవి విసృత ప్రయోజనాలను పొందాయి. ఫలితం లభించింది. మార్చువచ్చింది. ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడు మిట్టరాండ్ష్‌ 1991 టట ధృక్పధంలో తాము ఎన్‌పి.టి.కి కట్ళుబడి ఉంటామని పేగ్మ్నార్య ప్రకటన చేస్తూ ఫ్రాన్సు చట్టనభ 1392 జూన్‌లో ఎన్‌,పి,టిన్సి అమెదంచ అనుగుణంగా

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 123 వ్యతిరేకంగా జరిగే పోరాటంలో ్రాన్సు పాల్గొంటుందని ఈ సందర్భాన (ఫ్రాన్స్‌ డిప్యూటి విదేశాంగ మంత్రి పేర్కొన్నారు.

తమకు అణ్వాయుధ పరిజ్ఞానం వుందని 1974-90ల మధ్యకాలంలో అణ్వాయుధాలు తయారుచేసామని, 1991 జూలైలో ఎన్‌.పి.టి.పై నంతకం చేసేముందు, వాటిని ధ్వంసం చేసామని దక్షిణాఫ్రికా అధినేత డిక్సార్క్‌ పార్లమెంట్‌లో 1993 ఏప్రిల్‌లో ప్రకటించి ప్రపంచ దేశాలను ఆశ్చర్యం కల్గించారు.

ఫ్రాన్సుతోపాటు ఛైనా ఎన్‌.పి.టి.పై సంతకం చేయడంతో వర్ధమానదేశాలపై ఒత్తిడి పెరిగిపోయింది.

(చైనా నంతకం చేయగా, మీకభ్యంతరం ఎమిటి అని అమెరికా అమాయకంగా భారత్‌ను ప్రశ్నించింది. చైనావలె భారత్‌కు అణ్వస్తదేశం హోదా ఇంకా ఇవ్వలేదనే వాస్తవాన్ని ప్రచారంలోకి రానీయకుండా)

18 మాసాల కాలంలో ఎన్‌.పి.టి. నిరవధిక పొడిగింపు అవసరాన్ని వివరిస్తూ 40కి పైగా దేశాలలో అమెరికా వినతంగా ప్రచారం చేసింది. ఎన్‌.పి.టి. నిరవధిక పొడిగింపునకు అనుసరించిన అభ్యంతరకర పద్ధతులు. ఎన్‌,పి,టి. నిరవధిక పొడిగింపుకు ఆర్థిక సహాయానికి లంళ.

ఎన్‌.పి.టి. నిరవధిక పొడిగింపుకు అనేక దేశాలు వ్యతిదేకిస్తుండటంతో అమెరికా తన వట్టుదల నెరవేర్చుకునేందుకు చివరగా అర్థిక అన్రం ప్రయోగించటనాకి పూనుకుంటానని హెచ్చరించింది. ఎన్‌పి.టి. పై తన విధానాన్ని బలవరచకపోతే సాయంలో కోతపెడతానని బెదిరించింది. ('ప్రపంచబ్యాంకులో భాగంగా వుంటూ న్వల్పవడ్డీకి రుణాలు నమకూర్చే అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సంఘానికి నిధులు బిగపట్టడం తీవ్రం చేసేంది. అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సంఘానికి

అమెరికా నుంచి అందేది 25% నిధులు. అంతర్జాతీయ వేదికలపై కనీసం 25% నందర్భాలలో అమెరికాకు అనుకూలంగా ఓటుచేయని దేశాలకు సహయం నిలిపినేయలంటూ ఓటుచేయని దేశాలకు సహయం నిలిపివేయాలంటూ రివబ్లికన్సు బిల్లు ప్రవేశపెట్టి తృతీయ ప్రపంచ దేశాలను హెచ్చరించారు. ఎన్‌.పి.టి.లో బంధించటానికి చేసిన ప్రయత్నమే ఈ బిల్లు ప్రధాన లక్ష్యం నత్తలు యాయానవయి

124 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష పరిస్థితులు ఏర్పరచింది

అప్పట్లో మెక్టికో అర్థిక వ్యవస్థ భారీ అర్థిక సంక్షోభం నుండి బయటపడింది. అందుకు సరిపడా రుణాల కోసం దేశంలో లభ్యమవుతున్న చమురు సరఫరాలను తాకట్టు పెట్టాల్సివచ్చింది. ఎన్‌.పి.టి. నిరవధిక పాడిగింపును వ్యతిరేకించిన మెక్సికోపై అమెరికా సులభంగానే ఒత్తిడి తీసుకురాగల్లింది. తమ విధానాన్ని బలపరచకపోతే భవిష్యత్తులో స్నేహనంబంధాలు దెబ్బతింటాయని బిల్‌క్లింటన్‌ ఈజిప్ట్‌, మెక్సికో తదితరదేశాలను బెదిరించారు.

1995లో ఎన్‌.పి.టి. కాలపరిమితి 25 నం॥లు ముగుసినందువలన ఎన్‌.పి.టి. శాశ్వతంగా పొడిగించేందుకు ఎంతోకాలం ముందు నుంచి అఖ్వ'(స్త్ర దేశాలన్ని బహుముఖ వ్యూహంతో కూడిన (ప్రణాళికను అమలుపరిచాయి. అందులో భాగంగా 2) ఇఐ,రా.ననమితిలో నబ్యదేశాల నంఖ్య పేరగడాౌనికీ, కోరుండి పెంచటానికి కూడా ఎన్‌,పి.టి, నిరవధిక పొడిగింప్పకు సంబంధం వృంది.

అమెరికా ఎన్‌.ఫి,టి. నిరవధిక పొడిగింప్పనక్రు అనుసరించిన మరో ఎత్తుగడ తనకు అనుకూలమైన దేశాలతో ఎన్‌ప్ర,ట. సభ్యదేశాల సంఖ్య పెంచటం. ఎన్‌పి.టి. పొడిగింపునకు కొద్దిసం[ల ముందే సోవియట్‌ యూనియన్‌ విభజన చెందటం, అలా విడిపోయిన రిపబ్దిక్కులు సభ్యదేశాలుగా ఎన్‌.పి.టి.లో చేరటం. అణ్వస్తదేశాల లక్ష్యమైన ఎన్‌.పి.టి. పొడిగింపునకు కలసివచ్చినట్టయింది. ఇందుకు పూర్వపు యుగోస్లోవియా మరియు జకోస్లావేకియాల విఘటన క్తూడ్రా తోడయ్యింది. 1890లో ఐక్యజర్మనీ, నమీబియా దేశాలు 19391 లో ఉభయ కొరియాలు ఐ.రా,సమిత్రిలో నభ్యదేశాలుగా నమోదయ్యాయి. సోవియటొయూనియన్‌, యుగోస్తోవియ్రా మరియు జకోస్తావేకియాలు విభజనవలన అందలి రిపబ్లిక్కులన్ని 199? _ 1993 అ మధ్య బ.రా.నమితిలో దేశాలుగా నమోదయ్యాయి, ఈ హడవిడ్పి సందడిలో గతంలో చేరని చిన్న చిన్న దీవులు ఐ,రా,సమితిలో సభ్యదేశాలుగా నమోదయ్యయి అవి ఏమిటంటే నాటో సభ్యదేశమైన ఇటలీ. ర్రక్ష్య్బల్రో వున్న శాన్‌మూర్రన్సః నా నభ్యదేశమయింది. 1918 నుండి ఫ్రాన్సు రక్ష ఛత్రంలో వున్న మొనాక్రి అలాగే 12వ శతాబ్దం నుండి స్వపరిపాలనగల అండొరాలు సవ్చిత్తి సభ్యదేశాలయ్యాయి. ఎ ూాాాలారాాాాటలయ్యాయి.

భారత అణ్వస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షే25్‌ మకావు, పలౌలు ఐ.రా.సమితి నభ్యదేశాలయ్యాయి. ఐ.రా.సమితిలో కొత్తగా చేరిన సభ్యదేశాలన్నీ ఎన్‌.పి.టి.లో సభ్య దేశాలయ్యాయి. సోవియట్‌ యూనియన్‌ అణ్వాయుధాలన్ని ఒక్క రష్యారిప్లబిక్కులోనేలేవు. అవి ఉశక్రయిన్‌, కజకస్తాన్‌, బైలో రష్యా రిపబ్లిక్కులలో-కూడా వున్నాయి. అయితే రష్యా మాత్రవే సోవియట్‌ యూనియన్‌ అణ్వాయుధాల మెుత్తానికి వారనురాలైంది. ఈ రివబ్లిక్కులతోపాటు మిగతా రివబ్లిక్కులు, మాజీ యుగోస్థావియా, జకోస్తావేకియాల కు చెందిన దేశాలు ఎన్‌.పి.టి.నీ అనుసరించాయి. 1994 అక్టోబర్‌లో జరిగిన ఐ.రా.సమితి స్వర్గోత్సవముల నాటికి సమితి నభ్యదేశాల సంఖ్య 185కి పెరిగిపోయింది. కొత్తగా చేరిన నభ్యదేశాలలో ఉత్తరకొరియా 1993లో ఎన్‌.పి.టి. నుండి సభ్యత్వం ఉపసంహరించుకుని, తీవ్ర ఒత్తిడికి గురయి మళ్ళీ ఎన్‌.పి.టి.లో చేరిపోయింది. దీనివలన సమితిలో కొత్తగా చేరిన దేశాలన్ని ఎన్‌.పి.టి లో నభ్యత్వం స్వీకరించినట్టయింది.

1995 జనవరి 26 నాటికి ఎన్‌.పి.టి 169 సభ్య దేశాలు గల ఒప్పందంగా మారింది. 1995 జనవరి 26 నుండి ఎన్‌.పి.టి. సమావేశాలు ప్రారంభమయిన 1995 ఎప్రిల్‌ 17 నాటికి ఎన్‌.పి.టి. సభ్యదేశాల సంఖ్య 169 నుండి 178కి పెరిగిపోయింది.

ఐ.రా.సమితిలో సభ్యత్వం పొందిన కొన్ని దేశాల వివరాలు జేశం పేరు దేశ వైశాల్యం 1994 అంచనాల (ప్రకారం దేశ జనసంఖ్య మారల్‌ దీవులు 1807 చ.కి.మీ 1 లక్షా 27 వేలు పతా 475 ॥ 17 వేలు 'అండొర్రూ. 464॥ 65 వేలు శాన్‌మూరినో 611 23 వేలు 5 ॥ 4 లక్షలు ముకాన్వు అంటి ఇంట కలల నొకో = త్రై70 ఐకరాలు 30 వేలు ము శతయంవిది కలిట్రశబింలడల రతణ(ంళ లలల డదంయిన్‌ సిటి తాశ్రతంగా యా డిటిన్రన్రడటాన్రికి క్పీస్టద్పృజక్ష క్లిల్లోమీటరు

126 భారత అజ్యస్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష భూభాగం లేని మొనాకో” ఐ.రా.సమితిలో నభ్యదేశంగా నమోదయ్యిందంటే, ఎన్‌.ఏి.టి. నిరవధికంగా పొడిగించబడటానికి అమెరికా, మరియు సశ్చిమదేశాలు ఎంతగా ముందు జాగ్రత్తలు తీనుకున్నాయో గమనించవచ్చు. 3. ఎన్‌పి.టి.ని నిరవధికంగా పొడిగించినట్లు వ్రకటన మొత్తం ఎన్‌.పి.టి.లో సభ్యదేశాలసంఖ్య 178. వీటిలో 90 దేశాలు గనుక ఆమోదిస్తే ఎన్‌.షి.టి. నిరవధికంగా పొడిగించబడుతుంది. 25 సం॥ల కాలపరిమితి ముగిసిన ఎన్‌పి.టి. శాశ్వతంగా పొడిగించాలా లేక వరిమితి కాలానికి పొడిగించాలా అని నిర్ణయించేందుకు 178 దేశాల ప్రతినిధులు 1895 ఏప్రిల్‌ 17 నుండి మే 11 వరకు 25 రోజులపాటు ఐ.రా.సమితిలో నమావేశమయ్యారు. 178 దేశాల సభ్యత్వం గల ఎన్‌.పి.టి 173 దేశాలను అణుపరీక్షలు, ' అణ్వాయుధాలు చేయకుండా నిషేధిస్తున్నది. కాగా మిగిలిన 5 దేశాలైన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు, చైనాలు మాత్రం అణువరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయవచ్చు. ఈ దేశాలలో అణునంస్థలను అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ తనిఖీలు చేయదు. ఈ వివక్షతను భారతదేశం మొదట్లోనే వ్యతిరేకించింది. ఇటువంటి నమావేశాలకు సరిశీలకురాలిగా కూడా హాజరుకావడానికి తిరన్కరించింది. ఎన్‌పి,టి. పట్ట పాకిస్తాన్‌ వ్యతిరేకత సిద్ధాంతపరమయినచికాదు. భారత్‌ ఎన్‌.పి.టి. తిరస్కరించినందువలన తాను సంతకం చేయజాలనంటోంది. నిజానికి పాకిస్థాన్‌, ఇజ్రాయిల్‌ దేశాలు 1966 జూన్‌ 12న ఐ,రా.నమితి: జనరల్‌ అసెంబ్లీ ఎన్‌.పి.టి. ముసాయిదా తీర్మానం (2373 30) సిఫార్సునకు అనుకూలంగా ఓటుచేసాయి రూడా,

1995 ఏప్రిల్‌ 20న జరిగిన ఎన్‌.పి.టి. అంతిమ నమీక్షా సమావేశంలో అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు అలగోరే మాట్లాడుతూ ఎన్‌,.పి.టి.ని నిరవధికంగా పొడిగించాలన్నారు.

పరిమితకాలానికి మాత్రమే పొడిగించాలనే వర్ధమాన దేశాల డిమాండ్‌ (్రస్తావిన్హూ చావు బతుకులను ఎన్సటికవుడు నిర్ణయినర్తాపోతే హోనిజరుగుతుందన్నారు. ఏదో ఒకరోజుని ఎన్‌.పి.టి. కాలం ముగుస్తుందని ననన నన సనన వపను సవ నను

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షే27 భావించే, కొన్ని దేశాలు రహస్య అణుకార్యక్రమాలు సాగిస్తున్నాయని అన్నారు. ( ఈ సందర్భంగా అణ్వన్త్ర దేశాలవద్ద గల 50 వేల అణ్వస్రాల వలన మాత్రమే భూగోళ, భవిష్యత్‌ ధ్వంనం అవ్వగలదు అనే విషయాన్ని కావాలనే అలగోం విస్మరించారు.)

ఈజిష్ట్‌ తమకు ఎన్‌.పి.టి. సమ్మతమే అయినప్పటికీ పశ్చిమాసియాలో అన్నిదేశాలు ఆమోదిస్తేనే తాను ఎన్‌.పి.టి.పై నంతకం చేయగలనని భింకుపెట్టింది. ఎన.పి.టి.పై ఇజ్రాయిల్‌ సంతకం చేయాలని ఈజిస్ట్‌, సిరియా, ఇరాన్‌ నాయకత్వాన 14 అరబ్‌ దేశాలు ఒక తీర్మానం ప్రతిపాదించటానికి సిద్ధం కావటంతో అవారి8కి కొంత ఇరకాటంలో-వడీంది. అయితే అన్ని పశ్చిమాసియాదేశాలతో శాంతి ఒప్పందాలు కుదిరిన 2 ఏళ్ళ అనంతరమే తాను ఎన్‌.పి.టి.పై సంతకం చేయగలనని ఇజ్రాయిల్‌ ప్రకటించింది. అయితే అరబ్‌ తీర్మానానికి సూత్రధారులుగా వున్న ఈజిప్ట్‌, అల్జీరియాలతో గంటల తరబడి రహస్య మంతనాలు జరిపిన అమెరికా దౌత్యవేత్తలు అరబ్‌ దేశాల తీర్మానం పూర్తిగా నీరుగార్చే విధంగా వాటిని ఒప్పించటంలో 'అమెరికా విజయం సాధించింది. వీరిమధ్య కుదిరిన అవగాహన ప్రకారం ఇజ్రాయిల్‌ను ప్రత్యేకంగా ' పేరుపెట్టి (ప్రస్తావించకుండా పశ్చిమాసియా అంతటా అబ్వ'స్త నిషేధాన్ని అమలు చేయవలసి వుంటుంది.

అనేక దేశాల మద్దతును కూడగట్టేందుకు అజణ్వ(్త దేశాలు శతవిధాలుగా ప్రయత్నించాయి. అందులో భాగంగా అణ్వాయుధాలులేని దేశాలపై అణ్వస్తదాడి జరిగే ప్రశ్న లేదన్నది అమెరికా అధ్యక్షుడు క్లింటన్‌ వాగ్దానం. ఎన్‌.పి.టి. దేశాలకే వరిమితమయ్యింది ఈ వాగ్దానం. పైగా ఈ హామీ కొత్తదేమీ కాదు. పైగా అమెరికాకు గాని అమెరికా మిత్రదేశాలకుగాని సంప్రదాయ. ఆయుధాలతో యుద్ధ వప్రమాదంలాంటిది ఏర్పడ్డా కూడా క్లింటన్‌ చెప్పినట్టు అబ్వస్త దాడుల నుంచి హమీ వర్తించదని ఇదివరకే స్పష్టం చేసారు.

అయిదు అజఖ్వాయుధ దేశాలు వాటి అణ్వాయుధాలను తగించగలవని చివరకు అణ్వాయుధాలు నిర్మూలించగలవని చట్టబద్ధంగా కట్టుబడి వుండవలసిన అవనరంలేని ప్రకటనలో హామీఇచ్చాయి. ఇందుకు ఎన్‌.పి.టి. పై నంతకం చేసిన

1286 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష యయ బం లల =దాంం - అంంం అణు అజ 176 దేశాలలో అనేక దేశాలు తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినప్పటికీ ఎన్‌ పిటి నిరవధికంగా, బేషరతుగా పొడిగింపుచేసారు. అమెరికా ప్రతిపాదించిన తీర్మానం ద్వారా మే 11న మూజువాణి ఓటుతో ఈ మేరకు నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఎన్‌ పి టి నిరవధిక పొడిగింపుకు ఓటింగ్‌ జరపాలంటూ అలీనోద్యమదేశాలనుండి సవాలు ఎదురుకాగా, అజ్వస్తదేశాలు తాము చట్టబద్ధంగా కట్టుబడి వుండాల్సిన అవసరం లేని వాగ్దానాలు, రాయితీలు ఇవ్వడం ద్వారా ఈ సవాలును అధిగమించాయి. ఎన్‌.పి టి. పొడిగింపుకై ఓటింగ్‌ ఏవిధంగా జరగాలనే విషయంపై బహిరంగ ఓటింగ్‌ జరపాలని అమెరికా మరియు పశ్చిమదేశాలు కోరాయి. అయితే బహిరంగ ఓటింగ్‌ వలన అమెరికా మరియు పశ్చిమదేశాల ఒత్తిడికి గురికావలసివస్తుందనే భయంతో అలీన దేశాలు రహస్య ఓటింగ్‌ను ప్రతిపాదించాయి. కాగా చివరకు ఓటింగ్‌ జరగకుండానే ఎన్‌ పి.టి. శాశ్వతంగా పొడిగించినట్లు ప్రకటించారు. దీనిపై తీవ్ర అభ్యంతరాలు జెలియచేసినప్పటికీ పొడిగింపు నిర్ణయం ఏకాభిప్రాయం ద్వారా తీసుకున్నట్లు ప్రకటించారు.

అజ్వస్తదేశాలు తమవద్ద గల అణ్వాయుధాలను నిర్ధిష్ట్టాలపరిమితిలోగా ధ్వంసం చేసేందుకు చట్టబద్ధమైన హామీ కావాలనే అలీనోద్యమ దేశాల ప్రధాన డిమాండ్‌ ఎన్‌.పి.టి నదన్ను తీర్మానాల్లో ఎక్కడా వ్రస్తావనకు కూడా రాలేకపోయింది. ఎన్‌,ఫ టి. పొడిగించే నిర్ణయం తీసుకోవడం జరిగిపోయిందని ప్రకటించారు. దీనివలన కంచేచేను మేసినట్టు ధృవపడింది.

1995 మే 11 న 11 గంటలపాటు చర్చలు జరిగిన అనంతరం 25 సం॥లనాటి ఎన్‌.పి.టి. శాశ్వత చెల్లుబాటుకు మార్గం ఏర్పడటంతో నెలరోజులుగా జరుగుతున్న అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక సదస్సు ముగిసింది.

ఇ) సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం 1996

అణ్వస్త్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందము 1975 ప్రధమ సమీక్ష సమావేశంలో

ఎణ్వస్త్ర రహిత దేశాలు రెండు ప్రతిపాదనలు చేసాయి.

1. భూగర్భ అణుపరీక్షలు 10 సం॥లపాటు నిలిపివేయాలని

2. వ్యూహాత్మక అణ్వాయుధాలను 50% తగ్గించాలని ప్రతిపాదించాయి. ననన

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 129 అమెరిక్కా రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు ఈ ప్రతిపాదనలను తిరస్కరించాయి.

1980 అణ్యస్త వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం 2 వ సమీక్ష సమావేశంలో అణ్వస్త్ర రహిత దేశాలు ఖ౧నమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందము"”ను గురించి లేవనెత్తాయి.

౪ 10 నం॥ల పాటు అన్ని విధములయిన అణువరీళ్షలు

నిలిపివేయాలని ప్రతిపాదన చేయగా అణ్వనస్తదేశాలు అందుకు తిరస్కరించాయి. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ఇందుకు సంతృప్తిగా లేవని అణ్వస్త్ర వ్యాస్తి నిరోధ ఒప్పందంను రద్దుచేసే అవకాశం గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించాలని సమావేశం ప్రారంభంలో పెరూ దేశం హెచ్చరించింది. 1985 అణ్యస్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం 3 వ సమీక్షా సమౌవేశంనకు నెలరోజుల ముందు రష్యా ఏకపక్షంగా, అణుపరీక్షలను నిలిపివేసినట్లు ప్రకటించింది. అమెరికా, బ్రిటన్‌ దేశాలు అణువరీక్షలను నిషేధిస్తే తానుకూడా అణువరీక్షలను నిషేధించగలనని రష్యా ప్రకటించింది.

అలీన దేశాలు మెక్సికో నాయకత్వంలో 3 తీర్మానాలు సమర్పించింది. అవి సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం, అణ్వాయుధ పోటీని నిలిపివేయడం గురించినవి అయితే ఈ తీర్మానాలు ఉవనంవారించుకోకపోతే, మద్దతు ఉపనసంహరించకోగలనని అమెరికా ప్రకటించింది. 1990లో అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం 4 వ సమీక్షా సమావేశం జరిగింది.

ఈ సమావేశానికి అణ్వస్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును వ్యతిరేకించే అణ్వాయుధ సామర్ధ్య దేశములయిన అర్జెంటీనా, బ్రెజిల్‌ ఇజ్రాయిల్‌, పాకిస్థాన్‌లతోపాటు అణ్వస్త్రదేశములైన ఫ్రాన్స్‌, చైనా దేశాలు పరిశీలకులుగా హజరయ్యాయి.

అంతర్‌ పార్లమెంటేరియన్‌ నిర్వాహక డైరెక్టరు ఆరన్‌ టోవిష్‌ మొదటిసారిగా పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పంధమును సవరించాలని చెప్పడం వీవాదాస్పదం అయింది.

1985లో ఐక్యరాజ్యనమితి జనరల్‌ అసెంబ్లీ పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం సవరణ ముసాయిదా తార్మానాన్ని మెక్సికో ప్రవేశపెట్టింది. ఈ ఒప్పందం మనన కకక ననుప ననన సన పు బహు కు క.

నవరణ విధానమును ఆర్టికల్‌ ]] వివరిన్తుంది. పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ

ఒప్పందంను రూపొందించిన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటిన్‌లకు 'వీటో' అధికారాన్ని ఇస్తుంది పొక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందము రూపొందిన 25వ సం॥ములో 1988 ఆగన్ఫు 5న జరిగిన సమావేశంలో ఈ ఒప్పందమును సంపూర్ణ అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంగా మార్చివేయాలని నిర్ణయించాయి. 1991 జనవరిలో పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంలో దేశాలు ఆ దిశగా కదిలాయి. ఇందుకు అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌లు పూర్తిగా వ్యతిరేకించాయి.

1995 అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం నిరవధిక పొడిగింపు సమావేశంలో అణ్వాయుధాలను నిర్ధిష్ట కాలపరిమితిలోగా ధ్వంసం చేస్తామని చట్టబద్ధమైన హామీ ఇవ్వాలంటూ, అలీన తదితర దేశాలు చేసిన ప్రధాన డిమాండు సదస్సు తీర్మానాలలో ఎక్కడా ప్రస్థావనకు కూడా నోచుకోలేదు.

సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధం కోసం 1954లోనే భారతదేశం, అమెరికా, రష్యాలను అర్ధించింది. భారతదేశంవలె ఇతర అలీన దేశాలు 1960 నుండి సమగ్రజణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందమును కోరుతునే వున్నాయి. వాటన్నింటిని తిరస్మరించాయి. 1996 నాటికి సుమారు 2000 అణుపరీక్షలు నిర్వహించినట్టు అధికారికంగా అంగీకరించాయి. ఇవికాక 1963-90 ల మధ్య 204 రహస్య అణుపరీక్షలు నిర్వహించినట్లు అమెరికా 1993లో వెల్లడించింది. ఇటువంటివి ఇంకా ఎన్ని విడుదల కావలసి వున్నాయో?

1846 నుండి 1996 వరకు లెక్కకుమించి అనేక అణునిరాయుధీకరణ ఒప్పంధములు జరిగాయి. 1964లో అమెరికా రష్యాలో యురేనియం ఉత్పత్తిలో కోత విధించినట్లు ప్రకటించాయి. ఇన్ని చీసినప్పటికీ 20,000 కు పైగా అణ్వాయుధాలను 2000 సం॥ తర్వాత నాటికి కూడా కలిగివుంటాయి. ఈ అణ్వాయుధాలకు అణ్వస్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం వలన లభించిన చట్టబద్ధత వట్ట అనేక దేశాలలో వ్యతిరేకత వుంది. ఈ అణ్వాయుధాలను ఒక నిర్దిష్టకాలపరిమితిలో ధ్వంసం చేస్తామనే చట్టబద్ధమైన హామీలేదు సరికదా నమగ్రఅణుపరీక్షల నిషేద ఒప్పందంలో కూడా అఖ్యస్త్రదేశాలు అణు పరీక్షలు తుతనతాననా్యంలపులననునానుినుతునునపనుననాసువనిచా నా గునకోుకయా రావును నననమయ నునన లతను నాయ

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష శే జరుపుకునే అవకాశం వుంది. అణ్వస్తదేశాలు ఎన్నివిధాలుగా ద్వంద్వప్రమాణాలను అనుసరించగలవో ఇది తెలియచేస్తుంది అమెరికా విదేశాంగమంత్రి అన్‌ డెవిస్‌ 1995 జూలై 12న వాషింగ్టన్‌లో మాట్లాడుతూ 1966లో సమగ్రఅణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం ఖరారు అవుతుందని చెప్పారు. అణ్వన్రదేశాలు అణ్వయుధాలను వుంచుకునే వీలును అణ్వస్త్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం కల్పిస్తోందని అందువలన సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత కూడా అణుపరీక్షలు నిర్వహించుకునే హక్కు అణ్వ'స్రదేశాలకు ఉందని.1995 జూలై 12న పేర్కొన్నారు. రష్యా, (ఫ్రాన్స్‌, (బ్రిటన్‌, చైనా (అణ్వన్ర)దేశాలు ఇవే అభిప్రాయాలను వ్యక్తపరిచాయి. ఇప్పటి అణ్యస్తదేశాలు మినహా, మరే'ఇతర దేశం అణుపరీక్షలు చేయరాదని సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం సారాంశం.

రెండున్నర నం॥లు చర్చలు జరిపి రూపొందించిన మోసపూరిత నమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందాన్ని 1996 జూన్‌ 28లో ఆమోదించాలని ప్రయత్నం విఫలమయింది.

సమగ్ర అణువరీక్ష నిషేధ ఒప్పందం నూతన ముసాయిదాను' దాన్ని రూపొందించిన డచ్‌ దౌత్యవేత్త జూవరమేకర్‌ నమర్పించారు. వదేళ్ళలోగా అణ్వాయుధాలను సమూలంగా నిర్మూలించాలన్న భారతదేశ డిమాండ్‌కు తాజా ముసాయిదాలో స్థానం లభించలేదు.

ఒకవైపు నమగ్ర అణువరీక్సల నిషేధ ఒప్పందం గురించి చర్చలు జరుగుతుండగా ప్రపంచదేశాల అభ్యంతరాలను తోసిందని చైనా (1996 జూన్‌)లో అణుపరీక్ష నిర్వహించింది. తాము సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందాన్ని మనన్ఫూర్తిగా ఆహ్వానిస్తామని చైనా ప్రకటించింది. తమ అణ్వాయుధాలు ఎంతవరకు సురక్షితమో తెలుసుకునే ఏక్లైక ఉద్దేశ్యంతో తాము సెప్టెంబర్‌లో మరో అణుపరీక్ష నిర్వహించబోతున్నట్టు చైనా తెలియచేసింది. సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం ముసాయిదాను ఐక్యరాజ్యసమితికి వంసించనేలేదు. చైనా జూలె 29న మరో అణుపరీక్ష నిర్వహించింది. అణ్వాయుధాల విషయంలో అబ్వ ్రదేశాలు చెప్పేదొకటి. చేసేది మరొకటని భారతదేశం చేస్తున్న వాదన సహేతుకమయినదని చైనా అణుపరీక్ష రుజువు చేసింది. 1989 నుంచి చైనా లలలపలలనతతలతతతతారతతతావనవవా

అఖుపరికరాల దిగుమతికి సంబంధించి ప్రాన్స్‌తో ఎనిమిది బిలియన్‌ డాలర్డు, శెనడాతో 3 బిలియన్‌ డాలర్జు, రష్యాతో 4 బిలియన్‌ డాలర్ల మేరకు ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుని బలీయశ్తిగా రూపొందింది. సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై చైనాను బుజ్జ్ఞగించడానికి తక్కువ స్థాయి అణుపరీక్షలను నిర్వహించగల సీమ్యుబేషన్‌ పరికరాలను ఇవ్వడానికి అమెరికా అంగీకరించింది. వంపేదేశం అణువర్‌ీక్షలం జరవకుండా, అణ్యన్త వదిజ్ఞానం "సెరిపొందించుకొనకుండా నిరోధించడానికి అణ్యస్ర్తదేశాలు కంకణం కట్టుకున్నాయి. అణ్య'న్త దేశాల ప్రధాన లక్ష్యం భారతదేశం. బారతదేశ ప్రధానలక్ష్యం మౌత్రం అంతర్జాతీయ అణ్వాయుధ నిర్మూలన, అణుశక్తి విషయమై అగ్రదేశాలు చేస్తూవస్తున ప్రతిపొదనలన్నీ భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానానికి సంకెళ్ళు వేయడానికి ఉద్దేశించినవే. భారతదేశం అజ్వ'స్తదేశంగా మారరాదన్న ఉద్దేశ్యం సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం రూపకల్పనలో వుంది. జనీవాలో నిర్మించతలపెట్టిన అణువరీక్షల సమోదు వరికరం వెయ్యిట్లన్నులకు మించిన అణుపేలుడును మాత్రమే నమోదు చేయగలదు. తక్కువ పేలుడు శక్తిగల అణుపరీక్షలను ఉపేక్షించినందువలన దీని ప్రయోజనం ఏమీ వుండదు, అన్ని విధములైన భూగర్భ అణు పరీక్షలన్నిటిని నిషేధిస్తే తప్ప ఈ ఒప్పందం వలన జరిగేదిమీ చేదు. -అమెరికా. తన అణ్వాయుధాగారాన్ని అత్యాధునికం చేయడానికి 100 బిలియన్‌ డాలర్ల వ్యయంకాగల పదిహేనేళ్ళ ప్రబాళిక సిద్ధం చేసింది. జలాంతర్గాములనుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్‌ అణు క్షివణులకు సంబంధించి డబ్యు-76 డబ్యు-88 వార్‌హెడ్జెను ఆధునీకరించాలన ఖండాంతర క్షిపణులను డబ్యు-87 వార్‌ హెడ్డను ఆధునీకరించాలని 1898 సంవత్సరాంతంలోగా 6 సబ్‌క్రిటికల్‌ భూగర్భ అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలని ఆపరేషన్‌ రీబౌండ్‌ పేరిట పధకాన్ని అమలు చేస్తున్నది. 'నూతన శతాబ్దిలో-జాతీయ భద్రతావ్యూహం' శీర్షికన అధ్యక్షుడు బిల్‌క్లింటన్‌ రూపాందించన వార్షిక నివేదిక అమెరికా ఆంతర్యానికి దర్చణం సడుతోంది, | న

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు నమీక్ష క్ష

నోవా జెముయా అనే దీవిలో రష్యా అణు పరీక్ష నిర్వహించినట్టు అమెరికా విదేశాంగశాఖ 1997 ఆగస్టు 30న చెప్పింది. అయితే అది అణుపరీక్షా కాదా అనేదాన్ని నిర్ధారించాలని రెండు వారాల క్రితం జరిగిన ఈ భూగర్భ విస్ఫోటనం చిన్నదని అమెరికా రక్షణ శాఖ ప్రతినిధి మైకేల్‌ డబుల్‌డే తెలిపారు, సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం ప్రకారం అణుపరీక్షలు జరపడం నిషేధం. ఈ ఒప్పందంపై అమెరికా, రష్యాలు సంతకాలు చేసాయి.

1992లో అమెరికా తన చివర అణువరీక్షను నిర్వహించింది. సమగ్ర అణఖుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం సై అమెరికా సంతకం చేసిన తర్వాత అమెరికా 1997 జూలై 2న అణుపరీక్ష నిర్వహించింది. నెవెడా ఎడారిలోని 293 మీటర్ల లోతున్న ఈ భూగర్భ అణుపరీక్ష జరిపింది. వచ్చే 18 నెలల్లో ఇలాంటివి దాద్దాపు6 అణు పరీక్షలు జరపాలని అమెరికా యోచిస్తోంది. ఒక లక్షా నలభైవేల కోట్ల భారీవ్యయంతో అమెరికా రూపొందించిన పధకం అడ్డుకోవాలని అణ్వస్త్ర వ్యతిరేక బృందాలు న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయిస్తున్నాయి. తాము నిర్వహించతలపెట్టిన అణుపరీక్షలలో ఇది మొదటిది మాత్రమేనని అమెరికా ఇంధన ప్రతినిధి 1997 జూలైలో చెప్పారు. కాగా 1997 సెప్టెంబర్‌ 18న అమెరికా మరో భూగర్భ అణుపర్‌క్ష నిర్వహించింది. అణు విచ్చన్న పదార్ధముల నిషేధ ఒప్పందం : ప్రతిపాదన, విశ్లేషణ

అణువిచ్చిన్న పదార్థములు అనగా, అణ్వాయుధాల తయారుకు ఏఏ వరికరములు, వదార్థములు అమనరమవుతాయో అవన్నీ అణువిచ్చిన పదార్ధములుగా పేర్కొనవచ్చు. అటువంటి వాటిని అణువరీక్షలు మరియు అణ్వాయుధాల తయారుకు వ్యతిరీకముగా నిషేధింపబడటమునే అణువిచ్చిన పదార్థముల నిషేధం అంటారు. (అణ్వస్త్ర వ్యాప్తినిరోధక ఒప్పందం, నమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం దక్షిణాసియా అజ్వస్త్ర రహిత మండలం అణువిచ్చన్న పదార్ధముల నిషేధ ఒవ్పందము. వీటన్నింటి లక్ష్యం, సారాంశమూ ఒక్కటే. భారతదేశ అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయకుండా చేయటం.) అణు పరిశోధనా రియాక్టర్లు, భారజల కర్మాగారములు, అణుఇంధన కర్మాగారములు, న

ప్లూటోనియం కర్మాగారములు ఇవన్నీ కూడా అణువరీక్షలు, అణుబాంబులు చేయడంలో కీలకపాత్ర వహించేవే. ఇవికాక అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు కూడా ప్లూటోనియం ఉత్పత్తిలో ప్రముఖస్థానము కలిగివున్నాయి. అందుకే భారతదేశంలో అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తికి వ్యతిరేకంగా "వివిధ అంశోలను పేర్కొంటూ ప్రచారం జరుగుతుంది. విద్యుచ్శక్తి ఉత్పత్తిలో అణుశక్తి ప్రపంచంలో మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును సోవియట్‌ రష్యా 1954 మే నెలలో నిర్మించింది. దీని సామర్థ్యం 5 మెగావాట్లు. ఫ్రాన్సు మార్కోల్‌వద్ద 2 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్‌ను 1356 జనవరిలో నెలకొల్పింది. బ్రిటన్‌ 1956లో 50 మెగావాట్లు, ఆమెరికా 1957, డిసెంబర్‌లో 90 మెగావాట్లు సామర్ధ్యంగల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను నిర్మించాయి. ఇవన్నీ అణ్వాయుధ దేశాలే. ఫ్రాన్సు 1960లో అణ్వాయుధాల తయారుచేపట్టింది. అణ్వస్త్ర రహితదేశములైన బెల్టియం, కెనడా, ఇటలీ దేశాలలో వరుసగా 100 మెగావాట్లు, 23 మెగావాట్లు 22 మెగావాట్లు సామర్ధ్యంగల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు 1962 నుండి పనిచేయడం ప్రారంభించాయి. జపాన్‌ 11 మెగావాట్ట, స్వీడన్‌ 9 మెగావాటు సామర్ధ్యంగల అణు విద్యుత్‌ రియాక్టర్లు 1363 అక్టోబర్‌ నుండి ఉత్పత్తి ప్రారంభించాయి. 1957 లో" అవెరికో వ్రవంచింలో మొదటగా 17 వొగావాట్ల అణురియాక్టరును బెల్టియంకు ఎగమతి 'చేసింది. 1967-73 మధ్యకాలంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా 58 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు ఎగుమతి కాగా అందులో 46 రియాక్టర్లను ఆమెరికా, 5 రియాక్టర్లను కెనడా అమ్మినవే, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో మొదట అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను నిర్మించిన దేశం భారతదేశం. భారతదేశం అమెరికా సహకారంతో 190 మెగావాటి సొమర్థ్యంగల 2 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను తారాపూర్‌ వద్ద నిరంచింది. ఇవి 1968 నుండి ఉత్పత్తి ప్రారంభించాయి. దట 1973-ఇజ్రాయిల్‌-అర్‌బ్‌దేశాలమధ్య జరిగిన యుద్ధంలో అయిల్‌ ఎగుమతి చేసే అరబ్‌దేశాలు ఓడిపోయాయి. అమెరికా తదితర పశ్చిమదేశాలే తమ ఓటమికి ననన నన

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష కేప్‌ కారణమని భావించాయి. ప్రతీకారముగా 1973 నుండి అరబ్‌ 'దేశాలు అయిల్‌రేట్లను ఒకేసారి 50% కి పైగా పెంచివేసాయి.

అంతర్జాతీయ ఆయిల్‌రేట్లు గణనీయంగా పెరిగిపోవటంతో.అనేక దేశాలు విద్యుత్‌ ఉత్పత్తికై ప్రత్యామ్నాయ వనరులకై అన్వేషించాయి. అనేక దేశాలు అణువిద్యుల్‌ ఉత్పత్తిపై దృష్టిని కేంద్రీకరించాయి.

1974 నాటికి 19 దేశాలలో 170 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు పనిచేస్తున్నాయి. వీటి సామర్థం 73 వేల మెగావాట్లు. అమెరికా 60 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లతో 40.500 మెగావాట్లి విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తిచేయగా, సోవియట్‌ రష్యా 16 'రియాక్టర్లతో 3500 మెగావాట్లు, ఫ్రాన్సు 10 రియాక్టర్లతో 2900 మెగావాట్లు, బ్రిటన్‌ 5000 మెగావాట్ల విద్యుత్తును, భారతదేశం 4 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లతో 780 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి.

1974 లో భారతదేశం అణుపరీక్షల నిర్వహించిన అనంతరం ఒప్పందం (ప్రకారం తారావూర్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు పనిచేయడానికి అవసరమైన అణుఇందన నరవరాకు అవరోధములు కల్పించసాగింది. 1980 నుండి అణుఇంధన సరఫరాను పూర్తిగా నిలిపివేసింది. రాజస్టోన్‌ అణువిద్యుత్‌ కేంద్ర నిర్మాణ పనులనుండి కెనడా వెంటనే వైదొలిగింది. భారతదేశానికి ఒవ్పందం ప్రకారం చేయవలసిన, అణుపరికరముల ఎగుమతులను పూర్తిగా నిలిపివేసింది. భారత్‌ శాస్త్రవేత్తలు శినడావారు అర్భాంతరముగా విడిచి వెళ్ళిన 'నిర్మాణములను పూర్తిచేసారు. అయితే అప్పటికీ ఈ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు పనిచేయడానికి అవసరమయిన భారజలంకోనీం భారతదేశం నిర్మిస్తున్న భారజల కర్మాగారములు తీవ అంతరాయములకు గురికావడంతో భారజలం కోనం భారతదేశ్లు రష్యాపై ఆధారవడింది అధిక ధర చెల్లించడంతోపాటు, రాజస్థాన్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు రెండింటిని అంతర్జాతీయ అణుశక్తి. సంస్ధ తనిఖీ -పరిధిలోకి అంగీకరించవలసి వచ్చింది. అంటే ఈ రియాక్టర్లు విద్యుతతోపాటు ఉత్పత్తిచేసే వ్యాటోనియంను అణువరీక్షలకుగాని, అణ్వాయుధాల తయారుకుగొని ఉపయోగించకూడదన్నమాట. అలాగే తారాపూర్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు వినియోగించుకున్న ఇంధనం నుండి ప్తూటోనియంను వేరుచేసేందుకుగాను వనన రదలాకకానాకారాడాప కరనా నననటనకానననాాానాననకావలునినవునలు.

13౮ భారత అజ్వస్ర విధానం - ప్రవంచ అణు సమిక్ష ర దక అమెరికా తీవ్ర అభ్యంతరములు చెప్పడంతో 1975 నాటికే నిరించబడిన ప్లూటోనియం శర్మాగారము కాళీగావుండిపోయింది. ఆలా ఈ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లన్ని పూర్తిగా లేక పాక్షికంగా అంతర్జాతీయ అఖుశక్తి సంస్థ తనఖీల పరిధిలోకి వచ్చినంధువలన ఇవి విద్యుతతోపాటు ఉత్పత్తిచేసే ప్లూటోనియం వలన భారత అణుసామర్థ్యం జరగడానికి చీలులేకుండా పోయింది అణువిచ్చిన్న పదార్థముల నిషేధ ఒప్పందం అంటే భారతదేశంలో అన్ని అణుసంస్థలను అఖుపరీక్షబకు, అణ్వాయుధాలు చేయడానికి వీలులేకుండా చేసే ఒప్పందమన్నమాట. భారతదేశంలో అణువిధ్యుత్‌ పరిశ్రమ విస్తరంచకుండా వుండటానికి కొన్ని తప్పుడు ప్రచారములు కూడా చేపట్టాయి. ఆణు విద్యుత్‌ కేంద్రాలు ప్రమాదకరమయినవని వాటిని చాలా దేశాలు మూసివేన్తున్నాయనేది జక వాడం. విశ్వసించదగినంతటి అణ్యుసాంకేతిక వరిజ్ఞానము భారతదేశానికి లేదని, అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాలు వ్యయభరితమైనవని (ప్రచారం జరిగింది. ఈ ప్రచారం భారతదేశానికి మాత్రమే ఉద్దేశించినది. మిగతా వ్రపంచంలో అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల నిర్మాణం జోరందుకుంది.

1980 నాటికి ప్రఫంచంలో 230 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్టు 110,000 మెగావాట్ల విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసాయి. ప్రపంచ మొత్తం విద్యుత్‌లో అణువిద్యుత్‌ నాటా 6%గా వుండేది. భారతదేశంలో ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్‌లో అణువిద్యుత్‌ వాటా 2%గా వుంది. 1990 నాటికి వ్రాన్సు తన అవసరాలలో 50% ఆణువిద్యుత కలిగివుండాలనే లక్ష్యం కలిగివుండేది. ఫ్రాన్సులో అణువిద్యుత్‌ : 1356లో రెండు మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్‌ను నిర్మించిన (ఫ్రాన్సు 1995 నాటికి ఆదేశ మొత్తం విద్యుత్‌లో 77% అణువిద్యుత్‌ వాటా కలిగివుంది. జమేరికాలో అణువిద్యుత్‌ : అమెరికా చమురు ఉత్పత్తులలో న్వ్యయం_ సమృద్ధమేకాదు. ఎగుమతులు కూడా చేస్తుంది. కాగా .ఇంకా వెలికి తీయడం

'ప్రారంభించని భారీ చమురు నిక్షేపాలు ఆలస్కాలో వృ న్నాయి.

1975 బ్రౌన్‌ఫెరి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్‌లో అగ్నిప్రమాదం, 1979 త్రీమైల్‌ ఐలాండ్‌ దురఖటన జరిగాయి. మరి అణువిద్యుతొప్టై ఎందుకింత ఆసక్తి? కక నన క య కనను సు

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 137 ప్రమాదాలు జరిగిన తర్వాత ఆణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల నిర్మాణం వేగవంతమయింది. 1995 నాటికి ప్రపంచంలో 496 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు పనిచేస్తుండటం లేక నిర్మించటం జరిగింది. అమెరికా 109 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లతో 1,00,000 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ ఉత్పాదనతో ప్రపంచంలో అతి పెద్ద అణువిద్యుత్‌ వ్యవస్థ కలిగివుంది. చెర్నోవిల్‌ అణువిద్యుత్‌ కర్మాగారాన్ని పునరుద్ధరించిన - ఉక్రేన్‌ : 1986 ఏప్రిల్‌ 26న సోవియట్‌ యూనియన్‌లో ఉక్రెన్‌లో చెర్మోబిల్‌ అణువిద్యుత్‌ కర్మాగారం ప్రమాదానికి గురయింది. పేలుడులో 32 మంది చనిపోయారు. 20 లక్షలమంది దుష్ప్రభావానికి గురయ్యారు. సోవియట్‌ నుండి వేరువడిన ఉక్రైన్‌ 1991లో చెర్నోబిల్‌ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాన్ని మూసివేయాలని ఒక తీర్మానాన్ని ఉశకైయిన్‌ పార్లమెంటు ఆమోదించిలది. అనతికాలంలోనే ఆ తీర్మానమును పక్కనపెట్టి చెర్నోబిల్‌ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రంలో రెండో రియాక్టరును పనిచేయడం ప్రారంభించింది. దేశ విద్యుత్‌ అవసరములకు అణువిద్యుత్‌ మినహ గత్యంతరం లేదని ఉక్రెయిన్స్‌ అధికారులు ప్రకటించారు. సోవియట్‌ రష్యాలో అణువిద్యుత్‌ : ప్రపంచ చమురు ఉత్పత్తిలో 22%, సహజవాయువు ఉత్పత్తిలో 40% సోవియట్‌ రష్యాలో జరుగుతోంది. సోవియట్‌ రష్యా విదేశీమారక ద్రవ్యంలో 40% ఈ ఇంధన ఎగుమతులనుండే వన్తుంది. 1970, 80లలో చమురు ధరలు పెరిగినపుడు అత్యధికంగా లాభపడింది సోవియట్‌ రష్యాయే. సైబీరియా ప్రాంతంలో ఇంకా వెలికితీయడం ప్రారంభించని చమురు నిక్షేపాలు అపారంగా వున్నాయి. అపారమైన బొగ్గు నిక్షేపాలున్నాయి. చెర్పోబిల్‌ దురఖటన అనంతరం అనేక అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాల ఏర్పాటు పధకాలను నిద్ధం చేయడాన్ని రష్యన్లు తీవ్రంగా వ్యతిరేకిన్తున్నారు. మరి రష్యన్లు 'ప్రమాదకరమైనవిగా భావించే అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తిని రెట్టింపు చేయాలని రష్యా ప్రభుత్వం ఎందుకు పధకాలు సిద్ధం చేస్తోంది? రష్యాలో ఇపుడున్న 20 మిలియన్‌ కిలోవాట్ల అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తి జరుగులోంది. దీనిని 2010 లోగా రెట్టింపుచేయడానికి 3 దశల పధకానికి రష్యా మంత్రివర్గం 1996 డిసెంబర్‌ లా.

138 ఖారత అఖ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష దూపాొందించిన రష్యాయే, ప్రవంఛంలో నీటిమీద ప్రయాణించే మొదటి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును రూపొందిస్తోంది. 2001 నుండి ఇది పనిచేయగలదని రష్యన్‌ అధికారులు ప్రకటించారు. రష్యా దీరఖకాలిక అణు ప్రణాళికలలో భాగంగా నీటిమీద ప్రయాణించే అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను నిర్మిస్తోంది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉత్పత్తి అవుతున్న విద్యుత్‌లో ఆఅణువిద్యుశ్‌వాటా 18% కు చేరుకుంది, ప్రపంచంలో బొగ్గు విద్యుత్‌కేంద్రాలనుండి విడుదల అయ్యే కార్బన్‌ కాలుష్యాన్ని 5% మేరకు తగ్గించాలంటే అణువిద్యుత్‌ను దెట్టింపు మేరకు పెంచవలసివుందని, అందుకయ్యే ఖర్చు లక్షకోట్ల డాలర్లకు పైమాటేనని వరల్లొ వాచ్‌. ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ 1992 నివేదికలో తెలియచేసింది. అయితే భారత దేశం మౌత్రం అణువిద్యుత్‌కు బదులుగా ప్రత్యామ్నాయంగా చమురు, సహజవాయువు, బొగ్గును విధ్యుళ్తుగా మార్చే ఇతర పద్ధతులను ఎంపిక చేసుకోవాలని వరల్డ్‌ వాచ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ తన నివేదికలో సూచించడం గమనార్థం. బొగ్గద్యారా ఉత్పన్నమవుతున్న కాలుష్యాన్ని 5% తగ్గించాబంటే రెట్టింపు అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తిచేయాలని సూచించిన వరల్గొవాచ్‌, ఖారతదేశంలో అణువిద్యుజ్‌ పెంచమనడానికి బదులుగా బౌగ్గుద్యారా విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి చేయమని ఎందుకు సూచించింది? భారతజేశంలో 9 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు కలన 1614 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేన్తున్నాయి. దేశ మొత్తం విద్యుత్‌లా అణువిద్యుత్‌ వాటా 2% గాన వుంది. వర్థమాన దేశాలలో మొతం అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తి 18,394 మెగావాట్లు, ప్రపంచ మొత్తం అణువిధ్యుళ్‌లో ఇది ర్‌ కాగా ఒక జపాన్‌ దేశం 32,000 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ను ఉత్పత్తిచేస్తోంది. దక్షిణకొరియాలో 9 అఖువిదు;త్‌ రియాక్ష విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. దక్షిబకొరియో టే బటట మగని రరువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తిని గ్రలించిన భారత్‌ 9 అణువీద్యుళ్‌ రియాక్టర్లలో 1814

ట్హ గ్‌ 'త్రమ ఉత్పత్తిచేస్తోంది. వెయ్యి మేగావాట్ల సామర్థ్యం గట రెండు అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల సరఫరాకు రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వంలో రషా లాంఛనంగా ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. తచువాత దశాబ్దకాలంలో భాఠతదేశంలే. 8 ప్రభుత్వాలు మారాయి. ప్రతి ('ప్రభుత్వంతోనూ వీటి స్థాపన గురించి రష్యా ననన న న ను

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రవంచ అణు సమీక్ష క్ష చర్చిస్తూనే వున్నధి. నిర్మాణ కార్యక్రమం ప్రారంభంకాలేదు ఎందుకు? అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తిచేస్తాయి. అందువలన రష్యా అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల స్థాపనలో జాష్యం చేస్తోంది.

బ్రిటన్‌ 1956 లో నిర్మించిన మొదటి వాణిజ్యస్థాయి అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరును ప్రాధమికంగా వ్లాటోనియం ఉత్పత్తిధేయ్యంగా నమూనా రూపొందించబడింది. విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి అనేది రెండవ (ప్రాధాన్యత పొందింది. అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌ దేశాలు ఆదేశాలలో అణువిద్యుత్‌ వ్యవస్థలనుంచి లభించే విద్యుదేతర ఉత్పత్తులను అణ్వాయుధాల తయారుకు ఉపయోగించుకుంటున్నాయి. భారతదేవమునకు అటువంటి అవకాశమును వారించివేయడానికి అణువిచ్చన్న వదార్థముల నిషేధ ఒవ్పందమును ప్రతిపాదిన్తున్నాయి. అబ్వన్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందము, సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం, దక్షిణాసియా అజ్వ('స్తరహితమండలం ప్రతిపాదనలను భారత్‌ నిరాకరించటంతో అదే లక్ష్యం అంతర్భాగంగా గల అణువిచ్చిన్న పదార్థముల ఒప్పందం రూపొందింది. వర్థమాన దేశములలో ముఖ్యంగా అణ్వస్త్ర నిరోధక ఒప్పందములను వ్యతిరేకించిన భారతదేశంలో అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్ల ఏర్పాటుకు వ్యతిరేకంగా వరల్డ్‌వాచ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌వంటి అమెరికా పలుకుబడిగల సంస్థల నివేదికలు అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేస్తుంటాయి. అటువంటి నివేధిక ఆధారంగా దేవంలో అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తికి వ్యతిరేకంగా మాట్టాడేవారి సంఖ్య క్రమంగా పెరుగుతోంది. వీశ్వసిలో తగినంతటి అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానం భారతదేశానికి లేదని, అణువిద్యుత్‌ వ్యయభరితమనే అభిప్రాయాలను వ్యాప్తిచేస్తున్నారు. ఇటువంటి అభిప్రాయాలను వ్యక్తవరచటం అభ్యుదయానికి చివ్నాంగా భావిస్తున్నారు. ఇటువంటి ఆధారరహిత ప్రచారములవలన సామాన్య ప్రజలలో దేశ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాలు తక్కువ స్థాయి సాంకేతిక (ప్రమాణాలు కలవి అని భావించే వ్రమాదం వుంది. పర్యావరణం శాన్రతవేత్తలు నహితం కొత్తగా అణువిద్యుల్‌ రియాక్టర్లు స్థాపించటాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నారు. భారతదేశంలో అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు పనిచేయడానికి దశాబ్దం ముందునుండే అనగా 1957 ఒక అణుశిక్షణాకేంద్రంను డా.హోమీభాభా ఏర్పాటుచేసారు. అణువిద్యుళ్‌ కేక కక వనన హా.

140 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష రెయాక్టర్లలో వనిచేసేందుకు అవనరమయిన శిక్షణ ఇచ్చేందుకుగాను అణువిజ్ఞానంలో వివిధ విభాగాలకు చెందిన ప్రత్యేక కోర్సులను ఇందులో బోధిస్తారు. సం॥నకు 150 నుండి 200 మందికి ఇటువంటి శిక్షణ ఇస్తోంది. పార్యాంశములను బోధించటమే కాకుండా ప్రయోగాత్మక అనుభవమునకు గాను 1956లో నిర్మించబడిన “అప్సరి అణురియాక్టరును ఇందుకు ఉపయోగించారు. తరువాత రాణా(ప్రతాప్‌ వద్ద మరో అణుశిక్షణ సంస్థను నెలకొల్పారు. అణుధార్మిక రక్షణ, అణుభద్రతలను గురించి తప్పనిసరిగా బోధిస్తున్నారు. అణ్వస్తవ్యాస్తి నిరోధక ఒప్పందంను ఆమోదించలేదనే సాకుతో అమెరికా ఆణుకేంద్రాల్లో భద్రతకు వాడే పరికరాలను భారత్‌కు ఎగుమతి కాకుండా అనేకసార్లు అవరోధాలు కలిగించింది. రాజస్థాన్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో ప్రెషర్‌ బ్యూబులకు మరమ్మత్తు చేయడానికి వాటిని నిర్మించిన అంటారియో 'హైడో సంసిద్ధత తెలిపింది. కెనడా అణివ్యాప్తి నిరోధకాన్ని రాజకీయంరంగువృలివింంది. దీనివలన తాము రికేరు చేపట్టలేకున్నామని అలెక్స్‌ టౌలర్‌ చెప్పారు. భారతదేశం అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో భద్రతకు అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తోంది. అణుశక్తి ప్రమాదాలు సంభవించినపుడు సహాయ సహకారములను అందించే విషయమై అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ ప్రతిపాధించిన పత్రంపై భారత్‌తో సహా 52 దేశాలు సంతకాలు చేసాయి. భారతదేశం నేడు ప్రతి సం! 35 వేల కోట్ట రూ[లను చమురు కొనుగోలుకు విదేశాలకు చెల్లించవలసి వస్తోంది. తగిన నిల్వలున్న భారతదేశంలో లభించే బొగ్గు ఆంతనాఖ్యమైనదికాద్రు. పైగా దేశంలో ధోరియం నిల్వలు విసృతంగా వ్యాపించివున్నాయి. ధోరియంను ఉపయోగించుకునే ప్రయత్నాలు ముమ్మరంగా జరుగుతున్నాయి. భారతదేశం న్వంతంగా అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు నిర్ముంచుకోగలదు. కాబట్టి అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ తనిఖీలకు లోబడవలసిన పని వుండదు. భారతదేశంలో సహజ యురేనియంతో పనిచేసే అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు ప్లూటోనియంను ఉళ్చత్తిచేస్తాయి. కనుకనే భారతదేశం అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో తగ్గిన భద్రతా ఏర్పాట్టుకు ప్రాధాన్యత లేకుండానే నిర్వహిస్తుందనే ప్రచారాన్ని ప్రారంభించాయి. బన

భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షే41 భారతదేశానికి ౩ దశల అణువిద్యుత్‌ ప్రణాళికను డా. హోమీభాభా రూపొందించారు. ఈ దీరఖకాలిక (ప్రణాళిక ముఖ్యోద్దేశం దేశంలో విస్తరించివున్న ధోరియం నిక్షేపాలను ఉవయోగంలోకి తీనుకురావడం. శ్రి సహజ యురేనియం ఇంధనంగా వినియోగించే భారజల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లు విద్యుత్‌తోపాటు ప్యూటోనియంను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. 2) ప్థూటోనియం ఇంధనంగా వాడే ఫాస్ట్‌ బ్రీడరు అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో వినియోగించిన ప్లూటోనియం కంటే అధికంగా ప్లూటోనియంను ఉత్పత్తి అవుతుంది. దోరియంనుండి యురేనియం 233 లభిన్తుంది. అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తిలో ఒక విచ్చిన్న అణువు విధ్వంనం కాబడీతే దానికి బదులుగా 1.2 నుండి 1.5 విచ్చిన్న అణువులు యురేనియం 238 లేక ధోరియం నుండి ఉత్పత్తి అవుతుంది. 3) ధోరియంను ఇంధనంగా వాడే అణురియాక్టర్లలో విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి వ్రక్రియలో ధోరియం, యురేనియం 233గా పరివర్తన చెందుతుంది. యురేనియం 235 వలె, వ్లాటోనియం 239 మరియు యురేనియం 233లను అణ్వాయుధాల తయారీకి ఉపయోగించవచ్చు. భారతదేశం 1970 సెప్టెంబర్‌లో ధోరియంనుండి యురేనియం 233ను వేరుచేసింది. 1976లో ఉత్పత్తి ప్రారంభించగలదనుకున్న 40 మెగావాట్ల ఫాస్ట్‌బ్రీడర్‌ టెన్స్‌ రియాక్టురం దశాబ్దం ఆలన్యంగా నిర్మించబడింది. 1986లో 'ప్రారంభంకాగలదనుకున్న ధోరియం రియాక్టరు 2005 నాటికి నిర్మాణం వూర్తికాగలదని అంచనా 1984లో 2000 నం॥నాటిక 10,000 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ ఉత్పత్తి చేయాలన్నది లక్ష్యంగా నిర్ణయించినప్పటికి దానిని 5,700 మెగావాట్లకు తగ్గించారు. అణుఇంధన విభాగం 15,125 కోట్లు వెచ్చించడానికి సిద్ధమైనది అయితే ఎనిమిదవ ప్రణాళికలో ఈ [ప్రాజెక్టుకు 4,261 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించారు. దానికి తోడు వరిపాలనావరమైన అవరోధాలు ఎక్కువగా వస్తున్నాయి. ఉదా: దేశంలో నెలకొల్పనున్న 8 అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో ఒకటి ఆంద్రప్రదేశ్‌ ఏర్పాటుకాగలదని "ఆంధ్రప్రదేశ్‌ విద్యుచ్చక్తి మంత్రి శ్రీ సుబ్బారెడ్డి చెప్పారు. శ్రీ మహ్మద్‌ హయత్‌ అధ్యక్షతన నియమితిమైన స్థలనిర్దాయక సంఘం శ్రీశైలం సమీపంలో అందుకనువైన స్థలరిను కనుగొందని శ్రీ సుబ్బారెడ్డి 6-12-1962 ను చెప్పారు. కాగా నేటివరకూ ఎటువంటి చనులు ప్రారంభం కాలేదు.

142 భారత అణ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ననన ననన భారత అణఖుశక్తి సంఘం నాగార్జున సాగర్‌వద్ద అణురియాక్టర్‌ నిర్మించాలని ఆసక్తి చూపిస్తోంది. అయితే నాగార్జునసాగర్‌ అటవీక్షేతంలో పులులున్నాయన్న కారణంగా అక్కడ అబణుకేంద్రం ఏర్పాటుకు అటవీశాఖ అమోదం లభించలేదని భారత అణ్యుశక్తి సంఘం అధ్యక్షులు పికె అయ్యంగార్‌ చెప్పారు నాగార్జునసాగర్‌ అణువిద్యుక్‌ ఊల్పిత్తికి అత్యంత అనువైనది అయినందున సాగర్‌ అటవీక్షేత్రంలో పులుల పరిరక్షణకు కంచెను ఏర్పాటుచేసి ఆ స్థలాన్ని కేటాయించాలని శ్రీ అయ్యంగార్‌ ఎంళో విలువైన నూచేన చేసారు. దానికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వంనుండి (ప్రతిస్పందన కరువయ్యింది తిరుపతిలో శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో భౌతిక శాస్త్రవిభాగం శాస్త్రీయరంగంలో గణనీయ కృషిచేస్తోందని, తిడుమల తిరుపతి దేవస్థానం నిధులతో ఒక అణువరిశోధనా రియాక్టరు ప్రారంభిస్తే బాగుంటుందని భాభా అణుపరిశోధనాకేంద్రం డైరెక్టరు శ్రీ చిదంబరం కొన్ని సం॥ల కిందట ఒక విలువెన నరాచనచేసారు. తిరంవంల తిరువతి నిదులను తన వదకాల న్‌ ఉవయోగించుకుంటున్న ఆంధ్రవ్రదేశ్‌ ప్రభుత్వానికి ఈ నూచన ఎలా తలకెక్కుతంది? గతంలో అణువిద్యుత్‌ రియాక్టరు నిర్మించాలంటే 20 ఏళ్ళికాలం పట్టేదని ఇపుడది 6 సం॥లకు తగ్గిందని శ్రీ అయ్యంగార్‌ అన్నారు భి భారతదేశం మొదటి పారిశ్రామిక విష్ణవాన్ని కోల్పోయింది. అణుపారిగ్రామిక విప్లవమును భారతదేశం తప్పకుండా సాధిస్తుందని గా హోమీభాభా విశ్వసించారు 1966 జనవరి 24న డా హోమీభాభా మరణానికి గురికావడాన్సిక్రి నెలలముందు, ఖగఅణు ఎలక్ష్రానీక్స్‌”పై బొంబాయిలో జరిగిన అంత్రర్రాత్ర సమావేశంలో డా హోమీభాభా మాట్టాడుతూ 1968 నుండి ప్రతి సంవ మయ 290 మెగావాట్ల సామర్ధ్యం గల ఒక కొత్త అణువిద్యుత్‌ రియాక్షరున్స సరము భారతదెశ స్థాసించగలదన్నారు. భారతదేశమునకు బది ఎంతైనా గమనార్హము ౦ అణుశక్తిరంగంలో భారతదేశమున, ఉన్సత్ర ? వటి వా శ ల ఖరాలకు చేర్చే ప్రయత్నంలో డా. హోమీభాభా ప్రాణాలు కోల్పోయారు అణ్వ'స్తదేశాలు-అణునిరాయుధీక చేస్తూవస్తున్న ప్రతిపాధనలన్ని భారత అణ్యస్త పరిజ్ఞానమునకు సంర. ఉద్దేశించినవే గో ళ్ళు వేయడానికి అణ్వస్రదేశాలు ఒకవైపు. అణ్వాయుధాలను గు న శ లుగ్గా హోమీభాభా తీవ్రంగా గర్జించారు. ధించటాన్ని డౌ,

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష శ43 అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చట్టబద్ధమైనవిగా ప్రకటించిన ప్రపంచకోర్డు: 1995లో దక్షిణ పసిఫిక్‌లో అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలని ప్రాన్సు నిర్ణయించింది ఫ్రాన్సు నిర్ణయాన్ని ఖండిస్తూ, నెదర్షాండ్స్‌లోని న్యూజిలాండ్‌ రాయబారి హేగ్‌లో గల అంతర్జాతీయ కోర్టులో కేసు దాఖలు చేసారు. ఈ కేను దాఖలుపై ఫ్రాన్స్‌ తీవ్రంగా (ప్రతిస్పందించింది. అణుపరీక్షల వ్యవహారమంతా ఫ్రాన్సు దేశ స్వీయరక్షణకు సంబంధించినది దరిమిలా అంతర్జాతీయ కోర్టుకు ఈ అంశంపై "తీర్చు. ఇచ్చే హాక్కులేదని ప్రొన్సు వ్రకటించింది. (ప్రాన్సు అభిప్రాయాలను ప్రపంచ న్యాయస్థానం గౌరవించింది 1974 అనాటి మరో కేసు తీర్చును ఉటంకిస్తూ ఈ తీర్పు వెలువడింది ధక్షిణ పసిఫికలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా (ప్రాన్సు వ్రభుత్వాన్ని ఆదేశించే అవకాశం లేదని అంతర్జాతీయకోర్టు 15 మంది న్యాయమూర్తుల సమావేశంలో 12-3 మెజారిటీపై తీర్చుచెప్పింది అయితే ఈ విషయాన్ని ఇంతటితో వదలక-ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ఐరా సమితిల నుంచి అణ్వాయుధాలు చట్టవిరుద్ధమా కాదా అనే వివరణ కోరతామని ఆగ్ర్రైలియా ప్రకటించింది. అణుదాడులపై నలహాతో కూడిన అభిప్రాయాలను చెప్పాల్సిందిగా ప్రపంచ ఆరోగ్య నంస్థ మరియు ఐ:రా.సమితి కలసీ అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానాన్ని అభ్యర్థించాయి. యుద్ధం జరిగినపుడు ఒకదేశం అణ్వాయుధాలు ప్రయోగించవచ్చా? అని ప్రపంచ ఆరోగ్యనంస్థ, అణుబాంబుతో దాడిచేస్తామంటూ బెదిరించటం చట్టబద్ధమా అని ఐ,.రా.సమితి, అంతర్జాతీయ కోర్టును ప్రన్నించాయి: ఐ.రా.నమితి పిటీషనర్‌గా గల-ఈ విషయం ఎంతో ఆసక్తిని కలిగించింది. అణుబాంబుతో దాడిచేసినందుకు, ప్రతీకారంగా అయినా అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించటం సరికాదని భారతదేశం, ప్రపంచకోర్టుముందు వాదించింది. పాకిస్థాన్‌, ఇజాయిల్‌ దేశాలు కోర్టులో వకటన చేయరాదని నిర్ణయించుకున్నాయి. అణజ్వస్త్రదేశాలన్నీ అణ్వస్త్ర దాడీ జర్తిపే ఇవకాశం వుండాలని అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానానికి 1996 జనవరి 24న విన్నవించాయి 1996 జూలై 9న, వ్రపంచకోర్టు అణ్వాయుధాలను చట్టవిరుద్ధమైనవిగా ప్రకటించడానికి తిరన్కరించింది.. : (ఏదేశమైనా ఆత్మరక్షణకు మినహా అణ్వాయుధాలు ఉపయోగించటం చట్టవిరుద్ధమని పేర్కొంది. దేశమనుగడ కు మువ్చు ఏర్పడ్డ వరిన్ఫితులలో అణ్వాయుధాలు ఉపయోగిస్తానని బెదిరించటం లేదా ఉపయోగించటం చట్టవిరుద్ధమా కాదా అన్నది వ్రపంచకోర్జు తేల్చిచెప్పజాలదని ప్రపంచ న్యాయస్థాన అధ్యక్షుడు మహ్మద్‌ బేద్‌'జావూయి ప్రకటించారు. "ఇ అననా లననెనానానతకలని పతా నినన ననన ననన న ననిన ననున ననన లటతననానాననున్తభకనినలునుునల ననున ననన నననను ని ననలప్తాసీనక్తనననొనుు నకును నననము ననగ కనపుచునుననననునిన

4 _______కారత అణ్యస్ర విధానం _ ప్రపంచ అది సమీక్ష అనతాకనినిననననాననననననననినాననననానాననననినననను గ్రి భారత అణ్వస్త్ర విధానం : సమీక్ష భారత అణ్వస్ర విధానము, అణ్వస్త్ర దేశములయిన అమెరికా, రష్యా, ఫాన్స్‌, బ్రిటన్‌ మరియు చైనా దేశముల విధానములకు భిన్నమయినది. పై దేశములన్నీ అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన వెంటనే అణ్వాయుధాల తయారును చేపట్టాయి. భారత దేశము మాత్రం అణుపరీక్ష జరిపిన తరువాత కూడా అణ్వాయుధాల తయారీని చేపట్టలేదు. అవసరమయితే తన అణ్వస్తవిధానమును సమీక్షిస్తానంటోంది. ఇంకా ఆ అవసరం ఎటువంటిదయి వుండాలనుకుంటోంది? అణ్వ'నస్తదేశములు అయిన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, (ఫ్రాన్స్‌ మరియు చైనాలు తమ తొలి అణుపరీక్షలన్ని వాతావరణంలో నిర్వహించాయి. భారతదేశం మాత్రం తన తొలి అణుపరీక్షను భూగర్భంలో నిర్వహించింది. భారతదేశానికి ఎందువలన ఈ పరిస్థితి ఎదురయింది? దీని వెనుక అణ్వస్త్ర అగ్రదేశములకున్న ప్రమేయము ఏమిటి? ఇందువలన భారతదేశంలో సంభవించిన భయంకర పరిణామములు ఎమిటి? ఈ సుడిగుండం నుండి బయటపడి భారతదేశ అణ్వస్త్ర దేశంగా రూపొందగలుగుతుందా? భారతదేశం అనుసరిస్తున్న. ప్రజాస్వామ్యమునకు అణ్వన్తదేశముల కవట రాజకీయాలను ఎదుర్కొనే సత్తా వుందా? ఆ శక్తీ ప్రజాస్వామ్యమునకు లేనట్టయితే భారత ణా న మార్పులు ఏమిటి? అని తల ముక వహో్టరో అవయయిన ౦లో ఏవరెవరి ననన క కన

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షే45 ప్రభుత్వపాలనలో ఏ ఏ విధమయిన అణువిధానం అనుసరించారు. అనేది తెలుసుకోవడం అవసరం. అంతకుముందుగా అణ్వస్తదేశములను కూడా ఒకసారి వరిశీలించవలసి వుంటుంది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో వప్రముఖదేశాలన్నీ గూఢచారి కార్యకలాపములను విసృతం చేసాయి. ఇందులో భాగంగా అమెరికా “ఆఫీస్‌ ఆఫ్‌ సాటజిక్‌ నర్వీన్‌'ను పూర్తిస్థాయిలో నిర్వపాంచింది.. రెండు ప్రపంచయుద్ద్ధాలు నేర్పిన గుణపారమువలన, అణ్వాయుధాల ప్రయోగం వలన వచ్చే దుష్ఫలితాలను చూడడంవలన, ప్రచ్భన్న అణుయుద్ధ రాజకీయాలవలన ఓ కొత్త గూఢచారసంస్తకు అమెరికా (ప్రాణం పోసింది. ప్రపంచంలో అనేక దేశాల జాతీయ నాయకుల (ప్రాణాలను హరించి వేయడానికి ఏర్పడిన గూడఛారి సంస్థయే సి.ఐ.ఎ. అఫీస్‌ ఆఫ్‌ స్ర్రాటజిక్‌ సర్వీస్‌ స్థానములో, సి.ఐ.ఎ. 1947 జులై 26న ఏర్పడింది. అణ్యస్ర్త్ర రాజకీయాలనుండి పుట్టిన సంస్థ సి.ఐ.ఎ. సిఐ.ఎ.లో 4 విబాగాలు.

1. ఇంటిలిజెన్స్‌ -రహన్య సమాచారం సేకరిస్తుంది.
2. _ వ్యూహాల విభాగం -వ్యూహాలను రూపొందిస్తుంది. దీనినే డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ డర్జీట్రిక్స్‌ అంటారు.
3. విజ్ఞానం మరియు సాంకేతిక విభాగం - సాంకేతిక విజ్ఞాన శాస్తములకు చెందిన రహస్య సమాచార సేకరణ,
4. పరిపాలన విభాగం - సి.ఐ.ఎ. అంతర్గత వ్యవహారములను చూస్తుంది. సిఐ.ఎ.లో ఏ విభాగమునకు చెందిన ఎజంటయినా ఆరు ప్రధాన రంగాలకు చెందిన సమాచారం సేకరిస్తారు. 1) అణుశక్తి 2) రక్షణశాఖ 3) శాస్త్ర, సాంకేతిక
5. ఆయా దేశాల గూఢచార సంస్థల సామర్ధ్యం 5) శాస్త, సాంకేతిక రంగాలలో రాజకీయస్థిరత్వం 6) రాజకీయరంగం. ఈ రంగాలకు సంబంధించి సేకరించిన నమాచారం ఆధారంగా అయాదేశాలపట్ల అమెరికా తన విదేశీ విధానాన్ని న.

రూపొందించుకుంటుంది తన అధివత్యానికి అడ్డుచెప్పినా, ఏ దేశమైనా “శక్తివంతంగా రూపొందే గట్టి ప్రయత్నాలు చేసినా ఇక అ దేశానికి కష్టాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఆ దేశ జాతీయ నాయకుడికి తలదీపం పెట్టినట్టే. ఏదైనా దేశం సైనిక, విజ్ఞాన శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలలో అభివృద్ధి చెందుతున్నదంటే ఆమెరికాకు *“నిద్ర పట్టదు. సి.ఐ,ఎ. దుష్ట కార్యకలాపములను నిర్వహిస్తుంది. అస్థీరతను సృష్టిస్తుంది. రాజకీయంగా ఎంతటి “ఫీస్‌ చరిత్ర గలవారయినా అవినీతి కుంభకోణాల్లో ఇరుక్కోవలసిందే. (ప్రభుత్వాలను కూలున్తుంది అవసరమైతే దేశాధినేతల (ప్రాణాలను సైతం గాలిలో 'కలిపేన్తుంది. అవినీతిని ఆనేతల ఇంటిపేరుగా చేన్తుంది. దశాబ్బముల' కిందట" నంవంటనలు సైతం 'విచారింపబడతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సి.ఐ ఎ. విధ్వంస కార్యకలాపములను నిర్వహించడానికి అమెరికా ప్రతి ఏటా 3 వేల కోట్ల డాలర్లను కేటాయిస్తుంది. చట్టం అనుమతి లేకుండా నిధులను ఖర్చుచేసే అధికారం సి.ఐ.ఎ. అధినేతకు అప్పగిన్తూ 1949లోనే చట్టంలో మార్చుచేసారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సి.ఐ.ఎ. ఏజెంట్లుగా నుమారు లక్షమంది వనిచేన్తున్నారు. సి.ఐ.ఎ. ఏజెంట్లుగా వనిచేస్తామంటూ వ్రవంచవ్యావ్తంగా ఏటా లక్షన్నరమంది ధరఖాస్తులు వంపుకుంటారు. 17 వేలమంది వనిచేన్తున్న సిఐ ఎ. కేంద్రకార్యాలయం బేసేమెంటులో ఉన్న రసాయన ప్రయోగశాల, ప్రతిరోజు అవసరంలేని సమాచారం కలిగిన 30 టన్నుల పేపరును నాశనం చేస్తుంది. సి.ఐ.ఎ. సమాచార 'సేకరణస్థాయిని అర్ధం చేసుకోవచ్చు. అమెరికాతోనే శత్రుత్వం వున్న దేశాధినేతలను చంసేందుకు సిఐ. పన్నిన కుట్రలు విచారణ కమిటీలకు దిగ్ర్భాంతిని కలిగించాయి. గూఢచార రంగంలో ఫలితొలను సులభంగా సాధించటంలో రష్యాదేశ గూఢచారి సంస్థ కె.జి.బి. పెట్టిందిపేరు. ఏవిధమైన ప్రయత్నం చేయకుండానే రష్యాదేశ సోషలిజం సిద్ధాంతం, అభివృద్ధిచెందుతున్న దేశాల జాతీయనాయకులెందరినో ఆకర్షించింది. దేశ కాలవరిన్సీతులకు అది నరివడుతుందో, లేదో తెలుసుకోనీయకుండా సోషలిజం సిద్ధాంతం వారిని బందీలుగా చేసివేసింది. నత న వనన.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష కే47 అణ్వస్త్ర వరిజ్ఞానాన్ని కొజేసిన కౌెజి.బి, (రష్వా,

అమెరికా తొలి అణుబాంబు ప్రయోగించి చూడటానికి 12 రోజుల ముందే ఆ సమాచారం రష్యాకు అందించి. సోవియట్‌ రష్యా నియంత స్టాలిన్‌ తక్షణం అణుబాంబు రూపకల్పన కార్యశ్రమానికి ఆదేశాలు జారీ చేసారు. రష్యా శాస్త్రవేత్తలకు అమెరికాలోని లాస్‌ అలమోన్‌ అణుప్రయోగశాల నుంచి రహస్య సమాచారాన్ని నేరుగా చేరవేయగలిగిన ఘనత కొహెన్‌దే. కోహెన్‌ సేకరించిన సమాచారమే అత్యంత కీలకమయినదిగా భావిస్తున్నారు. 1953 మార్చిలో అమెరికా అణుకార్యక్రమాలకు సంబంధించిన రహస్యాలను సోవియట్‌ యూనియన్‌కు చేరవేసిన జూలి, రోసెన్‌బర్గ్‌లకు ఎలజ్టిక్‌ కుర్చీద్వారా మరణదండన విధించారు. 1950లో అణుబాంబు సమాచారాన్ని శత్రువులకు చేరవేస్తునానే ఆరోపణ పై క్లాస్‌పుష్‌ అనే శాస్రజ్ఞుడిని అరెస్ట్‌ చేసారు.

అణుబాంబు నిర్మాతలలో పేరొందిన రాబర్ట్‌ ఓపెన్‌ పహైమర్‌, నీల్స్‌బోర్‌, ఎన్రికోఫెర్మీ లియోసిలార్డ్‌లు అమెరికా అణురహస్యాలను సోవియట్‌ రష్యా అధినేత స్టాలిన్‌కు అందజేసారని, స్టాలిన్‌వద్ద ప్రధాన గూఢచారిగా పనిచేసిన లాయోట్రీబెరియా కుమారుడ్డు సెర్టో పేర్కొన్నారు. దీనికి తగ్గట్టుగా

1935లో ఐన్‌స్టీన్‌ తొలిసారిగా కొనెన్‌ కోవాను కలుసుకున్నారు. 1936లో ఐన్‌స్టీన్‌ రెండోభార్య వల్సామరణం తర్వాత కొద్ది కాలానికిగాని, అంతకు ముందుగా గాని కోనెన్‌ కోవాతో ఆయనకు నంబంధం ఏర్పడి వుండొచ్చు 1945-46 సం॥లమధ్య రాసిన లేఖలనుబట్టి ఐన్‌స్టీన్‌ రష్యా గూఢచారి కోవాను ప్రేమించినట్లు తెలుసోంది. ఇటీవల బయటపడిన 9 లేఖలను 1998 జూన్‌ 26న న్యూయార్క్‌లో వేలం వేశారు. కొనెన్‌కోవా ఐన్‌స్టీన్‌ను సోవియట్‌ రష్యా వైస్‌ కాన్సల్‌ పావెల్‌ మిఖాయిలోవ్‌కు పరిచయం చేసారు. ఐన్‌స్టీన్‌ లేఖల్లో పావెల్‌ ప్రస్తావనకూడా వుంది. ఒపెన్‌ హైమర్స్‌ ఇతర అమెరికా శాస్త్రజ్ఞులను “ప్రభావితం చేయడం ఫొనెన్‌ కోవా కర్తవ్యం. ఆమె చేసిన సేవలకు రష్యా ప్రభుత్వం 1945లో మాస్కోలో కొనెన్‌కోవాను సత్కరించింది. అణుశాస్రత పితామహుడుగా పేరొందిన నీల్‌బోర్‌ 1945 నవంబర్‌ 14, 16 తేదీలలో స్టాలిన్‌ ఎజెంట్లను డెన్మార్క్‌లో కలునుకొన్నట్లు గలత యాభై సంవత్సరాలుగా చెక్కుచెదరకుండా ఉన్న కె.జి.బి. రికార్డులు లతా

స్పష్టంచేస్తున్నాయి. ఒసెన్‌హైమర్‌ 1949 ఆగస్టులో మాస్కోలో తమ ఇంట్లోనే ఉన్నారని స్టాలిన్‌ వద్ద ప్రధానగూఢచారిగా పనిచేఇసన లావెంట్రీ బెరియా కుమారుడు సెర్లో పేర్కొన్నారు (అప్పటికి కొద్దిరోజులు అటు, ఇటుగా సోవియట్‌ రష్యా అణుపరీక్ష నిర్వహించింది) అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందిన కొందరు అణుశాస్రజ్ఞుడు అంతరంగిక రహస్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈవిషయంలో తోడ్పడతాయని భావించవచ్చు. ధర్మో అణుబాంబు స్వరూరం గురించి కీలక సమాచారాన్ని అమెరికా నుంచి తమ గూఢచారులు దొంగిలించిన మాట వాస్తవమేనని అర్కొడీ రైలోవ్‌ అనే రష్యన్‌ శాస్త్రజ్ఞుడు స్పష్టంచేసారు సోవియట్‌ రష్యా ధర్మోఅణుబాంబు పితామహుడిగా పేరొందిన ఆండ్రీసఖరోవ్‌కు కె జి.బి, గూఢచారులు అందించిన సమాచారం ఎంతో తోడ్పడిందని ఆయన తెలియచుసారు. అమెరికా ప్రపంచంలో తొలి ధర్మోఅణుబాంబును 1952 నవంబర్‌లో పరీక్షించగా, సోవియట్‌రష్యా 1953 అగస్సు 12న పరీక్షించి చూసింది. ఇంతకాబం సోవియట్‌రష్యా స్వయంగా ధర్మోఅణుబాంబును రూపొందించిన అభిప్రాయం వుండేది. ఆ అభిప్రాయం తప్పని ఇపుడు స్పష్టమయింది. ధర్మో అణుబాంబు రూపకల్పనలో ప్రధానమైన ట్రైటియం వినియోగానికి సంబంధించి అమెరికానుంచి దొంగిలించిన పత్రాల ద్వారానే పలువిషయాలు తెలిసాయని, స్టాలిన్‌ అజ్జిల ప్రకారం నిర్జీత కాలంలో సఖరోవ్‌ ధర్మోఅణుబాంబును రూపొందించటానికి అమెరికన్ల పత్రాలు ఎంతో తోడ్పడ్డాయని రైలోవ్‌ అంగీకరించారు. ఈవిషయాలనే రష్యా అణుమంత్రిత్వశాఖ విడుదల చేసిన కొన్ని పత్రాలూ పేర్కొంటున్నాయి. అలా అణ్వస్రపరిజ్ఞానాన్ని కాజేసిన రష్యా, ఉర్రయిన్‌, బైలోరష్యాః కజకస్థాన్‌లను అణ్యనస్రతరహితులుగాచేసి తానే సోవియట్‌ సంఘం అజ్వత్ర నంపదకంతటికీ ఏకైక వారసురాలయింది. ఐ.రా.సమితిలో వీటో నభ్యత్వము రష్యా ఛేజిక్కుంచుకుంది. 1600 అణ్వాయుధాలు 176 ఖండాంతర క్షిపణులుగల ఉక్రెయిన్‌ వాటిని నిర్వీర్యం చేయడానికి అంగీకరించింది. ప్రతిగా భవిష్యత్‌ రష్యా (ప్రభుత్వాలు తమపై అణ్వస్త్రదాడులు జరపకూడదంటూ డిమాండ్‌ చేస్తోందంటే నం.

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షం సోవియట్‌ రష్యా విదేశీ అణువిధానం ఎంత భయంకరమో అవగతమవుతుంది. అటువంటి సోవియట్‌ రష్యా అణువిధాన ప్రభావం భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును ఏవిధంగా నియంత్రిస్తున్నదో విస్తతంగా చర్చింబడింది. కాగా సి ఐ.ఎ ఆవిర్భవించి 50 ఏళ్లయిన సందర్భంగా అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్‌క్లింటన్‌ మాట్లాడుతూ... మీరు చేయగలిగింది మరెవరూ చేయటేరు. మీరు సాధించింది ఇంకేవరూ సాధించలేదు. అమెరికా ప్రయోజనాల కోసం అత్యంత ప్రమాదకరమయిన పనులను సి ఐ.ఎ. చేయడం అత్యంత ప్రశంసనీయం. సి ఐ.ఎ. సేకరించిన సమాచారం ఆధారంగానే అమెరికా విదేశీ విధానం వుంటుందని వెల్లడించారు. అణు పరిశోధనా రియాక్టర్లు, అణు ఇంధన కర్మాగారము ప్లాటోనియం కర్మాగారముల నిర్మాణంలో భారతీయ అణుసాంకేతిక వరిజ్ఞానం ఉపయోగినస్తుండటం వలన తద్వారా భారతదేశం అణ్వన్ర దేశంగా మారి, అగ్రదేశమవుతుందని అమెరికా రష్యాలు భావించి భారతదేశంలో తమ గూఢచార కార్యకలాపములకు ప్రపంచంలోనే అగ్రప్రాధాన్యత నిచ్చాయి. భారత అణ్వస్త్ర, క్షిపణీ కార్యక్రమాలు తీవ్ర ఒత్తుడులకు గురయ్యాయి. పండిత నెహ్రూ, లాల్‌బహదూర్‌శాస్త్రి ఇద్దరూ కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి చెందిన వారైనప్పటికీ, పండిత నెహ్రూ అణువిధానమునకు భిన్నమైన అణువిధానమును శాస్రీజీ ప్రకటించారు శాస్రీజీ నూచించిన అణువిధానమును శ్రీవుతి ఇందిరా గాంధీ పాటించారు. మొరార్టీదేశాయ్‌ అమెరికా అనుకూల అణువిధానము అవలంభించగా, శ్రీ రాజీవ్‌గాంధీ తన తల్లి శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ అణువిధానమును అనుసరించారు, వి.పి.సింగ్‌, చంద్రశేఖర్‌లు అమెరికా అనుకూల అణు, క్షిపణుల విధానములను ఆచరించారు. శ్రీ పి.వి. నరనసీంవారావు, శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ తరహ అణఖువిధానమును అనుసరించి, క్రిపణుల ప్రయోగములో రాజీవ్‌గాంధీ లక్ష్యాలను చేపట్టారు. దేవెగౌడ, గుజ్రాల్‌లు, మొరార్డీదేశాయ్‌, వి.పి.సింగ్‌, చంద్రశేఖర్‌ల మార్గంలో పయనించారు. వాజ్‌పాయ్‌ అణువిధానం గత అనుభవాలతో కలిపి రూపొందిచబడింది. అమెరికాలో అణ్వన్త రాజకీయాల విషయం వచ్చేసరికి రిపబ్లిక్కులయినా, డెమొక్రాట్టయినా అమెరికా అణువిధానం మాత్రం మారదు. డెమొకక్రాట్‌ పార్టీవారు లలత పతతతనావవాడా.

150 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష మనదేశంలో (ప్రజాస్వామ్యవాదులు కొందరంటూ వుంటారు మనదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చేనాటికి అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రూమన్‌ డెమొక్రాట్స్‌ కాశ్మీర్‌ విషయంలో అమెరికా, పాకిస్తాన్‌ను బలపరచడం ఆయన హయాంలోనే ఆరంభమయింది. జపాన్‌పై అణుబాంబులు వేయించి మానవులపై వాటి ఫలితాలను పరిశీలింపచేసినవాడు ట్రూమన్‌, 1965లో భారత్‌-పాక్‌ యుద్ధంలో పాకిస్థాన్‌కు సమస్త సహాయం అందచేసిన లిండన్‌ బి-జాన్సన్‌ డెమొక్రాట్‌కు పార్టీకి చెందినవాడే వివక్షాపూరితమైన అణ్వ'స్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం రూపకల్పన జరగింది యితనికాలంలోనే. మోసపూరితమైన పద్ధతులతో అణ్వ(నస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును పొడిగించి ప్రపంచశాంతికి శాశ్వత అవరోధం కలిగించిన బిల్‌ క్లింటన్‌ డెమొక్రాట్‌. రిపబ్లికన్‌ జార్జిబుష్‌ను ఓడించి అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు బిల్‌క్టింటన్‌ మాట్టాడుతూ.... బుష్‌ పరాజయంతో అమెరికా విదేశాంగ విధానములు మారవని, అమెరికా దేశ ప్రయోజనముల దృష్ట్యా రూపాందిచంచబడి, అమలుచేస్తున్న విధానాలు పాలకపార్టీల, వ్యక్తుల మార్పుతో మారవని క్లింటన్‌ చెప్పారు భారత్తదేశంలో ఇందిరాగాంధీ ఓడిపోయిన తర్వాత అధికారంలోకి వచ్చిన జనతాప్రభుత్వ నాయకుడు మొరార్టీదేశాయ్‌ హాయంలో భారతదేశ అణురంగం అవస్థలకు గురయింది. భారతదేశం నిర్వహించిన ఏకైక అణుపరీక్షకు వైజ్ఞానిక నాయకత్వం వహించిన డా. రాజారామన్నను భారత్‌ రక్షణమంత్రిగాచేసి, అణ్వ'స్త్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమునకు అనుకూలంగా మాట్టాడిన జనతాదళ్‌ ప్రభుత్వ నాయకుడు విపి సింగ్‌. రష్యాలో నియంత స్టాలిన్‌ హయాంలో అణుబాంబు పరీక్ష జరిగితే, స్టాలిన్‌ నియంతృత్వ విధానములను సడలించినట్లు ప్రచారం పొందిన, కృశ్చేవ్‌పాలనలో అణుబాంబుకు వెయిగరెట్లు శక్తివంతమైన ధర్మో అణుబాంబు పరీక్ష జరిగింది. చతు

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష కేవ్‌ ప్రపంచంలోనే అత్యధిక శక్తివంతమైన (ఇప్పటికీ) ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్షను నిర్వహించారు

బ్రిటిష్‌ ప్రతిష్ట ప్రభావములకోసం తమదేశం ధర్మో అణుబాంబులను ఉత్పత్తి చేయాలని నిర్ణయించినట్టు బ్రిటిష్‌ ప్రధానమంత్రి 1958 ఫిబ్రవరిలో ఒక టెలివిజన్‌ ఇంటర్వు్య్యులో చెప్పారు.

బ్రిటన్‌లో లేబర్‌ పార్టీ అధికారంలో వుండగా భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందింది. ఆనాడు లేబర్‌పార్టీ సృష్టించిన పాకిస్టాన్‌చే చేదు అనుభవాలు భారతదేశానికి అనుభవపూర్వకమే కాశ్మీర్‌ ఈ విషయంలో లేబర్‌పార్టీ వైఖరి భారత వ్యతిరేకతతో కూడినది. ఒక సందర్భంలో బ్రిటన్‌ లేబర్‌పార్టీ తాము అధికారంలోకి వచ్చినట్లయితే అణ్వాయుధాలను ద్వంనం చేయగలమంటూ తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది అయితే ఆ తీర్మానాన్ని మార్చివేసింది. బ్రిటీష్‌ జాతీయ 'ప్రతిష్టకోసం అణ్వాయుధాలు తప్పనిసరి అంటూ తీర్మానాన్ని సవరించింది

తమ పార్టీ అధికారంలోకి వస్తే -తాము అవసరమనుకుంటే అణ్వాయుధాలు యుద్దానికి అనుమతించటంలో వెనుకాడబోమని 'లేబల్‌పార్టీ నాయకుడు టోనీచఛ్చెయిర్‌ 1996 జూలైలో చెప్పారు. అనంతరం జరిగిన ఎన్నికలలో లేబర్‌పార్టీ ఘనవిజయం సాధించి టోనిబ్లెయిర్‌ బ్రిటన్‌ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు

అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌దేశాలు అభివృద్ది చెందుతున్న దీశాలలో అణుకార్యక్రమాలను వ్యతిరేకిస్తున్నాయి వాటిని అణ్వస్త్ర రహిత దేశములుగా చేసేందుకు పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం, అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం, సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంలను రూపొందించాయి.

అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు మరియు చైనా దేశాలలో రాజకీయపార్టీలు లేక ఆయా వ్యక్తులు దేశపాలన మారినవ్పటికీ ఆయాదేశాలలో అణువిధానములలో చెప్పుకోదగ్గ మార్పులు రాలేదు. మరి భారతదేశంలో ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటుచేసిన ఆయా పార్టీలు మరియు వాటికి నాయకత్వం వహించిన నాయకులు ఎవరెవరు ఎటువంటి అణువిధానములను అనుసరించారు. వారు అనుసరించిన అణువిధానంలో ఇంత తీవ్రమైన మార్పులు ఎందువలన నా

152. భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష చోటు చేసుకున్నాయి? అనేది వారు అనుసరించిన ఆణువిధానముల నుండి తెలుసుకుందాము. ఖారతదేశ అణువరిశోధనల వూర్వచరిత్ర 1935 గణితం, కాస్మిక్‌ కిరణములు, అణుభౌతిక శాస్త్రములలో విశేష పరిశోధనలు చేసిన భారతదేశానికి చెందిన డా.హోమీభాభా కేంబ్రిడ్జ్‌ విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్‌గా నియమితులయ్యారు. 1937, అక్టోబర్‌ : ప్రఖ్యాత శాస్త్రవేత్త మాక్స్‌వార్న్‌ ఆహ్మానంపై ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేందుకు డా. హోమీభాభా ఎడిన్‌ బర్గ్‌ వెళ్ళాడు. రాయల్‌ సాసైటి ఆర్థిక నహయంతో, ప్రాఫసర్‌ బాక్షకెట్స్‌ అధ్వర్యంలో మాంచెస్టర్‌ ప్రయోగశాలలో కాస్మిక్‌ కిరణాల పరిశోధనలు చేసారు. భౌతికశాస్త్రం, అణుభౌతికశాస్త్ర, కాస్మిక్‌ కిరణముల గురించి డా. హోమీభాభా 20 పరిశోధనా పత్రాలు ప్రచురించారు, అణుభౌతిక , శాస్త్రంలో జరిగే ఎటువంటి చర్చలోనైనా ఇవి రిఘరెన్స్‌గా అమూల్యమైనవి. సుబాష్‌ చంద్రబోస్‌కి కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షపదవి కట్టబెట్టి గాంధీజిదేశప్రజలను సంభ్రమాశ్చర్యములలో ముంచెత్తారు. చడా.హోమీభాభా తనకు గల కొద్దిరోజులను గడిపేందుకు భారతదేశం వచ్చారు. 1939లో వరునగా రెండోసారి కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షపదవికి బోస్‌ పోటీచేయటం గొంధీకి రుచించలేదు బోస్‌కు పోటీగా పట్టాబి సీతారామయ్యనురంగంలోకి దించారు. గాంధీజీ, పటేల్‌, నెహ్రూ రాజేంద్రప్రసాద్‌ వంటివారు పట్టాభిని బలపరచారు. దేశం మొత్తంపైగల అభిమానుల అండతో నేతాజీ 'అఖండ' విజయం సాధించారు. బ్రిటిష్‌వారిని దేశం నుండి తరిమివేయడానికి మహాత్మునితోపాటు నేతాజీ వంటి అతివాది అవసరమని ఈ ఎన్నిక బుజువు చేసింది. అమెరికా, బ్రిటన్‌ దేశాలు తమ యొక్క యుద్ధ కార్యకలాపములను ముమ్మరంజేసేందుకు తగిన వసతులను కల్పించటంద్వారా డా. హోమీభాభా అణువిజ్ఞాన పరిశోధనలను ఉపయోగించుకోవాలని నిర్ణయించాయి. తన సేవలు అభివృద్ధి చెందుతున్న భారతదేశానికి ఎంతో అవసరమని డొ.హోమీభాభా గ్రహించారు. తన అణువిజ్ఞానాన్ని భారత జాతీయ నిర్మాణానికి

భారత అణ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 153 ఉపయోగించాలని దేశంలో విజ్ఞానాభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించటానికి దేశంలో వుండవలెనని నిర్ణయించుకున్నారు.

ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ సైన్స్‌ బెంగుళూరులో డా.హోమీభాభా చేరారు డా భాభా ఆధ్వర్యంలో యువశాస్తవేత్తలెందరో కాస్మిక్‌ కిరణాలపై పరిశోధనలు (ప్రారంభించారు. 12-3-1944" డా.హోమీభాభా, దోరాబ్టీటాటా ట్రస్టువారికి ఒక ఉత్తరం వ్రాసారు. ఇవ్పటినుంచి 2 దశాబ్ధవయలలో విదర్యాచ్భక్తి ఉత్పత్తికి అణంళక్తని ఉపయోగించినపుడు భారతదేశం నిపుణుల కోనం విదేశాలవంక చూడవలసిన పనివుండదు. అటువంటివారు భారతదేశంలోనే చాలామంది వుండగలరు అంటూ అణుభౌతిక శాస్త పరిశోధనలకోసం ఒక సంస్థను స్థాపించమని ప్రతిపాధన చేసారు. -6-1945 ది టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఫండమెంటల్‌ రీసెర్చ్‌ను స్థాపించారు. దీనికి డా.భాభా డైరెక్టరుగా నియమితులయ్యారు. భారతదేశంలో అణుపరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి. భారతదేశం పండిత నెహ్రూ వ్రభుత్వ అణువిధానం 15-8-1947 - 15-9-1962 (వ్రధమదళ్లు

భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన తొలిరోజులలోనే అనగా 1947 ఆగస్టు 26న అణుశక్తి పరిశోధనా బోర్డు డా. హోమీభాభా అధ్యక్షతన కొత్త ఢిల్లీలో తొలిసారిగా సమావేశం అయింది.

డా.హోమీభాభా ప్రనంగిస్తూ.... భారతదేశ చరిత్రలో నూతనాధ్యాయం ప్రారంభమవుతున్న ఈ వ్రధమదశలో మనమీనాడు ఇచట (కొత్తఢిల్లీ) సమావేశమవుతున్నాం. ఈ నూతనాధ్యాయం చాలా విశిష్టమైనదని మేము గాఢంగా విశ్వసిన్తున్నాం. అణుళక్తి అభివృద్ది, అణుశక్తిని ఉవయోగించటం అనేది జాతీయసప్రాముఖ్యం గల విషయం అని హోమీబాభా అన్నారు.

భారత రాజ్యాంగసభలో 1948 ఏప్రిల్‌ 6న వండితనెహ్రూ మాట్లాడుతూ బారతదేశం గనుక అణంళక్తని శాంతియేతర వయోజనములకు ఉపయోగించదలిస్తే ఎటువంటి భావనలు దానిని ఆవలేవు. పండితనెహ్రూ

కే54 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 1948లోనే అణుశ్యక్తని ఇతర ప్రయోజనములకు అణుశక్తిని ఉపయోగించగల అవకాశమును అంచనావేసారు. అప్పటికి ప్రపంచంలో ఒక్క అమెరికాయే అణ్వన్షదేశం. చైనా కమ్యూనిన్స ప్రభుత్వాన్ని పొందటానికి పురిటినాప్పలు పడుతోంది. భారత అణుశక్తి చట్టం 1948 నకు గవర్నర్‌ జనరల్‌ 1948 ఎప్రిల్‌ 15న ఆమోదించారు. . ప్రతిపాదిత అణుశక్తిసంఘం బిల్లులో గల రహస్య నిబంధనలను గురించి వాటిపై వచ్చిన విమర్శలకు జవాబు చెబుతూ అణుశక్తిని శాంతియుత మరియు సైనిక ప్రయోజనములకు ఉపయోగించడంలోగల బేదాన్ని నెహ్రూ తిరస్కరించారు. శాంతియుత మరియు సైనిక అణుపరిజ్ఞానంలో తేడాను వర్గీకరించలేమన్నారు. (ఆణుపరిజ్ఞానంతో స్వయం సమృద్ధతలో భాగంగా ప్లూటోనియం పరిజ్ఞానం అణు ఇంధన ప్రక్రియ పరిజ్ఞానములను సాధించింది. వీటివలన అణుబాంబు పరిజ్ఞానం సమకూరినట్టయింది.) 1952 డిసెంబర్‌ 24న ది ఇండియన్‌ రేర్‌ఎర్స్‌ ప్లాంటును ప్రారంభించారు. 1954 జనవరి 3న భారత అణుశక్తి సంఘం, అణుశక్తి సంస్థను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది. 1954లో భారత ప్రభుత్వం తన మంత్రివర్గంలో అణుశక్తి శాఖను ఏర్చాటుచేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. పార్ణమెంటు అణుశక్తి అభివృద్ధి కోనం ప్రత్యేకంగా ప్రధానమంత్రి అధ్వర్యంలో వనిచేసేటట్ట అఖుశక్షిశాఖ ఏర్పాటయింది. అణుశక్తి శాఖకు డా,హోమీభాభా కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యారు. 29-11-1854 సంజాబ్‌లో నంగల్‌వద్ద భారజలకర్మాగారం నిర్మించనున్నట్టు షండితనెహ్రూ ప్రకటించారు. 1955లో ట్రాంబేవద్ద అణుశక్తి సంస్థను స్థాపించారు. 1-8-1955 ట్రాంటబే అణుళక్తినంన్ళలో భోధియుం కర్మాగారం ఉత్చత్తి (ప్రారంభించింది. 1955-68-29 జనీవాలో డా.హోమీభాభా మరియు కెనడా ప్రతినిధుల మధ్య _ 40 మెగావాట్ల పరిశోధన అణురియాక్టర్‌ గురించి 10 కోట్ల

భారత అణ్యస్ర విధానం, -- ప్రపంచ, అణు సమీక్ష _ కేవ్‌ వ్యయంలో చెరో 50% వాటాతో పాజెక్టు సిద్ధమయింది. ఈ సారాంశాన్ని పండితనె'హ్రూకు డా.హోమీభాభా 29-8-1955న టెలీగ్రావలో తెలియచేసారు. వండిత నెహ్రూ 1-9-1955న ఆమోదము తెలియచేసారు. కేవలం 2 రోజుల వ్యవధిలో పండిత నెథూ 129-1955 న 'తన ఆమోదం తెలియచేసారు. డా.హోమీభాభా అణు పథకాలకు పండితనెహ్రూ తన రాజకీయ సహకారం అందచేయంలో ఎన్నడూ వెనుకబడి వుండలేదు.

16-9-1955 40 మెగావాట్ల అణుపరిశోధక రియ్యాక్టరు విషయమై కెనడా ప్రతిపాదనను భారతదేశం అంగీకరించింది.

28-4-1956 అణురియాక్టరు విషయమై కెనడా-భారతదేశం నంతకాలు వేసాయి.

4-8-1956 అసీయాలో ప్రధమంగా డా. హోమీభాభా నేతృత్వంలో 200 మంది శాస్త్రవేత్తలు నిర్మించిన “అప్పరి అణువరిశోధనా రియాక్టరు పనిచేయడం (ప్రారంభించింది.

20-1-1857 ప్రధానమంత్రి నెహ్రూ ఖఅప్సరి అణు పరిశోధనాకేంద్రమును లాంఛనంగా ప్రారంభీంచారు. అదే రోజు పండితనెహ్రూ ట్రాంబేలో అణుశక్తి సంస్థను ప్రారంభించారు.

౨1.1957 భారతదేశానికి అణ్వాయుధాలను తయారుచేసే ఉద్దేశం లేదని అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానమును శీఘ్రంగా అభివృద్ధిచేయడంద్వారా భారీ ఎత్తున అర్థిక మరియు సాంకేతిక రంగాలలో ప్రగతి సాధించాలన్ని పండితనెహ్రూ లోక్‌సభలో చెప్పారు.

24-7-1957 భారత్‌ అణుబాంబు'చేయగలదనే అభిప్రాయాన్ని పండిత నెహ్రూ పూర్తిగా తిరస్కరించారు. సభలో వున్న ప్రతి ఒక్కరి తరవున ప్రాతినిధ్యం వహించి చెబుతున్నాను. భవిష్యత్తులో “రాగల ప్రభుత్వాలు కూడా అణుశక్తిని శాంతియుత ప్రయోజనాలకు మాత్రమే ఉపయోగిస్తాయి.

కేవ్‌గ్ర భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష

-7-1958 భారత అణురియాక్టర్లు పనిచేయడానికి అవసరమైన ఇంధనం నరవథరా కోనవే కాకుండా, అణుబాంబులు తయారుకు అత్యావశ్యకత -12-1958 ట్రాంబేలో యురేనియం లోహకర్మాగారం పనిచేయడం ప్రారంభించింది.

అణ్వాయుధాల గురించి డా. హోమీభాభా వ్రకటన

15-12-1959 డా హోమీభాభా న్యూఢిల్లీలో పార్లమెంటరీ సంప్రదింపుల కమిటీతో అణుశక్తి గురించి మాట్లాడుతూ భారత అణుశ్త్త అభివృద్ధి పథకము ప్రగతిస్థాయికి చేరింది. దేశం కావాలనుకుంటే అణ్వాయుధాలు ఉత్పత్తి చేయగలదు అన్నారు. డా.భాభా ఈ ప్రకటన చేసినప్పటికీ అబ్వస్తదేశములైన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలు స్వచ్భంధంగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించటంపై నిషేధం విధించుకున్నాయి. ఈ అణువరీక్సల నిషేదానికి కాలవరివితతి కూడా అవి 'ప్రకటించియుండలేదు. అయినప్పటికీ డా.భాభా అణ్వాయుధాల గురించి ప్రకటన చేసారంటే ప్రపంచశాంతికి అవరోధం కల్పించాలని కాదు డాభాభా తన దేశభద్రతకు ఎంతగా తపించారో ఈ ప్రకటన న్పష్టం చేస్తుంది. 1959 సంవత్సరాంతంలో చైనా లడక్‌లో అక్సాయ్‌ చిన్‌ క్ష్వ్యేత్రంలో భూభాగములను అ(శక్రమించింది. చైనా దురాక్రమణ లనుండి భారత రక్షణకు అణ్వాయుధాలు అవసరమని డౌ. భాభా అభిప్రాయమని తెలుస్తుంది. పండిత నెహ్రూ భారత్‌ అఖ్వాయుధాలు చేయబోదని అనేకసార్లు చెప్పివున్నవ్పటికీ, భారతదేశ అణువిజ్ఞాన పితామహుడైన డా, హోమీభాభా, అణ్వాయుధాల తయారుకోసం నంసిద్ధమైన ప్రకటన చేయటం, వటినమైన జాతీయ నిర్మాణంలో అణుశక్తి నిర్వహించవలసిన పాత్రను సూచిస్తుంది.

10-7-1960 కెనడా అణుపరిశోధన రియాక్టరు పనిచేయడం ప్రారంభించింది.

-9-1960 భారతదేశంలో ప్రధమంగా నంగల్‌ భారజల కర్మాగారం భారజలం ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది.

భారత అణ్వ'స్ర విధానం - వ్రపంచ అణు నమీక్ష 157 =7-1958 అణుపరిశోధనా రియాక్టర్లు ఉపయోగించిన ఇంధనంను శుద్ది చేయడానికి (అణ్వాయుధాల నిర్మాణమునకు అత్యావశ్యకమైన,) వ్యాటోనియం కర్మాగారం నిర్మించాలని నిర్ణయించారు. నమూనా తయారు ప్రారంభించారు. -1-1959 ప్థూటోనియం కర్మాగార నిర్మాణపనులు ప్రారంభించారు.

• -1961 ప్థాటోనియం కర్మాగార నిర్మాణం పూర్తయింది. 14-1-1961 భారతదేశ 3వ అణుపరిశోధనా రియాక్టర్‌ 'జెర్లీనా'ను నిర్మించారు. 16-1-1961 కెనడా - ఇండియా అణురియాక్టరును వండిల్‌ నెవూ (ప్రారంభించారు. 11-9-1961 భారతదేశ ప్రధమ అబణువైద్యసంన్థను, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ _, ఆధ్వర్యంలో నూఢిల్లివద్ద ప్రారంభించారు. 16-2-1962 అంతరిక్ష పరిశోధనల కోసం భారతజాతీయ కమిటీ ఏర్పాటయింది. 15-9-1962 భారతదేశ అణిశక్తి చట్టం 1962 దేశాధినేత ఆమోదం పొంది చట్టమయింది. డా.హోమీ భాభా చేపట్టిన భారత అణు కార్యక్రమ ప్రగతికి 15-8-1947 నుండి 1961 వరకు భారత వ్రధానమంత్రిగా వండిత. నమూ అందించిన సహకారము శ్ఞాఘనీయమైనది. లోవరహితమయినదికూడా. 1961 నాటికి డా.హోమీభాభా వైజ్ఞానిక నేతృత్వంలో అణ్వన్త్ర సామర్ధ్యం సముపార్దించిన తర్వాత కూడా భారతదేశం చైనా దండయాత్రలో చిత్తుగా ఓడిపోవటంతో పండితనెహ్రూ అనుసరించిన. అబణువినియోగ విధనంలో లోపం బహిర్గతమయింది. అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానం వుండికూడా పండితనెహ్రూ ప్రపంచశాంతి పేరుతో అణ్వాయుధాలను చేయ నిరాకరించినందువలన భారత్‌ సార్వభామాధికారమునకు ముప్పు ఏర్పడింది. (బిటిష్‌ ప్రబుత్వం పై సుఖాష్‌ చంద్రబోస్‌ సైనిక పోరాటమును విఫలము వేసిన అమెరికా అణుబాంబు వ్రయోగాలు. కాంగైస్‌ అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామా చేసిన నేతాజీ 1 1939 కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షపదవికి జరిగిన ఎన్నికలలో సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌,

,కేక5రి భారత అణ్వప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క ల న హయ యప య్‌ పప కప సా గాంధీజీ నిలిపిన అభ్యర్థిపై భారీమెజారిటీతో గెలుపొందినప్పటకీ కాంగ్రెస్‌ నాయకుల సహయ నిరాకరణ వైఖరివలన విభేదాలు తీవ్రమై, కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షపదవికి సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ రాజీనామా చేసారు 2. 1939 ఎవ్రిల్‌లో ఫార్వర్డ్‌ బ్లాక్‌ని స్థాపించారు. నేను కాంగ్రెస్‌ను విచ్చినపరచుటకు కాదు, పార్వర్ణుబాకుని స్థాపించింది. దేశంలో సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేకళశక్తుల్ని సమీకరించి, కాంగ్రెన్‌లో విష్టవశక్తిని పటిష్టపరుచుటకై ఫార్వర్డ్‌బ్లాక్‌ సంస్థ ఏర్పాటయింది. 3) రెండవ ప్రవంచ యుద్ధారంభం - నుభాష్‌ చంద్రబోస్‌కు వైలుళిక్ష 1939 సెప్టెంబర్‌ 3న జర్మనీ పాలెండ్‌పై దాడిచేయడంతో రెండవ 'ప్రపంచయుద్ధం ఆరంభమయింది. ఈ సంఘటనతో బ్రిటన్‌ తప్పక జర్మనీతో యయుద్దానికి దిగవలసివచ్చింది. ఈ క్లష్ట్టమయంలో టబ్రైటన్‌కి భారతీయుల విశేష నహయం అవసరం. 1939లో కాంగ్రెస్‌తో సంప్రదించకుండానే బ్రిటిష్‌ వైప్రాయ్‌ భారతదేశం బ్రిటన్‌ తరపున యుద్ధంలో పాల్గొంటుందని ప్రకటన చేయడంతో కాంగ్రెస్‌ మంత్రివర్గాలు రాజీనామా ఇచ్చాయి. వడుతున్న భారతీయుల సహియాన్ని బ్రిటన్‌ కోరక తప్పలేదు. పూనా నవ. వేశంలో నేతాజీ చెప్పిన రాజకీయజోస్యం నిజమయింది. ఈ శ్లీష్ట సమయంలో బ్రిటీష్‌ (ప్రభుత్వాన్ని చావుదెబ్బకొట్టాలని నేతాజీ ఆశ. తన అభిప్రాయాలను ప్రచారంచేసూ యావద్దేశం పర్యటించారు. చూస్తూ, చూస్తూ వదిలేస్తే తీవ్ర ప్రతిఘటనతో _దేశం మొత్తంపై తిరుగుబాటు తీసుకురాగడలని భావించి బ్రిటిష్‌ ప్రభుత ం నేతాజీని అరెస్ట చేసింది. జైలు నిర్ణంధంలొనే వుంచింది. భగవంతుడు ప్రసాదించే యీ శుభసమయంలో బ్రిటిష్‌వారిపై దెబ్బకొట్టే సదవకాశం మరి మరి రావ డం = , అవ ష స చుర్లభం. అవక్షాశం అదృష్టం ఒక వ్యక్తికి ఎల్లపుడూ రావ, ఇట్టిది ఓక దేశం విషయంలో పదే పదే రావడం అసంభవం. అనాటి ప్రపంచ రాజకీయ.తీవ్ర సంఘటనలతో ఆ

• అంగ్లేయు జైలులో వున్న సుభాష్‌ని తీవ్రవేదనను కలిగించింది కళ. లో వ్‌లుల ళ్ళ దగ్గరకు వచ్చిన ఈ

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రషంచ అణు సమీక్ష కేకల అదృష్టం కలకాలం నిలవదు. అటుపై దేశంలోని స్వాతంత్ర్యపోరాటం ఇరిగిపోతుంది .

మార్గం ఎదిగి బయట ప్రపంచపరిస్థితులు భారతదేశపు స్వాతంత్ర్యానికై చక్కని మహదావకాశాన్నిస్తున్నాయే ఎలా... తాను బయట పడటం ఎలా?

4. బటిష్‌ గృహనిర్బంధం నుంచి తప్పించుకుని జర్మనీ వెళ్ళిన సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌

దీనికై 3 మాసాలు రేయింబవళ్ళు ... అనుక్షణం సాహసవంతమైన యీ నిర్ణయానికై తీవ్ర ఆలోచనలతో వేగిపోయారు.

1940 నవంబరు 10 తేదిన ధైర్యంతో అవమురణ నిరావార దీక్ష (ప్రారంభించారు తనను జైలునుండి విడుదల చేయకపోతే నిరాహారంగా మరణిస్తానని పట్టుబట్టారు.

ఐదురోజులు గడిచాయ్‌. ఆరురోజులు గతించాయ్‌. అతను పట్టుపడితే వదలడని బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి తెలుసు.

దానితో అతనిని 1940 డిసెంబరు 5న విడుదల చేసి నేతాజీ స్వగృహంలో బంధించింది. కాని సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ రహన్యంగా తప్పించుకున్నాడు, కట్టుబట్టలతో కాలినడకన భారతదేశం దాటి వెళ్ళిపోయాడు.

సుభాష్‌ అదృశ్యం - అటు ప్రజలకు,.ఇటు ప్రభుత్వానికి అర్థం కాలేదు. ఈలోగా నేతాజీ జర్మనీ చేరినట్లు బెర్లిన్‌ రేడియో చెప్పేసరికి దేశం ఆశ్చర్యపడింది. (బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం అతని సాహసానికి విన్తుపోయింది.

5. నేతాజీ, భారతదేశం నుండి, జర్మనీ చేరిన విధం

కాబుల్‌లో వుండే ఉత్తమ్‌చంద్‌ మాల్దోత్రా అనే దేశభక్తుడు చెప్పేవరకూ యీ రహస్యం ఎవరికీ బోధపడలేదు. దానిని వివరంగా హిందూసాన్‌ టైమ్స్‌, లీడర్‌పత్రికలు వివులంగా ప్రచురించాయి. నేతాజీకి కాబూల్‌లో ఉత్తమ్‌ చంద్‌ సహయపడ్డాడు. నేతాజీ కాబూల్‌లో ఆగినపుడు ఉత్తమ్‌చంద్‌తో అతని ఇంట భోజన సమయంలో తానెలా తప్పించుకున్నదీ నేతాజీ చెప్పిన వివరాలను అతను తెలియచేసాడు. లలరనరరననలరతనతతతతతానాం

“చాలాకాలం నుంచి నేను సోవియట్‌ రష్యాకు తప్పించుకుని వెళ్లాలనుకున్నాను రష్యా కార్యాలయంలో ఒక సన్నిహితమిత్రుడున్నాడు నేను తప్పించుకుపోవడానికై అతను సకలయత్నాలను పూర్తిచేసాడు. అనివార్య కారణములవలన బలమయిన అటంకాలచే నా అభిప్రాయం ఊహలోనే మిగిలిపోయింది

నా ప్రయత్నాలను ఎవరూ పసిగట్టకుండా వుండటానిక్రై నేను నిర్దేశిత పధకం ఏర్పరచుకొన్నాను. త్వరలో నేను కోలుకున్న తర్వాత జైలుకి తప్పకరావలసి వుంటుందని . చాలామందికి లేఖలు వ్రాస్తుండేవాడ్ని. దీనితోవారు పూర్తిగా నన్ను విశ్వసించారు.

కొద్దిరోజులనుండి ఎవరినీ నావద్దకు రానిచ్చేవాణ్ణికాదు. అనారోగ్యం మిషపై కేవలం నాకు ఆప్పలయిన డాక్టర్లు మాత్రమే తరచూ వస్తుండేవారు. దీనితో నా వ్యాధితో నేను మరింత విషమస్థితిలో వున్నానన్న భ్రమ కలిగింది . శ్రమంగా నాకు ఆహారం తెచ్చే నౌకరుని కూడా నన్ను చూడకుండా జాగ్రత్త పడడానికై ఖఅతనిని నాకు తెచ్చిన ఆహారాన్ని బయటగదిలో మాత్రమే వుంచి వెళ్ళేట్లు జాగ్రత్తపడ్డాను. ఈలోగా నాగడ్డం పెరిగింది నా పూర్తి స్వరూపంలో గుర్తించలేని మార్పుల్ని చేకూర్చాను ఒకనాడు యిక వెళ్ళిపోవడానికి నిర్ణయమయింది. బయట కాపలావాళ్ళను, సి ఐడి ల కళ్ళను మాయం చేసి వెళ్ళాలి దీనికి వేషం మార్చాను "పైజమా షేర్వాని, టక్కీటోపీ, గడ్డం ముమ్మూర్తులా మౌలీవేషంతో మిత్రుల సహయంతో యుక్తిగా గృహనిర్చంధం నుండి బయట పడ్డొను ముందుగా ఏర్పాటుచేసిన మోటారుపై బర్జ్వాన్‌ వరకు వచ్చి పంజాబ్‌ మెయిల్‌ ఎక్కాను

నా కంపార్భువొంటొిలో ఎవరో ఒకరు తగుల్తూ వుండేవారు. ఆందోళనకరమయిన మనసు భగవంతునికే అప్పగించటం తప్ప నాకు గత్యంతరం లేదు రైలు ఆగిన చోటల్లా నన్నెవరూ గుర్తించకుండా రక్షణకై న్యూస్‌పేపర్‌ చదువుతున్నట్టుగా నా మొఖానికి అడ్డం పెట్టుకునేవాణ్ణి, 1941 జనవరి 17 పెషావర్‌ చేరుకున్నాను. స్టేషను బయట నిర్ణయింపబడ్డ పధకం ప్రకారం నా మిత్రులు కారులో వేచివున్నారు. ప్రయాణం మధ్యలో నా మౌలీ వేషమల్లా పఠానుగా మార్చాను. నేను కాబూల్‌ చేరుకోడానికై తగు ఏర్పాట్లు చేయబడ్డాయి. అక్కడంతా కొండతెగల తలల

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 161 ప్రజానికం - వారికి పెద్ద ఖాన్‌సాహెబ్‌ ఆయన ఇంటనే బనచేసి, విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి వీలులేదు కాబూల్‌ సరిహద్దుల్లో నాకు సహయపడడానికి లేక పరిచయపరచడానికై ఆయనొక పరిచయ లేఖ ఇచ్చారు ఆ పరిస్థితులలో-అది మాకొక వరంలాంటిదే ఆ లేఖను తీసుకుని కాబూల్‌నదిని దాటాము. దైవం అనుకూలించి ఖాన్‌సాహెబ్‌ పరిచయ లేఖ వుండటంవలన చాలా చిక్కుల్లో మేము ఇరుక్కోకుండా మాకదెంతో తోడ్పడింది. నదిని దాటి వెళ్ళడానికి పాస్‌పోర్టుల భయం మరొక వైపు వుంది కాని నదిని దాటాక నాలో నిస్త్రాణ కలిగింది. శరీరమంతా అలసటతో పదే పదే విశ్రాంతిని కోరుతుంది. కాని అక్కడే వుంటే కోరి ప్రమాదం తెచ్చుకోవడమే అవుతుంది. ప్రక్కనున్న మట్టిరోడ్డుపై పోవాలంటే లాఠీ ఎక్కిపోవటం మంచిదని చెప్పి నా మిత్రుడు. ఎన్నిటిని ఆపినా ఒకటీ ఆగలేదు భగవత్‌ కృపచే చివరికొక లారీ ఆగింది. నిండా సామాన్లతో నిండివున్నా వాటిపైననే కూర్చున్నాము. ఒక పక్కనిద్ర, అలసట నన్ను బాధిస్తున్నాయ్‌. . పైన చెట్టు కొమ్మలు దారిపొడుగునా మాతో యుద్ధం చేస్తునే వున్నాయి. అది శీతాకాలం, ఆ భయంకర దుస్థితిలో పాస్‌పోర్టుల గోల వుంది ఎక్కడికి ఎందుకు వెళుతున్నదీ సరిగా వారికి వివరించాలి. నామిత్రుడు రహమత్‌ ఖాన్‌ తెలివైనవాడు. నేను అతని సోదరునని, నాకు మూగతనం, చెవిటితనం వుండటంచే సరిగా మాట్టడలేనని ,షకీ-స్తాహెట్‌ మసీదుకు ఆశీర్వాడదానికై వెడ్తున్నట్టు నమ్మచెప్పాడు. కాని వారు_ఒక పట్టాన వదిలిపెట్టలేదు ఖాన్‌సాహెబ్‌ ఇచ్చిన పరిచయపత్రం చూపడంతో ఆ అధికార్లు మాయందు మర్యాదగా ప్రవర్తించారు. చివరకు లంచం కోనం పెదాలు ఆడించారు. దానికై కొంత సామ్ముతోపాటు - "నాచేతి వాచీకూడా ధారపోయవలసివచ్చింది. అత్యంత ప్రమాదకరమైన నా యీ రహన్య ప్రయాణంలో అత్యంత విశ్వాసనీయులైన నా ముస్లిం - హిందూ మిత్రులు గడియారంలో పెండ్యులంవలె క్షణం క్షణం చురుకైన నిర్ణయాలు తీసుకుంటూ ప్రాణాపాయానికైన సిద్ధపడి నాకు తోడ్బ్చడ్డారు. తెలివైన బ్రిటీష్‌ గూఢచారి దళం మమ్ము పసిగడితే వారి గతేం కాను... అయినా వారీ ప్రమాదకరమయిన కార్యానికి పూనుకున్నారంటే.. దేశ స్వాతంత్రానికై వారెంతకు సాహనసీంచారు. వారి బుణం నేనేవిధంగా వెలగట్టగలను? ఎలా తీర్చుకోగలను. తతతవమును

162 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష “భగవత్‌ కృపచే నేతాజీ అత్యంతరహస్యంగా జర్మనీ చేరుకోగలిగారు. కూడా ఒక ఇటాలియన్‌ - ఇద్దరు జర్మన్లు వారి పాన్‌పోర్టులలో నేతాజీపేరు అల్లాడొమొజెట్టా వారు కాబూల్‌ నుండి మార్గంలో రష్యన్‌ సరిహద్దులు దాటి రైలులో మాస్కా చేరుకున్నారు ఇటలీ నియంత ముసోలినీ, నేతాజీని ఆహ్వానించారు నేతాజీ భావనలో తన లక్ష్యం నెరవేరాలంటే జర్మనీయే సరిఅయిన కేంద్రమని అతని యోచన.- ఇటలీ నియంత ముసోలినీ కూడా నేతాజీ రహన్యయానంలో తగు ప్రత్యేకఠతో తగు జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం జరిగింది. రష్యా ద్వారా నేతాజీ బెర్లిన్‌ చేరుకోవడానికి -అప్పట్లో రష్యాకి - జర్మనీకి మిత్రత్వం చెడకపోవడం వారికీ జోడ్చడింది.,చివరకు నేతాజీ 1941 మార్చి 27న బెర్లిన్‌ నగరం చేరుకోగల్లారు 6) హెట్లర్‌చే విశేష ప్రాధాన్యత పొందిన నేతాజీ కాని నొజీ నియంతలు అతనిని ఆరుమాసాల వరకూ ఉపేక్షతోనే మౌనం వహించారు. ఆయనకు తోడ్చడడానిక్రై స్వార్ధపూరిత నిబంధనలను ముందుంచారు. భీరువుకాని నేతాజీ... ముందు నా విషయం వినండి... మన ఇరుదేశాలకు ఉమ్మడి. శత్రువు. బ్రిటన్‌. ముందు దానిని ఛేదించాలి మీరిలాకాక నాకు సహాయపడకుంటే... తిరిగి నాాదేశానికో లేక మరోదేశానికో వెళ్లిపోతాను అయితే ఒక్కమాట, నన్ను పట్టి వుంచాలని మీరు అనుకుంటే మాత్రం అది మీవలన కాదు. యోచించి చెప్పండని చెప్పారు. మహానియంత హిట్లర్‌ యీలోగా జర్మన్‌ కార్యాలయాల ద్వారా సుభాష్‌ చంద్రబోన్‌ విషయమై ఆమూలాగ్రంగా నమాచారం సేకరించాడు అ్రతిహతసాహసి, మహానాయకుడిగా గ్రహించి, తన ముందొక సువిశాల దేశపు కోట్లాది'ప్రజల యొక్క చక్రవర్తి నిలచి వున్నట్టు భావించారు. సమస్థ సౌకర్యములు న్వయంగా కలుగచేసోరు ఒక స్వతంత్ర దేశాధినేతకు గల హక్కులన్ని అతని యందు పాటించబడ్డాయ్‌. కాగా మనదేశంలో -పెద్దలు నేతాజీ - నియంతలైన జర్మనీతో చేతులు కలపడం దేశద్రోహంగా అభివర్ణించారు. నేతాజీ వెంటనే-తగు సమాధానమిచ్చారు. ల ననన ననన

భారత అణ్వస్త్ర విధానం ప్రపంచ అణు సమీక్ష 10వ శత్రువుకి శత్రువు మిత్రుడు ఇది ఎన్ని యుగాలు గతించినా మార్పు చెందని ఒక రాజకీయ ప్రధమ నూత్రం. ప్రపంచంలో మొట్టమొదట సోషలిస్టు వ్యవస్థ స్థాపించిన లెనిన్‌ వంటి మహత్తర వ్యక్తి నాటిపరిస్థితులల్హో జర్మన్‌ సామ్రాజ్యవాద్డ నాయకుల సహాయాన్ని అమితంగా పొందియున్నాడు. ఇదే మూర్ణ్చచదర్య అయితే నన్ను అలానే భావించవచ్చు. నేను చెప్పిన సూత్రాన్ని రష్యనీయులు దివ్యంగా ఆచరించారు. మీరిది గుర్తించండి నేతాజీ హృదయంలో దహిన్తున్న ఆ తీవ్ర స్వాతంత్ర్యార్తనాదం. . మనదేశంలో కమ్యూనిన్సలకు, పాసిన్సశక్తులకు లొంగిపోవటంలా క్షనిసించింది. తనపై వస్తున్న దుష్ప్రచారాన్ని ఎదుర్కొడానికి, తన లక్ష్యాలకు సహకారం కూడగట్టడానికి గాను నేతాజీ ఆజాద్‌హింద్‌ రేడియోను స్థాపించారు.

క్రమంగా నేతాజీ యూరప్‌లో వున్న భారతీయులందరినీ సమీకరించాడు. భారత సైనికులుగా జర్మన్‌ సేనానులు తగు శిక్షణ ఇచ్చేవారు నేతాజీక్రై జర్మన్‌ విదేశాంగ కార్యలయంలో ఒక ప్రత్యేకశాఖ ఏర్పాటయింది. 1941లో కేవలం 15 మందితో ప్రారంభమయిన సైనికదళం 1942 నాటికి 3500 మంది సైనికులుగా 'పెంపొందింది.

1942 నాటికి జపాన్‌ మలేషియా, హంకాంగ్‌, సింగపూర్‌, ధాయ్‌లాండ్‌, బర్మాలను కైవసం చేసుకుంది. జర్మనీలోకన్నా -భారత సరిహద్దుల్నుండి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వంపై పోరుసాగించటం మంచి వ్యూహమవుతుంది. నాటి సరిహద్దులలో బ్రిటన్‌కు ప్రబల శత్రుదేశాలేవి - ఆఫ్‌ఘన్‌ ఇది వీలుసడదు. భారళ్ళదేశానికి ఈశాన్యమైన బర్మా అయితే ఎంతో ప్రయోజనకరంగా వుంటుంది. అంతేకాదు ఆనాడు బర్మా వరకు ఏకధారగా జపాన్‌ ఏకఛత్రాధిపత్యం సాగుతున్నది దీనికి జపాన్‌ కూడా తోడ్పడితే తన లక్ష్యం మరింత సులభమవుతుంది. నేతాజీ, హిట్లర్‌తో మాటలసందర్భంలో చెప్పగా, హిట్లర్‌ ఆశ్చర్యచకితులయి. నుబాష్‌ ది గ్రేట్‌! మీ కోర్కెకు అనుగుణంగా జపాన్‌ సహయపడకుంటే ఆదేశంతో మాకుగల త్రెపాక్షిక నంధిని తక్షణం అగ్నిలో దహిస్తాను. దీనికి సర్వదా కట్టుబడివుండగలనని బహిరంగంగా ప్రకటించారు. అప్పటికే బ్రిటన్‌ ప్రభుత్వ సైనికులైన 32000 భారతీయులు జపాన్‌కు బంధీలయ్యారు, సోదరదేశమైన ,భారతదేశమందు

[64 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష గౌరవంతో వారిని కైధీలుగా కాక మిత్రులుగా చూసింది వారికి కెప్టెన్‌ మోహన్‌సింగ్‌కి అప్పగించబడ్డారు. కెప్టెన్‌సింగ్‌ జపాన్‌లో వుంటున్న వృద్ధసింగం శ్రీ దాస్‌ బీహరీ బోస్‌ అప్పటికి చిరకాలంనుండి భారతస్వాతంత్ర్య పోరాటానికై కలలుకంటున్నాడు, అయాచితంగా వచ్చిన అవకాశాన్ని గుర్తించాడు. దీనితోపాటు ఆ నాయకులంతా మిక్కిలి వివేకవంతమైన ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నారు. జర్మనీలో వుండి బహుకార్యదీక్షతో భారత్‌ స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి విప్లవ శంఖారావాన్ని పూరిస్తున్న నేతాజీని తమ నాయకునిగా నిర్ణయించారు.

'బ్రిటన్‌తో జపాన్‌కు శత్రుత్వం వుంది. జపాన్‌కు జర్మనీతో గాఢమైత్రి వుంది. తనకవసరమైన భారత్‌ సరిహద్దు భూమి బర్మా జపాన్‌చేతిలోవుంది. ఆయా దేశాలలో భారత ప్రజలు, సైనికులు తన రాకని అమితంగా కోరుతున్నారు. చదరంగంలో పావులు- తనకెంతో అనుకూలంగా కోరకనే నిల్చివున్నాయి ఎంతఅదృష్టం! జర్మనీనుండి తక్షణం జపాన్‌గాని దూరప్రాచ్యానికిగాని చేరుకోవాలి. తన వ్యూహన్ని హిట్టర్‌కి నివేదించారు.

7. జర్మనీ నుండి సింగపూర్‌కు తన పోరాట కేంద్రాన్ని మార్చిన నేతాజీ అయితే నేతాజీని వెంటనే సింగపూర్‌ పంపించాలి. ఎలా?

ఆకాశమార్గంలో అతనిని పంపించడానికి ఇటలీ విమానాలు" ఎంతైనా తోడ్పడతాయి కాని అది అత్యంత ప్రమాదకర నిర్ణయమవుతుంది. దీనిలో. వెళ్ళే వ్యక్తి ఆత్యంత (ప్రాముఖ్యమైనట్టివాడు మరెలా... జర్మన్‌ ప్రభుత్వం. జపాన్‌ యంత్రాంగంతో నం్రదించింది. చివరికతను ఆనీయా చేరుకోవాలంటే ఒక్కటేమోర్గం. జలాంతర్జామినుండి నము(ద్రగర్భం నుండి రహస్యపయనం. ఆలోచన బాగానేవుంది. కాని నిర్వహించటం అత్యంత క్లిష్టతరం. జర్మనీ దాటివెళ్ళాలంటే బ్రిటీష్‌ దీవులలో ఇంగ్లీషు ఛానత్‌గుండా దాటి వెళ్ళాల్సివుంటుంది. ఈ జలాల్లో బ్రిటిష్‌ జలాంతర్గాములు సదా పరీక్షిస్తూ వుంటాయి. కాని ఆకాశమార్గం కన్నా ఇదే శ్రేయస్కరమనిపించింది. జపాన్‌ ప్రభుత్వం నేతాజీని రహస్యంగా స్వీకరించడానికి ఒక పథకం నిర్మించింది. దీని ప్రకారం జర్మన్‌ ప్రభుత్వం నేతాజీని గుడ్‌వోవ్‌వద్ద జపాన్‌ ప్రభుత్వానికి అప్పగిన్తుంది. టైములో లివ్తమాత్రమైన పొరపాటు జరగక ఏమాత్రవు' వ్యత్యానం కూడా లేకుండా అటు జపాన్‌

భారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 165 జలాంతర్జామి ఇటు జర్మన్‌ జలాంతర్గామి ఒకేమారు కలుసుకోవాలి దీనికి భిన్నంగా జరిగితే రహస్యం బట్టబయలు కావడమేకాదు నేతాజీ ప్రాణానికే ప్రమాదం. ఈ పధకమంతా జర్మన్‌లో వున్న జపాన్‌ రాయబారి, జర్మన్‌, ఇటలీ, జపాన్‌ కూటమికి పథక రూపకల్పనకర్త జనరల్‌ ఓహిమా నిర్మించారు నేతాజీ గురించి జనరల్‌ ఓహిమా అభిప్రాయం. నేను నా జీవితకాలంలో ఎందరెందరో అమెరికా ఆసియాదేశాల రాజనీతిజ్ఞులను కలునుకున్నాను కాని నుభాష్‌ వంటి మహామేధావిని, అమేయ ్రజ్ఞాదురుంధరుణ్ణి ఇంతవరకు కలుసుకోలేదు అంతవరకూ నేతాజీ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతున్న రేడియో సంస్థలు తమ కార్యత్రమాలను నిరాటంకంగా కొనసాగించేటట్లు నేతాజీ తీర్చిదిద్దారు ) ప్రమాదకరమైన ఈ వేలాది మైళ్ళ రహస్య నముద్ర ప్రయాణంలో నేతాజీ సుమారు ౩ మాసాల కాలం ఉండవలసివచ్చింది గుడ్‌హోప్‌వద్ద జపాన్‌ అతనిని తీసుకుని చివరకి జయప్రదంగా సింగపూర్‌ చేర్చింది 8) అజాద్‌ హింద్‌ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసిన సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ 1943 అక్టోబర్‌ 21న అజాద్‌హింద్‌ ప్రభుత్వమును నేతాజీ ఏర్పాటుచేసారు... సుబాష్‌ చంద్రబోసు ప్రభుత్వాన్ని జపాన్‌, ఇటలీ, జర్మనీ, శ్రోషియా, మంచుకో, బర్మా ఫిలిప్పైన్స్‌, నాన్‌కింగ్‌లు అధికారికంగా గుర్తించాయి 9) బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వంపై యుద్ధం ప్రకటించిన అజాద్‌హింద్‌ సైన్యం సుభాష్‌ చంద్రబోన్‌కు రేడియో పవప్రనంగాల. ద్వారా విషయం తెలుసుకున్న కోట్టాది భారతీయులు ఉప్పాంగిపోయారు. నేతాజీ 1943 అక్టోబర్‌ 22న కరడుకట్టిన వలనదోపిడీ సామ్యవోద దేశాలయిన టబిటన్‌ - దాని నహోదరి అమెరికాలపై జపాన్‌తో కలసి' సంయుక్తయుద్దాన్ని ప్రకటించారు 1943 నవంబర్‌ 7న అండమాన్‌, నికోబార్‌ దీవులలో భారత స్వాతంత్ర్య పతాకాన్ని ఎగురవేయగలిగింది: 30 లక్షలమంది భారతీయులు జీవిస్తున్నారు" నుభాష్‌చంద్రటోన్‌ రేడియో వ్రనంగాలద్వారా విషయాలను తెలునుకున్న కోట్లాది భారతీయులు ఉప్పాంగిపోయారు. ఇంట-బయట, దేశంనుండి - బయటనుండి రెండువైపులా ఒకేమారు సాయుథుల్ని

కే66 భారత అణ్యస్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష విష్టవం రగిలిస్తే, 1944 ఫిబ్రవరిలో అజాద్‌హింద్‌ సైన్యం, జపాన్‌తో కలసి భారత సరిహద్దుల వైపుగా కదిలాయి సింగపూర్‌ నుండి బయలుదేరిన సేనలు మలయా, చుంపూన్‌,. మాండలే మీదుగా 1944 మార్చి 21న భారత్‌, బర్మా పశ్చిమ సరిహద్దులను దాటి భారత భూబాగంలో అడుగుపెట్టాయి అజాద్‌హింద్‌ సైన్యం జన్మభూమికి వందన సమర్పణచేసి జాతీయ జండాను ఆవిష్కరించాయి. 1944 సెప్టెంబర్‌లో రఫాన్‌-నాన్‌ఫాలమ్‌-కోహిమా తీవ్రపోరాటం సల్పింది. వాతావరణం, పరిస్థితులు అనుకూలించక అజాద్‌హింద్‌ సైన్యం వెనుకడుగువేసింది. జర్మనీ, ఇటలీలు యుద్ధంలో ఓడిపోగా, 1945 మేలో బ్రిటన్‌, రంగూన్‌ను

ఆక్రమించుకుంది. పరాజయములను చవిచూస్తున్న జపాన్‌ పై అమెరికా ఆగస్ట్‌ ఉ9లలో హిరోషిమా, నాగసాకి నగరాలపై అణుబాంబులు వేయటంతో జపాన్‌ ఆగస్టు 14న భేషరతుగా లొంగిపోయింది. 1945 ఆగస్బు 15న సింగపూర్‌ నుండి ఆఖరిసారిగా నెతాజీ భారతీయులనుద్దేశించి రేడియో ప్రసంగం చేసారు 1945 ఆగస్టు 18న నేతాజీ ప్రయాణిస్తున్న విమానం (ప్రమాదానికి గురయి మరణించినట్టు ప్రకటించారు

నేతాజీని గురించి అన్వేషించమని అందోళన షాన్‌వాజ్‌ఖాన్‌ దర్వావ్తు నంఘం ఎర్పాటు :

నేతాజీ వాస్తవంగా మరణించారా? విమాన ప్రమాదం యదార్థమేనా?

అంతటి సాహసి ."అంతటి మేధావి ఇలా చనిపోవడమంటే అది నిజమేనా? కాని నేతాజీ విమాన ప్రమాదం... ఆయన పధకప్రకారమే ప్రచారం గావింపబడిందని మరోవైపు ప్రధ ఉందే. నేతాజీకోసం పరిశోధించమని -దీనికై స్వాతంత్ర్యం నచ్చిన తోమ్మిది నం॥ల దీర్ధకాలానికి, ప్రజల సంఘోషని మరి తట్టుకోలేక 1956లో ఒక దర్యాప్తు ఫంఘాన్ని నియమించింది 1945లో నేతాజీ అనుచరుడు, 1956లో పండితనెహ్రూ మంత్రివర్గ సహృవరుడు అయిన మేజర్‌ జనరల్‌ ఫొన్‌వాజ్‌ఖాన్‌ దనికి నేత. ధర్యాప్త సంపుం 1957లో తన నివేదిక సమర్పించింది. దాని కధనం ప్రకారం నేతాజీ 1945 ఆగస్టు 18 నాటి-విమానప్రమాదంలో మరణించినట్లు నిర్ధారించింది. దీనిపై దేశంలో సెద్ద అలజడి జరిగింది దర్యాస్త నంఘంలో సభ్యుడయిన నేతాజీ సోదరుడు సురేష్‌ చంద్రబోస్‌ సంఘం న్యాయబద్ధంగా

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 167 పనిచేయలేదని ప్రకటించారు. ఆనాడు బ్రిటిషు గూఢచారిదళం- పంపించన తప్పుడు సమాచారాన్ని షాన్‌వాజ్‌ దిగుమతి చేసుకుని దానికి మరిన్ని రంగులు- చిలికి, ఒక దారికి వస్తున్న ఈ క్లష్ట్టమస్యను తెలివిగా పక్కదారి పట్టించింది. ఫొనవాజ్‌ఖాన్‌- నివేదికపై తీవ్ర అనంతృవ్రి కొనసాగింవు-నేతాజీని వరిశోదించడానికి ఖోస్లో కమీషన్‌:

దీనితో దేశరలో అనంతృప్తి కలిగింది. నెహ్రూజీ అనంతరం శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీగారి కాలంలో తిరిగి పార్లమెంటులో పెద్ద దుమారం రేగింది.-దీసిక్రై పంజాబ్‌ ప్రాంత హైకోర్టు మాజీ ప్రధాన జడ్డి-శ్రీ జి:డి.ఖోస్లా ఆధ్వర్యంలో 1970లో ఒకకమిటీని నియమించారు. ఈ ఏకసభ్య కమీషన్‌ నాలుగేళ్ళ విచారణలో 167 సార్లు సమావేశమై 224 మందికిపైగా సాక్షులను విచారించింది. 1956 షాన్‌వాజ్‌ కమీషన్‌ యొక్క అవకతవకలన్నీ బయటపెట్టినది..ఇదే పంథాలో కొత్త సీసాలో పొతసారా'గా ఖోస్లా కమీషన్‌. కూడా మొత్తం 500 పేజీల సమాచ్వారాన్నిగల నివేదికను 1974 జూలైలో సమర్పించారు., జస్టిస్‌ ఖోస్లా తన విచాగణానంఘపు వైఫల్యాన్ని దాచుకోవడానికై చివరకు నేతాజీ విషయమై సాక్ష్యమిచ్చిన వారందరునూ ఒట్ట్‌ ప్రచారకులుగా, బజారు వ్యక్తులుగా చిత్రించింది. 1945 ఆగస్టు 6.మరియు 93లలో అమెరికా, హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణుబాంబులు వేయడంవలన జపాన్‌ బేషరతుగా లొంగిపోవలసివచ్చింది. అమెరికా మిత్రదేవమైన బ్రిటన్‌బారినుండి నేతాజీ తప్పించుకోవలసిన అవశ్యకత ఉందన్నది సుస్పష్టము. బ్రిటన్‌, దాని మిత్రదేశాల కంట్టో దుమ్ముకొట్టి కొంతకాలం అజ్ఞాతవాసం గావించడానికే,విమాన ప్రమాదం గురించి. ప్రచారం గావించారన్న వాదనలో. బలం వుంది. (1945 తరువాత భారత స్వాతంత్ర్యం అనంతరం తాము ఆనను యదార్థంగా-చూసినట్లు కలుసుకొన్నట్టు చాలమంది ప్రముఖులు ఖోస్లా కమీషనుముందు బల్లగుద్ది. వాదించారు.) అయితే ఆ అజ్ఞాతవాసం చేయడానికి రష్వాయే ఎందుకు? సోవియట్‌ రష్యా సామ్రాజ్యవాద కమ్యూనిజాన్ని అమెరికా (బ్రిటన్‌ మొధట.నుండి వ్యతిరేకిస్తున్నాయి. (సీడో, సెంటో, నాటో మొ1గు సైనిక ఒప్పందముల-లక్ష్యం: కమ్యూనిజం వ్యాప్తిని అరికట్టడానికే) అయితే జర్మన్‌ నియంతను ఓడించటానికే అమెరిక్సా రష్యాలమధ్య సయోథ్య ఏర్పడ్మింది., అది అంతవరకే: పరిమితం, అమెరికా అణుబాంబులు తయారుచేయడం సోషలిస్టు రష్యా భద్రతకు నవాలు. బలినతానుసనుననననననతవాతవాపపపువ్ర హవ పుమొనువ పపము ముమునునామామానివనముసుపనపాహమాచనననమనునానసిచమానవవనననామనుమనమునుయముమువయమమునవమమాము.

168 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వంటిది. బ్రిటన్‌ దాని మిత్రదేశమైన అమెరికా కుట్రలనుండి బయటపడటానికి రష్యాయే సరియైనది.

నేతాజీ ప్రవాసంలోకి వెళ్ళారనడానికి బలమయిన అధారాలున్నాయి.

నేతాజీ ప్రవాసంలోకి వెళ్ళారని, షాన్‌వాజ్‌కమిటీ నిర్గారించినట్లు విమాన చవ్రమాదంలో ఆయన మరణించలేదని ఎ మహ్మద్‌ వెల్లడించారు రెండవ ప్రవంచయుద్ధంలో జపాన్‌ (ఆగన్చు 14, 1945) లొంగిపోవడానికి ముందు కౌలాలంపూర్‌ సమీపాన ఒక పాఠశాలలో జరిగిన రహస్య సమావేశంలో నేతాజీ ప్రసంగం ఆధారంగా తానీవిషయం రూఢిగా చెప్పగలనని ఆయన అన్నారు.

కౌలాలంపూరలో తన సలహామండలిలో పనిచేయవలసిందిగా జపాన్‌ మిలటరీ గవర్నర్‌ నియమించిన ఆ ముగ్గురు భారతీయులలో మహ్మద్‌ ఒకరు. సమావేశంలో జపాన్‌ వోటమికి కారణం వివరించి, నేతాజీ శ్రోతలలో ఎవరైన ప్రశ్నలు వేయవచ్చునని అన్నారని మహ్మద్‌ చెప్పారు. అజాద్‌హింద్‌ విధానాలు కార్యక్రమాలు ఏమిటని శ్రీ మహ్మద్‌ నేతాజీని అడిగారు.

దొనికి నేతాజీ... జవాబిన్తూ దీనిని రెండుగా చీల్చడానికి తాను నిర్ణయించినట్లు ఒకటి బాహటంగా... మరొకటి అజ్ఞాతంగా పనిచేస్తుందని నేతాజీ వివరించారు.

“మాలో కొందరు యిపుడు అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళాలి ” అని నేతాజీ అన్నారు అపుడు బోన్‌ కౌలాలంపూర్‌ నుండి వెళ్ళిపోయారని, పిమ్మట విమాన ప్రమాద కధను అల్హారని శ్రీ మహ్మద్‌ అన్నారు

జస్టిన్‌ ఖోస్లా కమీషన్‌ ముందు బొంబాయిలో 1971 జనవరి 20న ఆఅజాద్‌హింద్‌ ప్రభుత్వంలో సమాచారమంత్రిగా పనిచేసిన శ్రీ ఎస్‌ ఎ.అయ్యర్‌ సాక్ష్యమిస్తూ... నేతాజీ సింగపూర్‌ విడిచి వెళ్ళాలని, అజాద్‌ హింద్‌ మంత్రివర్గం ఆగన్ఫు 15న నిర్ణయించిందని శ్రీ అయ్యర్‌ చెప్పారు. అయితే సోవియట్‌ యూనియన్‌కు గానీ మరేదేశమైనా కానీ నేతాజీ సంకల్పించుకున్న విషయం తనకు తెలియదన్నారు.

“సింగపూర్‌ విడిచి వెళ్ళాలని మాత్రం నేతాజీ గట్టిగా నిర్ణయించుకున్నారు ” తన ప్రయాణాన్ని నేతాజీ గమ్యం తెలియని సాహసయాత్ర యని అభివర్ణించారు. అని శ్రీ అయ్యర్‌ వివరించాడు. ననన

భారత అణ్య'స్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 169 1942-45 ల మధ్యకాలంలో సింగపూర్‌ రేడియోస్టేషన్‌ అధిపతిగా అయిన శ్రీ సయ్యద్‌ ముంతాజ్‌ 1971 సెప్టెంబర్‌ 19న ఖోస్లో కమీషన్‌ ముందు సాక్ష్యం యిస్తూ. 1943లో నేతాజీ సింగపూర్‌ వచ్చినపుడు ఆయనతో చాలాసార్లు తాను మాట్లాడానని ముంతాజ్‌ అంటూ సైగాన్‌ మీదుగా టోకియో విమానంలో బయలుదేరడానికి రెండు మూడులోజులక్రితం కూడా తాను నేతాజీని కలుసుకున్నట్లు సాక్ష్యమిచ్చారు అప్పట్లో నేతాజీ రష్యాకు వెళ్దామా అని అనుకుంటూండేవారని శ్రీ ముంతాజ్‌ అన్నారు. ఖోస్లో కమీషన్‌ విచారణలో నమోదయిన ఈ సాక్ష్యాల వలన “నేతాజీ తాత్కాలిక “రాజకీయ అజ్ఞాతవాసం”లోకి వెళ్ళాలనుకున్న విషయాన్ని ధృవపరుస్తున్నాయి. తాత్కాలిక అజ్ఞాతవాసమునకు వెళ్ళి జీవితకాల అజ్ఞాతవాసమునకు గురయిన నేతాజీ? నేతాజీ విమాన ప్రమాదంలో మరణించినట్లు భావించడానికై ఒక పదకం ముందుగా నిర్ణయించుకుని దానిని తనచే నేతాజీయే న్వయంగా అమలుచేయించినట్లుగా నేతాజీ అంగరక్షకుడయిన మహ్మద్‌ ఉస్మాన్‌ పటేల్‌ చెప్పారు. 1943 అక్టోబర్‌ నుండి తాను నేతాజీకి అంగరక్షకునిగా వ్యవహరించానని చెప్పారు. నేతాజీ 1945 అగస్టు 18న జపానీస్‌ దుస్తులు ధరించి కొంతమంది భారతీయులతో కలసి తైపే విమానాశ్రయం విడచి ఎక్కడికో వెళ్ళిపోయారని, అక్కడినుండి వెళ్ళిపోవడానికి ముందు తైపే వరకు తాను ప్రయాణం చేసి వచ్చిన విమానాన్ని దగ్ధం చేయవలసిందిగా నేతాజీ ఆదేశించారని శ్రీ పటేల్‌ వివరించారు. తైపే విమానాశ్రయంలో విష్ణవనాయకుడు శ్రీ రాస్‌ బీహరీ బోస్‌ ఆయన భార్య, ఇద్దరు పిల్లలు మరి ముగ్గురు జపాన్‌ పౌరులు నేతాజీకి స్వాగతం ఇచ్చారు. అటు తర్వాత నేతాజీ జపానీస్‌ అధికారులతో, శ్రీ రాస్‌బీహరీబోస్‌తోను చర్చలు జరిపి తర్వాత శ్రీ మహ్మద్‌ పటేల్‌కు వర్తమానం పంపారు. శ్రీ ఉస్మాన్‌ పటేల్‌, నేతాజీ ఆదేశాన్ని పవురన్కరించుకొని, విమానాశ్రయానికి వెళ్ళి ముందుగా నిర్దేశించి న ట్లువి నూనంమీద 'పెట్రోలుపోసి నిప్పుముట్టించడం జరిగింది. జపానీన్‌ పైలట్‌ దగ్ధమవుతున్న ఆ విమానాన్ని సుమారు 50 అడుగుల ఎత్తువరకు తీసుకెళ్ళి వెంటనే అ విమానం నేలమీద పడేలా చేసి, తాను విమానంలో నుంచి బయటకు దూకివేసాడు. లా

170 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష (అపుడే కల్పల్‌ హోబీబుర్‌ రహ్మన్‌ విమానంలోవున్న ఏవోముఖ్యమైన వస్తువుల కోసం కాలిపోతున్న విమానంలోకి వెళ్ళి గాయపడ్డారు)

ఈలోగా నేతాజీ తన సైనిక దున్తులు విప్పి, జపానీన్‌ దున్తులు వేసుకున్నారు తరువాత ఆయన, శ్రీ రాస్‌బీహరీ బోస్‌, ఆయన కుటుంబసభ్యులు భారతదేశం దిశగా తిరిగి ఏదో ప్రార్ధన చేసారు

ఆ సమయంలో జపాన్‌ సైనికులు శ్రీ పటేల్‌ కళ్ళకు గంతలు కట్టారు శ్రీ సటేల్‌కు జపాన్‌వారు కట్టిన గంతలు నేతాజీ అదృశ్యానంతరం విప్పిన తర్వాత కూడా కల్నల్‌ హబీబురల్‌ రహ్మన్‌ విమానాశ్రయంలోనే వున్నారు భారత విభజన తర్వాత రహ్మ్నన్‌ పాకిస్తాన్‌లోకి వెళ్ళిపోయారని శ్రీ పటేల్‌ ఖోస్లా దర్యాప్తు సంఘం ముందు చెప్పారు

రష్యన్‌ సరిహద్దు అయిన డైరిన్‌ వద్ద 1945 ఆగస్టు 23 తేదీన నేతాజీ ఆరెస్టుకాబడి ఆ మరునాడే అక్కడనుంచి సైబీరియా సైనిక శిబిరానికి పంపబడినట్లు తెలిసింది (ఇదే విషయాన్ని సమర్థించే బ్రిటీష్‌ గూఢచారి అధికారి వారెన్‌ నివేధిక ప్రతి లిపి ఒకటి డా సిన్హావద్ద వుంది నేతాజీ రష్యాలోని సైబీరియా ప్రాంతంలో వ్లాడిమరో జైలులో ఉన్నారనడానికి గట్టి ఆధారాలున్నాయి బోరిస్‌ పాస్టర్‌నాక్‌ గూవునకు చెందిన రష్యన్‌ రచయిత నుంచి నేతాజీ జైలులో వున్నట్లు తనకు లేఖ నచ్చిందని కూడ్రా డా సత్యనారాయణ సీన్హా వివరించారు. నేతాజీని అరెస్టుచేసి రష్యాకు తరలించిన పిమ్మట ఇండియాలో గూఢచారి చర్యలు సాగించే కెజి బి సభ్యుడు నేతాజీ 'స్నేహితుఢయిన శ్రీ కోజ్లోన్‌ (నేతాజీ రష్యన్‌ల నిర్బంధంలో వున్నారని కోజ్లోవ్‌ తనతో స్వయంగా చెప్పారని ఖ్లోస్లా క్రమ్సీషన్స ముందు డా.సిన్నా చెప్పారు దానిపై శ్రీ ఖోస్లా ప్రశ్నిస్తూ అయితే అపుడు మీరు ఈ సమాచారాన్ని ఏవిధంగా ఉపయోగించారని ప్రశ్నించగా

దానికి డా సిన్హా బదులిస్తూ నేనీ విషయాన్ని వ్రధాన్సి నెహ్రూకు 1951లో తెలియచేసాను అదంతా అమెరికన్‌ ప్రచారంగా వుందని కొట్టిపారేసారు

ఖోస్లో కమీషన్‌ ముందు 1971 మార్చి1] న అలహాబాదుకు చెందిన ప్రముఖ

_ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు శ్రీ జగదీక్ష్‌ కోడెసియా సాక్ష్యం ఇస్తూ - నేతాజీ

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు 'సమీక్ష కే౮1 బ్రతికే వున్నారన్న వార్త విని శ్రీ జవహార్‌లాల్‌ దిగ్భ్రాంతి పడ్డారట! ఆ'షాక్‌ నుంచి నెహ్రూ చాలాసేపు కోలుకొనే లేదట దీనివలన నేతాజీ భారతదేశం రావడం ఆనాటి రాజకీయ అగ్రనాయకత్వానికి ఎంతమాత్రం ఇష్టంలేదని, ఆయన .ఉనికిని తమ భవిష్యత్తుకే భంగకరంగా పరిణమించవచ్చునని నిరూపించే సాక్ష్యాధారాలు బహిర్గ్ణతమవుతున్నాయి శ్రీ కొడేసియా తన సాక్ష్యంలో మరో ముఖ్య విషయం చెపారు తాను 1945లో జపాన్‌కు వెళ్ళినపుడు జపాన్‌ దేవాలయంలో భద్రపరచిన (6 నేతాజీదిగా చెప్పబడుతున్న చితాభస్మం ఆయనకు సంబంధించినది కాదని తనతో జపాన్‌లోని భారత్‌ రాయబారి డౌ ఎఎ. రవూస్‌ చెప్పారని అన్నారు , భారతీయ సేనా గూఢచార విభాగవు మాజీ (ప్రధాన బ్రిగేడియర్‌ శ్రీ ధక్కర్‌వద్ద నేతాజీపై ఒక ప్రముఖ రహస్య నివేదిక ఒకటి వుంది దానిని ఖోస్లొ కమీషన్‌ తప్పక పరిశీలించమని డౌ సత్యనారాయణ సిన్హా కోరడం జరిగింది శ్రి సిన్హా అప్పటి విదేశీ వ్యవహారాల మాజీ అధికారి, మాజీ గవర్నర్‌, పార్లమెంటు నభ్యుడు, వ్రముఖ స్వాతంత్ర్య నమరయోధుడు కూడా భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక భారతీయ సేనా గూఢచారి విభాగవు జనరల్‌ బ్రిగేడియర్‌ పదవీ చ్యుతుడై బొంబా యిలో స్థిరపడ్డారు అయితే ఒకనాడు బొంబాయినగరంలో వాత్యకుగల కారణాలుగాని, వాంతకుల వివరాలుగాని, ఇంతవరకు తెలియరాలేదు. ఇందుమూలంగా ఉళ్పోన్నమయ్యే బలమైన ప్రళ్ళీ ఒకటివుంది నివేధిక లెక్కడ? ధక్కర్‌ హత్యను ప్రోత్సహించినదెవరు? ల 1970 డిసెంబర్‌ ఆఖరులో అజాద్‌సొంద్‌ ఫౌజ్‌ రక్షణ సమితిలా టైపిస్టుగా నెహ్రూ ల గిసెంబర్‌ 25 మరియు 27 తేదీలలో అప్పటి బ్రిటీష్‌ ప్రధాని 45 (సం మ్రట్‌రష్యా సగివాద్దులలోకి వెళ్ళినట్టుగా అబ్లేకి వ్రాసిన రహస్యలేఖలో నేతాజీ సోవి షా స గ్ట్‌ 18న అదృశ్యమయ్యాక డిసెంబరునాటికి తెలిపారని చెప్పారు. నేతొజీ ఆగస్టు ల గూఢచారి దళాల నివేదిక అందియుండవచ్చు నెహ్రజ్లీక్రి నేతాజీ రష్యా చేరినట్లు పూనుకున్నారు. వ

172 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష పై రెండు తేదీలలో కొన్ని ముఖ్యమైన లేఖలను బైపు చేయడానికి నెహ్రూ తనను అజాద్‌ హింద్‌ఫొజ్‌ రక్షణ సమితి కన్వీనర్‌ అయిన అసఫ్‌ ఆలీ నివాసానికి ఏలిపించి తనచే ఈ లేఖలను టైపు చేయించటం జరిగింది. శ్రీ నెహ్రూ తనకు మొదట చేతితో వ్రాసిన లేఖను ఇచ్చి టైపు చేయమన్నారని చెబుతూ అనాటి ఆ రహస్య లేఖా వివరాలను వివరిస్తూ... . ప్రియమైన శ్రీ అట్లే శ్రీ సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ 1945 ఆగస 23న సైగాన్‌ నుంచి విమానంలో బయలుదేరి మంచూరియా సరిహద్దులవద్ద గల డైరిన్‌కు చేరుకున్నట్లు, అక్కడినుంచి ఆయన మరి నల్గురితో కలసి జీపులో రష్యా సరిహద్దులవైపు వెళ్ళినట్లు, మీ యుద్ధ నేరస్తుడైన సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ సోవియట్‌ రష్యా భూభాగంలోకి ప్రవేశించడానికి స్టాలిన్‌ అనుమతించారు. నేతాజీకి స్లాలిన్‌ ట్‌ రహస్యరక్షణ ఇచ్చారు. (బ్రిటన్‌కు మిత్రదేశమైన రష్యా తన ఒప్పందాలను మరచి ఇలా చేయడం పూర్తిగా నమ్మకద్రోహం అవుతుంది. రష్యానాయకుడు స్టాలిన్‌ అలా చెయకుండా వుండవలసింది అని ఆ రహస్యలేఖను తనచే నెహ్రూ బెపు చేయించినట్లు శ్రీ జైన్‌ వివరించారు. పా పాన్‌వాజ్‌ కమిటీ నియామకాన్ని ఎందుకు ఖండించలేదు అని ఖోస్లో ప్రశ్నించారు. దానికి శ్రీ జైన్‌ సమాధానమిస్తూ నేనీ విషయమె నెహ్రూకు వ్రాసాను అంతేగాక 1958లో దానిని గురించి ప్రజలలో బహుళప్రచారం చేసాను . శ్రీ నెహ్రూ లేఖలోని అంశాలను వెల్లడిస్తూ రాధాకృష్ణన్‌, మొరార్టీదేశాయ్‌ ఇందిరాగాంధీలకు లేఖలు వ్రాసాను. అయితే తాను నీతిబద్ధంగా ప్రధాని నెహ్రూజీ తనచే వ్రాయించిన ఈ లేఖ రహస్య విషయాలను ఆయన మరణాంతరం వరకూ నాలోనే బంధించుకున్నాను అని జైన్‌ వివరించారు, శ్రీ శ్యామ్‌లాల్‌ జైన్‌ బహిరంగంగా చెప్పిన ఈ కీలక రహస్యాన్ని గురించి వ్రభుత్వన్యాయవాది కాని, ఖోష్ణో కమీషను గాని ఏవిధంగాను ఖండించలేదు శ్రీ మొరార్డీదేశాయ్‌, డా. రాధాకృష్ణ, వై.బి.చవాన్‌లకు శ్రీ జైన్‌ బహిరంఠంగా లేఖలు తోనా కున ను కాననానాలాననక నటనా కోన వ నవానిుననుమునాప్తుడానను కానపుడు ననన కాకుమవాల

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అబు సమీక్ష ల! వ్రాసినట్లు చెప్పడాన్ని ఆనాడు అన్ని భారతీయ భాషా పత్రికలు ప్రముఖంగా ప్రచురించాయి. అది అవాస్తవమైతే వారుగాని వారిలో ఏ ఒక్కరుగాని వెంటనే ఖండించవలసిన భాద్యత లేదా? అందరూ ఒకేవిధంగా మౌనం వహించారు

సుదీర్ధకాలం పార్లమెంటు సభ్యునిగా వుంటున్న ప్రముఖ రాజకీయవేత్త ప్రొఫెసర్‌ సమర్‌గుహ ప్రకరాం.. ..

పండిత నెహ్రూ 1946లో సింగపూర్‌లో లార్గ్‌మౌంటు బాటన్‌ను కలుసుకున్న తర్వాత నెహ్రూ వైఖరిలో మార్చు వచ్చింది.

“బోస్‌ విమానప్రమాదంలో మరణించలేదు. ఆయనను గురించి అతిగా ప్రచారం చేస్తే భవిష్యత్తులో ఆయన భారతదేశానికి వచ్చే నాటికి దేశాన్ని మొత్తం నేతాజీచేతులకు చూన్తూ... చూన్తూూ. అవ్పగించినట్లే అవుతుందని లార్జ్‌మౌంటుబాటన్‌ నెహ్రూని తీవ్రంగా హెచ్చరించటం జరిగింది.

మౌంట్‌బాటన్‌ అలా హెచ్చరించాడంటే బ్రిటీష్‌వారి దృష్టిలో నేతాజీని తీవ జాతీయవాదశక్తిగా పొడుగునా భావీంచడం జరిగింది తిరిగి అతనైతే తమపై రాజకీయకక్షను సాధించవచ్చు. అది యుద్ధమే కాకున్నా భారతదేశంలో తమకు లాభకరప్రయోజనాలు నూటికి తొంభై తొమ్మిది పాళ్ళు వుండవు భారతదేశంలో నెహ్రూ ద్వారానే లాభకరమైన మైత్రి సాధ్యపడుతుంది. నేతాజీ నిజంగా భారతదేశం వస్తే ప్రజలెలా అతన్ని ఆదరిస్తారో మౌంట్‌బాటన్‌కి తెలుసు. నెహ్రూజీకి తేలుసు గాంధీ మవోత్క్ముడు నహిత౦ం కాంగ్రన్‌ అధ్యక్ష ఎన్నికలలో సుభాష్‌ను తట్బకోలేకపోయారని 1939 త్రిపుర కాంగ్రెస్‌ చరిత్ర ఒకసారి నిరూపించింది.

అందుకే పండిట్‌ నెహ్రూజీకి మౌంటుబాటన్‌ చెప్పిన విషయం వేళాకోళంగా కనిపించలేదు. నేతాజీ రవాన్య జీవితాన్ని తెలియచేసే ఫైళ్ళు జానపద సినిమాలలోవలె మాయం కావడం జరిగింది. ధక్కర్‌ నివేదిక, అతని ప్రాణాలు నిగూఢ చరిత్రలో కలసిపోయాయి.

1950 ఏప్రిల్‌ 13న ప్యారిస్‌లో భారతరాయబారి యిచ్చిన విందులో ప్రధాని నెహ్రూను డా. సిస్హా కలుసుకున్నారు. ఆ విందుకు రష్యా రాయబారి కూడా వచ్చారు. తమ ప్రియతమ నాయకుడైన నేతొజీ సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ను ఎపుడు

క్ష74 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష విడుదల చేస్తారో రష్యారాయబారిని ఒకసారి అడగనిస్తారా అని నేను నెహ్రూను అర్థించాను., అందుకు నెహ్రూ “నువ్వు మాట్టాడేదేమిటి? ఇదంతా రష్యన్‌లను అవమానించడానికే అమెరికన్‌లు చేస్తున్న ప్రచారం తప్ప మరేమీకాదు. అని మందలించారని శ్రీ సిన్హా చెప్పారు. తాను వివిధ దేశాలలో భారత దౌత్య కార్యాలయాలలో వివిధ హోదాలలో పనిచేసానని రష్యన్లు డైరిన్‌వద్ద నేతాజీని ఖచ్చితంగా తీసుకుపోయారనే విషయాన్ని నిర్ధిష్టంగా బుజువుచేయగల సమాచారం తనవద్ద వుందని ఈ విషయాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వ దృష్టికి పదేపదేగా తీసుకువచ్చానని, కాని దానిని ఎవరూ ఆనాడు పట్టించుకోలేదని ఖోస్లో కమీషన్‌తో చెప్పారు. 1946లోనే 'మౌంటు బాటన్‌ నెహ్రూజీని హెచ్చరించాడు. అప్పటికే నెహ్రూజీకి గూఢచారి దళాల నివేదికలు చెవుల్లో బలపాలు కట్టుకుని ఊదరగొడుతున్నాయి. పాపం సిన్హా ఈ మర్మాలెరుగక 1951 లో తానే ముందుగా ఈ రహస్యాన్నెరిగిన ఖ్యాతినాందుతున్నంత సంతోషంతో, మరిత్రా నెహ్రూజీకి తెలియదని చెప్పాడు. పాపం అతనికేం. తెలుసు. తనకన్నా 5 సం॥ల ముండే పండిత నెహ్రూకితెలుసునని! అప్పటినుండే రహస్య ఫైళ్లు సమిధులుగా, నేతాజీకి యజ్ఞకాండ జరిగిందని, నేతాజీ రష్యా చేరుకున్నారని కాబూల్‌లో సోవియట్‌ రాయబారి. దెహరాన్‌లో సోవియట్‌ ప్రతినిధి బాహటంగా చెబుతున్నట్టు బ్రిటీష్‌ గూడచారి శాఖ అప్పటి గవర్నర్‌ జనరల్‌ వేవెల్‌కు నమర్పించిన ఒక రహస్య నివేదికలో తెలియచేసారని, తర్వాత ఆ నివేదికను నెహ్రూకూడా చూసారు. అంతేకాదు, తనను భారతదేశానికి తరలించడానికి తగిన చర్యలు వెంటనే తీసుకొనాలని కోరుతూ నేతాజీ త్రీ నెహ్రూకు రహస్యంగా లేఖరాయడం జరిగింది అని ప్రొఫెసర్‌ గుహ వివరించారు. నిజం చెప్పాలంటే కాంగైస్‌8 అగ్రనాయకులు ఇద్దరే. మొదటి నుండి నెతాజీ కాంగ్రేస్‌ అతివాది, మహాత్మాగాంధీ మితవాది. మహత్మాగాంధీజీ తరువాత ఎంచదగ్గ ప్రధాన నాయకుడు నిజానికి ఆనాడుగాని యీనాడుగాని కేవలం నేతాజీ మాత్రమే. ఆనాడు గొంధీజీ సమస్తాయిలో ఆయనకు దేశంలో స్థానమున్నదన్నది చరిత్ర ఎరిగిన దాచని సత్యం, నేతాజీ దృష్టిలో నెహ్రూజీని ఇలా పిలిచేవారు. “మితవాద నాయకత్వపు చెంగుల్లో దొగివుండే అతివాది అని చివరకు నెహ్రూజీ కాను నమ్మిన ఆశయాలను సహితం విసర్జించటంలో అతడేనూత్రం సంశయించడు, ఇది, నెహ్రాపై నేతాజీ చెప్పిన భాష్యం. నన న యనక

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అబు సమీక్ష 175 నెహ్రా - నేతాజీలు మొదటి నుండి పరస్పర విరుద్ధ ధృవాలు

నెహ్రూజీ నేతాజీని తన భవిష్యత్తుకు ఒక బలమైన రాజకీయ ్రత్యర్థిగా భావించటం జరిగింది. దీనికి తోడు లార్డుమౌంటు బాటన్‌ చెప్పిపోయిన హెచ్చరిక కూడా భయహేతువు అయ్యిండొచ్చు. దానికై రష్యా సహాయం కోరియుండవచ్చు. దానికి అవ్పటి బ్రిటీష్‌ వ్రభుత్వం కూడా తనకున్న కొన్ని రాజకీయ అన్నుమానాలరీత్యా, అది నెహ్రూతరఫున - తన తరఫున రష్యా ప్రభుత్వాన్ని కోరియుండవచ్చు. కారణాలు ఏమైనా కాని మనదేశ నాయకులలో నైతిక పతనం స్వాతంత్ర్యానికి ముందే రాజకీయ రణరంగంలో ప్రారంభమయింది.

అప్పటికే గ్రహపొటుగా చిక్కుకున్న నేతాజీ విషయంలో కరిన వైఖరి అవలంభించడానికి రెండు బలమైన కారణాలు వున్నాయి. 1) కేవలం ఒక వ్యక్తిని గురించి తాము ఆనాటి ఆంగ్లపాలకులతోను ఇటు తమ నద్ద్ధాంతాలకు అభిమానియైన నెహ్రూతోను ఎందుకు విరోధపడడమన్న కీలక అభిప్రాయం. 2) అనాటి ప్రపంచ నియంతలలో నేతాజీని ఒకడుగా భావించటం

నేతాజీ ఇండియా నుండి తప్పించుకుని 'ఆస్ట్యనిస్తాన్‌ గుండా జర్మనీ వెళ్ళడానికి ముందే ఆయన రష్యాకు చేరుకోవాలని ఒక నిర్ధిష్ట పధకం ఏర్పరచుకోవడం జరిగింది. చివరక్షణంలో అది ఫలించలేదు.

నేతాజీ ప్రబోధించిన మొదటి సూత్రం తిరుగులేని జాతీయవాదం, 1944లో భారత విమోచనకై యుద్ధం కొనసాగిస్తున్నపుడు నేతాజీ ఇలా అన్నారు. మన నభ్యుతా నంన్మృతుల ప్రాతివదికగా నునకు కొత్త ఆధునిక జాతిని నిర్మించదలచుకొన్నాను. ఇందుకు మనకు అధునిక పరిశ్రమలు, కొత్త సైన్యం మన ఉనికిని స్వాతంత్ర్యాన్ని ఆధునిక పరిస్థితులలో కాపాడడానికి అవసరమైన సాధనాలన్నీ కావాలి.

నేడు మనకు కావలసింది జుతీయవాదం - సోషలిజం ఇవి నేతాజీభావాలు. అయినప్పటికి రాజకీయ పరిస్థితులు కారణంగా భారతదేశానికి ఆధిక ప్రయోజనము చేకూర్చాలని సాసిస్టు శక్తులతో పనిచేసారు. అణుబాంబు వ్రయోగాలవలన అది విఫలంఅయింది. భారతదేశం నుండి బ్రిటీష్‌ వలస అధికారాన్ని కూభదోయాలంటే రష్యా ఒక్కటే ప్రపంచంలో అఫ్పటి పరిస్థితుల్లో తోడ్పడగలదని నేతాజీ భావించారు. నము మనక కపప నా

6 రత అణ్వస్ర విధాన౦ - ప్రపంచ అణు సమీక్ష చర్చించినమీదటే రష్యా వెళ్లివుండాలి. రష్యా ఎంతో వ్యయ ప్రయాసలతో నెతాజీని ఎందుకు జీవితకాలం నిర్చ్భంధించవలసి వచ్చిందన్న ప్రళ్ళీ కలుగుతుంది. రెండో ప్రపంచయుద్ధంలో రష్యా నిర్బంధంలోకి తీసుకున్న హిట్లర్‌ కార్యదర్శిని ఎంత వృద్ధుడైనా రష్యా వదలలేదు. వదిలితే అతని వలన ఒరిగేదేమీ లేకున్నా చూస్తూ చూస్తూ ఈ వ్యతిరేకళక్తిని వదలడం దానికి సుతరామూ యిష్టంలేదు. ఆఖరుకు హిట్టర్‌కు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన అమెరికా బ్రిటన్‌లు దేశాలు ప్రత్యక్షంగా వదలివేయమని క్రోరనా రష్యా వారి అభిప్రాయాలను మన్నించలేదు. రష్యా నియంత స్టాలిన్‌ మొండ్తిపట్టుదల గలవాడు. ఆనాటివరకు తమకు శత్రువులైన జర్మనీ-జపాన్‌-ఇటలీ నియంతలైన హిట్టర్‌-టోజో-ముస్సోలినీలకు నిన్నటివరకు నేతాజీ అన్నడు. అడాల్ఫ్‌ హిట్టర్‌-ముస్ఫోలినీ.ట్రోజోల వంటి మహానియంతలచే .. సవినయంగా లేచి. సేయెత్తి జోహర్గందించుకున్న ఏకైక మహోజ్వల రాజసమూర్తి నేతాజీ, కేవలం. ప్రపంచ మొత్తాన అతనొక్కడే ఈ మన్నన పొందిన ఏకైకవ్యక్తి అతను పొడుగునా ఫాసిస్టు నాయకుల మైత్రిలో పెరిగిన వ్యక్తి ప్రపంచ నియంతలలో నేత్రాజ్ష ఒకడుగా స్టాలిన్‌ భావించటం. నేతాజీ తీవజాతీయవాదం వలన, అది ఒక్ర ప్రమాదకర శక్తిగా భావించింది. నేతాజీ నిర్బంధాన్ని నిరవధికంచేయడం ద్వారా ఒకే దెబ్బకు రెండుపిట్టలు కాదు మూడు పిట్టల్లా అతనిని నిర్చంధించింది. ఒకటి-నెహ్రూకు-రెండు బ్రిటీష్‌ పాలకులకు ఇది ఎంతో ఇష్టాన్ని కలిగిస్తుంది, మ్రూడ్త -తనకున్న అనుమానాలు, పశ్చిమ బెంగాల్‌ ప్రభుత్వ అవనీతిశ్యా మాజీ స్పెషల్‌ ఆఫీసరైన శ్రీ ఎస్‌,ఎమ్‌, గోస్వామి ఖోస్లో కమీషన్‌ ముందు సాక్ష్యమిస్తూ యిలా అన్నారు. మాజీ రాషస్త్రఫతి డా, సర్వేపల్లి రాధకృష్ణన్‌ 19463 లో ఒక్ష తాత్త్విక సభకు ప్రతినిధివర్గ సభ్యునిగా మాస్కోకు వెళ్ళినపుడు అక్కడొఆయనన్సు న్లేశ్రాజ్జ సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ కలుసుకున్నారట. శ్రీ గాధాకృష్ణనని నేతాక్ష _ శన్స భారతదేశం రావడానికి తగు ఏర్పాట్లు చేయవలసిందని కోరారని, డా... రాధాకృష్ణన్‌ స్వదేశానికి తిరిగి. వచ్చిన నన నననననననన టన నో

ఖారత అణ్యన్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్ష77 తర్వాత ఈ విషయాన్ని మనదేశంలో ప్రముఖ నాయకులకు (ఆనాయకుల పేర్లు చెప్పలేదు. వారెవరో మనం ఊహించవలసిందే) చెప్పినట్టు, అయితే ఆ రహస్యం మరి బయటపడటం వారికెవరకూ ఇష్టంలేదని శ్రీగోస్వామితో డా.రాధాకృష్ణన్‌ 1954లో ఢిల్లిలో చెప్పారు. నేతాజీ అదృశ్యం గురించి గోస్వామి వ్రాసిన గ్రంధాన్ని డా. రాధాకృష్ణన్‌కు సమర్పించినపుడు ఆయన ఈ రహస్య విషయాలు తనకు తెలిపారని గోస్వామి అన్నారు. తిరిగి... ఆనాటి పళ్చిమ బెంగాల్‌ ముఖ్యమంత్రి బి.సి.రాయ్‌ మరణించినపుడు డా. రాధాకృష్ణన్‌ జూలై 1న రాష్ట్రపతిగా కలకత్తా వచ్చినపుడు కూడా ఈ విషయాన్ని ధృవపరచినట్లు శ్రీ గోస్వామి చెప్పారు.

అపుడు ఈ విషయం గురించి ఒక బహిరంగ ప్రకటనను వెంటనే చేయవలసిందిగా గోస్వామి రాష్ట్రపతి డా. రాధాకృష్ణన్‌ను కోరారు. గోస్వామీ: నేను ఒక ప్రకటన చేసిన తర్వాత ఈ విషయంలో వున్న ఇతర యిబ్బందుల రీత్యా “నేతాజీ రాకపోతే నా సరిస్థితి ఏమవుతుంది? అని రాధాకృష్ణన్‌ బాధతో గోస్వామితో అన్నారు.

అప్పడు తాను డా.రాధాకృష్ణన్‌ రాష్ట్రపతి వదవిలో ఉన్నంతకాలరి ఎంతమాత్రము బయటపెట్టబోనని ప్రమాణం చేసినట్టు, ఇపుడు రాధాకృష్ణన్‌ పదవిలోలేరుగనుక చెప్పగలుగుతున్నాను. ఈ విషయం మీరు డా. రాధాకృష్ణన్‌ను అడగవచ్చు. దీనిని గనుక మాజీ రాష్ట్రపతి ఏమాత్రం కాదన్నా నేను బహిరంగంగా ఆత్మహత్య చేసుకుంటానని గోస్వామి ఖోస్లో కమీషన్‌ ముందు ఘంటాపథంగా చెప్పారు.

ఈ విషయం నెహ్రూజీ సోదరి శ్రీమతి విజయలక్ష్మి పండిట్‌గారికి తెలుసునని, ఆమె భారతరాయబారిగా ఉన్నపుడు నేతాజిని మాస్కోలో చూసివచ్చిన తర్వాత ఆమె భారత రాజ్యారిగసభలో... నేను యావత్‌ భారతావనిని ఆశ్చర్యంతో ముంచెత్తే వాస్తవిక విషయాన్ని తెలుపదలిచానని ఆమె లేవగానే, ఆమెకు పక్కనేవున్న ప్రధాని నెహ్రూ వెంటనే ఆమె చీరపట్టిలాగి కూర్చోమని ఆదేశించారని శ్రీ గోస్వామి కమీషన్‌ ముందు వివరించారు. దీనిని ఖోస్లా కమీషను ఖండించలేకపోయింది.

దేశంలో ఉన్నత వ్యక్తిత్వం, నైతిక నిష్ట ఎటువంటి వివాదం లేనట్టి ఆదర్శవ్యక్తి డొ. రాధాకృష్ణన్‌. శక నన ల

178 భారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష బాధ్యతగల అంశంపై వాఖ్యానించవలసివుందికదా! నేతాజీని శ్రీ రాధాకృష్ణన్‌ చూసి వుండకపోతే శ్రీ గోస్వామి యొక్కవాదనను బహిరంగంగా ఖండించవలసిన బాధ్యత లేదా? యదార్ధంగా గోస్వామితో రాధాకృష్ణన్‌ చెప్పివుండవచ్చు. కాని తానిపుడు కాదంటే అది తన నైతిక శీలానికే భిన్నమౌతుంది. నేతాజీ జీవించే వున్నారని చెప్పడానికి ఆయన శక్తిచాలదు. అంతేకాదు గోస్వామితో సహా ఇంకా అనేకమంది సాక్షులు తమ సాక్ష్యంలో నేతాజీ విషయం శ్రీ రాధాకృష్ణన్‌కు తెలుసునని, ఆయనను తప్పక విచారించవలసిందని తమ తము సాక్ష్యాలలో పదే పదే వివరించారు. శ్రీ గోస్వామి సవాలు చేసిన వెంటనే కమీషను డా. రాధాకృష్ణన్‌ను విచారించపూనుకోలేదు. చాలాకాలం తతంగం జరిగింది. యీ సమయం దేశీయ రాజకీయ చదరంగంలో తెర వెనుక జరిగిన ప్రస్థానాలకు తగు జాగానిచ్చింది. జస్టిస్‌ ఖోస్లో తన కమీషన్‌ తరపున వాస్తవం చెప్పమని డా. రాధాకృృష్ణన్‌ను పలుమార్లు కోరారు. కమీషన్‌ కోరినంతకాలం డా, రాధాకృష్ణన్‌ ప్రతీసారీ అనారోగ్య పరిస్థితి కారబంగా ఆయనను ఎంతమాత్రం విచారించడానికి వీలుపడదని వైద్యులు సలహ ఇచ్చారు. డా, రాధాకృష్ణన్‌ అనారోగ్యం ఒక పధకం. ఖోస్లో చల్లగా ఈ ఆవకాశం జరవిడిచారు. ఖోస్లో కమీషన్‌ తన నాలుగేళ్ళ దీర్ధకాలంలోను, డౌ. రాధాకృష్ణన్‌ జీవించివుండగాా, తిరిగి ఆయనను విచారణ జరపలేదు, అటుపై డా. రాధాకృష్ణన్‌ దేశంలో చాలాచోట్లకు విరివిగా పర్యటించారు, నిజంగా డా. రాధాకృష్ణన్‌ అనారోగ్య కారణాలరీత్యా కమీషన్‌ ముందుకు రావటానికి విలుపడకపోతే ఒక పత్రికాప్రకటనను చేయవచ్చు కదా! డా. రాధాకృష్ణన్‌ అనారోగ్యం ఒక రాజకీయ మిష, ఖోస్లో కమీషను ఇలా యదార్థవిషయాలను బయల్పరచే కీలకవ్యక్తులను, ఆధారాలను చూస్తూ చూస్తూ-జారవదలివేయడం జరిగింది. మొత్తం 500 పేజీల సమాచారం గల నివేదికను ఖోస్లా కమీషను 1974 జులైలో సమర్పించారు. 1974 సెప్టెంబరు 4న పార్లమెంటులో - ఈ నివేదిక సారాంశాన్ని చదివి మొత్తంపై విమాన ప్రమాదంలో నేతాజీ మరణించినట్లు ప్రకటించారు.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 179 దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం, కట్టుబట్టలతో కాలినడకన భారతదేశం దాటి వెళ్ళి, ప్రపంచ మహానియంతల సహాయం అర్థించి, భారత రెండవ సాయుధ పోరాటం నిర్వహించిన... నేతాజీ జీవిత విషాద చరిత్ర. భారత దేశం - పండిత నెహ్రూ అణువిధానం 15-91961 నుండి 27-5-1964 (ద్వితీయ దశ)

డా. హోమీభాభా చేపట్టిన భారత అణుకార్యక్రమ ప్రగతికి 15-81947 నుండి 15-9-1962 వరకు భారత ప్రధానమంత్రిగా పండిత నెహ్రూ అందించిన సహకారం ఎంతో శ్లాఘనీయమైనది. డా. హోమీభాభా వైజ్ఞానిక నేతృత్వంలో 1961 నాటికే భారతదేశం అణ్వస్ర సామర్ధ్యం సముపార్దెంచిన తర్వాత కూడా, చైనా చేసిన దురాక్రమణ దండయాత్రలో భారతదేశం చిత్తుగా ఓడిపోవటంతో పండిత నెహ్రూ ప్రపంచ శాంతి పేరుతో అనుసరించిన అణుశక్తి వినియోగ విధానంలో లోపం బహిర్గతమయ్యింది. పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన నెహ్రా ప్రభుత్వం

భారతదేశమునకు అజ్వస్త తయారు సామర్ధ్యం వుండి కూడా పండిత నొవూ అణ్వాయుధాలను చేయనిరాకరించినందువలన బారత సార్వభౌమాధికారమునకు ముప్పు ఏర్పడింది.

“పైగా 1958లో స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధంను పాటిస్తున్నట్లు ప్రకటించి, దానిని పూర్తిగా ఉల్లంఘించిన దేశాలయిన రష్యా, అమెరికా, బ్రిటన్‌లచే రూపొందిన, వాతారవణం (గాలి)లో, నీటి అడుగుభాగమున అణుపరీక్షలు జరపడాన్ని నిషేధించే, పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై పండిత నెహ్రూ ప్రభుత్వం, రష్యా రాజధాని మాస్కోలో 1963 ఆగస్టు 5న సంతకాలు చేసింది.

ప్రపంచంలో అబ్వ'స్త దేశములుగా ప్రకటితమయిన అమెరికా, రష్యా బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు మరియు చైనా ఈ దేశాలన్నీ తమ అణుపరీక్షలను, ధర్మో అణుపరీక్షలను, వొతావరణం (గాలి)లోనే పరీక్షించాయి. భారతదేశం అణుపరీక్షలు జరపకూడదని, అబ్వస్రవ్యాప్తి నిరోథక ఒప్పందం పై సంతకం చేయాలని అమెరికా, రష్యాలు చేస్తున్న ఒత్తిడి దేశ ప్రజలందరకూ తెలిసిందే. భారతదేశం ఆణ్వ'స్త్ర సామర్థ్యం సముపార్షించుకున్నపుడే ఒత్తిడి ఆరంభమయింది. అమెరికా, రష్యా దేశాల ఒతిడికీ, 'నిఘా'కు అతీతంగా ప్రయోగశాలలోనే తయారుచేసిన అణుబాంబును,

త్తిడీకీ, కుడ పుకు నుప నప

180 భారత అచ్యిస్త ఏధానం - ప్రపంచ అలు సమీక్ష వెంటనే విమానం ద్వారా తరలించి, వాతావరణంలో "పరీక్షించే అవకాశము భారతదేళమునకు లేకుండా పాక్షిక అణువరీక్తల నెేషధ ఒవ్పందము హరించివేసింది.

"ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న అధినేత ఎవరైనా దేశ ప్రయోజనముల కోసం అణుపరీక్షలు చేయాలని నిర్ణయం ప్రకటించారనుకొండి.

అందువలన భారతదేశం ఎపుడైనా అణుపరీక్షలు చేయాలనుకుంటే భూగర్భ అణుపరీక్ష మాత్రమే చేయవలసి వుంటుంది. దీని ప్రకారం ప్రయోగశాలలో అణుబాంబును రూపొందించి దానిని అణుపరీక్ష చేయవలసిన స్థలానికి తరలించాలి. కొన్ని వందల మీటర్లవరకు తాలచిన' భూమి లోపల భాగంలోకి ఆణుబాంబును ప్రవేశింపచేసి, తదితర ఏర్పాట్లు పూర్తిచేసి అణుబాంబు 'పేలుడుపరీక్ష నిర్వహించాలి. ఈ పద్ధతి అణుపరీక్ష నిర్వహించే ప్రయత్నాలను అమెరికా రష్యాదేశాల గూఢచారి యంత్రాంగం మరియు సైనిక ఉపగ్రహములు పసిగట్టే ప్రమాదిం వుంది.

జక అభివృద్ధి చెందుతున్న, ప్రజాస్వామ్యాన్ని అనుసరిస్తున్న దేశంపై భూగర్భ అణుపరీక్ష నిర్వహించకుండా అమెరికా, రష్యాలు రాజకీయంగా జత్తిడి తేవడం ఎంతో సులభం, బలహీనమైన మరియు సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలు అణుబాంబు పరీక్ష ప్రయత్నాలను సహితం ప్రారంభించలేవు.

బలహీనమైన లేక సంకీర్ణ ప్రభుత్వాన్ని నిర్వహిస్తున్న అధినేత ఎవరైనా దేశ ప్రయోజనాలకోనం అణుపరీక్షలుచేయాలనే నిర్ణయాన్ని ప్రకటించారు అనుకుందొం. ఆ' ప్రభుత్వంలోనే వున్న ముఖ్యులైన కొందరికి భారతదేశం అణువరీక్షలు నిర్వహించడంనకు వ్యతిరేకమనుకొండి. ఆ (ప్రభుత్వాధినేత అణువరీక్షలు జరపాలనే తననిర్ణయాన్ని కార్యాచరణలోకి తేవడానికి ప్రయత్హించారనుకుందాం. అందువలన అమెరికా, రష్యాలచే ఆ ప్రభుత్వాధినేతపై ఉత్తిడి ఒకవైపు "పెరుగుతూ పోతే, మరోవైపు అణుపరీక్షలు జరపడాన్ని వ్యతిరేకించే ఆ ముఖ్యులకు ప్రోత్సాహము పెరుగుతుంది. ఫలితంగా ఆ ప్రభుత్వ మనుగడ ప్రశ్నార్థకమవుతుంది. ప్రభుత్వాలు కూలుతాయి. ఇది భూగర్భ అణుపరీక్షలు నిర్వహించడంలో వుండే రాజకీయ సాధకబాధకాలు.

భారత అణ్వన్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమిక్ష 181

ఇక వాతావరణంలో అఖుపరీక్షల నిర్వాహణ తీరేవేరు. అమెరిక్సా రష్యాల = “నిఘా"కు అతీతంగా, ప్రభుత్వంలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని వ్యతిరేకించే. వారి ప్రభావములను నిరోధించే విధంగా, గుప్తంగా, ప్రయోగశాలలో అణూంబును రూపొందింపచేసి, దానిని వెంటనే విమానం ద్వారా తరలించి, వాతావరణంలో అణుపరీక్ష నిర్వహించడం. జరుగుతుంది.

రాజకీయంగా తేలికగా నిర్వహించగలిగే సాంకేతిక వద్ధతులలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించే అవకాశములు. భారతదేశమునకు లేకుండా, రష్యా, అమెరికా, బ్రిటన్‌లచే రూపొందించబడిన పాక్షిక అణుపరీక్షల'- నిషేధ ఒప్పందం హరించివేసింది. _

భారతదేశంలో బ్రిటన్‌): అధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా, సుభాష్‌ చంద్రబోన్‌, నిర్వహిస్తున్న :భారత సాయుధ పోరాటం జపాన్‌పై అమెరికా-అణుబాంబు ప్రయోగముల వలన విఫలం అయ్యింది. 'నేతాజీని పరిశోధించమని శ్రీమతి. ఇందిరాగాంధీ ఖోస్లో కమీషన్‌ను నియమించారు, 'నేతాజీ, జీవిత వివరాలుగల * 32 రహస్య ఫైళ్లు పండిత నెహ్రూవద్ద:వుండేవని, అవి ఆయన' హయాంలోనే ఆదృశ్యంకావడమో లేక తగులబెట్టడమో జరిగింది అని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ఖోస్లో కమీషను ముందు" సాక్ష్యం చెప్పారు. పండిత నెహ్రూ 1964 వేం 27న స్వర్గస్తులయ్యారు.

(1964 అక్టోబర్‌ 16న -చైనా అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించింది. 1964 నవంబర్‌ 27 భారతదేశం అభివృద్ధి వ్రయోజనాలకోనం "అణుపరీక్షలు నిర్వహిన్తుందని- తెలియచేసారు. శాస్త్రిజీ నిర్ణయాన్ని మెొరార్టీదేశాయ్‌' మొదలగువారు వ్యతిరేకించారు. వాతావరణంలో అణుపరీక్ష నిర్వహించే అవకాశం భారతదేశం అప్పటికే కోల్పోయింది.)

ఖారతదేశం : లాల్‌ బహదూర్‌ శాస్తి ప్రభుత్వ-అణువిధానం (1964 జూన్‌ 9 - 11 జనవరి 1966)

నెహ్రూ మరణానంతరం 27-5-1964 నుండి 9-6-1964 వరకు

గుల్జారీలాల్‌ నందా తాత్కాలిక ప్రధానిగా పనిచేసారు. నెహ్రూ వారసుని ఎన్నిక

182 ఖారత అణ్వస్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఏమంత తేలికగా జరగలేదు. 164 సంఃజనవరి 7 నుండి 10 వరకూ భువనేళ్వరలో 68వ భారత జాతీయ మహా సభ జరిగింది. జనవరి 7 తేదీన సమావేశానికి వెళుతున్న కాంగ్రెస్‌వారికి నెహ్రూకు పక్షవాతం వచ్చిందనే వార్త వినడంతోనే సమావేశమంతా విషాదమేఘాలలముకున్నాయి. ప్రప్రధమంగా నెహ్రూ తర్వాత ఎవరు? అనే ఆలోచన చేయవలసి వచ్చింది. నెహ్రూరాజకీయరంగంలో నుంచి తప్పుకోవడంతోనే దేశం చిన్నాభిన్నమైపోతుందని తప్పుడు జోస్యాలను పాశ్చాత్యులు వ్యాప్తిచేసారు. 1964 మే 27న పండిత నెహ్రూ స్వర్గస్తులు కావడంతో దేశమంతా విషాదకర వాతావరణం నెలకొని వృంది. నెవ్రూ అంత్యక్రియలకు హజరుకావటానికి బ్రిటీష్‌ ప్రధాని ఉగ్ధసహాం, సోవియట్‌ ఉపప్రధాని కోసిగిన్‌, నెహ్రూ కుటుంబానికి మిక్కిలి స్నేహితుడైన మౌంట్‌బాటన్‌ మొదలగువారు వచ్చారు. నెహ్రూ వారసునికోసం చర్చలు ఊపందుకున్నాయి. నాయకత్వానికి మొరార్టీదేశాయ్‌ పోటీచేయడాని8 నంకల్పించు కున్నాడని ముందుగా వార్తవెలువడింది. కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడు కామరాజ్‌ తాను లాల్‌ బహదూర్‌కు అనుకూలంగా వున్న విషయాన్ని మరుగునపరచలేదు. చైనా దురాక్రమణానంతరం, కృష్ణమీనన్‌ను మంత్రివర్గం నుండి తప్పించమని నెహ్రూతో పట్టుదలగా వాదించినవాడు - లాల్‌బహదూర్‌ సిరాజుద్దీన్‌ రభన జరిగి ఆవ్యవహారం విచారణ కొచ్చినవుడు కేశవదేవ్‌ మాలవ్యా మంత్రివర్గంనుండి తప్పుకోవాలని పట్టుపట్టినవారు లాల్‌ బహదూర్‌ ప్రతాప్‌సింగ్‌ కైరాన్‌ మీద నేరారోపణలు వచ్చినపుడు చర్యతీసుకోవాలని పట్టుబట్టాడు. కాశ్మీర్‌ రాజకీయాలలో బక్షీ మహమ్మద్‌ ప్రభావం తొలగించడానికి కృషి చేసారు. వీరంతా లాల్‌ బవాదూల్‌కు వతికూలంగా ఓటుచేయడానికి తీర్మానించినట్లు ప్రకటించబడింది. 'హైకమాండు కలుగజేసుకోకుండా, కేవలం పార్టీ సభ్యులకే నిర్ణయం వదిలిపెడితే వారు మొరార్జీదేశాయ్‌నెన్నుకుంటారనే అభిప్రాయం వ్యాస్తమైవున్నది. వర్కింగ్‌ కమిటి అనుమతి పొంది శ్రీ కామరాజ్‌, కాంట్రైస్‌ ప్రముఖులతో ప్రత్యేకంగాను, గ్రూపులుగాను సంప్రదించాడు. వారి అభిప్రాయాలు రాసుకున్నారు. ఈ తతంగం యొక్క ఫలితాలను ముందే గ్రహించిన మొరార్టీ, కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుని నిర్ణయానికి శిరసావహించాడు. 9-6-1064న లాల్‌

బహదూర్‌ దేశప్రధాని అయ్యారు.

సమిష్టి నాయకత్వం : నెహ్రూ అనంతరం కాంగ్రెస్‌కు సమిష్టి నాయకత్వం తప్ప మార్గాంతరం లేదనే నిర్ణయానికి వచ్చారు. నెహ్రూ మంత్రివర్గంలో వారందరి నీ కొత్త మంత్రివర్గంలో చేర్చుకోవాలని నిర్ణయించబడింది. ఈ పట్టుదలవలన లాల్‌బహదూర్‌కు తన ఇష్టం వచ్చినవారిని మంత్రులుగా ఎంచుకునే స్వాతంత్ర్యం కుంటుబడింది. మొరార్జీదేశాయ్‌ విషయంలో అసాధ్యమైన కష్టమేర్చడింది. తనకు ద్వితీయ స్థానమీయాలని భీష్మించాడు.

18-8-1964న భారత వ్లూటోనియం కర్మాగొరం పనిచేయడం ప్రారంభించింది : ప్లూటోనియం ప్లాంటు నిర్మాణం మన శాస్త్రవేత్తలు మరియు ఇంజనీర్ల విశ్వాసాన్ని న్పెంచింది. ఆ విశ్వాసం ఎంతో విలువయినది. అత్యంత సంక్లిష్టమైన ఈ నిర్మాణంను ఏవిధమయిన విదేశీ సహయం లేకుండా సాధించాం. ఎటువంటి గొప్ప లక్ష్యాన్నైనా సాధించగలమనేది, మన చేతుల్లోనే వుందని ఇది సూచిస్తున్నది. అదే సమయంలో స్వయం సమృద్ధ అవశ్యకతను మన సం ప్రదాయక పారిశ్రామిక అభివద్దిని నేర్చుకోవాలి అని డొ. హోమీభాభా అన్నారు. ప్రవంచవ్యాప్తంగొ లభించిన ప్రశంసలు = అమెరికొ అణుశక్తిసంఘం అధ్యక్షుని ప్రశంస : పూటోనియం కర్మాగారం నిర్మించడాన్ని ప్రపంచమంతా హర్షించింది. డా. వోమీభాభా నాయకత్వంలో భారత ఇంజనీర్ల బృంధం అణుశక్తి పరిశోధనారంగంలో ఈ అసాధారణమైన ప్రగతిని సాధించింది. అని అమెరికా అణుశక్తి సంఘం అధ్యక్షుడు అభినందించారు.

చైనా అణుబాంబు పరీక్షకు తీవ్రంగా స్పందించిన డా. హోమీభాభఖా : చైనా అణుపరీక్ష జరిపిన తర్వాత ఆలిండియా రేడియోలో డౌ. హోమీభాభా ప్రసంగిస్తూ... చైనా అణువిస్ఫోటనానికి పూనుకుందీ అంటే... భారత్‌ తొందరపడాల్సిందే. అణ్వస్త్ర దాడినుంచి రక్షణ ఎదురు దాడీ చేయగల సామర్థ్యమే....” అన్నారు. 16-10-1964 దైనా అణుబాంబు పరీక్ష = శాప్త్రీజీ ప్రతిన్సందన : లాల్‌ బహదూరొళస్తీ. 1932 నుండి 1945 - వరకు 7 సార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. మొత్తం 9

జైలుకెళ్లినప్తుడల్లా చదువుకునేవాడిని అని శాస్త్రీజీ ఒక సందర్భంలో గతస్కృతులను జ్ఞప్తికి తెచ్చుకుని ఆవేశంతో చెప్పారు. ప్రసిద్ధ రచయితల గ్రంధాలను, కమ్యూనిస్టు సాహిత్యాన్ని చదివారు. జైల్లో ఉండగానే ఫ్రెంచి అణువిజ్ఞానవేత్త మేడం క్యూరీ జీవితచరిత్రను హిందీలోకి అనువదించారు. చ్లైనా దుండగాలను ప్రతిఘటించడానికి సర్వశక్తులను కేంద్రీకరించాలనే అభిప్రాయం గలవారు శాస్టీజీ. అటువంటి చైనా 1964 అక్టోబర్‌ 16న అణుబాంబు పరీక్ష జరిపింది. తదేకదీక్షతో చైనా పీడ నెదుర్కోవాలని పూనిక వహించారు. లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రీజీ భారతదేశ అణువిధానమును గురించి ప్రకటించారు. అభివృద్ధి వయమోజనములకోనం శాంతియుత అణుపరీక్షలకుగాను అణుశక్తిని వాడేందుకు ప్రభుత్వం కృతనిళృ్వయంతో వున్నట్లు 1964 నవంబర్‌ 27న పొర్లమెంటులో 'ప్రకటించారు. అయితే పార్టీమీదా, ప్రజలలోనూ ' శాస్రీజీకి పూర్తిగా పట్టులేదు. లాల్‌బహదూర్‌ తాను తీసుకున్న ప్రతిచర్యను, పార్టీ ఆమోదించేటట్టు చూసుకోవలసి వచ్చేది. ముఖ్యంగా సిండికేటు అనే మురాను తోసిపుచ్చడానికి వీలులేదు. వాళ్ళు తమంతటతామే ఒక కూటమిగా ఏర్పడి. ప్రభుత్వాన్ని ఎలా నిర్వహించాలో, ఏది చేయకూడదో సలహినిచ్చే అంతరంగిక మంత్రివర్గంగా తయారయ్యారు. కనుక ఆయన చేసే పనులకు విధిగా కొన్ని పరిమితులేర్పడ్డాయి. శాంతియుతమైన భారతదేశం అణుపరీక్షలు చేయరాదని, ప్రభుత్వంలో ముఖ్యులైన మొరార్డీదేశాయ్‌ వంటివారు శాస్రీజీ నిర్ణయాన్ని వ్యతిరేకించారు. లాల్‌ బహదూర్‌ శాస్తీజీవలె సిండికేటు నాయకుల మధ్య భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహంచడం గురించి ఏకాభిప్రాయం లేదు. గుప్తంగా అణుబాంబు తయారుచేయించి హరాత్తుగా వాతావరణంలో అణుపరీక్ష నిర్వహించే సొంకేతికావకాశం లేకపోయింది. న్యూక్లియర్‌ గ్యారంటీ'ని అర్ధించి విఫలమయిన శాప్ర్రీజీ ; భారతీయ అణుసాంకేతిక వరిజ్ఞానముతో మ్ధాటోనియం కర్మాగారాన్ని అయితే నిర్మించుకోగలిగింది. గాని అణుపరీక్ష చేయాలనే రాజకీయ ఏకాభిప్రాయాన్ని నిర్ణయించుకోలేకపోయింది. చైనా అణుబాంబు పరీక్షలు, అణ్వాయుధాల తయారు, దేశభద్రతకు ముప్పుకలిగించగలవని ఫౌస్ట్రీజ్త చైనా అణుదాడులనుండి రక్షణకుగాను న్యూక్లియర్‌ గ్యారంటీని అమెరికా, రష్యా దేశములనుండి పొందడానికి ప్రయత్సించి విఫలయ్యారు. లతల వత

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష శ85 సమస్యల సుడిగుండంలో శాప్రీజీ ప్రభుత్వం : 1965 సం॥ మార్చిలో కేరళలో జరిగిన మద్యంతర ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్‌పార్టీ పరాజయం, మద్రాసులో హిందీ బాషకు వ్యతిరేకంగా అతి తీవ్రంగా చెలరేగిన అల్లర్లు శాస్తి ప్రభుత్వాన్ని కదిలించి వేసాయి ఈ తుఫాను శాస్తి ప్రభుత్వాన్ని కూకటివేళ్లతో పెకలించింది. ఈ పరిస్థితి నుండి అత్యంత కష్టంమీద ప్రభుత్వం బయటపడింది.

భారత దేశంపై సొకిస్తాన్‌ దండయాత్ర : రాజకీయంగానూ, సైనికంగానూ భారతదేశం చాలా బలహీనస్థితిలో ఉన్నదని, తానొక్క తోపు తోస్తే భారత ప్రభుత్వం కూలబడిపోతుందని పాకిస్తాన్‌ నేత ఆయూబ్‌ఖాన్‌ విశ్వసించాడు. 1965 ఎప్రిల్‌లో రావ్‌ ఆవ్‌ కచ్‌ మనకు ,అనువుగాగి. చోట పాకిస్తానవాడు ముందుకు చొచ్చుకువచ్చాడు. మొదట్లో భారత్‌ రక్షుం దళాలు, సంసిద్ధంగాలేని కారణంచేత విస్తుపోయాయి.

పాకిస్తాన్‌కు శాప్రీజీ హెచ్చరిక : విదేశీ పత్రికలు భారత సైన్యాలను అటబొమ్మలుగా హళన చేయడంవలన శాస్తీజీ ఆగ్రహావేశపరుడయ్యారు." దురాక్రమణ విరమించకపోతే భారత సైన్యానికి నంపూర్ణాధికారలిచ్చేస్తానని హెచ్చరించారు.

పాకిస్తాన్‌ స్థావరాలను ఆక్రమించిన ఖారత సైన్యం : అమెరికావారిచ్చిన నేలు రకం ఆయుధాల నవహయంతో భారత సైన్యాలను అవలీలగా ఓడించవచ్చునని ఆయూబ్‌ఖాన్‌ భావించారు. శాస్రీజీ నాయకత్వంలో భారత రక్షణ దళాల నూతనోత్సాహాన్ని దీక్సనూ గుర్తించలేదు. గత పదిహెడేళ్ళగా అవలంభిస్తూ వచ్చిన శాంతివైఖరికి,.పూర్తి భిన్నంగా ప్రతికారచర్యలు తీసుకుంది. కార్గిల్‌లోని మూడు పాకిస్తాన్‌ స్థావరాలను ఆ(క్రమించుకున్నాయి. ఆ స్థావరాలనుంచే పాకిస్తానీయులు మన లేహ్‌ రోడ్‌ను ఆటంకపరుస్తూవచ్చారు. పాకిస్తాన్‌కు మద్ధతుగా అమెరికా, చైనాల సహకారంను అధిగమించిన శాస్రీజీ : సిక్కిం సరిహద్దులలో భారతదేశం చైనా సరిహద్దులను అతీక్రమించినట్లు "చైనా ఆరోపించింది. చేనా ఈ విషయమై సంజాయిషీ చెప్పమని 3 రోజుల నోటీసు

ఇచ్చింది. ఈ అరోపణను శాస్తీజీ ఖండించారు. చైనా తన నోటీసు గడువును మరి మూడునాళ్ళు పొడిగించింది. అదీ నిషృలమయి్యింది. చైనా ఎంత బలవంతమైన దేశమైనా మా సరిహద్దులను రక్షించుకోడానికి మమ్మల్ని అడ్డలేదు అని శాష్రీజ్‌ స్పష్టీకరించారు. అమెరికాకు చెందిన “డియోబ్లో' జలాంతర్జామిని 1964లో నరవరాచేసింది. “ఫరంూజీ' గా పేరు మార్పుతో 1964 జూన్‌1న ప్రారంభించింది. అమెరికావారు పాకిస్తాన్‌కు అందచేసిన ఫొటన్‌ టాంకులు, జెట్‌ విమానాలను భారతీయ సైనికులు తమ సాహసాలతో చేధించారు. పాకిస్తాన్‌ 400 టాంకులను, $5 విమానాలను నష్టపడింది. పార్టీపైనా, ప్రజలపైనా పట్టు సాధించిన శాస్త్రీజీ : ఈ విషమ పరిస్థితుల వలన, ఇంతవరకూ అగోచరంగా వుండే శాస్రీజీ వ్యక్తిత్వం బయల్పడింది తణుకూ, బెణుకూలేని ఆయన నిశ్చలత్వం అందరికీ నచ్చినట్లయింది అందరిలోనూ ఒక విశ్వాసాన్ని నెలకొల్పింది. సోవియట్‌ రష్యా ప్రధాని కేసగిన్‌ అహ్వనంపై తొష్కంట్‌ వెళ్లిన శాస్త్రీజీ : భారతదేశ అభివృద్ధి ప్రయోజనములకోనం శాంతియుత అణుపరీక్షలు నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం కృతనిశ్చయంతో వుందని ప్రధానమంత్రి శాస్ట్రీజీ 1964 నవంబర్‌ 27న పార్లమెంటులో ప్రకటించారు. అయితే పార్టీలో పట్టులేకపోవడంతో అతని ప్రయత్నం సఫలం కాలేదు. విపత్కర పరిస్థితులలో, దృఢసంకల్పంతో పాకిస్థాన్‌పై సాధించిన విజయంవలన శాస్త్రీజీకి షార్టీలోను, ప్రజలలోనూ విశిష్టస్థానం లభించింది. దేశ రాజకీయరంగంలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించడంపై శాస్తీజీ నిర్ణయాన్ని సవాలుచేసి, ప్రభుత్వ మనుగడను ప్రశ్నించగల పరిస్థితులు యుద్ధానంతరం అదృశ్యమయ్యాయి. శాస్రీజీ కార్యక్రమాలను నియంత్రించే సిండికేటు కనిపించకుండాపోయింది. అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం కోసం ఇక కార్యాచరణకు దిగడమే తరువాయి, సోవియట్‌ రష్యా ప్రధాని కోసిగిన్‌ పాకిస్తాన్‌ అధ్యక్షుడు జఆయూబ్‌ఖాన్‌తో చర్చలు సాగించాలని తాష్కంట్‌ సమావేశములకు శాస్త్రీజీని ఆహ్వనించారు. వలననో నవం చంానుంనవువననానననునననమనమయాన

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 187 జా నతలంధాం-ల ౦ అదు మేల? శాస్రీజీ గొంతునొక్కిన కె.జి.బి? అణ్వస్త్ర సాంకేతిక సామర్ధ్యమును సాధించటంతో అమెరికా, రష్యా మరియు వాటికి వంత పాడే దేశాల వికృత దృష్టి భారత అణుకార్యక్రమం మీద, దేశ రాజకీయరంగంమీద పడింది. ఈ విషయాన్ని కెనడా ప్రభుత్వం ఇటీవల విడుదల చేసిన రహస్య డాక్యుమెంటు బలపరుస్తుంది. భారతదేశం తమ అణఖుపరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి అణుబాంబు తయారుచేస్తుందని కెనడా ప్రభుత్వం, అమెరికా, బ్రిటన్‌లను హెచ్చరించింది. భారతదేశం గనుక నిజంగానే అణుబాంబును తయారుచేన్తున్నట్టయితే ఇది చాలా విచారించదగ్గదే. ఈ విషయాన్ని ప్రపంచానికి తెలియచేయడం మినహ కెనడా మదేమీ చేయలేదు అని కెనడా ప్రధాని లెన్టన్‌పీర్సన్‌ 1965 జనవరి 20న జరిగిన కేబినెట్‌ రహన్యమీటింగ్‌లో అన్నారు. ఈ హెచ్చరికను రుజువు చేసే రవహన్య డాక్యుమెంట్లను కెనడా 1996 ఫిబ్రవరిలో విడుదల చేసింది. ఈ విషయాన్ని గ్లోబ్‌ మెయిల్‌ పత్రికలు వెల్లడించాయి. 1958లో రాజకీయ సమస్యల నుండి బయటపడిన ్రాన్సును అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా చేసేందుకు అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లు కలసి 1958లో స్వచ్భంద అణుపరీక్షల నిషేధంను కొంతకాలం పాటించిన సంగతి తెలిసిందే. భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా అంతం చేసేందుకుద్దేశించిన పధకంలో భాగంగానే శాస్రీజీని తాష్కంట్‌ సమావేశాలకు శ్రీ కోసిగిన్‌ ఆహ్వానించారు. ప్రారంభం నుండి భారత్‌-పొకిస్తాన్‌ల మధ్య జరిగిన చర్చలు ఆశాజనకంగా లేనేలేవు, దురాక్రమణ చేయబోయి, భూభాగములను కోల్పోయిన పాకిస్తాన్‌, కాష్మీర్‌ 1966 జనవరి 8న చర్చలు విఫలమయినట్లుగా ప్రకటించడం జరిగింది. ఏదో ఇంద్రజాలం జరిగితే తప్ప స్పష్టంగా కనబడే అనంగీకార సూచనతో ఈ సమావేశం రేపటితో ముగిసిపోవాలి ఆం సంచలనం బయలుదేరింది. సోవియట్‌ జనవరి 9 తాష్కంట్‌లో తీవ ౧9 రష్యా ప్రధాని కోసిగిన్‌ ఇటు శ్రీ బెక:

188 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష సవరణలూ కొన్నింటికి రాజీలు సూచిస్తూ రాత్రి పాద్దుపోయేవరకూ నిర్విరామంగా తిరుగుతూ పనిచేసారు..

నడిరాత్రి గడిచిన తరువాత ఎంతోసేపటికి గాని కోసిగిన్‌ శ్రమ ఫలించలేదు. “కుదరని ఒప్పందానికి' రూపకల్పన చేసేందుకు (శ్రమపడుతున్నారని చాలామంది అనుకుంటూ వచ్చారు. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే సోమవారం సాయంత్రం శాప్రీజ్‌ - ఆయూబ్‌ఖాన్‌లు సంతకాలు చేసారు. సంతకాలు పూర్తయ్యాక భారతప్రధాని శాస్త్రీజీ తన పడకగదిలోకి వెళ్ళారు. అప్పటికే కెజి.బి, అధికార ఒకరు సిద్ధంగా కాచుక్కూచున్నారు. నేను చచ్చిపోతున్నాను 'అని శాస్రీజీ అన్నారు. ఆ తరువాత మతే శబ్ధమూ వినిపించలేదు. కొంతసేపు తర్జన భర్ణన పడ్డాక శ్రీ శాస్రీ గుండెపోటువలన మరణించినట్లు 111-1966న ప్రకటించారు.

తొప్పుంట్‌ నుండి శ్యాస్తీజి తిరిగ వచ్చేసమయానికి ఘనంగా స్వాగతం ఇయ్యాలని భారతప్రజలు ఎంతో ఉచ్విళ్ళూరారు. కాని జాతీయపతాకమును కప్పిన ఆ మహాయోధుణ్ణి అమరజీవిగా భారత్రా ఆహ్వానించవలసివచ్నింది.

భారతదేశం ; శ్రీమత్తి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వ అణ్యస్త విధానం 24-1-1986 - 24-3-1977 (ప్రథమ దళ)

శొస్త్రీజీ తాప్కంట్‌లో మరణమునక్సు గురయిన తర్వాత 1111966న మళ్ళీ గుల్టారీబాల్‌ నందా తాక్కాలిక ప్రధానిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. దేశప్రజల చూపులన్నీ మళ్ళీ కాంగ్రెస్‌పార్టీ అధ్యక్షుడు, కూమారస్వామి క్రామ్రర్రాజు మీదకు మళ్ళాయి. ఆయన మంచి ఉాకచక్యంతో వ్యవహరించి దేశాన్ని క్షీష్టపరిస్థితి నుంచి బయటపడేస్తాడని .శాస్రీజీకి తగిన వారసుణ్ణి నిలబెట్టగలరన్ని ప్రజల విశ్వాసం. ప్రధానిని ఎన్నుకోవడం కోసం ఎడతెగని చర్చలు జరిగాయి, ప్రధానమంత్రి పదవి మొరార్జీదేశాయ్‌ పోటీపడ్డారు. చివరకు ఏకాభిప్రాయ సాధన పేరిట 24-11966న ఇందిరాగాంధీ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు, ననన లలల

భారత అణ్యస్ర విధానం - ('వ్రపంచ అణు సమీక్ష 189 భారత ప్రధానిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ అందుకున్న తొలివార్త భారత జాతీయ అబ్వ'స్త్ర శాస్త్రవేత్త డా.హోమీభాభా విమాన ప్రమాదంలో దుర్మరణం : డొ. హోమీభాభాను అమెరికా హత్య చేసిందా? అను శీర్షికను చదవండి పేజీ నెం. 34. 1965 భారత-పాకిస్థాన్‌ యుద్ధంలో భారత ప్రజల అచంచలమైన విశ్వాసాన్ని చూరగొన్నారు శాస్త్రీ, భారతదేశం అణ్వాయుధాలు తయారుచేయడానికి అవరోధంగా గల శత్రువులెవరో తెలియని పరిస్థితి - శ్చాస్త్రీజీది. అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలనే అభిప్రాయంగల శాస్రీజీ అకాలమరణం వలన, భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలనే నిర్ణయాన్ని రాజకీయంగా వెనక్కి నెబ్టేసీంది. దేశంలో రాజకీయ పరిస్థితులు మళ్ళీ మొదటికి వచ్చాయి. మరోవైపు భారతదేశమునకు అణుపరీక్షలు నిర్వహించవలసిన డా. హోమీభాభా మరణానికి గురయ్యారు. భారత అణుకార్యక్రమ భవిష్యత్తు ప్రశార్ధకమయిపోయింది. (బహుశా శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణస్వికారం చేసిన మొదటరోజునే భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలనే దృడనిర్ణయానికి వచ్చివుంటారు.) శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ 1966 జనవరి 24న ప్రధానమంత్రి అయ్యేనాటికి కాంగ్రెస్‌పార్టీలో ఆమెకు ప్రాభల్యంలేదు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రధానమంత్రిత్వం తాత్కాలిక ఏర్పాటుగా భావించసాగారు. రాజకీయ, సాంకేతిక, విషయాలన్నీ యోచించిన మీదట అణుపరీక్షను గురించిగల తన నిర్ణయాన్ని తాత్కలికంగా నిలిపివేసారు. పరిపాలనలో ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణలవలన శ్రీమతి గాంధిజీ అభుగైదయ ప్రధానమంత్రిగా బలపడసాగారు. 1964లో అణుబాంబు పరీక్ష చేసిన చైనా, ఆ పరంపరను కొనసాగించి 1967 జూన్‌లో అణుబాంబుకంటే అనేక రెట్టు శక్తివంతమైన _గొగించి 1967 జంటల

190 ఖారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్షను. నిర్వహించింది. 1967లో చైనామరలా దాడి చేయడంవలన సరిహద్దుల్లో ఉద్రిక్షపరిస్థితి ఏర్పడింది. మరోవైపు అణ్వస్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం ముసాయిదా వివక్షత వుండేటట్ట్లుగా తుదిరూపంను తీర్చిదిద్దుతున్నారు. ఈ సమయంలో శ్రీమతిగాంధీ నాయకత్వం భారతదేశం పూర్వపు ప్రధాని శాస్త్రీజీవలె అణుదాడులనుండి భద్రతకు నూక్షియర్‌ గ్యారంటీకి అమెరికా, రష్యాలవద్ద ప్రయత్నించింది. అది వివిఫలయత్నమే అయింది. భారతదేశ అభ్యర్థనను అమెరికా అధ్యక్షుడు నిక్సన్‌ నిర్వందంగా తిరస్కరించారు. 1967లో జరిగిన ఎన్నికలలో దేశంలో చాలా ప్రాంతములలో కాంగ్రేసేతర పార్టీలు ప్రభుత్వాలను ఏర్పాటుచేసాయి. లోక్‌సభ ఎన్నికలలో ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వాన్ని నియంత్రిన్తున్న నిండికేటు నాయకుల ఓటమివలన- ఇందిరాగాంధీ (ప్రధానమంత్రిగా బలపడటానికి అవకాశం ఏర్పడింది. 1967లో పనిచేయడం ప్రారంభించిన రప్పోడై ఫాస్ట్‌ బ్రీడర్‌ అణురియాక్టరు పరిశీలనక్రై భారతశాస్తవేత్తల బృంధం 1968లో ఫ్రాన్స్‌ వెళ్ళారు. 1968లో దేశ రాజకీయరంగంలో 'ప్రముఖన్థానమాక్రమించే విధంగా గూఢచారి సంస్థ పరిశోధనా మరియు విళ్లేషణ సంస్థ ఏర్పడింది. 1968లో ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ డిఫెన్స్‌ స్టడీస్‌ అండ్‌ అనాల్సిస్‌ అనే సంస్థను ఏర్పరచారు. 9-1970 భారతదేశంలో ధోరియం నిక్షేపాలు విస్తుతంగా వున్నాయి. భాభా అణుపరిశోధనాకేంద్రం మొదటసారిగా ధోరియం నుండి అణ్వాయుధాలకు ఉపయోగపడగల యురేనియం - 233 ను వేరుచేసింది. 9-8-1971 ర్రలిగాం ముందుగా శమెరిక పర్యటించిన తర్వాత రష్యావెళ్లిన మ ? ప్రత్‌ 20 సం॥లకాలం అమలులోవృండే సృహ సహకార ఒప్పందం చేసుకున్నారు. దీని ప్రకారర ఏదేశమైనా దాడిచేస్తే రష్యా భారత్‌కు సహాయపడుతుంది. న -12-1971 భారత-పాకిస్తాన్‌ యుద్ధంలో ఘనవిజయం. త కన యస

ఖారత అణ్యస్ర విధానం.- .ప్రపంచ అణు సమీక్ష 1191 లాలా నాడా మేరే బంగ్లాదేశ్‌ ఆఅవతరించటంతో శ్రీమతిగాంధ విశిష్టత స్పష్టమైంది. భారత (అజల విశ్వాసాన్ని అభిమానములను చూరగొన్నారు. కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో. తిరుగులేని పట్టు, బంగ్లాదేశ్‌ అవతరణతో లభించిన విశేష ప్రజూభిమానములే పెట్టుబడిగా *నివా'కు అతీతంగా అణువరీక నిర్వహించడానికి నిర్ణయం తీసుకోబడింది. క 1972 భారత అణుకార్యక్రమమునకు కామధేనువుగా వర్ణించతగిన ఫాస్ట్‌ బ్రీడర్‌ టెస్‌ రియాక్టర్‌ నిర్మాణం ప్రారంభమయింది. 18-5-1974 బారత అణువ్యవన్ఫనంు నిర్మించిన, వటొవ్చవ్లైన -జాతీయనిర్మాణంలో అణుశక్తి పాత్ర గురించి తెలియచేసిన, దేశభద్రతకు అణ్వాయయిధాల తయారును నూచించిన డా. వోమీఖాఖా కలలకు వాస్తవరూపాొన్నిస్తూ శ్రీమతి ఇందిరగాంధీ నాయకత్వంలో భారతదేశం “బుద్ధ అణుబాంబుపరీక్షను నిర్వహించింది. అణుబాంబు పరీక్ష అనంతర పరిణామాలు ; ఎమర్జన్పీ దాదాపు అభివద్ధిచేందుతున్న దేశాలన్ని హర్షాన్ని ప్రకటించాయి. కాగా అజ్వస్ర్తదేశాలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. అవాొరికా వాణిజ్యచట్టంలో, 3౩01 సెళ్లన్‌ చేర్చడం, అమెౌెరికా- రష్యాదేశాధినేతల సమావేశం, డిగోగార్నియాను ఆబ్వ(స్తనౌకాదళస్థావరంగా చేయడం, దక్షిణాసియా అణఖ్వ(న్తవమండలంగా చేని, భారతదేశాన్ని అజణ్వ(స్రరహితదేశంగా చేయాలనే ప్రతిపాధన. అణుపరికరాలపట్టిక తయారుచేసి వాటిని ఎగుమతిచేస్తున్న దేశాలు, ఒక కూటమిగా ఏర్పడటం, అమెరికా దేశ చరితలో వెందటగా అద్యక్షుడు నిక్సన్‌ రాజీనావూ, తారామూరల్‌ అణువిద్య్యుత్‌కేంద్రానికి యురేనియం నరవరల నిలిపివేత, భారత భారజలకర్మాగారాలకు ఆకస్మికంగా సంభవించిన ఘోరవిపత్తులు, (అన్న'స్తదేశాలు అప్పట్లో అణుపరీక్షల నిర్వహించినందుకు భారతను శిక్షించాలని తలపోసాయని, బుద్ధ అణుపరీక్ష నిర్వహించిన భారత్‌ అణుశాస్తవేత్త రాజారామన్న 1997 అక్టోబర్‌లో తెలియచేసారు) అంతర్జాతీయ అజ్వస్త రాజకీయాలను అధిగమించడానికి, భారత అణ్వస్రత పరిజ్ఞానాన్ని పదిలం చేసుకోవడానికి తన వ్రేభుత్వంపై నీయంత్రణలకు ననన స క.. న ప యన క. పండ క నడ

క్ష్రఫ2 భారత అణ్య'స్ర విధానం - ప్రపంచ అబు సమీక్ష అతీతమైన, తను తీసుకునే చర్యలను ప్రన్నించడానికి వీలులేని రాజకీయాధికారం శ్రీమతి గాంధీ ప్రభుత్వానికి అవసరమయింది. కాగా దేశంలో అదే సమయంలో శ్రీమతి గాంధీ ఎన్నిక చెల్లదంటూ అలహాబాదు హైకోర్టు చారిత్రాత్మక న్యాయాన్ని ప్రకటించింది. శ్రీమతి గాంధి ప్రభుత్వానికి ఎమర్జన్సీ విధించటం మినహ మరో ప్రత్నామ్నాయం లేకుండా పోయింది. 2 ఖారతదేశం - మొరార్దీదేశాయ్‌ ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర విధానం (24-3-1977 - 28-7-1979) నెడెంతో ప్రసిద్ధిచెందిన భారతప్రధాన యుద్ధటాంకు “అర్జున్‌ తయార్తు నిర్ణయాన్ని 1974లో తీసుకున్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి 1974 సం॥మును జనాభా సం॥ముగా ప్రకటించింది. భారతదేశంలో పెరుగుతున్న జనాభా సమస్యన్సు పరిష్కరించడానికి ఎమర్జన్సీకాలంలో కరిన చర్యలను ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం చేపట్టింది. ఒకవైపున భారతదేశంలో ఎమర్జన్సీకి వ్యతిరేకంగా అణ్వన్తదేశాల రాజకీయ ఒత్తిడి, చర్యలు పెరిగిపోతు' వుంటే, మరోవైవృ నిర్భంద కుటుంబనియంత్రణను ప్రజల స్వాతంత్ర్యం హరించే చర్యగా రాజకీయ షార్టల్పు చేసిన ప్రచారం విజయవంతమయింది. 1977 ఆరంభంలో జరిగిన సార్వ తిక ఎన్నికలలో జనాతాపార్టీ ఘనవిజయం సాధించింది. జనతా ప్రభంజనం మృ ందు ఇందిరా కాంగ్రేస్‌ చిత్తుగా ఓడిపోయింది. ఈ విజయం నిరం కుశన్న్య్యై _ఇందిరాగాంధపాలననుండి, దేశానికి మరోసారి స్వాతంత్ర్యం తెచ్చినట్నలా వ్యాఖ్యానించబడింది. ౯ శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ దేశవ్యాప్తంగా ఎమర్జన్సీ అమలుచేస్త్వ్య ఎవరినైతే మొట్టమొదటగా అరెస్టుచేసిందో,ఆ వ్యక్తే భారతదేశ ప్రధానమే అయ్యారు. అతనే మొరార్జీదేశాయ్‌. 1964లో లాల్‌బహుదూర్‌శాస్తీగ్బా న్‌ 1966లో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీగారితోనూ ప్రధానమంత్రి పదవికి పోటీపడి జ _” వెనుకబడిపోయారు. 16-7-1969 నుండి 19-7-1969 వరకు ఉపప్రధాన పనిచేశారు. అతి పెద్ద వయసులో ప్రధానమంత్రి పదవి చేవట్టిన వా మొరార్షిదేశాయ్‌ గారే (నేటికి కూడా). ఫ్రధాని మొరార్ది దేశాయ్‌గారి హయాంలి లలల ాాాాాో

భారత ఆణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అబు సమిక్ష 193 నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు తగ్గుముఖం పట్టడంతో సామాన్య ప్రజలు ఊపిరి పీల్చుకున్నారు. అయితే బంగారం ధర మొదటిసారిగా గణనీయంగా. పెరిగిపోయింది. అమెరికాకు చెందిన కోకకోలా ఉత్పత్తులను నిషేదించారు. ఆనాడది సంచలనము అయింది. 1979లో గంగానది శీతలజలాల్లో మొరార్జీ స్నానం చేయడాన్ని పత్రికలన్నీ ప్రముఖంగా ప్రచురించాయి. గూఢచారి సంస్థను బలహీనపరచిన ప్రధానమంత్రి మొరార్టీ దేశాయ్‌ 1968లో పరిశోధన మరియు విశ్లేషణ సంస్థ ఇను శ్రీమతి ఇంధిరాగాంధ్‌ ఏర్పాటుచేశారు. అనతికాలంలోనే దేశములోని ప్రధాన సమస్యలను, విషయాలను వ్యక్తుల నమాచారాన్ని అందించే, అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యవన్ఫగా రూపొందించింది. భారత దేశపు రాజకీయ జీవితంలో జోక్యం 'చేసుకొనుట ప్రారంభించింది. 1971.బంగ్లాదేశ్‌ అవతరణ సందర్భాన జరిగిన యుద్ధంలో “రా” నిర్వహించిన పాత్ర ఎనలేనిది. 1975 వరకు సిక్కిం ప్రత్యేక దేశంగా ఉండేది. 1975 లో భారతదేశంలో సిక్కిం విలీనమివటానికి “రా అందించిన సేవలు అమూల్యమయినవి. (ప్రజాస్వామ్యదేశమైన భారతదేశం అబ్వ'స్తదేశాల “నిఘా” కు అతీతంగా '“అణుపరీక్షును విజయవంతంగా నిర్వహించడంలో “రా యొక్క క్రీలకభూమిక వుండేతీరుతుంది. అయితే.మొరార్డీ దేశాయ్‌గారు రాలో పనిచేస్తున్న 600 మంది ఉద్యోగులను, వారు గతంలో పనిచేసిన స్వంత శాఖలకు మరియు వివిధ ప్రాంత ప్రభుత్వాలకు సంపించి వేసారు. “రా యొక్క అధికారాలను పూర్తిగా తగ్గించి వేసారు. అలా బలహీనపడిన '“రా' మరి కోలుకోలేదు. భారతదేశం భవిష్యత్తులో కూడా శాంతియుత- అణుపరీక్షలు చేయదు అని ప్రకటించిన మొరార్డి దేశాయ్‌ ఇ= 1978 ఐక్యరాజ్యనమితి. జనరల్‌ అసెంబ్లీలో ప్రధానమంత్రి మొరార్టిదేశాయ్‌ నూటిగా ఒక ప్రకటన చేస్తూ భారత దేశం ఇపుడే కాదు, ఇక భవిష్యత్తులో కూడా అణుపరీక్షలు జరపబోదు అని ప్రకటించారు. భారతదేశం పోఖ్రానలో అణువరీక్ష జరవడం అనవనరం. ఈ అణుపరీక్షద్వారా ఏమి తెలుసుకున్నామో ఆ విషయాన్ని కంప్యూటర్ల ద్వారా

194 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష తెలుసుకోవచ్చు అని మొరార్డి దేశాయ్‌గారు ఒకసారి అన్నారు. అదే నిజమయితే ఎంతో వ్యవప్రయాసలకు లోనయి అబ్వస్తదేశములు అఖుపరీక్షలు ఎందుకు నిర్వహిస్తున్నట్టు? అణు విస్ఫోటనమును, కంప్యూటర్డు, లేజర్లు మొ॥ వాటి సహాయంతో చిత్రించి చూడవచ్చుగాని, వాటిపై నిజమైన అణుపరీక్షలపై ఉన్నంత నమ్మకం ఉండదని అమెరికాలో మొదటి అణుబాంబును రూపొందించిన లాల్‌అలమోస్‌ జాతీయ ప్రయోగశాలయందు అణ్వస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానం విభాగం డైరెక్టరు జాన్‌.డి.ఇమ్మోలి. చెప్పారు. అఖుపరిజ్ఞానమును మరింత అధునికం చేసేందుకు అణుపరీక్షలు జరుపుతారన్న సంగతి తెలిసిందే. భారతదేశం నిర్వహించిన “బుద్ధ అణుపరీక్ష పేలుడుశక్తి 12 కిలోటన్నులు కాగా మరో 14 అణుపరీక్షలు భారతదేశం నిర్వహించగలిగినపుడు, బుద్ధ ఆణుబాంబుకంటే 1000 రెట్టు శక్తివంతమైన ధర్మోఅణుబాంబును రూపొందించగలుగుతుంది. పదే పదే అణుపరీక్షలు నిర్వహించడంవలన చిన్న సైజు అణుబాంబులోనే అధికపేలుడుశక్తిని నిలువవుంచవచ్చు. ఉదా: “అగ్ని క్షిపణి 1000 కిలోల బరువుతో 1500 కి.మీ, దూరం ప్రయాణిస్తుంది. మోసుకుపోవలనిన బరువునుబాగా తగ్గించినట్ల్టయికే అదే “అగ్ని క్షిపణి 2500కి కిమీ.ల దూరంలో గల లక్ష్యాలను చేధిస్తుంది. అందువలన విద్వంసశ్తక్తి ఏమాత్రం తగ్గకుండా, చిన్నపైజులో అణుబాంబు నిర్మించాలంటే అందుకు గల ఏజైక మార్గం అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం ద్వారా అణ్వస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానంను అభివద్ధి చేసుకోవడమే. మొరార్జీదేశాయ్‌ వంటి మేధావి'కి ఈ విషయం తెలియనిదికాదు. కాకపోతే ఈ విషయమై అంతగా తెలియని, అత్యధిక భారతీయ వ్రజలను ఆయన తప్పుదోవపట్టించేందుకే అన్నారు. అజ్వన్త దేశములు 1974 నాటికి సుమారు 1200 అణుపరీక్షలు నిర్వహించివున్న సంగతి మొరార్డీగారికి తెలియని సంగతే శాదు. క యన

భారత అణ్యస్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్షేఫిక్ర 1979 మే నెలలో పార్లమెంటరీ సంప్రదింపుల కమిటీలో భారత అబ్వస్త్ర

విధానం గురించి స్పష్టమైన ఒక ప్రకటన చేసారు.

పాకిస్తాన్‌ అణుబాంబును వరీక్షించినప్పటికీ భారతదేశం మాత్రం అణువరీక్ష

జరపబోదన్నారు.

అబ్వ'స్త దేశములవద్ద గల అజ్వాయుధాలలో ధర్మో అణుబాంబులు అత్యధికంగానే వున్నాయి. చైనావద్ద ధర్మో అణుబాంబులు అత్యధికంగా వున్నాయి. భారతదేశం ధర్మోఅణుబాంబును తయారుచేయాలంటే కనీసం మరో అరడజను అణుపరీక్షలు జరపవలసి వుంటుంది. కాగా భారతదేశం అణుబాంబును తయారుచేయటం ఆత్మహత్యా సదృశ్యం కాగలదని మొరార్డి అన్నారు.

భారతదేశంలో అణుసంస్థలన్నింటినీ అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తల బృందముచే పూర్తిస్థాయిలో తనిఖీ చేయాలనే అమెరికా సూచనను మొరార్దీదేశాయ్‌గారు 1978 డిసెంబరు 27న ఆమోదించారు. అయితే ఈ ప్రతిపాదన 1979 ఏప్రిల్‌ 6న తుదిస్థాయిలో విరమించుకోవలసివచ్చింది. ఫ్రాన్సు దేశ సహకారంతో నీర్మించిన బరోడ భారజలకర్మాగారం ప్రయోగాత్మకంగా పనిచేయ ప్రారంభమయింది. అయితే 1977 డిసెంబర్‌2న పేలుడు సంభవించి కర్మాగారంలో ముఖ్యవిభాగం ద్వంసమయింది.

“బుద్ధ' అణఖుపరీక్తను ఆక్షేపిస్తూ మొరార్జీ దేశాయ్‌గారు పలు అంతర్జాతీయ వేధికలపై చేసిన ప్రకటనలు భారత అణుశాస్రజ్ఞులను, మానసిక వ్యధకు గురిచేసాయి. 24-3-77 నుండి 28-7-79 వరకు సాగిన మొరార్జీదేశాయ్‌ పాలన భారత అణుకార్యశ్రమం పలు అవస్తలకు గురయి, తీవ్ర అంతరాయములతో వెనుకంజవేసీంది. మొరారీదేశాయ్‌ను అమెరికా, సి.ఐ.ఎ. ఏజెంట్‌గా తెలియచేసిన సైమర్‌ హెర్ష్‌

2 ప్రైస్‌ ఆఫ్‌ పవర్‌: కొసెంజర్‌ ఇన్‌ది నిక్చన్‌ వైట్‌ హౌస్‌” అనే గ్రంధాన్ని 1983లో ప్రముఖ, సరిశోధక రచయిత సైమర్‌ హెర్ష్‌ వ్రాసారు. పరిశోధనాత్మక జర్పలిజంలో వ్రతిభకుగాను అమెరికా దేశపు ప్రతిష్టాత్మక 'పులిట్టర్‌ అవార్డు శ్రీ 'సైముర్‌ 'హెర్ష్‌కు లభించింది. భారతదేశంలో ఒక “విశ్వాసనీయవ్యక్తి సినఐ,ఎ, వయం వాటు టల

96 ఖారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ద్వారా అందజేసిన వివరాలవలన భారతదేశంపట్ల అమెరికా కరిన వైఖరి అవలంబించవలసివచ్చిందని, ప్రఖ్యాతిపాందిన అమెరికా విదేశాంగమత్రి కిసంజర్‌ అమెరికా వైఖరిని సమర్ధించుకున్నట్లు హెర్ష్‌ ఒక అధ్యాయంలో పేర్కొన్నారు. ఆ వ్యక్తి 1977 నుంచి 1979 వరకు భారత ప్రధానమంత్రిగావున్న మొరార్టీదేశాయ్‌ అన్న విషయంలో సందేహమే అవసరంలేదని శ్రీ "సైమర్‌ హెర్ష్‌ పేర్కొన్నారు. _తనను సి.ఐ.ఎ. ఏజెంట్‌గా 'పేర్కొడాన్ని ఖండిస్తూ మొరార్డీదేశాయ్‌ చికాగో కోర్టులో సైమూర్‌ హెర్ష్‌పై పరువునష్టం దావా వేసారు. చికాగోకోర్జు స్రీ సైమూర్‌ హెర్ష్‌కు అనుకూలంగా తీర్పు ప్రకటించింది. దీనితో నిరాశచెందిన మొరార్షీదేశాయ్‌ అమెరికా సుట్రంకోర్టును ఆశ్రయించారు. సైమూర్‌ హెర్ష్‌పై వేసిన దావాను పునఃపరిశీలించేందుకు అమెరికా సుప్రీంకోర్టు తిరస్కరించింది. బిరుదులను స్వీకరించటంతో వివాదాస్పదుడైన మొరార్చిదేశాయ్‌ జు భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం భారత పౌరుడెవ | రూ కూడా ఇచ్చే బిరుదులను స్వీకరించరాదు. విదేశాలవారు పాకిస్తాన్‌లో జనరల్‌ జియా ప్రభుత్వం మొరార్షీజే ॥ శా పాకిస్తాన్‌ బిరుదును ప్రకటించింది. శ గౌయ్‌కు నిష్షాన్స-ఎ- పాకిస్తాన్‌కు శ్రీ మొరార్డీదేశాయ్‌ ఏ సేవలను అందజ్షే ఎందుకు ప్రకటించిందో మాత్రం తెలియదు. అయితే మొరారిద్రే సారు? అవార్జు భారత రాజ్యాంగ నియమాన్ని పక్కనపెట్టి పాకిస్తాన్‌ బీరుడున రు మాత్రం తన సంసిద్ధతను వ్యక్తం చేసారు. స్వీకరించడానికే భారతరత్న' అవార్డును రద్దుచేయాలని మొరార్డీదే సూచించారు. అయితే 1991లో చంద్రశేఖర్‌ పభుత్వం పకట రు 1977లో అవార్డును స్వీకరించారు. ంచిన భఫారతరత్స' తన ప్రభుత్వ పతనానికి రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవరెడ్డి కొరణవ్స న 1969లో రాష్ట్రపతి పదవికి అభ్యర్థిగా కాంగ్రైనవ ఓ మొరార్జీదేశాయ శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ స్వయంగా శ్రీ నీలం సంజీవార్థి అధిక్ర్యా అభ్యర్థిగా తే కా బా అణి ర్వి ] అయిలే కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడు నిజలింగప్ప, మొరార్డీదేశాయ్‌, ఇాన్స పిక చేసారు.

భారత అబ్వస్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష క్ర? మొదలగువారు. శ్రీ నీలంసంజీవరెడ్డిగార్ని ఉపయోగించి తమ రాజకీయ లక్ష్యాలను సాధించగలరని భావించి అంతలోనే పార్టీ అధికార అభ్యగ్దికి వ్యతిరేకంగా వి వి.గిరిని రాష్ట్రపతికి పదవికి నిలబెట్టారు. (ప్రజాస్వామ్య భారత దేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించగలగాలంటే తన చర్యలను ప్రశ్నించడానికి వీలులేని, అధికారములు అవసరమని, అప్రకటితమైన ఈ ప్రక్రియలో తనకు ఎవరూ అవరోధం కలిగించకూడదనే లక్ష్యంతో వివి.గిరి ఎంపిక జరిగి వుండవచ్చు.) అంతరాత్మ ప్రబోధం ప్రచారం గావించి వి.వి.గిరిని గెలిపించారు. 1969 జూలైలో ఇందిరాగాంధీ ముందుగా చెప్పకుండా, ఆర్థికమంత్రి మొరార్జీదేశాయ్‌ను తొలగించారు. అందువలన శ్రీమతిగాంధీ రాజకీయంగా అనేక ఇబ్బందులకు గురయ్యారు. 1969లో కాంగ్రెస్‌ మొదటిసారి చీలిపోయి 65 మంది ప్రతిపక్షంలో కూర్చున్నారు. సుమారు ఒక సంవత్సరము మైనారిటీ ప్రభుత్వాన్ని నడిపి రిస్క్‌తో ఎన్నికలు జరిపించి, మంచి మెజారిటీతో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరచి, అణుపరీక్ష నిర్వహించారు. కాగొ 1977లో జనతాపార్టీ ఆమోదించిన నీలంసంజీవరెడ్డిగారినీ శ్రీమతి గాంధీ బలపరిచారు. స్వతంత్ర భారత చరిత్రలో మొదటగా ఏకగ్రీవంగా రాష్ట్రపతి పదవికి ఎన్నికైన వ్యక్తి శ్రీ సంజీవరెడ్డిగారే. 1969లో శ్రీ సంజీవరెడ్డిగారు ఎన్నిక కాకుండొ నిరోధించినవారు శ్రీమతి గాంధీ, అయినప్పటికీ, తన అధికారపతనానికి రాష్ట్రపతి నీలంసంజీవరెడ్డి కారకులని మొరార్జీదేశాయ్‌గారు బాహటంగా విమర్శించారు. తాను రాష్ట్రపతి కావడానికి ఘనమైన మద్ధతిచ్చిన మొరార్జీదేశాయ్‌ ప్రభుత్వందు శ్రీ సంజీవరెడ్డిగారు ఏకారణంచేత పడగొడతారు? భారతదేశం : చరణ్‌సింగ్‌ ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర విధానం (28-7-1979 - 14-1-1980) మొరార్టీదేశాయ్‌గారు రాజీనామా చేయడంతో శ్రీ చరణ్‌సింగ్‌ ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. శ్రీ చరణ్‌సెంగ్‌గొరు ప్రకటించిన అణువిధానం మొరార్జీదేశాయ్‌గారు ఆచరించిన అణువిధొనమునకు పూర్తి భిన్నమైనది. పాకిస్తాన్‌ అజ్వాయుధాల తయారుకు అవసరమైన యురేనియం శుద్ధి అణుకార్యక్రమం అణ్వాయుధాల కుద్దేశించి ని ట్రైచా లు

శ్రీ చరణ్‌సింగ్‌గారు స్వాతంత్ర్యదినోత్సవంనాడు దేశప్రజలకు సందేశమిస్తూ పాకిస్తాన్‌ గనుక అణ్వాయుధాలు ఉత్పత్తిచేస్తే, భారతదేశం తన అణువిధానం పై పునఃపరిశీలన చేస్తుందని ప్రకటించారు. కొద్దిరోజులకే, రాజకీయ పరిస్థితులు కాంగ్రైస్‌కు అనుకూలంగా వున్నాయని గ్రహించటంతో, చరణ్‌సింగ్‌ ప్రభుత్వానికి మద్ధతు ఉపసంహరించారు. మద్ధతు కొరవడి 23 రోజులకే చరణ్‌సింగ్‌ రాజీనామా చేసారు. భారతదేశం : శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర విధానం 14-1-1980 - 31-10-1984 (ద్వతీయదశ) భారతదేశానికి రెండవసారి స్వాతంత్ర్యం తెచ్చినట్టుగా భావించిన జనతా ప్రభంజనం పాలనకు, దేశ ప్రజలు చరమగీతం పాడి తిరిగి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీకి పట్టంకట్టారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ 1980 మార్చి 13న రాజ్యసభలో ఒక ప్రకటన చేస్తూ... శాంతియుత 'ప్రయోజనములకే అణుశక్తిని ఉపయోగించగలమని, అణుపరీక్షలు జరపబోమని హామీ ఇచ్చారు. ఏది ఏమయినా దేశవ్రయోజనములకోసం అధునిక అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానం సముపార్దనకు అణుశాస్తమును లోతుగా అధ్యయనం చేస్తుంది. మమ్ములను ఎవరూ నిరోధించజాలరు అని శ్రీమతి ఇందిర అన్నారు. అణుపరీక్షలు నిర్వహించబోమనే ప్రకటన రాజకీయమయినదిగా మనం గ్రహించాలి. ఎందువలనంటే దేశప్రయోజనములకోనం అణుశక్తిసాధనలో శ్రీమతిగాంధీ ఎక్కడా రాజీ పడలేదు, ఉదా: నియంతత్వం గురించి మాట్టాడటం హస్యాస్పదం. నేను నియంతను కాను, ఆలా అవ్వాలని ఎపుడూ కోరుకోవటంబేదు కూడా, నా గురించి తెలిసిన వారెవరైనా నేను నియంతను కాలేను అని అంటారని శ్రీమతి గాంధీ స్వాతంత్రృసమరయోధుడు బలదేవ్‌ ప్రసాద్‌గుష్తాకు 1973 మే 19న లేఖ రాసారు. ఈ లేఖ వ్రాసిన సంవత్సరమునాటికి పోళ్రాన్‌లో 1974 మే 18న శ్రీమతి గాంధీ ప్రభుత్వం అణుపరీక్ష జరిపింది. అనంతరం జాతీయ, అంతర్జాతీయ

రాజకీయ పరిస్థితులనుండి దేశ ప్రయోజనములను పరిరక్షించడానికి 1975 జూన్‌

25న ఎమర్జన్సీ విదించిన సంగతి తెలిసిందే. ఈ ఉదాహరణ శ్రీమతి గాంధీ

ప్రకటనను, మనకు తెలియచేసేది ఒక్కటే అణు పరీక్షలు నిర్వహించబోమనేది

ఒక రాజకీయ అవసర ప్రకటన.

శ్రీమతి గాంధీ అణుపరీక్షలు జరపబోమని ప్రకటించిన రోజునే అనగా

ఇ-3-1980 న భారత అణుశక్తి సంఘ అధ్యక్తులు శ్రీ హోమీ సేత్నా సమీప భవిష్యత్తులో భారతదేశం మరో మూడు భారజలకర్మాగారాలు నిర్మించబోతున్నట్లు ప్రకటించారు.

1975లో దేశంలో తయారయిన “ఆర్యభట్ట ఉపగ్రహాన్ని సోవియట్‌కు తరలించి సోవియట్‌ రాకెట్‌ సహాయంతో దానిని ప్రయోగించాం. ఇది 1975 నాటి పరిస్థితి. కాగా 1980 జూలై 18న దేశంలోనే నిర్మించిన రోహిణి ఉపగ్రహమును, స్వదేశంలోనే నిర్మించిన ఉపగ్రహ ప్రయోగవాహక నౌక - 3 ద్వారా మొట్టమొదటసారి అంతరిక్షంలోకి ప్రవేశపెట్టింది. స్వంతంగా ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించగల దేశాలలో భారతదేశం 6వ స్థానము సాధించింది. అంతరిక్షంలోకి అడుగిడిన దేశాలక్రమం

అణుపరీక్ష దేశం _ ప్రయోగతేది ఉపగ్రహంపేరు ఉపగ్రహం జరిపిన తేది బరువు కి.గ్రా. 29-9-49 రష్యా 4-10-57 న్నుల్నిక్‌-1 రికీ 16-7-45 అమెరికా 31-1-58 జూపిటర్‌సి.ఎక్స్‌పోలరర్‌-.1. 14 13-2-60 ఫ్రాన్స్‌ 26-11-65 డయామాస్ట్‌ ఎజ్‌డ్చైెక్స్‌-ఎ. 42 _ జపాన్‌ 11-2-70 లాంబ్‌ డా-4 ఎస్‌ఉస్మి 24 16-10-64 చైనా. 24-4-70 -చైనా 173 18-5-74 భారత్‌ 18-7-80 3రోహిణి-1 35

ప్రయోగనౌక

200 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వాహననౌక - 3

భారతదేశ సమగ్ర క్షిపణి అభివద్ధి పధకం 1983లో రూపొందింది. పర్వీ, ఆకాశ, నాగ్‌, అగ్నిక్షిపణులన్నీ ఈ పధకంలో భాగంగా వున్నవే.

1984 అక్టుబర్‌ 31న శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ హత్యకు గురయ్యారు. భారతదేశం : రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర విధానం 31-10-1984 - 2-12-1989

శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ హత్య జరిగిన కొద్దిగంటలలోనే రాజీవ్‌గాంధీ దేశ ప్రధానిగా ప్రమాణస్వీకారం చేసారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ హత్యవలన సొనుభూళి ప్రజలలో పెల్లుబుకింది. అది ఎన్నికలలో ప్రతిఫలించింది. ఇదివరకెన్నడూ లేనంత అత్యధిక అధిక్యతతో, రాజీవ్‌గాంధీ అధికారంలోకి వచ్చారు. అధికారంలోకి వస్తూనే దేశరక్షణ కోసం అవలసరమైతే “ఎమర్దన్వీ” విధించటానికి వెనుకాడేది లేదని ప్రకటించారు. పంజాబ్‌, అస్సాం, మిజోరంలలో గల సమస్యలతో నంబంధిత నాయకులతో పరిష్కార ఒప్పందములు, కుదుర్చుకోవటంలో చాలా ఉదారంగా వ్యవహరించారు. ఆమెరికా పర్యటనలో ఖలిస్థాన్‌ ఉగ్రవాదులనుండి ముప్పువుందని తెలిసికూడా వెనకంజవేయకుండా అమెరికా పర్యటించారు. పంజాబ్‌ సమస్యపై కుదుర్చుకున్న ఒవృ౦దం౦ (నకారం (వబుత్వస్థావనకై ఎన్నికలు నిర్వహించవలసివుంది. దేశంలో రాజకీయషార్టీలన్నీ పంజాబ్‌లో ఎన్నికలను వ్యతిరేకించాయి. ప్రాణ, ఆస్థినష్టములు విస్రుతంగా వుండగలవని ప్రకటించాయి. అయితే ఎటువంటి దుస్సంఘటనలకు అవకాశం ఇవ్వకుండా అత్యంత సమర్ధంగా ఎన్నికలు నిర్వహించారు. ఎల్‌టి.టి.ఇ. ఉగ్రవాదులనుండి మాళ్ళీవులు అధ్యక్షుడు అబ్బుల్‌ గయామ్‌రక్షణకు అత్యవసర సహాయం అందించి రాజీవ్‌ రక్షించారు. నన క ప య పు చ చదటప........

భారతదేశం శాస్త, సాంకేతిక రంగాలలో పెద్ద ఎత్తున ప్రగతిని, చాలావేగంగా సాధించటానికి ప్రయత్నించారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ హయాంలో ప్రారంభమైన ్రాస్ట్‌బ్రీడర్‌ టెస్ట్‌రియాక్టరు. 1985 డిసెంబర్‌ 16 నుండి పనిచేయడం ప్రారంభించింది.

రాజీవ్‌గాంధీ హయంలో దేశం మొదటిసారిగా జలాంతర్గాముల నిర్మాణ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని సముపార్దించుకుంది. విమానవాహక విరాట్‌ను కొనుగోలు చేసింది రాజీవ్‌ హయాంలోనే.

అణువిద్యుత్తు ఉత్పత్తిని అధికం చేయడానికి భారత్‌ అణువిద్యుత్‌ సంస్థను 1987 సెష్టెంబర్‌లో రాజీవ్‌గాంధీ ఏర్పాటుచేసారు. అపుడే వి.వి.ఇ.ఆర్‌. తరహాకు చెందిన వెయ్యిమెగావాట్ట సామర్ధ్యం గల రెండు అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను తమిళనాడులో నిర్మించేందుకు భారత-రష్యాల మధ్య లాంఛనంగా ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. (అయితే ఈ రియాక్టర్లును నిర్మించేపని నేటికి కూడా ప్రారంభం కాలేదు) భారత నావికులకు అణుశీక్తితో నడిచే జలాంతర్జామి నిర్వాహణలో, శిక్షణ ఇచ్చేందుకు సోవియట్‌ రష్యా నుండి 3 ఏళ్ళ లీజుపై అణు జలాంతర్జామి 'చక్రను భారతదేశం తీసుకువచ్చింది రాజీవ్‌గాంధీయే. (అణు జలాంతర్గామి “చక్ర' వచ్చిన సందర్భంలో భారతదేశానికి ప్రతి సంవత్సరము ఒక అణుజలాంతర్జామిని రష్యా అమ్మబోతున్నట్లు కమ్యూనిస్టు పత్రికలు వార్తను ప్రచురించాయి.) అణుశక్తి రంగంలో ఈ ప్రగతిని సాధించిన రాజీవ్‌ మరి అణ్వాయుధాలు ఎందుకు చేయలేదు? అనేది ఎంతో ముఖ్యమైనది. భారత అణువిద్యుత్‌ సంస్థను ఏర్పాటు చేసినపుడు వి.వి.ఇ.ఆర్‌. తరహా రియాక్టర్లు నిర్మాణం గురించిన ఒప్పందం కుదరకుండా వున్నట్లయితే, మరియు అణుజలాంతర్జామి “చక్ర'ను రష్యా లీజు ప్రాతిపదికపై ఇవ్వనట్టయినా రాజీవ్‌ దృష్టి ఖచ్చితంగా అణ్వస్త్ర రాజీకీయాలపెకి కేంద్రీకరించబడేది. విడువని పట్టుదల, అమిత జనాకర్షణ, అత్యధిక మెజారిటీ గల రొజీవదృష్టి అణ్వస్త్ర రాజకీయాలపై కేంద్రీకరించబడకుండా వుండటానికి రష్యా తీసుకున్న చర్యలే ఇవి. ఉదా; రాజీవ్‌ పట్టుదలకు ప్రత్యక్ష నిదర్శనం వరమ్‌ కంప్యూటర్‌

202 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష రాజీవ్‌గాంధీ అమెరికా పర్యటన, పంజాబ్‌లో ఎన్నికల నిర్వాహణ గురించి ముందే చెప్పియున్నాను, వాతావరణ పరిశోధనలకుగాను రాజీవ్‌గాంధీ అమెరికానుండి సూపల్‌ కంప్యూటర్‌ కొనుగోలు చేయాలనుకున్నారు. అయితే సూపర్‌ కంప్యూటర్‌తో అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానంను కొంత అభివద్ధి చేసుకునే వీలుంది. వాస్తవానికి అణుసాంకేతిక పరిజ్ఞానాభివద్ధికోసం నూపర్‌ కంప్యూటర్‌ను వాడే ఉద్దేశ్యం రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వానికి లేదు. అయితే సూపర్‌ కంప్యూటర్‌ను అమ్మడానికి అమెరికా అవమానకరమైన షరతులను విధించింది. ఈ షరతులను రాజీవ్‌గాంథ్‌ తిరస్కరించారు. డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ ఎలక్రానిక్స్‌ ఆధ్వర్యంలో 1988లో సి.డ్రాక్‌ సంస్థను నెలకొల్పారు. సి.డాక్‌ అనతికాలంలోనే నూపల్‌ కంప్యూటర్‌ను తయారుచేసింది. సి.డాక్‌ తయారుచేసిన సూపర్‌ కంప్యూటరను రషా ల జర్మనీ దేశాలు దిగుమతి చేసుకుంటున్నాయి. ప్రపంచంలో అభివ ద్ధి జై నడా, దేశాలలో సూపర్‌ కంప్యూటర్‌ను నిర్మించగల దేశం భారతదేశం మూ త్రమే తున్న వ్యక్తిత్వం, పట్టుదల ఇంత తవ్రమయినదని, గ్రహించినందువలనన్లే ట్‌ - రాజీవ్‌ రియాక్టర్లును గురించి ఒప్పందం మరియు ముఖ్యంగా అణుజలాంత్‌ ల్‌ ను సరఫరా చేయడంద్వారా అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలోకి ప్రవేశంచని చక్ర" ముందే నిలువరించాయి. అణ్వన్త రాజకీయాల గురించి యకుండ్రా రాజీవగాంధి అమెరికా, రష్యాలు చేనుకుంటున్న అణ్యాయ **వంలేని ఒప్పందములవలన క్రమంగా సంపూర్ణ అణునిరాయుధథీక్రం ధాల తగ్గింవ్ప బ్రమించారు. * జరగగల్రద్రని రాజీవ్‌కు అణ్వస్త్ర రాజకీయాలు నేర్పడంలో విఫలమర్చు స్తలు, ర, % న సంస్థ క్షణ అధ్యయనాల మరియు విశ్లేషణ సంస్త గూఢచ్ర్వా డీ.ఎ.ఎ, అనే జర్మన్‌ వార్తాసంస్తతో రాజీవ్‌గాంధి మా థి చెందిన అణుబాంబులుగల చైనాతో మేము సరిహద్దు కలి నదుతూ అభ్గ్వి స్వంత అణ్వాయుధాన్ని (అణుబాంబుపరీక్ష) అభి వృద్ధి చలనము. అయికీ ॥ 9 క తాము అణ్వాయుధాలు చేసినట్లయితే ఆ ప్రక్షి తీసుకుంటున్న అణుని కు అవా అమె సు ౨ అబునిరాయుధీకరణకు అవరోధంగా మూ రిక్రా రవ్వ శా తిక

భంగకరం కాగలదని బ్రమించారు. అందువలననే అణుపరీక్షలు జరపటాన్ని అణ్వాయుధాల తయారును విస్మరించారు.

శ్రీమతిగాంధి రూపొందించిన క్షిపణుల పధకాన్ని ఎన్ని అవరోధములెదురైన శ్రీ రాజీవ్‌ గాంధీ అమలుపరచటం తెలిసిందే.

భారతదేశం క్షిపణులు అభివద్ధి చేయకుండా నిరోధించేందుకు “మిస్సైల్‌ టెక్నాలజీ కంట్రోల్‌ రెజీమ'ను అమెరికా ఏర్పాటుచేసింది. అయినప్పటికీ పృద్వీక్తిపణిని భారతదేశం ప్రయోగించింది. “అగ్ని క్షిపణి ప్రయోగించవద్దని పదే, పదిసార్లు అమెరికా ఒత్తిడిచేసింది. సూపర్‌ 301 సెక్షన్‌ ప్రకారం ఆంక్షలు విదించింది. అయినా రాజీవ్‌గాంధీ 1989 మే 22న 'అగ్ని క్షిపణిని మొదటసారి ప్రయోగించారు.

రాజీవ్‌గాంధీ ప్రధానమంత్రిగా అధికారంలో ఉండగా అజ్వ'స్ర రాజకీయాలు గురించి ఎవరూ, ఏ సంస్థ తెలియచేయకపోవటం అత్యంత దురదష్టకరం.

నాహదయస్పందన భారతదేశ సమైైక్యతకోసం అనే నినాదంతో 1989 లోక్‌సభ ఎన్నికలను ఎదుర్కొన్నారు.

అనేక నంక్షేము పధాకాలు, తాయిలాలు ఇవ్వడంద్వారౌ ఓట్లు సోగుచేనుకునే న్వతంత్య భారత ఎన్నికలలో 'నావాదయన్సందన జాతీయనమైైక్యత కోనం” అంటూ పోటీచేసిన ఘనత రాజీవ్‌దే- నుభాష్‌ చంద్రబోస్‌వలె తీవ్ర జాతీయవాదకాంక్షగల రాజీవ్‌కు అబ్వస్త రాజకీయాలను నేర్చడంలో, తెలియచేయడంలో భారత గూఢచారసంస్థలు, 1968లో ఢిల్లీలో నెలకొల్పబడిన రక్షణ అధ్యయనాలు, మరియు విశ్లేషణ సంస్థ మరియు అజ్వాస్ర బాజకీయాలు గురించి తెలిసిన వారు. ఎవరూ... ఎవరూ... తమ బాధ్యతలను నిర్వర్తించలేదు.

ఎటువంటి రాజకీయ అనుభవంలేని రాజీవ్‌గాంధీ ప్రధానమంతి అవడం తప్పుకాదు. ఎందుకంటే దేశభద్రతకో సం ఏ త్యాగానికైనా సిద్ధపడిన వ్యక్తిత్వం జ్రయనిది. అటువంటి విశిష్టవ్యక్తి ని ఉపయోగించుకోలేని అసమర్థ వ్యక్తులు, పరిశోధన నంస్థలు గల దేశం మనది. అబ్యన్ర రాజకీయాలు గుర శైలిసినవారులేకకాదు. మొరార్టీదేశాయ్‌, వి.పి.సింగ్‌ చంద్రశేఖర్‌ వంటివారు లేదు

04 ఫారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష సాధించిన అభివద్ధిని, వీరు నీరుకారుస్తున్నారు.

అమెరికాలో బిల్‌క్లెంటన్‌, రష్యాలో బోరిస్‌ఎల్సిన్‌లు దేశాధినేతలయినపుడు వారిలో అజ్వస్తరాజకీయాల జ్ఞానం నామమాత్రంగా అయినాలేదు. వారికి సిఐ.ఎ. కె.జి.బి.లు అబ్వన్త రాజకీయాలలో సంపూర్ణ శిక్షణ ఇచ్చాయి. అణ్వస్త్ర రాజకీయాలను సరిగ్గా నిర్వహించలేనివార్తు అక్కడ రాజకీయరంగంనుండి తొలగిపోతున్నారు. కాగా బొరతదేశంలో అణ్వన్ర వరిజ్ఞానాన్ని బలహీనపరుస్తున్నవారు దేశ (ప్రధానమంత్రులవుతున్నారు. అణ్వస్త్ర రాజకీయాలు తెలిసిన సమర్థవంతమైన మరి శక్తివంతమైన గూఢచారి సంస్థ లేకపోవటమే ఇందుకు కారణం. ముఖ్యంగా ఇటువంటి శక్తివంతమైన సంస్థ స్థాపించబడకుండా, అధ్యక్షవరిపాలన (ప్రవేశ్వూడిత్తే దుష్ఫలితాలు పెరుగుతాయి. అణ్వస్త్ర శక్తిసానుర్ధ్యములను, పరిణామాలను అధ్యయనం చేసేందుకు నెలకొల్పబడిన రక్షణ అధ్యయనాల మరియు విశ్లేషణ సంస్థ సిబ్బంది జీతాల కోసం మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు. వారికి దేశ అబ్వస్త రాజకీయ పరిణామాల య్కెడ్రల ఆసకిలేదు ఈ విషయంలో వారి అనాసక్తి బాధ్యతారహితమైనద్రి దేశ భద్రతపె అమితాశక్షగల రాజీవ్‌వంటి తీవ్రజాతీయవాదిని అణ్వస్త్ర రౌజకీయాలప్రట వ్ర మతులను చేయటంలో దారుణంగా విఫలమయింది, కోట్టాద్రి రూపాయలత్రో ష్ష సః ప్రచురిస్తున్న నేషనల్‌ బుక్‌ట్రస్ట్‌ డా.హోమ గురించి, అ య్న ఎస్తకాలు అణ్వస్త్ర రాజకీయాల గురించి ప్రజలకు తెలియచేస్తే దుకు లి గురించి, ఒక పుస్తకమైనా నేటివరక్రూ పచురించకషోవడ్రం ఖండనారం భాషలలో

భారతదేశం : వి,పి,సింగ్ల ప్రభుత్వ అణ్య స వి 2-12-1080 _ 10119 ధానం

శ్రీమతి గాంధీ ప్రభుత్వంలో 10-10-1974న శం ద ఉపవాణిజ్యముంతిగా ప్రవేశించటంతో జాతీయరాఖ 0లో మొదటస్రంగ్గా (్రవేశించారు. ఉవ వౌణీజ్యమంత్రిగా వ్రతిభన్‌ ల్‌ వి.పి.సింగ్‌ ఉపవాణిజ్యమంత్రినుండి వాఖిజ్యమంత్రిగ పదోన్న్త లభ చటంతో

భారత అణ్య'స్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 205 ఆర్థికమంత్రిగా వి.పి.సింగ్‌ ప్రవేశపెట్టిన “బడ్జెట్‌” ప్రశంసార్హమైనది. 24-1-1987 నుండి 12-4-1987 వరకు భారత రక్షణమంత్రిగా పనిచేసారు. పటిష్టమైన రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వాన్ని బలహీనపరిచినవాడు, స్వతంత్ర భారత రాజకీయాలలో “మిస్టర్‌క్లిన'గా ప్రసిద్ధిచెందిన రాజీవ్‌గాంధీని కుంభకోణాలకు మారుపేరుగా ప్రచారం చేసిన వాడు వి.పి.సింగ్‌, ఒక అబద్దాన్ని వందసార్లు చెబితే అదే నిజమైపోతుంది. భారతదేశంలో ఆ విద్యను బాగా వంటబట్టించుకున్నవాడు వి.పి.సింగ్‌.

బోఫోర్స్‌సంస్థ భారత నాయకులకు ముడుపులు చెల్లించినట్లు మొదట స్వీడిష్‌ రేడియో డాగెన్స్‌ ఇకోస్‌ 1987 ఏప్రిల్‌ 16న ప్రసారం చేసింది. తనకుగాని, తనకుటుంబానికిగాని ముడుపులు ముట్టలేదని రాజీవ్‌గాంధీ 1987 ఆగస్టు 6న లోక్‌సభలో ప్రకటించారు. 1990లో కొందరు వ్యక్తుల ఆరోపణలు ఆధారంగా కేస్‌డెరీలో రాజీవ్‌ను ముద్దాయిగా పేర్కొంది. సుదీర్ధ పరిశీలన తర్వాత బోఫోర్స్‌ ముడుపుల కేసులో రాజీవగాంధీకి సి.బి.ఐక్లీన్‌ చిట్‌ ఇచ్చింది. బోఫోర్స్‌ కంపెనీకి భారతనుంచి ఆర్జర్‌ లభించటానికి స్వీడిష్‌ ప్రధానమంత్రి ఉన్నతస్థాయిలో పోటీపడారు. ఇంత బారీ కాంట్రాక్టు స్వీడిష్‌ దేశచరిత్రలోనే అదే ప్రదమం,.,ఈ ఒప్పందంలో ఎలాంటి మద్యదళారుల పొత్రలేకుండా చేస్తానని రాజీవ్‌కు శ్రీ పామే హామీఇచ్చారు. ఎలాంటి అక్రమాలకు తావులేకుండా చేసేందుకు పామే తీవ్రంగా ప్రయత్నించారు. ఒప్పందవ్యయాన్ని పెంచకుండా వుండేందుకు బోఫోర్స్‌ అతికష్టంమీద అంగీకరించింది. అయితే ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న మొత్తంలో కొంత కమీషనతూపంలో ముట్టచెప్పేందుకు అప్పటికే రంగం సిద్ధమైందని సమాచారం. సరిగ్గా ఈ స్థాయిలోనే... ఏం జరిగిందో ఎవరికీ అర్ధంకాలేదు. కానీ 1986 ఫిబ్రవరిలో 'పొమే'ను దారుణరీగా కాల్చిచంపారు. మధ్యవర్తుల ప్రమేయం వుండకూడదని పామే” ఆదేశించిన దరిమిలా ఆర్థిక అల్లకల్టోం సంభవించిందని, అదే పామే హత్యకు దారితీసిందని పామే హత్యను పరిశోధిస్తున్న దర్యాప్త సంఘం అనుమానిస్తోంది. బోఫోర్స్‌ డౌ క్యువెంట్లను వరిశీలించేందుకు అనుమతించాల్సినదిగొ స్వీడన్‌ వ్రభుత్వం స్విట్టర్థాండును కోరింది. ఈ విషయమును దర్యాప్తు కమీషన్‌ చీఫ్‌ స్టెన్‌ లిండ్‌స్టామ్‌ స్వీడిష్‌ పత్రికకు (జనవరి 19, 97లో) చెప్పారు.

1989 ఎన్నికలలో బోఫోర్స్‌ గురించి వి.పి.సింగ్‌ చేసిన ప్రచారం దెబ్బకు రాజీవ్‌, ఢిల్లీ పీరాన్ని వీడాల్సివచ్చింది. అధికారంలోకి వచ్చిన 15 రోజులలో లలో లాలా

206 భారతే అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష తొలగించి సాక్ష్యాలను తారుమారుచేసి మరికొన్ని పేజీలను అధనంగా చేర్చటంతో స్విట్టర్గాండ్‌ కోర్టు వి.పి.సింగ్‌ ప్రభుత్వాన్ని అభిశంసించింది. అత్యంతరహస్యమైన 'వ్రభుత్వపత్రాలు ఫైళ్లనుండి తిసేస్తున్నారని, మొత్తం ఫైళ్ళు పార్లమెంటు ముందుంచాలని రాజీవ్‌ డిమాండ్‌చేసారు. ఇంత జరిగినా భారతరాజకీయాలలో రాజీవ్‌ డిమాండ్‌ దేశ ప్రజల విశ్వాసాన్ని చూరగొనలేకపోయింది. దేశ ప్రజలను, శాస్త్రవేత్తలను వంచించిన వి.పిఫింగ్‌ అణువిధానం స్వచ్చతకు, నిజాయితీకి మారుపేరుగా ప్రచారంకాబడి అధికారంలోకి వచ్చిన వి.పి.సింగ్‌ పాలనలో భారత అణుకార్యక్రమం గురించి అనేక ఆపోహలు ఏర్పడ్డాయి. వి.పి.సింగ్‌ తన మంత్రివర్గంలోకి రక్షణశాఖ సహయమంత్రిగా ప్రముఖ అణుశాస్తజ్ఞుడు రాజారామన్నగారిని తీసుకున్నారు.

(డా.మోమీబాబభాను కేంద్రమ౦త్రివర్గంలోకి తీనుకోవడానికి జవహార్‌లాల్‌నెహ్రూ ప్రయత్నించారు. ఆ ్రతిపొధనను డా. హోమీభాభా సున్నితంగా తిరస్కరించారు.)

డా. రాజారామన్న “బుద్ధ అణుపరీక్ష నిర్వహించడంలో కీలకభూమిక్ర నిర్వహించారు. అందువలన అణ్వాయుధాల, తయారువిషయింలో భారత్‌ అనుకూలమైన నిర్ణయం తీసుకోగలదని రక్షణ పరిశీలకులు భావించారు. భారతదేశం ఆజ్వ'స్తాల తయారుకు సన్నాహాలు చేస్తున్నది. అజ్వ'స్త్ర నిపుబుడెన రాజారామెన్నను రళ్షణముంత్రిగా నియమించడంకంటే, ఇందుకు నిదర్శనమేమున్నది అని భారత దేశానికి చ్యతిరేకంగా ప్రచారం జరగడానికి వి.పి.సింగ్‌ చర్య దోవాదం చేసింది. అణ్వాయుధాల తయారీక్రి భారత్‌ సిద్ధమౌతోందని ఖావించటంలో సందేహం అనవనరమని అంతర్జాతీయ అణుపరిశీలకులు ప్రచారం చేసారు. అయితే వాస్తవం ఇందుకు వ్యతిరేకంగావుంది ధక్షిణ, ఆగ్నేయాసియా శాంతి, భద్రత, సహకారం అనే అంశయె కొత్తఢిలీలో 990 జూలై 29న జరిగిన ఒక అంతర్జాతీయ సదస్సులో వి.పిస్రంగ. ప్రసంగింస్తూ అణ్వాయుధాలనుండి ప్రపంచాన్ని విముక్తం చేయాలంటే (ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక విధానం అంటూ వుండటం ఎంతో ఆవసరం అని వి,షపిసింగ్‌ చెప్పారు, ఇందు సంబంధించి అగ్రదేశాలే చారవ తీసుకోవలసివుందన్నారు. అజ్వాయుళల

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 207 మధ్య అణు నిరాయుధీకరణ చర్చలకు వీలు కల్పించాల్సి వుంటుందని వి.పి.సింగ్‌ వివరించాడు. చదవంచివ్యావ్నంగా అణునిరాయుదీకరణకు ఒక విధానం అవసరమంటున్నారు. అంటే దీనివలన అజ్వ(్త వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును పరోక్షంగా సమర్ధిస్తున్నారు. అయితే అందులో వివక్షతను ఉద్దేశపూర్వకంగానే విస్మరించారు. అణ్వస్తవ్యాప్తి జరగకుండా అమెరికా, రష్యాలే చారవ తీసుకోవాలన్నారు. ఈ దేశాలు, మరేదేశము అణ్వ'స్తదేశంగా రూపొందకుండా ఎటువంటి చర్యలు (రాజకీయవాత్యలు అఆణునంన్సలకు అంతరాలు కలిగించటంవంటివి.) చేవడుతున్నాయో శ్రీ సింగ్‌కు తెలియనిదికాదు. అమెరికా, రష్యాలు అణ్వాయుధాలను బాగా తగ్గించుకోవడంద్వారా, ఇతర అణ్వాయుధదేశాలు (బ్రిటన్‌, ప్రాన్స్‌, చైనాలు) తమ తమ అణ్వాయుధాలను నిర్మూలించగలవన్నారు. రష్యాతో భౌగోళిక సంబంధాలు గృల చైనా అణ్వాయుధాలను త్యజిస్తుందా? అటు తర్వాత అణ్వ(న్త సామర్ద్యం నంతరించుకున్న దేశాలమధ్య చర్యలకు వీలుకలిగించాలన్నారు. అనగా అంతిమంగా శ్రీ సింగ్‌ చెప్పేదేమిటంటే దక్షిణాసియా అజ్వస్తవ్యాప్తి నిరోధక ప్రతిపాదన అన్వయించబడాలని శ్రీ సింగ్‌ కోరుతున్నట్లు ఈ ప్రకటన స్పష్టం చేస్తున్నది. భారతదేశం నిర్వహించిన ఏకైక అణుపరీక్షకు వైజ్ఞానిక నాయకత్వం వహించిన అణుశా స్రజ్ఞుడు రాజారామన్నను దేశ రక్షణశాఖకు మంత్రిగా చేసికూడా, ఇటువంటి భారత వ్యతిరేక విధానము సూచించటం ద్వారా అణుశాస్రజ్ఞుడు రాజారామన్న'నేకాదు. భారతదేశాన్ని ప్రజలను దారుణంగా అవమానించారు. అంతర్జాతీయ అబ్వస్త రాజకీయాలు తెలియకున్నా దేశభద్రతకు అగ్రస్థానమిచ్చిన, అంతర్జాతీయ టెగర్రరిస్పులకు లక్ష్యంగా, వున్న, రాజీవ్‌కు ప్రత్యే రక్షణ దళమును ఉపసంహరించినవాడు వి.పి.సింగ్‌. దేశ సమగ్రతకు ఎదురవుతున్న ముప్పును ప్రజలదప్టికి తీసుకురావటానికి రాజీవ్‌ 1990 మే 10న “రాజ్‌ఘాటొవద్ద 12 గంటల నిరాహరదీక్ష చేసారు. దేశ అంతర్గత సమస్యలపై భారత ప్రజలదృష్టిని మళ్లించడానికి మాజీ ప్రధాని ఒకరు

208 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అదే మొదటసారి. భారతదేశంలో మానవహక్కుల ఉల్లంఘన జరిగిందని పేర్కొంటున్న అమ్మెస్టీ ఇంటర్చేషనల్‌ సంస్థను, దర్యాస్త చేయడానికి వి.పి.సింగ్‌ అనుమతించారు. ఈ సంస్థ సభ్యులు దేశంలో ప్రవేశించకుండా, విమానాశ్రయంలో బైరాయించి నిరోదించండి, మీ వెంటనేనుంటానన్న ఏకైక మాజీ ప్రధాని రాజీవ్‌గాంధీ ఒక్కరే, డా.హోమీభాభా మరణానికి గురయ్యిన జనవరి 24న దేశ రక్షణమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన శ్రీ సింగ్‌ దేశ ప్రధానమంత్రి అయ్యాక మహాత్మాగాంధీ హత్యకు గురయిన జనవరి 30న రాజీవ్‌గాంధీ భద్రతకు నియమించబడిన ప్రత్యేక రక్షణదళమును తొలగించారు. ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాట్లు చేయకుండానే ఎస్‌.పి.జి.ని ఉపసంహరించారు. వి.పి.సింగ్‌ తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం భారత్‌ వ్యతిరేకశక్తులచే రాజీవ్‌ హత్యగావించబడటానికి బలమైన మార్గాన్ని చూపింది. రాజీవ్‌హత్యను పరిశోధించిన జైన్‌కమీషన్‌ వి.పి,సింగ్‌ను అబిశంసించింది. రాజీవ్‌ హత్యవలన భారతదేశం అణ్వస్త్రదేశంగా రూపొందటం నిలిచిపోయింది. రాజీవ్‌గాంధీకి కల్పించిన ఎస్‌.పి.జి. రక్షణపై వి.పి.సింగ్‌ పెద్ద ఎత్తున దుమారం సష్టించారు. దేశానికి కోటి రూలు భారం పడుతోందన్నారు. కాని (94-97 మధ్యకాలంలో వి.పి.8 కల్పించిన ఎస్‌.పిజి. రక్షణకు రెండుకోట్లు ఖర్చయింది. 1996 నుండి 99 వరకు క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా వుంటానని ఈ విషయమై పునరాలోచనలేదని శ్రీ వి,పి,సింగ్‌ ప్రకటించారు. శ్రీ వి.పి.సింగ్‌ భారత రాజకీయాలలో క్రియాశీల పాత్రకు శాశ్వతంగా" దూరంగావుంటే ఎంతో బాగున్ను కదా! భారతదేశం చంద్రశేఖర్‌ ప్రభుత అణ్వస్రవిధానం 10-11-90 - 2144! మొరార్దీదేశాయ్‌తో "స్నేహం వెనుక చంద్రశేఖర్‌కు గల రాయితీ ఏమిటి? శ్రీమతి ఇంధిరాగాంధీ ప్రభుత్వంలో యంగటర్క్‌గాపేరున్న చంద్రశేఖర్‌ మొరార్దీదేశాయ్‌ కుమారుడు కాంతిలాల్‌ దేశాయ్‌ యొక్క అక్రమ వ్యాపార న క స ప. మ న

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 209 లావాదేవీలపై పార్గవెంటులో విరుచు కువడేవారు. నిరంతరము మొరార్టీదేశాయ్‌ను విమర్శించటమే ధ్యేయంగా పెట్టుకున్న చంద్రశేఖర్‌ మొరార్జీదేశాయ్‌ తోనే రాజీపడటం సాధారణ పరిణామంకాదు. 1977 జనవరి 23న ఏర్పడిన జనతాపార్టీ జాతీయకమిటీలో చంద్రశేఖర్‌కు స్థానం లభించింది. మొరార్ణీదేశాయ్‌ నాయకత్వంలో ఏర్పడిన జనతాప్రభుత్వంలో చేరడానికి బాబూ జగ్గజ్జీవన్‌రామ్‌ను ఒప్పించిన (తన రాజకీయ జీవితంలో చేసిన ఏకైక తప్పిదం ఇదేనని జగ్గజ్జీవన్‌రామ్‌ ఒకసారి అన్నారు) ఘనత చంద్రశేఖర్‌దే. జనతాప్రభుత్వాన్ని గట్టెక్కించినందుకు చంద్రశేఖర్‌ను మొరార్జీదేశాయ్‌ జనతాపార్టీ అధ్యక్షుడిగా చేసారు. వి.పి.సింగ్‌ ప్రభుత్వం పతనమయినపడు, జనతాదళ్‌ -ఎన్‌లో తక్కువమంది ఎం.పీ.లు మద్దతు ఉన్నప్పటికీ పూర్వపు జనతాపార్టీ అధ్యక్తుడు అనే భావన చంద్రశేఖర్‌ ప్రధానమంత్రికావడానికి ఎంతగానో సహయపడింది. చంద్రశేఖర్‌ ప్రధానమంత్రయిన తొలినాళ్ళలోనే ఖారత నావికుల శిక్షణకుద్దేశించిన అణుళక్తిచోధిత జలాంతర్గామి లీజుకాలం పూర్తికావస్తోంది. అణుజలాంతర్జామి చక్ర లీజుకాలం పొడిగింపుకు ఎటువంటి ప్రయత్నాలు చేయకుండా, రష్యాకు అప్పగించారు. చంద్రశేఖర్‌ అబ్వస్త్ర విధానం మరింత విపులంగా తెలుసుకునేందుకు ఇదే గ్రంధంలో అజ్వ'స్త దేశం అమెరికా అధ్యాయంలో భారతదేశం యెడ అమెరికా అణువిధానంనందు, రాజీవ్‌ గౌంధీ హత్యలో సి.ఐ.ఎ. ప్రమేయం? అనే, శ్రీర్షిక (పేజి 52) చదవండి, గతంలో ఎన్నడూ లేనంతగా 43.36% పట్టభద్రులు, అత్యున్నత పట్టభద్రులు, డాక్టరేట్‌ డిగ్రీలున్న సాంకేతిక విద్యావంతులు 26.76%, 3.17% మంది జర్పలిస్టులు రద్దయిన లోక్‌సభలో వున్నారు. మీరుకాక పెద్దల నభ (రాజ్యసభ) వుంది. వీరందరి మధ్య “రాజీవ' ఇంటిముందు '“నిఘా' వ్యవహారమై ఇంతరగడ జరిగింది. అయినా అబ్వస్త్ర దేశంగా చేయబోయిన రాజీవ్‌గాంధీని భారతదేశంకోల్పోయింది. అణ్వప్రరాజకీయాలలో రాజీవ్‌ీనవ అభిమన్యుడయ్యారు. ఇకప్పుడు మొరర్టదశాయ్‌సు విమర్శించరమే భ్యేయంగాగల చంద్రోఖర్‌

210 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష నిషాన్‌-ఎ-పాకిస్తాన్‌ అవార్డునూ అంగీకరించారు. రెండు అత్యున్నత అవార్డులు గెలుచుకున్న ప్రత్యేకవ్యక్తి మొరార్టీదేశాయ్‌ అని చంద్రశేఖర్‌ అభివర్ణించారు. నిస్వార్థపరుడైన దేశభక్తుడు మొరార్టీదేశాయ్‌ అని వి.పి.సింగ్‌ పేర్ళొనడం గమనార్హం, భారతదేశం ? పి.వినరసింహరావు ప్రభుత్వ అణ్యస్రవిధానం 21-6-1991 - 16-5-1996 కాంగ్రెస్‌ పార్టీ 1991 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో అత్యధిక స్థానాలు గెలుచుకున్న, ఏకైక పెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. రాజీవ్‌గాంధీ హత్య జరిగిన విషాద సంఘటన నేపధ్యంలో పి.వి.నరశింహరావు భారత ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. సుదీర్గ రాజకీయ అనుభవం, వివాదరహితుడు, శ్రీమతిగాంధ్‌, రాజీవ్‌లతో సన్నిహితంగా మెలగడం పి.వి. ప్రధానమంత్రి కావడానికి ఎంతగానో, దోహదపడ్డాయి. శ్రీ నరసింహారావు ప్రభుత్వానికి, శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వంతో కొన్ని పోలికలున్నాయి. లాల్‌ బహదూర్‌శాస్తీ తాప్కంటులో మరణానికి గురయిన తర్వాత శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ వధానమంత్రిఅవగా, రాజీవ్‌గాంధీ దారుణవాత్య వలన నరసింహరావు ప్రధానమంత్రయ్యారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ఏకాభిప్రాయసాధన పేరిట ప్రధానమంత్రి అయినట్లే. శ్రీ నరసింహారావు కూడా ఏకాభిప్రాయసాధన పేరిట ప్రధానమంత్రయ్యారు. శ్రీమతి ఇందిరగాంధీ ప్రభుత్వంలో మొరార్జీదేశాయ్‌ అసమ్మతివాదిగొ కొనసాగి, బహిష్కరించబడినట్లే, శ్రీ నరసింహరావు ప్రభుత్వంలో అర్జున్‌సింగ్‌ అనమ్మతివాదిగా కొనసాగి, బహిష్కరింపుకు గురయ్యారు. లాల్‌బహదూర్‌శాస్త్రీ మరణానికి గురయిన తర్వాత శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ రూపాయివిలువ భారీగా తగ్గించినట్లే, రాజీవ్‌గాంధీ హత్యకు గురయిన తర్వాత శ్రీ నరసింహారావు ప్రధానమంత్రి అయిన వెంటనే రూపాయి విలువ భారీగొ తగ్గించారు. లతా

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 211

శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీవలె నరసింహరావు ప్రధానమంత్రిత్వమును కూడా తాత్కాలికమయినదిగానే మొదట్లో పలువురు భావించారు. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ పాలనలో అణ్వస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం అజ్వస్త దేశాలచే రూపొందింది. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును వ్యతిరేకించడమే భారతదేశ విధానంగా ఇందిరాగాంధీ ప్రకటించారు. ఆ విధానమునే భారతదేశంలో ఇందిరాగాంధీ అనంతరం వచ్చిన ప్రభుత్వాలు అనుసరిస్తున్నాయి. అలాగే శ్రీ నరసింహరావు పాలనలో సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం అబ్వస్తదేశాలచే రూపొందింది. నమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందమును వ్యతిరేకించడటమే భారతదేశ విధానంగా శ్రీ నరసింహరావు ప్రకటించారు. ఆ విధనమునే భారతదేశంలో నరసింహరావు అనంతరం వచ్చిన ప్రభుత్వాలు అనుసరిస్తున్నాయి. కాగా అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం 1995లో నిరవధికంగా పొడిగించబడింది. అలా ఎన్‌.పి.టి. పాడిగింవు నందర్భంలో నరనింవారావు వ్రభుత్వం పైవచ్చిన ఒత్తిడి అసమాన్యమైనది.

శ్రీ మతిగాంధీ అబ్వస్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును వ్యతిరేకించినపుడు, భారతదేశంతోపాటు 21 దేశాలు అదే వైఖరి అవలంభించాయి. 1991 తర్వాత అనేక దేశములు అనేక కారణములచే ఈ ఒప్పందంలో భాగస్యాములైపోయియి. సోవియట్‌యూనియన్‌ నుండి అజ్వన్తదేశములుగా ఆవిర్భవించిన ఉక్రైన్‌, బైలోరష్యా, కజకస్తాన్‌లు తమ అణ్వాయుధాలను ధ్వంసం చేసేందుకు అంగీకరించి ఎన్‌.పి.టి.లో సభ్యులయ్యాయి. అంతర్జాతీయంగా ఒత్తిడి ఇలా వుంటే, మరోవైపు నరసింహరావు ప్రభుత్వం 3 సార్లు అవిశ్వాస తీర్మానములను ఎదుర్కోవలసివచ్చింది. జాతీయ, అంతర్జాతీయ రాజకీయ వ్యతిరేక పరిస్థితుల నుండి భారత అణుశక్తి కార్యక్రమములను రాజకీయంగా పరిరక్షిస్తూనే, అణు, అంతరిక్ష పరిశోధనలలో నరసింహరావు ప్రభుత్వం అభివృద్ధిని సాధించారు. ఇందుకు నరసింహరావు ప్రభుత్వం ప్రతిస్థాయిలోనూ ఒడుదుడుకులను ఎదుర్కోవలసివచ్చింది. =

ఉదా:- అణుఇంధన ఉత్పత్తిలో అవసరలమయ్యే జిర్కాలాయ్‌ దిమ్మలను తయారుచేసే అధునాతన 'వాక్యుమ్‌ ఆర్క్‌ వెల్ళింగ్‌ ఛర్నేన్‌'ను పొందేందుకు

212 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఛారతదేశం అష్టకష్టాలు పడింది.

భారతదేశం, అణ్వ'స్త్రవ్యాప్తీ నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయలేదనే కారణంగా ఇలాంటి వన్నేన్‌ను అమ్మడానికి అవెరికా, ఇంగ్గాండ్‌లు తిరస్కరించాయి. చివరకు జర్మనీ వాక్యూమ్‌ ఆర్క్‌వెల్టింగ్‌ ఫర్నేస్‌ను ఇవ్వడానికి అంగీకరించటంతో నరసింహరావు ప్రభుత్వ కృషి ఫలించింది. ఫర్నేస్‌ను దాని నిర్వాహణకు అవసరమయిన సాఫ్ట్‌వేరనూ, అంతేకాకుండా ఫర్నేస్‌ను ఇక్కడ అమర్చడంలో కూడా తన నిపుణులను పంపించి సాయం చేస్తానని అంగీకారపత్రంలో జర్మనీ అంగీకరించింది. ఒప్పందం ప్రకారం శర్స్నేస్‌ను సరఫరాచేసింది. అయితే ఫర్నేస్‌ను పనిచేయించడానికి అవసరమయ్యే సాప్ట్‌వేర్‌ను ఇవ్వడానికి తిరస్కరించింది. వివిధస్థాయిలలో జర్మనీవారితో సంప్రదించ్నావ. భారతదేశం ఎన్‌.పి.టి.పై సంతకం చేయనందున ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ, సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఇచ్చేదిలేదని, అవసరమైతే అంతర్జాతీయ కోర్టులో కూడా ఈ విషయమై విచారణకు పిద్ధంగా వున్నామని సంబంధిత జర్మనీ కంపెనీ స్పష్టంగా చెప్పింది. సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇకరాదని తేలిపోయాక శ్రీ అశోక్‌కుమార్‌ తనేజా నేతృత్వంలో భారత శాస్త్రవేత్తలు దీక్షతో శ్రమించి ఏడువారముల వ్యవధిలో, ఏడుకోట్ల రూ1ల ఖర్చుతో తనుకు అప్పగించిన బాధ్యత (స్వదేశీ కంట్రోల్‌ సిస్టమ్‌ను పూర్తిచేసారని అణుఇంధన సంస్థ ముఖ్యనిర్వాహణాధికారి బలరామ్‌ మూర్తి 18-2-93న చెప్పారు.

రాజీవ్‌గాంధీ హత్యకు గురయిన తరువాత 1991 జూన్‌ నెలలో అధికారం చేపట్టిన పి.వి. ప్రభుత్వానికి 1991 జూన్‌లో అమెరికా ఒక ప్రతిపాధన చేసింది. అమెరికా రష్యా, చైనా, పాకిస్తాన్‌ మరియు భారతదేశం కలసి దక్షిణాసియా అబఖ్వస్త సమస్య చర్చించి, దక్షిణాసియా అజ్వనస్త్ర రహితమండలం చేయాలని ఆ ప్రతిపాధన లక్ష్యం, అమెరికా, రష్యా, చైనాలవద్ద అణ్వాయుధాలున్నాయి. వాటిని వేలాదిమైళ్ళ దూరమునకు తీనుకుపోగల క్రివణులకు జత

“చేయబడివున్నపుడు ఇక అబ్వస్త సమస్య, దక్షిణాసియా ప్రాంతానికి చెందినదెలా అవుతుంది? అని భారత్‌ తేల్చి చెప్పింది.

1992 వే 21న అభివృద్ధిచేసిన ఉపగ్రహ ప్రయోగవావాకనౌకను ప్రయోగించింది. 30-5-92 మరియు 1994లలో “అగ్ని క్షిపజీని రెండుసార్లు షి.వి. ప్రభుత్వం పరీక్షించింది. పతన

భారత అణ్యస్ర్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఎ1ే3

1993 ససెస్టెంబల్‌ 20న చేనిన వి.ఎన్‌.ఎల్‌.వి. వ్రయోగం వినలవముయినవ;టికీ 1994 అక్టోబల్‌ 15న (వ్రయోగించిన పోలాళ్‌ ఉపగ్రహవాహకనౌక-2ను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. 1996 మార్చి 21న మరోసారి పి ఎస్‌.ఎల్‌.వి.-3ను ప్రయోగించింది.

భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థపై అమెరికా ఆంక్షలు విధించిన నేపధ్యంలో సాధించిన విజయాలివి.

పోలార్‌ ఉపగ్రహ వాహకనౌకను క్షిపణిగా మార్చుచేసినపుడు అది 4500 కిమీల॥ దూరాన గల లక్ష్యాలను చేధిస్తుంది. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తినిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయమని ఒత్తిడి చేసినందుకు కెనడాకు బుద్ధివెప్పిన పి.వి.నరశింహరావు ప్రభుత్వం.

1996 జనవరి 26న భారత రిపబ్లిక్‌ దినోత్సవములకు హాజరుకావలసిందిగా కోరుతూ భారత ప్రభుత్వం కెనడా ప్రధాని జీన్‌ చెరటీన్‌కు ఆహ్వానం పంపింది. శెనడా అధ్యక్షతన హెలిఫాక్స్‌లో పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధిచెందిన జి 7 దేశాల శిబరాగ్ర సమావేశం జరిగింది. ఈ సమావేశంలో భారతదేశం ఎన్‌ పి.టి.పై సంతకం చేయాలని డిమాండ్‌చేస్తూ ఒక ప్రకటన చేసింది. అమెరికా సూచన మేరకే కెనడా ఈ ప్రకటన చేసినట్లు భావించిన భారత ప్రభుత్వం, కెనడా ప్రధాని, భారత్‌ రిపబ్లిక్‌ దినోత్సవములకు రావలసిందిగా పంపిన ఆహ్వానాన్ని 1995 అక్టోబర్‌ 27న రద్దుచేయడం ద్వారా జి.7 దేశాలకు నరసింహరావు ప్రభుత్వం గట్టి సమాధానమిచ్చింది. అదేనమయంలో భారత రిపబ్లిక్‌ దినోత్సవములకు ముఖ్యఅతిధిగా బ్రెజిల్‌ దేశాధ్యక్తుడిని ఆహ్వానించింది. భారతదేశం శాశ్వత సభ్యత్వం పొందటానికి సంపూర్ణ మద్ధతు ఇస్తానని బ్రెజిల్‌ ఈ సందర్భంగా హమీ ఇచ్చింది. మధ్య, దక్షిణ అమెరికా దేశాలలో ప్రధానదేశంగా వున్న బ్రెజిల్‌ భారతదేశ “వీటో సభ్యత్వమునకు అనుకూలంగా మరో 28 దేశాల మద్ధతును భారత్‌కు సమకూర్చిపెట్టగల స్ధితిలో వున్న బ్రైెజిల్‌ను పి.వి. ప్రభుత్వం పరస్పర సహకారం అనే సూత్రంపై ఆహ్వానించడం ముదావహం.

అణ్వాయుధాల నిర్మూలనకు ఒక కాలపరిమితి నిర్ణయించనిదే భారత్‌ సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధంపై సంతకం చేయబోదని శ్రీ పి.వి. నరసింహరావు నాన్నా నిననాల్తాలులు.

214 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష భారతదేశం :; అటల్‌ బిహారీ వాజొపేయి ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర విధానం 16-5-96 - 1-6-1996

1996 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో అత్యధిక స్థానములు 'గిలుచుకున్న భారతీయ జనతాపార్టీ అటల్‌ బిహారీవాజ్‌పేయి నాయకత్వంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటుచేసింది. అయితే బలనిరూపణలో ఓడిపోగలదని తేలిపోవటంతో 13 రోజులకే శ్రీ వాజ్‌పేయి. ప్రధానమంత్రి పదవికి రాజీనామాచేసారు.

ఖారతదేశం : దేవగౌడ ప్రభుత్వ అబ్వస్ర విధానం 1-6-1996 - 21-4-1997

1996 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో మెజారిటీరాక్ర పి.వి.నరసింహరావు రాజీనామా చేయడంతో దేవగౌడకు ప్రధానమంత్రి పదవి వచ్చినట్లేవచ్చి, చివర నిమిషంలో బి.జె.పి. నేత వాజ్‌పేయి ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. దీనిత్రో దేవగౌడ ఆశలు అడియాసలయ్యాయి. అయితే బలనిరూపణకుముందే వాజ్‌పేయి రాజీనామా చేయడంతో దేవగౌడ ఆశలు వాస్తవరూపం ధరించాయి. కర్నాటకకు అగ్రప్రాధాన్యతనిచ్చిన దేవగౌడ ప్రధానిగా ఎంపికయిన తర్వాత దేవగౌడ చేసిన మొదటిపని. నెరుతి రైల్వేజోన్‌ 2ను హంబ్లీకి ఇవ్వాలన్న విజ్ఞప్తిని పక్కకుపెట్టి, బెంగుళూరుకు కేటాయించారు. కర్షాటకలో పెండింగులోవున్న అన్ని రైల్వేబ్రాడ్‌గేజ్‌ పనులకు శ్లీయరెన్సు ఇప్పించి దేశంలో ఏ రైల్వే విభాగం సాధించని ప్రగతిని కర్నాటకలో సాధించిపట్టారు. 34 వేలకోట్ల రూ॥ల (ప్రాజెక్టులకు క్లియరెన్సులు ఇచ్చి కర్నాటకచరిత్రలో చిరస్థాయిని పొందారు. తన హోదాను కర్షాటకాభివృద్ధికి ఉపయోగించుకోవాలని కర్నాటక మంత్రులను బహిరంగంగా కోరారు. కర్నాటకు ప్రధాని వోదాలో చేసిన నిరంతర పర్యటనలవలన ట్రాఫిక్‌ అంతరాయం

కలగటమేకాక, పోలీసుశాఖకు ఎదురయ్యే ఇబ్బందులు దృషిలో పెట్టుకుని కొందరు వ్యక్తులు ప్రధాని దేవగౌడ కర్నాటక రాకూడదంటూ “పబ్లిక్‌ ఇంట్రెస్ట్‌ లిటిగేషన్‌” వేసే దశకు వెళ్ళారు. దేవగౌడ ప్రధాని హోదాలో 10 నెలలకాలంలో 32 సార్లు కర్ణాటక పర్యటించి తీవ్రవిమర్శలకు గురయ్యారు.

ననన

భారత అణ్యస్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 215 దేవగౌడ సమధానంతో వెలవెల పోయిన సభ్యుల ముఖాలు

రాష్ట్రపతి ప్రసంగంపై ధన్యవాద తీర్మానంపై జరిగిన చర్చకు ప్రధానమంత్రి వోదాలో నమాధానమిన్తున్నవుడు నభ్యుల ముఖాలు ప్రళ్నార్ధకంగా మారిపోయాయి. భారత్‌ ప్రజలందరికీ రాస్త్రపతి అయిన శంకర్‌ దయాళ్‌శర్మ ప్రసంగాన్ని గవర్నర్‌ ప్రసంగంగా దేవగౌడ అబిర్దించటంతో ఎం.పి.లు. ఒకరి ముఖాలు ఒకరు చూసుకుని ఫక్కున నవ్వారు. భారత ప్రధాన యుద్ధటాంకు అర్జున్‌ కాస్తా గౌడ ప్రవచనముల ప్రకారం యుద్దటాంకు అగ్నిగా మారిపోయింది. క్షిపణుల కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ... భారత అమ్ములపొదిలో అర్జున్‌క్షిపణి ఉందన్నారు. , భారత అణుకార్యక్రమం విద్యుత్‌ ఉత్పత్తికే : సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధం ఒప్పందంను ఐ.రా.సమితి ఆమోదించినప్పటికీ, భారత్‌ ఎట్టి పరిస్థితులలో సంతకం చేయబోదన్నారు. అణ్వాయుధాలను తయారుచేయడంగాని, అణుపరీక్షలు నిర్వహించటంగాని భారత్‌ చేయబోదు. భారత్‌ కేవల్యం విద్యుత్‌ ఉత్పత్తికే తన అఖుకార్యక్రమంను పరిమితం చేస్తుందని 11-9-96న దేవగౌడ అన్నారు. అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాల స్థాపనలో విదేశీనంస్థలకు అనుమతించగలమని పేర్కొంటూ... ఇందుకు సంబంధించి జపాన్‌ కంపెనీల బృందమొకటి తనతో నంవ్రదించిన వాట వాన్తవవేనని, అయితే నిర్దిన్సమైన ప్రతిపాధనల ముందుంచవలసిందిగా వారిని కోరినట్టు దేవగౌడ ప్రకటించారు. “అగ్ని' క్షిపణి కార్యక్రమౌన్ని అటకెక్కించిన దేవగౌడ

'అగి' క్షిపణి కార్యక్రమాలను నిలిపివేస్తున్నట్లు, దేశభద్రతకు ముప్పువస్తే తప్ప 'అగ్ని' క్షిపణుల ఉత్పత్తి యోచనలేదని దేవగౌడ ప్రభుత్వం 1996 డిసెంబర్‌లో ప్రకటించింది. చైనా 1995 లో మొదటసారి పరీక్షించిన మొబైల్‌ డాంగఫెంగ్‌ 31 క్షిపణుల ఉత్పత్తిని 1997 లో ప్రారంభించింది. 1989లో అగ్ని 8పజిని రాజీవ్‌గాంధీ ప్రయోగించారు. 1994 ఫిబ్రవరి 3న 3వ పర్యాయం అగ్ని" క్షిపణిని చివరిసారిగా పరీక్షించారు. భారత రక్షణ విధానంపై స్థాయిసంఘం తన ఆరో నివేధికలో అగ్నిక్తీపణుల ఉత్పత్తిని, వ్యూహత్మక స్థానాలలో వాటినియోగాన్ని సిఫార్సుచేసింది. అయితే దేవగౌడ ప్రభుత్వం తద్విరుద్ద నిర్ణయం వెలువరించటంతో దేళ రక్షణ నిపుణులు దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యారు. అగ్నిక్షిపణ్‌ కార్యక్రమం క క క

216 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష కానసాగుతూనే వుంటుందని రక్షణమంత్రి ములాయం సింగ్‌ యాదవ్‌ నమ్మబలుకుతున్నారు చైనా ఆయుధాగారంలో అణ్వాయుధాలతోకూడిన క్షిపణులు భారతీయ నగరాలపై ఎక్కు పెట్టేందుకు వీలుగా మరిన్ని అబుక్షిపణులను టిబెట్‌లో మొహరిస్తుండగా అగ్ని' క్షిపణి కార్యక్రమమును నిలిపివేయడం క్షంతవ్యం కాదనే అభిప్రాయం వెల్లువెత్తినప్పటికీ ఒక టన్ను (అణుబాంబు) బరువును మోసుకుపోగలిగే అగ్ని' క్రణుల ఉత్పత్తిని చేపట్టేదిలేదని దేవగౌడ ప్రకటించారు తన ప్రభుత్వాన్ని పూర్తికాలం నిలుపుకునేందుకుగాను మద్ధతిస్తున్న కాంగ్రెసును బలహీనపరచి, చీలికలకు ప్రోత్సమిస్తుండటంతో సీతారామ్‌ కేసరి నాయకత్వంలో కాంగ్రెస్‌పార్టీ దేవగౌడ ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఉపసంహరించుకుంది అయినప్పటికి కాంగ్రెస్‌ చీలకపోతుందా, గెలవకపోతానా అనే అభిప్రాయంతో ఓటింగ్‌ జరిపించారు ఇందులో దేవగౌడకు అనుకూలంగా 190, వ్యతిరేకంగా 338 ఓట్టు లభించటంతో రాజీనామా చేసారు భారతదేశం : ఐ.కె. గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వ అణ్యస్త విధానం 21-4-1997 - 19-3-1998 దేవగౌడ ప్రభుత్వంలో విదేశాంగమంత్రిగా పనిచేసిన ఐకె గుజ్రాల్‌ దేవగౌడతోసాటు అప్పటి ప్రభుత్వ అబ్వ'స్త్ర విధానం గురించి పలుప్రకటనలు చేసియున్నారు సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పదం గురించి భారత్‌ తరపున ధృడమైన అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేసారు. అయితే తాను ప్రధానమంత్రి అయినతర్వాత భారత (ప్రయోజనాలకు విరుద్ధమైన అణువిధానాన్ని అమలుచేసారు. అణువిధాన ప్రకటనలు మాత్రం షరా మామూలే అవి ఎప్పటివలె గంభీరతను కోల్పోలేదు. ఆచరణలో అమెరికా అనుకూల అణువిధానము అనుసరించారు. చంద్రశేఖర్‌కంటే ముందు గల్ఫ్‌యుద్ధంలో, అమెరికా సైనిక విమానాలు భారతగడ్డపై ఇంధనం నింపుకునేందుకు అప్పట్లో వి పి.సింగ్‌ కుంత్రివర్గంలో విదేశాంగమంత్రిగా వున్న తానే అనుమతించానని స్టార్‌ టీ.వి.కి. ఇచ్చిన (2-5-97) ఇంటర్వ్యులో ఈ సంచలనాత్మక అంశాన్ని తెలియచేసారు. )-5-97 భారతదేశం అణుబాంబు పరీక్ష చేయడాన్ని ఖండించిన వ్యక్తిని లకమైన పదవిలో నియమించిన ఐ.కె.గుజ్రాలొ ప్రభుత్యం. సన క పస సప యం నకు

భారతదేశం 1974 మే 18న జరిపిన అణుపరీక్షను ప్రాఫసర్‌ భబానీసేన్‌గుప్తా తీవ్రంగా ఖండించారు. అణుపరీక్ష నిర్వమించిన వెంటనే భవానీసేన్‌గుప్తా అమెరికాలో న్యూయార్క్‌టైమ్స్‌'కి వ్రాసిన లేబ 1974 మే 30న ప్రచురితమైంది భారతదేశం అణుకార్యక్రమం కొనసాగిస్తే భారతదేశంపై అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు విధించాలని ఆ లేబలో నూచించారు భారతదేశ రక్షణ ప్రయోజనములకు భిన్నంగా రాసిన భబానీ లేబజ సంచలనం కలిగించింది

ఐకె.గుజ్రాల్‌కు భబానీసేన్‌గుష్తా చిరకాలంగా సన్నిహితుడు, 'సేన్‌గుష్తాను ప్రధానమంత్రికార్యాలయంలో కేంద్రప్రభుత్వ కార్యదర్శి హోదాతో సమానమయిన “ఆఫీసర్‌ ఆన్‌ స్పెషల్‌ డ్యూటీ'గా గుజ్రాల్‌ నియమించారు 6-5-97 అత్యంత కీలకమయిన పదవిలో భారత వ్యతిరేకి అయిన భబానిసేన్‌గుప్తావంటి వ్యక్తిని

ఐ కె.గుజ్రాల్‌ నియమించడంపట్ల లోక్‌సభ సభ్యులు పెద్దఎత్తున నిరసనలు

తెలపటంతో ఈ ఒత్తిడికి తలొగ్గి భవానీసేన్‌గుప్తా రాజీనామ చేసారు.

ప్రాధాన్యత కోల్పోని భబానీసేన్‌ గుప్తా

ప్రధాని గుజ్రాల్‌ నొ “రాజీనామా అడగలేదుః నా అంత నేనే ప్రధాని కార్యాలయంలో ఆ కీలకపదవిని వదులుకున్నాను పార్లమెంటులో ప్రధాని గుజ్రాల్‌ నన్ను సమర్ధించాల్సిరావటం నాకిష్టంలేదు అని సేన్‌ గుప్తా ఒక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పారు.

8-5-97న మాలే'లో జరిగిన సార్క్‌సదస్సుకు ప్రధాని బృందంలో సభ్యుడిగా

"సేన్‌గుప్తా కూడా వెళ్ళారు. ఓ.ఎస్‌ డి. పదవికి రాజీనామా చేసినప్పటికీ సేన్‌గుప్తా

ప్రాధాన్యతేమీ తగ్గలేదు అని దీనివలన తెలుస్తుంది. అంతేకాదు గుజ్రాల్‌

అనుసరించిన అమెరికా అనుకూల అఖువిధానంలో 'ససేన్‌గుప్తా మేధస్సును ఉపయోగించినట్లు, తర్వాత సంఘటనలు తెలియచేస్తాయి. ఐ.కె.గుజ్రాల్‌ ప్రధానమంత్రి అయిన తర్వత చేసిన తొలినియామకం ఇది.

29-6-97 అవసరమైతే అణ్వాయుధాలతో సహ, ఎలాంటి అవకాశాలను భారత్‌ వదులుకోబోదని ఈ టివి కిచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో చెప్పారు.

8-9-97 వివత్కలర వరిన్ఫీతులలో అణ్వాయుధాల తయారీకి వెనుకాడబోమన్సారు. దేశభద్రత విషయంలో చేతులు ముడుచుకుని కూర్చోవటం తనవల్ల కొదన్నారు.

బనానా ానగాడానునానాకాకాకనాాానాాాాానాాాునాువునను

218 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 16-9-97 భారత అణురియాక్టర్లను అంతర్జాతీయ అణునిపుణుల సంఘం తనిఖి కోసం ద్వారాలు తెరవాలని గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది (గతంలో మొరార్డీదేశాయ్‌ ప్రధానమంత్రి అయినపుడు భారత్‌ అణుసంస్థలను, అంతర్జాతీయ అణునిపుణుల సంఘం తనిఖికి అనుమతించాలని నిర్ణయించారు అయితే ఆ ప్రయత్నం చివరిదశలో విఫలమయింది) గుజరాత్‌లో కాశ్రాపర్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లను “టోక్యోలోని అణునిర్వాకుల సంఘం నవంబర్‌లో తనిఖీ చేయడానికి గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వం అనుమతించింది 28-10-97 ఇరాక్‌లోని ఒస్‌రాక్‌ అణురియాక్టరును ధ్వంనంచేసేందుకు అవసరమయిన యుద్ధవిమానం, బాంబులు, రియాక్టరున్న స్ధలం ఫోటోలు అన్నీ సరఫరా చేయగా ఇజాయిల్‌ 1981 జూన్‌ 7న '“ఓసిరాక్‌' అబురియాక్టరును ధ్వంసం చేసింది. అటు తర్వాత “ఆపరేషన్‌ మాస్‌రాగ్‌' కార్యక్రమం కింద ఇరాక్‌దేశమంతటా 'నకిలికరెన్సీ" ప్రవేశపెట్టి ఇరాక్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థను అస్తవ్యస్తం చేయడానికి సిఐ ఎ ప్రయత్నించింది. (1978లో నల్లదనాన్ని అరికట్టడానికి భారతదేశంలో 1000 రూ॥ల నోట్లను చెలానుణి నుంచి తొలగించారు. ఐ.కె గుజ్రాల్‌ తిరిగి 1000 రూ॥ల నోట్లను తిరిగి ప్రవేశపెట్టాలవి నిర్ణయించారు.) ముఖ్యంగా దేశంలో కరెన్సీనోట్ల కొరతను అధిగమించేందుకు “లక్షీ కోట్ల రూపాయల ముఖ విలువగల కరెన్సీనోట్లను విదేశాలనుండి దిగుమతి చేసుకోవాలని గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది వీటిలో 100 మరియు 500 రూ1ల నోట్లు అధికంగా వుంటాయి. ఈ నోట్లను అమెరికా, కెనడా, బెిటన్‌ దేశాలలోని ఐదు కంపెనీలనుండి దిగుమతి చేసుకుంటున్నారు. గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వం 'అగ్ని క్షిపణిని పరీక్షించలేదు. 7-11-97 వాతావరణంలో మార్పులకు సంబంధించి, అభివృద్ది చెందుతున్న నప

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రవంచ అణు సమీక్ష 219 దేశాల వాధనను బలహీనపరిచే విధంగా 'చోగమ్‌' ప్రకటనపై ఐకె గుజ్రాల్‌ సంతకం చేయటంతో పర్యావరణ-విజ్ఞానశాస్త్రముల శాస్త్రవేత్తలు తీవ్రంగా విమర్శించారు -12-97 _ రాజీవ్‌గాంధీహత్యను గురించి దర్యాప్త చేస్తున్న జైన్‌ కమీషన్‌ డి ఎంకె పార్టీని అభిశంసించింది. డి ఎం కె పార్టీకి చెందిన మంత్రులను గుజ్రాల్‌ - తన మంత్రివర్గం నుండి తొలగించాలని కాంగ్రెస్‌ కోరింది. ఇందుకు గుజ్రాల్‌ నిరాకరించటంతో సీతారామ్‌కేసరి గుజ్రాల్‌ ప్రభుత్వానికి మద్ధతు ఉపసంహరించారు లోక్‌సభ రద్దయి ఎన్నికలు ప్రకటించారు. ఫిజీపై వాణిజ్య నిషేధాన్ని ఎత్తివేసిన గుజ్రాల్‌ 26-2-98 చెరుకుతోటలలో పనిచేయించేందుకు భారతీయులను బిటీష్‌వారు 'ఫిజికి తరలించారు. కాలక్రమంలో 'ఫిజీ' స్వతంత్రదేశమయింది ఫిజీలో అధిక సంఖ్యాకులు భారతీయులే ఫిజీ ఎన్నికలలో భారతీయుని (భవద్రా) నేతృత్వంలో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. ఫీజీ ఆర్మీ సహయంతో రబూకా అనే "సైనికాధికారి భారతీయుల ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టాడు. దానితో ఫీజీలోవున్న భారతీయులు తీవ్ర ఇక్కట్లకు గురికావటంతో 1987 అక్టోబర్‌ 14న రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వం రబూకా నాయకత్వాన గల ఫిజీ పై ఆంక్షలు విథించింది. కామన్వెల్తు నుండి బహిష్కరింపచేసింది. ఇటీవల రబుకా కామన్వెల్లోలో చేరడంతో, భారతీయులకు ప్రాధాన్యత నీయగలనని రబూకా చేసిన వాగ్ధానం ఆధారంగా ఐ.కే గుజ్రాల్‌ (ఆపద్దర్మ ప్రభుత్వం) దిగిపోతూ, పోతూ ఫిజీి'పై నిషేధాన్ని ఎత్తివేసాడు. ఐ.కె గుజ్రాల్‌పాలనలో భారత అబ్వ'స్త్ర పరిజ్ఞానములో ఎటువంటి ప్రగతి సాధించనప్పటికి బెల్‌ భాభా అణువరీళశోధనాకేంద్రం, ఇందిరాగాంధీ అణుపరిశోధనాకేంద్రం మొ[॥అనేక సంస్థలపై అమెరికా ఆంక్షలు విధించింది అంటే కారణం ఏమిటో

220 భారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వాజ్‌పేయి, అద్యానీల పూర్వవిధానం (ప్రధమదశ 1975 నుండి 5-5-98)తో భారతదేశంలో జాతీయ లక్ష్యాలను ప్రచారము చేస్తూ... తన మతతత్వ ధోరణి ని అధిగమించలేక చివరకు జాతీయవాదాన్ని విద్వంసం చేస్తూ వచ్చిన ఏకైక పార్టీ భారతీయ జనతాపార్టీ. అటువంటి భారతీయ జనతాపార్టీ సిద్ధాంతకర్త... అటల్‌బీహారీ వాజొప్‌యి. గతంలో వున్నటువంటి జనసంఘ్‌కు ఆధునిక రూపమే. భారతీయ జనతాపార్టీ జనసంఘ్‌ను దీనదయాళ్‌ ఉపాద్యాయ్‌వంటి మేధావి నడిపించేవారు. 29-12-1962 చైనా దురాక్రమణపై తీర్మానం చేస్తూ, చైనాకు వ్యతిరేకంగా దేశ దీర్టకాల రక్షణలో భాగంగా భారతదేశం అణ్వాయుధాలు ఉత్పత్తిచేయాలని జనసంఘ్‌ మొదటిసారి అర్థించిండి,. 1968లో జనసంఘ్‌ అధినేత దీనదయాళొ ఉపాధ్యాయ్‌ దారుణహత్యకు గురయ్యారు. “'బుద్ద' అణుపరీక్ష తర్వాత కాంగేసేతర పార్టీల ఐక్యతారాగాలు 1974 అణుపరీక్షతర్వాత ప్రతిపక్ష పార్టీలు గతంలో ఎన్నడూ లేనంతగా సర్దుబాటు వైఖరిని అవలంభించాయి. 1977 జనవరి 20న మొరార్దీదేశాయ్‌ నాలుగు ్రతిపక్షాలయిన భారతీయ లోక్‌దళ్ళ్‌ జనసంఘ్‌, కాంగ్రెస్‌-జి సోషలిస్టు షార్టీలు సమైక్యంగా “జనతాపార్టి'గా ఎన్నికలలో షోటీచేయగలవని ప్రకటించారు జనతాపార్టీ ఏర్పాటులో జయప్రకాష్‌ నారాయణ అమితంగా కృషిచేసారు. ఆయన ఆశయం “ఎమర్దన్సీ'కి కారకురాలైన శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీని, కాంగ్రైస్‌పార్టీని అధికారంనుండి తొలగించటం, ఎవరి ఆశయాలు, లక్ష్యాలు వారికున్నాయి కాంగ్రెస్‌ ఫర్‌ డెమొక్రసీ కూడా కలిసింది. ఈ ఐదు పార్టీలు 2/3 వంతు కంటే ఎక్కువ మెజారిటీని సాధించాయి. న ఖారత విదేశాంగమంత్రిగా వొజొపేయి 26-3-1977 న శ్రీ వాజ్‌పేయి విదేశాంగమంత్రయ్యారు. జననంఘ్‌కే చెందిన మరో నాయకుడు అద్వానీ చలా ఎ కుడు అద్వాని

ఖారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 221 అదేరోజున భారత సమాచార మరియు ప్రసారాల శాఖ మంత్రి అయ్యారు. పాకిస్తాన్‌ అణుకార్యక్రమం శాంతియుత యైోజనాలకు ఉద్దేశించింది కాదని, 1979 సం॥లో కనుగొన్న అటల్‌ బీహరీవాజ్‌పేయి.

పాకిస్తాన్‌ అణుకార్యక్రమము పూర్తిగా శాంతి ప్రయోజనాలకు ఉద్దేశించినది కాదని భారత విదేశీవ్యవహారాలమంత్రి వాజ్‌పేయి 1979 మార్చి 2న వెల్లడించారు. పాకిస్తాన్‌ అణుకార్య క్రమప్రగతిని జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ, ప్రభుత్వం తన దృఢమైన విధానాన్ని సమీక్షించాలన్నారు. ఆయితే అణుబాంబులు చేయాలనే పాకిస్తాన్‌ విధానం, కార్యాచరణ ఈనాటిదికాదు.

జూల్ఫికర్‌ ఆలీబుట్టో 1960 దశకం మధ్యలో అణుబాంబు గురించి ఆలోచనచేసారు. చైనా అణుపరీక్ష నిర్వహించనందువల భారతదేశం అణఖుపర్‌క్ష చేస్తుందనే అభిప్రాయానికి వచ్చారు. అందువలన పాకిస్తాన్‌ కూడాచేయాలని భావించారు. శ్రీ బుట్టో ప్లూటోనియం శుద్ధి కర్మాగారమును అణుసొమర్ధ్యమునకు కీలకమయినదిగా విశ్వసించారు.

ఒక ప్లూటోనియం శుద్ది కర్మాగారమును ఎలాగైనా సంపాధించాలని భావించి, పాకిస్తాన్‌ అధ్యక్షుడు ఆయూబ్‌ఖాన్‌కు ప్లూటోనియం శుద్ధికర్మాగారం కొనుగోలు చేయవలనిందని, తద్వారా పాకిస్తాన్‌ అణుసామర్థ్యం సంతరించుకోగలదని అర్ధించారు. అయితే అధ్యక్షుడు ఆయూబ్‌ఖాన్‌ ఆర్థిక కారణములవలన శ్రీ బుట్టో ఆలోచనను ఆమోదించలేదు. శ్రీ బుట్టో వాడిన అణు ఇంధనం నుండి ప్లూటోనియంను వెలికితీసే భారీస్థాయి కర్మాగారము సంపాదించడానికి కృషిచేసారు. వాస్తవానికి అటువంటి కర్మాగారం 1995 వరకు అవసరంలేదని నాటి నిపుణుల అంచనా. ఎందువలనంటే అప్పటికి పా క్రిస్తాన్‌లో ఏవిధమైన అణు రియాక్టరు పనిచేయడంలేదు. కాబట్టి అణురియాక్టర్‌లో వినియోగించిన అణుఇంధనం నుండి ప్లూటోనియంను వేరుచేయడం అనే ప్రశ్నే తలెత్తదు. భారతదేశం వ్లాటోనియం, కర్మాగారం నిర్మించివుందనే, ఒకే ఒక కారణంతో ప్లూటోనియం శుద్ధికర్మాగారం కొనుగోలు చేయడానికి ప్రయత్నించారు 1969 లో శ్రీ బుట్టో వ్రాసిన “దిమైత్‌ ఆఫ్‌ ఇండిపెండెన్స్‌' అనే గ్రంధంలో కూడా వ్లాటోనియం జుద్ధికర్మాగారం , అణ్వాయుధాల తయారుకు అత్యావశ్యమని రాసారు.

222 భారత అణ్యన్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష భారతదేశం అణుబాంబు చేసినట్టయితే, మేము గడ్డయినా తింటాం. చివరకు అకలితో అయినా వుంటాము. అయితే స్వంత అణుబాంబును మాత్రం సాధిస్తాము. మాకు వేరే ప్రత్యామ్నాయం లేదని జూల్చికర్‌ ఆలీ బుట్టో పాకిస్తాన్‌లోని సింధ్‌ ప్రాంతంలో లర్కానా వద్ద 1965 డిసెంబర్‌ 29న ప్రకటించారు. వాతావరణంలో, నీటి అడుగుభాగమున అణుబాంబు పరీక్షలను నిరోధిస్తున్న పాక్తిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై భారతదేశం 1963లోనే సంతకం చేసివుంది. కాగా పాకిస్తాన్‌ పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధం ఒప్పందమును తిరస్కరించింది. 1958లో బుట్టో ఆయూబ్‌బాన్‌ కేబినెట్‌లో ఫ్రవేశించినప్పటినుంచి పాకిస్థాన్‌ అణుకారగ్ణక్రమమును "సైనికంగా ఉపయోగించేందుకు నిర్దేశిస్తూ వచ్చారు. భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా వెయ్యి సం॥రములు యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధపడాలని చెప్పినవాడు బుట్టా.

పాకిస్తాన్‌ 1959లో కెనడాత్లో అణు సహకార ఒప్పందంపై సంతకాలు చేసింది.

137 మెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్‌ నిర్మాణం గురించి కెనడాతో ప్రారంభించింది. శ్రీ బుట్టో 1972 నవంబర్‌ 28న కరాచీ అణువిద్యుత్‌ కేంద్రాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ప్టూటోనియం శుద్ధి కర్మాగారం కొనేందుకు 1973 ఫిబ్రవరి నుండి ఫ్రాన్స్‌తో శ్రీబుట్టో చర్చలు ప్రారంభించారు.

పాకిస్థాన్‌ 13 టన్నుల బారజలంను ఉత్పత్తిచేసే కర్మాగారము నిర్మించనున్నట్లు పాకిస్తాన్‌ అణుశక్తిసంఘం అధ్యక్షుడు శ్రీ మునీర్‌ అహ్మద్‌ఖాన్‌ ప్రకటించారు. వాస్తవానికి పాకిస్తాన్‌ అవసరాలకు 5 టన్నుల భారజలం మా త్రమే కావలసివుంది. మరి 13 టన్నుల భారజల కర్మాగారం ఎందుకు నిర్మిస్తున్నట్లు?

1873లో పాకిస్తాన్‌ అణుఇంధన నిర్మాణ ప్లాంటును పొందేందుకు కెనడాతో ఒప్పందం చేసుకుంది.

1974 మేలో భారతదేశం 'అణుపరీక్ష నిర్వహించింది. 1974లో డిసెంబర్‌లో నరవరాకు సిద్ధంగావున్న అణుషఇంధన నిర్మాణప్లాంటుయొక్క ఎగుమతి ఉత్తర్వులను కెనడా ప్రభుత్వం నిలిపివేసింది. 1976లో పాకిస్తాన్‌ - కెనడా సహకార తలను

భారత అణ్వ్యస్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 223 అగ్రిమెంట్‌ రద్దయింది. కాగా స్లూటోనియం శుద్ది కర్మాగారం సరఫరా చేసేందుకు 1976 మార్చి 18న ఫ్రాన్స్‌, పాకిస్థాన్‌తో ఒక ఒప్పందం చేసుకుంది. ప్లూటోనియం శుద్ది కర్మాగారం గురించి ఒప్పందం కుదరటంతో అమెరికా పాకిస్థాన్‌ను హెచ్చరించింది.

1977 జూలై 5న జనరల్‌ జియా సైనిక కుట్ర చేసి అధికారంలోకి రావటమే కాకుండా, శ్రీ బుట్టోను ఖైదు చేసారు. బుట్టో ఖైదులో ఉండగా “నేను హత్య చేయబడితే' అనే గ్రంధాన్ని రాసారు. తనను పదవినుండి తొలగించడం వెనుక అమెరికా కుట్రవుందని, పాకిస్తాన్‌కు ప్లూటోనియం శుద్ధి కర్మాగారం చేకూరడాన్ని అమెరికా వ్యతిరేకిస్తోందన్నారు.

తాను కరాచి అణువిద్యుత్‌ కేంద్రంలో వినియోగించిన అణుఇంధనం నుండి మ్ధాటోనియంం ళుద్ధి కర్మాగారం ద్వారా మ్యాటోనియంను వేరుచేయించదలచానని అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ నియమ నిభందనలు పూర్తిగా ఉల్లంఘించి అణుబాంబులు చేయడానికి ప్రయత్నించాలనుకున్నట్టు తన గ్రంధంలో పేర్కొన్నారు. జనరల్‌ జియా శ్రీ బుట్టోను 1979లో ఉరితీసారు. కాగా పాకిస్తాన్‌కు అణుకార్యక్రమం జీవన్మరణ సమస్యవంటిదని జనరల్‌ జియా ఆ తరువాత ప్రకటించారు.

ఇంత వ్యవహారం జరిగిన తరువాత పాకిస్తాన్‌ అణుకార్యశక్రమం శాంతి ప్రయోజనాలకుద్ధేశించింది కాదనే రహస్యాన్ని 1979లో శ్రీ వాజ్‌పేయి కనుగొన్నారు. అణుపరీక్షలు, అణ్యాయుధాలు చేయబోమని అత్యంత స్పష్టంగా ప్రకటించినవ్పటికీ అధికార కాంక్షతో మొరార్జీదేశాయ మంత్రివర్గంలో కొనస్తాగిన వాజ్‌పేయి, అద్వానీలు

పాకీస్తాన్‌ అణుబాంబు కుల్చినవ్పటికీ, అణు+క్తిని శాంతియుత ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించాలనే బారత విధానంలో మార్పు ఉండబోదని శ్రీ మొరార్జీదేశాయ్‌గారు అనేకసార్లు ప్రకటించారు.

మొరార్టీదేశాయ్‌ ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర విధానం చూడండి పేజీ నెం. 192

భారతదేశం అణ్వాయుధాలు చేయాలని పదేపదే కోరుతున్న భారతీయ జనతాపార్టీ అధినేతలు మొరార్జీ దేశాయ్‌గారి మండ్రివర్గంలో ఎందుకు కొనసాగినట్లు? నక్త న న

224 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమిక్ష మండలం పరిధిలోకి, తేబోయిన వాజ్‌పేయి, అద్యానీలు భారతదేశంలో సి.ఐ.ఎ. కార్యక్రమాలను (బాహటంగా వ్యతిరేకత ప్రకటించిన) తివ్రంగా విమర్శించిన కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడు శంకర్‌దయాళిశర్మ (1975). భారత రాష్ట్రపతి పదవికి అభ్యర్థిగా డా. శంకర్‌దయాళ్‌శర్మను పి.వి. నరసింహరావు ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసింది. రాజకీయ ప్రయోజనములు సాధించటంకోసం, కాంగ్రెస్‌పట్ల గుడ్డీ వ్యతిరేకతతో, సైద్ధాంతిక విభేదాలను మరచి ఇతర పార్టీలతో కలసి, భారతదేశ అబ్వ'స్త్ర విధానమునకు, వ్యతిరేకభావములు గల జి.జి.స్వెల్‌ను భారత రాష్ట్రపతి పదవికి తన అభ్యర్థిగా ఎంపిక చేసుకుంది భారతీయ జనతాపార్టీ. పాకిస్తాన్‌ అణ్వాయుధ కార్యక్రమముపై రాజ్యసభలో చర్చ జరుగుతోంది. భారతదేశాన్ని పాకిస్తాన్‌ శత్రువుగా పరిగణిస్తున్నందున పాకిస్తాన్‌ అజ్యాయుధాలు సమకూర్చుకోవడం మనకు పెద్ద ప్రమాదంగా తయారైందని, చర్చలో సాల్గొాంటూ జి.జి.స్వెల్‌ అన్నారు. భారతదేశం దక్షిణాసియా అణువ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తే, పాకిస్తాన్‌ అణ్యాయుధాలు అంతర్జాతీయ పర్యచేక్షణలోకి వస్తాయని శ్రీ జి.జి.స్వెలొ సూచించారు. జి.జి. స్వెల్‌ను మొదట వి.పి సింగ్‌ ప్రభావంగల నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ రాష్ట్రపతి పదవికి అభ్యర్థిగా ఎంపిక చేసింది. తమ పార్టీ అధికరాంలోకివస్తే అణ్వాయుధాలు చేస్తానంటున్న భారతీయ జనతాపార్టీ అధినేతలు వాజ్‌పేయి, అద్వానీ, మురళీ మనోహర్‌ జోషీలు. దేళ అళ్యున్నత అధికారములుగల రాష్ట్రపతి పదవికి అభ్యర్దిగా జి.జి. స్వెతను ఎలా మద్ధతిచ్చింది? 15-4-98 పాకిస్తాన్‌ క్షిపణి కార్యక్రమం అణ్యాయుధ పోటీకి దారితీస్తుందని తొను భావించటంలేదని వాజొపీయి అన్నారు. 3-5-98 అగ్నిక్షిపణి రెండోదశపై ప్రయోగాలు నిర్వహించేందుకు రక్షణశాఖ శాస్త్రజ్ఞులకు ప్రభుత్వం అనుమతి ఇచ్చింది. లా

భారత అణ్వస్ర ఐధానం - ప్రపంచ అణు ఎఎం ఉలవ సభ్‌క్ష

భారత స్వాతంత్ర్యము యొక్క స్థిరత్వం అణ్వాయుధాలు తయారుతో వుడివడి వుంది. పొరుగున వున్న దేశాలలో అణ్వాయుధాలు, హిందూమహసముద్రంలో అణ్వస్త్ర స్థావరాలు, అణుజలాంతర్గాముల సంచారము భారతదేశ సార్వభౌమాధికారాన్ని '“సవాలు' చేస్తున్నాయి. అసలీ సమస్యలవీ తలెత్తకముందే, డా. హోమీభాభా నాయకత్వంలో భారత అణుశక్తిసంఘం, అణ్వస్త్ర సామర్థ్యమును నముపార్ణించింది. ప్రభుత్వం ఎపుడు కోరితే అవుృుడు అణ్వాయుధాలను ఉత్పత్తిచేయడగలం అని డా. హోమీభాభా 1959 డిసెంబర్‌15న చెప్పారు. అప్పట్లో భారతదేశాన్ని పాలిస్తున్న నెహ్రూ ప్రభుత్వం అణ్వాయుధాలు ఎందుకు చేయలేదు? ఎందువలన చేయలేకపోయింది? ప్రపంచంలో అప్పటికి అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌ దేశాలవద్ద మాత్రమే అణ్వాయుధాలు వున్నాయి. రాజకీయ అస్థిరత వలన ఫ్రాన్సు అణ్వాయుధాలు చేయలేకపోయింది. కాని భారతదేశంలో పండితనెహ్రా సుస్థిర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరిచారే! లడక్‌లో చైనా దురాక్రమణ చర్యలు అప్పటికే చేయసాగింది. రాబోయే పరిణామములను గ్రహించే డా. హోమీభాభా అణ్వాయుధాల తయారు గురించి సూచనప్రాయంగా తన అభిప్రాయం తెలియచేసినప్పటికీ నెహ్రూ ప్రభుత్వం స్పందించలేదు.

“భారతదేశం సమగ్ర అణుశక్తి వ్యవస్థ నిర్మించటానికి మూలకారకుడు డా. హోమీభాభా. భారతదేశం అజ్వస్ర పరిజ్ఞానము సముపార్గించటం వెనుక డా. హోమీభాభా చేసిన మహత్తర పరిశోధన, కృషి వుంది. అది చైనా దేశమునకు వలె ఎటువంటి శ్రమలేకుండా రెండు రాజకీయ ఒపవ్పందములద్వారా సంపాదించినది కాదు. అమరికా దేశమునకు లభించినట్టుగా, యురోపుదేశాల నుండి వలసవచ్చిన అణు శాస్తజ్ఞాలసేవలు పొందటంవలన సాధించిందికాదు. బ్రిటన్‌లోవలె అమెరికానుండి దిగుమతీ చేసుకున్నదికాదు. కె.జి.బి. (రష్యా) వలె అజ్వస్రపరిజ్ఞానంకాజేసిందికాడు. బాల్యంనుండి విజ్ఞానశాస్తాభిలాషియైన కవనన పం

226 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సాధించటం కోసం బ్రిటీష్‌తో పోరాడేందుకు ఒకవైపు సుభాష్‌చంద్రబోస్‌ జర్మనీ, సహాయానికై దేశం విడిచి కాలినడకన వెళ్ళిపోయారు. డా. హోమీభాభా అఖణుపరీశోధనా సేవలు తమ సైనిక అణుకార్యక్రమంలో వినియోగించుకోవాలని అమెరికా, (బిటన్‌లు ఆశ చూసాయి. అయితే డా. హోమీభాభా తన అణు విజ్ఞాన పరిశోధనలు. భారతదేశ ఆణువిజ్ఞానాభివృద్ధికీ వినియోగించవలసిన అవసరాన్ని గ్రహించారు. భారతదేశంలో అణు పరిశోధనల అభివృద్ధికి తన జీవితాన్ని అంకితం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు. అమెరికా అణుబాంబులు ప్రయోగం వలన నుభాష్‌ చంద్రబోన్‌ 'సైనికపోరాటం విఫలమయింది. దేశంలో పారిశ్రామికరంగం ఇంకా పురాతన పనిముట్లతోనే పనిజరుపుకుంటున్న రోజులలో అణఖుపరిశోధనలు ప్రారంభించి అంచెలంచెలుగా అణునంస్థలు నిర్మించి, నమన్వయవరచి ఒకటిన్నర దశాభ్యములలో భారతదేశమునకు అజ్వస్త పరిజ్ఞానమును సముపార్షించి, పటిష్టమైన జాతీయ నిర్మాణంలో అణ్వాయుధాల యొక్క కీలక భూమికను ముందుగానే నెహ్రూ ప్రభుత్వమునకు తెలియచేసినప్పటికీ, అది వ్యర్థమైంది. ఆదశలో నెహ్రూ ప్రభుత్వం డా. హోమీభాభా సూచనను ఆమోదించి వున్నట్లయితే నేడు భారత అజ్వత్ర పరిజ్ఞానమునకు, అబ్వ'స్త్రవ్యాప్తి, దక్షిణాసియా అజ్వన్త్ర నిరోధక, సమగ్ర అణుపరీక్షల, అణువిచ్చిన పదార్థాముల నిషేధ ఒప్పందములనుండి ముప్పు పొంచివుండేదికాదు.

పైగా అప్పటికి అజ్వస్రదేశాలయిన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లు కుదుర్చుకున్న స్వచ్చంద అణుపరీక్షల నిషేధమును ఉల్లంగించి పెద్దపెట్టున అణుపరీక్షలు జరిపాయి. 1962 సం॥లోనే ఈ దేశాలు అత్యధిక అణుపరీక్షలు జరిపాయి. పండితనెహ్రూ అపుడయినా డా, భాభాను అణ్వాయుధాలు తయారుకు సంసిద్ధులను చేని వుంటే అసలు బైనా చేతిలో భారతదేశం 1962 నాటి యుద్ధంలో పరాభవం ఎదురయ్యేదికాదు. అప్పటికీ చైనా అణుపరీక్షలు చేయగలదనే లా

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 227 అభిప్రాయం వ్యాప్తమైవుంది. అయినప్పటికీ ప్రపంచశాంతి" పేరున శ్రీ నెహ్రూ ప్రభుత్వం గాలిలోను, నీటిలోను అణుపరీక్షలను నిషేధించిన పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.

అణుపరీక్షలు చేయాలని శాస్త్రిజీ ప్రభుత్వం ప్రకటించినప్పటికి ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థగల భారతదేశంలో అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం గురించి భిన్నాభిప్రాయాలు తలెత్తాయి “రాజకీయ భిన్నాభిప్రాయములను, “నిఘా'ను అధిగమించి తేలికగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించగలిగే సాంకేతిక పద్ధతులను నెహ్రూ ప్రభుత్వం సంతకం చేసిన పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం భారతదేశమునకు హరించివేసింది 1965 ఖారత-పాకిస్తాన్‌ యుద్ధంతర్వాత, అణుపరీక్షలు నిర్వహించడంపై భిన్నాభిప్రాయములను అధిగమించి ప్రభుత్వాన్ని సుస్థిరంగా నడపగల పలుకుబడిని 'శాస్తీజీ' సంపాదించారు అయితే సోవియట్‌ రష్యా ప్రధాని కోసిగిన్‌ ఆహ్వానంమేరకు రష్యాలో పాకిస్తాన్‌ నేతలలో శాంతి చర్చలు జరిపేందుకు వెళ్ళి మరణానికి గురయ్యారు. ఒక్క అంతర్జాతీయ అబు విజ్ఞున సదస్సుకు వెళుతూ ఆచూకీ కూడా కెలియకుండాపోయిన విమానప్రమాదంలో భారత్‌ ప్రఖ్యాత అణుశాస్తజ్ఞుడు డా. హోమీభాభా మరణానికి గురయ్యారు. శ్రీమతి ఇంది. "గాంధీ ప్రధానమంత్రి అయిన మొదటిరోజున అందుకున్న తొలివార్త ఇది. శాస్రీజీ హోమీభాభాల హరాతమరణం వలన రాజకీయంగా, వైజ్ఞానికంగా భారత అణుకార్యశ్రమం తీవ్ర సంక్షోభానికి గురయింది. కాగా అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌లచే అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం రూపొందింది. దానిపై సంతకం చేయమని ఎన్నివిధాలుగా ఒత్తిడి చేసినప్పటికీ, భూగర్భ అణుపరీక్ష జరపడాన్ని కూడా నిషేధిస్తున్న ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేయబోమని అదే భారత దేశ విధానమని శ్రీమతి గాంధీ స్పష్టంగా తెలియచేసారు అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందమును తిరస్కరించటమే కాకుండా తన స్వంత అనుచరగణంతో, సమర్థవంతమైన, పూర్తి ఏకపక్ష నిర్ణయాలు తీసుకుంటూ '“బుద్ధ' అణుబాంబు పరీక్ష నిర్వహించారు.

ఇనా అణుపరీక్ష నిర్వహించిన 1964 నుండి భారతదేశం అణుపరీక్ష నిర్వహించిన 1974 వరకు భారత అబ్వస్ర పరిజ్ఞాన పరిరక్షణ భారత సైనిక చరిత్రలో అత్యంతకీలకం. 1964-74 మధ్యకాలంలో భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానము కవవన వహపక ననన

228 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష రాజకీయంగా తనను నిర్బంధించివేయగల అనేక ఒడుదుడుకులనుండి తృటిలో తప్పించుకుంది.

చైనా దురాక్రమణ జరిపిన తర్వాత కూడా, దేశభదతకు అణ్వాయుధాలు తయారుచేయ్యకప్తోగాా సులభంగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించగలిగే సాంకేతిక పద్ధతులను నిషేధించిన ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన నెహ్రూ 1964 మే 27న స్వర్గస్తులు కావటంతో, ప్రధానమంత్రిత్వం కోసం రెండుసార్లు తీవ్రపోటీ జరిగింది. ఒకటి నెహూమరణం తరువాత, రెండు శాస్త్రీజ, ఇందిరాగాంధీలకు గట్టి పోటీనిచ్చిన వారు శ్రీ మొరార్జీదేశాయ్‌. మొరార్జీదేశాయ్‌ గనుక ఆ పోటీలో విజయం సాధించివుంటే మరియు 1969 లో కాంగ్రెసు చీలిన తర్వాత జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో అధికారంలోకి వచ్చినా ఖచ్చితంగా నెహ్రూ పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంను ఆమోదించినట్లే మొరార్డీకూడా ప్రపంచశాంతి, నెహూబాట అనుసరిస్తున్నట్లు వ్రచారంగావించి అణ్వన్తవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేసి వుండేవారనడంలో సందేహంలేదు. 1974లో ఇందిరాగాంధీ అణుపరీక్ష జరపటాన్ని శ్రీ దేశాయ్‌ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు అణుపరీక్ష నిర్వహించి అణుబాంబులు తయారుచేయనిది ప్రపంచంలో భారతదేశం ఒక్కటే. కాగా అణుపరీక్షలు అనేకం నిర్వహించకుండా అబ్వ'స్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానమును అభివృద్ధిచేయడం అసాధ్యం. సాధారణ అణుబాంబు కంటే ధర్మోఅణుబాంబు అనేకానేకరెట్టు శక్తివంతమైనది. కనీనం వరో 6 అణువరీక్షలు నిర్వహించగలిగినపుడు ధర్మోఅణుబాంబు పరీక్ష సాధ్యపడుతుంది.

నూర్యునిలో ఏ వ్రక్రియ జరగడంవలన ఉష్మశక్తి జనిస్తున్నదో, ధర్మోఅబుబాంబు పరీక్షించినవుడు పేలుడుళక్తి ఆ ప్రక్రియద్వారానే విడుదలవుతుంది. అందువలన ధర్మోఅణుబాంబులను మించిన అణ్వాయుధాలు లేవు. అణుపరీక్షలను నిర్వహించిన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ప్రాన్స్‌ మరియు చైనా దేశములవద్ద ధర్మోఆణుబాంబులు వుహ్నయి. భారతదేశం కూడా అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలి.

“బుద్ధ' అణుబాంబు బరువు 800 కిలోలు 'పేలుడుశక్తి 12 8లో టన్నులు. 'బుద్ధ'ను వార్‌హెడ్‌గా మార్చితే దాని బరువు పెరుగుతుంది (భారతదేశ ప్రతిష్టాత్మక అగ్నిక్షీపణి ఒక టన్ను బరువుతో 1500 కిలోమీటర్లు దూరానగల లక్ష్యాలను

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 229 ఛేదిస్తుంది. వారొహెడ్‌బరువును బాగా తగ్గించగలిగితే అది 2500 కిలోమీటర్లలో లక్ష్యాలను డీకొంటుంది. పేలుడుశక్తి తగ్గిపోకుండా వార్‌హెడ్‌ బరువు, సజు తగ్గాలంటే మరికొన్ని అణుపరీక్షలు చేయడం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది భారతస్వాతంత్రోద్యమం బలపడటానికి దారితీయగలదని భావించి గాంధీజీకి నోబుల్‌ శాంతి బహుమతి ఇవ్వకుండా, పనిచేసిన బ్రిటన్‌ శాంతికోసం కృషిచేసిన వారికిచ్చే నోబుల్‌ శాంతి బహుమతి విషయాన్నే పరిశీలించండి భూమిపై శాంతి అహింసలకు ప్రతిరూపం మహాత్మాగాంధీ, ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో శాంతి, అహింసల మూర్తిగా ప్రపంచమంతా భావించే మహాత్ముని గురించి నోబుల్‌ బహుమతుల స్వీడిష్‌ అకాడమీ పట్టించుకోలేదు. మహాత్మాగాంధీ విధానాలపట్ట్ల విశ్వాసం కలిగిన పశ్చిమదేశాలవారు గాంధీజీ “నోబుల్‌ శాంతి” బహుమతి'కి అన్నివిధాల అర్హులని 1937లో తలపోసారు. కాని ఆ అర్ధ దిగంబర సన్యాసికి నోబుల్‌ 'శాంతి' బహుమతేమిటంటూ బ్రిటన్‌ అడ్డు తగిలింది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో బ్రిటీష్‌ ప్రధానమంత్రిగా పనిచేసిన విన్‌స్టన్‌చర్చిల్‌ మేనల్లుడు, గాంధీజీ ఎంపికకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసారు. ఆ విషయాన్ని అప్పట్లోనే కొన్ని ప్రచారసాధనాలు బయటపెట్టాయి. భారతస్వాతంత్రోద్యమం బలపడటానికి దారితీయగలదని బావించే 1937లో గాంధీజీకి నోబుల్‌శాంతి బహుమతి ఇవ్వలేదు భారతదేశం అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయకూడదంటూ, దేశ ప్రజలలో గాంధీజీ శాంతి, అహింసలను ప్రచారం చేస్తూ తానుమాత్రం మేసుప్రభువు ప్రవచనాలను ఖాతరు చేయని అమెధికొ. భారతదేశం అణ్వాయుధాలు చేయకుండా నిషేధిన్తున్న అణు నిరాయుధీకరణ ఒప్పందంలపై భారత్‌చే సంతకం చేయించేందుకు అమెరికా, భారతప్రజలకు గాంధీజీ అహింస, శాంతి ప్రవచనాలను ఉటంకిస్తూ భారతీయ అహింసా, సంస్కృతిని గుర్తుచేస్తోంది. రెండో ప్రపంచయుద్ధంలో జపాన్‌నగరమైన హిరోషిమా 1945 ఆగస్సు 6న అమెరికా అణుబాంబు వేసిన సందర్భంగా... ఇంకా నేను సత్యం, అహింసలను

20 భారత అణ్యప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రబలమైన శక్తులు. వలసవాదం, అగ్రదేశాల దోసిడి మనస్తత్వం ప్రపంచశాంతికి అతి పెద్ద అవరోధాలని గాంధీజీ అన్నారు. ఒక జాతిపై మరొక జాతి పెత్తనం సాగించే ప్రవృత్తికి ఈ నవ ప్రపంచంలో చోటులేదు అని గాంధీజీ 1945 ఐక్యకూటమికి చెందిన చౌత్యవేత్తల సమావేశంలో పేర్కొన్నారు. “విధ్యంసక ఆయుధాలను (అణ్వాయుధాలను) గుప్పిట్లో బంధించిన ప్రపంచనేతలు వాటి ప్రయోగానికి స్వస్తి పలకనిదే నుస్థిర శాంతికి వీలులేదు. యేసుప్రభువును శాంతి చక్రవర్తిగా వరిగణించే దేశాలు ఆయన ప్రవచనాలను ఖాతరు చేయకపోవడం విచారకం' అని గాంధీజీ కాస్మాపాలిటిన్‌ పత్రిక కిచ్చిన సందేశంలో "పేర్కొన్నారు. అహింసావాదిగా, కరుణామూర్తిగా, శాంతియుతంగా, నిరాయుధుడిగా అతి శక్తివంతమైన బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసి స్వాతంత్ర్యాన్ని సంపాదించిన వ్యక్తి గాంధీజీ ఒక్కరే! అట్టు స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందిన దేశం యావత్తు ప్రపంచ చరిత్రలో భారతదేశం ఒక్కటే, 1919-1948 సం॥ల మధ్య కాలంలో గాంధీజీ చరిత్రే, కాంగ్రేస్‌ చరిత్ర కాంగ్రెస్‌ చరిత్రే - భారత చరిత్ర, శాంతి, అహింస, సత్యం అనే ఆయుధాలను ధరించి భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సాధించిన 1947లో గాని హత్యకు గురయిన 1948లో గానీ, గాంధీజీకి నోబుల్‌ోళంతి బహుమతిగాని ఇవ్వలేదు. అణ్వాయుధాలు తయారుచేయవద్దంటూ దేశ ప్రజలకు బోధిస్తూనే, బారతదేశం'పై అణుబాంబు వేయగలనని ప్రకటించిన అమెరికా విదేశాంగమంత్రికి నోబుల్‌ శాంతి బహుమతి. భారతదేశం అణుపరీక్షలు అణ్వాయుధాలు చేయకుండా అణ్వస్త్ర వాష్రినిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయవల్వష్ననన్లా మతాంప్ససువన అమా ఎన్వుషసుమా ఇస్ర సవ్యాట ఈష ససగాంఫి పేశధద్రశటు అ(గ్రప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. 1971 బంగ్లాదేశ్‌ అవతరణ సందర్భంగా జరిగిన భారత-పాకిస్థాన్‌యుద్ధంలో అమెరికా, పాకిస్తైన్‌క్సు మద్దత్రగా ప్రత్యక్షంగా యుద్ధం

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 231 చేయడానికి సిద్ధమయింది. భారతదేశమునకు వ్యతిరేకంగా శక్తివంతమైన సప్తమ నౌకాదళము యుధ్ధంలో పాల్గానవలనిందిగా ఆదేశాలిచ్చింది. యుద్ధం జరుగుతుండగా ఒక దళలో రిచర్డ్‌ నిక్సన్‌ ప్రభుత్వంలో విదేశాంగమంత్రిగా పనిచేన్తున్న హోనీకిెసెంజర్‌ భారత్‌పై అణుబాంబు ప్రయోగించగలనని బెదిరించారు. 1973లో కిసెంజర్‌కు నోబెల్‌ 'శాంతి బహుమతి లభించింది కిసెంజర్‌ వంటి యుద్గోన్మాదితో పంచుకోవడం ఇష్టంలేక నోబుల్‌ 'శాంతి బహుమతి" ని తిరస్కరించిన ఉ. వియత్నం విదేశాంగమంత్ర లె డక్‌ ధో, రెండవ ప్రపంచం మొత్తం మీద వాడినన్ని నాపాం బాంబులను ఒక వియాత్నం యుధద్ధంలోనే అమెరికా వ్రయోగించింది. మందుపాతరల ఎగుమతులలో అమెరికా, చైనా, రష్యా అగ్రగణ్యులు. అక్కడనుంచి సరఫరా అయి కాశ్మీర్‌ భారత ఈశాన్య ప్రాంతాలలోను మరియు దేశం ఇతరప్రాంతాలలో టెర్రరిన్సలకు, తీవ్రవాదులకు చేరుతున్న మందుపాతరలు భారత్‌లో శాంతిభద్రతలకు సవాలు విసురుతున్నాయి. ప్రాచీన పత్రాల ఆధారంగా వియాత్నం యుద్ధంలో అమెరికో ఏర్పాటు చేసిన మందుపాత్రలవలన వారిసైనికులే 64వేలమంది చనిపోయారంటే వియాత్నం పరిస్థితి ఎలా అయిందో అర్ధం చేసుకోవచ్చు. 1973లో నోబుల్‌ శాంతి బహుమతి కిసెంజర్‌కు, లె-డక్‌-ధోకు సంయుక్తంగా లభించింది. వియాత్నంలో ఘోరయుద్దాన్ని ఎడతెగకుండా కొనసాగడానికి, తోక్లలమంది వియాత్సమీయుల మరణానికి ప్రధాన కారకుడయిన నక్కజిత్తుల కిసెంజర్‌తో నోబుల్‌ 'శాంతి' బహుమతి స్వీకరించడానికి లె-డఖ్‌-ధో తిరస్కరించారు. ప్రపంచంలో మహానియంతగా "పేరొందిన హిట్లర్‌ జర్మన్‌ పౌరులెవరూ నోబెల్‌ బహుమతులుఅంగీకరించవద్దంటూ 1937లో డిక్రీ జారీచేసారు. జర్మన్‌ అణుళౌస్రవేత్త హత్యకు కుట్రచేసిన హన్స్‌-ఎ-బేధెకు గోబెల్‌ బహుమతి అయుదాంయిను సయారునేయాలన్నజవష్ట సియంన హట్టన్‌ స్రయక్యారి

సుక అసమాన అబునఆక్‌ శాష్రవస్తు, సాటన్‌ నూనుమి వసన 'ప్రొషసన్‌

హెసన్‌బర్గ్‌ మస్తిష్కమే కీలకమని అణుళొస్రజ్ఞుడు డా. హన్స్‌.ఎ.బెధే భావించారు

హైనన్‌బర్గను కిడ్చాప్‌చేసి హత్యచెయ్యాలనే పధకాన్ని డా.హన్స్‌.ఎ.బెధే, ఆమెరికా

232 ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అధికారులతో కలసి రూపొందించారు. అనంతరము డా హన్స్‌-ఎ-బెధేకు నోబుల్‌ బహుమతి లభించింది.

ఒక అంతర్జాతీయ అణువిజ్ఞాన శాస్త్ర సదస్సుకు వెళూతూ, ఆచూకీ కూడా కనిపించకుండాపోయిన విమాన ప్రమాదంలో మరణానికి గురయిన భారత జాతీయ అణుశాస్రజ్ఞుడు డా, హోమీభాభా, నామినేట్‌ అయినా నోబెల్‌ బహుమతి లభించలేదు.

సౌరకుటుంబంలో ఇతర గ్రహాలకు, భూమికి ఉన్న ఒకే ఒక్క తేడా, హూమిపై ప్రాణికోటి వుంది. ఇతర గ్రహాలలో అదెలేదు. భూమిపె జీవకోటి మనుగడకు కారణం వాతావరణం. వాతావరణమునకు ఆధారము మొక్కలు, వృక్షసంపద. అవి కార్చన్‌డైఆక్స్‌డ్‌ను పీల్చుకుని ప్రాఖవాయువును విడుదల చేస్తాయి. మొక్కలకూ ప్రాణం వుంటుందని జగదీస్‌ చంద్రబోస్‌ అన్నారు. పాశ్చాత్య శాస్త్రవేత్తలు అతన్ని ఒక పిచ్చివానిలా చూసారు. అంతవరకు మొక్కలు ప్రాణం లేని వాటిగా వారు భావించారు. 1901 మే 10న రాయల్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ లండన్‌లో మొక్కలు బ్రోమైడ్‌ విషప్రభావం వలన ఏవిధంగా చనిపోతాయో జగదీశ్‌ చంద్రీబోస్‌ చాను రూపొందించిన 'క్రిస్కోగ్రాఫ' పరికరం అధారంగా, ప్రయోగపూర్వకంగా నిరూపించారు. మొక్కలకు కూడా జంతువులు, మనుషుల మాదిరి ప్రాణం వుంటుందని, వేడికి, చలికి, శబ్బానిక్కి గాయానికి మొక్కలు స్పందిస్తాయని ప్రపంచానికి తొలిసారి వెల్లడి చేసినవాడు కావడంతో శాస్తలోకం నివ్వెరపోయింది. భూమి మనుగడకు వాతావరణ ప్రాధాన్యత తెలియచేసిన జగదిక్‌ చంద్రబోస్‌, నోబెల్‌ కమిటీదృష్టిలో ఏమంత గొప్పవాడుకాదు గాంధీజీ, హోమీఖాభా, జగదీశ్‌ చంద్రబోస్‌వంటివారికి నోబెల్‌ బహుమతి ఇవ్వలేదని గాని, వారికి ఇప్పీంచమనిగాని కాదు ఇక్కడ చర్చిస్తున్నది. భారతదేశం అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయవద్దని అలాచేస్తే మహాత్ముడు సూచించిన మార్గాన్ని విస్మరించినట్లు అవుతుందని అమెరికొ, ఖారతప్రజలలో ఒక ఖావనమ వ్యాప్తిచేసింది. అది ఎంత అసంగతమైనదో తెలియబేయడానికే ఈ చర్చ. సోవియట్‌ రష్యాకు ధర్మో అణుబాంబు రూపొందించిన అణుశాస్తజ్ఞుడు ఆండ్రీ సఖ్లరోవ్‌కు నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి. న

భారత అజ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 233 అమెరికా 1952 నవంబర్‌+న ధర్మో అణుబాంబును పరీక్షించింది. సాధారణ అణుబాంబుకంటే 1000 రెట్లకుపైగా శక్తివంతమైన ధర్మోఅణుబాంబును 1953 ఆగస్టు 12న సోవియట్‌ రష్యా పరీక్షించింది. ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన 25 టన్నుల బరువు, 58000 కిటో టన్నుల పేలుడుశక్తిగల ధర్మో అణుబాంబును సోవియట్‌ రష్యా 1961లో పరీక్షించింది. ఇప్పటికీ ప్రపంచంలో అదే అత్యధిక సపేలుడుళక్తిగల అణుబాంబు, సోవియట్‌ రష్యాకు ధర్మోఅణుబాంబు తయారుచేసిన ఆండ్రీ సఖరోవ్‌కు 1975లో నోబెల్‌ శాంతి బహుమతి లభించింది. ప్రపంచ చరిత్రలో మానవజాతికి శాంతిని బోధించిన బుద్ధుడు, యేసుక్రీస్తు వంటి ప్రవక్తలున్నారు. అయితే వారెవరూ రాజకీయనాయకులు కాదు. యావల్‌ ప్రపంచరిత్రలో నేటివరకు శాంతి, అహింస, సత్యములను బోధించిన ఏకైక అధ్యాత్మిక రాజకీయనాయకుడు మహాత్మాగాంధీ ఒక్కరే. అనేక శతాబ్దములుగా పరాయిపాలనకు లోనయిన భారతీయులకు శాంతి, అహింస, సత్యాగ్రహం అనే శక్తివంతమైన సాధనాలతో భారతదేశానికి మహాత్మాగాంధీ స్వాతంత్ర్యం ప్రసాదించారు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యము సాధించిన మహాత్మాగాంధీజీ “పేరునే భారతదేశం అణ్వస్రదేశం కాకుండా వుండేందుకు రాజకీయంగా భారతదేశం అణ్వాయుధాల తయారుచేయడాన్ని వ్యతిరేకించేటట్లు దేశ ప్రజలలో శాంతి, అహింసల గురించి అమెరికా ప్రచారం చేస్తోంది. అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయకుండా ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తెచ్చి నియంత్రించేందుకు దేశ స్వాతంత్ర్యం పై మహాత్ముడు బోధించిన శాంతి, అహింసలనే, దేశ ప్రజలలో ప్రచారం చేస్తూ, అమెరికా ప్రయోగిస్తున్నది. హొందూమహాసముద్రంలో అబ్వస్త స్థావరములు, అణుజలాంతర్గాముల సంచారం, పారుగుదేశాలలో భారతదేశంపై గురిపెట్టబడిన అబుక్షిపణులున్న పరిస్థితులలో భారతస్వాతంత్ర్యము యొక్క స్థిరత్వం అణ్వాయుధాలు తయారుతో ముడివడివుంది. అణువరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడంవలన భారతదేశ స్వాతంత్ర్యము శాశ్వతంగా స్థిరపడుతుందంటే మహాత్మాగాంధీ వద్దంటారా? యేసుప్రభువును శాంతి'చక్రవర్తిగా పరిగణించే అమెరికా అణుపరీక్షలు చేస్తూ అణ్యాయుధాలు కలిగినరడడం లేదా? ఈ నూత్రం భారతదేశానికి వర్తించకూడదని క

భారతప్రజలు కోరుకుంటారా? అయినప్పటికీ దేశం అణుపరీక్షలను, అణ్వాయుధాలను చేయడాన్ని వ్యతిరేకింపచేసే విధముగా భారత ప్రజలను సందిగ్ధపరిచే, మభ్యపరిచే, గందరగోళంలో పడవేసే ప్రకటనను, దేశంలో విడుదలగొావించడంద్వారా అణుశక్తిరంగంలో వాస్తవపరిస్టితులను దేశప్రజలు తెలుసుకోకుండా చేస్తున్నది. ఉదా;- అమ్మకానికి అణుపరీక్షలు “అమ్మకానికి అణుపరీక్షలు" అనే శీర్షికతో భారతీయ భాషా పత్రికలన్నింటిలోనూ 19891 నవంబర్‌ 8న (ప్రచురింపబడిన ఈ వార్త అమెరికాలోని న్యూయార్క్‌ నుండి విడుదలైంది. మాస్కోలోని చేతక్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ సంస్థ భూగర్భ అణుపరీక్షలు నిర్వహించడానికి అనేక పధకాలు సిద్ధం చేసుకుంటోంది. లాభసాటిగా వుండి డబ్బు వెంటనే చెల్లించే పక్షంలో ప్రపంచంలో ఏ దేశానికైనా అణుపరీక్షలు నిర్వహించడానికి చేతక్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ సంస్థ అధికారులు తమ సంసిద్ధత వ్యక్తం చేసారు. కన్టమర్‌ ఎవరయినా వారికి కావలసిన అన్ని రకాల అణుబాంబుల టెక్నాలజీలు మావద్ద వున్నాయి అని చేతక్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ సంస్థ మాంట్రియల్‌ ఏజెంట్‌ డానీ వుల్ఫ్‌సన్‌ చెప్పినట్లు ఒక అమెరికా పత్రిక న్యూయార్క్‌ నుండి ఈ వార్తను విడుదల చేసింది. అణుపరీక్షలకు సంబంధించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అమ్మకమునకు వుంది అనేసరికి అది టెర్రరిస్టులకు అందుబాటులోకి రాగలదని అందువలన ప్రపంచానికి ముప్పుకలుగుతుందని పాశ్చాత్య నివుణులు ఆందోళన చెందుకున్నారు అని పై ప్రకటనకు అనుబంధంగా మరోవార్త (ప్రచురితమైంది. న్యూయార్క్‌నుండి విడుదలయిన ఈ వార్తను భారతీయ భాషా పత్రికలన్ని ప్రచురించాయి. ఈ ప్రకటన చదివే సగటు షాఠకుడెవరికైనా అణుబాంబుల సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఎంత తేలికగా అందుబాటులోకి వచ్చింది అని అనిపించకమానదు, అంతవరకు అణుళక్తి'ని గరించి, దానిని ఉపయోగించుకోవలసిన విధానముల గురించి గల అభి'ప్రాయాలన్ని గందరగోళమునకు గురవుతాయి. టెర్రిస్టలకు అందుబాటులోకి నచ్చిన అణుబాంబు సాంకేతిక పరిజ్ఞానము దీనిపై పాశ్చాత్య నిపుణుల ఆందోళన నన యయ ము నే స సన

-దీన్ని చదివిన రాజకీయనాయకులలో తాము చేపట్టవలసిన అణుకార్యక్రమాలపై అస్పష్టత, తీసుకోవలసిన విధాన నిర్ణయాలపై అవగాహనారాహిత్యంనకు ఇటువంటి ప్రకటనలు కారణమవుతాయి. ఆచరణలో అణ్వస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానమును సాధించటం ఎంత కష్టమో, రాజకీయంగా ఆదేశాలలో ఎన్ని పరిణామాలు సంభవించాయో, సంభవిస్తాయో సుస్పష్టము.

ఐ.రా.సమితి (ఫ్రాన్స్‌ మాజీ అధ్యక్తుడు ఫ్రాంకోయిస్‌ మిట్టరాండ్‌ మాజీ సలహాదారుడు) జాక్వెన్‌ అట్టలి నేళృత్వంలో ఒక కమీషన్‌ నియమించింది.

అణ్వస్త్రాల వ్యాప్తి, సక్రమంగా నిరోధించకపోవడంవలన తీవ్రవాద సంస్థలు, మాఫియా మురాలు అణ్వాయుధాలను పెద్దమొత్తంలో కూడగట్టుకుంటున్నాయని నేడు ప్రపంచంలో కొన్నివందల డాలర్లసామ్ము వుంటే ఎవరైన ఇట్టే అణుబాంబులు తయారుచేయగల పరిస్థితులున్నాయని, ప్రపంచం పేలుడు చెత్తకుండీగా మారే ప్రమాదం ఏర్పడిపోయిందని కమీషన్‌ నివేదిక ఆరోపించింది. (18-1-95).

అనలు తలెక్తే ఆవకొళంలేని నమన్యను పై ప్రకటనలు వక్రీకరించి చిత్రించడం వలన దేశంలో అణుపరీక్ష చేయించవలసిన రాజకీయాధినేతకు అణ్వస్త్ర రాజకీయాల'పై అవగాహన విచ్చిన్నమవుతుంది. 1964లో లాల్‌బహదూర్‌శాస్తి, చైనా అణువరీక జరిపిన వెంటనే, భారతదేశం కూడా శాంతియుత, అణువరీక్షలు నిర్వహించగలదని బావోటంగా వ్రకటించారు. అయితే వ్రభుత్వంలోని భిన్నాిప్రాయాలనలన తొలుత కార్యోన్ముఖులు కొలేదు. అణుపరీక్ష నిర్వహించడానికి గల అవరోధం అదియే అని గోచరమయ్యింది. కాని దేశం అణువరీక్షలు నిర్వహించడానికి అవరోధంగా దేశం బయట కొన్ని దున్చశక్తులు కుట్రలు పన్నుతుంటాయనే పరిస్థితి జెలియదు. (1965లో ఈజిప్టు అధినేత మాస్కోనుండి ఆణ్వాయుధాలు కొనుగోలు చేయాలనే ఉద్దేశాన్ని వెల్లడించారు,. 1965 తర్వాత దేశంలో భిన్నాభి ప్రాయాబను అధిగమించగల రాజకీయ పలుకుబడి, ప్రతిష్ట సె తబహదూర్‌ శాస్రీజీ, సోవియట్‌ రష్యా ప్రధాని సూచన, సెరిగిన తర్వాత తే రపేందుకు వెళ్ళి తోప్పుంటులో మరణించటంసై ఆహ్వానంపై శాంతి చరం ఆ సందేహాలన్ని కాశ్మీర్‌ సమస్య చుట్టూనే

పరిభ్రమించాయి. (మొదటనుంచి కాశ్మీర్‌ ప్రస్తావించడానికి వారు పట్టుపట్టడం, ) మనం కాదనడం, చివరకు హరాత్తుగా కాశ్మీర్‌ను చర్చించకుండా వుండేందుకు అంగీకరించడం జరిగింది. దేశ స్వాతంత్ర్యానికి కీలకమైన అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుద్దాలు దాకా అవి చేరనేలేదు. మరలా శ్రీ రాజీవ్‌ విషయంలోనూ అలానే జరిగింది. అతను వరిపాలన చేసినంతకాలం భారతదేశం అణ్వాయుధాల తయారు విన్మరించేంతగా ప్రపంచశాంతి గురించి, అణునిరాయుధీకరణను గురించి చర్చలు ప్రకటనలు జరిగాయి. సరిగ్గా ఆ సమయంలోనే అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడంలోగల అవరోధాలను గురించిన అమెరికా, రష్యాల అజ్వస్త రాజకీయాలను గురించి వాస్తవాలను, భారత గూఢచారి సంస్థలు, రక్షణ అధ్యయనాల మరియు విశ్లేషణ నంన్ధ శ్రీరాజీవ్‌కు తెలియచేయడంలో వివలమయాాయి. గల్ఫ్‌యుద్ధం సందర్భంగా భారతదేశానికి అణ్వాయుధాల అవశ్యకతను శ్రీ రాజీవ్‌ గుర్తించారు. అయితే అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలున్నట్లు శ్రీ శాస్త్రీజీ వలే రాజీవ్‌కూడా (గ్రహించలేదు. ఫలితంగా శాస్తీజీ, హోమీభాభాల మార్గాన్నే రాజీవ్‌కూడా అనుసరించారు. ్ష అమెరికా మరియు పశ్చిమ దేశాలనుండి 'పై ప్రకటనల వంటివే కాకుండా ఆర్థికపరమైన అంశాలను కూడా భారతదేశంలో ప్రచారం చేసాయి. చేస్తు న్నాయి. భారతదేశం అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయాలనే నిర్ణయం దేశ అర్థిక వ్యవస్థకు పెనుభారం కాగలదనే, ఒక వాదనను పలువురు ప్రచారంలోకి తీసుకువచ్చారు. ఈ వాదన అమెరికా ప్రచార ప్రభావంతో వచ్చిందనేది నిస్సంశయం. ప్రచృన్నయుద్ధకాలంలో అమెరికా, రష్యా అణ్వాయుధ కాంక్షకు భయపడి, తమ పౌరులను అణుయుద్ధ ప్రమాదం నుండి రకించగల షలర నిర్మాణమునకు స్విట్జర్లాండ్‌ (పేద, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అవినీతిని ప్రోత్సహించేదేశం.) ప్రభుత్వం 1970 నుండి 10వేల కోట రూలు ఖర్చు చేనింది. భూకంపాలను ముందుగా తెలునుకోవలడం ఇంకా సాధ్యపడనప్పటికీ, తన పొరులను రక్షించుకునేందుకుగాను భూప్రకంప పరిశోధనలకు జపాన్‌ 1965 నుండి 4000 కోట్ల రూ॥లు "పైగా ఖర్చు చేసింది. రాడార్‌దృష్టిని తప్పించుకుని తిరిగే 70 టన్నుల బరువుగల అమెరికా దేశ

బి2 స్టెల్త్‌ యుద్ధవిమానం ఖరీదు 7700 కోట్ల రూలు. క్ట

అమెరికా అణ్వాయుధాల వ్యయం ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న సైనిక వ్యయంలో 13 వుందని, అమెరికా అబజ్వస్త వ్యయ అధ్యయన సంస్థ డైరెక్టరు ప్టీఫెన్‌స్కావర్ట్‌ తెలిపారు. నిజంగా అయిన ఖర్చులో 10 మాత్రమే అధికారిక లెక్కల్లో చూసేవారని తెలియచేసారు. అమెరికా 4 ట్రిలియన్‌ డాలర్జును అణ్వాయుధాల కోసం ఖర్చుచేసింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగిన అణుపరీక్షలలో 86 అమెరికా, రష్యాలు నిర్వహించినవే.

అణ్వాయుధాల విషయంలో అమెరికా ముందడుగు వేయబోతోంది. సెకెనుకు 100 ట్రిలియన్ల వేగంతో అణుపరీక్షలు జరిపే సామర్ధ్యం వున్న సూపర్‌ కంప్యూటర్‌ను తయారుచేస్తోంది. వీటి తయారీ 2004 కల్లా పూర్తికావచ్చని అమెరికా రక్షణ పత్రిక డిఫెన్సు న్యూస్‌ అంచనా. సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధంపై సంతకం చేసినప్పటికీ అమెరికా అణ్వాయుధాలను ఆధునీకరించే భారీ ప్రజెక్సు అమలును ప్రారంభించింది. 10 బిలియన్‌ డొలీర్లు వ్యయంకాగలదు.

ఈ ప్రాజెక్టు 2012 వరకు అమలవుతుంది. కొగా భారతదేశం తన పరిమిత వనరులను అణు, క్షిపణి కార్యక్రమములకు వెచ్చిస్తోందని, అది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వినాశకరమయినదని భారత్‌ ప్రజలను ఆమెరికా ప్రచారయంశత్రాంగం నమ్మింపచూస్తోంది. అయితే వాస్తవంలో భారతదేశ రుణభారము పెరిగిపోవడానికి పరోక్షంగా అమెరికాయే కారణం. కొత్తగౌ ఎటువంటి రుణాలు తీసుకోకుండానే భారతదేశం అప్పుల్లో 1 లక్షొ 50 వేల కోట్ల రూపాయలు జమయింది. రూపాయి విలువ పడిపోవడమే ఇందుకు కారణం.రూపాయి విలువ తగ్గించుకోవలసిన అనివార్య పరిస్థితులు అమెరికా బ్యాంకులు కల్పించాయి. సుమారు 18 నెలలు దేశాన్లోఫ్రాలించిన్త వి.పి.సింగ్‌, చంద్రశేఖర్‌ ప్రభుత్వాల ఆర్థిక విధానాలందుకు సహకరించాయి.

భారతదేశంలో 1966లో మొదటిసారి రూపాయి విలువను భారీగా తగ్గించారు. మరలా 1991లో రూపాయి విలువ భారీగా తగ్గించవలసివచ్చింది.

1966లో సోవియట్‌ రష్యాలోని తాప్కంట్‌లో శ్రీ లాల్‌ బహదూర్‌శాస్తి

బె _________-లౌరత అబ్వస్త నిధానం - ప్రపంచ అబు సమిక్ష " 1965 యుద్ధం వలన ఆర్థిక వ్యవస్థ బాగా దెబ్బతింది దానికితోడు శాస్త్రీ మరణానికి గురికావడంతో శ్రీమతిగాంధీ ప్రభుత్వం రూపాయి విలువ తగ్గించటం అనివార్యమైంది సమర్ధవంతమైన చర్యలకు బదుబుగా అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధిలో నభ్యత్వ చందాగా భారత్‌ చెల్లించిన డబ్బును ఉపసంహరించుకుని వి.పి.సింగ్‌ ప్రభుత్వం రూపాయి విలువ తగ్గింపును తప్పించుకుంది చంద్రశేఖల్‌ ప్రభుత్వం 20 టన్నుల బంగారాన్ని 200 మిలియన్‌ డాలర్లకు తాకట్టు పెట్టి రూషాయి విలువ తగ్గింపును అధిగమించింది చంద్రశేబర్‌ (ప్రభుత్వం 1990-91లో ద్రవ్యోల్బణం 117 వుందని చూసించింది. అయితే సవరించిన అంచనాల ప్రకారం అది 13.5 13 రోజుల చెల్లింపులకు సరిపోయే 100 కొట్ట డాలర్లు మాత్రమే భారతడదేశంవద్ద వున్నాయి. వి.పి.సింగ్‌ చంద్రశేఖర్‌ ప్రభుత్వాలు రెండూ రూపాయి తగ్గింపు మినహా (ప్రత్యామ్నాయం లేకుండా చేసాయి. ఈ పరిస్థితితో ప్రపంచ అగ్రశేణి బ్యాంకులలో ఒకటయిన సిట్టీబ్యాంకు 230 మిటియన్‌ డొలటర్ల రుణాన్ని ఉపసంహరించుకుంది. సిటీ బ్యాంకు తన రుణాన్ని ఉపసంహరించుకున్నట్లు తెలిసిన మరుక్షణం మరికొన్ని అగగ్రగ్రేజి- అమెరికా బ్యాంకులు, సిటీబ్యాంకు బాటనే అనుసరించాయి. మాన్యుఫాక్చరర్స్‌ హోన్వార్స్‌ బ్యాంకు 160 మిలియన్‌డాలర్హ రుణాన్ని, కెమికల్‌ జ్యాంకు 100 మిలియన్‌ డాలర్ల రుణాన్స్న, చేజ్‌ుమన్‌హటన్‌ మరో 100 మిలియన్‌ డాలర్ల రుణాన్ని ఉపనంహరించుకున్నాయి. అందుచేత రూషాయి మూరక విలువపై అనుమానాలు తలెత్తాయి. రూపాయి విలువ తగ్గింపు మినహా 9 ప్రకారం జరిగినట్లు స్పష్టమవుతోంది. 1006 కోట్ల ఇచ్చే అజ్వపి నంటి తత్త మన లీ సమంజసం. భారతదేశంవలె అబివృద్ధి చెందుళున్న దేశమైన ఇైనా 45 అబుపరీక్షలు నిర్వహించింది. ఆమెరికా, రష్యాల తర్వాత ఆత ధిక గా తయారుచేసిన దేశము చైనా. చెనా ఆధిక, దేశ భ టా మ వైనా. చైనా ఆర్థి / శ భద్రతలకు హామీ ఏర్పడటంతో, సంప్రదాయక ఆయుధాల మిక్రయంలో అడుగుపెట్టి అనతికాలంలోను శివ స్థానాన్ని క ము

భారత అజ్వ'స్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 239 ఆక్రమించింది. ఆయుధాల విక్రయం ఒక్క ధనాన్ని మాత్రమే ఆర్జించి పెట్టదు. ఆయుధాల విక్రయం ద్వారా రాజకీయంగా దేశ విదేశాంగ లక్ష్యాలను సాదించివచ్చు. ఉఊదా:- కైవాన్‌ను 44 ఏళ్ళపాటు సౌదీ ఆరేబియా సమర్థించింది. 1988- 89 సం[లలో 200 కోట్టడాలరు మేరకు వర్తకం జరిగింది. సౌద్‌, అరేబియాకు ప్రపంచంలో ఏ కమ్యూనిస్టు దేశంతోనూ సంబంధాలు లేవు. (గతంలో జైవాన్స్‌ చైనా దేశంలో భాగముయినందున తైవాన్‌ను గుర్తించిన దేశంతో, చైనా దౌత్యసంబంధాలను ఏర్పరచుకోవటంలేదు) సౌదీ ఆరేబియా 1988లో హరాత్తుగా తాను వినమ్రత వ్యాపారసంబంధములుగల తైవాన్‌తో దౌత్య నంబంధాలు తెంచుకుని, సౌదీఅరేబియా చరిత్రలోనే మొదటిసారిగా కమ్యూనిస్టు దేశమైన చైనాతో దొత్యసంబంధాలు ఏర్పరచుకుంది. చైనా, సౌదీ ఆరేబీయాకు 2000 కి.మీ.ల లజ్ష్యాన్ని చేరగల సిల్క్‌వార్మక్షిపణులు అమ్మినట్లు తరువాత బయటపడింది. దీనివలన ఇజ్రాయిల్‌, ఇండియా సైనికవర్గాలలో సంచలనం రేగింది. అణ్వాయుధాలు అంతర్జాతీయ రాజకీయాలలో దేశ భద్రతను పరిరక్షించటంతోపాటు, దేశ పలుకుబడిని పెంచుతాయి. అందుకే వాటిని ఏ విధంగానైనా సాధించాలని లేకపాొందాలని చాలా దేశాలు ప్రయత్నిస్తుంటాయి. ప్రనిద్భ ఈజివ్స్‌ నాయకుడు నాజల్‌ 1965లోనే మాస్కోనుంచి అణ్వాయుధాలు కొనుగోలు చేయాలనే ఉద్దేశాన్ని వెల్లడించారు. లిబియా అధినేత కల్పల్‌ గడ్డాఫీ తన సహచరుడు, ఉపప్రధానమంత్రి మేజర్‌జలాద్‌ను అణుబాంబులు కొనుగోలు చేసేందుకు 1971లో చైనాకు పంపించారు. చైనా ప్రధానమంత్రి చౌ.ఎన్‌.లై తమదేశం “బుద్ధ అణుపరీక్ష నిర్వహించటంతో కల్నల్‌ గడ్డాఫ్‌ అణుబాంబుల తయారుకు భార్‌ దేశ సహాయాన్ని ఆర్జించారు. అజ్వన్త్ర పరిజ్ఞానము అందచేసినట్టయితే ప్రతిగా భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న విదేశీ మారక ద్రవ్య మొత్తంలోటును బర్లీచేస్తానని గడ్డాఫీ చెప్పారు. అయితే భారతదేశం తాను అణ్వాయుధాలు తయారుచేయటంబభేదని చెప్పింది.

240 భారత అణ్వప్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష నిలిపవేనింది. అందువలన శాంతియుత వ్రయోజనాలకు అణుళేక్తి ఉపయోగించడం అనే ఒప్పందపత్రంపై భారత్‌-లిబియాలు 1978 జూలై 19న నంతకాలు చేసాయి అనేది వేరే విషయం ముఖ్యంగా భారతదేశం 30 లక్షల రూలతో నిర్వహించిన “బుద్ధ' అణుపరీక్ష పరిజ్ఞానమునకుగాను కల్పల్‌ గడాఫీ భారతదేశ విదేశీమారక ద్రవ్య మొత్తంలోటును ఎందుకు భర్తీచేస్తానన్నారు? పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను ఎగుమతిచేస్తూ, అరబ్బు దేశాలన్ని పుష్కలంగా నిధులతో తులతూగుతున్నాయి. అణ్వాయుధాలు చేయాలనే తీవ్ర రాజకీయ కాంక్షను కలిగివున్నాయి మరి అణ్వాయుధాలను ఎందుకు కొనుగోలు చేయలేకపోతున్నాయి? అత్యంత ఆధునికమైన సంప్రదాయక ఆయుధాలను అమ్మినట్టుగా అణ్వాయుధాలను ఏ దేశం అమ్మజాలదు ఇజ్రాయిల్‌ అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందంపై సంతకం చేయలేదనే కారణంగా సౌదీ అరేబియా కూడా సంతకం చేయలేదు. ఈజిప్ల, లిబియాల వలే అణ్వాయుధాల కొనుగోలుకు ప్రయత్నించినట్లు తెలియదు, అయితే పాకిస్తాన్‌ అణ్వాయుధాలు తయారు కార్యక్రమానికి సౌదీఅరేబియా కొన్ని వందల కోట్ల రూపాయలను 1970 దశకంలో ఇచ్చింది. లిబియాతో సహా అనేక అరబ్బు దేశాలు పాకిస్థాన్‌ అణుకార్యక్రమాన్ని డబ్బులతో ముంచెత్తాయి. రీతిలో అణ్వాయుధాలు నంపాదించి, ఇజ్రాయిల్‌ అణు సామర్ధ్యానికి ధీటుగా ఉండాలని సౌదీ విభిప్రాయం. అది ఆచరణ సాధ్యంకాదని తేలిపోయింది. అప్పట్నించి అత్యాధునిక సంప్రదాయక ఆయుధాలు కొనుగోలు చేస్తూ వస్తోంది ఇటీవలె 1997 ఫిబ్రవరిలో 1 లక్షా 20 వేల కోట్ల విలువ గల 100 ఎఫ్‌. 16 యుద్ధ విమానాల కొనుగోలుకు సంబంధించి ఒక ఒప్పందాన్ని అమెరికాతో కుదుర్చుకుంది భారతదేశము అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడంవలన, తనవద్దగల అత్యాధునిక సంప్రదాయక ఆయుధాలను అమ్ముకోవటానికి వీలుపడుతుంది భారత్స్‌ నేడు అత్యాధునిక యుద్ధవిమానాలు, హెలీకాష్టర్లు, యుద్ధే టాంకులు, క్షిపణులు మొ॥లైనవి అమ్మడానికి వీలుపడుతుంది. వాటి తయారీపై వెచ్చిస్తున్న

వ్యయాన్ని రాబట్టుకోగలుగుతుంది. ఎటువంటి అదనపు భారములేకుండగానే, ఆర్థిక, రాజకీయ లక్ష్యాలను సాధించగలదు ఇందుకు ముందు అణుక్షిపణులను రూపాందించుకోవాలి. సమగ్ర అణ్వస్త సంబంధవ్యవస్థను ఏర్పాటుచేసుకోవాలి సుమారు 6000 కోట్లలను ఇందుకోసం కొద్దిసం॥లలో ఖర్చుచేసినపుడు భారతదేశం అణ్వస్త్రదేశం అవుతుంది

అణుశక్తిరంగంలో భారతదేశానికి కావాలనుకున్న ప్రతిదానిని సాధించగల సామర్థ్యం మన అణుశాస్తవేత్తలకు వుందనడంలో నందేహమేలేదు. అయితే అవపరమయినంత సహకారం అందజేయగల సత్తా ప్రజాస్వామ్యం రాజకీయ వ్యవస్థకు వుందా?

ప్రభుత్వం కోరిన వెంటనే అణ్వాయుధాలను ఉత్పత్తిచేయగలం అని 1959 డిసెంబర్‌ 15న డా హోమీభాభా చెప్పారు.

తేలిక అయిన పద్ధతుల ద్వారా అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును అభివృద్ధిచేసే సాంకేతికావకాశములను షండిత నెహ్రూ నాయకత్వంలో 1963లో భారతదేశం కోల్పోయిన తర్వాతకూడా అణ్వ్య్ర సామర్ధ్యమును అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి మిగిలివున్న ఏకైక భూగర్భ అణువరీక్ష అవకాశొన్ని హరించివేయడానికి ఉద్దేశించబడిన అణ్వ్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒవృందం రూపొందిన సమయాన దేశంలో జరిగిన రాజకీయ పరిణామాలను అధిగమించడానికి, భారత అణ్యస్త సామర్ధ్యమును పరిరక్షించడానికి శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం చెయ్యని సాహసమంటూ ఏమీలేదు. ఎట్టకేలకు అమె ప్రయత్నాలు ఫలించి భారత అణ్వస్త్ర సామర్ధ్యము, భారత అబ్వత్ర పరిజ్ఞానముగా పరివర్తన చెందింది. అణుపరీక్ష జరిపినప్పటికీ అణుబాంబులు చేయని ఏకైక దేశంగా మిగిలిపోయింది ప్రపంచంలో భారతదేశం మాత్రమే. యుద్ధాలను నిలిపివేసి, శాంతిని ప్రసాదించిన 'బుద్ధ' అణుపరీక్ష

భారతదేశం స్వాతంత్ర్యము సాధించిన తర్వాత కనీసం 4 సందర్భాలలో దేశ సార్వభౌమాధికొర పరిరక్షణకు దురాక్రమణలను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. 1948 పాకిస్థాన్‌, కాళ్ళీర్‌లో దురాక్రమణ చేసినపుడు యుద్ధం చేసింది.

1965 మరయు-1971 సం॥లలో పాకిస్తాన్‌ భారతదేశంపై యుద్ధం ప్రకటించింది. 1948లో 79,14 కిమీలు, 1962లో 37,155 కిమీల భూభాగాన్ని పాకిస్థాన్‌, చైనాలు తమి ఆధీనంలో వుంచు కున్నాయి కాశ్మీర్‌ను పాకిస్థాన్‌, అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌ను చైనా తమకు చెందవలసినవ్‌గా చెబుతున్నాయి 1974లో “బుద్ధ అణుపరీక్ష జరిగిన తర్వాత యుద్దాలు జరగని సంగతిని భారత ప్రజలు గుర్తించాలి. 1946-9716 మధ్య'23 సం॥లలో భారతదేశం 4 యుద్ధాలు చేయవలసివచ్చింది. 1974 నుండి 1998 ల మధ్య 24 నం॥లలో భారత'దేశం ఏ దేశంతోనూ యుద్ధం' చేయని సంగతి దేశ ప్రజలకు ఎరుకే పాకిస్థాన్‌, చైనాలు భారతదేశంతో నేటిక్‌' తమ వివాదాలను చిడనాడలేదన్న సంగతి దేశ ప్రజలకు తెలియందికాదు. అయితే వారిని గతంలోవలె రెచ్చిపోయి, దురాక్రమణలు చేయకుండా నిగ్రహింపజేసినది' ఏద? భారతదేశం జరిపిన బుద్ధ' అణుపరీక్ష వారిని నిరోధించింది అయితే పాకిస్తాన్‌, బైనాలమండి భౌగోళికి సమగ్రత పరిరక్షించుకోవాలన్నా అంతర్జాతీయంగా భారతటేశ -ప్రియోజనాలు పరిరక్తించాలన్నా భారత స్వాతంత్యము శాశ్వతంగా స్థరపడాలన్నా, మహాత్మాగాంధీ బోధించిన శాంతి, అహింస, సత్యములను జాతీయంగా, అంళర్జాతీయరగా సరిరకించడంలో కీలకపాత్ర కలిగివుండాలన్నా. భారతదేశంనకు అణ్వాయుధాలు,-అణుపరీక్షలు చేయడం మినహా మరో ప్రత్నామ్నాయం లేదు. అణుబాంబులు, అణుపరీక్షలు వేయడంలో తత్సారవైఖరి అణుబాంబు రూపొందించినందువలన 'సైనికదళాల పోరాల పటిమ నైతిక శక్తి పెరగుతాయన్న విషయాన్ని 2వరూ విస్మరించలేదు. శత్రువు వద్ద సంప్రదాయక ఆయుధాలేకాక ఎంతో శక్తి కలిగిన అణ్వాయుధాలు వున్నాయని తెలిసినపుడు, మన సైనిక దళాల వైతీకశక్తి, గెలుస్తామన్న విశ్వాసం దెబ్బత్‌నకుండ ఎలా ఉంటుంది? బైనా సంప్రదాయక ఆయుధాలతో దురాక్రమణ చేసినపుడు. చిత్తుగా ఓడిపోయాం. మరి ఆదేశం నేడు ఆత్యంతశక్తి వంతమైన ధర్మో అణుబాంబులు కలిగివుంది. తనను ఎవరూ నియంత్రించలేని శాజకీయవ్యవస్థ కలిగ్రివున్నందున

భారత అణ్య(స్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 243 బయటశళక్తుల ప్రభావంవలన అబణుశక్తినిసైనికంగా ఉపయోగించుకోలేకపోతున్నది. అనేక అవరోధములును అధిగమించి “బుద్ధ” అణుపరీక్ష శ్రీమతిగాంధీ నిర్వహించారు. 'దీని పేలుడు శక్తి సుమారు 12 కిలో టన్నులు. కాగా చైనావద్ద నేడు 4000 కిలోటన్నుల ధర్మో తణుబాంబులున్నాయి. మరో 8 అణుపరీక్షలు నిర్వహించినపుడు భారత్‌కూడా 1600 కిలోటన్నుల ధర్మో అణుబాంబు రూపొందించగలదు. అయినప్పటికీ భారతదేశం తాను.పరిక్షీంచిన స్థాయిగల 12' కిలో టన్నుల అణుబాంబులు కూడా చేయలేదు. కాగా "సైరస్‌" అణఖుపరీక్షకు అవసరమయిన ప్లూటోనియంను ట్రాంబేలో ప్లూటోనియం కర్మాగారం వేరుచేసింది,

1974 బుద్ధ''అణుపరీక్ష-జరిగిన వెంటనే ప్లాటోనియం కర్మాగారం సనిచేయడం. నిలిచిపోయింది. నిర్మించిన పదేళ్ళకే,

తారాపూర్‌ అణువిద్యుత్‌ రియాక్టర్లలో ఉపయోగించిన ఇంధనం నుండి ప్లూటోనియంను వేరుచేయడానికిగాను శ్రీమతి గాంధీ ప్రభుత్వం 1969లో పూటోనియం కర్మాగారం ఖిర్మాణం ప్రారంభించి, 1975లోనే'నిర్మించబడినప్పటికీ తారాపూల్‌లో ఉపయోగించిన అణు ఇంధనం నుండీ ప్లూటోనియంను వేరుచేయడానికి అమెరికా తీవ్ర అభల్లంతరాలు వ్యక్తపరిచింది.

తారాహార్‌ రియాక్టర్లలా ఉపయోగించిన ఇంధనాన్ని తిరిగి అమెరికాకు పంపించివేయడానిక మొరార్జీదేశాయ్‌ 1977 లో అంగీకరించారు. ఉపయోగించిన అణు ఇంధనాన్ని అమెరికాకు వెనక్కు పంపించడమును శ్రిమతిగాంధీ ప్రభుత్వం 1980 నుండి నిలిపివేసింది.

అణు రియాక్టర్లలో ఉపయోగించిన అణుఇంధనం నుండి ప్లూటోనియంను ప్లూటోనియం కర్మాగ్గారం ద్వారా వేరుచేయవచ్చు. అలా లభించిన స్లూటోనియంను అణ్వాయుధాల తయారుకు ఉపయోగపడుతుంది. కాగా మొరార్జీ దేశాయ్‌ 1979 మేలో పార్లమెంటరీ కమిటీతో మాట్లాడుతూ... అణ్వాయుధాలు చేయడం, నైతికంగా మాత్రమే కాదు, ఆచరణలో అదీ భారతదేశానికి ఆత్మహత్యా. సదృశ్యం కోగీలధని అన్నారు.

భారతదేశం ప్రస్తుతమున్న రీతిగల ప్రజాస్వామ్యంను అనుసరించినట్లయితే,

2 ఖారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అణ్వాయుధాలు చేయడం అనేది ఎంతో కష్టమైనపని, అసలే నేడున్నవి సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలు ఇవి పరీక్షలు, ఆజ్వాయుధాలు చేయడం వంటి అత్యున్నత నిర్ణయాలను, ఆబ్వస్త దేశాల ఒత్తిడి అధిగమించలేని కారణంగా ఆచరణలో ఆమలుచేయజాలవు. అణుపరీక్షలు అణ్వాయుధాలు చేయడానికి అవసరమయిన మార్పులు రాజకీయవ్యవస్థలో జరగవలసివుంది. 1.'వప్రభుత్వ_నుస్థిరత అవళ్ళాకత ;- బలమైన ప్రభుత్వం మాత్రవే అణుపరీక్షలు అణ్వాయుధాలు చేయగలుగుతుంది. చైనాలో ఒక్క మావోకాలంలోనే ఆదేశం అవసరమయినన్ని అణుపరీక్షలు, అజ్వాయుధాలు, క్షిపణులు రూపొందించుకుంది. శ్రీమతి గాంధీ ప్రభుత్వం సురదీర్ధకాలం పాలించినప్పటికీ రాజకీయ ప్రత్యర్భలనుండి ప్రభుత్వాన్ని కాపాడటాని'కే అత్యధిక కాలం వ్యర్థమైపోయింది. ప్రధానమంత్రి పదవి అధిష్టించినప్పటినుండే ప్రజాస్వామ్యంలో ఆ ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేయడానికి కుట్రలు జరుగుతుంటాయి. 'ప్రధానమంత్రిత్వం అనేది గ్యారంటీలేనిదిగా వున్నందునలన రాజకీయంగా అత్యంత క్లిష్టమైన అణుపరీక్షల నిర్వహణ ఎలా సాధ్యపడుతుంది? నెహ్రూ వారసుడిగా వచ్చిన శ్రీ లాల్‌బహదూర్‌ అణుపరీక్షలు చేయాలని విర్ణయించినప్పటికీ పార్టీలో శక్తివంతులైన మొరార్జీ, తదితరుల వలన అది కార్యరూపం ధరించలేదు. అదే పరిస్థితిని శ్రీమతిగాంధీ కూడా ఎదుర్కొన్నారు. వారి నిర్ణయాన్ని ఎదిరించి అణుపరీక్ష నిర్వాహణకు సిద్ధపడితే ప్రభుత్వం పతనమవుతుంది. తర్వాత వచ్చే ప్రభుత్వాధినేత ఎవరుకాగలరు... మొరార్డీయే. ఆజ్వ'స్తవ్యాష్టి నిరోధక ఒప్పందం రూపొందిన కాలంలో అతను' అధికారంలోకి రావడం ఎంతవరకు భారత అబ్వస్త సామర్ధ్యమునకు అనుకూలం? .భారత ( స'త్తసామర్థ్యమును అణుపరీక్షలు చేయాలనే, లక్ష్యాన్ని దీర్ణకాలంలో సొధించాలన్నా ఏదోవిధంగా-తన ప్రభుత్వాన్ని నెట్టుకురాక తప్పని పరిస్థితి. ఇక అణుపరీక్షలకు గట్టి చర్యలు తీసుకోవడం ఎలా సాధ్యం? రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్యం కూల్చివేతకు జరిగిన కుట్ర భారత ప్రజాస్వామ చరిత్రలో అత్యధిక మెజారిటితో ప్రభుత్వాధినేత ఆయినవారు శ్రీ రాజీవ్‌గాంధీ. అతను సాధించిన మెజారిటీ ఎటువంటిది అంటే

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 245 ఆతను చేసే ఏ నిర్ణయాన్ని రాజ్యాంగ ప్రకారం వ్యతిరేకించడం సాధ్యపడదు. తాను కావాలను-కుంటే రాజ్యాంగాన్ని సైతం తనకు నచ్చినవిధంగా మార్చుకోగల్లినంత మెజారిటీ సాధించారు. పార్టీ ఫిరాయింపులు. లేకుండా బిల్లుకూడా వుండనేవుంది. అయినప్పటికీ అతని ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేయడానికి కావలసినంత రాజకీయ బలంతో కుట్ర జరిగింది: దీన్ని గురించి 1994లో మాజీ రాష్ట్రపతి ఆర్‌.వెంకటారామన్‌ వెల్లడించారు.

1987 జూన్‌లో రాజీవ్‌గాంధీ'ని తప్పించి తనను ప్రధానమంత్రి పదవిలో ప్రతిష్టించే ప్రయత్త్సం జరిగిందని ఆర్‌.వెంకటరామన్‌ తెలియచేసారు. ఆర్వీ అపుడు భారత ఉపరాష్ట్రపతిగా వున్నారు. 1987 జూన్‌లో 240 -మంది కాంగ్రెస్‌వాదులు ఒక సీనియర్‌ పార్లమెంటు సభ్యుని నేతృత్వంలో రాస్త్రపతి జైల్‌సింగ్‌ను కలుసుకుని రాజీవ్‌గాంధీ ప్రభుత్వాన్ని డిస్మిస్‌ చేయవలసిందిగా కోరారు. 1987 జూన్‌ 8న ఆ సీనియర్‌ ఎం.పి. నాదగ్గరకు వచ్చారు, ఆ ఎం.పి. సూచించిన దాన్నిబట్టి రాష్ట్రపతి ప్రధానమంత్రిని డిస్మిస్‌ చేస్తారు. ఆ వెంటనే మిమ్మల్సి ప్రధానమంత్రిని చేస్తారు. మీరు వెనువెంటనే లోక్‌నభ రద్దుకు సిపార్సు చెయ్యాలి. మీరు అలా వ్యవహరించగలరా అని తనను అడిగినట్లు “ఐ.విట్నెస్‌” అనే వీడియో మేగజైన్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఆర్‌.వెంకటరామన్‌ వివరించారు.

“మె యెసిడెన్షియల్‌ ఇయర్స్‌”లో రాజీవ్‌పై వెంకటరామన్‌ వ్యాఖ్యానాలు

జవహార్లాల్‌ నెహ్రూ తరహా పార్లమెంటరీ. లక్షణాలు రాజీవగాంధీకి లేవు. పార్లమెంటరీ అనుభవమే ఉన్నట్టయితే బోఫోర్స్‌ సంక్షోభాన్ని ఆయన ఎంతో మెరుగ్గా సమర్ధంగా, పరిష్కరించి వుండేవారన్నారు. (దేశాన్ని సంక్షోభంలో పడవేయంలో రాజీవ్‌కు అనుభవంలేని మాట నిజమేమరి.)

మాజీ ప్రధానమంక్రులు వి.పి.సింగ్‌, చంద్రశేఖర్‌లు మంచివారేగాని, మెజారిటీ లేకపోవడం వలన తమ సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకోలేకపోయారన్నారు. సభలో మెజారిటీలేదు. తోకే తలను లాగుతోందా "అన్న పరిస్థితి. చంద్రశేఖర్‌ ఎంతో మంచివారు అంటూ ఆర్వీకితాబిచ్చారు. తనకు ప్రధానమంత్రి పదవి అఫర్‌చేసిన ఎం.పి,పేరును బహిరంగపరచడానికి శ్రీ ఆర్వి తిరస్కరించారు. (క్రీ వి.పి,సింగ్‌ రాజీవ్‌గాంధీకి ప్రత్యేక రక్షణదళంను ఉపసంహరించటం, రాజీవ్‌ ఇంటిపై 'నిఘా

246 భారత అణ్యన్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వేపినవారికి దండించమనటం వంటి విషయాలను గురించి అర్వీ ఏమంటారు? ఇటువంటి వ్యక్తులకు స్వతహాగా పూర్తి మెజారిటీ వుంటే దేశ అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానపరిస్థితి ఏమయ్యేదోకదా! తనను రాష్ట్రపతిని చేసినటువంటి రాజీవ్‌లాంటి వ్యక్తికి శ్రీ ఆర్వీ అతనిపై జరిగిన కుట్ర గురించి తెలియపరచవలసిన అవసరం. బాధ్యత లేదా? అటువంటి వ్యక్తిని గురించి దేశప్రజలకు నేటికీ వెల్లడించడానికి నిరాకరించారు. వెంకటరామన్‌ను 240 మంది మద్దతుతో ప్రధానిని చేస్తానన్న వ్యక్తి బహుశా నేటికీ సజీవులై వున్నందువలనే అతనిపేరు వెల్లడించడానికి నిరాకరిస్తున్నారు. కనీవినీ ఎరుగని మెజారిటీ ప్రభుత్వాన్ని కూల్చేయగల బలసమీకరణ జరిగిందంటే ఆ ఎం.పి.కి ఖచ్చితంగా సి.ఐ.ఎ. అండ లభించి వుండాలి. కేవలం తనకు తానుగా ఈ బలసమీకరణ ఎవరికైనా అసాధ్యమే. భారతదేశం అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో నలిగిపోతోంది అనడానికి ఇంతకంటే వుదాహరళణేం కావాలి? స్వతంత్ర భారత చరిత్రలో తొలి భారత రాష్ట్రపతి 1992 మే 3వ వారంలో

• చైనా పర్యటనలో వున్నారు. భారత రాష్ట్రపతి ఈ అధికార పర్యటనలో, వుండగా 1000 కిలోటన్నుల పేలుడుశక్తిగల అణుపరీక్షను 1992 మే 21న చైనా నిర్వహించింది. అమెరికా, రష్యాలు కూడా 150కిలో టన్నులకు మించని పేలుడుశక్తిగల అణుపరీక్షలు నిర్వహించన రోజులలో నరిగ్గా రాజీవ్‌ హత్యజరిగిన సం[మునకు చైనా,.భారత:రాష్ట్రపతి అధికార పర్యటనలో'వుండగా. నిర్వహించింది. తద్వారా భారత రాజకీయ వ్యవస్థ పట్ల వైనా పరిహసించినట్టయింది. భారత రాష్ట్రపతి అధికార పర్యటనలో వుండగా, అదీ మే 21న చైనా అణుపరీక్ష జరపడం గురించి విలేకరులు (్రశ్నించగా - అది వూర్తిగా చైవావారి అంతర్లత వ్యవహారమన్నారు.

1. రాష్ట్రపతి ప్రసంగంతో పదకొండో లోక్‌సభ లాంఛనంగా ఏర్పాటయింది. శ్రీ శంకర్‌దయాళశర్మ మాట్లాడుతూ దేశ రక్షణ ఇతర ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని అవసరమైతే అణువిధానాన్ని పునఃసమీక్షిస్తామని మేర్కొన్నారు. అబుక్షివణి, కార్యక్రమాలపై అమెరికా తదితర పొశ్చాత్యదేశాలు భారత్‌ను బెదిరించడాన్ని 'రాష్ట్రపతి శర్మ తీవ్రంగా పరిగణించారు. రక్షణ పరిశోధనలు యధావిధిగా కొనసాగుతాయన్నారు.. పకక పకన తన

ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం = ప్రపంచ అణు సమీక్ష 247 2).ఇటీవల అమెరికాలో ప్రపంచ అత్యుత్తమ రాజనీతిజ్ఞుడు అవార్డు "పొందిన రాష్ట్రపతి కె.ఆర్‌.నారాయణన్‌, అవార్డు స్వీకరించిన అనంతరం భారతదేశమునకు వీటో సభ్యత్వం ఇవ్వడానికి అమెరికా ప్రత్యక్షమద్దతు ప్రకటించాలన్నారు.

రాష్ట్రపతి వంటి భారత దేశ అత్యున్నత -పదవిలో వుండి.కూడా అలా వ్యాఖ్యానించిన వ్యక్తి ఆర్‌.వెంకటరామన్‌..అటువంటి వెంకటరామన్‌ వి.పి.సింగ్‌, చంద్రశేఖర్‌లపై అభిమానపడటంలో వింతేముంది? రాజీవ్‌ ప్రభుత్వ పతనానికి కుట్రచేసిన వ్యక్తిని గురించి వెల్లడించకపోవడంలో ఆశ్చర్యమేముంది?

లోక్‌సభలో 4/5 వంతు సీట్లు సాధించిన ప్రభుత్వానికే సుస్థిరత కరువయినపుడు నేడు సంకీర్ణ ప్రభుత్వాల కాలం నడుస్తోంది. రెండంకెలు సంఖ్యగల పార్టీలు కలసి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరుస్తున్నాయ. ఇవి అణుపరీక్షలను చేయగలవా? ఏ ఒక్కపార్టి అధికార కూటమి నుంచి తప్పుకున్నా ప్రభుత్వం పతనం తప్పదు. అందువలన ప్రభుత్వాధినేత అయిన వ్యక్తి 5 లేక 6 సం॥ల పాలనకు వోమీ వుండాలి. 1980లో అధ్యక్ష్తతరవా పాలనకు శ్రీమతి గాంధీ ప్రీయత్నించినపుడు, అపుడు బె.జెపితో సహ అనేక పార్టీలు వ్యతిరేకించాయి. ప్రభుత్వ సుస్థిరతకోసం నేడు మరలా అధ్యక్షతరహ పాలనకోసం రాజ్యూంగ సమీక్షా సంవుం వరిశీలిస్తున్నట్లు బి.జె.పి. ప్రభుత్వములో హోంమంత్రి అద్వాని ప్రకటించారు.

అధ్యక్ష తరహా పాలన కానీయండి. లేకపోతే ఏకపార్టీ పాలన కానియండి. ప్రభుత్వ సుస్థిరత అనెది ముఖ్యం. అధ్యక్ష తరహాపాలనలో రాజకీయపార్టీలు ఏలాబలాలకు అతీతంగా ప్రభుత్వ సుస్థిరత సాధ్యమవుతుంది. అందువలన అణుపరీక్షలు, అణుబాంబులు చేయడంలో అవరోధాలు 'చాలావరకు నివారించబడతాయి. ల) శక్తివంతమైన గూఢచారి సంస్థ అవశ్యకత :-

ఆమెరికొ, రష్యాలలో ఆజ్వస్త్ర రాజకీయాల గురించి ఏమీ తెలియనివారు బేశాధినేతలయినపుడు వారికి అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో రహస్యాలను చెప్పి, ఏ దేశంతో ఎలా వ్యవహరించాలో తెలియచేసాయి.. సి.ఐ.ఎ., కె.జి.బి. సంస్థలు ఆమెరికా అధ్యక్షుడు క్లింటన్‌, రష్యా అధినేత బోరిస్‌ ఎల్సిన్‌లే ఇంధుకు ఉదాహరణ. ఫ్రాన్స్‌కు అబ్వస్త శక్తిని సాధించిన డిగాలే ఎస్‌.డి.ఇ.సి.ఇ. గూఢచారి లలల

నా భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష సంస్థను నెలకొల్పారు. అది అబ్వస్త రాజకీయాలలో ఎంత శక్తివంతంగా పనిచేసిందంటే క్యూబాలో సోవియట్‌ రష్యా అణుక్షిపణులుంచినట్టు అమెరికాకు మొదట తెలియచేసింది. ఎస్‌.డి.సి.ఇ.యే. చైనాకు లో అటువంటి గూఢచారి సంస్థ ఒకటి వుంది. భారతదేశంలో 1968లో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ రిసెర్చ్‌ అండ్‌ అనాలిసిస్‌ వింగ్‌ అనే గూఢచారి సంస్థను నెలకొల్పారు. అది ఎంత శక్తివంతంగా పనిచేసిందంటే శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ దేశ రాజకీయ విజయాలకు ఎంతగానో ఉపయోగించారు. బంగ్బాదేశ్‌ అవతరింపచేయడంలో కీలక భూమికను నిర్వహించింది. 1975లో సిక్కిం భారతదేశంలో విలీనమవడంలో “రా' తోడ్పాటే కీలకం. భారతదేశం “బుద్ధ అణుపరీక్షను అంతర్జాతీయ “నిఘా'కు అతీతంగా నిర్వహించిన సంగతి. బహుశా ఈ విజయంలో 'రా' కీలక భూమికవహించివుంటే ఆశ్చర్యం ఏమీ లేదు. రాజీవ్‌ భద్రతను రాజకీయం చేసిన రాజకీయ పార్టీనేతల బుద్ధి వైకల్యం రాజీవ్‌గాంధీ భద్రతా వ్యయం గురించి తీవ్రప్రచ్శారంచేసినవాడు వి.పి.సింగ్‌. పెద్ద ఎత్తున దుమారం సృష్టించాడు. దేశానికి కోటిరూపాయల భారం పడుతోందన్నారు. 1990, జనవరి 30న రాజీవ్‌కు ప్రతేక రక్షణదళం భద్రతను ఉపసంహరించారు. కొత్తగా ఏర్పాటయిన పోలీసు వ్యవస్థగురించి చెబుతూ శ్రీమతి సోనియా, ప్రియాంక నివాసముండే గదిదగ్గరలో కాపలాకొచ్చిన పాలీస్సు, కొన్ని వస్తువులను దొగిలిస్తూ పట్టుబడ్డాడు. దీని గురించి మేము ఫిర్యాదుచేసాం. ఆయినా ఎవరూ పట్టించుకోలేదు. పైపైచ్చు అదే పోలీసును రాజీవ్‌వద్ద భద్రాతాసిబ్బందిభో నియమించారు” అని సోనియా గాంధీ వెల్లడించారు. అటువంటి భద్రత కల్పించిన వి.పి.సింగ్‌ ప్రధానమంత్రిగా కొనసాగడానికి బి.జె.పి మద్దతే కారణం, తన రాజకీయ అనసరాల దృష్ట్యా బి.జె.పి. తనకు సంబంధించినంతవరకు మంచి పనే చేసిందనుకుందాం, బి.జె.ఏ “అగ్ని క్షిపణుల తయారుచేయాలనే జాతీయలక్ష్యం గల పార్టీ, కాగా వాస్తవంలో “అగ్నిక్షిపణిని అమెరికా అభ్యంతరాలకు, ఆంక్షలకు వ్యతిరేకించి ప్రయోగించినవారు శ్రీ రాజీవ్‌.

ఖారత అణ్వస్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 2త9

అతను అనేక టెగ్రరిస్స సంస్థలకే కాదు. అమెరికాకు వ్యచిరేకుడే. అయినప్పటికీ కీలకమైన జాతీయలక్ష్యాన్ని సాధించిన రాజీవ్‌కు ఏస్‌.పి.జి. ఉపసంహరణపట్ల బెల్లంకొట్టిన రాయిలా మౌనం వహించింది. బి.జె.పి, నోరు ఎందుకు మొద్దు బారిపోయింది?

చంద్రశేఖర్‌ ప్రభుత్వ అజ్వస్త్ర విధానం చూడండి పేజి. నెం. 208.

రాజీవ్‌ హత్య జరిగిన తర్వాత మాడా వి.పీ.సింగ్స్‌ దేవగౌడ తదితరులు తమకు ఎస్‌,పి.జి. భద్రతను ఉససంహరించమని పలుమార్లు కోరుతున్నారు. దీనికి ఒకటి, రెండుసార్టు బి.జె.పి. నేతలు కూడా గొంతుకలిపారు. తమకు ఎన్‌.పి.జి.ని ఉవనంవారించినట్టయితే రాజీవ్‌ కుటుంబానికి, పి.వి నరసింహరావుకు ఎస్‌.పి.జి. ఉపసంహరించవలసి వుంటుంది. తద్వారా వారి భద్రతను బలహీనసరచాలన్నదే వి.పి.సింగ్‌ ప్రయత్నమా?

నిజానికి వి.ఏ.సీంగ్‌, దేవగౌడ, గుజ్రాల్‌, చంద్రశేఖర్‌లకు ఎవరు వాని తలపెట్టగలరు? వారేమి జాతీయ లక్ష్యాలు సాధించారని? శత్రువులు వుండటానికి

శ్రీ పి.వి. నరసింహరావునే తీసుకున్నట్లయితే అతను రెండుసార్లు అగ్ని క్లిపణీ ప్రయోగానికి కారకులు. భారత అణ్యస్త పరిజ్ఞానంను కీలళసమయంలో రక్షించినవారు. పంజాబ్‌లో శాంతిని నెలకొల్పారు.

కొత్తగా మరేదేశం అణ్వాయుధాలు, క్షిపణులు సమకూర్చుకోకుండా జాగ్రత్తవహించాలని, ఇందుకోసం దౌత్య కృషిచేయాలని అమెరికా రక్షణ సంస్థ “ంటగాన్‌' ప్రభుత్వాన్ని హెచ్చరించింది. దౌత్యపరమైన కృషి విఫలమయిన పక్షంలో అణుక్షిపణులను వ్యూహాత్మకంగా వినియోగించే అధికారం అమెరికా అధ్యక్షునికి కలుగజేస్తామని పెంటగాన్‌ సీనియర్‌ అధికారి హెరాల్డ్‌స్మిత్‌ పేర్కొన్నారు. |

1997 జూన్‌లో బి-61 అను కొత్త, శక్తివంతమైన అణుబాంబును అమెరికా రూపొందించింది. ఇది గ్రౌండ్‌ ఫ్యాక్టరీలను, వ్రయోగళశాలలను ధ్వంనం చేయగలదు. అణ్వాయుధాలను తయారుచేయగల దేశాలను భయపెట్టడానికి బి-61 తయారుచేసినట్లు విమర్శకులు భావిస్తున్నారు.

వాస్తవానికి ఇటువంటి విధ్యంనక ఆయుధాలుతో భారత అణ్వస్త్ర

250 భారత'అణ్వస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 250 రారని ననా అనేక. ఇతర వర్షమాన దేశాలకు వలె భారత్‌ను అవెరికా బెదిరించగలదేమోగాని అణుదాడి చేయజాలదు. ఎందువలనంటే భారత్‌, అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌, చైనాలవలె' అజ్వస్త పరిజ్ఞానము గల దేశం. అమెరికా తన పలుకుబడితో ప్రపంచబ్యాంకు, అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి నుండి అప్పుపుట్టకున్నా చేయగలదు. ఆర్థిక, వాణిజ్య ఆంక్షలు విధించగలదు. కాగా పూర్తిగా భారతీయ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో నిర్వహించే అణుపరీక్షలు, అణుబాంబులు చేయడాన్ని నిరోధించజాలదు, అగ్ని క్షిపణులు ప్రయోగించిన, అణ్వస్త్ర 'పరిజ్ఞానం అభివృద్ధిచేసే నాయకులకు ఎస్‌పి.జి. భద్రత అత్యంత అవసరము, అందుకే రాజీవ్‌ హత్య జరగిన తర్వాత కూడా ఎస్‌.పి.జి. ఉపసంహరించమని వి.పి.సింగ్‌ పలుమార్లు కోరటం వెనుక రాజకీయం ఏమైనప్పటికి, అతనికి ఎస్‌,పి.జి. ఉపసంహరించటం రాజకీయంగా సాధ్యపడదు. అందువలనే 1994-97 ల మధ్య వి.పి.సింగ్‌ రక్షణకై దేశం కోట్ల రూ॥ల భారాన్ని మోయవలసీవచ్చింది. 'రాను బలహీనపరచిన మొరార్టీ దేశాయ్‌, తద్వారా ఇందిర, రాజీవ్‌ హత్యలను నివారించటంలో విఫలమంన 'రొ తనస్థానంలో జనతాపార్టీ అధ్యక్షుడుగా చంద్రశేఖర్‌ను మొరార్జీ దేశాయ్‌ నియమించారు. 'రా' అధికారాలపై, పాత్రపై పార్లమెంటులా తరచుగా విమర్శలు వచ్చేవి. జనతాపార్టీ మొరార్టీదేశాయ్‌ని “రా' కార్యకలాపములపై పూర్తి విచారణ జరిపించాలని పట్టపట్టింది. పర్యవసానంగా (పరిశోధనా మరియు విశ్లేషణా సంస్థ) “రా' లో పనిచేస్తున్న 600 అధికారులను, వారి పూర్వపు శాఖలకు, ఆయా ప్రాంత ప్రభుత్వాలకు పంపివేయబడ్డారు. 'రొ' అధికారాలను పూర్తిగా తగ్గించివేసారు. 1980 లో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ మరలా ప్రధానమంత్రి అయినతర్వాత “రాను పునఃపటిష్టపరచటంలో తగిన కృషి చేసినట్టు కనబడదు. దేశ రాజకీయ జీవితంలో “రా' జోక్యం సెరిగిపోవడంను కాంగ్రెసేతర పార్టీల తీవ్రవిమర్శలకు గురయినందున ఆమె వెనుకంజ వేసివుండొచ్చు. మొరార్జీ దేశాయ్‌ బలహీనపరచిన “రాను, విమర్శలు పట్టించుకోకుండా, పటిష్టపరచి చలనాలను లనకోతటొనోననతననినలో తానా నానలనుకపునాా మానడు కాయ

భారత అణ్వస్త్ర .విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష “251 వుండినట్టయినా శ్రీమతి గాంధీ హత్యను 'రా' నివారించగలిగి వుండేదే! రాజీవ్‌ హత్య నివారించటంలో 'రా' వైఫల్యం

శ్రీలంక తహిళ ఉగ్రవాద సంస్థ ఎల్‌.టి.టి.ఇ.తాలూకు వైర్‌లెస్‌ మేసేజ్‌లను భారత గూఢచారి'సంస్థలు మధ్యలోనే అడ్డుకుని రికార్డుచేసాయి. అయితే వాటిని సకాలంలో డీకోడ్‌ చేయలేకపోయింది. ఎల్‌టి.టి.ఇ. అది నాయకత్వం నుంచి శివరాజన్‌కు అత్యంతకీలకమైన సమాచారం వైర్‌లెస్‌ద్వారా ప్రసారమవుతున్నపుడు “రా దానిని పసిగట్టింది. రాజీవ్‌ను ఎపుడు, ఎలా, ఎక్కడ హత్య జరపాలన్న వివరాలు కోడ్‌రూపంలో వున్నాయి. అప్పటికే శివరాసన్‌, శుభ, థాను ప్రబుద్ధులు, తమిళనాడుకు చేరుకున్నారు. రాజీవ్‌హత్యకు రెండునెలలముందే *రా' దీనిని రికార్డు చేసింది. అయితే ఆ సమాచారం గల కోడ్‌ను 1991 సెప్టెంబర్‌లో అంటే రాజీవ్‌ హత్య జరిగిన నాలుగునెలలకు రొ డీకోడ్‌ చేయగల్లింది. అయితే ఆ సమాచారం గల కోడ్‌ను 1991 సెప్టెంబర్‌లో అంటే రాజీవ్‌ హత్య జరిగిన నాలుగునెలలకు “రా” డీకోడ్‌. చేయగల్లింది. దెగ్రాంతి కలిగించే ఈ నిజం ఆలస్యంగా వెలుగులోకి వేచ్చింది. అని రాజీవ్‌ హత్యకు జరిగిన కుట్రపై విచారణ చేసిన కమీషన్‌ చైర్మన్‌ జస్టిస్‌ జైన్‌ 1997 మార్చి 14న చెప్పారు. అణ్వస్త్ర రాజకీయాలకు తగిన విధంగా “రోను పునర్నిర్మించాలి,

అవెరికా-రష్యాలమదధ్యు వచ్శన్న యుద్భం జరగగలదన్న చీతావహపరిస్థితులలో సి.ఐ.ఎ. పుట్టుకొచ్చింది. అమెరికా-రష్యాల మధ్య యుద్ధ పరిస్థితులు అంతమయిపోయాయి. రష్యా నాయకత్వంలోని “వార్సా' సైనిక కూటమి రద్దయింది. అమెరికా నాయకత్వంలో “'నాటో' సైనికకూటమి కూడా రద్దవుతుందని, స.ఐ.ఎ. ప్రాధాన్యత క్షీణించిపోగలదని ప్రపంచమంతా ప్రచారం హోరెత్తింది. అయితే వాస్తవంలో అందుకు భిన్నంగా జరిగింది. నాటో సైనిక కూటమి అంతర్జానం కావటడానిక బదులు కొత్తగా సభ్యదేశాలు చేరడంతో “నాటో' మరింత బలోపేతమయ్యింది.

రమ్యా అజణ్వ'న్త్ర కార్యక్రమాల పై “నిశర౮ూ'కు వినియోగించబడిన గూఢచారులంతా ఇపుడు భారతదేశంలో తమ కార్యకలాపములు సాగిస్తున్నారు.

భారతకౌంటర్‌ ఇంటిలిజెన్స్‌ అధికారి రతనొసెహగల్‌ను, ఢిల్లీలోని సి.ఐ.ఎ. ఏజెంటకు, కీలక సమాచారాన్ని అందించారన్న కారణంతో ముందుగానే రతన్‌ కకత కన ననన

252 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అధికారి రతన్‌, ఇంటిలిజెన్స్‌ బ్యూరో చీఫ్‌ పదవికి పోటీలో ప్రముఖంగా వున్నారప్పటికి. కాగా ఢిల్లీలో సి.ఐ.ఎ. స్టేషన్‌ చీఫ్‌ను మరో అమెరికా దౌత్యాధికారిని భారత ప్రభుత్వం 1997 జనవరిలో దేశంనుండి బహిష్కరించింది.

భారతదేశ అణు-అగ్ని కార్యక్రమాలను అమెరికా తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నది. అణు-అగ్ని కార్యశక్రమాలకు, అనేక అవరోధాలు కల్గిస్తూ వస్తోంది. వీటిని సమర్థవంతంగా నివారించటానికి భారత అణ్వస్త్ర, అగ్నికార్యక్రమాల ప్రగతికిగాను “రాను శక్తివంతంగా అభివృద్దిచేయవలసిన అవసరమెంతైనా వుంది. ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తివంతమైన గూఢచారి సంస్థలలో “రాను ప్రముఖమైనదిగా తీర్చిదిద్దాలి.

భారతదేనంలో ప్రభుత్వ సుస్థిరత కోసం అధ్యక్ష తరహ లేక మరేవిధమైన సద్దతిలోనైనా ఎన్నికయిన ప్రభుత్వాధినేతకు విశేష అధికారాలు సంక్రమిస్తాయి. అటువంటి .ప్రభుత్వాధినేత దేశ అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమునకు హని చేయకుండా వుండేందుకుగాను 'రా'లో భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానము రక్షణకు, అజ్వ'స్త్ర పరిజ్ఞా అభివృద్ధికి బాధ్యత వహించేటట్టు ఆబ్వస్త్ర రాజకీయ వ్యవహారాల కోసం ఒక ప్రధాన విభాగమును ఏర్పాటు చేయాలి.

ఇది ఎంత శక్తివంతంగా పనిచేయాలంటే, భారత అజ్వస్త పరిజ్లానాభివ వ్యతిరేకంగా, అమెరికా అణు లక్ష్యాలకు, విధానాలకు అనుకూలంగా శక నాయకుడు ఎవరూ భారత ప్రభుత్వాధినేత కాకుండా “రి నిరోధించివేయాలి. అటువంటి వారిని జాతీయ రాజకీయరంగంనుండీ “రొ తొలగించి వేయగలగాలి. భారతదేశ అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానము రక్షిస్తూ, వృద్ధి చేయగలవారిని గుర్తించి వారు శీలకస్థానాలలో నియమించబడటానికి *ర్రా” చోహదపడాలి. ఈ లక్ష్యాలను సాధించడానికి, అమెరికా దాని మిత్రదేశాలనుండి అజ్వస్త పరిజ్ఞానమును గురించి తప్పుడు అవగాహన, గందరగోళం పరిచే ప్రకటనలను గురించి ప్రజలకు వాస్తవాలను తెలియచేసే ప్రచార విభాగాన్ని కలిగివుండాలి. నేషనల్‌ బుక్‌ట్రస్ట్‌చే భారతీయ భాషలలో అణ్వాయుధాల, ఆవశ్యకత గురించి అణ్వస్త్ర రాజకీయాల గురించి పుస్తకాలు ప్రచురింపచేయాలి. ననన

భారత అణ్వస్త్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 253 3) _నువ్రీంకోర్పు నహకార-ఆవళ్ళకత జలియన్‌వాలాబాగ్‌లో వైశాఖి ఉత్సవాన్ని జరుపుకోవడానికి ఒక విశాలమైన ప్రాంగణంలో, దూరతీరాలనుండి వచ్చిన 20 వేలకు పైగా, 19319 ఏప్రిల్‌ 13న సమావేశమయ్యారు. ఎటువంటి హెచ్చరిక లేకుండా భిగేడియర్‌ జనరల్‌ రెజినాల్స్‌డయ్యర్‌ వారిపై కాల్పులకు ఆదేశాలిచ్చాడు. అక్కడికక్కడే 1000కి పైగా మరణించారు. ప్రజలు బయటకుపోవడానికి ఒక ఇరుకైన దారి మాత్రమే ఉంది. ప్రజలను చదరగొట్టి వదిలేస్తే బాగానే వుండేది... అపుడు ప్రజలు నన్నాక పూల్‌గా జమకట్టి వుండేవారు. మిషన్‌గన్లతోనే కాల్చివుండేవాడిని... అవి వాహనాలకు బిగించి ఉండటంతో వాటిని లోనికి తీసుకుపోయి కాల్చడానికి కుదరలేదని... ఈ దుర్చటన పై దర్యాప్తు జరిపిన హంటర్‌ కమీషన్‌ ముందు చెప్పారు. గుంపు చెదిరిపోయినప్పటికీ కాల్పులు ఎందుకు ఆపలేదని ప్రశ్నించగా.. గుంపు మొత్తాన్ని చెదరగొట్టడం, నా బాధ్యతగా భావించాను. కొందరిపైనే కాల్పులు జరపడంవలన ఉపయోగం లేదనుకున్నాను. తన అదేశాలను పొటించనివారిని శిక్షించాను. అలా చేయడం వల్ల మంచి గుర్తింపు లభిస్తుందని భావించినట్లు చెప్పారు. డయ్యర్‌ చర్యను హంటర్‌ కమీషన్‌ అభిశంసీంచింది. ఆయనను ఇంగాండుకు పంపివేసింది. మారణహోమాన్ని సృష్టించిన జనరల్‌ డయ్యర్‌కు లండన్‌నగరం ఘనస్వాగతం పలికింది. హౌస్‌ ఆఫ్‌ లార్ట్‌లో టోరిలు (పెద్దలసభ) డయ్యర్‌ చేసిన బ్రిటీష్‌ దేశ సేవను ఘనంగా కొనియాడారు. బ్రిటీష్‌కోర్డు ఆయన తప్పేమీలేదంటూ మారణహోమానికి కారకుడయిన జనరల్‌ డయ్యర్‌ను వదిలేసింది. 1990 జనవరి 30న వి.పి.సింగ్‌ రొజీవ్‌గాంధీకి ఎస్‌.పి.జి. రక్షణను తొలగించారు. రాజీవ్‌గాంధీ హత్యకు ఎస్‌.పి.జి. తొలగింపువల్ల బలమైన అవకాశం ఏర్పడిందని రాజీవ్‌ హత్యపై దర్యాప్తుచేసిన జైన్‌ కమీషన్‌ వి.పి.సింగ్‌ను అభిశంసించింది. అయినప్పటికీ భారత సుప్రీంకోర్టు వి.పి సింగ్‌ను ఏవిధంగాను శిక్షించటేదు. ఎందుకు? కాగా 1986 అక్టోబర్‌ 2న రాజ్‌ఘాట్‌వద్ద ప్రధానమంత్రి రాజీవ్‌ గాంధీపై హత్యాయత్నానికి పాల్పడిన కరంజీత్‌సింగ్‌కు, రాజీవ్‌గాంధీ హత్యకు గురయిన నాలుగుసం॥లకు ఢీల్లీకోర్టు జీవితఖైదు శిక్ష విధించింది. (అంటే కరంజీత్‌సింగ్‌ నాలులుంం లలనా

ర! భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఉరితీసింది 1990 దశకంలో ప్రతి ఏటా ప్రపంచంలో మిగిలిన అన్ని దేశాలలోనూ కలసి మరణశిక్షకు గురయిన వారి సంఖ్యకన్నా, చైనాలో మరణశిక్షకు గురయిన వారి సంబ్యే అధికం), రాజీవ్‌ హంతకులకు ఉరిశిక్ష పడింది. కాగా వివిధ కారణములను చూపుతూ. ఉరిశిక్ష నిలిపివేసేందుకు వీలుగా హంతకులు 1398 మార్చిలో 'స్టే ను పొందగలిగారు. రెండు మహాసముద్రాలను కఠిఫే పవామా కాలువపై తన అదుపును కొనసాగించటం కోసం, తనను ధిక్కరిస్తున్న పనామా దేశాభినేతను, అతని దేశంలోనే ఆరెస్టుచేసి, లాక్టినివచ్చి, అమెరికాలోని మియామికోర్టులో హాజరుపరచగా 40 సరుల జైలుశిక్షవేసిన సంస్కృతి అమెరికా న్యాయవ్యవస్థది..(మాదకద్రవ్యాలదొంగ రవాఖణానేరంపై ఈ శిక్టపడింది. కాగా స.ఐ.ఎ. కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలో మాదకద్రవ్యాలను 'పపోత్సహించినట్మ ఆ తరువాత కనుగొనబడింది) న్యాయనమీక్షాధికారం వలన ఫప్రవంచంలో విశిష్టత పొందిన అమెరికా నార్థయన్థానాలు ఆఅ దేళ ప్రయోజనముల కోనం ఎంతగానో రాజీపడి నహకరిన్తున్నాయి. భారతవ్యాయవ్యవన్థ ఎటువంటి మలినములులేని న్వచ్భమైనది. దేశకార్యనిర్వాహకశాఖ'పై తిరుగుతేనిఅధి కారములుగల న్యాయవ్యవస్థ నిర్మలమైన తన తీర్చువలన భారత - అణుశక్తికి అవాంతరం కలగబోయిన సందర్భం వుంది. శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ. లోక్‌సభ ఎన్నికను రద్దుచేస్తూ అలహబాదు “హైకోర్య తీర్పుఇచ్చింది. నిజానికి ఆనాడు బుద్ధ అణుపరీక్ష జరిగిన పరిస్థితులలో భారతదేశం అంతర్జాతీయంగా చాలా విపత్కర పరిస్థితులలో వుంది. అణ్వ'స్త్రదేశాలు, బుద్ధ అణుపరీక్ష జరిపిన భారత్‌ను శిక్షించాలని తలపోసాయని అణుపరీక్షకు నాయకత్వం వహించిన డా.రాజా రామన్న పేర్కొన్న సంగతి విదితమే! కాగా అణ్వాయుధాలు చేయగల రాజీవన్‌ హత్యకు గురికాగా, అతనికి టెర్రరిస్పులతో ముప్పు వుందని అందరికీ తెలిసినవ్పటికీ, రాజీవ్‌కు ఎస్‌.పి,జి. రక్షణ ఉపనంహరించడానికి మూలకారకుడయిన వి పి.సింగ్‌ను జైన్‌ కమీషన్‌ అభిశంసించినప్పటికి, క్రియాశీలత, న్వచ్చళ విదన్ర్రత అధికారముల గల న్యాయవ్యవన్నను వి.పి.నీంగ్‌ ఎలా క క య క న

భారత అణ్వస్త్ర. విధానం -.ప్రపంచ అణు .సమీక్ష 255 అధిగమించారు? భారత నుప్రీంకోర్పు తన బాధ్యతలను గణనీయంగా "పెంచుకోవాలి. దేశాన్ని ఎలా పాలించాలో చెప్పే, రాజ్యాంగ. రక్షణకే-పరిమతం కాకుండా, భారత స్వాతంత్ర్యము, సార్వభౌమాధికారముల "పరిరక్షణ బాధ్యత. చేపట్టాలి-అమెరికా ఆటవిక న్యాయం-నుండి దేశ అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును. రక్షిస్తూ భారతదేశం అణ్వ'స్తదేశంగా రూపొందేఎరకూ, భారత కార్యనిర్వాహకశాజఒతో సుప్రీంకోర్టు సహకరించాలి. భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును, అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలనుండి రక్షిస్తూ, దాని అభివృద్దికి కారకులయి; రాజకీయ.వఏవాడాలలో చిక్కుకున్న “నేత'ల షట్లు సుప్రీంకోర్టు దయతో వ్యవహరించటం, భారతదేశానికి రాజకీయంగా ఎంతయినా అవసరం... అణుషరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చట్టబద్ధమైనవిగా,ప్రకటించిన ష్రపంచకోర్జు తీర్చు (ఫేజ్‌ నెం. 143)ను సుప్రీంకోర్టు పరిశీలించాలి.

పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం చట్టబద్ధతను భారత సుప్రీంకోర్టులు. పరిశీలించాలి మరియు ప్రశ్నించాలి.

పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంలో చివరి పేరా పేజి నెం 112

ఈ (గ్రంధం 1998 మే 6 నాటికి పూర్తిచేయడం జరిగింది. అనంతరం జరిగిన అణుపరీక్షల గురించి 2 వాక్యాలు మాత్రమే ముందు భాగాలలో చేర్చాను తదుపరి జరిగిన అణుపరీక్షలను యధావిదిగా చర్చిస్తున్నాను

వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వ అణ్వస్త్ర. విధానం-ద్వితీయ దశ 19-3-98 నుండి...

15-4-98 పాకిస్తాన్‌ క్షిపణి కార్యత్రమం. అణ్వాయుధ పోటీకి దారి తిస్తుందని తాను భావించటం లేదని వాజ్‌పేయి అన్నారు. 3-5-98 అగ్నిక్షిపణి రెండో దశపై ప్రయోగాలు నిర్వహించేందుకు ప్రభుత్వం అనుమతించింది అణువరిక్షలు నిర్వహించి, భారతదేశాన్ని వ్యూవోత్మకంగా ముందుకు నడిపించిన వాజ్‌పేయి.

భారత రాజకీయరంగాన అణుపరీక్షలు జరపడంలో నెలకొన్న స్తబ్బతను తొలగిస్తూ వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం, భారతకాలమానం ప్రకారం, బుద్ధ అణుపరీక్ష

256 భారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష మరో 2 అణుపరీక్షలు విజయవంతంగా నిర్వహించింది. బుద్ధ పూర్ణిమ రోజున జరిగిన అణుపరీక్షలలో ధర్మో అణుపరీక్ష కూడా వుంది. దీనివలన అత్యంత కీలకమయిన ధర్మోఅణ్వస్త పరిజ్ఞానం సమకూరింది ఇంతవరకు అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు, చైనా దేశాలకు మాత్రమేగల ధర్మో అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును భారత్‌ సాధించింది. అణుపరీక్షలకు భారతదేశంలో ప్రతిస్పందన కాంగ్రెస్‌: దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించివున్న ఏకైక రాజకీయ పార్టీ కాంగ్రెస్‌ మాత్రమే. నేడు రాజకీయ బలరీత్యా కాంగ్రెస్‌ రెండవస్థానంలో వున్నప్పటికీ, అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో “భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును పరిరక్షించటంలో కాంగ్రెస్‌దే కీలకభూమిక. అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో, భారతదేశం చిక్కుకున్నందువల్లనైతేనేమి, లేక తమ రాజకీయ తప్పిదములవల్ల నైతేనేమి కాం[గైన్‌ పార్టీకిచెందిన వ్రధానమంత్రులనే కులు అత్యంత వివాదన్సద కుంభకోణాలలో చిక్కుకున్నప్పటికి పరిపాలన, అధికారం కోల్పోయినప్పటికీ, చివరకు తమ (ప్రాణాలే త్యాగం చేస్‌ కూడా వివక్షాపూరిత, బూటకపు అణునిరాయుధీకరణ ఒప్పందముల బారి నుండి “భారత్‌ అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానం" ను రక్షిస్తూ వచ్చారు. అవసరమయినంతగా అణువిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత కూడా పండిత నెహ్రూ మాత్రం పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధంపై ఆమోదముద్ర వేసారు. నెహ్రూమినహ ప్రధానమంత్రి లాల్‌బహదూర్‌శాస్త్రి నుండి ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు వరకు అందరూ భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించవలసిన అవశ్యత తెలిసినవారు లేక ప్రకటించినవారు లేక ఆచరించినవారు ప్రధానమంత్రి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ భారతదేశపు మొట్టమొదటి “బుద్ధ అణుబాంబుపరీక్ష' నిర్వహించిన సంగతి తెలిసిందే. కాగా కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రస్తుత అధ్యక్షురాలు శ్రీనుతి సోనియా వైఖరిమాత్రం ఇందుకు విరుద్ధంగా వుంది. కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీతో చర్చించిన అనంతరం కాంగ్రెస్‌ నేతలు మన్మోహన్‌సింగ్‌, వి,ఎన్‌ గాడ్జిల్‌, నట్వర్‌సింగ్‌లు అణుపరీక్షలు నిర్వహించవలసిన అవసరమేమొచ్చిందని లారా రానా నలు నిర్వహించవలసిన అవసరమేమొచ్చిందని

బారత అణ్వ్యస్త విధానం - వ్రపంచ అణు సమీక్ష 257 వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించారు కాగా భారత అణుశాస్రజ్ఞ్జులు ఏళ్ళ తరబడి చేసిన కృషికి నిదర్శనమే ఈనాటి అణుపరీక్షల విజయం అని లోక్‌సభలో కాంగైస్‌ నాయకుడు శరద్‌సవాల్‌ అన్నారు. కాంగ్రెస్‌ పార్లమెంటరీ ఉపనాయకుడు శివశంకర్‌ మాట్టాడుతూ... బి.జె.పి. ప్రభుత్వం అణుపరీక్షలు నిర్వహించటం ద్వారా ఎవరినీ విశ్వాసంలోకి తీనుకోనట్లయిందని విమర్శిస్తూ, ప్రభుత్వ చర్యలను తప్పుబట్టారు. అణుపరీక్షలు దేశానికే గర్వకౌరణం - కొంట్రైస్‌

అణుపరీక్షలు నిత్వహించిన వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వాన్ని కాంగ్రెస్‌ 1398 మే 14న గట్టిగా సమర్దించింది. అణుపరీక్తలనేవి ఏ ఒక్కరికో సంబంధించినవి కావని, ఇవి జాతికి సంబంధించినవని కాంగ్రెస్‌ ప్రకటించింది తొజు అణుపరీక్షలు దేశానికి గర్వకారణమని అంగీకరించింది ఈ విషయంలో ప్రతి భారతీయుడు సమైక్యంగా వ్యవహరించాలని, సోనియాగాంధీ చేసిన వ్యాఖ్యలను కాంగ్రెస్‌ వర్కింగ్‌ కమిటీ ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది. కాంగ్రెస్‌ వర్కింగ్‌ కమిటీ నిర్ణయమే కాంగ్రైన పార్ట తుది నిర్ణయం కూడౌనని అడ్డున్‌సింగ్‌ విలేకరులు అడిగిన పలు ్రశ్నీలకు సమాధానంగా లకు, రాజీవ్‌గాంధీ లక్ష్యాలను వ్యతిరేకంగా అణుబాణీ మార్చిన సోనియా దాన్ని దృష్టిలో వుంచుకుని అణుపరీక్షలి జాతి

అణుపరీక్షలకుగల పకటించారు. కొగొ అణుపరీక్షలకు వాజ్‌పేయి గర్వించాల్సిన అంశంగా మే 14న పధ్యక్షురాలు సోనియాగాంధీ మే 21న ప్రభుత్వం అనుమతినివ్వటాన్ని ౯ గ భారత్‌ అణుపరీక్షలను, అణ్వాయుధాలను నిరసించారు. శ్రీమతి సోనియా ట్‌ భారతదేశం అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడాన్ని వ్యతిరేకించడం కొత్తకొ క అయితే ఆరవ అజ్వ'స్రదేశంగా గుర్తింపు చేయడంద్వారా అణ్వప్రదేశం అర సారధ్యం వహించిన విదేశీయులలో శ్రీమతి సాధించవలసివుంది కొగొ కాంగా ంధ్‌ కాంగైస్‌కు నాయకత్వం వహించిన సోనియా ఆరవనోరు మహాలదశలో మహాత్మాగాంధీ ఆదర్శంగా

భావించేవారు. జాతీయోద్యమం ఉధృతం అయిన తర్వాత అనిబిసెంటును గౌరవపూర్వక ప్రత్యర్థిగా భావించారు అనిబిసెంట్‌ 150వ వార్షికోత్సవములనాడు శ్రీమతి సోనియా కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్ష బాధ్యతలు చేపట్టారు. శ్రీమతి సోనియాగాంధీ సారధ్యానికి అఖిలభారత కాంగ్రెస్‌ కమిటీ (ఎ.ఐ.సి సి) 1998 ఏప్రిల్‌ 6న లాంఛనంగా ఆమోదముద్ర వేసింది. కాంగ్రెస్‌ పార్టీపై సోనియాకు సర్వం అధకారాన్న కట్టబెడుతూ ఎ ఐ,సి.సి తీర్మానించింది. విదేశాంగ విధానంపై గత యాభయ్యేళ్ళుగా అనుసరిస్తున్న వైఖరిని వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం నిర్లక్ష్యం చేస్తే సహించబోమని శ్రీమతి సోనియా తెలిపారు. అణ్వాయుధాల తయారీకి కాంగ్రెస్‌ పూర్తి వ్యతిరేకమని సోనియాగాంధీ స్పష్టం చేసారు. ఈ విధానానికి జవహార్‌లాల్‌ నెహ్రూ చీజం వెయగా ఇందిరాగాంధీ, రాజీవ్‌గాంధీలు నీరుపోశారని “ఏప్రిల్‌ 6న సోనియాగాంధి పెర్కొన్నారు అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన అణుశాస్తవేత్తలను, ఇంజనీర్లను అభినందిస్తూనే, అణుపరీక్షలకు బి జె.పి ప్రభుత్వం అనుమతివ్వడాన్ని వ్యతిరేకించారు. అణుపరీక్షలు జరపకుండా సంయమనం పాటించడంలోనే నిజమయిన సామర్థ్యం ఇమిడివృందని, వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం దేశాన్ని అంధకారంలోకి నెడుతోందని విమర్శించారు. రాజీవ్‌ భార్యగా చీకటి శక్తుల గురించి దేశ ప్రజలను హెచ్చరించకుండా వుండలేనని 1998 మే 21న'పేర్కొన్నారు. భారత భద్రతకు ముప్పు హాటిల్లిందనటానికి ఒక్కటంబే ఒక్క సాక్ష్యం కూడా లేదు అలాంటప్పుడు అణుపరీక్షలు ఎందుకు “నిర్వహించారు? ఏం ముంచుకొచ్చిందని 'అణువరీక్షలకు పచ్చజండా ఊపారు అని వాజ్తేయి ప్రభుత్వాన్ని సోనియా -నిలదీశారు. పార్గమెంటు- ప్రాంగణంలో కాం(గైసం “పోర్లమెంటరీ పార్టీ సర్వ సభ్య సమావేశానంతరం -మీడియాతో. మాట్లాడుతూ అణుపరీక్షలకు అనుమతించిన వాజొపేయి సర్యారుపై సోనియా తీవ్రస్థాయి (1998 మె 26). లో ధ్వజమెత్తారు. అయితే విమర్శలు చెలరేగకుండా ఉండేందుకొ అన్నట్లు అణుశాస్త్రవేత్తల్ని సోనియా కొనియాడారు. అణుపరీక్షలపై సోనియా అనుసరిస్తున్న వైఖరి వాస్తవాలకు, భారత అణుశక్తి ప్రయోజనాలకు కూడా విరుద్ధంగా వుంది.

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 29 పరిగణనలోకి తీసుకోలేదన్న వాదన అసమంజసమయినది జాతీయ భద్రతకు అత్యంత కీలకమయిన అణుపరీక్షలు జరిపే నిర్ణయం బహిర్గతం చేయకూడనిది, ప్రజాస్వామ్య, వర్ధమానదేశమయిన భారతదేశం అనుసరించవలసిన విధానమిది 174లో భారతదేశం మొట్టమొదటి అణుపరీక్ష నిర్వహించడానికి కారణమయిన శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ అణుపరీక్ష గురించి ఎవరికి చెప్పారు? ఏయే పార్టీలతో చర్చించారు? మరి అప్పుడు భారతదేశానికి ఏ ప్రమాదం ఏర్పడిందని శ్రీమతి ఇందిరొగాంధీ అణుపరీక్ష సెర్వహించారో శ్రీమతి సోనియా చెప్పగలరా? పోథఖ్రాన్‌లో ఇపుడు అణుపరీక్షలను జరపడానికి ఉపయోగించిన గోతులు 1981లో శ్రీమతి ఇందిరగాంధీ ప్రభుత్వ హయాంలో తవ్వినవే. అప్పట్లో మరోసారి అణుపరీక్షలను జరపవలసిన అవసరం ఉందని నిర్ణయించిన కారణంగా సిద్ధం చేసిన గోతులనే ఇపుడు వాజొపేయి ప్రభుత్వం అణుపరీక్షలు జరపడానికి వినియోగించింది శ్రీమతి సోనియా ఆనాడు 1981లో భారత భద్రతకు, ముంచుకొచ్చిన ముప్పు ఏమిటో వివరించగలరా?' రాజేవ్‌గౌాంధీ తాను హత్యకు గురికావడానికి కొద్ది నెలల ముందు 'అరటే 1991 వి1'బ్రవరి 9నీ భారతదేశ అణ్వ(న్త్ర తయారుసామర్థ్యాన్ని అణుబాంబులుగా మలచుకొవాలని ప్రకటించిన సంగతి శ్రీమతి సోనియాకు తెలియని విషయమా? మరి; అణుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడం గురించి శ్రీమతి సోనియా.భారతప్రజలను ఎందుకు తప్పుదోవ పట్టించాలనుకుంటున్నారు? జనతాదళ్‌. దేవగౌడ అణువరీక్షలు. నిర్య్వపాంచటం' .ఏకవకళ్ష్నంగా తీను కున్న రాజకీయనిర్ణయమని మాజీప్రధాని దేవగౌడ బి.జె పి. ప్రభుత్వం పై ధ్వజమెత్తారు అణుపరీక్ష నిర్వహించాలన్నది "సైనిక నిర్ణయంకానేకాదు.. ఇది ' ఖచ్చితంగా కేబినెట్‌లో ఒకరిద్దరు తీసుకున్న రాజకీయ నిర్ణయం అన్నారు. దేశానికి ముప్పు ఉన్నందునే అణుపరీక్షలు జరిపినట్టు వచ్చిన వార్తలను దేవగౌడ కొట్టిపారేసారు. (తాను ప్రధానిగా వున్నపుడు అనేక సమావేశాలతో చర్చలు జరుగుతూ ఉండగానే 'రునుకు' (నిద్ర) పోతారని, మీడియాలో పేరుపాందిన ధేవగౌడకు చాజొపేయి

360 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష వాస్తవానికి భారత ప్రభుత్వ చర్యలే పాకిస్థాన్‌ను అణుపరీక్షల దిశగా నెట్టాయని దేవగౌడ విమర్శించారు. చైనా డాంగ్‌ ఫెంగ్‌ కిపణుల ఉత్పత్తిని ప్రారంభించాలని నిర్ణయించిన తర్వాతకూడా అగ్ని క్షిపణుల ఉత్పత్తి యోచనలేదని దేవగౌడ వ్రకటించిన సంగతి తెలిసిందే. దేవగౌడ ప్రభుత్వ అణ్యస్త విధానం చూడండి. ఐ.కె,గుజ్రాల్‌ అగ్రదేశాలు అజుపరీక్షలు నిర్వహించి, భారత్‌పై విమర్శనాస్త్రాలు “సంధించడం వాటి వంచనా ధోరణికి నిదర్శనమని గుజ్రాల్‌ విమర్శించారు. ఇక ఖార్రతదేశల సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందంపై సంతకం చేయాలని గుజ్రాల్‌ సూచించారు: (ఇది-భారత దేశప్రజలను వంచించటం కాదా?) భారత్‌ ఇపుడు అబ్వస్రదెశమంటూ ్రధాని వాజ్‌పేయి ప్రకటించడం

వెనుక ఉద్లేశ్నమేమిటో అర్ధం కావీటంలేదని అన్నారు. సైన్యానికి అణ్వాయుధాలు అప్పగించామంటూ రక్షణమంత్రి చేసిన వ్యాఖ్యలను ప్రస్తావిస్తూ - అదే గనుక జరిగివుంటే ఈ దేశాన్ని దేవుడే రక్షించాలని గుజ్రాల్‌ వ్యాఖ్యానించారు అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన శాస్త్రవేత్తలను అభినందించారు. కాగా. నేనుగూడా అణ్వస్త్ర పరీక్షల -నిర్వాహణకు అదేశింఛగలిగేవాడిని కాని అలా చేయలేదు. దేశ ఆర్థిక అభివృద్ధికి విఘాతం కల్గించే, అంతర్జాతీయ ఆంక్షలకు గురికావడం మంచిది కాదనుకున్నాను అవి.గుజ్రాల్‌ అన్నారు. శ్రీ వాజొపేయి ముందు ప్రధానమంత్రి పదవిని గుజ్రాల్‌ నిర్వహించారు. కాగా భారతదేశం 1974లో బుద్ధ అణుపరీక్ల నిర్వహించడాన్ని ఖండించి, భారతదేశంపై ఆంక్షలు విధించాలని అమెరికాకు సూచించి సంచలనం కలిగించి భబానిసేన్‌ గుప్తాను ప్రధానమంత్రి కార్యాలయంలో కీలకమైన 'ఆఫీసర్‌ ఆన్‌ స్పెషల్‌ డ్యూటీ'గా గుజ్రాల్‌ నియమించారు. గుజ్రాల్‌ ప్రధానమంత్రి అయ్యాక చేనీన తొలినియావుకం ఇటి. కాగా తాను కూడా అణువరీక్షల కు ఆదేశించగలిగెవాడినని గుజ్రాల్‌ పేర్కొనటం హాస్యాస్పదం. (ప్రజలకు జ్ఞాపకశక్తి ఎంత తక్కువయినా, -ఇంత తొందరలోనే అంత పెద్ద అబద్ధమాడటం గుజ్రాల్‌ స్వభావాన్ని పట్టించగలదు. భారతదేశాన్ని అణ్వస్తదేశంగా ప్రకటించడం చెనుక ఉద్దేశం తెలియదనడం భారత్‌ పట్ల ద్వేషాన్నే తెలియచేస్తోంది

బారత అణ్వస్ర ,విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 261 కమ్వూనిన్లు పార్టీలు

ఎవరినీ సంప్రదించకుండానే వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం. అణుసరీక్షలను నిర్వహించింది. ఇది ఖండనార్హం అని సి.పి.ఎమ్‌. మే 11న.పేర్కొంది. సి.పి.ఎం్క సి.పి.ఐ , ఆర్‌.ఎస్‌.పి. ఫార్వర్డుబ్బాక్‌ల నాయకులు మే 16న న్యూఢిల్లీలో అత్యవసరంగా సమావేశమయి నాజ్‌పీయి ప్రభుత్వవైఖరిని చర్చించాయి. ప్రసుతం ఏ దేశం నుంచీ భారత్‌కు నేరుగా ముప్పులేదు. కాబట్టి అణుపరీక్షలు అర్ధంలేనివని దుయ్యబట్టారు. భారత్‌ను అణ్వస్తదేశంగా ప్రధాని వాజొపేయి ప్రకటించడాన్ని కమ్యూనిస్సు పార్టీలు తీవ్రంగా విమర్శించాయి. (సి.టి.బి.టి., ఎన్‌.పి.టి. వంటి ఒప్పందరిపై సంతకం చేయకుండా ఉండాలన్నారు. అమెరికాతో సహ'ఇతరదేశాలు విధించిన ఆంక్షలను వారు ఖండించటం ప్రశంసార్హం.)

సిపి.ఎం. అధినేత హరికిషన్‌సింగ్‌ సూర్దిత్‌, సి.పి.ఐ. అధినేత ఏ.బి-బర్ధన్‌ నవా అనేకవుంది నాయకులు పాల్గాన్న ఈ నమావేశం “భారతదేశం అణ్వాయుధాలు తయారుచేయకూడదు' అని ఏకగ్రవంగా.తీర్మానించింది. దేశం ఎదుర్కొంటున్న అసలైన సమస్యలను వరిష్కరించటం చేతకాక బి.జ్ళెపి అణుపరీక్షలకు ఒడిగట్టిందని దుయ్యబట్టారు. కాగా ప్రపంచంలో కమ్యూనిజునికి ఆధినాయకత్వం వహించిన రష్యన్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ అధినేత గెన్నడీ జ్యుగనోవ్‌ మే 15న మాస్కోలో మాట్లాడుతూ భారతదేశం అణుపరీక్షలు చేయడం ద్వారా ఇపుడు శక్తివంతమైన దేశంగా రూపొందిందన్నారు. సి.ఐ.ఎ. కళ్లు కప్పి మరీ అణుపరీక్షలు నిర్వహించటంపై ఆయన భారత్‌కు ప్రత్యేక ప్రశంనలు అందచేసారు. కాగా కేరళ ముఖ్యమంత్రి నయనార్‌ తమపార్టీ అయిన సి.పి.ఎం. మరియు ఇతర కమ్యూనిస్తు పార్టీలతో పూర్తిగా విభేదిస్తూ, అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం వెనుక గల కారణాలను వాజ్‌పేయి ప్రజలకు వివరించాలస్నారు. అణ్వాయుధాల ఉత్పత్తిలో భారత్‌కున్న హక్కును ప్రశ్నించే అధికారం ప్రపంచంలో ఎవరికీ లేదని, అణ్వాయుధాలు ఉత్పత్తిచేయకుండా మనలను ఏ దేశం ఆపజాలదన్నారు. ఒకపుడు అంటే ముఖ్యంగా 1960 దశకంలో ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వం మైనారిటిలో ఉన్నపుడు. మరలా ఎమర్డన్సీ, కాలంలోను సి.పి.ఐ శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీకి సహకరించి, అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో భారత్‌కు చేయూతనిచ్చిన సంగతి తెలిసిందే.

262 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష సమాజ్‌వాజ్‌ పార్టీ అణుపరీక్షలు నిర్వహించాలనేది యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌ ప్రభుత్వ'నిర్ణయమేనని కాని, లోక్‌సభ రద్దుకావటంతో అణుపరీక్షలను' వాయిదావేసామని ఆ 'పార్టీ అధినేత ములాయం సింగ్‌ యాదవ్‌ మే 13న అన్నారు. (యునైటెడ్‌ ్రంటి పాలన 1-6-96 నుండీ 19-3-98 వరకు కొనసాగింది.) అణుపరక్షలన: విజయవంతంగా నిర్వహించిన శాన్తవేత్తలను అభినందించారు అణుపరిశోధనలకు ఇందిరాగాంధీ, రాజీవ్‌గాంధీ అధిక [ప్రాముఖ్యత నిచ్చినట్లు తెలియచేసారు. జాతీయ భదతారీత్యా అణుపరీక్తలు జరపడం అత్యవసరమన్నారు ఆర్థిక ఆంక్షలకు ఏమాత్రం భయపడనక్కర్లేదని, జాతీయ భద్రత మనకు ముఖ్యం అని ములాయం సంగ్‌ యాదవ్‌ అన్నారు. భారతదేశ “శక్తి 98" అణుపరీక్షలు. ప్రపంచదేశాల ప్రతిస్పందనలు చైనా : పోభ్రాన్‌లో 3 అణుపరీక్షలు జరిపామని భారత ప్రధాని ఢిల్లీలో ప్రకటించిన గంటలోనే' ఆ విషయాన్ని చైనా అధికార వార్తాసంస్థ జిన్‌ హువా ప్రకటించింది. భారత్‌ అణుపరీక్షలు 'జరపకుండా నిలువరించాలని చైనా అగ్రదేశాలను డిమాండ్‌ చేనింది. చైనాకు చెందన 90,000 చ.కి.వీ.ల భూహగంను ఆశ్రమించుకున్నందువలనే 1962లో భారతాపై దాడిచేసాం అని మే 19న తెలియచేసింది. భారతదేశానికి చైనా వలన ఏలాంటి ముప్పులేదని చైనా మే 19న స్పష్టంచేసింది. భారతదేశంలో పూర్తి మెజారిటిలేని బిజెపి, ప్రభుత్వం, సంకీర్ణంలోని ఇతర రాజకీయపార్టీల ఒత్తిడులు నిరోధించడానికే అణుపరీక్షలు జరిపిందని చైనా పేర్కొంది విచిత్రమేమంటే భారతదేశంలో బి.జే,పి ప్రభుత్వేతర రాజకీయపార్టీలు చైనా ధోరణితోనే వ్యాఖ్యానిస్తున్నాయి. అణుపరీక్షలను దేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీలు విమర్శించడాన్ని చైనా అధికార మీడియా ్రాధాన్యతనిచ్చింది. భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించటంపై చైనా విషాన్ని వెళ్ళగక్కుతోంది. భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహంచడంద్వారా చైనాపై తమలక్ష్యాలను గురిపెట్టిందని చైనా అధ్యక్షుడు

భారత అణ్వస్త్ర విధానం = ప్రపంచ అణు-సమీక్ష 263 జియాంగ్‌జెమిన్‌ జూన్‌ 3న ఆరోపించారు

కెనడా: భారత్‌లోని తమ రాయబారి పీటర్‌వాకర్‌ను, కెనడా ప్రభుత్వం. వెనక్కు రప్పించింది. అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని కెనడా విదేశాంగమంత్రి. తీవ్రలగా ధ్వజమెత్తారు. అణుపరీక్షలు నిర్వహించినందుకు ఆర్థిక ,ఆంక్షలు విధించాలని యోచిస్తున్నట్టు జూన్‌ 7న కెనడా ఆర్థికమంత్రి పాల్‌,మార్టిన్‌. తెలిపారు: పాకిస్తాన్‌ : భారత్‌. అణుపరీక్షలు' జరపడాన్ని ప్రపంచదేశాలన్ని ఖండించాలని భారతదేశంపై ఆంక్షలు -విధిలంచాలని -పాకిస్టాన్‌ విదేశాంగమంత్రి-గోవర్‌ ఆయూబ్‌ఖాన్‌- పార్లమెంటులో :ఈ వ్యాఖ్యలు చేసోరు..భారత్‌.అణుపరీక్షల్లు జక రకంగా యుద్ధ ప్రకటనతో సమానమని-పాకిస్తాన్‌ అభివర్షించింది. _ ఆగ్హేలియా : భారత్‌కు అధికార; వాణ్‌జ్యబృరదాల-పర్యటనలను-రద్దుచేసింది: భారత్‌లో శిక్షణాకార్యక్రమాల్ని" పర్యవేక్ష్‌న్తున్న సైనిక సిబ్బందిని తొక్షజుమే వెనక్కిరావల్సిందిగా: ఆదేశించింది. అదే సమయాన -ఆ(్ర్రేలియాలోటశిక్షణ కార్యక్రమాల్లో వున్న భారత్‌ సిబ్బందిని-ఆ(స్టేలియా విడిచి వెళ్లవలసీందిగా. కోరింది. ఆస్టేలియా ఆంక్షలు విధించినందుకు భారత దేశం' తీవ్రంగా 'ప్రతిస్పరడించింది- కాన్‌బెర్రాలోని తన హై కమీషనర్‌ కార్గాలయంనుంచి-భారళ్‌తన రక్షణ సిబ్బందిని ఉపసంహరించుకుంది.

యూరోపియన్‌ యూనియన్‌:'భారత్‌ అణుపరీక్షలు 'జరపటాన్ని, యూరోపియన్‌ యూనియనో ఫుండించింది. అయితే భారత్‌పై 'బ్రత్యక్ష౮గా ఆరక్షలు విధించకపోయినప్పటికీ, ప్రపంచ బ్యాంకు, అరతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి సంస్థలనుండి భారతకు రుణాలు అం౮దడంలో సాధ్యమైనంత ఆలస్యం "జరీగేలా" చూడాలని 15 దేశాలు సభ్యత్వంగల'యూరోసియన్‌ యూనయన్‌ 26-6-68న బ్రస్సెల్స్‌లో సమావేశమై నిర్ణయించిరది

జర్మనీ ఏ 300 మిలియన్‌ మార్క్‌ల సాయం నిలిపివేనీంది- తాజాగా ఇవ్వాలనుకొంటున్న 600 కోట్ల డాలర్ల్ణ-నహయంను స్తంభింపచేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది -

స్వీడన్‌: 118 మిలియన్‌ డాలక్ల-రుణ ఒప్పందాన్ని ఆర్నేల్లపాటు. సస్పెండ్‌ చేసింది

264 బారత అణ్వస్త్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష డెన్నార్మ్‌ వాణిజ్య బృందాల పర్యటనను రద్దుచేయడంతోపాటు 29 మిలియన్‌ డాలర్ల సాయం నిలిపివేసింది...

జపాన్‌ ; భారత్‌ మే 11న సోమవారం ౩ అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. బుధవారం మరో రెండు ఆణుపరీక్షలు నిర్వహించటంతో కొత్తగా ఇవ్వదలచుకున్న రుణాలతోపాటుగా ఏడాదికి 100 కోట్లడాలర్లు ఆర్థిక సహకారం చేయాలని గతంలో నిర్ణయించిన రుణాలను కూడా నిలిపివేయాలని మే 13న నిర్ణయించింది. జి.8 కూటమితో భారత్‌పై ఒత్తిడి పెంచాలని నిర్ణయించింది,

రష్యా: భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించి, రష్యాను వంచించిందని రష్యా అధ్యక్షుడు ఎల్సిన్‌ అన్నారు. భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం రష్యాకు ఏమాత్రం ఆనందం కలిగించటంలేదని అధ్యక్తుడి ప్రతినిధి చెప్పారు.

అమెరికా ; భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని ఘోర తప్పిదంగా అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్‌క్లింటన్‌ పేర్కొన్నారు. 50 ఏళ్ల ప్రజాస్వామ్యం గల దేశం ఇలా అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం ద్వారా ఘోరతప్పిదం చేసింది. ఇలాంటి వాటికి భారత్‌ దూరంగా వుండాలన్నారు.

భారత్‌కు ఆర్థిక-మిలటరీ సాయం నిలిపివేసింది. పరస్పర మిలటరీ శిక్షణ నిలచిపోయింది. అమెరికా ఆర్థిక సంస్థలు అప్పులు ఇవ్వబోవు, ప్రపంచబ్యాంకు రుణాలకు మద్దతు ఉపసంహరించింది. ఇందుకుగాను "పెద్దమొత్తంలో ఆర్థిక సహాయం అందించే ప్రపంచ బ్యాంకు, ఐ.ఎం.ఎఫ్‌లపై ఆంక్షలు విధిస్తామని అమెరికా అధ్యక్షుడు ప్రకటించారు. అమెరికా విధించిన ఆంక్షల ప్రభావం భారత్‌పై బహుముఖంగా

ఉంటుంది. దాదాపు 80,000 కోట్ల రూ॥ల సహాయం నిలిచిపోతుంది ఈ ఏడాది ప్రపంచబ్యాంకు 12వేల కోట్ల రూ॥ల రుణాన్ని భారత్‌కు మంజూరు చేద్దామని అనుకుంది అమెరికా, జపాన్‌లు భారత్‌కు రుణమంజూరీని తీవ్రంగా వ్యతిరేకి స్తున్నాయి అమెరికా విధించిన ఆంక్షల వ్రభావం కనిపించడం ప్రారంభమయింది. మే నెల 26న 3500 కోట్ల రూ॥ల రుణసహాయాన్ని మే 26న మరో 800 కోట్ల రుణాన్ని జూన్‌2న ప్రపంచబ్యాంకు వాయిదావేసింది. లా

1994 నాటి అణ్వాయుధ వ్యాప్తినిరోదక చట్టాన్ని ఆమెరికా మొదటసారి భారత్‌పైనే ప్రయోగిస్తోంది అమెరికా ఆంక్షల ఎత్తివేతకు కాలపరిమితిలేదు అమెరికా పార్లమెంటు ఉభయసభల తీర్మానం ద్వారా వీటిని ఉపసంహరించే అవకాశం వుంది బైబిల్‌ భారత్‌తో కుదుర్చుకున్న అణుశక్తి సహకార ఒప్పందాన్ని బ్రెజిల్‌ మే 19న రద్దు చేసుకుంది దక్షిణాఫ్రికా " భారతదేశం నిర్వహించిన అణుపరీక్షలను దక్షిణాఫ్రికా అధ్యక్షుడు నెల్సన్‌మండేలా ఖండించారు దక్షిణాఫ్రికాలా నల్లజాతీయుల స్వాతంత్ర్యానికి మహాత్మాగాంధీ కాలంనుండి భారతదేశం సహాయం అందచేస్తూ వచ్చింది అక్కడ శ్వేతజాతీయుల (పభుత్వం పై ప్రపంచంలో మొదట భారతదేశమే ఆంక్షలు విధించి, నల్లజాతీయుల పోరాటానికి మద్దతిచ్చింది. ఇందువలన భారతదేశం భారీగానే ఆర్దిక నష్టానికి గురయింది ఈనాడు బారత జాతీయ భద్రతకు ఆవశ్యకమయిన అణుపరీక్తలను నెల్సన్‌ మండేలా ఖండించటం పూర్తిగా అనుచితం వాన్తవానికి తనవడద్దగల అపారమైన యురేనియం, ధర్మో అణువరీక్షలకవనరమైన లిధియంలను భారత్‌కు అందచేసి సహయ పడవలసిన నైతిక బాధ్యత దక్షిణాధ్రికా పాలకులపై వుంది ఫ్రాన్సు మరియు అలీన దేశాలు : ఫ్రాన్సు హర్షాన్ని ప్రకటించింది జి8 దేశాల కూటమిచే ఉమ్మడి అంక్షలు విధింపచేయాలనే అమెరికా ప్రయత్నాన్ని ఫ్రాన్స్‌ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది

భారత్‌ జరిపిన అణుపర్‌క్షలను అలీన దేశాలు సమర్ధించాయి

అణ్వస్రదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం : పరిశీలన భారత స్వాతంత్ర్యం కోసం సుభాష్‌ చంద్రబోస్‌ చేపట్టిన సైనిక పోరాటము జపాన్‌పే అమరికా అణుబాంబు ప్రయోగాలతో విఫలమయింది అమెరికా అణుబాంబు ప్రయోగాల పర్యవసానంగా సుబాష్‌ చంద్రబోస్‌ అస్తిత్వం, ఉనికి చివరకు ప్రశ్నార్హకంగానే మిగిలిపోయింది _

266 _ ఖారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష చైనా దాడిచేసిన తర్వాత కూడా పండిత నెహ్రూ రష్యా, అమెరికా, బ్రిటన్‌లు రూపొందించిన పాక్షిక అణువరీక్తల నిషేధ ఒప్పందంపై ఆమోదముద్ర వేయడం_అబ్వస్త రాజకీయాలలో విచిత్ర పరిణామం చైనా అణుబాంబు పరీక్ష జరిపిన తర్వాత భారతదేశం అణుపరీక్షలు చేసేందుకు లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రి, డా హోమీభాభా ప్రయత్నాలు వారి హరాన్మరణాలతో విఫలమయ్యాయి. ఈకాలంలోనే ఎన్‌ పి.టి రూపొందించబడింది దీని (ప్రకారం 1967 జనవరి 1కి ముందు అణుబాంబు చేసిన లేదా పరీక్షించిన దేశం మాత్రమే అఖ్వస్త దేశంగా గుర్తించబడెటట్లు ఒప్పందం రూపొందింది శ్రిమతి గాంధి ప్రభుత్వం ఎన్‌పిటిని తిరస్కరించింది భారతఅణురంగం ఎదుర్కొన్న చెదు అనుభవాలు ప్రభుత్వాధినేతకు పారాలు నేర్చింది అణు ఇంధన శాఖ మాజీ అధినేత కృష్ణగోపోల్‌ అయ్యంగార్‌ ప్రకారం 1971 నుండి అణుబాంటు డిజైను కార్యక్రమం కొనసాగుతూ "1973 నాటికి సిద్ధమయ్యింది అణుబాంబును పరీక్షించేందుకు అనువైన బావిని తవ్వేందుకు 5 నెలల కాలం పట్టింది" ఎటువంట్‌ ఆధునిక యంత్రసామాగ్రి ఉపయోగించకుండా, సాధారణ బావివలె పలుగు. పార, కప్పీలతో తవ్వారు అలా శూన్యదశనుండి ఓ మోస్తరు అణుబాంబును కొందరు శాస్త్రవేత్తలు అంకితబావంల్లో పనిచేసి సిద్ధం చేయగా 1974 మే నెల 18న విజయవంతంగా పరీక్షించారు ఈ హరాత్‌ పరిణామానికి అమెరికా, రష్యా, చైనాలు విస్తుపోయాయి. ఇయితే 1981లో అణుపరీక్షలు నిర్వహించేందుకు గోతులు సిద్ధం చసనప్పటికి భారత అణుశక్తరంగంలా నెలకొన్న నృబ్బత కొనసాగుతూనేవచ్చింది 1959లో భారతదేశం అణ్వాయుధాలు తయారుచేయగలదని డా హోమీభాభా తెలియచేసిన తర్వాత 15 సం॥ల నాటికి అనగా 19874 మే 18న అణుపరీళ్లే నిర్వహించటం జరిగింది తర్వాత 24 సం॥లుపాటు స్తబ్ధత నేలకొంది 24+సం॥ముల 'స్తబ్ధతను తొలగిస్తూ వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం మే11న మరియు 18లలో 5 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది వీటిలో థర్మో అణుపరీక్ష ఒకటి అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో బిజెపి నేతలు రెండుదశాబములకుపైగా సరైన అణుపంధా 'అవలంభించలేక వారి చర్యలు అణ్యస్త్రదేశాలకు అనుకూలించాయి ప్రాన్సుదెశంలో జాక్వెప్‌ షిరాక్‌ సరైన అణుషంధా అవలంభించక ప్రధానమంత్రి

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 267 పదవికి 1976లో రాజీనామా చేసారు రెండుదశాబ్దముల అనంతరం ఫ్రాన్సు దేశాధ్యక్షుడై. అప్పటివరకు అణుపరీక్షలపై వున్న మారటోరియంను - ఎత్తివేసి, ప్రపంచదేశాల విమర్శలను తోసిరాజని 6 అణుపరీక్షలు నిర్వహించారు అలాగే వాజ్‌పేయి నరైన అణువపంధా అనునరించారు అణ్వన్తదేశాలు అత్నంత మోసపూరిత పద్ధతుల ద్వారా ఎన్‌పిటిని 1995 మ 11న పొడిగించిన సరిగ్గా మూడు సం॥ములకు అనగా 1998 మే 11న వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది తర్వారా రాజకీయపరిణ్‌తి కూడా ప్రదర్శితమైంది బిజెపి ప్రభుత్వం అణుపరీక్షలు నిర్వహించేందుకు, భారతదెశ పరిస్థితులకు అవసరమైన అన్ని జాగ్రత్తలు తిసుకోవడం ఎంతో ప్రశంసనీయం 1974 అణుపరీక్ష గురించి ముందే తెలిసిన 5 గురు ప్రముఖ వ్యక్తులలో ఒకరైన రాజారామన్న ఖచ్చితంగా అసలు ఏమిజరగనున్నదో తనకు తెలియదన్నారు బిజెపి ప్రభుత్వమూ అటువంట క్లష్టపరిస్థితులలోనే 100% గోవ్యతన్ను పాటించింది. జాతీయభద్రతలో అత్యంత కీలకమయిన అణుపరీక్షల విషయాన్ని దాధాపు 24 గంటలు ముందుదాకా అత్యున్నత స్థాయిల్లో రూడా గోప్యంగా వుంచారు రాష్ట్రపతి నారాయుణన్‌కు ప్రధాని వాజ్‌పేయి స్వయంగా వెళ్ళి పోఖ్రాన్‌లో అణుపరీక్షలు నిర్వహిస్తున్నట్టు వివరించారు. కిందిస్థాయిలో గోీష్యత ఎంతగా అమలయిందంటే .. మంచినీళ్ళు అన్వేషిస్తున్న ఇద్దరు .సైనికులు-భాఠత అణురహస్యరేఖను దాటటంతో వారిద్దరినీ వెంటనే విమానంలో తీసుకుపోయి, కొంతకాలం ఇంటరాగేట్‌చేసి తరువాత ఉద్యోగాలనుండి తొలగించారు సైనిక ఇంజనీర్లు విభాగానికి చెందిన ఈ '“ఇచ్దరు జవాన్లు అవుడు పోఖ్రాన్‌వద్ద అణువిస్ఫోటనక్రై నిర్దశించిన స్థావరానికి విలువల కావలివున్నారు. వారు మంచినీళ్లకోనమే గీతదాటి ముందుకు వెళ్లినప్పటికీ, ప్రవర్తన నియమావళి ప్రకారం వారిని సర్వీసు నుండి తొలగించారు అంటే పోఖ్రాన్‌ పరిసరాల్లో ప్రభుత్వం కాపాడుకుంటూ వచ్చిన రహస్యం అంతగొప్పది ప్రపంచంలో ఏమూల ఏమిజరిగినా తెలుసుకునేందుకు వీలుగా అమర్చిన అవెరికా గూడబారి శాటిట్టైట్లు భారత్‌ భూగర్భ అణఎవరీక్ష్సలను కనిపెట్టలేకపోయాయి తమ రహస్య కదలికలను సిఐ ఎ పసిగట్టకుండా భారత

చ బారత అణ్య'్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష చేసినట్లు వారి సన్నిహిత వర్గాలు తెలిపాయి భారత్‌ అణు పరీక్షలు జరపడం తనకు ఆశ్చర్యం కలిగించిందని చైనా అధ్యక్షుడు జియంగ్‌జెమిన్‌ జూన్‌ ౩3న అన్నారు. మే 11న మరియు 13న న్యూఢిల్లీ ప్రకటన విడుదల చేసేంతవరకు అమెరికా అథికార్లకు తెలియదని సీనియర్‌ అధికారి ఒకరు వెల్లడించారు గూఢచారి ఉపగ్రహాల చిత్రాలను విశ్లేషించే అధికారులు మంచినిద్రలో ఉన్న విషయాన్ని భారతీయులు ఎలా గ్రహించారో అర్థం కావడం లేదు అని సెనేట్‌ విదేశీ వ్యవహరాల కమిటీ చైర్మన్‌ హెల్క్‌ వాజ్యానించారు అణుపరీక్షలు జరిగె సంగతిని సిఐఎ., ముందుగానే ఎందుకు కనిపెట్టలేకపోయిందో, వైఫల్యం ఎక్కడ వుందో తేల్చిచెప్పడానికి మాజీ ఎడ్మిరల్‌ డేవిడ్‌ జెరింను సి ఐ ఎ. అధినేత జార్జి టినెట్‌నియమీంచారు ఉపగ్రహాల' కంటపడకుండా చేయడంలో భారత్‌ విజయం సాధించటమే తమ వైఫల్యకారణమని డేవిడ్‌ జెరిం "వివరించారు' భారత్‌, అమెరికా ఉపగ్రహాలను మోసం చేయగల్లింది "అ సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని పోఖ్రాన్‌ అణుపరీక్షకేంద్రం మీధుగా ఉపగ్రహాలు సంచరించని సమయంలో అణువరీక్షల" ఏర్పాట్ట్లును చేసి, అణువరీక్టలను విజయవంతంగా నిర్వహించిందని సి.ఐ ఎ అధినేత జార్జిటినెట్‌ వివరించినట్టు వాషింగ్టన్‌ పోస్టు రాసి2ది అమెరికా ఉపగ్రహాలను దారిమళ్ళించేందుకు భారత్‌ వారం రోజులక్రితవే, నురో ప్రాంతంలో అగ్నిక్టివణిని ప్రయో? న్వన్నట్లు ప్రకటించిందని టినెట్‌ చెప్పారు ఈ వ్యూహాన్ని గమనించలేక అమెరికా ఉపగ్రహాలు క్షిపణి ప్రయోగ కేంద్రంపై దృష్టి కేంద్రీకరించాయి తిరిగి పోభ్రాన్‌వైపు వాటి దృష్టిపడేసరికి సమయం మించిపోయింది అని జేన్స్‌ డిఫెన్స్‌ వీక్లీ పేర్కొంది. సి.ఐఎ.లో ఫనిచేసిన భారత్‌కు చెందిన కంప్యూటర్‌ ఇంజనీర్‌ను ఈ వ్యవహారంలో బలిపశువును చయడానికి క్లింటన్‌ ప్రభుత్వం తాజా ప్రయత్నాలు చేస్తున్నట్లు “న్యూస్‌ వీక్‌ పేర్కొంది సిఐ బ్ల వైఫల్యాన్ని ఈ పత్రిక తీవ్రంగా విమర్శించింది వూడోకంటికి తెలియకుండా అత్యంత రవాన్యంగా అణువరీక్షలు నిర్వహించడంలో భారత్‌కు మరేదేశమూ సాటిరాదని అమెరికానే అంగీకరించింది గూఢచారి వర్గాల అవరోధాలను అధిగమించి అణుపరీక్షలు నిర్వహించడంలో భారత్‌ విజయం సాధించింది లాలా

ఖారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 269 'భారత జాతీయ భద్రతకు తమ పార్టీ కంకణం .కట్టుకుందన్న విషయం అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం ద్వారా వెల్లడయిందని బి జె.పి. ప్రభుత్వం గర్వంగా ప్రకటించింది. భారత్‌ను 'అణ్వస్రదేశం”గా" ప్రకటించిన వాజ్‌పేయి' వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం నిర్వహించిన ' అణుపరీక్షలలో ధర్మో అణుపరీక్ష ఒకటి -ధర్మో అణుపరీక్త నిర్వహించడం ద్వారా అత్యంతకీలకమయిన ధర్మో అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానము భారత్‌కు "సమకూరింది. ఇంతవరకు .అజ్వస్రదేశాలైన. అమెదికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌, చైనాలకు మాత్రమే 'గల..ధర్మో అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును భారత్‌ సాధించింది. ధర్మో అణుబాంబు తయారుచేసే ఫరిజ్ఞానంను భారత్‌ సమకూర్చుకుందని తద్వారా భారత్‌ 'అణ్వ(స్తదేశం'గా అవతరించిందని ప్రధాని వాజ్‌పేయి మే 14న (పకటించారు -మనం-ధర్మో అణుబాంబును తయారుచేయడల సామర్థ్యం కలిగివున్నాం.. ప్రయోగించడానికి అవసరమైన ఆదేశిక నియం(త్రణ వ్యవస్థ కూడా సిద్ధంగా వుంది భారత్‌ ఇపుడు ఖచ్చితంగా అణ్వస్తదేశమే'. ఇందులో ఎలాంటి అసందిగ్ధతకు తావులేదని వాజొపేయి స్పష్టంగా ప్రకటించారు భారత్‌ను నియంత్రించాలనే రహన్నవథకంలో భాగంగానే పాకిస్థాన్‌లో అణుపరీక్షలు జరిగాయా? 1998 మే 28న పాకిస్తాన్‌ ప్రధానమంత్రి నవాజ్‌షరీఫ్‌ టెలివిజన్‌లో ప్రసంగిస్తూ 5 అణుపరీక్షలు జరిపామని ప్రకటించారు భారతతొ సమానంగా 5 అణు పరీక్షలను విజయవంతంగా పూర్తిచేశాం అని షరీఫ్‌ పేర్కొన్నారు 1998 మే 30 న పాకిస్థాన్‌ మరో అణుపరేీక్ష నిర్వహించింది అణుపరిక్షలు జరిపిన వెంటనే పరస్పర సంయమనానికి, అణువ్యాస్తి నిరొధానికి, సిద్దమేనంటూ ఖారత్‌కు పిలుపునిచ్చింది. పాకిస్తాన్‌ అణుసామర్థ్యం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశమైన భారత్‌ 1974 మే 18న అణుపరీక్ష నిర్వహించడంతొ, కెనడా పాకిస్థాన్‌కు ఎగుముతిచెయడానికి సిద్ధంగావున్న అణుఇంధన ప్లాంటును 1974 డిసెంబర్‌లో నిలిపివేసింది 1974 నవంబర్‌లో

270 ..ఖారత అణ్వ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష జి. దేశాలు లండన్‌లో రహస్యంగా సమావేశమయి అణు ఎగుమతులపై నిబంధనలను కరినం చేసాయి.

(ఫ్రాన్సు నుండి ప్లూటోనియం కర్మాగారం కొనుగోలుకు ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న పష్పాకిస్తోన్‌, అబ్బుల్‌ ఖాదిర్‌ఖాన్‌ నేతృత్వంలో యురేనియం శుద్ధి :కర్మాగారనిర్మాణానికి పూనుకుంది. జర్మనీ నుంచి యురేనియం కన్వర్హన్‌ ప్లాంటును,; అమెరికానుంచి 50 హైస్పీడ్‌ ఎలక్ర్రానిక్‌ స్విచ్‌లను, స్విట్టర్దాండు, జర్మనీలనుండి-హర్జువేరును. పాకిస్తాన్‌కు స్మగ్లింగ్‌ చేసే భారీపధకానికి కదీరఖాన్‌ వర్యవేక్షణ బాధ్యతలు వహించారు. (ఆమెరికా జత్తిడిచే ఫ్రాన్సు ప్లూటోనియం శుద్ది, కర్మాగారాం- సరఫరాను 'విరమించుకుంది)

' 'అణుకార్యక్రమానికి అవసరమయ్యే కొన్నీ పరికరాలు సంపాదించే నిమిత్తం షాకిస్తాన్‌ ఒక్క యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌లోనే 29 కంపెనీలను 'స్టాపించిందని జర్మన్‌ ప్రభుత్వ ప్రతినిధి వెల్లడించారు. అబ్బుల్‌ ఖాదిరొఖాన్‌ నెదర్గాండ్‌లో గల యురెన్కో యునేనియం శుద్ధి కర్మాగారంలో 1973 నుండి 1975 వరకు పనిచేసారు. ఈ సమయాన అణుపరికిరాలు ఎగుమతిచేసే కంపెనీల వివరాలు ేకఠించారు జర్మన్‌ భాషలో గట్టిపట్టు సాధించిన ఖాన్‌, జర్మనీ ప్రాజెక్టు అయిన యురెన్కో వివరాలను 16 నుండి 181 రోజులపాటు అనువాదం చేసాడని బ్రిటిష్‌ లేబర్‌ పార్టీ ఎం.పీ రెలుస్టర్‌ బిక్‌ చెప్పారు

భారత్‌ 1974 మేలో అణుపరీక్ష నిర్వహీంచిన కొన్ని నెలల తర్వాత ఖాదిర్‌ఖాన్‌ పాకిస్తాన్‌కు చెరుకున్నాడు తనవద్దనున్న పధకాలు, స్మగ్లింగ్‌ పరికరాలతో “కహుతాో యువేనియం శుద్ధి కర్మాగారమును భఖాదీర్‌ఖాన్‌ 'ప్రారంభించగలిగారు. (అల్మెలో యురేనియం కర్మాగారంలో ఖాన్‌చేసిన రహస్య చర్యలను డచ్‌ 'సెక్యురీటి 1979 జూన్‌ 22న కనుక్కుంది యురెనియం క్ప్పద్ధి కర్మాగారంనుంచి అణురహస్యాలు దొంగిలించిన అభియోగంపై 1983లో డచ్‌ ప్రభుత్వం కదీర్‌ఖాన్‌కు ఆయన పరోక్షంలో నాలుగేళ్ల జైలుశిక్ష కూడా విధించింది ) పాకిస్తాన్‌ 1984లోనే అణుపరీక్షను నిర్వహించే సామర్థ్యాన్ని సంతరించుకుందని కదీర్‌ఖాన్‌ ఇటీవల జరిగిన అణుపరిక్షల సందర్భాన చెప్పారు

ఖారత అణ్వస్త.విధానం - ప్రపంచ అణు. సమీక్ష 271

పాకిస్థాన్‌ అఖ్వ(స్త తయారీ సామర్థ్యాన్ని నసంతరించుకుందని. భారత ఉపఖండం గత ఏడేళ్లకాలంలో రెండుసార్లు అణఖుయుద్ధపు అంచుల్లోకి వచ్చిందని పత్రికలలో ప్రత్యక్షమయిన వార్తలను భారత అణుశక్తి సంఘం మాజీ అధ్యక్షులు శ్రీ హోమీసేత్నా ఖండించారు వాటిని అసందర్శప్రేలాపనలుగా. శ్రీ సేత్నా అభివర్ణించారు 1972-83ల మధ్యకాలంలో హోమీసేత్తా భారత అణుశక్తి సంఘ అధ్యక్షులుగా పనిచేసారు ఈయన కాలంలోనే భారత్‌ బుద్ధ అణుపరీక్షను నిర్వహించింది పాకిస్తాన్‌ పూటోనియం ప్రకియను ఏనాడూ గట్టిగా తీసుకోలేదని పాకిస్తాన్‌ గప్పాలు కొడుతున్నదేతప్ప, యురేనియం శుద్ధిలో 60/సామర్థ్యాన్ని మించే "అవకాశం పాకిస్తాన్‌కు లేదని శ్రి సేత్నా చెప్పారు వాయురూపర నుండి బాంబురూపానికి యురేనియంను మార్చాలంటే' 90%క' పైగా శుద్ధి సామర్ధ్యర ఉండాలని శ్రీ సేత్తా అన్నారు' అమెరికావారు ఇంతదంతచేసి చెప్పడంతో ప్రకటనలు చేస్తుండటంతో పాకిస్థాన్‌ అణ్వస్త్ర సామర్ధ్య దేశంగా. ముఖచిత్రం పొందెంటని శ్రీ సేత్త్నా అన్నారు.

పాకిస్థాన్‌లో అభఖుపరీక్ష్తలు జరిగిన మే 28న భారత అణుశక్తి సంఘ మాజీ అధినేతలు "పి.కె. అయ్యంగార్‌,. శ్రీనివానన్‌లు వాళ్ళ .దగ్గర వూటోనియం సామర్థ్యంలేదు అణుపరీకలక్సు ,శుద్దిచేసిన యుదేనియంనే , వాడ్సివుంటారని బావించారు

మే 28న అణుపరీక్షలనంతరం-వీటి గురించి భిన్నవ్చార్తలు' వెల్తువడ్డాల్డూూ అసలు పరీకలకు ఉపయోగించిన అణుపరీకరాలు పాకిస్తాన్‌ చేసినవా. లేక చైనా అణుపరికరాలు తెచ్చి ఛాగై కొండలలో పరీక్షించారా?. అనేది ఆ వార్లల సారాంశం

ఒకదేశం. అణుపరికరాన్ని మరోదేశంలో మరోదేశంలో పరీక్షించటం అంతర్జాతీయ .అణ,స్త రాజకీయాలలో అసాధ్యమేమికాదు

ఫ్రాన్సు తన మొదటి అణుపరీక్షన అల్జీరియాలోని సహారా ఎడారిలో రెగ్గాన్‌ వద్ద నిర్వహించింది

బ్రిటన్‌ తన (24) భూగర్భ అణుపరీకలను అమెరికాలో నిర్వహించింది

1979 సెప్టెంబర్‌, 22న అమెరికా గూఢచారి ఉపగ్రహం, దక్షిణాఫ్రికా దగ్గరలో అణుపరీక్ష జరిగినట్టు కనుగొంది ఇజ్రాయిల్‌, - దక్షిణాధ్రికాలు

"272 ఖారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమిక్ష యురేనియం, అణుపరిజ్ఞానంలలో సహకరించుకునేవి ఇజ్రాయిల్‌ నిర్మించిన బాంబును దక్షిణాఫ్రికా పరీక్షించినట్టు రహస్య నివెదికలు సూచించాయి ఉపగ్రహ ఛాయాచిత్రాలనుబట్టి అమెరికా ఇంధనశాఖలో నిపుణులు 2 నుండి 4 కిలోటన్నుల పేలుడు తీవ్రతగల అణుపరీక్ష జరిగినట్టు పేర్కొన్నారు. తమకు అణ్వాయుధ సొమర్ధ్యం వుందని 1974-90ల మధ్యకాలంలో అణుబాంబులు తయారుచేసామని, 1991 జూలైలో ఎన్‌.పి టి పై సంతకం చేసే ముందు వాటిని ధ్వంసం చేసామని, దక్షిణాఫ్రికా అధినేత డీక్లార్క్‌ 1993 ఏప్రిల్‌లో పార్లమెంటులో ప్రకటించి, ప్రపంచదేశాలకు ఆశ్చర్యం కలిగించారు. అనంతరం - నల్లజాతీయులకు స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చారు. ఇలా -కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్తు, (ప్రయోజనాలను సాధించేందుకు ఒక దేశ ఖణుపరికరాన్ని. మరోదేశంలో పరీక్షించటం సాధ్యమే. సోవియట్‌ విభజన అనంతరం అమెరికా, రష్యా తర్వాత అత్యధిక అణ్వాయుధాలు గల దేశాలుగా అవతరించిన ఉక్రెయిన్‌, .కజకస్తాన్‌-బైలోరష్యాలు అణ్వస్త్ర రహిత దేశాలుగా.మారే ఒప్పందాలుపై సంతకాలు చేయలేదా? తిమ్మిని బమ్మిచెయడం౦ 'అణ్వ(న్త్రరాజకీయాలలో సాధ్యవేం. అణ్వాయుధాలు గల దేశాలను అణ్వ(స్తరహిత దేశాలుగా మార్చినట్లే. అణుపరీక్షలు జరిపిన భారత్‌ను అమెరికా, చైనాలు అణ్వస్త్ర 'దేశంగా గుర్తింపు, -వీటో సభ్యత్వం ఇవ్వకుండా చేసి క్రమంగా అణ్యస్రరహిత- దేశంగా చేయాలనుకుంటున్నాయి. ఈ దీర్ధకాల వ్యూహంలో భాగంగానె ఛాగైలో అణుపరీక్షలు జరిగాయా? లాటిన్‌ అమెరికా తరహాలో తమ “లక్ష్యాన్ని సాధించుకోచూస్తున్నాయి అణుపరీక్షలు నిర్వహంచడం గురించి పాకిస్తాన, చైనా, అమెరికాలమధ్య త్రైపాక్షిక రహస్య ఒప్పందం కుదిరిందా? మే 17న పాకిస్తాన్‌ అణుపరీక్ష చేసినట్ట జర్మన్‌ ఛాన్స్‌లర్‌ హెల్మట్‌ కోల్‌ జి8 దేశాల సమావేశంలొ ఒక సంచలన' ప్రకటన చేసిన సంగతి తెలిసిందే. కోల్‌ ఏ ఆధారంతో ఈ ప్రకటన చేసారని జర్మనీ పత్రికలు (ప్రశ్నించాయి. అయితే ఆయన సమాధానం ఇవ్వలేదు

భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 273 పాకిస్తాన్‌కు 60/వరకే యురేనియాన్ని శుద్ది చేసే సామర్ద్యం వుందని హూమీసేత్తా 5 ఏళ్ళ క్రితం నిర్ధారించారు. పాకిస్టాన్‌-ఈ అయిదేళ్ళ కాలంలో యురేనియం శుదిసామర్జ్యాన్ని 96కి పైగా పెంచుకోగలిగిందా? సోవియట్‌ విభజన తర్వాత అక్కడ అణుపరిశ్రమలో పనిచేస్తున్న లక్షలాదవుంద ప్రపంచంలో ఏ దేశానికీ పోకుండా, అక్కడ అణుపదార్థాలు, పరికరాలు స్మగ్గింగ్‌ కాకుండా అమెరికా, రష్యాలు పటిష్టచర్యలు తీసుకున్నాయి. అలాగే ఇదే సమయంగా భావించి మరేదేశం అభుపరీక్షలు, అణుబాంబులు చేయకుండా చేయడంలో గరాఢచారినంన్ఫలు నవ లవంయానగ్మంి. ఈకాలపరిస్థితులలో పాకిస్తాన్‌ యురేనియం శుద్ధి సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోగలిగిందా? అమెరికా తగినన్ని ఆయుదాలను ఇస్తే అణుపరీక్షలు నిర్వహించబోమని. పాకిస్తాన్‌ విదేశాంగమంత్రి గోహర్‌ ఆయూబ్‌ఖాన్‌ మే 23న ప్రతిపాధన ఎందుకు చేసారు? అణుపరీక్షలపై అమెరికాను తప్పుదారి పట్టించేందుకు బి.జె.పి. ప్రభుత్వం ద్వంద్వ ప్రమాణాలు అనుసరించిందని అమెరికా మే 15న విమర్శించింది. అమెరికా ఇటీవల 'కొద్దివారాలు మాసాలలో భారత ప్రభుత్వంతో 256కి 'పైగో ఉన్నత స్థాయి సమావేశాలు జరిపిందని;? ఈ సమావేవాలలో సంయమనాన్ని పాటించకపోతే ఏర్పడే పర్యవసానాల గురించి వివరించామని అమెరికా విదేశాంగమంత్రి జేమ్స్‌ రూబిన్‌ చెప్పారు. బి.జే.పి. ప్రభుత్వం అనుసరించిన ద్వంద్వ వైఖరి వలన అమెరికా మోనపోయిందన్నారు. భారతదేశం చెప్బకుండా అణుపరీక్షలు చేసిందిసరే పాకిస్థాన్‌ అణుపరీక్షలు చేయనున్నట్లు అనేకమార్లు స్పష్టంగా ప్రకటించింది. అయినా అమెరికా దానిని ఎందుకు నిరోధించలేదుు? కారణం ఏమిటి? భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించడానికి చేసుకుంటున్న సన్నాహాలను త్తమ దగూఢచారి సంస్థలు ఉపగ్రహాలు పసిగట్టలేకపోయాయని సి.ఐ ఎ అధినేత టినెట్‌ బహిరంగంగా అంగీకరించారు. అమెరికా గూఢచారుల వైఫల్యం పై విచారణ నిర్వహించేందుకు రిటైర్డ్‌ అడ్మిరల్‌ డేవిడ్‌ జెరింను నియమించారు.

గా భారత.అణ్వ'స్త విధానం - ప్రవంచ అణు సమీక్ష. చేసుకుంటుండగా, భారత్‌ దానిని స్వదేశీయంగా తయారుచేసుకోవడం, ఒక కారణంగా పేర్కొన్నారు. అంతేకాకుండా 1995-96 సం॥లలో భారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించుకోవడానికి సన్నద్ధం కావడం, గూఢచారి ఉపగ్రహాల సాయంతో అది ముందుగానే గమనించిన అమెరికా అణుపరీక్షలు నిర్వహించకుండా అంగీకరింపచేయడం నుండి భారత్‌ పాఠాలు నేర్చుకుందని డేవిడ్‌జెరిం జూన్‌3న చెప్పారు.

(మె నెలలో అయితే ఇసుకధూళి బాగా కమ్మటంవలన ఉపగ్రహాల కన్నుగప్పవచ్చని మే నెలలో అణుపరీక్షలు చేసామని శాస్త్రవేత్తలు అట్బుల్‌కలాం, చిదంబరంలు చెప్పారు)

ఛాగ్రై కొండలలో అణుపరీక్షలు జరిపేందుకు ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయని ఆమెరికా నిఘావర్గాలు మే 27న పేర్కొనడాన్ని అమెరికా పత్రికలు మే 28న ప్రముఖంగా ప్రచురించాయి. ఏ క్షణంలోనైనా పాకిస్తాన్‌ అణుపరీక్షల వార్త వినవచ్చంటూ సి.ఎన్‌.ఎన్‌.టీవి ఛానల్‌ అమెరికా గూఢచారి వర్గాలను ఉటంకిస్తూ మే 28న ప్రసారం చేసింది. ఏ. క్షణంలోనయినా విస్ఫోటనం సాధ్యమేనని అమరికా గూఢచారివర్గాలు చెప్పినట్టు సి ఎన్‌.ఎన్‌,టీవిక్రి

1995-96లా అణుపరిక్షలు గురించి ముందుగా తలుసుకున్న గూఢచాంఎర్గాలు భారతను నిరోధించినట్లు పాకిస్తాన్‌ను అమెరికా ఎందుకు అణుపరిక్షలు జరపకుండా ఆపలేదు?

1964లో చైనా అణుపరీక్ష తర్వాత, భారత్‌ అణుపరీక్షలు చేయాలని శాస్రీజ హోమిభాభా ప్రకటించి కూడా సఫలీకృతులు కాలేకపోయారు. కాగా అజ్వస్రవ్యాప్తినిరోధకఒప్పందం నిరవధికంగాపాడిగించినపుడు, సమగ్ర అణుపరిక్షపై 'నిషేధ ఒప్పందం రూపొందినపుడు కూడా చైనా అణుపరిక్షలు నిర్వహించింది 'అమెరికా వర్గాల సమాచారం మేరకు భారత్‌కూడా అణుపరీక్షలకు ప్రయత్నించింద్షి. కాని'అమెరికా ఆప్రయత్నాలను విరమింపచేసినట్లు డెవిడ్‌ జెరిం చెప్పారు. కాగ ఛాగైలో ఏక్షణంలో అణుపరీక్ష నిర్వహించగలదో తెలిసి కూడా అమెరికా ఎందుకు న

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 275 వూరుకున్నట్టు?” పైగా పాకిస్తాన్‌ జరిపిన అణుపరీక్షల పట్ట అమెరికా మిలటరీ గూఢచారివర్గాలు మే 29న హర్షం వెలిబుచ్చాయి. పాకిస్తాన్‌ మరో అణుపరీక్షను జరపడానికి సన్నాహాలు చేస్తున్నట్లు అమెరికా గూఢచారి వర్గాలు మే 29న "పేర్కొన్నాయి. ఈ విషయం నిజమేనని అమెరికా అధికారి ధృవీకరించాయి సి.ఎన్‌.ఎన్‌.టీవి ఛానల్‌ కూడా ఇదే పేర్కొంది. మే 30న 'జరిగిందికూడా అదే. పాకిస్తాన్‌ తన అణుపరీక్షల విషయాన్ని చైనా రాయబారికి పిలిచి చెప్పినట్టు పాకిస్తాన్‌ 'అధికార వార్తాసంస్థ తెలిపింది. అణుపరీక్షల చరిత్రలో ఏ వర్ధమాన దేశం తాలిదశలో అణుపరీక్షలను ముందుగా (వకటించి, చనియుండలేదు. పాకిస్థాన్‌కు అదెలా సాధ్యమయింది? అణుపర్‌క్షలనేవి ఏ దేశం పడితే ఆ దేశం ఎపుడు పడితే అపుడు చేయడలిగేవికాదు. (పై అంశాలను పరిశీలించినపుడు ఛాగై అణుఎరీక్షలకు సంబంధించి పాకిస్తాన్‌, ఆమెరికా, చైనాలకు ఒక రహస ఒప్పందం ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతుంది.) ఛాగై అణుపరిక్షల సంఖళ్ళ వివాదాస్పదమే తొలుత 2 అణుపరిక్షలు నిర్వహించామని పాకిస్థాన్‌ విదేశాంగమంతథతి గోహర్‌ ఆయూబ్‌ఖ్లాన్‌ ప్రకటించగా, పాకిస్తాన్‌ ప్రధానమంత్రి నవాజ్‌ షరీఫ్‌ టెలివిజన్‌లో ప్రసంగిస్తూ 5- అణుపరీక్షలు జరిపినట్టు వెల్లడించారు. ఇంతకూ మే 28న ఎన్ని అణుపరీక్షలు నిర్వహించారన్న అంశంపై గందరగోళం చెలరేగింది. అదే పరిస్థితి మే 30న కూడా పునరావృతమైంది. మరో 2 అణుపరీక్షలను విజయవంతంగా ముగించాం అంటూ పాకిస్తాన్‌ అధికార వ్లార్తాసంస్థ తాలుత ప్రకటించింది. కాని కొద్దిసేపటికే విదేశాంగ కార్యదర్శి షంషద్‌ అహ్మద్‌ విలేఖరుల నమావేశం ఏర్పాటుచేసి రెండు కాదు ఒక్కటే... ఒక్క పరీక్ష మాత్రమే జరిపాం అని సవరిగ్రచారు మే 28న 5 అణుపరీక్షలు నిర్వహించామని పాకిస్తాన్‌ చెప్పుకోవడాన్ని భారత భూప్రకంపనల నిపుణులు సవాలు చేసారు. ఒక్క అణుపరీక్ష మాత్రమే జరిగిందని మిగతా 4 బోగస్‌ అని పేర్కొన్నారు. భారత రక్షణమంత్రి మే 28న పాకిస్తాన్‌లో ఒక్క అణుపరీక్ష మాత్రమే జరిగినట్టు పేర్కొన్నారు.

276 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమాచారం రాగా ఆ దేశం అరు పరీక్షలను నిర్వహించినట్లు (ప్రకటించుకుంది. పాకిస్తాన్‌ శక్తివంతమైన అణుబాంబులను పరీక్షించినట్లు ఖాదిర్‌ఖాన్‌ మె 28న ప్రకటించారు. తరువాత 30-35 కిలోటన్నుల బాంబు ఒకటి మిగతా నాలుగు తక్కువ పేలుడు శక్తి కలవిగా పేర్కొన్నారు. కాగా మే 28న జరిగిన అణిపరీక్ష పేలుడు తీవ్రత 5-నుండి 10 కిలో టన్నులు మధ్య ఉందని, మే 30 నాటి పరీక్ష పేలుడు తీప్రత 1 నుండి 2 కిలోటన్నుల వరకు వుందని భూప్రకంపనల నిపుణులు పేర్కొన్నారు. కాగా పాకిస్తాన్‌కు 'హైతోజన్‌ బాంబు రూపొందించే సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఉందని ఛాగై అణుపరీక్షలకు నేతృత్వంవహించిన శాన్షవేత్త సమర్‌ముబారక్‌ జూన్‌1న పేర్కొన్నారు ప్రపంచ అణుపరీక్షల చరిత్రలో, అణుపరిక్షలను నిర్వహించిన ఏ దేశం కూడా తొలిదశలోనే 5 అణు పరీక్షలు జరిపి వుండలేదు. అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, (ఫొను, చైనా భారత్‌, ఇవి ఏవీ చేయలేని పనిని పాకిస్తాన్‌ చేసిందా? హైడ్రోజన్ల బాంబు"పరెజ్ఞానం 'వుంటే పరీక్షించకుండా వుంటుందా? పాకిస్తాన్‌ అణుషరీక్షట్ర నీర్వహించడాన్ని క్లింటన్‌ మే 31న తీవ్రంగా విమర్శించగా, అణు క్షీపణుల రంగంలో భారత్‌కన్నా పాక్షిస్తానే అగ్రస్థానంలో వుందని అమెరికా రక్షణవర్గాలు మే ప్రష్యా పేర్కొన్నోయి. పై 'అంళశాలను "పరిశీలించినపుడు ఛాగ్లై అణుపఠీక్టలకు సంబంధించ్చి పాకిస్థాన్‌, అమెరికా, చైనాలకు ఒక రహస్య ఒప్పందం ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతుంది. . అణ్వాయిధాన్ని ఉపయోగించాలని భారత్‌ భావిస్తే - అందుకు యుద్ధ విమానం డెలివర్‌ వ్యవస్థనే వినియోగించవలని వుంటుందని, కిపిబులక్ర అణ్వాయుధాలను అనుర్చే వరిజ్ఞానాన్ని పాకీస్థ్రాన్‌ సాధించిందని సిఐ, రంచ్పట్లు అవెరికా వ(్రికలు రాన్తున్నాయి. , అవెరికా అధికారుల ఎర్కొంటున్నారు వాస్తవానికి భారత్‌ 1974లో అణుబాంబు రూపొందించీంద 1989లో అగ్నిక్షిపణి రూపొందించింది. న

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 77 1998 ఎప్రిల్‌ 6న భారత ఉపఖండంలో జరిగిన మరో ముఖ్య పరిణామం పాకిస్తాన్‌ ఘోరీ క్షిపణిని ప్రయోగించినట్లు ప్రకటన, 1500 కి.మీటర్ల లక్ష్యాన్ని ఛేదించే ఘోరీక్షిపణిని ఏప్రిల్‌ 6న జీలంవద్ద యోగించామని పాకిస్తాన్‌ రక్షణశాఖ అధికారులు అప్పట్లో వెల్లడించారు. క్షిపణి ప్రయోగం గురించి చెబుతూ పాకిస్తాన్‌ టెలివిజన్‌లో చూపిన స్థలం జీలంకాదని ఢిల్లిలోని- రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి వర్గాలు ధృవీకరించాయి. ఘోరీ ప్రయోగంపై పాకిస్తాన్‌ పత్రికలు. సందేహాలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. అయితే అమెరికా ఘోరీ ప్రయోగాన్ని నిర్ధారించింది. అయితే ఆంక్షలు ఎందుకు విధించలేదు? (1989 అగ్నిక్షిపణి గురించి ముందే తెలుసుకున్న అమెరికా భారత్‌పై సూపర్‌ 301 ప్రకారం ఆంక్షలు విధించింధి). పాకిస్థాన్‌కు చైనా ఎం-11 క్షిపణులు అందినట్టు సి.ఐ.ఎ. నిర్ధారించటంతో 1993లో చైనాపై అమెరికా ఆంక్షలు విధించింది. కాగా..ఇపుడు. పాకిస్తాన్‌ స్వంతంగానే సుదూర క్షిపణులు చేయగలుగుతోంది అని అనుకునేందుకుగాను పాకిస్తాన్‌కు చైనా నుండి ఎం-11 క్షిపణులు అందినట్టు ఖచ్చితమైన నమాచారం లేనందువలన నిర్భారించలేం అని అమెరికా 1998 జూన్‌ 10న పేర్కొంది, గతంలో చైనాపై ఎందుకు ఆంక్షలు విధించినట్టు? - పాకిస్థాన్‌కు 'అబణు క్షిపణుల హోదా కల్పించడం ద్వారా భారణ్‌కు _.అణ్వస్రదేశం' గా. గుర్తింపు, చీటో సభ్యత్వంలు లభించకుండా చేయాలని. అమెరికా. విధానంగా కనిపిస్తోంది. అంకేకాదు. క్రమంగా లాటిన్‌ అమెరికా తరహా పద్ధతిలో అణ్వ'స్తరహీత దేశంగా చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. భారతదేశం అణ్వస్రదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం సాధించాలంటే.. అధికారంలోకి వస్తూనే.: అణుపర్‌క్షలు జరిపేందుకు నిర్ణయం తీసుకున్న వాజొసెయి ప్రభుత్వం. వాజ్‌పేయి ప్రధానిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన మార్చి 19న భారత అణుశక్తిసంఘం అధ్యక్షులు చిదంబరం వాజ్‌పేయిని కలుసుకున్నారు. వాజొపేయితో ఏం మాట్లాడారని ఒక శాస్త్రవేత్త అడిగినపుడు చిదంబరం చిరునవ్వు నవ్వి వెళ్లీపోయారు అని చెప్పారు అణుపరీక్షలకు అణుశక్తిసంఘం సిద్ధమేనా అని వాజొపేయి చిదంబరాన్ని అడిగారనడాన్ని ఇది ధృవపరుస్తోంది మార్చి 28న

278 భారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు నమీక్ష నిర్వహించడానికి ఏప్రిల్‌లో ప్రభుత్వం గ్రీన్‌ సిగ్నల్‌ ఇచ్చింది. 24 ఏళ్లుగా ఇటువంటి అవకాశం కోసం ఎదురుచూస్తూన్న దేశ అణుశాస్త్రవేత్తలు, ఎంతో గుట్టుగా అన్ని ఏర్పాట్లు పూర్తిగావించి విజయవంతంగా అణుపరీక్షలు నిర్వహించారు. అణువరీక్షలను రాజకీయం వేసిన రొజుకీయపార్జీలు ప్రపంచవాస్తంగా సుమారు 2000 అణుపరీక్షలు జరిగిన నేపధ్యంలో అణ్వస్తపరిజ్ఞానం ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది. ఈ కారణంగా “బుద్ధ అణుపరీక్ష సాంకేతికంగా ప్రాధాన్యత కోల్పోతూ వస్తోంది. 1974 బుద్ధ అణుపరీక్షను నిర్వహించిన వారిలో అనేకులు మరణించారు. మరి కొన్నేళ్ళు ఇదే సందిగ్ధతను కొనసాగించినట్లయితే, అణుబాంబులు చేయాలనుకున్నా, అప్పటి బ్లూప్రింట్లే మనకు ఆధారమయ్యేవి. 24 ఏళ్ల విరామం తర్వాత వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం 1974 బుద్ధ అణుపరీక్ష నిర్వహించిన శాస్త్రవేత్తల బృందం సహకారంతోనే, దేశానికి ఈ దుస్థితి తొలగించడమే కాకుండా, అణువరీక్షల ద్వారా బారత అజణ్వ'(్త పరిజ్ఞానమును ఆధునికంగా తగు మేరకు అభివృద్ధి చేసింది. జాతీయ భద్రతను గురించి ఆలోచించే ప్రతి భారతీయుడు ఈపరిణామం సాధించినందుకు బిజె.పి.ని అభినందించాల్సిందే. ముఖ్యంగా కాంగ్రెస్‌పార్టీ ఈ పనిచేయాల్సింది అనేక కారణాలవలన తన పలుకుబడి కోల్పోతున్నా ఎన్నోవిధాలుగా అష్ట కష్టాలుపడుతూ అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలనుండి భారత అణ్వస్త్ర షరిజ్ఞానమును కాంగ్రెస్‌ పార్టీ కాపాడుతూ వచ్చింది. ఈ విషయంలో దేశ రాజకీయరంగాన తనకు అండగా నిలబడే బలమైన రాజకీయపార్టీ తలెత్తినందుకు ఎంతో సంబరపడాల్సింది. అయితే కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రస్తుత నాయకత్వవైఖరి ఇందుకు విరుద్దంగా వుంది. అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన శాస్త్రవేత్తలను పొగుడుతూనే, అందుకు అనుమతించిన ప్రభుత్వాన్ని తెగనాడుతోంది. మరోవైపు తమను విశ్వాసంలోకి తీసుకోలేదని విమర్శించింది. మరోవైపు అమెరికా కూడా ఇందుకు అనుగుణంగానే అంటోంది. అణుపరీక్షలు జరుపుతున్నట్టు తెలియనీయకుండా, భారత్‌ అణుపరీక్షలు జరుపుతుంటే అమెరికా యంత్రాంగం నిద్రపోయింది అని ఆదేశ విదేశాంగమంత్రి కాంగ్రెస్‌ కమిటీ ముందు వనన సనన న ఈక న

జూన్‌ 17న చెప్పారు భారత శాస్త్రవేత్తలు అణుపరీక్షలలో ఉపయోగించిన పదార్థాలు ఏమిటో కూడా అమెరికాకు అంతుచిక్కలేదు భారత్‌ అణ్వస్త్ర బలం గురించి, అణువరీక్ష్సల నిర్వవాణ గురించి తెలునం కునేందుకు హిందూమహాసముద్రంలో గస్తీకి డబ్బ్యు-సి-135 విమానాన్ని పంపించినట్లు అమెరికా రక్షణవర్గాలు మే 15న వెల్లడించాయి అమెరికా ఉపగ్రహాల గూఢచారి సంస్థల కళ్ళుగప్పినట్లే దేశంలో మరెవ్వరికీ గుట్టుతెలియని విధంగా వ్యవహరించారు చుట్టుపక్కల ప్రజలకు అనుమానం రాకుండా ఉండేందుకు, అవరోధాలు ఏర్పడటానికి కారణం కాకుండా ఉండేందుకు శాస్త్రవేత్తలు సైనికాధికారుల దుస్తులు ధరించారు. తరచూ పోఖ్రూన్‌ సందర్శించిన చిదంబరంనరు _మేజర్‌ జనరల్‌ నటరాజ్‌గాను, అబ్బుల్‌కలాంకు మేజర్‌ జనరల్‌ పృధ్వీరాజ్‌గా రహస్యపేర్లు ఇచ్చారు చూడటానికి యాపిల్‌పళ్ళ పెట్టెల్లావుండే ఆరుబెక్క పెట్టెల్లో ప్లూటోనియం పేలుడు సామాగ్రిని తరలించారు ఎన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నా పరీక్షలకు ముందు కొన్ని సమస్యలు తలెత్తాయి శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్లు సొరంగంలో తనిఖీలు నిర్వహించి, లిప్పులో పైకి వస్తుండగా 5 గంటలపాటు విద్యుత్‌ సరఫరా నిలిచిపోయింది అదేరాత్రి అణ్వాయుధాలు అమర్చిన గోతిని సిమెంట్‌రాళ్ళతో మూసివేస్తున్నపుడు బుల్‌డోజర్‌ ప్రమాదవశాత్తూ ఒక రాతిని గోతివైపు నెట్టింది ఒక బండరాయి దొర్లుకుంటూ అణుబాంబు ఉంచిన ఒక సొరంగంవైపు రావడంతో ఒకి జవాను ప్రాణాలను లెక్కచేయక గట్టిగా వట్టుకున్నాడు ఆవిధంగా పెనుముప్పుతప్పింది. మే 2న భాభా అణుపరిశోధనాకేంద్రం డైరెక్టర్‌ అనిల్‌ కకోదకర్‌ తండ్రి మరణించారు అయినా ఆయన బాధను దిగమింగి ఒక్కరోజు మాత్రమే పోఖ్రాన్‌ నుండి గైర్హాజరయ్యారు అణుపరీక్షలు విజయవంతమైన మరుక్షణం శాస్త్రవేత్తలు ఒకరినొకరు కౌగిలించుకుని తమ హర్షాతిరేకాలు ప్రకటించారు జవాన్లు భారతమాతకీజై అని ఒకేగొంతుళో నినదించారు అణుపరీక్షలను విజయవంతం చేయాలన్నదీక్ష అందరిలో ఎంత దృఢంగాజుందో ఈఉదంతాలను బట్టి తెలుస్తోంది బిజెపి తన మతతత్వాన్ని వదలి, అసలు, సిసలైన జాతీయవాదముతో ఇంతటి ఘనవిజయాన్ని, వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వంసాధించింది ఇన్ఫేళ్ళకు అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో లాలా

290 బారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష తన పరిణితిని మొదటసారి ఆచరణాత్మకంగా నిరూపించుకుంది అణురంగంలో స్తబ్బతను తొలగించిన వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వాన్ని రాజకీయపార్టీలు అభినందించవలసి వుంది కాగా శాస్త్రవేత్తలను పొగుడుతూ, ప్రభుత్వం అణుపరీక్షలు నిర్వహించడానికి అనుమతించడాన్ని రాజకీయపార్టీలు వ్యతిరేకిస్తున్నాయి 1974లో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ అణుపరీక్ష జరపడంపట్ల మొరార్టీదేశాయ్‌ తివ్రఅభ్యంతరం వ్యక్తం చేసారు బుద్ధ అణుపరీక్షను శాంతియుత అణుపర్‌క్ష అనడాన్ని మొరార్డీ తప్పుపట్టారు అది నిజమే అయితే, మరి అణుపరీక్షలో దాపరికమెందుకు ప్రదర్శించారని మొరార్టీ ప్రశ్నించారు బుద్ధ అణుపరీక్షకు ఇతర దేశాల శాస్త్రవేత్తలను ఎందుకు ఆహ్వానించలేదని నిగ్గదీశారు అణుపరీక్షలు జరపవలసిన అవసరం ఏమొచ్చిందని నేడు రాజకీయపార్టీలు ప్రభుత్వాన్ని నిలదీస్తున్నాయి తమనెందుకు విశ్వాసంలోకి తీసుకోలేదని అమాయకంగా అడుగుతున్నాయి. అణుపరీక్షల నిర్వాహణ రాజకీయ ఎత్తుగడ ఎంత్తమాత్రం కాదు, భారత దేశం సాధించవలసిన లక్ష్యాలలో అణ్తుపరీక్షలు, అణ్వాయుధాలు చేయడం ప్రధానమైనది. ఈ లక్ష్యం నెరవేర్చే పద్ధతులు, విధానాలపై భిన్నవైఖరులు, విధానాలు, రాజకీయపార్టీలకు ఉంటే అది వారి విధానమని సరిపెట్టుకోవచ్చుకాని, అందుకు భిన్నంగా భారతదేశంలో రాజకీయపార్టీలు అసలు సాధించవలసిన లక్ష్యాన్నే వివాదాస్పదం చేన్తున్నాంయి _ భారతదేశం అణువరీక్షలు నిర్వహించడం, (నిర్వహించగలగడం)తనకు ఆశ్చర్యం కలిగించిందని చైనా అధ్యక్షుడు జియాంగ్‌ జెవింన్‌, జూన్‌ 3న పేర్కొనడం భారతదేశంలో రాజకీయపార్టీల స్వార్ధప్రయాజనాలకు అద్దం పడుతోంది దేశభద్రత అతి ప్రధానమయినది రాజకీయాలకు అతీతమైనది కాగా రాజకీయపార్టీల వైఖరివలన అమెరికా అజమాయిషీనగల అంతర్జాతీయ అణుశక్తి నంస్థ భద్రతామండలి నుండి అణ్వ'స్తదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం సాధించటం మరింత కష్టమవుతుంది ఈ సత్యాన్ని రాజకీయపార్టీలు, దేశ ప్రజలూ గుర్తించాలి భారత్‌ అణ్వస్త దేశముగా గుర్తింపునకు, పాకిస్తాన్‌తో అణువె ఖరి సరయినదికాదు. క అణుపరీక్షల అనంతంం౦ భారత, పాకిస్తాను అణ్యస్త్రపరంగా ప్రసంచంలో ఒక కొత్తకూటమిగా ఆవిర్భవించాయని, ఈ కూటమిని అంతర్జాతీయ సమాజం ననన న య క

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 281 గుర్తించాలని భారత ప్రణాళికా సంపు ఉపాధ్యక్షుడు న్యూయార్క్‌లో ఐ.రా.సమితి కార్యదర్శి కోఫీఅన్నన్‌తో జూన్‌ 8న సమావేశమయినపుడు వ్యాఖ్యానించారు . “గతంలో 1950-70 వరకు చైనాకు వీటో నభ్యత్వం ఇన్వాలని,

ఐ.రా.సమితిలో భారత్‌ వాదించింది. 1971లో అది- “వీటో ,పభ్యత్వం షాందాక దాని బలాన్ని మొదటగా భారత్‌పైనే ప్రయోగించింది. తిరిగి అదే పొరపాటును వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం చేస్తోంది. కాగా పాకిస్తాన్‌ భారత్‌ను అఖం(స్రపరంగా బలహీనపరచాలని చూస్తోంది. ఈ క్రింది కారణాలు పరిశీలించండి.

పాకిస్టాన్‌ అణుపరీక్షలు జరఫడానికి ఒకరోజు ముందు అంటే మే 27న ఒకరిపై ఒకరు ముందుగా అణుబాంబులు, ప్రయోగించకుండా “నోఫస్టయూజ్‌' ఒప్పందంపై చర్చలకు సిద్ధంగా వున్నామని వాజ్‌పేయి ప్రకటించారు. పాకిస్థాన్‌ ఈ ప్రతిపాదనను తిరస్కరెంచింది. పాకిస్తాన్‌ అణ్వాయుధాలకు సంబంధించి ఎ ఒప్పందాన్ని కోరుకుంటోంది?

మే 28న పాకిస్తాన్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన వెంటనే ఆదెశ ప్రధాని నవాజ్‌ షరీఫ్‌ మాట్లాడుతూ భారత్‌తో సమం అయ్యాం ఇక చర్చలకు సిద్ధం అన్నారు.

జూన్‌ 11న పాకిస్తాన అణుపరీక్షలపై మారటోరియం ప్రకటించింది. మున్ముందు అణుపరీక్షలు జరపకుండా భారతతో ఒప్పందం చేసుకోవాలని అభిలాషను' వ్యక్తం చేసింది. భారత్‌ సానుకూలంగా నృందిన్తుందన్న' ఆశాభావం వ్యక్తం చేసింది. పాకిస్తాన్‌తో చర్చలు జరపాలని అమెరికా పదే పదే భారత్‌ను డమాండ్‌చేయడం వెనుక గల ఉద్దేశ్యం దీనివలన వెల్లడయింది. అంటే షి.టి.బి.టి. ద్వారా సాధించగల ఫలితాన్ని, షాకిస్టాన్‌-భారత్‌లమధ్య ద్వైపాక్షిక ఉణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం కుదర్చడంద్వారా అమెరికా సాధించాలనుకుంటోంది. భారత్‌ను అణ్వస్రదేశంగా గుర్తింపు పాందకుండా చేయడమే పాకిస్తాన్‌ ప్రతిపాదన వెనుకవున్న లక్ష్యం. ఇది పూర్తిగా అమెరికా షేరితమయిన ప్రతిపాదన. భారత అబ్వస్ర పరిజ్ఞానాన్ని బంధించటానికి అమెరికా, పాకిస్థాన్‌ను పాచికగా వాడుతోంది.

1981 జూన్‌లో ఇరాక్‌దేశానికి చెందిన ఒసిరాక. అణురియాక్టరుపై ఇజ్రాయిల్‌ విమానదాడి ద్వారా ధ్వంసం చేసింది.

282 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష భారత్‌కూడా పాకిస్థాన్‌ అణుసంస్థలను పేల్చివేయడానికి పధకం వేస్తున్నదని ఆఅమతి ఇందిరాగాంధీ హత్య కావింపబడటానికి కొద్దినెలలముందు దీని గురించి తీవ్రంగా,యోచించారని అమెరికా రచయిత క్రీటికల్‌మాస్‌ గ్రంధంలో రాశారు. అటువంటి ఆలోచన సహితం భారత్‌కు లేదని 1972-83 వరకు భారత అణుశక్తిసంఘ అధ్యక్షుడుగా పనిచేసిన హూమీసేత్నా ఆ వాదనను ఖండించారు. (పాకిస్తాన్‌ మె 28న అణుపరీక్షలు జరపడానికి ముందు రోజు రాత్రికూడా పాకిస్తాన్‌ అణుసంస్థలను' భారత్‌ మే 28. తెల్లవారులోపుగా భారత్‌ ధ్వంసం చెయడానికి కుట్రపన్నింది అని భారత్‌ రాయబారిని మే 27 అర్ధరాత్రి నిద్రలేపి తమవద్దకు పిలిపించుకుని పాకిస్తాన్‌ నేతలు చెప్పారు. భారత్‌ రాయబారి వెనువెంటన ఈ విషయాన్ని ఖండించారు] అమరికా, పాకిస్థాన్‌లు ఇటువంటి వాదనలను వ్యాప్తిచేసాయి. బహుశా వాట్‌ ప్రభావానికి లోనయ్యే రాజీవ్‌ ప్రభుత్వం ఒకరి అణుసంస్థలపై మరొకరు దాడులు చేనుకోకుండా 1988 డిసెంబర్‌ 31 పాకిస్థాన్‌తో ఒవ్చందం ఈుదుర్చుకున్నారు. మరలా వాజ్‌పెయి ప్రభుత్వం కూడా కాశ్మీరు, అణుపరీక్షలంటూ అమెరికా ప్రచారవ్వూహంలో చిక్కుఉంది. అణుపరీక్షలపై మారటోరియం, “నో ఫస్ట్‌ యూజ్‌ పాకిస్తాన్‌తో చర్చలు, అంటూ భారత్‌కు సరిపడని [ఏకటనలు చెస్తోంది. అణుపరీక్రలపై మారటోరియం ఇణ్వస్త్ర దేశంగా గుర్తింపు పొందడానికి అవరోధం కలిగిస్తుంది. ఒకరిపై ఒకరు -.ముందుగా అణ్వాయుధాలు ప్రయోగించకుండా నో ఫస్ట్‌ యూజ్‌నకు చైనా చేసిన .వ్రతిపాదనను అమెరికా 1998 జూన్‌ 20న తిరస్కరించింది. అమెరికా వ్యూహాత్మక చట్టాలకు విరుద్దమని అమెరికా స్పష్టమైన ప్రకటన చేసింది. ఒకరి అణుసంస్థలపై మరొకరు దాడిచేసుకోకుండా, మరియు ఒకరిపై ఒకరు అణ్వాయుధాలు ఉపయోగించకుండా నో ఫస్ట్‌యూజ్‌ వంటి ఒప్పందాలు చైనా-భారత్‌లమధ్యలేవు. అలాగే అటువంటి ఒప్పందాలు పాకిస్థాన్‌తో మనకూ అవసరంలేదు

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష “23 పాకిస్తాన్‌ ప్రతిపాదించిన దైపాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం భారత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు విరుద్ధమైనధి. భారత్‌ అణుపరీక్షలు చేయకుండా చేయాలనే ప్రతిపాదన జూన్‌ 11 నాటిది కాదు. అందుకు మే 30నే ప్రయత్సం జరిగింది భారత్‌ మే 11 మరియు 13 తేదీలలో 5 అణుపరీక్షలు జరిపింది కాగా పాకిస్థాన్‌ మే 28న 1 అణుపరీక్ష నిర్వహించి 5 పరీక్షలు జరిపినట్లు ప్రకటించింది. 7వ అణ్వస్త్ర దేశం అనే గుర్తింపు పొందటం కోసం" మే 30న ఒక అణుపరీక్ష జరిపినప్పటికి 2 "వరీక్షలుగా ప్రకటించింది తనకన్నా 1 పరీక్ష ఎక్కువ జరిపింది కాబిట్ట్‌ భారత్‌ మరలా అణుపరీక్షలు జరపకుండా చేయాలనే కుట్ర మే 30 నే జరిగనట్టు అర్దమవుతుంది కాశ్మీర్‌ నమన్యవరిష్కారానకి అగ్రదేశాలు జోక్యం చేసుకుంటేనే సి.టి:బి.టి పై సంతకంచేస్తామని -పాకిస్టాన్‌ విదేశాంగ కార్యదర్శి' శంషాద్‌ అహ్మద్‌ "పేర్కొన్నట్లు డాన్‌ పత్రిక జూలై 10న తెలిపింది ఈ విషయాన్ని వాషింగొటన్‌లో చర్చించినట్టు చెప్పారు. కాశ్మీర్‌ అంశాన్ని దైపాక్షిక సంప్రదింపుల'ద్వారా-పరిష్కరించుకోవాలనే భారత్‌ అభిమతంను అమెరికా ఖాతరుచేయకుండా "కొత్త ప్రయత్నాలతో కాశ్మీర్‌ను కీలకంచేసి, అణ్వస్త్ర వ్యాప్తినిరోధంతో ముడిపెట్టాలని అమెరికా-భావిస్తోంది. -చఛైనా అధ్యక్షతన భద్రతామండలి వీటో' నభ్యుదేశాలు 'నమావేశం జరిగినరోజునే పాకిస్టాన్‌ అణుప్రయోగశాలకు-ఆయుథసామాగ్రిని తీసుకువెళుతున్న, చైనా నాకను అమెరిక్సా గూఢచార్ని వర్షాలు "కన్గుగొన్నాయి.. అమెరికా 'చైనాను నిరోధించకపోగా మోస్ట్‌ ఫేవర్‌గా నత్కరించింధి.. ముఖ్యంగా ఆసియాలో చైనాయే ఏైైక అణ్వస్రదేశంగా భద్రతామండలి జారీచేసిన డిక్షర్లేషన్‌ చైనాను ప్రశంసించింది. పాకిస్థాన్‌ బారత్‌ల మధ్య వివాదాలను ,వరిష్కరించడంలో చైనా నిర్ణయాత్మకమైన పాత్ర నిర్వహించాలని జూన్‌ 12 అమెరికా అధినేత క్షింటన్‌ ప్రకటించారు అవెరికా తన అణువూర్కటొ ద్వారాలను చైనాకు చూర్తిగా తెరచిపెడుతున్నట్ట్లు ప్రకటన పేర్కొంది. భారత్‌, అణ్వస్ర దేశంగా గుర్తింపు పాందకూడదనే లక్ష్యంతోనే చేపట్టిన ఈ చర్యలను, ప్రతిప్తాదనలను భారత-విధాన

జః భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఐ.రా,సమితి భద్రతామండలిలో 'వీటో' సభ్యత్వానికి ప్రాతిపదిక ఏమిటి? అణ్వప్రదేశంగా గుర్రింపుకు ఇప్పటి అర్హత సరయినదేనా? భారతదేశం అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం ద్వారా భద్రతామండలిలో శాశ్వత సభ్యదేశం అయ్యే అవకాశాలను పోగొట్టుకుందని అని ఇంటా, బయటా పచారమవుతోంది. ఒక పథకం ప్రకారము ఈ ప్రచారంను అమెరికాయ చేస్తోంది. వాస్తవానికి ఐ.రా.సమితి చార్జరులో సహితం శాశ్వత సభ్యదేశమయ్యేందుకు ఏయే అర్హతలు కావాలో నిర్వచించలేదు. అమెరికా రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌ చైనా దేశాలు శాశ్వత సభ్యదేశాలుగా వున్నాయి. ఆయాదేశాలకుగల అర్హత ఏమిటి? (ఈ దేశాలు మానవసమాజంనకు వర్తించని అత్యంత నైతికహీనమైన విధానాలతో మనుషులపె ఇంవ్రయోగాలు ఎలా చేనసీనవి అత్యంతన్నష్టంగా చర్చింబడింది.) “ణ్వాయుధాలు కలిగివున్నంతమాత్రాన భారత్‌కు వీటో సభ్యత్వం లభిస్తుందన్న పూచీ ఏమీలేధని చైనా జూన్‌3న ప్రకటించింది. ప్రపంచశక్షిగా అవతరించడానికి, భద్రతామండలిలో వి ఐ.పి. (వీటో సభ్యత్వం) ట్రాట్ట్‌ పొందటానిక్రి అణ్వాయుధాలు అవసరమని భారత్‌ ప్రగాఢ విశ్వాసమని చైన్హా విమర్శించింది. నిజానికి భారత్‌ తన సర్వశక్తులను ఐ.రా సమితి పటిష్టంగా నెలకొనడానికి ధారపోసింది. ఈ ప్రయత్నంలో తన ప్రయోజనాలెన్నింటినో వదులుక్షుంద్ది, వివిధ దేశాలలో శాంతిన్థాపనకు కృషిలో భారత సైన్యసృ సేవలు 1 కొరియా 1953-54 6000 కాల్బలంను పంషార్చు, 2. కాంబోడియా 1954-56 అంతర్జాతీయ ప్ర ం ౩ వియాత్సం 19540 బారతట్రకి సంఘంలో సభ్యురాలు. పనిచేసాయి. ర్యవేక్షబ సంఘంలో .సమితి అత్వవస ః 5. ఐ.రా.సమితి ఇంటిలిజెన్సు 1953 పర్యవేక్షక

భారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 285 7. 1963 ఐ రా.సమితి, ఎమన్‌ ఫోర్స్‌ కమాండర్‌ పర్యవేక్షణలు. వ 8 1964-68 లావోస్‌లో వైద్య సౌకర్యాలు. 9 1964 ఐ.రా.సమితి, భారత ఫోర్సు కమాండర్లను 'సైప్రస్‌ పంపారు 10. 1965 డొమినికస్‌ రిపబిక్‌-సీనియర్‌ జనరల్‌-మిలటర్‌ సలహాదారులుగా వెళ్ళారు. 111 ఐ.రా సమితి తరపున 1987 ఇరాన్‌ ఇరాక్‌ పర్యవేక్షఐణలు 12. ఐ.రా.సమితి తరపున 1988 అంగోలా పర్యవేక్షణలు 13. ఐ.రా.సమితి తరపున నమీబియా 1978-89 సైనిక దళ కమాండర్‌ పోలీస్‌ మానిటరింగ్‌ పర్యవేక్షణలు, ఎలక్షన్‌ సూపర్‌వైజర్లు 14. ఐ.రా.సమితి 1991 కువైట్‌ ఎల్‌సల్వడరీలలో పర్యవేక్షఐలు. 15. ఐ.రా.సమితి తరపున లైబీరియాలో 1991 పర్యవేక్షణలు. 16. 1992 ఐ.రా.సమితి తరపున యుగోస్తోవియా, కాంబోడియా కాల్బలం పర్యవేక్షణలు. 17 1992 మొజాంబిక్‌కు కాల్బలం. 18. వరా సమితి తరపున 1994 రువాండాకు, సోమాలియాకు 1993-95 అంగోలాకు 1995లో భారతదేశం కాల్చ్బ్చలమును పంపించింది. ఆయాదేశాలలోకి భారతసైన్యం పంపవలసిన ఆవశ్యకత ఏమిటి? మన స్వాతంత్రోద్యమకాలంలో మహత్మాగాంధీ చూపిన మార్గంలోనే భారత్‌ పయనిస్తూ అంతర్జాతీయ శాంతి-సహృద్భావాలకు భారత్‌ కృషిచేసింది 1974లో భారత్‌ అణువర్‌ీక్షచేనిన తర్వాత అంతర్జాతీయ అణు నిరాయుధీకరణకు కృషిచెసింది. 1998 అణువరీక్షలు తర్వాతా అలాగే కృషిచేయగలదు సంపూర్ణ అణునిరాయుధీకరణకు స్వర్గీయ రాజీవ్‌గాంధీ ఒక అద్వితీయమైన ప్రణాళికను సూచించారు. అయితే నాటిని అణ్వస్త్ర దేశాలు అమలుచేయడానికి ముందుకు రాలేదు. అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం నిరవధికంగా పొడిగించినపుడుగాని, సమగ్ర అఖుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందం తతా

286 భారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 2 ౭౧౦ అణుల -ధానం - వ్రపంచ అణు సమిక్ష చేసినపుడుగాని ఒక నిర్లీతకాలంలో అణ్వాయుధాలన్నిటిని ధ్వంసంచేయాలనే భారత్‌ సూచనను తిరస్కరించాయి. భారత్‌ అణ్వస్త్రదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం సాధించాలన్నా అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, '్రొన్సు, చైనా దేశాలు అంగీకరించవలనిన విధముగా రాజకీయపరిస్థితులు, అంర్జాతీయచట్టాలలో నిబంధనలు వున్నాయి. 1967 జనవరి 18 ముందు అణుపరీక్ష చేసిన దేశాలనే అణ్వస్రదేశంగా గుర్తించాలనే నిబంధన అసమంజసమయెనది. 1960లో అల్జీరియాలో అణుపరీక్ష జరిగినందున అల్జీరియా అణ్వస్తదేశమవుతుందా? ప్రపంచంలో 20 యురేనియం నిల్వలుగల దక్షిణాఫ్రికా పరిస్థితి ఏమిటి? సోవియట్‌ యూనియన్‌లో రష్యా, ఉశైయిన్‌, కజకస్తాన్‌, బైలోరష్యాలు సమాన ప్రతిపత్తిగల రిపబ్లిక్కులు సోవియట్‌ యూనియన్‌ చెందిన కజకస్తాన్‌లోనే 65 అణుపరీక్షలు జరిగాయి. అమెరికా, రష్యాలతర్వాత ప్రపంచంలో (బిటన్‌, (ప్రాన్స్‌, ఛైనాలకంటే అనేక రెట్లు అధికంగా ఉశక్రయిన్‌లో అణ్వాయుధాలున్నాయి. కజకస్తాన్‌, బైలోరష్యాలలో అణ్వాయుధాలున్నాయి. అయితే ఒక్క రష్యాదేశానికే అణ్వ'స్తదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం ఎందుకు లభించినట్టు? 1949 నుండి చైనాకు వీటో సభ్యత్వం ఇవ్వడానికి అమెరికా తిరస్కరిస్తూ వచ్చింది. 19 స 71లో చైనాకు వీటో సభ్యత్వం ఎందుక్సు కట్టబెట్టింది? అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌దేశాల జనాభాకంటే రెండురెట్టు అధికంగా వున్న భారత్‌కు అణ్వస్రదేశరగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం వుండాలి 'అనడం అత్యాశకాదు. ప్రపంచచరిత్రలో అత్యంతక్థారమైన తిమ్మిని బమ్మిచేయగల అంతరాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలనుండి ప్రపంచంలో 6వంతు జనాభా అంటే 100 కోట్‌ మంది జనాభాగల. భారత భద్రత, ప్రయోజనాలు పరిరక్షించబడటానిక అణ్వస్త్రదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం తప్పనిసరి. భారతదేశంనతు అణ్వస్త్రదేశంగా గుర్తింపు, వీట్రో సభ్యత్వం ఇవ్వడానికి వీలుగా ఎన్‌.పి.టి,. ఐ.రా.సమితి చార్జరు సవరించాలి... రత్‌ మే 11న- ప ప భా న "అణుపరీక్షలు నిర్వహించడాన్ని అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థ సమర్థించింది. భారత్‌ ఎటువంటి అంతర్జాతీయ చట్టాలను వుల్లంఘించలేదని

భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 2వ? అణుపరీక్షలు నిర్వహాంచే వాక్కును కలిగివుందని పేర్కొంది అయితే బారతను అణ్వస్తదేశంగా గుర్తించలేమని మే 14న ప్రకటన జారీచేసింది అణ్వస్ర్త్రవ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందం ప్రకారం 1967 జనవరి 18 ముందు అణుపరీక్షలు జరిపిన అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, (ప్రాన్స్‌ చైనా దేశాలనే అణ్వన్రదేశాలుగా గుర్తించింది. భారత్‌ అబ్వస్తదేశంగా ప్రకటించుకుంటే మేం చేసేదేమీలేదు. గుర్తించాలా?వద్దా? అనేది అంతర్జాతీయ సమాజం ముందువున్న ప్రశ్న అని అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్ద ప్రతినిధి వ్యాఖ్యానించారు. ఎన్‌.పి టి లోని 9వ ఆర్టికల్‌ 3వ ఉప అధికరణం 13967 జనవరి శకి ముందు అణుపరిక్షలు జరిపిన దేశమే అణ్వస్త్ర దేశంగా గుర్తిస్తోంది. ఎన్‌.పి.టి. 1968లో రూపొందినా, 19870 లో గాని అమలులోకి రాలేదు. అలాగే 1975లో మొదటి సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు. కాబట్టి ఎన్‌.పి.టి. 8వ ఆర్టికల్‌ 1, £ ఉప అధికరణల (ప్రకారం ఎన్‌పి.టి.ని సవరించి 1975 జనవరి 18 ముందు అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన దేశాలను అణ్వస్తదేశాలుగా గుర్తించాలి. లేక ఒక అనుబంధ ఒప్పందాన్ని ఎన్‌.పి.టి.కి చేర్చాలి. అణ్వస్తదేశాలకు వర్తించే నియమనిబంధనలే భారత్‌కూ వర్తించాలి. ఇందులో ఎటువంటి కేడాకు చోటీయరాదు. ఏక ధృవ ప్రపంచరాజకీయాలలో దీనిని ఎన్‌.పి,టి.పై సంత్బకాలు చేసిన మెజారిటీ దేశాలచే ఆమోదింపచేయడం అమెరికాకు అంత కష్టమైన పనేమీకాదు. ఈపద్ధతులద్వారా భారత్‌ను అణ్వస్తధేశంగా. గుర్తించాలి అలాగే భారత్‌కు విటో సభ్యత్వం ఇచ్చేందుకు వీలుగా ఐ.రా.సమితి చార్జరులో 109 అధికరణాన్ని అనుసరించి వీటో సభ్యదేశాలు ఆమోదించాలి. ప్రపంచంలో 100 కోట్లమంది ప్రజలు గల భారత్‌కు ఐ.రా.సమితిలో శాశ్వత సభ్యత్వం లేకుంటే ఇక ఐ.రా.సమితికి స్థిరమెక్కడవుంది? వాస్తవాలను గ్రహీరచొ భారత్‌కు అణ్వస్తదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వం ఇవ్వాలి. కాగా భారత్తను అణ్వస్త్రదేశంగా గుర్తించేందుకు వీలుగా ఎన్‌ పి.టి. సవరించేదెలేదని, అమెరికా జూన్‌ 3న. స్పష్టం చేసింది, అణ్వాయుధాలు కలిగివున్నంత మాత్రాన భారత్‌కు వీటో సభ్యత్వం లభిస్తుందన్న పూచీ ఏమీలేదని చైనా జూన్‌ 3న ఫేర్కొంది. కత కకక న

268 భారత అణ్వ'స్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అంతర్జాతీయంగా భారత్‌కు రుణాలు లభించకుండా అమెరికా ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. తాను ఆంక్షలు విధించింది భారత్‌పై ఆంక్షలు విధించి న్యాయమైన హక్కులను కాలరాయాలనుకుంటోంది ఇంక్షల గురించి స్వయంగా అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్‌ క్లింటన్‌ మాటలలో చెప్పాలంటే ఆంక్షలు విధానంపై తీవ్ర అసంతృప్తిని వ్యక్తంచేసారు ఆంక్షలు విధించి సంతోషపడటం అమెరికాకు అలవాభైపోయిందని, ఆంక్షలపై మితిమీరి ఆధారపడటం విదేశాంగ విధానానికి బలహీనతగా మారిందని సి బి ఎస్‌ న్యూస్‌కి జూన్‌ 20న ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో క్లింటన్‌ వ్యాఖ్యానించారు భారత్‌ అణుపరీక్షలు జరపడాన్ని అమెరికాలో శక్తివంతమైన ప్రతినిధుల సభ స్పీకర్‌ న్యూట్‌ గింగ్రెచ్‌ పూర్తిగా సమర్థించారు ఆంక్షలు విధంచడంద్వారా క్లింటన్‌ ఈ వ్యవహారంలో చైనాకు ఒక నీతిని, భారత్‌కు మరోనీతిని పాటిస్తున్నారని పేర్కొంటూ ప్రతినిధులందరికీ ప్రయివేటుగా గింగ్రిచ్‌ లేఖలు రాశారు భారతను 6వ అజ్వస్త్రదేశంగా గుర్తించాలని బ్రిటన్‌లో ఎగువసభ సభ్యులు కొందరు మే 19న విజ్ఞప్షిచేసారు ౫ారత్‌ అణుపరీక్షలు నిర్వహించడంపై వ్యాఖ్యానాలు చేసే ముందర భారత్‌ భద్రతావసరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవలసి వుందని వారు వాఖ్యానించారు ఫ్రాన్సు అధ్యక్షుడు జాశ్వెస్‌ షిరాక్‌ భారతను అజ్వస్రదేశంగా గుర్తించాలని, వీటో సభ్యత్వం ఇవ్వాలని, జి-8 దేశాలకు సూచించారు భారతకు వీటో సభ్యత్వం ఇచ్చేందుకు వీలుగా ఓటేయగలనని రష్యా ఇదివరకే హామీ ఇచ్చింది తమిళనాడులోని కుందనకుళంలో వెయ్యమెగావాట్ల అణువిద్యుత్‌ ప్లాంట్లను రెండింటిని నిర్మించటానికి భారతొరష్యాలు జూన్‌ 21న ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాయి అణుపరీక్షల “నేపధ్యంలో భారత్‌ ఏకాకి అయిందన్న వశ్చిమదేశాలవాదనను ఈ ఒప్పందం తప్పని తేల్చింది 100 కోట్లమంది ప్రజలున్న భారత్‌తో దీర్షకాలిక్ష ప్రయోజనాలను దృష్టిలో వుంచుకుని-దెబ్బతిన్న సంబంధాలు మెరుగుపరచుకోవాలంటే భోరతదేశానికి అణ్వస్త్ర దేశ హోదా ఇచ్చే అవకాశాలు గురించి క్రీంటన్‌ ప్రభుత్వ యంత్రాంగం తీవ్రంగా పరిశీలిస్తోంది అని వాషింగ్టన్‌ పోస్ట్‌ పత్రిక జూన్‌,21న రాసింది అణుపరీక్షల నిర్వాహణపై వెల్లువెత్తిన విమర్శలు అర్ధంలేనివని వ్యాసం పేర్కొంది ప్రచ్భన్న యుద్ధానంతరం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద లా పెద్ద

ప్రజాస్వామ్య దేశంతో పటిషస్టస్టంబంధాలు ఏర్పరచుకునే అవకాశం వచ్చింది..దీనిని మనం నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు అని క్లింటన్‌ చెబుతున్నారు. నోదీ అదే మాట అని అమెరికా జాతీయ భద్రతా సలహాదారు శాండీబెర్దర్‌ అన్నారు. అయితే అమెరకా మాటలు ఏమంత విశ్వసనీయమైనవికాదు. జపాన్‌, జర్మనీలకు అమెరికా విటో సభ్యత్వం ఇవ్వాలని ప్రయత్నిస్తోంది. భారత్‌తనకూ వీటో సభ్యత్వం కావాలని ఎప్పటినుంచో పట్టపట్టింది. అయితే వీటో అధికారం లేని శాశ్వత 'సభ్యత్వం ఇవ్వాలని యోచించింది. అంటే' ఎటువంటి విశిష అధికారాలు లేని శాశ్యత సభ్యత్వమనమాట. భారత్‌కు వీటో అధికారం లేని శాశ్వత సభ్యత్వం, అంగీకారయోగ్యం కాదని గ్రహించిన అమెరికా, భద్రతామండలి విస్తరణను నిరవధికంగా వాయిదా వేసుకుంటూ వస్తోంది. భారత్‌కు అజ్వ(స్తదెశం హోదా ఇవ్వజూపడం కాలయాపనకు ఉద్దేశించిన పథకం కాదుకదా? అనేది 'తెల్చుకొవలసిన విషయరి. దేశ భద్రత కోసం అణుపరీక్షలు నిర్వహంచడానికి వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం 1996లో మొదటిసారి ఏర్పడినపుడే అనుమతించిందని అయితె ఈ విషయం ముందుగానె అమెరికా రాయబారికి తెలిసిన కారణంగా అమెరికావంటి అగ్రదేశం వాజ్‌పెయి ప్రభుత్వం 13 రోజులకే అవిశ్వాస తీర్మానం పాలై కూలిపోవడంలో తనవంతు పాత్ర నిర్వహించింధని రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్‌ సంఘ్‌ అభఖిల_భారత సంయుక్త ప్రధాన కార్యదర్శి కె.ఎస్‌.సుదర్శన్‌ మే 15న అన్నారు. వఐటా సభ్యత్వంలో అనుసరించిన విధానమే అణ్వస్రదేశంగా హోదా ఇవ్వడంలోనూ అనుసరిస్తే? భారత సన్నద్ధత కలిగివుండాలని పై అనుభవాలు తెలియచేస్తున్నాయి. “పటిష్ట కార్యాచరణే. భారత్‌కు అణ్యస్రదేశంగా గుర్తింపు “వీటో సభ్యత్వములను సాధిస్తుంది. భారత మె 11, 13 లలా అణుపరిక్ష్తలు నిర్వహించిన తర్వాత_మే. 14న భారత్‌ అణ్వస్రదేశంగా ప్రధాని. వాజొపేయి ప్రకటించారు. దీనికి వ్యతిరేకంగా అమెరికా చేస్తున్న వాదనను తిరస్కరిస్తూ ఎవరు అంగికరించినా, అంగీకరించకున్నా వాస్తవం వాస్తవమే అని వాజ్‌పేయి పేర్కొన్నారు. భారత్‌ భద్రతకు ప్రమాదం

200 రత అణ్యస్త విదానం - వ్రపంచ అణు సమిక్ష ఏర్పడింది ఇది గుర్తించే అణుపరీక్షలు జరిపాం. ఏం చేసైనా సరే. మేం దేశ భద్రతను కాపాడాలి. లేదంటే భవిష్యత్తు తరాలు మమ్మల్ని క్షమించవు అని వాజ్‌పేయి ఉద్వేగపూరితంగా ప్రసంగిస్తూ అన్నారు. నిజానికి ఈ విషయంలో చైనాయే మనకు ఆదర్శం, ఎందువలనంటే చైనాకు వీటో సభ్యత్వం లభించకుండా అమెరికా చేయని ప్రయత్నం లేదు. అసలు చైనాకు గుర్తింపే లేకుండా చేసింది. 1964 నుండి 1971 నాటికి చైనా 12 అణుపరీక్షలు నిర్వహించింది. (1967లో దర్మో అణుపరీక్ష నిర్వహించింది) 90 కోట్ల జనాభాగల చైనాను అమెరికా విస్మరించలేకషోయింది. 1971లో బేషరతుగా వీటో సభ్యత్వం కట్టబెట్టింది. ఇపుడు అమెరికా-చైనా అణుసంబంధాలు. వ్యాపారసంబంధాలు, చైనా అభివృద్ది మనం చూస్తున్నవే. భారత్‌ అణ్వ'స్త్రదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వంలను సాధించాలంటే పటిష్టమైన కార్యాచరణ అనుసరణే ఏకైకమార్గం. భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును అభివృద్ధి చేయాలి.

16/4 అణుపరిక్షను గురించి మీశేమి అనుకుంటున్నారని ఒక విలేకరి ప్రఖ్యాత్త అణుశాస్త్రజ్ఞుడు డా. హోమీసేత్నాను 1993లో అడిగారు. 1974లో అణుపకీక్ష నిర్వహించి తర్వాత చెతులు ముడుచుక్కూచోవడంలో పరమార్ధమేమిటి తనకు భ్లాధపడలెదని సేత్నా చెప్పారు. అణుపరీక్షల జోరు పెంచి ఐ, రా.సమితిలో విటో నభ్యాత్వానికి బేరం పెట్టాల్సిందన్నారు. అణుశక్తినీ అధికంగొ ఉపయెో్లోగించుకొవడంలోనే భారతదేశానికి మోక్షం వుందని హోమీసేత్నా తలియాటేసారు.

సి,టి.బి.టి.పై సంతకం చేయాలని విపరీతంగా ఒత్తిడి వస్తోంది. అణుపరీక్షలను విజయవంతంగా నిర్వహించిన అనంతరం ఒప్పందంపై సంతకం 'చేయడం మంచిదేనా? అని ఒక విలేకర్‌ 1998 మే 16న భారత అణుశక్తి సంఘం అధ్యక్ష పదవితోపాటు ఎన్నో పదవులను నిర్వహించిన ఎం.ఆర్‌. శ్రీనివాసన్‌ను అడిగారు.

6వ అణ్వస్త్రదేశంగా భారత్‌ను గుర్తించిన తర్వాతే సి.టి.బి.టి.పై సంతకం చెయాలి. లేకపోతే మన అణుపరీక్షలకు అర్ధం వుండదు. వివక్షలు లెని ఒప్పందాన్నే పతా

మనం సమ్మతించాలి. భవిష్యత్తులో అవసరమైతే మరికొన్ని అణుపరీక్షలు నిర్వహించాల్సిన అవసరం దేశానికి రావచ్చని శ్రీనివాసన్‌ అన్నారు. తాజా అణుపరీక్షలతో అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు, చైనా దేశాలతో సమానంగా భారత్‌ అణ్వస్త్ర బేశంగా అవతరించిందని అణుశాస్తజ్ఞుడు పి.3. అయ్యంగార్‌ అన్నారు

భూమిలోవల వివిధ లోతుల్లో అణుబాంబు ప్రభావం ఏవిధంగా ఉంటుంది. భూకంప, ఒత్తిడి తీవ్రతలు ఏవిధంగా వుంటాయి. వివిధ రకాల క్షిపణులకు ఎటువంటి వారహెడ్‌లను అమర్చవచ్చు అనే అంశాలను సంశీలించేందుకు అణుపరీక్షలు జరిపినట్టు భారత శాస్రజ్ఞులు తెలిపారు. నిజానికి ఈ పరీక్షలు 1975లోనే జరగాల్సి ఉందన్నారు కేవలం భారత్‌ సామర్ధ్యం ప్రదర్శించడానికే కాదు, ఎన్నో విషయాలు తెలుసుకునేందుకు అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం జరిగిందని తెలిపారు. అణుపరీక్షలవలన కొన్ని విషయాలే తెలిసాయి. పూర్తిగా తెలుసుకోవాలంటే సముద్రగర్భంలో కూడా అణుపరీక్షలు జరపాల్సి ఉంది అని భారత శాస్త్రవేత్తలు అభిప్రాయపడ్డారు. " ఇటీవల అణువరీక్షల గురించి: భారత నబ్‌కిలోటన్‌ అణువరీక్షలను నిర్వహించగలడం ప్రపంచదేశాలను ఆశ్యర్యంలో పడేసింది భారత్‌ ఇదంతా ఎపుడు, ఎలా నేర్చుకుందబ్బా అని ప్రశ్నించుకున్నాయి. ముఖ్యంగా సమగ్ర అణుపరీక్షల నిషేధం ఒప్పందం రూపుదిద్దుకున్న తర్వాత సబ్‌క్రిటికల్‌ పరీక్షలకు (ప్రాధాన్యత ఏర్పడింది కంప్యూటర్‌ సిమ్యులేషన్‌లో పరీక్షలు జరిపేందుకు ఈ డొటా ఎంతో సహాయపడుతుంది అణుబాంబు : 1974లో పరీక్షించిన అణుపరికరాన్ని మరింత మెరుగ్గా రూపొందించి పరీక్షించటం జరిగింది. ధర్మో అణుపరీక్ష : ముఖ్యంగా భారత్‌ ధర్మోఅణ్వస్త పరిజ్ఞానము బాగా అభివృద్ధి చేసుకోవాలి. భారత్‌ పరీక్షించిన ధర్మోఅణుబాంబు "పేలుడు తీవ్రత చాలా తక్కువ. శేవలం 45 కిలో టన్నులు ప్రపంచంలో బహుశా ఇదే. అతి చిన్న ధర్మో అణుపరీక్ష

292 బారత అణ్యస్త విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష అనుమానించాయి మామూలు అణుబాంబు పరీక్షగా భావించాయి అయితె అమెరికా ధర్మా అణుబాంబు రూపకర్త, భారత ధర్మొ అణుపరీక్షను ధృవీకరించారు అంతేకాదు భారత్‌కు చెందవలసిన హక్కులను భారత్‌కు ఇవ్వాలని సూచించారు “ ప్రత్యీకించి పరిమిత పరిధిలో ధర్మో అణుబాంబును విస్ఫోటనం చెందించటం అత్యంత క్లిష్టమైన ప్రక్రియ అని స్వయంగా డా రాజారామన్న అన్నారు అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్సు, చైనాలు అనేక అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన తర్వాత మాత్రమే ధర్మోఅణుపరీక్షను నిర్వహించగలిగాయి ప్రపంచంలో ఒకే ఒక్క అణుపరీక్ష జరిపిన తర్వాత ధర్మో అణుపరీక్షను విజయవంతంగా నిర్వహించిన ఏకైక దేశం భారతదేశం మాత్రమే మన శాస్త్రవేత్తలు అణురంగంలో దేనినైనా సాధించగలరు అని ధర్మో అణుపరీక్ష రుజువు చేసింది ఇపుడు భారత్‌ అత్యధిక "పేలుడు శక్తిగల ధర్మో అణుబాంబుల తయారుకు రూపకల్పన చెయ్యాలి భారత అణుశక్తిసంఘ అధ్యక్షుడు చిదంబరం మాట్టాడుతూ, భారత్‌ 200 కిలోటన్నుల పేలుడుశక్తిగల ధర్మోఅణుబాంబు తయారుచేయగలదని పోఖ్రాన్‌ పరిసరాలో భవనాలు దెబ్బతినకుండా ఉండేందుకుగాను త క్కువశక్తిగల ధర్మోఅణుబాంబును పరీక్షించినట్టు చెప్పారు అణ్వస్త్ర దేశాలకు దీటుగా ఉండేందుకు భారత్‌ కనీసం 1 వెగాటన్ను అంటే 1000 కిలోటన్నుల ధర్మో అణుబాంబును రూపొందించవలసివుంటుంది ఇందుకు అవసరమయిన అణుపరీక్షలు చేయడానికి ప్రభుత్వం అనుమతించాలి (భారత అణుకార్యక్రమాన్ని నిశితంగా గమనిస్తున్న రష్యా మిలటరీ నిప్పుణుడి అభిప్రాయం ప్రకారం భారతదేశం మూడురకాల అణ్వాయుధాలను పరిశీలిస్తోంది రష్యా మిలటరీ నిబంధనల ప్రకారం ఒక అణ్వాయుధాన్ని పరిశీలించడానికి కనీసం నాలుగు నుంచి ఐదు అణుపరీక్షలు అవసరం అలా కాకుండా, ఒక్కో అణ్వాయుధాన్ని పరీక్షించడానికి మూడు పరీక్షలు జరిపినా కూడా భారత్‌ ఇంకా అణుపరీక్షలు జరపడం అవసరమని విశ్లేషించారు ) దేశ భద్రతకు తలెత్తే ముప్పును అడ్డుకునేందుకు అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం మినహా మరోమార్గంలేదని, అణుపరీక్షలను వ్యతిరేకించే వారికి వ్యతిరేకంగా గళం విష్పాల్సిన తరుణం ఆసన్నమైందని భారతి అణుళశాస్త్రజ్ఞుడు డొ రొజారామన్న జూన్‌ 15న అన్నారు అణ్వస్త్రదేశంగా గుర్తింపుపొందటానికే కాకుండా

వ్యూహాత్మకంగా కూడా భారళ్‌ ధర్మొఅణ్వ'స్ర పరిజ్ఞానం అభివృద్ది చేయడం ఎంతో అవసరం. అణుజలాంతర్జాములు. అమెరికా, రష్యా, (బిటన్‌. ప్రొన్సు, చైనాలు అణుజలాంతర్గాములు కలిగివున్నట్లే భారత్‌ కూడా అణు జలాంతర్గాములు కలిగివుండాలి. ఇందుకవసరమైన అణురియాక్టరును భాభా అణుపరిశోధనాకేంద్రం రూపొందించినట్లు తెలుస్తోంది అణుజలాంతర్జామి నుండి అణుబాంబును ప్రయోగించగల క్షిపణులు తయారుచేయాలి. అణుజలాంతర్జామి నుండి అణుబాంబును మోనుకుపోయే క్షిిణులకు అనుగుణంగా అణుబాంబు రూపొందించేందుకు అవనరవుయిన నము(దగర్శ అణువరీక్షలు నిర్వహించేందుకు సిద్ధంకావాలి. ఈ సపమయాన పాక్షిక అణుపరీక్షల నిషేధ ఒప్పందాన్ని దృష్టిలో వుంచుకోవాలి. అమెరికా రహన్యంగా నిర్వహించినట్లు చెప్పిన అణువరీక్షలనూ గవునించాలి వినవోయింవులను అన్వేషించాలి అణుజలాంతర్జామి నిర్మాణమును వేగిరపరచాలి. అణుజలాంతర్గాములలో ఏ పద్ధతి అనుసరించయినా అణుక్షిపణులనె అమర్చాలి,

క్తిపణులు : వీలయినంత అధిక సంఖ్యలో అగ్నిక్షిపణులను రూపొందించి వాటికి అణువార్‌ హెడ్‌లను అమర్చి అమెరికా, రష్యా, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌, చైనాలవలె భారత్‌ కూడా మోహరించాలి. అదే సమయాన పోలార్‌ శాటిలైట్‌ లాంచ్‌ వెహికలను క్రిపణీగా మార్చే ప్రయత్నాలు చేపట్టి, వేగిరపరచాలి. ఈ ప్రక్రియ భారత్‌కు వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలను చేళూరుస్తుందె అనడంలో సందేహమేలేదు. దాదాపు 5000 కి.మీల లక్ష్యాలను ఛేదించగల ఈ క్షిపణులకు ధర్మోఅణు వార్‌హెడ్డను అమర్చినపుడు అణ్వస్త్రదేశంగా భారత్‌స్థానము పటిష్టమవుతుంది

అవతార్‌ బహుళార్దసాధక అంతరిక్ష నిఘా విమానం అవతార్‌ రూపకల్పనను వెగిరపరచడం అత్యవసరం గంటకు 6000 కి మీల వేగంతో వేళ్లై అవతార్‌ భారత్‌కు ఖండాంతర క్షిపణులు వేని లోటును 'తీర్చగలదు హైటోజన వాయువును ఎందనంగొ వినియోగించే ప్రపంచపు మొట్టమొదటి అంతరిక్ష విమానం అవతార్‌ భారత్‌ నిర్మించనున్నది ఇందులో మొదట అకాశ్‌క్షిపణులలో వినియోగించే ట్ట వ నన

2ైలి4 భారత అణ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఉపయోగిస్తారు స్కాంజెట్‌ ఇంజన్‌ వాయువును ద్రవ ఇంధనంగా మార్చుకుని అమితవేగంతో ప్రయాణిస్తుంది ఇప్పటికే స్కాంజెట్‌ ఇంజన్‌ రూపకల్పనలో “ణనీయవిజయాలు సాధించినట్లు తెలుస్తున్నది ఏమైనా ఇందుకోసం నిధులు కేటాయించకపోవడం అనే అవరోదంను అధిగమింపచేసి 'అవతార్‌ వాస్తవరూపం ధరించేందుకు కృషిని వేగిరపరచాలి అవతార్‌ నిర్మించినపుడు దానిద్వారా ఉపగ్రహాలను కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టడం సాధ్యమవుతుంది ఉపగ్రహాలను కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టడానికి ఇపుడవతున్న వ్యయంలో 10వ వంతు ఖర్చుతోనే అవతార్‌ ఉపగ్రహాలను కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టగలదు ఇటువంటి అంతరిక్ష విమానాన్ని తయారుచేసేందుకు అమెరికా, రష్యా, జపాన్‌ దేశాలు తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నాయి భారత్‌ (పయత్నాలను 1990 దశకం ఆరంభంలో ఎంతో ఆసక్తితో పరిశీలించాయి ఇటువంటి అంతరిక్ష వాహనం నిర్మాణం యొక్క సాధ్యాసాధ్యాలపై అనుమానాలు వ్యక్తం చేస్తూ భారత్‌తో తీవ్రంగా విభేదించాయి ప్రభుత్వం పూర్తిగా నిధులు కేటాయించినట్లయితే ఇది అతి తక్కువకాలంలోనేవ వాస్తవరూపం ధరించగలదు ఎారతదేశ అంతరిక్షవాహనం 'అవతారో అంతరిక్ష సాంకేతిక పరిజానంలో కొత అధ్యాయం ్రారంభించగలదు ఇటువంటి ఘన విజయాలును సాధించాలంటే ఇందుకు ప్రోత్సహించే ప్రభుత్వాలు కొననాగడం ఎంతో అవసరం శక్తి-98 అణుపరీక్షలపై రాజకీయపార్టీలు అనవసరమైన లేనిిష్టోన్సి వాఖ్యలు చెస్తున్నాయని భారత్‌ అణుశాస్త్రజ్జుడు డా రాజారామన్న అన్నారు - కేవలం ఒకే ఒక్క అణుపరీక్ష జరిపి రెండవ ప్రయత్నంలోనే భారత్‌ “ధర్మో అయిపరీక్ష నిర్వహించడంతో బారత్‌ ఈ పరీక్షల్లో ఏ మూలకాలను వాడారన్న అంశంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా శాస్త్రజ్ఞులు బుర్రలకుపదును పెడుతున్నారు చ మిరేనియం-236 అణుబాంబుల తయారీక్రి ఉత్తమమైనదే గాని ఇది వెయ్యింట ద్వా సైతమే ఉంటుంది గ్యాస్‌ డిప్యూజన్‌/గ్యాన్‌ సెంట్రిప్యూజ్‌ పద్ధతుల శ కు యురేనియంను ఉద్ధిచేసినపుడు అభ్వాయుధాల తయారీక్షి ఉపయోగించవీలవుతుంది భారత్‌ నద్ద 20% వేంకే యురేనియంను శుద్దిచేయగల వసతులున్నట్లు తెలుస్తోంది ల న

భారత అణ్వస్త్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమిక్ష శ్‌ అయితే భారత శాస్ర్తవేత్తలు 1970 సెప్టెంబర్‌లో ధోరియం నుండ్‌ యురేనియం - 233ను మొదటిసారిగా వేరుచేసారు భారతదేశంలో థోరియం నిక్షేపాలు విస్తారంగా 'వున్నాయి ప్రపంచం మొత్తం మిద యురేనియం-238 ఇంధనంగా, పనిచేసే రియాక్టరు కల్పకం వద్దగల కామిని అణురియాక్షరు ఒక్కటే ధోరియంను ఇంధనంగా ఉపయోగించే అణురియాక్టరును- భారత్‌ నిర్మిస్తోంది ఎన్నడో రూపాందవలసిన ఈ రియాక్టరు వివిధ కారణాలతో నెమ్మదయింది ధోరియం రియాక్టరు నిర్మాణంను వేగిరపరచాలి “ది పనిచేయాశగ పారంభమయితే ధోరియంను ఇంధనంగా ఉపయోగించుకుని యు-233ను సహ ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తిచేస్తుంది యు-235 కన్నా యు-233ను తక్కువ పరిమాణంలో వాడి ఎక్కువసేపు పేలుళ్ళను సృష్టించవచ్చని, యు-233నే ఉత్తమ వధార్థవమని భారత్‌ అణుశక్తి నంవుం అధ్యక్షులు చిదంబరం ఇటీవల వ్యాఖ్యానించారు ఖారత్‌ కృత్రిమంగా తయారుచేసిన యు-233ను తాజా అణుపరీక్షలలో వాడి వుంచవచ్చని పలువురు శాత్రవేత్తయ అనుమానిస్తున్నారు ఇందుకు అవసరమైన సాంకేతిక సమాచారాన్ని కొముని రియాక్టరు నుంచి సేకరించారని భావిస్తున్నారు భాంత శాస్త్రవేత్తలు ఎంతో వ్యవప్రయాసలకు ఓర్చి అణుపరీక్షలు నిర్వహించారు అనుమతించినట్టయితే వారు ఒక మెగా టన్ను న్థాయిగల ధర్మో అణుపరీక్షలను త్వరలోనే సాధ్యం చేయగలరు అణుపరిక్షలు నర్వహించిన వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం కూల్చివేతకు కుట్ర 1998 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో ఏ ఒక్క పార్టీకీ ప్రభుత్వం ఏర్పాటుకు అవసరమయినంత మెజారిటీ లభించలేదు యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌ను 13 కాళ్ళ వింత జంతువులా అభివర్ణించిన బిజెపి అంతకంటే ఎక్కువ పార్టీల మద్దతుతా ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది బిజెపి వ్రభుత్వం నుస్టిరతపై ఇటు దేశీయంగాగాని బారతదేశం అణ్వాయుధాలు తయారుచేయడాన్ని సదా వ్యతిరేకించే అమెరికాకుగాని ఎవ్వరికీ నమ్మక్కాల్లేవు అణ్వాయుధాలు చేస్తే పర్యవసానాలు గురించి తెలిపేందుకు 20కి పైగా అత్యున్నత సమావేశాలలొ అమెరికా అధికారులు పేర్కొన్నారు వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం కూడా నాన్చివేత దొరణి

296 బారత అణ్వస్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ప్రకటిస్తూ వచ్చింది అసలు పూర్తి మెజారిటిలేని బజెపి ప్రభుత్వం ఏమీ సాధించలేదనే అభిప్రాయం రూపుదిద్దుకోసాగింది బిజెపి ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేస్తుండటంతోనే వాజ్‌పేయి, అణుపరీక్రలకు ఏర్పాట్లు ప్రొారంభించటంతో సుస్థిరత అనే ప్రశ్న తలెత్తకముందే శక్తి-98 అణు పరీక్షలను పూర్తిచేయగల్లింది అణుపరీక్షలకు బిజెపి ఇచ్చిన అగ్రప్రాధాన్యత అత్యంత శ్లాఘనీయమైనది 1974లో తొలి అణుపరీక్షలు జరిపేందుకు అప్పటి ప్రధాని శ్రిమతి ఇందిరాగాంధీ కృషిచేసారని ఆ తర్వాత మరే ప్రధాని అటువంటి చారిత్రాత్మక నిర్ణయం తీసుకోలేక పోయారని మాజీ ప్రధాన మంత్రుల దోరణి దేశ అణుశాస్రజ్ఞ్జులను సందిగ్ధంలో షడవేసిందని వాజాపేయి [ప్రభుత్యం అణుపరీక్షలకు అనుమతించటంతో, శస్త్రవేత్తలు ఆనందహర్షాత్రిరేకాలు వ్యక్తంచేసారని, శక్తి-.98 అణుపరీక్షలు బి జె పి (ప్రభుత్వానికి క్లీన్‌ చిట్‌ వంటవని డా రా జారామన్న వ్యాఖ్యానించారు యయవశా।నృవేత్తల్లా అనేకమంది వ్రతిభావంతులున్నారని వారి కృషిని అభినంధించాల్సివుందని అన్నారు అణువరీళ్టలు ఏ పార్టీ వ్రభుత్వం నిర్వహించిందన్నది ముఖ్యంకాదని దేశభద్రతకు తలెత్తుతున్న ముప్పును అద్భుకునేందుకు అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం మినహ మరోమార్గంలేదని భారత అణుశాస్త్రజ్ఞుడు డా రాజారామన్న చెప్పారు బిజెపి ప్రభుత్వం అణుపరీక్షలు నిర్వహించడం వలన ఇంటా బయటా ఉదికత్త నెలకొందని, ఈ (ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసి ఇతర పార్లీల సహకారంతో రాంగైస్‌ ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేయ్యాలని మాజీ ప్రధాని చంద్రశేఖర్‌ జూన్‌ 22న ఎలుపునిచ్చారు కమ్యూనిస్టులు ఇందుకు "సై అంటున్నారు జూన్‌ 27న బహుజన ఇము-జ్‌షార్ట అధినేత కాన్నీరామ్‌ ఇందుకు సుముఖత వ్యక్తం చేసారు కాగా జూన్‌ 25న లండన్‌లో మాజీ ప్రధాని విపి సింగ్‌, కమ్యూనిస్టు అధినేత హరికిషన్‌ సింగ్‌ చూర్దితీతో మంతనాలు జరిపారు అపుడు లండన్‌లోనే వున్న కాంగైస్‌ నాయకుడు శరద్‌పవారొ కోడా వీరితో ఫోన్లో చర్చించారు. కొత్త రాజకీయ సమీకరణలకు గ యత్సాలు వూపందుకున్నాయి వాజొపేయి ప్రభుత్వం పడిపోతే, ప్రభుత్వ ర్పాటుకు వెనుకాడబోమని కాంగ్రెస్‌ అధినేత సోనియాగాంధీ జూన్‌ 26న ప్రకటించారు అణుపరీక్షలు జరపకుండా సంయమనం పాటించడంలోనే సామర్ధ్యం లాక్‌ యమనం పాటించడంలోనే సామర్ధ్యం

బారత అజ్వస్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష ఇమిడివుందని రాజీవ్‌ వర్ధంతి (మే 21) రోజున శ్రీమతి సోనియా పేర్కొన్నారు

అణుపరీక్షలను నిర్వహించిన అణుశాస్త్రవేత్తలను శ్రీమతి సోనియి అభినంధించారు కాగా అణుపరీక్షలను వ్యతిరేకించే వారికి, వ్యతిరేకంగా గళం విప్పాల్సిన తరుణం ఆసన్నమైందని భారత అణుశాన్రజ్ఞుడు డా రాజారామన్న జూన్‌ 15న అన్నారు

1942 లో చికాగోలో మొట్టమొదటి అణురియాక్టరును ఎన్‌రికో ఫెర్మి రూపొందించారు కేంద్రక విచ్చిత్తి (న్యూక్లియర్‌ ఫిషన్‌) ద్వారా శక్తిని విడుదల చేయవచ్చని ఎన్‌రికో ఫెర్మీ స్పష్టం చేసాడు

అణురియాక్టరు - అణుబాంబుకు మధ్యగల భేదం ఏమిటంటే అణురియాక్టరులో జరిగే గొలుసు చర్య నియంత్రించబడుతుందె. అణుబాంబులో ఒకసారి గొలుసుచర్య ప్రారంభమయిన, తర్వాత ఇక నియంత్రించటం సాధ్యపడదు ఈ శృంఖల రసాయనిక చర్యలను గురించి మొదటగా చెప్పినవాడు ఎన్‌రికో ఫెర్మీ మొట్టమొదటి ఆటంబాంబును రూపొందించినవాడు ఫెర్మీయే అనుకోవాలి ఐన్‌స్టీన్‌ సూచనలు ఇందుకు ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి. ప్రపంచపు మొదటి అణుబాంబు ప్రాజెక్టుకు పనిచేసిన ఓపెన్‌ హైమర్‌కు 1963లో ఎనరికోఫెర్మీ అవార్డు ఇచ్చారు ఇటలీకి .చెందిన ఎన్‌రికోఫెర్మీ అమెరికాకు వలనవెళ్ళి అమెరికాకు అణుపరీక్తలు అణ్వాయుధాల చేయడానికి కారకుడయ్యారు $్ఞగా రాజీవ్‌బ్బర్యగా శక్తివంతమైన కాంగ్రెస్‌కు అధినేత అయిన.ఇటలీకి చెందిన సోనియా, అణుపరీక్షలు జరపడంద్వారా వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం దేశాన్ని అంధకారంలోకి నెడుతోందని విమర్శించారు రాజీవ్‌భార్యగా చీకటిశక్తుల గురించి దేశప్రజలకు 'హెచ్చరించకుండా వుండలేనని మే 21న అన్నారు

భారతభద్రతకు ముప్పువాటిల్లిందనటానికి ఒక్కటంటే.ఒక్క సాక్ష్యంకూడా లేదన్నారు 100 కోట్లకు ప్రజల భద్రతకు ప్రయోజనములకుగాను భారతదేశం 6వ అణ్వస్రదేశంగా గుర్తింపును వీటో సభ్యత్వంను సాధించవలసివుంది కాగా కాంగ్రైన్‌ సారధ్యం వహించిన విదేశీయులలో 6వ వారయిన శ్రీమతి సోనియా దీనిని వ్యతిరేకిస్తున్నారా? ఇన్నేళ్ళుగా అణునిరాయుధీకరణ-ఒప్పందముఅ

298 బారత అణ్యస్ర విదానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష బారినుండి భారత అణ్వస్త్ర పరిజ్ఞానమును పరిరక్షించడానికి బలిదానాలు చేస్తూ వచ్చిన కాంగ్రెస్‌ను శ్రీమతి సోనియా ఏమార్గాన నడిపిస్తారు?

1991 ఫిబ్రవరి 9న భారత్‌ అజ్యాయుధాలు తయారుచేయాలని అప్పటి ప్రధాని చంద్రశేబర్‌కు రాజీవ్‌గాంధీ సూచించారు. మార్చి 2న రాజీవ్‌ ఇంటిముందు గూఢచారులు అరెస్టయ్యారు కాంగ్రెస్‌ మద్దతు ఉపసంహరించుకోక ముందే ప్రధాని పదవికి చంద్రశేఖర్‌ రాజీనామా చేసి, కాంగ్రెస్‌కు తాము మద్దతు ఇచ్చేది లేదని ప్రకటించి లోక్‌సభ ఎన్నికలను సిఫార్సు'చేసారు ఆ ఎన్నికలలో రాజీవ్‌గాంధీ హత్యకు గురయ్యారు. కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రస్తుత నాయకత్వం అణుపరీక్షలను వ్యతిరేకిస్తుండటంతో చంద్రశేఖర్‌ కాంగ్రెస్‌కు మద్దతు ప్రకటిస్తున్నారు. ఆ పార్టీ ఆధ్వర్యాన ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు కృషి ప్రారంభించారు. చంద్రశేఖర్‌ను దేశ రాజకీయ అగ్రనేత అని కాంగ్రెస్‌ ప్రతినిధి అజిత్‌్లోగి పేర్కొనడం స్వర్గీయ రాజీవ్‌గాంధీని అవమ్మానించినట్లే, తద్వారా కాంగ్రెస్‌ ప్రతిష్టను దిగజార్చారు. కాగా తాము ఇతర పార్టీలకు మద్ధతీయబోమని తగిన సమయంలో ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు కాంగ్రెస్‌ చారవచూపగలదని శ్రీమతి సోనియా అన్నారు. అదే జరిగితే శ్రీమతి సోనియాగాని లేక ఆమె ఆధిపత్యమును. అంగీకరించేవారుగాని ప్రభుత్వాధినేత కాగల్గుతారు. భారతదేశం అణ్వాయుధాలు ఛేయాలని రాజీవ్‌గాంధీ తాను హత్యగావించబడటానికి (1991 ఫిబ్రవరి కి ముందు స్పష్టంగా ప్రకటించారు. రాజీవ్‌గాంధీ సూచించిన అణులక్ష్యాల మార్గొన్నే అనునరిన్నున్న భారత్‌ను శ్రీమతి సోనియాగాంధీ కొనసాగనిస్తారా? లేక భారత్‌ను 5వ అణ్వస్రదేశంగా ఎదగకుండా ప్రపంచశాంతి

పేరుతో కాంగ్రెస్‌ను తప్పుదారి పట్టిస్తారా? భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సాధించిన కాంగ్రెస, అణుపరిశోధనలను ప్రోత్సహించింది. దేశ స్వాతంత్ర్యంనకు శాశ్వత భద్రత కల్పించే అజ్వస్త పరిజ్టానమును సాధించింది

శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ అణుపరీక్ష జరిపిన తర్వాత కూడా ఎన్‌.పి.టి ని తిరస్కరించారు. అలాగే శక్తి 98 అణుపరీక్షలు జరిగిన నేపధ్యంలో ఎన్‌ పిటి. సి.టి.బి.టి. ఎఫ్‌.ఎమ్‌ పి.టి.లను తిరస్కరిస్తూ కాంగ్రెస్‌ అధినేతగా శ్రీమతి సోనియా స్పష్టమైన ప్రకటనచేయకపోవడం విచారకరం. భారత్‌కు అణ్యస్రదేశంగా గుర్తింపు, వీటో సభ్యత్వము సాధించేందుకు ఎదిఏమైైనప్పటికి కాంగ్రెస్‌, శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ, రాజీన్‌గాంధీలు చేపట్టిన అణ్వస్త్ర, క్షిపణుల కొర్యక్రమాలను కొనసాగించాల్సివుంది. న న య.

ఏంచేసైనా భారత్‌ అణ్యప్రదేశంగా గుర్తింపునకు వీటో సభ్యత్వమునకు అవసరమైన కార్యాచరణను ప్రభుత్వం అమలుచేయాలి.

భారత్‌ నిర్వహించిన శక్తి-968 అణుపరీక్షలను ముందుగా కనుగొనడంలో సిఐ ఎ. విఫలమయ్యిందని ఆ కారణంగా భారత్‌పై 'నిఘా'ను అధికం చేసేందుకు 5 రెట్టకుపైగా సిఐ ఎ. ఏజెంట్లను అమెరికా నియమించబోతున్నట్లు జూన్‌ 29న వార్తలు వెలువడ్డాయి.

అణుపరీక్షలు నిర్వహించిన బిజెపి. ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసేందుకు అమెరికా విచ్చిన్నకర శక్తులకు అన్ని విధాలుగొ మద్దతు పలుకుతుందన్నది తెలిసిందే ఇపుడు ఆంక్షలు విధించింది. జి-8 దేశాల రుణాలను నిలిపివేసింది ప్రపంచబ్యాంకు, అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి రుణాలను వాయిదావేసాయి. ప్రభుత్వంవద్ద ఉన్న 2,550 కోట్ల డాలర్లు ఏడుమాసాల దిగుమతుల నిల్వలకు, 25 నెలల విదేశీ రుణాల చెల్లింపులకు సరిపోతాయి. ఉత్తత్తి యేతర దిగుమతి అవసరాలను కనిష్టస్తాయికి ఇపుడే పరిమితం చేయాలి. రూపాయి విలువ క్షీణించడం ఆరంభమయింది ఈ పరిస్థితుల ప్రభావముల ఆధారంగా ప్రభుత్వ సుస్టిరతకు ముప్పులేకుండొ చేయగలగాలి. గతంలో చైనాకు వలె, ఈ చేదును భరించనపుడే, భారత భద్రతకు అవసరమైన అజణ్వ'స్రదేశం హోదా, వీటో సభ్యత్వం అనే అమృతవలాలాొ లభిస్తాయి. అందుకు తదువరి కార్యాచరణను అమలుచేయాలి ఏ పార్టీ ప్రభుత్వం ఈ కార్యాచరణను అమలుచేస్తున్నదీ అనేది అసలు ప్రశ్నేకాదు. భారత లక్ష్యాలు సాధించటమే ముఖ్యం. నిజాయితీగా ప్రయత్నాలు క్రొనసాగించినవుడు ఇందుకు కొన్ని సం[లకాలం పట్టే అవకాశం వుంది. అయితే ఆహారధాన్యాల సరవరాలకు ఎన్‌.పి.టి., సిటి,బిటి, ఎఫ్‌ ఎమ్‌ నీటిలకు లంకెపెట్టేరోజుకోనం అమెరికా ఎదురుచూస్తోంది ఐ.రా సమితిలోశాశ్వేలే సభ్యదేశాలు అజ్యాయుధాలను నిర్మూలించే ప్రశ్నేలేదని, భారత్‌ తన అణుకార్యక్రమౌనికీ స్వస్థిచెప్పాలని. భవిష్యత్తులో కూడా అణుపరీక్షలు జరపరాదని అమెరికా విదేశాంగ ప్రతినిధి జేమ్స్‌రూబిన్‌ జూలై 8న వాషింగటన్‌లో

ఇాజంంలో జూలై 15న ప్రారంభమైన అంతర్జాతీయ స్పటిక

అన్నారు అలబామా రొజ్యో వలసివున్స తనకు అమెరికా 'వీసా' శాస్త సమావేశానికి ఉపాధ్యక్షునిగా హజిరుక్‌ ప!

100 బారత అణ్యస్త విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష స్త నక న క ప పా. చెప్పారు. (చిదంబరం అణుశాస్త్రవేత్త మాత్రమేకాదు స్పటిక శాస్తవేత్తకూడా ) పెరుగుతున్న జనాభా దేశ ఆహర స్వయంసమృద్ధతను సవాలుచేస్తున్న సంగతి గమనించండి జన విస్పోటనాలు నియంత్రిస్తేనే, అణువిస్పోటనాలను సాధించవచ్చు ఆంక్షలు ఎదుర్కొనేందుకు ,ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి పెంచటం వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో అవసరం. బారత్‌ ఐ రా.సమితితరపున ప్రపంచశాంతి కోసం తన భాద్యతలను నెరవెర్చింది భాద్యతలు నెరవేర్చిన భారత్‌ తన హక్కులను పోరాడి సొదించుకోవలసివుంది. అణుశక్తిరంగంలో భారత ఖ్యాతిని సామర్ధ్యమును నిరూపించిన విజయవంతమయిన శక్తి-98 అణుపరీక్షలు నిర్వవాంచినరోజు కోసం ఎందరో భారత శాస్రతవేత్తలు, జాతీయవాదులు ఎదురుచూప్తులు చూసారు. ఇప్పుడం అంతర్జాతీయంగా అణువ్యవవోరంలో బారల్‌ అణుసాంకేతికాభివృద్ధికసం నిర్భీతిగా వ్యవహరించగలదు. నేతాజీ 'ప్రభోదించిన మొదటి సూత్రం తిరుగులేని జాతీయవాదం, 1944లో భారతవిమోచనకై యుద్ధం కొనసాగిస్తున్నపుడు నేతాజీ ఇలా అన్నారు. మనసభ్యతాసంస్కృతుల 'ప్రాతిపధికగా మనకు కొత్త ఆధునిక జాతిని నిర్మించదలచుకొన్నాను ఇందుకు షునకు ఆదునిక పరిశ్రమలు, కొత్త సైన్యం మన ఉనికిని, స్వాతంత్ర్యాన్ని ఆధునిక పరిస్థితులలో కాపాడడానికి అవసరమైన సాధనాలన్స్నీ కావాలి _ మహాత్మాగాంధీ, శాస్రీజ, హోమీభాభా, రామమనోహర్‌లోహియా, దీనదయాళ్‌, నేతాజీ, రాజీవ్‌గాంధీల 'బలిదానాల మేరకు భారతదేశాన్ని పటిష్టం చేయాలంటే... వారత్‌ భద్రతకు ప్రమాదం గుర్తించి అణుపరీక్షలు నిర్వహించినట్లే, భారత ప్రభుత్వం, అణ్వస్తదేశం హోదా, వీటో సభ్యత్వంలకు అవసరమయిన కార్యాచరణను గుర్తించి, ఏంచేసైనా కార్యాచరణను అమలుచేయాలి. ధర్మో అణ్వస్త్ర ఫరిజ్ఞానం అభివృద్ధి, అణుజలాంతర్గాముల నిర్మాణం, ధోరియం రియాక్టర్‌ నిర్మాణం వలన, అగ్నిక్షిపణులకు అణువార్‌హెడ్డు అమర్చి మొహరించటం, పోలార్‌ ఉపగ్రహవాహనాన్ని క్రిపణిగా రూపొందించటం, అవతార్‌ అంతరిక్ష్రవాహన నిర్మాణం కొనసాగించినందున అంతర్జాతీయ అణ్వస్త్ర రాజకీయాలలో భారత్‌ స్థానము అత్యున్నతముగా పటిష్టమవుతుంది అణ్యస్రదేశం హోదా, వీటో సభ్యత్వంల విషయంలో భారత్‌' అసంతృప్తీని దీర్షకాలం నిర్ణక్ష్యం చేయకూడదని ప్రపంచం అతిత్వరలోనే గుర్తిస్తుంది సత్యమేవ జయత్తే * న

విషయ "సేకరణ

ఆంధ్రభూమి . 1-11-1961, 9-7-95, 27-8-95, 8-7-1989, 25-1-96, 14-11 94, 7-5-95, 7-4-95

ఈనాడు. 18-5-92, 27-12-95, 16-4-95, 22-5-99, 4-1-93, 6-4-95, 15- క-95, 10-12-95, 16-1-93, 21-4-95, 23-12-95, 16-12-95, 25-6-93, 12- 5-95, 17-4-96, 20-12-95, 24-4-94, 115-956, 18-4-95, 8-6298, 22- 6-98, 21-6-98, 8-5-98, 18-6-98.

ఆంధ్రప్రభ : 12-5-95, 22-6-91

ఆంధ్రజ్యోతి : 13-8-94, 22-6-91.

ఆంధ్రజ్యోతి : 13-8-94, 10-12-9

చెదిరిన స్వప్నం రాజీవ్‌ - ఎ జయిశంకర్‌

ఆర్మ్‌స్‌ అన్‌ కంట్రోల్డ్‌ ౫ రోనాల్డ్‌ పరిస్కెన్‌ (సిపి) పరిచయం మరియు 125-130, 200, 201 పేజీలలో,

న్యూక్లియర్‌ పాకిస్తాన్‌ - పి బిసినొ.. అర్‌ ఆర సుబ్రమణ్యం

డి యురైటెడ్‌నేషన్స్‌ అండ్‌ది కాంగోకైెసీస్‌ - రామబంద్రప్రధాన్‌

యోజన = 30-6-94. 15-12-94

ది. వీక్‌ 2-5-93-17 పేజీ

శీలబద్రయాజీ వ.ఎల్‌సుందరరొను. ఇండియా టుడే, : 23-6-98 ప్రపంచరాజ్యాల సంగ్రౌహా చరిత్ర : 215, 218, 219, 286 పేజీలు

సి.ఎస్‌ జర్‌ ఇయర్‌ బుక్‌ 1996 - 381, 382 పేజీలు

తులనాత్మక ప్రభుత్వాలు _ఎమ్‌. రాధాకృష్ణమూర్తి; 1,4. 5, 6, 30 పేజిలు ఇండీయా అండ్‌ ది అటమ్‌. (బిర్లొ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ సైంటిఫిక్‌ రిసెర్చ్‌)

21, 24, 33, 9-18, 39, 42, 49. 51 63, 99, 143, 144 పేజీలు న్యూక్లియర్‌ పవర్‌ ఇన్‌ ఇండియా = డేవిడ్‌ హర్ట్‌ 1 13,15, 35, 36, 54, 56, 57. 87, 121 128 133 పట గో పేజీలు

_302 బారత అణ్యస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష నేతాజీ జీవించేవున్నారా?- మంగిన గంగాధరరావు . 11 5, 13-15, 19, 30, 35, 38, 58, 66, 67, 70, 75, 80, 85, 01, 106-117 పేజీలు. లాల్‌బహదూర్‌శాస్త్రీ - డి.ఆర్‌. మాన్క్‌కర్‌ -1, 20, 28, 50, 52, 55, 119, 193, 197, 204, 207-216, 6-5-62, 10-2-62, 18-2-63 పేజీలు ఆంద్రభూమి : 22-3-91, 2-4-90, 10-8-90, 19-12-90, 20:21-91 9-11-91 8-10-91, 11-4-92, 8-2-91, 12-10-92, 20-3-91, 15-7-92, 12-4-95, 11- 11-95, 28-7-95, 28-10-95, 31-12-95, 28-7-95, 10-2-96, 13-91 12- 95, 26-12-95, 2-2-96, 7-6-95, 6-8-95, 10-2-96, 31-5-98 భారతరాజ్యాంగం-రాజకీయాలు : కె. అంకినీడు, 290, 300, 305, 316, 317 పేజీలు.

నాన్‌-ప్రొలిఫెరేషన్‌ ఇన్‌ ఎ భేంజింగ్‌ వరల్డ్‌ ఇండియాస్‌ పాలసీ అండ్‌ ఆప్షన్స్‌ సంకలనం - అరుణకుమార్‌ బెనర్జీ, 49, 74, 94, 109, 134, 135, 138, 149, 149, 75, 90, 80, 142, 143, 155, 77, 81,56, '55 శేజీలు.

వార్త 9-2-96, 21-3-96, 12-5-98

విశాలాంధ్ర - 24-1-94, 30-6-92, 12-10-92

ఇండియన్‌ ఎక్సిఫ్‌ - 15-5-98, 1725-96, 20-5-94.

ఆంధ్రప్రభ - 13 2-91 25-10-91 6-5-92, 12-5-92, 16-7-90. 23-5-02 5-3-93, 31-1-93, 17-1-93, 4-6-98, 13-5-98, 15-5-98, 19-0-07: కర్‌. 97, 9-9-96, 24-9-96, 17-6-97, 5-9-96, 25-5-91, 1-2-97, 30-196 14-3-97, 23-5-97, 12-5-97, 21-5-97, 5-3-97, 27-108, 2-10-97 21. 11-97, 12-5-97, 15-4-97, 3-3-97, 26-12-92, 27-8-97, 27.293 26. 5-91 22-3-97, 9-3-97, 26-7-97, 8-2-97, 21-9-97, 2-10-97 274. 98, 6-9-97, 8-7-97, 19-8-97. 10-4-94, 313-933, 24-4-94, 285.0 16-5-97, 29-8-97, 20-8-97, 24-8-97, 24-8-97, 25-5-96. +

ఈనాడు - 4-2-94, 4-6-94, 6-9-94, 5-11-95, 23-3-95, 15-10-96. 28. 11-95. 27-11-95. 20-6-95, 13-7-95, 13-7-95, 7-93-95, 13-195. 0 న

బారత అణ్వస్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష 303 11-95. 16-12-95, 20-12-95. 22-11-95, 21-12-95, 21-1-96, 29-1-96, 23-3-97. 9-5-97, 7-5-97, 18-7-97, 19-7-97, 31-8-97, 1-5-98, 23-5- 97, 14-5-98, 16-5-98, 15-5-98, 27-5-98, 29-7-96, 28-6-96, 25-5- 91, 15-8-91, 7-6-98, 27-5-98, 22-5-58, 17-5-98, 30-5-98, 3-6-98, 21-3-97, 17-1-98, 3-5-98, 12-5-98, 20-1-97, 21-1-97, 22-7-97, 25- 1-98, 31-1-97, 20-5-97, 9-11-97, 6-10-97, 7-5-97, 11-10-97, 9-5-97, 21-3-97, 20-5-97, 15-4-98, 7-7-97, 10-3-91, 24-11-96, 4-7-97, 6- 7-97, 8-1-97, 16-6-97, 14-11-97, 29-10-97, 3-7-97, 12-4-97, 28-4- 97, 25-5-97.

న్యూక్లియర్‌ ఇందియా : జి.జి. మిర్చ్భందాని మరియు పి.క.ఎస్‌ నంబూద్రి 6,3,1,116, 160-170, 143, 137 పేజీలు.

ఆర్క్‌ అన్‌ కంట్రోల్డ్‌ - సి.ప్రి. - 128-130, 200, 201"పేజీలు

న్యూక్లియర్‌ నాన్‌. ప్రాలిఫిరేషన్‌ - డి. శ్యాంబాబు, 91-93, 97, 192, 141

5, 8, రి 32, 35, 41, 52-58, 67, 70, 71, 74, 76, 80, 84-85 పేజీలు పాకిస్తోన్స్‌ ఇస్లామిక్‌ 'బాంబ్‌-* మేజర్‌ జనరల్‌ : డిణీ.పాలిత్‌ మరీయు పీె.విస్‌. నంబూద్రి 6, 7, 15, 19, 56, 53, 76, 77, 123, 124, 126, 128, 129, 140, 143, 146 పేజీలు.

అంతర్జాతీయ సంబంధాలు - బి. రాజేంద్రనాయుడు 3, 20,25, 35, 168, 169, 175, 204, 205, 207, 216, 331, 382 పేజీలు

మనోరమ ఇయర్‌ బుక్‌ 1997 - 269 పేజీ

అటమిక్‌ ఎనర్జీ ఇన్‌ ఇండియా - శుభ్ర చక్రవర్తి - 192, 172, 128-136, 117, 102, 70. 73. 72 పేజీలు

న్యూఢిల్లీ జూహీ అగర్వాల్‌ - 'హోమీ జహంగీర్‌ భాభా”

చా... ఖో స సా ఇ శ్రి .] ల గి రసి స 2! | స స. వ స జ్‌ న ఇ ఇ త విస్త్రుత సమాచారమ్ముతో ప్రచురణకు సిద్దమవుతున్న మా ఇతర రచనలు

1. జనాభా ఐఛానం - జాతీయ భభటే
2. భారత అధికార భాష - జాతీయ భ([్రత గ్‌ (09 అం చమ్మా ౮ న శ న. ఆజా ఆ (. " మ. వ...

ము లం 1! శు య. 1 టు శ. న కు ట్ల న ॥ టు స 1 న. షి వనం... లన ఫ్‌ న. జప స ర ల 8 [109 |! ఓ. న్‌ లే స్త కళ తీ! , 60116! జ! 966%, ౪ ( న. నీలి 5౮ స రొన్యారంం -ఈైప44 నే. 560122, 563522 గ్‌ “స ఫ్‌ క్త 0౧9 . 0884 - 292686 వో 5 , 29568 884 -29268

వ ను వన నా. గోభారత అజ్వస్త్ర విధానం - ప్రపంచ అణు సమీక్ష , నక. దా హోమీ బాబా న గో ల క న త్త స టు. - భాాంత అణు విజ్ఞాన సతామహుడు

• ము 1! ॥ గా .

నం. లు మ్య్‌ శీ - అధ్యాయుధర (జీ | ల్‌ వ. స /1 స | . ప ల, వ | శక్తి - ౨8 “డా॥ రాజారామన్న జుడు అణుపరీక్షల నిర్ణేత భారత అణుశాస్త్రజ్ఞు