Telugu arudra jeevitham rachanalu samagra pariseelana - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

/ “చసనటి | త్‌ | శో వ్‌ కరం ౯ శి ధ!. 12 ॥ వే ల . న

లీల. న. చు

శ మలు స న ఇ.

॥ ప్‌ న 4 ' | స్య లబ. గ 7, “జ . ॥ నం . ల న. క్ష ఖ్న |

వప్రూజ్యుజు (ళ్ళుద్రుగాదిక _ ఈఇమయూ.కంబుక కమా? ఉజానంగయ్యా- చ7-క్కరా/

ఆర్నుద బీవితం - రచనలు = సమ్మగ పరిశీలన డా॥ ఎల్‌. సంగయ్య మాధురి (ప్రచురణలు

ఉక ౮04 ౧882700643 = మంత సిశప్‌ ల = 5్‌ఉగెశ 4౮4 9413594 సి!క ౨. విల పి నడిక[212% ౦76౯ [060 ఏ కి 982కట8 0076౯ 2ం:180 : న్‌06012 ₹66118)1 ళా లా/ 4 య/టా 4 రక " వరం 98. 800/౧ ౧ గంధ్రాా. ౧ సర్గ లారాయ్యా న | 4( - ోయలడో శ కం? 009168 : గ్య సై లో ౪13081206402 ౨401190108 మొళ్లళ్‌ ౯ ఉ్‌.గ్ర0 014. 2080666 తీఠి1రేక, 74612016, (ర్త & గ]11 ౯1200163. (1 వడం2ఓిట! 2200004081 స శ 1)2974% 2642. ((, క. మడజరిడి6ేం*! కాళ 9642, 10418202. లె. 521185 తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంవారి ఆర్థిక సవాయంతో ము[దితం, ా1గ666ే 1౯; విత 01(4ఉ7 ఉగ! ఉనా వగ 27గక్క 1.1-5.17/బ/1, వ. 29411031 13 4ం20%4-500 880 లెరంగల : 68418,

అ౦కిత౦ కష్టమనునది తెలియనీయక కని పెంచినట్టి కన్నతల్లి శ్రీమతి లగడపాటి రాంబాయమ్మకు..-- హలంపట్టి సపౌలందున్ని ఫలం పంచినా జీవితరేఖలు సరిదిద్ది సఫలం కావించిన కారుణ్యమూర్తి నా కన్నతండి లగడపొటి క ఎవ్షమూ ర్రికి.-- (పేమతో ఈ చిన్నిపొ త్రం సమర్పింళు.

ఎడా లగడపొటి సంగయ్య

విషయసూచిక 1 అభిప్రాయం. 11 పీఠికలు. ళపే 111 కృతజ్ధితలు, ౪1187 అధ్యాయం-కే 33 [ం312

1. అరుది జీఎతం 1.58 అధ్యాయం-శి ౨, ఆరుద కవిత్వం విశ్తేషణ అభ్యుదయ కవిత్వం-ఆరు[ ద 20.76 8, తెలంగాణా పోరాటం-త్వమేవాహం త్వమేవాహం-=(పత్యేక పరిశీలన 77-192 శ. [(వయోగవాదం-[పతిఫలించిన తీరు 128-145 క. సినీవాలి : నగ రజీవన చి[ఠణం మధ్యతరగతి మన స్తత్వం 146-166
2. ఇంటింటి పజ్యాలు-వోస్యం, అధిక్షేపం 167-179 ణా కూనలమ్మ వదాలు-వై విధ్యం 180.192
3. అనువాద కావ్యాలు-స్వతం[తత వెన్నెల-వేసవి, జె లుగీతాలు 198.210
4. అర్ముద కవిత్వంలో దేళభ క్ర 211-217
5. ఆరు[ద కవిత్వంలో సం్రపదాయం 218.228
6. శైలీ సంవిధానం-వై చితి 224240 అధ్యాయం-రి
7. ఆరుద్ర వచన రచనలు-పరిశీలన ఆర్నుద నాటికలు-కథానికలు ల41.816

ఇ

అధ్యాయం-కీ 1€, సమగ్ర ఆం(ధ్రసాహిత్యం సమీవ 817-888

అధ్యాయం-త్‌ 14. ఆరు(ద సినీరచనలు-పరిశీలన తి8ఓ.4 18

అనుబంధాలు

1. ఆరుద్ర వంళవృతం 4! 9.420 £.. బయోడేటా ఉలి1.4లథ్‌
2. అనుబంధాలు 86.452 త చొలిరచసలు శరీరి4రీకీ
3. సుందిరయ్య లేఖ 455.46 6, మాన్యుస్కిస్టు శ57.460 శ. తప్పొప్పులపట్టిక 481-466

కొండ అద్ధంలో వైస్‌-చాన్స్‌లర్‌, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

ఆ।దిలాంటి సాహితీవ్యక్రిత్వం ఆరు[దది. శిఖరాలూ, లోయలూ, ఆర ణ్యాలూ, సెలయేళ్యూ, కుడుంగాలూ, విహంగాలూ ఎన్నెన్నని ఆఅ ఉత్తుంగ శైలం మీద.

కవిత, కథ, నాటిక, గల్పిక, నవల, (పహేళిక, పరిశోధన - ఇలా ఎన్నెన్ని పార్శ్వాంని ఆ సాహితీమూ ల్రికి.

ఒక్కచోట ఇన్ని శక్తులను గుదిగుచ్చి చూపడమంటే దోసిట్లో కడలిని దూయడమే, అద్దంలో కొండను చూపడమే.

డొః సంగయ్య ఆ సాొవాసాన్ని ఆతి జాగరూకంగా నిర్వహించాడు. వరిశోధనతత్వం ఒంటబట్టించుకున్న వాడు కబట్టి ముందు తగుపాళ్ళను నిర్జ యించుకున్నాడు, తాను వివేచనాత్మకంగా తీసిన కాల్వల్లో గట్లు పొర్తకుండా నీళ్ళను పారిందాడు. అంటే ఆరు[ద సాహితీ వైవిధ్యాన్ని అన్నికోణాల్లోంచి కౌచిత్యపరిధిలో విశ్లేషించాడు. ఎదనిండా చదువుకోతగ్గ శైలిలో ఈ పరిశోధన (గంథం రూపొండించొడు, అందుకు డా॥ సంగయ్యకు నా హార్డిక ఆశీర థినందన. 10/4/91

ఆచార్య ఎస్వీ. రామారావు కళ అధ్యక్షులు, తెలుగు విభాగం = [0

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ట్‌

సొగర వుథనం నాకు నచ్చినకవి, నేను మెచ్చిన రచబిత ఆర్యుద. సుమారు నొలగు

దళాబ్దాల [కితం = నేను స్కూలు విద్యార్థిగా వున్న రోజుల్లో ఆయన రచన లతో నాకు పరిచయం కలిగింది. బాలమ్మిత, చందమామను మొదలుకొని డిటెక్టివ్‌, సెక్స్‌, సినిమాష్మతికలూ, వార - మాసప్యతికలూ ఒక్కటీ విడవకుండా చదువుతున్న రోజులవి. కుబేరా సంస్థ తరపున టెంపోరావు నడుపుతున్న “*డిటె క్చివ్‌' పత్రికకు నేనూ, నా మి్యత బృందమూ ఫాన్సి అందులోని కథలన్నింటికీ విలక్షణంగా గోచరిస్తూ ఆరు[ద్ర కథలు నన్ను ఎంతగానో ఆకట్టుకొనేవి. తెలుగు దనం, నేటివిటీ అందుకు కారణమని ఇప్పుడనిపిస్తున్నది. స్నెకెటరీ సురేఖతో కాడిలాక్‌ కార్లో తిరిగే డిటెక్టివ్‌ ఆశ్వత్థాను కన్నా - ఇన్‌స్పెక్టర్‌ వేణు, ఎ(ర గురం, అర్హరా(తి ఇంటికి వస్తే తలుపు తీయని భార్య రుక్కు అంటే నాకు ఇష్టంగా వుండేది. సుశీలకు (పేమతో, చెలియా కనరావా, కూవం నదిలో శవం, అర్హంలేని 'చెలి(గాములు మొ కథలు, పలకల వెండిగ్లాసు, (గామాయణం మొ॥ నవలలు అప్పుడు చదివినచే.

ఆ రోజుల్లోనే తిలక్‌ దర్శకత్వంలో సినిమాలు రొవటం (పారంభమైంది. కొత్త సినిమా వచ్చిందంటే ముందు నిల్చునే ఆడియన్స్‌ మేమే. అనుపమా సంస్థ, తిలక్‌, జగ్గయ్య, ఆరుద - కొంబినేషన్‌ అంటే నాకు బాలా అభిమానం. ముద్దుబిడ్డ, ఎం. ఎల్‌. ఏ మున్నగు చి(తాల్లోని ఆరు.ద పాటలు తేటతెనుగు మాటలు, తేనెల మూటలు, రాజ్‌కపూర్‌ *ఆహ్‌"కు తెలుగు చ్చితమైన “(పేమ లేఖలు'కు (వాసీన పొటలు-

• రారాదా (ఆజారే

మదినిన్నే పిలిచెకాదా” అబ్‌ మెరా దిల్‌ పుకారే |

“పండిట్లో పెళ్ళవుతున్నదీ” _ (రాధాక్రీ ఆయేగీ బారాత్‌) సినీగిత రచనకే (కొత్త ఒరవడి పెట్టాయి.

ఇప

ఆక రృళ్షాలవాం ఇది నీదులీల

అంతయును వింత పొగడగ నేనెతో (చెంచులమ్మి)

అన్న పల్పవితో (ప్రారంభమైనా

“*వదవి మీది ఆశచేత (వ్రభువాయెను పవవు

పాపము తననేమి చేసె కడుపులోని శిశువు" అని ఇం[దునిపై చురకవేయడం ఆర్నుదకే చేతనైంది. అంత్య(పానల ము(ద ఆరు(ద్ర ఆని పేరు తెచ్చుకున్నా నీ ఆళి ఆడియసా, కొండగాలి తిరిగింది, ఏటి లోని శెరటాలు ఏరు విడచిరావు మొ॥ పాబలు కలకాలం మనమదిలోనిలచే వుంటాయి. బాపు *రమజీయ' చి[తాలను కూడా ఆరు[ద పాటలు ఆలంకరించాయి.

కాలేజీలో ఆడుగు పెట్టిం తర్వాత - కమంగా ఆరుద్ర కొవ్యాలతో పరి చయం ఏర ఎరసాగింది. (పతీకాత్మకమైన '*త్వమేవాహంి కన్నా "సినీవాలి" కొవ్యం నన్ను బాగా ఆలరించిండి. సి.నా.రె. “నాగార్జున సాగరం పంక్తులలాగే సినీవాలి వాక్యాలు కూడా నాకు కంఠతా వుండేవి. నాగరకత ముదిరిన మధ్య తరగతి జీవితానికి దర్పణం పట్టిన “సినీవాలి' ఆధునిక మవీకావ్యం.

*“సమగొం(ధ్ర సాహిత్యం” ఆరుద్ర 16 ఇంళంు. నిర్విరామళ నితో నిర్ణిద దీవతో ఆయన చేసిన తపస్సుకు (ప్రతిఫలం. డాక్టరేట్‌కు పరిశోధన చేస్తున్న రోజుల్లో మద్రాసులో వుండి ఆయన తపస్సును (పత్యక్షంగా చూసీన వాజ్ణి. తంజావూళు సరస్వతీ మవాలుకు వెళ్ళినప్పుడు వారు కోరిన కొన్ని పద్యాలు ఎత్తి (వాసి యివ్వగా (వత్యేకంగా నన్ను న్మరించారు. (సమ(గాంధ సాహిత్యం సం. 10 పు 214). అప్పటీ రామలక్ష్మిగారి ఆతిథ్యాన్ని యిప్పటికీ మరచివోలేను. నిష్పక్షపాతమైన విమర్శకూ, నిశితమైన పరిశోధనా (పతిభకు నిదర్శనం సమగ్రాంధ సాహిత్యం.

మిధురవాణి పాత్రచి(త్రణను పరామర్శించినా, వేమన కవితను విప్పి చెప్పినా ఆదే విమర్శనా దృక్పథం, అదే సరళ సుందరమైన భాష, అయితే ఏ మాటకు ఆమాట చెప్పుకోవాలి, *గుడిలో సెక్సు వ్యాసాలు చదివినప్పుడు ఆరు[ద ఈ ఊబిలో ఎందుకు దిగాడా అనిపించింది. హేతువాదంతో (వతిదాన్నీ సెక్సుకు ముడి పెట్టడం సరియెన దృష్టీ కాదని నా అఖి(ప్రాయం.

శల

అపారమైన ఆరు[ద వాబ్మయాంభోరాశిని మథించి అమృత సారాన్ని అందించాడు సంగయ్య. మొదటి అధ్యాయంలో ఆరు[ద జీవిత వ్య క్రిత్వాలను అద్దంలో కొండలాగ (ప్రదర్శించాడు. (పతిభవుంటే (పసిద్ధి సిద్ధిస్తుందన్న మాటకు ఆరు[ద జీవితమే సాక్ష్యం. -ఆరు(ద కవిత్వాన్ని సవిస్తరంగా విశే షించిన రెండో అధ్యాయం ఈ సిద్దాంతవ్యాసానికి ఆయువుపట్టు. ఆయన అళభ్యు దయ దృక్చథాన్నీ, (వయోగవాదశీలాన్నీ సోపపత్తికంగా నిరూపించాడు, త్వమేవాహం చంపూకావ్యంగానూ, సినీవాలి నాటకకావ్యంగానూ. పేర్కొనటం యుక్తియు క్తంగా వుంది.

త్వమేవాహంలోని (పతీకల స్వరూపాన్ని సువ్యక్తం చేయటంలోనూ, శబ్ద,పయోగాల అంతరార్జాన్ని విశదం చేయటంలోనూ పరిళోధికుని సూక్ష్మ పరిశీలనాదృష్టి ద్యోతక మౌతుంది. పద రచనలో, ఆలంకార కల్పనలో, భంద స్సులో ఆరు[ద సాధించిన (పయోగ వైవిధ్యం, భాషలో తెచ్చిన విష్ణవాత్మక మార్పులు వివేచిస్తూ ఆయన కవిళాకాళంలో వెల్లివిరిసిన “వైచి[తుల ఇఎ(ద ధనుస్సును" [పత్యక్షం చేశాడు. ఆరుద్ర సాహిత్యంలోని ధ్వనికి, ఆషర శిల్పా నికి సహృదయ వ్యాఖ్యానం సంగయ్య వరిశోధనా (గ్రంథం.

ఆధునికొం[ధ కవిత్వంలోని వ్యక్తీకరణ వైచ్చితిపె నా పర్యవేక్షణలో ఎం. ఫిల్‌. పరిశోదన చేస్తున్న రోజుల్లోనే నంగయ్యలో ఆంతర్నిపాతమైన అమ శేలన వైశిష్ట్యాన్ని గమనించాను. అందుకే ఏ సంకోచం లేకుండా పిహెచ్‌, డి. పరిశోధనకు ఆరు[ద్ర సాహిత్యాన్ని సూచించాను. ఎప్పటికయినా ఆరు[దపై సమ్మగ విమర్శ్యగంథం నేనే [వాయాలని నా మనోభిలాష, ఇప్పుడా అవకాశం కోల్పోయానేమోనని పిస్తున్నది. శిష్యాదిచ్చేత్‌ పరాజయం. 10.4.199]1

రీడర్‌, తెలుగుళాఖ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం. చి వైశ్లేషిక

మద్రాసు ఫాొండీ బజారులో ఓ ఇంటి ముందాగి లోనికివెశ్లే ఓ గ్యారేజీ కనిపిస్తుంది. ఆ గ్యారేజీకి గోడలుండవు. పుస్తకాలుంటాయి. లుంగీ కట్టుకొని, భుజమ్మీద ఎర అద్దరు తువాలుతో నిచ్చెనమీదెక్కి పుస్తకాలు వెతుకుతున్న ఓ గడ్డంపెద్దమనిషి కనిపిస్తాడు. కావలసిన పుస్తకం దొరగ్గానే నిచ్చెనమీదే నిలబడి లీనమైపోయి చదువు తుంటాడు. “అబ్బాయ్‌” అన్న కేక వినపడితే తప్ప ఆయన ఈ లోకంలోకి రాడు. ఆ గడ్డం పెద్దమనిషి ఆర్ముదగారనీ, ఆ కేక ఆయన అర్ధాంగి రామలక్ష్మిగారిదనీ చెప్పక్కర్లేదు. నేను ఆయన్ని తొలిసారిగా చూసినప్పుడు నాక్కనిపించిన సన్నివేశమిది. ఆం(ధదేశం నలుమూలల నుండీ వచ్చే పరికోధక్తులను ఆదరిస్తూ అపురూపమైన తన ఇంటి[గంథాలయంలోని అరుదైన (గంథాలను సం_పతించడానికి కాఫీలతోపాటు అనుమతిస్తూ, గడ్డం లోంచి చిరునవ్వులతో పాటు పరిళోధకులపైకి మౌలికమైళ సవాళ్ళను విసుర్తూ ఉండే కాలంలో ఆయన పరిచయం లభించింది నాకు త్వ మేవాహమ్‌, సినీవాలి, సీనిమా పాటల కవిగా నా బాల్యంలో ఎరిగిన ఆరు[ద నేను _పత్యక్షంగా కలిసే

నాటికి మహాపరిశోధక వఓవృక్షంగా విస్తరించి ఉన్నారు. వేమన కోసం బిక్కుబిక్కుమంటూ మదాసు వెళ్ళినప్పుడు స్వయంగా తన కార్లో కూచోబెట్టుకొని తీసు కెళ్ళి (ప్రాచ్యలిఖిత (గంథాలయంలోని తాళప[త మహారజ్యంలో పడేశారు, దానిలోంచి నేను అక్షతంగా బయటవడ్డానికి పడ్డ కష్టాలూ, ఆరు(దగారి శిరఃకంపనాల్ని ఆర్డించటాలూ అదంతా ఒక చరి(తి... కవిత్వాన్ని క్యాగంచేసి అననుగానీ, కవిత్వాన్ని వాయిదా వేసీ, నసమ(గ్రాం (ధసాపాత్యచరి[త్రను వివూతనకంఠంతో ఏకబిగిన పలకడమే కాకుండా, వందలాది వరిశోధనావ్యాసాలు రాసిన దానవాంశ సంభూతుడు ఆరుదగారు. పూర్వా్యశమం అనను గానీ యవ్వనంలో రాసిన త్వమేవాహమీ, సినీవాలి

౫1

వంటి కావ్యాలూ, (పతి (వ్య(కియనుముట్టి బంగారం చేసిన వైనాలూ, వీటన్నింటి గురించి సమ[గంగా పరిశీలన చెయ్యడం ఒక వ్యక్తికి అందులో యూని వర్సిటీలో పిహెచ్‌.డి. పరిధిలో పరి్యళమించే విద్యార్థికి సాధ్యమయ్యే పని కాదని అందరికి తెలుసు. ఆరు[దగారిని గురించి పరిశోధన చెయ్యడమంటే నారికేళపాకంలోకి దిగబడి బైటికి రాలేకపోవటం, రెండో (పపంచ యుద్ధానంతర పరిస్థితులూ, తెలంగాణా పోరాటం, పారి(శ్రామికీక రణలో ని అనూహ్యమైన పోటీలూ; వీటన్నింటి సంక్రిష్ట పరిస్థితుల్లో చిక్కుపడి పోవటం, పరిశోధనపై పరికోధన చెయ్యటం అనే పరిస్థితిని ఎదుర్కోవటం వంటి కష్టాలెదురవుతాయి.

బహుళా ఈ కారణం వల్లనేమో ఆరుుదగారి రచనలపై రావలసినంత విమర్శన సాహిత్యం రాలేదు. ఇప్పటివరకు డా॥ సి.నారాయణరెడ్డిగారు , దోశ రథి గారు, కె, వి. రమణారెడ్డిగారు (ప్రభృతులు చెప్పిన విశేషాలే పునరావృత మౌతు న్నాయి.ఇట్లాంటి పరిస్థితిలో ఓ నవయువకుడు ఆరు(దపై పరిశోధన చేస్తానంటూ బయల్దేరటం సాహసమే, కొండను ఢీ కొనటం అననుగాని సము[దంలో ఈతకు బయల్దేరటమే. అప్పట్లో ఆరుదలో (ప్రవేశించిన మి(తుడు సంగయ్య క్షేమంగా బయట పడతాడని అనుకోలేదు. అందుకని పెద్దగా పట్టించుకోలేదు కూడా. మధ్య మధ్య హైదరాబాదులో తేలినప్పుడు మ(దాసు (పయాణాల గరించీ, ఆర్ముద దంపతుల ఆదరణ గురించీ చెప్తూనే వున్నాడు నిర్విఘ్నంగా కాదుగాని కంఠ దఘ్నంగా ఈది పరిశోధనను ముగించాడు ఇప్పుడిట్లా పుస్తక రూపంలో అఖి లాం[ధ పాఠకలోకం ముందకు వస్తున్నాడు, ఎందుకోమరి నన్నో పీఠిక రాయ మని అడిగాడు. ఐహుళా ఆరు(దగారితో నాకున్న పరిశోరకసంబంధం కారణ మనుకుంటాను. పుస్తకం చేతికి రాగానే (శద్ధగా చదివాను. ఇంతవరకు ఆర్ముద గురించి ఇంతకుముందు చెప్పిన వారికంటే ఇతను కొత్తగా ఏం చెప్పాడనేది-.నా దృష్టి, ఆ దృష్టితో డాక్టర్‌ సంగయ్య సీద్ధాంతవ్యాసాన్ని ఆమూంంగా చదివాను.

ఆర్నుద గురించి రాసేటప్పుడు అభ్యుదయ లక్షణాలు ఎట్లాగూ రాయక తప్పదు. ఈ లక్షణాలను కొన్నింటిని పరిశోధకుడు సవరించాడు, పెంచాడు కూడా. (పుట. 68). ముఖ్యంగా త్వమేవాహమ్‌ కావ్యపరిశీలనలో డా॥ సంగయ్య నిబ్బరంగా నిలబడి కొత్తవిశేషాలు బయటికి తీశాడు. త్వమేవాహమ్‌ గురింది ఈవరకే దాశరథి (కవిహృదయం - లేఖ), సీనా రె (ఆధునికాంధ్ర సాహిత్యం-

మ!

సం్యపదాయము, (పయోగములు) చెప్పేళారు కూడా. పరిశోధకుడిగా వారి విశేషాలను (ప్రదర్శిస్తూనే తానుకూడా తన పరిశీలనాదక్షతను నిలుపుకున్నందుకు సంతోషం.

ఉదాహరణకు “*(బెయిన్‌లో సైన్‌గన్‌” గేయ ఖండికలో అర్థాన్వయం సాధించటానికి గట్టి (వయళ్నం చేళిడు. “*చెదపట్టిన బ్యాంకులు, చెల్లన్ని డిమాండ్‌ (డ్రాఫ్టుల'ను “స్తోర్డర్ణ'కు విశేషణాలుగా గు ర్తించాడు. “చిప్టైలుకలు' బడితులై న తెలంగాణా స్రీలకు (పతీకలని స్పష్టంగా చెప్పాడు. *కాకిమెడ నుసిరంగు, స్నో తెలుపు, డ్యూ తెలుపుల్లో తెలుపులోని (కమాభివృద్ధిని గుర్తించాడు. ఈ విధంగా “వర్వతదళ'నంతా విప్పి చూపాడు. (పుట, 89). అండేకాకుండా *ఇసుక గడీ యారం, నీటి గడియారం' చిత్రాలు వేసీ చూపడంవల్ల ఆరు[ద (పతీకలను (ప్రత్యక్షంగా రూపు కట్టించొడు. ఈ రెండు గడియారాలు గతించిన పాతవ్యవస్థ లకు సంకేతఠాలని చెప్పాడు. అలాగే తెలంగాణా పోరాట విధానంలోని (పతిదళను ఆయా వాక్యాలకు అన్వయించి చూపడంలో పరిశోధకుని (వతిళ తప్పకుండా మెచ్చుకోదగింది. త్వమేవాహమ్‌లో పద్యం, గేయం, వచనం ఉండటంవల్ల దాన్ని చంపూకావ్యం అంటున్నాడు సంగయ్య. అంతటితో ఆగకుండా నాటక కావ్య మనికూడా వివరించాడు. త్వమేవాహమ్‌లో వచనం ఉన్న చోటుల్లో కామాలూ పుల్‌స్టాపులూ ఉండవు. ఇట్లా పంక్పుయేషన్‌ లేని వచనం వాడటంవల్స కవి విరామంలేని జీవికాన్ని ధ్వనిస్తున్నాడని వ్యాఖ్యానించాడు. *తథాస్తు'. వేదనా శకలమ్‌ త్వమేవాహానికి కొనపాగింపులు. *తథాస్తులో”ని (పతీకలకు చక్కటి వివరణ ఇచ్చాడు. డీంట్లో ఆరు[దగారు వాడిన పృథివీ వృత్తాన్ని మార్చి వాడు కున్న తీరును ఆఖరిగణాలవల్ల గుర్తించాడు. ఆరుద విశష్టమైన్మపయో" శీలి అర్నుద। పయోగవాదాన్ని ఈ పరిశోధకుడు సోదావార ణంగా వివరించాడు,

“సినీవాలిలో నగర జీవితం ఉందని అందరు చెప్పేదే, కాని ఇతడు నగర జ్రీవితంలోని మానవ సంబంధాలను సామాజికళాస్త్ర దృష్టితో విశ్తేషిస్తూ ఆ వెలుగులో సినీవాలిని పరిశీలించడం సముచితంగా వుంది

శె. వి రమణారెడ్డిగారు ఈ కావ్యంలోని “ఎన్టీవోసూర్యుడి'గురించి రాస్తూ

“కాలం తాడు మూడు పేటలుగా

వీల నేస్తున్నాడు?

య...

అనే వాక్యాన్నిబట్టి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని భావించారు. కాని డా సంగయ్య

“భవిష్యత్తు గురించి భయాల రాకపోకలు

(పస్తుతం మనస్సులో ఆగిపోయాయి"

అనే అనంతరపం క్షులవల్ల ఆతడు చావుకు పాల్పడలేదనీ, చచ్చిపోదా మనుకున్నాడే కాని చనిపోలేదనీ నిరూపించాడు. ఇంతకుముందు సి. నా. రె. సీనీవాలిలోని వచనంలో గర్భితమైన కందం, తేటగీతి పద్యాలను వెలికి తీసి చూపారు. మనవాడుకూడా వృత్త ఛందస్సులోని లయ(గాహినీ, మాతాభందం లోని హయ[పచారరగడల్నీ గుర్తించాడు. అలాగే సినివాలీలో కవిచేసే కథనం ద్విపదలో సాగిందని తెలుస్తుంది.

అరు(దగారు ఎంత సీరియస్‌ కవో అంత సరదాకవి కూడా. "ఇంటింటి పజ్యాలు'లో వాన్యం, ఆధిషేపం ఉన్నాయి. వీటిలో కుటుంబ విషయాలను తీసు కొని వోస్యాన్ని పండించటంలో అమెరికన్‌ కవి అగ్జెన్‌నాష్‌ (పభావం ఉందం టొడు సంగయ్య. చూడాలి, “కూనలమ్మ పదాలు' గురించి రాస్తూ వస్తువై విధ్యాన్ని చూపిస్తూనే మాళాఛందస్సులో రగడల్ని గుల్రించడంలో నైపుణ్యం కనపడుతుంది.

ఆరు[దగారి కవిత్వంలో వైచ్మితి [పధానమైనగుణం. ఈ వైచితతి గురించి చేసిన పరిశీలన మౌలికంగా ఉంది.

ఆరు(దగారు (పతి(ప్మకియనూ ముట్టారు. అయితే ఆరుుద నాటకాలు ఆంతగా (పసిద్ధి కెక్కినట్టు లేదు. (కృష్ణదేవరాయలు రూపవాణి తప్ప). కానీ జాగ త్తగా పరిశీలిస్తే ఆరు.ద వాటిలో కూడా ఎన్నో విశేషాలను నిక్షిప్తం చేసి నట్టు కనిపిస్తుంది. వాటిలో అ స్తిత్వవాద, మనోవిశ్లేషణ, మానవకొవాద సంబంధ మైన ఆంకాలు కనిపిస్తాయి. సంభాషణల్లో పద్యాలను ఇరికించి ఆరు(దగారు చేసిన గమ్మత్తులను సంగయ్య చక్కగా గుర్రించాడు. ఆరుద వాటిలో పద్య్మభందస్సు నిష్షిప్తం చేశారనీ జాగ త్తగా చూస్తే తప్ప గుర్తించలేం,

౫1౪

“సీకి జ్రీవితమిస్తా!

“నాక్రీ ప్యతికను వేగ నయముగ నిమ్మా”

జస్సిక్రే నేచెప్తున్నా*

అయితే రెండో పాదంలో కందాన్ని పసికట్టడం కష్టమేమీకాదు. ఆరు[ద నాటికల్లో కొన్ని రూపంలోనే నాటికలు. కాని అవి కథానికల్లా ఉంటాయని పరి శోధకుడు చక్కగా గుర్రించాడు.

పరిశోధకుడుగా ఆరు(ద పెట్టిన ఒరవడి ఎంతో విలువైంది. ఆయన పరి శోధనలో ఏదో ఒక కొత్త విషయమో, దృక్కోణమో, సమాచారమో ఉండక మానదు. సమ(గాం[ధసాహిత్యసంపుటాల్లో 495 మంది కవులను గరించి రాశారు ఆరుుద, అంతకు ముందటి చరి[తకారుల సంఖ్యకంటే ఇది చాలా ఎక్కువ (వీరేశలింగం పంతులు - 218; చాగంటి శేషయ్య - 889). ఆరు[ద రాసీన కవుల పట్టికను అనుబంధంగా ఇచ్చినందుకు సంగయ్యను అభినందించాలి.

ఆరు[దగారు దాదాపు ఐదువేల పేజీల సమ[గాం(ధ సాహిత్య సంపుటాలకు దొదాపు పదిరెట్లు నోట్సు రాసీపెట్టుకొని ఉంటారు. పరిశోధనలో ఆయన (పత్యశ సాష్యాలను, మౌలిక సామ(గిని చూడనిదే నిద్రపోరు. మెకంజీ గురించి రాయా లంటే మెకంజీ నివసించిన ఇంటిని చూడాలా అనిపించవచ్చు. కాని ఆరు(ద్రకు తెలుసు దానివల్ల సిద్ధించే లాభమేమిటో. కాలాన్నీ, ఘటనల్నీ లింక్‌ చేయటంలో అరు[దగారు ఘనుడు. ఒక సంవత్సరంలో ఒక ఘటనను ఉటంకిస్తూ ఆసమ యంలో ఒక రాజ్యంలో ఒక దేశంలో ఒక ఖండంలో సమస్త (పపంచంలో జరిగే ఘటనలను పేర్కొనడం ద్వారా ఆయన ఆధునికపరిశోధనావర ణను విస్తృతం చేశారు. స్థానికచర్మితల ద్వారా స్నామాజ్యాలచర్శితను నిర్మించుకోవాలని ఆయన విశ్వసిస్తారు.

సాహిత్యానికి ఇతరళాస్త్రాలంతో ఉన్న సంబంధాన్ని ముఖ్యంగా మార్క్సిజం, ఆం(తొపాలజీ వంటి ఆధునికళాస్త్రాల వెలుగులో పరిశీలన జరపడం ఆయన పద్ధతి. చారి[తకవాస్తవాల్ని ఇతరులకు నొప్పి కలిగించే వైనా నత్రిమాటలు లేకుండా చెప్పడం ఆరు(ద్ర (ప్రత్యేకత ఏ (ప్రభుత్వోద్యోగాలు

లీ

చెయ్యకపోవడంవల్ల ఇవ సాధ్యమైందేమో? పరిశోధనలో అట్టడుగు వర్గాలకు సంబంధి౨చిన విశేషాలను ఐయటపెట్టాలనే ఆసకక్రి ఎక్కువ.

ఆరు (దగారిలోని పరిశోధక నిజాయితీ ఇప్పటి పరిశోధకులందరికి ఆదర్శ [ప్రాయమైనది. వేమనపద్యాల పారిన్న్‌పతి. నాచేతి కందినప్పుడు నేనో కాపీ తీయించి వారికి పంపాను. నా పారిస్మ్‌పతి ము[దణకు కొన్ని కారణాలవల్ల జాప్యం జరిగింది. ఆరుద పారిస్‌ (పతిలో ఎన్నో ముఖ్యమైన విశేషాలను గుర్తించి రాసి పెట్టుకున్నారు. కాని నేను పారిన పతిని ముద్రించే దాకా వాటిని తనంత తాను బయట పెట్టడం ఇష్టంలేదు. బహుళా ఆ 6౯661౯ నాకు దక్కా లన్నది ఆయన ఉద్దేశం. కాని బి యన్‌. రెడ్డి గారి నిర్వాహ$కత్వంలో థ్రీ వేంక చేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో తాను వేమన గురించి ఉపన్యాసాలు ఇవ్వవలిసి వచ్చినప్పుడు *“ఇంకెప్పుడొస్తుంది నీ పుసకం'? అంటూ, వారు గుర్తించిన విశే షాలను వాడుకోటానికి నా ఆనుమతిని కోరారు. ఇది వారి పరిశోధక వ్య కక్రీత్వానికి నిదర్శనం. డా॥ సంగయ్య ఆరు[ద పరిశోధకమూ ర్తిమత్వాన్ని చక్కగా చూపించాడు.

డా॥ సంగయ్య ఆరు[ద రచనలపై పరిశోధన చేసి గ్హాసులో ఈ సము (దాన్ని బంధించాడు, ముందు ముందు ఆరు(దగారి రచనలపై జరిగే వ్యాసంగానిక్ష సీద్దాంత్నగంథం తప్పకుండా 1 పేరణ నిస్తుంది. ఈ సందర్భంగా డాః॥ సంగ య్యును మనసారా అభినందిస్తున్నాను. 15/4/91

(పవేశిక

నేను రాసిన ఈ సిద్దాంత వ్యాసం పేరు “*ఆరు[ద జీవితం - రచనలు - సమగ్ర పరిశీలన,” నేను, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు కాఖలో ఈ విషయాన్ని రిజిస్టర్‌ చేసేనాటికి డినిపై పిహెచ్‌.డి. క్షై ఎవరూ పరిశోధన చేసి ఉండకపోవటం, నేను ఈ విషయాన్ని పరిశోధనకు ఎన్నుకోవటానికి గల కారణం నేను ఎం. ఫిల్‌, *ఆధునికొం్యధ కవిత్వంలో వ్యక్రీకరణ వెచిత్రీ

(పియత్వం' పై చేసినప్పుడు ఆర్ముద కవిత్వాన్ని పరిశీలించటం జరిగింది

అప్పుడు, అరు[ద కవిత్వంలోని [వగతిశీల లక్షణం, (వ యోగవాదం, వైచి(తి,

వైవిధ్యం నన్ను ఆమితంగా ఆకట్టుకొన్నాయి. అభ్యుదయ కవిత్వంలో తన కంటూ ఒకస్థానాన్ని ఏర్పరచుకొన్న ఆరు[ద్ర గురించి పిహెచ్‌.డి.తై తెలుగులో

పరిశోధన జరగలేదంటే ఆశ్చర్యమేసింది. నా ఎం. ఫిల్‌ కు పర్యవేశ్షకులై క

డా ఎస్వీ. రామారావుగారికి కూడా ఆరు[ద రచనలంటే చాలా యిష్టం, వారి

సూవన(పకారం, నాకు ఆరుద రచనలపైగల అవగాహన ననుసరించి “ఆరుద్ర రచనలు-నమ్మగ పరిశీలన” అనే ఆంళాన్ని పిహెచ్‌. డి.8ి తయారు చేసుకు న్నాను. అయితే అప్పటి తెలుగు కాఖాధివతిగా ఉన్న డా శ్రీమతి నాయని కృష్ణ కుమారి గారు ఆరు[ద “జీవితాన్ని” కూడా చేర్చి “ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు- నమ(గ్రవరిశీలన” ఆనే శీర్షికను సూచించారు దిన్ని యథాతథంగా [గహింబాను. శీర్షికలో వున్న “సమగ అనేపదం ఎంత వి సృతమైందో సిద్ధాంతవ్యాసం పూర్తి చేసేనాటేకి తెలియవచ్చింది. నిజంగా ఆర్కుద రచనలన్నిటి గూర్చి (ఏ చిన్న వివ యాన్ని కూడా వదలకుండా) సూక్ష్మ పరిశీలన జరపాలంటే చాలా కాలం పడుతుంది. ఆదొక (పత్వేక (ప్రాజెక్టుగా స్వీకరించి చెయ్యాల్సిన పని. డజన్ల కొద్ది ఆర్వుద పుస్తకాలుంటాయనుకున్నాను కాని వందలకొద్దీ వ్యాసాలు, వేల కొద్దీ పాటలు ఉంటాయనుకోలేదు. దిగితేకాని లోతు తెలియదన్నట్లు ఆరుుద సాహితీ సాగరంలోకి నేను అడుగు పెట్టిన తరువాత నాకు కొన్ని సమయాల్లో భయమేసింది. ఈ సముద్రము దరియంగ నీదను నాకు సాధ్యమవుతుందా" అనుకొని ఆడుగు కదల్బలేని సమయాల్లో ఇటు నా థీసీస్‌కు గ్రైడ్‌గా వ్యవహరి

య...

స్తున్న డొ॥ ముదిగంటి సుజాతారెడ్డిగారీ సలహా, సహాయాలు, ఆప్యాయత నన్ను ముందుకు నడిపించగా ఆటు ఆర్నుదగారు సరేసరి. ఆ చుక్కాని లేకపోతే... నేను చాలా కష్టార్నెదుర్కోవంసి వచ్చేది.

నేను నా దృష్టిని (ప్రధానంగా ఆరు(ద కవిత్వం మీద కేం(్రికరించాను. ఆంటే మిగతా వాటిమీద లేదనికాదు. అభ్యుదయ కవిత్వంలో ఘటికుడు ఆరుద కనుక కివిత్వానుశీలనానికి (ప్రాధాన్య మిచ్చాను. సమగ అఆం[ధ ఫాహిత్యంపై స్థూలమైన పరిశీలన మాతం చేళాను. సూక్ష్మంగా చేయాలంటే ఆర్మ్నుదకిన్న ఎక్కువ చదవగలిగి ఉండాలి. అది నాలుగేళ్ళ పరిమిత కాలంలో సాధ్యంకాదు. అందుకే ఆర్నుద కృషికి అన్యాయం జరగకుండా ఉండేరీతిలో స్థూల పరిశీలన చేశాను. తరువాత సినిమాపాటల విషయానికొస్తే నాలుగు వేల ఐదువందల పొటలు ఆరు[ద రాసినవని లెక్కకు వచ్చినవి. కాని అన్ని దొరకటం ఆసాధ్యం. దొరికిన మేరకు (వందలసంఖ్యలో ) ఆరు[దకు చూయించ్చి వారి సలవి (ప్రకారం, గైడు సవాకారంతో నా పరిశీలనను పరిమితం చేసుకొన్నాను. ఆరు[ద రాసిన వ్యాసాలన్నిటి గూర్చి విపులమైన పరిశోధన చేయటానికి కూడా చాలా సమయం కావాలి. అది లేని కారణంగా పరిమితంగా వ్యాసాలను (గహించి స్థాలీపులాక న్యాయంగా వివేచించి చూపాను. అలాగే పీఠికలు, వివిధ సంచికలకు రాసిన వ్యాసాలు, వీటన్నిటిని తరువాత పరిశోధనకు ఉపయోగపడే విధంగా అనుబంధంగా పట్టికలను ఇచ్చాను. నిరంతర సాహితీ కృషీవలుడు అరు[ద. ఆయన రచనల పంటను ఒకచోటికి చేర్చటానికి పరిశోధ కుడు కూడా కాలపరిమితి లేకుండా వెంటసాగుతూనేఉండాలి. ఆయన స్పృశించని కళాక్నేతం (నాట్యం, సంగీతం _. ఒకటేమిటి 2) లేదని చెప్పొచ్చు. ఆరు[ద చేస్తున్న కృషిని చూస్తుంటే నాకు ఆళ్చర్యం కలుగుతుంది. అందుకే నేను సవిన యంగా మకవిచేసుకొనేదేమంటే శీర్షికలోని “సమ(గత'కు న్యాయం చేకూర్చలేక పోయానేమోనని. విజ్ఞులు నాయీ పరిధులను దృష్టిలో "పెట్టుకొని ఆలోచించి నన్ను మన్నించగలరని (ప్రార్థన,

న... కృతజ్ఞతలు

మొదటగా నాకు ఆరు[దరచనలపై పరిశోధనచేయవలసిందని సూచించిన డా, ఎస్వీ రామారావుగారికి నా కృతజ్ఞతలు, తరువాత “ఆరుదద జీవితం-రచనలు- సమ్యగ్రపరిశీలని ఆనే అంశంపై పరిశోధవ చెయ్యటానికి నాకు అనుమతినిచ్చిన డా. శ్రీమతి నాయని కృష్ణకుమారి గారికి, ఆచార్య కులశేఖరరావు గారికి నా కృతజ్ఞతాంజలులు నా పరిశోధనాంకాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని కొన్ని సూచన లను చేసిన ఆచార్య ఎం కులశేఖరరావుగారికి నా కృతజ్ఞతలు. గైడ్‌ ముదిగంటి సుజాతారెడ్డిగారు (రెడ్డి కళాళాలలో అధ్యాపకురాలు) అని తెలిసీ, వారిని కలిసి మాట్లాడినపుడు వారు చూయించిన ఆప్యాయత నన్ను ఆకట్టుకుంది. నవ్వుతూ మాట్లాడుతూ నాకు ఇవ్వవలసిన సూచనలను సోదరుడిగా భావించి సూచిస్తూ, నేను రాసిన విషయాన్ని జా్యగత్తగా చదివి, కాలహరణం చేయకుండా తగిన సలహాలనిచ్చి నాకు పూర్తిగా సహాయపడినందుకు డాక్టర్‌ ముదిగంటి సుజాతా రెడ్డిగారికి నా హృదయ పూర్వకమైన కృతజ్ఞతలు.

ఆరు[ద అంగీకరించకపోతే ఈ వరిశోధన లేదు. ఆయనను మొదటి సారిగా కలిసీ, నా పిహెచ్‌.డి. అంళాన్ని చెప్పినప్పుడు ఆయన సంతోషించి నా గురించి ఆడిగి తెలుసుకొని నాకు వసతి ఏర్పాట్ల విషయంలో సహాయపడ్డారు, నా పరిశోధనకు ఆరు[ద [(గంథాలయమే పూర్తిగా ఉపయోగపడింది. విసుగు లేకుండా రామలక్ష్మిగారి అక్క కామేళ్వరిగారు లోపల్నుంచి ఆరు[ద వ్యాసా లున్న ఫైల్సు తెచ్చిపెడ్తూంటే నేను రా పరిశోధన చేసుకొన్నాను. ఆర్నుద కూడా కంటికి కాటరాక్ట్‌ వచ్చినప్పటికి భూతద్ధం సహాయంతో నాకు కావాలసిన పుస్తకాలు తీసి ఇస్తుండేవారు. నోట్స్‌ రాస్తున్న వ్పుడు వేకు నొప్పిపుడుతున్నా యంటే నా వేళ్ళకు రామలక్ష్మిగారు జండూబామ్‌ను రాయటం నేను మరువలేని విషయం. నా ఆరోగ్యం బాగోలేదని తెలుసుకొని నేనున్న గదికొచ్చి ఆర్ముద నన్ను పలకరించటంలోని సవృాదయతను, ఆప్యాయతను నేను మరువలేను. వారింట్లోని సభ్యులలో ఒకడిగా నేను ఈ నాలుగేళ్ళనుంచి మెలుగుతూ వచ్చాను. ఆ అనురాగాన్ని పంచియిచ్చిన “మమ్మీ” రామలక్ష్మి గార్కి, మామ్మ కామేళ్వరి గారికి కృతజ్ఞతలు చెప్పడం నదో కౌంత దూరమవుతున్నట్లుగానే ఉంది. ఆరు (దకు కృతజ్ఞత చెప్పటమూ ఆంతే,

కసి

సినిమా పొటలు సేకరించడంలో నాకు సహోయపడీన శ్రీ వి.ఏ.3. రంగా రావుగారికీ, విజయచి(త కార్యాలయ సిబ్బందికి, అప్పడప్పుడు వెన్నుళట్టి తొందర పెట్టిన ఆచార్య చేకూరి రామారావుగారికి.

నా సిద్ధాంతవ్యాస (గంథము [దణప ఎనిమిదివేల రూపాయలు మంజూరు చేసి ఆర్థికంగా సవాక రించిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారికి ..

నా (గంథం గురించి అభిపాయాన్ని (వాసి ఇచ్చిన (పసిద్ధకవి, సౌజన్య మూర్తులు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యమషలు ఆబార్య సి నారాయణ రెడ్డి గారికి...

నా పుస్తకానికి పీఠికలు వాసి ఇచ్చిన సహృదయులు ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం తెలుగుకాఖాధివతి ఆబార్య ఎస్వీ. రామారావుగారికిి మంచి మి(శులు, నేను మరువలేని మనీషి, పరిశోధకులు, రీడర్‌ ఎన్‌. గోపీగారికి__

ఆరికంగా, హారికంగా సహాయ, (ప్రోళ్సావాల్నీ అందించి నా ఉన్నతికి

క! చి

కారకులైన నా అత్తమామలు శ్రీమతి శకుంతల, బౌద్దులూరి రొమారావుగార్లకు, సూర్యదేవర రాజ్యలక్ష్మీదేవిగారికి, ఇంట్లో అనుక్షణం నిన్ను వెన్నంటి (ప్రోత్స హించి ఉపకరించిన నా ఇల్లాలు శ్రీమతి రమాదేవికి.

పరిశోధన సమయంలో తోడ్పడిన ముత్తినేని మధుసూదనరావుగారికి, బండారు రఘునాయుడు గారికి, కె. వి. ఆర్‌. కళాళాల (పాధ్యాపపలకు._

కాలాతి 6మణం కాకుండా (గ్రంథాన్ని ము(డించిన పద్మావతీ ఆర్ట్‌ (ప్రింటర్స్‌ భ్రీనివాస్‌గారికి, పుస్తకానికి అందంగా ముఖిప్యత రచన చేసిన కవి, చిశకారుడు శీలా పీీరాజుగారికి..-

ఇంకా ఆనేక రకాలుగా తోడ్పడిన పెద్దలకు, మి్యతులకు పేరు పేరునా అందరికీ నా కృతజ్ఞతా కుసుమాంజలి,

డా. ఎల్‌, నంగయ్య

అధ్యాయం = ఆరుద బీవితం

“కవిత కోనమే నేను పుట్టాను

ొంతికోనము. కంము పట్టాను అని ఆధునిక కవులలో బలవత్తర కంఠం ఎత్రినవాడు, [పయోగవాదానికి విజయకేతనం వంటివాడు అయిన ఆరు[ద తన జ్లీవిత ఉద్దేశాన్ని; ఆశయాన్ని (ప్రవటించారు. ఈ బీజం ఆధునికాంధ్ర సాహితీమే [తంలో భూజమై భూకల్చతరువుగా పెరిగి ఎంతటి రసవంతమైన ఫలా ౦ను, ఆకలితో తూలి దుపష్పటెల్లే అభాగ్యులకు అందించి తృప్తుంను గావించిందో విశ్హేషిస్తే ఆరుద్ర జీవితంలోని వి శేషాశయాల విశిష్టఒత ఏమిటో విశదమవుతుంద. ఆర్ముద ఉద్ధేశం, కఎతే తాను, రానే కవితగా జీవించి జీవన సాఫల్యాన్ని పొందా లని. అయుతే ఇరు[ద దృష్టిలో, మాటల్లో ఏది, ఎటువంటిది: కవిత? అంటే మంచుగడ్డకన్నా చల్టని విషయాలను పంచదారకన్నా తీయని పదాలలో కూర్చు కొని పాటలు పాడటం కాదు. పెట్టుబడిదారుల దుర్విధానాలను, రాజకీయ వేత్తల శుష్కు(ప్రమాణాలను, జమీందార్ల దోపిడీ పథకాలను, నల్లజారుల (ఐజారుల) దురాగతాలను, రాకాసీరాజుల అమానుష కృత్యాలను పసిగట్టి, వాటిపై కసిగట్టి, (బెన్‌ గన్లు, ఫ్రైన్‌గన్లు కురిపించే తూటాలవంటి మంటల మాటలతో చెప్పటం. ధనిక స్వాముల ఉక్కుచేతుల్లో చిక్కుకుపోయిన కార్మికులకు, కడుపుమంటలతో, కాయకష్టంచేసే కర్షకులకు, తమ కండల్ని ఎండలో ఎండేసీ బండ (బతుకుల్ని లాగుతున్న కూలివాళ్ళకు, నిరుద్యోగ రక్కసి పదఘట్టనల[కింద పడి నలుగు తున్న యువకులకు, కూడు గడవని, గూడునింవని గుమాస్తాలకు, సామాన్యులకు సందేళాన్నిస్తూ, రంజింపజేసి వతిఘటింపజేసేదే ఆరుద్ర కవిత. అంటే రెండు పర్గాల్ని, వాటి స్వభావాల్ని గురించి కవి (ప్రవచనం చేస్తున్నా డన్నమాట. అందులో ఒక వర్గం దోచుకునేదని, మరొకటి దోచబిడేదని పసిగట్టిన కసివేడి తనం ఆరు[దలో ఏనాడో ఉన్నదంటే - ఆనాడే ఆర్ముద వర్ష్గసంఘర్షణ తెలిసిన వాడని సిద్ధాంతీకరించవచ్చు. వర్గ సంఘర్షణ గురించి మొవట వివరించింది

ల్లి ఆరు[ద జ్రీవితం.రచనలు-సమ్మగపరికీలన మార్క్సిజం. “మార్క్సిజంలో మూడు సూరాలు (వధానం. ఆపన 1. పరస్పర క క్తుంమధ్య సంఘర్షణ. 2, ఎరోధ వైరుధ్య న్యూతం. త. పరిణామంగా మారే విధానం." ఈ సూ(తాల_,కనువర్రించే విధంగానే మానవ సమాజంలోని ఆదిమ కమ్యూనిస్టు వ్యపస్థశుండి వాసిస యజమానుల వ్యవస్థ, తద్వారా భూస్వామ్య వ్యవస్థ, దిని నుండి పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ (పాదుర్భవించాయి. అవే సూ కాల ఆధారంగా పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థనుండి వర్శరహిత కమ్యూనిస్టు వ్యవస్థ ఉద్భ విస్తుందని మార్కు మహాశయుని సిద్ధాంతం మార్క్సు ఆశయాలను, ఆళ లను, సిద్ధాంతాలను, పద్ధతులను 1949 నావినుండి మేధకు పట్టించుకొగ్న మార్క్సిస్టు రచముత ఆరు[ద్ర. ఆందుకే.

"*సీలాల నింగిలో

ఎరజెండాతోడ

ఎర జెండాతోడ

సీలాల నింగిలో

కొత్త మార్గాలత్రై'3 పురోగిమించమని గళన్మంగళ కళాకాహః విని పింబొరు. అలాంటి (వగతి దార్శనికుడు ఆరుుద *'కవయః (కాంతదర్శినఃి అన్న ఆలంకారికుల వాక్యం ఆరు[ద పరంగా అక్షరసత్యం. ఆరు[ద (కాంత చిర్శనం చేసినవాడు కనుకనే ్మకాంతికోసం కలం వట్టాను - అన్నారు. (కొంతి ఎలా వస్తుంది అన్న (వళ్నకు సమాధానంగా ఎందరో ఒక టైచప్పుడు, ఆందరూ వోరాడినప్పుడు దరిదానికి నిశోత్సర్గం జరిగి, ధరణిలో సమతాస్వర్గం అవత రిస్తుందని చెప్పారు. కనుక ఆర్యుద ఆవ్పటి నుండే మార్క్సిస్టు అని పేర్కో వచ్చును. ఆర్ముద మార్క్సిస్టు రచయితగా మారటానికి గల చారి[(తక నేవథ్యం ఏవి(టి? సూ(తధారులూ, ప్యాతధారులూ ఎవర్రైనా ఉన్నారా? అనే విషయాల్ని వివరిస్తే ఆనేక సంగతులు సంగతమవుతాయి

ఆరు(ద పుట్టించి కాం(గెను కుటుంబంలో. పెరిగింది ఖద్దరు పొ త్రిళ్ళలో హేతువాదిగా. తిరిషంచ కాం[గేను రార్యకలాపాలన్నింటిలో సెండా పట్టుకొని కాం(గెను వాలంటీరుగా, అప్పుడు ( 986.87)మ్మదాసు కాసన సభకు ఎన్నికలు

ఆరు(ద జీవితం తి జరిగాయి. రాష్ట్రమంతటా కాం[గెనుకు అనుకూలంగా ఉంది కాని విశాల పట్నంలో వరిస్థితి వేరు. కాల గెను పార్టీకి పోటీగా జస్టి” పార్టీ అభ్యర్థిని నిల బెట్టింది. కాంగెసు తరవున తెన్నేటి విశ్వనాథంగారు పోటి చేశారు. (ఆరు[ద) శంకరం 12 ఏళ్ళ వయసులో తెన్నేటి విశ్వనాథంగారి పక్షాన కాం(గెసు జెండా పట్టుకొని తిరిగారు చిన్నప్పటి నుండే రాజకీయి స్పృహ, దేళశభ_కి శంకరంలో అంకురించాయి. చిన్నప్పుడే అంకురించిం జాతీయత, పెరిగి తరువాత పెరిగిన అంతర్జాతీయత ఆరుద్ర కవిత్వంలో కానవస్తాయి. క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమ కొలం వరకు కాం(గెసురో పెరిగం ఆరు.ద అదే సంవత్సరం ఇంటర్మీగియట్‌ చదువుకని విజయనగరం మహారాజ కళాళాలలో చేరారు ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుతున్న రోజుల్లోనే చాగంటి సోమయాజులు (చా.సో)తో పరిచయం ఏర్ప డింది. థ్రీఫ్రీ, నారాయణబాబు - చా.సో, రోణంకి గార్లవద్దకు తరచు వస్తూండే వారు, వారి రచనల్ని వినిపించేవారు. వాటిపై చర్చించుకునేవారు. ఆరు(దకు చా సోతో పరిచయం కూడా అలాగే ఆయింది చా.సో ఆచరణాత్మక జీవనాన్ని ఆదర్శంగా తీసికొన్న ఆరు.ద కమ్యూనిస్టుగా మారారు. 1942 లోనే సెట్టి ఈళ్వరరావు (ఈ రా. మ(దాసు నుండి అవ్పట్లో వెలువడే విశాలాంధ మాస, పవ్షష్మతికం సంపావకుడు) సిఫార్సుతో అర్గుద కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యుడిగా చేరారు. పార్టీలో చేరినప్పటినుండి “పీపుల్స్‌ వార్‌" పతికలోని వ్యాసొంి, వచనాలు, (పటోధాలు వృుణ్ణింగా చదివారు. చా.సో, సలవోల సరిహద్దు దాట కుండా, పార్టీ కార్యాలయంలోని అనేక పుస్తకాలు ఉత్తేజకరమయిన కోగంటి గోవాలకృష్ణయ్య కవితలు మేధాగతం చేసుకొన్నారు. గతితార్కిక భౌతికవాదం, దారి.తక భౌతికవాదం పాఠాలు విన్నారు. ఈ తరుణంలో ఆరుద కవితా వివాంగం కొత్త రెక్కలు ధరించింది. ఒక వం3 సాహితీ వ్యాసంగం చేస్తూనే ఆశయాలకు ఆచరణకు ఆదు దూరం అవకుండా కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకలాపాల్లో ళద్ధగా పొల్గొన్నారు స్థానిక సమస్యలమీద అలజడులు, ఊరేగింపులు, సభలు జరుగుతూవుంటే వాటిలో ఆరు[ద కనేను సైతం” అని చేయికి చేయి కలిహారు. రిసాల్‌పూర్‌ నుండి 28.10. 1948 న ఆరుద-*ఉద్లీథ రచయిత పసుమర్హి సుబ్బారావుగారికి రాసిన ఉత్తరంలో - “ఇక్కడికి (రినాల్‌ పూర్‌) వచ్చేముందు ఒవృవంచి వనిచేసే వార్జీ సభ్యుజ్జి. ౨ భరువులో కాటకంలో బియ్యం దొరకంప్పుడు, ఉన్ని బియ్యాన్ని తిండిదొంగలు దాచేస్తుస్నప్పుడు

శ ఆశుద్ర జీవితం.రచనయి-.సమ(గపరిశీలన గంటలతిరబక్షి బియ్యం కొట్లదగ్గర నిలబడి పార్టీ జెండా [కింద పనిచేళాను. వార్టీకోసం బాలసంఘాంకి వీథి ఏథి తిరిగి పిల్లలను పోగుచేశా "నన్నారు; స్థానిక సమస్యలనే కాకుండా జాతీయ, అంతర్జాతీయ సమస్యలను కూడా అవగాహాన చేసుకున్నారు. అప్పటికి ఫాసిస్టు రాజ్యాల దురాక్రమణ ధోరణి ముదిరిపోయింది, ఇటలీదేశం అవబిసీనియాపై దాడి చేసింది.ఇటలీ, జర్మనీలు సమన్టీగా స్పెయిన్‌లో [(వశ్మాపభుక్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు బావుటా నెగర వేయించి, (వజా [దోహి అనిన (ఫ్రాంకోను బలపరిచాయి. జపాను మంచూరియాను, జర్మనీ అస్ట్రియాను ఆకమించాయి. 1980లో ౮ డో (ప్రపంచయుద్ధం (పారంభమైంది. ఆ తరుణంలోనే తరుణ వయనులో (1942) ఫాసిజానికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధం చేయాలని సాయుధ సైన్యంలో చేవారు. నావికాదళం చేసిన సమ్మెకు మద్దతుగా సాయుధ సైష్యం చేసిం సమ్మెలో ఆరు[ద్ర పాల్గొన్నారు. (బెన్‌గన్లు, సైన్‌గన్తు ఉపయోగించటం ఆలవర్చుకున్నారు యూరపులోను, జపానుమీదా (పజా యుద్ధంలో విజయం సాధించాక ఆరు[ద మదదాసుకు చేరుకున్నారు. 1948 లో బొా.సో, ఈ. రా. గార్ల (పోత్సాహంతో అభ్యుదయ రచయితం సంఘంలో సభ్యత్వం తీసుకున్నారు. ఎయిర్‌ ఫోర్సులో ఉన్నపుడే (అంటే 1948 లో) మ్మదాసులో జరిగిన ఆంధ అభ్యుదయ రచయితల సంఘ సభలకు ఆరుద శాజరయ్యారు. ఆదిలోనే ఆ.ర. సం. లో చేరిన ఆరుుద అటూ ఇటూ కాఖా చం[కమణం చేయకుండా ఆరసం సభ్యుడిగానే ఉన్నారు. 1948లో తెనాలిలో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం (పథమ మహాసభ సందర్భంగా వెలువడ్డ (వత్యేక సంచికలో భాగవతుల శంకరళాన్త్రి పేరుతో రాసిన *విజయ వివరం"

అనే గేయంలో - పపంచ (పజలను లేపి, శ్యతుసమూహాన్ని చీల్చి, భూగోళం

అంచున తీసిన రక్త్షచందనాన్ని వీరుం మెడకు పూయమన్నారు. *ఒక నూతన

సాంఘిక వ్యవస్థ, ఈ పతిత మానవ వాస్త సంగ స్తమయే సూచనలు మొల

కెత్తుట చూడండి, లెండి, పదండి సోచరులారాక ఆని పిలుపునిచ్చారు. నవ

యువకులు పాముల్లా పాటల్లా వేగంగా నడవాలని “ఛలో” అన్నారు. మళ్ళీ

యుద్దాన్ని వద్దని, చేతులు కాలకముందే నిప్పును ఆర్పేద్దాం, సూర్యుడు ఆరక

ముందే శాంతిని వెలిగద్దామన్నా రు. తెలంగాణాలో నిజాం భూతమ్మీద, రజాకార్ల

మీద 'ఓపెన్‌ ఫైర్‌" ఆర్హరిచ్బారు. అటువంటి ఆరు[ద “106849 తర్వాత

అభ్యుదయ రచనా మార్గానికి దూరం కాసాగారు*న్‌ అనే ఆరోపణ వచ్చింది.

ఆరు(ద జీవితం ర్‌

“*నమ్సలయపవనము కాదు మరణరుంర్నులు రేగె

విలయ రుదుని యాన వీరభదుని సేన

విజయ సాధనతై భాంగు భళా

వ్మిశమించుట లేదు ఛాంగు భళా

నరకాన్ని నరకాలి భాంగు భళా

దొరకాలి స్వర్గమె భాంగు భళాొళ జంకూ, గొంకూ వలదని తెలుగు స్వఠం[తలో 1954 లోనూ, 'కవితకోసమె నేను పుట్టాను, (క్రాంతికోసం కలం పట్టాను, మందికోనము నడుము కట్టాను, మంచికోరుతు కేక పెట్టా'నని 10665 లోనూ, *సపొమ్యువాద కదనం మన సహోదరుల సదనిమని 1972 లోను, “తెగిస్తుంది పేదవాని గుండె, బిగిస్తుంది కూలివాని పిడికిలి, తిరగబడ్ధ బలిపళువే విరమించని బెబ్బులి" అని 1978 లోను,

“*ఆన్సుభవం వివరిస్తోంది ఆర్థిక పాఠాల ధర్మాలు,

అదే విశదపరుస్తోంది అధికార పీఠాల మర్మాలు

ఆక్కువకతు లెందరో తక్కువ కూలికి

రెక్కలు ముక్కలు చేసుకొంటేనే తవ్ప

ఒక్క ఢనికుడు ఎప్పుడూ పెక్కు లక్షలు వెనకెయ్యలేడు

కోటిమంది నోట్లో దుమ్ము కొడితేనే తప్ప

కోటీశ్వరుడు కుబేరుడిగా అవతరించలేడు

కష్టజీవులు సృష్టిస్తారు ఐశ్వర్యం

కలవాష్ళ పంపిణీ చేస్తారు దారి ద్యం”? అని '*దారి.ద్య వి(దావజం' లోను, 19 0లో *ఇంక్విలాబ్‌ జిందాదాద్‌' అన్న ఆర్ముద అభ్యుదయ కవిగానే ఉండి ఆలాగే రచనలు చేశాడని స్పష్టమవుతుంది. ఈనాటికీ ఆరుద్ర నమ్మిన సిద్దాకానికే కట్టుబడి రచనలు చేస్తున్నారు.

1970లో విశాఖలో థఛ్రీథ్రీ పవ్షిపూర్తి జరిగింది. అప్పుడే విప్లవ రచయితల సంఘం (విర సం.) ఏర్పడ్డానికి పీజబాలు పడ్డాయి. విశాలి విద్యార్థులు రచయి తలపై ఒక కరవ(తం వేశారు. శ్రీకాకుళంలో జరుగుతున్న సాయుధ పోరాటమే నిజమైన విప్లవమనీ దేళానికి అదే మార్గదరకమని కొంగరు ఉఊ్యగవాదకవులు భావించారు. శ్రీశ్రీని, ఇతర రచయితలను ఆ మార్గంలోకి లాగారు. ఆ ఏడే

శి ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీం న హైదరాబాదులో థ్రీథ్రీ ష్టీపూర్తి వేడుకల సదర్భంగా 5676౧ 3౯1౯ 97౧61 686 (నక్మత సప్తకం) వారు రెండు మూడు రోజుల అభ్యుదయ సాహిత్య సమావేశాలు నిర్వహిస్తూ థ్రీఫీని సన్మానింపదంచుకున్నారు. అమితే ఫ్రీల్రీ తిరస్కరించారు. దిగంబర కవులు, ఊ[గవాదులు కలిసి ఛ్రీశ్రీని ముందు పెట్టుకొని విప్లవ రచయితల సంఘాన్ని స్థాపించారు. అరసం రెండుగా చీలి పోయింది, అప్పటికే కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చీలికలు వచ్చి మూడు పార్టీలు ఏర్పడ్డాయి. ఉ(గవాదులు విరసం పెట్టుకుంటే, మితవాదులు ఆరసాన్ని దక్కించుకోడానికి (ప్రయత్నాలు చేళారు. తొలిగా కమ్యూనిస్టు భావాలతోనే అరసం ,పభవించింది. ఆ నీడనే పెరిగింది. అరసం కార్యనిర్వాహక వర్గంలో కొందరు పార్టీ సభ్యులే. ఉమ్మడి కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంనుండి ఉద్భ వించిన ఆరసం ఏ ఓక్క కమ్యూనిస్టు పార్టీకి అనుబంధసంస్థగా ఉండ కూడదని, కమ్యూనిస్టు సిద్దాంతాలకే కట్టుబడి ఉండాలని, స్వయం (ప్రతిపత్తి గల సంఘలిగా అభ్యుద యోద్య మాన్ని రచయితలు నడుపుకోవాలని ఆరు[ద, అనిసెట్టి, దాళరథి, సోమసుందర్‌లు భావించారు. కాగా ఆరు[ద, అనిసెట్టి, దాశరథి సోమసుందర్‌గార్హ్డు 22.8.197/2 న మ[దానులో ఆంధ అభ్యుదయ రచయితల సంఘాన్ని పునరుజ్జీవింప జేయదలచి, ఏ రాజకీయ పవానికి అనుబంధ సంస్థకాని, స్వయం 1పతిపత్రిగల సంస్థగా రూపొంది ఎబాలని (వగతిశీల రచ యితలందరి సమైక్య వేదికగా నిర్మించుకోవాలని చేసిన (పకటన పెద్ద దుమా రాన్ని లేపింది. దీనిపై అప్పటికే (4.7. 1970 మధ్యావ్నాం 1-10 గంటలకు) ఆరసంలో నుండి చీలిపోయిన విష్ణ రచముతల సంఘం ఏర్పాటు చేఘుకొన్న కొందరూ, అఆరసంలోని గిటైం మల్లారెడ్డి (వళృతులు ధ్వజమెత్తారు. “మార్క్సిస్టు పార్టీ ఆంతకలహాంపట్ల బాధ, (పజాసంఘాల దుస్థితిపట్ల జాలి, ఆశయపట్ల గరి ఇవన్ని ఈ (పకటన కర్తలకు (ఆరు[దాదులరు) ఉన్నాయనుకోవడం మొదటి తప్పు అందిరికి సమావంగా ఉన్నాయనుకోవడం తప్పున్నర. ఎందుకంటే వీళ్ళు నలుసరూ నాలుగు స్త=భాలను పట్టుకొని, ఇప్పుడు మిఠరవాద కమ్మూనిస్టు పార్టీ ఆఎటే రంటగించుకుంటున్న వీస్ళ, క్‌సీసం వీళ్ళలో ముగ్గుకు నిన్నమొన్నటి టవరకు తరతమ భేదాంతో, దానితో అంట కాగుతూ వచ్చినవాళ్ళే“కిని కం గించుకున్నారు. “వీరే కాస్త్రీయ సామ్యవాదులైతే ఇ* ఈ దేశంలో ళాస్తీయ సామ్మవావికాని మనిషంటూ ఉంటాడా? "9 ఆని భూగోళ మంత సంధిగ్ధతను వెలి

ఆరు(ద జీవితం 7 బుచ్చారు. అభ్యుదయ ఉద్యమంలో ఆదినుంచి కమ్యూనిస్టు పార్టీ పెత్తందారుగా వ్యవహరిస్తోందని ఆరు (ద (వళ్ళతులు చేసిన ఆరోపణను పేర్కొంటూ “కమ్యూ నిస్టు బూచినీ చూపి భయపెట్టడమనేది స్మామాజ్యవాదులకు, వారి ఏజింట్లకు వెన్నతో పెట్టిన విద్య,,. భూతోచ్చ్బాటనకోసం - ఆనాడు విచ్శితంగా వియ్య మందారు; ఆ వరవడినే ఈ మి[తులుకూడా అవంబించడం విచారకరం. కమ్యూ నిస్టుపార్టీ.ఏ ఉద్యమంలోనూ పె త్తందారు ప్మాతవహించలేదు, వహించబోదు. “కేక అని ఉద్దాటించారు. ఈ వాద వివాదాల హోరును గమనించిన ్రీశ్రీ ఆనాడు అభ్యుదయ రచయితల సంఘానికి రాసిన ఉ త్తరంచూస్తే ఆరోపణల కొరుమేఘాల వల్ల కమ్మిన చీకట్లు తొలగిపోతాయి, లు లా

అభ్యుదయ రచయితల సంఘం,

మాసు. డియర్‌ (ఫెండ్‌,

ఈమధ్య ప(తికలలో సాగుతున్న మీ వివాదాలను అందినమేరకు పరి శీలిస్తున్నాను. అ. ర. సం. అంతర్గత వివాదాలలో పాల్గొనకుండానే, ఆరుద్ర మున్నగు రచయితలను కమ్యూనిజానికి వ్యతిరేకులుగా చి(తించడం భావ్యం కాదనే నా వ్య క్రిగత అభి పాయాన్ని ఇందుమూంంగా తెలియజేస్తున్నాను. ఇదేమీ రహస్య లేఖకాదు, కావలిస్తే దీన్ని మీరు బహిరంగవరచవచ్చు. మదాసు యువర్‌: సిన్సియర్లీ + 20.09.72 ఖీఫ్రీ

అలీ అప్పటికి విర నంలో ఉన్నారు!

రిన్ని బట్టి ఆర్ముద, తదితరులపై కొంవరు చేసిన ఆరోపణలు ఆసంబద్ధ మైనవని తెలుస్తుంది. ఇందరు, ఇంకెంవరో విజృంభించిరా మొక్కవోని స్టెర్యంతో, వై ర్యంతో ఆనాటికీ ఈనాటికీ ఆరుుర అభ్యుదయ రచబుతగ్గానే ఉండి పోయారు. అర,సం, నుండి విరసంలోకి, వి.ర.సం నుండీ మరో

8 ఆరుద జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన దాన్లోకి పేరు [పఖ్యాతుం కోసం పరుగులు పెట్టలేదు. (పతిళ ఉంటే (పసిద్ధి ళా ష్‌ బల ధి సిద్ధిస్తుందని నమ్మినవాడు ఆరుద్ర. ఈనాటికీ తిన నమ్మకొన్ని వదులుకో లేదు, ఆరు[ద (పభృతులు మదాసులో చేసిన పకటన లోని “ఏ రాజకీయ పక్ష (వమేయంలేని' అనే మాటల్ని "అభ్యుదయ రచయితల సంఘం రాజకీయ పార్టీ ఏనాటికీ కాజాలదు" అని రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి (రా.రా) చెప్పిన వాక్యం బలపరుస్తుంది. అభ్యుదయ రచయితల సంఘపు ఆనాటి పరిస్థితిని తెలుసుకొన్న ఆరు[ద్రాదులు అభ్యుదయ సాహిత్య అఖ్యాల పునర్నిర్దేశం చేశారు. శాస్త్రీయ స్రామ్యవాదమే గీటురాయి అన్నారు అంటే మార్క్సిజం - లెనినిజం. (గతి తొర్కిక భౌతికవాదం, రాజకీయ అర్జళాస్త్రం, విప్లవ సిద్ధాంతం వీటిపెన సమ్మగ అవగాహనకు మార్క్సిజం - లెనినిజం అని పీరు.) ఈ బాటలో నిరు ద్యోగానికి, దారి[ద్యానికి వ్యతిరేకంగా, అడ్జానానికి, అవిద్యకూ వ్యతిరేకంగా, లంచగొండిళనానికి, ఆ్మశిత పశవపాఠానికి వ్యతిరేకంగా సాహిత్య కృషి చెయ్య టమే గాక, బూర్జువా నాగరికత, పెట్టుబడిదారీ నాగరికతలు ధ్వంసం చేయాలని సిద్ధపడి ముందుకు వచ్చిన _వగతిశీల రచయితలైన ఆరు(ద్రాదులకు విశిష్టమైన (ఫోత్సాహం లభించింది. పందొమ్మి!జిల్లాంనుండి, ఇతర [ప్రముఖ పట్టణాలనుంచి దాదాపు బీళిలి మంది అభిమానులు, రచయితలు సభ్యులుగా చేరా రంటేనే అర.సం. విశిష్టత తెలుస్తుంది. పీరిలో ఇంతకు ముందుగా పేక్కొాన్న ఆరు(ద, అనిసెట్టి, దాశరథి సోమసుందర్‌లే కాక దేవులపల్లి కృష్ణళాన్తి, సీ. నారాయణ రెడ్డి, ఆ(తేయ, ఎల్లోరా, నాగల్తైరవ కోటేశ్వరరావు, రెంటాల గోపాలకృష్ణ, పురిపండా, రోణఎకి, కుందుర్తి, వాసిరెడ్డి సీరాదేవి తదితర (పముఖ రచయితలు కూడా సభ్యులు కావటాన్నిబట్టి సు్కుదాసు ఆ,ర,సం. విశిష్టత తెబుస్తుంది. ఏకావఠా ఆతు[ద్ర ఇప్పటికీ నడిచేవి మార్క్సిజపు దీపం వెలుకులోనే. ఏ గాలికి కొండెక్కకుండా జ్యోతిర్కాంతిలో జ్యోతిర్లీతాలు రాస్తున్నారు. ఇప్పజీ వరకు ఆర్నుద జీఏత నాణానికి గల టొమ్మకన్పించింది. ఇక బొరుసు ఆర్ముద జీవితంలోని ఇంకో భాగంలో సంఘటనలు, వ్యక్తులు, వ్యక్తుల (వభావాలు, ఆరు[ద వంశచర్నితలోని (పధానాంకాలు గురించి వివరణ ఇస్తే నే గాని ఆరు(ద వ్య్రీగత, రచనాజీవిత సమగ్ర స్యరూపం విశదం కాదు.

ఆరు[ద శ్రీవితం రి

“తారీఖులు, దస్తావేజులు ఇవి కొవోయ్‌ చరి(తకర్థం' అని మహాకవి పలికినా, చార[తక, సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితుల పరిణామాన్ని వరి గణనలోకి తీసుకోవాలంటే తారీఖుల, దస్తావేజుల అవసరం తప్పనిసరి. మహ నీయుల ఆనవాళ్ళను, అన్వయాంను (వంళాలను) తెలుసుకుంటే గుప్తసత్యాలు వ్య _క్రమవుతాయి. ఆ ఉద్దేశంతో ఆర్ముద గురించి ఆరా తీయగాం., తీగ లాగితే డొంక కదిలింది. పదమూడు తరాల వంళవృక్షం ఫలభారంతో (వత్యష మయింది. ఇప్పుడు సౌహిత్య (పపంచంలో ఆర్నుదను ఎరుగనివారు లేరు. నాట్యకళ, సినిమారంగాలలో కూడా ఆరు[దను గుర్తించనివారు అరుదు. అరు(ద బహుముఖ (పద్డాళాలి ఆరు[ద (పతిభ అనంతముఖాలు కలిగి విజ్ఞా నపు కాంతిపుంజూలను బిజ్ఞాసువుల మేధా కే[తాలలోకి విరజిమ్ముతూంది. ఈనాడు అభ్యుదయ కవిగా, (పతిభావంతునిగా అందరికీ సుపరిచితమైన “అరు(ద" అసలుపేరు సదాశివ శంకరళాన్తి. ఇంటిపేరు “భాగవతుల అని కొందరికి తెలిసినా, కొన్నితరాల వెనక్కు వెళితే ఆర్ముద పూర్వీకుల ఇంటిపేరు ఆదిళట్ట అని తెలియ వచ్చింది.

సుమారు శ00 సంవత్సరాల [కితం దక్షిణాదిలో సంభవించిన కరువు రక్కసి బారినుండి బయటపడి వలస వచ్చిన దావిడ (బాహ్మణ కుటింవాల్లో ఆదిభట్ల వారౌకరు. వీరు విశాఖపట్నం జిల్లా ఎలసుంచిలీ తాలూకాలోని, ఎల మంచిలికి ఆగ్నేయంగా మూడుమైళ్ళ దూరంలోని శారదానది ఒడ్డున ఉన్న దిమి లికి చేరుకున్నారు. వారిని దిమిలి (దొవిడులని పిలిచేవారు. వారందరూ వేద శాస్త్ర పురాణములలో [పపీణులు. ఆ (పావణ్యం ఆరు[దప అబ్బించనడంలో అతిశయో క్రి లేదు. మరి “ఆదిళట్లి వారు “భాగవతుల వారెలా అయ్యారు? దీనికి సమాధానాన్ని విశాఖపట్నం జిల్లా కలెక్టరు కాజ్యాలయంలోని. రికార్డుల్లో దొరికిన వంశవృక్షం, దానికి సంబంధించిన వివరాలు అందిస్తాయి పదమూడు తరాల వంఠచరి[త రికార్డుల నుంచి లభించింది. అందులో ఆరు(ద వంకొనికీ మూలపురుషుడు శ్రీ భాగవతుల సీఠారామ భగవతి. వీరినుంచి ఆరు.ద ముగ్గరు పుతికల వరకు ఈ వంశవృక్షం ఉంది. థ్రీ సీఠారామ భగవతిగారి తరంలోనే వీరి ఇంటిపేరు మారింది, వీరు దిమిలి (గ్రామం పెత్తందారు. శివ దీకాపరుడు. ఉషోదయింతో పాటు మేల్కొని, శారదా నదిలో స్నానం చేసి

0 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీంన సంధ్యావందనాదులు ముగించేవారు. పార్థివ లింగానికి నైవేద్యం పెట్టి ఏకభుక్తం చేసేవారు. ఆ తర్వాత [గామ సావిట్లో భాగవతం చదువుతూ, భాగవత సుధను అందరికీ వీనుం విందుగా విన్పించేవారు. భగవతిగారిలో ఉన్న ఆ స్రికత్వం ఆర్వుదకు ఆలవడకపోయినా, పఠనాస క్ర, శ క్రి మాత్రం ఒంటబట్టామి. భగవతి గారింటికి పరిసర (గామీణులు తగువులు తీర్చుకునేందుకు వచ్చేవారు. భగవతి గారున్నార౨ా? అని అడిగేవారు. రచ్చబండవద్ద భాగవతం చదువుతున్నారని ఇంట్లోనుండి సమాధానం వచ్చేది. (గ్రామీణులు అక్కడకు వెళ్ళేవారు. ఇలా కొంతకాలం గడవగా భాగవతం చదివే భగవతిగారు భాగవతుల భగవతి అయ్యారు. ఇదీ! ఆరు[(ద ఇంటిపేరు నెనుక ఉన్న చర్మిత. (ద్రావిడ దేశంలో ఉండగా ఆదిభట్ల, ఆంధ్రదేశానికి వచ్చిన తరువాత భాగవతుల స్థల, గృవానామాల గురించి పరిశోధన చెయ్యవలసిన అవసరం ఎంతయినా ఉందీ! అని చెప్పిన- “అభిల భారత స్థలనామ సంఘం సభ్యుడు ఆయిన ఆరు(ద్ర ఇంటిపేరు గురించి తెలుసుకోవటం అనౌచిత్యం కాదు. ఆరుద్ర పూర్వీకులు (వంళ వృక్షం అనుబఐం ధంగా ఇచ్చాను) జమీందార్డు కూడా. సీఠారాను భగవతి నుండి ఆరోతరం వరకు లెక్కిస్తే. ఆ ఆరోతరంలోని మాదన్న ఐదవ కుమారుడైన భాగవతుల వెంకన్నకు విజయరామగ జసతి జమీందారీ దత్తం చేశారు. ఆ జమీందారీ ఆరు[ద తండి నరసింగరావుగారి చిన్నతనం వరకూ ఉండేదని, అది ఆవతికాలంలోనే ఆఅంత౦ంచిదని దొరికిన వివరాల వల్లనూ, ఆరుుద స్వయంగా చెప్పగానూ తెలి సీం. వెంకన్నగారి అన్నకుమారుని కుమారుడై న కృష్ణయ్య అనే కిట్టయ్య పంతులు _ తమను దిమిలి తీసుకువెళ్ళిసట్లుగా ఏనుగుల వీరాస్వామిగారు = “ఎల మంచిలి వఖ్క [కోసు దూరంలో ఉండే దివ్యల (దిమిలి) అనే (గ్రామవాసి అయిన భాగవతుల కిత్తన్న ఎదురుగావచ్చి తన వూరికి రమ్మని (పార్థించి నందున ఆ వూరు యేడు ఘంటల్కు (పవేశించి, ఆర్యాతి, ఆ మ్య్నూడు శు[కవారం ఆతను యిచ్చిన ఆతిథ్యములను (పతి(గహించే కొరకున్నూ, వర్షం (ప్రతిబంధకం చేతనున్నూ నిలిచినాను. ఈ వూరు నూరిండ్ల అ(గవారం ఉపపన్నులు ఆయి నిప్పటికిన్నీ యతిళాపముచేత పెంకుటిస్న కట్టక పూరిబిండ్లలో కాపుకం చేస్తూ ఉన్నారు, ఈ ఊళ్ళో ఉండే (బావ్మాలు ఆందరూ వేదపొరంగతులు. నన్ను ఆదరించిన కిత్తయ్య అనేవాడు జమీందారుడున్నూ, మంచి సాం[పదాయ కుడున్నూ”!1 అని కాశీయా[త్రా చరిత్రలో పేర్కొన్నారు. దీనినిబట్టి చరి్మిక

ఆరు(ద జీవితం క్ష కారుల యెడల ఆరు[ద పూర్వీకులకున్న గౌరవం స్పష్టమవుతుంది. ఆ ఆర్ద్రత ట్‌ చి ఆరు[చలోను ఉందని ఆయన్నెరిగిన పరిశోధకులకు తెలుసు. మరో కిత్తయ్య పుతులుగారి చెల్లెలు శ్రీరంగం అప్పనకొండ. ఈమె భర్త వెంకటరమణయ్య. గణితంలో (ప్రజ్ఞావంతుడు. వీరి కుమారరత్నమే (శ్రీరంగం ఛ్రీనిదాసరావు) అీశ్రీ కిట్టయ్య వంతులుగారి పెద్దకుమారుడు నరసింగరావు. ఈయన భార్య వెంకటజోగ మ్మ. వీరి రెండవ కుమారుడే మన ఆరు(ద, పైదెప్పిన వరసన థ్రీథ్రీ కి ఆర్ముద మేనల్లుడవుకాడు. ఇంకో విశేషమేమంటే ఆరుద పూర్వీకులు విజయనగరం రాజులతో చదరంగం ఆడి 'శెభాష్‌' అనిపించుకున్నారట! అలా వంళ పారంపర్యంగా వచ్చిన చదరంగం ఆట పట్లగల ఆస్నక్షి ఆర్ముదచేత చదరంగం = ఆంతర్జాతీయ విధానం' అనే పుస్తకాన్ని రాయించించ. ఆరు్కుద 1965 లో ఆంతర్జాతీయ చదరంగం నేర్చుకున్నారు. “విశ్వనాథ్‌ ఆనంద్‌" అంతర్జాతీ య చదరంగం (గ్రాండ్‌ మాస్టర్‌ కావడానికి కారకులు ఆరు (దగారే! మ(దాసు డిస్టిక్టు చెన్‌ అసోసియేషన్‌కు 1982 నుండి 1984 వరకు ఆరు[(ద (వసిగెంట్‌గా చేశారు. అదే సమయంలో మాను డిస్ట్రిక్టు బిడ్డి ఆసోసియేషన్‌కు వైస్‌ సవసిడెంటుగా చేశారు. ఆరు[ద వంళంలో కొత్విక చింతన కలిగినవారు, (గ్రంథ రచన చేసిన వారు ఉన్నారు. ్రీమద్భాగ వతుల కృష్ణదాసుగారు. కద్ధ నిర్ణణ తశ్వ కందార్థ దరువులు అనే (గంథం రాళారు. దాన్ని గురించిన కొంత వివరణ ఇస్తాను. భాగవతుల నారాయణ యోగికి జానకి అనే ఉవిదామణికి జన్మించానని, అందరూ నన్ను కృష్ణుని పిలుస్తూ ఉంటారని, గురు కృపచేత నయమైన ఈ బోధను తెలుసుకుని ఆందరికీ తెలుపుటకై (వళవించి *“అనంతి' (అనంతమ్మ )కి (వభువై(భర్త)నా నన్నారు. ఈ కృష్ణదాసుగారు “ఆచల' మకాన్ని గురించి (శుద్ధ నిర్గుణ తత్వాన్ని గురించి) కందార్థ దరువుల్లో చెప్పారు. ఈ అచల మతం దైతాదైైత రహిత పరమ తత్వం-పరిపూర్ణ (బహ్మమనే పేరున కూడా పిలవ కూడదు పేరు లేనిది, మూలం లేనిది ఈ అఆచలం. అచలమఎటే నిరావరణ. ఆవరణం అంటే ఆకాం. వీటన్నిటికీ మూబమైంది. డానికి మూలంలేనిది. శుద్ద

లి ఆరుుద జ్రీవితం- రచనలు-సమ[గ వరిశీలన నిర్గుణ తత్వం హన్యం.అని చెప్పొచ్చు. సంకల్పస్టితికి పూర్వమున్న జఇడస్టీతినే పరిపూర్ణ (బహ్మాం అని చెప్తారు. దానిని గురించి బోధిందేదే అచలమతం ఇది వై దికమకాన్ని ఆంగీక రించదు. ద్ర్వైతాద్ర్యై తాల నంగీకరించదు. వీటికంటె ఆతీత మైంది. ఈ అచల మతాన్ని గురించి తేఓతెలుగు మాటల్లో కృష్ణదాసుగారు. దేశి ఛందమైన రందార్థ దరువుల్లో రచించారు. దీని రచనాకాలం 1848. 18 వ ళతాబ్టీ నాటికే సామాన్యభాషలో, దేశిళందంలో వైదికమతాన్ని అంగీకరించని, ద్వ్వైరా ద్వ్వైకాల్ని తిరస్కరించిన, యోగకర్మ లను నిరసించిన ఆచల మతం గురించి 1వచారం చేసినవారు ఆరుద్ర పూర్వికులు, ఈ ళలాబ్దంలో ఆరు.ద ఇంకో అడుగు ముందుకువేసి - గుడిలోపల దేవుడు లేడనటంలోనూ, నాస్తిక వాదాన్ని, మార్క్సిజాన్ని తన కవిత్వంలో నినదించటంలోను ఆశ్చర్యం లేదు. ఇంతటి వంశచర్మిత గల ఆరు[ద దేశంలో కాం(గెసు నాయకత్వం బలపడ మొదలైన సంవత్సరం 1995 లో ఆగస్టు 81న విశాఖపట్నంలో పుట్టారు. అందుకే ఆరు(దకు విశా'పట్నం విలువైంది. నిషాకన్నా నిజమైంది. ఆ ఊళ్ళో పుట్టే 'పెరిగారు. ఆ ఊరు విడిచి పెట్టిపోయారు, ఎప్పుడైనా తిరిగి వచ్చారా! “నిలబడరా భాగవతుల! అంటుంది శివరామయ్య ఐడి". *నిలబడవోయి శంకరం! అంటుంది రీడింగురూము.”కేి కనుక మనం కూడా ఆగి, శివరామయ్య బడిలో జరిగినవి, రీడింగు రూములో చదివినవి విశేషాలను తెలుసుకుందాం.

1082. 88 [ప్రాంతంలో - అంటే ఆరుద్రకు ఏడెనిమిదేళ్ళ వయసు వచ్చి నపుడు మ్మితులు ఎవరైనా తన పేరడిగితే శంకరయ్య లని చెప్పేవాడు. కాశ పూర్రిపేరు భాగవతుల సదాశివ శంకరళాన్తి. ఆదరూ శంకరం అని పిలు స్తుండేవారు. శంకరం (ఆరుద్ర) మృతుడు (బుచ్చికొండ) తీగం బుచ్చి వెంకట రమణయ్య, ఇతని సోదరుడు పేద్దకొండ. వీరు వైళ్ళులు పెద్దకొండ అప్పు డవ్వుకు శంకరం వాళ్ళింట్లోనే భోజనం చేస్తుండేవాడు. అయిడే అతనికి నట్టింట్లో కాక వసొరాలో భోజనం పెర్టేవారు. అతని కంచం అతడే ఎత్తుకునేవాడు. ఆది చూసిన శంకరం ఏవిఃటి తేశడాలని ఆంత చిన్నవయసులోనే బాధపడేవాడు. శంకరం శివరామయ్య బడిలో చదివేటప్పటినుంచి రచనలు చేస్తుండేవాడు వాళ్ళ క్లాసులో ఉండే వేమూరి, గరుడా, మద్ది జగన్నాథరావు లనే ముగ్గురి పేర్లమీద “రావుత్రయం' అనే పేరుతో బడిలో జరిగే అవకరఠరవకల మీద వ్యంగ్యంగా

ఆరు[ద జీవితం 18 వ్యాసం రాళారు. అది.ఆ రోజుల్లో ఏశాఖపబ్నంలో విరివిగా వెలువడుతుండే రాజకీయ కరప(తాం ధోరణిలో ఉంది. 1986 - 8? లో మ్మదాసు కాసన సభకు జరిగిన ఎన్నికల్లో విశాఖపట్నంలో కాంగెసు, జస్టిన్‌ పొర్టీలు ఓక పార్టీలోని లోపాలను మరొక పార్టీవారు ఎత్తిచూపుతూ పరస్పరం కరప్మ్యఠాల ద్వారా దుమ్మె త్రిపోసుకునేవారు. ఆ కరప్యతాలను ఆరుద చదివారు. ఆదే ధోరణిలో పై వ్యాసాన్ని రాళారు. ఆ వ్యాసాన్ని శంకరం రాశాడని నిర్ణయించుకొన్న తరువాత శివరామయ్య మాస్టారి అబ్బాయి పేనుబెత్తం తీసుకొని శంకరం కుడ్‌ అరచేయి చిట్లి నెత్తురొచ్చేదాకా కొట్టాడు. శంకరానికి కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగినా ఏడవలేదు. నిజాన్ని ఐబయటపెడిజే నెత్తురు కళ్ళచూడవలసివస్తుందని ఖీతిచెంద లేదు. ఆయినా సత్యాన్నే ఆరాధిస్తాను అన్న ధోరణి, నిజాల్ని నిర్భయంగా రచనల్లో చొప్పించే నేర్పు, వాటిని ఒప్పుకోవడం స్వతహాగా వచ్చాయి. హైస్కూలు మాగజైన్‌8..-

“*శ్రల్లితం(డ్రులు వెళ్ళిపోతూ

తనకు ఇచ్చిన యావదాస్తీ

చిట్టికోసం పొట్టకోసం

చిల్లి చెంటొకటే*13 కని చిట్టితమ్ముడు గేయం రాశారు. ఆచి ముత్యాల సరం భఆదస్సులో ఉంది. ఆర్ముద అప్పటికే కొన్ని (ఛందస్సులను) పద్య లక్షణాలను తెలుసుకున్నారు. ఛందస్సులో రచనలు చేయసాగారు. ఆ రోజుల్లో విశాఖపబ్నంలొ పన్యాల రంగనాథరావు, రాచకొండ విశశ్షినాథళాన్త్ర మొదలై 3 వప నడిపే 'యువకళ' మాసప(్రికకూ శంకరానికి సాహితీసంబంధం ఉంది. దాన్లో రథలు, కవిత్వాలు రాస్తుండేవాడు. శంకరం రచనలు చేయడమేకార నాటకాలు వేసేవాడు. 'ఆశోకవనంలో సీఠి, *ఆకాశంలో కంసుడు ఎగరేసిన యోగమాయి",. “భూమికి దిగుతున్న గంగ" (అన్నీ 'ఆడవేషాలే) వేశాడు. శంకరం రచించిన నాటకాల్నే శంకరం, శంకరం మ్మితులు కలిసి ఆడుతుండే వారు. ఆ నాటకాలేవీ ఇప్పుడు దొరకవు ఎంవియం. కాలేజి హైస్కూల్లో అడీన కన్యాశుల్కం నాటకంలో శంకరం బుచ్చమ్మ పాత వేళాడు. ఇవీ-(ప్రొథమికో స్నత విద్యాకాలంలో శంకరం చేతలూ, రాతలూ, అవన్నీ గుర్తొచ్చినందుకే శివరామయ్య బడీ *“ఆగవోయి శంకరం!" అంటుంది. ఇంతకీ ఆరు[ద స్కూల్‌

కేశ అరు[ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన ఫ్ర్శల్‌ వరహా చదువుకొన్నఏ. సంస్కృతం, ఇంగ్లీషు, లెక్కలు, సైన్సు, సోషలు సబ్టెట్టలు మ్మాతమే. తెలుగు చదువుకోలేదు. ఆ తెలుగు రచవలు చదువుకొన్నది ఇంట్లోను, రీడింగురూములోను సాహిత్యాభిలాష గం నరసింగరావుగారు “ఆరు.డ తండి) కనపడ్డ (ప్రతి పుస్తకమూ కొని తెస్తూఉంటే, తెచ్చిన పతి పుస్తకమూ ఆరుద్ర చదివారు. ఇంట్లో అంతా ఎల్లప్పుడూ సాహిత్య వాతావరణం. అంతేగార అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు, పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారు అదే వీథ్రిలో ఉండటం, కుటుంబస్నేహితులవడం మూంంగానూ ఆరు్ముద సాహిత్యపఠనం మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలుగా సాగింది అంతటితో తృప్రిపడక రీడింగురూము లోను క్లాసులెగ్లొటి చదివేవారు. అందుకే రీడింగురూము ఆగవోయి భాగ వతులా! ఆంటుంది అగ అక్కడ విశేషాలు తెలుసుకుందాం.

ఆర్వుద హిందూ రీడింగు రూములో పిట్టకథలు, డిబెక్టీవ నవలలు చద వటం (పారంభించిన నాటినుంచీ (గ లథాలయాలను దేవాలయాలుగా భావించారు క్లాసులెగ్గొట్టి రూముకెళ్ళడం మానేసి రీడింగ్‌ రూంలో ప్యతికలూ, ప్రబంధాలు చదువుతూ ఉండేవారు. ఈ విధంగా ఆరు[దలో పఠనాసక్రి పెరగడానికి దోహదం చేసిన వారిలో [ప్రథముడు శ్రీశ్రీ. ఛ్రిశ్రీ అప్పటికే రీడింగ్‌ రూంలో పుస్తకాలన్నీ చదివేసి, అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు. విశ్వవిద్యాలయ (గంథా లయం నుండి ఇచ్చిన పుస్తకాలను ఇచ్చినట్టు చదివేవారు. ఆ అలవాటు ఆరు[దకూ వచ్చింది. మి్యతులు పన్యాల రంగనాథరావు, నారాయణబాబు, రా. వి. శాస్త్ర, స్థానాపతి సత్యనారాయణళాన్త్రి అందుకు దోహద వడ్డాము థీథీ చేసిన మేలుని మర్చిపోకుండా టొంబాయినుండి పనుమర్తి సుబ్బాావుగారికి ఆరు[ద రాసి ఉత్తరంలో *ల్రీఖ్రీకన్నా నాకు ఆప్తులు ఎవరూ లేరని చెప్పారు. తనకు మేన మావయినా, దగ్గరి చుట్టమైనా, ఆవ్తమి[తుడైనా థీలీ ఒక్కడే. త్‌న సర్వస్వం థ్రీఫీ. తన స్వంతం శ్రీశ్రీ అని అన్నారు *నన్ను సాపాత్యంలో కన్నాడు, పేంచేడు. తిరగబడినా తలవంచుకొని నా ఆశయాల్ని అంగీకరించక మానడు అని పేర్కొన్నారు... నేను చెడిపోయానని మావాళ్ళంకా దుమ్మె త్రిపోళారు. ఆరు.ద చెడిపోవడం అంటేంఏవిభంగా? అనే విషయం ఇకగడ్‌ చెలునుకోవాలి చెడిపోవటంలో మొదటి విషయం వడుగు చేసుకోవటానికి &ిరస్కరించటం. రెండోది స్కూలు ఫైనల్‌ పరీక్షల రాయడానికి వెళ్ళేప్పుడు తల్లిదం(డ్రులు

ఆరు(ద్ర జీవితం ర్‌ ఆర్బుదను .- దేవుడికి దండంపెట్టుకొని వెళ్ళమంటే - ఏం: నా తరపున దేవు డొచ్చి రాస్తాడా అని |పశ్నించడం. ఈ కారణాలవల్ల కొడుకు చెడిపోయాడిను కున్న ఆర్ముద తల్లిదం(డులు దేవుడు లేనివాడికి నీకు తల్లిదం(డ్రులు మాతం ఎక్కుడున్నారని అన్నారని (21-8-1948 బౌంబాయినుండి రాసిన లేఖిద్వారా) తెలుస్తుంది. అంటే ఆర్ముద స్కూల్‌ వెనల్‌ నుండే హేతువాది, ఆ తర్వాత నిరీశ్వరవాది. తదనింత రం మార్క్స్స్‌వాది ఆయ్యారు. ఈ చెడిపోవటానికంతటికీ కారణం థశ్రీశ్రీయే అంటే ఆతడు ఆ అక్షింతలు శిరసావహిస్తున్నాడు' అని ఆ ఉత్తరంలో ఉంది,.14 తండీ దృష్టిలో ఆరు[ద చెడిపోయాడనుకున్నా, ఆరుుగ్‌ మనస్సులో తాను చెడిపోలేదని ఉంది. బాగుపడ్డానని ఉంది. ఆరుద్ర ఈనాడు ఆభ్యుదయ కవిగా, [పయోగవాదానికి (ప్రతినిధిగా అద రపా। తుడవుతున్నాడంటే దానికి కారణభూతుడ్తైన మూలస్తంభం శ్రీథ్రీయే. థ్రీల్రీ మాటను ఆరుద వేడంలా పొటించేవారు విశాఖపట్నంలో పైన పేర్కొాన్నవారితో సాహితీ వ్యాసంగం. చేస్తున్న ఆరు[ద రచనలు అప్పటికే వివిధ ప్యతికల్లో ముదిత మైనాయి. మొట్టమొదటి కవిత '*నా కలలో”, 1989 “చితగ్నువ్తలో అంధే ఆరు[(ద్ర పదమూడో ఏడు దాటగానే, నూనూగుమీసాల నూత్న యప్వనం ఆంకు రించే రోజుల్లోనే (పచురితమముఐది అచ్చయిందని ఆనందంతో ఇంటికి వచ్చి *చితగువ్తరో తన గేయాన్ని చూపించగా ఇంట్లో పెద్దలు నమ్మలేదు. గేయం కింద ఉన్న భాగ పతుల శంక రళాన్త్ర అనే పేరునుకూడా చూపించారు. అయినా నమ్మలేదు ఈ పేరుగలవాశ్ళెవరో రాసివుంటారు గానీ నువ్వు ఇంత చిన్న వాడీవి ఆంత పెద్దగేయం రాయడమేవి(టి? అవ అచ్చవడమేవింటి? అని ఆకృర్యా నికి సరె, ఒకవేళ నువ్వురాస్తే గేయాన్ని అప్పగించు - అప్పుడు నమ్మురా మన్నారు. భాగవంతుల శంకరళాన్రి (ఆర్ముద) ఆలాగే ఆ గేయాన్నంఠతా అప్ప జిప్పారు. అప్పుడు పెద్దవాళ్ళంఠా నమ్మారు. 1942 నాటికి £క4 కవితలు, కథలు కొన్ని (పజాబంధు వక్షపతిక, ఆ్వధవృతిక (1941-45), పెంకీపిల్ల, వినోదిని మొదలైన పత్రికల్లో థాగవతుల శళంకరకాన్త్ర పేరుతో వచ్చాయి. ఆయితే వాటిలో స్పార్కులు మాతమే ఉన్నాయని, ఈ రోజున రానే పూర్తి మార్కులు వాటికి ఇవ్వలేసని *ద్రా,సో. ఊసులు, ఆరు(ద చెప్పినవి' ఆనేవ్యాసంలో 'పేక్కాన్నారు. 1949 వరకు ఛీశ్సీ (ఫభావంలోనే ఉన్నారు. అనుకరణలు, పారడీలు కారు. 1049 ఏప్రిల్‌ ఆరో రోీఖుస ఎళాఖపబ్నంపై జహౌను వాడు

16 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన బాంబు వర్షం నురిపించాడు. అప్పుడు నిప్పుల కంఠం విప్పుకుంది విసు రింగాలను విర బిమ్మింది. స్వంత గొంతుక లో స్వరతంత్రులు స్వతం[తంగొ మోగాయి లోహ విహంగాలుగా ఆగేయం చదివి శ్రీశ్రీ - ఆరుద్రతో స్వంత గొంతుక వెతుష్కునావ్‌! ఆల్బీః పెడదారి వదిలేసి ఎడదారి తొక్కావ్‌! గుడ్‌! ఇవ నీ రాస్తా . ఊ( సాగిపో! ఆని సర్టిఫికెట్‌ ఇచ్చారు కానీ శ్రీల్సీ నుండి విడివడిన ఆరు(ద పఠాభి (వలావానికి లోనయ్యారు. లోవావిహంగాలపై పఠాభి (వభావం ఉందని ఆరు (దే పసుమర్తి సువ్బారావుగారికి రాసిన ఉ త్తరాల్లో చెప్పు కున్నారు. ఆ వరవడిలో కొన్ని రచనలు సాగించిన తరువాత పఠాభి (పభావా న్నుండి దూరమయ్యారు. అప్పటినుండి ఆర్నుద తన స్వంత బాణీలో వింత పోకడలు పోతూవచ్చారు. సళ్కవితా విర్భావానికి వస్తువు స్వానుళవమని తెలుసు కున్నారుం ఆరు[ద 1942లో విశాఖపట్నం వదిలి, పై చదువుకని విజయనగరం వచ్చారు. మహారాజా కాలేజీలో చేరారు. అక్కడ బా.సో., రోణంకి అప్పం స్వామి గొర్హతో పరిచయం ఏర్పడ్డది. రోణంకి అప్పలస్వామిగారు టి ఎస్‌. ఇలియట్‌, ఎట్రా పౌండ్‌, ఇంకా ఇతర ఇం గ్రీష కవులు, (ఫెంచి కవుల కవిత్వా లలో వచ్చిన ఆధునాతన రీతులుగూర్చి వివరిస్తుంటే ఆరు[ద ఏకా(గతతో విని, ఆ పద్దతులను మేధోగతం చేసుకున్నారు. సానపట్టి ఆర్ముదను వృజంగా తయారు చేసింది రోణంకి ఆర్క్ముద బంగారు పళ్శిమే అయినా గోడచేర్పు నిచ్చిండి రోణంకి. ఆరు[డను వెలిగించిన దీపం రోణంకి అందుకే కృతజ్ఞళగా “త్య మేవాహం” కావ్యాన్ని రోణంకి అప్పలస్వామిగారికి అంకితమిచ్చారు. అరు[ద గారికి రోణంకి అపులస్వాామిగారి మస్తిష్తంలో కతాబాలి దూసుకొని, వడు మరిచిపోయే పషయాల్ని డాగత్త స్స్‌ నిత్యం పారే సెంయేన్ళ పుస్తకాలు, పుస్తకాలుగా కన్పించాయి. షేక్సీయర్‌ మబ్బుం మధ్య 'సెకొరాక్సురంగు, పౌడరు పూసుకొన్న హేమ్లెట్‌ రాజు భూతం, సుకవి కీట్సుకవి ఆనందకరపు అందాల వస్తుజాలం, షెల్టీ మరణించిన ఏడోనై సు చిరునవ్వు, దోమ తెరలలో శళాంకి మొగం, డన్టిన్‌ వీథుల్లో కెప్తాను లేని పడవలాగా గమ్యస్థానం లేకుండా తిరిగే జూాయీన్‌ లియోపాల్డు బాము, ఆర్నుదకు కన్పించిన చిత విచిత్రాలు. టాగూరు కవి కళ్ళు, థ్రీల్రీ ఒంటరి ఒంటె, కంటక కిరీటధారి కృష్ణశాస్త్రి ఊర్వశి ఆర్యుద మేధలో (పతిబింబించాయి.. టి. ఎస్‌. ఇలియట్‌

ఆరు[ద జీవితం 17 (ప్రతీకలు ఆరు(దలో (వతిలించాయి. మెకావిటి పిల్లిలాంటి ఆల్లరిపిల్లాడయిన తంతిక్కన సోమయాజి (దా.సో.)తో వాదులాడుతుంటే వచ్చిన సెగంపొగల లోంఏి వచ్చిన అమృతాన్ని ఆరు[ద ఆస్వాదించారు, (ఫెంచి, ఇంగ్లీషు సారస్వ తాన్ని మథించిన తరువాత వచ్చిన నవనీతాన్ని ఆరు(దకు అందించిన రోణంకి అప్పంస్వామిగారు ఆరు(ద జీత రచనా సౌధానికి రెండో స్తంభం అయ్యారు. ఆరుదను ఈనాడు కల్ప(న)కరువుగా భావిస్తే నీరు పోసింది శ్రీశ్రీ. ఎరువు వేసిండి రోణుకి, కుదురు కట్టింది చాం సో, చా.సో, ఆచరణల్ని ఆదర్శంగా తీసికొని ఆర్ముద మార్క్స్సిస్టుగా మారిన సంగతి ఇంతకుముందే వచ్చింది. అది బలమైన కొరణం,. కాగా రెండవది-ఆర్ముడ చా.సో, కథంను చదివారు. ఆ కథ లన్నిబీలో అంతర్వాహినిగా ఉండే ఆర్థిక జీవన విశ్రేషణను ఆకళింపు చేసు కున్నారు. చా.సో. (ఎంంపు'; *“ఏలూ రెళ్ళాలి”) కథలు ఆరు దకు కంఠోపాఠాలు. చా.సో,వల్లనే జేమ్సు జాయీస్‌ *యులిసెస' నవలలోని చైతన్య సవంతిని (5౯56109 0€ 6008010౪50698) అరు(ద్ర అర్థంచేసుకున్నారు. చా.సో, (వభావంతో ఆరు(ద రాసీన మొదటి కథ “*మచ్చుబియ్యం' వందేమాతరం ప్యతికలో (వచురితసుముంది. చా.సో. శ్రైలికి తన్మయులై న ఆరుద టొంచాయి వెళ్ళిన తర్వాత రాసిన ఒక ఊత్తరంలో *నా కథలూ, పాటలూ బాగుందికి కారణం చా.సో., శ్రీశ్రీలే. వాళ్ళే నాకు చేయూతనిచ్బారు. చా.సో. నిజంగా కవిం ఆతడు చెప్పే తీరు, ఊహించే పద్ధతి నవీశాలు అని కథారచనా జీవితంలో, జీవితంలో చా.సో. చేసిన మేలును గుర్తుకు తెచ్చారు. ఆంతేకాదు, 'ఆరుద నాటి కల” (సంకలనం) చా సో.కు అంకితమిచ్చారు. ఆద్భృ్భగురువుల బుణం తీర్చు కున్నారు. అలా దా.సో. మరో స్తంభం ఆయ్యాడు. నాల్గవ స్తంభం మార్క్స్‌. కాగా ముడివదార్థాలను సమాజున్నుండి తెచ్చుకొని నిర్మించుకొన్నదే ఆరు[ద అభ్యుదయ కవితాభవనం. కల్పతరువుగా భావిస్తే చా.సో. కుదురుకాగా, మార్క్స్‌ వెలుతురు. అసలే సారవంతమైన కే్యతం. దానికి కుదురు, నీరు, ఎరువు, గాలి, వెలుళురులు. అందంగా ఆరు[ద కవి కల్చ(న)వృతం ఎదిగింది.

తన ఆశయాల జీవిత పథంలో కంకరు రాళ్ళ, ముళ్ళ లేకుండా దేసుకునేందుకు 1948 లో రాయిల్‌ ఇండియన్‌ ఎయిర్‌ఫోర్సులో జనరల్‌

తీ౮%5.2

శేరి అఆర్ముద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీలన డ్యూటీస్‌ క్షర్క్‌- (ఎల్‌. ఏ. సి )గా చేరారు. తరువాత 46 వరకు బ్యాండ్‌ మ్యుజిషియన్‌ అ(పెంటిస్‌గొ ఆర్‌.ఐ ఎ ఎఫ్‌,లోనే ఉన్నారు. 1914లో బొంబాయి విమానదళానికి ఆరు(దను మార్చారు. అక్కడ జి. ఎస్‌. భార్గవగారు ఆరు[దను కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారితో పరిచయం చేశారు. ఆర్నుదగారి సాహిత్య శిషణ విజయనగరంలో [ప్రారంభమైనా కుటుంబరావుగారి సాన్నిహిత్యంలోనే ఫల[పదమయిందని చెప్పాలి. ఆరు[ద అక్కడ ఉన్నంతకాలం (ప్రతి ఆదివారం కుటుంబరావుగారివద్దకు వెళ్ళేవారు. ఆ రోజంతా ఆయనతో సాహిత్యచర్చ చేసే వారు. అలా తన (ప్రతిభను ఆరు[ద నిగ్గుతేబ్చుకుంటూవచ్చారు. ఆరుద్ర ఎయిర్‌ ఫోర్సులో ఉండగానే నాలుగు ఫొరాలవరకు [పెంచి నేర్చుకున్నారు. 1987 లో జపాను దొరుణ కృత్యాలను కళ్ళకు కట్టినట్టుగా *నానా ప్రెడ్రోవా' రచించిన * ఫేమిలీ (వ2రా?) వంటి నవంల్ని చదివి (పపంచంలో జరుగుతున్న సంఘటనలను, అవి రచనల్లో వ్యక్తీకరింపబడే విధానాలను అవగాహాన చేసుకున్నారు. దండులో చేరినా తిండీకే వపరిమితంకొక దండిగా దండు కథలను, దండు కవితలనురాళారు. సాహితీవ్యాసంగం ఏ మ్మాతం కుంబుపడనియ్యలేదు. *నౌ' (దండు పాటలు) అని.అవి మార్చాస్‌, పీర్ల గుండం, కావాలి సమిధలు,గుండె బేజారయి,పురోగ మనం, విజయ విహారం, లోహా విహంగాలు, చోబుదారి గల్టీపిల్ల , సందేశం. ఇవి అలీకి, చాగంటికి అంకిత మిద్దామనుకున్నారు. కాని అలా జరగలేదు. పైన పేర్కొన్న కవితలు-*ఎర్ముద రచన: కవితలు-విపుల సంకలనం'లో 1935 నాటికి చోటు చేసు కున్నాయి. వీటిలోనే కొన్ని “పైలా పచ్చీసు' కావ్యంలో ఉండేవి. కవితా పరిణామ (కమం తెలుసుకునేందుక్రై కవితలన్నీ విపుల సంకలనంగా (వచరించారు. ఇలా చదువుతూనే, రచనలు చేస్తూనే బ్యాండ్‌ మ్యూజిక్‌ అపెంటిస్‌గా శిషణ పొందారు. పాళ్ళాత్య సంగిత బాజణీంను తెలుసుకున్నారు. 1946 ఫి[బవరిలో అంబాల నుండి ఓక మి(తునికి ఉత్తరం రాస్తూ తాను నేర్చుకున్నవి, నేర్చుకొ నేవి వివరించారు. “04 ఇ/111 ఏ6 62౯ పం€6౭౯...2ంగాల అనే మార్చింగ్‌ ట్మూన్‌ని విన్నారు. అనాదం సలలిత మురళీ నినాదమేనని పేర్కొన్నారు. మై ఇంలి 101 960 “ఆజ 2 *గెజగ02 సేశజంం0108 2065కి, “శంయంండే! 169012 562602౯2", సంగీతం, నంగీతం, =. బతుకు తెడువుకోసం సంగీతం నేర్చుకుంటున్న తెలుగు రచయిత రాస్తున్నాడు లావాతో ఒక లేఖ అని ఉక్వేగాన్ని, వేదనని వెలిబుచ్చారు. ఈ ఉత్తరం చూస్తే ఆరు దలో

ఆరు(ద జీవితం 19 వేదనా నాదాలు (సత్య్మవరంలో ఎలా పొంగి ఎలా నిస్వనాలు చేస్తూవద్చాయో తెలుసుకోవచ్చు. జీవిరంలో అవ్పటికే లావా పొంగింప. సంగీతంలో మృదుల మనోహరరావం విన్పించింది. సాహిత్యంరో విచిత్రమార్గాలు అబ్బేయి. 1948 వరకు మితుంకు రాసిన ఉత్తరాల్లో ఛోటాకాన్త్ర అనే ఆరుడ రాసేవారు. ఆక్కడ ఉ డగానే కార్డు కథలు రాసి, ఛోటాకాస్త్రీ, ఛోటాఛోటా కథలు అనిపేరు పెట్టా ఒనుకున్నారు. కానీ అలా జరగలేదు. కార్డుకథలయితే రాళారు. ఇప్పుడవి ఎక్కు డున్నవీ తెలియదు. చెదపురుగుల కాహారమైందీ తెలియదు. 1948 నుండి, 48 వరకు సెన్యంరో గుమాస్తాగాను [69 రూపాం జీరంతో), బ్యాండ్‌ మ్యుజి షియన్‌ ఆ(ప్రెంటిన్‌గాను చేసిన ఆరు[ద = యూరప్‌లోను, జపానుమీద (ప్రజా యుద్దంలో విజయం లభించాక “ఆర్‌. ఐ, ఏ. ఎఫ్‌,” సర్టిఫికెట్‌ తీసుకొని, అక్కడ వాడిన ప్రైక్‌గన్లు, (బెన్‌గన్లు అర్కడే పడేసీ వాటి పరిజ్ఞానోన్ని మాతం పదిలం చేసుకొని మ్యదాసుకు వచ్చారు.

వైమానికదళం నుండి విడుదంయ్యారు. కొంతకాలం నిర్వ్యాపారం. తన ఆశయాల శివవులను రక్షించుకునేందుకు నవ్యమైన సమాజ లేవని తం బారు. కృతిమ సమాజపు చసటాల్లోకి ఇకుక్కుపోయె నేర్పులేక, దాతకా। బౌహీ మి=పన్‌ జీవితంలో గోచరించే కౌంటర్క్భంతోనే తపి పడదామని, ఆవందం కలిగిస్తుందని “ఆనందవాణి'లో సంపాదకుడిగా చేరారు. కాని విచారమే మిగిలింది. ఆ రోజుల్లో ఇల్లా,వాకిలీ లేదు. శ్రీశ్రీ, ఆర్ముదల చిరునామా క్రేకాఫ్‌ పేవమెంట్నే. కాదంటే పాన్‌గల్‌ పార్కు. ఇద్దరూ కలిసి నెలకి ఆరొందల దాకా అర్జించేవాస. కొనీ చివరకు మిగిలేది? సున్నకు సున్న. వాళ్ళికి హళ్ళి అప్పుడు తాననుళ వించిన బాధను వ్యక్తం చేస్తూ “లల్లులేక అక్కడా ఇక్కడా బతికేవాజ్జీ తాగు టోతులతో, జూదగొట్టులతో, సానిముండలతో, సంఘం అడుగున జీవించే పురు గులతో భుజం భుజం కలిపి ఊపిం తీసేవాజ్డే. (వతి ఒక్కడు బాధవడుతున్నా ఆ విషాదాన్ని ఉతికి ఇస్త్రీచేసి తొడుక్కునేవాణ్ణి వాళ్ళ ఏడుపులో వాటా పుచ్చు కొని మ్మదాసు వీథుల్లో నడిచేవాజ్డి. చేస్తున్నది పరువైన ఉద్యోగం. మోస్తున్నది బరువైన గౌరవం. రెండు రకాం మొఖాలను ధరించే నేర్పులేక చాలామ:దిచేత అరు(ద చెడిపోతున్నాడనిపించుకున్నాను. రెండురకాల నాలుకలు లేక “ఆనంద వాణి" నుంచి విరమించుకొన్నాను. రెండు రకాల మాఓలు చేతకాక నుదద్రాను

లిం ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన నుంచి మవిభిని,వృమణం జేణాను”15 అని సోమసుందర్‌ గార్కి నాల్పూర్‌ నుంది 1948 లో రాసిన ఉత్తరంలో తన నిజ జీవిత నిజాయితీలను చేదుగా ఉన్నా నిర్భయంగా వెల్లడించారు. *2ేంగంకళ 18 0686 ౦110?" అన్న సూ కికి ఆరు(ద్రను (పైవిషయాలను చెప్పడాన్నిబట్టి) (పత్శషోదావార ణంగా చెప్పొచ్చు. నాలుగు గోడం మధ్యా, చీకటి ఎల్లల్లోనా ఆడే భాగోతాన్ని, తెరముందుకు వచ్చి నిజాలాడే రచయిత లెందరున్నారీనాడు? చేసినవన్నీ ఉన్నతాలు అనక్కర లేదు. కానీ చేసినవన్ని ఒప్పుకునే ఉ త్తము లెందరున్నారు? ఆరు(ద్ర చెప్పినట్లు రెండు ముఖాల, రెండు నాల్యల, రెండు మాటల వారే కన్పిస్తారు. ఇలా విషాదాల గాజుపెంకులు ఎదలో గాయం చేస్తూ ఉన్నా గేయాలను నేస్తూనే ఉన్నారు. అప్పట్లో ఆరుద మనోనేత్రం చిత్ర విచ్శిత విశేషాలను, విషాదాలను కన్నది. ఆ అల్లకల్లోలమైన సమాజ పరిస్థికుంను “ఆనందవాణి లో పలికించారు. విశాఖ మి(తులు అందుకు ఆకందించారు. కానీ ఆరు.[ద జీవితం లోని చేదు నిజాలు వారికి దూరంగా ఉన్నయి. ఆరుద మేలుకోరిన మదాసు మి[తులు మ్మదాసు విడిచి విశాఖకు వెళ్ళిపొమ్మని హితవు చెప్పారు, చా.సో. నయబోధ కావించాడు. అప్పుడు = ఆరు[ద = “జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసి” అని వెజాగ్‌” చేరుకున్నారు. అక్కడ రెండు ఉద్యోగాలు. ఒకటి వార్భర్‌లో గుమస్తా. రెండు లైకో[గాఫ్‌ స్టూడియోలో ఫోటో(గావర్‌. ఫోటో (గావర్‌గా మంచి అనుభవాన్ని గడించి పొఫెషనల్‌ ఫోటో(గాఫర్‌ అయ్యారు. ఆ సమయంలోనే దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా ఘోషించే తెలుగువాడి పిడికిలితో సంభా ష్‌ంచే “త్వమేవాహం కావ్యం రాకారు. విశాఖపట్నంలో జీవిత పరమార్థం అల్పంగా కన్పించింది. స్వల్పమైన ఆళయాఐతో, అల్పమైన జీవితాన్ని జాపోరుస్తూ, ఈడ్చుకుంటూ బతికే లల్లీ పుట్టను చూసి జాలిపడ్డారు. పొద్దున్నే ఆయాసంగా లేచి, తొందరగా ఆపీసు ముఖాన్ని తగిలించుకొని భయపడుతూ ఉద్యోగాన్ని, నిర్వేదాన్ని పొదుగుళూ సీరపంగా ఇల్లు చేరుకుని ఐద్ధకంగా నిద్రపోయే ఆఫీసు శత(ప్రాణుల మధ్యరర గతి మనస్తత్వాలను చదివారు. పెద్దదొరముందు మాట్లాడటమే ఎడ్వెంచరుగా, ఇం్యకిమెంథ్రే శ్రైవల్యంగా భావించేవాళ్శను గమనించి తన పథనిర్డేం చేసు కున్నారు. పథంలో పదం వేయడానికి అడ్డు తెరలు పడటంతో-'నిలకడ లేకుండా

ఆరు(ద జీవితం య! తన ఉనికికోసం ఆం(ధదేశం అంతా తిరిగిన దయానిధిలా' - ఆరు(ద విశాఖకు వీడ్కోంని, హౌరా జిల్లాలోని నాల్పూర్‌శు గాలిపటంలా చేరారు. ఎగరేసిన ఎ్మారబావుటా చిరిగిపోనీియలేదు. నాల్పూర్‌లో ఉండి _పబంధాల (ప్రముఖ పద బంధాలను, వర్ణనలను పట్టి పరికించారు. (పముఖి ఘట్టాలను కంఠస్థం చేశారు. చేమకూర చెమక్కులను వోయిగా భోంచేశారు. (వసిద్ధ వృత్తాలను స్వాయత్తం చేసుకొని వాటిని నృత్యం చేయించారు. మరుగునపడి వున్న తరం౦, వన మయూరం, వృషభగరి రగడ,భుజంగ (పయాతం,స్వాగతం లాంటి వృత్తాలలో గమ్మత్తులు పలికించాలని వాటీని లొంగరీసికౌని, వాటిపై (వభుత సంపాడించారు. వాటిని అనేక గతులలో నడిపించారు. థ్రీశ్రీ - అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారి నుండి ఛందో వైవిధ్యంలో లీడ్‌ తీసికొని మహా(పస్థానంలో పరుగులు తీయగా, థ్రీథ్రీని లీడ్‌గా తీసికాని, శ్రీశ్రీ వారసుడిగా నిలవాంనే దృఢ దీక్షతో పరిశోధ నలూ, [పయోగాలూ చేసి వాటిచేత అరవ బాకిరీ చేయించుకున్నారు. టెక్నిక్‌ లేని కవిత్వాన్ని ఊహించలేని ఆరుద (౫. 3, తీ ఆరేలణి) ఆడెన్‌ రచనలు “ది ఆరేఓర్స్‌" లుక్‌ స్టేంజర్‌', “వరి ది టైమ్‌ వీయింగ్‌' లను చదివి వాళ్ళాత్య కవిత్వంలో వచ్చే కొత్తకొత్త బెక్నిక్కులలోని మెళకువలను తెలుసుకున్నారు. అలాగే డి లాన్‌భామన్‌ రచన '*డెత్స్‌ అండ్‌ ఎం టెన్సెస్‌'ను, టి. ఎస్‌. ఇలియట్‌ కలెక్టెడ్‌ పోయెమ్సును, మరోసారి వేస్టుల్యాండ్‌ను, స్టీఫెన్‌ స్పెండర్‌ రాసిన పొయె[టి సిన్స్‌ 1989 అనే (గ్రంథాన్ని, హె1నీ రీడ్‌గారి నావెల్‌ “సిన్స్‌ 198౪ను అవరక్షర చక్షు సంయోగం చేశారు. (ప్రాచీన సాహిత్యంతో పాటు అధునిక పాపాత్యాన్ని కూడా మథించి పరిపూర్ణతను సాధించారు. ఆధునిక సాహిత్యం మీద వచ్చే *(ట్రాన్స్‌వర్మేషన్‌'లో (ప్రచురితమవుతున్న పాహిత్యంలోని నవీన మార్గాలను చూళారు. కథలను రాయడంలో వైవిధ్యం చూపటానికని (కొకు) కొడవటిగంటి కుటుంబరావుగారి నవలల్లోని సూబైన లీ విధానాన్ని, ఇంకా ఇతర రచయితల రచనల్లోని శిల్ప రహస్యాలను విప్పిచూళారు. ఆరు[ద అనేక కథల్ని అప్పట్లో రాళారు. అవి పుస్తకరూపంలో వచ్చాయి. అభ్యుదయం ప్లాటు నిలువుపట్టీగా, గమ్మత్తులు గలిగిన (విచిత్రమే సౌందర్యం కాబట్టి) కల అడ్డు పట్టీగా, రచనల వస్త్రాల్ని నేళారు. “పునరపి జననం, పునరపి మరణం'ల౮ా మళ్ళీ మ(దాసుకు వచ్చారు. కొ. కు. గారు వం మ్మా జర్నలిజమే" అనేమాట గుర్తుకొద్చేమో, జర కోగాంనియ(ద్రోస్‌శు శేగారుగి, ల్ల | ( 6 గం, *నెట్షల లి,

ల్లి ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన అప్పట్లో ఆరు(దకు సినిమాల్లో చేరాలని ఉక్సావాంలేదు. ఆ అభిప్రాయమూ లేదు. జర్నలిస్టుగా బతుకుదామనే వచ్చారు. ఏ పత్రికలో నైనా సహాకు సంపా దకుతో ఆఖరికి (పూఫ్‌రీడరో అమితే దాబునని ఆళవడ్డారు. ఉదయమే ఢంకా కార్యాలయానికి వెళ్ళి కూర్చునేవారు.రో ఎంతా (పూపులు దిద్దినందుకు (ప్రతిఫలంగా రూపాయి చేకికందేది, ఆ రూపాయితో ఆంగ్ల చ్మికాలను చూసేవారు. పరిశీలించి ఆంగ్ల చిత్రాలను చూడటంవల్ల సినిమా పరిజ్ఞానం మజ్డంగా అవగాహన ఆయింవి. సేనిమాల మీద నిశ్చితాభిపాయాలు ఏర్పడ్డాము. సినిమాల మీద విమర్శనా వ్యాసాలు రాయడం ఆరంభించారు. ఆ వ్యాసాలు ఆందరినీ ఆకట్టుకున్నాయి. న్యాపతి నారాయణమూర్రిగారు దినపతిక (ప్రారంభించబోతున్నారని తెలుసుకొని అందులో పనిచేయడానికి (పయళక్నాలు సౌగించారు, రోజూ ఉదయమే వెళ్ళి ఆయన్ను కలునుకునేవారు. ప(తిక (ప్రారంభించేందుకు కొద్దికాలం పడుతుందని అందాకా ఇంకేదయినా ఉదోగం చూపిస్తానని ఆర్ముదను రాజరాజేశ్వరీ ఫిలిం కంపెనీ వారికి పరిచయం చేశారు. ఆరు[ద ఆక్కడ (స్టోరీ డిపార్ట్‌మెంట్‌) కథా విలాగంలో చేరి పనిదేశారు.ఆ కంపెనీవారు తీస్తున్న “సౌదామిని'కి కావలసిన సవా చారంకోసం ఆరుర్త జానపద సాహిళ్మాన్నంతా తిరగేళారు. కథ అయింతర్వాత వెళ్ళబోతున్న ఆరు (దను సెట్‌లో వనివెయ్యమన్నారు. సెట్‌లో చురుగ్గా పనిచేసిన ఆరు(ద్ర అందరిచేత ఆకర్షితుడయ్యాడు. కె.వి. నాగభూషణం గారి కంపెనీలో చేరి, ప్రపంచ కథా సరిళ్సాగరంలో ఈదారు క్రై లాగ్స్‌ రాయనారంభించారు. ఆర్నుద డైలాగులు రాసిన మొవటి తెణగు చి(తం పరోవకారం. అప్పటి నుండి ఆరుదకు అవళాళాలు రానారంభించాయి. 1985ళ లో రామంక్మిగారిని రిజి స్ట్రేన్‌. ఫెండ్రి చేసుకున్నారు. ఆశయాలకు, అచరణకు తాను దూరం కాదని చాటి చెప్పకయే నిరూపించారు. రామలక్ష్మిగారి మెడలో తాళ కట్టలేదు. అయినా జీవిత భాగస్వామినిగా అమెకు (అర్ధ గౌరవం) ఇస్తూనే ఉన్నారు. రామ౭క్ష్మి గారు కూడా రచయి[ే. వివావాం జరిగినప్పుడు ఆమె స్వతం(తలో సబ్‌ - ఎడిటర్‌గా పనిచేస్తున్నారు ఇద్దరూ నిరంతరం సాహితీ వ్యాసంగం చేసేవారే. ఎవరి బాటకు ఎవరూ అడ్డు రారు.అదర్శజీవితం గడుపుతున్న దంపతులు వారు. రామలవ్మ్మిగారు జీవిత పాంగణంలో - అడుగిడిన తరువాత ఆరు[దగారి జీవితం ఆరామంగా మారింది. కాని విరామం లేని సాహితీ (శామికుడుగానే వరశమిస్తున్నారు. సినిమా కథ కోసం పునః(ప్రారంభమైంది సాహిత్య పఠనం,

ఆరు[ద జీవితం 88 మథనం, తతృ్ఫలిళంగా వెలువడింది “సమ[గ అంధ సాహిత్యం.* ఒకసారి ఆరు[ద్ర కె. వి. రెడ్డిగారితో వి తిక్కన సినిమా తీయండి అన్నారు. ఆయన సరేనని కథ తయారు చేయండి అన్నారు. తిక్కన గురించి పరిళోధిస్తూ “కవి తిక్కన - ఖడ్గ తిక్కని అనే వ్యాఫం రాళామ, అది శుభారంభం. కన్నెమెరా (గంథాలయంలో నోట్సులు రాసుకున్నారు. ఈలోగా మల్లాది రామకృష్టశాన్త్రి గారితో పరిచయమైంది. ఏ సందేహ మొచ్చినా రామరృష్ణళాన్ర్రి గారి వద్దకు వెళ్ళి తీర్చుకునేవారు. ఇంకొ, ఇంకొ పుస్తకాలు చదవడం, చర్చించడం, "సి; రించడం అనే ఆంవాట్లు మల్దాదివారి నుండి (ర్రమంగా ఆరు(దలో (వవేశించాయి. మల్లాది వారు తీరికగా ఉన్న పతి రోజు 'పేవుమెంట్ర మీదగల పుస్తకాలు చూసి, పుస్తకాల షాపులు తిరిగి ఆరుుదగారికి ఎన్నో అరుదైన పుస్తకాలను సేకరించి పెట్టేవారు. పాత పుస్తకాలను ఉత్త్రరీయంలో మూట కట్టుకురావడం ఆరు(ద వని కాగా వాటికి డబ్బీయడం రామలక్ష్మిగారికి కొంతకాలం పనిగా ఉండేది. ఆకు(ద్ర కాలికి బలపం కట్టుకొని అరుదైన పుస్తకాలను సేకరించారు. సినిమాం వల్ల వచ్చే డబ్బులు (గంథాలు కొనుక్కీడానికే వెచ్చించి పుస్తకాలు తెచ్చి, పెద్ద _ అంటే సుమారు ఆరు లక్షల రూపాయల విలువ చేసే (౧౭థా-యాన్ని ఇంట ఏర్పాటు చేశారు. ఇల్లు మాతం కట్టుకోలేదు. అద్దె ఇంట్లోనే ఈ [_గంథాల యాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. (గ్రంథ సేకరణలో ఆరు[ద-అశుతోష్‌ ముఖర్జీ, డాక్టర్‌ సి. పి. రామస్వామి అయ్యర్‌, డాక్టర్‌ ఆర్‌, షణ్ముగం చెట్టీ, డాక్టర్‌ టి-బి. కృష్ణమాచారి డాక్టర్‌ నార్త వెంక టేశ్వారరావుల వరనలో చేరారు. రోజుకి పద్దెనిమిది, ఇరవై గంటలు చదివారు. కాస్త్రమాబార్యుని సన్నిధిలో చదవాలని రావూరి దొరస్వామిళర్మగారి వద్ద వ్యాకరణం అభ్యసించారు. (గాంథిక భాషా వాదియైన రావూరి దొరస్వామిశర్మను వ్యాకరణ౨లో వ్యావహారిక సూ(తాలను చర్చించడం ద్వారా వ్యావహారిక భాషావాదానికి సుముఖునిగా మార్చారు వ్యాక రణం నేర్చుకోడానికి మూడేష పట్టింది. గురువునుమించిక, గురువును మార్చిన శిష్యుడిగా ఆర్ముద రావూరి వారి మన్ననలను పొందారు. ఇంతగా పునాదిని గట్టిపరచుకొని రోజుకున్న లె గంటలను 489 గంటలుగా చేసి చదువుతూ, సమ (గాం(ధ సాహిత్యం సంపుటాఐను నెంకి ఒకటి చొప్పున సాహితీ లోకానికందిస్తూ వచ్చారు ఆరు[ద. అందుకే ఆరు(దను తెలుగూ, మళయాళం తెలిసిన పండితులు మళయాళ కవి ఉళ్ళూరు పరమేశ్వరన్‌తో పోలుస్తారు. పర మేళశ్వరన్‌ మళయాళ

ల ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలచ సాహిత్యచరిిత రాశారు. వల్లతోలు నారాయణ మీనన్‌, ఉట్ళూరు పరమేశ్వరన్‌, కుమురన్‌ ఆసాన్‌ మళయాళ కవి(తయంగా పేర్కొనబడతారు. ఇలా పోల్చ టంలో ఎనౌచిత్యంలేదు. వన్నెండు నెలల్లో పన్నెండు వందల సంవత్సరాల సాహితీ చర్మితను సుమారు మూడు వేల పుటల మీదకు [ప్రామాణికంగా ఎక్కిం చడం సామాన్య విషయంకాదు. అకాడమీ చెయ్యవలసినంతపనిని ఆరు.ద ఒక్క చేతి మీదుగా చేశారు. కాబద్దే అనేక అకాడమీల పెట్టు ఆరు.ద అని, నడుస్తున్న విజ్ఞాన సర్వస్వం అని, సజీవ (గంథాలయం అని అనిపించుకున్నారు సమ (గాం(ధ సాహిత్యం రచించినందుకు ఆరు[దకు ఎన్ని పిహెచ్‌.డిలు (పదానం చేస్తే మ్మాతం ఏం సరిపోతాయి? ఆలాగే వేమనపై పరిశోధనకు, గురజాడ కృషిని పరిశీలించినందుకు, ఇతర కవుల మీద, మహనీయులై నవారిమీద వందల కౌలదిగా వ్యాసాలు రాసినందుకు. మహనీయుల కలం చిత్రాలకు, [(పజాకళల మీద పరిశోధనలు చేసి (ప్రగతి భావాలను చెప్పినందుకు ఎన్ని డాక్టరేట్లు ఇస్తే ఆరు[ద (శమకు విలువ కట్టగం౦? అందుకే ఒక్కటే మాట, ఆరుద పెద్ద “విజ్ఞాన భాండాగారం” అని సరిపెట్టుకుందాం, సమ_గాం(ధ సాహిత్య రచనలో మునిగిపోయి, కదనంతరం కూడా పరిశోధనలో తంమునకలై తీరిక లేనందు ననే గడ్డం పెరిగి మార్క్స్స్‌లా కన్నిస్తారు. మహార్షిలా అనిపిస్తారు. 1965లో కాటూరి వెంక టేశ్వరరావుగారు ఒక కొవ్యసంకలనంలో పొరపాటున.ఆరు.ద రాసీన “సినీవాలి కావ్యం అన్నారు. అప్పటికి ఆరుద ఆ పేరుగల కావ్యాన్ని రాయలేదు. కాని కాటూరివారి మాట కల్లకాకుండా వారం రోజులు ఎమెస్కో వారి కార్యాలయంలో కూర్చొని అవలీలగా “సినీవాలి” కావ్యాన్ని రాసేశారు. ఆరుద్ర తలచుకుంటే ఏమైరా చేయగలడని నిరూపించుకున్నారు.

ఆరు[ద సాహిత్యంలోనే గమ్మత్తులు చేయటం కాదు. ఇం[దజాలంలో కూడా అనేక గమ్మత్తులు చేశారు. చేస్తారు. అంటే ఆయన (“మెజీషియన్‌”) ఇం(ద్రజాలికుడు కూడా. ఆరుద్ర మెజీషియన్‌ హుస్సేన్‌ వద్ద మ్యాజిక్కులు నేర్చుకున్నారు. ఊరకనే కాదు -రూ. 500/- లు చెల్లించి నేర్చుకున్నారు. నేర్చుకోవలసిన అవసరం కూడా వచ్చింది. 'అక్కాచెల్లెళ్ళు' సినిమాకి ఆర్ముద మాటలు రాయాల్సివచ్చింది. ఇందులో టి, వి. రమణారెడ్డి మెజీషియన్‌ పాథత వేస్తున్నారు. ఆ పా(తకుతగ్గ పదజాలంకోసం, న్యాయం చేహర్చటంకోసం

ఆరు[ద జీవితం కక్‌ ఆరుద్ర, టి. వి. రమణారెడ్డిగారలు ఎం. శేషాద్రి అనే మెజీషియన్‌ వద్ద కొన్ని మ్యాజిక్కులు చూసి, ఆ తరువాత హుస్సేన్‌గారి రగ్గర చేర్చుకున్నారు. పేక (టీక్కులు, రోప్‌[_టిక్కులు ముప్పయిదాకా ఆరు[ద చేస్తారు. బహిరంగ (వదర్శ నలు మాతం ఎప్పుడూ ఇవ్వలేదు. ఆరు[ద ఏ రంగంలో అడుగుపెట్టినా రుచి చూచి వదలరు. ఆరంల శూరత్వం కాదు వారి తత్వం, వట్టినదాని అంతం చూడటమే ఆరు[ద విత్తం. మ్యాజిక్కును అంతటితో వదిలేయక మ్యాజిక్‌ మీద వచ్చిన ముప్పయి పుస్తకాలు సుమారు చదివారు. ఒకసారి కలకత్తా వెళ్ళినపుడు పి. సి, సర్కార్‌ సీనియర్‌ని ఆళ్చర్యచకితుణ్తి చేశారు. పేకళటిక్కు. చేద్దామని పి. సి. సర్కార్‌ ఆర్ముదను ఒక పేశముక్క తీసుకోమన్నారట. తీసుకొన్న తరువాత ముక్క చూసుకోమన్నారట. చూసుకోకుండానే ఆ పేకముక్కేంటో ఆరు(ద చెప్పేసరికి ఆయన ఆశ్చర్యపోయారు. సర్కార్‌ (బతికుండగా ఆలింగియా మ్యాజిక్‌ సర్కిల్‌వారు (పచురించే. బులెటిన్‌ సంపాదకవర్గంలో ఆరు[దను చేర్చుకున్నారు. 1956'58 లలో తెలుగు సాహిత్యంలో ఉన్న గారడీ విషయాల మీద అనేక వ్యాసాలు రాశారు. 1060-70 ౦లో 'ఇఎడియన్‌ ఎక్స్‌ పెన్‌” దిన ష్యతికలో మ్యాజిక్‌ (పదర్శనల మీద రివ్యూలు చేశారు. 19080 లో ఏడవ అంతర్జాతీయ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌ సెలెక్షన్‌ కమిటీ మెంబరుగా ఉండి,దావాపు ౪5 వ్యాసా లను అంగ్ల, ఆంగ్లేతర చితా[లపై రివ్యూలుగా రాకారు. 1974 లో విమర్శకుడిగా ఆం(ధ్మపదేశ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అందుకున్నారు. 1975లో విజయ నగరం మహారాజా కాలేజి 125వ వార్షికోత్సవంలో ఆరు[ద బంగారు పతకాన్ని పొందారు. 1984-85 లో ఆంధ్రరాష్ట్రంలో (ప్రముఖవ్యక్రిగా ఆంధ _పజా సీకంచే గుర్తింపు పొందారు. ! 985 లోనే డాక్టరేట్‌ బిరుదును, కళాపపూర్ణ బిరుదును వెంకటేశ్వర, ఆంధ విశ్వవిద్యాలయాల వారు ఇచ్చి, విశ్వవిద్యాలయ గౌరవాలను నిలబెట్టుకున్నారు. డిగి (పదానోత్సవ సభలో వారు ఆరుదను గురించి పలికిన మాటలు: “వర్తమాన అం(ధ సాపాత్యరంగాన _పఖ్యాత అభ్యుదయ కవిగా, సాహితీ విమర్శకులుగా, ఉత్తమ పరిశోధకులుగా, సాహిత్య చరిిత రచయితలుగా, సినీగేయకా రులుగా, నూత్నమార్గగ వేషణా (ప్రసన్నులుగా, బహు [గంథకర్తలుగా కి ర్తికెక్కిన (పతిభామూర్తి ఆరు ది అని ఆయశకు డాక్టరేట్‌ బిరుదు _పదానం చేయవలసిందని వెంక టేశ్వర విశ్వ విద్యాలయంవారు [ఫసంగపాఠంలో పేర్కొన్నారు. నిర్భర రనభరిత కవితా రచనా వ్యాసంగం,

లిం ఆరు(ద్ర జీవితం- రచనలు-సమ(గ పరిశీలన నిరంతరాధ్యయన తత్పరత, నిర్విరామ సారస్వత సాధన, నిత్యనూతన పరి శోధనాశీలత, అమేయభావనా పటిమ, అసమాన వాక్చమత్క్బృతి కలిగిన విశిష్ట వ్యక్తిగా ఆరు్కుదను ఆం(ధ విశ్వకళాపరిషత్తువారు గుర్తించి కళ్ళావపూర్ణ బిరుదు నిచ్చింది. నిజమే. ఆరుుద పట్టింది బంగారం చేశారు, రచయితలందరూ చేసినవి ఆర్వుద చేళారుగాని, ఆరుద చేసినన్ని అందరూ (ఎవ్వరూ) చేయలేదని అని పించుకున్నారు. నిరంతర పరిశోధనలో దాదాపు రెండువందలవరకు వ్యాసాలు, కావ్యాలు, నాటకాలు, నాటికలు, రూపవాణీరూపకం, గళ్ళనుడికట్టు, కథలు, డీ టెక్టివ్‌ సవలలు, [గామాయణం నవల, రామునికి సీత ఏమవుతుంది, వేమన్న వేదం, మన వేమన లాంటి ఇతర (గంథాలు, నాలుగువేల ఐదువందల దాకా సినిమా పాటలు, 150 సినిమాలకు మాటలు - శంకరం, శంకరళాన్తి. ఛోటా శాస్త్రి, సీరామూ ర్తి, జూనియర్‌ అశ్విని, టింగు రంగారావు, సామిధేని సెవి(త్రి, మార్కండేయుడు, వామాక్షి, వారిదాసు అనే పేర్లతోను, ఆరు[ద అనే (వసిద్ధ మైన పేరుతోను రాసి సాహిత్యమే ఆరు.ద; ఆరు[దే సాహిత్యం అనిపించు కుంటున్నారు. చిరస్థాయిగా, ఆంధధసాపాత్యం కొనసాగుతున్నంత కాంం సాహిత్య చరితలో ఆరు[ద [పముఖుడుగా- [పముఖ స్థానాన్ని అలంకరించిన వాడుగా పేర్కొనబడుతూనే ఉంటాడు. ఆరు(దకు తెలుగు సాహితీ సాంక్కృతిక రంగాంలోని అన్ని [వ్యకియల సౌరభాలు తెలుసు. జానపద సాహిత్యం, జాన పద కళారూపాలు - యక్షగానాలు, తోలుబొమ్మలాటలు, అంధుల చరిత_ సంస్కృతి, సంగీతం, నృత్యం, సినిమా, సామాజిక పరిస్థితులు, పురావస్తు శాస్త్రం మొదలైన అనేకాంళాలపై ఆరు.దకు సమ్మగమైన అవగాహన ఉంద. తమిళం నేర్చుకొని తమిళ (గంథాలు - జయగొండాన్‌ *కళిం"త్తు వరణిని “వెన్నెల = వేసచి'గా అనువదించారు. ఒకటవ శతాబ్దికి చెందిన తిరువళ్ళువర్‌” రాసిన తిరుక్కురళ్‌' (దీనికి దక్షిణవేదం అనిపేరు) ను అనువాదం చేశారు. మళయాళం, కన్నడం అవగావాన చేసుకోగలరు. ఇంగ్రీమ, తెలుగు, హింది, సంస్కృతం, (ఫెంచి భాషలతో బాగానే పరిచయముంది (పస్తుతం నృత్యం మీద పరిశోధనలు చేస్తూ “కుతి” అనే వ్యతికకు సంపాదక రచయితగా పని చేసున్నారు. నృత్యంపై అనేక వ్యాసాలను ఇంగ్లీషులో (పసిద్ధ ప్యతికలకు రాస్తు నారు. న ర్తకీమణులకు వచ్చిన సందేహాలను తీర్చాలంటే అందుబాటులో ఆరు.ద గారున్నారు అని (పఖ్యాత నర్తకి డాక్టర్‌ కుమారి వద్మాసు[బవ్మాణ్యం లాంటి

అర్ముద జీవితం ల్లి వారిచే అనిపించుకుంబున్నారు. ఇంతటి విశేష అశేష కృషిచేసీన రచయితలు తెలుగులో అరుదు. రాసిలోనేకాక వాసిలోనూ మేలనిపించుకొని, శ్రీశ్రీ తర్వాత పేర్కొానదగినవాడుగా పేరొంది, నవ్యకవిత్వానికి నాయకుడుగా, (ప్రయోగ వాదానికి విజయకేతనంగా ఆరు(ద నిలిచినారు. ఆరు(ద కవిత్వంలోను, జీవితంలోను నికాడంఐరుడు, స్నేవాశీలి, హృదయవాది, స్వేచ్భా, స్వాతంత్యానురక్తుడు. అరు్యద పొందిన అవార్థులను, ఇంకా ఇత రవవయాలను తెలుసుకునేందుకు ఆరు[ద బయోడేటా అనుబంధంగా వర్చరచడమైనది. అధ్యాయం 1. ఆరుద్ర జీవితం ; అథో జొ పీకలు

1. ఆర్నుద రచన కవితలు (విపుల సంకలనం) కొత్త ఒరవడి. పేజి ౨40. ]1965. (00 గతితార్కిక భౌతిక వాదం _ జేజి 70. అనువాదం ; కంభంపాటి సత్యనారాయణ. శ. పురోగమనం-పేజి.!.19428 ముందు. ఆరు[ద రచన కవితలు (విపుల సంకలనం.) శ. పిలపు-పేజి 80. =|లి1రే2 ళ్‌ “కవిపుంగవుడు” -వ్యాసం_ కె. వి. రమణా రెడ్డి, ఆరు[ద వష్టిపూర్తి అభి నందన సంచిక.
2. “అయిదూ చిటిగొలసూ '- పేజి 147, ఆరు[ద రచన కవితలు (విపుం సంక లనం)
3. దారిద్యవిదావణం-పేజి 294. _1ేవీ1రేం 8 “అభ్యుదయ రచయితం సంఘం స్వయంప్రతిపత్తి" - వ్యాసం - ౩. వి. రమణారెడ్డి, “వళంజనం” పేజి 8, 16.90.1979,

లర ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన

910. కొందరు మ(దాసు రచయితల (ప్రకటనకు రాంభట్ల, మల్దారెడ్డి, తుమ్మల గార్ల సమాధానం 15-9-1972, విశాలాం[ధ దినవ(తిక,

911. కాశీయా[కాచరి(త-పేజి 186, ఏనుగుల వీరాస్వామయ్యగారు.

కేల, 'పెద్దకావ్యంలోంచి చిన్నపద్యం, "పేజి ౨85, 1972 ఆరు[ద రచనకవితలు (వి.నం.)

8. “మా ఆర్నుద చిన్ననాటి ముచ్చట్లు - తీగల బుచ్చి వెంకటరమణయ్య (బుచ్చికొండ), తీగల రామం-ఆరు[ద షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక.

9. ఆర్నుద అము(దిత లేఖ,

10. సోమసుందర్‌గారికి ఆరు[ద్ర రాసిన ఉత్తరం = ఆరుుద షష్టిపూర్తి అభి నందన సంచిక-1985.

అధ్యాయం : శి ఆర్వ్ముద కవిత్వం విశ్లేషణ యం అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆర్ముద

(పకృతిమాత కన్నకూతురు కవిత, మానవ మనోజనితమైన ఒకానొక కళాత్మకచర్య కవిత. రచయిత యొక్క అనిర్వచనీయమైన అనుభవ, అను భూతుల నుండి (సవించే సృజనాత్మక రూపం కవిత, ఛంవోలయబద్ధమైనది, ఆశువాదానికి అనువుకానిడి, ఆలోచన కంటె అఆతిరి క్తమమువది, సంజ్ఞారహిత మమునది, మూర్తమమునది, సం్యగపాతమయిన సంవేదనా కళారూపం కవిత. మనోత్చాదకమయినదీ, మార్సుపొందేది కవిత, సత్యాన్ని గర్భంలో దాచుకొని కల్లను కమనీయంగా వర్డి స్తున్నట్లు కన్పించే కవిత. మానవతను చిలకరించే మహోన్నతమైన కళ కవిత, సమాజం హృదయం కవిత,

పై వాక్యాంను పరిశీలించిచూస్తే కవితా పరిణామ దశలకు ఆ వాక్యాలు వతినిధులుగా కన్చిస్తాయిః ఈ పరిణామం సంస్కృతంలోని బుగావిష్భావము నాటినుంచి నేటి తెలుగు సాహిత్యం వరకుగల వైవిధ్యాన్ని వరసగా (పతిబీం బింపజేస్తాయి. అవి వరసగా - వేదాలు, పురాణాలు, రామాయణాది కావ్యాలు సంస్కృృతంలోను, |వబంధాలు, భావకవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వం, విప్లవ ((వజా)కవిత్వం తెలుగులోను కన్పిస్తున్నాయి. (పస్తుకాంశం అభ్యుదయ కవిత్వం కనుక అభ్యుదయ కవిత్వోద్గమ పూర్వాపరాలను విపులీకరిస్తాను.

ఆభ్యుదయ కవిత్వాది నున్న “అభ్యుదయ” పదం పాతదే. పూర్వ కవుల కావ్యాలు “అభ్యుదయ పరంపరాఖివృద్ధి'గానే చెప్పబడ్డాయి. కాని అప్పటి, అక్కడి అభ్యుదయ పద (ప్రయోజనం వేరు. ఇప్పుడు, ఇక్కడ వాకుతున్న అభ్యుదయ పద [(పయోజనం వేరు. అప్పటి అభ్యుదయ పద (వయోజనం పాంక

శ0 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలంన వర్గానికి పరిమితమైనది. వారి యళోభివృద్ధిని కాంషీంచేది. ఇప్పటి అభ్యుదయ. పద (ప్రయోజనం పాలిత లేదా పీడితవర్ణ్ల పరిసీమితమైనది. వీరి (మృతనష్టపు) ముదనష్టపు, శవపాయమైన జ్రీవిరాల్లో వసంతాలు కురిపించి, సజీవవంతి౦గా,. చై శన్యవంతంగా తీర్చిదిద్దేది. అక్కడ సామాన్యుని (పస్నక్రి మృగ్యం. ఇక్కడ అసామాన్యుని ఊసు ఇసుమంతయు ఉండదు. అంటే అభ్యుదయ పదార్థం విపరిణాసు౨ పొందింది.

“3ళకోసం కళ' అన్న మత్తు సిద్ధాంకాన్ని వెన్నుదన్ని పుట్టిందీ అభ్యు దయ కవిత్వం. “'(పజకోసం కళ" అన్నది ఆభ్యుదయ కవిత్వ అంతర్వాహిని, “కళకోసం కళ' అన్నది సమాజానికి దూరంగావుండి పెట్టుబడిదారులకు దగ్గరగా ఉండే కవులు సృష్టించింది. పరి్యశమలు ఉత్పత్తిచేసే వస్తువులకు మార్కెట్లో పోటీ పెరిగినప్పుడు, పెట్టుబడిదారు పర్శిశమల్లో సాంకేతిక నై పుణ్యాన్ని 'పెంపొంవస్తాడు, వస్తువుల్లో నాణ్యతను సాధిస్తాడు. 'పెట్టుబడిదారుగా. పెరిగి పోతాడు. పోటీలో నిలువలేనివాడు పతవమవుతాడు. ఇది కళలో కూడా (పతిబిం బిస్తుంది. కవి తన పోషణకోసం, అస్తీత్వం కోసం పెట్టుబడిదారు నాళ యించటం ఈ దశలో కనబడుతుంది. పెట్టుబడిదారు ఆలోచనలే కవికి నిజమై నవిగొ కన్పిస్తాయి. పరి(శ్రమల్లో సాంకేతిక శిల్చాన్ని ఆభివృద్ధి పరచినట్లుగానే కవి కవిత్వ కళలో గొప్ప శిల్చాన్ని పదర్శించటం కోసం విపరీత |(పయత్నం చేస్తాడు. ఈ దళలో కవిత్వోత్ప్స త్తి ఎక్కువగా జరుగుతుంది. కనుక కవి ఉనికిని కోల్పోకుండా ఉండాలంటే పౌ శిల్పాన్ని కవిత్వంలో (ప్రవేశ పెట్టాలి. ఆలా చేసిన కవే నిలబడతాడు. మిగతా కవులు కాలగర్భంలో కలిసిపోతారు. అనల్ప మైన శిల్పం ఉన్నదే నిజమైన కళ అని వీరు (ప్రబారం చేస్తారు, కానీ అధికంగా ఉన్న పజలను ((కామికులను) ఉద్దేశించని కళ కలకాలం మనజాందనే విష యాన్ని గుర్తించరు, ఊవా[పపంచంలో ఊయల లూగుతారు. వాస్తన [(వవం చంలో ఇక్కట్ల వలయాలను ఛేదించలేక సమాజానికి దూరమవుతారు. అదే వాస్తవమని భమిస్తారు. ఈ (లమను కళలో _పతిపాదిస్తారు. అంటే కళ కోసం కళ' అన్నది (భమమీద ఆధారపడ్డది. ఆదొక మత్తు పదార్థం వంటిది. మత్తు పదార్థం తాత్కా-లికోపళాంతిని (ప్రసాదించేది, (పాణాంతకమయినదని శుద్ధ కళావాదులు గుర్తించలేదు. అభ్యుదయ కవులు దానిని గుర్తించారు.

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరుద న! సమాజంతో సంబంధంలేని కళ త్వరిత గీతిన అంతరిస్తుంది. సమాజంతో సంబంధమున్న కళ ళాక్వతత్వాన్ని పొందుతుంది. ఇదే అభిప్రాయాన్ని కాడ్వెల్‌ గుర్తించారు వి ల*డి౯ల 8 500111 2061716, 166 ౪1 2౯౯ ఇ9రే 2౯6౪160 1166, 29 ౪0౪ 30064164 ౧1216 2౯€ 1171౧8. కనుక ఇ06 ౫456 ౦౧౦౦౩6 8౯97660౧ 61293 206౬ ఇ1100% 18 6౧౦౦౧861= 04659 0 1౯69 0219641116 2064 9 లం?600?6 €0 ౧1౯ 6౫+6౧€ *2156 206 ఇంళ66, 204 ౨౯౦166౯120 29€ ఇస 1ం0 18 0200011012 ౧౦౧౩6౦1069 0 1౯8 61562116 2064 ౪ఇ111 లం66$0౯6 6౧౫6926 29 60౭ ౯౯41? 066 2౯౯ 0 00౧౧౫౩౧19౧ ”*వే కనుక (శ్రామిక కళే నిజమైన కళ, ళాళ్వుతమైన కళ అని గ్నుర్తిందచినవారు అభ్యుదయ కవులుం (శామిక కళకు పుాది మార్క్సిజం. దీని మూల సూత్రాలు చర్గ సంఘర్షణ, విరోధ వైరుధ్యం, పరిణామం ఆశేవి. అభ్యుదయ కవులు మూల గూ(రాల తత్వాన్ని అర్ధం చేసుకొని [శామికులను చై తన్య్మవంతుల్నిగా తీర్చిదిద్దేందుకు అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని ఆయుధంగా స్వీకరించారు, ఉద్యమంగా కొనసాగించారు. ఈ ఉద్యమానికి అదిపీఠం రష్యా. అక్కడ విప్లవానికి ముందు కవుల్లో వ్యూచ రిస్టులని, ఇ మేజిస్తు ని రెండు రకాల వాబ్శన్నారు. ప్యూచరిస్టుల్లోనే మాక్కుు వాదం మీద నమ్మకం ఉన్న రచయిత లున్నారు. అలా వచ్చినవాడే అభ్యుదయ కవి మయకో విస్కీ (17. 23721607 1919 ). విప్తవానంతరం ఇమేజిస్టులు ఇంకిపోయారు. మమకోఎస్కీకి (పతిస్పర్థీ, ఇమేజిస్టుో గొప్ప కవీ అయిన 516816 2౫6౫1౧. ఆత్మవాత్య చేసుకున్నాడు. కార్మికం కేమం కోసం కళారంగంలో ,పవేశించిన కళాకారుడు, కవి నిజానికి కార్మిక నాయకుడై నిలవాలి ఆనే మార్క్స్‌ సిద్ధాంతాన్ని మూలాధారంగా చేసికొన్న అభ్యుదయ కవిత్వం (సోషలిస్టిక్‌ రియలిజానికి) సోషలిస్టు వాస్తవికతకు నీరాజ నాలిచ్చింది. సోమలిస్టు వాస్తవికతకు కొన్ని మూల సూ(కాలున్నాయి. అవి :. *1. మనిషిని మనిషి దోచుకొనని మహోన్నత సమాజం. ఆదర్శం పట్ల అచంచల నిష్ట. .2. శ్రామిక జన సమరాలతో సన్నిహిత సంబంధం, ల. సోవలిస్టు మానవత , తీ అంతర్జాతీయత, 5. చారిత్రక ఆళాభావం. ర. జీర్ణ వాదాల్లై న రీతి, “ఆత్మ, నైజ, ఆవిమవాదాల తిరస్కృతి." సోషలిస్టు వాస్తవికతను అభ్యు -దయ రచయితల సంఘం తమ పరమ లక్ష్యంగా భావించింరి. ఈ ఉద్య

ణి ఆరు బీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన మాన్ని ఊతగ(రగా చేసికొని 1985 లో ౯087658176 ₹711౯68 2980- 612౯10% అనే ఆంతర్జాతీయ సంస్థ ఆవిర్భవించింది. ఈ సంస్థ పథమ సమా వేశం పారిస్‌లో ఈ, ఎం. ఫారెస్టరు అధ్యక్షతన జరిగింది. పపంచమంతటా దీని శాఖలు విస్తరించాయి. మన దేఠశంలో ముల్కరాజ్‌ ఆనంద్‌, సజ్ఞాద్‌ జహీర్‌ గార్హ పయత్నంతో ఒక కావి చిగురించింది. 1986లో లక్నోలో (పేమ్‌చంద్‌ అధ్యక్షతన తొలిసమావేశం జరిగింది. ఊత్తరాదివారు (పో(గెసివ్‌ రైటర్స్‌ అసోసియేషన్‌ను పగతిలేఖక సంఘమన్నారు. మనవాళ్ళ అభ్యుదయ రచయి తల సంఘం అన్నారు. చదలవాడ పిచ్చయ్యగారి కృషివల్ల 1948లో ఆం[ధలో అభ్యుదయ రచచయితల సంఘం ఆవిర్భవించింది. తాపీ ధర్మారావుగారి అధ్యక్ష తన తెనాలిలో వార్షిక సథ జరిగింది. పో(గెసివ్‌ రైటర్స్‌ అసోసియేషన్‌, అంధ్ర అభ్యుదయ రచయితల సంఘం తమ [పణాళికల్గో అభ్యుదయ కవిత్వోద్దేశాలను, అభి[పాయాలను, లక్ష్యాలను వెల్లడించాయి. ముల్కరాజ్‌ ఆనంద్‌, కె.ఎస్‌. భట్‌, డాక్టర్‌ జి.సి. ఘోష్‌, డాక్టర్‌ ఎస్‌. సిన్హా, మహ్మద్‌ తాసీర్‌, ఎస్‌.ఎస్‌. జహీర్హ సంత కాలతో లండన్‌లో ఏర్పడిన భారతదేశ ఆభ్యుదయ రచయితల సంఘ (పణాళ5 (1086) లో ఆకలి, దార్మిద్యం, ఆ స్తిత్వం, అనే [ప్రాథమిక సమస్యల గురించి అభ్యుదయ సాహిత్యం తనవంతు పా(త నిర్వహిస్తుంది. అభ్యుదయ సాహిత్యం సాంఘిక వెనుకబాటుతనం తొలగించేందుకు, రాజకీయ పరాధీనతను (పక్కకు నెష్టేందుకు కృష్‌ చేస్తుంది. “|. (8 06 090)606176 0₹ 0౯ 233౧611- ౪10% 0 ?65046 1162౯0౯6 204 0౦ల6౯ 2౯69 0౧ 00 పైం1ల8లే?, 201డేలమి10 2౧6 డేంం3661€ 6115868 10 ఇగం96 12౧౮69 ల స2ళల రేలంగి ల2౯66ే 30 1006; €0 01౯1098 606 22౯ 10€0 16 ౧08656 34 ఇల లం ౧6౦౧1౬)” మతాచార్యుల నుండి, విద్వత్సఖభ లనుండి, అభివృద్ధి నిరోధకులనుండి సాహిత్యం విడివడి, సామాన్య (పజకు సన్నిహితంగా కావాలని అభ్యుదయ రచయితలు లక్ష కంగా పెట్టుకున్నారు. 19048 ఫిబవరి 18,14 తేదిల్లో జరిగిన (వథమాంధధ అభ్యుదయ రచయితల మవోాసళలో అంగీకరించిన తొలి (పణా?కలో అంశాలివి:

“భారతీయ సామాజిక జీవితంలో తీ్మ[వమయిన మార్పులు జరుగుతున్నవి... అభివృద్ది నిరోధకత్వం క్షీణించి, అవసానదళలో ఉన్నప్పటికీ పూర్తిగా నశించ

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరు[ద న! లేదు. ప్రెపెచ్చు తన ఆ స్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి విశ్వాపయత్నాలు చేస్తో ఉం. పౌరాణిక, సాంస్కృతిక కాంం గడిచిన తరువాత భారతీయ సొరస్వతిం యథార్థ జీవితంనుండి తప్పించుకొని పోయి, వినాశకరమైన ధోరణి అవలం బించింది. తర్వాత సాహిత్యం వాస్తవిక సంఘటనల్ని విసర్జించి, నిరాధారమైన ఆధ్యాల్మికవాదాన్ని, ఊహాజనిత ఆదర్భవాదాన్ని పట్టుకొని వేలాడింది. తతృలి తంగా భారతీయ సారస్వతం శుష్కించి, నీరసించి కడకు చాదస్తాలతోను తప్పుడు ఆదర్శాంతోను నిండిపోయింది.

మన సమాజంలో జరుగుతున్న మార్పుల్ని గుర్తించి, వాటి అభివృద్ధిని (పతిబించివజేసే సాహత్యాన్ని సృష్టించడం భారతీయ రచయితల విధి. సారస్వ తంలో కాస్త్రీయమైన హేతువాదాన్ని చొప్పించి దేశంలో ఉన్న అఖివృద్ధి౩ర శక్తులకు చేయూత నివ్వాలి. కుటుంబ జీవితం,సమాజం, మతం, సెక్సు, యుద్ధం మొదలై న సమస్యలమీద రాయబడ్డ రచనల్లో కనవడే అభివృద్ధి నిరోధకర్వాన్ని అరికట్టాలి కుల, మత కక్షలు, జాతి విద్వేషం, వర్గదోపిడీ - వీటిని పురిగాల్పే రాతల్ని (ప్రతిఘటించాలి.

నేటివరకు సారస్వతం, తదితర కళలు ఛాందస వర్గాల చేతుల్లో నలిగి మలినమవుతున్నాయి. వాటిని వారి ఆధిపత్యంనుండీ తప్పించడం, (ప్రజా సము దాయానికి సన్నిహిత వరచడం, జీత యాథార్థ్యాన్ని ఉన్నది ఉన్నట్టుగా కనబరిచే శక్తివంతమైన సాధనాలుగా జేయడం - ఇవి సంఘంయొక్క (పథాన ఉద్దేశ్యాలు.

ఉం

భారతీయ నాగరికతలోని ఉత్రమ సం_పదాయాలకు వారసులమని నొక్కిచెప్తూ మసదేశంలోని అభివృద్ధి నిరోధకత్వాన్ని అన్ని విధాలా విమర్శి స్తాము. మనదేశం ఒక నూతన జీవితాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని వాటుపడుతుంది. అందుకు తోడ్పడే (పతి విషయాన్నీ వెలిబుచ్చడం ద్వారాను నూతన రచనల చ్వారాను (ప్రోత్సహిస్తాము. అందుకు వలసిన దేశీయ, విదేశీయ విజ్ఞాన సంపదను విని యోగించుకుంటాము. మన భారతీయ సారస్వతం ఆకలి, దారిద్ర్యం, రాజ

ఉ&(౮గి5-8

ల ఆరు(ద్ర జీవితం-.రచనలు-సమ్మగపరిశీలన కీయ బానిసత్వం, సాంఘికంగా వెనుకబడటం మొదల్తేన జీవిత (పథాన సమ స్యల్ని చర్చించాలి. ని స్తబ్దత, కార్య శూన్యత, హేతు వ్యతిరేకతకు దించే (ప్రతి రచనను అభివృద్ధి నిరోధకమైనదిగా తిరస్కరిస్తున్నాము. ఆచారాల్ని, వ్యవస్థల్ని, హేతువాదంతో పరిశీలించడాన్ని, కొర్యాచ రణకు (ఫోత్సహించి, సంఘటనాళ క్రిని అభివృద్ధి పరచి మార్పులు తేవడానికి తోడ్పడే విమర్శనాభోవాల్ని మళలో ఉ ల్రేజింపజేసే (వతీ రాత అభివృద్ధికర మైనదిగా భావిస్తూ దానిని స్వీకరిసున్నాము.”* ఈ (వణాళిక (పో(గైెసివ్‌ రైటర్స్‌ అసోసి యేషన్‌ లండనీలో (పచురించిన ఆంగ్ల (పణా?రకు ఆం(ధంలో ఆక్షర రూపం కల్పించబడింది, దాని కిది వివరణాత్మక (పణాళిం. ఈ (పణాశిక వెలువడీన 80 ఏళ్ళ తర్వాత (1978 ఆగస్టు 10, 11, 12 తేదీల్లో, గుంటూరులో జరిగిన మహాసభలో ఆమోదించిన (పణాళికలో (తిదశక కాలంలో వచ్చిన పరిణామాల్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని అ,ర.సం. కవులు, రచయితలు కొన్ని సరికొత్త లక్ష్యాల నేర్పరచుకొన్నారు. అవి : 1. “సమాజ వైరుధ్యాలను సళాస్త్రీయంగా పరిశీ లించి _పజా సాహిత్య కళా రూపాలద్వారా జన బాహుళ్యానికి విప్షవ చైతన్యం కలిగించటంలో ఒక బలీయమైన శ క్రిగా ఆభ్యుదయోద్యమాన్ని రూపొందించ వలసి ఉంది. 2. ఆంధ సాహిత్య చర్మితలో నూతనాధ్యాయాన్ని సృజించిన అభ్యుదయ రచయితలు నేటి పరిణామాలను అవగతం చేసుకొని తమ ఆదర్శా లను, తమ సాహిత్య స్వరూప స్వభావాలను తిరిగి స్పష్టంగా నిర్వచిస్తూ ఒక (వణాళికను (ప్రకటించవలసిన అవసరం వచ్చింది. ఈనాడు. పావుళతాబ్దం కిందట మొలకెత్తి; స్వాతం [త్యం చెమటతో, త్యాగాలతో పెరిగి పెద్దదై ఫలితానికి వచ్చింది. కాని ఆ ఫలం సాగుచేసిన సామాన్యులకు కార కొద్దిమంచి భూస్వాముం, ధనస్వాముల భుక్తమవుతోంది. ఒక మూల కొద్దిసుంది సిరి పెరుగుతూ ఉంటే, మరొక మూల శీవికాలు చిదికిన జన సందోహం రెక్కలమ్ముకునే ఆఅంగళ్ళకు చేరుతున్నారు నిరుద్యోగం, నిరాశా, ఆళాంతి, యవతరం మీద ముసురుకొంటున్నాయి. చదువు సంస్కారం, పదవి, పట్టా సిరిగం వారికి మ్యతమే చిక్కే అంగడి సరుకులయ్యాయి.

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరుద తల్‌

దేశదేశాల _పగతి సంపదను, (శ్రమ సంపదను, కొసకు మేధా నంపదను కొల్లగొట్టడం కోసం స్మామాజ్యవాదులు హిరణ్యాక్షుల్లాగా ధరి(త్రిని పొదుపు కుంటున్నారు. మన సాహిత్య కళా విద్యా వైడ్డానిక రంగాల్లోకి మారీచుల్లాగా దూరుతున్నారు. యవతరంలోను, మేధోపబీవుల్లోను రరరకాల [భ్రమలను కల్పిస్తున్నారు. మనసులను విషకలుషితం చేస్తున్నారు. మరోవంక శిథిలమవు తున్న ళూస్వామ్య సమాజపు అబారాలు, ఆలోచగలు ఇంకా అధికారం చెలా యిస్తూనే ఉన్నాయి. హేతువాదాన్ని అంధ విశ్వాసం అణగదొక్కుతూనే ఉంది. ఈ పరిస్థితులను గమనించిన _శమజీవులు పోరాటాలు సాగిస్తున్నారు. ఆగ హిస్తున్నారు. కసితో కంఠం విప్పుతున్నారు. పాత విలువల విధ్వంసానికి, పీడన అంతానికి సాహిత్యాయధాఎను సాన పడుతున్నారు... అయితే కసీ, కావేషం, ఆవేశం, ఆ(గహం-ఖఇవి మాతమే జన బాహుళ్యంలో వై తన్యోద్దీవకా లైన కవితా రచనకు ళా సృజనకు చాలవు. అందుకు చార్మితక పరిజ్ఞానం, లోకవృత్త అవగాహన, కళా సాహిత్య సౌందర్య తత్వజ్టానం, మానవతా దృష్టి కూడా ఆవసరం. కవిత, కళలు (వజా బాహుళ్యానికి విద్యావిజ్ఞానాలను [పబోధించి వారి ఆదర్శాలను రూపొందించి, వారి విప్తవ చైతన్యాన్ని రగిలించి కావ్యాచర ణకు పురికాల్చే సౌధనాలు అనే స్పష్టమైన అవగావాన కూడా అవసరం. ఈ ఆవగావానతో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం తన కళా సాహిత్య సృజనకు పథక నిర్జేళాలను రూపొందిస్తున్నది.

1. (పజల దైనందిన సామాజిక కార్యాచరణ, చైతన్యం మేళవించిన కళ కవిత అని ఆభ్యుదయ రచయితల సంఘం గుర్తిస్తుంది. అందుకని (పజల కార్యాచరణ నుంచి, వారి జీవిత వాస్తవాలనుంచి తశ సాహిత్య రచనకు (పేర ఇను, (పోత్సావాన్ని సంతరించుకుంటుంది. 2. కళా సృజనకు, సౌందర్యాను భూతికి ఆధారం (శమ అని అభ్యుదయ రచయితం సంఘం ఉద్దాటిస్తుంది, అందుకని తరతరాల [శమైకమూలమైన కళా సాపాత్య సంచయాన్ని, సౌందర్య సంపదను, వా స్తవికతా నిధి నిక్మేపాలను, తన వారసత్వంగా స్వీకరిస్తుంది. ఈ సంచితానుళవం పునాదిగా ఉజ్వల భవిష్యత్తుకై ఉత్తమ సాహిత్య సృష్టికి కృషి చేస్తుంది. రీతిలో జాతీయతను, వస్తువులో అభ్యుదయాన్ని స్వీంరిస్తుంచ.. పస్తు రీతి సమైగ్య్భతను సాధించే సాహిత్య వ్యాసంగం చేస్తుంది.

806 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీంన

లి. సమాజాభ్యుదయానికి అడ్డు తగిలే ప్యూడల్‌, స్మామాజ్యవాద, గుత్తా ధీశుల మి(తులు, మశనజాతి సంచితాలై న కళాకుళంతను, కళావా స్తవికతను విరూపం చేస్తారు. విధ్వంసం చేస్తారు చరితను వ్యకం చేస్తారు తమ (ప్రయోజ నాలకు ఆనువైన జీర్ణ శిధిం కళాసాహిత్యాలను (ప్రోత్సహిస్తారు. పోషిస్తారు. ఆలాంటి యత్నాలను (పతిఘటించి జాతి సంస్కృతి సంచయాన్ని కాపాడటానికి అభ్యుదయ రచయితల సంఘం నిరంతర జాగరూకత వహిస్తుంది.

4. విరుద్ధవర్గాం మధ్య సంఘర్షణ జరిగే నేటి సమాజంలో వా స్తవికతను అంగీకరించే ఏ రవీ, :ళాకారుడూ తటస్థంగా ఉండలేడు, ఈనాడు అత్యంత అభ్యుచయకరమైన (పజోద్యమాలంతో, ముఖ్యంగా (శామికజన సమరాలతో, వారి ఆదర్శాంతో గాఢంగా ముడిపడివప్పుడే కవితకు, రళరు సార్ధకత, అందు కని (శామికిజన పక్షపాతం వహించి ఉత్తేజం కలిగించగల సాహిత్య కళా రూపాలను, వస్తువును, భాషను, భావాలను తన రచనకు (ప్రధాన సాధనాలుగా ఎన్నుకుంటుంది.

ర్‌, భూస్వామ్య అవశేషాల పునాదులు రదిలించి పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ లోని అవరతవకంలను వై రుధ్యాలను బయటపెట్టి సాహిత్యంలో (ప్రజాతం(త సమాజ ఆదర్శాలను పాదుకొల్పింది సవిమర్శక వాస్తవికత. కుల మత దుర హంకారాలు, మూఢాచారాలు, అవినీతి, లంచగొండితనాలు - ఇలాగ సమాజంలో గల లోపాలను సవిమర్శకంగా తమ రచనల్లో (ప్రతిబింబించిన కందుకూరి, గురజాడల వారసత్వాన్ని అభ్యుదయ రచయితం సంఘం స్వీకరిస్తుంది.

6. వర్గవై రుధ్యాల అంతం కోసం పెల్దుబికే పజావిప్పవాం (పోద్దీవనకు అభ్యుదయ రచయితల సంఘం తన సాహితీ శక్తిని సమర్పిస్తుంది ఒల్లని (వభుక్వాన్ని ఓటుతోను, దాన్ని పాలకవర్గం అసాధ్యం చేసినప్పుడు పిడికిటి పోటుతోను తొంగించే హక్కు (వజంకుందని గరిసుంది, అసంఖ్యాక (వజా సీకంలో చైతన్మం రగిలి ఇాంతియతంగా విష్ణవ సౌధనకు వీలున్నప్పుడు అభ్యు దయ రచయితలు అనవసర హింసను ఆమోదంచరు. సామాజిక పరివర్తన కోసం జరిగే పోరాటాల్లో వ్యక్తిగత పొంసావానం నివృయోజనం, వోనికరం అని చరిత రుజువు చేసింది కాగా చార్మితకంగా అవసరమైనప్పుడు బల

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆర్ముద 8? [వయోగం చేసే హక్కు సంఘబిత (పజానీకానికుందని అభ్యుదయ రచయితల సంఘం గురిస్తుంది. ఈ సమాజ గర్భంలో పెంపొందుతూన్న నూతన సమా జాంకురాలని సాహిత్య సేచనతో దోహదం చేసి పెంపొందించేందుకు, తద్ద్వారా మానవజాతి పరిణతికి పరిపూలర్ణిని కల్పించే [వజాతం[త, సోషలిస్టు విప్లవాలకు అవసరమైన చై తన్యాన్ని సృష్టించేందుకు అభ్యుదయ రచయిళలు తను కలాంను గళాలను అంకితం చేశారు.

7. ఉదాత్త సమాజాన్ని, సామాజిక సంస్కృతినీ నిర్మించుకోవాలంనే (పపంచ (పజల (పజాతం(త ఆశయాలను, (వగతినీ, శాంతీనీ వారించి సర్వతో ముఖ చౌర్యానికి తలపడుతున్న సా్మామాజ్యవాదాన్ని అభ్యుదయ రచయితల సంఘం నిరసిస్తుంది. దాన్నెదిరించి పోరాడుతున్న అంతర్జాతీయ అభ్యుదయ శక్తులకు తన సౌభ్రాతృత్వాన్ని వెల్లడిస్తుంది.

8. మనిషిని మనిషి దోచుకోని మహోన్నత సమాజంలో మామే (శమ, (శమైకమూలమైన కళలు, సాహిత్యం, సంస్కృతి, మేధ స్వేచ్చగా సమ (గంగా వికసిస్తాయని అభ్యుదయ రచయితల సంఘం విశ్వసిస్తుంది. అలాంటి సమాజంకోసం జరిగే సంఘర్షణ, సమరం సోవలిస్టు వా స్తవికతలో మా[తమే సమ్మగంగా (ప్రతిబింబిస్తాయి.

అందుకని సోషలిస్టు వాస్తవికతను తన పరమలక్ష్యంగా అభ్యుదయ రచయితల సంఘం ఎన్నుకుంటుంది. నున జాతి చిరసంచిత సంస్కృతిలో మన మనస్సులను సుశంవన్నం చేసుకుందాం. వ్యూడల్‌ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థల కాడి కింద నలుగుతున్న జనసంస్కృృతిని విముక్తంచేసి పెంచి పోషిద్దాం- సంస్కృతీ సొంద ర్యజనకులై న (శ మోపజీవులకు వారి సంపదను తిరిగి అప్పగిద్దాం. సకల మానవాళి విముక్తికోసం, శాంతి సుఖ సౌందర్యమయ జీవితంకోసం (శామిక జనులు సాగించే విప్తవసమరాల్లో సవాయోధులుగా కలంపట్టీ, గళం ఎత్తి కదిలి రావలసిందిగా ఉత్సాహళ క్రి, [కియాళక్రిగల నవయువ రచయితలను, కళాకారు ంను అభ్యుదయ రచయితం సంఘం ఆహ్వానిస్తోందిక్‌ అని అరసం. తశ లవ్మాలను, ఆశయాలను (పకటించింది. ఈ (పణా?కంవల్ర అభ్యుదయసాహిత్య_ స్వరూపస్వభావాలు స్పష్టమవుతున్నాయి. ఈ (వణా?5ల్లోని ఆశయాం కను

03 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన గుణంగానే అభ్యుదయ కవిత్వం వర్థిల్హతూ వచ్చింది. కనుక వీటిని ఆధారం చేసికొని అభ్యుదయ కవిత్వ (పధాన ౦క్షణాలను వెలికితీయవచ్చు. అభ్యుదయ కవిత్వంలో కనపడుతున్న (ప్రధాన లష్షణాలు: కేం వర్గసంఘర్షణ, (శ్రామిక జన పక్షపాతం. £. సోషలిస్టు వాస్తవికత, తీ, హేతువాద దృష్షి-ధాందస భొవాం, ఆచారాల నిరసనం. శీ. కొంతికాముకత, ళ్‌. సమ సమాజొవిర్భావానికి విప్లవ (వబోధం. పంచలక్షణ లక్షితోపేతమైనది అభ్యుదయ కవిత్వం. డాక్టర్‌ సి.నారా యజరెడ్డి ఆధునికొయ్యధ కవిత్వము-సం[పదాయము-(పయోగ ము అనే సిద్ధాంత (గ్రంథంలో ఐదు లక్షణాలను చెప్పారు. అవి : 1. వర్గసంఘర్షణ, ల విప్ణవ (వబోధం. $. వీరగాథా కథనం శ. యుద్ధవిముఖత-ళాంత్మిపియత. 5, సమ సమాజ నిర్మాణం. వీటికి తోడు (ప్రధానంగా కనపడే హేతువాద దృష్టిని, సోషలిస్టు వాస్తవికతను చేర్చినప్పుడు అభ్యుదయ కవిత్వ సమ్మగ లక్షణాలు స్పష్టమవుతాయి. ఈ లక్షణాలు ఆరు(ద కవిత్వంలో ఎంతవరకున్నాయో విశే షించే ముందు అభ్యుదయ కవిత్వని ర్వచనాల్ని తెలుసుకొని, తెలుగులో అభ్యు దయ కవిత్వాన్ని స్థూలంగా ఉదహరించి, సూవ్మంగా పరిశీలించి, |పయోగ అభ్యుదయ నాణ్యతను బేరీజువేసి ఆరుుద ఆభ్యుదయపు వెలుగులను వెలికి తీస్తాను, అభ్యుదయ కవిత్వ నిర్వచనం :

అభ్యుదయ _ కవిత్వాన్ని రాజమన్నార్‌, కృష్ణళాన్రి, ్రీథ్రీగార్లు నిర్వచించారు.

“అభ్యుదయ రచన సమకాలికమైన జీవిత పరిస్థితులకు, రాజకీయ వాతా వరజణానికి, ఆర్థిక సమస్యలకు, సమాజ సంఘర్షణలకు, నైతిక సందర్భాంకు, ఐహికాముష్మి క సిద్దాంకాలకు, వైళ్ళానిక విశేషాంకు అనుగ ణ్యంగా, అనుకూలంగా తగినట్టి, అవసరమైనట్టీ మార్పులతో వింసిల్ల వలెను* అని రాజమన్నార్‌ అభి పాయం, వివరణాత్మక నిర్వచనం నిర్వచనాత్మక వివరణం. అయినా అభ్యుదయ కవిత్వ నిర్వచనానికి ఐహికాముష్మి కొలు అడ్డువస్తున్నాయి. సమ కాలంలో ఏ వర్గపు జీవిత పరిస్థితుల్ని చితించాలో కూడా నిర్వచనంలో స్పష్టం గాలేదు. దీనికంటె కృష్ణశాస్త్రిగారి నిర్వచనం స్పష్టంగా ఉంది. “పీడింపబ డే

అభ్యుదయ కవిత్విం : ఆర్ముద 809 వాష్ళ, పీడించేవాహ్శ ఉన్న ఈ వర్గ సమాజం ఉండాలని ఎవరూ కోరుకోరు. లానున్న విధానంలో సాధారణ మానవుడే మకుటధారి. పురోగమిస్తున్న లోకాన్ని (వతిఘటింపజూచేవారు ఎప్పుడూ అభ్యుదయవాదుల కాజులరు. ఈ ధనిక సమాజం పోవాలనుకోవటమే అభ్యుదయం. ఇది మనస్సులో పెట్టుకొని (వాసేది అభ్యుదయ రచన.” అభ్యుదయ కవిత్వ విషయానికి సంబంధించి ఈ నిర్వచనం సమ్మగమైనదే. కానీ లీ లేదా రూపం ఎలా ఉండాలన్నది ఈ నిర్వచనంలో లేదు. “నేటి రచయితంకు (_పజలే _పమాణం, కొన్ని కారణాల వల్ల సాహిత్యానికి దూర మైపోయిన [(వజల జీవితాలను మళీ సారస్వ తోన్ముఖంగా తిప్పటానికి నేటి రచయితలు పాటుపడుతున్నారు. “తి ఇక్కడ (వజంంటే (శ్రామికవర్గ (ప్రజలు. పీళ్ళను సారస్వతోన్ముఖంగా తిప్పటం ఆంటే వాళ్ళ గురించి వాళ్ళ భాషలో అర్థమయ్యే రీతిలో వారి బాగు నుద్దేశించి రాసేదనే అర్థం. అభ్యుదయ కవిత్వమ్మీద థ్రీశ్రీ సమ్యగ నిర్వచనమిది.

సమాజానా (శ యించి, సమాజం కోసం రాసీ, సమాజాన్ని మార్చి (శేయోదాయకంగా చేయగలగడం అభ్యుదయం. మానవుడు బజీవితోన్నత శిఖరాల నధిరోహించడానికి సాంఘిక శక్తులే కారణమనే అవగాహనకు (పతి మానవుడ్నీ నడిపించడం అభ్యుదయం, సాంఘిక రుగ్మతలకి కారణాలూ, పరిష్కార మార్గాలు వెదకడమే అభ్యుదయం. “సామ్యవాదం వేదంగా, సొమాన్యుడు దేవు డుగా, సమరం ఊపిరిగా, (పగతి లక్ష్యంగా సాగేదే అభ్యుదయ కవిత్వం.” అభ్యుదయ కవిత్వ ఆవిర్భావానికి కారణాలు ;

అభ్యుదయ కవిత్వం హఠాత్తుగా ఏ ఒకరినుంచో సం[ప్రా ప్రించలేదు* దానికి సామాజికపరమైన, ఆర్థిక, రాజకీయ కారణాలతో పాటు సాహితీపరమైన కారణాలున్నాయి. ఆంతేకొక, అభ్యుదయ కవిత్వావిర్భావానికి ఆధారభూతమైన కవులనేకులు. ఏ ఒక్కరినుండో అభ్యుదయ కవిత్వం ఊడివడలేదు. ఆం(ధలో ఆ.ర.నం. 1948లో స్థాపితమైనప్పటికీ అంతకు ఒక దళరం పూర్వం నుంచే (1988) అభ్యుదయ రచనలు వచ్చాయి. ఇంకా చెప్పాలంటే 1807 నుండే అభ్యుదయాంకురాలు ఆం[(ధ కవిత్వంలో ఉన్నాయి.

ఆర్థిక కారణాలు ; 1980 లో ఆర్థిక సంషోభళం (వపంచమంతటా ఏర్ప డీంది. ఇది పెట్టుబడిదారీ పునరుత్పత్తి (ప్మకియ యొక్క సంకీర్ణత ఫలితంగా

శీ0 ఆర్ముద బీవితం-రచనలు-సమ(గవరిశీలన ఏర్పడుతుందె. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో అమితోర్చత్తి సంతోభానికి దారితీస్తుంది. “సంస్థలో ఉత్పత్తి అయ్యే సరుకుల మొత్తానికి (పజాసీక పు వలవంతమైన డిమాం డుకు మధ్యగల భేదమే అమితోత్పత్తికి చెందిన ఆర్థికసంవోభాలకు దారితీసేది.”19 లాభాల దాహంగల పెట్టుబడిదారులు పోతి పోరాటంచేత తరుమబడీ ఇంకా ఎక్కువ సరుకులను ఉత్పత్తి చేయటానికి పాటుపడతారు. అదే సమయంలో పెట్టుబడిదారు దోపిడీ, |శామిక (ప్రజల అనుభోగ స్థాయిని పరిమిత పరిచి, వలనంతమైన డిమాండులో సాపేక్ష పతనాన్ని కలిగిస్తుంది. అదే సరుకుల అమ్మకాల క్షీణతకు దారితీస్తుంది. పెద్ద సంస్థలు దివాలా తీస్తాయి. స్టాక్‌ (టోకర్తు, బ్యాంకర్లు, వడ్డీ వ్యాపారులు భయవిజ్వాలు లవ్వతారు. డబ్బుకొరకు ఉన్మత్తమైక వేట (ప్రారంభ మవుతుంది. రుణదాతలు రుణాల చెల్లింపును డిమాండు. చేస్తారు డిపాజిటర్లు తమ డబ్బును ఉపసంహారించుకోడానికి బ్యాంకుల కురుకుతారు. అనేక చిన్న సంస్థలు చితికి పోతాయి. సంషోభం కొనసాగుతుంది. గిడ్డంగులు అమ్ముడుపోని సరుకుంతో నిండిపోతాయి. అనేక సంస్థలు మూతపడతాయి. కార్మికులు ఐ రరఫ్‌కు గురవుకారు. మాంద్యం ఏర్పడుతుంది. వేలాది కార్మికులు నిరుద్యోగు లవుతారు. అపార దారి(ద్యం నిరుద్యోగుల నంటి పెట్టుకొని ఉంటుంది. ఈ ఆర్థిక సంవోళ ఫలితంగా పస్తులు పడుకొన్న (శ్రామిక, కర్షక వ్యథాళరిత జీవితాణ అనాటీ (వవపంచ సాపాత్యంలో (ప్రవేశించినట్టుగానే అంధ అభ్యుదయ కవిత్వంలో కూడా. (పకిభలించాయి. ఆ రోజుల్లో విదేశాలనుంచి సోషలిస్టు కమ్యూనిస్టు సాహిత్యం విరివిగా వచ్చేది. 1985 లో బొలార్యతపు నళికాంతరావు *అంతర్జా తీయ గేయం" రాయగా, పి.సి, చౌదరి “వద్దు!ా యిక భాగ్యవంతుల పెతనందు' అన్నారు. వాసిరెడ్డి నాగేస్వరరావు కూలీ'తో కలిసి “ఆలుబిడ్డలు చెట్టుకిందను ఆన్న మే లేకుండ మాడగ, నిర్ణయుని యజమాని వేడగ నీకు లాభము లేదని, సామ్యవాదము సీదు హక్కుల చక్కగా రక్షించ గలుగునని పొడారు.

రాజకీయ కారణాలు: 1006 ఏపిల్‌ 10వ తేదీన లక్నోలో (పేంచంద్‌ అధ్యక్షతన జరిగిన భారతాభ్యుదయ రచయితం సంఘం [1వథమ మహాసభలో అధ్యక్షోపన్మాసం చేస్తూ “రచయిత పెట్టుబడిదారీ విధానమును, సౌమాజ్యవాద ధోరణిని సహింపలేడని, రచయిత క ర్తవ్యము వినోద విలాసములను చి(తిం చుట కానేకాదని, (ప్రస్తుత సమాజమును దివ్విటీ పట్టి నడిపించుటయే ఆతని ధ్యేయొమని యెలుగె త్రి దాటినాడు,3]

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆర్ముద ల! రాజకీయంగా స్మామాజ్యవాదం ఆనాటికే విస్తరించి ఉంది. “అమెరికొ లోను, యూరప్‌లోను అటు తర్వాత ఆపియాలోను పెట్టుబడిదారి విధానం యొక్క అత్యున్నత దశగా సాామాజ్యవాదం 1898. 1914 మధ్యకాంంలో సంపూర్ణంగా అభివృద్ధి చెందింది. స్పానిష్‌, అమెరికన్‌ సంగ్రామం (1886), టోయర్‌ సం[గామం (1899-1902), రష్యా - జపాన్‌ సం[గామం (1904.1905), యూరప్‌లో ఆర్థిక సంషోభం [వపంచ చరిత నూతన శకంలో చార౦ి(తాత్మ కంగా (పధానములైన సరిహద్దురాళ్ళు.”18 “స్తా మాజ్యవాదం పెట్టుబడిదారీ విధానంయొక్క_ విశిష్టమైన చారి తాత్మకదళ” అని లెనిన్‌ నిర్వచనం* సా్యమాణ్య వాదపు విశిషస్టలక్షణాలు మూడు. అవి: 1. గుత్త పెట్టుదారీ విధానం £. పరాన్న భుక్కు లేదా క్షీణించుతున్న పెట్టుబడిదారీ విధానం. 8. మరణావస్థలో ఉన్న పెట్టుబడిదారీ విధానం. స్వేచబ్బాయుతమైన పోటీని నెట్టివేసి దాని స్థానాన్ని గుత్తాధి పత్యం ఆ[కమించుకోవటం సా(మాజ్యవాదం యొక్క మౌలిక ఆర్థిక లక్షణం. గుతాధిపత్యం అంటే పెట్టుబడిదారుల మధ్య ఒప్పందం, " లేదా- పెట్టుబడిదారులు ఏకం కావడం లేదా ఒక సంఘంగా ఏర్పడటం అని చెప్పొచ్చు. 20 వ శతాబ్ది (ప్రారంభం నాటికి గుత్త సంస్థలు పెట్టుబడిదారీ దేశాల అర్థిక వ్యవస్థలో కీలక స్థానాల్లోకి వచ్చాయి. మొదటి _పపంచయుద్ధం (1914-1918) నాటికి 170 కోట్ల జనాభాలో సుమారు 60 కోట్లు వలసలలోను, 85 కోట్లు వాటిని పాలించే సామా[జ్యవాద దేళాల్లోను ఉన్నారు. స్మామాణ్య వాదులు (ప్రాం టేవన్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థ) పత్తీ, రబ్బరు, జనుము, కాఫి తదితర బ్యావసాయిక ముడిపదా ర్ధాల్ని ఉత్పత్తిచేసే పెద్ద వ్యావసాయిక సంస్థలను స్థాపించారు. ఇవి పూర్తిగా పీడితమైన స్థానిక పజల వబొనిస శమ; లేదా అర్ధబానిప (శ్రమమీద ఆధార పడినవి. తుమ్మల వెంకటరామయ్య 1985 లోనే “ఎగరాలి ఎగరాలి మన ఎ(రజెండా, అదురు బెదురూ లేక అడ్డేవియును లేక సామాజ్యవాదంబు సమసి పోవంగ, ధనికవాదంబింక దగ్ధమైపోవ”18 ఎర జెండా ఎగరాలన్నారు. ఠీ సామాజ్యవాదాన్ని “నరజాతి చరిత సమస్తం పరపీడన పరాయణత్వమని, బలవంతులు దుర్చలజాతిని బానిసలను కావించారని”14 (1988) లో దేళ చరిటల్లో చాటి చెప్పారు. _ మనకు స్వాతం(త్యం వచ్చేవరకు సా(మాజ్యవాద దేశమైన ఇంగ్లండు పరిపాలనలో మన దేకపజలు బానిసత్వాన్ని ఆనుభవించకతప్పలేదు. 1047లో

శ్రీ ఆరు[ద్ర జీవితం-రచన లు-సమగ పరిశీలన దేశానికి స్వాతం[త్యం వచ్చినా మన రాష్ట్రంలో తెలంగాణా (ప్రజలకు విముక్తి కలగలేదు. వారు నిరంకుశ నిజాం వరిపాలనలో దిక్కులేని దీనులుగా, బానిస లుగా (బతికారు. సా్మామాజ్యవాదం (పపంచం నలుమూలలా వ్యాపించిందనడానికి ఇదొక నిదర్శనం. ఆనాటి అభ్యుదయ కవులందరు బానిస సంకెళ్ళ తెగిపోవాలని సామాజ్యవాదం విచ్చిన్నం కొవాలని కాంక్షించి కవితాగానం చేశారు. అ,ర.సం, ఏర్పడటానికి రాజకీయ కారణాన్ని ఆరు[ద్ర ఇలా చెప్పారు: “హిట్లర్‌ సోవియట్‌ యూనియన్‌ పై దాడి చేయడంతో ద్వితీయ [పపంచ సంగామం రూపంలో మార్పు వచ్చింది. (పజాయుద్ధదళ (ప్రారంభమైంది. కమ్యూనిస్టు పార్టీపై నిషేధం తొలగింది. కమ్యూనిస్టుల అండదండలతో సౌమ్యవాద రచయితలు సంఘటిత మయ్యారు. అభ్యుదయ రచయితల సంఘం ఏర్పడింది.కేక్‌ అక సాంఘీకంగా జాతీ వివక్ష, కుల వ్యవస్థ వేరూని బలపడి ఉన్నాయి సాహితీపర మైన కారణాలు;

మన సాహిత్యంలో వేళ్ళమీద లెక్కించదగినన్ని మ్మాతం తప్పిదే మిగతా కావ్య(పబంధాల్లో భోగులకు చెందిన కథలు, (వణయ విహారాల, అలుకలతో అలుముకొని ఉన్నాయి. పదజాలం, కంస్యలు, వృత్తులు అన్నీ భోగులవే. పజలవి కావు. ఆ భోగులకుండే సమస్యల్నే పెంచి పెద్దవిచేసి పబంధాలల్లారు. మతం, (ప్రణయం, కర్మసిద్ధాంతాలతో ముప్పాయలుగా సాగిన (సవంతే మన [ప్రానీన సాహిత్యం, [ప్రాచీన సాహిత్యం గురించి కాపీ ధర్మారావుగారు. తెనాలిలో 1948 లో జరిన (పథమ అ.ర.సం. సకలో అవ్యమావన్యాసం చేస్తూ “తయ్యాల లూగుశున్నవారికి ఉలుపాలు చూపించిండి మన సాహిత్యం. కాని నిట్టువవాసాలు చేస్తుండినస వాడి వెన్నుతట్టి ఒక్కముక్క- ఇవ్వలేక పోయింది. అందమచే మన సాహిత్యం అంటే (వజొకోట్లకు అరుచి, ఆసవ్యుం ఉంటుంది. వారికి సజొతీయమైన వాజ్మయం ఇ౨కా రాలేదన్నారు. నిజమే. ఇవి అక్షర సత్యమైనదే. (ప్రబంధ కవిత్వం - క్షీణించి భావ కవిత్వం (వభవించినా, దాని వాటకూడా (పజాపాట కాలేదు. వీరపాంతో మూగవోయిన గొంతు కలు విహయసంలో విరుల గూర్చి పొడాయి. భావకవులు తమ కాలంలోని ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థను ఎదిలించలేదు. భావకవుల కవిత్వంటో ఆళ్మా్యశయ ధోరణి, పూలకన్నా మెత్తనైన సరళ పచాం _పమె+గంచేస్తూ, వేదవ, కరుణ,

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరు.ద తల దుఃఖం, (పేయసి, విరహాం మొదలైనవాటిని అధికం చేశారు. “రాయ పోలు, కృష్ణశాస్త్రి (పళ్ళతుల రచనల కంధానుకరణం (ప్రబలింది. శబ్ద వ్య క్రీకరణ మునకే [పాధాన్యమేర్చడి అర్థ గాంభీర్య మడుగంటింది. పదముల సన్నపోగారు తనముపైననే దృష్టి కేం్యద్రీకృతమైనందున _భావనాబలం సన్నగిల్లి పోయినది. ఆత్మవ్య క్రీకరణ ధోరణి నానాటికి ముదిరిపోయి సంఘదృష్టి మరుగుపడిపోయినది. ఈ స్థితిలో క్షీణదళోన్ముఖమైన భావకవిత్వమునకు వ్యతిరేకముగా తిరుగుబాటు చేసి, సరికొత్త (పయోగములను”16 క్రవులు చేశారు. సరికొత్త (పయోగాల్లో పాళ్చాత్య సాహిత్యంలో పరిఢవిల్లిన ఆనేక కవితాధోరణులు (ప్రవేశించాయి. (ఫ్రాన్సు ఈ ధోరణులకు (పథమ క్రేం్యదంకాగా ఇటలీ, స్పెయిన్‌, రష్యాలు చ్వితీయ స్థానంలో ఉన్నాయి. ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ ౫711646), ఇలియట్‌ (2110), స్లెక్కర్‌ (3160160), ఎడ్రా పౌండ్‌, మెరినెటి, ఆడెన్‌, స్టీఫెన్‌, స్పెండర్‌, డెటాయిస్‌, కొడ్‌ వెల్‌, రాల్ఫ్‌ఫాక్స్‌ మొదలై నవారు ఈ ధోరణుల ననుసరించారు. ఈ ధోరణులు అభ్యుదయ కవులపై (పభావాల్ని (పసరింప చేళాయి. ఆరు[దం “స్మరియలిజునికి మారుగాపెట్టిన “స్వజేళశజం” నామక రణంలో భాగం వంచుకొన్న వాడు, పె పేర్కొన్న ధోరణుల్లో వచ్చిన కవిత్వాన్ని కంఠదఘ్నంగా [గోలిన వాడు కనుక ఆయా ధోరణుల సం్ష్షీప్త సమాచారం ఇక్కడ ఎరుకపరుప వలసి ఉంది.

ఆధునిక జీవితం అనేక సంఘటనల సమ్మి[శ్రితం. రవ్యన్‌ వైమానికుల నిర్విరామ గమనం, పికార్డ్‌ మహాకాశయ్యాత, బఐన్‌స్టయిన్‌ సాపేక్ష సిద్దాంతం, (ప్రామిడ్‌ మనోవిళ్లేషణ సీద్ధొంతం, గాంధీ అహింస, స్పెయిన్‌లో చైనాలో స్వాతం్యత్య సమరం, ఇవన్నీ మనిషి మెదడులో ఆలోచనావర్తాంను సృష్టి స్తాయి. శిల్పంలో కూడా ఇటువంటి ఆవర్తాల్ని స్పురింపజెయ్యడమే ఆవర్త వాదం (౪0౯౯1618౧0). కళా(ప్రపంచంలో ఇటువంటి విప్లవాన్నే ఇటలీ నుండీ ఎఫ్‌.టి. మారినెట్టి భావికళ (24౯4౯180) అనే పేరుతో పిలిబాడు. యూరప్‌లో యుద్ధం ఘోరంగా జరుగుతున్నపుడు దేళదేశాలమధ్య చెలరేగిన ద్వేషాగ్నికి పవ్మిత వస్తువేడి కన్పించలేదు, (గ్రంథాలయాలు, వైద్యశాలలు, విజ్ఞాన పరిళోధ నాలయాలు, చి[తవస్తుకాలలు, మానవ నాగ రికఠొ చివ్నోలన్నీ ఈ పోర్చిచ్చులో బూడిద అవుతున్నాయి. మారినెట్టీ - సాహిత్యాన్ని నాశనం చేయడానికి నిశ్చ యించుకున్నాడు. ఈ శిథిలాలనుండి కొత్త శిల్పం అవతరిస్తుందని, అదే భావి

శక ఆరుద బ్రీవితం.రచనలు-సమగపరిశీలన కళ అనీ చెప్పాడు. అప్పట్లో అనేక కరపత్రాలను అతడు (పకటించాడు. ఉపన్యాాసా లిచ్చాడు, ఐతిహాసీకుల్ని, (పేమగీత రచయితల్ని, విశ్వవిద్యాలయ పండితుల్ని, విమర్శల్ని, వ్యాక రణాల్ని, నాటకాల్ని, నిఘంటువుల్ని నిర్మూలించ మన్నాడు. నూతన సృష్టి చెయ్యడానికి నూతన విధానాన్ని యంతాల్నుండి, చలన చిత్రాంనుండి, వార్తాష్యతిక శీర్షికల్నుండి కావ్యవసువులను స్వీకరించమన్నాడు, ధ్వనులే సంగీతం, మాటలే కవిత్వం, రంగులే శిల్పచి(తాలన్నాడు. మెరినెటీ రాసిన (బ్రిపోలీయద్ధం ధ్వన్యనుకరణంతో నిండినది. 1912లో రష్యాలో భావికళ ఆవిర్భవించిన రోజుల్లోనే ఫ్రాన్సులో క్యూవిజం, జర్మనీలో ఎక్స్‌(పెషనిజం, అమెరికాలో ఇమేజిజం బయలుదేరాయి. _వపంచ వ్యాప్తంగా వివిధ ఉద్యమాలు, కార్య[కమాలు, [పయోగాలు (పస్తారించాయి. మోటార్‌కారు, (గాంఫోను,సినిమా, కేడియో, దూరదర్శన్‌, వ్యోమయానం చేసే విమానంవంటి ఆతి కొత్త యం[ఠాల యుగ మే క్యూబిజం, ప్యూచరిజం, ఎక్స్‌(పెషనిజం వంటి ధోరణులకు మాతృక అయింది. క్యూబిజం (ఫెంచి కళారంగంలో శిర సెత్తిన ఉదామం. పికాసో దీనికి నాయకుడు. దీనిపై నీగోకళ (పభావముంది. కళ్ళకు కనపడే వా స్తవ(పవంచాన్ని కోణాకృతులు (64568)గా విడదీసి చిితించటం ఈ ఉద్యమ లక్ష్యం. రంగుల రంగరించటంలో, రేఖల్ని గీయటంలో (శద్ధ చూపని వీరు (పకృతిలోని అపు రూపమైన అంళాల్ని ఆసక్రితో చి(తిస్తారు. క్యూబిస్టు చితకారులు సం్యవదాయ విధ్వంసనాకాంక్షులు, ఆ విధ్వంసనంవల్ల లోకాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్ళొచ్చునని వీరు నమ్ముతారు. వీరు సమకాలికుల అభిరుచిమీద తిరుగుబుటు చేసి, తమ బా హ్యేం్యదియా౭కు, అంతరిం[దియాలకు,గోచరించిన పరమఫత్యాలను ఆపూర్వ పద్ధతిలో (ప్రదర్శి, చార. క్యూబిజం సాహిత్యంలోనికి కూడా (పవేశించి రచనా విధానాలను సమూలంగా ఉ[రూతలూపికేసింది ఈ రచయితలు అన్వమం, అలంకారం, వ్యాకరణం, ఛందస్సు అన్నింటినీ అధిగమించి కొత్త కొత్త గమ నాలు, లయలు, సంగతులు నిరూపించారు.”1? మొదటి [వపంచయుద్ధం ముగిసిన తరువాత [పఖవించింది డాడాయిజం. విధ్వంసనం, నిరసన దీని (ప్రాథమిక లవ్యాలు, మాటలు అర్థం లేనివనీ, ఏ పదాన్న్నైనా ఏఅర్ధంలోనైనా (వయోగించ వచ్చుననీ, ఏది రాసినా వ్నివృయోజనం, కూన్యం అనీ డాడాయిస్టులు చెప్తారు. చి(తకవిత్వంలో లాగ ఒకే అక్షరం మొదట గల పదాల్ని కూర్చి ముంగిట ముగ్గల్దా వర్చరచడం, ఒక్కొక్క వద: నుండి అనే" పద్ధతుల్లో అనేకార్థాలు

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆర్ముద కీర్‌ సౌధించడం. వదాల్ని కత్తిరించి తిరిగి వాటిని తమకిష్టమైన పద్ధతిలో పేర్చి రచన చేయడం, సాహిత్యంలో సాధ్యమైనంతవరకు అరాజకాన్ని సృష్టించడం డాడాయిస్టుల పరమావధి. ఇది కవితా వస్తువుల నేరుకోడానికి దోవాదపడింది. కానీ కొ త్తను కనలేకపోయింది. ఈ ఉద్యమం కొడిగట్టుతున్న సమయంలో దిన్నుండే బయల్దేరిన గొప్ప ఉద్యమం స్మరియలిజం, “అపస్మారక మనస్సు నుండి స్వప్నలోక రహస్యాలను స్మగహించడానికి చేసే పయత్నమని సర్‌ రియలిజాన్ని నిర్వచించవచ్చును.”38 స(ర్రియలిజం *కళ కళ కొరకే అనే కోవకు చెందిందే, సమాజంతో దానికి సంబంధం లేదు. “216 2౯6601౧౯ 6౧1౯619? €0 3602౯166 లుల ఇంగేడే 0౯ 21౯౯ [0% €03౯ 01 30016౯7. ౧౦6 961606౯10౧ 0 211 ౯96 8601610211 500121 2౯0165 1౧ 906౯ &9 2 ౯6౪౦1౯ 2821౧396 00౧76౧౯101. 70౯43 1062910817 ఆ864 109 96౯53౧81 2360612%€10గ38. క1€109 610 ౯0)606109 0 211 అ?€00 సేంంష436 0€ 16 300141 ఇరరి6518 09 169 ౪56 1900౯10111 €0 616286 18800618- 1009 ఇసిపే *111 06 9690021 10 99090౯6102 €0 €61౯ శేంంళక 204 16:6€01౯6 €101౯ 6౧౦౦౧8610౪8658. 102119, “౧16 ౦0౧9166617 కంల ఇం%4 0€ 56౯౯62105మ”వ8 అని కాడ్వెల్‌ స్మరియలిజాన్ని వ్యక్తిగత వ్యక్తావ్యక్రగతోద్భూత అవస్థల్ని, ఆలోచసల్ని మాటల్లో వ్య క్రీకరించేదిగా వివ౦ంచాడు “అయితే పాళ్యాత్య దేశాలలో రూపొం డిన ఈ అధివాస్తవిక ఉద్యమం తత్వతః రాజకీయమైన తిరుగుబాటు అనీ, విష్ణవాత్మకమైన (పభావాలున్నదని, అప్పటి కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో (వత్య్మవషం గాను, పరోక్షంగాను కూడా సంబంధం ఉన్న ఉద్యమమనీ విస్మరించకూడదు. తెలుగులో వచ్చిన అధివాస్తవిక ధోరణిలో ఈ తాత్వికగాఢత లేదు. అందుచేత అది వట్టి (పయోగవాదంగానే మిగిలిపోయింది. అభ్యుదయ కవిత్వ ఉద్యమంలో దీనికి సహజమైన చోటు కలగడానికి ఆస్కారం లేకపోయింది.”80

ఇమేజీజం (భావ చితవాదంం:; ఇఏ 1914లో పొటమరించిన ఉద్యమం. హ్యోమ్‌, ప్లింట్‌, ఎ(జాపౌండ్‌ , హెచ్‌.డి. మొదలైన వారిందు (ప్రముఖ కవులు. దీర్షగీతాల్ని, వర్ణనాత్మక గీతాల్ని (తోసిరాజని కథ, వర్ణనలు అసలైన కవి రాత్మకాటంకాలని, భావచి. కాం కూర్చే ఉత్తమ కవిత్వమని ఈ ఉద్యమ చాటి

46 ఆరు(ద జీవితంరచనలు-సమ్మగ పరిశీలన చెప్పింది. ఎ(జా పౌండ్‌ “తీగ (22్య్రలి 15 126 0100 9660౧69 20 106011000021 204 యంళఈ0%21 ం0ణ216 19 20 1956206 01 +€1౧6.£ీ3ే భావచి(తం-చూచిన తోడనే హృదయానికి వికాసాన్ని; మెదడుకు ఆలోచనను కలిగించేది. ఈ కవుల లక్షణాలు నాలుగు. అవి: !.ోవిషయమును సూటిగా అంకుకొనుట, శి. వ్య క్రీక రణములో సంక్షిప్తర ( 5౯671 ) 8. భావచి[త్రముంను (ప్రయోగించుట.. కీ. అంతర్హయ - (092010 919 శసణు)ను వాడుట.”&2 భావచి[తవాదం వచనగేయానికి విసృత వ్యాప్తి కలి గించినట్టి ఉద్యమం. దీని తర్వాత చివరగా పేర్కొనతగింఏ సింబాలిజం. (1పతీకవాభం). కట్టరడపటిద్దైనా కడలేని పభావాన్ని తెలుగు అభ్యుదయ కవిత్వంపై (పసరింపజేసిన ఉద్యమం. ఇది 20 వ శతాబ్దికి పూర్వమే [ఫాన్సులో (పాదుర్భవించింది. బాడ్డేర్‌ (ప్రతీకల పసను (పదళ్శించినవాడు మలార్మే, వెర్దేనలు కూడా ఈ ధోరణికి పతినిధులు. _పతీకకు బెడగును కూర్చటంలో తాత్వికవాసనల్ని గుబా?ంపకేయడంలో చేయివేసీనవారు వెర్డేన్‌ +, మలార్మేలు. ఈ కవులు=కవిత్వంలోని శబ్హాలు సంగీతంలో రాగాంతో సరితూగ గంవని, రాగం భావాన్ని స్ఫురింపచేసినట్లే కవిత్వంలో శబ్దాలు వ్యంగ్యార్థ దిలసిరాఎ కొవాంని మలార్మే ప్రకటించాడు. విషయాన్ని వివరించనక్కర్లేదని, వాతావర ణాన్ని వర్షి స్తేచాలన్నివీరు చెప్పారు. ఉపమానం కూడా వ్యంగ్యానికి భంగం కలిగి స్తుందని ఏరి అభిప్రాయం. కవిత్వం అవ్య క్తమాధుర్యాన్ని, అనిర్వచనీయానం దాన్ని కలిగించాలని వీరి భావం. జీవిత సమస్యలకు దూరంగా విహరించటం వల్ల ఇది (పజల సానుభూతిని కోల్పోయింది, ఇంగ్లీమకవుల్లో రోజెటి, యేట్సు. (వముఖ.(పతీఃవాద కవులు, టి.ఎస్‌. ఇలియట్‌ రాసిన (28౯6 12064) వేస్‌ ల్యాండ్‌ మొకలైన కవితల్లో (వతీకవాదపు ఛాయలున్నాయి అభ్యుదయ కవుల ఈ వాదాల్లోని సంవిధానాల్ని సేక రించి,కాచివడపోసి,కవిత్వ కళకు కొత్తపుంతలు వేసినారు. వామపక్షీయుల వలె సమకాలీన పరిస్థితుల్ని సానుభూతితో పరిశీలించి వాటిని చమఠ్కారమయంగ్గా కవితాఐద్ధమొనర్నే నేర్చు అభ్యుదయ కవులకు అం వాటయింది. అభ్యుదయ కవులు సమాస బంధురతని, మారుమూల పదాల్ని, (ప్రాథ పదబంధాల్ని కవిత్వంలో (ప్రయోగించటం మానేసి సరళతకు, స్పష్టతకు (ప్రాధాన్యత నిచ్చారు. అంతమ్మా తాన శీల్పరహితమైందీ అభ్యుదయ కవిత్వం అని అర్థంకాదు. సులభ శిల్పాన్ని సాధారణ పదా లుపయోగించటం ద్వారానే

అభ్యుదయ కవిత్వం ; ఆర్మ్నుద ల! ఈ కవులు సాధించారు. అభ్యుదయ కవిత్వానికి శబ్దసారళ్యం, శిల్చ సారళ్యం ఆవసరమని కాడ్వెల్‌ చెప్పాడు. అర్షాట్ట్య సళ ప్రల 129 2 3100110160 206 0౯6౨659 0౦% లలల ₹1100 8063 *1ల 2 664210 0౯౬610 ఇమిడే 61802810698 10 92961102 €06 9660016646; 2౭౯0ల 1116 2 గ£016౯29120 ౦౦౦4౧198 కం: 106 16౯ గల 2 ౯౦16 1౧ ఇడేణ121862౯109 ఇ010మ 91000₹0 64 0666 60411461? €ల6 ౯౯60౪46176 ౮8౬ €96 అం౪౯క6013.”కితి “చక్కని విషయంతో కూడి ఉన్నా కళాసౌష్టవం లేకి వట్టి నినాదాల బోర్జుల్లాగా ఉంటే వాటిని తిరస్క-రిస్తా మని మావో-సే-టుంగ్‌ ఉద్దాటించాడు."కీశీ కనుక కవిత్వం శ సంవిధానం కలిసి పారిన సరిత ఆభ్యుదయ కవిత. నేడు వివిధ దేశాల సాహిత్య మేకాల్లో విజృంభిస్తున్న ఇన్నిన్ని నపీనోద్యమాలు, ఇన్నిన్ని భావ పరిణామాలు భారత దేశంలోను, ఆంధ భూమిలోసు తమ (పతిధ్వనులను (పసరిస్తున్నవి.

ఆధునికాం[ధ వవుల రచనలను సరిగా అర్హంచేసుకొనడానికి వాటీ వెనుక వాసటగా నిలిచిన ఇతరదేళాల సాహిత్య వ్యవసాయాలను గమనించక తప్పదు, నేటి రచనలను విశ్వ పర్యా ప్తమైన విశాల జీవితంతో సమన్వయించి; నిజమైన కవిత్వమేదో కేవలం నిర్జీవ శుష్కానుకరణం ఏదో గు ర్తించాలి.”5్‌

ఆధ్యుదయ కవుల్లో గణనీయుడై న ఆరు[ద కవిత్వంలో ఈ అభ్యుదయ కవిత్వ లక్షణాలు, స్వరూపస్వభావాలు ఎంతవరకు భాసిల్దాయో విశదంచేస్తాను. ఆరు[ద కవిత్వం - అభ్యుదయ లథకణాలు :

“నా ఆంచనా ఎప్పుడూ కరళ్టే కవిత్వం విషయంలో. థ్రీశ్రీతో (పారం భమైన ఉద్యమం అభ్యుదయ రచయితల ఉద్యమంగా దేశంలో (౧౯౪౫) 19%కీ5 (ప్రాంతాలని పెరిగింది. ఈ ఊద్యమా వేళంలో బురకథలూ, పాటలూ [వాసే వారనేకులు: వచ్చినా, వ్‌ యిద్దరు ముగ్గురో తప్ప కవులు రాలేదు. వీరిలో “ఆరు[ది ఒకడు. ఇతను ప్పూరిగా కొత్త ఆవరణలో నిలబడ్డవాడు, చురుకైన భావన ఉన్నది. మంచి గేయకావ్యాలు చాలా (దాస్తున్నాడు, కవిత్వ రవాస్యం తెలిసిన వాడు. కనుక కావ్య నిర్మాణానికి అనవసరమైన శిల్పం వదలుకోని గడసరి”

గ ఆరుద జీవితం-రచనలు.సమ[గ పరిశీలన అని 1948లో ఆరు[ద కవిత్వం గురించి వ్యాఖ్యానించిన కృష్ణశాస్త్రిగారు 1967లో “క విత్వవిషయంలో నా అంచనా ఇప్పుడూ కర్తే! "26 అని ఆరు[దను గణనీయుడైన అభ్యుదయ కవిగా (పతివ్థితుడ్ని చేశారు. ఆరుుద అభ్యుదయ కవిగా 'ఎ(రజెండా” తోడ వట్టుకొని విశ్వవీణార వపు విజయగానంచేస్తూ కొత్త మార్గాలక్రై. కొత్తమార్గాలపై విజయళ ంభాన్ని పూరించి, విప్రవరావాల్ని వినిపిస్తూ 1942 లోనే పురోగ మించారు. అభ్యుదయ కవిత్వానికి (పథమ లక్షణమైన వర్గ సంఘర్షణను కవితకు అంతర్వాహినిగా స్వీకరించారు. బాధితులు, బానిసలు అయిన కార్మిక కర్షకుల పక్షం వహించారు. 'మార్చాన్‌' గేయంలో (19ళ సెస్టైంబర్‌ )..

“*ఏమ(రా వానిసలారా!

లేవ(ర్రా బాధితులారా!

మీరే ఒక పట్టు పట్టితే

మీరే ఓక కట్టు కట్టితే

వథ్ధేందుకు పగ్గాలుండవు

కొ ప్రేందుకు కొ రడాలుండవు”ొ

భూకామందులూ, పటేల్‌ పట్వారీ దేశ్‌ముభ్‌లు పేదరికంలో మగ్గు తున్నవాళ్ళతోను, నిమ్నకులాలవారితోను తమ ఇళ్ళలో వెట్టిచాకిరీ చేయించే వారు. అడవులనుండి కథైలు కొట్టుకురమ్మనేవారు. చర్మకారులుగా పనిజేసే వారిజనులు తోళ్ళను పదునుచేసి చెప్పులు కుట్టినందుకు , వ్యవసాయపనులకు, నూతులనుండి నీరు తోడటానికి అవసరమైన తోలు పరికరాలు తయారుచేసి నందుకు, అరకలకు పట్టెలు తయారుచేసినందుకు భూస్వాములు ఏమీ చెల్లించే వారు కొదు వారిజనులు భూస్వాములకు వాటిని ఉచితంగానే సరఫరా చేసేవారు. మిగతా రైఠాంగం మాతం ధాన్యం రూపంలోనో, ఇతర పంటల రూపంలోనో నిర్జీతమైనమేర చెల్లించేవారు. టోయలు, బెస్తలు, రజకులు వంటి ఇతర వెనుకబడిన కులాలవారు భూస్వామ్య కుటుంబాలకు చెందిన పురుషులను శ్రీలను పల్లకీలలోనో, మేనాలోనో ఎక్కించుకొని తమ భవబొలమీద మోసుకువెళ్ళివారు. భూస్వాముల ఫౌలాల్లో వ్యవసాయ కార్మికులు ఎలాంటి (ప్రతిఫలం ఆళించకుండా పనిచేయాలి. వీటన్నిటికంటె దారుణమైంది భూస్వాముల ఇండ్లలో “దానిసలు'గా

అభ్యుదయ కవిత్వం ఆర్న్మదు. శ బాలికలను పంపించే పద్ధతి. భూస్వాములు తమ కుమా_ర్జెల పెళ్ళిస చేసినపుడు బానిసలుగా బాలికలను బవళకరించి, పెండ్లి జరిగిన తమ కుమా రైలతోపాటే వారి 'ఆత్రవారిండ్లలో పనిచేయటానికి పంపేవారు. భూస్వాములు. ఈ బానిస యువతుల్ని ఉంపుడుగ తెలుగా కూడా ఉపయోగించుకునేవారు. ఈ బానినల. కష్టాల (ఐతుకు కడతేరాలంటే అందరూ ఒకటై. కట్టుగా నిలబడి పట్టుబట్టి పోరాడితే బానిస సంకెచ్ళ పుటుక్కున తెగిపోగలవని కవి సందేశం ఇస్తున్నాడు. “₹/ంరేయగ్రై 260 0€ 211 004౧౯165, ౮౧166” అనే కమ్యూనిస్టు పార్టీ మేనిఫెస్టో నినాదాన్ని ఆధారంగా చేసికొని, రష్యాలో మీమీ అన్నలు చైనాలో మీమీ తమ్ములు [బిటనమెరిక దేళాల్లోవలి జనన్నేసుం కోరే శ క్తులు అభ్యుదయ పథాన్ని వట్టి లఅవ్యానికి దగ్గ ర పడుతూ భవిష్యముకు మెరుగులు పెడితే కంతలలో నిద్దురపోయే ఢిల్లీలో పాకీవాడా లాహోరున టాంగావాలా బాంబేలో మరపనివాడా కలకత్తా చీకటీ మనిషీ మదరాసున టేబుల్‌ శ్రీనర్‌ లనందర్నీ, అళొంతు లందర్శీ లేవరా అభా గ్యులారా! అని అందరూ ఒక్యమై పోరాడాంని, పోరాడితే స్వర్ణం చేరగలరు. సంశెబ్ళ పుటుక్కున తెంచగలరు. (శ్రామిక శక్తికి తిరుగులేదు. కనుక వారి నందరినీ “మార్చాన్‌” అంటున్నాడు కవి. మేనిఫెస్టోలోని విషయానికి ఆం(ధంలో అక్షరరూపం కల్పించి ్రీథ్రీ దేశ చరితలు రాయగా, థ్రీశ్రీ భావం ఆరు(దపై (వసరించినదానికి నిద ర్శనంగా' మై కవితఉంది. శ్రీశ్రీ “దేశ చరి[తలు'లో_ ఉీఆకె5.క

కళ0 ఆరు(ద జీవితం.రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

“*వీనాలో రిఇావాలా

చెక్‌దేశపు గనిపనిమనిషి

బఐర్జాండున ఓడ కళాసీ

అణగారిన అర్తులందరూ

హోటెన్‌ టాట్‌, జూలూ, నీ(గో

ఖండాంతర నానా జాళులు

చారి ఈక యథార్థ తత్వం

చాటిస్తారొక గొంతుకతో”? పలికిన కవిత అరు[ద రాసీన “ఢిల్లీలో పాకీ వాడా, లాహోరున టాంగావాలో చదవగానే స్ఫురిస్తుంది. ఆర్ముద రాసిన అదే “మార్చాన్‌” గేయంలో-ఒకచోట కొత్తదనం కనిపిస్తుంది. అది హేతు దృక్పథం. ఆంతకుమించి నా స్త్‌కత్వం కూడా.

తలరాతా కర్మ ౦కాదు

గుడిలోపల దేముడులేడు

సీలువళతనికి చివ్నాంకాదు

నమాజు చెయ్యనక్కటర్లేదు- అని కవి అంటాడు. బానిసలు తమ బానిస [బతుకులకు కారణమనుకునే తలరాతా, కర్మను కవి హేతువాద పద్ధతిలో (తోసి పుచ్చుడన్నాడు. కింది మూడు వాక్యాలు నా స్తీకత్వాన్ని చాటిచెపుతున్నాయి. అభ్యుదయ కవుల్లో (తిపురనేని రామస్వామి చౌదరి హేతువాద సాహిత్యాన్ని (హరంళించి, (ప్రచారంలోకి తీసుకువచ్చి భావ విప్ణవం కలిగించినవాడు, అక్కడ నా స్పికళ్వానికి కాలిదారి ఏర్పడింది. లీఠథీ ఈ విషయంలో అస్తినాస్తి విచికి త్సలో పడినట్టుగా “మిథ్యావాది' కవిత గుర్తుకువస్తుంది. అందుకు సాక్ష్యం చివరివరకూ వున్న (వళ్నార్థకం గుర్తులే. అరుద ఈ విషయంలో తాను నమ్మిన సిద్ధాంతాన్ని సూటిగా, సరళంగా కౌచిత్యవంతంగా చెప్పారు. అందులో (పళ్నార్థకాలు, ఆశ్చర్యార్థకాలు ఏమీలేవు. భాషలో సాదాతనానికి ఆరు(ద్రకవిత సాక్యమిస్తుంది. అభ్యుదయ కవితకు లక్షణంగా పేర్కొన్న 'హేశుదృక్పథం అ నా స్త్రీకత్వం ఆకద కవితలో చోటుచేసుకున్నాయి. తర్వా త్తర్వాత అరు[దకవిత నా స్తికత్వానికి రాచబాటలు వేసింది. ఆరు[ద “నవోదయం” (1946,నవంబరు )లో కూడా తన శరాన్ని సామాన్యులను దోచుకునే జమీందార్ల మీదికి - గురిపెట్టారుం

అభ్యుదయ కవిత్వం : అరు(ద ల్‌! కూలివాళ్శ్ళపష్షం వహించారు. కూలీలను, సేద్యగాళ్ళను జమీందార్డు ఎలా దోపిడి చేశారో కని ఇలా చెప్తున్నాడు : భూమి ఇచ్చి అప్పు ఇచ్చి మదుపు పెట్టి మిల్లుపెట్టి 'సేద్యగాళ్ళ పంటదోచి, వాళ్ళు కడుపుగొట్టి, మంటల్లో తోస్తారని, కూలి వాళ్ళ కడుపుకోసి, వారి బతుకు మాడ్చి, కడుపులో చల్ల కదలకుండా జమీందార్లు సుభాలనుభవిస్తారని వర్గదోపిడితత్వాన్ని వెలికిలాగారు. పేదవాళ్ళు వ్యసనాలకు బానిసలై, గొప్పవాళై)న జమీందార్హగాలంలో చిక్కుకొని, దారి తెన్ను లేక దగ్గాపడి; వె్యరివాశ్ళె తమ అన్నల, తమ అక్కల వీపుల్లో బూకుగుచ్చి, గుండెల్లో గుఖ్ము పేల్చి, నోరులేని వాయిలేని పసిపాపల పట్టి కాల్చి తమ చితులను పేర్చు కొని తమ గోతులదు లొమే తవ్వుకొనే సమయంలో కవీగీతం, కవివాక్యం విన పడితే దగావడ్డ వెర్రివాళ్ళందరూ సేద్యగాళ్ళ కూలివాళ్ళ సంఘంలో చేరుతారని, దోపిడీకి ఆహుతయిన (పజొళ క్రీ కదులుతుందని అప్పుడు నవధరి్శితి అవతరించి శుభ చర్మితకు శ్రీకారం చుట్టబడుతుందని కవి - సంఘరథతం మీదుండే జయ పతాకమీద తన గీతం రచించి కంను నిజంచేసే మార్గాలను సూచించారు. అంతిను విజయం (శామికులదే అని చాటిచెప్పారు. ఈ కవిత తెలంగాణా పోరాటానికి ముందున్న కూలివాళ్ళ, సేద్యగాళ్ళ, స్థితిగతులను, పోరాట కాలంనాటి కూలి సంఘాలూ; వారు జమీందారులపై తిరగబడిన విధానాన్ని స్ఫురింపజేస్తుంద్‌. ఫ్యూడల్‌ పీడనను కా్యమేడ్‌ సుందరయ్యగారు ఈవిధంగా వివరించారు: “పోలీసు చర్మ అనంతరం, సర్ఫెఖాన్‌ పాంతం దివానీ [ప్రాంతంలో కలిపి వేయబడిన మీదట నైజాంకు అతని కుటుంబ వారసులకు నష్టపరిహారం [కింద ఏడాదికి యాబై లతల రూపాయలు చెల్లించబడుతోంది. అఆచిగాక రాజభరణం (కింద మరో 50 లక్షలు ముట్టజెప్పబడుతోంది. ఈ (ప్రాంతాల ర్రైతులు సర్వాధికారం కళిగిన నైైజాంకు బానిసలుగా మ్మాతమే ఉండేవారు. దివానీ (పాంఠంలోగల కాస్త కూస్త హక్కులు సయితం వారికి నిరాకరించబడేవి,. .జాగీరుపొంతాలలో పీట్‌ పారుదల సొకర్యం గల భూమిపై పన్ను, దివానీ (ప్రభుత్వ) (ప్రాంతాలలో వసూలుచేసే దానికి పదిరెట్లు రూ. 1€50లు లేదా ఎకరానికి పదిబస్తాల నుండి 15 బస్తాల ధాన్యం వసూలు చేసేవాళ్ళు... ఈ ప్యూడల్‌ భూస్వాములు నానారకాల తప్పుడు పద్ధతులతో సామాన్య భా వ్‌ రుం య్‌ ప స జ జ్ఞ య్‌ లి

ళ్‌2 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-.సమ[గపరిశీలన రైతులు సాగువేసుకుంటున్న భూమిలో అధికభాగాన్ని మొట్టమొదటి సర్వే సెబిల్‌ మెంట్‌ సందర్భంగా భూస్వాములు స్వంతం చేసుకున్నారు. సర్వేసెబిల్‌ మెంట్‌ సమయంలో రైతుల ఆధీనంలో వదిలివేయఎడిన భూములను సబుతం 19080 = 22, 1980.88 సంవత్సరాలలో ఆర్థిక సంవోభం సందర్భంగా ఆ[కమించు కున్నారు. పంటలు బాగా పండకపోవడం వల్ల ఆ సంక్షోభకాలంలో రె తులు వన్నులు చెల్లించలేక పోయారు. పన్నులు చెల్లించలేకపోయిన రైతులను హింసలకు గురిచేసి, ప్యూడల్‌ భూస్వాములు వారి భూములను స్వావి చేస్తుండే వారు. రైతులకు తెలియకుండానే పలుమార్లు ఈ విధంగా భూములను దఖలు వరచుకోవటం జరుగుతుండేవి. భూప్వాములు రై తులకు ధాన్యం, మిర్చి మొద లైన వ్యవసాయ పంటలకు విపరీతమైన వడ్డీరేట్టతో అప్పుఇచ్చేవారు. ఆతర్వాత, ఈ అప్పులను తీర్చలేదన్న సాకుతో భూములను స్వాధీనం చేసుకునేవారు. తెలంగాణా పోరాటకాలం నాటిక ఈ పద్ధతి ఆచరణలో ఉంది.. కొర్మికులం మధ్యతరగతి ఉద్యోగల దుర్భర పరిస్థితులు: 1041లో తెలంగాణా (పాంకంలో ఐదువందల ఫ్యాక్టరీలుండేవి. వాటిలో 28 వేల మంది కార్మికులు పనిచేసేవారు. వస్తాాలు, గుడ్డల మిల్లులు, కాగితం మిల్లులు, ఇంజనీరింగు కర్మాగారాలవంటి పెద్ద ఫ్యాక్టరీలు, గనులు పెద్దఎత్తున సవ్సీకీలు పొంకుతుండేవి, సాలార్‌జంగ్‌, బాబూఖభాన్‌, లావోటె, అల్లాయర్దీన్‌, దొరాన్టీ, చినాయ్‌, తయాద్టీ లాయక్‌ అలీ, పన్నాలాల్‌ పిట్టీ మొదలగు ఫ్యాక్టరీ యజమానులకు పభుత్వం పెద్ద మొత్తాలు అప్పుగా మంజూరు చేసీంఏ. తమ సరుకులను బ్లాక్‌ మార్కెట్‌లో అమ్ముకొని, వారు యుద్ధకాలంలో విపరీతమైన లాభాలు గడీంచేవారు.

అయినా కార్మికుల వేతనాలు కడుహీనంగా వుండేవి. జవుళ కార్మికుల వేతసం నెలకూ రూ. 10 నుండి 16కు మధ్యలో వుండేది. కార్మికులలో నూరింట 60 మందికి నెంకు రూ 15లులోపు జీకాలుండేవి. వరంగల్లులోని అఆజంజాహి మిల్లుకో పనిచేసే నాలుగువేల మం కార్మికులకు 1948 వ సంవత్సరంలో చెల్లించిన వేతనాల మొత్తం రూ. 18 ౦క్షల 69 వేలు, కాగా మేనేజింగ్‌ ఏజంట్ల కమీషన్‌ రూ. ? లక్షల శీకీ వేలు*.2” ఇది కార్మికుల పరిస్థితి. ఇన్నివ్యథలను (పోచచేసుకొని నిట్టూర్చులు విడవక “సంకెళ్ళను పటుక్కున తెంపి, నడవ్యరా చాూనవులారా”* అని హు౨కరించిన కవిత ఆరు కవిత, ఒక్క సిరావిందువు

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరుద ర్‌లి రాయగల్లికన్ని అక్షవాలద్వారా సింధువంత భావాన్ని ఆర[ద చెప్పగలిగారు. అల్పాక్షరాల్లో అనల్పార్థ రచన చేశారు. [కామిక జన సందోవాపు కలలు పండించ టానికి, నూతన స్వర్గం నిర్మించడానికి, పొగరెక్కిన కారెనుబోతులమీదికి దండ యాత చేసేందుకు (శామికులంతా సాయుధులై రావలసిందని పిలుపునిచ్చారు. పిస్తోయుతో. పిరికి గుండెలు కాల్చి, ఫిరంగితో కరకు గుండెలు కాల్చి, కొడ వలితో నరకాన్ని నరికితే [పజలకు విజయం తథ్యమన్నారు. నవయుగ నిర్మా ణానికి మహదుజ్వల చరి(తరచనకి ఆ విజయం నాంది అవుతుంది. నవయుగంలో *క పొలం నీదే ఈ పాలం నీదే. ఈ ఇల్లు సీదే ఈ మిల్లు మనదే'నని, ఆస్తులన్నీ ఆందరికీ చెందుతాయని, ఏ కొందరి సొతో కాదని చాటిచెప్పారు. దున్నేవాడీ కే(దే) భూమి యంతంలో చ్మకింలా [కమించే వాడిదే మిల్లు' అని (ఫ్రకటించారు. పైన (వతిపాదించిన విషయాల్ని బట్టి ఆరు[ద - వర్గ సంఘర్షణ తత్వాన్ని తెలుసుకొని (శ్రామిక జన పక్షపాతం వహించి కవితలు రాసినట్లుగా స్పష్టమవుతుంది. పేక్కాన్న కవితల్లో వాడిన సాధారణ భాష ఆధారంగా, స్పష్టత మూలంగా ఆరుద్ర కొరకరాని కొయ్య ఆనే ఆరోవణ పరా స్తమవుతుంది.

వర్గ సంఘర్షణే (వధాన లవణంగా కలిగిన సామ్యవాదాన్ని ఆరు[ద చెప్పిన తీరు ఐహు చమర్కార గర్భితమైనది. సామ్యవాదాన్ని పైళాగరస్‌ సిద్దాంతం ద్వారా (ప్రతిపాదించారు.

చిన్నచిన్న చీమలూ వగైరా

అడుగు భుజం అనుకోండి

బలవంతమైన సర్బం

గటా ఎట్‌సెటా

అడుగు భుజం ఉత్పత్తిచేసే

ఆహారం మీద ఆధారపడ్ధం వల్ల

లంబం అవదా మరి?

ఈ భుజాం

పరస్పర సంఘర్షణల ఫలితం

ఈ భుజాం కర్టం మీది చతుర్మసం

అవునాః సరి

క్క ఆరు[ద జ్రీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన

ఈ చతుర(సపు వైళాల్యం

ఈజీక్వర్టూ

రండు విభిన్న భుజొంపై

గల చతుర (సాలలోని తమి(సం

థీసీస్‌ యాంటీ థీసీస్‌ల మి[(శం

రెండు భిన్నపక సంజ్ఞల పోరాటం

అనగా ఒక నూతన అవస్థ

ఒక పునీత వ్యవస్థ

అని ఉపపాద్యం. "కి

ఇందులో సర్పం బూర్జువా వ్యవస్థను సూచిస్తుంది. చీమలు (శ్రామిక వర్గానికి వతీకలు, చిన్నచిన్న చీమలు అడుగు భుజం. ఆడుగు భుజమ్మీద ఆధార వడ్డది లంబం. అది బూర్జువా వ్యవస్థ. ఈ రెంటికీ ఘర్షణ తప్పదని మార్కు సిద్ధాంతం. తత్ఫలితంగా ఏర్పడే కర్ణమ్మీది చతుర్యసం సామ్యవాద సమాజం. సామ్యవాదాన్ని నూతన పరిభాషలో చెప్పి అద్భుతమైన శిల్ప్చాన్ని అరుద సాధించాడు. పైథాగరస్‌ సిద్ధాంతం : గక. *౮ి = 96.

6౬ జో డె తు -

సుమతీశతకకారుడి 'ఐలవంతమైన సర్పము చలిబీమల చేతజిక్కి. చావదె" అన్న న్యాయం దీనికి (పోద్బంకమైనదని డా॥ సె, నారాయణరెడ్డి గారు తెలిపిన విషయం” సత్య సమ్మతం. ఆర్నుద సామ్యవాదాన్ని వ్య క్రీకరించిన విధానం శాను ఎవరి నుద్దేశించి రాశారో ఆ (క్రామికులకందుతుందా, అర్థమవుతుందా? ఆంటే దానికన్నా సుమతీ శతకంలోని పద్యమే సామాన్యుడి తలశెక్కుతుంది-

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరు.ద క్‌5్‌ సుమతీ శతకంలో సూటిగా చెప్పిన విషయాన్ని సామాన్యుడు జీవిలాని కన్య యించుకుంటున్నాడు. పై కవితలో కవి ఆ అనుభవాన్ని ఆసరాగా చేసుకొని, జీవితాల్ని అదే సంకేతాల్లో ఇమిడ్చి చెప్పారు. సామాన్యుడికి ఐట్టుబడంది ఒక్కతే. అది పైథాగరస్‌ థీరం. ఇది కవి చేసిన నూతన (పయోగం. అందు వల్లనే ఆందరికీ అందుబాటులోకి కవి రాడు. మధ్యస్థాయి. ఆలోచనావరుడైన (మేధావి) వ్యాఖ్యాత అవసరం అవుతాడు.

“అందరికీ ఉపయోగ పడాల్సినదే కవిత్వం

కొందరికి ఊహకందకపోవచ్చు లోని రహస్యం.

అప్పుడు సామాన్య మానవుడికి చేయాత

ఇవ్వాలా సవృాదయుడైన వ్యాఖ్యాత? అని ఆరుద *సాహిత్యో వనివత్‌' లో (పళ్నిస్తే దానికి జవాబుగా ఛ్రీశ్రీ-

కవిత్వం మీద కవిత్వం కూడా కవిత్వమే

అది ఎప్పటికైనా తెలిసిపోయే రవాస్యమే

ఈలోగా ఎవరైనా తికమక పడుతున్నప్పుడు

వ్యాభ్యాతి జోక్యం చేసుకోక తప్పదు

భావాల సరిహద్దుల వద్ద కాపలా కాయాలి కవి

చకాల్లో చథ్రాల్గాగ అర్థాల్రో ఆంతరార్థాలుంటాయి

కొంతమట్టుకే టోధపడవచ్చు కొందరికి

ఇంకా అందులో ఏముందో చెప్తాడు వ్యాఖ్యాత

అర్థంకాని రవాస్యం లేనట్టే అసలే బోధపడనిచంటూ. ఏదీ ఉండదుీ9 అన్నారు. కవిత్వానికి వ్యాఖ్యాత అవసరమన్న విషయాన్ని ్రీథీ పంక్తులు బలపరుస్తున్నాయి. చివరికి శ్రీశ్రీ మవా(పస్థాన గితాలకై నా వ్యాఖ్యాత అవసరం: తప్పనిసరి. థీథీ పదాలు బరువుగా ఉన్నా, భావం సులువుగా అందుతుంది. అరు([దపదాలు సులువుగాఉన్నా శిల్పం బరువుగా ఉంటుంది. శిల్ప రహస్యం విప్పితే భావం బట్టబయలవుతుంది. శిల్పంలేందే కవిత్వం లేదు. తిక్కన “ఉభయ కావ్మ పొఢి పాటించు శిల్పమునన్‌ పారగుడన్‌' అన్నారు. అరుదద శిల్పాన్నే చెక్నిగ్గా భావించి, బెక్నిక్‌లేని కవిత్వాన్ని ఊహించలేనన్నారు.

ళ్‌రీ ఆరు్యద జీవితం. రచనలు-నమ[గపం౦శీలన

ఆభాసం06076౯ లం కొం 133 6 4ం81:6 €0 ౯౯62౯ €06 12088286 28 2117108 60100 ౧౧696 ₹111 06 ఆంధ౭?1 ౧160౯ 2౧64 ీం?6 ౧౧౬? ఇల11 అం ౦906౯1౯7; ఇలీంంలాం? 6 ౧౦౯౯ 238 2 1176 680610౧ €0 ఈ6 ౧60౧16 2౧4 ల6 ఇంళ1ే4ే 1004 పే లుం ౪111 06 లం 06980౧91 231669 206 06 €09)1621 3811051009, ఇగ10, ౦౧౮6 412? ౧౧౩? 968౧6 1౧ ౧664 ౦€6౫912- ౧2౯100 1౧ 2 1ం0€౧0౯6. ₹0286 €011083 2౯6 0 ౧6౦౪112౯ €0 లుం ౪౭౮౧66౯0 6౧౯౪౯”. (వయోగం ఎక్కడ ఉందో అక్కడ అస్పష్టత ఉంటుంది. కనుక వ్యాఖ్యానం అవసరం. ఈ శతాబ్ది కవిత్వానికి ఇవి రప్పవు. అనే భావన బలపడుతోంది.

మనదేశంలో వెట్టుబడిదారి సమాజం ఎదగాల్సిన ఎత్తులకు "పెరగలేదు. (శ్రామికవర్గం కావలసినంత చైతన్యవంతం అవలేదు. కవులు (పజల బాణీలో సాహిత్యాన్ని గుమ్మరించనూ లేదు. పరి(శమల్లో సాంకేతిక శిల్పం (పయో గించటం జరుగుతోంది. కవిత్వంలోను అదే జరుగుతోంది. *కవి తశ కవికా వృత్తిలో అత్యున్నతమైన శిల్చాన్ని చాకచక్యంగా పొదగా లనుకుంటాడు. అభి వృద్ధి చెందిన పెట్టుబడిదారీ దేశాల్లో ఆధిక సంభ్యాకులు కవిళా శి్బంపట్ల మోజు చూవరు. కవితాశిల్బం సామాన్య పాఠకుడ్ని తీకనుక పెడుతుంది. (శామిక వర్గానికి కావలసింది _ వారి ఆవేళాలను, ఆలోచనలను పెంచటానికి ఉపయోగ పడాలి. అందుకై కవిత వారి భాషలోనే వారి బాణీలోనే ఉండాలి.” దీన్ని బట్టి ఆరుద్ర అధ్యునయ సీద్ధాంతాన్ని చేవగల కవిత్వంలో బంధించాడని స్పష్టమవు తుంది. కేవల నినాదాలే కవిత్వం కానేరవని, దానికి కొంత కల్పనా సామ(ి జత కూర్చాలని అప్పుడే అది కవిత్వ మవురుండని ఆరు[ద భావన, అదే అద్వద అభ్యుదయ కవిత్వం కూడా. వర్గ సంఘర్షణను తథాస్తు, వేదనా శకలం గేయాల్లో కూడా అర్ముద చమక్కారవంతమైన (వయోగాల్లో దింధించారు. అ విషయం “ప్రయోగవాదం - ఆరు[ద కవితి అనే శీర్షికలో వస్తుంది. వర్గ సంఘర్షణ అభ్యుదయ కవిత్వంలో పేక్కానతగింది సోవలిస్టు వాస్తవికత. ఇనీ ఆర్నుద కవిత్వంలో ఎంతవరకుందో పరిశీలించాలి. సోషలిస్టు వాస్తవికతలో మొదటి సూత్రం మనిషిని మనిషి దోచుకొనని మహోన్నత సమాజం. ఆదర్శం వట్ట అచంచల నిష్ట,

ఆభ్యుదయ కవిత్వం £ ఆరు(ద 57

మనిషిని మనిషి దోచుకొనని సమాజం అంటే కమ్యూనిస్టు సమాజమే. అదే కవికి ఆదర్శం. దానిపట్ల ఆచంచల నిష్ట కలిగివుండాలి. అంటే ఆ విషయమై కవికి సమ[గ్రావగాహన ఉండాలి.

కవిగా ఆరు(ద్రకు కమ్యూనిజంపై అవగాహన ఉంది. అచంచల నిష్టకూడా ఉందన్న విషయాన్ని ఆరు[(ద్ర జీవితంలో విషయాలు ధృవీకరిస్తాయి. కవిత్వ విషయంలోనూ ఆవి పాటించారు ఆరు[ద. అందుకే - ఎ్యరజెండా తోడ నీలాల నింగిలో, నీలాల నింగిలో ఎ[రజెండా తోడ కొత్త మార్గాలపై, కొత్త మార్గాలక్షై” (1942 కి ముందు) పురోగమించండని పలికారు.

“*వంటదోచి

'సేడ్యగాళ్ళ మంటతోసి

కూలివాళ్ళ కడుపుకో సి*83_ జమీందార్డు గొప్పవాళ్ళయ్యారని, వాళ్ళమీదికి కవి బాపం సారించి, దోపిడీకి ఆహుతయిన (పజాళ కక్రిని బాణంగా వదులుతాడు నవోదయ కవి.

“బలిష్టమైన ఉక్కుకండళలు

కండచీమలచేత దోచుకొనబడరామి.”* ఇందులో బలిష్టమైన ఉక్కు కండలు (శామికులవి. కండరీమలు దోపిడీదార్హయిన పెట్టుబడిదార్లు, కూలిచీమలయి (కమశిక్షణతో మిక్కిలి కష్టించి ఆవోర సేకరణచేసి కుప్పపోయగా కండ (గండు) (రాజు) చీమలు అ ఆహారాన్ని ఆవరించి వేస్తాయి. అలాగే కార్మికులు కండలు కరిగించి సంపద పెంచగా పెట్టుబడిదార్లు దాన్ని పంచుకుంటారు. కవి నివురు గప్పిన (ప్రబోధం చేసి కార్మికుల్ని ఏకం కావిస్తాడు.

"ఒక నవయుగ నిర్మాణానికి

మవాదుజ్వ్వ్రల చరిత రచనకి*త! రండి పదండి అంటూ [పజిలకు విజయం కలుగుతుందని కవి తన ఆదర్శాన్ని “ప్పిల్పప్టు' (1948) ద్వారా అందించారు.

ర్‌ి ఆరు[ద జీవిఠం-రచ నలు-సమగ పరిశీలన -

“* ఫలువిధమ్ముల గెలుపు పొందుచు

వర్తమానములోన సాగుచు

జ్రీవితాశయ దీపకాంతుల

భావి నిపుడే నింపెదన్‌ "86 అని ఆశయాన్ని ఆరుద్ర (1964) _పక టించారు. మరోచోట కమనీయ సమవాద జగత్తు గమ్ముమైనప్పుడు కవిత్వమే వాహనమవుతుంది, సనాతన వరపీడన తత్వాన్ని సమాస భూయిష్టం చేయటమే కవిత్వమైతే ఆ కవిత్వాన్నే నవీన జన విమోచనాన్ని జాను తెలుగులో పాడ టానికి అనుకూలం చేశారు ఆరు[ద్ర. జన సామాన్యం నొోచుకోలేని లగ్గరీయే కవిత్వమైరే ఆ సమయంలో ఆ కవిత్వాన్నే నిసర్గ నిరాడంబరంగా ఆరాధించారు. (వపంచ వాజ్మయం [పజాపరం చేసి, _పస్థాన భేరీ వేయించి, ఎగరేసిన ఎ[రబావు టాను ఎన్నటికీదించక ముండుకు సాగారు ఆర్మ్నుద.

త*డ్షోప్పిడి రాపిడీ నిన్న

నెత్తురు కత్తులూ నేడు

విముక్రి అభ్యుదయం రేపు,.”$” యుగానికి తగిన భావజాలానికి అను గుణంగా పదాలను సేకరించి 1పయోగించటం ఆరు(దలోని (పత్యేకత. అలాంటి పద [ప్రయోగం పైకవితలో [ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. అంతేకాక, ఆరు(ద ఇతర కవితలన్నిటిలో అభ్యుదయ పదజాలం జాలువారుతుంది. (కిష్టావర్‌ కాడ్వెల్‌ ఆధునిక కవులను వర్లీకరిస్తూ, అగి 0౦6౯ ఇషం 80716463 రంగ €₹0 2 స1గైమి రం8్ర566 ఇ111 06 ఇ 8004 ౦౭౯. 4 9౦6౯ ౪[0 0౯1%8్రం శేగళం 19 66 2 ₹25€ 2006౧౯ 0౦1 ౧6౪ 762116? €0 ఇసే[1ంయే్‌ 16 26620069 2 *16ే6-౯2౧8108 2ళం606176 0010౪4౧108 ఇ6 9% 211 6111 2 ౩62౯ 06౯.”88 విషయంలో నవ్యత, భావనలో, భాషలో ఆధు నికత, విధానంలో వినూత్నత్వం సాధించి, విముక్రి లక్ష్యంగా విప్తబాలదాటలో పాటలు పాడుతూ సాగిన ఆరుద కవిత అభ్యుదయ కవితే. ఆరు.ద అభ్యుదయ కవుల్లో ఆరితేరినవాడే. కృష్ణశాస్త్రిగారి అంచనా సరైనదే అనిపిస్తుంది. “ఆరు[ద కవిత జనతక్రై జనించిన విప్తవ జనిత. అంటే [ప్రజలకోసం పుట్టి విప్లవం పుట్టించేది. పెట్టుబడి విధానపు సామాజిక వ్యవస్థను నిరసిస్తూ ఉదిక్తతతో కూడిన ఆతురత, మార్పుకోసం ఇం పేషన్స్‌ చూపిస్తాడు. ”9

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరు(ద ర్‌ర్రి

అనుభవం వివరిస్తోంది ఆర్థిక పాఠాల ధర్మాలు

అడే విశదపరుస్తోంది ఆధికార పీఠాఐ మర్మాలు...

ఆక్కుపతులెందరో తక్కువ కూలికి

రెక్కలు ముక్కలు చేసుకుంటేతప్ప

ఒక్క ధనికుడు ఎప్పుడూ

పెక్కు లక్షలు వెన కెయ్యతేడు

కోటిమంది నోటిముందు కూట్లో దుమ్ముకొడితేనే తప్ప

కోటీశ్వ రుడు కుబేరుడుగా అవతరించలేడు. *

కష్టజీవులు సృష్టిస్తారు ఐశ్వర్యం

కలవాళ్ళు పంపిణీ చేస్తారు దారిద్యం

దళారీలు ఐలుస్తారు మధ్యలో

దరి(దులు పడిపోతారు జీవన రథ్యలో”*49 _ అని దోపిడీ విధానాన్ని కళ్ళకు కట్టించే ఆవరచి(తాన్ని తీర్చిదిద్దారు. సమాజ వాస్తవ స్థితిని చదవగల (లినేతళ క్రి ఉన్నవాడు ఆర్ముద. ఉన్నది వల్లించి ఊరళే. చేతులు చాపుకు కూర్చునేది కాదు ఆరు(దకవిత. పరిష్కారమార్షాన్ని |వబోధిస్తుంది. ఆదర్శాన్ని స్పష్టంగా నిష్టతో పలుకుతుండి.

“నిరుపేదలకు నిజం తెలియనంతకాలం

నరవాహనుడైై కుబేరుడు చెలాయిస్తాడు వాజం

నిజం చెప్పుతుంది (పగతి దర్శనం

ధ్వజం ఎత్తుతుంది [పగతి ఉద్యమం...

ఎందరో ఒక బైనప్పుడు

ఆందరూ పోరాడినప్పుడు

దరిదానికి నిశోత్సర్ష్గం

ధరణిలో సమతా స్వర్గం”! = ఆని కుబేరుల మీద ఉ(కోషాన్ని, కూలీల మీద ఉవఃకాంతుల్ని (పసరింపచేస్తాడు. ఇదికూడా ఒక కవిత్వమేనా ? ఏముంది దీనిలో కవిత్వంగా పేర్కొనటానికి అనవచ్చు. ఆంగనం అంగాంగ వర్ణనలు చేసి, చూసి అలసిపోయిన కళ్ళకు కవిత్వంగా అనిపించకపోవచ్చు. ఆరు[ద పె కవితల్లో-హృదయంలో దయ పుద్దించే గుణమొకటున్నది. యువకులకు ఉత్సాహా

60 ఆరు[ద జీవితం-.రచనలు-సమగ పరిశీలన న్నిచ్చే ఉద్యమభావం మరొకటున్నది. “కోటి మంది నోటిముందు కూట్లో చుమ్ము కొడితేనే తప్పి అన్న వాక్యంలోను, *దరి.దులు పడిపోతారు. జీవవరథ్యలో' అన్నపుడు హృదయం కదులుతుంది. *ధజం ఎత్తుతుంది (ప్రగతి ఉద్యమం అన్న వాక్యంలోను, *ఆండరూ పోరాడినప్పుడు" అనే పాదంలోను ఉత్సాహం ఉరకలు: వేస్తుంది. యువతలో చైతన్యం నింపుతుంది. కదిలేది, కదిలించేది, మారేది, మార్షించేది కవిత. ఆరు[ద అభ్యుదయ కవిత-మారేది మార్పించేది. నవత్వాన్ని, మానవత్వాన్ని కలుపుకొన్నది ఆరుదదకవిత. [కామిక కళే నిజమైన కళ, శాశ్వతమైన కళ- అని నమ్మిన అభ్యుదయ కవి ఆరు[ద. తాను నమ్మిన సిద్ధాంకాన్నే రమ్యాక్షర సంయోజవతో సరళ పద విన్యాసంతో, అంత్య[వాసల గంభీర ము[దలతో ఆలోచన కంటే ఉన్నతమైన, భావన కంటె ఉత్తమమైన అభ్యుదయ భావాలతో ఆరు[ద గేయాలు సాగాయి.

సోవలిస్టు వాస్తవికతలో మరోసూ(తం _కామిక జన సమరాలతో సన్ని హీశ సంబంధం. ఇని కవికా? కవి రాసిన కవిత్వానికా? అని రెండు (వళ్నలు కలు గుతాయిం

కవిగా తరుణ వయసులో (1965) ఫాసిజానికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధం చేయాలని వాయుసేనలో చేరారు. నావికాదళం చేసిన సమ్మెకు మద్దతుగా పాయధ ఫైన్యం చేసిన సమ్మెలో ఆరుద పాల్గొన్నారు. అప్పుడు చెప్పిన కవిత జన పక్షపాతం కలిగినదిగా కనిపిస్తుంది.

*వరాల మూట మీకోసం

తెస్తున్నాము

అనాథలారా మీరంశా

అందుకోరండి...

యుదంలో మంటల్లో

మేవపిన్నాము ం

మీవల్లే మీకౌర కే (బతికున్నాము

ఈ దేశం ఇవాసౌఖ్యం

మశకేశంకోతి అని రిసాల్‌పూర్‌లో ఉన్నప్పుడు 1948 లో రాసిన కవిత ఆనాథల పక్షం వహించేదిగా ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతుంది.

అభ్యుదణు కవిత్వం : ఆరు[ద 61

"అవును వీడు బూర్జువా ఆర్థికాసురుడు, అనర్థాల దానవుడు

అయినా వీడు తగిలించుకున్న కరాళం పేరు మానవుడు

కర్మాగారాలు = కార్మికుల (శమఖఫలికాఐ గాదెలు,..

దొంగవ్యాపారాలతో దొరలై నవాళ్ళ కళ్ళకు

దోపిడీదారులనే దొడ్డ_వభువులుగా కీర్తించే నోళ్ళకు

కార్మికుల కడుపుకొట్టి కలవార్తైన వాళ్ళకళ్ళకు

కష్టజీవుల వీపుల నిచ్చెనపై కైలాసమెక్కిన వాళ్ళకు”48 సంకెళ్ళు వేసే వ్‌వ్లవ కవితగా (శామిక జన పక్షపాత కవితగా కదంతొక్కుతుంది.

తెలంగాణా కూలీలు, రైతు కూలీలు సన్నకారు రైతులు భూస్వాములపై పోరాటం సాగించినపుడు కవి భూస్వాముంకు వ్యతిరేకంగా, _ కూలీలకు, రైతు కూలీలకు అనుకూలంగానే “శత్రు మేవాహం" కావ్యాన్ని రాశారు.

తాయ్యోయ్‌ తొయ్యోయ్‌ తొయ్‌

మొయ్యోయ్‌ మొయ్యోయ్‌ మొయ్‌

లాగండ[రా బాబ

లాగంక(రా బతుకు

లాగండ(రా గన్ను - బతుకు బరువును లాగలేక భజాలు మార్చుకొని లాగుతున్న కూలీల పక్షం వహించి, వారిలో తానొకడుగా మారిపోయి. అనుళ వించి నిశదించిక కవితగా త్వమేవాహంలోని ఈ గేయం (పతి పగొచిత్యంతో ముందుకు సాగుతుంఏ. ఈ పేర్కొన్న గేయాలే సోషలిస్టు మానవతను గర్భీక రించుకున్నవి కూడా. ఆరు(దను సోవలిస్తు హ్య్యూమనిస్టుగా పేర్కొన్న జస్టిన్‌ ఓ చిన్నపరెడ్డి.సామ్మవాదానికి మానవత్వానికి గల సంబంధాన్ని చక్కగా తశ వ్యాసంలో వివరించారు.అందులో “సాహిత్యానికి సామ్యవాదానికి నిత్య జ్రీఎరానికి తీరని బంధాలున్నాయి మానవ విజ్ఞానంలో నుండి పుట్టింవ సామ్యవాదం. సామ్య వాదపు మహదాశయం మానవత. మానవత అనుభూతి సాహిత్యం. నిత్మజీఏ రాన్ని _పతివిందించి చైతన్యం కలిగించి భావవివ్లవానికి దారితీస్తుంపే సాహిత్యం. (పకి కవికా మబ్బుల్లో నుండి ఒకింత వెలాగులోకి ర్మాపయత్నించే కవి (పత్యేక పోరాటానికి నిరూపణ. (పొయెట్రీ రిిప్రజెంట్స్‌ ఈచ్‌ పోయెట్స్‌ ఇంకివిడ్యుయల్‌ స్ట్రగుల్‌ భమ్‌ డార్క్‌నెస్‌ టువర్డ్స్‌ సంమెవర్‌ ఆఫ్‌ లైట్‌). ఈ సత్యం గహిం

62 ఆరు[ద జీవితం. రచనలు-సమగ పరిశీలన చిన సాహితీవేత్త ఆరు,ద*-ఆరు[ద ఆలోచనలమీద, రచనలమీద మార్క్సిజం వెలుగు (వసరించింది. ఆరు.దను మార్క్సిస్టు హూమనిస్టు అనొచ్చు. అంటే మార్క్సిజం, మానవత్వం వేరనికాదు"* అని తన తీర్చును (పకటించారు. సోషలిస్టు మానవతలో నాల్లో సూతం అంతర్జాతీయత. ఈ లక్షణం ఆరు[ద కవితలో స్పష్టంగా ఉంది. ఆరు[ద కవితల్నిబట్టి జాతీయత ముందు ఆంతర్జాతీయత తరువాతదిగా కనిపిస్తుంది. అభ్యుదయ కవికి అంతర్జాతీయకా భావం అత్యవసరం. మార్క్సు ఇచ్చిన *వపంచ కార్మికులారా ఏకం కండి" పిలుపు అంతర్జాతీయతను చాటిచెప్పేదే. ఆరుద్ర ' అంతర్జాతీయం” అనేగేయంలో.. “పొలిమేరలు చేరిగిపోయి కలలన్నీ ఓక టైతే వాజం పోయి నిజం వెలిగి అంతా కేందీకృతమై కోట్‌ కోటి సంఖ్యలన్నీ ఒకట్ట స్థానంలో ఉన్నపుడు వస్తాయి ఎన్నో ఆలోచనలు, =. ఏ భాగం ఎక్కడున్నా ళరీరం ఒక్కటే అన్ని ఆంగాలూ ఉ త్తమాంగాలు అన్నీ జీవితానికి అవసరం, == చెల్లాచెదురైన స్వప్నాలు అతికించుదాం తివాసీమీద పయనించి తియ్యదనంలో కాపురముంబాం”*5్‌ అని అంతర్జాతీయంగా సమైక్యళా కాంక్షని వెలిబుచ్చారు. గురజాడ- “ఎల్లలోకములొక్కయిల్లె” అనే వాక్యాన్ని పైగేయంలో మొదటి వాక్యం స్ఫురింపజేస్తుంది. విశాలభావాన్న్‌ చాటి చెప్పుతుంది. సరివాద్దు గితల్ని చెరిపివేస్తుంది. విశ్వశ్శేయాన్ని వివరిస్తుంది. సోషలిస్టు పర్వ దినాన్ని మన భారతదేశంలోనూ, మన దేళవు పండుగ రోజును రష్యాలోను జరుపుకొని ఆశంటించేతా సోద రభావం ఏర్పడింది. ఆంతరాలు తొలగిపోయి అంతరంగాలు చేరువయ్యాయి. రష్యాలో జార్‌ చ్మకవర్తుల కాలందాకా వి(శాంతి దినమైన శనివారాన్ని *“సుబ్బోత్నిక్‌' అని పిలిచేవారు. విప్లవం తరువాత తమ. నవ సమాజనిర్మాణానికి కృషిదినంగా (పకటిస్తూ లెనిన్‌ కూలీలాగా న్వయంగా రాశ్ళిత్తాడు. నాటినుండి ఆది సోషలిస్టు పర్వదినం. ఆ పర్వదినం భారతదేశం: కూడా చేసుకునే రోజు రావాలని కాంక్షిస్తూ ఆరు(ద *సుబ్బోత్నిక్‌ "అనే గేయాన్ని

“అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరు రితి రాకారు. [పపంచంలో ఏ మారుమూల మంచి ఉన్నా (గహించే తత్వం, అంత ర్థాతీయ తత్వం కలిగి ఉన్న కవికే ఉంటుంది. ఆ లక్షణం ఆరు(ద కవిత్వంలో కనవడుతూనే ఉందిం

సోషలిస్టు వాస్తవికతలోని చారితక ఆశావాదం, జీర్ణవాదాలై న రీతి, ఆత్మనై జ ఆదిమవాదాల తిరస్కృృతిని సోషలిస్టు వాస్తవికతాంశాలుగా ఆరు(ద అంగీకరించలేదు. ఆరు(దకవిత్వంలో హేతువాద దృష్టి ;

“దేవుడి మీద తిరగబడలేనివాడు లోకులను మార్చలేడు. లోకులను మార్చకపోజే మూఢాచారాలు అంతరించవు. మూఢనమ్మకా లున్నంతకొలం అభ్యుదయం సాధ్యంకాదు.ో*5్‌ కాన్రియం కాని మూఢవిళ్వాసాల గోడలు పడగొట్టకపోతే మానవుని మనుగడ (పగతి పథంలో పయనించ జాలదు. కనుక అభ్యుదయ కవులు తమ కలాల్ని గునపాలుగా ఉపయోగించి ధాందసాల మేడల గోడలను పగలగొశ్తేందుకు తీవ(పయత్నంచేసి కొంతవరకు సభలమయ్యారు,

“అయితే, ఈ హేతుదృక్పథాన్ని అభ్యుదయ కవుల కంటె ముందు వేమన్న (పదారం చేశాడు. వేమన్న లోకాయతులనుంచి హేతువాద ఆలోచనా ధోరణిని సంతరించుకున్నాడు. లోకాయతులు మనుస్మృతి కాలం నుండి ఉన్నారు, మను స్మృతిలో లోకాయతులు హేతువాదులుగాను నాస్తికులుగొను చెప్పబడినారు. లోశాయతులు హైతికులు ఆని పిలువబడురుండేవారు, హేతు శాస్త్రాన్ని అ యించే నాస్తికులు వేదనించకులని మనువు ఉద్దాటించాడు.

“యోఒవమన్యేత్‌తే మూలే హేతు శాస్తా యో హృజః

స సాధుభిర్భపాష్కార్యో నాస్తికో చేద నిందకాః'_ (మనుస్మృతి.8-11)

(వకృతిలో సంభవించే వివిధ కార్యాలకు కారణాలు చెప్పగంగడం శాస్త్రీయ దృష్టి వల్లనే వస్తుంది. ఈ దృష్టి పేతువాదం వల్ల అలవడుతుంది. “* పేతువాదమంటే హేతువు(కం280౧) సర్వాధికారాన్ని నిర్నిబంధంగా అంగీక రించే ఒక మానసిక వైఖరి (3460521 26౯1౯460). ని క్షేతుకమైన భావనలకు, (వమాణాంకు తావులేకుండా (పయోగాత్మకంగా నిరూపణ చేసుకోవడానికి

66 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గవరిశీలన పీలయిన దర్శనాన్ని (2011090007), గితికాస్త్రాాన్ని (కల010) రూపొం దించుకోవడమే దాని లవ్యం “6 అంటే కాన సంపద దాని లవ్యం. సంపాదిత జ్ఞానంతో జన జీవితాల్ని సుఖతరం, (పయోజనకరం చేయడం. ఆంటే హేతు వాదానికి - తన జీవిలానికి మానవుడే కేయ్యదం, నాయకుడు అని చెప్పే మానవలా వాదానికి తేడా లేదు. హేతువాదులందరూ మానవతొవాదులే.

తెలుగు సాహిత్యంలో వేమన కవిత్వంలో ఎక్కువగా హేతుదృక్పథం కన్పిస్తుంది. *రాతిటొమ్మలకేల రంగ్రైన వలువలు, గుష్ళగోపురములు కుంభము లును; కూడు గుడ్డ తాను కోరునా దేవుడు" అని, *రాష తెచ్చి నరులు రమ్యమౌ గుడి కట్టి, రాతి (పతిమజేసి ఖ్యాతిగాను, దేవుడనుచు (మొక్క దీవించి వల్కునా?” అని [పళ్నించారు. ఈ మాట బాటలో ఈ పాట తోటలో విపారించిన తరువాత కవి గురజాడ, “మనిషి చేసిన రాయిరప్పకు మహిమ కలదని సాగి మొక్కులు, మనుమలంటే రాయిరప్పల కన్న కనిష్టంగాను చూస్తావేల బేల'ః అని మనివ్ని ఛాందసాచారాలను నిరోధించేందుకు (పబోధం చేశాడు. ఆధునికుల్లో హేతువాద (వవ క్తకుల్లో, (పచారకుల్లో (త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరిగారు ముఖ్యులు, [ప్రజల్లో మౌఢ్యాన్ని పెంచుతున్న మఠాన్ని (ప్రచారం చేసే పురాణాలను, కృతిమ అసమానతలు సృష్టించిన స్మృతులను హేతువాద దృక్పథంతో విమర్శించినవారు (త్రిపురనేని, ఆయన భగవద్గీతలో...

“శాస్త్రముల నెల్హ జిదివి విజ్ఞాన మెరిగి

సంశయింపక సర్వధా చర్చచేసి

నిజమెరుంగవలయు నిది నేర్వకున్న

మూఢ విశ్వాసమున చేటు మూడుచుండు"నని తన దృక్పథాన్ని తెలియ జేళారు. వీరితో పాటు కాపీ ధర్మారావు హేతువాద సాహిత్యంలో విజయకేతనం ఎగురవేసినవాడు. వీరందరు చూపించిన బాటలో ఎగరేసిన బావుటాను ఎన్నటికీ దించకుండా ముందుకు సాగిపోతున్న అభ్యుదయ కవుల్లో ఆరుద్ర - హేతువాద దృక్పథాన్ని; అంతకు మించి నాస్తికవాదాన్ని తన కవిత్వం ద్వారా నిక్ఫితితో [వచారం చేసి సంచలనం సృష్టించారు. జపానువాడు విళాఖపట్నంపై బాంబుల వర్షం కురిపించినపుడు (ప్రాణాలు ఆరచేత పట్టుకొని, (బతికుంటే బలుసాకు తినొచ్చునని పరుగిడుతున్నవేళ చెలరేగిన ఆందోళనను '*లోవా విపాంగాలు"

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరుద్ర 65 గేయంలో [పమాదంలో చిక్కుకున్న [పజలు (గామదేవతలకు మొష్కకో వడాన్ని వ్యంగ్యంగా ఎత్తిపొడుస్తారు. (పాణాలు కాపాడమని (గ్రామదేవతకు మొక్కు కున్నా, లంచాలిచ్చినా, కాపాడింది వాషృకాదని, (ప్రక్క (గామస్తులు అమృత సమానమైన మంచినీబ్ళ పోసి కాపాడుతున్నారని, కనుక పూజించవలసింది మానవుడ్నే కాని, మట్టిబొమ్మను, రాతిబొమ్మను కాదని, ఆ నిజం (పతి మనిషి తెలుసుకోవాలని ఆరు(ద్ర కవిత చెపుతుంది.

“పేనికానంమ్‌' మానవాళిలో రగుల్తున్నది

మరిడమ్మా, అసీరమ్మా, అదేదో

(గొమదేవతలకు ల౦చొంలను

మేపుతామని వాగ్దానం చేయుచున్నారు.

తమకు కావలసిన వారంతా

(పాణాంతో వై ఎపడాంని

మొక్కుచున్నారు ఇంవేల్పుంకు

చేతులు పీకుతున్నా

నూతులు ఖాళీచేసి

డెత్‌కన్య కరాళ విషాధర కొర్చిచ్చుకు

ఆహుతయీ అవని (వాణాలకు

దడయార్హ ఏవృాదయులు మా (గ్రామస్థులు

చేయుచున్నారు అమృత (పదా*ం

పోయుచున్నారు మంచినీళ్ళు."

హృదయగత మైన మానవరాదాద భావం, మేధోజనితిమైన హేతువాద భావం సమ్మిశితమైన గేయం ఇది.

థ్రీఫీ - 'వతితులార, [భష్టులార, బాధాసర్పడష్టులార, శ నిదేవత రథ చట పు టిరుసుంలో పడి నలిగని దీనులార, హీనులార-మీ రక్తం కలగి కలగి, మీ పేగులు కనలి కగలి ఏడవకం డేడవరండి', మీ కోసం జగన్నాథ రథ చ(క్రాలొస్తున్నాయని రథ చ[క్రాలను భూమార్గం పట్టించగా, ఆరవ

త&ీఆగ5-5

66 ఆరు(ద జీవిరం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

ఏమరా బానిసలారా

లేవ(రా వాధితులారా

మీరే ఒక పట్టుపట్టితే

మీరే ఒక కట్టుకట్టీతే

పట్రేందుకు పగ్గాలుండవని = సుఖాల స్వర్గం పొందుతారని చెపుతూ బానిసత్వానికి, పేదరికానికి, బాధలకు కారణం కర్మసిద్ధాంతులు చెప్పే తలరాత కాదు. కర్మం అంతకంటె కాదు అని నిజాన్ని నిర్భీతితో =వఏ అజ్ఞానం, మూఢ ల్లీ చేతసయితే నిరుపేదలు దోపిడీ చేయబడుతున్నారో, ఆ అజ్ఞానాన్ని, మూఢ నమ్మకాలను మటుమాయం చేసేందుకు...

తలరాతా కర శ్ర కొదు

గుడిలోపల దేముడులేడు

సీలవతనికీ చివ్నాంకాదు

నమాజు చెయ్యక ాల్లేదు

మంటలలో మనిషన్నాడు

చిచ్చార్చే యోచన చేస్తూ = సంకెళ్ళను పటుక్కున తెంపి మానవులని నడవమని “మార్చాన్‌" అన్నారు. పూర్వజన్మలో పాపం చేసుకొన్నందుకు ఈ జన్మలో బాధల ననుభవించవలసి వస్తుందని నరనరాల్లో బీ న్రీంచుకుపోయిన మూఢళ క్తిని రూపుమాపాలనే (పయత్నం ఇందులో కన్పిస్తుంది. సామాన్యులకు, అజ్ఞానులకు చెప్పేటప్పుడు భావ వ్య క్రీకరణంలో భాషా [పయోగంలో సారళ్యాన్ని పాటించారు. న్యాయమూర్డి తీర్పులా కవి సూటిగా తీర్పును “గుడిలోపల దేముడు లేడు. సిలువతనికి చిహ్నం కాదు, నమాజు చెయ్యనక్కంర్హేదు' అని (పకటించారు. చెయ్యవలసిన పనికూడా చెప్పారు. దేముడికి దండం పెట్టుకుంటూ. చేతులు ముడుచుకొని కూర్చుంటే లాభం లేదని యోచన చేసి, చిచ్చును అర్చి మంటల్లోని మానవుడ్ని రక్షింబాంని అక్ష్యనిర్ధేశం చేశారు. ఈ కవతలో ఒక నిజం, ఒక సందే?౨ ఉంది. నిజం జ్ఞానాన్ని కలిగించగా, సందేశం మానవునికి సుఖాన్ని స్తుంది. ఈ భావాన్నే ఆరుద్ర సాహిత్యోపనివత్‌లో ఇలా చెపుతారు.

మానవుడు [పొపంచిక భౌతిక ముముక్షువు

మంచి కవిత్వం తెరవాలి వాని జాన చతువు

ఆభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరుద్ర 67 నిత్య నైైమిత్రిీకాలనుంచి నిరంతర సత్యాలదాకా (వత్యంళం గురించి (వవచించాలి మవోకావ్యం రంజింపజేస్తూ సందేశ మిచ్చేదే మహాకావ్యం". ఆభ్యుదయ కవిగా ఆరు(ద్ర- తాను ఎవరికోసం రాస్తున్నాడో వారికి, ఏమిటి రాస్తున్నాడో ఆ కవిత్వానిక న్యాయం చేకూర్చిన ఉత్తమ కవిగా (పమాణీకరించవచ్చును, మీటల పాటలో “భగవంతుడి ఆఫీసుకు ఫోనేలేశు నేను ఫోనే పోను' అని " చమక్కారయుతంగా నా స్తీకత్వం గురించి చెప్పారు, హేతువాదానికి పూకాస్థ్రగా “(పళ్నించలేనివాడు (బతకడం దండుగ, జవాబు చెప్పినవాడే ౨విత్వానికి నవాబు, ఈ రెండు ఆరుద్ర కవిత్వంలో కన్పిస్తున్నాయి. వనుక అభ్యుదియ తివితకు ఆరుద నవాబు అయ్యాడు. (ప్రాచీన మ్వైరిణీలో కొత్త పాటల కొరకు గొంతు సవరించుకోవాలని తసకు తాను పౌచ్చరిక చేసుకుంటూ, ఇతరులను కూడా సరిదిద్దుకోమంటునా డు ఆరు[ద వి. = సెన్సు పెరిగిననాడు, చదువు సెరిగిననాడు సాయ్యవదాయకమైన భాందసం తగదు. పుక్కిటి పురాణాలు పూరర్రిగా మరచి సీ గాథ తొలినుండి నెమరేసుకొనుము”క7. అన్నారు. ఆరుద్ర సంపదా యాన్ని కాదనరు. సం్యపదాయంలో సాగుతున్న ఛాందసాన్ని వలదంటారు.

• |పాతలోగల మంచినంతా చేతులారా సేరరింతును, గతము లోపల గరళ ముండిన గళములోనే దాచుకొందును' - అంటారు. *“తప్పుటూహం భూతమందున నిప్పుకోడి శిరస్సు దూర్చును, నేటి నిజముల మొబులు కనుగొని నెమలీ నాట్యము లాడుచుండును, దీన్నిబట్టి *తవ్వుటూవాల భూతంలో తలదాచుకొనే నిప్పుకోడి కాదు ఆరు(ద్ర. నేటి నిజాం మకణాలాన్ని గమనించి కనులపండువుగా కనులువిప్పి నాట్యం చేసే నెమలి ఆరు ద. మనుస్మృతి కాంంనాడు మనిషి ఆలోచనలాగా - భూమి నుంచి చందుని వద్దకు మానవుడు పయయనించే ఈ సైన్సు యగంలోని మనిషి ఆలోదన చేయటం తగదు. ఈనాటి మానవుడికి శాస్త్రీయమైన ఆలోచన కావాలి = అని ఆధునాతన లోచనాన్ని హేతువాదం ద్వారా తరిచి, తెరిపించినవాడు ఆరున. “నూతనుడు ఇంకా గతంలోనే బతకలీగని” పలువిధాల గెలుపొందే వర్తమాళంలో ముందు సాగుచూ జబీవిలశయ దీప

68 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ (గపరిశీలన కాంతుంభావిని చూస్తాడని, చూడాలని, గతం పొరలు విప్పి, మతం తెరలు చింపి, దానవతను విరగపొడిచి, మానవతను మంచి కవిత్వం ద్వారా పంచి పెట్టిన కవి ఆరుద.

టి

“హీనంగా చూడకు ఎవరినీ, స

మానమని ఎంచరా జనులని

మాల మాదిగ లౌక్కటనరా

ఏకబంతిని బువ్వతినరా”48 ౨ వేమన, గురజాడలు వేసిన బాటలో హేతువు నాలోచించి, నూనవులకు కవిత్వ సేతువును నిర్మించి వసంతాభాస వసంతంలో వగరు వగలను మేసి (కొత్త పాతల మేలుకలయిక (కొమ్మెరుగులు చమ్మగా, సరికొత్త వాతావరణాన్ని సృష్టించి రంజన కలిగిస్తూ తరతరాల నెంజలి తీర్చేందుకు (పయత్నించిన కవి ఆరు[ద.

“ వకృతికి మనిషికిగల సంబంధం అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రారంభమైన ప్రతువాదం లౌకిక జీవితాన్ని మరింత సుగమం చేసుకోవడానికి వృద్ధి చెందింది. మనుషుల మధ్య అసమానతలు, విభేదాలు తొలగించడానికి చెబుతున్న మార్గాలలో లేడాలున్నా ంత్యం ఒకటే. అందువల్ల ఆధునిక సాహిత్యాన్ని హేతువాదం (పాతిపదికగా గల సౌహిత్యమనవచ్చు. ఆ హేతువాద సాహిత్యమే అభ్యుదయ విప్ణవ సాహిత్యాలకు బీజొలు నాటింది.*క9 ఆరు[ద కవిత్వంలో ఈ నీజాలు అంకురించి, పల్పవించి పెరిగి పెద్దవై ఫల(పదమయ్యాయి. అభ్యుదయ కవిత్వ నాలుగో లతణం “శాంతికొముకత = యుద్ధవిముఖత';

“అందమైన (గవాం మనది, . .ళూఖండాలు వివిధానేక వర్జాల్లో ఉన్నాయి. అంతరిక్షం నుంచి మవోసము_దాల అపార జలరాజంను చూసి నేను సమ్మో హితుడినైన అనేక సందర్భాల్లో ఒక ఖండం నుంచి మరోఖండానికి పయనిస్తున్న ఓడలు నాకు కానవచ్చాయి. రా్యత్రిచేత పర్యావరింపబడిన భూచి(తం వర్షసంళోభి తంగా ఉంది. దట్టమైన ఆ చీకటిలో _పకాళించే ఆగణితమైన వర్షదీపాలతో కూడిన సుహానగిరాల దృవ్యం కళ్ళును అకట్టుకొనేలాగుంది".50 ఇంఠ సుందరమెన

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆర్ముద 69 [పపంచం అణుయుద్ధం సంభవిస్తే భస్మీపటల మవుతుంది. ఇప్పటికే రెండుసార్లు జరిగిన (పపంచ యుద్ధాలలో అశేష అమాయక [ప్రజలు అసువులు కోల్పోయారు. భూమి బూడిదై భూజాలు మొలకెత్రటానికి వీలులేకుండా పోయింది. విపరీత (ప్రమాదాన్ని కలిగించినవి, కలిగించేవి యుద్దాలు. (ప్రపంచంలో స్మామాజ్యవాదం ఉన్నంతకాలం (వపంచ యుద్ధ (ప్రమాదం పొంచుకొని ఉంటూనే ఉంటుంది. అంటే - సా్మమాజ్యవాదం నశిస్తే, కాంతి హసిస్తుంది. అధికార వి స్పృర కాంక్ష అడుగంటితే కాంతి కపోతం నింగి కెగురుతుంది. వర్ణ జాత్యహంకారం అగ్నికి ఆహుతయితే పపంచ మానవాళి చిర్నవ్వులు చిందిస్తుంది. ఐశ్వర్యదావిన్ని అరికడితే అందమైస (ప్రపంచం దక్కుతుంది,

అభ్బుదయకవులు స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌ(భ్రాతృత్వం, సౌవోర్ద్భ్రుత్వం కోసం పోరాటాలు సాగించాంంటూకే - (పపంచళాంతి కోసం ఉక్కనుం సాగి స్తున్నారు. వారిలో ఆరు(దిసైవం కవితాథువుంను విశ్వకాంతికి ధారవోళారు. మళ్ళీ యుద్ధంలో చూడు. ఆకాశంవైపు శూర్చుణఖలాంటి మేఘాలు వి స్తరిస్తున్నా యని, సము[దంమీద హిమశగ సమాన స్ట్రీమర్లు సంచరిస్తున్నాయని, చుట్టూ చూస్తే తుపాకుల కీకారణ్యం వన్నిస్తుందని అన్నారు. కూలిన జీవితాలు, కాలిన జ్ఞాపకాలతో [కిక్కిరిసిన అక్కుపక్నిగాళ్ళ మీదకి [కొక్కారు విష్యదవం, (కొంగొత్త విష[దవం వాటిల్లుతుంది మళ్ళాయుద్ధంలో. గత యుద్ధంలో మిగిరిన శాంతిని అనుభవిస్తుంటే, మళ్ళాయుద్ధం మనల్ని వొలుచుకొని తినటానికీ సిద్ధపడుతుంది. మళ్ళీ (కార్యం, దౌన్ట్యం సేద్యం చేసి కపాలాలు పండించి, చిచ్చులా వ్యాపించి, చీకటిలా పాలించి (ప్రపంచాన్ని ధ్వంసధూళిచేసి పారేసే మళ్ళీయుడ్ధం మసకొద్దంటున్నాడు కవి.

"మళ్ళా ఒప్పుకుంటామా?

మానవజాతిని తుడిచిపెట్దే

మారణహోమానికి.

మళ్ళా ఊరుకుంటామా?

ఆమాయక పట్టణాలమీద

పవి[తమైన కట్టడాలమీద

(వశ స్తమైన (పాణాలమీద

70 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

బాంబుల భాాదపదవానలు

ఇన్నాళ్ళూ కష్టపడి

నిర్మించిన నాగరికతని

ఏ కొద్దిమంది వ్యాపారస్తులకోసమో

ఏ కొద్దిమంది స్వార్ధపరులకో సమో

ఏటంబాంబుకి

ఎర చేస్తామా

పసుపుహిట్లర్లను [పతిష్థజేసి

మృత్యుపూజ చేయనిస్తామా

రా,రా

చీకట్లను కూకటివేళ్ళతో లాగిపారేద్దాం

శాంతిని నరికేవాళ్ళని

నరికి నరికి పారేద్దాం

చేతులు కాలకముండదే నిప్పును ఆర్బేద్దాం

సూర్యుడు ఆరకముందే కాంతిని వెలిగిద్దామని,51 యుద్ధము అంటే భయం కలిగేలా, నాగరికతను సంరక్షించుకునేపట్ట (పేమ పెరిగేలా, స్వార్థ, వ్యాపార ళక్తుల పట్ల ద్వేషం పెరిగేలా ఆరు[ద శాంతిని వెలిగించారు. '“అణువ. రొణువిలో అణు మనస్రాపం కలిగి పీగిస్తుందని అన్నారు. పాపొలను పండించు కొని మనకు శాపంగా మారింది కనుక *పూర్ణ గర్భిణి కాంతికి పుట్టటోయే పాపను వట్టుకు పోనివ్వరాదు కుక్కను, పెకలించనివ్వరాదా మొక్కను అని? “ప్వుని పాపకోసం ఇప్పట్నుంచే వ్యృాదయాన్ని ఉయ్యాల చేసుకోండి" అని సూచిస్తున్నారు. నక్ష (తయద్ధం వ్యోసురంాజ్యాన్ని ఏలకూడదు. మానవ మస్తిష్కం ఏలాలి అని వ్యోమనౌక ఆకాళాని శేగుతున్నపుడు నిత్యళాంతి ఇక సాధ్యమని భావించారు. నెహూ ఎగరేసిన కపోతం ఇచ్చే శాంకినందేఫం విని దాన్ని పాటించు దామన్నారు. అప్పుడు కాంతి పొద్దు పొడుస్తుంవని, సుఖం మేలుకొలుపు పాడు తుందని ఆర్ముద తశ శ ్క్రిమేరకు ళాంతిగీతాలను మానవాళి హృదంతరాలలో ఊయల లూగేవిధంగా గానం చేళారు.

అభ్యుదయ కవిత్వలక్షణాలలో అతిముఖ్యమైనది సమసమాజ నిర్మాణం. ఈ లష్ష్యంతో ఆరు(ద -కృతులలో చేసిన (శ్రుతులు,

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆర్ముద 1!

“వివిధ వర్షాలమధ్య మరీ ముఖ్యంగా అణగదొక్కే, అణగదొక్కబడే వర్గాలమధ్య “58 నిరంతరం జరిగే పోరాటాన్ని చెప్పి “చివరకు (శామికజనసందో వోనికే విజయం (పాప్రీస్తుందని మార్కు వలికినొక8 మాటలనే బాటలుగా చేసు కొని వతి హృదయంలో ఎ(రకోటను చూస్తూ, ప్రతినోటా (పగతిపాట వింటూ, సమసమాజ నిర్మాణం తన లక్ష్యంగా, సకల జనుల సౌఠభాగ్యం తన గమ్యంగా ఆరు,ద అభ్యుదయ కవితావథంలో సాగారు. ఆరు ద అగతాంబూలాన్ని (శ్రామిక వర్గానికే ఇచ్చారు. (శామిక వర్గమే (పగతి వర్గంకూడా.

వీ వర్గం అభ్యుదయ మార్గం విరచిస్తున్నది

ఏ వర్గం అభినవ స్వర్గం సృష్టించబోతున్నది.

ఏ వర్గం దేశానికి వెన్నెముక లోకానికి జీవగ(్యర _

ఏ వర్గం అందిస్తున్నది మవ నోజికి బువ్వ

ఆ వర్షం విషాదానికి రేపు నిసరం

ఆ వర్షం సంతోషానికి ఇంక మహాత్సర్గం

ఆ వర్గం సామ్యవాద విధానాల సంసర్గం

ఆ వర్గమే వహిస్తున్నది శుభోదయానికి (పాతినిధ్యం

ఆందుకే (శ్రామిక వర్గానికి అందిస్తున్నాను |పధమాంజలి

ఆందుకే వాళ్ళను పరిష్కరించమంటున్నాను

తరతరాం నెంజలి

నల్ల రేగడిలో హలరాములు

మిల్లుల్లో బలరాములు

కదలివస్తున్నారు కటకటాలు విరుస్తారు

కవాటాలు తెరుస్తారు.

కలిమిని వాతిపరం చేస్తారు

కాంతిని (కాంతిని కలుపుతారు

స్వాతంత్య జనకుల ఆశయాలు సార్ధకం చేస్తారని,*క8 అందుకు ఎత్రిన వారి విడికీష్ళ, భావాల రావాలు చేసే వారిక శ్ళే సాక్యమని చెప్పారు. (ప్రజలకు విజయం లభిస్తుందని, మన ఆదర్శాలకు అవకాళం వచ్చిందని నవయుగ నిర్మా ఇానిక, మహదుక్య్యైల చర్విత రచనకి సోదరులను రమ్మని ముందుగానే పిలుపు

గాలి ఆరు ద జీవితం-రచనలు-సమ[గ పరిశీలన ఇచ్చారు. ఇరుల బాధను తొలగజేసే అరుణ తారక వెలుగు సంపదను అడ్డు చెప్పినవారుకూడా అనుభవిస్తారని విప్లవ పతీక (గ66 ౩౯1) అరుణ తారను కండే 99౯0౦76౯ ౧౮౦1888 కెంంళ? అయిన ఆరు[ద చూపిస్తున్నారు. నరకాన్ని నరకితే పొంమూ, హలమూ, ఇల్లూ, మిల్లా, గనులూ, పనిముట్టూ వనిచే సేవాళ్ళకే దెందుతా యన్నారు. అందుకోసమే కలంపట్టారు కవితలను నేశారు. మందికోసం నడుం కట్టారు. మంచికోరుచు "కొత్త ఒరవడిలో కేక పెట్టారు. “కమనీయ సమవాద జగత్తు గమ్మ్యమైనప్పడు కవిత్వమే వాహనంగా చేశారు. నవీన ణన విమోచనోద్యమానికి జాను తెనుగులో పాడ్డం (పారంభిం చారు. (ప్రపంచ వాజ్మయాన్ని పజాపరం చేశారు. సంఘటితమై సౌమ్య సంఘాన్ని నిలపటానికి నక్సలైటును కలిసి రమ్మన్నారు. సామ్యవాదకదనం మన సహోదరుం సదనమని, జయించిన తర్వాత తెలుగు తల్లి వకనం హసి స్తుందని, కలను నిజ పరచాలనే తపనను ఆరుద్ర వ్య క్రీకరించారు. దోపిడిని గూర్చి చెపుతూ కష్టజీవులు ఐశ్వర్యాన్ని సృష్టిస్తారని, కలవాళ్ళు దారి(ద్యాన్ని పంపిణీ చేస్తారని, దళారులు మధ్యలో బలుస్తారని, దర్శిదులు జీవన రథ్యలో పడినలిగిపోతారని, ఈ దుర్దశ తొలగి, దరి(దానికి నిశోత్సర్గం జరిగి, ధరణిలో సమకా స్వర్గం ఆవిర్భవించాలని *దార్నిద్య వి[దావణం” చేశారు. అభాగ్యుల గళాలు నులిమివేసే వాస్తాలు చిట్టచివరికి కచ్చితంగా తమ గొంతుకలే నులుము కొనటం తథ్యమని భవివ్యత్తును దర్శించి అరుద కాలజ్ఞానం చెప్పారు,

కూకటి వేళ్ళతో ఈ కుహనాసమాజాన్ని కొట్టి

ఆకలిలేని వెల్తిలేని ఆదర్శసంఘాన్ని సమకూర్చు

నీవ నిర్మించే సంఘంలో శిపవులు పాలులేక చావరు

నీవ స్థాపించే ధర్మంలో వశువులు పెత్తందార్లు కాలేరు

వదైడు మెతుకుల కోసం మగువలు పడుపువృ త్రికి జారరు

చిపైడు గింజలకోసం దరి[దుడు చెయ్యి దాపడు

ఏడాదికి మూడు పంటలు, అందరికీ పిండివంటలు

ఎక్కడా ఉండవు కడుపు మంటలు

ఎప్పుడూ మోగురాయి జేగంటలు”54 _ కనుక సమసంఘం సాపించమని కార్మికులకు (సబోధం చేశారు. సంభజిత (ప్రజలు సమధర్మపు బాటలో నడిచి స్వాతం [త్యం తెచ్చుకుంటారు, ఆనరాజ్యం నెలకొల్చులారని ఎ(రబావుటా పట్టు

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరు([ద 78 కొన్న ఆర్ముద అభ్యుదయ కవిత్వంలో విశ్వవీణారవంతో విమలగీళాలను విజయగానం చేశారు.

అభ్యుదయ కవిత్వంలో వీరగాథలను చెప్పడం ఒక అంశం. ఆరుద దినిని స్పృళించారు. అమరవీరుల రక్తతర్పణం చూసినప్పుడు (పతీగుండె ఉజ్జ్వల జ్వాలై రగులుతుంది. భావకవులు ఆం (ధాభిమానమో, జారీయాలి మానమో ఉన్నవీరుల్ని గురించి పాడుకోగా, అభ్యుదయకవులు అంతటితో తృప్రిజెందక బూర్జువా వ్యవస్థ నెదిరించి, దానిని గడగడలాడించి చివరకు తమ అఆసువుల్ని వాసిన విప్లవవీరులు అల్లూరి సీతారామరాజు, ఠాకూర్‌ చందిసింగ్‌* భగత్‌సింగ్‌ల గురించి వీరావేశంతో గానం చేశారు తెలంగాణా పోరాటంలో పాలక వర్గాన్ని [వతిఘటించి |పాణాలు కోల్పోయిన మాధవరెడ్డి, దొడ్డి కొమరయ్య, కామేడ్‌ లక్ష్మీనరసయ్య మొదలైన వారిని గురించి పాటలు పాడారు. ఆర్నుద ళగత్‌సింగ్‌ను గురించి తెలంగాణ నెరజోదులైన అమరవీరుల గురంచి గానం చేళారు.

భగత్‌సింగ్‌ సమాధి తేజ్‌ మహల్‌ను విప్రవకారుల శరతల్పంగా అధికార మదాన్ని ధిక్కరించేదిగా ఆరుద్ర భావించారు. భాస్వరాన్ని ఎప్పుడూ నీళ్ళలో భదపరిచివట్టుగా తేజ్‌మహాల్‌ను నీళ్ళలోనే కట్టారు. ఆ తేజ్‌ మహల్‌ “ఇంక్వి లాబ్‌ జిందాబాద్‌" అంటున్నదని, రాజగురు, సుఖదేవు ఇరువైపుల కలిగిఉన్న భగత్‌సింగ్‌ సమాధి ఉన్నచోటు రాజకీయ విప్లవాగ్ని రగిలించేదని విప్ణవవీరుని స్మరింబారు. హరీందనాథ్‌ ఛటోపాధ్యాయ రచించిక తెలంగాణా విప్ణవ గొథలను గేయ రూపంలో ఉన్నవాటిని ఆరుద్ర అనువాదం చేసి, వీరగాథా కథనంలో తన (శుతిని కలిపారు. ఇందులో అచ్చంపేట నివాసిని లచ్చుమమ్మ కథ, రాములు కథ, కుమరయ్య కథలను గుండెలు కడిలిపోయేలా, కన్నీటి బిందువులే అక్ష రాలుగా, బాధలతో మూల్లిన మూల్లాలే విష్ణవారావాలుగా, వేదనాశకలాలను పదా అగా చేసుకొని ఆరుద పాటలు పాడారు. అవి కదిలే, కదిలించే - మారే, మార్చించే తత్వాన్ని (ప్రోది చేసుకున్న గీతాలు. కన్నీరు ఒలికించే గీతాలు. కణ కణమండే నిప్పులు చిమ్మే గీతాలు. ఆరు[ద అభ్యుదయ గీతాలు, ఇంతవరకు విశ్లేషించిన విషయాన్ని బట్టి ఆరు[ద కేవలం అభ్యుదయ కవి మ్మాతమే కొడు, బలవత్తర కంఠం విప్పిన వారిలో (సముఖుడు ఛ్రీశ్రీ అభ్యుదయాన్ని అనంతరం అందుకున్నవాడు అని తెలుస్తుంది.

15! ఆరు[ద జీవితం-రచనణ-సమ(గ్రవరిశీలన అధ్యాయం -శ అభ్యుదయ కవిత్వం - ఆపద కవిత్వం అథోజ్ఞాపికలు 1 11109100 294 63115 - 0151900069 02464ే*ఇ611 = వెం 289. 2, _విళాలాంధధ దినప(త్రిక 26-12-1978 ఆదివారం సంచిక. తివ కీవ పేజీలు. 9. 1110166860 0౯ 06 1064120 9099608176 ఇంకి శీ380612610౧, ేంగి4ేం౧ - (పజాకళలు - _పగతివాదులు (ఆర్ముద) పేజి 162, 4, 5 విళశాలాంధధ దిన వ్యతిక 24.19.78. 8వ శవ పేజీలు = ఆదివారం. 6. అభ్యుదయ కవిత్వము. 1847 మార్చి అభ్యుదయ- పేజి- 87. 7, తెలుగు ళల్లి = 1946 మార్చి. తృతీయాభ్యుదయ రచయితల మవోసథభ అధ్యవోవన్వాసము, 8. అభ్యుదయ రచయిత - విప్తవ దృష్టి: తెలుగు తిల్లి 1046 మార్చిం లే ల ట్‌ ౧ 8, నేటి కవిత్వంలో కొత్త పోకడలు - [941.67 ఆర్ముద సారస్వత వ్యాసా వళి (1267). 10. అర్థశాస్త్రం - ఎల్‌. లియోన్‌త్యెవ్‌. పేజి. 10, 11. _ఆధునికార్యధ కవిత్వము. సంవదాయము = (పయోగము . పేజి. 5505- డా సీ, నారాయణరెడ్డి, 12. భారత జనతా _పజాతం[త విప్తవం, కార్య్రరమం = ఒక వివరణ. లా పేజీలు 71, 79. 18. ఆం(ధ(పదేశ్‌లో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ చరిత. పేజీ ౨48 అనుబంధం- శ1. కంభంపాటి. 4 మవా(పస్థానం = పేజి - 8. '్రీథ్రీ. 15, (వజాకళలు - (పగతివాదులు - పేజి 166, ఆరు[ద, 18. _అఆధునికాంధ కవిత్వము - సంప్రదాయము _. ప్రయోగము. పేజి 487 డా సీ, నారాయణరెడ్డి,

అభ్యుదయ కవిత్వం : ఆరుుద 75

17. _థ్రీఠీ సాహిత్యం - రెండు (వచన విభాగం) 198850. పేటి 674,

18, 1014. = 1016 = పేజీ 475.

19. 11103100 2౧4 గంజ11ల. బైల 121. 1298. ౦౧౭౪౦4౪611.

0, _అధివాస్తవికాన్వేషణ - నగ్నముని వ్యాసం, ఆధునిక తెలుగు సాహి త్యంలో విభిన్న ధోరణులు. పేజి 115. సంపాదకుడు. కె.కె. రంగ నాథాచార్యులు.

21. గం 6౧4 ౦€ సేశండేలంగ కెంంళ? = ౮60640౯6? కెం110. కల. ప286 - 81.

వలి, ఆధునికాం[ధ కవిత్వము అ సంప్రదాయము = (వయోగము = 498, 494 వ పేజీలు. డా॥ సీ. నారాయణరెడ్డి. లెం : 1071.

ల. 11133100 2౧64 కింజ11౯ - వెజ8ం 291. ౦1౦0169 ౧1౪తేం ఇ611.

వీశ. కళలు - సారస్వతము ఎవరికోసము? = మావో - సే-టుంగ్‌.

కళ. శ్రీశ్రీ వచన సాహిత్యం - రెండవ భాగం. పేజి 475. శ్రీభ్రీ

లక. ఆరుద్ర అభినందన సంచికలో “కృ.కా. అంచనా" = 1985 సెపైంబరు.

ల్‌. మవోటపస్థానం - పేజి 75. థశ్రీఫ్రీ. 1094 మార్చి కూర్చు.

8. త్వమేవావాం - పేజీలు - 15, 18 ఆరుద, 1981! నాల్గవ ము దణ

9. _ఆధునికాంధ కవిత్వము - సంప్రదాయము - (వయోగము. పేజి 5909, డాః సి,నా.రె.

10. సినీవారి . సాహిత్యోపనిషత్‌ - ఆరు[ద - థ్రీథ్రీ. పేజీలు - 4,5.

11. 1౧6౮౧2౯100౧11 లిక. ౯౯631646౧౯ ౦.౪. ంర్యేంంఢడే 1952 లో ఉగ౧లం100? కి రాసిన పీ8కలో.

తవ. 11143100 2064 ౧6౯౫11౯ - క*86 - 108. 0౯180006౯౯ ౮84 = *611.

$$8. ఆరుద రచన కవితలు - విపుల సంకలనం - పేజీ 68.

84, 85, 86, 87. 10164 ౨ కడ ౨ ౪/6, 91, 208, 277.

88. [11438101 ౬౧8 కం41167 - పేజి ౨18. 044౪011.

89, ఆరుద్ర అభినందన సందిక - జస్టీస్‌ ఓ, చిన్నపరెడ్డి వ్యాసం,

"8 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన

40, 61. ఆరు[ద్ర రచన కవితలు - విపుల సంకలనం - పేళీలు 294, 295, వ,

శీలి శీలి. 1014 1014 4 17, 824 826 పేజీలు.

44 ఆరు.ద అభినందన సంచిక = చిన్నప రెడ్డి వ్యాసం,

శక. అఆరు[ద రచన - మన వేమన - పేటి 77.

468, ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న ధోరణులు - పేజి - 98

47, క8. ఆరు[ద రచన కవితలు - విపుల సంకలనం - పేజీలు 220, 284.

49. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న ధోరణులు - పేజి 105.

₹0. (ప్రపంచ ఆర్థిక రాజకీయ భూగోళళాస్త్రం - పీఠికలో అంతరిక్ష య్యాతి కుడు బి. బెరగొవోయ్‌.

51 ఆరు(ద రచన కవితలు - విపుల సంకలనం - పేజీలు €5, 96.

52. 241౧166510 01 ౧6 0౬౩౫౧౫౪౧18 వ2క€? = పె2జ్రం - 40.

53. ఆరుద్ర రచన కవితలు-విపుల సంకలనం - పేజీలు 819, 818, 815.

ర్‌కీ, ఎ 10,రేం = 10164 = పేటి : 826.

తెలంగాణా పోరాటం-త్వ నేవాహం : త్వ వమేవాహం-+ప్రత్యేక పరిశీలన

“ఆరో రు(దుడి స్వప్నం త్వమేవాహ మహంబహ్మ' - సాహిత్యోపని వళ్‌లో ఆరు[ద '*కలి నిజమయ్యే పంథా ముందుగానే త్వమేవాహా విధానాలలో గర్భితమై ఉంది. ఆ కథ విని ఆ పథంలో అంఠా పరుగిడితే ఆ సమఠా స్వర్గం నిజమవుతుంది శ్వమేవావా _బవ్మాగా ఆరుద గోచరిస్తాడు. సృష్టిస్తున్నప్పుడు (బవ్మా, వై విధ్యపుటాలోచనల్ని చేసిన విధంగా ఆరుుద త్వమేవాహ కావ్యాన్ని సృష్టించేముందుకూడా ఆలోచనా వపరంపరలను అనుభవించాడు. ఆరు[దలో ఆలోచనల [టెయిన్‌ కదలడానికి, - తెలంగాణాలో నిజాం రక్కసపాలకులబే చెరచబడ్డ శ్రీ క5ఠనం కారణం. 1948 వ సంవత్సరం జుల్తై పదవ తారీఖు కృష్టాప(త్రికలో “నాకా సిగ్గు? నాస్త్రీత్వం ఎప్పుడో పోయింది!” అనే పతాకతో ఒక *“రణాకార్తదే చెరచబడ్డ స్రీ కఠనం” పడింది. ఇంకా ఈ సంఘటనకు సంబం ధించిన వివరాలు ఇలా ఉన్నాయి. 'సుమారు పది పన్నెండు రోజుల కిందటి విషయం. ర్రైలు గుడివాడ దాటి వెడుతోంది, ఇందుపల్లి సమీపంలోకి వచ్చింది. రైలుపెటైలో ఉన్న (పయాణీకులు హైదరాబాదు విషయాలు చెప్పుకుంటున్నారు. రజ్వీ దురంతాలు, కొందిశీకుల కష్టాలు వర్ణించి, విషాద భరితులవుతున్నారు, ఇంతలో ఆ పెన్టైలోనే ఉన్న ఒక వనిత లేచి నిలబడింది. వలువలు తీసివేసింది. నగ్నంగా నిలబడింది. ఏమిటీ మఘోరమని ఆంతా తలలు వంచుకున్నారు. ఆమె అలాగే నిలబడింది. ఆ పెటైలో ఉన్న ఒక వృద్ధుడు ధ్రై ర్యంచేసి - ఆదేమిటమ్మాః ఆడపిల్లవు, అలా నగ్నంగావున్నావు _ తప్పుకాదూ? అన్నాడు.

“ఆ మాటతో అమె, తోక (తొక్కినరీతిగా లేచిందట. “తప్పా? నాకు తప్పా: ఏ నోటితో చెప్తన్నారామాట! నేను ఆతదాన్నాః నై జాం కీరాతకులు నన్ను వారం రోజులిలా నగ్నంగా చెట్టుకు కట్టివేసి అజ్లే పెట్టారు. నా త్రీర్వాన్ని ఆనాడే దొంగిలించారు. నా ఆడతనం ఆనాడే పోయింది. ఇంకా ఆడదాని %ంటా రేమిటి? చూడండీ. నా వంటినిండా గాయాలు. స్త్రీత్వం ఒకసారి పోయింతర్వాత

"8 ఆరు[ద జీవతం.రచనలు-సమగ పరిశీలన మళ్ళా వస్తుందా? ఇలా ఉన్నవ్‌ మాస్థికి! మీరిలా హర్చొని కబుర్లు వింటున్నారు. నేనేం సిగ్గు పడవలసింది లేదిక. మీరు పడవలసింది” అని ఒకొక్క 1పయా బీకుని దగ్గరకు వచ్చి తన వంటిని ఉన్న గొయాలు చూపింది. పెట్టెలో వాళ్ళంతా సిగ్గతో తలవంచుకున్నారు. ఆమె విషాద గాథవిని కన్నీరు కార్చారు తరువాత ఆమె వలువలు ధరించి వెళ్ళి ఒకచోట కూర్చుంవ. ఆమె ఇలా అప్పుడప్పుడూ అన్ని తరగతుల రైలు పెట్రైలలోకి వెళ్ళి (వదారం చేస్తున్నదని అలిసిందిో (ఆ దృశ్యం కిళ్శారా చూసీ, ఆమె వాక్కులు విని కన్నీరు కార్చిన ఒక (పయోణీకుడు పంపిన రిపోర్టు ఆది.) ఈ వార్త భదివాక ఆరు[ద ర్వమేవాహ రచన మొదరలెట్టారు.!. ఈ రిపోర్టును అర్ముద అధునాతన పరిభాషలో మేధ అరే (పయోగాలతో ఇలా కవిత్వీకరించారు : “ఆలోచన (టెయిన్లో, (దెయిన్లో పురువం 111 క్రాస్‌ టోగ్‌లో చెట్ల గురించి చిఖైైలుకల గురించి చెదపురుగుల గురించి చిన్నచిన్న చీమల గురించి సంభాషణల రెలున్లో ఇుల్టో చెబిన్సులేని మగాళ్ళముందు ఇదపురుగులు కానీ మగాళ్ళముందు నిటారుగా నించొని తన బట్టలు నింపాదిగా తాపీగా ఒలచుకొనే నిటారుగా, నిస్సిగసగా నించొనే నీతిమంతురాలు.”*£ ఇంగ్లడులో రైల్వే (వవేశ పెట్టండింఠర్వాత తత్సంణంధిత పదజొంం ఆంగ్లకవిశ్వంలో (ఫవేశించినట్టుగానే, భారతదేశంలో కూడా హరి (శ్రామికీకరణ

తెలంగాణా పోరొటం-త్వమేవావాం ; త్వ మేవాహం-వత్యేకవరిశీలన 79 మయ్యిన తరుణంలో, (టెయిన్లు తిరుగుతున్న సమయంలో రైల్వేపరిలాష భారతీయ భాషల్లో (ప్రవేశించింది. (బైెయిన్‌కు సరీపడి సరిపడని తెలుగు పదం పొగబండి కాని, సంస్కృతంలోని ధూమశకటం కొని న్యాయం చేకూర్చు లేవు. సమర్థం చేయలేవు. కనుక '*[టెబిన్‌' సరైన మాట. '_టెబిన్‌” పదానికి వరుస, గుంపు అనే అర్థాలున్నాయి. అట్లాగే ఇంజనుతో లాగబడే రైలుపెదైైల వరస అనే అర్ధం ఉంది. ఫిరంగుల వరుస అనే అర్జంకూడా _టెయిన్‌ అన్న పదం కలిగిఉంది,

ఆలోచనం ( టెయిన్లో ఆంటే ఆలోచనల వరసలో అని, ఒక్కొక్క ఆలోచన ఫీరంగి వంటిదికాగా అవ 'పేలుళున్న చప్పళ్ళ వరుసలు ఈ వాక్యం ద్వారా బట్వాడా అవుతాయి. తెలుగులో వివరంగా చెప్పకూడదా, ఇంగ్లీషు మాటెందుకు; ఇన్ని అంతరార్జాలెందుకు, ఇని ఎలా అందరికీ స్ఫురిస్తాయి? అని అంటే ఒక్కమాటలో ఇమిడిఉన్న భావాన్ని వ్యక్తీ రించేందుకు పది వాక్యాలు కావాలి. ఈ దుర్శాకమణ అర్వుదకు నచ్చదు. నిర్దేశించిన భావాల్ని బట్వాడా చేసేందుకు వాక్యాలు పనికిరావని, గామఫోను రికార్డుల మాదిరి అరిగినమాటలు అర్హ్మపేర ణచెయ్యలేవని ఆరు[ద గమనించి, సమకాలీన సమాజంలోని పదాల్ని (వవేశ పెట్టాణు కౌ త్తగా ఇలాంటి పద (ప్రయోగా లొనరించినందువల్ల హైఠక జనం బేదిరితే బెదిరిపోయి. ఉండొచ్చు. కానీ వాళ్ళు ఆర్ముద మాటలు అర్థంకావు అని చేసే ఆరోపణ సరై నదికాదు. సంస్కృత పదాలకి, సమాసాలకి, అచ్చతెనుగు పదాలకి అర్థం తెలియక నిఘంటువులు తిరగేసినా, అర్థాలు దొరికి కొన్ని, దొరకక కొన్ని బాధపెడుతుంటే సరిపెట్టుకొనగలవారు, అర్థాన్ని అధ్వాన్నపు అడవుల్లో వదిలేసి శాఖా చం[కమణం చేస్తూ చదువుకు బోయే చదువరులు ఎనగూడని మాట. తెలుగు కవితకు నిర్వచనంగా పెద్దన అల్లిన ఉత్పలమాలికకు, రామరాజ భూషణుడల్లిన ఉత్పలమాలికకు, అర్థాలు చెప్పాలంటే ఎంత యమయాతన పడాలో అంతలో సహ(సాంశం కృషి చేస్తే ఆరు దపదాలు అవగతం కాకపోవు. వాటిని చూసి మెచ్చుకొన్న కళ్ళతోనే - ఆరు.ద పదాలు గుచ్చుకుంటున్నాయి, నొప్పి కలిగిస్తున్నాయి ఆనటం మాత్రం మానసిర సోమరి తనమే. 0. ౪. *₹/6642ఇ00డే వీళ్ళనిగురించి “1210653 ౦౯ ౧౫11౧౮ 2108 2207 960916 19స6 96 ఇంణు11119 కం లం

80 ఆరు(ద్ర జీవితం-ర చనలు-సమ్యగ పరిశీలన 1గ0050౯616051016' అని పేర్కొంది. కనుక (పత్యేక సంవిధాన సహిత వాక్య సందోహాన్ని గుప్పించిన ఆరు[దకవితను మెదడుకు పదునుపెట్టి చదవాలి. అప్పుడు మాత్రమ ఆరు(ద కవిత్వంలోని టెక్నిక్‌ రహస్యం తెలిసి అళ్చర్య చకితుల్ని, ఆలోచనా ఫహితుల్ని చేస్తుంది

ఇంతకుముందు పేర్కొన్న ఖండికలోని రండు మూడు పాదాల్లో రైలు బండిలోని మూడవ తరగతి పురుషుల పె బ్ధైలో 'చెట్లగురించి, చిట్టెలుకలగురించి, చెదపురుగి'ల గరించి, చిన్నచిన్న చీమల గురించి ఆలోచిస్తున్నవారు, మాట్టాడు తున్నవారు ఉన్నారు. ఏవి(టీ చెట్లు, చిట్టెలుకలు, చెదపురుగులు, చిన్న చిన్న చీమలు ఆంటే రైల్లో వెసతుంటే కనపడే చెట్లు మాతం కాదు ఇళ్ళలో తిరుగాడే చికైలుకలు చీమలుకూడా కావు. కానీ వాటిని ఆరు(ద [పతీకలుగా (గ్రహించారు. చెట్లగురించి అంటే మగవాళ్ళగురించి అని. మగవాళ్ళకు చెట్లు (ప్రతీకలు. దృఢత్వం సమానధర్మం. చెట్లవలె జీవం ఉండి చలనం లేకుండా ఉన్నారని భావం. ఈ మగాష్మ; కోకీం రజ్వీ, రజాకర్లు అనే మగాళ్ళగురించి మాట్లాడు తున్నారు. చిదైలుకలగురించి అంటే స్ర్రీలగురించి. స్త్రీలు చిటైలుకల్పాగానే బం హీనమైనవాళ్ళు, (పాఇలీతితో పరుగెత్తి తప్పించుకోలేక (ప్రాణాలు పోగొట్టుకొనే సూవ్మమైన చిటైలుకలవలె మాన సంరక్షణ చేసుకో శక్రీలేక విగత మానవతు లైన స్ర్రీలున్నారని కవి భావన. అట్టి స్రీలసరించి, ఆంటే రిపోర్షు ననుసరించి కాశీం రజ్వీ, రజాకార్ల దురంతాలగురించి, చెదపురుగులగురించి అంటే సోల్టర్హ గురించి అని; తెలంగాణా పోరాటానికిము౨దు (సోల్టర్లు) సైనికులు చేసిన ఆరాచక కృత్యాలు, (కూర కృత్యాలగురించి, సంభాషణల రెబిన్లో అంటే సంభాషణల వర్షంలో - ఎడతెగని కబుర్హతో నిండిన రెబుల్లో - చెబిన్సు లేని మగాళ్ళ ముందు అంటే తెలంగాణా పోరాటంలో పాల్గొనినవారి వరుసలోలేని మగాష్మ అని, అండేకాక తెలంగాణాలోని వాధలకు గురికాని వాళ్ళ అని - ఇటువంటి వాళ్ళముందు, చెదపురుగులు కాని మగాళ్ళముందు అంటే సోల్డర్దు కాని కబుర్ల పోగులయిన (టెబిన్‌లో కూర్చున్న చెట్టవంటి మగాళ్ళముందు అని అర్థం. కబుర్హపోగులు, కొార్యహూన్యులు అమిన మగాళ్ళమీవ కసీ, కాశీం రజ్వీ, రజాకార్ల మీద ఆసూయ; స్త్రీలపై, తెలంగాణా పోరాటవీరులపై సానుభూతి కవితాఖఎడికలో స్పష్టంగా ధ్వనిస్తున్నాయి. బాధలకు గురై ౫, బలహీనులైన స్త్రీలతో, తెలంగాణా

తెలంగాణాపోరాటం-త్వ మేవావాం : త్వమేవాహం-(ప్రత్యేక పరిశీలన 81 పోరాట వీరులతో, అక్కడి పొరుంతో కవి త్వమేవాహమంటున్నాడు, ఇవన్నీ తెలుసుకున్నాక కవి కవిత్వ రచనలో ఎంత గడుసరిశిల్పాన్ని పొదిగినాడో అర్థమవుతుంది. పై ఇండికలోని తర్వాత వాక్యాలు, అందలి పదాలు వోయిగా కాలకూట మధువులా సాగేవే.

త్వమేవావాం మొదట్లో ఇలా ఇంగ్రిమ పదాలని, గట్టిళబ్దం చేసే శద్దా లని ఆర్ముద ఎన్నుకోవటానికి కారణం ఇంగ్లీమ పదాలకి అర్జాలు తెలియకకాదు. తెలిసి తెలుగులో రాయలేకా కాదు. తాను త్వమేవాహ రచనకి ఏర్పాటు చేసు కొన్న సంవిధానపు శిల్పపు ఏర్పాట్లలో ఇది ఒకటి.

ఆరు[ద త్వమేవాహం కావ్యాన్ని ఒక (ప్రవాహంగా ఊహింబారు. మొద టిది పర్వతదక. రెండవది ఉపనదులు. మూడవది (పవాహడళ. ఇంతవరకే రాళారు. ముఖద్వారాన్ని, సాగర సంగమాన్ని రాయాలనుకుని మానేళారు. (కారణం ఒక వ్యక్తి ఆ భావాలను తస్క-రించడం!) కాలానికి వర్యాయవదంగా *“(పవావాంి స్వీకరించారు. కాలానికి సంకేతం గడియారం. గడియారం మన సంఘం. ఇసక గడియారం, నీటి గడియారం పాతకాలపు సంఘాలు. ఆ గడి యారాలు పాతకాలాన్ని కొలిచే పాతవే. వీటిని గురించి పూర్తి వివరణ తర్వాత వసుంది. [పస్తుఠం త్వమేవాహ కావ్యారంభం, పర్వతదశలో జరిగింది. వర్వ తాల మీదనుండి దూకే నీటి _వవాహం కఠిన శిలలపైవడి చీలి చిందరవందర వింత వింత చప్పుళ్ళు చేస్తూ ఒకవంక భీతిని, మరొక వంక వృదయానందాన్ని కలిగిస్తున్న పే ఆరు[ద త్వమేవావాంలోని వర్వత దశలో కథన పద(పయోగం చేశారు. బౌచిత్యాన్ని పాటించారు. జౌచిత్యం రసరంగ మే కాని రసభంగం కాదు కదా! రానురాను ఆయాదశలకు తగినట్టు పదాలు సరళ మైనవి, జానపద బాణీ లలో ఆరు[ద వాడారు - అన్నవిషయం తర్వాత స్పష్టమవుతుంది. కనుక వర్వత దశలోని కఠిన శిలలవంటి పదాల్ని, వాటి వెనుకవున్న అలజడిని కనుగొందాం.

(బెయిన్‌లో ,బెన్‌గన్‌

రెయిన్‌లా ఆలోచనల (టెయిన్‌

స్పయినల్‌ కార్టలో స్పెయిన్‌

ఉఆకి5.6 " " -

8లి అర్ముద జీవితం-రచనలు-సమ_గపరిశీలన

ద్రూమీ తిమి5ాలు ెరిషించి

సెతాన్‌ మనల్ని పరిషించునపుడు

నిర్వేదనా పవనాలు వర్షించు

సింతటిక్‌ చింతను ధరించు కవి

అంతట ఖెయాసు పెరిషించు

ఖెయాసు ఎడారి లోపల

ఒయాసిస్సు పొయి[టీ.

కవిత్వపు ఖెయాసులో

ఖెయాసుకి ఉరికొయ్య.”8

(వతిసారీ (టిగ్గర్‌ నొక్కకుండా, ఒకసారి ఆదిమిపడితే ఎడతెగకుండా గుండ్ల వర్షాన్ని కురిపించే తేలికైన తుహెకీ (బెన్‌గన్‌. ఆది (బైయిన్‌లో అంటే మెదడులో బుల్లెట్ల వర్షాన్ని కురిపిస్తుంది. అవి నిజంగా గుండ్లు కావు. గుండ్ల వందే ళ క్రి, తీష్టత, త్మీవత, వేగం కలిగిన ఆలోచనలు, అవి వరుసగా వర్షం లాగా దూసుకొస్తుర్నాయి. *(బెణయిన్‌లో = (బెన్‌గన్‌ రెయిన్‌లా ఆలోచనల (టెబున్‌' అనే వాశ్యంలోని మాటలద్వారా కవి మస్తిష్కంలో ఎంత అలజడి, ఆందోళన ఉందో ఆర్థమవుతుండి. *స్పయినల్‌ కార్డులో "స్పెయిన్‌." స్పయినల్‌ కార్డు అంటే వెన్నుపూస. ఇది మనిషి నిలబడటానికి ఆధారం. వెన్నుపూసలో స్పెయిన్‌. ఈ వాక్యం ఎందుకు వాడవలసి వచ్చిందో ఆరుదే ఈ విధంగా చెపుతున్నారు ఫ్‌

“పోలీసు చర్యకి పూర్వం తెలంగాణా, ఆంతర్యుద్ధంలోని స్పెయిన్‌ దేశం లాంటిది. *స్పానిష్‌ సివిల్‌ వార్‌ యూరప్‌లోని మేధావులను కదిలించింద్‌. తెలంగాణా భారత కవులని కదిలించగలిగినది. "స్పెయిన్‌ మీద ఆడేన్‌, స్పెండర్‌, సి. డే. లూమిన్‌ జార్జి బార్కరు రాసిశ కావ్యాలు ఖండాలుగా, అఖండాలుగా చచివిన వాడిలో కృష్ణాప్మతికలోని రిపోర్టు 'స్పెయిన్‌ భావాన్ని కలిగించక మానదు.” స్పయినల్‌ కార్డులో స్పెయిన్‌ అనే మూడో వాక్యానికి ఇంత ఆర్థం ఉంది. "స్పెయిన్‌ యుద్ధంలో పాల్గొని (కిస్టవర్‌ కార్వెల్‌ అనే రచయిత తన (ప్రాణాలను పోగొట్టుకున్నాడు. స్పెయిన్‌ యుద్ధం 1997 [ప్రాంతంలో జరిగింది. తెలంగాణాని చూస్తుంటే కవికి ఆంతరంగా వెన్నుపూన స్పెయిన్‌ను స్ఫురింప

తెలంగాణా పోరాటం-త సమేవాహం : త్వమేవాహం (వత్యేక పరిశీలన 88 జేసింది. *గ్లూమీ. తిమిరాలు. చెరిష్‌ించి' “అంటే నిరాళాపూరితమైన చీకట్లను పోషించి అని అర్థం. *సెకాత్‌ మనల్ని వరిషించునపుడు”, ఇందులో సైకాన్‌ రాచరికాన్ని సూచిస్తుంది. *పరిషించుి అనేఏ సంస్కృతపదం. దీనికి ఆర్థం అన్నం తినటానికి ఉద్యు క్రమైనప్పుడు నీళ్ళు జల్లుకో వడం, అంటే రాచరికం కొన పాగిస్తున్న నిశాం, రజాకార్లు మనుషుల్ని తినటానికి (చంపేందుకు) సిద్ధమవు తున్నప్పుడు “*నిర్వేద పవనాలు వర్షించి నిర్వేదపు గాలులు తోలుతాయి అని భావం. ఆక్కడ ఆహారం భుజించేముందు నీష జల్దుపంటుంటే, ఇక్కడ జగంలో నిర్వేదభావాలు వర్షం వచ్చిపడుతున్నాయి. అంటే అప్పటికే రజాకార్లు, జమీందార్డు ఎందరినో పొట్టన పెట్టుకున్నారు అని తెలుస్తుంఏ. వారనుభవించిన బీభత్స పద్ధతుల్ని పరికిస్తే ఒకు జందరిస్తుంది.

“తెంంగాణా. (పజల వీరోచిత పోరాటాన్ని ఆణబాలనే ఉద్ధేశ్యంతో హైదరాబాదులోని కాంటగెస్‌ మిలిటరీ (వ్రభుత్వమూ, పోలీసులూ, సైన్యమూ కాం(గెస్‌ రజాకార్లు కనీవిని ఎరుగని స్థాయిలో గూండాయిజాన్ని, బీభత్స కాండను, ఫాసిజాన్ని విచ్చలవిడిగా సాగించారు. తెలంగాణాలోని పోరాట [వాంతమంకా (పతి నాలుగై దుమైళ్ళకొవటి చొప్పున మిలటరీ క్యాంపులు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. రోజుకు రెండుసార్లు, మూడుసార్లు సెనికులు ఈ క్యాంపుం చరి దాపులలోగల [గామాలపై మిలటరీ దాడులు సాగించారు (వ్రజంను నిర్ణీత వద్ధతి ప్రకారం హింసల పాలుజేళారు. _పతి (గామంలోను (వజంను ఒకచోట మందవేసి, పాళవికంగా కొట్టారు.

మానుకోట తాలూకా తొ(రూరు తదితర (గామాలలో, హుజూర్‌ నగర్‌ లాలూకాలో (పణంను తాళ్ళతోకట్టి గిలకలమీదుగా ప్రైకిలాగి, ఎత్తునుండి [కింద పడగవేళారు. మనుషులను గోనెసంచులలో బెట్టి మూతిగట్టి సైనికులు నూతిమీదుగా అటునుండి ఇటు, ఇటునుండి అటు విసిరేవారు. కొంతమంది సైనికులు ఆయుధాలు చేతపట్టుకొనేవారు. మరికొంతమంవ (ప్రజల కాళ్ళుపట్టుకొని ఊపుతుండగా, ఇంకా కొందరు ఆ ఊగుతున్నవాళ్ళను తమ ఇనప నాడాల బూట్లతో పుట్‌బాల్‌ను తన్నినట్లు తన్నుతుండేవారు.

మండే ఎండలో ఇసుకలో _పజంను మూక ఉమ్మడిగా పడుకో బెట్టి కొట్టే వారు. కొంతమందిని తల కీందుగా చెల్లకొమ్మంకు (వేళ్ళాడదీసి ఉయ్యాల

8్రిక్సీ ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీంచ ఊ'పేవాకు. ఊపుకు ఆ చివర ఈ చివర కొట్టుళూ ఉండేవారు. కొంతమందిని టోర్జా పడుకోబెట్టి వీపుమీద కౌయ్యపలక పడవేసి మైనికులు దానిమువకెక్కి తొక్కులూ, నృత్యం చేస్తూ ఉండేవారు.

చేతివేళ్ళ గోళ్ళ(కింద గుండుసూదులు గుచ్చేవారు. ఎరగా కాలిన ఇనుము తోనో, కొరవితోనో ఒంటిపై వాతలు పెట్టడం సర్వసాధారణం. (పజలను హింసం పాలు జేయటానికి విదుచ్భ కిని కూడొ ఉపయోగించే వారు. మాను కోట ఖమ్మం తాలూకాలలో ఒక్కోసారి పదినుండి పాతిక (గ్రామాలపైన దాడులు జరిపేవారు. వందలాది (పజలను తీ్మీవంగా కొ ట్రేవారు. లారీల ముందు పరు గె త్రించేవారు. లారీల కంటే ముందు పరుగెత్తలేని వాళ్ళను లారీల నెనుక (వేళ్ళాడగట్టి ఈడ్చుకు పోయేవారు.

తెట్టెంపాడు (గామ నాయకుడగు కామేడ్‌ వీరాస్వామి కాప చేళులు వెనుకకు మడిచికట్టి మోకాళ్ళమీద ప్రాకేటట్లు చేళారు. (ప్రాకలేని స్దితిలో ఉండగా ఆయన తలమీద లాఠీలతో, రాళ్ళతో మోదారు. మానుకోట తాలూూ మన్నె గూడెం, పుల్లిపల్లి, జయ్యారం (గ్రామాలలో (పజలను నేలమీద పడుకో బెట్లి వాళ్ళమీదగా గు(ర్రాంతో స్వారీచేశారు. ఇంకా ఎందరినో సజీవదహనం చేశారు. నానావధ చితిపొంసలకు తెలంగాణాలోని (ప్రజలను గురిచేశారు. గర్భిణీన్రీలను, పచ్చిబాలెంతరాళ్ళను, బాలికలను చెరిదారు. ఇనుప పట్కార్లతో న్ర్రీల వషీ జాలను పట్టిలాగటం, తొడంకు తొండలుకట్టి, గాయాల్లో కారం కూరటంవంటి ఘాతుక చర్యలకు రజాకార్లు, మెనికులు పాల్పడ్డారు. నైజాం రజాకార్ల, కొం్టగెను రజాకార్ల; 'ఘోర కిరాతక చర్యలకు సుమారు నాలుగువేంలమంది (పాణాలు కోల్పోయారు. అంతా ₹ళవాలతో, ళరీరపు మాంసంముక్కలతో, చెరచ బడ్డ ద్రీలతో తెంంగాణా అంతా చిందర వందరగా గందరగోళంగా ఆందో శనతో ఆలుముకొని నిర్వేదనా పవనాణ, విషావపు చీకట్లు వ్యాపించి ఊన్నాయి. ఇంతటి భావజాలాన్ని గర్భంలో ఇముడ్చుకొన్నవి- “భూమీ తీమిరాలు చెరిషించి, వైకాన్‌ మనల్ని పరిషించునపుడు నిర్వేదనా వవనాలు వర్షించి అనే మూడు వాక్యాలు, ఈ దళలో సింళటిక్‌ చింతను ధరించు కవి అంతట అెయాసు పెరిషించు. సింతటిక్‌ చింత అంటే తెలంగాణా వ్యథ. దీని నంతటిని కవి తాను ధరిస్తున్నాడు, భరిస్తున్నాడు. అంటే అ వ్యథల నన్నిటిని అనుభవిస్తున్నాడు. దానికి పరి

తెలంగాణా పోరాటం.త్వమేవాహం : త్వమేవావాం (పత్యేకపరిశీంన 85 ష్కారం కూడా తానే చెపుతున్నాడు - *అంతట ఖెయాను పెరిషించు' అనే వాక్యంలో. ఖెయాసు అంటే సృష్టికి పూర్వముండే అయోమయమైన అనిశ్చిత స్థితి, ఆధ్వాన్నస్థితి, గందరగోళపరిస్థితి. తెలంగాణాలో కూడా (పజల విజయా నికి ముందు, పోరాట దళలో అబువంటి అయోమయ, అనిశ్చిత, గందరగోళ పరిస్థితి ఏర్పడి వుంది.

వ్యూడల్‌ భూస్వాములు అవేక తప్పుడు పద్ధతుల్లో సామాన్య (పజల నుండి భూమిని స్వంతంచేసుకొని, వాటిపై చట్టరీత్యా వాష్కుల్ని సంపాడిం: చారు. అమితమైన వడ్డీలకు ఆప్పలిచ్చి, అసలుకంటే వడ్డీ ఎక్కువకాగా సామా న్యులు అప్పు తీర్చలేని దశలో వారి భూముల్ని స్వంతం చేసుకుంటుండేవారు. పెద్దరైతుం ఇండ్లలో వెట్టిచాకిరీ చేసేందుకు (ప్రతి వారిజన కుటుంబంలోనూ ఒక వ్వ క్రి కేటాయింపబడుతుండేవాడు. మాలీ పటేల్‌ లేదా దేశముఖ్‌ల ఇళ్ళలోని పనులు చేయటం, పోలీస్‌ స్టేషన్లకు, తాలూకాథీసులకు రిపోర్టులు మోసు కెళ్ళడం, (గామచావిడికి, బందిలిదొడ్డికి కాపలా కాయటం వారికి రోజుదారీ పనిలో భాగంగా: ఉండేది. చాకిరీ చేసినందుకు ఏమీ (వతిఫలం ముథ్లేదికాదు. అన్నివృత్తులవాక్ళు తాము ఉత్పత్తి చేసే వస్తువులను (వ్యవసాయపు పనిముట్లు, గృహోపకరణాలు) ఉచితంగా దేశముఖ్‌లకు అందచేయాల్సి న విపరీతపరిస్థితి ఉండేవి. భూస్వాముల ఇండ్లలోని ఆడపిల్లలకు పెళ్ళిచేసి వారిని అత్రవారింబికి పంపేటప్పుడు, అక్కడ ఇంటిపనులు చేసేందుకు పుట్టిన ఊళ్ళోని పేదకుటుందాల్లోని స్త్రీలను బానిసలుగా తీసుకువెశ్ళేవారు. కౌలుదార్లు భూస్వాములకు కౌలు చెల్లించలేక యమయాతన ననుభవిస్తుండేవారు. కార్మికుల మధ్యతరగతి ఉద్యోగుల పరిస్థితి కూడా దుర్భ రంగా ఉండేది. కార్మికునికి నెలకు వేతనం పడి, పదిహేను రూపాయలకంటే మించి ఉండేది కాదు.జమీందార్హకు, దేశ్‌ ముభ్‌ లకు వ్యతిరేకంగా, వెట్టిబాకిరీకి వ్యతిరే కంగా, అ(కమ నిర్బంధ వసూళ్ళకు వ్యతిరేకంగా, సాగుదార్లను తమ భూము ల్నుండి బేదఖలు చేయటానికి వ్యతిరేకంగా 1944 నుండి తెలంగాణా పోరు ఆరంభమైంది. అయితే పోరాట (పథమ దళలో పార్శిక, తార్కాలిక విజ యాలు అక్కడక్కడ లభ్యనువుతున్నప్పటికీ “సమరం' చుక్కాని లేని నావలా పాగుతూ, అనేక ఆటుపోట్లకు గురై, పలు నష్టాలకు గురికావలసి వచ్చింది. ఈ సందర్భంగా ఒక సంఘటన వివరణ,

శిరి ఆర్ముద జ్రీవితం-.రచనలు-సమ్మగపరిశీంన

“*1౦కరి జూలై 4వ తేదీ. తప్పరాగిన గండాలు నాయకుల యిండ్ల పై రాళ్ళ విసిరారు. లాశీలు, వడిసెలలు చేతబూని నినాదాలు చేసుకుంటూ (ప్రజలు ఊరేగింపు జరిపారు. ఆ ఊరేగింపు [ప్రధాన వీథిలోనే ఉన్న జమీందారు ఇంటి దాపుకు వచ్చేసరికి జమీందారు ఇంట్కిపక్కన ఒక పాకలో అప్పటికే సిద్ధంగా ఉన్న గుంకాలు (పజలపైకి కాల్పులు జరిపారు. ఊరేగింపుకు నాయకత్వం వహిస్తున్న [గామసంఘం నాయకుడు దొడ్డి కొమరయ్యకు తుపాకీతూటా పొట్టలో గుండా దూసుసపోయింది. ఆయన అక్కడికక్కడే మృతి చెందాడు. ఆయన అన్న దొడ్డి మల్లయ్యకాలికి తూటాతగిలి (కింద పడిపోయాడు. మంగలి కొండయ్మ నుదుటికి దె తగిలింది. అకని సోవరుడు నరసయ్య ముంజేమి గాయపడింది. అమునా (పజిలు భయకంపికులై పారిపోలేదు. రక్తానికి రక్తం అని నినాదాలు చేసుకుంటూ వారు జమీఐదారు భవనాన్ని చుట్టుముట్టారు. జమీందారు భవనానికి పక్కలో ఉన్న గుండాలు అదిచూసి కంపించిపోయారు. (వజలకోపాగ్ని నుంకి తప్పుకొని (బతికి బయటపడటం సాధ్యం కాదని తలంచారు. జమీందారు భవనపు ఎత్తమున గోడలు తమకు రక్షణ నివ్వగలవని భావించారు. జమీందారు భవనం లోకి దూకారు. అయితే _ప్రజలప్పటికే ఆ భవనాన్ని చుట్టుముట్టారు. పరిసర (గౌమాల (పజంకు కబుర్లు పంపారు. జమీందారు భవనానికి నివృంటించడం కోసం ఎండు గడ్డి మోపులతో పజలు వచ్చిపడ్డారు. రెండు వేలమంది (పజలక్క_డి చేరారు. కొంతమంది గడీని చుట్టుముట్టారు. మరి కొంతమంది ఊర వెలుపం కాపలా కొస్తున్నారు. ఇంకా కొందరు (గామ వీథుల్లో పహ తిరుగుతున్నారు. (ప్రజలు ఆగ్రహంతో అట్టుడికి పోతున్నారు. ఈ వార్తవిని జమీందారు విసునూరు రామచందారెడ్డి కొడుకు బాబూరావు (జగన్‌ మోహన్‌) విసునూరునుండి కత్తులు, బల్లేలు, పిస్తోక్టు చేతబూనిస రెండు వందలమంది గుండాలను తీసుకొచ్చాడు. (గ్రామం వెలుపల కాపలా కాస్తున్న _పజలు వాళ్ళను చూసి ఆకాళం దద్ద రిల్దేట్లు నినాదాలు చేశారు. వడిసెంలతో రాష్మ రువ్వుతూ మూక ఉమ్మడిగా గుండాల మీదికి నడిచారు. ఆ(గ్రవావేపరులైన జనసామాన్యాన్ని చూసిన గుండాలు శఈుపాకీ కాల్పులు సయితం (ప్రజల పురోగతిని ఆపజాలవని తలపోళారు, (ప్రాణాలు దక్కితే చాలునని కాలికి బుద్ధిచెప్పి పారిపోయారు. (పజలు వాళ్ళను మూడు మైళ్ళ దూరం తరిమికొట్టారు. అకేకమంది గుండాలకు రాళ్ళదెబ్బలు తగిలాయి వాళ్ళలో చాలామంది పారిపోతూ మాడాపురం తండాలో దాగుకున్నారు.

తెలంగాణా పోరాటం-త్వమేవాహం : త్వమేవాహం (పత్యేకపరిశీలన 5 అమితే అక్కడి _పజిలు వరిస్థితి గమనించి ఆ గుండాలను తరిమి వేళారు. జనవాహిని ఖీకర పోరాటం సాగిస్తుక్నవ్పటికి వీళ్ళు పోరుసలిపే విధానంలో అమాయకత్వం కనపడుతుంది. క్టరలు, వడిసెలలు చేతబూని శరీరమంతా గోనె పట్టాతో కప్పుకుంటే రైఫిలు కాల్పులను ఎదుర్కొనవచ్చుననేదే స్థానిక కార్యకర్తలకు గల అభ్మిపాయం. తూటా దూసుకు పోదని, గోనె పట్టాలో చిక్కుకు పొతుందని వారనుకునేవారు. అమాయకమైన ఈ నమ్మకానికి తోడు బిగ్గరగా నినాదాలు చేసి సైన్యాన్ని భయపెట్టి తరిమి వేయవచ్చుననేది ఇంకొకటి. (ప్రతి ఒక్కరికి ఒక కర చేతిలో ఉంటుంది. రాళ్ళు రువ్వడానికి వడిసెల ఒక టుంటుంది. పిట్టలను తోలడానికి అవి బలమైన సాధనమే. కాని సాయుధ పోలీసుల రై ఫళ్ళముందు ఎందుకూ కొరగానిదే. (గామాలలో ఇళ్ళలో రాష గుట్టలుగా పోసుకునేవారు. రోకళ్ళు, కారం ఇండ్లలో సిద్ధంగొ ఉంచుకొనేవారు “ర్‌ పోరాటంలో హిందువులూ ముస్లింలూ కలిసి పాల్గొనటాన్ని చూసిన దేళ్‌ముఖులు, వారిని చీలగొట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో ముస్టీంలే సైనికదాడులు జరిపిస్తున్నారని, సైనికులు వారిళ్ళలో ఉంటున్నారని లేవదిసిన అపవాదుతో పొందువులలో సందేవోలు చోటుచేసుకున్నాయి.

కంపెనీ దళాలనే పేరుతో (పత్యేక దళాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇవి గెరిల్లాలకు ఉత్సావా, (ప్రోత్సావోల్నిస్తుండేవి. ఈ దళాలు శతుదాడికి సులభంగా గురవు తుండేవి. దళ సభ్యులకు అవసరమైన శితణ, దళ నాయకులకు శిష్షణ, దళ సహాయక సిబ్బందికి శిక్షణ కంపెనీ స్థాయిలో లోపించింది. మొత్తం కంపెనీ పోరాటం సాగించడానికి అవసరమైన సాంకేతిక, సెనిక నైపుణ్యం, దాని వివిధ దళాల మధ్య ఎత్తుగడల విషయంలో సమన్వయపరచటం జరగలేదు. సరఫరాల ఏర్పాటు, శీ ఘంగా చెదరిపోవటం, తిరిగి సమీకృతం కావడం, ఆకస్మిక దాడులు జరపడం, శత్రువును దెబ్బగొట్టి శీమఘగతిని వెళ్ళిపోవడం వంటి చర్యలు వాటివల్ల సాధ్యపడలేదు. గెరిల్లా కార్యకాలాపాలకు అవసరమైన ఈ మౌలిక లవణం లోపించటం తీరని నష్టాలకు, సర్వనాశనానికి దారి తీసి ఉండేది. కానీ నైజాం బలగాల మనోనిబ్బరం అథమ స్థాయిలో ఉండటం, అవి పూర్తిగా పజల నుండి వేరుపడి ఉండటంవల్ల ఆలా జరగలేదు. అయినా సైనికులు అకస్మికంగా జరిపిన దాడురి వల్ల జన నష్టం, పళు సంటల నష్టం, ధన

48 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన నష్టం, గృహనష్టాలు విపరీతంగానే జరిగాయి, పైన వివరించిన అల్లకల్లోల ఘూర్జమాన పరిస్థితిని గర్భీకరించుకొన్న భావ జలనిధికి సమానమైన వాక్యాలే ఆరు[ద వాడిన “దూమీ తిమిరాలు చెరిషించి, సైకాన్‌ మనల్ని పరిషించునపుడు సింఠటిక్‌ చింతను ధరించు కవి అుతట ఖెయాసు పెరిషించు' అనేవి.

“ఫెయాసుఎడారి లోపల

ఒయాసిస్సు పొయె,టీ”

“సృష్టికి ముందుండే గందరగోళ, ఆయోమయ, అనిశ్చిత పరిస్థితుల ఎడారి లోపల రమ్యమైన (పదేళం కవిత్వం, అని పె కవితావాక్యాల అర్థం. నైజాం నవాబులు సృష్టించిన ఆందోళనకర పరిస్థితుల ఎడారిలో తెంంగాణా పౌరులకు బాసటగా నిలిచి ఆలోచనామృతాన్ని అందెంచే మేధాజనిత సందేశాత్మక మైనది కవిత్వం. తెలంగాణా సామాన్య జనుల ఆర్తిని తొలగిస్తుంది కవిత్వం. ఇది సాధ్యమా? కావచ్చును. ఉత్రేజం ఊపిరిగా పోసీ, నినాదాలు పచరింపజేసి చేతికి చేతన కలిగిస్తుంది కవిత్వం. పోరాటానికి, కవిత్వానికి ఆవేశం ఊపిరి పోరాటం పీడకుల భవశాల్ని కూలగొశుతుంది. కవిత్వం పోరాటానికి తగిన ఇంధన కక్తిని సరభథరా చేస్తుంది. అమర నాయకుల వీరగాథా కథనంతో ఉ(రూతలూగిపోళుంది జనవాహిని ఒక్కొాక్కవుడు. కనుక కవిత్వమనే రమ్యమైన (ప్రదేశాన్ని, ఎడారిలో-అంటే నవాబుల మోటు రాజ్యంలో సుఖాల నీడ లకు నోచుకోని సామాన్య జనావళికి కవి ఆసరాగా కల్పిస్తున్నాడు. “కవిత్వపు శెియాసులో ఖఇెయాసుకి ఉరికొయ్య.' కవిత్వంలో నెలకొన్న గందరగోళ, అయో మయ, అనిశ్చితస్థితి అంతరించిపోవాలని, పోయిందని, పోతుందనే భావాన్ని “భెయాసుకి ఉరికొయ్య'లో పలికించారు. అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అవిర్భ వించినప్పటినుంచి స్పష్టమైన అవగాహనతో సిద్ధాంత (ప్రాతిపదిక మీద సమాశా విర్భావమే లక్ష్యంగా చేసికొని కవిత్వం కదిలించే శక్తిగా కడలిలా గంభీరంగా సాగుతోంది. కవిత్వ అనిశ్చిత స్థితికి తిలోదకాలిచ్చింది అభ్యుదయ కవిత్వం. ఆంటే ఆక్మ్యుగయ కవిత్వం తెలుగునేలపై విజయబావుటా నెగుర వేస్తుంది అనే విశాల భావాన్ని రెండు వాక్యాల ద్వారా స్ఫురింవశేస్తున్నాడు కవి.

తెలంగాణా పోరాటం-త్వ మేవాహం : త్వమేవాహం (వత్యేకవరిశీలన 609 (బెయిన్‌లో స్రైన్‌గన్‌లా చెట్టు చిభైలుకలు చెయిన్సులో మగ వాళ్ళు చెరచబడ్డ ఆడవాళ్ళు చెదపురుగులు మదమెక్కిన సోలరు టు! సోలరు అరు చెదపట్టిన బాంకులు చెల్లని డిమాండు డాఫ్టలు చెటు చిటెలుకలు స. న! కాకిమెడ నుసిరంగు స్నో తెలుపు డ్యూ తెలుపు. చెటు చిటెలుకలు ళా ప! చిన్న చిన్న చీమలు బలవంతమైన సర ఏం భయంకరమైన స్వప్నం అడ్డమైన అందానికి నిజానికి స్వర్గానికి అడ్డమైన పెద్దకొండ చెరచబడ్డ ఆడవాళ్ళు ఉ మందు చెయిన్సులో మగాళ్ళు జానకిలాడు.”క్‌ దాశరథి ఈ ఖండికకు గల అర్థాన్ని ఇలా చెప్ప (వయత్నించారు:

• పూదాలముందు పన్నెండు వరకు అంకెలు వేసి, ఆ వరుసలో చదిఎతే అర్థం బోధ పడుతుందన్నారు. ఆవి ఇలా 'పేర్చబడ్డాయి న

4. (బెబన్‌లో స్రైన్‌గన్‌లా
5. చెటు చిటెలుకలు ళా బ్‌

00 ఆరుుద జీవితం-రచనలు-సమ। గపరిశీలన

1. చెయిన్సులో మగవాళ్ళ లి, చెరచబడ్డ అడవాళ్ళు
2. చెదపురుగులు మదమెక్కిన సోల్టర్హ
3. సోలరు అణ 7, చెదవట్టీన బ్యాంకులు టి
4. చెల్లని డిమాండు[డాఫ్టలు న! ఖు
5. చెటు చిబెలుకలు ళా |
6. కొకిమెడ నుసిరంగు కేకే. స్నోతెలుపు డ్యూలెలుపు శల చెట్టు చిట్టెలుకలు గబగబా పై పంక్తులు చదివితే భావం తెలియదు. కొని కవి ఇది (వాస్తు న్నప్పుడు పొందిన ఉద్వేగం తెలుస్తుంది. ఇదే ఇలియట్‌లోని (ప్రత్యక్ష లక్షణం ఈ ఉద్వేగం గమనింపబడిన తరువాత ఈ పంక్తుల్లో ఒకటి రెండు విడిచేసి. చదవండి. నేను వెసిన ఆంకెల (పకారం చదవండి. తరువాత రెండుమారులు ఒకే వరసలో చెట్లు చిళైలుకలు చదవండి. తరువాత ర,7,8 పంక్తులు చదవండి, తరువాత మీరు గమనించే అర్థం ఇద్వి- మగవాళ్ళను బంధించి స్రీలను చెరుస్తున్నారు సోలరు. సోలరు బల మెన | జగ గం. అజ వాళ్ళ. ఇది ఊపాంచేవరకు పెళాచిక కార్యకలాపాలు చీకట్టలా మన కళ్ళముందు పరచుకొంటాయి. ఆ చీకటిలో మసక మసకగా కనిపించీ కనీపించక - న్‌్దటి కాకి శరీరంలో మెడవద్ద మ్యాతం కాస్త నుసీరంగు (తెలుపు) కనీవించి నట్లు అళ. మంచు తెలపు. మంచుబొట్లు తెలపు ఈ తెలపులోనుంచి మహాశేజం బయలు వెడలాలి. ఇక చెట్లు, చిలైలుకలు “బెయిన్‌లో సైన్‌గన్‌లా చిఖైలుకలు.” పెడ్డ చెట్లు, క్త చి లా చిన్న ఎలుకలు ఏంచేస్తాయి? ఇది మానవుడి స్థితి. వీడు చీమగా మారి, దుష్టళ కులు జాత టల పాములై , చీమలలో సంఘటన శక్తి పెరగాలి, ఇది తరువాత పంకులో చద ఎక్‌ ర్తుల్ల వండి (త్వమేవాహంగా). ఇలా త్వమేవాహం నిండా ఉద్వేగోవబుద్ధములై న అభినవ స్వరనాద కల్పనలు కొల్లలు”?

తెలంగాణాపోరాటం.త్వమేవాహం వః త్వమేవావాం (వత్మేకపరిశీంన లో

దాశరథి అర్ధం చెప్పటంలో కొంతమేరకు మా[తత్రమే కృఠకృత్యు లయ్యారు. పె ఖఅండికలోని మొదటిపాదం *బెయిన్‌ స్పెన్‌గన్‌లా” అలా ఉంచి, “చెట్టు చిభ్రైలుకలు, చెయిన్సులో మగవాళ్ళు, చెరచబడ్డ ఆడవాళ్ళు" గురించి ఆలో చించాలి. మొట్టమొదటి ఖండికలో చెప్పిన విధంగా చెట్లు అంటే మగవాష్శ అని, చిట్టైలుకలు సూక్ష్మమైనవి కనుక సున్నితమైన ఆడవాళ్ళని అర్ధం చేసుకొని, చెట్లు చెయిన్సులో సుగవాష్న అని, చిటైలుకలు చెరచబడ్డ ఆడవాష్శ అనే సంవిధా నంలో చదువుకుంటే అర్థం సుబోధకమవుతుంది. చెట్ల మగదాష్మ, చెయిన్సులో అంటే- వరసకమంలో చిటైలుకలచే చెరచబడ్డ స్త్రీలను చూస్తూ కూర్చున్నారు. ఏమి చేయలేకపోతున్నారు. ఎందరో ఆభాగినుల శీలాన్ని మైనికుల, రజాకార్లు చెరుస్తూ ఉన్నప్పటికీ తెలిసివుండికూడా, ఆడవాళ్ళకు , ఆందరికీ జీవనాధారమైన మగవాష్మ చేతులు ముడుచుకొని ససవల్లాగా కూర్చున్నారు. రైలు పెట్టైలో. వరసగా ఇదీ ఆ మూడు వాక్యాల భావం. “చెదపురుగులు మడ మెక్కిన సోల్టర్లు." సోల్టర్లు అంటే సైనికులు. వీరు చేయవలసినది దేశరక్షణ. అంటే దేశంలోని పౌరులను రక్షించటం, కానీ వారే (పజలను భశిస్తున్నారు. అంకే చంపేస్తు న్నారు కంచే చేను మేస్తుందన్న సామెతగా. చెదపురుగు చెట్టుకు పట్టి బెరడు శంఠా తినేసి చెట్టు ఎండిపోయేట్టు. చేస్తుంది. చెదపురుగులపంటి సెనికులు సామాన్య (వజానీకం చేపిన ఉత్పత్తులను తిని, బలిసి, ఆ సామాన్య (పజానికాన్నే పొట్ట పెట్టుకున్నారు. కనుక సోల్టర్తు వెదపట్టిన బ్యాంకులు, చెల్లని డిమాం (కాష్టలవంటివారు. బ్యాంకులు జాతి జనుల పయోజనానికి ఉపయోగవడేవి. కాని అవి చెదపట్టి (పనికిరాకుండాపోయి) జాతీయ (ప్రయోజనాన్ని నెరవేర్చ లేకపోతున్నాయి. అలాగే సైనికులు కూడా జాతిరషణ దృష్ట్యా నిరర్ధకులై నారు. మైనికలు పౌద్రలందరికీ అనుకూలంగా ఉండి దుష్టవర్గమైన రజాకార్లను అణచ వలసింది. కానీ తడ్విరుద్ధంగా జరిగింఏి. కనుకనే వారు చెల్లని డిమాండు (డాష్ట్రలవలె పనికిరానివారు. ఇట్టి తరుణంలో ఏవింటి ఆశ, ఎవరిమీద? అంపే చెట్టు, చిదెలుకలమీడే. అంటే తెలంగాణా మగ, ఆడవాళ్ళమీదే. కవి వీళ్ళమీద ఆళను ఇక్కడనుండి (కమంగా పెంచుకుంటూ పోయాడు. మొదట వీశ్ళమీద ఉన్న ఆళ కాకిమెడ మీద నుసిరంగువంటిది. నుసిరంగు పూర్తి తెలుపు కాదు. పౌగరంగు, తెలుపుల సమ్మి(శితం. మగవాళ్ళు పోరు (ప్రారంభించిన తరుదాత, రెండప స్థాయిలో కొంచె ఆళ పెరిగింది. అదిన్నో తెలుపు డ్యూ తెలుపు

02 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీంన అయింది. అంటే మంచు తెలుపు. నుసిరంగుకంటె కాస్త ఎక్కువ తెలుపు. ఇది [క్రమంగా మంచు బిందువులోని తెలుపువలె మెరిసీపోతుంది. అంటే పోరాటంలో ఆళా కిరణాలు (పతిఫలిస్తున్నాయి, చెట్లు, చిఫైలుకల స్థాయి పెరిగింది. తరువాత పాదాల్లో వారు “చిన్న చిన్న చీమలు'గా చెప్పబడ్డారు. కానీ ఎదురుగా ఐలవంత మైన సర్పం ఉండి. ఈ ఐరివంతమైన సర్పం. నిజాం వ్యవస్థ. ఇదే భయంకర మైన స్వప్నం. అంటే భయంకరమైన కల. నిరంకుళ నిజాం వ్యవస్థ. (కూర ఘోర దారుణమైన వ్యవస్థ అది. ఎందరినో కొటువేసీ, మాన (పాణాలను పహారిం చిన దుష్ట సర్పం. అది ఐలవంతమైనది. (వజలేమో చిన్న చిన్న చీమలవంటి వారు. అయినా సరే వీరంతా సంఘటితం కావాలని కవి భావన. ఆలా అందరూ ఒక్కటైతే. 'ఐలవంతమైన సర్పము చలిబీమలచేత చిక్కి చావదె సుమతీ!” అన్నట్లు చీమలవంటి (పజలోచేతిలో సర్పంవంటి నిజాం చావక మానడు. ఇది తథ్యం! అనే భావాన్ని ఎంతో వ్యంగ్యంగా కవి టోధించారు. “అడ్డమైన అందా నికి, నిజానికి స్వర్గానికి అడ్డమైన పెద్ద కొండ.” దీన్ని, అందానికి స్వర్లానికి నిజానికి అడ్డమైన పెద్దకొండ అని చదివితే అర్ధం సులభంగా బోధ పరచుకో వచ్చు. అడ్డమైన పెద్ధకొండ నిజాం, నిజాం అనే కొండను ఆడ్డంతొలగిస్తే అంద మైన స్వర్గం, సమకా స్వర్గం (ప్రాప్తిస్తుంది. కానీ దానికి అడ్డంగావున్న అడ్డమైన నిజాం అనే కొండను తొలగించాలంటే ఏవి/టి మార్గం? అంటే కొండను పేల్చి వేయాలి. ఎవరు? చెరచబడ్డ ఆడవాన్ళ, చెయిన్సులో మగాళ్ళు మా(తమే. వారికా అధునాతన ళ క్రి నాపాదిస్తున్నాడు కవి చివరి పాదాల్లో, చెరచబడ్డ ఆడవాళ్ళే మందు, డై నమేట్లు. చెయిన్సులో మగాశ్ళే జానకి తాడు, జానకి లాడు అంటే ఫీరంగులు ముట్టించే తాడు. వీళ్ళలో వరసగా విప్లవాగ్ని అంటుకుంటే స్త్రీలే మందులా పేలి నిజాం కొండను పేల్చివేసి నేలమట్టం. చేస్తారు. భూమి మీద హెచ్చు తగ్గులు లేని అందమైన సమతా స్వర్గం సాధిస్తారు. ఈ ఆలోచనలన్నీ మొదటి పొదం- “(బెయిన్‌లో స్రైన్‌గన్‌" పేల్చిన విధంగా కవి[బెయిన్‌లో పేలు తున్నాయి. ఇంతటీ అందోళన కవి మ స్తిష్మంలో ఉంది, పై ఖండగీకను చదువు ళుంటే (బెయిన్‌ వేగంగా వెళ్ళేటప్పుడు అయ్యే చప్పుషలా ధ్వనిస్తాయి. జేమ్బు జొయీస్‌ కవిత్వాన్ని చదివి వృదయానికి హత్తుకునేట్టు చేసుకున్న ఆరు[ద గుండెల్నుండి అలాంటి ధ్యనులే ఆవిర్భవించాయి. ఆరు[ద తన కవి హృద యాన్ని అవివ్కరిస్తూ చెప్పినమాటలు చూస్తే ఆరు(ద కవిశాఖండికల్లోని ధ్వని.

చెంంగాణాపోరాటం.త్వమేవావం : త్వమేవాహం (వత్యేకపరిశీంన 99 జౌచిత్యం మనల్ని శిరఃకంపితుల్ని చేస్తుంది. “*జేమ్సు జాయీన్‌ *“£1౧06- క208 ఇజస6'లో నది కథానాయిక. బాల్యం ముద్ద మాటల్లో రాళాడు, గరం? బంల8, గ? &ం69 ౧2001౧2 07 అనే శెలిలో ₹175368లో, క1ం0౫ నడి దగ్గర చాకలి స్రీణ బట్టలు ఉతుకురున్నప్పుడు సంచరించే ఘట్టంలో డర 686 ౪1 ఇజం 0౦% 10108, 016069౯108 ఇషకంళ3ం 04 గ? 6009 ఇంగి€ గం08లి అనే (వవావా ధ్వనులతో రాళాడు. అదే శిల్చాన్ని మనస్సులో పెట్టుకొని పర్వతదళ పర్వరాల లాగా కఠి నంగా ఉండాలని కావ్యాన్ని మొదలెట్టి, (కమేపీ సౌలభ్యంలోకి దిగా. పర్వరాల లోని సెలయేరు లాగా ఉండాలని *ఎలారం'లో . వలో” - మొదలై నది రాళా”కి నని కిలుం పట్టిన పాఠకుల మెదచ్ళ తుప్తురాల్చుకోకుండా సరదాగా చదివేసరికి ఆ అనల్బ శిబ్బం మనస్సుకి నాటుకోక అర్థంకాని కవితర్రం అని తోసిపారేసే సరికి ఆరు] చ ఎచారపడ్డారు. కవి హృదయం ఆ విచారాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. కవి అన్నట్టుగానే త్వమేవావాంలో రచన ముందుకు సాగుతున్నకొడ్డీ సరళ మవుళుండి.

తెలంగాణా పోరాటంళో లచ్చుముమ్మవంటి అరుణతారలు ఎందరో పాల్గొని సమష్టి విజయానికి రమ [పాణా అర్చించారు. తమ లశక్యం సాధించారు. ఈ వీషయం ఇంకా ముందు ముందు సొగరసంగ మంలో వివరించబడుతుంది.

“పర్వత దశలో చివరి ఖండికను కూడా విభేదిస్తే త్వమేవాహంలోని క్లిష్టత ఆనుకున్నపట్టులు తేనెపట్లలోని తేనెవలె సుమధురంగా మేధా జివ్వంకు రుచులు కలిగిస్తాయి.

“*పట్టణంమీడ కీడెంచే

ఇన్వ్వేడించే శకెరబాల పాలిటీ

వేవ్‌ (బేకర్తగా

(పస్తురానికి

అక్కడక్కడ

అక్కడా ఇక్కడా

సెందధిగ్గా, సిస్టమేటిగ్గా

నించుందాం పొంచుందాం

రి ఆర్ముద జీఎతం-రచనలు-నమ(గవరిశీంన

పత్తగం శేపటి విత్తనం

పత్తనం పె _త్తనం

వహిద్దాం (వవహిద్దాం

బంవంతమైన జీసీలా

లేచి విరుచుకుపడే

ఫోర్సుగా వచ్చే

శెరటాలకి కరిగిపోయే

కేవ్‌ (బేకర్లు

చిన్నచిన్న చీమలు

బేయిన్‌లో "పెయిన్‌

(పతీ వెయిన్‌లో మెషిన్‌గన్‌ రెయిన్‌.”9

పట్టణం = హైదరాబాదు. నైజాం హైదరాబాదు సంస్థానానికి పాలకుడు, హైదరాబాదు సంస్థానంలో నివసిస్తున్న అత్యధిక సంఖ్యాక పజల సంస్కృతీ, భాషా పాలకులచే అణచివేయబడుతూ వచ్చాయి. ఆందువల్ల విద్య కావాలనీ సొంస్కృతికంగా అభివృద్ధి చెందాలని, తమ మాతృ భాషకు రశణ కావాంని సవాజంగా వుండీ వాంఛ నైజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగే పోరాటంతో సహజంగా మిళితమైపోయింది. ప్యూడల్‌ వ్యతిరేక వ్యావసాయిక పోరాటపు అలలు విస్తరిస్తున్నకొలది, బడా బూర్జువా వర్ష నాయకత్వాన గల, స్వతం(త భారత దేశపు బూర్జువా- భూస్వామ్య (పభుత్వం, కాం(గెను.కు న్మెవూ నాయ కత్వం వహిస్తున్న (వళుత్వం- తెలంగొణా వ్యావసాయిక తిరుగుబాటును అణ చటం కోసం, అవి మరింత వ్యాపి జెందకుండా అరికట్టడం కోసం, హైదరా బొదు సంస్థానంలోను, మిగతా భారతదేశంలోనూ, తమ వర్ష పాలననే ఆంతం చేయకుండా నివారించేంయకుగాను తెలంగాణా వ్యావసాయిక. తిరుగుబాటును అణచటం కోసం సైన్యాలను పంపించింఏి.

“ఆజాద్‌ హైదరావాద్‌* ముస్లీం సా్యమాజ్మమని, అసఫ్‌జాహీ పాలనలో (వతి ముస్లిమూ ఒర పాలకుడేనని, ఈ (వభుత్వాన్ని కాపాడాలనేది దేవుని ఆజ్ఞ. యని, అందువల్ల రజాకార్‌ సైన్యంలో చేరి పాందువుల నెదుర్కొనడం (ప్రతి ముస్తిము యొక్క పవి్యక కర్తవ్యమని పేర్కొంటూ ఇత్తెహాద్‌-ఉల్‌_ముస్లిమీస్‌

తెలంగాణా పోరాటం-త్వ మేవావాం : త్వమేవాపాం (పత్యేకపరిశీలన సే నాయకుడు కాశీం రజ్వీ నాయకత్వాన రణాకార్‌ సైన్యం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ రజాకార్లు నగరాల్లో, పట్టణాల్లో స్థావరా లేర్చరచుకొని (గ్రామాలపై దాడులు సాగిస్తూ (పజల ఆస్తిపాస్తులను కొల్లగొడుతుండేవారు. “పట్టణం మీద క్రీడెంచే ఇన్వేడించే కెరటాలు ఆంటే పైన వివరించే విధంగా హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో నివసించే జనావళికి కీడు తలపెళ్రే ఉద్దేశ్యంతో. “ఇన్వేడించే' అంటే ఒక్క సారిగా దాడులు చేసే [పవాహాలు- సైన్యం. సాయుధుల్తై న సైన్యం. ఈ సైన్య మొక (ప్రవాహం. ఈ సైన్య (పవాహాన్ని ఆపేదెలా? అడ్డుకట్టలు వేస్తేనే (వవాహం ఆగుతుంది. (పస్తులానికి (వజలు ఇంకా ఆ దళకు చేరుకోలేదు. కనుక పౌరులంకా వేవ్‌ (బేర్తుగా మ్మాతం పనిచేశారు. వేన్‌ (బేకర్లు వేగాన్ని తగ్గించగలవే గాని (వవావోన్ని ఆపుచేయలేవు.. సైన్యాల వాహనాల రాకపోక లకు _పజలు అలాగే ఆటంకం కలిగించారు. సైన్యాల వాహనాలు వచ్చే బొటల్లో ఊరి బయటనే పెద్ద పెద్ద మేకులు వాటేవారు. పెద్ద పెద్ద గండ్లు కొష్టేవారు” రోడ్డపై అడ్డంగా చెట్లను, పెద్ద పెద్ద బండలను పడేసి, (గామానికి (గామానికి మధ్య రోడ్డు సంబంధాలను తెందివేసేవారు. వంతెనలు ధ్వంసం చేసేవారు. ఇలా సైన్య (వవావోనికి జనం వేప్‌ (ేకర్తు వేళాగ. సెంటివిగ్లా, సిస్ట మేటిగ్గా, అక్కడక్కడ, అక్కడా, ఇక్కడా గెరిల్లా దళ (వ్రజలు నించుండేవారు. సౌంచుండేవారు. శాస్త్రీయంగా కాక, పోరాట (పథమ దశలో వడిసెలలతో రాస్స విసిరి, ఈటెలు బల్లేలు ఉపయోగించిన జనం, సైనికుల అధునాతన ఆయుధాల ముంకు [పాణాలు కోల్పోవలపీ వచ్చింది. విపరీత జన నష్టం జరిగింది. ఇలా పాణ నష్టం సంభవించ కూడదని కార్యకర్తలు గెరిల్లా దళా లుగా ఏర్పడ్డారు. తుపాకీలు, ప్రైన్‌గన్‌లు ఛీల్చటంలో శిక్షణ పొందారు. సైనిక దళాలను పసిగ క్రేందుకు అక్కడక్కడా చెట్ల వైన, పెద్ద పెద్ద బండల మాటున, కందకాల్లో దాక్కొని ఉండేవారు. సైనికులు వస్తున్న సంగతి గమనించగానే వరసగా సంకేతాలు పంపేవారు. [గామంలో (ప్రజలకు భేరీ ఉండేది, దానిని మోగించేవారు. చుట్టు పక్కల [గామాల జనం అంతా చేరుకునే వారు. సెనికుల్ని సుశిక్షితులైన ఈ (పజాసైన్యం ఎమర్కొనేది. ఒక్కచోట అందరూ గుంపుగా ఉండకుండా దళాలుగా విడిపోయి. సైనికులను పవ్మవ్యూ హంలో బంధించినట్లు బంధించివేసేవారు. పైన చెప్పిన భావమే “సెంబిఫిగ్గా, సిస్ట మేటిగా నించుందాం, పొంచుందాం' అనే వాక్యాలలో చెప్పబడింఏ. *ప తనం రేవటి

96 ఆరుుద జీవితంంరచనలు.సమ్మగపరిశీంన విత్తనం” అంటే - పట్టణానికి వీకృతి పదం పత్రనం. ఆది రేపటి విత్తనం. విళాలాం(ధలో (పజారాజ్యానికి బీజమైనది. ఆదే హైదరాబాదు పట్టణం, హైదిరా బాదు పట్టణానికి, తద్ద్వారా విశాలాం(ధలో (వజారాజ్యానికి (వజలే పెత్తనం వపహిద్దానుంటున్నారు. సరితలా (ప్రవహిద్దాం అనేది ఆ మూడు పాదాల సారాంశం “ఫోర్సుగా వచ్చే కెరటాలకి కరిగిపోయే వేవ్‌[బేకర్లు చిన్న చిన్న చీములు'. ఈ వాక్యానికి ముందు ఒకపాదం *బలవంతమైన జీనీలా లేచి విరుచుకు పడే అని ఉంది. జీనీ (66216) ఐలమైన రాక్షసకక్తి, మంచి, చెడు-ఏది చేయాంన్నాచేస్తుంది. ఏ వనిశేయమని ఆజ్ఞాపిస్తే దానిని చేస్తుంది. కేం్యదంచేత, నవాబు చేత పంపించబడిన (ఆర్మీ) సైన్యం జీశీలాంటిడి. సైన్యం మంచికీ, చెడుకూ ఉపయోగపడుతుంది. (వస్తుతం చెడుకే తోడ్పడుతుంది. జీసివంటి సైన్యం (ఫోర్సుగా) మిక్కిలి శక్తితో ధాటిగా శెరటాల్లా వచ్చేస్తుక్నప్పుడు, వేవ్‌ (బేకర్లుగా అక్కడక్కడా మోవారించిన చిన్న చిన్న (పజాదళాలు హత మవుతున్నాయి. ఇలా కొన్ని సందర్భాల్లో జరిగింది. అందుకే కవి పై వాక్యాలు పలికి, అలా [వజాదళాలు కరిగి హూతమై పోవటం గురించి మిక్కిలి విచారాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నాడు. *(బెయిన్‌లో పెయిన్‌”. అంటే మస్తిష్కంలో పెద్ద బాధ. (పతీ వెయిన్‌లో మెషీన్‌గన్‌ రెయిన్‌” నరనరాన మె్షీన్‌గన్‌ వర్షంలా గుండ్లను కురిపిస్తుంటే కలిగే బాధను కవి అనుభవిస్తూ రాసిశవాక్యమే పైపాడం. కవి విచారిస్తూ కూర్చోలేదు. ఎలారం (మోగించి దళ కార్యక ర్తలను జాగృతం చేస్తున్నాడు. కవి దళ కార్యక ర్వలతో *త్వమేవాహంి అంటున్నాడు. ఈ భావం ఎలారం ఖండికలో స్ఫురిస్తుంది. ఇక్కడనుండి [1కమంగా రచన సరళంగా [పవపొంచింది. ఆయిశే ఎళారం, పెద్దముల్సు, 'సెకండ్లముల్లు, చిన్నముల్లు, పెండ్యులం, 'సెకండ్ధు, ఇసుక గడియారం, నీటి గడియారం, గంటలు, నిము షాలు, స్టాప్‌వాచీ, కీ మొదలైన (వ్రతీకల గురించి *కవి హృదయం"లో ఆరు[ద

వివరించిన విషయాల్ని ఉటంకీస్తాను. (ప్రవాహం కాలానికి పర్యాయ వదం.

“కాలానికి సంకేతం గడియారం. గడియారం మన సంఘం. గంటలు థ్రీమం

తులు. నిముషాలు మధ్యమ తరగతివాళ్ళు. సెకండ్లు 'అంగా" జనం, చిన్న ముల్లు శ్రీమంతుల మనస్తత్వానికి సూచి, పెద్దముల్లు మిడిల్‌ క్రాన్‌ వాళ్ళ భావాలకి బరామీటరు. సెకండ్లముల్లు (శ్రామికజనుల విలాసఫికి కొలబద్ద. ఇనక గడి యారం, నీటి గడీయారం పొతకాలపు సంఘాలు. స్టాప్‌వావీ “విప్లవాన్ని' టైం: చేసే సాధనం. పెండ్యులం చెప్పనక్కటర్లేదు.”19 'పెండ్యులం నిలకడలేని మధ్య తరగతికి వ్యక్తికి (వతీక. *క్రి' విప్లవానికి పోద్భలకారణం.

తెలంగాణా పోరోటం-త్వమేవాహం : త్వమేవావాం (వత్యేకపరిశీలన 97 త్వమేవావాంలో ఆయా (ప్రతీకల శీర్షికలకింద గేయాల్లో అయా మన స్తత్వా లను కవి వర్తించారు. వీటిలో అంటే ఈ (ప్రతీకల్లో పేర్కొన్న ఇసక గడి యారం, నీజి గడియాలు ఇలా ఉంటాయి : కలనా నూ న్‌ ఆక! ఇనకగడియారం నీటిగడియారం ఇవి రెండూ నిరాశను బోధిస్తాయి. పైకప్పులోని ఇసుక (కిందిభాగం లోకి దిగిపోవటాన్నిబట్టి కాలాన్ని గణిస్తారు. నీటి గడియారంలో చిన్నళాధైలో సీరుపోసి దానిలో సూర్యవీంబం కనపడే కోణాన్నిబట్టి సమయాన్ని పసికడ కారు. ఇవి పాతకాలానికి, పాతధోరణులకు చెందినవి. ఇక *ఎలారం' సమ కాలిక పరిస్థితుల గూర్చి హెచ్చరిక చేసేది అని. 'ఎలారం' లో త్రో! హలో! లోయలో ఓ! ఒహో పటాలం పటాలం' : ఓ0 (లో) = అదో! అవిగో! అదిగదిగో! చూడు చూడు అని, పటాలాన్ని = సైర్యాన్ని చూడమని హెచ్చరిక. లోయల్లో, పొదల్లో, నింగిలో విమానంలో, నీటిలో సవ్‌మెరిన్‌లలో ఒక్కొక్కసారి ఒక్కాక్క- చోటులోంచి సెన్యం కన్పిసుందని, వాళ్ళని చూడవలసీందని, (వమాదం ముంచుకొస్తుందని పజలను జాగ త్తపడమని హెచ్చరిక లిస్తున్నాడు కవి. చెట్లమీద, బండలమాటున, కందకాల్లో ఉన్న దళ కార్యక ర్తలు కూడా ఇలాగే సైన్యాన్ని గూర్చిన సంజ్ఞలను ఈలల ద్వారానో, ఇతరమైన ధ్వనులు చేయటం ద్వారానో (ప్రజలకు తెలిపి వారిని సన్నద్ధం చేసేవాళ్ళు. ల వ!

98 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్య్యగ పరిశీలన

తరువాత పెద్దముల్లు (మధ్యతరగతి వాళ్ళ భావాలకి బరామీటరు) (ప్రవే శిస్తుంది. మధృతరగతివ్య క్తి చారిత్రకంగా విప్లవాత్మకమైన పాత్రను నిర్వ వొంచినవాడు.. సంఘంలో ఉన్నతంగా చూడబడాలని కాంక్షిస్తాడు. ఆలాగే (వవర్షిస్తాడు. తనమాటే అందరూ వినా౨ని అనుకుంటాడు. *పెద్దముల్లు” లో పెళాగరన్‌ ధీరాన్ని సామ్యవాదాని కన్వయించి చెప్పారు ఆరు[ద. దీన్నిగూర్చి *“ఆరు[ద కవిత్వం - అభ్యుదయ కవిశ్వం'లో వర్షసంఘర్షణ శీర్షికన వివరించాను. కనుక ఇక్కడ మరల ఉటంకిస్తే పునరావృత మవుతుంది,

ఆరుద త్వమేవాహఎలో పొట్టి గట్టి మాటల నుప మోగింది సంగీశాన్ని సాధించారు. *వటాలం పటాలం, బందిపోటు మంవపోటు భంగపాటు.” ఇందులో లయ ఎంత సతృలికాన్నిచ్చిందో ఆ మాటలు కూడా అలాగే సత్ఫలితాన్ని ద్బాయి. ఛందస్ప్సక్కట ర్రేకండానే. దత్తాంశాలని పరిశీలించండి, చిన్నచిన్న బీకులు వగైరా ఆడుగు భుజం అనుకోంకి, బలవంతమైన సర్పం గటా ఎట్‌స్కెటా అడుగు భుణం ఉత్పత్తిచేసే ఆహారం మీద ఆధారపడటం వల్ల లంవం అవదామరి? వంటి చరణాలు కూడా ఎక్కడా వినని కొత్త సంగీతాన్ని ధ్వనిస్తాయు. మెదడుకు గిలిగింతలు పెట్టే నాదాన్ని సంకరించుకున్నాయి. “అక్షర శిబ్పంలోనే కాకుండా, ఆరుద సంవిధాన శిల్బంలో ఢంకామీడ దెబ్బకొట్టి కొ త్ర మార్గానికి పయాణఎ కట్టాడు. పదాలనే కాడు, వాక్యాలనే కాదు. వివిధ కావ్యభాగొలను ఒకే వలయం లోని ఖండాలుగా, ఒకే పూవునగల రేషలుగా అనిపించే నేర్పుచూపితే ఆ కవిని సంవిధాన చతురుడంటాం, అంతేకాదు. అతను వాడే సంకేకాలు, నిర్మించే పద చి(తాలు, చూపే ఆలంకారాలు - ఇవన్నీకూడా ఈ సంవిధాన శిల్పానికే జమ కట్టవచ్చు. ఈ దృష్టితో చూస్తే నవ్యాం్యధ కవిత్వంలో ఆరు(దకు ఆరు[దే సాటి అనిపిస్తుంది శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో కూడా ముఖ్యంగా మహా(ప్రస్థాశం గేయాల్లో ఇరవయ్యో శతాబ్లీ మధ్యభాగం మనకు ఉద్రేకాలలో తప్ప సంకేతాలలో, పద చిికాలలో, ఆలంకారాలలో దర్శక మివ్వదంటే ఇతర యవకవుల మాటెందుకు? పౌరాణికాలైన, ఛారి(త్రాకాలైన అభిదలూ, సంజ్ఞిలూ ఆర్ముద విడిచిపెళ్తేడు. నేటికి చెందనిదానికి విడాకులిచ్చాడు. గణీతళాస్త్రంనుండి పైథాగరస్‌ సిద్ధాంతం, వృక్షళాస్త్రంనుండి పరపరాగ సంపర్క సిద్ధాంతం, హైస్కూలు దశలోని సామాన్య శాస్త్రానికి చెందిన వనీ విషయాలను కొట్టివేయడమేనాః మనస్తత్య

తెలంగాణా పోరొటం-త్వమెవావాం : త్వమేవావాం (వత్యేకపరిశీలన 99 శాస్త్రంనుండి లిబిడో, వ్యక్షం, అవ్యక్తం వంటి సాంకేతిక వదాలు, నౌకా్యశయ నిర్మాణ విషయమైన తవ్వోడ - ( (డెడ్డింగ్‌ ), దేహళాస్త్రంలోని సెరబల్‌ కో రైక్స్‌, మెడుల్లా అన్లాంగేటా, స్ర్రైనల్‌కార్డువంటి పేర్లు తెలుగు కవిత్వంలోకి సాహ సించి చారబొారాయంటే ఆది ముఖ్యంగా ఆరుదయొక్క బెంపరితనం చేకూర్చిన వరిణామమే! అంటే థ్రీశ్రీ కంటె ఎక్కువగా కవిత్వభాషను విప్లవీకరించిన ఘనత ఆరు[దది ... “త్యమేవావాం' కావ్యం అఖండంగా రూపొందడానికి ఆరు,ద వేసిన పథకం తెలివైనది. సమకాలాన్ని ముఖ్యంగా చితించదలచు కొన్నాడు. కాబట్టి ఇసుక, నీటి గడియాంలు, గడియారంలోని మరలూ, ముళ్ళూ, కాలంయొక్క స్థితిని చూపించడానికి, వర్వకడళ, దాని గతిని చూప డానికి _పవావాదళ వంటి భాగాలు అనాలోచితంగా చేసినవేమీ కావు.”18

తర్వాత (కామిక జనుల ఖీలాసఫీకి కొలబద్ద అయిన సెకండ్ల ముల్లా పాఠ (ప్రవేశం చేస్తుంది.

*ఈమె ఆయస్కా-ం

తకొంత - నిజం

(పతిరజం - ఇ

పే పయాణం-మూ

సలో పోసిన

ఖనిజం - నిజం

కొలిమిలో -ఐ

లిమి తయారు

కమ్మెచ్చులు తీ

సిన శౌర్యం - కౌ

ర్యం విరుగుడు

ధైర్యంచే కార్యం”

ఈమె అంటే ఇక్కడ తెలంగాణా. తెలంగాణా ఆయస్కాంత కాంత. ఇనుము నిజం ముడిసరుకు, నిజం అంతా తెలంగాణావై పే (పసరిస్తుంధది. నిజ మనే ఖనిజంతోటి బలమనే ఆయుధాన్ని తయారుచేశారు. శౌర్యం దైర్యం

100 అరు[ద జీవితం-రచ నలు-సమ(గ పరిశీలన తోడ్రైరే నిళాం (క్రౌర్యం ఏరుగుడు. ఆంటే నశిస్తుంది. కార్యం సిద్ధిస్తుంది అని (శ్రామిక జనం తలంపు, పాలితులంతా బాధితులవటం నిజం. వారు (వతిఘటిం చడం నిఖం. దురలవాట్లకు లోనుకామని పతినబూని చేయీ చేయీ కలపటం ఐంం. సుశి్షితులు కావటం కమ్మెచ్చులు తీయబఐబడటం. అ శౌర్యానికి రైర్యం తోడు, అందుకే అందరూ ఆటే ఆకర్షింపబడుళున్నారు. అదీ ఆయస్కాంత తెలంగాణ, ఈ గేయంలో సంవిధాన శిల్చం ఉంది. ఇఎదులో వన్నెండు పాదాలు. పాదానికి అయిదు అక్షరాల చొప్పున మొత్తం పన్నెండు పాదాలకు అరవై అక్ష రాలు అరవె సెకన్లకు (పతినిధులగా కూర్చ బడ్డాయి. భావం, పదం, అక్షరాలు సమతూకంలో తూగకడం అసాధారణమైన శిల్పం,

అనంతరం శ్రీమంతుల మనస్తత్వానికి సూచియైన చిన్నముల్లు (వవే శిస్తు. తెలంగాణాలో శ్రీమంతులు, భూస్వాముల మనసుల్లోని ఆలోచనలను ఈ గేయం తెలియజేస్తుంది. “ఇది నాగలి, ఇది దాగలి, ఇదే పునాది, సైతానుకు ఇదే సమాధి” ఇందులో సైరాను రాచరికపు వ్యవస్థ. రాచరికపు వ్యవస్థకు సమాధి. ఆంటే అంతరించిపోవాలి. ఇవి అంటే తెలంగాణ, నాగలి కర్షకులకు, దాగలి కార్మికులకు సూచికలు. దాగలి అంటే కాచి సాగకొట్రైడు ఇనుము బంగారులోన గు వానికి ఊతగా కింద ఉందే ఇనుపదిమ్మె. ఇది ఎన్నో దెబ్బలను భరిస్తుంది. (శ్రామికులు తెలంగాణంలో ఎన్నో విధాలుగా దెబ్బలు తిన్నారు. దాగలి లేకపోతే వడ్రంగం లేదు. (శ్రామికుడు లేక తెంంగాణం లేదు. నాగలి భూమిని దుంతుంది. సస్మాన్ని పండించేందుకు ఉపయోగవడుతుంది. దాగలి స్వర్ణాన్ని అనుకూల ఆభరణంగా మార్చడానికి ఉపయోగవడుతుంది. దున్నేవాడికే భూమి, పనిచేసే వాడికే మిల్లు అనే పలోధం కూడా ఇందులో స్ఫురిస్తుంది.

ఇది సస్యం

ఇది స్వర్ణం

ఇదే గవాక్షం

చిద్టైలుకకు

ఇదే విమోక్షం.--అని ఫల కతి పలికారు.

ఈ గేయంలో (క్రొత్తడి, తత్తడిి పట్టడవంటి కొత్త శబ్దాలను (పయోగింవారు.. కంద అర్థాలు కూడా ఇద్చారు. (కొత్రడి అంటే పతి్యవత అని, తత్తడి ఆంటే. గృురమని, వట్టడ అంటే [పేలుడు సామానుం కార్థానా

తలంగాణాపోరాటం-త్వ మేవాహం . త్వమేవాహం (వత్యేకపరిశీలన 101 అని. తెంంగాణా పోరాట (వళాన్ని చేపట్టింది. తెలంగాణా అటిలో. వాజి అయింది. అది ఆజపేయం. రాజరికవు వ్యవస్థపై విసురుగా నిట్టూర్పులు ఎగ జిమ్మిన అవిరులతో దుమికింది. ఫైతాన్ను కింద పడగొక్రేంయకు ఆధునాతన (యేలుడు సామిని నిలవచేసుకొన్నది తెలంగాణ. పైభావాల్ని ఈ గేయంనిండా థ్రీమంతుల ఆలోచనలుగా కవి పలికించారు. అంటే శ్రీమంఠుణు, జమీందారులు తెంంగాణా (ప్రజలను గట్టిగా అంచనా వేస్తూ తమ గతిని గూర్చి ఆలోచిస్తూ భయ పడుతూనే ఉన్నారనేది ఇందలి ధ్వని. ఇది గమ్మత్తైన నడక కలిగిన గేయం. తొందరగా చదవాలన్నా చదవలేం కాని దీనిలో గమకం ఉంది. నిష్కర్షమైన ఉత్వర్వులకు ఒక (కమశిక్షణ పొందిన సైరికుడి పాదాలలాగా ఈ పాదాలు నడుస్తాయి. అనవసరమైన తొందరలేదు. ఆర్థంలేని ఆంస్యం లేదు. తదుపరి పైకా కిందికా అని ఊగిసలాడే మనస్తశ్వంగల మధ్యతరగతి. మేధావి స్వగతాంకు (ప్రతీకగా పెండ్యుం౦ (ప్రవేశిస్తుంది. “కింల౯ 50౯1౧83 కణ లేం ౧౦౧౯610100 6660 (06 1౧596100౯8 206 ఉం61౯16066 0% €06 ౦6లకేకీ అనే వాక్యానికి పెండ్యులం కవిత (పతి బింబం. '“వ్యక్తావ్యక్తాల సరివాద్దులలో వేకోర్కెలు బేవోరులు' - ఇందులో నెర వేరని కోర్కెలు వ్యాపారులతో పోల్చబడ్డామి. అవి 52060౧861048 3౯226లో ఉన్నాయి. (ఫ్రాయిడ్‌ సిద్ధాంతం (ప్రకారం మానవునిలో వ్యక్తం, అవ్యక్తం, వ్యక్తా వ్యక్తం అనే మూడు దశలుంటాయి. సహజమైనవి కొన్ని, సమాజాన్నుండి ఏర్పడినవి కొన్ని కోరికలు అవ్యక్తంలో అణచివేయబడి ఉంటాయి. మనసు పొరలనే ద్వీపాంతరాల్లో సుప్తభుజంగాల్దా పడిఉంటాయి. అని అప్పుడప్పుడు సావాసయ్యాఠలు చేసే వైదేశక వైమానికుల్హా చైతన్యాన్ని ఎగజిమ్మేందుకు తయారవులాయి. విప్లవ భావాల్ని రవాణా చేస్తుంటాయి. దీన్నే కవి.చై తన్యాన్ని - బ్లోదేసేందుకు రంజకాన్ని రవాణా చేస్తున్నాయి. అంటున్నాడు. నుద్యతరగతి మేధావిలో అణచివేయబడ్డ వాంఛలు, అవి తీరే ఉపాయాలు వృక్ష్తా-వ్యక్తాల సరి వాద్దులో దోబూచులాడుతుంటాయి. సమయిం వచ్చినపుడు విస్ఫోటనం చెందుతాయి. వ్యక్తదళకు సర్వం అయోమయంగా, అపాయరంరంగా, అనిశ్చితంగా, ఆందోళన కరంగా కనిపిస్తుంది తెలంగాణాలో పరిస్థితి, (ప్రమాదం, (ప్రళయం, నరకం ముప్పిరిగొని తెలంగాణాలో విలయ తాండ వం్టగేస్త 8.ఫితిలో నిరాశ దర ల్‌ య్‌ దాల్చు న! స ,

108 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన చెండిన మానవుడు *నీం చెయ్యాలి మృత్యువు?” అని మృత్యువునే తన కర్తవ్యం గురించి [పశ్నిస్తున్నాడు. సమస్యల నుండి విముక్తి చెందాలంటే, ఆశయాలు అందాలంటే, చనిపోవడమేశా మార్గం? ఏం బేయాలి? 'వాటిజ్‌ టు బి డన్‌' అని చిరంజీవి మానవుడు పశ్నిసున్నాడు. మొదటి *“వాటీజ్‌ టు బి డన్‌' నిజంగా _పశ్నే రెండో వాటీజ్‌ టు బి డన్‌ (పళ్నలాగానే కనిపించినా అందులోనే సమాధానం కూడా ఉండి, లెనిన్‌ పుస్తకం పేరు *వాట్రీజ్‌ టు వి డన్‌”. ఏం చెయ్యాలో ఆ పుస్తకం చెబుతుంది. నికోళను వదిలేసి, సమైక్యంగా సుశిక్షితులై పోరాడండని క ర్తవ్య _పటోధు చేస్తుంది. ఇది కొసమెరుపు.

తర్వాత త్వమేవాహంలో రెండో రంగం ఉపనదులు, ఇందులో ఆరంభం లోనే చిరంజీవి మానవుడితో మృత్యువు మాట్లాడుతుంది. సమాజాన్ని చూడ మంటుంది. రాజకీయ, ఆర్థిక రంగాల్లోని అవకతవకలను పరిశీలించ మంటుంది. భయపడితే (శగతి శూన్యమంటుంది. పరిణామాన్ని గమనించ మంటుంది. చైతన్యం పొందమంటుంది. - చిరంజీవి మానవుడితో మృత్యువు త్వమేవావా మంటుంది. (బళుకుతూ చచ్చేకన్నా చచ్చి[బతకమని, సమాజానికి (తుకును కల్పించమని సందేళాన్నిస్తుంది.

విశాల లోకం సర్కసులో విద్య - పభుత్వోద్యోగాలనే (తాడుమీద పిల్లి మొగ్గలు వెయ్యదు. విద్యకు ఉద్యోగాలకు సంబంధం లేదని, విద్మావంతుంకు సరిపడ ఉద్యోగాలు లభించవని ఇందలి ధ్వని. అధికారం ఆయస్కా౦ఠం వంటిది, విజ్ఞానం గడియారం వంటిది. అధికారపు అయస్కాంత వేశంలో విజ్ఞానపు గడియారం తిరగదు, అనగా విజ్ఞానం నిరుపయోగంగా కొందరి వద్దే. వడి ఉంటుంది. తరువాత ఒక చక్కని మాట అంటున్నాడు కవి. “ఎ(రబటేపుల చవిజినేంలో స్వాతం[త్యం మొంకెత్తదు. “264 10189 అనే పదానికి “ఎ(రటేపుణ” అని అనువదించాడు. ఫైలుకు రెడ్‌ టేప్‌ చుడితే అది మూలన పడినట్టే. సామాన్యునికి అధికార యం్మతాగం అందుబాటులో లేమ. అసలు నిజమైన స్వాతం(త్యం లేడు. మన స్వాతం[త్యం మేడిపండు. చవిటి నేలలో విత్తనం మొలకెత్తదు, వ్యారటేపుల చవిబి నేలలో స్వాతం[త్యం. మొలశెళ్తదు.. నిజాయికీ గల ప్లీడరు గుమాస్తా ఇంట్లోని రోట్లో వచ్చడి కూడా నలగదు. కిరాజాకొట్లో షాహుకొరు సరుకులను అరువు ఇయ్యడు.

తెలంగాణాపోరాటం-త్వమేవావాం : త్వమేవాహం [పత్యేకవరిశీలన 108

ఇక్కడ ఒక అంకం అయిపోయింది. రెండో అంకం మొదలవుతుంది. సమాజంలోని వ్యక్రి రెండవ పఫార్వ్వం చూపబడుతుంచి. ఆదిమానవుడిలో (సవిం చిన భయమే ఈనాటి మానవుడ్‌లోను (పసరిస్తుంది. కనబడే వాటిని తనవిగా (గ్రహించలేని, కనబడకుండా జరిగేవాటిని చూడలేని అ్మశద్ధ, అజ్ఞానం రెండూ మానవుడిలో ఉన్నాయి. వీటికి తోడు భయం, దృష్టి పెరగలేదు. వసితనంలోనే ఉంది. అమాయకత్వం పోలేదు. నియంతల ఆజ్ఞాపనల్తో (పజలు మరణిస్తున్నారు. ఆయుధాళ్లేని మానవుడ్ని చూస్తూ అధికారం తుపాకుల్ని (వయోగిస్తుంది. సైన్సు నాళనానికి దారి తీస్తుంది. లెక్కలు మానవుడి డొక్కలు నింపటం లేదు. జీతం అందక మిడిమేలపు కొలువుల్ని వడిలిపెడుతున్నారు ఉద్యోగులు, విజ్ఞాకం మత్తుగా పడివుంది మరొకపక్క. కళాశాల కక్కోసుల్లో కామళాస్త్ర పాఠాలు, వేరొకచోట ప్లీడరు గుమాస్తాకి లంచం ఇనుమడిస్తుంది. నరుకుల ధరలు ధరను వీడు తున్నాయి. ఈ పరిస్థితే (వళయం దిన్ని గుర్తించు అని చిరంజీవి మానవుడ్ని మృత్యువు హెచ్చరిస్తుంది. ఆదిమూర్తి “లిబిడో'లో గడ్డకట్టిన కామం మానవుడిలో పాలకుడిలో కరిగి పవహిసుంది. ఇక్కడి లివిడో అంటే (ఫ్రాయిడ్‌ మనస్తత్వ శాస్త్రరీత్యా కామకేం్యదం. తీరని ఆకలి, దర్శిదం ఆళ్చర్యాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. ఏం జరుగుతుందో చూడ లేకపోతున్నాడు మానవుడు. ఆధారం లేనివాటిని 'పేర్చలేకపోతున్నాడు. వాస్తవం (గహించి పరిష్కార మార్గాల్ని పసిగట్టలేక పోతున్నాడు. మానవుడి అవ్యక్తదశ తీరని సమాజ, సహజ కోరికలతో నిండిన దండకారణ్యం వంబిది. నిబంధనలు, నీతిసూ (తాలు అర్థ రహిత మైనవి, ఆశయాలు దెబ్బతింటున్నాయి. పింఛను పుచ్చుకొన్న కోర్కెలు ఉద్యోగాలకు మళ్ళీ దరఖాస్తు చేస్తాయి. విద్యార్థుల మనియార్జర్హు దుర్వ్యుసనాలకు హెచ్చింపబడతాయి. రెడ్‌ టేపిజం పాలనలో సాగుతూంది. ఎర జెండా (పడమటి కొండ) అస్తా(దివెనుక దాక్కొాన (కపట) మారువేషం వేసేందుకు సిద్ధమవు తుంది. *ఎ[ర జెండా పశ్చిమ్మాది వెనుక దొంగొని ఛద్మవేషరచనకి ఉపక మిస్తుంది” ఈ వాక్యం వలన ఎ(రజెండా గర్హ్తుగలిగిన కమ్యూనిస్టు పార్టీ అ స్తమించేదశలో ఉండి మోసపు వేషాలను వేయటానికి ఆయ త్తమవుతుంది అనే భావం పొడగడుతుంది, అంటే ఆ పార్టీకూడా నిర్మాణ కార్యక్రమాన్ని మొదలుపెట్టి తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించక (వజలకు దూరంలో మృత్యుదళలో ఉంది అన్న ధ్వని వస్తుంది. కాని కమ్యూనిస్టు పార్టీ [ప్రాథమిక దశలో బయట

104 ఆరు[ద జ్రీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన పడకుండా రహస్యంగా తన వనులను నిర్వహిస్తూ (పజలను చై తన్యవంతుల్ని చేయటానికి పొటుపడింది. పన్నెండు పెగ్గులు స్వీకరించిన తరువాత మత్తులో, ఏమీచేయలేని దశలో అభిజ్జ వర్గాలు (ప్రమాదాన్ని పసిగడతాయి. ఇవి విదేశాల వల్ల కలిగే పమాదాలు కావచ్చు. చీకటి వ్యాపారం బాగా సాగుతోంది. సాఫీ జీవితమ్మీద తెర తెగిపడి జీవితం బజారుపాలవుతుంది. ఆందుకని _- మానవుడా! సీ చైతన్యమే నీకు ఆయుధం, చిరంజీవి మానవుడా! నీవే నేను. అనుక్షణం ఇద్దరం ఏకమై జీవిస్తున్నాం. ఈ కొద్దిగేయంలో (వపంచవటం కళ్ళకు కట్టించారు ఆరు[ద్ర. కాల్యపవావోన్ని కొలిచి పరిణామాన్ని, కర్తవ్యాన్ని చిరంజీవి మానవు నకు బోధించారు.

అనంతరం (శ్రామిక జనుల ఫిలాసఫీకి కొలబద్ద అయిన "సెకండ్లు (వవే శిస్తాయి. వారు (బతుకు మొమ్యలేక, ముందుకు తొయ్యలేర మోస్తూ, తోస్తూ తమ ఈ పరిస్థితిని తొలగించుకోవాలని నిర్ణయానికి వచ్చేసి, పోరాటానికి పిలుపు ఇస్తూ *“లాగండ(రా గన్ను" అంటున్నారు. మందు దట్టించమంటున్నారు. గన్ను ముట్టించమంటున్నారు. రాఐందుల్ని కాల్చేస్తున్నా బతుకు బరువు తగ్గటం లేదుం సమ సమాజ స్వర్గం ఆవిర్భవించలేదు. 'అంతే ఇంతే కొడక, ఇంతే ఇంతే బతుకు, మొలయ్యోయ్‌ వహాయ్యం హం, తొాయ్యోయ్‌ హయ్యం వం ఈ సెకండ్ల నడకలో ఎంత బరువు! ఎంత బాధ!

“త్రాయ్యోయ్‌ తొయ్యోయ్‌ తొయ్‌

మొయ్మ్యోయ్‌ మొభ్యోయ్‌ మొయ్‌

లాగండ (రొ బావా

లాగండ(రా బతుకు .., అందులోనే బరువు మార్చుకొని.

“తొాయ్యోయ్‌ మొయ్యోయ్‌ మొయ్‌

మొయ్యోయ్‌ తొయ్యోయ్‌ తాయ” ఇవే నిజమైన కవి సాఇాక్కరించే ఘట్టాలు, “ఇంకా ఇంకొరాజ

ఇంకా ఇంకా నయ్‌ని (నాయనా ఆని పలకడానికి ఊపిరీ, ఛందస్ఫూ కూడా చాలవు... )

తెలంగాణా పోరాటం-త్వమేవాహం : త్వమేవాహం ,వత్యేకపరిశీలన 105

“మొయ్యోయ్‌ వాయ్యం వాం

తాయ్యోయ్‌ హయ్యం హం'“- 'వహయ్యం వాం) అనేసరికి పద్యంతోపాటు మనం కూడా అలసిపోతాము.”15 భాష బహుసుంభం. భావం అత్యుదాత్తం, (శ్రామికుల భావాన్ని, భాషను కవి ఇందులో _వయోగించాడు.

నిరాశను, నిరుర్సావిన్ని బోధించే పాత కాలానికి (పతీకలైన ఇసుక గడియారం, నీటిగడియారం [పవేశిస్తాయి. భాందసులైన వీరు “జనత గాఢ నిదాలగ్నము, కవిత దీర్వ స్వప్ననిమగ్నము, ఈ సివిలిజేషను డొల్ల, ఇక భవితవ్యము కల్ల" అని, నువ్వు ఎక్కదలచుకొన్న రైలు ఎప్పుడూ ఒక జీవిత కాలం లేటు' కనుక *నవ్వ వెళ్ళదలచుకొన్న ఊరు (సమళొస్వరం) ను బతికుండగా చేరదారైలు" ణ్‌ న్‌వడా ఇంక క. అని. వ్‌ గ్‌ ఉఊఉండ'”మని (ప్రారబ్దాన్ని చెపుతున్నాడు.

పెట్టుఐడిదారుకు (వతీక లైన*గ ౦టలు' ఇలా ధ్వనిస్తున్నాయిః (శ్రామికులు కౌండల్ని ఎత్తి బంగాళాఖాతంలో వేయగలరు. మేఘాల్ని చీల్చి చెమటని కురిపించగలరు. చెమటతో మూలాన్ని తడపగలరు- వారు సరిత్వ్రవాహం. చాన్ని అడ్డుకట్టలతో ఆదుపుచేయలేం. వారు సూర్యుని తేజం. దానికి చీకటి గదిని కట్టలేం అని విప్తవాన్ని ఆపలేమనుకుంటున్నారు. ఆకారం లేని “కాలం' అలా ఉంది ఏంచేస్తాం? మృత్యువు మూడింది. ఏంచేయగలం? ఆవి వాడి కర్మ. దేవుడు అలా రాసిపెట్టాడు అనే బూటకపు నమ్మకాలను (శామికులమీద ఇక రుద్ది దోపిడీ చెయ్యలేం. సంపదలు మన చేతికందవు అనుకుంటున్నారు. (శామికులు సామ్యవాద సిద్ధాంత ఆధారంగా శాస్త్రీయ విశ్లేషణతో అభ్యుదయ పరంపరాలి వృద్ధిగా సాగివోతున్నారు. కనుక మనం సోఒహం అని అనిపిద్దామంటే సోఒవయమ్‌ అంటూ (పపంచ కార్మికులంతా ఏకమయ్యేట్టుంది. (ప్రారబ్లాల చెరలో సామ్మవాద సీద్దాంతమరలో మనం నాళనమవక తప్పదు - అని ధనిక వర్గంవారు తలపోస్తున్నారు. ఇది ధృవం. ఇక్కడ చమత్కార మేమంటే (ప్రాచీనుల సోఒవిన్ని ఆరు.ద సోఒవయంగా మార్చారు. అక్కడ వాడే నేను అని, ఇక్కడ వాడే మేము. ఒక్కడు కాదు-పలువురిక్కడ ఏకమైనారు.

106 ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

తర్వాత మధ్యత రగతివాళ్ళ మనస్తత్వానికి పతీకల్తైన నిముషాలు (ప్రవే శిస్తాయి. మధ్యతరగతి వ్యక్తి మాట్టాడుతున్నపుడు వచన పద్యం, కవి వీళ్ళ గురించి వ్యాథ్యానిస్తున్న ప్పుడు పూరి గద్యలోను సాగెంది రచన. గద్యంలో గమ్మ త్రేమంటే వి(శ్రామ బిందువులుగాని, కామాలుకాని లేవు. కారణం వీళ్ళకి వీళ్ళ సమస్తాన్నీ ఎక్కడ ఏ బిందువు దగ్గర క్రేంథదికరించాలో తెలియదు. కన్‌ఫ్యూజన్‌ (సందిద్ధం) ముట్టడిలో, ఏంగ్‌రుయిటీ (ఉత్కంఠ) గుప్పిట్లో ఉన్నతస్థాయికి చేరాలని ఉంటుంది. కానీ లైట్‌ (వెలుతురు) వెలిగించే స్విచ్చి కింద వర్గంవారి వద్ద, పై వర్గం వారివడ్డ మాత్రమే ఉంది. పై వర్గంవాష్ళు స్విచ్‌ తీసినా, కింద వర్గం వాస మీట నొక్కినా మధ్యవర్శంవాస్న మెభ్రైక్క లేక కిందకే పడిపోతారు. ఆ భయం కూడా వీరిలో ఉంది, పైకి పోలేకపోతు న్నామే అనే నిరుత్సాహం వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. స్వర్గం ఎక్కడ ఉందో వీళ్ళు పోల్చుకోలేరు. నిజమనుకుని (భమలోనే బళుకుతారు. వీళ్ళ అవ నమ్మకాలు, నమ్మకాలు తాబేలు కవచాలు. భేదించనలవికాదు.

“సుప్రీంకో ర్టవారు

మా కర్ణపుటాలకు సీషృ వేసేళారు.

సుుపీం కమాండరు

భూలోకపు చెంపరరీ డ్యూటీలో

మా విధులు నిర్ణయించీశాడు.' ఇందలి సుప్రీం కమాండరు దేవుడు. మధ్యతరగతివాళ్ళు డైవ నిర్ణయానుగుణ:గా నడుచుకుంటారు. తమ అసమర్థ స్థితిని కప్పిపుచ్చుకోవటం కోసం అంతా భగవంతుడిమీద భారం వేస్తారు. వేరొకమాట వీళ్ళ చెవిని దూరదు. అల్పమైన ఆశయాలతో గానుగెద్దు జీవితాన్ని గడుపుతారు. వీరికి పెద్దదొర ముందు మాట్లాడటమే ఎడ్వెంచర్‌. వీళ్ళకి ఇంకి మెంటే మోక్షం. వీళ్ళకి ఆదాయం తక్కువెనా ఆశంబరాలెక్కువ. అడంబరాల కోసం అప్పులు అధికంగా చేస్తారు. కొడుకులు ఉద్యోగాలు చేసీ అప్పులు తీరుస్తా. రేమోనని ఉద్యోగాల కోసం అప్పులు చేస్తారు. కలుగులోకీ బయటకీ తిరిగే మూషకంలా మధ్యతరతి ఉద్యోగి ఆఫీసుకి ఇంటికి తప్ప వేరు మార్గం ఎరుగడు. కొడుకులకు రెండు రకొల నాల్యాలను (వదర్శించే విద్య పట్టుబడక రెండురకాల చేతలు చేతకాక పోయేనరికి శండులు = తమ బరువుంను కొడుకులు దించలే

తెలంగాణా పోరాటం -త్వ మేవాహం ; త్వమేవాహం (వ్రత్యేకపరిశీలన 10? రేమోనని, తమ పరువు కాపాడరేమోనని భయవడుళూ, కాపొడేవాడెవడా అని ఎదురుచూస్తుంటారు. వీళ్ళకొడుకులు ఉద్యోగాల్లో స్వేచృలేదని వాటికి రాజీనామాలు చేసేసి, సంసారాల్లో సుఖం లేదని విడాకులిచ్చేసి, ఒక్కొక్కడూ. (పాస్పెరో, రాబిన్‌సన్‌ (కూసోల్లాగ ద్వీపాంతర ఏకొంతవాసాలు చేస్తారు. (పాస్పెరో నార్వే రాజ్యాన్ని పాలించు వభువు, మిక్కిలి చదువరి. పాలనావిషయాలు పట్టించుకునే వాడు కాదు. [ప్రాస్పెరో అన్న సింహాసనాన్ని ఆ్యకమించి ప్రాస్పెరోను అడవు లకు పంపుకాడు. [పొస్పెరో సేవకుడు కేలిబాన్‌. ఈతడు 1పాస్పెరోకి అన్ని విషయాల్లో తోడ్పడుతుంటాడు. (ప్రాస్పెరో స్వేచ్చగా జీవనం గడుపుఠాడు. (ప్రాస్పెరో మాంథతికుడు కూడా. ,కిస్టోవర్‌ కాడ్వెల్‌ (పాస్వెరో గురించి “1౧ 6 గౌలిం68౯ వెంక0690 ఇ1లేడే?1ఇ75 ₹ంణగ ౧౦౬96 60౪౯౯ 1166 €0 €౬16 ౦106౦౯ 1౧19 1912064 3646 ?, 116 2 ేంం0ం9€ 0౯ & పెజ్‌11600. 9021690616 శ164 906 92౧6 ఓ 1146 ఇసీలకి 1౧6 16౯164 €0 562౯౯094 - 09 = శ&౪?0౧.”వేశీ ఆలాగే డానియల్‌ డెఫో రాసిన రాబిన్‌సన్‌ [కూసో నవలలో నాయకుడు రాబిస్‌సన్‌ (కూసో. ఇతని సేవ కుడు కేనిబాల్‌. కానీ సంసొరాన్ని వదిలేసి ద్విపాంతర ఏకాంత రవాసం చేస్తున్న ఆధునిక సగటు మానవుడికి కాలిబెన్‌, కేనిబాల్‌ వంటి సేవకులు, సహాయకులు లేరు.

వీళ్ళ మీదమెట్టుమీదికి ఎగరలేక కిందిమెట్టుమీవకి పడిపోతారు. అంటే పెట్టుబడిదార్ల స్థాయికి ఎదగలేక కిందవున్న (శ్రామికుల్లో కలీసిపోతారనే మార్కీయవాదాన్ని ఆర్నుద మధ్యతరగతి మాసవుడిద్వారా వినిపించారు. సాంఘిక వాఠావరణ జ్యోతివ్యులు చెప్పే గాలివాన (విప్రవం) వస్తేనే మూడు మెట్లు కొట్టుకుపోయి - అంటే పెట్టుబడిదారు, మధ్యతరగతి వ్య క్రీ (శామికుడు = ఈ మూడువర్గాలు పోయి చదున్తైన విళాల వితర్ది _ వర్గర హిత సమసమాజ: ఏర్పడుతుంది. అప్పటివరకు వీళ్ళ భమల్లోనే ఉండి ఏ సిద్ధాంతం మేలు కలి గొస్తుందో తెలియక గతకాలము మేలు వచ్చుకాలము కంబెన్‌ అని అనుకుంటారు.

వప్లవాన్ని “టైం” జేసే సాధశీం “స్టాన్‌ వావీ (ప్రవేశిస్తుంది మూడోరంగం పవాహదశలో. కవి లేదా మేధావి వివ్లవానికి ఆనుపానులు తెలిపేదాడు.

105 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన

ఉరు

మేధకు

నిరుప

పేదలు"

అనే ధోరణిలో పాదానికొక పదాన్ని మా(తమే (వమయోగించి సమాజం లోని (పమాద స్థితిని కవి ధ్వనింపజేశాడు. అజ్ఞానులైన రాజులు (నవాబు, రజాకార్డు) ఈ రోజున రాకాసుల్లా కాంతలను చెరపడుతున్నారు. ఆమెను కాపాడ టానికి కవి కలం సహాయపడుతుంది. భావిలో నీకు విజయం లభిస్తుంది. కనుక పోరాడు అని కవి చిరంజీవి మానవునకు సూచన చేస్తున్నాడు. ఈ గేయంలో విషయమింతే కానీ విలువైనది. రహస్యంగా సమాచారా న్నందిస్తున్నట్లుగా, అడుగులు మెల్లగా వేస్తున్నట్లుగా పాదానికొక పదంచొప్పున విషయం నడుస్తుంది. ఈ గేయ సంవిధానంపై ఇ.ఇ. కమ్మింగ్సు (ప్రభావం కన్నిస్తుంది.

బ్ర

మెన్‌

ఆమెన్‌

చెరపట్టన్‌

వారిని

పడగొట్టన్‌

(మోగెన్‌

సీ

గన్‌

నా

పెన్‌

ఆపెన్‌

కాపాడును”?

“ఆమెన్‌'లోను, *అఆపెన్‌'లోను ఆంగ్లాం(ధ భాషల శ్రేష ఉంది ఇ ఇ. కమ్మింగ్సు వదాల్ని విరిచి...

-తెలంగా ణాపోరాటం-త్వమేవాహం : త్వ మేవావాం (పత్యేకపరిశీలక 109 ఉ్టళ్లా 0౦0 శత 0౮ మంలి ఇ90౦ ర న స! 010 ॥్‌6 ) €1006 గల న! 516 (1 00 కి తేః6 ఇటా. ' 'కేకి “ళం 014 ౦౧౦6 ౪0౦౧ 1 (0%0౯6) ముం ణ60 34 (1001) 6౯620 అనే వాక్యాన్ని చిన్నచిన్న ఆక్షరాల ఇటుకలుగా చేసి ఎత్తైన మేడను కట్టినట్టు పేర్చుకుంటూ పోయాడు. ఆర్ముద ఆ శిల్పచాతుర్యాన్ని విప్లవాని కను గుణంగా బౌచితీమంతంగా (పయోగించాడు, “గన్‌” “పెన్‌” కలిస్తే *విన్‌' తథ్యం.

• దుష్టశిక్షణ చేసి శిష్టరక్షణ చేస్తాయి. అనే భావం ప్పాప్‌వావీలో స్పష్టంగా ఉంది. విప్లవ (ప్రోద్భలకారణమైన ,'కీ' (వ్రవేశించి గడియారం నడిచేందుకు సమయం తప్పకుండా *కి ఇస్తున్నాడు కవిం ఆసన్నమైంది ఆవత్కాలం, తెలంగాణాలో నీచ మానవులు కాశీం రజ్వీ, కాం[గెసు రజాకార్డు, దేశ్‌ ముఖులు, స్రైనిపలు ఆర్యాదారాలు చేసి (పజల మాన (ప్రాణాలను బఐలిగొంటున్నారు. వ్యూవోలను భేదించి, మూర్థుల (ప్రాణాంను ఛేదించాలి, ఆలస్యం చేస్తే ఓటమి తప్పదు. విప్తవం మొలకెత్తే ఆదునుకు తిరుగువాటు క్షేత్రాన్ని మేధాయుధాలతో

110 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన దున్నాలి. రాచరిక వ్యవస్థ గాలిఓడ. వజీర్‌ కాశీం రజ్వీ గాలిఓడ మాలీం- 'పెలట్‌. నవాబు గాలిఓడ తండేల్‌ అంటే కెఫైన్‌. గాలిఓడ (రాచరికపు నిజాం వ్యవస్థను పేల్చి, కూల్చివేయి. సీకు విజ్ఞానం మూడోకన్ను. వివేకం నీకున్న ఓకే ఓక ఆధారం. అలస్యం, అజ్ఞానాంను వదిలిపెట్టు ఆని తెలంగాణా పొరులను కవి సంస్కరిస్తున్నాడు

(శ్రామిక జనుల ఫిలాసఫీకి కొలబద్ద అయిన 'సెకండ్ర ముల్లు జానపద బాణీలో, భావలో "కి ఇచ్చిన పిలుపునందుకొని పాటలు పాడుకుంటూ ఉద్య మిస్తుంది.

బెక్నిక్కుకి విషయానికి జరిగే యుద్ధంలో, ఆళయానికి (పతిలానికి జరిగే కుస్తీలో చిత్తపద్ధిగల మన కవిత జయించాలన్నాడు ఆర్ముద అని, దాశరథి “త్వమేవాహం” లోని సెకండ్ల గేయాన్ని గూర్చి ఆధునిక కవిళా [పపంచంలో మరపురాని మవోకావ్యమైన “త్వమేవాహం” లోని (ప్రతి శబ్దానికి గల ధ్వన్యర్థం నేను ఆవగతం చేసుకోడానికి (వయత్నించాను.” త్వమేవాహంలో సెకండ్డు ఇలా అంటున్నాయి :

భళానోయి భః తమ్ముడూ

భళానోయి ళ€ తాదానా

నక్కలు తిరిగే తోటలో

న్యాళగు స్రంధాల కోటలో

నాలుగు స్తంభాల కోటలో

రాకాసి రాజొకడులడెరా

రాకాసీ రొజొకడుందెరా! అతడే యేడవ నిజాం. మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌,

వొడి గుండె రాబండరా

వాడి గుండె రాబండరా

వొడి చూపు మధ్యానా 'పెండరా

వాడి చూపు మధ్యానా పెండరా

తెలంగాణా పోరాటం-క్వమేవావాం : త్వమేవాహం (వత్యేకవరిశీలన [11 వాడి నాలుక వాడి క త్రిరా

వాడి నాలుక వాడి కత్తిరా

వాడీ రాజ్యవుం పొట్ల పొదురా

వాడి రాజ్యవు( పొట్ల పాదురా (పొట్టపాదుకు పొరుగుగిట్టదు అన్నసామెత (పకారం వాడికి ఇరుగు పొరుగు రాజ్యాలుండటం గిట్టదు అని ధ్వనించారు)

వాడి పేరు దగాకోరురా

వాడి పేరు దగాకోరురా

వాడి వజీరు పుండాకో రురా

వాడి వజీరు పేచీకోరురా! గవజీరు అంటే మంతి]

వాడి పెళ్ళాం గాళ్ళ సంగురా

వాడి రాజ్యానికది సరంగురా - వాడీ పెళ్ళాం లిటిల్‌ పొట్లర్‌ అని పీరు గడించిన ఖాసీం రజ్వీ! రజ్వీయే నిజాం రావ్యానికి సరంగు.

“వాడి పాలిటికది భంగురా" భంగు తాగిన వాడు ఎలా మత్తుతో తూలులాడో అలా రజ్వీమాటల మైకంలో పడి తనను సర్వస్వతం[తుడిగా భావించాడు నిజాం నవాబు

వాడు సంగు మాటంటే తప్పడూ

వాడు ఇరుగు పొరుగులా ఒప్పడూ

వాడు ఎప్పుడూ నిజవు( చెప్పడు. తరువాత ఒక అద్భుతమైన మాట అన్నాడు ఆరు[ద :

“వాడు పెళ్ళాం చేతిలో క ళెవు.

వాడు పెళ్ళానికే పెళ్ళంవు"

రజాకారు నాయకుల చేతికా కీలుబొమ్మయిపోయిన నిజాము నవాబు పెళ్ళానికి పెళ్ళంవు కదా! సెకండ్లు కాల(ప్రవాహంలో చిన్న బీందువులు. అవి అట్టడుగున ఉన్న (ప్రజలకు సంకేతాలు, అందుకే సెకండ్ల చేత జానపద ఫక్కీలో నిజాం రాజును గూర్చి ఆరు(ద పాట పాడీంచటంలో ఎంతో బౌచిత్యం ఉంది.

శ1బి ఆర్ముద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

రక్కసి మూకల ఊళ్ళపై సె

విచ్చల విడిగా వదలెరా సై రజాకార్హను ఊళ్ళ మీదికి వదలడం వల్ల జరిగిన ఘోవాలు మొదట్లోనే తెలుసు

ను! కున్నాం.

ని[దపోతున్న చెరువులో సై

రాతి బెడ్డల విసిరరా సై

తెలంగాణా నిజాం పరిపాలనలో చాలా అధోగతిలో ఉండింది. (బ్రిటీష్‌ ఇండియాలో గఅ కౌద్దిపాటి సౌకర్యాలు కూడా ఇక్కడ _వజలకు లేవు వాక్‌ ప్వాతం(ళత్యం బొత్తిగా లేదు. రై తులకు సీటివనరులు లేవు. నిరక్షరాస్యత రాషసీ వలె ఠాండవించింది. (వజల మాతృభాషను -అణగదొక్కిి నూటికి వది మంది మాట్లాడే ఉరుదూ భాషను అధికార భాష చెయ్యడమేకాక కళాళాలల్లో, హెఠళాలల్లో ఉరుదూను బోధనాభాష చేశారు. హైకోర్టులో తీర్పులు ఉరుగూలో రాసేవారు. ఆమినా కిమ్మనకుండా పడివున్న (ప్రజలు నిద్రపోతున్న చెరువు వంటీవారు, అ చెరువులో రాతిబెడ్డలు విసిరి = అనగా కవ్వించి తనకు ముప్పు తెచ్చుకున్నాడు నిజాం నవాబు, తన రాష్ట్రంలోని రజాకారు మూకలను, అటు పాకిస్తాన్‌ను, నక్క-జిత్తుల (బిటీషు వారినీ నమ్ముకున్నాడు నిజాం నవాబు. ఇరుగు పొరుగువారి మాట వినలేదు. పరోక్షంగా తెలంగాణా (వజల జౌగ్భతికి కారణభూళకురై నాడు,

తర్వాత గంటలు (ప్రవేశిస్తాయి. గంటలు-పోలీసు యాక్షన్‌ తరువాత కేద్ర అధికారుల, కేంద (పభుత్వ మన స్తత్వానికి (పతీక.

“వినండి మీరంతా

రనండి నా పంథా" = ఇందులో (£ళ౫) రన్‌ 2. అండి = రనండి- పరుగెత్తండి అని ఆంగ్లపదవల్హవం. పఠాభి పద(్మవయోగవాసన ఇక్కడ (వస రించింది

తెలంగాణా పోరాటం-త్వ మేవావాం : త్వ మేవాహం (వర్యకపరిశీంన 118

రజ్జువును చూసి సర్పం అనుకొని (పమాదం లేదని, ఆకటి దప్పులు, చీకటి తప్పులు గొప్పవని, అవి తప్పవని మీర౨తా అండి. తెలంగాణా _పజను కేంద్మపభుత్వం తప్పుదారి పట్టిస్తుంది. *షామ్సను చంపేస్తా, బామును పంపసేస్తా'- పాము-నితాం అనీ ఇంతకు ముందే చెప్పుకున్నాం. నిజామును చంపి, (వామును) కష్టాలను తొలగిస్తా అని కేం[ద_వభుత్వం కేవలం అబద్దపు నినా చాల్నే పచరిస్తుంది. (కీయాహూన్యంగా ఉంది. శుష్క పియాలు కహూన్యవాస్తాలు ఇదీ కేంద పభుత్వ, అధికారుల పరిస్థితి అని *గం! ల్లో” ఆరు(ద్ర వ్యక్తంచేశారు.

మధ్య తరగతి వాళ్ళ (ప్రతినిధులు నిముషాలు మళ్ళీ (పవేశిస్తాయి. ఈ గేయంలో పోలీల యాక్షన్‌ సరైన విప్లవం కాదు అని నిముషాల చెప్తుతు న్నాయి. ఇందులో వాళ్ళ నిర్వేదం కూడా పొదగబడింది. 948 సెపైంబర్‌ 18 వ తేదీన భారత సైన్యం ప్రవేశించింది. నెహా (ప్రభుత్వపు సాయుధ బలగాల అండదండలతో భూస్వాములు తరిగి హస్తతం చేసుకోకుండా గతంలో రాము పోరాడి సంపాదించుకున్న భూముల్ని కాపాడుకోవటం కోసం సొమాన్య రైతాంగం మూడు సంవత్సరాలపాటు వీరోచితమైన సాయుధ పోరాటం సాగించి సవలమైంది. కేంద (పభుక్వం మాయ మాటలు చెప్పి కొంతవరకు. తెలంగాణా (పజల ఉల్చావోన్ని సీఅుగార్చింది.

“బెద ర్రమోకు సిస్టర్‌

టెంపరేచర్‌

తియ్యమోకు డాక్టర్‌

(పిస్‌[కిప్‌షన్‌

పనికిరాదు మిష్టర్‌ '-(వజలో వేడిని చల్లార్చరాదు. సలవాలేమీ ఆవసరం లేదు. (భమపడ్డాం. కేం్యదం కొడిగట్టిన దీవం. దాన్నే అమరజ్యోతి అని (ళమళాం.

మూత్‌మట్టుకూ బిగించి

కన్నెతాడిప్పి

పొదుగు ముందుకొదిలారు - వకీతం శూన్యం,

&గి5.8

116 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన

“ఇంకా ఎందుకు, నటిస్తావయ్యా యాక్టర్‌” అంటే ఎందుకీ కేం[దం నటన అని, “ఇంకా ఎందుకు తీస్తావయ్యా డిరెక్టర్‌' - అంటే ఆధికారుంను తమ చేతలను మానుకోమని ధ్వని.

*ఈ మీ పిక్చర్‌కి

అయిందో పెద్ద (ఫొక్చర్‌." కేం్యదం ఆడుతున్న సినిమాకి తెర చినిగింది. కేంద్రం విఫలమైంది. తెలంగాణా సఫలమైండి= అని ధ్వన్యాత్మకంగా ఆరు[ద తెలిపారు తెలంగాణా రైతాంగ సాయుధ పోరాటం 1951 అక్టోబరు 21వ తేదీన ఉపసంహారించుకో బడింది, మధ్య మధ్య మధ్యతరగతి వ్యక్తి లాభం లేదు మిస్టర్‌, సిస్టర్‌, డాక్టర్‌! ఇక మీదట మోమంలేదు మాస్టారు అని నిరాశను వ్యక్తంచేస్తారు.

“సాగర నంగమం'లో ఆరు గాథలతో కూడుకొన్న సుడీర్షగేయం ఉంది. ఇది హరీందనాథ్‌ చట్టోపాధ్యాయ ఆంగ్లగేయానికి అనువాదం. ఇది తెలంగాణా సహియుధ పోరాటం జరుగుతున్న కాలంలో రాసింది. అనువాదం కవి స్వతం[త గేయంలా సాగింది. కానీ సృజనగేయం కాదు. భాష సాధారణంగాను, సం౨ధానం అసాధారణంగాను ఉండి అందరికీ సుంభంగా అర్ధమవుతుంది కనుక దాన్ని విశ్లేషించటంలేదు. ఆ గేయంలో కథలు హృ్యదయవనిదారకమైనవి. తెలంగాణాలోని . అచ్చంపేట నివాసిని లచ్చుమమ్మ ఆరుగురు యవకులకు ఆశయమిచ్చి వారిని పోరాటోన్ముఖులనుగా చేస్తుంది. కమ్యూనిస్టుల్ని కంటికి రెప్పలా కాపాడుతుంది. పోలీసుకాణాలో వేసి ంచ్మిని యమభాధలు పెట్టినప్పటికీ పాణం వదిలింది కాని కమ్యూనిస్టుల జాడ చెప్పని వీరవనిత లచ్మి. పడుచు రాములనే కు(రాడి [పాణం పోయిన గాథ మొదటిది. ర0కవ గాథలో నిజాం చేసిన దురంఠాలు, దేక్‌ ముఖులు, రజాకార్లు కొనసాగించిన అత్యాచారాలు చెప్పబడ్డాయి. ఆరుగురిలో ఒకడు లచ్మికి సంభటనలను పూసగుచ్చినట్లు చెప్పినాడు. మూడవ గాథలో కూడా నరరూపంలో పికాచియైన భూస్వామికి సమ స్తవృత్తులవాష్న వనిచేయం అని సమ్మెకు పూనుకోవటం వర్జితమైంది. నాల్గవ గాథలో కొత్తగా పెళ్ళయిన విప్ణవకారుడు, కమ్యూనిస్టు అయిన యువకుని పై గుళ్ళ వర్షం కురిపించి అమర వీరుని చేశారు. ఉద్యమ (ప్రబోధకుడు కొమురయ్య విప్లవాగ్నిని రగిలించాడు. ఠాణాకాతడ్ని పట్టుకెళ్ళి ఒళ్ళంతా తూట్లు పడేవిధంగా కాల్చిచంపారు. *వీరు డీతని పెదవి నుండి వెలువడు రక్తాన తడిసి పెనుజండా ల(రనాయె అన్న గాథ అముదవది. ఆరవ గాథలో లచ్చి భర్తను ఐంధించి బందూకులతో కాల్చి

తెలంగాణా పోరాటం-త్వ మేవాహం : త్వమేవానాం (వత్యేకపరిశీలన 115 చంపారు. లచ్చిని ఠాణాకు గొనిపోయి తొడలకు తొండలు కట్టి, జలగలు వట్టించి నానావిధ చితహింసలకు గురిచేశారు పోలీసులు. అయినా లచ్మి నోటి వెంట రవాస్యం వెలికి రాలేదు. “రహస్యాల రంగంపై (వాలుతున్న తెఠంలాగ అంకిమ అంకమ్ము పిదప ఆ కన్నుల తెరలు (వాలిన వీరవనిత విషావ కథ ఆరవ గాథ.

ఆరుద “త్వమేవావాం” సంపుటిలోని *వేదనాశకలం” చమళత్మా-ర గర్భిత మైంది. ఇదొక (పత్యేక ఆధునిక (వయోగాత్మవ నాటకం. ఇందులో *నాంవి, “స్తూతధారుడు', *“జనత', *అఖండజోోతి, *నీలం', *ఎరుపు', “ఆకుపచ్చ' , “పసుపుపచ్చ” పాతలు = పాాతధారులకు (వతీకలు.

నాంది పద్యం నిరుత్సాహ గర్భితం. నిరుక్సాహ భావాన్ని ఉత్సావా వృత్తంలో కూర్చుటం ఇందలి చమత్కారం.

“జీవితం విటిక; టోధచేయువాడు లేడులే

భావి ఎండిపోయినట్టి బావి; కీడు మూడులే”

జీవిరానికి గల విళిష్టార్భ వివరణను బోధించేవాడు లేడని, భవివ్యత్తు సీళ్ళులేక ఎండిపోయిన బావిలా ఉందని, కీడు మూడుతుందని విచారాన్ని, నిరా శను వ్యక్తం చేస్తారు ఆరు[ద.

ఉత్సావా వృత్తానికి 7 సూర్యగణాలు, 'గ' ఒక్కొక్క పాదంఠో ఉండాలి.

శే లి థి శీ ల్‌ ల! [1

వా వా హా వా వా హా హ గ్‌

అ1 పే ల శే ౮1౮వ ఆ౮లపవి లశ ఆ జీవి తంవి టిక బోధ బవేయువాడు లేడు లే.

నాలుగు గణాంమీద యతీ ఉంటుంది.

సూ్యతధారుడుగా కవి _- సమాజంలో అవినీతి నిండివుందని మత్తులో కళ్ళు మూసుకుపోయిందని, మతానికి వ్యతిరేకంగా కవి యద్ధం చేస్తున్నాడని:

116 ఆర్నుద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన వచనంలో పలికారు. తెరలో : కందపద్యం.. *రెపరెపలాడడు జెండా, విపత్తు నభమున ఘనీభవించెను కాదా!..4... పుడమికి విడుదల లేదా!" ఉరి.తాపలలో పడి[వేలుతున్న భూమికి పాణం (వసాదించలేమాః ఆపద అంతరిక్షంలో లేదా ఆకాశంలో అఆలముకొన్నది కదా! అని ఆశను గూర్చి ఆలోచిస్తున్నాడు. ఇది రాసేనాటికి (1949) ఆంతరిక్షంలో (పమాదం పొంచుందో లేదో కాని ఈనాడు (52౯ ₹ఇల) నక్షత యుద్ధంతో (పజ భీతి చెందుతున్నమాట వాస్తవం. ఎప్పుడో వలికినమాట ఈనాడు నిజమైంది, కవికి భవిష్యద్ద0ష్టత్వం ఉండటం ఆంటే ఇదేనేమో!

స్మూతధారుడు జీవితపు శతు సమూవాోన్ని చీల్చేందుకు ఒరలోని కత్తి పేశెత్తగా = తెరలోం

“దారుణం ఇది దారుణం మన ధారుణీ పజ మారణంి

కొారణం ధవదావా భూతపు కాష్ళ పట్దైకి మొద్దులే” అని *“మత్తకోకిం” గానం చేశారు. పెపాదంలో (వళ్నకు కింది వాక్యం జవాబు చెపుతుంది. మత్త శోకిల వృత్తంలో “ర, స, జ, జ, భ, ర” అశే గణాలు)డాలి. 1! వ అక్షరం యతి.

ర స జ జి భ ర

౮1 పకల 1511 1ల౮ల1 ౮1వ లఈ౮పస ల

జొరుణం ఇదిదా రుణంమ నథారు ణీపప్రజ మారణం

ఆకలి తీర్చుకొనేందుకు అన్నం అడిగిన పసి తమ్ముళ్ళను రాజులు అకా రణ నేరాన్నారోపించి తీక్షణ వీక్షణాలచే వారిని దగ్ధం చేసి అజ్ఞానాన్ని (పదర్శి స్తున్నారన్న భావాన్ని *కవిరాజు విరాజితం లో చెప్పారు.

న జ జ జి జ జ జ వ

11 ఆ 1111౮ల11ల11౮ల1 1౮110 వకన కలాడె డిఆక లితోడ నునాపసితమ్ము లుపాలకులన్‌

తెలంగాణా పోరాటం-త్వమేవాహాం : త్వమేవాహం (పత్యేకపరిశీలన [17

న, జ, ణ, జ, జ, జ, జ, వ అనే గణాలుంటామి. అనంతుని ఛందో దర్పణంలో చెప్పినట్లు *శెలరసర్తు ఏశాలయతి" కాకుండా, అప్పకవి చెప్పినట్టు “ఎనిమిదింట నేడింట, నేడింట యతులు" మూడు కాకుండా ఆరు[ద 14వ అక్ష రాన్ని యతిగా నిలిపారు.

సూతధారుడు మారిన పృథివీ వృత్తంలో బాధలు, గాథలు నలర్తిస్తు న్నాయి. పవర్రిస్తున్నాయి. [పజ కంటినీరు కణ కణ మండే జ్వాలంవుతాయి. వారి మౌనభాష ళాపంగా పరిణమిస్తుంది. అని హెచ్చరిక చేస్తాడు. పృథివీ వృత్తంలో జ, స, జ, స, య, వ అనే గణాలుండాలి. కానీ -

జి స జ స జ -మ గ్‌

1౮1 110 111 1[60 1551 అ౮౮ ౮ ఠతనీక ననిబజూ ధలా(న జలఠత ళ్ళముందు నర్తిస్తు న్నాయ్‌.

చివర గణాలు మారాయి. యతి మారలేదు. 12వ ఆక్షరం యతిగా ఉంది. రౌ(ద కంఠం - భీతిల్లిన పజకు ధృతిగూర్చి సామ్య సంఘపు కావ్యాలు రాస్తానని *“తరలం'లో విరచిస్తారు కవి. న, భ, ర, స, జ, జ, గ అనే గణాలిందులో వస్తాయి. పన్నెండో అక్షరం యతి.

న భ్‌ ర స జ జ గ 111 అప్‌ ఆల[ల 115 [1011౮1 ౮ కడకు మానవ సామ్మసం భఘపుకా వ్యముల్‌వి రచించె దన్‌.

“పస్తావవిలో జరగబోయే కథను సూచించినట్లుగా ఈ నాటక కావ్యంలో ఆరు[ద జరగబోయేదాన్ని చెపుతున్నాడు. “చెడిన జీవిత సార మాధువ్యాన్ని" వెంటనే భువికి దించుతానని, భయపడి పారిపోయినవారికోసం దైర్యాన్ని నినదిస్తానని నిజద్దతను వ్యక్తం చేస్తున్నాడు కవి.

న ఛి వాని నభా

“జనత” [వవేళించి చెడుపు చేసేవాళ్ళని చెండివేయమని, నిండి ఉన్న అవినీతిని చంపమని చండభాను నిభ "కవి *'స్వాగత వృత్తంలో స్వాగతం చెప్పించి, వృత్తౌచిత్యాన్ని పాటించి ఘనమైన పద్య శిల్చాన్ని [(పదర్శించిన

118 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ[గ పరిశీలన ఘబికడు ఆరు[ద, స్వాగత వృత్తంలో ర, న, భ, గగ అనే గణాలు, ఏడవ అక్షరం యతిగాను ఉంటాయి, ర న భ్‌ గగ 1౮ 11 ౮11 ౮౮ గుండెలో. దిగులు కూకటి వేళ్ళన్‌* తరువాత అఖండ జ్యోతి (పవేశిస్తుంది. అఖండ జ్యోతి ఆదర్శానికి, విజ్ఞానానికి (ప్రతీక. నిన్ను నువ్వు సరిశీలించుకో, నీచుట్టూరా ఉన్నవి పరీక్షిం చుకో అనే వివేచనా జ్ఞానాన్ని కలిగిస్తుందీ గేయం. “ఆధునిక సమాజంలో మాన వుడే మకుటం లేని మహారాజు అని మనిషిని గుర్తించిన అభ్యుదయ కవిగా ఆరు.దం *నరుడు ళప్తుడు కనుక జగానికి సంశెసృన్న రేడు అంటారు తరువాత జనత తాము పాలకుల తుపాకీ గుండ్లకు బలి అయిపోవటాన్ని, రౌడీలు, కేడీలు రాజ్యాన్నేలుతూ ఆరాచకం సృష్టించటాన్ని, ఆకలి, దారిద్యం నానాటికి పేరిగిసోవటాన్ని, అకృత్మాలనన్నిటిసీ దండగా గుచ్చి దండకం చదువు తుంది. 'దండకం'లో ఆవని హగణం కొని, సగణం కాని తగణం కాని (పయో గించాలి. శగాణావగా మొదలిడి నప్పుడు అన్నీ తగణాలే వేసుకుంటూ చివరికి గురువు వచ్చే విధంగా కవి ఇచ్చ వచ్చినంత మేరకు దండకాన్ని కొనసాగించ వచ్చునని లక్షణం. దండకాలు భగవంతుడ్ని స్తోతం చేసే పూర్వం. ఈనాడు మానవుగ్ని గురించి దండకం రాయటం సరికొత్త (ప్రయోగం. వస్తువు సరైన దైతే, కవి సమర్థుడెతే రూపం (పసకక్రి లేదు. అంటే ఏ రూపంలోనై నా వ్యక్షీక రించవచ్చు అనటానికి ఈ దండకం [పబల నిదర్శనం. అఖండజ్యోతి గీకాన్ని జనత ముత్యాల సరాన్ని నిరాళతో కైచేసిన మీదట అఖిండజ్యోతి సామ్యవాది మార్గమే పరిష్కార వఠమని నిర్జేశిస్తుంది. వృక్ష శాస్త్రానికి చెందిన పరపరాగి సంపక్కానికి సామ్మవాద సీద్ధాంతాన్ని సమశన్వయించి చెపుతుంది. “మానవ సమాజ మొకపూరా విషప్పారినపున్చం అట్టడుగున పరిశమించే జనావళి మన కందరికీ రక్షక వ[కావళి

తెలంగాణా పోరాటం-త్వమేవావాం ; త్వమేవాపాం (వత్యేకవరిశీలన 1190

కడుపుమంట సైరింవని శాఖ

కీటకాల నాకర్షించే పతాక

అవకాశాలవల్ల తలెత్తిన వర్గం

వరాగప్రాప్తి నోచుకునే కీల్యాగం

థ్రీలు పొంగిన కేసరాల ధర్మం

వి(కాంతి పరపరాగ సంపర్కం. *క9

పువ్వు అడుగున ఉండి దాన్ని రక్షించేవి రక్షక పాలు. అంకొక పువ్వునుండి వచ్చిపడిన పరాగ రేణువులతో సంపర్కానికి రక్షక వృతాలు నోచుకోవు. కేసరాల్లో పెద్దదైన కీలా(గానికే ఆ భాగ్యం అబ్బుతుంది. పెట్టుబడి చారీవ్యవస్థను, తమ కండలు పిండీ నిలబెట్టే (శామికులకు ఫలితం శూన్యం, వోయిగా పైపైన విలాసంగా ఉండే ధనవంతులకే ధనం లభిస్తుంది. సామ్యవాదం లోని ఈ సారాన్ని పరపంాగ సంపర్క(ప్రాప్తి అనే అధునాతన పద్ధతిలో సమన్వయించి ఆరు(ద చెప్పారు. జనత, అఖిండజ్యోతి కలిసి '(వకాబలం లేచి సంఘటితమై ,పోరు సలిపి విజయం సాధిస్తుందని విష్కంభంలో పృథివీవృత్తం లోని ఇతివృత్తం. తర్వాత వంచరంగులు (పవేశిస్తాయి. నీలం కార్మికళ క్రికి, ఎరుపు విష్ణవ భావానికి, ఆకుపచ్చ మేధావి వర్గానికి (వతీకలు. పశుపువచ్చ కాం(గెసుకు చివ్నాం. 1987 లో కాం(గెసు పెద్టె పసుపురంగులో ఉంది. చివరకి బాములు నశించి, ,పేముడి హసించి భూమి స్వర్గాన్ని మించాలని కోరుకొంటూ భరతవాక్యం వంకటంతో వేదనాళకలం ముగుస్తుంది.

ఆరు[ద *తథాన్తు' అనే కావ్యఖండికలో కూడా లోవోల్ని (ప్రతీకలు చేసుకొని సామాజిక విప్లవాన్ని ధ్వనింపజేశారు. ఇందులో ఇనుము ధనికవర్గానికి, రాగి మధ్యతరగతికి, తుత్తునాగం [కామికవర్గానికి (పతీకలు. రాగి తుత్తునాగం కలిస్తే అయస్కాంతమవుతుంది. అలాగే మధ్యశరగతి, (శామికవర్గాలు కలిస్తే విప్రవం విజయవంతమవుతుంది. కవి ఈ లోహాల ధర్మాన్ని అధోసూచిలో వివరించారు.

రాగి, తుత్తునాగాల ద్వారా జనించిన విద్యుత్తువలన ఇనుము ఆయస్కా_ం తంగా' మారుతుంది. ఇనుము కాథిన్యానికి చిహ్నం. ఇక్కడ పెట్టుబడిదారీ

120 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన వర్గానికి సంకేతం. రాగి, తుత్తుశాగాలు [కామిక మధ్యమ తరగతులు, ఇవి బూర్జువా వర్గాన్ని సౌంతం మూర్చేశోక, అయస్కాంతం (వగతిశీలపవుతుంది. ఇందులోనన్నీ కందపద్యాలే అయినప్పటికీ వచన భ్రాంతి కలిగిస్తాయి. ఇనుము “గల్టాపెట్టొక్కటే సకల మకసారం' అని *ధనమూలం ఇదం జగత్‌ అన్న సామెతను స్ఫురింపజేస్తుంది. దీని దృష్టిలో సమవమాజం అనే కల, కవఏత్వం నేరాలు. రాగి 'మరొకవిధంగా బతికే వరం ఎలాగా? అంటే తుత్తునాగం '*తికమకల వలలన్నీ దాటి రణం చేసీ జయించమంటుంది రాగి తుత్తునాగాలు కలిసి = “వీల్లేవిదిగో సామ్యం భిల్టామవడే జగం అభేవం అయితే అల్లాక్కూడా స్వామ్యం నీల్లేవయ్యా దొరా కవీ ఇకరయితే, ఆమయస్కాంఠరం (విష్షవం)గా మారింషం “వజ భయపడకూడదు ఇల నికం దెలుస్తుంది కనుక నీతి వెలున్తుంది జరామరణాఠీక కల ధ్వజం కొన నిరంరర సమధర్మం చూస్తాం” అన్న (గతి పలుకులకు కవి రాదాత్మ్యుడై *ఠథాస్తు' అవటంతో “భ్వమేవాహం” కొవ్యం ముగుస్తుంది. “కళ్ళల్లో జ్యోతులు వెలిగెస్తాను, భూతల స్వర్గానికి తలుపులు తీస్తాను' అని కవి చివరివాక్యం. ఆరు(ద్ర కవిత్వ లక్షణాల్ని “అక్షర తూజీరం'లో ౩. వి. రమణారెడ్డి చకుగా విశ్హేషింబారు, అవి కొన్ని ఇక్కడ పేర్కొంటున్నాను,89 అర్ముద కవిత్వ లక్షణాలు నాలుగు. 1, కవీత్వశిల్పం 9. ిలీశౌలభ్యం 8. భాషాసౌంకర దం క నవీకత.

తెలంగాణాపోరాటం-త్వ మేవావాం : త్వమేవాహం (పత్యేకపరిశీలన 191 కవిత్వం కూడా శిల్పమని చాలామండికి తెలిసినా, ఆ శిల్పాన్ని తీర్చిదిద్ద గలవారు బహుకొద్ది మంది మామే. శిల్చాన్నే టెక్నిక్‌ ఆందాము. బెక్నిక్‌ లేని కవిత్వాన్ని కానూహించలేనంటాడు ఆరు(ద. ఉన్నది ఉన్నట్టుగా దోసిగా, దిబూసిగా రాస్తే, రాసింది మొరటుగా మొద్దుగా కన్పిస్తుంది. కాబట్టీ ఉన్నదాని లోనే సొగసుల్ని చూపి, నగిషీయి చేసి అంటే .- లేనిదానితో సంబంధించినపుడే రచనకు కళా గౌరవం కలుగుతుంది. వాస్తవం మనిషివంటిదయితే ఊహ పక్షి వంటిది. కవిత్వంలో ఎక్కువగా, వాస్తవం ఊవాతో కలగలిసి, నిజం అబద్దంలో

• జతచేరి తర్కం చేసే మనస్సునూ, అనుభూతులుపొందే హృదయాన్ని సంతృప్తి వరుస్తుంధి. ఈ శిల్పంలో ఆక్షర శిల్పం అని ఒకటుంది. అక్షర రమ్యత అన్నది ఇదే. ఆంటే ముత్యాం కోవలా అక్షరాలను గుండ్రంగా రాయడం నుట్టుకుకాదు. మాటల పొందికవల పదాల పరుగుల, విరుపులవల్ల చెవులకు ఇంపితమైన సంగీత మొకటి సిద్ధిస్తుంది. మెత్తటి మాటల కూర్చువల్లకాదు- సందర్భానికి తగిన శయ్య గం మాటం కూర్పు వళ్లినే ఈ అఆతర రమ్యత కలిగింది. శైలికీ,ఆషర రమ్యతకు చాలా పొత్తుంది. (వత్యేకమైన శైలిని ఒకదానిని సాధించ గలిగిన కవినే చేయితిరిగిన కవి అంటాము. ఆరు[ద అలాంటిది సాధించాడు. ఆ సాధించ డంలోకూడా ఒక విచితమైన పద్దతిలో సాధించాడు. ఢమధమార్భాటాలు చేసే మాటలచెంతకి పోడు. బుంగ మూతి పెట్టుకొని పలికే నంగిమాటల జోలికి పోడు. పీళై నంతవరకు నిత్యజీవితంలో వాడే మాటలనే వాడరాడు. (1208640226 340163 1 116 01004 కంల రే211? 1146) శ ౧06౯ ఇషం ఇ96- ళ1తేలం పేీఎళకి €0 2118న కేంక్రక66 ౪111 06 2 8004 పం6౯. ణీ ౧౦౪౯౪౯ ఇస0 0౯1089 1090 పే19 ౧6౯ 2 ౪7286౯ 206% 0౦ళ గ౧6ళ 6211౯9 60 ఇ1100 6 2౯010168 2 ఇ1రేం 8౧81028 2606176 ౧౦10₹1= 198 ఇ6 39211 6211 2 8౯6౬2 06౬ అని ,(కిస్టోఫర్‌ కొర్వెల్‌ మాటలసారం -అర్ముద కవిత్వానికి వర్షిస్తుంది అని నా అభిప్రాయం. దిన్ని కావ్యవిశ్లేవణ సందర్భంలో వివరించాను.

1122 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన- అధోజ్ఞాపికలు

4. కవి హృదయం-త్వమేవాపాం. 149, 150 పేక్లీలు. ఆరుద.

లీలల త్వమేవాహం. పేజీలు 10, 11; 9; 1560.

ల్‌ వీర తెలంగాణా విప్ణన పోరాటం - గుణపాఠాలు = పి, సుందరయ్య- పేజీలు 61, 62, 86.

6,7,8.9,10. త్వమేవాహం. పేజీల : 9, 10; 156, 157; 150; 11, 12: 140. ఆరుద.

11. ఇవి రెండూ ఆరుద్‌ గీసి చూపించారు.

కేల. “ఆతుర తూణీరం' వ్యాసం-విశాలాం[ధ 25-5-61-కె. వి. రమణా రెడ్డి...

1లి. త్వమేవావాం-పేజి-16.

కేతు 1129100 206 62115 -2466 160. (క్రిస్టోఫర్‌ కాడ్వెల్‌.

15. .లఘుటిప్పణి-శ్రీశ్రీ. త్వమేవాహంలో 'పేజి.140.

తేరి. 11103100 &98 గెం2116-9286 ౦. 88. కిస్టోవర్‌ కాడ్వెల్‌.

17. త్వమేవాహం. పేజి-87.

18. క 5. ౦౭౫౫1046 వెంక. 1928 0 19056. పేజి 485.

19. త్వమేవాహం.పేజి-180.

20. అవర తూణీరం-వ్యాసంంవిశాలార్మద్ర. 25-581. తె. వి. రమణారెడ్డి.

(పయోగవాదం-(పతిఫలించిన తీరు

“సినీవాలి'లో 'సాహిత్యోపనిషత్‌'నందు ఆరు(ద, శ్రీఖ్రీ కవిత్వ తత్వాన్ని గూర్చి కవితాత్మక చర్చ చేశారు. అందులో ఆరుద - థ్రిశ్రీని “ఇక చెప్ప ఎంతవరకు ఆవసరం కవితలో ఎక్సర్‌ మెంటు' అని అడుగఏకారు. ఈ (పళ్నకు వమాధాకంగా థ్రీఖ్రీ-

“కవిత్వానికి కూడా సైన్సుకివలె

కావారి రీసెర్చీ ఎక్స్‌పరిమెంటూ

కాని దానీ పరమార్థం

పలాయనం కాడు వజాన్నేమం.

పరిశోధన చీకట్లో చిందులాట కాదు

జీవితాన్ని పణం పెట్టిన చీట్టాట కాదు

(వగతిశీలం కాలం, సంఘర్షణ దొని మూుం

పరిణామ దాని నైజం పరాజయంలేనిది (ప్రాణం

పారంపర్యం గమనించి

పారనస్పర్యం గుర్తించి

పరిశోధన సాగిస్తే బయలుపడుతుంది రవాస్యం

ఈ దారిలో (పయాణానికే ఇంకో పేరు కవిత్వం.”

(పయోగం (వజాక్షేకూన్ని కాఎక్షించేదయి ఉండాలి, (ప్రగతి శీలానికి మూలం గురించి రహస్యాల్ని బయట పెట్టగలిగితే అదే కవిత్వమనే భావం పై గేయ ఖండిక వల్ల స్పష్టమవుతుంది. కనుక కవిత్వం (ప్రయోగం కలసికట్టుగా కౌనసాగుతూనే ఉంటాయి. కానీ (పయోగాలలో కూడా విభాగాలున్నాయి. (ప్రయోగ మంటే ఏమిటో తెలిపి, విభాగాల గురించి వివరిస్తాను,

“సం[పదాయముపై జరుగు మార్చే 1పయోగము. ఈ (పయోగము మూలముశకు మెరుగలు దిద్దునది కావచ్చును. లేక మూలచ్చేది కావచ్చును.

]22కీ అరు(ద జీవితం-.రచనలు-సమగవరిశీలన మూలమునకు మెరుగులు దిద్దపయోగ మే ఆదరణీయొమనిః డా॥సి. నారాయణ రెడ్డి చెప్పారు. వయోగాలు మూడు రకొలగా కనపడతాయి. *ఒకటి. కవులు లామే సం[పదాయమును సృష్టించుకొనవచ్చును. లేదా మిన్నకుండ వచ్చును, ఓ. మృత స్థితిలో ఉన్న వట్టిగుల్లలపై తమ సృజనాత్మక కక్రితో మరియొక రూపు కట్టవచ్చును. తి. (ప్రాత నాణెములిక చెల్లనేరవని ఉద్దాటించి తిరుగబడి (కొత్తనాణెములు ము[దింసవచ్చును. ఈమూడు మార్గములలో చిరకాలము నుండి ఎదుగుటొదుగులేక జవచచ్చిన సంవదాయమున (కొత్త ఊపిరు లూదు టయే ఉత్తమమైనది. (ప్రాతనాణెమును (తోసివేసి (క రగబోసి) [కొ త్తనాణిమును సృష్టించునట్టి _వయోగము జనులను చకితుల నొనర్చునేకాని సంపీతుల చేయ లేదు. ఈ ధోరణిలో సాగిన ఐహు(ప్రయోగములు (ప్రజాదరణకు చూరమై పోయినవి"కి అని డాః సి, నారాయణరెడ్డి అభ్మిపాయం,

అంత కడివెడు పాలపై ఒక్కింత మిగిలిన మీగడ సంప్రదాయం. కాగా

భూనభోంతరాళాల్లో ఒక్కసారి మిరిమిట్లు గొలికే స్వర్ణలత సౌదామిని వంటిది (వయోగం. విద్యుల్లత క్షణికమైనదే ఆయినా దాని తత్వం శాశ్వతం. _పయోజ నాన్ని కూర్చి, వృదయ రంజనను కలిగించి తాను ర్యాగమపుతుంది. శాశ్వత నిర్జీవ వదార్థం కన్నా ఇణ్‌కమైనదైనా చైతన్యవంతమైనది మేలు. కనుక సంచలనం సృష్టించే సంభారం కలిగిన (పయోగం సదా శిరసావహమైైనదె. తెలుగు సాహిత్యంలో లాక్షణికులు కవుల _పయోగాలే శరణమని వ్యాకరణాన్ని రచించి (వయోగాలకు శాశ్వతత్వాన్ని కల్పించారు. కవిత్వంలో [వయో%ఃం లేక వై విధ్యంలేదు. కవిత్వంలో [పయో%ంలేక వళితం లేదు. అందుకే అథీ- “కవిత్వానికి సైన్సుకి వలె ఎక్స్పరిమెంటు కావా'లన్నాడు. ఈ విశాల వి? వ్రంటో కళ, శాస్త్రం ఎక్కడో ఒకచోట కలియక మానవు. ఈ భావాన్నే రేఖాచిత్రం ద్వారా కొడ్వెల్‌ ఈ విధంగా చితించాడు

(చిత్రాన్ని వక్క పేజీలో చూడండి.)

ఈ చ్మికాలను బట్టి కళ, శాస్త్రం విశ్వాన్ని విశదీకరించకలిగినవని విశదమవ్వతుంది కన్సుక సైన్సులో (వయోగాలొనరించి, (ప్రయోజనాన్ని సాధించి (వగతీదర్శనం చేసినట్టే కవిత్యంలో (ప్రయోగాలు చేసి (వయోజనాన్ని అందించి (వగతి బాట వేస్తామి. ఆయితే ఈ (వయోగవాదం ఆవిర్భావానిక్రి వికాసానికి గల కారణములను తెలునుకోవాలి.

[వమయోగవాదం-పతివలించిన తీరు శే లిల్ర దుటణా20ీ%42-టీడ.... యన్‌ టం+ల1 వంంహ. ఉంం 50064066 లేం “సషాగాదిని తనీ దరాంర్‌ం ఓ అత్‌ గిచగాయవిల/డిడ క నం! కా నుడో అడ్కంలాడా" - ఉడ్రాగరిని యజత్తుగజు మైవంటిగ?6ం6, “టీ దండ "చాతక సంక ౪08వ న [ జరం 50060206 త ఉల = భారతదేశం విభిన్న లోషలకు, మతాలకు, చేషభాషంకు కేందం. అమినొ భిన్నత్వంలో ఏకత్వం కనపడుతుంది. మన దేశంలోని భాషా సాహ త్యాల విషయం కూడా ఇలానే వుంది. అనేకానేక కొత్త వాదాలు, నినాదాలు వివిధ భాషా సాహిత్యాల్లో బయలువేరాయి. అధునిక తెలుగు కావ్య జగత్తులో బయలుదేరిన భావ కవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వం హిందీలో భాయావాదం, (పగతివాదం పేర్లతో (వదారంలోకి వచ్చాయి. 1980 ల్లో *పయోగవాదంి (209ల91ణల06211890) పేరుతో కొత్త వాదం హిందీ సాహిత్యంలో బాగా (వచారంలోకి వచ్చింది. ఈ వాద ఆవిర్భావానికి (ప్రధాన కారణాలు అరాచకం, అవ్యవస్థ *నే్రి మానవ జీవితం విశ్ళంఖలమై అవ్యవస్థితమైపోయింది. జీవన మూల్యం విషయంలో ఈనాడు బయలుదేరిన ఆరాచకత్వం మరేనాడూ ఏర్పడి నట్టు కనపడదు. రాజకీయగాను, ఆర్థికంగాను ఏర్పడిన అవ్యవస్థతోపాటు, సాంస్కృతిక ఎగాను, ఆధ్యాత్మికంగొను కూడా కొ త్త సమస్యలు బయలుదేరడం వళ్ల జీవితం రకరకాలైన సమస్యలతో నిండిపోయింది. ఆ సమస్యల వలలో

126 ఆరు[ద జ్లీవితం-ర చనలు-సమ[గపరిశీలన ఈనాటి యోచనాపరులంతా చిక్కుకుపోయారు. రాజకీయంగా అనేక వివ్హవాలు పూర్వం కూడా జరిగాయి. కాని మానవుని చైతన్యం మీద సర్వవ్యావ్రమైన (వభావం ఈనాడు పడినంతగా మరెప్పుడూ పడలేదు. ఈనాడు సమాజ నియ మాలూ, సభ్యతకు సంబంధించిన ఆదర్యాలు సడలిపోతున్నాయి. పూర్వం రాజనీతి, సంస్కృతి రెండూ స్వతం[తంగా వుండేవి. కానీ ఈనాడు అవి రెండూ ఏకమైపోయాయి.. రాజక్రీయ విప్ణవం ఈనాడు భయంకరమైన ఆధ్యా త్మిక విప్ణవాన్ని కూడా రెచ్చగొట్టింది. దాంతో విశ్వాసమనే గట్టి ఐంధం ఛిన్నా భిన్నమైపోయింది. తతృ్సలితంగా అన్ని రంగాల్లోనూ. వికృత రూపం దాల్చి వికటాట్టహాసం చేస్తుంది అవిశ్వాసమనే తత్వం, ఆధ్యాత్మిక తత్వం మీద విశ్వాసం సడలడమే కాక, భౌతిక తత్వం మీద కూడా విశ్వాసం పోయింది. నేటి విజ్ఞాం భగవత్సంబంధమైన విశ్వాసాన్ని బాగా పెకలించివేసిందే కాని తాను మ్మాతం సర్వుల విశ్వాసాన్ని చూరగొనే [ప్రయత్నంలో జయం పొంద లేకపోయింది. (ప్రాచీన సమాజ వ్యవస్థ నడలిపోయిందే కాని, నూతన వ్యవస్థ కనుచూపు మేరలో కనపడటం లేదు. రాజకీయ క్షేత్రంలో హింస, అహింస, (వజాస్వామ్యం, కమ్యూనిజం, సోషలిజం, ఆర్థిక సే్యశతంలో ధనికత్వం, సమానత్వం, దార్శనిక క్షేత్రంలో ఆదర్శవాదం, ద్వంద్వాత్మక భౌతికవాదం, మానసిక శాస్త్రంలో చేతన, అచేతనావస్థలు మొదలగు రకరకాల సిద్ధాంతాల తోను ఒక పెద్ద గందరగోళం బయలుదేరడం వల్లి వాటితో సతనుతమై విసిగిపోయిన ఈనాటి మానవుని బుద్ధి తమసొచ్చన్నమయిపోయింది. ఇట్టి పరిస్థితుల్లో స్థిరమైన నిర్ణయానికి వచ్చి ఒకే సిద్ధాంతానికి కట్టుబడి ఉండటం కష్టమైపోతూవుంది అలా ఎవరైనా ఉండటానికి _పయత్నించినా అదంతా బూటక వ్యవహారంగా వరిజమిస్తూవుంది. యథార్థంగా పహపృదయ పూర్తిగా ఏ ఒక్కడూ దేనికీ కట్టుబడి ఉండలేరపోతున్నాడు. అందువల్ల ఆధునిక కవి (పస్తుత కాలానికి అనుకూలంగా సంకులమయమైన సౌందర్య తత్వాన్నే వృదయపూర్తిగా (గహించి ముందుకు సాగుతున్నాడు. జీవిత మూల్యాలకు సంబంధించి ఈ అవ్యవస్థయే ఈనాటి కావ్యాలలో (పతిబించిస్తూవుంది.

ఈనాడు కవులు వర్గాలుగా విభజింపబడిపోయారు. ఒక వర్గానికి చెందిన కవులు బహంజా[గ త్తగా రాజకీయ, సామాజిక (పయోజనాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని.

(యోగ వాదం-_వతిఫలించిన తీరు వి? మార్కు సిద్ధాంతాలకు లోబడి సామ్యవాద వ్యవస్థకు సంబంధించిన జీవిత విధానాలను చి[తించడమే తమ లక్ష్యంగానూ, అదే తమ పరమార్థంగానూ భ్రావించి రచనలు కొనసాగిస్తున్నారు. వీరంతా అభ్యుదయ కవులు. ఇక రెండవ వర్గానికి సంబంధించిన కవులు రాజకీయ సామాజిక వ్యవస్థలను గమనిస్తూనే తమ వ్యక్తిత్వాన్ని సాహిత్య కేతంలో రక్షించుకుంటున్నారు. వీరు ఏ రాజకీయ పార్టీకి వానిసత్వం చేయడానికి అంగికరించడం లేదు. కావ్యవస్తువును, శెలీ గత శిల్పాన్ని నూతన (ప్రయోగాల ద్వారా ఈనాటి వివిధ రూపాంకు అస్థిరమైన (పయోగళాలగా పరిణమించిన జీవితానికి ఆనుగుణ్యంగా మలచడానికి _పయత్నం చేస్తూవున్నారు. వీరంతా [పయోగవాద కవులు. అయితే అభ్యుదయ వాదులకు, (ప్రయోగ వాదులకు మధ్య గిటుగీసి సంప్పూరర్తిగా చేరుచేయడం అసాధ్యమైన విషయం. అందుకు ఈనాటి అస్థిర పరిస్థితులే కారణం.

(వయోగవాద కవితా శిల్పంలో (ప్రత్యేకత కనపడుతుంది. ముఖ్యంగా శైలికి సంబంధించినంతవరకూ [పయోగవాద కవులు మరీ పట్టుదల, రకరకాల (యోగాల మీద మోజు చూపురూ ఉన్ఫారు. వ్యక్తిగతమైన విచ్శిత భాషా (ప్రయోగం ఈవిధమైన కవితల (పథమ విశేషం. తమ అనుధవాంను వ్యక్తం చేయడానికి సామాన్యమైన, అరిగిపోయిన ళద్దాలు, వాటి అర్థాలు సరిపోవని భావించి, అందుకోసం రకారకాం నూతన (ప[కియలను ఉపయోగిస్తున్నారు. సెన్సు, మనక్శాన్త్రం, ఆధ్యాత్మిక శాస్త్రం, గ్రామాలు, నగరాలు, వీథులు, కార్మి కులు, మిల్లులు, ఫ్యాక్టరీలు మొదలైన సమస్త (ప్రదేశాల నుండి, విషయాల నుండి వివిధ శబ్దాలను సమీకరించుకొని తమ కబ్ది భండారాన్ని పెంపొదిందుకొంటున్నారు. శబ్దాలను విచితంగాను, అనర్గళంగా కూడా (వయోగిస్తున్నారు. వీరామ చిహ్నా లను విశేషంగా వాడటం, లేక వదలడం, అంకెలను వంకరటింకర గీతల్ని వివిధ రకాలుగా ఉపయోగించటం, చిన్న టైపు, పెద్దదెపు అక్షరాలను (పయో గించడం, అక్షరాలను తలకిందులుగా కూడా రాయడం, (వజల పేర్లను, ఊళ్ళ పేర్లను వాడటం, కొన్నిచోట్ల వాటిని మారుస్తూ ఉండటం మొదలుగా గల విశేషాలు (యోగ వాద కవితల్లో అమితంగా కనపడుతున్నాయి. ఛందస్సు విషయంలో కూడా కొత్త పంథా తొక్కుతున్నారు. ఒక విధమైన గద్య ైలితో కూడా అర్థాన్ని బట్టి వీరి ఛందస్సు నడుస్తూ ఉంటుంది.

199 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగ్రపరిశీలన

(పయోగానికి సంఒంధించిన పై విశేషాలన్నీ ఆరుద్ర కవితల్లో ఆపరిమి తంగా కనపడుతున్నాయి. అందువల్ల ఆరు(దను నేటి కవితా జగత్తులో [పయోగ వాదకవిగా [పముఖంగా పేర్కొనవచ్చును. ఇంతకుముందు విభాగంలో ఆరు[ద అభ్యుదయ కవిగా అద్వితీయస్థాయి నలంకరించాడని సోదాహరణంగా నిరూపణ జీయటం జరిగింది. (పస్తుత (పరరణంలో “_పయోగ వాదానికి విజయకేతనం ఆరుద్ర అన్న తొలిపలుకులను _పమాణపూర్వకంా (ప్రదర్శించవంసివుంది.

ఇరవదవ శతాబ్లి పాశ్చాత్య కవులు టి. ఎన్‌. ఇలియట్‌, ఎ(జా పౌండ్‌, అడెన్‌, సిబ్వెల్‌, బార్కర్‌, కమ్మింగ్స్‌, ఆగ్డన్‌ నేష్‌ డేసిన (1ప్రయోగాల్మి చూసి ఆకర్షితులై నవారిలో పఠాభి _పథముడు- ఆరు (ద ద్వితీయడు. పఠాభి _పయోగ వాదానికి పచ్చజండా ఊపగా, ఆరుద ఎ(రజండా, పచ్చజండా పట్టుకొని కవి త్వపు చెంన్‌ను అభ్యుదయ పంథాలో పరుగెత్తించాడు, ఆరు[ద (పయోగ వాదం వైపు పయనించడానికి కారణాలు లేకపోలేదు.

ఆరు[ద కవిగా ఆధునిక కవిరాలోకంలో గుర్తించబడేనాటికి (1942) కి పూర్వమే ్రీల్రీ 'మహా(పస్థానాన్ని” అభ్యుదయేతివృ తంతో సంప్రదాయ బద్ధమైన సంస్కృత భాషా పద పల్లవాలతో, (ప్రబంధ ఆళ్వాసాంత పద్యాల గంభీర గమకాలతో అనితర సాధ్యమైన శిల్పవిన్యాసంతో ముగించి, భావ వేగంతో సమానంగా వయనిందే పద్య(పయోగం చేసిన పద[బహ్మగా, మహా కవిగా సుస్థిర స్థానాన్ని అధిష్టించి ఉన్నాడు. అీతీ (పస్థానంలోనే అడుగులు వేస్తూ పోతే అనుకరణమో, అనుసరణమో అవుతుంది. థీథీ (పస్థానంలో నడి చిన బాటసారుం వలెనే ఆరు[ద కూడా పథికుడు మ్యూతమే అయ్యేవాడు. గుర్తింపు (దుతమయ్యేది. బీలుదారైనా కాలిదారైనా కొ త్తగా వేయాలని ఆరుద నిర్ణయించుకున్నాడు. కొత్తగా బాటవేసినవాడే గుర్తింపబడి మరుతరం వారికి మార్గదర్శి కాగండనే ఆలోచన ఆర్వుదకు కలిగింది. తెలుగు సాహిత్య చర్విత పై దృష్టి సారించారు. [పబంధయుగంలో ఆటువంబి సంఘటన కనపడింది. (పదింధ యుగానికి పెద్దన పెద్దకాగా ఆ స్థానానికి సమానస్థానం అధిన్టించాలని కల ఎనేతి వృత్తంతో పింగళి సూరన కళాపూర్ణోదయం రచించాడు. ఈ (వవాహాల్లో కొట్టుకుపోకుండా గడుసైన శిల్పంతో మిిశీతివృత్తంతో రామరాజభూషణుడు వసుచరి[త రచించి వీనులవిందు చేశాడు. మనుచర్శితకి పిల్ల మనుచరి(తలు,

(వయోగవాదం-(ప్రతివలించిన తీరు 199 కళాపూర్ణోదయానికి, పిల్ప కళాపూర్ణోదయాలు రాలేదుకాని, వనుచరి(తకు పిల్ల వసుచరి[తలు అనేకంగా వచ్చాయి. కారణం : సంగీతం, సంప్రదాయం, నవ్య (ప్రయోగం ముప్పేటలా మూడు వాహినులు కలగలిసి పారిన (తివేజీ సంగమం వసుచరి్య[త. ఆధునికయుగంలో ఈ లక్షణాలు కలిగినది ్రీథ్రీ మవాపస్థానం. అందుకే పిల్ల మవాో(ప్రస్థానాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉన్నాయి. కళాపూర్ణోదయ స్థానాన్ని పోలి ఆరు[ద త్వమేవావాం ఆతి నవీన కల్పనలతో విలసిల్లిన కావ్యం, ఇట్టి (వత్యేకతకోసమే ఆరుుద కొ త్తమార్గాన్ని ఎన్నుకున్నాడు. కవితల సంపుటి మొదట్లోనే కొ త్తమార్గాలక్తై, కొత్తమార్గాలపై పయనించాలన్నాడు- దీనికితోడు ఇంగ్లీషు కవిత్వ పరిణామాన్నికూడా చూళాడు ఆరుుద.

ఇంగ్రీష భాషలో కాల్చనికో ద్యమమునకు నిరసనగా ఇెమెబిస్టులు, సింబా లిస్టులు, రియలిస్టులు చేసిన తిరుగుబాటు వంటిదే (శ్రీశ్రీ, వఠాభి, ఆరు ద) వీరు చేశారు. జార్జియన్‌ కవిత్వముతో మొగము మొత్రిన? పాఠకులకు 'వేస్టుల్యాండ్‌” ద్వారా ఇలియట్‌ చేసిన విద్యుత్‌ చికిత్స (50001 ౧6౬౯౫6౫౯) నే వీరు విడేలు రాగాల డజన్‌, రుధిరజ్యోతి, త్వమేవాహం వంటి రచనంద్వారా చేకారు. ఇలియట్‌. (ప్రభావ మావిధంగా కూడా ఆరు[ద్రపై ఆనాడు (ప్రసరించినట్లుంది. ఆందుకే (పయోగ వాదంతో పరుగు తీసి విజయం సాధించి (ప్రయోగ వాదానికి విజయకేతనం కాగలిగాడు.

ఆర్ముద భాషాలంకార, (పతీకా కల్పనలపరంగా కొవ్యం మొ త్తమ్మీదను (వయోగాలు చేశాడు. ఆకు[ద ఇలియట్‌కు వలెనే పాతబడిన పదజాలాన్ని పక్కకు నెట్టి సమకాలిక జీవితంలోని పలుకుబడులను (వయోగించాడు. పారి (శ్రామిక నాగరికతను (వతిబింబించే పదజాలాన్ని (వవేశ పెట్టాడు. సందర్భోచిత పాత్రోచిత భాషను (వవేశపెట్టాడు. త్వమేవాహం *వర్వత దళ" కఠినంగా ఉండాలని సన్ని వేశాచిర్యాన్ని బట్టి.

• (బైబిన్‌లో '(బెన్‌గన్‌

శెయిన్‌లా ఆలోచనల (బెయిన్‌

స్పయినల్‌ కార్డులో స్పెయిన్‌

4౦గి5-9

180 ఆర్నుద జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన

గ్గూమీ తిమిరాలు చెరిషించి

సైఠాన్‌ మనల్ని పరిషించునపుడు' ఆంగ్ల పదాలను విరి:గా ప్రయో గించారు. చెరిషించు, పరిషించు అని ఆంగ్లాం్యధ పదాలను కలిపి అఆక్కలించు? మక్కశించు వంటీ పెద్దన (పయోగాల్లాగా, అవఘశళించు వెన్నెల పుక్కిలించు వంటి శ్రీనాథుని [కియా (ప్రయోగాలను అర్ముద చేశాడు. ఇట్టివే సింతటిక్‌. చింత, ఖెయాసు, పెరిషించు, ఒయాసిస్సు, చెయిన్సు, సోల్డర్లు, బ్యాంకులు? డిమాండు (డాప్టలు, స్నో, డ్యూ, జానకితాడు (వీరంగులు ముట్టించే తాడు), 111 క్లాన్‌ టోగీ, రెయిను, రెబిలు, ఇన్వేడించు, వేప్‌ (బేకర్లు, సెంటిఫిక్కుం సిస్టమాటిక్‌, ఫోర్స్‌, పెయిన్‌, వెబిుక్‌లో మెక్షీన్‌గన్‌ రెయిన్‌ - ఇవి పర్వత దచళలో వయోగించిన ఆంగ్ల పదాలు. వీటి అర్థాలను “త్వ మేవాహం (పత్యేక పరిశీలన" విభాగంలో వివరించాను. సమకాలిక జగత్తులో ఉన్నత, మధ్య తరగతి వర్గాల్లో (ప్రజలు మాట్లాడుకున్న మణి్యపవాళానికి ఈ విధానమొక సంకేతం. పై వర్గాలవారి హృడయాల్దాశే పదాలూ బహు కఠినం. *ఎలారంిలో “లో, వాకో! సబ్‌ మెరీన్‌" మూడు అంగ్ల పదాలని మ్యాతమే వాడారు. అముజే-

*లో, హలో

ఓ ఒవొ

పటాంం

పటాలం”వంటి పంక్తులు పర్వత పంక్తుల మధ్యలో (వవహించే సెలయేటి నడకల్ని స్ఫురింపజేస్తున్నాయి. *పెద్దముల్లు మధ్య తరగతి మన స్తక్వానికి (పతీకగా (గ్రహించి, అందు రాస్కెల్‌, రాస్టీలుకు, గటా ఎట్‌ సెటటా, ఈజీ క్వల్టూ, థీసిస్‌, యాంటీథీసిస్‌లను (ప్రయోగించి మధ్యతరగతివారు. వేసుకొనే లెక్కలను ధ్వని[ప్రాయంగా వ్యక్తీశరించారు. "సెకండ్రముల్లు (శామికులకు (వతీక. ఆందులో ఆంగ్లపదం ఒక్కటి కూడా లేదు. నిర్విరామంగా తిరుగు తున్న సెకండ్ల ముల్దుషవలె నిర్విరామంగా పనిచేస్తున్న [శామికులకు ఎసులు బాటు లేదు కనుక కొలిమి, క మ్మెచ్చులు, శౌర్యం, ధైర్యం, కార్యంవంటి పదాలే కన్పిస్తాయి. ఇలా (పప్రయోగించటంలోని బౌచిత్యాన్ని గూర్చి వేరే చెప్పాల్సిన అవసరంలేదు. చిన్నముల్డు పెట్టుబడిదారి వర్గానికి (ప్రతీక కనుక 'సైకాను, సమాధి, ఉసురు, విసురువంటి పదాలే కన్పిస్తాయి. ఇందులో (కొత్తడి, తత్తడి పట్టడ వంటి అచ్చతెలుగు పదాలు (వయోగించారు.. "పెండ్యులమ్‌ి లోబే

(వయోగవాదం- (పతివలించిన తీరు 181 కోర్కెలు, ల్లో చేసిందికి, కై9సిస్‌, ఖేయాన్‌, ఠేవిణీ, బై తాయించు, “వాటిజ్‌ టువి డన్‌” (రెనిన్‌ పుస్తకం పేరు) ఇలా ఇంగ్రీమ, హిండీ భాషా వదాలను (పయో గించారు. *ఉపనదులు” అడ్డు ఆపు లేకుండా హాయిగా (ప్రవహిస్తాయి. శ్లేళలేశం ఉండదు. “రెడ్‌ టేపిజాన్ని” ఎ(రటేపు అవిచ్చిన్నంగా పరిపాలినస్తుందంటారు. “సెకండ్లు కార్మికుల పరిభాషలో సొగింది. *లాగండరా (బళుకు', మొయ్యలేని రైలు వట్టాల్ని పలువురు కలిసి మాట కలుపుకొని లాగినట్లుగా (బతుకును లాగండని, *ఇంతే. ఇంతే కొడక, ఇంతే ఇంతే ఐతుకు' - ఇందులో బాలా సామాన్యమైంది భాష. ఇలా [కమ్మకమంగా సరళీకృతం చేశుకుంటూ రావటమే సంవిధాన శిల్పం. బౌచితిని పాటించారు కనుక శిల్చమైంది.

ఆధునిక కొలంలో ఆరుద (పయోగా లాటి రెండు నుడికారాలుగా మారాయి. “నువ్వు ఎక్కదలచుకొన్న రైలు ఎప్పుడూ ఒక జీవిత కాలం లేటు ఈ (ప్రయోగంలో (ప్రాణం, జీవతం, మెదడు ఒక కేం(ద్రంవద్ద కలుసుకున్నాయి. కవిత్వంలో కొత్త (వయోగ మైంది. అలాంటివే ఆదర్శాల లగేటి, ఈప్సితాల (టంకుపెట్లు, కలల టబేపలు వంటి ఆం్మధాంగ్ల పదాలతో సమాసాలేర్పరచారు. నన్నయ కపిల గడ్డము, కపిల జడలు వంటి సమాసాల్ని వాడాడు, పెద్దన్న అమవసనిసి అన్నాడు. ఇంకెందరో కవులు తెలుగు కవిత్వం రాస్తూ సంస్కృత సమాస భూయిష్టంగా రచనలు చేళారు శ్రీనాథుకు మొదలె నవారు ఉర్దూ పదా లను (పయోగించారు. ఆంటే సమకాలిక సమాజులోని పదజాలాన్ని (పయో గించక తప్పలేదు. [పయోగించటంలో తప్పులేదు.ఆరు.దవాడితే తప్పా? ఏమా[తం కాదు. ఆంగ్లేయల పరిపాలనా పభావాల మూలంగా, పారి(శామిక వాళావరణం మూలఠఅంగా (ప్రవేశించిన పదజాలాన్ని (వయోగించి భాషలో అర్ముద విప్లవాత్మక మార్పు తీసుకు వచ్చారు, ఒక్కసారిగా కొత్త పద బాణాలను సంధించే సరికి, (ప్రబంధాల అర్జాలకు నిషంటువులు తీసి చూనుకొ నిన, పఠించిన పాఠకావళి బద్దకం మేధకు పెద్ద తమ్ముడు కావటంతో “తీరిక లేక అనే మాటతో దాన్ని కొట్టి పారేసి” *ఆర్ముద కొరకరాని కొయ్య' అని పారేశారు. ఇలియట్‌ కవిత్వానికి ఇట్ట స్థిడే ఏర్పడింది. కారణం-పాతబడిన మాటలను విడిచేసి కొత్తమాటలను ఏర్చి కూర్చాడు. కనుక ఇలియట్‌ కవిక్వం అర్థం కాదు అనేశారు. యాలైై యేళ్ళ తర్వాత అవార్డు లభించిన తదుపరి ఎగబడి వేస్టుల్యాండ్‌ ను కొని చదివారట. ఆలాగే త్వమేవాహం లవిష్యద్భృస్టీని అవహనం చేసుకొని రచించిన కావ్యం,

(89 ఆరు(ద జ్లీవితం-రచనలు-సమ్మగపరి శీలన బద్ధకస్తులను ఆరు[ద మానసిక సోమరు లంటాడు. ఆది ఉన్నన్ని రోజులూ అజ్ఞానం వైదొలగదు. నారాయణరెడ్డి చెప్పినట్టుగా = సంప్రదాయానికి మెరుగులు దిద్దటం, సంప్రదాయ పదాన్ని కొత్త భావాలు కలిగించేట్లుగా (పయోగించటం త్వమేవావాంలో కనపడుతుంది. 'సోఒవాం' అనేది అద్వ్యైతంలో ఉపయోగించేది. చాన్ని 'సోఒవయమ్‌' చేసి నేనొక్కడినికాదు మన మందరం అని, వ్యష్టికాదు సమస్టికి పాధాన్మత నివ్వాలని కారుమేఘాల పాఠ పదాల్లో ఆరు(ద కొత్త మెరు పులు మెరిపిఎదారు. కవి వ్యాఖ్యానంలో విరామచిహ్నాలు లేకుండా న! వచనంలో నడపటమొక (ప్రత్యేకత, విరామం లేకుండా చెపుతున్నా వీళ్ళు వినటం లేదు- అని ఈ విధానం ధ్వనింపకజేస్తుంది.

“కారణం వీళ్ళకి వీళ్ళ సమస్తాన్నీ ఏ బిందువు దగ్గర కేందీకరించాలో తెలీదు కేం[దాలలో అపనమ్మకం వృత్తాలలో అసంతృప్తి విధ్వంసన యొక్క ధ్వంసం కారణం మొక్క కారణం మార్చుని మార్చాలి గానీ వీళ్ళ ఆపనమ్మ కొలు కూర్మకవచాలు.?”

“జద్ధ వచనం రాస్తున్నా దాని గమనంలో ఒక వేగం సాధించగలడు ఆరు[ద. డీని కిటుకు కొంతవరకు విరామ చిహ్నాలను బహివ్కరించడంలో ఉంది”? అని థశ్రీశ్రీ లఘుటీప్పణిలో శిల్ప రహస్యాన్నావిష్కరించారు. ఆర్ముద త్వ మేవావాంలో ఇంగ్లీషు పదాంను వాడటం గురించి ఛ్రీథ్రీ చేసిన వ్యాఖ్య- “సామాన్య పాఠకుడికి చిరాకు పుట్టించే ఆలవాటొకటి ఆరుదలో కనవడుతుంది. అది అన్యదేళ్యాలను ధారాళంగా అవలంబించడం. సామాన్యులలోనే కాదు- పెద్ద పెద్ద పండితులలో కూడా అన్యభాషా సంపర్కంవల్ల ఆం(ధ్రభాష (భష్టమై పోతున్నదనే ఆందోళన లేకపోలేదు. కాని, భాషాతత్వం బాగా తెలుసుకున్న వారు ఈ ఆందోళన నిరాధారమైనదని చెప్పగలరు. ఇదివరకు మాట ఎలా ఉన్నా ఈ యిరవయ్యో శలాబ్దంలో ఎవరూ ఒక భాషలోని మాటలు ఇంకో ఇావలోకి (పవేశించకుండా ఆరికట్టలేరు. అయితే ఈ మాటలను ఎంత సమర్థంగా (పయోగించగలిగారని మ్మాతమే కవుల విషయం మనం కనిపెట్టవలసి ఉంటుంది.,=.సీరియస్‌ పొయి(టీలో అరు[ద ఇంగ్లీవ మాటలను (పవేళపెట్టి క త్‌ కృత్యుత వుతున్నాడు,

(పయోగవాదం-(వతివలించిన తీరు 198

“9210 లో ౧210

(వతీ *౪61% లో ౫201106 = &౮0 1200",

ఇది వేళాకోళంగా తోసి పారెయ్య వలసిన కవిత్వం కాదు. ఆర్ముద మహో (దేకంతో ఘోషిస్తున్నాడు. గొంతుక వింతగా ఉండవచ్చు. కొని ఆవేశం మాతం ఆతీస్పష్టం"లి అని త్వమేవాహం లీ సంవిధానాల్ని గూర్చి స్పష్టం చేశారు. ఇంతకంటే మరొకరి వ్యాఖ్యానం ఏం కావాలి? ఆరు[ద రచనల్ని సమర్థించడానికి బ్మురకథ బాణీలో (కామికులు పాడుకొనే జానపదంలా *భళా నోయి భళి తమ్ముడు, భళానోయి. దాదానా' అని మొదలిడి '*వాడి రాజ్య(వు పొట్ల పాదురా' అంటారు. *పొట్ట పాదుకు పొరుగు గిట్టదు సామెత ద్వారా దగాకోరు నవాబుకు పొరుగు గిట్టదన్న భావాన్ని ఆరుద్ర ధ్వనింప చేశారు. ఈ గేయముంతా హతోచిత భాష, సంవిధానంతో నిండి ఉంది. కావ్యం మొత్తం మీద పరిశీలించి చూస్తే “ఆర్ధం కాదు అన్నది అర్థంలేని మాట. త్వమేవాహం ఒక చంపూకావ్యం. పద్యం, గేయం, శుద్ద వచనాలతో కూడుకొన్నది త్వమే వావాం. వేదనా శకలంలో ఉత్సాహం, కందం, మత్తకోకీల౨, కవిరాజి విరాజితం, మారిన పృథివీ వృత్తం, తరలం, స్వాగత వృత్తం, దండకం, గీత పద్యం, ముత్యాలసరం, మందారదామ వృత్తం, లయ_గాహి మొదలైన కొత్త కొత్త ఛందస్సుల్ని [పయోగించి, కొ త్తతనాన్ని గుతా తీశుకొని నెత్తి ఆవిరే వదునై న (పయోగాలు చేసిన [పయోగవాద కవి ఆరు[ద. ఈ కావ్యం ఒక నాటకంలా ఉండాలని, అలా ధ్వనించాలని కూడా ఆరుద తలంపు, త్వమేవాహ కావ్య నాటకంలో నాలుగు రంగాలు. ఆవాహనతో ఐదు రంగాలు. (పథమ రంగంలో ఆవావాన నాంది వంటిది. ఇందులో సూ[తధారుడు కవి. ఇతివృత్తం కాలం. పాత చిరంజీవి మానవుడు ఆని కథాప్మ్శాతల పరిచయం చేసి ని(ష్కమిస్తారు. నాంది వగానే రంగస్థలం మీద పర్వతదళ కనపడుతుంది. పెద్దముల్లా (మధ్య తరగతివ్య క్రి), చిన్నముల్దు (పెట్టుబడిదారు), 'సెకన్సముల్లు ((శ్రామికుడు) వస్తారు. సంభాషణలు పా(తోచితం తరువాత రంగం ఉపనదులు. ఇందలి (వధాన పాత చిరంజీవి మానవుడు, (శామికులు. పాతభాందస వ్యవస్థకు (పతీక, (పతినిధి ఇసుక గడియారం. యూరోపియన్‌ వ్యవస్థకు (పతినిధి నీటి గడియారం రనికుడు (గంటలు), మధ్యతరగతివ్య క్రి (నిముషాలు) సాగించిన రసోదంచిత సంభాషణ పతాక స్టామికి తీసికొనిపోతుంవ. పవాహదళ మరొక రంగం. ఇందులో విస్తవ

134 ఆరు(ద్ర జీవితం-రతనలు-సమ్మగ పరిశీలన శారుడు (స్టాప్‌వాదీ), విష్ణవ (ప్రేరకుడు (క్రీ), (శ్రామికులు ( పెకండ్డు), పెట్టుబడి చా (గంటలు), మధ్యతరగతివ్య క్తి, డాక్టర్‌, యాక్టర్‌, డై రెక్టర్‌, పేషెంట్‌, సిస్టర్‌, మిస్టర్లు అంకా కనపడతారు. సొగరసంగమం అఖరిరంగం. ఇందులో లచ్చుమమ్మ, కొమురయ్య మొదలెన ఆర్గరు నిజ జీవిత కథలను వివరించారు. “ధ్యజంకొస నిరంతరం సమధర్మం చూస్తాం' తో, తథాస్తు అని కవి అనటంతో త్వమేవాహనాటకం సుఖాంతంగా, కుభాంతంగా ముగుస్తుంది. ఇంతటి (పణాశికతో ఆసిధారా[వతంగా ఆరు[ద్ర త్వమేవాహ రచనచేసి సరికొత్త [పయోగాలతో కృత కృత్యుడై నాడు. ఆరుుద నవకవి. నవకల్పనలు కొల్లలుగా చేసినవాడు. నవదృష్టి ఉన్నవాడే నవకల్పనలు చేయగలడు. కల్పనగూర్చి దాళరథి ఇలా చెపుతున్నారు:

“ఇాళిదాసాదుల కాలం తరువాత నవ కల్పనలను గూర్చిన ఆలోచనే పఫోయిలందనుకుంటాను. అలంకార (గంథాలు రచించిన ఆలంకారికులకు భయపడి కవులు స్వతం్యతంగా నూతన కల్చనలు జేయడానికి వెనుకంజ వేయబట్టి ఒక చెల్యు సంవత్సరాలకు పైగా వృథా అముంది. కవి ప్లీడరువంటివాడుకాడు. అతడు | సన్ట. అయినప్పుడు ఆతడు నిన్నటి కాసనానికి బందీ ఆయి, దాని సరిహద్దులోనే పొఠలాడవలసిన అవసరం లేదు. ఇది మనకు (నెంచి కవులు 18వ శతాబ్దం నాటి నుంచీ ఎ త్రిదాటుతున్నారు. కేవలం ఆంధ్ర కవితా రీతులతోనే పరిచయం గల మనకు (ఫెంచిసంపదాయాలు, అక్కడి కవులు కావ్యాలలో చేసిన నూత్న కల్పనలు మున్నగువానినిగూర్చి ్రీల్రీ వంటి ఏ వొకరిద్దరికో మన తెలుగు దేశంలో తెలుసు. పాల్‌ ఎలువార్డ్‌, ఆరాగా, క్లాడ్‌రాయ్‌ వంటి (ఫెంచి మహాకవులు తమ కావ్యాల్లో చూపించిన చమత్కారాలు ఆధునిక కాలంలో మరేభాషలోనూ కాన్పించవు అని చెప్పుకో వచ్చు,..నిజంగా చూస్తే ఆధివాస్తవికత నవ కల్పనలకి ఎంత దోహదమిచ్చింది! ఎంత అలంకారం కలిగించింది!”

ఆసలు కొ త్తరకంగా ఊహించడానికి మాకు స్వేచ్చ ఉందని ఘంటా పథంగా చెప్పి కొందరు పెడమొహం విద్వాంసుల శాస్తోంక్త (వవచనాల వజ ఘాకాలకు గురియై, వాటిని తట్టుకొని మేల్కొన్న తెలుగు మవోకవి శ్రీ దేవుల వల్లి కృష్ణశాస్త్రి. ఈయన కవిత్వాన్ని తెలుసుకోలేనివాన్శ, అందులోని చమక్కా రాలకు ఓర్చలేక వాటిని [తుప్పుపట్టిన కొలమానాలతో కొలిచి నిందించేవాళ్ళు అక్కడా, అక్కడా మిగిలి ఉన్నారని వింటున్నాను. ఇక ఆరు్ముద వంటివాళ్ళ

(వయోగవాదం-[పతివలించిన తీరు 185 రచనలకు (వారి దృష్టిలో) తావేదీ? అమిడే కాలం ఈ దివాంధుల చేతిలో బందీ కాదు కనుక, ఒయ్యారంగా, కృష్ణళాన్త్రిని పతాకగా చేసికొని, శ్రీశ్రీ ఆరు[ద లను రెండు చ(కాలుగా అమర్చుకొని మహారథంలా వెళ్ళిపోతున్నది.

వీరు కావ్యాంంకారాలలో విప్లవం తెచ్చినవాళ్ళు. అడెన్‌, ఇలియట్‌లు, ఆంగ్ల కవిత్వంలో ఇలానే చేశారు. అసలీ కల్పనలు, అలంకారాలు, చి్యిత్రణలు ఈనాడు ఎందుకు చెప్మా అంటే, కవి చెప్పదలచుకొనేది వట్టి నగ్నమైన తాత్త్విక విషయం కాదు. అది కాస్త్రజ్ఞుడే చేయగలడు. కవి వాస్తవాన్ని చెపుతూ, దాన్ని కల్పవతో మెరుగుపెట్టి మనకు అందిస్తాడు. అతడు విమర్శకుడు, విజ్ఞాని, వినోద కుడూ, అతడు చెప్పడలచుకొన్న విషయాన్ని మనం ఇష్టపడకున్నా వినిపిస్తాడు. మనకు మనం ఓపికగా వింటాం. అందుకు అతను ఉపయోగించే ఎత్తుగడలలో ఈ మాట బొమ్మలు ఒకటి.

కల్పనలు రెండు రకాలు. ఒకటి: మేధాగత కబ్బన, రెండు: ఆవత్యశ్ష కల్పన. మొదటిదానికి కార్యకొరణ భావం ఆధారం. రెండోదానికి వృాదయో ద్వేగం ఆధారం. కొన్ని సందర్భాలలో ఈ రెండు కల్పనలూ ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి ఒకదాన్ని ఒకటి బలపరచుకొంటాయి. ఎట్టి సందర్భాలలో దీన్ని శ్లిష్ణ కల్పన అనాలి... కల్పన అనే శబ్దం నేడు వాడినప్పుడు అది వ్యంగ్యము, అలంకారాలు, ఇతర కబ్దనాద చితాం (పగాఢ సమ్మేళనం వల్ల ఏర్పడిన మాటగా భావించాలి. కల్పన (ఇమేజరీ) దీనికే పర్యాయపదం అన వచ్చును...

విశాలలోకం సర్కసులోవల పొడిచిన (వతికత్తీ

పెట్లో ఉన్న సీ ఆశయాల జవరాలి జవనాం గుచ్చుకొంటుంది.”

సర్కసునీ, అందులో విసిరేసే కత్తుల్నీ, జవాలిన తీసేసి *ఆశయాలు' గుచ్చుకోవడం మిగులుతున్నాయి. లోకంలోని దుష్టసంఘటఓని సీతిసుంతుడై స మాశవుని ఆశయాన్ని ఖూనీ చేస్తుందని చెప్పడానికి మనముందు విచిత్రమైన సూటియైన ఒక చి[కాన్ని నిలుచో పెట్టీ వాస్తవం టోధిస్తున్నాడు ఆర్నున, ఇది సంప్రదాయ సిద్ధమైందే. ఇదీ మనం.5కీ సులభంగా అందే పోలిరయే. కొని కొన్నిచోట్ల మనం ఆర్ముద చూపే మాఓబొమ్మల్ని పోల్చుకోలేం. దానికి

1986 ఆరు[ద జ్రీవతం-.రచనలు-సమగ పరిశీలన కావంసిన స్వచ్చంద నేత్రం మవకులేదు. ఇంకా కొన్ని అర్ముద త్వమేవాహం లోని కల్పనలు.

1. (బెబిన్‌లో (బెన్‌గన్‌లా (శీ)

2, చెటు చిచెలుకలు (5)

ళ్చా ట్‌

తీ చెరచబడ్డ ఆడవాళ్ళు (2)

ల. చెదపురుగులు మదమెక్కిన సోర్టిర్లు (8)

6. సోల్టర్లు (6)

గ, చెదపట్టిన బ్యాంకులు (7)

ల్‌ 8. చెల్లని డిమాండు (డాఫ్ట్రలు (8) 0. చెటు దిబెలుకలు (9) స్‌. వ!

10. కాకిమెడ నుసిరంగు (10)

క్షే, స్నో తెలుపు డ్యూ తెలుపు (11)

12. చెట్లు చిట్టైలుకలు (18) ఇలా త్వమేవావాం నిండా ఉర్వేగోప బుద్ధములై న అభినవ స్వరనాదకల్పనలు కొల్పలు.” పై కల్పనల అంతరార్థాన్ని దీనికి ముందు విభాగంలోనే వివరించటం జరిగింది. దాశరథి వ్యాఖ్యలో ఉదా వృత కల్పనల్లో (పతీకలు కూడా ఉన్నాయి. చెట్లు, చిటెలుకలు, చెదపురుగులు

న! న! వ! మొదలైన (ప్రతీకలు కనవడతాయి. ఇవి కల్పనల జాబితాలోకి రావు. రూపంరలేని భావానికి రూపం ఇచ్చిన చోట్లలో, రూపం ఉన్నదానికి రూపం లేకుండాచేసిన పట్లలో కల్పనలు నిజమైన కల్పనలు. *్యపతీ వెయిన్‌లో మెక్షీన్‌గన్‌ రెయిన్‌'లో ఉద్వేగానికి మూర్తం కల్పించారు. నరానికి ఆకారం ఉంది. నరంలో ఉద్వే గానికి ఆకారం లేదు. కానీ మెషీన్‌గన్‌ గుండ్లను వర్షంలా కురిపించినంతటి ఉద్వేగం అనగానే కళ్ళకు భీతావహమైన చిత్రం కనపడి ఒళ్ళు జలదరించేట్లు చేస్తుంది. 'అధికారపు ఆయస్కాంత కేతంలో విజ్ఞానం గడియారంలా తిరగదు. అధికారం రూపిడి. అయస్కాంతం రూపరి. విజ్ఞానం రూపిడి. గడియారం రూపరి. అయస్కాంత అఆకర్షణవల్ల గడియారం ఆగిపోతుంది. అలాగే అధి కారంవల్ల విజ్ఞానం వివిధ మేధాక్నే[కాలలోకి (ప్రవేశించకుండా ఉన్నచోటనే ఉండిపోతుంది. ఎ(రటేపుం చవిటినేలలో స్వాతం(త్యం మొ౪కెత్తటమేమిటి? అదేమన్నా వృక్షశాతికి చెందిన వీజమా? అంటే చెట్టుయొక్క పచ్చని తళ్వాన్ని

(వయోగవాదం- (వతివలించిన తీరు 187 స్వాతంత్యంలో కవి పొదిగాడు. రెడ్‌ టేపిజాన్ని చవిటినేలతో రూపించాడు చవిటి నేంలో మొక్క మొలవదు. రెడ్‌ టేపిజంలో స్వాతం[(త్యం కంగదు, “కలగడు' అనేదానికి “'మొంవదు' అనే పదానికి ఎంత తేడా ఉందో చూడండి. మేధోగత కల్పనద్వారా విశాల భావచ్చిలాన్ని కవి అందించాడు. “నీ అవ్యక్తం అం తొలి(ప్రొద్దుల దండకారణ్యం” సృ్పష్టంగాలేక చీకాకుగా ఉంటుంది. ఆదర్శాల లగేజి, ఈప్పికాల (ట్రంకుపెట్లు, విరికితనం కొండలు, జడుపుతనం మేఘాలు, పరువైన ఉద్యోగం, లాల్చీకింద మాసిపోయిన మాసికల సంసారం బనీను, చీకటి దుకూలం లాంటివి నవకల్పనలు త్వమేవాపాంలో కనపడతాయి. నవాబు కనుపాప సెండతో పోలుస్తూ కసి వెళ్ళగక్కినట్లుగా ఉంటుంది. “వాడీ చూపు మధ్యానా పెండరా' అన్నవాక్యంలో సాగర సంగమంలో సూర్యుడు ఎ్యరని గాయం, శళికూడా ఈ దృష్టికి ర సికారే పెద్దపుండు. అద్దమరేతిరి మింటను అలరారే చుక్కలు వగలంఠా తమ వీపుల దిగజారే చెమటబొట్లు. అసహవనము వటలీజఐము - అందువలన ఇల ఇలాగా ఊడలువికీన దెయ్యాల ఉనికి వట్టు, విరియబూచిన చీకట్ల విపినసీమ. పీఠశాసో చ్మితంలా ఈ కల్పన కన్పిస్తుంది. “మానవ సమాజ మొక్క పూరా విప్పారిన పున్చంిలో అలంకార నవ్యత ద్వారా సాధించిన కల్పన, త్వమేవాహంలో పదాలు, కల్పనలు ఇలా గుప్పించిన ఆరు[ద “సిసీవాలిలో శబ్ద, ఆలంకాళపరంగా (ప్రయోగాలు చేసి నవ్యతను సాధించాడు. ఆరు[ద “సిసీవాలిలో* చేసిన అలంకార [ప్రయోగాలు *“ఆశయమ్ముల అమ్ములు' అని, నగరంలోని పాపులు పులితోలు కప్పుకున్న సాధుగోవులని సంప్రదాయబద్ధమైన అలంకారాంకుళంతోనే పొడిచారు. గూనివాడి వీపులాగాని అసహ్యాంగా పెరిగిన పేటలు, “నగరం నీలి నైలాను చీరల తారురోడ్డు, వాటి మీద మోటారుల జలకారు, “(పతిమేధస్సూ ఒక (మోడు, పచ్చచచ్చినట్టి బీడు” అనీ, చైతన్య తరువు, ఇంగితళ్ఞాన ప(తాలు, "'ఘోరాటవి ఈ నగరం, బూర్జువా సరదాల బూజు, కన్నీళ్ళ సిరా, కోర్కెల రథచక్రం, పాపాల సరస్సు, జీవన నాక, అనంద విహంగం, ఆగడాల కాగడాలు, నగరం ఘాం(డించుచున్న వ్యా(_ఘం, (గామ పంజరం వంటి కొత్త కొత్త అలంకారాలద్వారా చిప్పదలచు కొన్న భావాల్ని ఆరు(ద ఐట్వాడా జేళాడు. “విశేషణం లేని పదంలాగ వివాహం కొని జీవితం, జీవితనునే (ప్రవావోనికి పెళ్ళామనే ఆనకట్ట, చీకటి (బతుకులో “పెళ్ళామనే పె[టొమాక్సు దీపం, జీవితం రేడియోసెట్టుకి భర్త ఏరియల్‌. భార్య

188 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగవపరిశీలన ఎర్తు, వధువు కాలకూట మధువు, అబ్బాయి జీవితం పజిల్‌ కీ అమ్మాయి కి సౌల్యూ షన్‌, అమ్మాయి కళ్యాణ విద్యుద్దీపానికి ఆబ్బాయి స్విచ్చి, సీటీ మేఘాలు అభి లాషలు, భార్యాభర్తల ఎర్తూ ఏరియల్సున్నా ఏకాభి[ప్రాయం అనే విద్యుచ్చకక్తీ లేకపోజే జీవితం రేడియోసెట్టు పలకడం సున్న, ఆశయాల బియ్యం, అవరోధాల మట్టిబెడ్డలు, కీ.భర్త, మెయిన్‌ స్ప్రింగ్‌ భార్య, మానవ జీవితం గడియారం; మగవాడి జీవితం బ్రైసీకలు, దాని ముందు చ(్రానికి (బేకు తండి, వెనుక చ|కానికి (బేకు భార్య, అ(భకం శకలంలాగ ఆవభ జ్యోత్స, ఆల్‌జీ(బాలాగా నక్షాలు, మనస్సుల అనురాగ ద్వారబంధాలు, మమతల మామిడాకులు, సంతోషాల చిలుకలు, ఇక్కట్ల గబ్బిలాలు, అవకాశాల ప్రాటుఫారాలు, అదృష్టాల రైళ్ళు ఏమీలేని సిటీబుకింగ్‌ ఆఫీసే నా జీవితం; మోకకిరణాలు, ఆశాలతలు వంటి నవీనాతినవీనమైన అలంకార సంపదను సీనీవాలీలో నింపారు. జీవితాన్ని ఇన్ని రకాలుగా, ఇన్ని కొత్త అలంకొరాలతో, ఇంత వైవిధ్యంతో సుమధుర కాలకూట మకరందంవలె వ్యాఖ్యానించిన ఆధునిక కవి మరొకరు లేరేమో ననిపిస్తుంది. దాశరథి చెప్పినట్లు రోటోవుతరాల వారికోసం అలంకార సంపదని, కల్పనా కల్పవృషాల్ని మానవ పథికులు ఆలసట తీర్చుకునేందుకు కవితా పథంలో ఆరు[ద విరివిగా నాటాడు. కల్పనా కల్పవృక్ష ఫలాల రుచులను తర్వాతి కవులు పాఠకులు చవి చూశారు. అందుకే ఆర్ముద (పయోగవాదానికి విజయకేతనం అన్నారు సి.నా.రె

ఆరు(ద్ర కవితలు విపుల సంకలనంలో కూడా అనేకంగా కల్పనలు న్నాయి. కొత్త కొత్త అలంకార (పయోగాలున్నాయి. పురాతన కవులు, (ప్రబంర కవులు జొబిల్లిని వర్ణించారు. ఆ వర్జనల్లో వారు అందాన్ని చూళారు. ఆధుని కులు జాబిల్లిని పలు విధాలుగొ తను కలాల కుంచెలతో చిత్రించారు. ఫ్రీథ్రీ “ఎడారిలో కొళ్ళు తెగిపడిన ఒంటరి ఒం టెలాగుంది జాబిల్లి అన్నాడు. పఠాభి- తగిలింపబడి యున్నది జాబిల్లి చయినా బజారు గగనములోన అని వె విధ్యం చూపించాడు, రంగురంగుల విద్యుద్దీపాలముందు తొబిల్సి వెల వెలబోవుచున్న దనీ గమనించిన పఠాభి...

కనిపిస్తావు నీవు స్పన్నరు కంపెనీ

లేక వయిటు వేసులోకీ

దారితప్పి (పవేశించి

(వయోగవాదం-(పతిథలించిన తీరు 189 తందరాడుచున్న దరిబేసి (గ్రామస్తున్హాగ”19 అని అంటే ఆర్ముద అడే విధానంలో...

*ఎ(ర కిరసనాయిలుతో వెలిగించబడ్డ జాబిల్లి” అని వర్ణించారు. ఇలాంబీవే కొన్ని కల్పనలు, కోరికల సర్పాలు, ఒంటె బళుకు, (గామఫోను జీవితం, నిటూర్పుల వంతెన, లొరు చీకటి, కొలం కాగితమ్ము, దివాక రుడు స్టాంపుఅయిన దస్తావేజుమీద రేరాజే రాజము[ద్ర. మెదడులో గాలి తిరుగుడు పువ్వులు, ఏకా మెత్తే కోర్కెలు, సూర్యుని ఒంటిచ[కపు చిక్కుడుకాయలబండి కందెనకారి నగ శాన చీకట్ల వాన కురిసింది. ఎ్యరంచుల నీలిబీర ఆకాశం, రా(ిపడి చీకటిజబ్బు లకు హోమవతి మాతలు చుక్కలు, ముసలి దేవతలు కక్కిన కథం ముద్ద చంగదుడు, తలలో తెగరొద చేసే ఒక వెయ్యిరెక్కల చేతి కవ్వం (మెదడు), పొడుకలల పాలకడలిలో మ్మరాకుమీద పాలపీక నోట్లో పెట్టుకొని పడుక్కుంది కాలం, హూర్పుణఖలాంటి మేఘాలు, తుపాకుల కీకారణ్యం, (ప్రతి ఓకడూ రణ యం[తం, (వతి నేతం శివన్యేతం, (పతి వూస్తం యమ వే్యతం. (పతి ఒకడూ (బవ్మోస్త్రం. కబంధుడు వాస్తాలు చాస్తూవుంటే కరతాళ ధ్వనులు చేస్తున్నారు పిచ్చివాళ్ళు, సాలెగూడులోనికి ఊరేగి సందడిగా పోతున్నాయి మషికాలు, పూర్ణ గర్భిణి కాంతికి కళ్ళల్లో కన్నీటివాగు, కాళ్ళ చక్రాలు, (పతి హృదయం ఎర శోట, రోదసి కాండం లేని చెట్టు, కల్లాకపటాల కాసారం, ఎగురుతున్న జెండా ఎగురుళూ చిరిగింది. సూర్యవీంబం మధ్యనుంచి రక్తా(కువు చింపింది. నేటి నిజ ముల మొయిలు, జలపాతం వంటివాడు కవితాధరుడు, గుండెల వళ్ళు, నెత్తురు రసం, తాగక తప్పని గరళం, అల్పీసూదల వరుపు, కళ్ళి (వమిదల్లో కావ్యాల వొత్తులు, నరాలలో నల్లపులులు (థావాలు), సిలి కళ్ళ కవర్లు, నిదుర జీగురు, పడగవిప్పే ఫాసిస్టు విషసర్పం, ఓర్పు అగ్నిపర్వతం, విశాల చతుల టెలి స్కోపులు, తెల్లని రాణీకూపాయల బోలు వెలసిన ఆమె కన్నులు, బైపురైటరు సిలిండరులా తిరోగమన పురోగమన చర్యలు, కర్బూజా పళ్ళలాంటి కళ్ళు, రక రఈకొం (వణాశికల అ కొగిఠరం పువ్వులు, స్వతం్యతం మేడివండు, దరి[దం రాచ పుండు, కన్నీరు కాదిది గోదావళి, టీకా తాత్పర్యాలు లేని కఠిన పద్యంలాంటి వ్యవస్థ, కాలమనే గాలి, లీకట్ల తలవెంటటుకలు, సౌరకుటుంబం హోల్దాలు, "గెలాక్సిం సూటుకేసు, దుగ్గపథం కండువా, తోకచుక్కుల టిఫిన్‌ కారియర్‌, జనన మరణాల చపాతీ దొంతి, వ్యూడలిజం విధంగా ఉండే అమావాశ్య వీకట్లు,

160 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన. మాటల ఈ చెలు, పాటల కత్తులు మొదలైన కల్పనలు, అలంకారాలు పరిశీలించి. చూస్తే [పకృతిలోని వస్తువులను, ఆధునిక విజ్ఞానానికి సంబంధించిన వస్తువులను, హిరిశామిక నాగరికతను (ప్రతిబింబించే వస్తువులను కవి విరివిగా (గ్రహించి, వినూతనత్వాన్ని రంగరించి వివిధ వర్ష సమ్మేళనంతో విచిిత చిత్రాలు రచించి. నట్టు కనపడుతుంది. జీవితాన్ని, కాలాన్ని, సమాజాన్ని, సమాజ గమనాన్ని అనేక దృక్కోణాలతో లోలోతులను ఆలోకనం చేసినట్లు స్పష్టమవుతుంది. జీవిరాన్ని అరు.ద ఎన్ని అధునాతన అలంకారాలతో తన స్వంత సొమాగితో ఆంంకరించాడో సీనీవాలీలోని (పయోగాల్నిచూస్తే ఆశ్చర్యంవేస్తుంది.అలాగే త్వమే వావాం అవాహనలోను, సినీవాలిలోను, కవితల విపుల సంకలనంలోను కాలానికి కల్పనలు కూర్చిన తీరు ఆరు[ద భావనల సము(దపు లోతులను తెలుపుతాయి. కొన్ని భవిష్యద్వాదానికి చెందిన కల్పనలు, అలంకారాలు, అధివా స్త్రవిక వాదానికి సంబంధించిన వర్ణనలు, ఎక్కు.వగా భావచ్చితవాదానికి (ఇమే౨జానికి), (వతీక వాదానికి (పతివలించిన కల్పనలు, అలంకారాలు, కబ్దచిత్రాలు ఆరుద్ర (వయోగాలలో ఉన్నట్టు నిశిత పరిశీలన ద్వారా నిర్ధారించ వచ్చును. అళలంకారాలలో రూపకాలఐ కారం, ఉపమేయోపమాలంకారం, ఉపమా, మాలోపమా, లుప్తోపమాలంకారాలు, ఉత్చేక్ష, అతిశయోక్తి అలంకారాలు కొ త్తతరహా కావ్యాంంకార సామి అని, ఆరు[ద తరువాత తరం వారికి అందించిన “అలంకార సర్వస్వం". పాత ఆంం కొరాల భాగోతం తెలుసుకొని కొ త్త అలంకారాలను, కల్పనలను (వయోగించిన (పయోగవాది ఆరుద, అధునిక కవృలలో కొత్రనైన, వింతయైన ఆలంకార్మి కల్పనా, శబ్ద సామ్యగిని ఎక్కువగా తయారు చేసినవారిలో ఆరుదకే అగ స్థానం లభిస్తుంది. చందస్సులో చేసిన (పయోగాలు సరేసరి. ఇంతకుముందు పరి శీలించిన కావ్యాల్లోని ఛందో వైవిధ్యాన్ని, కొత్త (పయోగాల్ని గూర్చి వివరిం చాను, ఆరు(ద కవితలు విపులసంకలనంలో 'ఉదాసారణ' (ప్యకియ శక్తా త్ర. సద్దలి" రచించారు. *ఎంచిన పద్యాలు", *“గాయాలూ - గేయాలూ'”, *పైలాపల్చీసు “ఏటికేడాది' కావ్యాల్లోని ఎక్కువ భాగం గేయాలు ముఖ్యమైనవన్నీ ఆరు[ద రచన కవితలు విపుల సంకలనంలో చేర్చబడ్డాయి కనుక ఈ రచనల్ని పరిశీలనలోకి తీసుకున్నాను, కాబట్టి అవన్నీ ఇందులో గతార్థమని గమనించవలెను

కౌ త్ర పద్దలి “స్వాతం్యత్య సమర-ఉదాహరణ.” *ఉవాహరణి లక్షణాల్ని అప్పకవి ఈ (కింది విధంగా పేర్కొన్నాడు:

శవయోగవాదం.[వతిఫలించిన తీరు 141 సీ॥ “స వ్రవిభకులు, సంబోధనంబు గూడ నెన్మిది విళక్తులు( (గ్రమముశం బతిపేరు దొరలంగ( బద్యమొక్కటింజెప్పి రగడభేద ములు మార్గ ములుగాగ గళికలు నొనిమిది దళములు గావించి దానిలో సగ మునుత్కళిక( జేసి యది యొక్క సమసనంపయ్యెడు దళము లెన్మిది గూర్చీ వానికి దుద విభక్తి శే॥ బయలు పణిచి కట్టకడను. బఐద్యమొకటి పలుక వలయును సార్వ విళ_క్రిక ముగ నిర్వదారు పద్యములందునిడిన ధాతినిది యుదాహరణమటందు రిద్ధచరిత, సీ, సంబుద్ధియెడలించి సవ్రవిభక్తులు పలికి భ _కిసద్దలి యనంగ సంబుద్ధితో గూడ సమవిభక్తుల నింఐలుక నొప్పారు బద్దలి యనంగ సంబుద్ధితోడ విషమ విభక్తుల తోడ ఐలికిన కృతియు విద్దశియనంగ గళికలుత్కశికలు గమకింప బలికిన కావ్యంబు నుళ్ళుల్ల కంబనంగ *కే1 అని ఉదాహరణ నాలుగు తెరగులని చెప్పినాడు. సంబోధనా విభక్రితో కలిపి ఎనిమిది విభక్తులు; ఎనిమిది విళక్తులకు ఎనిమిది వవ్యములు చెవ్పవలెను. (వతి పద్యంలోను కృతిపతి పేకు చెప్పవలెను (వకి విభక్రి పద్మం తర్వాత ఎనిమిది పాదాలలో (దళములలో) రగడ-కళిక (కింద చెప్పాలి. రగడలో సగ పాదాలతో అంటే నాలుగు పాదాలతో రగడ ఛందస్సులోనే ఉత్కళిక చెప్పాలి. ఎనిమిది విభక్తులు ఈ విధంగా చెప్పిన తరువాత సార్వ విభదక్రిక పద్యమొకటి చెప్పినట్లయితే “ఉదాహరణ' మవుతుంది. సంబోధన లేకుండా ఏడు విభక్తులతో చెపితే సద్దలి అవుతుంది. ఆరుద “కొత్త సద్దలి' అని పేరు పెట్టడంలోని ఉద్ధేశ్యం: ఉదాహరణణ కొని, సద్దలి, బద్దలులుకాని భక్రిపరమైన విషయంతో ఉండేవి. ఆరుద్ర అందుకు విరుద్దంగా స్వాతం[త్య సమర విషయాన్ని వస్తువుగా (గ్రహించారు. అందువల్ల కొ త్తసద్దలి అని పేరు పెట్టారు. ప్మకియా విధాశపరంగా (పయోగం ఏమైన చేళారేమో పరిశీలించితే బయటపడవచ్చు. విషయం దేశభక్తికి సంబంధించిన (పకరజంళో

142 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగ్రపరిశీలన వస్తుంది కనుక ఇక్కడ వివరించటంలేదు. కేవలం ఛందోలతణాలే పరిశీలిం చటం జరుగుతుంది. ఆరు[ద *కొత్త సద్దలి3లో 25 పద్యాలున్నాయి.

“రీరులు కర శవీరులు, సుడీర్హ రణమ్మున మాతృళూమికై.

పోరినవారు జెలునకు పోయినవారు' _ అని (పథమా విభ క్ర్యంతంగా ఉత్పలమాలను రచించారు. తరువాత *కళికిగా వృషభగతి రగడ ఎనిమిది హిదాల్ని రచించారు.

“మరియు జీవితమందు సౌఖ్యము మరచిపోయిన మంచివారలు' - (28). (వతి పాదంలోను 28 మాలుంటాయి. 15 వ లఘువు యతిస్థానం. వృషభ గడికి అప్పవవి చెప్పిన లవణం

“=బ్రర్రువది యెనిమిది లఘువులు పదియేనిట విశా-తియు గూర్చిన

నిరవగు వృషగతి పద్మాధిప యిది వినుమాదర మున ముదమున.*ేి ఉత్కశికలో కూడా వృషళగతి రగడనే ఉపయోగించినప్పటికి కళికలో సగం. నాలుగు పొదాలనే మధ్యకు విరిచి ఎనిమిఏ పాదాలుగా రాశారు.

*వారల ఆత్మలన్‌బీలిచి స్వెగత మ్‌చ్చెద ఘర్మవాహినీ

ధారల పాద్యమిచ్చెద (వదక్షిణచేసెద" - నని ఉత్పలమాలలో ద్వితీయా: విభక్రికి చెప్పారు. తరువాత కళికలో ద్విరదగతి రగడ ఛంవాన్ని ఉపయోగి౨ బారు. దీనిలో యతి రెండు పంచమా[త గణాలమీద ఉంటుంది. అంటే [11వ మా[తాశకరం యతి అవుతుంది. ఆ కళికలోని ఒక పాదం “ఆళశయమ్ముల తొలుత నమలు జరుపుటగూర్చి' (20) ఇట్లే ఇందు ఎనిమిది పాదాలున్నాయి. మొదటి పాదంలో మా్యటఠం ఒక మ్యాత ఎక్కువైంది. ఉత్కళికలో ద్విరదగతి రగడనే. (పయోగించి నవ్చటికీ నాలుగు పాదాలను ఎనిమిఏ పాదాలుగా రాశారు. ఉత్కం శికలోఎా-

“జాలగంగారధరుని

క్షేళ[మోగిన ధరణి" - ఇట్లే ఓక్కొక్క పాదాన్ని రెండు భాగాలుగా చేశారు. తరువాత తృతీయా విభదక్రిలో “ఎవ్వరిచే లభించే మనకీ తరమందు

(చయోగవాదం-పతివలించిన తీరు 148 స్వరాజ్యలక్ష్మి ఆ' అని ఉత్పల మాలనే రచించారు. ఇంతకుముందే పేర్కొన్న కళికలు, ఉత్నశికలు ఆయా విళక్తుల్లో చెప్పినట్టుగానే తృతీయా విభజక్షిరో కళికను రాసినారు. *ఎట్టులెన పరులపీడ ఎగురగొట్టు వాంఛచేతి అని తృతీయా విభ క్ర్యంతముగా చెప్పారు. ఈ ఛందం *తురగ వల్లన రగడ." ఇందులో మూడేసి మాతల చొవ్పన ఎనిమిది గణాలు (పతిపాదానికీ ఉంటాయి. అంటే పాదంలో వశ మాలు. యతి నాల్లవ గణంమీద అంటే 5 వ గణాద్యకర మవు తుంది. ఉత్కశికలో “మొట్ట మొదటి బాంబు పేల్చి/గట్టి (ప్రభుత గుండె చీల్చి” అని శురగివబ్లన రగడ పాదాన్ని రెండు ముక్కలుగా చేశారు. ఇలా చేయటం వల్ద హయ (ప్రచార రగడ కూడా సిద్ధిస్తుంది. ఇదొకరమైన ఛందళ్శిల్బమే. ఒక దెబ్బకు రెండు పిట్టలు. ఒక్కగతిలో రెండు ఛందాలు. చతుర్ధీ విభక్తికి రాసిన పద్యం కార్దూలం. ఈ పద్యంలోని భాష కొత్తదనాన్ని సంతవించుకుంది ఇంగ్లీషు పదాల్ని ఛందంలో బంధించటం ద్వారా, *“ఇం(పూప్టేసెద నేటి జీవితము నేనెల్లుండి సొఖ్యాలకై' అని అంటారు. ఆర్ముద ఛందస్సుల అశ్వవృదయం తెలీసినవాడనటానికి మరొక ఉదాహరణ అక్కర్లేదు. ఇది చాలు. దీని తరువాత కళిక వారిగతి రగడ. ఇందులో పాదానికి 82 మా్యతలుంటాయి. దీని లక్షణాన్ని అప్పకవి ఈ విధంగా చెప్పాడు :

“నల, సభ గగములలోపల నేవైనను నెనిమిది నాల్లిటిపై విరమము

గలసిన వారిగతి చెలువగు కృతుం౦ కవివరులౌనని చెప్పిన

నియమము. *కే4

ఆరు[ద రాసిన కళికలో 1, 2, త పాదాల్లో వరసగా ౨6, 88, 81 మ్మాతల చొప్పున ఉన్నాయి. మొదటిపాదం వృషభగతి రగడ అవుతుంది. కాని రెండు మూడు పాదాలు దేనికీ సరిపడవు. కారణం ఒక పాదంలో ఒక మ్మాత ఎక్కువ, మరొక పాదంలో మాత తక్కువగా ఉండటం. మిగినిన ఐదు పాదాలు 82 మాతలతో నాల్లోగణం పైయతితో లక్షణానికి తగినట్టున్నాయి. “నల్లని ఖండపు చీకటిలోవల నరులకు వెలుగుల నిచ్చుటకొజక్రై” అని చతుర్ధీ విభ_క్యంఠతం చేశారు. ఉత్కళకలో హరిగతిని మధ్యకు భేఏంచి మధురగతి రగడ సృష్టించారు. కానీ దానిని హరిగతి రగడగానే పరిగణించాలి. ఉత్కశికలో నాలుగు పాదాలే ఉండాలి. మధురగతి రగడగా స్వీకరిస్తే 8 పాదాలవుతుంది.

కేశ4 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరికీలన ఉత్క-శిక కళికలో సగమే ఉండాలి. కనుక వారిగతి రగడగానే (గహించాలి. పంచమీ విభక్తికి చంపకమాల పద్యాన్ని “నడుములు కట్టినట్టి నరనారుల రై ర్యమువల్ల నేలపై” అని వల్ల (వలన) పంచమీవిభ క్రి (పత్యయాన్ని (పయో గించి రాళారు. తరువాత “మరియు లెక్కకురాని మానపీయుల వలన' అని ద్విరదగతి రగడలో కళిక ఎనిమిది పాదాలున్నాయి. ఉత్కళికలో ద్విరదగతి నాలుగు పాదాలను ఎనిమిదిచేసి రెండు విభాగాలుగా వచనగేయ స్ఫురణ కలిగేట్లు రాళారు. "బీరుదములు విడనాడి, హరిజనుల జతగూడి'-ఈ రెండూ ఒకే పాదం, ఈ పాదంలో [ప్రాసయతి ఉంది. షష్టీ విభటక్షికి ఉత్పలమాల వృత్తం, కళిక, ఉత్క-శికశిలో తురగ వల్లన రగడ, సప్తమికి చంపకమాల వృత్తాన్ని, “పదిలము చేసికోబడెను పచ్చని స్వప్నపు గాదెలందునే' అని సప్తమీ విభ_క్యంతంగా ముగించారు. తర్వాత కళికను, ఉత్కళికను గమ్మత్తుగా పూర్తిచేశారు. కళికలో ద్విరదగతి రగడను (పంచ మ్మాళాగణాలు నాలుగు చొప్పున) రచించారు. ఇది పరిశీలకులకు పరీక్షగా ఉంది. పొదానికి 18 మాతల చొప్పున 7 పాదాలు, 8 మాతల చొప్పున ఎనిమిది పాదాలు రాళారు. స్టూలంగా చూస్తే హరిగతి అనిపిస్తుంది. కళిక కుండనంసిన ఎనిమిది పాదాలు లేవేమో ననిపిస్తుంది. కానీ నడకను (గ్రహించి క్‌ మాతల గణాలుగా విడగొట్టుకుంటూపోతే వెరసి ద్విరద గతిలో ఎనిమిది పాదాల కుండవలసిన గణాలు 82 ఉన్నాయి. యతులుకూడా సరిపడతాయి. చివరిపాదంలో రెండు మాత లెక్కువగా ఉన్నాయి. ఉత్కళికలో ద్విరదగతి రగడ (పకారం సంధించుకుంటూపోతే ఐదు వాక్యాలవుకాయి. ఆయితే అందులో ఆయిదోవాక్యం *'మంగళమహాథ్రీ' అని కుభాంతంగా ముగు స్తుంది. ఛందస్సులో ఆరు(ద 'కొత్త సద్దలి'పేర అనంత వైవిధ్యాన్ని (వద ల్మింబారు. సార్వవిభకక్రిక పద్యంకూడా ఇందులో లేదు. అందుకే దీన్ని కొత్త సద్దలి అన్నారు. ఫై విశ్రేషణవల్ల ఆరుుద (ప్రయోగ వైవిధ్యం (పదర్శిత మైందని భావిస్తున్నాను.

ఈ (పయోగాలపై పాశ్చాత్య కవుల (ప్రభావం (పత్యకంగా వడలేదు. కాని, వారి కావ్యాలలోని (ప్రతీకల్ని, కల్పనల్ని, ఆలంకారాల్ని, సంవిధాన వైవిధ్యాన్ని ఆర్ముద జీర్జించుకున్నాడు. అలాగే సం్యపదాయాన్ని రక్తనాళాల్లో కలిపేసుకున్నాడు, ఆ రెండింటి వాసనాఫలితంగా ఇంతటి (ప్రయోగ వైవిధ్యం (వదర్శితమైంది అంటే ఆయా (ప్రభావాలు అని అనరాని అంతర్వాహిని ఆరు(ద

(వయోగవాదం-(పతిఫలించిన తీరు 1465 [(వయోగాల్లో అంతస్స్ఫ్యూతంగా (ప్రవహించింది. కొత్తనీటిని జేర్చుకొని తర గెత్తు నదివలె ఆరుద్ర కవిత్వం నవ్యాంథధ్రభూమిలో (వ్రసరించి అభ్యుదయ సస్యా లను పండీంచింది.

ఆక్ముద (పయోగాలకు అక్కడక్కడ చమత్కారాల చమ్మీ కోట్లు తగిలించడంవల్ల, ఆరుద - కవితాకాశంలో వైచ్చితు. ఇంటద్రధనున్సు వెల్లి విరిసింది.

అధోజ్ఞాపికలు

1. సినీవాలి - ఆరుదద్రి - పేబీలు 15, 16.
2. ఆధునికాంధ్ర ఏవిత్వము - సం్యపదాయము - (ప్రయోగము. పేజి - 27. తి 10164 పేజి - 28. తీ 11148100 ఇ064 గింజ110 క? 0౯1860906౯ 016464౪611 28606 269, 870.
3. ఆధునికాలధ కవిత్వము _- సం్మపదాయము .- (ప్రయోగము - పేటి 581
4. త్వమేవావాం - పేజి 81. 7 10164 - పేజి 140.
5. శల!1రే * ౨, 141.
6. 1014. , 154 ౯6౦ 157.
7. ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ - పఠాభి - పేజి - 8. కే! అప్పకవీయము = అప్పకవి = "పేజీలు 260, 269. 1లి, ఆరు(ద రచన కవితలు విపుల సంకలనం - 182. 18, 14. ఆప్పకవీయము - పేజి = 260.

• ఉ&౮ంకె5-10

సినీవాలి : నగర జీవన చ్నితణం: అక నుధ్యతరగతి వన్తస్తత్వం

“పుట్టని బిద్దకు పేరుపెట్టడం" అనే సామెత “సినీవాలి కావ్యం పట్ల అవ రాలా నిజమయింది. కవులు వస్తువును ముందుగా నిర్ణయించుకొని రచన ముగిసిన తరువాత కథను బట్టి పేరు పెడుతూండటం పరిపాటి. వతద్విరుద్ధంగా ఈ కావ్య నామకరణం రచన జరిగాయి. దీనిక్కారణం కాటూరి వెంక టేశ్వరరావుగారి పొరపాటు. కాటూరివారు - కేంద సాహిత్య అకాడమీ పక్షాన “కావ్యమాల' ను సంకలనం చేళారు [గంథ్రాంతంలో కవుల భోగట్టా ఇస్తూ ఆరు[ద ఇంతకు ముందే “సినీవాలి అనే కొవ్యం రాసినట్లు ఉటంకించారు. ఆర్నుద అప్పటికి “సినీవాలి” ని రాయలేదు. కొటూరి త్వమేవాహం అని రాయవలసి ఉండగా దానిని మరచిపోయి '“సినీవాలి' అని పేర్కొన్నారు. ఇంకొకరింకొక రయితే పొరపాటులే అని సరిపెట్టుకౌనేవారు ఆరు[ద్ర అలాంటివాడు కాదుకదాః ఎక్కడైనా, ఎప్ప డైనా, ఏ విషయంలోనైనా తన _ప్రథ్యేకత నిలబెట్టుకుంటాడు. కాటూరి మాటని పొరపొటుగానే ఉంచక “సినీవాలి' కావ్యాన్ని రాసి సరిమాట చేశారు. సరికొత్త బాట వేళారు.

“సినీవాలి' అయిదాళ్వాసాల ఆధునిక కావ్యం. నగరంలో ఎన్‌.జి.వో. వేదనాభరిత జీవితం ఇందలి కథ. కథానాయకుడు సూర్యుడు, కథానాయిక ఊవోనుందరి. ఇందలి పా(తలు సూర్యుడి తండడి, శ్రీమంతుడు, ధనవంతుడు* ్రీమంతుడి కూతుళ్ళిద్దరు. ధనవంతుడి కూతురు ఒకర, సేవకుడు, మరికొన్ని మధ్య వచ్చిపోయే పాతలు. అవి: చంచల, చపల, కొంతి, రాత, కురాడు వెరసి పదమూడు పాాతలతో బీభత్స, శాంత, శృంగార, కరుణ రసాత్మకంగా సాగిన నవ్యాతి నవ్య వచన పద్యగద్య సమ్మి(శిత నాటక కావ్యం సీనీవాలి. సుఖాంతం చేయటం మన నాటక కావ్య సంప్రదాయం. విషాదాంతం చేయటం ఇంగ్రీషవరి సంప్రదాయం. మన కావ్యాల ముగింపు వాస్తవానికి తరచూ దూరంగా, ఆదర్శానికి చేరువగా ఉంటుంది. అంగ్ల కావ్యాల ఎండింగు (ఆ౧తే10జై)

సీనీవాలి : నగరజ్లీవన చ్నితణం; మధ్యతరగతి మన స్తత్వం 14? వాస్తవానికి దగ్గర గొవుండి ఆదర్శాలను దూరంగా విసురుతుంది. ఆకలితో తూలి దుప్పటిల్రీిపోయే కటిక దరిదులెక్కువగా ఉన్నారనటం వాస్తవం. ఆకలి ళబ్దం కూడా ఎరుగక సకల సుఖభోగాలను ఇక్కడ (ప్రజలు అనుభవిస్తున్నారనటం ఆదర్శం, ఆరు[ద కవిత ఆదర్శాలను వదిలేసీ వాస్తవాన్ని స్వీకరించింది. కనుకనే కావ్యం విషాదాంతమనే [భమను కలిగిస్తుంది కాని విషాదాంతం కాదు. మభ్యత రగతి ఎన్‌.జీవొ. గతీ (త్రిశంకు స్వర్గం. మధ్యతరగతి వ్యక్రి తన స్వేచ్చకోసం ఏదో చేయాలనుకుంటాడు, ఏమీ చేయలేడు. (పస్తుత వ్యవ స్థలో అతడొక వనికిరానివాడు. మనికి లేనివాడు పెట్టుబడిదారు ఉండే మెట్టు మీఏికి ఎక్కలేడు. ఆడంబరాలను అణవివేసి ఆధోజగత్సహోదరులై న (ళామిక వర్షంతో కలవలేడు (శ్రామిశవర్గంతో కలవలేని మధ్యతరగతివాడు ఏమీ సాధించలేడు. “సినీవాలి'లో సూర్యుడి పరిస్థికి పెన వివరించినట్టిదే. కావ్యంలో ఎక్కడా కూడా సూర్యుడికి _కామికులతో సంబంధాలు లేవు అతడు [భమల్లో బాధల్లో బతికాడు. బతుకు బరువై ఉరివేసుకొని మరణించదలిచాడు, కాని మర ణించలేడు. అట్టి వ్య_క్రికది సహజం,ఆది వాస్తవం. వాస్తవాన్ని వదిలి సూర్యుడు తిరగబడి పోరాడాడనో, ఆశయాల ఫలాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చుకున్నాడనో, హాయిగా బతుకుతున్నాడనో ముగింపు ఇస్తే ఆది అసహజ మవుతుంది. ఆదర్శ మవుతుంది. కనుక సూర్యుడి గురించిన శె. వ, రమణారెడ్డిగారి అభ్మిపాయింక పరాస్తమవుతుంది. సూర్యుడి ఆశయాలు సంఘటనల అడకత్తెరలో తెగివడ్‌ పోయాయి. జీవిళోనుభవమంతా చేదువిషంతో విస్తరించింది. స్వేచ్చలేదు. కాంతి లేదు. (పేమలేదు. '*నా' అనే బంధువులు దూరమైనారు నగరంలో నివసించే సూర్యుడికి. కనుకనే కలకాల (గ్రవాజ(గ్రసీళుడై నాడు సూర్యుడు. సినీవాలి కావ్యం ముగింపు ఆలోచింపజే సేదే,

ఆరు[ద మంచి కవిత్వం గురించి సాహిత్యోపనిషత్తులో చెప్పాడు.

“సంచి రచన చదివాక దాగా భోంచేసినట్టుండాలి

కొంచెం బాధపడాలి, చించుకున్నట్టుండాలి

మెస్సుకి జ్వరం రావాలి ఒప తిరగాలి

ఈ వాధలోంచి తేరుకొని బాగుపడాలి

168 ఆరు[ద్ర జెవితం-రచ నలు-సమ[గ్రపరిశింన

నిత్యనై మిత్తికాలనుంచి నిరంతర సత్యాలదాకా

(పత్యంశం గురించి (పవచించాలి మహాకావ్యం

రంజీంపచేస్తూ సందేశమిచ్చేదే మహాకావ్యం”ఃి లక్షణాలన్నీ “సినీవాలి లో ఉన్నాయి. కావ్యం చదివేటప్పుడు రంజన - ఆలోచన కావ్యపఠనం ఆయిన తరువాత ఆలోచన 1. సందేశం జమిలిగా కలుగుతొయి. వీటిని గూర్చి సోదాహర ఇంగా వివరించేముందు కావ్యంలో గల నగర జీవన చితణం గురించి పరిశీలన జరుగుతుంది.

సినీవాలి నాటక కావ్యం ఆయిదొళ్వాసొలుగా సొగిందని ముందుగా పేర్కొన్నాను. ఆ అయిదాశ్వాసాలలో కథావిభజన గమనిస్తే మొదటి ఆళ్వాసంలో నగర వర్ణన, సూర్యుతు నగర (ప్రవేశం చేయటం; చంచల, చవల, కాంతులతో సంభొషించటం, ఘాం(డించుచున్న నగర వ్యా్యఘం బారి నుండి తప్పించుకొని సంజచీకటి వంటి స్వ(గామంలో నివసించే తండి చాటున తలదాచుకోవటానికి వెనుతిరిగిరావటం వరకు ఉన్నాయి. తండి, సూర్యుడ్ని పెండ్రిచేసుకోమనటం, సూర్యుడందుకు అయిష్టంగా అంగీక రించడం, థ్రీమంతుడు, ధనవంతుల కూతు శృను తన జీవిత భాగస్వామినులుగా తగినవారా? కాదా? అని నిర్ణయించు కోటానికి ఇంటర్వ్యూ చేయటం, చివరికి ఊహాసుందరిని వరించటం, (ప్రేమంటే జీవితమని నిర్వచించటంతో రెండో ఆళ్వాసం ముగుస్తుంది. మూడో ఆళ్వాసంలో నగర కృ్మతిమతను, పల్లెలో (ప్రాణవాయువులు పీల్చలేక బొగ్గుపులుసు గాలుల బోనులోకి ఆంటే నగరంలోకి పునఃప్రవేశించటాన్ని, సూర్యుడు ఆడంబరాలకి అరులు చాచటాన్ని, ఆర్థిక పరిస్థితిని, సూర్యుడు ఊహాసుందరిని నిరాడంబ రంగా వివాహమాడటాన్ని కవి కథనం చేశాడు. ఆశలు, ఆశయాలు అలుక్కు పోయి సూర్యుడి జీవితం వేదనానిలయం కావటాన్ని, వాధలను బాపే భగ వంతుడి చిరునామాని వెతుక్కోవటం, చిర్నామా దొరక్క చిక్కుముడి వీడక నిరాశపడటాన్ని నాలుగో ఆశ్వాసంలో చ్మితించారు. అమిదో అళ్వాసంలో క్లార్కు సూర్యారావు (వళాంతత కోసం (సయత్నించి విఫలుడు కావటం, మార్పు కోసం మార్కెటు శెళ్ళి నీరసంగా మరలిరావటం, కోర్కెల ఊబిలో కూరుకుపోవటం, నిదురలో క. గాంచటం, కం చెదిరిపోగా, రోగిష్టి భార్య ఎదురుగా కనపడటం, స్వేచ్చా, శాంతి, వీశాంతులకు (పేమ దూరమవగా సూఠ్యారావు ఇత్మహకత్యా

సినీవాలి ; నగరజీవన చి(తణం: మధ్యత రగతి మన]స్తత్వం శే49 (వయత్నం గురించి కరుణరసాత్మకంగా కవి కథనం చేళాడు. ముగింపు వాచ్యంగా లేదు. వ్యంగ్యంగా ఉంది. “కిరణాలను ఆర్పేసి కిటికీలను వేసి దీవం తగ్గించేసి ఎన్‌. జీ. వో, సూర్యుడు ఏమిటి చేస్తున్నాడు, ఏమిటి చూస్తున్నాడు దూలం (కింద (వేలాడే కాలం కాడు మూడు సేటలుగా ఏల నేస్తున్నాడు.” అని మృత్యువుకు కారణాలు చెప్పారు. కాలం తాడు మూడు పేటలు - భూత వర్తమాన ఖవివ్య త్కాలాలు, భవివ్యత్తు మీద ఆళ గురించి, పిల్లల భవిచ్యళ్తు గురించి తాను (బళకాంనుకొన్నాడు. పిల్లలే అతనికి ఆశాకిరణాలు, అవే సీనీవాలీ ముగింపు, ఆ కారణాలు ఆలోచింపజేసేవి తద్వారా సండేళాన్నిచ్చేవి. ఆశయాంఐ ఆచరణకు పురికొల్పేయి. నేడమావాస్య వేదనా నింయమైన మనికితో మనం కవితా సమరము జేయ భారత రణము మొదలైన పరము తిథి సమంజసమ్మగు సీనాడు మంచిరోజు అని (ప్రారంభించి... సమకాలిక జీవన విభావరిలో తమస్సులు ఘనీభవించాయనుకో వడం తప్పు ఆతిసన్నని వెలుగురేఖ లేదనుకోవడం తప్పు ఆళాచం్యద్రకళ గల ఇది సినీవాలి అనడం ఓప్ప* అని సార్థక నామధేయంగా, సందేశాత్మకంగా, ఆళావాదంతో కావ్యాన్ని ముగించారు. నగర వర్ణన :- (వబంధ లాక్షణికులు “"నగరార్థవ శైలర్తు చం (దార్కో దడ్‌య వర్షనై£” అని, పురమును, బుతుషట్కమును [1పయాణంబు, _శెలంబు అని నగర వర్ణనకే (వథమ తాంబూలమిచ్భారు. అయితే (ప్రబంధాల్లో పుర

150 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమగ వరిశీలన వర్ణన వేరు. సవాజమైన స్వభావోక్తి పూజ్యం. ఆతిశయోల క్రి వారికి ఆరాధ్యం చిన్న చిన్న మిద్దెల్ని వ(పస్థలీచుందితాంబరమై, సౌధ సుధా (ప్రభా ధవిత (పాలేయ రుజ్మండలీ హరిణంబై అచ్చటి సౌధాలు విలసిల్దుకున్నాయని వరిం బారు. వీథుల్లో రాళ్ళను రత్నాలుగా భావించారు. (పజలు ఆవోరం కరువై అలమటిస్తున్న ప్పటికి, సంపదచేత ఆడిభివువు భైక్షమైన మాన్చ్సగలవారని ఊవో పోహ కల్పనలు చేశారు అక్కడ పుట్టిన చిగురు కొమ్మైన చేవ అన్నారు. ఆ కోవకు చెందింది కాడు ఆధునిక కవుల నగర వర్ణన, వాస్తవాన్ని ఒళ్ళు గగు ర్పొడిచే విధంగా వర్జించారు. ఇవీ నగర పరిస్థితులు, వీటిని తెలుసుకొని మసలు కోండి అని (ప్రజలకు ధ్వవ్యాత్మకంగా సందేశాన్ని ద్చారు. ఆధునికాంధ్ర కవులు చేసిన నగర వర్ణనపై ఆంగ్ల కవులు చేసిక నగర వర్జన (ప్రభావం (పసరించింది ఏయే ఆంగ్ల కవులు ఎలా నగర వర్ణన చేశారో పరిశీలించటం ఇక్కడ సముచితం.

ఆధునిక నాగరికత వల్ల నైతిక స్థాయి కోల్పోయిన నగర జీవితాన్ని చి(త్రించిన వారిలో ఇంగ్లీషు కవిత్వంలో ఎ(జా పౌండ్‌, ఇలియట్‌ ముఖ్యులు. ఇలియట్‌ 0౧6 ఓం+6 80౧2 ౦% ]. &1గ64 కచరొంయి అనే కావ్యంలోను, ₹2866 సేషంి4ే లోను నగర జీవన చి(తణానికి పాదులు వేశాడు. నగరంలో నివసీంచే వారి (బతుకు ఎంత యాం్యతికంగా మారిపోయిందో సూచించేందుకు.

కీ ౧౦ఇరే 10ఇ%64 076౯ పేంగికేంగ తెయర్వ్యీల, 50 112౧9

క [4డీ ౧౮౯ 00680౯ తేంంలి ఓ14 ఆరగిరేంగం 80 ౫2౧9

51808, 3801౯6 21౧6 10066606, ఇం+6 ఆలయ2164

తీరికే 61001 120 5266 118 6౭8 06106 ౧ 60౯

వ10ంం6డే ౪9 6 ౧111 204 శేంజం 1108 111129 9౯66౬

శం ఇల 5110౯ 1౯+ 001౧0౯1 ఓం9౯ ల 104౯5.5్‌ ఇంకొక చోట *]06 1:6 3$.?0%0గి అనే కవితలో.

క.

లేటక ] తళ 308 162 4౪ 02

సినీవాలి : నగరజీవన చి[త్రణం ఫి మధ్యతరగతి మన స్తత్వం 1ర్‌1

50 *?4661? 09౯66

కల64 "

అణ ౯611 ౧1౯౪” ఆని వ ర్థిందాడు. ఇలియట్‌ మరొకచోట *1 ౧176 కండ86966 ౦0౪౯ ౧? 116 ఇల 00౪166 8000%8' అన్నాడు. (పకృతి వర్ణనలక్కూడా నాగరక జీవితంలోని ఉపమానాలనే స్వీకరించాడు.

“సంగ 6 6౪6౧108 19 39౯636 ౦౯ 1294108 €06 8?

పం 2 ౧౩౯160౯ 6౪691864 ఇం0౧ 1 4811ల?

ఆపరేషన్‌ టేబిల్‌ మీద చావు (బతుకుల మధ్య వడిఉన్న రోగి అవస్థతో సాయం సంధ్యను పోల్చి నవ్యతను (వదర్శింబాడు. ఇలియట్‌ (పభావంతో తెలుగులో పఠాభి, నారాయణబాబు, ఆరు[ద, అని సెట్టి, నారపరెడ్డి నగర జీవన ,చతణ చేళారు. పఠాభి, నారాయణబాబు నగర వర్ణనకు ఆరు[ద్ర నగర వర్ణనకు తేడా ఉంది. పఠాభి, నారాయణబాబులు మధ్యతరగతి మనుషుల (బతుకుల్ని చి[తించటం కన్న, నగ రంలోని కృతిమ వాకావరణంలోని కుచ్ళునే ఎక్కువగా వయట పెట్టేందుకు (పయత్నించారు. *ఆరు(ద - నగరాలూ, పట్టణాల్లో బతుకుతున్న మధ్యతరగతి _ఫజల ఆలోచనల్ని, వారి నై రాళ్యాన్ని వారి బతుకు ల్నంటుకొని వేళ్ళాడే వివిధ సమస్యల్ని చితించారు. "కి

ఆరు(ద సినీవాలి కావ్యాదిలోనే “తరులతాగుల్మవల్మీక భరితమైన కారడవిని శుభ మొనరించి కట్టినాడు మానవుడు నగరం అన్నారు. మళ్ళా తరుంతాగుల్మవల్మీక సఖులు నివేదనలు నిండిన నగరమే ఆయింది. ఆ నగరం లోని నీతి గురించి, నాతి గురించి ఆధునిక పరిభాషలో పొడారు (“సినీవాలిలో వాడిన భాషగురించి తర్వాత వస్తుంది.)

“ఆఫీసులు ఆవలించిన పిమ్మట

కార్థానాలు రగ్గు కప్పుకొన్న తరువాత

పట్టపగ్గాలులేని బై సికిళ్ళు

మతిచలించిన మోటారు సెకిళ్ళు

• పట్టాంతో చెట్టపట్టాలు వేసుకొన్న టట్రాంబళ్ళు

15వ ఆర[ద జీవితం-రచనలు-సమ[గ్రపరిశీలన

కార్లు, కాళ్ళు పోటెక్కిన ఆటోరిషాలతో “గీ 60ఇ4 క10*ఇం6ే 076౯ 109409 కెల14ికల” లాగా సాగిపోతున్సారు. నగరంలోని పేటణ అఆసంద రృంగా మొలిచిన ఆడదాని మీసాల్దా ఉన్నాయి. గూనివాడి వీపులా ఆసహ్య్మంగా ఉన్నాయి. నగరంలో తారురోడ్డు నీలనై లాను చీరలు, నైటుక్షబ్బులు-న్యూలుక్కు (బాణ. ఆధునిక నగరం ఆధునిక రంగేశి యువతి వంటిది. షోకు లెక్కువ. మెదడు తక్కువ. ఆశయాలులేని ఆశలూ, విలాసాలూ ఎక్కువ. నగరం కుడి కంట్లో పుస, మలికంట్లో కసి. నగరం తొలి కథలో ఆకలి, మలికథలో చీకటి. నగరం ఒక' ఘోరొటవి. నగరయామిని టోను తెరిస్తే నోరు తెరిచే పెద్దపులి. నగరం (ప్రత్యక్ష నరకం. ఆ నగరంలో ఎవరూ నమ్మని బాగ్దానాల్లా ఎందుకో తెలియని ట్రాఫిక్కు. నగరం పొద్దున్నే ఎదురొచ్చే విశ్వ స్త, బలవంత ప్పెళ్ళిలోని ముదనష్టపు పెళ్ళికూతురు. నగరం మందుపెట్టి దక్కించుకొనే పెళ్ళాం, నగరం ముందరికాళ్ళ బంధం. నగరం కాలకూట మకరందం అని నగర శరీరాన్ని, దాని వికారాల్ని ఎంతో కసితో వర్ణించారు. నగరభామిని ఏమేమి చూపెట్టి పల్పెటూళ్ళవాళ్ళను ఆకర్షితులను చేసుకుంటుందో కూడా ఆరుద సూచించారు. నగరంలో నివసించేవారికి నిత్యావసర వస్తువులకన్న ఆడంబరయుతమైన అలవాట్లు ఎక్కువ. వచ్చే ఆదాయంలో లెక్కకు మిక్కిలిగా మేకప్‌ సామాన్లు, ఆలంకరణ వస్తువులు ఖరీదు చేస్తారు. పైన పటారం లోన లొటారంగా జీవిస్తారు. కాథీహౌసులో సిగరెట్‌ కాలుస్తూ సుఠారంగా కాఫీ పీలుస్తూ రీటా హేవర్త్‌ (వణయాలు, జేన్‌ రసెల్‌ వలయాలు గూర్చి ముచ్చటిస్తారు. అయిదంతస్తుం హోటేళ్ళ డాబామీఏ పూదోటలో వెలుతురు తగ్గించిన ఎలక్ట్రిక్‌ డిపాం నీలి మసా బులో కృష్మతిమానండాన్ని పొందుతూ ఉంటారు. నగరంలో స్లో ఫాక్సు టాట్‌ సంగీతం, టేషడాన్సులు అమాయకుల్ని ఆకర్షిస్తూ ఉంటాయి. ఆవీసుకెళ్ళటానికి సొ౨క సైకిలు లేకపోయినా. టాక్సీలో (పియుూలిని సినిమాకి తీసుకెళతారు. ఇంట్ల తిం!కి కరువైనా సోడాఫౌంటెన్‌లో పీచిమల్బా ఇప్పిస్తారు. ఉచిత నాటక (వకర్శన వీక్షించే ఉద్దే?ం లేకపోయినా అందమైన భయానక వోలీవుడ్‌ చిత్రం చూస్తూ ఉంటారు. నగరంలో నిత్యం జరిగే ఈ ఇం(ద్రజాల (ప్రదర్శనలు వళ్లెటూరి మధ్యతరగతి వ్యక్తుల నాకర్షిస్తాయి. ఇదొక బలమైన కారణం కాగా పల్లెటూళ్ళలో ఆర్థిక దుస్థితి పల్షెటూరివాళ్ళు పట్టణాలకి వలస వెళ్ళటానికి మరొక కారణం. పల్లెటూళ్ళలో కుటుంబసభ్యుల సంఖ్య పెరగడంవల్ల భూములు తరిగి

సినీవాలి : నగరజీవన చిిళజం : మధ్యతరగతి మన స్తత్వం న! వ్యవసాయాదాయాలు కరిగిపోతాయి. చేతివృత్తులు, పారి[(కామికాభివృద్ధి, ఉత్ప త్తులవల్ల పడిపోతాయి. చేతికి పని దొరకదు. నోటికి ముద్ద కరువవుతుంది, పట్టణంలో ఏదో ఒక పర్మిశమలోనో, ఏ ఆఫీసులోనో పని చూసుకొని వోయిగా (బతకొచ్చు అనే (భమ నిజమని భావించిన యువకులు పట్టణాల కెగబడరారు. పట్టణాలు పెరగటానికి (వధానమైన కారణాలు ఇవి. ఈ భావాం (వభావంలో పడ్డ సినీవాలి కావ్యనాయకుడు సూర్యారావు పల్లెటూరివాడు. “యువకుడు కళాశాల నుండి నివృమించాడు కబ్ళ మూసుకొని నగరంలో (వ్రవేశించాడు' అంటారు రచయిత. నగరంపై మోజు, (బతుకుతెరువు సీదాగా నడుస్తుందనే (భమ అతడ్ని నగర (వవేళం చేయించింది. *దేశమంటే మట్టి కాదోయ్‌, దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అన్నట్లుగా నగరమంటే రారురోడ్డు, తల ఎత్తి చూసేంత ఎత్తయిన సౌధాలు కావోయ్‌, అక్కడ నివసించే [పజలు అని గమనిస్తున్నాం కనుక నగరంలో [వజలు, వారి సంబంధాలు - ఎలా ఉన్నారు, ఉన్నాయి అని తెలుసుకుంటే నగరజీవన చిితణం పూర్తవుతుంది. నగరంలోని పాపులు పులితోలు కప్పుకున్న సాధువులు. నగరంలోని

(ప్రజలు ఒకే వృక్షంయొక్క ఆకులు. గురజాడ *“సంఘమనియెడు దొడ్డ వృక్షం

అన్నాడు. (0౯1990016౯ 2664ఇ611 - 500111 120౯ అన్నాడు,

సంఘంలోని వ్యక్తులు సంఘవృవానికి చిగురించిన ఆకులు వంటివారు. అయినా

ఒరికతో ఒకరికి సంబంధం ఉండీ ఉండనట్లు, అంటీ ముట్టనట్టు, తెలిసీ తెలియ

నట్లు జీవిస్తూ ఉంటారు ఇలా ఉండటానికి కారణాలు కుల,మళఠత, ఆర్థిక, సాంఘీక,

రాజకీయపరమైన వ్యత్యాసాలు. (పేమ, నమ్మకం విలుప్తం కావటం, ధనం

సంఘ సంబంధాలను నిర్ణయించటం మొదలై నవి సంఘంలోని వ్యకుంను వేరు

చేస్తున్నాయి. నగరంలో (పజలు పరస్పరం అంకించుకొనే, అభినంఏంచుకొనే

నమస్సుల్లో మనస్సులుండవు. వారి మనస్సులు మనీ (ఏ40%6?) మీద ఆధార

పడి ఉంటాయి. వర్మ వై రుధ్యాలు - ఒవవంక అంబరచుంబిత సొధాలు, మరొక

వంక అవనీస్థలాన్ని అంటి పెట్టుకౌన్న పూరిగుడిసెలు. ఒకపక్క పారి[శామిక వేత్తలు, మరొకపక్క పరిశమల్లో పనిచేసే కామికులు. ఆటూ ఇటూ కాని

మధ్యతరగతి వర్గం. ఇన్ని వ్యర్యాసాలున్న నగరంలో (పజల సంబంధాలు

తెలిసీ తెలియనట్లు, అంట్రీ ముట్టనట్లు, సంబంధం ఉండీ ఉండనట్లుగానే ఉంటారు. పట్టణంలో పరి(శమించేవాక్ళు వలపు నోదనివా్ళ. నిత్యం నోరు నిండనివాబ్శ

154 ఆరుద జీవితం. రచనలు-సమ[గపరిశీలన వారి వేదనలో, వేసటలో, దరి దంలో కేడాల్లేవు. పాపపు (ప్రాంతాలకు పోయే వారి గూర్చి--

పోతున్నారు పోతున్నారు పోయారు.

జీవితంలో ఓడిపోయారు

మంచినుండి వీడిపోయారు.

అది విలయం అని తెలిసీ భయంకర విలాస వలయం అని ఎరిగి, నైచ్యానికి నిలయమని తెలిసి అక్కడికే చేరుకుంటున్నారు అంతా. వారికి సుఖం కావాలి, వారు పేకాటలో గెలవాలి. ఇన్‌కమ్‌టాక్సు ఎగేసేందుకు ఆపాయాలు లేని ఉపాయాలను వారు వెదుక్కుంటున్నారు సోమరితనం వారి సొత్తు (శమైక జీవన సౌందర్యం నగర (వజం కక్కరలేదు చవవయొౌవసం మత్తులో ఎప్పుడూ ఉండాలనుకుంటారు. నగర (ప్రజలు ఈ భోగలాఒసతకు బానిసంవులార శేఎ సత్యం. ఒంటరి ఒంటెల్లా నగర ఎడారిలో కాలం గడపలేని (ప్రజలు పాపాల కూపాలలోకి దిగజారతారు సామాజిక శాస్త్రవేత్త జి ఆర్‌, మదన్‌ నగర (ప్రజలు అయిదింటికి అలవాటు వడకారని చెప్పాడు. అవి: “జి శ1ం[ 31 )115గొ 0) డేంం8 ఇ6ేరే16610% వే ఇ౯0361౯6౯10౧ ర్త ఇక1గ9 1౧౯ 2౧4 ల) 068459 .*కి మావసిక వత్తిడిని తగ్గించుకోవటానికి ఉన్నత వర్గాలవాళ్ళ తాగుతారు. కారీరక [శమను మరచి పోవటానికి (శ్రామికులు తాగుతారు. కొందరు యువకులు మానసిక ఒత్తిడులనుండి దూరంగా మరోలోకంలో ఉండేందుకు ఓపి యమ్‌, చరస్‌, భంగ్‌, గంజాయి సేవిస్తారు. దారి[ద్యం భరించలేని కారణంగా పర్మిళమల్లో పనిచేసే కార్మికులు తమ కుటుంబాలు సొంత ఊళ్ళోనే ఉండటం వల్ల, విద్యావంతులు ఎక్కువకాలం వివావోలు చేసుకోక పోవటంవల్ల సగరంలో వ్యభిచారం పెరుగుతుంది. సిఫిలిస్‌, గనేరియావంటి భయంకర వ్యాధులు వస్తా యని తెలిసి కూడా నగర (పజలు అ పాప కూపాలలోకే పోతున్నారు. నైతిక స్థాయిని కోల్పోయేట్లు చేసే జూదం, గు(రపందాలకు నగర (వజల ఆలవాటు పడతారు. సుఖలాలసతకు, భోగాలకు ఆలవాటుపడి భయంకర ఘోవాంకు నేరా లకు పొల్చడతారు. ఆరు(ద చేసిన నగర వర్ణన, నగరంలో జీవించేవారి జీవన పరిస్థితి వర్ణన ఇది. ఈ కావ్యంలోని నగర జీవన వర్ణన చదివిన విద్యావంతు లకు, ఆలోచనాపరులకు కనువిప్పు కలిగిస్తుంంి అమ్మో! ఇంత ఆందంగా కని

సినీవాలి :; నగ రజీవన చి(తణం : మధ్యతరగతి మన న్తత్వం కేర్‌ పించే సగరం ఇంత భయంకరమైనదా?ః ఇంత ఆడంబరంగా జీవించే మనుషులు ఇంత జుగుప్పావహమైనవాళ్ళా? కుమ్ణవ్యాధి[(గ స్తమైన నగరం పైకి కనపడ కుండా అందమైన సూట్‌ తొడుక్కుందా: ఆని అనిపించే విధంగా కళ్ళకు కట్టి నట్లు డాక్యుమెంటరీకి కళాత్మకతను జోడించి ఆర్ముద 'సినీవాలి' కావ్యంలో కథనం చేశారు కమ్మని లతాంతముల దుమ్ము నెగజిమ్మే ళకటమ్ముల కఠోర నినదమ్ము లెసగే *జూ' చూపించారు. ఇమ్ముచెడిన చిక్కపు గృహమ్ముల నివ సీంచే పికములు గళాల నిగళమ్ములు ధరించగా, (భమరమ్ముల పాలి ఈగలు జుమ్మనుచు కుసుమమ్ముంకు కొరత దీర్చుటను, నగరంలో కృతిమ వసంతా విర్భావాన్ని ఆరు[ద వర్ణించారు. నగర జీవన వర్దన సినిమాలో సిసీవాలా ఇచ్చిన ముగింపు ఇది.

భయంకర వద్యా(ఘం వంటి ఈ నగర వదన గవ్వారంలోకి సూర్యుడు నిరుద్యోగిగా (వవేశించాడు. సూర్యారావే కావ్యానికి కథానాయ డనుకున్నాం. నగరంలోని మధ్యతరగతి (పజల కితడు (పతినిధి. కడుపు మంటతో కాలిపోతూ, కన్నీళ్ళపై స్వారిచేస్తు, పేవ్‌మెంట్‌ మీద పడుక్కోడానికి పెద్దదై న సంస్కారం చేతబట్టుకొని సతమత మవుతూ నగరంలో దావానలతుల్యోక్ట్వల భావానల కీలలో పడ్డాడు. ఈతడి |పవర్తనలో మధ్యతరగతి వ్య క్రి మన స్తత్వం కనపడు తుంది. సూర్యారావు జీవితాన్ని విశ్లేషిస్తూ మధ్యతరగతి వ్యక్తి మనస్తత్వాన్ని వివరిస్తాను. మధ్యతరగతి వ్యక్తి మనస్తత్వాన్ని వ్యకక్రీకరించే వాక్యాంను సూర్యుడు ఆరంభంరోనే అంటాడు. అవి:

“భావాలకు బానిసనై

కావాలని గాలిమేడ కడుతూ ఉంటా,

మధ్యతరగతి వ్యక్రి స్వతం[తుడు కాడు. స్వేచ్భాజీవి కాడు అతని కోరిక స్వేచ్చగా (బతకాలని. ఒక్కొక్కసారి కాను స్వేచృగానే [బతుకు తున్నా డనుకుంటాడు. కాని సంకెళ్ళలోనే ఉంటాడు. గిం45$62౪, అన్నట్టుగా “ఇ10 18 090౧117606 204 198 6౪6౯౪ ఇ*గం౯6 10 0%12128./ ఈ విషయం సూర్యుడి పట్లనూ వర్తిస్తుంది. అతడికి ఆశయాలున్నామి. జీవన ఫలాన్ని సాధిం చాలనుకున్నాడు.

156 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన

“చేద్దాం నాడుని కొంతివంతం

చూద్దాం కలకాల వసంతం

సమష్టి జీవన సౌఖ్యం

(శ్రమైక జీవన సౌందర్యం

అందరి కోసం ఒక్కడు

నలుగురితో నారాయణ

వదుగురాడు మాట

నీయమాలకు లోబగ1.0

కొంతసేపు (శ్రమించడం

పిదప వి[శమించడిం

క్‌లలు నిర్మెణచనం

కళలు సృష్టించడం

ఇదే సంపూర్ణ జీవ ఫలం

అపుడు మానవులం దేవతలం”19 ఆని ళాంతిచేత చెప్పించారు. సూర్యుడి కవి నచ్చాయి. అఠయాలు నచ్చాయి కాని ఆచరణలో ఆవి ఆడుగంటిపోయాయి. నగర 'పెద్దలకవి అక్కరలే దన్నారు. ్మకామిక స్వర్గాన్ని సాధింపదలచి విఫలు డయ్యాడు. దానిక్కారణం (శామికులతో సూర్యుడు కలవక పోవడమే. అతడు తన ఆశయాలను విన్పించింది పాపాలకూపాలకు ఆంవాటు పడినవారికి, సోమరి పోతుల్లై న జనావళికి. అందుకే వివలుడయ్యాడు. (శ్రామిక స్వర్గం నిర్మించాలను కున్నాడు, [శామికుంకు దూరంగానే ఉన్నాడు. ఆశయాలున్నా వాళ్ళతో కలవ టానికి తనన్దైన పెద్ద సంస్కారం అడ్డొచ్చింది. అడి మధ్యతరగతి ఆలోచన, [శామికులతో కలవందే (శ్రామిక స్వర్గం సాధ్యం కాదు. “౦101౯21136 6౦౦- ౧౦౧7, ౧060౯600౯6 18 6 600000౫1? ౦ 2 9090 1౧64171461 118% 2064 & ం110౪* ₹౯664ేం: 09 6 18109167. ౧౦6 ౧0౧ తే110% ౦ ౫1866౧06 ౦ €16 అీం౪706018 01283 28 2 ౪౮11౧2 61189 ఇగిడీ 016౯6460౯6 (ఉం 0౦0౧41610౧ 0₹€ 1౯6 60డేంణు 10 50616౯7, 18 16 20800066 0 41౯6061? 006౯0174 ౯6126100౧8 సఅేంళాాంంణ ౧10 ఓడ ౫1౧. 520 006౯0176 1912౯౬1019 2౯6

సినివాలి ; నగరజీవన చ్మితణం : మెధ్యతర గతి మన స్తత్వం 157 కం301061008 116 600 66411 ౯696౧10610౧9 ఇ1106 0104 56౯ 60 109౯68. కెం€ ౪66808 ఇ160046 900121 161464౬0౧3 ఇం౪16 6 ౧0 1౯666400 2౯ 211.31 స్వేచ్చా స్వాతం(త్యాలు, సంఘంతో సంబంధాలున్నప్పుడు మ్మాతమే సాధ్యమవుతాయి. అవి సూర్యుడికి లేవు, మధ్య తరగతి వ్యదక్రి గనుక. అందుకే భావాలకు బానిసై గాలిమేడలు కడుతున్నాడు. అతని స్వర్గం ఊవహాల స్వర్గం, ఆతని (పపంచం కలల (పపంచం. పోరాడే శ క్రిలేనివాడు సూర్యుడు. మధ్యతరగతి వ్యక్తి తన కోర్కెల్ని నెరవేర్చు కోవాలని ఎవ్వడూ పాలక వర్గంతోనే చేయి కలుపుతాడు. తాను ఎవరినీ ఎదిరించలేడు. ఊగిసలాట మశ స్తత్వం కలవాడు. ఆతడి కోరికలు పండవు. ఆతడి కోరికలు ఎండమావులు తీరుతున్నట్టుగానే ఉంటాయి. తీరా దరికి చేరితే దూరం వెళ్ళిపోఠాయి.

మధ్యతరగతి సూర్యుడి మనస్తత్వాన్ని మూడవ ఆళ్వాసంలో చక్కగా ఆరు(ద్ర చిటతించారు. జీవన ఫలాన్నాశించిన సూర్చుగికి, ఈ (కింది కోర్కెలు కోరే సూర్యుడికి ఎంత వ్యత్యాసముందో గమనిస్తే ఆశ్చర్యం కంగకమానదు

“స్యం జైవేళ సముద కీరాన బఠాణీలు కొనడం ఎందుకు

ఐస్‌ (క్రీం పార్లర్‌లో పీచ్‌ మల్చా ఇప్పించనా వానీ!

రోడ్డువార మూడుమూరల సన్నజాజుల దండికన్న

ఈవెనింగ్‌ బజార్‌లో క్యూటెక్స్‌కొని (పజెంటుచేస్తా

'బెక్నికలర్‌ వోలీఉడ్‌ [తీ-డీ మేటనీకి వెళ్దామా స్వీట్‌!

వచ్చే సండేనాడు సింప్లీ మార్వలెస్‌ సీనిమా ఉంది.

(వచ్చే ఆదివారం ఓవర్‌ టైం వని చెయ్యాలంటాడు

మచ్చుకైనా సీంపతీలేని ఆఫీసరాధముడు. )” దీనివల్ల కోర్కెలకు జీవితానికి సామీప్యం లేదని తెలుస్తుంది.

“ఇవ్వాళ ఇక్కడే బీచీలో కూర్చొని జీడిపప్పు తిందాం

చెట్టపట్టాలు కట్టుకొని కెరటాలుచూస్తూ పప్నాలు3 ఎదాం.

ఇండియా కాఫీహౌసు మూసేశారు కనుక

158 ఆరు[ద జీవితం.రచనలు-సమ(గ పరిశీలన నేటికి ఇరాసీలో టీయే తాగుదాం ఆవలెల్లుండి అఫీసులో ఆఫ్‌ తీసుకుంటాను ఇంకిమెంట్‌ ఇవ్వగానే పెళ్ళిచేసుషందాం అనై ఇం(క్రీమెంట్‌ లేశపోతే వివాహం చేసుకోలేని ఎన్‌. జి. ఓ అభిరుచులు చూస్తే హాయిగా కులాసాగా విలాసాల్లో మునిగితేలే ఉన్నతవర్ష్గం వ్యక్రివిగా ఉన్నాయి. జేబులు బరాబరు కారణం నెలాఖరు. ఇక్కడే మధ్య తరగతి వ్యక్తి ఆడంబరం కూడా ఆరు(ద చ్మితిందారు “ట్రాక్ట్సీని పంపించడం పొరపాటైంది. అఖరి బస్సు వెళ్ళిపోతుంది లేద్దామా స్వీట్‌!” అని కిందపడ్డా మీదే నా చేయి అన్నట్టు సూర్యారావు మాట్లాడాడు ఆదిలో సూర్యుడు- “*దున్నుతా వృాదయకేతాంను జల్లుతా చేతనాం విత్తనాలను ఆశయాలను అవపింపజేసి సాధిస్తాను జీవనఫలాన్ని అందిస్తానది కోటి కోటి నిర్భాగ్య జనుంకు”క18 అని చేసిన తీవనినాదాలు, రాజకీయ ననంద మోసం చేయగా మూలపడ్డాయి. సూర్యుడి హృదయం (వయ్యలై ంది. రాజకీయ ననంద అంటే రాజకీయ వాడ వదిన. ఆమె మోసం చేసింది. నగరజనులు సూర్యుడి ఆశయాల్ని పెడచెవిన పెట్టారు సూర్యుడు నగరంలో రాజకీయ ననందను నమ్ముకొని దెబ్బతిన్నాడు. సోషియాలజీ ఇలా జరగటానికి కారణాలు చెప్పింది. “ఫం్ర11౯602ఇ1 ౧0౯౮9౯100౧ 1౧ 2 ౪౧101021 కంళ61౯1-= 06౧6 ౧28 168 0౧ కైంంల111౯1౯. ౨46 €0 ౯19164 10౧6౯62536 10 లేల ౦2౪126౯100 ౦0₹€ 616169, 6 ౦౯4102౯6 61౯12603 ౧29 ౧06౯ ఇరికేం81064 06 ౯56 0%214066౯ ౦ 61౯? 0059369 *1౦0 ౧౧18456 ౯06 065 €ం9 ౯0619 0౪౧ 19౯6౯69౯59, 46 ౬౧6 82౧06 196 2ఇంంఢడే 6౦౨16 0090 ఇబ? 61158863 డేం ౧0౯ 6216 గ01 1066 11 లుల షకేష155, అంంజట8ంల 600౧ 606 *111 1276 60

సినీవాలి ; నగరజీవన చి్యత్రణం : మధ్యతరరతి మన న్తత్యం 151 ఇంక 801 16 ౧౧25565. "కే ఆని రాజకీయ అవినీతి గురించి వివరించబడింది £0 వ శతాబ్దంలో జీవించడు సూర్యుడు మధ్యతరగతి అమాయకుడు, ఇవేవీ ముందుగా తెలియవు - ఆ యోపవాతుడ్లై పగిలిన హృదయాన్ని చేత బట్టుకొని సంజచీకటివంటి స్వ(గామానికి తిరుగుముఖం పట్టాడు, అంటే ఆశయాల ఆచర ఇలో మొదటిసారి ఓడిపోయాడు. సూర్యుడు ఆప్తులున్న డెస్టిట్యూట్‌ చీకట్లచే తిని వేయబడ్డ సూర్యుని సబ్ఫిట్యూట్‌ ఆయ్యాడు. రఈఎ్షిదగ్గర కొచ్చాడు. తం[డీ _ “బెండకాయలు ముదరకూడదు, (వివ్మచారులు ముదరకూడదు. పెళ్ళి చేసుకోరా అబ్బాయి అన్నాడు, సూర్యుడు ముందు న సేమిరా అన్నాడు. వృాదయంలో భావాలు ఇంకా పదునుదేరాలి, ఉదయించిన సూర్యుడు ఇంకెంతో దూరం పయనించాలన్నాడు. తండి బలవంతం చేశాడు. వా యొక్క గత కొలంగారూ! నాన్నగారూ! నన్ను వివాహాం చేసుకోమని వేధించకండి అన్న సూర్యుడు తండడ్రి మాటలకు లోబడిపోక తప్పలేదు సూర్యుడి యౌవన జీవన నాటకానికి ఫస్టు బెల్లు కొట్టారు ఆశయాల బైసికిలుపై స్పీడుగా పోదామనుకుశన్న సూర్యుడు, తంగడి - ముందు (బేకు వేయటంతో టోర్లాపడ్డాడు, లేచి ఆలోచించే సరికి వివాహం నిర్ణయమైంది. ఆ నిర్ణయం తానే తీసుక్షున్నాడు. తనకు నచ్చిన? తాను. అఖి[పాయాలు మెచ్చిన కన్యను నిశ్చయించుకున్నాడు. సూర్యుడి టీవితపు బైసికిలుకు వెనుక (బేకు పడింది. సూర్యుడు రెండోసారి ఓడిపోయాడు. సూర్యుడు పంజరంలో ఇముడలేకపోయాడు. పల్లెలో (పాణవాయువులు పీల్చలేక పోయాడు, నగరంలో ఆనందం కారుచౌకగా దొరుకుతుందని, జీవన నౌకను రిపేరు చేసుచుందామని, సినిమా రికార్డుల వేడివేడి సంగీతం విందామని (మించి, బౌగ్గపులుసు గాలుల బోనులోకి సూర్యుడు విధేయతలున్న నర్కన్‌ జంతువు లాగ పుసః్యపవేశించాడు. నగరమనే వడ్డీ వ్యాపారి వద్ద నగలాంటి తన జీవితం తాకట్టు పెట్టి, ఆఫీసుల కార్థానాలో అతిచిన్న చకంగా బతకగానికి అంగీకరించి అమ్ముడు పోయాడు. (ప్రేయసితో _పణయాలు ఇంధదనుస్సు రంగుల్లా ఇసుమంత కాలం లోనే మాయమయ్యాయి. వివాహం నిరాడంబరంగానే చేసుకున్నాడు. యం (రాల అనిల వీచిక లందు ఏన్‌,జి.వో. సూర్యుని వివాహం జరిగింది, ఇక్కడ 5వి మధ్యతరవతి వ్యక్తి మక స్తత్వాన్ని వ్యక్తీకరించే వాక్యం వాడారు,

160 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగి పరిశీలన

“భవిష్యత్తు గురించి భయాల రాకపోకలు

(పస్తుతం మనసులో ఆగిపోయాయి.” సూర్యుడు తాత్కాలిక సంతృప్త డై నాడని, తన జీవితపు ఎండమావిలో వివాహం వయాసిస్సు లాంటిదని భావిం బొడు, సూర్యుడు విశాల భావాలతో మొదట కసపడతాడు. రాను రాను జ్రీవిత సంకుచిత పరిధిలోకి కుంచించుకుపోతాడు. రనీసం జీవితంలో కూడా ఆనందం పొందలేకపోయాడు. అతడి జీవితంలో చక్కని సంతోషాం చిలుక లెగిరి పోయాయి. పుభైడు దుఃఖాలూ, నిట్టూర్పులు, అప్పలూ నికరంగా వచ్చాయి. ఏ మధ్యతరగతి వ్యక్తి గథ్టైనా చివర కిండే సూర్యుడు యాం(తికంగా జీవితాన్ని సాగిస్తున్నాడు, దేవాలయాల కెన్నగూ వెళ్ళని సూర్యుడు ఇక దిక్కు దేవుడేసని నమ్ముకున్నాడు. దేవుడి చిరునామా లభించలేదు. అదృష్టాన్ని తలచాడు. అది అ్మడస్‌ లేదు. కలలు గాజులా పగిలి పెంకులయ్యాయి. సూర్యుడు జీవితానికి భయపడ్డాడు. ఎటు చూసినా నిర్వేదం, నికాళ, నిస్పృహలు తాండవం చేస్తు న్నాయి. క్లార్కు సూర్యారావు కలలో తప్ప మరెక్కడా ఎప్పుడూ స్వేచ్చ నెరుగడు. (పేమ ఎరుగడు. సుఖమెరుగడు. కాంతీ యెరుగడ్సు, కల ఎగిరివోగానే రోగిష్టి పెళ్ళాం ఎదురుగా వచ్చి తలుపు తీసి కన్నుమూసింది. క్రార్కు సూర్యా రావు ఉద్యోగం ఊడింది. కడసా59 సూర్యారావు కడగండ్హను మోయలేక అత్మ హత్య చేనుకో బోయాడు. కానీ చేసుకోలేదు. మృత్యువుతో తాను పిల్లలు కలవాడ్శి కనికరించి వదిలివేయమని ఆడిగాడు.

*రంగ౧6 ౧1€126౧5 296 105౯ 86౯40869 1౧ 61౯168 *లంళం లం? కండ 4100400416 600 ౫216ల 60౧౯౦౯౪ ౪౧116 0౯%1015 26 13012664 6౦2636 0% గ౧౧1౩€0%౯406 0౯ 62౧౧౦౯ క్రైం 210౧8 15 0 20016 10 గషరం16100 ఇలు 211 1౯8 ఇగిడేం3112016 001%- 6009162069. 106 10౯146౯664 186012౯100 6162౯68 000621 "6౧81003 206 1౧ అంగ 02563 1626459 €0 $10166'5 ఈ వాక్యాల భావం సూర్యుడి ఆత్మహత్యా (ప్రయత్నానికి సమర్థక మవుతుంది"

సూర్యారావు ద్వారా మధ్యతరగతి వ్యక్తుల కొక సందేశం కవి ఇచ్చాడు. సూర్యారావులా పాత భావాలకు నొనిస కావద్దని, విలాసాంకు లొంగ వద్దని, ఒంటరి (బతుకు గడపవద్దని, (శ్రమైక జీవస సౌందర్యంతో (శామక స్వర్గం

సినీవాలీ : నగరజ్షీవన చిితణం: మధ్యతరగతి మనస్తత్వం 161 నిర్మింపదలచుకొన్నవాడు (శామికులతో కలిసి పోవాలని చేసిన వ్యయ (వబోధం. అలాగే ఈ ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో మధ్య తరగతి వ్యక్తుల మనస్తక్వానికి సరైన (వతీకగా ఒడుదుడుకులు లేకుండా వాస్త వంగా సూర్యారావు పాతను ఆర్ముద మిక్కిలి నై పుణ్యంతో పోషించారు సూర్యా రావు వంటి వాళ్ళిందరో నగరంలో వెచ్చదనం కరువైనా సినిమా రికార్డుల వేడివేడి సంగీతం వింటూ సొట్ట సరదాలు తీర్చుకునేందుకు మత్తు పానీయాలు సేవిస్తూ, ఆగడాల కాగడాలు వెలిగిస్తూ, తమ జీవితాలను తామే తగలబెట్టు కుంటూ పాలిపోయి. వాలిపోతున్నారు. చదువుకున్నవారు, యువకులు, వర్తమా నాన్ని పాలించవలపిన వారు నాగరికత పేర పిచ్చిపోకడలి పోతున్నారు. పతన సువురున్నారు. టాతి వెళ్నెముకల్రైన యువకులు గూనిగా నడుస్తున్నారు, క్షణిక భోగ పరాయణులవుతున్నారు, వారిలో అఆచరణాత్మన వ్య క్రిత్వం కలిగిన వ్యక్తి అయితేనే సంస్కారం తీసుపరాఎండని, సంస్కరణ చేయగలడని, అట్టి సంస్కారాన్ని పెంపొం వంచుకోవాలని, ఆచరణకు పూనుకోవాలని అప్పుడు జీవవ ఫలం లభిస్తుందని కవి సందేశం అందించారు.

“సినీవాలి' కొన్య విలతణత్వం : 'సినీవాలి' కావ్యం నవ్యాతినవ్యం. ఇదొక నాఓక కావ్యం అని కూడా [ప్రారంభంలో పేరొొన్నాను. పాతలు గూర్చి చెప్పాను. రంగస్థలం నగరం. కొంత తడవు పల్లెటూరు, ఇందులో తంథడీ కౌడుకుకూ, సూర్యారావుకు శ్రీమంతుడు, ధనవంతుడి కూతుర్తకు జరిగిన సంభా షణలు సరసమైసవి ఆరుదద సూర్యుడి తం్యడిచేత అద్భుతమైన జీఏ౨త వ్యాఖ్యా నాలు చేయించారు.

తండి : “ద్వంద్వసమాసంలో ఎంత అందం

ఉండో ఆలోచించి పరికించు

బండికి రెండు చ(క్రాలుండాలి కొడుకు ; రెండే అన్న మాటేమిటిః

రెంటురెళ్ళు చొలుగు చ కొలుండొచ్చు

మూడు చ(కాలబండి ముచ్చటగా

చూడ చక్కగా ఉంటుంది. *ేళ ఇలా మాటల గొలుసులతో సంభొ

షణల మజణీహారం గుచ్చారు ఆరుదద్రి. సూర్యుడు ఊవోసుందరిని వరించాక-

& 5-1]

169 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మిగపరిశీలన తండి : ఎవరీ అమ్మాయి ధనవంతుడు : ఆలంకారాల్లేవే మొదటి అమ్మాయి : నాజూకుగాలేదే రెండవ ఆమ్మాయి : అదే ఫేషనేమో! మూడో అమ్మాయి : భరతనాట్యం వచ్చా? ఊహాసుందరి : నాగలినా తండి తంగడీ : ఎవరు మీ తల్లీ ఊహాసుువరి : సృష్టి నా తల్లి? తండ్రి : ఏమిటి నీ ఆసి ఊహాసుందడరి : ఎవరికైనా ఆస్తి ఏముంటుంది సంగీతంలో సప్తస్వరాలు సౌహిత్యంలో ఏభై రెండక్షరాలు. "17 ఈవిధంగా నాట క్రియంగా కొనసాగుతుంది సంభాషణ, అందుకే సినీవాలి నాటక కొవ్యమన్నాను. సినీవాలి కావ్యంలో పదాలు సొమాన్యాలు. జీవితానుభవం నుండి, నగర వాతావరణం నుండి, పారి,కొమిక వాతావరణం నుండి ఆరు[ద పదాలను సేక రించారు. ఏమంచి కవైనా సమకాలిక సమాజం నుండే పదాలను పెంపొందించు కొని కవిత్వంలో (పయోగించాలి. “[2081షరం కటంసక 1€8 1186-ప1006ే కంల తేజ11? 1166ల” అని, “ోపేజంబ్రట986 1 లల 3960121 661000 ఇసలకలలి?. 0686ల 0120865 2౬6 ఇషడేల $00121 601౧. ఇ₹ం43 26 లల 1006? ౮1 66 1డేంష1021021 220666 ౦€ 6 1౧176956 ఇతే 2 9621 *౯1ళంరేం 0౪3969 1౯. 2 9226 0€ €06 ఆజం" వేకి ఆని కొడ్వెల్‌ వివరింబాడు. ఆరు[ద “స్పినీవాలి'లో జీవితాన్ని విఖిర్నాలుగా వ్యాఖ్యానిస్తూ రచన లేసి నప్పుడు, నగరంలో పరిస్థితులను వర్ణించేటప్పుడు ఆధునిక పదజాలాన్ని చాలా వాడారు, జ్రీఎత వ్యాఖ్యానంలో *శ్రీవితం రేడియో 'సెట్టుకి భర్త ఏరియల్‌, భార్య ఎర్లు'---ఇందులోని పదాలు, టెలిఫోన్‌

సినీవాలి : నగరజీవన చ్చితణం: మధ్యతరగతి మశ న్తత్వఎ 168

నెంబరు లేని జీవితాలని

బ్యాంక్‌ ఎకౌంట్‌లేనీ (బతుకుల్ని

మగవాడి జీవితం ఒక బైసికిలు

దానికి ముందు చ(కానికి బేపతంశడి

వెనుక చ(కానికి బేకు భార్య' - వీటిలో పదాలు యాంత్రిక నాగరికతను (వతివీంబించేవిగా ఉన్నాయి. అలాగే శామిక జనావళినుండి ఏరుకున్న నిప్పులు రగిల్బే పదాలు కూడా సినీవాలిలో ఉన్నాయి వాటీని సూర్యుడు ఊహాసుంద౦0తో మాట్టాడేప్పుడు తన ఖావాలను వెల్లడిస్తూ -

“నా హృదయంలో చైతన్యపు గనులున్నాయి.

నా మనస్సులో నిరంతర సంచలనం ఉంద

నా ఆలోచన జంపాతం

నా ఆవేదన అగ్నిపర్వతం అని ప౭కుతాడు. చైతన్యం, సంచలనం, జల వాత్‌ం, అగ్నిపర్వతం కవి ఆంతస్సునుండి ఆవేశంతో ఉరికివచ్చిన పదాలు, ఇండీయా కాఫహౌను, న్యూలుక్కు బాలు, షాపుల గ్లాసువిండోలు, రీటా హేవర్తు (వణయాలు, జేన్‌ రసెల్‌ వలయాలు, స్లో ఫాళ్ళుట్టాట్‌ సంగీతాలు, టేగు డాన్సులు, సోడా ఫౌంటెన్‌లో పీచి మల్చాలు, హాలీఉడ్‌ చి్యితాలు, జాకు సెషన్సులో జైప్‌ చెయ్యటాలు - నగర కృతిమ సంన్కృృతిని పతిదింబించే పదాలు

సినీవాలి కావ్యం వైవిధ్య భరితమైంది. పద్యం, గేయం, వచనం, గద్యం సమ్మిశితంగా సౌగిన ఆధునాతన చంపూకావ్యం “సీనీవాలి.

“దావానం తుల్యోజ్ట్వైల

భావానల క్రీలలోన వడుతూ ఉంటా

భావాలకు వానిసనై

కొవాలని గొలీమేడ కడుతూ ఉంటా' అని కందవద్యాన్ని రాళారు.

“కమ్మని లతాంతముల

దుమ్మునెగజిమ్ము ఈక

టమ్ముల కతోర నిన

దమ్ములెసగన్‌ *జూ” అనే వచనంలా నడిచిన పద్యం లయ(గాహి

16% ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్యగ పరిశీలన వృత్తం. భజసన భజసన భయ అనే గణాలొస్తాయి ఈ పద్యం నన్నయగారి “కమ్మని లతాంతములకుమ్మొన్నసి" పద్యానికి పేరడీ. సీనీవాలి పారంభంలోనే తేటగీతి పద్యాన్ని రచించాడు. అది సాధారణ వచనంలా ఉంటుంది.

“నేడమావాస్య,

వేదనానింయమైన మనికితో

మనం కవితాసమరము జేయ

భారత రణము మొదలై న పరమ తిథీ

సమంజ సమ్మగు నీనాడు

మంచిరోజు." ఇవ తేటగీతి పద్యం అని చెప్పందే గుర్తుపట్టలేని విధంగా రచించారు. ఆర్నుదకు ఛందిస్సు ఆశ్వహృదయం తెలుసు అవి ఎలా నడవ మంటే ఆలా నడుస్తాయి. గీత పద్యాలైనా వచనవద్య (భాంతి కలిస్తాయి-

“ఇక్కడ దొరక నిదేదో

చక్కదనం అభిలషించి

ఎక్కడికో పోదామని

రెక్క వివ్వు చైతన్యం (ము), అని మ్మాతా ఛందస్సుల్నీ కురిపించారు, ఇందులో పాదానికి 18 మాతలున్నాయి. కనుక పాయ(పకార రగడ లత్షణం సరిపోతుంది. అయితే హయ్యప్రబార రగడఢలో మూడు మాతల గణాలు నాలు గుంటాయి. రెండు నాలుగు పాదాల్లో (తి శగతిలోనే నడిచింది కాని, ఒకటి ఘూడు పాదాల్లో కీ. శ. ఉ మా్యతలుగా నడకసాగింది. ఇలా పద్యం, గీతం, మా[ఠా ఛందస్సులు, వచనం, గేయం గద్యాలతో నడిచిన ఛందశ్శిల్పం, రచనా శిల్చం కలిగిన సరికొత్త రూప్య్తప్రయోగ కావ్య నాటకం, నాటకకావ్యం “సినీవాలి',

సినీవాలిలో అలంకారాలు ఆతి నవీనమైనవే. నీలి నైలాను చీరల తారు రోడ్డు, కన్నీళ్ళ సిరా, పాపాల సరస్సు, జీవన నౌక, విశేషణంలేని పదం లాగా వివాహంకాని జ్లీవితం అసుందరం. వెన్నెల లేని ఇసుక తిన్నెలాగా ఎన్నాళ్ళిలా ఉంటావురా అబ్బాయి - అన్నచోట ఆలంకారాలకు కవిసమయాంను ఆరు[ద [కొత్తగా ఎన్నుకున్నాడు. ఆ కోవలో జీవితం రేడియో 'సెట్టుకి భర్త ఏరియల్‌, భార్య ఎర్తు ఆని, శ్లీవతమనే వైసికిలు ముందు చక్రానికి [బేకు తంథడి, వెనుక

సినీవాలి : నగరజీవన చితణం : మధ్యతరగతి మన స్తత్వం 1685 చ(కానికి [బేకు భార్య అని అలంకరించాడు, హి(బూ భాషలాగా సవ్వడి చేసే బానిస సము[దమని, జీ(్రాలాగా లైట్‌ హౌస్‌, ఆల్‌జీ్మీబాలాగా నక్షకాలు, అ(కవీధిలో అ(భకం ళకలంలాగ ఆకుళ జ్యోత్స్న అని వర్ణించారు. ఈ అలం కారాల్లో వఠాఖి (ప్రభావం కొంత కనపడుతుంది. పఠాభి ఫిడేలురొగాల డజన్‌లో చందుణ్జి వర్షిస్తూ- “ఠగిలింపబడియున్న ది జాబిల్లి చయినా బజారు గగనములోన' అంటాడు, ఆధునిక నాగరికత ఫలితంగా ఆందమైన చందునికి, నక(ళాలకు ఎలా విలువ తగ్గిందో కవి సూచించాడు. యాంతిక నాగరికతయే కాంతివంతమైన చీకటిలా వ్యాపించింది. జాతి జీవనంలో తిరుగుబాటు తగ్గిందా అని, ఆది 'పెంపొం దించుకోవాలని కవి కోరుతున్నాడు. ఇదే ఆళా నెలవంక, అమావాన్యనాడు కన వడే చం[దకళ, సినీవాలి. సినీవాలిలో కవి దేసే కథనం అంకా ద్విపదలో ఉంది. కనుకనే కాటూరి పీఠిక [ప్రారంభం ద్వివదలోనే రాళారు. సినీవాలిలో ఆరు(ద “ఆర్థించుకొన్నట్టి దగ్గరనుండి ద్యిపదలో రచించారు. అధో జ్ఞాపికలు

1. వేఠతనశళర్మగానైనా రూపొంది ఉంటే తనకు సంబంధించిన వృత్తి సంఘంలో చేరి ఆది నడిపే పోరాటాల్లో పాల్గొని ఉండేవాడు. అలాకాక చివరికి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు, పరోక్షంగా వృత్తి సంమ పోరాటాల, ఉద్యమాం భంగపాటు అనిపించే విధంగా ఇలా ముగింపు ఎందుకు ఇచ్చినట్లు? కవి పరకాయ (ప్రవేశం, తన పాత వ్య కిత్వాన్ని లానే శాసించడం వల్ల జరిగిందని నా అభి[పాయం. 'కరిపుంగవుణు' = కేవి. ఆర్‌. ఆరు[ద అభినందన సంచికలో వ్యాసం - పీజీ నెంబర్లు లేవు వీ. సీసీవాలి - సాహిత్యోపనివత్‌ = పేజి. 14.
2. 1014. పేజి 107.
3. 1014 - మొదటి, చివరి పేజీలు,

166 ఆరుద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన

రు గౌగం 2506 ప2ంతే - గ. 1100ల తీణంం1ండ0 లెంంల? 848 పేజి. 01+? ₹/1111209 116౧, *₹జ౯ల తె. 14601, 230168 20010800.

థ6. గాలం 196 50900 = 841. = 10164 -

భె గసేల 1076 8008 0€ 1. శీ1ళాండే పంటంంం.

8. _ఆధునికాం[ధ కవిత్వము-.సం్యపదాయము - (సయోగము - పేజి-606, సీనా.రె,

9, 500121 0120క్రం 206 9001008 0 ౨ంళ6109గ6౧౯ 11 10411. 3286. 78. 9? 6.గ. 116410 - శీ11164 2011- 91673 = కెంగ51?. 01164౯౪4, 116౪ ౨ల111, 416038 26 పె202210౯6 - 19071.

10. సినీవాలి - 48, 49 పేజీలు,

14 11109100 1064 26411(67= 0౯18౯09161 0444౪611 పెంంైల 57.

19, 18. సినీవాలి _- 93, 50.

18, 15. 500121 012086 8౧6 [70016008 0€ సం౪6100068౯ 19 10412. ₹౩జైల8. 75, 78

16. సినీవాలి - పేజీ. 57.

7 1014 = పేజి, 84.

18. 11139100 2964 262116-142, 1864, 157? పేజీలు.

ఇంటింటి పజ్యాలు-హాస్యం, అధికేపం

ఆరుుద ఆభ్యుదయ కవి, అతినవ్య కవిత్వానికి ఆజ్యుడు అవునా?! మరి 'మజ్య'తరగతి *పజ్యా”లెందుకు?: ఈయన “అభ్యుదయం' *' అభ్యుదయ పరం పరాభివృద్ధిగా' అని వాడిన పూర్వరవుం మాటా? లేక ఆధునిక భావంలో వాడిన అభ్యుదయమా అంటే ఆధునిక థావంలో వెలువడిన "“అభ్యుదయం'” అనే మాట ఆరుదకు వర్తిస్తుంది. ఎందుకంటే - కడగండ్లకు గురైన బడుగు, ఆడుగు వర్గం (పజం పక్షం వహించి వారి క్షేమం కోరి తీ్యవతర కవితలల్లాడు ఆరు[ద, కనుక అభ్యుదయ కవే. అయితే వారి గురించే వచన కవితలు పచరించక మధ్య శరగతి కౌటుందీకుల నాహ్హాద పరిచే హాస్యరస భరిత పజ్యాలెందుకు ళాయటం? ఇక్కడే ఉంది రవాస్యం.

త్వమేవాహంలో గడుసెన శిల్చంతో, పారి(శామిక వాతావరణాన్ని (వతిబింబించే కరుకైన పదాలతో కొంతదూరం నడిపి, (ప్రజల సజల భాషలో త్వమేవాహం అన్నారు. భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన బానిస (పజల పక్షం వహించారు. ఇతివృత్తం శభాష్‌ అనిపించుకుంది. కొని కరుకైన పద్‌ (వయోగం, (పతిపాద్యమైన శిల్పం కొందరికి బరువెనాయి. కొరుకుడు పడలేదు. ఈ ఆపవాదు ఆరు[ద మీద ఎక్కువ (వభావం చూపినట్లుంది. పాఠక జవం ఇంకొ ఎదగాల్సిన ఎత్తుంకు ఎదగలేదని తానే కింఏికి దిగి పాఠక లోంపు మన_్రక్వాని కనుగుణంగా పాటలు (కవితలు) పాడటం మొదలెట్టాడు. అప్పుడ ప్పుడు తాను నమ్మి, కట్టుబడి ఉన్న పెప్లవ కవితల్ని పిరచిస్తూనే సమజ్యమజ్య మజ్మ్యతరగతి. పజ్యాలు రాశారు. మజ్యతరగతినే ఎన్నుకోవటంలో మరొక గోష్యం ఉంది. మార్క్సిజం (వకొారం మధ్యతరగతి వ్యకి చారితరంగా విప్లవాత్మక మైన పా్యత నిర్వహించేవాడు. ఆగౌగ్గం పేంజ!కం01536, 11180[071- 61117, 1౧28 1276064 2 10036 6౪౦146012౯ ౧2౯౯౬” దీన్ని గుర్రించినవాడు ఆరు ద. విప్లవ సిద్ధాంతాన్ని ఇక్కడ [పజిల స్థితిగతులను, మనస్థితిని అవగాహన చేసికొని, బేరీజు వేసికొని సాహిత్య పరిణామ పథం

168 ఆరుుద జీవితం-.రచ నలు-సమ(గపరిశీంన తప్పకుండా నీతిని బోధించే, అవినీతిని, అలవాట్లను, ఆడంబరాలను తూర్పార బద్దే పజ్యాలను హోమియోపతి (గుళికల్లా) మ్యాతల్లా మధ్య తరగతి జబ్బని, మందకొడితనాన్ని నిదానం చేసేందుకు (ప్రదానం చేశారు. స్థూలంగా చూస్తే ఆరు్కుద కవితా సిద్ధాంతాల పరంగా దిగజారి పోతున్నా డనిపిస్తుంది. కాని సూవ్మంగా పరిశీలిస్తే ఎగువలకే వెళుతున్నా డనిపిస్తుంది. ఆరు[ద హుంకరిస్తే విప్లవ శంఖారావం అవుతుంది. హా అంటే హాస్యరస భరిత మవుతుంది ఆరు[ద కవిత. ఇందుకు తగన రెండు గుణాలు ఆరుదలో ఉన్నాయి. ఈ రెండో గుణో దూత మైందే *“ఇంటీంటి పజ్యాలు' కావ్యం. ఇంటింటి పజ్యాలు హాస్యరస మజా (జ్యా)లు, సకుటుంబ గీతాలు, సపరివార సమేతాలు. ఆమెరికన్కవి ఆగ్జన్‌ నాష్‌ కవితల కివి అనుకరణాలు. కాదు అనువాదాలు. అయినా అనుకరణ అశవ సరం, అంతేకాక అనర్థకం కదా? అంటే ఏతత్కావ్యంలో అర్థకమే. ఆరు[ద కోరిండి మమ్మటుడి శ్లోకంలోని అద్వితీయ పదం యళస్సే. ఆధునిక పరి భాషలో శభాషే. సకృత్‌గా అర్థకృత్‌ను కోరుకున్నాడు. ఉపదేశయుజేలోని ఉపదేశాన్ని హాస్యరస పజ్యాల ద్వారా మజ్యతరగతి కుటుంబీకుల కందించాడు.

అమెరికన్క్మవి ఆగ్గన్‌నాష్‌ (1802 - 171) ఇలాంటీ కవిత్వానికి మార్ష డర్శి. హాస్యరస, వ్యంగ్యభరిత కవితల కితడు పెట్టింది పేరు. ఆద్భుతమైన అంత్వ[ప్రాసలతో, చమత్కారయుతంగా కవితలల్లిన వాడీతడు. నగరాల్లో నివ సించే ఉన్నత మధ్యతరగతి వర్గపు వ్యథలను వ్యంగ్య ధోరణిలో నాష్‌ చ్యితిం చాడు. వారి నిత్యజీవితంలోంచి *నాష్‌' కవిత్వాన్ని వడపోళాడు. నాష్‌ వాడిన అంత్య ప్రాసలు కటువైన ధ్వనులు లేనివి. వైవిధ్యం కలవి. శాభాచం,కమణం లేకుండా, పొందికగా పేరాలో చెప్పే భావాన్ని ఒకే పదం ద్వారా నాష్‌ వ్యక్రీః రించాడు సాధశతో వహాన్యరచయితగా ఆంత్య[పాసల (వయోక్తగా అసాధార ణుడై సుమారు 19 కావ్యాలను ఆంగ్లంలో రాకాడు. 1988 లో “716 కెషడే వై౯6గ€3 ౮1166౧ ౦ ₹6౯56,' “85౪6౯౪ 0౧౮6 4౯ 166 2౧4 శీలి 1982 లోను, “206 014 6402 కె2గిం కెంయయడంరేక” 1972 లోను రాసి వాసికెక్కిన కవి అగ్గన్‌ నాష్‌ ఇతడు ఫన్నీ పొయెట్‌గానే కాక లాఫింగ్‌ (పాఫెట్‌గా ఆమెరికాలో పరిగ ణన కెక్కాడు. అగ్జన్‌నాష్‌ కవితల్లో ఆంత్యప్రాసకు వోస్యానికి ఒక ఉదాహరణ. _

ఇంటింటి వజ్యాలు - వోస్యం, అధికేపం 160

“1౧4? 1 ౨104?, క346 11040౯ 18 ౧21016౯

శీ 0160౦ (1100౧ 18 2192978 ఇ21ంటగు. "కి

తెలుగులో ఇలాగ అంకళ్య[ప్రాసలచేత అడ్థమైన చాకిరి చేయించుకున్న కవి ఆరుద,. నాష్‌కు ఆర్ముదకు కొద్ది తేడా ఉంది. ఆడ్జన్‌ నాష్‌ వోస్యరస కవి త్వంలో స్పెషలిస్టు. ఆరుద ఏకకాలంలో అనేక విధాల కవిత్వాన్ని 'స్పెషలై జ్‌ చేసినవాడు. వాటిలో చిన్న భాగమే వ్యంగ్య వైళభవంగల ఈ ఇంటింటి వజ్యాలు. ఇవి నవ్వోదయ వారు - వెయిన్నీ తొమ్మన్నూట అరవై నాలుగో సంవత్స రంలో ఆం(ధ వారప(తికలో అచ్చోసి విడిచిపెట్టిన అరవై నాలుగు పజ్యాలను ఒకటి తక్కువ డెబ్బదిలో (ప్రచురించారు. ఆరు[ద ఘానవైన చమత్కారాన్ని కళ్ళలో కొడుతూ సంసారంలోంచి 8906 సారం తీశారు. [పతి పదంలో వోస్యాన్ని _పతిపాద్యం చేశారు. కనుక హాస్యరసం ఎలా ఉద్భవిస్తుందో టోధ వరచుకొని గృహ్మప్రవేశం చేద్దాం. హాన్యరనం :

“శృంగార హాస్య కరుణాః రౌద్ర వీరభయానకాః

వీళత్సాచ్చుత సంజ్ఞాచేత్యహ్టై నాట్యేరసాః స్మృతాః

ఏతే హ్యష్టై రసాః పోక్తా (దుహిబేశ మహాత్మనా.ో5 ఈ ర్లోకంలో హాస్యం ద్వితీయ స్థానంలో ఉంది. “వికృత దర్శనావి జన్యో మనో వికారో వోసః' అని (పరాపరు దీయకారుడు విద్యానాథుడు హోస్యరసాన్ని నిర్వచించాడు. వికారాల్ని పొందిన తనయొక్క గానీ, యితరుల యొక్కగానీ వేషభాషలు, ఆకారం, విరుద్ధాలంకారాలు, అస్పష్ట భావణం, కుబ్దత్వాదికాన్ని చూడటం వల్ల కలిగే మనోవికార మే వాస్యమని దీని ఆర్థం. *వాగంగాడి వికారదర్శన జన్మా చిత్త వికాసాఖ్యోహానః' మలఠొక నిర్వచనం. వికృత వేషంవల్ల, వికృళాకారం వల్ల, వికృతభాషణం వల్ల మనసులో కలిగే వికాసం వోసమగును, స్థూలంగా ఇది రెండు రకాలు. అవి !. స్వాాళయం 2, పరాశయం, అద్దంలో తనను తానే చూచుకొని నవ్వటం స్వా(శయం, పరుల వికృతాకార భాషణాదుల వలన కలిగే హాసం పరా[శయం. సూక్ష్మంగా విభజిస్తే హాసం ఆరు రకాలు. 1. స్మితం 2. హసితం 8. వివాసితం 4. అపహసికం క్‌. అవహసితం ఠి అతిహసితం.

170 ఆరుద జీవితం-రచనలు-నమగ పరిశీలన

నిజమైన విన్యం మెదడు నుండి వుట్టింనె కాదు. వృారయం నుండి (నరెంచే3. విస్యమంటే వెక్కిరింత కాదు. దాని నున్వరూవం _పేము పెద్ద పెట్టున గం గలలాడుతూ నవ్వే “వ్వుకన్న. సద్దులేని చిరునవ్వులోనే దాని లోకు లన్నీ మనకు తెలుస్తాయని ఆంగ్ల రచయిత కార్లయిల్‌ నిర్వచించాడు.

వాసాన్ని పాశ్చాత్యులు మూకు రకాలుగా వింగడించారు. 1. ఉత్తమ వోస్సం కి. చమత్కృతి (శల 8. వ్యంగం (52౯156) అని మంగ తాయా రమ్మ తెలుగు సాహిశృంలో వాష్యరనులో పేర్కొన్నారు.

(వబంధాల్లో ఉత్తమ హాన్యం, వ్యంగ్యం, చాటువులు, సమప్యాపూరణాల్లో చమత్కారం కన్నిస్తుంద. ఏకో ఒం వనిలోగాని, సంది ర్భృంలోగావి, నటపలోగాని సంభాషజలోగావి చిన్న అనంచర్భం, మార్పు మొదలై నవాటివల్ల చూసేవాడికి కనిగే వివరీతాలి ప్రాయమే వాన్యం కాబట్టి మన మలవాటువతున్న (వతి వద్ధతికి భిన్నంగా ఉండే వతీ విషయం నవ్వును తెప్పిన్తుంది. నరశో క్రి, నర్మో క్రి వ[కో కి, వ్యాజోక్తి. వర్యాయోర్తులు ఉత్తమ (శేజణి! చెందిగ వొస్యాన్ని కురి విహ్తాయి- ఈ విన్యం శవ్నాశయం, ఆర్జాాయం ఆని చెవృవచ్చు. శబ్దాల కూర్చులోని నై చి(శ్యం వల్ల వాన్యం జనిన్తుంవ. శబ్ద చమత్కారానికి శ్రేషకూడూా ఉవయోగవడుతుంది.. రీన్నే ఆంగ్లంలో ₹4౧ అంటారు. ఆరుద కూడా కెఇల-లింతుడే. అర్థాశయమైన హాస్యానికి వ్యంగృ్యన్మ్ఫూల్తి (వధానం. ఆ వ్యంగ్యివైళవం వల్ల అందలి అర్థం లౌకికానందాన్ని వసావన్తుంచ. ఈవైన ఫేర్కాన్న వాన్యరన లక్షణాలన్నీ ఇంటింటి వజ్యాల్లో తిన్టవేని ఉన్నాయి

మానవ జీవితంలో ఒక్కొక్క. వివయం ఒక్కౌాన్కు నుందర నత్యం. ఒన్‌ మధురానుభూతి, ఒకి గిలిగింత. మాటల ఉచ్చరించటంలో మార్పు, ఒక ఊపు, ఒక మెలిక, ఒక చేష్ట, అవయత్నంగా వెలిగిన తీవ (వధావం అన్నీ వోొస్సానికి వన్తువులే. టీం మార్షంలో మలువులు, తిరుగుళ్ళు, వివరీతవుటూపాల పోకడలు భావంలో వింత వింత వరుగులు కూడా వానస్యర ప వవ్వవులే కౌంపె పిల్లకాయలు, ఆశాపాళవు ఆంతుకమక్కుందాం అని ఆయళ్టేఎన భార్యారల్నవ, అమాయవ మణి ళర్త, పామాణుల భామ, ఇరుం పారుగుం పోరాటం, ఆతంగులు ముచ్చట్ల, న్యూమరాలజీ సినిమా ఇన్పుట్లు. మెతర్తు పాగహారుల్క

ఇంటింటి వజ్యాలు - విన్యం, ఆధిషేవం 11 పూజార్డు, వరీక్షు ఏప్పిన కు(రాళ్ళ ఫాకర్లు విస్యానికి (ఉళల0059) ఆకర్ష, ఆరార్లు. వీటన్నిటికీ ఉదాహరణల ఇంటింటి వవా-ల. ఇంటింటి వజ్యాల్లో శబ్దా (శశ్రయమైన వొన్యం, ఆర్థ్భాశయమైన మాన్యం భార్యా భరల్లా కలిసి వయ వించాయి.

శబ్లాశయమైనవి వదాల విరువులవల్ల, విరుప్తుల్లో సాధించే (ప్రాశలవల్ల, శ్రేషార్ధంలో ఉన్నత వదాన్ని న్యూసవరచటం వళ్ల, లేని రీర్తాలు తెచ్చి పెట్టక వల్ల. వబ్చీరావి తురకం వదాణఅవయోగించట వల్ల. వ్యవవారంలో ఉన్నవదానికి వ్యతిరేక (వయోగం చేయటంవల్ల. అంగ్లా్యర వదాల మేళనంవల్ల, ధ్వవ్యను కరణ వదాలవళ్ల, పౌరాణిక వదాలమ వ్యంగ్యంగా (వయోగించటం వల్ప, వయోగంలో లేని ఆక్షరాళ్ని వాడ్షఓ వళ్ల. వవాలమ వికృత వరచటం వళ్లిం అంకెల్ని [వ్రయోగంచటం వర్లి, అంత:[వాసల వల్ల, కొత్త వదాలమ, ఏంత వదాలను సృష్టంచటం వల్ల శబ్రాాశయమై. విన్యం ఇంటింటి వణ్యాల్లో _వభవించి అలరించింది. అలరిన్తుంవ. పేరులోనే ఉంది పెద్ద గమ్మత్తు. అసలు “పద్యా"లవాలాః అందరూ అంటున్నారా అలాగ విః ఎందరినోల వివ్నా విద్యొ'ల వ"జ్యా'ల గానే వినవగరామి. మామూలు మనువులు అన్నపడు మనం మి్నివుడు అవి మామూలే. కాని వారి ఉచ్చారణకే గౌరవం (వాదించి _వముఖురై” రశయిత వచురణకు వీల ల్పించిగపడు మాతం ఆంచరికీ విశిష్టంగా, విచితంగా గోచరెన్తుంది. అ విది తత్వమే వవేవశ్యవి 3 వేవాళ్ళని వివాసె౨వేడేస్తుం3. వదాం విరుపుల వల్లు వరువల్లో సారించే పాకంతల్ల వాక చూపే విస్యావికి _వత్యవోవాహరణం -

ఆమ్లాల వరసకి మా యింట్లో నేను యజమాన్నే

మా అమ్మాయిన్నండక్నీ నేమ పేషంచే శాన్‌ న్నే

నాన్నకి వమయానిక వాఠరకని వస్తువులు ఎన్వన

అమ్మాయిలు హడావుడిగా వాడి: తలంమానే.అ దువ్వెి యజమాన్నే - వాన్‌న్నే; ఎవ్వన తెలమాన్‌ ఆ దువ్వెన ఆవ వార్నను తల మూనవు విర॥రీసి (వ్రయోెంవి. ఆంత్యవానల షారించలంవల్ల చిర్నవ్వులు చిందుతాయి. వ్యాకరణంలో ద్యండ్వ వమాపాళల్ని మూశాఎ కాని ద్యఎడ్య

178 ఆరు[ద జీవితం-.రచవలు-సమ్మగవరిశీంన సౌమోసాల్ని చూడలేదు. అరు చ ద్వంద్వ సొమోసాల్ని అందరిచేత అనందగంగా తినిపించాడు “ద్వంద్వ సొమోసాలు' ఒక కవితకు శీర్షిం. సమాసాల్ని సొమో సాలు చేయటంలోనే చమత్కారం ఉంది. [పాసకోసం వదాన్ని కుదించఓం డ్వారా పారించిన హిన్యం గీని కుదాహరణ:

"తెలుగువాడు తింటాడు పెసరట్టూ ఉప్మా

ఎస్కిమో తినేవి ఏంవే/మిటి తెప్మాఃొన్‌ *చెప్పుమూ' అనే [గొంథిక వదం (గంథులు తొంగరిసి,'ఉప్మా'కోసం “చెప్మా' చేసేనరికి చిర్నవ్వైనా చిందచేయదా మరి? గోవించనామాల్ని గోవించువామాలు అని, ఆర్ధణా-మర్ధణా, “అనదు'ను అన్‌దుగా (వయోగించి పదనం(పదాయాన్ని బద్దలకొట్టినప్పుడు, మేకరీ - భారరీ అని భాతరు చేయకుండా (పయోగించినపుడు, సతిని చంవతిని చేసినప్పుడు, ఉన్న తిసుమంకలు లేని అసుమంతలు మంచనాలాడినవ్వుడు,. చిదిమిన హెల్లారే చెక్కు.ఓదాల్ని చెక్కు ఓ౬ర్తాలు చేసినవుడు, మెడియర్‌ ఆత్మా! వై: పు[త్రవామాసి? ఇంగ్లీమ ుర్కళతో మణీ వవాళం చేసినవుడు, రంది లర్త వాఖ్యంగా మలచినవ్వుడు నిండారు వండువెన్నెలా వొనస్యమే లాస్యం చేసుంది. తెలుగు కవితకు అసహజమైన తురక పదాల్ని వాడటంవల్ల కలిగే విస్మానికి ఉదావారణ:

"పెళ్ళామ్లో సినిమాకి

హెళ్ళడం బహుత్‌ కుషీ మాక _ తది 'వండిరిమీది బొప్పకట్టి లై౦న్‌కు డాలోరే' అన్నట్లు సగ;ంసగిం తురకం వచ్చీరాని నరకంలా ఉంది. వచాల్ని *హెళ్ళడం' అవి నరకడం వల్ల నవ్వు పుక్తుంది అలాగే కోతలు కోరిన రికార్డులు లేడియోలో వింటం వరిపాటి. (శోతలు కోరని రికార్డులు వినటం (గివాపాటే. సంస్కృతం, పారళశీ, ఇం్య్టీము. తెలుగు వరాల్ని (ప్రాసల్లో మూస క విస్యాన్ని సృష్టిస్తాడు అఆరు(ద.

*డుళ్ళకువాలనే మాటలోని గుష్ట్‌ (సం)

దుళ్ళాలువంనే మా౬లోని రుష్ట్‌ (పా)

ఒకే అర్థంలో వాగకూడవదవి వా విష్ట్‌ (కా)

ఇంటింటి వజ్యాలు - వోస్యం, ఆధిష్షేవం 178 వాడినా నేను చేసేదేముంది వా్ట్‌ (తె)” ఇక్కడ మనం కూడా వాస్సు రని వస్తురవాళ్నిండే. విస్యం ఆందార్చిందే. ఆనందం పొందాల్సించే మరి అసలు కవిత నిర్దోషి. ఆర్యుద కవిత నిర్జోామ వద సంప్రదాయ పథాన్ని మార్చి అంత్య(వ్రాసల గారతీచ్వే, లేని దీర్హాలు తీసి “బువ్వలు' ని *“మివ్వాలు" చేశారు. పైన *తువ్వాలు' ఉంప. కిద బువ్వాలు అయింది. “మీసాలపైనె' పై నంటే సంపెంగ నుయ్‌నె కిందుంది. అంత్య(ప్రానల్తో కనీసం ఒక అకరమైనా కలవద్దా మరి? పదాన్ని విరిచైవా అంత్య[వ్రాస కలిపితే చమత్కారం కలుగు తుం. [వయో”ంలో లేని ౩, ౮, ఆ తరువాత ము, మూల్ని అలు, క్రూ. తము", కుబుూ, మంజిమి" ఆని రాస్తే 7నవ్వురాము చదువమిా. అలాగా (ఎ పులో తన్నురాను ఆధిన్నేపించుకోవఒంలో ఎంత నివ్వుంద?! “అమ్మో "ని “అవ్మో' అనిపించటం ఐహ్మో వర్పనే ఆమింది. పెద్ది నగారి చ్శష్టిలో అరిణా- చంలో పుట్టిన చిరు కౌమ్మైన చేవగా కనిపిస్తే ఆతి? య్నోక్సి అనిపించవచ్చు. అరు(ద దృష్టిలో, ఆంర్రల అందరి దృష్టిలో *ఇచ౬ పుట్టిన చిగురు కొమ్మై:." వగిరుగానే ఉంటుంది. మని అమ్మాయి మడ మరే పేరుకీ తిగడు. రమావతి.? హం హు... సీకావతి.? అహ/హ., లక్మీంవతి, లక్షణంగా రేదు. కనువనే నివ్వు. గురప్పందాలు ఆడే వీ అశ్వ ఘావడు, కుంకాంత దృష్టో మవ దోమవడు. చివరలో '*ఇ' పోయి ఉత్వడున్లాలు చేర్చటం శబ్ద్యాశయ నాస్యానిక (వకిక. ఒకటి ఇంగ్లీషు. తారీఖు వాకీద,. ఇంకొకటి తెలుగు పంళాంగం. వారీడి అని పాగదీశామ. మరోచోట (టాఫిక్కుల (కావడి తీసేసి టాపిక్కుగ తేస్తే చమత్కారానికి అఆదౌవ టాపిక్కయిండి. “నేరమూ - శికిలో వాంగ్యూలం నిండు నున్న. కాంగ్యూలం. అఆంగ్ల్యూలం. అండరూ ఇచ్చేవి వాబ్మూలాలు- ఆరు[ద ఇచ్చేవి వాంగ్మూలాలు- అవి రాంగ్యూలాలు కావు. లావ్మూలాలు. పైన పేర్కొన్నవి *బ్లాశయమైన. వాస్యానికి ఆధారాలు. ఇప్పుడిక అర్థ? యమైని వోన్యానిక ఉవహవానణలు : అర్థాశయ మైన హాన్యం: =ర్థా?2 యమై” వోప్యానికి వ్యంయగ్యాస్నూర్రి ముఖ్యం. వ్యంు వైభవం లౌకికాన:దాన్నిస్తుంది. సరసోక్క్రి, నర్మో క్ర వకోక్త, వ్వాజోక్తి, ప్యాయోలక్రి మొదలైనవాటిని ఆశయించి అర్ధవరమై- వాస్యం ఆవిర్భవిస్తుంది. ఆధిషేపం,. చమవ్మారచు భావాంంకార వైచి(త్రులు వోస్యావికి ఆరాశభూకాలు

కేక ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ( పరిశీలన మానవులు నిత్యజీవితంలో చూసిన అనుభవించిన, తెలిసిన సంఘటన లెన్నో ఉన్నాయి. అయినా ఆ యా సందర్భాలలో నవ్వు రాకపోవచ్చు. కాని నిపుణుడైన కవి నేర్చరితనంతో " చమర్కారం తొణికిసలాడేటట్టు ఆ యా సంఘటనల్ని చృితించినపుడు ఆ వాస్తవ చితణలే హాస్యర సస్ఫోరకాలవుతాయి. అర్థాాశయమైన హాస్యానికి అమాయకత్వం, - అజ్ఞానం, మితిమించిన ఆడంబరం, (శతిమించిన సంభాషణం, గతి తుంచిన (గర్వ్యభంగ 0) అవమానం, అలవాట్లు, పొరపాట్లు, (గహవపాట్లు ఆష్టాంగకాలు. ఇంటింటి పజ్యాల్లో ఆర్థా్యశయమైన హాస్యానికి సంబంధించిన పై లక్షణా లన్నింటికి లవ్యాలున్నాయి. భార్య అమాయకత్వానికి వతీకగా “ఎనోదప్పన్ను"లో వినోదపు పన్‌ సృష్షించారు ఆర్డుద. “ప్పెళ్ళమో సినిమాకి హెళ్ళడం బహుల్‌ కుష్నీమాకీ (ఎందుకొచ్చింది తురకం ఇదో చిన్న సైజు కఠిన నరకం) చెప్పుల్లో కాష్ళ పెట్టుకొని వెంటనే తీసేస్తుంది పాలగిన్నె మూత పెట్టకపోతే గండుపిల్లి తో సేస్తుంవ. వీధి గుమ్మం దగ్గరకొచ్చి మళ్ళా లోపలకు వెళ్తుంది పెరటి తలుపులకు వేసిన గడియలో కొంచెం వెల్తుంది. మనం గబగబా నడిస్తే కోప్పడుతుంది గజానికి ఆరగంట టైమ్‌ వడుతుంది ఆరుగంః లాటకే అసలు బయిల్టేరతాం ఆ తరువాత షోకే మేం తేల్తాం ఇంతకీ ఏం మరచిపోయామో మీకేం తెల్చు ఇనబ్బీరువాలో ఆవిడ దాచిన మనీపర్సు *€_ ఆలి అమాయకత్వానికి ఆఖరి వాక్యాలు పరాకాష్ట. హాస్యం మెరుపులా మెరుస్తుంది. సవ్వు వెన్నెల్లా (వానలా) కురుస్తుంది. అంత్భ[ప్రాసలు హుందాగా పందెం వేశాయి. భావం, భావానికి తగిన భావ కమపద్ధతిలో సముచితంగా సాగాయి. సంఘటన సతీ పతులెవరితైనా సౌధారణానుభవమే. ఆ అనుభూతిని ౨ఎసొధారణంగా చిత్రించడమే ఈ కవితకు జీవం జవం.

ఇంటీంటీ వజ్యాలు _ హాస్యం, అధిషేపం 15

మితిమించిన థ్రీమతి ఆడంబరాలకు మతి తప్పిన మధ్యతరగతి మగడు. అతడికి పండుక్కి వంకాయకూరే దక్కడు, భార్యకు పిల్లలకు కలే భలే *బహు మానాభిమానాలు.”

“పండుక్కి ఆందరికీ అన్నీ కొనాలాః బౌను

కడసారిదానికి ఖరీదైన వెల్వెట్‌ గౌను

రెండోదానికి జరీ ఉన్న పట్టు పరికిణీ

మొదటి పిల్లకు ముచ్చటైన నైలాన్వోణీ

భార్యారత్నానికి కంచి పట్టుచీర

నొన్నగారికి చాలు వంకొయ కూర”? హాస్యం!

ఉన్నవాళ్ళకి పండుగ, లేనివాళ్ళకి పండగ దండగ. మధథ్యతరతతి వారికెందుకీ గండం అంటే పులిని చూసి నక్క. వాతలు పెట్టకొన్నట్లు పైళర గతి వారి ఆజంబరాలను చూసిన మధ్యతరగతి కుటు.ఐంలోని అతివలు ఆర్థిక ఇబ్బందుల్ని గుర్రించకుండా అప్పులు చేసైన సరే ఆడంబరాలకు పోతారు. అటు అడుగు వేస్తే బుడుగులో పడతారని పసిగట్టరు. (పమాదాలు కొనితెచ్చుకుంటారు. అట్టీ (పమదలకు ఆరు[ద సిద్దాంతం వీడని సుతిమెత్తని మందలింపు. ముందు పాదాల్లో వినోవం చివరి పాకంలో దీనావస్థంను వ్యంగ్యంగా ఆరుద్ర సింగా రించారు.

(శతి మించిన సంభాషణం సీమంతినులు పరస్పరం సమాగమించి నప్పుడు సహజం. ఇంటాయన సహనానికి ఆదొక పరీక్షగా అవుతుంది. (పారం భంలో, ఇంటీకొచ్చిన వనిత. తొందరగా వెళ్ళాలి, చాలా పన్లున్నాయని, వెళ్ళ - కుండా వసారా, ముంగిలి, ద్వారాలను మజిలీలుగా చేసికొని మూడు గంటలు ముచ్చట్లు చెపుతుంది. మాటల్లో మత్తకాశినుల చి త్తస్వభావాలు చ్యితంగా వైచి (త్యంగా పర్ణించారు అర్వున పజ్యకీర్షికలోనే గడుసుపోకడ రనపడుతుంచి.

“పయనమయే [పియతమా

నను మరిచిపోవుమూ!” పాటలోని “నను మరచిపోకుమూ" అనే పల్లవి పల్టీ కొట్టింది ఈ శీర్షికన రాసిన కవితలోని విషయానికి వస్తే.

16 ఆరు(ద్ర జీఎతం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన వెళ్ళొస్తా రాధా వెళ్ళొస్తా అన్నప్పుడే ఆడదీ పట్టదు తిరుగురస్తా అప్పుడే నిజంగా మొదలవుతుంది వాళ్ళసంభాషణ తెగ బారెడు ఆర్మన్తుతి తగుమా్య(తం పర దూషణ = వెళ్ళొస్తా వెళ్ళొస్తా అనేవే వాళ్ళ సంభొషణల వాక్యాల్లో కామాలు"లి వుల్‌స్టాపు పురుషుడికి మూర్చవచ్చేముఎదే. అప్పటివరకు తప్పదు దూషణ భాషణ (శ వణబాధ భార్యలు రాముచేసే పనులస్నీ భర్తంచే దేయిస్తే భర్తు. పురుషాధిష్య సమాజంలో ఆవమానం సమాజగతి కనుగుణంగా మసలతే మగనికి అభిమా3ం దక్కుతుంది. గతి తప్పితే గర్వభంగం జరుగుతుంది. ఈ భావాన్ని నాలుగు మాటల్లో చక్కగా చెప్పారు ఆరుుద. మశీసారా (డ్రేమిస్తారు అనుషవశం సేవిస్తారు థార్యలందరూ భ ర్తలచేతే పన్దు చేయిస్తారు. బజారు కెళ్ళినపుడు కూరంసంబీ మోయిస్తారు.”9 వారు భర్తల తలల మీద కుభే తేళ్ళలాాటివారని హాష్యస్ఫోరకమైన శీర్తిరనుంబారు ఆరు[ద. బ్‌ ళీ మ్‌ ష్‌ (4 ఆ పేరు. 'వాబ్బాబునా తలమీవ తేలు తీసెయ్యరూ' అనగానే మగవాడి యెడం మగాడికి సానుభూతి మ్యాతం కలుగుతుంది. చేతకానితనం అవమానంగా మిగులు తుంది. ఆవమానం విస్యాస్పదుడ్ని చేస్తుంది, “పొగల మోతుఐబరి'లో పొగ ఆలవాటుని గూర్చి చమత్కరించారు ఆరు ద, టు “సిగ రెట్లు కాల్బరండ్యరా అనేవాడు మా పిశతాత చెప్పలేదాయన ఇలాగ చొడ స్తంచేతొ - అని (ప్రారంభించి

ఇంటీంటి పజ్యాలు - వీస్యం, అధిషేపం 177

"= ఆవతల పారేయమంటాడు వీడికట్ట

వోయిగా కాల్చుకో మంటాడు చుట్ట

అసలు సీసలు పొగాకు

ఆయనక్కాదు చిగాకు.*క€9 పౌరపాట్లను గూర్చి మర్యాదరామన్న స్టోరీల్లో కఠనం చేళారు.

అవతలవాళ్ళ కాళ్ళు తొక్కిన (వతిసారీ

అనవయ్యా నువ్వు వెరీసారీ

ఇంగ్రీషవాళ్ళు తుమ్మినా దగ్గినా కృమించాలి

మనసులో *ఘమెటవుట్‌” మాటల్లో “వెల్కరి

అదేనయ్యా సభ్యతయొక్క కిటుకు కిల్మంగ”కేఓే అని సభ్యళాసభ్యతల వాలకంలోని క్రీంకాన్ని కుడించి వేశారు. (కీలకం-కిల్కం) = రహస్యం. (గ్రహ పాటుగా జలుబు చేసినవాడు 'వోచ్చ్‌' అంటే-

"చచ్చిన చావులాంటి రొంపా జలుబు

వచ్చినవాళ్ళ ముక్కు. వెంగని బలుబు"]8 అని నిత్య నూతన కృతి మాలంకారాన్ని వాడి వోస్యరసపు సొగసులు కూర్చారు ఆర్నుద. ఇంటింటి పజ్యాల్లో హాస్యానికి స్థాలీపులాకంగానే ఉదాహఠళణలు చూపాను. ఇవి మచ్చు తునకలు మా(తమే.

శద పులో న్యూమరాలజీ నమ్ముకునే అజ్ఞానుం గూర్చి చెప్పి ఆరుద్ర హ్యూమరాలణీ సృష్టించారు. ఇందులో అధిషేపం ఉంది

“నిత్య నూతన కారణాలు చెప్పే న్యూమరాలజీ

నిద్రలో కూడా నవ్వు తెప్పించే హ్యూమరాఅజీ.”18 వెతుక్కోకుండా అంత్య(ప్రాసలు అలవోకగా వేసి, వాటిచేత అడ్డమైన చాకిరీ చేయించుకుని [పతి

ఉ&ంగి5.12

176 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు -సమగ్రపరిశీలన పజ్యంకాని పజ్యంలో సృష్టించిన హ్యూమరాలజీ నిజంగా పతి మనిషికి నిద్రలో కూడా నవ్వు తెప్పిస్తుంది.

భర్త (భరత) వాశ్యంలో భార్యాభర్తలకు చక్కని సందేళాన్నిచ్చి ఆరు(ద శభాష్‌ అనిపించుకున్నారు.

“భార్యా భర్తలు అవాలిపాలూ తేనె

వా ఖెప్పుడు కాకూడదు నీళ్ళూ నూనె] అని సుఖాంతం చేశారు.

ఈ కావ్గషుంఠొ “నవ్వారీని, నివ్వుషధ్యాని, నవ్వాంరాని'యే+ నవ్వోవయ వారు కొంటి బొమ్మల బొపుచేత బొమ్మలు వేయించి కొన్నితరముం సేపు పాఠకుల గుండెలను ఊపవారు.వేలూరి శివరామకాస్త్ర గారి అభిప్రాయం ఆరు[దపట్ల సరె నదే.కేర్‌ ఆరుద వ్య క్రిలోపల అంతరాంతరాల్లో అణిగి నిశ్చలంగా ఉన్న వ్య క్రిత్వాన్ని చెలికి రీసీ చూపెట్టారు. పండీతుల, పన్‌డితుల, మండితుల (ప్రశంసలు పొందిన ఆతినవ్యకవి ఆరు.ద. ఇంటింటి పజ్యాంకు వంటింటి పజ్యాలు పేరడీగా వచ్చా యంటే ఇంటింటి పజ్యాల వైచి[త్యం, వెశిష్టం జనం మెదళ్ళలోకీ ఎంతగా చొచ్చుకుపోయాయో తెలుస్తుండి కవిత్వమంటే ఆమ్మో (అహ్మో) అని బెదిరి పోయేవా్ళ-అందులో ఆర్నుద కవిత్వమంటే అదిరిపోయేవాష కూడా '“ఆరు(ద ఎంత హాయిగా చెప్పి ఆనందాన్నందించాడూ!' అని (మాంసించారు. అంటే ఆరు[ద కొవ్యాదిలో కోరుకున్న శభాష్‌ దక్కింది.

ఇంటింటి పవ్యాలు - హాన్యం, అధికేపం. అధోజాపిఠరలు గార

1. వేశీజం166360 06 €ఈ06 00%౧40818€ క2ల?. 226 48.

క. సేతు 2064 ఓ. కెగైై619 - క9ల02686 40118016౯8.

కీశీంకం0 ౪. 2. కగ000109066412 ౦ తీణగం!162 శి. నాట్మకాస్త్రము - భరతుడు ౪! 18.97

ఇంటింటి పజ్యాలు - హాస్యం, ఆధిషేపం 179

ఉ. ఇంటింటి పజ్యాలు - పేజి?

ల్‌. =1లి16ేం ఎ కేరీ

6. =|01రే- 18, 14

7, ఎ1సీ1రే- 3 9-

8. ఎకేలీ!రేం + 29

ఫ్ర _కేలి1రే- + 69

కే0. | స1రేం ం 1, 72,

కే, -1016ే- + లల

లి, ౨1ే1రేం + కీల

ల! ఎకేలి1తేం 9 శీ9

కేథీ ౨$|016ే= + 109

15. 2200 9౭800౧2116 19 0౪61000664 *1ల 2 66౧౯౯6 ఇసిశంట్‌ 116 €00 శ4ంల9 ౦0౯06 06620౧ 9 ౧౯౪6౭1 ఢ159€4౯-
16. 6 ౧6౦డే €0 110౧64 168 24160 662౯16. =(ప-(వఫ్ర-(హుటన, ఇంటింటి పజ్యాలు ఆదిలో

కూనలమ్మ పదాలు - వైవిధ్యం

ఆరు[ద “కూనలమ్మ పదొలు (పతిపద రమణీయాలు, పదపద చమ త్కారకాలు. సమకాలీన జ్రీవితమ్మీద చురుకైన విసుర్లతో, కరుకైన కసుర్హతో ఈ పదాలు రస్మ్పపదాలు. కూనలమ్మ పదాలు వేనవేలు రకాలున్నప్పటికి ఆఎ(ద (వాలు అద్వితీయం. కూనలమ్మ పదాలు లోకానికి సవాలు అని ఆరు[ద చే(వాలు తెలియజేస్తోంది. కూనలమ్మ పదాల్లో ఆరు[(ద సరదాలు కూడా ఆశందపదాలే. ఆయితే ఈ కూనలమ్మ ఎవరు? ఆర్హుద ఎందుకీమెను సంటోధనాధిదేవతగా ఎన్నుకున్నాడు. ఏమిటి? ఎందుకు రాళాడు/ అనే విషయాలు తెలుసుకోవాలి.

కూనలమ్మ పోతురాజు సతీ. పోతురాజు, పార్వతీదేవి కూతుళ్ళూ, కామే శ్వరీదేవికి తోబుట్టువులూ ఆయిన అక్కలకు కాపు. ఈ అక్కలు ఏడుగురు. ఈ ఏడుగురు అక్కల్లో కడగొట్టుది కామవల్లీ మవోలవ్మీ. ఈమె (ప్రళంస (క్రీడాభీరామంలో శ్రీనాథుడు చేశాడు కామవల్రినే కామేశ్వరి అని పిలుస్తారు. ఈమె లమ్ష్మీదేవి అంచేత వెలసిన దేవత, (బాహ్మణాది వర్జాలో అనేకులకీ కామేళ్వరి ఇలవేల్పుగా ఉంది. వీరిండ్లలో వివాహాది శుభకార్యాలు ఆరగ్గానే అక్కల కొలువు జరిగేది ఉద్రేకజనకమైన గాన ఫణితిలో, వీరవాద్యాలతో కామేళ్వరీదేవి పాటలు పాడేవారు. జక్కు_లవాళ్ళీ కామవల్లీ కథను కోవెలలో పొడీ (వజంకు వినోదాన్ని కలిగించేవారు. ఈ విషయం (క్రీడాభిరామం కికివ పేజీ 189 వ వచనంలో ఉంది. అక్కలు ఆనాటికే (పసిద్దులు కాబట్టి కూనలమ్మ కూడా అప్పటికే (వసిద్ధమైనదై ఉండాలి.

విజయరాఘవ నాయకుడు కూనంమ్మ పదాలకి పేరడీల వంటివి రాకాడు. అవి “విజయ రాఘవ కళ్యాణ మనే యక్షగానంలో ఉన్నాయి. కనుక ఈ పదాలు 17వ శతాబ్దంలో (పచురమైనవని చెప్పొచ్చు. ఆరు[ద ఊవోగానం (ప్రకారం నన్నెచోడుని నాటికే ఈ పదాలు చాలా (వచారంలో ఉన్నాయి. దాని క్కారణం: ఈ పదాల సంవిధానం వన్నెచోడుడి పద్యాల్లో ఉంది. మూడు ఆంత్య [ప్రాసల గు త్తశాలుండటం ఈ 'పదాల్లోని సంవిధాశం. నన్నెచోడుడి రచనలోని.

కూనలమ్మ పదాలు - వైవిధ్యం 181

“ఆలులొడగూడు6

వీండుగొనియాడు

మృదుధ్వ నింయాడు

నోలిదొంతులుగొని పాు' అనే చంపకమాల పద్యాన్ని నడక [పకారం వింగడించారు. ఇందులో అంత్య(పాసల వరకే కూనలమ్మ వదొలంతో సొమ్యం ఉంది. నడకలో తేడా ఉంది. ఉంటుంది. ఎందుకంటే - కూనలమ్మ వదాల్లో లి. 4.1 8 వెరసి పది మ్యాతలతో (పతిపాదం ఉంటుంది..- చీసిలో.?, ఒక పాదంతో (2-2 8); 8, ఒక పాదంలో (84-248); 8, మూడవ పాకంలో (8 8-1 8) మాతల చొప్పున ఉన్నాయి. కనుక నడకలో విఖే దిస్తుంది. పైగా నన్నెచోడుడి పద్యం చంపకమాల కావటం, పదాలు దేశీఛందా నికి సంబంధించినవి కావటం మరొక కారణం. ఈ పదాలు జం పెవరసలో నడుస్తా యని థ్రీ కృష్ణథ్రీ పేర్కొనటం గమన్నార్లం. కూనిరాగాలు తీస్తున్నాడని మధ్యాం(ధ్రదేశంలో, కూనలమ్మ సంగీతాలు తీస్తున్నాడని దత్రమండలంలో ఉన్నవాడుకను బట్టి ఈ పదాలు (పజల నోళ్ళలో ఏనాటి నుండో నానుతూ వచ్చాయి. నీతికి సంబంధించినవై ఉండటం, పొడుకోటానికి వీలుగా ఉండటం అందుకు కారణాల్తై ఉండొచ్చు. గుంటూరు, నెల్లూరు జిల్లాలలో ఈ కూనలమ్మ పదాలు [(పఖ్యాతి గాంచినవని, వేద పురాణాలు, ఉవనిషత్తుల సారం కూడా ఈ పాటల్లో స్పష్టంగా కన్పిస్తుందని కృష్ణ శ్రీగారు రాళారు.3

ఆరు[ద ఈ పదాలు రాయటానికి కారణం ఉంది. బాలభాష శీర్షికన (వభాకర పరిశోధక మండలివారు (_పచురించిన ఎనిమిది కూనలమ్మ పదాలను ఆరుు[ద చదివారు. ఉత్రేజితులయ్యారు. అవి ఆరు[దను కదిలిందాయి. కవ్విం చాయి. వాటి దివ్యలాఘవం ఆరు(దను మంత ముగ్ద్గణి చేసింది. ళందస్సు ఆకర్షించింది. అనల్బశిల్పం ఆళ్చర్యచకితుణ్ణి చేసింది. ఆంత్య(ప్రాసలు ఆం(ధు లకు సజాతీయాలని నిరూపించడానికి ఈ పదాంను ఉపయోగించవచ్చునని తలంచారు ఆ తలంపే (పధాన కారణం. మ్యి[తతుల అభినందన (పోత్సాహాలు బాహ్యా కారణాలు. కాగా కూనంవ్ము పదొలు శతాధికంగా వెలువడ్డాయి. పాఠకు లను సమ్మోహితులను చేశాయి. వారిచేత పేరడీలు కూడా చేయించాయి.. సాధా ధరణ భాష, సాధారణాసాధారణ (పాన, (వయాసలేని సంవిధానం పాఠకుల

18లి ఆర్నుద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన ధ్యాసను లాగేసుకున్నాయి. విషయవై విధ్యం విందు చేసింది. నీతిపదాలు, రాజనీతి పదాలు, జాతీయపదాలు, ఆంతర్జాతీయ పదాలు, కుటుంబ పదాలు, కుటుంబ కల వాల పదాలు, శృంగార పదాలు, ఆంగార పదాలు, కవులపై పదాలు, కొవ్యాలపై వదాలు, శ్రీలపె పదాలు, థ్రీలపై పదాలు, సాంఘకవిమర్శ పదాలు, పౌరాణిక విమర్శ పదాలు, అధిక్షేప పదాలు, హాస్యరస పదాలు ఈ కూనలమ్మ పదాలు సాధారణ భాష ; కొలంగ డిచేకొద్దీ సమాజం పరివరనం చెందుతుంది. సమాజాన్నిబట్టి కళలు, సంవిధానం మార్పులు పొందుతాయి. రాజుల రోజుల్లో ఆస్థానాల్ని అధివసించిన కవిపుంగ పులు రాజాక్ఞానుసార 9 సాహిళ్యాన్ని సృష్టిం చారు. రాజుల వంళచర్శితలు [పణయ, విరవహగాథలు విరచించారు. పామరు లకు ఎడంగా, పామరభాషకు దూరంగా ఉండి పండిత (పళంసలందుకునేందుకు. సంస్కృృత సమాస సమ్మి(శితమైన తెలుగు (గ్రాంథిక భాషను [(పయోగించారు. తదనుగుణమైన ఛందోమార్గాన్నే వారెన్నుకున్నారు. కొలం గడిచింది. నిర్బంధం పెరిగింది. నియంతృత్వ నియమాలు (ప్రబలాయి. సమాజంలో, కవిత్వంలో పైరెండూ జరిగాయి. ఈ పరిస్థితి 16వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది. 17వ శతాబ్దంలో వేనమున్న “ఏమన్నా ఇది' అన్నాడు. 'స్వేచ్భాగళాన్ని విప్పాడు. బంధ నాలను పటపటా తెంచివేళాడు. నా సాహిత్యం సాధారణుల కోసమన్నాడు. నీతిని బోధించాడు. అవినీతిని ఖండించాడు. ఆనందామృతాన్ని అందరికీ అందించాడు. హాస్యంతో, అధిత్నేపంతో దురాచారాలను దుమ్ముదులిపాడు. కులంకాదు గుణం ముఖ్యమన్నాడు. పామరుల భాష నెన్నుకున్నాడు. తేటతెలుగులో ఆటవెలదిలో కవిత్వాన్ని ఆట ఆడించాడు. ఆయన ఆటవెలది ఆనాటినుంచి ఆందరినోళ్ళలో నానుడిగా నానుతూ వస్తుంది. తదనంతరం వెలువడిన యక్షగానాలు (వజిల భాషనే పట్టుకొమ్మగా గ్రైకొన్నాయి, (క్రీశ. 1789 (ఫెంచి విప్లవానంతరం (పతి పౌరుడు, కళాకారుడు, కవి నియమాల నుంచి స్వేచ్చ; బంధనాలనుంచి విము క్రి కొవాలని, జరగాలని వాంఛీంచారు. ఈప్సితానుగుణంగా కవిత్వం చెప్పారు. గిడుగు పుణ్యమా అంటూ భాష వ్యావహారికమైంది. గానానుకూలమైన గేయం రూపం ధరించింది, రాజుల కథలు పోయి, (వపంచానికి వీశైక (వతినిధిగా (పతి కవీ తనను భావించుకున్నాడు. ఆంగ్లేయ కవిత పుణ్యంవల్ల ఆం_ధకవులకు ఆత్మా (శయ తత్యం అధికమైంది. ఆధికస్య అధికం అల్బమైనట్టుగా భావకవిత జేతా

కూనలమ్మ పదాలు - వైవిధ్యం 188 రయి పోయింది. విహాయసంలో విహరిస్తున్న భావకవిత బొవుటాను కిందికిదింపి, ఆధునిక అభ్యుదయ కవికాకేతనాన్ని అవనిపై సంబరంగా ఎగిరేట్టు చేసిన మానవలావాది, మహామనీషి, మవోకవి గురజాగ. ఆ భాష ఆడంబరోలు లేనిది, ఆ వస్తువు అంసీ సొలసి తూలి దుష్పటిల్లుతున్న మామూలుమనిషి కథ. ఆ విధానం ఆ కాలానికి అత్యంకాధునికం. 1పజంకు స్వేచ్చ వచ్చింది. అవినీతి వబలింది. అనేక దుష్ట భూయిన్థమైన మారాల్లో మానవులు అనుగమిస్తున్నారు. వారిని స్య్కమ పథంలో సాగించటానికి నీతిని టోధించే పురాణకథల పాతల బూజు దులిపే కుహనారాజకీయ నాయకుల కపటోపాయాలను ఖండించే నిమిత్తమై ఆరు.ద ఆతి సాధారణభాష నెన్నుకున్నారు. *పెను సమాసములున్న పెద్ద వృత్తముకన్న చిన్నపదమే మిన్న' అని తలచారు.

"రాషసత్వము పోయి

రాచరికములు పోయి

(ప్రజలదే పైచేయి

ఓ కూనలమ్మా!*5 ఆరు్యుద పద (వయోగంలో సంవిధాన శిల్పంలో కొరకరాని కొయ్య అన్న ఆరోవణని వమ్ము చేశారు, పై పదంలో వాడిన భావ ఆ నిషయాన్ని రుజువు చేస్తుంది. పదం అర్థం కాలేదే అన్న (పస క్షేలేదు. పైగా ఎంత తేలిగ్గా చెప్పారు అనే భావన కలుగుతుంది. అయితే ఇదికూడా కవిత్వమేనా అనే సంళయం కలగొచ్చు. సందేశార్మర మైనది, రమణి యార్థ పణిపాదకమైందీ కవిత కాదనగలమా? రమణీయాక్షర రమణీయార్హ (పతిపాదితం, [పతిపాదకం, సందేశాత్మకం అయినవి ఆరుద కూనలమ్మ పదాలు. నిర్భంధవ్యవస్థప రెండు వాక్యొలిచ్చి మూడోవార్యంలో పై రెండు చరణాల చెంపలను *(పజలదే పెదేబయి'తో ఛెళ్ళున వాయించారు. అక్కడే కవిత్వతత్వం అబ్బింది.

వప్రయావలేని పపావః (పాస తెలుగవాడి కూసు విద్య. పోతన్న పోత పోశాడు. చేమకూర చమత్కరించాడు, ఆం(ధకవి ఆదరించాడు. ఆరు[ద ఆచరించాడు. కనుక (ప్రాస సజాతీయమే కాని విశాతీయం కాదు. అందుకు నిదర్శనం ఆరు[ద పదాలే,

184 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ([గ పరిశీలన

కొంతమందిది నవత

కొంతమందిది యవత

కృష్ణళాన్త్రది కవిత

ఓ కూనలమ్మా - ఇక్కడకానీ, ఈ పదాల్లో మరెక్కడకానీ (ప్రాసకోస మని భావానికి హాని చేయలేదు ఆరుద్ర. ఆది స్పష్టం. అదే ఆయన విశిష్టత.

నీఠివదొలు ; నాతి మారినా నీతి మారలేదు. అవిసీతిపరులుగా కొంద రధములు మారారు. ఏక్రాలంలోనై నా వినీతులకు నీతి ఒక్కటే. వివిధ నీతులు గలవి పెక్కు బుక్కులు చదివి మనవి చేసే రచయిత మనకు కొవాలి, ఆరు(దే ఆ పని చేళాడు.

నరుడు మదిలో దొంగ

నాల్క బూతుల బుంగ

కడుగ జాలదు గంగ” - అని అవినీతిని ఆర్జ్రత్వంతో కడిగేళారు.

*“లంచమనియెడు పట్టి

మంచమేమిటి గట్టీ

ఇనుపమేకుల తొట్టిలో పవ్వ?స్తే (పాణాలు తీసేస్తుంది.

ఆళ పెరిగిన వాడు

అవాము పెరిగిననాడు

తనకు తానే కీడు . ఈ నుడికి జోడేక? ఈ నీతికి మాచేఏ ? (తికరణ శుద్దిగా ఉండాలని, సత్యాన్ని పలకాలని, స్వార్థాన్ని విడనాడాలని, అహంకారాన్ని అణచివేయాలని, ఆనాడే మానవుడు నిజమైన మానవుడవుకాడని నీఠ్యాత్మక (ప్రబోధ కవితలు కూనలమ్మ నోట పలికించారు ఆరు.ద తన కలం ద్వారా.

రాజనీలిపదాలు : యజమాని -బానిసవ్యవస్థ అ స్తమించింది. జమీన్‌దారీ, అమీన్‌దారీల అవస్థ అంతరించింది. రాచరికపు పరిపాలన పతనమైంది, రాష సత్వం తరమైంది. (వజాస్వామ్యం వరిఢథవిల్లుతోంది. మానవత్వం (పన్తరి స్తోంది. [కమంగా రాజనీతి విరాజిల్లుతూ వస్తోంది. పరిపాలకులు పరిపాలితులను వఫరిరవ్శించుకుంటూ వస్తున్నారు. ఏతద్విరుద్ధంగా కూడా ఆయావ్యవస్థల్లో జొతిన్సి

కూనలమ్మ పదాలు - వైవిధ్యం 185 నీతిని, రాజనీతిని కోల్పోయిన పరిపాలకులున్నారు. అవస్థంపాలె న అశేష్మపజ ఉంది. [పజ తమ బానిస ఐంధనాల్ని తెంచుకొని పాలకులకు కనువిప్పు కలిగించి నీతికి, జాతికి, రాజనీతికి జీవం పోస్తూ పోషించుకుంటూ వస్తున్నారు, వ్‌ దళలోనైనా (వజందే పైచేయిగా ఉంటున్నది ఈ భావాన్నే ఆరు[ద రాజనీతి పదాల్లో లా

రాచరికములు పోయి

(వజలదేపై చేయి - అని అంటారు. అవకొళశవాదం ఆకాశనుంతగా నాయకుల ఆంతరంగాల్లో ఆవరించింది. పదవీకాంక (వబలిపోయింది. *ఠన ఇచ్చ తీరకపోతే వేస్తాడు పేచీ, తగిన ఆదను చూసీ, పోలిటిక్సుల బూచి అని రాజనీతి విలునలు పడిపోవటాన్ని సునిశితంగా అధిక్షేపించారు,

స్వాతం(త్యం వచ్చిందని అందరూ సంబర పడ్డారు. సభలు చేళారు. కానీ స్వాతం[త్య ఫలం కొందరికే దక్కింది. అవినీతి, ఐంధు[పీకి అంతటా అలము కుంది. ధనవంతుడు మిక్కిలి ధనవంతుడయ్యాడు. పేదవాడు ఇంకా పేదవాడు గానే మిగిలిపోయాడు స్వేచ్చ పాలకులకు మ్మాతమే పరిమితమైంది. పాలితులకు నిర్భంధం పెరిగింది. రాజ్యాంగాన్ననుసరించి పాలక వర్గాలు డేళంలో ఎప్పు డైనా “అత్యవసర పరిస్థితి పరటించవచ్చు. దీని _పకారం ఎవరినైనా, ఎన్నేం డ్తమునా “ఆత్యవసర పరిస్థితి” ఉన్నంతకాలం విచారణ లేకుండా జైళ్ళలో ఉంచ్‌ వచ్చును. అప్పుడు వాక్స్వాతం్యత్యం జై లుపాలే. (బీటీష వాళ్ళు మన జాతీ యోద్యమాన్ని అఇజచడానికి ఉపయోగించిన ఇండియన్‌ పీనల్‌ కోడ్‌లో 120 బీ, 121, 122, 128, 184 సెక్షన్లు నేటికీ అమలులో ఉండటం గమనార్షం. దీన్ని బటజీ రొజ్యాంగ౦ [పసాదించిశవని చెప్పబడుతున్న సేఇచ్యా సాఇతం। త్వాలను పూ కక హం వేస్తున్నారన్నది “విదితం. ల శి ఎవీష క సో పివ యాన్ని ఆరు[ద మూడు పాదాల్లో ముదించారు.

వచ్చె స్వాతంత్యమ్ము

హెచ్చె నిర్బ్భంధమ్ము

స్వేచ్చ మంటకుల సొమ్ము - అని కరుకైన విసురు విసిరారు. (పజా స్వామ్యంలో ఓటు విలువను చెంపపెట్టుగా చాటిచెప్పారు.

186 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన

[బూటుకేసీన ఓటు

బురదలో గిరవాటు

కడకు తెచ్చును చేటు డబ్బుతో ఓటుకొనే కుహనా రాజకీయ నాయకుజ్జి (బూట్‌ అనటంలో ఆరుద్ర సందేహించలేదు కడుకేదవాడికి చేటు వాటిల్లకూడ దనే సత్యాన్ని ఆకాంక్షించారు (కామికుల పక్షం వహించే బాధ్యతాయుతమైన ఏ కవి కూడా తన కలంలో మత్తుమందు అనే సిరాపోసి రాయడు, తెల్ల కాగితంపై తన రక్తం రంగరించి అంగార వల్లరులను సృష్టిస్తాడు. ఆరు[ద ఈ పదాల్లో అడే వని చేళారు. ఆరు[ద ఇజము నెరిగినవాడు. నిజం చెప్పెడీవాడు, నిజం చెప్పకపోతే (పజకు కీడు మూడుతుందని గుర్తించినవాడు. (పజ జీవితం సౌఖ్య (పదం కొవాలని కాంక్షించిన విప్లవ భావాల కవి. తాను నమ్మిన ఇజాన్ని (పజ లకు బోధించి (పజలచేత ఆచరింపజేసి, _వజలు సౌఖ్యం పొందేట్లు చేయాలని కవి తపన. అందుకే.

“సామ్యవాద పథమ్ము

సౌమ్మమైన విధమ్ము

సకల సౌఖ్య (పదమ్ము” అన్నాడు.

జాతీయ-అంతర్జాతీయ వదొలు $- “జననీ జన్మభూమిళ్చ స్వర్గాదపి గిరీయసీ' అనే జాతీయ భావన కలిగిన కవి ఆరు[ద. “లేదురా ఇటువంటి భూమి ఇంకెందు' అనేటంత ఆతిశయ స్వార్థం లేదుకాని మన భూమిపై కన్నువేశ? కాపుకాసి, పొంచుండి మన భూమిని ఆ(కమించుకోవాలని చూసే ఆతి దురాశా వరులపైన తిరగబడే కవి ఆరు[ద-

*'మరచె చేసిన మేలు

చరచె పోరికి కాలు

వాడు చైనా పూలు అని వాడిపైకి మాటల ఈటెలను విసివారు. మన ఎదలలో జాతీయ భావనావిరులను గుభాళింపజేళారు.

కడకు పాకిస్తాను

కలిసె వె నాతోను

మి్యకుడా - వాడు సైతాను అని (ప్రజను హెచ్చరించారు,

కూనలమ్మ పదాలు - వైవిధ్యం 18%

మతము లన్నియు మాసిపోయి, ఎల్లలోకము లొక్కుయిల్లయి మసలు కోవాలనే అంతర్జాతీయ భావన ఆరుద్రలో ఉంది. స్వేచ్చ కోరే పతి దేశస్థుడు మన సోదరుడే, భారతీయుడైనా నీ గోవాడైనా ఒకగాటే స్వేచ్చను కబళించే తెల్లవాడైనా మరొక జాతీయుడై నా ఒకటే. వాడి (బతుకును తెల్లవార్చాల్సిండే. అదే ఆరు ద ఆంతర్జాతీయ దృష్టి. దీనినేం

ఉూ న! (య్‌

“తెల్లవారల పాజము

తెల్లవారుట నిజము

లేచె నీగో,వజము" లో నిర్భయంగా చాటారు.

మానవతను చిలకరించే పదాలు: - మానవులందరికి స్వామ్యం సౌమ్యం ఉండాలని మానవత లక్ష్యం. కులాల వ్యత్యాసాలు తగవు గుణాం సామ్యాలే తగును అని చెప్పింది మానవత. ఆధునిక కవులలో గురణాడ మానవత్వపు బాటలో అడుగువేసిన అద్యుడు, ఆది తదనంతర కవులకు తలమానికమైంది. గురజాడ.

“మంచిచెడ్డలు మనుజులందున

వించి చూడగ రెండె కులములు

మంచి యన్నది మాలయెతే

మాలనే ఆగుడున్‌' అన్నాడు. ఆరుుద ఈ ఉదేళానే (వతిపాఠందాడు,

ల ( దాం

కాల దాని తీరు వేరుగా ఉంది.

*కుంము నిచ్చెన నెక్య

గుణము. (క్రిందికి (తొక్క

దివికి చేరున నక్క?"

అ[గకులాలు కలిగి, అవగుణాలు కలిగి ఉంటే నక్కేకాదు నరుడు, వానరుడు కూడా స్వర్గ సౌఖ్యాన్ని పొందలేడు మూడవ పాదంలో “నక్క పదం కపట బుద్దులు కి లవాడనే అర్ధాన్ని స్ఫురింపజేస్తుంచి ఎప్పుడైతే కపట బుద్ధులు ఉంటాయో అప్పుడే గుణాల్ని కిందికి తొక్కేసిగట్లు అవుతుంది. ఆపుడు కులం గొప్పయినా నివృయోజనం, కాబట్టి కులం కాదు (వధానం, గుణమని

188 ఆరుద జ్లీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన చెప్పటం డీని ఉద్దేశం. మానవునిలోని సత్వగుణానికి (ప్రాధాన్యత నివ్వటం వల్ల మానవతను ,(పకిపొదించినట్టయింది. మతం కాడు, మానవత కావాలని ఆరు[ద (వటోధం.

*“కన్సీని పెంచే మతము

కనులు గప్పే మతము

కాదు మన కభిమతము.”

మతం మత్తుమందు. అది కనులు గప్పుతుంది. కనుక ఆది వద్దు. మతంలో మౌధథ్యం పెరిగితే ఈర్వాసూయలు ఇనుమడిస్తాయి. కసి పెరుగుతుంది. ఆ కసీ అసువులను బలిగా తీసుకుంటుంది. మారణహోమానికి దారితీసే మతం మనకొద్దు. అది మన అభిమతం కాడు అని ఆర్మ్నుద మతం పట్ల అసమ్మతిని |పకటించారు. వేమన్న వద్యాల్లా ఆర్మద పదాలు అందరి నాల్కలపై జీవించతగ్గవి. ఆరు(ద మూడు పాదాల్లో వామనుడిలా భావనాలోకమంతా ఆవరించారు. ఆ(కమించారు.

శంగార పదొలు $- కూనలమ్మ పదాల్లో జీవికంలోని ఆంతర్భాగా లన్నిటీని ఆరుద్ర సృశింబారు. తన కవితా పరుసువేదితో బంగారు భావాల పంటలు పండించారు, శ ఫంగారం మనిషి జీవితంలో (వధానాంగం. (ఫాయిడ్‌ సిద్ధాంతం కూడా అదే కదా! న్త్రీకోసమే పురుమడి పాట్లన్నీ అనేది ఆ సిద్ధాంత సారాంశం. శృంగారాన్ని చెప్పటంకోనం రనసిద్దాంతాన్నంతటినీ వతిపాదించ నక్కరలేదు. మూడు ముక్కల్లో మూడు ఊపులు ఊపవచ్చు. ఆరుద్ర అదే చేసి యుపతీయువకుల గుండెలను ఊయల లూపారు.

*'సఖుని సన్నని నఖము

చందబింబపు ముఖము

గిల్రినపుడే సుఖము" - (వ్రబంధకవుల ఫక్కీలో సరుషోపరతిని పడుచుగా చెప్పారు. "పేమ గుడ్డిది = పేంళం 18 91194 అనే నుడికారాలకు పదాల గుడికట్టి భావ దేవతను (పతిస్టించారు.

కూనలమ్మ వదాలు = వై విధ్యం 180

శత్రాన్సు మెచ్చిన కొమ్మ

తళుకు బంగ రుబొమ్మ

వంపు గుడ్డికదమ్మ” - 'ఠాను మెచ్చింది రంభి అనే సామెత కళొత్ప ర్యాన్ని పై రెండు వ్యాల్లో వ్యాఖ్యానించారు. వయసువారి కిది వేదమం[తం వంటిది.

హాన్యరన పదొలు: జీవితంలో వోఫ్యం ముఖ్యాంగ ౨. నప్వు నవ్వనివాడు, నవ్వించని మానవుడు ఉండడు. దాన్నిబట్లే జీవితంలో హాస్యరస [(పాధాన్యాన్ని గమనించవచ్చు బాధంను మరిపింపజేసి మైెమరపింప నవ్వించే శక్రియుక్తులు కలిగిన ఉక్తులే వోస్యరన స్థావరాలు.

భర్త పడిపోయాడు. డాక్టరు వచ్చాడు. పరీక్షించాడు. పడిపోయిన వ్యక్తి భార్యను భర్త ఎలా పడిపోయాడో అడిగాడు. తాను చీర ఖరీదు చెప్పానంది. ఆ మాట వింటంతోటే తన పతి పడిపోయాడంది. ఈ వోస్య్మభావనను ఎలా చమత్కరించారో చూస్తే తెలుస్తుంది. నవ్వొస్తుంది.

“ఆలి కొన్నది కోక

అంతరిక్షపు నౌక

అంతకంటెను చౌక' - అందుకే ఐతుకు భారాన్ని ఈడ్వలేని పతి పడీ షోయాడు మరి. కూలనమ్మ పదాల్లో ఇలాంటివి ఇంకా ఉన్నా స్థాలీపులాక న్యాయంగానే (ప్రస్తావించాను.

గ్‌ పదాలు : ఆడది నెరజాణ, అబల కాదు సబ తీ అని నిరూపించే పదాలు. “ఆడది' పదానికి అందమైన నిర్వచనం

“ఎప్పుడొ వరిణయమైన

ఈడ ఉండదు కొన

ఆడ దనబడె చొని = అన్నారు.

“కురులు దువ్వు విధాన

చెలుని దువ్వెడు చాన

నిజముగా నెరజాణ" అవుతుంది కదా మరి!

190 ఆర్ముద జీవితం.రచనలు-సనమ[గవరిశీలన

"అడ్డు తగిలినకొలది

అమిత శకులు కలది

అబం ఆగునా పలది?'కాదు సఐలే అవుతుంది ఆమె వలికితే వేలకు వేలు నొనార్జాలు మొలుస్తాయి. అందుక్తై ఆతివతో జాగ త్తగా మాట్లాడాలి “స్త్రీల క్రి తస్మాత్‌ జౌ(గత్త అంటుంది.

పొరాణీక విమర్శ : పౌరాణిరులై నవారి వర్రనను వ్యంగ్యగా అధిషేపించే పదోలు కూశలమ్మ పదాల్లో నాలుగై దున్నాయి. మరీ ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణుని చెవులు పట్టి నిలవేసే వున్నాయి.

ఏకవత్నీ్మ(పతము

ఎలుగెత్తు మన మతము

వేల్పు భార్యలొ, కళతము - మరిదెలా? అని [పళ్నించారు. ఆ (వళ్నలోనే అధిషేపం ఉంది. పుణ్యగాథం బూతులోని బూజువట్టి “ టూతుకు బూజు దులిపి అంతుచిక్కని లోతులను ఆరుద్ర కశబరచారు.

*చెలుల చీరలు దోచి

చెల్లి చీరను గాచి

చేసెనే లాలోచి' అని శ్రీకృష్ణుక్ని హాస్యం పట్టించారు. చెలుల. నీరలు దోచినపుడు మాయ్యభ్రమలను తొలగిందాడన్నారు. చెల్లి చీరను గాచినపుడు ఆవపద్బాంధవుడన్నారు. ఆంతర్యమేమిటో ఆలోచిస్తే అవగతమవుతుంది. అది “లాలోచిలోనే ఉంది అని *లా” (స27) బద్ధంగా చెప్పారు.

ఈ వదాలే కాక పాలన సంబంధమైన పదొలున్నాయి వన్ముం భారం పెరిగి పజల వెన్నులు విరిగాయన్నారు. శ₹కునాల ఖండన ఉండి. బహుదినాలు చేచి మంచి శకునాలు చూచి బయలుదేర ఘహాచ్చి అని తుమ్ముకు ధ్వన్యను కరణాశరాలను వేసి అధిష్షేపించారు. తతృలితం హాస్యం. వోస్యంలోనే అప శకునాల ఖండన అంతర్గత మైంది. ఇంతేకాక వేమన, కృష్ణళాత్త్రి, భ్రీళ్రీ, గోపీ చంద్‌, దండి, వాపు మొదలై న రచయితలపై పదాలు జయప్రదంగా రాశారు, ఇక్కడ మచ్చుకు అీఠీ గురించి రాసీశ పదం

కూనలమ్మ పదాలు - వైవిధ్యం 101

రెండు థభ్రీలు ధరించి

రెండు పెగ్సు బిగించి

వెలుగు ళబ్దవిరించి అని ఫ్రీల్రీ [తిదళావలారాన్ని పాద్యతియంలో బంధించారు, ఏరావతా యావదాచ్యధులు ఆబాల వృద్ధులు అందరూ చదువుకొని ఆనందింఛదగిన పదాలు, అదిరిపడే పదాలు కూనలమ్మ పదాల్లో నదుల్లా (ప్రవ హించాయి. మంగళారంభం చేసి, మంగళమధ్యంగా నడిపి, మంగళాంతం చేసి కూనలమ్మ పదాలను ఆరు[ద సమాప్తం చేళారు.

ళూనలన్ము వదాలు.ఛందస్సు : వేళవేఎ రూ... భావవై వధ్యం కలిగిన పదాల్లో ఛందస్సును గూర్చి ఆర్నుది వివరించారు. ఈ పదాల్లో ఛందస్సు దాలా నిరాడంబరమైన దన్నారు. నిజమే. నారాయణరెడ్డిగారి అభిప్రాయం (ప్రకారం “ఇంచుమించుగా సీసపాదంలా ఉంటుంది దీని నడక, 'ఓ కూనలమ్మ" అనే దాంట్లో 'ఓ' తీసేస్తే ఈ పదంలోని నాలుగుపాదాలు కలిసి సీసవద్యంగా తయారవుతుంది"* అని.

కానీ దిని నడకికు సీసం నడకకీ తేడా ఉంఏ. సీసంలో పాదానికి ఆరు ఇం(ద్రగణాలు, రెండు ఇనగణాలు ఉంటాము. మ్యాతల లెక్కన చూసుకుంటే పాదానికి కనీసం ఇరవైనాలుగూ, మహి అయితే ముప్పయిఆరు మాలు సీసంలో ఉంటాము. కూనలమ్మ పదాల్లో ఇలా ఎక్కువ తక్కువలకు ఆస్కారం లేదు. నిర్జీత సంఖ్యలో మాతలుంటేనే అందంగా వినపడుతుంది. మకుటేతర హెదానికి 8.2. 4-8 కాని 5-5 కాని మ్మ్యాతలు ఉంటేనే వీనులకు విందు చేస్తాయి. మాతల కొలమానంలో మొదటిదానిని గణాల్లోకి మారిస్తే పాదానికి మొదట ఒక సూర్యగణం, తరువాత ఇం(ద్రగణం నాలుగు మ్మాతలది, చివర మరొక సూర్యగణం ఉండాలని చెప్పొచ్చు. ఈ విభజన (ప్రకారం (వవస్తరిస్తేనే శీఠ్‌ రకాఐ విరుపులకు ఆస్కారం ఉంది. అయినా ఇందులో “వి గణాలను, జగణాలను రానివ్వకూడదు. వస్తే గతి చెడుతుంది.

అయితే ఈ పదాల్లోని ఒక్కక్క- పాదం విజయమంగళ రగడలో సగ పాదమవుతుంది. నడర ఇదే అంటే 8+క-(8, కాని, 5+ర గాని మాత లతో నడపవచ్చును. జగణం రాకూడదు. ఆరు.ద 'వెన్నెల _ వేసవిలో విజయమంగళ రశషడలోనే గిశాలు రచించారు అలాగే ఇవి పాడుకోవటాసిగ అనువైసవే. అంత్య[పాసలున్నాయి. ఛందం దేశీయమైనదే. నిరాడంబరమైశదే గిణాలు లేవు మాతల కొలమానం తప్ప. కూవంమ్మ పదాల్లోని రెండు పొదాలః

1909 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గ్ర పరిశీలన కలిపితే విజయమంగళ రగడ పూర్తి పాదమవుతుంది. ఒక సంబుద్ధి తప్ప. ఏ పాదానికాపాదం తీసుకుంటే విజయమంగళ రగడలో సగ పాదమవుతుంది కనుక సాము విజయ మంగళ రగడ ఛంధం ఈ పదాల్లో ఉందని చెప్పొచ్చు. సంబుద్ధి 8 మ్మాతలు కలిగి ఉంది. ముత్యాల సరంలోలాగ నాల్లో వాదం తగ్గించి రాళారనుకో వచ్చు పెమూడు పాదాలు సాము విజయ మంగళ రగడ లక్షణాలు కలిగినవే. ఛందోరీత్యా గూడా దేశీయమైన పదాలు, విజయవంతమైనవి, మంగళ (వదమైనవి ఈ కూనలమ్మ పదాలు. 5-1-5 మాతల నడక కలిగినవి కూన లమ్మ పదాల్లో అరుదు. 5 1 5 అందులో ఒకటి : *(గోలెనే స్తన్యము 5 ౧ కల్‌ (గుద్దెనే ఆ రొమ్ము 5 + ల్‌ వాడెపో దైవము ఇవి ఖచ్చితమైన విజయమంగళ రగడ లక్షణం రలిగిన అర్థవదాలు. పది మ్మాకలే కలిగి పాదపు నడక మారి;వి. ఎక్కువగా ఉన్నయి, లీ + క (48 తాగు చుండే బుడ్డీ తి ౧ 4 శ్‌ తిరుగు చుండే కొద్ది లి 4 క 14 8 మెదడు మేయును గడ్డి ఇదే నడకతో వెన్నెల-వేసవిలో పాదార్థాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఆ నంద రృంగా లక్యంక్షణాలు వివరించబడరామి. దిన్ని సాము ఆఒవెలదిలా, సొము కందంలా సాము విజయమంగళ రగడ అని అనవచ్చు. అధోజ్ఞాపిక లు |, _ [క్రీడాభిరామం - థ్రీనాథుడు. పేటి 86. 189వ వచనం, లి, కూనలమ్మ వదాలు _ ఇంటొ _ పేజి 18. తి కూనలమ్మ వదాలు - పేజి 8. శీ కూనలమ్మ పదాలు - ఛందస్సు - పేజి 17.

అనువాద కావ్యాలు -- స్వతంత్రత; వెన్నాల - వేసవి

ఆం(ధ సాహిత్యంలో ఆదికావుమైన ఆం[ధమహాభారతం అనువాద (గంథం. ్రీమద్భాగవతం, రామాయణం సంసగ్భృతానుసారులే. తెలుగులో వెలసిన శృంగార నైషధం సంస్కృతంలోని వార్షనై షధ కావ్యానికి అనువాదమే. మనుచరి[క్రాది (వబంధాలు, తదనంతర (ప్రబంధాలు ఏదో కొంత సంస్కృత మూలంగా కలిగినట్టివే. ఆధునికాం[ధ సాహిత్యంలో కూణా ఆంగ్ల కొవ్యాలకు అనువాదాలున్నాయి. [ఫెంచి తదితర కవితలకు అనువాదాలు చేసిన ఆధునికు లున్నారు. కానీ పొరుగునే ఉన్న తమిళ కావ్యాలను అనువాదం చేసినవారు అరుదు. అట్టివారిలో ఆరు(ద (పముఖుడు, ప్రధానుడు. ద&ీణ భారతదేశ సారస్వ తంలో తమిళ సాహిత్యానికి |! వ శలాబ్టి నుండి చర్మిత ఉంది. దక్షిణ వేదం అని పేరుగాంచిన “తిరుక్కురళ్‌" (గంథం (వథమ శతాబ్దంలోనే వెలసీంది. తమిళంలో దీన్ని వెలయించిన కవి తిరువళ్ళువార్‌- ఆరు.ద తిరుక్కురళ్‌ను అను వదించారు, దీనికి పూర్వమే “కళింగత్తు పరణిని రెండు అశ్వాసాలను ఆరు[ద అనువదించారు. దానికి వెన్నెల - వేసవి అని పేరు పెట్టారు. మరొక అనువాద కవితల సంపుటి జైలు గీతాలు - వియత్నాం కవి హో-చి.మిన్‌ రచించిన “ది (ప్రిజన్‌ డైం' (76 1:109 ౨129 0౯ 0 11]4100) కావ్యానికి కూతురు. ఇవేకాక వాంగేరియన్‌ కవి పెటోఫీ కవితలను, ఆమెరికన్‌ కవి ఇ. ఇ. కమ్మింగ్స్‌ కవితలను, మళయాళ మవాకవి వల్లతోలు నారాయణ మీనన్‌ సృటిం చిన “5098 ౦% 6 26192౧18" గీతాన్ని తెలుగులోనికి అనువదించి, ఆం(ధ సాహిత్యాన్ని అభివృద్ధిపర దినవారిలో ఆరుద్ర ఒకరు.

మరొక భాషళలోనుండి మన భాషలోనికి కావ్యాలను తర్జుమా చేయటం ఆంత కేఠిక్రైన పని కాదు. కవిపజ్ఞకు అనువాద విషయమొక నికషం లాంటిదే.

ఉ&౦ంకె5. 18

194 ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన క త్తవాదర మీద నిలబడి సాముచేయటం వంటిదే. స్వకపోల కల్పనకు సానం తక్కువ. మూలకవి భావాల బాటలలోనే అనువాదకవి అనుగ మించాల్సిన ఆవళ్య కత అధికం, మూలానికి భంగం వాటిల్లకుండా స్వతం(తంగా ఉండేట్లు రాయ గలగాలి, అలా రచింబాలంటే రచయిత అమలోదా త్త మనీష కలిగివుండి, ఉభయ కావ?ఫౌడి పాటించు శిల్పంలో పారగుడై ఉండాలి

ఆధునిక యుగంలో ఆంగ్లానువాదాలు అధికంగా అవతరిస్తున్న అదనులో అరవ వాబ్మయాంబుధిలో ఆవిర్భవించిన వీరకావ్యం “కళింగత్తు పరణి'ని ఆరు[ద వెన్నెల-వేసవిగా అనువదించి ఆం[ధసాహిత్యాన్ని వైవిధ్యవంతం చేయటమనేదడి (వశ్మేకంగా పేర్కొనవలసిన విషయం.

*ఏనుగులు వేయింటిని జయించిన

మానవుని వర్ణించనదే పరణి ఆని తమిళ లాక్షణిపలు పరణీని నిర్వచించారు. యుద్ధభూమిలో వేయి ఏకుగులను జయించి పేరు(ప్రతిష్టలు సంపా దించిన వీరుని గుణగణాలను వర్ణించే కొవ్యాన్ని *పరణి” అంటున్నట్లు విశద మవుతుంది. తమిళ లాక్షణికులు పేర్కొన్న తొంల్లై యారు రకాల (_వబంధాలలో “*పరణి' (వబంధం ఒకటి.

పుడితులు పరణిని పలు రకొలుగా నిర్వచించటం కూడా తమిళంలో కన పడుతుంది. వరణ్‌ అంటె మంచె మంచెమీవ కూర్చొని కావ్యాన్ని రచించటం వల్ల దీనికీపేరు వచ్చి ఉంటుందని కొందరి అభిప్రాయ. కాశీ, యముడూ కరణి నక్ష(తానికి అధిదై వకాలనీ, భరణీరాడు కాళికి పొంగువ్మ పెట్టటం (పాలీన ఆబారమనీ, ఆ నక్షతం పేరున ఈ కావ్యాన్ని వ్యవవారించడం జంగిందని కొందరి తలంపు. ఇలా మొదట పేర్కాన్నవారు డాక్టర్‌ స్వామిశాథ అయ్యరు గారు. భరణి! సంబంధించిన (పళంశ, జీవనచింకామణి వుఎటి తమిళ కావ్యాల్లో కనపడ్తుంది. *భరణిలో పుట్టినవాడు ధరణి నేలుకాడు' (బరణి పిఅన్హాక్‌ దరణి యాళ్నాన్‌) అశే లోకో క్రి ఇప్పటికీ (ప్రచారంలో ఉంది. పరణి కావ్యంలో శతు వును జమించి, విజయలవ్మ్మిని చేపట్టి! మహీపతి రైర్యసై్యూలు వర్షితమైనా, కావ్యం మ్యాతం పరాజయం పొందిన (పథువు పేరుమీదుగా వ్యవవహృత మవ తుంది. పరణిలో నాయకుడు రొజేఅయి ఉండనక్కరలేదు. దేవతలు మొదలై న

అనువాద కొవ్యాలు-న్వతంకత : వెన్నెల-వేసవి 19ల్‌ వారు కూడా నాయకులుగా ఉండొచ్చును. దక్క యాగవ్పరణి, కంనవదైవు రణి మొదలైనవి ఇట్టీ కావ్యాలే. దక్కయాగవ్పరణి వీరభ్యద విజయమని పేర్కొనవచ్చు. ఇందులో వీరభళ్యదుని వీరోచిత కృత్యాలే వర్షితమయ్యాయి.

అశ్రే కళింగత్తు పరణిలో |కీ.ఈ. 1070 నుండి 1120 వరకు చోళనాడును ఏలిన మొదటి కులోత్తుంగ చోళునికీ, కళింగదేశ రాజైన అనంతవర్మ చోడ గంగనికీ జరిగిన భీకర రణానికి చెందిన విషయాలున్నాయి. అనిలో అనంత వర్మ చోడగంగడు ఓడిపోయాడు. కనుకనే ఈ పరణికి కళింగత్తు పరణి అనే పేరు సహేతుకమైంది. ఇందులో కావ్యగత సొందర్యమేకాక, దక్షిణావథానికీ, అందులోను చోళరాజులకు సంబంధించిన అనేక చారి[తాంళాలు చోటు చేసు కున్నాయి. అందువల్ల ఇది సాహితీపరులకు, చారి(తకుంక్తూ శిరోధార్యమైంది. మొట్టమొదటి పరణి అయిన ఈ కళింగత్తు పరణి కావ్యం ,కీ.ళ. 1112వ సంవత్సర (ప్రాంతాల్లోనో ఆంతకు కొంతకాలం ముందో వెలుగులోకి వచ్చిందని పండితుల భావన. ఆనంతరం వచ్చిన పరణికావ్యాలకిదే మార్గదర్శకమైంది. కళింగత్తు పరణికి జయగొండాన్‌ కర్తకాగా, వెన్నెల-వేసవి అనువాదానికి ఆరు[ద తగినవారనిపించుకొన్నారు కళింగత్తుపరణి చారి[తక కావ్యం. వీర రస (ప్రధానమైన రచన.

ఇందులో - 1. కడవుళ్‌ వాళ్‌త్తు-దై వస్తుతి

వి కడై తిజప్పు = తలుపు తీయండి

శ. కాడు పాడియదు-మరుభూమి వర్ణన

ఉ, ఇంద్రజాలం - ఇం(ద్రజాలం (గారడి)

ల్‌. కాళిక్కు. క్కూకి కూజియదు-కాశికి భూతం చెప్పినదీ మొదలైన పద్నాలుగు వరకు అశ్వాసాలున్నాయి. పైన పేర్కొన్నవాటిలో *కడై తిఅప్పు'- “తలుపుతీయుట'లో కవి శృంగారానికి (పారాన్యమిచ్చారు.

ఈ కావ్యంలో నాయకుడైన మొదటి కులోత్తుంగ చోళుడు బాకుక్య రాజయిన రాజరాజ నరేంగదునికీ, అమ్మంగిదేవికీ జన్మించినవాడు. రాజేంటదుడు. కులోత్తుంగ అనేది వీరుదం. ఆతడు తొళినుంచీ మాఠతామహరాజ్యమైన చోళ నాడునే పరిపాలిస్తుండేవాడు. పీశతం(డి విజయాదిత్యుడు గతించాక వేంగికి

106 ఆరు[ద జ్లీవితం-.రచనలు-సమ[గపరిశీలన కూడా కులోత్తుంగ చోనడే రాజయినాడు. చోళదేశంలో ఉంటూనే వేంగిని ఏలాడు, “నిజమహీమండల (బీతి బెంచుచు, ఐరమండలంబుల ధరణిపతుల నదిమి కవ్పంబుల ముదముతో గొనుచును, బలిమిసీయని భూమివలయపతుల చుక్కడగించుచు కులోత్తుంగుడు రాజ్యం చేశాడు. ఆనంతవర్మ చోడగంగడు కప్పం చెల్లించనందునే కళింగయుద్ధం జరిగిఎగి. సంవ్నిప్తంగా *కశింగత్తు పరణి కథ ఇది.

ఇందులోని *కడై తిఅప్పు = *తలుపుతీయుటి, *కాడుపాొడియదు"- 'మరు భూమి వర్షన'లను “వెన్నెల - వేసవిగా అరుద అమువఏంచారు. ఆరు[ద ఈ కావ్యాన్ని అశువదించేటప్పుడు మూలానికి భంగం వాటిల్లకుండా ఉండేట్లు, స్వతం(త కావ్యమా? అని అనిపించే విధంగా రచించారు. మధువులొలుకు మకు రాష్షరాలతో తేట తెలుగు మాలతో వెన్నెల పద్యాలు పాడారు. అనువాదంలో తెలుగు భొవ జీవానికి ఆవంత కొరతలేమ. భావం పరువాన్ని తలపింవజేస్తు౨ది ఛందస్సు ఆరు[(ద స్వంతం కనుక పద్యం అవవద్యమైది. పాదాలు సాఫీగా చల్లని చం్యదరేఖల్లా (పస౦ంచాయి.

“కచభరము విచలించ కుచయుగము పచరించ

కనక మేఖలతోడ కటి తొను నటియించ

ఘన భూవణావలి ఘల్లుఘల్లున (మోయ

కఅవహింన నడలతో తలుపుతెర వండి. "కే

ఈ పద్యంలో శ్రీనాథుని *“వచరించు" [కియా (ప్రయోగం, (పబంధకవుల పదగుంభనం కలవాంస నడలతో ఘల్తుఘల్లుక కదనుదొక్కింది. ఆరు[ద విప్తవాన్ని గూర్చె ఎంత గొప్పగా వచింవగలరో, శృంగారాన్ని గూర్చికూడా ఆంత గొప్పగా, నేర్పుగా చెప్పగలరు. ఈ పద్మగమనంలో గమకాన్ని సాధిం చాకు ఆరుద

ఆరు[ద మూలానికి అనువాదం చేసిన చోట్లు, మూలాకారునికంటే బాగా చేసిన పట్టులు పలుచోట్టున్నాయి. ఒక ముగ్ధకాంతను-

అనువాద కావ్యాలు-స్వతంతత : వెన్నెల-వేసవి త్త?

*కలవిక్క_శియిన్‌ మయక్కటత్రాల్‌

కలై ప్పోయ్‌ అకలక్క-లై మతియిన్‌

నిలవైతుకిల్‌, యె_ను ఎదుత్తుఉడుప్పీర్‌

సీక్‌ పొన్‌, కపాటం తిరమినో!** అని జయగొండాన్‌ వర్ణించగా, అ

“*వలరాజు కేశలో అలసి సౌలసీన పిదప

యిలమరచి మైమరచి అలవాటు చొప్పున

వలి'పెములు చుట్టుకొన చలువ వెన్నెల ళాకి

తెలటోవు చెలులార! తలపుతీయండి! "8

“కలై పోయ్‌ అకలి అనుదానిలోని భావాన్ని “అలసి సొలసి” అనే పదంతో చెప్పారు. “చీర అనే వెన్నెలను ధరిస్తారు" అని మూల రచయిత ఆగిపోయాడు. ఎంత ముగ్గ అయినా వెన్నెలను కట్టుకోవడం అసాధ్యం కాదా! ఆందుకని ఆరుద దానిని “వెన్నెల తాకి తెంటోవు' అని మార్చటం వల్ల మూలానికి మెరుగు పెట్టి నటయింది.

స!

మూలంలో విళాల భావాన్ని ఆరు[ద తగ్గించిన తావులు కూడా కలవు,

“ఇత్రుయిల్‌ మైత్తుయిలే' యను కురుత్తుయి శెనోర్‌

“ఇతుపులవిక్కుమరుంతు" యన మనం వెత్తు అదియిల్‌

కై త్తలం వై శ్రలుమే, పొయ్‌త్తుయిల్‌ కూర్‌ నయన

క్కటై తిరమావట వీర్‌! కటైతిరమిన్‌! తిరమినో* దీనికి ఆరుుద చేసిన ఆంధీకరణ ఇలాఉంది,

“న్సిదృర్ర నటియించితే నిజమనుచు (భమయించి

నెరవయసు చెలికాడు నిధువనానికి ఐదులు

నెనరుతో అచ్చోట నిమిరినా, వులకని

వెలతలారా! వేగ తలుపు తీయండి.”

188 ఆరు(ద జీవితం-కచనలు-సమ గవరిశీలన

డెలుగు సేతలో ఎన్నుకున్న వృ త్రం చిన్నదవటం వల్ల, మూలకవి విశాల భావాన్ని ఆరు(ద్ర సంకోచింప చేయవలసి వచ్చింది. మూలంలోని ధ్వని తెలుగులో వాచ్యమైంది. తత్ఫలితంగా సౌందర్యం కొంత కొరవడింది. “అచ్చోట నీమిరిని చోటామాట వాచ్యమయింది. కవిళ్వానికి (పాణం వ్యంగ్యం. శృంగారానికి జీవం వ్యంగ్యమే. అది వాచ్యమైతే మనసుకు సూటిగా పొడుచుకుంటుంఏ. కటు వుగా తగులుతుంది. పదపటుత్వం కవిత్వ పటుత్వం సన్న గిళ్లుతుంది. అదే పై వద్యంలో జరిగింది. “వెన్నెలలో "మొదటి పద్యం.

“'చూతళపు అళవెనుం యిళములై తుటియళవు యళ వెనుం" పద్యానికి చేసిన ఆనువాదంలో మొదటి పాదంలోని *'పడుచు గుబ్బల కొలతను, మూడో పొదం లోని *వెడద కన్నుల ఘనతను; “పడుచు గుబ్బల మఘనతి *వెడద కన్నుల కొలత'లుగా రాసిఊంటే మరింత అంవం, హుందాకనం వచ్చేది. ఈ “*వెన్నెల. వేసవి కావ్యంలో ఎక్కువ పదాలకు చివర *తలుపు తీయిండి" అనే ఉంది. కొన్నిటికి గడియ తీయండి అని, అటనట *తలుపు తెకువుము నేడు" ,అని, *తలుపు తరవండి' అని గమకానుగుణంగా _వయోగిందారు. మూలంలో ఉన్నశ్రేషని ఆరు.ద అనువాదంలో సాధించాడు.

“చక్కన్నికాంచికిని బౌమో త్రరాదుంకు

చొక్కంపు నడిమిలో సూనాస్తు్ర) పురిగొల్చి

అక్కాననమ్ముల కాధిపత్యము నిచ్చి

దక్కించుకొన చెలులు తలుపుతీయండి”* అనే పద్యంలో కరుణాకర తొండమానుడు కంవినుండి బయల్టేరి ఉత్తరాన గిరిదుర్గాలను పట్టుకోడానికి వెళ్ళి మధ్యలో ఎక్నో కాననాలను సాధించాకు. “ఆక్క్యాననములు" అనే (తికనంధిని (ఆ-౧ కాననములు), అక్కు ఆననములు ఆని విరిచి చది౨తే అందులో శ్లేవ సౌందర్యం టోధపడుతుంది, వక్షస్థలాన్ని వదనాలను వాల్చుకోవటానికిచ్చిన (పళువైనాడు కరుణాకర తొండమానుడు అనే అందమైన భావం అక్కడ స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది.

“*మ్సెలకాంచి భదమై వలువలు కళింగలవ

వలరాజుకేళిలో కలియు వనితల్లార

అనువాద కావ్యాలు-స్వతం[క్రత ః వెన్నెల-వేసవి 199

ఇలకాంచిలోనుండి అలకళింగము చెరచు

చెలుని కీర్తించగా తలుపు తీయండి.”” కాంచి అంటే మొలనూలు. రతిలో అది నిలకడగా ఉంటూ వస్త్రాలు తొలగి కాలువళ్దా (పవహిన్తున్నాయి, కళింగ లంటే (పవావిల కాలువలు. కంచిలోనే ఉండి కళింగాన్ని కులోత్తుంగుడు జయిం చాడని శ్లేష. కాంచి భ్యదమై - కంచిలో ఉంటూ, కళింగలవ = కశింగలగుటకు అనే అర్ధమే మొదటి పాదంలో రెండో అర్థం వస్తుంది. కాని కళింగను జయించిన అనే అర్థం రాదు. ఈ అర్థం వచ్చేట్టుగా మూడవ పాదంలో *ఇల కాంచిలోనుండి అల కళింగము చెరచు" అని ఉంది. అంటే రెండర్థాలను (పతిపాదించటానికి రెండు పాదాలను రాయవలసివచ్చింది. మూలంలో శ్లేష ఉంది. దాన్ని ఇలా సాధించారు ఆర్మద. రెండర్థాలు వచ్చే విధంగా మొదటి పాదమే ఉన్న ట్లయితే మూడో పాదం అదే అర్థంలో రాయవలసిన అవసరం ఉండకపోయేది. ఆ లోపం పద్యంలో కనపడుతుంది.

మొదటి కులోత్తుంగుడు ఎవరేదడిగినా లేదనకుండా ఇచ్చే స్వభావ మున్నవాడు. అంతటి సరళ హృదయుడు కలలో మీ చెంతకు చేరాడు. మీరు (వణయ కలహంతో విముఖులై నారు. తెల్లవారిన తరువాత కలలో చేసిన తప్పు లకే మీరు చింతించారు. నేడు అతడు స్వయంగా వచ్చాడు. కనుక తలుపు తీయండి అని ఒకచోట, మరొకచోట. రాజు యుద్ధంనుంచి తిరిగివచ్చాడు. పరాజయిం పొందిన శ్మతురాజులను బంధించి వాళ్ళతో రాజు ఊరేగడం మీరు చూళారు. అతడ్ని చూడగానే మీలో కామనలు చెలరేగాయి. మీ విధులన్నీ మీరు మర్చిపోయి తలపు తీయాలన్న సంగతే విస్మరించినట్టున్నారు. తలుపు కీయమని తీయనైన రమ్యాషవరమషోణిలో కథను స్వతం[తంగా ఆరు(ద నడిపించారు. కథను కమ్మని వద్యాలలో కదిలించటమేకాక ఏ ఏ పద్మాలు ఏయే తెలుగు కవుల వద్యాలకు సమానంగా ఉన్నాయోకూడా వివరించారు.

జయగొండాన్‌ వర్ణనలకీ పిల్లలమజ్జి పిన వీరళ్మదుడూ, నన్నెచోడుడూ చేసిన వర్జనలక్రీ సామ్యం ఉందని ఆరు్యద గుర్తించారు. మచ్చుకు ఒకటి: “కాడు ప్రాడియదు'- మరుభూమి వర్ణన చేస్తూ రాసిన పద్యానికి ఆరు.ద “*వేసవి'లోని పద్యం

2౨00 ఆరు(ద్ర జీవితం.రచనలు-సమ[గపరిశీలన

“తీశాడు వాకలిచె తినివేయునని వగచి

వృకపాదములంటి వేడుకొన్నది నీడ

అక్షీణ వతుధచేత ఆ తరువు (తావునని

వీక్షించుచుండగనె వెడలిపోయినదింకి లోని వర్ణన యథాతథంగా నన్నె చోడుని ఈ కింది పద్యంలో ఉంది :

ఉ. అతపలీకి నీడలు రయంబున [మాకుల [కిందు దూజెనో?

యాతరులుం దృషాభిహతులై తమనీడలు దారు (కాగెనో

భాతిననంగ నీడలురుపాదప మూలములందడంగె (గీ

ష్మాతప మధ్యవాసరములందు జలింపక యుండు నెండలన్‌*9 . ఈ కావ్యంలోని కొన్ని వద్యాలను నన్నెచోడుడు కుమార సంభవంలో అనుకరించా చని గమనిస్తే నన్నెచోడుడు నన్నయకంటె ముందువాడనే పరిశోధకుల వాదన వీగిపోతుంది.

“కడుచిక్కీనో రెండి గాసించుళభూతమ్ము

విడచ కట్టిననాల్క- పెదవిమై నిడినట్లు

పొడుగాటి భుజములు తడిలేక కృశియించ

వెడద తొరటనుండి వెలువడును సర్పాలు వంటి అద్భుతమైన చ్మితణలు అందమైన అనువాదం ఉన్న “వెన్నెల - వేనది కావ్యం అనువాద కొవ్యాల చరితలో కొత్తపుటలు తెరుస్తుంది. సోదర భాష ఆయిన తమిళం నుండి కావ్యమ వాదాలు చేస్తే నుడికారం తుడుచుకొనిపోదు, చమక్కారం మాసిపోదు అన్న విషయాల్ని ఆర్ముద అనువాదం నిరూపిస్తుంది. ఛందన్సు

వెన్నెల - వేసవిలో పద్యాలను అఆరు[ద జాకి ఛందంలో రాళారు* అందులో వైవిధ్యాన్ని పాటించారు, వైతాశీయ బేదాలైన నవవిధ రగడల్లోని చ్విరదగతి రగడలో ఈ పద్యాలున్నాయి. ఇలా రాయటంలో శిల్పం, జొచిత్యం ఉన్నాయి. వైతాథీయమంటే వేకువ జామున రాజులను మేల్కొలిపేందుకు పాడే పాట. “వెన్నెల-వేసవి'లో - *నాయకుడొచ్చాడు. ఓ సీమంతినులారా! తలుపు తీయండి' అని పాడతారు. కనుక వైతాథీయ భేదమైన రగడలో రదించడం

ఆన్గువాద కొవ్యాలు-స్వతం[క్రత : వెన్నెల-వేసవి వి01 ఇందలి శిల్చం, జౌచిత్యం, తమిళ “కళింగత్తు పరణిలో ఛఎదన్సు 'కా?సై.' తెలుగులో వైతాశీయ లేదాలలోని ద్విరదగతి రగడ, డీని లక్షణం అప్పకవీ యంలో ఇలా చెప్పారు: “కరమొప్పు పంచలఘు - గణచతుష్టయముచే విరమంబు రెంటిపై - ద్విరదగతి పేరిచే.”19 ఐదేసి లఘువులు కలిగిన నొలుగు గణాలు (పతి పాదంలో ఉంటాయి. అనగా ఇరవైమా[తలతో ఓక్కొక్క పాదం ఉంటుంది. (పతి పాదంలో రెండోగణమ్మీద అనగా మూడవ గణాద్యవ్షరం యతిస్థానం. రెండేసి పాదాలకొక (ప్రాసచొవ్సున ఉంటుంది. క్‌ క్‌ క్‌ క్‌ “క్రలహించి తొలగితే కాంకణీయములైన ల0 క్‌ క్‌ క్‌ క్‌ యెల నారికేళాల కెనచనులు వమ్మగును ౨0 క్‌ క్‌ క్‌ త్‌ అలనీలి విరికనుల అరుజరాగముతోచ £0 క్‌ క్‌ ౩ క్‌ విలపించు చెలులార తలుపు తీయండి”1* 18 లక్షణం పంచలఘుగ ణచతువ్ణయం ఉండాలి అంటే ఐదుమూతం గణాలు పాదానికి నాలుగుండాలి, మొత్తం ఇరవ్లై మ్యూతలు, పైన పదృ్భృం ఈ లక్షణం (వకార మే ఉందికానీ నాల్లోపాదంలో రెండు మాతలు తగ్గాయి. “వెన్నెల-వేసవి" వద్యాలన్నిట్లోని నాల్లవ పాదం 18 మాతలతోనే ఉంటుంది. రగడలో వై విధ్యం కోసం ఆలా రచించినట్టుగా కనబడుతుంది. యతి అక్షరం పదిమా(తల మీద అంటే [11 వ మాత్రాక్షర మవుతుంది, ఈ పద్యాల నడకలో ఆరు[ద ఆనంత వైవిధ్యం కనబరచారు. రెండు గణాలను అంటే పది మా్యతలను రెండ్లైదులు గాను, కి కలి లి గొను, 84844 గాను, రెండో భాగంలోనీ గణాలలో ల్‌ ల్‌ గాను మాలు వేస్తూ రగడలో గడుసుపోకడలు పోయారు. ఆయా నడకలను మా(త్రావిభాగానుసారం ఇక్కడ ఉదాహారిస్తాను.

202 ఆరుద్ర జివితం-రచనలు-సమ్మగ్ర పరిశీలన

1. తపక, 8/84 8 £. 55/55 శ ఏ4418/5-5 శ. 546/8 -- 4-18
2. 48+ 8/55
3. ఈ 442/5 5 7 5484 2/55 8 కీశ6/5-05 9, క్‌ 5/44 8 అరు[ద చేతిలో ద్విరదగతి రగడ ఇన్ని నడకలు నడిచింది. యాదృచ్చి కంగా జరిగిందో, తలంపుతో జరిగిందో కాని మాత్రలను తగ్గించి రాసీన పట్లు కూడా ఉన్నాయి. “పొలికలను కేగిన భూపతి రతులకు కలలోన అలవడి కమనుడు నిజముగా.” ఈ రెండు పాదాల్లో 17, 18 మ్మాతల చొవ్పున్నే ఉన్నాయి. [పాస మాతం పాటించబడింది, వెన్నెలలో శి పద్యాల్లో పూర్తిగా, 5 పద్యాల్లో పాక్షికంగా (పాసనియమం పాటించలేదు. ఆ పద్య సంఖ్యలివి. పూర్తిగా పాటించనివి: 8, 9 10, 89, 46, 50. పాష కంగా ఉన్నవి: శి 80, 984, లర, 49. లయానుగుణంగా పాడుకొనేందుకు వీలయిన ద్విరదగతి రగడలోనేకాక మధురగతి రగడలో కూడా ఆరు[ద *వేసవి' లో పద్యాలు ఒకటి రెండు రాళారు. అప్పకవి మధురగతి రగడకు ఈ విధంగా లక్షణం చెప్పాడు : “"నాలగు మాతలు . నాటిన గణములు నొలుగు రెంటికి =. నలి విరమణములు గలసి మధురగతి =. కనలును జగణము తొలగిన ధృకికౌ - స్తుళకవిరమణము”]8 దీనిలో కూడా యతి మూడవ. గణాద్యక్షర మే. నాలుగు మాతల గణాలు నాలుగుంటాయి. “వేసవిలో మొదటి పద్యం ఈ లక్షణాలు కలిగి ఉంది.

అనువాద కావ్యాలు-స్వతం్యతత : వెన్నెల-వేసవి 2౨08 శ శ త్త క్‌! విరిగిన కొగులు - వారిగిన రేగులు 16 . శ శ శ పొరలెడు కంపలు _ పొడియగు దుంపలు 8 శ శ త్త త్త ధరబడు జమ్ములు = తడిసిన (వత్తులు 16 క్ష క్ష 24 నరికిన దంతెలు - ధర నిండెన్‌.5 శశీ దీనిలో కూడా నాల్లో పొదంలో రెండు మాతలు తగ్గాయి ఇవి ఉద్దేో పూర్వకంగా తగ్గించినవే. ఇలా కుదించటంతో ముత్యాల సరఎ నడక వచ్చింది. ఇందులో జగణం రాలేదు. (ప్రాస నియమం ఉండి. ఈ మధురగతి రగడలా దేసవి'లో వరసగా మూడున్నాయి. చతుర్మసగతిలో నడిచిందే మరొత పద్యం “రాలిన (మాకులు - కాలిన పోకలు 16 చీలిన గారలు = చెదరిన వెదురులు 168 కూలిన మరులు - కుళ్ళిన మద్దులు 16 (వాలిన వేములు - వని నిండెన్‌.”14 14 ఇదే విధంగా రెండో పద్యం కూడా నడుస్తుంది. “వేసవిలో ఏ0 మ్మాతలు పొదాని కుండేట్లు వద్య్మ పొదాలు రాసీనా “వెన్నెలిలో కంటె ఈ పాదాల నడక భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇందులో (వేసవిలో నాలుగు పాదాలూ 20 మాతలు కలిగి ఉన్న పద్యాలు కూడా ఉన్నాయి. “కడుచిక్కి నోరెండి గాసించు భూతమ్ము (20) -... పిడచగట్టిన నాల్క పెదవిపై నిడినట్లు (20) పొడుగాటి భూజములు తడిలేక కృశియించ (90) వెడద తొరటనుండి వెలువడును సర్పాలుేల్‌ (20) ఈ పద్యంలో నాలుగు పొదొలు 90 మా్యతలతో కూడివట్టివే, జాతి ఛందాల్లో ఒక్కాక్కదాన్ని (పస్తారం చేస్తే ఎన్ని రకాలు వస్తాయో అన్ని రకాలను “వెన్నెల - వేసవి” పద్యాల్లో ఆర్ముద సాధించటం గడసరిశిల్బ మవుతుంది, ఆది ఆరు.ద (పత్యేకతే అనిపించుకుంటుంది. పద్యాల్లో వర్ణనలు చల్లని వెన్నెలవలె ఆవోరాన్ని చేకూరుస్తాయి. తేట తెలుగుపదాంతో ఉన్న ఈ కావ్యం స్వతంత కావ్యం ఆన్నంత న్వతం_తంగా ఉంది. ఈ కావ్యం ఆం(ధ నరస్వతికి ఆభినవాలంకారమై, వేసవి విన్నెలవలె చల్లని దిప్తులను కురిపిస్తుంది,

'జెలు గీతొలు య్‌నా

“వెన్నెల - వేసవి" తరువాత పేర్కొనదగిన ఆరుు[ద అనువాద కావ్యం *ఖై దులో కవితలు. ఇది 20-0%1-]2411౧0 రచించిన “216 ౯180౧ వ;11౯? ౦4 కం.001.]4100' కావ్యానికి అనువాదం. మూలంలో 115 వచన గేయాలున్నాయి. ఇవి చైనా సంప్రదాయ శి లలో ఉన్నాయి. వీటిలో 82 గేయాల్ని మాత్రమే ఆరు(ద అనువదించారు. ఆర్ముద బలమైన ఉద్దేశంతోనే సోచిమిన్‌ కావ్యాన్ని అనువదించారు. ఇద్దరూ అధోజగత్సహోదరుల పక్షం వపాంచే స్వభావం కలిగినవారే కావటం కారణం. హోచిమిన్‌ తన (పజం శ్వేచ్చా స్వాఠం[త్యాలకోసం పోరాడిన వియత్నాం నాయకుడు, రచయిత. అతడు (వజానాయకుడు. అతడు (పజా రచయిత. వోచిమ్‌న్‌ 1917లో పారిస్‌లో విద్భార్థిగా ఉన్నపుడే వియత్నాం కమ్యూనిస్టుల సంఘాన్ని ఏర్పరచిన ఉద్యమ శీలి. ఆ తరువాత 1005లో మాస్కో కమ్యూనిస్టు పాఠళాలలో శిక్షణ పొందాడు. వియత్నాంల విప్తవ పార్టీని రూపొందించి, వాంపోవా మిలిఓరీ ఆకాడమీలో శీక్షణ గరపీ:చాడు. అనంతరం ఈ కా[మేడ్డందరు వియత్నాం సైనికదళంగా, వియత్నాం స్వాతం్యత్యకోసం వీరోచిత పోరాటం సలిపి, దానిని సాధించి, వియత్నాం వీరులనిపించుకున్నారు. హోచిమిన్‌ వియత్నాం వీరుడనిపించు కున్నాడు. వైయత్నామీయుల పీరోచిత పోరాటం వెనుక ఉన్న వియత్నాం చరి[(తను తెలుసుకుంటే వియత్నాం నాయకుడ్తైన వోచిమిన్‌ గొప్పతనం, హోచిమిన్‌ కావ్యం గొప్పతనం క్రేటతెల్లమవుతుంది.

రెండవ (ప్రపంచ యదద్ధానికి పూర్వం ఉత్తర వియత్నాం, దక్షణ వియత్నాంలు, లావోస్‌, కాంటోడియాలు (ఫెంచి వలస (ప్రాంతాలుగా ఉండేయి. (ఛెంచివాళ్ళు 18వ శతాబ్దంలో వ్యాపార నిమిత్తం పరిశమలను స్థాపించటం కోసం ఇండోదైనా అనబడే ఉ త్తర-దక్షీణ వియత్నాం, లావోన్‌, కంబోడియా ల్లోకి పవేశించారు. వేలుపెట్టే చోటు దొరికితే కాలు పెట్టొచ్చు అన్నట్లుగా 168వ శతాబ్ధాంతానికి (వెంచి ఈ దేశాలపై అధిపత్యం సాధించింది. (ఫెంచివారి అధి

జైల గీరాలు ౨05 పత్యానికి పూర్వం చైనా (పభుత్వం గుర్తించిన అన్నాం చ(కవర్తి పరిపాలనలో ఈ దేశాలున్నాయి. 1789 (ఫెంచి విష్ణవంనాటి స్వాతం[త్యం, సమభావం, సౌ(్రాతృత్వ భావాలు దేశ (ప్రజల్లో జాతీయతా భావాల్ని పాదుకొల్పి పెంపొం దింపజేశాయి.

1004లో జరిగిన రష్యా-జపాన్‌ యుద్ధంలో నెగ్గిన జపాన్‌, జాతీ యోవ్య మానికి [పోత్సావోన్నిచ్చింది. 1911లో విజయవంతమైన చైనా విప్లవం జాతీ యతావాదానికి మరింత ఊపునిచ్చింది. మొదటి (పపంచ యుద్ధ సమయంలో (ఫాన్సుకు కూలీలుగాను, సైనికులుగాను వెళ్ళిన లషా యాలై వేల మంది (వజా స్వామ్య, విప్ణవ భావాలతో స్వదేశానికి వచ్చారు. (ఫెంచివారి రాజకీయాధిపత్యం ఆర్థిక (ప్రాబల్యంనుండి విడివడాలని కొందరు యువకులు తిరుగుబాటు (పయ ల్నాలు చేసి విఛలురయ్యారు. భారతదేశ స్వరాజ్య ఉద్యమంనుండి స్పూర్తిని పౌందిన యువకులు కంటొనిస్‌ కమ్యూనిస్టుల [పటోధాలను జీర్జించుకొని నూత్నోత్సావోన్ని పొందారు. వారలో పేర్కొనదగిన (పముఖుడే (18020) గ్యుయన్‌. అతిడే ఈనాటి హోచిమిన్‌. (ఫెంచిమీద 1980లో ఈ యువకులు హింసాత్మక ఘటనల్ని త్మీవతరం చేసీ వరసగా కొనసౌగించటంవల్ల ,ఫెంచి వథికలు ఆ సంవత్సరాన్ని *%62౯ 01 గెండే గం౯౯౦ోకేక్‌ ఆని పిలిచాయి. (శైెంచి (పభుత్వం ఈ తిరుగుబాటులను (కూరంగా అణచివేసింది, అప్పుడే వోచిమిన్‌ వోంగ్‌కాంగ్‌ జె లుకు పంపబడ్డాడు. ఆయినా పట్టు సడలకుండా పార్టీ లన కార్య[కమాలను కొనసాగించింది. 1989 లో వియత్‌మిన్‌ ( ౪16౯ 341౧1) అనే పార్టీని ఏర్పాటు చేసింది. 1940లో పతనమైన (ఫెంచి (పభుత్వం ఇండో చైనాపై అధికారాన్ని జపాన్‌ కప్పగించింది. (ఫెంచి _వభుత్వం అక్కడ నామ మాత్రమే కావటంతో (ఫెంచి (పభుత్వపు గొప్పతనం క్షీణించింది. వియత్‌మిన్‌ విప్లవకారులు అకమ _పవేశం చేసిన జాపనీయులను, (ఫెంచి పాలకులను తిప్పి కొట్టారు. రెండో [ప్రపంచయుద్ధం ముగియనున్న తరుణంలో, ఆమెరికా పసిఫిక్‌ మహాసము[దంలో తోసుకొని ముందుకు వస్తున్న సమయంలో, అనగా 1904ల నవంబర్‌ 11 న లావోస్‌, కాంబటోడియాలకు తప్ప మిగతా దేళాంకు స్వాతం శకాన్ని పకటించింది. సర్వసత్తాక _పజాస్వామ్యదేశంగా వియత్నాం హోచిమిన్‌ అధ్యమడుగా తన ఉనికిని నిలబెట్టుకుంది. 1946 మార్చి ఆరోత్రేదీన హోచిమిన్‌,

206 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గ పరిశీలన (థెంచి వతినిధి సైంటెని (3810౯699) వియక్నాం 'స్వేద్భాస్వా తం, త్యాలు కల సర్వసత్తాక దేశంగా గుర్తింపబడినట్లు ఒక ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. ఒప్పందాలకు కట్టుబడి ఉండాలనే ఉద్దేళంలేని (యెంచి వియత్నాం పౌరులపై బాంబులు కురిపించి హైఫాంగ్‌లో అనేకమందిని పొట్టన పెట్టుకుంది. వియత్నాం వెనుదీయక జపాన్‌ మైనిక దళాలను, గెరిల్లా బృందాలను రంగంలోకి దింపి, 1954 వరకు పోరాడింది. అప్పుడు స్విష్టర్గాండ్‌ లోని జెసీవాలో ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. ఈ ఒప్పందం (పకారం వియత్నాం 17 వ అవాంశ రేఖ హద్దుగా ఉ త్తరందక్షీణ వియత్నాంలుగా చీలిపోయింది. 1౪56 లో వియత్నాంలో ఎన్నికలు జరిపి రెంటిని ఏకంచేయాలనే ఉద్దేశం, ఎన్నికలు జరగకపోవటంతో విఫల మైంది. రిపబ్లిక్‌ గా ఏర్పడిన దక్షిణ వియత్నాంకు ఆమెరికాకు రక్షణ ఒప్పందం కుదిరింది. దక్షీణ వియత్నాంకు థీియమ్‌ నాయకుడు. ఆతని (పజా వ్యతిరేక పాలనే అతని హత్యకు కారణమైంది. అప్పటినుండి అక్కడ సుస్థిరపాలన లేదు.

అయితే ఊత్తర వియత్నాంలో హోచిమిన్‌ నాయకత్వాన సుస్టీర సోవలిస్టు (పభుత్వం ఏర్పడింది. పారిశ్రామికంగా పురోభివృద్ధిని సాధించింది. ఆమెరికా జోక్యానికి, (పస్తు దక్షిణ వియత్నాం (పభుక్వానికి వ్యతిరేకంగా దక్షీణవియత్నాం (ప్రజలు జరిపే పోరాటమే వియత్నాం సమస్య అంటే దశీణ వియత్నాం (ప్రజల్లో పలుకుబడి కోల్పోయింది. అందువల్ల దక్షిణ వియత్నాంలోని జాతీయ విమోచన దళానికి [పత్యక్షంగా సహాయం చేస్తుంది. ఈ జాతీయ విమోచనా దళం సామాన్య 1పజల అండదండలతో దక్షిణ వియత్నాం (ప్రభుత్వాన్ని కూల దోయటానికి 1961 లో ఏర్పడింది. ఈ తరుణంలో ఆమెరికా సైన్యం రంగ (వవేశం చేసింది. అయినా వారిచేతుల్లో చావుదెబ్బతిన్నది. ఇప్పటికే విమోచనా దళం మూడువంతులు తన అధీనంలోకి తెచ్చుకుంది. వియళ్నాంలో అమెరికా జోక్యాన్ని పలు దేశాలు విమర్శించాయి. అమెరికాలో కూడా నిరసన వ్యక మయింది. తరువాత అక్కడ (వజా (పభుత్వం ఏర్పడింది. (వస్తుకం రెండు వియళ్నాంలు కలిసి వియత్నాంగా పిలువఐడుతున్నాయి. వియత్నాం వై కార్యంలో చిన్నది. 197 వేల చదరపుమైళ్ళ వి స్తీర్ణం కలిగివుంది. 1966 లెక్కల (ప్రకారం అక్కడి జనాభా మూడుకోట్ల అరు లవలు, ఈ జనాభాకు నాయకుడుగా నడిచి తాను చెరసాలకేగి వారికి స్వేచ్చా స్వాతం[(త్ర్యాలను వసాదించినవాడు హోచిమిన్‌

బైలు గీతాలు 207 (వజా రచయిత హోచిమిన్‌. ఎవరైతే [పజలపక్షం వహించి ఉంటారో వారే (ప్రజా కవులు. హోచిమిన్‌ (పజాకవి కనుకనే ఆయన కావ్యాన్ని అభ్యుదయకవి ఆరుుద అనువదించారు.

వియత్నాం (పజల (పతినిధిగా హోచిమిన్‌ చైనా [వముఖునితో మాట్లాడ టానికి వెళ్తున్నాడు. ఎత్తయిన కొండలను ఎక్కిదిగాడు. పర్యకాలపై పులుల బాధ వడకుండా దాటాడు, కానీ పల్పపు మాగాణిలో మనిషి హోచిమిన్‌ను బంధిందాడు* ఆ బంధించిన మనిషి పోలీసు, ఆ పోలీను చియాంగ్‌ కై షేక్‌ పోలీసు. బలగంతో వచ్చాడు పహోచిమిన్‌కు గూఢచారి బిరుదు గుప్పించాడు. బంధితుడై న హోచిమిన్‌ను చెరసాలలో పెట్టారు. ఇది జరిగింది 1969 లో. 1948 ఆగమ్హ 88 నుండి 1948 సెపైంబర్‌ 16 వరకు అనేకసార్లు హోచిమిస్‌ జైలుగతుడై నాడ- వోచిమిన్‌కు కావ్యగానం అలవాటు కాకపోయినప్పటికి చెరసాలలో చేసేదిలేక కవితలల్లాడు. ఆవి 115 గేయాలయినాయి. అవి చైనా సం్యపదాయ శెలిలో ఉన్నాయి. ఈ గేయాల ద్వారా రచయిత వియత్నాం _వజలకు స్వేచ్చ కోరుకుంటున్నాడు. జెలులో (మగ్గుకున్న మానవుల "స్వేచ్చ గురించి రచమిత పాటలు కట్టాడు. హోచిమిన్‌ ఆంతర జీవితానికి బాహిర జీవితానికి భేదంలేని సున్నిత మనస్కు డైన ధీశాలి.ఈ గేయాలలో రచయిత జైలు అధికారుల (ప్రవర్తనను, అక్కడి పరిస్థితిని కళ్ళకు కట్టినట్లు వర్ణిస్తాడు. పాతకాలంనాటి కవితావస్తువులై న హిమాలు, సుమాలు, నదులు, నగాలా, పొగమంచు పవనాలు, నిండైన జాబిల్లి వంటి (పకృతి శోభలను వర్ణించటం వర్జించి, (సగతి పథానికి నాయకత్వం వహించేందుకు (వతిఘటనాత్మక కవిత్వం, ఇనుము, ఉక్కువంటి గట్టి కవిత్వం ఈనాడు రాయాలని, ఈ విషయాన్ని అధునిక కవి తెలుసుకోవాలని కవిగా హోచిమిన్‌ ఈ గేయాల ద్వారా (పబోధిస్తాడు. హోచిమిన్‌ 115 గేయాల్లో ఆరుుద 88 గేయాలను మా(తమే అనువదించాడు.

ఆరు[ద ఈ గేయాలను శబ్దంబనుసరించి, భావంబు పోష్‌ంచి, అలం కారంబు భూషించి రచన కొనసాగించారు. ళబ్దాన్ని ఆనుసరించినా అనుసరించి నట్లు అనిపించదు. _కెలి సరళంగా సాఫీగా సాగుతుది. దీనికి ఉదాహరణగా *ప!౯5€ వక్రం ౦% 606 ఉ412దినతర్యలో తొలిపుటను పేర్కోవచ్చు.

1] 208 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీలన

గెంం16108 ౫61865 128 ౧౦౯ సం69 ౦[6 ౦ ౧? 140163

వెల ౧౦౪ 1౧ క౯130% ఇసేడ€ 6186 1౪6 1 €0 40

కౌసింక6 ౧8296176 6298 1'1 92606 1% ౪౯16108 ౯06౧28

తీనితే,8108108 6౧636 0౯108 ౧6౫౯6౯ 6 డే2? ౦5 [₹€60డేంగి దీనికి ఆసువాదం ;

“కావ్యగానము కాదు నాకు అలవాటు

కాని చెళలలో వేరు కావించగలమె

కవితలల్దుచు నేను గడిపెదను చెర(బతుకు

అవి పాడుతూ ముకక్రిదినము నావ్వోనింతు'.

ఈ గేయంలో శద్దాన్ననుసరించారన్నది స్పష్టం. అయినా అనువాదం పాడుకోటానికి వీలుగా స్వేచ్చగా సాగుతుంది. ఆడి [పాసాక్షరాలు వాడఓంవలన పాధ్యమైంది. పాదాద్యక్షరం, మూడవ గణాద్యక్షరం కోకా; రెండో పాదంలో ఆద్యక్షరం-రాల్లవగ ణాద్యక్ష రం కాకా; ఆదే పాదంలో రెండోగ ణ మధ్యాక్షరం- మూడో గణఆంత్యాక్షరంర రు; మూడోపాదంలో కంగ,నాల్లో పాదంలో ఆ-ఆలు అందాన్ని తీనుకువచ్చాయి. పదాద్యక్షరాలు దీర్హాలుగా ఉండటంవల్ల గేయలక్షణం ఒనకూడింది. పద్యపు నడకను సంతరించుకున్న వచనం. దిన్ని వచన పద్యం అనొచ్చు. ఆంగ్లంలో కూడా ఏపాదంలో పూలర్రికావలసినభావం ఆ పాదంలోనేపూర్తి అయింది. దాంతో ఏచరణానికాచరణమే గొంతె త్రి పాడుకొ నేట్లుగావుంది. మూలంలో భావము మొక్కపోకుండా మెరుగులు దద్దొారు ఆర్ముద.ఇది కాట్టిక మైనది మా(రమే. ఆర్మదగ అనువాదంలో అర్థాన్ని పోషించారు. “2180౯211” ను *నల్టవారు జాము'గా ఆం(ధ్రీకరించారు. శీర్షికానువాదంలో వైచ్చితి ఉంది. శీర్షికను సూటిగా అనువాదం చేస్తే “రాషతిపడు' అవుతుంది, ఇది తెలుగుశనాన్ని సంతరించుకో లేదు. రా(తిపడు అంటే పడింది రాత్రే ఇంకా వివరిస్తే ర్యాతి అయింది. అముంది రాతి కాబట్టి రాత్రి అని పేరునుంచొచ్చు. కాని అలా ఉంచితే అర్ముద ము(ద కనిపించదు. కనుక అందమైన వివేచన చేశాడు రచయిత. రాతి వీకటి. చీకటి నల్దగా ఉంటుంది. నల్లన్తితనం _వారుతుంది. అంటే పడుతుంది. వ్యాపిస్తుంది. సమయాన్ని (ప్రత్యేకించి తెలిపేందుకు జాము అనే తెలుగు తనం కలిగిన మాటను

జైలు గీతాలు 509 వాడి “నల్టవారుజాము” అని అంధీకరించారు, మామూలు *రొతి' కంటె అంధధ్రీ కరణం కొత్తగా వింతగా ఉంది కనుక వైచ్చితి (పవేశించింది. ఈ గేయంలోని సొబగులు:

77762౯1197 €0 ౪16 ఇంండే యం 01౯649 ఈ 56ల108 ౯68౯

తీం?088 6 ౫౧౯౪ 9%? 2 10౧61? 6106 16 ఉ౯1€108ి అనే మూలానికి =

“అలిసీపోయిన పులుగు (వతు) లారణ్యమంగు

విశ్రాంతి నెలవుల వెదకుచు నెగురు

కడు శూన్యమైనట్టి గగన భాగమున

ఒంటరి మబ్బాకటి ఊగాడ సాగె.- గె68% కి విికాంతి నెలవులు అని, లె1ట€8 కి ఊగాడ సొగె అని అనువదించటంలోను అందం అందింది. మూలంలోని భావానికి లోపం రాకుండా సరితూకం కలిగిన పదాలతో, సమర్థ వంతమైన పదాలతో కూర్చు చేళారు,. కడుళూన్య గగనతలంలో అంటే వచన త్వమే ఉండేది. గేయంలో పేర్కొన్న విధంగా ఉండటం వల్ల గానలక్షణం వచ్చి కవిత్వమైంది. ఆరు[ద గేయ రచనా విధానానికి అందలి సౌందర్యానికిదొక మచ్చుతునక. ఇది స్థాలీపులాకన్యాయంగా పేర్కొన్నాను.

రామరాజభూషణుడి గడుసు పోకడలు ఆరు.ద అనువాదంలో కనపడ లాయి. “సారస లోచనలున్న చోట రసభంగము కలిగిన సాలోచకి లవుతారం టాడు భట్టమూ ర్తి. *సారన లోచన" సమాసంలో 'రసపదానికి భంగ మైతే - ఆంటే లుప్రమైతే రసం లేకపోతే సాలోచనలవుతారట. అనగా ఆలోచనతో కూడుకొన్నవారవుతారు. అలాగే ఆరు[ద ఒక గేయంలో

“చెరసాల [బతుకులో *చె' చెరపగానే

రపాల (బతుకులై రాజిల్లునవియె

జాతిలో గృ(ధ్రాది జాగృతి తెచ్చు ఆంటారు. “చెరసాలలో “చె” చెరిపి వేస్తే రసాల (బతుకు అవుతుంది. అలాగే జాలీలో గృఫధాదిలోని అద్యక్షరం

ఉంఆగి5-14

210 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీలన గృ వేస్తే జీగృ"తి అవుతుంది. గళ్ళనుడికట్ట మవాోర్తాజుకి ఇదేమంత కష్ట మైన పనికాదు. సామాన్యునికి శబ్దాలతో ఆడుకునే కవి రచన చూస్తే మనో వికాసం కలుగుతుంది. విషయాన్ని అనువాదానికి ఎన్నుకో వటంలో (పయోజ నాన్ని, రచనా సంవిధానంలో వికాసాన్ని ఆరు[ద్ర కలిగించారు. కవిత్వ వరమా వధి (వయోజనానందాలే కదా! అనువాద కాన్యాలు - స్వతంతత అధోజ్ఞాపికలు .

1,ల,9,4 : వెన్నెలంవేసవి. పేజీలు 86, 19, 1, 18.

5,6,7,8 : 1016 పేజీలు 88, 75, 67, 88.

9. కుమార సంభవము - నన్నెచోడుడు. పేజి 144. ఆళ్వాసం -6, పద్యం - 141.

10. అప్పకవీయము - చతుర్ధార్వాసము - పద్యం 484. పేజి - 267,

11. వెన్నెల = వేసవి - పద్యం 82. పేజి 58 - నవోదయ పబ్లిషర్స్‌ 1977

12, అప్పకవీయము అ చతుర్థాశ్వాసము. పద్యం - 486 _. పేజి - ౨68.

18,14,15 : వెన్నెల - వేసవి 85, 68, 96 పేజీలు.

16. గౌసం 2౯ 23౯. రలు 2416109 పేజి 500.501. త 111660౯ ౦* లుం ₹6866౯0 19206 204 ౧06 24866౯0౧ 63800186 (1880-1౪70) ౧౯౫౧108 14% 0౯ ౫1014 వెగం 408 141080 - ౫౬% 951 - 1072.

ఆరుద కవిత్వంలో దేశభక్తి అలి

దేశభ క్రి సార్వకాలికమైంది. విపత్తు వాటిల్లినపుడు మా(తమే తాత్కాలి కంగా దేశభక్రిని (వదర్శించటం, తరువాత దేశాభిమానం లేకపోవటం అనేది సరైన విధానం కాదు. దేశాభిమానం నాకు కద్దని వట్టి గొప్పలు చెప్పకుండా, దేశమంటే మనుషులే కాబట్టి పూనుకొని వారికి మేలు చేయటమే నిజమైన దేశభ క్రి. మనుష్యుల స్థికిగతుల్ని పరిశీలించి హెచ్చు తగ్గులు లేని మంచియే మానవతగా కలిగిన సమవాద జగత్తుకోసం (పతి వ్యక్తి తన వంతు కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిం చాలి. అధునిక కవులు చిలకమర్తి, గురజాడ, రాయప్రోలు మొదలగువారు స్వాతం[త్య సమర కాలంలో దేశపౌరులను పోరాటానికి ఉద్యుక్తులను కావించేం దుకు ఉత్తేజంతో కవితాకాహళుని నూదారు. అణువణువున దేళభక్రి వికసించగా విమం గానాలాపన చేశారు, స్వాతం్యత్యానంతరం మన దేశంపై దాడి చేసిన చైనాపై కూడా అభ్యుదయ కవులు కదనకావళి మోగించారు. ఆరుద సైకం దేశవీణకు వెరిగొంతుక విచ్చిమోళారు. 1944లో జపానువాశు తూర్చుదేళాల పై దాడి చేసినప్పుడు సా్యమాజ్య విస్తరణ కాంక్షతో వారికి కన్నులు మూసుకు పోయినవ్పుడు, దేశానికి విపత్తు వాటిల్దుతుందేమోనన్న సమయంలో కవిగా ఆరు[ద వృదయం స్పందించింగి. ఆ స్పందన కవిత్వ రూపాన్ని ధరించింది “తూర్చు"గా.

“చీకటీ నిండిన కళ్ళు

చీకటిగుండా

చూస్తున్నాయి

తూర్చులోంచి

తేంపార చూస్తున్నాయి

తూర్చు పొదుగులోంచి

పింగీన, వెలుతురు

నీండిన కళ్ళు

218 ఆరు(ద జీవితం.రచనలు-సమ(గపరి శీలన

తూర్పువైపు తేరిపారి

చూస్తున్నాయి

తూర్పు ఒరలోంచి

దూసిన ద్వేషంనిండిన కళ్ళు

దోపిడీ విండిన కళ్ళు

శూర్చునుంి విస్తరిస్తూ

తూర్పుని తుత్తునియలు

చేస్తున్నాయి”!.అంటే జపానువాడు ముక్కల్తె పోవాలని, మనదేశం సురక్షితంగా ఉండాలని కవి కాంక్షించారు. నిర్నిమిత్తంగా కవి వారికి కాప నార్థాలివ్వటం లేదు. జపాన్‌వాళ్ళకు దురాళ కలిగింది. కనుక వారి దురాశ వారి దుఃఖభానికే దారితీస్తుందని చెప్పారు. చైనా ఒకసారి సరిహద్దునుదాటే (వయత్నం బేస్తున్నప్పుడు---

“ఫౌల్రిమేర నెవడురా పొంచున్నవాడు?

అద్దాని నెవడురా ఆ(కమించాడు

బంగారు సీమ ఇది ఆంగుళ మైన

పగవానిచేతిలో పడనీయటోము

కండబలమున్ననూ గుండెదిటవున్ననూ

కదవమొనరించగ ల కారణాలున్ననూ

పాధుశీలముతోడ సర్హుకొనిపోతే

ససవలని భావించు సాహసు9 మనల

వి[కమించిననాడు విజయమ్ము మనదే

ఆ్మకమించినవాడు వాతుడు అవురాడు.

సరిహద్దు దాటితే సమరమే కదరా

శ్మతుత్వమొద్దని చాటరా, పదరా”శి

దేశంకోసం ఆసువులు బాసిన అమరవీరులు ఈ అవనిలో క్రీ రాయు లైనారు. కండబలం, గుండెఐలం కలిగి బంగారు భూమికోసం (పాణార్పించగల సోదరులున్నారు. వారికి బహుపరాక్‌. *జఇననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసి" అన్న భావం బంగారుసీమ. ఇది అంగుళమైనా పగవానిచేతిలో పడనీయటో

ఆరు[ద కవిత్వంలో దేశభక్తి ౭18 మన్నారు. దేశస్వాతం[త్యం మేడిపండువంటిదని తెలిసినా ఆరు(ద స్వాతం(త్య సమరవీరులను తలంచి తన్మయత్వంతో 'కొ త్త సద్దలి'లో గానం చేశారు. వచ్చిన స్వాతం్యత్యాన్ని సద్వినియోగం చేయకపోవటం పాలకుల తప్పు. స్వాతం [ళ్యాన్ని సాధించిన వీరులగూర్చి స్మరించు కోవటం ఒప్పే ఆవుతుంది. నూతనో శ్రేకాన్ని పొందేందుకు అప్పుడప్పుడు గత వైభవాల్ని స్మరించాలి. ఆరు[ద అషర స్మరణం చేళారు.

శర్రిరులు, కర్మవీరులు సురిర్శ రణమ్మున మాతృభూమిత్తై

పోరినవారు జై లునకు పోయినవారు, విము క్రీకోసమై

బారులు బారులై మర తుపాకుల కాహులులైన వారు, స

ర్థారులణు నామనోరథ రథమ్మున సాగెద రెంద రెందరో!”

బాల గంగాధరుని.._

వేళ (మోగిన ధరణి

పులకరించుట గూర్చి

జందరించుట గూర్చి

ఆంధ తిలకును దలచి

సాందళక్రిని గొలిచి

ఇతరులందరి గూర్చి

(వతినబట్టుట గూర్చి

ఎవ్వరిచే లభించె మనకీ తరమందు స్వరాజ్యలమ్మి ఆ ,

కవ్వడీ సాటి వచ్చు వెనుకాడని జోదుల సాహసాలచే

నివ్వెరపాటె తెందె నవనీఠలమంతయు వారిచేత నా.

(కొవ్విరి భావగితికల కోర్కెలు పండును గుంగెనిండుగా"కి _ దేశభక్తి బుండెసిండుగా నిండగా మైపులకరించి చేతులనెత్తి మొక్కా మృతశీవుల దివ్య సమాధులముండు భావ సౌరభాలు వెదజల్లే చేతపు పుష్పగుచ్చాన్ని ఉంచారు. మాతృ పదాల సన్నిధిలో మానం (పాణం పోగొట్టుకున్నవారికి నూతన కావ్య మాలతో పీరపూజ చేళారు. అల్లూరి సీతరామరాజు ఆత్మబలికి, భగత్‌సింగ్‌ - వవ్నిత ఆమరస్మృతికి ఆక్షంాంఎలి ఘటించారు. సున జాతి పితామహుడు, మబ్బు. వెనక సూర్యకిరణం వంటివాడు, గుబురు ఆకుల మధ్య మల్లెపూవు వంటిదాక్షు

వక ఆరుద జీఏతం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన గాంధి అని ల్టామించారు. భయంకర స్వార్థాచ్భాదిత మైనపుడు, లయంకర స్వార్థా స్ఫాలితమైనపుడ సర్వదేశ పజ సంషొభిస్తే సత్యాహింసలు టోరస చేసి, స్వదేశీ యోద్య నానికి ఊపిరులూది, స్వాతం (త్యాన్ని సాధించిన గాంధీ గురించి గానం చేశారు. ఆరు(ద-బుద్ధదేవుని కాలమందన పుట్టలేదని బాధపొందక గాంధీ పుట్టిన ఈ యుగమే ఘవతకమని యెంచారు. ఈ యుగంలో దేశ్యదోహు లను నిందించి తన దేశాఖిమానాన్ని ఇలా చాటారు :

*“భరతఖండము నేగొక వంటకాల

వండుచున్నాము తీయని పిండివంట

విందు దిసుసులలోన ఓ వె[రివాడ

వేయవలదయ్య చాటుగా విషపుబొట్టు" ఇవ చిలకమర్తి వారి *భరత ఖండంబు చక్కని పాడియావు" అనే పద్యాన్ని తలపింవజేస్తుంది. అయితే ఆది ఆధిక్షేపం కాదు, చిలకమర్తి దేశీయుల పట్ల సానుభూతి తెలుపుతూ తెల్లవారిని గడుసరి గొల్లవారితో పోల్చి, తన వ్యతిరేవతను వారిపట్ల తెలియజేశారు. ఆ ఎద స్వాతం[త్యానంకర వి(దోహులను దేళాభివృద్ధికి విఘాతం కలిగించ వద్దం టున్నారు.

ఆధునికాం[ధ కవిత్వంలో దేశభక్తి రెండు పాయలుగా (ప్రవహించింది. ఒకటి భారత జాతీయాభిమాన సంబంధి, రెండవది ఆం(ధ్రాఖిమాన సంబంధి. ఆరు[ద కవిత్వంలోగల జాతీయాభిమానాన్ని గూర్చి ఇంతవరకు పేర్కొన బడింది. రెండవ పాయ అయిన ఆం (ధాభిమానాన్ని గూర్చి వివరించాలి.

విశ్వనాథ, తుమ్మల పూర్వాం[ధ (ప్రాశస్త్యాన్ని స్మరిస్తూ రాష్ట్రగానాలు చేశారు. కొందరు పౌరుషాన్ని పస్తుతించారు. (తిపురనేనివంటి కవులు వర్తమాన పరిస్థితిని వర్ణించి భవిష్యత్‌ కర్తవ్య(పబోధం చేళారు. ఆంధధాభిమానం జాతి, (ప్రాంత, భాషాభిమానాలుగా (పవహించింది. అత్యుద్ధతితో సాగింది. అభిమానం హద్దులు దాటింది. దీన్నే డా॥ సి. నారాయణరెడ్డి అభిమానాతిరేకం అన్నారు. ఆర్ముద అభిమానాతిరేకాన్ని (పకటించలేదు. తన్మయులై, *వేదంలా గోదావరి (వవహిస్తోండే చెల్లీ! వెన్నెల వలె కృష్ణవేణి విహరిస్తోందే తల్లీ!” అని విశాలాంధ్ర అవతరించినప్పుడు గానం చేళారు.

ఆరు[ద కవిత్వంలో దేశభక్తి 215

“*విళాలాంధ నలుమూలల

వైవాహిక వైభోగం

జనుల కనుల వెలుగులలో

జాజులువారెడి రాగంగ** అని ఏరువాకక్షిపడవలాగ ఎద ఊగిన లాడగా, జోడెద్దుల బండిలొాగ గండెఎరికి సాగగా “తుంగ భ(ద నాదాలళో' “పెన్నానది గానం'లా పాఓలు పాడారు. ఆడిందే ఆటగా, తెనుగుతల్లి పాడిందే పాటగా, జాతి పురోగళికి మలుపులేని (తోవగా, తూరుపు దిక్కున వేగుచుక్క పొడిచిందన్నారు.

“విజయీభవ, విజయీభవ విశొాలాం[ధ జననీ

(వజలంకా సుథాలతో (బతుకంతా మననీ, =.

భరతభూమికెల్లనాడు నీవే కల్పవల్లి,

సీ పేరును (ప్రపంచాన నిలిపెద మోయమ్మా

మూ రాష్ట్రము దేశానికి తలమానికమమ్మా! “5 అని కుభాకాంకలు విరి లయింప జేశారు. ఆంధ్రావనికోసం అసువులు బాసిన అమరజీవి పొట్టి థ్రీరాముల్ని (వస్తుతిస్తూ, “పుట్టాడు ఆమరజీవి పొట్టి శ్రీరాములు, తుదముట్టాయి. తెలుగుజాతి తీరని పెనుబాములు.

“మూడుకోట్ల తెలుగువాష్మ ముప్పదేండ్డు పోరగా ఇక

ఓడిపోవు వేళలోన ఓర్పునీళ్ళు కారగా, తాను

పట్టాడు మవాోదీక్ష పొట్టి శ్రీరాములు, జే

కొట్టారు చేతులెత్తి పగతి మార్గగాములు”క

విరోధాలు రాకుండా, వివాదాలు లేకుండా సత్వరమే మన రాష్ట్రం సాధించడమే (శేస్టమన్నారు.

"మూడుకోట్ల జనం మనం

ముమ్మాటికీ గె. వగలం

సాటిలేని తెలుగుబలం

మేటిదనుచు చాటగలం

చీల్చబడిన వరగణాలు

చేర్చి ఒకటి చేయవరకు

౨16 ఆరుుద జీవితం-రచనలు-సమ్మగవరిశీలన

విశాలాం[ధ్ర వచ్చువరకు

విరామమే లేదు మనకు? అని కొత్త దారి చూపించారు ఆరు.ద, 1969 లో (ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమం తలెత్తికపుడు ఆఐ(ధ్రావని దేవం ముక్కలు కావటానికి ఒప్పుకోక “ఆన్న - తమ్ముని ఇఏట పగవాడా?' అని (వశ్నించారు.

*ద్రెల్స గుజ్లాతికీ పిచ్చిపట్టిందా

దెయ్యమేదో మనకు పట్టిందా?

అన్నదమ్ముల నడుమ అన్యోన్యమే పొడమ

దైవానికే కన్ను కుట్టిందా. ..

స్వార్ధదేవత కచ్చ కట్టిందా

స్పర్థానలము మిన్ను ముట్టిందా

థ్రీలు పొంగిన గడ్డ పాలుపారే గడ్డ

సిద్ధాన్నమే కుక్క ముట్టిందా...

ఒక్కం తల్లికి మనము పుట్టాము

ఒక్క రక్తము పంచుకున్నాము

ఒక్క దేహము నేడు ముక్కలగునా మూడు

అక్కటా శని మనకు పట్టిందా? *8.ఆ౨(ధ్రానని గుండె ఎప్పుడూ ఒక్కటే నిశదిస్తుంది. అభిమానంలో మొవటి అక్షరంలా, సంఖ్యల్లో మొకటి అంకె ఒక్కటే. తెలుసును. విద్వేషాలకు తావు లేమ, వి(దోహు౨కు చోటు లేదు. వృావయాఎతరావేదనను ఆరు[ద వ్యక్తీకరిందారు.. ఈ గేయాన్ని 1069 ఫిబవరిలో అన్ని దిన వ్యత్రికల్లోను, కొన్ని వారపతికల్లోను ఒకే కాలంలో (వకటించారు. ఉద్వేగం ఊపిరిగా సాగిన గేయం. ఆం(ధ్రజాకికి అఖండ జ్యోతి ఈ గేయు. ఇలా అన్ని వేళలా భరతావనికి, ఆంధ్రావనికి కాపుగా కలంగన్ను పట్టుకొని మూడో నే(తంతో పగల పొగలను పసికడుతూ పారాహుషార్‌ అన్న కవి అరు[ద్ర. దేశాభిమానం, రాష్ట్రాలిమానం, అంతర్జాతీ మతలకు వరసగా (పాముఖ్యమిచ్చిన కవి ఆరుద్ర.

ఆపద కవిత్వంలో దేశఠక్తి ఫ17 అధోజాపికలు [

1. ఆ్యరుద రచన కవితలు-విప్తుల సంకలనం. సేజి 45్‌ 2,8. 10164. శ్పీజీలు 17, 188 శీ, క. గాయాలూ - గేయాలూ. జీక్రీలు క్‌, 9 శ. 1016. పేజి 18 ?₹, ఆర్ముద రచన కవితలు - విపుల సంకలనం సేత 122 తి 1016ీం పేజి 252

ఆర్నుద కవిత్వంలో సంప్రదాయం *గూళావా అరు[ద ఒక తమాషా సంప్రదాయం నిలిచే ఉంటుంది వామేపా మూఢాచారాలు మారుతూ ఉంటాయి నిజం కాని సంవదాయం తాకముత్తాతల నాటి ధనం" - అని సినీవాలిలోని సాహిత్యోపనిషత్తులో ఆరుద్ర థ్రీశ్రీల మధ్య జరిగిన కవితా తత్వ సంవాద సందర్భంలో థ్రీశ్రీ సంప్రదాయం గూర్చి వెలువరించిన అభిప్రాయం, ఆఅఆమర కోశంలో 'అథామ్నాయస్సం[(వ్రదాయః' అని ఉన్నది. సం+- (ప దాచ ఘజ్‌ ఇ సంప పూర్వస్యదా ధాతోః ఘజ్‌; గురు పరంపరాగత సదవదేశః, శిష్ట పరంవరావశీర్జోపదేశ॥ అని ఆమరకోళ వ్యాఖ్యానంలోనూ కలదు, గురు పరంవరగానే కాక, శిష్ట పరంవరగా అవతరించిన ఉపదేశాన్ని గూడా సం్యవదాయం అనవచ్చును. సమ్యక్‌ [పదానం సంపదాయః, సమ్యక్‌, సరవాస్యం (వదీయత ఇతి సం(పదాయః। అని శబ్దివ్యుత్చత్తులు. *ఆఅఆంత కడివెడు పాలపై ఒక్కింత మీగడ మిగిలినట్టుగ మనకు మిగులును గతములోపలి మంచి అవీయే సం్యవదాయము' అనే నారాయణరెడ్డిగారి సం్యపదాయ నిర్వచనం. సముచితమైనది. *మంచి గతమున కొంచమేనోయ్‌' అన్న గురజాడ వాక్కు మీగడ తరక వంటిది. ఆధునిక కవులలో, ముఖ్యంగా అభ్యుదయ కవులలో సం(ప్రదాయాన్ని జీర్షించుకున్నవారు. వేళ్ళమీద _ లెక్కి.ంచదగినంతమంది మా్య(తమే ఉన్నారు. థ్రీథ్రీ పూరి సంప్రదాయ వాతావరణం నుండి వచ్చినవాడు. అలాగే ఆరుద కూడా! ఆదిభట్లవారల్లా భాగవత పఠనం చేసి భాగవతులవారు కావటంలోనే ఆరు[ద కుటుంబంలోని సం[వదాయ బలం కనబడుతుంది. అదీ కాక పొఠళాల విద్యాభ్యాస సమయంలో సంస్కృత భాషను వఠించినవాడు ఆర్నుద. 1968 నాబికే _వబంధాలను పఠించాడు ఆరు[ద. ఈ విషయం తాను

ఆరు[ద కవిత్వంలో సంప్రదాయం ల సోమసుందర్‌ గారికి రాసిన ఉత్తరంలో పేర్కొన్నారు. “ అల్లసాని పెద్దన, కూచి మంచి జగ్గకవి, శేషం వెంకటపతి, చేనుకూర వెంకటకవి మొదలైన వాళ్ళ (గ్రాంథిక బూతులు వింటూ కూర్చుంటాను. మీకు ఇంత తీరుబాటు ఉంటే పూర్వ కవి (వబంధాలన్నీ ముఖ్యఘట్టాలు కంఠతా వచ్చేట్టు చదవండి. (వబంధాలలో వర్ణనల ఫక్కీ స్టీకోటైపుదయినా ఒక్కొక్క కవికి ఒక (వర్యేకత ఉంది. చేనుకూర పద[పయోగం చాలా చమక్‌లతో ఉంటుంది. వాళ్ళు ళద్దాంని బాని సలుగా చేసుకున్నారు. ఆ విద్యి పట్టించుకోండి = చక్కని పదాలు రాయడం వస్తుంది. ఒక్కొక్క వృత్తాన్ని మాస్టరీచేస్తే మ్మాతాఛభందస్సులలో _పచ్చన్నంగా వాటివాటీ గమ్మత్తులని వాడవచ్చు.”పే ఈ వాక్యాల్ని బట్టి (పబంధాల్ని ఎంత నిశితంగా వఠించారో అర్థమవుతుంది. (వబంధాలే కాదు పూర్వకావ్యాల్నీ అంతే పరిశీలించారు. “*గంథ (క్రిమి స్వగతం'లో.__-

“ఎన్నో చవులూరించినా నేను

నన్నయని తినలేకపోయాను

తిక్కనకీ ఇతనికీ మధ్యనున్న

తక్కిన కవులని తినేశాను

విరాటపర్వంలోని

సింగంబాకటి పద్యం

పారిజాతాపహ రణంలో పాదతాడన ఘట్టం

విజయ విలాసంలో

వెలలేని సుశ్తేషం

పోతన శ్రీనాథులు

నాకు హమేషా వర్ణ్యాలు' = ఆంటుఐదడట పుస్తకాల పురుగు. ఆలా ఆగతం లోపలి మంచి నంతటిని సేకరించుకున్నాడు. వ్యాకరణం రావూరి దొరస్వామి గారి వద్ద నేర్చుకున్నారు. తత్వ్మగంథాలు రచించిన కుటుంబంలో పుట్టి సాహితీ సాగరాన్ని ఆపోసన పట్టిన అపర అగస్తుడు ఆరుద్ర. ఆరు[ద మొదటి కవిత ముఠ్యాలసరం ఛందస్సులోనే పయనించింది. అభ్యుదయ సం(వదాయానికి గురజాడను ఆద్యుడిగా ఆరు[ద స్వీకరించారు. పురాణాళల్ని చదివి పురాణపా్మతను ఆధునికంగా ఆరు[ద ఉపయోగించారు. ఆరు[ద్రకున్న ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక విజ్ఞానం “(ప్రాచీన మ్వైరిణిలో కనిపిస్తుంది,

థి20 ఆరు[ద టీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన. “ఫల్లుణీ, వల్లుణీ (పావీన 1పణయిసీ దాషాయణీ, బృహన్నక్ష్యతరూపిణీ సింహాన్ని అక్కతో, చెల్లితో సృజియించి సంహితా దుం(ాన స్థానమార్జించావు ఆర్యుల గీతమ్ము ఆది వేదమ్ములో సూర్యకన్యక వరుడు సోమదేవుని నెంవు నింకుపున్నమిరాజు నిన్ను కలిసిన రోజు పండుగై పబ్బమై ఫాల్లుణోత్సవమాయె నోటి లెక్కలనుండీ మేటి లెక్కల దాక వూహించి వూహించి ఉపనిషత్తులు తెలిసి ఉ[దృహ్మనాసికల ఉదజని మూలాన శతకోటి విశ్వాలు జనియించెనన్నావు సేశ్వర భావనల సేద్యమ్ము చేళావు (బహ్మజిడ్జాసతో _పకృతమ్ము మరిచావు*కి అని పలికిన గేయంలో సృష్టి రవాస్యాలు, వేదొలందలి విషయాలు, ఉపనిషత్తుల సంగతులు తెలిసీ ఉన్నవాడు _ ఆరుద్ర అని తెణస్తుంది. ఇలాగే మరోచోట “కాస్మికీయం”లోం "రోదసీ ఒక కాండంలేని చెట్టు వేళ్ళూ కొమ్మలూ పరస్పరం వింతగా ఆలింగనం చేసుకునే వృక్షం చెట్టుత్యార ని ఊపాంచుకుంటుంది మానవుడ్‌ బుర హిరణ్యగర్భుడు బంగారు పిచుక అఆరణ్యంలాగా ఉంటుంది అతని గూడు అది తనకు కాను అల్లుకునే సాలెగూడు సాలెపురుగు మారుపేరు శ్రీకారం అీకారం ఆసలు పేరు ఓంకారం అదే, అదే, ఆదే ఆవిత్యుని ఆకారంటొవ్‌ ఇవన్నీ తెలిసి ఉండాలంటే, వాటిని వై విధంగా (వయోగాల్లోకి. తెచ్చే సామర్థ్యం ఏర్పడాలంటే (ప్రానీన (వాచ్య విజ్ఞానాన్ని ఆందించే (గంథాలెన్ని

ఆరు[ద కవిత్వంలో సం్యపదాయం 291 టినో మజ్జంగా చదవాలి. ఆర్నుద ఆలా వాటిని లొంగరీసుకున్నారని వై గేయాల్లో (పకటించిన భావవల్లరి విశదం చేస్తుంది. ఆరు్యుద ఒకచోట- = పాఠలోగల మంచినంఠొ చేతులారా సేకరింతును గతములోపల గరళముండిన గళములోనే దాచుకొందును4 అంటారు. ఆరుుద తప్పుటూవాల భూతంలో శిరస్సు దూర్చే నిప్పకోడి కాదు. నేటి నిజాల మొయిలు కనుకొని నాట్యమాడే నెమలి. పురాణ పా్యతలు, సన్నివేశాలు, సామెతలుకూడా ఆర్ముద కవిత్వంలో -విరివిగా ఉన్నాయి. జనమేజయుడు సర్పయాగం చేస్తే సర్పాలన్నీ అగ్నికి ఆహుతి అయ్యాయి, దీన్ని ఆసరాగా చేసుకొని “జనమేజయుని యాగం లోపల కోరికల సర్పాలు గింజుకొని మెలికలు తిరిగి, నాలికలు పీక్కొని పడిపోతున్నా" యనిః 'పాటుపడక దేవతలకు సైతం ఆమృతం దొరకలేదని “జనన మర జాల చపాతీ దొంతిలో ఉపనిషత్తుల నేపథ్యగానం వింటూ విశ్వయా(తికుడు టిక్కెట్టు లేకుండా ప్రయాణం చేస్తున్నాడ'నే గంలీర భావన సరళంగా విళదీ -కరింబారు. 'వేదన-చింతన'లో__ *నవీన మత తత్వాల సువాసనల పద్మం శవాలు వ్యూహంవన్ని సవాలు చేస్తాయి నభః పద్మవ్యూహంలో అభిమన్యుడు యువకుడు జీవన సం(గామంలో శ్రీకృష్ణుడు న్యూ(టలు”క్‌ అని ఆధునికంగా పౌరాణిక పా(తల్ని మార్చి వేశారు. ఈ విధానానికి బీజావాపం చేసినవాడు విమ్ణధనువు రచయిత శిహ్టాం పుణ్యాత్ములు ఎక్కేటండుకు స్వర్గానికి నిచ్చెనకన్నా పొపాళ్ములు తరించడానికి _వైతరణికి వంతెన వేళామన్నారు. వైకుంఠపాళికి కొత్త పాశీ తొడిగారు. యువ

ల22 ఆరు[(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరికీలన లోక (వహ్లాదల రాసిరంపాన పెట్టి హింసించే సనాతన హిరణ్యకశిపులు ఆదర్శాల శివలింగాన్ని అంటిపెట్టుకొన్న మేధావి మార్కండేయులు ఆర్నుద కవిత్వంలో కొత్తగా కనిపిస్తారు. తల్లి వ్యవస్థ తలకొఫ్టే వరకురాములు, రాచరికాలను రూపు మాపదలిచే రణభీకర జమడగ్నులు దర్శనమిస్తారు. నక్సలై టుని ఆభిమన్యుడితో పోల్చిం

“వికట భారత చరిత మనదయ్యా

శకుని పాదిక పారె కనవయ్యా

[వభువర్గములకన్ను పద్మవ్మూహముపన్ను

అభిమమ్యవై వఏగవలడయ్యా”క్‌ అని నివారించారు. నల్లరేగళ్ళు దున్నే రైతుల నల్లరేగడిలో హలబరాములు, మిల్లుల్లో పనిచేసే వారిని బలరాములని సంబోధించారు. ఆరు[ద గతంలోని అవకతవకల కిలుమును కడిగేళారు. ఆధునిక ఏకలవ్యుడ్ని గూర్చి చెపుతూ -

“అయ్యవారవు అన్నచాలు

కొయ్యమనెరా బొటనవేలు

చదువు సంధ్యలు నీకు తగవట నీవు

చదువుకుంటే పెద్ద తగువట, వాడి

చదువువిన్నా గొప్పదోషం సి

చెవులలో వోళాడు సీసం” అని ఆచార్యవర్గాన్ని (దోవాలుగా చి(తించారు,

ఆరు[ద కావ్యాల పేర్లు రెండు సం [పదాయబద్ధమైనవే, ఒకటి త్వమేవాపాం, రెండు సినీవాలి. త్వమేవాహం ్రీథ్రీ పెట్టినపేరు. "సినీవాలి కాటూరి వారు పలికిన పదం. మొదటిదాన్ని ఆరు్యుద అంగీకరించాడు. రెండో పేరున కావ్యం రాసీ కొటూరి వారి మాట కల్ల కాకుండా చేశారు. త్వమేవాహంలో ఆరుద *“సోఒహరంిను “సోవయం'గా మార్చుకున్నారు.'అహం'కన్న *వయం'కే (పాధాన్య మిచ్చారు. నేనుకాదు మనం అన్నారు. ఆరు[ద భావంలో, వ్య క్తీకరణలో బహు తక్కువ సంప్రదాయం. ఇంతవరకు పేర్కొన్న విషయాల్నిఎట్టి ఆరుద సం(ప్రదాయాన్ని. ఆధునికంగా మలచారు. ఆధునికతనే కొలిచారు ఆధునికుడుగానే ఉండదలిచారు. 4. 5. 22౧2కు ఇంటర్వ్యూ ఇస్తూ - సళ 2 గ౦0డేం?౧166 16 2 సితే 10 511806 2 26161001

ఆరు[ద కవిత్వంలో సం్యవదాయం ౨20 16౯18 20 08౯109. 1 9౯666౯ 06 ఓ664డేంగణు ౦0౯ లల 9516168 €0 6016 05612688 0€ ల6 820459," గతపు ఇసుకలోపల తలదూర్చే నిప్పుకోడికాడు ఆరు[ద. స్వేచృకోసం విహరించే విహంగం ఆరు(ద. సంప చాయం జీవనదిలా ఆరుదలో [పవహించింవి. అంతవరకే. సంపదాయాన్ని ఎలా వాడుకుంటే మేలు జరుగుతోందోనని ఆలోచించిన ఆరు[ద ఆ విధానంలోనే సం[పదాయ విషయాల్ని వినియోగించుకున్నారు. భాషావిషయంలో కూడా ఆరు[ద సంపదాయ బద్ధమైన, వ్యాకరణ సమ్మతమైన సంస్కృత సమాస భూమిష్టత కంటె అతి సులభమైన ఆధునిక భావనే వాడుకున్నారు. ఛ్రీశ్రీవలె '(పక్షాలిత మామక పాప వరంపరిలని విలయావర్తపు బలవత్‌ రురవత్‌ పరివర్తనలో పరిభమించలేదు, వ్యాకరణాల సంకెళ్ళను ఛేవించి ఫేనికాశలంవంటి సంధుల్ని చేసి, నిఘంటువుల శ్మళానాల్ని దాటి కొర్మిక కర్షక, సామాన్య పౌరుల భాష లోని పదజాలాన్ని సేకరించుకొని సాదాగా సరళంగా వృ క్రీకరించినవాడు ఆరు[ద. ఆర్నుద త్వ మేవావాంలోని కొంత (పయోగాత్మ3 భాషే కొందరికి కొరుకుడు పడలేదు కాని మిగతా కవిత్వమంఠతా కాఠిన్యానికి దూరంగా జూన పదుల బాణీలో బ్యురకథ రూవంలో, పాటల రూపంలో, వచన రూపంలో త్వమే వావ రచన కొనసాగింది. “సినీవాలిలో నగరవాసుల భాషనే స్వీకరించారు. కవితల సంకలనంలో అభ్యుదయ పరిభాషను సుఫంపన్నం చేశారు. *“గాయాలూ- గేయాలూ”, ఇంకా ఇతర రచనల్లో భాష అకి సరళం, భావం ఆతి నవీవం, ఛందస్సులో సం(పదాయవృత్తాల్ని, జాతిపద్యాల్ని రొళారు, ఆయా సందర్భాల్లో వాటిని గూర్చి వివరించాను. ఆరుద కవిత్వంలో నం్యపదాయం అధోజ్ఞాసిక లు

1 పోస్ట్‌ చేయని ఆర్నుద జాబు - ఆరు(ద వష్టిపూలర్రి అభినంవన సంచిక. 28. ఆరుద రచన కవితలు-విపుల సంకలనం-పేజీలు ౨18, 218,

త. 1014 - పేజీ 288.

త్‌. 1014 - పేజి 189,

ఈ. 1014 - పేజి 270.

స వైచి లీ సంవిధానం - వై (తి

నవ్యతా (పీతి మెండు కావటంవల్ల ఆధునిక కవిత్వంలో వచ్చిన గుణాత్మక మైన మార్పుల్లో వైచి(తీ [పియత్వం ఒకటి. వైచితీ (పియత్వం వెనుక రాజు కీయ, ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితుల (ప్రభావాలు కూడా ఉన్నాయి. పాళ్చాత్య సాహిత్య _పభావం అందుకు తోడైంది. ఫలితంగా ఆధునిక కవుల కొవ్యాల్లో, ముఖ్యంగా ఆరు[ద కవిత్వంలో ఈ వైచి(తి విస్తరించింది. కనుక వైచి(తి అంటే ఏమిటో ముందుగా తెలుపవలసిన అవసరం ఉంది.

“శబ్ద (వయోగంలో, భావంలో, వసు వరణంలో, సంవిధాశంలో, అభివ్యక్తీలో కొత్త కొత పద్ధతుల ద్వారా హృదయానికి హత్తుకునేట్లు, బుద్ధికి గిలిగింతలు పెదేట్లు చేసి, హృదయాన్నీ, బుద్ధిసి ఒక్కచోట కలపకలిగి విస్మయ

బణ ఛి చీ వి విద్యుత్తాడితులను చేసేది, ఆశ్చర్యాఘాతం తినిపించేది, పాఠకుల్ని ఆకర్షితుల్ని చేసుకునేది వైచి(తి”1

ఈ వైచితి సాహిత్యంలో కొ త్తదేమీకాదు. వ్యకోక్రినుండి విచితాభిదను 1గహించి, విచిత్ర మార్గాన్ని చూసుకుంటూ చమత్కారంలోని మెరుపులను కూడా దృష్టిలో నిలుపుకొన్నది వైచి(త్రి. ఛందస్సులోని చిత, ఐంధ కవితా రీతులను [ప్రాతిపదికలుగా చేసుకొని కొత్త కొత్త మలుపులు తిరిగింది ఛందో వైచిత్రి. సం్య(వదాయ మార్గంలోని వ్మకో క్రి చమత్కారం, చి(తకవిత్వాలను కలగలుపుకొని కొత్త ఒరవడులు దిద్దుకుంది వైచితి. కొత్త కొత్త పోకడలు పోయింది. శబ్దంలో వక్రత, భావంలో చమత్కారం, ఛందస్సులోని ఆద్భుత విన్యాసాలు వై చితికి (పాతిపదికలయ్యాయి.

వైచ్చితి గుణాన్ని సామాజిక దృష్ట్యా మనోవైజ్ఞానిక దృష్ట్యా పరిశీ లించడంవల్ల దాని [పయోగావసరం [(పయోజనంకూడా తెలుస్తాయి.

శైలీ సంవిధానం - వైచితి 225

సమాజం నిత్య చైతన్యం కలిగింది. _పవావశీలమైంది. శదిలక దాని గుర్తు, మార్పు దాని లక్షణం. (పతి మనిషి సమాజంతో సంబంధం కలిగి ఉండటంవల్ల, వ్యక్తి చైతన్యంకూడా సామాజిక చైతన్యంగా, ఆ (పత్యేక సమాజంయొక్క సభ్యుల మొత్తం చైతన్యంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల విభిన్న రకొల వ్యక్తులు, విచిత (పవృత్తులు, ఆశ్చర్యకరమైన, ఆలోచనామయమైన అలి వ్యక్తుల సమ్మేళనమే సమాజం, ఈనాటి సమాజ పరిస్థితి అతి విస్తృతమైంది, జొతీయః అంతర్జాతీయ ఆలోచనా ధోరణుల్ని పుణికి పుచ్చుకుంటూ నడుస్తున్నది. అందువల్లనే ఆలోచనావిధానంలో మార్పు వచ్చింది. ఆధునిక యుగంలో, ముఖ్యంగా ఈ 20 వ శతాబ్ది ప్రారంభంను.డి, అనేక సిద్ధాంతాల (ప్రభావం పొడసూపింది. సమాజ మస్తిష్కంలో అనేక వాదాల సారాంశం ఇమిడిపోయింది. డార్విన్‌ పరిణామ సిద్ధాంతం, బన్‌ స్టెన్‌ సాపేక్ష సీద్ధాంతంలమార్క్స్సు గతి తార్కిక భౌతికవాద సిద్ధాంతం, (ఫ్రాయిడ్‌ మనోవిశ్తేషణ సిద్ధాంతం, ఈ నాలుగూ అధునిక సమాజానికి, ఆధునిక దృక్పథానికి నాలుగు స్తంభాలు. వీటి ఫలితంగా హేతువాదం గద్దె నక్కింది. మూఢ విశ్వాసాలకు ఆనకట్ట వేసింది. దురాచారాలను దుమ్ము దులిపింది. సనాతన సం[వదాయం హేతువాద ధోరణికి తట్టుకోలేని పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఈ హేతువాదంకూడా అన్ని _పశ్నలకు సమాధానాల నివ్వక పోవడంతో అసంతృప్లి సమాజంలో పెల్లువికింది. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు బాల్య వివావోంకు, కన్యాపల్కానికి, కులమత భేదాలకు వ్యతి రేకంగా పోరాడటం, వితంతు వఏివావోల్ని (ప్రవేశపెట్టడం అనేవి సంఘంలో ఆం(ధ్రదేశంలో జరిగిన మార్పులు. ఎంత జరిగినా సంఘంలో స్త్రీ బానిసగా చూడబడటం జరుగుతూనే ఉన్నది. ఆర్థిక అసమానతల కారణంగా జీవితాను భవాల్లో అంతరాలు, జీవిత స్థితిగతుల్లో భేదాలు వచ్చాయి. అసంతృప్తి జీవితాల్ని గానుగెద్దుర్ధాగా లాగవలసి వచ్చింది. స్త్రీని వేస్తుపేపరు బాస్కెట్‌ గా చూస్తున్న స్థితి ఉంది. స్త్రీని చెట్టుకు కట్రేసి నానావిధ చిత హింసలకు బలి చేసిన వ్యవస్థ ఉంది.

పారి[శామిక్రీకరణ మూలంగా పల్లేల్ని వదిలి జనమంతా పట్టణాల కెగ ఐడటం మొదలైంది. పట్టణాల్లో జీవిరాల్ని గడపటానికి జీతాలు చాలని నిరాళొ

&౮ఆగ3-15

296 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన నిస్పృహ లేర్పడ్డాయి.. నిరుద్యోగం. ఒక (గహశంలాగ తయార్తై యువకుల జీవికాల్లో గొఢాంధకారం అలుముకుంది. వ్యక్తుల జీఏతాల్లో స్వచ్చమైన చిరునవ్వు నశించింది. బాహర మైన జీవితమొకటి, ఆంతరమైన జీవిత మొకటి నడపటం అల వాటైంది. మాటలో సూటిదనం పోయింది. వ(కత పెరిగింది. రై కాంగంలో మధ్య తరగతి రైతుల స్థితిని చూసినా, సన్నకారు రైతుల్నిగమనించినా, రైతు కూలీల్ని కార్మికుల్ని పరిశీలించినా ఎన్నోరకాల గాథలు, బాధలు (పత్యషమవుతాయి. నైతికంగా; సాంఘికంగా ఎంతో పతనమైన సమాజం ఆనేక దశల్లో, దిశల్లో సాగుతోంది. రాజకీయంగా రాష్ట్రంలోను, దేశంలోను, (ప్రపంచంలోను విపరీత మైన అలజడి, ఆళాంళి ఏకమై, అడుగడుగునా గుండె దడదడలు (పతిధ్వనించిన కాలం ఈ 20 వ ళతాబ్టి. రెండు (సపంచ యుద్దాలు ఈ కాలంలోనే జరిగాయి. ఫాసిజం, నొజీజం తలెత్తాయి. సోవియట్‌ రష్యాలో అక్టోబరు విప్రవం విజయం సాధించింది. (పపంచ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ తీవ సంషోభానికి గురైంది. రష్యాలో రాచరికం, భూస్వామ్య బూర్జువా వ్యవస్థలు రద్దయినాయి- దోపిడీ దౌర్జన్యాలు లేని వర్గరహిత సోషలిస్టు వ్యవస్థ స్థాపించబడింది. ఆదే సమయంలో కేశ్తీ విదేశాల్లో సోవలిస్టు సమాజం ఏర్పడి నూతన శ కారంభమైంది. స్మామాజ్య వాదం బావు దెబ్బ తిన్నది. 1984లో ఫాసిస్టు నియంతృత్వాన్ని (ఫెంచి కార్మిక వర్గం రూపుమాపింది. 1986 లో పాపులర్‌ (ఫంట్‌ గెలుపొందింది. అంతర్జాతీ యంగా ఆలజడి అతి తీ్మీవపరిస్థితిలో (పస్తరించింది. అణుయుగం ఆరంభం కావటంతో ఆళాంతి నెలకొన్నది. సంక్షిప్తంగా అంతర్జాతీయ పరిస్థితి ఇలా ఉండగా, జాతీయ జీవనం కూడా బానిస విధాశమయింది. ఆంగ్లేయులు దేశాన్ని లొంగదీసికొని దేశీయుల్ని నానావిధ చిితహింసలకు గురిచేశారు. ,బిటీషవారికి వ్యతిరేకంగా స్వదేశీయోద్యమం, సత్యా[గమోద్యమం, క్విట్‌ ఇండియా ఉద్య మాలను లేవనెత్తి (పజిలు పోరాటం చేశారు. ఈ పోరాటంలో ఎందరో వీరులు అసువులు కోల్పోయారు. చివరకు 1047లో స్వాతం,త్యం వచ్చింది. (బీటిమ వాళ్ళు దీన్ని (ప్రదానం చేశామని అఎటారు. కాం[గెసువాళ్ళు దీన్ని ఆహింసతో, సళ్యాగ హంతో సాధించామంటారు. కాని మనకింకా *స్వ' రాజ్యం రాలేదని అీథీ ఒ3 వ్యాసంలో అన్న మాటల్నిబట్టిచూ స్తే మన స్వాతం[(త్య నిజస్వరూపం

శైలీ సంవిధారం - వైచిథతి ౭97 కనుగొన్నారనిపిస్తుంది ఆ స్వాతం(త్యం ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క రక0గా కన్పించింది. రాజకీయ నాయకులకు అమూల్యమైన, అసాధారణమైన విజయంగా, కన్పిస్తే కొంతమంది రచయితలకు, ఆరు(దాదులకు మన స్వాతం[త్యం మేడి పండులా కన్పించింది. దారి ద్యం రాచపుండులా తోచింది. బానిసత్వం తొలగినా వారసత్వం తొలగ లేదు. సామ్యవాదం కౌంగజపమయింది. రాజకీయ నాయకులు దేశ సంపదని అనుఠవిస్తూ భుక్తాయాసంతో బారులు తీస్తున్నారు. దేశం ఈ విధంగా ఉంటే ఇక్కడ 3:0గాణాలో పోరాటం సాగింది, నిజాం (వభుత్వ నిరంకుళ విధానాన్ని వదిలించుకోటానికి, దుష్ట రాచరిక మణగ (దొక్కటానికి తలెత్రిన పోరాటం తెలంగాణా పోరాటం. నిజాం [పళువులు రైతుల్ని హంసించి పన్నుల రూపేణా, కౌలు రూపేణా ధ వధాన్యాల్ని వసూలు చేయటం, వాళ్ళను విపరీతమైన బాధలకి గురిచెయ్యటం జరిగింది. వారి పాలనల్నో పౌరుల (ప్రాణానికి రక్షణ లేకుండా పోయిఐది మానవత్వాన్ని మంటగలిపి నిజాం (షభువులు దాన వత్వాన్ని (వదర్శించారు. శ్రీంని చెట్లకు కట్టి శీలాన్ని చెంచారు. ఇటువంటి భయంకర వాశావరణాన్ని తట్టుకోలేక (వజా _పవాహం ఎదురు తిరిగింది. ఉప్పెనలా విప్తవించింది. అగ్నివీణ (మోగించింది. వ్యజాయుధం రుిపించింది, ఈ పోరాటంలో కర్షకులు, కార్మికులు, దేశ భ క్తులేకాకుండా రచయితలు కూడా పాల్గొనటం విశేషం. ఈ విధంగా, (ప్రాంతీయంగా, జాతీయంగా, అంతర్జాతీ యంగా పోరాటాల (ప్రవాహాలు సాగాయి. రాజకీయంగా వింత పరిస్థితి ఏర్ప డింది. అస్థిరత్వం అంగలు వేసింది. ఆలోచనకన్నా అఆవేళానికి, యుకక్షీకన్నా శ క్రికి (ప్రాధాన్యం హెచ్చింది. ఇవన్నీ ఇన్ని రకాలుగా శబ్ద భావచి,తాలతో, విచ్చిత భావాభివ్య క్రితో సాహిత్యంలో (ప్రతిబింబిస్తాయి కదా!

సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయాలేకాక మత న్వైతిక విలువలు కూడా మన దేశ సంస్కృతితో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఇది ధనస్వామ్య వ్యవస్థ. ఈనాడు డబ్బుకు ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యం ఇవ్వబడుతుంది. “ధన మూలం ఇదం జగతీ”, “డబ్బులేనిదే డుబ్బుకు కొజగాడు”, *షెళం౧6ల? ౧8169 గ297 ౧01085), “పెసా మే వపరమాళ్మాహై' అన్న వాక్యాల వెనక బలపడివున్న నిజాన్ని కాదనే పరిస్థితికాదు ఈనాటి స్థితి. డబ్బు సంవాదించటం కోసం అనేక రకాల్లైన అడ్డ దారుల్ని కొంతనుంది తొక్కుతున్నారు. అడ్డదారులకు మార్గాల్ని సుగమం చేసు

228 ఆర్నుద జీవితం-రచనలు-సమ(గ పరిశీలన కుంటూ నైతిక విలువల్ని నొశనం చేయింం జరుగుతుంది నైతిక విలువలు ఎప్పుడు నశిస్తాయో అప్పుడు మానవత వశించినథ్లే. మానవత నశించిందంటే దానవత తిన ఇష్టారాజ్యంగా పరిపాలిస్తున్న ట్టే నైతిక ఏలువలు ఈ విధంగా పతనమైతే, మానవుడు మతంపట్ల మౌధ్యాన్ని పెంచుకున్నాడు. మానవుడి కతీత మైన ళజక్రి ఏ చెట్టులోనో, పుట్టలోనో,రాయిలోనో, రప్పలోనో దాగుందని భావించి పూజించి మఠాన్ని పోషించాడు. దేవుణ్ణి పూటించాడు. ఇది అతివేలమై (వస్తుతం అనుభవిస్తున్న ప్రతి బాధకు పూర్వజ న సుక్కతాన్నో దు వృతాన్నో ఆంటగట్టడం, బాధ్యతనుండి తప్పించుకోవటం చేస్తున్నాడు. కర్మ సిద్దాంతాన్ని నమ్మి కాళ్ళుజాపి కూర్చుంటున్నాడు. విధి నిర్వహణలో వెనకడుగు వేస్తున్నాడు. మఠాన్ని మత్తు మందుగా తయారు. చేళొడు. దీనివల్ల కలిగే ఫలితాలకు, అనర్థాలకు దేవుడే దిక్కంటూ దీపం గాలిలో పెట్టి కాలం వెళ్ళబుచ్చుతున్నాడు. డబ్బుకోసం భక్తి, వదవికోసం భద్రి పెరిగాయి. ౩౨పట భక్తులు విస్తరించారు. అసలుతత్వాన్ని అంత మొందించారు. ఇవన్నీ వై చ్యిత్యంతో నానావిధాల్నైే న రచయితల రచనల్లో చోటు చేసుకుంటాయి కదా!

రాజకీయాల్లో కూడా ముందంజువేసింది ఆంధ(ప్రదేశ్‌. ఈ విషయాన్నే థ్రీఫ్రీ ఈ విధంగా చెప్పాడు: “భారతదేశం అంతట్లోకి రాజకీయంగా ఎక్కువ చ్హైతన్యం చూపిస్తున్న (ప్రదేశం ఆంధ్రభూమి. నవ్య కవిత్వానికి ఈనాడు ఇండియా అంతటికీ అ(గస్థానం తెలుగుభావది.”£ జాతీయంగా కాని, అంతర్జాతీ యంగా కాని కాజకీయ సంఘటన వీది జరిగినా దాని (వభావం తెలుగు సాహిత్యలోకంలో (వస్ఫుటంగొ కనపడుతుంది,

ఇప్పుడు మన సమాజంలో ధోరణులు చూడటంతోనే అర్హమయ్య్యేట్లు లేవు. ఇవి మంచి లక్షణాలు కనుక అభివృద్ధివరచండి అంటానికి వీల్లేదు. ఇవి చెడ్డ లక్షణాలు కనుక వీటిని రూపుమాపండి ఆంటానికీ ఆస్కారం లేదు. ఒక వంక ర్సురీవేగం, ఒకపక్క పూరి స్తబ్టత, ఒకవక్క విపరీతపు పోకడలు. మరొళవంక మార్చుకోరని పద్ధతులు ఒకవంక వెట్టి ఆవేశం. వేరొకపక్క ఇడమౌనం. ఇన్ని విభిన్నతలని తనలో ఇముడ్చుకొని సమాజ (పచావాం సాగిపోతున్నది, మావ జీపితం వాడా సాఫీగానో, ఆందోళనతోనో సాగి

లీ సంవిధానం - వెచితి 29 పోతుందే తప్ప ఆగిపోలేదు. ఇటువంటి వింత పరిస్థితుల్లో వెలువడ్డ రచనల్లో కూడా వింత వింత ధోరణులు, ఆక్చర్యక రమైన పోకడలు కన్పించటంలో ఆళ్చర్యపడాల్సిన విషయమేమీలేదు. పాఠ రోత, కొత్త వింత. ఫ్యాషన్‌ దూసుకు పోతుంది. ఆది లేకపోతే అణిగిపోతుంది. “లోకో భిన్నరుచిః' కాబట్టి వెర్తెటీలో విచ్శిత సౌందర్యాన్నందిస్తూ కావ్యాలు చదువరుల్ని లొంగదీసుకుంటున్నాయి.

హార్మిశామికంగా, యాంథత్రికంగా, సాొంక్షేతికంగా మిక్కిలి అభివృద్ధిని సాధించిన ఈకాలంలో కళలుకూడా (ప్రత్యేకమైన విశిష్టతను పతివిందింపడేస్తు న్నాయి. నేటి జీవిత విధానం కళాస్వరూపాల్ని మార్చివేస్తున్నది. భాషా_పయో గంలో నేటి విధానం చాలా మార్పుల్ని కలిగిస్తుంది. ఉదాహరణకి టెలిగ్రాం తీసుకుంటే _ 'చెలిగాంకి విషయం ,_పధాకం కాని వ్యాకరణంకాదు చిన్నపిల్లడు తన మనస్సులోని ఉద్దేశాన్ని తక్కువ మాటంతో కర్త, కర్మ, (కియలేషండా ఏ సూతం (ప్రకారం వెల్లడించగలుగుతున్నాడో అదే విధానం టెల్మిగాంలో కన్సిస్తుంది. ఇ.ఇ. కమ్మింగ్సు కవితల్లో కూడా ఈ విధానమే కన్పిస్తుంది. ఆ (ప్రభావం ఆరు(ద పైనా ఉంది. కమ్మింగ్స్‌ అచ్చుయంతం కలిగించే అవకాళొ లను కూడా అద్భుతంగా వాడుకుంటాడు ఇది యాం[(త్రికమైన అభివృద్ధికి (వతి బింబం. వాణిజ్య (ప్రకటనను విన్నట్లయితే ఆ విధానం కూడా చమక్కారంగా భాసిస్తుంది. సరుకు గుణగణాలను తక్కువ మాటల్తో ఎక్కువగా హృదయానికి హత్తుకునేవిధంగా చెప్పాలి. వార్తాసారాంశమంతా రెండు మూడు మాటల్లో ఇమిడి పోవాలి. పెద్ద పెద్ద (గంథాలు రాయగలిగే శ క్రి ఉండికూడా చెప్పదలచుకొన్న దాన్ని రెండు మూడు మాటల్లో ఆకర్షణీయంగా చెపుతున్నారనటానికి సామాజిక జీవనమే హేతువుగా చెప్పవచ్చును

నేటి ప్రపంచ సమాజం మహా స్పీడులో సాగుతోంది. మణ షణం నూత్నత కోసం పరుగులు తీస్తోంది. దాన్నిబట్టి దృక్పథాలు, అభిరుచులు శర వేగంతో మారుతున్నాయి. సమాజాన్ననుసరించి సాహిత్యంలోకూడా కొత్తకొత్త (పయోగాలు, నూతన [ప[క్రియలు పుట్టుకొచ్చి నిత్య నూతనతను కలిగిస్తున్నాయి. విజ్ఞానళాస్త్రం వల్ల (పపంచ సమాజం, సాహిత్యం మార్పుల్ని పొందుతున్నాయి. విజ్ఞానకాస్త్రం సూర్యుణ్ణి చూసిరావాంన్నంత ఉన్నతంగాను, సము దపులోతుల్ని కొలవాలన్ని కోరికలతోను, అద్భుత రహస్యాల్ని ఆందించాలని ఆతృతతో కృష

ల80 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ్ర పరిశీలన చేస్తుంది. (పకృతి శక్తుల్ని పరిశీలించి పరమాడ్భుత విషయాల్ని వివరిస్తుంది. ఇవన్నీ పపంచ సమాజంలో (పతిస్పందించి సాహిత్యాన్ని కూడా కుదిపి కదిపి వేస్తాయి కనుక రచయిత నూతన (ప్మకియా _పయోగాన్ని చేస్తున్నాడు. శక్తి వంతమైన పదాల్ని పట్టుకుంటున్నాడు. ఈనాడు కవి అంతర్ముఖుడై. అనుభవించి రాసిందానికన్నా, బహిర్ముఖుడై భావించి అధికంగా రాస్తున్నాడు. అందువల్ల కవితల్లో కవియొక్క ఆలత్మీయతకన్న ఆలోచన, తన్మయత్వంకన్న తర్కం, ఆర్జుమైన వాక్కుకన్నా వైచితి, అనుభూతికన్నా ఆవేశ చమత్కారాలు ఎక్కు నగా ఉంటున్నాయి. వీటికి సామాజికమైన అభిరుచులే కారణం కనుక ఉక్రిచను క్కారం ఊనిక గొన్ని. -.. ప్రాయిగ్‌ మనో విశ్లేషణ సిద్ధాంత (వళావం వల్ల కూడా వాక్యాల్లో, శబ్దాల్లో, భావాల్లో వైచితి చోటు చేసుకుంది. (ఫాయిడ్‌ సిద్ధాంతం |పకారం మనిషి మనసులో మూగరలుంటాయి. 1. వ్యక్తం, 2 అవ్మక్తం, 8 వ్యకా వ్యక్తం, ఈ మూడిటి పరిశోధనల ఫలితం మనో విశ్లేషణ సిద్ధాంత మైంది. మనిషి

• తీరని కోర్కెలకు, భయాలకు, అనుభూతులకు కొత్త వ్యాఖ్యానాన్ని చేసి సరి కొత్త ఆర్థాన్నందించింది. వ్యక్త దళలో తీరని కోర్కెలు అవ్య క్తదశలో తొంగి చూస్తాయి. మానవుడు సంఘజీవి కనుక సాంఘిక నిబందనలకు లోనై కొన్ని అనుభూతుల్ని మాథతమే (ప్రకటించగలుగుతున్నాడు. మిగిలిన వాటిని అణగ దొక్టుతున్నాడు. అ విధంగా అణగ దొక్కబడిన కోర్కెలు, ఊహలు అవ్య క్తంలో అణిగివుంటాయి. ఎప్పుడు అవ్య క్తంలోని కోర్కెలకు ఊహలకు (ప్రాధాన్యం కలి గిందో అవ్వుడే సమాజం నిర్ణయించిన సిత్రి సూ[కాలు నిబంధనలు వీరి దృష్టికి అర్థ రహితంగా కన్పిస్తాయి థ్రీఫీ-'ఫిడేలురాగాం డజన్‌” కావ్యానికి రాసిన *“ఇంటో'లో ఈ నియమ నిబంధశలు అర్ధరహితం అనే విషయానికి మనో విశ్రేషణ సిద్ధాంతం లోని విషయానికి సంబంధాన్ని గమనిస్తే వై చితికి ఎలా కారణమైందీ తెలియ గలదు.నియమాలు నీతి సూ (లాలు అర్థర హితంగా కన్పించటంతో సమాజం ఏీరికి భూతద్దంనుండి చూసే (వకృతిలాగా కన్పించింది.8 “సమాజంలోని సుందర పార్శ్వం కన్నా జుగుప్పావహ పార్వ మే (వరధానంగా భావించింఏ.వై చితియే ఫీరికి సర్య(త గోచరించింది... చమక్కారమే వీరి జెండా అబినరి.”+ ఇంతవరకు వెచితి (వవేశించటానికి గల సామాజిక వ్య క్రిగత అవస్థలు, కారణాలు వివరించ

శైలీ సంవిధానం - వైచి ల9ి1 బడ్డాయి. ఈ సామాజిక పరిస్థితులే కాక ఆంగ్ల కవిత్మాసభావంకూడా వై చి(తిపై (వసరించింది. ముఖ్యంగా సీ, డి. లూయీన్‌, ఆగెన్‌, ఇ, ఇ. కమ్మింగ్స్‌ మొదలైన రచయితల (పళావం వైచ్చితీ.పియలపై వారి వారి రచనల్నిబట్టి ఊహించ వచ్చు. ఇ. ఇ. కమ్మింగ్స్‌ ఇంగ్లీమ భాషలోని పెద్దశరాల్ని, చిన్నక్షరాల్ని తన ఇష్టం వచ్చినట్లుగా రాళాడు. కాపిటల్‌ లెటర్స్‌ స్థానంలో చిన్నవి రాయటం, చిన్నక్షరాలుండే చోట కాపిటల్‌ లెటర్స్‌ రాయటం ఇతని కవితల్లో కన్పిస్తుంది. పదాన్ని కత్తిరించి అవ్షరాలుగా వివిధ విన్యాసాల్లో పేర్చుకుంటూ పోయాడు. వదాల్ని కొన్ని చోట్ల మధుపా(త ఆకారంలో, డైమండ్‌ + ఆకారంలో. రాళాడు, అంకెల్ని (ప్రయోగించి గమ్మత్తులు చేశాడు. శీర్షికల్లో కూడా వైచి,తిని కశబర చాడు. ఇతడు ౧౧1౧౧౧౪౯౪౩ అనే సానెట్‌లో - ఆస 513166౧, 5.” 71166 క90౦8+1౯1+6 డీజంయ్‌108 21౪2979 6 ₹0ఇంస్‌ ౦ గాంక€ గడీ 901111 ఇసంక6 811006౯9 రండీ? 18 ఏంజల0'9 1164696౬ 21." 'క్‌ దర్జీవాడు బట్టల కొలతలు తీసికొన్నట్లుగా, నవలల్లో కథనంలాగా పేరు కిట్టి. వయసు మాటెత్తకుండా 51301669 (16) అనటంలో వయను స్ఫురిస్తుంది. 5, 1." ఆలకెలు ఎత్తును స్ఫురింపజేస్తున్నాయి. ₹/11౯6: రంగు తెలుపు, వృష్రి : వేళ్ళ ((పోస్టిట్యూట్‌). ఈ వాక్యంలో చివరన ౯0811౯26 పదం వేయటంతో ముంమపయోగించిన అంకెలు పదాలు విచి[తంగా కనిపించినా కొన రాని భావం వాటి వెనక నిండుకొని ఉన్నది. ఈ విచ్మిత భావాలు కండ్ల బెలిస్కోపుల్తో చూస్తేనే అందుబాటులోకి వస్తాయి. ఒక్కోచోట పదాల్ని వికృతంగా మార్చుకుంటూ, ఆమషరాల్ని పల్టీలు కొటిసాడు,. మ్రైజాత *ళలళ్లూ 00౦ శే

£8€ అరు[ద్ర జీవితం-రచనలు- సమగ్ర వరిశీలన 0 66 ఇవిం లి 2 ( లి 00110 కరి ) €1006 016 కి 816 (1 00 ఓ) రేం6 ఇంక్‌ 'ళుం ౧14 ౧౧౦6 ౪౧౦౧ 8 (౧౦0౧౫౦౯౬) 1000 [1600౧ 3814 (100%) ఆ” అనే వాక్యాన్ని చిన్న చిన్న అక్షరాల ఇటుకలుగా చేసి ఎత్తెక మేడను కట్టినట్లు పేర్చుకుంటూ పోయాడు, కమ్మింగ్సు కవితల్లోని వైచ్చిశుల్ని కె.వి. ఆర్‌, నరసింహం. రెండు రకాలుగా పేర్కొన్నారు: *]. గౌం౧౦౭౯౩౧0౧1021 ఆ18601610౧. ల. ౧౧౯౯41౧610111౪ 19 ఏంగంజగంగ, ౧91౯1112160%౧, ఇంళితే-3020108 206 _ ఇం?ే 2౯౯2౧86016? వాగం43610గకు.. &) & 1 & శం, 1000 ఫ్‌ 4100029 5; ణీ

శైలీ సంవిధానం - వైచిత్రి 288 ఛా 0 న! అచ్చి విరామ చిహ్నాలు, పదాల అమరిక ఇంత విచి్యితంగా ఉంటుంది. కాపీటల్‌ లెటర్‌ ్న్‌ వాడీన విధానాని న్‌ గూడా ఈ ఉదాపారణంలో గమనించవచ్చు. ఆరు[ద త్వమేవాహంలో పదాలను పేర్చి రాయటం పంక్చువేషన్‌ లేకుండ రాయటం అనే అంకాల్ని గమనించవచ్చు. ఆరుుద “వెయ్యివోల్టుల కవిత్వం'లోని సంవిధానం అతి విచిితమైనది న! న గ గారడీవాడు (పవేశించి రకరకాల (వణాళికల ఖీ + కాగితం పువ్వులు శ వాసన చూపెట్టీ గ్‌ నా బాధే (ప్రేయసి | అది స్వర్గాద పిగరీయసి ౯. పారిజార కుసుమాలు సుమా అంటే ఆఫీ ళీ ఈళ భఖ + * 90 వధ 6 0 66 696 చలికి చి శ వ్రతకథ 1| ముళ్ళ కంచెలు మేసి బలిసిన ౯ కొడతాంోిి ఎకు శ ఉచశిశ అలక తపక భల భి శిశ కల వివి బవ యే ఏల కి లవ 60052 6 9666ల 9 తిలక్‌ సెగిందిం ఇందులో -- గురు గం పాదాల్ని వరసగా చదివింతర్వాత (_--) గుర్తు గల పాదాల్ని వేరొకసారి చదవాలి. అలా అయితేనే అర్థం టోధపడుతుంది

లిలికీ అర్ముద శ్రీవితం-రచనలు-నమగపరికీలన గారడీ వాడు (ప్రవేశించి రకరకాల _పణాళికల కాగితం పువ్వులు వాసన చూపెట్టీ పారిజాత కుసుమాలు సుమా ఆంటే కొడతాం - అని చదవాలి. ఇందులో శీ గుర్తు అభ్యుదయ భావానికీ, _-- గుర్తు రసికతకు చివ్నోలు, ఇది విద్యుర్‌ సంవిధానాన్ని పోలింది. విద్యుత్‌లో పాజిటివ్‌ నెగిటివ్‌లు, కలిస్తే ఫీజు మాడిపోతుంది. ఒక దానిలో విద్యుత్తు ఉంటుంది. మరొక దానిలో ఉండదు. స్రోజిటివ్‌కి పోజీటివ్‌, నెగిటీవ్‌కి నెగిటివ్‌ కలిపితే లైటు వెలుగుతుంది. భావం అవిర్భావమవుతుంది. ఈ గేయం చివరన (+) (--) గుర్తుగల వాక్యాలకు అన్వయం కుదిరి, ఇంతలో కే ఇం్యదజాలం కరిగిపోవాలా? అంటారు. ఇది విజ్ఞాన శాస్త్ర పద్ధతుల నాధారంగా చేసికొని సాధించిన సంవిధాన వైచితి. త్వమే వాహంలో “సెకండ్లముల్లు'లో 60 అక్షరాల్లో ముగిస్తారు. 60 సెకన్లు తిరిగితే నిమువమైనట్లు పెద్దముల్లు గేయంలో 60 ల్నెన్సు రాయటం సంవిధాన వై చి(తే అవుతుంది. సంవిధానంలో [కమవైచితిని పదర్శించే మరో గేయం. కగ త్ర జలాలను మరలించగలదా? కీహరాశయుంను లాలించగలదా? క5ఎండిపోయిన ఎడారి పండించగ లదా? శగృంగెలలో సంతృప్రి నిండించగ దా?” 1, 9, 8, శ పాదాల్ని వరసగా చగివితే ఆర్థం ఆవగతమవుతుంది. ఈ (కమా అలంకారం (ప్రానీనుల్లో కూడా ఉంది. అయితే దీన్ని వాళ్ళ అలంకారంగా స్వీకరించి పైక సాధారణంగా సీసపద్యాన్ని, కింద గితపద్యంలో విశేషాల్ని చెప్పేవారు, (ప్రానీన కావ్యాల్లో ఛందస్సు ననుసరించి యాదృచ్చికంగా జరిగితే ఆధునికులు మాతం [పయోగవాదులు కొవటంచేత కావాలని వైచి కోసం (పయత్నంతో (పయోగించినట్టుంటుంది. కవితల్లోని భావ్యకమాన్ని, కాస్త పద్ధతుల్ని చూసినప్పుడు ఆది [పయత్నసిద్ధమైన సంవిధాన వై చితే ననిపిస్తుంది. శబ్దవైచి(తి : ఒకే రకమైన ధ్వని కలిగిన రెండు విభిన్న భావల్లోని సారూప్య పదాల్ని తీసికొని ద్విభాషా శ్లేషల్ని (పయోగించి చమత్కరించటంలో కొన్ని మాటల్లోని అక్షరాల్ని కత్తిరించి కొత్తతరవో వైచ్చితిని (పదర్శించ టంలో ఆరు[ద ఆందెవేసిన చేయి. ఆర్ముద "స్టాప్‌ వాదచీ' గేయంలోం

శైలీ సంవిధానం - వైచి(్రి లిరిక్‌

కొట్ర

మెన్‌

ఆమెన్‌

చెరపట్టన్‌

నొ

పెన్‌

ఆపెన్‌

కాపొడును"11 అనే పాదాల్లో మొదటి *మెన్‌' = *పెన్‌' అనే పదాల్ని ఆ, నాలనుండి విడదీసి ఇంగ్లీషు మెన్‌, పెన్‌ పదాల్ని సృష్టించి శబ్ద చమలత్కా రాన్ని కలిగించారు. ఇలా పేర్చి రాయటంలో అరు[ద పై ఇంకి, కమ్మిలగ్స్‌ (ప్రభావం ఉండివుండవచ్చును,

• ఆందమైన శబా

కొంత మెతుకుతో

నిండుతుందిస్మి

కడుపునింపు మె---

కొంత(బతుకులో

దొరుకుతుందిలే “8 “(బ' అన్నది (బతుకు. *“మెో అంటె మెతుకు. (బతుకులో, మెతుకులో లుకు అనే ఆక్షరాలు సమానం, కనుక (బతుకులో కొంత మెళుకుందని, మెతుకులో కోంత (ఐతుపందని, నిత్య జీవిత సత్యాన్ని శబ్దవైచితిలో పదాల విరుపుల ద్వారా ఆరుుద అతి రన్యుంగా సాధించారు.

హైదరాబాద్‌ నగరంలో ఎన్‌. జీ. నోలు, మధ్య తరగతి కుటుంబాలు, పేద కార్మిక వర్గాలు జీఠాలు చాలక జీవితం లాగలేక కడుపు మంటలతో కాలి కూలిపోతున్న వారి బాధల్ని *“హెదరా బాధపడుతున్న కాలం” వంటి చోట హైదరాబాదు మీకనుంచి లాగిన బాధ విచి[(తమైందే. కొని దానిలోని కఠోర సత్యాన్ని కాదనలేం. “సినీవాలి కావ్యంలో కొన్ని శబ్దాలు ఈమ ఆఅర్జాల్ని మార్చుకొని కౌత్త కొత్త ముసుగుల్ని వేసిశొన్నాయి. వింత సౌందర్యాన్ని విందు చేస్తున్నాయి. ఎంచిన పద్యాల్లో ఒన్‌వే (టాఫిక్కు. అనే కొ త్తదారికి మళ్ళిం చారు. ఆది చాలా గమ్మత్షైన దారి.

286 ఆకు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన

*స్సఖం బస్సు ఇటొస్తుందని చూస్తున్నావా

ఒకవే [టాఫిక్కు ఒక్కటీ రాదిటు"313 అని, *“సగర్వచూడుడై" ఫుల్‌ స్టాప్‌ను “పులిస్టాపు' చేసి, 'మరణించబడ్డాడు' అనే విచి[త పదప్రయోగాలు చేసి వైచి(తిని స్థాపించారు ఆరుద్ర. వైచిదత్రికి ఆర్యుదను చెప్పిన తర్వాతనే మరె వరి పేరైనా పేర్కొనాలి. ఆరు.ద రచనల్లో వై చి్యతిలేని కావ్యాలు లేవు. అట్ట మీది బొమ్మనుండి అట్ట చివరివరకు నవ్యతాపీతి, వై చి్యిత్మీపియత్య్వం దర్శన మిస్తుంటాయి. ఆరు(దకు వైచితి పాణం, వైచితతి కవితా సంవిధాన ధనం. ఈ వై చి(తిలోని (ప్రథమ గుణం పాఠకుల మేధను అట్టే అయస్కాంతంలా పథ్హే యడం. ఆయస్కాంతం ఎలా ఊపితే ఇనుప రజను అలా పల్టీలు కొట్టినట్లు వై చి(తికూడా మనస్సుకు గిలిగింతలు పుట్టించి, వల్లీలు కొట్టించి, పొరలన్నిటిని పగుల గొట్టేసి కవిత్వంలోని అసలు తత్వాన్ని ఒంట పట్టించేందుకు (పయత్ని స్తుంది.

బూర్జువా దోపిడీ

వ్యూడలిజం విధంగా

ఉండే అమావాస్య చీ

కట్టని - బూర్జువా, వ్యూడల్‌ వ్యవస్థల్లోని దోపిడీని కట్‌ చేయా...నే కసిని వ్య_క్రీంరణలో 'అమావాస్యచీ అని పాదం ఆపి, *కట్ట'ని రెండవ పాదం మొదట కట్‌ చేసివేసి వ్యక్రీకరణంలో ళాబ్దికమైన వై చితిని సాధించారు. ఈ విధంగానే ఇంకా-' భగవంతుడి ఆఫీసుకి ఫో కేలేదు, నేను పోనేపోను' అని నాస్తిక భావాన్ని రెండు భాషల్లోని సారూప్య పదాల్లో “మీటల పాట' పాడారు. నరకాన్ని నరకటం అసూర్యంపళ్యలు, హముహీలు యానలు, గూడ్సుగమనలు వంటి విచ్యిత సమా సాల్ని ఏర్పరచటం, పేనికానలం వంటి మి[ళ సంధుల్ని కావించటం వంటివి ఆర్నుద రచనల్లోని తటీల్లతలు. నాన్‌న్నే, ఆపఫ్స్‌యొచ్చు, ఊరంతటి మెమబున్‌, మెయిన్‌ స్వీచి వంటి ధ్వన్యనుగుణ విచి[త రూపాలు, రాస్థలుడు ఇంబింటి వజ్యాల్లో కనిపిస్తాయి.

బు, "5 లకు జరిగిన అన్యాయాన్ని తలచి ఆరుుద సానుభూతితో వాటిని రక్షించాలనే ఉద్దేశంతో __

శైలీ సంవిధానం - వెచ్చితి 2౨87

“*శ్రబ్స కుబు" మంజబుల

అని [వాస్తే తిడబాబు నాచదువబు14 అని లేఖనంలో చమత్కా రాన్ని (పదర్శించారు. సంఖ్యాచై చితికుదాహరణగా శీర్షికల్లో '6(ద పు" కని పిస్తుంది. ఇ ఇ. కమ్మింగ్సువలెనే తెలుగు కవులు శీర్షికల్లో వింత పోకడలు పోయారు. ఇవి చమత్కారంకోసం చేసినవే కానీ వీటి వెనక (పత్యేక పయో జనమేమీ లేదు. ఆరుద్ర - “ఆత్మావై₹ పుుతనామాసి'లో వై ఇంగ్లీమ పదం. *చిదిమిన పాల్గారు చెక్కుటద్దములులో చివరి ₹బ్దాన్ని మార్చి “చెక్కుటర్థములు! చేశారు. “ఇచ్చట పుట్టిన చిగురు కొమ్మెైన వగరు ఇల్పసానివారి చిగురుకొమ్మై? చేవకు ప్యారడీ, *ఈస్టూ వస్టూ ఎలిస్తే వేస్టు', ద్వంద్వ సామోసాలు అందిస్తూ వైచి(తీవిందు పసందుగా చేశారు ఆరు[ద.

ఛందోచై చితి :. ఛందస్సుల్ని లొంగదీసికొని దాన్తో చి(త్రి విచిత్ర రీతుల్లో కదం తొక్కించే వాళ్ళనే ఆవి పళంసిస్తాయని థ్రీశ్రీ రాళారు. శ్రీ థ్రీ, ఆరుుద, నారాయణబాబు పూర్తివచనంలో రచన కొనసాగించారనే (భాంతి కలి గేట్టుగా కంద పద్యాల్ని, వృత్తాల్ని వాడారు. వాటిని పసిగట్టడం కష్టం. తథాస్తులో ఆరుద్ర వాడీన ఛందో వృత్తాన్ని దివాకర్ల వెంంటావధానివంటి పండి శులే కనుక్కోలేక పోయారని, వృత్తం పేరు ముందుంచితేనే చదువుకొ నేదళలో పండితులున్నారని ఆరుుద ఒక సందర్భంలో (నాతో) చెప్పారు. ఆరు[ద (ప్రాచీన ఛందస్సుల్ని ఆధునికంగా పలికించటమే కాక జానపద ఛందస్స్నుల్ని (తరువోజ మొదలైనవి) (6756 11020) వెర్స్‌లి(బేను విచ్యితగతుల్లో నడివారు. త్వమేవావాంలో రాగి, తుత్తునాగాలకు మధ్యజరిగే సంభాషణ ఈ విధంగా సాగింది.

రాగి : మరొకవిధంగా బతికే

వరం ఎలాగ? తుత్తునాగం : తికమకం వలలన్నీదా పరం జయించు.

రాగి : మెతుకే మరింక దొరకదు.

తుత్తునాగం: నిరాశ మనకున్న దా?కేక్‌ ఇది కంద పద్యం. ఎంత విచి[తంగా తుత్తునియలు చేశారో గమనిస్తే, ఆరుద్ర ఛందోవిచితి బోధపడుతుంది,

288 అరు(ద జీవితం.రచనలు-సమ(గ పరిశీలన *శ్రీఏతం విటీక బోధ చేయువాడు లేడులే' అని నిరుత్సాహ భావాన్ని ఉత్సాహ వృత్తంలో వేదనాశకలంగా పలికించారు. *దారుణం, ఇది దారుణం, మన ధారుణీ (వజ మారణం” మత్తకోకిల పద్యం.

“కనీనికం జ్వాలలే, జనత కంటనీరు పెట్టిందంటే

ఆనీ అనని శాపమే (పజ నిరాళదారి పట్టిందంటే' ఇది మారిన పృథ్వీ వృత్తం. దీనికి గణాలు వరసగా జ, స, జ, స, య, వలు ఉండాలి. కానీ పెపాదాల్ని గణ విభజన చేసి చూస్తే జ, స, జ, స్యయ,గ ఆనే గణాలు వస్తాయి. కనుక ఇది మారిన పృథివీవృత్త అయింది. ఉత్సాహ వృత్తానికి వర సగా ఏడు సూర్యగణాలు చివర “గ” (గురువు) ఉండాలి. మత్తకోకిలకు ర, స, జ, జ, భ, ర గణాలుండాలి. సలకణంగా వచన [భాంతిని కలిగించే అధునిక కవిత్వాన్ని సవాజ ఛందోరీతిలో చెప్పారు. సహజమైన శలినే విచ్యితంగా భావిన్తున్నామిక్కడ. కష్టమని భావించే ఛందో విద్యను సురిభతరంగా చేయటమే విచ్యితమనే భావనకు కారణమైంది. మరోచోట గీతపద్యంలోని పై రెండు పాదాలు మూడయ్యాయి. మొత్తం నాలుక్కి. బదులు ఐదయ్యాయి*

“* అసవానము వట బీజము

ఆసలు (వళ్నకిది జవాబు

అందువలన ఇల ఇలాగ

ఊడలుబికిన దెయ్యాల ఉనికివట్టు

విరియబూసిన చీకట్ల విపినసీమ. “కేక

ఆరు[ద ఈ విధంగా పాతవృత్తాలకు కొత్తరంగు వేళారు. వేదనాళక లంలో “నకనకలాడెను ఆకలితోడను' అన్నది కవిరాజ విరాజితం. *చెడిన జీవిత సారమాధురి' తరళం. 'జనతి శీర్షికన దండకం (ఆధునికమైనది) దండ గుచ్చారు. కవిరాజ విరాజికానికి న, జ, జ, జ, జ, జ, జ, వ అనే గణాలు, ఎనిమిదీంట, ఏడింట యతులు ఉండాలి. తరళానికి నభ, ర, స, జ, జ,గ గణాలు, 12వ అవరం యతిగాను ఉండాలి. దండకాని కి ఆదిలో *వా'కారం కాని, *నికారంకానీ చెప్పాలి. లేకపోతే *త'కారం చెప్పాలి. గుర్వంతం చేయాలి. ఇదీ దండక లక్షణం. ఆరు(ద దీనికి కొత్త ఉడుపులు కట్టారు; ఆర్ముద కావ్యాలు పద్యం, గద్యం, గేయం, వచనాలతో నిండిన విచిత (వ్యకియావై విధ్య విలసీతాలు,

శైలీ సంవిధానం - వైచి్యతి వ8ి9 భొవవైచితి:- చిడబొటు కాటువల్ల కలిగెన భావాన్ని- “చక్షులు, కరములు, కర్ణములు జమిలిగ ఇచ్చిన దేవతలు ఒక నాలుక మ్యాతమే ఇచ్చారు (పకటించుట ఎట్టు నా వెతలు”17” అని చిర్వవ్వుంలో చివరన వేదన విచి[తంగా పలికించారు. నాలుకలు రెండివ్వకుండా ఒకటిచ్చినందువల్ల ఏర్పడ్డ ఎడబాటు కారణంగా వెతల్ని వ్యక్తీకరించేందుకు ఉన్న ఓక్క నాయక చాలదని చెప్పి భావ చమత్కారాన్ని కలిగించారు “ఏటికేడావ'లో సువవితా యద్యస్తి రాజ్యేన కిమ్మనకుండా మిన్నకున్నప్పుడు, “మీసాలు తిప్పి నేపథ్య వర్తకులపై' అని పలికినపుడు, భావచమత్కారం గుబాళిస్తుంది. ఇలాగే “తెల్లని రాణీ రూపాయల టోలు వెలసిన ఆమె కన్నులు' అన్నపుడు ఆలంకార వైచితి కన్సిస్తుంది. సినీవాలి కావ్యంలో రైల్వే పరిభాషలో బహు చమత్కరించారు ఆరు[ద. “ఎక్కదలచుకొన్న రైలు జీవితకాలం లేటు', ఆదర్శాల లగేజి, ఈప్పి తాల (టంకుపెథ్లై, కలల (బేకులు, ఎక్సెస్సంటాడు టి సి. లాంటివి ఎన్నో భావ వైచి(తికి దోహదపడ్డాయి. ఆర్మ్నుద కవిత్వంలో (ప్రతీకలు కూడా భఖావవైచిటతికి తోడ్పడ్డాయి. ఇలియట్‌ [పభావం ఆంతస్యూతంగా మాతమే ఆరు(దపై ఉంది. ఆరు[ద ఇలీయట్‌. (ప్రతీకల్ని జీర్షించుకొని తవ రక్తంలో కొత్త రక్తాన్ని (ఆనుకూం మైన దాన్ని) కలుపుకొని నూత్నమార్గంలో వినూత్న విన్యాసాలు చేస్తూ యథేచ్చగా సంచరించారు. త్వమేవాహంలో (ప్రతీకలు తీ(పభొవ సంబంధిరాలు. ఎంచిన పద్యాల్లో ఎంచుకున్న (ప్రతీకలు విచి(తమైనవి. “భల్లూకం ఆర్డరేసీ ఆడమన్న వాల్లీసకమాడాయి పిపీలికలు కుర్కు మొంగిన ఉరుములే బుక్కు. నురుని వల్లెవేళాయి” 8 థల్దూవ౦, కుక్కలు-ఐధికార్లకు, రాజకీయ నాయకులకు, వాం భక్తులకు (ప్రతీకలు. ఇలా (వతీకల్ని ఉపయోగించి తెలుగు కవిత్వంలో ఆపూర్వ సంవిధానానికి బాటలు తీసిన అతినవ్యుడు ఆరుద,

240 ఆర్ముద జ్లీవతం-రచ నలు-సమగపరిశీలన “వైచి,తి - శైలీ నంవిధానం' అధో జ్ఞాపికలు 1 _ ఆధునికాంధ కవిత్వంలో వ్య క్రీరణ వైచి్రీ (ప్రియత్వం - పేజీ 19. ఎం.ఫిల్‌. సిద్ధాంత (గంథం-ఎల్‌. సంగయ్య, 2, త్వమేవాహం కావ్యంలో లఘుబిప్పణీ = అీ అీ-పేజి. 187. తి స56 ౧90016 266082౯13౧, 0? ఇస1ం 1౬19 1066066 €0 6౫1655 ౪₹6ల౬21197, 10 ౪౯1౯108, 0౯ 0? ౮6౯౧6౯ ౧౧62౧5, 6 611 9౯౦6688 0 6౧౮౭౧౯ - ౧౧6 ౯౯౬౧8 ౦ సశేంంయే6|౧ లిం? - 2386 204. ఆ. 58110680. శీ. ఆధునికాంధ్ర కవిత్వం. సం్యపదాయము - (పయోగము - పేజి 086= డా! సి.నా.రె ల్‌, 6; 2. 2. ౦౮౫91088 వెం6౧5= 19028 €0 1956.223863 ల్‌8, 485. 7. _ఆధునికాంథధ కవితా సమీక్షి. కె.వి.ఆర్‌, నరసింహం - పేజి 628. 8. 25.8. ౧ఇణగ108'5 వంంయ5.19028 60 1౪564. 2%06 886 9. ఆరు(ద్ర రచన కవితలు (విపుల సంకల*ం) పేజి. 107. 10. సినీవాలి - ఆరు(ద - పేజి. 61. క్షే, త్వమేవాహం _ పేబి. 87. 19, గాయాలూ - గేయాలూ - పేజి. 60. 1లి,. ఎంచిన వద్యాలు - పేజి. 21. 14. ఇంటింటి పజ్యాలు - పేటి. 86. ర్‌. తథాస్తు _ పేజి. 105 - త్వమేవాహం. 16. చేదనాశకలం - త్వమేవాహం. 17, 18: ఎంచిన పద్యాలు - పేశీల, 62, 68.

అధ్యాయం :తి ఆర్శుద వచన రచనలు-పరిశీలన ఆరుద నాటికలు

కక్రావ్యేష నాటకం రమ్మంి, *నాటకాంతంహి సాహిత్యం అనే విద్వ ద్వాక్యాలకు సార్ధక్యం చేకూర్చిన రచయిత ఆరుద్ర. నాటక, నాటిక, ఏకాంకిక, సంగీత రూపక, రూపవాణీరూప౩ రచవలు చేయటంలోనూ ఆరు(ద అందెవేసిన చేయే. కవితారంగంలో కఐంకో కదను చేస్తూనే, విరామసమయాల్లో అవి రామంగా నాటక రచన చేసి ఆద్య్రనాటక సాహిక్యాభివృద్ధికి ఆరు[ద తోడ్ప డ్హారు. స్వాతం[ఠర్య యుగోదయ మైన వేళల్లో (1951 =. ఆ తరువాతకాలంలో) ఆగుద నాటక రచ:కు నాంఏపలికారు. పన్నెండు దృళ్యనాటికల్ని, తొమ్మిది శ్రవ్యరూపకాల్ని రచించారు. ఆరుుద ఇప్పది వరకు వెలువరించిన నాటకాల్లో చివరిదైన 'శ్రీకృష్ణదేవరాయ' రూపవాణీరూపకం రచబిత గొప్పతనాన్ని వేనోళ్ళ చాటింది. పట్టిన వసువును బంగారం చేయగల రచనా నైపుణ్య పరసు వేది ఆరు[ద్ర. వీరి నాటకాల్లో వైవిధ్యం, వైచి్యిత్యం, ,పయో”౦ ము ప్పేటలుగా కలిసి ఉన్నాయి. ఆరు[ద నాటకాలను వస్తుస్వ భావాన్ని బట్టి సౌంఘిక, మానసిక, చార్మితకాలని మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చును. లాక్షణికంగా నాటక, నాటికా, రూపక [తయంగా పేర్కొనవచ్చు. *లాక్షణికం'గా ఆనటంవల్ల వీగి నాటకాల్లో నాటక లతణాలు పూర్తిగా ఉన్నాయని చెప్పడం ఇక్కడ ఉద్దేగం కాదు.1 స్థూలమైన ఆధునిక లక్షణాల్ని కలిగివుంటాయని మాతమే గ్రహించాలి.

అరు[ద నాటికల్లో మొదటివి “సాలభంజిక' పేరుతో (పచురించినవి వాలాగు. ఆవి : 1. సాలభంజిక, 2, (గంథమవాయుద్ధం. లిం దీర్పరా్యతం- త. తదేవగృహం. తర్వాత “ఆరుద వాటికలు పేరుతో వెలువడినవి ఏడు.

4 ఆకి5-16

వి4ల ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీలన అవి : 1. విష్యయోగం. 2. దేవుని ఎదుట 8 న్యాయాధికారి శ. పార్కుబెంచీ ((వ్యనాటిక) € దరఖాస్తు ఫారం 68 నన్ను గురించే ((శవ్యనాటిక) 7. అక్కయ్యకి (ప్రమోషన్‌, ఆనంతర కారంలో (పచురించిక నాటకం “రాదారి బంగళా” (1978). షష్టీ పూర్తి సంవర్భంగా (1985) ము(దణ పొందిన రూప వాణీ రూపకం “శ్రీకృష్ణదేవరాయ.” ఇక [ళవ్య నాటికలు, అవిః 1. మళ్ళీ ఎప్పుడో ఏ. బొమ్మల కొణవు ల క్షమించాలి క, యుద్దంవస్తే 5. పరువుపోయెనేని 6. తమాషాలు - తారాజువ్వలు +. దివ్యసన్నిధి 68 కాటమరాజు 9. సిశ్రాకోక చిలుకలు (పద్య నాటిక) 10. యశోద కృష్ణ (చిత నాటిక) చివరి రచన చ్చిత ఈూపం దాల్చింది. కాలాన్ని బట్టీ “సాలభంజిక 'లోని నాలుఫ సంగీత్‌ రూవకాలు మొదటివి. వాటిల్లోతదేవ గృవాం'కాలాన్ని బట్టి మొదటిద. 1851వ సంవత్సరం చీని రచనాకాలం. *తదేవ గృహం" [వారంభంలో “ఎగ్జీసైన్టియ లిజం లేక అ స్తీక్వవాదంలో చేసిన ఒక పరిశోధనా రూపకం” అని ఆరు[ద చెప్పారు. ఆ రూపకంలోని కథాకాలం. 1849. కథకు విషయం : యుద్ధ భీతితో బెవరిసోయిన మనిషి, స్వేచ్చ లభించే జీవితం కోసం వెదుకులాడటం. కథకు రంగస్థలం: విశాఖపట్నం. 1943 ఏపిల్‌ ఆరో తారీఖున జపానువాడి లోవా విహంగాలు విళాభివట్నంపై కురిపించిన బాంబుల వర్షం అరుదగ్ర గుండెను జలదరింప జేసింది. మనస్సులో గొప్ప సంచలనం కలిగించింది. ఆ దుర్శటన జరిగినప్పుడు విశాఖపట్నం పౌరులు కకోవికలై , బతికుంటే బలుసాకు తినొచ్చునని, (ప్రాణాలు అర దేతుల్లో పట్టుకొని కొందిరు, కొన ఊపిరితో కొందరు, గాలిలో తమ (పాణాలు శేలిపోతుండగా కొందరు పాదాలకు ఎక్కడాలేని నత్తువ చేకూరగా పరుగులు తీకారు. ఆ రోజు ఆ ఊరు ఊరంకా నిర్మానువ్యమైంది. జీవిలాన్ని లెక్క చేయని వాష్శ, తప్పనిసరై ఆఫీసుల్లో ఉద్యోగాలు. చేసేవావృ, యుద్ధంలో జీఎంచే మిలిటరీవాళ్ళు, వాళ్ళ అవసరాలను తీర్చేందుకు ఉన్న వ్యాపా రులూ-ఆడవాష్మ-ఇలాగైైనా వేళ్ళ మీద లెక్క పెట్టగలిగిసంత మంది మాతం తప్ప విశావి పట్నం నిర్మానుష్య మైనట్రే లెక్క. ఇంకా ఒకవేళ ఎవరన్నా అక్కడ ఉండి ఉంటే వాళ్ళు మనుష్యుల్లో జమ కాదు.

చీకటివేళ కృష్ణారావు ఆనే క్కురవాడిని - హృాష్షీకేోం - *రామారావిని సంబోధిస్తూ అవ్వోనిస్తాడు. తన పేరు రామారావు కాదండి అంటే, నువ్వు ఆచ్చం మా రామారావు లానే ఉన్నావు రా! ఇలారా! జపానువాడు ఇంకో గంటలో

ఆరు(ద నాటికలు లి4లి బాంబులు వేస్తే నువ్వెక్కడో? నేనెక్కడో: నువ్వెవరివో? నే నెవర్నో? = కొబట్టి రా! నాయనా! రా! అని తన యింట్లోకి తీసుకు వెళ్లాడు. తన భార్య సుండరాన్ని పిలిచి, ఎవరొచ్చారో చూడ మంటాడు ఆవిడ కూడా ఎప్పుడొచ్చావురా రాముడూ? నువ్వు విశాఖపట్నంలోనే ఉంటున్నావా? అంటుంది. ఈ దంపతుల చేత రామారావని పిలువబడే కృష్ణారావు భిన్నుడ్తై, కినుక వహించిన వాడై, మీరెవరో నాకు తెలియదు. నే నెవర్నో మీకు తెలియదంటాడు, నువ్వ మా శాంతమ్మ రెండో కొడుకువని, రాముడి వని చెప్పి, కాఫీ తీసుకు వస్తానుండ మంటుండి సుందరం. కృష్ణారావుకి వారు మాట్లాడే దేమీ బోధవడటం లేదు. చివరకు ఇద్దరూ కలిసి అతణ్ని రాముడని ఒప్పిస్తారు కోరిక మేరకు సుందరాన్ని పిన్నీ అని పిలుస్తాడు. ఆమె ఇచ్చిన కాఫీ (కాగి, ఎలా ఉందని అడిగితే అమృతంలా ఉంది అంటాడు. తరువాత సుందరమ్మ రాముణ్ని చూసి, ఒరేయ్‌ నువ్వు కృష్ణమూర్తివి కదూ! అంటుంది. కాదు నేను రాముణ్నే అంటాడు. ఆయనెవరు? అని అడిగితే ఆయన బాబాయి హృషీ కేం అని చెపుతాడు. భార్య ఎప్పుడు చనిపోయిందో చెప్పమంటే ఆలోచించనీయ మంటాడు. నువ్వెప్పుడు చచ్చిపోతావని అడిగితే, ఎప్పుడు బావమంటే అప్పుడే చచ్చిపోతాను అంటాడు. మీ బావాయిని చేతుల్తో 'పట్టుకోమంటే, (ప్రయత్నించి - పట్టుకుంటే చేతికి రావడం లేదు. ఏదో గాలిని తాకినట్టుంది. ఊదారంగుగా వింతగా ఉంది. నేను పైకిలేచిపోతున్నాను అంటూ ఉంటాడు. ఈ సంభాషణను బట్టి ఇక్కడ విగత జీవుల ఆత్మలు మాట్లాడుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది మాటలు మామే వినవస్తుంటాయ్‌. వ్యాష్షీకేశం ఒక శరీరాన్ని చూపించి ఇదెవరిదని అడిగితే కృష్ణారావు తనదే నంటాడు, హృావ్షీకేళం అది కృష్ణారావు ళరీరం అంటాడు. నువ్వు ఇంట్లోకి రాకముందు కృష్ణారావువే. నిన్ను చంపుదామని _పయత్నించి సవలురమయ్యాం. లోపలికి వచ్చి నువ్వు అబద్ధమాడి రాముణ్నే అని కాఫీ ఠాగి అమృతంలా ఉందన్నప్పుడు నువ్వు చచ్చావు అని నిర్దారణ చేస్తారు. మాయో పైౌయంతో మళ్ళా ఆ యువకుడు ఆ దంపతుఐకనుకూలంగా మాటలు చెప్పి అమ్మతం తాగి తాను రాముణ్నికానని కృష్ణారావునేనని చెపుకాదు. నేను చావను, చావలేను. ఈ పాతఠయింట్లో ఉండను, ఉండలేను, మీరన్నా-మీ కాతలన్నా-మీ తాళలు కట్టించిన ఇల్లన్నా నా కసహ్మం. నేను జీఎకాన్ని (ప్రేమించాను. కాంతిని (గేమించాను. నాకు నా కాంతి కొవాలి అని ఆంటాడు. రచముత శాంతిని

ల్రిశీత్రీ ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ (గ పరిశీలన చక్కగా వర్ణించారు. కొంతినది చప్పుడు లేనట్టు, సంగీతంలాగా లేతగా. తెంపుగా ఆకుపచ్చగా సుళారంగా ఉంటుంది. (పళాంతమైన తీయని సంగీతంలా మృదు వుగా, ఆకుపచ్చ వెలుగుల సన్నలతో ఉన్న కాంతిని వెదకటానికి కృష్ణారావు ఉద్యుక్తు డెనప్పుడు పాత వాసనలకు (పతినిధి అయిన వ్యాష్షీకేళం, కృష్ణారావుని “నీ జన్మలో అది (శాంతి) నీకు దొరకదు. జ్ఞాపకం ఉంచుకో! ఈ ఇల్లు తాతలు కట్టించిండి. దిన్ని నువ్వు కాలదన్నితే సిక్సు పుట్టగ తులుండవు అని బెదిరిస్తాడు. ఆధునిక తరానికి, ఆ స్లిక్వానికి (ప్రతినిధి అయిన కృష్ణారావు గతానికి తిలోద కాలు, ఆగతానికి స్వాగతం పలుకుతూ *(ప్రపంచమంతా నా యిళ్లే. ముంచితన మంతా నా యిల్లే, దొని నిండా నేను (బతుకుళాను. గాలిలాగ తిరుగుఠాను. నీళ్ళ లాగ పరుగెత్తుకాను. మంటలాగ నాట్యం చేస్తాను. జ్ఞానంలాగ జీవిస్తాను ... నిరత్వం నాకు నిత్యం. అందులో నేను నరత్వాన్ని అధిగమించి తైఏకాల్య జ్రీవితం పొందుతాను. [పపంచంలోకి పోతున్నా. ఆదే నా ఇల్లు - “త్రదేవగృహమ్‌” అని కృష్ణారావు చివరన తన నిర్ణయాన్ని (పకటిస్తాడు.

“కదేవ గృహమ్‌' అ౨టే “ఆదే ఇల్లు" అని శబ్దార్ధం అయినప్పటికి నాటకం లోని కథాసందర్భాన్నిబట్టి “(ప్రపంచమే ఇల్లు' అని తెలిసికోవాలి. _పపంచమనే ఇల్లు అనటం ద్వారా “ఎల్లలోక ములొక్క-యిల్లె' అని గుర జాడ చెప్పిన విశ్వమానవ కుటుంబం ద్యోతక మవుతుంది. విశాలమైన విశ $ంలో (పస్తుత నాటక నాయ కుడు కృష్ణారావు జ్లకాల్య జీవితాన్ని పొందాలనే లక్ష్యంతో సంకుచితమైన పాత ఇల్లు వదిలి బయటకు వచ్చాడు. తైై9కాల్య జీవితమంటే భూత, భవిష్య ద్వ రృమాన కాలాల్లో ఒక్కసారే జీవించటం. ఇదెలా? అంటే జ్ఞాకవద్ధి పొందిన వాడికీది సాధ్యమవుతుంది. సర్వేం(దియాలద్వారా ఈ సృష్టిలోని పకి వస్తువు యొక్క జంతర బాహీర స్వభావ చైతన్యాలను వివేచించి తెలిసికొనటం వల్ల జ్ఞానం సిద్ధిస్తుంది. సృష్టి రహస్యాలను, జీవిత పరమావధిని అవగతం దేసి కొన్నపుడు జ్ఞానానికి పరిపూర్ణత్వ్యం అమ్బతుంఏ. దీన్ని పొందిన మానవునికి కాలం అఖభండంగా, అనంతంగా భాసిస్తుంది నరత్వాన్ని ఆరిగమిస్తాడు. తశ ఆ స్తిక్వాన్ని విశ్వంభరుడై విశ్వమానవాళికి విదితం చేస్తాడు. సామాన్య మాన వునికిదంతా సాధ్యమా? అంటే మాన్యుడైన మానవునికే ఇది సాధ్యం.

ఆరుద్ర నాటికలు వ్‌45్‌

జీన్‌పాల్‌ సార్త్రే చెప్పిన ఆ న్తీత్వవాడం (ల15660౯121030) ఈ నాటికలో ఉంది. *మనిషి తన స్థితిగతులన్నింటికి స్వయంగానే బాధ్యత వహి స్తాడు. కాబట్టి ఆ స్రిత్వానికి ముఖ్యమైన అర్థం స్వేచ్చ... మనిషి తన మృత్యు వర్యంతం తాను ఏమి కాదలచుకొన్నాడో దానిని రూపొందించుకోడానికి (వయత్నిస్తాడు.”2 నాటికలో కృష్ణారావు కూడా తాను నరత్వాన్ని అధిగమించి శుద్ధ డ్జానియై, (తికాలాల్లో ఒక్కసారే జీవించాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. అందు కోసం పాత వాసనల ఇల్లు వదిలి బయటికి వస్తాడు. కృష్ణారావుని ఆ మార్గానికి మళ్ళించిన వాడుగా హృష్నీ కేం కన్పిస్తాగు. నాటికచివర్న “ఆయితే. బాబాయి? నేను కృష్ణారావు శరీరంలో ఉండగా నన్ను నీవు ఎలా గుర్తుబట్ట గళిగావు? చెప్పు?" అన్నపుడు హృషీకేం "ఆదే = అస్తిత్వ సత్యం. మనం అనునిత్య బీవులం, త్ర 9కాల్యం జీవితం అన్నది సార వ్రైజెనీనం. జ్ఞానపద్ధి పొందిన జీవి భూత భవివ్యద్వర్తమాన కాలాలలో ఒక్కసారే జీవింగలడు. నువ్వు నరత్వంలో ఉంటూనే నరత్వాన్ని అధిగమించావు. ఆందుకే నీలో భూతకాలపు వాసనలు నాకు గోచరించాయి. ఒక్కసారి నీకు జ్ఞాపకం చేస్తే నీ తొలిజన్మలు జ్ఞాపకం వచ్చాయి”! అంటాడు. ఆ (పేరణతోనే కృష్ణారావు (సవంచమనే గృహంలోకి [వవేశించాడు. చివర్న తాననుకొన్న లమ్యాన్ని చేరేందుకు కృష్ణారావు ఎవరి సహాయమూ అర్థించలేదు. ఒంటరిగానే ఇంటినుండి బయట కడుగుపెట్టాడు. "మనిషి ఏకాకి. తన నస్వంతంపై తప్ప ఇతరులపై అఆధారపడలేడు. ఆనంతమైన బాధ్యతల నడుమ విసరబడిన ఏకాకి. ఏ సవాయం లేకుండా తనకు తాను నిర్హే శించుకున్న లక్ష్యంవైపు తనకు తాను ఈ భూమిపై నిర్మించుకున్న విధివైపు సాగి ఫోయేవాడు” అనే ఆస్రిత్వవాదసారం కృష్ణారావు పాత్రలో కనిపిస్తుంది. చైత న్యాన్ని వ్యక్రిగతమైన అ స్తీత్వమే నిర్ణయిస్తుంది. ఏది. కావాలో ఎన్నుకొనే సంపూర్ణమైన స్వేచ్చ మనిష్షికుంది. కృష్ణారావులో చైతన్యం కలగడానికి అతని అ స్తిత్వమె కారణమైంది. అంటే కృష్ణారావు ఉనికికి భంగం కలిగింది. కలిగిం చినవాడు వృాషీకేళం. హృవ్షికేశం సజీవప్శాతకాదు. విగతజీని ఆత్య, ఇతడు పాత తరానికి (పతినిధి. కృష్టారావును తమతో ఉండమన్నాడు. తానుండే పాత యిల్డు ఇస్తానన్నాడు. ఎర వేసి తనదరికి చేర్చుకోవాలనుకున్నాడు. అందుకు గొట్టి (ప్రయత్నం చేశాడు. ఈ సమయంలో కృష్ణారావు లొంగిపోయి నట్లనిపిస్తుంది. కాని తన్నుతాను తెలుసుకుంటాడు, ఊబి నుంచి బయటపడాలని _పయత్ని

£46 ఆరుద జీవితం-రచనలు-సమ[గ పరిశీలన స్తాడు. సభలుడవుతాడు (ప్రపంచమనే ఇంట్లోకి (పవేశిస్తాడు. పృాన్నీకేళం, సుందరం నిరుత్సాహానికి గురవుతారు.

మూకుపా్యత౬తో ముచ్చటగా నడిచిన _వయోగాత్మక నాటిక “తదేవ గృవామ్‌'. (ప్రయోగం (పదర్శనకంత సుఒభంకాదు, వ్యానీకేం. చేతుల్ని పట్టుకోమని కృష్టారావుని సుందిరం అడిగినపుడు, కృష్ణారావు హ్యవషీకేశం చేతుల్ని పట్టుకోటానికి _పయత్నించి “చేతికిరావడంలేదు, ఏదోగాలిని తాకినట్టుంది, అంకా ఊదారంగుగా ఉంది అన్నప్పుడు సన్ని వేళాన్ని రంగ స్థలమ్మీద సహజంగా (పదర్శించటం కష్టమే అవుతుంది. భాషమొ త్తమ్మీద సరళంగాఉంది. కానీ కాంతిని “ళాంతినది చప్పుడు లేనట్టు, సంగీకంలాగా లేతగా, శెంపుగా, ఆకుపచ్చగా, నుతారంగా ఉంటుంది” ఆని వర్డించిన వాక్యంలోని భాష కవికా త్మకభాష దీనిభావం (శోతకు సులభావగావాశం కాదు. నాటిక (పేక్షకులకు (శ్రమ కలిగిస్తుంది. కాంతిని చప్పుడుచేయని నదితో పోల్చటంవల్ల, నది చప్పుడు చెయ్యదా? అనే (పళ్న తలెత్తుతుంది. వరదలు లేనవ్పుడు నది సవ్వడి లేక శాంతంగానే పవహిస్తుంది. కాబట్టి నెక్ముదిగా (పళాంతంగా ఉంటే అ5 కాంతి అనే భావం కలుగుతుంది. తదుపరి సంగితంలాగా లేతగా, తెంపుగా, ఆకువచ్చగా, సుతారంగా అని కాంతి! ఆకృతిని కల్పిస్తాడు రచమబిత. సంగీతంలో సవ్వడి ఉంటుంఏ. అయితే అది మృదలావం. ఆది ఇంపుగా మనోవారంగా ఉండాలి. రచయిత (వయోగించిన పైవాక్యానికి ఆభివలోకంటే లక్ష్య, వ్యంగ్భార్థాలవల్లనే శాంతి అంటే భావమేమిటో అనుభవంలోకి వస్తుంది. నాటికను _పకర్శించే ఉప్పుడు చూసే (పేక్షకుడుగాని, నాటికను రేడియోద్వారా వినే (కోకగాని, నాటికను చదివే పాఠకుడు కాని ఇంతటి మానసిక [ళమ ననుభవించటానికి ఉద్యుక్తుడు కాడు. అంత సమయకూడా ఆ సందర్భంలో చదువరికి తిప్ప ఇతరులకు దొరకదు. ఈచోట సాహితీపరమైన కవితాంశ చోటుచేసుకుందని విడితమవుతుంది. మిగతా భాష, సంభాషణల గొలుసుకట్టుగా మున్ముందుకు సాగుతాయి. ఈ రూపంలో పాాతఠలు జహుస్వల్పం. సంభాషణ లతిచతురం. సంవిధానం సంక్షీష్టం. సందేశం: _పపంచకునే ఇఎటిలో కాంతిని పొంది థైంకాల్య జీవితాన్ని గడపటం. మూడేపా(తలు ఉన్నా, సంభాషణలు సరళం గానే ఉన్నా విగతజీవుల ఆత్మలు సంభాషిస్తున్నట్లుగా కల్నన చేయటంవల్ల [గంథుణ క్లిస్టమనిపిస్తాయి.. ముడులు విస్పగలిగితే ముస్తుళ్ని చేస్తుందీ “తదేవ గృహమ్‌' రచన

ఆరు[ద నాటికలు వ?

కాల[కమాన్ననుసరించి *తదేవ గృవాం' తర్వాత “ఆరు[ద నాటికలు" ఏడు అనుశీలనకు వస్తాయి ఇఏ 1952లో సంపుటి రూపంలో వెలువడినవి. ఈ ఏడునాటికలు సాంఘికేతివృత్తం కలిసవి సంఘంలోని (పేమ - ద్వేషం, ఉవకారంఎ=పకారం, న్యా యం-ఇఅన్యాయం, మంచి-చెడ', కట్టుదాటు.తిరు వబొాటు, ఆదారవ్యవహారాలు- అనుసరణోవుంఘ ఫలు, నీతి.అవిపతి ఆరు(ది నాటికల్లో అంళాలు,. పెట్తుబకదారుం(శామికుడు, భ్రీమంకుకు-దరిదుడు, _ ఆధికారి- గుమాస్తా? ఉద్యోగి-నిరదో గ, కవి-అజ్ఞాని-విద్యార్థి, న్యాయాధికారి.ముద్దాయి; నేరస్తులు-రక్షకభటులు; వృద్ధలు-యువతీయువకులు, ఆ స్తికులు-నా స్తికులు ఆరు[ద్ర నాటికల్లో ప్యాతలు జడవదార్హమైన పార్కుబెంచీకి చేతనత్వం కల్పించి దాన్నాక ప్మాతగా రచయిత తీర్చింద్దారు. ఇతివృత్తస్వీకరణలో, సన్నివేశ కల్పనలో, ప్మాతం పోషణకో, సంభాషణల విషయంలో, -సంగేళశాన్నందించే తీరులో ఆరు.ద అనంత వె రుధ్యాన్ని పదర్శించారు సమాజంలోని విభిన్న తరగతులకు చెందిన వ్యక్తుల వ్యావయాలను చదివిన ఆరు.ద, తన రచనా వై పుణ్యంతో సమాజాన్ని సప్రనాటిఃల్లో చలన చిితంగా రూపొందించారు.

“విష్యపయోగం'”, “*దేవుని ఎదుటి, “న్యాయాధికారి, *“అక్కయ్యకి (పమోషన్‌', (ప్రదర్శనకు యోగ్యమైనవి. *పార్కు. బెంచీ, “దరభఖాస్తుఫారం”, “నన్ను గురించే (శవ్యనాటికలు పైనాలుగు (పకర్శనీయమైన నాటికలు శేడియో (పసారానికి అనుకూలంగా ఉంటాము. కాని, (శవ్యనాటికలు మాతం రంగస్థలమ్మీద (పదర్శించడానికి వీలుపడని వి,

సమకాలీన వ్యక్తుల మానసికస్థామికి అద్దంపక్షే రచన “*విష[పయోగం'". ఆర్యంతం ఉత్కంఠతో రసవత్తరంగా సాగిన నాటిక ఇవ. ఓళ్ళుగుల్ల చేసికొని విరామంలేకండా (శమించి ఆశందాన్నుత్ప శ్రిచేసే (కార్మికుడు) మేస్త్రి పానకాలు, ఆనుభవం నేర్చిన పొఠాలు నెమరువేసుకొని, *మారిపోవురా కాలము,మారుట దానికి సహజమురా' అని పాడుకుంటూ సహనంతో (బతుకునీడ్చే బంటోతు అప్పల ప్వామి, వర్షస్వభావం తెలిసీనా, ఆకలికి, దరి(దానికి అసలు కారణం అవగత మైనా, తిరుగుబాటు బావుటా నెగరవేసేందుకు అవకాశం దొరక్క, ఉపన్యాసాల ద్వారానే భావ విప్లవాగ్నిని రగిలిస్తూ, కాలే కడుపుతో, చాలీచాలని జీతంతో కాలాన్ని వళ్ళబుచ్చుతున్న గుమాస్తా, వీళ్ళ (శమను దోచుకొని శ్రీమంతుడైన

వి ఆర్నుద జీవితం-రచనలు.సమ[గపరిశిలన అయ్యగారు, అయ్యగారికి అదనులో అండగా నిలబడి, దేవుకు, భ క్షీ, విశ్వాసం అనే మంఠాలతో అజ్ఞానులై న అడుగు వర్గాల వారిని వలలో వేసికొని సుఖ జీవనంచేసే కువానా గురువు బాబాజీగారు ఈ నాటికలోని పాత్రలు,

పాశకాలు అరంభకూరుడు. వ్షణికావేశపరుడు. నివ్వులాంటివాడు. నీళ్ళు జల్లితే బుస్సుమనేవాడు. “ఆనందం తయారుచేసే తెలివితేటలున్నా, విషాదానికి కారణాలు తలియని మిడి మిడి జ్ఞాని. మూఢకకక్రిని వీడనివాడు. పరభావోపజ్లీవేకాని స్వయం వివేచనా శక్రిలేనివాడు, గుమాస్తా ఉపన్యాసాన్ని విని, తన బండ (బతుకును ఉవన్యాసంలోని భావాలతో బేరీజు వేసుకొన్న వాడు. శన (బఐళుకూ, తనలాంటీవారి జీవితాలూ మారాలనుకున్నాడు. తానే మార్చాలను కున్నాడు. అందుకు సరైన పథకం వేసే విచక్షణమా[తం అతడికి లేదు, మూర్థంగా తన యజమానిని హాతమార్చాలనుకున్నాడు, కానీ తన యజమాని లాగానే లోకంలో ఉన్న ్రీమంతులను, పెట్టుడిదార్లను తొలగించే సిద్ధాంతం పానకాలుకు తెలియను. కనుక ఆవేశంతో చేసిన తన (పయత్నమంతా వివల మైంది. పరి శనుల్లో (శమించే క్షణికావేళపరులై న కార్మికులకు పానకాలు పాత (పతినిరి,

చీకట్లో అయ్యగారి కచేరికి చేరిన పానకాలు తనను ఎవరూ చూడటం లేదని నిర్ధారిచుకొన్న తరువాత కూజావద్దకువచ్చి జేబులోంచి పొట్లంతీసి ఏదో పొడుమును. రోజూ అయ్యగారు మామే తాగే మంచినీళ్ళలో పోసి వెళ్ళిపోతాడు. అఫీసువేళకి కొంచెం ముందుగా అప్పలస్వామి చేరుకొని గడియా రంలో సమయాన్ని సరిచేసి, కి ఇచ్చి,అంతా శ్యళంచేస్తూ ఎక్కడి వస్తువులక్కడ సిద్ధంగా ఉంచుతున్న తరుణంలో పానకాలు (పవేశిస్తాకు. ఆవేశంతోవచ్చి ఆయ్య గారి రాక గూర్చి అప్పలస్వామి నడుగుకాడు. తన కష్టాలను యజమానితో విన్నవించుకో వాలంటాడు. ఆటోవంతో *ఆయ్యగారు" రోజూ కూర్చొనే కుర్చీలో కూర్చొని, మనుషుఎ మధ్య ఎక్కువ తక్కువలుండకూడదు. అంతా సమానమే. చావు పుట్టుకలొక టైనపుడు జీవితాల్లో వ్యత్యాసాలెందుకుండాలి? [శమించే వాడొక కైతే, ఆనుభవించేవాడు మకొకడయ్యాడు. అలా కావటానికి వీల్లేదు. కష్టపడీ ఉత్ప్రి చేసినవాడే దానిని అనుభవించాలని, కుర్చీలు చేసేది మనమే, కావున ఆ కుర్చీల్లో మనమెందుకు కూర్చోకూడదని (ప్రశ్నిస్తూ వెరి ఆవేశంతో అప్పల

ఆరు(ద నాటికలు వీ స్వామితో వావిస్తాడు. అప్పలస్వామి అనుభవజ్ఞుడు కాబట్టి “మిఠాయి దుకాణంవాడు ఎప్పుడేనా మిఠాయి తినడం నువ్వు చూళావా?”క్‌ ఆని అడుగులాడు. నువ్వు కూర్చున్న అ అయ్యగారి కుర్చీ అటే ఏమిటో తెలుసా? లాళాలు సంపాదించే కుర్చీ, అన్యాయాలు చేసే కుర్చీ, అబద్దాలు చెప్పే కుర్చీ అని అప్పలస్వామి వీశదపరుస్తాడు అయినా పానకొలు పట్టిన పట్టు విడవడు. ఆయ్యగారిలా తమకు మంచి నీళ్ళు తాగాలని కూజాలోని నీళ్ళు వంపుకు వచ్చి నీళ్ళ గ్లాసు ముందు పెళ్తే సరికి భయపడిపోయి తనకు దావాంగా లేదు కనుక తాగనంటాడు. ఆ సందర్భంలో అప్పలస్వామి "నాకు తెలుసులే, ఆరంభ శూరత్వమే కాని ఆంతకు మించి నువ్వేం చేయలేవు** అని తన అనుభవాన్ని వ్యక్తపరిచే వాక్యం పలుకు లాడు. గుమాస్తా కూడా (వయత్నించి అయ్యగారి కుర్చీలో కూర్చున్న పొానకాల్ని లేవలేకపోతాడు. అయ్యగారి కుర్చీని ఆ(కమించుకోవాలన్నావు కానీ దానికిది పర్ధతి కొడంటాడు, మన దరి దానికి కారణ తెలిసినా, ఆకలికి సరిపడ అన్నం ఎందుకు దొరకడో, మనకు ఆనందం ఎందుకు అందుబాటులో లేదో బాగా తెలిసినా (పస్తుతం (పయోజశంలేదు. కనుక అయ్యగారి కుర్చీలోంచి లేవవల సిందని ఎఎత జెప్పినా, ఎన్ని వినిపించినా తాను పబ్టిన కుందేటికి మూడే కాద్ళ

అన్నట్లు పాశకాలు వ్యవహరిస్తాడు. ఆయ్యగారు వచ్చి బెదిరించినా ససేమిరా అంటాడు. ఏఏ కావాలనడిగితే, వచ్చే లాభాల్లో చేరి ఆరణాల భాగం, మిగఠతాది తక్కిన వని చేసే వాళ్ళకి ఇవ్వాలంటాడు. "అయ్యగారు" ఎట్టకేలకు ఆ కోర్కౌను అంగీకరించిన తరువాత, ఇంతకుముందు ఆర్థించిన లాభాలు పంచిపెట్టమలటాడు-

తాను పరిశమలో లేకపోతే *ఆశందం' తయారు చేసేవాబ్ళ లేరని, తనను కోటేశ్వరరావనే పెట్టుబడిదారు సగ భాగం ఇస్తాను రమ్మని ఆహ్వానిస్తున్నాడని

పానకాలు యజమానిని బెఏరించే సరికి కోరిన వరాలందిస్తానని *“అయ్యగారు" లొంగిపోతారు. తాను (బకికుండగా ఆయ్యగారు మరణిస్తే ఆ లాభాలు అయ్యగారి కొడుక్కి. లభించమాడదని పాశనకాలు షరతు విధిస్తాడు. పానకాలు గొంతెమ్మ కోరికలకు ఆయ్యగారి గొంతు ఎండుకుపోయింది. దావాం తీర్చుకోటానికని అప్పల స్వామిని మంచినీళ్ళివ్వమంటాడు. గాను పగిలిపోయింవ మరొకటి పట్టుకొస్తానని వెళ్తాడు. “ఆయ్యగారు' కూజా దగ్గరికి వెళ్తారు. బాబాజీ (ప్రవేశిస్తాడు జరిగిన విషయాన్ని, పావకాలు కోర్కెల్ని ఆయ్యగార్నడిగి బాబాజీ జెలుసుకుంటాడు

సమస్యను పరిష్కరిస్తానంటాకు. మామూలుగా ఇచ్చేచానికి పదింతలివ్వ మంటాడు.

భి50 ఆరు.ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన గత్యంతరం లేక *“అయ్యగారు' ఒప్పుకున్నారు బాబాజీ తన మాటల చాకచక్యంతో పానకాల్ని బోల్తాకొట్టిస్తాడు. కోటేశ్వరరావుకు లాభంలేందే రమ్మనడని ఒకవేళ అప్కడకు వెళ్ళినా నష్టమేకాని లాభం ఉండదని చెప్తాడు. అదెట్టా“ంటే “ఆనందం తయారుచసే పద్ధతి పానకాలు ఒక్కడికి తప్ప మరెవ్వరికీ తెలియదు కనుక వాన కాలు వని చేసిన ఆయ్యగారి కంపెనీ పేరు గడించింది గనుక, సీసాల్లో నీచ్ళపోసి “ఆనందం” అని చెపితే అయ్యగారి కంపెనీ సరుకునే కొనుగోలు చెస్తారు కనుక అయ్యగారికి లాభమేకాని నష్టం ఉండడని, కో టేశ్వ్యరావుకే నష్టం వస్తుందని చెప్తాడు. ఆ మాటల్ని పానకాలు నమ్మురఠాడు అరగంట [కికమే కోటేశ్వరరావు చనిపోయాడని బావాజీ చెప్పగానే పానకొలు తశ కోర్కెలన్నీ విరమించుకొని యథాస్థితిని కోరికుంటాదు. బాబాజీ కూజాలోని నీళ్ళ తొగటోతుంటే పానకాలు వద్దని వారిస్తాడు. ఆయ్యగారిని కూజులోని నీళ్ళు తాగ మన్నవాడు దాదాజీ వద్దం టున్నాడు. నిజానికి వాబాఖీయే పానకాలుకు అన్యాయం చేసింది. బాబాజీ కంటే అయ్యవారే నయం. కానీ వ్య క్తుల మన స్తక్వాలను ఆంచనా వేయలేని ఆమాయకుడు పానకాలు. బాబాజీ కూజాలో నీళ్ళు తాగి వెళ్ళిపోతాడు. బాబాజీకేమి కామ. తాను పొద్దున్నే నీళ్ళల్లో విషం కలిపిన సంగతి అప్పలస్వామితో చెప్తాడు. తాను రాగానే కూజాలోని నీళ్ళ పారబోసి కడిగి వేరే నీళ్ళు పెట్టిన సంగతిని అప్పలస్వామి చెపుఠాడు. బాబాజీ ఎక్కడికి వెళ్ళారని అప్పలస్వామి నడిగితే. ఆ గురువుగారు కో టేళ్వరరావు వద్దకు వెళ్ళారని అప్పలస్వామి అంటాడు. “ఆ(-కోటేళ్వరరావు (బతికే ఉన్నాడా?" అని పానకాలు ఆశ్చర్య చకితుడ్తై ఆమాయకంగా నోరు తెరిచి ని శ్చేమ్హుడై ఉండటంతో నాటిక ముగుస్తుంది

బాలాజీల్ని నమ్ముకున్నంత కాలం (బతుకు బండ లవుతుంది తవ్ప బాగు పడదని రచయిత “విష్యపయోగం' నాటిక ద్వారా ధ్వనింపచేశారు. ఆవేశం పనికిరాదు. ఆలోచన కావాలి. అజ్ఞానం అడుగంటాలి. విజ్ఞానం వెలుగు చూడాలి. వర్షంలోని వ్యక్తుల మనస్తత్వాలను చదవాలి. మెళకువతో మెలగాలి. ఓక్క థ్రీమఐతుడ్ని చంపితే పెట్టువారీ విధాశం పోదు. వృవస్థను మార్చేందుప సిద్దాంత (ప్రాతిపదికపై పయనించాలి, వరిణామం చెంది పరివక్వవళకు వచ్చే వరకు వేచి ఉండాలి. వివేచిస్తూండాలి అనే భావజాలాన్ని ఈ నాటికలో (ప్రోడి చేళారు. ఆరు(ద్ర తనదైన శైలీము.దను నాటికల్గో కూడా ఏర్పరచుకొన్నారు.

ఆరు(ద నాటికలు లర్‌] గొలుసు కట్టుగా సాగే సంక్షిప్తళబ్దరచన, సుందర వచనం, సరసం సరళం వచన రచనాపచనం,

“దేవుని ఎదుట'లో వ్యవస్థను ఇట్టే న్యాయం జరుగుతుంది కాని అధికార మార్పిడి జరిగినంశ మా[తాన న్యాయాన్యాయ విచారణలో, తీర్చులో మార్చు రాదు అని రచయిత నాటిక మొత్తమ్మీద ధ్వని[ప్రాయంగా తెలియజేశారు, సమకాలీన (పభుక్వాలకు, కోర్టులోని న్యాయమూర్తుల పరిస్థితికి ఆద్దం పట్ల వ్యంగ్య రచన ఈ నాటిక. శివుని ఆజ్ఞ లేనిదే చీమబునా కుట్టదు. దేవుని ఆజ్ఞ లేనిదే కోర్టులో న్యాయ విచారణా _పారంభం కాదు. ఫ్యూడల్‌ బూర్జువా వ్యవస్థల్లో థ్రీమంతుడే బలవంతుడు. గుడిలో దేవుడైనా, కోర్టులో న్యాయ మూర్తి అయినా ధనవంతుడికి అనుకూలంగానే న్యాయం చెప్పాలి. దుష్షుడైనా అతడే ఇష్టుడు. "పేదవాడు శిష్షుడెనా ఆయిమ్ణడే. ఆధికార యంళాంగం ధనికుడి వె పే ములు సూపుతున్నపుడు పేదవాడికి ఆదరువు మేధావి. మేధావి= కవీ, కాస్త్రజ్జుడు కావచ్చు. తమ విప్లవ భావాలచేత విస్ఫులింగాలు కురిపించ వచ్చు. అధికారాన్ని చేజిక్కించుకోపచ్చు. కానీ గద్దె నెక్కిన తరువాత తమ మునుపటి విప్పవ భావాలకు తిలోదకాలిచ్చి 'గతకాలము మేలు వచ్చుకాలము కంటెన్‌"లా (పవర్రిస్తే పరిపాలిస్తే న్యాయాన్యాయ విదారణచేసి హాతఠపద్ధతుల్లోనే తీర్పుని స్తే దరి(ద్రుడికి దారి ఏవ? ఆధారం ఎవరు? అంటే తరతరాల విద్యార్థి వివిధ దళలలో చ్మితపింసలకు గురయిన విద్యార్థి, పేదవాడు ఏకనవుతారు. పావన నవజీవన బృందావన నిర్మాత అయిక విద్యార్ధే “ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌" అంటాడు. ఈ లావాలు (పాతిపదికకాగా సాగిన రచనే దేవుని ఎదుట నాటిక *ఆరు.దగారు (వాసిన “దేవుని ఎదుట'లో (పపంచమే ఒక అన్యాయస్థానము, ఆఅపమానత్యమే న్యాయము. ఇట్టి న్యాయస్థానమున విచారించు మానవుని జాని సత్వమును వ్యంగ్యముగా చి(తించిన (ప్రతీక రచన ఇది *? ఇందు దేవుడు పాత వ్యవస్థప (ప్రతీక. జరుగుతున్న సంఘటనలకు నాటికలోని సన్ని వేశాలు (్రతీకలు. వ్యక్తుం సంభాషణలకు వాతల సంవావములు (వతీకలు. సంఘంలో వివిధ రకొల వ్యక్తులకు ఊ నాటికలోని పృాతలు (వతిలింబాలు. ఇది స్త్రీ ప్యాఠ లేసి నాటిక. 'దేవుని ఎదుటిలో పాృాతలు పదమూడు సమాజంలోని _పధాన వ్యక్తులే. కనికరంలేక కటికపాషాణంలాగొ ఉండవలసిన రకకభటుడు, బూజు

262 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీలన పట్టిన సామాజిక ధర్మాలమీద తిరుగుబాటు చేసిన (విద్యార్థి కుురాడు, రెండం చులు కలిగిన కత్తుల్లా రెండు నాల్కలతో వాదించగల న్యాయవాది, (పాసిక్యూ టరు, చెప్పింది చెయ్యటం తప్పితే. ఏమీ ఎరుగని గుమాస్తా, వ్యవస్థ (దేవుని ) చేతిలో కీలుబొమ్మ? పేదవాళ్ళ (బతుకులతో ఆటలాడుకుని అన్యాయపు తీర్పుల నిచ్చే న్యాయాధికారి (జడ్జి), ముచ్చటగా మూడు పిలుపులు పిలవటం తప్ప మరో మాట, మరో బాట ఎరుగని బం(టోతు, ఆకలితో అలమటించే సాత్వికుడు దరి[దాల దానయ్య, వ్యవస్థకు మూలవిరాట్టు భ్రీమంతుడు; స్వార్థం తప్ప వరోపకారం తెలియని కాసనసభ్యుడు, ఎవడు లేకపోతే మన భువ్వ నోట్లోకి వెళ్ళడం మాట అటుంచి, ఆసలు కంచంలోకి పడదో, ఎవడు మన దేశానికి వెన్నెముక వంటివాడో, ఎవడు కాయకష్టంచేసి (శమళ కక్రిని పెట్టుబడిదారులకు ధారపోస్తాడో అట్టి కార్మికుడు, మన సమాజానికీ పాణవాయువు వంటివాడు, పెట్టుబడిదారులకు కావలసినవి కనిపెట్టేవాడు, (పకృతి రహస్యాలను కనిపెట్టి (ప్రజలందరికి తెలియజెప్పేవారు అయిన శాస్త్రజ్ఞుడుః ఆకలి,కడుపుమంట, కరువు కాటకం, తిరుగుబాటు, విప్లవం, ఆంతర్యుద్ధం మొదలైన విషయాలమీదే కవిత్వం (వ్రాసేకవి - దేవుని ఎదుట నాటికలోని ప్యాతలు, కార్మికుడు, కొస్త్రజ్ఞుడు, కవిం ఈ మూడుపాత్రలకు ఒకే వ్యక్తిని న్యాయప్టానంలో (ప్రవేశపెడతారు. కవి, కార్మి కుడు,ళాస్త్రజ్జుడు అయిన వ్యక్రిని ఇనుపపంజ రంలో బంధిస్తారు. కళ్ళకి గంతలు, చేతులకి బేడీలు, నోటికి తాళం ఉంటాయి. అవినీతిని చూడకూడదు. రహస్యాలను కనుగొనగూడదు. (ప్రయోగాలు చెయ్యకూడదు. కలంపట్టి కవిత రాయకూడదు. చోరువిప్పి మాట్లాడకూడదు. మేధావికి హక్కులన్నీ వాత వ్యవస్థలో హరించుకు పోయాయి అనే భావాలకు (ప్రతీకలే ఆ వ్య క్రి వేషధారణగా కనిపిస్తుంది. చెప్పిన చదువు చెప్పినట్లు నేర్చుకోవడంలేదు. రాజకీయాలతో సంబంధం 'పెట్టకొని చెడిపోతున్నాడు. పెట్టిన నరవన్శ పెట్టినట్టూ దిద్దటంలేదు. “ఈ సామాజిక ధర్మాలనే వాడండి అని ఒరవడిస్తే *వాడం' అని దిద్దుతున్నాడీ తరతరాల విద్యార్థి. కొవున ఈ కుురవాడు నేరస్తుడు. శిషార్తుడు. కురవాడి బరువు ఎన్ని పౌన్లుంటుందో అన్ని జన్మలకు గోడకుర్చీ వేయాలి. చవుడు పట్టి రాలి, కూలిపోతున్న పాత వాసనల గోడలకు గోడకుర్చీ శిక్ష తన కిష్టం లేక పోయినా విద్యార్థి అనుభవించక తప్పలేదు. దరి(దాల దానయ్య తనకున్న అన్నంలో పిడికెడు మెతుకులు మరొకడికి దానం చేసినందుకు (ప్రాసిక్యూషన్‌

-ఆరు(ద్ర నాటికలు వరత అతనిపై నేరం ఆరోపించింది. దేవుడు సృష్టించిన ఈ _వపంచంలో పిడికెడు అన్నానికి కూడా కొరత ఉందని బుజువు చెయ్యడం మవోపాపం. చేళాడు కనుక ఇతడు మవిపాపి, నేరస్తుడు. అన్నదానాల ఆగర్భ శ్రీమంతుడుగారు కోర్టులోనికి (పవేశిస్తున్నపుడే న్యాయాధికారి తన ఆసనం దిగి (_వత్యుభ్థానం చేస్తాడు. కుళల (వశ్నలడిగి విచారణ (పారంభిస్తారు. దరిదాల దానయ్యమీద ఆరోపించిన నేరమే ఆగర్భ శ్రీమంతుడి మీదకూడా (ప్రాసిక్యూటర్‌ ఆరోసిస్తాడు. దేవుడు సృష్టించిన ఈ (ప్రపంచంలో పిడికెడు అన్నానికి కొరత ఉందనీ అర్థం వచ్చేటట్టు లీదలకి అన్నదానం చేశాడనే ఆరోపణను న్యాయవాడి ఖండిస్తూ దేవుడు స్యష్టించిన ఈ [వపంచంలో కడుపునిండా అన్నానికి కొరత ఉందని అందరికీ తెలును. పిడికెడు దానం చేస్తేనే కేసు. అంతకంటే ఎక్కువగానే దానం చేళారు కనుక కేసు చెల్లదు అని వాదించినప్పుడు, జడ్జి తీర్పునిస్తూ ఆగర్భ శ్రీమంతుడి పై కేసు లేకపోగా వరువునష్టం జరిగింది కనుక వారి బరువు ఎన్ని పౌనుంటుందో అన్ని జన్మల వరకు ధకకనక వస్తువాహానాదులు సమృద్ధిగా ఉండాలని కోర్టు వారు దేవుడికి సిఫార్సు చేస్తున్నామని, కోర్టు అర్భులతో ఇంటికి వంపించగల మని శ్రీమంతుడికి వోమీ ఇచ్చి సకల సౌకర్యాలు సమకూరుస్తారు. వ్యూడల్‌, బూర్జువా వ్యవస్థల్లో పేదవాడికొక న్యాయం, ధనికుడికొక న్యాయం కలుగు తుందని రచయిత సంభాషణం ద్వారా ధ్వని[ప్రాయంగా తెలియజేశారు. (పజా (ప్రతినిధి [పజలకు సేవ చేయకుండా బంధువులకు మృాతమే ఉపయోగవడు తున్నాడనే నేరం ఉన్నా శాసనసభ్యుడు తన ఊకదంపుడు ఉపన్యాసంతో బెదర గొట్టి, జడ్జిచేత *పరువు నష్టం కలిగింది కనుక ళాసన సభ్యునికి పరివారం చెల్లిం చాలి అని అనిపించుకొని వెళ్ళిపోతాడు. కార్మికుణ్ని కాస్త్రజ్ఞుడ్ని నోరు మెదప నియ్యకుండానే శిక్ష రాసేస్తారు. కవిని టోనెక్కించి నోటితాళం తీస్తారు. కవి వెంటనే “ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌, ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌ అంటాడు. నన్నెవ రాపలేకీవేళ, నా ధాటి కోర్వలేరీవేళ అంటూనే న్యాయస్థానం కాబట్టి మీ అన్యాయ సూకాలకి కట్టుబడే మాట్లాడటానికి (సయత్నిస్తానంటాడు. అవకాళవాదియైన కవికి ఈ నాటికలోని కవి (ప్రతిబింబం. “మీ అన్యాయ సూత్రాలకి కట్టుబడే మాట్లాడతా'నని అనటంలోనే లౌక్కం _వదర్శిందాడు. గద్దేమీదున్న వారికంటే ఘటికుడు అని దేవుడికి (వ్యవస్థకు) తెలియాలి. (ప్రదర్శించే లౌక్యం వల్ల పాత్త -వద్ధతులకే కట్టుబడి ఉంటాడనేది మూలకారకులకు [ధనవంతులకు) ఆర్ధ ౦ కొవాలి

2£5కీ ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన నాటీకలోని కవిభాష అలాగే ఉంటుంది. చాలీచాలని తిండితో చెమటోడ్చి, చేనూడ్చి కష్టించే కర్షకులూ, ధనిక స్వామికి దాస్యం చేసే యంత భూతముల కోరలు తోమే కార్మికులూ - శమ నివృలమై జనినిష్షరమై నూతిని గోతిని వెదికేవాళ్ళు, అభాగ్యులు అనేకులు పడే బాధలకు కారణమైన స్వార్ధపరులని, వాళ్ళకి తాళం వేసే వాళ్ళని తిడుతూ వాళ్ళు పోవాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆశించి దున్నేవాడికే భూమి, పనిచేసే వాడికే పనిముట్టు అని, జయపతాక నా గితం? యువపతాక నా (పాణం అన్నకవే స్వర్గంలో పాతదేవుడి స్థానే కొత్త దేవుడు వచ్చి పాత న్యాయాధికారి స్టానే కొత్త న్యాయాధికారిగా కవి నియుక్తుడై న తర్వాత అ(కమంగా తీర్పులు ఇచ్చిన జడ్డీని, ఎన్నో నేరాలు చేసిన రక్షక భటుడ్ని వెను కేసుకొస్తాడు. పూర్వం పెట్టుబడిదారీ దేవుడి వయాంలోని పనికన్నా పెచ్చు వని, ఆనాడు పుచ్చుకొన్న జీతాలకన్నా తక్కువ జీతానికి చెయ్యాలి. నోరెత్తితే అది నేరం అని నియంతలాగా (పవరిస్తాడు. ఆరుద ఈ పాత ద్వారో కొకా కవుల్ని, అవకాశవాద కవుల్ని తూర్చార వట్టారు. అట్లాగే వ్యవస్థ (వభావం ఎంతటీ మేధావి మీదైనా ఉంటుంది- అనే వాస్తవాన్ని ఈ నాటిక ద్వారా వ్యక్త పరిచారు.

“మన చైతన్యం బావ్యా[పపంచం యొక్క (వతిరూపం మాతమే, (పతి బింబం మ్మాతమే"కి అనే లెనిన్‌ ఆలోచనకు [పతిబింబమే “దేవుని ఎద్బుట్ల నాటిక. సమాజంలో (ప్రధాన వ్యక్తుల మన స్తక్వాలు ఇందు వ్య క్త్షమవుతున్నాయి. విప్ణవం రాక మానదు అనే ఆకావాదంతో ఆరు[ద విద్యార్థి చేత నాటిక చివర్న “ఇంక్వీ లాబ్‌ జిందాబాద్‌” అనిపిస్తారు. కొత్త జడ్డీ ఆయిన కవి విద్యార్థి నోరు నొక్కి స్తాడు. వాస్తవ విషయాలను సహజ శైలిలో చెప్పిన ఆభ్యుదయ రచన '*దేవుని ఎదుట” నాటిక,

“ఆర(దగారు (వాసిన *న్యాయాధికారి”, “అక్కయ్యకు [పమోవన్‌' వంటి రచనలు (కోతల మన్ననలందినవి. *న్యాయాధికారి' కేవలము (శవ్యమేకాక (వదర్శించుటకు కూడా అనువైన రచన. సవాజముగా ఆరు(దగారి శైలి విశిష్ట మైనది.”9 న్యాయాధికారి నేతివీరకాయ వంటివాడు కాడు. నివ్వువంటి వాడు. స్యాయానికి నిజంగా అధికారే, ఈ న్యాయాధికారికి అవినీతి ఆమడ దూరంలో ఉంటుంది. సిఫార్చ్పు, పతపాతం చెంతకు రావటానికి భయపడతాయి,. లంచం

ఆరు[ద నాటికలు తీర్‌ర్‌ కలలో కూడా కన్పించదు. అట్టి న్యాయాధికారి పోలీసులకు ఫోను చేస్తాడు, నేరం చేసిన వాళ్ళను అరెస్టు చేయటానికి రమ్మంటాడు. ఇన్స్‌ పెక్టరు (ప్రసాదు ఇంటికి రాగానే తానే నేరస్తుడి నంటాడు. తాను లంచం తీసుకున్నానని. చెపు తాడు. (ప్రసాద్‌కు ఏమీ బోధపడలేదు. ఏమిటి పరిస్టితని న్యాయాధికారి కూతురూ, తనకు కాటోయే భార్య అయిన [(పమీల నడుగుఠాడు. (ప్రమీల - తిన తండి గత దినాన రిటైరైన సంగతి, గత రాత్రి డైరీలు చవివిన సంగతి చెపుతుంది. వీటివల్ల మనస్థితి మారిందేమోనని (ప్రసాద్‌, డాక్టర్‌కి విషయం చెప్పి వెంటనే న్యాయాధికారి జగన్నాథం ఇంటికి రావలసిందిగా కోరతాడు, ఈలోగా జడ్జి జగన్నాథం నానా గిందరగోళం సృవ్టిస్తాడు ఎస్‌. పి, కి ఫోను చేసి తాను లంచం పుచ్చుకొన్న సంగతి, అ లంచం తన కూళురు పెళ్ళికి కట్నంగా ఇచ్చేందుకని [గ్రహించిన సంగతి చెప్పి ్మపసాద్‌ తనను అరెస్టు చేయవలసిందిగా చెప్పమని తనను తానుగా సిఫార్సు చేసుకుంటాడు. ఎస్‌. పి. ఫోనులో (వపాద్‌తో మాట్లాడి జగన్నాథాన్ని ఆరెస్టు చేయవలసిం3గా అదేశీస్తాకు. నేరం బుజువు కోలేదని, అయితే అరెస్టు చేస్తానని ఇన్స్‌ పెక్టర్‌ (వసాద్‌ విన్నవించు కుంటాడు. ఇంతలో డాక్టర్‌ రామారావు వచ్చి ఏవో మాతలిచ్చి విశాంతి తీసుకోమంటాడు. మాతలు వేసుకొని నిద పోతున్న సమములో లోక నాథం, విశ్వనాథం వచ్చి ఇద్ది గార్ని పిలస్తారు. జగన్నాథం నిిదలేచి. ఏమీ వద్దు. ఇవ్వద్దు. వెళ్ళిపొండి అని అంటాడు, అనుకున్న (ప్రకారం సగం ముంది చ్చాం. తీర్పు మాకు సానుకూ౭౦గా ఇచ్చారు కాబట్టి మిగకా సగం అందించి పోదామని వచ్చామని అఆ ఇరువురు అంటారు. తీర్పు వల్ల లక్షలకి లక్షలు కలిసొచ్చాయి కనుక మేమిచ్చే ఈ కొద్ది తీసుకోండి అంటు౨డగా లోపల్నుంచి ఇన్స్‌ పెక్టర్‌ (పసాద్‌ బయటకు వచ్చి ఇద్దరు వ్యక్తులు లంచం ఇస్తుండటం, జడ్జి జగన్నాథంగారు పుచ్చుకుంటూ ఉండటం చూసి ముగ్గుర్ని అరెస్టు చేస్తాడు. జగన్నాథం బంధుల్వాన్ని, హోదాని గురుచేస్తాడు. ఆయినా (ప్రసాద్‌ వినడు (ప్రమీల బతిమిలాడుతుంది. నిన్నటిదాకా ఉన్న ఇంటి గౌరవఎ బజారు కెక్కించ వద్దని (ప్రాధేయవడుకుంది. ఆయినా (ప్రసాద్‌ విశడు. అరెస్ట్‌ దేసి తీసుకువెళ్తు న్నంతలో ఎన్‌.పి. గారినుండి ఫోనొబ్బంది. జగన్నాథం వెళ్ళి మాట్లాడు వాడు. తర్వాత ఇన్స్‌పెక్టర్‌ వెళ్ళి ఫోనులో ఎన్‌.పి. గారు చెప్పిందిఏని నిర్ధాంత పోతాడు. జరిగిందంతా నాటకమని తెలుసుకుంటాడు. జగన్నాథం కల్పించుకొని 'అఆపును

వక6 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన (ప్రసాద్‌! నాకు కాబోయే అల్లాడివి. ఇన్స్‌ పెక్టరువి. అ)ఏనీతి, ఐంధు(పీకికి లొంగి పోతావో లేదో నని పరీక్షపెట్టాను. నువ్వు నెగ్గావు. నిజాయితీ కలిగిన న్యాయాధి కారీకి నిజమైన ఇన్స్‌ పెక్టరువి అల్లాడిగా దొరికావు' అని అంటాడు. ఇంతటితో వాళ్ళ నాటకం ముగుస్తుంది నాటిక ముగుస్తుంది

సామాజిక వ్యవస్థలో వివావాం (పథాన విషయం. కూతురుకు కాబోయే భర్త గుణవంతుడు కావాలి. బాధ్యత మరవనివాడు కొవాలి. బాధ్యతలు నిర్వ సర్రించేఓప్పుడు ఐంధు[పీతికి, సిఫార్సుకు లోను కాకూడదు అనే నితిని సూచించే నాటిక ఇది.

“భయానకం సుఖతరం గర్భేచ కరుజోరసః

అద్భుతో ఒన్తే సుక్షప్తార్థా, నోదాత్తా సా కథానికా"

ఆడిలో ఉద్వేగాన్ని కలిగింపని భయానక రసం, మధ్యలో కరుణరసం, అంతమందు అద్భుతరసంకలిగి అనుదాత్తమైన ఇతివృత్తం కలిగితన్నట్రయితే కథాసికొ వస్తువగునని లాక్షణికులు చెప్పిన ఈ కథానికా లక్షణాలు “న్యాయాధి కారి నాటికకు సరిపడతాయి. మొదట న్యాయాధికారి జగన్నాథం తన భార్యను కుర్చీలో కట్టిపడవేసి నోట్లో గుడ్డలు కుక్కి పోలీసులకు ఫోనుచేసే సందర్భం కొంతమేరకు భయానక వాతావరణం కలిగింది. నాటిక మధ్యలో డాక్టరు రామా రావు వచ్చి బలవంతంగా మాతలు వేయించి పడుకో బెట్టడం, ఆ తరువాత ఇన్స్‌పెక్టర్‌ (పసాద్‌ జగన్నాథాన్ని ఆరెస్ట్‌ చేసే సంవ ర్భంలోను కరుణరసానికి కావలమైన సన్నివేశాలు. అందరూ ఊపిాంచనివిధంగా చివరకు కొత్త మలుపు తిరిగి, కాటోయే అల్దుకికి మామగారు పెట్టిన పరీక్ష ఆడిన నాటకం అని తెలియ గానే అద్భుతంగా ముగిసిందనుకుంటాము. సంభాషణలు, కథ అనుదాత్తులమధ్య (కావ్య పరిభాషలో) జరిగింది కనుక కథానిక లక్షణాలన్నీ న్యాయాధికారి వాటికకు అనువర్తిస్తున్నాయి. ఈ నాటికలో సిద్ధాంతపరమైన భావజాలంకంటి వ్యకి సంస్కరణ వాదపు లశతణాలు ఆయా పాతల పోషణద్వారా, సంభా షణలద్వారా గోచరిస్తన్నాయి ఆరుద్ర ఏపాథశ్రలే ఏ వాక్యం పలికించినా ఆ వాక్యం ప్మాతయొక్క_ స్వభావాన్ని వ్యక్తం చేయటమే కాక కథాగతికి గూడా దోహదం చేస్తుంది. ఆ పా్యతయొక్క చేష్టలకు మాటలకు మూలభూతమైన మనస్త

ఆరు[ద నాటికలు 87 త్వాన్ని వ్యక్తం చేయటమే ప్యాతసృష్టిలోని వరమ రవాస్యం. ఆరుద నాబికల్లో ప్యాతపోషణ పరోక్షపద్ధతిలో చేళారు. రచయిత తానుగా పా(తయొక్కా చేష్టల్లోను, మాటల్లోను కనిపించడు. ఆయా ప్యాళల్లో రచయిత పరకాయ (వవేశం చేసి సహజ సుందరంగా పాతల స్వభావం వ్య క్తమయ్యేట్టు వాటీ నిర్మాణం చేశారు. అదే ఆరుద విశిష్టత. _శెలి విషయంలోకూడా ఆరు(ద (శద్ధ తీఘుకున్నాడు. చిన్న చిన్న వాక్కాలు, సరళమైన వ్యావవోరిక భాష. సమకాలీన భాష ఆర్నుద నాటికల్లో నిండి ఉంటుంది.

ఆరు[ద్ర నాటికల సంపుబిలో (వదర్శన యోగ్యమైనది “అక్కాయ్యకి (వమోషన్‌”. ఇది కౌటుంవికమైనది. కథ చిన్నది. కథనం పెద్దది స్రీ మనస్త త్వాన్ని చ్చితీకరించిన రచన ఇది. కుటుంబ దుంాచాాలలో పడి కొట్టుకు పోకుండా ఉండటానికి వయసుతో పనిలేమ, మనసులోకే అంతా ఉంది అని తిలియ జెప్పే రచన. సాబిస్త్రీని సానుభూతితో చూడాలి తవ్ప డ్వేషించకూడదు. ఆధిపత్యం చూపేందుకు [పపయత్నించకహూడదని నీతిగరపే రచన. తల్లయినా, కూతురయినా, అత్రయినా, కోడలయినా, ఆడబిడ్డయినా వదినయినా శ్రీయే. స్రీకాతిలోనే ఆ త్రల ఆరళ్ళు కౌన్ని కుటుంబాల్లో ఉంటే, కోడళ్ళ కొంటెతనం కొన్ని కుటుంబాల్లో ఉంది. అత్తా ఒకింటి కోడలే అన్న సంగతి మరచిపోయి, తాననుభవించిన చ్మితహింసలన్నీ తన కోడలుపై ఆమలు పరుస్తూ వస్తుంది అనాదిగా కౌటుంబీక స్త్రీ ఒక ఇంటి కోడలు మరొక ఇంటికి ఆడబిడ్డ అనే విషయం గమనంలోకి తీసుకోక పుట్టింటికి వచ్చినపుడు ఆడబిడ్డ తన వదినల పై ఆధిపత్యం ఆమల చేయాలని ఉబలాట పడుతుంది, ఇవన్నీ సన్ర్రీకి తగవు అని తెలియజెప్పే నాటిక *“అక్కయ్యకి (పమోషన్‌'. సంస్కరణ (ప్రధానాంశంగా కలిగిన రచన,

ఈ నాటికలో నాలుగు స్రీ ప్యాఠలు. ఒక్కటే పురుషప్మాత. నాటిక చివరిలో మా[తమే ఈ ప్నాత(పవేళం, (పాధాన్యం కూడా. ఇందులొ సుందరమ్మ ఆడబిడ్డ. రత్తమ్మ-తల్లి. సరోజ = సుందరమ్మ చెల్లెలు. సుళీల - సుందరమ్మ వదివ. అన్నయ్య - సుంద రమ్మకు అన్నయ్య, సుశీలకు భర. ఆడబిడ్డయిన సుందరవ్ము అందరికంటె ముందుందంటే ఆమె చూపించే అధికారం చెప్పకనే తెలుస్తుఏ. ఆమె పిఎవగానే తన వదినవచ్చి ఎదుట వాలలేదని, ఇంట్లో తొనంటే

4&ఆకె5.17

ల68 ఆరు(ద జ్రీవితంజరచనలు-సమ(గపరిశీలన ఎవరికీ లెక్కలేదని తగాదాకు దిగుతుంది “ఏపని చేస్తుందో, తరువాత వస్తుం దిలే' అని కోడల్ని నెనుకేసుకు వచ్చిన రత్తమ్మగారిని నిందిస్తుంది. అత్తగా రన్నా, ఆడబిడ్దన్నా కోడళ్ళు అదిరి పోవాలలటుంప తన అత్తగారి విషయం, తన ఆడబిడ్డల విషయం మాటిమాటికి చెపుతుంది. పుట్టింట్లో కూడా కోడల్ని ఆలానే ఉంచాలని, అలా ఉంచక పోగా సమర్థించుకు వస్తున్నారని తల్లిని సూది పోటు మాటలంటుంది. బెడిరిస్తుంది. తన ఆ త్తగారింటికి తాను వెళ్ళిపోతానంటుంది. రత్తమ్మగారు తన కూతురుకు సౌమ్మంగా నచ్చచెప్పచూసి వివల మవుతుంది. తరువాత సరోజ వస్తుంది. సరోశి చదువుకున్నది. ఇంగిత జ్ఞానం కలిగినది, మన స్తత్వళాస్త్రంతో పరిచయమున్నది. సుందరమ్మ మాటలనుబట్టి ఆమె మన స్రక్వాన్ని అంచనావేసింది. సుందరమ్మ మాటతో మాట కలిపి ఆమె బాటలోనే నడవగలనని హోమీ ఇస్తుంది సరోజ పైకి మతమే ఈ మాబ ఆంటుందని తెలుసుకోలేని అజ్ఞాని సుందరమ్మ సుందరమ్మ తన కుటుంబ విషయం సరో జకు పూర్తిగా వివరిస్తుంది. అత్తగారు తనను ఎన్ని ఇబ్బందులు పెట్టినా తన భర ఎదురు మాట్లాకడని, రాతి పూట మాతం సానుభూతి వ్యక్తం చేస్తుంటా డని చెపుతుంది ఉద్యోగంలో (పమోషన్‌ వచ్చి ఏఊరేనావెళితే సుఖంగాఉండొచ్చు నని ఓదారుస్తూ ఉంటారని ఆంటుంది. తను మరిది వివాహమైతే ఇంటికి పెద్ద కోడ లుగా తనకే పెత్తన మొస్తుందని అప్పుడు-తన తడాఖా చూపించగలనని పలుకు తుంది. ఇలా సంభాషణలు జరుగుతున్న సమయంలో సుందరం అన్నయ్యవచ్చి సుందరమ్మమరిది వట్టణానికి బయలుదేరాడని చెప్తాడు. పెళ్ళి కుదిరుంటుందని బట్టలు కొనుగోలుకు పట్టణానికి వస్తుండవచ్చని సుందరమ్మ సంబరపడి పోతుంది. సరోజ-ఆక్కయ్యకి (పమోషన్‌ వచ్చిందంటూ పెద్దగా ఆందరికీ చెపుతుంది. మిగతావాళ్ళకిదేమీ అర్థంకాక అయోమయంగా చూస్తుంటారు. చిన్నకోడలువస్తే అక్కయ్యకి పెద్దకోడలుగా (పమోవనేగా అని సరోజ వివరి స్తుంది. అప్పుడు అన్నయ్య ఉత్తరంలోని విషయాలు: ఉద్యోగం దొరకనిదే మరివ పెళ్ళిచేసుకోనన్నాడని, ఉద్యోగాన్వేషణకై బౌంబాయి వెషప్తన్నాడని, వావగారికి (సుందరమ్మభలర్తకు) ఉద్యోగంలో (పమోషన్‌ వచ్చిందని సుందరమ్మకు విశదపరుస్తాడు. అలాగ్లైనా అక్కయ్యకు (పమోవనే కదా! అనగానే సుందరమ్మలో వరివర్తన కలుగుతుంది. ర _త్తమ్మ తాను కోడలుగా ఉన్నపుడు పిలవగానే రాలేదని తన అత్తగారు చేతిమీద వేసినవాత చూపెడు

ఆర్నుద నాటికలు వ59 తుంది. సుందరమ్మ పసివిడ్డ. పాలుతాగుతూ ఉండ ఓంపల్ల పిలవగానే. వెళ్ళ లేకపోయానని చెప్పేసరికి సుందరమ్మ పళ్ళ్చాత్తాపం చెందుతుంది. సుందరమ్మ పూర్తిగా మారిపోతుంది. తన వడిన సుశీలకు పనుల్లో తోడ్పడాలని లోపలికి వెళుతుంది నాటిక ముగుస్తుంది. న్ర్రీల స్వభావాల్ని గూర్చి స్త్రీలకంటే బాగా ఆరు[ద *అక్కయ్యకి (వమోవన్‌'లో అభివ్యక్తం చేశారు. నాటిక విన్నవాళ్ళకి కాని, చూచిన వాళ్ళకిగాని సుందరమ్మ ప్మాత వృవయంలో చిరముదద వేసు కుంటుంది, సుంచరమ్మ, సరోజ ఒక ఇంటి అడపడువలే. కాఎ ఇద్దరికీ భేవం ఉంది. సుందమ్మ పాతపద్ధతుల్లోనే పవర్షిల్లటానికి చదువులేకపోవటం కూడా ఒక కారణంగా ఆర ద సూచించారు. అడి సరోజ వాళ ద్వారా సాధ్యమైంది, ౪థకు సంబంధించి: పద సముదాయాన్ని 'సేకరించుకొని (పయోగించటంలోనే ఆకు(ద్రముద కన్పిస్తుంది. సన్ని వేళాన్ని కల్పించటంలో సహజత్వం ఉంటుందిగాని అతుకువేసీనట్లుండదు. (పతిభగల రచయిత తాదాత్మ్యం చెంది జాగరూకుడై నిర్మించినపుడు మాత్రమే ఇట్టి నాటికలు ఉద్భవిస్తాయి. సంఘా నికి ఉపకరిస్తాయి. నాటకసాహిత్యాన్ని అభివృద్ధి పరచటానికి తోడ్పడతాయి. నుడికారం నాటక రచనకు జీవంపోస్తుందన్న అనుభవజ్ఞుల మాటకు నిదర్శనం ఆర్నుద నాటికలు.

“ద రఖాస్తుఫారంి (శవ్యానికి, దృశ్యానికి అనుకూలమైన నాటిక, వాత సం[పదాయాల గోడలు బీటలు వారుతున్న రోజులు, ఆంగ్లేయల పరిపాలన మూలంగా విద్యాలయాలు మారు మూలలకు విస్తరించాయి. పల్షెల్లో ఎప్కవగా అ(గ్రకులస్తులు పాఠళాలల్లో కళాళాలల్లో చదువులు పూరర్తిచేస్తున్నారు. శ్రీ బయటకు వెళ్ళి చదివకూడదన్న భావానికి తిలోద కాలిస్తున్న కాలం. పురషమలతో పాబు అక్కడక్కడా శ్రీలు కూడా చదువుకొని ఉద్యోగాలు చేసేందుకు ఉడ్యుక్తులపుతున్నారు. ఊరువడిలి, ఎక్కడికోవెళ్ళి ఉద్యోగాలు చేస్తే కుటుం బాలకు అనర్థం వాటిల్దుతుందనే మూఢనమ్మకాలతో సంకుచిత పరిధుల్లో కొట్టు మిట్టాడుతుండే ఛాందస పెద్ద మనవలు, మడీ మ[టటా మొళలైన ఆచారాల్ని వదలనివారు ఉన్న రోజుల్లో “పాత సంప్రదాయపు గోడలు పడ[దోసెద వెలు తురు కోస'మని చేసిన రచన *దరఖాస్తుఫారం'. ఈ నాటికలో “వికారి ఇంగ్రీమ చదువులు పూ ర్రిచేసిండి. విశాలమైన భావాలుకలడి. తన బావ “దాజు'ను (పేమిం

260 ఆర్వుద జీవతం-రదనలు-నమ(గవరిశేలన చింది. ఉద్యోగం కాగానే వివాహమాడటానికి సిద్ధంగా ఉంది. మేనత్త ఇంట్లోకి. ముందుగానే అడుగు పెట్టింది. ఆత్త సీఠారావమ్మ వరమ ఛాఎదసురాలు మాటీ చూటికీ మడీ దడీ ఆంటుంది. తన లాగానే కోడలుండాలని కోరుకుం టుంది. అ(పాచ్యపు కాఫీపొడి కరంతో తాకినా వెంటనే స్నానం చేస్తుంది. కుమారుడు రాజు ఉద్యోగానికి వెళ్ళకుండా ఉండేట్టు అతనినుండి మాటతీసు కుంటుఎది. కాని విశాలి ఎవంకీ తెలియకుండా తన ఉద్యోగ (వయత్నం కాను చేస్తు౨ది, రాజు ఉద్యోగానికని తెప్పించుపన్న దరఖాస్తుఫాంాన్ని తాను పూర్తి చేసి పంపుతుంది. తల్లికిమాటిచ్చిన రాజుకూడా దరఖాస్తులు పెడుతూనేఉన్నాడు. కానీ ఉహ్మా ౦ విళాలికే ముందుగా వసుంది. వెంటనే పెళ్ళిళ్ళరిజిస్తాంర్‌ దగ్గరికి ఉడాయిద్దా మనుకుంటారు. అత్తాకోడళ్ళ సంభాషణలో ఒకచోట సీతారావమ్మ “ఒద్దుఒద్దంటే ఈ ఇఎగిలీమ చదువు పెట్టాడు. ఆడవాళ్ళకి,ఆందులోకి మనలాండి సంసార్హకొో అంటే- విశాలి “జఎగ్లీ మచదువుకొన్న (పతిఆడదీ చెకిపోయినదే! పుట్టిబుద్ధెరిగాక వళ్ళాపులు చల్లటం చేతకాకపోతే చెడిపోయినట్లా, పాలపితకడం తెలియకపోతే చెడిపోయి నట్ట్లా? వడ్డు వంచడం పట్టుబడక పోతే చెక్తిపోయినట్లా?ః చెడిపోవటానికి ఇంగ్లీషే చదవక్కర్ణా...”19 ఆని అత్తనోరు మూయిస్తుంది. అత్తగారి దృష్టిలో ఉదోోగం చేసే ఆడది సైతం నిత్యం విశాలి పెనపేర్కొన్న పనులన్నీ చేయాలి. లేకపోతే చెడివోయినట్టే లెక్క. శ్రీవిద్య, ఇంగ్రీమ చమవు, ఉద్యోగాలు చేయటం, రిజిస్టు పెళ్ళి, పాత ఆచారాలు, అంవాట్లపట్ట నిరసన, మిడిమిడి చదువులు వెలగ బెబ్టినవారి ఆడంపరం- " ఈ చిన్ననాటికలోని (వధానాంళాలు. పాత తరానికి, సంకుచిత మనస్సుకు సీఠా రావమ్మ ,(పతినిధికాగా, సరికొత్త తరానికి, విశాందృక్పథానికి విశాలి పతినిధి, రాజు మధ్యస్థ మనస్థికికి (ప్రతినిధి, కొత్తను కౌగిలించుకుంటాడు కాని పాతను వదిలించుకోలేడు, పాత కొత్తల సంఘర్షణ “డఠళాస్తుఫారం ' పాత కట్టుబాట్ల సడలింపుషు,కొ త్తవిధానాల ఆవరణపు ఆహ్వానం వప౦కి్స నాదికదర థాస్తుఫారం.” “నన్ను గురించే, *పార్కుబెందిలు కేవలం రేడియో (వసాలానికి ఉద్దేశించి రాసిన నాటికలు. *నన్ను గురించే" కొటుంబికమైనది. ఆడవాళ్ళకు

ఆరు[ద నాబీకలు 261 బంగారం పట్ల ఉండే మోజువల్ల సామాన్యోద్యోగి అనుభవించినస్థికి శివరామయ్య పా్మాతద్వారా రచయిత తెలియజేశారు. స్వల్పాంకం. ఆల్బనాటిక. ఆనల్బ నిర్మాణ నిర్వవాణ. శివరామయ్య తనలోని రాముడ్ని వేరుపా(తగా సృష్టించు కొని సంభాషణ సాగిస్తాడు. నాటికల్లో ఒకడ్ని, ఇద్దరు మాట్లాడుకున్నట్లుగా చూపించిటం వింత పద్ధతి, ఇది స్వగితంకూడా. కాదు. ఒక్కడే. “శివుడు, రాముడుగా సంవాదం సాగించటం అప్పటికి సరికొత్త (ప్రయోగం. శివరామయ్య భార్యకు బంగారం కొంటాడు కూతుర్లిద్దరూ పేచీపెడతారు.. పెళ్ళాఎ బెల్లం కాబబ్టి ఆవిడకే బంగారం కొంటాడు కానీ మనకెందుకు కొంటాడే అని నిష్టూ రంగా మాట్లాడుకుంటారు. ఆఫీసునుండి వచ్చేటప్పుడు ఐంగారం గాజులు కొనుక్కుని వద్దామనుకుంటాడు. ఆఫీసుకు బస్సులో వెళ్తుంటాడు. మితుకు లాజారాం కలుస్తాడు. తాను బంగారం కొనుగోలుచే సేంముకు వెళ్తున్నానని చెప్పి, మీరూ అందుకేనా శివరామయ్యగారూ! అని అడిగినవ్పుడు పరధ్యానంలో ఉండి బంగారంకొనే తాహతు తనకు లేదని, ఐంగారం అమ్మటానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని చెపులాడు. 'శ్రీనివాసమ్మ' అనే ఆవిడ బస్సులో తటఓస్థిస్తుంది తాశడిగిన రండు వందల రూపాయలపంగతి గుర్తుచేస్తుంది. ఆ తరువాత రామారావే సహోద్యోగి కలుస్తాడు. శివరామయ్య గారికి జ్వరంవచ్చినట్లు తెలుసుకొని ఆయనను ఇంటికి తీసుకువెళ్ళి దిగ బెడతాడు రామారావు బయళ్టేరి వస్తుంటే తన పిల్లలకు బంగారు గాజులు కొనుక్కు రమ్మని చెప్తాడు. శివరాదుయ్య కావీ అడిగితే హ్లైస్కులో కాఫీలేదని కూతుర్లు చెప్పుతారు. తమకు వస్తువులు తీసుకురాకపోవటం వల్ల కూతుర్ణుహడా తంగికి సహకరించనట్టుగా ఆ సన్నివేళంవల్ల వ్య క్తమవు తుంది. మిగతా నాటికలవలె “నన్ను గురించే" నాటిక హృదయానికి హత్తుకునేది: కాదు. ఏ ప్మాతా స్పష్టాకృతిని దాల్చలేదు. చిరము(ద్ర వేయలేదు. తమిళ మాటలు? వాక్యాలు మాట్లాడుళుండటం వల్ల మ(దాన్‌లో ఉండే తెలుగువారి కోసం ఈ నాటీక రాసినట్లుగా ఉంది. అస్పష్టమైన భావ చ్యితం ఈ నాటిక, *పౌక్కుబెంచీ'లో నాబిక నిర్మాణ పద్దతికంటే వేరుగా కథాపద్ధతి కన పడుతుంది. పార్కుబెంలీకి చేతనత్వం ఆరోపించటానికి, పార్కుబెంచీ మాట్లాడు లుందనే విషయాన్ని సమర్థించడానికి రచయిత యువకుడి ద్వారా మొదట్లోనే నుడీర్జోవన్యాసం చేయిస్తారు. అలాగే త్రీ మరొక సుదిర్టోవన్మాసం చేస్తుందిం

కంల ఆరు(ద జ్రీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన ఇందులో పా(త్రలు మాటు మణీగిపోయి రచయిత (ప్రత్యక్షంగా కల్పించుకున్నట్లుగా కనపడుతుంది. తార్కికోపన్యాసం దానికి నిదర్శనం. అపారమైన ఈ కావ్య సంసారంలో రచయిత తన ఇష్టమొచ్చినదానిని కథా వస్తువుగా తీసుకోవచ్చు చేతనమైన వస్తువును జడ వదార్థంగాను, జడ వస్తువును చేతనమైనదిగాను చూపవచ్చు. దళరూవకంలో చెప్పిన పకారం కూడా ఏ వస్తువునై నా, అది అల్బమైనదైనా _గహించవమ్చు. (వతిభతో దాన్ని బంగారం చెయ్యొచ్చు. ఆరు పార్కుబెందీకి చేతనత్విన్ని కూర్చారు. కాని ఆది సజీవంగా లేదు పార్కు బెంచీలో కూర్చునే పలు రకొల మన స్తక్వాలు కలిగిన పెద్ద మనుషుల గురించి పారు, బెంచీ కథనం చేయటం ఈ నాటికలోని వైవిధ్యం. అలాగే విఫలమైన (ప్రేమికుల గాథను ఆ (పేమికుల మధ్య సంభాషణలు కల్పించటం ద్వారా రచరుత తెలియజేస్తారు. రెండు జీఐఠొలం బరువును మోయటానికి భయపడ్డ యువకుడు వివాహ విషయంలో వెనుకంజ వేస్తాడు. యువతి ఆర్మవహత్యకు పాల్చడుతుంది. ఇందులోని ప్మాతల నిర్మాణ కూడా ఏకాగ్రతతో చేసినట్టు కనవడదు. సగం సగం ఎత్తురు ఎదెగిన వంశరటింకర రేఖల్లా హార్కు బెంచీ పృాతలు కన్పిస్తాయి. మొ5ట్లో సుకిర్దోపన్యాసాలు. వింటానికి కూడా రేడియో శశోతకు ఓపిక చాలా అవసరం. సంవాదాత్మక వెైఖ5ి కంటె కథనాత్మక ధోరణి స్పష్టంగా ఉంకటంవల్ల దీన్ని నాటిక ఆనడం కంటె 5థ అనటం సమంజసంగా ఉంటుం. రచనా పటుత్వ విషయంలోను, పాత నిర్మాణంలోను, చెప్పదలచుకాన్నదేమిటి అనే విషయంలోను మిగతా నాబికల కంటే పేలవమైనదీ పార్కుబెంచీ నాటిక. చివరి రెండు అన్ని విషయాల్లోను చివరగా పరిగణింపదగినవే కాని గణుతికెక్కున వికావు

కొంతకాలం గడిచిన తరువాత వచ్చిన ఆరు.ద నాటకం *రాదారి బంగళా" (1978). జీవితకాలంపాటు మానపుడు మజిలీచేసే ఈ (పపంచమే పెద్ద గాదారి బంగళా. రకరకాల మకువుల తత్వాల రాదారి బంగళాలో ఎలా బయటవడతాయో తెలియజేస్తూ ఉత్కంఠతో చదివించే రచన *రాదారి బంగళా. 'పేరు, భాష వ్యావవిోరికం. ప్మాతలు, రంగాలంకరణ పేర్కోలేదు.. *శాటకంి అన్నారు కాని అంకవిభజవ లేదు. అఎతా ఒకే అఎకం కనుక ఏకాంకిక లేదా నాటిక అనొచ్చు. “ఏకాంకికారచనకు సంక్షిప్తత (ప్రాజిము-వస్తు గపాణములో,

ఆరుద్ర నాటికలు ! పతోన్మీలన పద్ధతిలో, ఆద్యంతముల నిర్మితిలో, సంవాదములలో.ఒకటి యన నేల సర్వత సంక్షీప్తత ఆవళ్యకమే. ప్రాచీన కాలమున పాళ్ళాత్యులు ఉత్తమ విషాదరూపకమునకు చెప్పిన ఐక్య్యతయాది ంక్షణముళు, భారతీయులు అంక మునకు చెప్పిన వివిధ లక్షణములు నేటి ఏకాంకికకు చక్కగా వట్టుచున్నవి. ఇతివృ త్రమునందు (పాసంగికాదులుండవు స్థలమునందు మార్చు ఉండదు ఇంక శాలము__ఆ కథ లోకమునందు జరుగు...కెంత కొలము పట్టునో, పదర్శనము నందును ఇంచుమించుగా అంతియేకాలము వట్టును. రంగస్థలము ఐహుప్మాత సంకీర్ణముకాదు. కథ ఆద్యంతము (ప్రత్యక్ష నేతృచరితమే అగును. ఈ విధముగా గౌరవముచేత కాకపోయినను, అవళ్యమగుట చేతనైనను (పాలీన లక్షణములు ఏకాంకికా రచన యందు ఆద్భృతములగుట గి మనింవవచ్చును. ** ఏకాంకీక అన్నపుడు స్థలకాలై క్యములు కలిగినద్దై విధిగా ఏకరంగముగా నుండుట అవ శ్యకము.”12 నాటికలో నైతే స్థలకాలాల మార్పులతో పాటు ఐవారు రంగాల వరకు ఉండొచ్చును. రచయితలీ భేదాల్ని పట్టించుకొనక నాటిక లేదా నాటకం అనే పేరునే విరివిగా వాడుతున్నారు. ఏకాంకిక లక్షణాలు ఆరుదనాటికలు కొన్నింటికి వర్తిస్తాయి. ముఖ్యంగా ఇప్పటివరకు విశ్లేషించి చూపిన నాటికల్లో (“నన్నుగురించే” తప్ప) స్థంకాలాల మార్పుగొని ఒక రంగం కంటె ఎక్కువ గాని కలిగినవి కొవు. బహువాలత సంకీర్దాలు కూడా కావు. కనుక ఆర్నుద కొన్ని నాటికలను (ఎక్కువ భాగం) ఏకాంకికలనవచ్చు. ఆ ఏకాంకికా వర్షంలో చేరేదే రాదారి బంగళా" కూడా. ఈ ఏకాంకిక (పదర్శనకు యోగ్యంగా ఉంది, చమత్కారవంతంగా, రసవత్తరంగా ఉండేందుకు చిన్న చిన్న వాక్యాల బాణాలు సంధించారు. మధ్య మధ్యలో సామెకలు జనం గుండెల చప్పుళ్ళను వినిపిస్తాయి. “రాదారి బంగళాలో రచయిత చెప్పదలచుకొన్నది కనకారావుదేత సుందరానికి చెప్పిస్తారు. మేము కదిలించలేని ఈ సమాజం గోడలు మీరు కది లించాలి. ఈ వ్యవస్థను మీరు మార్చాలి. విటి శిథిలాలపై కొత్త సంఘాన్ని సృష్టించాలి. కాలిన సిగ రెట్టులా మా జీవితాలు అయిపోయాయి. మీరు కొత్త వెలుగులు తేవాలి. చివరకు చనిపోయేటప్పుడు కూడా = పాత = పాత గోడలు పోవాలి. కొ త్త-కౌత్త-కొ త్త రావాలంటూ ముగిస్తారు. ఇందులో ఇతివృ త్తమంతా “గృర్రవులు” మాటల్లో దాగుంది. గురువులు: “ఇన్నేళ్ళనుంచి ఈ బంగళా కని

వీ(కీ ఆరు(ద జీవితం. రచనలు-సమగ పరిశీలన పెట్టుకొని ఉన్నామా. ఎన్నిరకాల మకుసుళు వత్తున్నారు. పోతున్నారు. నవ్వుతూ కొందరు, ఏడుస్తూ కొందరు, పట్టవగ్గాయలేని సంతోషంతో కొందరూ, పట్టరాని పుట్టెడు దుఖంతో కొందరు, పడుసోప్న, ముసిలోబ్ళ, యాపారస్తుల, మంచోచ్ళ, చెడ్డోన్న, యాత్తర్గు సేఘుకుంటుర్నోస్ము, యెలిచాాలు సేసేవాష్మ, ఇంతమంవె, యిన్నిరకాల వోళ్ళు వచ్చిపోతుంబారు, ఆళ్ళగొడవలు మన నెత్తి నేసుకుంటు న్నా(వా? బాబులొత్తారు. కాశీ ఉంటే గది సూపిత్తా౨. కాస్సేపో, కొన్నిపూటలో ఉంటారు. ఆళ్ళ పెట్లే బేశా సర్దుపంటారు. బాగా యీ మిచ్చిన మొకాలు కొంచెం గుర్తుంచుకుంటాఎ. లేకపోతే మరిచిపోతాం. ఓ రకంగా సూత్తే ఈ పెపంచకమే ఓ పెద్ద రాదారి బంగాళా. వచ్చేబాళ్ళు వత్తూ ఉంటారు. పోయేవాళ్ళు పోతూ ఉంటారు. వచ్చేవాళ్ళందర్నీ ఈ సెట్టూ, సేనూ, తలుపులూ, కిటికీలు, గోడలూ గుర్తుంచుకుంటాయా? మన(వూ అంతే!' ఇందులో తాత్విక దృక్పథం, పా(తోచిత ఖాష వ్యక్తమవుకుంది. కాని సందేశం తాశ్వికతతో, నిర్వేదంతో ఆంతమవ లేదు కొత్త చిగురులు చిగిర్చింది. కొత్త నావ్వోనిస్తోంది ఇఎకౌక విషయమే మంటే -తెల్లవారు రూము వే ుచుక్కతో మొదలయ్యే ఈ నాటకం ముగంపులో కొ త్త సమాజాన్ని, కొత్త మార్గాల్రో, కొత్త పునామల్లో నిర్మిందాంని అఃస్తూ, సందేశమందిస్తూ ముగుస్తుంది.

మొదలు లేని మాను అకులేని తీగె

తీగె తీగకు అబిదు కొమ్మలంటా

మొగ్గలేని పిందె - తొడిమె లేని పండు

నోరులేని బాల మింగెకంటా - జీవి, ఇం[దియాఎ౨, జనన మరణాలు పై పాటలో ద్యోతక మవుతున్నాయి. బైరాగి సంభాషణ (గాంథికంలో ఉంటుంది. వక్షి గణములు, కొంతుడు, తరుణులు, దధిచిల్కు నెరకా॥ అనే పదాలు ఉదాహరణలు. అడుగడుగునా సొమెకలతో అలరారుతుందీ నాటిక. “*ఢిలీకి రాజైనా తల్లికి కొడుకే అన్నట్టు అని గురువులు తన కొడుకు ఇస్టూడెంట్‌ అని మురిసిపోయి. గర్వపడే తన భార్య ఆదెమ్మతో అంటాడు. ఇది పల్లెల్లో పెద్దలనోట వినపడే సామెత, అయ్యగారికి నీళ్ళ కాగ బెట్రేందుకు తన భార్య ఆదెమ్మను పొయ్యి రాజెయ్య్మమంటాడు. గురువులు, ఆమె పొయ్యి రాజేసిన తరువాత సలసల కాగొచ్చు అమ్మయ్య అని సంకలేగ రేస్తుటే వాడిన సామెత

ఆరు[ద నాటికలు £6ిక్‌ “ఉం[డాళ్ళ మీద బత్రేకాని దేవుడి మీద ఐత్తి కాదన్నట్టా' అని అంటుంది, ఈ నాటికలో ఆదెమ్లలో చురుగుగా మాట్లాడే తవం తొంగి చూస్తుంది. కపట భక్తులు తిండిపోతు భక్తులు ఒక్కసారి సీలింగు ఫ్యానులా నుకసులో తిరుగుతారు. గురు వులుకు అధికారి మీద అభ క్రికన్నా చలికాగటంలోనే ముక్తి ఉందని హేళన చేయటం వల్ల హాస్యం లాస్యం చేస్తుంది. *గోపాళంి అనే గుమాస్తా గురువుల్తో మాట్లాడుతూ మనిద్దరం ఒకే కోవకు చెందినవాళ్ళం అని చెప్పేందుకు “జోగి జోగి రాసుకుంటే బూశివ రాలిందని' మన కర్మలింతే. “వమ్క,పియాలు హన్య వాస్తాఎ' అని సామెతర్ని వాడతారు. వీదకి ఆథిశయం తోడ్టెతే నవ్వు పుట్టక మానదు ఇలాంటివే మరికౌన్ని సామెతలు. గోపాలం: “గుళ్ళోదేవుడు తింటాడనే నైవేద్యం పెడతారా? మనలాంటి భక్తులు తింటారు." రాదారి బంగళాకు యాంకీ కరప్షన్‌ వాళ్ళు వస్తారని తెలిసి కలెక్టర్‌ ఆనందరావు అదిరిపడి గళిభాశీచేసి హుటా హుటిని పాతపోయిన సందర్భంలో సిరికిం జెప్పడు, శంఖ చ(క్రయుగమున్‌ చేదోయి సంధింపడ”న్నట్లు పారిపోయాడని గోపాలం గురువులుకి చెపుకాడు. పౌరాణీక పాదాన్ని సాంమికంగా అధిషేపించడానికి వాడుకోవడంతో హాస్యం జనిస్తుంది. ఇంకొక సామెక - లోకంలో మొగుడు ఎంతటి వాడైనా పెళ్ళానికి లోకువే అని చెప్పటానికి *కడవంత గుమ్మడి కాయ కత్తి పీటకు లోకువ అని సామెత వేస్తాడు. ఆధికారి ఆనందరావు అనుభవించిన అందాం రాశి మంజులను పంపించేందుకు జట్కా బండి తెప్పించమని గృురువులుతో అంటాడు. జట్కా. డబ్బులెవరిత్తారండి అని అడిగితే "తాగిన వాడే కడ్తారు కాళ్ళ పన్నని' పిలిపించినవాడే కడ్తాడు, ఆ పిలిపించినవాడు అ్మకమార కాంటటాక్టరు కనకారావు. కాఎటాక్టు కాజేయటం కోసం అధికారి ఆకందరావు లూపోల్స్‌ అన్ని ఉవయోగించుకున్నాడు. కాని ఆనందరావు పారిపోవటంతో ఆయన లాకపడ్డాడు. కాంటాక్టరు కనకొరావు నష్టపోయాడు.

హైమెతల ద్వారానే పాతల వ్యక్తిత్వాలు బయటవపడుకున్నాయి. అవే నాటకానికి జీవం. శిల్ప సంపద. పండగెళ్ళిన ఆరోనాడు పుట్టినరోజు సిక తీసు కొత్తావా అని అదెమ్మ అడుగుతుంటే, మనవన్నీ *వండగెళ్ళిన పాచినాటి సంబ రాలే' అని గురువులంటాడు. పేదోళ్ళకి పండగరోజున ఎండగే తల్పవారితేకే మిగులూ బొగులూ దొరుకుతుందనే సత్యాన్ని సామెతలో పలికించారు అరుం

266 ఆరు[ద జీవితం.రచనలు-సమ(గపరిశీలన కొడుకు సుందరం వచ్చెళ్ళాడని ఆదెమ్మ చెప్పగానే, ఆమ్మనేగాని అబ్బని చూసు కోవాలని వాడికెప్పుడూ ఇదవదా ఏం అని గురువులంటే “తాటితోనే దబ్బనం' అని ఆదెమ్మ సామెత పొడుస్తుంది. ఇలా పేర్కొంటూపోతే ఎన్నెన్నో సామెత లున్నాయి కనుక వీటిని ,పత్యేకంగా పేర్కొనాలి. ఆరు.ద కొత్తకొత్త పడ బంధాల్ని తయారుచేసే ఫ్యాక్టరీ. జాతీయాలు ఆయన పెదాల్నుంచి జనిస్తాయి. జాతీయాలు (పయుదక్తం కావటంవల్లే ఆ భావాలు, పాతలు సహపృదయుల హృదయాల్లో ము్య్ర వేసుకుంటామి. బైరాగినిగూర్చి వ్యాఖ్యానిస్తూ *బైరాగోడు ఎవరంటూ, నాటకంలో నారదుళ్ళా ఇలావచ్చి అలా మాయమవుతుంటాకు" అని పలకగానే బైరాగి పాత స్పష్టాకృడిలో ఎదుట (పత్యక్షమవుతుంది. ఈ నాటికలోని పాాతలు 18. &. బైరాగి 2. గురువులు 38, ఆదెమ్మ 4. సుందరం 5. ఆనందరావు (అధికారి) 6. గోపాలం (గుమాస్తా) 7. రాజారావు (ఇంజనీరు) 8. సుశీల (ఇంజనీరు భార్య) 9. (వసాదు (సుశీల మాజీ పియుడు, మోసకారి) 10. వాసు (సుందరం స్నేహితుడు, ఉద్యమంలో తిరిగే నవ యువ కుడు) 11. కనకారావు (కాంట్రాక్టరు. ఒకప్పుడు ఉద్యమభావాలు కలిగినవాడు? మధ్యలో కాంట్రాక్టరు. చివరకు ఉద్యమాన్ని (ప్రోత్సపాంచి కొత్త పునాదులతో సమ సమాజ నిర్మాణం జరగాలనుకునేవాడు) 18 సినిమా యాక్షరు 18. మంజుల (సరదాంాణి, వేళ్ళ). సంగీత రూపకాలు - సొలభంజిక నాటికలు అవనీ ఆంబరాల మధ్య ఊయలగా ఊహల హేంగా రసజ్ఞులను ఉఊ్యరూత

లూపేది సంగిత రూపకం. గీతాలు వివాయస వీథుల్లో తేలిస్తోంటే సంభాషణలు భూమి మీదకు తీనుకువస్తున్నట్టుంటాయి. వచనం నేల అయిజే పొట ఆఅకాళశంగా కఠిగిన సంగిత రూవకొలు స్వాతం(త్యానంతరం విరివిగా (వచారంలోకి

వచ్చాయి. ఇవి [పచ ర్శనకన్నా రేడియో (పసారానిికే ఎక్కువ అనువుగా ఉంటాము. (వదర్శించాలంటే సంగీతానికి నృత్యాన్ని జోడు చేయాలి. అపుడే సంగీత రూపకం లేదా గేయ నాటిక రక్తికడుతుంది. నాటికలో సరళ భావ, సంవాదాలు, వోవభావానుకూల చేష్టలు (పేక్షకులను బాగా ఆకట్టుకుంటాయి. కాని నంగీత రూపకాల్లో గేయభావష సాహిత్య పటుత్వం కలిగి ఉండటంవల్లను,

-ఆరు[ద్ర నొటికలు 267 సంభాషణలు, చేష్టలకు పరిమితి ఉండటంచేతను (పేకకుల నాకట్టుకోటానికి అవకాశం తక్కువ. ఆ లోటును నృత్య, సంగీతాల ద్వారా థ 'ర్లీచేయాలి. కనుక (శమ అవసరం, నృత్యం చేయగల నటులుండాలి. భావానుగుణంగా, సన్ని వేళాను కూలంగా సంగీతాన్ని ఏినిపించగల విద్వాంసులు, గానం చేయగల గాయకులు ఉండాలి. అప్పుడు మా(తమే రసజ్ఞలైనవారు ము స్ధల కాగలరు. ఆధునిక సంగీత రూపకాలు - (ప్రాచ్య, పాళ్ళాత్య సీమల్లో. విరాజిల్లిన పద్య నాటకం, &పెరాలను భూమికగా కలిగినవిగా కన్పిస్తాయి జంత గొ(త సంగీతొలు (పధానంగా ఉన్న రూపకాన్ని ఓపెరా అంటారు. ఓపెరా రెండు పద్ధతుల్లో సాగుతుంది. 1. మొదటీ రకమునందు సంభాషణము లన్నియును గేయ రూవముననే సొగును. £. రెండవ రకమునందు సంభాషణములను ఒండొంటితో కలుపుటకు వచనములు కూడా ఉండును”! రెండో పద్ధతినే ఆధునిక నంగీత రూపకక ర్తలు అఆనుసరించినారు, బ్యాలే (వెః116ల), న్యత్య ఠరూపకంలోని లక్షణం కూడా సంగిత రూపకాల్లో ఉంది. ఆది నృత్యం. బ్యాలే అంటే “నేపథ్యమున (వయు క్తములగు జం(తగా(తముల కనుకూలమగు నృత్య ములు కలదై, వాచికాఖినయ రహితమైన రూపకము బ్యాలే, "వే పైన చెప్పిన సంగిత రూపక స్వరూప స్వభావాలు ఆరు. ద'సొలభంబిక'లో కన్చిస్తాయి. వచనం గేయం సమ్మిళితమై సాగిన రూపకం “సాలభంజిక. కనుక (పదర్శించేప్పుడు సంగీతం, గానం, నృత్యం విధిగా ఉండాలి. రేడియో (వసారమైతే నృత్యం లేకుండానే (వయోగించవచ్చు సాలభథంటిక బారి[(తక రూవకం. సాలభంజిక అంటే బొమ్మ. విక్రమార్కుని సింహాసనం మెట్ల మీదున్న ముప్పైరెండు బొమ్మల్లో ఒకటి. ఆ బౌమ్మ తన కథ చెప్పటం రూపకంలోని వధానాంళం, సాలభంజికలోని ప్నాతలు చాలా విచ్చితంగా ఉంటాయి. శీ వళ్న. 2. జవాబు వి (ప్రచారకుడు శ కథ ల. కవి 6. బృందం.

“అగాధమైన గతమ్ములో

వల గొఢమైన తమస్సులు తమస్సులందున కథలు దిగబడీ చేయుచుండు తవస్స్నులు”]ే5్‌

268 ఆరు (ద జీవితం-రచనలు-సమ [గపరిశీలన-

లోతైన పాతకాలంలో (కొన్ని శతాబ్ధుల (కితం) దట్టమైన చీకట్లలో తమ విముక్తి కోసం, లోకానికి వినబడటం కోసం తపస్సు చేస్తున్నాయి. ఆట్టివానిలో ఒక కథకు ఆరు[ద్ర మోక్షమిచ్చారు. చెప్పిన కథ మళ్ళా చెప్పేదేమిటి? అంటే వినతగ్గదై తే ఎన్ని సార్హబినా వినొచ్చు. చెప్పొచ్చు. కాకపోతే చెప్పే విధానంలో వైవిధ్యముండాలి. ఆరుద్ర టెక్నిక్‌ నుపయోగించి, తనదైన (ప్రత్యేకషు(ద కలిగిన శైలిలో, ఉత్కంఠదాయకంగా ఈ కథను రూపకంగా కొనసాగించి కొస మెరుపు మెరిపించారు. కథే ఒక పాతగా తన కథను చెపుతుంప. దీన్ని లోకులకు వినిపించటానికి (పచారకుడు. ఇతడు రాజులనాటి పాతకథను (మలిచి) వక్రీకరించి ఆధునికంగా, అభ్యుదయ పరంగా చెపుతుంటాడు. తన కథను అలా వక్రీకరిస్తున్నందుకు కథ _ వాపోతుంది. కథ చెప్పేటప్పుడు అందంకోసం, హృదయానికి హత్తుకోవటం కోసం వర్ణనలు చేయటానికని కవిని పిలుస్తారు. పాండిత్యంగల కవి (పవేశిస్తాడు. (పకర్ష _పదర్శించేందుకు (పయత్నిస్తుంటాడు. స్వంతం కంటే పరకవుల పద్యపాదాలే ఎక్కువగా (వయోగిస్తుంటాడు. రామాయణంలో పిడకల వేటలా, పానకంలో పుడకలా కథకు కథనంలో అవరోధం కల్పిస్తాడు. కవి ప్హాత కథపట్ల ఉత్కంఠను పెంచేందుకు దోవాద కారి అయింది. పచరించే (సచారకుడిపా(త-విధానంలో వైవిధ్యానికి ఉపయోగ పడింది, *పళ్ని, *“జవాబు'లు లేనిదే కథకు (పగశేలేము. బృందగితంలో శెలి డెందొనికి అమందానందాన్ని కలిగించేది.కథ ముగింపులో మెరుపుకూడా ఉంది. కథను (పచారం చెయ్యటానికి వచ్చిన (ప్రచారకుడు తన కిష్టం వచ్చిన రీతిలో అభ్యుదయ పంథాలో ముగింపు ఇవ్వటానికి కథ ఒప్పుకోనందుకుగాను కినుక వహించి వెళ్ళిపోతాడు. కవి తన పాంకిత్యాన్ని, వర్ణనా పైక్యాన్ని (పదర్శించనీశునండుకుగాను. వైదొంగిపోతాడు కథ కథఠగానే మిగిలి ఫోతుంది.కొనీ రూపకంగా మలచటంవల్ల కథకు పాధాశ్యం వచ్చింది. (పచారం లలించింది. అంతేకాక్క గతంలోని కథను ఉన్నది ఉన్నట్లుగానే. చెప్పాలి. అప్పుడే రాజుల రోజులలోని యథార్థస్థితి తెలుస్తుంది. కనుక కథల్లో తదనంతర కవులు మార్పులు చేర్పులు చేయరాదనే సూచనకూడా కడకు ఉంది. సాలభంజిక లోని సంక్షిప్త కథ ఇది ; దేవేందుడి పేరోలగంలో పేరుగాంచిన రంభా ఊర్వశులు నేత్రానందంగా నృత్యమభినయించారు, నాట్యంలో ఎవరుమేటి? అనే విషయం తేలలేదు. సభలోని వారు న్రద్ధంగా ఉన్నారు. నారదుడు ఇర్యదుడి

ఆరు[ద నాటికలు 269 వద్దకు వచ్చాడు. న్యాయనిర్దేత భూలోకంలో వికమార్క్మ మహారాజొక్కడే. అతడే సరైన తీర్పు చెప్పగిలడని చెప్పీ వెళ్ళిపోయాడు. ఇం్మడుడి ఆహ్వానం ఆదరించి వ్యికమార్కుడు సభకు వెళ్ళాడు. ఇరువురి నృత్యం వీక్షంచాడు. అందలి తొరతమ్యాలు దేవతలకి వివరించిచెప్పి ఊర్యశే జొణదని చేల్చాడుం ఇంద్రుడు వి(కమార్కుని బుద్ధి సూక్ష్మతకు మెచ్చుకొని అనర్శరత్నస్థగిత మై -అమూల్యమగు స్వర్జసింవాసనాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చాడు, ఆ అద్భుత సింవో సనాన్ని విక్రమార్కుడు తన నగరానికి తీసుకుపోయి శుభముహూర్తాన దానిని అధిక్టించి (పజాపాలన చేశాడు. ఆ సింహాసనానికి ముప్పైరెండు బంగారు బొమ్మ లుండేవి, అవి అంతకు పూర్వం బొమ్మలుకావు. పార్వతీదేవి చెలికత్తెలు. ఒక నాడు శివుడు హామాలయ పర్వతం మీద వివారిస్తున్నాడు, ఒకచోటే కూర్చున్న హార్వతీ చెలిక త్రెలని చూళాడు. వాళ్ళమీద ఆయనకు అనుర క్రి కలిగింది. అది పార్వతి్యిగహించి వాళ్ళని బంగారుబొమ్మల్తె ఇం(ద్రుని సింవోసనం మెట్ల మీద పడ్‌ ఉండమని శపించింది. వాస్న ళొపాంతు వేడారు. పార్వతి కరుణం చింది. విికమార్కుని కొదార్యాన్ని భోజుని ఎదుట వాష్ళ ఎప్పుడు కీర్తిస్తారో అప్పుడు కాప ఏముక్తి అంది. వాళ్ళు భోటుడికి కథలు చెప్పారు. ఆ చెప్పిన కథలే నేను అని తన కథను కథ (ఫప్వాత) వివరించింది. ఇంతకీ సాల భంజిక కథ ఏమయిందని *_పళ్న' (పళ్నిస్తుంది. *కథ' తన మిగతా కథను చెప్పనారంబభిస్తుంది. వి(కమార్కుడు చనిపోయాక - వికమార్కుని తర్వాత ఈ సింవోసనాన్ని అధిష్టించగల వాడు లేడు కనుక సుక్షేతనుందు ఆతి లోతుగా తవ్వి సింవాసనాన్ని పాతివెయ్యండని అశరీరవాణి మంథతులతో చెప్పుతుంది. వారలాగే చేశారు. ఒకరోజు భోజరాజు పరివార సమేతంగా దారిన వెళ్తూ పొలం దగ్గరికి చేరుకున్నాడు ఆ పొలంలో మంచెమీద ఆసామి ఉన్నాడు. అతడా రాజును చూసీ.రావా! నువ్వు ఆకలితో పోతున్నావు, నా పొంం0 బాగా పండింది. పరీవారంతోపాటు నీవూ కంకులను కడుపునిండా తినండి-అన్నాడు. రాజు తినడం మొదలెట్టాక ఆసామి మంచెదిగి, అయ్యా! రాజా! నిరుపేవవాడ్డే, ఏటికేడాది కష్టపడి పండించుకున్న వంటని సైనికులతోపాటు వచ్చిడోచుకొంటావా? రవ్షించనలసిన వాడివి నువ్వే నా పంటని భక్షిస్తావాః అని వాపోయాడు. ఆసామి మాటంకు రాజు సిగ్గుపడి వెళ్ళిపోయాడు. అసామి మళ్ళి మంచె ఎక్కాడు, వెళ్ళిపోతుళ్న రాజును పిలిచి ఆయ్యో! రాశా! అర్ధాకలితిండి ఆర గించిపోతున్నావా?

వి70 ఆరుదద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన- కడుపునింపుకొని కదలమన్నాడు. భోజరాజుకు ఆళ్చర్యం కలిగింది. మంచె ఎక్కినపుడు మంచివాడుగా ఉన్నాడు. మంచె డిగగానే కొంచెపుతనం కలవాడిగా ఉన్నాడు. మంచెమీదో, మంచెకిందో మంచితనం ఉండి ఉండాలనుకున్నాడు. ఆ క్షేత్రాన్ని అప్పుడే తవ్వించాడు. సింహాసనం లభించింది. దాన్ని భోజరాజు తనళోటకి తీసుకువెళ్ళాడు, వ్యికమార్కుని సింహానాన్ని భోజరాజు అధిన్టించా లనుకున్నాడు. ఎక్కబోయి మొదటి మెట్టుమీద కాలు పెట్టగానే భోజరాజుని మొదటిబొమ్మ ఆపివేసింది. వ్మికమార్కుని గద్దేపై నెక్కటానికి భోజరాజా! నీకు అర్హతకలదా? వికమార్కుడు సాహసొదార్యాలు, సద్దుణసంపదకలవాడు. దానధర్మాలు, జాలి వి[కమార్కు-నికి పుట్టుతో తొడుగులు-అని ముప్పయి. రెండు బొమ్మలు ముప్పయిరెండు కథలు చెప్పాయి. ఆ కథలు విని మాన్యుడైన విక మార్కుని సింహాసనంమీద మరొకడు కూర్చోవడానికి తాహతు చాలదని భోజుడు తల వంచుకున్నాడు. ఇదీ తరతరాల తరబడి గాఢాంధకారంలో కూరుకుపోయిన కమనీయ కథ. ఆర్నుద దీన్ని రమణీయంగా (ప్రతిపాదించారు. గేయాలలో ఊహల ఊయల లూపారు. సన్నివేశ కల్పనలో అనల్ప చళతురిమ [పదర్శిం బారు. రూపకంలో ౌచితిననుసరించి శ్రైలిలో స్థాయిని పెంచి, ఉదా త్తతను కూర్చి సంగీత రూపకానికి సాహిత్యంలో సముచిత స్థానాన్ని కల్పించారు. సాహిత్య . సంగీఠాల సరస సమ్మేళనం ఆలోచనామృతం సాలభంజిక సంగీత రూపకం- ఇది అపురూపకం,

పచరించేవాడు - కథను ఆధునిక దినాలకు అనువుగా మారుద్దామని “రాచరికానికి రోజులు పోయాయ్‌, దోచుకునేందుకు రోజులు కావోయ్‌' అన్ని బొమ్మ హితోపదేశం చేయగానే భోజరాజు పళ్ళాత్తాపం చెంది, సర్వసంగ పరిత్యాగం చేసి రాజ్యాన్ని పజలకు అప్పజెప్పి వెళ్ళిపోతాడు. ఇలా కథని అంకంచేస్తే ఎంతో (పగతి ఉంటుంది. ఎంతో నీతుంటుందని చెప్పటాన్నిబట్టి (ప్రజా హృదయం తెలిసినవాడుగా కనపడతాడు. ఈ భావాన్ని *పచరించేవాడు' ((వచారకుడు)తో చెప్పించటంవల్ల రచయితలోని. *పాత కథనైనా సరికొత్త కథగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని జతకూర్చా'లనే ఉద్దేశం దో్యోతక మవుతుంది. కథను మార్చాలా, మార్చకూడదా అనే ఊగిసలాటలో రచయిత చివరకు మార్చ కూడదనే అభ్మిపౌయాన్నే స్పష్టం చేస్తారు. కథను తాననుకున్నట్టుగా మార్చ

ఆరు(ద నాటికలు తి] నీయలేదని పచరించే [పచారకుడు వెళ్ళిపోతాడు. కవిని చెప్పమంటే కవి - “చెప్తా = అప్టాదళ వర్ణనలూ, చిత కవిత్వం, బంధ కవిత్వం, ,(పౌఢ (వయో గాలే అన్నీ వాడి, చేతికి, కాలికి, మెకలో జడలో అలంకా కములు కడగి గొట్టు మాఓలు, క్షీష్ష [ప్రాసలు వాడి తనకున్న విద్వత్తునీ, వెదుష్యాన్ని చూపెడతా" నంటాడు. ఆలా చెపితే పౌండిత్యమే మిగులుతుంది కానీ కాను కనపడనని కథ కవిగారికి దండం పెడుతుంది. కవిగారు వెళ్ళిపోతాడు. కథ్ర కథగా మిగిలిపోతుంది. రచయిత ఉచితమైన ముగింపునిచ్చారు. సన్ని వేళ కల్పనతో, తనదైన సంవిధా నంతో ఆరు[ద సాలభంజిక సంగీత రూపకాన్ని చాలా ఉత్కంఠదా యకంగా నడిపించారు. సందరత్భాన్ననుసరించి ఇతర కవులపద్యాలను, శ్లోకాలను రచయిత రూపకంలో వాడారు. రచయితకృతమైన సగసీసం ఉండి. సంగీత రూపకానికివి సాహిత్య పటుర్వాన్ని కూర్చాయి. సాహిత్య సంగీతాల సరస సమ్మేళనం ఆలో చనామృతం సాలభంజిక సంగీత రూపకం. ఇది అపురూపకం,

*(గంథ మహాయుద్ధం” మరొక సంగీత రూపకం. ఇది కల్పితం. ఇందులో 1. ప్రయోక్త 2. ఒకటవ ఆడగొంతు. 8. రెండవ ఆడగొంతు 4. యువ కుడు ల్‌. వృద్దుడు రి సాధికార గొంతు. 7. _గంథాలనే సైనికులు 8. తీర్పరి. పాత నాటకాల ఫక్కీలో నాందిలో _పధాన ప్మాతల పరిచయం చేసీ కథా సూచన చేసినట్లుగా, (పయోక్త ఈ రూపకంలో నాయకుడ్ని, కథను సూచనా ప్రాయంగా చెప్తాడు. (పయోక్త :

“వర్తమాన కాలంలో

మారుమూల (గామంలో

ఒక చీకటీ గదిలోపల

నవయువకుని మడిలోపల

వాంఛల మైదొనమందు

వార్తల రవాదారిలోన

ఊవాల శృంగాటకాన

అవ్య క్తపుటడవిలోన

జరిగిన ఆపురూపకం"”'కీకీ

972 ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ(గ పరిశీలన

ఈ రూపకంలో నవయువకుడు కథానాయకుడు ఆశయాలు ముగ్గదళ లోనే ఉన్నవాడు. వార్తలు, ఊహలు, కోర్కెలు మనోర ణ్యంలో తిరుగుతున్న వాడు. అజా(గదవస్థలో ఉన్నవాడు కన్న ఊహాచి్యతమిది. ఆడగొంతుక ని(దా సరోవరంలో ఉన్న యువకుడ్ని మేల్కొల్పటానిక్‌ (వమత్నిస్తుంది (వయోక్త అడ్డుపడతాడు. అతడి కర్పూర స్వవ్నాలను ఆర్పవద్దంటాడు. ఆడగొంతుకను నమ్కమించమంటాడు.. ఆమె నిిష్కమించనని, యువకులు నిిదపోయే సమయవమ్మివికాదని చెపుతుంది. భావాల నడకల రాయంచనని, కలలు దాచుకొనే పంజరాన్నని, కదలివచ్చిన కథానాయకుని వాంఛనని ఆమె తెలుపుతుంది. మేలుకొలుపు స్వరాలతో యువకుడు మేల్కొంటాడు. రెండవ ఆడగొంతు (పవేశిస్తుంది. పోరాటభాను డుదయిస్తున్నాడు. అమర కవిత అఆవిర్భవిస్తుంవ. నెర వెన్నెల కురుస్తు:ది. కల మారిపోతుంది అని రెండవ ఆడగొంతు వినిపిస్తుం ఏ. అంకలో సైరన్‌ ఘోష మోగుతుంది. విమానాలు బాంబులు కురిపించిన శబ్దం వినిపిస్తుంది. ఏదేకం ఏదేశంపై యుద్ధం (పకటించింది? ఏరాజ్యం ఏరంాజ్యంపై కరవాలం దూసిండి? ఎందుకీ దారుణ మారణం అని యువకుడు వాపోతాడు. ఆ బాంబులు బాంబులు కావు - కావ్య పపంచం మీద కురిపించిన ఏిమర్శ నాస్త్రాలు. వీటీ (వమయోగంతో ఛందో విధ్వంసనం జరిగింది. పద్యాలు రోదిం చాయి. గీతొలు వాతమయ్యాయి. భావాలు భయపడి కెవ్వున కేకలు వేస్తున్నాయి. కావ్యమనే జాల్‌బొమ్మ నలిగిపోయింది. (ప్రయోజనకారి కాని సాహిత్యం పతన దళకు చేరుకుంది. వార్తాపతికల్లో పోరాట విషయాలు. పత్రికల కెక్కిన సాహిత్య సమరం. నవయువకుడు పథతికల్లో విషయాలు పఠించటానికి పయ త్నిస్తుంటాడు. “మొవటావిడ ఆ్మపయత్నంనుండి యువకుడ్ని నిరోధిస్తుంది. యువకుడు పురోగమిస్తాడు. యువకుడికి మోక్షం లేదని ఆవిడ శపిస్తుంది ఏమిటిశాపం, పుస్తకాలకెంయకింత కోపం. మా కవి అందుబాటులో లేకపోవ డానికి మానవులేం చేశారు? మా నవ్యులేం చేశారని యువకుడు [పళ్నిస్తాడు. మరో అవిడ (ప్రవేశించి ఇక మీదట పు స్తూలు ఇలలో దొరకవని, (పంబంధాలు ఏమీ పలకవని, (గంథాలు అమృతం చిలకవని యువకుణ్ణి తెలుసుకోమంటుఐది. తాను సంస్కృృతినని తెబపుతుంది. (గ్రంథాలు మానవులమీవ యుద్ధాన్ని (వకటించాయని చెపుతుంది. ఏమిటా యద్ధమంటే. అర్హంకాకుండా ఉండటం. కొంచెమైనా లొంగకపోవడం. కించి త్తమునా టోధపడకపోవడం, వాక్యాలలో

ఆరుద నాటికలు లి కర్త, కర్మలను విడదియ్యడం, విరామ చిహ్నాలను నిర్మూలించడం, సంధుంను

చెడగొట్టడం, వాగర్జాలను వేరు చేయడం, మాటలనోళ్ళు క జైయ్యడం, సమాస్తా

లను సంకరం చెయ్యడం, సామాన్యులను చికాకుపరచడం,. అసామాన్యులకు

కూడా అర్థంకాకుండా ఉండటం, విజ్ఞానాన్ని (మసాదించే పు స్తకాలు వినాళ

నానికి దారి తియ్యకడల; వివేకాన్నివ్వ వలసిన పుస్తకాలు అవివేకాన్ని (పసాదిం

చడం. విద్యాద్ధలకి చదువుమీద ఆస కిని పోగొట్టడం యుద్ధంలో (గ్రంథాలు

చేయదలచుకొన్నవి. దురహాంకారులైన నియంతలు, అవాం పెరిగిన

అధికారులు తను చర్యల ఖండీంచే కృతులను, (ప్రజంను మేల్కొలిపే కావ్య (పతులను అణచివేశారు అణగనిచో తగులపెట్టారు అని పయోక్త పక

టిస్తాడు. మాలోని గొప్పతనం పాలకులకు తెలియదు మాలోని మంచితనం మహానీయులకే తెలుసని, అందుకే పాలకుల మీద పోరాటం” ఆరంభించామని

మొదటావిడ చెపుతుంది. ముసలిగొంతు, రెండవ ఆడగొంతు కావ్య[పయోజ నాన్ని చాటీచెపుకాయి. ఇవి రెండు కూడా మానవులమీద యుద్దాన్ని (పకటి స్తాయి. సహాయనిరాకరణకు పూనుకొంటాయి. యువకుడు చింతిస్తాడు. పోరాటం విరమించమంటాడు తనకు విద్యా, విజ్ఞానాన్నందించే పుస్తకాలు కావాలంటాడు. యుద్ధం అపేస్తామంటే ఏమి చెయ్యమన్నా చెయ్యటానికి యువకుడు తన సంసిద్ధ తను తెలుపుతాడు, అధికారుల, పాలకుల దుండగాలకు గండికొడితే యుద్ధం ఆపుతామంటాయి [గ్రంథాలు యువకుడు అధికారుల అహంకారాన్నణీచే పనికి పూనుకుంటాడు. శాంతమైన గొంతుక, సాధికార గొంతుక వాదోపవాదాలు సాగి స్తారు. పనికిరాని, అర్జంకాని, జాతిని నిర్వీర్యపరిచే, (వజలను రెచ్చగొటే పుస్తకొ లున్నాయని సాధికార గొంతుక పలకగా, ఏవి ఉపదేళాన్ని, ఆనందాన్ని పంచి పెగకాయో, ఏ పుస్తకాలయితే (వయోజనకారిగా ఉంటాయో వాటినే [ప్రజలు ఆదరిస్తారు. తద్విరుద్ధంగా ఉన్నవాటిని _పజలే నిష్వేధిస్తారు. దానికి మీ విధ్వంసనమెందుకని యువకుడు పలుకుతాడు తీర్పు యువకుడికి అనుకూలంగా వస్తుంది. యుక్తాయుక్తవివేచన శక్తులున్న వ్యక్తులతో సంఘం వర్థిల్లితే (గంథఠ హింస జరగదు. అటువంటి సవాజ రచన అధికారుల కర్తవ్యం. ఆ గమ్యం చేరేందుకు (గ్రంథమే సోపానమని యువకుడు టోధిస్తాడు (గంథాలు యాద్దాన్ని విరమిస్తాయి. “(గంథమహాయుద్ధ' రూపకం యువకుని అవ్య క్తపుటడవిలో ఇలా ముగిసిపోతుంది.

&ీ6గ5.18

వీత ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన

కావ్యయుగ 0, (ప్రబంధయుగం, క్షీణ పబంధయుగం, భావకవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వాంమీద, పాలకులు, అధికారులమీద సంధించిన విమర్శనా స్తాంల సంపుటి “(గంథమహాయుద్ధం' రూపకం. అర్థంకాని, కొరకరాని కొయ్యల వంటి |1సయోజన శూన్యమైన ప్రబంధాలను (ప్రజలే పఠించకుండా వెలివేస్తారని రచయిత అభి[పాయం వ్య క్తంచేళారు. ఆధునిక కవితలోని అస్పష్టత, అజ్ఞా నాల్ని ఎత్తిపొడిచారు. అధునిక కొవ్యాలపై నిషేధాలు విధించిన అధికారుల్ని ఆధినాయకుల్ని రచయిత తన వాదపటిమచేత నోరు మూయించారు. విద్య నేర్పే పుస్తకాలు, విజానదాయక (గంథాలు, సమాజ పురోగమనానికి ఉపకరించే రచనలు కావాలని, (ప్రజలు వాటిని ఆదరిస్తారని రచయిత సూచన, సందేశం. చెత్తనొకింతచేర్చక హృదయానికి హత్తుకుపోయే రచనలు చేయండని కవులకి ఉద్బోధించారు. పైకి అచేతనంగా కన్పిస్తున్న దై తన్యాంతర్నిబిడ [గలథాలను ఈ రూసకంలో (పత్యేకతి కలిగిన పాత్రలుగా ఆరు(ద తీర్చిదిద్దారు. ఎంతో గొప్ప (పణాళక, (పతిల ఉంటేనే తప్ప ఇటువంటి రచనలు చేయలేరు, ఆరు[ద (పతీభాపాండిత్యాలకు చక్కని నిదర్శనం ఒకటుంది. పా్యతలు చిన్న చిన్న మాటలు మాట్లాడుతున్న శ్రే ఉంటాయి. ఆది పద్యమై కూర్చుంటుంది.

యువకుడు :

ఎనీక్తీ జ్రీవితమిస్తా నొకీ ప[తికను వేగనయముగ నిమ్మూ

మొ॥ ఆడగొంతుక : వీకే నే చెప్తున్నా !

పేపర్లమ్మేవాడు : నీకెందుకు మాదు గొడవ నేరుగ పొమ్మా!” ఇలా ఆలవోకగా పలికిన వాక్యాలే కందపద్యమయ్యాయి, పేపర్తమ్మేవాడు కూడా ఛందస్సు పరిచితుడే. ఆంత్య[పాసల అందాలతో, ఆతినవ్యాలంకారాలతో, ఆలో చనాత్మక కల్పనలతో, ఉదాత్తభావాలతో, ఊయలలూపే గేయాలతో సాగిందీ సంగీతి రూపకం “గంథమహాయుద్ధం."

“దీర్ణరా(తం' సౌలభంబిక సంపుటిలో మూడవది. రచనాకాలం 19055. దీర్ణర్మాతం పౌరాణిక సంబంధి. తన తంశడిని పరిమార్చిన ఆగ స్తుని హతమార్చ టానికి మారీచుడు తన తల్లి తాటకతో వచ్చి ఆగస్త్యునిచే ఇరువురు శాప(గస్తులు

ఆర్నుద నాటికలు బొర్‌ కావటం ఇందులో [పధానాంళం ళాపవళాన రాక్షసరూపం పొంచిన మారీచుడు ముని బాలకుని సంహరించుట, అతడు పరలోకానికి అవలీలగా చేరాడని తమకా అద్భష్టంకూడా లేదని ఠాటకీ మారీచులు వగచుట ముగింపు. ఇందులో తాటకి భర్త పేరు పేర్కొనబడలేదు. ఆరు[ద ఈ కథను రామాయణం నుండీ (గహించి సంభాషణాచాతురితో రమ్యమైన ఏక్షాంకికను సృష్టించారు. ఏకొంకిక లక్షణాలు కలిగిన సంగీత రూపకమిది.

• రామాయణంలోని కథకు “దీర్హర్మాతం'లోని కథకు కొద్ది తేడాలున్నాయి. జంభుని కుమారుడగు సునందుడు తొటకను వివావామాడాడు. వారికి మారీచుడను ప్వుతుడు కలిగాడు. సునందుడును; మారీచుడును ఆకలిగొని అగస్త్యుని మింగ టోయారు. ఈ విషయం ఏకాంకికలో లేదు. మింగవచ్చిన సునందుని, మారీచుని రాషసులు కండని అగ స్యుడు శపిస్తాడు ఏకాంకికలో సునందుని అగస్వ్యుడు పరిమార్చినట్లుగాను, (ప్రతిగా ఆగస్యుని పాణాలను పరలోకానికి పంపేందుకు మారీచుడు [పయత్నించగా, మారీచుని రాక్షస రూవం పొందవలసిందని శపించి నట్లుగా కలదు. రావస రూపము పొందిన తరువాత మారీచుడు, తొటక-(పజల్ని బాధిస్తున్నట్లుగను, మునుల యాగములు ధ్వంసము చేయుచు రాక్షస కృత్యము లన్ని ఒనరించుచున్నట్టుగ ను చెప్పబడినది.*17 ఏకాంకికలో ముగింపు మరొక రకంగా ఉంది. మారీచుడు మునిబాలకుని సంహరించి తరువాత పళ్చ్ళాకావం పొందినట్లుగా ఉంది. రూపవతిగా ఉన్న తాటకి అగస్తుని పొంసించ (పయత్నిం చగా వికృత రూపం దాల్బమని అగస్త్యుడు కపించికట్లును రామాయణంలో కఠను బట్టి తెలుస్తుంది.38 ఈ ఏకాంకికద్వారా రచయిత ఏమి చెప్పదలచుకొన్నారో ఏమీ బోధపడదు. ఆగస్త్యునిలో మంచితనాన్ని చూపించినట్టుగానులేదు. తాటకి, మారీచులలోను ఆ మంచితనం కనిపించదు. (పళ్నలకు సమాధానాలందని పొరంాణికాన్ని ఏకాంకికగా ఆరు.[ద రాయటంలోగల ఉద్దేశ మేమీ కనపడదు, రచనలో అంకె పెరగటం తప్ప (పయోజనంతేదు. అభ్యుదయ కవి ఆరు[ద ఎడదారి వదిలి పెడదారిపట్టినట్లుగా ఈ ఏకాంకికో రచన సూచిస్తుంది, ఎలా రాశారు అన్నదానికంటే ఎందుకు రాశారు అన్నది ముఖ్య (పళ్న.

ఆరు(ద్ర నాటకాల్లో పేరెన్నిక కన్నడి, ఆరు[ద పళస్తీ ఇనుమడింప జ్లేసినది “శ్రీకృష్ణదేవరాయ” రూపవాణీ రూపకం కడపట (1985 అక్టోబరు)

£768 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగి పరిశీలన ము[దణ పొందినదైనా అగ్రస్థానం దీనికే లభిస్తుంది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల మహోజ్జ్వల చరిత ఆధారంగా చాలా నాటకా లొచ్చాయి. 'కృష్ణదేవరాయలు' థీస్థానం నరసింవోరావు (1906, కృష్ణరాయ విజయము - సింగవరపు రాఘవకొన్త్రి (1921), కృష్ణదేవరాయ పూర్వదిగ్విజయము (1925) - మండ కృష్ణమూర్తి, కృష్ణదేవరాయని కరుణ కృత్యం (నాటిక 1944) _ బుచ్చిబాబు, కృష్ణదేవరాయలు (ఆము(దితం) వింజమూరి కివరామారావు, క ఎష్టరాయ (సన్న (921) = వీ. మాధవరావు; కృష్ణరాయ విజయము లేదా విద్యానగర సా(మాజ్యము - చ(కావధానుల మాణిక్యశర్మ, థ్రీకృష్ణదేవరాయలు (1968). నండూరి వేంకటరామకృష్ణమాబార్యులు, శ్రీకృష్ణాయ విజయము( 1046). వేదము వేంకటరాయళాన్త్రి; ఇవికాక శ్రీకృష్ణదేవరాయలు దేవేరి 'తిరుమలదేవి" (1948). శిష్టా వెంకట సుబ్బయ్య, మంతి 'తిమ్మరుసు' (1940) _ జి. సత్యనారాయణ, “శమ్మరుసుమం[8'( [946).పోజంగి థ్రీరామ అప్పారావు, ఆస్థానక వి *తనాలి రొమ కృష్ణ 1984). సి,సోమనుందర జోస్యులు- మొదలగునవి అనేక నాటకాలౌచ్చాయి. దివాకర్ల వెంకటావధానిగారు రూపొందించిన “భువన విజయం కూడా (పళస్తి పొందినదే. ఇందరు ్రీకృష్ణదేవరాయల చరి్నితను నాటకాలుగా మలచినా ఎవరి సంవిధానం వారిది. ఎవరి శైలి వారిది. ఎవరి దృక్పథం వారిది. దృక్పథం అంటే ఇక్కడ చరితను స్వీకరించే దృక్పథం, కొందరు చరి(తలోని స్వల్ప విషయాలను, ఆల్పపా_తలను వదిలేస్తారు. ఒక్కొక్కసారి చరిితలో అవే బాగా ఉపకరిస్తాయి. ఆరు(ద్ర స్వల్ప విషయాలను వదిలిపెట్టక, వాటి వెనుక దాగివున్న ఆఅనల్బ విషయాలను '“ఛ్రీకృష్ణ దేవరాయ' నాటకం ద్వారా తెలియపరచారు. మరొక విషయమేమంటే. ఆరు[ద రచనల ఆరంభంలో ఎత్తుగడ, అంతంలో కొసమెరుపు అద్భుతంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా థ్రీకృష్టదేవరాయల నాటకం అట్టి ఆద్యంతాలను కలిగి ఉంది. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు గురించి వచ్చిన ఇతర నాటకాలకి ఆర్నుద రచనకు (పధానభేద మొకటుంది. అరుద రచన చలన చితానికి రాసిన (స్కీన్‌ ప్రే, డైలాగ్సు) (స్కిస్టలా అనిపిస్తుంది. *లా అనిపి స్తుంది" (కియను తొలగించవచ్చు కూడా. ఆరుుదగారికి సహాయకుడిగా ఉండీ రెండు చిత్రాలకు స్కింప్టు రాసిన అనుభళవంవల్ల “భ్రీకృష్ణదేవరాయ' సినిమా స్కి9ప్తు అని చెప్పగలుగుతున్నాను. దీనికి నిదర్శనాలు “శ్రీకృష్ణ దేవరాయ (87వ పేజీలో 'యుద్ధ దృళ్యాల. వాటమీద చిత్రీకరణ", (4లివ పేజీలో)

ఆరుద్ర నాటికలు వ్ల? (పురందరదాసు జోల పాట పాడుతున్నారు. భక్తులు గొంతు కలుపు తున్నారు. ఈ పాట కౌద్దిగా ఈ రంగంలో చూపాక విజయనగరంలోని వివిధ దేవాలయాలు కనపడతాము. వివిధ మతస్తులు, శైవులు, వై వులు, బౌద్ధులు, జైనులు కనపడకారు. జోలపాట ౫. (3. 14. లమీద) అంటే మాంటేజ్‌ మీద. ఇదంతా స్కీ9న్‌ ఫే. ఆదే. పేజీలో చివర్న ఈ దృళ్యా లన్నిటిపైన జోంపాట కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. (ఫేడవుట్‌). ఇది సినిమా స్కిఎప్ట పరిభాష. అంతేకాక, ఈ రూపవాణీ రూపకం బహుపా(త సంకీర్ణం. బహురంగ సమాకీర్ణం. కలి దృళ్యాలున్నాయి. ఇది చలనచితంగా రావలసినది కాని రాలేదు. ఆరుద వష్టిపూర్తి సందర్భంగా (19085) (వచరణ రూపాన్ని ధరించింది. “శ్రీకృష్ణదేవరాయ” రూవవాణీ రూపకాన్ని హైదరాబాదు పన్లీక్‌ గార్డెన్స్‌లో (పదర్శించారు. ఆచార్య తిరుమల రూపకాన్ని చూసీనవ్పుడు పొందిన స్పందగను “శ్రీకృష్ణదేవరాయకు ముందు మాటగా రాళారు. “రూపకం చూసిన తర్వాత నాకు రెండుమూడు రోజులు ఆకలి వేయలేదు. మధురాతి మధుర మైన ఆ దృశ్యాలే మనసులో కదిలాయి. ఆ పాటలూ, ఆ వద్యాలూ, ఆ మాటలే వినించాయి. అంత ఉదా త్తమైన రూపకొన్ని నేనిదివరకు చూడలేదు. *.ఈ రూప వాణి ఒక సరికొత్త ప్రయోగం. కాల విలంబనం లేకుండా వివిధ రంగస్థలాల షీీద విభిన్నదృళ్యాలు కనిపించటం, శృంగారం, పీరు కరుణాది రసాల్ని, దృశ్యాలు మార్చి కొలవ్యవధి లేకుండా (పదర్శించడం అద్భుతం. ఇది రంగ స్థలం మీద నడిచిన చలనచి[తం.

రచన విషయంలో పరిశోధకుల చేకతి(వేళ్ళు సందుల్లోంచి జారిపోయిన అనేకానేక చారిితకాంశాల్ని పట్టి అలతి అలతి సంభాషణల్లో బిగించారు. ఆరుద గారు. చరిిత అధ్యయనంలో ఆర్నుడగారి యీ “శ్రీకృష్ణ దేవరాయ” రచనకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంటుందనే ”19 నమ్మకాన్ని వ్యక్తం చేశారు. నిజంగా వీరు చెప్పింది నిజం. ఆరుుద కలం సకలం తెలిసింది. ప్మాతకు జీవం పోస్తుంది. సన్నివేళానికి (పాణ (వతిష్ట చేస్తుంది. రంగురంగుల వాస్తవ (వపపందాన్ని సృష్టిస్తుంది. శ్రీకృష్ణదేవరాయ రూపవాణీ రూపకం చదువుతూ ఉంటేనే వెండి తెరమీద చితం కదిలినట్లు కనిపిస్తుంది. సన్నివేశాలలో ప్మాతలలో తాదాత్మ్యం చెంది రచన చేప్తారు. కనుకనే మనముందు దృళ్యసాజత్కరణ జరుగుతుంధి.

లిం ఆరుద్ర జీవితం- రచనలు-సమగ్రపరిశీలన “భ్రీకృష్ణదేవరాయ' కథాాపధానము, పా(టత(పధానముకూడా. రాయల

వారి పట్టాభి షేకం, దండయా[తలు, భువనవిజయ స్థాపన, దిగ్గజకవుల పోషణ, చిన్నమదేవిపై అలుక, రాజనీతి విషయాలు, (_పజాపరిపాలన, భ కితత్పరత, అవసానదళశ మొదలగునవి 'శ్రీకృష్ణదేవరాయ'. రూసవాణీ రూపకంలోని కథా (వ్రధానాంశాలు. థ్రీకృష్ణదేవరాయలు, అప్పాజీ, తిరుమలదేవి, చిన్నమదేవి, అల్లసాని పెద్దన, తిమ్మన, కొండమరుసయ్య, వీరభ(ద్రగ జపతి (ఫధానపా్యతలు. తిరుపతికొండకు చేరుకునే భక్తులతో రూపకమారంభమై వేంక టేశ్వరుని దివ్యసన్నిధిలో |పతిష్టితమైన రాయలు, ఇరువురు దేవేరుల గూర్చి కథకుడు చెపుతుండగా మంగళగీతంతో శుభాంతంగా ముగుస్తుంది దేవుని సన్నిధికి చేరిన భక్తుల్లో ఇద్దరు రాయల విగ్రవోల కథను చెప్పమని అడుగుతారు. ఇది (ప్రాబీన నాటక లవణాల్లోని మొదటి సూ[తధారి, నటి పా్యశలను తలసింపజేస్తుంది. కథకుడు కథనం ప్రారంభిస్తాడు కథ ్రీకృష్ణదేనరాయల పట్టాలిషేకంతో మొదలవుతుంది. ఇది రండవ సూ్యతధారుడు కథను, పాత్రలను సూచించి నిష్మంమించినట్లు కనపడుతుంది. పట్టాషేక సమయంలో కొలువు కూటంలో ఎవరెవరున్నదీ తెలిపేందుకు కుమార ధూర్జటి రాసిన “కృష్ణరాయ విజయం" లోని “చక్కెర విలుకాని...రాయమౌళి అనే పద్యాన్ని నేవథ్యంలో వినిపిస్తారు. ఈ పద్యంలో బుక్కరాజును తప్ప తక్కిన వంళనామాలనేగాని పేర్లనుచెప్పలేదు. *బుక్కరాయలుకూడా పట్టాభిషేక సమయానికి ముదిరిన వృద్ధాప్య కారణంగా సభలో ఉండే అవకాశం అరుదని చాగంటి శేషయ్య కవుల చరి్యిత యందు కలదు'£€ి పట్టాభిషేకం ముగిసిన తరువాత ఆశీస్సులందిస్తూ ముక్కుతిమ్మన “చిశ్నమడేవీ జీవితనాయక' అని సంబోధిస్తాడు. అపుడు రాయలు. తాను పట్టాలి షిక్తుడె న తరువాత చిన్నమదేవిని దేవేరిగా చేసికొనగలనని బాసచేసిన సంగతి బయటపెడఠాడు.. నాటినుండి చిన్నమదేవికి సముచితమైన అంతఃపుర్వేం, పరిణనం, ఆలంకృతులు ఏర్పాటవుతాయి. రాయల సమకాలికులగు పేయసీ, న్యూనిజ్‌ రాతలనుబట్టి, తిమ్మన సంబోధన 'చిన్నమదేవీ జీవిత నాయక'న్మీ బట్టి, జనకతి ననుసరించి (చిన్నాదేవి) చిన్నమదేవి వేళ [కుల సంజాతయని' చాగంటి శేషయ్యగా రభి[ప్రాయం”.81 ఆరు[ద రూపవాణీ రూపకంలో-'వేంకటే శ్యరుని దర్శించినపుడు రాయల (పక్కన చిన్నాడేవి ఉన్నదా: లేదా? రాయల

ఆరు[ద నాటికలు ల్లి0 పట్టాభిషేక సమయానికి తిరుమలదేవితో రాయల వివాహం జరిగిందా. లేదాః అనే తర్జనభర్ణనలు"కకి (ప్రతిపాడించిన విషయాన్నిబట్టి చూస్తే పరాస్తమయ్యా యని తెలుస్తుంది.

పట్టాభిషేకం నాటికే రాయలు తిరుమలదేవిని వివాహమాడినట్లుగాను, పట్టాభిషేకానంతరం చిన్నాదేవిని దేవేరిగా ఒనరించినట్లుగాను ఆరు[ద రూపవాజణీ రూపకంలో చెప్పారు. చరి[త ననుసరించి థ్రీకృష్ణదేవరాయల యుగం స్వర్ణ యగం. దీని కనుగుణంగానే రచన సాగింది. విజయనగర వీథులందు నవరత్నాలు రాసులుగాపోసీ వ్యాపారం చేయటం, సుగంధ [(దవ్యాలు టోకు వ్యాపారం ఉటంకించబడినాయి. దొంగలబెడద లేదనటానికి నిదర్శనంగా రైతు వీథిలో పోగొట్టుపన్న వరాలమూటను ఎవరూ అపవహారించకుండా ఉండటం, చివరకు వరాలమూట రై తుకే దొరకటం (ప్రస్తావనకు వచ్చింది. పన్నుల భారం లేకుండా (ప్రజలు జీవిస్తున్నారని సూచితమైనది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కొలంల్లో కళాపోవణ కొదువలేకుండా జరిగిందనటానికి భువన విజయ సభామండప మందు అధిష్టించిన అష్టదిగ్గణాలు, వారందుకున్న అ్మగహోరాలే నిదర్శనం, ఆరు(ద అస్టదిగ్గణాల పేర్లన్నీ పేర్కొనలేదు. అనూచానంగా అప్టదిగ్గ జొలుగా పేర్కొనఐడుతున్న వారిలో అల్లసాని పెద్దన, నంది తిమ్మన, తెనాలి రామ కృష్ణుడు, రామరాజ భూషణుడి పేర్తు మ్యాతమే |పస్తావనకు వచ్చాయి. వీరిలో మొదటి ఇద్దరికే (ప్రాధాన్యత, తరువాత ఇద్దరి (పసి [క్రమంగా ఆతి స్వల్పం. ధూర్జటి, మాదయ్యగారి మల్లన, అయ్యలరాజు రామభ[(దుడు, పింగళి సూరనల పేర్లు పేరుక్రైవా పేర్కొనలేదు. ఈ నలుగురు అస్టగిగ్గ జాల్లో చేరతారా? అనే విషయం ఈనాటికి ఇదమిత్ధంగానే ఉంది. “ఆర్య వ్యవవోరంబుల దృష్టంబు (గాహ్యంబు' అనే పద్ధతిలో అప్టదిగ్గజాలను చదువరులు అంగీకరిస్తూ. వస్తు న్నారు. అరు[ద - భువన విజయ మండపంలో కన్నడకవి తిమ్మజ్ఞ గారున్నట్లు పేర్కొన్నారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల శృంగార య్మాతలో చిన్నాదేవితో ఆటంకం కలిగిన కారణాన (చిన్నాదేవిపాదం రాయల శిరసుకు తాకటం కథ) తిమ్మన గారు పారిజాకాపహరణ [పబంధాన్ని రాసి సత్య పాదతాడన ఘట్టం వరకు వినిపించి కథ సుఖాంతం చేస్తారు. పోర్చుగీసువారితో వ్యాపార ఒప్పందం కుదుర్చుకొనే సమయంలో రాయల దేశభక్తి వెల్లడవుతుంది. పోర్చుగీసు రాయ కారి (ఫయ్యరు గోవాలో కోట కట్టుకోవడానికి అనుమతి ఇవ్యమని ఆడుగుళాడు,

80 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన అపుడు రాయలు; 'అది భారత దేశానికే ముప్పు, మనదేశ విధానాన్ని చాలా గొప్పగా వివరించారు అప్పాజీ. ఏనాడు సూదిమొన మోపిన మేర తెల్లవాళ్ళ ఆధిపత్యానికి ఇస్తామో - అనాడు, మవ చేటును మవమే కొని తెచ్చుకొనడ మవుతుంది”&9. అంటారు. రాయల పాలనలో శతువులకు చోటు లేదు. స్వదే ళశంలో శశువులై న అశ్వపతులు, లీజాపురం యేనుల సాహు, కుతుపనములక, అహమదానగ రం, గోలకొండ, నిజాం సాహులు తమపై దండెత్తటానికి [పయ త్నిసున్నారని అప్పాజీ తెలియజేస్తాడు. ఆ సమయంలో రాయల సైన్యం ఎంత ఉందని ఆడిగినపుకు రామలింగ నాయకుడు రాయలవారికంటూ స్వంత సెన్య మేమీ లేదని, ఇప్పటివరకు జరిగిన పోరాటాల్లో సామంతుల 'సైన్యాన్నే వినియో గించుకున్నామని చెపుకాడు. స్వంత సైన్యాన్ని సమీకరించే విధానాలను అప్పాజీ రాయలకు వివరిస్తాడు. ఇదే విషయాన్ని 'స్థానాపతి రాయవాచకంలో మరో విధంగా వివరించారు. సభలో ఒకనాడు పద్యనీతి చం(ద్రయ్యకు బదులుగా ఆతని కుమారుడు గదివిన

ఐల వర్గము సామంతుల

బలమున కగ్గలము గల నృపాలున కొదవే

బలిమె పెఅనృపతికాజ్ఞా

బలసంపద కెంత దవ్వు బద్దె నరేం్యదా! ఈ పద్యాన్ని రాయలు విని వివరాలడుగ గా గు[రాలు యేనుగులన్ను వం(డెండు వేలున్న, కాల్బలములు రెండు లక్షలున్ను, రెండు ౯క్షల ఓంట్లు (ఒంటెలు) ఉన్నవని కరణీకులు లెక్క చెప్పినట్లు కలదు "డక

రాయలు రాజకీయ విషయాల్లో సామర్థ్యం చూపినట్లుగానే ప్రజారంజకంగా పరిపాలించే (పభువుగా (పస్తుకి పొందాడు. వట్టాభిషేక మహోత్సవాన్ని దర్శించ టానికి పచ్చిన (పజల నుద్దేశించి మాట్లాడిన మాటలు అందుకు తార్కాణాలు. = పశాబలమే (వభువుకు వెన్నెముక. ఆదే శ్రీరామరక్ష. సాము(దికులు మా పాద మందు హలరేఖలున్నవన్నారు. ఆందుకే మవోరాజ యోగం సిద్ధించిందన్నారు. అయినా సేద్యగాని భుజంమీద నాగలి ఉన్నంత కాలమే, ఆ వాలం పొలంలో రేఖలు గీస్తున్నంతకాలమే సాము,దికులు చెప్పిన వాలరేఖలు సామా (జ్యాధిపతి చరణాలలో ఉంటవి. మీరు కోటికొండలుగా ధాన్యరాశులు పండించలడి. మీకు

ఆరు[ద నాటికలు £81 లోటురాకుండా రాజ్యాన్ని మేము పాలిస్తాము”కిక్‌ అని సామాన్యులపై వన్నుల భారం తగ్గించి పజొరంజకంగా, దొంగల వలన, శ్మతువుల వలన లీతిలేకుండా రాయల పాలన సాగినట్లు రూపకం చెప్పుతుంది.

ఆరు[ద “శ్రీకృష్ణదేవరాయ” రూపవాణీ రూపకంలో రాయలను సీతిజ్ఞు డుగా, రాజనీతిజ్ఞుడుగా, దముడుగా, _పియంవదుడుగా, [వజారంజకుడుగా, శుచిర్వాగ్మిగా? రూఢ వంళజుడుగా, స్థిరుడుగా, ఉత్సాహవంతుడుగా, బుద్ధికాలిగా, (పజ్ఞావంతు డిగా, కళామాన సమన్వితుడుగా, శూరుడుగా, దృఢుడుగా, తేజస్వంతుడుగొ, శాస్రచవువు కలవాడిగా తీర్చిదిద్దారు. కృష్ణదేవరాయలకు రాజనీతి. పాఠాలు గరపిన గురువుగా ఆయా సందర్భాల్లో అప్పాజీ కన్పిస్తాడు. దండనాథుడై న "పెమ్మసాని రామలింగనాయకుడి అండదండలు [(పచండాగ్నికి [పభంజనంళలా తోడ్రైనవని, అందువల్లనే అద్దంకి; వినుకొండ, బెల్హంకొండ, నాగార్జున కొండ, తంగేడు, కేతవరం మొదలైన గిరి దుర్గాలను జయించ గలిగామని రాయలు పలకటం వల్ల పెమ్మసాని రామలింగనాయకుని పా(త (ప్రాధాన్యం తెలుస్తుంది, రాయలకు అప్పాజీ వివిధ వివయాల్లో తోడ్పడినట్లుగానే చిన్నాదేవికి నంది తిమ్మన (అప్పాజీ) సవాయపడినాడు రూపకంలో పెద్దన పెద్దగానే చూపబడి నాడు, పాాతకు తగు (ప్రాధాన్యంతో రూపకంలో (ప్రతి ప్యాత రూపుకట్టినది, గుర్రించరాని స్వల్చ భేదాలతో హై(తోచితమైన భావ, చిన్న చిన్న వాక్యాల సంభాషణలు ర క్రీియుక్తంగా ఉన్నాయి. సన్ని వేళల్లో సంవాదాల్లో సహజత్వమే కాని కృతిమత్వం లేదు. చదువుశుంటే చలన చి(తం కనులముంమ కదిలి పోతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. సందర్భాన్నిబట్టి వీర, శృంగార, కరుణ, వోస్య రపాలు పోషింపబడ్డాయి. రాయల జీవితంలోని అన్ని అంశాల్ని రసవ త్తరంగా, విసుగుకలగ కుండా ఊండేట్లు ఆరు[(ద “శ్రీకృష్ణదేవరాయ” రూపవాణి రూపకాన్ని రచించారు. ఈ రచనవల్ల రచయిత రసహృదయం, (పతిభ తెలియడమే కాక, గత వైభవ స్మరణం, పునరుజ్జీవనం జరుగుతాయి. (పేవకులు, (కోతలు, పఠితలు ఆహ్లాదం పొందటంతో పాటు చరి[తలోని సూష్మాతిసూవ్మ విషయాలను తెలుసుకున్నవాళ్ళవుతారు.

“శ్రీకృష్ణదేవరాయ' రూపవాణీ రూపకం వంటివే “కాటమరాజు “ఖడ్గ తిక్కన" '(దౌపది' “శ్రీకృష్ణ కుచేలిలు ఉన్నాయి. ఇవి కూడా చలసచ్చికొల

లి8లి ఆఅరు(ద జీవతం-రచనలు-సమ।[గ్రపరిశీలన కోసం ఆయా సందర్భాలలో ఆరు[ద రాశారు. కానీ అవి అముదితాలు కనుక విశ్లేషణా పరిధిలోకి తీసుకోక వదిలివేసినాను. అలాగే రేడియోలో (పసారమైన (శ్రవ్యనాటికలు, *మళ్ళీ ఎప్పుడో ', బొమ్మల కొలువు, “క్షమించాలి, “యుద్ధం వస్తే, *వరువుపోయెనేని', *తమాషాలు-తారాజువ్వలు', 'దివ్యసన్నిధి", “సీతా కోక చిలుకలు' అము[దితాలు కావున పరిశోధనా పరిధిలోనికి రాలేదు.

ఆరు[ద స్టేఖి నాటికలు (ఫదర్శన కోసమే రాసినవి, “దేవుని ఎదుటి మొట్టమొదటిసారిగా మద్రాసు (పెసీడెన్సీ కాలేజి విద్యార్థులు ఆం(ధ విద్యార్థి విజ్ఞాన సమితి అభ్యుదయ వారోత్సవాల్లో నాటికల పోటీల్లో ప్రదర్శించి మొదటి బహుమతిని పొందారు. విద్యార్థుల కోసం రాసిన నాటిక కాబట్టి ఇందులో ఆత ప్మాతరేదు. *వష(వయోగం' నాటిక మ[దాసు వెటర్నరీ కాలేజి విద్యార్థలు మరుసటి సంవత్సరం అవే పోటీల్లో (పదర్శించారు. ఆం[ధ విశ్వవిద్యా లయంలో నాటక విభాగం శిక్షణా తరగతుల్లో కూర్మా వేణుగోపాలస్వామి గారు ఆర్ముద నాటీకలను అధ్యయనం చేయించారు. 'దేపుని ఎదుటి, *సాలభంజికి మొదలై న నాటకాల్ని (పత్యేకంగా తాము దర్శకత్వం వహించి. వేణుగోపాల స్వామిగారు ప్రదర్శింప జేశారు. మద్రాసు క్వీన్‌ మేరి కాలేజి విద్యార్థినులు ఆరు(ద “సీతాకోకచిలుక "లనే నాటికను రందస్థలం పై (పదర్శించారు. విద్యార్థినులే మగ వేషాలు వేయటం ఇందలి (పత్యేకత, డైలాగులను గుమ్మడి వైవిధ్యంతో పలి కారు. ఆరుుద రంగస్థల నాటకంగా రాసీన కాటమరాజు కథ నటరాజ కళా సమితి తరపున (పభ్యాత నటుడు జె. వి. రమణమూర్తి ఎన్నో వ్యయ (వయా సలకోర్చి పాతిక పైగా (ప్రదర్శనలను ఇచ్చారు. ఇది స్టేజి నాటకపు ధోరణిలో వద్యాలతో కూడుకొన్న “సంగీత నాటకం", రంగస్థలంమీద (పదర్శనానికిగాని రేడియోలో (ప్రసారానికి గాని ఉద్దేశించే ఆర్ముద నాటక రచన సాగింది. తెలుగు వారి వివిధ సాంస్కృతిక కళా రూపాల పునరుద్ధరణ దృష్టిలో పెట్టుకొని “గాంధీజీ చర్మిత - హరిజనోద్యమం” అనే ఆంళంపై ఆరు(ద్ర తోలు బొమ్మలాట కోసం సర్మపదాయ బద్ధమైన రచన చేశారు. దీనిని ప్రఖ్యాత గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు అయిన ఘంటసాలగారు స్వరపరిచి, తన అనుచరులతో గానం చేసి రికార్డు చేశారు. ఈ టేపుని ఆధారంగా చేసికొని వృత్తిరతా ] తోలు బొమ్మ లాడించే కళాకారుల బృందాలు ఆంధప్రదేశ్‌ సమాచార కాఖవారి సహాయంతో సుమారు వేయి పదర్శనలు వివిధ (ప్రాంఠాల్లో ఇచ్చినట్టు తెలుస్తోంది. ఈ తోలు

ఆరుృుద నాటికలు క88 బొమ్మలాట (గ్రంథాన్ని ఆం[ధ(పదేశ్‌ సమాచార శాఖవారి పత్రికలో సిరి యల్‌గా (వచురించారు. మృదాస్‌లో ని వివిధ నాట బృందాల కోసం ఆరు(ద నృత్య నాటికలు రచించారు* (వభ్యాత నర్తకీమణులు లలితా, పడ్మినీః రాగిణీల కోసం శకుంతల' నృత్యరూపకం ఆరు[ద రచించారు. ఆలాగే పైంచాలీ శపథం మొదలై నవి రూపొండించటం జరిగింది. (పదర్శన కోసమే. భరతుని నొట్య శాస్త్రంలోని అసంయుత వాస్తాల విని యోగాలన్నిటిని సృజనాత్మకమైన పద హైహిత్యంలో అభినయించటానికి. వీలుగొ (ప్రఖ్యాత నర్తకీమణి డౌక కుమారి పద్మా సు(బహ్మణ్యం నాట్య రచనతో (కోరియో్యగ్‌ ఫీతో) ఆరు(ద హస్తలకణ పదాలని 82 అభినేయార్జక ఇండ కౌవ్యాలు రచించారు. మ(ద్రాసులో ఏటా జరిగే నాట్యకళొ కాన్సరెన్సులలో ఈ హ స్తలక్షణ పదాలు, ఉపన్యాస విన్యాసాలు పలు సార్లు జరిగాయి. (పదర్శన శంకు (ప్రదర్శనే (ప్రాణమని, పరమ (పయోజమని ఆరుద విశ్వాసం |

కథానికలు

అర్మ్నుద నాటక రచనా శెలి విశిష్టంగా ఉన్నటే కథానికలలో లి, శిల్పం అరు[ద్ర రచనల (ప్రత్యేకతను చాటి చెపుతాయి. తన కథానికా రచనపై (ప్రభావం చూపిన (పసిద్ద కథా రచయిత చాగంటి సోమయాజులు (బా,సో)కు ఆరు(ద్ర కథల సంపుటిని అంకిత మివ్వటానికి బదులుగా '“ఆరుద నాటికలు (సంకలనం)ను అంకితమిచ్చారు. *'దండు కథలు, దండు పాటలు" అీలీకి, చాసోకి (10848 లో) ఆంకితమిస్తున్నట్లు లేఖద్వారా విదితమవుతుంది కానీ అలా జరగ లేదు. దండు కథల్లో శిల్పమేకాని జీవం లేదన్న భావన అరు[దకు కలగగా ఆ |పయక్నాన్ని విరమించుకున్నారు. దండు కథలు, దండు పాటలు ఆరు[ద వద్ద ఇప్పుడు లేవు. అంబాలా మిలిటరీ దళంలో ఉన్నప్పుడు, ఆనందవాణిలో సవాయ సంపాదకుడుగా పని చేసినప్పుడు, కలకత్తాలో ఉన్నప్పుడు రాసీన కొన్ని కథలు (సుమారు 26) మాతమే పుస్తకరూపంలో (1958లో) వచ్చాయి. కనుక (ప్రస్తుత పరిశీంనాభాగం “ఆరు[ద కథలు.” ఆరు[ద కథలు “నే చెప్పా నుగా', “ఊరు ఊరుకుంది పేర్లతో రెండు సంపుటాలుగా వచ్చాయి. మొదటి దానిలో వన్నెండు, రెండో దానిలో పదమూడు కథలు ఉన్నాయి. ఇంకా పతి కలలో [_పచురితమైనవి పలుకథలున్నా పుస్తక రూపంలో ఆవి రాలేదు. చా. సో. [వభావంతో రాసిన “మచ్చు బియ్యం ఆరు[ద మొదటి కథ. ఇది “వండే మాతరం” స్థానిక పత్రికలో ముద్రణ పొందింది. శిల్పం తప్పితే జీవన విశ్లేషణ చా. సో, కథల్లో లాగా లేదని ఆరు[దే వాటిని కొట్టిపారేశారు. కనుక పుస్తక రూపంలో వచ్చినవాటిని మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నాను. *నే చెప్పా నుగా' సంపుటిలో - 1. నే చెప్పానుగా £. భోగి పిడకలు 8. రాజ ము(దిక శీ. పిచుకగూళ్ళు ల్‌, పిల్లికూన 8. చేబదులుకోసం 7. పరిశిష్టం 8. కుడి ఎడ మైతే 9. దానవికం 10. స్వప్న వాస్త్రవదత్త 11. స్వర్గాదపి 18. చాపింది నీరు. 'ఊరు ఊరుకుంది" సంపుటిలో 1. ఊరు ఊరుకుంది. 8. ఊప్టమొస్తే బావుణ్ణు 8. మసాబు వెలుతురు క తల్లి పూ. ఆంది ల్‌, ముప్పయి లతల పందెం 6. వైనతేయుణు ?. ఇందలి నీతి: చెడలేదు. 8 చెప్పనా? తోళ్ళూ', తోళ్ళూ, 9. చింతచిగురు 10. కడసారి 11. నిశానీలు, 18. మానవత్వం 18. దీవెన.

ఆర్ముద కథానికలు 2౨85

ఆరు [దకథల్నీ ఇతివృత్తాన్ని బట్టి ఐదు విధాలుగా విభజించారు. *1,వాల్మాన్ని వర్షించే కథలు 2. మనో విశేషణ (ప్రధానమైన కథలు 8 ఆంతరంగిక మథనం _వధానమైన కథలు ర. స్త్రీ పురుష సంబంధమైన కథలు '8 ఈ విభజనను కొద్ది మార్పులతో అంగికరించవచ్చు. దా, సో. కథల్లోలాగా జీవన విశ్లేషణ. ఆర్థిక స్థితి తన కథల్లోకూడా ఉండేట్లు రాసేందుకు అరు.ద (పయత్నించారు, కనుక వాటీని ఒక వర్గంగా తీసుకోవచ్చు. మానవతావాద సంబంధులు కొన్ని. శ్రీ పురుష సంబంధమైన కథలు అనే వర్గీకరణకంటె స్రీ (వవర్షన లేదా స్తీ సమన్యలను (పధానంగా చేసికొని రాసిన కథలు ఆచారాలు, దురలవాట్లకు సంబంధించిన వాటినికూడా జీవన విశ్రేషణ వర్గంలోకి తీసుకోవచ్చు. 1. జీవన విశ్లేషణకు నంబంధించిన కథలు : 1 నే చెప్పానుగా £ చేబదులుకోసం 8. పరిశిష్టం క. వైనతేయులు 5. చెప్పనాః తోళ్ళూ', తోష్ళూ' 6. చింత చిగురు 7. నిళానీలు, 2. జొల్యానికి సంబంధించిన కథలు ; 1. పీచుక గూళ్ళు ౨. పిల్లికూన 8. ఊప్పమొస్తే బావుజ్జు క. ముప్పయి లషల పందెం, క. భోగి పిడకలు. దీనిలో బొలల మన_స్తత్వంతోపాటు ఆర్థిక దుస్థితికూడా ఉలవ. లి. స్తీ నంబంధి కథలు $ 1. దానవికంం 2, తల్లి వూ అంది లీ. ఇందలి నీతి; చెడలేదు శ. కడసారి. 6. మనోవిశ్లేషణకు నంబంధించిని కథలు : శీ స్వప్న వాస్తవదత్త 2. చాపింది సీరు 8. మసొబు వెలుతురు 6. మాన వతావాద నంబంధ ఠథలు : ]. ఊరు ఊరుకుంది. ఏ. మానవత్వం 8. చింత చిగురు. ఇతర కథలు 1. కుడి ఎడమైతే ((పేమకథ) £. స్వర్గాదపి (జన్మభూమి మీద అభిమానాన్ని [పకటించే కథ) 8. దీవెన (కౌటుంబికం) 4. రాజముదిక (చారి[తకం)

ఆరు[ద కథల్లో స్థూలంగా వాస్తవికత, సొంఘిక విలువలు, తెలుగుదనం, మనోవిశేషణ, నిర్మాణశిల్పం కనిపిస్తాయి. ఐదు మార్గాల్లో ఆరు చ్మకొం వాహనమై ఆరుుద కథలు ఆం[ధదేశంలో సరికొ త్త గమకాలతో సంచరింఛాయి. వాస్తవికత: కంటికి కనిపించే జీవితాన్ని సాహిత్యంలో కళ్ళకుక ట్లేట్లు చేయటమే వాస్తవికత (ప్రధాన లక్షణంగా కన్పిస్తుంది సంఘజ్లీవితమనే శిలను రచయిత తగ కలం ఉలితో అక్షరరూపం చెక్కి హృదయంలో ము[దవేసుకొనే సహజ సుంవరశిల్పంగా తీర్చిడిద్దుతాడు వాస్తవికతశెలీ శిబ్బ్పసంయు క్రమైనపుడే వస్తువు

లి86 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ గి పరిశీలన రచనా గౌరవాన్ని పొందుతుంది ఇచి కవ్చసాధ్యమైన పనితనం రచయిత తన ఆళల్ని, ఆశయాల్ని, వ్య క్రిక్వాన్ని బాహాటంగా చెపుతున్నట్లు లేకుండా, రచ యిత బయటపడకుండా, పృాాతలతో, సంఘఓనల్తో తాదాత్మ్యంచెంవ మెళుకువతో అవసరమైన స్థలాల్లో, పా్యాతముఖంగా బౌచిత్యవంతంగా అభివ్యక్తం చేస్తారు. ఈ స్వభావాన్ని ఆరు(ద కథలు స్వంతం చేసుకున్నవి. ఆరు.ద కథల్లో పీడితులు, (శ్రామికులు, మధ్యతరగతిజనం మనస్తత్వం జీవితం వా స్తవికతలోొ ఒప్పుతాయి. జీవన స్థితిగతులను చెప్పే వాస్తవికత ఒకటి, మానసికస్థితిని, ఆలోచనావద్ధతిని చెప్పే వాస్తవికత ఇంకొకటి. కథలో ఒక ప్యాత ఆలోచనాపద్ధతి.సంఘంలోని ఒక వ్యక్తి ఆలోచనాసరశిని పతిబింబిస్తున్నపుడు అది (ఆంతరంగిక) మానసిక వాస్తవికత అవుతుంది. సమాజ జీవసస్థితిగ తులకు అద్దంపట్రే వాస్తవికత బాహిర మైనది. ఆరుద్ర కథల్లో చాలావరకు ఈ రెండు ఉన్నాయి. “భోగి పిడకలు", “చేృదులుకోసం', “చింతచిగురు”, 'దీవెన, “వై నతేయులు” బీవిత వాస్తవాల్ని తెలిపే కథలు. “ఊఈస్టమొసే బావుణ్డు', “నిశానీలు', *నే చెప్పానుగా" ఆంతర వాస్తవికతను ్మపదర్శించేవి. ఈ రెంటికంటె వేరుగా తెలుగు వాతావరణాన్ని వా స్తవరూపంలో చిితించిన కథలు *భోగి పిడకలు”, *పిచుకగూవ్శి, “పిల్లీ కూని, “స్వర్గాదపి', *“ముప్పయిలక్షల పందెంి, “చింతచిగురు”, “గ్రివెని మొద లైనవి. మూడు దశలలో మన సీమలో మనగురించి, మనకోసం ఆరు[ద కథలు కన్పిస్తాయి. బాహిరమైన వాతావరణ వాస్తవికతకు ఒక ఉదాహరణ - “భోగి పిడకలు కథ [పారంభంలోనే ఉంది: “పెరటి గోడమీద ఎండు పిడకల్ని గోకి పిల్లలు దండ గుచ్చుతున్నారు. ఒక్కొక్క పిడకనీ గోకుతూ ఉంటే గోడ యొక్క వికృతరూపం బయటపడుతున్నాది. అసలే పాతగోడ. దానికితోడు పిడకలతో పాటు పెల్లలూడొస్తున్నాయి. గోడని చూస్తూవుంటే నా బతుకు నా ముందు నించున్నట్టనిపిస్తూన్నాది.' పై వాక్యాల్లో వాస్తవికతకు చివరి వాక్యంవల్ల రచనా గౌరవం కలిగింది. సము[దపు ఇసుకలో చిన్నపిల్లలు పిచుక గూళ్ళు కట్టుకో వడం, అలలు వచ్చి వాటిని చెరిపివేయడం, “పిల్లికూన'లో సౌమాన్యమైన ఇంటి వాలా వరణం, అటక, ఆవకాయ పచ్చడి, పిల్లికూన బాహిరమైన వాస్తవికతను (వతి బింబించేవి “ముప్పయి లక్షల పందెం'లో పిల్లలాడుకునే పేకల ఆట (బెత్తు లేదా బచ్చాల ఆట), “చింతచిగురు'లో చింతచెట్టు, పైనుంచి చింతపండుగుల్ల రాలటం, చింతచిగురు తినటం తెలుగు (ప్రాంతంలోని బాహిర వాళకావరణాన్ని (ప్రతి

ఆరుద కథానికలు లీ? బింబింప జేస్తాయి. అలాగే 'దీవెనలో'లో మంగ తర్మతాంతో పెండ్లి ఒక వంక జరుగుతుంటే మరోవంక వంటలు చేయటం, కూరగాయలు తరగడం, ఆయా సంభాషణలు గృహ వాతావరణాన్ని స్ఫురింపజేస్తాయి

ఆత్మా(శయంగా సాగిన చిరుద్యోగి వ్యథల కథ "లోగి పీడకలు'లో జీవితంలోని వాస్తవ ఆర్థిక దుస్థితిని రచయిత ఆర్ద్రంగా చెపుతారు. 'బతికిచెడ్డ సంసొరం. నలుగురు సంతానం, నలల్లై రూపాయల ఉద్యోగం, కరువు కాలం, ఇదినా స్ధితి. రేపటి నుంచి సం [క్రాంతి పర్వదినాలు. పిల్లలకి బట్టలు కుట్టించలేదు. ఇంటికి వెల్లవేయించలేదు, నాలుగేళ్ళయి నెట్టుకొస్తున్నాను. షన్టిపూర్తి కోరుతున్న యిల్లు సున్నం చేయించని మూలాన చీకటి కొంపై మన దేళశంలా మూలుగు తున్నాది.” సామాబీక స్సహ చివరి వాక్యంవల్ల ధ్వనిస్తున్నది. చిరుద్యోగి జీవితాన్ని చితించేప్పుడు అలంకారాలేవీ లేవు. ఆడంబర పదజాలం లేదు, అబద్ధాల కల్పనలు లేవు. శృంగార నైషధంలో వాంస నిషధరాజు. చేతుల్లో పడి తనను విడిచిపెట్టమని (ప్రార్థించిన “తల్లి మదేక పు(త్రిక పెద్ద కన్నులు గాన దిపుడు' అనే కరుణ రసాత్మక పద్యం చిరుద్కోగి జీవితం స్ఫురింపజేస్తుంది. చిరుద్యోగి పేదరికంతో, ఎక్కువ సంతాగంతో, తక్కువ రాబడితో ఎలా సత మతమవుతున్నాడో దేశం కూడా అలాగే ఆర్థిక మస్థితిలో కొట్టుమిట్టాడుతుందని కొసవాక్యంలో మెరుపు మెరిపించారు. ఈ కథలో చిన్నప్పట్నుంచీ పిల్లలకి ఆర్థిక బాధ్యత తెలియజేయాలనే ఉద్దేశాన్ని రచయిత వ్యక్తం చేస్తారు. పిల్లల “ముందు అది చెల్లలేదు అనటంలో వాస్తవికత ఉంది. “చెప్పనా? తోచ్ళూ', తో'ళ్ళ'లో 'పువ్వులమ్విన ఊళ్ళో కటభ్రైిలమ్మలేం అనుకుంటాంగానీ, నేను నా ఆత్మనే అమ్ముకున్నాను' అంటాడు కథానాయకుడు. “దింతచిగురు' కథలో వాస్తవికత విస్తరించి కరుణ రసాత్మక చి(తాన్ని కనుల ముందు కదిలింప జేస్తుంది. "ఆకలిరంగు చర్మాల్లో రెండు ఎముకల గూళ్ళు నిర్ణనమైన మాడు తున్న రోడ్డుమీద వారంట తూలుతూ నడుస్తున్నాయి. దరిద్రాన్ని కట్టుకొన్న, తెగమాసిన ఓక గూడు ఆడదానిలా కనపడుతున్నాది. నిరాళనీ మూలుగునీ మోసుకుంటూ ఆడగూడు పక్కనడుస్తున్న బతుకు చస్తున్న కశేబరం మొగదాని పోలికలతో కుంటుతున్నాది. కొలిమిలాంటి సూర్యుడులోంచి బాగొాకాలిన యినప వూచల్హాంటి కిరణాలు నుదుటి మీద గుచ్చబడుతున్నాయి." ఆకలి తీర్చుకోడానికి

లిర్ర్ర్ర ఆరు[ద జీవితం.రచనలు. సమగపరిశీలన పట్టెడన్నం దొరక్క తమ (ప్రాణాల్నే ఆకలికి ఎరగా వేస్తున్న అభాగ జీవుల, అన్నార్తుల దుస్థితి దారుణమైనది. పేదరికాన్ని రూపుమాపేవారు లేరు. పేదలు రూపుమాసీ ఊపిరి బాసి పోవలసీంచే కథలో చివరఃఓ అదే ఎరుగుతుందిం ఆ బడుగు జీవులిద్దరు తూలుతూ సోలుతూ చింతచెట్టు కిందికి చేరుకుంటారు. చెట్టుపైన కొకి లేచిపోతుంది. చింతగుల్ల ఒకటి ఆడ ఎముకల గూడు మీద పడు తుంది. మగవాడు చేతీక(రతో కొమ్మలు వంచి చిగురు కోసిపెడతాడు, ఆది తిని తమవద్ద సీసాలోనీళ్ళ తాగుదామనుకుంటారు. మగాడు మూర్చవడిపోతాడు. భార్య అతని ముఖంమీద సీసాలోని కొంచెం నీళ్ళని చల్పటానికి (యత్నిస్తుంది. మగాడు సైగద్వారా భార్యను వారిస్తాడు. ఆ నీళ్ళను తాగి (ప్రాణం కాపాడుకో మని అతడు సైగ చేస్తాడు “ఏడ్చి కన్నీళ్ళు రాల్బేందుకు సరిపోయిన సత్తువ అడదానిలో ఉంది" అనే వాక్యంతో కథ ముగుస్తుంది, దిన్ని బట్టి మగాడు ఆకలికి బలై పోయి ఉంటాడని ధ్వని. దిక్కులేని చురదృష్టవంతుంకు, అన్నార్తు లకు, అభాగ్యులకు ఎవరు దిక్కు? అన్నేపళ్న పాఠకుడి కుదయిస్తుంది వాస్తవ జీవితాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా ఆర్ముద ఈ కథలో చితించారు. చదివిన పాఠ కుక్నీ ఆలోచింప చేస్తుంది. చా.సో. కథల్లోలాగ జీవం ఉన్న కథ 'చింతచిగురు”. కథకు వన్నెతెచ్చే వాస్తవికత వర్ధిల్లి: మరోరథ 'మానవత్వం'*. ఇందులో సామా టీక రుగ్మతలై న కులభేదొలను, జాతి వైషమ్యాలను, మత కలవోలను, కుట లను, కుత్సితాలను రచయిత తూర్పార పడతారు. వీటిని రూపుమాపే మార్గాలను ఆలోచించని మనిషి మెదడు ఉండికూడా నిరర్ధకం.'మృగంకన్నా హీనం'అంటారు. ఈ వాక్యాలవల్ల సామాజిక సమానత్వం రావాలనే రచయిత అశయం వ్యక్తమవు తుంది. ఆరు[ద సమాజంపట్ల అవగాహన, అభిమానం కలవాడు దోపిడీ నశించి, (మించే వాడికి తగు ఫలితం చెందాలనుకునేవాడు. కథలో ఒకచోట దోపిడీ గురించి “రైతున్నాడు, పొలందున్ని కష్టపడితే వాడీకి తిండుండదు, పనివాడు చెమ టోడ్చి దేశానికంతా సామానులు చేస్తాడు. కానీ వాడికి ఓ గుడ్డా ఓ గుడికా అనేవి ఉండవు. ఏం చెప్పూ?' అని (పళ్నిస్తారు పొలాలనన్నీ వాలాలదున్ని ఇలాత లంలో హేమంపిండగ జగానికంతా సౌఖ్యంనిండగ బలం ధరి(తికి బలి కావించే కార్మిక కర్షక వీరుల కాయం నిండా కాలువగ ప్రే ఘర్మ జలానికి ధర్మ జలానికి ఖరీదు క ట్రే షరాబులేడని చెప్పిన శ్రీశ్రీ భావలవారి,*వాని రెక్కులకష్టంబు లేనినాడు సస్యరమ పండి పులకించ సంళయించు, వాడు చెమ్మ టలోడ్బి పవంచమునకు భోజనము

ఆరుద్ర కథానికలు ల89 పెట్టు, కాని వానికి భు క్తిలేదు' అన్న జావువా ఆలోచనా తరంగాలు ఆర్ముద పైన చెప్పిన వాక్యాల్లో ఊగిసలాడుతున్నాయి. వీరంతా ఒకేరకం ఆలోచన, సిద్ధాంత భూమిక, ఆభాగ్యుల పట్ల అభిమానం కలవారు కనుక [కామిక వర్గాల అభ్యున్నతిని కాంక్షించి రచకలు చేళారు. సిద్ధాంత నిబద్దత ఉన్న రచయిళత మ్మాతమే తాను చూసిన సంగతిని అంత స్పష్టంగా చెప్పగండు ఆరు.ద రచ యితగా అట్టివాడు. తెలుగు సీమలో పిల్లికూశలు, చింతచిగుకులు, పేకలాటలు, పెండ్రిండ్లు, పిచుకగూళ్ళు, చాప (కిందనీళ్ళు బాహిరమైన వాస్తఏకతను పతిబిం వీంచగా మనుషులమధ్య భేదాలు, పేదరికం, ఆకలి, అసమానత్వం, దోపిడీ, (శ్రమ, ఆల్బమైన జీవితాలు, స్వల్పమైన జీవితాలు, జీవిత వాస్తవికతను కలిగి ఉండగా ఆంతరమైన వాస్తవికత కూడా మూడో పాయగా ఆరు[ద్ర కథాసరిత సాగింది. *ఊస్టమొస్తే బావుణ్జు' కథలో జ్వరం వచ్చిన అన్న మంచం మీద ఉంటాడు. చిన్నవాడు బడికెళ్ళవంసి వస్తుంది. పాఠాలు వల్లేవేయవలసివస్తుంది. ఇది కష్టంగా ఉంది. జ్వరం వచ్చిన అన్నకి ఎంతబాగా పండ్డు ఇస్తున్నారు. చుట్టూ కూర్చొని పరిచర్యలు చేస్తున్నారు. ఈ సమయంలో చిన్నవాడి ఆంత రమైన ఆలోచన వాస్తవానికి దర్పణంగా తోన్తుంది. *తనకీ ఊష్టమొస్తే బావుబ్ద. ఎంచక్కా బడి మానీవచ్చు. మరింక ఎక్కాలూ లెక్కలూ ఇవన్నీ ఉండవు. ఇంక నాన్న కూడా గోడకుర్చీలు వేయించడు. మరి కొంతిపిక్కలూ, తొడ పాళశాలూ ఏం ఉండవు. = అన్నకి మల్లే (దాతవళ్ళు బత్తాయివళ్ళూ తెచ్చిఇస్తా'రని ఆలోచిస్తాడు చిన్నపిల్లలు చేసే ఆలోచనలకు రచయిత అక్షరరూపం కల్పించారు, ప్మాతలో లొదాత్మ్యం మూలాన ఆంతర వాస్తవికత సిద్ధిస్తుంది. పాాతలో రచ యిత తాదాత్మ్యం చెందేప్పుడు సంయమనం పదునైన ఆలోచన అవసరం. పాత స్థాయికి ఉచితమైన పదాల్ని ఎన్నుకోవటంలో ఆర్ముద (ప్రత్యేకత కన్పిస్తుంది, “కడసారి' కథలో విధవ యువకుడి మీద ఆళలు పెట్టుకుంది. యువకుడు ఆమెకు నమ్మకం కలిగేలా (పవర్రించాడు. ఆళల మాటలు, ఆశయాల పాటలు వర్షించాడు. ఆమె హర్షించింద్‌. తనువును మనస్సునూ ఆర్పించింది “గాజులు లేని నా మణికట్టు నీ పిడికిట్లో ఇమిడింది, నా చేతులకి మళ్ళా గాజులు తొడు క్కునే భాగ్యం కలుగ జేస్తానన్నావు. నా కురులు నిమురుతూ, పువ్వులకీ, నా సిగక్రీ మళ్ళా స్నేవాం కలుపుతానన్నావు. నా పెదవుల మీదికి చిరునవ్వునీ, 4&టగి5. 19

290 ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమగ్రపరిశీలన నుదుటి మీదికి కుంకుమ రేఖనీ తీసుకొస్తానని పమాణ చేశావు. నా మెడ మీద సీ చెయ్యి వేసినచోట మంగళస్నూతం కడతానన్నావు.. ఇలా ఆలోచిస్తున్న ఆవిడతో యువకుడు మరి మనం కలుసుకోడానికి వీల్లేదంటాడు. పారాణి ఆరక ముందే పతి దివంగతుడై నప్పుడు, దూరాలోచన కలిగిన యువకుడు తారసిల్ది నపుడు జీవిత సౌఖ్యాన్ననుభవించాలనుకునే స్రీ పై విధంగానే ఆలోచిస్తుంది. యువకుని దూరాలోచన దురాలోచన అని తెలుసుకున్నప్పుడు, జీవితంలో కెండోసారి అపజయం అంతుల్ని కనుగొన్నప్పుడు విగతజీవి అవుతుంది. స్వప్న వాస్తవద త్తలో కూడా ఈ ఆంతరంగిక వాస్తవికత కనిపిస్తుంది. ఈ కథలో సుబ్బారావు కథా నాయకుడు. న్ర్రీపట్ల వ్యతిరేక భావం అంతరాంతరాల్లో నాటుకొని ఉన్నవాడు. స్త్రీని (ప్రేమించాలని, ఆడవారిచేత (పేమించబడాలని ఆతడి కోరిక, ఆ కోరిక తీరలేదు తనలోనే ఏదో లోపం ఉందనుకున్నాడు. తోడు లేని జీవితం దండుగ అనుకున్నాడు. ఆ సమయంలో అతని ఆలోచనలు *నూతి దగ్గర స్నానం చేస్తున్న సుబ్బారావు నూతిలో పడిపోదామనుకున్నాడు. కాఫీ లాగుతున్న సుబ్బారావు కాఫీలో విషం కలుపుకుందామనుకున్నాడు. బస్సులో _పయాణం చేస్తున్న సుబ్బారావు ఐస్సు కిందపడి పోదామనుకున్నాడు, ఆఫీసులో పద్దులు రాస్తున్న సుబ్బారావు ఆ పుస్తకాలు చించేద్దామనుకున్నాడు. ఎలక్ట్రిక్‌ స్తంభాన్నెక్కి. రెండు చేతులా రెండు వైర్లు పట్టుకుందామనుకు నేవాడు.' ఇలా యువకులు కొందరు ఆలోచన చేయటం వాస్తవం. దీన్నే ఆర్ముద సుబ్బారావు ప్మాత ద్వారా (వవేళ పెట్టారు.

బాొహిర వాస్తవికతకు తెలుగుదనానికి, జీవిత వాస్తవికతకు జీవన విశ్రేషణకు, ఆంతర వాస్తవికతకు మనో విశ్లేషణకు సన్నిపితత్వం ఉంది. ఏ రెండింటి మధ్యా గీత గీయలేనంతగా పై జంటలు కలిసిపోయి ఉంటాంథ. జీవిత వాస్తవికత కంటె జీవన విశ్తేషణ విస్తారమైన పరిధి కలిగింది. పాత్రలు మాట్లాడే మాటలు పాతల (ప్రవర్తనను అంచనా వేసేందుకు తోడ్పడతాయి. (ప్రవర్తనను బట్టి జీవన విధానాన్ని నిర్ణయించవచ్చు. దాంభిక జీవనమా, ఆదర్శ జీవనమా, దుష్ట జ్లీవన విధానమా, శిష్ట జీవన విధానమా? ఆచరణాత్మకమా? కాదా? అన్న విషయాన్ని తెలుసుకో వచ్చు. తెలిసి మసలుకోవచ్చు. అందుకు జీవన పిశ్తేషణ్న తోడ్చడుతుంట. *నే చెప్పానుగా" కథలో పలు రకాల మనుషులు వాడే వాడుక

అరు(ద్ర కథానికలు ల91 పదాల్ని బట్టి ఆరు(ద్రవారి మశ స్తత్వాల్ని చక్కగా పిశ్లేషించి చూపారు. వీళ్ళలో కూడా రకాలవారీ మనుమవుణన్నారు. పూూగొప్పవాష్శ, నగంగౌవ్చవాష్ళ, లోకం ఒప్పుకున్నా తమ మీద తమకు వమ్మకంలేనివాళ్ళు, లోకం అంగీక రించకపోయినా తమమీదతమకి మా చెడ్డ నమ్ముకమున్నవాళ్ళు. వీళ్ళు వాడే ఊత వదాలు “నన్నడిగితే; నాకెందుకులే; టైంలేదు; ఏదో ఫరవాలేదు; నే చెప్పానుగా" మొదలైనవి. నన్నడిగితే ఐనే వాళ్ళు, నా కెందుకులే అశే వాళ్ళలా కనపడ తారు గాని, నన్నడిగితే అనే వాళ్ళు తమ అభిప్రాయాలకు బాధ్యత వహి స్తారు. నా కెందుకులే అనే వారు తమ ఫలితానికీ దానియొక్క మంచి చెడ్డలకీ వాధ్యత వపాంచరు. టైం లేదు అనేవాళ్ళు నిజంగా నొప్పించక తానొవ్వక తప్పించుకు తిరిగేవాళ్ళు. వీళ్ళకి ఎప్పుడూ టైం ఉంటూనే ఉంటుంది. అడి లేదని బయటికి చెప్పడంలోనే ఆ చైమంతా వృథా చేస్తారు. అయినా వాళ్ళ గొప్ప వాళ్ళే. ఫరవాలేదు అనేవాళ్ళు ఇంకొ గొవ్పవాళ్ళలా కనిపిస్తారు. నారదుడు వచ్చి పాడినా రంభ అద్భుతంగా నాట్యమాడినా ఫరవాలేదు అంటుం టారు. వీళ్ళందరి కలగలపు నేచెప్పానుగా అనేవాళ్ళు, ఇవాళ గురువారం అని ఎవరేనా ఆంటే ఆ సంగతి నిన్ననే నే చెప్పానుగా అంటారు. వీళ్ళంకా దమ్మిడీయెత్తు పనిచేయకుండా, వల్లెత్తుమాట సాయం లేకుండా మెప్పకొ బ్రేద్దా మనుకునేవాళ్ళే ఇలా బయట పడిపోతుంటారని ఆరుద్ర విశ్రేషించి వివిధ | వవృత్తులుగం మానవులను కనుగొనే మార్గం చూపెట్టారు. “చెప్పనా? తోష్మా' తోళ్ళూ' కథలో కూడా వ్యక్తుల విశ్లేషణ కనిపిస్తుంది. ఈ కథ శీర్షిక వింతగా ఉంటుంది. ఏమిటీ తోట్ళూ, తోజహ్మ్ళ' అని. తోళ్ళూ' అంటే ఠాబేళ్ళ, తో*చ్ళా' ఆంటే తోడేళ్ళు. ఆరు(ద ముందుగా కథ పేరు తాబేద్ళ తోడేళ్ళు అనే 'పేరునుంచారు. ఆ పదాల్లో బే, డే లను తొంగించమని శ్రీశ్రీ ఆర్ముదకు సలహా ఇచ్చారు.” ఆరుద దాన్నిపాటించారు. మ్మదాసులో నివసిస్తున్న మనుషులను గెద్దలు, రాఎందులు, తోడేళ్ళతో పోల్చి చెప్పారు. అంటే పీడించుకు తినేవాళ్ళు. తోడేలువంటి. వెంక(టావు మూంంగానే కథానాయకుడి ఉద్యోగం పోతుంది. ఆ కారణంగా ఆతని ఆలి ఆకలికి గురవుతుంది జ్వరపీడితురాలవుతుంది. విగత జీవురాలవుతుంది. ఆందుకే కథానాయకుడికి తోడేళ్ళంటే భయం. “వైన తేయులు' కథలో ఇద్దరూ కూర్చున్నారు. ఒకడు 5థ చెపుతున్నాడు, రెండో వాడు వింటున్నట్టు నటిస్తున్నా వినలేదు. పాలు, పట్టణాలు, సంఘటనల

వీల ఆరు ద జ్రీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన దొర్లిసోతూనే ఉన్నాయి. “ఏళ్ళు ఒక తరహా జంగ, వినకపోయినా చెప్పేవా డొకడు- చెపుతున్నా వినిపించుకోనివాడు మరొకడు. ఇద్దరూ కూర్చున్నారు. ఒకడు ఆలోచిస్తున్నాడు. రెండోవాడు (పక్కన కూర్చున్నట్టు నటిస్తున్నా కూర్చో లేదు. ఆలోచించేవాడు జీవితంలో కనపడని విషయాలు, జీవితంలో లేని విషయాలూ చెడు కల కంటున్నాడు.' అవాస్తవమైన వ్యర్థాలోచనలు చేసేవా డొకడు. పనికీరాని ఆలోచనలన్తైనా పట్టించుకోవాలనుకునేవాడు మరొకడు, ఇద్దరూ కూర్చున్నారు ఇద్దరూ సిగ రెట్లు కాలుస్తున్నారు. ఇద్దరూ బంగాళా దుంపల చిప్పు నంచుకొంటూనే ఉన్నారు. ఇద్దరూ బరువుగా మూసుకుపోతున్న కళ్ళని తెరచిందికి పయత్నిస్తూనే ఉన్నారు. పై జంటల్లో ఒకరికి ఒకరు కలిసేవారు కాదు. కాని వైనత్రేయులు (వైన్‌ సేవించేవాళ్ళు) అన్నిట్లోనూ కలిసే ఉంటారు గదిలో నవ్వుని సేవిస్తున్నంత సేపూ బయట (ప్రపంచంలో జరిగే రాపిడి, దోపిడి, దొంగతనాలు, దయాధర్మాలు, [_పకటనలు, అమ్మకాలు, రాక పోకలు, తొక్కిడిలగురించి పట్టించుకోరు. ఉమర్‌ ఖయ్యాం సూ(తాన్ని పాటించే వాళ్ళు వీళ్ళు, చింతచిగురుకథలో ఆర్హ్రమైన జీవన విశ్రేషణ కనబడుతుంది. ఆకలితో మాడిపోతున్న అన్నార్తుల జీవితం ఏవితాత్మకంగా చెప్పబడింది, “ఇద్దరిలో ఒకరు మాట్లాడటంలేదు. వాళ్ళనాలికలు చాలాకాలంనుంచి, యుగ యుగాలనుంచి పిడచకట్టుకుపోయామి. ఎండిపోయిన దిగుడు బావుల్లాంటి వాళ్ళ గొంతుకలలో నరాలు ఏ స్వరాలనీ పలకడంలేదు. నాలికమీద ఆకలి వాయించే మాటలు హరించుకుపోతున్నాయి. ఆడగూడు నాలికని మీద పెదవి మీదుగా పోనిచ్చి తడిచేసుకుంద. చేసుకున్నట్టు అనుకుంది. మొగాడు భుజం మీద జారు తున్న జోలెని ఎగసన తోసుకున్నాడు. ఇద్దరూ మాట్లాడకుండా వడుస్తున్నారు." ఈ కథ చదివితే థ్రీల్రీ భికువర్షీయసి కవితా చిితంలా ఆకలితో అలమటించే, తరతరాల దోపిడికి రాపిడికి గురయిన దురదృష్టవంతులచ్మితం కనులముందు కదలాడుతుంది. ఆరుద కథల్లో చేసిన జీవన విశ్తేషణవల్ల లోకంలో ఎన్ని రకాల మనస్తత్వాలు కలిగిన మనుషలున్నారోనన్న సంగతి సంగతమవుతుంది. పాఠాల విశ్లేషణ మౌటా, మనసుల వల్ల వ్యక్తమవుతుండగా జీవిత విశ్లేషణ వ్యక్తి వృత్తిపరంగా, బాహిరమైన సమాశాంతర పరిస్టీతి పరంగా విశ్తేషించ బడీం3, దీని తరువాత విభాగం - బాల్యానికి సంబంధించిన కథలు. “పిచుక గూళ్ళు", '“పిల్లికూ న, “ఉస్ట్ర మొస్తే వావుణ్జు', 'ముప్పయి ఎతల పందెం" మొద

ఆరు(ద్ర కథానికలు ౨98 లైనవి. ఈ నాలుగు బాల్యదళను, బాలల మనస్తత్వాలను, ఆలోచనలను, అట లను, అలవాట్లను, అంతరంగాల్ని చ్నితించే కథలు. అన్నయ్యకు జ్వరం వచ్చి నపుడు ఇంట్లో వాళ్ళంకా ఆ పిల్లవాడి మీద (ప్రేమ [ళద్ధ చూపెడుతుంటే తనకు జ్వరం వస్తే బాగుండుననుకున్న పసిపిల్లవాడి అంతరంగపుటాలోచనలను విశద పరచిన కథ “ఊప్పమొస్తే బావుజ్డు”. (ఆంతర వాస్తవికతను చెప్పిన సందర్భంలో ఆ బాలుడి ఆలోచనలను పేర్కొనటం జరిగింది.) అందరూ అందోళనగా ఉండటం గమనించిన చిన్నవాడు చివరికి కంగారు పడతాడు. “అన్న చచ్చిపోడు కద! అన్న చచ్చిపోకూడదు, చచ్చిపోడు. వాడికి ఊష్టం పోతుంది.” ఈ సంద రృంలో తనకి ఊన్జమొస్తే బాసండుననుకున్న క్కురవాడే - “ఎవరికీ జ్వరం రాకూడదు. వస్తే చచ్చిపోతారు" అని ఆలోచిస్తాడు. కానీ చివరకు జ్వరం వచ్చిన అన్న మరణిస్తాడు. అన్నని చూడాలని దగ్గరికి వెళతాడునా “రుడుసుకుంటా వంటూ' ఎవరో ఆ పిల్లవాడ్న్‌ పక్కకు తీసుకెళతారు. విషాదాంతమైన కథ ఇది చిన్న పిల్లల కథని ఎంతబాగా రాశారూ!? అని అనిపించే కథ “ఊన్జమెస్తే బావుణ్ణు”. తెలిసీ తెలియని వయసులో మనసులోకి వచ్చే ఆలోచనలు -పరిణామాల నెలా ఊహించలేవో ఈ కథ చెపుతుంది. “ముప్పయి లతల పందెం మగపిల్లలాడు కునే సిగ రెట్టు పెటైల 'పేకలాటకు సంబంధించింది. ఆ ఆటకు కావలసిన పేకల్ని సేకరించటం, వాటికి రేట్లు నిర్ణయించడం, వాటిని ఆడే పద్ధతిని వివరించడం (ప్రతి వ్య క్రి బాల్భాదశను గుర్తుకు తెస్తాయి. డబ్బులున్న వాడిదే పైచేయి. మధ్య స్థమైనవాడు పెవార్ని వమీ చేయలేడు నై పుణ్యముండి ధనంలేని వాళ్ళను కొంద రిని కలుపుకోవాలి. అప్పటికీ ఉన్నవాడితో (ఎక్కువ రేటు పేకలున్నవాడితో, సమానం అవఓం౦ం కష్టమే అనే ఆర్థిక సిద్ధాంతాన్ని కూడా ఆరు[ద పేకలాట ద్వారా వ్యంగ్యంగా చెప్తారు లక్షరూపాయలకు విలువ కట్టిన ముప్పయి సేకల్ని ఒకడు తెస్తాడు మిత్రులు ఉబలాటంగా వాటిని తలకొకటి పంచివ్వమంటారు. అందుకతడు ఒప్పుకోడు. ఎలాగైనా వాడితో ఆడి ఆ పేకల్ని గెలవాంని నిశ్చ యించుపంటారు. కానీ వారందరి దగ్గర సరిపడ విలువ కలిగిన పేకలు లేవు. వక్క వీథివాళ్ళను సహాయ మర్థిస్తారు. వాళ్ళూ కలుస్తారు. కానీ ముప్పయి లక్షల విలువకు తక్కువగానే వీళ్ళ దగ్గర పేకలున్నాయి. (బకిమిలాడకారు. ఎట్టకేలకు ఆటకు సిద్ధమవుతారు. అందరూ కలిసి నిపుణుడైన ఆటగాడ్నీ ఆడేందుకు వినియోగిస్తారు. చివరికి ముప్పయి లక్షలున్నవాడే మిగతా పేకల్ని

వ్రికీ ఆరుద్ర జీవితం. రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన కూడా గెలుచుకుంటాడు. గెలిచిన వాడు అహంకారం (పకటింబాడు. అప్పటికే ఉఊకోవం పట్టలేని మిగతా వాళ్ళంతా ఒక్కసారి వాడిమీదపడి కలియఐడతారు,. ఆ డబ్బంతా చించేస్తారు. వాడి లాల్చీ చించేస్తారు. వాడి ఒ్ళు రక్కేస్తారు మధ్య వర్తులు వచ్చి పోరాటాన్ని ఆపుచేస్తారు. రెండు (కింది, మధ్యతరగతి) వర్గాలు కలిసికట్టుగా పోరాడినపుడే పైవర్గం (ధనవంతులు) కూలిపోతారన్న సోషలిజం సిద్ధాంతాన్ని అంతస్సూ[తంగా ఆరు[ద ఈ కథలో నిబద్ధించారు.

“దీపాలు పెట్టారు చదువుకోండ[రా" ఆన్న కాతయ్య కేకలో ఒక పిల్లవాడి ఆలోచనల్లో ఒకసారిగా తిరిగిన బాల్య విశేషాల కథనం “పిచ్చుక గూళ్ళు" కథకు వస్తుపు, గాలిపడగలాటలు, బొమ్మల పెళ్ళిళ్ళాటలు, బువ్వాలాటలు, బొమ్మ చేసిన గారాఐం, బొబాయి పెట్టిన భయం? స్కూల్లో చదువు, నందికేకడి నోము అట్లు, విళాఖపట్నపు సముద్రం, సము (దపుటొడ్డు, ఒడ్డున కట్టిన పిచుకగూళ్ళు, నీటి ఆలలచే చెరిగిపోతున్న పిచుకగూప్ళు - ఇవన్నీ పిల్లవాడి ఆలోచనలో చోటు చేసుకుంటాయి. “పిచుకగూళ్ళు"లో పిల్లవాడి ఆలోచనలు, బాల్యం, ఆర్ముద బాల్యాన్ని, ఆలోచనల్ని తలపింస జేస్తాయి. ఆరు(ద చిన్ననాటి ముచ్చట్లుగా “పిచ్చుక గూళ్ళు'లో మాటలు కనపడతాయి. కథలో ఒకచోట రచయిత బాల ప్ళాతభావాల నతిశయించి “కీపాన్ని చదువుకోవడం బాలా మంచిది, *నాకు చిన్నపుడే ఎ్యరరంగుమీడ అభిమానం, పసుపురంకు మీద అనుమానం నేర్పాయి". పిడికిలి బిగించి (వేళ్ళ కీళ్ళ ఎత్తుపల్లాల్రో ఏ ఇంగ్లీషమ మాసానికిన్ని రోజులో లెక్క పెట్టడం చేతకానప్పుడు, రాకాసి బూబాయి నన్ను రాసి రంపాన పెడుతున్న పుడు రక్షించిన దేవతా మూర్తి మామ్మ. ఇందులో రోకాసి భావాయి ఆరు[ద మేశమామ అబిన శ్రీశ్రీ (చూ! ఆర్వుద జీవితం), ఆరు[దకు ఎరుపుమీద అభిమానం హైస్కూలులో చదివే రోజుల్లోనే ఏర్పడింది. హేతువు ఉదయించింది. సూర్య (గవాణానికి కారణాలు తెలుసుకోవాలని కుతళూవాంం రాముికట్టిన పొట్టపిందెలా సొగింది. శివరామయ్య స్కూల్లో చదువుకౌన్నవాడూ ఆరు[దే (శంకరం). నంది కేవడి నోమునాడు [బావ్మణుల ఇంటీకి అట్లు తినడాని కెళ్ళిన క్కురాళ్ళలో కిరస్తానీ క్కురాడు కలుస్తాడు. కులం తెలిస్తే అతనికి భోజనం పెట్టరేమోనని ఆతడు (వాహ్మణుల కు[రాడని అబద్ధం చెప్తాడు. అతని కడుపు నిండుతుంది. తేడా పాడాలు భావించని వాల్యదళశను గుర్తుకు తెచ్చుకుని రాసిన కథగా “పిచుకగూన్ను'

అర్నుద నాటికలు ల95 కథ కనిపిస్తుంది. బాల్యానికి సంబంధించిన కథల్లో నాల్లవది 'పిల్లికూన. పిల్లి కూనను స్వంతం చేసుకుని దానిచేత సర్కసు ఫీట్టు చేయించాలనుపన్నాడు. పిల్లికూనచేత డాబామీద మొగ్గలు వేయించాడు. రెండుకాళ్ళ మీదనే డాబా అంతా నడిపించాడు. కడుపుమీద ఎక్కించుకున్నాడు. పిట్టగోడ మీద నిలబెట్టి కిందికీ గెంతిందాడు. పిల్పి నీట్టన్నీ చేసింది ఫీటు ఫీటుకీ మధ్య ఒక జంతిక ముక్క మేత "వేశాడు. అంతి అనుబంధం ఏర్పడిన దళలో విల్లవాడి అమ్మమ్మ పిల్లిని ఎక్కడో విసిరి వేయించింది. పిల్లిపిల్లకోసం రోడ్లన్నీ గాలించాడు. ఆది దొరకలేదు. తన అత్త మాటకు భయపడి పిల్లిపిల్లలాగా వెచ్చగా ముడుచుకు పడుకున్నాడు. చిన్నపిల్ల వాళ్ళు పిల్లిపిల్లంతో కుక్కపిల్లలతో ఆడుకోవటం, అనురాగాన్ని, అనుబంధాన్ని పెంచుకోవటం, వాటిని గూర్చి పరిపరి విధాల ఆలోచించటం సవాజం. ఆ సహా జత్వం కలిగిన బాలకథ పిల్లికూన. తరువాత...

స్తీ నంబంధిత కథలు; 'దా:వికం', “తల్లి వూ. ఆంది", “ఇందలి నీతి : చెడలేదు'; "కడసారి". వీటిలో మొదటిరెండు ఓక రకం. మిగతా రెండు మరో విధం- *దానవికం'లో స్రీ ₹0ఢడు పూటలా తిండికోసం పడుపువృత్తి గడుపుతూ ఊళ్ళోవాళ్ళ పర్పులు ఖాళీ చేస్తుంది. ఆవిడ సుఖరోగాలున్న రాజలింగంతో కలిసి సర్కారు వారి ఆస్పతిపాల్లై, అసువులు బాస్తుంది. ఈ విషయాన్ని వ్యంగ్య ధోరణిలో ఆరు[ద కథనం చేశారు. తొలికోడి కూసేవేళకు రాజలింగం చెమ టోడ్చి చెక్కులు తడుముకున్నాడు. ఎదురింటి పెద్దింటి గడప తన కుంకొన్ని తడిమి చూసుకుంది. 'ఎంతరాక్షసం? ఆర్నెల్ల తరువాత రాజలింగం ఊరు మార్చేడు. సర్కారు వారి వైద్యశాలలో ఒక ఆడప్రాణం తీసుకొని తీసుకొని చచ్చింది' అంటారు. కథచివర్న ఆర్ముద '*పదిమంది పర్సులూ బక్కచిక్కుక పోతే బాధే లేకపోవును' అనటాన్ని బట్టి వేశ్యావృత్తి గ ర్లనీయమైనదనే అఖి (ప్రాయం వెల్లడవుతుంది. “ఓ భోగంచానా, నీవు సంఘానికి వేస్టు పేపరు బాస్కి టువా' అని పఠాభి అన్నారు. *ఓ వేశ్యాలలామా! నీవు సంఘానికి పట్టిన చీడ పురుగువా?' అని ఆరు.ద అంటున్నారు. “తల్లి వూ అండి" కథలో ఎడ్వినా (బతుకును విలాసంగా గడపటం కోసం వేళ్యావృత్తిని మార్గంగా ఎంచుకుంటే తల్లి అందుకు సరేనన్నదని చెప్పే కథ *తల్లి వూ. అంది". ఎడ్వినాను గురింబీ రచయిత "వినా (ప్రస్తుతం ఒక విధమైన అర్జనవరురాలు. యుద్ధమున్నంతకాలం

వరి ఆరు(ద జీవితం-రచనలు.సమగపరిశీల న ఒక విధమైన రీవాపరురాలు.. అనీ" *వినాకి చదువు తక్కువ కాదు. కానీ దీష మానదు. ఉదోగ్యం చూచుకోగలదు కానీ చెయ్యదు షార్డు హేండు _టెపురైటింగు వచ్చుగానీ మర్చిపోయింది" ఆంటారు. అ(కమ సంపాదనతో విలాసవంతమైన జీవితాన్ని గడిపే స్త్రీలకు (పతినిధి ఎడ్వినా. బాధ్యతలు, బాధలు ఉండకూడదు, ఆర్జన ఉండాలి. హాయిగా కాలం గడపాలి. అందుకోసం హేయమైన వేళ్యావృతత్తి అయినా ఫరవాలేదు. వేళ్యకు ధనమే (ప్రధానం కానీ అభిమానం కాదు. విటుల మనీ పర్పులు ఖా! చేస్తూ ఇంటిని ఒంటిని అందమైన అలంకరణలతో తీర్చిదిద్దికొని సుఖజీవనం గడుపుతుంది వినా. ఆందుకు “తల్లీ వూ( ఆంది ఎవరేమనుకుంటేనేం? రచయితకు ఎడ్వినా ఎన్నుకొన్న మార్గం నచ్చలేదు. ఆయినా చెప్పక తప్పింది కాదు. ఎడ్వినాలాగా బాధ్యతారాహిత్యంగా (ప్రవర్రించకూడదు. (పవృత్తిని పడుపు వృత్తికి బానిసగా చెయ్యకూడదు అనే ధ్వనిప్రాయంగా చెప్పక చెప్పిన రచయిత సూచనను పాటిస్తే బాలు, కథారచనకు [పయోజనం చేకూరుతుంది.

“ఇందలి నీతి : చెడలేదు' కథ శ్రీలు చదువుకొని కూడా తమకిష్టమైన పురుమలతో సహజీవనానికి సిద్ధపడే సాహసం చేయలేకపోతున్నారని, తమకు ముందూ వెనకా ఉన్నవాళ్ళ గురించి ఆలోచిస్తూ, సంఘానికి భయపడుతూ నరక (ప్రాయమైన కుటుంబవ్యవస్థలో (బతుకుతున్నారని చెప్పేకథ తనను (పేమించిన సుబ్బారావు, పాముపడగ నీగలాంటి, యమధర్మరాజులాంటి మొగుడి నుండీ తప్పించుకొని తీసుకుపోకానన్నా, సంఘఖీతిచేత లేచిపోరేని సీక కథ. భర్తతో కాపురం ఇష్టంలేకపోయినా, మరొక మగవాడు తన మనసులో మనుచున్నా సీత తవ సంసారాన్నే అంటి పెట్టుకొని ఉండటానికి సిద్ధపకుతుంది కనుక ఇందలి నీతి: చెడలేదు. చలం త్రీ ఆయితే తాననుకున్న పురుషు॥తో లేచిపోయేది. ఆ ధైర్యం చలం స్త్రీకి ఉండి. చలం న్ర్రీకుండే నీతి సంఘనీతిని పటాపంచలు చేస్తుంది. ఆరు(ద సీత (తిశంకుస్వర్గంలో సీత, పాత నీతిబంధనాలనుండి బయటపడాలని బలంగా మనసులో ఉన్నా సంప్రదాయ సంబంధాలు ఊరి(ఠాళ్ళలా బిగదీయగా స్వేచ్చగా అడుగువేయలేని అబల ఆరుద్ర సీత. ఆరు[ద సీతకు మనసౌకచోట, మనువొకచోట. మనుగడ మగడికడనే. వేరాకణ్ణి (ప్రేమించినా, భర్త ఇష్పుడుకాక పోయినా. పైకిచెస్పక మౌనవేదనతో, రోదనతో ముదితలు కుటుంబాన్ని అంటీ పెట్టుకొని ఉండటాన్ని నమాజం '*చెడకపోవటంి కింద అనుకోవటాన్ని, ఆత్మ

ఆరు[ద కథానికలు క్ట! వంచన చేసుకోవటాన్ని “ఇందలీ)తి: చెడలేదు” సూచిస్తుంది, ఈ కథలో పెళ్లయిన శ్రీని తనతో తీసుకుపోవటానికి ధైర్యంకలిగిన యువకుడు ఉండగా, “కడసారి కథలో యువకుడు పిరికివాడు. స్త్రీ థై ర్యళాలి. పిరికితనంవల్ల ధైర్యం మోసపో తుంది, స్రీ వివాహిత. కానీ భర్తతో 5లిసి జీవితాన్ని పంచుకోవడానికి ముందే కారు (ప్రమాదంలో భర్త కన్నుమూళాడు. తరువాత-యువకుడు ఆకర్షించాడు. ఆలరించాడు. స్రీ అంగీకరించింది. యువకుడు అనుభవించాడు. వలితంగా గ రృందాల్చింది,పుశర్వివాహాం చేసుకోవటానికి సిద్ధవడింది. యువకుడు వెనుకకు తగ్గాడు. మనం కలుకోవటానికి వీల్లేదన్నాడు. వరకట్నం తీసుకొని వివాహ మాడాడు. వభలేఖ చూసింది. మూర్చితురాలైంది. డాబామెట్లమీద నుంచి వడి పోయింది. గర్భం పోయింది. ఆశ నిరాశళకాగా తన తనువే చాలించింది. ఆరు[ద కథల్లో వ్యంగవైభవం విలసీల్లులుంది. ఎక్కడా సూటిగా చెప్పరు. స్త్రీ తనువు చాలించింది అనటానికి *'ముందు జీవితంలో నేను నీకు జాం ఉండకూడదు- వెళుతున్నా - వెళుతున్నా నత్యం- “అని ముగిస్తారు. ఏది ఏమైనా ముగింపు పలాయన వాదాన్నే చిత్తగిస్తుంది స్త్రీ ఎదురు తిరగలేదు. యువకుణ్ణి నిలవేయలేదు. తానే మార్గంనుంచి తప్పుకుంది. నాటి సమాజంలో శ్రీ స్థితిగతులకు ఆద్దం పట్టిన వాస్తవ రచనలు ఈ నాలుగు కథలు. పురుషడి చేతిలో స్రీ అటబొమ్మగానే, విలాసవస్తువుగానే ఉండిపో ఎఐ0వని ఈ కథలు సూచిస్తున్నాయి. తిరగబడమని వ్యంగ్యంగా హెచ్చరిస్తున్నాయి.

మనో విశ్లేషణకు నంబంధించిన శథలు : 'స్వప్నవాస్తవదత్త", *దాప (క్రీందినీరు', *మస్రాబు వెలుతురు". [ఫాయిడ్‌ మనో విశ్లేషణ సిద్ధాంకాన్ననుస రించి మనసుకు మూడుదళలు. 1. వ్యక్తదళ. 8. అవ్యక్తదళ. 8. వ్యక్తావ్యక దశ. వ్యక్తదళలో ఊహించిన, ఆలోచించిన, జ్ఞానే్య్యడియాల ద్వారా అనుళ వించిన ఊవాలు, అలోచనలు, అనుభవాలు అవ్య క్తదశలో అప్పుడప్పుడు కలల రూపంలో వస్తుంటాయి. ఏవో. గుర్తుకురాని కొరణాలవల్లి, సంఘటనల వల్ల వ్యక్తుల మీద వ్యతిరేకానుకూల భావాలు ఏర్పడుతుంటాయి. వమషులనో, కీటకాలనో చూస్తే భయమేస్తుంది. ఇళ్ళలో తిరుగాడే జంతుజాలం పట్ల విభిన్న భావాలు స్థిరపడిపోతాయి. సంఘ టనల వల్చ మారిపోబిన మనసుగిల మనిషి (వవర్తన ఒక్కొక్కప్పుడు

298 ఆర్మద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

వింతగా తోస్తుంది. అట్టి వింత ప్రవర్తన గల మనిషి మనసు చుట్టూ అల్టబడిన

కథే 'స్వప్నవాస్తవద త్త”. ఇది స్వష్నవాసవద త్త కాదు. వా స్తవదత్త స్వప్నం.

వాస్తవాన్ని (ఇచ్చిన) తెలియజేసిన కల, ఆరు(ద శీర్షికలు చాలా విచ్యితంగా

ఉంటాయి. చమక్కార గర్భితంగా ఉంటాయి. సుందరంగా ఉంటాయి. ఈ కథలో

సుబ్బారావు అత్మన్యూనతా భావం కలవాడు. “తననుచూసి మెచ్చుకునే వాశ్శివ రున్నారులే? అనుకుంటాడు. తన్ను చూసి మోహించే ఆడవాన్ళ కాని, తన

'స్నేవాన్నికోరే వాష్మగానీ లేరని బాధపడుతుంటాడు. తనలో ఏదో పెద్ద దోషం, తనమీద తనకే ఆపనమ్మకం. ఇదంతా న. ౧౦౫916౫) ఆత్మ

న్యూనతొభావం. తన తోటివాఖ్ళ వివాహాలు చేసుకొని ఆనందంగా జీవిస్తున్నారు. కానేమో ఆడదాని అనురాగానికి నోచుకోక ఒంటరి ఒంటెలా ఎడారి జీవితాన్ని

గడువుతున్నాడు. తన దయనీయస్థితి తనకే దుఃఖాన్ని కలిగించింది. తనపట్ల, ఇతరులపట్ల సుబ్బారావుకు అసూయ కలిగింవ్‌. వింత పవృత్తిలోకి మనసు (ప్రవే శిస్తుంది. లోకవిరుద్ధంగా వెన్నెలర్యాతిలో గొడుగేసుకొని తిరగాలనిపిస్తుంది. కూరల మార్కెట్లో పొట్టకాయలు మెడలో వేసుకొని, న్యూసు పేపరు ఒంటికి చుట్టబెట్టుకొని తీరుగుదామనిపిస్తుంది. సమతౌల మనస్థికికి సుబ్బారావు రాలేక పోతున్నాడు, తన జీవితాన తారసిల్లిన సంఘటల్ని తలచుకుంటున్నాడు. చిన్న తనంలో సీత పట్ల దురుసుగా (పవర్తించిక సంఘటనని ఆలోచిస్తూ ని[దలోొకి జారుకున్నాడు. కలగన్నాడు. కలలో ఢమధఢమాల బండిని అయిదుపోగుల జందెం కట్టి ఆఫీసుకు వెళుతూ లాగుతున్నాడట. ఆ బండిలో చాలా చిన్న సైజు సీత కూర్చొని ఉందట. కొంతదూరం వెళ్ళాక జందెం తెగిపోతే సీత మంగళ సూ[కాన్నిచ్చి బండికి కట్టి లాగమందట. ఇదీ కల. కలలో సీతతో కలిసి జీవిస్తు న్నాడు. ఇలలో ఆది సాధ్యం కాలేదు. సీతకు పెండ్దయి అక్కడకు రెండువందల మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. ఢమఢమాల బండికి మారిన అతడి (పవృత్తికి ఏదో సంబంధం ఉండి ఉండాలి, కాని సుబ్బారావుకి కల ఆంతరార్థం టోధపడటం లేదు. ఒక రోజు వీథిలోకి వచ్చిన సుబ్బారావుకి ఎదురింటి ఆరేళ్ళ పిల్లవాడు పిల్లితోక పట్టుకొని లాగటం కనిపించింది. సుబ్బారావు మనసులో తుఫాను రేగింది ఆ పిల్లవాణ్డీ లాగి ఎడాపెడా లెంపకాయలిచ్చాడు. ఆ పిల్లాడి తల్లి సుబ్బారావును తిట్టింది. సుబ్బారావు వింతైన సమాధాన మిచ్చాడు. ఏం, మీ పిల్లవాడు కూడా నాలాగ ఎందుకు పనికిరాకుండా పోవాలనా మీ ఉద్దేశం? మీ వాడిని చూసీ ఆడ

ఆరు[ద కథానికలు ల! పిల్లలు అసహ్యించుకుంటే సంతోషమా మీకు అని ప్రశ్నిస్తాడు ఆ తరువాత బాల్యదళలోని జ్ఞాపకాల అలలు కనుంముందు సాగాయి. చిన్నప్పుడు ఇలాంటి సంఘటన జరగటం వల్లే సుబ్బారావు ఆడపిల్లలకు దూరమయ్యాడు. ఆడ పిల్లలు ఆసహ్యించుకున్నారు. తాను ఆడవాళ్ళ పట్ట వ్యతిరేక థావపం పెంపొందించు కున్నాడు. కారణం తెలిసిన సుబ్బారావులో గొప్పమార్పు. వస్తుంది. ఈ కథపై “చివరకు మిగిలేది, "అల్పజీవి నవలల (పభావం ఉందని రాళారు.38 కానీ ఈ కథ ఆరు[డ రాసేనాటికి “చివరకు మిగిలేది' నవల ఇంకా పూర్తి కాలేదు.!9 బుచ్చిబాబు “చివరకు మిగిలేది నవల చైతన్య (సవంతి మార్గంలో రాస్తున్నట్లుగా 1948 లో ఆరు[ద సోమసుందర్‌కు రాసిన లేఖలో పేర్కొన్నారు. ఆప్పటికే ఈ కథలు ఆరుద రాళారు. మనో విశ్లేషణ (ప్రధానమైన మరోకథ “చాపకింద నీరో మగవాడి అలి వృద్ధికి, పతనానికి వెనుక ఆడది. ఉంటుంది. పురుమడి దృష్టి త్రీ మీదనే ఉంటుంది. తాననుకున్న న్త్రీని పొందటానికి ఏం చేయ్యటానిక్తైనా సిద్ధమవు తాడు. (కమిస్తాడు. అభివృద్ధిని సాధిస్తాడు. ఉన్నత దళనందుకున్నా తానను కున్నవి లభించకపోతే వాటి పట్ల, న్రీలయితే వారి పట్ల వ్యతిరేక భావాన్ని పెంపొందించుకుంటాడు, ఈ భావాలు ఆకావాలు చేసిన కథే బాప(కింద నీరు.” ఈ కథలో కామరాజుకు నగ్రీలంటే అసహ్యం. తన తల్లి తప్ప ఎదురుగా ఏ స్త్రీ నిలఒడ్జా సహించలేడు. దానికి కారణం తన మేనమామ. మేనమామ తవాశీల్దారు మేనమామ. వద్ద కామరాజు గుమాస్తాగా చేస్తున్నాడు. మేన మామకు. కూతురుంది. ఆ అమ్మాయిని తన కిచ్చి వెళ్ళి జరిపిస్తాడను కున్నాడు కామరాజు. కానీ ఆలా జరగలేదు. మరో ఆవీసరుకు మేనమామ తన కూతుర్నిచ్చి వివాహం జరిపించేందుకు నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆ విషయం కామరాజుకు తెలిసి విరహజ్వరార్తుడయ్యారు. ఏవో కారాణాలవల్ల నిశ్చితమైన పెళ్ళి తప్పిపోయింది. కామరాజులో ఆళలు చిగురిఎదొయి. ఈసారయినా తన కిచ్చి పెళ్ళి చేస్తాడేమో ననుకున్నాడు. శెండోసారి కూడా కామరజుకు నిరాశే ఎదురయ్యింది. తనకు పెద్ద హోదాలేని కారణంగానే మేనమామ తనకు పిల్ల నివ్వటం లేదని తెలుసుకున్నాడు. నిరాకా నిట్టూర్పుల నుండి దీష్ష, పట్టుడల పుట్టాయి మేనమాను మీద కత సాధించా లనుకున్నాడు మూడేళ్ళలో

800 ఆరు[ద జ్రీవితం- రచనలు -సమ్మగ పరిశీలన (వమోషన్ల మీద మేజిస్ట్రేట్‌ పదవిని కామరాజు అధిష్టించాడు. అప్పుడు మేనమామ వచ్చి తన పిల్లనిస్తానంటే కామరాజు తిరస్కరించాడు. ఆనాటి నుండి పెళ్ళన్నా, ఆడవాళ్ళన్నా అసహ్మించుపంటున్నాడు. మండిపడుతున్నాడు. తన తల్లి తప్ప మరే స్త్రీ తన ఎదుట కనపడకూడదని కట్టడి చేశాడు- స్త్రీల యెడల కామరాజుకు సుముఖత ఏర్పడాలని అఫీసుప్యూను అప్పలస్వామి తలచొడుం ఓక అందమైన స్త్రీని ఏదో వ్యవహార నిమిత్తంగా ఒంటరిగా సమ్ముఖం చేళొడు. తగిన షాక్‌ టీట్‌ మెంట్‌ ఇవ్వాలనే ఉద్దేశంతో అప్పలస్వామి అలా చేశాడు. ఆడ వాసన సహించలేని కామరాజు నిర్నిమి త్తంగా ఆ(హోద (గుడై మేజాబల్లమీద ఉన్న పేపర్‌ వెయిట్‌ తీసుకొని సత్తువమీరా జవరా€కేసి కొట్టాడు. ఆమె మూర్చ పోయింది. (పాణాలు పైకిపోయే దశలో ఉన్నాయి. అప్పలస్వామి మొగం మీద అకారంలేని చెయ్యి రక్కుళ్ళు పెట్టగా శిక్షితుడై నాడు. ఇది కథ యందలి కథ. ఈ కథ చలంగారి *కళారాధన” గుర్తుకు తెస్తుంది అన్నమాట వా స్తవం. “కళారాధన'లో సంసారం పట్ట విముఖుడైన వానికి ఎవరో న్రీని సమ్ముఖం చేసి సంసారంపై అనురకకి కలిగించే |పయత్నం కనపడుతుంది.

ధనవంతుడి కుమారుడు పట్నంలో కాలేజీ చదువులు చదిచేఓప్పటి ఆలో

చశా (స్రవంతి ఎలా సాగుతుందో 'మసాబు వెలుతురు" కథలో ఆరు[ద అతివేగ వంతమైన శెలిలో కథనం చేశారు. కథానాయకుడు రామారావు తనను కోరు కునే యువతి తన అభ్యుదయ భావాలతో కలిసిరాని కారణంగా, రాజీపడని మనస్తత్వంతో పట్నానికి తిరిగివచ్చి ఉన్నతోన్నత విద్యను అభ్యసిస్తున్నాడు. కానీ రామారావు చేసే ఆలోచన లిప్పుడు అభ్యుదయ గర్భిత మైనవి కావు. ఆంద మైన రంగులబీరల ధరించిశ సీతాకోక చిలుకల గురించినవి, మసాబు. వెలుతు రులో గదిలో నాలుగ్గంటల వ్యవధిలో రామారావు ఆలోచనా తరంగాలను ఆరు[ద ఆస క్రికరంగా చైతన్మసవంతి పంథాలో “మసాబు వెలుతురు కథను కథనం చేశారు.

5 మానవతొవాదనంబంధ తథలుః ఆరు ద వామపక్షభావాలు అధికంగా కలిగిన రచయితగా ము[దను పొందినా, రచనలోని అంతర్నాదాలను వింటే మానవళతావాదిగా ఆరు[ద కనపడతారు. మార్క్సిజం, మానవతావాదం రెండూ ఒక టేననే సిద్ధాంతంతో ఆరు(ద్రను మార్క్సిస్టు హళ్యామనిస్టు ఆన్నారు. మాన

ఆర[ద కథానికలు 801 వకొవాదానికి మూలం మనిషి. మనిషి ఎడల జారి,(యపేమ, కరుణ కలిగిఉండటం దానితత్వం హెచ్చుతగ్గుల తేడాలు లేకుండా మనిషిని చూడటం, గౌరవించటం, కాపొడఓం మానవతావాద స్వభావం “మానవత్వం. *“జ+రు ఊరుకుంది, 'చింత చిగురు మానవతావాదం కలిగిన కథలు 'మానవత్వం'" కథ మిలంటటీ (ప్రాంతం లోకి వచ్చిన కుక్కను కటకటాల వెనుక బంధించి దారుణంగా కాల్చివేయటం భూమికగా కలిగినది. ఈ ఆల్పమైన ఆంళం చుట్టూ విస్తరించిన ఒక మైనికుడి ఆలోచనాధార కథగా [(పవహించింది. భూతదయ లేకుండా అన్యాయంగా కుక్క[పాణం తీశాడు మానవుడు. మానవుడికి మెనడుంది; కానీ లాభం లేదు. మృగాలకన్నా కష్టంగా (బతుకుతున్నారు మనుష్యులు మనిషికీ మనిషికీ మధ్య భేదాలు, జాతివైవమ్యాలు, మతకలహాలు, కు్యఓలు, కుత్చితాలుః యుద్ధాలు- ఇవి పోవాంని రచయిత ఆళ, ఆశయం ఒకడిచేత మరొకడు దొపిడీ చేయ్యిబడకూడదు. అన్న భావాన్ని రచయిత కథలో (పకటిస్తారు. మనిషి మీద్‌ తపసకున్న మహోన్నత గౌరవాన్ని కూడా ఆరుద్ర వెల్లడిస్తారు. కుక్క (లోని (ప్రాణాన్నిను మనిషిగా పుట్టమని కోరుకొంటారు. మనిషి జన్మనె త్తి “చదివి నేలను దున్ను, మంచి ఉద్దేశాలనే జల్లా. పరిస్థితులకి లొంగక, ఆశయాలని విడిచి పెట్టక, పిడికిలి పట్టి ఆటంకాలని ఎదుర్కో. ఈ మాశవులని విడిపించు. ఈ కష్టాలని చీల్చు, ఈ ఎండకి గొడుగుపట్టు. మనుష్యులలో దీపం వలిగించు'- అని కోరుకుంటారు. నిస్సహాయ స్థితిలో ఉన్న మనిషి వ్యవస్థ వట్ల వ్యతిరేకభావం ఉండి కూడా ఆళక్తుడై “: మానవుడు మానవతను కాపాడమని తనకు మించిన 7 కక్రిని అర్థించినట్ల్టుగా పై వాక్యాలు, అందలి వదాలు అండిందే అర్థతొత్సర్యాల వల్ల తెలుస్తుంది. “ఊరు ఊరుకుఐది" నిరుద్కోగ యువకుడి కథ. అరవై రెండు గింటలుగా అన్నం దొరకని యువకుడతడు. నీళ్ళు తాగి బతుకు నిలుపుకుంటున్న యువకుడు. ఎండే చౌక్కాగా కలిగిన యువకుడు. మానవత్వం మీద్‌ నమ్మ కంతో, జీవితం మీద ఆకతో _బతుకు గడుపుతున్నాడు. నిరాళావాది కొడు, పలాయనవాది కాడు. కానీ లోకానికి ఆ యువకుడు అక్కర్లేదు ఊరు ఊరుకొనే ఉంటుంది. ఎండ వీపుమీదికెక్కినా, తలమీద స్నానం చేస్తూ ఆతడి బాధ ఆతడి బాధే. ఊరుకేం బాధ్యత లేదు. ఆయినా యువకుడు నిఠాళ చెందలేదు. జనన మరణాల రిజిస్టాంర్‌ ఆఫీసుకు పెళ్ళాడు. వెళ్ళేమార్గంలో దేవాలయం మీద దెబ్బలాట వేసికొన్నాడు. దేవుడు గాభరాపడ్డాడు మానవుడు

త02 ఆర్ముద జీవితం-.రచనలు-సమ[గ పరిశీలన మేల్కొంటే దేవుడు గాభరావడక తప్పదు. ఇక్కడే ఈ వాక్యాల్లోనే మానవతా వాదం ఉంది. మానవతావాడికి మనిషిమీదే నమ్మకం; దేవుడిమీద కాదు. మానవుడే మహోన్నత మకుటధారి. మాశవుడే మహనీయుడు. ళ క్రియుతుడు" యుక్రిపరుడు. కనుక మానవత్వంమీద నమ్మకంతోనే, జీవితం మీద ఆళ తోనే రిజిస్ట్రర్‌ ఆఫీసుకు వెళ్ళి విశిష్ట మార్గంలో “నాకు మానవత్వం మీద నమ్మకం కలిగింది. జీవితం మీద ఆళ జనించింది. ఆ నిషయు రాసుకోండి" అన్నాడు యువకుడు. మానవత్వం జిందాబాదంటున్నది కథ. మానవతావావికి ఈనాటి సౌంఘిక విలువలు భౌతికాఎ. జీవితాన్ని చూడాలంటే విలువల అద్ధం లోంచి చూడాలి. మనిషి గూర్చి మనిషి తలుసుకోదగిందీ__, తెలునుకోలేనిడీ కేవలం “విలువ మ్యూతమే. భౌతిక ఎలువలు అన్నమయాలని, (పాణమయా లని రెండు విధాలు. *చింతచిగురు' కథలో ఆడ, మగ ఎముకల గూళ్ళు అడు క్కుతినేవాళ్ళని అడక్కుండానే చెపుతున్నాయి. ఇద్దరూ. ఒకరి మీద ఒకరు ఆనుకుంటూ ఆతీ కష్టంమీద అడుగుతీసీ అడుగు వేస్తున్నారు. మొగాడి చేతిలోని ఊతక(ర రోడ్డుని కొలుస్తున్నాది. వాళ్ళు చెట్టు నీడకు చేరుకున్నారు. సీసాలో నీళ్ళు పట్టి గొంతు తడుపుకున్నారు. చింత చిగురు మొగాడు రాల్చితే ఆడగూడు చప్పరించింది. మొగాడు మొదలు నరికిన చెట్టులా కూలిపోయాడు. (ప్రాణాలు గాలిలో కలిసి పోయాయి. అన్నమయ విలువల నుండి పుట్టిన వాస్తవికతకు పై సన్నివేశం (వళకిబింబిం. పోరాడి పొట్ట నింపుకున్నంత కాలమే (బతుప నిలుస్తుంది అనే ప్రాణమయ విలువను ఆరు[ద్ర ఈ కథలో (ప్రతిపాదించారు.

(పాణనుయ విలువయే మానవత్వానికి పునాది. మానవతా వాదానికి మచ్చుతునక, మంచుతునక - చింత చిగురు కథ. మానవతా వాదానికి మంజూవషిక ఆరుుద కథలు.

ఇతర కథలు $; “రాజము[దికి (చారిితకం), “స్వర్గాదపి (జన్మభూమి

మీద అభిమానం), *కుడి ఎడమైతే" (పేమ కథ), 'దివెని (కౌటుంబికం)లు,

రాజము[దిక కృష్ణదేవరాయల కాలం నాటి కథ. చారిితక భూమిక కలిగినది.

కృష్ణదేవరాయలు పాండ్య చోళరాజుల తగువును తీర్చేందుకు నాగమ నాయుడ్నీ

పంపారు. ఆధికార ముద వేసేందుకు నాయని వారికి రాజము(ద్రిక నిబ్బారు. ఆ

రాజము[దిక పోయింది. నాయనివారు విచార (గసులయ్యారు. నాయనివారి

ఆరు[ద రథానికలు 808 ఉంపుడుగ త్రై హేమాంగి బుద్ధిబలంతో రాజము, దిశను తిరిగి పొందగలిగారు. రాజ ముదికను దొంగిలించిన పాండ్య చోళరాజులకు తగిన విధంగా బుద్ధి చెవటమే ఇందులోని కథ. పాండ్యచోళ దేశాలు రెండిటినీ నాయనివారు భుజబలంతోను, హేమాంగి బుద్ధిబలంతోను గెల్బుకున్నారు వళ పరచుకున్నారు. కానీ భుజబలం నాయనిం వారిదని, బుద్ధిబలం హేమాంగిదని ఇప్పటిదాకా ఎవరికీ తెలియదని ఆరు[ద కథను ముగిస్తారు. స్త్రీలయుక్తులు, ఉక్తులు తమనేలేవారి (పయోజనాల కోసం ఉపయోగించటం, క్తి పురువలకుమ్మాతమే దక్కటం జరుగుతుంది. స్త్రీల చాకచక్యం, తెలివి తేటలు గుర్తింపుకు రావటం లేదు. ఆనాటినుండి ఈశాటివరకు శ్రీలు అదే స్థితిలో ఉన్నారని సూచించేందుకు ఈ కథారచన తోడ్పడు తుంది. 'స్వర్గాదపి' కథ మనిషి ఎక్కడ మరణించినా (పేఠాత్మ మ్యాతం స్వ (గ్రామానికి చేరుకుంటుంది. స్వ(గామం స్వర్గం కంటి ఎక్కువ. ఆరు(దకు జన్మస్థలమైన విశాఖపట్న ౦ ఘీవ వల్లమాలిన ఆభిమానం. విశాఖపట్నంలో ఏరాడ కొండ అర్వుదకు పెద్ద అండ. దరగాకౌండ తరగనిగని, సము[దం సరే సరి, ఆలల ఊవాంలో ఊయలలూగుతూ, పిచుక గూష్ళ కట్టుకుంటారు. శివరామయ్యు బడి ఆగవోయి శంకరం (ఆరు ద) అంటుంది. *పేకలాటిలో పెక్కువీథులు ఆర్నుద భావనా పథాలు చివరకు “స్వర్షాదపి'లో గోరీల తోట కూడా గరీ యసే. *కుడి ఎడమైతే' కథ, ఒకర్ని ప్రేమించి, ఆ (పేమించినవాడు చీకట్లోకి ని(మృ్మమించటంచేశ మరొకర్ని పెళ్ళాడిన యువతి కథ, పెళ్ళాడిన సూర్యానిక్‌ (యేమించిన సుబ్బారావు పినతండడి అవుతాడని చెప్పటం ఇందులో కొస మెరుపు, “క్రి వెన కథ కౌటుంబికం. రుక్మిణి ఈ కథలో (పథాన పాతధారిణి. రుక్మిణికి కొడుకున్నాడు. కాని దుష్టుడు. దురలవాట్లకు లోన్తైనవాడు. వాడు చెడటానికీ లానే కారణమనుకుంటుంది తాను చూపిన గారాబంవల్లనే కొడుకు చెడిపొయ్యాడని తీర్మానించుకుంది. పుత్రుడి బాగోగుల బాధ్యత అల్లుడి చేతిలో పెట్టినపుడు, అల్లుడు రొమమూల్రి తన కుమారుడు వెంక టాముడును కొట్టినపుడు తాను ఆడ్డు వెళ్ళకపోతే వెంకట్రాముడు (వయోజకుడయ్యేవాడని తలుస్తుంది. చేతులు కాలిన తరువాత ఆకులు పట్టుకొని ఏం (వయోజకం? అలాగే రుక్మిణి ఆలోచన౧స్నీ దండుగ . రుక్మిణికి మనుమరాలుంవ ఆమె పేరు కాంత. కుండశపు బొమ్మ. ఆ బొమ్మను తన కోడలిగా చేసుకుంటే బాగండుసనుకుండి రుక్మిణి. కానీ దున్లుడెశ కొడుక్కు ఇచ్చి ఎలా ఆంటగ బ్రేదని బాధపడుతుంది. తీరా పెళ్ళి అనుకున్నట్టుగా క్ష

804 ఆరు[ద జీవితం.రచనలు-సమ(గి పరిశీలన ఇరుగుతుంటే. కాంత పడటోయే. బాధలను తంచుకొని పెళ్ళి చూడకుండా వంటింట్లోనే ఉండిపోతుంది వివాహం పూ ర్తవుతుండగా తక మనసు మార్చు కొనితన యావదాస్తి తన తదవకుంతరం మనుమరాలికి చెందొా-ని రాయించీ పెళ్ళి కానుకగా మనుమరాలికిస్తుంది. “పురుడు దుష్టుడ్లై నపుడు శ్రీకి ఆర్థిక స్వాతం[త్యం అవనరం*అనే విషయాన్ని ఆర్ముద ఈ కథలో ధ్వని (ప్రాయంగా సూచించారు. స్త్రీ యెడల స్త్రీరుండే సహఎమైన (పేమ ఈ కథలో రనపడుతుండి తల్లిదం[డుల గారాబాలవల్లనే తవయులు చెడిపోతారని, కొడుకులు పాడయి పోకుండా ఉండాలంటే తల్డులు జాగ త్రవహించాలనే సూచనఉంది. పొరపాటునో, (గవాపాటునో, అనురాగం చేతనో, ఆత్మబంధంచేతనో దుర్మార్గుడికి పెళ్ళి జరిపించేటప్పుడు దూరదృష్టితో దుహితలరు ఏ పరిస్థితుల్లోనైనా. స్వేచ్చగా (బళికేందుకు ఆర్థిక స్తోమత కల్పించాలనే సందేళాన్నండించిన కథ “*దీవె్స,”

ఆరు(ద కథల్లో నిర్మాణ శల్చ్పం ; టెక్నిక్‌ లేని కవిల్వాన్ని ఊహించ లేనట్లే, టెక్నిక్‌ లేని కథను కూడా ఆరు[ద ఊహించలేడు, ఆరు( కిథానికల్లో శిల్పాన్ని గూర్చి సోమసుందర్‌ కు రాసిన జాబులో “ఒక్కౌక్క_ దానికీ (కథకు / ఓక లక్షణం ఉంది ముఖ్యంగా “వె నతేయులు", “ఇందలి నీతి; చెడలేదు” అన్న కథల్లో. కథలో ఒక పేరాకీ ఇంకొక పేరాకి పోల్చి బాగా చూడవచ్చు. ఒక్కొర్క- శేరా ఒక వద్యంలా ఉంటుంది. ఇందులో ఎన్ని పాదాలో అందులో కూడా రమారమి అన్ని పాదాలే ఉంటాయి

“శైలీ గమ్మత్తులు (విచ్శితమే సౌందర్యం) అభ్యుదయష్టాటుతో వాటు చేయదలచుకొన్నాను. లి అడ్జుపట్టి. ప్లాటు నిలువుపట్టి. కొన్ని [పకరణాలు పచ్చి వ్యావహారికంలో వృత్తాలురాసి పానవిభాగ లేకుండా పేర్చదలచుకొన్నాను. **రిండరిడ 6606 కోసం.”88 ఇప్పటివరకు విశ్రేషించిన కథల్లో వృత్తాలు లీవు కానీ 504౧4 6౪60౯ ఉంది. పద్యాన్ని స్ఫురింపజే సేట్టు నాలుగు పాదాలతో అనేక పేరాలు కలిగి కథలున్నాయి. ఆర్ముడకథలు కవిరాత్మకంగా ఉంటాయి. ఇతివృత్త నిర్వహణకంటె నిర్మాణశిల్బం మీదే ఆరు[దక మకు్రూవ ఎక్కువ. అందుకే అరుద కథలు శిల్బారామాలుగా ఉంటాయి కథను క వితాఖండికగా నడి పించటం, పొటతల అంతరం” చిితణను, చైతన్య సవతి బెక్నిక్‌ను కథ చగ్గ రకు తీసుకొచ్చి పయోగాలు చేయటం ఇఅరు(ద శథల్లో కన్పించే శిల్పమార్లాలు,

ఆరు(ద్ర కథానికలు త0క “*శ్థిల్పమం టేమరేంకాదు. ఒక సంఘటనని వార్త కాకుండా కఠగా చేసేదే శిల్పం. రచయిత విలేఖరి ఒకరు కారు. విలేఖరి సంఘటనని ఫోటో తీస్తాడుం రచయిత చేత్తో గీస్తాడు. ఒకటి యాంతత్రిిమైతే మరొకటి బౌద్ధికం.., ఈనాటి కథానిక శిల్ప్యపధానమైన సాహితీ (ప్యకియ. ఆందువల్ల కథానికకు శిల్చమే (ప్రాణం. దాన్నిబళ్లే రచయిత [ప్రతిభను కొలవవచ్చు”38 నంటారు, రచనా శిల్చంలో ముఖ్యమైనది _శెలే. సంగీతంలో కాళం ఎలాంటిదో సాహిత్యంలో శైలి అలాంటిది. పది పాదాలు చదవగానే ఈ రచన ఫలానా రచయితడి అని గుర్తుపట్ట గలిగే విశిష్టత రచయితకుండాలి. కవి లేదా రచయిత వాడే పదాలు, వాక్యాలు, వాటి అనుసంధానం, రచయిత శిలిని ఇతరులనుండి వేరు చేస్తుంఏ, భావానికి సమతూకంలో సరసమైన సరళమైన పదాలు పయోగించి క్లిష్టళావాన్ని సైతం అలవోకగా చెప్పగలిగే శక్తి రచయితకుండాలి. అట్టి రచయితే గొప్ప వాడు. శె లిలో రచయిత చిక్కకుండా, దొరక్కుండా వెళ్ళిపోతూనే ఈన వైశి ష్ట్యాన్ని వెల్లడించుకోవాలి. అభ్యుదయ రచయితలు కొందరీనాడు దోపిడి, పిడికిలి, రక్తం, ఎరుపు, విప్లవం, సూర్యుడు, సము(ద్రం వంటి పదాల్ని పదే పదే వాడి పాఠకుల దృష్టిలో పేలవమయిపోతున్నారు. ఇలా వాడిన వదాల్నే వాడీ పాఠకుడికి పట్టుపడకూడదు రచయిత చేసే (పతి రచనలోను వైవిధ్యం, వైచి[(త్యం ,పదర్శించాలి. తద్వారా తన (ప్రత్యేకతను కాపాడుకోవాలి. అలా విచ్యిత మార్గాన్ని తయారుచేసుకున్నవాడు ఆరు[ద. ఆ కారణంచేతే సహృద యులు 'సంతకం అక్కర్లేని కవి ఆరు(ద' అన్నారు. ఆరు్ముద కథలు ఎక్కువగా కథానికా లక్షణం కలిగినవే లక్షణం ఆంటే ఇక్కడ పరిమితిలో మాతమే. కాని లాక్షణికులు చెప్పిన -

*భయానకం సుఖతరం గర్భేచ కరుణోరసః

ఆద్భుతో ఒన్తే కృప్తార్థా సా కథానికా” దీనిలోని లక్షణం కాదు. ఆరు[ద కథానికల్లో ఈ లక్షణం లేదు. ఇతివృత్తం, పాతలు, సన్నివేశాలు: సంభాషణలు మా(తమే తక్కువ పరిధిలో ఉంటాము. అవి అశల్పమైన శిల్పం కలిగి ఉన్నాయి. అందుచేతనే వాటిని కథానికలనటం. “వె విధ్యంతో కూడుకొన్న ఆరు[ద కథల్లో రచయిత కథనమో, కాపోతే ఏదో ఒక ప్మాతి ఆంతరంగిక మథనమో, ఆలో

4&ఆ%&5.20

806 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన చనాధారో కథను నడిపించటం (ప్రధానమైన రచనావిధానంగా కనపడుతుంది. *=4౨రచయిత కథనంగా (ప్రారంభమైన కథలలో కూడా రచయిత జోక్యం తావ న్మా(తంగానే ఉంటుంది. ఆ కథంలో హడా ప్యాతల అంతరంగ పుటాలోచన లను పంచుకుంటూపోవడం ద్వారానే కథను పాఠకులకు చెప్పడం జరుగుతుంది. రచయిత జోక్యం తక్కువగా ఉండే ఈ కథన పద్ధతి మనోవైజ్ఞానిక సిద్ధాంతాలు సాహిత్యాన్ని (ప్రభావితం చేయటంవల్ల (పాముఖ్యాన్ని సంపాదించుకొన్నది. "కిక

నిర్మాణ శిల్పంలో ఒక్కొక్కదానికి ఒక్కాక ఉదాహరణ. లిలో 504064 6%605100 కోసం *పిచుక గూళ్ళు' (ప్రారంభంలో “దీపాలు పెట్టారు చదువుకోండ్మరా” అనే తాతయ్య కేక నాలుగిళ, వాకిట్లో కాకీని చెరువులో బుడంగు అనే వేళ, నాకు చిరాకుగా, ఆందరం ఆ ఆజ్ఞకు పరాకుగా అఖరికి హరికేనులాంతరు చుట్టు ఆరుమూవృ పదవారుగా వేసిన పెరటిగోడ కుర్చీలు తీసిన పుంజీగుంజీలు కొర్చటోయిన చిన్న కన్నీళ్ళు ఆందులోనే ములిగింది ఏరాడకొండ.' కామా ఫుల్‌ స్టాపులు లేకుండా స్తస్వరాల సవ్వడులు చేస్తూ సాగుతుంది రచన. ఇందులో శైలీ శిల్బమేకాని విషయ (ప్రాధాన్యత లేదు. ఆల్బవాక్యాల ఆనల్ప శిల్పానికి అదే కథలో 'గోడలు లేచాయి. కిటికీలు పెట్టాను. అంతలో కెరటాలొచ్చి అంతా నేల మట్టం చేశాయి. తిరిగి గోడలు చేశాను. గోతులు తీశాను. మళ్ళీ కెరటాలొచ్చి మస్తుగా తీసుకుపోయాయి." ఈ పేరాలో భావానికి సమతౌల్యంగా పదాలు పడి జోడు గురాల్లా భావం శెలి పరుగెత్తాయి. కవితాత్మకంగా సాగిన శెలికి ఉదా హరణ: “పిల్లికూని (ప్రారంభంలో *పలకలాంటి ఆకాశంలో నమత (తాలు అక్షరాల్దా నిశ్శబ్దంగా ఉన్నాయి." “కుడి ఎడమైతే” ఆరంభంలో - *నా పెంపుడు నక్ష(తాలు ఎగిరిపోయి నీ సిగలో దాక్కున్నాయి,” “స్వప్న వాస్తవదత్త'లో “అబ్బాయ్‌, నీ జీవితం రంగు వెలిసిన కాగితం పువ్వు. పాలిపోయిన ఫోటో(గాఫ్‌. కాలిపోయిన ఎలక్ట్రిక్‌ బల్బు. నీ ఆళ మొద్దువారిన రేజరుబ్లేడు' అని అంటారు. ఇలా కవితా త్మళంగా కథనారంభించటం (వత్యేకమైన శెలిని సూచిస్తుంది. *తల్లి వూ(అంది?” “వై నతేయులు"లో కథలను పేరాలు పేరాలుగా విడిగొట్టి (వతిపేరాలోను దాదాపు సమానంగాొ పాదాలుండేట్టు రాశారు, పాళ్యాత్య రచయితల వచన రచనలను చగివిన ఆరుద వాటిలోని లీ గమ్మతులను తెలుగులో (ప్రవేశపెట్టారు. అందు కనే ఆరుుద కథలు వైవిధ్యం, వైచి(త్యం కలిగినవిగా సరికొత్త తరహాలో

ఆరు[ద కథానికలు క! దర్శనమిస్తాయి. ఆర్ముద నిర్మాణ శిల్చ్బంలో మరొక సిశేషమేమంటే. ఆరంభం, ముగింపులు అందంగా ఉంటాయి. కొన్నిటిని కవితాత్మకంగా (ప్రారంభించి కవి లాత్మకంగా ముగిస్తారు. కొన్ని కథల్లో _పారంభ వాక్యాలేవైతే ఉంటాయో ఆ వాక్యాలతోనే అంతం చేస్తారు. *పిచుకగూబ్ను' కథ ఆద్యంతాలు ఒకటిగా ఉన్నాయి. *“దానవికం'లో మొదటి వాక్యం చివరి వాక్యం ఒక టే - *'పేదరాళశి 'పెద్దమ పిండారబోసింది'. మచ్చుకి మాత్రమే ఇవి ఉదాహరించాను. ఆరుద కథలు చాలా వరకు ఇట్టి శిల్పాన్ని కలిగి ఉన్నవే, వాడిన వదాల్నే వాడటం, విసుగు పుట్టింంటమనేవి ఆరు(ద్రకథల్లో ఉండవు. పైన పేర్కొన్న స్వరూవ స్వభావాల్ని కలిగిన కథలు ఆరు[ద కథలు. ఆలనోకగా కథ రాయగలిగే (ప్రతిభా సంపత్తి గలవాడు ఆర్ముద. ఈ వాక్యానికి నిదర్శనం (తాబేళ్ళు, తోడేళ్ళ) “చెప్పనా తోళ్ళూ” తోళ్ళూ' కథ, దీనిని శ్రీశ్రీ ఆంగ్లంలోకి అనువదించటమే కాక ఆరు[ద్ర కథనళక్షిని _పశంసించారు.3ి5్‌

డి కెక్టిన్‌ నవలలు - కథలు

కథన శక్తి కలవాడనుటకు తార్కాణంగా ఆరు(ద డిటెక్టివ్‌ నవలలు, డిటెక్టివ్‌ కథలు కూడా రాళారు. అవి: 1. పలకల వెండిగ్లాసు. 8. అణాకో వేడ స్టాంపు, 8. అహింసా రౌడీ 4. రెండురెళ్ళు ఆరు. క, ఆనకట్ట మీద ఆత్మహత్య 6, (తిశూలం. 7. కౌండచిలువ. ర. (మూడు చిన్న భాగాలు కలిసిన నవల), వీటిలో 'ఆహింసారౌడీ', డిటెక్టివ్‌ కథలు (7), మామే లభ్యమయ్యాయి. అన్నం ఉడికిందీ లేందీ తెలుసుకోవటానికి ఒక్క మెతుకు పట్టుకొని చూస్తే చాలు. అలాగే దొరికిన నవలను, కథల సంపుటిని పరిశీలి స్తేబాలు. అందులోనూ డిటెక్టివ్‌ సాహిత్యం కదా! దానివల్ల తెలుగు సాహిత్యానికి ఒనగూరిన పెద్ద (వయోజనమేమీ లేదు కనుర దొరికిన రెండిటిని చవిచూసి కమ్మదనాన్ని (గోలుదాం. ఆరు(ద వట్టిందానిని బంగారం చెయ్యగల చేయి అని చెప్పటం జరి గింది. డిటెక్టివ్‌ రచనలు ఎలా చేశారో పరిశీలన చేస్తాను.

“అహింసా రౌడి' నవలా రచన (1970) ఆడుగడుగునా ఉత్కంఠను కలిగించే విధంగా సాగింది. తా ననుభవించిన స్త్రీ తనకు కాకుండాపోతే ఉ(కోషం వట్టలేని పురుముడు (ప్రతీకారం చేయా లనుకుంటాడు. త్రీ కోసం మగవాళ్ళు ఏం చెయ్యటానికైనా సిద్ధంగా ఉంటారు. చివరకు వాత్యయినా చేస్తారు. ఈ నవ లలో ఆదే జరిగింది. (ప్రమీల ఆనే అందమైన వేళ్ళ. పాతికేళ్శప్రాయం కలిగి తన అందాల్ని అమ్ముకొని (బతుకుతుంది. చిట్టిబాబు అనే ఆదర్శవంతుడు ఆమెను ఆ వృత్తిని మాన్చించి తన తమ్ముడు రామలింగస్వామికిచ్చి పెళ్ళి చేస్తాడు. ఐతే ఆమె సాంసారిక జీవితాన్ని గడపకుండా అర్ధాంతరంగా మళ్ళా వేశ్యావృత్తి లోనికి దిగుతుంది. _పమీల వ్యభిచార వృత్తిలో (ప్రవేశించాక ఆ వీధిలోవాళ్ళ వ్యాపారం కుంటుపడుతుంది. అందరూ శ (తువులయ్యారు. అదేసమయంలో హత్య జరుగుతుంది. (పమీలకు చెల్లెలు, తల్లి ఉన్నారు. చెల్లెలు సుమి(త. ఆమెకు కూడా అక్క అంటే అసూయ, తవనవ్యాపారం పడిపోయిందని, అలాగే (పక్కనుండే శకుంతలకు పట్టలెనంతకోపం. (ప్రమీంకు తాగుటోతువావ ముత్యాలు. వీడు (పమీల

డిటెక్టివ్‌ నవలలు-కథలణ 809 ఆర్థించిన డబ్బు గుంజుకెళ్ళి తాగుతూఉంటాడు. చిట్టిబాబు ఆదర్శవంఠుడు. ఆ(క మార్డన చేసీనవారినుండి డబ్బువసూలుచేసి "పేద విద్యార్థులకు, నిర్భాగ్యులకు సవోయం చేస్తుంటాడు. రామయ్య అనే మోసకారి కొంతకాలం (పమీలను ఉంచు కున్నాడు. నగ్నఫోటోలు తీసి ఆమ్ముకునేవాడు. తనను వదిలి రామలింగస్వామిని పెండ్లి చేసుకున్నదని (ప్రమీలపై కంఠదఘ్నకోవంతో ఉన్నాడు, [పమీల పాఠ్యజరి గిన ఉదయమే చిట్టిబాబు పమీల వద్దకెళ్ళి ఆమె గతరాత్రి ఎక్కువగా ఆర్జించిన డబ్బును ఇవ్వమంటాడు. ఆమె ఇవ్వనంటుంది. చితకబాది తీసుకుంటాడు. అదే సమయంలో ముళ్యాలు ద్వారా ఈ వార్త తెలుసుకున్న సబ్‌ ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ సూర్యం చిట్టిబాబును పోలీస్‌ స్టేషనుకు తీసుకెళ్తాడు. చిట్టిబాబు నేరస్తుడు కాడన్న విషయం సూర్యానికి తెలియదు. ఒక్క ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ వేణూకే తెలుసు. వేణు కల్పించుకొని చిట్టిబాబు సంగతి సూర్యానికి చెప్పి చిట్టిబాబుని ఇంటికి పంపుకాడు. చిట్టిబాబు ఆవమానాన్ని టరించలేక దాని సంగతి తేలుస్తానని కోవంతో వెళ్తాడు. ఇక్క-డనుంచి మొదలవుతుంది నవలలో సస్పెన్స్‌. ఇంతలోనే (ప్రమీల హత్య జరిగిందని ముత్యాలు లటోదిటోమంటూ ఏడుస్తూవచ్చి చెపుతాడు. వేణు, సూర్యం పరిశోధనకు వెళ్తారు. (సమీల గదిలో లభించిన ఏలుము (దల్ని బట్టిచూస్తే కొంత సేపు చిట్టిబాబే హత్య చేశాడనిపిస్తుంది. పక్కనుండే శకుంతల ఆచూకీ తీద్దామని ఆమె గురించి అడిగితే ఊరు వెళ్ళిందని చెప్తారు. దాంతో శకుంతల హత్యచేసిందా అనే అనుమానం కలుగుతుంది. కాసీ పూ క్రి ఆధారాలు లేవు. చెల్లెలు సుమి[తే తన వ్యాపారానికి ఆడ్డు వచ్చిందని అక్క _పమీలను వాత్య చేసిందా అనే అనుమానం కూడా కలుగకపోదు. అక్క గురించి ఆమె మాట్లాడే తీరు అలా ఉం. కానీ ఆధారాలు లభించలేదు. ఇలాగే రామయ్యమీద, ముత్యాలు మీద అనుమానా లొస్తాయి. సూర్యానికేమో చిట్టిబావే ఈ వాత్యచేశాడని బలమైన నమ్మకం, అందుకు చిట్టిబాబు కల్లు సోదా చేస్తే రక్తం మరకలతో కూడిన బట్టలు, ఆయుధం ఉన్నాయి. [పక్కనే సిగ రెట్లపొడికూడా రాలి ఉంది. చిట్టిబాబు సిగ రెట్లు తాగడు. ఈ విషయం వేణు మనసులో ఉంచుకున్నాడు చిట్టిబాబు ఊరు వెళ్ళాడని తెలుసుకొని సూర్యం అక్కడ కెళ్ళి చిట్టిబాబుని పట్టుకొస్తాడు. సవాకా రంగా అతని తమ్ముడు రామలింగ స్వామినికూడా పట్టుకొచ్చి *ఇడుగో సార్‌, వాంఠ కుడు. తానే హత్య చేసినట్టు లిఖిత పూర్వకంగా రాసిచ్చాడు" అని ఆ లెటర్‌ వేణుకు అందిస్తాడు. వేణు దాన్ని చదివి చిట్టిబాబు హంకకుడం కాడు- అని నిర్ధారించుకొని

రి0 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు.సమ [గ పరిశీలన కూల్‌డీంక్స్‌ తెప్పించి రామలింగస్వామిని తాగమంటాడు ఆ సీసాపై పడిన వేలు ము(దల్ని పరీక్షకునికి పంపించి అవి, ఆంతికుముందు దొరికిన ఆనవాషృ, సిగ రెట్టు బూడిద వీటన్నిటినిబట్టి రామలింగస్వామి చేతులకు బేడీలు వేయ మంటాడు. “స్వామే పాంతకుడు. చిట్టిబాబు బట్టలను వేసుకొని వెళ్ళి (ప్రమీలను వాత్యచేసీవచ్చాడు. కావాలంటే చూడండి చిట్టిబాబు పైపంచ మీద రక్తపు మరకలు లేవు. స్వామి పైపంచ వేసుకోడు. కనుక చిట్టిబాబు బట్టల్ని మా(తమే వేసుకెళ్ళి ఆమెను హత్యచేసి ఆ హత్యా నేరాన్ని చిట్టిబాబు మీదకు నెక్టేందుకు (యత్నించాడు. తమ్ముడు హత్యానేరానికి పాల్చడ్డాడంటే రోగిష్టీ ఆయిన తనతల్లి బతకదేమోనని వాత్యానేరాన్ని ఒప్పుకుంటున్నట్లుగా చిట్టీబాబు ఉత్తరం రాళాడు. అంతేకాని చిట్టిబాబు హంతకుడుకొడు. అహింసా రౌడి. ఆ(క్రమార్దనచేసేవారి వద్ద డబ్బు వసూలుచేసి పేదలకు సహాయపడే ఆదర్శవంతుడు' అని వేణు చెప్పగానే అందరూ ఆళ్చర్యపోళతారు. చదివే పాఠకులు విస్మయం చెందుతారు. ఆలాంటి అద్భుతమైన పరిశోధన. అపూర్వమైన డిబెక్టివ్‌ నవల. అసభ్యత ఎక్కడా గోచరించదు. పడుపువృత్తుల్లో (బతికే పడుచుల జీవితాలు ఇందులో వెండి తెరపై కదిలే చిలాల్లాగా కనపడతాయి. రచనను ఉత్కంఠదాయకంగా నడి పీంచటం ఆరు[దకే చెల్లును. తొణుకూ బెణుకూ లేకుండా అఖిండంగా సాగిన రచన అహింసా రౌడి.

తరువాత డిటెక్టివ్‌ కథలు ఏడు. 1. పందిట్లో పెళ్ళవుతుంది. 9. జ్వాలా ముఖి. 8. ఎరని ఆకుపచ్చ సెకిల్‌. 4 నేరం ఎందుకొవ్పకున్నాడు? 5. సరియైన వరిష్కారం క, వారిజాక్షులందు.., 7. చెలియా కనరావా?!

1. “వంగిట్లో పెళ్ళవుతున్నది' - పెళ్ళిలో పెళ్ళికూతురు జడలో కుట్టిన నాగరం పోతుంఏ. ఎలా పోయిందనేది చిక్కు (వపశ్చ్న, అందరూ బంధువులే. ఎవర్నడిగినా కొరివితో తలగోక్కున్నట్ట్లవుతుంది. ఎవర్నిఆడక్కుండా పరిశోధన ఆతి రహస్యంగా జరపాలి. దొంగాటలో పెళ్ళికొడుకే ఆ నాగరాన్ని చాకచక్యంగా తీశాడేమోననే అనుమానంతో అతని మధుపర్కాలు వరిశీలించి చూస్తే ఫలితం లేకపోయింది. ఆ పెళ్ళికొడుక్కు దొంగాట, అలకపాన్సు, బంతులాట అంటే ఇష్టంలేదని అతని సమాధాశాలవల్ల తేలిపోయింది. జడవేసింది తన తల్లి. అప్పుడున్న వాళ్ళలో సుందరమ్మ, నీలవేణి, విశాలాక్షి, చిన్నమ్మ సుందరమ్మ

డిటెక్టివ్‌ నవలలు-కథలు వ! చిల్లర దొంగతనాలు చేస్తుంటుంది చిన్నమ్మ ఒట్టి టోళామనిషి. అఆలాంటిపనులు చేయదు. విశాలాషికూడా గంగిగోవులాంటిదే పోతే సుందరమ్మను అనుమా నించాడు ఇన్‌స్పెక్టర్‌ వేణు. కాని మంగళసూ[తధారణ సమయంలో ఆమె అక్కడ లేదని తీసిన ఫోటోలను పరిశీలించి తెలుసుకున్నాడు. ఆ ఫోటోలో నీల వేణీ ఆ నాగరాన్ని దొంగిలించిందనటానికి ఆధారాలున్నాయి “ఈ ఊరి వాళ్ళు నాగరం తీయరని, పొరుగూరి వాళ్ళే ఈ పని చేసుంటారని అనుమానించాను. సీలవేణి బొంబాయిలో ఉంటుంది. కనుక ఇది రెండో అధారం అని వేణు చెప్పాడు. పెళ్ళి కూతురుకు మూడు ముళ్ళ పడిన పదిహేను నిముషాలలోగా నీలవేణి జడవిప్పి ముడివేసింది. ఇది మూడో ఆధారం. ఎందుకు తీశావని ఆధా రాల్ని బట్టి వేణు నీలవేజిని ఆడగ్గా - *ఏం చెప్పను, మా ఆయన వెయ్యి రూపాయల ఉదో[గస్తుడన్న మాటే కాని, గ్యురప్పందాలు, క్షబ్బులో పేకాటలు మొదలే న వాటి వల్ల అప్పుల పాలయ్యాం,. ఈ నాగరం వల్లి మా బాధలు గ టైక్కుతాయను కున్నా'నని చెప్తుంది. దుర్వ్యుసనాలకు వాని సైనపుడు దొంగతనాలకు వెనుకాడరు డబ్బు ఎంతటి పనినైనా చేయిస్తుందనే సత్యాన్ని రచయిత ఈ కథలో పలికారు. చాలా హేతుబద్ధంగా చాకచక్యంగా సాగిన రచన ఇది.

2. జ్వాలాముఖి :. మహిమలు చేసి అమాయకులను దోచుకునే దొంగ బాబాలకు ఇదొక చెంపపెట్టు కథ. కోరికలు నెరవేరేందుకు అరటి ఫలాల్నిస్తూ, పీఠాధిపతుల్లాగ నిత్యం అగ్నిని (వేలుస్తూ, రా(ిబ్ళ దొంగిలించిన బంగారాన్ని చానిలో వేసీ కరిగిస్తూ ఉండేవాడు దొంగబాబా. ఎవరూ అనుమానించనట్టి జ్వాలా మథి బాబాని వేణు నిశిత పరిశీలన, పరిశోధనలు చేసి పట్టుకుంటాడు.

3. ఎ(రని ఆకువచ్చ వైకల్‌ :. ఇఠరుం ఆస్తుల్ని దోచుకునేందుకు, దొంగ వ్యాపారాల్ని సాగించేందుకు అడ్డు రాకుండా తన పార్టనర్‌నే మోసం చేసే (పబుద్దుల గురించిన కథ. పార్టనర్‌ సత్యం. ఇంతకు ముందు హార్మోనిస్టు, ఇతడు మానేసిన తరువాత వెంకయ్య ఆ సమాజంలో హార్మోనిస్టుగా చేరాడు. అతడ్ని చంపితే నాటక సమాజం వాళ్ళు మళ్ళా సత్యాన్ని పిలుస్తారు. అప్పుడు దొంగ వ్యాపారం యథాతథంగా కొనసాగించ వచ్చుననుకొని రంగడు, రామం కలిసి కోటయ్యను పంపుతారు. 'అన్మాయంగా డబ్బు చేసుకుందామని వేసుకొన్న వాళ్ళ అక్యాళకు ఆమాయకుడు హతుడయ్యాడు' అని రచయిత సందేశాన్ని చేణుచేత పలికించారు. కథనం సొంపుమీర సాగింది.

తలి ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరికిలన

4. నేరం ఎందుకొప్పుకున్నాడు? :- దీనిలో-బంగారం దొంగిలించిన శి.డి. గురువులు తాను దొరికిపోతానేమోనని బంగారాన్నితన మిషతుడు చంద్రయ్య కిచ్చి వేస్తాడు. చంద్రయ్య కూడా. నేరస్తుడే. జైల్లో కలుసుకున్న తరువాత తన బంగారం ఇవ్వమని చం[దయ్య నడిగినపుడు అతడు ఇవ్వడు. అదే సమ యంలో ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ వేణూతో నేరం ఒప్పుకున్నట్టుగా అబద్ధాలాడి ఫలానాచోట దాచానని చెప్తాడు. వేణు ఆ స్థలాన్ని వెదికి వచ్చేలోగా తన బంగారం తనకివ్వ నన్న చం్యదయ్యను గురువులు చంపిస్తాడు. దొంగలంతా ముఠాగా ఉన్నవాళ్ళకి ఒక నీతి ఉంటుంది. కట్టుబాటు ఉంటుంది. వాటి నతి[కమిస్తే వాళ్ళలో వాళ్లే శిక్ష విధిస్తారు. చం[దయ్య స్వలాభంకోసం నమ్మక (దోహ చేళాడు. మరణశికకు గురయ్యాడు. ఇలా ఆరు(ద్ర (పతి కథలోనూ నీతి, హేతువాద దృష్టీ, కథాకథన శిల్బం కన్పడుతుంది. సీతిని సూటిగా పాఠకులకు చెపితే ఆది చేడు మాతలా ఉంటుంది. కనుక దానికి రచనాశిల్పం అనే పంచదార పూతపూసి ఆరు(ద సందేశాన్నందించారు. భయానకంగా, సుఖతరంగా, విస్మయావవూంగా ఆరుద్ర డిటెక్టివ్‌ కథలు కొనసాగుతాయి,

5. వరైన పరిష్కారం : లో ఈ రాణీ (యేమ పురాణం, ఆ ముట్టడి కైన ఖర్చులూ, కారీఖులు, దస్తావేజులు ఇవి కావోయ్‌ చరి_త కర్థం అని మహా కవి పలికిన వాక్కులను తీసుకొని (ప్రారంభిస్తారీ కథ. చార్యితక పరిశోధకులకు చరిితయొక్క నిజొనిజాంను నిర్ణయించడానికి తారీఖులమీన దస్తావేజులమీదా ఆధారపడక తప్పదని రచయిత ఈ కథలో చెప్తారు. మతలబులూ కైఫీయతులూ పరిశీలించితేశేగాని చరి(త సారాన్ని చరి తకారులు సామాన్యజనులకు సమర్పించ లేరనీ అంటారు. ఈ కథ ఎత్తుడ ఎంతో కవితాత్మకంగా ఉంటుంది. “ఊరు నోరావులించి ని(ద్రపోయే వేశింది'తో మొదలవుతుంది. రచనా విధానానికి మచ్చు తునక. కొండంక రవాస్యాన్ని కడుపులో పెట్టుకాని మానవుడు దాచుకో గలడు. ఎన్నాళ్ళయినా దావిని తనలో ఉంచుకోగలడు. అమిుతే అందులో ఏ ఒక్క చిన్న అంళాన్నీ అతడు బయట పెట్టనంతకాలమే రహస్య మంతటినీ కాసాడగలడు. ఏ కొద్దిభాగాన్నయినా వెళ్ళగక్కడం మొదలెట్టాడో మరి ఆగలేడు, రహాస్యమంతటినీ బహిరంగపరచక తప్పదు. ఆవకట్టగోడ పశుక్ళు వేయనంత కొలం నదిలో నీళ్ళని ఆపగలదు, ఏ కొంచెం పగుష్శవేసినా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు

డిటెక్టివ్‌ నవలలు-కథలు 818 అంతా తుడిచిపెట్టుకు పోతుంది. ఆస్తి తనకు రాసివ్వలేదనే కోపంతో కైలాసం తన తాతను హత్యచేసిట్లు వేణు పరిశోధనలో తేలుతుంది. కానీ తాత జనార్దన రావును ఆయన మనుమాలు కారదే చంపించి ఉంటుందనే అనుమానం దృఢ పడేట్లు రచనసా గుతుంది

6. వారిజాతులందు... ః పోతనకృత భాగవత గత వద్యపాదంలో భాగమే ఈ శీర్షిక, ఒకరికి బదులు ఒకరు పరీక్ష రాసే విధానాన్ని గురించి? భార్యవేపు బంధువులంటే ఆడవాళ్ళకుండే అతి మిక్కుటమైన ( పేమలగురించి వివరించే కథ ఇది. తన తమ్ముడు అబద్ధాలాడేవాడని అన్నందుకు అలిగి పడు కుంది వేణు భార్శ రుక్కు, నిజంగా అతడు అబద్ధాలాడాడని, అ(కమంగా వేరొకరి పరీక్ష వీకు రాస్తున్నాడని వేణు పరిశోధనలో ఆధాాలతోసవి తేలింది, ఆయితే ఆతనికి జైలు శిక్షపడుతుంది. రుక్కు (పాధేయపడుతుంది, జైలు శివ తప్పించమషని. వేణు చిన్న అబద్ధమాడి డే తప్పిస్తాడు వారిటాక్షికోసం అజద్ధా లాడవచ్చు అనే భాగవత సూ క్తిీమీద చమత్కారవంతమైన కథ. సామాన్యంగా కుటుంబాలలో జరుగుతుండే భార్యాభర్తల బంధువులగూర్చిన కిలహాలు. సజీ వంగా ప్మాతల పోషణ, సంభాషణా చాతురి ఇందులో దర్శనమిస్తున్నాయి,

7. చెలియూ కనరావా? :ః ఈ కథకూడా చుర్వ్యుసననాలకు లోనై డబ్బు గుంజటానికి (పయత్నించి ఆ డబ్బు ఇవ్వనన్న మామను చంపిన అల్లుకి కథ, ఇందులోకూడా ఎందరో పాతలు అనుమానానికి గురవుఠారు. చివరకు “చెలియా కనరావా" అనే పాట వచ్చిన సమయాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని నిందితుడ్ని పట్టుకుంటారు. పెద్ద నేరాలకు కూడా కొన్ని సమయాల్లో చిన్న అధారాలే సావ్యా లవుతాయి. అనుమానానికి గురికానిబాడే హంతకుడిగా చివరకు నిరూపణ అవు తుంది

డబ్బుకోసం దుర్వుసనాలకు బానిసల్తె కొందరు నేరాలు చేస్తుంటారని, దేశభక్తులుగా, బావాలుగా చెలామణి అవుతూ ఆమాయక (పజలను దోచుకుంటా రని రచయిత ఈ కథల ద్వారా ఎరుక పరచారు, వర్తమానంలో సమాజంలో జరిగే ఆ్మకమాలు, అన్యాయాలు, హత్యలు ఎన్ని రకొలుగా ఎందరెందరు గేస్తు న్నారో కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే రచనలు, ఈ రచనల్లో సామెతలు, జాతీ

లక ఆరుద జీవితం-రచనలు-సమ[గ పరిశీలన యాలు, చమక్కారాలెన్నో చోటు చేసుకున్నాయి. *“కందకులేని దురద కత్తి శెందుకన్నట్ట' అసి వారిజాకులందు కథలో సమయానుకూలంగా (పయోగించి రసవ త్తర సంభాషణలను ఆర్ముడ తన కథా వాజ్మయంలో సమకూర్చి తెలగు కథానికా సాహిత్యాన్ని వస్తు, శిల్ప నిర్వహణల పరంగా సంపన్నం చేళారు. ఆరు[ద (వతిభాళక్రిని గూర్చి చర్విత చరణ మనవసరం. ఆరు[ద సాహిత్యా నికి చేసిన సేవ అందరికీ దుస్సాధ్యం. ఆరు[ద రాసిన “(గ్రామాయణం' సాంఘిక నవల నేడలభ్యం. 1968లో హిలగుమ్మి పద్మరాజు, ఆరుద, మద్ధిపట్ట సూరి, శె. రామలక్ష్మి, (పఖ్య ్రీరానుమూ ర్రి, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గార్లు కలిసి రాసిన నవల “వలై అ పట్నం కూడా దొరకటం లేదు. నాటికల్ని, కథానికల్ని డిటెక్టివ్‌ నవలను, కథల్ని పరిశీలించిన మీదట ఆరుద్ర వచన రచనాశైలి ఎటు వంటిదో, ఆరు[ద దృక్పథం ఎట్టిదో తెలియక పోదు. అభ్యుదయ దృక్పథంతో, అద్భుత శిల్పరామణీయకతతో, జాతిజీవం నిండిన సంవాదాలతో, సజీవ పొత చ్మితణలతో అలరారిన కథానికాసాహిత్యాన్ని, నాటికా సాహిత్యాన్ని చవిచూసిన వారికి, దొరకని ఆరు.[ద = నవల *“(గామాయణం' ఎలా ఉంటుందో అవగావా నకు అందకపోదు. “పల్లె = పట్నరంిలో ఆరు కలాలు కలిశాయి కనుక ఆరు[ద కలం విలువ ఎంతన్నదీ తేల్చలేము. ఏదేమైనా ఆరు[ద వచన రచనలోను అందెవేసిన చెయ్యే. పట్టుకున్నది బంగారంచేసిన పరసువేది ఆరు(ద. తివ అధ్యాయం = అధో జ్ఞాపికలు

1. “నేడు సహస సంభ్యాకముగా వెలువడుచున్ననాటక ములు (పాచీనలమషణ సమ్మతములు కానే నేడు సహ్మ్సససంఖ్యాక ముగా వెలవడుచున్న ఏకాం కికలు కూడా [ప్రాచీన లక్షణ సమ్మతములు కావు, అట్లే నాటిక విషయ మును. భరతముని పేర్కొన్న నాటికను నేడు నాటికలను పేర వెలు వడుచున్న రచనలకును లక్షణ సమన్వయము కన్పట్టదు. కాగా నేటి ఏకాంకికలును, నాటికలును కేవలము ఆధునిక సాహిత్య (ప కియలగుట స్పష్టము' -'తెలుగు నాటక వికాసము” = పేటి నెం. 899. పి, ఎస్‌, ఆర్‌. అప్పారావు. ల. అధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఆ స్తిత్వవాదం = నిఖిలేశ్వర్‌ (వ్యాసం) ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న ధోరణులు- పేటి నెం. 129.

డిటెక్టివ్‌ నవలలు-కథలు లి15్‌ $ తదేవ గృహమ్‌ - నాటిక. సాలభంజిక సంపుటిలోనిది. ఆరు[ద. పేజి నెం. 96.05. శీ... అఆస్తిత్వవాదం - నిఖిలేగ్వర్‌. ఆ. తె. సా. వి. ధో. పేజి 10 క్‌, 6. విష్యపయోగం = ఆరు[ద. పేజీలు 10, 15. గ తెలుగు నాటక వికాసము _ పేటి 446 డా పి. ఎస్‌.ఆర్‌. అప్పారావు. రి గతితార్కిక భౌతికవాదం. చార్మితక భౌతికవాదంంఎమార్కి్స్బిస్టుంలెనినిస్టు సిద్దాంతం. పేజి 84, అనువాద : నిడమర్తి ఉమారాజేశ్వరరావు. 9, తెలుగు నాటక వికాసము - పేటి క54. పి.ఎస్‌, ఆర్‌. అప్పారావు, 10. 'దరఖాస్తు ఫారం' - ఆరు[ద నాటికలు - పేజీ 1862. ఆరు[ద. శే “ట్లో: *రమ్మం జుగుప్సిత ముదారమ్‌ అథాపినీచమ్‌ ఉగం (వసాడి గహానం వికృతంచ వస్తు యద్వా అప్మవస్తు కవి భావుక భావ్యమానం తన్నాస్తి యన్నరన భావముపయితిలో కే" = దశరూపకం -ధనంజయుడు. చతుర్ధ (సకాశం - 85 వ క్లోకం (రమ్యమైనా, జుగుప్సితమైన, ఉదార న! రా ఈ న మైనా, నీచమైనా నా ఉగమైనా, (వసాద గుణం కలడైనా, గహవానమైనా, వికృత మైనా కవితావస్తువు లేదా అవన్తువు కవిభావుకులచేత భావ్యమాన మైనప్పుడు రశభావము కలుగజేయకుండా ఉండదు.) |1£,. తెలుగు నాటక వికాసము . పేటి 800. పి ఎస్‌ ఆర్‌ అప్పారావు 1ల 10164 + రికీ శ కశ కే0164 రిల ॥4 $5 సాలభంజిక నాటికలు - (గంథ మహాయుద్ధం - పేజి 47, ఆరు(ద. 16. 1014 10164 +, లర్‌ ,, 17, 18. పూర్వగాథాంవారి = 508, 108 పేజీలు. వేమూరి శ్రీనివాసరావు. 19. శ్రీకృష్ణదేవరాయ (రూపవాణీ రూపకం) - ముందునూట _- ఆచార్య తిరుమల.

816 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

20, ఆం(ధకవి తరంగిణి ? వ సంపుటం. పేజీ 89. చాగంటి శేషయ్య.

లి. 10164 *3 పేజ్రీలు 10, 41. ,,

2, ఆం(ధకవి తరంగిణి 7వ సంపుటం. పేక్లీల 46, 45, 47, 40. బొగంటీ శేషయ్య.

తికి. _్రీకృష్ణ దేవరాయ - పేజి 81. ఆరుుద.

వీ4. రాయవాచకము (ఇంటర్మీడియట్‌ ద్వితీయ సంవత్సరం పాఠ్యభాగం నుండి (గహించబడినది) (1986.87). పేజి 86. స్థారాపతి.

జిల్‌. శ్రీకృష్ణదేవరాయ - రూవవాణీ రూపకం _ పేజి 8. ఆర్వుద.

తీగ. ఆర్కుద వన్షిపూర్తి అభికందన సంచికలో 'ఆరు[ద కథలు - వస్తు రచనా రీతుల” _.కాత్యాయనీ విద్మ హే

తీ?. _్రీభ్రీ సాహిత్యం రెండు (వచన విభాగం) పేజి 889 కథ కథ.

£8 _ ఆరు(ద అభినందన సంచికలో ఆరు(ద్ర కథలు వస్తురచనా రీతులు -కాత్యా యనీ విద్మ హే.

వ9 చూః పోస్ట్‌ చేయని ఆరుుద జాబు - ఆపద అభిశందన సంచిక,

80. ఆరుద్ర కథలు - వస్తురచనా రీతులు _ కాత్యాయనీ విద్మ హే.

త1. ఆర్ముద కవిత విప్లవ జనిత - జస్టిస్‌ ఓ. చిళవెదాార్యక్షోపర్యాసం. అరు(ద అభినందన సంచిక.

89. _ పోస్ట్‌ చేయని ఆరు[ద జాబు - ఆరు[ద అభినందన సందిక.

శ8. కథానిక - నిర్మాణశిల్పం. శీలా వీ్మీరాజు మహతి - పేజి 14.145

84, అర్వుద కథలు వస్తు రచనా రీతులు - కాత్యయనీ విద్మ హే.

తిల. _్రీఫ్రీ సాహిత్యం రెండు (వచన విభాగం) పేజి 889. కథ కథ.

అధ్యాయం : క సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం సమీక్ష సవ్మగ ఆంధ సాహిత్యం

ఆరు(ది అభ్యుదయ కవి. ్మపయోగవాద కవి, ఆర్ముద కవిగానే ఆగి సోలేడు. పఠిశోధకుడుగా సాగిపోయాడు. సాహితీ చరి(తకారునిగా నిలిచాడు. నమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం రచించి ఆం[ర్ర సాహిత్యంలో ఆరు[ద స్థిరస్టానాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. సమ[గ్ర ఆం[ధ సాహిత్యం ఆరు(ద (పణా+క ననుసరించి 12 యుగాలు. మొదటిది ఆదిమ బాళుక్య యుగం (క్రీశ. 1£ న ళతాబ్దిం చివరి చాక). చివరిది ఆధునిక యుగం (కి. 1900 నుండి) కాగా తొలి యుగం నుంచి వరసగా నాలుగు యుగాల సాహితీ చరితను రాసిన తరువాత ఐదవ యుగం వద్ద మార్పు జరిగింది. నాల్లోది రెడ్డిరాజుల యుగం. తరవాత ఐదోది తొలి రాయల యుగం కావలసి ఉండగా ఐదవదిగా గజపతుల యుగాన్ని ఉంచి తొలిరాయల యుగాన్ని ఆరో స్థానంలోకి చేర్చారు. ఆర్నుద పణాశకలో తరు వాత కూడా మార్పులు జరిగాయి. మొదటి సంపుటంలో వది, చివరి సంపు టంలో 8 వదిగా పేర్కొన్న నవాబుల యుగం పూర్తయిన పిమ్మట నాయక రాజుల యుగం ఉండాలి. కొనీ ఈ రెంటి మధ్యన ఆరవీటి రాజలయుగం వచ్చి చేరింది. డిని తరువాత నాయకరాజుల యుగాన్ని రెండు భాగాలుగా చేయటం ఆరుద్ర చేసిన మరోమార్పు. మొదటి (పణాళిక ననుసరించి 9వఏగా ఉండవం సిన కడపటి రాజులయుగం. చివరికి 18వ యుగంగా ఉంది. స్పష్టతకోసం మొదటి సంపుటంలోని యు” విభజశ (కమాన్ని, చివరి (18 వ) కంపుటం లోని యుగ విభజన (క్రమాన్ని ఇక్కడ సపేర్కొంటున్నాను.

శీ18 ఆరుద్ర జీవతం. రచనలు-సమ(గ పరిశీలన మొదటి సంపుటం చివరి సంపుటం (18) &, ఆదిమ చొళుకయుగం 1! ఆదిమ చాశుక్యయుగం (ఇక్కడ ((క్రీశ.-12వ శలాబ్దం చివరి మార్పేమి లేదు) దాకా) (రాజరాజు 1061లో చని. పోయినా, చాళుక్య చోడులు 1180 దాకా ఆంధ పె అజమాయిషీ చేశారు.అందు కని) 2, కాకతీయయుగం ౨ కాకతీయయుగం ((క్రిళ. 1800.1290) ((క్రీళ. 1200.1£90) త పద్మనాయక యుగం 8. పద్మనాయక యుగం (క్రీశ. 1887-1890 (కీ శ. 1800.1875) శీ, రెడ్డిరాజుల యుగం తీ రెడ్డిరాజుల యుగం (కీ. 14001450) (క్రీశ. 1875-1450) 5. తొలిరాయల యుగం 5. గజపతుల యుగం (క్రీశ, (క్రీళ. 1450-1500) కలర్‌ నుండి (రెడ్డిరాజులయుగా నికి ఇది ఆనుబంధం లాంటిది.) 6, మలిరియలయుగం 6. తొలిరాీయల యుగం (కీ.శ. 1500-1550) (కృష్ణ (కశ. 1450-1500) దేవ రాయల యుగం) 7. నవాబుల యుగం 7. మలిరాయల యుగం (క్రీశ. 1550-1600) (క్రీశ. 1500. 1650) 8, నాయకరాజులయుగం 8. నవాబులయుగం (క్రీశ. 16001670) (క్రీ+. 15501600) 9. కడపటి రాజూులయుగం $, ఆరవీటి రాజూలయుగం-1 (కీ శ 1670-1750) (క్రీళ.16 వ శతాబ్దం నాలుగో వాదం.) (రాక్ష్షసతంగడి యుద్ధం తరువాత) 10. పంఫిణీయుగం ఏ0. నాయకరాజుల యుగం-1 (క్రీశ 1750-1850) (కీ. శ. 1600 నుండి)

సమ్మగ ఆంధ సాహీత్యం 810 11. జమీందారీ యుగం 11. నాయకరాజులయుగ ౦-11 (శ్రీ . 1850-1000) (క్రీ +. 1870 దాకా (విజయ రాఘవ నాయకుని కొలం) 12 ఆధునిక యుగం 12, కడపటి రాజలయుగం (1క్రిళ. 1900 నుండి) (1670.1750) 18. కుంథిణీయగం (1750-1850) కేశి. జమీందారీయుగం( 1850-1800) 15. ఆధునిియుగం (1800 నుండి) దీనినిబట్టి 18 యుగాలు 15 యుగాలైనాయని గమనించవచ్చు కడపటి రాజలయుగంతో ఆరు(ద్ర సమ్మగ అంధ్ర సాహిత్యం రచన అగి పోయింది. మిగిలిన మూడు యుగాలు ఈ సిద్ధాంతవ్యాసం రాసేనాటికీ వెలువడ లేదు. పై పట్టికను పరిశీలిస్తే, మూడవదైన పద్మనాయకయుగం ఎప్పటినుంచి ఎప్పటివరకు (పవర్హిల్లిందో తెలిపిన కాలం ఒక రకంగా లేదు. మొదటి సంపు టంలో కీ. ఈ. 1887-18906వరకు అని ఉండగా, చివరి సంపుటంలో శ్రీ. శ. 1800-1875 అని ఇచ్చారు. అలాగే నాల్లోది అయిన రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ. శ. 1400.1450 వరకని మొదటి సంపుటం తెలుపుతుండగా చివరి సంపుటంలో 1875-1450 అని ఉంది. 8, 9, 10 సంపుటాల్లోని యుగాలు (పవృరిల్రిన కొలాలని చివరి సంపుటంలో ఇచ్చిన కాలాలు కూడా ఒక రకంగా లేవు. 8వ యుగం 1600వరకు, 9వ యుగం 16వ ళళాబ్లీ నాలుగోపాదం, 10వ యుగం ॥కీ. క. 1600 నుండి అని ఉంది. కీ. ఈ. 1575.1600ను 18వ శతాట్లి నాలుగో పాదం అనొచ్చు. ఈ లెక్కన 9వ యుగం 8వ యుగం లోనే (1550-1800) కలిసిపోవాలి. అలా జరగలేదు. కనుక అస్పప్టకాల నిర్ణయమని శేలుతుంది. అంతేకాక, మొదటి సంపుటం నుండీ 12వ సంపుటానికి వచ్చేసరికి పెన పేర్కొన్న యుగాల కాలాలు మారాయి అరు[దకు ఆయా యుగాల కాలవిభాగంపట్ల మొదట్లో స్పన్టమైన నిర్ణయంలేదని, రచనలో వచ్చిన ఇబ్బందులవల్ద కొల విభాగం మార్చుకోవలసి వచ్చిందని తేలుతుంది. ఆరు[ద “సమ్మగ ఆంధ సైహిత్యం'లో రాజవంళపు పేర్లతో యుగ విభాగం చేశారు. ఈ పద్ధతితో ఆరు్రకంటెముందు “కి విత్వవేడి' కల్పూరి

820 ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు.సమ్మగి పరిశీలన వెంకట నారాయణరావుగారు 'శ్రీ ఆం(ధ వాజ్మయ చర్మిత సం్యగహము" (వావిళ్ళ-1928)ను రచించారు. “కవిత్వ చేది" వాజ్మయ చరితను అయిడు ఖండాలుగా విభజించారు. వాటీకి ర5వితా స్వభావాలనుబట్టి పేర్తు పెట్టారు. ఆ ఖండాల్లో అంతర్విభాగాలుగా తొమ్మిది యుగాలను పేర్కొన్నారు. వాటికి రాజవంళపు పేర్షనుందారు.

1. (వథమఖండము : [పొనీన కవిత్వము- క్రీ పూ ౨8; (కి. వె. 1000 (1) అజ్ఞాతయుగ ము ((క్రీ. పూ. 28; (క్రీ వె. 500) (11) లబ్ధి సారస్వతము (కీ.శ. 500.1000] లి ద్వితీయభఖింగ ము : పురాణ రవిత 1000. 1880 (1) చాపక్య యుగము (1000-1200) (11) కాకతీయ యుగిము (1200.1860)
2. తృతీయ ఖండము :ః కొవ్య ప్రబంధ కవిత్వము 1880-1660 (1) రెడ్డి నాయక కర్ణాటక కావ్యయుగ ము -1860-

(0) థ్రీరాయల యుగము -_ (వబంధము 15600. 1650. శీ చతుర్థ అంగము : ఆర్వాచీన కవిత (1650-1875) (2) (0 మధ్యయుగము-ళతకము (1850.1800) (వళమ సరణి - (ప్రబంధ కవులు = లావణిక కవులు, కొస్త్ర కవులు, ఆం(ధీకరణ కవులు, కావ్యకవులు, ద్వ్యర్థి కావ్య కవులు, శతక గేయ దండక కవులు, ద్వితీయ సరణి - గద్యము, నాటకము. (11) సంధియుగము . 1800.1000 వంచము ఖండము : సవ్యకవిత. ఖి నవయుగము . 1900,

సమ్మగ అం(ధసాపాత్యం లలి! *ఈ కవితా యుగవిభాగం 1998 నాడు (కొత్తగా ఒక ఏివేదనాన్ని కలిగించి యుండవచ్చును, కాని, వాటిలో (ప్రాలీన, ఆర్వాచీన నవ్యకవితలు - అనేవి నేటికి కాలదోషం పట్టిన పేర్పైపోయాయి.”1 ఆరు[ద సమ్మగ ఆంధ సాపాత్యంలో యుగాలకు ఉంచిన రాజవంళపు పేర్తలో ఐదు 'కవిత్వవేది' చెప్పినవే. సమగ్ర అం్యధ సాహిత్యం 15 సంపుటాల్లో వెలువడాలి కాబట్టి ఒక్కొక్క సంపుటానికి ఒక్కొక్క పేరు కావలసి వచ్చింది. ఆందుకు “కవిత్వవేఎ' ఏర్పరచిన యుగవిభాగ విధానం ఆరు(దకు అనువుగా తోచింది. కనుక ఆర్నుద ఆ పద్ధతి ననుసరించినట్లు చెప్పవచ్చు. యుగాలకు రాజవంళాం పేర్ల పెట్టటాని కిదో కారణం, కాగా తనకంటె పూర్వం సాహిత్య చరిత రచన చేసినవారు అవలంబించిన పద్ధతులు తాను వేసుకొన్న రచనా (ప్రణాళికకు అనువుగా ఉండవనుకోవటం కూడా కారణంగా చెప్పవచ్చు. ఆరు.దకంటె ముందు సాహిత్య చర్మితను రచించిన వారున్నారు. [గ్రంథ రూపమున కవుల జీవితములను (ప్రకటించిన వారిలో గురజాడ (శ్రీరామమూర్తి పంతులుగారు _పథములు. “కవి జీవితములు" (1698) (గ్రంథంలో లకీ మంది కవులను గూర్చి చెప్పారు. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు “అం(ధ కవుల చరితము" (1899) లో 218 మంది కవులను పరిచయం చేశారు. ఈ రెంటికంటె పూర్వం కావలి సోదరుల (గంథం “తె[08[20%1081 3690168 ౪ 6 06౦౦20 శెంం6:' అను పేరుతో ఆంగ్లభాషలో వెలువడింది. ఇది మ్ముదతమైన సంవత్సరం 1829, మధునాపంతుం నత్యనారాయణ శాన్త్రగారి *“ఆఅం(క రచయితలిను (గంథం 1847 లో బొంబాయిలో ముద్రిత మైంది, కందుకూరివారి కవుల చరిిత తరువాత బాగంటి శేషయ్య గారు *“ఆం(ధకవి తరంగిణి" (1954) లో 889 మంది కవులను గూర్చి రాళారు, సాహిత్య చరిత లలో పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారి “ఆధ సాహిత్య చరిత్‌ చెప్పుకో తగ్గది. విలువైనది. ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారి “ఆంధ సాహిత్య చరిత సంగ వము” కవుల గూర్చి సంక్షిప్త సమాచారమును తెలిపే (గంథం. వంగూరి నుబ్బారావుగారి “ఆంధ్ర వాబ్మయ చరి్యత (1920), కవిత్వవేది కల్లూరి వెంకట ఉటగి5.2!

$22 ఆరు(ద జ్లీవితం-.రచనలు-సమగ పరిశీలన నారాయణరావుగారి *“ఆం్యధ వాజ్బయచరి[(త సంగవాము' (1928), భోగరాజు నొరాయణమూర్తిగారి 'ఆం(ధకవిత్వ చరి[తము”, దివాకర్ల వేంకటావధానిగారి *“అంధ్రవాజబ్మయ చరితము", ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాన్తి గారి “ఆరు యుగాల ఆం(ధ కవితి, జి, నాగయ్యగారి *తెలుగు సాహిత్యచరి(త', వెల్చేరు నారాయణ రొవుగారి “తెలుగులో కవితా విష్ణవాల స్వరూపం”, సరికొత్తదైన స్వీయ దృక్ప థంతో ముదిగంటి. సుజాత రెడ్డిగారు రాసిన *ఆర్యధుల సంస్కృతి, సాహిత్య చరిత మొదలైన వున్నాయి.

ఆం(ధ్ర సొహిత్యచరిిత _ప్మక్రియాపరంగా విభటిస్తే [పళ స్తంగా ఉంటుం దని దివాకర్ల వెంకటావధానిగారు భావిస్తే యుగకర్తలై న మవోకవులను [పమా ఇంగా తీసికొని విభజించటం ఉత్తమంగా ఉంటుందని పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారు (వతిపాదించారు. పింగళివారి విభజన పద్ధితి ననుసరించి యుగక ర్రలైన మహాకవుల పేర్లతో 18వ శతాబ్దం వరకు యుగాలను పేర్కోవచ్చు. ద్‌ష్నీ ణాంయ్యధ యుగంలో యుగకవి పేరుతో పిలవటం సాధ్యంకాదు. యుగకవి లక్షణాలు ఎవరికీ లేకపోవటం, ఉన్నవారందరూ సమాన స్కంధులు కావటం, అనేక (వ్యకియలను ఒక్క కాలంలోనే అనేక కవులు కల్పించటం కారణ మయింది కనుక యుగకవి పేరుతో దక్షిణాం్యధ యుగాన్ని పిలవటం సాధ్యం కాదు కనుక 16వ శతాబ్ది వరకు ఏర్పరచుకొన్న పద్ధతిని వదలి దక్షిణాం(ధ యుగమనికాని, నాయకరాజుల యుగమనికాని పిలవాలి. పింగళివారు ఏర్పాటు చేసిన విధానంలో ఈ ఇబ్బందులున్నాయి. దివాకర్ర వేంకటావధానిగారు (ప[కియా పరంగా విభజన కావించెదనని. చెప్పి తొలి యుగాన్ని పురాణయుగమని చెప్ప పలసి ఉండగా భాషాంతరీకర ణయుగమని, తరువాత కొవ్యయుగమని, పిదప (వబంధయుగ మని, ఆనంత రం యక్షగానయుగ మని విభజించారు. యమవగాన యుగం అవ్యాప్లి దోషానికి గురవుతుందని చెప్తూ దివాకర్షవారి పద్దతిని బి. వి. సుబవ్మాణ్యం వివరించారు.”£ (వ(కియాపరంగా విభజించటం సము చీతమని దీనికి కావ్యాలలోని అంత శ్రిలులను బట్టి సూక్ష్మ పరిశీలన చేయవలసి ఉందని సుబహ్మణ్యం చెప్పారు. అలంకారళాస్త్ర విషయాలను భూమికలనుగా చేసికొని విభజన చేశారు. కాని ఈ విభజన కూడా గీతగిసి విభజన చేసి నట్టుండేది కొదు. నన్నయ యుగం శొబ్దగుణ (ప్రధాన కవిత్వం అన్నారు. ఖ్రీనాళ

సమగ ఆం(ధసాహిత్యం 828 యుగం రీత్నిపధాన కవిత అన్నారు. రీతి శయ్యకు సంబంధించింది. శయ్య శబ్ద సరళికి మరోపేరు. ఆంటే శ్రీనాథయుగం శబ్ద (పధాసమైన కవిత్వం అనే సౌరాంళంగా జేలుతుంది. వారు పేర్కొన్న వాటినన్నిటిని సూక్మపరిశీలన చేసి చర్చించినట్లబితే వారు చెప్పిన పద్ధతికూడా ఆంత స్నష్టమైనదికాడని నిర్ణయించ వచ్చును. కాని ఇది సముచితమైన సందర్భం కాదు. ఆరుద సమగ ఆంధ సాహిత్యం గురించి రాస్తూ దోవ మళ్ళినట్టవుతుంది. ఇక్కడ ఆరు.[ద చేసిన యుగవిభజన ఎంతవరకు సముచితమని చూపటమే ఉద్దేశం, రొజవంళశాల పేర్రతో ఆరు్య.ద యుగవిభజన చేశాడనే విమర్శ ఉన్నప్పటికీ అది ఆయనకు సులభమైన మార్గం. “17వ శతాబ్దం బహుళ సాహిత్య (వ్మ్యకియలకు పుట్టుక నిచ్చింది. పోషించి పెద్దచేసింది. ఆంతకుముందు యుగాల్లో పుట్టి తగినంళ (ఫోత్సాహంలేని దేశి (వ(కియలకు (పాపునిచ్చి (ప్రోత్సాహాన్ని అందించింది. ఎటొచ్చి [కమంగా పతనమైపోయింది. (పఐబంధ (ప్యకియ మాతమే. వికాస చరిత్రలో ఈ శతాబ్దం ఓక పెద్ద కూడలి. జంవన్‌,

ఈ సమస్యను తరించాంంటే సాహిత్యేతరమైన అంళాన్ని ఆధారంగా చేసికొని యుగ విళభజనం చేయటం ఒకటే మార్గం అని ఆరుద తను రచన ద్వారా (పకటించారు. దక్షీణాయధయుగాన్ని నాయకరాజుల యుగం అని విభజించి ముందుకు సాగారు నల్లేరు పైబండిలా,** కవుల చరిత (వస్టానాని! రాజము(దలు గల మైలురాన ఆరు.ద ఇరవయ్యేళ్ళ (క్రితం నాటిన యుగాలు.

ఆరు[ద యుగ విభజనం నచ్చనివాళ్ళున్నారు. “యుగ విభజన బహు విడ్డూరంగా ఉంది. ఆర్ముదగారి యుగ విళజనం తెనాలి రామకృష్ణుని చ లేఖనం వలె వికటంగా కనవడతుంద "5 న్నారు. కాని *ఏ కావ్యమయినా వెలుగు లోకి వచ్చి పదికాలాలపాటు జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించాలంటే రాజా శయమే కారణ మవుతోంది. నాటికీ నేటికీ కూడా రొజుగారి మీదుండే భక్రితోనో భయంతోనో కావ్యానికి _వాత(పతులు తయారయ్యేవి. కొడిగట్టిన సా్యమమాజ్య జ్యోతి స్నేవాంతో వెలగలేని సాహిత్యజ్యోతి మినుకు మినుకనే కావ్యాల్నే (ప్రసా దించింది. అందుకనే సాహిత్య చరి[తలు కవుల పేరిట కంటె రాజుల పేరిట తయారుకొవటమే సమంజస”ళీమన్నారు. ఆరు(ద - యుగాల్ని రాజుల పేరుతో వ్యవహరించటానికి కారణమింతేకాని కవులమీద గౌరవంలేక కాదు. “రాజుల

లత ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన పోషణ, పాలనల (ప్రభావం కవుం కావ్యాల్లో ఎలా (వసరించిందనే వీషయాన్ని సూచించేందుకు రాజుల పేరు యుగాల్ని ఏర్పరచానని ఆర్ముద చెప్పారు.”? సమగ ఆంధసాహిత్యంలో 495 మంది కవులను గూర్చి ఆరు(ద రొళారు. ఆరు[ద కంటె ముందరి సాహిత్య చరితకారు లెవరూ ఇంత మందిని

• గూర్చి చెప్పలేదు. ఆర్నుద వారికంటె ఆర్వాచీనుడ వటం వల్లి వారు చెప్పినవీ, చెప్పనినీ అన్నీ చెప్పారు. అంతేకాక రాయలసీమ కవులు, గోల్కొండ కవులు, “మరుగునపడిన మాణిక్యాలు" పేరున వెలుగుచూసిన కవులు ఆరు[ద రచనలో చేరారు. వేదాంత కవులకు, శతక కవులకు కూడా ఆరు(ద స్థానం కల్పించారు, సమగ్ర ఆం(ధ సాహిత్యంలో వచ్చిన 495 మంది కవుల పేర్తను ఒక్కచోట చేర్చి అనుబంధంగా ఇస్తున్నాను. ఆరు[ద్ర కవుల గూర్చి రాసిన విధానం కూడా ఇతరులతో ఖేదిస్తుంది. కందుకూరివారు 'ఆం(ధకవుల చరిితము*లో 218 మంది కవులను గూర్చి రాసినా వారిలో బొలామంది కవులను గూర్చి స్పర్శామ్మాతంగా రాసి ఊర్కొన్నారు, ముఖ్యులైన వాళ్ళగురించే విపులంగా రాశారు. గురజాడ థ్రీ రామమూ ర్రిగారు *కవి జీవితములు'లో 2్క మంది కవులను తీసికొని విపులంగా రాశారు. చాగంటి శేషయ్యగారు 889 మంది కవులను తీసికొని చర్చోపచర్చలతో కట్టుకథలు, గాథలు (తవ్విపోసి విస్తారంగా వివరించారు. వీరి 'కవితరంగిణి' [గంథం నాలుగు వేల పేజీల వరకు విస్తరించింది. వీటన్నిటిలోని గుణదోషాల్ని, యుక్రాయుక్రాల్ని, ఉచితానుచితాన్ని ఆరుద సంయమనంతో పరిశీలించి తాను రాయవలసిన నిషయాలను నిగ్గు తేల్చుకున్నారు. విశిష్టంగా (పణాళిక తయారుచేశారు. 1. కాల విభజన, 2. యుగాల పేర్లు నిర్ణయించుకోవటం, 8. ఆయా యుగాల్లో వచ్చే (వముఖులై న కవులు సామాన్య కవులు. ఈ. సాధ్యమైనంత వరకు కవుల కొల [కమంలో అవకతవకలు రాని విధంగా ఏర్పాటు చేసుకో వటం. పన్నెండు సంపు టాల్లో వచ్చిన 495 మంవి కవుల్లో నలుగుర్తైదుగురు కవుల కాల విషయం గమనించినపుడు శెలిసే విషయమేమంటే - వారి కాలాల్మ్ని బట్టి ఒక యుగం లోకి రొవలసివుండగా మరొక యుగింలోకి వచ్చారు. దానికొక కారణముంది. అయా యుగాల్ని. పరిమితమైన పుటలుగం సంపుటాల్లో సమీక్ష చేయవలసి వచ్చినందున ఒ౩టి రెండు చోట్ట ఓవి యుగంలో రావంసీన కవులు మరొక

సమగ్ర ఆంధసాహిత్యం లిబిర్‌ యుగంలోకి వచ్చారు. రచయితకీ విషయం తెలిసీ*న్నా తప్పనిసరై అలా చేశారని తోస్తుంది. కావ్యాల విశ్లేషణ సాంఘిక, రాజకీయ, మతపర, కావ్యశిల్ప పరంగా కొనసాగింది. “*ఆర్నుదగారి సాహిత్య చర్మితకు రాజకీయ చరి్యత ఒక్కొక్కసారి కొలజ్టానం చెపుతుంది. ఒక్కొక్కసారి దేశ స్థితిని జ్ఞాపక ౨ చేస్తుంది. మరోసారి సాహిత్య (పతిబింబాన్ని జవజీవనముకురంలో చూపిస్తుంది. ఓక్కొక్కసారి ఆ యుగ పాహితీచై తన్యానికి (ప్రేరకళ క్రిగా పరచయమౌతుంది, కాని, ఆ కాలం కడుపారాకన్న సాహిత్యం అనే అవగాహనము అన్ని విధాలా మనకు కలిగించదు-ఆయా సంపుటాల్లో. ఎందువల్దనం టే-ఆ సంపుటాల్లో (పముఖ కవుల జీవిత విశేషాలు, వాళ్ళు సాహిత్యాన్ని ఏ విధంగా ఏయే వాతావరణాల్లో ఏయే సాధరకబాధకాలతో పెంపొందింపజేసింది, వాళ్ళ కావ్యాలలోని గొప్పతనమూ వాటి నిగనిగ వెలుగులూ వివరించటం జరుగుతుందని (పకాఠశకులు (పకటిం చారు. ఈ పట్టతిలో దేశచరిిత పరిచయం లేకపోయినా ఫరవాలేదు. అది లేకపోతే ఇప్పటి యుగవిభజకం కుదరదు. రాజవంళాల పేర్లను వాడుకున్నం దుకు వాటిని గురించి [పతి సంపుటంలోను ఎంతో కొంత చెప్పవలసీందే. ఆ తరువాత కవుల (పళంస. ఈ రెంటికీ ఆరు[ద రచనలో జన్యజనకసంబంధం కానీ, పోవ్యపోవషకసంబంధం కానీ అంతగా కుదరక తిలతండుల న్యాయం మా[తమే ఏర్పడింది."

కావ్యశిల్పరహస్యాలను వివరించిన పింగళివారి 'ఆం[ధసాపిత్య చరిత? సాహితీవేత్తలను సంతృవ్లిపరచి ఆదరణను పొందిన (గంథం. కట్టుకథలు, పిట్టకథలు ఇందులో లేవు, డ్లై9గా ఉండదు. కొందరి సొహిత్య చరితలు ఆ కవి టీవితకాలామలపైనే దృష్టిని నిలిపి చర్చలతో కొనసాగినట్టివి, రవిత్వంలో వచ్చిన గుణాత్మకమైన మార్పులను వివరిస్తూ వెల్చేరు నారాయణరావుగారు “తెలుగులో కవితా విప్తవాల స్వభావాలు" అనే సిద్ధాంత (గంథాన్ని వెలువరించారు. కలగా పులగంగా ఈ ధోరణులు ఆరు[ద సమగ ఆం(ధ సాహిత్యంలో క నిస్తాయి. కవి జీవితకాలాదులు, స్థూలంగా కావ్యశిల్పం, స్టూలంగొ కవిత్వంలో వచ్చిన మార్పులు-సమ్మగ ఆం[(ధ సాహిత్యంలో వర్తిల్హాయి. కావ్యశిల్పరవస్యాల వివరణ విషయంలో పింగశివారి (గంథం స్థాయిలో ఆరు.(ద సమ్య[గ అంధ సాహిత్యం ఉండదు. తెలుగు కవిత్వంలో వచ్చిన మార్పులను చెప్పే విషయంలో ఆరు(ద

826 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు - సమ్యగపరిశీలన చారి[(తక, సామాజిక నేపథ్యంతో వివరించినా, విశ్లేషణ “తెలుగులో కవితా విష్ణ వాల స్వరూపం'లో ఉన్నంత లోతుగా ఉండదు. పైన పేర్కాన్న గుణాలను స్థాలంగా కలిగినట్టి గంథం ఆరు[ద సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం. 1వ సంపుటం సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యంలో తొలి సంపుటం చాపక్యయుగం. దీనిలో ఆదినయుగం, నన్నయ్య, ఖ్రీమకవి, పండికారాధ్యుడు, శేచనల గురించి ఆరు[ద వివరించారు. ఈ సంపుటారంభం కథకుండే ఎత్తుగడను పోలిఉంది. ఈగ తన యిల్లు అలుక్కుంటూ తన పేరు మర్చిపోయి పలువురిని అడిగిన కథను చెపుతూ తెలుగువాడు కూడా తన పేరేమిటి? తన భాషను ఏమని పిలిచేవారు? తన దేశం పేరేమిటి? తన జాతి ఎలా వ్యవహరించేది? ఇలాంటి[పశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పేవాళ్ళను పేర్కొనవలసీన ఆవసరం ఏర్పడిందని ఆరు.దే వాటి సమాధానా లను వెతికి ఒకచోటికి తెచ్చారు. తెలుంగు = అగ త్రీియం - (క్రీశ. ల్‌వ శలాట్టి. ఆం(ధ - ఉద్యోతనుని కువలయమాల కథ - క్రీ.శ. 9వ ళతఠాద్ది. తెనుగు - నన్నయ భారతం - (క్రీశ, 11వ ళతాన్దీ, ఇంకా అంతకుముందు ఆం(ధం జాతీ, దేశవాచకం. అంధాపథం పల్లవ యువరాజు కివస్కంధవర్మ కాలం (కళ. 24) లోని (పాకృ్ళత కాసనంలో (వయోగింపవడినట్ట్లు ఆరు[ద తెలిపారు. ఆం(ధమండలం, అం ధవిషయం, ఆం[ధభూతలం, ఆంధ్రదేశం అని శాసనాల్లో 'పేక్కానబడినట్లు ఆదిమ యుగంలో ఆర[ద్‌ వివరించారు. 'తిలింగ' పదం మార్కండేయ, వాయు పురాణాల్లో ఉందని, *తెజంగ" తమిళ కర్ణాటక శాసనాల్లో ఉందని ఆరు(ద 'ేర్కొన్నారు. అమరావతిలో దొరికిన స్తూప రాతిపలకమీద “నాగబు అనే తెలుగు పదం మొట్టమొదటిగా కన్పిస్తుందని, డినిని తొలిసారి వేటూరి (పభాకర శాస్త్రిగారు గుర్తించారని ఆరు[ద చెప్పారు అమరావతి స్తూపనిర్మాణం ,కీ.పూ- వివ శతాబ్దంనుండి (క్రీశ. £వ ళలాబ్టి వరకు జరిగింది. (కీస్తుళకారంభంలో తెలుగు పదాలు ఎలా ఉండేవో తెలుసుకునేందుకు వీలుగా [పాబీన శాసనాల్లోని

సమ్మగ ఆం(ధసాహిత్యం 827 తెలుగు పదాలను ఆరు[ద్ర పట్టిక రూపంలో ఇచ్చారు. వాటిలో కీకీ ఊర్ల పేర్తు, వ్యక్తుల పేర్లు 7, ఇతరాలు 22, వస్తువు పేరొకటి ఉన్నాయి. గాథాస ప్తళతిలో తెలుగు మాటలు £ ఉన్నాయని ఇవి తెలుగులోంచి _పాక్సతంలోకి వెళ్ళాయని మొదటి (పకరణంలో ఆరు[ద తెలిపారు. [ప్రాకృతంలోంచి బొంది, పస్తాయించు, ఓర, కూల్చు, ఒడ్డు అనే అయిదు పదాలు తెలుగులోకి వచ్చాయని పింగళి లవ్ష్మీకాంతంగారు 1981 మార్చి భారతిలో రాసిన విషయాన్ని ఆరు[ద్ర ఉట్టం కిస్తూ *బౌంది' అను పదం తెలుగులోనుంచే [పాకృతంలోకి వెళ్ళిందని సోదా పహరణంగా నిరూపించారు. ఒక భాషలోని పదాలు మరొక భాషలోనికి వచ్చి చేరుతూ ఉండటం సహజం.

తెలుగువాళ్ళు గోండుంకు వారసులని గోండుల చరి[త తెలియజేస్తుందని గోండులు తమ (వాచీన ఉత్పత్‌ కథను చెప్పుకుంటూ పేకం, మార్కంం, పూసం, తెలింగం ఆనే నలుగురు దేపతలను పేర్కొంటారని, *'మధ్యపరగణాల లోని జాతులు, కులాలు' అనే [గంథం ఈ విషయాన్ని తెలుపుళుందని ఆర్నుద వివరించారు. తెలుగు జాతి, తెలుగు భాష (ప్రాచీనతను బుజువు చెయ్యటానికి ఆరు[ద కులాలను, జాతులను ఆధారం చేసికొన్నారు. జాతక కథలను ళోధిందారు, వాస్తవిక చార్మితక దృష్టితో పరిశీలించి, తెలుగు జాతి కీ. పూర్వమే ఉందని నిరూపించారు. భాషాపరమైన చర్చ ఎక్కువగా జరిగింది. ఇందులో చార్మితక, శాస్త్రీయ విశ్తేషణ ఉంది.

ఆర్ముద (పస్తుతించిన మొదటి తెలుగు కవి నన్నయ నన్నయలోని సారస్యాలు, ఆవరరమ్యత, అనువాద విధానాలను సరళంగా, సృష్టంగా, సమగ్రంగా పరిచయం చేశారు. నన్నెచోడుని గూర్చికూడా వివాదగ స్తమైన *మ్సృన్న మార్గకవిత' వద్యం గురించి, చోడబల్రి వంళవృషం వంటి వాటిని గురించి కేవలం (పసక్తం చేసి, చోడని జీవితం, కవిత్వాలను (గంథస్థాధా రాలతో వివరించారు. చాటువుల అ్తధారంగా భీమకవి గురించి, సాహిత్యంలో ఆతని స్థానాన్ని గురించి (పళంసావవాంగా ఆర్నుద అఖి[ప్రాయాలను (పక టించారు. “ఛందస్సుకి రేచనే పూర్వుడనుకుంటాం, కాని ఆతనికి పూర్వమే “ఇైన్మాశయ ఛందం' అనే పేరుతో తెలుగుకు సంబంధించిన ఛందో [గంథం సంస్కృతంలో వెలువడినట్లు కనిపిస్తుంది. దాన్ని విష్ణకుండి రాజు మాధవ వర్మ 11 (560620) రాశాడని ఉంది.”

828 ఆరు[ద జీవితంజరచనలు-సమ్మిగ పరిశీలన సాహిత్య చరి(క్రలో శబ్ది చర్చ, కాలనిర్ణయాలు, కవుల జీవితాలు బాహిర మైనవి. రసం, శిల్పం ఆంతరమైనవి. కనుక ఆరుద్ర మరికొంత ఎక్కువగా కవిఠాశిల్పం వైపు దృష్టిని (పసరింపచేయాల్సి ఉంది. అయినప్పటికీ ఈ సంపు టంలోని విషయ వివరణ ఆరు[ద పరిళోధనాపటిమను వ్యక్తం చేస్తుంది. దీని వెనక ఎంతో [(శమా, విషయసేకరణ దాగివున్న అంకాలు. శివ సంపుటం శెండొందల యాఖై మూడు పేజీలు కలిగిన రెండో సంపుటం కాకతీయ యుగం. ఇది విలక్షణమైన యుగం. రామాయణ భారతాలకు ఈ యుగంలోనే సంపూర్ణత రావడం ప్రారంభమైంది. సంస్కృత భాషమీద మోజుకు తోడు తెలుగుదనం తొణికిసలాడింది. నీతి.గంథాల అనువాదాలు, పురాణేతిహాసాలు అయిపోయాయి కాబట్టీ కథాసాహిత్యం _పారంభమైంది. ఇందుకు శ్రీయూరబాహు చరి[త నిదర్శనం, శతక వాబ్మయం ఈ యగంలోనే (వవేశించింది. ఈ యుగంలోని శతకాల్లో యథావాక్కుల అన్నమయ్య సర్వేశ్వర శతకం ఉత్తమ మైంది. ఈ యుగంలో (ప్రముఖంగా కనపడే కవు లిద్దరు. ఒకరు తిక్కన, మరొకరు పాల్కురికి సోమనాథుడు. మనుమసిద్ధి రాజ్యాన్ని కాపాడటానికి తిక్కన ఏ విధంగా తోడ్పడినాడనే విషయాన్ని ఆరు[ద విపులంగా వివరించారు. పోయిన రాజ్యలక్ష్మీని సంపాదించి ఇచ్చినందువల్లనే మనుమసిద్ధి తిక్కనను 'మామా' అని పిలిచి ఉంటాడని ఆర్ముద అభిప్రాయాన్ని వ్య క్రీకరించారు. తిక్కన అనుభవించిన రాజవైభవాన్ని గూర్చి, తిక్కన పొండిన రాచపదవుల గురించి వివరించారు. తిక్కన కృతులలోని పద (వయోగ పరిశీలన కిచ్చిన (ప్రాధాన్యతను ఆరు[ద కవికాశిల్బాన్ని వివరించ టానికీ కేటాయించలేదు. శిల్ప వివరణ పింగళి ఇక్షీకాంతంలాంటివాళ్ళు జేశారు కనుక మరొక పంథాలో తన సాపాత్య చరిిళత రచన ఉండాలనే ఉద్దేశంతో తిక్కన కృతులలో ఉపయోగించిన పదాలు ఏ మాండలికంలోకి వస్తాయి? నెల్లూరు మండలానికి చెందిన పదాలేవి? ఆనే విషయంపైన రచయిత దృష్టి సారించారు. తిక్కన భారతంలో పాలను పోషించిన విధానాన్ని తగిన విధంగా విశ్రేషించారు.

సమగ ఆం[ధసాహిత్యం ః తిక్కన మళీ మళీ వాడిన పద్యాలు యాఖె దాకా ఉంటాయని ఆరు[ద వివరిస్తూ అందుకొక ఉదావారణను ఇచ్చారు. విరాటపర్వంలో (పథమాళ్వాస మందలి 24వ పద్యం “అల్లది నంబున యనువుమైకొన జూచు అనునది కాంతి పర్వం [పథమాశ్వాసంలో 218వ పద్యంగా చెప్పబడింది. ఈ సీసపద్యపు ఎత్తు గితిలోని చివరి రెండు పాదాలే భేదిస్తున్నవి. '*చునికి దెలుపుచుండ నుత్తర సను దెంచె, నలరువిలుతు పువ్వుటమ్మువోలె' అని విరాటపర్వంలోను, “*చునికి దెలుప సృంజయుని పుటి మెలంగు విధంబున నారదునకు దగులొనర్నె అని కొంతి పర్వంలో ఉంది. పేర్కొన్న రెండు పాదాలే భేదం. మిగతా పద్యమంలా రెండుచోట్లా ఒక్కటే. ఇలాగా యాల్లై పద్యాలున్నాయని ఆర్నుద గుర్తిందారు. ఈ విధమైన పద్ధతిలో ఆరు[ద సాహిత్య చరిత రచన ఇతరులకంటె భిన్నంగా సాగింది. తిక్కన తన భారతంలో ఎన్ని రకాం వృత్తాఐం నుపయోగించి, ఒక్కొక్క వృత్తంలో ఎన్ని పద్యాలు రాళారన్నది పట్టిక రూపంలో ఇచ్చారు. పద్యాలు మొత్తం 11,944 అని, గద్యలతో కలుపుకొని 16,457 అని ఇచ్చారు. తిక్కన వాడిన అరుదైన విశేష వృత్తాలను కూడా పేర్కొన్నారు. తిక్కన భందశ్శిీల్పం మీద పరిశోధన చేయగోరువారికి ఆరు[ద చేసిన ఈ కృషి సహక రించవచ్చు. తిక్కన హరిహరనాథ ళఠ్వాన్ని గూర్చి ఆర్నుద చాలా సంక్షిప్తం గానే వివరించారు. తిక్కన పద్యాల్లో ఆనంద ము(దను వాడతారని తొలుత గుర్తించినవారు కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారని ఆరుద చెప్పారు. కానీ దీనిని రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణళర్మగారే మొదట గుర్తించినట్లు అనంత కృష్ణళర్మగారే సమ్మగ ఆం(ధసాపాత్యం 9 వ సంపుటానికి రాసిన పీఠికలో చెప్పారు. ఆరు[ద ఈ సంపుటంలో పాల్టురికి సోమనాథుని (1240-1820) గురించి 19 పేజీలు రాళారు (వసిద్ధ సాహితీవేత్రలందరు పాల్కురికి సోమన పైన వీరశైవ వాజ్మయం పైన పరిశోధనలు చేసి విపులమైన వ్యాసాలు రాసినవారే, వారందరి పరిశోధనలను సమన్వయం చేసీ సారాంశాన్ని ఆరు(ద ఆండించారు. ఈ [పకరణం చివరలో ఆరు[ద రాసిన *పాల్కురికి గురుభ క్రిలోనే కాక ఉరుతర భాషా సేవలోనూ కృతకృత్యుడే' అనే వాక్యాన్ని ముదిగొండ శివ (పసాద్‌ ఉటంకిస్తూ *ఆరు[ద అలా అన్నప్పటికీ లోపల మా[(త్రం ఈ సంయమనం చూపనట్టు కనిపి స్తుంది. పాల్కురికిని కొన్ని వాక్యాల్లో చాలా తగ్గించడం, రాళ్ళపల్లి వంటివారి,

880 ఆరుద జ్రీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన అభి(ప్రాయాలు పాల్కురికిపై స్వీకరించడం ఏకపక్షంగా కనిపిస్తుంది. విమర్శ కుడు ఏ పక్షం వహించకూడదు. “పాల్కురికి సోమనాథుడు ఉత్తమోత్తమ కవి యని మనమనుకొనుటకు అర్థమేమనగా, మన కావ్యరసానుభవ సంస్కారము ఎక్కవలసీన మెట్టింకను కలవనుటే' వంటి వాక్యాల్ని రాళ్ళపల్లి రాళారని, "19 అట్టి ఆధి[ప్రాయాలను స్వీకరించరాదనే ఉద్దేశాన్ని తెలిపారు. కాని చెప్పేదిసత్య మైనపుడు ఎవరి అభిిప్రాయమైనా ఒకటే. ఆర్ముద రాళ్ళపల్లి అభి(ప్రాయాలను స్వీకరించడంలో తప్పులేదు. ఆరు[ద పాల్కురికి గురించి సంయమనంతోను, సమదృష్టితోను రాళాడనటానికి ఆరు(ద ఆ కవిపై వెలిబుచ్చిన ఈకింది అభ్మిపా యాలు తేటతెల్లం చేస్తాయి :

*స్తోమ్సనాథుడు [పజాకవి. ర్విపదలో కావ్యాలు రాళాడు. పీరశళెవు డై (ప్రజలకు ఆ మతాన్ని (వబోధించే ఉద్దేశంతో రచన సాగించాడు. వీరశైవ తరువాత ఎన్ని వెరితలలు వేసినా నిజానికి జాతి, కుల, వర్ణ, వర్మ విభేదాలను తొలగించి సర్వమానవ సమానత్వాన్ని (ప్రటోధించింది. అంటరానితనాన్ని రూపుమాపింది. కనుక [(పజాదరాన్ని పొందింది. జాతిభేదాఐను పోదోలడంలో సోమనాథుని కృషి మరువరానిదన్నారు ఆరు(ద్ర. సోమనాథుడు జాను తెనుగు వాడాడు. నిజానికి సమాస భూయిష్టమైన రచనకన్నా జాను తెనుగు ఉపయోగం పట్ట ఆరు[దకు అభిమానమే కాని వ్యతిరేక భావం లేదు.

సోమనాథుడ్ని కన్నడ కవులు అభిమానింబారు. భీమకవి (కన్నడ) 1860లో బసవ పురాణాన్ని కన్నడీకరించాడు. పండితారాధ్య చర్మితలోని కథలు, పంక్తులు అనువాదంచేసి బసవపురాణమని పేరుపెట్టాడు. బసవపురాణం, పండితారాధ్య చరితలు తమిళ, కర్ణాట, సంస్కృత భాషల్లోకి అనూదిత మైనా యని రచయిత తెలిపారు.

ఈ సంపుటంలో శివదేవయ్య, అప్పన మంతి, క్షేమేంట(దుడు, బయ్యన, కమలనాభుడు వంటి నామమ్మాతపు ఆఎ(ధ రచముతల్ని తిక్కన, పాబ్కుంరికి వంటివారితోపాటు ఉదాహరించడం ముదావహం. ఇందులో ఆర్నుద (పతిపా దించిన విషయాలున్నాయి. వివిధ సాహిత్య చరి[తలూ, వ్యాసౌలూ, (గం థాలూ వుద్జంగా చదివి ఆ (గంథాల సారం ఇందులో నిక్షిప్తం చేశారు. పండితపామ రు

సమగ అం(ధసాహిత్మం 881 లందరికీ పనికివచ్చే రీతిలో 17 మంది. తెలుగు సాహితీ (సష్టలను పరిచయ మొనర్చారు.

ఆం ధభోజుడే అప్పన మంతి అయి ఉంటాడన్న ఆరు.ద వాదం సర్రెనదని అందరూ. అంగీకరించారు. అలాగే కేతనకు అఆభినవదండి అన్న బిరుదు దశకుమార చరిత రాయకముందే ఉందన్న విషయాన్ని ఆర్ముద రుజువు చేశారు. దానికి ఉదాహరణగా దళకుమారచర్శ్నితం ఆవతారికలోని “అభినవ దండినా బౌలుపు మీరినవాని...నన్ను... రావించి కృతిపతిం జేయ వలయునని పార్థించిన నేనునూ దళకుమార చరి[త చెప్పబూనితిని' ననే వాక్యాన్ని ఉట్టంకించారు.

మారన తెలంగాణావాడనే ఆర్ముద వాదం న్మాయమైనదే. (పఠాప ర్యుదుని సేనానియెన గన్నయ నాయరునికి తన మార్కండేయ పురాణాన్ని అంకితం చేశాడు మారన. మరి మారన తిక్కనకు శిమ్యగెలా అయ్యాడన్న సందేవా నివృత్తికి తిక్కన ఓరుగల్లు రావడాన్ని సూచించారు.

కొన్ని దళాబ్దాలుగా ఆం(ధసాహిత్యాన్ని గురించి _ంథాలు వెలువడ్డాయి. తర్కవితర్కాలు జరిగాయి. ఆ అనుభవాలన్నిటినీ వాడుకొని ఆరు[ద నూతన మార్గంలో ఈ రచన సాగించారు. సాధారణంగా సాహిత్యచరి(త రాసేటప్పుడు అనేక పరిశోధనాత్మక విషయాలుంటాయి. కనుక సాధారణ పాఠకుడు ఉదా వారణలు, పూర్వ పక్షాలు వగైరాలు చదవడంలో విసుగుపొంది పుస్తకం మూ సేస్తాడు. పరిశోధనాత్మక విషయాలు ఎన్నిచర్చించినా పాఠకునికి విసుగు కలగకుండా చేశే అరుదదశతైలి అందమైనడి. ఈ శైలి పాఠకుల్ని సాహిత్య చరిత చదివేలా చేస్తుంది. అతి కఠిన విషయాలను సైతం సులభంగా చెప్ప గలిగే పద్ధతి అరు్యదకు తెలుసు

ఈ కాకతీయయుగ సంపుటికి కళ్ళాపపూర్ణ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ పీఠిక రాళారు. అరు,ద రచనను ఆయన మెచ్చుకోవడం గమనించదగ్గ విషయం ఆ ద్ద పుస్తకంలో ఒక గొప్ప విషయం ఉన్నది. మరుగు పడిపోయిన కొందరు కవుల పు స్తకాల్లోనుంచి లక్షణ (గ్రంథకర్తలు * ఉదావారించిన వద్యాలను బట్టి

తిలిల ఆర్నుద జీవితం-రచనలు-సమగ పరిశీలన మా[తమే వారి ఉనికి తెలియవస్తూవుండగా అటువంటి కవుల పద్యాలన్నీ వారి పేర (వాసిన శీర్షికలో ఉదాహరించడం చాలా మంచిపని. ఈ సంపుటిలో ఆ రీతిగా యథావాక్కుల అన్నమయ్య, ఆం ధభోజుల పద్యాలు ఉపలభ్య మానములై నవన్నీ ఉదాహారించినారు. మరొక విషయమేమంటే - కొందరు కవులను గురించిన కాలమూ, మరికొన్ని విషయాలను గురించి చాలామంది (వాసిన భిన్నభిన్నాభి,.ప్రాయాలను ఒకచోట పోగుచేసి, ఆ పుస్తకాలన్నీ చదివి బాధపడే ఆవసరంలేకుండా పాఠకులకు వాటి సారాంశాలు ఒక్కచోట కనిపిం చేట్లు చేయటం కొనియాడదగిన విషయమ”నిక1£ విశ్వనాథ ఆరు(డ (గ్రంథాన్ని కొనియాడారు, తివ సంపుటం

ఇందులో 1. పద్మనాయక యుగం. లి. భాస్కర రామాయణ కవులు, 8. శరభాయడు. క కృష్ణమాచార్యులు. 5 రావిపాటి తిప్పన్న ర. 'పెద్దయా మాత్యుడు. 7. చిమ్మపూడి అమరేళ్వరుడు, 8. ఎట్టా పెగ్గడ. 9. నాచనసోముడు, 10. థ్రీగిరి కవి. 11. గోనబుద్ధరాజు. 18. కాచభూపతి, విట్ధలరాజు

ఈ సంపుటికి పద్మనాయక యుగమని పేరుపెట్టడం సముచితమే. ఈ భాగంలోని సాహిత్య చరిత పద్మనాయకుల కాలంలో (ప్రారంభ మైనందున “పద్మ నాయక యుగమని" ఉండవచ్చును. |క్రీ.+. 14వ శలాబ్టిలో (పముఖలై న పద్మనాయకులు సమరంలోను, సాహిత్య పోషణలోనూ చతురులే. పద్మనాయ కులంటే వెలమ (ప్రభువులు. కొందరు (పభువులు సంస్కృృఠాంధధ్రాల్లో విద్వాంసుల్లై [గంభరచన చేసి గణుతికెక్కారు. పద్మనాయక (ప్రభువులు సంస్కృృతాం[ధ కవులను (ప్రోత్సహించటం చేత రెండు భాషల్లోను ఉత్తమ (గంథాలొచ్చాయి. పద్మనాయక యుగం 14వ శ తొబ్బమంఠా ఉన్నట్లు ఈ సంపుటం వల్ల తెలుస్తుంద.

రచనలోను విషయ నిరూపణలోనూ ఈ సంపుటిలో నవ్యత వ్య క్తమవు తుంది. ఈ యుగంలో చాలామంది కవులున్నారు. అయిన ప్పటికీ ఆరు[ద వాళ్ళలో ముఖ్యులై న వారిని, |గంథాలు దొరక్క అఆడ్జాతంగా ఉన్నవాళ్ళను తీసికొని రచన సాగించారు.

సమ్మగ ఆం(ధసాహిత్యం 888

సాహిత్య చర్మితకు ఆయా కాలాల్లోని సాంఘిక రాజకీయాలతో సన్నిహిత సంబంధం ఉంటుంది. వాటిని గురించి కూడా చెప్పినపుడే సాహిత్య చరిత సమ్మగమవుతుంది. ఈ సంపుటిలోని తొలి ఆధ్యాయంలో అప్పటి సాంఘిక రాజకీయ పరిస్థితుల్ని బట్టి వెలసిన (గంథాల్ని గురించి తెలిపారు. ఇంతకు ముందు *కవిత్వవేది' థ్రీ కల్లూరి వెంకట నారాయణరావు *ఆం(ధ వాజ్మయ చరి[త సం్యగహం'లో ఆయా యుగాల సా:ఘిక రాజకీయ చరితలను తగు మాతం పరిశీలించి రాసినా అవి చాలా సంగహంగా ఉన్నాయి. ఆర్ముద సంపు టంలో చాలా వివరంగా ఉండటం విశేషం.

ఆరు్ముద అనేక (గంథాల్ని చదివి సమ్మగ ఆంధ సాహిత్య చరి్యళ తేలి కగా తెలుసుకునేందుకు సామాన్య పాఠకుని కోసం విషయాలు [కోడీ3రించి స్పష్టమైన; సరళమైన భాషలో ఈ సంపుటాన్ని రచించారు దీన్నిబట్టి ఆరు[ద, సాహిత్యంలో కేవల “కర్మకారుడు' ఆనుకోరాదు. (పతిభ కలిగినవాడు. కనుకనే చక్కగా సమీక్షించి, సారంతీసి పాఠకునికి విషయసంతర్పణ చేశాడు. కవి కాలనిర్ణయం చేయడ ంలోను, విరుద్ధాివ్రాయాలను సంగ్రహించి సమన్వయం చేయడంలోను, పిండితార్థం తేల్చడంలోను ఆర్ముద సమరస దృష్టితో వ్యవవా రించారు. కాస్త్రీయదృ్భష్టి కలవాడవటం వల్ల సంశయాస్పద విషయాల్లో తన అభి పాయాలను చొరనీయక ఉపపత్తులున్నవాటినే [గిపించినట్లు కనపడుతుంది. ఇదమిత్ధం అనీ తేలని విషయాలని ఏ పవానికి మొగ్గక ఆనిళశ్చితాలుగా వదిలారు. ఇదే సరైన విధాశం. కొందరు విద్వత్తు కలిగినవారే కవికాల నిర్ణయం పట్ల (శద్ధను కనబరచలేదు. ఎప్పటివాడై తేనేం? అని అంటారు. చివరికి (గ్రంథమే ముఖ్యమైనప్పటికీ దొనికర్త ఎవరు? అనే విషయంకూడా చేతనై నంతవరకు నిరూపించాలి ఏమీపట్టనట్లుండటం చరి్యతకారునికి తగిన పనికాదు. ఆరు(ద్ర తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తూ సందిగ్ధ స్థానాల్లో సద్విమర్శ చేళారు.

భాస్కర రామాయణం గురించి చెప్పిన రెండో అధ్యాయం విపులంగా ఉంది. ఆ రామాయణాన్ని హుళక్కి. భాస్క రుడే రచించాడని రచయిత చక్కగా సమర్థించారు. అందులో (పకిప్తాలు చేరడానికి చూపక కారణాలు యుక్తి యు_క్రంగా ఉన్నాయి. భాస్కర రామాయణంలోని ఆయా ఘట్టాఎ రామణీయ కతను పొందికగా ఆరు్యుద చూపారు. ఈ రామాయణాన్ని గురించి చెప్పే

లిలిశీ ఆర్మ్నుద జీవితం- రచనలు-సమగ్రపరిశీలన సందర్భంలో ఎ వేర్వేరు దేశాల్లో రామాయణ కథ ఏవిధంగా ఉండి, వాటికీ మన రామాయణ కథకీ ఉన్న సామ్యవై షమ్యాలు ఏవిటీ అనే విషయాన్ని విపులంగొ చర్చించారు. ఆం(ధ సాహిత్య చరిటతలో, విపులంగా - విదేశాల్లోని రామాయణ కథను చర్చించడం అపస్తుతమనిపించిరా ఆనంతర పరిశోధకులకు ఉపయోగ కరంగా ఉంటుండి. భాస్కర రామాయణాంతర జొచిత్యానౌచిత్యాలను చర్చిం చేప్పుడు సద్విమర్శ కొనసాగింది.

మూడో ఆధ్యాయంలో శరభాంకుణ్జి గురించి ఉంది. ఇతర కవి చితాల్లో ఎక్కడో మారుమూలనున్న ఈ కవి ఇందులో (పముఖస్థానం ఆ[కమించాడు ఇతని శరభాంకలింగ శతకం తప్ప మరేదీ బౌరకలేదు. దాని పళ స్తి ఇందులో విపులంగా ఉంది,

నాలుగో అధ్యాయంలో సింవాగిరి వచనాలు రచించిన కృష్ణమాచార్యుల గురించి ఉంది. ఈయనను గురించిన అనేక కథలున్నాయి. మనకు లభించే వచన రచనల్లో ఈయన సింవాగిరి వచనాలే మొదటివి, వచనాలు మధుర కవి తల్లో చేరాయి. వీటిని గురించి రాస్తూ ఆరు్యుద “మధుర కవితలను సంస్కృత లతణకర్తలు క్షుదకావ్యాలుగా పేర్కొన్నారు. దేశికవితలు వాళ్ళ దృవ్టిలో తృుదాలే మరి. సంస్కృత కవులకు దేశీకవితలంటే చిన్నచూపు. దేశి సంప దాయాల్లోంచి సంస్కృతంలోకి వచ్చిచేరినా మధురకవితను నిర్తక్ష్యం చేయలేక లచణం చెప్పారేగాని ఆదరించలేదని చెప్పా'లన్నారు. సంస్కృత కవులకూ, లక్షణకర్తలకూ మధుర కవితలంటే ఈసడింపనీ, ఆ కవిత్వానికి పెద్ద అపచా రాన్ని చేశారని తమ అభ్మిపాయాన్ని వెల్లడించారు

తద న్దానికి నీచం ఆనే అర్థాన్ని (గహించబట్టి ఆరు(ద్ర పైవిధంగా ఆఖి[పాయపడవలసి వస్తుంది. నిజానికి సంస్కృత కవులకూ లాక్షణికులకూ మధుర కవితలపైన అలక్ష్యభావమున్నట్లు కనపడదు. కుద కావ్యాలన్నప్పుడు వద శబ్దం చిన్నదనే అర్థంలో (గహించాలి, తారావళి, భోగావళి, ఉదాహ రణం మొదలైనవి ఈ కావ్యభేదాలు. రస్మపధాశమైన కావ్యం చిన్నదైనా పెద్ద దైనా లక్ష్యం ఒక్కటే. స్వరూపభేదం ఉన్నంత మా(కాన గౌరవానికి లోపం ఎంతమాత్రం ఉండదు.

సమ[గ ఆం(ధసాహిత్మం 885

నెల్లూరిని 1285 నుంచీ పాలించిన రెండవ తిక్కరాజు ఆస్థానంలో ఉన్న 'ెద్దయామాత్యున్ని వృత్తాంతం ఆరవ ఆధ్యాయంలో ఉంది. పెద్దయ్య ఏ భాషల్లో ఏయే (గ్రంథాల్ని రచించాడో తెలియిదు. అయినా ఆతని మనుమడు జక్కన తన “*వికమార్క చరిత" లో చెప్పిందాన్నిబట్టి పెద్దయామాత్యుడు చ్మితకవిత్వంలో ఆరిజేరినవాడని తెలుస్తుంది. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని ఆరు(ద చిితకవిత్వ పద్ధతుల్చి కొన్నిటిని చూపారు. కాని ఒక్క. పద్యమైనా దొరకని పెద్దయామాత్యుని గురించి ఊవాగానంచేసి ఒక ఆధ్యాయం రాయడం అందులో చి్మితకవిత్వాన్ని గూర్చిన చర్చా ఆధికమనిపిస్తుంది,

ఏడో అధ్యాయంలో చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుని గురించిన విషయసేకరణ వివరంగా ఉంది అమరేశ్వరుణ్ణి స్న్కుపసిద్ధ కవీశ్వరులే పొగిడారు. ఇతని *వికమసేన కావ్యం" లభించలేదు. కాని అక్కడక్కడ ఉదావృాతమైన పద్యాలు చాలా ఉన్నాయి. ఆరు(ద్ర వాటి నన్నిటిసీ _కోడీకరించి సరైన (కమంలో ఉంచి కావ్య స్వరూపం కల్పించి, తమ ఊపహాకందిన కథాంళాన్ని విపులంగా విశదీకరించారు. ఈ విషయంలో ఆరుదద కృషి కొనియాడదగినది. కథా కథనంలో ఎంతో నేర్పు కనపడుతుంది. ఇది ఈ సంపుటానికి మకుటాయమాన మైంది. ఈ సంపుటంలో ఆరు[ద ఆమరేళ్వరునికి (పాణ్యపతిన్ట వేశారు. ఇది (వతిళతోకూడిన పని. విషయ విళదీంరణకు (గ్రంథంలో ఇమిడ్చిన పట్టికలు ఉపయోగకరమైనవి.

ఎనిమిదో అధ్యాయంలో ఎ( పెగ్గడ వృత్తాంకాన్ని, సాహిత్య సేవను విపులంగా వివరించారు. ఎ్యరన భారతరచన శిథిలభాగపూరణం కాదని, నన్నయ వదిలిన భాగాన్ని రచించడమేనని స్పష్టం చేళారు. ఎ(రన మహారివంళ రచన తర్వాతనే నాచన సోముడు ఉత్తర హరివంళాన్ని రచించి ఉంటాడని ఆరు(ద విశిదం చేళారు. ఎ(రన వివిధ (10థాల్లోని రచనా వైశిష్ట్యాన్ని సోదా హరణంగా వివరించారు.

తర్వాత నాచన సోముని కవిత్వాన్ని గురించీ ఎ,రన, సోమనల కవితా లారతమ్యాల్ని గురించి చక్కని చర్చసాగింది. తులనాత్మక పరిశీలన చేసిన

886 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ పరిశీలన ఆరుద ఎ(రనవై పే మొగ్గుచూపారు అయినా సోమన వైశిష్ట్యాన్ని వివరించ కుండా వదలలేదు నిజానికి సోమన [వి రయాని కేమా_తం తీసిపోయేవాడుకాడు,

పదో అధ్యాయం ్రీగిరి కవిని గురించి రాసినది. ఇతని నవనాథ చరిత భ్రీరంగ మాహాత్మ్యాలు దొరక్క_పోయినా శ్రీగిరి శతకంలోని ఒక్క పద్యం మాతం దొరికింది. దాన్ని ఇందులో చేర్చారు

తర్వాత గోన బుద్ధరాజు గురించిన అధ్యాయం. రంగనాథ రామాయణాన్ని ఇతడే రచించాడని కొందరి అభిప్రాయం (గంథ కర్పృల్వాన్ని గురించి, నామౌచిత్యాన్ని గురించీ ఉండే భిన్నాభ్మిపాయాల్నివాదాల్నీ రచయిత ఇందులో పొందు పరిచారుకాని ఏ నిర్ణయమూ చేయకుండానే వదిలారు. కావ విమర్శ గంభీర గతిలో సాగింది.

చివరి అధ్యాయంలో రంగనాథ రామాయణం ఉత్తరకొండను రచించిన కాచభూపతి, విట్టలరాజుల సాహిత్య 1హూస్తి ఉంది బుద్ధరాజు రామాయణం గురించీ ఆరు[ద ఇచ్చిన వివిధ రామాయణ అవాల్మీక గాథల పట్టిఃలు మిక్కిలి (వచయోజనకరమైనవి. ఆరు.[ద ఈ ఆధ్యాయంలో రామెన్‌ గొడవను పేర్కొ నటం సందర్శ్భొచితమా ఆంటే విషయ[కమం దృష్ట్యా ఆనవసరమే ఆయినప్ప టికీ జిజ్ఞాసువులై న పరిశోధకులకు ఉపయోగ పడుతుంది.

ఈ సంపుటంలో ఆరు(ద చేసిన తులనాత్మక పరిశీలనవల్ల పాఠకుడికి వివిధ రచనల్లో తారతమ్యం; ఏద-దేని ఒరవడి, ఎవరివల్ల అన్యకవులు (ప్రభా వితులయ్యారూ , సాహిత్యం ఏవిధంగా వృద్ధి చెందుతూ వచ్చందనే విషయాలు తేలికగా తెలుస్తాయి. కావ్యవన్తు వివేచనలో ఆర్ముద చూపిన పద్దతి సరైనది సత్యసమ్మతమైనది. 10640108, త౧ల?0౧౦0102?, ౧౦౫౧౫౯౩౯17 6 ౧౪010897, 11860౯ 0 6110౧5 ను వరిశీలించడంవల్ల తాను తెలుసుకున్న సత్యాలు బయట పెట్టాలనే సంకల్పం ఆరుదకు న్నట్లు _వనస్ఫుట మవుతుంది. ముఖ్యంగా రామాయణవి కేషాల్లో దీన్ని గమనించవచ్చు. ఆం(ధ్రాంగ్ల్‌ సాహిత్యాలను చదవఓంవల్ల ఏ విషయానికెంత విలువియా?లో అంతే ఇస్తూ ఆరుద్ర సాహిత్య చరిత్ర రచన చేశారు.

సమ్మగ ఆం(ధ్రసాహిత్యం 887 *ఉవ నంపుటం

ఇది రెడ్డిరాజుల యుగం ఇందులో కవులు 1. దోనయామాత్యుడు, త. కవిఠల్లటుడు, 8. పశుపతి నాగనాథకవి, శీ. (పకాళభారతీయోగి, 5. కంద నామాత్యుడు, ఠి. మడికి సింగన, 1. మడికి అనంతయ్య, 8. కొరవి సత్య నారన, 8. విన్నకోట పెద్దన, 10. జన్నమంతి, 11. శ్రీనాథుడు.

మల్లాది రామకృష్టళాస్త్రిగారు ఈ సంపుటానికి రాసిన పీఠికలో ఆరు(ద్‌ సాహిత్య చరిత రచనను కొనియాడారు. నిజానికి ఈ సంపుటంలోని శ్రీనా థుని పైని అధ్యాయం కొనియాడదగినదే. శ్రీనాథుని జీవితం, (గంథాలూ, చొటువుల గురించి సుమారు 182 పుటల్లో వివరించారు శ్రీనాథుని (పతి (గ్రంథాన్ని కఠాసం్యగవాంతోసహా పరామర్శించారు కాని, వల్నాటి వీరచళి[త నొక్కదాన్నిగూర్చి మా(తం అంత విపులంగా రాయలేదు. థ్రీనాథుని పరంగా వినపడుతున్న కథల్ని పరిశీలించి సత్యాన్ని చెప్పడం అంత సులభం కాదు. దొడ్డదేవరాయలస భలో డిండిముడు ఎదురుపడ్డ సమయంలో (ప్రభువు కోరికపై శ్రీనాథుడు చెప్పిన పద్యాల్లో బాలను వర్షించే సీసం ఒక్కటే దొరికింది.

రాయల కుమార్తె చిక్క విరూపాజీ తాను వలచిన వానిపై దెలిమికత్తె లాను కన్నుంచిందని ఆలకలు పోయినప్పుడు అనునయింపుగా, సుతారపు మంద లింపుగా శ్రీనాథుడు చెప్పిన సీసం

“వారుడే _పసూనమ్ము శిరమున దాల్బడా, గేదంగికిని

మాకు (వ్రావ్రమ్ము లేకున్న మానెగాక. . .పద్మదళ నేతి

(ప్రౌఠ భూపాల పుటి, చిక్క విరూపాజీ, మరుని రాచిల్కతేజీ.' ఇది వేటూరి (పభాకరళాన్త్రిగారి పత్యేక సంచికలో ఉంది. కాని శ్రీనాథునికి సంబం ధించిన ఆర్యాయంలో ఈ పద్యాన్ని ఆరు[ద్ర చేర్చకపోవటానికి గల కారణం [గంఛవిస్తర భీతి అయి ఉండవచ్చు. శ్రీనాథుని గొవ్చతనం చదువరులకు తెలి సేట్లు ఆరుద్ర రచన సాగింది.

గా &ీ౮గి5.22

988 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మ/పరిశీలన

థ్రీనాథుడు తెలుగు కవిత్వాన్ని సామాన్య ప్రజానీకానికి అందుబాటులో ఉండనివ్వకుండా తత్సమ రోదసిలోనికి పంవాడని, అది అఖండ సాంకేతిక శాస్త్రీయ విజయమేనని, అయితే నేలవిడిచిన గొవ్చసాము అని ఆర్ముద శ్రీనాథుని గూర్చి ఇచ్చిన తీర్చు. కొందరికిది కఠినంగా అనిపించినా నిష్పక్షపాతంగా చూస్తే సత్యం.

(హైవీన తెలుగు కవుల్లో థ్రీశాథునిపన్న స్థానం గణనీయమైనది. శ్రీనాథుని శ్రీవితమ్మీద, రచనల మీద ఎందరో పరిశోధన చేశారు. ఆరుద థ్రీనాథుని జీవిత చర్మితనూ, కొవ్యమర్మాలను సమన్వయిస్తూ కథలాగ రాళారు. ఈ ఆధ్యాయంలో (₹వ పేజీలో) ఆర్ముద ఇలా రాళారు: *ఇతర కవులను పొగి డిన వాగ్లోవం పోవడానికిగాను తనకు కనకస్నానం చేయించమని ఈ కింది పద్యంలో అడిగొడు' అని ఉదహరించిన పద్యంలో *“కున్ఫపతి స్తోత సముదృ వంబయిన వాగ్జోషంబు కాంతంబుగా" అని *నృప' ళబ్దిం ప్రాస స్థానంలో సైకం ఉంది, దీన్నిబట్టి రాజుల్ని పొగడటం దోషం అని ఆర్థం వస్తుంది.

శ్రీనాథుని గురించి పలువురు చెప్పిన ఆభ్యిపాయాలను అరు[ద స్వీక రించారు. ఆరుుద ఈ సంపుటిలో సగభాగం ఛ్రీనాథునికీ, మిగిలిన సగభాగం మిగతొ పదకొండుమంది కవ్పలకు కేటాయించారు.

దోనయామాత్యుడు రచించిన వ్యవసాయ ళాస్త్రంలోని విశేషాలను ఆర్వుద్ర విపులీకరించి చెప్పారు. ఈ అధ్యాయంలోనే ఒకచోట ద్వాదశికి పారశి పదాన్ని దోనయామాత్యుడు వాడాడని ఆరు(ద అన్నారు. ఆది పారశి కాదు పాఠరణి ఆయి ఉంటుందని బిరుదురాజుగారు తమ అభిప్రాయాన్ని లేఖద్వారా ఆర్ముదకు తెలిపారు. కాని అది పారణికాదు, పారశికాదు, “వారసి' అని ఫ్రీకృన్ల దేవరాయల వారి “ఆము క్రమాల్యద” నాల్గవ ఆళ్వాసం 50 పద్యంలో (ప్రయోగం ఉంది.

ఆరుద్ర కవిభల్లటుని గురించి రాస్తూ - ఇతడు కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని దొారామం వాడై ఉండొచ్చునని ఆభి(వాయపడ్డారు. వీరేశలింగం గారు ఈ దాతారామం గోడావరి మండ _ంలోనిదని భావించారు. ఇలా ఈ సాహిత్యచరి్యత కారులిద్దరూ రెండు రకాలుగా భావించటానికి కారణం వేములవాడ భీమకవి

సమగ ఆం ధసాహిత్యం 889 చెప్పిన “వేములవాడ వంశజుశ దావారామ భీమేశనందనుడన్‌* అనే పద్య్మపాదం. దీనిలోని వేములవాడ కఠరీంగగిర్‌ మండలంలోనిది. ఖీమేసడుక్న దాత్షారామం తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోనిది.

మడికి సింగన, విన్నకోట పెద్దనలపై రచన సత్య్మసమ్మ తంగా శాస్త్రీయంగా వుంది. విష్టమాయానాటక కర్తృత్వ విషయంలో చాగంటి శేషయ్య గారి సమర్థనకంటె ఆర్ముద చూపిన ఆధారమే సముచితంగాను, సమర్థనీయం గాను వుంది.

“*సమ[గ ఆం(ధసాపాత్యం-_కైతల అఆరచాటున మిటారించు తెలుగుతనం. యింతకు నోచినవాడు నిక్కమైన తెలుగు బిడ్డ. గాథలు. [(తవ్వగలడు. అందుకు వలసిన నేర్పు ఓర్పు దండిగా కలిగినవాడు. కావలెనని పనిగా పూనిక మెయి అలవరచుకొనినవాడు. ఈ సంపుటం అవ్వాడు [కతిమించని వినయాన ఆప్యాయనంగా అందించిన అపూపం”!28 అని మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రీగారు ఆరు[దకు విజయవ(తం బహూకరించారు.

రవ నంపుటం

కవులను, కావ్యాలను ఆం(ధజన సామాన్యానికి పరిచయం చేయాలనే ఉద్దేశంతో తలపెట్టిన _వణాళికానుసారం (ప్రచురితమైన సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం సంపుటాల్లో ఇది. అయిదవది. తెలుగువారి మత సాంస్కృతిక సాహిత్య జీవితాల మీద (వభావం చూపిన గజపతుల యుగం గురించి ఇందులో ఉంది. ఆరు్ముద సాహిత్య పోవకుల్తెన (_వభువంశాల పేర్తతో యుగవిభజన చేంపడం సమంజసమే కాని ఈ అయిదో సంపుటానికి పెట్టిన పేరు తక్కిన వాటిలా సార్ధకం కాదు. గజపతులు సంస్కృత సాహిత్యాన్ని పోషించారు కాని తెలుగు సాహిత్యాన్ని మాతం పోషించలేదు. అంతేకాక ఛ్రీనాథుని విషాద విషయం చాలా దుర్భరమైంది. ఈ విషయం రచయితకు తెలిసినా _పణాళికలో వచ్చిన ఇబ్బందివల్ల గజపతుల పేర ఒక యుగాన్ని పేర్కొని దాన్ని రెడ్డి రాజుం, తొలి రాయల యుగాలకు అనుబంధంగా జమ కట్టుకుందామనుకున్నారు. నిజానికి మొదట్లో వేసికొన్న (ప్రణాళికలో ఈ గిజపతుల యుగం లేదు. రెడ్డి రాజుంకాలంలోని శ్రీనాథుడు నాల్లవ సంపుటంలో (ప్రాధాన్యం వహించాడు,

తశ0 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గవరిశీలన శ్రీనాథుని నమకాలికులు ఇంకా అనేకులు మిగిలే ఉన్నారు. థ్రీనాథుని సమయా నికి ఒక తరం ఇటూ ఒక తరం అటూ అయిన కవులు కూడా ఉన్నారు. ఈ కవుల చరి[త నంతటినీ సంపుటీకరించే నిమిత్తం నాల్గవ సంపుటం చాలక ఈ అయిదవ సంపుటం గజపతుల యుగం అని పేరు పెట్టి, దీనిలో కపిలేశ్వర గజపతి, పురుషోత్రమ గజపతి, (పతాపరు[ద గజపతి, పరిపాలించిన కాలంలో (1484-1588) కలిగిన సాహిత్య సంచలనాన్ని సమీష్షీంచారు.

ఈ గజపతులు కళింగ దేళాధిపతులయినప్పటికీ వారి రాజ్యం గంగి నుండి కావేరి తీరం వరకు వ్యాపింపజేశారు కపిలేశ్వరపురం, పురుషోత్తమ పట్టణం మొదలైన (గామాలు అనేకంగా ఉండటమే దీనికి తార్కాణం. ఈ రొజులు తురుమ్యల నిదుర్కొని, వారి ధాటిని అపి, హిందూధర్మాన్ని, మళాన్ని ఉద్ధ రించడ మేకాక తమ రాజ్యంలో శాంతి భృదతల్ని నెలకొల్పి (ప్రజాహిత కార్యాలెన్నో చేళారు. వారి మకాభిమానం, భదక్తి(పపత్తులు, కళా ఫోషణ మరువరానివి. ఆ కాలంలో గజపతులు సంస్కృత, ఓ(ఢ భాషల్ని పోషించారు. వాళ్ళ సామంతులు తెలుగు కవుల కొ శయమిచ్చి ఆదుకున్నారు. కటకం గజపతి వంశజుల కొలంలో బంగాళా దేశంనుండి చైతన్యస్వామి తెలుగు నాడుకు వచ్చిం తర్వాత తెలుగు శతక కవితలో మధుర భావాలకు (ప్రాచుర్యం హెచ్చింది. శ్రీనాథుడు ఈ (ప్రభావంవల్లే నందనందన చరిత రాసి ఊంటా డని ఆరు[ద భావించారు ఈ నంద నందన చరిత విష్ణమాయానాటకమే తప్ప వేరుకాదని బాలాం(తపు వేంకటావుగారు తెలిపిన అఖి(ప్రాయాన్ని ఈ సంపు టంలో ఆరు(ద్ర పేర్కొన్నారు. రెడ్డిరాజలయుగాం, రాయలయుగంలో తొల ఖొగానికి మధ్య అనుబంధయుగంగా గజపతులయుగం పేరుతో చేర్చారు. ఇందులో శ్రీనాథుని సమకాలికులూ సమీపకొలికులూ ఆయిన పదిమంది కవుల చర్మితను ఆరుద్ర ఈ సంపుటంలో వివరించారు. ఆ పదిమంది రచనల్లోను థశ్రీనాఠకవ సార్వభౌముని ఛాయలు, (వభావం కన్చిస్తాయి.

1. శివలీలా విలాసం రాసి, వీరభదారెడ్డి తమ్ముడు దొడ్డారెడ్డికి అంకిత మిచ్చిన నిశ్శంక కొమ్మన. 2 హరిశ్చంద్ర చరిత ద్విపదలో రచించిన గౌరన. తి. షరమార్క చర్చిత కాసి గణగళెక్కిన జక్కన. ఉ. షోడళ కుమార చరిత్రము రాసీన వెన్నెలకంటి అన్నయ్య 5. ఖభోజరాబీయమనే పద్య్మకావ్యంలో

సమ్మగ ఆం(ధ్రసాహిత్యం తక! ఛందళ్శాస్త్రం రాసిన అనంతామాత్యుడు. 6. శివయోగసారమనే (గంథాన్ని రచించి నాటకీయత చూపిన కొలని గణవతిదేవుడు. 7. రఘువీర కళతకం రచించిన అయ్యలరాజు తిప్పయ్య. 8. నాచికేతూపాఖ్యానం రచించిన శ్రీనాథుని మరిది దగ్గుపల్లి దుగ్గన్న. 9. విమ్ణకాంచీ మాహాత్మ్యం రచించిన ఆం(ధకవి రామయ్య. 10. శ్రీమద్దాం[ధ మహాభాగవతం రచించిన భక్తకవి పోతన్న =. ఈ సంపుటలో (వసకక్తికి వచ్చారు. కొమ్మన వర్షనలలోని సొగసులు, గౌరన కావ్య విశేషాలు, జక్కన వాగ్ర్వైఖరి, అన్నయ్య కథాకథనం, అనంతుని బహుముఖ (వజ్ఞ, గణపతిదేవుని ద్విపదలకదను, తిప్పయ్య శతక మాధుర్యం, దుగ్గన నిగ్గు నిగారింపులు కలబోసి రచయిత వివరించారు. మహాకవుల పచ్చణాల మడతల్లో ఇరుక్కుపోయిన పిల్లకవుల రచశల్లోని మెరుగుల్ని, మెరుపుల్ని (పతిభావంతంగా చూపి, [పాచీశకవితావఠనాస క్రిని ఆర్ముద పెంపొందించారు,

ఈ కవులలో ఆ(గగణ్యుడైన పోతరాజుకి 64 పుటలు కేటాయించారు. “భాగవత జన్మ వలన పోతనకు పునర్జన్మ లేదని, తెలుగు సాహిత్యం జీవించి ఉన్నంతకాలం ఆయన (బతికే ఉంటా'రని పోతనను నుతించారు. పోతరాజుకి శైవ వైష్టవు మళాభిమానం సమానమేనని చెప్పడానికీ వీరభ్మద విజయం, ఆం[ధ మవిోభాగవత (గంథాల నుదావారించారు. ఎజ్జన, నాచన సోమనల కవితా (సభావం పోతన కృతులపై ఎలా (పసరించిందనే విషయాన్ని పరిశీలించి చూపారు పోతరాజు చిన్నతనంలో వీరభ[ద విజయం రాళాడనీ, ఆ కాలంలో పడుచుదనపు పటిమలు, వరమతసవానం లోపిస్తే ఆశ్చర్యపడనక్కరలేదగని చెప్తూ వీరభద్ర విజయంలోని ఈ పద్యాన్నుదాహరించారు.

“ఏరా దక్ష యదక్షమానస వృథా యీ దూషణంబేలరా

యోరీ పొపములెల్ల బోవిడువరా యు(గాత్షు జేపట్టరా

వైరంబొప్పదురా శీివుందలపరా వర్ణింపరా రాజితోం

కారాత్ముండగు నీలకంళు దెగడంగా రాదురా దుర్మతీ!' ఆటువంటి వీర కైవుడు వరమ సా త్రికుడై భాగవత రచన దేయడానికి వీలుగా ఎలా మారాడో అరు్యుద యక్తియుక్తంగా వివరించారు.

లలి ఆరు[ద జీవితం-రచనలు- సమగపరిశీలన

రాచకొండ నేలే సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు (1425-1475) మనసు కొన్న వారకాంత “భోగిని"ని గూర్చి రాసిన “భోగినీ దండకం' గురించి వివరిస్తూ, ఆ సమయంలో పోతరాజుగారు సానివాడను పావనం చేళారు కాటోలునని ఆరు[ద అన్నారు. వారాంగనలంటే పోతరాజు గారికి ఆంక్షలేదని చూపడానికి లాగవరఠంలో నుండి కూడా కొన్ని ఉదాహరణలు చూపారు. పోతరాజు భాగ వతంలో ఎనిమిది స్కంధాలు మాతం రచించారని, మిగిలిన నాలుగు స్కంధాలు ఇతరులు రచించారని చెప్తూ ఈ భాగాల క రృత్వాన్ని గురించిన వివాదాల్ని తర్కించారు,

పోతరాజు గారు రేఫజకారాలు ఎరుగరని “ అజ్ఞాలు" కొందరనుకుంటారు కాని ఈ ఆరోపణ సర్రైెనది కాదని ఆరు[ద చెపుతూ - పోతన గూర్చి సర్వ లష్షణ సార నం[గహంలో తిమ్మకవి చెప్పిన పద్యం ఉదాపారించి, పోతరాజు కవితా పాండిత్యాలను సమర్థించారు, ఇంకా ఇలాగే పోతరాజు గూర్చి విపులంగా చర్చించి ఆ భక్తకవి సాధించిన అఖండ కవితా సామాజ్య విజయాలను సమీక్ష చేళారు. *బాలరసాలసాల"' అనే (వసిద్ధ పద్యం _పక్నిప్తమేకాని పోతరాజు గారు రచించింది కాదన్నారు.

పోతరాజు బాల్య కౌమార దశల్లో శవ మతాన్నవలంబించిన వారేనని, పాల్కురికి సోమన (గంథాలు బాగా చవి ఉంటారని ఆరు[ద సోపప త్తికంగా వివరించారు. “మందార మకరంద...” అనే పద్యమందలి భావాలు, ఉపమా నాయ బసవపురాణం, చతుర్వేద సారాల్లో ఉన్నాయనీ ఉదాహరణలు చూపారు కౌమార దళలోనే వీరభ్యద విజయం రచించాడని, యువకుడైన తర్వాత సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుని ఆశయం అతనికి లభి:చిందనీ, రాజ్మాశయంలో ఉన్న పోతరాజు భోగినీదండకం రచించాడనీ ఆరు(ద తెలిపారు. మరొక విషయ మేమంటే, 'పోతనకు బదులుగా పోతరాజు' పేరునే మొదటినుండీ చివరి వరకు (వయోగిందారు. “ఇమ్మను జేళ్వరాధముల... బమ్మెర పోతరాజొకడు... అనే వద్యాన్నాధారంగా చేసికొని అలా [ప్రయోగించి ఉండవచ్చు. పోతరాజుగారి భాగవతంలో కృష్ణుని పియురాలిగా రాధ (పసక్రి లేనేలేదు. కటక గజవతుల సంపర్కం వల్లే. రాధామాధవ శృంగారం తెలుగు దేళంలోకి వచ్చిందనే బారి[తక సక్యాన్ని ఆరు[ద తెలిపారు.

సమ్మగ ఆం(ధ్రసాహిత్యం 848

మిగిలిన కవులలో జక్కన వి([కమార్క చరి[తత గురించి విపులంగా చర్చించారు. కథను సం(గహంగా ఇచ్చారు. జక్కన కావ్యరచనా కాలాన్ని గూర్చి కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారి వాదాన్ని పరాస్తం చేశారు.

అన్నయ్య షోడళకుమారచరి| తలోని కథల పట్టులను వివరించారు. మంచి ఉదాహరణలిచ్చి, అన్నయ్య వాగ్ర్వైఖరిలో రామణీయకాన్ని రమణీయమైన శె లిలో వివరించారు. ఆయాకవుల చరి[తలను, రచనలను సమీక్ష చేసేటప్పుడు ఉదాహరణలుగా ఇచ్చిన పద్యాలు పరిశోధకుని పాటవాన్ని తెలియచెప్తున్నాయి. ఉదాహరణకు కొలని గణపతి దేవుని 'మనోటోధ' లో ద్వివదల-

*ఆలరుల తావికి నలరునే మిడుత?

మృదు ళంఖనాదంబు మెచ్చునే చెవుడు?

కొమరారు నృత్యంబు కోరునే చీకు?

కస్తూరి వెదకునే [గామ సూకరము?

వెలయ సొభాగ్యంబు వెదకునె?

తనరార చతురత తనరునె యెద్దు?

పాపాత్మునకునేల భక్తుని కియలు?' ఇటువంటి ఉదాహరణ లెన్నో చూపవచ్చును.. తెలుగులో నాటక రచన చేసినట్లు కీర్తితుడై నవాడు కొలని గణపతి దేవుడు.

ఆరు[ది ఒక్కొక్క కవినిగూర్చి రాసిన (ప్రారంభ, ఉపసంహార వాక్యాలు మనస్సుకు వహాత్తుకుంటాయి. కాంతాసమ్మి తత్వంలో కులకాంఠాసమ్మితత్వం, వారకాంఠాసమ్మితత్వం ఆని చమత్కారమైన విభజన చేశారు. ఆరు[ద విమర్శకుల _ సిద్ధాంతాల్ని మథించి, వైయటక్రిక సిద్ధాంతానుసరణదూరమైన స్వతంగత (పవృత్తిని చూపారు. రసజ్ఞులు మెచ్చేట్టు సత్యనిరూపణ చేయటానికి [(వయత్నించారు. తర్కానికి నిలిచేది, మేధావి వలదేదిగా ఉందీ విధానం. కొన్ని కొత్త వాదాల్ని ముచ్చటించి, భావాల్ని వెల్లడించి తర్వాత పరిశోధకులకు ఆరు[ద తోడ్పడ్డారు. రచయితల (గంళాల్ని, దొరుకుతున్న చరి(తాంకాల్ని రచయిత వుద్దంగా పరిశీలించారని ఈ సంపుటంలోని విషయ వివరణలు తెలుపు తున్నాయి. ఇంతకుముందు చరి[తకారులు కవుల కాలాన్ని ది్టి వరసగా

లికశ్తీ ఆరు[ద జీవితం.రచనలు.సమ గపరిశీలన ఆ కవుల గురించి రాయక (పసిద్ధలెన కవులను గూర్చి ముందుగా రాసి, (ప్రాధాన్యంలేని కవులను గూర్చి తర్వాత రాకారు. కాని ఆరుద = కవుల కాలాల నసుసరించి వరసగా వారిని గూర్చి చర్చించి నిగ్గులను తేల్చి చూపారు. పద (పయోగరీత్యా ఆయా కవుల రూపురేఖలు వన్నె*, వాసి నిరూపించిన తీరు విశేషాసక్రిని కలిగించేవిగా ఉన్నాయి, ళతక రచయితలను గూర్చి, శతకాలను గూర్చి రాయడం ఆరు[ద సాహిత్యచరి(త రచనావిశిష్టత. 6వ సంపుటం

చరి[తంటే పక్కకుపోయే స్త్రీలు కూడా ఇన్షపూర్తిగా చదినేటట్లు ఆంగ్ల దేళచరి(త రాస్తానని మెకాలే అనే ఆంగ్ల రచయిత (వతిజ్ఞ చేసి కృతుక్సత్యు జై నట్లుగా ఆరు.ద కూడా ఆదే విధానంలో సొహిత్య చరిత రాసి కృతకృత్యు లయ్యారు. సమ్మగ ఆం[ధ సాహిత్యంలో భాషా కాఠిన్యం కాని, కాం నిర్ణయ చర్చల మకరవ్యూవాలు కాని చాలా తక్కువ.

ఈ సంపుటంలో ఆంధ సాహిత్యం 15వ శతాబ్ది చివరకు చేరు కుంటుంది. ఈ యుగంలో సాహిత్యం విశ్రాంతి తీసుకున్న ట్లనిపిస్తుంది. థ్రీశాుకు, పోతన్నల వంటి హేమాహేమీలు దొటిపోయారు. కృష్ణదేవరాయల ఆస్థాన డిగ్గజాలింకా రాలేదు. (బహ్మాండమైన సాహిత్య కృషి అని పేర్కొన దగిందేమీలేదు. తొలిరాయల యుగం సాహిత్య విషయంలో జడస్థికని స్ఫురింప జేస్తుంది,

ఆరు[ద ఈ సంపుటానికి తొలిరాయల యుగమనే పేరుందారు. గజ వతు పేరుతో ఒక సంపుటం వచ్చినపుడు నరపతుల పేర మరోయుగం వెలువడడటంలో అనౌచిత్యమేమీలేదు. అందుగుల వెంకయ్య *నరవతి విజయం” రదించాడు. అతడు దాన్ని ఆర్వీటి వంళ చరిత వరకే వరిమితం చేళాడు, ఈ యుగంలో (1450-1600) సాంఘిక రాజకీయ పరిస్థితులంత స్థిరంగా లేవు, అధికారం కోసం పితృ వాత్యలు, భాతృ హత్యలు చేసే రాజుల పాలశలో [వజలకు సుఖ- ఉండదని ఆరు[ద మొదటి అధ్యాయంలో (7వ పేజీలో, చెప్పారు.

సమ్మగ ఆం(ధసాహిత్యం లిశర్‌

ఆళ్యపతి (బవామనీ రాజులు), గజపతి, నరపతుల నడుమ వింధ్యకు దక్షిణాన ఆధిపత్యం కోసం (తికోణ యుద్ధం జరుగుతోంది. అశ్వపతులు, నర పఠులు కొంచెం కింవి చెయ్యి అయ్యారు. గజపతులు ఉదయగిరిదాకా నెట్టు కొచ్చారు. ఈ శతాబ్దం చివరకు బహమనీ రాజ్యం చిన్న రాజ్యాలుగా చీలిపోయి" గజపతి నరపతులు సమ ఉజ్జీలుగా కలబడుతున్నారు. దేశంలో ళాంతి, స్థిరత్వం తగ్గాయి. దీన్ని సంధియుగంగా పరిగణించవచ్చు.

ఈ యుగంలో పోతన తర్వాత వచ్చిన పదిహేను మంది కవుల చరి(తలు, రచనలను గూర్చి ఆరు్యుద సమీక్షించారు. రాబోయే మలిరాయల యుగానికి ఉషోరేఖలు స్ఫుట దీధితులతో ఈ యుగం చివర [పసరించాు, పిల్లల మట్టి పినవీరభదుడు, వంది మల్దయ-ఘంట సింగన కవులు (శబంవ యుగానికి నాంది (ప్రవచనం చేశారు. శృంగార రనం [ప్రాధాన్యం వహించింది. పిశవీర భ(ద్రుని శృంగార శాకుంతలమ్‌, నంది మల్లియ - ఘంట సింగనల వరావా పుగాణాంతర్గత “దుర్ధ యోపాళ్యా నం” (వఐంధ మార్గంలో మరిచిపోరాని మైలు రాళ్ళు. పినవీరభ దుడు - తిక్కన, సోమన పదబంధాలను తన (పబంధంలోకి ఎక్కించాడని, అవి ఆతడి స్వంతొలు కావని ఆరు[ద సోదాహరణంగా వివరిం చారు. ఆర్నుద సత్యళోధవకిది నిదర్శనం,

అన్నమయ్యను గురించి రాస్తూ _- ఇతడు కర్ణాటక నంగీతానికి పీతామహు డని, పురందర దాసుకన్నా పూర్వుడనీ ఆరుద తెలిపారు. ఈ సంగతి చాలా మందికి తెలియనిది. అన్నమయ్య (కీ. శ. 1408 లో జన్మింబాడనీ, పురంకర దాసు [క్రీ.ళ. 1484 లో జన్మించాడని చెప్పుతూ, అన్నమయ్య వృద్ధుడెన దళలో, పురందరదాసు అన్నమయ్యను దర్శించి ఉంటాడని ఆరుుద పేర్కొన్నారు, అన్నమయ్య కవితా (ప్రభావాన్ని గురించి చెపుతూ - “అన్నమయ్య జీవితాన్ని చూళాడు. చూసీ దాన్ని. భావించిన దాన్ని అందంగా పదిమంఏ పొడుకొనేలా చెప్పే నేర్పుంక. తాళ్ళపాకవారిని చదవందే. తెలుగు రాదు" అని వేటూరి (వభాకరళాన్రిగారన్నారంటే ఆళ్ళర్యం పొందాల్సిన అవసరం లేదు. అన్నమయ్యను చూసి ఎందరో పిల్ల అన్నమయ్యలు బయలుదేరారంటే అతని (వభావమెంతగా ఉందో చెప్పకనే తెలుస్తుంది. అతని భార్య తిమ్మక్క రచయి(ి కావటానికి అన్నమయ్యే కారణం అయినా అయి. ఉండవచ్చునని ఆరు(ద

$46 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన భావించారు. అందమైన శ లిలో అన్నమయ్య జీవిత కవితా విశ్రేణ చేళారు ఆరు(ద,

ఈ సంపుటంలోని 15 గురు కవులలో అన్నమయ్య, తిమ్మన, పినవీరన, నంది మల్టయ, ఘంట సింగనలు (పముఖులు. తర్వాత పేర్కొనదగినవాళ్ళలో టొప్పరాజు గంగన్న, ఏర్బూరి సింగన్న, వెలిగందల నారయ్య మొదలైన కవులు. వీళ్ళు రచించిన భాగవత భాగాలు, వాటిపైగల పోతన (పభావాన్ని ఆరు[ద చర్చించారు. ఇంకా ఆ కవుల గుణగణాలను కూడా కథనం చేశారు. వీరి తర్వాత ఆరు.ద పేర్కొన్న కవులు అప్పకవి వంళొనికి చెందిన కొకునూరు వండితులు వీళ్ళలో తిమ్మయ్య, సోమయ్య 1500, 1580 ,ప్రాంకాల్లో ఉండి ఉంటారని, తిరుమలభట్టునే తిమ్మునగా అప్పకవి పేర్కొన్నట్లు చెప్పి, ఆ తిమ్మ కవి *కాలామృతం' అనే (గ్రంథాన్ని రచించి ఉండొచ్చునని ఆరు.ద అభ్మివాయ పడ్డారు,

తర్వాత కవి గౌరన కుమారుడైన భైరవకవి. ఇతడు శ్రీరంగ మహత్వం అనే వద్య (గంథాన్ని, రత్న పరీక్ష, కవి గజాంకుళం అనే లక్షణ (గంథాల్ని రచించాడు, భైరవకవి గోమూ [తికాబంధం, చ[కబంధం, నాగబంధం లాంటి బంధకవిత్వ, చి(తకవిత్వాలు చెప్పినట్లు సోదాహరణంగా ఆర్నుద నిరూ పించారు.

పదో అధ్యాయంలో ఆడిదం కవుల గురించి రాస్తూ అడిదం సూరకవి (క్రీశ. 17201785 [పాంతాల్లో వాడని చెప్పారు. ఈ కవి వంళంలో ౨28 పురుషాంతరాల నుంచి అందరూ కవిత్వమే వృత్తిగా జ్రీవించేవారని, ఆ లెక్కన పురుషాంతరానికి 25 ఏళ్ళు అనుకుంటే (క్రీళ. 1160 నుంచి ఈ కుటుంబంలోని వ్యక్తులు కవుల్తై జీవించారని తెలుస్తుందని ఆరు[ద ఇచ్చిన కీ.శ. 1160 కాలం తప్పవుతోంది, తరానికి 26 ఏళ్ళ లెక్కన ల8 తరాలకి 575 సంవత్సరాలు. వీటిని (క్రీ.ళ. 1720.1785లో వరసగా తీసి వేసినట్లయితే 1145-12 0 నుంచి కవులుగా ఈ వంళంలోని వారున్నారని చెప్పాలి. తరువాత కూడా “మూల పురుషని నుంచి పద్నాలుగు పురుషాంతరాలు గడీచాక- అంటే (క్రీశ. 1440 (పాంఠాల్లో ఈ కుటుంబం వారికి రాజ్మాశయం లభించిందటి13 అని ఇచ్చిన

సమగ్ర ఆం(ధసాహిత్యం 84? కాలం కూడా సరిపడటం లేదు 14 తరాంకి తిల0 సంవత్సరాలు కాగా వీటిని ఆర్ముద ఇచ్చిన 1160 8 కలిపితే 1510 అవుతుందికాని 1446 కాదు. లేదా 1145 కి కలిపితే 1495 అవుతుంది. లేదా 1560 (1210-1- 850) అవుతుంది. ఏ విధంగా చూసినా ఆరుుద ఇచ్చిన కాలం సరిగా కన్చించటం లేదు. సూరకవి వంళంలో వారికి [గంథవారణం పోయి. అడిదం వారనే ఇంటి పేరు ఎందుకు వచ్చిందో సహేతుకంగా ఆరు(ద వివరించారు.

వృదయవాది కవిత్వం కన్నా బుద్ధివాది కవిత్వం ఈ యుగంలో రంగం మీద ఎక్కువగా విహరించినట్లు ఆర్ముద విశ్లేషణా పూర్వకమైన అభి పాయాన్ని వ్యక్షీకరించారు. ఖైరవరవి రత్న పరీక్ష, కవి గజాంకుళం అనే శాస్త్ర (గింథాలు, కూచిరాజు వృరన కామళాస్త్రం, చితబంధం కవిత్వాలు, సర్వలఘు వృత్తాలు; రెండక్షరాలతో రాసీన పద్యాలు, ఓకే అక్షరంతో పద్యాలు ఈ యుగంలో ఎక్కువగా వచ్చి బుద్ధి పథాన కవిత్వానికి (వతిబీంబాలుగా నిలిచాయి.

గాఢ కవిత్వపు దర్హాలో జమకట్టటానికి వీల్లేని చమత్కార వస్తువు గల *ధనాభిరామం' వంటివి ఈ యుగంలో వెలిశాయి. ధ౮ాభిరామాన్ని నూతన కవి సూరన రచించాడు డబ్బే (వధానం. త్రీ (పేమ కూడా డబ్బుకు లలిస్తుందిం వారాంగనను వలపించటంలో సాత్షాత్తూ మన్మథుడే ధనాధిపతికి ఓడిపోయి. ఇంటి నుంచి గెంటదిడకాడు. ఇట్టి విషయ (ప్రధానమైన (గంథ రచయిత సూరన కాలం కచ్చితంగా [కీ.+ళ. 1475-1500 (ప్రాంకాంని నిర్ణయించ వచ్చునని ఆరు(ద రాళారు. అదే పేజీలోని ఆథోజ్ఞాపికలో “సమగ ఆంధ సాహిత్యం 111 పద్మనాయక యుగంలో నూతన కవి సూరన కాలం (క్రీ.శ. 1700 అని వీరే లింగం గారి నిర్ణయాన్ని పొందుపరిచారు. (పేజీ 101). ఇప్పుడు నికరంగా ఇతడు ఆంత అర్వావీనుడు కొడని, తొలి రాయల యుగంలోని వాడేనని ఆదు[ద తేల్చి చెప్పారు.

తిరుమల భట్ట క్రీ.ళ. (1500) *కాలామృతం'” రాసినట్లు ఇంతకుముందు వరిశోధకులు భావించగా, కాకునూరి తిమ్మకవి ((క్రీళ,. 1500), ఆ (గంథాన్ని రదించీ ఉంటాడని ఆరు[ద అంచనా వేశారు,

848 ఆరు[ద్ర జీవితం- రచనలు. సమగ పరిశీలన

ఈ యుగంలో ఎక్కువ శాతం కావ్యాలు రాజుల మెప్పు పొందటానికి రాసీనవిగా కన్పిస్తాయి. ఆంటే రాజుల (ప్రభావం కవుల మీద బలంగా (పస రించింది. రాజులు లేకపోతే కావ్యాలు లేవనే దళ దర్శనమిస్తోంది. ఆరుద్ర ఆ అభిప్రాయాన్ని స్పష్టం చేయటానికే రాజులపేర యుగవిభజన చేశారనిపిస్తుంది.

ఈ సంపుటం గురించి ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనంగారు వ్యాఖ్యానిస్తూ. *ఆరు[ద విమర్శకా(గేసరులతో కొమ్ములు ఒడ్డగలరు. సామాన్యులతో చేయి కలిపి ఛలో క్తులు విసరగలరు. ఒకమారు పార్వతీదేవి _పణయ కోపంతో శివుణ్ణి చేతి లీలారవించంతో మొత్తిందట. ఆర్వ్య[దగారు కనుగొనల నవ్వుతో వ్యాళా? నిస్తారు. 'నయం! సత్యభామ కృష్ణుణ్ణి కాలితో తన్నింది ' ఇలాగే ఆరుద సాహిత్య కథనము నిర్విరామంగా సాగిపోవలెో1 నన్నారు.

7వ సంపుటం

ఇది మలికాియల యుగం. |క్రీ.ళ. 1500 నుండి నుకూరు 70 ఏళ్ళు (పౌఢసుంద రంగా సాగిన ఆంధ సాహిత్యచరిిత. తొలిరాయం యుగం సాహిత్యానికి విరామకాలం లాంటిద్దై తే మలిరాయల యుగం కవులకు పుట్ట. కవి శ్వానికి మెట్టు, పపంచ చర్మితలోనే చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే సాహితీ సమ రాంగణ సార్వభౌముడు శ్రీకృష్ణదేవరాయల పరిపాలన ఈ యుగంలోనే (పణా క్షేమానికి తోడ్పడింది. ్రీకృష్ణదేవరాయల ఉదార పోవణవల్ల ఇది స్వర్ణయుగ మైందని తొలి ఆధ్యాయంలో ఆరు[ద చెప్పిన వాక్యాలు అక్షర సత్యాలు, ఈ యుగంలో [(పబంధాలెంత ఎక్కువగా వచ్చాయో అంత [పొఢఠమై పరిఢ విల్గాయి. ఈ కాలపు కవులు రచన చేయటానికి మరింత మారుమూల పురాణాలు, మారుమూల కథలు వెతికారు.

ఈ యుగంలో మొదటి కవి గోపరాజు, ఇంటిపేరు కొరవి కనుక ఊరు పేరు అదే ఆయిఉండొచ్చుని ఊవా. “కొరవి ఊరు చాలా |పసిద్ధమైనది. కాస నాల్లో కూడా ఉన్నది. ఈ (గ్రామం మానుకోట (మహబూబాబాద్‌) కొలూక, వరంగల్‌ జిల్లాలో ఉన్నది. కొరవి గోపరాజు ఇక్కడివాడ”ని15్‌ బి. రామరాజు గారు లేఖద్వారా ఆర్ముదకు తెలిపారు. గోవరాజు తన కావ్యంలో పల్లీకొండ మల్లన గురించి పేర్కొన్నాడు. పల్రికొండ (గామం వేముగల్డుకు నాలుగు మెళ్ళ

సమ్మగ ఆం(ధసాహిత్యం శ్ర దూరంలో ఉంది. వేముగల్డుకు మరోపేరు భీమగల్లు. ఇది నిజామాబాదు మండలం ఆర్మూరు తాలూకాలో ఉంది. గోపరాజు భీమగల్లు నివాసి ఆయి ఉంటాడని నిర్వివాదంగా చెబుతున్నారు జి.ఎన్‌,ఆర్‌,కె. మూ రర్తిగారు తమ లేఖ ద్వారా. గోపరాజు 16వ ళతాద్దానికి చెందినవాడని ఆరుద్ర చెప్పారు. ఆర్ముద తమ వాదాని కుపబలకంగా సోపప త్తికంగా సుదీర్ష రచన చేశారు, కొరవి గోపరాజు కాలాన్ని [క్రి *ఈ. 1480.1490 అని చాగంటి శేషయ్య గారు నిర్ణయించారు. గోపరాజు (కీ.ఈ. 1500.1580 (పాఎతంవాడని ఆరు[ద ఓక ఉపపత్తి చూపి నిశ్చయించారు. గోవరాజు పూర్వకవిస్తుతిలో పిల్లలమరి పినవీరనను నుతించాడు. పినవీరనకాలం _కీ.ళ. 1455= 1490 అన్నది నిర్వివా దాంశం. గోవరాజు సింహాసన ద్వాతింశికను తర్వాత శాలంంలోనే రాసి ఉంటాడు కనుక ఆరు(దచేసిన కాల నిర్ణయం సముచితంగా ఉంది. కవికీ సర్వజ్ఞత్వం ఉంటేనేకాని ఉత్తమ కవి కాడని నమ్మే సంప్రదాయానికి చందిన మొదటికవి కొరవి గోవరాజు.

ఆరు[ద ఈ సంపుటంలో శ్రీకృష్ణదేవరాయల జీవితాన్ని (ంభ రచనను నవలలా చెప్పగలగడం ఆరు[ద వచన రచనా శిల్పానికి నిదర్శనం. రాయల వైదుష్యం, శెలి మొదలైన వాటి గురించి స్పృశించి వదిలేసినా, ఆముక్తమాల్యద కర్త్పృత్వాన్ని గురించి ఆరుద్ర చేసిన చర్చ సమర్థినీయంగా ఉంది రాయల వారికున్న సాహిత్య స్థానాన్ని ఆరు[ద ఇలా వివరించారు: “*ఇంతసుంది ఇన్ని ఇన్ని వ్యాసాలు, (గ్రంథాల, (వాసీ రాయలవారి మహోన్నత కవితా వృానికి నిచ్చెనలు వేశారు. ఈ నిచ్చెనల మీద అందరూ ఎక్కలేరు. రాయలవారి వైదు ష్యాన్ని, వ్యక్తిత్వాన్ని, (ప్రత్యేకమైన దృక్పథాన్ని ఆర్థం చేసుకొగడానికి “ఏళ్ళూ 'పూళ్ళూ” పడుతుంది సామాన్య సాహితీ [పియులకు అంత తీరువాటు ఉండదు. రాయలవారు నేటి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో జేమ్సు జూయీన్‌ కోవలోని వారు.ొకేక్‌ ఆరు[ద రాయలకు సంబంధించిన అన్ని వివరాలను, సాపొత్యాన్ని గురించి విపులంగా చర్చిచారు.

తర్వాత అల్లసానివారి మనుచర్తిత గురించి అభి[ప్రాయభేదాలను ఆర్నుద (ప్రస్తావించారు. అనేకమంద్‌ పూర్వకవుల లక్షణాలు అల్లసాని వారిలో అనేకంగా ఉన్నాయని ఆరు చెప్పారు. ఆధ్యయన (గ్రంథంగా అది వసుచరి

850 ఆరు[ద జీవితం.రచనలు-సమ్మగపరిశీంక [తను పోలదంటారు మనుచరి, తలో ద్వితీయాళ్వానం ఉన్నట్లుగా మిగతావి ఉండవు మనుచరి తను గురించిన వివరణ కేవలం మూడు పుటలకు పరిమితం చేసి వస్తైక్యాదులను గురించి వివరించకుండా ఆరు[ద వదిలేశారు. ఈ అధ్యాయంలో (186వ పేజీతో) పెద్దనగారి సీసమాలిక అని “పూత మెరుంగు లున్‌" ఆనే పద్యమాలికను ఇచ్చారు. అవి సీసమాలిక కాదు ఉత్పలమాలిక, దీనిలో “భౌతిక నాటక [పకర భారతభారత సమ్మత (పభా' అనేపాదం తర్వాత “శీత నగాత్మజాగిరిశ శేఖర శీత మయూఖ రేలిక' అనే పాదం ము[వపతమవలేదు. మనుచరి[త ద్వితీయాళ్వాసంలోలాగే పారిజాతాపహరణంలో మొదటి ఆళ్వాసం బాగుంటుందని, మిగతా అళ్వాసాలు అలా లేవని ఆర్ముద చెప్పారు ఆ కాలపు మహా౭వులు రాజులకు అంకితాలిచ్చే ఉద్దేశంతో (ప్రబంధ రచన చేసి నప్పుడు తొలి ఆశ్వాసాలలోనే తమ దర్చమంతా చూపి సభికులకు మంచిభావం కలిగించడానికి (ప్రయత్నించడం సహజం. తర్వాత కథలో పడ్‌వోతారు. (గంథం ఎంత త్వరగా పూర్తి చేస్తామా అన్న ఆందోళన ఒకటి ఉంటుంది. దేవుడికి అంకితమైన పు స్తకాల్లోను. (పత్యేక పయోజనం కోసం రచించిన పుస్తకా ల్లోను ఈ లోపం కనపడదని ఆర్నుద చేసిన ఊహ సరైనదిగా తోస్తుంది. *“పార్రిజాతాపహరణం' రచించిన తిమ్మన ఒకనాడు చెవులకు నూతన మకర కుండలాలు ధరించాడట ఆ సమయాన ఒక భట్టు ఆయన మీద ఒక [పళంస కవితలో చెప్పాడట అంతటితో నందితిమ్మన సంతుమ్లుడై, తన చెవి మకరకుండలం తీసి ఆ భట్టుకు బహూకరించి, రెండవరోజు రాయలవారి దర్చారుకు ఒక్క-చెవి మకరకుండలంతో మాత్రమే వెళ్ళాడట. రాయలవారు విషయమేమని అడుగగా, తిమ్మన జరిగిన వృత్తాంతం విన్నవించి, నిన్న ఆ భట్టు తనపై చెప్పిన పద్యం చద్‌వి వినిపించాడట. విని, ఆ పద్యంలోఉన్న “గగనధునీ" అనే పదాన్ని “నాాకధ్రునీ' అని మారిస్తే బావుంటుందని రాయలవారు సూచించగా తిమ్మనగారు పొంగిపోయి,ఆరెండోనుక ర కుండలంతీసి రాయలవారికి ఐవళూరరించా రట. (పభ్యాత కవల జీవితాల్లోని స్వల్చ సంఘటనలు ఆహ్హాదకరంగా ఉంటాయి. ఆక్ముద రాసీవ సంపుటాల్లో _వభ్యాత రవ్పుల జీవిళాల్లోని మనోహరమైన విశేషా లున్నాయి. ఇలాంటివన్నీ పరిశోధక (గ్రంథాల్లోని చప్పదనానికొక సరసత్వాన్ని (పసాదిస్తాయి

నమ ఆం(ధ్రసాహిత్యం లీ!

ఇదే యుగంలోని మాడయ్యకవి “మైోపణ చరి[త' రచించాడు అందులో ఒకచోట ఉన్న చమత్కారాన్ని రచయిత (మెజీషియన్‌ కావటంచేత) వివరించారు, ఆ చమక్కారమిది: మైరావణుడు ఎనిమిదిమందిలో నుండి తన ఇం[దజాల విద్యతో పదిమందిని లాగటమనేది. మాడయ రచనలలో వ్యాకరణ సూ(తాలను ఆతి(కమించిన,పయోగాలు చాలా ఉన్నట్లు రచయిత పేర్కొన్నారు. వు-వూ; వాంవోలు తెలుగు మాటలకు మొదట ఉండవని చిన్నయసూరి సూ్రీక రించిన నియమాలను మాడయ్య ఉల్లంఘించినట్లు రచయిత సోదాహరణంగా చూపారు. “పుడమీశ" ఆనే (ప్రయోగం కూడా తశ కావ్యంలో చాలాచోట్ల మాడయకవి _పయోగించాడని ఆరుద్ర చెప్పారు.

ఆం(ధ సాహిత్య చరి్యితలలో మలిరాయల యుగం ఎంతో (వామిఖ్య మైనదని, అది స్వర్ణయుగమని, పెద్దన, తిమ్మన, మళ్చన, ధూర్జటి"రామకృష్ణుడు, సంకుసొల నరసయ్య, రాధామాధవకవి మొదలైన సిద్ధవాస్తుంంతొ ఈ యుగం లోనివారే కనుక ఈ యుగానికి ఒక విశిష్టత ఉందని రచయిత తెలిపారు.

ఈ యుగంలోని చిన్న, పెద్ద కవులందరిని గురించి ఆరుద్ర చక్కని పరిచయం చేళారు. జగమెరిగిన కవులు, జగమెరగని ఇతర కవులెందరో ఈ సాహత్య చరి్యత సంపుటంలో కన్నిస్తారు. యాదవామాత్యుడు, పోలి శెట్టి లింగన్న, వారిభట్టు, (పొఢకవి మల్లన, వెన్నెలకంటి సూరన్న, భానుకవి మొదలైన వారెందరో ఉన్నారు. తాళ్ళపాక కవులున్నారు అవముఖులై 3 18 మంది ఇతర కవులు ఉన్నారు.

ఈ సంపుటంలో సదాశివరాయలతో మలిరాయలయుగం ముగియటంవల్ల భట్టుమూర్తి, సూరన, రామకృష్ణుడు మొదలగు పసిద్ధ కవుంను చేర్చటానికి వీలులేకపోయింది. [గంథవిస్తర భీతితో హరిభట్టు, వెన్నెలకంటి సూరన్న మొదలగు వారిని ఇతర కవుల పేరుతో సూచించి వరిలివేయాల్సి వచ్చింది.

ఆరు[ద ఈ యుగంలోని సాహిత్యంపై సాంఘిక, రాజకీయ పరిస్థితుల (ప్రభావాన్ని మొదట విశ్లేషించారు. “పెంటి విద్యల" ఆదరణకు అంకురార్పణ జరిగిన విధం, అది |పటంధాల్లో (పతివలించిన పద్ధతి ఆరు[ద సూచించారు, కవుల కాలాన్ని నిర్ణయించేటప్పుడు అంతకు ముందున్న అభి(వాయాలన్నిటిని

తికలీ అరు(ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ్మగ్‌ వరిశీంన పరిశీలించి, అంతర సాక్ష్యం దేన్ని బలపరిస్తే దాన్నే నివృక్షపాతంగా ఆరు[ద (ప్రకటించారు రాయలవారి భువశవిజయ సభలో ఉన్న అష్టదిగ్గజ కవులెవరో ఇప్పటికీ నిర్వివాదంగా నిర్ధారణ కాలేదు. ఆర్వుద పూర్వ విమర్శకుల అక(వా యాల్ని సూచించి, నిర్ణయాన్ని పాఠకులకే వదిలారు ఆర్న్ముద అయూలరాజు రామభదుని విడిచి పుత్రేటి రామభ(ద్రుని ఎనిమిదిమండిలో చేర్చారు. విమ్టమాయా నాటక క ర్పృత్వాన్ని గూర్చిన చర్చ సహేతు౦గా సాగింది. (వతి (ప్రబంధం లోని కథను వివరించటంతో పాటు విమర్శకూడా చేశారు. రసోల్బాదకాలై న వద్యాల్ని ఉదావారించి, కవితారామణీయకాన్ని వివరించారు. ఆ కాం ప్రవృత్తులు కొవ్యాల్లో (ప్రతిఫలించిన తీరును పిళదికరించారు. మనుమంచిఫట్టు అశ్వలక్షణ సారాన్ని రాయటానికి గాల కారణాల్ని చూపిన తీరు సమంజసంగా ఉందె.

“"ఆర్నుద ఆం[ధ వాజ్మయము పెక్కూ కావ్యములను స్వయముగా చదివి విలువ కట్టుటయేకాక వారు వానిని గూర్చియు, వాని కర్తలను గూర్చియు (ప్రకటింపబడిన [గంథములను, విమర్శలను, వ్యాసములను పం[గిహముగా పరిశీలించి ఆ పరిశీలన ఫలితములను ఇందు సరసముగా సం్యగహించి సమ (గ్రాం్యధ సాహిత్యమను నామమునకు సార్థక్యము చేకూర్చినారు వులు సాహిత్య చరిత (వాయటలో ఓక సౌకర్యమున్నది. వారు కవి వృదయమును చక్కగా ఎరుగశాలుటయేకాక చర్మితను కూడా కమ్మని కవిత్వముగా జూలు వారింతురు. ఈ చరి్యతలో అట్టి కమ్మదనము పెక్కుచోట్ల ఆస్వాదసీయ మగుచుండును.

రచన సర్వ,త నరళమై, గంభీరమై, విశదమై, కథవలె సామాన్యులకు కూడా చదువవలెననే అస క్రి కలిగించుచున్నది. విమర్శ నిష్పక్షపాతము, సత నిష్టమునై అలరారుచున్నది. “ఆతని విగత న్మేతములనుండి కారిన ర క్రా,శవుల వేడివల్ల రాయల క్రీ ర్షికాంత పాదాల అత్తుక లావాగ మారింది. రాయల రుత్తుకలో కత్తులు పాట పాడాయి' వంటి వాక్యములు కవిత్వమును గుమ్మరించుచున్న వి.”£7

8వ సంపుటం

కది నవాబుల యుగం. ఒక్కౌాక్క _పత్యేకతవల్ల ఆం,ధ సాహిత్యంలో అత్యంళ గౌరవం పొందిన తెనాలి రామకృష్ణుడు రామరాజ భూషణుడు, పింగళి సూరన్న మొదలై నవారిని ఈ సంపుటిలో తమ రచనా వ్రఖరితో ఆర్నుద సన్మానించారు.

సమ్మగ ఆం(ధ్రసాహిత్యం 858 రాజకీయం, కవులు, కావ్యాల మూటి చరితను ఏ ఒకటి (వత్యేకంగా చెప్పినట్లు లేకుండా ఒకదానిలో ఒ3టి కలిసిపోయేట్లు రచించారు చర్మెతను కూడా ఆస క్రిజనకంగా చదివించే నేర్చుగల 3లి ఈ పుస్తకంలో ఉంది. మొదటి తెలుగు కాసనకాలం (క్రీ.శ. 575 అని, మొదటి అచ్చతెలుు కావ్యం వెలువడింది. (క్రీ. ఈ. 1575 లోనని, తెలుగు శాసనం కనిపించిన వెబ్యి సంవత్స రాలకు అచ్చతెలుగు కావ్యం వచ్చిందని, ఆళ్చర్యం కలిగేలా, మంచి విషయాన్ని తెలుసుకున్నామని ఆనందించేలా ఆరుద్ర చెప్పారు. ఇంకా ఒకటి రెండు సంద ర్భాల్లో శ్లేషనువయోగించి చర్మితలో భావం పండించారు. శ్రీనాథుని శుకూష వల్ల దగ్గుపల్లి దుగ్గన్నకు “వంట పట్టిందట, తాతా ఊతునా కథలో తిమ్మన్న పాంకోడు విసిరేసరికి రామకృష్ణకు విపన్నుడయ్యాడట అని సరసంగా రచన సాగించారు. ఒకే సందర్భాన్ని వేరువేరు కవులెలా వర్ణీంచారో చూపుతూ చేసిన విపుల చర్చలు సామాన్యులకు, సాహితీపరులకు ఉపకరిస్తాబి. కవిలా (వతీకలలొ కొత్తదనం, చనుత్కారం, బాతుర్యం ఉన్న ఉబాహరణల్నే ఎన్నుకోవడ మనేది ఆరు[ద కవితా హృదయాన్ని బహిర్గతం చేస్తాయి. సాహిత్యాన్ని గురించేకాక ఇప్పటివరకు వచ్చిన సాహిత్య విమర్శలను అరుద వీలయినంత సమ్యగంగానే చర్చించారు. ఈ సంపుటం రాసేనాబికి వెలువడిన ఏ పుస్తకంకూడా ఆర్ముద చూపులు (పసరించకుండా పోలేదు. రామరాయల మరణంతో వశ్షీణదళకు వచ్చిన విజయనగర రాజ్యకొలం లోని సాహిత్యచరి(త, మవూమ్మదీయ పాలకుల కాలంలో వెలసిన సాహిత్య చరి[త ఇందులో ఉంది. 88 అధ్యాయాల్లో ,పముఖులు, అ(ప్రముఖులు కలిసీ దాదాపు నంలై మంది ఈ సంపుటిలో కెక్కి శాళ్యతత్వాన్ని పొందారు. మొదట తెనాలి రామకృష్ణుని గురించి సమ్మగంగా రాళారు. తర్వాత పింగళి సూరన్న రచించిన ద్వ్యర్థి, తరి కావ్యాలను గురించి విపులంగా చర్చిం చారు. సూరన్న చెప్పిన శ్రేషభేదాలన్నిటికి ఆతని రాఘవ పాండవీయం నుంచి ఉదాహరణళ్ని పేర్కొన్నారు పింగళి సూరన్న కృష్ణదేవరాయల ఆస్థాన అష్ట ఉీగి5-98

లి్‌్‌4 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన డిగ్గజాంల్లో ఉండే వీలులేదని కొంకరు విమర్శకులు వెలిబుచ్చిన అభి(ప్రాయాన్నే ఆరుద బలపరిబారు. సూరన్నకాంం నిర్ణయించేఓప్పుడు చిప్పుసమస్య ఎదుర వుతుంది. అశియరామరాయలు కృష్ణవేవవాయం అల్లుడు కనువ సమకొలికుడు. రామరాయలు ఆర్వీటి బుక్కరాయలకు మనుమడు (రెండో భార్య సంతానంలో). సూరన్న £ళాపూర్ణోదయ కృతిని ఆంకితం పుచ్చుకున్న వాడు నంద్యాల కృష్ణమ రొజు. ఇతను బుక్కరాయం మొవటిభార్య సంతతిలో మునిమనుమని మనుమడు. అంటే ఒక భార్యవంళంలో ఆయమిదోతరం వాడు, రెండోభార్య వంళంలో మూడోతరం వాడూ ఓక కాలంలోనే కృష్ణదేవరాయల సంస్థానంలో ఉండటానికి వీలుందా అనేది చిక్కుసమస్య. దీనిని ఆరుద పరిశీలించలేదు.

సూరన్న చొలాకొలం మరుగుశపడ్డ కవి, కట్టమంచివారు కవిత్వ తత్త్వ విచారంచేసి స్రాణ్యపతిష్ట చేసేదాకా ఆతడు పైకి లేవలేదు. ఆంటే ఆయన (పబంధం ఆందరికీ నచ్చలేదు. కళాపూర్ణోదయంలోని కథాచి(తణ విశిష్టమైంది. కల్పన కొత్తది. మూడు జన్మల కథాబంధం ముడిపడి ఉంది. గందరగోళంగా ఉన్న కథకంటె కూడా (పబంధం నిరాదరణకు గురికావటానికి ముఖ్యవిషయం మరో టుంది. అది వాణీ (బహ్మల సంభోగళ్ళంగారం, శాలినాదుల కథ, డివామైథళు నొలు ఆం[ధుఐబకు ఏవగింపును కలిగించాయి. కట్టమంచి వారివల్ల కళాపూర్ణో దయం తిరిగి పచారంలోకి వచ్చింది, ఆరుద్ర చాలా సహనంతో నేర్పుగా పతి ఆళ్వాసంలోని కథను వివరించారు.

ఆరుది రామరాజభూషణుని గురించి సాహిత్యంతో కొత్తగా పరిచయం చజేసుకునేవారికి పనికివచ్చే విధంగా రాళారు. వసుచరి్యిత కథని పరిచయం చేశారు. రామరాజభూషణుడు వసుచర్వితను రచింబాకే పారిశ్చం[ద కలో పాఖ్యానం రాసినట్టుగా ఆరు స్పష్టం చేళారు.

ఆయ్యలధాజు రాొమభ,(దుడి రామాభ్యుదయంలోని కథాసంవిధానాన్ని. రచనాచమత్కృతీని ఆరు(ద వివేచించారు. పా(త్రపోషణలో కవి తగిన (శద్ధ తీసుకోలేదని సోదాహర ఇంగా వివరించారు. మునిబాలకుణ్జీ చంపిన దశరథుడు ఈనవల్ప ఇంతి దొరుణం ఎరిగిందే అని వాధపడడు. పైగా సంతోషిస్తాడు అని విమర్శించారు.

సమ్మగ ఆం(ధసాపాత $ం లి5క కందుకూరి రుదకవిని గురించి రాసిన 17 వ పకరణులో-ఆ పేరుగల ముగ్గురు రు(దకవుల్ని గురించి వివరణం విపులంగా ఉంది. మల్కిభకాం కొలంలో ఉన్న రు[దకవే నిరం శోవాఖ్మా చమనే శ్చింగార కావ్యాన్ని రచించా డని ఆరు[ద నిరూపించారు. ఆ కథను విపుంంగా విశ్లేషంచారు. పందెంలో గెలిచిన నిరంకుశుడు శివుని *గిళంబునన్‌, బొగడదండ యొకర్చె'నని చప్తున్న పుడు అది శిషాసాధనమై ఉంటుందని సూచిస్తూ (177వ పేజి ఆధిస్సూచికలో ) నురవరం (పళాప రెడ్డిగారు ఆంధధుల సాంఘిక చరితలో రాసిన *కవిరొజు కంఠంబు కౌగిలించెనుగదా పురవీథీ నెడురెండ బౌగడదండ'" అనే శ్రీనాథుని బాటువులోని *“పొగడదిండ' 'ఆప్పులున్నవాళ్ళకి వేసే ఇనుపసంకెళ్ళో, లాళ్ళో అని చెప్పాలి" అనేదాన్ని ఆర్ముద ఇచ్చారు. కాని శ్రీనాథుడు చెప్పింది బొగడ దండకాని, పొగడదండ కాదని, ఆది ఇనుపబొగడలతోకూడిన శిశాసాధనమైన- మెడలో వేసే దండ అని 1986 డిసెంబరు భారతిలో 'పొగడదండ' అనే వ్యాసంలో బులుసు పంకటరమణయ్యగారు రాళారు. పద్యాల్లో కనిపిస్తున్న “బొగడదండ'లో మొదటి అక్షరం సహజమై సరళమే కాని పరుషానికి ఆదే శంగా వచ్చిన సరళం కాదు. అమరుక కావ్యాన్ని తెలుగులోకి అనువాదం చేసినవాడు కొనుకొలను అన్నమరాజేనని ఆరుుద అలభి[పాయపడ్డారు. కానీ దీన్ని మొదట తెనిగింబిందె లాళ్ళపాక తీరువెంగళవ్చ అని, అ అనువాదాన్ని పీఠికతో కూడా (ప్రకటించిన థ్రీ వేటూరి (పభాకరళాస్త్రిగారు వెల్లడించారు. నవాబుల యుగంలో బతుబ్‌ళాహీ కాలంలో ఉన్న మరింగంటి సింగరొ బార్యుల (పతిభను 20వ [పకరణంలో ఆర్వుద్ర వివరించారు. ఈ కవి “దళ రథ రాజశందన చరితను నిరోష్టుకావ్యంగా అయిదాళ్వానాల్లో చెప్పాడు. విజయ నగర (పభువుంవల్ల కవి నార్వభౌమ విరుదం పొందాడు. ఈయశ (గ్రంథాల్లో ము(దణ పొందిన రెండూ నిరోష్ట్యాలే. మరింగంటి (పతిభాపాండిత్యాలను ఈ (వవరణం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. శంకర కవి రచించిన హరిళ్చం[ద కథను, పూర్వవవులు రచించిం వారిళ్ళం్యధ కథలతో పోల్చి తారతమ్మాలను వివరించారు ఆరు(ది. శంకరవవి రచనా వైశిష్ట్యాన్ని ఆర్ముద విశదీకరించారు.

లీ56 ఆరుద్ర జీవితం-.రచనలు-సమ్మగ్‌ పర కీలను వ౭గపూడి. వెంకన్న _వృష్టవర్ణామృతంలో మూల శ్లోకాల్నీ వాటికి సర్రైన ఆం(ధ్రానువాద పద్యాల్ని ఆరు(ద చూవారు. .

వాసిరాజు రామయ్య గంగను వర్డిస్తున్ను సీసపద్యం (80 వ పేజీలో) స్పష్టంగా వేసవిని వర్టించేది. “మర్మ సమయమేచి పర్వె" అని దాని ముగింపు, ఆరుద ఈ పద్యాన్ని గంగను వరిస్తున్నట్లుగా చెప్పారు. ఇది ఆపార్థం. (గవా పాటులో పొరవాటుగా దీన్ని భావించాలి.

తెనాలి బంధువులు అనే అధ్యాయంలో (127వ పేజీ మొదటి పేరాలో) *ఆన్నయ్య"' అని రాకారు. పద్యంలో “అప్పన్న అని ఉంది. మరోచోట "అన్నప్ప' అని ఉండి. ఇందులో పద్యం (ప్రకారం “అప్పన్న” అనే పేరే సర్పె నదై ఉండాలి.

ఈ సంపుటి చివర్లో ముగ్గురు లాక్షణిక కవుల్ని గురించి, పన్నెండుగురు వేదాంత కవులని గురించి సంగ్రహంగా రెండు ఆధ్యాయాల్లో చెప్పారు. ఇంతకు ముంచు వాజ్మయ చర్మితకారులు తెలుపని విషయాల్ని ఆరు[ద సంగవాంగా నైనా చూపి పరిశోధకులకు తోడ్పడ్డారు.

“మన కవుల చర్చిత చాలాభాగం వేర్లు చేతికందకుండా పెరిగిన శీగి పొద. ఎక్కడ వేలు పెట్టినా కథల, కించదంతుల అభిమానాల ముండ్లు గుచ్చు కోక తప్పదు ఈ విషయంగా (వాసిన [గంథాఎ వ్యాసాల రాశిని అచ్చైనవీ కొనివీ కూడా సంగహించి కడముట్టా చదివివాటిలోని సారాసారాలు తేల్చుకొని, ఆయాకవుల కావ్యాలు సొంతంగా చూచి కొత్త విషయాలు కని పెట్టి, కూర్చుకొని వంళవృషాల పౌర్వాపర్యం నిర్ణయించుకొని స్వతంత్ర సిద్ధాంతం చేసేనంటే చిల్తరపని కాదు. ఆరు[దగారు ఆ పని యెంతో _శద్దతో చేసినారు.

లా ధి

రెండోది ఆయాకవుల సాంఘిక వివరివర్తాల, విష్ణవాల (ప్రభావం వాండ్ర వాండ్ల (పతిభలు పారినదారి, వాండ్ల ఉపజీవ్యోపణీవకభావం, వారి కడుపు కక్కురితి ఇత్యాదుం ఆర్యోన్నా్యశ్రయ గుణదోషాల నీడలు ఆయా రచనల్లో ఎంత మ్యాతం పడివవో చూపే (ప్రయత్నం భావాశయమైన యీ విమర్శ ఇంతదనుకా చరత్రికారులు ఎవరూ క్వాచిత్మంగా తప్ప [క్రమంగా చేసిందికాదు. ఇందులోనూ ఆరుద్రిగారి పర్మిశమ స్వతంత్రం. ళ్లాఘనీయము. "19

సమ్మగ ఆం[రసాహిత్యం లి? ఏవ సంపుటం

దీనిలో ఆయాకవుల [పథాన (గ ంథాల్లోని కథాంశాలు, బాగోగులు పొంది కగా ఉన్నాయి. “ఆరవీటి వారి హయాంలో జరిగినంత సాహిత్య పోషణ మరే యుగంలోను జరిగినట్టు కనపడదు.రాజులు, వారి బంధువులు, ఉద్యోగులు కృతులు అంకితం పుచ్చుకున్నారు. పురమారు.౦చి [వాయించి దేవుళ్ళకు అంకిత మిప్పిం చారు. కొందరు తొమే స్వయంగా రచనలు చేళారు. కవులను పోషించారు.” అట్టివారిలో ఆశయ రామరాయలు మొదలు మట్ల అనంతరాజు వరకు (154లి- 1586) మధ్య కాలంలో 14 గురిని చెప్పి, వాళ్ళ కాలంలోని తెలుగు సాహిత్య చరి[తను ఆర్ముద ఈ సంపుటంలో వివరించారు. ఈ కాలంలోని కవుల్ని, కావ్యాల్ని విశ్లేషించేటప్పుడు దక్షిణాం్యధయుగం పేరున తంజావూరు, మదుర, మైసూరు, పుదుక్కోట మొదలైన చోట్ల ఉన్న అంధ కావ్య విశాసాన్ని కూడా వివరించారు. ఈ కాలంలో కవులు, కొవ్యాలు ఎక్కువే ద్యిత, వస్తు, ఆకుకవిత్వాలు వింతపోకడలు పొయ్యాయి. శ్రేషలు, చమత్కారాలు, అంతేకాక రెండు మూడర్జ్థాలుగల కావ్యాలు, ద్వివదలు, యక్షగానాలు, నాటకొలూ,; నంగిత రచనలు విశేషంగా వచ్చాబు. ఆదిరసం శృంగారం (పోదిచేసిన రాజులు ఎక్కువగా ఉండటంవల్ల (ప్రబంధాలు, చాటువులు, ద్విపదలు మొదలై నవి శృంగారరసాన్ని పోషించాయి. వ్యాకరణం, ఆలంకారళొస్త్రం, గణీతంవంటి శాస్త్ర విషయాలు కూడా కొవ్యగౌరవాన్ని పొందాయి. మీదుమిక్కిలి ఆసంఖ్యాక మైన కావ్యాలు వచ్చిన కారణంచేత ఆ కావ్యాల్లోని కొన్ని రసవద్ద్హట్టాల కూర్చుతో (వబంధ రత్నాకరం వంటి సంకలన (గ్రంథాలు వచ్చాయి. విజయనగ రరాజుల కాలంలో (పబంధకన్యక (పౌఠరత్వం పొంది పండిత కవుల (వగల్భసరసతకు వఠీక్షపెట్టింది. అందువల్ల ఈ యుగంలో కవుల్లో ఏ ఒక్కరూ యుగక ర్తగా పేర్కొనడానికి వీలయిన ఉన్నళత స్థానాన్ని పొంకలేకపోయినప్పటికీ అనేకంగా కవులు మాతం ఉన్నారు. ఈ సంపుటంలో వచ్చిన కవులుగొని, వారి కావ్యాలు గొని లోకంలో అంత (పసిద్ధి పొందలేదు మ(ద్రాసులోను, తంజావూరులోను లొళ పృతగంథాల్లో కనుమరిగియన్న ఈ కావ్యరత్నాలపైక ఆర్వుద (కొ త్తవెలుగు (పసరింపజేళారు. ల6ి$ పేజీలకు విస్తరించిన ఈ సంపుఓంలో మమారు వంద మంది కవులను గురించి (పస్తావించినప్పటికీ ఆ కవులను, వారి కావ్యాలను గురించి సంపూర్ణ సమాచారం ఇవ్వలేకపోయారు. ఆరుద (గంథ పరిమితి

లర ఆరుద జీవితం-రచనలు-సమ గపరిశీలన ఆరు[ద కలానికి అడ్డుకట్టగా ఏర్పడింది. అయినా చివరి అధ్యాయంలో శీలిమంది కవుల్ని గురించి క్షుప్తంగా అర్ముద పరిచయం చేశారు అప్పకవి చెప్పినట్లు-

“(ప్రబంధము నాడుల రాశియందు లోపల శెరసుల్‌

(గహింతురె యపారములౌ మణులెల్ల నుండగన్‌.” ఆరు ద మణుల్నే (గహించారు. [ప్రబంధాలు కోకొల్లలుగా వచ్చిన ఈ యుగంలోని సాహిత్యం కూడా జలరాశే. ఆందులోంచి కొన్ని రళత్నాలే వెలికి వచ్చాయి. ఎన్నో మాణీ క్యాలు మరుగున దాగున్నాయి. మరుగున ఉన్న మాణిక్యాలను బయటకు తెచ్చే 1పయత్నం, తతృలితం ఈ సంపుటంలో (పతిఫలిస్తుంది. ముఖ్యంగా తెలుగులో తొలి నాటక (పదర్శనలు, యశ్షగానాలు, కొజవంజెలు, నాటకాలు మొదలైనవి యేరూపంలో ఉండేవో తెలుసుకోవడానికి కొంత పరిశోధన చేసి, ఆరా తీసీ ఆ విషయాల్ని మొదటి అధ్యాయంలో కొంతవరకు ఆరుద బయటపెట్టారు. పరిశోధకులకు ఇది కొంతవరకు పని కల్పిస్తుంది. సూచనలు చేస్తుంది.

౨0 అధ్యాయాంతో నిండిన ఈ సంపుటంలో పెదపాటి జగ్గన కూర్చిన (పబంధ రత్నాకరం ఆనే సంకలన (గ్రంథంలో వచ్చిన 680 మంది (ంథకదర్షల్ని, వారి (గంభాల్ని సమ్మగంగా సమీక్షీంచి, 88 మంది కవుల్ని ఒక వట్టిలోను, ఓలి మంది కవుల్ని సంగహరూవంలోను పేర్కొన్నారు. ఈశని తర్వార ఒక అజ్ఞాత (గంథపంధాత 82 మంవ కవులు రచించిన నే కొవ్యాల్ని-'ఉదావారణ పద్యములు" ఆనపసపేరుతో సంకలకంచేసి ఉందాడని ఆరు(ద తెలిపారు. 'ఉదాహరణ పద్యాలు" కాకినాడ ఆంధసాపాత్య పరిషత్‌ కార్యాలయంలో ఉన్నాయి, ఇలా మరుగున ఉన్న మాశిక్యా-ను ఆరు(ద వెలికి తీసి మట్టి దులిపారు

శతకాలు, లక్షణ (గంథాలు, స్థలపుూూణాలు మొకలైన సాహిత్య రూవా లన్నీ ఈ యుగంలో వెల్లిరియటమేకాక నాటకాలు, పాత సాహిత్యం మీద వ్యాఖ్యాన [(గంథాళలు, చరిత రచనల్హాంటి కొత్తరూపా లవతరించాయి. ఈ యుగంలో వెలువడిన సాహిత్యం (పభువును మెప్పించే సంకుచితమైన ఉద్దేశంతో కవి రాసినా, ఆ రచన మాత్రం అందులోని విశిష్టతవల్ల కంకాలం ఉండగలిగే

సమ్మగ ఆం[ధసాహిత్యం 859 సాహిత్యంగా పరిణమించింది. ఈ సందర్భంలో “కవులు రాచవారి పంచలవద్ద యాచకులయ్యార” ని ఆరు[ద్ర తమ నిరసనను (ప్రకటించారు.

హిందూ ముసల్మాను రాజ్యాల మధ్య ఘర్షణలు సాహిత్యంలో కొన్ని (ప్రభావాలను కలిగించాయి. “సాంటోపాఖ్యానం'లో ముస్తింల ఆచారాల [వనక ఉంది, జక్కరాజు వెంకటకవి “కాకుండకాచోనాదం'లో 'మోసపు పోరిదే రిపుల మూక నవళ్యమొందగానగున్‌” లాంటి భావం !$ివాణీ అవలంబించిందే. అడే మొగలు సా(మాజ్యకాలంనాటి రచనల్లో యుద్ధనీతిగా (పతిబింబించింది.

ఈ కాలంలో పోతన భాగవతం బాగా [పచారం పొందటం వల్లనే పిల్ల భా“వతాలు చాలా రూపుగద్దుకొన్నాయి. ఉపసాపిత్యం ఆసలు సాహిత్యంకంటే ఎప్పుడూ తీసికట్టుగానే ఉంటుం3 ఒక్కచేతితో రెండు బాల భాగవతాలు రాసీవ కోనేరు నాథుడు చాలా సాధారణమైన కవి.

ఈ సంపుటంలోని కవుల్లో ఏకాామనాథుడు ఒకడు. ఇతడు “(పతాప చర్నితి రాళాడు. వాస్తవ చరిత రాయడానికి కూడా సం పదాయం అవసరం, ఆలాంటి సంప్రదాయం మనదేశంలో లేదు. కొంతమంది బొలా చిన్న సంఘట నను కూడా ఉన్నదున్నట్లు చెప్పలేరు. ఆయినా భారతీయులు చరి్యతహీనులవే అపఖ్యాతి రాకుండా కాకతీయుల వైభవాన్ని (గంథస్థంచేసి (పథమ చార్మీితక (గంథరచయికగా పేరుపొందిన ఏకాామనాథుడు ఈ యుగంలో ఉండటం విశేషం ఈ ఏక మనాథుని '(పతాపచరి తలో కూడా కల్సనలు ఎక్కువగా ఉండొచ్చు. అయలోని కొన్ని ఆబద్ధాల్ని ఆరు్ముద బయట పెట్టారు సీరియాల దేవిని కటకు వల్లభుడు తరుముకు రావడం, ఆమె వడ్డించిన అన్నాన్ని (బావ్మాలు తిన్నమీదట - ఆమె (బావ్మాణి అని ఆతడు నమ్మటం అనుమానాస్పదంగా కనిపిస్తుంది. పూర్వం కోసలరాజు శాక్యకన్యను పెళ్ళాడతాననటం, శాక్య కన్యను, ఆ రాజును కలిసి భోంచెయ్యమనటఓం మొదలై న సంఘటనలకు ఇది (వతిధ్వనిగా స్ఫురిస్తుంది.

ఎండలో ఎండనివాడు, వానలో తడవనివాడూ లేనట్లే కవి చౌడప్ప పేరు తెలియనివాళ్ళుకాని, అతని నీతి విననివాష్మకాని లేరని చెప్పొచ్చు. అతని బూతు

860 ఆరు[ద శ్రీవితం.రచనలు-సమ[గ పరిశీలన కవిత్వమే అందుకు ముఖ్యకారణం. అయితే చౌడప్ప బూతుకోసమే బూతు రాళాడనిపించదు. ఆకని బూతులో నీతి ఉంది. శషభిషలు లేకుండా సత్యాన్ని సూటిగా చెప్పేగుణం ఉంది. చౌడప్ప వాస్తవ దృక్పథం కలవాడు. ఇష్టపడి చదివిజే రామాయణ భారతాలు చదవమంటాడు. డబ్బుకోసం ఎవడి పేరన్నా చెప్పి పద్యం చదవమంటాడు. ఏమీ ఇయ్య ని వాడిమీద పద్యం చదవటం నాలుక తీటేనంటాడు. అతని వాస్తవిక దృష్టిలో అకాళసౌధ నిర్మాణం కనపడదు. చౌడప్ప తన్నుగురించి చెప్పుకొన్న చంపకమాల ఆతడి వోస్యధోరణిని వ్యక్త పరుస్తుంది. ఆత్మవిశ్వాసాన్ని (పకటిస్తుంది.

*శరనిధి మేరదస్పినను శంకరుడిచ్చు వరంబు దప్పినన్‌

సురగురు నీతిదప్పినను సూర్యుడు చం (దుడు (తోవదప్పినన్‌

పరుసతనాన రాఘవుని బాణము దప్పిన వీస్యకాం[డలో

సరసుడు జాణ కుందవరచౌడుని పద్యము నీతిదప్పునే' అనే పద్యాన్ని ఆరు(ద ఉదాహరించి నిజంగా చొడప్ప పద్యం రామణాణమేనన్నారు. అది *“రోన్సు బాణంగా అచ్చు పొరపాటు పడీంది!

గువ్వల చెన్నడి మీద పద్యాలు చెప్పిన శతకం గురించి యీ సంపుటంలో (వస్తావిస్తూ, (బౌను దొరగారు తలందినట్లు ఈ శతక కర్త అల్లసాని పెద్దన కాదని పట్టాభిామ కవి అని ఆర్నుదగ నిరూపించారు.

“జడి కూలును నుయి పూడును

వడినాళ్ళన్‌ జెరువు తెగను వశమా ఖిలమౌ

చెగనిది పద్యంటొకటియె

కుడి యెడమల కీర్పి;న్న గువ్వలచెన్నా!” చెడని పద్యాల్ని, పద్యకవుల్ని, కావ్యాల్నీ లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉన్నదాన్ని చిక్కించుకొని వాళ్ళపై మక్కువ కలిగించే ఆరు.ద సాహిత్య చరి[(త రచన సరసంగా ఉంది. మరుగువడిన మాణీక్యొల కెన్నిటికో మెరుగులు దిద్దింది.

మరుగున ఉన్నవాటిలో ఆరు[ద పైకి వీసి మట్టిదులిపిన మాణిశ్యం మట్ల అనంతరాజు రచించిన “కాకృత్‌స్థవిజయం. పదకొండో అధ్యాయంలో అతని కీరి

సమ్మగ ఆం(ధసాహిత్యం శ్ర్య్రి1 (పతిస్టలను వెల్లడించే దారిత్రకాంశాల్ని ఆర్ముద వివరించారు. కొన్య విమర్శ కూడా గంభీరంగా చేళారు. మట్ల ఆనంతరాజు విజయాలు సాధించిన వీరుడేకొదు, కవి కూడా అని అతని కావ్యమే ఎరుక పరుస్తుంది. కావ్యంలో ఎన్నో సొగసులు కనబరదాడు. ఈ కావ్యంలోనే *కొజవంజి'అనే ఆటను వర్ణించాడు. ఆ పద్యాన్ని ఆరు[ద ఉదాహరించారు.

*“కుంచియ గోయి మూపులకు గోవులకున్నె రిచూప జో

డంచులలంకరింవ గురుతైన కిరీటము వెట్టి జక్కణీ

సంచున కద్దగ ధి జలజాత సుగంధి మణీమయ్మకియ

ల్గాంచిన బుట్ట బులైడెరుకల్నెర పెం గొరవంజి యాటలన్‌ .*

మారన వెంంయ్య లాంటి ళతక కర్తలను గురంచి _-ఆకు[ద ఆ్నె మాటల్లో కొంత సత్యముంది. శతకక ర్తలు తమ వ్య క్రిగతమైన భావాలు, బాధలు (వకటించుకోడానికి ఆలంబనం అవడమేకాక వాళ్ళ (పజా బాహుళ్యానికీ మరింత సన్నిహితులుగ రచనలు చేయగ లిగారు. [వబంకకవులు ఎంత గొప్ప కవిత్వం రాసినా శతక కవులంతగా (పజా(పతినిధులు కాలేరు. అంతేకొక శతక కవులు సమాజ క్షేమాన్ని పాటించి రచనలు చేశారు. వాళ్ళు చెప్పిన సత్యాలు కొన్ని ఈనాటి జీవిశానికి కూడా వర్తిస్తాయి భాస్కర శతకంలోని “దక్షతలేని ఇంటికి పదార్థము వేరొకచోటనుండి వేలక్షలు వచ్చుచుండిన బలాయనమైనను కల్లగాదు' అన్న మాట ఈనాడు మన డేళానికి అక్షరాలా వర్తిస్తుంది. ఏనాటికైనా సీతులు చెప్పుకోదలి స్తే సాహిత్యంనుండి ఉదావారించటానికి శతర వాజ్మయం వనికి వచ్చినట్లు ఇతర రచనలు పనికిరావు.

ముద్దరాజు పెదరామన్న వ్యావహారిక భాషలో రాసీన రాఘవ పాండవీయ వ్యాఖ్య రాసీన చ్మితకవి అవంతయ్యకూడా కొనియాడ దగినవాడు. రామన్న, అనంతయ్యలు తెలుగు సాహిత్యంపై చేసిన వ్యాఖ్యలవంటివి రచనలకు కొత్త జీవనం పోస్తాయి.

బిజ్జాల తిమ్మారెడ్డి రాసిన అనర్హ రాఘవ [వబంధాన్ని గురించి రాస్తూ, సంస్కృతంలోని అనర్హ రాఘవ నాటకాన్ని రచించిన మురారిని అనుసరించే **మురారే సృతీయః పంథా' అనే నానుడీ పుట్టిందని ఆర్ముద అన్నారు.!! కాని

862 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరిశీలన ఆ నానుడి మీమాంసకుడై న మురారి మృిశుని బట్టి ఏర్పడిందే కాని మురారి కవిని బట్టి ఏర్పడింది కాదు. మీమాంసాళాస్త్రంలో భాట్టునిదొక మార్గం. _పాభాకర మార్గం ఇంకొకటి. మురారి మి[శునిది పైరెంటికి భిన్నమైన మూడవ మార్గం. దాన్ననుసరించే పై నానుడి వచ్చిందని కాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం. ఒకవేళ మురారి కవిని బట్టి యీ మాట ఏర్పడిందన్న భాంతి కలిగినా తక్కిన రెండు మార్గాలేవో, ఆవర్హరాఘ కంలోని మూడో పద్ధతి ఏదో ఆరు[ద వివరించలేదు,

ఇంకో విషయం విజ్ఞుల తిమ్మారెడ్డి తెలుగు చేసిన అనర్హ రాఘవం ము(దితం కాలేదని ఆరు[ద అన్నారు, అది 198! లోనే అచ్చైనది. తిమ్మరాజు, తిమ్మభూపాలుడు, తిమ్మా రెడ్డి అనే పేర్లు మూడూ ఆయన కున్నాయి. రిమ్మా రెడ్డి 17వ శతాబ్దంలోని వాడు వపర్హి రాజైన “అష్ట భాషా" గోవాలరావుకు మేనల్లుడు అనర్హ రాఘవ కావ్యం ఆమన వంశీముడైన శ్రీ రామేశ్వరరెడ్డి (పల్లెపాటి దొర _ 668) కర్నూల్లో కీ శే. అనుముల వెంకట సు (బవ్మాణ్యళాన్తీ, థ్రీ మేడవరం వామ[బహ్మాకొన్తిగార్ల ద్వారా పరిష్కరింపజేసి వారి ఆధ్వర్యం లోనే అచ్చువేయించారు. అందులో చతుర్ణ జాతిని గంగతో పోల్చి వర్ణించిన పద్యం,

*ఏసరి త్రిలకంబు హేమాంబరుని పాదరాజీవమునకు మరంద ధార

ఏనదీ తల్లజంబీశాను మస్తకసీమకు పొండురోస్టీష కాటి

ఏవాహీఏసతి హిమవద్ధరాధర శృంగాంతరంబుల [క్రీడ సల్పు

వీధునీకాంత పాథోధి మూర్చన్యున క్యగభార్యామౌళియై రహించు

నట్టి గంగకు తోడబుట్టువగు చతుర్ధ

జాతియందు నితాంత విఖ్యాతిదనరు

చున్న మొటవాడ కులమున నొప్పుమీరె

చాల దిజ్ఞుల తిమ్మభూపాలమౌళి” .82

ఆరు(ద (ఈ సంపుటి 212 వ పేజీలో) కిరాకార్టుుయం, బాలభారతం ఎవరు రాళారో తెలియదన్నారు. “*కేశవమంథత్రి ప్యుతుడు కృష్ణనామాల్యుడు. కాశ్య్గపగో[తుడు కోటచింతల వంళ పావనుడు, శ్రీ రమానాథుని పాద సేవకుడు, గోపాలుని భాస్కరామాత్యుని ప్నాతుడు, వీరన పుట్రుడు, అయిన *సింగయి

సమగ ఆం(ధసాహిత్యం 868 రచించిన ఐదు ఆశ్వాసముల (వబంధం ఒకటి “కిరాతార్డునియం' గతంలో (వ్రచురింపబద్దిది.”23 *కిరాతార్డున మం తాళపృతి (పతి ఒకటి థ్రీ బిరుదురాజు రామకాజుగారి వద్ధ ఉంది"ఓి4

ల88 వ పేజీలో మల్లా రెడ్డి దేశాయి [వాసీన *గంగాపుర మాహాత్మ్యం” అచ్చుకొలేదని ఆరు[ద అన్నారు. కీశే సురవరం (పతాప రెడ్డిగారు స్థాపించిన విజ్ఞానవర్థనీ పరిషత్తు పచురణలో ఐదవకిగా వారి విపుల పీంకతో 1949లోనే అఆచ్చైనది. గంగాపురం ఆరుదగా రనుకొన్నట్టు చిన్నదికాదు. చాలా గొప్ప

సూల ఓ ట్‌

చర్మితకల (వదేశం.85

ఆరు[ద వ48 వ పేజీలో పేర్ళాచ్ను అహోఎలమం తి కూడా రాయసం వారే. రాయసం స్యసింహామాత్యుని కొడుకు శ్రీరంగ రాయలు. రాయసం భ్రీరింగ రాయల కోరిక మీవనే అహోబం మంతి “కవలయ విలాసం" అను సంస్కృత నాటకం [వాసినాడు ఇందలోని కథ కువలయాళ్వ చరితం. ఆహోబలమంతతి, సవరం చిన నారాయణ నాయవుడు సమకాలీనులు, చిన నారాయణ నాయకుడు తెలుగులో కువలయాశ్వ చరి(తం (వాసినవాడు. ఈ రెండింటికి ఏం సంబంధ ముందో. ఆసలు శ్రీకృష్ణదేవ రాయలు (వాసిస “మదాలస చరి(త'లో కూడా ఇదే కథ. దాన్ని చూచి వీవ్ళ వాసిరారేమో తెలియదు. (గ. ౫) : 2819 గ౯1౧2౯2 ౪01. ౫౯౬ 1.3 330౧6161, 11264౯28.)

అలాగే 914 వ పేజీలో పేర్కొన్న గోవిందమంధతి గొప్ప సంస్కృత కవి కూడా. *“పహ5వంక సారచరిరం" అనే మహాకావ్యం (వాసినాడు ఇతని నమకాలీనుడైన అప్పయ్య దీక్షితుల వారు దీనికి వ్యాఖ్యానం కూడా (వాసీనారు. (సం: 8742 *ం1 *[ 510౧938౯16 ౧౩౯2102866, 210)0౯6)కికీ

ఈ యుగంలో ఉన్న వాళ్ళలో ముఖ్యంగా చెప్పుకోవలసిన వారిలో ముద్ద రాజు సోదరులు, చిితకవి పండితులు నలుగి రు. తెలుగు శ్రేష ద్వ్యర్థి కావ్యాలకు తొలి వ్యాఖ్యాతలుగా వీరు చిరస్మరణీయులు.

ఈ యుగంలో నలచరి తను సౌవాగా చెప్పిన కవి చ్మకపురి రాఘవా చారి. ఇతడు '=వనిలో కవిరాజులై నట్టి సరసకవుం సత్కృపన్‌' అని చెప్పు

864 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన కున్నా మహాకవులను ఆఅనుకరించలేక కవిగా మాతమే మిగిలిపోయాడని సోదా హరణంగా ఆరు[ద సిరూపించారు. కందుకూరి రు(దకవి రాసిన యక్షగానం *స్నుగీవ విజయం' కంటే చకపురి రాఘవాచార్యులు రాసీన *వ్మిపనారాయణ చరి[త' మొదటి యక్షగానమని డా॥ యస్వీ. జోగారావుగారు చెప్పారు. రాఘవా చార్యులు 1545 [పాంతం వాడని కూడా సూచించారు. ఇచ్చిన కాల నిర్ణయం (ప్రకారం చ్మకపురి రాఘవాచార్యులు ఇంతకు ముందలి 8 వ సంపుటంలోకి రావాలి. రు[దకవి కాలం ,కీ.+. 1620 _పాంతం ఆయినట్లమితే అతడిని 9వ సంపుటంలోకి తేవాలి. 68 వ పేజీలో తొలి యక్షగాన రచయిత ఎవరో తేల్చ కుండా దాదాపు యస్వీ. జోగారావుగారి అభిప్రాయాన్ని ఆంగీకరిస్తున్నట్లుగా ఆరు[ద ముగింపు 'తాలి యక్షగాన రచబుతగా చ(కపురి రాఘదాచాక్యుల రచ నలను సమీక్షించి స్మరించాలినే వాక్యం తెలియజేస్తుంది.

విజయనగర సామాజ్య్మ వై భవజ్యోతి అవసాన దశలో ఉన్నపుడు వచ్చి నది *కావ్యసార వర్ణనం" ఆనే సంకలన (గంథం. దీనిక ర్త పెదపాటి జగ్గన, ఇరవై ఇద్దరు కవుల గురించి కొంచెమైనా. తెలుసుకోటానికి కారణభూతు డయ్యాడు. మరొక సంకలన (గంథంలో పదిమంది కవులు కనిపిస్తున్నారు. వీరి మనికికి కారణమయిన (గ్రంథకర్త పేరు మా(తం తెలియదు. వీరిని [గంథాని కెక్కించిన ఘనత ఆరు[దకు దక్కుతుంది. ఆరు(ద ఇచ్చిన షోడళ రాజుల చర్మితల పట్టిక (పేజి 101), జగ్గన పేర్కొన్న కవుల జాబితా, నాగర ఇఖండంవల్ల తెలిసిన కవులూ, పిన వీరన తెలిపిన కవులూ, అజ్ఞాత (గంథ సంధాత ఇచ్చిన జావీతా వంటివి (గ్రంథ పరిశోధనా పటిమను వెల్లడిస్తున్నాయి.

“ఈ సంపుటంలో కదాచిత్తుగా ఎక్కడనో ఒకచోట తప్ప వీరి సొంత అఖి(పాయం కనుపడదు. సర్వే సర్వత చాగంటి శేషయ్య ఉవాచ, బులును వెంకటరమణయ్య ఉవాచలే కనబడుతున్నవి. వీరిద్దరున్ను అంత విశ్వాసపా్యతు లైన విమర్శకులని అనుకోడానికిన్నీ పీఎలేదు. దీనికి కారణం ఏమని తోస్తున్న దంటే ఆరుదగారు 'చ్రైమరీ సోర్సులంతో పరిచయం కలిగించుకోలేదు. వేగిరపడీ రచించడం వల్లనో ప్రొమరీ సోర్సులందువాటులో లేకపోవుట చేతనో మరియే కారణం చేతనో సెకండరీ సోర్సులతోనే తృప్తిపడి నట్టుంది?” అన్నారు. ఇంతకు ముందున్న కవుల చర్శితలు, సాహిత్య చరి(త్రలు, కవుల కొవ్యాలు

సమ్ముగి ఆం, ధసాహిత్యం $86656 పీఠికలు రాజుఎ చర్మిత ఇవి రెంశవరవం సమాచారం కాదు. మొవటిరకం సమాచారం కాఫనాలే అయితే పెద్దలు కొమర్రాజు వారు, మల్లంపల్లి వారు, నేల టూరివారు, నిడుదవోలు వారు వాటి "సారం (గంథఠరూపంలో అందజేశారు. మళ్ళావాటిని తిరగిదోడితే విమర్శ (ఇరవయ్యేళ్ళ) పవక్కి పోవచ్చు.”*28

కొని నేలటూరివారు చెప్పినది ఒకటి నిజం. ఒక యుగంలో రావలసిన కవులు మఠొక యు/:ంలోకిమరొక యుగంలో ఉండవలసిన కవులు వేరొశ యుగం లోకి (చెదురు మురుగా) వచ్చారు ఈ సంపుటంలో _పథముడుగా ఉన్న పచ్చ కప్పురం తిరువేంగళరాజు ఆరవీటియు “ంవాడు కాడిని, ఆచ్య్ముతదేవ మవో రాయల కాలంవాడని నేలటూరివారు చెప్పారు శ్రీ శ. 1580 సంవక్సర [ప్రాంతంలో పాలించుచున్న గోళ్ళ నాయకుల క్యాశితుడు. ఇతన్ని ఆరవీటి యుగంలో చేర్చడం సముచితం కాదన్నారు ఈతడే. కాక ఇంతకు పూర్వపు సంపుటాల్లోను, ఈ సంపుటలోనూ ఇలా యుగాలు తారుమారైన కవుల గురించి ఆయా సందర్భాలలోనే పేర్కొన్నాను. ఆయితే. ఆర్నుదకు (గంథ పరిమిత అడ్డుకట్టలు వేసిందని, అందుకే ఆలా చేయవలసీ వచ్చిందని సమాధాన పడ వచ్చును.

10 వ సంపుటం

రాయల యుగంలో ఆంధ కవులకూ సాహిత్యానికీ కలిగిన ఆదర (పోత్సావోలు ఈ నాయక రాజుల యుగంలో మరికొంత వి స్తరిల్హాయి. సర్వతో ముఖంగా సాహిత్యం వికాసాన్ని పొందింది చేమకూరకవి చెప్పినట్లుగా ఈ కొలంలో మాటల నేర్పులా, సరస మార్గములా, కొలువుండు రీతులా, పాటల గంధులా, కళల భాగ్యములా, బహుదాన లీలలా - నాటకళాలలా - సమస్త విద్యలు “కస బెల్లి బాసి మెరపై వెల పెట్రై సభాంతరంబులన్‌”' ఆని చెప్పిన మాటలు చారిత్రక సత్యాలు.

ద్విపద భారత కవితయం, ఎలకూచి బాలసరస్వతి, పుష్పగిరి తిమ్మన్న, ఆతని కవి మి[(తులు మొదలుగొ కలిగిన విషయాలను చేర్చినందువల్ల ఈ యుగ సాహిత్యం సంపూర్ణ వికాసొన్ని పొందింది బాలసరస్వతి గురించి, పువ్చగిరి తిమ్మన్న గురించి సేకరించిన పూర్తి సదూబారాన్ని ఆరు(ద ఈ సంప్పటిల పొందుపరిచారు.

866 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ (గ పరిశీలన

ఈ సంపుటిలో ఏవాదస్పదమైన విషయం ఒకటుంది. అదో సుభద్రా కళ్యాణం'( స్త్రీల వాట )కృతిక ర్త ఎవరు?కాళ పాక తిమవుక్రొ,తాళ్లవాక అన్నయ్యా? తాళ్ళపాకతిమ్లుక్షే ఈ కృతి రాసిందని వేటూరి ప్రభాకర కాన్ర్రిగారు నిర్ణయించారు, 'సుభ(దా కళ్యాణాన్ని' మొదట ము,ద్రింపించిన వారు వేటూరి వారని, 1960లో ము[దణ జరిగిందని, వారి నిర్ణయమే సరైనదని ఆందిరూ పశ్వసించిక దాన్నే ఆరు[ద స్థాపించారు కాని ఈ పదవ సఎపుటికి తాపీ ధర్మారావు గారు రాసిన పీఠికంలో పైఅభి[ప్రాయాఐను ఖండించారు, 1910లోనే ఈ స్త్రిల పాట *సుళ (దా కళ్యాణం" గోదావరి జిల్లాలో ము(డితమైందని చెప్పారు. తాళప(తింలో “సుభ (దాబరణం' అని ఉండగా వేటూరిదారు *సుళ(దా కళ్యాణమిని పేరుంచుట సావాసమని *తాపీ' అభ్నిపాయాన్ని తెలిపారు, ఈ కృతిని తిమ్మక్క రాసి ఉండదని, తిమ్మక్కభర్త 'అన్నయగ్టోరాసి ఆమె పేరుపెట్టి ఉంటాడని, ఈ పద్ధతి ఆ రోజుల్లో ఉందని తెలిపారు. కాపీవారివాదం హేతుపూర్వకంగా సెగింది 29

తిమ్మ క్కకృతి 'సుభ్యదాళ్ళాణాన్ని' (స్త్రీలపాట) చేమకూర వెంకటకవి విజయవిలాసంలో అనుకరించాడని ఆర్యుద ఉట్టండించిన అభిపాయాన్ని పీఠికలో తాపీ ధవ్మారావుగారు (తోసిపుచ్చారు. వారు వాదించిన విధానం వారి మాటల్లోనే. “ఈ పాటకు [సుభళ్మదాకళ్యాణానికి), విజయవిలాస మవోకావ్యానికి ఉన్న పూర్వాపరాలు నిర్ణయించవలసి ఉంది. అప్పుడుగాని ఆ పొట (పబంధాన్ని ఆఅనుకరించిందో, ఆ పాటను (వలంధమే అనుకరించిందో తేలదు. కాబట్టి పోలికలున్నంతమా[తాన చేమకూరకవి తిమ్మక్కను కాపీకొట్టాడని నిర్ణయించడం అ[కమం. ఆరు[దగారు సూచించిన తాళ్ళపాక తిమ్మాబార్ముడు 1740 (ప్రాంతంలో ఉన్నాడనీ ఆతడు సాహిత్యం (వాతకోత వర్మిశమచేసి, (గంథపరిచయం కల వాడనీ తేలుతుంది. ఈయనే గోదావరిజిల్లా ముద్రణలో పేర్కొనబడిన తిమ్మప్ప వరకవీశ్వరుడు కావచ్చును. (సభాకరళాన్త్రిగారు ము[దించిన ఈ పాటలో 89వ 'పేశీలో చివరినుంచి 8 వ చరణంలో 'మురవైరి వందిత మువ్వగోపాల' అని రుక్మిణి అంటుంది, “మువ్వగోపాలుడు” మేతయ్యగారి ముద్దుపేరు. ఇతడు 1850 (పాంతములవాడు అతని ముద్దుపేరుతో కృష్ణుని సంటోధించడం గట్టిగా ఆలోచింపవలసిన విషయం. కాబట్టి ఈ తిన్ముక్క 16680 _ప్రాంతాలది కావాలి,

సమ్మగ ఆంధసాహిత్యం 887 వేటూరివారు ఈ పదముతో చిక్కున పడ్డారు క్ష్యేతయ్యగారు మువ్వపురిగోపాలా అని అనేవారని, ఈ మువ్వగోపాలునిక ర్థం మువ్వలు దాళ్చిన బాలగోపాల అని ఎంచవలెనట. సుభ|ర్రావివావాఘట్టంలో రుక్మిణి మొదలైన అస్టభార్యలున్నపుకు మువ్వలున్న బాలగోపాల అని అర్థం చెప్పడం మహా సాహసం ఇన్ని కారణాల చేత ఈ పాట (వబంధానికి చాలా వెనుకను [వాళారం నిర్ధారణ చేయక తప్పదు అని కాపీ అన్నారు.

ఈ సంపుటం మొత్తంమీద చేయవ౨సినంత విశ్లేషణ తాపీ ధర్మారావుగారే చేసి పీఠీికారూపంలో వివరించారు. చారు పీరికలో పేర్కొనిన విషయాలకంటె వేరుగా చెప్పదలచినవి ఏఏీలేవు. ఆందువల్ల ఆ పీఠ“లోని కొన్ని వాక్యాలను “కోట్‌ * చేయడం జరిగిం3.

11వ నంపుటం

ఈ సంపుటంలో ఆరు[ద నవాబు. యుగంనాటి రాజకీయ, సాంఘిక చరి(తని నికిత దృవ్షితో పరిశీలించి, అట్టి వాతావరణంలో వెలువడ్డ కావ్యాల్ని గురించి విపులంగా చర్చించి తుండీర మండలాన్ని గురించి చరిత్రకారులు వె€ బుచ్చిన వివిధాభ్మిపాయాల్ని సమన్వయంచేసి తెలుగుకవులకు, తుండీరమండలాధి పతులకు ఉన్న సంబంధాన్ని సరైన ఆధారాలతో సోదాహరణంగా నిరూపించారు. తెలుగు సాహిత్యకేం(దాల్లో చెంబికి తగిన (పాధాన్యమివ్వడం ఆరు[ద పరికోధ నాత్మక దృష్టికి ఠార్కాణం.

యక్షగానాలకు, పదకవితకు ఆరు[ద సాహిత్య చరి[తలో సముచిత స్థానాన్ని కల్పించారు. కేతయ్య పదాల్లో సాహిత్య విలువల్ని ఆర్నుద వివరిం బారు. ఈ వ్యాసంతో *వ్రగ్రద్ర" ము[దగల పదాలు ఏడు ఉన్నాయన్నారు, కేతయ్య పూర్వనామం వరదయ్య అని సూచిస్తాయన్నారు.

ఈ యుగంలో వెలువడ్డ కొన్ని కావ్యాలు సాహిత్య గౌరవం వలవి, మరికొన్ని పాండితీ స్పోరకాలు. పూ ర్వ[పబంధాలకు అనుకరణలే అయినా కొత్రదనాన్ని సంతరించుకొన్న కావ్యాలు కూడా కొన్ని ఉన్నాయి. దొమెర్ల వెంగళరాజు బహళాళ్వచరిత, మూూర్తికవి రాజవాహనవిజయం, చెంగ ల్వకాళ

868 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగ్రపరిశీలన కవి రాజగోపాల విలాసం, సవరం చిశనారాయణ కువలయాశ్వచరి[త, లింగన మఖి తిరుశా మయ్య సత్యభామాస్వాంతనం మొదలై నవి ఈ కోవలోకి వస్తామి. ఇవి తెలుగు సాహిత్యంతో బాగా పరిచయం ఉన్నవారికే తెలిసిన కావ్యాలు. సౌమాన్య పాఠకులకు సాహిత్యంతో పరిచయ కలిగేట్లు, సాహిత్యంపట్ల అభిరుచి కలిగేట్లు ఆరుద్ర ఈ కావ్యాల్ని విమర్శించారు. వంకికులకు, పరిశోధకులకు ఉపయోగపడేట్లు కావ్యంలోని వివిధాంళశాల్ని విపులీకరించారు. ఈ కావ్యాలు ఆం(ధుల సాంఘిక చరిితకు అద్దాల్లాంబివి. నాయకరాజుల యుగంలోని చారి (తక వాజ్మయ విశేషెల్న సమన్వమవరచి నాటి సొంఘిక చరితను (గహించ టానికి అనువుగా ఉండేట్లు ఈ క్యా పశీలిచటం గమనంచవపెన విషయం.

చి(తకవిత్వం కొని, బంధకవిత్వం కాని సామాన్యుల కందేవికావు. గణపవరపు వెంకటకవి రచించిన (ప్రబంధరాజ వేంకటేశ్వర విజయ విలాసమనే కావ్యం గురించి పరిశీలించేటప్పుడు ఆరుద్ర - చ్నితకవితా రీతుల చి(తవిచి[త గతుల (ప్రాశస్త్యాన్ని సరళంగా విశదపరచారు.

రంగాజమ్మ రామభ(దాంబ మొదలైన కవయి(తు లాం[(ధ్రసాహిత్యానికి జేసీన సేవను కూడా ఆరు[ద నిశితంగా వరిశీలించారు.

(157వ పేజీ రెండో పేరాలో) మార్కండేయ పురాణంలో మారన చెప్పిన తీరుచూళాక చిననారాయణ కథనం వింటే మనస్సు చివుక్కుమంటుంది. మూలంలో లాగ నాగకుమారులు ఆశ్వతరునికి కథ చెప్పిన (క్రమంలోనే కథ రాస్తే ఎంతో కౌచిత్యంగా ఉండేది, మారన్న కథన (కమమే శిల్పదృష్ట్యా మెరుగనిపిస్తుందని ఆరు.ద అప్పీలు లేని తీర్పు చెప్పారు,

సాహిత్య చర్మిళలో 17వ శతాబ్షిని ఏ యుగంగా పరిగణించాలనే విషయం వివాదాస్పదంగా ఉంది. ఇది క్షీణయుగమని, ఆకంతర (పబంధ యుగ మని, నాయక రాజుల యుగమని సాహిత్య చరిత్రకారులు ఆనేక రకాలుగా పేర్కొన్నారు. సాహిత్య (వ(క్రియా వై విధ్యంకల ఈ యుగం కూడా రాజుల ఫోషణలోనే విలసిల్లింది కాబట్టి నాయకరాజుల యుగమనటమే సమంజసం,

సమగ ఆం ధసాపాత్యం 869 12 వ నంపుటం

“కడపటి రాజుల యుగం" సంపుటిలో 8! ఆధ్మాయాలున్నాయి. ఫీటిల్లో 147 గురు కవుల గురించి ఆర్యుద రాళారు. వీరిలో ఎక్కువ భాగం సంస్థా నాల్లో విలసీల్లినవారే నాయకరాజు. యుగంలో పలు కావ్య్యప్యకియలు పరిపూర్ణ వికాసం పొందగా అప త్నేణవళకు మళ్ళాయి చితక విత్వాలు మాతం ముదరి పోయాయి. ఈ యుగంలో పేరున్నవాళ్ళు నలుగురు: 1. కూచిమంచి తిమ్మకవి. 8 ఏనుగు లక్ష్మణకవి 8 వేమన. శీ, త్యాగయ్య. వీరిలో మూడవవాడైనొ (పధానుడు వేమన. వేమన గురించికూడా ఆరుద విసృతంగా రాయలేదు. కేవలం పది పేజీలు మ్మాతమే అతడికి కేటాయించారు. (గ్రంథవి స్పృతి భీతివల్ల రచయిత అంతకంటె ఎక్కువ రాయలేకపోయారనుకోవాలి. 18 సుబాలు సంస్థానాల్లోని కవులను ఇంకా ఇతరుంను పరిచయం చేశారు. ఈ సంపుటి మొత్తంమీద మంది ఎక్కువై, మజ్జిగ పలచనై నట్లుంది. చెప్పుకోతగ్గ కావ్యం ఈ యుగంలో ఒక్కటీ " కూడా మచ్చుకైనా వెలువడలేదు రచనలు నీరసమైనవైనా ఆరుద్ర శెలి అందంగా సాగిందనే చెప్పాలి. సమయం వచ్చినవ్పుడెల్లా సందర్భానుకూలమైన సామెతలు వాడారు. వ్యాఖ్యానం ఆఖ్యానంలా చేశారు. (పతి ఆధ్యాయం ఆద్యం తొణు చమత్కార భరితమైన వాక్యవిన్యాసాలు. అక్కడక్కడా వోస్యాలు. అప్పుడప్పుడు అనువైన చోట్ల సునిశితమైన విమర్శనా విసుర్లు. వీటన్నిటి సవా యంతో సంపుటం ఆవలి దరికి చేరతాం. ఈ సంపుటానికి అనవసరమనో లేక మరీకారణం చేతనో పీఠిక కూడా రాయించలేదు.

రాధికా సాంత్వన కర్త ముద్దు పళని (1788)కి లేని కీర్తిని ఆధునికులు తెచ్చిపెట్టారని ఆర్వుద అభ్మిపాయం. తమిళంలో 'చూడికుడుత్త నాంచారు' రాసిన 'తిరుప్పావై' పాథరాలలో కొన్ని ఈమె నప్తపదులనే పేరుతో ఆంధ్రీక రెంచిందని వేటూరి (ప్రభాకర ళాస్ర్రిగారు (భమ పడ్డారని (175 వ పేజి), థ్రీనివాసాబార్యులనే సురపురం కవి *(దావిడ పాఠరాల'ను అనువదించాడని అర్నుడ తేల్చి చెప్పారు. ఇది పరిశోధనకు వన్నెతెచ్చే విషయం. కనపర్తి ఆబ్బయామాత్యుని కాలం (క్రీ.శ. 1750 అని అంధ కవుల చరితలో కందు కూరి వీరేశలింగంగారు. చెప్పిన దానికంటె భిన్నంగా, సరైన ఆకరాంతో,

ఉ&టెగి5-2కీ

శా0 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమ(గ పరిశీలన అబ్బయ్య [క్రీ.. 1725లో పుట్టి 1745 నాటికి అనిరుద్ధ చర్మిత రాసి ఉండ వచ్చునని (1968వ పేజీలో) ఆరుద నిర్ణయించారు. (206వ పేజీలో) నూజివీడు సంస్థానమే పంపకాల వల్ల చిల్లర జమీ=దారీలుగా విడిపోయిందని కౌన్ని పేర్లు చెపుతూ “నందిగామి అని పేర్కొన్నారు. కాని నందిగామ జమీ లేదు. ఆది చిన్న సంస్థానం కూడా కాదు. ముక్త్యాల జమీలో ఉండేది. (౨18వ పేజీలో) కూచి మంచి తిమ్మకవి కవిత్వాన్ని విశ్లేషించిన తీరు సముచితంగా ఉంది. “ఇతని పద్య కావ్యాలలో గత కాలపు (పబంధాలు (పతిధ్వనించుకాయేకాని సమకారిపు సమాజం (వతిఫలించదు. సంప్రదాయ వధేయతే కాని స్వాతం(త్ర్యోత్సావాం కనపడదు. (వాచీన కవుల పద్యాలను అనుకరించటమే కాక తన పద్యాలను తొనే అనుక రిస్తాడు. ఒక కావ్యంలోని పద్యాలు ఇంకో కావ్యంలో యథాతథంగా కనపడతా'యని ఆర్ముద సోదాహరణంగా చెప్పారు. రచయిత నిశిత పరిశీలన కీది నిదర్శనం. (281వ పేజీలో) *తెలుగు పరాళరీయ వోర' (గంథం విజయ రామరాజు కృతమేనని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు, దువ్వూరి జగన్నాథ శర్మగారు అలి(ప్రాయవడగా, ఆది సరై నది కాదిని “విష్ణళక్రి సుధాకరం” అవకారికలో స్పష్టంగా టొబ్బిలియుద్ధంలో చనిపోయిన విజయరామరాజూ ఈ కొవ్యక ర్త విభిన్నులని ఉందనే సత్యాన్ని ఆరు[ద స్పష్టంగా వెళ్లిడించారు. ఆరు(ద సత్యాన్వేషణకిది నిదర్శనం (281-282 పేజీల్లో ) రొచిరాజు సీస మాలికను నమ్ముకొని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు, చాగంటి. శేషయ్యగారు వేములవాడ భీమకవి కాలాన్ని నిర్ణయించి పొరబడ్డారని ఆరు[ద సహేతుకంగా' సూచించారు. సీసమాలిక 87 వ పాదంలో పీంగళి సూరన కళాపూర్ణోదయ కృతిభ_ర్త నంద్యాల కృష్ణమరాజును పేర్కొన్నాడని, కృష్ణమరాజు కాలం 1550 (పొంతాలుకాగా 14568 లో ఉన్న రాచిరాజు సీసమాలికలో పేర్కొనటం ఎలా జరుగుతుందని (ప్రశ్నించారు. సీనమాలికను తదనంతరకవులు ఎవరో కల్పించి ఉంటారని, అట్టిదానిని నమ్మి కాలనిర్ణయం చేయకూడదని ఆరు[ద ఆభి[ప్రాయం వెలిబుచ్చారు. ఈ సంపుటంలో ఇంతకన్నా వివరణ ఇవ్వదగిన కవులెవరూ పేర్కొనదగినవారు లేరు. ఆరుద్ర మిక్కిలి సంయమనంతో కవుల గూర్చి కావ్యాల గూర్చి పరిశోధన జరిపారనడానికి ఈ (12వ సంపుటం) కడవటి రాజుల యుగిమే సరైన నిదర్శనం,

సమ్మగ ఆం(ధ్రసాహిత్యం 871 సమ్గ[గ ఆంధ సొహిత్యం స్పష్టంగా సామాన్య పాఠకులకు ఆర్ధ పుయ్యేందుకుగాను వ్యావహారిక పదాల్ని రచనా రూవంలోకి ఆరుద్ర తెచ్చారు. చిన్న చిన్న వాక్యాల్లోకి ముచ్చటగా కుదించారు. అప్పుడప్పుడు ఆంగ్ల పదాల్ని వాడారు. మంది ఎక్కువై మజ్జిగ పలచనై నట్లుగా కవు. సంఖ్య ఎక్కువై కవిత్వం తగ్గినచోట్టలోగల లోపాల్ని కప్పిపుచ్చేందుకు, సాహిత్య చరిత రచనకు శిల్చపుష్టి ఒవకూరిందుకుగాను ఎన్నో లోకోక్తుల్ని, సామెతల్ని సవాజమైన వనిపించేట్లు ఆరు్యద వాటిని పయోగించారు. (పతి ఆధ్యాయం- ఆరంభం, అంతం ఆ౫ర్షణీయమై ఏ వాక్యాలతో ఉంటుంది, కథారచనకుండే ఎత్తు గడ, ముగింపు శిల్పాన్ని స్ఫురింపజేస్తాయి. అరు[ద వచన రచన చదువరిని ఆకట్టుకొంటుంది. చారి[(త్రక విషయాల లోనేకాక్క, ఏ రచన ఎవరిది అన్న విషయంలో ఉన్న తర్క వితర్కా లను ఓపికతో పరిశీలించారు. తాను భావనాలోలుడై నప్పటికీ ఊవోగానాళ్ని ఉజ్జగించి సత్యానికే గద్దె నిచ్చారు. ఆయా యుగాల్లోని కవులు ఏయే బార్మితక నేపథ్యాల్లో ఎటువంటి కావ్యా లను రాయవలసి వచ్చిందో ఆయా బారి[తక నేపథ్యాలతోనే ఆయా కవుల కావ్యా లను విశ్లేషించారు. ఆవసరమైన సందర్భాల్లో పెద్దలకృషిని పేర్కొనటంకాని, వారి పేర్షను పేర్కొనటం కొని తప్పుకాదని ఆరుుద అభిప్రాయం. ఆ అలి = [వాయంతోనే చాగంటి, నిడుదవోలు, నేంటూరివంటివార్ల అభి[పాయాలను సమ్మగ ఆం(ధ సాహిత్యంలో అక్కడక్కడా చేర్చారు. కవుల కావ్యాలను వివేచించేటప్పుడు ఆయాకాలాల్లోని చారిత్రక, సాంఘిక, రాజకీయ, మత సరి స్థితులను దృష్టిలో పెట్టుకొన్నారు తాను సమ్మగ ఆం[ధ సాహిళ్యాన్ని *మాన్‌ కోసం రాశానని ఆరుదతో నేను జరిపిన ఇంటర్వ్యూలో చెప్పారు. అందుకే పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారి లాగా సాహిత్య చరిత రచనలో శిల్పదృక్టిని (వస రింప జేయలేదని ఆరు.ద అన్నారు. తాను విశేషంగా కవులను గూర్చికాని, కావ్యూలను గూర్చికాని ఇంకా వివరించలేకపోవటానికి కారణం పుటం పరిమితి, సంపుటాల పరిమితి, సమయ పరిమితులు అడ్డువచ్చాయని ఆయన తెలివారు. మూడు సంవత్సరాల వ్యవధిలో (1965.68) పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడ్డా యని, సంపుటానికి 250 పేజీలకంటె ఎక్కువ ఉండి కూడదనే నియమం కూరా ఉందని అందుచేత పూర్ణిగా వివరించలేక పోయానని ఆరుద్ర అన్నారు.

వం! ఆరు(ద్ర జీవితం- రచనలు. సమ [గపరిశీలన

“తఠరానికో వందకవులు తయారవు ఠారెప్పుడూ

-.. వందలోను మందలోను మిగలగలిగే దొక్కడే'నని ఆర్నుదే “గ్రంథ (శ్రీమిన్వగతం' అనే కవితలో చెప్పినట్టుగా, అట్లా మిగల గలగటానికీగల కార ఖాలను కూడా అర్నుద వివరించాసు. తాను అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు చేస్తున్న నిరంతర సాహిత్య పరిశోధనలవల్ల తన అభిప్రాయాలు కొన్ని మారుతూ వచ్చా యని, ఇప్పటి తన దృష్టితో సమగ ఆం(ధ్ర సాహిత్యాన్ని తిరగ రాస్తున్నానని చెప్పారు. సమ్మగ ఆం(ధ సాహిత్యం అవసరమైన సవరణలతో మరోము[ద్రణ పొంది పాఠకలోకం ముందుకు రాబోతుంది, సమగ అం(ధ సాహిత్యం తొలి ము(దణలో కడపటి రాజుల యుగమే కడపటి (18 వ) సంపుటమైంది. ఇంకొ మూడు యుగాలు రావాలి. ఏదేమైనా ఆరుద్ర సాహిత్య య్యాతలో చరిత రచన “మాగ్నం ఓపన్‌గా పలువురు మేధావులచే గు ర్రింపబడింది. ఆరుదద వ్యాసాలు

ఆరు[ద వచన సాహిత్యంలో సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం తర్వాతకూడా పరిశోధనా (గ్రంథాలు వెలువరిస్తూనే వచ్చారు. కలం పక్కకు పెట్టలేదు. అవి (శాంతంగా అనేక వ్యాసాలు రాశారు, అనేక (గ్రంథాలు రాశారు. “గురజాడ గురుపీఠం”, *%పజాకళలూ.(ప్రగతివాదులూ", *మన వేమన", “వేమన్న వేదం", - “వ్యాసపీఠం, “మహనీయుల కలంచి(తాలు", *రామునికి సీత ఏమవుతుంది”, *“చదరంగం' మొదలైన తొమ్మిది పుస్తకాల్ని రాసి అచ్చువేయించారంటే వాటీ వెనుక ఎంత పరిళోధరకృషి వుండి అర్థమవుతుంది. ఆరు[దమేధ పరిశోధనా యజ్ఞకుండం అనిపించుకుంది.

ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రికలో 'వ్యాసపీఠం" కేరుతో 1981 నుండి 1985 వరకు 178 వ్యాసాలు వివిధ అంళాలమీద (పచురితమైనాయి. ఇవికాక విళా లాంధ్ర, ఆనందవాణి, ఆంధ్రజ్యోతి వారపటతిక, (పభ వారవశత్రిక, (పజాళ క్రి మొదలైన పృతికల్లో వచ్చిన చిన్నా, పెద్దా వ్యాసాలు అనేకంగా ఉన్నాయి. మొత్తం సుమారు లిల్‌0 పైచిలుకు వ్యాసాలను ఆరు[ద రాళారు. ఆం(ధజ్యోతి దినప్యతికలో వచ్చిన కొన్ని వ్యాసాలు “వ్యాసపీఠం' పేరున వెలువడిన పుస్త

సమగ్ర ఆం[ధసాహిత్యం లికి కంలోను, *పజాకళలూ - (ప్రగతివాదులు' లోను గురజాడ గురుపీఠం'లోను చేర్చారు. వీటన్నిటిని నిశితంగా పరిశీలించి రాయగలిగినవారికి (పత్యేకంగా ఎం.ఫిల్‌ పట్టా పొందే అవకాళం ఉంది. సమగ్ర ఆం(ధ్రసాహిత్యంద్వారా ఆరుుద పరిశోధనా పాటవాన్ని, శైలీ విన్నాణాన్ని, విషయ పరిజ్ఞానాన్ని, సత్య నిరూ పణను. ళాస్త్రీయ, చారిితక దృక్పథాలను, కావ్యానుశీలన విధానాల్ని వివ రించాను. అవే పరిశోధనా లవణాలు తర్వాత వచన (గంథాల్లో ద్యోతకమవు తాయి కనుక ఫైన పేర్కొన్న తొమ్మిది (గంథాలగురించి వివరంగా, విపు లంగా రాయటంలేదు. ఆరు[ద కవిత రాసీనా, వ్యాసం రొసీనా సామాజిక [పయో జనాన్ని ఆశించి రాశాడని ఆయన రచనంవల్ల తెలుస్తుంది. నిబద్ధ రచయితగా ఆధునిక సాహిత్యరంగంలో, ముఖ ౦గా అభ్యుదయ సాహిత్యంలో స్థానం సంపా దించుకున్నవాడు ఆరు[ద. ఆరు[ద రాసిన 178 వ్యాసాఎన్ను 10 రకాలుగా విభజించటానికి వీలవుతుంది వాటిని అనుబంధంలో ఇస్తున్నాను. “వ్యాసపీఠం'లో ఉన్న వ్యాసాల్లో చార్మితక, పౌరాణిక, సాంఘిక సంబంధమైనవి ఎక్కువగా ఉన్నాయి. వీటిలో మచ్చుకు మూడు వ్యాసాలను మాత్రమే పరిశీలించటం జరుగు తుంది, *వ్యాస పీఠం' ఆరుద్ర వష్టీ పూర్తి సందర్భంగా (1986లో) అచ్చ యింది. దీంతోపాటు *(పజావళలూ - (ప్రగతివాదులూ", “గురజాడ గురుపీఠం', *మన వేమవి, “వేమన్న వేదం'కూడా అచ్చయ్యాయి ఆరు(ద మాటననుసరించి వీటన్నిటిగురించి విశ్రేషించడం లేదు. నేను వీటిలో చేసేది వ్యాసాల విభజన, మూడు వ్యాసాల పరిశీలన మాతమే. వ్యాస పీఠం = వ్యాన విన్యానం

“వ్యాస పీఠం'లో 89 వ్యాసాలున్నాయి చారి[తక, రాజకీయ, పౌరాణిక, సాంఘిక, సాహిత్యపరంగా ఈ వ్యాసాలను విభజించవచ్చు. ఇవి (పసీద్ధ తెలుగు దినష్మతిక “ఆంధ జ్యోతిలో వారం వారం (ప్రచురించే వ్యాసపీఠంలో వెలుగు చూసినవే. ఈ వ్యాసాలు వచ్చిన కాల్మకమాన్ననుసరించి (గ్రంథంలో వ్యాస (్రమంలేదు. కాని చారిత్రక వద్ధతిలో, శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఈ వ్యాసాల్యకమం ఉంది. [కీ. పూ. ఆంధ దేళాన్ని పరిపాలించిన అశోకుడి కాలంలో ఆడవాళ్ళకు ఉన్న స్థానాన్ని గూర్చి చెప్పిన వ్యాసంతో మొదలైంది. 1988 లో ఆరుుద (బిటన్‌కు వెళ్ళి పరిశోధన చేసినప్పుడు లభించిన “లంకలో దొరికిన రామాయణం”

లి74 ఆరు[ద్ర జీవితరం-రచనలు-సమ్మ గపరిశీలన అనే వ్యాసంతో ముగుస్తుంది. ,[దిటిమ వారి ఆధీనంలో ఉన్న (గ్రంథాలయంలో ఈ రామాయణ (గంథాన్ని భదపరిచారు.

(క్రీ. పూ. మూడవ శతాబ్ది నుంచి (క్రీ.ః. 19 వ శతాబ్దివరకు చార్మితక, రాజకీయ, పొరాణిక, సాంఘిక, సాహిత్యాది విషయాలపై రాసిన విశ్లేషణా పూర్వక వ్యాఖ్యలే ఈ “వ్యాసపీఠం. బృవ[దచనాచణుడై న వేద్యవ్యాసుని తలపింవజేస్తుంది ఈ “వ్యాసపీఠం అనే శీర్షిక *, ఇందులో (పతి వ్యాసం (వతిభా సంపన్నం. పరిణామ[కమావగాహనం. పటిష్టం. సరళమై సమ్మగ వగాహన కలిగించేవి. సందేశాత్మక, ఆలోచనాత్మక, విజ్ఞానదాయకమైనవిగా ఈ వ్యాసా లను పేర్కోవచ్చు. శాస్త్రీయమైన విశ్లేషణ, సూటైన వివరణల అవరణలో ఈ వ్యాసాలు నిలబడకాయి. తొను చెప్పదలచుకొన్న విషయాన్ని ఆదురు బెదురు లేక గుండెలదిరేట్టుగా ఈ వ్యాసాలలో కొన్ని సత్యాలను సంధించి వదిలారు.

ఆమెన్‌ /ఆమెన్‌ /చెర పట్టన్‌

నా పెన్‌ /ఆపెన్‌ /కాపాడునని చెప్పిన ఆరు(ద సమాజంలో స్రీలకు జరుగు తున్న అన్యాయాలను గమనించాడు తరతరాలుగా స్త్రీ పరిస్థితి ఏవి(టి? ఆని (వళ్నవేసుకొని, దానికి సమాధానంగా - అశోకుడి కాలంలో ఆడవాళ్ళ పరిస్థితి ఏమిటి; వాళ్ళ స్థానం ఎక్కడ అనే విషయాన్ని *అశోకుడూ - ఆడవాళ్ళు" అనే వ్యాసంలో సోవపత్తికంగా వివరించారు ఆధర్వవేద కాలంలో, ఆశోకుని కాలంలో, తెనాలి రామకృష్ణుని కాలంలో, వీరేలింగంగారి కాలంలో ఆడవాళ్ళ ఒక్కలాగే ఉన్నారా? ఇప్పుడు మాతం అందరూ మారారా? అని (వళ్నించి, “వ్యవస్థ దూరితేనే కాని ఈ దురవస్థ మారదు" అని సోవలిస్టు వ్యవస్థపై తనకు గల నమ్మకాన్ని సందేళ రూపంలో విశదం చేశారు. ఈ వ్యాసంలో = వ్య రగుడీ వద్ద 1928 లో లలించిన శాసకంవల్ల ఆనాటి రాజకీయ వ్యవస్థను గురించి తెలుసుకోటానికి వీలు కలిగింది.

రాజకీయ వ్యవస్థ: రాజధానిలో రాజూ, ఉవ రాజధానిలో ఉపరాజూ ఉంటారు, ఉపరాజు అంటే సామాట్టుకు సాక్షాత్తూ తోడబుట్టినవాడై ఉంటాడు, ఉపరాజులే కాక, యువరాజులు, రాజకుమారులు, ఆర్యపు[తులు హడా ఉప రాజధానిలో ఉంటారు. ఈ ఉవరాజులను రాష్ట్రీయ లంటారు.

సమ్మగ ఆంధధసాహిత్యం లర్‌

వరిపాలనా వ్యవస్థలో న్యాయాధికారులై న రజ్జుకులూ, మవోమా[ళలు, అంతమహామ్మాతలూ, ధర్మమవోమా[తలు కూడా ఉండేవారు. ఇది ఈనాటి మహిళా సంక్షేమళాఖ లాంటిది. అనాడు జొతరలు, జంతుబలులు ఉండేవని శాసనాలవల్ల తెలుస్తుంది. జాతర్లలో స్త్రీలు మిక్కిలి సాహసాన్ని (వదర్శించే వారని తెలుస్తుంది. (ప్రతి చిన్నవిషయానికి నోములు, (కతువులు చేసేవారని తెలుస్తుంది. ఇవి అర్థరహితమైనవని నిరువయోగమైనవని దేవానాం[పియుడు (రాజు) చెప్పాడు. మనం చేసే పనులు తగినంత _పయోజనకరాలు కావని చెప్పాడు.

ఆశోకుని కాలంలో అర్థరహితమైన కార్యాల నెన్నోో చేస్తుండే స్త్రీల విజయనగర రాజుల పరిపాలనా కొంంలో ఎలా ఉండేవారో తెనాలి రామక్యష్లుని పద్యం వల్ల తెలుస్తుంది. అప్పటి శ్రీం సావాసాన్ని కన్నులకు కట్టినట్లు వర్డిం చాడు. అధర్వ వేదంలోని సర్పవేడం, పిశాచవేదం, ఆసురవేదం తొలినాటి ళయాలను విరుగుళ్ళను తెలియ చేస్తాయి జ్వరం, వరుస జ్వరం, సనపరికలు, అజీర్ణం, జలోదరం, కుమ్ణు వణాలు, పురుగులు పడటం, పకు రోగాలు, వివ (యోగం మొదలైనవాటి నివారణకు ఆధర్వ వేదంలో మంత్రాలున్నాయి.

వీరేశలింగంగారి కాలంలో ఆయన రాతల వల్లే అనాటి స్త్రీలు ఎలావుండే వారనేది తెలుస్తుంది. *ఆ కాలమునందెల్ల వారికిని దయ్యముల యందలి విశ్వాస మత్యధికముగా నుండెను స్త్రీలలో నౌకప్పుడును దయ్యముపట్టని వారెక్కడనో గాని లేకయుండిరి. ఎవ్వరికేవ్యాధి వచ్చినను వైద్యుని ఇంటీకీ కాక ముందుగా భూత వైద్యుని ఇంటికో, సోది చెప్పేవాని ఇంటికో పరుగెత్తుచుండిరి,.. అధర్వ వేద కాలం నుంచి అధునిక కాలం వరకు స్త్రీల పరిస్థితిని స్థాలీపులాకన్యాయంగా ఆరు[ద సమీక్షించారు. 'ఆశోకుడు చెప్పిన స్త్రీలు నిరుపయోగ మైనట్టి, అర్థ రహితములై నట్టి పనులెన్నో చేయట కలదు" అనే ఆవరాలు శిలావరాలు కాకూ డడు. వివేచనాళ క్రిగల న్ర్రీలు ఈ వ్యాసాన్ని చదువుకొని మారి, మరికొందరిని మార్చించిాా చాలు. వ్యవస్థ మారిడేనేగాని ఈ దురవస్థమారదని అరు[ద తీర్చు,

శై76 ఆరు[ద జీవితం-.రచనలు-సమ గ పరిశీలన “వెండిరూపాయలూ = కొండగుర్తులూ”

ఈ వ్యాసం 1-7-1982 ఆం(ధజ్యోతి దినప్మతికలో (వచురితమైంది. వెండి రూపాయలను (పవేళ పెట్టిన ఘనత మన తెలుగు వాళ్ళదేనని ఆరుదద నిశ్చయించాడు. ఇలా నిర్ణయించడానికి శబ్ద చర్చ చేశారు. చార్మితక సాక్ష్యం తీసుకొచ్చారు. రూపాయి రూప్యం అన్న మాట నుండి పుట్టింది. రూపాయి, రూక ఒకటి కావు. రూక రుక్మం నుండి వచ్చిన మాట. రూపాయి అంటే వెండి నాణెం అని ఆర్థం ఉంది. బంగారు నాణాలను వరహాలు, దీనారాలా అని పిలుస్తారు.

మన దేశంలో మొట్లమొదటిసొరిగా వెండి నాణాలను తము రూపాలలో ము(దించిన ఏలికలు కాతవాహనులు, తమ రాజ్యంలో ఈ వద్ధతిని (ప్రవేశ పెట్టారు. శాతవావానులు తెలుగువారేనని నిర్ణయించారు కనుక రూపాయిని (ప్రవేశ పెట్టిన ఘనత తెలుగువారికే దక్కింది. (పాతెలుగులో మాకండు అంటే కొడుకని అర్ధం. తమిళంలో ఇప్పటికి మగన్‌ అంటే కొడుకని అర్థం ఉంది.

డాక్టర్‌ ఇంగువ కార్తికేయ శర్మగారు “కాయినేజ్‌ ఆఫ్‌ కాతవాపహాన ఎంపైర్‌” అనే (గంథం ఆమిదో అధ్యాయంలో చర్చించి నలుగురు కాతవాహవ రాజుల నాణాలను ఉదాహారించీ శాతవాహనుల మాతృభావ తెలుగేనని చెప్పారు, వీరి నాణాఐపై కొండ గర్హులు ఉండేఎ మూకు, ఆరు, పది కొండల దొంతర్లు ఆ నాణాలపై ఉన్నాయి. వాటిపై నెలవంక, వెండి గిన్నె ఆకారంలో ఉండేది. “కొండ గుర్తు" అన్నమా౬ఓ వీటినిబట్టి చాలా (ప్రాభీనమని చెప్పొచ్చు.

శాతవావానులు ఇప్పటికి రెండువేల సంవత్సరాల ముంము రాజ్యాన్ని పొలీంచిన వాళ్ళ. అఎతటే (ప్రాచీన కాలం నుండి తేలుగు నాణాలు, దేశీయ ఛందస్సులు, కొండ గుర్తులు ఉర్నాయని రుజువు చేసిన డాక్టర్‌ పురాణం రాధా కృష్ణ వసొద్‌ గారు, డాక్టర్‌ ఇంగువ కార్తికేయళర్మగారు ఆం(ధ్రులంతా అభిమా నించ తగ్గ పురాతత్వ పంకితులని అర్నుద పేర్కొన్నాను. ఏదై నా విషయం మీద ఆర్యుద వ్యాసం రాస్తే దానిమీద పాఠకులకు గౌరవం. పెరుగుతుంది కాని తగ్గదు అనటానికి ఈ వ్యాసం నిద ర్శనం.

సమ[గ ఆం(ధసాహిత్యం 87?

“నెల్లారి రాజులతో పోరాడిన కాటమరాజు విశాఖవాడా?'

ఈ వ్యాసం 111 వ పేజీ చివరిపేరాలో ఇలా ఉంది: “కళింగ సంచిక సంపాదకులూ, ఆ చరి్శితపె పరమ పామాణికులూ అయిన థ్రీ రాళ్ళబండి సుబ్బారావుగారు ఇలా (వ్రాళారు - రెండవ జయసింహుడు రాజ్యము చేసిన తరువాత సవతితల్లి కొడుకగు కొక్కిలి రాజ్యమునకు వచ్చెను. కానీ ఆరు మాసములు రాజ్యం చేసిన తర్వాత మూడవ విమ్ణవర్దనునిచే తరుమగొట్టబడి ఎలమంచి కళింగ దేశమునకుటోయి అందు పరిపాలనము గావించెను.”

112వ పేజీలో '[కీ.ళ. 700.7? 18వరకు పాలించిన రెండవ జయసింహుడు తరుమగొట్టగా పారిపోయిన కొక్కాలి ఎలమంచి కళిం” ముశగువచ్చి అక్కడ తన పరిపాలన స్థాపించారు.'

పై పేరాలో మూడవ విమ్ణవర్థనునిదే కౌక్కిలి తరుమగొట్టఒడినాడని ఉంది. (కింది పేరాలో రెండవ జయసింహుడు తరుమగొట్టగా పారిపోయిన కొక్కిలి అని ఉంది. పై పేరాలోశే 'రె.డవ జయసీంహుడు రాజ్యము చేసిన తర్వాత సవతితల్లి కొడుకగు కొక్కిలి రాజ్యమునకు వచ్చెను' అని ఉట్టంకించారు.

న! న! ఇందులో ఏది సరైనది ? క్రిందిపే?ా పొరపాబనిపిస్తుంఏ.

119వ పేజీ చిం పేరాలో “ఈ గొల్లరాజులు [కీ.4. వ లాబ్బం వారా? అవ్వుడే ఆ కొండపై కోట కట్టుకొని పాలిస్తూ ఉంటే కొక్కిలిదేత ఓడించబడ్డ వాళ్ళా?" అని ఉంది. కొక్కిలి 8వ శతాబ్దానికి చెందినవాడు కదా! దురి గొల్ల రాజులు వ తాబ్లం వారైతే వారిని కొక్కిలి ఓడించడం ఎలా జరుగుతుంది ? ఈ విషయం సందేహాస్పడంగా ఉంది

అప్పుడు అంటే యుద్ధం జరిగిన కాలంలో ఎరగడ్డ వాడు ఎవరి ఏలికలో ఉంఏ?

107వ పేజీ ర0గో పేరాలో “నెల్లూరును పాలించిన నల్లనిద్ధిరాజుతో పుల్లరి విషయమై పోరాడి అమరుడైన కాటమాజు ఆం(ధ జానపదసొరస్వత విహాయ సంలో సుస్థిరంగా నిలిచిపోయిన ధృవతార" అని ఉండగా, వేటూరి (ప్రభాకర

878 ఆర్నుద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన శాస్త్రిగారు, శిష్టా రామకృష్ణశాన్త్రిగారు, భట్టిపోలు వానుమంతరావుగారు మనుమ సిద్ధిరాజుకును. కాటమరాజుకును మధ్య భీకరయుద్ధం జరిగినట్టుగా పేర్కొన్నారు. ఆంధదర్శిని కూడా అదేవిధంగా పేర్కొంది. అయితే ఆరు(ద నల్లసిద్ధిగాజని ఒకచోట, సిద్ధిరాజని లెకచోట రాళకారు, నల్లసిద్ధిరాజు ఎ మనుమసీద్ధిరాజు ఒకరు కాదు.

ఈ వ్యాసంలో ఆంధ్ర జానపద సారస్వత విహాయసంలో సుస్థిరంగా నిలిచిన ధృవతార కాటమరాజు గురించి చర్చించారు. ఆంధ చరి(తలో స్థానాన్ని సంపాదించుకొన్నవాడు కాటమరాజు. కాటమరాజు గురించి పరిశోధించిన థ్రీ వేటూరి _పభాకరళాన్తిగారు, శ్రీ శిష్టా రామషృృష్టరాన్త్రిగారు, థ్రీ భట్టిపోలు హనుమంళరావుగారు కాటమరొజు ఎర” దవడ ఏలిక అని పేర్కొన్నారు. ఈ కాటమరాజుకు, నెల్లూరునేలుతున్న మనుమసిద్ధికి మధ్య భీకరయుద్ధం జరిగినట్లు పేర్కొన్నారు. ఇదే ఒరవడిలోపడి - ఆం(ధదర్శినిని 1958 లో (వచురించిన విశాలాం[ధ (_పచురణాలయంవారు నెల్లూరుజిల్లా చరి[తిలో *రని%రి తాలూకా ఎ(రగడ్డవాడును కాటమరాజు పాలించుచుండెడివాడ"ని రాశారు. ఈ (ప్రవాహం లోనే కొట్టుకుపోకుండా - *కాటమరాజు పాంనలో ఎర? డ్జూడు. లేదు. దీనికి కాటమరాజు ఏలికకాడు అని" చెప్పిన పరిశోధకుడు ఆర్ముద, సత్యాన్వేషణ దృక్పథంతో కాటమరాజు కథను ఒకటికి పలుమార్లు జాగ త్రగా చదివారు. దాని అనుబంధ గాథలను కూడా తర్దతో పరిశీలించారు. (వసిద్ధ పరిశోధకులు శ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మగారు తప్పుల తడిక అని వదిలేసిన కాటమరాజుకు సంబంధించిన శాసనాన్ని దారి([తకాధారంగా ఆర్ముద ఉపయోగించుకున్నారు. ఆంతేకాక, విశాఖజిల్లా మాన్యువల్‌, జిలా గెజిటీరును పరిశీలించి, “కాటమరాజు యుద్ధంలో పాల్గొన్నపుడు ఎ(రగడ్డపాద ఏలికకొడు. ఆతడు ఆతని పూర్వీకులు ఉ్తరాం(ధకు చెందినవారని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చు"నని ఆరు.ద అన్నారు. అగుమంచి కథనుబట్టి కాటమరాజు ఎలమంచిలి (పాంతంవాడని చెప్పారు. ఈ కథలో సింవో(దిరాజు శ్రీకూర్మం వెళ్ళినట్లు ఉంది. సింహా(ది కాటమరాజు రాత కలురాజు కొడుకుగా ఆరు[ద అభి పాయపడ్డారు. కలుకాజు తన కుమారులకు పెట్టిన నలనూకరాజు, ఎరనూకరాజు అనుపేర్లను బట్టి ఆరు.ద ఒక ఊహ చేశారు. ఎలమంచిలికి దగ్గరలో ఉన్న అశకాపల్లి _గామదేవత - నూకాలమ్మ.

సమ్మగ ఆం[ధసాహిత్యం 8 అందుకే తన కుమారులకు నలనూకరాజు, ఎరనూకరాజు అని పేర్లు పెట్టాడని ఆరు(ద్ర అభ్మివాయం. అయినా అుతటితోనే ఆరు[ది నిర్ణయానికి రాలేదు, విశాఖజిల్లా గెజిటీర్‌, మాన్యుయల్‌ల ఆధారంగాను, కాసనాధారంగాను కాటమ రాజూ, ఆతని పూర్వీకులు ఎలమంచిలికి చెందిన వారేనని నిర్ణయించారు. కాటమ రాజు కథలో పేర్కొన్న “ఆర ఎల్లి'నిబట్టి ఈ ఎలమంచిలి విశాఖ జిల్లాలోనిదాః లేక పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోనిదా? అని [పశ్నించుకొని కూలంకష చర్చ చేశారు. 'కానీ విశాఖజిల్లా యందలి యలమంచిలి దగ్గరలోనే తూర్పుగోదావరి జిల్లా తుని తాలూకాలో ఇప్పుడు *“ఆలమళల్లి' అనే [గామం “ఆర వెల్లి" ఆనే పేరుతో ఉన్నదేమోనని సంభావిస్తే కాటమరాజు పూర్వీకుడు వలురాజు పాలించిన ఎల మంచిలి విశాఖజిల్లా లోనిదేశని చెప్పొచ్చు. ఏదేమైనా కాటమరాజు ఎృరగడ్డ పాడును పాలి-చేవాడన్న విషయం వాస్తవం కాదని చెప్పొచ్యూనని చారితక సత్యాన్ని తెలియజేశారు. ఆరుద జానపద సాహిక్యానికి చర్మితకుగం (ప్రయోజ నాన్ని సూచించారు. కాటమరాజు గురించి మంచి అవగాహన కలిగేట్లు చేశారు.

పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోనిది ఎలమంచిలి అని చెప్పడానికి హేతువు ఆర వెల్లి యలమంచిలీ డగ్గర దగ్గరగా ఉవఐడవచ్చునని భావించడానికి ఆస్కారం ఉంది. పశ్చిమ గోదావరి లాలో ఈ రెండు గామాలు ఇరవై మైళ్ళ కైవారంలో ఉంటాము. కాబట్టి విశాఖరిల్లా యలమంచిలి కాటమరాజు పాలించిన యలమంచిలి కాదని చెప్పడానికి కొంత అవకాశం ఉంది. కాటమరాజుపైన నాటకం రాసిన ఆరు[(ద కాటమరాజుపై వ్యాసం రాయటం సముచితంగా ఉంది. మచ్చుకి స్టాలీ పులాక న్యాయంగా ఈ మూడు వ్యాసాలు పరిశీలించాను.

"రాముడికి సీత వీమౌతుంది" - ఈ (గ్రంథంలోని వ్యాసాలు 81-8-1976 నుండి (ప్రారంభమై వరసగా (పతి ఆదివారం ఆం(ధజ్యోతి అనుబంధంలో వెలువడ్డాయి. భారతీయ సంస్కృతి వ్యాపించిన వివిధ దేశాలలో, వివిధ భార తీయ మతాలలో, పురాణాలలో, కావ్యేతిహాసాలలో, (పజల ఆదార వ్యవహారాలలో ఆటపాటలలో రామాయణగాథ ఎన్నెన్ని విచ్మిత పరిణామాలు చెందిండి ఆరు[ద నత్యాన్వేషణ దృష్దీతో కూలంకషంగా మొత్తం 28 వ్యాసాలలో చర్చించారు

880 ఆరు[ద జీవితం.రచనలు-సమగ పరిశీలన

'మవానీయుల కలం చి(కాలు (గంథంలో ఆరుద్ర 1955 సుండి 1969 దాకా మహనీయులపై రాసిన వ్యాసాలు (8) ఉన్నాయి. ఇందులో “సరస్వతీ మహాల్‌” కూడా ఉంది. దీన్ని చేర్చటానికి గల కారణం సాహిత్య విద్యార్థులకు మవానీయుల వలెనే “సరస్వతీ మహల్‌* కూడా ఎల్లప్పుడూ ఉపయోగపడు తుంది. యువతకు జీవించడాన్ని నేర్పే మహనీయుల జీవిత చరిత్ర లివి. వేలూరి శివరామళాన్త్రీగారు, బాలాంతపు వెంకటరావుగారు, వజ్ఞల చిన సీఠారామ స్వామిళాస్త్రీగారు, మల్గాది రామకృష్ణశాన్రిగారు, ఫిడేలు నాయుడుగారు, థీథీ గారు, నారాయణబాబుగార్హ్ల జీవిత చరి్యతలను తెలిపే పరిశోధనాత్మక వ్యాసాలు.

“వేమన్న వేడం"లో సుమారు. 800 పైచిలుకు పద్యాలకు ఆరు[ద వ్యాఖ్యానం చేశారు. సామ్యవాద, సొమ్యవాద, శాస్త్రీయ దృకృథంతో. వేమన పద్యాలను ఆరు[ద వ్యాఖ్యానించారు. కొన్ని కొత్త సంగతులను చెప్పారు. వేమనపై జైన మత (ప్రభావం, చార్వాక, లోకాయత (ప్రభావాలు (ప్రసరింబా యని ఆరుద చెప్పారు. అంతేకాక, వేమన పద్యాల్లో కొన్ని వదా౨ గురించి తగు చర్చలు చేళాకు.. “ఎలుకతోలు' కాదు 'ఎలుగుతోలు' అని సవరించు కోవాలన్నారు. ఎలుకతోలును వలవవలసీన పనికాని ఉతరవంసిన పని కాని లేదన్నారు. *ఆళ' అనే పదానికి వలపు, కోరిక అనే అర్థాలు తమిళంలో ఉన్నట్లుగా ఆరు[ద తెలిపారు. “పురుషులందు పుణ్య పురుషులు వేరయా” అన్న పాదాన్ని తూగును దృష్టిలో ఉంచుకొని 'పురువులందరొకటి పుణ్యపురువులు వేరు' అని ఇచ్చారు. ఆర్ముద *“వేమన్నవేదం' కాని, “మన వేమన' లోని వ్యాసా లను (?) కాని చదువుతున్నప్పుడు వేమన జీవితం, కవిత్వంతోపాటు అనేక విష యాలు మనకు తెలియనివాటిని ఆరు.ద ఎరుక జేస్తారు. ఆర్ముద రాసిన ఏ వ్యాసం తీసుకున్నా కొ త్తసంగతి లేని వ్యాసం కనిపించదు. “ఇతిహాసపు చీకటి కోణం ఆట్టడుగునపడి కాన్సించని సత్యాల'నెన్నింటినో ఆరు[ద కలం ఐయటకులాగింది. ఆరు[ద ఒక్కొాకవ్యాసం ఒక్కొాక్క- థీసీస్‌లా ఉంటుంది. థీసిస్‌లకు కొన్ని నిబంధనలున్నాయి. గ్లైకోడిన్‌ ఫార్ములా లాంటిగి ఉంది. మూసలో పోసిన పదా ర్గాల్లా థీసీస్‌లుంటున్నాయి. కొని ఆరు[ద వ్యాసాలు దేనికదే వై విధ్యం కలిగినవి. దేనికదే కొత్త సంగతిని తెలిపేది. ఎంతటి మారుమూల విషయాన్నైనా, అందరికి సామాన్యంగా రుచికరం కానివైనా సరసంగా కథలా చెప్పగలిగే

సమగ ఆంధ సాహిత్యం $81 నేర్చు ఆరుుద కలానికంది. పరిశోధసావ్యాసాలు బండ్లకొద్దీరాసిన ఆరుద కలం కొత్తకొ త్రవిషయాల బాంబులను పేల్చడం ఆంవాటు చేసుకుంది. ఆరు వ్యాసం వెలువడితే కొంతకాలంపాటు సాహితీమూర్తుల మధ్య సంచలనం చెలంరేశుతుంది. విమర్శన అస్త్రాలు సంధించేవాళ్ళు తయారపుతారు. సంప దాయాన్ని భగ్నం చేస్తున్నాడని భరించలేని అసమ్మతివాదులు కొందరు కత్తులు దూయటం జరుగుతుంది. “భ్రీకృష్ణుడు ఆసలు సిసలు అం(ధ్రుడు' అని వ్యాసం రాసినప్పుడు కాని, “రాముడికి సీశేమౌతుంది' ఆనే వ్యాసం రాసినప్పుడు కాని, “ఆవికవి నన్నయాః పంపడా?” అని (పచురించినప్పుడు కాని, “నన్నయ్య తెలుగువాడేనా? 'అని అన్నప్పుడుకాని తీీవసంచలనాలు కలిగి ప్యతికాముఖంగా ఉత్తరాల పోరాటాలు జరిగాయి. కాని ఆరుద్రలా పరిశోధన లోతుల్లోకి వెళ్ళి (పతి అవరాన్ని పట్టిచూసిన పటిష్టమైన పరిశోధకులు కాకపోవటం వల్ల, ఆరు[ద అభిప్రాయాలను అంగీకరించిన వారు కొందరున్నారు. కొందరేమో తమ నమ్మకాల ఊబిలో కూరుకుపోయి, ఆతినవ్యపదజాలంతో సంప్రదాయాన్ని భంగపరుస్తున్నాడు అని అన్నారు. ఎందరు ఎన్ని పాక్షికమైన విమర్శనా విచ్చు కత్తులు విసిరినా సత్యాన్వేషణ శీలంతో, నిజాం నిరూపణ కవచంతో తన ఆళ యాల జవరాలికి గుచ్చుకోనీయకుండా పరిశోధనా బాటలో నడుస్తున్న పాఠ (ఐాట)సారి ఆరు[ద. తెలుగుకున్న చిన్న పరిశోధనా దీపం స్థానంలో వెం్యు వోల్టుల బల్బులను అమర్చి ,నూత్న విషయ కాంతులను లోకమంతా వ్యాపించేట్లు చేస్తున్న పరిశోధకుడు ఆరు(ద.

అధికంగా జ్ఞానాన్ని సంపాదించుకున్న ఆరు(ద అనేక కావ్యాలకు, వచన రచనలకు, వివిధ వ్యక్తుల సన్మాన సంచికలకు రాసిన పీఠికలు, వ్యావాలు ంలించి నంత వరకు 44 ఉన్నాయి. దొరకనివి, అందుబాటులో లేనివి ఇంకొక ఆరైనా ఉండకపోవు, వెరశి అర్ధళతి పీఠికలు, (పళంసా వ్యాసాలు. వీటిలో పీఠికల సంఖ్య ల, _పత్యేకంగా ఎం.ఫీల్‌గాని, పిహెచ్‌.డి, కాని చేయదలచుకొన్నవారు ఆర్నుద వ్యాసాలు, పీనికలు అనే అంశం మీద పరిశోధన చేయటానికి తగినంత బరువైన విషయాలు కలవి ఉన్నాయి. ముప్పయ్యేళ్ళ కృషి ఆరు దది. మూడే ళ్ళలో విలువకట్టలేం. ఆయన రాసిన ప్రతి వ్యాసాన్ని, పతి పీరికను కూలంక షంగా పరిశీలచాలంటే ఆయన చదివిన [గంథాలకంటే ఎక్కువ చదివి ఉండాలి.

88లీ అర్భుద జీవితం. రచనలు.నమ[గపరిశీలన లేదొ చదవగలిగి ఉండాలి. అప్పుడు మ్మాతమే సాధ్యమవుతుందేమో ఆరు( వ్యాసాలను సమగ్రంగా పరిశీటంచటం ఆరు(ద పీళికల పట్టిక అనుబంధంగా ఇస్తున్నాను. ఆరు[ద బహుముఖ (పజ్ఞాకారి. జోక్స్‌, కథలు, డిటెక్టివ్‌ నవలలు, పద్యాలు, వచన కవితలు, (వానక వితలు, సినీకవితలు, నాఓకొలు, రేగియో నాటి కలు, సీనీ సంభాషణలు, పరిశోధనా వ్యాసాలు, సాహిత్య చరిత అన్ని రకాలుగా ఎన్నో రాళారు. వ్యాసపీఠం లాంటి శీర్షికను నాలుగేళ్ళ పాటు వారం వారం నిర్వహించి ఇతిహాస చీకటి కోణం అట్టడుసునపడి కాన్చించని కథలెన్నో విడిగా చెప్పినవాడు మరొకడు లేడు, జీవితంలో నిరాడంబరుడు, మానవతావాది అభ్యుదయ కవిత్వంలో (వయోగవాది, (పయో'జశివాది పరిశోధనలో వ్యాసపీఠాధిపతి ఆరు(ద!

• వ అధ్యాయం : అధోజ్ఞాపిక లు

1. కవిత్వవేది జడ్డిమెంటు : ఆరు(ద ఆర్మ్యమెంటు : డాః జీ. వి. సువ హ్మణ్యంగారి వ్యాసం. 11.12.1098. ఆంధ్యవఖథ (ఆదివారం సంచిక) దినవతిక. 2 యుగవిభాగం _ ,ప(కీయా పరిజ్ఞానం ఉ॥ జి. వి. సు[బహ్మణ్యంగారి వ్యాసం 2.) 1.88 ఆంధి్యవన (ఆదివారం సంచిక) గింవ్యత్రిక.
2. సారస్వత వ్యాసములు 1వ సంపుటం ద్వితీయ ము దణ పీక. డాః జి. వి. నుబహ్మణ్యం. టీ కవిత్వవేది జడ్డిమెంటు ఎ ఆర్నుద ఆర్గ్యుమెంటు - డొ బి, వి సు్కుఐ వ్మాణ్యంగారి వ్యానం 11.12.88 ఆం[ధ్యవథ (ఆదివారం సంచిక) దినప(తిక, 5, సమగ ఆంధ సాహిల్యం 9 వ సంపుటానికి పీఠిక - నేలటూరి వేంకట రమణయ్య.
3. గోంకొండ (గ్రంథాలయము వశః 21.8.1086,

నమ్ముగ ం్యదసాహిత్యం తంలీ

7. మద్రాసులో 1-3.1985 న జరిగిన ఆర్నుద వన్టిపూర్తి సభలో, ఆరు(ద ఉపన్యాసంలో.

8. కవిత్వవేది జడ్డీమెంటు - ఆర్యుద అర్జ్యుమెంటు - డా బి, వి. సుబ వ్మాణ్యంగారి వ్యాసం. 11.12.88 ఆం(ధ్ర(పభ (ఆదివారం సంచిక] దడినవ (తిక.

9 5086ల పేంయ110 18006౪7 ౪7౮1. 19 ౨: క. న. 811111.

10. కృష్ణావ్యతిక - 9-4.66. శివ్యవసాద్‌,

11. పీరక స, అం. సొ. 28వ సంపుటం, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, 18.4. 1065.

19, స, ఆం. సా. పీఠిక 1 మల్లాది రామకృష్ణళాస్త్రగారు.

18. స, ఆం. సా. సంపుటం: 8. పేజీ [16 ఆర్ముద _

19. బీ. రామరాజుగారు ఆరు[దకు |వాసిన ఉత్తరం అము(గితం 81.10.65,

16 స, అం. సొ. సంపుటం ?. పేజి-!24. ఆరు[ద.

1 0316 +? పీఠిక. దివాకర్ల వేంకటావధాని. 210.65.

198. సండ౯0%21 0 5౯ ం1%1ష66ం6౪1?2 ౦1౧౧1 1059666046, కాజ! 19069.

199. స. ఆం, సా, సంపుటం 8. పీఠిక - రాళ్ళపల్లి ఆనంతకృష్ణోర్మ,

౨0, స.ఆం సా. సంపుటి 9. పేజి.6. ఆరు.ద.

ల 10164 + పేటి.1!. ఆరు(ద.

తిం... కె. లక్మణళాన్ర్రిగాడు ఆరు[దకు రాసినలేఖ, అము(దితం,

28. వాగిలాం సుబ్బారావుగారు అరు ద్రకు రాసిన ఉత్తరం, అముద్రితం, ల5.8.72.

లికీ,25,86. బి. రామరాజుగారు ఆరు[దకు రాసీనఉ త్తరం, అము[దితం.

2. స, అం. సా. సంపుటం 8. పీరిక, నేలటూరి వెంంరటరమణయ్య. 14.52.1966.

3. గోలకొండ (గ్రంథాలయము పిక 21-3-66.

£9, స, ఆం. సా, సంపుటం 10. పీరిక - తాపీ ఫర్మారావుగారు

80 1014 1014 1014

అధ్యాయం :8 ఆర్మద సినీరచనలు పరిశీలన

ఆరు(ద్రసు సొహిత్య చర్నితకారువిగ సాహిత్య చశ్మెశలో నిలబెట్టినది సమ్మగ ఆంధ్ర సాహిత్యం. దాన్నిగురించి ఇంతకుముందు అధ్యాయంలో వరి శీలన జరిగింది. సమ్మగ ఆం(ధ సాహిత్యం వెలువడటానికి వీజకారణం సినిమా [1వపంచం. సినిమా సంపోధనం' ఆతి విలువైన అనేక (గంథాంను కొనుక్కో టానికి సహాయపడిండి. ఇది బాహిర కారణం. కాగా కీ. శే. (వభ్యాత దర్శకుడు కె. వి. రెడ్డిగారు ఆంతర కారణం. తె. వి. రెడ్డి భక్త పోతన, వేమన సినిమా లకు దర్శకత్వం వహించారు ఆరుద కె. వి రెడ్డిని కలిసి “పోతన, వేమన కవులపై చిికాలు తీశారు కదా! మహాకవి తిక్కన చ(కాన్ని తీయకూడదా?' అని అడిగారు. అందుకు శె వి. రెడ్డిగారు అంగీకరించారు కాని కవి తిక్కన, ఖడ్గ తిక్కన ఒకరేనా కాదా? అనే విషయం ముందుగా తేలాలి ఖచ్చితంగా కవి తిక్కన గురించి తెలిస్తేనేగాని సినిమా తీయలేం అన్నారు. పరిశోధనా బాధ్య తను ఆరుదపై ఉంచారు. అప్పుడు తిక్కన అంతేంటో తేలుద్దామని సాహితీ పరి శోధనారంగ [ప్రవేశం చేళారు ఆరుద, ఆ దెబ్బతో సమగ ఆంధ సాహిత్యం పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడేవరకు కోలుకోలేదు. ఒకదానినుంచి మరొక దానికి పరుగులు పెడుతూ, దారిలో గుచ్చుకునే అనుమానాల ముళ్ళను తొలగించు కుంటూ కడకు చేరేసరికి సమ్మగ ఆంధ సాహిత్య రచనం 11 యుగాలు 19 సంపుటాలుగా పూర్తయినాయి.. ఈనాడు సమ్మగ ఆం(ధ్ర సాహిత్యం మన ముందుండటానికి కారణం రెండు రకాలుగా సినిమా _వపంచమే. అలాంటి ఆర్నుద సినిమా చరితను గురించి తెలునుకోవటం సముచితమే ఆవుతుంప

వేలాదిగా వచ్చిన సినిమా వాటలన్నిటిలోను సాహిత్యపు విలువలు ఉండక పోవచ్చునుగాని కొన్ని మాతం సాహిత్యపు విలువలు కిలిగిన పాటలు ఉన్నాయి. సాహితీ (ప్రపంచంలో చాలాకాలం మనగిలిగిన పాటలు సినిమా పాటల్లో కూడా

ఆరు[ద్ర సినీరచనలు-పరిశీంన 885 ఉన్నాయి కొన్ని, సినిమా పాటల్లో కొన్ని మాశిమే (పదారం పొంది (ప్రసిద్ధ మవ్పతాయి. ॥ సాహిత్యపు విలువలుగల (ప్రసిద్ధమైన ఆరు(ద పాటలను మా[తమే వరి శీలనలోకి తీసుకోవడం కూడా సముచితమే అవుతుంది, కనుక ఆరుద్ర చలన చిితదళలను దర్శిద్ధాం. ఆరు(ద “సినీవాలి'గా సినిమారంగంలోకి (ప్రవేశించడానికి కారకుడు న్యాపతి నారాయణమూ ర్రిగారు. అప్పటికి నిరుద్యోగ పర్వంలో ఉన్న ఆరు(ద- న్యాపతి నారాయణమూర్షిగారు దిన పిక (ప్రారంభించబోతున్నారని తెలుసు కొని అందులో పని చెయ్యడానికి [ప్రయత్నాలు చేశారు. రోజూ ఉదయాన్నే ఆయనను కలుసుకునేవారు. ప(తిక ,పారంభించడానికి కొద్దికాలం పడుతుందని, అందాకా ఇంకేదైనా ఉద్యోగం చూపిస్తానని నారాయణమూ ర్షిగారు ఆరుదను రాజరాజేశ్వరీ ఫిలిం కంపెనీ వారికి పరిచయం చేదారు. రాజరాజేశ్వరీ వారు ఆర్ముదను (స్టోరీ డిపార్టుమెంటు) కథావిభాగంలో చేర్చుకొన్నారు. ఆలా ఆరు[ద సినిమారంగ ,ప్రవేశదరువు జరిగింది 1848 లో. రాజరాజేశ్వరీ వారు అప్పుడు 'సౌదామిని' జానపద చ్చిలాన్ని ఆరంలి స్తున్నారు. ఆ చి[క్రానికి సంభాషణల, పాటల రచయిత సము[(దాల రాఘవా చార్య. తమిళంలో కూడా ఆ చి(క్రాన్ని తీశారు. ఆర్ముద, తమిళ రచయిత, ధర్మక నిర్మాత కడారు నాగభూషణం, న్యాపతి నారాయణమూర్తి కలిసి కూర్చొని ఆ కథను తయారుచేశారు. ఆ కథకోసం ఆరు(ద జానపద సాహిత్యా న్నంతా తిరగేశారు.. సినిమా కథ తయారుచేయడంలో ఆరు(దకు ఉత్సాహం కలిగింది. కథ పూర్తయిన తర్వాత తనపని పూర్తయింది కదా అని ఆరుద వెళ్ళదలచుకొన్నారు. కానీ కంపెనీవాళ్ళు అసిఫ్రైంట్‌ డైరెక్టర్‌గా 'సెట్‌లోకూడా పని చెయ్యమన్నారు. ఆది రెండు భాషల చి(తం, తమిళం: తెలుగు కలిపి తీసే వారు. సెట్లో సంభాషణలు కాస్త మారితే దిద్దడానికి వీలుంటుందన్న ఉద్దేశంతో కూడా కంపెనీవారు ఆరు[దను తీసుకున్నారు. ఆలాగే ఆర్ముద సెట్లో ఉత్సా వాంగా పనిచేస్తూ, అవసరం వచ్చినపుడు సంభాషణలు మారుస్తూ రాసేవారు. &౮గి5-25

తీ96 ఆరు[ద జీవితం-రచనల్న-సమ(గ్రపరిశీలన ఆర్ముద సెట్లో చురుగ్గా వనిచెయ్యడం చూసి ఆ చిితంలో నటిస్తున్న సి, ఎస్‌. ఆర్‌, చిత ఛాయా[గాహకుడైన కమల్‌ ఘోష్‌ ముచ్చటపడ్డారు. ఆ ముచ్చటకు ఫలితం తర్వాత దక్కింది. పక్షిరాజావారు “బీదలపాొట్టు' చ్మితాన్ని ఆరంభించేముందు పాటల రచ యితలు కావాలనుకున్నారు. ఆ రచయిత కోయంబత్తూరులో కొన్నాళ్ళుండాలి అందుకని ఆరు[దకు ఆవకాశం వచ్చింది. అశ్వత్థామ మూలంగా ఆరు[దకు నాగయ్యగారితో పరిచయం ఏర్పడింది. నాగయ్యగారు ఆర్ముదపేరును “పశ రాజా'వారికి సూచించారు. ఆ విధంగా ఆరు(ద కోయంబత్తూరు వెళ్ళి “వీదల పొట్లు” చిలానికి కొన్ని పొటలు రాళారు. ఆరు[ద మొదటిసారిగా రాసిన సినిమా పాట. *ఓ చిలుక రాజా నీకు పె శ్ళిపష్పుడయ్యా చిలుకరాజా' అన్నది. ఇది 1950లో వచ్చింది. ఆ పొట చాలాకాలం (ప్రచారంలో ఉంది. మొదటి పాటే హిట్టయింది. ఆ సినిమాలో ఇంకా రెండు మూడు పాటలు రాళారు. అలాగే *పరోపకారం' చిితానికి దర్శకత్వం వహిస్తున్న కమల్‌ ఘోష్‌ ఆచ్చికొనికి రచ యితగా ఆరుదను ఎన్నుకున్నాడు. శోభావారి చితమిది. దీనికి మాటలు - పాటలు ఆర్ముద. ఈ చితం 1958లో వచ్చింది. ఆర్నుదను మెచ్చుకున్న సి.ఎస్‌.ఆర్‌. కూడా తాను మొదలెట్టటోతున్న “రిక్షావాలా” చి(తానికి ఆరు(దనే (స్కిప్ప రచయితగా చేశారు. ఆపుడు (స్కిప్త రచయిత అంటే మాటలు పొటలు రాసేవాడు ఓకడే ఆయివుండేవాడు. ఆరు(దకు మొదటి డబ్బింగ్‌ చ్మితం “ఆలీ బొబా నలఖై దొంగలు" (1956,. సి.ఎస్‌.ఆర్‌. *“రిశావాలా' ఆగిపోయింది. ఘంట సాల స్వంత చిితమైన “స్విట్‌హోంి *“పరోపకారం'గా మారింది. అప్పటినుండి ఆరు[ద సినిమాలకు కథలు, మాటలు, పాటలూ రాస్తూ వచ్చారు. “భీష్మ (1౪862), “పాండవ వనవాసంి (1960) మొదలై న _ చి(కాలకు పరోక్షంగా, “బాలభారతం' (1972). 'యళోద కృష్ణ” (1974) చ్మితాలకు పత్యక్షంగా కథనం తయారుచేసీంది ఆరు. దే. ఆనాటి “ఇల్లరికం” (1969), “అన్నపూర్ణ (19060,) “ఇంటికోడలు' (19?4) బాగా విజయాన్ని సాధించుకున్న చికాలే. ఆర్‌-శె. ఫిలిమ్స్‌పేరిట ది (గేబెన్ట్‌ షోమాన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ (స్కీన్‌ రాజ్‌కపూర్‌ "ప్రేమ లేఖలు' చిత్రం తెలుగులోకూడా మొదలెడుతూ. తెలుగు రచయిత కోసంగానూ, మరో పనిమీదా మ(దాసు వచ్చారు. భరణి రామకృష్ణగారు

ఆపద సినీరచనలు.పరిశీలన లి? (వతిభా శాస్త్రిగారు ఆర్యుద పేరును సూచించారు ఆ చి(త్రానికి మాటలు. కొటలు ఒర్కండే రాయాలి. అఆ రచయిత కొంతకొ(. ౦పాటు బొంబాయిలో ఉండాలి. రాజ కపూర్‌ ఆరు[దను రచయితగా తీసుకొన్నాడు. ఆరుద్ర ఆ చికానికి మాటలుం పాటలు రాళారు, తశకు తానే పాటలు మరోసారి చూపకొని ఓకే. చేసేవారు. ఆ చికొన్ని రాజకపూర్‌ మూడు భాషల్లో తీశారు. అర్కే స్టూడియోలో పనిచేసే వాళ్ళు తెలుగు పాటలు పొడుకునేవారు, అలా ఆ పాటలు అక్కడే (పచారమయి నాయి ఆ చి(లానికి నంగీత చర్శకులైన శంకర్‌ . జైకిషన్‌లు ముందుగా ట్యూనులు ఇస్తే వాటికి అనుకూంంగా పాట రోయడం ఆరు[దకు అక్కడే అలవాటయింది. పాటల రచయితగా ఆరు(ద అధికారాన్ని సంపాదించాడు. “పేమలేథిలు” చ్కితంలోని పాటలన్నీ బాగా (ప్రజాదరణ పొందాయి, *సేమ లేఖలు" డబ్బింగ్‌ చి తంకాదు. *(పేమలేఖలు” పాటలు హిందితల్లినుంచి పుట్టినా, హిందీ వరసలు అయినా అవి పేరును తెచ్చాయి. “వందిట్లో పెళ్ళవుతున్నాద్మి కనువిందవుతున్నాద,' *పాడు జీవితమూ, యవ్వనం మూడునాళ్ళ ముచ్చట లోయి,” “నీపేరు విన్నా, నీపేరు కన్నా” అనే పాటలు ఇప్పటికీ వినిపిస్తుంటాయి, *పేమలేఖలు అర్నుదకు అనుభవాన్నందించాయి. మాతృకలో ఉన్న భావానికి దగ్గరలో, (ఫీగా ఎలా రాయాలో, ట్యూన్‌కి ఎలా రోయాలో ఆరు(ద్రకు బాగా అర్థమైంది. హిందీపాటల రచయితలు పల్లవిలో ఉన్న అంత్య[ప్రాసనే చరణం అఖర్లో మళ్ళీ వాడలారు. ఆరుద ఆ విధానాన్ని తెలుగు పాటల్లో వాడారు *పేనులేఖలు' (1958) వచ్చిన సంవత్సరంలో ఆరు[ద చాలా పాటలు రాళకారు, అప్పుడే కొత్తగాను, సినిమాపాట అనిపించేలా కాకుండాను కవితా పదాలతో వోయిగావుండే పాటలు ఆరు(ద్ర రాశారు. ఉదాహరణకి 'వరోపకారం'లోని ఒక పాట: *వలపుల కథకిడి తొలిపలుకు .- తొలిసారి చెలిపేరు తొలకరి చినుకు. డల్బింగ్‌ సినిమాలకు పాటలు, మాటలు రాయాలంటే మాటల మ్యాజిక్కు, బాగా తెలియాలి. ఈ ఫీట్స్‌ చెయ్యగలిగే వారికి డబ్బింగ్‌ మాటలు, పొటలు తేలీకవు తాయి. అలాంటి పాటలు కొన్ని పాపులర్‌ అయినాయి. “మురిపించే మువ్వలు చి(తంలో జానకి వాడిన “నీలీల హాడెద దేవా" అన్నపాట ఆ కోవలోనిదే. ఆరు, ద నాస్తికుడ్డై నా దై వభ క్షి పాటలు ఆస్తీకుడు కంటె గొప్పగో రాశారు. పౌరాణిక చి(తాం పాటల్ని కూడా నాడు భాషలో రాయాలన్న ఉద్దేశంతో “చెంచులక్మి'లో కొన్ని పాటలు రాసి సాధించారు ఆరు[ద్ర. *“రాయిన్సై నా కాకపోతిని రానుపొదము

లీ్ర8ి ఆరు]ద జీవితం.రచనలు-సమ్మగవరిశీంన సోకగా' (గోరంత దీపం) అన్నపాట భక్షిపొటల్లో మచ్చుతునక. పిల్లల పాటల్లో కూడా పెద్దభావాలు, పెద్దమాటలు పెట్టి రాసే రోజుల్లో ఆర్ముద - పిల్లల పాటలు పిల్లల భాషలోనే ఉండాలని “చూడాలని ఉంది - అమ్మా చూడాలని ఉంది" అన్న పాటని “ముద్దుబిడ్డ'లో రాసి, ఆందరి మన్ననలు పొందారు.

సినిమా పాటల్లో ఆరుద్ర రాయని తరవిో పాటలేదు క్లబ్బు పాటలు, శృంగార యుగళగీతాలు, ఏకగళ గీతాలు (నేపథ్య గీతాలు) హాస్యగీతాలు, వేళ్యగీతాలు, భక్రిగీతాలు, వాలల గీతాలు, నాట్యగీలొలు, వీరగీతాలు, కరుణ గీతాలు అన్నీ రాశారాయన.

ఒక సినిమాపాట (పణాదరణ పొందినా మనకు నచ్చినా దానికి ఒక్కటే కారణం అవడం ఆసంభవమనే చెప్పొచ్చు. రచన, వరస, పొడటం, వాద్య గోష్టి, ఉపకరణాలు, చి(త్రీకరణ, పా(తధారులూ, సన్ని వేళం-ఇలా ఎన్నోపాటలు (వజూదరణ పొందడానికి కారణాలవుతాయి. అలాకాక కేవలం చదువుతుంటేనే సరసంగావుండే గీతాన్ని మా్యతమే పరిశీలనలోకి తీసుకోవటం జరుగుతుంది.

ఆరుద సినిమారంగ (ప్రవేశం చేసిన దగ్గర్నుంచి ఇటీవల వరకు 150 బితొలకు పైగా మాటలు రాళారు. సుమారు ఐదొందల చ్మితాల్లో మూడువేలకు పైగా పాటలు రాశారు. ఆరు్యుద రాసిన మూడువేల పొటల్లో వేయికి పైగా అలవోకగా చూసి అందులో నాలుగు వందలు జ్యాగ త్తగా పరిశీలించి వాటిలో రెండువందలు పైచిలుకు పాటలు రాయించుకుని, వీటిలో దాదాపు 140 పాటలు నిగ్గుతేల్చారు _ వి. ఏ. కె. రంగారావుగారు. ఆరు(ద్ధ్వ చి(తజీవిత రజతోత్సవ సమయంలో ఎమెస్కోోవారు ఈ 140 పాటల్ని 'కొండగాలి తిరిగింది అనే పేరుతో 1975 లో పుస్తకంగా అచ్చు వేశారు. వీటికితోడు నేను వంద చిత్రాలను పరిశీలించి అందులో 668 పాటల్ని సేకరించాను. వీటిలో హిట్టయిన పాటల్ని పూ క్రిగాను, హిట్టు కాకుండా సాహిత్యపు విలువలున్న వాటినీ పూ ర్తిగాను, మిగ తావి పల్లవులు, అక్కడక్కడ ఉన్న అందమైన చరణాలను స్వీకరించాను.

ఇన్నేళ్ళుగా సినిమాలలో స్థావరం ఏర్పరచుకున్నపి కొన్ని రకాల పాటలు. (పేమ గీకాలు, టీజింగ్‌ పాటలు, పాత నిరూపణ పాటలు, నైట్‌

ఆరుద సినీరచనలు-వరిశీలన 880 కబ్బుల పాటలు, కవ్వింపు పాటలు, నిజానికి వీటిలో భీదాలకంటే పోలికలే ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఆరు(ద పాటలను ఎనిమిది రకాలుగా విభటించవచ్చును.

1. (వణయ గీతాలు 2. వోన్య గీలాలు 8. భక్తి గీతాలు 4. సాంఘిక గీతాలు

2. కరుణరస గీఠాలు 6. బాలల గీతాలు "7. జానపద గీకాలు 8. ఇతరాలు (కవ్వింపు, క్లబ్బు గీళాలు మొదలై నవి). ఇవికాక భావలలిత గీతాణ, నాట్య (పధానమైన గీఠాలున్నాయి. నాట్య సంబంధమైన గీతాలు ఒకటో రెండో ఉండటంచేత [పత్యేక విభజనగా పరిగణించలేదు.

3. ప్రణయ గీతొలు :- 'ఉయ్యాల - జంపాల' చి[తంలో 'కొండగాలి తిరిగిందీ, గుండె ఊసు లాడింద' అంటూ [పారంఖించి “పట్టపగలు సిరివెన్నెల భరత నాట్యమాడింది' ఆంటూ హాయిని అభివర్డించి?” '“వడుచుదనంఎ అందానికి తాంబూలమిచ్చింది" అని కవి మంగశాశాసనం. ఇందులో ఆఖిపాయం రాగం (రంగు, ఆనురాగం) తెస్తుందనే ధ్వశేకాక (ప్రాప్తమున్న తీరానికి పడవ సాగి పోయిందనే వేదాంత టోధ ఉన్నాయి.

(యేమికుల జంటల హృదయాల్లోని వలపు తలపుల్న్‌ అర్నుద దోచుకుని వాటిని వెండి తెరశెక్కించారు. “పులకరించే (పేమ విరిసి పూచికప్పుడు, గిలి గింతలు లెక్క స్తే అవియే కోటి అన్నట్లు ఇటువంటి యెల తకుకులు ఆరు(ద (గ్రేమ గితాల్లో చాలా ఎక్కువ. ((ప్రతిజ్ఞాపాలన-వేణు) “ఏడాదిలో ఎన్ని బుతు వులున్నను, వేడుక చేసే వసంత మొక్కటే, నా కన్నులందు ఎన్నివేం కొంతు లున్నను, ఆ కలిమికి కారణం నీ (యేమ ఒక్క-టే'నని 'ఆనంద నిలంయం'లో (పేమగీకం పాడారు. “ఇల్లరికం'లో దంవతుల మధ్య (ప్రణయ మధురిమలను చిలకరించారు. ఆ గీతం అందమైనది. భావబంధురమైనది. (ప్రజాదరణ పొందినడి.

“చేశ్రులు కలిసిన చప్పట్లు - మనసులు కలిసిన ముచ్చట్లు

ఇద్దరి మధ్య పొందికుంటే రానేరావు పొరపాట్లు' అని దంపతుల మధ్య పొందిక చేతులు కలిసిన చప్పట్లలా, మనసులు కలిసిన ముచ్చట్లలా మధురమైనది, కనుక రెండో చరణంలో పాలు తేనే కలిసిన మాదిరి ఆలూమగలూ ఉండాలి అప్పుడు నవ్వుల పంట పండుతుంది. అది గువ్వలజింట కులికే రీతిగా ఉంటుంది.

890 ఆరు[ద జ్రీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన తర్వాతి ఆరుద టైప్‌ ఆలంకొరం అతినవ్యంగా వాడారు.అదిఎకొ త్త కుండలో నీరు తియ్యన.కోరిన మగవాడే తియ్య న- అని “వన్నెల చిన్నెల వలపుతోటలో పూల వాటరే' వేశారు, అదే చి[తంలోని “నేడు శ్రీవారికి మేమంటే పరాకా, ఎందుకో ఆగని బలే చిరాకా' అని, మగవాళ్ళ శృంగార వేషాలు, ఆడవాళ్ళ కోపతాపాలు అన్నీ ఏకరువు పెట్టి, చివరకు *“(పణయ కలహాల సరసాలే వినోదం-నిజమే బలే వినోదం' అనటం అందరికీ ఆనుభవై కవేద్యమైనదే. (పణయ కలహాలు లేక పోతే సంసారం నిస్సారంగా ఉంటుంది. కాపురానికి అందం [పణయకలహాలు. ఇవి ముద్దు మురిపాలతో సాగాలి. ఈ పాటలను పరిశీలించినట్టయితే భావ సహజత్వం కనిపిస్తుంది. కోరితచ్చుకున్న కృతక _ భావాలుగానీ ఆలంకా రాణగొనీ ఉండవు. భావకవిత్వంలోని భాష వలపుతోటల్లో పూలబాటల్లో కన్పిస్తుంది. పాటల్లో నుడికారం “పాలుతేనె కలిసిన మాదిరి, కన్నులవండుగ చేస్తుంది. *ఇల్లు ఇల్లాలు చ్కితంలో ఇల్లాలు “సేవలందున దాసిగా, భావమెరిగిన మంశతిగా, వలపులందున రంఖగా వనిత మెలగా'లన్నారు. మన పూర్వులు భార్యను.కొర్యేష దాసీ, కరణే మంత్రీ, కళయనేషు రంభా అని వ్యాఖ్యానిం చారు. ఈ మూడిటి అనువాదమే పై పాదాలందున్నది. ఇందులో సంప్రదాయ ఉంది. ఇందులో ఆరు[ద స్వంత విషయం లేదు. కాని తర్వాత చరణాల్లో ఆరు[దత్వం కనిపిస్తుంది. మన పూర్వులు ఆడవాళ్ళను గురించి చెప్పారు. మగాడు ఎలా మెలగాలన్నది [పాచుర్యంలోకొచ్చే చాటువులా చెప్పలేదు. ఆరుుద ఆవని చేశారు. 'జీవితమ్మున చెలుడుగా, చేువీడని సఖుడుగా, మరులుగొలిపే మరునిగా మగడు మెంగాలిన్నారు ఇద్దరికీ చెరిసగం _పాధాశ్యం ఇచ్చారు. శీవుడు పార్వతికి అర్థాంగాన్నిద్చాడు. ఆరుద్ర కూడా దంపతులు 'శిన్టీ ఫిఫ్టీ అన్నారు, *వవి[త్రబంధం'లో *సగం సగం' అన్నదే “నిజం నిజం. ఒకరు “నాద్‌ మై" మరొకరు *“గీతమై'నపుడే మధురమైన సంగీతంగా మనస్సును హాత్తు కంటుంది. “కునుమమై," *“ళమరమై' జగానికి కమ్మదనాన్ని కూర్చుతారు. ఆభేదరూవం స్థిర మైపోతే అభి౨ జగానికే ఆమర పథమవుతారన్న ఆదర్శాన్ని ఆదిదంపతుల ఆసరాతో ఆతి సరసంగా ఆరు[ద చెప్పారు. *ఈడూ-జోడూ'లో “ఇదేమి గారడి" యోకాని *ఎడారిలోన పూలుపూచి ఎంత సందడి" చేశాయి. (పేమ సుధలు కురవక ఎడారిగా మారిన (పేమికుడి ఎదలో కోరుకున్న చిన్నదాని నవ్వులు పువ్వులై పరిమళాలు గుప్పించింది. [(వణయ మకరందాలు కురిపించింది.

ఆరు(ద సినీ రచనలు-పరిశీలన 891 గోరువంక చిలుకచెంత చేరింది. *మదిని ఆరని వోరతిగా' బహుమతి నిచ్చింది. “కలిమిలేములు” చి[తంలో [పణయ గీతంలో “చిలిపి చిలకమ్మ ఆగు-ఊ(. “నో చేతిలో ఉయ్యాలలూగు.ఆ౧ చేలనందనమందు పాలపిట్టముందు చిలికించు తేనే వాగు అని ఆంత్య[(ప్రాసలు పోగువేశారు. ఆంత్యప్రాస ఆం[ధభాషకు ఆదినుంచి ఉందంటారు ఆరు[ద. దానికి 'కూనలమ్మ'" సాక్ష్యం కూడా ఉంది. ఆరు[ద మార్కు. అంత్య(పాసకు ఒరవడులు దిద్దింది అమెరికన్కవి ఆగ్జన్‌ నాష్‌, అధునిక " అం[ధకవి పఠాభి. ఆరు[ద ఒక ఆడుగుముందుకువేసి బహుమానాల్లో కూడా ' *ఇవాబులూ, గులాబులూ' అనగలిగారు. “బంగారు పిచుక'లో పణయగీతంలో పదాల సరదాలున్నాయి. “మనసే గని-తరగని గని, తగ్గనింగని, పనిలో పని తెలుపని, ఇది తప్పనిపని, వలపను మాఓలో ముందేవుంది వల, -కలవారి కావ్యములో తొలిపలుకే కల, నవ్వగ మోములోన దొరుకుతుంది వగ, తిన్నగ చూస్తేశే మెరుస్తుంది నగ, చక్కెర మోవిలోన వేళానొక ఎర, చక్కని కౌగిలిలో, కలదు ఒక గిలి" అని అదిన తిరకాసు పెట్టించి ఆఖరున కాసుకిళ్ళీ తినిపించి కళ్ళు తిరిగించే రచన. తమిళంలో ఇలా మిళాయింపులు చేసీన గీతకారులున్నారని ఆరు[ద చెపుతుంటారు. |పయోగం మీద అభిమానంగల కవి ఆఅవటంచేత ఆర్ముద తెలుగు గితాలలో ఆ (ప్రయోగాన్ని (పవేశ పెట్టినవాడుగా కన్పిస్తాడు. వణయ గితాల్లో. చెరిగిపోని, చెదిరిపోని వచ్చబొట్లను పొడిచారు. పవిత్రబంధం ఉన్నంతకాలం ఇవి ఉండేవి, “వచ్చబొట్టు చెరిగిపోదులే - నారాజా, పడుచు జంట చెదిరిపోదులే. నారాజా", *నూరేళ్ళవెలుగు నుదుటిబొట్టు, ఆది నోచిన నోములు పూచినరోజున పెళ్ళిటొట్టు = అని మనసులు మరురపద సంధానంతో 'వచ్చగా 'చిగురింపి వేశారు. ఆరు[ద- “గృహలక్షిలో “నవ్వ్యులపువ్వుల దండలు, నవయవ్వన జ్యోతులె వోరతులు, తొందరదేసే. భావాలు (గేమ యా[తకు సాగమన్నవి. “జయలేరి' (మోగించినవి, “రావోయీ రాస విహారి, యిటు రావోయీ వనమాలి అనిపించినవి. *'యమునా తీరమున - సంధ్యా సమ యమున వేయికన్నులతో రాధ వేచి యున్నది కాద” అని రాధా మాధవుల 1పణ యాన్ని ఆలంకారిక నాయిక నాయక (పణయంగా తీర్చిదిద్దారు. “జేబుదొంగ 'లో 'రాదా! ఆందించు నీ లేత పెదవి - లాలించు తీరాలి తనివి', “గోపీ! నాలోని ఆందాలు నీవి - నీ రాగబంధాలు నావి, రాగబంధాలు మేను మేను వీణలుకాగా మెల్లగ చేతులు మీటుచుండగ మధుర (పణయగానం మోగింది. ఆర్ముద కలం

82 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన నుండి. *గూఢబారి 116" “పడిలేచే కెరటం చూడు, పడుచుపిల్ల బింకం చూడు, వెన్నెల విరిసేవేశ, వన్నెలు మెరి సేవేళ చందమామ పరుగులు చూడు" ఇందు లోని భావకవితకు చెందిన లలిత లలిత పదాలు చూడమన్నారు. కృష్ణగారి “దేవదాస్‌ చ్మితంలో *పొరుగింటీ దొరగారికి పొగరు ఎక్కువ, యిరుగింటి చిన్న బానికి తగని మక్కువ. ఇద్దరికీ కుది3తే ఏమి తక్కువ” - “చదివేస్తే ఉన్నమతి జారిందేమో మదినిండా వలపుంటే చదువెందుకు' అని 1పణయ గీతాన్నాలా పించారు. పా(తస్వభావాన్ని బట్టి ఉచితంగా చేసిన రచన యిది. దేవాంతకుడులో “ఎంత మధురసీమా, (పియతమా సంతతము మనమిచటే సంచరించుదామా!” తర్వాత చరణంలో అలంకారం పొదిగి *వినువీథుల కారకలే - విరజాజుల మాలికలై కనులముందు నిలుపగా - నీ కురులలోన ముడిచెదనే' *గగన గంగ అల౪లోన, కదలియాడు తొమరలే కరములందు వచ్చిచేర - నీ చరణ పూజ బేయదునుి. ఈ గీతం స్వేచ్భా భావగీతం. భాషా సౌకుమార్యం, భావ మాధుర్యం, (పేయసిని ఆరాధించే తత్వం ఈ గీతంలో (తివేణిగా సాగాయి. (ణయ గీకాలైనా పదాల పరువం పరువూ తగ్గకుండా ఆరుద సాహిత్యపు విలులవకు సమారాధనం చేశారు. *దేశ[దోహుణ” చిితంలో “జగమే మారినది మధురముగా ఈవేళ, కలయీ కోరికలు - తీరినవి మనసార" అన్నపాట బహుళ [పజాదరణ పొండింది. ఈ పాట [పాచుర్యం పొందడానికి సంగీత దర్శకుడు ఎన్‌. రాజేశ్వరరావుగారు, గాయకుడు ఘంటసాల కారకులై నప్పటికి కవి మధుర భావన కూడా ఒక కారణం కాకపోదు. *“మనసాడెనే మయూరమై" అనే చరణం, "జీవితమంతా చ్మితమైన పులకింత,” అనేది, “కమ్మని భావమే కన్నీరై చింగెనే, (పీయమగు చెలిమి - సాటిలేని కలిమి" ఆనే పాదాలు ఈ (ప్రణయ గీతానికి భావపున్షిని కలిగించాయి. ఆప్పుడప్పుడు *“కోట్‌' చేయటానికి అనువైన పల్లవులను కొన్ని పాటల్లో సమకూర్చారు. అది “పెంకిపెళ్ళాం” లోని “వడుచుదనం రైలబండి పోతున్నది, వయసు వాళ్శకందులో చోటున్నది, ఈ పాదం హిందీపాటకు అనువాదంగా కన్పిస్తుంది. సి. రామచం[్ర సంగీత దర్శ కత్వంలో పి.ఎల్‌. సంతోషి రచన *జవానీకి రేల్‌ చలి వచ్చింఏ. ఇది *షెహ నాయీ' చిత్రంలోనిది. ఆరు[ద పాటలో *“ప్రియరాలి కనురెప్పే సిగ్నలు రెక్క అన్నదానిని తొలగించారు. ఈ పాటలో రెండు తమిళ పదాలున్నాయి. బండి లోన విచారాన్ని 'ఉగళ' బారదు' (ఉగళబారదు = వమనం చెయ్యొద్దు). ఇంకో

ఆరు[ద సినీరచనలు-వరిశీలన ప! పాదం - ముసలివాళ్ళు, పిసీనిగొట్టు *రాొమాళడు' (రామాళదు = రాకూడదు). “పెళ్ళికాని పిల్లలు" చి(తంలో, “(పియతమా రాధిక రావే - రయమున కలియవే (యేమాళభిసారికను తలచుకుంటే మేను పులకరించేను, తనివి తీరగ|(పేమ తానె ఫండేను.' ఆ పండిన (పేమ ఏమిటో తెలుపమని “రామచిలుక తెలుపవే (ప్రేమ ఏమిటో ఆనురాగమో, సరాగమో, అదేమి లోకమో! ఊవోలోని చెలికాని ఊసు లాడి వేగలేను' అని “వతిక్జా పాలనం'లో పాడగా, *ఐందిపోటు'లో *ఊపాలు గునగుసనలాడె నా హృదయము ఊగిసలాడె' పల్లవి కాగా, “మన పహవృదయము లూయల లూగె' తో (పజయంగా ఫలించింది. బావా మరదఖ్ళు' చిితంలోని *నీలి మేఘాలలో, గాలి కెరటాలలో నీవు పాడేపాట వినిపించు నీవే” అన్న ఆరు[ద పాట ఈవేళకు కూడా నెత్తావి మాధురుల్ని అందిస్తూ అనందాన్ని కలిగిస్తూనే ఉంది.

వతి మనిషికి చిన్ననాటి స్నేహితులు నాటి ఆగడాలు ఎంతో. తీపిగుర్తు లుగా మిగిలి పోతాయి. పెద్దవకుండా, పెద్దరికపు బరువు బాధ్యతలు, వలవు వావులు స్వీకరించకుండా ఉండలేం. కొని పచ్చలు లాపీ; ఆ విచ్చలవిడి టీవి తానికి వీడుకోలు ఇచ్చేటప్పుడు మనసులో ఎంతో బాధ ముసురుతుంది. తొలి నాటి స్నేహితులారా, చెలరేగే కోరికలారా (శ్లేష), ప్రియురాలి వలపులకన్నా నును వెచ్చని దేడి లేదని, నిన్నను నాకు తెలిసింది, ఒక చిన్నది నాకు తెలిపింది, ఆ (పేమ నగరుకే పోతాను ఈ స్నేహ సగరుకు రాను, టాటా వీడుకోలు, గుడ్‌ బై ఇంక శెలవు' దానికి (పతీక, పతి దృశ్యం కావ్యంలాగా, (పతి మాట పాటలాగ ఉందనటానికి ఆరు[ద రసోదాహరణం. “మంచి రోజులు వస్తాయి'లో “విరిసీ విరియని కుసుమాలు- వెలగెను వెన్నెలదీపాలు, తెలిసీ తెలియని మురిపాలు ఇదెకలిసెను ఇరువురి హృదయాలు" అని పాడుకోగా, *“మర్మయోగి'లో “నవ్వుల నదిలో పువ్వుల పడవా కదిలే ఇది మైమరపించే హాయి, ఇక రానే రాదీరేయి, “నిదురించవోయి ఒడిలోన, నినువలచెనోయి నెరజాణ' అని చివరకు నిముషంలో ఆతచేతీలో వైకుంఠం చూపించారు. 'మ్ళీ పెళ్ళిలో పాట మధ్యలోని పాదాలు కల్పనా సుమాలా. "నీరెండ వేళ గగనాన ఓ రెండు మబ్బులు పరువాన, వడి వడిగ పరుగులిడి కొండ ఒడిలో కరిగిపోతీ మనసుకెంతో చల్లన ఆని మంచు వంటి చల్లని భావాలు చెప్పారు అరు(ద,

ల9%ీ ఆరుద జ్రీవతం-రచనలు-సమ[గపరిశీలని

చల్లని భావాలను మనోహరంగా చెప్పే కృష్ణశాస్రిగారిని ఆర్ముద అనుక రించారు. “మోహినీ భస్మాసుర” చితంలో “పూవులో పూవునై పూయనా, ఆకులో ఆకునై ఆడనా' అనే పాదాలు కృష్ణళాన్త్రగారివే.

“వీరాభిమన్యు”లో (పణయానికి వాద్దులు లేవంటూ (ప్రేయసీ (ప్రియులు “నవలోకం సృష్టించుకున్నారు. “అదిగో నపలోకం-వెలసే మన కోసం' “నీలి సీలి మేఘాల లీనమై (పియా నీవునేను తొలిప్రేమకు ప్రాణమై దూరదూర తీరా లకు సాగుదాం, సాగి దోర వలపు సీమలో ఆగుదాం, పారిజాత సుమదళాల సానుపూ మనకు పరచినాడు చెజకువింటి వేలుపూ, ఫలించె కోటి మురిపాలూ- ముద్దులూ, మన (పణయానికి లేవు సుమా వాద్దులు అని ముద్దు ముద్దుగా అంత్య [ప్రాసలు వేసి ఆనంద సీమలయ తీసుకు వెళ్ళారా అన్నట్లుగా రాళారు ఆరుడడి, (పేమలో వడ్డామనుకోటానికి గుర్రేమిటో “సమాజంలో అర్నుద వివరించారు. “కనుల నిదుర రాకపోతే పడ్డావనుకో (పేమలో, తిన్నది పాతవు కాకపోతే పడ్డావనుకో (గ్రేమలో” అన్నారు. సాషిలో *అటు వెన్నెల, ఇటు వెన్నెల ఎటు చూస్తే అటువెన్నెల - ఏరులాగా ఎన్నెలంతా జారిజారి పారిపోతే ఏటీ కెడదా అడ్డమేసెదరా' అన్న చరణాల్లో *నండూరివారి ఎన్నెలంతా మేసి ఏరు నెమరే సింది' అన్న చరణాలు స్ఫృరణకు రాకపోవు, *“ఆమ్మ కడుపు చల్లగా-అత్ర కడువు చల్లగా బతకరా బతకరా పచ్చగా నీకు నేనుంటా వెయ్యేష్సు తోడుగా-రా మెడలో తాళిబొట్టు కట్టరా, నా నుదుట నిలువు బొట్టు పెట్టరా అని వేడుకుంటున్న (పేయసి పాటలో అచ్చమైన తెలుగుదనం తొణికిసలాడుతుంది.

ఆరు(ద స్పీడ్‌ రైటర్‌ ఆని చి(తసీమలో (ప్రసిద్ధి పొందారు సంగిత దర్శకుడు ఇచ్చిన ట్యూనుకు అనుగుణంగా రాయగలిగిన పాట నేర్చరి. రోజుకీ పది పాటలు గాసీన సందర్భాలున్నాయి. ఆలాగే ఇతర కవులు రాయలేని పాట లను రాయగలిగిన థీశకి, భావనాయుకి కలిగినవాడు ఆరు[ద. ఆలాటి సంఘటన ఒకటి ఉంది.

చాలా కాలం (కీందట వివిధ చిత నిర్మాణ సంస్థలలో ఒకే సాంకేతిక నిపుణుల బృందం ఆ సంస్థ నిర్మించే ద్మికాలకు పనిచేస్తుంగడేవారు. ఒకే రచయిత పాటలు, మాటలు వరసగా ఆ కంపెనీ చిత్రాలకు సమకూరుస్తూ ఉండేవారు.

ఆరు(ద సీసీరచనలు-వరిశీలన ఖతర్‌ ఆరు(ద సినిమా రంగంలోకి (ప్రవేశించినపుడు ముగ్గురే ముగ్గురు ముఖ్యమైన రచయితలు చితసీమలో ఉండేవారు. సము[దాల, బలిజేవల్లి, తాపీ. ఈ ముగ్గుర్ని కొన్ని సంస్థలు స్వంతం చేసుకున్నాయి.

1950 నుంని పాటల విషయంటో కొన్ని మార్పులు వచ్చాయి. కొందరు నిగ్మాతలు వెరైటీకోసం ఒకే చ్మితంలో ఇద్దరు ముగ్గురిచేత పాటలు రాయించు కోవడం మొదలుపెట్టారు. ఆర్ముదకూడా తిలక్‌ తీసే అన్ని చ్మితాలకు పాటలు రాస్తుండేవారు. కొన్నాళ్ళు శ్రీథ్రీ, ఆరుద కలిసికొన్నిచిిఠాఎకు ఉమ్మడిగా రడ నలు చేసేవాళ్ళు. ఇద్దరిలో ఎవరురాసినా ఇద్దరి పేర్లు పెట్టుకునేవాళ్ళు. “చెంచు లక్మీ'లో ఆరు[ద కౌన్నిపాటలు రాళారు. అవిబాగా | పదారంపొందాయి. అలాగే అన్నపూర్ణవారి చికాకు థ్రీఖ్రీ పాటలు రాసేవాడు. “చెంచులక్ష్మి 'లో పాటలు (వదారం పొందటాన్ని గమనించిన అన్నపూర్ణావారు “ఇద్దరు మి(తులు' చిత్రం కోసం ఆరు[దచేత కొన్ని పాటలు రాయించారు. శ్రీశ్రీ కూడా కొన్ని పాటలు రాళాడు, ఆ చిత్రంలోనే ఒకపాటను దుక్కిపాటి మధుసూదనరావుగారు ఆరు[దకు థ్రీభ్రీకకాక ఇంకో రచయితకు నిర్దేశించారు. ఆ కవి, ఎల్వీ _పసాద్‌గారు తీసిన ఒక చి్య(తంలో బాగా జనాదరణ పొందిన ఒక పాటకు రచయిత. సంగీత దర్శకుడు ఇచ్చిన ట్యూనుకు అతడు నప్పేమాటలు, నచ్చేమాటలు సమకూర్చు లేకి పోయాడు. థ్రీథ్రీని పిలిపించి ఆ పాటను రాయమని అడిగారు. థ్రీథ్రీ అంగీకరించాడు. కాని ఏ కళనున్నాడో ఛ్రీథ్రీకి కూడా ఆవర్డమెట్టు కొరుకుడు పగలేదు. పదిరోజులై నా పల్లవి రాలేమ. షూటింగు దగ్గర పడుతుంది. పాట రికార్డు కావాలి. డాన్సు మాస్టరు దానికి తగిన అడుగులు సమకూర్చాలి. నటి నటులు [పాక్టీస్‌ చేయాలి నిర్మాత ఇరకొటంలోపడి ఆరు[దకు ఫోన్‌ చేశారు. ఆరు[ద అప్పుడు మ(దాసులో లేరు. హైదరాబాదుకు వెళ్ళిరాలేదు. ఆర్ముద హైదరా బాద్‌ నుండి వచ్చారని తెలుసుకొని నిర్మాత ఆర్నుదను కలుసుకొని పరిస్థితి వివ రించి పాట రాయమన్నారు ఆరుద సంకోచించారు. కారణం ఛ్రీశ్రీకి కోవం వస్తుందేమోనని. అంతకు పూర్వం “మంచి మనసులు" చి[కానికి శ్రీశ్రీ రాసిన పాట నిర్మాతలకు నచ్చక ఆర్నుదదేతి రాయిస్తే ఆరు.ద్రమీద భభ్రీశ్రీ మండిపడడం జరిగింది. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని సంకో చించినప్పటికీ చివరకి ఆర్ముదకు రాయక తప్పిందికామ. సంగీతద ర్యకుడు ఇచ్చిన ట్యూన్‌ (ప్రకారం తన ఆలవాటు

806 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ[గపరికీలన [(వకారం నాననాలు రాసుకొని, జ్ఞాపకం ఉండటం కోసం ఒక ఆవిద్ధం సాహిత్యంలో రాసి సంగీత దర్శకుడిని పాడమని సంగతులకు సరిపోయే మాటలు పడ్డాయో లేదో చూసుకొనే అలవాటు ఆరుదకుంది. ఆలా రాసీన పల్లవి చక్కగా కుదిరింది ఆది అదుర్తికి, అక్కినేనికి, దుక్కి పాటికి నచ్చింది. సంగీత దర్శకునికి నచ్చింగి. అన్నపూర్ణావారి తొలి చిత్రానికి దర్శకుడైన తె.వి. రెడ్డిగారికి ఈ చ్యితాన్ని ముందుగా చూపించినపుడు ఈ పాట ట్యూన్‌కు రాసినపాటంటే నమ్మలేకపోయారు. అంత స్వేచ్చాగీతంలా ఉంటుంది. ఆ పాట *ఈ ముసిముసి నవ్వుల విరిసిన పువ్వులు గుసగుస లాడినవి ఏమిటో *విరజాజి గులాబీ మనగు జే తెలుసుకున్నవి, చామంతి పూబంతి పరివీసాలాడి నివి/పొదరింటను ఒంటరి పావురము, తన జంటను కలియగ వేచినది/మన సే తెలిసీ [ప్రేయసికై మగ పావురమే దరిచేరింది/నీ కురులను. రేపిన చిరుగాలి, నా మదిలో కోరిక రేపికది/వలపే కనుసెగ లతో సీ ఊసులు బాసను చేశాయి / నదిలో మెరిసే కదిలేకాంతి నా మోమున తళతళలాడింది/నీ చక్కని చెక్కిలి అద్దాననా రూపము నేనేచూళాను.”! చివరి పాదాల్లో స్వేచ్చా గీతానికుండ వల సిన భావ సౌరభాలు, అలంకార సౌందర్యాలు వదిలో మెరిసే కదిలేకాంతిలా ఈ గీతం ముఖాన తళతళలాడింది. “వీరాఖిమన్యు'లో రంభా ఊర్వ! తలదన్నే రవజీలలాను ఎవగీమె? ఇం(దుని చం[దుని ఆందాలు ఈతని సామ్మేకాబోలు అనుకున్న ఉఊ త్తరాభిమన్యులు *ఎడములేక ఎదలు రెండూ ఏకమవనీ (బతుకేల? అని (పశ్నించుకుంటారు. ఇరువురు పరస్పరం '“మూచీ వలబీ చెంతకు పిలిచి. నీ సొగసులు లాలనకజేసీ - నీ సొంపుల ఏలికనైత' అనుకొని నవలోకాన్ని సృష్టించుకుంటారు. “దొంగలున్నారు జాగ త్త'లో పలపే పులకింత సరసాలె గిలిగింత అంటూ 'జవరాలి లేత( ప్రేమే జగమందు స్వర్గసీమ'గా భావించారు. “ఎదురీత'లో “స్వాతివాన కొరకు చేను ఎదురు చూచును, లేత మనసు (పియుని కొరకు వేచి ఉండును ఒకరి నొకరు చేరుకోగా నునసు పరవశించును' (పతి గితంలో పరిమళాలు వెదజల్లే భావాలున్నాయి. ఈ పాటలో కూడా 'సీరువీడి చేప కూన బతుక నేరదు, నిన్నువిడి నాదు మేను నిలువజాలదు' అని (ప్రేమకు దృశ్య సాషాత్కారం కలిగిస్తారు. *గోరంత డీపం'లో “పువ్వులకే మాటలు వస్తే లతుంచమంటాయి జడలో ఉంచమంటాయి. (వణయ దేవత నల్లనిజడ నాగసొరం. నాగసౌరం మీద నందివర్థనం."

ఆరు[ద సినీరచ నలు-పరికీలన శ్ర్‌07

• పపంచం'లోని పాట (వాచుర్యం పొందక పోయినా భావకవి స్వేచ్చా (వయణగీతంలా ఉంటుంది. “మదిలోని కోరిక పాడగాను వేడుక, వీచుగాలి పోలిక ప్రేమ రాగమాలిక /ఇది నా ప్రమాణము నీవె నాదు _పాణము భావమే విమానమూ (ప్రేమకే [పయాణమూ.' నిడివిగల గీతం కూడ ఇది. 'మేళవించు గీతికా (పేమ రాగమాలిక'తో ముగుస్తుంది. "శ్రీమతి" చితంలో '(మోగింది గుడిలోని గంట, మురిసింది వృాదయాల జంట నీలో నాలో వెలిగే (పేను, నింపింది కీరణాల పంటి పండింది. '*నిండు సంసారంలో *నా కన్నులు నీకో కథ చెప్పాలి - కన్నుతెరు - కన్నుతెరు, నా కన్నెవలపులో ఆమృతముంది చవిచూడు, చవిచూడు' అనేది సరస _పణయ సరాగాల మాలిక. *“ఉయ్యాల- జంపాల'లో “ఓ పోయే పోయే చినదాన! నీతీయని మనను నాదేన కలలో పూచిన కమ్మని (పేమ కాయా పండా నెరజాణా" అనే గీతం, 'ఉంగరాల జుట్టూ వాడు ఊరించే కన్నుల వాడు” అనేవి చొలా (ప్రాచుర్యం పొంఏన [పణయగీరాలు, కొన్నిటిలో సరసమైన భావాలు లేక పోయినా సంగీత దర్శకుడి (పతిభవల్ల, గాయకుడి గాన మాధుర్యం వల్ల (ప్రాచుర్యం పొందొయి. “దాచిన దాగదు వలపు యిక దాగుడు మూతలు వలదు' “ఇదియే అందాల మానవ సీమా, ఇలయే (ధేమికుల మురిపాలసీమా' “కలవారి కోడలు" చ్మితంలో “దొంగ చూపులు చూసి దోరవయసూ దోచి కొత్త వలపులు ఛచిలికితివా మళ్తుకనుల చినదానా" అని మత్తెక్కించే పాటలు. "పెళ్ళి కానుక'లో “కన్నులతో పలకరించు వలపులు ఎన్నటికీ మరువరాని తలపులూ” రెండూ ఏకమై (ప్రేమేలోకం అయింది. “రాణీ రత్న(పభ'లో 'నిన్న కనిపించింది నన్ను మురిపించింది, అంద చందాల రాణీ ఆ చిన్నది.” *శభ్రాష్‌ రంగా'లో *సుధామురళీ మనోవార (శ్రమ వాహిని (గోలెను నా పెదవి, ఒకే మైకం ఆమ్మమ్మ పొంగును పొంగును తీయని 'పెనుతనివి'లోని పదసంధానం సుధామధుర సమానం. '“ఆత్మీయులు'లో “స్వాగతం ఓహో చిలిపినవ్వుల థ్రీవారు సోగకన్నులు సైగచేస్తే ఆగలేని దొర గారు." ఇందులో “ఆధిక చక్కని' నుడికారంగా మారిపోయింది. *పక్కలో బల్లెం". చిితంలో “నేనె నేనె మధుగీతి, నవరస పూరిత విలాసవతి.' నిజంగా ఆరు[ద _పేమగీతాలన్నీ మధుగితాలే. ఆ మధుగీతి కొత్త ఆలంకారాలతో బాగా ముస్తాబైంది. “ఓహోబ సీదొరసాని బాగా ముస్తాబైంది, అందచందాల వన్నెలాడి ఎంతో బాగుంది." ఆనొడు, ఈనాడు ఈ పాట పల్లెసీమల్లో, పట్టణ

శ98 ఆరు[ద జీపితం.రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన భూముల్లో పడుచువాళ్ళు పాడుకునే పాటగా నిలిచఎపోయింది, “నన్ను ఎవరో తొకిరి, కన్ను ఎవరో కలిపీఠ, చూపులోనె ఆపలేని మత్తుమందు చల్లిరి' అని మత్తుగా పాడుకుంటారు (పేమికులు. ఆరుద (ప్రేమగీతం “విశాల గగనంలో చందమామ, (పశాంత సమయంలో కలువలేమి, “వన్నెలో చిన్నెలలో ఠ్రేనె లున్నవి, నా కన్నులనే గిన్నెలతో తాగమన్నపి' అనే చరణంలోని ఆలంకారం ఆర్నుదగకే (పత్యేకం. సరసాలకడలిలో సాగిన వ్రణయిగీతాల నౌక అరుుద (య్రేమగితాం మాలిక ఆ నీటు మాటల మేటి సరంగు ఆరు[ద. ఆరు[ద '*టాక్సీ రాముడు” చ్యితానికి రాసిన (ప్రేమగీతంలో | పేమ గురించి చక్కగా చెప్పారు:

“(పతిఫలమ్ము కోరని (పేమ పావనమ్ము

త్యాగ జీవుల జన్మమె ధన్యమగును

ధరణిలోపల అచం[దతారకముగ

నిలిచి వెలిగడు | పేమికా సీకు కాంతితో (పేమగీతాలకు మంగళా శాసనం,

౨. హాన్యగీతాలు;- నవరస థిరితంగా లేకపోతే చితం విజయవంతం కాదు. నవరసాల్లోకి ముఖ్యంగా శృంగొతం, తర్వాత (ప్రాధాన్యం వహించేది వాస్యం. శృంగారగీతాల సింగారాన్ని చూళాం. ఇప్పుడు వోన్మగీతాల వైవిధ్యాన్ని వరిశీలిస్తాను. హోస్యం అనేది మనిషి వికృతమైన ఆకారంవల్ల కలగవచ్చు. విచిత్రమైన వస్త్రాల్ని, ఆలంకరణలని అస్తవ్యస్తంగా ధరించడం వల్ల కలగ వచ్చు. వైపూతలవల్ల హోనస్యం పుట్టొచ్చు. వికృతంగా, నత్తిగా మాట్లాడటం వల్ల వోస్యం లాస్యం చెయ్యొచ్చు. సహజత్వానికంటే విరుద్ధంగా మాటలు వాడి, షాటలు పాడి వోస్యాన్ని కలిగింపవచ్చు. మాటల మ్యాజిక్కులు తెలిసిన ఆరు[ద- పాటల్లో గమ్మత్తయిన కొత్తతరహా వదజాలాన్నువయోగించి విస్యాన్ని సృష్టించారు. ఒక (పత్యేక వృత్తికి సంబంధించిన పదజాలాన్ని పర్‌ ఫెక్టుగా

" వాడటంవల్ల కొన్ని పాటల్లో హాస్యం కలిగింది. మన భాషకాని భాషను ఆనుక రించడంవల్ల, పేరడీ చేయటంవల్ల హాస్యం పుట్టింది. ఆరు[ద పాటల్లో మామూలు హాస్యమేకాక, పణయంలో కూడా హాస్యాన్ని లాస్యం చేయించారు. అంతేగాని, గంభీరత కోల్పోయేట్లు వెరికేకలు వేయించలేదు. న త్తిన త్రీగా మాట్టాడించలేదు. పాడించలేదు. పాాతల్ని. సన్నివేశాల్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని, (పణాశిక వేసుకొని

ఆరు(ద సినీరచనలు-వరిీలన శ99 హాస్యగీతాలను అరుదద్ర గీళారు. హిందీ సినిమాలతో పోల్చుకుంటే తెలు%లో హాస్యగీతాల సంఖ్య తక్కువే. హిందీలో సి. రామచం[ద సంతోషిం కలయికతో వచ్చిన “నమస్తే నమస్తే 'మేరేపీయా' *డాడీజీ' వంటి నవ్వులు కురిపించే పాటలతో సమానమైన పాటల్ని ఆరు(ద రాశారు.

“అత్తా ఓకింటి కోడలే' చ్మితంలో జానపదగీతం సరళిలో ఒక పాట రాళారు. పొడింది పిఠాపురం, స్వర్ణలత. మామా (మరదలు) పెళ్ళాం మధ్య మాయదారి కీచులాట వచ్చింది. క్రీచులాట తీర్చేందుక్కుఎవరూ లేరు. మధ్యలో ఒక తడికె మా్మాతమే ఉంది. తగవు తీరటానికి తడికని రాయబారం చేయమంటు న్నారు పరస్పరం, తగువు తీర్చేందుకు సంప్రదాయంగా కొన్ని రాయబారాలు మనకు తెలిసినవి ఉన్నాయి. కృష్ణ రాయబారం, సంజయ రాయబారం (పసీద్ధ మైనవి. విరహాన్ని తెలిపేందుకు కాళిదాసు మేఘాన్ని రాయణారం చెయ్య మన్నాడు. అనురాగాన్ని తెలిపేందుకు భట్ట హర్షుడు, థీనాథుడు హంసను దూతగా ఎన్నుకున్నారు. దరి(దాన్ని తెలిపేందుకు జామవా గబ్బిలాన్ని ఎంచు కున్నాడు. ఇంతవరకు చేతనమైనవె న మనువల్నో, పక్షుల్నో ఎన్నుకున్నారు కొని జడమైన ఏ గోడనో, తడికనో ఎన్నుకోలేదు. ఆరు్య[ద ఈ జానపద గీతంలో ఆ పని చేశారు. సం్య్రపదాయానికంటె విరుద్ధమైన విచ్చితమైన పంథాను చేపట్టడంవల్ల తడిక రాయబారం చేయడమేమిటి? ఎంత తెలివితక్కువవాళ్ళు వీళ్ళిద్దరు ఆనే భావం ఆంతర్గతంగా మెరుపులా మెరవగా నవ్వు కలుగుతుంది, ఒకడి తెలివి తక్కువతనాన్ని చూసి నవ్వుకునే |పవృత్తి మనిషికుంది. ఆ (పవృత్తే ఇక్కడ విజ్భంభిస్తుంది. ఆ విళృంజణవల్ల ఆ పాత్రలు మాటాడే (వతిమాట నవ్వును పెంచి, కడుపుబ్బ నప్వించటానికి తోడ్పడుతుంది. “నేను ముక్కుపుడక తెచ్చాను, ముంత గూట్లో పెట్టాను- పెట్కోమని దాన్ని పెట్కో మని. బేగి పెట్కోమని సెప్పవే తడికో తడిక'. “ముక్కు పుడక తీసుకొచ్చి ఎవడైనా ముంత గూట్లో పెడతాడా? అమాయకుడు కనుకనే అలాచేశాడు. సరే ననీ పెళ్ళాం తీసుకుందా అంటే లేదు. రుస రుసలాడుతూ *ఆ ముక్కుపుడక ముక్కలవా, చూడటోతే రాష్యలేవు. తిప్పబోతే శీలలేదు. అడిపోసుకోలు మాట లకు మోసపోను నేనింక, పొమ్మని సెప్పవే తడికో తడిక" అంటుంది. అంటే

శ00 ఆర్నుద జీవితం. రచనలు-సమ(గపరిశీలన తన మామ అబద్దాలు చెపుతున్నాడని అట్టే (గ్రహిందేసిన నెరజాణ పట్టులీర తెబ్బాను కట్టుకోనుంటే, పట్టువీర కంచులేదు కట్టటోతే కౌంగులేదు; వాడి తెలిఏ తెల్లారినట్లే ఉందని హేళనచేస్తుంది మొగుడు పెళ్ళాన్ని హేళనచేస్తే మామూలే కొని, పెళ్ళాం మొగుడ్ని హేళన చేసేసరికి నవ్వు మరింతగా కలగకపోదు. పాట విన్న జనం నవ్వకపోరు సంగీత గానాలు లీకుండానే నవ్వించే పాట. అవి రెండూ తోడైతే ఇక కడుపుబ్బ నవ్వక చెప్పేదేముంది?

“టక్కరి దొంగ - చక్కని చుక్క'లో చక్కని వోస్యగీత మొకటుంది. దొన్ని సత్యం స్వరవరచగా పిఠాపురం గానం చేళారు. 'నేనే మాలిష్‌వాలా' అనే పాట. ఒళ్ళుగాని, తలగాని మాలిష్‌ చేయించుకొనేది నొప్పులు తగ్గబకోసం, జూరకం తగ్గి హాయిగా వి(్రాంతితీసుకు న్నట్లుగా ఉండటంకోసం. కానీ ఈ మాలీష్‌ వాలా చేసే మాలిష్‌ విచ్యితమైంది. తలపై రాకండ్‌రోల్‌ వరసల్లో తబలా వాయిస్తాడట. అలా వాయించు కునేవాడున్నపుడు వాడినీ చూసిన జనానికి నవ్వొస్తుండి. ఈ మాలీష్‌వాలా సెవిలో రాళ్ళు తీయటంతోపాటు ఇతరులకు సాధ్యం కాని తలలో కుళ్ళును తీస్తాడట. అసాధ్య విషయాలను అతిళయంగా చెప్పినపుడు ఆ (పవృత్తిని కన్నా (చూసినా) మనకు నవ్వు రాకమానదు. లూజైకే తల్లో సీల విగించేవాడు, 'చెటయితే తల బిరుసంతా తగ్గించేవాడు ఈ మాలిష్‌వాడు. వీడిని చూసి వీడితో మనతెందుకులే అని పారిపోయేవాష్ళు, పక్కకు తప్పుకునేవాళ్ళ, వాళ్ళనుచూసి నవ్వుకొనేవాళ్ళు, మాలిష్‌ వాలా పొగరు బోతు మాటలకు పొట్ట చెక్కలయ్యేట్టు నవ్వుకునేవాళ్ళు ఈ గీతంలో న్ఫురిస్తారు. ఆ స్ఫురణే అఎదరికీ నవ్వు తెప్పిస్తుంది. ఆంధుల కిష్టమైన కాకం గోంగూరతో లేమైన వోస్యరసపాకం వండిన నలభీముడు ఆర్నుద. జై ఆం్యధకు జ కొట్టించి నట్టుగనే గోంగూరకు జై కొట్టించారు. గోంగూర కాకం (పచ్చడి) చేసే విధా నాన్ని, గోంగూర పచ్చడిలా, అమృతమయంగా చెప్పటంచేత ఈ పాట ద్వారా హాస్యం జనిస్తుంది. తరువాత అదేబాణిలోవచ్చిన పాటలకు ఇది ఒరవడి ఆయింది.

“లశ్మీనివాసం'లో *“సోడాసోడా ఆం[ధసోడా' అనే పాటకూడా హాస్య గీతమే. అయితే ఇందులో అధిక్షేసంవల్ల వోన్యం ఆవిర్భవించింది పౌరాణిక పా(తల్ని మానవమాతులుగా చెయ్యటంవల్లకూడా పకపకనవ్వే అవకాళం ఉంది. నెత్తిమీద గంగఉన్న ఈశ్వరుడికి నీటిరరువురాదు. నీరు ఆవసరంలేదు.

ఆరు(ద సిసీరచనలు=పరిశీలన శీ01 అలాంటి శివుడ్ని, సుధసు(గోలి, దాహమెరుగని దేవతల్ని పట్టుకొని “నెత్తిమీద గంగ ఉన్న ఈళ్వరుడై నా-అహనిత్యసుధలు రాగుతున్న దేవతిలైనా ఆం(ధిసోడా కోరికోరి తాగుతారోయ్‌' అని సోడావాడే సోడాలోని గ్యాసును మించిన గిప్‌ అండ్‌ గ్యాన్‌ కొడుతుంటే కడుపుబ్బదా నవ్వుతో? 'ఆ సోడా లేకుంటే మానవుల్లా గానే దేవతలు కూడా వడదెబ్బకు వాడుతారోయ్‌!'" ఓరి వీడిసోడా అసాధ్యంకూలా: ఆంత హోాస్యస్పోరక కల్చనాళక్తా 1! దేవతలు భువికి చెగారంటే శే వారి ఎహార్యం చూసి పళ్ళికిలించనివాడు౨డడు. అలాంటిది వాళ్ళకు వడదెబ్బతెగితి కింవవికితే సక్తివించకుండా ఉంటారా + పనికిరాని గ్యాసుచెప్పే రాజకీయ నాయకులున్నారు. వాళ్ళగ్యాసుకి న్న సోడాగ్యాసు ఉపయోగం, ఇందుగో పోలిరవల్ల హాస్యం పుడు తుంది. *మా ఇంటి మహలక్షి'లో కోర్టు పరిభాషను పణయానికి వాడటంవల్ల చోస్యం కలుగుతుంది. కోర్టుపరిభాష మన (ప్రణయ భాషకంటె వేరైనది. దస్తా వేఖాలు, జప్తులు, సెటిలీ మెంట్లు, ఎ(గిమెంట్లు, లిటిగేషన్‌లు, డి(గీలు, అస్తుల పంపకాల విషయంలో జరుగుతాయికాని (వణయంలో ఉండవు. ఉండని వాటిని ఉండేట్లు చెయ్యటం వల్లే హాస్యం పరవళ్ళు తొక్కుళుంది. అందులోను ఆరు[ద ఆంత్య[వాసల ముద ఉంది. “నువ్వంటేనే నాకు మోజు-అలా రాసీస్తానే దస్తా వేజూ, మదిలోన దాచానే ఎంతో పేమ, సదరు పేమ నీపైనే చక్కని భామ" ఈ చరణంలో సదరు కోర్టుమాటే “నదరు ఆస్తి ఆఫటం వాళ్ళకు వాడుక. ఆ “సదరు అక్కడలేకవోతే నవ్వుల సరదా ఉండదు. “సీ మనను నీ హృదయం ఎక్స్‌ వార్టీలై తీసుకున్నాయ్‌ డికీని నాపై, మీనులాంటి కన్ను అమీనై జామీనులేని నా మదిని జప్తు చేసినై '. “చేసుకుందాం నువ్వు నేను సెటిల్‌మెంట్‌, రాసుకుందాం మేరేజికి ఎ(గెమెంటు, సొభ్యానికి దాఖలు చేద్దాం పిటీషన్‌, భయమెందుకులే రాదు లిటిగేషన్‌'. ఈ పాట లిటిగేషన్‌ లేకుండానే (శోతల మతుళ్ని జప్తు చేసింది. మాటల్లోని చాతుర్యంతో నవ్వుని డి క్రీ పొందడమైంది. *ఒక ప్రత్యేక వర్గపు పరిభాష వాడి, వాడిఆయిన హాన్యం పుట్టించడంలో ఆరు[దకు లేనేలేరు జోడి, ఆరు[,దకంటె ఇంక ఎవరైనా బాగా రాయగలగవచ్చు కాని రాసి ఉండలేదంటే ఉండదనుకుంటా లిటిగేషన్‌, 8 ఫోటో స్టూడియో ఓనరు తన వార్డు కదిపే ఆర్ష గురించి అలానే పాట్లాడుతాడు “వల్తెపడుచులో (తో ) ఉఆగి5.26

శ02 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన

సమాజం మీద సెటైర్‌ -వ్యంగ్యం-ఆరు.ద కలంలో చిందులు తొక్కు తుంది. ఒకచోట శివమెత్తి ఆడుతుంది. వోస్యంతోనే సుతిమెత్తని సుత్తిపోట్టు. సున్నితమైన సమ్మెట దెబ్బలు. “చూశావా మానవుని లీలలు దేవ అంటూ (పళ్నిస్తూ ఒక పిల్లాడు చివరవేసే (బహ్మాముడి “నీళ్ళలోన వున్నావు, రాళ్ళ లోన వున్నావు, అభిల జగతిలోన నీవులేనిచోటు లేదుగాని, డబ్బులిచ్చుకుం టేనే దర్శన మిప్పిస్తానని, గర్భగుడిలో నిన్ను నిర్బంధించేశాడు' (అక్కాచెల్లెళ్ళు). ఇటువంటిదే 'వందనాలు చేయాలి అందరికీ, వంకదండాలు పెట్టాలి కొందరికి (ఎం ఎల్‌, ఏ.) అని అధిషేపించారు. “పలుకే బంగారమాయెరా' *సంఘంలో పరపతులను (శ్లేష) పించీ పరసతులను ఉందీ అన్నచోట శ్లేషవలన కలిగిన చమత్కారం, ఆ చమక్కారం వల్ల ఆనంద దాయకమైన హాస్యం అవి రృవిస్తుంది. “అత్తగారు కొత్తకోడలు'లో *కట కటా కన్నీరే కడవ నిండెనే, ఆ కడవ కూడ మనసు లాగ పగిలి పోయేనే అనే చరణాల్లోను, 'కాకిచేతనైన ఒక కబురు పంపవా' *మేక సందేశమైన నాకు పంపవా' పాదాల్లోను హాస్యం ధ్వనిస్తుంది. (పసిద్ధమైన మేఘ సందేశాన్ని, మేక సందేశం చెయ్యటం వల్లి, పద వికృతి, అర్థ వికృతి జరగటం వల్ల నిమ్నార్థంలో భావం ధ్వనించి వోస్యం అవతరిస్తుంది. 'అక్క చెల్లెళ్ళు'లో (ప్రేయసి (పతి మాట మ్యూటిక్కులా విని పించటం వల్ల, మనసు ధనాధన్‌ మని పగలటం వల్ల “హెరానా' వడకుండా మన సులు “బయానా' ఇవ్వటం వల్ల 'కామిక్కు” (కియేటవుతుంది. _ప్రేయసీ (పియులు “అదృష్టవంతులు' అయి (పణయనదీ తరంగ వీచికలలో తేలియాడుతూ “టోలు రాధా బోలు రెండూ కలిసేనా లేదా?' అనుకుంటారు. ఇది హిందీలోని *టోలు రాధా టోలు సంగం' అనే పాటకు ప్యారడీ అవటం మూలంగా వీస్యరసం “గోదారి “కావేరి నడుల్హా (పవహిస్తుంది.' *నామనసే గోదారి, సీవయసే కావేరి టోలు రాధా బోలు రెండూ కలిసేనా లేదా?” (స్టయిలు) శైలి మార్చి నేనేం చేసే దయ్యో దద్దమ్మవు దొరికావు, వద్ధ మొద్దువి దొరికావు ఆని అవ హేళన చెయ్యడం వల్దా, మరో బాణీలోకి (పవేశించి "కృష్ణుడు నేనే - రుక్మిణి నీవే రాతిరి ఎత్తుకు ఫోళాను'. అనే పాదంలో కృష్ణని అధిషేపించడం వల్లా. “లారీ మెల్లగ తోలుకు వసా చల్దగ లేచీపోదామా' అనటం వల్ల, “లావొక్కీంతయు లేదు అనీ కొకు వుతో పోతనగారి పద్యానికి ప్యారడీ చెయ్యటం వల్లా ఈ గీరంలో అపరిమిత మైన హాస్యం వవపించింది. 'పల్లెపడుచు'లో *నా (పియరాణీ ననువిడనాడీ

ఆరు[ద సినీరచనలు-పరిశీలన 409 పోయెదవా వాసఖీ సఖీ నా చెవి లోపల 'కందిరీగలా' నీ పేరే కద (మోగెను' (పియురాలి పేరు వినఐడటాన్ని కందిరీగ రొదతో పోల్చి న్యూనంగా చెప్పటం వల్లనూ, “నా వృదయాన్ని రోడ్డు రోలరై తొక్కేస్తావా ఓ చెలియా' అన్న ప్పుడు చెలియొక్క విక్కత (లావాటి) స్వరూపాన్ని కళ్ళకు కట్టించడం వల్లి అట్టి దానినే [ప్రియసఖి చెలియా అనటం వల్ల వీస్యం పుడుతుంది. అదే చ్మితం లోని మరొక పాటలో వచ్చీరాని తురకం తెలుగులను మణి (వవాళం చెయ్యటం వల్ల వోస్య రత్నాలు కుపష్పలవుళాయి. “ఓ మేరీ ప్యారీ! మీకీ సూసింది మొదల్‌ హైది మాకి దిల్‌దివాన్‌, మాది మనసు ఖజానా మీకీ హిస్తాంలే నజరానా' అన్న ట్రుగా ఆర్ముద వోస్యగీతాల నజరానాలు ఇచ్చారు. “జయఖేర'లో హాస్యరస స్ఫోరకంగా *“ఇం[దలోకము నుండి ఇది తెచ్చినానయ్యా! ఈ పువ్వు నువ్వు ఎవరికిస్తావో ఇవ్వు' అని పారిజాతాపవారణాన్ని భాగవతం మేళం పద్ధతిలో (రేలంగి, సూర్యకాంతం, రమణారెడ్డి, సురభి కమళలాభాయిల కోసం) ఆరు]ద రచించి అందర్నీ నవ్వించారు. వోస్యరసాన్ని పండించడంలో కూడా ఆరు(ద ఆనుపానులన్నీ తెలిసినవాడే ఆవటం చేత అంత అద్భుతంగా వాస్యరస గీతా లను రచించారు. ఆరుదలో ఒక విదూషకుడున్నాడన్న సంగతి మరచి పోకూడదు. “గోరంత దీపం'లో 'శ్రీహరి"ని పట్టుకొని ఏమంటున్నాడో చూడండి: “హరి హరినారయో! ఆదినారయో, కరుణించి మమ్మొదులు గరుడ వావానుడాం' ఈ పాదం భక్తి గితంలోని 'పారి హరీ నారాయణా! ఆదినారాయణా, కరుణించి మమ్మేలు కమలలోచనుడా' అనే పాదానికి ప్యారడీ, కనుక వోస్యం కలుగు తుంది. కరుణించి ఏలుకోమనటం లేదు, వదలమంటున్నాడు. ఇంకో అధికేపం కూడా ఈ పాటలో ఉంది. 'పాలసం[దం మీద పవ్వళించే సామికీ పొరుగిళ్ళ పాలెందుకు, ఆ దోపిడీ బుద్ధెందుకు?' ఇది వేమన పాద మైనా “పొరుగింటి పుల్లకూర రుచి అన్న సామెత గుర్తుకు రావడం వల, కృష్ణుడి దొంగబుద్ధి వ్యక్తం కావడం వల్లి వోస్యం జనిస్తుంది. అంతటితో ఆగారా? కృష్ణుడ్ని 'అకేస్కో వక్కేస్కో మీసొలకు రంగేస్కో మా పక్కకు రావద్దు నారాయణి అని సామాన్య మానవుడ్ని చేసి ఆకు, వక్క ఇచ్చి నరిసిన మీసాలకు రంగేస్కోమనటం వల్ల, మీసాలులేని కృష్ణడ్ని వాగా దిగజార్చి హేళన చెయ్యటంవల్ల నవ్వు కలుగుతుంది, “పొట్టి

ఖ04 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గ పరిశీలన ప్లీడరు” చి[తంలో జుకీ, జోకర్‌, రాణీ, రాజులచే హాస్యరస సంభాషణ చేయిం చారు ఆరు.ద జుకీకి అల్లుడు కావాలనుకున్నాడు జోకర్‌ జాకీకి అది ఇష్టం లేదు. చెడతిడతాడు “ఓరి దుర్మతి తస్సాదియ్యా! కారుకూతలు కూతువా? రూక చేయని కాకిపిల్లవు. జాకి పుథతిక భర్తవా" అంటాడు. కూతురు క్వీన్‌కి ఆ పెళ్ళీ ఇష్టం- అందుకే “జనకా, జనకా!” అంటే తండి *“అదంతా ఆనక, ఆనక! ఉండావెనక నువ్వుఫో! నువ్వుఫో!' అంటే టోకర్‌ - తిరుపతి వెంకటకవుల పాండవోద్కోగ విజయాల్లో పద్యంలాగ *మామా! జికీ! నిటలామండిపుడె త్తి వచ్చినను రానీ, తిట్టనీ కొట్టనీ, అటు సూర్యుండిటు దుంపతెంపి పడనీ, ఆటం బొంబులే (ప్రేంనీ విటమిన్యమ్మును కూడబెటైదనులే' అంటే ఆ నవ్వుల ఊటల మాటలు చూసి, విని నవ్వులాఓలాడుకో వలసివస్తుంది చివరికి రాజు 'గుండె లలో గుసగుసలాడే, ఆళలు హాస్యాలాడే!' నిజంగానే ఈ పాటలో ఊసులు హాస్యాలాడాయి. “నిత్య కళ్యాణం వచ్చతోరణం'*లో “ఏంపిల్లో సింకిరి బింకిరి గున్నావు. ఎక్కడో చక్కరకొట్టుకొచ్చావు' అని జానపద బాణీలో వాసించినా “ఎద్దుబండి పాతదాయె, జటకా ఇరకాటమాయె'నన్నా, “అత్తా ఒకింటికోడలే'లో “సైరా సైరా తమ్మన్న-నీవే ఎక్కువమాకన్నా, నీ సంతతివారమె మేమైనా, సీగుణములు రావురమ్మన్నా" వ్య క్రిని హేళన చేస్తూ “నీతల్లో తెలివి సున్నా, నిండుసున్న, గుండుసున్ని అని “గోవులగోవన్నిను పరివహాసకాలాడిన అమందానంద కందళిత వాన్యరసమే అణువణువునా ఊటలు ఊరుతుంది. నవ్వు లకు బాటలు వేస్తుంది. వోస్యరసగీతాలు రాయటంలో ఆరు(ద అసదృశుడు అనిపించుకున్నాడు.

శ. భక్తి గీతాలు; ఒకప్పుడు ఎక్కువగా పౌరాణిక చి(త్రాలనే (ప్రజలు ఆదరించేవారు. మనకున్న సంపదాయబలం అటువంటిది పొరాణిక చి(తాలకు భద్రి పాటలే రాయాలి. ఆయాదేవతల మహిమలను కొనియాడుతూ, కాపాడమని వేడుతలూ ఉన్నట్లుగా పాటలుండాలి. ఆనాడు సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడిన సినిమా పాటల రచయితలందరూ భక్తి పాటలు మేము రాయమని అంటే రాసేవాళు నిర్మాతంకు దొరక్కపోయేవాళ్ళుకాదు కాని రచయిత లెవ్వరూ అలా ఆనలేదు. తా.ఠా-జీ నుండ్‌ సినారె వరకు అలా రాసినవారే. అయితే ఈ భక్తి పాటల్లో రచయిత వృక్రిత్వాన్ని, అభిప్రాయాల్ని చాటే అవకాశం ఉండదు, పౌరాణిక

అరు ద సినీరచనణ-పరికీలన తీ05 కథనో, సన్ని వేశాన్నో కమనీయంగా మలచే నేర్పరితనం మా(తమే కవికుండాలి. అద్‌ ఉన్నవాళ్ళందరు భక్రిగీతాలు రాళారు. రమ్యమైన బాణీలో పలికినవి (వజాదరణ పొందాయి. మిగతావి దూరమైపోయాయి.

భక్రికి స్థాయీభావం వైరాగ్యం ఆంటారు. కవి భ క్రిగిఠాన్ని రాస్తు న్నపుడు వైరాగ్యాన్ని అనుభవించాలి. ఆనుభఖూతికి తెచ్చుకోవాలి. అప్పుడు మా[తమే గీతం భక్రిర సభరితమవుతుంది. ఆరు[ద కలం వరసువేది కనుక లభ క్రిగితాల్లో నుడికారాలగుడి కట్టుకొని తమ గురువు మల్లాది రామక్ళష్ణళాస్త్ర గారి నుతులను పొందగలిగారు ఆరుద్ర నా స్తికుడైనా ఆస్తికుడు కంటే గొప్పగా భక్రిగీతాలను రాయగలనని, రాసి నిరూపించారు. ఆరుదకు అన్ని శాఖలతోను గాఢ పరిచయం ఉండటంవల్ల అన్నిరకాల గీతాల్ని రచించారు పొరాణికంగా బాగా పరిశోధక చేసినవాడు ఆరు[ద. రామాయణాలమీద పరిశోధన చేసి “రాముడికి సీత ఏమవుతుంది?' అవే _గంథాన్ని రచించిక ఆరు,ద రాముడిమీద సీఠ గురించి ఆనేక గీతాలను సినిమాలకోసం రాళారు. రాముడు ఎందుకని దేవుడయ్యాడో చిన్న పిల్లలకు తెలిసే విధంగా ఆరు[ద రాశారు. “ఉయ్యాల జంపాల" చిత్రంలో 'అందాలరాముడూ, ఇందీవ క్యాముడూ, ఇనకులాబ్దీ సోముడు ఎందు వలన దేముడు, తం్మడిమాటక్రై పదవుల త్యాగిమే జేసెను. తన తమ్ముని వాసకై తాను బాధ పొందిను, అందాల రాముడు, అందువలన దేముడు, అనుభ; వించ దగిన వయసు, ఆడవిపాలు జేసెను, అడుగు పెట్టినంత మేర ఆర్యభూమి చేసెను, అందాల రాముడు అందువలన దేముడు, ధర్మపత్ని చెరవావపగం దనుజల దునుమాడెను; ధర్మము కాపాడుటకా సతినే వీడెను, అందాల రాముడు అందువలన దేముడు" అని మూడు చరణాల్లో రామాయణ గాథని కుదించి రాముని దేముని చేసి చెప్పగలిగిన నేర్చు ఆరు[దకుంవ. పాత చిితణలోకాని, శీలాల విశ్లేషణలో కాని కొత్తదనం ఉండటానికి అవకాళం లేని నన్నివేళాల్లో కూడా ఆరు[ద ఆరుద్దైన సొగసులను (ప్రవేశ పెట్టారు. పెండ్లి పిలుపు కళ లేఖల మీద చాలామంది “జావక్యా కమలామలాంజలి పుటేయా' అనే శ్లోకం వేస్తారు. దాన్ని తెనిగించే (వయత్నం సినీ గీతాలు రాసే కవులు (పయత్నిందారు కాని ఆరుుదరాసినంత అందంగా రాయలేకపోయారని చెప్పొచ్చు. “సంపూర్ణ రామాయణం" చి(తంలో *ఎ[రని దోసీట తెల్లని ముత్యాలు సీశ తలం(బాలకే తీసింది. తీసీన ముత్యాలు దోసిలి రంగుతో ఇంపుగ శెంపుల్తై తోదాయి కెంపు

406 ఆరు[ద జీవితంరచనలు-సమగపరిశీలన లనుకున్నవి రామయ్య మైచాయ సోకగా నీలమ్ములై నాయి.” ఇంతవరకు చక్కగా చుట్టిన మహతాబు పగిడీ “ఇన్ని రంగులు చూసీ ఇంతి శెలటోయింది, ఇనకులుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు” అన్నది దానిపై కలికి తురాయి.

భ క్రీలో మానవతను చిలకరించిన గీతాలుకూడా ఆర్ముద రాళారు. “పలుకే బంగార మాయెరా, ఆందాల రామా పలుకే బంగార మాయెరా' పల్లవి త్యాగయ్య గారి (పసిద్ధమైన కృతిలోనిద్దై నప్పటికీ భక్తి గీతంలో సొగసులు ఒలకబోయటం కోసం, తొందరగా జనం హృదయాల్లో నాటుకోవడం కోసం అలా పల్లవిని (గ్రహించారనవచ్చు. “జగమంతా ఒక ఇల్లని, జనులంతా సోదరులనే' పాదం గురజాడ వారి 'ఎల్లలోకములొక్కయిల్లె, వర్ణలేదము లెల్లకల్లె, మనుమలంతా సోదరుల వలెను మెలగవలెనోయ్‌” అనే దానికి అనుకరణమే. కవి నిర్దిష్ట (వయోజనాన్ని ఆశించినపుడు అనుకరించటం దోషంకాదు. సామ్యవాదపుటాలో చనను భదక్రి గీతంలో చొప్పించగల చాకచక్యం ఆరు(దకుంది అందువల్లే ఈ గీతంలో చిన్ని నా బొజ్జికు శ్రీరామ రక్షనుకొన్నా అన్నపానాదులన్నీ అందరి కుండాలనే '*పలుకే ఐంగార మాయెరా' అని సమరస వాక్కులు వాడారు ఆరు(ద. భ(దాది రాముని చరితను హరికథగా మలిచారు. “మాతల్లి గోదారి చూపంగ దారి" అనే గీతంలో, భ(దా(దిరామునికి ఆదిలో అవాసానికి ఆధార భూతురాలై న శబరి అంళాన జన్మించిన పోకల దమ్మక్క అనే పేదరాలిని ఆరు[ద వదిలివెయ్యలేదు. సినిమా గీతాల్లో కూడా అవకాళం వచ్చినపుడు పరి *+శోధనా సత్యాల్ని ఆరుుద (పదర్శించేందుకు వెనుకాడలేదు. “ఉయ్యాల -జంపాల'” చిత్రంలో రుక్మిణీ కళ్యాణ ఘట్టంలో ఆరు[ద నింపి అంత్య [పాసల పంపు సొరులను గమనించవలసినదే. “కన్నెపిల్ల మకసు మీ అన్నకేమీ తెలుసు, శక పాలుడికన్నా ఆ థ్రీకృష్ణుడు మిన్న, రమణి _పేమ సొంపు నువు రాయబార మంపు - రుక్మిణమ్మా నువ్వు కృష్ణమూ ర్రితో కులకవమ్మా!

దళావతొరాలను జయదేవుడి నుంచి పెదపులివ్యరు కవీవరేణ్యుల దొకొ ఎందరో రాళారు. సినిమాల్లోను ఉపయోగించారు. కొన్ని జానపద గీతాలవాణీలో “చెందీత ఆగవే* అన్న ' ఆడుగుజాడలు'లోని పాట చెప్పుకోతగింది, *మత్స్యావ లారునే చెంచుభాను, నేను మరులుకొని వచ్చేనే = చెంచుభామ, కూర్మావళారునే

ఆర్ముద సినీరచనలు- పరిశీలన 07 చెంచుభామ నీ కులుకు చూసి వచ్చానె - చెంచుభామ అని దళావతారాలద్వారా (ప్రియుడు తన (పణయాన్ని దళల వారీగా తెలుపుతాడు.

“కృష్ణ లీలలు చిత్రంలో కృష్ణగిపై దేవకికిగల వాత్సల్యాన్ని చక్కగా వ్య క్రీకరించారు. "కొలది నోములు నోచినానేమో - వెలది మా యళోద కన్నను మొలక నవ్వుల ముద్దు కృష్ణని చిలిపి చేష్టలు వినుటెగాని పులకరించుచు కను లతో తిలకించి సంతసమందనై తిని, అవనిలో ఏమమతనైనా ఆడువారలు వీడ వచ్చును. కడుపు పంటయె నాది కాదని గడుపుకొనియెడు అర్మవచ్చెను' అని దేవకి గుండె రాయిని చేసుకుంటే రాయివంటి గుండె సైతం కరగకపోదు. ఆది దేవుడు శ్రీవారిని నీలగగన ఘనళ్యామా! దేవా నీలగగన ఘనళ్ళ్యామా! వాని కలిగితే అవతారాలను పూని [టోచు;డీ నీవే కావా!” అని భక్రి పారవళ్యంతో “చెంచులమ్మీ చి(తంలో (ప్రార్థించారు. “అందాల రాముడు"లో హఎకథలాంటిదే “డక్షయజ్ఞం'లో కూడా నటరాజుపై రాళారు. కాని ఆ హరికథ ఎంత లకఓతంగా ఉందో ఇది అంత సమాస భూమిష్టంగా ఉంది. “చిద్దగనార్దవ సీమలకావల సద్గుణ నిర్గణ సమరూపముతో ఉద్గీతారుతముడ్డోషించే సద్గురు రాయాసం స్తవ సీయా, సృష్టి స్టీతలయ కారణ కారణ, అషైళ్వర్య (పధానచరణా, శివయోగ సంసేవితచరణ, విశిష్ట జ్యోలిర్లీ లాధురీణ' ఇలాంటి. పదాలు. వాడినపుడు సినిమా గీతాలలో సాహిత్యపు విలువలు లేవనలేము,

ఆరుద్ర రాసిన భక్తిగీతాల్లో బాగా (ప్రాచుర్యం పొంది *ఈ నాటికీ పర్వ దినాల్లో వినిపించే పాట “బావా మరదచ్మ'లో “ముక్కోటీదేవతలు ఒక్కలైనారు, చక్కని పాపను ఇక్కడుంచారు, ఎక్కడున్నాగాని దిక్కువారే కదా, చిక్కు లను విడరీసి దరి జేర్చలేరా' ఆనేది. ఈ గీతం చివరలో నుడికారం ఆందంగా కూర్చారు. “మొండి చేతులవాడ వెందుకైనావంటే, చేతికెముక లేని దాతవని బాటుటకే.”

భక్రితో బహుతీపిగా పాడినపాట *మీనా'లో “శ్రీరామ నామాలు ళతకోటి, ఒక్కొక్క పేరు బవాతీపి = బహుతీపి' అని రాముని గుణగ ణవర్షన రమ్ముంగా చేశారు. 'యళోదాకృష్ణ'లో కృష్ణుడు ఎనిమిది మందిని పెండ్లాడిన విధానాల్ని “కళ్యాణ వైభోగము, ఇలలో కన్నుల వైకుంకము' అనే గీతంలో పొందు

408 ఆర్వ[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మ[గ పరిశీలన పరచారు. “భీష్మ” చిత్రంలోని “మహాదేవ శంభో, మహేళా, గిరీకా _పభో దేవ దేవి అనేది బహుళ (వచారం పొందిన భక్తి గీతం. * రేణుకాదేవి మాహాత్మ్యం” లోని “దేవుని మాయ తెలియగలేరు, తెలుసుకొనినా దాఓగలేరు' *సద్దుణ నికు రంబ, కాంభవీ జగదంబ, కామితార్థదాయి కల్పవల్లి, ధర్యోస్మి! ధన్యోస్మి దయామయీ! పావనీ, ధన్యోస్మి తై9లోక్య కుటుందిని *భవానీ మవాిడేవి గౌరి, నగాధీశతవయా! సదా మాంపాలయి, 'శ్రీభక్త మందార (శ్రిత పారిజాతా, శిష్ట జనరక్షకా చిన్మయ రూపా 'మత్స్యావతారమ్ము మాధవుడెత్తగా" మొద లైన 20 పాటలు భక్తి గీతాలే. '“అంబరీషిలోని “ఛ్రీహరిక్షేళ వనామా మధురిపుతారకనామా _ ్రీహరి' *శ్రీరమణా, ,శితకరుణా, తగునా నీకు నిరాదరణా' *పటో శ్రీహరీ చూపుమా, నీ ధయ కురిపించుమా వానలే' '*కాపా డుమా మముదేవా ళాపాలనే వారించుమా మాపాలిదేవి అనే గీతాలు. నాలుగు భ క్యాత్మకములే. “కృష్ణ ప్రేమిలోని *ఆవని భారము అమితము కాగా, అవత రించితివి ఎన్నిసారులో, కృష్ణా' అన్నిటికన్నా అపురూపమైనది, '“కన్నులవిందగు ఈటీ రూపమే, మోహరరూపహె గోపాలా! ఊహాతీతము నీలీలా'ఆనే నారద భక్తి గితం (వజాదరణ పొందిందే. “మురిపించేమువ్వలు” చి్మతంలో ఎస్‌.ఎం. సుబ్బ నాయుడు సంగీత దర్శకత్వంలో కారుమంచి ఆరుణాచలం నొదస్వర సుమధుర నాదంతోసన్నాయి స్వరాలు కలిగిన అమ్మాయి జావకిపాడిన “సీలీలపాడెదదేవా మనవి ఆలించ వేడెద దేవ-నిను, లాలించు మాముద్దుదేవ, సిందూర రాగంపుదేవ-దివ్య, శ్చంగార భావంపుదేవ, వళ్ళి చెలువాలు నినుకోరు నీవురావ-ఎలమి-అఆనుపమ వరదానశీలా.వేగ, కనుపించు కరుణాలవాల" ఎంత మధురమైన భ క్షిగిళమో వేరే వివరించనక్కరలేదు. సంగీత దర్శకుడు ఇచ్చిన ట్యూనుకు తగట్లు రాయ గలిగినపుడే సంగీతపరంగా ఆ పాట విజయవంతమవుతుంది. *భ క్రవిజయంి చి్మకానికి ఆరుద్ర పాటలు-మాటలు కాళారు. ఇందులో గీకాలన్నీ భకక్రిగితాలే. భ_కి ఉద్దేో మేమిటో ఆర్ముద ఒక పాటలో చెప్పారు. “జగమంతా (భాంతియే, త్వరవడీ కనుమా విముక్రీ మానవా! దీవజనసేవ నిజముగ అభ కక్రిసాధనమే,” ముదక్రికి భక్రిసాధనమే నిజంగా డిశజిన సేవవమే భక్తి ఇందులో దాదాపు పది పాటలు భక్తికి సంబంధించినవే. “మూగనోము చితంలో [పజాదరణ పొందిన లక్రిగీతం “తల్లివినీవే, తండివినీవే, చల్లగ కరుణించే ద్రైవమునీవే, చేడుకొన్న డయదలిచే నెంకటరమణా తోడునీడవై మాపైచూపుము కరుణా" అనేది. “సతీ తులసీ'లో *ఓ మాతా! నమ్మితి నీ పాదమే నా నాథుని కాపాడవే' *మాఠా తులన్సి

ఆరు[ద సీనీ రచనలు-పరిశీలన 409 మహిమను వెలసి ఈ రేడులోకాలు కాపాడవే' అని తులసి మావిత్మ్యాన్ని తెలి పారు. “సుపూర్ణ రామాయణం'”లోని పది పాటలు లకక్రిగితాలు. ఆందివచ్చిన అందరు దేవుళ్ళమీద ఆర్ముద భటక్తిగితాలను రచించారు. *“రాలునైనా కాకపోతిని రామపాదము సోళగా" అని రామునిమీద రమ్యంగా, 'మవీదేవ ళంలో గిరీళా మహేశా" అని మవాదేవుడు శివునిమీద మధురంగా, “కృష్ణా ఏమిటయా నీలీం, ఎందులకీగోల మాయాలోల' అని సరసుడై న కృష్ణునిమీద సరసంగాను, మిగిలిన దేవతలందరిమీద భక్రిర సభరిత = గాను ఆరు(దగీతాలు రచించారు. తమ గురువు మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రిగారి మన్ననలందుకొన్న ఆరు(ద భకక్తిగితం “ముద్దుబిడ్డ' లోని *ఎవరు కన్నారెవరు పెంచారు నవసీతచోరుని నందగోపాలుని' అనే గీతం. ఆ కికాబు చాలు ఆర్నుద భదక్రిగిరాలు బహు పసందై నవని చెప్పటానికి, దీనికి అండాళ్‌ రాసిన పాశురమ్‌ ఆధారమయి ఉ-గొచ్చువని వి. ఏ. కె. రంగారావు గారు చెప్పారు *ఒరుత్రి మఘనాయ్‌ పీఅంద్‌ జ ఒకతె కొడుకుగా పుట్టి, ఒకతె కొడుకుగా వర్ధిల్లు ఆనే పాదాన్ని ఆయన ఉదహరించారు. అలాగే “రాయినై నా కాకపోతిని రామపాదము సోకగా' అనేది అంతకుముందు ఆరు(ద రాసీ ఉంచి నది. దాన్నీ మెచ్చుకొని బాపుగారు చ్నితంలోకి తీసుకున్నారు.

చివరగా ఒక్‌ గీతం “సరస్వతీ ళవథం” లోనిది. సరస్వతిని ,పార్థిస్తూ రాసినది ఆర్నుద ఈ చిలానికి కూడా మాటలు పాటలు రాళారు. సరస్వతీ (ప్రార్థనా గీతం నిజంగా (పతిరోజు పాడుకొనదగినడిగా సాహిత్యపు విలువలు కలిగి ఉంది.

“కళలన్ని విలసిల్లు = కొంతుల వెదజల్లు

నంగీత సాహిత్య సంపదల పుట్టిల్లు

తల్లి భారతి నమ్ము [టోచుగాత

చల్లగా వెలసి వరములనిచ్చి మెచ్చుగాత

గోమాతా, సకలకులమాతా

కుల వనితల నుతులందెకు గుణమాతా

భువనమ్ముల స్తుతిపొండెడు శుభచరితా - విమలగోమాతా

పాలొసగు కలిమిగా తల్లిలాగ (పియమగు రూపున పిల్లలాగ

కరుణాభళరితగా గంగలాగ కన్నులకు కనిపిందెడు జీవధారా -

విమలగోమాతా

410 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గపరిశీలన కరగబోని మనసు కూడ కరుగును

కనుగొనగా సంతసము కలుగును

(పజకాచెడు నిధి నీలో వసించు-నిన్ను

మదినమ్మిన చిరస్వస్నం ఫలించు

జగన్మాతా! పరంజ్యోతి!

జనయి(రీ! ఘననే (తీ

గుణదొయిని! పళదాయిని

సుఖదాబిని! సురదావి

లోకాలను కరుణించి

లోటు దీర్చ పాలించు. 1॥ఈ&

లోకాలను కరుణించే, లోటుడీర్ప పాలించే దేవతలపై ఆరు[ద గిఠాలు ఎంత వైవిధ్యంతో కూడుకున్నవో వరిశీలించడమైంది.

4 సాంఘిక గీతొలు । సొమాజిక స్పృవా కలిగిన రచనలు, మానవలా వాద రచనలు, సామ్యవాద దృక్పథంతో రచించివవి, (వబోధగీతాఎ ఇందులో గలం ర్థమవుతాబి. పౌరాణిక చితాల్లో భక్రిగితాలష్కువ సాంఘిక గీతాలు తక్కువ. ఉన్నవికూడా (ప్రణయానికి సంబంధించినవే. సాంఘిక చి(కాల్లో [ప్రణయ గికాలు, విరహ గీతాలు, వియోగ గీతాలు, ఆక్కడక్కడ భక్తీ గీతాలు వదిలేస్తే సామాటిక స్పృహకలిగిన సాంఘీక గీలొల సంఖ్య తక్కువే. రాశిలో తక్కువై తేనేం? వాసీలో మించినవి. ఈ గీతాలను పరిశీలించేటప్రుడు ఆరు[ద అభ్యుదయకవి అన్న విషయం మరవకూడదు. భక్తి గీకాల్లోనే *దేవా చూశావా ఈ మానవునిలీలలు, డబ్బులేనిదే దర్శనమిప్పించరు" అని, “అన్నం అందరికి ఆందాలన్న పలుకే బంగార మాయెకా' అని పలికిన కవి సాంఘిక గీతాలు రాసే టప్పుడు తన సిద్ధాంతాల స్వభావాన్ని ఆందరికీ తెలియపరుస్తాడు. సంఘంలో పేదోళ్ళ, ధనవంతులు ఉన్నారు, పేదోళ్ళ చెట్టునీడన పడుకుంటారు. ఉన్న వాళ్ళ ఏడంతస్తుల మేడల్లో పట్టుపానుపులపై పవళిస్తారు. “అంతస్థులు చ్మితంలో వినరా విస్సన్నా-నే వేదంచెబుతా వినరన్నా" అని చెప్పిన వేదం సామ్యవేదం- పీదోళ్ళ సీలిలో భేదాలులేవని, ఉన్నప్పుడు హాయిగా వరిగంజి నీళ్ళు, లేకుంటే పంపునీళ్ళు తాగి సాటోళ్ళతోకలిసి చెట్టునీడను సుఖపడతారు. 'నీరిడిసి పెడితే

ఆరు[ద సినీరచనలు-పరిశీలన శీ11 సప బతికుండదు, నీతిడిసీపెడితే మనిషి పరువుండదు.' 'నిజమాడితే నిష్టారమై పేదలు కలలోకూడ అబద్ధాలాడరు. తాబిసెట్టు ఎ త్రయినదయితే దాన్ని తలతన్నేది మరొకటుంది. అంతస్తులకు అంతులేకపోయినా ఏడంతస్తుల మేడకుకూడా పునాది భూమిలో ఉండాలి. పునాది లేకపోతే భవనం నిలవదు. భవనాలగోడల పక్క నీడల్లో నివసించే పునాది రాళ్ళవంటి పేదోళ్ళ, (శ్రామికులు లేకపోతే పెద్దోళ్ళు లేరు. [ళమలోనే సుఖముంది' అనే సామ్యవాదసారాన్ని ఆరు[ద్ర వేదంగా వినిపించారు. “అందాలరాముడు చి(తంలో “ఏడవకు ఏడవకు వెరినాగన్నా, ఏడిస్తే సీ కళ్ళు నీలాలుకారు,' అనే పాటలో నిరుద్యోగ స్థితిని చక్కగా వర్తిం చారు. (ప్రస్తుతి నాయకులకు చెంపపెట్టుగా ఉండే రచన, అగచాట్లు పడి నోట్లు పెట్టి కాలేజి సీట్టుకొని చదువు పూ ర్తిచేస్తే ఆ తర్వాతపాట్లు మొదలవుతాయి. “ఉద్యోగం వేటలోన ఊరంఠా తిరగాలి. అడ్డమైన వాళ్ళకి గుడ్‌ మార్నింగ్‌ కొట్టాలి. ఆఅమ్మామ్యా లర్పించి హొస్తాలు తడపాలి, ఇంటర్వ్యూలంటూ, క్యూలంటూ పొద్దంతా నిలవాలి. పిలుపురాకుంటే నీ ఆశ వేస్తురా,మళ్ళీ పెట్టాలి ఇంకోదర ఖాస్తురా, ఎండమావి సీకెపుడు దోస్తుకా,బి.ఏ.ను చదివి చిన్నబం (ట్రోతుపని కెళితే ఎంఏ.లు అచటముందు సిద్ధము, సీవుచేయలేవు వాళ్ళతోయుద్ధము,బతకలేక ఐడిపంతులుపని నువ్వు చే సేవో పదినెల్ల దాకా జీఏతమివ్వరు. నువ్వు బతికేవో చచ్చేవో చూడరు, అందుకని ఈ నంఘంలో ఎదగడమే దండగ". కనుక ఏం చెయ్యాలంటే రచమిత ఆశ చూపుతు న్నాడు-'మంచికాల మొకటి వస్తుంది నిండుగ ,అపుడు ఎదగడ మే బాలలకుపండుగ” అని. ఆ మంచి కొలం రచయిత దృష్టిలో సామ్యవాద వ్యవస్థ. అప్పుడు ఈ దుర్భర నిరుద్యోగ దుస్థితి ఉండదని రచయిత మంగళాళాసనం. 'అక్క చెల్లెళ్ళు” చిత్రంలోని ఒక గీతంలో మూఢ విశ్వాసాలను తూర్పార పట్టారు. 'డేముడైన దెయ్యమైన ధనము చేసుకుందుకే, తావేజులు కడతాడు, డబ్బులూడ గొడతాడు, తెల్లార్థూ హోమాలని ఇల్లు సల్ల చేస్తాడు'- అని అధిక్మేపం చేశారు. అలా డబ్బులు పోగొట్టుకోని ఇల్లు గుల్లచేసుకోకుండా ధనం సంపాదించాలి. *లక్ష్మీ నివాసం చిత్రంలో *ధనమేరా అన్నిటికి మూలం, అ ధనము విలువ తెలిసికొనుట మానవ ధర్మం, మానవుడే ధనమన్నది సృజియించెనూ, దానికి తానె తెలియని. దాసు డాయెరా” అని చెప్పి, కూలివాని చెమటలో, పాలికాపు కండల్లో ధనముందని అంటారు. మర్మ జలానికి అరీదు కర్రే వరాబు లేడు. అంతవిలువై నది (మ. (శ్రమ శ్లీవికి జగ మంతా లక్ష్మీనివాసం. పాటుపడనివాడు పచ్చిదీడ పురుగురా, వాడికన్న

415 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన చీమకూడ చాలమెరుగురా;' పని చేయకుండా సుఖాలనుభవించే వర్ణాన్ని “శభాష్‌ పావన్న'లో దూయ*డతారు. “ఒక్కమనిషి స్వార్ధమింక సాగబోదురా, పెక్కు మంది సుఖపడితే చిక్కులేదురా, వంచనతో (బతుకువాడు వింత పశువురా, మంచి వలన తరిస్తుంది మనిషి పుటుకరా' మనిషికి మంచికి (పాధాన్య్మమిస్తూ మంచి మనిషి కన్న మించినవాడు లేడు అని తెలిపే మానవతాగీతం. ఆరుద దృష్టిలో “మానవుడే మహనీయుడు, శ_క్రియుతుడు, యు క్రీపరుడు మానవుడే మహాసీయుడు మాననీయుడు' అని *వాలభారతంిలో మంచి మానవతాగీతం రచించారు, మానవుడి (బతుకు నైసుగా ఉండాలంటే ఈసులేకుండా ఉండాలి పరులను మోసం చేయకూడదు. పరులను దోచుకోకూడదు. ఇతరులకు చేయి. చాచకూడదు, ఒళ్ళు దాచుకోకూడదు. పాటుపడాలికాని నోట మాట జూరకూడదు మని్షికి కావలసిన నైతిక వర్తవను తెలిపే ఈ భావాలు కలిగిన గీతం “ఎదురీత'లోని “ఉన్నవారికన్నా మళం ఎక్కువలే' అనే గీతం ఎన్ని నీతులు చెప్పినా 'మారదులే ఎన్నటికి మారదు ఈ లోకము' అని *“ధర్మమే జయం” చి(ానికి రాశారు. ఈ చిత్రంలో “సిరిగల వారికి ఎపుడూ పండుగే, పేదల కడుపులు సగ మూ నిండవే, ధనవంతుల మేడలో అమావాస్య వెన్నెల, వగలే నిరుప్రేదకు నల్లని చీకటి" అని పేవ-ధనికుల మధ్య అఎతరాలు తెలిపే గీతం రాశారు ఈ అంతరాలని “వీరజగ్గడు' చ్యితంలో ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పారు ఈ చ్వికానికి మాటలు - పాటలు ఆర్నుద కూర్చారు. 'లోకమున పుణ్యజనులు భూమాత కానుపే, దుర్మార్గులె నవారు భూమాత కానుపే. అద్దాల మేడలోన నివసించు గొప్పవారు, నడివీథిలో నలిగి నశియించు పేదవారు, సుిళాంతులున్నవాఠు, దుఃభాన (కుం3 నరుడు భూమాత కానుపే. పల్లకి నెక్కిన (పభువు, దాన్ని మోసే బోయీలు, సంతోషం పొందేవాడు, సంతాపాన్ననుభవించేవాడు భూమాత కానుపే. అయితే అంతరాలు చూసుకుంటూ వగచ మనకుండా సమాంతరం చేయాలని సాధకులైన కార్మికులకు పిలుపునిచ్చే పటోధగీతం “శభాష్‌ రంగా" చితంలోరాళారు. “ఓహో కార్మికాః ఓహో సాధకా, సుఖముల అభ్యుదయం స్మృష్టించు సాధకా, ఏటినీళ్ళ కట్టి వేసే ఆనకట్ట కట్టరా, సాటివాళ్ళ మానంకాచే సంగనేతల సేయరా, శిలలు కొట్టి కలలచేసి కళాఖండం చెక్కరా, నిత్యస్వర్గం భూతలంలోని మెరుగులు దిద్ధరా, (పజిల మేలుకు యం(తరాశి భరకావని చేర్చరా, పాటుపడుతు లోటునెంచి (పజల వెతలడీర్నరా"అని పపంచ కార్మికులారా ఏకంకండి అనే నినాదానికి సరిపోయేట్టు

ఆరుద్ర సీసీరచ నలుంవరిశీలన శ్రీ!లీ “ఉర్విలోగల కూలివాళ్ళను పిలిచి ఒకటిగ మూర్చువోయ' అన్నారు. అప్పుడు భార ఠావని*నిత్య కళ్యాణము పచ్చతోరణ మవుతుందని ,'*అంటరానివాడు అందరిలో ఒకడు" అని సమరస భావం చాటే మానవతా గీతాన్ని “నిత్య కళ్యాణం పచ్చ తోరణం” చ్మితం కోసం రాశారు. *మాదై వం'లో *మనిషిలోని మవసు చూడు; ఆ మనసులోన ఉంటుంది మంచి చూడు, ముచికనం ఎంచుతూ, మమకారం పంచుతూ అందరికీ ఆనందం పంచి చూడు' అనే మానవతా గీతాన్ని ఆరు(ద అం(ధ (పజానీకం మనసుల్లో నాటుకొనే ఏధంగా రాళారు *అమెరికా అబ్బాయి చిత్రంలో కూడా డిగ్భిటీ ఆఫ్‌ లేబర్‌ గురించి తెలిపే సామాజిక స్పృహ కలిగిన గిరాన్ని ఆరు[ద్ర రాళారు “దేవుని దయ ఉంటే దొరబాబులం, స్వయంగా పని చేస్తే యజమానుం౦” అని పల్లవి రాళారు. తరువాత “నిన్నటి గరీబులం, రేపటి ఆమీరులం, మనలో మనం అంతా సమం, ఒకటే కుటుంబమూ, స్వదేశమైన విదేశ మైన సమానమనుకోరా పాటుబడ్డచో కూటికి ఎన్నడూ లోటురాదు ౨దరా, చదువు సంధ్యలున్నా ఉద్యోగాలు నున్నా, [(శ్రమయే సుఖం, చమటే ధనం, జనతా రథం సమతా పథంపై పయనిస్తుందని గతంలోని భావం. ఒక ఉద్దేశంగాని, (ప్రణాళికగానీ లేకుండా అర్వుద పాట రాయరు. దీనికీ గీతమే నిదర-నం. పె పాట రాసేటప్పుడు ఆ ఉద్దేశం ముందుగానే ఏర్పరచు కొన్నట్లు “విజ యచిిత'లో *పాట వెనుక భాగోతం” అనే శీర్షికన వివరిస్తూ వ్యాసం రాళారు. సామ్యవాద మహదాశయం మానవత అన్నారు పెద్దలు. సామ్యవాదం, మానవత వేరు కొవు రెండూ ఒక టేనన్నారు వజ్జులు. ఆ రెండింటిని ఆరు(ద తాము రచించిన చిత గీతాలలో సందర్భం వచ్చినపుడెల్ల చెప్పారు. అయితే వీటిలో చిత నిర్మాతకు, కథా రచయితకు, సంగీత దర్శకునికి, గాయకుడికి భాగాలుంటాయి. వీళ్ళందరి సమప్టే కృషే పాట.

5. కరుణరన గీజొలు ;- హృదయాన్ని 5దిలించేడి కరుణం ఆందుకే భవభూతి ఏకోరస॥ కరుణ ఏవ అన్నాడు. విషాద గీతాలన్నీ కరుణరస గీతా ల్లోకి వస్తాయి. అలాంటి వాటలను కూడా ఆరు[ద రాసి, ఏ రకం పాటనైనా తాను రాయగలడని అనిపించుకున్నారు. ఎం ఎల్‌. ఏ. చిత్రంలో కరుణరస పూరిత *మణిపూస' ఒకటుంద. ఏ కథి% శిలా వ్యృాదయాలకు పైతం కరిగింప జేస్తుంది. తానపద గీతాల బాణీలో చేసిన రచన ఇవి. “నీ ఆశ అడియాస,

శీ1కీ ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు.సమ(గపరిశీలన చేజారే మణిపూస, (బతుకంతా ఆమవాస లంబాడోళ్ళ రాందాసా, తలచినదీ ఒకటయితే, జరిగినడి వేరొకటి, చితికినది నీ మనసు, అతుకుటకు వేరెవరు, గుండెలలో గునపాలు గుచ్చారే సీ వాళ్ళ, కన్నులో గోదారి కాలువలే కట్టింది; నీలాల చుక్కలకై నిచ్చెనలే వేశావు, ఆకాశం అందేనా, ఆళయమే తీరేనా' అని ఉన్నగీతం *గాయాలు _ గేయాలు'లో అంతకు ముందే రాసి దాన్ని చ్మితం లోకీ తీసుకున్నారు. పాటలో చివరి రెండు పాదాలు చిత గీతంలో లేవు *గుండె లలో గునపాలు గుచ్చారే నీ వావి అన్న పుడు మనిషీ వృదయం (దవిస్తుంది. *సా&ి' చిత్రంలోని “నీకు చావు ఒక్కటే సాయము, నిట్టూర్చెగాలి, నిరురించె భూమి, నిను చూసి నవ్వింది ఆకాళం, ఎవరికి వారే ఈ లోకం, రారు ఎవ్వరూ సీ కోసం' అని దిక్కులేనివాని దీన జీవితాన్ని కన్నులకు కట్టినట్లు విషాద భరితంగా రాళారు. “ఆడబిడ్డ'లో తళతళ మెరిసే వెన్నెలలో జలజల కురిసే కన్నీరు, ఈ లోకానికి పున్నమ శోభ, నీలో మ్మాతం అరని కోభి అంటూ ఆదబిడ్డ వెతలను గీతంలో కుదించారు “సరస్వతీ శపథం'లో ఆలించీ పేవల్ని పాలించవమ్మా, లాలించి వెన్నెలలే వెదజల్లవమ్మా, చీకట్ల వార్థియందు గితిలే దమ్మా, జీవితాన ఆంతులేని వేదనలమ్మా, పక్షులకో గూడు కలదు. పళువైతే కాలగలదు. మానపుల జాతికే దుఃఖాలని" విషాదాల స్వరాలను పేర్చారు ఆరు(ద. “వారసత్వం” చితంలో '*సుడిగాలిలో చిరుదీపము మనజాలలేదోయి, నా ఆళ నీరాయె అది నళ్లేటి పాలాయె పాలించు వారేరీ, మొర ఆలించే వారేరి అని సాను భూతి కలిగించే పాటను రచించారు.

6. చారిితక గీతాలు : రెండు నగరాలు, రండు కళాస్థావరాల గురించి చారిితక సత్యమనెడు గమ్యంవైపు పయనించడానికి అరు.ద రాసిన వేసిన పూపాటలు, పూబాటలివి. *ఇదేనండీి భాగ్యనగరం' మూడుకోట్ల ఆం(ధులకు తమ కొత్ర రాజధానిని వరిచయం చేసిన కమనీయ గీతం, ఎం.ఎల్‌.ఏ. చ్వితంలోది. అంతకన్నా గొప్పది 'మవోబలిపురం' బాలరాజు కథ లోనిది. ఓక విషయంలో *షపాండ వులర థాలని పేరువడ్డవి" అని మాతం ఆరు.ద అన్నారు. ఇంకా పురాత త్త్వవేత్తలను తికమక పెడుతున్న “అర్జునాస్‌ పెనన్స్‌” (అర్జునుని తపస్సును) ఇలా సమర్థించారు: సృష్టంతా కదళివచ్చి చూడసాగెను. (వతిసృష్టి ఈ శిల్పమని పేరు వచ్చెను.

ఆరు[ద సిసిరచనలు-పరిశీలన శీ15

7. భొలల గీజొలు : అరు[ద బాలల గీతాల్ని కూడా అధిక చక్కగా రాళారు. బాలలు సన్నజాజిపువ్వులు, చంద మామకాంతులు. “అమాయకురాలు చ్మితంలో “సన్నజాజిపువ్వులు, చందమామకాంతులు, చిన్నారిపాప నవ్వులు, పాపాయి గెంతులు, తువ్వాయి చెంగులు తూరీగలాగా దొరకదు' అనే గీతం బాగా [పజాదరణపొంది ఈ నాటికీ మధురంగా వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. “చిన్నారి పావలు'లో *సనీలో నాలో ఒకటే రక్తం నీకీ నాడీ ఒకటే (ప్రాణం” అనుకున్న అన్నా చెల్లెల, “పెద్దవాళ్ళకో హలు మనకు వద్దులే, అల్లిబిల్లి కల్లరులూ అసలేవద్దు. పిల్లవాష స్నేహాలే ఎంతో ముద్దు' ఆనుకుంటారు. “పట్టుకుంటే పఏివేలు' చి(తంలో బాలలగీతంలో దేశ భక్తి జొప్పించారు. *ఏ ఫర్‌ ఆపిల్‌, విథర్‌ విస్కెలట్‌, సిర్‌ చాశ్లెట్‌, తెలుగు ఇంగ్లీషూ రెండూ చక్కనివే, తేనె చక్కెరలు రెండూ తీయనివే ఆఆఇఈలు అందం చిందాలి ఏవీసిడిలు తెలివిని పెంచా'ంన్నారు. *“బాలాసందం' చి(తంలో *ఏమీ తెలియని పిల్లలము మేమింకా వండని పిందెలము-.. అమాయ కంగా ఆడే అటలు, కులాసాలకై పాడేపాటలు ఆలకించి మమ్మాదరించితే. బాలా నందం చూడంిబున్నారు. “ముద్దులిద్ధ'లో “చూడాలని ఉంది అమ్మా చూడాలని ఉంది నిన్ను,పొరపాటు పనులిక చేయబోనని నీతో చెప్పాలం"టున్నాడు బాలుడు. ల్రీతమనసులు'లో “పిల్లలూ దేవుడూ చల్లనివారే, కల్లకవటమెరుగని కరుణామ యులే, తప్పులుమన్నించుటె దేవుని సుగుణం, గొప్పవాళ్ళు చెప్పినట్టి చక్కని జ్ఞానం, పెరిగి పెరిగి పిల్లలే పెద్దలౌదురు, ఆ పెద్దలేమొ కలహిస్తే చిన్న బోదురు, మాయమర్మమేమిలేని బాలలందరు ఈ భూమిపైన వెలసిన పుణ్య మూర్తులే'. “శ్రీదేవి' చ్నితంలో “చిరుగాలే వింజొామర, చిట్టిపాపే కెందామర, చిలకమ్మా పాడింది చెవిలో జోల, జోజోవాల' అనే గీతం (ప్రాచుర్యం పొందిందే. అమ్మానాన్నల (ప్రేమకు దూరమైన పసిపిల్లల ఆ[కందన “లేతమనసులు'లో “క్తోడి ఒక కోనలో, పుంజు ఒక కోనలో, పిల్లలేమో తల్లడిల్లి _పేమలేని కానలో ఈ పాటను వింటూ చి(తం చూస్తున్నవారు హృదయాలు (దవించిపోగా కన్నీరు కార్చక మానరు. అంతటి మంచి గీత మిది. “పాలకొరఠు లేగ దూడ పరుగులెత్తి సాగును, ప&ి కూడా కూడు తెచ్చి వంచిపెట్టి మురియను, తాతా కెలుసునా, జాలీ కలుగునా, వేదనలే తీరునా'అని వసీపిల్లలు అడుగుతుంటే హృదయం కోతపడి పోతుంది ఆరుద రాసిన దాల గీతాల్లో ఇది కలికి శురొయి వంటిది బహుళ జనాదరణ పొందింది. కొన్నేళ్ళపాటు మైకుల్లో

శతీ16 ఆరు(ద జీవితం.రచనలు-సమ(గ పరిశీలన మార్మోగిన గీతం ఇది లోక మంతా “నిత్య3ళ్యాణం, పచ్చతోర ణంగా ఉండాలంటే “చిరంజీవి పిల్లలారా! చిన్నారి వాపల్దారా చింతలేక జీవించండి హాయిగా, కులము లోన శేడాలున్నా గుణము దానికన్న మిన్న' అని ఆరుద్ర తమ గీతాల ద్వారా హితవు చెప్పారు

8. దేశధకక్రి గీతాలు: దేశభ క్రిపై వచ్చిన చితాలు తెలుగులో తక్కువే. ఆ ఆంళంపై పాటలూ ఆరుదే. అరు(ద దేభక్కి గీతాల్లో కూడా తన హస్తం ఉందని దాటారు స్వాతం(త్యం వచ్చింతర్వాత నాయకులు దేశాభివృద్ధికి వాటు పడకుండా తమ స్వార్థాలకే (ప్రాధాన్యమిచ్చారు. ఆ నాయకుల గుట్టును రట్టుచేస్తూ, అవినీతిని ఉతికి ఎండేసిన నిజమైన దేళభక్తుడి సీఫలై దేశభక్తి గీతం *పవిిత బంధం'లోది. “గాంధి పుట్టిన దేశమా ఇవి, నెెహు కోరిన సంఘమా యిది, సామ్యవాదం, రామరాజ్యం సంభవించే కాలమా! “సస్యశ్యామల దేశం అయినా నిత్యం కామం, ఉప్పొంగే నడుం జీవజలాలు ఉప్పుసము(దం పొలు, యువకుల శక్తికి భవితవ్యానికి ఇప్కుడ తిలోదకాలు, ఉన్నద మశకు ఓటు, (బతుకుతెరువుకే లోటు, సమ్మె 'ఘమె5ావు దొమ్మి ఒస్సుల దహనం లుటీ, కాంతీ సవహకం సమ ధర్మంపై విరిగెను గూండా లాఠీ, అధికారంత్రై పెనుగులాటలో అన్నాదమ్ముల పోటీ, హెచ్చెను హింసా ద్వేషం, ఏమవురుందీ దేశం, వ్యాపారాలకు పర్మిట్‌, వ్యవహారాలకు లై సెన్స్‌, అర్హతలు లేని ఉద్యోగాలు, లంచం ఇస్తే ఓయస్‌ సిఫార్సు అేనిదె శ్మళాంమండు దొరకదు రవంత చోటు, పేరుకు (పజలడి రాజ్యం పె త్తందార్లకే భోజ్యం. ఈనాటికీ ఇదే స్థితి ఉండి. దేశంలోని దుస్తికి నంతా కన్నులకు కట్టించింది గీతం. (వజల్లో చైతన్యం కలిగించాలంటే ఆన్ని వాహికల్లోకి శ క్రివంత మైనడి చలనచి తం. ఆందులో సంగీత సహితమైన గీతం. దేశానికి స్వాతం(త్య వలాన్నండించిన బాపూజీపై ఎం.ఎల్‌ ఏ చి[తంలో ఒక గీతం రాళారు. పతి అక్టోబరు రెండుకి రేడియోలో ఆ పాట విశపడుతూనే ఉంటుంది. ఆది నమో వమో బాపు.మాకు న్యాయ మార్గమే చూపు, ధర్మదేవత నాలుగు పొదములు, (బవ్మాదేవుని నాలుగు వేదములు ధర్మభూమిలో మరలా నిలిపి నిర్మల బోధలు చేసిన బాపు, ఆళశయాఐక్లై అసువులు బాసిన అమర మూర్రివయ్యా నీవు, ఆత్మ బలముతో. ఆదర్శాలు, అవనిలోన నిలుపు బొపూ, అని గాంధీజీకి ఒక దేశభక్తుడిగా ఆక్షరాంజలి ఘటీంచారు ఆరు(ద. “జననీ జన్మభూమిళ్చ స్వర్గాదపి గెరీయసీ" _పతివాడికి పుట్టి. భూమిపై (ప్రేమ ఎక్కువే.

ఆరు[ద సీసీరచనలు-పరికీలన 417 “సివాయి చిన్నయ్య'లో దాలా (సిద్ధమైన గీతం అలాటి దొకటుంఏి. *నొ జన్మ భూమి ఎంత అందమైన దేశము. నా యిల్లు అందులోన కిమ్మని [పదేశము.. నడిచే దారిలో నవ్వే పువ్వులు, కాంతి నాదొలతో ఎగిరేపిట్టలు, పచ్చని పంటలు? వెచ్చని జంటలు, చల్లని జీనితం ఇదే నవభారతం-ఐబతకాలందరూ దేళశంకోసమే, దేశమంటేను మట్టికాదోయ్‌ మనుమ్యలే, స్వార్థమూ వంచన లేనిదే పుణ్యము, త్యాగమూ రాగమూ మిళితమే ధన్యమూ, - ఆరుద దేశభక్రి గతమాలిక కూడా ధన్యమే.

8. ఇతర గీతొలు ; ఇప్పటివరకు విభజించిన గితాలేకొక ఇంకా టీజింగ్‌ పాటలు, శానపద గీతాలు, నాట్ట్య(వధానమైన గీతాలు ఉన్నాయి.

మగవాడు ఆడదాని సంటబడితే టీజింగ్‌ సాంగ్‌, ఆడదే మగవాడి వెంట పడితే కవ్వింపుగీతం. టీజింగ్‌ వాటల్లో చిరాకె త్రించేవే ఎక్కువ. నిజానికి అంత దారుణంగా ఎవరూ వ్యవహరించరు కాబట్టి. కొని ఆరుద కవ్వింపు పాటల్లో ఉన్న మవ్వమైన కవ్వింపు నిజంగా శ్రైపే ఎక్కిస్తుంది. పడుచుపిల్లవచ్చి “నిషా ఎందుకు నేనున్నాను' అసి హెచ్చరిస్తే (ఉవాయంలో అపాయం), సీసాలో చుక్కరుచి కోసం తారట్టాడేవాడు, నీతో ఏదోపని ఉందంటే, అదేదో ఊహంచు కొని నోరూరనివాడు (గూఢబారి 1168) *“రమ్యంటే రానివాడూ' (పక్కలో బల్లెం) మగవాడేనా అన్న అనుమానం కలుగుతుంది, ముఖ్యంగా థ్రీరామ చందులు కొరవైన ఈ యుగంలో! ఇక చీకటి తప్పులకు తిన్నని ఆహ్వానాలు కొన్ని కలవు ఆరుదలో. అముతే చేెప్పేతీరు అండం వాటికి సాహిత్య గౌరవం కలిగిస్తుంది. “అసలీ అమృతం అను మాటకి అర్థం ఇదేగా. ముమ్మాటికీ" అనినా (కృష్ణలీలలు) “(ప్రతి పువ్వూ పుప్పొడి జల్లీ జతగానితో కలుపుతుందటి అని నందనవనాన్ని నోరారా వర్టించినా (శీరృష్ణతులాలారం) “రాగ తాళ భావ యుతమూ (కనుక) మోహామృతములోన మునగాలి ప్వామి, అమరసౌభఖ్యముతో సమానమైనదేడీ' అని సవాలు చేసినా (దేవాంతకుడు ) ఆ పిలుపులు మదన ఏదనానికి సిద్ధంకమ్మని వేసే కమ్మని భేరీరే.

ఉగింం.2

416 ఆరు[ద జీవితం. రచనలు-సమ్మగ పరిశీలన *“ముత్యమంతా పసుపు ముఖమంత చాయ, ముత్తెదు కుంకును (బతుకంత చాయ” అని పలికిన ఆరు[ద సం[పదాయ సీనీగీతంలా ముఖ్యమైన గీతాలు మొత్తం చితరంగానికే దాయ ఒక్కొక్క గీతం ఆరుద చితరంగ జీవితానికే చాయలు కూర్చినది. ఆణిముత్యాల్లాంటి పాటలను ఏరి పరిశీలించటమే జరిగింది. ఇంకా మిగిలిఉన్న మూడువేల పాటల్లో ఓపికగా పరిశీలిస్తే ఇంకొక నూటేలై పొటలై నా దొరకకపోవు. ఈ అంళం ప్రత్యేకంగా పరిశోధన చేయదగింద్పి సూవ్మపరిశీలన కాదిది స్థూలం మ్మాతమే. ఆరు[ద సీనిమాలకు కూర్చిన మాటలు కథల్ని పరిశీలించటానికి వీలుకాని పని. చి(తసీమలో ఆరు[దకు సంబంధించిన రెండుమూడు విశేషాలున్నాయి. ఈనాడు (వఖ్యాత గాయనీమణులై న సుకీలం, శానకిలు పాడిన తొలపాటల్లో ఆర్ముద (ప్రమేయముంది. “కన్నతల్లి'లో తొలి సారిగా సుశీల పాడిన పాటని ్రీత్రీ, ఆరుుద రాశారు. *ఎం.ఎల్‌.ఏ.'లో జానకి తొలిసారిగా తెలుగులో ఘంటసాలతో పాడిన పాట *నీ ఆశ ఆడియాస' ఆరుద గీతమే. బెంగాలి రచయిత గిరీష్‌ చం(ద ఘోష్‌గారి 1పపుల్ల సినిమాకు ఆర్నుద ఆంగ్లానువాదం చేళారు. కౌండగాలి తిరిగినట్టు గుండె ఊసులాడినట్లు, గోదావరి వరదలాగ అనంత వై పిధ్యంతో, భావగాంభీర్యంతో కూడిన గీతాలను ఆరు(ద అంగ్యధులకు ఆవ్యాయనంగా అందించి ధన్యులయ్యారు. అధోజ్ఞాపికలు = అధ్యాయం =త్‌

1. వి.ఏ.కె. రంగారావుగారు నాతో చెప్పారు.
2. 19086 డిసెంబర్‌ 1-15 *“విజయచి[త' సంచికలో ఆరు(ద *పాట వెనుక భాగోతం' శీర్షికలో వివరించారు. త. “విజయచ్చిత' అక్తోబర్‌ 19875 పంచిక. వి.ఏ తె. రంగారావు “పైలా పచ్చీసు' వ్యాసం

ఆరుద వంశవృళం : అనుబంధం: 1. డ్‌ థ్రీ భాగవతుల సీతారామ భగవతి (మూలపురుషుడు ) | మాంధాత పెద్దకృష్ణమళట్టు | నారాయణ భక్త | సింహాచలపు మహదేవయ్య | నారాయణభు క్ర 11. ఇద్దరు భార్యలు, పెద్దభార్య కోనమ్మ ] కృష్ణం భట్లు | నారప్ప | మాదన్న రాజశేంరం | వెంకట రత్నం, భార్య నరసమ్మ | కృష్ణయ్య అనే కిట్టయ్య వంతులు | గరసింగరావు, భార్య వెంకట జోగమ్మ | సదాశివ కంకరళాత్రి (ఆరు ద, భార్య రామలవ్మీ | | | | లలిత కవిత (శవేజీ (మగసంతానం లేదు)

శ90 ఆరు(ద్ర జీవితం-రచనలు .సమ్మగ పరిశీఐన ఆర్వ్నుదకు ఛ్రీల్రీ మేనమామ ఎట్టాగంటే......

|

క్యాష్టయ్య, అనే కిట్టయ్య పంతులు ఛ్రీరంగం ఆప్పన్నకొండ, భర్ర వెంకటరమణయ్య,

| వీరే శ్రీఫ్రీ తలిదర్శడులు నరసింగరావు, వెంకట జోగమ్మ

॥ ఆరు.ద (సదాశివ శంకరళాన్త్ర )

అనుబంధం--1. ౫ ౨10-041 0 35271 'గ2౮0ెగ్‌ క. లైల 206 కంంట13౯ 106 : ఉగ రగ

౨. 0౦౯11011 ౫1156 : క.5. 545 !గి1

(3808780014 51418172 5291822 528౯1)

$ 01660391౪1 : 819౯ శింట[ం3ం 19025

4 క 2ం0 91౯10 వ [6210106 0200201 (8 గరేస క.

5. కెడేటం18101% న సేం తన! 0011686, 1182 501001) 71981 020%౯0౧101.

6. ౯. 0౦11686, 12180282౯2 (0136006106 96 806169 తేల*108 ౦ 041౯ 1౧412 సశీంళలగులగ€)

7. 136౯ 1009 ఏ క5ంంళళ6ే 1009 కెం?41 ండే[110 శీ1౯ 20౯6 19068.46 198 ౮6౧6౯41 0౯166 61౭1 గ.4ఉ.6.) 2964 ఓం0 218 &£ 300౯60౯106 సేశీట31018౧ 08 16 ఇ.14.2. 34గగస0 (4/007907౯81) ₹0ం1664 29 భం క41609 01 పెం9312౯ గౌం846 శంల161 శీ ౧2౧6417201 (1947.48)

8. 63 ఇంణేం 2 5౯2౯664 9601131192 906౧8 &10గే ౧౪06౯ ఇంక 31006 1989. గాం క58 006002 ఇ29 ౧9118066 1౧ 0111173901, 2 ఇ1తేం1? ౯6164 10౯6.

శ22 ఆరు[ద జీఎతం-రచనలు-సమ్మ[గ్ర పరిశీలన ౧120619 12 146 18936 రేజల6డే 16ల 5620౯6906౯, 1989. తీ అలయిలీలం ౦0 ౧06 శం4 0౯2 క౯౦- 89688176 శల శీక800116101 91006 1948. 1116 0% 0౯6౯ 10098 1239 9698౪664 2 1001-9609 1146౯1౯ 689669 109 076౯ శీర ?6౦29౯8 21౧4 16 8111 00౧౯104108 16 $2006. 1113 9౪91180664 00018 02 ౪19168 1ంణ౫8 0 116౯1౯0౯6౬. 8. ₹11ఐ 1614 - కంలి16006 101064 19 2ణ 10డేషంకళ? 1౧ 196409, ఇం+108 38 2 ఇ౯1669 04 5609168, 50౯660913?76, ౨141080638 3964 పే? 11608. గం 6196, ౧2096 20062౯64 10 166౯6416 ౦౯ 90౯6 1౧ 500 ౪1౧5. ఇం 1096 0210 ఈర500 ప?౯168. 2401160066 38 696 199౯16 ఇ?1+6౯

• 2. కంంం0ంిం పెగిదగీ . 2కే గపి ల (21380 76౭810౧ 01 తీర) 12 1950. ఇం 09181041 కౌేల854 ₹6?810086 0 ే[గ61 ౪1105 “ర్నికం?21', “2272 6౪౧౬. శం0ం౯6 06 50౯66౧912?3 2౧4 30౧6 179108 €0% కెం4ిక 510000?0౧41 క2గ3?30201, 28౧64 ౧2౧? ౧07౯01021021 912906- 916068 11406 కెటి సినీ కరత నిత 01414, "74ం౦ంలిగ సకె15804 6౯౦. ₹80౯6 8)07౯ ౦౯610౧ ౦ పే? ౯1656 కం? తె200'6

అనుబంధం శీలత 5522₹0క సడపి తీసిన, ౧0౧౯91. వంళ6డ ౧6 $6ఈ66౧012౪ ళం? 50? లెంగ0ం8118 “టి లంగ రత నిల్‌ 206 “'*0౫0౦౮గ4'”.

9. ౦౯17౯1౯168 131408 క౯౦ం€6880? 5౯1 *ల౧12- 69%261 అేగణ1ళ6౯5 1౯౪ (1982-88). 6101026108 28 20౧ 106176 $0101౯ 10 తంల! 24 క211 00060611. 668 020౧1964 60 51 క?181౧1 62౧2 52012. (1424౯25) శంణా 1981 0౧౪1౯63. 276 పింంల?6 లంగ0గ౧. 3౯౯4౬10౧28 0 27 211841085), 5601 5ఇ2౯2 0261 ఇ 168 ౪1?1261008 (19086), ఇనిరే 5066402 1116౯20 ౪1 1 తీణ్కం160౯ 2064 కలం60ఈ 111860౯ (1987). ఆకె?ం 2 పింం06౯6 ౧లుం౦ంగం 3౯1౯10౧ ౦0౧ లం - 1701 ౧౯౧౦౯? గౌం1లట్టల పషరే3గ8 2౯ సీ 3316 తీంరేంణ?, సెశఏఉే?16 10 1985. ఉక316664 019౯2౯8 ౧౫౯2౧ ౮౪౯౪ 3.%. గి318?2౯౧2గ ఇ ఓం పేంంం4౯6 ౧0౯5100 [10౯ & తింగిం౧కల4610% ౦౧ 11 తనోతీం 2౯ శ16 10411౧ పి106 శీ?ఈ8 50616 (85).

00౧౯10౪614 కశ 35గ2[0]1 2 ౧౬1౯6౯21 ౧2232106 తేంళ0౯64 €0 కంరే12౧ 0119881021 సశ 6910 2౧౮ 2౧66, 3102066 శీ?ం?11 1085 2౧4 ఇ?066 ౫2౧9 3601012౯19 658298 ౦౧ $6౪76?281 600168 ౦ 1166, (566 1166 10 వెంంి11606డే ఇంక ఫ0౯610%), ॥

శీబెక్సీ ఆరు[ద జీవితం.రచనలు -సమ([గ్రపరిశీలన వం117ల64 ౧966 1601౯6౩ ౦౧ 110 206 ంళ01 2 ఉం 10100 2064 గ616- 713100 108164౯6, 60౧6. 0011769౯66 2040ఇ౪ణ4ం0€ స60ంల4౯68 00 ల0202, ౧16 908€ 0౯181021 గల1486 06౯01 1?ల ౧6౫౯౬౯ 2౯ 51 లగ. 126972౯2 ౧176౯81౯ (1988) పవై?య02064 1౧0 120? $60101 0౯82215664 0? 51012 శీికిషరంణ!, (ం*ు కెలేట1), 7291049 ౧176181. 163 2064 ౮౦ 116404 0౯840184€1018 ౧4 ౧౯656౧4664 ౯296౯3 09 పెం, ౮౪౯1610190, 186009? 2041 0౦16౯ ౪727164 ₹00165. 161౯664 లక. 21౯ 16 1071౯2౯109 0 కంల 01690 1౧ 1908 204 414 500906 6౩62౯01 1౯ లం కెళ1౯191 సశ ఇంంటణి స1ల?8౯? 2064 1041 ౦౯౪106 01౯ ళం? ౯౧౯66 ౧౧౦౧౯౩. 184664 58[0౯%[0%29 (04౯౫ 1ల0౯1669) ఇగంే తత ౦181021 గంంండజ900౧ 2౯ ౧6 0191 ౧1106 ౧౯౦౮౦1. 0౦11౧ 410. 60216. 1౧066౯౪16౪64 0? 16 560౯. ౧౧౪1౪ ౮126౬౯6 404 కిళిం 5"0౯౧- 029. 6౦౧౪౯౯1048 6108 2 పే1661౯7 అం16010 1 తంరేమం 17001 ౨21117, 6211066 “ఇ 252066౯02౧%' ౦౧ ౪42౯1019 €0గ165. 1770౯6 ౯642063, శేరళ౯౯06ే40610%8 €0 వింజలే 164? +*ఇ0ఇ08 2౧6 68౬811 కిక6గే ౧౦6౪౯౩ 206 ఇ?1667౯8.

అనుబంధం శృవిన్‌ ౨166666 06 శ ౮610 15611 గెంం07- 6108 ౦ ₹€0ఇ? తెగ్క821721642 పేగీం14 వ1గ06-492౧1239 26 కైశీం126€068 2106 ఆరే164 లుల $21906 006 ౯౧౫౯౯41 51086662 సజల శీఓరేంణు! సం? కరం! (1985-86). ౪7181౯64 ₹$5.4త&. 10 19087 €0౯ ళం 0001905 2౧64 16001964 ౦0౧ 1€00168 1166 011 09౧006 గ1(42జ18, పం116 కంంజలం, 06 11500౯7 0 50% 10418౧ 0118351041 2%663 6౯6., &€ 7౪2౯1069 ౧1౪6౯91168 204 0౯16౯ 0౯88015461015 1116; (1) 50౧411690౧ 0౧166౯166౯ 5612౯6 ౧06530, మం? 112760౧; (11) కణ 1 60 6౦11086. పంగ 0€00, సేశడ332. ౧1౮56౯౯9; (111) ౮౭121 శీల 6౦ఇగం11, 1068600; (17) ౮౭౦౯౬6+ 7160102600 ౧17691౯7, 28111. ౧2౭6౧౦౧ ౨6; (౪) ల౯. 502 త$12గ 9౯44169 1800౧310 సగ176౯81€, 1410160౧, 16; (౪౪) రంల 0౧ జం10 5210౧ 01620 561౯6 ౧1౪61. 31౯౪7, 510 016280 ౫; (70 వం. ౧౯ వెం118000, 116? 0౦11686, 16166 ౮|శి 15౧64 $67621 870౪౧ ౧౪ 90610129౯3 2064 ౧౦౧౧౧1886౮615. 6814108 16962609 96446౧9 ళ00 ర౫1012, కషస2666?2, శగరేగేిం, 511 ₹లసిజ6కళ292 2064 ౧౧21౧? 0౯16౯ అ౧17౮౪౩16166 (609 01౯ 0011 1౧4 క. 6:6౯౯1౯1008 కం? ౧౫1౧? 762౯9,

498 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన 9 94646068 ౧1276 4ేంగ౧6 6868౯01 €ం? 61౯ కేశ. ల011 1౧64 ౨౧.0. 468౯668 0% 641500౯ 290606 0 శీలండే?2 206 1198 ఇంళ18 1001జ64108 ౧18 ౧06౯?. 5086 ౧1276 ౯6661766 +1619 ఈశేంళ669 204 ౦46౯8 2౯6 84111 ఇంణి1౧0౯. 10, శశీల౦ం?2016 ౦౦188100 $; శీ?త4ం' 61! 36319? 1౧ 19085 ౪13 6616584664 0? 41 0౭160౯2€10౧ ౧౦౫౫- ౧666 (0411020 : ౨. ఆ౦౧౫| గంరేతే?, ౧౦౧76౧6౯: 9 ౪. గి2010212%1 గ2)2) 09 198౯ 5016౧50069, 1955 2౯ సెశజరే?35. 163౯106 0. ౧౧|$౧౧౩9౫?1 కింరేడే? 0౯65164664 2౧6 [౪9౯106 గీళళ12 51%028172 ౩౦, ప౯౦€. ౮.౫. గండేరే?, ౧0౯. 0. '॥111ష౯1?10%2 ల464?, విణ 4&.5. గి2గ౧21౧, |. వడేగడ 565౯001410 720 2౧4 ౦౯969 9౯0౧21106౧ 6౯809411 (168 500%ఓ6 0౧ ౧6 0606188100. తీ?ంర[2ి8 17౯108 ఇ696 $20028 0? &11 06 91270101 91086౯9 1౧ 2 ౯601౯11 123౯106 లిస్టే 108౯8, 50016 [61080 లజ11668 *౪9066 క641౯0౯1218 2౧6 ౧౪€- 119066 $820916౧%60౧౯9. 6110162౯10 0001009 అలి ౧014 2౯ 0౧1౯414, వె2ం1లఉ, 1137298643, [81200069 , ₹71921029012౯౧4%, శకే?రేంంజరుతే. 194 ౧౯6౯ 6౬౧౯౯68

అనుబంధం శీలి? కేక... తీళషకరేక వ గింంం?0ండ4 కం తీంరరంి 946690 5211౯71 శీం86ే009? శీ*౪ండే (0? 0౯1. €10180 10 190764. కెంంం17604 2 ౦014 సశ4ండ21! ₹ంగు 4.2. ౦11686 122120282౯ 2గా, తేం౭198 ౧౦ 1256 8౯60 4౧౧176౯ 5287 (061607౯191008 04 ]4202౯8)1 5౯1 గీణ20642 01]330101 1౧ 19075. గెంంం17664 6 వంం€0 0 166౯3 €0ంగు 561 +౪0౧ఓ20665₹72౯2 ౧176? $1౯9, 19 19085. 311 కె?1000౯౧2, క1ంగం?1౯ వ00+- 166 10౧% ఉండే అేగళ6531౯9 1౧ 1995. ంగ0౪0?64 2౯ 2120? 66౧678 10 తిగతే [2 714630, 10౯ 2011671౧28 లం90012016 0610౯ 10 [18 1166. ₹27 20౯171౯౪. బెలంంం170664 16 “2018172౯40 8001 గెంతేతే?' గీళ366ే [0౯ ౯6862701 ౯0౧0 లల 61680 లేగ1ళ65160, పే?డేల- ₹2026. క38 0660. 26166666 16 ౧086 ౧౯౦. గా$౧606 20008 గీం6ే [218 1985-86 07 6 16364108 949110 ౦% €[6 ఇ164619 6164 2822106 తీం6డ0?2 70౯01 66119. తీజాజ!రేం3 2 560౧10౯ 0110ఇ%3%19 60? ౧6 ౨00౯. 0041౯3౯6 2౧4 0676100. మింగ 0? 6 ౮౦౧౯౯1 ఆం. 1986,

498 ఆరు[ద జీవితం. రచనలు-సమగ పరిశీలన

గంం61704 లం పి. 2202120 తీ ళ2?రే 0౯ 0౦౪౯-8౯2౧61౧జ్రై ౧౦౧౦౯1066100 €0 గౌలేం8ట పేష085028్ర6 206 [0861౯01 1986 ఇ0౧6౯ 0€16 520162 శిఓి2జడేలం1 తీగింిలడకే. డీళాడంరే (1987) 1౧ 01080 +ం9 6 91086 ౦౪౯-౩౯10618 000% ఆలగెిడ24ఉ ౧4 ౦౮౧౮౨85114 14 (6౯1౯161980) 1006 0౦ ల 61681 లేగ౧176- 91697 శిం0031 గీళజ?రే (1988) శం? "016 ౧0౩6౯౧౪€2౧4ఆ1౧2 0౨౦16 శీ?ంరే!2 కె200202- 27160216 (౧౦1160౯100 01 కెంంగక).

1వ సంగం 110 ౦

0ణణ168669 ; సేశీంణంలళ ౦56 (16 50౯10౯ గంళంణగి 00౦౧౫గ౫1+౯66 2౧4 €06 సిశంగ068 0 ల గంంస011021 ౦౦౧౧౫1౬౬66 ౦౯ 16 50౯18 ౬ గెంశం?0% (1974) సశంంగ069క 0 6 5510 210౧061 (గౌలేలై0) 06 అఆ 2110 ప104020108 ౦౯9౦౯19101 ౦ 1౧612. సంగం ౦ లం 80 పేలే అంంణణ1ఈ666 0€ లం 10%67౯0౧%౯100౧21 కౌంే1లం84 1096106 ప?రేం81016, €0 ౯69216 “119609? 204 ౧౪1౯౯6 01 1086 50062%ఓ[008 960016 10 ౨0 0౧1% 65ి. 006 1000011౯86 0€ €06 సేత్‌ 3ర?285 ౧1౯ ౦€ 1632౫6 00ణ౧%౫1౯666 2౧6 4160౯ 0 ౯1౯66 70140063 (215607?

ఆనుబంధం శీలం ౦€ గ61486 పే20జ్రంంజ్రం, 1560౯7 01 కౌం1028 పే16ల?26096, 2౧4 11800౯ 0% 10౧6 తీ?) శీంయ069 04 16 06౧౯21 5201౯072 తీంజరంణ?, ౧61480 92౧61. 16-లి?6518609, 294 పం6816460€ 2160606 6 శిం64 0౯2 పక0్య638176 1౯695 తీంం80018౯10%. శెనీంయనరిలం ౦€ 36166౯610౧ ంం౧ణ౫1€ఈ66, 7 సంం6ల01610021 1190 265౯1721 0 కణశే1జ ౦0 19080. ఇశంణ కిల “3129260 వశీజ1ం. 0౯016 కండే శశంణకింల “పెం! 5౯66 క2ంం14 పీశీంయం?[41 కెంబరిరేజల10౧, కక్‌ 21828” 616460 సెటంం:29 01601086 అ[685 తీ5క5ల012101 (1982-84). 7106 పంం16డేం0ళ సేడీడడేంజం 018౯10 నె1రయ్యిల తీ 580012౯101 (1982484) శీల, 841160౯121 క30464, 50౪61 2006 0౪1౯4౯21 ౮౦౧౯6, 120127౪1. శీంయలింల 9902౯2౧006 తరే?1801 ౦0౦౫౧1౯౯66, ౨ంం౦ం౯డ298 020 మంగిడే?2, వెశీ1డే?83. శంయనింం ఏంపేంం! కెంషండ, 51౯0)1101 ోష144 501౧0010 కం?ళం0108 ౯8, 1006 గ౯ళ8 294 అంగం ట0౧1026100, క+4ల20264. ఆ౧176౯31€9, ీల1069, 0౪౯౧౯౪81 గీజరే1(100 కెంజ?6 కం౯ ఇ995364108ఓ 0 ౧129681621 2166 తీ?ళ18665, ఏంంక౯డీ199 01%, 6౪ సల111.

480 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గ పరిశీలన 18, పెయ01190064 ఇం116 న **20ం2303యి 21 10౧8 06%

66916౯10 €16 00౧౯6౧00౯౯ 866౧6 ఉం9108 06 6110౧820౧2 ౧0760౧160౯ 86 9490118066 1౧ 19049, 125 20౧6 090080 5 641౯1019. *17114 * ఆ6ం114ఉ 2 6011606100 0 ౦౦౫౩ 2౧4 16165 (1957) “డి 6462 111౯110210” "001166610౧ 0€ వ1278 (1954) “సంగం ౦౮|౪౭౫9౯2౧4౬1' 6011606100 01 8101౯ 39€0౯163 (1958) “గ ?లరే?2 కజం021ల' 0011666109 0 $107౯౬ 3601168 (1988) “5121 ౪211 2 10౧8 ౦69% 2ీంఇ€ (06 01౯7 116 ౧0౪ 00౧3166౯64 20 916, కఓ996641610౧ 1960. 5600౧4 2416100 1965. 21194 416100 1987. “0002120002 కిషడేజష!ల 5018౯405. 8౯ 25115066 10 19686, 2006 10 కం? ౧109 6416౯109. “5౧00102 డే?&114) 3616066664 ౧౦6918

షం00612 652౪71 (౯209126109 ౦1 ౯౪0 0020౯699 కంణ “2110826౯41. ఇ220 2 20111 ౪2౯ ౦6౧ ౦ 1261 అంగ౧౯౪౯. 216 క4161002 1968 ఇంథ 5600౧64 2641౯100 10 1076. “2022౯ 6202250628ఓ£200' & 001160. కింక 641౯10౧ ౦ 0౦613 0? క1ంర60- ౯1 కంర క171, 2 16 06౧౯౬౯

అనుబంధం శీల! 0066, 6116101119? ఆ41ళ64 ఇరు 210 1106606100 10 4 ౧౫౯౯౦ (1966). 040 పెడేజ1లి శేశీ1రేతే! 6 01198 61064169, *1 601166౯108 0 16౧0908 ౯506౧29. “వఛ12ఇ 92006696" 2 0౮11606109 01 9౦6౧౫3 ఓణం 06 168625 762౯9 ౦04 16 పెంటి: 61౯66౯ 196. “వ118112 6141 ౮11864" &ఇ౧64 6% మం౯6 ౮9౮11౯ రేం6ం€1౪6 ౧౦౪616. “గెడఇ2ఢేజజ౯1 కతెళర్యిజ10%' జఅ10౧8 ౯129. 1600102 ఆ₹6డే2జణ' 2 300౯ ౧౦౧౧౧6౧. ౪1౯౪ 0౦9 16 ౧18౧౫౧౩ ౦ 6౦౧1౧2, ౧6 1/౯0 ౧౪౯౧౯4౯? ౧6౦౧168 ౧౦6౭౯౦౪ శీణయే[11&. కల 541౯10౧ 1974; ఏం00౧4 8641౯10౧ 1975, “హంగతేడకడ1ే! గండ ఇ 6011606 100 0 36160౯64 17౯108 ₹0ణ 06 906౯3 25 ?6298 0 1110 011661 19075. “2 టడే1ఓ1 వలం 3027406041 2 6011606100 0% 0౯10౧21 6868౯౦1 తిక610163 01 గ2027202 1070. “0[113రే292083మ - తళ ౯ 667 & ౪140201080 & 6008 0౦౧ 10౯61- ౧2౯1౦౧21 00639. 1౯8౯ కెడ16101 1981, 3006 €0౯0౪81 ల్‌ 6160౧9. స 3611662241 0౦11666108 ౮1 వింలం: 1070.

48ిలి ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు.సమ(గ పరిశీలన 11010667 40146' ౩ 6౦1160610౧ 01 6౧ 16౯6669 0 7౦6౯5, 26€[0౯8 2లి6 [0౧1060౧6 0౮1౯4921 180168 1979. *“54120020)1ఓ2' 2 601160౯10౧ ౦096 20% ౧12979 10/9. “27160214 2 0౦౧016౯6 001166౯109 ౦ €6 ౧౦౪౭౯ ఇంగ 208102 ఈంగ 1940 60 1985. “258066౯020” 2 601160610౧ 0 33278 1985. “సంజ ంయయ202 001166౯10౧ "౧ 6౧డేం౪ణ606 1601౯69 1985 “లా2)2221214 = ౯21826017%1%606146' & ౧౦11666100 04 6532753 00 6౯601౯. మశేంిక తీ£ళ8 2106 శిః౯1565, 1085. “ఆ4:21111642 4౯0066౧౩08 2 944 204 20 ల౪౯౭141౯1002 0౦ ₹06 ఇం౯%8 ౦1 64౯21142 శ? 220 1995. “17 లగ202 ౪6620" శీ 6౯1౯1041 0౦౧- ంగ6౯1 00 36160664 [0609 0€ 6౧0202 1986.

14. 206౯3 2౧6 63$5-

2౪59 0౧ 12006: “*గ్‌ం11 ౯0900 2064 ౯264161009” 9౪9-

1190664 1౧ “506118 0€ ౯16 50460” 504౯0 2006 ఈ41౯1?౩1 06౧౯౯1, జరా జ ౧1987). అర్పతేడమ సైలలషణు. గీ 24208041 506061411౯” 5౯46౯1 - 16.

అనుబంధం తీప్రిర

“౦౧ సెళ601జ9ణ0 ఇండ పేం!2-

తేషలణలి 0గ06 30096014౯10%

సెం 1౧ [049 8 56481 165,

175, 183 2౧64 195

అగ్గారగ్నంత్తే షత. సేీశంళైడ1800” 20606

ఉం09౯60126100 066 12 1౪/0 కె.

5*ష61 213 40౧4 223.

ఆగౌం1484 ౨2006 చ6ే161008 0

క20)0౯6 అంఇ?౯€లొ 212 శేశీజం6ే1

గౌళాళకళిం 5076019 188,

అరె[్న పర్ణ ళ262 నేశీం12 ఎ శేలీల 61084

కంల16286 ౦న 4011 ఏడే త”

తీర 683987 10 కంట: 36061008 :

(2) గౌగం కీం11ళ00 4612: గీ సేరర్టైడం 6౪ ౦76౧11౯2220298 588 €౯1,

(6) శీ ష6ం8 6౯063 ౦ స4ం11౯00౯.

(6) లెర2827202 కేతీం12 ఎ 9264116100 10౦0ల ౪1112965.

(4 ల కెంంళగర60ం౯100 0* €16 నెర3827412 2శీం12. 52౯1-22.

“*(||౧4౯21610%'8 శ గెం1కత: 5లాిం

శ58 2 010% కం౯ 002072610౧ -5౯4€౬1

20/20.

ఆ ]స్షళాడిే 5 69618 ౦0 ౧06 01066

గింంింంల01లొ తం ఉఇ౯61016 1౧ €౪/0

న2౯€3:

కే) ైసంలం600 ౧6౫౧౯౯ ౮౦౧|= 0861౯5.

తీ౮గ[5-28

శీ$కీ ఆర్ముద జీవితం. రచనలు-సమ[గ్రపరిశీలన

ర 5211722108 2౯6౯ ౯106 60110౧. ఇర 211. 5౯461 28/285 206 25,

అగ్గౌగ్గ ద 7105118692౯100 ౦ 2 ౯1416

+100౧21 వి2రంలో గి డేంల111664 1909

29౯2౯108 ల “*లి1086ి 0

మండం:02 3019262 పేషలా20ు 1౧ 176

5606610108.

క్షే కల శీంషడేలం? 2064 6 ౨1006: క₹76౧౯8 ౦ 16 1౯86 సేం016ే6.

వ్ర గౌసం ౧౯40౦121 ౮౦౧౯౧౦౪6౯8?.

త్రి 100693 ౦0 (ఏం స1౯8౬ ౨60146.

శ్రీ కసం 0౧1౧1౧8 ౦ 2౧ 016 ఉేషగం6 : ఉ ఇసిండేషం1ల ౬16 0 సీ[?3669.

ళ్‌ క కంక02 169 (18971868); 51271045 0£ 2 పి20౧06 10 18౯6659.

5౯461 27/28.

కషం0196డే1- 06 ఉనిండేం 0 ౨20166

(గరి 0లి0ంరడ4ష0ం610౧ 0 భం 16601?

0 క4ం2194641 షగం6 ౯141610౧,

100ల466 0 గౌంత11ంగ81 ౮41.

శ0568, వశీ ఇరే?25- 1086,)

అగా తీమం1ల06 294 కంంల€

115609౯ ౦ 56644012 మళళ” సేంం.

366 2౯ ఉం 70 షం కజ11 ౧౦౧

కం?6006, గేశషరే?29-19087.

అనుబంధం శీలర్‌ 15. శశీ కంజరింంయం వ ౯066 [6 1166059 ౦0 61680 166౯2609౯6 “52002223? తీంియే [0౯8 5220160700” (1965-68) 19 ౪0160968 ఇల౯6 ౧౪91191664 2ండే క6ంణ312108్ర 4 70100069 296 19 వ౯037659. 16. ఇ₹ంరేం 102 0౯658 ః చోర్‌21గ3882 తీంరే0ం2 540108౧ ౪7018. 18 ౯0 16. 206 00010౯6160 51౪76 11590609 0% శౌం1080 సే6ల:1€ట86 ౯2౧810౧8 క€౯00 06 (10168 ౦ 2596 126412 ౮౦౧౫91౧? €0 6 ౧౯686౧9 తల ఈ ఫైట గ్య 1.త షఢేష0218018సీ1 29 6016 వింంణ 0౧ లం ౧౧20-*0%120 ౯6126100౧8 కంంణ ౯0 2౧౦16౧౯ 90 లం ణంఢేలమి 68. ౧౯6869 ఓం 66410, పెళళ2016, 10154, క27?7& ఇరిరే 6౧౦0౧6౧౫90౯2౯9 ౧11౯20౯6౯3. “02190102 *ఆ₹ండ1ణ శీ "610350 శ7?21౧5912€100 (10. ౪61868) 0ళ 11౯4. 72110712౯8 గల సంలకికం921. (0% 06108 9౪90119064 9 €06 గౌం1ం54 ౧176816, పీఓ? ఢేం12086). వికకి34 ఉస 501 ఉఅిలిిగిక55 , వెం తజథీనిి సం. 1, 51720౯212832 ఎడ లరే21 564666 కక 44 నక 5.600 017 శం1ల910౧6 : 448146.

అట అనుబంధం -- 11. కవుల పట్టిక

1. చాళుక్కయుగం ః నన్నయభట్టు 8. పావులూరి మల్లన ల, నన్నె చోడుడు శీ. వేములవాడ భీమకవి త్‌, మల్లియ రేచన 68. మల్లికార్జున పండితా లాధ్యుడు.

2. కొకలీయయుగం $ 1. మంతి భాస్కరుడు 2. భాస్కరుని "శ్రేథన 8. యథావాక్కుల అన్నమయ్య శీ. క్మేమేందుడు ల తిక్కన సోమ యాజి 6. ఆంధ్రభోజుడు ?. అప్పనమంతత్రి తి. శివదేవయ్య 9. మూలమటిక కేతన 10. బద్దెన 11. కమలనాభామాత్యుడు 18. బయ్యన 18. మంచన

3. పొల్కురికి సోమనాథుడు 15. చ(కపాణి రంగనాథుడు 16. మారన

4. అథర్వణాచార్యుడు.

5. పద్మనాయక యుగం ః భాస్కర రామాయణకవులు : 1. మల్లి కార్టునభట్టు 2. భాస్కరుడు ల. ఆయ్యలకట్టు 4. కుమారరు[దుడు 5. శర

న! ట్‌ బ

భాంకుడు 6. కృష్ణమాచార్యులు "7, రావిపాటి తిప్పన 8. 'పెద్దయామాత్యుడు 9, చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు 10. ఎజ్జాపెగ్గడ 11. నాచనసోముడు 12. ్రీగిరి కని 18. గోన బుద్ధరాజు 14, కాచ భూపతి 15. విట్టల రాజు,

11/7. రెద్డిరాజులయుగం :; 1 దోనయామాత్యుడు ౨. కవి భల్లటుడు 8 పశుపతి నాగనాథ కవి శీ. (పకాశ భారతీయోగి 5. కందనామాత్యుడు. 6. మడికి సింగన . మడికి ఆనంతయ్య 8. కొరవి సత్య్మనారన 9. విన్నకోట పెద్దన 10. జన్నమంతి 11. కవిరాక్షసుడు 12. శ్రీనాథుడు.

౪. గజపతుల యుగం : 1. నిశ్శంక కొమ్మన ౨. గౌరన లి. జక్కన 4. ఎన్నెలకంటి అన్నయ్య €. ఆనంతామాత్యుడు 6. కొలని గ ణపతిదేవుడు 7. ఆయ్యలరా4ు తిప్పయ్యు 8, వగ్గుపల్లి దుగ్గన ౪, ఆం(ధ్రకవి రామయ్య 10, పోతన

అనుబంధం య!

౪1. తొలిరాయఅ యుగం ; !. బొప్పరాజు గంగన్న 2. పర్బూరి సింగన్న కి. వెలిగందల నారయ్య శీ. కాకునూరి తిమ్మనకవి ల్‌. కాకునూరి సోమన్న (కాకునూరి పండితులు) కి. లైరవకవి 7. నూతనకవి సూరన 8. చంద్రమౌళి 9. దేవరాజు భట్టు 10. కూచిరాజు ఎ్యరన 11. అడిదం నీల్యాది కవి 12. అడిదం సూరకవి (అడిదం కవులు) 18. దూబగుంట నారాయణ కవి 14, అన్నమయ్య !5. తాళ్ళపాక తిమ్మక్క. 16. _పోలుగంటి చెన్నయమంఢతి 17. పిల్ణలమజ్జి పిన వీరభ(దుడు 18. నంది మల్లయ్య 19. ఘంట సింగయ్య.

౪11. మలిరాయల యుగం ః 1. కొరవి గోపరాజు 8 మాడయ్య కవి 8. మనుమంచి భట్టు 4 మాదయ్యగారిమల్లన క. కృష్ణదేవరాయలు కి. నంది తిమ్మ: 7. చరిగొండ ధర్మన్న 8 నాగెండ్ల గోపమంథతి 9. ఆల్రసాని పెద్దన 10 ధూర్జటి 11 సంకుసాల నర్సయ్య !£. చింతలపూడి ఎల్లన్న 18. పిడుపర్తి నివ్మాయ్య 14. పిడుపర్తి మొదిటి ఒసవకవి 15, పిడుపర్ధి సోమనాథుడు 16. పిడుపరి రెండవ ఐసవకవి 17. తాళ్ళపాక పెదతిరునులయ్య 16. తాళ్ళ పాక దినతిరుమలయ్య 19. రేవణూరి కొండయ్య £0. రేవణూరి వెంకిటార్యుడు 81. పెద తిరువేంగళనాథుడు 29. చిన తిరువేంగళనాథుడు 28. కోనేటి తిరు వేంగళనాథుడు 6. తిరువెంగళప్ప 5. యాదవామాళ్యుడు ౨8 పోశెట్టి లింగన్న ౨. వారిభట్టు 28 [పౌఢకవి మల్లన 29. వెన్నెలకంటి సూరన్న 80. పెదపాటి సోమయ్య 81! భానుకవి 82 కోడూరి వల్లభాదార్యులు 88. ఎడ పాటి ఎరన 84 పుత్తేటి రామభ్మదుడు శీర్‌. మాచిరాజు బసవన్న 86 తిలోక భేది 87, వెల్లంకి తాతంభట్టు

౪11. వవాబులయుగం : 1. తెనాలి రామకృష్ణుడ: £. శంకరకవి లి. వెలగపూడీ వెంగన్న 4. పెనుమత్స వెంకటా[ద్రిరాజు ర్‌ పెనుమత్స గోవ రాజు 8. అంగద బసవయ్య ?. వాసిరాజు రామయ్య 8. చెందలూరి చిక్కయ్య 9. కానుకొలను ఆన్నమరాజు 10. వైైచరాజు వెంకటనాథుడు 11. మొల్ల 12. అయ్యలరాజు రామభ(దుడు 18. తెనాలీ అప్పన్న 15. తెనాలి రామళ[ద కవి 16. ఇమ్మడి రామకృష్ణుడు 17 వీరరాఘవుడు 18. లింగమగుంట సర్వకవి 19. లింగమగుంట రామయ్య £0. లింగమగుంట తిమ్మకవి (తెనాలి కవులు? వింధువులు) 81. అద్దంకి గంగాధరుడు లిలి. పొన్నికంటి తెలగన్న £8. చదలు

488 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ్మగ పరిశిలన వాడ మల్లన్న 4 సారంగు తిమ్మయ్య ల5 కందుకూరి రృుదకవి వ68, పింగళి సూరన్న 27. రామరాజభూషణుడు 28. మరింగంటి సింగ రాచార్యులు 29. నష ధం తిమ్మమం[తి 80 విశ్వేశ్వర కవి 8! చిత్రకవి పెద్దన (ముగ్గురు లాక్ష ణికులు) 82, వటమూలుడు లికి. నామయోగి 84. సదానందయొోగి లల ఈశ్వర వణిభట్టు 88. ముమ్మడి మల్లన్న 87. ఢిల్లీ వెంకటకవి ల8. మారేపల్లి వెంకట యోగి 89. సిద్ధరామకవి శ0, యోగానంద అవధూత 41. అఖండ సచ్చిదా నంద అవధూత 42 కంభంపాటి నారప్ప 48, పరమానంద తీర్థులు (12 మంది వేదాంతులు),

1% ఆరవీటిరొజుల యుగం : 1. పచ్చకప్పురపు తిరువెంగళరాజు 2. దోనూరి కోనేరునాథుడు 8. సిద్ధిరాజు తిమ్మరాజు ఈ. రామరాజు రంగప్ప రాజు 5. జక్కరాజు వెంకటకవి 6. అయ్యలరాజు అయ్యలయ్య 7. అయ్యల రాజు భాస్కళుడు 8, చ[కపురి రాఘవాచారి రి ఏకా[మనాథుడు 10. పెదపాటి జగ్గన 11. అజ్ఞాత (గంథ సంధాత (పేరు తెలియదు) 18, కాకమాని గంగా ధరుడు 18. రాయసం గణపయ్య 14. కుడిచెర్ల తిప్పరాజు 15. కుంటుముక్కల తిమ్మయ్య 16. రాపరది దేచిరాజు 17. పోతరాజు 18. భీమన్న 19. రెడ్డిపల్లె ముద్డమరాజు 0. పోతరాజు వీరయ్య వ, సిద్ధన (పెగడ లల, మట్ల అనంతరాజు 28. కవి చౌడప్ప £4. తురగా రాజకవి 95. అయ్యంకి బాల సరస్వతి ౨6. తరిగొప్పుల మల్లన్న 27. బమ్మెర కేసన ౨8. అజ్జరపు పేరయ లింగం 29. బొడ్డుచర్ల తిమ్మన 80. బిజ్జల తిమ్మరాజు 81. ముద్దరాజు సోదరులు (పెద్దరామన, చినరామన, రామన) $2 చి(తకవి పండితులు (చిత కవి అనంతయ్య, చి(తకవి వెంకటరమణ ) 88 కామినేని కామిరెడ్డి 84. కామి నేని (ఇమ్మడి) మల్గారెడ్డి ఖల్‌ కామినేని మల్లారెడ్డి (పట్టమట్ట సోమనాథ సోమయాజి, గణేళశకవి; కామినేని కవులు.) 88. మారన వెంకయ్య 87, థ్రీపతి భాస్కర కవి, €88,. కొండా రామకవి; శతానందయోగి 89. పట్టాభిరామ కవి (శతకకవులు) 40. పెదకెంపరాయడు 1. భ(దకవి లింగకవి 49. ఎల్లకర నరసింవాకవి 48 భాస్కరాచార్యులు థీకీ, మల్లారెడ్డి దేశాయి శీర్‌. కలిడిండి భావనారాయణ శీ6. పొన్నతోట ఓబళకవి క'?. రాజ లింగకవి. కఠి కావూరి ఎల్లయ్య 49 గూళకల్దు వేంంటరమణకవి 50. తామర

అనుబంధం శీ$9 వల్లి తిమ్మయ్య 51. మోచర్ల నన్నయ్య కలి. కంచెర్ల అయ్యన్న 58. నారన్న గారి సూరన్న 54. ఒడ్జెపూడి పెద్దయ్య ళర, రాయసం వేంకటపతి 6. ఉప్పు గుండూరి కవులు €7. కుందుర్తి పండితులు 58. శేటూరి కవులు 59. ఎలుగంటి పెద్దన 60. బద్దెవీటి దత్తప్ప 61. నెప్పల్లె అప్పన్న శ8. మల్లవరపు వీరేశ్వరుడు 89. పెనుమ ర్తి వేంకటార్యుడు రికీ. కోట శివరామకవి రల. కొటికెలపూడి సోమ నాథుడు కి6. నేబది కృష్ణమంతి 67. పెద్దిరాజుగారి రామరాజు 8. పలకలూరి గోవన్న 69. ఎడవల్లి పర్వతన్న 0 పొట్టూరి గోపన్న 71. వణుకూరి గురవ రాజు 78. రాచపూడి వెంకటయ్య 8. గొరరాజు 14. కంచి వీర శరభయ్య. 75. సర్వజ్ఞ పద్మనాయక భూపాలుడు 78. ముడియం వెంకట రమణకవి. 77. వేగినాటి కొండన్న 78. చెన్నబనవయ్య 79. ముకుంద యోగి 80,చరికొండ నరసింవాకవి.

౫. నాయక రాజులయుగం :; 1. తీరుమలళట్టు 2. బాలసరన్వతి 8. ఆత్మకూరు సోమన్న (డ్విపదభారత కవి(_త్రయం) 4. ఎంకూచి బాలసరస్వతి క్‌. సురలి మాధవరాయలు ర. భట్లపెనుమర్తి కోదండరామయ్య 7. రఘునాథ నాయకుడు 8. చేమకూర వెంకటకవి 9. బడబానలభట్టు 10. మేధావిభట్టు 11. (ప్రౌథఠకవి మల్లన 18. రంగరాజు లింగయ్య 18. ఏలూరి శేషయ్య 14, పింగళి రామరాజు 156. నెల్లూరి తిరుమలయ్య 16. కవి భానుడు 17. పుష్ప గిరి తిమ్మన్న 158. కంకంటి పాపరాజు 19. 'పేకుమళ్ళ రంగళాయి £0, మవాం కాళి వెంకటవతీ £1!. కంకంటి నరసింవారాజు 22. ధరణిదేవుల రామయ మంశతి 28. కట్టా వరదరాజు 94. అందుగుల వెంకయ్య వళ. కుమార ధూర్జటి 86. లింగరాజు 97. కృష్ణాధ్వరి 98. శ్రేష కవులు (5.841989) ౨9. పెద్దాపుర (పభువుల ఆతులు (10) 80. మోతురుపల్టి వెంకయ్య తి! వెణుకుదురు పల్లి విశ్వనాథకవి తం, దిట్టకవి వెంకటకవి 88. చతుర్భుజ తిమ్మరాజు లిక. రాయప్ప రాజుగారు 85. సార్వభౌమ తిమ్మరాజుగారు లికి. బల భద రాజుగారు 87. ఏనుగు పెద లక్ష్మణకవి 88. కస్తూరి రంగరాజుగారి జగ్గరాజు 89. వత్సవాయి వెంకటరాజుగారి జగ్గరాజు 40. లోకేరావు సోమన శ!. సింహా(ది వెంకటయ్య, వానపాల నరసీంహరాజు కీ2. పూసపాటి తీమ్మ రాజు కీ8. చెన్నమరాజు చెన్నమరాజు శీకీ. పైడిమ్మరి వెంకటపతి కీర్‌, మట్ట

ఉకీ0 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన కుమార అనంతరాజు శ46. దివి రమణయ్య శీ, రాజవోలు సుబ్బారాయుడు తీరి, వెన్నెలకంటి వెంకటాచలం 49 చల్లా గురవయ్య 50. సుగ్గటూరి ముమ్మడి తిమ్మప్ప ల్‌1. అనఘం కోదండరామయ్య. (శ్లేషకవులు : 1. చెన్న కృష్ణకవి £. కొ త్తలంక మృత్యుంజయుడు లి. పొడూక పెద్దరామయ్య 4. మంతి (వగడ సూర్య(ప్రకాశం 5. తిరుమల బుక్కపట్టణం వెంకటాచార్యుడు 8. అయ్య గారి వీరళ(దయ్య ?. నెల్లూరి వీరరాఘవుడు 8. ఓరుగంటి సోమశేఖరం 6. గునుగుటూరి వెంకటకృష్ణయ్య)

21! : నాయకరొజుల యుగం (2) : కలీ విజయరాఘవనాయకుడు $8. దామెర్ల వెంగళరాజు (దామెర్ల కవులు) 4. కాకమాని మూర్రికవి 55. శేతయ్య 56. చెంగల్వ కాళశయ్య €?. రామభ(దమ్మ 568. రంగాజమ్మ 50, కామరసు వెంకటపతి సోమయాజి 60. పురుషోత్తమ దీషీతులు 61. మన్నారు దేవుడు 62. కోనేటి దీక్షిత చం[దుడు 68. సవరం చిననారాయణ 6$. గణప వరపు వెంకట కవి కిల్‌. లింగనమఖి తిరుకామయ్య రి8. నారాయణ తీర్థులు 67. సిద్ధే్య్యద యోగి 88 చింతలవల్లి ఎల్లయ్య 69 చింతలపల్లి వీరరాఘవకవి 70. శేషళాయి ?1. చినరామవయ్య 2, గోపాలకవి 78. సంజీవకవి 74. ఛాయా పతి 5, మూర్తికవి 8. జోగయ్య '7. కాకునూరి అప్పకవి 78. (శతరకవులు) థీగిరి విరూపాక్షయ్య 79 ఉడుమూడి సూరపరాజు 80. పుసులూరి సోమరాజు త, సింవోనది అంకన్న 82 తిరునగరి వెంకటాచార్యులు 88. గద్దె రామలీం గయ్య రిక్స రామలింగ య్యగారి అబ్బాయి 85. తాళ్ళపాక థీనివాసుడు 868 పులివ్యరు రాజయ్య 97. (పెగ్గడపల్లి పోతయ్య 88. కాడిగోళ్ళ కదిరీపతి 89 అయ్యలరాజు నారాయణ 90. ,కతరకవులు) పెద్దదాసు 01 కంచెర్ల గోపన్న ఖై పైడిపాటి వెంకటనర్సయ్య 998. పొనుగోటి జగ న్నాథరాయలు 04, వేముల వాడ సోమనాథుడు ౪5 కోన నారాయణ 96 (బోర వెల్లి కవులు) బోయినపల్లీ వొర 97. బోరవెల్లి కృష్ణప్ప ౪8. బోర వెల్లి నరసింవాం 99. బోయినపల్లి కునూర వెంకశ* రాయలు 100. అంగర నరసింహం 101. కౌడూరి కోళనాలి 102, శేషభట్టరు అప్పలాచారి.

[1 : కడపటిరొజుల యుగం; 1. తంజావూరు ఆక్కన. $, రంజా వూరు అక్కయ్య థి. ఏనుగుల అనంతయ్య శ.తుపాకుల ఆశంతయ్య క్‌. రేవూరి

అనుబంధం శ్రీశ! ఆనంతయ్య 6. వైదర్సు అప్పయ్య 7. కనుషర్తి అబ్బయ్య 8, వెలిదండ్ల అళగిరి 9. ఆహ్టైవధానకవి 10. అహోబలపతి 1. పూసపాటి అనందరాజు 18. భోనల ఇమ్మడి వకోజి 18. చెరుకూరి ఉదవి నాయకుడు 14. బడద్దెపూడి ఎ్యరయ్య 1ళ్‌. మట్ల ఎల్లమరాజు 16 రేవూరి ఏకాామయ్య 17. కంఠీరవ నరసరాజు 18 వెచ్చా కస్తూరి రంగయ్య 19. కాళవాస్తి కవి(రేవూరి) £0. తిరుమల బుక్క పట్నం కిరీటి వెంకటాచార్యులు 21. కర్పూరం కృష్ణమాచార్యులు ౨2, పూడూరి కృష్ణయ్య లకి. వెలగపూడి కృష్ణయ్య £4. గోగులపాటి కూర్మనాథం 25. రావు కొండలరావు £6. గుడిపాటి కోదండపతి £7. చింతగుంట కోదండరామయ్య క8. గంగకవి 99. లింగకవి (జంట) ౭0 దర్భా గిరిరాజు 81. రావూరి గుర వయ్య 82 బుచ్చాలి గోపాలయ్య 88 రత్నాకరం గోపాంరాజు తిక అష్టభాషల గోపాలరావు £5, డొంకా గోపీనాథం శిరి. పాలూరి గోవింశంప్య 8 మైసూరు చిక్కదేవరాజు 88. రేవూరి చిన్న అనంతయ్య లలి, ఏనుగ్గు చిపలచ్చన్న 40. వనపర్తి చెన్నకిష్టయ్య 41. కూచిమంచి జగ్గన్న 42. జన్నయ్య 4లి. అనంత రాజు 4, డి నోలిలి కీర్‌ రాబడ్దు 46. కూచిమంచి తిమ్మకవి క. తిరుమలయ్య 48. సోమయాజిగారి వెంకటపతి 49 భోసల తిక్కోజి 0. కర్ణాట తేరస్ప 51. సిర్మిపోడ ధర్మన్న £౨ బారిగడుపుల ధర్మయ్య 58. కళులె నంజెరొజు 54. బడగలనాటి నరసయ్య లళ్‌ళ5 ఆలూరి నరసింహం 56. కొనాల నరసింహం ర్‌. తుమ్మలపల్లి నాగభూవణం ర0. చెన్నా ప్రెగడ నాగ రాజు $5£. బృహ త్తటాకం నాగళాన్త్రి 60. మాచవరపు పావన్న 61. తుమురాడ పాపయ్య 2, రాజబహిరీ పామనాయకుడు 68. మరింగంటి నరసింహాచార్యులు 64 ధాటి బలభ(ద్రయ్య 6. అర్హివ.రాజు వాపయ్య 66. ఆడిదం బాలభాస్క రుడు 67. తిరుమల బుక్కపట్నం బుచ్చి వెంకటాచార్యులు 68. ముదిగొండ (టబవ్మాయలింగం 69. సత్యవోలు భగవంతం 70. ఈదులపల్లి భవాసీశం 71. పావులూరి మల్లన్న "7/2 వమజ్ఞరి మల్లన్న (8 ఖైరవయ్కగారి మాచన్న 74. ముద్దు పళని 75. తురగా రామకవి 6. శ్రీపతి రామభ్మదయ్య 77. పరక రామ పంతుల రామమూర్తి 1/8 5టికనేని రామయ్య 79 ఘనగిరి రామయ్య 80. తెనాలి రామలింగం 81, తొక్షడం రామాజెట్టి 82.ఆత్తాను రామానుజాచార్యులు 88. ఆచ్చి రామానుజాచార్యులు రీ. కాం[డవీటి రామానుజాచార్యులు 85. పైడి పాటి లచ్చన్న 86. ఏనుగు అత్మ ణకవి 57. పరశురామపంతుల లింగమూర్తి

శీకీలి ఆరుుద జీవితం.రచనలు-సమగ్రపరిశీలన 88. వాసుదేవదీక్షీతులు 89. విజయరంగ చొక్కనాథుడు 90. పూసపాటి విజయ రామరాజు 91. విశ్వేశ్వర పండితుడు 98, వక్కలంక వీరభ్యదయ్య 08, కళులె వీరరాజు 9. కొటికెలపూడి వీరరామవయ్య 95. నెల్లూరి వీరరాఘవయ్య 96. యడ వల్లి వెంకటకవి 97. సముఖం వెంకటకృషన్ణప్ప 09, దర్భా వెంకటగిరి 99. రాపాక వెంకటదాసు 100. నడిమింటి వెంకటపతి 101. రోసనూరి వెంకట వతి 102. వెలిదండ్ల వెంకటపతి !08. శేషం వెంకటపతి 106. పూసపాటి వెంకటపతిరాజు 105. పొ త్తపి వెంకటయ్య 106. ్రీనాథుని వెంకటరామయ్య 107. ఆణివెళ్ళ వెంకటకాన్త్రి 108. దేవకి వెంకటసుబ్బయ్య 109. బుగ్వేదకవి వెంకటాచలం 110 కుంద్పుర్రి వెంకటాచలం 111. కోడూరి వెంకటాచలం 119. తిరుపతి వెంకటాచలం 1])8. భాస్కర వెంకటాచలం 114. ముడుంబి వెంకటాచార్యులు 115. యతిరాజు వెంకటాచార్యులు 118. కాటా వెంకటేశ్వర్లు 117. చల్లపల్లి వెంకయ్య 118. వేమన 119. బాణాల కంభుదాసు 180, భోసల కశాహబజి 121. తుమ్మలపల్లి శివరామయ్య 1లి9ి నెల్లూరి శివరామయ్య 128, ఘట్టు శేషయ్య, 1 విక ధర్మపురి శేషయ్య 125. ఆం(ధపాణిని శేషాచలం 126. ఏదుట శేషాచలం 187, అసహాయ ఇ్యామారాయుడు 193. కవితార్కికసీంవా థ్రీనివాసా చార్యులు 129. కొడిచెర్ల ్రీనివాసుడు 180 రాపాక అీంాములు 181. చింతల పల్లి సంజీవి 188. రావూరి సంజీవయ్య 189, పష్టిమట్ట సరస్వతీ సోమయాజి 184. హోసూరి సాకమ్మ 186, సింగరాచార్యులు 186. చేకూరి సిద్దయ్య 187. తిరుమలయ్యగారి సీనయ్య 188. వంగల సీనయ్య 189. బాలకవి సుబ్బన్న 140. అడిదం సూరన్న 141. రామయ్యగారి సూరన్న 142. చల్లా సూరయ్య 18. రేకపల్లి సోమనాథం 144. తంజావూరి సోమయ్య 145. పెను మళ్ళ సోమయ్య 146. సోమేశ్వరాబార్యులు 147, చరిగొండ వొన్నయ్య మొత్తం కవులు = 6905,

అనుబంధం--11' వ్యాసాలు

ఆం(ధజ్యోతి దినప్యతికలో “వ్యాసపీఠం' శీర్షింన 1981 నుండి 1984

వరకు వరసగా వారం వారం వచ్చిన వ్యాసాలు :

1. నంస్మరణ వ్యాసాలు

కవిఇర్‌ కజ్దవాసన్‌కు కన్నీటి కై మోడ్పు 26-10-81.

క్రీ ర్తిశేమురు ఆచార్య రాయ పోలు సు(బహ్మణ్యం £20.[2-81.

వేటూరి పభాకరళాన్తిగారి సంస్మరణ 81.2.89.

నిడదవోలు వెంకటరావుగారి నిరంతర పరిళోధన 24.10.88

కుందురీ! నీకోసం ఇదినా వచనపద్యవ్యాసం 81.10.82.

సుందర తెలుంగినిల్‌ పొట్టి శెత్తు 12.12.89,

చిలుకూరి నారాయణరావుగారి విగ్రహం 6.2.88

దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారి వర్దంతి 6-8-98.

ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో తెలుగువారి ఘనత త8.4-8ల8,.

అంత్య(కియలూఎఅఖరి కోరికలూ 8.7.88.

సర్దార్‌ జమలాపురం సంస్మరణ 49.858.

షేక్స్‌పియర్‌ పుట్టిన వూళ్ళో 28-10-68.

గురజాడ చి(తం దొరసాని వేసిందా? 27-11-88

సి. పి. (బౌన్‌ వర్థంతి 11-12.08.

తొలిటాకీ టార్జాన్‌ కాలధర్మం 29.106.

రేడియో ఆన్నయ్యకు వీడుకోలు శీ-8.84,

హేపీ బర్త్‌డే డోనాల్డ్‌డక్‌ 10-684

పాలగుమ్మి పద్మరాజు జ్ఞాపకాలు 24.6.04.

శీకకీ ఆర్ముద జీవితం-రచనలు-సమగ్రపరిశీలని 2. సాహిత్య వ్యాసాలు

తొలి కెలుగు నవలలు-ఆదర్శాలు 4.10-8!. ఒక పుష్కరం కవిత-పుష్కులం యువత 22-11.81. ఆదిభట్ల నారాయణదాసుగారు అచ్చతెనుగు 17-1-82. మనుమలంటే ఎవ్వరోయ్‌? ఇ4.4.82. మధుర కవితలూ వచన రచనలూ 8.5.0. రుక్కాయి 'పీరడీలూ.గారడీలు 4-7-80, అనుళవ సాహిత్యం-ఒక పాచీన ఉద్యమం 25-7-08. ముద్దుకృష్ణ జ్వాలాగోలా అశోకం 129.89 మళ్ళీ పెళ్ళిలో మరిచిపోయిన రీలు 19.90.22 కవిత్వంలో వ్యావహారిక భావ అవసరమే 10.10.82. = ధర్మవడ్డీ చ([వడ్డి, కాలవడ్డీ వగైరా ౨1.10.89 నేన పురివిప్పిన పుఠిపండా ల8.1 1.82 పెద్ద బాలశిక్ష ఒక పతీక్ష 10.488. ఉభయకవి చ,కవర్షి పొన్నమయ్యగారు !-5.688. వీరేశలింగం జోస్యం £290.5.88. అల్లసానివారిది అసత్యమా, ఆతిశయోక్రా 12.68.68, సూబైన భావాలూ-డేదైన మాటలు లిక$-7.08. గుండెలు బాదుకోవలసిన టెన్నిసన్‌ 28.8.88. కొలనుసీమ-కవుల కోనసీమ 1, 11 £5.9-08, 210.88. దీపాలవారి ఆరని దీపాలు 18-11-58. లంకలో దొరికిన రామాయణం 20.11.88. సయ్యద్‌ రహమతుల్లా తెలుగు పబ్లిషర్‌ 25-12.88. వండర్‌ మీద థండర్‌ 12.2.86. కవికొండలా శివరా(తి.పభా £6.2.84. “చేరా చెప్పిన కవితలు 1-4-84, జనకళ-రంజనకళ లిలి.శ4ీ_రికీ, అనలవేదిక ముందు ఆస్త్రనై వేద్యం 1-7.84.

అనుబంధం తీర్‌ 8. భాషాపరమైన వ్యాసాలు నిర్భంధ సంస్కృత విద్య నిజంగా అవసరమా? 18.10.81. వాడుక భాషకు అడ్డంగా ఐందవులూ. సెంధవులూ ౨-5-5లి. వాడుక భాష చెళ్ళపిళ్ళవారి మినవోయింపులు 6.6-08, తమిళనాడులో తెలుగు (వ్రాత్యవతులు 1, 2. 15-588; 2-5-08. తెనుగా, తెలుగా వీదీ (ప్రాచీకం? 412.86. చిన్న సైజులో చేన్నపట్నం తెలుగు చరిత 66-84. కోర్డు వ్యవహారాల భాషగా తెలుగు 15-7.84. 4. చర్చా వ్యాసాలు

గురజాడ కళింగ దేశ చరి(త ఏమైంది? 18-.82. కన్యాశల్క రచనలో సవాయకుడున్నాడా? 228.82, శ్రీకృష్ణుడు అసలు సీనలు ఆం ధుడా? 5.9.82. దీపావళికి నరకాసురుడా బఐలిచ (కవర్తా ముఖ్యుడు? 14-11-88, వేద విశ్వవిద్యాలయమాః ఎందుకు? 18-182.88. పత్రిక ఎలాంటి కూతురు? 17-6-84.

ర. తులనాత్మక వ్యాసాలు పంజాబీ పూర జసింగ -తలుగు గురజుడ 11.10.81. వేమనగారూ.సి. ఆర్‌. కెడ్డిగారూ ౨3.8.82 ఆధునికాంధ, మళయాళ కవిత్వ జనకులు 11.482.

6. పరిళోధన వ్యాసాలు స్థలనామ పరిశోధక సంఘాల ఆవళ్యకత 18...12-81 ఈ దిగంబర చి(తం వేమనగారిదేనా? 7. 12.02, ఇంటి పేర్ల నిఘంటు నిర్మాణం వెంటనే (పారంభించాలి. లికి-2.0లి ఏకలవ్యుని పుట్టుపూర్వో త్తరాలు 17.10.82. కృష్ణుడూ కొట్టాడు మత్యయం[త- 5.124802 ఆన్నట్టుంఇంకో ఆదికవి ఆభ్యర్థి విశీ.4-8€.

ఈ40 ఆరుద్ర జీవితం-రచనలు-సమగపరిశీలన 7. రాజకీయ వ్యాసాలు వీరేశలింగంగారి [ప్రాంతీయ రాజకీయాలు 4-4-8. భగత్‌ సీంగ్‌.కపాల మోక్షం 97.8.8ల. మార్క్స్స్‌కు ముందు విఫలమైన కమ్యూనిజం ([వయోగాలు 8-56.68. (వథఠమ భారత భాగ్యవిధాత 16.10.88. (శ్రామికుల ఆంతర్జాతీయగీతం 52.84. 8. నాట్యమ్మీద రాసిన వ్యాసాలు పురుష పుంగవులూ _ త్రీ ప్యాతలు 15.08.82. సిద్ధేం్చదుల భామాకలాపం మూలపాఠం 80.]).88. పద్మా సుబవ్మాణ్యం అడిగిన వివరణ 8.184, దొమర్ష్లవారి దొరత - కూచిపూడి ఘనత 1]1.8.04. ఆం(ధనాట్యం - దాని (పత్యేకతలు 5-8-84. 9. జానపద సొహిత్యం తొనవద్‌ విజ్ఞానం = ఫొడుపు కథలు 1-8.82. జానపద (సాహిత్య) అకాడమీ జరూరత్‌ 16.64.85, 10. (పాచీన సాహిత్యం భగ వద్గీత పుట్టపూర్వో త్రరాలు ౨7-12.81. మమ్మెర పోతరాజుగారి లాక్షణికధిక్కారం 148.89. నన్నయ్యగారు తెలుగువారు కారా? 28.].88, నన్నయ్యగారా? పంవడా మశ అది కవి? 18.59.88. అడ్గతీక్కన = కవితిక్కన ౨9.784, కేం చలనచ్చిత వ్యాసాలు జీర్ణ చలన చ్వితోద్ధరణ _- తక్షణ కర్తవ్యం 1-11-81. సెన్సారు విధానాలలో సెన్సూ-నాన్సెన్సూ 18.6.859. నియోరియలిస్టిక్‌ చ్మిత జనకుడు: నిమైమోష్‌ 18-1.88. రఘుపతి వెంకయ్య ఆండ్‌ సన్‌ 174.88. రంగులకల (ప్రజాకళ = కే వి, రఎ4ంరిక, 15-4-86.

అనుబంధం శ్రీశ? 1శి. చార్మితక వ్యాసాలు అళోకుడూ ఆడవాళ్ళూ 966.88 మచిలీపట్నం మునుపు ముచిలింద నగరమా? 88.82, వెండిరూపాయలూ - కొండగుర్తులు 11-7-82. 1తి. ఇతర వ్యాసాలు మతం మార్చికి సమస్య - ముందుచూపు (సాంఘకం) 18-9-81. భారతదేశంలో వితంతు వివాహాల చరిత (సాంఘికం) 68.12.81 ఆచార్యులూ.[ప్రాచార్యులూ; శిష్యులూ - (పశిష్యలూ (విద్య) 11-82 క చేరీబాణీలో పాడవలసినవీ, కాపాడవలసీనవీ (సంగీతం) కల్‌. 1! 1.81, రెండు సోషలిస్టు దేశాలూ - రెండు (ప్రసిద్ధ (క్రీడలు ((శ్రీడావిజ్ఞానం) 8.11.81.

రావిశాస్త్రీ జిందాబాద్‌ (వన్టిపూర్తి వ్యానం) 27-6.89. పూట కూటి ఇళ్ళూ - మేటి సాహిలీపరులు (లౌకికం) 26.185, కంప్యూటర్ల లోకంలో ఆం[ధ్రుల [పతిభ (విజ్ఞానం) త!-1.509. తెలుగు లిపీ సంస్క్రరణం కంప్యూటర్‌ పద్దతి (ము(దణ) 142.89. కళాపోషణలో క త్రికోతలు (అకాడమీల గురించి) 9-10.89, చెన్నైలో రెండో తెలుగు మవాోనాడు (సభంగురించి) 29.64.0846, మొదటి తెలుగు (గ్రంథం ము(దాపకుడు (ముదణ) 19.19.82, తెలుగు సాహిత్యంలో ఇండియన్‌ రోప్‌(టిక్‌ (ఇం(దజాలం) ల29.8.82, ఆంధ రెజిమెంట్‌ బాలా ఆవసరం (మిల్లీ) £0.2.88. కొట్టబోతే గర్భిణి తిట్టటోతే కూతురు (లౌకికం) £0.8.88,. కోహినూర్‌ నీ జడలో పూవట (వ(జాలగురించి) 10.7-88. వ్యాసపూజా చాతుర్మాస్యం (వైదికం) 81.7.8ల€. బళ్మింగ్‌ వోమ్‌లో నా తనుభవాలు (పర్మటన) 218-898 (బిటన్‌లో వామపక్ష పత్రికలు (వతికలు ) 189.88, ఇవికొక ఇంకా దొరకనివి 80 వ్యాసాలున్నాయి పైన నేను చేసిన విభజన

స్థూలమైనది మాతమే.

అనుభంధం - 1౪

పీఠికలు; వివిధ సంచికలకు (వాసిన వ్యాసాల పట్టిక:

1. "నాలుగు ముక్కలు - కందుకూరి రుద్రకవి జనార్జనాష్టకం,

2. *సంతోషకారణం' జానపద సౌొహిత్యం - ఎల్లోరా.

3. 'వరిపరి వరిచయాలు' - కవితాపుష్పకం - దాశరథి

శ. *చేవి - సిన్నమ్మ వొచ్చింది - రంథి సోమరాజు.

5. '*వస్తావన' గణపతి - (నవల) - చిలకమర్తి లవ్మ్మీన రసింవాము-

6. '*(పవేశికి - రాధికాసాంత్వనము - ముద్దుపళని.

7. *“శభాకాంక్షలు' - సమాధిలో స్వగతాలు - ద్వానాళొన్త్ర.

8. 'అభినందని _- ముత్యాం హారము - ముదునూరి జగన్నాథరాజు.

89 "కొన్ని మంచిమాటలణు' - శ్రీకాళహ స్తీ మాహాత్మ్యము (రంగస్థలనాటకం)

బి. ఎల్‌. ఎన్‌. ఆచార్య.

10. 'వావణింపుి - వెలుగులోనికి కవితాసంపుటి - నూతలపాటి గంగాధరం.

11. “ముందుమాట _ మాట్లాడిన మానవత - సున్నా అచ్యుతరావు.

12. '*బుదంతి' కవిచెస్పినది - నక్షతాలు - వై. వి, యల్యన్‌.

13. గోరంత కృతజ్ఞత' - కయిత నాదయిత - పఠాఖి.

14. ముదిగొండ వీరభ(దమ్నూర్రిగారి స్వాతం (త్యోద్యమ చరి్యత - 18860-

1906 - కు పీఠిక.

15. పీఠిక - కలం = సుభాష్‌చం ద్ర.

16. పీఠిక - విడదీసే రైలుబళ్ళు - కె. రామంమ్మీ.

17. _ఒయాసిన్‌కు పీఠిక = నాగలై రవ కోఠేశ్వరరావు రచన.

18... పీఠిి - బుతుఘోష - గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ.

19, పీశిక-ఉద్దీథ-పసుష్పర్తి

అనుబంధం శ్రశ0 వివిధ సన్మాన, నంన్మరణ నంచికలకు వ్యాసాలు

1. గురజాడ సంస్మరణ నంచిక- *గరజాడపె కొన్ని నోట్సులుు

౨. _శ్రీల్సీ సన్మాన సంచిక- *మరుపురాని మనీషి -శ్రీథ్రీ.”

తి. రావిశాస్త్రి పుట్టినరోజు కానుక (సంచిక) *ఆరు సారాకథలు-ఒక సమీక్ష

త థ్రీ అల్లా రామలింగయ్య ద్విశత చి(తోత్సవ సన్మాననంచిక-'వార్షంి.

ర్‌. కళా(వపూర్ణ డాక్టర్‌ అక్కినేని నాగేశ్వరరావు (పత్యేక సంచిక _ "నాకు తెలిసిన నాగేశ్వరరావు".

6. ఉభయ నంది అవార్డుల విజేత గుమ్మడి సన్మాన సంచిక. “గుమ్మడి : ఆంగిక వాచికాల ఉమ్మడి".

7 ఆలయధ సచి వారపతిక వ(జోత్సవ సంచిక. తరతరాల వారప(్రిక.

8. కళాసాగర్‌ ద్వితీయ వార్షికోత్సవ సంచిక. “(పత్యేక పద్యం" -1976,

9. థీ పినిళట్టి వష్టిపూర్సి సన్మాన సంచిక. “తీయని తలపోతలు'

19078.]12. 10.

10. మండలి వెంకట కృష్ణారావు 50 వ జన్మదిన సంచిక. *నూలుపోగు

తీ. 8 1975.

11. విశ్వనట చ(కవర్షి శ్రీ5. *. ౫. చలన చిత జీవిత రజతోత్సవ సంచిక *“యశస్వి'.

12. విద్వాన్‌ విశ్వం సన్మాన సంచిక, 1078. *పిచ్చుకగూక్ళు"

1తి. ఆలూరి జ్లైరాగి సంస్మరణ సంచిక. 1979. *నేనూ-బై రాగి".

_- నాకు దొరికినవి ఇవి, ఇవికాక ఇంకా ఉండే అవకాళం ఉంది. ఆరు(ద్రవద్ద ఉన్నంతవరకు, ఆయన జ్ఞపిలో ఉన్నంతవరకు; దొరికిన వాటి నన్నిటిని పెపట్టికలో చేర్చాను.

ఉపయుక్త (గ్రంథాలు

1. అర్జకాస్త్రం. ఎల్‌. లియోన్‌త్యెవ్‌. ఏ. ఆప్పకవీయము-.ఆప్పకవి. శ. ఆంధ(పదేళ్‌లో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమచరిత-కంభంపాటి. ఉ&౮కె5-20

కీర0 ఆరు[ద జీవితం-రచనలు-సమ(గ్రప రిశీలన 4. అఆంధకవి తరంగిణి (1 నుండి 15 వరకు సంపుటాలు) = చాగంటి శేషయ్య. 5. ఆంధధవాజ్మయ చరిత సర్వస్వం-శె. వి. నారాయణరావు. 6. ఆం(ధసాపాత్య చరి(త-పింగ? లక్ష్మీకాంతం. 7. అధునికాం(ధ్ర కవితొసమీక్ష-కె. వి. ఆర్‌. నరసింవాం. వ్ర, ఆధునికార్థధ కవిత్వము -సం(పదాయము-(పయోగము-సి. నారయణ రెడ్డీ, 9. ఆధునికాంధ కవిత్వంలో వ్యక్తీక రణ వై చ్చితీపియత్వం-ఎల్‌ .సంగయ్య. 110. అధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్నధో రణులు = సంపొదకుడు: శ, శె. రంగనాథాచార్యులు. శే! ఆరు[ద రచన కవితలు (విపులసంకలనం).ఆరు. ద, 12, _అఆరు(ద వ్టిపూలర్తి అభినందన సంచికం 18. ఇంటింటి పజ్యాలు-ఆరు.ద = కశ. ఎంచిన పద్యాలు-ఆరు(ద. 16. కందుకూరి వీరేశలింగంపంతులు = సమ పరిశీలన = అక్కిరాజు రమాపతిరావు. 16. కళలుంసారస్వతము ఎవరికోసం?మావో- సే-టుంగ్‌ . 17, కవి జ్లీవితములు-గురజాడ శ్రీరామమూర్తి. 18. కాశీయా(కాచరి[త-ఏను గుల వీరాస్వామయ్య. 10. (క్రీడాభిరామం-శ్రీనాథుడు. €0. కుమార సంభవం = నన్నెచోడుడు 21. కూనలమ్మ పదాలు - ఆరు[ద లివి గతితార్కిక భౌతికవాదం = అనువాదం - కంభంపాటి సత్యనారాయణ 28, గతిళార్కిక భౌతికవాదం - చార్మితక భౌతికవాదం, మార్క్సిస్టు = లెనినిస్టు సిద్ధాంతం, అనువాదం - నిడమర్తి ఉమారంాజేశ్వరరావు ల4. గాయాలూ - గేయాలూ - ఆరుద 25. (గ్రంథ మవాయుద్ధం (నాటిక) _ ఆరు(ద £6. డిటెక్టివ్‌ నవల - *'ఆపింసా రౌడి" = అఆరు[ద వి, డి టెక్టీవ్‌ కథలు - ఆరు[ద

అనుబంధం శీర్‌1

28. తథాస్తు _- ఆరుద్ర

29. తదేవగృహమ్‌ - ఆరు[ద

30. త్వమేవాహం - ఆరుద

ల[. తెబగు నాటక వికాసము - పి.ఎన్‌,ఆర్‌. అప్పారావు

89. దరఖాస్తు ఫారం - నాటిక - ఆరుుద

90. దళరూపకం .- రనంజయుడు

91. పూర్వగాథాలహరి - వేమూరి ఛ్రీనివాసరావు

శీల. (_పజాకళలు - (ప్రగతివాదులు - ఆరు.ద

86. (పపంచ ఆర్థిక రాజకీయ భూగోళళాస్త్రం - జి, బెరెగొవోయ్‌

87. ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ - వళాలి

88. భారత జనతా (వజాతంగత విప్ణవ కార్య[కమం = శక్‌ వివరణ-(తిపుర నేని వెంక టేశ్వరరావు

89. మన వేమన - ఆరు[ద

90. మవాతి - యువభారతి సంకలనం

91. మహనీయుల కలం చి(తాలు *ఆరు[ద

తీవ మహా(పస్థానం = అీఠఅీ

48. రహదారి ఐంగళా - ఆరు[ద (నాటిక)

44, రాయవాచకము - స్థానాపతి

క5. విష్యపయోగం - నాటిక - అరు[ద

శతీ68. వీర తెంంగాణా విప్ణవ పోరాటం - గుణపాథాలు - పి, సుందరయ్య

శ, వెన్నెల - వేసవి - ఆరు[ద

శ8. వేదనాళశకలం - ఆరుద

త్రి వ్యాసపీఠ ౦ - ఆరు[ద

50, _ ్రీకృష్టదేవరాయలు (నాటిక) - ఆరు[ద

క1. శ్రీథ్రీ సాహిత్యం - రెండు (వచన విభాగము)

52. సమ్మగ ఆంధ సాహిత్యం (18 సంపుటాలు) అ ఆరుుద

ళ్‌, సొలభంటిక (నాటికల సంపుటి) = ఆరు[ద

54, సారస్వత వ్యాసములు 1వ సంపుటం = తెలుగు అకాడమీ. ॥

55. సారస్వత వ్యాసావళి - 1967

శర్‌లి ఆరద జీవితంజశరచనలు-సమగపరిశీలన

656. సినీవాలి - ఆరు[దద

657. నే చెప్పానుగా (కథల సంపుటి) - ఆరు[ద

658. ఊరు ఊరుకుండి (కథం సంపుటి) అ ఆరుదద

659. కొండగాలి తిరిగింది (సినిమాపాటల సంకలనం),

కై081198 కెం0పే5

60. తీణంం1080 ౧౦౦౯? = ౮1? ₹111129 శం, లె. ౧146 ౦జ€ 120%169 0501౧30౧.

61. 3౧0701096411 05 గిణం?102.

62. 5.5. ౧4౫౧౫10253 పెంలయక 1928.60 190546.

63. 11145100 ఇంరే 6111౯? -.౮*౯18౯0006౯ ౮౬౪కేఇం11,

64. 5006111 20౧896 2౧4 ౯౦016౧23 01 శేం౪01090%6౯౧€౯ 10 106411 5? ఆ. ౫. షేశషడేడగ.

65. 2106 29 1296 (ల్‌ కైర;0%) తీ 130? 0 పం ₹68- శం 019206 ౬౧4 6 2566౯౧ ల౩౦౧5ల. (1880-1970) పెం పేట! 19/9.

66, శల 6౧6 ౦€ 40డేం6% పెంంల?-6606€10౯6+7 36110681.

67, సశంం1606590 ౦0+ 6 0౦౫౫౧186 వే2౯€ - కారల్‌ మార్క్స్సా & ₹. ఏంజల్స్‌.

ప్యతికలు

1. ప్రభంజనం. 16-9-1075,

బి విళాలాంధ 15.90.1972, 24.12.1078, £5-.5-1961.

8. అభ్యుదయ-1947 మార్చి.

శీ. తెలుగుతల్లి.1946 మార్చి.

ల్‌. విజయచి[త-! 986 ౨6౦. 1-15; 1975.

6. కృష్ణాప(తిక.

7. _ఆం(ధ(పళ, అంధజ్యోతి దినవ్యతికలు అనేకం.

ఇతరములు ఆచ్చయిన నా 'మొదటి పు సకం అణాల “= దేళాకంపం”

“అచ్చయిన నా మొదటి పుస్తకం" గురించి సాధ్యమైనంత యథాతథంగా జ్ఞాపకం చేసుకొని మరి రాయమంటున్నారు గనుక ఆ విధంగానే మనస్సును గతంలోనికి పంపి గుర్తువచ్చిన విషయాలు గుత్తళంగా పొందువరుస్తున్నాను. “నా మొదటి పుస్తకం” అచ్చు పడలేదు. అచ్చువడిన మొదటి పుస్తకం నా తొలి రచన కొదని మనవిచేస్తున్నాను. నా మొదటి పుస్తకానికి “ఆరుద్ర తొలి గీఠాలు” అని అయిడారేళ్ళ [కించట నామకరణం చేశాగాని (దానికి బాపుగారు చక్కని ముఖచ్చితం కూడా వేశారు) కొని అదికూడా నా మొదటి పుస్తకం అసలు పేరు కాదు. దానిపేరు “*జేళాకంవం.ో నలభై రెండేళ్ళ [కితం థ్రీథీ “వ్యామోహంలో. స్మరియలిజం వ్యూహంలో వడ్డాక, భ్రీభ్రీ నేనూ చాగంటి సోమ యాజులుగారూ ఇంకొక ఆయనా కలిసి స్యరియలిజానికి “*న్వజేళజం” అనే సీర తలొరకం తలో అక్షరం కూడపలుక్కోోకుండా రాసి, తర్వాత అర్థం వచ్చేటట్టు కూడపలక్కొన్నాం. ఈ *స్వజేళజం'లో జేళ అనే పదానికి 10. £12100.260 (ఇద్‌-లివిడో-ఇగో) అనే (ఫ్రాయిడ్‌ మాటలకు మూక ఉమ్మడి ఆర్థం ఆపాదిందాం. నా తొలి రచనల నంకలనానికి “జేళాకంపంో అనే పేరుపెట్టాను: ఈ (పతికి పురిపండా అప్పలస్వామిగారు (శద్ధగా సావు (వతి రాసిపెట్టారు. ఇది అచ్చువడలేదు. కారణం: ఇందులో నా మొట్టమొదటి రచన చేర్చలేక పోవడమే. (నా అరంగేటం 19080 ఐబవంళా సెప్టెంబరు 15వ తేదీ చ్మితగు ప్రలో “నా కలలో” అనే రచనతో జరిగింది. ఆది నా ఆసలుపేరు భాగవతుల శంకరళాన్త్రి అనే పేరుతో అచ్చుపడింది. దీనిని ఎవరైనా సంపా దించి వంపగలిగితే సంతోషిస్తాను. నా “జేళాకంపంగ పూర్తి అవుతుంది. నా మొదటి పుస్తకం అప్పటికిగాని ఆచ్చుపడదు.) నా పుస్తకం ఒకటి మొట్టమొదటి

ఉ&ఆ[గి5.80

శక్తీ ఆరు(ద్ర జ్లీవితం-రచనలు-సమ్మగపరిశీలన సెరిగా వెలుగు చూడడం జూన్‌ 1949లో జరిగింది. దీనిని నేను 1949 లోనే రాళాను. నేను పెట్టిన 'పేరు “తెలంగాణా.” ఈ కావ్యాన్ని 1948 లోనే విన్న థ్రీథీ దీనికి “త్వమేవాహం” అనే పేరు సూచించాడు. (నేను తాబేళ్ళూ, తోడేళ్ళూ అనే కథరాస్తే దానికి ఠా'ళ్ళూ తో'బ్ళ అనే పేరుకూడా ఛ్రీశ్రీ సూచించాడు. ఆ రోజుల్లో భ్రీశ్రీ సూచనలు ఆదేళశాలకిందే లెక్క). ఇవాళ కొందరు విరసం కు[రాళ్ళు నా పుస్తకానికి ఎవరికీ బోధపడని “త్వమేవాఒవాంో అనే పేరు పెట్టానని నన్ను కోవ్పడుతున్నారు. ఆ పేరు థ్రీశ్రీ చలువ, నా పుస్తకానికి థ్రీఫీ లఘుటిప్పణి చూడమని (ప్రార్థన ఇక త్వమేవాళహం నా అచ్చుపడిన మొదటి పుస్తకం కావటానికి కారణం: సాటికవి. మేటి మి్యతుడూ నేటి (పముఖ విమర్శకుడూ ఆవంత్స సోనుసుందర్‌, అనాడు కళాకేశీ (పచురణల తరవున 1968 జూన్‌లో [పకటించారు. అంతకుముందు ఆది తెలుగు స్వతం[తలో సీరియల్‌గా వచ్చింది. మధ్యలో ఆగిపోయింది. దీనికి కారణం కె. వి, రనుణా రెడ్డిగారు. (వివరాలు అజంకా చేప్పగలడు). త్వమేవాఒవాం ఇప్పటికి నాలుగు ము(ద్రజలు పొందింది. నాలుగు దశాబ్దాలలో నాలుగు మ్యుదణలు పొందిన ఈ పుస్తకం నా మొదటి పుస్తకం కాదని బాధ, నా “జేళకంపంొ. వెలుగుచూస్తే కనీసం నేను సంతోషిస్తాను. ఎ==ఆఅరు[ద ఆం(ధజ్యోతి సచ్మిత వారప్యతికలో

ఆనుబంధం కకక కితవాలా. మనా ఎ (ఆం కొటటును.. 4/చీకోట్‌ “ళళం పెం? లి కం ౧142050 ఉళిజి!క4 044? 78౬ 67౯16౯ కో లు. శ పటం నీ వంది ఓంిజోట క, అవ్వు? టి 44౬ జాతం శత క 4203 తాల వళవె పంజా గొ వవ పోగా లం గద్ద పొ శకాలు తం సంతు జీజు శ నీ చని వ4వీల ఆనే వార్ల (ఈ గా జ్‌క ఎట్ట పతం వం + శా వ్య భారిన ఉలి గతో వల త్త చలా శాం ఇందుచు ల ల అం పావన ల ఈం 1 వొక వివి కవ్వుగో హం. “త జ తలా ఖ నాటు అం డాూాాశాప్తై తేళాలం 5 ఎంరీ ళల పడ రార లా నవ న ల ఈం ఉర కల టి వజ్‌లార ఫ్టొన్ష? ల్‌ య్‌లు లం ళన లలాటే. ర సల చర్యా గై నం పాటవ యి లాల్‌ భు గరాటును ఎంతో హైగం కుం ళం తీ న లు న స తం. తళ్నాక్రి లోలా గం వం ఉండే బీనా జూకాకు వమ పైనే పోరు €ంంవది ల వల” మమల వళ వాళ ల సగం డా "డ్‌ కజత్‌ (ఆం పీరా ల వి మం కవ చనుడల*ి వా? శానా ళీరి బాల జ్‌ొళబే కా ళం 2 సంలు ళం టీకి * అవయవ 7 నాం? బాస స్కూ మనగ వో సయ ము జల వా ఆటక్పతం శన న నాలొ డోకా హా ప్రానం నకల మనల య్‌ ఈళ్ళలళ్ల శీ న ం వ్‌ంరి కూ (౧ న్‌ తుల ఎతత్‌ స్త, లొ మత లా డి ఆ ణో చలు ఛొట్టొ వాసో జాల శక టట్‌ పర్‌ జ గల ల లస వు ల శ న ఎ బం పని కిల చంకా స్హైల్యత్నర్టక్య రంళ 21 అలల సుజా టా వ గ వామ సు లండు ల వాలు భెంతంల భన శ్‌ జ = ఈ ఉలవ దై కలం తమ డ్రం ళం కిలో

456 ఆరుద జీవితం.రచనలు-సమ(గపరిశీలన క్ని ల ఖ్‌ఆవీ సారో అ శశ? తకం ఈ ంళాత్త గొ ఆ శ జట్ట్‌ ౯ తనీ ల వ ద్రవం మి జోూల్రీ 9 టా. ఖా శమన లి సనో న. జంబ సగం పట్ర. ళా ఆర్ట్‌ వా జసై కంతి వళపిం ల ల ల ” ద క ల శవీసీతాం తలల లు అంట ఈ చ ఒ౯గాస్థి న బా ఆసతేట్ధా ల్‌ జా ఆక తష న క లో లోయల టాల్‌ బలే లయ బ్‌ రాయే అనన్‌ బోలా లాల ఈతి మం మంలాకుంి మ్‌ ఇకలే అనవలాల కీ నుం ఈల లు శ ఈ నాం లు క నా. అండ్‌ క న ఆలం శలీస్ఞోన సడోవ లా. న మి వ ముకిలో రం ₹క్తోంయతే ఉట హేటాాల ఇటీ తా క క గట లస్ట్రాా పాల ఆయని శహీయే ఈ ఆకట్టు ప లాం. వ మి దల గతా సా వ్‌ గస న న న నీయ కవన బలీలీటలీ తీ ము త్‌ స్థాన 2 భర గ ఆ స్టటకు లుగా బన్‌ మి శజబలు ఉం జ్ఞ సు సాజబ్టిటం త గస్టో యాన ఈ అంబేన బాష్‌ గడ అని మ జలాల " న కు మూ అ ఆలకులా ల్లు” గ్‌ా కీ్‌స్టంల క మ స భయా రాట అం ల హైయస్టూ న ప దయం నో క బన పనా. లయ నేము వస్ఞా త్‌: | 7 బోలు ఉాస్గా ల 6 లా ఉ వదల శ్రా యా ల న టా లా న జుల్‌ సనా లగ అహో తటాసాఓ లాగ గౌ లా స్థైంజా* లీజస్థటు ఉవాటే ఎపీ గీతలా" చట్నీ టూల్‌ న హా గ. నో యఖ అలన ము ముల్‌ నా న! ల వన జు స్ధి ఎట్‌ ఎం మ భక 1 య ల లస టర్‌ ల ము తం టు “వ లస మా ఉతలలే తాత శై మి జలా వ న. అంట్‌ 2 న! క. నా నన వము మతం లలా టి పవన ల్‌ కాలలో కేం ల! టలు బొల ఇ కళల గదే వ లం ట్తోకాల కా యర శాం న న టు ఈం. ఖ్‌ అ కాటడ వారం యం లో వం గింల్స్స్‌ లోన తటి మ్‌ ల శవం పష్షవం ఈల వక్‌

ఆఅనుఇంధం తప్‌ కవన/4 ఆం నా కల లావాలా, 1కిక్రతీ ఆశీ తంటనములట్‌ వం ఆతామడ న సడి సవ్య వెటక వచ్చిలటి. ఒక్‌ ఉత. ఒకకల్థ వ్వంచ్లా ఈ వ్‌ పో ఉం క ము కస్సు ల జే శిలను కకశం బాలా నో స్వాస న్‌ అజుత పంకం ళో న ఈ ఓంలం తినే కొనతిలో చలన ము ఘు చుర వశం పొర నావటం గోం శద, గ్‌ కనే పల పనంతా శ్‌ ఓజ్స్‌ళళడా ఉప చయేాలీఎచ్లో కటి గ సంజు ఎ ఎెక్యేక మెద 2 ఫ్రైకి పాలా య స చంటి. సమ, చ శేరు ప ఎవ కుల మళ జ క ఈ కిచన్‌ ఎడు శరం క్‌ ఇని జట త మడ్యం వాంసోచ్తు గ. “తిన్న జ్య సే నాకా శిరో ల్ని ఎత (గాను వసాలు ఊప టీ గాడు. ఓ టిం క ఇక వెం టలాాల్‌ వ జో ంలాలతంలటు క్యా తూ సన వంతం తలే సైడు 2కు ఉషా వ రవ కోటిని అక సాతి వాసు లక న.

శీర్‌8 ఆరు[ద్ర జీవితం-రచనలు-సమ[గ పరి శీలన ఉప హకాత్ర్యం ప భాక్టు లాం ఒం ౬9 ఉౌ ననున ల వలీ బె తం దంతం. (కాలో రం లా ( ం ణా చం గ్‌ వరి ఇరు జాగా మ క. అతి ఆలి భా 1 ని 7 ఆకె లలా సేం వు షై నం నల తితముళ ళా 8గాకమొ ౧ 56వ మేలా? ) చఅుజీళో రా ష్తర్నం 9 కవాలా రారో 6న కుఖున్చ ఉక్పతంణ్నాది వెలు టట త్‌, లట కలం, ఎ౬ల్నా [లలల క్ష న్‌ సంలు ఎ వ క వదలరిండా వంవిల్యీ న్‌ా రుకూ చపల యిలా దా. కమా నట బాలం అజ క్యా శ లు ఆాకాఆాత్య్తు. వర్కంటలను పైలటలుక ంలరలాలల్‌, అట ఉల సంచితం ప్రంనలా శ శళ్పాల కశంటైల్స్‌ = లో నిల గాలం లు మోగల్లు లా చున కీళ్ల బాలయం లా అతత వో సుళ్ళు కెెర్పం కళసట్ట ఎనలె వాల ఈం యంగ గల కళ వాసల వ్యా వగశ, సుతు కా మీఆతృ, రం దలయ్‌ీ ల్‌ తలు క్యు టంవ్ను తెయగాుర్యూంుత లాస్త్ర మ. లావాత్తి థి. వలా గగ్షితి వహ్టంళ్ఞం

అనుబంధం శ59 కీల మంటి - "టు. తలి గ వారి దత ర సోలంకి శృంగాళ నా జ వా ష్టం. కీఅకాన యల్ష్యాన బాషలల వోటకక తల నంళాంల ల్‌ లో ఢిక్చ మున్‌ ఇంివ అ (హర్ణ వలలు పొంపైలీలం జా ఎంతలా ప ఉత ఖం గాలీ మువ్యతయుంతి. ధ్య్యు ఏవం ఈఠళతా లతని తీషబాంల్నే ఉుదంకై వదిన పళ శాప ౧8 పుజ్చ యాతో ణు తలు కంటి లు కళ్ళా శిఖ్య ఎషేపా న. శాంధాకుం యచ్పువాన పాళా ళు ళా క వోచెతు కల్చిం ఆంతా త సవూాత్రం లట ము వపంల యుంశల టో ఈ ఇం రషాజ+ గ్ల ల టం ఢీన్ని కళ్లతో న మూక మే కల్పగాకత్వ్తు ౫ గంగా అవాాచి బత వాపాళాగ్భాతా థింత ముకనరా కల్లా ధి ఆ షలికి+ కళని ర న బం గరాలీయటిలం ఈనె) తళ! పం గార బలల! ల శాం పచ్యలలాళ నతన ల్‌ చ్మంత మోూచంపన పా కొకు ౯ రణటాలలంల.. కొం రతచ్‌ పత తూ బెతళథ “టబ వంచంట గకన రంగాన అీపేగం టి. టల ఇగ స్ట్రతాణ డెజ్యుంటి.

460 ఆరు(ద జీవితం-రచనలు-సమ(గ్రపరిశీలన మర కళ్ళం కాత క €క్షగకవడు తో శి ఛాంతేంల్ల పాఓ్యు సుం గటిట పేలి ఆకా? అప్పు (కాలె ఓ, తగ్టైం ఆలట్‌ం గే భాాళం కష్ట్యవోన్మా కదతిహోము శకి పిట్టా నల పోవు వన ఎలా తాగాలా వత్రఫా బిలో పచ! వలం లీలటి ంలాల్‌ం కలుప్పువలత ఆటల "తట్లల రు వ్‌ న! బా యాం జ చం వె దటుని టన ల ల చె? కుల ఆర్టీ డ్రజాక్‌ కదం డక అత ి..-32 ఎ పం పాక్య పాలస్‌ ఉక్క యా ఎల్‌ టక్ధం మో షంల చం తా నం దీళర అ నూ టు నా రతీ టన 1 ల “టంక తె ల్‌ు కడం లొ ఎంమ్హ వైయస ప్రంలదం తము నాఆ టి తిం ఫర్ష్మః బూటు లై డౌవి రగా ల్లో మ న విత్రస్నారు త కాన్‌ గస గాటిల్‌ హాద్యతెంజ్సు త? 6కి) ం వాలీ ల్లా రతా? ఇంతంగ్నైూ నొ ష్టైంగా పా ఉకి ఫీల్ల ఎటూస్మ గన్లా కొజ్ళు ఆ " " ర్కాలల తౌాసిల్లో 20 ఎయు మైం భితనో వదం లెత దగకోలిటి , ల క ర. గ్ల?

తప్పొప్పుల పట్టిక తస్వు ఒప్పు "పేజి నెం. ఉద్దేశాన్ని ఉద్దేశాన్ని | భూకల్పతరువు భూరి కల్పతరువు కై శాజరయ్యారు వోజరయ్యారు శీ 190 1980 ర్‌ కంగించు కంటగించు 6 సంధిగ్గ గే సందిగ్ధతను వ! ఆర్టించే ఆర్టించే 10 చెమక్కు చమక్కు 5. మార్చు మార్పు లం భావించింరి భావించిరి ! లమ్మాలను లక్ష్యాలను లి? అ.ర.నం అ.ర.సం ఠం విశిష్ట విశిష్ట న! ఒక్కమై ఐక్యమై శం భూప్వాములు భూస్వాములు ర్‌లి నిట్టూర్పులు నిట్టుర్పులు 52 బిట్టుబడంది పట్టుబడంది ర్‌రీ వూమనిస్టు వ్యూమనిస్టు 88 (గామస్థులు (గ్రామస్తులు 65 ఆర్చి ఆర్చి 46 మనసైైపం మనస్తావం 70 విడికీళ్ళ పిడికిద్ళు శ సెఠార్‌ సెలాన్‌ 88 వర్షం వర్షంలా 88 వధచితిహింస విధది[తహింస 8 [వత్యక (పత్యేక 980 వెయిన్‌ (టైెయిన్‌ న! ఛివైలుకలశే చెదపురుగులటే 91 (బెయిన్‌ స్టైన్‌గన్‌లా (బెయిన్‌లో పైన్‌గన్‌లా | వివరించే వివరించిన న

462 తప్పు జస్పు పేజీ నెం. ఆని అవి 101 సమయిం సమయం 101 వక గ్రా వంక 108 నరుకుల సరుకుల 108 దాక్కాన దాక్కొని 1098 నిరుప నిరు 108 డుందెరా డుండెరా 110 పోలీలు పోలీసులు 112 దెలుస్తుంది గెబసుంది 120 వీపులాగాని వీపులాగానే 187 లేడు లేదు 147 (ప్రజల (వజలు 158 సగరం నగరం 154 గృురపందాలకు గృురప్పందాలకు 154 సగరం నగరం 155 డెస్టిట్యూబ్‌ డెస్టిట్యూట్‌' 159 రెంటు రండు 161 చాలుగు నాలుగు 161. మొన్నసి మొనసి 104 కలిస్తాయి కల్గిస్తాయి 164 అలంకారాలకు అలంకారాలను 166 కనిగే కలిగే 170 ళా న 19 బహ్మో (బహవో ళ్‌ 178 తిరుగు తరుగు 198 సానం స్థానం 196 కశింగత్తు కశింగత్తు 196 |లమయింఠభి (ఈమియుంచి 1971 విథచ ఫ్‌ఠచ 200

శీ6ిలి న! ఒప్పు వేీజి నెం కావ్యనువాదాలు కొవ్యానువాదాలు 200 ఆసువాదం అనువాదం ౨08

• (పాణార్చెంచ (పాణాలర్పించ లి12 చేతపు చేతనపు 218 దిసుసు దినుసు లై[4 కొటూరి కాటూరి ల్ర99 (పక్షాలిత (వశాళిత ౨828 నిబంద నలకు నిబంధనలకు విఫీ0 అవిధంగా అవిధంగా ౭0 భావించింది భాసీంచింది వ80 అలకెలు అంకెలు | తిడబామి శిడతాబు 28 శీరిక శీరిక ల$ జె న! విచిటతి వచ్చితి ౨8 వై రుధ్యం వైవిధ్యం లశ? అటోవంతో అబోపంతో ౨48 'పిటమలటాడు పెటమంటాడు వం కోపచ్చు కోవచ్చు 851 ఊం ఈ లిళ్‌1 పోవాలలటుంది పోవాలంటుంది 258 సుందమ్మ సుందరమ్మ 50 మొతలైన మొదలైన వి్‌0 (పసాలానికి (వసారాశకి ౨60 న(వ్కమించు ని[మ్కృమించు 272 గదివిన చదివిన 280 వేలున్న వేలున్ను ౨280 రందస్థలం రంగస్థంం లింలి --శీ. లేమి, ఆకలి (వధానమైన కథలు - లిరిక్‌ కలుకోవటానికి కల్సుకోవటానికి లం? భాపం భావం 299

శీ04 తపసు జప 'సేజి నెం. దూరదృష్టి దూరదృష్టి 80% టరించలేక భరించలేక 809 చానిలో దానిలో ల దావిని దానిని త12 సోలేదు పోలేదు ల17 ఉచితానుచితాన్ని ఉచితానుచికాల్ని లి2క దేపత దేవత లై? జైన్మాశయ జనాశయ 82 (గంథ స్థాధారాలు (గ ంథస్థాధారాలు 827 ఉండొచ్చుని ఉండొచ్చని ల్క౦ చెప్పాడట చెప్పాడట 850 (వభ్యాత (వఖ్యాత 850 వరిలి వదిలి లిక్‌ 1 పీళఠకంలో పీ8కలో 866 పాపరాలు పాశురాలు 869 వివరించాసు వివరించారు క! దిటీమ బిట్‌ 874 నిశ్చయించాడు నిశ్చయించారు 876 పేర్కొన్నాను పేర్కొన్నారు కాం లెకచోట ఒకచోట 878 బయటకు బయటకు 880 వ్యావాలు వ్యాసాలు 881 ఆరు [దసు ఆరు[దను 894 ధర్మక దర్శక 8085 గీతాన్ని సంల్సి 888 భ్రావకు చటరళ | టళ్టన్మాకం 891 హం నం ల పెట్టించి గ పెట్టింతాం ఫూ 291 చవఏవిస్తే (| ష్వ[ం 6 ॥౦.... కద్దవేప్తే 899 వెలగెను ర. 3417 వలిగను శే శ90 శు న వైం వశము టీ,

న్‌ £్‌ క వే ఇ ॥ ల్‌ క్యా స్ట + | | ఘు! ॥ _ | ల _ | ల క. | | య ల క్ట (1. (| ఖల న్‌ సి. ః. శ చ సం కల క. , * / ల న్‌. 1 హ్‌. న. ణ్‌ వ; స /| ్‌ | | | / / న్న వ్‌ క్‌ జః 1 న ఎ గ ॥ నన శీ టు వ | సబ్‌ న టు కం శ్‌ . . వ! లు... .. | శి 1 య బగ్‌ వ. న. ఖ్‌... ః శల న (1 తబ తు ల. న క్ష్‌? కా. న. - ప్‌ ౪? ॥ ఎ క క వమ: - [ల

• 1" చ ప? య. ఖ్‌ న... గ వ్‌ వేం ఆ న? స్ట య షు న. యు స... క స ల ట్‌ ఖం శీ పనన మ ॥ ఇ చం " సస ,. | నక్త రాగా య్య పీహెచ్‌.డి. కే , టం. మో _ ॥ . న్న] మ క ల అ న్య మా. ళ్‌ పే గ మ్‌ ఫ్‌ న నా ఇ న జ్జ “| య శ! య నం. కాం కే న న మ క ల్లా స్‌ టు క నం న న శం *- వితాకాంథ శల! వ్‌! నత చా తు - నష్ట మై ర 7 తా ఖే గ్‌ టే నో గూ. ధక నా ప (న్‌ ర న న “త ఫంనే హా సత్‌ నం శ న మం. ల కుం. 5 క గంట న 7. “ట్ట అ లష్ట్రూగ శ జ న స వ నం కారా జ్‌ మ ర్‌ నీ | వ. పం. ట్ట హ్‌. న్‌్‌ న భశతశా వ స న ర / , వ్‌. క న షక [న న. న సాహస కటా న ॥ న న త న క రే ॥ న చ ఆ సవ. మం . స్‌ / / [| ర. జ. పన్ను వ. స | / స మా వా న.