Telugu bhagavath geetha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| శ వ్‌ ఇ ఏ, స శ పి శ న! క . న. న ॥ . ॥ మ . న నగరే ట్ట పం ఈం. మ లల" ల తా! గ ౮ న ॥ ఇ క] ము ట్‌ న. జీ - . తతో. “జక 0 క ళ్శి ౮ ల లో [శ ఇ సం ల ల --- స్వ]

• ఆనే “| తలస ర! / పం మ శ్‌ య. వ్‌ ఛో ॥ నల గగ నీ (| 1 టీ లం వచిన వో రం. [| . + ' (| ఇ అతన. వ్‌ ను సా ల . | యే... ర... మం స్ట్‌ .. య... లి వ జలే్మే! ల! లీ 1 తగి న్‌ గో " (| సా తీ ం్‌ శ్‌ ళ్‌ “7 . | ఫిట్‌. స్ట ల పబ. పం. న ల లి లన నే . స్స నం | టిలో. సో హం పన ఇభ అపు క కి స! మ... ॥ గో జ ఖై లి గ్ర సవల? ర థీ గ _ సంగిం చంద్రమౌళి - శ పడును శ గ్రా

ఈశుడైన్నలద్రిశేష్ష న. న ల స్త. స పాాషమదము న. న నా. హా య్‌ . వ (ఫి టి వ. తల్లి మ క న. ప: క త్య గ నం న భ్‌ క! శీ ల్‌ వ. య స టం శే. షి | న స ! కు ప. స + ను క స్ట 1 స. శ. క న . ( లా 1. ష్‌ | ॥ ల మ , 1 1 1, య మ 1 " |. . | ॥ తంల గ్‌ ల్‌ ల క లె క ముం క్‌ నరాానననననరనన త త క. న కన్న

న్‌ గీతా సుగీతా కర్తవ్యా కిమన్నైః శాస్త్ర సం(గ్రహైః యా స్వయం పద్మనాభస్య ముఖపద్మాత్‌ వినిః సృతా సంగెం చంద్రమౌళి రిటైర్డ్‌ చీఫ్‌ ఇంజనీర్‌

(ప్రధమ ముద్రణ నవంబరు 2008 ప్రతులు 2000 ముద్రణ : వంశీ ఆర్ట్‌ ప్రింటర్స్‌, లక్షీ కపూల్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 064. స్‌ వెల రూ, 64.00 ల ద ౮84 $10.00 త ఖగ జ్‌ ౮ ఎస్‌ ట్ర ౧6 ఖీ ల న్‌ ప్రతులకు : కం?! సంగెం చంద్రమౌళి జ రయ గ్త్‌ ఇం,నెం.8-3-229/ఎ/8, చ్త్తైక్షాక్సిక్త నిసియట్‌ గేటు దగ్గర యూసఫ్‌గూడ చెక్‌పోస్టు హైదరాబాదు - 500 045. ఫోన్‌ 040-23547264 23556164 2

విషయ సూచిక పేజి నెం. 1 ఉపోద్దాతము 0 2. భగవద్గీత గూర్చి ల ౧6 3. అధ్యాత్మిక పదజాలము ల |8 -వాటి అర్జ్హములు 4. అర్జున విషాదయోగము ఎ 36 5. సాంఖ్యయోగము 43 6. కర్మయోగము 44. ఈ5 ౯ జ్ఞానయోగము ఎం 63 8. కర్మ సన్యాసయోగము అ 72 9. ఆత్మ సంయమనయోగము .. 78 10. విజ్ఞానయోగము + 88 11. అక్షర పరబ్రహ్మయోగము ల. 95 12. రాజవిద్యా రాజగుహ్యయోగము ... 101 13. విభూతియోగము 109 14. విశ్వరూప సందర్శనయోగము ... 118 15. భక్తియోగము 130 ప్ర

16. క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞ విభాగయోగము ... 135

17. గుణత్రయో విభాగయోగము ... 143

18. పురుషోత్తమ ప్రాప్తియోగము ... 150

19. దైవాసుర సంపద్విభాగయోగము... 156

20. శ్రద్దాత్రయ యోగము 161

21. మోక్ష సన్యాస యోగము ఎం ౧67

అంకితం

ఉ॥ ఎవ్వనిచే జనించు జగమెవ్వని లోపల నుండు లినమై, ఎవ్వనియందు డిందు, పరమేశ్వరుడెవ్వడు, మూలకారణం బెవ్వడనాది మధ్యలయు డెవ్వడు, సర్వము దాన యైన వా డెవ్వడు, వాన్కినాత్మ బహు నీశ్చరుకేనిడుదంకితం బిలన్‌

= చంద్రమౌళి |

పార నం 564040 0౦౦౦౧) స్త వ్వా శ్రీహరి (0/606/85046 పూర్వ ఉపాధ్యక్షుడు న|౦౧౦ 040-24162929 (ద్రావిడ విశ్వవిద్యాలయము, కుప్పం (చిత్తూర్‌ జిల్లా) అభినందన

హిందువుల అధ్యాత్మిక (గ్రంధాలలో భగవద్గీతకు ప్రముఖ మైన స్థానం ఉంది. సమస్త ఉపనిషత్తుల సారమే గీతామృతం. గోపాలనందనుడు దోగ్టగా, పార్టుడు దూడగా, ఉపనిషత్తులు గోవులుగా సుధి భోక్తగా కాగా వర్షించిన దివ్యమైన అమృతమే భగవద్గీత అని

“* సర్యోపనిషదో గావో దోగ్బా గోపాలనందన : పార్టోవత్సః సుధీర్చోక్తా దివ్యం గీతామృతం మహిత్‌” అనే శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది. భగవద్గీతలోని ఆయా అధ్యాయాల చివరి వాక్యాల్లో” భగవద్గీతాసు ఉపనిషత్సు, (బ్రహ్మ విద్యాయాం యోగశా(స్తే” అని భగవద్గీత ఉపనిష 'ద్రూపంగా, (బ్రహ్మవిద్యాగా, యోగ శాస్త్రంగా కీర్తింపబడింది.

భగవద్గీత సాక్షాత్తూ ఆ శ్రీకృష్ణపరమాత్మ ముఖతః వెలువడింది కనుక దీన్ని భగవద్గీత (భగవంతునిచే గానం చేయ బడింది) అని అంటున్నాం. అధ్యాత్మిక సుఖదాయకమే కాక ఈ (గ్రంథం మనకు నిత్య జీవితంలో వచ్చే ఎన్నో సమస్యలను పరిష్కరించి మార్గంచూపే విశిష్టగ్రంథంగా భావింపబడుతుంది.

ఇట్టి మహోత్కష్ట గ్రంధాన్ని నేటికీ సాధకులు, జిజ్ఞాసువులు పరిస్తూ మననం చేస్తూ ఆచరిస్తూ తమ గమ్యాన్ని చేరుకుంటున్నార నడంలో సందేహంలేదు,

వ్‌

భగవద్గీత సంస్కృతంలో రచింపబడింది కనుక అందులోని విశేషాలను ప్రాంతీయ భాషల్లో తెలియజేయవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. తెలుగు కవులు కూడా భగవద్గీతను వివిద రూపాల్లో సంతరించినట్టుగా మనకు తెలిసిందే. తిక్కన భగవద్గీతలోని 700 శ్లోకాలను కేవలం 60 గద్యపద్యాల్లో సం(గ్రహించినాడు. మూలంలోని శ్టోకానికో పద్యం చొప్పున భగవద్గీతను అనువదించిన కవుల్లో 19వ శతాబ్దికి చెందిన మిక్కిలి మల్లికార్జున కవి ప్రధముడని చెప్పవచ్చు. ఈతని [గ్రంధం శ్రీకృష్ణార్దునీయం. ఆ తరువాత ఆదిపూడి సోమనాధ రావు, కబ్బరాజు హనుమంతరాయశర్మ, కోరంకి కుప్పుస్వామయ్య గారు, శ్రీ బాలనరసింవోచార్యులు వెొుదలైన కవులెందరో యధాశ్టోకపద్యానువాదం చేసినవారు.

(ప్రస్తుతం శ్రీ, సంగెం చం(ద్రమౌళిగారు భగవద్గీతను శ్లోకానికో కందపద్యం చొప్పున తెనిగించి మనకందిస్తున్నారు. శ్రీ సంగెం చంద్రమౌళిగారు వృత్తిపరంగా నీటిపారుదల శాఖలో చీఫ్‌ ఇంజినియర్‌గా ఉన్నత పదవి నలకరించి వి(శ్రాంతులైనారు. ఐనా వీరి ప్రతిభను గుర్తించి ప్రభుత్వం వీరి సేవలను ఇప్పటికీ వినియోగించుకుంటుంది. ప్రవృత్తిపరంగా వీరు (ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేస్తూ సంప్రదాయ రీతిలో కవితా రచన చేస్తూ సాహిత్యసేవ చేస్తున్నారు. ఇంతకు పూర్వం వీరు తెలుగులో మహాభారతాన్ని రచించి మనకందించినారు. (ప్రస్తుతం భగవద్గీతను కందపద్యాల్లో అందంగా అనువదించి అందిస్తున్నందుకు వారిని అభినందిస్తున్నాను. వారి అనువాదం మూలానుసారిగాను, సరళ రీతిలోనూ ఉండి సామాన్య పాఠకులు కూడా గీతార్జాన్ని అర్ధం చేసుకునే విధంగా సాగింది. వారి అనువాద విధానానికి ఒక్క పద్యం ఉదాహరిస్తాను.

6

చిరిగిన వస్త్రంబును విడి ధర నూతన వస్త్రములను ధరియించునటుల్‌ చిరిగిన దేహంబును విడి యరుగును జీవాత్మ నూతనాంగమునొందన్‌ వేదాంత విద్యకు సంబంధించిన కొన్ని పారిభాషిక పదాలకు (గ్రంధాదిలో అర్హ వివరణ ఇవ్వడం పారకులకెంతో ఉపకరిస్తుంది. శ్రీ సంగెం చంద్రమౌళిగారు సారస్వతరంగంలో - అందునా, కవితా రంగంలో - కృషిచేస్తూ “కావ్యళాస్త్ర వినోదేనే కాలో గచ్చతి ధీమాతామ్‌” వాక్యాన్ని సార్దంక చేస్తున్నందుకు మరోసారి వారిని అభినందిస్తున్నాను.

• ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి "7

పద్య భగవరద్ద్లీతకు న్వాగతం

ఆచార్య కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి యు ళ్‌

తెలుగు శాఖ పూర్వాధ్యక్షులు ఉస్మానియా విశ్శవిద్యాలయం, హైదరాబాద్‌ అధ్యక్షులు, జాతీయ సాహిత్య పరిషత్‌, ఆం.ప్ర. తార్జాక, హైదరబాద్‌. ఫోన్‌ : 9866956250.

మజల నిదేల నీ భగవద్గీత యన్నచో అన్న ప్రశ్నవేసికొని కవి సమ్రాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి సమాధానమే చెప్పుకోవాలనిపిస్తుంది. తనదైన యనుభూతి తనదే అన్నా, ఆ అనుభూతి అధ్యయనం చేసే అందరిదనీ సమాధానం చెప్పుకోవాలి. తెలుగులో భగవద్గీత వచనరూపంలో గేయరూపంలో పద్యరూపంలో అనువాదమై ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యాన్ని పరిపుష్టం చేసింది. వచనంలో వేలాది [గ్రంధాలు వచ్చాయి. గేయంలో వందలకొలది వచ్చాయి. పద్యంలోనూ వందలాదిగా వచ్చాయి. ఇక టీకలు, లఘు టీకలు వ్యాఖ్యానాలు ఎన్ని వచ్చాయో చెప్పలేం |

ఆటవెదుల్లో, తేట గీతుల్గో, కందాల్లో వచ్చిన అను వాదాలన్నీ పరమరమ్యంగా ఉన్నాయి. శ్రీ సంగెం చంద్రమౌళిగారు (ప్రధానంగా కందం, తేటగీతి, ఆట వెలదుల్లో ఈ భగవద్గీత రచించారు. అక్కడక్కడ సీస పద్యాలున్నాయి. ఒకటి రెండు వృత్తాలున్నాయి.

8

శ్రీ చంద్రమౌళిగారు భావార్జాన్ని (గ్రహించి, మూలం స్పష్టంగా సరళంగా కళ్లకు కట్టేట్టు అనువాదం చేశారు.

వాసాంసి జీర్దాని యథా విహాయ

నవాని గృహ్హాతి నరోపరాణి |

తధా శరీరాణి విహాయ జీర్జా

న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ ॥ పై శ్ఞోకమునకు చంద్రమౌళిగారు చేసిన అనువాదము క౦0॥ చిరిగిన వస్త్రంబును విడి

ధరనూతన వస్త్రములను ధరియించు నటుల్‌

చిరిగిన దేహంబును విడి

అరుగును జీవాత్మ నూతనాంగమునొందన్‌

ఇలాఎంతో సరళంగా ఈ అనువాదమున్నది. శ్రీ సంగెం వారి ఈ కృషిని ప్రశంసిస్తూ ఈ పద్యభగవద్గీతకు స్వాగతం పలుకు చున్నాను. ఆధ్యాత్మిక [గ్రంథాధ్యయనశీలురకిది యెంతో ఉపకరిస్తుం దని భావిస్తున్నాను. భాగ్యనగర్‌ తేది : 27.09.2008 ఆచార్య కసిరెడ్డి

ం్ర

ఉపోద్దాతేము

అది కురుక్షేత్రము. మహాభారత యుద్ద ప్రారంభము. ఇరుపక్షాలు తమ తమ సేనలమోహరించి విజయమో వీరస్వర్గమో తేల్చుకొన కృతనిశ్చయంతో నున్నవి. ఆ యుద్ధమునకు కారణము జ్ఞాతులనైైరము సావు మాత్రముగా రాజైన ధృతరాష్ట్రుని పుత్రులు కౌరవులు. వీరాగేసరుడై సకలదేశాధీశుల జయించి రాజ్యాన్ని సా(మ్రాజ్యముగా విస్తరింపజేసి దానిని కాపాడిన పాండురాజు యొక్క కుమారులు పాండవులు.

రాజ్యాధికారము జ్యేష్టుడైన తన తండ్రిది గాన నతని జ్యేష్ట కుమారుడైన తనకే చెందవలయునవి కౌరవా[గ్రజుడైన దుర్యోధనుని వాదన. ఒకవిధముగా నది సమంజసమే. రాజ్య సంరక్షకుడు పాండురాజు గొన తమకు తండ్రుల పాలుగా అర్థ రాజ్యము కావలెనని పాండవులడుగుటతో దుర్యోధనుని మనసులో అసూయ ద్వేషాల అంకురార్పణ జరిగి పాండవుల రాజ్యభ్రష్టులుగా నొనర్భ దుష్ట్రచతుష్టయ పరీవృతుడై కుట్రలు కుతంత్రాలు పన్నాడు. ఇదియే కౌరవ పాండవుల జ్ఞాతివైరమునకు కారణము.

10

పాండవులు బలశాలురు శక్తియుక్తి సమున్నతులు. ధైర్య సాహసోపేతులు. అందుచే తమ తండ్రి పాలుగా అర్హరాజ్యము నడుగ సాహసించారు, అడిగారు. పాండవుల ధర్మనిరతి సత్ర్రవర్తన, వారిపై గల నమ్మకము వలన (ప్రజలు మరియు పెద్దలు కూడ వారి రాజ్య భాగమును సమర్థించారు. నిజముగా వారే ఈ ఆలోచనను లేవదీశారు. వారిపాలనకై ఎదురు చూశారు. ఒకవిధముగా ఆలోచించితే (ప్రజలచే కోరబడిన వాడే నిజమైన (ప్రభువన్నది ఆనాడే జన బాహుళ్య హృదయాంతరాళాల్లో నాటుకొన్నది.

ఇదంత (గ్రహించిన దుర్యోధనుడు పాండవులను ప్రజలకు దూరము చేయుటకై వారణావతము పంపించి అంతటితో నాగక వారి పీడను శాశ్వతముగా వదిలంచు కొనుటకై లక్కయిల్టు కట్టించి కాలి చంప నెంచాడు. ఇది ఎరిగిన విదురుడు పాండవులకీ రహస్యమెరుగ జేసి లక్కయింటిలో కాలి మరణించకుండ కాపాడాడు.

పాండవులేలాగో రహస్యముగా తమ జీవన మెల్లి బోసుకొనుచు, అర్జునుని బాణ విద్యానైపుణ్యముచే పాంచాల రాజపు(త్రి (ద్రౌపదిని తమ పత్నిగా పొందారు. జనము వత్తిడిచే ధృతరాష్ట్రుడు వారిని రప్పించినను దుర్యోధనుని వత్తిడిచే తిరిగి ఇం(ద్ర (ప్రస్టమునకు పంపించెను. అచట

11

పాండవులు సకల సామంతరాజుల జయించి అనంత ధన రాసుల సంపాదించి అనన్యమైన మయసభ నిర్మించి, సభా 'ప్రవేశమున రాజసూయాద్వర మొనర్భరి. ఆ రాజసూయా ధ్వరమున కేతెంచిన దుర్యోధనుడు పాండవుల సిరిసంపదల, రాజ్య విభవమును చూచి సహించ లేకపోయాడు. అగ్గిలో వేసిన గుగ్గిలంగా నతనిలోని యనరాయద్యేషాలు భగ్గుమన్నవి. అందుచే ఏదో ఒక మిషతో తానాక సభ నిర్మించి పాండవుల రప్పించి శకుని మామ కుట్ర కుతంత్రాలతో మాయద్యూత మాడించి పాండవులను రాజ్య (భ్రష్టులను జేసెను. అయినను పెద్దల వత్తిడిచే ధృతరాష్ట్రుడు వారి రాజ్యమును వారికివ్వడం దుర్యోధనుడెలానైన పాండవుల పీడ వదిలించుకొన కృతనిశ్చయుడై మరల పిలిపింపజేసి ఓడినవారు పన్నెండు సంవత్పరములు అరణ్యవాసము ఒక సంవత్సర మజ్ఞాత వాస మొనర్భ షరతు విధించి, మాయాద్యూతమున పాండవుల మరల నొోడించి రాజ్య(భ్రష్టుల జేసి అరణ్యముల పాలు జేసెను.

ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడి, కష్టములెనైనా నోర్చి, అరణ్య, అజ్ఞాత వాసముల నాటంకము లేకుండ పూర్తిజేసి, తమ రాజ్యము తమకివ్వవలసినదిగా శ్రీకృష్ణుని రాయ బారిగా పంపిరి. అయినను దుర్యోధనుడు దురాశ లోలుడై

1జి

తన మంకు వీడక పెద్దల మాటల సరకు చేయక సంధి పొసగనీయలేదు. ఆందులచే మహా భారత యుద్ధమని వార్యమైనది.

తన కుట్ర కుతంత్రాలతో తమను పలుకష్టముల పాలొనర్చిన దుర్యోధనుని, యతనికి అండగా నిల్ఫిన కౌరవబలగముల నంతమొందించ కుతూహలుడ్డై యుద్ధరంగమున నిలచిన యర్హునుడు శత్రుసేనల నొకపరి పరికించగా కనబడిన పెద్దల కురువృద్దుల, బాంధవుల హతమొనరించుట మనసొప్పక మనోవికలుడై ధనువీడి భూమిపై కుప్పకూలి పోయెను.

ఆ సమయమున పార్థసారథియైన శ్రీకృష్ణుడు పార్టుని మనస్సులోగల కరుణను పారద్రోలుటకై ఆత్మ, పరమాత్మ మరియు పకృతి యొక్క పరమార్హమును విడమర్చి జెప్పి, మనుజునిలోగల దేహము వేరు, ఆత్మవేరు, ఆత్మనిత్య మైనది (చావులేనిది) పంచభూతములచే పోషించబడిన ఈ దేహము మాత్రమే చచ్చునది యని యొరిగించి, మనము చిరిగిన వస్త్రమును వీడి నూతన వస్త్రమును ధరించునటుల ఆత్మనూతన దేహమును ధరించుటకై మరల మరల జన్మించునను సృష్టి రహస్యమెరిగించి, సర్వప్రాణుల సృష్టి స్టితి లయమును పరమాత్ముడే (తనే) కారణుడని,

13

సాత్త్వికులకు సద్గతి దుష్టులకు దుర్గతి తప్పదని దాని నిరూపణకై తన విశ్వస్వరూపము చూపించి. అర్జునుని మనస్సు మార్చి మరల కార్యోన్ముఖుని (యద్దోన్ముఖుని) గావించి దుష్టులైన కౌరవుల హతమార్చి ధర్మ సంస్థాపన మొనర్చెను.

అర్జునునికి జేసిన గీతోపదేశములో శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మ, ఆత్మ, పకృతి స్వరూప, లక్షణములతో సంబంధములను తెల్పుచు, జీవి ఏవిధముగా ఫలాపేక్ష లేని కర్మ బద్దుడుగా వలయునో గుణత్రయముల స్వభావ ముల దెల్పుచు, ఏవిధముగా గుణాతీతుడుగా బ్రతుక వలయునా ఏది నిజమైన జ్ఞానమో, ఏది జీవికి (ఆత్మకు) పరమధామమో. దానిని చేరుట నేలనో సవివరముగా నెరిగించెను.

నేటి శాస్త్ర విజ్ఞానమునకు కూడ అతీతమైన సృష్టి రహస్యమును మనము భగవద్గీతలో తెలుసుకొనగలుగు చున్నాము. అందులచే నిది కేవలమాద్యాత్మికమేగాదు, శాస్త్రీయమైన జ్ఞానామృతము. ప్రతి ఒక్కరు తప్పకుండ చదివి, విని, తెలుసుకొని సరిలైంన రీతిగా (ప్రవర్తించి స్వార్ధమును వీడి “మానవసేవయే మాధవసేవ”యని సంఘ(శ్రేయస్సుకై కర్మబద్దుడై విధ్యుక్త ధర్మముల నెరవేర్చి

క్షత

ఇహమున సౌఖ్యముబడసి, తోటివారికి సౌఖ్యము కల్లించి, పరమున మోక్షము (పరంధామము)ను బడయు 'ప్రయత్నించవలయును. “సాధనమున గాని సమకూరు పనులెల” కాన నిరంతర సాధనకై ధర్మాచరణ, సత్యాన్వేషణ, కర్మాచరణ (ప్రతియొక్కరి విధ్యుక్తధర్మమమని తెల్పుచు, ఏమైన తప్పులున్న క్షమించి ఒప్పులుగా దిద్దగలరని ప్రార్థిస్తు నేనీ భగవద్గీతను సరళ సుబోధకమైన పద్యరూపములో మీ ముందుంచుటకు సాహసించు చున్నాను. వారి వారి కార్యకలాపాల్టో తలమునకలై యుండి గూడ నే కోరినదే తడవుగా, నీ (గ్రంథమును సమీక్షించి తగు సూచనలతో బాటుగా వారి యొక్క అమూల్యమైన సందేశముల (వ్రాసి యిచ్చిన గౌరవనీయులు ఆచార్య (ప్రొఫెసర్‌) రవ్వా శ్రీహరి పూర్వ ఉపాధ్యక్షులు ద్రావిడ విశ్వ విద్యాలయము గారికి ఆచార్య (ప్రొఫెసర్‌) కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి తెలుగుశాఖ పూర్వాధ్యక్షులు ఉస్మానియా విశ్చవిద్యాలయం గారికి సర్వదా కృతజ్ఞుడను. ఇట్టు భవదీయుడు సంగెంచంద్రమౌళి కేక

లాయ గాం భగవద్గిత

భగవద్గీత అనంతజ్ఞాన సాగరము, అజ్ఞానాంధకార మున చిక్కుకున్న జనులకు సృష్టి రహస్యము, ఆత్మ, పరమాత్మల అవగతము కల్పించి, మానవుని సన్మార్గ మునకు దారిమల్లించి. ఇహమున సౌఖ్యము పరమున మోక్షమును కల్పించుటయే భగవర్గీత లక్ష్యము.

మానవుని స్వార్థ చింతన సంఫుమునకు చేటు నిస్వార్దచింతన అనగా సంఘసేవ (తోటి మానవసేవ) యే సంఘమునకు శరణ్యము. అందులచే ధర్మ బద్దులుగా, కర్మబద్దులుగా ఏ ఫలాపేక్ష లేకుండ విధ్యుక్త కర్తవ్యమును నిర్వర్తించుటయే మానవునియొక్క ముఖ్యధర్మము. అదియే సంఘమునకు మనుగడ, అసలు తానెవరు తన గమ్య మేమిటి..? దానిని చేరుటెట్టు అనే విషయములు వివరముగా తెలియనిదే మనిషి సర్వజ్ఞుడై ధర్మాచరణుడై సంఫు (శ్రేయస్సుకు పాటుపడలేడు.

ధర్మాచరణమునకు ముఖ్యముగా ఆచరించ వలసి నవి ;

16

1. నిషిద్ధ కర్మలైన దొంగతనము, వ్యభిచారము, అసత్య మాడుట, కపటము, మోసము, దుర్మార్గము, హింసించుట మొదలగు వాటిని మనోవాక్కాయముల ద్వార చేయ కుండుట.
2. కామ్య కర్మల (ఫలాపేక్ష స్వలాభాపేక్ష) త్యజించుట.
3. తృష్ల (కీర్తి ప్రతిష్టలకై ప్రాకులాడుట) ను త్యజించుట,
4. తన లాభమునకై నితరులచే సేవలు చేయించు కొనుట త్యజించుట (మానుకొనుట)
5. విధ్యుక్త ధర్మము (కర్తవ్య కర్మల) ను అలసత్వము లేకుండ, ఫలేచ్చ లేకుండ నెరవేర్చుట, ఇదియే త్యాగము.
6. (ప్రాపంచిక శారీరక కర్మలందు సూక్ష్మవాసనలను, అహంభావ మును త్యజించుట.

భగవద్గీత మనిషికి జ్ఞాన, కర్మ, భక్తిమార్గమును (ప్రబోధించును. అనగా జ్ఞానసముపార్దన వల్ల సర్వజ్ఞుడై సరిగా ప్రవర్తించుట వలన, కర్తవ్య కర్మల ఫలాపేక్ష లేకుండ చేసి సంఘ(శ్రేయస్సుకు పాటుపడుట వలన, భక్తిభావ సేవవలన మోక్షమును పొందు మార్గములను తెలియ జేయును. అందులచే నిది లోక కళ్యాణ కారకమైన

శ

(గ్రంథము. ప్రతి ఒక్కరు చదివి, మనన మొనర్చి, ఆచరించి సంవం(శ్రేయస్సుకై పాటుపడి జీవిత పరమార్హమైన మోక్షమును (నిర్వాణము) నిత్యానంద స్వరూప పరబ్రహ్మ మును బడయ వలయును. అనగా భవబంధ విముక్తి నొాందవలయును. పైన తెల్సిన మూడు మార్గములందు కూడ మనిషి ఆత్మ పరమాత్మ, సృష్టి రహస్యము నెరుగుటచే నిజము తెలుసుకొన్న వాడై క్షణభంగురమైన జీవితమును గూర్చి యదార్థమెరిగి, స్వార్థమును విడనాడి మానవసేవే మాధవసేవ యని ఎరుగుటచే నిస్వార్భులై సంఘ (శ్రేయస్సుకు పొటు పడుటవలన పరబ్రహ్మ పథము (మోక్షము) (నిర్వాణము) ను పొందును. ఆధ్యాత్మిక పదజాలము వాటి అర్ధములు భగవద్గిత నర్ధముజేసుకొనుటకై ముందుగా కొంత ఆద్యాత్మిక పదజాలమును అర్థము చేసుకొనవలయును కావున కొన్ని పదములకు అర్ధమును ఈ॥క్రింద పొందు పరచడమైనది. మొదట నీ యర్థములను తెలుసుకొని ఆపై భగవద్గీత చదివినచో సులభ([గ్రాహ్యము కాగలదు. శి

1. సత్‌ :- సత్యమైనది, పరివర్తనము చెందనిది, నశింపనిది, శాశ్వతమైనది. అనశ్చర మైనది ఉ॥ పరమాత్మ ఆత్మ
2. అసత్‌ :- నిజముకానిది, అసత్యమైనది. ఉనికి లేనిది పరివర్తనశీలమైనది అశాశ్వత మైనది, నశ్వరమైనది. ఉ॥ శరీరము, ఇంద్రియములు ఇం(ద్రియ విషయ ములతో కూడిన భూతములు (జడ వర్గము).
3. ఆత్మః:- అనంతపరమాత్మలో పరమాణు (ప్రమా ణమైన అంశము. ఆత్మ నిత్య మైనది, సత్యమైనది ఏ ఇం[ద్రియ ములకు గోచరముకాదు. కావున అవ్యక్తము, మనసు కందనిది కావున అచింత్యము, ఆత్మకు ఏ వికారము అంటవు. ఆత్మ సర్వగతము, అచలము, సనాతనము, (

శుద్ధము, బుద్ధము, అకర్త, (కావున నిర్వికారము). ఎకత్వము. ఆత్మ పుట్టుక కుముందు ఆగోచరము (ఇంద్రియ గోచరము కాదు) ఆత్మ మరణానంతరము అగోచరము (ఇంద్రియ గోచరము కాదు) జనన మరణము మధ్యనే నది ఇంద్రియ గోచరము. సమస్త ప్రాణు లందుండు ఆత్మ ఒక్కటే. శరీర భేదమువలన, అజ్ఞాన కారణము వలన ఆత్మయందు భేదము ్రతీతమగును (కనబడును). వాస్తవముగా నెట్టి భేదములేదు. ప్రకృతి కంటెను విలక్షణ మైనది.

1ం

4. పరమాత్మ : సృష్టి స్థితి లయములకు కారణ భూతుడు. సర్వజగత్తును చేతనమున నింపువాడు, జగతి భర్త కర్త, భోక్త, సర్వాంతర్యామి నిరాకారుడు. అవ్యయుడు, అవ్యక్తుడు, అనశ్వరుడు ఆత్మలకన్నింటికి మూలమైన వాడు.

5. మరణము : స్టూలశరీరము (దేహము) నుండి సూక్ష్మ శరీరము (ఆత్మ వియోగము చెందుటయే (విడిపోవుట యే) మరణము. మరణించేది స్థూల శరీరము మాత్రమే. 6.అపరాప్రకృతి : పంచభూత సమ్మేళనము, (భూమి, నీరు, ఆకాశము, అగ్నివాయువు) మనస్సు, బుద్ధి, అహంకార ములు, త్రిగుణములు కూడ ప్రకృతి జన్య ములు. ప్రకృతి అవ్యక్తమైనది, సమస్త ఇం('ద్రియములు. అంతకరణము పకృతి యొక్క కార్యములు. కావున అవి తమ కారణమైన పకృతిని (గ్రహింప లేవు. పకృతి గూడ అవ్యక్తము, అచింత్యము గాని నిర్వికారము కాదు. అందు వికారములు గలవు.

గ పరాప్రకృతి ః అపరా పకృతికంటె ఉత్కృష్టమైనది. ఆత శ్రే పరమాత్మ చైతన్యములు పరాపకృతి యనబడును.

8. యోగము ; పరమాత్మతో నిత్యము సంపూర్షమైన

20

సంయోగము చెందుట. వివేక వైరాగ్య సంపన్నమై పరమాత్మ

యందు బుద్ధి నిళశ్చలముగానుంచుట, సమ భావమున

మెలుగుట యోగమనబడును.

9. యోగి ; 1. అందరిని తనతో సమానముగా చూచు

వాడు, ఆత్మజ్ఞాని.

2. పరమాత్మయందే బుద్దిని మనస్సును. అర్పణ జేసిన

వాడు సిద్దభక్తుడు.

3. ఆసక్తిని త్యజించి ఆత్మశుద్ధి కొరకు కర్మల నాచరించు

వాడు కర్మయోగి.

4. అభేద రూపముద్యార బ్రహ్మ ప్రాప్తి నొందువారు, సాంఖ్య

యోగి,

5, అనన్య చిత్తముతో నిరంత రము, నిత్యము, భగవంతుని

స్మరించువాడు భక్తయోగి.

6. (ప్రయత్నము (సాధన) ద్వార పరమగతిని పొందువాడు.

సాధకయోగి.

7. ఏకాంత స్థితుడై మనస్సు నేకాగ్రత యందుంచి ఆత్మను

పరమాత్మ యందు నిమగ్నము చేయువాడు ధ్యానయోగి. ల!

10. కర్మయోగము : శాస్త్ర విహితమైన ఉత్తమ (క్రియనే కర్మయందురు. మమతా సక్తులు, కామ(కోధ, లోభ, మోహములు లేకుండ సమ భావముతో శాస్త్ర విహితమైన కర్తవ్య కర్మల ననుసరించుటయే. (చేయు టరేఎ) కర్మయోగము. దీనినే సమత్వయోగము. బుద్ది యోగము అందురు. నిష్కామ భావముతో కర్మల నొనరిం చిన నిర్వాణ ప్రాప్తి పరబ్రహ్మ ప్రాప్తి కలుగును. సకామ భావముతో కర్మల నొనరించినవి సంసారము నుండి ఉద్దరించవు. నిర్యాణ(ప్రాప్టి (పరబ్రహ్మ ప్రాప్తి కాదు. నిష్కామ పురుషుని బుద్ధి నిశ్చయాత్మకము మంచి చెడుల నెరుగునది. సక్రామ పురుషుని బుద్ధి అనిశ్చయాత్మకము మంచి చెడుల నెరుగదు.

ఫలాసక్తిని త్యజించి కర్మల నొనరించి సర్వవ్యాపకుని

గను, సర్వశక్తి మయునిగను, సర్వేశ్వరునిగను, ఉపాస- ఉపాసక భావములతో , శే లత్‌ (భేదరూపములతో) స్మరించుట

కర్మయోగము. 11 జూనథటె శ పరమా శాగను ; (సాంఖ్యయోగము) ఆత్మ శ్మలను అభేదముగా భావించే పరమాత్రు ర్లుణ నిరాకార సచ్చిదానంద స యం జ్ఞానయోగ మనబడ్తున్తు. రై

12. క్షేత్రము : (శరీరము)క్షేత్రము ఉత్పత్తి వినాళక లక్షణములు గలది. ఇది జడము, అనిత్యము,జ్లేయము, న్లణికము.

ఐదు కర్మేంద్రియములు చేతులు, కాళ్ళు, నోరు, ఉదరము, గుండె.

ఐదు జ్ఞానేంద్రియములు - చెవి, ముక్కు, చర్మము, కన్నులు, బజిహ్య (నాలుక)

మనస్సు వ |

అహంకారము - 1

బుడి ఎ క్షే

లా

ఐదు జ్ఞానేంద్రియ విషయ (గ్రాహ్యములు : వినుట వాసనచూచుట, స్పర్శ, చూచుట, రుచి నెరుగుట.

పంచభూతములు:- భూమి, నీరు, గాలి, ఆకాశము, అన్ని మరియు మూల ప్రకృతి. మొత్తము ఇరువది నాలుగు.

ఈ 24 గుణముల (తత్వము) అవస్తా విశేషములు (దృశ్యములు) గలదే క్షేత్రము (శరీరము)

స్థూల శరీరము కంటె ఇంద్రియములు, సూక్ష్మములు, 'శ్రష్టములు

23

ఇంద్రియముల కంటె మనస్సు, మనస్సు కంటె బుద్ధి, బుద్ధి కంటె అత్యంత శ్రేష్టము సూక్ష్మమైనది ఆత్మ. 13. క్లేత్రజ్ఞుడు : క్షేత్రమున (శరీరమున) నుండు వాడు. ఆత్మ, పరమాత్ముడు. క్షేత్ర క్షేత్రజ్జుల సంయోగము వలనే సమస్త చరాచర (ప్రాణుల ఉత్పత్తి జరుగుచున్నది. నిత్యుడు, చేతనుడు, జ్ఞాత, నిర్వికారి, శుద్దుడు, సర్వదా ఒకేవిధంగా నుండువాడు. 14 జ్లేయము : తెలుసుగొనదగినది. క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞుల గూర్చి తెలుసుకొనగలిగినది. 15. జ్ఞానము : ఒక వస్తువు గూర్చి యదార్ధము నెరుగుట. య] యా (ప్రకృతి, ఆత్మ, పరమాత్మల రహస్యము నెరిగి, పరబ్రహ్మమును చేరుకొను మార్గము నెరుగుట జ్ఞానము. సత్సాంగత్యము శా(స్త్రాధ్యయనము వలన కలిగిన వివేకము. 16 ఆధ్యాత్మ జ్ఞానము : ఆత్మ నిత్యము, చేతనము నిర్వికారము, శాశ్వతమని, వన్తు సముదాయములు అనిత్యము, జడము, వికార సహితము, పరవర్తన శీలమని ఎరుగుట మరియు ఆత శు వస్తు (భూతు) సముదాయము నకు సంబంధములేదని ఎరుగుట ఆధ్యాత్మము. శాస్త్రము

ద్వార ఆచార్యుల ద్యార ఇట్టి ఆత్మ తత్త్యము (గ్రహించు టయే ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానము. 17. అభ్యాసము : సమభావముతో ప్రాణాయా మము, మనోని[గ్రహము, స్తోత్ర పారము, వేదాధ్యయనము, భగవన్నామ జపము పదే పదే చేయుట అభ్యాసము. మనస్సును లక్ష్యసాధన విషయమున లగ్నము చేయుటకై దానిని యితర విషయములనుండి మళ్లించి మాటి మాటికాలక్ష్యము నందే స్థిరముగా నిల్పుటకు చేయు (ప్రయత్నము. 18. పరిజ్ఞాత ః పదార్ధము యొక్క లక్షణముల తెలుసు కొనువాడు. 19 బ్రహ్మభూతుడు : సాంఖ్యయోగ సాధకుడైన యోగి అహంకార మమకార, కామ (క్రోధముల, విడచి నిరంతరము అభిన్నభావముతో వరమాత్మ చింతన చేయుచు బ్రహ్మస్టితిని పొందిన సాంఖ్యయోగినే బ్రహ్మ భూతుడు అందురు. 20. స్టితప్రజ్ఞాడు : దేనియందు మమతాసక్తులు లేనివాడు, అనుకూల పరిస్పితులందు హర్షము, వ్యతిరేక పరిస్టితి 25

యందు దుఃఖము మొదలగు వికారములకు లోను గానివాడు. 21. అధ్యాత్మము : శరీరము, ఇంద్రియములు, మనస్సు, బుద్ది, ఆత్మ, పరమాత్మల యొక్క మర్మములను తత్వమును తెల్పునది. 22 కర్మ; శాస్త్రోక్త కర్మల చేయుట. 23. అకర్మ : మనోవాక్కాయములచే, చేయబడు (క్రియలను భౌతికముగా త్యజించుట. 2ైత్త వికర్మ ; అబద్ధమాడుట, కపటము, దొంగతనము, వ్యభిచారము, హింసలాంటి పాపకర్మలు. 25. అహ్టింగయోగము 2 (అభ్యాసయోగము) యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామ, (ప్రత్యాహారధారణ, ధ్యానము మాధుల అభ్యాసమునే అభ్యాస యోగములేక అష్టాంగ యోగమ్సు అందురు. పే యమము 2. నియమము 3. ఆసనము 4. ప్రాణాయా మము ప్రత్యాహారము 6. ధారణము 7. ధ్యానము 8. అమాధి మొదటి ఐదు బహిరంగ సాధనలు. మిగతా మూడు అంతరంగ సాధనములు.

26

లా ళగవర్స్‌త ఏాాలాాోాఢాకూలాా

1. యమము : అహింస 2. సత్యము 3. అస్తేయము (దొంగతనము చేయకుండుట) 4. బ్రహ్మచర్యము 5. అపరి[(గ్రహము (శరీర నిర్వహణకు మా(త్రవే తప్ప అధికముగా ఏ భోగ్య వస్తువును సమకూర్చుకొనకుండుట)
2. నియమము : 1 శౌచము ((బ్రాహ్యాంతర పవిత్రము)
3. దుఃఖా దుఃఖములందు సంతుష్టుడగుట (సంతోషము)
4. తపస్సు, 4. లోకహితమై శాస్త్రాధయనము మరియు దైవసంకీర్తనము 5. ఈశ్వర ్రణిదానము (అన్ని భగవంతు నికి సమర్పించి భగవదాదేశమును పాటించుట.)
5. అసనము : స్థిరముగా సుఖముగా కూర్చొనుట.
6. (ప్రాణాయామము : స్పిరాసీనుడ్డై ఉచ్చాాస, నిశ్వాన గతుల (క్రమబద్ధమొనరించుట. ఉచ్చ్వాసము : బయటగాలిని లోపలికి పీల్చుట. నిశాసము : లోనిగాలి బయటికి వదులుట.
7. ప్రత్యాహారము : ఇంద్రియములు విషయముల నుండి దూరమై వాటితో సంయోగ రహితమై యున్నపుడు అది చిత్తస్థితిలో నుండుట.

27

6. ధారణ : చిత్తమును ఒకే ధ్యేయమునందు (విషయము నందు) స్థిరముగా నిల్చుట

7. ధ్యానము : పరమేశుని యందు చిత్తవృత్తులన్నిటిని ఏకీకృతమొనరించుట.

8. సమాధి : ధ్యానమే పరాకాష్టస్థితిని చేరి స్వస్వరూప స్పృహను కోల్పోయి కేవలము ధ్యేయవస్తు స్వరూప భాసించుట. 2

9. యజ్ఞము : 1. అన్నియందు హోమము చేయుట వర్ణాశ్రమ ధర్మములను స్వభావమును పరిస్తితుల ననుసరించి చేయబడు కర్తవ్య కర్మలు. 27 భగవాన్‌ ; సమస్తమైన ఐశ్వర్యము, ధర్మములు, యశస్సు, సంపదల్కు, జ్ఞానము, వైరాగ్యము, ఈ ఆరింటిని భగము అందురు ఈ ఆరింటిని కల్షినవాడు భగవంతుడు.

10. సాంఖ్యయోగ సాధన చతుష్టయములు

1 వివేకము

3. షట్‌ సంపత్తి

28

(1 శమము (మనోవి[గ్రహము) (2) దమము (ఇం(ద్రియ నిగ్రహము) (3) ఉపరతి (విషయములనుండి చిత్తము ఉపరతమగుటనే ఉపరతి యందురు. (4) ప్రత్యక్షముగా చూచిన వస్తువునందువలె ఆత్మయొక్క ఉనికియందు దృఢమైన విశ్యాసము కల్షియుండుట. (5) తితిక్ష : సుఖ దుఃఖముల మానావమానముల, శీతోష్ణముల సమానముగా సహించుట. (ఈ) సమాధానము ; మనస్సు బుద్ది వరమాత్మయుందు షూర్తిగా నమాహితమగుటను సమాధానమందురు. 4. ముముక్షుత్వము: _ వివేక, వైరాగ్య, షట్‌ సంపత్తులు సిద్దించిన తర్వాత అవిద్యా బంధ విముక్తిని గోరును. చిత్తము నటుయిటు పోనీయక అన్నివైపుల నుండి మరల్చి తన ఏకైక లక్ష్యమైన పరమాత్మను పొందుటకై పడు తపననే ముముక్షుత్వమందురు. 29 కర్త : చూచుట, వినుట, తెలుసుకొనుట, స్మరించుట, తినుట, త్రాగుట మొదలగు సమస్తక్రియలను ఆచరించు పకృతి స్థితుడైన పురుషునే కర్త యందురు. 30. కరణములు : పై (క్రియలను ఆచరించుటకు ఉపయుక్తములగు మనోబుద్దింద్రియాలను కరణము లందురు.

29

31. కర్మలు : పైన తెల్పిన సమస్తక్రియలను కర్మలందురు. (కృతములు)
32. ధర్మము ; ధర్మమునకు పాదములు నాలుగు.
33. సత్యము (2) దయ (3) శాంతి (4) అహింస
34. సాధుభావము : అంతకరణ శుద్దిని శ్రేష్టభ్రావమును సాధుభావము అందురు. అది పరమేశ్వర (ప్రాప్తికి హేతువు కనుక ఆ భావమునకు సత్‌ అను నామము (ప్రయో గింపబడును అనగా సద్భావము.
35. ఆదిత్యులు : అదితి యొక్క 12 మంది పుత్రులను ఆదిత్యులందురు. వారు వరుసగా దాత, మిత్ర, అర్యమ, శక్ర వరుణ, అంశ భగ, వివస్వాన్‌, పూష సవిత, తృష్టు విష్ణువు. వీరిలో విష్ణువు అందరికి రాజు శ్రేష్టుడు కనుక భగవంతుడు విష్ణువును తనరూపముగా సపేర్కొనెను. తెర, ద్వంద్వములు ; సుఖదుఃఖములు, కీర్య్యపకీర్తులు, లాభనష్టాలు, మానావమానములు, అనుకూల (ప్రతి కూలములు, వీటి సంయోగము వియోగములందు సర్వదా సమముగా నుండుట, వాటి కారణముగ విచలితుడు లేక మోహితుడు కాకుండుట, అనగా, హర్షశోక రాగ ద్వేషాదులు లేకుండటయే ద్వంద్వరహితుడగుట యనబడును.

౩30

36. త్రిగుణములు : (గుణత్రయము) : సత్త్వగుణము, రజోగుణము, తమోగుణము.
37. వాొనన : శరీరము, భార్యాపుత్రులు, ధనము, గౌరవప్రతిష్టలు మొదలగు ప్రియమైన వాటిని రక్షించు కొనుటకు, అప్రియములైన వాటిని తొలిగించుకొనుటకు ఏర్పడు సూక్ష్మమైన రాగద్వేష జనితమైన కోరికనే వాసన అందురు.
38. స్పృహ : ప్రియమైన వస్తువు ఏదైనను లేదని తెలిసినపుడా వస్తువు యొక్క అవసరమును గుర్తించి అది లేనిదే పని జరగదని చిత్తమునందేర్పడు భావమునే అనగా ఆపేక్ష రూపమైన కోరికలను స్పృహ అందురు. ఇది వాసన యొక్క వికసిత రూపము.
39. ఇచ్చ : ప్రియమైన వస్తువు లభింప నపుడు దానిని కోరటము, అ ప్రియమైన వస్తువును దూరము చేసు కొనుటకు గలుగు కోరికే ఇచ్చు. ఇది కోరికయొక్క సంపూర్ణ వికసిత రూపము.
40. తృష్ణ: స్రీ పుత్ర ధనాదులు యధేష్టముగా ్రాప్తించినను ఇంకను వృద్దిచేసుకొనవలెనను కోరికను తృష్టయందురు ఇది కోరికయొక్క సంపూర్హ స్టూలరూపము.

న!

41. అచింత్యమ్‌ :; మనసుకు బుద్ధికి గోచరము కాని విషయము, అచింత్యమ్‌.
42. సర్వత్రగమ్‌ : భగవంతుడు ఆకాశమువలె సర్వ వ్యాపకుడు, ఆయన లేనట్టి స్టలమేలేదు. అట్టి వానిని సర్వత్రగమ్‌ అందురు.
43. అనిర్దేశ్యమ్‌ : ఏ యుక్తిద్వార గాని, ఉపమానముద్వార గాని అతని స్వరూపమును నిర్దేశింపలేమొ అట్టి వానిని (పరమాత్ముని) అనిక్టేశ్యమ్‌ అందురు.
44. కూటస్థమ్‌ : ఎప్పుడు ఏ కారణముచేతనైనను మార్పు చెందని వానిని ఎల్లప్పుడు ఒకేవిధముగా నుండువానిని కూటస్థమ్‌ యని అందురు.
45. ధ్రువమ్‌ : నిత్యుడైన వానిని సత్య స్వరూపుడైన వానిని 'ద్రువమ్‌ అందురు. ఆయన ఉనికికి ఎట్టి సందేహములేదు. ఆయన శాళ్ళతుడు. 4&6. అచలమ్‌ : చలించుట గాని కంపించుట గాని లేనివానిని అచలమ్‌ అందురు.
46. అవ్యక్తమ్‌ : ఇంద్రియములకు గోచిరింపని వానిని ప్రత్యేకమైన రూపము ఆకారము లేనివానిని అవ్యక్తమ్‌ అందురు.

32

48. అక్షరమ్‌ : ఎన్నడు ఏ కారణము వలనను నాశనము లేనిది అక్షరమ్‌.

49. ప్రవృత్తి నూర్గము : గృహస్థ వానప్రస్థాది ఆశ్రమము ఇ ప్‌ లలో మసలుచు మమతాసక్తు లను అహంకార మును ఫలేచ్చను వీడి పరమాత్మ ప్రాప్తికై తదుపాసన చేయుచు, శాస్త్రవిహితనైైన పవిత్రకర్మలను, వర్ణాశ్రమ ధర్మ మనుసరించి, జీవించుటకై ఆచరించు కర్మలను శరీర సంబంధమైన భోజన భాజనాది కర్మలను నిష్కామ భావముతో ఆచరించుచు పరమాత్మ (ప్రాప్తినాందు మార్గమునే ప్రవృత్తి మార్గమందుము.

50. నివృత్తిమూర్గను : సమస్త కర్మలను భోగము లను, బాహ్యభ్యంతరములందు త్యజించి సన్యాస మార్గమున మసలుచు, పరమాత్మ (ప్రాప్తికై వివిధములైన (ప్రాపంచిక బంధములనుండి విముక్తుడై అహంకార మమకారములను ఆసక్తులను వదిలి శమ దమ, తితిక్షాది, సాధనముల సహితముగా నిరంతరము (శ్రవణ, మనన, నిది, ధ్యాసలను సలుపుట లేక భగవద్భృజన, స్మరణ, క్రీర్తనాదులతో నిమగ్నమైయుండి పరమాత్మ (ప్రాప్తినొాందు మార్గమును నివృత్తి మార్గము అందురు. 33

51. అధిభూతము : ఉత్పత్తి మరియు వినాశ శీలములైన పదార్హములన్నియు అధిభూతములు,.

52. అధి దైననము : ఆది పురుషుడు, పరమాత్మ, సూత్రాత్మ, జడచేత నాత్మకమైన విశ్చమున కంతటికి ప్రాణ పురుషుడు. సర్వమునకు అధిపతి, అధిష్టాత, ఉత్సాదకుడు భగవంతుడు.

53. అధి యజ్ఞము : భగవంతుడే అన్ని యజ్ఞములకు భోక్త ప్రభువు, సమస్త కర్మల ఫలితముల నిర్ణయించువాడు సర్వంతర్యామిదలైై మానవ దేహమందు కూడ నిండి యుండుటచే దేహమునందలి అధి యజ్ఞము భగవంతుడే.

54. ఓన్‌ ; వరమాత్ముని నామము, వేదములు పఠించునపుడు, శాస్త్రవిహిత యజ్ఞదాన, తపస్సులను చేయునపుడు ఓమ్‌ యనుపరమాత్మ నామము ఉచ్చ రించుచు ప్రారంభింతురు. 55, తత్‌ ; లోకహితార్హమై స్వలాభాపేక్ష లేశమాత్రమైన లేకుండ యజ్ఞదాన తపశ్చర్యలను “ఇదియంతయు పరమాత్మదే”అను భావముతో” “తత్‌” అనునామము ఉచ్చరించుచు చేయుదురు. తత్‌, అనగా భగవంతునిదే అనుభావము.

ఏ4

56. సత్‌ :; అనునది కూడ పరమాత్మనామమే: సత్య భావమున, శ్రేష్ట భావమున అనగా పరమాత్మ, నిత్యుడు (శ్రేష్టుడు అను భావమున ఉపయోగించ బడుచుండును. ఉత్తమ కర్మాచరణములందు “సతి” యను శబ్దము ప్రయుక్త మగును.
57. (శోత్రాది ఇంద్రియముల సంయమ రూపొగ్నులందు హవననము చేయుట అనగా ; ఇం[ద్రియములను ఆత్మ సంయమనము (ఆత్మ నిగ్రహము) చే తన వళము నందుంచు కొనుట, అనగా మనస్సును చలింపజేయు శక్తిని ఇం(ద్రియములనుండి తొలగించుట.
58. శబ్బాదిషయములను ఇంద్రియ రూపొగ్నులలో హవనముచేయుట అనగా : ఇంద్రియార్హములనన్నిటిని (నిందాస్తుతుల, అనుకూల (ప్రతికూలముల, మంచి చెడులనన్నిటిని) అనాసక్త భావముతో (గ్రహించి అంతః కరణమందు సమభావము కలిగి యుండుట, రాగద్వేషాలకు హర్షశోకాది వికారములకు గురికాకుండుట.

35

భగవద్గీత ప్రధనూధ్యాయము అళ్టున విషాద యోళభము దృతరాష్ట ఉవాచ :=

1. కం॥ కురుపాండవ యోదులుసం గరమును గరుపంగ సైన్య గణములనెల్లన్‌ విరివిగను మోకరించిన పరి పరిణామంబు దెల్పు పరగన్‌ నాకున్‌ సంజయ ఉవాచ :-

2. కం॥ రారాజు సుయోధనుడును పోరాడగ సిద్దపడిన భూపతుల మహా వీరులను గనియు ద్రోణుని జేరియు తన మదిని మాట జెప్పెను నిటులన్‌

3. కం॥ ద్రుపదాత్మజు డంకస్థలి నపర పురాంతకుని వలెను నదిగో తనదౌ నిపుణత నేర్చ్పడ నిల్చిన రిపుసేనల గనగ కలత రేగెను మనమున్‌

4. క0॥ గనుమదొ పాండవ బలగం బున శూర పరాక్ర విక్రమోపేతులునై గొన విజయము తామే వడి నని నొనరించగను నిల్చి రతిరధసములై

6. కం॥ మన బలములందు మీరును

గన భీష్మ పితామహుండు కర్ణుడు మరియున్‌

అని విజయ సారథనుపమ

ఘనుడు కృపాచార్యుడును వికర్ణుడు వెలయన్‌ 9. కం! తమప్రాణంబులపై గల

మమతను విడనాడి నన్ను మహి గెలిపించన్‌

గుమిగూడిరిచట యుద్ధం

బమితోత్సాహమున జేయ నతులిత బలురై 10. కం॥ పరిమిత వైరిబలంబుల

పరిరక్షణ జేయ భీమపార్ధులు నటుగన్‌

సరిరక్షించిట మీరున

పరిమత మనసేన మదిని బరగెను ముదమున్‌ 11 కం మోమో స్థానంబులలో

నేమారకయుండి భీష్మునెప్పుడు కాయన్‌

మో మో విధియౌ కావున

మో మదినిన్‌ జాగ్రతెంచి మెలుగుట మేలున్‌ 12. కం॥ కురు కులవృద్దుడు భీష్ముడు

కురు రాజుకు కూర్చ ముదము కొనిశంఖంబున్‌

పరిఘోషిత గర్జనలను

బరువడి పూరించె గొల్ప్బ భయ మందరకున్‌

27

13. కం॥ భేరుల శంఖంబుల రణ భేరుల తప్పెటల రవము భీకరమొప్పన్‌ భూరిగ మైోయించిరి గన పోరగ కౌతూహలంబు పొడమిరువైపుల్‌
14. కం॥ వర దేవదత్త మంతట నరుడున్‌ పూరించె హరి నినాదమొనర్చిన్‌ వర పాంచజన్యమును గన నరి వీర భయంకరులుగ నరదము నుండే
15. కం॥ పాండవ బలగంబులు బహు మెండగు శంఖ ధ్వనులను మోరియు జేయన్‌ భండనము నున్న వైరుల గుండెలు భీతిల్లె మిగుల కుంభిని వణికెన్‌
16. కం॥ హనుమధ్వజ రథమున ఘన
17. ధనువును కరయుగములందు ధరియించియు తా గని ధృతరాష్ట్ర కుమారుల విన కృష్ణుడు పల్కెనిటుల విజయుండపుడున్‌
18. కం[॥ ఇరుసేనల నడి మధ్యన 24, బరువడి నా రథము నిల్పు బావా । కృష్ణా పర సైన్యమునను నేనె వ్వరితో యుద్ధంబు చేయవలెనో దెల్యన్‌ అంత కృష్ణుడు 38

---యవర్స్‌త ఏాాాారాతనూలి-ా 25. కం॥ అరదము గొని శ్రీకృష్ణుం డిరుసేనల మధ్య నిల్చి యిదిగో విజయా! కురుసేన నెల్ల గనుమని గురు ద్రోణుని భీష్మ కృపుల గుర్తెరిగించెన్‌ 26. కం॥ ఇరుపక్ష సేననెల్లను 27, పరిపరి విధములను నరుడు పరికించి గనెన్‌ గురు బాంధవ కురువృద్దుల పరమోత్తమ హితుల స్నేహబలగంబెల్లన్‌ 28. కం॥ పరికించగ నిరుసేనల కరుణ మనంబునను పొంగి కలతయు రేగన్‌ దురమొనరించుట కొప్పక పరితాపము చెంది యిటుల పలికెను హరితో 29. కం॥ తనువే దడదడ వణికను గన నాచెయి జారు చుండె గాండీవంబే ననునే మరచితి, కలిగెన్‌ మనసే, అపశకునమాయె మాయగ కృష్ణా 30. కం॥ అటు జూడగ గాంగేయుడు ఏ్క నిటు జూడ కృపుండు ద్రోణు లిరువురు మరియున్‌ పటు వీరకౌరవేయులు నెటులన్‌ నామనము నొప్పు నిందర ద్రుంచన్‌ పం

33. కం॥ "పెద్దల గురు బాంధవ కురు వృద్ధుల రుధిరంబు లొలుక వీక్షించగలేన్‌ వద్దు ఇక వద్దు మాధవ । యుద్ధము నే జేయ నేర నుర్విన్‌ వినుమా !

34. కం॥ పోరున నిరు 'సైన్యంబుల వారిని హతమార్చి నాకు వలయు సుఖంబుల్‌ కోరుట తగునే కృష్ణా ! మీరెరుగని ధర్మమరయ మేదిని గలదే ?

35. కం॥ రక్తపు కూడును తిన యను రక్తియె నేరికిని కనుక రణమొనరించన్‌ శక్తినిక కూడ నేరను ముక్తిని గలిగించు యుద్ధముకు శ్రీకృష్ణా ।

36. ఉ॥ రాజ్యము కోరనేల రణరంగము దూకగ నేల, ధైర్యమున్‌ పూజ్యము నాయె నాకు నిక పోరగ శత్రుయశేషసైన్యమున్‌ రాజ్యము వీరభోజ్యమను రక్తపిపాసయెనేల కృష్ణ ఓ పూజ్యుడ నన్ను జేయుమిక పూని విముక్తుని యుద్ధరంగమున్‌ 37 కం॥ దురితులవైన క్షమచే కరుణించియు విడువ తగును కాని కఠినమున్‌ బరిమార్చ తగునె నిందర దొరలునె నా మదికి శాంతి దోషము గాదే ? 40

37. కం॥ శత్రు గణంబుల తోడను

మిత్ర గణంబులును పోర మేలా కనుకన్‌

మిత్ర వినాశకునిగ నప

విత్ర రణం చేయలేను విడునను కృష్ణా । 40 కం॥ వంశమె నాశన మొందిన

వంశాచారములు చెడియు వక్రపు బుద్ధిన్‌

వంశస్త్రీ కులటై ని

స్స్పృంశయముగ నొందు దుష్ట సంతానంబున్‌ 41. కం॥ దుష్టులు మితిమారినచో

ఇష్టంబుగ సంచరించి ఇలసజ్జనులన్‌

కష్టముల పాలొనర్హురు

ఇష్టమె ? సజ్జనులు నొంద నిల కష్టములన్‌ 42 కం॥ కుల నాశనం బొనర్చిన

కలుగును నరకంబు నాకు కడుపాపమునన్‌

బలము నిక కూడ నేరను

కలిగించుమి యుద్ధముక్తి కరుణను కృష్ణా! 43. కం॥ ఎంతటి చిత్రము నేనే

ఇంతటి పాపంబు జేయ నిలలో దలపన్‌

అంత మది నెరిగి వీరల

పంతంబున ద్రుంచ నాకు పాడియె కృష్ణా!

శే

44. కం॥ జన నాశనమున భూమియు కననగు మరుభూమి లాగ కడు ఘోరంబై మనసొప్పదు రణముకునా మనవిని విని కృష్ణ । నన్ను మన్నించగదే
45. కం॥ ఆయుధములూని నన్ను ని రాయుధునిగ జంపిరేని నానందముగన్‌ బాయుదునా ప్రాణమునిక జేయగ నేరను రణంబు శ్రీకృష్ణా నేన్‌
46. కం॥ విల్లును తూణీరంబును ఒల్లను నేననుచు విడచి ఉద్వేగమునన్‌ ఎల్లరు గన చతికిలబడె కల్హా। నిజమా । యటంచు కననిరుసేనల్‌ శై

(00డవ అధ్యాయము) సాంఖ్యయోగము

సంజయ ఉవాచ :=

1. క0॥ కరుణమదిన్‌ పెల్లుబికిన నరు ననునయ పరచ పలికె నారాయణుడున్‌ సరియటె ? యర్జున। రణమున కరుణను మదినెంచి యిటుల కన్నీరొలుకన్‌ భగవానువాచ :-

2... కం॥ మనమున నీకాలుష్యము గన నెట్టుల కలిగె నీకు కడు చోద్యంబున్‌ రణరంగము నడుగిడి నీ మనమున దౌర్చల్యమొంద మాన్యంబగునే ల్గి అర్జున ఉవాచ :

3. కం॥ మధుసూదన । రిపునాశక । ఎద కరినంబెంచి పోరు నిందర ద్రుంచన్‌ పదుగురిక మెచ్చుదురె నన్‌ సదయుడవై చూపుమింక సన్మార్గంబున్‌

4. కం గురు భాంధవ గణముల మది కరుణింతయు లేక జంపు కార్యము కంటెన్‌ తిరిపంబు నెత్తి బ్రతుకుట ధరలో నుత్తమము గాదె ? దయ జేయగదే |

తై

5. కం॥ జయమెవ్వరిదో గన నప జయమెవ్వరిదో గనంగ జాలుదుమే య వ్యయమైన క్రీర్తినాందని జయమెందుకు కృష్ణ] వలయు శాంతియె నాకున్‌ 7 కం॥ హితమెయ్యదియో గాంచన హితమెయ్యదియో గణించు హితుడవు నీవే మతిదప్పె ధర్మమెయ్యదొ గతి నిర్దేశించ గదవె కరణాలోలా |
6. క0॥ ఇంద్రియ తాపన శోకా సంద్రంబును దాటు తెరువు సరి జూపగదే । ఇంద్రపుర భోగ భాగ్యము సంద్రముగా కూడ గలుగె శాంతియు మనమున్‌ శ్రీ భగవానువాచ :- 111 కం॥ జ్ఞానాగ్రేసర యోగులె పూనియు దలచంగలేన పూర్వవచనముల్‌ ఓనరుడ । పల్కతగునే కానగ జీవన్మరణము కడు సహజంబున్‌ 12 కం॥ పుట్టుక తోడనె జీవికి గిట్టిట యనివార్యమిలను కించిత్తుగ నా గుట్టున్‌ దెల్యక తల నిటు పట్టుక చింతిల్ల తగునె పార్గా। రణమున్‌ శీత

కం॥ నేను మరి నీవు జీవులు ప్రాణముతో నుండ నట్టి ఫణమున్‌ గలదే పూని భవిష్యత్తున నిక ప్రాణముతో నుండనట్టై ఫణముండునటే ? 13. కం॥ బాల్య యౌవన వార్ధక్య పధములోనె మరణమును మరు జన్మయు మనకు గల్గు మరణమొక విధమగు దశ మదినెరుంగ భీరువుగ నీవు చింతిల్ల ధీరతగునె ? 14. కం॥ శీతోష్ణ కాలచక్రము రీతిని సుఖదుఃఖ చక్ర రేఖలు జగతిన్‌ ఏకెంచుచు నరునకు బహు భీతిని గల్గించుచుండు భీతిల తగునే ? 15. కం॥ సకల సుఖ దుఃఖముల నిల నొకటిగ మది నెంచువాడు నొందగ మోక్షం బకలంకముగను యోగ్యుడు సకలంబగు సత్యమిదియె సరిగన పార్థా! 21. కం॥ చంపునది నీవు యతడున్‌ చంపంబడు వాడటంచు సరియే దలచన్‌ 'పెంపారెనె యజ్ఞానము చంపునె చచ్చునటె యాత్మ సరిగన విజయా । శీ5

24 కం॥ ఆత్మెరుగ నిత్య సత్యము ఆత్మను చంపంగ గలుగి నాయుధగణముల్‌ ఆత్మను కాల్చునె ననలము ఆఅత్మయు తడచునె జలాన ననిల చలనమే ? 25 కం॥ ఆత్మయె అవ్యక్తము పర మాత్మయె జనగణము ఊహ కందని విషయాల్‌ ఆత్మ అచలంబు యికజీ వాత్మవునై దుఃఖమొంద ననుచిత మరయున్‌ 2/7. కం॥ పుట్టిన ప్రతియొక్కడికిన్‌ గిట్టట యనివార్యమిలను కేళిగ నాపై పుట్టుట తప్పదు మరలను పుట్టుట గిట్టుటలు జీవి పుడమిని బడయున్‌ కం॥ చిరిగిన వస్త్రంబును విడి ధర నూతన వ స్త్రములను ధరియించునటుల్‌ చిరిగిన దేహంబును విడి యరుగును జీవాత్మ నూతనాంగము నొందన్‌ 28. కం॥ ఆత్మ వినాశములేనిది ఆత్మను జంపుటయు కల్ల యన్నది నిజమా ఆత్మకు నెలవౌ దేహమె ఆత్మను విడి మరణమొందు నర్జున గనుమా। న్‌

28 కం॥ మిథ్యయె వస్తుప్రపంచము మిథ్యయె నీ దేహ మరయ మిధ్యయె జగమున్‌ మిధ్యయె సంసారంబును మిధ్యయె జీవితమెరుంగ మేదిని విజయా । 29, అద్భుతమని యందురుయ త్యద్భుతమని పొగడు చుండ్రు నాత్మను జ్ఞానుల్‌ అద్భుతమని వినికూడను యద్భుతమని ఎరుగ కుండ్రు నవనీ జనముల్‌ 31. కం॥ క్షత్రియ వీరుడవయ్యి ప విత్రము కాదన రణంబు వీరా తగునే మిత్రులు శత్రువులొకటే ? చిత్రము ఈలోకమంత, చీచీ యనరే ? 33 కం॥ యుద్ధము క్షత్రియ ధర్మము యుద్ధము చేయ స్వధర్మయఎనికికి రక్షౌ యుద్ధోపేక్తయె ధర్మము వద్దనుచున్‌ తూలనాడు వర్తన మిలలో 34 కం॥ కీర్తియె గౌరవమిల నప కీర్తియె మరణంబు కన్న క్లేశంబెరుగన్‌ క్రీరినిల బాసి బ్రతికిన ధూర్తుని జనమెల్ల మిగుల దూషించరటే ? తా

35 కం॥ నిజమెరిగి రణమొనర్చిన విజయము నిన్నే వరించు విడువకుమిక నీ నిజ ధర్మమిల ధనుంజయ । ప్రజలెల్లరు నిన్ను బొగడ భళిభళి యనుచున్‌ 36. కం॥ చచ్చిన స్వర్గముప్రాప్తిలు నిచ్చయముగ విజయమొసగు నిలరాజ్యంబున్‌ సచ్చరిత / రణమొనర్చగ నిచ్చ్వయముగ సిద్దపడుమి నియమం బదియే 3/7. కం॥ నీ పేరును నీ కీర్తిని నేపుగ గొనియాడు వారలిక దలచెరు తా కాపాడు కొనగ ప్రాణము బాపురె ! యర్జునుడు వీడె భండన మనుచున్‌ 36. కం॥ నీ రిపులున్‌ నిర్భయులై పారెను పోరగను లేక భండన మనుచున్‌ భీరువుగ నిన్ను చిత్రిం చే రీతి భరించ గలవు చెల్లునె నీకున్‌ 37 కం॥ కదన మొనర్చక నిత్తరి వదులుట ధర్మంబె వీర వరులందరు నిన్‌ బెదిరిన వని చుల్కనగా మదిలోన దలంచ యశము మాయము నీకున్‌ శీ

38 ఆవె॥ లాభనష్ట మనెడు లోభము లేకుండ జయ మపజయంబు సరకు నిడక చేయ యుద్ధమిలను శ్రేష్టంబు నర్జునా | పాప పంకిలమున బడగ మెల ?

39 కం॥ ఇప్పటి వరకున్‌ సాంఖ్యము నొప్పెడు జ్ఞానంబు నీకు నుద్చోధించన్‌ ఇప్పుడిక ఫలాపేక్షయె నొప్పుని కర్మంబు గూర్చి నుద్చోధింతున్‌

41 50 పనిపై దృఢ సంకల్పము మనమున గల మాన్యవరులు మహినిన్‌ స్థిరమౌ ఘన ఫలముల పొందెదరున్‌ గనగ యనిశ్చితుడు పొంద గల్గునె ఫలమున్‌

44 కం॥ లౌకిక సంపద లందున లౌకిక సుఖ భోగములను లాలసు లగుచో లోకేశు పైన చిత్తం బేకం బగుటయును కల్ల ఎరుగుమి సఖుడా |

45 తేగ్‌॥ సత్త్వరజ తమో గుణముల సారమెరిగి లాభక్షేమ సుఖాపేక్ష లోభిగాక ఆత్మ నిష్టను బూనియు నవని యందు నుత్తమోత్తముడిగ మెల్ల నుత్తమంబు

49

46 కం॥ వేదార్థసార మరసియు వేదవిధి విధానమైన విమల క్రియలన్‌ సాధారణముగ బేయుటె ఈ ధరణీనిన్‌ ధర్మ మరయ నిక తడవేలన్‌ క0॥ జయ మపజయముల రెంటిని నియమిత సమభావమునను నిలిపియు మదినిన్‌ భయము చొరనీక నీవిక రయమున జేయస్వధర్మ రక్షణ మేలున్‌ కం॥ భక్తినిడి మదిని భయమున శక్తిని సమకూడి జేసి సాహస క్రియలున్‌ రక్తి యనురక్తి విడి ధర ముక్తిని జీవుండు నొంద ముఖ్యము విజయా! టీ7 క్రం॥ కర్మ యొనరించుటయె నీ త్రి ధర్మము మరి ఫలము గోర ధర్మమె భి పారా | కర్మఫలవాంఛలను విడి కర్మను యొనరించ ధర్మ కార్యంబెరుగన్‌ | 50 ఆవె॥ భక్తియుక్త సేవ భావన నిడి మది సుకృత దుషృతముల సూటి నెరిగి తనదు ధర్మములను తానొనరించిన పాప పంకిలంబు బాయు నరుడు 50

లా తగవదత లాలా 'యంద్రమాలి.--- 51 కం సమ బుద్ధి గలిగి నరుడు

త్తమ కర్మ, ఫలంబు మదిని దల్బక జేయన్‌

మమతానురాగబంధము

సమసియు ని జన్మలోనె సద్గతి నొందున్‌ 52 కం॥ బుద్ధెపుడు మోహ మలినము

నిద్ధరణిన్‌ వీడ గలుగొ నెరుగగ నపుడే

వద్దని భోగము మనుజుడు

తద్ధయు వైరాగ్యమునను తన్మయ మొందున్‌ 53 కం॥ పలువురి పలుకులు విని చం

చలమైన మనంబు, బుద్ధి, చలన మణచిని

శ్చలత నిల నాందగల్లిన

కలుగును సుజ్ఞాన యోగ కలిమి నరునకున్‌

అర్జున ఉవాచ : 54 కం॥ స్థితప్రజ్ఞుని లక్షణములు

నతడును భాషించు తెరువు నాతని చేష్టల్‌

మతికంత దెల్య జిప్పవె

మతిమంతా । నీవెరుగని మర్మముగలదే ఇ 55 కం॥ మనమున చెలగెడు కోర్కెల

ననువున తానణచి తృప్తి నలరే వాడే

కనగ స్థితప్రజ్ఞుండిల

| లచనం * ఉ రాం! లా ర్ల

57 కం॥ అందిన దుఃఖము నోర్చుచు

నందని సుఖసౌఖ్య కలిమి నాశించక తా

నాందక క్రోధ భయంబుల

నందరిపై (ప్రేమ జూప నతిమాన్యంబున్‌ 58 కం॥ కూర్మము తన యంగంబుల

నోర్మిని తనలోకి నదిమి యొప్పెడు నట్లున్‌

కూర్మిని విడి ఇంద్రియముల

నోర్మిని నణచుటయె మిగుల నుత్తమ మెరుగన్‌ 61. కం॥ మనసును నింద్రియ నికరము

తన గుప్పెట పెట్టు కొనగ తహతహ లాడున్‌

కన నరు డింద్రియ నిగ్రహ

ముననే స్థితప్రజ్ఞు డగును ముమ్మాటికినిన్‌ 62 కం॥ ఇంద్రియ చింతనమున నిల

నింద్రియ సాంగత్యమమరి యిల కోరికలున్‌

సంద్రముగ నతిశ యిల్లును

ఇంద్రియ చింతనము నొనరు నిల దుఃఖంబున్‌ 63 అవె॥ కోరికలను గల్లు శ్రోధంబు, క్రోధమున్‌

మోహ మబ్బు, మోహమునను భ్రమయు,

భ్రమను మనిషి బుద్ది పాడగు దానిచే

మనిషి నాశమొందు మర్మమెరుగ

2

64 కం॥ రాగద్వేష రహితుడగు 65 యోగాగ్రేసరుడె శాంతి నొందున్‌ శాంతిన్‌ రోగ జర మరణ భయములు వీగున్‌, స్థిర బుద్ధి మరి వివేకం బమరున్‌ 66 ఆవె॥; యోగి కాని వాని కొక్కింత స్థిరబుద్ధి అత్మ భావనమది నలర దెపుడు ఆత్మ భావహీను కబ్బునె మనశాంతి శాంతి లేక సుఖము సాధ్యమగునె 67 కం॥ సంద్రంబు నేగు నౌకను మంద్రగతిన్‌ గాలియెటుల మరలించటులన్‌ ఇంద్రియ చింతన, కోర్కెల సంద్రము పొంగించి మనిషి చలనమె మార్చున్‌ 68 కం॥ ఇంద్రియముల నణచనువున ఇంద్రియ విషయములనుండి ఎదమరలించన్‌ చంద్రాస్య | అట్టి మనుజుడె సంద్రంబౌ జ్ఞాన కలిమి సముపార్దితుడున్‌ 69. ఆవె॥ సర్వభూతములకు సరిగన రాత్రేదొ నిర్వికారి కదియె నిజము పగలు సర్వభూతములకు సరిగన పగలేదొ నిర్వికారి కదియె నిజము రాత్రి 53

70. కం॥ నీటిని నిండిన వనధే

పాటి యనిశ్చలత నొందు పవనోద్ధృతినిన్‌

వాటంబెౌ జ్ఞానుని ఏ

పాటిగ కదిలించు విషయ పవనోద్ధృతిలన్‌ ౧. కం॥ కోరికల నణచి మదినిన్‌

మీరిన మమతానురాగ మిథ్యను విడియున్‌

కోర మదిశాంతి నెప్పుడు

చేరును కైవల్యమతని చేరువ కెపుడున్‌

వ్‌డీ

మూడవ అధ్యాయము కర్మయోగము అర్జున ఉవాచ 11 కం॥ కర్మము కంటెను జ్ఞానము మర్మముగన మిన్నయేని మరి నన్నిటులన్‌ కర్మలకున్‌ పురిగొల్పెడు మర్మం బెరిగించి మాను మదినిన్‌ శంకన్‌ శ్రీ భగవానువాచ := 3. అవె॥ జ్ఞాన యోగ మరసి సాంఖ్యులకెల్లను యోగులకును కర్మయోగ మరసి నేనె జెప్పియుంటి నిష్ట పూర్వకముగ వినుము విజయ ! నీవు వివరముగను 4. క0॥ కర్మ యొనరించకను నై ష్కర్మంబును పొంద గలుగె కన మనుజుండున్‌ కర్మయె వీడిన సిద్దిని మర్మము గన పొంద గలుగె మనుజుండిలలో నైష్కర్మము :- యోగ నిస్టసిద్ధి సిద్ది:- సాంఖ్యనిష్ట్ర జ్ఞానతత్వటప్రాప్తి 5. కం॥ కర్మాచరణయె లేకను మర్మము గన నెవడు గూడ మనునే క్షణమున్‌ క్‌

కర్మయె ప్రకృతి గుణమీ

మర్మంబు నెరుంగు నీదు మదినిన్‌ పార్గా। 6 కం॥ కర్మేంద్రియ నిగ్రహమిడి

మర్మ జ్ఞానేంద్రియముల మనసున నిలుపన్‌

మర్మము గన నతడు కపట

కర్మేంద్రియ నిగ్రహుడుగ కాలము గడుపున్‌ 7 కం మనమున జ్ఞానేంద్రియముల

నానరుగ చిక్కగను పట్టి ఒప్పుగ తనదౌ

మనమున ఫలంబు గోరక

ననుదినమున్‌ కర్మజేయ నతి శ్రేష్టుండున్‌ 8. క0॥ నియమిత కర్మను నరుడే

నియత ఫలాపేక్ష లేక నిర్వర్తించన్‌

నియమంబుి, నీతియౌ మరి

భయ పీడిత జీవనంబు బహువృధ జగతిన్‌ 8 కం॥ కర్మయె యజ్ఞము భువినిన్‌

కర్మయె గలిగించు తృప్తి కన మనమునకున్‌

నిర్మలుడై కోర్కెల విడి

కర్మొాల యొనరించ లోక కళ్యాణంబున్‌ 11 అవె॥ కర్మ యజ్ఞమునకు కడు సంతసించియు

సురులొసంగు చుండ్రు శుభములెన్నా

56

పరులతో శుభంబు పంచుకొనుటే విశ్వ శ్రేయమునకు మిగుల శ్రేష్టథము 12 కం॥ పరుల కుపకార మొదవుచు విరివిగ సేవల యొనర్చు విమలుడె భువినిన్‌ విరివిగ నొాందున్‌ పూజలు పర సేవిడ నట్టి దేహ పటిమయు వృథయే 14 తేగీ॥ కర్మసాక్షిచే మేఘాల కలిమి గలుగు మేఘములు వర్ష్వమున నీరు మేదినిడును నీటిచే పైరు పంటలు వాట మొప్ప జీవ కోటికి యన్నమై చేవనిచ్చు 15. కం॥ వేద జ్ఞానాన్వితమౌ వాదోపావాదముల నవశ్యమొనర్చీ ఈధరకు శ్రేయమెయ్యదొ భూధవుడున్‌ నెరిగి చేయ పూజార్హుండున్‌ 16 కం॥ సృష్టి రహస్యం బెరుగక నిష్టముగా మెలుగ పాపమెంతో భువినిన్‌ కష్టముల నోర్చి ఇంద్రియ ఇష్టంబుల మీరి బ్రతుక నెంతో మేలున్‌ 1 కం॥ ఆత్మను నానందించుచు నాత్మానుభవమున బ్రతుక నలవాటిడియున్‌ 57

ఆత్మను తృస్తండౌ జీ

వాత్మకు కర్మలయొనర్చ నావశ్యంబే ? 18. కం॥ నిష్టత బూని మనంబున

కష్టంబుల నోర్చుకొనుచు కర్మయొనర్చన్‌

శ్రేష్టం బర్జున । నికపై

నివ్చాయిష్టంబులనక నెదురిడు రిపులన్‌ 19. కం॥ ఫలమేమియు నాశించక

బలవంతంబేమి లేక పని నొనరించన్‌

కలుగు మనజునకు ముక్తీ

ఫలములు నే యడ్డు లేక ప్రతిఫలమనగాన్‌ 20. కం॥ జనకాది రాజ బుషులున్‌

సనకస నందాది మునులు సల్పియు కర్మల్‌

గన మోక్ష పథము నొందిరి

కనుకను కర్మల యొనర్చు కాదన కుండన్‌ 21 కం॥ కష్టముల నోర్చి భువినిన్‌

శ్రేష్టండే పనిని విశ్వశ్రేయ మొనర్చో

ఇష్టపడి ఇతరులా పని

కష్టంబుల నోర్చి చేయ గడగుదు రిలలో 22. ఆవె॥ నేను చేయ పనులు నిజముగా లేవునే

పొంద దగిన మరియు పాందనట్టి

వస్తువేది లేదు వసుధలో వెదకగా

నైన జేతుకర్మ ననవరతము 23. కం॥ నేనప్రమత్తునై పని

పూనియు నొనరించనేని పుడమిని గల యీ

మానవులు పనులు జేయగ

మానుదు రిక నెంచి నాదు మార్గము విజయా | 24 కం నే కర్మయొనర్చనిచో

లోకంబులు సమయు మరియు లోకము నందున్‌

ప్రాకటమౌ వర్ణంబులు

నేకంబై సంక్రమొందు నెరుగను విజయా । 25 కం॥ అజ్ఞానులు ఫలాఫేక్షను

సుజ్ఞానులు ఫలాఫేక్ష సుంతయు లేకన్‌

ప్రజ్ఞాపాటవమున ది

వ్యజ్ఞా కర్మలయొనర్చి వాసిల్లెదరున్‌ 26. కం॥ జ్ఞాని యగువాడునిలన

జ్ఞానుల మనమునకు కలత కలిగించదగే ?

పూని పని జేసి ప్రజకు ప్ర

మాణుండై మెలుగ మిగుల మాన్యంబెరుగన్‌ 27. కం॥ పకృతి సిద్ధంబుగనే

నాకృతియైనట్టి కర్మలన్నియు తనదెౌ

వ్‌

చేకృతిని సిద్ధమంచును

ప్రాకృతుడున్‌ దలచు గాని ప్రజ్ఞుడు దలచే ? 30. కం॥ మర్మముగని యర్జ్డున 1నీ

కర్మల నర్పించి నాకు కర్తవ్యఉఊగా

ధర్మరణంబొనరించుమి

నిర్మల హృదినాశ, చింత నింతయు నిడకన్‌ 31. ఆవె॥ మదిని శ్రద్ధ గల్గి మాలిన్యమౌ ఈర్ష్య

నింత నిడక మదిని, యెలమినాదు

మనసు గని చరించు మనిషి కర్మల చేత

ముక్షినొందు మదిని మోదమలర 33. కం॥ జ్ఞానైనను సాధారణ

మానవుడున్‌ తనదు పకృతి మాతృకగను తా

పూని చరియించు చుండును

కాన యనిగ్రహమొనర్చు కార్యము గలదే ? 34. కం॥ ఇంద్రియ విషయంబులలో

నింద్రియములు చిక్కి రాగ ఈర్ష ద్వేషా

సంద్రమున మునిగి తేలును

ఇంద్రియ నిగ్రహము చేయ నిల నుత్తమమున్‌ 35. కం॥ పరమోత్కష్టంబైనను

పరధర్మం బాచరించ పాటియె పార్థా ।

60

మరణంబు గలిగె నేనియు ధరను స్వధర్మంబు బూన ధర్మంబెపుడున్‌ | అర్జున ఉవాచ : 36. కం॥ తనమనమునకును ఇష్టం బణుమాత్రము కూడలేక నవనిన్‌ నరుడున్‌ యొనరించు పాపకర్మం బనఘా | తెల్పగదె నాకు నది యెట్లుగనో భగవానువాచ :- 37 కం॥ నరుని రజోగుణ గణమున దొరలును కామంబు, కామ దుర్చలతన్‌ బల్‌ విరియు క్రోధంబు కావున నరుడు రజోగుణము వీడ నతి శ్రేష్టుండున్‌ 38. కం॥ పొగ నిప్పును, మాలిన్యము దగదగలిడు దర్పణమును, తల్లీమావీ నిగలాడు శిశును దాచుతె రగునన్‌ కామము వివేక రాశిని గప్పున్‌ 39. కం॥ ఎన్నటికిని తీరదు మరి యెన్నటికిన్‌ తృప్త చెంద నీయదు కామం బెన్నగను జ్ఞానమునకు మిన్నని రిపు కామ మరయ మేదిని విజయా | 61

40. కం॥ _బుద్ధిమనం బింద్రియములు నిద్ధర కామాశ్రయములు, నింద్రియములచే బుద్ధిని కామము గప్పియు తద్ధయు మోహమున ద్రోయు తధ్యము పార్గా 41 కం అందులచే తెలివిగనీి డెందము నింద్రియగణాల టెక్కణచియు కా మాంధమును వీడి, జ్ఞానము నొందియు, నిక పాపముక్తి నొందుము విజయా |
41. ఆవె॥ మిన్నయింద్రియంబు లెన్న దేహము కంటె నెన్న యింద్రియముల మిన్న మనసు మనసు కంటె బుద్ధి మాన్యంబు, బుద్ధికిన్‌ మిన్న నగును నాత్మ యెన్న విజయ । 43 ఆవె॥ నీదు యాత్మనెరిగి నిజబుద్ధిచే మనో బుద్ది నింద్రియముల బుజ్జగించి సంహరించు కామ శత్రువునిన్‌ మదిన్‌ సత్య నిత్యమైన శాంతి గలుగ 62

నాల్గవ అధ్యాయము (4ఉ)జ్హాన యోగము శ్రీ భగవానువాచ 1 క0॥ మిత్రుడవు గాననీకుప విత్రంబగు జ్ఞానయోగ విశ్యేష్యంబుల్‌ మిత్రమః। ఎరిగించెదనిక చిత్రమునజ్ఞాన మోహ చీకటి దొలుగన్‌ 2. ఆవె। అవయమగు యోగమరసి నే రవికరిం గించ రవియు మనువు కెరుగ దెల్పె మనువు నెరుగ జేసె మాన్య ఇక్ష్వాకున కతడు దెల్పెనఖిల యవని కెల్ల 3 ఆవె॥ వసుధ నీ విధముగ వాసిల్లి నట్టి యో గమును రాజ బుషులు క్రమము నెరుగ చాల కాలమగుట నేలనో జ్ఞాన యో గమును జగతి జనగణంబు మరిచె తీ అర్జున ఉవాచ : కం॥ ఆదిత్యుడాది పురుషుడు ఆదిత్యుని పిదప పుట్టి ఆదిత్యునకే బోధించ జ్ఞానమెటుల నీ ధరణిని సాధ్యమగును నెరిగించగదే ర

శ్రీ భగవానువాచ : ర్‌. నీకును నాకును గడచెన నేకంబగు జన్మలెన్నా నెరిగితి నేనే నీకును దెల్యవవేవియు చేకొని నామాట నెరుగు సృష్టేకతమున్‌ 6. అజుడ నవ్యయుండ నాది యనాదిని సర్వ భూతకోట్‌ సామి నేనె నిర్వి కల్పకుండ నిజ రూపమును గప్పి మాయ జన్మమెత్తి మసలు చుందు 7 కం॥ ఎప్పుడు ధర్మము భువినిన్‌ ముష్పున బడి పోవుచుండొ ముందుగ గనియా ముప్పును బాపుటకై నే తప్పక జన్మించు చుందు తథ్యము పార్దా 8. అవె॥ దుష్ట జనుల నెల్లద్రుంచి సమూలంగ శిష్ట జనుల రక్ష జేసి, పరమ ధర్మము నెలకొల్బ ధరణీన్‌ తరుచుగా నుద్భవించుచుందు యుగయుగముల 9. కం॥ దివ్యంబౌనా జన్మము నవ్యయ రూపంబు నెరుగు నరుడీ జన్మన్‌ దివ్యత్వమొంది పిమ్మట నవ్యయ నా రూపమందు నమరున్‌ నొకడై 64

10. కం॥ అనురాగ కోప భయములు

మనమున విడనాడి యమిత మాన్యతతో న

న్నను దినము నాశ్రయించిన

మనుజుడు నా రూపమొంది మసలును నాపై 11 కం॥ ఏ విధముగ నను గొల్తురొ

నా విధముగ నేను వారి కనుగ్రహ మిడుదున్‌

కావున నీ భూ జనములు

పావన మౌనాదు మార్గపథికులు నెపుడున్‌ 12. కం॥ తమ కర్మఫలము సిద్ధికి

తమ మది దేవతల గొలచి ధరణీ జనముల్‌

తమకర్మ ఫలములెల్లను

నతమి ప్రియం గల్గ మదిని నందెరు విజయా | 13 ఆవ! గుణము కర్మములను కులముల నాల్గింటి

సృష్టి జేసినాడ శ్రేష్టముగను

విప్రులు క్షత్రియవీరులు వైశ్యులు

శూద్ర గణములెల్ల చూడ భువిని 14. కం॥ ఏ కర్మయంటదిల నే

నే కర్మ ఫలంబుగోర నెవ్వడు నాదౌ

సాకారమెరుగునో నత

డేకర్మల బంధికాడు ఇది సత్యంబున్‌

65

15. కం॥ సత్యము గన పూర్వులు యను

నిత్యము కర్మల యొనర్చి నియమిత ముక్తిన్‌

సత్యముగ బడసిరిక ని

వత్యంతా ధృతి నొనర్చు మర్జ్దున । రణమున్‌ 16. కర్మేది యెొరుగనికను య

కర్మంబన నేది భువిని కన కష్టము నే

ధర్మ శుభోత్క్మరమగు స

త్కర్మము నెరుగింతు నీకు కనుమిక పార్గా / 17. కం॥ కర్మాకర్మముల, మరి, వి

కర్మల గుణగణములెల్ల కడు విజ్ఞతతో

నిర్మల హృదినిన్‌ విజయా ।

మర్మముగని మిగుల నెరుగ మహి నుత్తమమున్‌ 18. కం॥ కర్మంబులలో నెవ్వడ

కర్మల గనగల్లా వాడె కన విజ్ఞానం

మర్మంబు నెరుగు యోగ

కర్మాచరణమున నతడు కడు శ్రేష్టుండౌ 18. ఆవె ఎవని కర్మ లందు నింద్రియ తృప్తి కో

ర్కింత లేక యుండి సొంతమైన

జ్ఞాన వహ్నియందు కాలి పరిశుధ్ధుడౌ

నతడె పండితుండు నవనియందు

66

19. కం॥ ఎవ్వడు కామము చేతను రవ్వంత చలించ కుండి రగిలే జ్ఞానం దివ్వెగను వెల్లుచుండునొ అవ్వానినె పండితుడని యనగన్‌ జెల్లున్‌
20. కం॥ కర్మఫలాపేక్ష లేకను నిర్మల మనమునను తృప్తి నిలలోపొందన్‌ కర్మముల జేయు చుండియ కర్మకుడై భువిని దనరు కనుమిక విజయా 21 కం మనసును బుద్ధిని ఇంద్రియ యను బంధము వీడి మోహమాశలు విడియున్‌ యొనరించ కర్మములు గన మనుజనికిన్‌ గల్గకుండు మహిలో నఘమున్‌ 22 కం॥ దానంతటనే దొరికిన దానికి మది తృప్తి నొందు ధర్మాత్ముండే మాని తృష ఫలాఫలము స మానముగా నెంచువాడె మాన్యుడు భువినిన్‌ 23 కం॥ జీవన్ముక్తుడు, గతమున్‌ భావంబున దలచు నట్టి భవ్యుం డేపుడున్‌ భావమున జ్ఞాన ద్‌ప్త్పుడు ఈ వసుధన్‌ కర్మఫలము నెరుగగ బాయున్‌ 67

24 కం॥ హోైోమంబు హోమద్రవ్యము "హోమ ప్రధానమును మరియు హోమముకర్తన్‌ ('ప్రామాణ్య బ్రహ్మమంచును భూమిని యజ్ఞంబొనర్చ భూశ్రేయంబున్‌ 25. కం॥ కొందరు దివిజుల దయకై కొందరు నాత్మెక భావకులుగా బ్రహ్మన్‌ డెందమున నిల్పి జేతురు వందితులై యజ్ఞములను వందిత । గననుమా 26. తేగీ! సంయమాగ్నిని శ్రోతాది యింద్రియముల ఇంద్రియాగ్నిని శబ్ఞాది విషయములను హవన మొనరించు చుందురీ యవని యందు దెల్యుమర్జున । దీనిని తేటముగను 27. కం॥ కొందరింద్రియ వ్యాపార కోరికలను ప్రాణి చేష్టలన్నిటిన్‌ పద్ధతిగను జ్ఞాన దీస్తాత సంరయమ యజ్ఞమనెడి యగ్నిగిన్‌ హోమ మొనరించి యలరు చుండ్రు 29. ఆవె॥ ప్రాణాయామము నందున 'ప్రాణాపానముల గతుల బంధించిననా పానమున ప్రాణవాయువు 'ప్రాణావాయువునపాన పవనము లయమౌ 68

30. కం॥ పరిమితమగు నాహారము పరగను తిని ప్రాణములను ప్రాణము నందే విరివిగను పహూమమొనరిడ ధరణిని పాపంబు బాయ తధ్యము విజయా | 31 అఆవె॥। తినగ యజ్ఞశేష తీర్థ మాహారాల నిత్యమైన బ్రహ్మసత్యమోయి యజ్ఞ కర్మనెరుగ నజ్ఞాని ఇహసుఖం బందలేడు కలుగె పరమ పథము (సుఖము) 32 అఆవె॥ అన్ని యజ్ఞకర్మలాచరించెడు ర్‌తి వేద వాజ్ఞయమున విశదమగును మనిషి దెలసుకొనియు మసలిన కర్మబం ధథముల నుండి ముక్తి తథ్యమొందు 33 కం॥ యజ్ఞములన్‌ జ్ఞానార్జిత యజ్ఞంబే శ్రేష్ట తమము యర్జున 1 నీవా యజ్ఞమొనరించి యతులిత ప్రజ్ఞుడవై వెలుగు భువిని పదుగురు పొగడన్‌ 34 వినయ విదేయత తోడను గని గురువుల భక్తి యుక్తి గరిమన్‌ వారీ మనములకు తప్పా నర్పియు కనుగొమమీ జ్ఞానమర్మ కడలిని విజయా | 69

35 కం॥ జ్ఞానంబు నెరుగ దాలగును

మానసమున గల్గు మోహమంతయు నాపై

కాననగు ప్రాణ కోటియు

నానీ యందునను సృష్టి నందెల్లడయున్‌ 36 కం॥ జ్ఞానంబను తెప్పాకటే

కానగ మార్గంబు పాప కడలిని దాటన్‌

పూని తగు నియమ నిష్టల

జ్ఞానము బడసినను ముక్తి గలుగును విజయా । 38 కం॥ జ్ఞానంబు వలె పవిత్రత

మానవునకు కూర్చగలది మహినిన్‌ గలదే ?

జ్ఞానమును యోగసిద్ధుడు

పూనియు పొందున్‌ తనాత్మ పుంజమునందే 39 క0॥ శ్రద్ధను జ్ఞానాసక్తిని

పద్ధతిగా నింద్రియముల పట్టగలిగినన్‌

ఇద్ధరను గలుగు మనిషికి

తద్ధయు జ్ఞానంబు మదికి తప్పక శాంతిన్‌ 40. కం॥ _ శ్రద్ధవిహినుడు తెలివే

వద్దను మూర్చుండు సంశయాత్మకు డిలపై

బుద్ధేలేకను నిహపర

సుద్దులనిక వీడి సర్వ సుఖముల గోరున్‌

70

41. కం॥ యోగ మెరిగి, కర్మ లుడిగియు, జ్ఞానమున్‌ సంశయముల బాయు సంయమిలను కర్మములను బంధి కాడెన్నడేనియు మర్మమెరుగు మింక మాన్య విజయ |

42 కం॥ తెలిసియు తెల్యక నీలో కలిగిన సంశయములన్ని కడుగుము నీలో చలనంబెౌ జ్ఞానోదధి జలములతో తొలుగనీదు జడమున్‌ విజయా।

శ

-ాా(యావర్ష్‌త ఏాాాాాాాలాాాయఢాద్రనాలిాాా ఐదవద్యాయము కరృసన్యాసయోగము అర్జున ఉవాచ ;- క్ష ఆవె॥ కర్మయోగ ముమరి కర్మ సన్యాసంబు నుత్తమోత్తమముగ నుడివె దీవు మర్మ మిప్పి జెప్పు మరి (శ్రేష్టమైయ్యదో ధర శ్రమాచరించ ధరణి తగదే 2 శ్రీభగవానువాచ :- కర్మ యోగము మరి కర్మ సన్యాసంబు మర్మమెరుగ మోక్ష మార్గములునె కర్మయోగ మరయ కడుథ్రేష్టమౌ రెంట సాధనమున సులభ సాధ్యమగుట దృతరాష్ట్ర ఉవాచ ;- 3 కం॥ దేనిని గోరక మదిలో దేనిన్‌ ద్వేషించకుండ దినచర్యలతా పూనియొనరించ కలుగును మానిత భవ బంధముక్తి మనిషికి నెరుగన్‌ 4. క0॥ జ్ఞానము కర్మము వేరని జ్ఞాన విీహీనుండునిజము గానక పూనియు రెండింటొకటిని మానక పాటించరెంటి మాన్యము లబ్బున్‌ ౮2

ర్‌, ఆవె॥ జ్ఞాన యోగి బడయు గడుగొప్పధామమే కర్మ యోగి కూడ కరము నొందు జ్ఞాన కర ముల సమానంబుగా జూడ గలుగువాడె నెరుగ జ్ఞాని భువిని

6. ఆవె।; కర్మ యోగ మహిమ మర్మంబు నెరుగక సన్యసించ గన నసాధ్యమిలను కర్మ యోగి నొందు కడు వేగముగ పర (బ్రహ్మ పథము నిలను పార్ధ గనగ

7. _ తేగీ।! యోగ యుక్తుండు పరిశుద్ద హృదయ శీలి మనము నింద్రయముల గెల్బు మాన్యవరుడు సర్వ భూతాత్మ తన యాత్మ సార మెరుగు జ్ఞానికిల కర్మ ఫలములు గలుగకుండు

8. కం॥ కన తత్వజ్ఞడు (జ్ఞానుడు) యోగియు కని తాకియు చూచి పలికి ఘ్రాణించుచుబల్‌ వినుచును నడచుచు ని'ద్రిలి తినుచు నిమిత్తుడగ దలచు దెలసియు నిజమున్‌

రి 501 తన కర్మములను భగవం తుని కర్పణ జేసి మదిని (త్రుంచాసక్తిన్‌ వనజముకు వనము యంటని యనువుగ పాపంబు లంట వరయ నరునకున్‌

773

10. కం! కర్మఫలా సక్తిని విడి నిర్మలుడై యాత్మ శుద్ది నిగుడన్‌ తనదౌ కర్మ జ్ఞానేంద్రియముల మర్మంబుల నెరిగి యోగి మసలును కర శ్‌

11. కం0॥ కర్మ ఫలంబును వీడియు నిర్మలమౌ శాంతి నొందు నిలయోగి గనన్‌ మర్మంబు గన న యోగులు కర్మ ఫలాసక్తి చేత కడు బంధితులున్‌

12. తేగీ, ఇంద్రియ నిగ్రహ సంయమి సంద్రమైన ఇం(ద్రియాసక్తి కర్మల వీడి మదిని సచ్చిదానంద పరమాత్మ సమము నొంది తేలు నానంద లహరుల జోలలందు

13. కం॥ ధరణీ జన కరత్వము బరువడి కర్మంబు కర్మ ఫలములనెల్లన్‌ పరమాత్మ రచించడు మరి నరయగ పకృతియె మూల మన్నిటి కెరుగన్‌

14. ఆవె। జ్ఞాన హీనులయ్యి గన జనుల్‌ భువిలోన పాప పుణ్య కర్మ ఫలితములను లెక్క చేయు చుండు మిక్కిలి, పరమాత్మ కనడు నరుల యొక్క కర్మఫలము “4

15. క01 అజ్ఞాన తిమిరమును నా

త్మజ్ఞాన జ్యోతి చేత తరలించిన ది

వ్యజ్ఞానుడె కనగల్లును

ల

యజ్ఞానము కంటె భిన్నమౌ పరమాత శ్‌

15, క0॥ (బ్రహ్మము నందాసక్తిడి న! అగి ఇ 9,

బ్రహ్మము నందాత్మ సుస్టిరంబొనరించే

(బ్రహ్మ పరాయణులఘములు

(బ్రహ్మ జ్ఞానము హరించి బరపును ముక్తిన్‌ 16. కం॥ వినయము విద్యయు సంపద

లొనరిన, బ్రాహ్మణుని కరిని, నొప్పుగ గోవున్‌

పెను చండాలుని కుక్కను

గనుచుండ్రు సమంబుగాను గన సుజ్ఞానుల్‌ 17. కం॥ సమభావ స్టిర మనమున

సమయును సంసార భార సాధక బాధల్‌

సమభావము నిర్జోషము

సమకూర్చును మానవులకు సద్గతులెల్లన్‌ 18. క0॥ స్టిర బుద్దులు బ్రమ రహితులు

పరబ్రహ్మ వివేకులరయ (బ్రహ్మస్థితులై

దరి జేర్చే వికారము

నరయగ సుఖ దుఃఖములకు నాతీతులునై

"75

10, కం0॥ ప్రాపంచిక విషయంబుల జూపక నాసక్తి నాత్మ సుఖమున్‌ బడసే తాపసి యే స్థిర మనమున తా పొందానంద పథము తథ్యంబెరుగన్‌ 20. కం॥ విషయేంద్రియ సంయోగము మిష చేత జనించు భోగ మెల్లను గనగా విష తుల్య దుఃఖ "హేతువు విష యేం(ద్రియ భోగమొప్పె విజ్ఞానెపుడున్‌ 21. తేగీ।; ఎవడు ఈ జన్మ దేహంబు నెలమి విడచు పూర్వమే కామ క్రోధాల పూర్తి నణచి మానసిక శాంతి నాందునో మర్మమెరుగ నతడె యోగిమై ప్రభలును నవని యందు 22. కం॥ ఆత శైను నానందించుచు నాత్మను రమియించు నట్టి ఆత్మ జ్ఞానీ ఆత్మయె నాందు విముక్తిని ఆత్మానందముకు మిన్న నైనది గలదే? 23. కం॥ రాహిత్య పాపి, సంశయ రాహిత్యుడు నింద్రియేచ్చ రాహిత్యుండున్‌ ఐహికము వీడి (బ్రహ్మను దేహంబున నిలుప (బ్రహ్మ తేజము నొందున్‌ 76

24. ఆవె। కామ (క్రోధములను కడిగియు పరిపూర్ణ నిశ్చలత్వమునను నిలిపి మనసు ఆత్మ యనగ నేదొ నరసెర్లు యతులకు కలుగు బ్రహ్మ పథము కరము వేడ్క

25. తేగీ। బాహ్య భోగాల చింతను పారద్రోలి దృష్టి భ్రూమధ్య మందున తీర్చి నిలిపి (ప్రాణ వాయువు మరియు నపానములను ముక్కు పుటలందు సమముగా నిక్కపరచి ఇం(ద్రియా మనోబుద్దుల నిగ్రహించి కోర్కె భయ (క్రోధముల వీడి కూర్మినుండి ముక్తి కాక మరే యనురక్తి లేని వానికే మోక్ష మబ్బు నవశ్యముగను

26. ఆవె; యేను యజ్ఞ తపము లెలమిని గొనునట్టి సర్వలోక పతిని సర్వభూత రక్షకుండ నంచు రయమున నన్నైర్లు జ్ఞాని శాంతినాందు గనగ భువిని

777

ఆరవ అధ్యాయము ఆత్మ సంయమన యూగరము భగవానువాచ :- క్షే క0॥ తను జేయు కర్మ ఫలముల మనమున కోరకను జేయ మహినెల్లపుడున్‌ గన యోగి త్యాగియు నై మనుజుడు కైవల్యమొందు మహికుపకారై 2. తేగ! అన్ని హోత్రాదులను విడునంత చేత మనిషి సన్వాసి కాలేడు మహినెరుంగ కర శై లొనరించ కుండగా కడుగువాడు యోగి కాలేడు వానుపయోగమేమి 3 కం॥ సన్యాసము కంటెను గన నన్యము యోగంబు కాదు యర్జ్హున దెల్యన్‌ ధన్యత నొందునె జన గను మాన్యంబౌ త్యాగ నిరతి మానిన నరుడున్‌ 4 తేగ యోగి కా గోరు వానికి యోగ్యమైన కర్మ యే సాధనంబిల కనగ మదియు యోగికిని శమంబే గన యోగ్యమైన సాధనంబని దెల్యుమి సవ్యసాచి 5. కం॥ విషయేంద్రియ సంయోగము మిష నెంచక మదిని కర్మమిడు ఫలముల తా 78

తృష బాసి విడువ గల్లిన

విషయేంద్రియ జయుడు యోగి విమలుండరయున్‌ 6 కం॥ తను తానేభవ సాగర

మును దాటియు మోక్షమొంద ముఖ్యము, ధర్మం

తను తానె యధోగతికిని

గొన నాత్మ ద్రోహమరయ కూడదు యేర్కిన్‌ గ కం॥ ని(గ్రహ పరులకు నాత్మా

ను[గ్రహమే బంధుమి(త్రు డుర్విన్‌ గన నా

నిగ్రహ పరులకు నాత్మయె

నుగ్రంబగు శత్రువరయ నొనరగ కీడున్‌ 8. కం॥ మనసును జయించి మనుజుడు

ననురాగ ్రసన్నతలకు నాశ్రమ మివ్వన్‌

ఘన దూషణ భూషణముల

ఘన సుఖ దుఃఖముల నొకటిగా దల్చునుగా ర్త కం0॥ జ్ఞాన వివేకాతు డునై

పూని మనంబునను తృప్తి పూర్తిగ నొందన్‌

జ్ఞానేంద్రియ జితుడై తన

మానసమున నెంచు పసిడి మన్నును సమమున్‌ 10. కం॥ మిత్రుల బంధు గణాలను

శత్రల నప్రియుల పాప చరితుల నెల్లన్‌

79

మి(త్రులుగ దలచి మదిని ప

విత్రత తో మెలగ (శ్రేష్ట విబుధుడు భువిలో 11. కం॥ ఏంకాంతము నందుడి వ

శీకృత దేహేంద్రియుడుగ సేవించుచు నా

లోకేశునె తన మదిలో

నే కోర్కెలు లేక నుండ నేర్పడ యోగా 12. కం॥ శుచి శుభమౌ స్టలంబున

నుచితాసనుడయ్యి మదిని నోర్మిని నాత్మన్‌

శుచిర్రై, యింద్రియ నికరమ

ఇచి యోగాభ్యాస మిడ మనము శుద్దాందున్‌ 13. క0॥ స్థిర శీర్ష దేహుడై తా

స్థిర దృష్టిని నాసికంబు శీర్ణ్వము నిడియున్‌

పరమాత్మ నెంచి మది భయ

విరహితముగ (బ్రహ్మ చర్య విధినుండవలెన్‌ 15. కం ఉత్తమ గుణుడై నిర్మల

చిత్తుండై ఆత్మ ధ్యాన చిత్తుండైనన్‌

ఉత్తమ మోక్షంబు సమా

యత్తంబై శాంతి నాందు నవనిన్‌ నరుడున్‌ 16. కం॥ తిండతిగను తినువాడును

తిండిని బొత్తిగను కూడ తినలే నతడున్‌

80

మెండుగ నిద్రైలు నతడును

నిండుగ నిద్రించ లేని నిర్భాగ్యుండున్‌

భండన విజయా । యడ్దున ॥

ఖండితముగ యోగ ఫలము గానడు భువినిన్‌ 17 క0॥ మిత నిద్ర, మెలుకువయు, మరి

మితమౌ నాహార మెసవి మిత భాషణుడై

అతి నియమ నిష్ట నిర్మల

మతియై కర్మల నొనర్భ మాయము వెతలున్‌ 18. కం॥ మనసును నిగ్రహ పర్భియు

ననవరతము నాత్మయందు నణచియు నుంచన్‌

గన సర్వ కామములచే

మనుజుడు ముక్తొంది యోగ మహిమన్‌ వెలయున్‌ 109 క0॥ ఆత శధ్యాన యోగ మభ్యసించెడివాని

మనము నిశ్చలమున మసలి వెలుగు

గాలిలేని చోట గదలక వెలుగుచు

దిశల తమము బాపు దివ్వెరీతి 20. కం! యోగాభ్యాసంబున తా

బాగుగ మది స్థిరమొనర్చి పలు యాత్మలలో

వీగి మనోరంజితమున్‌

గాగన్‌ తత్త్యంబు వదల గలుగునె నరుడున్‌

తే

21. కం ఇంద్రియ చింతన వీడియు నింద్రియములు మెచ్చు సుఖము నిలవిడ నరుడున్‌ సం[ద్రమగు దుఃఖమీదియు ఇం(ద్రియసుఖ మిన్న సుఖము నెన్నిక పొందున్‌

22. కం॥ దేనిని బడసిన నితరము మానసమున దలచకుండు మనుజుడు మరియున్‌ దేనిని బడసిన దుఃఖము మానసమున వీడు యోగ మనగా నదియే

23. కం॥ సకల సుఖ దుఃఖములతా నొకటిగ మదిలో దలంచి యోర్మిని నరుడున్‌ అకలంక యోగ సాధన ప్రకటిత నిళశ్చలత తోడ బరపగ వలయున్‌

24. కం మది సంకల్పము నొనరెడు తుదలేనీ కోర్కెలెల్ల త్రుంచియు నాపై మది నిం(ద్రియ విషయంబుల వదిలియు మనగల్లు నట్టి వాడే యోగా

25. కం॥ స్థిర ధృత బుద్దిని కడు య స్థిర మనమున బాహ్య విషయ చింతన రాళిన్‌ మరలించియు పరమాత్మను స్థిరపరచిన వాడె యోగి చింతల బాయున్‌ 82

26. కం॥ చంచలమైన మనస్సున చంచలమౌ దీక్షతోడ సంకల్పముచే నంచెలుగ నరుడు తామర లించి పరాత్పరుని నిలుప నెంతో మేలున్‌

27. కం॥ శాంతమె తపమై వెల్లు ప్ర శాంత మనోశీలి, (బ్రహ్మ సంభూతుడు న త్యంత వి నిర్మల యోగ త్యంతుత్తమ సుఖము బడయు నర్జున | నెరుగన్‌

28. ఆవె।; ఆత శ్రయందు మనము ననవరతం బిడి కలుషములను పూర్తి కడిగి వేయు పరమ యోగి (బ్రహ్మ పధమొంది బడయును పరమ సుఖము శ్రేష్ట పథమనంగ

29. కం॥ ఆత్మ యోగి జూచు నాత్మను సర్వ భూ తాత్మలందు నటుల నరయ భూత కోటి నెల్లి నాత్మ కూటంబునన్‌ గాంచు మర్మ మెరుగ నీకు మాయు శంక

30. అవె। ఎవడు భూతకోటి నెరుగు నాలోనను నెవడు భూత కోటిం నెరుగు నన్ను అట్టివాడు కోర నగుదు ప్రత్యక్షంబు అట్టివాడు నాకు నగుపడెపుడు క?

31 ఆవెః సర్వ భూతకోటి సారమౌ నన్ను త దేక భావమున మమేక మయ్యి గొలుచు వాడు నన్ను గూడి ప్రవర్తిల్దు సర్వ విధములైన సారమెరుగ

32. తేగీ!ీ సకల జీవుల సుఖ దుఃఖ సారమరసి తనదు సుఖ దుఃఖములుగను తత్త్వ మెరిగి సమముగా చిత్తమున దల్ఫ్భు సాధువరయ పరమ (శ్రేష్టుడౌ యోగిలై బరగు ధరను అర్జున ఉవాచ :-

33. క్రం శ్రీ కృష్టా యదు భూషణ । నీ కృపతో సమత యోగ నియమము దెల్యన్‌ ప్రాకృతుడ చంచలుడనై స్వీకృతి జేయంగ నైతి స్థిర యోగంబున్‌

34 కం॥ చంచలమై, క్షోభితమై, ఎంచగ బలవంతమయ్యి నెంతో దృఢమై మించి వర్రిల్లు మనమును సంచితముగ ని(గ్రహించ సాధ్యమె యేర్కెన్‌ త్రీ భగవానువాచ :-

35. ఆవె; మనసు చంచలంబు మరి ని[గ్రహించుట సాధ్యమగును మనదు శంక కాని

ప్రశ

ని[గ్రహించ వచ్చు నీతి వైరాగ్యాలు నభ్యసించు నెడల నవనియందు

36. అఆవె। మనసు ని(గ్రహించి మనలేని వానికి యోగ సిద్ది గలుగు యోగమేది మనసు ని[గ్రహించి మరిపాటు పడెనేని మనిషి యోగ సిద్ది మహిని బడయు అర్జున ఉవాచ :-

37. ఆవెః (శ్రద్ధ కలిగి జేయ సాధన యవసాన దశను యోగ సిద్ధి వశము గాక మరణమెందు నట్టి మనుజుని గతియేమి తెలియజెప్పు కృష్ణ। తేటముగను

38, ఆవె॥ (బ్రహ్మ సిద్ది మార్ల (భ్రష్టుడై చాంచల్య చిత్తమునను నిన్ను చేరలేని ఉ భయ ్రష్టుడిలను ఉనికి కోల్పోవడా గాలి కెగురు మేఘ గతిని కృష్ణ! శ్రీ భగవానువాచ :-

39. ఆవె॥ యోగ భ్రష్టుడైన వీగడధో గతిన్‌ ఇహము పరము నొందు నెరుగ నిజము (బ్రహ్మ సిద్ది నొంద బహు పొట్టు పడువాన్మ్కి దుర్గతులునెరుంగ దూరమగును

85

41. ఆవె।; యోగ (భ్రష్టులరయ యోగ్యమౌ పుణ్యలో కంబు కేగి చాల కాలముండి పుణ్యమంత దీర పుడమిని సంపన్ను లిండ్ల పుట్టి కలిమి నెన్నగాంచు

42, తేగీ; లేక సుజ్ఞాన యోగీంద్రులిండ్ల బుట్టి

రకు. లు

బడయు యోగంబు గాంచగా (బ్రహ్మ పథము దుర్తభముగదా! ఆ జన | దొరకు టిలను సత్యమిది నిత్య మెరుగంగ సవ్యసాచి 1

43, ఆవె। యోగులిండ్ల బుట్టి యోగమభ్యసించి పూర్వ జన శై సుకృత పూర్వముగను మరల పొందు తాను పరమాత్మ ప్రాప్తిని సాధనం బొనర్భ సతతముగను

*4. కం మును జన్మ పుణ్య ఫలమున మనుజుడు యత్నించి యోగ మార్గుండై తా ఘన సంకల్ప బలంబున ఘన యోగై బరగు నిలను గనుమిక పార్టా!

45. కం॥ సత్యాన్వేషై యోగము నత్యంత ప్రయత్నమునను నవిరళ దీక్షన్‌ నిత్యంబు జేయ బడయును సత్య స్వారూప (బ్రహ్మ సాక్షాత్కారం

86

46. తేగీ; తపసి కంటెను జ్ఞానాగ్ని తపను కంటె కర శముల నాచరించు సత్కరు శ్ర కంటె యోగి యే పరమోత్తమ యోగ్యుడరయ కావు నర్జున । యోగివి కమ్ము నీవు

త, క0॥ మనుజుడు నాయందున తన మనసును లగ్నంబు జేసి మరి (శ్రద్ధలతో నను దినము నాదు సేవిడ గన యోగీంద్రులకు నగ్ర గణ్యుండెరుగన్‌

(వక

ఏడవ అధ్యాయము విజ్ఞాన యోగము శ్రీభగవానువాచ :- క కం౦ం॥ నన్నాశ్రయించి నన్నా పన్నుడిగా దలచి యోగ పరిపూర్జుడవై మిన్నని యాసక్తిడియున్‌ నన్నెరుగున దెట్టొ తెల్పు దంతయు వినుమా । ల్‌ ఎరుగగ దేనిని పిదపను నెరుగన్‌ వలసినది యితర మిలలో లేదో నెరిగించెద నా జ్ఞానము నెరుగుమి దెల్యంగ నీకు నిజమున్‌ విజయా । రె పెక్కుండ్రు మనుజులందున నొక్కండే యోగ సిద్ది నాంద (శ్రమంబున్‌ మిక్కిలిగ జేయు, వారల నొక్కడె నన్నెరుగు పరమ యోగీంద్రుండౌా శే. ఆవె! నీరు భూమి గాలి నిప్పు యాకాశంబు అహము మనసు బుద్ధి యన్నిగలసి పకృతి ఖాగములుగ పరిఢవల్టు నిలను దెలియు మింక దాని తేటమగును 88

5. _ కం॥ ఏదాదారమొ (ప్రాణికి నేదాదారమొ జగత్తు కే దుత్క్యుష్టం బేది నికృష్టమైనదో ఆదాని నెరుంగు విజయ। యదె ప్రకృతియున్‌

6. అఆవె।; సకల భూత కోటి సంభవ మీరెండు (ప్రకృతులను జరిగి పరిఢవిల్లు జగతి పుట్టుకకును జగతి ప్రళయమునకు కారకుండ నేనె కనుము విజయ ।

7. అవ నాకంటె నితర మూలము లోకములో లేనె లేదు లోకోక్తిగనా నేకమగు మణులుత్రాడున నేకంబౌనట్టు నాలో నిమిడు నిఖిలమున్‌

8. _ తేగీ! సూర్య చంద్రుల కాంతిని చూడనేనె నీతి సారమును శబ్దమున్‌ నింగియందు వేద ఓంకార నాదంబు విజయ! నేనె మనుజులందు పరాక్రమ మనగ నేనె 9 _తేగీ।; భూమియందు సువాసన, భూతములను (ప్రాణమును, నగ్శి తేజమై ప్రజ్వరిల్లి తాపసోత్తము లిడునట్టి తపము నేనె నిత్య సత్య రహస్యంబు నీవెరుంగు 89

9. ఆవెః సర్వ భూతములకు శాశ్సతమౌ బీజ స్థానమరయ నేనె దాని నెరుగు బుద్ధి మంతులందు బుద్దిని, ధీ్‌రుల ధైర్యమరయ నేనె తరచి చూడ 11 తేగ।; ఆశయనురాగ రహిత బలాఢ్యులందు బలము నేనేను, నియమమై (ప్రాణులందు ధర్మ బద్ధమౌ కామమున్‌ తరచ నేనె మర్మమిది తేట తెల్లమై మదికి దోయ ళా!

10. కం! సత్వ రజ తమో గుణయ స్థితం నా వలన గలుగు స్థిత ప్రజ్ఞా। నా సత్త్యరజ తమో గుణ య స్థిత్వుడనే గాను నిజము దెలుయుమి విజయా।

11. కం॥ త్రిగుణముల వికారములన్‌ స్వగుణంబుల జీవులంత సమ్మోహమునన్‌ దిగజారి విలక్షణ నా స్వగుణంబుల నెల్లనెరుగ జాలరు విజయా।

12. అవె। త్రిగుణములను గూడి దివ్యమౌ నామాయ నరసి దాట వశమె నరుల కిలను గోర శరణు నన్ను మీర గలరు మాయ శరణు గోరు మితర శరణు నాస్తి 90

13. ఆవె॥ పాప చిత్తులమిత ('ప్రతిఘులు (మూఢులు) రాక్షస భావమలరు మానవాధములును మాయ మోహమునను (మ్రగ్గుట చేతను నన్ను శరణు గోర నలవి యగునె

14. ఆవె।; ఆపద సంద్రంబు నలమటించే వాడు జ్ఞానమెరుగ గోరు గమ్య శీలి ధనము గోరువాడు దర్భంబు విడనాడి సర్వ మెరుగు నట్టి సజ్జనుండు

ఆవె॥ ఎల్లవేళ యందు నెలమిని నన్నేను

గొలుచు చుందు రిలను గోప్యముగను సాధ్యపడని దుఃఖ సాగరమును దాట సత్త్వ సంచయంబు నిత్యమొంద

17, పై నల్గురు పుణ్యులలో జ్ఞానియు వేదాంత భక్తిగని నిత్యుక్తుం డే నాకు ట్రీతిపాత్రుడు నే నాతని ప్రియ సఖుండ నెరుగను నిజమున్‌

18. కం॥ ఆందరు భక్తులు (శ్రేష్టులె యందున్‌ సుజ్ఞాన భక్తు డన్నియు నేనే అందుకొను గమ్య మనిన న్నందియు నాశ్రయము గోరు ననవరతంబున్‌

క!

గం. సెక్కు భవంబుల దాటియు

మిక్కిలి జ్ఞానంబు బడయు మేటి జ్ఞానుల్‌

నిక్కముగ వాసుదేవుడె

దిక్కని సేవించు చుండ్రు తేటము దెల్యన్‌ 20. తమ తమ భావములకు సరి

సమమౌ వాంఛలును చెలగ చంచల మతులై

తమ కోరికలకు తగు సరి

సమ దేవుల కోరి చేరు సరిగన విజయా । 2, ఏయే భక్తులు కోర్కెల

నేయే దేవతల గోర నేనే వార్కిన్‌

నాయా దేవుల గొల్వగ

నా యాచిత భక్తి శ్రద్ధ లబ్బగ జేతున్‌ 22, కోరి కెరిగి (శ్రద్ద కూర్మిచే దేవుల

పూజ చేయ దొడగ పూని నేనె

నాదు నిర్ణయముగ నాయమౌ ఫలముల

గలుగ జేయు చుందు గనుమి విజయా । 23. అవె। దేవతలను గొల్వ దేవతాశీస్సుల

నల్చ బుద్ధి వారలలరు చుండ్రు

నన్ను గోరువారు నన్నె చేరుదురిల

అల్ప బుద్ధి కబ్బె అలఘు ఫలము

లై

24, క0॥ అవ్యయము త్యష్టము మరి

దివ్యంబౌ నా స్వభావ తీరెరుగక నన్‌

దివ్యునిగ గాక వ్యక్తిగ

సవ్యమె దలచంగ విజయ | సరియే నరుకున్‌ 25. ఆవె।; యోగమాయ చేత బాగుగా గప్పన

గోచరుండ నేను నీచులకును

త్‌ ఆల

జ్ఞాన టానులెల్ల గనలేరు నను పుట్టు

గిట్టటలును లేని దిట్ట ననుచు 26. కం॥ గడచినది గడచు చున్నది

గడవగ బోవునది యెల్ల గనుచుందును నే

తడబాటు లేక బహుముఖ

గడుసరిగా జనము నన్ను గన లేనటులన్‌ 27. కం॥ పుట్టుక నిష్టాయిష్టము

పట్టము గొని నరుని మదిని పంతంబున బల్‌

దిట్టలయి దుఃఖముల బహు

గుట్టులుగా పేర్చు పాప కూటమి పెరుగన్‌ 28. ఆవె॥ పాప చింతన మది. బాసి నిస్వార్జుడై

కోర్కెలెల్ల విడచి కోరినన్ను

వి కష్ట సుఖము లెల్ల కలుగ నీయకను నే కాయుచుందు వార కనుము విజయ । క!

29, ఆవెః ఆశ్రయించి నన్నె అత్యంత భక్తిని ముక్తినాంద గోరు భక్తుడిలను పూర్తి కర్మను పరిపూర్తి యధ్యాత శ్రమున్‌ (బ్రహ్మములను నెరుగు భాగ్యశాలి

30, ఆవ అధి భూతం బధి దైవం బధి యజ్ఞం బాత్మరూపమౌ నన్‌ స్థిరమౌ మదిలోన నెరుగు వారికి పదిలం బిల నెరుగ నాదు పరమ పథంబున్‌

థి

ఎనిమిదవ అధ్యాయము అక్షర పరబ్రహ్మ యోగము అర్జునువాచ వ్‌

శ తేగ్‌; ఏది (బ్రహ్మము ఆధ్యాత్మ మెరుగ నేది ఎట్టి దగు కర్మ యధి భూత మేది మరియు నేది అధి దైవతము దాని నెరుగుటెట్టు తెల్య జెప్పవే శ్రీకృష్ణ, తేట పడగ

2, కం॥ అది యజ్ఞ మనగ నేదే విధముగనది దేహమందు వెలయును, యోగుల్‌ మది నిన్న వసానమునే విధముగ గన జాల గలరు వివరించగదే శ్రీ భగవానువాచ :-

3. ఆవె। నాశన రహితుండు నరయ సర్యోత్తముం డెరుగ (బ్రహ్మమనగ బరుగు భువిని ఆత్మ పకృతి బంధ మాధ్యాత్మమనబడు భూత సృష్టి కర్మ చేతనంబు

శీ ఆవె॥ పుట్టి గిట్టు దేహ మధిభూత మనబడు 'ప్రాణకోటి జనన బాధ్యుడైన పురుషుడు నధి దైవ పుంజంబు నే నధి యజ్ఞమెరుగ జీవులందు నుండ

౦95

5. ఆవ॥। మరణకాల మందు మది నన్ను దలచుచు దేహ బంధమీడు దీనుడరయ నన్ను చేరుకొనియు ననుపొందు నేరుగ నిశ్చయంబు నిదియు నెరుగు విజయ | 6 అవె।ః; దేహము త్యజించ మోహంబు బాసి యే భావములును మదిని పాదు కొనునా అట్టి భావములను నలరు సంస్కారంబు గలుగు రూపమొందు కనగ జీవి
6. కం॥ అందులచే నను నీ మది యందున దల్ఫియును జేయు మర్దున । రణమున్‌ తొందరగ విజయలక్ష్మిని పొందియు నా పైన నన్ను పొందగ నీవున్‌ ఈ కం[ మదిలోన నేది దల్ప్సక పదిలంబున ధ్యాన యోగ పరిపూర్జుడునై మదినే (శ్రేష్టుం దలచునా ముదమొప్పగ నతనిపొందు ముమా శటికినిన్‌ 9 సీ సర్వజ్ఞాడధిపుండు జగతి సనాతనుం డణువు కంటెను సూక్ష్మమైన వాడు సకల విశ్చ్శమునకు సరిగన దాతయు ఊహకందని రూప మోహనుండు ర0గ్ర

సూర్యతేజోమయి చూడ చీకటి కంటె వేరైన రూపాన వెలయువాడు ఆచింత్య రూపు డవ్యయుడు నందరి భార మును దాల్చి పోషించు మోక్షదాత 10. తేగీ॥ నట్టి సర్యోత్రముని దివ్యు నాది పురుషు మరణ కాలమునందున మదిని గొల్వ నతనినే పొంది యతనిలో నైక్యమొందు పూవు నంటిన పొందేటి తావిగాను శ! వ వేదవేత్తలు దేన్ని వేలెత్తి జూపిరో అ వినాశమగునది నదియె ననుచు రాగ రహిత యతులు రంజిల్ల మనములు దేనిని జేరగా పూని యుం(డ్రు దేనిని గోరుచు పూని భూజనములు (బ్రహ్మ చర్యము నందు బద్దులైరొ అట్టి స్టాన మహిమ నర్జ్హున తెల్పెద సం[గ్రహముగ దొలుగ సంశయంబు 12. తేగీ! ఇంద్రియ స్వేచ్చ నొసగక నింత కూడ మనసు పావన హృదియందు మన్న పరచి శిరసు నందున (ప్రాణము స్థిర మొనర్చ్భి యోగ యుక్తుండునై యిల నుండి మిగుల త్ర

12, క0॥ పర(బ్రహ్మ వాచకే కా 13. న్షరమౌ ఓంకార మెపుడు స్మరియించుచు నన్‌ స్మరియించి దేహమీడిన పరమోత్కృష్టంబు మోక్షపథమబ్బెరుగన్‌ 14. కం॥ అను దినమును నను విడువక మనమున నే స్మరణజేయు మాన్యశ్రీకిన్‌ ఘనయోగికి సులభముగా నానగూడుదు నేను నిజము నుత్తమ గతిగా క౦॥ ఉత్తమ యోగులు ధ్యానము చిత్తము నిడు వారు నన్ను చేరుదు రటుపై చిత్త వికారము దుఃఖా యత్తంబగు జన్మ మరల నంటదు వార్కిన్‌ 14. ఆవె।; బ్రహ్మ లోక పరమ పథము నొందిన గాని మహిని బుట్టుచుండ్రు మరల మరల నన్ను జేరు వారు నాలోన సంయోగ మొంద బాయును భవ బంధ మరయ 15. తేగ! లోకముకు వేయి యుగములు (ప్రాకటముగ ఒక్క పగలౌను బ్రహ్మకు లెక్కలరయ ఇట్టి సత్యంబు నెరిగిన యట్టివారు కాల పరిమాణ మెరిగిన గణికులరయ ౦68

16. తేగీ! (బ్రహ్మ పగలున జీవముల్‌ పరగ బుట్టి (బ్రహ్మ రాత్రిని మరణంబు బడయు చుండి జనన మరణంబులను జన్మ జన్మములను జీవులొందేరు చదరంగ పావులుగను

పైన తెలిపినదంతయు అవ్యక్తమే.

17. కం0॥ అవ్యక్తమునకు వేరై సవ్య సలక్షణమునైన శాశ్ళ్వత పథమున్‌ దివ్యమగు పరబ్రహ్మము అవ్యయమని ఎరుగు మింక నర్జున | నిజమున్‌

18. కం॥ ఏది నిరాకారమయమొ (| ఒడి ఏది వినాశనము కాదొ ఏదుత్కృష్టం బేదొనరిన భవముడుగునా నా దివ్య స్థానమరయ నా స్తానంబున్‌

ఠా డా

19. ఆవె। ఎవని చే జనించు నెవని యందు లీన మెవని యందు డిందు నీ చరాచ రములు నెల్ల గన పరాత్పరు డాతడే భక్తి వలన గాని పట్టు బడడు

20. కం॥ ఏ కాలమున గతించిన లోకోత్తములైన యోగు లొందేరు విము క్తే కాలమున గతించ న నేక భవంబులును గల్లు నేర్చడ జేతున్‌

ఏం

21. ఆవె॥ పగలు, నగ్ని, శుక్ర పక్షంబు, జ్యోతుత్త రాయణంబు కాల రాచ బాట నేగు (బ్రహ్మ వేత్త లేర్పడ బ్రహ్మంబు బడయు చుండ్రు పరమ పథము గాగ
22. ఆవె॥ దక్షిణాయనంబు, దట్టమౌ ధూమంబు, రాత్రి, కృష్ణ పక్ష మైత్రి పథము నేగు యోగులైన నేలాగొ చంద్రలో కాదు లేగి జన్మ లీదు మరల
23. క0॥ ఈ కృష్ణ శుక్ష పక్షము లోకంబున శాశ్చ్ళతంబు లోకుల కెల్లన్‌ 'ప్రాకట పునరపి జన్మము నేకముగా మోక్ష ప్రాప్తి నెరుగన్‌ వరుసన్‌
24. కం॥ ఇట్టి రహస్య మెరింగిన పట్టున నెవడేని మోహ పథమున్‌ బడునే గట్టి ప్రయత్నమునను కని పెట్టియు చను యోగులకును ప్రియమౌ పథమున్‌
25. ఆవె॥ ఇన్ని విషయములను నెరిగిన యోగియే దాన యజ్ఞ వేద తపము వలన గలుగు ఫలము దాటి గననాద్యముత్కృష్ట పరమ పథము చేరి బడయు ముక్తి 100

తొమి శ్రదవ అధ్యాయము రాజ విద్యా రాజ గుహ్య యోరము

శ కం॥ అశుభంబుల తొలిగించెడు

ఇసుమంత రహస్య జ్ఞాన మెరిగించెదనో

వసుధేశ్చర | యర్జ్హున। నీ

వశము సమస్తంబు గాగ వసుధాస్థలినిన్‌ 2, కం॥ జ్ఞానములకెల్ల నుత్తమ

జ్ఞానము, విద్యలకు మేటి, కనగ నిగూఢం

బైనది, విమలము, ప్రత్య

క్షానుభవము వలనగాని సమకూరనిదిన్‌ 3, _ ఆవెః రాజ విద్య మరియు రాజ గుహ్య యోగ

మునను (శ్రద్దలేని మనుజు లెల్ల

రా లా

నన్ను జేరలేక నఖిల దుఃఖంబుల

నొందు మరల జన్మ నొంది విజయ । 4 కం॥ అవ్యక్తమైన నాఘన

దివ్యత్వము జగతి నిండ దీరియు నుండున్‌

అవ్యయుడ, జీవులెల్లను

దివ్యముగా నుండు నాలో దీరియు నెపుడున్‌ 5 ఆవె॥ సర్వ భూత కోటి సంరక్షణా భార

ముల భరించు చుందు నెలమి నేను

101

భూత కోటి నెల్ల పూని సృష్టించుచు

భూత కోటి నుండ పూని ఎపుడు ర. కం॥ చంచలమౌ పవనంబు య

చంచల నభమున జనించి చరియించు నటుల్‌

చంచల మౌ భూతంబుల

చంచల నా రూపు నమరు సత్యం బెరుగన్‌ 7. కం॥ ప్రళయ కాల మందు ప్రాణకోటులెల్ల

చేరుచుండు నన్ను చిత్ర మొప్ప

సృష్టి మొదలు పెట్టి సృష్టింతు నే సర్వ

ప్రాణ కోటి నెల్ల పకృతియందు 8 కం స్వాతంత్రుడనైనేన

స్వాతం(త్రంబైన [ప్రాణి చయముల నెల్లన్‌

నూతనముగ పకృతినిన్‌

చేతనమున మరల మరల సృజియింతెరుగన్‌ ర కర్మల సంగమ మంటక

మర్మంబుగ నే తటస్టు మాద్రిగ నుండన్‌

కర్మలు నను బంధించునె

మర్మంబిదె తెలుసుకొమ్మి మాయ తొలుంగన్‌ 10. కం భూత చరాచరములునా

చేతనమున్‌ పకృతిచేత సృజియించ బడన్‌

102

చేతనమున జగతి చక్రము

నూతన మొప్పగను తిరుగు నొప్పుగ విజయా | 11 కం॥ నాపర్య వేక్షణమునే

భూ పకృతి గాంచ పంచ భూతాత్మాయునై

నా పనిగ ప్రాణి కోటిని

తాపూని సృజించు చుండు తత్త్వము నెరుగన్‌ 12. కం॥ నా పరతత్త్వ 'మెరుంగని

పాపులునను సర్వ భూత ప్రభువంచును నీ

రూపమున నుండ దెల్యక

చూప ననాదరణ మిగుల చోద్యము విజయా 1 13. కం॥ వ్యర్థంబౌ కోర్కెను బహు

వ్యర్థంబౌ కర్మజేయు యజ్ఞానులిలన్‌

వ్యర్థంబౌ భ్రమ నసుర

వ్యర్థ పకృతినొందు చుండ్రు వసుధ నెరుంగన్‌ 14. కం॥ సత్కామము సద్బుద్దిని

సత్కర శైలు జేయు విషయ సర్వజ్ఞులు నొ

సత్కపకు పాత్రులై పర

మోత్కష్టంబైన మోక్ష మొందెద రెరుగన్‌ 15. ఆవె॥ నమ్మి సాత్వికమును, నను సర్వ భూతాల

కాది కారణుడిగ నాశ్రయించి

103

నాశ రహితునంచు నన్నెరింగియు యోగు లిలను గొల్ఫు చుందు రెలమి తోడ 16. కం॥ ఎల్లపుడు నన్ను తమ తమ యుల్లంబున దల్ఫు దృఢ మహోన్నత గుణులున్‌ పల్లవిత భక్తి శ్రద్దల బల్లిదుడా । నన్నెపుడును (ప్రార్ధించెదరున్‌ 17. అవె॥ జ్ఞాన యజ్ఞు లెల్ల గని విరాట్రూపుగా నేక రూపునిగను నెలమి గొల్వ నేకు లిలను నన్నేనేక రూపుగ దల్ఫి బహు విధముల పూజ బరపు చుం(డ్రు 18. కం॥ నేనే(క్రతువును యజ్ఞము నేనే పితృ పిండమిలను నెరుగౌషధమున్‌ నేనే హవిస్సు మంత్రము నేనన్నీ హోత్రు హోమ నిజ కర్మంబున్‌ 19. అవె॥ః ఈ జగత్తు దాత నెరుగ తలిదండ్రిని రక్షకుండ తాత ళిక్షకుండ వేదములును నేనె విధితమౌ ఓంకార (ప్రణవ నాదమరయ పార్ధ ! నేనె 104

20. ఆవె।; జగతి గతిని, పతిని, సాక్షిని, ప్రాణి ని వాస మరయ హితుడ నాశ రహిత బీజదాత నేనె, సృష్టి స్థితీ లయ కారకుండ ననుచు కనుము విజయ

21. ఆవ; ఎండ కాయ జేతు నెలమి వర్షంబు నే కురియ జేయుచుందు కూర్మి తోడ అమృతంబు మృత్యు వరయంగ నేనేను సత్త సత్తు నేనె సత్యమెరుగ

22. కం0॥ విజ్ఞులు వేదాధ్యయనులు (ప్రజ్ఞులు యజ్ఞులును సోమ పానులు గన స ర్వజ్ఞులయి స్వర్గమున ది వ్యజ్ఞులునై యను భవింతు రష్టైశ్చర్యాల్‌

23. కం0॥ పుణ్య ఫలంబున బడసి న గణ్యం బౌ స్వర్గ సుఖము గడు కాలంబున్‌ పుణ్యము దీరిన వెంట నె మాన్నా। జీవుండు నొందు మరలన్‌ జన్మన్‌

24. కం॥ ఏకా[గతతో నను మది చేకొనియున్‌ దలచు భక్త శ్రేష్టుల ఇడుముల్‌ పోకార్భి క్లేమముల బహు శ్రీకరముగ నంద జేతు శ్రేయము గోరన్‌ 105

25. కం॥ నను గాక నన్య దేవుల మనమున (శ్రద్ధగను గొల్పు మానవులెల్లన్‌ గన దారి తప్పి కూడను నను గొల్చుచు నున్నవారె నరయగ నిజమున్‌

26. ఆవె। సర్వ యజ్ఞములకు సామిని, భోక్తను నేనె యంచు మనము నెరుగ లేక పతన మొందు చుండ్రు పామరులెల్లరు విదిత పర్భ సత్వ మిదియె విజయ।

27. ఆవె। దేవతలను గొల్వ దేవత లేప్రాప్తి భూతములను గొల్వ భూత ప్రాప్తి పితృ గణము గొల్వ పితృ దేవత ప్రాప్తి నన్ను గొల్వ ప్రాప్త మెన్న నేనె

28. కం॥ శక్తి కొలందిగ మనుజుడు భక్తిని జలపుష్పు పత్ర ఫలముల నాకన్‌ రక్తిని యర్పించిన నను రక్తిని నే నారగింతు రంజిత మనమున్‌

29. ఆవె।; చేయు కర్మ లెల్ల, చేకొను తిండినిన్‌ చేయు దానములును, చేయు హోమ తప ఫలంబు లెల్ల తగు రీతిగా నాకు చేయు మర్పణంబు (శ్రేషమమదియె 106

30. ఆవె॥ సర్వ కర్మలెల్ల సరిగనా కర్పణ చేయ పాప పుణ్య చేష్ట ఫలము కర్మ బంధములను గడగి విముక్తిని పొంది నన్నె నీవు పొందగలవు 31, అవె॥ సర్వ ప్రాణులందు సమభావమున నుందు ద్వేషి ప్రియులు లేరు వేరు వేరు నన్ను భక్తి గొల్వ నాయందు వారుండి నేను వారలందు నిక్కముందు

31. కం॥ ఎంతటి భ్రష్టుండైనను పంతంబు ననన్య భక్తి పరుడై నన్నున్‌ ఎంతో స్థిర చిత్తంబున చింతను గొల్వగను సాధు ్రేష్టండరయన్‌

32. కం॥ నిర్మల మదింమనుజుడు స త్కృర్మములొనరించి శాంతి కాముండైనన్‌ మర్మముగ శాంతి నాందియు ధర్మజ్ఞుండగు నెరుంగ ధరణిన్‌ విజయా

33. కం॥ పాపపు జన్మం బెత్తియు నోపిక తో స్రీలు శూద్రు లూరవ్యులు నా దాపునను జేరి శరణన బాపియు పాపముల మోక్ష పథమొన గూర్తున్‌ 107

34. క0॥ పుణ్యాతు శ్రలు భూసురులు న గణ్యంబౌ భక్తి పరులు గన రాజర్డుల్‌ యన్యంబు బడయుదురె నీ వన్యము దలచకను దల్చు మర్డున । నన్నే

35. కం నాయందు మనసు లగ్నము ఖాయంబు నొనర్చి భక్తి గనివై నాకున్‌ చేయుమి పూజెల్లప్పుడు బాయగ భవ బంధములును బడయగ నన్నున్‌

106

పదవ అధ్యాయము విభూతి యోగము

శ కం॥ నామాటల విన ముదమున్‌

నీ మదికిన్‌ గల్షె గాన నీ హితమునకై

నే మరల జెప్పబోవుయ

సామాన్య విశేషమింక సఖుడా ! వినుమా 2, కం॥ నా పుట్టుక మర్మంబిల

తాపసులకు దేవతలకు తరమే దెల్యన్‌

ఈ పుడమిని వారందరి

రూపమునకు మూల మరయ రూఢిగ నేనే 3, ఆవె।; నా ప్రభూతి నెరుగ నలవియె మునులకు

దేవ గణము లితర దేవతలకు

ఆది కారణుండ నరయగ నే సర్వ

మునుల సురల జన్మమునకు విజయ ॥ 4ఓ ఆవె। జన్మ లేనివాడ సర్వ లోకాధిపు

నాది మధ్యమాంత మరయ లేని

వాడ నంచు నెరుగు వాడిల జ్ఞానియై

కల్మషముల నెల్ల కడుగు కొనును 5, _ తేగీ। తత్ర పరమైన జ్ఞానంబు దమమ శమము

సహనమును సుఖ దుఃఖాలు సత్యవాక్కు

1009

తపసు సమతయు సంతృప్తి దానములును భయమ భయము హింసాహింస భావములును నిశ్చయ జ్ఞానమును మనో ని([గ్రహంబు అ(ప్రమత్తత యశ మపయశ విశేష వివిధ భావాహ భావాలు వివర మెరుగ గల్లు చున్నవి నా వల్ల కనుము విజయ। 6 ఆవ; జగతి జనుల కాది జనులైన సనక సా బుషి గణంబు సప్త బుషులు మరియు మనువులెల్ల నాదు మానస పుత్రులై జన్మ నాంది రిల విజయ కనంగ (7 కం నామహిమను నా యోగము నా మర్మ మెరుంగునట్టి నరుడచలంబెౌ ('ప్రామాణ్య భక్త వరుడై భూమిని విలసిల్టు చుండు భూనుత। విజయ | & _ కం॥ జగతోత్పత్తి ప్రక్రియకును జగతీ మనుగడకు మరియు జగతి లయముకున్‌ తగనన్నె మూల బీజం బుగ మదినిన్‌ జ్ఞానులెంచి పూజించెదరున్‌ 9 క్రం॥ జ్ఞానులు నా యందున తమ ప్రాణ మనంబులను లగ్న పరచియు భక్తిన్‌ 110

పూని నను గూర్చి ముచ్చట లానందం బొడవ లాడు దందర తోడన్‌ 10. కం॥ ఎల్లపుడు ధ్యానులునై యుల్లములన్‌ దలచి నాదు ఉత్క్యుష్టంబున్‌ పల్లవిత మదిని గొల్ఫే బల్లిదులకు బుద్ధి యోగ భాగ్యము నిడుదున్‌ 11. ఆవ వారి నుద్దరించ వారాత శ్ర లందున నిలచి నా ప్రకాశ నిఫీల జ్ఞాన దిపమున వివేక దీపము వెలిగించి ఆత్మ జ్ఞాను లుగను నరయ జేతు అర్జున ఉవాచ :- 12. తేగీ।! పరమ పావనార్య ! పరబ్రహ్మమును నీవె పరమధామ మీవ పరము లేని దివ్యమీవె నాది దేవుడ వీవేను జనన మరణ హీన జగతి పతివి 13. ఆవె।; బుషులలోన దేవ బుషి నారదుడు వ్యాస దేవలుండు మిగుల దెల్సి రిటుల మీరలటులె దెల్ప మిక్కిలి నిజముగా కన్య మగునె దలచ నార్య | యిలను 14. ఆవె॥ నీవు నాకు దెల్ప నిజముగా సత్యమే పరమ పావనేశ ! భక్త వరద ! శే

నీ స్వరూప మాయ నిజముగా నెరుగంగ తరమె సురులకేని తాపసులకు 15. ఆవె! సర్వ భూత సృష్టి సంరక్షకా। (శ్రేష్ట పురుష జగతి కెల్ల పూజనీయ దేవ దేవ। నిన్ను దెల్యంగ నేరికి సాధ్యమగునె నీక్తే సాధ్యమరయ 16. కం॥ ఏ వైభవములనీ వీ భూ వలయం బంతటిని నభోతలమెల్లన్‌ చేవేర్చడ వ్యాపించియు (బ్రోవగ మము దలిచి నావా బోధించగదే 17. కం శ్రీ కృష్ణా! యోగేశ్వర! ప్రాకృతుడను నెరుగ జెప్పు పావనమౌ నీ ఆకృతిని నిన్ను దెల్యగ చేకొని నే ధ్యానమెటుల చేయగ వలెనో? 18. అవె।; నీదు యోగ మహిమ నీ వైభోన్నతుల్‌ తెలియు జెప్ప గదవె తేటముగను తనివి దీర దెంత త్రాగనీ జ్ఞానామృ తంబు కృష్ణ దెల్పు తత్ష్వమంత శ12

శ్రీ భగవానువాచ :- 19. కం॥ దివ్యంబగు నా విభవ౦ బవ్యయ మనాదనంత మైనను ఇదిగో అవ్యయ ॥ నెరిగించెద నా భవ్యంబగు యోగములను ప్రామాణ్యముగా 20. కం॥ అందరి 'ప్రాణంబుల నా నందముగా వెలయునట్టి యాత శు నేనే అందర సృష్టించాపై నందర పోషించి లయము నందించెదనే 21. ఆవె।; అరయ విష్ణువుండ నాదిత్యులందరిన్‌ జ్యోతులందు సూర్య జ్యోతి నేను వాయువుల మరీచి వాయువు నేనేను తారలందు నెరుగ తారపతిని 22. ఆవె। వేదములను సామ వేదము నేనేను దేవతలను నిం(దద్ర దేవు నరయ భూతములను నేనె చేత నత్వంబును ఇంద్రియముల మనసు నెన్న నేనె 23. ఆవె॥ రుద్రులందు శంకరుడ యక్షరాక్షస వీరులందు నే కుబేరు నెరుగ పర్వతముల మేరు పర్వతమును నేనె వసువులందు న్ని వరుడ నెరుగ శస

24. కం॥ రాజ పురోహితులందున రాజు బృహస్పతిని నేనె, రణరంగమునన్‌ పూజుండగు గుహుడను, నే పూజిత సాగరుడ నరయ భూసరసులలో
25. ఆవె।; యజకర్మల జప యజ్ఞమే నేనెర్ల బుషులలోన భృగుమహర్షి నేను నాదములను దివ్య నాద ఓంకారమున్‌ స్టావరముల నేనె చలువగట్టు
26. అవె॥ చెట్టులందు రావిచెట్టును, దేవర్షు లందు నారదుండ, నరయ నేనె చిత్ర రధుడ నేనె గాత్ర గంధర్వుడ, సిద్దులందు కపిల సిద్ధ మునిని
27. అవెః; హయములందు మేటిహయమైన ఉచ్చె(శ్ర వమును నేనె, రాజ వరుడ నరుల ఏనుగులను నేనె నెన్న నైరావతం బనియు తెలుసుకొమ్మి పార్ధ | నిజము
28. తేగీ ఆయుధములలో (శ్రేష్ట వజ్రాయుధమును ధేనువులలోన నే కామధేను వరయ సంతు గలిగించు మదనుడ సత్య మెరుగ సర్పములలోన వాసుకి సర్బమేను శే14

29, తేగీ।; నాగ జాతి ననంతుడ నరయ నేనె వరుణ దేవుడ నే జలచరములకును ఆర్యముడ పితృ దేవతలందు నెరుగ శాసనాధిపులన్‌ చండ శాసనుండ

30, తేగీ! దైత్యులందున ప్రహ్లాద దైత్యవరుడ గణికులందున కాలమై గణనమౌదు మృగములను సింహ రాజమై మిగుల నుండు పక్షులను గరుత శ్రంతుండ పార్ధ! వినుమి

31 తేగీ॥ అస్త్ర ధారుల రాముడ నరయనేను (ప్రాణవాయువు నే నిల్ప ప్రాణములను నదులలోన గంగానది నరయనేను జల చరంబుల 'మొసలినై సంచరింతు

32. తేగీ। సృష్టి కాది మధ్యాంతంబు లరయ నేనె విద్యలందున నాధ్యాత శై విద్య నేనె వాదములలోన సత్యమౌ వాదమేను మర గమిప్పి నే జెప్పను మానమేల

33. కం॥ అక్షరములలో, నను ప్రథ మాక్షరమును నేనె, పద సమాసములందున్‌ శిక్షతమౌ ద్వంద్వంబును, అక్షయ కాలమును, విశ్చ వ్యాపక దాతన్‌ కేం

34. తేగీ॥ సర్వ సంహార కరుడైన సంయముడను జననములకెల్ల నాది కారణుడ నేను స్త్రీలలో కీర్తి లక్ష్మియు, స్పృతియు, మేధ, వాక్కు, ధృతి మరి క్షమ, యన వసుధ నేనె

35. _తేగీ॥ సామ వేదములో బృహత్‌ సామమేను చందమున నెర్గ గాయత్రి చందమేను మాసములలోన కార్తీక మాస మరయ బుతువులందున వాసంత బుతువు నేనె

36, తేగీ; మోస కారుల జూదమున్‌ మోదమలర విజిత వీరుల యత్నంబు విజయమేను సాత్వికుల మనోవీధిని సత్వగుణము నిశ్చయాత్మకు లో నెర్గ నిశ్చయమును

37. తేగీ! యాదవులలోన శ్రీకృష్ణ వంళి నేను పాండవులలోన విజయాఖ్యపార్టు నరయ ముని గణంబులలో వ్యాస మునిని నేను కవులలో శు(క్రుడను నేను కనుము విజయ ।

38, కం॥ దండించు వారి చేతిని దండంబును, విజయ శీలి దర్శము నీతిన్‌ దండి రహస్యము మౌన మ ఖండ జ్ఞానుల వివేక కలిమిని నేనే 116

39, తేగీ! సకల ప్రాణుల జనన బీజమును నేనె

ఈ చరాచర ప్రాణుల నే చరింతు

నేను లేనట్టి నాలోన లీనమవని

'ప్రాణియే లేదు జగతిని పార్థ। తెలియ త0, కం నా దివ్య వైభవములకు

లేదిల నంతంబు గనుక లేశంబుగనే

బోధించితి నా వైభవ

మోధీరా | క్టుప్తముగను ముఖ్యాంశములన్‌ 41. కం సంపదయు కాంతి శక్తుల

పెంపగు వైభోగములను ప్పథ్విని నలరే

ఇంపైన వస్తువులుగన

'పెంపయె నాయంశ వలన ప్రియసఖి । విజయా | 42. కం అంతటి విజ్ఞానము నీ

వింతలో దెల్యంగ తరమె విను మర్జున 1నే

నంతటను నిండియున్‌ నా

వంతుగ పోషించు చుందు వసుధాస్టలినిన్‌

కేగి,

పదకొండవ అధ్యాయము విశ్వరూప సందర్శన యోగము అర్జున ఉవాచ :- శ కం0॥ నన్ను కటాక్షించగ నా పన్నుడవై జేసినట్టి పరమోత్తమ య త్యున్నతమౌ యధ్యాతి శక మిన్నని బోధనల మోహ మీడెను కృష్ణా 2 కం॥ (ప్రాణుల పుట్టుక గిట్టుక ప్రాణుల సంరక్షణంబు పరమాత్మ యసా మాన మగు నీ మహత ఖ్రము వీనులకున్‌ గలుగ విందు వింటిని ముదమున్‌ 3 కం నిను గూర్చి నీవు జెప్పిన ఘనమైన మహాత్మ మంత గణుతించగ నా మనము వ్విళ్ళూరెను గన నిను నీ విశ్వ స్వరూప నిఖిలము నిపుడే త్సీ. క్రం॥ అవ్యయ మనంతమగు నీ దివ్య స్వారూపమంత దెల్యగ నే నిన్‌ సవ్యయముగ జూడ జాలిన నవ్యయ। చూపగదె నీ యనంతాకృతినిన్‌ క18

శ్రీ భగవానువాచ :-

5, _ ఆవె॥ః వివిధ వర్షములను వెలిగియు బహు విధా కారములును గలిగి కరము వెలయు పెక్కు రూపములుగ మిక్కిలి గన్సడు రూపమైన దివ్య రూప మిదిగో

6 కం0॥ ఆదిని నీవెరుగని సక లాదిత్యుల వసుల రుదు లళ్వినుల మరు త్తాదుల రూపాద్భుతముల మోదము నీ కలర చూడు మోయీ విజయా ॥

7. _ ఆవె। చూడదగిన నాదు సృజన చరాచర పకృతి నెల్ల చూడు పార్థ వేగ భూతవర్రమానములతో భవిష్యత్తు నంత నాలో చూడు వింత గొల్ప

8. కం॥ కన్నులతో నివికనా మిన్నని రూపంబు జూడ మేదిని తరమే ఎన్నికతో నొసగితి నీ కన్నులకున్‌ దివ్యదృష్టి గాంచగ నన్నున్‌ సంజయ ఉవాచ :-=

9 కం పలికియు నీ విధముగ హరి పలువన్నెల వైభవముల పరమాత శ్రయునై

క్షం

పలు దైవములును తనలో వెలుగెడు శ్రీ, విశ్చరూప వెల్లువ జూపెన్‌ 10. కం॥ నానా ముఖముల కన్నుల నానా దివ్వాస్త్ర శస్త్ర నానా భరణాల్‌ నానా ద్భుత వైభవముల నానా విరిమాల లెల్ల నమరగ వెలసెన్‌ 11 కం॥ దివ్యాంబరముల గట్టియు దివ్య సుగంధముల పూత దీరియు మేనన్‌ అవ్యయ మనంతమాద్భుత దివ్య (ప్రకాశమున వెలయు తేజము జూపెన్‌ 12. కం॥ వేలాది సూర్యులొ కటీ కాలము నుదయించి రాగ కల్లు (ప్రకాశం బేలనొ విశ్వ సరూపము బోలు ప్రకాశంబునన్‌ నభోతలమెల్లన్‌ 13. ఆవెః వివిధ భాగములుగ విభజించ బడియున్న జగతినెల్ల దేవు నిగల రూప మందు గాంచె మిగుల పొందు పర్భినయట్టు అర్జునుండు మిగుల నబ్బురమున 14. కం॥ అచ్చెరవు నుండి తేర్కొని నిచ్చల మన పూర్చుడయ్యి నిలచియు మదినిన్‌ 120

స్వచ్చ తమ భక్తినిన్‌ వి వ్యచ్చుడు ప్రణమిల్లి పలికె వరదుని తోడన్‌ 15. ఆవ నీదు దేహమందు నిఖిల చరాచర భూత జాలముల (్రచేతనముల సృష్టి కర్త (బ్రహ్మ శివుని సురల దివ్య సర్పముల గనంగ సం(భ్రమొప్పె 16. ఆవె॥ విశ్చరూప దేవ విశ్వేశ్స్చరాయసం ఖ్యాక వదన యుదర కర నయనము లెల వెలుచుండ నెలలు లేనియ న్న త న్‌. నంత రూప మంత వింత గంటి 17. ఆవె॥ చక్రము, గద, మౌళి చందంబుగా దాల్భి అంతటను (ప్రకాశ మెంతా గొల్పు అగ్ని సూర్యతేజ 1! అంతట నిను గంటి చూడ సాధ్యమవని చోద్యరూపు 18. కం॥ నీవక్షర పరమాత్మవు నీవే విశ్వముకు వీడ నిచ్చెడు వాడౌ నీవెరుగ దగినవాడవు నీ వవ్యయుడవు సనాత నిఖిలేశుడవున్‌ 19. తేగీ।! ఆది మధ్యాంత రహితుడ అవ్యవుండ సూర్యచంద్రులు నేత్రాలు చూడనీకు శే21

ప్రజ్వరిల్లగ్ని ముఖముల పావనార్య | విశ్చమంతనీ తేజంబు వెలయగంటి

20. ఆవె॥ అన్ని దిక్కులందు నరయ భూమ్యాకాశ ములను నిండియున్న మూల పురుష కడు భయంకరంబు కరమాద్భుతంబైన రూపు ముజ్జగముల నేపు గొల్సె

21. ఆఅవె। దేవగణము జొరగ దేహ్యంచు నీలోన కొందరమిత భీతి నొంది (మైక్క సకల సిద్ద యక్ష సాధ్య మునిగణంబు సన్నుతించు చుండ్రి సామి నిన్ను

22. ఆవెః సిద్ద సాధ్య యక్ష శ్రేష్ట గంధర్వులు అసుర కోటి రుద్రులశ్వినులును వాయు దేవతలును వసువు లాదిత్యులు అచ్చెరువున జూడ ముచ్చటాయె

23. కం॥ నానా ముఖ నేత్రంబుల నానా పాదముల తొడల నానా యుదరాల్‌ నానా బాహుల కోరల గానగ నీ రూపు గొల్పె కడు భయమార్యా ॥

24. కం గగనంబు నంటి, నోరుల తెగ తెర్పియు, వర్షములను తీరియు, వెడదౌ

కేం

నిగ లీను నేత్రములతో ద్విగుణితమౌ రూపు జూడ దృఢమౌ భయమున్‌ 25. కం॥ కోరలను భయంకరమై యారని ప్రళయాగ్ని దగల నలరే ముఖమున్‌ కోరి గన ది[గమము మది మీరె ప్రసన్నడవు కమ్ము మీరే దిక్కున్‌ 26. ఆవెః కర్షద్రోణ భీష్మ కౌారవులందరు పాండవ బలగంబు పాక్షికముగ (కూర భయ వికార కోరల పాలయ్యి నుగ్గు నుగ్గు నయ్యి (మ్రగ్గు చుండి 27. కం॥ నదులెల్ల సంద్రమునకున్‌ గదిలియు కలయగను పోవు కరణిన్‌ యోధుల్‌ కదిలియు నీ నోటను బడు విధమును గాంచగ భయాన విహ్వలునైతిన్‌ 28. ఆవ మిడత దండు య న్ని బడి మసై నట్టుగా వీర యోధులంత కోరినీదు నోటి శిఖల జొచ్చి చేటు కాలము కూడ భస్మమొందు చుండ్రి భయము గొల్ప 30. ఆవె। మండుచున్న నోళ్ళ మెండుగా లోకాల (మ్రింగి వేయు చుండ మిగుల భయము 123

నీ ప్రచండ కాంతి నిఖిల జగంబెల్ల నిండి తీ దగల మెండు వెల్లె 31 కం॥ దేవా! నీకిదె దండము నీవెవరివా నెరుగ దెల్సి నీదు ప్రవృత్తీ భావ మిడమర్చి చెప్పియు గావవె నన్నాది పురుష। కరుణా కరుడా శ్రీ భగవానువాచ :- 32, తేగీ!ీ లోక భంజక కాలుడన్‌ ప్రాకటముగ ప్రాణ కోటిని వధియించు పనియె నాకు శత్రు సేనలు మిగులరు చిత్రముగను నీవు కోరియు సమరంబు ని'ష్క్రమించ 33 కం॥ లెమి గక నాయుధముల చే కొమ్మిక ధైర్యంబు మదిని గూడియు వేగన్‌ పొమ్మిక యుద్ద మొనర్పగ ముమ్మాటికి నీదె విజయ మోయీ విజయా । 34, కం॥ విజయాన రాజ్య భోగము విజయా । నీ వనుభవింపు వీరులు నాచే నిజముగను చంపబడిరిక నిజమెరుగ నిమిత్తమీవు నే కర్తను గాన్‌ 124

35. ఆవె॥ భీష్మ ద్రోణ కర్ష వీరుల జయటద్రద యుద్ధ ప్రముఖ వరుల నుర్వినపుడె చంప యుంటి నేనె సత్యంబు నీవుని మిత్త మాత్రు వీరి మృత్యువునకు సంజయ ఉనాచ :-

36. కం॥ త్రీ కృష్ణుని వచనామృత మాకర్షింపగను సంశయము మది వీడన్‌ ఏకీకృత కరద్వయుడై శ్రీ కృష్ణుని కనియె వణక శిర కర మాదుల్‌ అర్జున ఉవాచ :-

37. ఆవె। నీదు మహిమలెల్ల నిఖిల జగంబులు సన్నుతించు చుండె సంతసమున రక్కసులును పర్వ దిక్కుల వెంబడి సిద గణము (మొక్క చేతులెత్తి

ఠా

38. కం॥ దేవా యనంత రూపా భావాధిష। సత్త సత్తు పర బ్రహ్మముకున్‌ నీవే మూలము నినుతన భావము నిడకుండ ప్రాణి బ్రతుకునె నిలలో

39. తేగీ॥ అది దేవుడ వీవెగా నరయ కృష్ణ । జగతి రక్షక । సర్వజ్ఞ | సర్వవేద్య |

125

విశ్చమంతయు నిండియు వెలయువాడ

తెలియ గానిన్ను సర్వంబు తెలియనగును 40. తేగ।! వాయు వగ్నివి యముడవు వరుణు వీవు

చంద్రుడవు ప్రజాపతి వీవె చందమెరుగ

తండ్రి విల ప్రజాపతికిని తత్త్య మెరుగ

వందనాల్‌ నీకు శతకోటి వందనములు 41. కం వింతగ నీవీ విశ్వం

బంతట నిండియును నుండ నందులకే నే

నంతటకు నన్ని దిశలకు

చింతను పూజింతు కొమ్మి చేసిన పూజల్‌ 42. క0॥ నీ మహిమ దెల్య జాలక

ఓ మాధవ । కృష్ణ। గొల్ల । ఓ సఖ | యనుచున్‌

నే మజీకను పిల్చితినిక

నో మాధవ । నన్‌ క్షమించు మొప్పగ నెంచీ శవ. కం॥ ఇన్నాళ్ళుగ నాడితి నే

నెన్నో పరి హాసములను నెరుగక నిన్నున్‌

మన్నించి (బ్రోవుమిక నన్‌

అన్నెము పున్నైెమును దెల్య నపరాధిని నే 44. 50 అతిశయ మత్యద్భుతమౌ

(ప్రతిభలు గలవాడ జగతిపతి తలిదండ్రీ ।

1206

యతులిత పూజ్యుడవీవె గతివిక మల్గోకములకు కన నైజంబున్‌ 45. ఆవె। ఈశ। పూజనీయ । జేసెద సాష్టాంగ దండములను నన్ను దయను జూడ తండ్రి తప్పు జేయు తనయునిన్‌ క్షమియించు నటుల నన్‌ క్షమించు మెటులనైన 46. కం॥ మునుపెన్నడు నేజూడని ఘన రూపము చూడ భీతికడు సంభ్రము నా మనమునను గల్లె కరుణను కనుపించవె మొదటి యట కమనీయముగన్‌ 47. ఆవెః విశ్వరూప నీదు విమల గదా చక్ర ముల ధరించి వెలయు ముద్దు మోము కనుల జూడగాను కలిగె కోరిక నాకు జూపు మట్టి రూపు బాప తపన శ్రీ భగవానువాచ :- 48. _ సీ॥ విమల తేజోమయ విశ్వరూపంబు న నాద్యమనంతమై నలరు రూపు నీపైని కరుణచే నే ప్రదర్శించితి వేరెవ్వరెరుగని వింత రూపు 127

వేదాధ్యయనమున వైదిక కర్మల దాన ధర్మములు(గ్ర తపము వలన గానలేనీ రూపు గమకమౌ ఈ రూపు మానవతీతమౌ మాయరూపు తేగీ॥ ఇట్టి రూపము జూచినీ వెట్టి భయము చిత్త సంక్షోభ మొందక స్థిర మనమున సంతసము నీ మనంబున కెంతొ గలుగ చూడు నా పూర్వ రూపంబు చోద్యమొప్ప సంజయ ఉవాచ ;:-

50. ఆవె। తెలిపి కృష్ణుడటుల తేటముగా నంత తనదు పూర్వ సౌమ్య గుణ ప్రదాన రూపు మరల జూపి బాపె మనోక్షోభ అవగతంబుగాగ నర్జునునకు అర్జున ఉవాచ ;-

51. కం శ్రీకృష్ణా యదు భూషణ నీకృపతో మరల గాంచ నిర్మల సౌమ్యా 'ప్రాకట సుందర శ్యామల యాకృతిని ప్రసన్న చిత్త మలరెన్‌ నాకున్‌ శ్రీ భగవానువాచ :-

52. ఆవెః నీవు జూచి నట్టి ఈ విశ్వ రూపంబు చూడ భాగ్యమబ్బె? సురలకైన

128

సురలు సతతముగను చూడగోరెదరిట్టి దివ్య విశ్వ రూప దీధితులను 53. ఆవె। వేద శాస్త్ర పఠన విజ్ఞానమున గాని దాన ధర్మ యజ్ఞ తపము వలన గాంచ శక్యమవని గమకమౌ రూపంబు నీవు గాంచ ధన్య జీవి వరయ ర్‌4. ఆవె॥। విశ్వమంత నిండి వెలయు నా రూపంబు జూడ వివరముగను జాడ కనగ భక్తి శ్రద్రలొకటె పరమమౌ మార్గంబు నన్యములును ఫలిత శూన్యములును 55. కం॥ పరమగతిన్‌ నేననినా కొరకును నిష్కామకర శై కూరి శనొనర్చే పరమోత్తమ భక్తుండే బిర బిరనను జేరు వీడి విషయాసక్తిన్‌ 129

పన్నెండవ అధ్యాయము భక్తి యోగము అర్జ్హునువాచ వు క కం0॥ కొందరు సాకార సగుణ సుందర రూపమును మిగుల సులభమురితిన్‌ డెందమున భక్తి శ్రద్దలు పొందున్‌ పర్చియును నిన్ను పూజబించెదరున్‌ కం॥ కొందరును నిరాకారము నందలి నిర్గ్షణ స్వభావ అక్షర (బ్రహ్మన్‌ డఉందమున భక్తి (శ్రద్దలు పొందున్‌ పర్చియును నిన్ను పూజించెదరున్‌ ఆవె॥ వీరలిద్దలందు వివరంబుగాదెల్య (శ్రేష్ట లెవరా తెలియ జెప్పు కృష్ణ భక్తి జ్ఞానములను పరమోత్తమ సుమార్ల్గ “మేదొా తెలియ జెప్పు మిథ్య తొలుగ 2. కం నాయందున నేకా[గ్రత పాయక సతతంబు పరమ భక్తిని శ్రద్దన్‌ నేయోగి గొల్బు చుండునా నాయోగియె శ్రేష్ట డరయ నవనీ తలమున్‌ 130

3. సీ ఇంద్రియముల ని(గ్రహించి మనంబున సకల ప్రాణుల గన సమత దృష్టి సకల భూత హితము సర్వదా నెంచియు మెలగు వాడే యోగి మేది నందు ఆ చింత్య మవ్యక్త మత్యంత నిశ్చలం బక్షర నిక్దేశ్యమైన పరమ పరబ్రహ్మ, సర్వత్ర భాసిల్లు సాకార సగుణ నిరాకార నిర్గుణుడిని నేకాగ్రతను మది నెలమిన్‌ పూజించ పరబ్రహ్మమునె జీవి బడయు చుండ్రు 5, _ ఆవె। అక్షర పరబ్రహ్మ నాసక్తి జ్ఞానమున్‌ సాధనంబొనర్భ (శ్రమము మిగుల తనువున నభిమాన ధనులైన వారికి బడయ సాధ్యమగునె పరమ పథము 6 ఆవ! కర లెల్ల నాకె కావించి యర్పణం నన్ను రక్షకుడిగ నెన్ని మది న నన్య భక్తితోడ నన్న స్మరించుచు భజన చేయువారె భక్తులరయ కేకే

4. _అవె। చిత్తములను నన్ను చేర్చి భజించిన పరమ భక్త వరుల పాపములను కడగి జనన మరణ కడలిని దాటించి ఉద్దరింతు వారినొద్దికగను

ఠా యి

8 అవె। నిల్పి నీ మనంబు నిశ్చలం నా పైన బుద్ది ల్న పరచ పూర్తిగాను స్థిరము నుండెదీవు శ్రేయమౌ నాయందు సంధియంబు వలదు సవ్యసాచి ॥

9 ఆవె। నిలువ కుండె నేని నీ మనం నాయందు అభ్యసించు యోగ మంద నన్ను యోగ మభ్యసించ నోపిక లేదేని (యోగ్యత లేదేని) మత్ప్సరాయణుడిగ మహిని కర శై లాచరింపు మింక నాచరించుట వల్ల

త్రి,

పొందెవీవు నన్ను పొంది సిద్ది

11. తేగీ! నీవశక్తుడవే నాత్మ ని[గ్రహమున కర్మ ఫలముల నాసక్తి కరము విడచి నన్ని శరణొంది కర గల నాచరించ సిద్ధి గలుగును యిష్టార్హసిద్ధి గాగ

12. ఆవె।; అరయ యోగమునకు నధికమౌ జ్ఞానంబు జ్ఞానమునకు మిన్న ధ్యానమరయ

132

ధ్యానమునకు మిన్న తమ కర్మ ఫలత్యాగ మరయ దాన కలుగు నమల శాంతి 13. సీః సర్వ భూతములను సమముగా ప్రేమించి కరుణ పొంగు మనము గల్లవాడు మమతా హముల తన మదిని బూననివాడు ఆత్మ ని[గ్రహమున నలరువాడు సహన శీలుండును సంతృప్తి గలవాడు నిళశ్చ్యయేంద్రియ మనో ని(గ్రహుండు సుఖ దుఃఖముల మదిన్‌ నొకటిగా నిడు వాడు మనమున నను దల్చ్ఫు మాన్యుడరయ తేగీ॥ నిజముగా నాదు భక్తుండు, నిఖిల జనము లోన (శ్రేష్టుడు, నెరుగగా లోకమునను భక్తి యోగము కల్గించు ముక్తి బిరన అర్జునా | దెల్యు మీ రహస్యంబు నింక కం॥ భయపెట్టక భయపడకను భయ ముద్వేగంబు క్రోధ (భ్రమ సంతసముల్‌ రయమున విడిచే భక్తుడె ప్రియడౌ నా మనము కెంతా ప్రియసఖ విజయా | కర. తేగీ॥ కర్మముల యందు కరృత్వ కాంక్ష వీడి వాంఛ రహిత నిర్లిప్త భావంబు నలరి 133

మదిని పరిశుద్దుడై తన మదిని బాధ లెక్క చేయని భక్తుడే నెక్కు ప్రియుడు 17 స్వీ ద్వేషానురాగాలు లేశంబు దలపక సుఖ దుఃఖముల దల్ఫ నొాకటిగాను శుభమాశుభంబుల సుద్దుల విడువాడు కోరికల్‌ మదిలోన కోరనతడు శత్రు మిత్రులయందు శీతోష్తముల యందు మానావ మానాల మన్నమందు నిందాస్తుతుల యందు నిజ సమబుద్దుండు మౌనియై తృప్తితో మసలువాడు తేగీ! ఇల్టు లేకున్న ధృత బుద్ది బల్లిదుండు భక్తి గలవాడు సేవానురక్తి పరుడు నెరుగగా నాకు నత్యంత ఇపష్టుడరయ భక్తి యోగాన భక్తుండు ముక్తినాందు 18. తేగీ। శ్రద్ధతోడుత నేనేను సర్వమనియు మదిని భావించి భక్తిని మసలు వాడు నాకు నత్యంత ప్రియుడునై నవ్యభవ్య ముక్తి పథమొందు నిలమదిన్‌ మోదమొప్ప 134

పదమూడవ అధ్యాయము

క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞ విభాగ యోగము

అర్జున ఉవాచ :-= 1 తేగ; ఏది పకృతి పురుషుండు నెరుగ నెవడు

(

ఏది క్షేత్రము క్షేత్రజ్ఞు డెరుగ నెవడు

ఏది జ్ఞానము జ్ఞేయంబు నెరుగనేది

మర్మ మిడమర్చి జెప్పవే మాన్యదయను

శ్రీభగవానువాచ :-

5క0॥ క్షేత్రము గన శారీరమె

క్షేతంబును గూర్చి తగు విశేషంబుల నే

మాత్ర మెరిగినను వాడే

క్షేత్రజ్ఞుండనగ బరుగు క్షితినిన్‌ విజయా | 2. కం॥ క్షేత్రము లన్నిటిలోనను

క్షేత్రజ్ఞాడ (జీవాత్మ) నేనె దెలియ జెప్పెద విజయా

క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞల నణు

మాత్రము విడకుండ నెరుగ మాన్యజ్ఞానం 3. _ తేగీ। క్షేత్ర మెయ్యది దాని సంక్షిప్త రూపు

దాన గల్లు వికారముల్‌ దేనివలన

ఉద్భవంబొందె, దానిలో నుండు వాని

'ప్రాభవము నెల్ల సంక్షిప్త పరతు వినుమి

కే35్‌

4 తేగీ॥ క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞ విషయాలు సూత్రముగను మునులు జెప్పిరి వేదముల్‌ ముందె నుడివె (బ్రహ్మసూత్ర పదంబులు మర్మమిప్పి తేట తెల్లము గావించె తెల్య విజయ । ర్‌ స్వీ పంచ భూతంబులున్‌ నెంచ నహము బుద్ది ముఖ్య మవ్యక్తమౌ మూల పకృతి పంచ కర్మేంద్రియాల్‌ పంచ జ్ఞానేంద్రియాల్‌ జ్ఞానేంద్రియ విషయ గాహ్యకములు సుఖ దుఃఖ ద్వేష కోరికలు మనము ధృతి చేత నత్వ వికార చేష్టలెల్ల చెలగు దేహంబిల తెలియగ క్షేత్రమౌ మర్శంబు దెలియగ కర్మ చరిత ఆవె॥ పుట్టి పెరిగి జీవముట్టియు కృళియించి గిట్టుచుండు దేహమెట్టులైన దాని నెరుగు యాజ మానియె క్షేత్రజ్ఞు డనగ నాత్మ యనగ గనుమి విజయ | 7 సీ గర్వ రాహిత్యంబు గన వినమతయును & సహనంబ హింసయు సరళతయును ర్తి ఆచార్య సేవయు నాత్మ నిగ్రహమును 0, విషయేం[ద్రియములపై విముఖతయును 136

క్ష జనన మరణ రోగ జనితమౌ సుఖ దుఃఖ బహుళంబు బడయుచు బ్రతుకుటయును సతిసుత, గృహము నాసక్తి లేకుండుట సమభావమున నుండ సర్వులందు అపర యోగంబు నవ్యభిచార భక్తిచే ఏకాంత వాసంబు నెలమియుండ ఆద్యాత్మ జ్ఞానంబునతిగా స్థిరుండునై సత్య శోధన చేయ నిత్యముగను తేగీ॥! ప్రజలలో మెల్లగా నిష్ట పడకయుండి సూటిగా మాటలాడుట చూడ నివియె జ్ఞాన ప్రాప్తికి మార్గాలు దీనికన్న నన్య మజ్ఞాన మనబడు నర్జునార్య ॥ 12. ఆవె। అరయ దేని వలన నబ్బునో మోక్షంబు సత్త సత్తుగొని సత్యమేదా ఆద నాదిమైన నా పర (బ్రహ్మమే జ్నేయ మనగ భువిని జెల్లు విజయ! 13. కం॥ అంతటను కాళ్ళు చేతులు వింతగ కన్నులును నోర్జు వీనులు గన ధీ మంతా । నెలకొని యుండునొ పంతంబున నెరుగ నదియె పరబ్రహ్మంబున్‌ కేం

14౬ సీ॥ సర్వేంద్రియాగ్రాహ్య సారము గనునేదా సర్వేంద్రియాతీత సత్త మేదా సాంగత్యమేటితో సరిగను లేనిది సకలంబు భరియించు సత్త్వమయము గుణ నిర్గ్షణంబుల కూటమై యుండేది గుణముల నను భవించునది నేదొ 'ప్రాణులకెల్లను బాహ్యాంతరము నుండి చేతనా చేతమై చెలగు నదియు సూక్ష్మాతి సూక్ష్మమై చూడగా లేనిది అందిందుయన కుండు నెందునైన అవిభక్తమై యుండి నరయ (ప్రాణులను వి భక్తమై గోచరంబగు నదియును (ప్రాణుల సృజియించి (ప్రాణుల పోషించి (ప్రాణుల హతమార్చు పరమ శక్తి జ్యోతుల కెల్లను జ్యోతియై బరగేది అంధకారము కన్న నన్యమున్ను తేగీ జ్ఞానము, జ్ఞేయము, జ్ఞాన గమ్యమేదా సకల ప్రాణుల హృదయాల సతతముగను వికసితంబయి యలరారు విమల సత్త్వ మేదియో నదె పరమాత్మ యెరుగ విజయ । 136

18. క్షేత్రం, జ్ఞానం, జ్జేయం, సూత్రంబు నెరుంగునట్టి సుజ్ఞానుండే మాత్రమును శంకలేకను పాత్రుండై నన్ను జేరు పార్టా యెరుగన్‌ 19 అవె। పకృతి పురుషు(ఆత్మ)లిలను పరికించ స్తష్టిలో మొదటి నుండి గలరు మూల మరయ గుణ వికారములును గణుతించ పకృతి మూలమునను గల్లి లీలగాను

19. కం॥ హేతువు ప్రకృతియేగన భౌతిక కార్యముల నెల్ల బరపుటలోనన్‌ హేతువు జీవాత శ్రయె (పురుషుడు) గన భూతల సుఖ దుఃఖములను పొందుట కొరకున్‌

20. కం॥ ప్రకృతిని యుండ జీవుడు (పురుషుడు) ప్రకృతి వలనన్‌ జనించు పలు గుణగణముల్‌ స్వీకృతి గొని నీచోన్నత యాకృతులన్‌ జన్మమొందు నరయగ భువినిన్‌

21. తేగ।; దేహ మందుండు ఆత్మయే దేహమునకు భర్త భోక్తాధిపతి పరబ్రహ్మ సాక్షి ఈశుడై వెల్లుచుండును పాశముగను చూడ పరమాత్మ యంశంబు జాడగాను పం

22. తేగీ। పురుషునిన్‌ (ఆత్మ) గూర్చి ఎవడేని పూర్తెరింగి గుణములను గూడు పకృతి గూఢ మెరిగి అన్ని కర్తవ్య కర్మల నాచరించ మరల జన్మంబు గలుగదు మహినెరుంగ

24, ఆవె॥! జ్ఞాన యోగమునను గణుతించ కొందరు ధ్యానమునను కొంత ధరణియందు కర శై యోగమునను కాంచెదరిల కొంత ఆత థై యందున పరమాత శై నరయ

25. ఆవె। సాధనంయిబు గూర్చి సరి నెరుంగని వారు అన్యు లెరిగి జెప్ప నాలకించి పూజ జేయుచుండ్రు పుడమి నెల్లప్పుడున్‌ మృత్యు సాగరములను మీరి దాట

26. తేగ్‌। జగతిలోని చరాచర సంహృతెల్ల

క్షేత్ర క్షేత్రజ్ఞ సంయోగ మైత్రి వలన నుద్భవించుచు నున్నది ఓర్మి తోడ నెరుగగా (ప్రయత్నించిన నెరుగ గలవు

27. తేగీ।! దేహముల లోని జీవమున్‌ తేజుడైన

పరమ పురుషుని గనగలు భాగ్యశాలి నశ్ళరములైన ప్రాణుల (భూతము) ననశ్చరంబు నైన పరమాత్ము( కనగల్లు నతడె (ద్రష్ట

140

28. ఆవ॥ సకల (ప్రాణులందు సమభావముననుండు -ఈశునిన్‌ సమంగ జూచువాడు మనము నందు తృప్తి మరి సౌఖ్య మొందియు పరమ గతిని పొందు పార్టెరుంగ
29. తేగీ।, కర్మలకు నెల్ల పకృతియె కర్తయనియు ఆత శై కర శైల లొనరించదని నెరుంగ గల్గువాడెపో నిలలోన గణుతికెక్కు నిజము నెరిగినవాడుగా నిక్కమరయ
30. కం॥ భిన్నంబౌ ప్రాణులను, న భిన్నంబౌ ఈశు నెవడు ప్రీతిని గనునో ఎన్నంగ నతడె పొందును ఉన్నతమౌ బ్రహ్మభావ ముత్కృష్టంబున్‌
31. ఆవ॥ ఆది లేనివాడు నరయ నిర్గుణుడును నాశ రహితుడైన ఈశుడెపుడు ప్రాణులందు యున్న పదికించ కర శల కర్తగాడు కనడు కర్మ ఫలము
32. ఆవె। సూక్ష మగుట నింగి చూడ సర్వత్రమై దేని కంట కుండ తీరియుండు నటులె దేహమునను నాత్ముండి గుణదోష మంటకుండ నుండు నరయ నిజము

33, ఆవె॥ సూర్యుడొకడె చూడ చోద్యంబు గా విశ్వ మంత వెలుగొసంగు నటుల గనగ ఆత్మ యొకటె నింపు నన్ని ('ప్రాణులయందు జీవ చేతనంబు చిత్రముగను

34. ఆవె। జ్ఞాన దృష్టినలరి, కడు మర్మ క్షేత్ర, క్షే (త్రజ్ఞ భేదములను తరిచెరింగి కార్య సహిత ప్రకృతి గని నుండి ముక్తినిన్‌ పొందువాడె మోక్ష మొందగలడు

క్షేత2

పదునాల్గవ అధ్యాయము గుణత్రయో విభాగ యోగము శ్రీభగవానువాచ ఫ్‌

1. కంద ఏ దివ్య జ్ఞానంబున నీ ధరణీ మునిగణంబు లిహపర కలిమిన్‌ మోద మలరంగ బడిసిరొ నా దివ్య జ్ఞానమింక నర్జున ।; గనువమూ ॥
2. కం ఈ దివ్య జ్ఞానంబున నా దివ్యత్వంబు తెలియ నా రూపులునై ఈ ధరను సృష్టిలయమున బాధాకర జనన మరణ బంధ విముక్తుల్‌ 3 తేగ్గ। బ్రహ్మ మనబడు భౌతిక పకృతి యందు సర్వ జీవుల జననంబు సాధ్యమరయ గర్భమది దానవైతన్య కారకమగు బీజమును నాటి సృష్టింతు నీ జగంబు 4, తేగీ; జనన మొందెటి ఈ జీవ జాలమునకు పకృతియె మాతృ మూర్తిగొన్‌ పరగనేను బీజప్రదుడగు తండ్రిని నైజమెరుగ తెల్యుమర్జున | దీనిని తేటముగను 143

5, _ అవె॥ ప్రకృతి మాతగాగ (ప్రకృతి జనితమైన (త్రిగుణములును (ప్రాణి దేహమందు బంధనంబునొంది బంధథించు నాత శను గుణ వికారములను గూఢ మెరుగ

6 సీ॥ః గుణములన్‌ నిర్మల గుణమునై సత్యంబు

జ్ఞానము వెలిగించు మానవునికి నిర్వికారముగాన నిలసుఖ జ్ఞానాభి లాషను బంధించు పాశమిడియు అపరిమితములైన నాకాంక్షలన్‌ మదిన్‌ జనియింప జేసి ఈ జగతినరుల కామ్య కర్మల చేత కట్టడి జేయును రాగాత్మకంబౌ రజోగుణంబు తేగ్‌॥ కూడియజ్ఞానమున తమో గుణము సర్వ భూత కోటిని మోహ దుర్భావములను మరుపు యలసత్వ నిద్రల మన్నపరచు తెల్యు మర్జ్చునా! తేటగా త్రిగుణ రీతి

9 ఆవ సత్త్యగుణము సుఖము సంతృప్తినిడు రజో

గుణము కర లందు కూర్చు గనత క్షేతక

మోగుణము వివేక మున్నా వరించి, ప్ర మాదమునకు నరుల మరల జేయు

10. తేగీ! త్రిగుణములలోన నొక్కటి దీరి మిగత గుణముల నణచి వేసియు గొప్పనయ్యి తనదు 'ప్రాభల్య మంతయు తనర ప్రాణి గుణిగణంబుల నెల్లను గూర్చు చుండు

11 ఆవ; అంత కరణమందు నరయ నింద్రియముల చేతనము వివేక చెలిమి వెలుగ సత్త్వ గుణము దేహ సమృద్ధమనియును

'ఉఆ

తలచ వలయు విజయ । తత్త్వ మరసి

12. తేగ్‌; అశ లోభ మశాంతియు వ్యాపకంబు కామ్యకర్మ తత్పరతయు కార్యదీక్ష అమిత యాసక్తి కోరికల్‌ యలరుచుండు గాంచగా రజోగుణ పప్రదానాంశునికిని

13. తేగ్‌ః మౌడ్య మవివేక సోమరి మానసమున (భ్రాంతిచే ప్రమాదములను బడయు చుండు జీవ కోటులు తమ తమ భావములను గాంచగా తమో గుణ విశేషాంశమునను

కేతన్‌

14 అవె। సత్య గుణము దేహ సమృద్ధమైయుండ జీవి దేహత్యాగ జీవుడైన జ్ఞానులుత్తములకు కలిగెడి పుణ్యలో కముల (ప్రాప్తి గలుగు కనుము విజయ ।

15. తేగీ; దేహమున రజో గుణములు దీరియుండ మరణ మొందిన వాడిల మరల బుట్టు కర్మసాంగత్య మమరిన కాముడిగను (మానవుడిగ) తెలియు మర్హున । దీనిని తేటముగను

16 తేగీ, దేహమున తమో గుణములు దీరియుండ మరణమొందిన వాడిల మరల బుట్టు మూడ'్రాణుల(పశుపక్ష్రాదుల)'యందున జాడనరయ తేట తెల్లము జ్‌సెద తెల్యనంత

17. తేగ॥ జ్ఞాన వైరాగ్య సౌఖ్యముల్‌ పూనిగల్లు సాత్వికంబైన కర ]ల సత్యమెరుగ కలుగు దుఃఖంబు రాజస కర శ్రైములను కలుగు మౌడ్యము తామస కర గములను

18. తేగ 1

గ్‌ సత్య గుణమున జ్ఞానంబు సాధ్యమగును గన రజోగుణమున లోభ తనము హెచ్చు 146

మోహ, మౌడ్యము, మది భ్రమ, దేహమునను కలుగు నిల తమో గుణ (ప్రదానులకు విజయ । 19 సీ। సత్య గుణ ప్రదాన సజ్జనోత్తము లెల్ల నూర్ష్ర లోకము కేగు చుందురరయ రాజస గుణమునన్‌ రాజిల్టు వారలు మధ్య (మానవ) లోకంబునే మసలు చుండ్రు తామస గుణములన్‌ తరచ నికృష్ణులై అలసత్ష్య నిద్ర మౌఢ్యముల జిక్కి గననధోగ తి నరకముకు నేగుదురిల పశు పక్ష్య యోనుల ప్రభవమొంది (పరగపుట్టి 19. తేగ, గుణములే కర్మలొనరించు గుర్తెరుంగ తనకు గుణములకును తారతమ్య మెరుగ నాత్మ జిజ్ఞాసియై భువి నలరి పిదప నా స్వరూపమె పొందు ననన్యమనగ 20. తేగీ। దేహమున పుట్టునట్టి ఈ త్రిగుణములను అధిగమించిన జన్మము, వ్యాధి జరయు మృత్యు బారిని జీవుండు మీరి యంత మోక్షమును పొందుచున్నాడు మోదమలర +కేతీ?

అర్జున ఉవాచ ;-

21. తేగీ॥ మీరు చెప్పిన త్రిగుణముల్‌ మీరి జయము గాంచు పురుషుని లక్షణాల్‌ గనగ నెవ్వి అతని యాచార మెట్టిది నరయ నతడు (త్రిగుణముల నెట్టు జూడ నతి(క్రమించు శ్రీభగవానువాచ :-

22. సీ।ః ప్రాప్తప్రకాశమున్‌ భ్రాంతి ప్రవృత్తులన్‌

ద్వేష మాసక్తుల లేశమిడక గుణములే చేయించుగన కార్యముల నంచు నిశ్చల మనసుడై నిలచి యుండి సుఖ దుఃఖముల నెల్ల నొకటిగా దల్చుచు నాత్మ స్థిరుండునై నవని యందు మట్టిని పసిడి తామ్రంబు నిష్టాయిష్ట ములనెల్ల నొకటిగా దల్భువాడు తేగీ; మదిని ధైర్యుండు మానావ మానములను శత్రు మిత్రుల నెల్లను సమము నెంచి కర గైలొనరించి విధిగ నా కర శ్రఫలము వీడగా గుణాతీతుడై వెలయు భువిని వ॥ సత్వగుణము వలన ప్రకాశము కే48

రజో గుణము వలన కార్య ప్రవృత్తి తమో గుణము వలన (బ్రాంతి కలుగును 26. ఆవె॥ భక్తి యోగమునను పరగ నన్‌ సేవించు వాడె, (త్రిగుణములను వీడువాడె, పొందనర్శు డౌను పూర్లమౌనానంద లౌ లం (బ్రహ్మ పథము మిగుల పార్ధెరుంగ 2/7. ఆవె॥ అమృత రూప మవ్యయము ధర్మ సారూప్య మౌయనన్య పరమ యఖిల (బ్రహ్మ పథముకెల్ల పార్త । పరికించ నేనాశ య కక వా యుడను, మర్మ మెరుగ యోగి యతడె 149

పదునైదవ అధ్యాయము పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగము 1 అవె।; ఆది పురుషుడేను నరయంగ మూలమై (బ్రహ్మయే ్రకాండ భాగమయ్యి వేదములునె పత్ర వితతిగా నొప్పు సం సార వృక్షతత్త్య శాస్త్రమంత నిజము నెరుగు వాడు నిల (బ్రహ్మ జ్ఞానియై బరగు చుండి భువిని పార్ధ | గనగ పొందనర్హుడగును పూర్ణమౌ నానంద పరమ (బ్రహ్మ పథము నిరతముగను 2. అవెః అట్టి చెట్టు గుణము లనబడు జలముల వృద్ది చెందు చుండి వింతగాను ప్రాణికోటిని తన ప్రంగలుగా బేసి విషయ భోగ చిగురు వృద్ధి జేసి (ప్రాణుల తమ కర్మఫలముల బంధించు అహము, మోహములను నన్నిదిశల వేర్చు ఊడలుగను విస్తరింప జేసి నన్ని లోకములను మిన్నగాను 3. సీ సాధ్యమే నెరుగంగ సంసార వృక్షస్వ రూప విశేషాలు రూఢిగాను 150

ఆద్యంతములు సరి నరయ గోపష్యంబునై మమత అహంకార మయమునైన వేళ్ళ నూడల నెల్ల వేగమే ధృతి నిడి కడు వాడి వైరాగ్య ఇడ్గమూని ఖండించి పరమేశు మెండుగా న్వేషించి పరమాత్మునీ దివ్య పథము జేర పురనపి జన్మంబు పునరపి మరణంబు కల్గకానందంబు కరము గల్లు తేగీ॥ ఎవని చేతనమున గల్లె నీయనాది మైన పకృతి నాతని నాద్య పురుషు6 శరణు కోరెడి భావమున్‌ స్థిరముగాగ మనన జేయంగ వలయును మదిని నెపుడు ర్‌. స్‌ మోహ దురభిమాన ములను వీడిన వారు ఆసక్తి దోష జయాత్మకులును ప్రాపంచికా సక్తి పరగ వీడిన వారు జ్ఞానంబు నలరెటి మానసులును సుఖ దుఃఖ ద్వందంబు నొకటిగా దలచేటి ఉత్తమోత్తములె నుత్క్యుష్టమైన నిత్య సత్యంబైన నిఖిలోత్తమౌ మోక్ష దివ్యధామంబేగు భవ్యులరయ 151

తేగీ! అట్టి ధామమున్‌ సూర్య చంద్రాన్షి వరులు

కలుగ జేయంగ లేరు ప్రకాశములను దేని జేరిన మరలను తిరుగులేదొ ధామమదె నెర్గగా పరంధామ మరయ

7. _ తేగీ॥ అక్షరంబైన నాయంశె నరయ జీవ కోటి యందున నాత్మలై వాటముండి (శ్రోత్ర త్వక్‌ జిహ్మ చక్షు ఘ్రాణేంద్రియముల మనసులను తన వైపురా మభ్యపెట్టు

& _ అవె। పుష్పగంధములను పూని మారుత మేగు విధముగాను నాత్మ విషయమెరుగ మనము నింద్రియముల గొని తనతో డను వేరు తనువు నందు వేగ జొచ్చు

9 క్రం॥ జ్ఞానేంద్రియముల మనమును పూనియు తానా(శయించి పుడమిని జీవా తే శ్రైను విషయములనెల్లను తా నను భవ మొందు చుండు తానధిపతిభమై జ్ఞానేంద్రియములు:- చెవు, కన్ను, చర్మము, ముక్కు నాలుక, ఇంద్రియ విషయములు:- వినుట, చూచుట, స్పర్శ, వాసన చూచుట, రుచిని గొనుట

152

10. ఆవె॥ తనువు వీడు నపుడు తనువున స్థిరుడునై విషయ భోగమనుభవించు నపుడు (త్రిగుణములనుగూడి తీరు జీవాత్మను జ్ఞాను లొకరె ఎరుగ గలరు పార్ధ ।

11. ఆవెః తగిన యత్నమునను తనలోని నాత్మను గాంచగలరు యోగగణ మెరుంగ జ్ఞాన హీనులయ్యి కడు (ప్రయత్నించిన గాంచగలరె నాత శ్రే కష్టమరయ

12. ఆవె॥ విశ్చ్వమంతటికిని వెలుగిడ్భు సూర్యుని తేజమెరుగ నేనె తెలియ విజయ । అటులనే (గ్రహించు మన్నిచం(ద్రాదుల నలరు తేజమంత నరయ నేనె

13. ఆవె। యేను భూమిలోని కేగి శక్తిగ సర్వ భూత నికరములకు పోషణిడుదు రస సరూప సస్య రాజు చం(ద్రుడనయ్యి సస్య పోషణంబు సరి యెనర్హు

14 కం [ప్రాణుల జరరాన్షిగనే ప్రాణుల తను వాశ్రయించి పరమావధిగా ప్రాణాపానోక్తన్నా పానంబులనెల్ల నేనె పచనమొనర్హున్‌ శే

15 ఆవ! సర్వభూత హృదయ సామిని నావల్ల జ్ఞాపకంబు మరపు జ్ఞానమలరు సకల వేద జ్ఞాన సారమున్‌ వేదాంత కర్త వేద మెరుగు కర్త నేనె 16 కం॥ క్షరుడక్షరుడని యిర్వురు పురుషులు గలరిక నెరుంగ పుడమిని, యందున్‌ క్షరములు భూతంబులు య క్షరుడనజీవాత్మె విజయ । కనుమీ నిజమున్‌ క్షరుడు=నశ్సరుడు=నాశనముగలవాడు=భూతములు (ప్రాణాముల శకీరములు అక్షరుడు=అనశ్చరుడు = వినాశరహితుడు = జీవాత్మ 17 కం నాశనము లేనివాడై ఈశుండై కత్రిజగములను నెలమిని తా (ప్రా వేశించి భరించునా గన నా(్రేష్టుడె పరమ(బ్రహ్మ మరయగ విజయా । 18 కం॥ ఉత్తమ జ్ఞానెవ్వడు పురు షాత్తమునిగ నన్ను దెలసి పూజించునా వా డుత్తమ సర్వజ్ఞుండును జాని ఇ చిత్తమునన్‌ నన్‌ భజించు (శ్రేష్టుండరయన్‌ ఎకేర్‌ఉ

20 తేగీ॥ ఉత్తమంబైన యోగ శాస్త్రోపదేశ మంత జెప్పితి నర్జున । మహిని దీని సాంతముగ నెర్షు సుజ్ఞాని సఫలుడయ్యి జన శైలోకృతార్జుండు విజయ కనంగ 155

పదహారవధ్యాయము దైవాసుర సంపద్విభాగయోగము శ్రీభగవానువాచ ఫూ 1 సపీ॥ ధ్యానయోగ నిరతి, దాన శీలంబును యబ్లకరృత్వంబు, నభయమనము అంతః కరణశుద్ది, నలరు ని[గ్రహమనం తపమొనరించుట, త్యాగ గుకాము శాంతస్వభావంబు, సత్యశోధనమును (క్రోధంబులేని బుజత్వమనము వేదాధ్యయనమును విమల మనంబును దయ మృదుత్వము సిగ్గు ధైర్య కలిమి తేగీ! ఒరుల కుపకార మొనరించుటోరి శ్ర కలిమి శుచి యశుభ్రత తేజంబు నచల మనము లాది సుగుణముల్‌ దైవాన్వయంబు కలిమి గలుగు వారికి కలుగును గాంచ భువిని 4 ఆవ; కపటము పరుషంబు గర్వమ జ్ఞానంబు (క్రోధ దురభిమాన గుణములెల్ల అసుర భావములను నలరు లక్షణములు తెలుసుకొమి శై విజయ తేటముగను 156

5 _ తేగ!; దైవ సంబంధమౌ సంపదాదులిలను మోక్షమును గల్ల జేయును మోదమలర అసుర సంబంధ సంపద లరయ నరుని బంధనంబున కూర్చును పార్థ! తెలియ

వ కం॥ దైవాసుర లక్షణముల నీవసుధన్‌ భూత సృష్టి నెలిమిని జరుగున్‌ దైవసలక్షణములగన, లావుగ వినజేతు నసుర లక్షణమింకన్‌

7 ఆవె। అసురభావకులథిల నరయగా సత్యమా చార శుభ్రతలకు దూరముండి ఏమి చేయవలయు, నేమి చేయవలదొ ఎరుగ లేరు, విజయ । ఎరుగు మింక 8 సీ॥ అసుర భావము వారలవనియే మిథ్యంబు కీర్తిప్రతిష్టలు పూర్తి మిథ్య భగవంతుడే లేడు బాగుగా నెరుగంగ యనిదలంచుచు నుందు రాత్మ యందు మందబుద్దినలరి మహివినాశనముకై తమశక్తి యుక్తుల తగుల జేసి కామద్రేరితముగా కలియ స్త్రీ పురుషులు 157

జీవకోటి ధరను జీవమొందె గాక వేరొక తగు కారణమెద్దియు లేదని దలచేటి వాదులరయ ఆవె॥ దర్ప దురభిమాన ధనమద బల(క్రూర భావమలరి మదిని వాంఛలెల్ల దీర్చుకొనగ బూని దీక్ష నజ్ఞాన గా ఢాంధకారమునను బందితులును కం॥ దీరనికోర్కెల తోడను మీరిన దర్సాభిమానమిడి మది (భ్రష్టా చారులనై మోహ దురా చారులునై జగతి యందు చరియించెదరున్‌ ఆవె॥ ఇంద్రియముల తృప్తి యిలముఖ్యమనియెంచి కామ భోగములను కడగి మిగుల ఆశపాశులయ్యి యన్యాయమార్గ్హాల ధనము పొందు చుండ్రు ధరణియందు 13 స్కీ కలిగె సంపద నాకు గలుగు నింకెంతయో [క్ష దీరె కోర్కెలింక దీరగలవు కేర్‌ హతమార్చితిని శత్రులందర కొందర కే6 మిగత వారిని జంపి మేలుగొనెద నేనే ప్రభువునిల నేనె సిద్దుండను 158

నే బల ధన సౌఖ్య నిఖిల నిలయు నే గొప్ప కులజుడ నేనసామాన్యుండ నే యజ్ఞ తప దాన నిర్వహణుడ ఆవె। అనుచు మదిని దల్ఫి అవనీతి పరుడునై (బ్రాంతి మోహ జాల బంధియయ్యి కామ భోగములను కలిగియు నాసక్తి నరక కూపమునను నలుగు చుం[డ్రు 17. కం॥ తనయాత్మస్తుతితోడను ధన దాన్యైర్యములను దర్పిత మతులై ఘన డాంభికమున యజ్ఞం బొనరింతురు యసురభావు లొందగపేరున్‌ 18. అవెః కామక్రోధ దర్ప గర్వమహంకార బలములు మదిలోన (ప్రభలువారు నన్నుగాన లేక నాసూయ ద్వేషాల పాతకునిగ నన్ను జూతురిలను 19. తేగీ। నన్నెరుంగక ద్వేషించు నరులు, క్రూర భావజాలము నలరు దౌభాగ్యులెల్ల మరల మలి భవబంధమున్‌ (మ్రగ్గగాను యసుర గర్భంబులందున నవనినిడుదు. ,కే5్‌9

20. ఆవె। అసుర జన్మమెత్తు అధమాధములు మూడ మతులు జన్మ జన శై గతుల నన్ను పొంద కంత కంత పూర్తి నధోగతి పాల బడుచు నుం(డ్రు పార్టెరుంగ 21 ఆవె॥ కామ (క్రోధ లోభ కారక గుణములు నరక కూపమునకు నరుని (ద్రోయు కనగ వీటి వలన కలుగు వినాశనం కనుక వీడ వలయు కలుగ మేలు
21. సీ॥ పాపపంకంబునన్‌ పడ(ద్రోయు గుణముల 239, విజ్ఞాన వంతుడై విడచి నరుడు ర్క శుభ కర్మలొనరించ శుద్ద పరమోత్కృష్ట మోక్షపథమునాందు మోదమలర శా(స్తోక్త విది.నెల్ల చాలించి స్వేచ్చగా కామోప భోగాల కడగు వాడు పొందక సుఖమిల నొందక సిద్ధినిన్‌ మోక్షంబు నొందక ('ముక్కియుండు తేగీ; చేయదగు చేయకూడని చేష్టలెరుగ శాస్త్రమే ప్రమాణము గాన శాస్త్రమునను తెల్పబడు కర్మలెల్లను తెలుసు కొనియు ఆచరించుమి నీవిక నర్జునార్య । 160

పదునేడవ అద్యాయము త్రద్ధాత్రయ యాగము అర్జున ఉవాచ ;-=

1 ఆవె॥ శాస్త్ర విధిని వీడి సరిభక్తి శద్ధల యజ్ఞపూబొ నర్చు ప్రజ్ఞానిష్ట సాత్వికంబ రాజసమ, తామసంబ? నే నెరుగ దెల్పు కృష్ణ । యెరుగ నిజము శ్రీభగవానువాచ : -

2. ఆవె॥ శాస్త్రదూరమైన స్వాభావ (శ్రద్దయె సాత్మికంబు రాజసంబు మరియు తామసంబ టంచు తరచ త్రివిధములై యున్నవిలను నెరుగ మిన్నగాను

3 ఆవె।ః; అంతః కరణములకు ననురూపమౌ (శ్రద్ద కలిగి మనుజుడిలను మెలుగు చుండు ఎట్టిశ్రద్ద గలుగ నట్టి రూపంబు స్వ భఖభావములును గల్లు పార్టెరుంగ

4 తేగ।; పూజలిడు చుండ్రు సాత్ర్వికుల్‌ పూని సురల రాజసులు యక్ష రాక్షస పూజపరులు తామసులు తమ మదిలోన దలచి భూత ప్రేత గణముల గోల్చ్బేరు ప్రీతి నిలను

5 సీ! గర్వమహంకార కామక్రోధములను 6 శాస్త్ర బాహ్యతపము సల్పునరులు నరయ తనువు నున్న నవిభాజ్య జ్ఞానేంద్రి యముల నంతరాత్మ నలరు నన్ను (క్రుంగజేయునట్టి (క్రూరులు నెరుగ న సురప్రవృత్తి గల్లు నరులు మిగుల నవివేక తమమున నలమటించే వారు గతిగమ్య మేమిటో గననివారు తేగీ; చంచలంబగు చిత్తమున్‌ మించువారు మూడమతులయ్యి జగమున వాడువారు హితము జెప్పిన విననట్టి పతను లిలను తెలు మర్జున! దీనిని తేటముగను 7౯ ఆవె।; మనుషులు స్వభావ మనుగుణంబుగ తినే తిండిమూడు విధములుండు చూడ అటులనే తపంబు యజ్ఞ దానంబులున్‌ మూడు విధము లెరుగ రూఢిగాను 8 త్రేగ ఆయురారోగ్య బలసత్త్య మందజేసి బుద్ధి సుఖ సంతసాల్‌ మదిన్‌ వృద్దిజేయు తైల రసవంతమై చిర కాలముండు చక్క నాహారమే ప్రియం సాత్మికులకు 162

9 ఆవె। చేదు పులుపు ఉప్పు చెడ్డకారము వేడి గలిగి శోక దాహములను మిగుల గలుగ జేయు రోగ కారకాహారంబు రాజసులకు (ప్రీతియౌ జగాన 10 ఆవె। నిలువ యుండి, కంపు నెలవై యశుద్ధమై పరుల ఎంగిలైన పక్సమవని రస విహీనమైన రద్ది ఆహారమే తానుసులకు ప్రియము తత్త్యమెరుగ 11. సీ; సరిగ నాలోచించి సరియౌవిధానమున్‌ గం, శాస్త్ర సమ శతముగా సముచితముగ 13. లేక ఫలాపేక్ష లోకులు మెచ్చగా సల్పు యజ్ఞ మెరుగ సాత్త్వికంబు అమితమౌ ఫలముల నాళించి డంభమున్‌ చేసిన యజ్ఞంబు రాజసంబు రాహిత్యవిధి మంత్ర రాహిత్యమున నన్న దానదక్షణముల దయనునిడక తేగీ॥ (శ్రద్ధ నిసుమంత తన యొక్క బుద్ధి నిడక యజ్ఞ మొనరించ తామస యజ్ఞమగును యజ్ఞముల విధంబులనెల్ల ప్రజ్ఞశాలి తెల్య జెప్పితి నీకింక తేట పరచి 163

14. క0॥ జ్ఞానుల (బ్రాహ్మణ (ప్రముఖుల పూనియు దేవతల గురుల పూజించుటయున్‌ మేను శుచి (బ్రహ్మచర్యము పూన నహింసా(వ్రతంబు పుడమిని తపమౌ 15 క0॥ ఒరులకు ప్రియమై హితమై నరయగ సత్యంబు నైన నభిభాషణమున్‌ పరమేశు జపము, వేదము లరయుట, వాచిక తపంబులనబడు భువినిన్‌

15. ఆవె। శాంతమౌ స్వభావ మంతఃకరణ శుద్ధి యాత శ్రే నిగ్రహంబు నరయ బూని మది ప్రసన్న తలర మహిగాల్వ నీశుని మానసిక తపంబు మాన్య (వ్రతము

16. ఆవె। ఫలము గోరక మది( పరమ యోగులు నయ్యి భక్తి శ్రద్దల ననురక్తి నిడియు చేయ పై తపములు ్రేష్టమౌ సాత్త్విక తపము లనగ జెల్టు ధరణియందు 18 ఆవెః ఒరుల చేత తాను నొంద సత్కారముల్‌ గారవములు పూజగరిమ లెల్ల స్వార్థ చింతనమున చంచలమనమున సల్పు తపము రాజసంబెరుంగ 164

17. ఆవె।; మొండి పట్టుదలను మూడ కీడొరులకు మనసు నందు బాధ మసలు చుండు ఆత్మహింస నలరు నవివేక తపమెర్ల తామస తపమయ్యి దనరు భువిని

18. సీ! ్రత్యుపకారంబు పరగ నాశించక

19. యోగ్యులైన మరి యభాగ్యులకును

20. దేశకాలముల విశేషంబులకు పాత్ర

మౌ రీతి నిశ్చల మనము తోడ చేయు దానంబులే శ్రేష్టమై సాత్విక దానంబు లనగను ధరణి బెల్టు ప్రత్యుపకారమున్‌ ఫలితమా పేక్షించి అతి కష్టమున దానమాచరించ తేగీ; రాజసంబగు దానమై తేజరిల్లు దేశకాలపాత్రోచితం లేశమైన లేని దుష్కృత నిర్లక్ష్య దానమిలను పరమ తామస దానమై బరగు విజయ | 23. కం॥ గన బ్రహ్మమె ఓం తత్సత్‌ యని నిర్లేశించ బడగ యందుండిలలో జనియించె (బ్రాహ్మణులు మరి ఘన వేదంబులును యజ్ఞ గరిమలు వరుసన్‌ 165

24. ఆవె॥ వేద పఠనమునను విధివిధానమైన యజ్ఞ దాన తపము లాచరించ ముందుగాను పలికి పొందుగా “ఓమ్‌”ను నా పైన జేతు రిలను ప్రజ్ఞులెల్ల

25. కం॥ మోక్షాభిలాషులు ఫలా పేక్షింతయు నిడక మదిని పెద్ద మదిని సం (ప్రోక్షులయి “తత్‌'ను పల్కుచు దీక్షను తపయజ్ఞదాన దీధితినలరన్‌

26. ఆవెః సాధు భావమునను సత్యభావమునను ఉత్తమమగు కర్మ లునికి యందు “సతో'యనే పదంబు సర్వదా వాడుకై యుండు నిలను చూడ మెండుగాను

27. ఆవె॥ యజ్ఞదాన తపము లనుబంధ నిష్టలున్‌ (బ్రహ్మా కొరకు జేయు కర్మ లెల్ల “సతో' యనంగజెల్లు సర్వత్ర సర్వదా సత్యమెరుగ నీకు నిత్య శుభము

28. ఆవె॥ (శ్రద్ద నిడక మదిని తద్దయు డంభమున్‌ చేయు యజ్ఞ దాన మాయ తపమ శాశ్ళతంబు లై'యసత్‌"యని పిల్వనై ఇహపరంబులిడదు యింత కూడ

166

పద్దెనిమిదవ అద్యాయము మోక్ష సన్యాస యోగము అర్జున ఉవాచ :

1. ఆవె। కృష్ష నాదు మదిని తృష్ష చెలరేగెను తెలియ వితరణంబు తెరవు మరియు ('ప్రవజనంబు యొక్క పరిశుద్ధ తత్త్రంబు తెలియ జెప్పగదవె తేటముగను వితరణము = త్యాగము : ప్రవజనము = సన్యాసము దై, భగవానువాచ ; కం॥ కోరికలు దీర్చు కర్మల నేరుగ విడ ప్రవజనంబు నేర్పడ మదినే కోరి తన కర్మఫలముల పారంబులు నైన విడువ బరుగును త్యొలై
2. _ఆవె। కర్మదోషయుతము గాన విసర్ద నీ యమ మటంచు బుధులు యనగ భువిని తపము దాన యజ్ఞ ఉపయుక్త కర్మల విడువ వలదుయని వివేకులనిరి డే. ఆవె॥ కర్మత్యాగమునకు కననాదు నిశ్చయం బేమొ తెలియ జేతు నిలను నీకు 167

వితరణంబు మూడు విధములు నెరుగగా సత్యమిదియె దెల్య సవ్యసాచి ॥

5 తేగీ। యజ్ఞ దాన తపంబులు 'ప్రజ్ఞలైన పండితుల పవి(త్రుల జేయు పరమకర శ్ర లాచరించగదగు వాటి నవని నెప్పుడు విడువ కుండను సమయంబు విషమమైన

6. ఆవె। యజ్ఞ దాన తపము నాసక్తి యున్‌ఫలా పేక్ష వీడి చేయ మోక్షమబ్బు

నాదు నిక్ణ్యయంబు నరయంగ నదియేను తెలియు మింక విజయ ।; తేటపడగ 7. తేగ) కర్మ విధ్యుక్తమైనచో మర్మమెరిగి విడువకుండుట మంచిది వివరమెైరుగ జ్ఞానహీనుడై ఎవడేని దాని విడువ తామసత్యాగి యనబడు ధరణి విజయ । క. ఆవ తను ప్రయాస భీతి తరగని దుఃఖమున్‌ వెరచి కర్మములను విడచువాడు ఫలమొకింత తాను బడయక రాజస త్యాగి యనగ బరగు ధరణి యందు 9 అవె శాస్త్రయుక్త కర్మసంహృతి నెల్లను చేయ దగిన వంచు చేసొకింత 16

ఫలము కోరకున్లు పరమ సాత్త్విక త్యాగి గాను గణుతి కెక్కు గనగ భువిని ప్రజ్ఞశాలి మదిని పరగ దుఃఖ సుఖము లిచ్చు కర్మ లొకటిగా దల్ఫుచు

చేయ త్యాగమునను చెందు ముక్తి 11. తేగ, తనువుపై నభిమానంబు దనరు వాడు కర గ్రముల నెల్ల విడువగొ కష్టమరయ కర్మఫలముల నెవ్వండు గడగి విడచు వాడెపో త్యాగి యనగను వసుధ బెల్లు 12 తేగః ఫలము లాళించి కర్మల బరపు వాడు మరణ మొందిన తర్వాత మగ్గుడగును మంచి చెడ్డల మిశ్రమమౌఫలాన

కర, సఫల త్యాగి కెన్నడు కలుగవవియు

13 త్రేగ్య కర్మ సిద్దాంత మెల్ల సాంఖ్యంబు నందు తెలియ జెప్పిన విధముగ తేటపరతు సర్వకర్మలు నెరవేర సరళమైన శదు కారణముల నింక నాలకించు / ను

తనువు వివిధమౌడక్రియలు

14. ఆవె॥! ఇంద్రియములు నగ వైదు కర్త దైవితములు: కనగ ల!

169

కారణములు సర్వకర్మలు నెరవేర వివరమెరుగు మింక విజయ నీవు

15. అవె।; మనసు వాక్ళరీర మగ్నమున్‌ నరుడాచ రించు కర్మలెల్ల నెంచి చూడ శాస్త్ర సమ్మతము యశా(ప్రీయమై నైదు కారణముల వలన గలుగు చుండు

16. ఆవె। మలిన బుద్ధిచేత మరి యాత్మనే కర్త గాను దలచు వాడు కనగ భువిని సత్య మెరుగలేని సామాన్య మనుజుండు నిత్య సత్య మిదియె సత్యశీలి /

17. ఆవె। అంతకరణమందు నరయ కరృృత్తభా వంబు లేని యోగి వాసి గాంచు వసుదనెట్టి కర్మవాసన లంటని పరమ శ్రేష్టుడుగను పార్దెరుంగ |

18. ప

ఆవె॥ గన పరిజ్ఞాత జ్జేయుము జ్ఞానమరయ కర్మలొనరించు ప్రావృత్తి గలుగజేయు కర్త కరణము (క్రియల సంగమము చేత కర్మలొనరించ బడుచుండు కనుము విజయ ; తేగీ। వాడులోకమందు వధియించ నందరిన్‌ వధనొనర్భ నట్టివాడుగానె 170

వాసిగాంచునిలను వాస్తవ మెరుగగా పాపపంకమునందు బడకొకింత పరిజ్ఞాత = తెలుసుకొనువాడు జ్లేయము :- తెలుసుకొనదగినది కర్త :- (క్రియలనాచరించు పకృతిస్థితుడైన పురుషుడు కరణము :- క్రియల నాచరించుటకు ఉపయుక్తములగు మనోబుద్ధీంద్రియములు 19. ఆవె॥ సాంఖ్య శాస్త్రమునను జ్ఞానము,కర్తక ర్మములు గుణ విభేద మనుసరించి ముఖ్యముగను విజయ ।; మూడు విధములుగా జెప్పబడిన విలను నొప్పుగాను 20. ఆవె। వివిధ ప్రాణులందు వేర్వేరుగా దోచు నవ్యయ పరమాత శ్రే నరసి తాను ఏకమంచు నెగ్గి వీక్షించు జ్ఞానమే సాత్వికంబు నయ్యి చలగు ధరను 21. ఆవె।ః సకల ప్రాణులందు సాక్షియాభావముల్‌ వేరటంచు నెర్గు వారి యొక్క జ్ఞాన మెరుగ రాజ సంబయి బరగును విశద పరచి తెరుగు విజయ । నీవు 22. ఆవెః హేతువరయ లేక నేపరమార్థంబు లేకు తనువు నందె లీనమయ్యి క్షే

ఒక్క విషయమందిె చిక్క జ్ఞానమటంచు తలచు జ్ఞానమరయ తామసంబు 23 తేగీ! ఏ ఫలాపేక్ష నేసంగమమును లేక రాగవిద్వేషముల్‌. మదిన్‌ వీగనీక నిండుమనమున జేసెడు నియత కర్మ తనరు సాత్విక కర్మయై ధరణినెరుగ తేగీ। కోరికలు భూరి అహమును కూడి మదిని కష్టప్రాయాసములనోర్చి కర్మొనర్భ రాజసాకర్మయనగను తేజరిల్లు తెల్యుమర్జున । దీనిని తేటముగను 25 అవి॥ ఆచరించు కర 1లందించు పరిణామ మంత దాన కలుగు హాని హింస నెరుగ కుండ కర 1లెంతాచరించిన తామసంబు గాను దనరు భువిని 26, ఆవె।; ఫలము గోరకమదిన్‌ బాసియు నహమును ధైర్యముత్సుకతను కార్యమిడియు ఫలము నిష్ఫలముల పరికించనీ వాడు సాత్త్రికుడగు కర్త సత్యమెరుగ 27. సీ॥ అనురాగ వంతుండు నరయ ఫలాపేక్షి 2రి హింసాపరుండు లోభేశ్ళరుండు హర్ష శోకంబుల నలరి నల్లేవాడు 172

శుచి శుభ్ర తెరుగ నశుద్ద మతియు రాజస కర్తయై రాజిల్టు భువిలోన (ప్రతిభా విశేషాల ('ప్రభలుచుండి పామరుండు జడుడు పరమ యయోగ్యుండు ఒరుల కెరిగి కీడు బరపు వాడు తేగీ! దుఃఖ వంచన మనమున '్రుక్కువాడు కాలయాపన జేయగా గడగు వాడు నరయ తామస కర్తయై నవని నెల్ల పిలువ బడుచుండు నర్జున । పృర్వియందు 29. ఆవ॥ గుణములనుసరించి గణుతించగా బుద్ధి, ధైర్యములును గాంచ దనరునిలను మూడు విధములుగను ముఖ్యంబుగా వాటి విషయమంత వినుము వివరముగను 30, అర్జునా | (ప్రవృత్తి నరయ నివృత్తి న కార్య కార్యములను కరమెరి౦గి భయమభయము మరియు భవబంధమోక్షాల సారమెరుగు బుద్ది సాత్వికంబు

1. పవృత్తి మార్గము :- సంసార జీవితముగడపుచు, ఫలా "పేక్షలేక పరమాత్మను సేవించుచు విధ్యుక్త కర్మల నొనరించుచు మోక్షమునొందు మార్గమే ప్రవృత్తి మార్గము 173

2. నివృత్తి మూర్గము:- సమస్తకర్మలత్యజించి సన్యాసాశ్రము నుండి, (ప్రాపంచిక బంధవిముక్తుడై పరమాత్మను సేవించుచు (ధ్యానించుచు) మోక్షమును పొందుమార్గము

3. తేగీ! ధర్మమెయ్యది గాంచ నధర్మమేదా

కార్యమెయ్యది గాంచ నకార్యమేదా ఉన్నదున్నట్టుగాకను భిన్నముగను సం[గ్రహించెడు బుద్ధిరాజసమెరుంగ

32 తేగీ॥ బుద్ది యజ్ఞాన కూటమిన్‌ బద్ధమయ్యి

ధర్మమును తా([గ్రహించ నధర్మముగను విషయముల నెల్ల విపరీత మిష నెరుంగ తామసాబుద్ధి యనగను ధరణి జెల్టు

33 కం॥ ఏ ధృతి నింద్రియచేష్టలు

నేధృతిని మనంబు ప్రాణ మెరుగ స్థిర యో

గా ధారణమున నున్న దొ

నా ధృతి నిజ సాత్వికంబు నర్జున। దెల్యన్‌ ధృతి:- ఒక క్రియనుగాని, భావననుగాని, ఒక వృత్తిని గాని ధృడముగా స్థిరముగా నుంచునట్టి (ధారణ చేయునట్టి) శక్తి విశేషమును ధృతియందురు.

త్ర ఏ ధృతిని పలాపేక్షుం

డీధర ధర్మార్థ కామ మెడలాసక్తిన్‌ 174

తాదృఢముగ మదినిడునో నా ధృతి రాజమనంగ నవనిన్‌ జెల్లున్‌ 35 కం॥ ఏ ధృతినిన్‌ దుర్భుద్ది వి షాదము భయ సం(భ్రమంబు స్పష్టము మదమున్‌ కాదనక విడువ కుండునా నాధృతి తామస మనంగ నవనిన్‌ జెల్లున్‌ 36 తేగీ।; దేని యభ్యాస వశమున పూని మనిషి దుఃఖనాశము సుఖమును మిక్కిలిగను పొందగలుగునో దానిని పూర్తిగాను తెల్యు మర్చున । నీవింక తేటముగను 37 కం తన భక్తి ధ్యానంబుల నొనరిన సుఖమెరుగ మొదట నొప్పియు విషమై గన తదుపరి యమృతమై యొనరిన సాత్త్విక సుఖంబు నొప్పగ భువినిన్‌ 38 కం0॥ విషయేం[ద్రియ సంయోగము మిషనేర్పడు సుఖము మొదట మిక్కిలి సుధయై తృషదీర నట్టి సుఖమే విష తుల్యము రాజసంబు వివరం బెరుగన్‌ 39 కం॥ సోమరి తనమున నిద్రను నేమురిపాటునను మోహ మెదలో నిండన్‌ కేన్‌

-ఈ మహిని గల్లు సుఖములు తామస సుఖములు యనంగ దనరున్‌ విజయా 40 తేగీ॥ పకృతినిన్‌ పుట్టి పెరుగుచు పరిఢవిల్ల గుణ(త్రయంబుల నించుక గూడనట్టి (ప్రాణియే లేదు వెదుకగా పరగ పృథ్వి నింగి, స్వర్గాన, లోకాల నిక్కముగను 41 తేగ! బ్రాహ్మణ క్షత్రియా వైశ్య పరగ శూద్ర వర్షముల కెల్ల వారి స్వభావములను కలుగు గుణములచే వారి కర్మములును నిర్ణయించగ బడినవి నిక్కమెరుగ 42 ఆవె।; మనసు నింద్రియముల గని నిగ్రహించుట జ్ఞాన మెరిగి తపము పూని చేయ ఆస్తికంబు శుచి సహనములు నియమిత పనులు నెరుగ నిలను (బ్రాహ్మణులకు 43 కం॥ శూరత్వము తేజత్వము ధీరత్వము దక్షతయును దేశము రక్షన్‌ ఫోరునను పారకుండుట గౌరవమౌ లక్షణములు గన రాజులకున్‌ శశీ కం॥ వ్యవసాయము పశుపాలన వ్యవహారము సంఘసేవ వర్తకమాదుల్‌ శ76

భువినెరుగ వైశ్యకర 1లు అవివేకశ్రమంబె శూద్రులందరి పనులున్‌ 45 కం॥ మనమున (శ్రద్దను సతతము తన కర్మలనెల్ల విధిగ తాపాటించన్‌ మనుజుండు సిద్దిపొందును గనకర్మ నిరతుడు సిద్ది గనడే పార్గా? రా [2 46. కం0॥ ఎవ్వనిచే జీవంబులు నివ్వసుధన్‌ పుట్టుగిట్టు నిజముగ నెవడున్‌ నివ్వసుధ నిండియుండును నవ్వానిన్‌ కర్మములను నర్చించవలెన్‌ త7 కం॥ చక్కంగ నాచరించిన చక్కని పరధర్మమునకు సరిగన శ్రేష్టం చిక్కిన తన ధర్మంబిల చిక్కవు పాపములు విధిగ చేయ స్వధర్మం 48 అవెః పొగలచేతనిప్పు పూర్తిగా మగన్నమౌ నటుల దోషములను నరుని కర్మ లన్ని గప్పుచుండు నందుచే స్వాభావ సిద్ధ కర్మ జేయ (శ్రేయమెరుగ 49 ఆవె॥ సర్వ విషయములను సరిగ నాసక్తియే లేనివాడు, కోర్కె లేని వాడు, క్ష

ఆత్మ ని(గ్రహుండు నతి'శ్రేష్ట నిష్కామ కర్మసిద్ది నొందు కనుమి విజయ । 50. కం॥ సిద్ధిని పొందిన వానికి సిద్ధించును (బ్రహ్మమిలను శ్రేయస్కరమై సిద్ధిని పొందే జ్ఞానము నిద్దర నెరిగింతు నీకు నెరుగుమి విజయా । 51. సీ! పరిశుద్ద బుద్దితో పౌరుషదైర్యాల ర్‌2 నాత్మ నిగ్రహమున నలరువాడు 53 శబ్దాది విషయముల్‌ సాధనంబున వీడి రాగ విద్వేషాలు వేగవిడిచి 60. ఏ కాంతవాసి కాసింత నాహారిమై స్వాధీన వాక్కాయ స్వాంతుడయ్యి ధ్యాన యోగంబులన్‌ మానస బద్దుడై వైరాగ్య మనమున వరలువాడు తేగ, కామ క్రోధ మదంబహంకారములను ధనము మమకారముల బల దర్శములను వీడ గలిగిన శాంతుండు విమల మతుడు నరయ (బ్రష య (బ్రహ్మత్వమును పొందనర్హుడగును 5* తేగీః బ్రహ్మ భావము పొందిన పరమజ్ఞాని మదిని దుఃఖంబు కోర్కెల మసల నీక 1/8

సర్వ జీవుల నెల్లను సమము జూడ ఉత్తమంబైన నా భక్తి నొంద గలడు, 55. తేగ్నీ (బ్రహ్మభావుడు (భూతుండు) భక్తియే ప్రబలమదిని నేనివడ నెటనుందునో నెట్టివడ నన్నిటిని యదార్థంబుగ నరసెరుంగ నన్ను చేరియు లీనమౌ నరుడు విజయ | 56 ఆవె కర్మలందు వీడికరృత్వ భావము కర్మఫలసుఖంబు కరము వీడి ఆ(శ్రయించి నన్ను నాచరించగకర్మ పరమ సథము నొందు పార్ధ ॥ నరుడు 57 అవెః కర్మలన్లి నొకే కావించి యర్సణం మత్పరాయణుడిగ మదిని బుద్ది యోగమా(శ్రయించి బాగుగొ నిల్చు, నీ చిత్తమందు నన్ను చేరనన్ను బుదియోగము := సిద్ది అసిద్దులయందుః సుఖదు చు ఖముల యందు లాభనష్టములయందు, అట్లే (ప్రాపంచిక పదార్థములందు సమబుద్దీ కలిగి యుండుటయే బుద్దియోగము కత ఆవ. స్టిరము చేయ నీదు చిత్తం నాయందు సర్వ సంకటములు సమసి పోవు 179

అహము౮నాదు వచన మాచరించకయున్న (భ్రష్టుడగుదు వీవు పరమపథము

59. ఆవె।; అహముమీరగ మదినావహం వీడ (ప్ర యత్నమెంతా జేయ వ్యర్థమిలను నీ స్వభావమేను నీచేత నిజముగా రణమొనర్భ మదిని రగుల జేయు

60 ఆవ; మోహమునను కదన మొనరించ కుండిన నీ స్వభావ సిద్ధ నైజకర్మ ములను బంధి వయ్యి మోహంబు వీడి క దనము జేసె వీవు కనుము విజయ ।

61 అఆవెః ప్రాణికోటి నెల్ల పరమేశుడే వారి కర్మలనుసరించి కాయమనెడి యం(త్రములను నిడియు యంతరంబున నుండి మాయజేసి త్రిప్పు మరల రీత్రి

62 ఆవె॥ అన్నిభావములను నాపరమేశునే శరణు గోరుమింక, శరణుగోర అతని దయకు పాతత్రువై నీవు శాంతిని

ముుక్తినొంద గలవు మోదమలర

63 అవె॥ అతిరహస్యమైన నపరమౌ జ్ఞానంబు

నెల్ల నీకు భోధ నంబుజేయ 180

దీని నెగ్గి మిగుల ధృతినిన్‌ విచారించి చేయుమింక నీకు దోయునటుల 64 తేగీ।; గోప్యములలోన నత్యంత గోష్యమైన ఉత్తమంబులలో పరమోత్తమైన నాదువచనంబు విన నీకు మోదమొదవు నీదు మేల్లోరి చెప్పితి నిజము విజయ । 65 ఆవె! నిల్పి నీ మనంబు నిక్కంబు నాయందె భక్తి శ్రద్రల ననురక్తి తోడ పూజ జేయపరమ పూజ్యమౌ భవ్యమౌ నన్ను పొంది ముక్తి నందగలవు 66 ఆవె॥ కర్మఫలము లెల్ల కరమునా కర్పించి శరణువేడ పాప సం(ద్రమెల్ల పారజేసి దూరతీరంబు జేర్చెద శోకమొంద తగె వివేకవంత 1 67 ఆవెః నీకు దెల్సినట్టి నిఖిల గీతజ్ఞాన మెరుగదెల్పు లోక హితము నెంచి తపసి భక్తులకును, తగిన శుశ్రూష జే "సేట్రి వారలకును శిష్టులకును 68. ఆవె॥ పరమ గోపష్యమైన పావన గితావి కేకమంత మిగుల చివరముగను కేరి

భక్తవరుల కిలనురక్తిని దెల్పిన వాడె భక్త శ్రేష్టి వసుధ లోన

69 అవె। భక్తవరుని కంటె పరమ (ప్రియుండిల లేడు నాకు ముందు లేకయుండు మనదు వాదమంత మదిగోరి చదివిన వాడె పూజ నిడెడు వాడు నాకు

71 కం ఈగీతా జ్ఞానంబును బాగుగ మదినిడియు (శ్రద్ధ పరమాసక్తిన్‌ తాగోరి వినెడు వాడిక నేగును పుణ్యాత్ములందరేగె లోకం

72 కం॥ నిళ్ళల చిత్తము తోడను సచ్చరితా ! నీవు దీని సాంతము వినగన్‌ ఉచ్చతర జ్ఞానమబ్బియు తుచ్చంబౌ మోహభ్రమలు తొలగెన లేదా ?

73 అర్జున ఉవాచ :-

కం॥ _ శ్రీకృష్ణా! పరమేశ్వర! నీ కృప చే తొలిగి భ్రమలు నిఖిలంబె నీ చే కృతమౌ స్మృతి జ్ఞానం బాకృతి గాంచినది నాదు యంతర్యంబున్‌ 182

(7శ్మీ సంజయ ఉవాచ :- ఆవె॥ అచ్చెరువును మరియు నతిగగుర్పాటు గ లించ్ను జ్ఞానభరిత గీత బోధ కృష్ణు డెరుగ జెప్పు కోరి యర్జునునికి వింటి నీకు జెప్ప వివరముగను 75 తేగీ॥ వ్యాస భగవానునీ కృపావిశేషమునను ఉత్తమోత్తమ, గోప్యమౌ యోగమెల్ల యోగి (శ్రేష్టుండు కృష్ణుండు వేగ జెప్ప నేను వింటిని సాక్షిగ వీనులలర 76 సీః కళ్యాణకరమైన కరమాద్భుతంబైన 77 శ్రీకృష్ణ గీతావి శేషముంత 78 మదిని దల్ఫిన కొద్ది మధురాను భూతినిన్‌ పరవళించె మనంబు పార్ధివేంద్ర ! అత్యంత మాళ్చ్ళర్య మపురూప శ్రీహరి విశ్చరూపము గన్ను చేళ మదిని ఆశ్చర్య సం(భ్రమా లతులితానందంబు నెంతగానొ గల్గవింతిగోన/ 18...

తేగీ॥ యోగికృష్ణుండు కవ్వడి యుండునెచట నచట సంపద విజయమైశ్చర్యములును నీతి సుస్టిరమౌ నిక నిశ్చయముగ కౌరవాన్వ్నయ । ధృతరాష్ట్ర! కనుము నిజము, సంపూర్ణము భయాల లయ మ న 16.౫0... ఏవిమ క్షే క (| 184

(వాత యె పు క. వము (గ! న చున ౧ నగ గ. నరం - నో (|) - చ ళా ట్‌ నే గ ... న ము. సే ట్‌ మో న్‌ న. యమన. మ! న. త్‌ క స ళ్‌ పం. ఆ పత ఉ ను... న! లీ మ ఏ సో హ్‌. మ / నగ్మ ఢ కా హ్‌ వట గా గ భ్‌... ల కం న స ణ్‌ ఓ శ తో! న 11 న 0 ఛు (గ న. 1 సు" మనో సస షం. సస స! (| ఇ టం బె న శ న స్నన్న ఎపి ణు సకష నలస్య లల? (| ఉచ | ష్‌ ల లో [స్తే [రో స. ఫా | యు! స రు! వ షె | క వ గర సట కాటం. శ. టట. నళ లా నంలో. స. స మన్నా ను ల |. స్టా! స ల . లోపే య య్‌. ము. ల స ల్‌ స్మ | న షా 0 | య. న న. సే న్‌ ల ను మ ద్‌ కనా భే? “

సంగెం చంద్రమౌళి | శ్రీ'సంగెం చంద్రమౌళి గారు. వృత్తిపరంగా నీటిపారుదల శాఖలో చీఫ్‌

| కంజినీయర్‌గా. ఉన్నతపదవి నలంకరించి. విశ్రాంతులైనారు.

ప్రవృత్తిపరంగా వరు. 'ప్రాట్‌న. సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేస్తూ సంప్రదోయ. రీతిలో కవితా రభన "చేస్తూ సాహిత్మసేవ చేస్తున్నారు. | ఇంతకు పూర్వం వీరు తెలుగులో మహాభారతాన్ని రచించి | మనకలధించినారు. ప్రన్వ్తుతం. భగవథ్సీతను కందవద్యాల్లో | అందంగాను, 'మూలానుసారిగొను; సరళ లీతిలోను, సామాన్య |

పొఠకులు కూడా గీతార్థాన్ని అర్థం :చేసుకునే విధంగా అనువదించి అంటిస్తున్నందుకు, 'సారస్వతరంగంలో,. అందునా కవితా రంగంలో | . కృషిచేస్తూ. “కావ్వశాస్త వినోదేనే కాలో గళ్చతి ధీమాతామ్‌” వాక్సాన్ని / సార్థకంచేస్తున్నందుకు వాఠిని అభినందిస్తున్నాను. . | -ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి |

1 శీ సంగెం చంద్రమౌళిగారు: ప్రధానంగా, కందం, తేటగీతి, ఆట / వెలదుల్లో ఈ భగవద్గీత రచించారు. అక్కడక్కడ సీన పద్యాలున్నాయి. . ఒకటి రెండు వ్యత్తాలున్నాయి. ఖావాళ్ళాన్ని గ్రహించి, మూలం స్పష్టంగా , సరళంగా. కళ్లకు కట్టేట్టు అనువాదం చేశారు: శ్రీ సంగెం వారి ఈ . కృషిని ప్రశంసిస్తూ ఈ పద్మభగవదథ్ద్సీతకు స్వాగతం పలుకుచున్నాను. . ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాధ్యయనకశీలురకిది యెంతో ఉపకరిస్తుందని భావిస్తున్లాను:

• ఆచార్య కసిరెడ్డి