Telugu andhra vachana vajmayamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఆంధ వచన వాొబ్బ యము కళాప్రపూర్ణ నిడుదవోలు వేంకటరావు _ ప్రకాశకుడు యవ్‌. యన్‌. నుందరేశ్వరరావు ఎం.ఏ. వి.ఓ.ఎల్‌, 10౪77

(పథమ ము దణము - 1954 ద్వితీయ ,* = 10/77 నిర్వస్వామ్య సంకలితము గి ౬౫ | వెల 6-00 స. యి ర బఖర కాశీనాథుని నొగేశ్వరరొపు, శవలెంక శంభ్యుపసాదు ధర్యనిద్షివారి.ధనసహాయముతో మ్ముదితము 690 (పళతులకు : లట్మీకాంత నిలయము బంలిం1 187/5 న్యూ నల్లకుంట హైదరావాదు-500046, మ్ముదణ నాగలకష్మీ అర్జు (పింటక్స్‌ బషీర్‌ బాగ్‌- హైదరాబాద్‌

ఫై న స్‌ న చ ష్టం . షు " చ్థన్షాషా మ. నో “స్ట జ్జ స్ట షం పైట స్తా ” ము స్ట. శ న ; స్‌ | టం ల్‌ు... . నం. ప యఘు .! న. మ ఇని ] ష్‌ కి ఆ ఈ ం షై షా ఈ ర స | ల్‌ న. స్తు ళ్‌ స్త అ న. (న

ల . ఖే ల ఈ ఇ జ్య స్టే

న జ | ఒం శ మయా య షం ( న

శ్రీ శివలెంక శంభు పసాొద్‌ జనన =

ననం శి6.1.1911 శివసాయుజ్యం 8.6.1 972

కె లానసవాసి శివలెంక శంభు పనాదుగారి (1911-1978) స్మృతి చివ్నూాముగా ఆంధ వచనవాజ్బయము నమ ర్చి తము జూ-నిడుదవోలు వేంళకటరావు

ద్వితీయము(దణ రి ఎరిక్‌

ఇప్పటి కిరువదియై వేండ్ల (క్రిందట ననగా 1951-52 లో శివలెంక శంభు (పఫాదుగారు “ఆంధ వచనరచనోను గూర్చి ఖర సంవత్సరాది సంచికకు ఒక వ్యాసము [వాయుమని ఆదేశించిరి. వారియాదేశము ననుసరించి “తెనుగు వచన రచనొ ఆకు వ్యాసమును వాయగా, వారు దానిని సంవత్సరాదిసంచిక యందు (పకటించిరి.

ఆది _పకటితము కాగానే సురవరము ,పతాపరెడ్డిగా రీ క్రీంప ర్‌తిని తమ యభ్మిప్రాయము తెలిపిరి.

నురవరషు _పతాపకెష్తిరద్చియ న్నీపాయమ్ము

అయ్యూ అనేక నమస్సులు 12-4-1951

ఉగాది సంచికలో తమ తెనుగు వచనరచన చదివినాను. అది ఉత్తమ లశేణిలోని వ్యాసము. నాకు చాలా కొ త్ర వివయముబు వెలియవని,నవి.. ఉందు. సూచితమైన _గంథాలను గరించి తెలుసుకొనుటకు మరల మీకు (వాయుదును. సిలవు,

విధేయుడు నురవరము పతాపరెడ్డి ప!

1పకఠాపరెడ్డిగారు నాకిట్టు వాయుటయేగాక ఇది యొకపు స్తకరూపముగా (పచురించిన యెడల వాజ్య్మయచరితకారుల కుపయు కృముగా నుండునని ఠీ శంభుపసాదుగారి పేర నాసీరి. ₹ ంభు పసామగారు నన్ను వ్యాసము (గంథకూపముగా సవరింపుముని కోరిరి.

[1 సమర్పించితిని. వారు దానిని “ఆంధ [గంథమాల'లో (పకటించిరి. అందు తెనుగువచనపరిణామ మాదినుండి వీరేళలింగముఫంశులుగారి. వరకును తెలుప బడినది. (గ్రంథ వ్యా్ప్టి నే నీ గంథమును 1951లో (పచురించు. నాటికి తెలుగువచనముపై సమ్యగమైన పరశీలన్యగంథము లేదు. త్ర (గంథపకటన మూలముననే తెలుగునాట వచనరచనపై పరిశోధన చేయవలయుననెడి ఆకాంక్ష (ప్రబలినది, దానికి కారణములు రెండు మూక్తు కలవు. అందుబాటులో లేని ముదిత వచన = శతంథోముల పస్తావనయే కాక, అము_దిత వచనరచనల పరిచయ మిందుండుట చేతను, నవల, పృతికా రభన మొదలయిన నూతన వచశరచనా సాధనముల పుట్టు పుర్వో _తరములు దీని మూలమున దెలియుఏచేతను నాయీ కృతి విశేష (పచారమును బడసినది.. పలువురు పండితులు, పరికోధకులు, ప్యతికా విలేఖ రులు దీనిని పరమ్యపామాణికముగా తమతమ రచనలయందు. బేర్కొనుచు వచ్చిరో, (గంథ పునర్ము దణ థాగ్యము నా వద్ద నున్న [పథమమ[దణ (పతులన్నియ నేనాడో చెల్లిపోయినవి. వలువురు మ్మ్‌ళులు, దీనిని పుకర్ము చించుట మిక్కిలి ఆవళ్యకమని తెలిపిరి. ఆం ధ గంథమాల వారు దీనిని తొలుత మదించి (సకటించిరి గదా వారే తింగి చీని.వువర్ము రణము గావింటినత్రో వొగుండునని తలచుచున్నరోజులలో ఒక నాడు శ్రీ శివలెంక రాధాకృష్ణగారు మాయింటికి వచ్చినప్పుడు [పసంగవశమున నీ విషయమును ముచ్చటించుచు [వాత పతిని వారి ముందుపెట్టితిని. ఆడిగినదే తడవుగా వారు దీనికగు మృుదణ వ్యయమును నేర్పాటు చేసెవమని వాగ్ధాన మొనరించిరి. వాగ్దాన మొనరించిన అ చిరకాలమునకే కాశీనాథుని నాగేశ్వర రౌవు, శివలెంక శంభు పసాదు ధర్య్మనిధి నుండి ఈ (గ్రంథము దణపని (ప్రారంభించమని దానికగ్య వ్యయము ధర్మనిధివారు భరించెదమని లేళ (నాసిక, ఆఅ ధర్మనిథి వారి దనసహాయమే లేనిచో క్ర (గ్రంథ పుకుర్ము దణమే జరిగెడివి కొదు. కావున [వథమముగా ఆ“ధర్మనిధి” వారికి నా కృతజ్ఞతను దెల్పుకొను “ణంల ళం నాద వ వావ

(11 చున్నాను. యవకులు, ఉత్సాహపూరితులు, విజ్ఞానధనులునునై న చిరంజీవి శివలెంక రాధాకృష్ణ గారికి నాయెడ నున్న గౌరవాభిమానములకు వారిని సదాశివుడు సదా ప్రోచుగాత.

ఆధునికాంధ వచనవాజ్యయమున గల వచన సాహిత్య [ష్మకియతె

సమ[గపవపరిశీలన సమృుదమున కేతా మెత్తుట వంటిది. అయినను సీ (గంథమున కొన్ని ముఖ్య ప కీయలను గూర్చి సం గహముగా దెలిపి, తక్కిన ప్యకియల పేరులు మ్మాతమే సూచించినాను. సాధ్యమైనంతవజకు విషయసేకరణ గావించి సర్మగహరూపమున_ దీనిని సంతరించి సాహిత్య [ప్రపంచమునకు సమర్ప్చించినాను. ఈ కారణముచేత నిందు వచనదాజ్యయ చర్మితయేగాక-వచన సౌహిత్య (ప్రకియల పరిణామము కూడకలధని విజ్ఞులు (గహింప గలరు.

అవకాళము, అనుకూలతను పురస్కరించుకొని మిగిలిక వచన సాహిత్య పృకియలను కూలంకషముగా పరిశోధెచి ఆంధ సాహితీ లోకమున కందింతును.

నా గంథము లన్నింటివలెనే, ఈ గంభరచశా సందర్భమునను నాకు చేదోడువాదోడుగా నున్న నా పెద్దకుమాషడు చిరంజీవి $వ నసుందరేశ్వరరావునకు నా ఆశీస్సులు.

నా చిరకాలమి తులును, సాహితీబాంధవులును నైన కై లాసవాసి శివలెంక శంభు పసాదుగారి స్మృత్యర్థము దీనిని ఆంధలోకమునకు సమర్చించు చున్నాను.

(శ్రీ నాగలక్షి్మి ఆర్ట్‌ పింటర్సువారు, తధినేతణ శ్రీ నండూరి చిదంబర రావు, (ప్రధాన కూర్చరి శ్రీ శ్రీనివాసు గగంథ ముదణ విషయమున తీసుకొన్న (శ్రద్ధకు, పనిలోని చాకచక్యమునకు నా కృతజ్ఞతను తెల్పుకొనుచున్నాను. లక్ష్మీకాంత నిలయము హైదరాబాదు. నిడుదవోలు వేంకటరావు 48=89=7? మహాశివరాత్రి

(ప్రథమ ముదణ విజ్ఞప్తి

ఆంధప్కతికాధ్యకుల యాదేశానుసారముగ (1981-52) ఖరసంవత్స రాది సంచికలో “తెనుగు వచశరచన' అమ వ్యాసమును వాసితిని. అందులోనది 41 నుండి 58 వుటలవజుకు గలదు. తెనుగున (వాబీన కాలమునుండి వర్థిల్లుచున్న శచనవాబ్బ్మయ పరిణామ చరి తమును గూర్చి యందు వివరించితిని. ఆ వ్యాస మును చూచినతోడనే కీ ర్రిశేషులు థ్రీ సురవరము (పతాపరెడ్డిగారు నాకీ కింది విధముగ లేఖ వాసిరి. ఆర్యవర్యా.

12-4-51

అవేక నమసు-ల... ఉగాది సంరకలో తము “తెపప వచనరచని చదివినాను. ఆది ఉత్తమ శేణిలోని వ్యాసము, నాకు చాలా కొ త్రవిషయములు తెలియవచ్చినవి. అందు సూచిత మైన కొన్ని _గంథాలను గురించి తెలుసుకొనుటకు మరల మీకు (వాయుదుకు. సెలవు.

విధేయుడు సురవరము _పతాపరెడ్డి

శ్రీ _పతాపరెడ్డిగారే కక పలువురు మి తులు ఛశ్రీ గొత్జెపాటి వెంకట సుబ్బయ్యగారు మొదలైన పసిద్ధ రచయిత లీ వ్యాసమును గూర్చి (పశంసీంచిరి మజియు దీనిని (గగంథరూపమున వెలువరించినచో నది విద్వల్లోకమున కుపక రించునని సూచించిరి. చెన్నపురిలో భాషాసేవక సమితివారు శ్రీయుతులు తి. రామచం ద, తిమావర్జుల కోదండరామయ్య గారు(కార్యదర్శులు) వచన వాజ్మయ మును గూర్చి రండు సభలను నేర్చాటు చేసిరి. ఆందులో నొక సభలో నేను “వచన వాజ్మయ పరిణామము ను గూర్చి యీ వ్యాస మాధారముగా నుపన్య సించితిని. ఆ వెనుక శ్రీ ఎంలడమూరి సత్మనారాయణరావుగారు. (శ్రీవాత్సవ) “గద్మములో పద్యము" అను విషయముసుగూర్చి యీవ్యాసములోని విషయములు

పీ

[ప్రాతిపదికగా నుపసించిరి ఆ సభలకు వచ్చిన వారందఖు నేకగీవముగా నిది పత్యేక (గ్రంథమగా వెలువడవలెనను యభి వాయమును బలపటిచిరి.

ఆంధష్మతికాధ్యక్షులగు శ్రీ శివలెంక శంభు పసాదుగారితో నే నీవిష యము _ప్రస్తావింపగనే వారు తత్‌ క్షణమే దీనివి తమ (గంథమాలికా _పకటకక్న లలో నొకదానిగా _గహించి (ప్రకటింతుమని చెప్పి నమ్న పోత్సహించిరి. మజియు వారే దీనికి “అంధ వచనవాజ్మయము' అని నామకరణము చేసిరి.

నేనును వారి యాదేశానుసారముగ నా వ్యాసమును విపులపజచి, నూతన విషయములను చేర్చి, “ఆం ధవచన వాజ్మయము" అను పేరుతో నీ గంథమును రచించితిని. తెనుగున నవీనకాలమున వచన నుతి విసృృతమగుటచేత వీ (గంథ మున (పాచీనకాలమునుండి క్రీశ. 19800 వఆఅకును గల వచని జయ చర్మితమా్యతమే వివరించితిని. కాలాంతరమున నవీన యుగవచన వాజ్మయమును గూర్చి పత్యేకముగ పర్మిశమచేసి మజియొక _గంథమును నాం ధ విద్వల్లోమున కర్పింతును.

“నడచుచునున్న వారి చరణంబులకే కద తాకుడుల్‌' అని పూజ్యపాదులు వభాకరశాస్త్రిగారు. చెప్పినట్టుగా నిందలి గుణదోషవిచారణ ప్రాజ్ఞులకే విడచితిని.

ఈ _గంథ _ప్రకటనమునకు హేతుతూకూరి-రాాస్రూకలక్యూవపాతులారో సర్వదా సర్వదా కృతజ్ఞుడను.

1-2 54 విజయ నిడుదవోలు వేంకటరావు, పౌవ్య శవర్శాతి.

పళమ ము_దణ పీఠిక

ఆంధ వాజ్మయమున నావినుండియు పద్యరచనలను గూర్చియే పర్మిశమ జరిగినది కాని వచనళాఖను గూర్చిన పర్నిశమ జరుగలేదు. వీరేశలింగము పంతులగారి కవులచరి ఈత తృతీయభాగమునుండి మనకు నంజరాజను వచన కావ్యక ర్త తెలిసియున్నను తృదచమితలు తమకంటెను చిన్నయసూరికంటెను వందు వచనరచన _ వెలయలేదను నలి పాయమునే వెలువజచినారు. కొని దక్షిణాంధదేశిమున (17 ళతాబ్లి నుండి) వెలసిన వచన్మ్యగంథము లజ్ఞాత దశయందుంకుటచే నీ ళాఖ మనకు (కౌ త్రగా నున్నది. కీ. ఈ 1911లో చెన్నపురిలో నాం సాహిత్యపరిషత్తు స్థాపితమై ,పాచీన [(గంథముల నెన్నియో సేకరించినది. ముఖ్యముగా దక్షిణ దేశమున నపొరముగా వృద్ధి చెందిన గద్యపద్య వాజ్స యమునకు సంబంధించిన నూతన_గంథ ము లనేక ములను సంపాదించినది. తద్వారము.న శ్రీ అక్కిరాజు ఉఊమాకాంత విద్యాశేఖరులు వానిని పరిశీలించి పళ సిగల (గంథములను గూర్చి “ఆరవ దేశమందలి అం[ర వాజ్మయమును” నొక వ్యాసమును! (వాసికి. అందే తొలుత వారీ వచన కావ్యములను గూర్చి లోకమునకు తెలియజేసిరి, కాని యా వచన్మగంథ ములకు వాజ్యయ చర్మితయందు గల విష్టతము “పాదీరాంధ గద్యకావ్యములు" అను వ్యాసమూలమున కీ ర్రి శేమలు _పభాకరళాన్తిగారు వెల్లడించినారు.2. ఆ వెనుక కీర్తి శేషులు జయంతి రామయ్య పంతుఎగారు. సముఖము వేంక టకృష్ణప్ప నాయకుని జై మిని భారతమును, విశ్వనాథనాయకుని స్థానాపతిదే రచితమైన రాయవాచకమును విపులపీఠికలతో వెలువరించిరి. పతా

1. ఈ (పశస్త వ్యాసము థ్రీ వావిళ్ల వేంక టేశ్వరళాన్తిగారి షష్టి పూరి మవోత్సవ సన్మాన సంచికయందు పునర్ము[దిత మైనది. క. ఈ వ్యాసము “మీగడ తఆకలు” అను వ్యాససంపుటిలో నై దవదిగా (పుటలు 8-78 వరకు) ముదిత మైనది.

కళా

వచన వాబ్మయమును గూర్చిన [గంథములలో మొవటిది “తెనుంగు వచనకావ్మాభివృద్ధి” అనునది. ఇది కీర్తిశేషులు మల్లావ వేంకటర శైలగారిచే రచితము. క్రీశ. 19,8 లో మొవటిభాగముగా నూటరెండుపు.లు గౌ (గ్రంథమును 1పకటించిరి. ఇందు పమమూడు ఘట్టములు క-వు ఇందు నన్నయ తిక్కన మొదలగు (ప్రాచీన కవుల వచన శైలికి ముదారణము లియ్య ఇడినవి. ఎట్టి వచన శైలిని విద్యార్థు లలవజచుకోవలెనో ఆ విషయములును చక్కగా చర్చింప( బడినవి. చివరిఘట్టముఐలో ఆంధవము తెనుగు అను శబ్దముల వ్యుత్స త్రి వివేచనము చేయబడినది, పిమ్మట థ్రీ గొబ్బూరి వేంకటా నంద రాఘవరావుగారు “గద్య వాజ్మయ చర్చితమ”ను పేర ఆంగ్ల గద్య వాబ్మయ చరిత ననుసరించి (వాసిరి. ఇందు మొవటి యుగ చేరాక. నగ్మా నన్నయకు పూర్వయుగము మామే తెలుపబడినది. వచనము దాని వ్యుత్స త్తిని గూర్చిన చర్చయే విశేషముగా చేయబడినది. ఆ _గంథక ర్రలే “ఆంధగద్య వాబ్మయ పరిణామము”. అను పేక నౌక దీర్చ వ్యాసమును! (వ్రాసి పకటించిరి. ఇందు నన్నయరట్టజం.మొదటు పింగళి సూరనవరకు. ఉవగా శీశేవ శతాబ్దినుండి 16వ శతాబ్ది వరకుగల కవుం చ పూ గివ్యములఎవలి వచశరచనలను గూన విశేషముఐకు తెలి చప *4ఎరె,

ఇంతవటికు చెప్పిన గంథములు వ్యాసములు _గౌం-క భాషలో నున్న వచనములను గురించినవియే. శిష్టజన ఇెబ్టవహాశికాతాపెగాగూహాకకుడెంయుడునాలో రామమూర్తి పంతులుగారు పూర్వమునుండియు వెఎసిన వ్యావహాంక వచన రచనలను సం[గహించి వానిని పది శీ్షకల (కిడ్‌ విభజించి''గద్య చింతామశి యను పేర పకటించిరి. ఇది వారి సప్తతి తమ జన్మదినోత్సవ పకటనము లలో నొకటి. కేవలము వ్యావవింకభాషా వాదముకొలకే. ఈ (గంథ ముద్దేశంపబడినన్కు యకార్థము?ా నిది వచనగాఖమయందు పర్తిళమచేయు వారి కుపాదేయమై యున్నది,

తదుపరి పిల్లలమజ్జి వేంకటహనమంతరావుగారు 'సాపొత్య నమా లోచనమ*ను తమ [గంథమున“ఆం[ధ చచన రచన స్వరూపము అన్వయము”

క. భారత సం, 15 సంచిక 2. ౨ 99-106. సం 15 ,, 8. 99 221.227.

స్‌ అకు రెండు భాగములుగా వచనమును గూర్చి వాసీరి. (వస్తుతము ప్రకటిత మైన ఈ (గంథమునకు _పొతిపదికముందు నేను విజ్ఞ పిరో వివరించినట్లు ఖర సంవత్సరాది సంచికయందు ప్రకటించిన తెనుగు వచన రచనయను వ్యాసము. ఈ [గంథమందు నేనిచ్చిన కొలము లాయా _గంథము దణకు సంబంధించినవి. అవి (బిటిష్‌ మ్యూజియము (గ్రంథాలయము పుసకముల పట్టికనుండి, ఇతర (గంథాలయములలో (ప్రచురిత ముల న (గంథములను బట్టియు నీయబడినవి. 1పాళ్న్వన్నయకాలమునందలి వచన రచనా స్వరూపమును తెలిసికొనుటకు “నా కాలమందు కాసనములే పరమాధారములు, నన్నయ ముందుగా లభ్య్మములైన శాసవములలో [ప్రాచీశతమములు రేనాటి చోచులవి. ఇవి కాక బాణరాజులు, వై దుమ్బులు, తూర్పు చాళుక్యులు అను రాజవంళములకు చెందిన ళాసనములును వచన రూపమున గానవచ్చుచున్నవి, పద్యవాబ్బయమున శాసనముల కెంతటి (పాధాన్గమో అంతకన్న మిన్నయగు స్థానము గద్యవాబ్మ్యయమునను గలదు, పద్యమయ శాసనములకన్న నేడు మనకు లభ్యమైనవానిలో _పాచీనతరములు గద్య శాసనములు. ఆనాటి భాషాస్వరూపమును సాంఘికవ్యవస్థను కొంత వరశ్రై నను తెలిసికొన ట కీశాసనముల సమ్మగపరిశీలన మావళ్యకము., కావున లభ్గమైనంతవజకు నాయాళాసనముల నిందు పొందుపజచుచు, వానికి సంబం ధించిన వివర ములను తెలిసిశానుటకు [గంథసూచికను కూడ నిచ్చియున్నాను. ఈ కానినము లింతకు ముండే (ప=టితమల్జైె నను నవియన్నియు నొక్కచో లేనందున పరిశోధకునకు, ఖాషయందు కృషిబీయువారికి, 1పాచీన వచన స్వరూపము దురవగాహమగుచున్నది. ఇంకను కొన్ని శాసనము లీ కాలమునకు సందింధించినవి కలవు. _గంథ విసరభీతిచే వాని నిందు చేర్చలేనై తిని. ఉప లబ్ధములై న వానినుండి [గ్రహింపదగిన విశేషములను బట్టి భావిపరిశోధకు లింతకన్న హెచ్చుగా పరిశమ జేయగలరను నాశయముతో నిందు వానిని చేర్చితిని. నా యాశయము కొంతవరకై న నెజవేరినచో నాయల్బపరిశమ కృతార్థత జెందగలదు. న

విషయసూచిక

అవతారిక

గద్యము - వచనము = లవషణములు 66 [| తెలుగు భాష-గద్యము వచనము 669 ర్‌ నన్నయ పూర్వ యుగము ఎం లివి శివకవి యుగము, తిక్కన యుగము ఉజ8 ల్‌ వజ్ఞా పెగడ, శ్రీనాథ యుగము 669 ల్లి భ్రీకృష్ణదేవరాయ యుగము ంం3 లం దవీణాంయధ యుగము తళ శ్ర కుంధిణీ యుగము వ. ర్‌1 కథా వాబ్బయము క 57 యాతా చర్మితలు ంఏం 48 శాస్త్రీయ _గంథములు లం 64 ఆంగ్లపాలన యుగము - చిన్నయసూరి 466 69 “'శాళ్యాంంక - వీరేశలింగము ఎవం 868 వీరేశలింగము న 80 (గ్రాంతిక వ్యావవోరిక భాషావాదము ఉం 104 నవల 66 [1 కథలు 460 కీ కథానికలు 666 129 ఏకాంకికలు అ 69 1పై1 వ్యాభ్యానములు ఎలం 185

శ

లేఖా రచనలు 660 188 రేభాచ్మితములు ళం6 న! వ్యాసము ఇ 69 155 పతికావాజ్యయము ఆ2ంం 170 ఆకాళవాణి ప్రసంగములు 62 కర్రికీ విజ్ఞాన సర్వస్వములు 66 185 ఆనుబంధము న 188 (పాజ్బన్నయయుగము

తెలుగు వచన శాసనములు)

అగ ఆంధవచన వాజ్బయము అవతారిర గద్యము - వచనము - లతణములు నంన్య ృ్యతము ః నంస్కత భాషలో గద్యమునకు వచనమునకు అర్థభేద మున్నది= రెండును పర్యాయపదములు కొవు. వచనము “ఉచ్యత ఇతివచనం వచళ్చం-స న- పఒకబడునది-” (అమరకోళ ము. పుట, 122) గద్య- “గద్య్మపద్మే క మేకృతౌ”. కవి యొక్క కృతి యందుండెడు *ద్య మును పద్వముసు దరుసగా ఛందోబస్థము కాసి వాక్య రచనయు, ఛందోబద్ధమైన వాక్యరచనయు. (అమరకోశము. పుట. 896) గద్యళబ్దము 'గద' ధాతువుకుండి యేర్చడినది. “గదవ్య కాయాంవాచి అ వ్య క్రముగా పలుకుట- నిగావము-నిగదడ ము- ఈ ౨ స్పష్టముగా పలుకుట పేప్ట.” (అమరకోశము, పుట, 701) పై యుత్సత్తులవలన సంస్కృతమున- వచనము= అనగా (ప్రజలు నిశ్యవ్యవవోర మునందున్న మాటల సముదాయమ్ము గద్యము. అనగా కవులచే ఛందోబద్ధముగాని మాటల సముదాయము- అని స్పష్టమగుచున్నది. ఛందోబద్ధమైన కవితతో వైధిక సంస్కృతము _పారంభమైనది ఆ సంస _తభాషయంతయు కవులచే (ముషులచే) (ప్రయు క్రమెనది గావున అందు ఛందోబద్ధమైన వాక్యరచన ఛందో బద్ధముగాని వాక్యరచనం. రెండును గన్పట్టుచున్నవి. వేదముం యందు గద్యము (పయ క్తమైనది.

జ ఆంధ వచన ఛందోబద్ధమైనది- బుక్కు

ఛందో బద్ధముకానిది- యజుస్సు

గద్యపద్య మి్మిశితమగుటవల్లనే యజుర్వేదమునకు కృష్ణయజుర్వేదమని 'పేరు వచ్చినది.

“ఆనియతాక్షర పాదాని యజూగ్‌ంషి భవన్తి” అని సం పదాయము. యజుర్వేదమున ఛందోనియమ మున్నదని యంగీకరించినను కొన్ని యజుస్సు లకు ఛందఃకల్పన లేదని తెలియచున్నది.2

పై యదాహృతులను బట్టి యజుర్వేదములో గద్యకలదని నిశ్చితమగు

అధర్వవేదమున గద్యకలదు. ఉదాహరణము

“వాత్య ఆసీ దీయమాన ఏవ స _పజాపతిం సమైరయత్‌ స పజాపతిః సువర్ణ మాత్మన్నపస్యత్‌ పాజనయత్‌... తదేక మభవత్‌-తత్‌ _బహాభవత్‌. త త్ర పోభవత్‌...తేన పాజాయత” (అధర్వ. 15వ కాండ 1వ సూ(తము)

ఉపనిషత్తులలో గద్యకలదు. _భాందోగ్యములోనిది :. “యత నాస్యత్‌ పళ్యతి నాస్య చ్భుణోతి నాన్యద్విజానాతి తత్‌ భూమా ఆథయ తాన్యత్‌ పళ్యతి, అన్యచ్చ ృణోతి”-* లౌకిక నంన్కృతము

వై దిక సంస్కృతము కన్న లౌకికసంసగ్స్రాతమున గద్యమునకు (పాధా న్యము కలదు. కావుననే ఆలంకారికులు దానికి లక్షణములను చెప్పవలసిన యావళ్యకత యేర్చడినది,

1. సాహితీ సుగతుని స్వగతం-్రీ తిరుమల రామచం[దదండి - దశకుమారి

చర్మిత-266-67 పుటలు, (1967)

త. భారతీనిరుక్రి, వరి సోదరులు-పుట, 601 (1971) 8. సాహితీ సుగతుని స్వగతం-266-67 పుటలు. ఈ పైది.

వాొట్మయము తి ఆలంకొరికులు - దండీ దండి (క్రీశ. 680) తన కావ్యాదర్శమున- చంపూ లక్షణమిట్టు తెలిపినాడు, “కద్యపద్యమయీ వాణీ చంపూ రి త్యభిధీయతే” (11-81) గద్యపద్యాత్మిక మైన కావ్యవి శేషమునకు చంపూకావ్య మని పేరు. (శ్రవ్యమైన చంపూకావ్యమును దండి యిట్లు నిర్వచించెను. గద్యపద్య సంకలితములె దృశ్యకావ్యములె న నాటకములయం దీనిర్వచన- మతివ్యా ప్త మగు నేమో యని క్రీశ, 1200 _పాంతమున ఆచార్య హేమచంద్రుడు తన కావ్యాను శాసనమున చంపూలక్షణమును నీ ్రెంది విధముగా సవరణ చేసియున్నాడు.

“గద్యపద్యమయిీసాంకా సోచ్చ్వాసో చంపూః:” అనగా అంక ములతో కూడినది గాక ఉచ్భ్వాసములతో కూడిన గద్యపద్యరచనకు చంపువని పేరు. వామనుడు

సంస్కృృతాలంకారికులలో వామనుడు గద్య రచన మూడు విధములుగా నిట్లు చెప్పినాడు. “గద్యం వృత్త గంధి చూర్ణ ముత్కలి ప్రాయంచ. పద్య భాగ వత్‌ వృ త్రగంధి_ (1-8-28) అనావిద్ధ లలితపదం చూర్ణం, (1-8-24) విప రీత ముత్కలికా పాయం.” (1-8-25)

1. వృ త్తగంధిా-వచనముతో (ప్రారంభమై, పద్యమసి తోపింపగ జేయు రచన.

లి. చూర్జము--తీర్చసమాస భూయివ్థముగాని గద్యరచన, ఇదియే తెను గున చూరిక.

న!

8. ఉత్కలిక-దీర్ధ సమాసములతో నుద్ధతమై యుండు రచన. జయకి రి(,కీ.శ. ఫ్ర

జయకీ ర్రి తన ఛందోఒనుశాసనమున- గద్యము నిట్లు నిర్వచించినాడు.

క్త ఆంధ వచన

“గద్యం హృద్య మవాదో క్తి సమాసపదసంచితం

తతోఇైన్యత్‌ చూర్జి రిత్యుక్తా వచనం వాక్యఐంధురం జ (1-26)

సమాసపద సంచిత మైన యపాదో క్తి గద్యము- అది హృద్యము. తద్య మునకంటె వేజయిన వచనము చూర్జి. అది లేనిది వచన మ్మాతము-]

పె గద్య వచన నిర్వచనము చాల సుగమము సరసముగా నున్నది. ఇది యమరకోళ వ్యుత్పత్తుల ననుసరించినది.

హృద్యతయున్నది గద్యము.

అకి లేనిది వచనము. భోజుడు - (క్రీశ. 11)

భోజుడు సరస్వతీ కంఠాభరణమున

కవితుం కళ్చనద్వాభ్యాం కావ్యేఒర్జోకళ్చనదత్రీలిః. (2-19)

కావ్యమందలి యర్థము కొంత గద్యముచేతను, కొంత పద్యముచేతను, కొంత మిశ్రమముచేతను, అనగా గద్యపద్య మి[శణమచేతను. వర్ణించుటకు తగినదై యుండవలెను.2

పె ఆలంకారికుల గద్య నిర్వచనమునుఐట్టి చూడగా సంస్కృతమున గద్యము పాదరిహితమై హృద్యతగలిగి వచనమ కంటె వేలై నదియని స్పష్ట మగుచున్నది, నంస్కృత గద్యకావ్యములు

పై వివరణము వలన సంస్కతమున గద్యరచనకు కొన్ని నిబంధన లున్నవని తెలియుచున్నది. ఇందువలననే ధారాళముగా నిరాఘాటముగా సాగిపోవు సంస్కృత పద్యరచన సులభముగాని, మధ్య హ్యద్యమగు గద్య నిముడ్చుట 1,298. మవోభారతమున ఛందః౭శిల్పము-కీ, శే, డాక్టరు పాటిబండ మాధవశర్మ.

పుటలు 5388-85. (1966)

వాబ్మయము క్‌ కష్టము. నంస్కృతమున పద్యరచనకంటె గద్యరచన కష్టమని యీ (కింది సూక్రి తెలుపుచున్నది, “గద్యం కవీనాం నికషం వదంతి” (వామనుడు 1-లి-21)

గద్యరచన కవుల చాతుర్య్మమునకు గీటురాయి (నికషోపలము) వంటిది,

[కీ.ళ. 6880 [పాంతము లోకో త్తరమైన బొణుని కాదంబరి వెనుక ఆతనిడే హర్షచరి తమును, దండి దశకుమార చరి తమును, సుబంధుని వాసవద త్త మొదలగు గద్యకొవ్యములు (వేపై లెక్క పెట్టదగినవి మ్మాతమే సంస్కృత మున వెలసినవి.

కేవల గద్యరచన సంస్కృతమున దుస్పాధ్యమన్న హేతువుచేతనే, గద్య కావ్యములు ఎక్కువగా సంస్కృతమున గానరావు. గద్యపద్య మిశితములగు చంపూకాన్యమలళో క్రీశ, 915 నాటి (తివికముని నలచంపువు మొదటిది.

సంస్కృతమున గద్యము - వచనము భిన్నార్ధకములు- అని నిర్ధారణ,

తలుగు భాష గద్యము-వచనము లక్షణములు

సంస్కృతమున గద్యము వచనము, భిన్నార్ధములని తెలిసికొంట్‌మి, ఇక తెలుగు భాషలో గద్యవచ నములు భిన్నార్థములు గావు. అవి సాధారణముగా సమా నార్తకములు.

థి

తెలుగు కావ్యసాపిత్యము గద్యపఠర్య మశితమగు చంపూపద్ధతితో [ప్రారంభము - కీ.శ. 1060 - నన్నయ భారతమునుండి చంపూ కావ్యపద్ధతియే ఆధునిక యుగమువరకు వ్యా పిలోనికి వచ్చినది.

రాజరాజాస్థానములో “మృదుమధుర రసభావ భాసుర నవార్థవచన రిచనా విశారదులబిన మవికవు” (1-1-0) లుండెడివారట. నన్నయఖారతము చంపువు. గద్యపద్యోభయమి శితము చంపువని దండ్యాచార్యుని వివరణము, కాని

68 ఆంధ్ర వచన నన్నయ _గంథమధ్యమున గద్య అనుటకు బదులు “వి యను గు ర్తుగల వచన మను పదము. వాడియున్నాడు. కన్నడకవి పంప వికమార్జున విజయమున (గ్రంథ మధ్యభాగములో “వి యను సంజ్ఞయున్నడి.

_పొఠకవులకు “వచనములేకయె వర్ణన రచియింప(గ౮ో వచ్చునని చెప్పి తిక్క న ఊఉ త్తరరామాయణమును చంపువుగా కాక నిర్వచనముగా తీర్చియున్నాడు. ఆమినను తిక్కన గద్య - వచన ళబ్దములు పర్యాయవాచకములని తెలిసిన వాడు గావుననే తన భారతరచనను మవాకవిత్వ దీక్షావిధతో “పద్యములు గద్య ములన్‌ రచియించెద” (వి.1.86) నని వచియించినాడు. కేతన తిక్కన చెప్పిన తశీరుననే “గద్య మ్మున దండిచెప్పిన కథాాకమమొప్ప తెలుంగుభాష గద్యమ్మును ఐబద్యముం బెరయ” (దశకు 1.26). తన దశకుమారచరి తాం[రీకరణమును కొనసాగించినాడు. కావున నన్నయనాటి నుండి నేటివరకు తెలుగునాట గద్య - వచన శబ్దములు సమా వార్థక ములుగా వారబడుచున్న వని సారాంశము.

వా స్తవస్థితి ముట్టుండగా కవిజన్నాశ యమున “కావ్యము, గద్యము, పదు మని చెప్పగా డ్వివిధముగు ననియు “గక్యం ఐపాదపదనికరద్యోతిత నవరసార్థ రచనల నెగడు (సంజ్ఞ-! కిననియు నుల్తేభింపబకినచి. ఈ లక్షణము ప్రకారము చూచినచో కవిజరాశయ రచనాకాలమునకు ముందు లతముగా నొక తెలుగు గద్యకావ్యముండి యుండవలెనని యనిపించునుగాని యట్టిది యున్నట్టు నేటివరకు తెలియలేదు. విచ్చితమేమకగా నింతచెప్పిన కవిజనా శయకారుడు చంపూలషణ ముచెప్పకుండుట వింతగానున్నది. ఇక కావ్యాలంకార చూడామణియందు ( కీ.ళ. 1402) కావ్యములు త్రివిధమనియు, (గద్య, పద్య, గదంపద్య్ర) వానిలో గద్య పద్యకృకులు చంపువులనియు తెల్పి. నాఓకములకు గూడ నిందుచేర్చినాడు. (4-5) పెద్దనకు సమీపకాలము వాడైన అనంతుడు 'కవిత గదుంపడుంబునన పాదకల్పనంబు వలదు గద్పమునకు'" అని టూకీగా తేల్చుటయేగాక “పాదరహిత మై... .హరిగద్దెవోలె బహుముఖంబున మెఅయు గద్యుమది దాం తెనుంయు కృతుల వచనమన(గ దీపించు కడున్‌” అని గద?ముయొక్క_. నిర్వచనము స్పష్టము చేసినాడు. బాయోపజీవియగు నప్పకవి దీనికి తలయీపినాడు (ఆప్పక.4.28) అహోబలుడు “అపాదబద్ధం వాసవదత్తాద” (సంజ్ఞా 12! పుట.ఆ.రచ సం.ము. ద్వితీయమ్ముదణము). అని చెప్పుటవేనిడి సంన్య్భృత గద్భకావ్యమైన వాసవ

వాజ్బ్యయము ౯

ఆధునిదయుగము వచశయుగమే. చిన్నయసూరి తెలివై నవాడగుటడే నాతడు 'వచక' గబ్దమే _పయోగించెకుగాని “గద్య” ళబ్దము. కుపయోగింపలేదు. అయినను నీ యుగమున విశేష వాప్రిగల రచనచేసి? వీరేశలింగమునకు “గద్య తీక్కున' యకు బిరుదము ' వారును గద: - వచన ఆభేదమును గుర్తించి యుట్టువాసిరి. “రమారమి నలువది సంవత్సరముల క్రిందట తెలుగులో గద్య కాద్గములు లేకుండెను, అప్పుడు చిన్నయసూరి తన వ్యాకరణము రచించి, అందులకు లక్ష్యముగా నీతిచందికచు దచనముగ వాసెశు. దీనిశైలి మిక్కిలి కఠినము. మొట్టమొదట నేనును చిన్నయనూ5గారి తోవనేతొక్కి కొన్ని గద్య కావ్యములకు రచించితిని! ”

నేటి సాహిత్య [పపంచ మున గద్యపదముకన్న వచనపదమే బహుముఖము లుగా వా ప్రిలో నున్నది. ఇట్టున్నను కేవల వాజ్క్మయచరి_తములో నీ రచనలను గూర్చిదెప్పునప్పుడు, మశము గద్య పద్య కావ్యములనే వ్యవహరింతుము గాని, వచనపద్య కావ్యము లని వవహరించుటలేదు. కాబట్టి సాహిత్యద్యష్టితో పరి అంచిన, నేటి వచశముంకే గద్భు యక. నామము మొదటనుండి యున్నట్లును, నది యొక నిర్ధిస్టార్ధమున వాడుకలో గున్నట్టుకు మశకు తెలియుచున్నది.

అలుగు లవమ్యలశణములు

తెలుగున గద్య, వచన, పదములు రెండును పర్యాయపములై నను, నవి పూర్వమున నేటీవలె కేవలము భావ పకటనక్రై కూర్చిన వాక్యసముదాయము అను నర్థము గలవి కావు. గద్య పదము చందోనుగుణ్యముగ చదువదగిన రచనలకే నడచుచు, చెల్పుచుండెను ఈ గద్యరచనలు మాతా చృందస్సు నగసరింది పాటగా పాడుటకు వీలు కలుగుట చేక, ఛందక్కాస్తముననే గాక, సంగీత శాస్త్రమున గూడ వీనికి లక్షణము చెప్పబడినది... దీని కకుసరించి. సద్యముగాని వచనముగాని, పూర్వకాలమున సంస్క్యూతపడసమాస భూయిష్టమె. మాతాగణ (పధానమైన దేశీయచ్చందసు 9లో సమ్మిశితములె రచింపబడుచుండెడీవి. ఇవి రెండు విధమలు.

ర్‌ ఆంధ వచన (1) పాదనీయమము గల రచనలుారగడ ఉత్సాహ మున్నగు మా_తాచ్చందస్సులు. (2) పాదనియమములు లేనివి గద్యలు. మా,తాచ్చందస్సులనుండియే ఆక్షరచ్చందస్సు లేర్చడి వృ తరచన వ్యా ప్రిలోనికి వచ్చినది. వాజ్యయమున తొలుత నేక కముగ పాదనియమముగల వృత్రరచనలే విలసిల్లగా, కాల కమమున, వానితో గూడ, పాదనియమము లేని గద్యలుకూడ చేర్చబడుచు వచ్చినవి---ఇట్లు రెండును మ్మిశమను చెందిన రచనకే 'చంపూ కావ్యము తెనుగున వృత్త గంధి తెనుగున చంపూపద్ధతిని రచించిన నన్నయ మహాభారతభాగమున వై గద్య లత్షణములలో మువటిదియగు 'వృత్ర”ంధిన' చక్కగా పాటించి వ. అ క్కథకుండు శౌనకాది మవిమునులకుం జెప్పె నాడియుగంబున గళ్యప.. .ఇది సీ.పద్య పాదము. సీ. అ క్కథతకుండు శౌనకాది మవోమును లకు( జెప్ప నాదియుగంబునం గ,.. 1] లిల్లీ వ. ఇట్లు పెక్కు మృగంబుల నెగవీ చంపెడు వేడుక... గీ. ఇట్టు పెక్కు మృగంబుల నెగిచి చంపె. [1-కీ_14 వ, ఇట్ట మహోత్సాతంబులు పుట్టిన సురపతి,.., ఇది కందపద్యపాదము. కం. ఇట్టి మహోత్సాత=బులు పుట్టిన సురపతి...... నన్నయకవితలోని యీ విశేషము లన్నియు వేరొకచోట సంపూర్ణ ముగ నీయబడినవి,

వాజ్బ్యయము రి అద్యతనకాలమున సీ వృ త్రగంధిరచనమును వెలయించి యీ సంప దాయమును నిలువబెట్టినవారు '్రీగిడుగురామమూ రి పంతులుగారు. వారి “పాదె నుంగుంగమ్మ "1 యందీ సర్యపదాయముపాటింపబిడినది, ఆది యంతయు నచ్చ తెను(గు దాని యందు గద్యం “సిరి దాల్చు జే/డొగి( జిన్ని చూడు.-లం జూచు తేముంగు చదువురి రచ్చతీర్చరులార । (గిందను గ్లె వాలు చేసిన నేనయా! అణకువ మెజఅయుచు నా యోపుకొలంది తెనుంగు చవులగుజిచి జాను మివు లంగ టొలి తెనుంగు నుడులన( దేటకెల్లగను, విన్నప మొక్కండు వినిపింతు మిమ్ము, పద్యము థ్‌ సి సిరిదాల్చు తే(డొగి( జిన్ని చూడ్కు-లం జూచు తెను(గు చదువుల రచ్చ తీర్చరులాక | కిందను గై వాలు చేసిన నేనయా యణకువ మె౪యుచు నా యోపుకొలంది తను(గు చదువుల గుటిచి జాను మివులంగ తొలి కెల్లు నుడుంలను తెట తెల్టిగను విన్నప మొక్కండు వినిపింతు మిమ్ము. వారే యీ కమ్మలోనుండు విశేషము నిట్లు తెలిపి యున్నారు. ఇక్మ_మ్మ గుడుల నాయిచ్చమై నేను గూర్చితి, నానాల్మ కనువగునట్లు చదువరి వీనుల కించెడునట్ల్టు. పద్దెమ్ము లివి యని పేర్పు9వ్వ నేకు. పద్దెంబు అని పల్కి. ప్రాబడి. బరికించి కీడని దూజంగ( దగదేరి కేని. గడ్డె కూర్చునకై న కట్టడి లేద - గద్దియకా దీని గడియింప నురదె ? మం॥ ఇక్కమ్మ నుడులనా యిచ్చమై నేను గూర్చితి నానాల్కా కనువగునట్లు చదువరి లివి యని పేర్కు9వ్వ నేను

1. ఆం. సా. పరిషత్పతిక. ౨ సం. £ సంచిక.

10 ఆంద వచన సీ. పద్దెంబు లివి యని పా(బడి/ బరికించి కీడని దూజంగ( దగదేరి కేని ద్వి. గద్దె కూర్పునకైన కట్టడిలేద గద్దియ కాదీని గడియింప నురదె చివర ; అక్కున సిగలో నః జొక్కున మోమున సానుల నెంకొల్పు మాకు దొరలు సిరి, సేవ, నుడి మెలుంగు సమకూర్చిమం తు తెను(గు చదువుల రచ్చ తీర్చరు లెల్ల. భళ3' ఈ; భశ; భళి! భళ3! భళ! పర్హాకిమిడినుండి ఇట్టుమీయడి యరి, యొక వేయు. దొమ్మిదినూటులు( నీడ నేనిడితి గై వాలు బదమూండు నగునే(ట, నాలు గిడుగు వెంకట వవుతుది నెలనా-టనంచిపుచ్చినది | రామమూర్తి సీ, అక్కున సిగలోన. జొక్కున మోమున సానుల నెలకొల్పు మాను దొరలు సిరి, సేవ, నుడి మెజు(గు సమకూర్చిమం తు తెను(గు చదువుల రచ్చ తీర్చరులెల్ల భళళర5; భళి; భలం! భః భ€౦0: భళిః ఫర్హాకి మిడినుండి యొక చేయు తొమ్మిదినూజు లు) బదమూఈ+డును నగునేంట నాలు వవు నెల తుదినా-ట నంచి పుచ్చినది గీ, ఇట్లు మీ యడియరి నీడ నేనిడితి గై (వాలు గిడుగు వేంకటరామమూ ర్తి. ఇంక నొక విశేష మేమనగా నధునాతన కాలమున ముఖపతములలోను, విషయసూచికలోను నీ వృ త్త్రగంధి నియమమును పాటించుట. చూడు డీ [కింది యుదాహృతులు. కందుకూరి వీరేశలింగము పంతులుగాం రచన ముఖప తము-

వాబ్బయము శ శ్రీకక్తు కుద్దాం ధ భారత నం్రగవాము. (వినుండి) ఇది చెన్నపురిని మిగుల వాసిని గన్న కొల్లా సుబ్బ రాయలు సెట్టీయ శం గురుసామి సెట్టియు నను వారి కంకితముగ వసుధలో(గల పట్టణములలోన గణ్యతకు నెక్కి గౌతమీనది తూర్పుగట్టున నలరారి రాజమహేంద్రవరము పేర నమరు పట్టణరాజంబునందు నుండు కందుకూరి వీరేశలింగ మకు నాఖ్య( బర(గు కవిచేత( బండితపామరులకు( నింపు పుట్టునట్టుగ రచియింపంబడియె. ఇది యంతయు సీసపద్యము సీ. లీరస్తు శుద్ధాం ధభారత సం_గహ ము వినుండి యిది చెన్న పురిని మిగుల వాసినిగన్న కొల్లా సుబ్బృరాయలు సెట్టియ గురుసామి సెట్టియ నను వారి కంకితముగ వసుధలో(గల పట్ట ఇంబులలోన గణ్యతకు నెక్కి గౌతమీనది తూర్చుగట్టున నలరారి రాజమహేందవర మన పేర

1లీ ఆంధ వచన గీ. _నమర పట్టణరాజంబునందునుండు

కందుకూరి వీరేశలింగ మను నాఖ్య(

జర(గు కవిచేత పండితపామరులకు

నింపు పుట్టునట్టుగ రచియింవ(బడియె.

(చెన్నపురి: ఫ్రీ నిలయమ[దొాతరళాల 1879 సం) కొ క్కాండ వేంకటరత్నము పంళులుగారి రచన (క్రిరసు దిల్వేశ్వరీయము

విషయసూచిక లం... పుటసంఖ్య పీక | కథాముఖము ల్‌ శానకపముఖ కే తబిజ్ఞాస 19 తత్సూ తకృతము క్షే త పళంస లర ఆకారణమున బిల్వారణ్యము (వళంస లి తద్వనదేవకాతపము మెచ్చి శీవు/డందు విల్వేకు(డవుట. బి9 సనకముఖుల సం_పార్జనమునను బిల్వనాథు 90 ఢకంవలన నాదలేదంబుల గలిగియయ్యెవియె యతరములగుట ఆ శివసూ త రహస్యార్థము అవరములు వీల్వములవుటవలన నత్షరేశండే బిల్వేశు(డౌ శివుండనుట $ల8 ఆర్జ్రోత్సవతత్త్వార్థము ఉరొనరుట సనకాదిముని సూతశౌనక నెమిళవిపిన సంకేతార్థ వివరణము

వాజ్బయము జట అనునీ విషయములతో నింపుగా మున్నూట నల్వదేన్నద్యముల్‌ నల్వ లరుట బిల్వేశనామక విలసిత మగునిద్ది పథమ బింబము, లిల్యపతి చరిత. ఇది సీసపద్యము. శ్రీరస్తు బిల్వేశ్వరీయము విషయసూ చిక, పుట, సంఖ్య, పీఠిక, కథాముఖము శౌానక్కపముఖ కేతబిజ్జాస తత్సూతకృతము కేతపళంస ఆకారణమున బీల్వారణ్యము (ప్రశంస తద్వనదేవతాతపము మెచ్చి శివు(డందు బిల్వేకండవుట ననకముఖ మునులసం పార్థనమునను విల్వ నాథు ఢధక్కవలన నాదభేదంబులు గల్లి యయ్యవియె యశరములగుట ఆ శివసూ తరహస్యార్థమత్షర ములు బీల్వము లవుటవలన నక్ష రేవండే బీల్వేపండొ శివుండనుట ఆర్జోోత్సవ తత్త్వార్థములొనరుట సనకాదిముని సూత శౌనక నెమిళ విపినసం కేతార్థ వివరణమును సీ విషయములతో నింపుగా మున్నూట నల్వదేన్సద్యముల్‌ నల్వలరుట బిల్వేశనామక విలసితంబగు నిద్ది (పథమబింబము బిల్వపతి చరిత. 6 పుటలలో విషయసూచిక యంతయు నూటయెనిమీది సీసపాదము లతో చెప్పబడినది. చివరగీతి.

4 ఆంధ వచన

ఇది యస్టోత్తర శతార్మఘు లెనసినయది

సీసమాలిక నాదాత్మ సిద్ధలింగ

మిందు నీతేటగీతియె బిందుపీఠళ

మిరివిషయసూచికయగు బిల్వేశమూ ర్తి.

సంస్కృతాలంకారికులు చెప్పిన గద్యభేదములలో పద్య భాగవత్‌ వృత్త గంధి యనునది గద్యయే, కాని యిప్పటివలె కేవల వచనరూపము కాదని వ్యక్త మగుచున్నది. ఇక నన్నయకాలమునకు వెనువెంటనే విలసిల్పిన ద్విపద, శతక, ఉదాహరణలలో గద్యమునకు గొని వచనమునకు గాని స్థానమే లేదుగదా ! ఆట్టి యెడ వచనమునకు గద్య్మమునకు గల నేటి నవీనార్థమును పురస్రరించుకొని, [ప్రాచీన కాలమున వచనవాజ్మయము వెలయలేదని శంకించుట యసమంజసము. పె లషణముల ననుసరించి ప్రజాకవియని నేడు పేరొందిన శ్రైవకవి పాల్కురికి సోమనాథుడు “ఆరూఢ గద్య పద్యాది _ప్రబంధపూరిత సంస్కృత భూయిష్ట రచన” అని చెప్పినప్పు డందలి గద్యలు, పూర్వ ముధాహరించినవానికి లక్ష్య ములుగా నున్న రచనలు గాని వేజొండు కావని (గ్రహించుట యుక్తము.

తెనుగు సాహిత్యమున దేశిరచనలు వి స్తరించినను, చంపూపద్ధతిలో (ప్రబంధవాబ్మయమే _పకృష్టస్థాన మ్మాకమించుటచేత, తరువాతి (ప్రబంధకవులు, వచనములను సంస్కృత సమాసభూయిష్టములుగా నొనరించి ప్రాచీన గద్య లక్షణము నొకదానిని మ్మాతమే పాటించిరి. కొని యిందొక విశేషము గలదు. నేటి కావ్యము లందన్నిచోట్ల “వచనము” అనుటకు వ, అని ముదించినను, ఆశ్వాసాంతములందు మతము, “గద్యము' అనియే ముదదింతురు. వచన గద్య ములు రెండును పర్యాయపదములేకదా ! ఆశ్వాసాంతమున మాత మిట్రెందుకు ము[దించు సంపదాయ మేర్పడినడి యని సందేహము కలుగక మానదు. దాని సంప్రదాయ మిది, తెనుగు లాషణికులీ గద్యలను, న్సైదు విధములుగి విభబించిరి.

వాబ్మయము 15 బిదురుగద్య సం్రపదాయము

శై గద్య. త్రీ విరుదుగద్య. లి చూర్చిక. 4 వచనము, ర్‌, విన్నపము.

“ఇక నందు గద్యలక్షణం - మజియు నందు గద్యయునైదు జేదంబుల వివరించు నయ్యవి యేవంటేను, గద్యయు బిరుదుగద్యయు చూర్ణికయు, వచ నంబును, విన్నపంబులునన గద్యభేదంబు లై దును (ప్రమోదంబున వివిధమ్ములై. వినోదించునందు గద్య కమం బెటువలె నంటేని”

1. గద్య - అనుకరణ శబ్దయు క్తంబునై యొప్పు

త. బిరుదుగద్య - సంబోధనాంత పదవఐంధురంబునై వర్తిల్లు

లి చూర్జిక య ద్వివచన ఐహువచన సందర్భములగు విభ క్యనుకాసన సమాసాదిత కల్పనానల్ప జల్సితంబై వెలయు

*. వచనంబులు-బహు పకారరచనానియమ _పాచుర్యంబులై సంచరించు

ర్‌, విన్నపంబులు అ విన్నన్తై బుజుమార్గమ్ముల ననుగమించి నీపంచ విధంబులు మితి విరహితమ్ముల్తె స్వేచ్చాకల్పనా గౌరవమ్ముల కొలందుల విల సిలు.

లు

వీనిలో బిరుదు గద్యయే! మనకు తొలుత కావలసినది... చంపువులలో నాశ్వాసాంతమున, కవులు తమ బిరుదులను చెప్పుకొనుట సంప్రదాయము. ప్రాచీన కన్న డళవుంనుండి తెలుగుకవులి సంప్రదాయము గహించిరి, తిక్కన, ఎజ్జిన, శ్రీనాథుడు, పెద్దన మొదలగు మహాకవులందటు నీ సంప్రదాయము పాటించినవారే అమిన నివి సంటోధనాంతములుగా నుండవు. కవి (పథమ పురుషులో తన వృత్తాంతము చెప్పుకొనుట చేత, నాత్మస్తుతిదోషము సంభవింపదు గావున, సంటోధ నాంతములుగా నీ గద్య లుండనేరవు. ఆళ్వాసాంత గద్యలు యమకాను పాసములు గలిగియుండు ననుటయెల్ల రెజిగినదే. వు

శ. (వీని లక్షణములను పొత్తపి వెంకటరమణకవి లక్షణశిరోమణిలో నిట్టు చెప్పి యున్నాడు.)

లీ ఆంధ వచన

ఈ బీరుదు గద్యసం పదాయము తొలుత రాజుల పశ స్తిని నాస్థానములో స 8పాఠకులు నాయా రాజులకు సంటోధించుచు స్తుతించెడు రచనల మూలమున నేర్పడినది. ఈ రచనలే ప్రశస్తి కావ్యము! లను పేర క్రీశ. 8వ శతాట్టినుండి దశేణదేశమున శాసనములలో కన్పట్టుచున్నవి. శకరాజగు ర్ముదదమనుని (క్రీ.ళ- 180-150) సాహిత్యవిద్యా వై శద్య మిట్టు వర్ణితమైనది. “స్సుటలఘు మరుర్త చ్మితకాంత శబ్ఞసమయోదారాలంకృత గద్యపద్య కావ్యవిధాన (సవీణ” దీనినిబట్టి యీ గద్య సం్రపదాయము _పాచీనమనియే తెలి యదగును.

ఇట్టే చిన్నచిన్న యపశస్తి (గ్రంథములలో మవోకావ్య రచనా నిర్మాణము నకు మార్గదర్శకములై నవి. సమాసభూయ_స్వముగల యిట్టి పకస్పీ (గంధము లలో వీరుదావళులు కూర్ప్చబడుటచేత నవియే [కమ।క్రమముగా ఖిరురు గద్యలను పేర వెలసినవి. పళ స్తి గంథములలో ఫథమపురుషలో నున్న వి శేషణములు వీరుదు గద్యలలో సంటోధనలతో నుండును. అందుచేతనే ముందు దికుదుగద్యలు సంబోధనతో నుండునని తెలుపబడినది.

వెంకటరమణ కవికన్న ముందుగ అాషజికుడగు ననంతుడు

ఛందోదర్పణమున నిట్లు నుడివినాడు.

1. “ఈ పళ స్తి కావ్యము లెట్టు కావ్య శై లికి చ కరుదారిచూపినవి నా “తెనుగు కవుల చరి త్‌ పథమ పకరణమున చూడనగును. ఈ సందర్భమున భాషోద్ధారకులు _బౌనుదౌరవారు గద్యమునుగూర్చి వాసిన యర్థము లుదాహరణీయములు. గద్య లేక గద్యము. పి౯086 0% 6106410089 ఇరషకల960. 15డే చక6రే 1౧ ం౦6ణ8. 16౯16 0000366661? ఇం గ గద్దియము, గద్దియములు = 10౯ గద్యము. అలంక 9061819104 09 2 భృటాజు 0౯ [6౯౭16. గద్దె 6, 92౯10212౯9 లం66 గ౯౦౦1210664 0? [67౯2163 23 €16 ౯10068 816.

వాట్మ్బయము [1 క. కనుగొన బాదరహితమై

పనుపడి హరిగద్దెవోలె బహుముఖరచనం

బున మెజయు గద్య మది దా

దెనుం/గు. గృతుల వచన మనగ దీపిందుగడున్‌ (2-9)

గద్యము, స్వసి సమ స్త భువన రక్షాదక్ష, థ్రీపుండరీకాక్ష, భుజగపతి సింహాసనారూఢ, సురనికర మకుటతటఘటిత సురుచిరమణిగణపభా విభాసిత పాదపీఠ, వేదనినాదానుకారి గౌరవలలితమూపురాలంకృతచరణ సరసిజయుగళ నవ్యపదాంగుష్ట నఖమయూఖరేఖాయిత సురస రిత్స౦వాహ,పీతాంబరధర , నూత్న మేఖలా కలిత కటితటపదేశ, చతురాననజనకనాళీక, శోభిళ నాభిసరోవర ఆఖండ _బహ్మాండ కలాపగోపన నిపుణోదర, శీరసాశరతనయా మనోజ్ఞ గేహీ కృత విపుల వమఃస్థలం,కనత్య.నక కటక కేయూక (పముఖభూషణ భూషిత చతు ర్భుజ, శంఖపంకజ సుదర్శన గదాధర కికీట కుండలాభిరామ,అనవరత _పసన్న వదన కౌండిన్య వరద శ్రీ యనంతపద్మనాభ నమస్తే నమస్తే నమః (2-8)

పదకవితాసార్వభౌము లన్నమాచార్యులవారు దీనినే 'తాళగంధి' యని సంకీర్తన లకణమున. బేర్కొనిరి. ఇది గద్యములలో “చూర్జిక'కు సంబంధించి నదిగాన దీనికి తాళగంధి చూర్ణక మని పేరు. కం. ధర! గృష్టాచార్యాదిక

పరికల్పిత పదము తాళబంధచ్చందో

విరహతమై చూర్జాఖ్యం

బరగు నది నిరు క్తనామ భాసిత మగుచున్‌. కం. ఛందోగణముల నియతిం

టొందక తాళ పమాణమున+ గడు జెలువ్లై

కొందతి చే దచ్చూర్ణం

బందముగా( దాళగంధి యన బొగడొందున్‌

1క్రీ అంధ వచన

దాక్షిణాత్య భాషలలో (పధానమగు [ద్రవిడ భాషయందు నేకైకముగ (గంథమంతయు వచనరూపముగ నున్నవి లేవు.

విశిస్టాద్వెత సర్మపదాయ (ప్రవ ర్తకులగు భగవ[దామానుజులువారు గద్య (తయ మను పేర నొక [గంథమును గచించిరి. ఆందుండి యుదాహరణములను చూపుచున్నాను.

చూర్ణమునకు---

అపార కరుణాంబుధే, అనాలోచిత విశేషావిశేష లోకళరణ్య, (పణ తార్తి హర, ఆశితవాత్సలై్యైక మహోధధే, అనవరత విదిత నిభిలభూతవాత యాథాత్మ్య, సత్యకామ, సత్యసంకల్ప, ఆపత్సఖ, కాకుత్హ్స, శ్రీమన్నారాయణ పురుషోత్తమ శ్రీరంగనాథ మమనాథ నమోస్తుతే- (శ్రీరంగ గద్యమ్‌)

పరమయోగి వాబ్మనసా పరిచ్చేద్య స్వరూప స్వభావ స్వాభిమత వివిధ విచ్చితానంత భోగ్యభోగోప కరణ ఖోగస్థాన సమృద్ధానంకాళ్చర్యానంత మవి విభవా నంత పరిమాణ నిత్యనిరతిశయ శ్రీ వె కుంఠనాథ---(శరణాగతి గద్యమ్‌).

వృత్త గెంధికి----

పబుడ్ద ముగ్గాంబుజ చారులోచనం సవి భమ (భూలతమ్‌ _ ఉజబ్ద్లలాధరం

కు పీ న క్వి శుచిస్మితం - కోమల గంగడమ్‌ - ఉన్నసమ్‌ వ ఉద(గపీనాంస విలమ్బి కుండ లాలకావళీ బన్ధుర కంబుకంధరం, (వై కుంఠగద్యమ్‌.) ళ్గో ప్రబుర్ధ ముగ్ధాంబుణ చారులోచనం

సవ్మిభమ భూలత ముజ్జులాధరం

పచిస్మితం కోమల గండమున్నసమ్‌

ఉదగపీనాం స విలమ్బి కుండలా

లకావళీ బన్ఫుర కంబుకంధరం.

వాష్మయము 19 కన్నడ భాషయండు పదునొకొండవ శతాబ్ది వెనుకనే యిట్టి రచనలు వెలసినవి. ఆ వాబ్మయమున బసవన మొదలు శివభ క్షులందరును వచనములను రచియించిరి. ఆందులో వీరళై వమత (ప్రవ ర్తకుం డగు బఫవన, షట్‌ స్థలవచన, కాలజ్ఞానద వచన, మం్యతగోష్య వచన అను మూడు (గంథములు రచియించి నాడు. ఇవి పాటలవలె పాడుట కనుకూలముగ నున్నవి. ఉదాహరణము : షట్‌స్థల వచనము నరె కెన్నెగె, తెరగల్ల కె శరీరగూడ వగదమున్న వాల్లుహోగి బెన్ను బాగి అన్యరిగెహంగాద మున్న కాలుమేలె కయ్యనూరి కోలహిడి యదమున్న ముపి ఎందొప్ప వళియదమున్న మృత్యుముట్టదమున్న పూజిసు నమ్మ సంగమ కూడలి దేవరా ః ఇది బసవని యిష్టలింగ మగు కూడలి సంగ మేశ్వరుని పై. జెప్పబడినది. ఇట్రే అక్కమహాదేవి వచనములు, అల్లమ్మపభువు వచనములు మోళిగమారయ్య వచనములు అనుపేర 125 భక్తుల వచనములు వెలమయుచున్నవి. ఇప్పటివలె పూర్వకాలష న ముదణాది సౌకర్యములు లేకపోవుటచే, వేదమువలె కంఠస్థము చేయు పద్ధతియే యుండెడిది. మజియు పద్యరూపమున నున్నచో విషయము ధారణచేయుటకు వీలుగ నుండును, ఈ యభిపాయము చేతనే, మవశాన్త్రీయ _గంథములు, నిఘంటువులు మున్న గనవి, సంస్కృతము ననుసరించి తెనుగున 'పద్యరూపముతో పూర్వము వెలసినవి. నేడు వచన యుగము గాన నవి వచనములో రచితము లగుచున్నవి. పద్యత త్ర్వమునుబట్టి చూచిన వచనవాజ్మయము తొలుత వరిల్ప నేరదు. భాష ధ్వని ప్రధానము. మనసులోని భావములను పెకి తెలియజేయుటకు ధ్వనియే మొదట యాధార మైనది. అదియే వర్ణసముచ్చయాత్మక మైన భాషగా పరిణమించి నపుడు గేయరూపమైనది. (పాణములవంటి ధ్వశులకు నక్షరములు శరీ5 (ప్రాయములు. కాబట్టి యాయశరములకు స్థిరత్వము గల్చించు లిపియేర్చడిన

తీ ఆంధ వచన గాని, భాష సాహిత్యరూపమున వెలసి సైర్యమును బొందజాలదు.. లిపి యేర్చ డకముందు గేయరూపమగు భాష నాలుకయందే నాట్యమాడుచుండును. అప్పుడు నాలుక యే పలక; మేధయే పుస్తకము; నోటిమాటయే వ్యాఖ్యానము - అట్టి గేయ రూపమగు పదవాజ్యయము నుండియే విశిష్టమగు పద్య వాజ్బయ ముదృ విల్ణును. మళజియు తెనుగుఖాష స్వర ్పపధానమగు సంగితమును వర్ష్మపధానమగు సాపిత్యమును సమ్మేళముచేసి యవ్య క్రమధురిమగు గానమును సువ్యక్ర మధుర మొనరించునదిగాన కేవలవచనమొ లుదృవిల్దుట కవకాళమే లేదు. అయినను పెని వివరించిన గద్యవచన సాహిత్యసం్యపదాయముల ననుసరించి తెనుగు వాజ్యయమున [పాచీనకాలమునుండి నిరువదియవ శతాబ్ది (ప్రారంభము వఆకు నెట్టి పరిణామమును బొందినదియు యుగవిభజనమూలముగ దెల్పు చున్నారు. ఇట్లే వచనము" నకు గూడ తొలి నున్న సంపదాయార్థము ననుసరించి, తిక్కన, వచనము లేకయు వర్ణన రచిమింపగ వచ్చునని చెప్పియున్నాడుగదాః గద్యయను సంస్కృతపసదమునకు దదృవరూపము గద్దియ. దీని రూపాంతరము గద్దె, పై బిరుదు గద్యల నేస్థలమునం దా బిరువములు గలవారు కూర్చుండగా సంటోధించుచు చదువుదురో ఆస్థలమునకు “గద్దె" ఆని పేరు వచ్చినది. సాధారణముగ నాస్థానమున సింవాసనాసీనుడ్తై న రాజునుగూర్చి బూ గద లు చదువుదురు గాన, సింవాసనమునకు గద్దె యని పేరు రూఢియైనది. బిరుదుళబ్దము వీరళబ్దమునకు మహారాష్ట్ర (ప్రాక్సళతరూపము కావున “బీరుదుగద్దె బిరుదుగద్దెలు'.. అను రూపము లేర్పడిన వెనుక నీ గద్దె శబ్దము రూఢియె యుండును. కొబట్టియే గద్య అనుపదము ప్రకృతిలో వచనమునకు, వికృతిలో సింవిసనమునకు పేరైనది. తెనుగులో గద్దె సింవోసనమున కర్థమగుట విన్సృతమగుటచే కొటో లిటీవలివారు సింగపు గద్దె యనియు సింగపుంలీట యనియు 'దద్భవ* పదసమాసములను గల్పించియున్నారు.

వాజ్బ్యయము లి] వర్ణనలు తఅచుగ డీర్ధ సమానభూయిష్టములై ఉత్య-లికా ప్రాయములుగనుండుట చేత, ౮ గద్యలేవమునే తిక్కన వచనముగా చెప్పియున్నాడు.

[క్రి.శ 1286 లో పద్యమయమగు నోపిలిసిద్ధి శాసనమున నడుమ వచన భాగమునకు “గద్దె అని కలదు.

గద్యములై న, వచనములై న _మ్మాతాచ్చందస్సంఘటితములగుటచే కాటోలు, కొందరు కవులు పద్యకావ్య రచనలను, వచన కావ్యములుగా పేర్కొన్నారు. హరిభట్టు వరాహ పురాణములో 'చవరసాలంకార బంధురంబుగా నొక్క ప్రబంధం బాలధభాషాభవ్యంబగు వచనకావ్యంబుగా రచియింపబూనిన సమయంబున, . ..నారసింహపురాణ ఉత్రర భాగ మప్పుడంధ భాషను వచన కావ్యంబొనర్చె" అని చెప్పియున్నాడు. లో కేరావు సోమనయను కవి ముక్లే శివర్శాతిమావిత్మ్యమను పద్య్మపబంధమును వచన కావ్యమని

ర్స్‌

తెనుగు భాషలో పదమూడవ శతాబ్దినుండి పాటలుగా పాడదగిన వచన ములు వెలయుటచేతను, నవి మెైగద్యభేదములలో నొకటి యగుటచేతను, నవి (ప్రబఐంధములయందు వెలయక యేక్రై కముగ నొక (గంథరూపముగ లభ్యమగుట చేతను, తొలి వచన (గ్రంథము లవియే యని నిర్ధరింపవచ్చును.

అలనే ట్రై ప్రింాలా

వచనములకంటె భిన్నములె , తెలుగు కావ్య మధ్యమునగాని, పత్యేక

రచనలుగా తెలిసిన గద్యలను గూర్చి పత్యేకముగా [వాయవలసి

యున్నది. అవి వచనములు కొవు కావున నిందు చర్చించలేదు.

(వొబ్బన్నయ యుగము లేక

అచ నన్నయ పూర్వయుగము

నన్నయకు ముందుగల వచనస్వరూపమును దెలిసికొనుటకు కాసనములే యాధారములు. పూర్వము తెకుగుదేశముల నేలిన శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, పల్పివులు, సాలంశాయనులు మొదలగు వారి శాసవములు పాకృతభాషలో కున్నవి. మనుష్యుల పేర్టు, మొదలగునవి మృాతమే తెనుగున గలవు. చాళుక్యుల కాలమున తెనుగు రాజభాషయెన వెనుక తెనుగు కాసనములు బయలు వెగలినవి. ఇంచు మించుగ నొకాలముననే రేనాటిచోబల ళాసనములు తెనుగున క నృట్టుచున్నవి, ఇప్పటికి లభించిన కాసనములలో మొదటి తెనుగు శాసనమును1 నాకాలవు వచన స్వరూపమును దెల్పుటకే యిచ్చుచున్నాను.

స్వ సిశ్రీ సోజమహారాజుల్లొళన ఇన్పుజోళి అణసోతులు రేవణకాలు వుద్ధణకాలు ఇచ్చిన పన్న స పెన్బాఠీ శెజేనికిన్‌ తేని తిచ్చిన పజ్బమహాపాత కున్తకున్‌_.

న!

(క్రీ. ఈ. 850 నాటికి పద్యమయ ళాసనములు లభించుచున్నందున యా కాలమునాటి ధర్మవరము వచనశాసనములోని2 భాగము వచన మెట్టున్నది తెలిసి కొనుటకుదాహరించుచున్నాను.

[వి] జయాదిత్య పాదపద (ద్మ] [భమరాయమాన ్రీమత్కడియరాజు గుణగణాభరణుణ్ణు [ద న కాని మీూశ్వరునకుం గా ర్రికేయుండునుటోలె చౌషస్టిక ళావిశారదుండు పన్టారంగులు అర్హుమపెగ్గడ లుంగరనమ్మున పండ

యం ళా ళా

ఓ థ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు- నన్నయకు పూర్వము ఆంధ

భాష, వృషసంవత్సరాది సంచిక, 5-18 పుటలు.

ల. చాపక్య లీకమమహారాజు ధర్మవరము కాసనము, భారతి 1928,

ఆంధ వచన లల రంగును ఈ ధర్మనిర్వహనోద్యోగమ్మునకు బృహస్పతి సమానులై న ,పెగ్గడ కా (డెయ) గారి కొడుకు బెజెయరాజు సమళ్థుక్‌] నని ఆత్మాన్మతంబునం బన్నిన**4 మొదటిదానిలో, 'జ' అను వింత ధ్వనిగల యకరము, బిందువునకు బదులు వర్గపంచమాతరములు లీలింపబడుట, సమాపక [క్రియ లేకపోవుట, వాక్యరచనయందలి వై లక్ష్షణ్యము, తరువాతి కాసనమున వర్గపంచమాక్షరముతో బిందువులుకూడ యేర ఎడుట, సమాపక (కియలతో నన్వయసౌొలభ్యము గలిగి యుండుట మొదలగు వానినిబట్టి వచనఠచన మెట్టు మారినది తెలిసికొనవచ్చును. (గంథవి స్రరఖీతిచే నాయా కాలములలో బుట్టిన శాసనము లందలిభాషను, విశేష ములను నిం దీయజాలక్‌ పోయితిని, ది కృ్రదర్శనముగా నన్నయకు ముందు వచనరచన మాతము చూపితిని. నన్నయకు పూర్వమున నున్న వచన శాసనము లనుఐబంధమున సీయబడినవి. ఆ శాసనముల వాతలిట్టుండును. శే పూర్ణానుస్వారములు వాడుట, (కూంతురు-ఆండది) & పూర్ణాను స్వారములకు ముం దతరములు ద్విత్వము వాయుట, (గహాంబ్బునంగ్లా, కుంతి, కంక్కప్మతంబ్బు॥ మొదలె నవి. ల్‌, వాండ్డు, వాండు, వాడు- మూడు రూపములును కన్పట్టును. 4. (బహ్మ, సింవా, జిహ్మ- ఐంహ్వూ- సింవ్వా- జింహ్వ- జిహ్వాం గా (వాతలలో నుండును. 5. దుఃఖ-దుఖ-చేయ- సేయ-శేయ, కాయ. 6. సంబోధనలు దీర్దాంతములుగా నుండవు, పరం త్రప ! రాజేంద! 8. బు-రు-భేదము పాటింపబడదు. శతృ శతు- పౌతృండు ప్నాళుండు- రుదృని = రుదుని. 9. పాగ్జోతిష-[పాగ్జోతిషకు-వివతృండు- వివత్సుండు. 10. వలపలగిలక వాయటయే సర్యత కానబడును, (పార్వన్‌) వ త్రళలకులు,

లిక ప్రాబ్వన్నమయ యగము లేక నన్నయ పూర్వ్యయుగము

నన్నయకు బహు [ప్రాచీనమైన కాలమున శాసనములలో కేవలము పద ములుమా,తమే మనకు లభించినవి. ఈ కాలము క్రీ, పూ. 8వ శతాబి- క్రీశ. క వ శతాట్టియని చెప్పవచ్చును. కీ. ఈ. 575 నాటి కలమళ్ళశాసనము తెలుగు వచనముతో కూడిన శాసనము మనకు [పథమముగా గానవచ్చుచున్నది. అందు తెలుగు పలుకుబడియే యున్నట్లు సృష్టము-కాని, 7,8,9 శతాబ్దులలోని వచన శాసనములను పరిశీలింపగా నందు సంసగ్బాత పదములు విశేషముగా చోటు చేసికొన్నట్లు తెలియగలడు-కుసుమాయుధుని కొరవి కాసన మందులకు (ప్రమాణము

కుసుమాయుధు పెద్దకొడు కనేకరిపు నృపతిమణి మకుట మకరికొ కషణ ళృణిత [భ] గల కలావ ల్రీకాంబు రాజ్యంబు సేయుచు నిష్టవిషయ కామ భోగంబు లనుభవించుచు సుఖంబుణ్ణి యొక్కనాణ్దు. (ఇది భారత రచనకు వందయేండ్ల పూర్వపు కాసనము-)

(కీ. ఈ. 850 లో మొదటి పద్యమయ ళాసనము (అద్దంకి) లభించిన కారణమున ఆ వెనుక- కీ.శ, 980 _పాంతమున మజియొక పద్యమయ శాసనము (బెజవాడ) లభించిన కారణమున- (పాజ్బన్నయ యుగమున వచన శాసనమలను గూర్చి పర్యా పమెైన పరిశీలన జరుగలేదు.

నన్న య వచనరచన-=

(ప్రాచీన మవోకవుల చంపూ.గంథములలోని వచన రచనలలో నన్నయ వచన రచన పద్య రచనవలె (పసన్నమై యవర రమ్యత గలిగి యచ్చున పది పండెండు పంక్రుల కెక్కువగాక హృదయంగమ ముగ నుండును, నన్నయ పద్యముల యందువలె కొన్ని నియమములు గద్య మునకు గూడ పాటించి యున్నాడు, వచనము (వాయటకు

1. పద్యములం గూర్పువలనుపడని వంశ కమాది వృత్తాంతములుచెప్పుట

క. విరివిగా చెప్పవలసిన కథలనుసం[గహించుట 8. ఏకధారగా నుండి విసువు జనింపడేసెడు పద్యపఠనమునుండి పాఠ కని మజల్చ్బుట

ఆంధ వచన లిక్‌

4. అచ్చటటచ్చట రత్నములవలె లోకో కులు పొదిగించుట

5. ఏకసమాస సముచ్చయాత్నక వాక్యరచన వీడుట

6, వచన (ప్రారంభము పద్యపాదమువలె నడిపించి, వృ త్రగంధిగా భాసింపజేయుట అనునవి.

ఇందు చివరదాని కీవజకే యుదాహరణలు చూపితిని, నేటి, యాంగ్లేయ ఖాషైావచన పద్ధతి ననుసరించినచో ముదించిన నన్నయ విశిష్టత మన మెజుగ గలము,

శివకవి యుగము - నన్నెచోడుని వచనరచన_

నన్నయలో సగము పద్యము గద్యమున్న నన్నెచోడుని కవితలో అమి దింట నొకపాలు గద్యము గలదు, అది సంస్కృతపద జటిలమై, అలంకార నహితమై యుండును. యజ్ఞ సంభారవర్ణన, వివాహమండపవర్ణన మున్నగువాని చోట్ట సంస్కృత పదబంధురంబ్లై యున్నది. (శుతిసామ్యమును పాటించుటయే గాక, ఛేకానుపాసము, వృత్యన్నుపాసము మొదలగువానిని వాడినాడు, మొత్తము మీద కుమారసంభవ వచనరచన, పద్యరచనయంత భావబంధురము కాదు.

తిక్కనయుగము వచనములు - విన్నపములు - కృష్ణమాదార్యుడు!

వచన వాజ్మయ _పథమాచార్యుడు] క్రీ. ౪. 1800 ప్రాంతము.

ఈతడు ద్వితీయ (పకాపర్షుదుని కాలమున నోరుగల్లున విలసి ల్రినట్టు *ఏకశిలానగర వృత్తాంత ము" ఏక్కామనాథుని ,పతాపచర్శితము చెప్పుచున్నవి. లా

1. భారతి. పార్థివ భాదపదమున నావ్యాసము పై శీర్షికతో పకటిత

మెనది. - ఏ. వచనవాషబ్మయ (పథమాబార్యుండు. శీర్షిక.

వీరి (ప్రాబ్బన్నయయుగము లేక నన్నయ పూర్వయుగము ఈతనిని తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు (1408-1508) పేర్యొనుటచేతను, వచనములు,విన్నపములు నాసి సంకీ _రృనలువాయుటకు తొలుత దారి చూపిన వాడగుటచేతను నీతని ప్రథమాచార్యుడని కెలిపితిని.

సింహగిరి నరవరి వచనములు

(పసిద్ధవై ష్టవ క్షేతమగు థ్రీ సింహాచలక్షే తమున నీతడు నివసించిన కారణమున నా దేవునిపై నీ వచనములు రచియించెను. ఇది"సింహగిరి నరసింవా నమోనమో దయానిధీో"యను మకుటముతో నుండును,

“*డేవా ! జయ జయాపరంధామ ! పరమ పురుష ; పరమాత్మపకాళశ అమృత ! అచలాచల। అవ్యక్త ః ఆగణితదయాంలోధి-అఆనాథపతియైన స్వామి సింహగిరి నరహరి నమోనమో దయానిధీ £

ఏడు రామాయణంబులు, పదునెనిమిది పురాణంలులు, ద్వాదశస్కంధం బులు, భగవద్గీతలు, సహ్మసనామంబులు చదివిరేమి విశిరేమి, (వాసిరేమి, ఈ సంకీ ర్తనకు వేయవపాలింటికి సరిరావు. కడమ సంకీర్తన లనేకసారులు విన్నారు. ఇందుకు తప్పరాదు......మీ దాసులకు కులగోతం బెన్ననేమిటికి మా యతి రామానుజముని పరంధాత అనాధిపతియైన సింహగిరి నరహరి నమో నమో దయానిధీ

శథగోపవిన్నములు

అభిలాండకోటి (బహ్మాండనాయకా। నీకు పునః పునః (పదక్షీణ నమస్కారంబులు. శరణాగత వజపంజరా నా దురితంబులు ఖండించి మీదా సానుదాసులకు దాసుండనై వర్తించే బుద్ధిపుట్టించి, నాదుర్గుణంబులు చూడక మీ పతితపావన బిరుదు (పతిష్టించి, పతితుండనైై న నన్ను రక్షింపవే ఆశ్రితజన మందార ! అఖల లోకాధార ! నమో నమో లశ్షీవల్లభా :

"డాక్టరు యమ్‌. కులశేఖరరావు, సంపాదకుడు, అంధ్ర రచయితల సంఘము, హైదఠబాదు 1968,

ఆంధ వచన ల్లి? ఎజ్జా యెగడ

ఎజ్జన నృసింహ పుఠరాణమున (జె-81) సంభోదృవ వచనమను నొక వచనమును రచియించి యున్నాడు. అది ఉత్కలికా (పాయమనదగును.

*““అమ్మహా స్రంభంబున విజ్బంభమాణ జిహ్వాల వివృతవదన గహ్వర సృురదసహ్య కహకహో త్రక్టన గర్జా స్ఫూర్జితంబును, వికట కఠోర ఘోర దంష్టాందండ దారుణ దహన దందహ్యమాన దశదికశాభాగంబును, విపుల కపీల కూరతరల తారకాతరంగి తోద్వ్సృు త వృత్తాయతేష రూ క్షరదనస్ప్ఫులింగపూరిత భువన రం[ధంబును నభంగ_్ళూభంగ భయద భాలలాగ (పాంత భంగుర భమ రక దురవలోకనంబును విశ్వధుర ధరసగైంధ పరిణాహపరిణతో దగ కింజల్క- పుంజపింజరిత భాసుర కేసర [పశర _ప్రక్షావి తాంతరిక్ష ఏటును-

ఎజ్జిన హరివంశమున 10-211 చూర్చిక గలదు. అందు ముక్తపద్మగస లక్షణమున్నది.

“ఆయ జయ జగదుదృవ స్థితి సంహార హేశుగుణ నిర్ధరణ వ్యవ హితానేక మూర్తి విలసన - సనకాది యోగీంద హృదయ సరోరుహ సౌరభ్య సంధానా వేళ. . .కృితాఖిలలోక లోకాయతికాది దుస్తర్కతిమిరాంత దురధి గమత దివ్యాను భావ. ఉ.భా.

థ్రీనాథ యుగము

థ్రీనాథుండు పాదీన గద్యరచనా సంప్రదాయము ననుసరించి భీమ ఖండమున (88-212) నొక చూర్ణికను రచియించియున్నా(డు.

*ఓం జయజయ దేవదేవ గంధర్వ సిద్ధవిద్యాధర చారణ కిన్నర కింపురువు లహంపూర్వికాసంపుల్లపుటంబులగు చేశస్సంపుటంబులం బుటపుటనగు భక్తి విశేషంబుల శేహైహికటక భూషా విశేషాభిరామంబులగు మీ కోమల శ్రీపాద కిసలయంబుల ఘుసృణమణీి కోటీరకోటీ విటంక సందానితి మందార మాలికా మకరందబిందు ధారాధోరణీ [పప్రవాహంబుల నహరహంబును నలిషేకింతురు,

లీ (ప్రాబ్వన్నయయుగము లేక నన్నయ పూర్వయుగము కంశేకాలా ? మీ కంఠమూలంబిన( గలువ దండక్రై వడిం గనుపట్టు కరాళ కాల కూట విషమషీకళంక పంకచబ్భాయాచ్చటాగుకుచ్చంబు వలన నిఖిలలోక సంర తృంబు నిగమవ్యాభ్యాతంబు,

ముక్యాంటీః నీకు (మొక్కులు, శివా! నీకు నవాంజలి, భవా! నీకు నభివాదనంబు, పాండురాంగా! నీకు దండంబు, అష్టమూర్రీ నీకు (బకిష్టం పినాకీ నీకు నమస్కారంబు. జయజయ థభ్రీభీమేశ్వరా నమస్తే నమస్తే నమస్తే నమః” 66660

= పోతన =

పోశన భాగవతమున వచనము లన్నియు సంస్కృత సమాసబంధుర ముల్తె , ప్రాచీన గద్యరచనా సంపదాయములను తలపులకు! దెచ్చుచుండునుం వర్ణనల పట్టున నీసంపదాయము చక్కగా పోతన _పాటించినాడు. అటవీ వర్ణ్షనమున సమాసరచన మావళ్యకమను నాలంకారిక నియమము గుర్తించి గవేర్యద మోశణమున (8 సం. లశ్త) **ఆద్రి మజియును, మాతులుంగ లవంగ లుంగచూత కేతకీ భల్పాత కృామాతకసరళ పసన బదరీ వకుళవంజురి వటకుటణ కుందకురవక కురంటక కోవిదార ఖర్జూరనారికేళ సింధువార చందన పిచుమంద మందార జంబూ జంబీర. .యిత్యాది వచనము[వాసి యున్నాండు.

దళశమనస్యంధమున (1745) రుక్మిణి గౌరీదేవి మందిరము వెలువడు నపుడు చెప్పిన వచనము” మేఘమండలంబు వెలువడి విలసించు [కొక్కారు మెజుంగు తెజంగున,మృగధర మండలంబు నిర్గమించి చరించు మృగంబుకై వడి. =. దేవదానవ సంఘాత కరతల సవ్యాపసవ్య సమాకృష్యమాణ పన్న గేందపాళ పరివలయిళ పర్యాయ పరిభాంత మంధరాచల మంధాన మధ్యమాన ఘూర్డిత ఘుమఘునూయిత మవోర్జవ మధ్యంలున నుండి చనుదెంచు. నిందిరా సుందరీ వై భళవంబున,””

ఆంధ వచన లీఫీ శ్రీ కృష్ణదేవరాయ యుగము

ఈ యుగమున సాహిత్యమున వర్ణనా పధానములగు పబంధరచనయు, మతమున వై ష్రవమును (పధానస్థానము నాకమించినవి. కావున సాహిత్యమున (ప్రత్యేక వచనరచన కవకాశము లేకపోయినది. అయిన గద్యలక్షణముల ననుసరించి కొన్ని వచనములు వెలసి“వి. సులభకై లిలో వేదాంతవాజ్మయము (పపంచించిన దత్నాతేయ శిష్యవర్ష మీ కాలములోనే తమ రచనలు చేయుటకు (ప్రారంభించెను. కావున నీ యుగమునకు గూడ సాహిత్యమున కున్నంత 1ప్రాఠాన్యము లేకున్నను, కొంత విశిష్ణతకలదని యెంచవచ్చును, _

తాళ్ళపాక పెదతిరుమలయ్య వేంక టేశ్వర వచనములు -- (1463-1558

ఇవి, తిరుపతి దేవస్థానమున ను_పసిద్ధ సంకీ ర్రనాచార్యులగు తాళ్ళ పాక అన్నమార్యులవారి ప్పుతులు పెద తిరుమలయ్యగారు రచించినవి. శ్రీ వేంక 'చేళ్వరా ! అను మకుటముతో పశస్త రచనగల నీతని వచనలలో 166 నేడు లభించుచున్నవి---ఇవి 80 రాగములతో పాడవచ్చును. ఇందు మంచి భావములు ప్రపంచితముల్తై యున్నవి. మచ్చునకు రెండుదాహృతులు.

1 ఇది లోకదృష్టాంతంబు -- నీ చరితలు గణుతింప నలవిగావు, మజీయు నితరమార్గమ్ములెండమావుల నీళ్ళవంటివి, మీణుంగురు బురువుల (పకా శము వంటివి. కాకిచేగడల సౌమ్మువంటివి. కప్పచిస్పల వెండివంటివి. ఇట్టి (భమలం బొరలక సీ ఫ్రీ పాదంబులే గతియని యున్న వారలు ధన్యులు థీ వేంక టేళ్వరా!”

“థ్రీ వేంకటగిరి దేవా నా దేవాంబు నీ వుండెడి నిత్యనివాసంబు; నాజ్ఞాన విజ్ఞానంబులు నీ యుళయ పార్శ్వంబుల దీపంబులు; నాముకు(. జెజమల యూడ్చులు నీ యిరుదెసలంబ కైడి యాలవట్టంబులు; నా మనో రాగంబులు నీకు/ నానా!

1. పరిష్క ర్ర-వేటూరి పభాకరశాన్త్ర-తిరుమల తిరుపతి దేవస్థాన

(పచురణ- 1965

శీ (ప్రాజ్బన్నయయుగము లేక నన్నయ పూర్వయుగము జంగదకొవి వలువ నీకు మొక్క నెత్తిననా చేతులు రెండును మకరతోరణం బులు నాఖక్రియె నీకు సించోసనంబు; నా మేనం బొడమిన పులకలు నీకు గుదులు[ గుచ్చి యర్పించిన పూదండలు; నే నిన్ను నుతియించిన నుతుల యక్షర రవంబులు నీకు భేరీభాార ఘఎటానినాదయలు. నా పుణ్య పరిపాకంబులు నీకు నై వేద్య తాంబూలాదులు; మదీయ నిత్యసేవా సమయ నిరీక్షణంబు నీకు సర్వాంగంబునలందిన తట్టుపునుంగు; నా సాత్రికగుణంబు నీకు ధూపపరిమ శంబు; నీవు దేవ దేవుడవు; నే నర్చకుండను, ఈ రీతి నిత్యోత్సవంబు నాయందు నవధరింపవే ్రీ వేంక టేశ్వరా !

పై వచనమే రాగతాళములతో బాడుట కను కూలమగునట్టు, "వైరాగ్య వచనమాలికా గీతము"లను పేర ముదితమెనది.

శంకరకవి (క్రీ. శ. 1570 ప్రాంతము భవానీ మనోహర వచనములు

శన వాజ్బ్యయమున నివి చాలవ్యా ప్రిలో నున్న వచనములు, ఇవి నేటికిని కొందరు పారాయణ చేయుచున్నారు!. వీనికి పూఠక్వము పురాతన శంకరవచన ములని పేరుండెను. ,శివపంచ స్తవికి వ్యాఖ్య రచించిన దేచనామాత్యుని ప్యుళుడు శంకరకవి, మహిమ్నము మొదలగు శివ స్తవములనుండి భావములను (గహించి యిందు పొందుపఅచినాడు. ఇవి చక్కని శై లిగలవి __నను రక్షిం పవే భవానీ మనోహరా, యను మకుటము గలవి. ఇవి చాల పెద్దవచనములు-- మిక్కి-లి వ్యా ప్రిలో నుండుటచే నుదహరింపలేదు.

కాళీకాధీశ్వర వచనములు

ఇవియును క్రై వవా్బ్యయమునకు సంబంధించినవే, వీనికి శివయోగ వచ నములను నామాంతరము గలదు, అలు

ఓ. భవానీ మనోహర వచనములకే శంకరవచనములని నామాంతరము.

ఇవి వేరు ంథములు కావు.

ఆంధ వచన . శ్ర!

“త్రీ గురుదేవా! అవ్యయంబై న పర్మబహ్మంబిట్టిదని లోకంబు నెజు(గుట దుర్లభం బది సద్గుర్ముపసాద బబ్ధంబైన రాజయోగీం్యచుండ్రె న గురు పభువుం గలిగిన యది యతి సులభంబుగా సాధకుండ్రై న యోగీశ్వరునకు సిద్ధిచు నారాటి యోగంబున్సు సొంఖ్యంబును, తారకంబును నమనన్యంబునన మూడువిధంబులై యుండు. ..వినోదార్థంబు పాంచభౌతిక దేహంబునుటోలె జగంబున విహరించు పరమశివయోగీం[దు చరలింగపాదార విందభజనంబు నాయందు పరంబుగా జేసి రశ్నింపవే! (శ్రీ కాళికాధీశ్వరా!”

వచన గంథములు దత్తా తేయయోగి-= వేదాంత వ్యవహార సారసంగహము (క. శ. 1550 ప్రాంతము)

మాహారిషేతమున మహా (పసిద్దుడ, దాస గోపాలస్వామి మొదలగు శిష్యులకు జ్ఞానమార్లోపదేశికుడగు దత్తాతేయయోగి దీనిని రచియించెను. ఈతడే, పరమానందతీర్థులు. మన్ధయోగి మున్నగు తన శిష్యపరంపర మూలమున యదై్వైత సిద్ధాంతమును తెనుగున (పచారముగావించిన మహనీయుడు. వ్యాసకృతమగు (్రహ్మస్తూతములకు శంకరకృతమగు శారీరక మీమాంసా భాష్యము ననుసరించి సంగవారూపమున వాడుక తెలుగులో రచియింపబడిన [వకరణ (గంథ మిది.

“= వేదాంతమనగాను శారీరక సూతళావ్యము. ఆ శారీరక సూ. త్రభాష్యా ర్థము సర్మగహీంచిన (గంథాలన్నీని వేదాంత పకరణాలనంబడును. ఆ శారీరక స్యూతభాష్యానకు యే అనుబంధ చతుష్టయము. కలదో అదే. వేదాంత సార సంగహమనేటి (గంథానకు ఆలోచించేటిదే అనుబంధ చతుష్టయం బనంజడును. అనుబంధ చతుష్టయం ఐనంగాను అధికావిషయసంబంధ (పయోజనాలును అధి కారి అనగాను సాధన చతుష్టయ సంపన్ను డనంబడును. సాధనచతుష్టయం బనగాను నిత్యానిత్య వస్తువివేకము. ఇహాము[తార్థ వలభోగ విరాగము, శమాది షట్క-సంప త్రి ముముతత్వము ఈ నాల్లు సాధన చతుష్టయం ఐబసంబడును”

89 పీజ్బన్నయయుగము తేక నన్నయ పూర్వయుగము ఎల్లకర నృ సింహకవి వ భారత సావితి (క్రీ ₹ఈ 15560) ఈతడు కృన్ణయార్యుని ప్పుతుడు, కీ, శ. 1511-1578 వజకు నున్న వసిద్ధ వెష్టవాచార్యుడు, తిరుమల లత్మణమునికి శిష్యుడు, ఈతడు మార్కం డేయ పురాణమును ద్విపదగా రచించినాడు. ఆ _గంథావతారికలో--- “అనఘాత్మ ఎల్లకరాన్వయాంభోరి పరిపూర్ణ చం[దళోభనగుణసాం ద నరసింహక వివర్య నగసమధై ర్య లలిమీర తిరుమల లక్మణాచార్యు

చెలగు పాదా:భోజ సేవారురీణ

(పచురవాక్యములచే భరతసావితి

రచ్చియించితిని కవిరాజు లౌననగ”

బ్రారరసావ్నితి పశ స్త్రమైన వచన రచన గలది. దీనిని న్రీలుకూడా పారాయణము చేయుచుందురు. విదురునింటికి కృష్ణుడు వచ్చి విందారగింఛచుట యిందలి కథ,

“*క్సరృ క్షే తంబు యజ్ఞ వేదియ జనార్దనుండు యూపంబును దుర్యోధనుండు పశువును కర్టుండు హవిస్సు, పాంచాలి యరణియు లీమసేనుం డగ్నియు నద్డ నుండు హోతయు, ఖీవ్మ[దోణు రాజ్యంబును రణంబు యాగంబు గావించి ధర్మ రాజు యజమానుండును గాండివంబు సృక్‌ _సువంబులును సమస రాజ సంఘం బులు గొనియాడ వోమంబు చేయించ నిది భరతసార సంగహంబున భారత ప్రావి(త్రి యనం ఐరగు |!

సభాపతి వచనము 1550.

సభాపతులే కాదు చదువుకొనిన సమ స్రజనులు (గహించి జ్ఞాపకము పెట్టుకొనదగిన (గ్రంథము. సమయస్ఫూ రి కిందలి విషయములు గుజుతు పెట్టు ననన!

1. భారత సావిత్రి - వావిళ్ళ (1949,ఇందు కవి నామములేదు.

కొని యుుడుటవలన నెంతో మేఇగును. ఇందిరువది ప్రాసలు, ఏబది యతులు చెప్పబడినవి. సభాప+ (రాజు) ఎట్టివాడుగా కుండవలెను అను వర్ణనతో [ప్రారంఠళ మగుచున్నది గాన “సవాపతి వచనము" అని దీనికి పేరు వచ్చినది. వచన మనుటకు సార్థకముగ మంచి _గాంథికరచనలో నున్నది. రాయవాచకమున నీ (గంథములోని వాక్యము లుదాహృతములగుటచేత, నిడి క్రీశ. 1560 ప్రాంత మునకు ముండే రచితమై యుండవలెను. *“మహితసభాభిరామాముఖ కావ్యంబు ధరనిల్చె మీ తాత శరణమంతతి' అని శే; ధర్మములలో కీ శ. 1550 ప్రాంత మున తామరపల్లి తిమ్మయ్య మంత్రి చెప్పినాడు. ఈ సభాభిరామకృతియే సభా పతి వచ నమమి యుండవచ్చును. అట్లయిన నీ రచనము శ్రీ శ. 1550 ప్రాంత ము లది కావలెను.!

దాసగో స్వామి లేక దొసగోసాయి

(కీ. శ. 1560 పాంఠము

పరమానంద బోధ _పకరణయి

మాహురి క్షేత్రమున దత్తా తేయ మఠమున కధీశ్వముడై పింగళి సూరన, తరిగొప్పుల మ్రన, మల్లారెడ్డి మొదలగు తెలుగుకవులచే [పశంసితుడగు దత్తా (తేయ యోగి మవాోరాష్ట్రభాషలో సీ గంథమును దాసగో ఫాయీ అకు శిష్యునకు నుపదేశించెను. అతడీ గంథమును మవోరాష్ట్ర భాషలో మొదట వెలువరించి, ఆ వెనుక తెముగుభాషలో రచించి గోపొలభట్టప తన శిష్యున కుపదేశించెను, ఆతడు సర్వదేవుడను మజియొక శిష్యున కుపదే?ంచెకు. ఇది వచనరూపమగు వేదాంత _గంథము: మచ్చునకు:

“ఆత్మ పూర్ణ సమాధినిష్టుడెనవానికి జాతీయ విజాతీయ భేదంశీదు. వర్షా (శమాభార ధర్మాలు చేయబనిలేదు. సర్వధర్మాలు విడిచి (బవ్మామై, దేశ కాల నల

1, సభాపతి వచనము = చాటుపద్మమణిమంజరి. దిితీయ శాగము, వేటూ3 _పభాకరళాశ్త్రి 158-162 పుటలు. (1922, శ్రి

లకీ ఆంధ వచన వన్నువులు లేక, అపరిచ్చిన్నుడై , జ్ఞానపూర్ణుడై పరబహ్మమువలెనే వుండి వాబ్మనోతీతమై, నామరూపరహిత మై, అఖండ పరిపూర్ణ స్వరూపమై యుండును, ఇది సకల వేదాంతసిద్ధాంతం. యోగసాంఖ్య సిద్ధాంతం. బృహదారణ్య సకలో పనిషత్సారం.

“ఇతి దాసగోసాయీ విరచితాయాం పరమానంద బోధ (వకరణం నామ (ప్రథమ ప్రకరణం.” అని గద్య కలదు. (సంఖ్య ౨125) సిద్ధరామకవి - క్రీ శ. 1560 [పభుదేవరవాక్యమొ లేక పిండచ (క నిర్ణయము

“విత్కళాధామ థ్రీ గురుసిద్ధరామ” అని _పాచీన సమయాచార్యునిగూర్చి శతకము రచించిన సిద్ధరామకవి, యీ శ్రైవ వేదాంతవచన (గంథ కర్త, ఇందు (పభుదేవర యనగా వీరశై వమత _పతిపాదకులలో నొకడగు న బ్లమ్మపభువు, ఇతని చరిితమే పభులింగలీల యనుపేర, తెనుగున ద్విపద పద్య కృతులలో వెలసినది. ఈ (గంథమున, _పభుదేవర తత్తోపదేశమంతయు. తెనుగు వచ నముగా వ్యాక్యానింపటిడినది. పంచీకరణము, పిండోత్చ _త్మికమము, ఆను భాగము లన్నియు నిందులోనివే. ఇం దిరుపదియేడు భాగములు కలవు. శైలి వ్యావవో రికము.

“ముఖ్యవాయువులు చేతుల యెముకలు రెండు, కుదురు యెముకలు రెండు కూడిన దిక్కుననుండి దేహ తత్త్వాలనెల్హా వకకడకు తెచ్చును, అంత ర్యామ వాయువులు, ఆత్మపురుషునికి వాహనమైయుండి ప్రాణాలు తెప్పించును. ప్రపంచవాయువు దేహాన కండగా నుండును. వ(జదేవోన్ని అంచుగా ముండును. అంచు వీలలు చేడితే దేహం చెడును. ఇది పిండచ్నక నిర్ణయం.” ఈతడు కేదార దేశికుని శిష్యుడు. పిడుపర్తి బసవనను పేర్కొన్నాడు. చూడుడు శతకకవుల చర్విత, పుట 800-801. (సం. 2129)

కాశీ చెన్న బసవేశ్వరుడు క్రీ. ఈ. 1600 వివేకసింధువునకు టీక

శంకర కృతమగు (బహ్మసూతభాష్యము ననుసరించి మహారాష్ట్రభాషలో ముకుందయోగి రచించిన వివేకసింధువిను వేదాంత్మగంథమున కిది తెలుగు సేత.

పాబ్మయము త్‌ ఈ ముకుందయోగి మహారాష్ట్ర వాజ్బయమున నాదిరచయిత1- ఈతడు, వివేక సింధువే కాక పరనూమృతము, మూలస్తంథము అను మరి రెండు (గంథములు రచియించినాడు. ఈతడు పం్యడెండవ శతాబ్ది కడపట నుండెను. కాళీ చెన్నబస వేశ్వరుడు రచించిన యీ తెనుగువచన గంథమే తన రచనమునకు మూల మైనట్లు వివేకసింధువును పద్యకావ్యముగా _రచియించిన. వేగినాటి. కొండయ్య యిట్లు చెప్పి యున్నాడు. “వికుతింపం భవరోగవై ద్యమగు నీ వేదాంతళాస్త్రంబు పా వనమైయుండ' _బవీణకన్‌ వచనకా వ్యం బొప్ప6గొం జేసిస జ్జ్ణులం బోచిన పుణ్యమూర్తి విమల స్వాంతుండు విజ్ఞాశళా సనుండ్రై నట్టి ముకుంద మౌనికినమ స్వౌరంబు గావించెదన్‌. (1-12) గ్రంథరచన పశ స్తమైనది. పూర్వార్థ మే డధ్యాయకులు. ఉ త్తరార్థము మూ డధ్యామయములు కలవు. _పారంభము:- ్రీమత్సర మేళ్వర భ క్తి మార్గానందానుభవ సద్గుణరత్న రత్నాకరంబును, బహువిధరహస్య దురవగాహ మహిమత త్వ మహనీయంబును పరమమఏషా విశేషాసాధారణ బోధవిధాన _బహ్మజ్ఞాన సొధిత కర తలామలకాయమానంబును, చర్వితచల్వణ దుక్వవా నిర్వాణ వధూమణికర[గహణానుకూలంబును, శంకరా బార్య ముఖకమల వినిర్ణత మకరందరస్యపవాహంబును, నైన వేదభాష్య పపకర ణంబును సకలకర్మ త్యాగియ పరమానందామురాగియు, క్రై వల్య నిరత భోగియు నైన ముకుందయోగి మవాొరాష్ట్ర భొషా విశ్రేషంబున వివేకసింధువును రచిమించె నది సకలోపకారంబుగా, సమ సశిష్కగణ రక్షకుండును, జంగమ శివలింగ విగ హుండును, కారుణ్యసమ్ముదుండునై న యోగదళాంతసద్గురుకరపద్మ శిరస్సం యోగభావనాసార్థ కృతార్థతనుండ నై న కాశీ చెన్న బస వేశ్వరుండను నేకు, ఆంధ భాషాసోకంబుగా టీక రచియింపం బూనితి సద్వి వేకసింధువరు కొన క. & ౧౦౯6 0౧ సక్‌ ఉ06ే3?1)2 16 01డేంం€ *ీంం1ల11 260౯ తెనికె 5 01 9. శ౯థం16 111. వలం 167-170.

లిం ఆంధ వచన శాస్త్రంబునకు, గురుశిష్య సంవాద టీకావిధానం బెట్టిదనిన; ముకుందరాజయోగీ శ్వరుని స్తోోతం. పరమానందయతి కీ. శ 1600

దత్తా తేయగుకునియొకగ శిష్యపరంపరలో నీత డ్యగగణ్యుడు. వచన వేదాంత విషయక _గంథములనే కాక శళతకములను గూడ రచియించియున్నాడు, వచన రచనలలో పేర్కొనదగినది మొదటిది.

1వేదాంత వా ర్రికము

గురుశిష్య సంవాదరూపక మైన యీ వేదాంత వచన (గ్రంథము విద్యా రజ్యయతి పణీతంబయిన వేదాంత వార్తికమునకు తెముగుసేత. చక్కని వ్యవ వోరశై లిలో నున్నది. చివర పద్యములో---

“పరమానంద యతీందుండ

స్థిర దత్తాతేయగురుని శిమ్య/డ, యోగ

సృురణానుళవు(డ నీ కృతి

సరసన్‌ రచిమించినాండ సర్వజ్ఞుడంై ”

ఇదియే “ఆ శతార్జోపన్యాసము ” ఆను పేర తెకుగునుండి తమిళ భాష లోనికి చిత్‌ ఘనానందయతి శిష్యండు సదాశివయోగిచేత మణిపవాళకై లిని (తమిళ సంస్య్క్భృాతములు) ననువదింప(బిడి నది. రెండవది అహ్మవిద్యాసుధార్డ వము- 15 (పకరణముల మహాగంథము,. నూతనముగ+ (బకటిత మైనద్‌. మూడవది వివేక చింతామణి - నాల్గవది ఉ త్రరటీక. ల చ

1. లిలిత్యగంథసూచనలు. అశ్రుకార్జోపన్యాసము (వేదాంత వార్తిక, తమిళ ఆసువాదము]) ్రీ వేంక టేశ్వర ఓరియంటల్‌ ఇన్సిస్ట్యూట్‌ జర్నల్‌ పుటలు 186-187 (శ్రీ డి. టి. తాతాచార్య శిరోమణి,)

వాబ్బ్యయము శి? రాయవాచక ము!

ఈ యుగమున బుట్టిన చారి తక (గంథములలో “రాయవాచకము" _పధానమైనది. ఇది విశ్వనాథనాయకుని స్థానాపతిచే రచితమైనది. ఇందు సరళ మైనవ్యావహారిక వచనము గలదు. దీని ననుసరించియే కుమారధూర్జటి కృష్ణ రాయ విజయమను [_పబంధము రచియించియున్నాండు.

గోపీనాఠకవి కీ. ఈ. 1670 వచనవిచిిత రామాయణము

ఇది యత్కల (ఓ ఢ)భాషలో సిద్ధే్యదయోగి రచియింటేన _గంథము నకు నాం ధానువాదము. ఈ తెనుగు వచశరచన ననుసరించి నల్లురెదుగురు కవులు పద్యకావ్యములుగా రచియించిరి. ఉత్తర పాంతమగు కళింగదేశమున దీని వ్యా ప్రి చాలగా గలదు. ఈతడు సృష్టికరణ కులజుడు. కీ, శ. 1667-1698 సంవత్సరములలో జయపుర సంస్థానమును పాలించిన విశ్వంభర దేవువలన నీతడు సమ్మానింపబడెను. కావున నిత డా కాలమునాడు. ఇందలి గద్య ఫ్‌

ఇది శ్రీ సీతారామ వర్శపసాదలబ్ధి కవిత్వ చాతుర్య ధుకంధర నిరంతర విద్వజ్జ్ఞనసాంగత్యబంధుర భారద్వాజగో[త పవ్శిత, నారాయణమంతి పుత వితరణ విజతరాధేయ, గోపీనాథ నామధేయ (పణీశంబైైన కేవల వచనవిచిత

“ఏవం విధ కథావిశేషంబై న వాల్మీకి రామాయణామమతంబై న యోఢథ రామాయణంబును చూచి, తత్క థావిశేషంబుల హెౌరఠం బంగీకరించి, సంవ్షీ ప్రంబు లుగా నెడనెడ సంస్కృతపదంబులు సంఘబించి, తెనుంగు వచన్మప్రకారంబున రచించితి"అని కలదు. ఇందు వాల్మీకి రామాయణమున లేని వితకథలు కలిగి బహుమనోహవముగ నుండును, _పశ స్తరచన గలది.

గణపవరపు వేంకటకవి కీ శ. 1670. మహాలాతణికుండును _పసీద్ధకవియగు వేంకటకవి తన ప్రబంధ రాజ వేంకటేశ్వర విజయవిలాసమున, చూర్జికలు, వృ త్రశంధులు మొదలగు రచనలు

1. రాయవాచకము-ఆంసాప (కాకినాడ. 1988)

88 ఆంధ వచన గావించి యున్నాడు. “ఇర్వదాణు చందముల వచనము యను వచన (గంథ ముము రచించినట్లు చెప్పుకొని యున్నాడు. పుష్పగిరి తిమ్మన - క్రీ. శ. 1700. భాగవతసారము

సమీరకుమార విజయమను (ప్రౌఢ (పబంధమును రఠచియించి, కంకంటి పాపరాజు, జేకుమళ్ళ రంగశాయి మొదలగు (పసిద్ధకవులచే స్తుతింపబడిన పుష్పగిరి తిమ్మన భాగవతసౌరి మను వచనగంథమను రచియించెను. దీని విశ్రేష మేమనగా నీభాగవతసారము తమిళ భాషలోనికి ననువదింపబడినది తమిళ రచ యిత చిన్నయ్యన్‌ యిట్లు చెప్పిగాడు.

“ఇంద పని రెండు స్యందంగకుం విష్టుపియ తెలుంగిలె పువ్చగిరి తిమ్మప్పన్‌ యెడిడిక దై పారె యవ్వార్‌ వాద్యార్‌ చిన్నయన్‌ తమిళ వచన త్రి నాల్‌ యెడిడినార్‌”

*“'స్పూత్సుండు శౌనకాది మవామునుల టూచి వింటిరా ? మునులారా ? ఇటు వలె ను త్రరపు తుండడిగితే _పత్యు త్తరంబుగా శుకయోగి మహానుభావుండు పలికెను, ఒ రాజేందా ! నీ వడిగిన (పశ్నము మంచిది. ఇది పెద్దలు మెత్తురు. వినదగినవి వేయి వేలుం గలవు. వాటిలో నీవడిగినవి ముఖ్యము. సంసారమగ్ను లీత త్రము తెలియగూడదు; పకు శిశు భార్యాదులమీది మోహముచేత కాలము (కమించి కడపట చ త్తురూ!

(బవ్మోండ వచనము = మాచనామాత్యుడు

[బహ్మాండ నిర్మాణ్యకమము, నాలుగువేద ములు, పదునెనిమిది పురాణముల నుండి (గహించి, రచితమైన పశ స్తవచనగంథము. ఈ మాచన భారద్వాజ

1. తెలుగులిఖిత గంథముల వివరణ కేటలాగు. వాల్యుం 6. వచన

కావ్యములు (౨ 1497)

వాజ్మయము లం గోతుడు. భైరివామాత్యుని పుతుడు. (గ్రంథ చివరగద్యలో “థ్రీ నారాయణ, శ్రీ మహాకేవచరణ ధ్యానానంద” అని చెప్పుకొనుటచేతను, నిళ్లే సుపసిద్ధ వేదాంత్మగంథమగు సీతారామాంజనేయ సంవాదమున గద్యలో “శ్రీమన్నారాయణ మవాదేవగురు కరుణా కటాక్ష యని యా (గంథకర్త పరశురామ పంతుల లింగమూర్తి కవి చెప్పుటచేతను, మాచనకూడ, యాతని సమకాలికుడని తెలియు చున్నది. ఇది చక్కని (గొంథిక శైలిలో నున్నది.

“థ్రీ మన్మమవాదేవుండు క్రై లాసశ్లై లోపరి భాగంబునందు సుఖాసీనుండై కూర్చున్న సమయంబున, సకల జగన్మాతయగు పార్వరీదేవి, సౌష్టాంగ దండ పణామంబు లాచరించి, లేచి నిలిచి కరకమలంబులు మొగిచి దేవా! సకల జగదుత్ప త్రి స్థితిలయ _పకారంబులకుం గారణకర్ము లయిన మూ ర్మితయంబెట్లు కలిగె బహ్మాండ నిర్మాణం బెట్టిది,..” ముగింపు,

“ఈ యాఖ్యానం బెవ్వరయేని తార్పర్యంబునం బకఠించినవారికి సకల దురితక్షయంబున, శాశ్వతసంపదయు, శతాళ్యమేధ ఫలంబులు గలుగు, ఈప్సితార్థంబులు సమకూరుననిన నా పరమేశ్వరి యానందంబును బొంది సకల లోకములు దయతో రక్షించుచుండె

సాంఖ్యవిచారము. చెన్నబసవయ్యకృతము. షడ్డర్శనములలోని సాంఖ్య దర్శనము ననుసరించి, తత్వ నిర్ణయ మిందు తేటచాడుక తెనుగున వివరింప బడినది. ఎడనెడ సౌంఖ్యసూ తములు తదనుగుణముల్తె న యితర (గ్రంథముల లోని ళ్లోకమ లు నుదాహృతములై నవి. సౌంఖ్యదర్శన ముపలక్షణముగా నిందు అద్వైత వేడాంతార్థములు గలవు.! (సం. 2257) తతా

ఓ. దీని అమూళ్య తాళశపత (గ్రంథము సేకరించి అచ్చొ త్రించినవారు భాషా

ఫోషకులు ఖ్రీచొక్యం నారాయణ స్వామి గారు (1974)

శ ఆంధ వచన

వేదశాస్త్ర _పమాణసీద్ధమబున మతము వైష్టవమా లేక శ్రైవమా యను విషయము విపులముగా జర్మించుచు వెష్టవమే సపపమాణమగు మతమని యీ _గంథము సిద్దాంతీకరించుచున్నది. వై డిక వ్యవహాకకమగు వచనమున సీగంథ

గు యా కు రచన గలదు. దీనిమీద శ్రైవులు సాత్విక బహ్మవిద్యావిలాసఖండ నమను (గంథము రచించిరి. బుద్ధిరాజు సేరయకవి సాత్విక (హ్మవిద్యావిలాస నిరసనము

ముందు వివరించిన వె వ్టవగంథ మునకు ఖండనముగా నిది వెలసినది. దీని రచియించిన కవి బుద్దిరాజు శీరయకవి. ఈత డివటూరి వీరారార్యుని శిష్యుడు. పిశహెటి సర్వదేవారార్యుని పేరణచే దీవిని రచియించెను ఇందుగల యవతారిక పదములతో కచితమైనడి. తక్కిన (గంథమంతయు వచవమే. క్రైవ మతమే సరోంతగ్భాష్టమని నిణూపణచేయు మహ్వాగంథమిది. ఇందు శ్రైవగంథము గాన నేకాదళరు దుల సంఖ సమసరించి 11 పకరణములు గలవు. పతి పకరణా రంభమున పద్యముగలదు. వచనము వ్యావహారికము,

"పురాణ క ర్తలందజున్ను (ిహ్మవలన పూర్వ కల్పోక్త పుంాణార్థ ములు కెలిసీకొని యీ కల్పము నందయే ఆతీత కల్పస పురాణార్థములు _బవ్మాదేవుడేలాగున జెప్పెనో ఆలాగుననే మీరుకు చేసి నారు. పద్మకల్పమునందు మార్కండేయునకు పరమేశ్వరాకు గవా కథలు పల్పెనే అని శంకయొకటి కలదంటే ఆది సత్మమగుకు. మార్య-ండేయుని కథ పదృ్మకల్పమునందు చెప్పి యున్నది. గనుక ఆవి ఆలాగున నగును.

అజ్ఞానధ్వాంత చండభాస్కరము. .

కంభంపాటి అమరేశ్వరశాన్త్రి ప్రణీతము, ఈతండు కీ. ౪. 1760 (ప్రాంతమువాడు.ఇది విచార దశకమను పది[వకరణములుగల యదై త వేదాంత (గంథము. చక్కని వ్యావవోరిక రచనము.

జ్యాజయము |

“ఈ పరమార్థోపదేశమును నమ్మి నిష్పక్షపాతము చేతను లెస్సగా విచారించుకొందువేని యీ విచారము వలన లభించిన సమ్యక్‌ _పజ్ఞానము వలన తమఃకూర్మమై, రజోమేశమై శోధన కమై కామవాలమై, జన్యమరకణతరంగ మయము రోగబుదుదవయి లోభమోహవేలమయి, దుఃఖాగార జల పవాహ రూపమమున యీ సంసార సమ్ముదముకు తరించి మోక్ష పరంపరను పొందెదవు. (షె. 194)

1. ముముక్షుజన చం[దవోనము

౨. సత్కి-)యానుష్టానము

లి. ఆత్మబోధ పకరణము వ్యాఖ్య-

ఇవి మూడును పరసరామ పంతుల ఐహ్మానందరాజ యోగి విరచితములు. ఈత డదైై ల వేవాంతకవి,

దషీశాం ర వాజ్యయము

సలక్షణమగు (గ్రాంథిక వచనరచచ సమీచీనముగా 1ప్రారంభమైనది, దీషిణదేమున మధుర నాయకుల కాలమునుండి యని చెప్పనొప్పును* ఈ దేశమున తంజావూరు, మధుర, పాంతములకు తెలుగు నాయకు లేలినను నచ్చటి వ్యవహార భాష తమిళము. కాని తెనుగు. కాదు. కాబట్టి యా నాయకులతో నచ్చటనే నెలకొనిన తెలుగు రాజకీయో ద్యోగులకును, కవులకు, పండితులకు, తక్కినవారికి, మాతృభాష తెనుగైై నకు నిత్యవ్యవహారమున తమిళభాష తప్పని సరియెశది. ఆ మునను పాలకులు తెలుగు వారగుట చేతను, భాషాపోషకులగటచేతను, తెలుగుళాష యక్షగాన నాటక (ప్రబంధవచనరూపముల పెంపొందినది వచనరచనయందు మాతము పత్యేక లవణ మొకటి పభవింపజేసినది. ఇతరా:[ధదేశము నందువలె, నిచ్చట తెనుగున వ్యావవోరికముగను, [గాంథికము*కు వచనరచన రెండువిధములుగా వర్డిల్దుటకు వీలు కలుగలేదు. పజాసామాన్య వ్యవవోరభాష తెనుగు కాకపోవుటచే, శుద్ధమగు (గ్రాంథిక రచశమువోనే వాజ్మ శుము వర్ధిల్లిన.

శీలి ఆంధ వచన ధేనుమావాత్మ్య్యము ఈ వాబ్యయశాఖలో మొదట వెలువడినది లింగనమభి థ్రీ కా మేశ్వర కవి. ధేనుమాహాత్మ్యము ఆనునది, ఈపడు రుక్మిణీ పరిణయము, సత్యభామా సౌంశ్వనము] అను రెండు [పబంధములను రచించెను. వానిలో “సత్యభామా సాంశ్వనము, శృంగార్యపబంధములలో నొక రసవత్పఏఐంధముగా నెన్నిక గన్నది. క్రీ శ. 1874 సంవత్సరమున తంజావూరిని జయించి. పాలించిన ముద్దళగిరియొడ్డ నీత డాస్థానక విగా నుండెను. ఇందలి శైలి చక్కానిది. “"ఆవ్ఫపా లమృతంబని ఆమరవిభుండు పలుకరించెగనుక, ఆవు నిచ్చిన ఆమృళ మిచ్చిన ఫలము చేకూరును. మేపుతోగూడ మేలైన దూడ అవును వృషభమ్మును నెవండొసంగు నతండు స్వర్గంబునందు సుఖంబుజెందు. [పాణం బులనీ మునులు పలుకరింతురు కాబట్టి గోదానంబుచేయు జనులకు (వాణాదాన ఫలంబు కలుగును. ,....కావున నావుల మహిమ నెన్న నలవిగాదు,” విజయరంగ చొక్కనాథుడు కీ శ. 1704_1781 థ్రీ లప్టదేవరాయల కాలమున పబంధములు వర్థిల్లునట్టు విజయరంగ చొక్కనాథుని కాలమున వచనములు వెలసినవి. ఈతడు స్వయముగ, _ వచన (గంఠములు రచియించుటయేగాక, వచనరచయితల నాదరించిన విద్వత్చ౦భువు, ఈతని [గంథములు రెండు లభ్యములై నవి. రెండును నము దితములు-- శ్రీరంగమావాత్మ్యము ఇది (శ్రీరంగ క్షేతమావోత్మ శ్రిమును దెలుపు పపియధ్యాయముల గ్రంథము ్రీరంగనాధుని కంకితము. ఇందలి వచనశ్రైలి తెలియటకు కొన్ని పంక్తు లుదాహరించెదను, తననన

1. ఈ (గంథము ఐందరులోని శృంగార (గంథమండలి యందు నాచే నంస్కరించబడి విపుల పీ8కతో వెలువడినది.

వాజ్మయము 48

“శ్రీరంగ విమానరాజంబు తొలుదొలుత ఐబహ్మలోకంబున నుండు. తదనంతరంబు నీవు తపంబు చేసిన జతుర్ముఖుండు నీ కీయగలండు. అయోధ్యా నగరంబున నీవు నీవలన జనించిన రాజులును పెక్కండు పూజింపగలరు. అంతట మురాంతకుండు రాము నామరేయంబున భవదీయ వంశజాళుండై న దళ రథుని గర్భంబుశం దవతరించి, లోకవిదావణుండై న రావణుని సంహరించి వానికి సవోదరుండును బియంకరుండును నగు విలీషణునకు లంకారాజ్యంబుకు నీకు గుల ధనంబగు ్రీరంగవిమానంబు నీయ గలండు.”

మాఘమాహాత్మ్యము ఇది పదిహే నధ్యాయముల (గంథమ్ము ఈ _గంథము మొదట, “భ్రిమచ్చం దసరోవర తామరస పరాగ చారు తరపటవాసా కామాదివినుత జగదభిరామామృత గుణ విలాస రంగనివాసా |"

అను కంద పద్యముగలదు. దీనివల నీశని కవితారచనకూడ తెలియును. మాఘమావాత్మ్యమును. దెలుపున దీ కృతి- మమ్చునకు. “మృగళ్ళంగ మహా ముని మాఘస్నానఫఎంబు ధారవోయుటచే ధర్మగుపుకు గజకూపవిముక్తుడై చెప్పినమాటలు: (ఐవ్మా తేజోనిధీ ! నాయేనుగుజన్మంబు తొలంగె,. నిషధ పురంబున విశ్వగు ప్తుండను వైప్యండు స్వధర్మ్శ్మంబు తప్పకయుండు. నేనతని కుమారుండ, వేదంబులు చదివి యాగాది కర్మంబులు సేయుచు జాతికిం దగిన జ్రీవనంబున మెలంగుచు, ధర్మంబుగ వడ్డి కిచ్చుటయు, శావుల వాలించుటయు, పైరులు పుట్టించటయు మొదలై న వై శ్యకర్మంబులు సేయుడు.”

సముఖము వేంక టకృష్ణప్పనాయకుడు

ఈతడు విజయరంగ చొక్కనాథుని ముఖ్య సౌమాజికులలో నొకడై

యుండెను గాన నాతని సమకాలికుడు. ఈతడు జైమినీ భారతము, సారంగ

క! ఆంధ వచన ధర చరితము అను రెండు వచనకావ్యములు రచియించెను. ఈ రెండు గద్య కృతులేగాక , అహల్యాసం,కందనము, రాధికాసొంత్వనము అను రెండు శృంగార _ప్రబంధములు రచించెను, అందులో మొదటి దీవఆఅకే చాలా వ్యా ప్రిలోనున్నది. వచన రచనలలో మొదటిది, జైమిని భారతము ఇది పీల్లలమజ్జి పినవీరళ్యదుని జ్లైమినీభారత పద్యకృతికి వచనాను వాదము. అముదాళ్వాసములు కలవు.ఇది విజయరంగచొక్కనాథుని కృతి. పతి యాళ్వాసాద్యంతంబులయందు _పబంధములవలె, పద్యములు గలవు. ఇందు పినవీరన్న పదములు జాతీయములు, సమాసములు, వాక్యములు, సామె తలు- నట్టె వాడినకు, సంస్కృతమున జైమిని ఖారతాళ్వమేధ పర్వమును చూచినట్లు (గంథాంత గద్యలు తెలుపుచున్నవి. కాని శృంగార వర్ణనలయందు, యుద్ధవర్జనల యందు. రెండింటిని మీటి యధేచృముగా వర్ణనలం గావించెను. ఇందలి కలి చిన్నయసూరి పొధశైలి కేమ్మాతమును తీసిపోదు. టపాచీనరీతి ననుసరించిన నిప్పటి వానితో బరిశీలించిన నీ క్రింది భేవంబులు కన్పట్టును

1. ప్మాతలకు సర్వనామము లుపయోగింపక నామములే వాడుట. ల. యమకాను పాసాద్యలంకార ములకొ ఆకు వర్ణన కల్పించుట.
2. [గంథమున నజసున్న లే వాడుట. టా. సారంగధర చర్శిత జనరంజకమగు సారంగధరచర్మిత మూడాశ్వాసముల వచనముగా రచిత మైనది. ఇది (శ్రీరంగేవన కంకిశము. ఆశ్వాసాద్యంతంబుల పద్యములు కలవు. శె లి రసనవంతమైనది, “అప్పుడు [పోడలగు చేడియ లా చేడియం జూచి మి క్కుమారుని చక్కదనంబును, నీ చక్కెరటొమ్మ యక్కరయుం జూచిన నేటి కిచ్చోటికేమో పాటు వచ్చునని తోచుచున్నది. ఇత్రరి యి బ్భిత్రరి కింత తత్తరం నేటికి ?

వాజ్బయము శీర్‌ సూటిగానిచోట మోవాంబు పాటించుట పాటిగాదు. ఈ వనిశను మనము మానుప లేము- దైవగతి విపరిత ౨బయ్యెనని తోచుచున్నది.”” కుందురి వేంకటాచలకనవి ఇతడును. విజయరంగ _ చొక్కనాయకుని యాస్థాని మిత్రవి.దా పరిణయమను నీతని పద్యకృతి చాంకాలము కేందట ముదితమైనడి. కార్తిక మావోత్మ్యము అను వేజొక పద్యకృతి యింకను నచ్చుకాలేదు. మితవిందా పరిణయములో విజయరంగ చాక గ్రానాధుడు తన్నుగూర్చి చెప్పునపుడు _ “ోరచియించినా వేమి వచనకావ్యములు రామాయణ భారతకృళులు” అని _వళంసించుటచే నీతడు భారతరామాయణములు వచనకావ్యములుగా రచియించుట నిశ్చయము. కొని యని నేడు కానరాలేదు. శ్యామరాయ కవి ఈతడు రామాయణ వచనమును రచిముంచెను. విజయరంగ చొక్క నాథుని కాలమున, మధురలో నున్న తుమ్మలపొటి సుబ్బరాయశెట్టి యకు వె వ్యనకు కృతి నిచ్చియున్నాడు. కవి ములికినాటీ నొవ్మాణుడు- ఆశ్వలాయన సూతుడు, వసిష్టగో తుడు. కృష్ణయామాత్యపు తుడు. వడ్డర్శనీ పారంగతుడు, ఆసవోాయకవి బిరుదాంకితుడు. ఇందు బాల ఆఅమోధ్య ఆరణ్యకాండములు లభ్య మగుచున్నవి, ఆరణ్యకాండమున సర్గల నమసరించి వాసినాడు. అవతారికా పద్మములు (పతిసర్హాదిని విషయసూచిక కలదు. (పళ స్తమైన రచనగలదిః “ఓ పురుషపుంగవా 1నీ వుళ్సాహసంపన్నుడవగుచు నన్నుం గరుణిం పుము. నీ వంటీ వల్లిళుం డుండియు నే ననాథ తెజంగున నున్నదాన భూత కారుణ్యంబు పరమధర్మంబని పూర్వుంబున నీ వలననే వినియుందును. నీవు మవోనీరుండవనియు మవోబల సమన్వితుండవనియు మహోత్సాహుండవనియ నెవ్వరికింగాని కార్యంబు నీకు శక్యంబనియు నెజుంగుదు. రఘుపుంగవా: ఈ రొతసుల యందొక్క యస్త్రం బేమిటికి _పయోగింపవు, అంత శ్ళౌార్యసమ్మ గుం

శీ ఆంధ వచన డగు మహాబాహుండు నన్ను మజివనివాడయ్యెనేని శితశరంబుల నీ రాక్షసుల నేమిటికి సంహరింపడు.”' ్రీపతి రామథ దకవి ఈతడును విజయరంగచొక్కనాథుని కాలమువాడే, వాలాస్య మావి త్మ్యము అను వచనకావ్యము రచియించినాడు. ఆది నంజరాజ కృతికంటె వేతైనది. దానికన్న మెందు వెలసినది. ఈతడు ఆశ్వలాయన సూ తుడు కాశ్యపగ్యోతుడు. గిరియమ సూరయ లీతని తలిదర్శడులు. మీనాక్షీ సుందరేశ్య రలబ్ధకవితా మాధురీ సంపన్నుడు. సంస్క్భృతపదజటిలమై, ఉభయభాషలయందు యమకముతో గూడిన పళ సరచన. దేవకి వేంక టసుబ్బకవి ఇతడు మధురనాయకుల కాలములోని వచన రచయిత. ఈతని రామా యణ రచనలలో, ఆరణ్య, కిషి_౦ధ, సుందర, యుద్ధకాండలు మ్మాతమే లభ్యమైనవి. ఈతడు భారద్వాజగో తుడు. అళఘరయ్య పుతుడు- మధురానగర నివాసీ, ఇది సంస్కృత రామాయణమునకు సరియగు తెనుగని యందు వరుసగా నీయబడిన, యాధ్యాయసూవ వలవలన దెలియుచున్నది. శ్రెలికి కొన్ని పం క్తులు:ః “మహాత్మా ! సీ కతంబున షదీయంబగు కాపంబు నిర్ము క్తంబయ్యె. నే నిందలోకంబునకు టోయెద, ఇంకొకగావార్త నెజీింగించెద వినుమ. నిన్నీ సరోవరమునకుం బొమ్మని యనిపిన తపసి వృత్తాంతము నీకు దెలిపె5. వాడొక్క రాక్షసుండు ఛలంబున రాశతసనాయకుండగు రావణుని నియోగంబున బలీయుండై నిన్ను జంపుటకు బూనివచ్చె.” ఇది యము దితము. వేదాంతసారసం_ గహము వెలగపూడి కృష్ణయామాత్యుడు రచించిన యీ వచనకృతి నేడు కానరా కున్నది. ఈతడు భానుమద్విజయ మను పశ సృపబంధమును రచించి, విజయ రంగచొక్కనాధుని కాలములో నున్నవాడు.

వాజయ్మము శ్రీ గజారణ్య క్షేత మావాత్మ్యము = పాండవాళ్వమేధ వృత్తాంతము. ఈ రెండును, విజయరంగ చొక్ర్టానాధుని కాలములో బుట్టినవి. కాని కర్శృత్వము తెలియరాలేదు మంచి వచనరచన గలవి. ఉ త్రరగోపురకథపట్టు గొడుగుల వచనము కీశ. 1700 ఫాంతము. (ల ఇందలి కథ రామాయణమునందలి యుద్ధకాండ భోగము. రావణుడు లంకయు తరగోపుర మధిరోపొంచి, వానర సేనతో సువేలాచలమునకు వచ్చిన ్రీరాముని సైన్యమును చూచి, ఆనుతాపము చెందు ఘట్టమిందు వర్ణిత ముందీని కే *'గా డుగుల వచనము” అకు నామాంతరము గలదు. పాద్యలిలిత పుస్తకళాల (గంథవివరణములో నీ “గొడుగుల వచనమునకు నర్థమేమో'' అని (వాయబడి యున్నది. దీని యర్థమును సం్రపదాయము నిది పావులూరి మల్లన గణిత ములో సూతవ్యవహారములో__ “ఉత్తరగోపురం బొగి రావణుం డెక్కి పట్టిన గొడుగులు భానుగప్పె అవి సహింపం రాము డమ్మొక్క టరిబోసి గొడుగు లన్నియు _దుంచె గు త్రికలకు అందు మూడవపాలు అల్టిపెగప్పెను నాల్లివపాల్‌ వోయి నగముగప్పె నగచరావళి గప్పే నాజవభాగంబు అష్టభాగము గప్పె నంసువీడు నవమభాగము గప్పె నంతఃపురంబు మూలమును చెడి రెండును (మోలబడీయె తెగిన గొడుగులెన్ని తెలియంగ జెప్పుడా గణిత మెటిగిరేని బ్రమముగాను.

క్తీరీ ఆంధ వచన

“*బుతుగణములు వలనికుకొని

గతులను గుణియింపశవియ గలిగిన ఫలముల్‌

అతికీ ర్రిని బౌలస్తుని

సుతు గొడుగులు తెగిని సంఖ్య సూటిగ వచ్చు౯,”

పూర్వము _పజాసామాన్యమున మల్పన గణితమే వాడుకలోనుండుటచేతను రామాయణకథ .యందీభాగమును మల్లన యుదాహరణగా నిచ్చి యుండుటచేతను ఉ త్రరగో పురకథపట్టునకు “గొడుగుల వచనము" అని పేరువచ్చినది. ఇడి మంచి రచనగలది అము వితము. కుందు రి వేంకటాచలకవి రచిత వచన రామాయణ భాగములోనిది కాదగును- శైలికి :

“రావణు డతని గోపించి యిట్టనియె మున్ను శుకసారణులు రామగుణ పర్శాకమంబులు చెప్పిన తెలిమనై తి. ఆతడే ధర్మి, ఆతడే ఆదిమూర్తి, ఆతడే సత్యసంధుడని నేను నిక్కం బెటింగితి. అతడే సర్వలోకరక్షకుడు- ఆతడే సర్యజీవదయా పరమూర్తి.

మైసూరు కళువె వీరరాజు కీశ. 1780, మధురనాయకులవెనుక మైసూరిలోని సామంతరాజులు సెన్యాధిపతులు నగు, కళువెవంశీయులు. వచనరచన పెంపొండించిరి. వీరిలో వీరరాజు క్రీళ. 1701-1781 వరకు మైసూరును పాలించిన _పసిద్ధరాజకవి చిక్కాదేవ రాయలకాలముక వింసిల్లేను, భాషాపోవకుడు. ఈతడు మహాభారతము వచన కొవ్యముగా రచియించేను, ఆందులో, ఆదిపర్వము, సభాపర్వము, భీష్మపర్వము మ్యాతమే చిక్కుచున్నవి, సభాఖీష్మపర్వములు ముద్రితములై నవి. ఈ రచన (క్రీ. ఈ. 1780 సంవత్సరమున నైైనట్టుగ (గంథాంతపద్యము తెల్పుచున్నది. కళువె నంజరాజు (క్రీశ. 1760 _పాంతము.

వీరరాజు కుమారుడు నంజరాజు సంస్కృతాం_ధకర్ణాట భాషాకవితా

విశారదుడు. 3విపండిత పోషకుడు సంస్పృూత మున, నంజరాజయశో భూషణము

పొవ్మయము శ్రీ నలంకారళాస్త్ర మీతనిపేర వెలసినది. తెనుగుభాషలో సీతని వచనరచనలు రెండు కానవచ్చుచున్నవి. నంజరాజచరి.తము, నంజరాజయశోభూషణమున నాటక [_పకరణము నకు వచనము. అలూరి నరసింహుని కవిత్వము. (టె 21) హాలాస్యమావాత్మ్యము. దత్నీణ మధురాక్షేతమాహాత్మ్య మును. దెలుపు డెబ్బది యధ్యాయముల (గంథము, ఇందు సుంద రేశ్వరుని లీలలు 64ను వర్ణితములైనవి. మంచి రచన. ఆమ్ముద్రితము. .ఈవజకు కవులచర్మితమూలమున పరిచితమైనదే. ఇందలి వచనరీత్సి :-- “రూపలావణ్య భాగ్యమువల్లవో యకువైన గోతంబు గలవాడనియో విద్యంజూచియో, సుందరేశ్వరుండను బుద్ధిచేతనో, లేక [భాంతిచేతనో నేడు నేకు బిడ్డనిచ్చుట యనుచుం బలికి యా (బబహ్మచారిం గులగో[ తంబు లడుగ నతండు తన గో|_తంబును, సూతంబును, నక్ష్కతంబును నూర్థ్వపుండ్రంబును (గమంబుగా విస్మితుండ్లై యెజింగించుటయు నబ్బాంధవుల కులగ్మోత వ్యత్యాసంబులు నీ కుండుటకు సమ్మతించిరి., కాళీ మహిమార్థ దర్చణము ఇది స్కాంధపురాజమందలి కాశీఖండమునకు సంస్కృతాధ్యాయాను సార మైన తెలుగు సేత-్రీనాధుని తెలుగుమూలములో లేనివిందు కనుగొనవచ్చును* గరళపురీ మావోత్మము ఇది నంజంగూడు క్షేత మహాత్మ్యము. ఇచట దేవుపేకు నంజుండేశ్వర స్వామి. శ

క్‌0 ఆంధ వచన శివభ క్రి విలాసము ఇది దక్షిణ దేశమున పుట్టిన వచన (గంథములలో పెద్దది-ఇందు తమి శమున గల ఆరువత్తు మువ్వురు (68) చరితలు గలవు. పౌరొణికములగు ఉప మన్యు చరితము మొదలగు వారి చర్మితలు, బుషుల చర్మితలు గలవు. తెలుగు వచన రచయితలలో నంజరాజున కొక అగ్రస్థానము గలదు. తుపాకుల అనంత భూపాలుడు ఇతడు చం దగిరిరాజు, ఇతని వచన రచనలు పశళస్త ములు

1. భారత రచన ఈతడు కళువె వీరరాజునకు భారత రచనయందు తోడ్పడినాడు. వ విష్ణు పురాణము ఇది విష్ణుపురాణమునకు సంగవారచ నము. సులభ నుందరమగు శైలి. ఇది విశ్వ విద్యాలయములో పఠనీయ_గంథమైనది. 8, సుందరకాండము రామాయణ రచన-హృద్యమగు కై లి.
2. భగవద్గీత క్ష. ఇది సర్వజన సులభ (గొహ్యముగా నుండును. అనంతభూపాలుడు దక్షిణాంయ్యధ వచనకవుఅలో కడపటివాడు. అాాణాన్థే ప్త ఫినానాలాన

టి కుంఫిణీయుగము ముుదణకళ-కై 9న వుల సేవ

నవయుగమున _పధమమైనది ప్రధానమైనది ముదణము... తెలుగున ము[దణము తొలుత పాళ్చాత్యులు తమ కై 9౦సవ మత్మపచారమున కొటకు (ప్రారంభించిరి. దీనికి మూలపురుషుడు--

బెంటమిన్‌ ఘాల్లి(కెం3)21200 560[21626)అను ఒలాందా( 1101104) కై ౨)స్వ వమత _పచారకుడు. జర్మకు దేళములో 11111) అను నగరమున [కీ శ. 1746 లో తెలుస (గంథ మ్యుదణము [పారంభించెను. వాస్త వముగా ద్విత్వాక్షర సంయుకి క్షరములతో నున్న తెలుగు భాషా ముదణము బాలా క ష్టమెనది. అయినను దానిని సాధించినందులకు షూల్ది మనకు సర్వదా చిరస్మర జీయుడు. అతడు (పకటించిన (గంథము లివి.

షాల్టి రచించిమా దిలచినవి-_-

(1 సత్యమైన వేదంలో వుండే జ్గాన వుపదేశాలయొక్క నంక్షేపరి.

1748 (&) మోవానికి కొంచ్చుపొయ్యే దోవ 1746 (8) బుద్ధికలిగిన-నూరు జ్ఞాన వచనాల యొక్క చిన్న పుస్తకం 1747

(4) ఒక గురువు ఆఇదు బాహ్మలయొక్క - పెద్దస్వామి మీద (ప్రసం

గించిన తర్మ్కమికి కే74

క్‌ ఆంధ వచన

పైైగంథములన్నియు ఆతడు స్వయముగా రచించి (పకటించినవియే. కావున షూల్జియే తెలుగున మొదటి క్రై౦)స్త్వవ _గంథకర్త. మొదటి తెలుగు ముదణ కర్త శః

మొదటి ముదణ [గంథముల ముదణ విధాన మెట్టుండెడీదిదో ఒక్కా ఉదాహరణ చూపుచున్నాను-

“సత్యమైన వెదంలో వుండె జ్ఞాన వుపదెశాలయొక్క సంక్షైపం,

ఇతి

యంద్దులొ 9864608 విశ్వాసంయొక్కా మంతముంన్ను పరమండల మం ముంన్ను జ్ఞానస్తానంయొక్క- వతశమానమును జ్ఞానమైనర్శాతి భోజనం యొక్క

జూ 4 లే కా

వతకామానముంన్ను,

షూల్టీ వెనుక కై 9స్త్వవ గగంథములను మ్చుదించిన కీర్ని శ్రీరామపురము (3$2౧901౯౯)౩ 9స్తవులది. వారు ముదించినవి రెండు గంథములు. వీరిలో (పధానుడు-ఆంగ్ల భాషలో తొలి తెలుగు వ్యాకరణము రచించిన రెవరెండు

శ) దేవుని యొక్క సువార్తలు 1819

వ) యేసు [కీస్తు నూతన నిర్ణయము 1818

క్షే దేవునియొక గ్రా సమస్త మైన వాక్యము సువిశేషము. ,.మమ్మును రక్షించ్చె కర్త అయిన యేసు [క్రీస్తు యొక్క కభసమాచారము,

మార్క్సు, మత్తయి, లూకొ, సువార్తలు (గీకు భాషనుండి జీకా౯, ఆనందరాయర్‌ గార్హ సహాయముతో, ఎ.డి. 1గాంజెన్‌గారు అనువదించినది ఫ్రీరామపురములో 1812,

వాజ్మయము ల్‌లి

(2) యూ _గగంథము యేసు[కీస్తు యొక్క నూతన నిర్ణయమై యన్నది. ఇది ్రీరామపురములో కీ, ఈ. 1810 లో అఆచ్చైనది. ఇది వంగదేశమున కలకత్తాకు దగ్గరగా నున్నది.

రెండవ [గంథమునుండి మచ్చునకొక యుదాహరణ చూపుచున్నాను.

తెలింగ.

(క్రీ ఈ. 1818.

ఈశ్వరుని అన్నిమాటలు విశేషముగా మనుమ్యుని ఉద్ధారము కొరకు ఆచ రించేటందుకుకొరకున్ను దెన్నిపకాశము చెనున్నాడొ ఇదే ఢర్మ పుస్తకము-దాని అంత్యభాగము. అర్థము మాకు [పభుడు ఉద్ధరించేవాడునైన యళుఖీస్టని మంగళ సమాచార ము.

(గీకభాషవల్లనుంచి తర్జకామాయను

_శీరామపురములో పడెచ్చు ఆయను, 960 పుటలు,

(శ్రీరామపురము తరువాత తెలుగుదేశమున -_ బళ్ళారి= విశాఖపట్టణములు క్రై 9 స్త్రవమ్ముదణమున పాముఖ్యము వహించినవి. బళ్ళారివారు క్రీశ. 1825 1885 మధ్య £8 చిన్నచిన్న కరప తములవంటి వానిని పకటించిరి. వానిలో 17 మాతము లభ్యమగుచున్నవి. విశాఖపట్టణమున లండను మిషనువారు కీ, ఈ+ 1840లో పని ్మపారంలించి, పదునెనిమిదేండ్తు- 80 దిన్న [గంథములు (పకటిం చిరి. వీనిలో ౨1 మాతమే లభ్యమగుచున్నవి.

ఇంతవజకు శ్రై9స్తవులు తెలుగు మృుదణ కళ నెట్లు ప్రారంభించినది తెలిపితిని-

తెలుగు ముుదణ పారంభము

కై9న వులు తమ మతృపచారమునక్తై పవేళపెట్టిన మృుదణ కళ

తెలుగు సాహిత్యమునకు నెన్నడు కని విని యెజుగని మిభ్యుదయము

సంపాదించి పెట్టినది. కాని ఈ తెలుగు మృుదణమును గూర్చి చెప్పునపుడు కుంధిణీ కాలమునం దిరువురు వ్య క్తులను గూర్చి మనము తెలిసికొనవలసి యున్నది, కల్నలుకాలిను మెకంజీ (1764-1821)

ఈతడు మన తెలుగుదేశపు చర్శితకు సంబంధించిన శైఫీయకులదలి వృత్తాంతములను దేశమందంతటను సంస్కార ముగలవారిని పంపి, వానీ నన్నిం టిని సేకరించినాడు. ఇవి పదివేలకుపై గా మూడువందల సంపుటములలో నున్నవి. ఈ సందర్భమున నీతనికి తోడ్పడిన ముఖ్యులు-కావలి వెంకట బ్యరయ్య- ఆయన సోదరుడు లక్ష్మయ్య.

ఈ వచనవాజ్యయమున మెకంజీ మనకు తప్పక ఖ్‌ ముంచుకొన దగినవాడు.

ఈయన వాయించిన కైఫీయతులు - వృత్తాంతములు - అన్నియు వ్యావవారికభాషలో నున్నవి,

ఆంగ్ల (ప్రభుత్వమువారి [పథమదళలో వ్యవవారభాష రాజకీయముగా (పవేళ పెట్టినవాడు మెకంజీ. ఇవి షక్రీ.ళ, 1800-1812 మధ్య ృవాయబడినవి.

సీ.పి, బౌను (1793-188 ౭)

ఆం[ధభాష కొజక్తై అవతరించిన యీతడు శ్రీశ 182/7 మండీ 1855 వజకు మన దేశమున నుండి తెలుగుభాష నుద్ధరించిన మహనీయుడు.

వచన వాజ్మయమునకు ,బౌను చేసిన సేవ మూడు విధములు.

1. వ్యాభ్యానములు, టీకలు వాయుంచుట. మనుచర్శిత, వసు చరిత, విజయ విలాసము, కళాపూర్ణోదయము, తారాశశాంక విజయము మొదలగు కావ్యముల కన్నింటికి వ్యాఖ్యానములు తన స్వంత దవ్యము వెచ్చించి వాయించినాడు,

వాజ్బ్మయము ర్‌ర్‌ లి. మెకెంజీ (వాయించిన సంపుటములో కొన్ని అక్షరములు మాసిపోవు చున్నందున, అవి కొన్ని మంచి కాగితములపై (వాయకపోవుటచే - వానిని నన్నింటిని తిరిగి స్థానిక సంపుటములు అనుపేర 62 సంపుటములుగా [వామించినాడు-మూల [గంథములు నేటి కిని చెక్కు చెదజకుండ మదరాసు [పాచ్యలిభిత పుస్తక భాండాగారమున నున్నవి, 8. లేఖలు-లేఖలను తొలుత సంపుటములుగా నేర్చజిచి (వాయించిన దితడే= వానినీ గూర్చి లేఖా వాజ్క్మయమున చూడదగును. తా నీదేశములో సంపాదించిన సర్వస్వము తెలుగుభాష కొట,శై వెచ్చించిన మహాపురువుడు [బౌను. తెలుగువారు ముదణ కళ తెలుగు ముదణ కళ మదరాసులో (ప్రారంభమగుటచేత అఆచ్చటనున్న పుదూరుకాభీయలై న (వావ్యాణు లీ ముదణకళ నమోఘమగా నలివృద్ధి జెందించిరి. వారిలో ప్రధానులు.

1. పురాజము వేంకట కృష్ణశాన్త్ర-ఆత్మ బోధ (పజాళక-1840. వ కం భాగవతము-10= 12 స్కంధములు 1848. తి ॥ హయగ్రీవ శాస్తి - భాగవతము 12 స్కంధములు 1045. శీ ఠః వావిళ్లవారు తెలుగుదేశమున ముదణకళ నత్యున్నత స్థితికి దెచ్చిన వారు వావిళ్లవారు, దీనిని వావిళ్ల అనంత నారాయణళా స్త్రీ, ఠామస్వామిళాన్త్రి అనువార లిద్దజును స్థాపించిరి. కాని అనంశత నారాయణకాస్త్రులవారు కొలది కాలమునకు

ర్‌కీ ఆంధ వచన విడిపోయిరి. వావిళ్ల రొమస్వామిళాశ్తీగారి పేరితోనే నేటికిది నిలిచియున్నది. ఇది [కీ.ళ. 1854 లో స్థాపితమైనది.. వీరు రెండువందల తెలుగు (గ్రంథములు నూరు సంస్కృత గంథములు తెలుగులిపిలో షుడించిరి. నేడు _పబారములో నున్న “౮౪619 1౧౫6౯ అను ముదాక్షరములు (౧?9ల) ను మొదట పోయించిన వారు వావిళ్ళ రామస్వామి శాసు౦లుగారే. నేనొకసారి యీ సంస్థ గూర్చి యిట్లు చెప్పితిని థి నే బాలశిష మొదలు భారతంయు వజకు గ్రంథ మేదియెన కావలసిన (వాయ డింక నేల వావిళ్ల కనియెడు పలుకె తెలుగునాట నలముకొనియె,. వావిళ్లవారే కొక మటి కొందజు తెలుగు మ్యుదణకళకు దోహద మొసగిరి. చిన్నయసూరి [క్రీ శ. 1847 లో భాంతము ఆదిపర్వము ముడించి నాడు. కశ. 1858 లో పాల్కురికి కుమారయ్యగారు-కళానిధి ముదణాలయ మున భారతము-18 పర్వములు ముద్రంచిరి. (క శ. 1858 లోనే పువ్వాడ వేంకటరావుగారు ఆలూరి ఏకామనాథ జ్యోతిష్కులు-భారతము సంపూర్ణముగా ముదదింపించిరి. ఇంకను మజీకొన్ని ఉండవచ్చును. (క్రీశ. 1880 తో మదానులో నీ [కింది తెలుగు ముదాతరళాల లుండెడివని చెన్నపురీవిలాసమున నీ క్రింది పద్యము తెలుపుచున్నది. సీ. విద్యానిలయ మాది విద్వానిలయము క $ి $ శానిధి జ్యోతిష్కళానిధియుకు శారదా నిలయంబు జ్ఞానసూర్యోదరయం బునల సూర్యాలోకమును సరగ్య

వాబ్మయము ర్‌ తీనిలయమ్ము నాడిసరస్వతీ నీల యంబు వి వకరత్నాకరమ్ము నన వివేకాదర్శమన వర్తమానత ఠంగిణి యశంగ రమణంజెంద గీ. నందు పిందూ (పక్త్సిప్త ము దారాల

యమన శేషమనీషి జనాభినంద్య

మానవిభవాన్వితంబులై మాననీయ

శారదా టంకి ళారికాచారురేఖ. పటు 52

1. విద్యా నిలయము. 8, ఆది విద్యాని.యము. 8 కళానిధి, 4) జ్యోతి వృళానిధి. 5, శారదా నిలయము. క) జ్ఞాన సూర్యోదయము. ?) సూర్యాలోకము రి సరస్వతీ నిలయము. లి ఆదిసరస్వతీ నిలయము, 10) వివేక రత్నాక రము. 11) వివేకా దర్శము+ ]1£) వర్తమాన తరంగిణి. 18) హిందూ (పక్షి పము దాక్షరకాల అకు 18 ము దాక్షరశాల లుండెడివిం

తెలుగువారు దేవిక్రై నను ముందంజ వేయువారే.తెలుగు ము దణకళలోను పాళ్చాత్యుల ననుసరించి ముందునకు సాగిరి.

(ప్రాథమిక కాలముశనేకాక తరువాతి కాలమునను తెలుగుము[దణమున మవో[గంథములన్నియు భారత భాగవత రామాయణకులు, పురాణములు అన్నియు మదరాసులోనే ముద్రితములై నవి.

(1) రథా వాజయము

ఇంగ్రీషు ఉద్యోగులు. తెలుగు నేర్చుటకు తగిన యేర్పాట్టు చేయవలసి వచ్చెను. వారికి తెలుగుభాషలో శిక్షణ యిచ్చుటకు తగిన (గ్రంథము లుండవలిను. అప్పటికి తెలుగున నున్నవన్నియు పద్య కావ్యములు. అవి తెలుగు వారికే అర్థము కావు. కాబట్టి ఇంగ్లీషు ఉద్యోగుఐకు తగిసట్టు, వారు సులభముగా (గహించునట్టు, చిన్న చిన్న కథా రూపమున గంథములు వెలువరింవ జేయటక్కు

58 ఆంధ వచన కుంఫిణీ (ప్రభుత్వము పూనుకొనిరి. దీనికి [పభుళ్వము వారే కొక, మజఖీ యొక సంస్థ పూనుకొనెను.

1. దాని పేరు మదరాసు పాఠశాలల పుసక సంఘము ( 16 శ౩రే28 500001 కింం1ఓ 506166 0. ఆది బడి పిల్లల కొణకు, చర్విత భూగోళము మొదలగునవి పకటించినది. ఈ సంఘమునకు ముఖ్యులు- వెన్నెల కంటి సుబ్బారావు గారు (1759-1689). ఈయన వినోధ కథలు (వాసినాడు, ఇవి రెండు, మూడు తడవలు ముదితమైనవి,

లి రెండవది చాల పసిద్ధమైనది. దాని పేరు ఫోర్టు సెంటు జార్జి ఠి కాళాల (705 56.660586 0౦11686)

ఇది శ4-1-1805 లో, ఇంగ్లీషు ఉదోోగస్టుల కొఅకు ఏర్పరచబడినది. దీనిలో మొదటి పండితుడు వేదము పట్టాభిరామ శాస్త్రి. ఇతడు ధాతుమవూల యను (గంథము, పట్టాఖిరామ పండితీయము అను రెండు (గంథములు రచించి నాడు. ఆతడు |కీశ, 1820లో కీ ర్రిశేవడై క వెనుక, తెనుగు కథా వాజ్మయ మునకు మూలపురుషుడ్రైన రావిపాటి గురుమూ ర్తి కాని నియమితుగై నాడు. ఆతని (గంథములు ఈ వాజ్బయమున తొలుతటివి,

1. వ్నికమార్కుని కథలు 1819.

లి, పంచతంత కథలు 1086.

ఇవి రెండును, ఫోర్టు సెంటుజార్జి కళాశాలలో నాంధ _పరానోపాధ్యాయు డగు రావిపాటి గురమూ ర్తి శాత గాంిచే (1770-1887) రచితమైనవి, తెనుగు వారిచే రచితమై. ముదితమైన (గ్రంథములలో మొదటిది విికమార్కుని కథలు. ఇది, 181%, 1828, 1850, 1858 లోగా, నాలుగు సారులు ముద్రితమైనది పంచతం్యతము, 16884, 18498, 1864, 1869 కో నాలుగుసారులు ముదిత

వాజ్బయము 59 మెనది. ఈ ము దణములను బట్టియే, వినికా కాలజున గల వ్యాప్తిని తెలుసు కొన వచ్చును.!

పాటూరి రామస్వామి కాత్తి (1840) శుకసప్తతి కథలు.

ఈతడు, ఫోద్ద సెంటుజార్జి కళాశాలలో మారిసు దొరగారి వద్ద తెనుగు మునిష్షీగా నుండెకు. ఈతడు శకస ప్రతి వచన కావ్యముగా రచించెను. పస్తు తము బజారు (ప్రతులలో నీతని పేరు మలుగుపడినది. కాని 19-0-1848 నాడు (బౌను దొరవారికీ వాసిన లేఖను బట్టి యీతడే శకస ప్రతి కర్తయని తెలియుచున్నది.

సింగరాజు దత్తా తేయులు జూ వేంకటసుబ్బృయ్య(1840)

వీ రిరువురును కలిసి రామాయణవచనమును రచించిరి. పనుత మీ (గంథమున దత్తాతేయులు రచించిన ఆరణ్యకాండ, కిష్కి ంధాకాండ, వేంకట సుబ్బయ్య రచించిన యుద్ధకాండ లభ్యమగుచున్నది. ఇఏ (గాంథిక రచన,

పెడిపాటి పాపయ్య 1840) రంగనాథ రామాయణ నచనము,.

గోన బుద్ధారెడ్డి రచిత ద్విపద రామాయణమునకు వచన కొవ్యముగా సౌంధదీసు దొరవారి యనుజ్ఞ చొప్పున పెడిపాటి కొండలయ కుమారుడు పాపయ్య (వాసినది. కైలి సులళమై వ్యావహారికములో నున్నది, పురాణము కృష్ణకాస్తుల అరేబియను న్లైట్సు కథలు కీ, ఈశ. 1840 లో ముదితమైనవి.

1. చిన్నయసూరి రాజధాని కళాళాలలో పండితుడుగా నున్నప్పుడు మొగటి కొన్ని యేండ్లు పై (గంథములనే పాఠములుగా చెప్పినాడు. తాను (పధాన పండితుడై పలుకుఐడి సంపాదించిన వెనుక, తన సీతిచం దికను పఠనీయ (గంథముగా చేసికొన్నాడు పై రెండు (గంథములే గాక, బాల వ్యాకరణము నకు నిరువది మూడేండ్లకు ముందు నొక తెలుగు వ్యాకరణము రచించెను. ఈ శరాన్ది వచన రచన కిఠడు (ప్రారంథకుడు,

60 ఆంధ వచన పాటూరి నరసింహ కాస్త - హరిశ్చర్యద కథ (1840)

ఈతడు పై రామస్వామి కాస్తుల సోదరుడు. హరిశ్చంద్ర కథను వచన ముగ రచించెను, మజియు రంగనాథ రామాయణ ము త్తరకాండ వచనముగ రచించెను,

పొటూరి రంగాళాస్తులు (1841) - విజయవిలాస వచనము

ఈతడును పై రామస్వామి కాస్తుల సోదరుడే. ఈతడు విజయవిలాస మును, చేమకూర వేంకటకవి రచన ననుసరించి వచనముగ రచించెను,

పై వా రిద్దరును కూడ కాలేజీలో తెనుగు మునిషీలుగా నుండిరి. ఈ విష యములు పూర్వో క్రమగు బౌకు దొరగారికి _వాయబడిన లేఖం నుండి తెలియ చున్నది.

ధూర్జటి లక్ష్మీపతి (1849 ) = హంసవింశతి

అయ్యలరాజు నారాయణకవి విరచితమైన హంసవింశతి పద్య కావ్య మున కిది వచన రచన. ఈ _గంథము [కీ.ళ. 1842 లో వర్తమాన తరంగిణీ ముదాక్షరాశాలలో మ్ముదితమై ఆ పృతిక యందే పకటన చేయబడినది. ఇది పద్య రచన కన్న సుంభృగాహ్యముగా నుండుటచేత, కీ.శ. 1865 లో తిరిగి మ్ముదితమైనది. ఇందలి శైలి యెట్టుండెనో తెలుపుటకీ [క్రింది భాగ ముదావారించు

“*హేమ్రావతీని మోహంబు చిత్రం బుత్రల పజుప, కస్తూరి తీలక వాస లు ముఖవాసనలకు లంచంబీయగా, నవరత్న ఖచిత తాటంకద్యుతులు కొపోలంన బుల జిగికి నుపాయనంబు లౌసంగగో, మానికంబు దండల హొయలు శరీర కాంతికి కట్నమిడగా, విడిసిన మన్మధగజంబువలె బెడగైన నడల నిల్లు వెడలి చనుచో వాంస యాహంసగమనం గాంచి యిట్లనియె",

వాజ్క్బ్యయము న! శీరబహ త్తరి _- తోతీరామా లేక చిలుక కథలు (1842)

ఇది శుకన ప్రతి వచనము కంటె భిన్న రచన గలది. ఇందు పారసీకపు పేబ్ల తఆఅచుగా గలవు. కథావిధానము ఉ పోద్దాత రచన బాగుగ నున్నది. వ్యవహారిక రచన. ఇందు 52 కథ లున్నవి,

దిలారామకిథ (1848)

దిలారాం అను పేరుగల ఢిల్లీ పాచబ్భా కూతురుకు, అమరావతీ పట్టణపు రాజు కొడుకు పెండ్లాడుట (పధాన కథాళరీరముగా కున్న యీ విచ్శిత కథా కోశమున, రాజకుమారుల మంత్రి కుమారుల దేశాటనమ , మంత్రి కుమారుడు తన యత్యద్భుత (పజ్ఞా (పయోగవిశేషములచే, పలుతడవలు రాజకుమారుని రక్షించుట అతని నేర్పు చేతనే తుదిని సర్వక్షేమములు కలుగుట యిందు చమత్కారజనక ముగా గాననగును.

ఐ త్రీసుపుతి కథలు (1867)

ఇది సింహాసన ద్వా_తింశిక యను సంస్కృత (గంథమునకు తెనుగు వచ నము. బ త్రీసుపు తి కథ లనగా ముప్పది రెండు బొమ్మల కథలు. ఇది కీ.శ. 1847 లో వ్యాడేవు వెంకయ్య యను కవిచే రచితమైనది. శైలి సరళ వ్యావహారి కము.

వై యాకరణము రామానుజాచార్యులు - ఆదిపర్వము - వచనము (1847)

ఈ _గంథము. పరవస్తు చిన్నయసూరిచే సరిచూడబడి, కీ.శ, 1847 లో నన్నయభట్టారక రచితాదిపర్వముతో కూడ ముదదితమైనది. ముఖ ప్యతమున చిన్నయసూరి పేరుండుట చేత డీనిని సూరి రచనలలో నిటీవలివా రౌకటిగా చేర్చిరి. కాని [గ్రంథము చూచిన వారికి రచయితను గూర్చి సందేహమే కలుగదు.

ఓ యయాతి మహారాజా ! నీవు సకల ధర్మార్ధముల నెటింగిన వాడవు గనుక మాకు పుణ్యలోకము లేవయినా గలవా చెప్పవయ్యా ! అనీ యడుగగా

థీ ఆంధ వచన మీకు పుణ్యలోకములు గలవని చెప్పిన యయాతి మాటలు విని వారు ముగ్గు రున్ను సంతోషించి మేము నీ కూతురి బిడ్డలై న మనుమలమని తమ్ము నెజింగించి పుణ్యలోకముల నిచ్చిరి. ఆ యయాతి ఆ సత్పురుషుల సాంగత్యము వలన తానున్ను తన మనుమలున్ను వూర్జ్వలోక మునకు పోయిరి. బేతాళపంచవింశతి కథలు (1848)

ఇది కథాసరిత్సాగరమునుండి (గహీంపబడి వాడుక భాషలో వ్రాయబడి,

మిక్కిలి వ్యాప్తిలో నున్న కథారచనము. కాంభోజరాజు కథలు (1849)

ఇవి రెండు తెజగులుగా నున్నవి. ఒకదాని యందు ఆకంతామాత్య కృతమైన భోజరాజీయము నందలి పద్యములు గలవు. కావున నది పద్య (ప్రబంధ రచనకు తరువాత జరిగినది. రెండవ దానిలో పద్యములు లేవు, రచనయు ఖిన్నముగ నున్నది గావున నదియె మొదటిదని చెప్పవచ్చును, (మ. 720)

కాతాచార్యుల కథలు 1855

ఈ వినోదకథలను, భాషోద్ధారకులు _బౌను దొరవారు 1855 లో మూల ముకు, వారి యాంగ్లేయ భాషాంతర ముతో5లిపి (పకటించిరి. ఈ కథలను సంపా చించిన విధమునుగూర్చి [బౌనుదొరవారే వారి యాంగ్ర్లే మోపోద్దాతములో వాసి యున్నారు. ఇందు గిరిన్మయూరే అను కథ గద్యచింతామణిలో నుదాహృత మైనది, (చూ.! పుట 86)

బారుదర్వీష కథలు

దర్వీవ అనగా ఫారసీభాషలో “ఫకీరు అని అర్ధము. ఇది నలుగురు ఫకీరుల చరి తమును తెలుపునది గావున దీనికి “చారు దర్వీవ కథలు” అను పేరు వచ్చినది దీనిని ఫారసీ భాష నుండి తెలుగున (వాసినవాడు ఎ్యరమిల్లి మల్లి కార్డునుడు క్రీ.శ. 1656లో ముదితమైనది.

వాబ్మయము థ్రీ

పూర్వ మిది చాలా వ్యా ప్తిలో చదువుకొనుటకు వినోదముగా నుండెడిది. (క్రీశ. 1881లో తిరిగి అచ్చైనది. తరువాతకూడ ముదణ లందినది.

పుల్మనీకరుణల చరిత

ఇది పౌందవన్రీల విజ్ఞాన వికాసముక్షై రచింపబడిన వచన (గ్రంథము. “హన్నాకాధరినే” అనునామె ఆంగ్లభాషలో వాయగా, దానిని జె. ఇ షార్క్‌ అను నతడు తెలుగులోని కనువదించెను. క్రీ.శ. 1858)

యాతాచరితలు

స్వాతంత్యానంతరము విద్యార్థులకే గాక విద్వాంసులకు, సంస్కారు లకు, ఇతరులకు య్యాతలు _సధానముగా పరిణమించినవి రాకపోకల కనుకూల ముల్దైన పరిస్థితు లేర్పడుటచేత, ఈ యా త్మాపణాళిక రాజ్యాంగవంలో ఒక శాఖగా వ్యవస్థితమైనది. తెలుగులో యా_తాచరిత లిప్పటికి నూటనలభై యేండ్ల [క్రిందటనే వెలసి యుండుట మన వచనవాజ్మ్యయమన నొక విశేషము.

కాశీయా[తా చరిత

ఏనుగుల వీరాస్వామయ్యగారిది (1780-1886). కుంఫిణీకాలమున నున్న తెలుగు వారిలో (పసిద్హడెన వీరాస్వామయ్య గారు కాశీయా త చర్మితను తొలుత తెలుగున (వాసి యీ యాళత్రాచరిత వాజ్బ్యయమునకు శ్రీకా రము చుట్టిరి. వీరు 1888 వ సంవత్సరమున కాశీయాతచేసిరి. తాముయాత చేసిన దినచర్య [కమముగా (వాయబడినది, ఆకాలపు టాయా దేళ్నపజల వేవ భాషా పరిస్థితులను దెలిసికొనుట కిది దర్పణము వంటిది.

నీలగిరియా[ త!

కోలా శేషాచలకవి యనునతడు చెన్నపట్టణమున చింతాది పేట నివాసి. ఇతడు సైనికళాఖభాధ్యమషని కార్యాలయమున గుమాస్తాగా నుండెడివాడు. ఈతడు

కే మాసు (పాచ్యలిఖిత పు స్తకభాండాగార (ప్రచురణ.

థీ ఆంధ వచన క్రీ. శ. 1846 మే నెల తే 1” ది మొదలు 18-1-1847 వజకు నుదక మండలమున కార్యస్థాన మున్నప్పుడు జరిగిన వృత్తాంతము నీలగిరియా_త యను వచనకావ్యముగా రచియించినాడు. శైలి రసవంత మైనది. మచ్చునకు,

“*నా విడిదలయగు నిలుసొచ్చిన యనంతరంబ నెచ్చట: _గుమ్మరిన నెద్ది యంటిన నా సర్వం ఐతి శీతలంఐబయి గోచరెంచె. ఆంత కొంత తడవునకే చలి మొలతెంచె, మార్గశమంబు నవ్విడిదల ప్రవేశించు సమకాలంబునన, శీతంబు గోచరింపదయ్యెదని తోచెను. మఖునాడు నాకును, నా బాసటయై వచ్చిన ఫ్రీనివాస మొదలారికిని స్వదేశమునుండి కొంపోయిన చలి తొడవు లొడళ్ళం దొడిగికొనవలసివచ్చె. అగ్ని యొక్కటి దక్క యన్ని పదార్థంబు లతిశీతలం బుల్తె యున్నయవి.2

కాంచీపుర మాహాత్మ్యము (1802,

కుంఫీణీకాలములో చార్మితక రచనకు పురాది వై చిన కల్నల్‌ మెకంజీ దొరవారికి గురుస్థానీయుడగు కావలి వేంకట బ్మ్‌రయ్య కాంచీపుర మాహాత్మ్యమును వచనరూపముగ రచిమంచి యున్నారు- (క్రీశ. 1808 నుండి 181818 వజకు క్రైఫీయతు లనేకములు రచితములై నను వానికి వాజ్మయ మున స్థానములేదు.

శాస్త్రీయ (గంథములు మొదట పద్యరూపమున నున్నను నవి వచన రూపముగ వ్రాయుటకు కుంఫిణీ కాలమున వచన్నపాధాన్యమే మూలము- అట్టి వానిలో కొన్నింటి నిందు తెలి పెదను.

పాకళాస్త్రము కీ. ఈ. 1886,

ఇది వచనముగ సరస్వతీబూయి అను నామె రచించెను. దీనిని యా కాల మునందెే, కల్నలు మెకంజీ దొరవారి పండితుడైన కావలి వేంకట రామస్వామి యాంగ్లే యభాషలోనికి భాషాంతరీకరించెసు. దీని పతి (బిటిమ మ్యూజియము (గంథాలయములో గలదు. ఇందు మూడు భాగములు 90 పుటలు గలవు అననా ననన.

2 దీని ననుసరించి _కీ. ఈ. 1864లో నీలగిరియ్యాత అను _గంథమును

జేతపూడి సుందరరాయడు రచించినాడు. అదియు ముదైతము.

వాజ్బ్యయము 65 సిద్ధాంత శిరోమణి -- అల్లాడి రామచం[దళకొన్తి (క్రీశ. 18870 . *ఆయ్యా యిదియంతయన్ను సరేకాన యా సాహేబు బహృప్రవీణుడని మీరు స్తుతిజేసి నందుననే యతనికి సంస్కృత భాషయున్ను గెలుసునని తోచెను. ఇట్లుండగా నేల మరల రాష్ట్రా భాషతో నేకదేశీయ [గంథమును జేయించెను. ఇందువలన నిమ్మడీ (శము జేయవల సెను. సంస్కృత భాషతో వేసియుంటే యన్ని దేశములయందున్ను వుపయోగించునే యనుచున్నారా చెప్పుచున్నాము, “*అంధూదమువలె సంస్క్ట్యూత (గంథార్జము సం్యగహింప కష్టము గంగా సింధువువఠె యాంధవచన ప బంధము సులభంబు జగతి బాలునకై నన్‌.”

“భూకంపమునకు కారణము. శేషుడు గాడు. ఇంక నేమియన్నను- భూమధ్యమునందు నానాపదార్థము లున్నవి. అవి కలసియున్నవి. మన శరీరము నందు వాయుర క్రముల సంచారమునకై వాడేమార్గము లేచొప్పున నున్నవో ఆ చొప్పున పృథివియందున్ను, వాయుజలములు నడిచేటందుక్రై మార్గము లున్నవి. సీళ్ళగుణ మీలాగున నున్నదిగదా, ఉష్టత్వముచేత పలచనైై యుబ్బి యెక్కువౌ చున్నది. ఆ యుష్టత్వమువలన నుదకములు అవిరి బైటికి వెళ్ళజూచుచున్నవి. వాటికి _తోవలేకపోయెనా ఆవి తమ ళ క్రిచేత పృథివిని పగలగొట్టి బై లువెళ్ళగా భూకంప మౌచున్నది. ఇటుగనుకనే యొకచోట భూకంప మౌచున్నది. ఒక చోట కాదు, శేషుడే కారణమైతే నంతటను నొకేసారే కావలెను, శేషుని తల కదిలించుట కారణము కారాదు. నీళ్ళ పగలగొట్టుటే కారణమనెడిది సత్యము, నీళ్ళ యావిరిబలముచేతనే నావలు నడచుచున్నవి.” పేజి 22,

క్‌)

66 ఆంధ వచన 5164412062 51909101 క౯2%£232 వలక3010, 5166410610 2రిరే ఆం?6?౧102౧ 536౧9 01+ ఈం 0౯14 అంణ౧1౯4 5 ె300200256492 540011)? 3100 ౦ 5610౯6 ౧౦౯ తెనింంిడ! 0 సేశ4 1771 టీకీ2జరే౯25 1850

రేండే!1ం1664 60 షస. 11100900, 9886 001160660౯ 0%. 0206200920.

“ఇతి (శ్రీమదామచర్శద సుందరపదారవింద ద్వంద్వస్యందన్మరంద సాంద్ర బిందుసందోహతం[డా. స్వాదన తుందిలేందిందిరయమాన మాన సాప్దాడి వంళో త్తం స్నాతేయగో తాప స్తంజ స్తత జ్యోతిర్మయ విత్సుబ్బాజీ సూరేః సూనునా చందపుర మంఏరేణ రామచందేణ కృత సిద్ధాంతశిరోమణి (ప్రకాళం సంపూర్ణ తామిమత్‌ ” ్రీరామచం, దార్పణమస్తు.

(గంథమంతయు వచనముతో నున్నది. భారతి సెజున - 100 పుటలు గలవు,

(భ్రీరామచం[ద పదపంక జవట్బదస్య

సుబ్బాజీ సూరి తనయస్స సతాం మతస్య అల్హాడివంశజనుషః ఖలు రామచంద

నామ్నః కృతిర్నిఖిల ఖేటవిదాం ముదోస్తు రామచం్నదేణ రచితమ్‌ భూగోళ మభితో భమణ భమభంగి భంగలగుడః (సమాప్తః)

వాజ్బ్మయము 67 పద్యములు కూడ నున్నవి. చివర కి పుటలు సంస్కృత గంధము... కాలీలో రత్నేశ్వర పండితునికిని రామచంద్ర శాన్తికిని జరిగిన భూభమణముకు గూర్చి జరిగిన వాదము,

పుస్తకము మంచి స్థితిలోనే యున్నది. బైండు కట్టియుస్నది.. ౨౨౮ 6౩౫9౨౦11 ౮౯౫౩౧౫౧౫౫౯ 31612౫ భాగము కందు.'

భూథగోళ దీపిక _ కీ.శ. 18489.

ఈ _గంథమున జ్యోతిళ్ళాస్త్రముశ వివరింపబడిన భూగోళ ఖగోళ విష ములును, వతి స్కృకీతిహాస పురాణాదుంగు స్రపహాణ _గంథములయందు జెప్పబడిన బహ్మాండ విషయములపు తెలుపన సకం జకోపకరముగా రచిత మైనది. దీని రచయిత కొంచీ నగరవాసి, వెంకటాచార్య తనూభవుండైన వెద్య నాథ సిద్ధాంతి. (గంథము శా. ళ. 1765 కు సరియగు కీ. ళ. 1848లో పుూ ణము హయ్యగీవ కాసుల వారి వివేకాదర,పును ము దాక్షరకాలయందు ముష్యుడి సెట్టి పార్థసారథి సెట్టితే అచ్చు సంపూర్ణముగ నెజువేర్చుబడెను. ఇంచుండి యొ* యుదాహరణ,

భూగోళ స్వరూప అవణాది విషయము,

“మీద జెప్పిన తీరున _బవ్మోాండాంతర్వ ర్రియగు జ్యోతిశ్చక సమ మధ్య _పదేశముశ నుండే ఆకాశమున ని భూగోళము సిరముగా నుండేలాఫను భగవంతుని విచిత ళక్తిచేత నేర్చజచబడియున్నది. అట్టి భూగోళము పృం వ్య ప్రేజోవాయ్సాకాశములనియెడు సంచభూతార్మక మైనదిగా నుండి, అ పృథవ భూతాంళములో మెండుగా జేరియుండడమువల్ల పృథివి యని పృ్యవహరింపబడీ యన్నది.”

నవ. క్షే వ్‌ం66త 0౪ ఓ. 5400610౯ 46 వశ! [ంలల

సశ168100 ౨౯688, ౮01209 రిం౧2రడే*1ఏ వశీజతే?షం, 18)7,

68 ఆంధ వచన ఇతర _గంథములు క్రీశ, 1870లో చెన్నపురిలో “ఉపయుక్త గంథ3రణ దేశభాషాసభ” (16 ఇశష64?29 501001 2ల౬ కెంం1 2౧6 *6౯౧2౦811% 50016- ౪) యేర్చడి బడిపిల్లల కొజకు సులభశైలిని వాచక పుస్తకములు (ప్రకటింప నారంభించిరి. కాని యవి క్రైస్తవ మత సంబంధము హెచ్చుగా గలిగెయుండె డివి. కీ.ళ. 1848 లో పరవస్తు చిన్నయసూరి దీని కధ్యక్షుడైన వెనుక నీ (గంథసభ వారు చక్కని రచనలతో విద్యార్థి లోకమునకు శాస్త్రీయ (గంథముల నందించిరి. వానిలో మహమ్మదు చర్మితము (1856) జానుబన్యయను చరిత (1856) అమెరికాను కనిపెట్టిన చర్మిత (1857) ముఖ్యమైనవి మఠిము నప్పుడే [కొత్తగ దేశములో పవేశ పెట్టబడిన అయోమార్గములు, తంత్రి వార్తలు వీనిని గూర్చి పుస్తకములు వాయిచచిరి. ఏని కాలమున పశ11౪7275 కు “ఇనుప కమ్మి _తోవలు అని *'మెజుపు టపా' కు శ6169౯2901 అని పేద్ద ఈ పేర్పతోనే క్రీ. ౪. 1856 సంవత్సరమున వీనిని గూర్చి యొక పుస్తకము పక టిళ మైనవి కొన్ని భాగములు “ద్య చింతామణియం దుదాహృతములై యున్నవి. బాలశిక్ష దీనికే పెద్ద బాలశిక్ష యని యందురు. దీనిని [క్రీ శ. 1847 లో తొలుత పుదూరి సీతారామ శాస్త్రిగారు రచించిరి. ఇవె స్వాతంత్ర్యావతరణమునకు ముందు చాల యేండ్లుగా వ్యా ప్రములో నుండెడిది. మన భారతీయ సంస్కృతి, విజ్ఞానమునకు మొదటి మెట్టి _గంథము. ఇందు అక్షర _కమము (గుణితము), ఎక్కములు, మాసములు, వారములు, నక్షత్రములు, బుతువులతోవాటు పావులూరి మలిన గణిత శాస్త్రము నుండి పద్యములు నుదాహరింపబడినవి. మాస, సంవత్సర విశేషములన్నియు నిందు గలవు. ఇంతేకాక సంఖ్బా వాచకములు ఒకటి నుండి నూటి వకు వివరణలు గలవు. ఛందోలక్షణము గలదు.

వాజ్మ్యియము 69 మనకు స్వాతం[త్య ము వచ్చిన తరువాత ఎన్నో ఉపయోగకరమైన విషయ ములీ నాటి విద్యార్థులకు తెలియవలసిన వానిని చేర్చి వావిళ్ల వారు మ్చుదించి ఇన్నీ శతాబ్దిముల తరబడిగా బడులలో పొఠ్య [గంథముగా అనగా బాలు రచే నియతముగా వల్లె వేయుంచుటకు తగిన యీ బాలశిక్ష లేక బాలవిజ్ఞాన సర్వస్యమును ఆంధధ్యపదేశ్‌ పభుత్వమువారు తత్‌ క్షణమే (పచురించి పచారము లోనికి దెత్తురు గాక.

-. దీని వలన నవీన విజ్ఞానమ తోపాటు _పాచీన భారత విజ్ఞాన-సంస్కృూతి వాలవాలికలలో హృదయములలో సజీవముగా నాటుకొనును. అట్టి పని సత్వర మే వారు చేయుదురు గాక.

ఆంగ్లపొలన యుగము చిన్నయ సూరి _ కొక్కొండ = వీఠేశలింగము

తెనుగు సౌహిత్యమున నవ్యయుగమున నూతన వికాసము, నవీన చైత న్యము, ఆద్యతన సంస్కారము, చెన్నపురిలో క్రీ. శ. 1858 నుండి [ప్రారంభ మైనది. అనాడే కాదు [కీ. ళ. 19568 లో విశాలాంధ యేర్చడు దాక చెన్న పురియే తెలుగు సాపాత్య కేం దము.

ఈ యుగ పురుషులు మువ్వురు

1. పరవన్తు చిన్నయసూరి, ౨. కొక్కొండ వేంకటరత్నము పంతులు
2. కందుకూరి వీరేశలింగము.

(పావీంాల్యధ [గంథ ము దణము, ప తిక్షాపకణన, వచన రచన (పాదు ర్భావము మున్నగు నూతన _ప కియలు ప్రారంభమైనది చెన్నపురిలోనే. ఇది (గాంథిక భాషాయుగముంగద్యయుగవికాసము. క్రీశ. 1900 తరువాతనే వీరేశ లింగము మూలమున తెలుగు దేశముపై _పసరించినది.

"గ ఆంధ వచన

ఇంతకు మందు శ్రీశ. 1800-1857 వఆకుగల తెలుగు వచన సాపిత్య పరిణామము శెలిపితిని.

మ దాను విశ్వవిద్యాలయ న్ధాపన - 1858

ఈ విశ్వవిద్యాలయ స్థాపన కీ. ఈ. 1858 లోనే జరిగినది. మొట్ట మొదట విశ్వవిద్యాలయోన్న శ విద్యకు (పవేళపరీక్ష వాయవలయును, ఆతరువాత రెండేండ్లు పథమ శాస్త పరీక్ష. ఆ వెనుక రెండేండ్లు పట్ట పరీక్షలు-ఆ వెనుక పట్టాపధానోత్సవము. అందువలన మదరాసు విశ్వవిద్యాలయ స్థాపనము కీ,ళ. 1858 లోనే జరిగినది. దానికి చిన్న మసూరి పథమాంధోపాధ్యాయుడు, ఆతని నీతి చంద్రిక క్రీ.శ. 1858 లోనే మృుదితమైనది.

మృదాసు విశంవిద్యాలయ స్థాపన ఆధునిక తెలుగు వాజ్య్బయచర్శితలోనే గార, ఆం ధ వాజ్మయ చరిత కంతకుు _పాధాన్యము వహిందినది. ఆ కాల మున తమిళ, కన్నడ, మళయాళ దేశములకు తెలుగు దేశమునకు, మదరాసు ఏకై క్యముగా రాజధాని. అది తెలుగు సీమ సరిహద్దులో నున్నది. తమిజులును అచ్చట స్థిరముగా నెలకొనిరి, కాని మదరాసు రాష్ట్రములో అన్నిటికన్న పెద్ద ప్రదేశము తెలుగు దేశమగుట చేతను, దాని పాలన కొజకు పాలకులకు తెలుగు ఆవశ్యమయ్యెను. తొలుత వారల కొజకు పాఠ్య పు సకములు సులభళెలిని రచింపబడవలసి వచ్చెను. కాని విశ్వవిద్యాలయ స్థాపనతో ఆ పరి స్థితి మారినది.

మదరాసు విశ్వవిద్మాలయము, 1958 లో స్థాపితమైన వెనుక, తెనుగు భాషకు ను త్తనవిళ్వవిద్యాలయ పరీక్షలలో(దేశభాష కావున 1(ప్రముఖస్థానపన లభిం చిసది, పథమ కాస్త పరీక్ష, పట్టపరీక్ష మొదలగు నున్నత పరీక్ష లేర్పజుప ఐడగానే యంతకుముందున్న సులభ వచన రచన కెంతమా,తమును నుపయోగ కారులు కొక పోయినవి. ఆ నాటికి దక్షిణాం వాజ్బయమునందలి వచన రచనలు బయటబడలేదు. కాగా, నాతికఠినకును, నాతిసులభమును, నిర్జమ్షము సగు (గాంథిక శైలిలో, విద్యార్థి లోకమున కనువగు వచక రచన యషప్పు డావ ళ్యకమైనది. ఈ _గాంథిక రచనకు భగీరథుని వంటివాడు పరవస్తు చిన్నయ

వాబ్మయము ౯71 సూరి. ఆత(డు కీ. ళ. 1858 లో నవీన గాంథిక వచన శాఖకు శ్రీ కార (ప్రాయమైన నీతి చందికను రచియించి.తానే వాణిదర్చణ మ్యుదాక్షరశాల యందు మ్యుదించినాడు. ఆ కాలమున మదరాసు విశ్వవిద్యాలయ మేర్చడుట - అ-దు రాజధాని కళాళాలయే (పధాన మగుట - ఆ కళాళాలాధ్యమ్యు(డే రాష్ట్రమన విద్యాశాఖకు _పధానాధికారి యగుట-చిన్నయసూరి యందు. తెనుగు పధానో పాధ్యాయుడగుట- కాఠరణములుగా, (గాంథిక భాషారచనలే, విశ్వవిద్యాలయము లలో పాఠ్యగంథములుగా నియమితిముల్లే _పచారములోనికి వచ్చినవి. ఉన్నత విద్య జా పాళ్ళాత్య సంస్కారము.

మనదేశమునకు పాళ్చాత్య సంస్కారము గలుగుటకు కారణములు- విశ్వ విద్యాలయ స్థాపనముద్వావా తెలుగువారికి ఆంగ్లభాషా సాహిత్యములు నిర్బంధ పఠనీయములుగాచేసీ, వాని కత్యధిక [పాధాన్యము నిచ్చి, దేశభాషయెన తెలు గును ద్వితీయభాషగా జేయుటయే, ఒక్క తెలుగు సాహిత్య [గంథములు తప్ప తక్కిన చర్మిత, భూగోళము, గణితము, విజ్ఞానకాస్త్రము, సమ స్తము ఆంగ్లభాష లోనే బోధించెడివారు.

ఇట్టి పరిస్థితు లధికారరీతిగా నున్నను, ఆంగ్లపాలకులు తెలుగుభాషకు ద్వితీయ స్థానము నిచ్చి, ఉన్న తవిద్యాసంస్కారమునకు తగిన వచన్యగంథములు రచియింపజేసిరి.

ఈ _పకరణమునకు ముందే కీ, ఈ. 1300-1860 వజకు వచనగంథ ములు రచితముల్తె నవి చూపితిని కాని అవి ఉన్నత విద్యాభ్యాసముస కెంత మ్మాతము సరిపడవు అవి అందులకు నిరపయోగములు. అందువలననే విశ్వ విద్యాలయస్థాపనతో సలక్షణ [గాంథికవచనరచన ఆవతరించినది.

చిన్నయసూరి నవీన వచన సృష్టి కర్త

ఆది కవి నన్నయ పద్యరచనకు ప్రవ ర్రకుడై నట్టు ఆధునిక యుగ

మున వచన రచనకు చిన్నయసూరి ఆద్యుడు. ఈ సందర్భమున నింకొక

గాలి ఆంధ వచన విషయము. మనము మరువ కూడదు. భారత వర్షమున = 1857లో మదరాసు కలకత్రా, బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయము లేర్పాటైన సంగతి అందటికి తెలిసిన విషయమే కాని ఆది పట్ట పథానోత్సవసంవత్సరము కాని ఆసలు స్థాపిత మైన వత్సరముకాదు. 1857? లో పట్టా _పధానోత్పవము జరిగినది గాన 1957 లో పె మూడు విశ్వవిద్యాలయములకు శతవార్షికోత్సవములు జరిగినవి. నీతి చందిక

చిన్నయసూరి పంచతం_త హితోపదేశ కథలను గ్రై కొని, మితభేదము, మితలాభము, సంధి, వ్మిగహము అను నాలుగు భాగములుగా నీతి చందికయను గంథము రచింపదలచి యందలి మొదటి రెండు భాగమలు మాతమే పూర్తి జేసెను. ఆంధ వచన వాజ్బయమున “సీత్రి చందిక యాచందార్కము నిలి చెడి వచన రచన, వచన రచన ప్రాబీశకాలమున నన్నయ, నవీనకాలమున చిన్నయ యకు సూ కక్రిని పార్ధికము చేసిన దీ కృతియే. ఇది పుట్టిన నాటికండి పఠనీయ (గంథమై నేటికిని, ముందటికినీ గూడ పళనీయ _గంథముగ నుండు నదియే. ఇప్పటికి వంద సారులు ము దణము నంది;ది. సు పసిద్ధమగు నీకృతి యందలి సమగ విశ్రేషవణలనము ఈ తరము వారు తెలిసికొనుట యత్యంఠా వళ్గకము.

సీతిచందిక-దాని విశిష్టత టబ లక్ష్యమున్నగాని లక్షణము బయలుదేరదు. అన్న సిద్ధాంతము ననుసరించి సూరి (కీ.శ. 1658లో నీతిచందిక అను లక్ష్యగంథము రచించి. ఆ వెనుక 1858 లో వచన లక్షణ (గంథమైన వ్యాకరణము రచించినాడు. సీతిచందిక కథలు -_ సీతులు

1. కోతి-అంపపుదూలముకథ

౨. _ఓండపెట్టి మోదపడిన గాడిద

8 జంబుకము-మందుబికథ

థీ అషాఢభూతిసన్యాసి, మేష యుద్ధము, జంబుకము

వాజ్మయము 78 5. కాకముపాయముచే సర్పమును మృతినొందించుట 6. దుఃభించుచున్న కాకమునకు నక్క చెప్పిన -- కొంగను ఎండి చంపిన కథ 7, కుందేలు-సింహము కథ 8. మందవిసర్పిణి యను చీర పోతు-డిండిమం బను నల్రి కథ 9, _వ్యాఘ జంబుకములు లొట్టియను క పటోపాయంబుచేత స్వామియను సింగంబుచే చంపించుట 10. వడంగి- సింహము కథ 11... టిట్టిభ సమ్ముదముల కథ (ఆ) టిట్టిలి వ్యాకుచ్చిన తామేటి-ఆంచల కథ (ఆ) జలాశయ మందలి మూడు మత్స్యముల కథ 19, వానరములు-నసూచీ ముఖము కథ 18, నందనగు ప్ర సుదర్శన గు ఫుల కథ 14. నందనగు ప్తని తండి చెప్పిన కాబకములను కాచికొనంబోయి కోలు పోయిన బకము కథ 15. ఇంధదపాలి ధనగుప్తుల కథ సీశ్రులు. జోలిమాలినపనికి పోరాదు. పరాధికారము పై వేసికొనుట హానికరము. శబ్దమా,తమునకు నివ్వెజపోవం జనదు. దైవము (పతికూలంబై న వురుషకారంబె బ్ర వ్యర్థంబై చనును, ఉపాయంబుచే నేయది సాధ్యం బగు నాయది పరాకమ శతంబుచే నైన సాధ్యంబు గాదు. బుద్ధిబలము గలవారికి ఇతర విధనుగు బలము లేకున్నను కొజంత లేదు,

గ్‌ ఆంధ వచన

స్వరూపం దెజు(గక పరునిం జేర్చిన వాని కవశ్శము వోని సంభ

వించును.

భృత్యులు మాయోపాయముచే నెట్టికార్యమునై న సాధింపంగలరు.

వు దజనపరివృతుండగు రాజు సమాసనృ జనమ. ౦కు ముప్పు

హితవచనముల వినని పాలిశుండు నశించును.

మతిమంతుడు అనర్థము కలిగించు ఆభిజనమును మానుకొనవల

యును. లేదా, యుపాయసంపన్నుడై యుండవలెను; ద్వై వపరుండై

యుండరాదు.

మూర్తులకు బుద్దిచెప్తుట హానికరము.

థి ఇ

తన మేలు గోరి యితరులకు కీడు గోరువాండు తప్పక చెడిపోవును,

ఉపాయముకు చింతించు నప్పు డపొయమునుకూడ చింతింపవలయును.

పరులను వంచింపంబోయిన వాండు తాన వంచితు(డగును.

నీతి చందిక వేర్వేబుకథల సంపుటియైనను నాక సము దమున కలియు

వేర్వేజు నదులవలెను, ఒకే స్తూతమున బంధింపబడిన మౌ_క్రికములవలెను నొకదాని కొకటి సంబంధము గలిగినవియై, తమ ,పత్యేకవ్య కక్రిత్వము స్థిరీ కరించుచున్నవియే యున్నవి, ఇది నీతినిధి యగుటచేత [పతి మా:వునికి నావశ్య కముగా తెలియదగిన దగుట చేతను సంఘములో నన్ని తరగతులవారికి సర్వ కాలము పఠనీయ_గంథమై యొప్పుచున్నది. కావుననే నేటివజకు నిది నియ శముగా సర్యజనాదరణమును చూజగొన్నది.

641! 1 నిన కఆగి;| 51 78060౮ 1040144578 ౦౯ ఇదర౯ 1140545 8310 1853-1862) అవమాన రాల మాలా లాబాలపాటానాలయాలియాలుల యులు పరాం వాలయయానాయియాయానుపుపాలాగాసాసాలు ను పయాయోమోనాసుయాయాయా సక౬క౬7! 61౫4 గసి0గి! నగి గె 40౧4౬ 570॥1£5 వ్‌ వి ల|గ146 50018౬2 "2౮౦0౮ [2401445722 0౯ ౭8 3440245 ౮౫౪2950౫ ₹01[ 1 ఉష [0గిగీ5్‌ వళషిగాగంరి ఉం? 71128 శ4గి'బాక్‌రిశనిర్‌4%/ రశ 2౯5 1853 కాశాయ యనా ఎవనా ౮.యా యో యొ లయ యనా శయన “యూ ౮వ.” వాన శనా తవా శి డా శీ |. 4కి కిల ౧0౦] ౬౯50. 552025౯745 7౦ 7118 11400245 రాగ5%511/ ఉగ” 0 ౦౦౬18085 0౯ [01217 54101 ౮80[68. కో /ట న! త గగ 4ల€ఆ44 శ 4 444౯4 ౮ జరం మకీ 18 056 00661606 2964 0809016 9ల/26€ వ. ం౫|హాస141 5002920 గౌం1ం80 కేంయరేం2506 10 6 శశడరం25 ౧1/60” అయా వానా నావా వాలా ధా వా వాల వా బయ వా పావు వా భాధా వా వా ఖా వాన భాధా ధావాా వా ఖలు

స కదనుననుమునుల నను నడు పులు నినానునునుముసముపులిపవలుసులపుకుసుహువుడుతును పులు సుపుసుముడు సవ్తుపమనున మదరాసు _పెసిడెన్సీతోం జేరిన సమస విద్యాశాలలకు ముఖ్యాధికారులగు మహారాజ రాజశ్రీ ణి 1 ఏ. జే. ఆర్బత్తునట్‌ దొరగారికి ఈ కృతి య-కితంబుగా రచియించినాండ. తద్విధే యుండగు సేవకుడు పరవన్తు చిన్నయనూరి మదరాను యూనివగ్సిటీయం దాం ధభాషా _పఠ మోపాధ్యాయండు అదనడనునుకుననుడునునునునునుదునునునదునినునమునుసునునకునుమునునునుడునునుమునున హనుమని ననన

వాజ్మయము 77 వచనతై లి

1. ఇందలి శైలి నాతి కఠినము, నాకిసులభముగాక సులభ(గాహ్యమై ధా' ఇరీతి కకువుగా నుండి తుదివరకు నొకేరీరిని, నిమ్నోన్నతములు లేక యొప్పారును. _ కేవలము దీర్చపమాస యుక్తములగు పంక్తులుగాని, కేవల మచ్చ తెనుగుపదములు విచ్చలవిడిగ నున్న పంక్తులుగాని కానరావు. ఈశైలి యందు నన్నయశె లివలె _పసన్నతయు _పశౌదగుణమును, గాంభీర్యమును ముప్పిరిగొనియున్న వి.

2, ఇందు సంస్క్యూతాం ధపదములు సమిపాళముగ సమ్మిళితము లైనవి. ఇందలి శైలి తేలిక యని పేలవముగాదు;. తెనుంగని సంస్కృత సంపర్కము లేకయుండళేదు. అల్ఫిక బిగి యినీ యపూర్వపదబంధుర ముగాదు. అనుసృతి కలవీయదు

ఠి ఇచట _పత్యేకత తెలుపువానిలో జాతీయములు ముఖ్యములు. అవి జాతికి సహజమైన వ్య క్రి స్వరూపమును తెలుపుచు సతర భాషలలోనికి పరివిర్త నము చేయుటకు సాధ్యముకానివి. “పోతరించియుండుట, యిల్లు దొక్కుకొని వచ్చుట, బిజ్జబిగిసికొని, కడుపుపవి, కాలక్నేపముచేయు, మొదలు నటికిన తరువు, కన్నులు మిజుమిట్లు గొలుపుట, పెండ్రినడక నడచుచున్న వాండు, చిటుకనకుండ కొజుకుట, నిన్న మాపో నేడుటేపో, యీడిగలబడి కబక్కయెద్దు చియ్యంటు. అజ్జాడు, ఎత్తువారి చేతిదిడ్డ, పాటిజఖు(గని దొర” మొదలగు తెలుంగు. జాతీయములు, “ పయోముఖపషకుంభిము, గోముఖవా? ఘము, కుక్షింభరిత్వము, పరే=గితావగాహియైనబుద్ధి, మృగ తృ న్షికా పవాహము" మున్నగు సంస్య్క్భృాతి జాతీయములు రచనయం దంతట౬ మెండుకొనియుండును.

4. ఈ శైలి యొక్క వేళొక లక్షణము సామెతల నుపయోగించుట, “ఆడుసు (తొక్కనేల కాలుగడుగనేల', “పిట్ట కొంచెము కూ(త ఘనము మున్ను గా/గల తెము;గు సామెతలును, “శరీరమాద్యం ఖలు ధర్మసాధనం', యథారాజా తథా పజా., జీవన్‌ భదాణి పళ్యత” మొదలగు సంసగ్భ్రాతలోకో క్తులును నందందు పొందుపణుపంబకి గంథమున కొక కొత్త యఎదము నందించు చున్నవి.

గ! ఆంధ వచన

ర... చిన్నమసూరికి ముందు వచనరచనలలో పాళ్ళాత్యులు సులభముగ ,గహించుట నచ్చటచ్చటకు సంధి క్రమముగ పొటింప(బడియుండలేదు. సూరి వ్యాకరణము రచించినవా(.డు గావున సంధిపరిచ్చేదములోని లక్షణములకు లత ముగా నీ[గంథమున సంధులను సకమముగా పొటించియున్నాండు. ముం దుదాహరింప(బడిన గురుమూ ర్తిళాస్త్రిగారి రచనను, చిన్నయసూరి రచనను పరిశీలించిన సీ విషయ మింకను స్పష్టము కాగలదు.

6. పూర్వవచవ గంథములలో (పబంధరచన ననుసరించి వర్ణనలు జౌదిత్యమును పాటింపకుండ రచియింప( బడుచుండెడీవి, ఆందు శృంగారవర్ణ నల నధికముగా పొందుపజుచెడీవారు. నవీనకాలమున కళాశాల పద్ధతుల ననుస సరించి యిుట్టివర్ణనలు పరిత్యజించుటయేకాక చిన్నయసూరి సముచితమును, సంభావ్యమున ు సంభాషణశై లిలో సీతిచందికీను రచించెను.

గురుమూ ర్తి ళాన్తి --- చిన్నయసూరి

చిన్నయసూరి రచనయందలి (పత్యేకతను చూపుటకు నిర్వురి రచనల నుండియు సమానఘట్టమల నుదాహరించుచున్నాను :

“ ధనము లేకుంటే ఆర్జింపవలయును. ఆర్జించిన ధనమును రక్షింపవల యును. రక్షించిన ధనమును వృద్ధిపొందింపవలయును. వృద్ధిపొందించిన ధన మును సద్వినియోగము చేయవలయును. ఇట్లు చేయ నేరనివారి యింట దవ్య మెట్టు నిలుచును ? మూఢులై నవారు యీ యర్థిమును తెలియనేరరు. సంరక్షణ చవ్య మప్పుడే.. నశించును. వృద్ధిబొందించని ధనము కొంచెముగా

• సెలవుచేసిన కాటుకవలె సమసిపోవును- అనుభవమునకు రాని సొమ్ము కలి గియు లేనిదానివలె సుఖకరముగాదు. ఒకరి కివ్వడము, తా ననుభవించడము, యెవరై న యెత్తుకొనిపోవడము, యీ మూ,డున్ను ధనము పొయ్యేటందుకు దోవలు. కా(బట్టీ యెవడు తన ధనము నొకరి కివ్వక తా ననుభవించ(డో వాని ధనమును యెవడైన యె త్తుకొనిపోదుకు. నిండిన చెరువులకు ఆలుగులు తీసినట్లు నంపాదించిన ధనము పాతతమెతి/గి సెలవుచేయుట రక్షించడ మేను.”

= “సెలవు” తమిళము, "ఖర్చు అని దీని కర్థరు న్‌

వాజ్మయము రి ఇది గురుమ ర్రిళాన్రిగారి శైలి. ఇంక చిన్నయనూరిగారి శైలీ నుదాహ రించుచున్నాను:

“అర్థము పురుషార్థములలో ను త్రమము. అర్థవంతున కసాధ్యము లోకమం దేదియు. గానము. కాంబట్టి పురుషుండు న్యాయము తప్పక యేయుపా యముచేతనై నను దవ్యము సంపాఏంపవలెను, ఇంతి సంపాదింవితి నింకేలయని తనియరాదు. బుద్ధిమంతుండు జరామరణములు లేని వానివలె విద్యాధనములు గడి మింపవలెనని పెద్దలు చెప్పుదురు. ధనార్జనమునకు సాధనములు పెక్కూలు గలవు, వానితోపల వాణిజ్యము సర్వ ప్రకారములచే మేలమి కానంబడుచున్నది.”

పై రెండింటిలో గురుమూర్తి శాస్త్రిగారి రచనలో "లేకుంటే, చేసినా, రక్షించడమేను' మొదలగు వ్యావహారిక భాషాకూపములు కాన్చించుచున్నవి. కొన్ని యడల విసంధులు కూడ కాన(బడుచున్నవి. వాక్యము లయందు అన్వయ [కమము కూడ్త సరిగ లేదు. “సెలవు చేయుట మొదలగు మాండలికములు కూడ నందందు కాన్పించుచున్నవి. ఇట్టి లోపముల నివారించి చిన్నయసూరి సలక్షణమును, సర్వజన గాహ్యము నగు శైలిలో మిక్కిలి కట్టుదట్టముగ తన _గంథమును రచించెను ఆందలి _పత్యేక లక్షణములను ముందు వివరించెదను,

(గంథముదణ పద్ధతి

నీతిచందికను చిన్నయసూరి స్వయముగా “వాణీదర్చణి మను ముదా క్షర కాలయంగు ముదించినాండని తెలిపితిని. అందుకు కారణము ముదణము నందు కొన్నిమార్చులు తెచ్చుటయే, ఈ మార్పుల నీక్రింది సూచించుచున్నాను.

1. రేఫసంయు కొక్షరము వలపలగిలక (9) తో వాయుట. అనగా “"అథ౯ము” అని వాసెడివారు. చిన్నయసూరి దానిని “అర్థము” అను నవీన రీతిగా మ్చుదించినాండు.

& పూర్వము నిండుసున్న (పూర్ణానుస్వారము) లే యన్నచోట్ట నుప యోగించెడివారు. చిన్నయసూరి ఆ పద్ధతిని వీడి యర్థానుస్వార పద్ధతిని (ప్రవేశ పెట్టినాడు.

80 ఆంధ వచన

8. తత్పూర్వము దుతమునకు నకార పొల్లు నిచ్చెడివారు లా, సూరి దానిని విసర్జించి స్వత్వరూపముశంగాని, (“ను'), బిందురూపమున(గాని, సంశ్లేష రూపమునగాని (గ్గ) యుపయోగించి తన వ్యాకరణ సూతమునకు లక్ష్యముగా చూపీనాడు.

శ. కకటసాధు రేఫలము సకమముగాను సంయు కాక్షరముల యందు వర్ణ కమ వియమమును చక్క_గాను పొటించినాండు. పూర్వము “విఛిన్న” “ఉజ్వల” “తత్వము” ఆని _వాసీనవానిని సూరి “విచ్చిన్న,” “ఉజ్జ్యల'", “తత్వము” అని వాని రూపములను పరిష్క-రించినాండు.

ఇట్టనేక నూతన పద్ధతులను వచనరచనయందు నెలకొల్పి తన యను యాయులకు మార్గదర్శకు( డగుటచేతనే యాంధ వాజ్మయ మున చిన్నయసూరి నీతిచం, దికలు సక లబుధాహ్లాద కరములె యాచందార్కు మభినందనీయము లగుచున్నవి.

వచనరచన - లక్ష్య్యలకణ సమన్వయము

ఈ _గంథము తన వ్యాకరణమున కెట్లు చిన్నయసూరి లక్ష్యముగా నిరూపించినాడో యీ క్రింది యుదాహరణముకు బట్టి _గహింపనగును.

“ఎవ్వడు హంసములను శకుకములను మయూరములను శుక్షహరిత చిత ముల గావించె నా యీశ్వరు( డాయామిు జంతువులకు దతదను రూపమైన వృ త్రిని గల్పించినాండు. మూఢు లీయర్థ మెజణు(గక వృ త్రికయి పడరానిపాట్లు పడి కాలము వ్యర్థముగా బోంగొట్టుచున్నారు. విత్తము గడనయం దొకదుఃఖము కాయపుదలయం దొక దుఃఖము, వినాశఃమందొక దుఃఖము పుట్టించుచున్నది ఇట్టు దుఃభై కమూలమైన విత్ర మేల? కాల్చ్పనా |! ధర్మార్థము ధనము గోరుటకంటె నిస్పృవహత్యము మంచిది. 'ఆడును ,దౌొక్కనేల, కాయ్వకడుగనేఐ ₹ ఆకాళము నందు. బక్సులచేత, భూమియందు వ్యాళములచేత, జలములయందు. మీలచే3 మాంసము భక్షింపంబడినట్టు సర్వత విత్రవంతుండు ఖక్షింప(బడియెడును. కా(బట్టి ధనతృష్ణ మానికోలు వివేక కార్యము. తృష్ట యొకటి మానెనా యావల

వాబ్మయము ర్‌ దరి[దు( డెవండు, ధనికు( డెవ(డు ? దాని కెవ్వం డెడమిచ్చును ? వాని మూర్ణమే దాస్యమునకు సింహాసనము, నీ సన్నికర్ష (ప్రభావముచేత నా యజ్ఞానము సర్వము నివర్రించినది. కృతార్ణుండనై తినిన, నిరంతరనుగా నీతోడి సంగతికంటె నాకు లాభ మొకటిలేదు. నీతోడు [పణయమున కొక్క కొజ;ంతయు రాంబోదు, [పణ యము లామరణాంతములు, కోపములు తత్‌ షణ భంగురములు, త్యాగములు నిళ్శంకములు నగుట మహాత్ములకు సహజము.”

ఈ భాగము నుదాహరణముగా( గైకొని వచనకావ్య రచనకు ముఖ్య ముగా తెలిసికొన(దగిన యంళముల నెట్లు విద్యార్థులు _గహింపవలయునో స్థాలీ పులాక న్యాయముగా నిందు చూపుచున్నాను.

ఎవడు - అరసున్న సిద్ధసు.

చ్మితముల గావించెను- సాధ్యము. ఎఆజు(గక్‌ = సిద్ధము. వ్యర్థముగా. టో(గొటు-= సాధ్యము.

న!

భకింప(బడియె- సాధ్యము.

కొజ(త-- సిద్ధము,

ఈ విధముగా సిద్ధ సాధ్యములై న యర్ధానుస్వారముల పరిజ్తాన

బు ధ గొ మావశ్యకము,

చ్నితముల గావించెను ఇ చ్మీతవబలన్‌ -.- కావించెను-ఇది దుత (పకృతి కము; జంతువులకు( ద త్తదనురూప = జంతువులకున్‌ -[- త తదనురూప- _దుత (పకృతికము.

వ్యర్థముగా టోంగొట్టుచున్నారు.

వ్యర్థముగాన్‌ ఓ పోన్‌ కొట్టు= దుతములు.

రీ ఆంధ వచన ఆకాశమునందు( బత్షులచేత; భూమియందు వ్యాళ ములచేత=ు ఆకాశము నందున్‌ + పతుంచేత; భూమియందున్‌ ౨ వ్యాళ ములచేత-దుత [పక ్రతికములు ఈశ్వరు.డాయామిు- ఈశ్వరుండు కళ. త తదనురూపమైన- అను రూపము కళ. వృత్తిక్తై పడరాని- “వృ తి" కళ, ఏల... కళ, తృష్ణ యొకటి- తృష్ణ కళ, ఈ విధముగా కళ్ళాదుత (పకృతికముల పరిజ్ఞాన మావశ్యకము. ఉకారసంధి: ఈశ్వరు(. డాయాయి-- ఈళ ్రరుడు + ఆయాయి. కొ(పుదలయందొక. కా;పుదలయందున్‌ -|. ఒక -ఉకారసంధి. ధనము(గోరుటజాధనమున్‌ -[ కోరుట - సరాళ దేశసంధి. ధనతృష్ణమానికోలుజాధనతృష్టన్‌ మానికోలు = దుతలోపసంధి. తృష్ణ -- ఒకటి. ఇచట సంధి లేదు. ఈ విధముగా సంధి పరిజ్ఞాన మావశ్యకము. ధనము గోరుకంటె_' “కోరు సాధురేవ. ఒకగా కొజంత_ళకటరేఫ. ఈ విధముగా రేవ శకటరేవ పరిజ్ఞానము మావళ్యకము, వృ త్తి.బుకారము; శృష్ట-బుకౌరము; దరిదుండు- రేఫ ఈ విధముగా కొమ్ము శ్రొవడీ వ్యటువసుడి పరిజ్ఞాన మావశ్యకము. “అడుసు (దొక్కనేల కాలు గడుగనేలొ ఇది _పసిద్ధమైన. తెలుంగు సామెత. ఈ విధముగా సామెతల పరిజ్ఞాన మావళ్యకము. “*హంసములను శకుకములను మయూరములకు శరహరిత చితముల? గావించో. యథా సంఖ్యాలంకారము.

హట్మయము 88 ఆకాశమందు బకులచేత భూమియందు వ్యాళములచేత జలములయందు

మీలచేశ మాంసము భక్షింపబడినట్టు సర్వత వి త్తవంతు-డు భక్షింపంబడియెడును

ఉపమాలంకారము.

ఈ విధముగా నలంకార పరిజ్ఞాన మావళ్యకము.

విశాకః == వినాళ = ఉపసర్గము_ఇచట “వి” కి అర్థములేదు. నిస్పృహత్వము == నిర్‌ + స్పృహత్వము - ఇం దిదీ నణఖ్‌ అర్థము = లేక పోవుట.

వి-[- వేకము = ఉపసర్గము.

సన్నికర్షను జూ సం ని కర్ష _- ఉపసర్లలు. ఆర్థాంతరముల నిచ్చునదిః

“సంగతి” = సం- గతి-ఉపసర్గము. అర్థాంతరము నిచ్చునది. ఈవిధ ముగ నుపసర్గ పరిజ్ఞాన మావశ్యకము.

కీ

“ఆ యీళ్వరు డాయాయి జంతువులకు ద త్తదను రూపమయిన వృ త్రినిం గల్పించువాడు.” ఈళ్వరుండు వృత్తిని గల్పించువాయడు - ఇది మూల వాక్యము, ఆయాయి జంతువులకు అనునది వృత్తి కల్పనతో సంబంధము. తత్ర దనురూపమైన'' వృ త్రికి విశేషణము. “ఆ” ఈశ్వరునికి విశేషణము.

ఈ విధనుగా వాక్యవృద్ధిరచనా పరిజ్ఞాన మావశ్యకము.

_పాచీనకాలమున నన్నయ భట్టారకుని రచన ననుసరించుచు నవీన వచన రచనాపద్ధతుల సమ్మేళనమున లక్ష్య లక్షణ సమన్వయముచేసి నూతన పథకము నేర్పజచుటవలన నవీన వచన రచనకు చిన్నయసూరి మార్గదర్శకుండయ్యెను.

హిందూ ధర్మశాస్త్ర సం్యగహము

చిన్నయసూరి ద్వితీయ వచన గంథము హిందూధర్మళకాస్త్ర సంగహాము, ఇది---యప్పటి మదరాసు పభుత్వమువారి యాదేశమున, తెలుగు వరి కౌజు కాంగ్ధమునుండి తెలుగులోని కనువదింపబడినది.

రీ ఆంధ వచన ఈ రచన యందు - సూరి కర్నూలు నరహరి గోపాలకృష్ణ్నమ్మ సెట్టి సహాయమును ఐడసినవాడు. ఆత డాకాలమున పభుత్వమున మండలోపకర (గాపొగా (అలుంల 0౮0116660౯) గా నుండువాడు. ఇది సమ స్త (పజానికమునకు తెలియవలయునుగాన సూరి, దీనిని _గాంథికముగా ఠచించినను బాల సులభముగా నందరికి నవగాహన యగునట్లు రచించినాడు. శాస్త్రీయ (గంథములు (గాంథిక భాషలో నున్న యెడల సామాన్యులకు టోధపడవు అన్నమాటను వమ్ముచేయన ద్మీగంథము. మచ్చున కందుండి యాతని యనువాద రీతి కుదొహరణములిను చూపు చున్నాను. పరవన్తు చిన్నయనూరి హిందూ ధర్మశాస్త్ర న్మగహము అనుక మణిక ---- ౧౦౧౯6౧౯8 6షశ4లిా5మి _ప్రకరణము

1. 00 $00013 2064 280/0 ఆ ౦ [10643 2%. శాస్త్రముల యుత్పత్రి (క్రమము. 2, శ2గ1226 వివాహము 3, ఉఠేంగ01100. పుుతస్వీకారము తీ 0896414030. రక్షకత్వము ఇది తొలుత 1858లో మ్యుదితమైనది. తరువాత క్రీశ. 1867,1869లో రెండుమాటులు ముదదితమైనది. ఇది అప్పటి తెలుగు న్యాయవాదులకు పఠనసీయ (గంథముగా నుండెడిది. అందుచేత వ్యా ప్రికి పచ్చినది. నేను దీనిని 1862లో తిరిగి ము దించితిని.

వాజ్మయము 8క్‌ 5. ల₹౯006౯0/ సొమ్ము 6. 100ల1(410806 వినియోగము 7. ఇ₹118 ఉయిళ్ళు 8. 0288ల 0 10%ల1142006 సొమ్ములో. జేయవలసిన వ్యయము 9, ౨౭070116 10 120ల118106 దాయానార్హా త 10. 8610100 దాయభాగము 11. 8% 0౯ల8611109 దాయాధికారము 12. కం0811 68981 461101 బంగాళాకాస్త్ర సవపదాయము 13. సెక్‌డ183781800 44 మళయాళదేళశ శాస్త్రము 14. ౦84౮5 & సెశీం!428863 శయ వికయాది వ్యవవోరము ఇ4ఉల!40ం8 వివాహము 15. 006 0 82౯10286 కన్యకలకు వివాహకాలము 104 00 ౧౫౦ ఇసీలి ౩ 51 380316 96 ఇల 11 కడగా!ఏ86 (6౧౯౦940 ఏ ఈ ౮0664౮ ఆలి 06000 (6 266 0 న

86 ఆంధ వచన కన్యక యెనిమిదవ యేంటి_పాయమందు వివాహమున కర్ష్మరాలని శాస్త్రము చెప్పుచున్నది. (1.8)

109 61159 2౧6 10*6౪6౯ 80/68 10 201286 20 6 286 0₹€17/0 206 ౪0౪26, (111 (0౮ 211200 611 2006

18. ఆమినను రెండవ యేడు మొదలుకొని బుతుకాలము వజకు వివా హము కన్యలకు! జేయుచున్నారు.

1060 4& 32009010 ౪రే 212008 20050 ౪110214 పేడ౪7192 ౧0౦9- (20166 451286 [05010 ల 64916.

17. బాహ్మణ కన్య పెండ్లి కాక మునుపు బుతువముతి యయెనా జాతీ (భష్టురాలవును.

114 ఉల 0ల00ళణల 0 815 1004105 ౪966౯ 16 ౯6 ౦1 16 190 1 8లా ఇజయిగం &6ము[ 0 %లన 030206 01200108 సలా

18. _ వివాహమైన కన్యక రజస్వల యగువజకు. బుట్టినింటనే యుండ వచ్చును, తడువాత భ ర్త తనయింటికి. దోడుకొని పోవుచున్నాండు-

108. 10 ౧811 0€9610101 1613 ఓ 11 గం భరేః 1100ల &రి6ే 2% మం ర0ంష00, 10 సల 6600041 8౬౯22౮6[100ల% 070168 కటు 20 0౧0016 1012610283 206 [0136 10 5100699100.

19. కన్శకకు భర్రను సంపాదించు నధికారము తండిది. అతని మరణా నంతరము కన్యక యొక్కం- పితామహుడు, సోదరు(డు-పితృవ్యుండు సకుల్యులు-ళల్లియును వరుసగొ నా యధికారము పొందుదురు.

107 2 03350206 06 08 36160466 [07 & 811 10౯౧66 7626 206? 806 123 8121064 ఏలు 01201 648 306 040 361601 06 0౯ పేలాల.

20. కన్యక తన యెనిమిదవ సంవత్సరము మొనలుకొని మూండు సంవ త్సరముల వజకు ముందు చెప్పిన బంధువు లెన్వరును తనకు వరుని సంపాదింపని పక్షమున తనకు దానే పతిని వరింపవచ్చును.

కొక్కాండ వేంకటరత్నము పంతులు చిన్నయసూరి. వెనుక గ్రాంథీకభాషాపీఠము. నధిష్టించి (గాంథిక భాషను నాథునికయుగముశ చిరస్థాయి చేసినకీ ర్తి వేంకటరత్నము

వావ్మయను 87 పంతులుగారిడి. చిన్నయసూరికి తరువాత 15 ఏండ్లకు, ఆతని నీతిచందికను పూ ర్రి చేయదలచి వ్యిగ్రహతర్మతము రచించెను. అది చిన్నయసూరి శైలిని వెన్నాడుచునే యున్నది. వి్శిగహతంతము

ఇది [కీశ. 1872 లోనే పథమళాస్రపరీక్షకు పఠనీయ (గంథమైనడి.

దీని ననుసరించియే తరువాత వీరేశలింగము సంధివిగహతంతములు ర చించెను. (పిన్సవువేల్సు హిందూస్థాన సందర్శనము _

1877లో ఏడవ ఎడ్వడ్డు ఇండియాకు వచ్చినపు డతని రాకను పురస్క రించుకొని, వేంకటరత్నము పంతులుగారు పై వచనకావ్యము రచించిరి. ఇదియును (ప్రథమళావ్రపరీవ్షకు పఠనీయ (గంఠమైనది.

ఇదియు చిన్నయనూరి శైలి కిది దీటుగా నున్నది కాని, ఒక్కొాక్కచో సంస్కృతసమాసములు ఒక్కొాక్కుచో తెలుగుపదములు గలవు,

మచ్చునకు నాకఉదాహరణము చూపుచున్నాను.

పిన్సపు వేల్పు హిందూస్టాన సందర్శనము దేళాటనము

“*దేశాటనము బాలురకు విద్యాభొగముగను, పెద్దవారి కనుభవభాగముగను నుండెను. చిన్నవాం (డుషాధ్యాయున్తై నను, మంచి బుద్ధిమంతు(డై భృత్యువై నను దోడ్కొని దేశాటనముచేయట యావళ్యకమైన కార్యము. తద్దేశమును తద్భాషను మున్నె యెజీంగి యున్నవాని వెంటం బెట్టుకొని చనుటవలన నద్ధేశమందున్న యేయేవస్తువులు చూడ(దగినవియో వానిని, ఎవరెవరి సాంగత్యము సంపాదింప( దగినదియో వారిని, ఆసీమవలన నెట్దెట్టి పయోజనములుగలనో వానిని, దెలుపుట కితడు వలంతియై యుండును. ఇటు లుండని”

88 ఆంధ వచన

“యెడలం గొండికలు ముసుగు వేసికొని తిరుగువారుగా నుండుదురు* అందువలన నత్యాల్బ్పంకమునే కందురు. ఇట్లని యఖిజ్ఞుండై న లార్జుబేకను _పభువు పలికెను మటి దేశసంచారము చేత నానావిషయ పరిజ్ఞానము కుదురుపడు ననియు విలా/తుల విన్నాణముచే, స్వదేళ్యములైన కొజంతల( బోగొట్టుకొన వచ్చుననియు, బుద్ధి స్ఫృురణము పెల్టుగ విలసిల్దుననియు, వివిధాభి పాయములు వి స్తరిల్లుననియు. బు స్తకముచే నేర్ప నళక్యమును బండితులచే గూడ దెలియ పజుప శక్యము కానిదియునై సమధిక (ప్రయోజనకరమైన లోకళాస్త్రమును దెలిసీ కొన జనుననియు గవియైన లార్డు లిటన్‌టను (పభువు నుడివెను. మటియు దేళా టనము సలుపక తమ యిండులలోనే కాలు కదలింపకుండు బాలకులు నెపుడును ముగ్ధబుద్ధులె యుందురని, పనికిమాలిన సోమరితనము చే మందిరములలో మంద ముగా నిిదించి బాల్యదశం బాడుసేయుట కంటె బహిర్ణోక ము నందలి బఐహుళా శ్చర్యములై న నాశా విషయంబులం బరిశీలించుట (శేష్టమెన కార్యమని లోకాను భవము గనని వాడు నిండుమానిసియని చెప్పదగ(డని మహాకవియైన షేక్స్పియర్‌ వాకొనెను",

కొక్కొండ - [గాంథిక భాషా వ్యాప్తి.

చిన్నయసూరి ననుసరించి రెండు వచన (గంథములు [వాయుటయే గాక కొక్కొండ వారు తక్కిన వచన సాహిత్య ప్మకియ లన్నింటను [గ్రాంథిక భాషనే నియతముగా వాడిరి.

1. పషతికా రచనా, లలేఖలు, 8) వచన రచనలు. సర్వమును [గాంథిక భాషలోనే యుండుకు శి వీనికన్న మించినది. వారు (గాంథికభాషలోనే నిత్యము మాటలాడుట,

పష్మతికా రచన

పంతులు గారు ఆంధ భాష్టానుజీవని యను మాస పత్రికను నిరువదేండ్లు నడిపిరి. అందు సంపాదకీయము లన్నియు వారే వాసెడివారు. ఇది (గాంధిక భాషలోనే యుండి తక్కిన ప్మతికల కాదర్శమైనవి,

వాబ్మయము 80 లేఖలు

ఈ పతిక యందు లేఖలు [పకటితము లగుచుండెడివి. అవి యితరులు

(వాసినను గగాంథికళాషలోనే యుండెడివి. వచన రచనలు

శాంకర మఠత_త్వ _పకాశిక- ఇదీ శృంగేరీ పీఠాధిపతుల చర్మిత తెలుపు తొలి వచన [గంథము. ఈ కాలము వారు తెలిసికొనవలసిన విషయము లిందు చాల గలవు. ఇది 188! లో ముదితము.

శంకర విజయధ్వజము శా ఇది జగద్గురు శంకరాచార్య చర్మితను తెలుపు వచన (గంథములలో మొదటిది. ఆనందగిరి రచితమైన సంస్కృత శంకర విజ యమునకు తెలుగు గీత,

నిత్య వ్యవహార భాష

ఇంటీ యందును పంతులు గారు (గాంధీక భాషనే యుపమయో

గింగెడి వారు బిచ్చగాడు వచ్చినపుడు- “మచ్చెకంటీ! బిచ్చగాడు వచ్చినాడు. బిచ్చము వైచి పంపుము అనెడి

వారు, ఇంటియందు బియ్యము నింగుకొనిన-

*““శండులంబులు నిండుకొని యున్నవి పొండు పొండు” అనువారు.

ఇవి యీనాడు కొందణు సారస్వశేయులకు పరిచితములే.

చిన్నయసూరి వెనుక (గాంథికభాషాపీఠము. నధిష్టించి కొక్కొండవారు [గౌంథిక భాషను చిరస్థాయి గావించి, (గొంథిక వాద్యాగేసరులని పేరు గాంచిరి,

90 ఆంధ వచన వీ రేశలింగము.

ఆధునిక యుగమున వీరేశలింగము యుగపురువుడుగ పరిగణితుడగు చున్నాడు. అతడే నవ్మసాహిత్య _్మకియలలోనన్నింటికి పారంభకుడని మూల పురుషుడని నేటి వాజ్మయ చరితలలో _వాయబడుచున్నది కాని ఆ యభ్శిపాయ మెంత మాతము సరికాదు. ఇంతకు ముందు పుటలలో వీరేశలింగమునకు ముందే నవ్య సొహిత్య పృకియలన్నియు నెట్లు వ్యాప్తి చెందినవో వివరించితిని. నవ్య సాహిత్య (ప్యకియ లన్నియు తొలుత మదరాసు నందే (పచారము నందినవి. వానిని తెలుగు దేశములో వీరేశలింగము. (ప్రవేశపెట్టి వాని నితరు అనుసరించు నట్లు చేసినాడు. ఆత డెట్టా కార్యమును నిర్వహించినది యిక ముందు చదువుదము.

వీరి గద్య రచనల నీ కింది రీతిని విభజింపన ను.

(1) నవల (2) కథలు (€) పసిర్ధ స్త్రీ పురుష జీవిత చరితలు (4) వ్యాసములు (5) _పహసనములు (8) గ్రంథ విమర్శనములు (7 చారి [తక [గంథములు (6) పృతికా రచనలు (9) కాస్త్ర (గ్రంథములు (10) ఉప న్యాసములు.

1. నవల:- ఈ నవీనళాఖ “రాజశేఖర చర్నితితో _పారంభము కాక పోయినను నీ నవల (పళస్తి కెక్కినది. వీరేశలింగకవి దీనికి మార్గదర్శకుడు కాకపోయినను చింతామణి పృతికలో నవలలకు ఐబహుమతు లేర్పుజచి, వానిని బరీశేంచి, (పకటనార్హ మగు వానికి బవుమతులిచ్చి (ప్రకటించి, ఆరంభ దశలో సీ కాఖభావ్యా ప్రి కెంతయేని తోడ్పడెను. అట్టి నవలలలో మొదటిది “ధర్మవతీ విలాసము" అనునది. దీనికి వీరేశలింగము పంతులవారు, వావిలాల వాసుదేవ శాస్త్రిగారు, న్యాపతి సుబ్బారాపు గారు పరీక్షకులుగ నుండి తీర్పు చేసినారు. ఆ వెనుక వచ్చినది చిలకమర్తి వారి 'రామచంద విజయము,

£. కథలు :- బాలురకు నీతికథలు, (పౌఢులకు సత్యరాజొపూర్వదేశ యాతలు మున్నగు రచనములు వ్యా ప్రముల్తైనవి. ఇవి యనువాదములై నను

వాబ్బ్యయము 01 స్వతం్యత రచనములై. వెలయుచున్నవి. మొదటిడి నీతిదాయకము.. రెండవది చ్మితకథావిలసితము.

8. (పసిద్ధ స్త్రీ పురుష జీవిత చరితలు :- జీవిత చరిత లెట్లు వాయ వలెనో, జీవిత చరిత రచనమున నేయే విషయములకు [ప్రాధాన్యమొసగవలెనో తెలియజేయుచు నివి మార్గదర్శకములై యున్నవి. విక్టోరియా మవారాజ్ఞి చరిత జీసన్‌ చర్మిత నేటికిని చదువదగినవిగా నున్నవి.

సంఘ సంస్కరణమున వితంతు వివాహముల గావించి శ్రీజనోన్నతిక్తై తన జీవితము ధారవోసీన వీరేశలింగకవి న్ర్రీలకొజకు కొంత వచన వాజ్యయము సృష్టించెను. స్రీలకు విజ్ఞానము కొజకు, స్యతృవ ర్తన నలవజచుకొనుటకు, ఆరోగ్యము కొజకు ఉత్తమ న్ర్రీ చరితములు, న్తీవిద్య. అతి బాల్యవివాహము మున్నగు వచన నాటకములు, పత్నీహితసూచని, సకీహితబోధిని అను [గంథ ములను నాతడు రచించెను. నేటికి తెలుగు నాటిలో శ్రీ విద్య యిట్టి యున్నత స్థితియం దుండుటకు వీరేశలింగకవి యమోఘ పర్శిళమయే కారణము.

4. వ్యాసములు (పత్యేక (పత్యేక శీర్షికలతో, వ క్త వ్యాంశమును విషయ విభాగము చేసి, అతిదీర్చమును, నతిక్టుప్రమును గాక వివరించు. లఘు రచనకు వ్యాసమని పేరు. దేళశాభినమూనము, స్మృతృవ ర్తన, న్లైతిక విషయములు మున్నగు వానిని గూర్చి వాసి వ్యాసరచనా పథకమును దిద్దితీర్చినది వీరేశ లింగమే.

5. ప్రహసనములు :- ఈ రచనమున వీరేశలింగ కవి సిద్ధహస్తుడు? సంస్కరణాభిలాషియగు నీతని కీ రచనము ఇతరులను నొప్పింపకుండ, సాంఘీక లోపములను బహిర్గత మొనర్చి, సంఘమునకు సరియగు మార్గమున నడిపింప జేయట కనువైనది. దీనికితోడు వ్యావహారిక భూష _పయుక్తమై, సభ్యమగు హాస్యమును గలిగి, పాతోచితమై, స్వభావసిద్ధమగు రచనములో నుండుటవలన వీరి [పహసనములు మిక్కి-లి వ్యా ప్రములై నవి. మన భాషలో తిట్టు కవిశ్వము లున్నవి గాని [పహసనములు లేవు. (పహససము ఆంగ్లేయ భాషలో 'ఫార్సు' అయినది. వీకేళలింగ కవి చిన్నవి 84, పెద్దవి 84 మొత్రము 58 _పహస

09 ఆంధ వచన నములను రచించెను. అపూర్వ (బహ్మచర్యము, విచ్శిత వివావాము, ఆచారము హిందూమహాజనుల మతసభ. మహాబధిర్మపహసనము, బలాత్కార గాన వినోద (ప్రహసనము మున్నగునవి గణింపదగినవి.

8. [గంథఠవిమర్శనములు :- ఇందులో (పధానమైనది వెంకటరత్న కవి వ్మగహతం[త విషర్శనము. ఇందు [గంథము కేవలము వ్య క్రిగతము కాకుండ, సాహిత్య విమర్శక దృష్టి నెట్టనుసరింపవలెనో వివరింపబడినది.

7, చార్మితక (గ్రంథములు :- ఇవి మూడు విధములు: (1) స్వదేశ సంస్థాన చరితలు; (2) స్వియచర్శిత; (8) ఆంధకవుల చర్వితలు. వీనిలో నెల్ప ఆయ్భధకవుల చర్వితము (ప్రధానమైనది. వీరేశలింగకవి మూడు భాగములలో క్రీ.శ. 10వ శతాబ్ది నుండి 19వ శతాబ్దాంతము వజకు గఅ లికి౦ మంది కవుల చర్మితమును (నాసి (పకటించినారు. ఈనాడు వీరేశలింగము [గంథము లలో నిదియే (పచురమై సాహిత్య విమర్శనమున కాధారమై యున్నది. స్వీయ చర్మిత వచనమునను వీరేశలింగము మార్గదర్శియే. అంతకు ముందున్న స్వీయ చరితలు పద్యాత్మకములు, వీరేశలింగము తన స్వీయ చర్మితను నిష్పషపాత ముగ రచించి, యాంధకోకమున కొసగెను,

8. పతికా రచన ;= వివేకవర్థనీ పషృ్మతికను స్థాపించి, దానీ మూలమున శ్రీ పునర్వివాహ విషయములను చర్చించుటయే గాక, 'వాస్యసంజీవని' యందు వోస్యరచనల (బఐకటించి, వీరేశలింగము ప్యతికా సౌరస్వతమునకు నవీనవాజ్యయ మున (పథమస్థానము సంపాదించినాడు.

9. శాస్త్రీయ [గంథములు :- [ప్రాచ్య పాళ్చాత్యశాన్రీయ [గంథములను సులభశైలిలో రచించి యా విజ్ఞానము నందజేసిన వ్య క్రి వీరేశలింగము. దీని కొజకు సాంకేతిక పదజాలము కూడ నాతడు తనకు ముందున్న వారి నుండి [(గహించినాడు. పాచ్య విజ్ఞానమునకు స:బంధించిన తర్యసంగవాము, వ్యాక రణ సం్యగహము, అలంకార సం్యగహము, కావ్య సంగహము మొదలగునవి 'గాక జ్యోతిళ్ళాస్త్రమును రచించెను. జంతుళాస్త్రము, శారీరక శాస్త్రము (209310-=

1087. మున్నగు వానిని థెలుగులోనికి దెచ్ళెను,

హాట్మయము ర

10. ఉపన్యాసములు :- వీరేళలింగము వివిధ విషయములమపె నాయా సందర్భములలో చేసిన ఉపన్యాసములన్నియు సులభ_గావ్యుములై చదువుట కనుకూలముగ నున్నవి. రాజకీయ విషయములు, దేశీయ మహాజనసభళ- దాని యుద్దేశములు, సంఘ సంస్కరణ మవానభాధ్యషోపన్యాశము మున్నగునవి యీ రచనలలో పసిద్ధములు.

ఉపన్యాసములు

నవ్య సాహితీరంగమున నుపన్యాస కాఖకొక (పత్యేక విశిష్టస్థానము గలదు. నేటి వ్యవహారములో సాధారణముగ సమావేళముల యందు, సభల యందు లిఖిత రూపముగా కాక, వ్యాగూపముగా చెస్పిన వానికే “యుపన్యాస ములు” అని వాడుక యున్నను నొకప్పుడది వ్యాసమునకు కూడా పర్యాయ పద ముగా నున్నది. ఆంగ్బేయ భాషలోని కఇ00['8 288278 అను (గంథము తెనిగింపబడినపుడు దాని పేరు “బేక నుపన్యాసములు అని మృుదితమై (పకటిత మైనది. నేటికిని హిండీభావలో నుపన్యామునకు వ్యాసమనియే పేరు.

అతి విపులముగాకుండ, అతి సర్యగహముగాకుండ నుద్దిన్ట విషయమును గాని, నిర్దిష్ట విషయము గాని, నియమితమైన పుటలలో నిముడు రచనవ్యాసమని చెప్పవచ్చును. అదియెట్టయినను చదువుటకు నియమిత కాలమే పట్టును. అది యును ప్రత్యేకముగా గొక నొక సమావేశమునందో, సభయందో గోష్టియందో చదివిన నది యుపన్యాసము కావచ్చును. కావున తొలుత నుపన్యాసవ్యాసములకు రచనయందు విశేష భేదమేమియు లేదని చెన్సనగును. ఈ వ్యాసరచనయెనను మన వాజ్మ్యయశాఖలలో నొక నూతన శాఖ, ఇది పతికా వాబ్బయము వలన నేర్చడినది. పతికల యందు విషయములు, సుదీర్హ ములుగా నుండి, పాఠకలోక మునకు విసువు గలిగించుటకు వీలులేదు. కావున విషయ సంగహణము ళల సౌలభ్యము, విన్యాస పరిమితి గల రచన లావళ్యకములై నవి. అవియే వ్యాస ములు తెలుగు పతికలు [పారంభమైన నాటనుండి వ్యాసములందు గాననగును. కాల్మకమమున నవియే తొలుత నుపన్యాసములను పేర వాగూపమున వెలువడి తరువాత _గగంథరూపమును దాల్చినవి. ఇచ్చట నింకొక ముఖ్య విషయము కూడ (గహింపదగినది కలదు. పూర్వ సభల యందే యుపన్యాసములై నను, గగొంకిక

ర్క ఆంధ వచన భాషలోనే యుండెడివి. ఇప్పటివలె వ్యవహారిక భాషలో నుండెడివి కావు కాబట్టి యవి వాగూపమైనను లిఖితమైనపుడు వ్యాసరూపముననే యుండెడివి

నవీనయుగమున పై యుపన్యాసశాథాచర్తి తము నెజుంగుటకు మనమా శాటి దేశకాలపరిస్థితులను గూర్చి తొలుత తెలిసికొనవలసియున్నది. ఈ శాఖ (క్రీశ. 1870 నుండి ప్రారంభమైనది. ఇప్పటివలె నాకాలమున సభలు సమా వేళములు లేవు, ఉన్నను నవి పజాస్వామ్యమున కందుజాటులోలేని పండిత పరిషత్తులు. పభువుల యాస్థానములు మాతమే. క్రీ.శ. 1857లో మదరాసు విశ్వవిద్యాలయ మేర్పడి ఆంగ్లేయ భాషాద్వారమున నున్నత విద్యాశిక్షణయేగాక దేశభావలలోకూడ ను త్రమసాహితీసం పదాయికమగు విద్య గఅపబడుచుండెడిది. పాళ్ళాత్య సంస్కృతి నాగరకత సంస్కారములను గహించిన యాంగ్గభాషా ధురంధరులగు నాంధయువకులకును, కొంతవజుకు నింగ్రీమ శేర్చి యుద్యోగస్థు లై యుండిన పెద్దలకును మన ప్రాచీన సంస్కృతి మన మత సాంఘక పరిస్థితులు మన సాహితీ విశిష్టత తెలుసుకొనుటకు నాకాలమున నొకనూతనావేళము పొడమి నది,

ఇట్టి యభినివేళము కలిగినను, అప్పటి పభుత్వ కార్యస్థాపన విద్యాశాఖా _పణాళికలనుబట్టి యట్టివా రందళణును నొకచోట సమావేశమై, ఒక నియమిత కాలములో తామెజుగగోరు విషయములను [గహీంచుటకు ననువగు పరిస్థితు లేర్సడలేదు. అట్టి సమావేశములు జరిగినను విషయముల నెజుకపజచువారు, ప్రాచీన పండితులే యగుటచేతను, వార్తై నను పాండిత్య పకర్షను _పకటించు పతికల నొకరికొకరు వ్య క్రిపరముగా _వాసికౌనుచు, వాదముచేయుటతప్ప పజాసామాన్యమఃన కనువగురీతిని (పాచ్యవిజ్ఞానమును [పచారముచేసి సాంఘికో త్తే నము కలిగించువారు లేర్తైరి. కాని మన విజ్ఞానమంతయు నిట్టి పండితుల యాధీనమం దుండుట చేతను, సంస్కృృతభాషలోనుండు మూల[గంథములను చదివి యర్థము చేసికొని విషయ_గహణము చేయువారిసంఖ్య, అత్యల్పముగా శనగా వేయిమందిలో నొక్కరికైన లేకుుడుటచేతను, నా (గంథములై ని నంద అికి? సులభముగా లభింపక పోవుటచేతను, అట్టి ప్రాచీన పండితులే యీ సమా వేశములకు ముపశ్యాసములకు మూలపురుషులు కాదగిన పరిస్థితి యేర్చడినిది.

వాజ్య్మయము ర్టీర్ట్‌ [క్రీక. 1870 లో నీసమా వేళ మవోద్యమమునకు మార్గదర్శకులై న మవాపండితు లిరువురు. ఒకరు విశాఖపట్టణ వాస్తవ్యులు, పండిత మండలా ఖండలులు [పథమమహామహోపాధ్యాయ బిరుదాంకితులు పరవస్తు రంగాచార్యులు గారు. రెండనవారు మదాసువా స్రవ్యులు పండిత్నాగేసరులు ద్వితీయమహా మహోపాధ్యాయ బిరుదాంకితులు _బహ్వ శ్రీ క్రొక్కొాండ వేంకటరత్న ముపంతులు గారు. (ప్రాచీనరితిగా పండితులు వాసికొను పృతికావాదములను విరమింపజేసి సభల నేర్పాటుచేసి నియతోపన్యాసములిచ్చు పద్ధతి మొదట చెన్నపురిలోనేకాక యావదాం[ధదేశమున నిల్పినకీ & వేంకటరత్నము పంతులుగారిది. వారు చెన్న పురిలో “హింద్యూశ్రేయోభివర్థనీసళ” నను సళ నేర్పాటుచేసి (పతి పదునైదు దినములకు కళాళాలా విద్యార్థులను, ఉద్యొగస్టులను నియమితకాలమున వచ్చు నట్లు చేసి తానుపన్యాస మిచ్చుచుండెడివారు. విశేష మేమన తెనుగురాని గొప్ప యజవకన్నడ పండితులుగూడ బిల్పించి వారి ఉపన్యాసములను తాము తెలుగులో దెలుపుచుంగెడివారు. చెన్నపురిలోని ఈసభ [ప్రారంభమైన ఒక ఏడాదికి విశాఖ పట్టణములో ““ఆర్డ మత సభ "స్థాపీతమైనది. దానికి నియతోపన్యాసకులు పరవ స్త రంగాచార్యులవారు. వీరు పత్యేకముగా కై? స్త్రవమత (వవాహము నరికట్టుటకు హిందూ మతోద్ధరణము కౌటికు మన మతములనుగూర్చియు (శతి, స్మృతి పురా శేతివోసములను గూర్చియు సరియగు నభ్నిపాయములు గలుగునట్లుచేసిన మహనీ యులు. హింద్యూశ్రేయోభివర్థనీ సమాజవృత్తాంతము లాకాలమున వేంకటరత్నము పంతులుగారిచే (బకటింపబడుచుండెడి ఆంధభాషా సంజీవని ప్మతిక,యందు, ఆర్ష సభావృత్తాంతములు "' సకలవిద్యాభివర్థని '' యను రంగాచార్యులవారి పిక యందు _వకటితములగు చుండెడివి. ఈ పండితు లిరువురు, (ప్రాచ్యవిజ్ఞానమును జీర్చించుకొన్న విద్వాంసులగుటచేతను అసమానమగు వాగ్గోరణి కలవాఠగుట చేతను, ఉపన్యాసములు కఠినశ్లైలి నున్నను, విద్యావంతుల నందఅను నాకర్షించి ఫమ్మోహితులవేసి వ్వైచెడివామ. అనాటి యుపన్యాసముల ధోరణి యెొట్టుండెడిదో, చూడుడు---

“పీ రేశలింగముగారికి మత విషంయమునగల ముట్టి సమధికభావవిశాలత నూకొక్కసారిగ గ్యోతకమైనదిగాదు. 1889 వ సంవత్సరము అక్టౌబరు 8/న తేదీని (ప్రార్థససమ+జ సభయందాయన ' ఈశ్వరద త పు సకములను” గూర్చిన యుపన్యాస మొసఃగినప్పుడు శేనచటరంఖండి, పలుకు పలుకు నత్యాతురనషు

06 ఆంధ వచన వీనుల (గోలుచుంటిని. హిందూమత [గంథములందు వారికన్నులకు ఈశ్వర వా స్తము పొడసూపకున్నను, ఆకాలమున నాకేంతయు గౌరవప్శాతమైన బైబిలున్తైన యాయన [పశంసింప( డాయని య్య్మాతపడుచుంటిని. కాని “తల్లీ చెవులు తెంపినవానికి పినతల్ల చెవులు పిండిపోకలుకావు” అనునట్టుగ ఈ మాతృ మత విమర్శకుని త్మివవాదము ముందట అన్యమతమువేవియు నిలువకుండెను. (ప్రకృతికాంత ముఖసీమను మానవహృదయ పీఠమునను, దేవదేవునిరూప సంద రృనము చేయ నగునను వారి సిద్ధాంతము నా కవుడంతగ _గాహ్యముగాకున్నను, కై9 సవ మత సూతములకు బట్టుకొని యూగులాడుటను నేనంతటితో విర మించుకొంటిని.

వివిధ మత సంఘర్షణము తటచుగ జరుగుచుండుట కప్పటి పరిస్థితులు మిక్కిలి యనుగుణ్యముగా నుండెను. ఆ నవంబరు మాసారంభమున విశాఖపట్టణ వాస్తవ్యులు, పండీత పకొాండులు నగు ఫ్రీ పరవస్తు రంగాచార్యుల వారు రాజ మహేంద్రవరమున కేతెంచి కొన్ని ప్రసంగములు గావించిరి. ఆ నెల 2, 8, 4* 10, 18 తేదీలందు సాయంసమయమున బాలికా పాఠళశాలా భవనకుడ్యములు రంగాబార్యుల వారి గంభీరోపర్యాస గర్జనములచే మాటిమాటికి మారు (మోగు చుండెను. ఆచార్యులవారు మంచి యొడ్డు పొడుగు గలిగి యొప్పెడు వారు. వారి కప్పుడు రమారమి యే/బది వత్సరముల [ప్రాయముండును; మంచి వాగ్ధాటి గఆ వారు, జనరంజకముగ (పసంగించుట యందసమానులు, ఎంతటి కథినాంశము నై నను కరతలామలకముగ చేయంగల యపారటోధనా సమర్థత గల మహ నీయలు. అద్వైత మతాభిమాన మగపఅచుచు చేసినవారి పథమోపన్యాసము విని సభిషలు హర్షపులకాంకితులై ర. కాని సభ్యుల రుచుల ననుసరించి యొకతృ టిలో తమ యభ్శిపాయములను ప్రతీది సవరించుకొనుట యందతిసమర్ధులని కొందథు వీరిని నిరసించుచుండిరి. ఐననిది యీర్జ్యాజనితమగు నారోపణమని నేను విశ్వసించి యుంటిని. మూడవ తేదిని వారు భారతదేశ మతములను గూర్చి యుపన్యాసము గావించి. యువకుల నత్యుత్సాహ పరవశులను కజేసివైచిరి. అచ టనే కొంత సేపటికి జరిగిన మా (ప్రార్థన సమాజసభలో, వీరేళలింగము పంతులు గారు ఆచార్యుల వారి ముఖ్య సిద్ధాంతములను పూర్వపక్షము చేసి, సభ్యులకు, గొంత యుపళమనము గావించిరి.

వాజ్మయము రీ

శవ తేదీని మరల రంగాచార్యుల వారి మహోవపన్యాసము జరుగును. రాజ మహేం[దవరమున నవుడు మవోరాష్ట్ర పాఠశాలను స్థాపించి జరుపుచుండెడి ముత్తుస్వామి కాస్త్రీగారు, అత్యధిక భావోదేకచిత్తుండై , సభానంతర మున వేదిక నెక్కి, ఆచార్యుల వారికి _పణమిల్ళి తానిదివజకు కై 9 స్త్రవమతము నమ్మియుండి నను, ఉపర్యాసకుల యశన్నుగహమున నాంటి నుండియు హిందూమతోన్ముఖు డై నట్టు చెప్పినేసెను.. ఒక ముత్తుస్వామి శాస్త్రికే కాదు- అదివజకు హిందూ మతము దెన నౌదాసీన్యము వహించియుండు పెక్కం డు విద్యాధికులకును మాతృ మళమునం దభిమానము చిగిరింపసాగెను.

10-వ తేదిని దేశీయమవాసథను గుతించి ఆచార్యులవారు ముచ్చటించిరి కాని రాజమ హేం దవరమునందలి విద్యార్థివిద్యాధికుల మనములకు గలియ (దిప్పివై చినది. 18=వ తేదిని జరిగిన సమావేశమే. నాండు వీరేశలింగము పంతులు గారు ఆ_గాస్టశాధిపత్యము వహించిరి. పాండితీగరిమతోను ప్రబల వాద్టోరణితోను సొంపెసలాకెడి యాచార్యులవారి పసంగయు కడుహృవ్యముగా నుండెను కాబట్టి (పారంభదినములలో, నీసభాస మా వేశములు నుపన్యాసములును, వ్యక్తి వక్తృ వ క్త గౌరవమునుబట్టి కొంత వజకు మాతమే సభ్యులకు జిజ్ఞాసాదోహదము లను కలిగించెడివి.!

సభాసమావేశములను, ఉపన్యాసములను జాతీయాభ్యుదయమునకొక మహో త్రరసాధనముగా పరిణమింపజేసిన దూరదర్శి వీరేశలింగంపంతులు, పంతులుగారికి వక్షృ త్త్యము లేదనుమాట సర్వజనవిదితము. ఐనను వక్తకు వ కృృత్వమే _పధాశము కాదనియు, ౨ది పంచదార పానకమువలె నొకప్పుడు మ్మాతమే [పయోజనకారి యనియు, సర్వజనలభ్యమగు మంచి నీటివలె సుల భగాహ్యమగు శై లిలో విషయ విభజనము కావింది, చెప్పిన యంత క్షిష్టవిషయ మైనను సభ్యులు (గహించి, దానిని గూర్చి మనము చేసిన కొర్యాచరణకు గడంగుడురని మొదటచాటి చెప్పినదీ మహాళయుడే. పంతులవారి యుపన్యాసము లన్నిటీయందు నీ క్రింద వివరించిన లక్షణములు గన్పట్టుకు.

పీరేళశలింగ సంస్మృతి-రాయసం వెంకట శివుడు-6-8 పుటలు,

ర అంధ్ర వచన (1) చెప్పివలసిన విషయములలోని భావములను స్పష్టపరచుటలో

విషయవిభజన గావించుట.

() అతరజ్ఞానము కలవారి కెల్లజకందు బొటలోనుండు సులభమైన రచన గలిగియండుట

(8) కఠిన సంధులు, దూరాన్వయములేక, రచన సరళత గలిగి, మార్టవము గలిగియుండుట.

(4) సంస్కృత శ్లోకములేవైన ఉదాహృతములై నచో దానికింద తెలుగు తాత్పర్యము చెప్పుట.

(5) వ్యవవారరీతిని భాషలో |పయు క్ర్తమగుచున్న యన్యదేశీయములను, తెనుగు సంప్రదాయ _పకారమువాడుట.

(6) జాతీయముల నౌచిత్యమును పాటించి పయోగించుట,

నాటికినీ, నేటికినీ, పంతులుగారి రచనను మించిన రచన లేదనియే చెప్ప వచ్చును. నవ్యయుగమునందలి పపంచజ్ఞానము నీనాడు మన తెనుగుళాషలో ననువదించుటకు తగినరీతిగ వచన రచనను సంస్కరించి, దానికి స్థిరత్వము గల్పించి, తెలుగువారికి నూతనోజ్జీవమును _పసాదించినది వీరేశలింగ మేః

ఏ వ్‌ (ై

ఉపన్యాసములను మూడు విధములుగా విభజింపవచ్చును. 1. మతము 2. స్రీ పునర్వివావా విషయము ౨. “సాంఘిక (ప్రవృత్తి. హీందూమతము, వర్ణము, జన్మాంతరము, విగ్రవోరాధనము, వైరాగ్యము అనునవి మత సంబంధములై నవి. అఆతిబాల్య వివాహములు, రాజమహేందవర న్తీపునర్వి వాహ చరితము న్తీిపువర్వివాహ విషయకో పన్యాసము, శ్రీపునర్వివాహ విషయ (పథమ, ద్వితీయ ప్రవర్తక సమాజ విజ్ఞాపనములు. స్రీపునర్వివాహ శాస్త్ర

పాట్మియము రర్థి సం[గహము, న్రీపునర్వివాహ వ్యాపార భూత వర్తమాన పరిస్థితులు, వితంతు వివాహమునకు సంజంధించినవి. అనాథ స్ర్రీబాలికల నుద్ధరించి, యాం[ధ దేశమున సంఘమున కు త్రేజకరమగు సంస్కరణ కొజకు తన జీవితసర్వస్వమంతయు ధారపోసిన వీరేశలింగము. పంతులుగారి యుపన్యాసములలో నీ విషయము (పధానస్థాన మలంకరించిన దగుట యతిశయో క్రిగాదు. వీరేశలింగము పంతులు గారును, వారి సహచరులును నెన్నెన్ని శమలుపడి యెట్టి దుష్యర పరిస్థితుల కెదురీది, యీ మహోద్యమము జయృపదగా నడిపించి నదియో యీ యుప న్యాసములు జదివిన తేటవడును. మజీయు, వీరేళశలింగము పంతులవారి విజ్ఞాన సంప త్రి, కార్యదీక్ష, మానసిక థై ర్యసావాసములు వీనిలో పతి వాక్యము నందును (పతిబింబించుున్నవి. తక్కార్యాచర ణముననెట్టి విఘ్నములు వచ్చి నను, స్థిర చిత్తముతో భగవంతుని నమ్మి పర్నిళమచేసిన మన _పయత్నములు సర్వదా ఫలవంతములగు నను సూత్రమును వారెట్టాచరణలో పెట్టి తెలుగువారిని నిశ్చిత కార్యోత్సాహకులుగా దృఢ్మవతులుగా జేసినదియో నీ యపశ్యాసములు దేటతెల్లము సేయుచున్నవి. పరిశుద్ధాస్తిక మళతఠత _త్విములు (పటోధించుటకును, సాంఘిక (ప్రవృత్తి యందు మార్చుగలిగించుటకును, యీశ్వరద త్ర పుసకములు, యీశ్వరోపాసన, (ప్రార్థన, జీవిత పరమార్థము, దానిని పొందు మార్గము యను నుపన్యాసములు పంతులుగారు చేసినవి. వివిధ శాఖలుగా చీలి, భిన్నభిన్న భావములతో నున్న సంఘమును జాతిమత వివక్షత లేకుండ నందరికి సమాశ వూక్కులుగల యే కేశ్వరారాధనమును, వారించు (పతిపాదించిరి. ఇట్లు పరమార్థమును,సంఘము సాధించునట్టు చేయటయేగాక యైహిక జీవితమును మానవుడెట్లు సమన్వయింప జేసికొనవలయునన్న యాదర్శము గూడ వలోన్ముఖమగు పట్టుగా, స్వయంకృషి, కాయకష్ట కర్మలు, ఐకమత్యము మానుషధర్మములు, విద్యాధికుల ధర్మముల నిందు పంతులు వివరించినాడు. మనము రాజకీయసంస్క్రరణముల కర్ధ్మల మగుటకు మొదట సుసంస్క- రణము కావలయును. ఇంటగెలిచి రచ్చగెణవ వలయును- అన్న సామెతను సౌర్థకము చేసినవాడు వీరేశలింగము. తొలుత సంఘము సంస్కారవంత మైనచో,

10 ఆంధ వదన" ఆ వెనుక నది రాజకీయసంస్కరణలు చేయుటకుగాని, అనుభవించుటకుగాని సంఘము అర్హత గడించును. దీనిని యాధునిక యుగమున గుర్తించిన దాని: కొణకు పర్మిశమచేసినవాడు వీరేశలింగము, సంఘమును సంస్కరించుటయేగాక తన రచనల మూలమున, సంఘము నంతను విద్యావంతులనుగా నొనరించి సాంఘికముగా నూతనో త్తేజము గలిగించినవా డాతడే.

ఈనాడు రాజకీయముగా మనకుగల్లిన స్వాతం,త్యమునకు మన మర్ష్మత గడించితి మన్నచో నది వీరేశలింగము సంఘ సంస్కరణ మహోద్యమ ఫలితమే యని ఘంటాపథముగా చాటవచ్చును,

విద్వాంసుల కేగాక విద్యార్థులకు, పండితులకేగాక పామరులకు, శ్రీలకే గాకి పురుషులకు సర్వారధదేశమునకు పఠనీయములెన వ్యాసములను నొక (ప్రత్యేకళాఖగా ,పతిస్టితముచేసిన కీర్తి వీరేశలింగము కవిదే యనుట నిశ్చితము.

వీరేశలింగము పంతులు గొరాధునికాంధ వాబ్మయ నిర్మాణమునకు మార్గదర్శి. నవల, కథ, పసిద్ధ స్రీ పురుష జీదితచర్మిత, వ్యాసము, [పవస నము, (గంథవిమర్శనము, శాస్త్ర గంథములు, కవిచర్మితలు, వారాపత్రికలు స్వీయచర్శితము మొదలగు సవ్యశాఖలకు వ్యా ప్రితెచ్చినని పంతులుగారి రచనలే యని చెప్పవచ్చును. మజియ తెలుంగుభాషలో సర్వజన గావ్యూమై, మృదువె సులభమై, సలక్షణమైన వచనరచనకు రాచబాట వై చినది వీరేశలింగముపంతులః గారే. కీ.శ. 1900నాటికి బహుముఖములగు వారి వచనరచనలు దేశమంత టను వ్యాపించి సారస్వత దృక్పృథమునంతయు మార్చివై చినది. సర్వజన సౌొలభ్యము సార్వజనీనత గలిగిన వీరేశలింగముగారి రచన తరువాతి రచబితలకు వరవడి యైనది. అయినను నా కాలమున, సంస్కృృతాంధ భాషా [పౌొఢథిమ గలిగిన పండితులు చిన్నయసూరి శైలికన్న సౌలభ్యమును, వీరేశలింగము శై లికన్న పదబంధ పటుత్వమునగల శైలిలో వచనగంథములు రచియించిరి. వీరిలో కాశీమజిలీల కథలను పండెండు సంపుటములలో రచించిన మథిర సుబ్బన్న చీక్షీతకవి అగగణ్యుడు. ఈతని శైలి పె లక్షణములు గలిగి యుండి దేశమునందు. చాలగా వ్యాపించినది. ఈ కాలమునందే నోరి గురులింగళాన్రి “ఇతివిసకళంగెజి. బ్లు పేర పెక్కు పురాణ్యగంథభములు వచనములు (వాయుట

వాజ్క్యయము 101 యేగాక జై మిని భారతాది గంథములకు వచనానువాదము గావించియన్నాడు. ఆ వెనుక పేర్కొనదగిన వచనరచయితలు, శతఘంటము వెంకటరంగళాన్తి, దేవరాజ సుధీమణి. (తంజనగరం తేవ ప్పెరుమాళ్లయ్య). శతఘంటమువారి భాగవతము సంస్కృతమునకు సమీచీనమైన చక్కని వచనానువాదము,

దేవరాజసుధీ రామాయణ, భారత రచనల లేటదనమును, జిగిబిగియును గలిగిన రసబంధుర రామణీయక రచనలు. ఈ సందర్భమున స్మరింపదగిన వచన రచయిత ఒ. వై. (శ్రీ దొరసామయ్య. (దావిడ భాషయందుగల పెరియ పురాణమును 'ళ క్రలీలామృతము'" అను పేరున వచనమున ననువదించుటయేగాక విచారసాగరాది వివిధ గంథములను, నవలలను రచించినవాడు. ఈతనిది సులభ (గావ్యమగు పండితశైలి. కాని యివి యన్నియు, ఇతివృ త్రమున నేమి, రచన యందేమి, భాషయందేమి (ప్రాచీన సంపదాయమునకు జెందినవి,

వీరేళశలింగము పంతులుగారి పథకమును క్షణము చేసినవారిలో పథముడు చిలకమ ర్తి లక్ష్మీనరసింహ ము. పంతులుగారి రచనకంటె (పసన్నముశు, తేలిక దనముగలిగి, చిక్కని చల్లని హాస్యముతో చిలకమర్తి రచనలు తెలుగు దేశమం దెల్ల యల్లుకొన్నవి. చ్వితీయులు కోవిద ౧గౌమణులు కొమళ్దాజు వేంకట లక్మణరావుగారు. చిలకమర్తి రచనలు, నవల, కథా, నాటకము యిక్యాది శాఖలయంద (పవ ర్రింపగా, లవ్ష్మణరావుగారి వచనరచనలు, చర్మిత,శాస్త్రము ? కళ సౌపాత్యము మొదలగు శాఖల నాకళించి విజ్ఞానసర్వస్వ సంకలనమువజకు వి స్తరిల్లినవి. వీరి వచనరచనయందు సమత, సౌలభ్యగుణములు సమానముగ నుండుటయేకాక యెట్టి నిగూఢ, క్లిషగహన విషయమ.నేని నిస్సందేహముగ, స్పష్టముగ, తేటతెల్లము చేయును. వీరి శ్లైలియందు మణియొక విశేషము? నూతనత్వము నాపాదించు వై శద్యము. ఆంధధవిజ్ఞాన సర్వస్వమున, అక్షరము, అభిజ్ఞాన శాకుంతలము మున్నగు వ్యాసములు. శివాజీచర్తిత, లమ్మణ రాయ వ్యాసావళి మున్నగు (గంథములు వచన వాజ్మయాలంకారములు.

కాని కొంత కాలమునకు _పతిక్షణ _పవర్థమాన మగుచున్న పాళ్చాత్యు నాగరకతా సంస్కృతి సం్రప్రదాయములను వై జ్రానిక విశేషములను (_పచాకము చేయుటకు వీరేశలింగము పంతులుగారి కట్టుబాట్లు కూడ సడలవలిసి వచ్చెను:

102 ఆంధ వచన దేశములో రాజకీయముగ, సొంఘికముగ వచ్చిన మవోద్యమములు తెలుగు వచనరచనలో స్మరణీయమైన మార్పులు గలుగజేసినవి. ఆ యుద్యమములో భాషాసంబంధమైనది, బహ్మాండమైన సంచలనము గలుగ! జేసినది వ్యావవోరిక భొషోద్యమము.

[క్రీ శ. 1857లో మదరాసు విశ్వవిద్యాలయ మేర్చడిన వెనుక, తెలుగు భాషలో ఉత్రమ సాహిత్య విద్యావ్యాసంగమునకు అవకాశ మేర్పడినది. కళా శాలలలో (గంథస్థమైన నియమబద్ధ భాష నేర్పుట నియతమైనది. చిన్నయసూరి ఈ (గాంధికభాషాపద్ధతిని నెలకొల్పినాడు. అ భాషావ్యాప్తికి _గంథములు రచించుటయేగాక ఆతడు, “సుజనరంజని” అను పత్రికను స్థాపించి, దానిని వ్యా ప్రిలోనికి తెచ్చెను. ఆనాదినుంచి పృతికలకో [గాంథికభాషలో [పయుక్త మగుచు వచ్చెడిది. ఆనాడు వెలువడిన, త_త్ర్వటోధిని పృతిక (1864-1869) దాని వెనుక కీ.శ. 1870 నుండి వెలువడిన కొక్కొండ వేంకటరత్నంపంతులు గారి ఆం ధభాషాసంజీవని ప్యతిక [గాంథికభాషలోనే వెలువడుచుండెడిది. అవి కేవలము పండిత్తైక వేద్యమలై _పజాసామాన్యమునకు దూరమైనవి _శెలియు కఠినమై యుండెడిది. పృతికలయొక్క _పాథమికమైన యుద్దేశము నవి మలుగు పరచినవి,

పండితాధీనమైన పత్రికావాజ్క్బయమును వారి యధికారమునుండి తప్పించి, [పజాసామాన్యమున కందకజేసిన యశస్సు కందుకూరివారిది.

వారు వివేకవర్ధని ప్యతికను స్థాపించి, తెలుగు [పజానీకానికి విజ్ఞాన వీధులు తెజచినారు. “నే నేర్చఐచుకొన్న భాషాభివృద్ధి మారవము తెలుగుభాషలో మృదువైన, సులభశైలిని సులక్షణమైన వచన రచన చేయట” అని ఆ పతికా ముఖమున తెలిపి సర్వతోముఖముగా పృతికా వాబ్బయతో ఆబాల గోపాలమున కనువగు సులభ రచనా రీతిని ఘంటాపథము గావించినారు. వివేక వర్ధని నాబ నుండి తెలుగుదేశమున వెలసిన పథతికలు--- సులభ [గాంధథిక శ్రైలినే యనుస

రించుచుండెడ్‌వి. అము దిత (గంథ చింతామణివంటి ప్యతికలు కేవలము సారస్వ ళము కొజు కేర్సడినవి, (గాంథికభాష నాదరించినను అంధ(పకాశిక, శశిరేఖ

వాజ్యయము 108 మొదలగు వారా పతికలు, సర్వజన సులభళమగు (గాంధికభాషనే వాడిరి. అది యించుమించుగ శిష్ణజన బ్యావహారికమునకు సన్నిపాతముగానే యుండును గావున వ్యా ప్రములై నవి. ఆంధ(పకాశికను, ఆవుల పార్ధసార థినాయుడుగారు, నలభఖై యేండ్లు నడపినారు,

క్రీశ. 1900 పాంతమునుండియ వర్తమాన యుగావిర్భావము, [ప్రారంభమెనది. వైజ్ఞానిక యుగము వచన రచన ప్రధాన స్థానమా కమించినది. రాజకీయముగా, సౌంఘికముగా నూతన చై తన్యము, నూతనభావములు, తెనుగు దేశములో పొడసూపినవి. వ్య క్రి స్వాత్యత్యము, భావస్వాతంత్యము, భాషా స్వాళంత్యము, (ఫజాహృదయములలో మొలకె త్రినవి. ఈ నూతనభావములను వ్యాఖ్యానించి సమన్వయించుటకు, నవ్యవిజ్ఞానమును (పదారము చేయుటకును, (ప్రాశీన సంస్కృతిని అవగావానము చేసికొనుటకును, ఈ సులభ (గాంథికభాష కూడ సమర్థము కాకపోయినది. భాష (_పజాధీనము. (ప్రజలే. భాషానుకాసకులు శిష్ట్ణజన వ్యవహారముననున్న జీవద్భాషయే, సమ_్రవ్యవహారములకు నాధారమని శ్రీ గిడుగు ్రీరామమూరర్రి పంతులుగారు [కీళ. 1912నుండి ప్రతిపాదించి వ ర్రమాన వ్యావవిోరి కాంధ భాషా,పవర్తకులై నారు,

[క్రీస్తుశకం 1919లో వీరేశలింగం పంతులుగారీ వ్యవహారిక భాషా వాదమును గుర్తించి దాని వ్యాప్రిచేయుటకు పూనుకొనిరి. వామ వృద్ధులె యుండి, వర్తమాన వ్యవహారిక భాష కొక వ్యాకరణము గూడ (వాయ సంకల్పించిరి. అందులో వారు మన లాక్షణికులు _గొమ్య మనుకొను లాషా విభాగమును గుణించి యెట్లు _వాసిరో చూడుడు.

"త త్రమ (గంథముల యందు సహితము అర్థము సుబోధముగా నుండుట కొరకును, కొన్ని (గామ్యపదములను వాడవచ్చును.

ఈ ,పకారముగానే, సుబోధముగా నుండుటకయి. వ్యావహారికములును. ఫారిభాషికపదములును ఆయిన ఆన్యదేళ్య పదములను, సహితము వాడవచ్చును.

104 ఆంధ వచన

తే 26-2-1919 దిని వర్తమాన వ్యావవారిక భాష్మాపవ ర్తక సమాజము స్థాపితమైనది. దానికి మొదటి అధ్యక్షులు వీరేశలింగం పంతులుగారే. వారు 131 మే నెల 27వ శేదీని కీ ర్రిశేషలై రి,

(గాంధిక - వ్యవహారిక భాషావాదము

వ్యావహారిక భాషోద్యమమునకు మూల పురుష లిద్దలు. ఒకరు గురుజాడ అప్పారావు, రెండవవారు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు.

గురుజాడ, నవ్యాం్యధ సాహీత్యమున పద్యరచనకు వలె నవ్య గద్య రచనకు వాళ్ళ్మీకి-- ఆతడు 1897లోనే, [గాంథిక భాషను విసర్జించి, వాడుక భాషలో అనగా వ్యవవోరిక భాషలో కన్యాపల్క- నాటకమును వాసి, ఖొషా విప్ణవము రేకె త్రించినాడు. అంతేకాక కథానిక వ్యాసము ఆ భాషలోనే రచియించి నొడు. ఆ రెండింటికి నాతడే మొదటివాండు. ఇట్లు సృజనాత్మకముగా వ్యావహా రిక భాషా వాద ముదృవింపజేయగా, త్రీ గిడుగు రామమూర్తి పంతులు గారీ నూతనవాదమును, పురస్కరించుకొని, దానికి నరియగు పథకమును భాషా వాజ్యయము నంతయు పరిశోధించి యేర్పటుచి వ్యావహారిక ఖాషా _పవర్తక్కులె యభినవ వాగనుశాసనుల్లై _పవర్షిల్లినారు. ఈ వ్యవహారిక భాషోద్యమమును వారు సాగించిన [కొ త్రలో, చిన్నయసూరి యనుయాయులై న (గాంధిక భాషా వాదులు, దీనికి (గామ్యభాషావాదము” ఆను పేరు పెట్టినారు. కాని రామమూర్తి పంతులుగారు [పారంభముననే తమ వాదము (గామ్యము కాదని, శిష్టజన వ్యవ వోర భాషా వాదమని నొక్కి. చెప్పినారు. _గాంథిక వ్యవహార భాషా వివిద ములు దేశమునందు వ్యాపించినవి. అంగబలము, ఆర్థబలము గల (గాంథిక వాదులది. పై చేయియై, విశ్వవిద్యాలయములలో, పాఠకాలలలో, బఐడులతో (గౌంధిక భాషయే _పధానముగా పఠనీయమైనది. అయిననేమి, (పజాసామాన్య ములో [కమ_కమముగా వ్యావహారిక భాష నాటుకొన్నది. కవితా సాహితీవేత్ర లలో కూడ, నూతన సంస్కార మలవడిన వారికిని, భాషా వ్యుత్సత్తులు తత్సం (పదాయములు తెలిసిన వారికిని, యీ వాదమునందలి సామంజస్యము బోధ పడినది, థీ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రి, వేటూరి (ప్రభాకరళాశ్త్రీ మున్నగు హస్త కవి పండితు లీవాదము నామోదించిరి,

వాజ్మయము 05

కాని యప్పటికి వ్యోవవారిక భాషలో (_గంళ రచన విరివిగ సాగలేదు. “నిష్టలు వ్యవహరించు. భావ, శిష్టజన వ్యవహార భాష, అదియే కొన్నాళ్ళకు (గాంథిక భాషగా పరిణమిస్తుంది” అని గిడుగువారి వాదము. “తెలుగు దేశములో శిష్ణులు అనేక ప్రాంతాలలో, అనేక విధములుగా వ్యవహరిస్తారు. అందులో “ఏకత' ఏ విధముగా కుదురగలడు ?* అని (గొంథికుల వాదము. (గాంథిక భాష “కరడుకట్టుకొని పోయి, వ్యాకరణ నియమాకు లౌంగి కృతకమై పోయింది,” భొషకు కావఎసినది జీవం, చైతన్యం-అట్టివి జీవద్భాషయైన వ్యవ వోరిక భాష వ్ర లభిస్తుంది అని వ్యావహారిక ఖాషా సవర్తకులైన రామ మూర్తి పంతులుగారు, (గాంథికులతో వహోరాహోరి యుద్ధము చేసి వాదించి దానిని ఖండించి వ్యవహారిక భాషా వావమును స్థిరపలచిరి. తరువాత వచ్చిన రాజకీయోద్యమాలు, (పథమ, ద్వితీయ మహా సం్యగామాలు, రేడియో, టెలివిజను మొదలగు వాక్చ్ర9చార సాధనాలు, వ్యావహారిక భాషా (ప్రచారానికి ఐలమ్మ చేకూర్చినవి. (గంథరచనలు, వచ్చినవి. ప్యతికలు, వ్యవవోరిక భాషా రచనలు (వకటించి ఆ వాదమనకు దోహదము చేసినవి. కాగా (గాంథిక భాషా రచనలు సౌగుచునే యున్నవి. సూక్ష్మముగా వివరణ కావలసిన నేడు (పళా _పభుత్వము గాక, (పజాసామాన్నములో వ్యావవోరిక భాష, పండిత పపంచములో (గాంథిక భాష _పచుర _పచారమున నున్నవని చెప్పవచ్చును

నేడు నవలలు, కథానికలు, ఏకాంకికలు, వ్యాసములు, విమర్శనములు పతికలు సర్వే సర్వత వ్యవవిరిక భాషలోనే _పకటిత ములగుచున్నవి. ఈ భాషా లక్షణములు కొన్నీ మనము నిరూపింప' వచ్చును:

షీల (గాంఛీక చిహ్నములై న అర్భానుస్వార, కఠట రేభములను, విడచుట,

8. (ఆనవసరముగా) సంధులు చేయుట యడాగమము, - గపడడ వాదేశము- ఇత్యాదులు విడిచి, అర్ధ స్ఫురణక్తై విసంధులను విధిగా పాటించుట.

శి. ఇతర భాషా పదాలను, రూపాలను, మన కొషానుగుణ్యంగా యడే చృగా (గ్రహించి వాడుక్‌ మట.

106 ఆంధ వచన తీ. వాక్యరచనలో భావనమునకు _పాధాన్కమిచ్చి, విరామ చిహ్నము లుంచుటం

5. చిన్న చిన్న వాక్యములలో భావమునిముడ్చుట*

6. జాతీయ ధ్వని స్పోరకములై న జీర్ణస్వరము లుపయోగించుట.

7, పజా వ్యవహారములో ఉన్న రూపాలను, సమాసపదములను తెలు గైనా సంస్కృతమైనా యథాతధంగా పయోగించుట, అనేకమంది, మనుషులు. మొదలై నవి,

వ్యావవోరిక భాషా రచనలు - మచ్చు తునకలు. ఈ [కింది గురజాడ వారి రచన చూడండి *-

“గామ్య భాష వాడుక బాష దిక్కుమాలిన స్తీ. ఆమెను పండితులు నిష్కారణంగా దూషించి, అవమానించగా, కనికరించి ఫీజు లేకుండా వకా లీ పట్టితిని”.

న!

"మనం మూ ర్రీభవింప చేయవలసిన (యేమ విశ్వమానవ (పేమ. సొటి మానవుణ్ణి హృదయమిచ్చి _పేమించు నిజమైన ఆరాధించ తగిన (పేమ యేది? తన యుగంలో వున్న అవధుల్లోనే కకీస్తు యేది బోధించాడనుకుంటున్నా మో, దేన్ని కలా విలాసమని కవితా సతంతని వెల్లీ (పవచించినాడో, ఇదీ ఉతమ మైన రాజమార్గమని, ఆశయమని, అదర్శమని బుద్దుడు మన కుపదేశించాడో అదే, నిజమైన ఉన్నతమైన పేమ; ఒక మానవున కింకొక మానవునకు వుండ వలసిన [ పేమ: మానవ జాతిపై మనకు గల (పేమ: ఏనాడు బౌద్ధమతం భారత దేశంలో తుడిచి పెట్టబడిందో ఆ నాడే భారత దేశం మత విషయిక ఆత్మహత్య చేసుకొంది,

"నాది [పజల వుద్యమం. దానిని ఎవరిని సంతోష పెట్టడానికీ వదులుకో లేను.” తెలుంగు దేశంలో గంథకర్త తనపు స్గకాలు తానే అచ్చొ త్రించుకో వాళి తానే అమ్ముకోవాళి”,

వాబ్యయము 107 గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు--

“వ్ల ర్త్రమాన వ్యవవారిక భాషా నిఘంటువులు, జనాభా పట్టీల వలెను, రైలుబళ్ళ రాకపోకల (_పకటల వలెను, దేశపటముల వలెన్కు పువ్వులు, కాయలు పండ్లు, వంటకములు మొదలగు వాటి వలెను “తాజా” గా ఉండవలెను, చెట్టు వాగిపోయిన ఆకులు ఉంచుకోవు, పిట్టలు ఊడిపోయిన యీకలు ఉఊంచుకోవు. పాములు, పొరలు ఊడదీసుకొంటవి గాని ఉంచుకోవు, బీదల ముళ్ళలో వాడు కకు, పనికిరాని ఉపకరణములుండవు. భాగ్యవంతులు అట్టివి ఆటక మీదనో, బోషాణాలలోనో ఉంచుకొంటారు. అక్షరాలు రానివాళ్ళ్శ భాష అక్కరకు రాని మాటలుండవు. క

“పవ .తులవారు విళ్వామిత గో తజులైనా, సంకల్ప మాతాన మ్మే గారి యుంగ్లీష నిఘంటువు వంటి ఆంధ నిఘంటువు పుట్టించ గలరాః”

ఈ సందర్భములో మొదట వీర (గాంథిక వాదులై యుండి, అ వెనుక చిమ్మే రచనలు సగించిరి ఈ వాదమునకు జీవం పోసీన, పూజ్యులు నేటి పృతికా రచయితలకు గురుప్రాయులు నైన తాపీ ధర్మారావు నాయుడుగారిని 'పేర్కానుట సమంజసము,

వ్యావహారిక భాషావాదము (పతి ఘటనలు- 1 వ్యావహారిక భాషావాదమును (క్రీశ. 1910 లోనే గిడుగు వారు (ప్రారంభి ఎచినాకు. వారు వపతిపావచిన వ్యా వహాఎకభాష (గాంథిక భాషా లత ఇములకు విరుద్దమగుట చేత, కవి పండుతులు దీనికి _గామ్య భాషయని పేరు పెట్టిరి. నారాల

1. (గ్రామ్య శబ్దవిదారణము = వాడుకభాష - (గౌంథిక భాషలు. గురజాడ రచనలు విశాలాంధ (పచురణలు,

4101 ఆంధ వచన అలిధవ సధవ జేయ వీరేశలింగంబు గామ్య రమ్య జేయ రామమూర్తి కందుకూరి గిడుగు కలళాబ్ధి జన్మించి ర్‌ (గవర్డు లిర్వురాంధ భూమి” ఆని వడ్డాది సుబ్బారావు సూ క్రి-

తే 12-6-1911 లో నేర్పడిన ఆంధ సాహిత్య పరిషత్తు _గామ్యభాషా వాదమును _పతిఘటించుచు, (గాంథికభాషను (పచారము చేయటకు సంకల్పిచి నది పరిషత్తు నిబంధనలలోని వాదమును గూర్చినది తొలుళ తెలుపుచున్నాను.-

గమ్య భాషా ప్రయోగము-

“*గంథ రచనయదు. బూర్వలాక్షణిక మతానుసారమగు భాషను (వయోగింపవలయును గాని లతణ విరుద్ధమగు భాషను (టబయోగింపకూడదు. (గంథములు మృధుమధువ శైలిని రచయింప వలయుననుట సర్వజన సమ్మ తము అట్లానరించుటకు లకష్షణభంగ మావళ్యకము గాదు. లక్షణ భంగము గాకుండ ఖాషా వైచ్మిత్యమెంత యైనను గనుపజుపవచ్చును- అందువలన _శెలి లేభములేర్చడును-

క,8, అర్ధాను స్వారము, శకట రేఫము

అర్థానుస్వారము శకటరేఫములు శబ్ద స్వరూపావయవములగుటను, శబ్ద వ్యుళ్చత్తులను నిరూపించుటకు సాధనములగుటను క్యాజ్యములు కావు.

శీ. సంధి గద్యరచనయందచ్చటచ్చట అర్థావ టోధనార్థము పఠన సౌకర్యార్థము నావళ్యకమని తోంచిన పట్టులందు సంధి చేయకున్నను దోషము కొదు. కాని సంధి యెప్పుడును చేయనక్క-రి లేదని వాదించువారి వాదమంగికార్యము కాదు. షసంధిచేయటయు. జేయకుండుటయు!. గొంత వలుకు( బాఠకాధికారము

త, వసురాయచాటు (ప్రబంధము - పుట 829. (1925)

వాబష్మయము 100 ననుసరించియుండును పసిపిల్లల నిమిత్త ముద్దేశంప బడిన పుస్రకములయందు శాన్త్రవిరుద్ధము గాకుండ సంధిని దగ్గించట మంచిదనియే చెప్పవచ్చును. పద్య రచనయందువిసంధి దుష్టమే”. పె నిబంధననుబట్టి వ్యావవోరిక భాషా స్వరూపము, అదియెట్లు (గాంథిక భాషాలక్షణములకు విరుద్ధమైనది తెలియగలదుఉ పరిషత్తు వారిట్లు నిబంధన చేయటయేగాక, దాని నాచరణలో పెట్టి ఈ కింది రీతుల _గాంటక భాషా (ప్రచారము చేసిరి, శీ. [గ్రాంథిక భాషా లక్షణములతో పూర్వ _ప్రబంధ్గములను ముదించుట. ల్సి పిక నెలకొల్చి దాని మూలమున (గాంథికభాష (ప్రచారము చేయుట. 8. [_గాంథిక భాషకు నిఘంటువు నిర్మించుట.2 4. ఏటేటా తెలుగు దేశమున వసిద్ధ పట్టణములలో వార్షిక సళలను జరిపి (గాంథిక్‌ భాషారచనలను [(పోత్సపాంచుట. 5. పాఠశాలలలో మదరాసు విశ్వవిద్యాలయములో, _గామ్మభావకు (ప్రవే శము లేకుండచేయుట. కీర్రిశేషలైన పిళాపురము మవారాజువారును ఇతరరాజులును పరిష దుద్ధారకులై సాహిత్య పరిషత్తునకు సవాయ భూతుల్తె రి. ఇట్టు (పకుపోషణము. సంపూర్ణముగా నుండుటచే, పరిషత్తు ఆశయములు పూ రిగా నెజవేతినవి. పరి వత్తు ప్యతికమూలమున, నిఘంటువు మూలమున నీ _పతిఘటన సాధించినది

1. ఆంధ సాహిత్యపరిషత్తు. రజతోత్సవ సంపుటము- 1987 పుట 87. వ. ఇదియే సూర్యరాయ నిఘంటువు ఇది ఎనిమిది సంపుటములలో పూర్తి యెనది

110 ఆంధ వచన పై వివరణమువలన - వ్యావవోరిక భాష _పారంభమైన యేడే పతి ఘటన (_ప్రారంభమైనదని తెలియవలెను. ఆఅమినను రామమూర్తి పంతులుగారు ఈమ యుద్యమమును సాగించుచునే యుండిరి. దేశమందంతటను (గామ్మ (గాంథిక భాషా వివాదములు పారంభమైనవి. ,కీళ. 19019 లో కూడ వ్యావహారిక భాషకు “(గామ్యభాష' అని పేరున్నట్లు, ఆ సంవత్సరముననే [ప్రకటితమైన వేదము వేంకటరాయ శాస్త్రిగారి “గామ్యభాషా దేశ నిరసనము” అను [గంథము తెలుపుచున్నది ఈ వివాదముకు గూర్చి ఆంధధాంగ్ల భాషలలో పు _స్తకములు వెలువడినవి.1 1924 లో గిడుగువారు = ఆం(ధసాహిత్య పరిష త్తువారి (గౌమ్య భాషా ఐహిషా్కారమును. నిరసించుచు- “వ్యావహారిక భాషా పరిష్కార నిరసనము” అను వ్యాసము (పకటించినారు.2 1986 లో జయంతి రామయ్య పంతులుగారు ఆంధ వాజ్మయ వికాస వై ఖరి అను (గంథమున, పరిషత్పక్షమున గిడుగు వారి వ్యాసమును విమర్శించి నారుం . సాహిత్య [ప్రపంచమున -వ్యావవోరిక భావకు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు - (గ్రాంథిక భాషకు జయంతి రామయ పంతులు - (పతీక మూ రులు- వ్యావవోరిక భాషావాదము (పతిఘటనలు ౨ ఆం ధసాహిత్యపరిషత్తు మదరాసునుండి తమ (పతిఘటన కార్యకమ మును నిర్వర్తించచుండగా, 19[4 సంవత్సరమున కాకినాడలో "ఆంధభాషా ను

1. ఈ వివాదమునకు సంబంధించిన వాజ్మ్యయమునంతటిని నా పెద్దకుమారుడు చిరంజీవి శివసుందరేశ్వరరావు సేకరించి యన్నాగు. వ. భారతి [పథమ సంపుటము, 5,6 _ సంచికలు మే, జూన్‌, నెలలు. ల. ఈ వ్యావవోరి భాషా వివాద విషయమై సంపూర్ణ వివరములకు చూ.
2. వ్యావహారిక భాషా వికాసము చర్మిత - డాక్టరు అక్కిరాజు రమాపతి రావు. లి అదే శీర్షిక _ డాక్టరు బూదరాజు రాధాకృష్ణ 1972.

వాబ్మయము కేశ1 సంరచక సమాజము" స్టాపితమై పనిచేయ జొచ్చినది- ఈ సమాజమున సళ్యు లై దుగురు-

శీ. పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావు

£. కూచి నరసింహము

8. కాశీళట్ట ,బహ్మయళాన్తి

9. నండూరి మూ ర్తిరాజు

ర్‌, ఉ్మమే ఆలీషా

పె సళ్యులలో (ప్రధానులు పానుగంటివారే- పానుగంటి వారీ సమాజ స్థాపనకు పూర్వమే [గాంథికభాషలో “సాష్షి' వ్యాసములను (ప్రారంభించినారు. సామి అవతరించినదినము కి-8ి--1918 (మవాశివర్శాతి). పానుగంటివారే యీ సమాజ ముఖ్య రచయితలు, వారిచే రచియింపబడి ఈ సమాజము వారిచే పక టింపబడిన -

“విమర్శాదర్శ విమర్శాదర్శ”

లను (గంథము- ఇది మూడు భాగములుగా ల18 పుటలలో వెలువడినది, ఇది ఈనాటివారికి పరిచితము కాకపోవుటచేత వివరముల నిచ్చుచున్నాను.

“విమర్శాదర్శ' అనుపేర కీ. శే. బుజ్ఞా శేషగిరిరావు గారొక (గంథమును 1918 లో [పకటించిరి. శేషగిరిరావుగారు గిడుగువారి అనుయాయులు. వ్యావ వోరిక భాషావాదులు- దానిని విమర్శించుచు పానుగంటివారు (వాసీన విమర్శయే పె గంథము.! "

పానుగంటివారి విమర్శనా ధోరణి యెట్టున్నదో చూపుటకు కొన్ని యుదా హరణముల నిచ్చుచున్నాను.

1. పానుగంటివారి సాహిత్యసృష్టి- డాక్టరు ముదిగొండ వీరభ దళాన్త్రి పుటలు 850-851,

11లి ఆంధ వచన (() (గంథనామము, సభ్యులలో నొకరు ““విమర్శాదర్శ” అని యెట్లుండును. ఆదర్శము అని యుండవలయును గదా అని ఆక్మేపించును- మజియొక సభ్యుడు ఆదర్శములోని “ము" చరితాదులలో కట్టకట్టి పాజవై చితి ననును. వేశాక సభ్యుడు ఆదర్శశబ్దము “ఏ లింగము” అని _ప్రశ్నించును- ఇంకొక సభ్యుడు- “గంథక ర్త లింగజ్ఞానము వంటిదేనా నీది కూడ” అని జవాబిచ్చును (1 ఒక సభ్యుడు “ఆదర్శ ళబ్దమున కర్థమేమి' ఆని యడుగున్ను వేతొక సళ్యుడు- “అమావాస్య” అని యర్థము అనును. అప్పు డింకొకరు **ఎవర్రై నను, తమ (గంథము పేరు వెలయవలెనని- “కౌముది- చంద్రిక” అని పెట్టుకొందురు గొని= *““అమావాస్య” అని పెట్టుకొన్న కవి మనలో నుండతగిన వాడు కొడెమో అకను. (111) 0౯6 ఇ౦ం?4- ముందుమాట దీనిని (వాసినందులకు పానుగంటివా రెట్లు (వాసిరో చూడుడు- “గౌగం అజ? 19 111 1 కషకి1036ే12-' అన్న నానికి, కాకినాడలో కజ్ద పూర్తిగా నున్నదని (వాసినవాని తల మట్టితల యనవచ్చునా ఖో ౮.0౦, (౮07౪10౧౯౧౬ 01గేంన) అప్పటికే మదరాసు [ప్రభుత్వమువారు- శ్రీ పిఠాపురము మహారావావారి మూలమున కాసనసభలో- వ్యావవోరికభాష పాఠళాలలో _పవేళపెట్టరాదని (గ్రంథములు వాతుకచేయరాదని- ఆజ్ఞాప_తము- ఈ. 0. జారీచేసిరి=. దానిని పానుగంటివా రిట్లు చమత్కరించిరి. న!

హద్మయము 118

“ఈమధ్య మాయాూరికి నాల్గు కావిళ్ళ (పాఠ (ళాటియాకు [గంథములతో

వ్యావవోధిక భాషావాదమునకై వచ్చిన- గిడుగువారిని ఇక మీరు “30”

(90౪౬ 01669). ఆ. 0. అని ఆదేళించిరొ, అనగా గిడుగువారినీి వారి స్వస్థలమునకు పర్టాకిమిడికి- 60- వెళ్ళమన్నమాట. వ్యావహారిక _పయోగములు

(౪) ఇందు పాఠకాచార్యుని కథ అత్యంత హృదయంగమము. అతడు కలముకంటె గంటెయే పధానమనును- ఆతడు కవి ఆతడిట్టు పద్యము చెప్పును=

క. కడ్డాక రెడ్డీ తిలకము. దుడ్డిచ్చుటలోన నతడు దొడ్డొదాతా”” |! న! “కడ్డు"' ఆనునదేమి _పయోగము ? అని యొక రడుగుదురు. "కొలది" అనగా “కొద్ది”. “వలదు” అనగా “వద్దు”, “చలిది౪నగా “చద్ది అని యుండగా- కలడు అంటే కడ్డు అన్న వోనియా అపకీర్తియా యని యాతడు జవాబు చెప్పును. హాస్యము

(౮) “అంగ వంగ కళింగ కాశ్మీర మగధ బర్భర పాంచాల కేక యేత్యాదిగా బుడబుక్కు-ల ధోరణిని. వల్లించుటయే. గాని “కాకినాడ దాటి కడియము వజకై న కాలుకదపని కవి అచట ఏడి” ?

“మాతులుంగ లవంగ చూత కేతకీ భల్పాత క్మామాతక పనస వకుళ మంజుల అని బల్లి పాఠము చేయటయే గాని గాడిద గడపాకేదో దూలగొండి యాశేదో తెలిసిన కవి యచ్చట యేడి'

ఈ ధోరణిలో సీ గంథము నడుచును. ఈ మూడు భాగములు తిరిగి ముదింప వలసిన ఆవశ్యకము చాలా గలదు, సాక్షితో సమానమైనది.

రి

క్షే] కీ ఆంధ వచన నవల తెలుగున "నవల" చరితను పరిశీలించిన నందు నాలుగు దళలు గోచరించుచున్నవి. మొదటి దశ. 1867-1898. రెండవ దళ. 1898-1910 మోడవ దళ. 1910-1941. నాలుగవ దళ. 194/7. మొదటిదశ 1867. 1898 నవల రచన నవ్యసాహితికి (కొత్త యెనా పరిశోధకులకు ప్రాతది. కళాపూర్ణోదయము పద్య నవల. దీని వంటిదే భృదరాజ పుత చరిత (వెంకటా చార్య రచితము). ఇది కళాపూర్ణుని చర్మితను దెలుపు పద్య నవల. (బౌనుదొర వారు “116 కంంణ భదరాజప్కుత చరిత ఇ1100 1006258 €0 906 & ౧౦96194260 01 కు. ౨. (మ211 4౯౧౦272964). లల ఇరేళ60- 65 0% కడ1320620౧1, ఇం 60? *లం [261002౯972 |016 59916 18 9౯62917 ఇ6౧011౯66.” ఇది అమ్బుదితము. 19వ శతాబ్ధములో మారుపెద్ధి చెంగల్వరాయ కవి “చారులీలా విలాసము”, 2వ శతాబ్ధిలో ఖాంఠి భ(ద్నాది రామళాన్తిగారి చితసీమ యిట్టి పద్యనవలలే. వచనములో నవలలు _వాయుట వీరేశలింగంపంతుల వారికన్న మున్నే జరిగినది. తెనుగున మొదట శవలను వాయ నుద్యమించిన వారు కొక్కొండ జారు. వారి రచన 'మహాశ్వేత' కాదంబరి నుండి [గహింపబడినది. ఇది 1867లో రచితమైనది. “ఏ 1867, ౬ 0౧1262 260200 క200610 ౧0౫- ౨౦9664 6 క?86€ ౧౦761 0? ౧2౧6 శేగేలి2కఇ 662 “కంజండేంకే 0౧ ల 1628206 8609 04 క241ణ025, ౧6 0236౯6౯-91606 01, పెిజంి2 91662 10 52081౯1౯" 4 మవి శ్వేత = తొలి తెలుగు నవల నేనిప్పటి కిరువది యైెడేండ్ల (కిందట- కొక్కాండ వారి మవి శ్వేత తెలుగులో మొదటి నవల యని వాసితిని. దానిని పలువురు సందేహించిరి కాని సందేవామునకు తావులేదు. త 1066౯4౯7 కి108210ష%? 0 క. *60సి2ళ2౯ఎ604ఇరి 920 ౮14 1872- కె, 1౪284012౯2 26492, వి.గి,

హజ్బయము 116

కన్నడ భాషలో మహారాష్ట్ర భాషలో 'కాదంబరి' ఆనగా “నవల యని యర్థము. కొక్కాండ వారు కాదంబరి నవలయే కాబట్టి దానికి సంబంధించిన “మనోశ్వేత' వృత్తాంతము (గహించినపుడు, తమ [గంథమునకు నవల యని పేరు పెట్టిరి.

ఆ ్మకియ అనాటికి (కొ తది- అంతకుముందు లేదు- కావున ఆ పేరు సార్దకమెనది.

అ ఒ

దీనిని గమనించియే కన్నడ మహారాష్ట్ర భాషాపారంగతులగు థ్రీశివ శంకర పాండ్యా గారు మవోశ్వేతకు నవల యని పేరు పెట్టిరి!

మొదటిదగు మవాశ్వేతకు నవల యను పేరున్నను దాని వెనుక వచ్చిన నవలకు మాతను ఆ పేరు లేదు-అది గద్య _ప్రఎంధము.

థ్రీరస్తు థ్రీరంగరాజు చరిత సోనాబాయి పరిణయము హ్‌ందువుల యాచారములు తెలుపునట్టి నవీన్నపబంధము2 నరహరి గోపాలకృష్ణమ చెటిచేం (బ్రణీతంబు ణి ట్‌ మశ 2419౯28 క్‌ంంల6ే 26 ల ౪192౯20252 29208106 ౨౯686 1879 కెం818667౯641 009? ౯181౯ విై554605 కౌగ18 246౧0౯ €౦ 41106266 ల6 22౧౧695 204 6656058

1. సాహితీ సుగతుని స్వాగతము, థ్రీ తిరుమల రామచం[ద పుట 195. £. ఇందు *నవలి యను మాట లేకపోవుట గమనింపదగినది,

116 ఆం వచన 05 (96 గౌం16265, 10 యం 109% 06 2 గంళ61 0౪ 16 0151810 ౬0 16 2090606ణల౧6౯ 09? €16 14౯6 196౧6664 ౪10690? ౦1 భం 0౯6౦ ఇ 0254 10౯ 6 0056 9609 19 పెంగక411 11110016176 0% ౧1౬76 1146 206 ణ2ర౧698 10 106 కెంగ821 2లిరే లం 20లుం? లంకల10%6 రేం 1 2 ౯6౦౪౯11626 (ఈ6691 68966 ల2€ 6 ౧200౧06 ఈం $0 10 ల6౯509) 401౬902196 0 10198 సేశ270 19 90160 0€ ౯6926062016 296ే 9౯4౯64౧1 ఉ0%౯6- 126400 06 119 పేం?69%10'9 అ౧6ం1౪04౯5 €0 ?0ణ0%6 916 116టా25? ౪10096 0% లుల ₹60040012౯8 0 0612. ౧018 9118006 ళం 60 అంలింంి 10100౪6769 99211 2 రేల్రంం6, లుం 52006 626036, ౫. ం౦౫4పెఉ కక 1503024144 1, పీఠిక.

పది నెలల నాండు లార్డు మేయోగారు బంగాసల యాచారంబులు దెలుపు పబంధంబు గావించు. వానికి బహుమానంబు చేయబడువని (పచురము చేసిరి. అది నేను జదివినపుడు.. తెలు(గుదేశము. వారి యాచారములు తెలుపునట్టే (ప్రబంధం బొకటి రచియించుట తెలు(గు చదువు వారికుపయు క్తంబగు నని తలంచి నా నేర్పు కొల(దిని (ప్రబంధంబు చెప్పంబూనితిని, ఇది కేవలము కల్పితంబు. కిథానాయకుండు మవికులీనుడై యుండవలయునని యీ దేశమున మున్ను దొరతనము చేసిన విద్యానగర రాజవంశము వారిలో (శ్రీ రంగరాజను వారి పేరు( గ్లైకొంటి గాని యిందు బెప్పిన చరీతము యథార్థముగా జరిగిన కథయని యెంచ(గూడదు; ఇందు. చెప్పిన యాచారములు మాతము యదార్థముగా నాచ రింప(ఐడునవి.

ఈ కథ 400 సువత్సరముల నొడు జరిగినట్లు చెప్ప(బడియె గాని యప్పటి యాచారములకును నిప్పటి యాచారములకును లేశంబు గాని భేదంబు లేమింజేసీ యిం దుదావారింప(బడిన యాచారమ్ము లన్ని యిపు డాచరింపంబడు

వాబ్మయము శే17 చున్నవని యెఆుంగునది. కేవల గద్యాత్మకము లమిన తెనుంగు [పబఐంధములు విశేషము లేమింజేసి యిది తెనుగు విద్యార్థులకు సహిత ముపయోగించునని తల(చెద. కర్నూలు నరవారి గోపాలకృష్ణమ సెట్టి. ఇందు సోనాబాయి యను విద్యానగర రాజకన్యకను చిన్న తనమున నొక లంబాడి స్రీ యెత్తుకొని పోయి, యీమెను పెంచి, పెద్దడానిని జేసి, యామె లంబాడీ కన్యకగానే భావింపంజేసెకు. విద్యానగరరాజవంశీయుడగు (శ్రీరంగ రాజూమెను ఒకళతూరి వేటక్తై యేగి మోహించి, యామె హీనకులజయని శంకించియు నామెపై గల మక్కువచే నామెను పెండ్తియాడ దలచెను. ఆపై, మరియొక విచ్నితసంఘటనచే నామె రాజకన్మక యని తెలియట, వారిరువురకు వివాహము, ఇందు వర్ణితము.

ఇందలి శైలి సులభమై, (గాంథికమై, మనోహరముగ నున్నది.

““ఆరసి చూచిన నగరము వారి సుఖంబు లన్నింటికి బల్లల వారి కష్టంబులె కారణంబుగ( గొనంబడుచున్న: యవి. వీరు పండింపని పకతమందు నగరము వారేమి చేయ(గలరు? రాజులైన నేమి యనుఖథవింతురు? వీరు కష్టపడ వలె, వారికి. గరము చెందవలె, వీరు పాటుపడవకె, వారి పరివారమునకు జీతము ముట్టవలె. వీరు పెరు పెట్టవలె, వారి వ ర్తకంబులు బెల;గవలె, ఏమి చిితముః ఫలింపంజేయు వాండొకండు, ఫల మనుథవించు వా(డొకంయడు' --!? పుట.

సంభాషణలు (గాంథిక భాషలోనే యున్నవి. తల్లి పిల్లతో

లల్లి : ఏమంటున్నావు. లేని కాలు సేతులు కడిగికొని బొట్టు పెట్టుకొని బువ్వ తినరాద.

పిల్హ: తినెడనని చెప్పి మనంబున గూటికేమి నిత్యము తినుచున్నాము. కూటికి మించిన సుఖంబులు గుబ్బెతలకు లేవే, ఎార్‌0 పుట,

1116 ఆంధ వచన డీని తరువాత వచ్చినథి వీరేశలింగముపంతులుగారి రాజశేఖరచరి[త, రెండవ దశ 189080= 1910 వీరేశలింగము రాజశేఖర చర్మిత నవలగా [వాయుటయే గాక నవల రచ నను ప్రోత్సహించిన వారిలో [పఠథముడు. ఆతడు “చింతామణి. అను ప్మతిక పెద్ద ఆ పృతిక యందు నవలలు పక టింప నారంభించెను. తెలుగు పోటీ బహుమతి నవలను తౌలుత (పచారములోనికి తెచ్చినడి వీరేశలింగమే, అతడు మొదటి బహుమానము 150 రూపాములు, రెండవ ఇఐహు మానము 75 రూ. ఏర్పరచెను, ఈ పోటీకి నిరేతలు ముగ్గురు- (1) వావిలాల వాసుదేవళాన్త్రి (5) న్యాపతి సుబ్బారావు (ల) వీరేశలింగము బహుమతి బడసిన నవలలు చింతామణీలో పకటితము లగుచండెడివి. వానిలో మొదటిది ధర్మవతీ విలాసము. 6|1౧6202021 56168. ం సిషనరి272 666౪112552 00 0110629101 166 క7126 గేంళ61616 0౪ 1893 పై కమి జరరే371111 2020060604, "౮2౭౧16౯ ౮07౯ 61౯18 51001, 0996180061. (మం0106664 ౯0౫ లం 6%110౧౯2౧%201 కడ) 2[యయ06ే5/) వంళండే 26 ల ౪17లే2737640201 9౯685. 1894 వంకల 317 20౧28,

వాజ్మయము 119 060? 9126. చిన్నయచ్చు 98 పుటలు. కథ విశాఖ మండలమునకు, జామి ఆ(గవోర మునకు సంబంధించినది. చక్కని సులభకై లిలో ప్యాతోచిత వ్యవవోర భాష వాడబడీనదీ, 18 (పకరణములు, ధర్మవతీవిలాసంలో స్ధల సన్నివేశాలు విశాఖపట్టణమండలంలోని జామ్‌ మొదలగునవి కాగా, రామచం దవిజయంలో గోదావరీమండలంలోని రామచంద పురం, అమలాపురం అయినాయి. ఇక్కడ ధర్మవతి నాయిక, అక్కడ రామచందదుడు నాయకుడు. సంఘంలో సామాన్య మాధ్యమిక తరగతి (బాహ్మణ కుటుంబములో ఉండే, ఆచార వ్యవహారాలు, తెలివితేటలు మొదలై న విషయాలు, చక్కగా (పదర్శితములై నవి. తెలుగులో నవల రచనకు దోహదమిచ్చిన చింతామణి పతిక మూలము యీ (క్రింది నవలలు వెలువడినవి. చిలకమర్తి వారి నవల రచనా ఖ్యాతి కిది చింతామణి. చింతామణి నవలల వివరములు= చిలకమర్తి వారివి. ఇఖండవి భి రామచందుడుగారివి. కే రామచం[ద విజయము ళంంంళ కేం ధర్మవతీ విలాసము లి, హేమలత 44, ల, మాలతీ రాఘవము, 8. అహల్యాబాయి 44060 లిం లవ్మీ సుందర విజయము. త్త కర్పూర మంజరి.

1. సంజీవరాయ చరిత లం. తల్దాపగడ సూ ర్యనారాయణరావు లి. వివేక విజయము +. గోలేటి కనకరాజు

190 అంధ వచన 8. (తివ్నికమ విలాసము 44444... జే. రాజగోపాలరావు శ. కూనపులి లక్ష్మీనరసయ్యగారు ......భక్షీ

పె వానిలో, హేమలత, అహల్యాబాయి, చర్మితకు సంబంధించినవి. ఒకటి రాజప్పుతస్థానము, రెండవది మవోరాష్ట్రి దేశము. ఈ నడుమ నొక వాజ్మయ బారితకుడు, చిలకమర్రివారు ఆంధి దేశమునకు సంబంధించిన చార్మితక నవల వాయ లేదేమని విచారించినారు. కాని, వారు గోపాలకృష్ణమ సెట్టిగారి ్రీరంగరాజ చర్మితను చదివిన యట్టీ (వాత వాసి యుండరు. ఆది శుద్ధముగా తెలుగు దేశమునకు సంబంధించినది, పథమ చార్నితక నవల.

ఇట్లు పృతికలకు సంబంధించినవి గాక గురజాడ శ్రీరామమూర్తి పంతులు గారి కళాపూర్ణోదయ వచన కావ్యము “కలభఖాషణి' యను పేర (పకటితమైనది* నంబూరి తిరునారాయణ స్వామిగారి [ప్రణయ మహిమ 1894 నాటిది.

ఈ నవలా రచనములు, 1898-1900 వరకునని చెప్ప వలెను. ఆ వెనుక చిలకమర్తి వారు, సరస్వతీ పతికలో సౌందర్య తిలక్క, అను నవలను (పక టించిరి. వారి నకముశరించి ధరశ్శీపగడ శివరావుగారు కాంచనమాల, భువన మోహిని అను రెండింటిని పకటించియున్నారు.

ఆంధు9లలో మహామేధావి యని చెప్పదగిన రెంటాల వేంకటసుబ్బా రావు పంతులుగారు కేసకివిలాసమను చక్కని నవలను రచించి (పకటించిరి.

ఇంకను మజికొన్ని రుదమదేవి!. ..,. బి. సీతారామచందరాయ శర్మ ,.. 1909 దుర్గావతి ఉం గోటేటి జగన్నాధరావు అం. 19008 1 ఈ పేరుతో నిటీవల శ్రీ నోరి నరసింహ కాస్త్రులవారు నవల వ్రాసి యున్నారు,

వాణ్మియేము 1వీ1 దుర్భుద్ధి 4 ంం రాఘవాచార్యులు 44 1008 దురాశ ఉం చింఛా శంకర దీక్షితులు లం. 19005 ఇటీ నవల లీకాలము నాటివి కొన్ని యున్నవి. టబ

వథమ ద్వితీయ దళలలో నవలరచనయొక్క పరిణామమును పరిశీలించిన కొన్ని లవణములు గోచరించును.

1. మొదటి దళలో నవల లన్నియు స్వకల్పితములే గాని అనువాదములు లేవు. రెండవదళలో " అనువాదనుల కది ప్రారంభ కాలము అవి ఒక్క వంగభాషనుండి మామే చేయబడినది.

లి. ఇకివృ త్రము, కథా వస్తువు, ప్రామికముగొ సాంఘికము, క్వాచ్కిాత ముగా చార్జి తకము, తెలుగు దేశపు చర్మితకు సంబంధించిన దొకటి మాాతమే.

8. ఈ నవలల యందలి శెలి, సులభ గాహ్యమును, ధారాశమునగు (గాంథికశై లి ఇది చిలకమ ర్రివారి రచనలలో (పసన్నత గలిగి అచ్చటచ్చట వోన్య చమత్క్బృతితో హాయిని గొల్పును. అండవి భి రామచందుని రచనలలో తేలికపాటు తేట తెనుగు పలుకుబడి కలిగి శిష్ట వ్యవవారభాషకు చేరువైన (గాంథికశై లి. సంభాషణలలో ప్యాతోచితభాష వాడబడినది.

ఈ తరువాత నవలరచన యం దుపయుక్తమెన డీర్ష సమాస భూయిష్ట రచనయు, విలవషణ వాక్యాన్వయకారకాది వినిమయమును పై రచనల యండు గనృట్టవు,. రచన ఆచ్చముగా తెనుగుదనము కలిగి యుండును.

శీ. విపరీతాద్భుత సన్నివేళశములు గాని, విరుద్ధ సర్మపదాయ విశేషములు గాని విసువు పుట్టించు వర్ణనలు గాని వీనియందు గన్నట్టవు.

ల€ ఈ నవలా రచయితలు, [పాఠమికదళలలో నవలలను చదువుటకు తెలుగువారి కున్ముఖులుగా చేసినందులకు మనము వారి సామర్థ్యము నభినందింప

1లిలీ ఆంధ వచన దగి యున్నది ఏలయనగా, మన వాజ్మయమున సీ శాఖి యవతరించక ముందే" మనకు విపులమును విశిష్టమును నగు కథావాబ్బయ మున్నది. పద్యములలో గాక గద్యములోను హృద్యముగా చెప్పదగిన కవులున్నారు. అట్టి రచనలు కూడ సాగినవి. అట్టి సందర్భములో నీ నూతన రచనావిధానము, తెలుగు వాజ్మయశాఖలో (పతిష్టింపడేసి, (పజాఖిరుచిని (ప్రవ _ర్రింపకేసినది. నవలా రచమయిళలు, విజ్ఞాన చం(దికామండలి ళా

తెలుగు నవలారచనలో కీ. శే. కొమ్మరాజు వెంకటలక్మజరావుగారి విజ్ఞానచం,దికామండలికి స్థానము గలదు. _ వీరు అంతకుముందు చింతామణి పద్ధతి ననుసరించిన బహుమతి నవలలే. ఇవి యీ (గంథ మాలలో వెలసీన తొలి నవలలు. ప్రచురించిన నవలలు, రాణీసంయు క్ర -వేలాల సుబ్బారావు, విమలా దేవి భోగరాజు నారాయణమూూర్రి.

ఇందులో విమలాదేవి సర్వాం్యధదేశము నాకళించినది-, దీని రచనలో లఅత్మణరావుగారి. సహాయము గలదని తెలియుచున్నది- అయినను- అదీ నవలారచన ,పఫోత్సాహము కొణకు చేసినదిగాని వేజుగాదు.

ఈ నవల ఒరియా భాషలోనికి భాషాంతరీకరణము చేయబడినదని తెలియుచున్నది.

దీనినిగూర్చి '“నవ్యాంధ సాహిత్య వీధులూో చూడనగును-

శీ. ఈ నవల ననసరించిడు తెలుగున ఇచ్బాపురపు యజ్ఞ నారాయణగారు

-. “రసప్మతవిజయము” అను నాటకము రచించిరి,

వాజ్యయము 1298 విజయనగర స్నామాజ్యము (బహుమతి నవల)

దుగ్గిరాల రాఘవ చంద్రయ్యచౌదరి విరచితము. దీనికి బహుమతి వచ్చినది కాని వ్యా వ్రిలోనికి రాలేదు. ఆ కాలమున నీ నవలా బహుమతి 500 రూపాయలు*

ఐహుమతి పాాతము గాకపోయినను _పకటింపదగిన నవలయని నిర్ణేతలు నిశ్చయించుటచే నది ముదిత మైనది.

రాయచూరి యుద్ధము

ఇది కేతవరపు వేంకటళాన్త్రిగారిచే రచితము యావదాం్యధ. దేశమున వ్యా వ్రిజెందినది.

ఈ నవలయందు మెచ్చుకొనదగిన విశ్రేషమేమనగా, ఈ (_గంథక ర్ర శుద్ధముగా (ప్రాలీశరీతిని సంఫ్కృతాం ధములను నధ్య యనము చేసిన పండితుడు-ఆంగ్లభాషావాసన లేనివాడు. ఆంగ్లమున సంతకము మాతము పెట్టుట తెలుసును. అట్టివాడు- ఆంగ్లభాషలోని సర్‌వాళ్చరు స్కాటు నవలలోని సన్ని వేశములను (గహించినందులకు క ట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగా రాశ్చర ౯ చకితులై నారట, వ్యత్యాసమున ప్మాతపోషణ ( తీ ౧౧12౯2066౯ ౨? 0౦౫౯౫8౧-స్కాటు నవలలలో మాతమే గలదు.

వేంకటళాన్తిగారు- మంతి తిమ్మరుసు పాతమును రాయసము కొండ మరసు పాతను (ద్వివిధ స్వభావములుగలవి) అత్యద్భుతముగా చి్యతించినారు,

ఈయన పండితు డగుటవలననిది ధారాళమై నిర్దస్షమైః పఠనీయ్యగంథ ముగా నుండదగిన శైలిలో నున్నది.

| దీనిని పునర్ముదణము చేయవలెను. వీరు లక్ష్మీ[పసాదము మొదలగు నవలలు (వాానీ అంధ నవలారచయితలలో ఆగస్థానము వపించినారు, మూడవరళశ 190810.194”

ఆపరాధపరిశోధకనవల ఈ దళశయందే ప్రారంభమైనది. 1912లో

వేగుజుక్క- (గంథమాలలో తాపీ ధర్మారావుగారి “కొవ్వురాళ్త” అను నవలయును

194 అంధ వచన నాయేడే దేవరాజు వేంకట క ఎప్టారావుగారి “వాడేవీడు” అను నవలయు వెలు వడినవి. ఈ రెండును తెలుగున మొదటి అపరాధపరిశోధకనవలలు.

ఈ ఆఅపరాధకపరిశోధక నవలలు-చదువుట కుత్క-ంఠ కలిగించినను, అవి యాకాలమున |పజానీకము శాకర్షింపలేక పోయినవి.ఈ దళలో వెలువడిన కొన్ని (పసిద్ధ నవలలు-=

(పలాశము

ఇది కృష్ణదేవరాయలను గూర్చి రచితములై న నవలలో [ప్రథమము. వంగూరి సుబ్బారావుచే రచితమైనది. ఆంధ పరిశోధకమండలి వారిచే 1920 లో _పకటితమైనది.

యుగంధర విజయము

ఇదీ “కౌంటు ఆఫ్‌ మాంట్నికిహ్టో” అను ఆంగ్లనవల యాధారముగా రచితమైన స్వతంతనవల, కర్త దొడ్డా వెంకటరామిరెడ్డి.

టిప్పుసుల్తాన్‌

విద్యాశేఖర అక్కిరాజు ఉమాకాంతంపడితుని రచన-వావిళ్ల (ప్రచు రణము-ఇందలి పీఠికలో పాళ్చాత్య నవలా వికాసము వివరింపబడినది.

వత్సరాజ చరిత

మొదటీవింశతిలో వెలువడిన వానిలో పళస్తమెన యీ నవలను రచించినది మానవ ల్లి రామక ఎప్జకవి మహోదయులు.

ఈ దళలో నవలా సాహిత్యము ఒహుళముగా వర్ధిత్తినది. థ్రీ వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు (వాలార్మతపు వేంకటరావు = ఓలేటి పార్వతీశము) ఆంధ్ర

పాబ్మయము 125 పచారిణీ (గంఠమాల అను సంస్థ పక్షముక 150 నవలలను రచించి (పకటించిర. అవి యన్నియు (ప్రామికముగా వంగభాష నుండి కన్నడ భాషామూలమున తెలుగులోనికి వచ్చినవే. “*మాతృమందిరము”ొ అను నవల యొక్కటియే వీరి స్వతంత రచన. ఈ గ్రంథమాల 1291 నుండి 1980 వఅకు నడచినది. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయము

ఆంధ విశ్వవిద్యాలయము వారు 1980లో నవలా రచన పోటీ నెల కొల్పిరి. అందు విజమము గాంచినవి-

1. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి వేయిపడగలు

2. అడవి బాపిరాజు గారి నారాయణరావు

విశ్వనాథవా రరువది నవలలకు పైగా రచించిచారు. వారి నవలలలో వేయి పడగలు నుకుటాయమైనది. అది పలు ము్ముదణము అందినది. హిందీ భావలోనికి అనువదింపబడినది.

అడవ బాపిరాజు గారి హిమబిందు, గోన గన్నారెడ్డి మున్నగు నవలలు (హళనస్త రచనలు -

వీరిరువురి తరువాత పేర్కొనదగిన నవలా రచయిత నోరి నరసింవా శాస్తి. ఈయన చఛార్మితక నవలా రచయిత యని చెప్పవచ్చును, వీరి నవలలో, నారాయణ భట్టు - రుదమదేవి - మాల్దారెడ్డి అనునవి ప్రచారము నందినవి, అందును “ర్మదమదేవి' అను నవలను కేంద్ర సాహిత్యఆకాడమీ ఇతర దేశభాషలలో ననువదింప కేసినది.

విశ్వనాథ, అడవి, నోరి ముచ్వురును తెలుగున నవలారచనకు (తిమూ రులు.

నాలుగవ దళ స్వాతం్యత్య యుగము

తెలుగు భాషలో 'నవల” అనగా (గ్రంథమే కాక, శ్రీ అని అర్థమున్నది+

దీని చర్మిత చ్యితమైనది. ఇది 'ఐవలయా' అను _పాకృత ళబ్దము నుండి పుట్టినది.

1వీరీ ఆంధ వచన ఆందీపదము బాలిక లాడుకొను ఒక ఆటకు పేరు. [కొ తగా పెండ్సియైన వధు వును చెలులు చుట్టుచేరి, కొత్త రెమ్మ (నవలత) తో “నీ మగని పేరేమి అని మెల్లమెల్లగా తాకుచు నడుగుదురు. _కమ్మకమముగా అ ఆట పేరు న్తీకి పర్యాయ పదమైనది.!

అందువలననే కాటోలు ఈనాడు పురుషుల కన్న శ్రీలు నవలలు (వాసి తమ పేరు సార్థకము చేసికొనుచున్నారు. వెలగల నవలలు (వాసియున్నారు. (వాయుచున్నారు. ముందు వ్రాయగలరు.

ఈ యుగమున నవలా సాహిత్యమునకు శ్త్రీలే [పథములుగా నున్నను, వారిలో (పథమ రచయితి-

పులుగుర్త లక్మ్మీనరసమాంవ

ఈమె “'యోగిశ్వరి” అను నవల ఆంధ్యపచారణీ _గంథమాలలో 1927 లో _పకటితమైనది.

స్వాతంత్యానంతరము పేర్కొనదగిన నవలా రచయితలు, వర్థమానులు "పెక్కురు గలరు. వారిలో ముఖ్యముగా పేర్కొనదగినవారు- ముప్పాళ్ళ రంగ నాయకమ్మ, మాదిరెడ్డి సులోచన, యెద్దనపూడి సులోచనా రాణి, లత. వీరి నవలలలో కొన్ని చలన చితముల కెక్కుట విశేషము. వీరుగాఠక ఆనం దరామం, వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, శారదా ఆశోకవర్ధన్‌ మొదలగు నవలా రచయితలు గలరు.

వెయ్యి నవలలు రచించిన కొవ్వలి తెలుగున నవలా సాహిత్యమునకు కొవ్వలి (కొవ్వలి లక్ష్మీనరసింవోరావు) శీ శబ్దరత్నాకరము = అనుబంధము - సవరణలు పుట 646.

పాట్యయము 1వ? శొత్త వెలుగు. ఆతడు వెయ్యి నవలలు రచించినాడు, ఆతని వెయ్యవ నవల మంతాలయ.!

చలం చెప్పినట్లు- ఒక కాలమున తెలుగు దేశమున కొవ్వలి నవలలు కౌగిటిలో లేని స్త్రీ లేదు.

కొవ్వలి వెయ్యి నవలలు మ్నుదితమైనవే, వాని పట్టిక, కొవ్వలి షష్టి పూర్తి సంచిక యందు [పకటితమైనది.

కీర్రిశేషులు గిడుగు సీతాపతిగారు తమ ఆంధ వాబ్బయచరి_తమున (ఆంగ్ధము) కొవ్వలివారిని పేర్కొన్నారు.

కథలు

సంస్కృత వాజ్బ్యయమున కథలకు పత్యేక స్థానము గలదు, అందు పురాణేతిహాసములు కథలే. తెలుగు భారతమున 'అక్కథకుండు శౌనకాది మహీ మునుల కిట్టనియె' అన్నవాక్యము అఆందఆకు సుపరిచిత మే. పపంచ [పభ్యాతి బడసిన పంచతంత కథలు భారతదేశములోనివే. కథలకు నదులకు సము దము అని సార్థక నామము గల

కథా సరిత్సాగరము

సంసగ్భాతముననే గలదు. కాని యిచట నొక విశేషమున్నది. సంస్కృతమున కథలు గలిగిన పై కావ్యవ లన్నియు పద్యములు అనగా ళశ్లోకములుగా నుండును గాని గద్యము లేక వచనముగా నుండవు. సంస్క్యూతమున గద్యమునకు వచనము అను పర్యాపదము లేదసి ముందే తెలిపితిని. సంస్కృతమున కాదంబరి, దళ కుమార చఠ్మిత, వార్ష చరిత గద్యమలై నను వికమార్కచర్శిత, సింహాసన ద్వాతింశిక మొదలగు ఎగంథములు ల్లో. ములతో నున్నవి.

1. నవలకు పీఠిక [వాయుభాగ్యము నాకు లభించినది.

1వీరీ అంధ వచీన తెలుగు కథా సాహిత్య (ప్రత్యేకత సంస్కృతమున గద్యములో నున్న కాదంబరి, హర్ష చర్విత ఆకనవి. తెలుగున పద్య కావ్యములు గానే అనువదింప బడినవి, ఇక శ్లోక రూపముగానున్న పంచతంృతము, వికమార్క- చర్మిత, సింహాసన ద్వా తింళక మున్నగునవి పద్య కావ్యములుగా ననూడితములగుట వింత లేదు... తెలుగు సౌహిత్యమున ఆధునికయుగము అవతరించు వజకును తెలుగు కథాసాహిత్య మంతయు పద్య కావ్యమయమే. తడకమళ్ళ వెంకట కృష్ణారావు (1825-1890). వీరి నివానము నృుదాసు. గొప్ప గణిళాస్త్రజ్జుడు. తమిళాంగ్ధ పౌరసీకాది భాషల నెరిగినవాడు. వీరు 1. కామరూపకథ. 2. కంబుకంధర చరిత (అము దితము , 8. తెలుగు వెలుగు ముగుదకథ (ముదితము)అను కథలకురచియించిరి. భాష _గగాంథికము. కుంఫిణీ కాలమున వెలసిన రావిపాటి గురుమూ ర్తికాన్తిగారి పంచ తంత కథలను గూర్చి వి్నికమార్కచర్శితను గూర్చి ముందు తెలిపితిని. ఆ వెనుక, శకస ప్రతి కథలు హంసవింశతి కథలు ఇతర కథలను గూర్చి తెలిపితిని. కొని పై వచనములో నున్నవానికి పద్యకావ్యము లంత _పచారము లేదు. ఆ వెనుక ఆంగ్ల పరిపాలనమున కథలను గూర్చి తెలిపితిని. వేదము వేంకటరాయ శళార్తిగారు కథాసరిత్సాగరము నంతను తెలుగు వచనముగా రచించి నారు. ఆది సరళమైన చక్కని వచన రచన గలది. అయినను అది దేళములో విశేషముగా ప్రచారము నందలేదు తెలుగుదేశమ.న నధిక (పచారము గాంచినవి= కొమాండూరి అనంతాచార్యులు ఈతని మౌన ధారిణీకథ (క్రీ.శ. 1867 లో ము[దితను). ఈ కథనుండి మచ్చున కొక యుదాహరణ ఇది మును (దవిడంబునను న్నది యే యద్ధాని( దెను(గునను నే విరజీం దెద దీని జదువు వారల కొదపు( దెసుగు బాస దెలివి యోలి నటంచున్‌.

హజ్మయము 1వరి

మౌన ధారిణిం బలికించుటకు వ్నికమార్క్మ మహారాజు తెరయందు భేతాుు నావహింప జేసి దాని కథ చెప్పమనును. 1. తెర చీర చెప్పిన కథ, 9, వినియు మౌన ధారిణి బలుకకున్న ఆమె ధరించిన రవిక యందు భేతాళు నావహింప రఎఏకె చెప్పెడికథ 8. పావడ చెప్పెడి కఠ 4. చీర చెప్పెడి కఠ సము దపల్లీ (వత మహాత్మ్యము 5. మంచపు కోడులు చెప్పెడీ కథలు, చిలుక చెప్పెడు కథ.

“* భల వేరితంబగు రవిక వికమార్కుతో నిట్లనియె, ఓ మహాత్మాకా; నీ బోటి రాజరాజునకు మెప్పు గలుగగ గథ జెప్పుటకు నే జాలుదునే ఒక చేళ సౌమర్థ్యంబు కొలది జేప్పి మన్నన వడయ నెన్నిక గలదానన్సైతి నేనియు నొకిప్పుడెదని యుండెడి దుర్భరంబగు కష్టంబు కతంబున జక్కగ మాటలాడుట సయితము శక్తి లేక యున్నదాన. నా కష్టంబు

కథానికలు

నవ్య సాహిత్య శాఖలలో కథానికలకు _పాముఖ్యము గలదు. ఆంగ్ల సాహిత్యమున కథానికలు సం్యగహములుచేసి ఉన్నత పరీశ్షలకు పఠనీయములుగా "పెట్టుదురు. కాని తెలుగున నెంత మంది (సిద్ధ కథానికా రచయిత లున్నను, వారి రచనలున్నను వానిని సుుగపొంచి పకనీయ (గంథములుగా పెట్టు భాగ్యము నకు మనము నోచుకొనలేదు.

కథానికా నిర్వచనము

ఒకానొక మానసీకావస్థనో, ఒకానొక సంఘట్టననో ఒకానొక ముచ్చటనో కథా వస్తువుగా [గహించి దాని కవసరమగు పూర్వాపర సందర్భము లను కథా గమనిక యందే స్పరింప జేయుచు, నా సంఘటనకు నొక పరిధిలో సర్వాంగీణస్ఫూ రి కల్గించు రచన,

కి

18రీ ఆంధ వచన

“తెలుగు కథానిక జీవితంలో శ్రీఘత - ఎర్దు బండిని మోటు పజచిన మోటారుకారు, ధూమళకటాలని తలదన్నిన వాయవిమానాలు, చేేవాతను చెజచిన ము(దాలేభినులు, వంట (పౌయ్యకి వంకర్లు చూపిన ఎలక్ట్రిక్‌ హీటరులు గలి జీవితాలలో పెద్ద కథలు వ్రాసే, చూసే తీరిక లేదు. చిన్న కథలకే ఆత్యంత అభిమానం, ఆదరం." అవి అచ్చంగా ఆంగ్ధ వాజ్మయ [పాబల్యము వలన యేర్పడిన (పత్యేక సారస్వత శాఖ. వీనికి పక్ష, మాసప్మతికలు దోవా దాలు, వీనియందు సంగవాము, బిగువు, సమం, పుష్టి అను లక్షణములు గలవు. ఈ రచనకు ప్రాధమికుడు గురజాడయే. మొదటి కథానిక మెటిల్జాం

చింతా దీక్షితులు : _తెనుగుదనముట్టి పడుతూంటుంది, చిన్న పిల్లల అమాయిక మనసత్ర్యాన్ని వీరు గుర్తించినట్లు వేరవ్వరు గుర్తింపలేదు సూరి, సీతి, వెంకి, లీలాసుందరి .

విశ్వనాథ _పొఢథ రచన--ళావ గంభీరత, కెలి గలది,

శివరామళాన్తి రచనలో వాక్య విన్యాసంలో (ప్రత్యేకత, భావంలో ఉన్నతమైన అంతస్థూ, భావనా, పద నిర్దష్టత, స్వభావోక్తి.

మునిమాణిక్యం _ కాంతం = యధా వద్వ్యసు వర్జనలు, సాంసారిక సంబంధము, తరుణ వయసుగల జీవితములో మార్దవము నిష్కలంకమైన ఆనందము కలదు.

్రీపాద సుుబవ్మాణ్యళాన్తిగారి. భాష తూర్పు గోదావరీ మండలమున వాడుకలో నుండు భాష. భాష ఎట్టిదై నను, శాన్తిగారే కథ (వాసినను, దాని కనుగుణ్యమైన వాతావరణము గల్పించి పాళకలోకము నాక ర్షింతురు,

కథానికలలో భాష

కథానికలయందు భాష సర్వేసర్వత ఒకేరీతిగా లేదు. థ్రీ పాద

సు బహ్మణ్యళాస్త్రిగారి కథలు వ్యావహారిక భావలో నున్నను, వేలూరి శివరామ

వొష్మయము 18 శాస్త్రిగారి కథలన్నియు. (గ్రాంథిక భాషలో నున్నవి. అవీ _ [గొంథికములో నున్నను అందలి భాష సరళమై వ్యావవారిక భాష కత్యంత సన్నిహితముగా నుండుటచేత- శివరామళాన్త్రగారి కథలు _వజలలో సంస్కారులనే గాక తక్కిన వారి యామోదము చూటగొన్నవి.కొన్ని కథానికలు వ్యావహారికభాషలోను మజికొన్ని సరళ (గాంథీకమున నున్నవి. ఆంగ్ల భాషలోని కథానికలవలె, తెలుగు కథానికలు సాహిత్యస్థాయి నందినవి. అంతర్జాతీయ కథానికా పోటీలలలో పాలగుమ్మి పద్మరాజుగారి గొలివానకు ద్వితీయ బహుమతి లభించినది. మదరాసు విళ వ్రవిద్యాలయమున వేలూరి శివరామళాన్త్రేగారి కథానికలు-(కథా సప్రకము)పఠనీయ _గంథమైనది!. తెలుగున (పసిద్ధ కథానికా రచయితల రచనల నుండీ కథలు సంకల నము చేసి, దానిని సంపుటములుగా _పకటించిన-నింకను తెలుగున, నవ్య వచన సాహిత్యమున దానికీగల యున్నతస్థానము మనము [గహింపగలము. 6. ఏకాంకికలు అధునిక యుగమున వచన సాహిత్యపకియలలో *వకాంకిక'_పాముఖ్యత గడించినది - ఏకాంకికారచన నాటకమువంటిదేయైనను, వనస్తుగహణములో, పాత్మోన్మీలన పద్ధతిలో, ఆద్యంత నిర్మితిలో సంభాషణలలో సర్వేసర్వ్మత- “సంక్‌ ప్రతి ఆవళ్యకము-సంవ్‌ స్తత ఏకాంకికరచనకు (ప్రాణము,

1. పూర్వ మాంగ్లభాషలో, పట్టపరీక్షకు కథానికలు పఠనీయ_గంథము లుగా నుండెడివి. 1924లో నేను 30160664 2081190 910% 5€07౯168' ఆను గంథమును వచన పాఠ్య బగ్రంథముగా చదివినాను,

శతీల ఆంధ వచన

ఈ ఏకాంకిక రచనకు-విశివ్టమైన సన్నీ వేళమూ, విలక్షణమైన పాతలు-

కిష్టమైన సమస్య-ఉ_ల్రేజకర మైన వాతావరణము (పేరఠములు,

తెలుగు భాషయందు శ్రీ. శ. 1967 నాటికి 500 ఏకాంకికలున్నట్టు

తెలియచున్నది.]

లభ్యమైన ఏకాంకలను ఆరు విధములుగా వింగడింపవచ్చునని విమర కులు

తెలిపిరి=

1. పౌరాణిక చార్మితకములు-గుడిపాటి వారి భానుమతి

నోరి నరసింహశాన్త్రగారి సర్ప యాగము ల. ఊహా నాటికలు- భకి తన్మయతా, భావ గౌరవము, కృష్ణశాస్త్రి కృష్ణాన్టమీ, ధనుర్దాసు ఊర్వశీ శర్మిష్టాః ఆవధాని జనజ్ఞ్యోతి. 8. ద్యాథ్యాన నొటికలు= చింతా దీక్షి రులుగారివి జి ది. కృష్ణారావుగారి భిషాపాత ఇవి భాద వ్యాఖ్యాన వ్యాసాలు-నాటికరూపంలో ఉంటాయి

త్త కథానాటికలు-ముద్దా విశ్వనాథంగార్‌వి, శివశంకరళాన్చ్రి పభువాక్యం,

కథా _పధానమైనవి.

5. జీవిత చ్భాయాస్ఫోరకాలు = మల్దాడి రామక్పష్టశాత్తి, బాలవారివి పింగళి నాగేం డరావుగారి సంసారం, నారవారి నాటికలు.

న.

6 పరిహాస నాటికలు-సందేహముతో కూడినవి, వినోదముతో కాక

భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు.

శ. తెలుగు నాటక 'వికాసమ-డాక్ట రు పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావుగారు

వాజ్మయము 188

పెవానినిబట్టి ఏకాంకీలలో ఒక్కసంఘటన, ఒక సందేశము, ఒక వ్యాఖ్యా నము, ఏదో ఒక్కటే విషయ వస్తువు ఓక _పసిద్ధ విమర్శకుడు, నాటికా వాజ్మయ రచయితలకు శావలిసిశ విషయములనిట్లు పేర్కొాన్నాడు:-

“రాజమన్నారుగారికి ని9తమైన భాష

్రీపాద వారికి రోతుగా చూచే దృష్టి

వార్ల వారికి సందేళాంకి ఒదవు

బుచ్చివాబుకి వాక్యాలకి వ కృుర్వుము

కృష్ణకార్రికి ఇహలోకయా త

శివశంకరళాన్తికి పాండిత్యానికి కార్యదీడు

ఏకాంకిక పితామహుడు విశ్వునాథక విరాజు-(1898-1 947)

తెలుగున విశ్వునాథకవిరాజు రచించిన ఏకాంకిలను నెవ్వరును రచియింప లేదు-ఆయన రచనలు ఏఐదికిపై గొ గంవు. కొందరు తొంబదియెదని చెప్పుదురు. వీనిలో దొంగాటకము, డొంకలో షరాబు, వైవాహికము సరాగము, కిరుగానుగ రాజీ, నేపథ్యము మున్నగునవి-నేటికిని (పదర్శనములగుచున్న వి.

“కేవలము సంభాషణ మ్మాతముగా సాగిన సన్ని వేళము నందలి నిగూఢ మైన అర్థమును ఆంతమున పరిష్కరించుటలో అంతవరకు తెలియరాని ఒక వినూత్న విషయనును (గ్రహించి పాఠకులు తన్మయులగుదురు, ఇట్టీ “కొస మెరుపు" ఏకాంకిక జీవము-ఇది కవిరాజుగారిలో అపూర్వముగా కన్పట్టగలదు.”!1

ఆంధీకరణ- నాటకములు - వచనము

సంస్కృత నాటక ములందు గద్యపద్యము అన్నవని య్యీగంథ (ప్రారం ముననే దెలిపితిన. నంసగ్భాతనాటకములలో వచనమున సంభాషణ లున్నను,

శీ, తెలుగు నాటకవికాసము-పుట-*01,

184 ఆంధ వచన అందలి భాష నాబకమునందంతట నొకేరీతిగా నుడమ. ఉత్తమ ప్నాతలకు సంస్కృ్భూుతము, మధ్యమ నీచపా తలకు 1పొకృతభాషలు (పయ క్రములగుకు, ఈ హేతువుడేతనే సంస్కృత నాటకములు తెలుగులోనికి వచ్చినపుడు అందలి ప్మాతోచిత భాషకు, అనగా _పాకృతములకు సరియైన భాషాభేదములు తెలుగున లేనందున సర్వేసర్వత అన్నిపాాతలకు (గాంథికభాషయే వాడవలసి వచ్చినది,1 ఆధునికయుగమున [ప్రథమముగా సంస్కృళతనాటకము నాం(ధ్రీకరించిన కొక్కొండ వేంళటరత్నము పంతులుగారు. నాటక మంతటమ [(గాంధిక భాషనే వాడిరి. (క్రీ. శ. 1872లో వారేర్పరచిన యీ పథకము ననుసరించి, నేటివరకు నొటకములలో సంభాషణల యందు (గాంధిక భాషయే (పయు క్రమగుచున్నది. వీరేశలింగంపంతులుగారు తమ (బాహ్మవివాహ (ప్రవహసనము (1880) సంఖభావణభామవ (ప్రవేశ పెట్టిరి. తరువాత వేదం వేంకటరాయళాన్తిగారు నాగా నందాడి నాటకాం ధీకరణములలో పాతోచితభాషను (పవేళపెట్టిరి, కన్యాశుల్మ ము వాడుకభాష (పకాపరుద్రీయమునకు సమకాలికముగ గురుజాడ అప్పారావుక న్యా శుల్కము వెలువడినది. ఈనాటకమంతయు పూర్తిగా వాడుకభాషలో వాయ

1. తెలుసన స్వతంత నాటకరచన తొలుత తంజావూరిలో కీ. శ. 1690 లోనే (ప్రారంభమైనది. ఆంద తెలుగున పాతోచితభావ వాడబడినది. అనగా ఉత్రమప్కాతలకు (గాంథికము తక్కిన ప్యాతలకు వ్యావహారిక భాష, కొన్నిపట్టుల పొమరభాష వాడబడినది. వీని నన్నింటినిగూర్చి నా “తంజావూరు నాటక ములు” అన్న [(గంథమున విపులముగా తెలిపిశాను. అధునికయుగమున పాతోచితభాష నాటకములలో పమేించినది,

వాబ్మియము 185 బడినది. కన్యాపల్కమున వాడబడీన భాష శీష్టజన వ్యావవోరిక భావ కాదు, ఆది కేవలము వాడుకభాష. అదియును కళింగదేశమున విళశాఖపట్టణ మాండలిక భాష, ఇందా ంగ్ధపదములు చాల (ప్రయు క్తమైనవి.

నాటక మంతయు పూర్తిగా (పజావ్యవహార భాషలో [వాయబడినది కన్యా శల్య మొక్కటియే కానబడుచున్నది. ఇడి క్రీశ. 1909 లో వెలువడినడి. గిడుగువారి వ్యావహారిక భాషోద్యమమున కిదియే అంకురార్చణము గావించినది,

వ్యాభ్యానములు

వచన వాజ్యయమున వ్యాఖ్యానములకు స్థానము గలదు. ఈ వ్యాఖ్యా నములలో వచనము, వ్యావహారికముగాను, (గాంథిక ముగాను గనృట్టుచున్నది. కాల్మ్కకమము ననుసరించి యివి యిట్లుండును.

వ్యావహారికభాషా వ్యాభ్యానములు 1కీ. శ. 1550-1900

(గ్రాంథిక భాషా వ్యాఖ్యానములు కీ శ 1900 = 1980 ,.... పై విఠజననుబట్టి వ్యావహారిక భాషా వ్యాఖ్యానములే. (గొంధిక భాషా వ్యాభ్యానములకన్న ముందనుట స్పష్టము, అయినను ముదణము వ్యా విలోనికి వచ్చిన తరువాత పండీరులు, ఆ వ్యావవోరిక భాషావ్యాఖ్యానములను (గాంథిక భాషలోనికి మార్చి ముదించినారు. అందు కుదాహరణములు.

రాఘవపాండవీయము వ్యాఖ్య ,కీ. ఈ. 1550.

ఈ వ్యాఖ్యాత ముద్దరాజు పెదరామన్న (వాసినది. భొషవ్యావహారిక ము.

“* జనవరుడు-పాండురాజు. అది యెల్లవిని-ఆ వర [పకార మునంతా విని సౌభాగ్యంపు నడకలకు ఏక యనంగాను, ఆంచితపూజితమై అనంతభావమున బాహుల్యం దాతను, పర్వ వొష్పుచుండగాను పరమ నియతి మంచి నియమానను అని ముందటి అన్వయం”

1ల6 ఆంధ వచన హరిశ్చం దనలోపాథ్యాన వ్యాఖ్య (క్రీశ. 1600.

“హరిహయ యిందుని యొక్కసార పదవ పయో క్తియై హరిహయ మన్మథుండనేటి, హరిహయ యిందుని యొక్క సకలమైన వ్మిపవరపక్షీ పవ రాల చరిత నానావాసములనేటి మకరందాలనేటి స్పురణంబులు రసములు యజ్ఞాల చేతను; వసంతము ఆత్యంత మధురమైన పంచమాస్వర కోకిలస్వరము యొక్క పూర్ణం చాత భవ్యమగుచూ ఆలరెనని అన్వయము”

(బౌను (వాయించిన వాఖ్యలు

(బౌను దొరవారు (1827- 1855) (వాముంచిన వ్యాఖ్యలన్నియి వ్యాన వారిక భాషలోనే యున్నవి. మనుచర్నిత, వసుచర్శిత, విజయ విలాసము, కళా పూర్ణ్జోదయము, లారాశళాంక విజయము మున్నగు (ప్రబంధ వ్యాఖ్యానము లన్నియు వ్యావహారికములే. మచ్చునకు జూలూరి అప్పయ పండితుడు (వ్రాసిన మనుచరి. త వ్యాభ్యానమునుండి యుదాహరించుచున్నాను.

“నాలుగు- నాలుగై నటువంటి- మోములనే=ముఖముల యందున్ను, నిగమజా వేదములయొకడ నాదములు ధ్వనులు, ఉప్పతిలనేజాపుట్టుతూ ఉండగా,

[ప్రచండ వాతూల హతిన్‌ ప్రచండ మిక్కిలి వడి కలిగినటువంటి, వాతూరలజు వాయువులయొక్క_ హతీన్‌ జఐతాకుడు చేతను జనించుపుట్టులున్నటువంటి రొద తోడి ఘోషముతో. గూడిన గువావళి నొప్పుకొండ గవులచేత (పకాశిస్తూనుండే మేరువుంబోలెన్వర్డ పర్వతమువలెనే” వసుచర్శిత శిష్టు కృష్ణమూర్తి వ్యాఖ్య క్రీశ. 1880 శథకరములై న సప్తపద (పక్నేపణములను చేయించడమునకు సాధన మైన తన వాస్తము చేనని తాళ్చర్యము- ఇందునితో తుల్యుడమున కోభా యు క్రుండయ్యి తిరుమల మహారాయని అని భావము.! శ. గద్యచింతామణి-గిడుగురామమూ ర్రిపంతులుపుటలు ౨18 -లిల2-(1989)

వాజ్మయము 187 మహాభారత కూలంకష

తెలుగు భాషలోగల వ్యాఖ్యానములో కెల్ల పెద్ద వ్యాఖ్యానము కవితయ భారతమునకంతకు [వాయబడిన కూలంకష వ్యాఖ్య. ఇది భారతము లక్ష్మీపతి సోమయాజిచేత క్రీ.శ. 1850 (ప్రాతమున (వాయబడినది. ఇందలి భాష వ్యావహారిక ము,

ఉదాహరణ :- ఉద్యోగపర, సమునుండి.

“నెయ్యము కాకుండా మఠణివక వాక్యము వింటివా 1౧ అనికి నెమ్మెయిన ల్కెదు యద్ధాకకు యేల జకీయమున్నావు ౨|| మాకు యద్ధము. లేకుండా (ఐదుకుట కార్యముగాదా 131 పోరులేని కార్యము వెరివాండై నా ఒల్లడొం

జనులకు సత్యములున్నూ £ ధర్మానుగతముళలున్నూ అయిన పకులుచేసే భీమార్జునులు. యేదుష్కర్మమునకు రోయని వారలే యే పాపమునకు రోయరు కాకుస్వరము. సమ స్తమైన పాపకర్మకున్నూ రోయుదురనుటో!

క్రీశ. 1900 నుండి వ్యాఖ్యానముల భాషా ధోరణి మాణినది. వ్యాఖ్యలు [గాంథిక భాషలో నున్నవి.

శృంగార నై షధసర్వంకష ఆమూ క్రమాల్యద సంజీవని న

1. ఈ వ్యాఖ్య యంతయు నము దితమే ఇందలి సభాపర్వము మ్మాతము. [క్రీశ 1028లో, కీ శే. ఏలూరిపాటి రామభద్రచయనులుగావు తమ సారస్వత స ర్వస్వము అను ష్యతికలో (ప్రకటించిరి. గద్యచింతామణి పు 20,

188 ఆంధ వచన ఈ రెండును వాఖ్యాత చృకవర్తులైన వేదము వేంకటరాయ కాస్త్రిగారివి. ఇవి గొంథీకను లో నున్నవి. గౌతమ ధర్మస్తూతములు. వాత్స్యాయన కామనసూ తముళు. ఈ రెండును పంచాగ్నుల ఆదినారాయణ శాస్త్రులు గారివి. ఇవి (గాంథిక భాషలో నున్నవి. శేభారచనలు ఆధునికయుగమున తెలుగు సాహిత్యమున లేఖారచన మొక (పత్యేక వచన సాహిత్య (ప్రక్రియగా పరిగణింపవచ్చును. ఆంగ్ల సాహిత్యమున- లేఖా రచన మొక (పత్యేక (వకియ. కవులు (వ్రాసిన లేఖలను సేకరించి (గంథముగా (ప్రకటించి, దానిని పఠనీయ (గంథముగా నొనర్చు పద్ధతి యా భాషలో నున్నది. కౌపరు (00ఇ9లా అను కవి వాసిన యు త్తరములు, కౌపరు ఉ త్తరములు (00*౧ల౩ పేంలింగిం) అను [గంఠతము 1924 పట్టపరీక్షలో నాకు పఠనీయ (గంథముగ్గా నుండెడిది. లేఖలు-సంస్కృత సాహిత్యము సంస్కృత సాహిత్యమున లేభా రచనమున్నట్లు కాళిదాసు కుమూరసంభళవ కార్యమున సీ కింది శ్లోకము వలన తెలియవచ్చుచున్నది. న్యస్తావరా ధాశురసేన యత భూర్ణత్వచః కుంజర బిందుకోణా:ః (వజంతి విద్యాధర సుందరీణా మూనంగలేఖ [కియ యోపయాగమ్‌ (1-7)

వాజ్మయము 189

సంస్కృత (పబోదర చం.దోదయమున ద్వితీయాంక మున మవోామోహంనికి

మదనుడు. పంపిన లేఖ గలదు. దానిని తెలుగు చేసిన నంది మల్లయ్య ఘంట

సింగయ కవులు నీ వచననుగా నున్న లేఖను సీసపద్యముగా (వ్రాసియన్నారు. మూలము - సంస్కృళము,

“స్వ సిథీ వారాణస్యాం మహారాజాధి రాజ పరమేశ్వర మహామోహ పొదాత్పురుషో త మాయతశాన్మదమానౌ సాష్టాంగపాతం (ప్రణమ్య విజ్ఞాపయతః యథాభద మవ్యాహతమ్‌. అన్యశ్చదేవి శాంతి ర్మాతా. శ్రద్ధాయా సహవి వేకస్య దై త్యమాపన్న వివేక సంగమాయ దేవీ ముపనిషద మహర్నిళం (పబోధయతి. ఆపిచ కామాసహచరో౬వి ధర్మేవైరాగ్యాది భిరుపజప్ర ఇవలభ్యతే. యతః కామాద్వాఖి ద్యేకుళళశ్చిన్ని గూఢః పచారతి. తతోయ జ్ఞా ర్వాలంతదేవః (ప్రమాణ మితి, (2-26)

తెలుగు సీ. ్రీమతు వారాణసీ మహవాపట్టణ స్వామి రాజాధి రాజ పరమేళ్వ రుండు మహాహహేశ్వరుని దివ్య పాదప ద్మంబులకును మానమగులు సద్వి నయభకి దండ పణోమంయు భక్రిగా వించి చేయంగల విన్నపంబు

తన తల్లి [ళద్ధయు లాను కాంతి వివేక

భర్తకు నుపనిషద్భామినికిని గ్‌, నడుపుచున్నది దై త్యంబు విడువకెపుడు

కామసభఖుడై న ధర్ముండు గలమయ మాట

లాడె వైరాగ్యముఖ్యు తోడ నిదిని

బద్ధి తప్పదు దేవర పాదమాన, (2-58)

140 ఆంధ్ర వచన సంస్కృతమున వచనముగ నున్న లేఖ తెలుగున పద్యముగా మారినది. ఈ కవులు క్రీ. శ. 1480 [ప్రాంతము వారు, (ప్రభావతి లేఖ పింగళి సూరనార్యుడు క్రీశ. 1560 _పభావతీ పద్యుమ్నమున (పద్యు మ్నుని యు త్రరము పద్యముగానే వాసియున్నాడు. సీ. “భ్రీమత్సరస్వతీ రామాకృపా సంప యుకోప మాతిశయో క్రి కామ ధేను సద్బిరుదాంక దివ్యమంజీర సం శోభిత పాదకు శచిముఖికిని [పద్యుమ్ను. డూర్జిత ప్రణయ పూర్వకముగా ననిపిన యట్టి రహస్య లేఖ పపభా భావతి( బలుతెజంగుల నీవు రచియింప'"'నని చదువు చునె యుబ్బి గీ సంతసము నాప(జాలక చంకవైచు కొనుచు నొకదాంటుగొని నిన్నుగూర్చి కాంత డనిపినట్టి షృతికయెకదమ్మ భాగ్య వతివి నీవని చెలి (పభావతిని ఐల్కె. (8=184) సీఠాకల్యాణ లేఖ. కట్టా వరదరాజు (క్రీ.శ. 1686) తన ద్విపద రామాయణమున వాల్మీకి మూలమున లేక పోయినను ద్విపదలో నొక లేఖ దశరథునికి జనక మహారాజుచే (వాయించినాడ్సు,

ద్వి (్రీమన్మవో మండలేశ్వ రేందు కులోత్త మాహీన పతాప జనక్‌ మహారాజ చందులం గారు మనవంశ దశరథ మనుజేప నగరి బాలు మానసులకు సంపీకింంపు మేలువా _రనిరద్ధ మళమున కేము అందజు( బరిబామ మచటి మీరాజు నందు యోగక్షేమ మప్పటికి (వాసీ వంపునది మా వైదేహి పెండి చేసెద మివుడు మీ శ్రీరామునకును మీ రాజుగాకును మీ పురోహితులు దాడవై ఖరుల కౌసల్యాది సతులు రావలెనని తమ రాజుతో. దెలుపం గానలె'"యనెడి వక్క్తణ జదివించి.(దొలకొండ పుట. తి08.204) ఆధునిక యుగమున లేవా వాజ్మయమునకు మూలపురువుడు (బౌను మహాశయుడు. ఆతడు మన దేశమున నున్న కాలమున (1827-1865) తనతో జరిగిన ఉత్రర (పళ్ళు తరముల నన్నింటికిని పతులు (వాయించి వానిని పది సంపుటములుగా భ్యదపజచినాడు. ఆ విషయమై ఆతడే. తన తెలుగుఇంగ్రీషు నిఘంటువునం దిట్టు తెలిపినాడు,

“0165 4 ౧0160102 0 కౌంటు ౮0గాఆార016అ06 1 ఆ ౪70110 ౧6మి10. ేశ్‌డ%/ 0౯106 ఇల &6రే౯68366 (60 మెర, & 90౯0108 వేత 0660 ౧0066 11 16 కలక గెంంరలంు 16 ₹013గ6 లం 0ట00ా- ఇంతే 9 16 01 110 ౦|686 110207-

(పుట. న...

శేతీలీ ఆంధ వచన (బౌను దొరవారి జొబులు పది! సంపుటములు నేశు మదరాను (ప్రాచ్య లిఖిత పు సకభాండాగారమున నున్నవి. ఆ జాబులలోని రెండు జాబులను నిందిచ్చుచున్నాను. (బౌను జాబులు వ్యాపహారిక భాష స్వ స్తి్రీమన్మవోరాజు (శ్రీభాక్టీసు పిలీపుబౌందొరవారి సమఖానకు- తమ పండితుడు ములుపాక బుచ్చయ్యకాన్త్రి వినయపూర్వకముగా అనేక సలాములుచేసీ వాసుకున్న విజ్ఞాపన షృతిక యేమంటే తమ శెలవు (పకారమ్ముు, కృష్ణారెడ్డి పంపించిన వసుచర్శిత (ప్రతిపదార్థ (ప్రకాశిక తమరు ఆంగీకరించినది లేనిదీ తెలియలేదు. ఇక్క_డనై తే బహుమంది పెద్దలు బహు దేశములవారు వ్రాసు కొని పోతూనూ వున్నారు. తను పేరిటి కృతి గనక తనంతనే విస్రరిల్టుతూ వున్నది. నేను తమకు సుకృళంగా పాఠశాలపెట్టి అనేక మందికి ఆంధ గీర్వాణ వ్యాకరణ కావ్యనాటకాలంకారాది [గ్రంథములు అభ్యసింపచేస్తూ యున్నాను. ఇంత పర శంతర ముతమరు యిప్పిస్తూవచ్చిన (దవ్య ముపయోగించి కాలయాపన (1) (బౌను ఇట్లు స్పష్టముగా తన జాబులు పదిసంపుటములు అని చెప్పగా, " (జౌను జాబులు అను (గంథమున నెట్టు వాయబడి యున్నదో చూడుడు. “టౌను సేకరించిన. ఉాబులు పదులు ఇరవైలు కావు వందలు వేలున్నా యి, మొత్తం 16 సంపుటాలున్నాయి”, ౧ జను న్వయముగా తన నిఘంటువులో (వాసికొన్న పై ఆంగ్ధ “ పాక్యముల నుదాహరింపలేదు, సరికదా (బౌన్‌ జాబులు 16 సంపుటము లను _(వాయుట అవిమృళ। (కారిత్వము. " (టను జాబులు బంగోరె-పుట. 11. (1978).

పహజ్మయము క! చేస్తూవుంటిని. ఇప్పుడా [దవ్యము సరిపోనందున ఆళనాచ్బాదనాలకు నాన్నాశమ పడుతూ వున్నాను లోగడ సముఖాన మనవి చేసికొన్న (పకారముయీ ఘటము ఉన్నంతకు అన్నము యిచ్చి కాపాడితే తమకు బహుపుణ్యము వస్తూ వున్నది, తమరు ఉపేకచేసిన పక్షమందు- యీ వార్థకములో బహు కష్టపడెను-కాంగా నాయందు కటాక్షించి నాకు ఆన్నానకుగా కృష్టారెడ్డికి వాయించి దయసేయ కర్తలు ప్మతిక ముఖాంతరం విశేషము యేమి ([వాయవలసినదట యీ పృతికనే నన్నుగా కటాశ్నీంచి అన్నమిచ్చి కాపాడవలెనని. కోరుతూ వున్నాను. ఈ చిన్న గురువరాజు మనవి చేయగా నా వర్తమానమంతా చిత్తానకు వచ్చేని యింతే విజ్ఞా పన పృతిక. వైశాఖ కృష్ణరీలు. బుచ్చయ శాన్రి స్వహ స్తము (వాసుకొన్న విజ్ఞాపన పతిక కడపనుంచి పంపించడమైనది. . మహారాజ రాజీ (బౌన్‌దొర వారికి మహాకాశ మందు బుద్ధినిన్ని ఘటాకాశ మందు మనస్సునున్ను మనోకాళ మందు చందునిన్ని చిదాకాశమందు. సూర్యునిన్ని వెలిగించుతూ పరాకాశమనే పరమపదమందు. చిదానంద స్వరూపుడై సర్వసాక్షియై సత్యమనే నీడలో సదా మెలగుచున్న సర్వేశ్వరుని దివ్యపొదార వింద సన్నిధికి, ఓం, నమో నారాయ ణాయ, హే, భగవాన్‌. ఏలినవారి సృష్టిలో చేరిన అనంత జీవకోటిలోను మోటుపల్లి వెంకట రామానుజదాసుడు ఒక విన్నపంబు చేయిందలంచి (ప్రార్థింపుచున్నాడు. సావధాన చిత్తులై నవధరింపవలయును. ఉత్తర ఖండం లేటు (ప్రొవిన్షయల్‌ కోర్టు లేటు జడ్డీగారైన “న్యాకినెల్‌ వెబ్బు"” దొరవారు యా ఖండం పరిపాలన చేసే కాలమందు ధర్మసభలోను సుఖా సీనులైె కొలువుండి (ప్రసంగవళాల్‌ సభీమలతో తమ ఆనంతరం పొందూరాజ్య మందు తమవలెనే ధర్మ స్వరూపులై , సత్యవతులై , కాంత శమదమాది సద్గుణ ములు గలవారలై. సీ. పీ. (బౌను దొరవారు సమస్త సౌదువీదలను సంరక్షణ చేయటోతున్నా రని యానతిచ్చియున్న మాట సత్యము.

శే4ీ4ీ ఆంధ్ర వచనీ

అ వాక్యమును నేను నెరనమ్మి, యిరువై యొక సంవత్సరము యేకాంత (పదేశంబున సమాధి జరిపిన మీదట నాకు సంభవించిన యాపత్తులలో ముఖ్య మైన సవోదరుడు సుతుడు వీరు వుభయులు కాలంచేసిన మీదట నేను నతీసమే తముగా ్రీరంగయ్యాత నిమిత్తమై బయలుదేరి యీ రాజధాని (ప్రవేశించినమాట సత్యము.

. (బౌను జాబులు 15-6-1821. తెలుగు జాబులు పుస్తకం. లేఖలు (గ్రాంథిక భాష _

పండితులు (గాంథికభాషలో వాసిన లేఖలను మొదట_పకటించిన కీర్రి నెల్లారున వెలసిన “అమ్ముదిత గంథచింతామణి” యను పతికది, ఇది 1885 ౨1904 మధ్య 19 ఏండ్డు నగచినది:ః

ఈ షృతికాధిపతులు క్రీ శే. పూండ్ర రామకృష్ణ-మ్యగారు విద్యావిషబికమై తమకు వచ్చిన జాబులన్నింటిని అమ్ముదిక్కగంథచింలామణి జూబులు అను పేర శొక పుస్తకమును (ప్రకటించినారు. ఆపు స్రకముజూచిన, నొక్య్థకంాప్పుడు జాబులమూలమున గాక తంతీవార్త మూలమున గూడ తమ యభ్మిపాయములను తక్షణమే తెలిపెడివారన్నచో నాకాలమునందు భాషా విషయికమై యెంత యఖి నివేళముండెడిదో (గహింపనగును. (చూ. ధర్మవరము రామకృష్ణ్టమాచార్యులవారి తంతీవా ర్తలు) ఇక పండితు లుత్తరము లెట్టు వా సెగీవారో మచ్చునకు నీ (క్రింది జాబును నాష్మతికనుండి యుదాహరించుచున్నాను.

థ్రీ నాగపూడి కుష్పుసామయ్యగారు శతఘంటము వేంకటరంగళాస్తుల వారికి (వాసిన యు త్రరము. _

సిరుల కిరవై, చదువులకు గుదురై, యీవికి/ దావలమై, దిట్టతనంబు నకు మనికిపట్టె నీటునకుంజో బై యోడుపునకు మేరటై ,పేముడికి(గీమై, నాణె

వాజృ్మయము ఉలి ములకు దానకమై పొంకములకు డెంకియై, చల్ప్లదనంబుల కీల్లె, గొనమ్ములకిమ్మై యెమ్మెయిం. (గాలుచు( గతంబేదియు నాయెడ దద్దయుంబోరామి గారాములు నెజపుచు వజలు నా యనంగునెయ్యునకు బబహ్మ్రీకత ఘఎటమువెంకటరంగయ్య గారికి నాగపూండి కుప్పుసామయ పల్మలు నెలంగి యెబుకపజచు విన్నపంబులు.

ఒండరుల నేమంబులంగూర్చి యడిగికొనిన పదంపడి. ఇంతకు మున్నె యిరుమాలులు తమ పేర ఐ త్రిరికలు పనిపికొనియున్నవాడ. బ ( తమ తండ్షిగారి పేర దమయంపిన విన్నపంబులు నిన్నన యందినవి. తమ'సేమంబు దెలిసి మిగుల నెలమి గలిగె. ఇచట చిన్నలు పెద్దలు లోనగు మనవాలెల్లరును లెస్సయున్నారు. బీ, తమ యయ్యుగారు తమరున్నయెడల నెట్లట్ట నెల్ల వంటల నెలమియై( జెల(గెదరు.

ఇప్పు డొక్కపాజు డు మనయింటి కెక్కడే నుండి యరుదెంచి నెల్లూరికిం గుఆంగట( గొంచమించు. మించుగ మూడు కోసుల దవ్వునం బినాకిని యేటి యొడ్డున పాటూరను పల్లెయున్నదనియు( దెకుగు. గబ్బపు. గూర్చరులలో( గడునేర్పరియై వేలుపు. బెద్దతో నుద్ది నాదద్దయు, బేరెన్నిక(గన్న తిక్కనగారి యిళ్లీప్పటిన నున్నదనియు, నందు తిక్కన వంగడపు వార లున్నారనియు, వారి యింటః దిక్కనచే వాయబడిన తెలు(గు భారతమును నతనిగంటమును గలవ లనియు మజియు నెన్నియో బొ శత్రంబులు మొ త్తంబులు గట్టలుకట్టలుగా నొక పలక పై( వెట్టడియున్నవని, యిట్టి యపురూపంపు వింతలు వా,కుచ్చె. [గక్కున దమకిక్కతయెల్ల, దెలిసి వీని నిక్కువంబిదియని తెలియ6గోరి [వాయు చున్నాండను. తమరు నామాట గీటునంబుచ్చక పొటూరునకొక పూట యరిగి యక్కడ నంతయు లెస్సగా నారసి చెచ్చెరనాకు దెలిపిన నే రాసమకట్టేయన్న వా(డ కొన తప్పక యరుగ వేడెద.

ఇట్టని వేమణం చలచుతను యడకువ నెయ్యుడు థ్రీ కాళహస్తి నాగపూ+డి కుష్పుసామయ్య వి. యే, (18-7-1896).

146 అరథ వచన అభినవాళధ కవితా పీతామహులు మండపాక పార్వతీశ్వర కాస్త్రీగారు ఆంధ (గంథాలయోద్యమ పితామహులు నిడుదవోలు సుందరము పంతులుగారికి = సై వాసినలేఖ-= సుధీనిధీ |! తామీవజలో నిచ్చటికి వచ్చియున్నప్పుడు బిందుపూర్వకతటవర్గయతు లను గూర్చి _పయోగములున్నట్టుగా మన గోష్టిలో, దెలిపితిరి. నేడు తదావళ్య శతం గలిగియున్నవాండ గావున వానింబంపం (బార్థించు చున్నాను. (ప్రత్యక్షం బున బిళమా అపేక్షింపనై తినని యు పేక్షింపకుండు-త్వరలో 6 బంపుండు= ఈ లేఖతో మద్విరచితమగు రాధాకృష్ణ సంవాదమును బంపుచున్నాడవను. క. ఫపరమాదరమననీభా సురకృతి శ్రీ నిడుదవోలు సుందరకృతికిన్‌ వరమండపాకకామే " శ్వరపు తుండు పార్వతీళ శర్మయొసంగెన్‌, అచ్చుతప్పు అచ్చటచ్చట విచ్చలవిడిగ మచ్చుమీజి పెచ్చు పెరిగియన్న యవి గాన మచ్చరములేని నచ్చరితులు సరిపుచ్చుకొని, ముచ్చట దీజ నుచ్చరంచి మెచ్చు గనవచ్చును. థ్రీ బొచ్చిలి " విధేయమ్మితము మండపాక లి9=8-.-.1095 పార్వతీశ్వరకాన్తి చిరునామా ; | థ్రీ విజయనగరపు(/ బోస్టు మేస్టరుగారగు మహారాజ // దేవగుప్ర సన్యాసి రాజ కొవిరా ఇశేఖరులు దీనిని జిత్తగించి, _బహ్మశ్రీ నిడుదవోలు సుందరము పంతులవా రెచ్చటనున్న నచ్చట నందింప( (వార్థితులు.

బాష్బయము షే త్త విజయనగర మహారాజధాని.

(పార్వతీశ్వరళాన్త్రుగారు. కీ. శ. 1888-1807 లోను, నాజనకులగు

సుందరము పంతులుగారు కీ. ఈ. 1884-1981 లోను జీవించియుండిరి.) రేఖా చ్మితములు మున్నంగి శర శ్రి

పానుగంటి వారి వెనుక వచన రచనలో పత్యేక _షతిభంజూపిన వారిలో మొదటి రచయిత మున్నంగి. ..ళశర్మ(మున్నరగి లక్ష్మీ నృసింహశర్మ.) ఈత (డు చి తళాల భావశఐలత అను పేరుతో కొంతమంది మహాపురుషులకు నక్ష రూప మున చ్వితించి యున్నాడు. ఈ చితశాలలో చితములు చర్మచక్షువుల కగో చరములు, జ్ఞాన చక్షువునకు సన్నిహితములు. ఇది యొక లేఖన శిల్పము. ఈ శిల్పము రూపళబలత, భావ శబలత అను రెండింటి సమ్మేశనము. బాహ్య స్వరూపమును బయలు పఖజుపకుండ భావ రేఖలతో, నంతర్చహీరాకార ములను, వ్యకపజచు కళ క్రియీ సమ్మేళనము వలన గలుగును. దీనికి కబ్జిసీద్ధి అంత

ఇటీ లత్ష్యమును తెలుంగున సాధించిన మనీషి-ళర్మ. ఈతని రచనము లన్నియు నూజు పుటలకు మించక పోవచ్చును. ఈతని వచనము లన్నియు (ప్రచురణ కాక పోవచ్చును. కాని “వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం” అను నాలంకారిక సూక్రికి నీతని వ్యాసములు నిరవద్యమైన నిధులు.

ఈతని వాక్యము లాకృతికి చిన్నవి, అర్థ గాంభీర్యమున పెద్దవి. ప్రాచీన మున గల అల్పాకరముల సనల్పార్థ రచనా సంపదాయము చితళశాలయందు చ్చిశతముగ, చెన్ను వహించినది. గద్యశై లికి, పద్య్మపు నడక నేర్పినాండు. సద్య స్పురణమించు తెలుంగు పలుకుబడికి, చై తన్గము చేకూర్చి మచ్చునకు వీరేళ లింగము, వేంకటరాయకాశ్తు, పానుగంటి కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు చ్మితముల నుండీ యుదాహరింళును.

148 ఆంధ వచన పీరేశలింగము

ధే ర్యము చెడని దక్షత, ఆలస్యములేని వ్యవసాయము, నిరాళ చెందని నిశ్చయము, నిరోధమునకు వెఆవని నిర్ధారణము. గడియ యొక యుగముగా గడించినాడు, యుశమునొక గడియగం గడపినా,డు. తన వెంట కాలమును నడపినాడు.

చిజునగవును చిరాకు ముంచి వేసినవి కనికరపుధారలు కటూ కి ధార లలో చేదు ల్రైమ్మినవి.

వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి

దవ్వునకు భయంకరుడు - దాపునకు అభయంకరు(డు - విమతులకు పులి; విశ్వాస భాజనములకు చెవి - మాట పెద్ద, మనసు పేద - చదువక విడి చిన పం క్రి యండగు - చదివి మజచిన యక్షర ముండదు,

పాకుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు

జన్మమున వ్యాపారిపంతులు కొర్మమున. గాద్యకళోపాసిత -- మహా

తాజ్నాశయము మరులు గొలుపలేదు _ ఆర్థమునకై -అభిమానము గోల్నోలేదు- కాశీనాథుని నాగేశ్వరరాయండు.

జన్మమున ఆరాధ్యుడు. కర్మమున వైశ్యుండు. బాహ్మణ హృదయము. కృృతియవాక్కు. వ్యవసాయమున కర్షకుండు. సంఘసేవయందు( గింకరుండు. ఆం ధ వాజ్మయమునం గృవి చేసినాండు. ఆంగృము జడివినాండు. సంస్కుతము సభ్యసించినాండు. నాట్యరంగమున విహరించినాడు-వ ర్తక సరళిలో పాండిత్యము కుదిరినది. అన్నదాన సమాజములకేకాదు; ఆంధ (గంథాలయముల కేకాదు గోరగక్షణళాలల కేగాదు; ఘోషా ఆసుషతుల కేవామ-పండిత సత్కారములకే రాదు; పొాఠశాలలకేవాదు అనాధశరణాలయములకేకాదు; ఆగంతుకయాచకులకే రొచు- సవాహములతేకాదు. సవసతంతముల కేకాదు. నాట్య సమాజముల కేకాదు;

వాబ్మయము 1490 నవీన [గంథక రల కేకాదు తాత్కాలికోది క్ష షృతికా సంపాదకుల కేకాదు: తాలింభానాల కేగాదు-

గుళ్ళకు, గోపురాలకు, పెండిండ్లకు, (ప్రయాణపు ఖర్చులకు నియోగపు వీచ్చగాండ్లకు, నిరంతర బుణయాచకులకు, పండితులకు, పరమశుంఠలకు, వేదాంతులకు వెకలి సన్నాసులకు, సోమరిపోతులకు షోదాలకు-ఒకరికేమిటి. ఆడీ గిన వానికి లేదనలేదు: ఆదరించిన వానిని బొమ్మనలేదు.

ఇట్లుదొహరించిన కొలంది యొకే యిమిడికతో జిగిబిగితో శర్మ రచనలు జొలువాజుచుండును.

తెలుంగు తభ్థికి ముచ్చట(గూర్చునిట్టి రచనలన్నియు నొ కేకూర్చుగా మథి యొకతూరి యచ్చయిన, నప్పుడు త్మదచయితకు నాంధ) గద్య పరిణామమున గల యపూర్వ్యపతిభ యవగతము కాగలదు.

శంభు (_పసాదు

మున్నగి శర్మ తరువాత రేఖా చితములను చ్మితించిన వారు శ్రీ కంళు పసాదుగారు. శర్మ సారస్వత నాయకులను చిత్రించగా, శంభు (వ్రసాదు రాజకీయ నాయకులను చి(తించి సిద్ధహస్తుడై నాడు. ఆయన రచనా విన్యాసమున కుదాహరణలు-

1. నీలం సంజీవరెడ్డి-

ధైర్యం సహసం ఆమన (పధాన లతణాలు, అసాధారణ కార్యసాధనా శక్తి, నీతి నిజాయితీ ఉన్నవ్యక్తి. ల. యన్‌. బి. రంగా=

ఆయనకి (ప్రథమస్థానంరాదు. ద్వితీయస్థానం పనికిరాదు,

150 అంధ వచన లి (బవ్మోనందరెడ్డి-

అన్ని దానాల్లోకి నిదానం పెద్దదన్నారు పెద్దలు. (బహ్మానందరెడ్డికి నిదానం అనేది (పధానలక్షణం. శీ అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు-

రాజులను చేసేవాడు ఒకనాడు తానూ ఒకరాజుకాక తప్పదు. అలాగే మంశులను చేసేవాడు తాను ఒకనాడు మంత్రికాక శప్పదు. అనేమాట సత్యం. 5. బెజవాడ గోపాలరెడ్డి-

రాజకీయాల్లో ఒకమాదిరి ఉమర్‌ఖయ్యాం. పోయిన దాన్ని గురించి విబారించక, ఉన్నదాంతో సుఖించి ఆనందించే వ్యక్తి, వేదాంతి. 6. ఎ. సీ, సుద్భారెడ్డి-

ఎ. సీ. ఆంటే, ఒకవ్య క్రికాడు. ఒక చిన్న సంస్థ, (2 తెన్నేటి విశ్వనాథం-

ఒకరిని నడపరు. ఒకరితో నడవరు, లేకపోతే ఒకరినినడపలేరు, ఒకరితో నగవలేరు. 8. కొ త్త రఘురామయ్య-

కొత్త రమురామయ్యగారు రాజకీయాలకు కొంగొ త కాక పోయినా కొత్త 9. వి, వి. గిరి,

ఆయన కర్మలేని కార్మికనాయకుడు. ఆయన కథ అడ్డం తిరగకుండా గుట్టగా బెట్టుగా కలిసివచ్చిన కథ. కథగాన్ని కథ,

వాబ్బ్యయము 151 10. గొట్టిపాటి బహ్మయ్య-

సొల్మప్రాంచడు. లీ గొట్టిపాటి (బహ్మయ్య ఆయన రాజకీయ జీవితం కూడా వాలా పొడవైనది. కే దుర్గావాయమ్మ-

దుర్దావాయమ్మ గారంటే ఒక వ్య క్తిగాదు. ఒక సంస్థ అనిబి సెంటమ్మను పోలిన వ్యక్తి. ఆమె ఎంత ఉన్నత స్థానాన్ని ఆ,కమించినా, చింతామణి దేశముఖ్‌ ఇల్లాలెనా ఆం[ధులకు దుర్గాబాయమ్మగారు. 19. మొసళికంటి తిరుమలరావు-

ఆయనకు రావు లక్షణాలకంటె రాయడు లక్షణాలేజా స్తీ. [(గవాపాటున గాంధి మాయలో పడ్డాడుగాని, లేక పోతే ఒకచోటా పాదుషాలాగ ఉండేవాడు. 19. మల్లిపూడి పళ్లంరాజు-

మంత్రిపదవి అనేది అదృష్టమైతే, అది మల్లిపుడి పళ్ళ ంరాజుగారిని షష్టి పూ మరి అయినతరువాత అందుకుంది. తొణకకుండా బెణకకుండా నిండుకుండలా ఉంటాడు, 14. మంతెన వెంక్కట్రాజు-

మి[తులు చేరి శ్రీ మంతెన వెంకట్రాజుగారికి రజతగద బహూకరించారు. ఆయన ఆకారంలోనేకాక, రాజక్రీయాల్లోకూడా ఒక ఫె ల్మాను. వృకోదరుడుగాని భీమసేనుడు.

సర్దారు పదేలుకు మంతెన = మ్మిళులకు వంతెన

కై లాసవాసీ శీవలెంక్‌ శంభ్యుపసాదు రచయితగా నెన్నడును బయట పడలేదు. కాని వారు సచిత వారప్మతికలలో నప్పుడప్పుడు (పచురించిన పె కేభాచ్చితాలను నొకసంపుటిగా ముదించినచో కంభ్యుపసాదుగారి రచనానై పుణ్యమే గాక, వారికి సమకాలీన రాజకీయ వేతలతో నెంత గాఢ పరిచయమున్నదో తెలియును. ఆం_ధష్మతికాధిపతు లట్టి పనికి పూనుకొందురుగ్గాళ 1

15లీ ఆంధ వచన వ్యాసము

“వ్యాస' శబ్దమునకు సంస్కృతమున, విస్తారము, వి[గ్రవాము అను పర్యాయపదములు గలవు 1. విసృతి రిస్తారః స్వజ్‌ ఆచ్భాదవే. విశేష ముగా గప్పుకొనుట. 2. విశేషేణ (గహణం విగహః (గహ ఉపాదానే విశేష ముగా (గ్రహించుట. శి. వివిధమాసనం వ్యాసః ఆస ఉపవేశనే. అనేక (ప్రకార ములుగా నుండుట. అని వీని వ్యుత్చ త్తులు ఈ మూడును విరివికి పేళ్లయినను, నేడు పె మూడింటిలో వ్యాసము అనునది ఆధునిక సాహిత్యశాఖలో నొక (ప్రత్యేక రచనకు రూఢియెనది.

సారస్వత వైజ్ఞానిక సకల వ్యవస్థా నిరూపణమునకు నీ నాడు వ్యాసము _పధాన సాధనమైనది. వ్యాసమునకు, ప్యత్రికా వాజ్యయముశకు నవినాభావ సంబంధము. వ్యాసరచయిత లేవిషయమును గూర్చి [వాయుటకు [ప్రారంభించినను నొకేసూతమున నడపించు నిర్బ్భంధము. లేక, బపత్యేక ప్రత్యేక శీర్షికలలో దానిని _పపంచించటకు తగిన యవకాళము, వారికి వ్యాసరచనలో గలదు. అట్టివి షృతికలలో (పకటితములగుట చేత, వాని యందలి బాగోగులను లోకము. గమ నించును. రచయితకును వానిని సంస్కరించుటకు వీలుగనున్నది. ఆ వెనుక, వ్యాసము అన్నియు _గంథరూపమును దాల్చ్బుచున్నవి. కాగా నవీన కాలమున (గంథరచనలో ముప్పాతిక మువ్వీసము వ్యాసములే యమట యతిళశయో క్రి కాదు. “అంతా రామమయం బలీజగమంతా రామమయం” అన్నట్లుగా నీనాడు “అంతా వ్యాసమయం వీ పృతికలంతా వ్యాసమయం”” ఆని చెప్పవచ్చును.

ఆంధవాబ్మయ చరితను పరిశీలించిన వ్యాసము అను రచనా పపకియ, ఆంగ్లేయ పరిపాలన మన దేశమున నెలకొనిన వెనుక పందొమ్మిదవ శతాభ్టిలో ఉత్తరార్ధ (ప్రారంభము నుండియు కాననగుచున్నడి. రాజకీయ చర్మిత ననుస రించి యా యుగమునందలి సాహితీ పరిణానుమును సూచించిన నది మూ [క్రింది విధముగ నేర ఎడును,

వాజ్య్మయము శేరలీ

1కి. శ. 1800-1857-కుంఫిజీ పాలన = బౌను యుగము-వ్యావహారిక భాష. 1857-1947? - చిన్నయసూరి వీరేశలింగ యుగము -_ (గాంథిక భాష. 1947- గిడుగు యుగము -_ వ్యావహారిక భాష.

(బౌను దొరవారు తమ నిఘంటున (ఇంగ్రీషు - తెలుగు) 25927 అను మాటకు వ్యాసము అను నర్థము నిచ్చిరి. (చూడుండు పుట 1880 5000116- ణంగలి 352 , 5. (264) 18 ౧౦0౧108061 641166 10 సేశ్‌&రే+128 వ్యాసము, 29927186 ౧. 8. [౧౦ ఇ0ం ణం 2౧ 1460%0€ ఇస0 ఇల1668 20 28327, 1% &60%0౯ పయత్నము చేసేవాడు (10 242628 ౧౦౫౫౦91 621164 వ్యాసము (వా సేవాడు (గంథక ర్త)

అనగా క్రీ. శ. 1852 _ప్రాంతమునకే మన సారస్వతమున వ్యాసరచనా [(పకియ మొదలిడినట్టు తెలియుచున్నది. కొని యానాటి వ్యాసరచనలు మనకు లభించలేదు.

నేను ముందు చెప్పినట్లుగా పతికలకు, వ్యాసములకు, నవినాభావ సంబంధ మున్నది గదా. _బౌగు దౌరవారి కాలమున భాష వ్యావవోరికమే. కాబట్టి యా కాలమున పతికలు వ్యావహారిక భాషలో వెలువడుచుండెడివి. “వర్తమాన తరం గిణిలో' (1842-1860) విషయ వివరణమున్నది గాని నేటి వ్యాసరూపమున నది లేదు. ఇక ఆ కాలము నాటిదే “వృత్తాంతి” అను పృతిక మనకు లభ్యము కాకపోవుటచే నందులో నే వ్యాసము లున్నవో తెలియటలేదు.

ఆ వెనుక క్రీ ౪. 1960 నాటికే సామినేని ముద్దు నరసింహులు జాయుగుగారి “ోహితసూచిని” కీ ఈ. 1862 లో మ్యుదితమైనది. అదియే తెలు(గు వాజ్మయ చరి తలో వ్యాసరచనా ప్మక్రియకు నాంది కాబట్టీ, వ్యాసరచన చరిత నేటికి నూజేండ్త నాటిది.

నవ్యాంధ సాహిక “వ్యాసరచనము” గూర్చి పత్యేక పర్మికమ జరుగ లేదు. దీనికి కారణము మకు వాజ్మ ౫ఏ సౌరన్వక చరితలే కాశి సాహెత్రీ విస (కమపరిణామమును దెలపు చర్విత లేకపోవుటయే యని ,పాజ్ఞులకు విదితము,

15 ఆంధ వచన వ్యాస లక్షణములు ఆద్యతనాంధ వచనవాజ్మయి చర్మితమున, వ్యాసరచన [పధాన స్థానము న్నాకమించినది, వ్యాసమునకు సాధారణముగ సీ (కింద వివరించిన లక్షణము లుండునని (గ్రహింపవచ్చును.

1. అతి దీర్శ మును లేక అత విపులముగను నుండకుండుట. £. సంగహముగా గాని, క్డు _ప్రముగా గాని యుండుట. శ. వక్తవ్యాశమును విషయ విభాగము చేయుట. శీ (పత్యేక వత్యేక శీర్షిక లుండుట. క... విషయ ముద్దిష్టము గాని, నిర్జిష్టముగా గాని యుండుట.
2. నియతమైన పుటలలో నిముడుట పై లక్షణములు వ్యాసము యొక్కా వస్తువునకు సంబంధించినవి. ఇక వస్తు సమీకరణమైన వెనుక భాషకు సంబంధించిన విని.
3. భావ, నిర్దషమై, సులభ్ళగావహ్యమై యుండుట. 2 వాక్యాన్వయములు, కారకములు- వీనిచే నర్థస్ఫురణ కల్గించుట.
4. ఉప్మకమజణిక, ఉపపాదనము, ఉపసంపహారము- అను మూడంగ ములు కలిగియుండుట. పై లవణముల ననుసరించి తెలుగున వ్యాసరచనా చరితను పరిశీలించి నఛో నందు నాలుగు విధముల్నెన పరిణామములు కానవచ్చుచున్న వి,

వాబ్మయము |ేర్‌5్‌ వ్యాస పరిణామము వ్యాసము : 1. ప్రమేయము, ౨. సంగ్రహము, 8. ఉపన్యానము, ఉ. ప్యతికా వ్యాసము, ర్‌, (పత్యేక సంచిక (గ్రంథరూపము, నూశనలకష్షణములు గల యీ సాహితీశఖ యందలి రచనలు, నవల రచనలో. గొన్నింటివలె కశికములు గాక, నిత్య నవస్స్ఫూ ర్రితో నిలువరించు కొన్నవి. 1. విషయ సర్యగహము, 2. రచనా సౌలభళ్యము? 8. విన్యాసపరి మితి అను మూడును వ్యాసరచనకు మూలము అని చెప్పవచ్చును. వ్యాసరచయిత, తన యాలోచనలను గాని, భావములను గాని స్పష్టముగా శెలుపుటలో కొంత కొంత చదువరుల యూహకు వదలివేయట తప్పనిసరి యగును. అట్లు వదలకుండ, అంతయు తానే చెప్పుచో ఆ రచన 'సేలవమై, విసుపు పుట్టించి, బింకమును సడలించును. చదువరుల యూహ కుపయోగించు నవి ధ్వని, కాకువు వాక్య విరామ చిహ్నాహములు, కారకము ముఖ్యములు. వాక్సము నందలి మాటలను యథేచ్చగా వాడుకొనగల వ్యాసరచయిత ఆ మాట లనే, ఒక పొందికతో, ఒక గమనికతో, _వాసిన నది వ క్రవ్యాంళమును నమీ చీనముగా ధ్వనింప(జేసి మనసునకు హ త్తుకొనునట్లు చేయును. (ప్రమేయము ఈ విభాగమన (పథమముగను, కడపటిదిగను పేర్కొన(దగినది- థ్రీ సామినేని ముద్దు నరసింపళలు నాయుడు గారి హితసూచిని. ఇందు 1. వ్యాస రూపమిన నెనిమిది (ప్రమేయములు గలవి- 1. విద్యా _పపమేయము, 2. వైద్య ప్రమేయము, 8. సువర్ణ ప్రమేయములు, 4. మనుష్యేతర జంతు సంజ్ఞా ప్రమే యము, 5. రక్షః పభృతి (ప్రమేయము, ఠి. మంత ప్రమేయము, . పరో ఇాది జ్ఞాన ప్రమేయము, 8. వివాహ ప్రమేషము. ఇందలి రదన శిష్ట వ్యావ ఫారికము. ఉదాహరణము ;

156 ఆంధ వచన

“స్త్రీలకు విద్యలు సాధకములౌచున్నవి. విద్యలు నేర్చుకొనుటకు హిండూ దేశములో (గంథములు మిక్కిలి సనదుపాయః ఎగా నేర్పడియన్నట్టు కొంద రెంచు కొంచున్నారు కాని, యిదివరకు నేర్చడియున్న _గగంథములు ఏమి, వాటిని బాలు రకు చెప్పించే పద్ధతులు యేమి, యెవరెవరి చేత జరిగించబడుచున్న కృషికి తగిన ఫలములు ఇవ్వడము లేనందునను, ళరీరారోగ్యమునకు జరూరైన వైద్యాం శాలను (గహించడము సర్వత ముఖ్య కార్యమైనప్పటికిన్ని, హిందూ జనుల యందు, అందునుగూర్చి ఉపేక్ష చెయ్యబడుచున్నందుననున్ను,.. వారికి వ్యర్థ కాలకేపమున్ను అసౌఖ్యమున్నూ హాయిన్నూ కలుగుచున్నవి.

(గంథకరర్త తాను వాడిన భాషనుగూర్చి యిట్లు చెప్పియన్నాడు.

“*గామ్యో కి ఆం ధభాష తాలూకు అంశములలో సూటిగా అక్షణ_గంఠ ములయందు చెప్పబడియున్నది. ఈ పవములు ఛందో బద్ధములె న (గ్రంథముల యందు చేర్చుడము అరుదై యున్నదిగాని, వాక్య (గ్రంథముల యందు చేర్చడము అరుదై యున్నది గాన్మి వాక్య్యగంథముల యందునూ, భాషయందును వీటి వాడిక తరుచె యున్నది. ఇందువల్ల భాషారచన మిక్కిలి ధారాళముగా నుంచున్నది. గనుక సాధారణమైన భాష యందు వాడుకలో కున్న ామ్మపదములు చాలా మట్టుకు సరసమైన వాక్యరచ కలో అంగీకరించ తగినవిగా నేను ఎంచుకుంటు న్నాను.” (హితసూచిని 18692)

సంగ్రహము

వ్యాససములను సం్యగహము లనుపేర తెలు(గున వెలయించినది భారత వర్ష పథమ మహామహోపాధ్యాయ పరవస్తు వేంకట రంగాబార్యులుగారు. వీరీ [క్రింది సం గహవ్యాసములను రచియించి (పకటించిరి. (ప్రాచీన భారతీయ మత సాహితీ సంస్కృతి విశేషములను శర్వజన సులభ[గాహ్యమైన శైలిలో స్వపా మాణికముగ తెలు(గులో వ్యాసరూపమునం (బకటించిన వారిలో రంగాచార్యుల వారు ప్రథములు, ఆయా విశ్రేషములుగల వ్యాసముల నీ [క్రింద పేర్యాకు

వాబ్మయము 15

1. అలంకార సంగవాము; లి. వర్ణనిర్ణయము; తి అక్ష మత సంగ హము; 4. ఆత్మసంగవాము: ర్‌. శాఖాసం గహము; 6. శుతి సం గవాము; గ్గ స్మృతి సంగహము; 8. వర్ణ సంగషాము; 9. వేద సంగహము; 10, వివాహ సంగవాము; 11, దేవతా సం గవము; లి. ధర్మజన్మ సం హము; 18. గణ సం్యగహము; 1. అపళార సంగహము; 15. కళాసంగ వాము; 16. కర్మసం గహము; కే, ముక్త సంగహము; 18. ముక్తి మార్గ సంగ్రహము; 19 [ప్రమాణ నంగగవాము; ౨0, పాయళశ్చిత్త సంగహము;
2. పునర్వివాహ సంగ్రహము; 24, రహస్య సంగ్రవము; 98.హిందూళాస్త్ర సంగవాము.

• ఉపన్యానము

నవ్యసాహితీరంగమున “ఉపన్యాసము” అను రచనకు నొక పత్యేక టౌనమున్నది. నేటి వ్యవవారనులో, సాధారణముగ (పత్యేక సమావేశముల యందు, సభలయందు, లిభితరూపముగా గాక వ్యాగూపముగా చెప్పి నవానికే, ఉపన్యాసములు అనువాడు; యున్నను, నొకప్పు డిది “వ్యాసము' అను పదము నకు పర్భాయపదముగా నుండెడిది. ఈ పరిస్థితి [కీశ. 1870 [పొంతము నుండి వాజ్బయమున నేర్పడినది. దీనికి కరణ మానాటి దేశకాలపరిస్థితులే, వ్యాసము లైనము,. ఉపన్యాసములై నను. మనకు పాళ్చాత్య నాగరికత, సంస గృతి, సంస్కారమువలన వచ్చిశవియేనని వాజ్మయ చరిితకారుంకు, విమర్శపలకు నీ వకు విదితమై యున్నది. ఈ సంస్కార మూలముననే మన తెలుంగు దేశమున వ్యాసరూపమునగలఅ యుపన్యాస పద్ధతి [ప్రారంభమై వ్యా ప్రిలోనికి వచ్చినది. దీనిని (ప్రారంభించిన వారు, ఆద్యత నాం్యధ్ర వాజ్యయమున యుగపురుషుడు వీరేళశంగము పంఠులు. వారు మొదట

1. గద్యచింతామణి. గిడుగుపంతులుగారిచే సమకూర్చం బడినది. ఇందీ _గంథము “ోవ్యాసము'గానే పరిోజితమైనది. చూడుడు విషయసూచిక పుట 25, వ్యాసము హితసూచిని- సామినేని ముద్డు నరసింహరాయడు.

158 ఆంధ్ర వచన యపన్యసింపటోవు విషయమును, వ్యాసములవలె నుష్మక మోప సంహారాది లక్షణవఎల ననువదించి దిద్ది తీృష్చీ వానిని, సభాసమావేశములయం దుపన్యసించి ఆపై నానిని (గంథరూపమునం (బకటించువారు. వారా యుపన్యాసములు చేసిన స్థలములు రాజమహేంద్ర వరమున (పార్థనసమాజము, విజయనగర మహారాజా వారి వాలికా పాఠళాల, ఇవి _పథమమున ముదితవ.లె _ప్రకటితములై నప్పుడు వాని ముఖప్యతమున నిట్టుండెను: “ఐకమత్యము తే. 15-8-1875 దిని రాజ మహేం[దవకమున, విజయనగరము మహారాజావారి వాలికాపాఠశాల యందు కందుకూరి వీరేశలింగముచే నీయ(ఐడిన యుపన్యాసము. ”

వీరేశలింగ వ్యాసములను నాలుగు విధములుగా విభాగింప వచ్చును,

1. మతము ల. స్త్రీ పునర్వివాహ విషయము 8. సాంఘక పవృత్తి క. రాజ కీయములు,

2. మతముః హిందూమతములు- వర్ణములు, జన్మాంతరము, విగవో రాధనము= (ప్రార్థన, వైరాగ్యము, దానములు, ఈశ్వరద త్త పు స్తకములు, ఈశ్వరోపాసనము.

లి స్తీ పునర్వివావా విషయము : ఆతిబాల్య వివాహములు, శ్రీ పునర్వి వాహవిషయకోపన్యానము, (పథమ విజ్ఞాపనము, (పసర్తన సమాజవిజ్ఞాపనము (ఫథమ ద్వితీయములు), శ్రీ పునర్వివావా విషయఃాస్త్ర సర్యగహము.

లీ, సాంఘీక ప్రవృత్తి; ఐకమత్యము, వీద్శాధురీణుల యర్హ్శకృత్య ములు విద్యాధికుల ధర్మములు, సకాయకస్టకర్మలు, స్వయం కృవి, జీవిత పర మార్థము-- దానిని పొందు లాభములు.

శ. రాజకీయములు ; దేశీయ మహాజన సభ దాని యుద్దేశములు, సంఘ సంస్య్థ్యరణ, మహాసభాధ్యషోపన్యాసము, గోదావరీ మండల సాంఘిక సభా

4, వ్రీరేశలింగక వి వ్యాసముల యందు 1. సుఐభగ్రావ్యూ శైలి లి. వైశ ద్యము 8. సమత 4; జీవము ముఖ్యలషణములు, మజియి సి వ్యాసారంభమున

వాజ్మయము 150 నేను వివరించిన లక్షణము లన్నియు వీరేళలింగకవి రచనల యందు పొందుపడి యుండుటచే, నీతనిని “వ్యాసరచనా వ్యాసుడు” అని యీళాఖాచరి తమున పేర్కొననగును.]!

కందుకూరి వారి కాలముననే వెలువడిన యుపన్యాసములును, వ్యాసము లును రెండుపేళ్ళతోను వ్యవహరింప బడుచున్నప్తుగా _పచురణములను బట్టి (గహింపవచ్చును. కర్మోపన్యాసము- దుర్భాక వేంకటాచలళాన్త్రి- 18902, ఇది కర్మను గూర్చిన వ్యాసము, బేకనుపన్యాసములు - ఆంగ్లే మభాషలో పసిద్ధ వచన రచయిత తా త్వికుండును నగు బేకశను మవాళయుడు వాసిన వ్యాసముల కా భాషలో కెఇం0['$ 289293 ఆని పేకు కాని తెలుగులో తొలుత దీనిని భాషాంతరీకరించిన శ్రీ కిళాంబి రామానుకాదారులుగారు. దీనికి “బేకనుపన్యాస ములు" అని పేరు పెట్టియున్నారు.. రండవ భాషాంతరీక ర్తయగు సుసర్ల అనంతరావుగారు “"బేకనుపన్యాసములు అని వ్యాసమునకు పర్యాయపదముగా

ఉపన్యాసప మోనిధి- కాశీభట్ట బహ్మయ్యకా స్రిగారు: “కావ్యవిమర నము నందు యమునికన్నా నిర్హృణుడని "గిడుగువారిచే కి ర్రితుడై న కాశీభట్ట (బహ్మయ్య శాన్రిగారు (పసిద్ధ వ్యాసరచయితలు* వారు వీరేశలింగముగారికి పతిస్పర్ధలె ఆర_మతబోధిని పృతిక ద్వారమున మత సాంఘిక విషయములపై సెక్కు వాాసములు వాసిరి. సాహితృమునందు ఎ పరఖృతములుగా వ్యాసవ్యాసంగము చేసిరి. అయినను క్రీళ.19[0లో వారి వ్యాసములొక సంపుటముగా పకటింప ఐడినపు డా గంథమునను “ఉపన్యాస పయోనిధి'' అను పేర్లే యుండుట గమ నింపదగినది.

ఇట్లే, వల్లూరి జగన్నాధరావుగారి ఉదకమును గూర్చిన ఉపన్యాసము (క్రీశ. 1891), మన్నవ ముచ్చయ పంతులుగారి కామి” దుర్లుణ దూషణము ఆను నుపన్యాసము (1891) వ్యాసములే. ప్రైవారిలో ఉదకమును గూర్చిన వ్యాసము శాస్త్రీయ పద్ధతిని, కతి స్మృతి ప్రచూణవూర్వకముగ రచిత మైనది. తిరిగి ముదణము కాదగిన పళ స్రంచనం నానన ననన నని

160 ఆంధ వచన పతికొ వ్యానము

వార్తాప్యతికల సారూపమును మార్చి, పత్యేక సంచికా రూపమున వెలువ రించిన ప్రధమ పిక తత్ర్రబోధిని ఇవె క్రీశ 138లో పారంభమై మాస మున కొకతూరి సంచికారూపమున వెడువడుముడెశిది. నేడు మవముోవ్భాసము” అని పరిగణించుకాఖిను పతికయందు _పవేశపెట్టిన దీష్మతికయే. క్రీశ. 1868 సంవత్సరమున పపకటింపబడిన యీ కింది వ్యాసము లెంత యమూల్యషులో వివరించుచున్నా ము.

సారస్వతము ;- శతావధాన వివరణము. 1 ఇందు శతావధానమున చేయునట్టి పద్ధతులు సంపూర్ణముగ వివడింవబడినవి. అవి

1, కవిత్వభేదములు. 685

శ, ఖండ ప్యత్రీకా భేదములు. 12

8. చతురంగ భేదములు, 18

శ. గణిత భేదములు, శ్రీ

5. (పకీర్ణక భేదములు. శీ

శ. సిర్బంద భేదములు, 6104 భీదములు.

ఇట్లు [వథమము.దణము నందలి విష మములనన్నింటిని సంగపించి పై (గంథమున వివరించితిని. వీరేశలింగముగారే తొము సంపుటములుగా పక టించునపుడు వీనిని విడిచి వేయుటచేత, తరువాతి మనణములలో నివి చేరలేదు

వీరేశలింగముగారీ వ్యాసములను శ్రీశ. 1673 మొదలు కీ. ళ. 1897 వటకును రచించియున్నారు. వారి చివరవ్యాసము, వారు చనిపోవుటకు ముందు కీ. ఈ. 1918 లో [వాసినది, “బమ్మెర సోతనాకూత్ముడు” అనునది, ఇది యా సంవత్సరముననే, ఆంధప త్రిక సంవత్సరాది సంచికయండు (పకటితమైనది.

1. ఫ్రీ వేలూరి శివరామళాన్తి మహోదయులు అంధ వారపషతిక స్వర్లో త్సవ సంచికయందీ వ్యాసమునుంగూర్చి సూచించిరి,

వాజ్మ్యయము 161

నేటి 'శతావధానమున కొన్ని పద్ధతులను మాతమే మన మెటుంగుదుము. కాన తక్కినవి యన్నియు విస్మృతములు. ఈ వ్యాసమున నొ వివరణము లన్నియు గలవు. ఈ విషయమును గూర్చి _వక్తేకముగం దెలుపు వ్యాసము. నేటి వజకు వెలువడలేధు.

సాంఘికము :- 1. స్త్రీ పునర్వివాహ విషయము, 2. బాలికా విద్యా భ్యాసము.

మతము :- ఈ పిక _బాహ్మమత సంబంభమైనది యగుట నామతము నకు సంబంధించిన వ్యాసములు వెలువడినవి. 1. పరివద్ధాత్మిక మతస్వరూపము, 2. పరమాత్మ స్వరూపము, 8, జీవాత్మ స్వరూపము. 4. పరిపుద్ధాత్మ త త్రము,

వ్వెజ్ఞానికములు:- 1. సూర్యగహణము. ౨. సైర్యము. 8 ఐకమత్కము.

ఈ ష్మతికలో (పకటితమైన "స్తీ పుర్వివాహ విషయము” ఆను వ్యాసమే వితంతువివాహముల నుద్ధరించిన వీరేశలింగముపంతులుగారికి నా యుద్యమమున చేయూత నిచ్చినది. ఇది వారి స్వీయచరి_త చదివినవారికి తెలియ గలదు. మణియు వారు (బహ్మసామాణికు లగుటకును నీ పతికయే కారణము. పెని పేర్కొన్న వ్యాసములలో సౌలభ్య వచనరచన గలదు,

“త _త్ర్వబోధిని'” తరువాతనే, బందరున “పురుషార్ధ ప్రదాయిని", రా మహేందవరమున “వివేకవర్ధిని' (వీరేశలింగము పంతులుగారిదిి సంచికా రూసమున వెలువడుచుండెడివి. ఆ పతికలలో వివేకవర్థనిలో మ్యాతము. వీరే లింగము పంతులగారి వ్యాసములు కొన్ని (పకటితములై నవి. అఆ నాటి పతికలలో భాషాసాహిత్య వివాదములు, కొన్ని చిన్న కృతులుకూడ _పచురితము లగుచుండెడీవి. అవి నాటికిని నేటికిని విస్సృత(పాయములు. ఉదాహరణకు :- వి వేకవరినిలో వీరేశలింగము పంతులుగారు, శ్రీ పన్నాల సీతారామ _బహ్మళాన్తి (వీరేశలింగముగారి ఆంధభాషా గురువులు) రవితమైన *“పూచిపుడక' శతకమును

16లీ ఆంధ వచన _బచురెంచిరి. ఈ ళాస్రిగారు గాని, శతకముగాని నేటిపజకు కవుల చర్మిత కెక్కలేదు.

క్రీశ. 18170 _పాంతమునుండి, సంచికారూపమున నిట్టి మాసప్మత్రికలను, నవలలను, వా ర్తలను,వి శేషములను (పకటించుష(త్రికలును వేటు వేజుగా వర్థిల్లినవి.

(ప్రతివారమును, కేవలము పృత్రికారూవమున వెలువడు దానికంటె, (పతి మాసమును నొక బ్రంథరూపమున వెలువడు సంచిక లయందు “వ్యాసములు” (పకటించుటకు నవకాళములున్నను, అప్పటి దేశకాల భాషాపరిస్థితుల ననుసరించి వానియందు అము దితపాచీనాంర కావ్య_,పచురణము (పధానస్థాన మాక మించినది. అముద్రిత గంథచింతామణి, సరస్వతి, మంజువాణీ మొదలగు పత్రికలు ఆంధ _పబంధముల నెన్నింటినో వెలుగులోనికి దెచ్చినవి. వానిలో సరస్వతి, మంజువాణి ప్యతికలు కేవలము (గంథ (ప్రకాశమునకే వినియోగ మైనవి. ఆముదిత (గ్రంథ చింతామణి పృతికమాతము, (ప్రాచీన (పబంధములతో వాటు భాషావిషయ (ప్రధానములయిన వ్యాసములను ప్రక టించినది. *అవి కేవలము ఛందోవ్యాకరణములకు సంబంధించినవి. ఆ వ్యానములు నేటి వ్యాకరణముల ననుసరించినవియే.

శాద్దికములు :- 1. పరిఘా పరిశబ్దద్వయ విచారము జి. రేఫద్వయ విచారము. 3, జ్జ కార విబారము శ. తకారాశర విచారము. ల్‌. బిందు పూర్వక టతవర్గయతి 6, గసడవాదేశ విచారము ?. ఏనవిదప మొదలగువాటి చర్చ 8, థ్రీ వేదమువారి శ్యమంతక , స్యమంతకళద్ది విచారణ పయళ్ళ్శబ్ద విచారణయళః కీర్తి భేదోపవ్యాసము.

ఛందస్సు :- నన్నయభట్టారకుని కవిత్వమునందలి ఛందో విశేషములు

• ఈనాడు, భాషాత _త్వమునుగూర్చి. తెలు(గువ్యాక రణములను గూర్చి _వాయబడి, (వాయబడుచున్న వ్యాసములలోని యంశము లిప్పటికి సలుబదియేండ్త కిందటి పై వ్యాసములలో నుట్టంకితము లై నవి.

వాజ్మయము 168

ఆ కాలమునందలి పతికలలో సాహిత్యవిషయమే పధానము. అప్పటి క్రింకను సాహిత్యేతర వైజ్ఞానిక విషయములు. తెలు(గులోనికి వచ్చియుండక పోవుటచేతను. విషయములు తెలిసియు తెలుగుభాషలో వానిని కెలుపువా రత్యల్ప సంఖ్యాకు లగుటచేశను సారన్వత విషయిములే పధానములై నవి,

వైజ్ఞానిక, శాస్త్రీయ విషయములను వ్యాసరూపమున, దెలిపిన తొలిప_తిక ఆచంట వేంకటరాయ సాంఖ్యాయన శర్మగారి “'కల్చలత' ఇది పంచవర్ష వయ సాయే యైనను, (పపథమమున ళాస్త్రీయ విషయములకు _పపంచించినది.

1. భూమిత త్రము, ఏ. ఖనిజములు, 8. ఆర్భ్భృుహము. శ, వాయు విమానములు. 5. విదుుచ్చ క్తి మున్నగు వ్యాసములందు పకటితములైై నవి.

“కల్చ్పలత' పతికా పకటనకుపూర్వమే అవంగా క్రీశ, 1904లో సాంఖ్యాయనులు “రవాస్య దర్చణము" అనుపేర, లొలుత వెజ్ఞానిక శాస్త్రీయ (గంథమును వ్యాసరూపమున (బకటించిరి. అందు 1. దృశ్య్రపపంచ రహస్య ములు, బి. (కిమికీటక రహస్యములు, 8. పక్షీరహస్యములు, 4. జంతుమాత్రా రహస్యములు అను వ్యాసశీర్షికలు గలవు.

శాస్రీయమైన సాంకేతిక పదములను వాడకుండ, సర్వజన [(గాహ్యమగు తేటతెలుంగు మాటలలో వైజ్ఞానిక విషయములను విశదీకరించు పద్దతికి సాంభ్యా యన శర్మగారే _పథములని చెప్పవచ్చును.

“భౌతిక కళానిధి యనునొక పతిక [కీశ. 1916 లో బెంగుళూరునుండి వెలువడు చుండెడిది, ఆ పృతిక పథమ సంచికయందు “ఆంధభాష”ను గూర్చి యపూర్వాద్భుత విషయములను దెలుపునొక వ్యాసముగలదు. అండు “పపంచ లహరి” యను (గంథమున భాషాధికారము 18 వ పకరణమున కృతయుగము నుండి క లియగమువజకు నేర్పడిన యీ [కింది యాంధ్ర భాషాభేదము లీయ బడినవి. 1. ఆం్యధము, £. ఆంధేయణము, ౨8, కోపలాంధము, 4. హారంద కాంధము, ర్‌. కళింగాంధము, రి, మల్చకాంధము. 7. [దమిళాంధము; 8, గువ్యూకొం[ధము, రి, రౌదకాంధము, 10. గువాకారధము, 11. [కౌంచ కార్యధము, 15. పిఠకాంధ్రము. ఇవి యెవకెవరిచేత నేయే యుగముల (పవర్రి

164 ఆంధ వచన తమైశవి ముందు మూలక్లోకి తొత్చర్యములలో వివరింపబడినివి, నేటి భాషా చారి (తకై తిహాసిక సంస్కృతి పరిశోధకు లిట్టివానిని విధిగా పరిశీలించదగిన విష యము. ఈపత్రిక సంపాదకుడు పండిత టి. సుబ్బరాయళాన్త్రి.

పూర్వపు పతికలయం దెట్టి విషనములు _పకటితమగు చుండెడినో తెలుపుటకు పై విషయము లుదాహరించితిని.

ఒకప్పుడు తూర్పుగోదావరిజిల్హా పెద్దాపురమునుండి “ముద్దుల మూట'అను ప తిక వెలువడుచుండెడిది ఆ పృతికలో, తెలు(గుదేశ న్రీల కుచ సౌభాగ్యమును గూర్చి వాష్యయమునందలి కవి వర్ణనల వాధారము చేసికొని, కీర్తి శేషులు కాకీ భట్ట బహ్మయ్యశాస్తిగా రొక పశ స్త్రమైన వ్యాసమును వాసిరి. నేడది విస్మృత _ప్రాయమైనది. మన ప్రాత పత్రికలు పరిశోధించిన నిట్టి యమూళ్య వ్యాసరత్నము లెన్నేని లభింపగలవు.

సాహిత్య వ్యానము

సాహిత్యవ్యాసములను గూర్చి చెప్పునప్పుడు మతిలోకో త్తరులె , మవ విద్వాంసులై న మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారిని గూర్చియే తొలుత చెప్పితీరవలెను. ఆం ధపతిక _పధమ సంవత్సరాది సంచిక మొదలుగ, పది పదున్సై దేండ్డును, భారతిష్మతిక _పారంభమునను, నా వెనుక నడుమనడుమను, తమ యమూల్యా ద్భృుతామేయసాహితీ విజ్ఞానమును (పదర్శించు వ్యాసరాజసుల వాని నలంకరించిరి. భారతికి పుట్టుటకు పూర్వమే ఆంధప తిక సారస్వతానుబంధమున వారుమవాకవి దండి, కాళిదాసు మున్నగు వ్యాసములు 'పకటించిరి. అవి యీనాటి _పాచ్య విద్యా పరిశోధకులు తిన్నగా కన్నులు దెజువని కాలమున రచితముల్తై నవి. “శ్రీ కృష్ణకర్ణామృతము లీలాశక కవి", అను వ్యాసము సాహిత్యవ్యాసములలో కెల్ల మకుటాయమాన మైనది.

కిపిగారి శ్లైలి, సంసడట్భాతాంయధ పదబంధ పటుత్వము గలిగి, వపసన్న గింభీరమై వంయును. ఆట్టికె లి మితరులకు నసాధ్యమై, పట్టువడనిది. వారి వ్యాసము లిటీవల సంపుటముగ వెలువడినది.

వాజ్యయము 185

వారి రచనకొక యుదాహృతి: “మయూరకవి వాగ్గుంభనము మిక్కిలి 1ప్రొథమై, అర్థము గంలీరమై పాండిత్య నై దగ్భ్యములకు( దావలమై, శబ్దరచన యశిథిల బంధమై, యకిష్టమై, పతి పదరనసగాహి్‌ ఆమి యుండును, ఈతని కవితయందు రచనాపాటవముతోపాటు సందర్భశుద్ధియు, నర్థగాంభిర్యముతోపాటు ఉల్లేఖనా వై దుష్యమును గలవు. పద గుంభనము లలిత మధురమై, యర్థము (పసన్నగంభీరమై యనువాదమే మూల్చగంథమని జనింప జేయట [పథమ శ్లేళము. రెండవది యర్థానుసారము మూలపద్య చృందస్సునకు సాజాత్యముగా లేక సమాన పరిమితముగా తత్తజాతుల నేరికొనుట మూడవ క్షేళము- మూల పద్యములలో(గల ధ్వని విశేషములకు కాస్తాాంతర రవాస్యములును, చరితాంళ సంఘటనలును, శ్రేషభంగుల నేక దేళస్తుతినిందాగమక విధానములును ననుపాద మునకు దెచ్చుట. ఈమూడును నమకరణములలో సాధారణ లక్షణములు.”

విమర్శాదర్శక నడకుదుటి వీరరాజుగారి సాహిత్యవ్యాసములు విశిష్టత గలవి. ఇది విమర్చతరంగిణీ యను పేర ముదితములై యున్నవి. నిర్దష్టమగు రచన, భావవైశిద్యము వీరి వ్యాసములలో [పామాణికములె యుండును.

వేలూరి శీవరామకాన్త్రీ; విశ్వతోముఖ ప్రజ్ఞతో, మహావిద్వాంసులుగా, విఖ్యాత శతావధానులుగా, వీనుమిగిలిస కవి కథకులుగా, విరాజిల్లి, తమ పేరు లోనే హరిహరాద్రైతసిద్ధిని పెంపొందించిన భాషాసాహితీ నియంతలు. వేలూరి శివరామశాస్త్రి గారు వీరి వ్యాసరచన లాంధభారతికి వెలలేని భూషణములు. ఆతినిగూఢమును నగు నద్వైత వేవాంతముకు నాంధభాషలో నతిసులభ ముగ నరటి పండొలిచి చేతికిచ్చినరీతిని వివరింపగల సిద్ధహస్తులు ్రీకాస్రిగా రొక్క-రే. మాయావాదము, అఆరవిందదర్శనము మున్నగు వ్యాసములు వారి రచనకు దర్పణ్యపాయములు. _ప్రాబీన ఖగోళము మున్నగునవి వారి వైజ్లానిక

పకతిభక తార్కాణములు. &శవాహృతి :

“కార్యము భవిష్యత్తు. కారణము భూతము, తిరిగి కార్యము వర్త మాగము, కారణము భూతము. కావున కార్యకారణములే మనకు భూత భవిష్య ద్వ క్తమానములు. కుమ్మరి ఒక కుండ చేయబోవుచున్నా డనుకొందము. అతడు మొవట నేమి చేయును? మకు, నీరు, బూడిదె సారెకోల మొదలగు వానిని చేతి

166 ఆంధ్ర వచన [క్రింద నుంచుకొనును. కుండ కివి యన్నియు కారణములే. ఆరంభవాదు లీ కార ణఇములలో మట్టేని మృాతము సమవాయి కారణమని యందురు.

“* ఈ సృష్టికి పూర్వము (పత్యషముగా. కానుపించు వస్తువేదియ లేదు, నిత్యములగు గాలి,నీరు,నిప్పు,మన్ను వీటి పరమాణువులును దిక్కాలాకాశములును ఈశ్వరుడును లెక్కలేని జీవాత్మలును ఈ సృష్టికి పూర్వమున్నవి.””

ఫ్రీ రాళ్ళపల్టి అనంతకృష్ణశర్మ : శర్మగారి వ్యాసకై లి సజీవమైనది, మనసుమీద మ్యుదపడినట్లు చెప్పగలళ క్తి దానికి గలదు. వాక్యములు చివ్న వియై పటుత్వము గలవి. భావబంధురమైనవి. సరసమగు విస్యముతో జాతీయ తకు (పకటించునవి. “సారస్వతాలోకమున” (పకాళశితమైన వీరి వ్యాసములలో ననుకరణమునకు నలవీయని రచనాశిల్పము కలదు. కావుననే థ్రీశర్మగారు వ్యానరచయితలలో పత్యేక వ్యక్తిత్వము గల మనీషి.

చారితక వ్యాసము

చారి తక వ్యాసరచనమున కోవిద్మగామణులు కొమజ్డాజు వేంకటలక్ష్మణ రావుగారు. సరసిజాసనులు. సంస్కృతాంధ మహారాష్ట్ర భాషలయందు విద్వాం సులు. వీరి వ్యాసకై లియందు సమత, సౌలభ్యములు సమానముగ నుండుటయే గాక ఎట్టి నిగూఢ, క్లిష్ట గహన విషయమునేని నిస్సందేహముగ, తెల్లమగ విస్పష్టమగును. వీరి కై లియందు నూతనత్వము నాపాదించు నైశిద్యము గలదు.

చర్మిత, శాసనములు, భాషాకాస్త్రము, కళ మొదలుకొని విజ్ఞానసర్వ స్వము వజకును వీరి వ్యాసరచన వి స్రరిల్లినది. వివిధ విషయగుంథితములగ్ను వీరి వ్యాసములు సంపుటముగా [_పకటితములు.

చర్మిత చతురాననులు చిలుకూరి వీరభదరావుగారి వ్యాసరచనవావ_ప3 వాదములయందు నూతనత్వమున వెలుగొందుచుండును. పటుత్వము గలిగి సకనీయమగు రచన,

వాజ్బ్యయము 167

మల్లంపల్లివారు : ఆంధదేశ చార్మితక పరిశోధనాచార్యులగు మల్లంపల్లి సోమశీఖరశర్మగారు చారిత్రిక వ్యాసరచన యందు సిద్ధహస్తులు. శర్మగారు తొలుత చక్కని _గ్రాంధికభాషలో వ్యాసరచన సాగించిరి. వీరి రచన భావో (దేకము గల్లించి, పాఠకులకు మన చర్మితయెడల పరమాభినూనము గల్లించును. అజంతా శిల్బములు, చార్మితక వ్యాసములు, బౌద్ధయుగము చాలపసిద్ధి వడసినవి,

కుందూరి ఈశ్వరదళత్తు : సరసమును, వై శిద్యమునుగల శైలిలో చారి (త్రిక వ్యాసములు (వ్రాయటయందు కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు పత్యేక ప్రతిష్ట బడసినవారు. వీరి వ్యాసములన్నియు సంపుటముగా (బకటితము కాలేదు.

నేలటూరివారు : "కనిష్ట కాధిష్టిత కాళిదాసః*” అన్నట్టు చారితక వ్యాస రచనలలో డాక్టర్‌ నేలటూరి. వేంకట రమణయ్యగారు నిర్జిదులు. నిర్దష్టమగు (గాంధిక రచనతో, నిండై న విషయసంపదతో నిశితమైన పరిశోధనా దృష్టితో వీరి వ్యాసములు విరాజిల్లుచుండును,.

సాహిత్యరంగము నందువలెగాక, ఒకే. యుగమునకు సంబంధించిన చారి. తకవ్యాసము లొకే. సంపుటమున వెలువడు నవకాశము రాజ మహేందవరము ఆంధేతివోసమండలి వారివలవ సమకూడినది. వారీ క్రింది సంచికా సంపుటములను వెలయించిరి. ఆసంచికల సంపాదకులు చారితక వ్యాస రచనయం దందెవేసిన చేతులేగాని, సొమాన్యులుగారు. (పతిభాశాలురు- స్కుప సిద్ధ చార్నితకులు.

భావరాజు వేంక టకృష్ణారావుగారు: 1 రాజరాజనరేం[ద పట్టాలి షేక సంచిక ఇదియే యీ వెనుక వెంగీసంచికగా ముదితమైవది. 2. కళింగసంచిక : సంపాద కులు- రాళ్ళబండి సుబ్బారావుగారు. 8. కొకతీయ సంచిక : సంపాదకులు డాక్టరు మాశేమండ రామారావుగారు. 4, రెడ్డిసంచిక : సంపాదకులు వడ్డాది అప్పారావుగారు ల. శాతవాహనససంచిక : గాక్టరు మారేమండ రామారావుగారు సంపాదకత్వము వహించిరి.

168 ఆంధ వచన సా&ఓీ వ్యాసములు - పానుగంటి

సౌషీ వ్యాసముల మూలమున సారస్వత జగ త్తును చై తన్యవంతముగ నొనరించి వచనరచనయందు (పత్యేక పకిభా వ్యుత్ప్సన్నతలను (పదర్శించిన మహాకవి పానుగంటి. వస్తు సంగహణమున, వాక్య నిర్మాణమున, శబ్ద పయో గమున్క భావ పసాదనముక, పాండిత్య పదర్శనమున పానుగంటి వలన తెలుగు వచనమునకొక [కొత్త పోకడ, తెనుగు రచనకొక [కొత్త పూంత, లభించినవి. పాల్కురికి సోమనాథుని ద్విపదల వళతె, పానుగంటి వచనరచన పరవట్ట (దొక్కుచు, బహు భంగిమముల (పదర్శించుచు పాఠకులను తన్మయత్వము జెందించును. యతి (ప్రాస వివ్యాసములతో, ధారా వాహికతో, అఖండ లౌకిక జ్ఞాన సంపత్తితో, అనుపమాన వోస్యధోరణితో నచ్చమగు “-నంరల ముదతో, నొతని రచన లాంధ వచనవాజ్మయ పీధి నలంకరించినవి. ఉపట్డా సహితమగు నిట్టి యు త్తమ శైలి యాతని సృజనాత్మక శ క్రికి నికషోపలము. ఆతని రచనములలో నేపట్టునకొన్ని వాక్యములు మచ్చునకు దీసి చదివినను, నిది “*పానుగంటివారి శై లి” యని పట్టి యిచ్చు నంఠటి (పత్యేక వ్య _క్రిత్వముగలది. నేటి తెలుగువచనరచమితలలో నిట్టి వ్య క్రివిశష్ట= గలవారు [వేళ్లపై లెక్కింప దగిన వారే కలరు. ఇట్టీవారి రచన లనుకరణమున కసాధ్యమగునవి.

“పహసశక రచన ఆయన సొమ్ము. వోస్య రసము ఆయన రచనలకు బ్రీవగజ్జి. సాష్నీ యుపన్యాసముల ముఖమున ఆయన విమర్శింపని నమాజము తిదు; గర్హింపని యనర్థాచారము లేదు; చూపని వాక్య రచనా వైైచ్చితి లేదు? వెదచల్రని |పచలిత భావము లేదు; వెక్కిరింపని కుటిల వృ త్రి లేదు; (తొక్కని నూతన థక్కి-లేదు; పరామర్శింపని మనః (ప్రవృ త్తిలేదు: తడవని జీవితములేదు. పొడగనని సాంఘిక వ్యవస్థలేదు.”

పఠితను నుచ్చుమందు చల్లి స్వాధీనము చేసికొనుటలో ఆయనకు సాటి ఆయనయే. పానుగంటి పాతలన్నియు జీవత్పతిమలు. కన్యాకల్కములోని గిరీళము ప్యాతవలె, సాకి సంఘమున జంఘాలకాన్తి పృాత సార్వజనీనత సంపాదించినది. ఈకవి గద్య రచనయందలి లక్షణములు;=

వాబ్మయము 160 శే పద్యమునందు వలె, గద్యమున భావరస స్ఫూర్తి గల్పించుట.

£. యతి [పాసలను నియమముగా యత్యంతాకర్షణీయము గావించుట.

పీఠాపుర వర్జనలో---”మాధవ క్షేతమగుటచే భ క్రికి మహా రాజా స్థానమగుటచే భు క్రికి మవోకవి నిలయమిగుటచేర క్రికి నీ పురము కాపురము.”

తెనుగు భాషలో సామెతలయందును సవహాజమగు యతిపాస ల్య్కపయత్నముగ పానుగంటి రచనలో భాసించుచుండును.

8. సంస్కృతసమాసము లనుచిత స్థలములలో నుపయోగించి శై లీకొక యదా త్తత కల్పించుట. ఈతని సమాసము లెంత పెద్దవియైనను, తక్కిన మటి కొంతమంది మహారచయితలవలె దుర్గాాహ్యములుగా నుండక, సులభముగా నర్థ స్ఫురణ కల్పించును.

9. సమాసబంఛుకమ"ప. శైలి యెనను చదువరికి విసువు కలిగించ కుండుట,

10. విశేషణములకు నొక దండవలె, వరుసగా(గూర్చి వర్మ్యనస్తు విశేష్య మును _పస్ఫుటము చేయట.

తలి వేడ్చుచున్న, తెలివితక్కువ నిర్భాగ్యపుటల్లరిచిల్లరి యవకతవక యాసమ్మయోసమ్మ యారిగ చొప్పా యలుకుగుడ్డ కవిత్వము నే జెప్పలీక మానివేయలేదు. ”

5. ఉపమలను మాలికలవలె నుపయోగించి యర్థమును వ్యక్తము చేయట “*వాజణి దానుండును, జంఘాలళాన్తియును, కోడిపుంజులవలె కాళ్లు దువ్వుచు, గొత్జెపౌపేళ్ళవలె తలలు వంచి బుసకొట్టుచు, ఆబోతులవలె గంకెలు వేయుచు, మల్లుఎవలె తొడలు చజమచు పంజావీ మెసూరు పదవిన్యాసపు గమసికలలో( జేయి చేయి కలుపుకొన సిద్ధమైరి.

170 ఆంధ వచన

7. అతిస్వల్ప వస్తువులను ఆత్యంత _ దీరసమాసములతో వర్ణించి విలక్షణత్వము చేత వోస్యము నుదృవింపంజేయట:;-

“సకలాంధ దేశ మళకమత్కుణ మూషిక మవీసభ” దోమల వర్ణనము,

“*థ్రీమాన్‌ మహా మండలేశ్వర మవోరాజాధిరాజ గండరగండాది. బీరు దాంకితులై న భ్రీకృష్ణ దేవరాయల యాస్థానమందలి క్షీర పటీర వోర చంద్రికా సార ధిక్కార జగద్వి శాంతి యకాస్సాందములై కిష్కింధ దోమలు” వచ్చినవి.

8. రేఖామ్మాతములై న శాబ్దిక వర్జనలచేత, సంపూర్ణ రూప చ్నితమును మనోవీధిని మెబయునట్టు చేయట,

“*సరస్వకీ సంపుటములను చేత పట్టుకొని, కంటి జోటిశో ముందునకు, బోవుచున్న యా భాషాపోషక తేజ మే (బాహ్మణ _పభునిదో పరిశీలించితిరా ౪7

9. సంస్కృతకాంగ్ద భాషలయందలి మహిమోన్నత భావములను హృదయంగ మమగు రీతిని ననువదించు నేర్పు పానుగంటికి వెర్నతోబెట్టిన విద్య, "ఈతడు వళ్యె వాక్కు... వచన వాజ్యయ వ్యాసుడు...

సౌక్షి- కధగాదు- కల్పనకాదు- పబంధముగామి. (ప్రాఠపురాణము గాదు. నూతన రచన - చమత్యారబంధురము

ఇందలి 1, సంభాషణాచాతుర్యము జ) పొాతవిలసనవై అరి తి అపూర్వ వర్ణనా గాంభీర్యము 4) అసమాన మనోహరోదా త్త హోస్యరచనము ల) అనుప మాన మహోపన్యాస రచనా సంవిధానము ఆ_శుతపూర్వములు.

వ్యావహారిక థాషలో వ్యాసరచన

వాడుక భాషలో వ్యాసములు రచించి, వ్యాసరచన నొక కళగా దిద్ధి

తీర్చిన మనిషీ గురజాడ అప్పారావు. వ్యావహారిక భాషలో సాహిత్య విమర్శ

వాజ్మ్యయము [71 నాత్మక రూపములై న వ్యాసములను రచించుటలో గురజాడది సరుజాడయే !

గురజాడ రచనకొక యదాహరణ : "చిన్నతనంలో బొమ్మలాట నేర్చి ఉండడముచేత లోకమనే రంగంలో చ్చితకోటి రీతులను ఆటాడే మనుమ్యలనే పైాతముల సౌగసునే కనిపెట్టడము నాకు అలవాటైనది. సౌగసులేని మనిషే ఉండడు, స్నేహము, (పేమా, అనాది అయిన్ని యెప్పటికి సరికొ త్రగా వుండే రెండు వెలుగులను నరునిమీదికి తిప్పి కాంచితే వింతసౌగసులు బయలుదేరుతవి. అసూయ అనే అంధకారంలో అంతా ఏకనలు పే.”

గిడుగువారు : వ్యావహారికభావను చిరస్థాయిగా నొనర్చి, యఖినవ వాగసుళాసనులై న రామమూర్తి పంతులుగారు వ్యావవోరిక రచనిలోనే వ్యాసములు టాసీ యా రచనకు మార్గదర్శకులై నారు వారి “తెలబుంగు'' పతికలో మొదట వ్యాసరూపములుగా వెలువడిన ఆం్యధ పండిత థిషక్యూల భాషాభేషణము అను. శీర్షిక తరువాత _గంథరూపమును దాల్చినది. వారు సూర్యరాయంధ నిఘంటు ప్రథమ సంపుటముపై వాసిన సమీక్షా వ్యాసము చాలా గొప్పది. అందలి రచన మనోహరిబుగా చవల్కారముగా నుండును. చూడుడు £ “వర్త మాన వ్యవవొరిక భాషానిమంటువులు, జగాభా పట్టీలవలెను రైలుబళ్ళ రాకపోకల _పకటశలవలెను, దేశపటముల వలెను పువ్వులు కాయలు పండ్లు వంటకములు వానినలీ తాజా'గా ఉండవలెను. పంళులారు విశ్శామిత గోోతజులై న సంకల్ప మాతాన మరేగారి యింగ్లీషు నిఘంటువుఎంటి ఆంధ నిఘంటువు పుట్టించగలరా?”

ఫ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటకాన్రి : అధంతన కవికులగురువులగు చెళపిళ్ళవారు 'గిడుగాపిడుగా".. ఆను వ్యానముతో మొదలుపెట్టి, కీర్తిశేమలమయే. గడియల పర్యంతము, వర్తమాన వ్యావహారిక భాషలో పరశ్శతముగా వ్యాసములు విసి యున్నారు. అ శ్లెలి సబీవమైన వ్యవహార సరళిలో ఉదాత్రముగా నుండును, వేంకటశాస్త్రి గారి మూంఎఎస్య.. జ్కాంహాంకథాష. వ్యావ్ల్‌ చెందినదనుట సత్యేశరము కాదు,

179 ఆంధ వచన

కవి పరమేస్టియగు చెళ్ళపిళ్ళవారి పద్యకవితా ధార యెంత యఖండముగ నాంధావనిని. _నివహించినదో ఆదేరీతిని వారి గద్య వ్యాస పవాహము, ారతి ప్యతికాముఖమున, యనర్గళముగ పారి వాజ్బయ [ప్రపంచమును పావనము చేసినది. వారి కంఠ మాధుర్యము, సంభాషణ చమత్కారము, లోకోత్తర విజ్ఞానము, కించి దున్మిలిత హాస్యము వారి కలమునకు విధేయములై, వారి వ్యాసములయందు, వారి మూర్తిని సజీవముగా మనకు _పదర్శింపజేయుచున్నవి. [గంథ వి సరభీతి నుదాహరణముల నీయజాలనై తిని, వారి తుదిరచన '“భారతి' యే [పకటించినది.

(ప్రభాకరళాన్త్ర : తొలుత వ్యాసములు (గ్రాంధిక భాషలోనే వాసినను నవి తేటతెనుగున జిగిబిగి గలిగి తెనుగునుడికారముతో నొప్పుచుండెడివి. కాని తరువాతను పాండిత్య పకర్షచేత, నిశిత పజ్ఞచేత గిడుగువారి వాదము నామా దించి వ్యావహారిక రచన సాగించినారు. వారి వ్యాసములలో కొన్ని మాతము ముదితములై నవి. అవి మూడు సంపుటములై నవి. 1 తెలుంగు మెకుంగులు 8. మీగడ తజకలు 8. సింహావలోకనము.

పంచాగ్నుల ఆదినారాయణళాన్త్రి : వ్యావహారిక భాషలో వ్యాసములు వా్రసివవారిలో పంచాగ్నులవారు _పభమగణ్యులు. వారి నవ్యసాహితీ సమితి [పథమవార్థికోత్సవమునకు అధ్యక్షత వహించి, అధ్యక్షోపన్యాసము వ్యావవిరిక భాషలోనే కావించినారు, వారు గిడుగు పంతులుగారి యభినందన సంపుటమున వ్రాసిన “ప్రాకృత (గంథక ర్తలూ - పజాసేవానూ” అనే వ్యాసము వారి వై దుష్యానికి భాషాశై లికి పశ స్రమైన యుదాహరణము.

మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ : సుపసిద్ధ చార్మితకాచార్యులు మల్తంపల్లి వారు తొలుత (గాంధికభాషలో వ్యాసములు వా్రసినను, వారావెనుక అఆ వ్యావ హారిక భాషావాదమునే చేపట్టి ఆ భాషలోనే వాసిరి. దీవినిగూర్ని శ్రీ నేలటూరివారి యభ్నిపాయము నిట పొందుపజదుచున్నాకు : “ళర్మగారి వచన రచన మనోహరమైవది...... కాని వ్యావహారిక భాషావాది; గంటెడు పాలలోని పాంసులేశమునుటోలె, వీరి రచనల నీ వ్యావహారిక భాష కళంకాంకితము చేయునున్నది.?' (భారత రటితోత్సవ సంచిక 16వ పుట)

వాజ్మయము 178 పత్రికా (పాం్శణముననే, జీవితపృతములను దిప్పుచున్న ఇరువురి వ్యావవోరిక వ్యాసరచనలను నీ సందర్భమున _పశంసించుట భావ్యము ఏీరిరువురిలో నొకరు “సాహితీ సుగతుని స్వగతము” తోను, రెండవవారు, “అవీ ఇవి”తో అను దినమును పాఠకులకు దర్శన మిచ్చుచున్నారు. చక్కని చిక్కని వ్యావవోరిక భాషలో సమత, జీవము, తెలుగుదినము ఉట్టిపడునట్లుగా, భావస్సోరకముగ నూతన రీతిని వీరి రచన ఖాసిల్లును. వీ రిరువురి రచనలు రెండుదశాబ్దులుగొ పత్రిక్కాపపంచమున టపళి స్తికెక్కానవి. “సాహితీ సుగతుని స్వగతము” నుండి ఒక ఉదాహరణ : “'మౌలికతను మదింపు వేయడం కష్టమే. మదింపు వేయ డానికి సూశత్మతర పరిశీలన. కొద్దిగా బొదార్యం ముఖ్యమైన ఇర్హ్మతలు అప్పుడే వౌలికళ ఏ రూపంలో, ఎంత మోతాదుతోఉందో గుర్తించి గారవించడం సాధ్యమౌతుంది.

“*ఈ అనుశీలనను సాహిత్యరంగానికి - అందులోను ఈ శతాద్ధానికి మ్యూతమే అన్వయించి కొన్ని నేటి పాతలను పరికిస్తే వాటిలో _పాతపాాతల పోలికలు - వాలకాలు కనిపిస్తాము. అంతమాత్రాన అని మౌలికాలు కాకపోవు. గిరీశంలో శకారుడు గిరికీలు కొడుతూ వుంటాడు మధురవాణిలో వసంత సేనవాణి, వినిపిస్తుంది. _పతాసర్నుదీయ యుగంధరునిలో మనకు యౌగంధరాయణుడు భాసిస్తాఢు.ఆంతమ్మాత్రాన,అవి వాటికి నక శృనగలమాః ”(శ్రీతిరుమల రామచం।[ద)

“*ఆవీ ఇవి” శీర్షికలో దర్శనమిచ్చే విద్వాన్‌ విశ్వం వచన రచనకు ఒక్కా ఉదాహతి :

“ఆయనలోని మానవత్వం అన్నిటికన్నా నన్ను ఆకర్షించి వేసింది. రాజర్షిలాంటి ఆయన ఆధ్యాత్కికజీ, తం రాకు లెబుసు. కులపతిలాంటి ఆయన పాండిత్యప్రకర్ష శే నెజుగుదును. భరతు౨లాంబి ఆయన రస్యప్రలుబ్దలి నాకు తెలిసినదే. శాసనాలు మొదలు చాటువు ౨దాకా సేకరించి వ్యాకరించి భ్యక్తీక రించిన ఆయన చరి తాధి పరిశోధ 5ల లోతులు నాకు పరిచితిమైనవే.. కొని ఈ అన్నింటికన్న ఆయన ఆర్జ్రహ్యృదయం ఫస్ను విన ముని చేసింది,”

14 ఆంధ్ర వచన వ్యాసరచన--అచ్చళెలుగు

నవ్యాంధ వాజ్బయమున నచ్చ తెనుగునకూడ వ్యాసములు లేకపోలేదు. “*హా దెనుంగు. గమ్మ” అని పేరుతో. గిడుగు. పంతులుగారు అచ్చ తెనుం/గున నొక వ్యాసమును వాసి యున్నారు. అది యొక లేఖ రూపమున, సంబోధనతో నున్నను. దానిని యపవ్యాసమని, వ్యాసమని చెప్పవచ్చును. దీనిని తొలుత (ప్రకటించిన యాంధ సాహిత్య పరిషతృ తిక వ్యాసముగానే. పరిగ జించినది. (చూడుండు. సంపుటము-2. పుట 874 1918)

“ఈ వ్యాసము సలక్షణాంధభాషపై గతత్రిగట్టి పోరుచున్న రావు సాహేబు గిడుగు వెంకట రామమూర్తి పంతులు గారిచే రచియింపంబడినది. సలక్షణభాష దుర్గాం౨వ్యూమని స్థాపించుటకె యా భాషకు మాదిరిగ నీ వ్యానమునోో పంతులవారు రచించినట్టు తోచుచున్నది.” ఇందలి రచనకు కొన్ని పంక్తు లుదా హరింతును.

“అలుగకుండు నాతోడ కలరూపు నేను విన్న వింతును. వినుడు చెవియొగ్గి మీరు. తొంటి పెద్దల వాస సాజంపుబాస. సొంపుమై నింపు మెంజదువ నొసం గూడు. వారల(బడి దవిలి, చక్క(గాం బోక వెళ్టి వెంగళి వెడంగు బటులవెరవు నలవజ్చికొని, పెద్దకయితి గారడంచు. బెద్దలు వెక్కండు వెక్కేంగ్లపూని పెక్కు వాసలు సదివి, పెక్కు( టౌ త్తముల టిలికిన మాటల నొగి. టోవుసేసి, పదనుగా౭ దడిపియు( బీసికియు రుల్చీ, సంధు లాదేశాలు నాగమములును జాలును నెటసున్న అరసున్న లునిచి, యన్నియు నేర్పుమై గలియంగ దంచి, దంచిన యా ముద్ద సన్నె పై నూతి, యుక్కుగుంశులపోలె నుంటలు చేసి దానిని. దడియాఅ నెండనుంబెట్టి, యేరు పిడకలు దెన్బి యెజ్టగా నేర్చి పదిల ముగ6 బెట్టి యనుగుడిక లను దాచి, తారును తమతోడ( జదివెడువారు పండులు తీపార పజపఆగొటికి చవిలేని వయ్యును నమలుచుఎడెదరు.

“నన్నియ కట్టిని కట్టు [దెంపెడదర?; చదువుసానిని బోడి గావింతె” యంచు-చెప్పెదరీరలు ఎజము నుక, పా(తక ట్టయ్యని పెర్టయుం టొద్దౌడుం

వాజ్బ్యయము 1/9 గొ తపోరులులేమి (బిదిలె దామ. ఇంక కొన్ని సిక్కూవడం (దెళ్ళుంగ వీకిరి తెలియమిః బెద్దల యేమి సెప్ప పా(౧దోవ వారాజ్వ బాటించరైరి.

“కట్టుబొత్తాలు సూచి వాసిన వాస యెంత మేటిదియయిన నేమయ్యె నయ్యః తల(పుతో వాతి కేన్‌, చేతికెన్‌, రాద, కాసికి దానే/గి మోసి తెచ్చినవేని మిన్నేటి నీష్టలేన్‌ మేటివేని, దప్పివో. దావంగం దగునె యెల్లరకు 2”

యల జా లా

“మంచి _ఐతుకు-ఆచ్చతెనుంగు వ్యాసము: అదిభట నారాయణదాసు. (ప్రమోదూత సంవత్సరాది సంచి: 198-897? పుటలు) మచ్చునకుం గొన్ని వాక్యములు.

“కన్న తలిదం్యడులు, పెంచిన పెద్దలు, తమ యాడువారు తము కన్న పిల్లలు చుట్టపక్కము లిరుగుపొరుగు తమ యూరివారు తమ సాటివారలుం బెట్టు పోతల నెమ్మితొ మజియు( దమ్ము జేరదీయు నెవ్వర్తైన వాని తమకుండేసిన మేలు మజువ(జో యటువంటి మంచివారి యెడల మిక్కిలి యడకువతో నెల్పప్పు డుంట తగు వారలకు గులుతు. తా(గూర్చిన సొమ్ము తన పుద్దిక యూర5ిలోనె వెచ్చించుట తన కెంతో మేలు చేకూర్చుష.”

“*నాయెటుక” = నారాయణదాసు, (ఫ్రీముఖ సంవత్సరాది సంచిక 289-292 పుటలు. )

“నన్నే నేం దెలిసికొన( జాలనపుడు నాకు వేత్తైిన యీమంటి మింటి దినుసుల గుట్టు విప్పి చెప్ప నా తరమా ౩... నా లెల్వికి; మజియునా నడ తకు సరిపడకుండుటయే యిపుడున్న పెద్ద చిక్కు గదా! మటి యిట్టి చిక్కూ వదల్బుకొని పెన్టెరువున బకుటకు. బట్టుదలతో నేను చేయదగిన పనులీ రెండే, మొదటిది: నిన్న తేపులంగూర్చి పొడమిస తలంపుల సడఎచుకొనుట. రెండవది; నా తలిదండులు మొదలగు పెద్దలు చెప్పిన మంచి నడవడి సెడంవిడక, యెట్టి యిడుమలంబడియైన నాతోటివారల కసపముననై న కీడు సలుపకుండుట. ఈ రెండు తెరవులే యెవ్వరికై న నెప్పటిక్తై శ యొడ్డెకి చు తెరవులని నా నమ్మ కము నా యెష్నకొన్న గొప్పవారల కోతపై నేరట్లు వెల్లడించిన (వాయ తప్పులు నా యిలువేల్చుపొద్దు మన్నించి నా యఖణుక సలరించు/గాత.”

176 ఆంధ వచన “మాటకారి లయకాడు.” ఇరదియును నచ్చ తెనుగు వ్యాసమే, పజో తతి సంవత్సరాది సంచికలో _పకటితము. పతికా సంపాదకీయములు

పతికా సంపాదకత్వమున ప్రత్యేక ప్రతిభను ప్రదర్శించిన వారిలో కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావుగారు, శివలెంక శంభు పసాదుగారు, ముట్నూరి కృష్టారావుగారు, నార్ద వేంక టేశ్వరరావుగారు _పత్యేకముగ గణ సనీయులు. నాగేశ్వరరావు పంతులుగారి యుదా త్త గంఖీరతైలి, ఆంధపతిక సంపాదకీయములు, సంవత్సరాది సంచికల (పస్తావనల మూలమున ప్రస్ఫుట మైనది. వారు సంపాదకీయ వ్యాసపర మేళ్వరులు.

ముట్నూరి కృష్ణారావు : కృష్ణారావు- కృష్ణా పృతిక అవినాభావ సంబంధముగలవి. సంపాదకీయవ్యాసములలో ముట్నూరి వారిదొక (పత్యేక స్థానము. వంగదేశీయ సంస్కృతి పభావము, వారి రచనలలో గోచరించినను శైలి ఉదాత్రమై. భావబంధురమై సూటిదినముగలిగి ముూతనత్వము _పవర్శించును వీరిని గూర్చి పతికలిట్లు వాసినవి.

“సర్వ విషయాలలోను సర్వ శాస్తాలలోను, సామాన్యజ్ఞానంతో కాక కూలంకష పరిజ్ఞానంతో విమర్శించేవారు రసాస్వావనకు టజెక్కులు వివ్పు వేలాళ్చే విహంగము కృస్ణరావుగారు. రససిద్ధిని పొ దడానికి విసువు లేకుండా అంచనాలు వేసిన రసిక.మూ ర్తి.

నార్ల వేంక టేళ్వగరావు : అటు కందుకూరి సులభ (గాంథిక శైలికీ ఇటు గిడుగువారి వ్యావహారిక భాషాశై లికి వంతెనకట్సి నవనవన్మేషమైనది, నవ్య విజ్ఞాన పసార సాధనవై నది అబిన లి నారగారికి అవి వారి సంపాదకీ శ ములలో వాతి వ్యాసములలో పస్ఫుట వ.గుచుండునఏ కౌలది దూటలలో.] గొప్ప యక్థము గూర్పగలరు. కూర్చు నేర్పుతో కోవిదుల మనము లలరింపగలరు,.

పాట్మయము 177

వ్యాసరచన కల్చ్పకమున కఖండముగా దోహదము గల్చించినవి “ఆంధ ప్యతిక' (సంవత్సరాది సంచికలు), 'భారతి' అనునవి రెండునుననుట సత్యో క్రియే. వీనియందు (పకటితములై న వ్యాసములు కొన్ని [_గంథరూపమున ముదితమైన వాటివిలువ యింకను నినుమడించును. ఇట్టి వానిలో నెన్నికయైనవి:

పెండ్యాల వేంళటసు బహ్మాణ్యశాన్త్రిగారి వ్యాసములు, సంవత్సరాది సంచికలో ఆప స్తంబుడు- భారతిలో వేదకాలపు, సూత కాలపు, పురాణకాలపు వ్యవసాయచర్శిక-మన ప్రాచీన వైదిక సంస్కృతిని విశదము చేయునవి.

ఒంగోలు వెంకటరంగయ్యగారు ;: మన (ప్రాచీన సంప్రదాయములు, సంస్కృతికి సంబంధించిన వివిధ వై జ్ఞానిక విషయములు వీరి వ్యాసముల

చాయ్‌ందు గాన నగును.

గొబ్బూరి చేంకటానం$ రాఘవరావుళారి వ్యాసములు: నక్ష్యతమండ

లము అను పేరనే కాక హెైంద వళాస్త్ర ([గంథమిలు మున్నగు వై జ్ఞానిక వ్యాస కాం న్‌్‌ లే

ముల నెన్నియో రాఘపరాఫ్రగా ) భారతి నలంకఏంచిరి, వీరి వ్యాసముల యందలి విశేష మేమనగా ఖగోళ శాస్త్ర జ్యోగిష సంపదాయములకు, మన యాం సాహిత్యముతో సమన్వయించి చెప్పుట. సాధారణముగ మనపబంధములనుండియే యుడాహరణ లీయబడుచుండు కు. భారతి రజతోత్సవ సందర్భమున, కవి స్యమాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారా మణగారు రాఘవరావు గారిని గూర్చి _పళం సించుటయే పై వ్యాసవిశిష్టతకు తార్కాణము.

విశ్వనాథవా రనగనే వునకు, “నన్నయ (_పనన్న కథాకలిశార్థయ క్రి జ్ఞప్తికి రాకమానదు. మహో_్రమసాపాతీ విమర్శ శేణిలో గణ్యత వహించిన యీ వ్యాసమాలిక, భారతిలో డొలుత (ప్రకటితమై యా వెనుక [గంథరూపమున వెలువడినది.

178 ఆంధీ వచన

పూర్వపు సంవత్సరాడి సంచికలలో కొన్ని కొన్ని కొన్ని వ్యాసము లాయా కవుల విశిష్టతను ప_పథమున లోకమున కెజలుకపజచుటకు జాలగా దోడ్పడిన నవి. దుందుభి సంవత్సరాది సంచికయందు _పకటితమైన బండారు తమ్మయ్య గారి “పాల్రూరికి సోమనాథ మహాకవి" యను వ్యాసము, అంధ [గంథమాల యందు బసవపురాణ పండితారాధర్యచరి త (ప్రకటనలకు 'హేతువై నది. సోమనాథుని (ప్రతిభా విశేషముల నాంధ దేశీయులకు వ్య క్తపజచినది.

మజియు నా యా సంవత్సరాది సంచికలలో (పకటితములై న దువ్వూరి రామిరెడ్డి సాహిత్య వ్యాసములు కవికోకిల సారస్వత వ్యాస సంపుటముగను, బసవరాజు అప్పారావు వ్యాసములు ఆంధ కవిత్వ చర్మితముగను రూపొందినవి. (ప్రసిద్ధ వాజ్క్యయ విమర్శకులు టేకుమళ్ళ అచ్యుతరావుగారి వ్యాసములు భారతిలో తొలుత (పకటితమై ఆ వెనుక విజయనగర సామాజ్యాం ధ వాజ్మయచరి_తగా రూపొందినది.

చిరకాలము నిలువక, కొలది సంవశ్సరములు మాతమే వెలసిన పత్రికల లోని కొన్ని వ్యాసములు నేడు విసృత ప్రాయమైనవి.

సారస్వత సర్వస్వము: తణుకు. ఏలూరుపాటి రామభ దచయనులుగారు దీని సంపాదకులు, అమిళవ్యయముతో సీ పత్రిక రెండేండ్లు నడచినది. ఇందు ఆచంట సాంథ్యాయనశర్మగారి ఆంధ సాహిత్యపవష దధ్యమోపన్యాసము (ఇది పరిషత్చృతికలో (పకటితము కాలేదు), పంచా స్నల అదినారాయణళాస్తు గారి రాజశేఖర మహాకవి కావ్యమీమాంస, కాళిదాసుని నిర ౭కుశ క్వము, (జంధ్యాల శివన్న శాత్రిగారిది) ఇట్టి యపూర్వు వ్యాసములు గలవు, మజియు భారతము లక్ష్మీపతిగారి సభాపర్వ వ్యాఖ్యయు నిందు బకటితము.

విభూతి ; ఇట్టే భివళ్రీ చిదిరిమఠము వీరభ దశర్మశారు ప్రకటించిన విభూతి పతికలో సుకవరము ప్రతాపరెడ్డిగారి రామాయణ _ విశేషము మున్నగు నమూల్యవ్యాసరచనలు వెలువడీనవి.

వాజ్య్బయము 170 వావిళ్శ వేంక టేళ్వరళాత్తుగారి తిలిజ్ఞ పృతికలో (87 సంపుటములు) సాహిత్య వ్యాసములు చాల గలవు.

“పతిళ' “కిన్నర' “పరిశోధన పతికలయందు ప్రాచీన, నవీన సాహి తికి సంబంధించిన వ్యాసములు పెక్కు గలవు. ఇట్లు ప్మతికలేగాక కట్టమంచి వారి వ్యాసమంజర్మి విస్సావారి వ్యాసావళి, నండూరి బ౭గారయ్యగారి శాకుంతల విమర్శన్యగంథము బూర్గులవారి వ్యాసము క్రావళి మన కందుబాటులో నుండుట ముదావహము,

ఇట్లే పంచాగ్నుల, పెండ్యాల మొదలగు మహనీయుల వ్యాసరచనలను నే సాహిత్యసంస్థవారై న త్వరలో పకటింతురుగాక.

(ప్రధానముగా సాహిత్య వ్యాసముకు చరితయె గలదు, కాలకమమున స్థలాంతరమున, భారతీయ లేఖన, శిల్ప సం పదాయములను గూర్చిన వ్యాస ములు పాళ్చాత్యవ్నెళ్ఞానిక , వేదాంత, దర్శనాది వ్యాసములను గూర్చి తెలిపెదను*

ఇట్టు వ్యాసములనుగూర్చి చెప్పబూనిన అది వ్యాసభారత మంత (గ్రంథ మసును.

ఆరి పత్రికావాజ్బయము

అధునాతనాం[ధ సాహితీ (ప్రపంచములో పృతికలు పత్యేక విశిష్టత గళవి. పృతిక లీనాడు _పజాసామాన్యమునకు, [పభుత్వమునకు నడుమగల యొక వంతెన వంటివి. సాహిత్యళాల లన్నిటిలో నింతటి శక్తివంతమైన శాఖ మరియొకటి లేదు.

(కీ. ఈ. 1880లో పత్రికలు తెలుగుభాషలో, కై9 స్రవుల మూలమున ఉపారంభమైనది. ఆ వెనుక ఇ శాఖా పరిణామమును తెలుపు నాలుగు దళల

180 అంధ వచన చర్మితమను నీ (క్రింద నిచ్చుచున్నాను. సాధారణముగా 'పప్రాచీనాంధ వారొ ష్మతికలన్నింటికి చెన్నపురియే స్థానమైనను బళ్ళారి, నెల్లూరు, రాఖమహేంద వరము, బందరు మున్నగు స్టలముల యందును పతికలు విలసిల్లినవి.

తెలుగులో పృతికలు నూట యిరవై యేండ్లనుండి అవిచ్చిన్నముగా వర్ధిల్లుదున్నవి. వాని చర్మిత పరిశీలించినట్టయితే అందు ముఖ్యముగా భాషా విషయమై నాలుగు దశలు గోచరించుచున్నవి.

మొదటి దళ (బొను యుగము - 1880-1865 వ్యావహారిక భాషాదళ.

రెండవదశ - 1855-1895 చిన్నయసూరి, వెంకటరత్నము (గాంథీక భాషా దళ.

మూడవది-వీలేళలింగయుగము-] 8985-1919 సులభ(గ్రాంథిక భాషాదశ.

వాల్లవది- వర్తమాన యుగము 3919- శిష్టజన వ్యవహారికభాషాదళ,

ఈ ప్యతికా రచనలలో విశేషమేమనగా ఈనాడు మనము యుగపురు షులుగా భావించుచున్న వారందరును పతికా రచయితలుగానే తమ సారస్వత జీవితము (ప్రారంభించినారు, పతికలకు సారస్వత [ప్రపంచములోగల స్టాన మును నిర్ణయించుటకు పైవిషయ మొక్కటే చాలును, ఇక ప్యతికలలో భాషా పరిణామ మేవిధముగా నున్నదో వివరించుచున్నాను.

మొదటి దళ

పత్రికలు (పజాసామాన్యముకొరకు నుద్దేకంపబడిన వగుటచేత అంతకు ముందు కాసనములలోను, వ్యాభ్యానములలోను క్రై ఫీయతలలోనున్న భాష నను సరించి వాడుకభాషలో పతికలు _పకటింపబడుచుండెడివి. అ కాలమున పతి కలో భాష యెట్లుండెడిదో “వర్తమాన తరంగిణి' _ (చెన్నపురి వార్తాషతిక ) నుండి ఈ (క్రింది విషయము నుదహరించుచున్నాను.

వాబ్మయము 161

వర్తమాన తరంగిజి:- (1849 సం. ఆగస్టునెల 11వతేదీ గురువారము.)

వారధి

““తిరువల్లి క్కేణి సము.దము వొడ్డుననుండే మంచుగడ్డలు అమ్మే యింటి వద్దనుంచి సము దము వొడ్డున అడయారుకు పొయ్యేతోవలో ప్రీమేసన్‌ కంపెనీ బంగళాకు సమీపంగా ఉండేవాటలో కొయ్యలతో ఒక వారధి కట్టి ఉన్నది అది వెడల్పు తక్కువగా వుండడముచేత ఒక బండికంటె ఎకువ పట్టదు. ఇందు వలన అనేక తడవలు ఉప దవములు సంభవిస్తూ వుండును. ఇందు దృష్టాంత ముగా మొన్నటిదినము ఆపత్యరముగా ఓక కార్యము జరిగినది. యేమంటే అడయారు నుంచి దొరలు ఎక్కే కాటేజిఅనే ఒక పెద్దఐండి ఆ వారథి మీదికి వచ్చినది. అప్పుడే ఉత్తరపు దిక్కునుంచి దానికి యెచురుగా మరియొక బండి వచ్చినది. అడయారు నుండి వచ్చిన బండికి లాంతర్లు వున్నవి, ఉత్తరా న్నుంచి వచ్చిన బండికి లాంతర్జులేవు. ఈ బండ్తుతోలేవాండ్లు యిద్దరు వకరు ముందుపోతే వకరు వెనక పోవలెనని వుండిరి. యిందులో వు త్రరాన్నుంచి వచ్చిన గుజ్జము పిరికితనముచేత వా? ధికి ఆవలవైపున నుండే వెలుతురుని చూచి జడుసుకొని ఐండి గిరగిర తిరిగి వెనక్కువెనక్సే. ఆ సమీపములోనుండే వక కంచెలోకి వెళ్ళినది, అంతట దై వవళాత్తు దాని మనస్సుకు వక వికల్పము తోచి అక్కడనే నిలచినది. ఇంకా క్షణమాతం ముందుకు వెనక్కు లాగుతూ వుండివుంటే మహా ఆపద సంభవించి వుండును, ఆ దళములో యిటువంటి ఆపైయకగమైన కార్యములు సంభవించడంలో దొరలకే గాని, దౌరసానులకే గాని, మరివకరికేగాని పాణవోని కలుగును.

కనుక సర్వాధికారులై న గవర్నరుగారు యీ సంగతి ఆలోచనలోకి తెచ్చి సదరహి వారధీ యింతకంటే విశేషముగా వెడల్చించి విశాలముగా కట్టిస్తే జనులకు మహా సౌఖ్యముగా నుండును.

పోయినసారి మిగత దేశ సమాచారములు.

పతికలు కావలసినవారు చందాచేసే నెలలో ఒక దినం మిగిలివున్నాకాని ఇ నెలలోని కాగితాలన్నీ పుచ్చుకొని నెలభందా అంతా యివ్వవ సిని, వారు

189 ఆంధ వచన వారు కాళ్కాలికపు వాస స్థలములను మళ్ళి వాటిని మారిస్తే అవన్నీ తెలియ చేయవలసింది. ఈ పతిక మవుంటురోడ్డులో వర్రమాన తరంగిణి ముదా చరళాలలో యె. అదెయ్యవళ్ల అచ్చువేసి _పసిద్ధపఅచబడ్డది.”

ఈ ప్యతిక బౌకుదొరగారి కాలమునాటిది. 1849 నుంచి 1847 వరకు సెగినది. బౌనుదొరగారు (గాంథిక వ్యావవోరిక భాషా వాబ్బ్యయములనా మూలచూడముగా తరచిన పండితులు. అయినను, వ్యావహారిక భొషాతత్వ మును, (పయోజనము గుర్తించి, తమ సాహిత్య వ్యవహారములన్నియు. వాడుక భాషలో జరిపించినారు. ఆ కాలమున వచన_గంథములుకూడ వ్యావవిరిక

ఈనాటి పృతికలలోని భాష సలక్షణముకాదు... పృతికా రచయితలు భాషాజ్ఞానము లేనివారు---అని విమర్శించినవారు, పురోగమనమునకు విముఖులు- అభ్యుదయమునకు ఆవరోధకులు, పతికలభాష సలక్షణము కాదను వాదశము భాషాస్కకమ పరిణామమునకు భాషాభివృద్దికి విరుద్ధము, తెలుగు భాషాచర్నితలో భావకవులు (పజాసాహిత్యమును తాను తెలుగులో వ్యా పి తెచ్చిన నాటి నుండి (ప్రకాభాషయైన వ్యాపహారిక భాష అంతర్వాహినియై (పవహించుచునేయున్నది,

నూతన వికాసము, నూతన చైతన్యము, నూతవభావములు _పశంసింప వలసినప్పుడు, పాతమాటలు, అరిగిపోయిన నాబెములవలె కావలసిన అర్హమును సమకూర్చలేవు. అ విధముగానే. నవ్యాం ధ సాహిత్యమును, పజాసాహిత్య మును పపపంచించుటకు వాయజడిన (గాంధిక భాష సమర్థము కాదు, భాషకు కూడ మార్పు గుర్తించిన మన పూర్వకవులు తమరచనలలో అర్థ్ధబోధనకు, రస స్ఫురణకు వ్యావహారికములను నెలకొల్పినారు. ఇక ,ప్రాచీనకాలమునుండి ఆను శుతముగా వచ్చుచున్న నన్నయాదుల భాషా లక్షణమే ప్రధాన మన్నచో గిడుగు పంతులుగారు అన్నట్లుగా, ఈ నాడును సలక్షణ_గాంథికభాష యని వాడించువారికి (గ్రాంథిక భాషాలక్షణము తెలియదని చెప్పవలసియున్నది.

ఈనాటి పతికలలోని భాష సర్వవిధముల సలక్షణమని సమర్గింపవచ్చును-1 శే _పాచీనారధ వార్తాప తికలు- భారతి, మే, 1920. వ్‌[46416 1 ం 1113000 036080 ౮0౪౧241150. లనీ! (1969).

వోట్మయము 188

భాషాశ్రైలి కుండవలసీన పధానలక్షణములు 1. సులభ గౌవ్యాత, లి వై ళద్యము, $, సమత, &. జీవము. ఈ నాలుగు ఎణములు ఈనాటి పతికా రచనలలో మూ ర్రిభవించియుశ్నదని చెప్పవచ్చు. దీనికి తార్కాణముగా నేటి ప్యతికలనుండి రెండు ఉదాహరణలను చూపుచున్నాను.

“*మౌలికతను మదింపు చేయడం కష్టమే. మదింపు చేయడానికి సూష్యు తర పరిశీలన, కొద్దిగా జౌదార్యం ముఖ్యమైన అర్హతలు, అప్పుడే మౌలికత ఏ రూపంలో, ఎంత మోతాదులో వుందో గుర్తించి గౌరవించడం సాధ్యమవుతుంది. ఈ అనుశీలనను సాహిత్యరంగానికి--అందులోను ఈ శతాబ్దానికి మాృతమే అన్వయించి కొన్ని నేటి ప్మాతలను పరీక్షిస్తే వాటిలో పాత పాతల పోలికలు వాలకాలు కన్పిస్తాయి. అంతమాత్రాన అవి మౌలికాలు కాకపోవు. గిరీశంలో శకారుడు గిరికీలు గొడుతుంటాడు. మరురచాణీలో వసంత సేన వాణి వినిపి స్తుంది. (పతాపరుదీయ యుగంధరునిలో భాసుని యౌగంధరాయణుడు భాసి స్తాడు. కొని ఆంతమా తాన ఇవి వాటికి నకళ్ళనగలమా =”

“ఆయనలోని మావవతంం అన్నిటికన్నా నన్ను ఆకర్షించి వేసింది”

“రాజర్షి లాంటి ఆయన ఆధ్యాత్మిక జీవితం కు తెలుసు, కులపతి లాంటి ఆయన వాంగత్య ప్రకర్ష నేనెరుగుదును, భరతుఅలాంటి ఆయన రస (ప్రలుబ్ధత నాకు తెలిసినదే,

“కానీ ఈ అన్నిటికన్న ఆయగలోని ఆర్ధం హృదయత నన్ను విన ముని చేసింది”

సేక్స పతివాడు రచ ముతశేనా ? ఎ రిస్టవం నచ్చినట్టు చారు వాసి నట్టయితే భాష చెడిపోదా? "* అని భాషాసానాసీవీళ్తుు నాధ పడ క లరలేదు. దీసికి _సత్యు త్తరముగా _పభాక రళాస్రిగారి ఈ కిందిమాఓ లుదహరిం ఎచున్నాను.

“ఇట్టా అన్ని జిల్లాల భాషలను ఆదరించేటట్లయిలే అవ్యవస్థగా భాష బెడ్‌ పోతుందేమోనని భయపడుళ్‌ న్నారు కొంగరు. జరా పడాలు పమోగించే (ప్రజలు చెడిపోయే వారైతే ఆయా పదాలు పెోపోళవి ౬ భాపా ₹డిలోతుంది. అయా పజలు సంఘంటో అ ఏ. హం చెందెవారయితే వరి వపదపయోగాలు, భాషాసంఘంలో అభ్యుదయం చమ. అవుత, ?

184 ఆంధ వచన ఆకాశవాణి (రేడియో (పసంగములు స్వాతం్యత్యానంతరము ఆకాశవాణి _పసంగములు సాహిత్యమున నొక (పత్యేకస్థానము వ్యాకమించినవి. ఈ (పసంగములు (పజాసామాన్మమునకు సన్నిహితముగా నుండునుగొన కేవలము (గా౭ధికభాషలో నుండవు. అట్లని కేవ లము వాడుకభాషలో నుండవు. ఇవి శష్టజనవ్యవవారిక భాషలో నుండును. ఇవి (పసంగములు కావున వ్యాసములకన్న భిన్నమై విశదము, సులభ సుందరమగు విధనున నుండును. ఈ (ప్రసంగములలో సాహిత్యమును గూర్చినవియే గాక=చారి (తక, సాంఘీక విషయములు గూడ నుండును, ఖాషా పరిణామమునకు సంబం ధించిన ప్రసంగములు నుండును. ఈనాడు తెలుగుదేళశమున (_పముఖులెన సాహీత్యవేత లందజు అకాళ వాజిలో |పసంగములు చేసినవారే.కాని ఆవి నిరంతరము ము1దితములు కానందున నాంధధవచన వాజ్యయమునందున వాని స్థానమును నిర్ణయించుటకు నవకాశము లేకున్నది. పభుక్వమువారు *వాణి' యను ఆకాశవాణి మాసపత్రిక (పసంగములను పకటింతురు కీ.శ. 1050 లో మల్లంపల్లి సోంఎశేఖరశర్మ ౨. ఆంధ దేళచర్నితను గూర్చి మదరాసు కేందము ద్వా చేసిన ప్రసంగములు ఆంధ దేళచర్శిత అను పేరుతో నొక్కగంథముగా (ప్రకటింపబడనవి. ఈ _పసంగములు విశ్వవిద్యాల మములలో కళాళాలా తరగతులకు వచన పళనీయ (గంథములుగా నిర్ణయించిన, వీనికి వ్యాప్తి గలుగును. ఈ _పసంగముఅ శె లి యెస్టండునో ఒక యుదాహరణమును చూపు చున్నాను. ఊరు పేరు “ ఊరువాడొ, పల్రెపట్టా, కోఎపేటా, పర్తికుర్తి పాక వాక” కట్టా మెట్టా పెంట కుంటా, నాయి రాయీనాడు పాశు మండమడు"ుు తోటా దొడ్డి

పొబ్యయీము 1ేరీక్‌ పూడి మంచి మట్టా దీవి దిన్నె గడ్డగామ కొండికోనా పోలు మోలు మొదలైన ఊళ్లు తెనుగునాటిలో కనబఐడుతూన్నవి. వినబడుతూన్నవి. ఆయితే నేమి వీని యన్నింటిలో 'ఊరు' అనే పదానికే ప్రాధాన్యము హెచ్చు. జాతీయాల్లో సామె తల్లో, ఊరు స్థిరముగా నిలిచి యున్న ది-”నోరు మంచిదె తే ఊరు మంచి"

ళా దా మొల

“ఊరు పైని ఊరుపడ్డా కరణంపై కాకి వాలదు” “వీనికేమి ఊరంా పేరా” అనేవి నేటికిని నిత్యవ్యవవోరముప తొాణికిసలాడుచున్నవి.”

కొ త్రమనిషి ఆగుపడగానే మనము పశ్నచేసేది ఆత్రని కేరుకాదు- “మీ ద్రేవూరు” అని ఆడుగుతాము, ఆ తరువాతనే పేరు అడుగుతాము. ఇక తెలుగువారికి ఊరి పేకు ఆసలు పేరుతో ఇఎటిపేరుకూడా ఉన్నది.

“ట్రరెయ్యది చీపురుపలి? పేరో? సూరన ుటి పేరడిదమువారు” అని సూరకవి సూ క్రి!

విజ్ఞాన సర్వస్వ'ములు ఆంధ విజ్ఞాన సర్వస్వము (1018)

1947 లో స్వాతం తా వతకణమునస సుంకే కీశ. 118లో ఆంధ విజ్ఞాన సర్వస్వము వెలునకినడి ఈ ఏజ్ఞాన సస్వస్వా..ళరణముగకు భషేర కులు కీ రిశేషులు కొమక్టా:ఃా వేంక ౨ లంష్మళురావు ఇర. ఇంకు 6లో అకారము మ్యాతమే గలదు. ఈ మా) సపుట;ఎులలోనే గెలఏ వ్యాన ములు తప్ప (పాయికముగా వ్యాసముల ౨ల ఎ లశష్మణకొవుగారిప. వాంలో కొన్ని _కింద నుదహరించుచున్నాను.

1. నేను నూట ]బ్బ ఏ ఆకళవాకీ ఫస. గంటు దేగిగొను. వానిలో కొన్ని మూస : ౨ప్పుఏములుగా వా.ఎం చిగాసు, ఇంకా మిగిలినవి మటి రెండు సంపుటములగును వఫఘో మెగటి సంపుటము నుండి పై మది హరణ శిచ్చినాన.

186 ఆంధ వచన

1. ఆంకిగణీలిము 9. అతృ్మరములు తి, అచ్చతెనుగు *ఉ. అద్వైతము
2. అధర్వణ వేదము 6, అభిజ్ఞాన శాకుంతలము "7. అభినయము 68. ఆయన ములు 9. అర్హళాస్త్రము 10. అలంకారములు.

ఠి

ఇవి (పత్యేక ముగా గంథరూపమున ము దింపదగిన వ్యాసములు = అట్లు ముదించిన. ఆయా విషయముపై సాధికారముల్టె న _గంథములగును. ఇందలి వచన రచన (పళనస్త మైనది.

ఈ మూడు సంపుటములను కెండు సంపుటములుగా |కీ. శ. 1982లో కాశీ శాథుని నాగేశ్వరరావుగారు _పకటించి యున్నారు.

ఆంధ విజానము టా వే

నాగేశ్వరరావుగారు-ఆం్యధ విజ్ఞాన సర్వస్వము ప్రకటించిన వెనుక దేవీడీ జమీందారులు థ్రీ కందుకూరి బాలసూర్య పసాదరావుగారు, ఏడు సంపుఓములలో ఆంధ విజ్ఞానము అకుపేర నొక సర్వస్వమును _బకటించిరి.

ఈ సంపుటములలో భారతీయ వై దిక లౌకిక విజ్ఞానమునకు సంబంధిఎచిన యశేక వ్యాసము లుండుట విశేషము.

ఈ ఏడు సంపుటములు నొక్క చెతిమీదుగా- “అనగా వా.సూర్చా ప్రసాద రావుగొ రొక్టారే) నడచినవి ఇతర విజ్ఞానసర్వస్నఃలలో- ఆర వా. లున్నవి. ఇదియే అంధ విజ్ఞానము విశిష్టత.

ఆంధ సర్వస్వము అ “1940)

దినికి సంపాదకుడు = మాగంటి వాపినీడు. 19040 లో నిది వకటితము,

ఇది సరళ _గొంథికముననే యున్నది.

వాజ్బయము 18? తెలుగు భాషాసమితి విజ్ఞాన సర్వప్వుము - (1940)

ఇది తెలుగున గల విజ్ఞాన సర్వస్వములలో క్ర పెద్దది-10 సంపుట ములు-దీనికి తొలుత క్రీ, శే మల్లంపల్లి సోమశేఖరళశర్యగారు- డాక్టరు నేలటూక వేంకట రమణయ్యగారు ఉపసంపాదకులు.

సం్యగవోంధ విజ్ఞానకోళము - (1950,

ఇది ఆరు సంపుటము:లో వెఎవకినది-దినికి సంపాదకులు ఆవార్య మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్యగారు.

అంధధదేశచరి త- భూగోళ సర్వస్వము. (13) మకాడు సంపు పరులు వెలువడినవి. సంపాదకులు ఆచార్య ఖఎడవ భి లక్ష్మీరంజ నము,

పై వన్నియు. సరళ గ్రాంథికభాషలో నున్నవి.

వ్యాసము- విమర్శన ప్రికలు- ఆకాళవాణ ప్రసంగములు మొకలగు సాహీత్య ప్మకియలందు సర్యేసర్వ్మత వ్యావవోంకభాష గావవచ్చుచున్నది.

ఇట్లు గంగాయమునలవలె, సరళ్యగాంథక వ్యావహాఎక భాషారచనలు రెండును-వచన సాహిత్య తేచి ముకు నితోధికముగా పండించుదున్నవి.

స్వాతంత్య యుగము

శ్రీ శ. 1947 లో దేశర్వాకంత్యముతో గూడ తెలుగు సాహిశ్యముశ స్వాతం త్యయుగము (ప్రారంభ వది, వచనసామిత్య క్రియలు బహుముఖమను లుగా పచురములై నవి.

వాని నీకింది వీధవముగా వింగగింపవచ్చు ఈ,

1. దేఠ చరితలు 8. శ్రీవిక చరి.€లు 8. స్వీయ తలు కు యాతా చర్మితలు 5. భాషాటర్ని!లు 6. [వుల చరిత 1. వాశక్క్మయచరి కలు
2. పరిశోధన (గ్రంథముల 9, సిద్ధాంత గ్రంథ మలు 0 విజ్ఞాన సర్వస్వయులు క విజ్ఞానళాస్త్ర య ంథ.బులు ఏ, బేఖలు, 8, లకియో [పసంగను లు,

ఈ స్వాతంత్యయుగమ అంధసచనవాబ్మయముశందేగార, ఆంధ సౌహిత్యచర్మితయందే ఒక్‌ (ఫ్‌ ద్యేక విశిష్ట మన ౧౨ “వాం. ఓపంముఖముఎగా వి స్తరల్లిన పై వచన ప్రక$య ౧ నిక బైత్మే వ్య శయిగా ఫపంతరింపవలసిన ఇగాని సర్మగహముగా చెప్పుటరి. వలని కాశి ఆది చేతి పంకుఏనుగా. వెలు వడవలసి యున్నది.

అనుబంధము (పొబ్బన్నయ యుగము తెలుగువచన కాసనములు (క్రి పూ. 200 కుండి- క్రీశ. 1050 వరకు) నన్నయకు పూర్వ యుగమున వెలసిన వచన రచనా పరిణామమును ఆలుసుకొనుటకు శాసనములే ముఖ్యాధారములు- కీ,పూ. 200 నుండి క్రీశళ.575 వణకువు మనకు కాసనములలో తెలుగు పదములు తప్ప వాక్యములతో నున్న శాసవములు లభ్యము కొలేదు - ఆ పదముఐను ఆూరాదిగా నిందిచ్చు చున్నాను- “అరుతొటె- అరువాహి -అ ంతుకూరు- ఆపిట్టి-ఇరాది మహాపథ- ఊరువు పల్లి-ఎలూరు-ఒంగోరు-కంగూర - కందుకూరు-కంబురాం చెజువు - కడకుదురు కమ్మకరథె-కరుపూషు-కవచకార భోశ- కిష్ట బెజి-కుందూరు-కుడువోర-కుద హార విషయ-కురువాడ- కూడూక-కూడూర హార - కేవురూర _-కొండ మార్వుడు- కొం పెర -కొడింది-కొట్టూరు- కొవివాల-కొ హతుర-చందలూరు- వ్‌సపుర - చిల్ప లేక -కోడుంక -చెంచెలువు-తాస్లి కొన్ట-తోటపా రె-దాలూర-నట్టి పబ్య సకతూర- నాగబు-నాగలామ్‌-పలకి రాష్ట్ర-వాఎతూరు-పాగులూరు- ప్రాలూరు - పుల్దలూగు 'పెనుకపజ్జు- పేరు వాటక-మహాకాండూరగామే _- మవతలవర-ముండ రాష్ట్రం ముండూరు-మడీతి తటాక మాయూరు కూటువ-మూల కూర- మెలితాప-రచ్యడి- రావి రేవ- రేగోనమ్‌ -లగుంబారు- తెందులూరు =లేకుమావి-విదకూరు -లవట్టి- ఎరిపురం-విరిపర- వేంగి రాష్ట్రి- వేపూర.” మనకు లభ్యమైన మొదటి వచన కాసనము- [క్రీః. గ”క్‌ నార దేగాబి చోవుడు ధకంజయుని కలవుళ్ల శాసనము-ఆనాటి నుండి నన్నయ వరకు వచన శాసనములు లభ్యములై న వాని నిందు వివరించుచున్నా ను!.

1. పాద్నక్నయ యశమున వచన శాసశములు తొలుత సీ గంకమనశే యపవమ మృుద్రణమున కక్రిళ. 1951 లో నీయబడినవి,

వాజ్య్మయము 159 అక్ష రేనాటి చోళుల శాసనములు

1. కలమళ్ళ కాసనము-ధనంజ ముండు- కీ.శ. ర75.

44449444 కల్‌ ము [తు] రాజు ధనంజయుజఖు రేనాణ్డు వీళన్‌ చీజుం బూరి రేవణకాలు [పం] పు చెనూరుకాజు అజీకళా [ఊ) రిజ్ఞవారు [ఊరి] (11-14 పంక్తులు శిధిలము),...పంచ (మ] వోపాతక స [కు]

8. ఎజికల ముత్తురాజు ఎజ్జగుడిపాడు శాసనము 6వ శతాబ్ది చివర.

స్వ స్తీశ్రీ ఎజికల్‌ ముత్తురాజుళ్లు కుల్లికాళ్లు [ని] వబుకాను ఇచ్చిన పన్నస దుజ్జ్ణయ రాజుల ముత్తురాజులు నవ (పియముత్తురాజులు వల్లవదుక రాజులు సకికాను ఇచ్చి [న పన్న కొట్టంబున పాజకు కుణ్ణికాష్ట ళ ఇచ్చిన పన్నస ఇరవది యాదినాలు మలునుజు నేల,

ఇ గ్రా మలో తి. చోళ మహారాజు ఉరుటూరు కాసనము. 7 వ శతాబ్ది [పథమ పాదము [బో] ళ మహారాజు (జ్ఞ) [ఏళ] ఎరిగల్‌ తుగ (రా) జుజ్ల ఇచ్చిన పన్నాస రాచమానంబున ఏబది తిరువుళ పాజకు ఇచ్చి న] పన్నాస దేనికి వ్మకం [బు] వచినవాన్హు పంచమహా పాతకు అగు, కీ. చోళ మహారాజు ఇందుకూరి శాసనము. న్నన్తిభ్ర్‌ చోజ మహారాజుల్లేళన్‌ . ఎరిగ [ల్‌] దుగరాజు లిచ్చిన పసన కొచ్చియ పాజ [క] వ శమ్మాన్‌రికిన్‌ తేనిఅచ్చినవాన్ట పజ్బమహా పాఠక సంయు క్రునపు ఆసివై రువు లికితమ్‌. 5, ఎరికల ముత్తురాజు పుణ్యకుమారుని వెలుదు రి శాసనము. స్వస్తిశ్రీ ఎరికల్‌ ము [త్తు] రాజుల పితి-మ్‌ పుణ్యకుమారును,

190 ఆం[ధ వచన ఆతిసయ రట్టకూట్ట నర్‌కుస్‌, . .రట్టకుట్ట ఏభది మరి...మాస పూజ్జ౯మి పాలశమ్మాళారికి దీని కాచి కుడిపినవారు [భూ]మిదానంబు పలంబు వ్యక పల్కిన వారు పజ్బుమవి పాఠ [5 ౦] బుపడు 6. ఎరికల ముత్తురాజు పుణ్యకుమారుని తిప్పలూరి శాసనము. స్వసిథీ ఎరికల్ల ముతు [రా] జు పుణ్యకుమారున్దు గణ్యమానున్దు మజున్గ పిడుకు మదముదితునుత తమో త్రమున్దు అయిన వాన్లు చిర్చలియ పటు కాను రేనాజ్టేలుచు తక్క ౯ాపుళోల పారదాయకిటేవురు (కిజెవురు) కట్టిళమ్మన్‌కు తిర్చలు రపనాళ కొబ్లి కాత్తిన్‌య. చీకున బిదియ సోమవారమ్భు వుణరు పుష్యమ్చు (బి) బృహస్పతి హోర కాను ఏమ్బడదియే బామణ కాలధ. 7, పుణ్యకుమార చోళ మహా౮ాజు రామేశ్వర స్తంభశాసనము. స్వ స్లిభ్రీ పోర్మున్‌ఖ రామ పుణ్యకుమార _ప్రిథీవీవల్దభ చోజు మవ రాజులకు _పవర్థమాన విజయరాఖ్య సంవత్సరమ్భుళ్‌ ణలేశగు నాజ్లు వనని' పోఠి చోళ మహదేవులు తారుమున్థి వసంతీశ్వరమ్చున పూళ్ల వట్టమ్బున వారికి విరిపజీతి పులొంబున రెండు తోటలు [6] హిళఠంబు రాచమానంబున మున్నూజునేల మాత్పీడుగు రట్టగుళ్తు ఆణతిగాను వస స్రీశ్వరంబున కిచ్చినది [1] దీ [ని] కి వకమ్చు వచ్చువాన్లు, *.నేని బారణాసివేవురు పాణ జమ్బిన వాన్హు గట్టు విరిపటితి కమ్మ ర] వినియణ (వాసె 8, రెండవ వికమాదిత్య చోళ మహారాజుల చిలంకూరు కాననము. 8వ శతాబ్ది (పారంభము స్వ స్రిశ్రీ మత్‌ వికమావిత్య చోళ మహారాజు లేలన్‌ చోళ మహాదేవుక్‌ ఊఉ త్తమాదిత్య సామ స్తకముళ్‌ చిటుంబురు ఏవీఎన్‌ ఊర ఏళుపాళ్టి [పా] కాటుజున వను [ప రియారము మరు [తు] ఇిపా...[ప] సాదచేసిరి,

వొబ్మయము 191 ఆచన్ది దారార్కంబు నిల్వ [ను] తొల్పకామి రట్టగుళ్టు చొజీయ రట్టగుకు అతిళశ [య] రట్టగుశు అటికో...రిక్కి (వసాద పూర్వముతేఅ. నిచ్చుహా పాత [క] [గు $. నల చెజటువుపల్లి శాసనము. ళా మ! 4ంరాజును ఏల ఇనెదివాడి ఎరిగల్లు ముతురాజు ఏళ కన్గళూన్లు వీ ల! టం ళా వాశానో లి ఠి చోళ మహారాజుల శేవుక్‌ మమఖి [పా] ఖీ యారు ఉ్జేలు ఉజ్జమిని ఇచ్చి [న] పన్నవి...గణి [పా] అనూ...డియారికి తేని (ని] కి..న్హుగోణపు ల్వ 4444444 ,4కలుడజె రేని ష్టచ్చువా [డి] వల్వరాచ (ద్ద) దిజ్ఞు బారణా వేవుర వదిసినవాన్డు ఆలు పసిజణ్జీ మిటె గొలచి 10. పృథివీవల్లభ విజయాదిత్య చోళుని 22 వ సంవత్సరపు చామలూరి కాసనము. స్వసిలీ పృధివీవల్లభ విజయాది [త్య] చోళరాజు ఇరు వాది రెణు [చ] వచ్చరమ్భుల్‌ (పవ ర్తిల్లన్‌ వానరాజుల్‌ పొమ్భు లిగ్గి ఏశుచు పల్లివాది రాజుల[కూ]చ పోతియాంి తంబుల్‌ చోళ మహారాజుల అమ్మ శే. ఉ త్రమాదిత్య చోళ మవీరాజు వెలుదుర్తి శాసనము, 8వ శతాబ్ది రెండవ పాదము స్వ స్తిశ్రీ ఉత్రమాదిత్య చోళ మహారాజు పిధివీరాజ్య [మ్‌] చేయ ఇన్ను% ఈటొచ్చిన సన్నవీస కోసియ పాఆ చేదిళమ్మన్‌ కిచ్చిరి ఎయ [ర] కల్టుపజగట్టులు వెందఠంబుళు వేణు వోజన్డు చీ [దీ] నికి వకంబువ,**... పజ మహా పైతకున్తుగుకాచేలటు పాజ ఎఆమ [ వా] సిరి కొటలి పణణా ఆ అ 6 | ణె ఇనాన్తు కొటె ఇ ట్ర

1ేర్లిల్లి ఆంధ వచన

పాగ దన్ద కోళూరు కూచపోటికి నేత,..ఉద.,.యిచ్చినయ [న] న నాక*..దె [ర్లన] రాచమానమ్బునన్‌ ఏంభాది మబుత్తుణ్లు నేల ఆ [ఘ] చింతయొ త్త్రర బు కట్టు కౌణ్డిన్య గోతస్య పెనర్చాజ రేవశర్మణా [పు] శ్రన్‌స్య అగ్గిశమ్మారి కిచ్చినదతి

12. రెండవ మహేంధు9 బుద్దిగడ్డపల్లి శాసనము 8వ శతాబ్ది చివర.

ఫ్రీ మహేన్ద్రన్‌ మావరవి మాణజురాపి [డుగు) మాగన్హు పుదలి ఏలువాన్దు కాపీ బోళము త్తు రాజు అచ్చవ్వున్‌ గను ఆరివరజ మును అన్వాన్దు, ద న్లియమన్దు తోళవ్‌ పొడుచి పడియెన్‌.

19, పొట్లదు ర్తి మాలెపొడు శాసనము శ్రీః శ. 600-625

స్వ స్తిభ్రీ చోల మహారాజుల్లొళన ఇన్టుజొలి అణపోతులు రేవణకాలు పుద్దణకాలు ఇచ్చినపన్నస పెన్‌పాజ ఇకె జేనికిన్‌ తేని చ్చిన వాన్లు ప్బ మహాపాతకున్షగున్‌-అసే వై చువువికిళమ్‌,.

ఈ పండ్రెండు శాసనములును శ్రీ ముట్టారి వేంకట రామయ్యగారు (పకటించిరి.

కౌం1080 ౧1౦014 18001648 గంగు 04812900 196 ౧4644088.

కు శ 121008 54304 ఈ స *7లక1్ట1మ0ఉ02, 001- ౧౬౧1206.

పం8ై800004 104104 ₹01 ఎర! 0, 42 94668 220-240

వె 7 27 ఎరగా 241-251

వంణం34 1206114 914663 0920726694: 10 ౧ ౪68౧

కద. 2019184 న్‌?20.

701 [1 సం. 44 9486ల 268276,

వాబ్మయము 191 14. పుణ్య కుమారుని తిప్పలూరి కాననము,

• శ్రీశ. 626-650 స్వస్తి ఎరికల్ల ముతురాజు పుణ్యకుమారున్లు గణ్యమానున్దు మణన్ఞ పిడుకు మదముదితున్‌ ఉత్రమో త్తమును అయిన. వాను చిర్ణలియు. పటుకాను రేనాజ్డ్‌ ఏలుచు తర్క పుజోల పారదాయకి టేరువు (కిటెవురు) కత్తి శర్మకు తిర్పలూర పనాస కొణ కార్తియ చీకున బిదియ సోమవారంబు పుణరు పుష్యమృు (ఐ [బృ] హస్పతి హోరను వీమ్చదియె దామణ కాలధ. ఈ కింది శాసనములు దక్షిణ హిందూదేశ శాసనసంపుటము ౫ లో నీయ బడినవి,

15. సంఖ్య రక08-చోడ మవోరాజు రేమయ్య శాసనము
16. వల9కీ ,, .. బీకిరాజు /॥ 17, 595 . 9... సూర్యగ్రహణ కాలము 7 18.4 ర9కీ , క +? 19, 59, .. ౪% ౪ 90, €88 వొదెయ్య రట్టొడ్లు దేవాలయము. కట్టించగ, భార్య మారకణ- కొదుకు బొముండయ పెట్టించినది, ౨! * 609 చోళరాజులు చౌడూరు ల, 610 ః కామనూరు వి , 611 *% 'పెద్దమడియ లీక ,, 612 న 1 ౨5 , 618 ॥ ముత్తుకూరు ౨6, 614 +, . వా, ఉఈ5 ॥ మోపూరు వ8 ,, 616 న గోడ్డళో ల్రపల్లి 29, 617 వ్మికమాదిత్య చోళని చిలంకూరు

! అంధ్ర వచన 80 , 618 కొమారురు పాటూరు లి! 819 సంగ మేళ్వరం 88 ,, 620 చోళరాజు కోటపాడు $8 వెంకయవనోడుని దొంగలసాని కనుమళాసనము. స్వస్తి చర (ణ సరోరుహ) విహత వి(లోచన తి) లోచన్నపముకాకిల (1పి) థివీశ్వర కారిత కావేరీ (తీ) రకరికాలకుల రత్న ప్రదీపా హీతాంకశో థీ వెంకయాచోష్ట 'మహాాజులపట్టం (బు) గట్టిన (పవర్థమాన విజయరాజ్య సంవత్సరంబుళ్న ళ్చాద్యదియొకౌటియను. నేణ్జీ చిట్టది పెంపునం దష్టమియు అదిశ్యవరంబు నాణ్డు కుగువభటం౨కి రెణ్డు జేవులు పొలగరుసుగాను పడుమటం గొల్లి (యు గరుసుగాను ఉత్తరంబున నే(ల) కుగుబువ డొంకలోపలినేల యె శర్వన్‌ పరిహాకువు ఇచ్చె శ్రీ వెకయావోష్ట మహా5జు తెంకణావిత్యుక్ఞు కొమవ రథీ ముణ్జు పుసియి ల్రదొష్ట ప్పి ధర్మమానం దార్భతారకంబును వా(్ణి లుచునుండు) వాజ్డు బరన (స్రి..,ష్టి (న) వాజ్జు శ్రీ పర్వ్యతంది (న) గల లింగంబునష్టి (సి న వాణ్ణు (పురముర్కు.) న్నను గలణ్డు ఇస్‌ నంబు గలవారు ఇసానశివుఎ బహుభివ్వన్‌ (సు) దాద త్తా బహుభిబ్బాను పా లితాతేన అన్న ఆస్య అదాభూమి తస్యత వ్యతదా ఫలం 84. జయసింహ వ ల్లభుని విర్చ అ్తి శాసనము (క్రీశ. 849.) స్వ సిభ్రీమత్‌ సకలలోకాళయ జయసింఘ - వన్లిభమవారాజులకున్‌ (పవద్ధన్‌ మానవిజయరాజ్ఞు సంవత్సరంబుక్‌ ఎణుంబొది అన్నేణ్జీఅమ్మన్‌ పూజ్ణ మనాణ్జుం మ్లావిండి రాజుల ముట్ళుకలిముడీ రాజుల్‌ మ్లూవిండి సముదర క్రై నాకు

1. (తిలిజ్ల రజతోత్సవ సంపుటము = థ్రీ ముట్లూరి వెంకటరామయ్య గారు. పుటలు 852-864 ((వెంకయ చోదుని దొంగలసాని శాసనము అందలి వాజ్మయ విశేషములు,

వాబ్మయము 105 బణిసేసీన కల్పివీఅరుజ్లమ.ద్దికదు మూటికి విత్స త్రీ ఉత్రరంబునంబున చెజువు పడుమాజికోటక ఎణుందొది పులా పుట్టు ఆజ్ఞ పట్టునేను తూప్పున్‌న కోటితా (జు) తోంట కాయుపడువా రంబు ముచ్చిరి పాజపడువారంబు మ్లూవి() డీశ్వ రంబున కళాకండుగ మిచ్చికుడుచు వారుయిజ్త కానుఏ వెజుగువారు వితృఖి గాణంబు (స్హా)ల్లౌట్లు (నం) గారణంబు చువ్వుటూరు గాణంబు,..

(దీనికింద నీ నాల్గు పంక్తులు చెక్కబడి యున్నది.)

(వు)చ్చినవారు వారాణసివేపు వీడిన (ము)దంబు _ మలాడిసెనవదికి రమణఇచ్చి.

తర్‌. జయసింహ వళ్రభుని విజ్బ త్రిశాసనము

గొన్ములోవిడి సము_దంబు ని(ల్చి) మహిమిస్టమజిపొ...ముు పెరువెప్ప గుడ్డునస్టవనంబు. . .న్టిజ్లి పేవువేవుర ...(ఘ) మ్మన్‌ భ్రీవిశేవనిపొగఆకుడుము === సేపుటకలిముడ్‌...న పపాదంబుశన్నియు మి, ..హతికప్పుతక మునియౌ- (శ్రీ )(శి)లావిలవిపుల. . .సంపూజ్ఞన్‌ గాం(భీ) తం (కు,_ళద భ(శు)కౌచ్యస్స... జససుత, =.వ త్రిన్‌ ...స్తానస ,ప...స్వసు. ..లనద్చ్భి త్రి చిత(ని )౮(జ) (ధిష్టా) వా (ప) భృదసకలవా...!యు) త (న్ని) మిన్‌తన్ని (వ్వన్‌ తన్‌ ,న థ్రీ సలకు ఇరువుట్టే ఆళ్ళ పట్టుకుజితియా ((ఊ)డ్తందు వీనువుట్లు ఆడ్గపట్టు. , .బుచేను థ్రీవిత్స ద్రి.. .ద్దాాదిత్మల కలయ _స్థ(గాల)ంబుగ నడియవాలు. కవుల ఆయంబు దీనికి వ్యకంబు వచ్చిన పాజను వేయు కవిలలా ...వు (వచ్చినవారు భాఠరనా!

1 4. ౬. సెం 147 0 1890,

25. 1. ఓ ౪017౯1 ౦0, 584

26. 4 2. 147-406 1899,

లి. 5,1. [01 71. సం 585

106 ఆంధ వచన

18. విత్స ల్తిశాసనము.

స్వ సీ పి శ్తివిపతి రాజులదేవుళ...మున్దు _పితివివత్తుల్ల ఇచ్చిన్న పన్న శాకరు వె(0) గ్గళనజుచాముళ కుమోర యాకు ముట్టకు ముప్పదిమజూతూ కిరచ్చ మానమ్బున కులొచినట్టి పొదొపుళు రచ్చకానులు (ఉఊ) రుపెన కాలు పుజ్జ నూరుల్లు మా చూరుల్లు, ..రుల్లు కొన్సపలు దేని అచ్చువాన్లు పబ్బమహి పాతక స,., క్తురగున్‌.

శేని రక్షిబ్బ కుడ్డిపివాన్టు ఆశ్వ మేదమ్భున పల్లము కొన్బున్‌ ఆడుగు అడుగు]

87. మంగిదొగరాజు లమ్మీపుర శాసనము 85-705 ప్రాంతము.2

స్వ సి శీమగిదొగర జు లముడ్డు విట్టజుల (ప్రతమరా జ్యంబునక డువం(డ్లు?) ల ఇచ్చిన రెన్సువటి మిరియమ్పు బోళ జకు టెంగరి పెడళ€న రెండువట్టి పదేన్దుంబు అడ్డుపట్టు_దుగ్గాదేవి నేలయు ఉటువుటురిబోళ రెండు ట్టియు తూజ్సు ఈరెన్టుట్టి ఆచుపరు గళరేని బారనాసి వేగవిళాశు నేడ్డు ము వేశులువుకు వేవురు పజూను చమ్సిన చన్నంగు యశ్యయశ్యయ తా భూమి తశళ్యశ్య తస్యతథా పలస్వదళత్తా పరద తావాయో పవశున్దరా తతత

1. ప్రాలీనాంధ శాసన చతుష్కము. జయంతి రామయ్య పంతులుగారు ఆంధ సాపాత్య పరిషత్ప్యతిక సం. విక. సం. ర. పుటలు 158-162. ఇందు పై శాసనముతప్ప తక్కిన మూడును దక్షిణ హిందూదేశ శాసన సంపుటములలో పకటితములై నవి.]

2. 2%. 476 06౯ 1906

లి, 351 ౦£€ 1905

1... పప్రాచీనాంధ కాసనములు. ఛ్రీ వేటూరి _పభాకర కాన్తిగారు. భారతీసం.5.సం ఈ ఉన్‌ 1936) పుట 685-940.

పాజ్మయము 10% త8., ఆవహదనకరశాసనము [క్రీ.ళ. 710 17 పంది మొదలు

*.విదితమసు వోస్మాభిః స్వస్తి పృధివి పల్లవ పట్టనబూన ఊరివారు కరిగళ్ల వడవరికి ఊరిస్వాముళ్‌ ఇచ్చిన స్థితి రెణ్జువాడల పట్టనావురకు అశియు డగు తెతెయు సిద్ధాయంబు దండుదళశ పరాధలుకను సర్వబాద పరియారువు ఊరు దాయ సెసిఇచ్చిడీనికి వ్యకంబుశెడు వచ్చినవారు గళ రేని ఊస్థితి దప్పిన వారు దినికి వ్యకంబు వచ్చిన గచ్చుచు రెబ్టునతల ఎవెవురు వేములలసినది యు చన్ను విరిపమి నాడువరు గల్గిన ఎశెయుళ చేసీనసెయుడు సను మహానివియుక్‌ నరా శాక మహాసళ్థవుక్‌ విరావనమహాబియుళ్‌ గబ్నంబు సెజ్ల నడువుల్‌ సమస్త భువన శియకనదిరజు బ్యదపెరయ ఊరి పనిన ,వసివరవయ్యెజీమహా నబిక్‌ వయ్యెతిమ వాబిళ్‌ పని కొళుచెనరక వన్చినవసివయ్యెది మహినలియుక్‌ సకల కొన్టకల్‌ సవ్యలో కృళయా మవాసళ్థవళ పెద్ద కాళ్‌ నెరవద్య మవోద త్రవళ్‌ నెరవద్య మవోద త్రవళ్‌ పసిణ్జిముడ్డు వెటందలచరువయ్యడ విష్ణువద్దనె మహ సత్ధవళ్‌ పసుకేవుళ కొన్టుకక్‌ ఆచ్చకుజ్ఞవనియు కొన్సకళ్‌ గజంబు. పళ్ళలనడు వ్‌ పిథిమి మహసద్ధవ్‌వళ్‌ పొనికస్ట జముకొళ నడుపు విష్ణువడ్ధ్థనమవో నళ్ధ వల కొన్దుకలు నిరవద్య పిథివికనడిరజుక్‌ మానవ మహ శవియుళ్‌ ముద్దకచ్చి కొళ్‌రమిస్వరాప్రిధవి మహా సత్తంళ అపయశాఏవ కాంకొణ్డుకళ్‌ కొంస్థికొళ్‌ కరిగల పిథివి మహసత్తవల 1 ఫకవ స్థ కుహానవిలో పు శ్రీ మహా నళ్ధ వళ సకలొక్కళయ్య _పధివి మధా వక్టవలటివ కలయ్య పశింకొళ్‌ శీ జుప్టీ పెద్ద

1, తికిషరే డర 2ర2214 ] 350110 1౧. 5409౬16 20చే ౮14 క2గ1౯656 108069610%9. 100 20 మీ 1లర్షటం2?? ౪01. [8 141 1886. ౧9. 185.186 09? ,. 2. ₹16౬.

2 గజం 104 54219016 ౧50౯2౯౬౦౧౩. సేం. 22, అ 99. 174-176 ౨ వెంి635 16 1662 52511.

1ఫిర్రి ఆంధ వచన

ల, (ప్రాచీాంధ భాషాస్వరూపము. రాజసనరేందరాజ పట్టాలి షేక సంచిక పుట 71-72 మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ. ఇందు బర్గెస్‌శాపన [పత ప్రకారము కాసన పంక్తు అఇదహరింప(బడినవి.

శ. ఆం్భధ పరిశోధక మహామండలి పంచమ వార్షికోత్సవము. అర్యక్షో పన్యాసము. కొమట్జాజు లక్మణరావుగారు. శాససపంకుు లుదొహృతము లై నవి.

5, అహదనకర ళాసకము సంపూర్ణ విపరణ సమేశము,_ వేటూరి పభాకర

శాస్త్రి భారతి 5వ సంపు. సంచిక 7-86-1103పు.

6. ,, మల్లంపల్లి సోమశేఖళర్మ భారతి 5వ సంపు, సంచిక 8-286 801పు.

7, 4... పునర్విమర్శ్మనము నేలటూ9 వేంకటర ఏణయ్య భారతి 5-వ సంపు. సంచిక 8-811=814 పు -

క. * పునర్విమక్కనము పెటూ) పభాకరళాక్తి వాతి 5-న న)పు, సంచిక 9-520-529పు.

89. ,, పుశర్విమర్శనము మల్లంపల్లి సోమశేఖరళర్మ భారతి ఏవ

సంచిక 10-661-36) పు.

10. ౫, ౨ కందూరి ఈశ్వర కక్తు వివరణ నమేతము. ఆం_ "సౌః "త్య పరిషత్పతిక సం, 28 సంచిక గ- 65- ౩6పు. విరణ (పతిబింబముతో సవ్ముగముగా (పకటితము.

కేసే. 101 డాక్టరు చిలుకూరి. నాా:కణరావు ఆంధ ఇష్టా చర్కె "ము రెండవ స-పుఏము పుఎలు 1310.-1 316.

కేవీ, 4 కాళ్ళకూరి సూరనాంాయణగారు భారతి 16 సం. పు.

హజ్మయము ఓల

ఈ శాసనమున మొదట తెలుసు కందని గుర్తించిన కీర్తి థ్రీ లక్ష్మణ రావుగారిది. దాని వివరణతో మొవట పకి బించినవారు థ్రీ పభాకళాస్త్రగారు. ఈ కాసనముపై జరిగిన విమర్శనలలో థ్రీ సోమశేఖరళర్మగారి విమర్శనలందు ఎన్నియో నూతనవిషయములు శాసన భాషకు, లిపికి సంబంధించినవి, తెలియ వచ్చినవి. ఈశ్వరదత్తుగా రీశాసనమును చక్కగా అర్థము చేసికొని వివవణము వ్రాసిరి. [ప్రాచీన వచన సం్యపవాయముసు. తెలిసికొనుట కిదియు. నొక ముఖ్య శాసనము,

89 కపిలేశ్వరపు కాసనము- క్రీశ 740 ప్రాంతము.

న్వ స్తిఫ్రీ వెజఇత్త, భటరళ నిల్చినద త్రి, కడల్దల ఇశరయ నిల్చిన గుగియ వరికొడుకు బాదయ కొడు మతత్తిళకు తబ్యు శక వై ళవనుకొడుకు ఉజ్పోలయ భటరళ పన్నెశళళకు వ్యగబు వచ్చువరు బ(రనాసి) వేవురు ప(ఆ)!

40. 42 విష్ణువర్ధన మహారాజు ఒడమనారాఒపాడు శాఫసములు

స్వస్తిశ్రీ (విష్ణు) నద్దకాన మహోరా (జు)(ల ము వంర్భలామాన విజయరా (జ్య)(సం) వత్సరలబు (శు) ద్వాదవఎ (షకాం)బున దృుపి(థి) విరాజ్యంబు యవారిషమామ ..,యవెళ్ళకివాడి ఎబవు

బాల్టమ్‌ భంబారళ (ఉ ్ష-ంబున దేగము నాలుసవుపు ఆట్టపటుసే.., చ్చి(ర)ష్ట సోముకు ఇచి 5 డీ. ప్రతరపలు వచ్చువాప ఈ) నో (మి) చేసుకు పా...విదుట (వా) గళ దీ.?*చిఫవారు ₹ట్టాన,.. (ర) ...లరు...5 కె [చ్చిన] వారు... వంబురాగ,.. నవబనవారు కోరిమా [స్థ] ఐడితీమ,..లిము ట్తుకొం బుస,..ఆని్‌ ఇచిా ను శ్రీం బట జూ తనా

1. ఈ కాసనమును కీ శే. టూర్‌ (౯ కరళార్ర? "రు పతీబింబసపాత విపుల వ్యాఖ్యా సమేతముగ _పకటించిరి.

్ర)ంజంం2[ 0% 91 "76 ఓ116ఈ ౩22 01:62" 08616416 701 * సం 2 2869 ఈ) ౬.

£00 ఆంధ వచన

స్వ స్తిఫ్రీ వి (ష్ణు! వద్ధనమహ (రా, జులోకు పవద్ధకామానవి (జ) రా (జు) (పథమరా (జ్యం) బున శివాప్పరా పం కులు ఫోయినఏ ఇచ్చిన పన్నా (స) చన్చాాయి త్రకాలం బుచ్చరగినృువారు జుల్‌ ఊబి ల్నీశ్చర భటారళాకు ఇచ్చిన ద త్రి గంగ రాజ్యంబునాక ఉద్మోగంబు[్యయొ]ది....., (కింపోయినది) మజ్జ [వి] చోళ [జక] మ్మ ఉబివీశ్వుర భట్టారక పన్నాస శివాప్పరాజు ఇచ్చి [న దత్తి చన్దాయి త్ర కాలంబు చరిగిన్నువారు. *.

ల్రీ నిట్ట సోముళ వసిన వావియు దేగుళంబును ఫ్రీ కొమొరపొలు కౌజ్ణయ్య మనరాచ (మ ణిలిఖేతన్య వల్లురిఆట ల్ల మారయ్య పణికొసి నగుడియు గొరవశ్మెచ్చి చేనిచ్చిరివ [క] బువచ్చిన ఇపన్నాస [వి] [ష్థ) ఆయోద్య.

దీనికి ఆ హితన్ని [పి] న్చినవాణ్డు భారణాసి [సి వెయగుళ్ళువు ఇయు చెణువుకు వెయిగవిలాశు వేవురు పాజనువేపు కన్న్యళనము టిచ్చిన [వి][ష్య)] అయ్యె [దు].

శ£, ధర్మవరము కాసనము క్రీశ. 850,

• విజమాదిత్య పాదవద్మ (భమరాయమాన శ్రీఐత్‌ కడెయాజు భరనుణ్ణు దనకిని ఈశ్వారునకుం గా ్రి౯- కేయుజ్జుం వోతె చౌషష్టికల శార్‌ దుజ్ణమిన అయ్యపయ్యయు. సకఠ€ ళాస్త్రాద్ధల పారసులచ్ను. పెదవి జ్ఞు అంగులు ఆల్జమ పెగ్గెడలుం గద, నిమృ్భున పండర ఎగ.

శే (ఈ శాసనము వేంగిచాటగ్య లిపిలో వాఃయబకినవి. మెవటఒళాన ము యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శిలాళాసనమునలె క్రిందినుండి మీదికి చదువవఓను. ఈ విష్ణువర్థముడెవ్వ్నరో తెలియదని కాస సంపాదకులు (వాసి! !

ణఖ € చ

ల11096 090000. కిం 116 తంట! 1) ల థల

1151 1155,

వాజ్మయము లి01 ఈ ధమ్మ- నివ్వ౯ హనోద్యోగమ్మునకు బృహస్పతి సమానులమ్ని పెగ్గెరడ కాడెనుగారి కొడుకు బెజెయరాజు సమత్తుణజ్జని ఆత్మా నందంబునం ఐన్నిన (పసౌదంబని సమస్త రాజ్యభక నిరూపి శ మవోమంతాధి వతిమాహే శ్వర పక్షపాతి దేవబాహ్మణ గురుభ క్రి పరుణ్జు క క్రితయ సంపన్నుణ్ణు మదు వెజయరాజు వెజెయేశ్వుర ంబుగల శనివ్వణహణంబు సేసి దినగుడ్డుం (బాకారంబు మటంబును నెవియించి.4** (వచ్చివారు 48. కొరవి శాసనము - [క్రీళ. 892. థ్రీ విికమాదిత్యన్యప్తాగ తనయుజ్ధయ్ని. చాళుక్యభీమునకు శౌచ కందపు౯ణనకు వేగేశ్వరునకు రనమద్దాన్వ యకుల తిలకుజ్ణమ్ని కుసుమాయుధుబ్జు గన్నర బల్హహనికీ ప్రాప్రంబచ్ను రనమద్దాక థ్రీ మదన భుజవీర్య బలపరా (శమంబునం 'దచ్చికణ్ణీయం గట్టిపట్టబె తి ఖడ్గ నహాయుజ్జయి నేల యెల్లంగావం బూని మడికొణ్జ నాణ్గాడిగ వేగిదేవసము విష్టవద్దళానుతోనరడ్ధి రాజ్యంబు సీయు చున్న కుసుమాయుధుపెద్దకొడు కనేక రిపు నృపతి మణిమకుట మకరిక కషణ మళ్ళృణిత గలరలావ త్రశాంబు రాజ్యంబు సేయుచు నిష్ట విషయ కోమఖో గంబుప ననుభవించుచు సుఖంబుణ్ణీ యొకనాన్దు కొరవినల్స మేజియ కొడుకు పెద్ద రావించి నీవు నా పాణసమానున్ద వెన చెలివి నీ చేసిన యుపకారంబునకు (బత్యుపకారంబు సేయవలయుంగాన నీకేమి వలయు దాని వేణ్ణి కొమ్మననీ థ్రీ నాకెల్లంగల దేమిలేకున్న వెణ్డికొన్లు మయ్యనుం బరోపకారంబు పొంటెనా నీ కొరవి యన్న ఖీముదు గొండసల్కుల కులసన ...జినెగెల్ల శ్రీ నిరవద్యుణ్ణనేక సమర సంఘట్టణ భుజాసి భాసురుదైతమయన్న రాజ్యథ్రీ కెల్ల నాన యరుహుణ్ణై చేకొని నిల్చి, ఖీమసల్కి. కీయన్షనక వస్తువాహనోత్సవంబు ల్వడయుచు తమ యన్న గొణగయ్య చేసిన ధమ్ము౯వులు నసంబును నెగణ్బమంగావను రక్షీిం పను వలయునని చేకొని కొరవి కిచ్చిన స్తితిసల్బ శిలాస్థమృంబు పకిష్టించి 4)

ళ్‌0ప ఆంధ వచన ఫీమిస్వరంబును. నాతినికొట్టించిన చెటువులు మజటియు మెచ్చియేని నాతని చే:పంబడిన ధముజావుల దీజ్బి ముప పజిగినను వజీచినను చుంయ వెజికినను వుల్చిలిన అంక్కాడినను ఇరవాద్యది ఏనుంద్రమ్మలు మాణిసి చేసిన దోసం బుశకు వాని జీవితంబదణువు వరియారబంబు పడువరంబు వెల్ద్టారబంబు ఎరగద్యాణంబు పేరామణిపున్నమనాణు ఏ నూజుందమ్మలం వెట్టి సుఖంబు మనువారు నాయకుణ్ణె యాకాపులయ్నవెట రాజులం జొచ్చి నుణంజనదు యీ సి తియజిసికొన్న రాజుల్లల రేనియు యి స్తితి యడిసిన కావనోపక ఇను మన్న కాంపు 1 డ్య విష్ణవర్థనుని శాసనము-సాలెపాడు గుంటూరు బిల్లా, 88 వ రాజ్యవత్సరము స్వ స్తిఫ్రీ [మ] సవ్వణాళోకు [అ] సయ (సయల్రీ విష్ణువద్ధన్‌న మహా రాజులకు _ప్రవత్తళామాన విజయ రాజ్యసంవచ్చరమ్బుశ్‌ ముప్పదిమూన్హకు[నే]ణు శ్రీ వెళలూరు రట్టగొర్జ్హుమయిన్సజ (గ) రాము (ణ) లుగను కణంబునవారు (అచ్చ?) మజుతవేఅ ఎన్హి ఇచ్చిరి స్వస్తిథి జావిపోటికి ఇరుగణ్ణకు అజ్జపట్టు |'నేల] ఇచ్చిరి తీనికి వకంబు వ [చ్చి] న వారికి పారనాసికి వేవురుపాలను రిచి? ఒచొంపిన.. .రీనికి వ్యకంబు వచ్చినవారి తీనికి వంజనంబు లుముజకీ... యూర ఆడ్లపట్టు పొంంబు,..దుగ్గర వసినవారు క్షే ఛీ వరము (కాకినాడ తాలూకాలోని ఖీమేశ్వరన్వామి యాంందవున వానువయులు ఇన్‌ ఇం 1 నిమ్టపర్థనుని జల్‌ సంవత్సర. వాటిది ఃఠే 18 లర శ తతత

1. _పాచీనారధ ళాసనములు-డా. బూదరాజు రాధాకృష్ణ.
2. దశా, సం, 10, సంఖ్య 217.

శీప్ర, ఇర్యదకీలపర్వతము మీవి రెండు చాపక్యశాసనములు [కళ 900, ఇందుగల రెండు కొాసనములలో

మొదటి శాసనమున నాలుగు పంక్తులు మ్మాతమే తెలుగు. తక్కీన భాగమంతయు సంస్కృతము.

స్వస్తి సర్వలోక్నాశయ థీ విష్టువద్ధళాన మవోరాజుల [పవద్ధశఖామాన విజయరాజ్య సంవత్సరంబుక్‌ పదియెడగునేజ్జి వ్వికమాదిత్యతనయ _శ్రీపిష్టు వద్ధన్‌న _పసాదాచట్టపాఖేని యిన్హ్రుకీల (వతిష్టితః పా శ్రీః ళ్వరః!

శ9. ఏడువాడల పాలెపుశాసనము క్రి.శ. 10.8 (శ.ళ. 940)

న్వస్తిన (క) లబుధ (జ) న సంస్తూోయమాననూయ్యకావంశోద్భావ రామభట్టారకా వర్యపసాదలబ్ధరాశా (భీషే) కాసంపతి (ళా) జధ్వజపీతాంబర పతి గరు (డ) దప్యనధ్వజమా (దు) వురపరమేశ్వ (రవే) ంగీపుర బ్రహ్మ (ఘో) వణాశయా ్రీమాళ్మాళాయాధిపతి యాయ్నవజు (కొ) మారాజు భ్రీమ్మవెజమారాజు శ్రీమత్‌ యిన్మడి బెడంగ్గంరాజు. ్రీమాత్‌ (శో) డవరాజు ్రీమాత్‌ కొలియగ కణ్నరా (జూ) శ్రీమత్‌ మావ్వకాల గారుడణ్డు స్వస్తి సకాబ్దంబుట్టోంభనూటానల్వొదియగునేణ్జి (జే) వమాసమ్మంన కృషపక్షం నవమీ ఆదిత్యవారం స్వ_సి భ్రీమతు మళాయాధిపతి యయ్నిచోడయరాజులు పడవాలు నడపనేయకు (నకు) అగవోరంబుల (తో) & పాడియిచ్చి ఆఅగవో (ర) ౦ ఐకానుగవ చెఅవులు దయళేసి యిచ్చినసా (స) నమువూవ్వతః పోంగాట్టావి సీమ మసీమం న్హైరత్యతః క (వు) జూడిసీను మసిమం దక్షిజత; గజీివిడి సీమమసీం అ (జ) యతః రేగుల చెటువు సీసముమసీమం. పళ్చిమతః పోతిపూణి సీమమసీముం యీసావ్యతః వోంకాలపూణి సీనుముసీమంపూవ్యన్‌ఈ

!. కీ.శే. జయంతి రామయ్య పంతులుగారు. ఆంధసావాత్య పరిషత్సత్రిక 7 సం, 4 సం. ౨2-281 పుటలు.

విరీ4 ఆంధ వచక సినై ల మొడత్ససి (మ) మసీమం దక్షిణతఃపాడవ సీమమసీమం దీనినడపక నడిపిరేని లజూవివే వేణ స్వగ్గన్‌మ్మున వణంగానరు. దీని నెజపి కేనివేయి సెలువులు వేయిగా (వి) లల వేయిసళ్లనుయు త్రరయానస (కని) నజిసిన వారు ఆఖువదివేలేండ్లు నరక యోని నుండుదురు-దీనిగా 'పెడవారు (తా) ంమ్మిణ యణ వరుదథ్ణై (ణ) కేతనపోతన కన్నమ యిన్నల్వురు గవచెజువులకు అధిపతులు, 50. వై దుమృరాజుల శాసనము 850 ప్రాంతము, స్వస్తిశ్రీ [ల్రీ స్వస్యనేక సమర సంఘట్టనోపలబ్ధి జయంక్ష్మీ సమాలింగి తవక్షతల కండతిణే _తవె దుంబ మహారాజుల ముట్టమలె దోచయ్యమానసి యెమ్మకాల మెజటిస్మిపభూ చెలును మవారాజులయు నొలంబియు సోరెమటి క య్య్యంబున మెటీసీ _పళూ---చెల్వును నొలంబి-నాగు తాన్కి- పొడిచి (వీరలో] కా., వోయి 50. వై దుంబ మవోరాజు గండృతినే తరాజు కాసనము-! స్త స్తవేక సమర సంఘట్టరోప లబ్ధి జయ ఎక్ష్కీ సమాలిజ్లిత వక్షస్థల గండ తినేత [థీ] బముమంజమవిో రాజుజే రా్టేలుచున్‌ నొలంబీ తొలిక య్యమ్చున ముడుమడువున పోటున మహారాజు చాంతమానదాదిని వధీంచిన పణీగణిపడల్వెలమ్బొడిచి కో టి] దేసింగంబు ఏలినజేనికి ఎడరక్యగండ తినేతనిరాణ [0బు]2 1 రాజరొజనరేంద పట్టాభి షేకసంచిక పుటలు 187-188 పెండ్యాల వెంకట సు బహ్మణ్యళాన్తిగారు, 2 (౧166 1830001003 00 ₹241640002 4282౯002 6420264 ౧061 ఏ & 6 [0128290162 1161024 *₹01 24 210. 26 బలం 193 పెళాసనములలో 'సోర్మడి' యుద్ధ ప్రశంస యుండుటచే నీ శాసనములు కీ.శ. 885 తరువాతిని. అనగా 9వ శతాల్సి చివజ కాలమునాటివి,

వాజ్మయము ల0ళ5 సంఖ్య దక్షిణహిందూదేశ శాసన సంపుటము ౫

51-621 చిన్న తిప్పసము దము గండమయ కలియమ శాసనము 59-628 _మదనప్థి చం దాదిత్యుడు ః 58.628 ఐసినికొండ ఉతోంకుళవంకీయులు ॥1 54-694 చిప్పిలి నా ఇ3 99 55-625 కురబభాలకోట గండ సెంకెరియ 9 56-686 ,, . ః ః వీరయ్య + 57-627 తుపాకులపభ్రి పోలిరాజు శ 58-698 ముడివేడు చందగండతిజే తవీర మహారాజు ॥; 59-629 ,, సోరుమడి యుద్ధమున చనిపోయినవారి ఇ; 40-680 రామానాయనికోట ౪ 91 61-681 గంగిరెడ్డిపల్లె కొడుకు కుళ్ళమ్మ ః 62-682 _బూదిగడ్డపల్లి పుడిలి (పొదిలి) నాయకుని ః 68-888 ,, ,, ఆపిమానగంగు కేసరాజు ఇ 84.684 రామానాయనికికోట వై దుమ్చమవోరాజు న 85-685 _ గాలివాం డప ఛై గజ్జి తిజ్నేత వె దుంబరాజు ॥ 86-686 ఉప్పరప్రి వె దుమృరాజు శతాబ్దము 849 న 67.887 _ పుల్రగంటివారిప ల్లి మ న్రాదేవుని శాసనము

68-688 రంగసమ్ముదము వై దుమృము త్తురాజు ంః 69-689 _ చెన్నరాయనిపల్లి మంజ్బులిణ్హేత వై దుమ్చ మవోరాజు ॥ ₹0660 ముడివేడు. గండమ త్రురాజు 81 71-841 పెదశిప్పసముదము మదబురి శాసనము

"79-642 రామానాయికోట మంజు రిడేశుడు బాజరాజుపై

యుద్ధము చేసిన శాసనము

206 ఆంధ వచన "78 బాణరాజుల కాసనములు అఆరకట వేముల కడపజిల్లా సస్రిథ్రీ వ బ్రభమహారాజాధి రాజసరమేశ్వర భట్టర (శ) పిధ్రివిరాజ్య జ్చేయ(న్‌) పెబాన్‌ణవ (0) శభుజ (0) గ్‌ది భూపాదిత్యుల కడా (న్‌) వ (0) గ నూజ్టి చరువళమ్మపుత విన్నశమ్మ౯కు నిదుగటంబున పన్నశ ఇచ్చిరి వేగుహల్టుపె (న్దు) కోలు నకకోళు కచ్చజ్లు ఇన్నల్వురుసావి దీనికి వకంబు వచ్చువాన్టు పజ్బమవిోపాతక సయ్యుక్తున్హగం (న్‌) (తిలిద్ద త. ఇత్యాది సంస్కృత ళ్లోకములు! శ్చ కొండుప ఫి గు త్రితాలూకా అనంతపురము బిల్దా వికమాదిత్య బలికుల బాణరాజుల కాసనము విజయా వీత్య సక్యాశయథ్రీ పిథువీ వల్లభ మహారాజాధిరాజ పరమేశ్వర భటార (₹) కు విజయరాజ్యసం (9) వత్సరంబు శిరుబాది (మూ౪)డు (ప్రవ త్రిన్‌ల్ల బలి కుల తిలక నరసింహవాణాధి రాజపీ (య) సుకవ్శికమా దిళ్యబలి ఇ (స్ట్ర) బాణరాజు (ల) తురుమర విషయంబు యేసువారి (మామోరి)ి పుల్లగి చెజువున చిక (ట్ట) పుల్ల(0)బున రాచమాన (0) బున ఉ...లు కోవులోళు ఆన స్తళోభుక (త్యా)వ్లి కామ 75 రాష్ట్రకూటుల శాసనములు, నిత్యవర్డునిది _-శీమాలెపాడు స్వసిథ్రీ నిత్య వరుషపితివివల్హ భమవారాజాధి రాజపరమే స్వరపడమ భటరరా (యు) త్రరో ( త్త) రాఖ్మివిద్ధి [పవద్ధమాన భ్రీమత్‌ వల్లవరాజుల, ..దే

1. దక్షిణపిందూదేశ శాసన సంపుటము 10 సంఖ్య 604 పుట 882. వ మ ల్హంపల్లి సోమ శేఖర శర్మగారు “నెల్లూరి మండలయాత” యం దిచ్చిరి భారతి సం, 5, సు, 11, పుట 7917

వాజ్యయము 207 (పు) (లా) మూనూటు నూలేరా యేనూజు విరిపజితి నూటెన్మజ్జకును ఇచిన (దత్రి) *.-నయనకు శూమెణ్ణు (పలూను (మానె) “ణ్ఞునెయును మేయుసు (చి మనుసులకు (రు)...,పలూను అదమానెణ్జునునెయు ఇచ్చువరు.. .కల (జ) నాయ్యయు శచ...యనూ (ఆఅ) ంగరయ్యయు (మా) గొలణుడును కెత్తి (చొాయ్యయు యెరియ మాదవయ్యయు (జో) గియయు (దొ) డ చికియయు (దొ) డ ఎడయయు యలమ్మయు (రే) రియ చాముణ్ణియును ఎజ్జ్బచము యయు గుజ్జు శ్రీదరయయు రమ్మాపియయ టపి త్రివియు ఎట్టి వుమ్మయును కు (జ) వియయుగొరిగొబ్టు (కేతి) (ణజ్జ) బ్లును కరియమరమ్మయాూ చిరియకయును ప (0౨) యయ కేసరి పు (లి యయు (సి) శుగిద్దును దుగ్గయ్యయు ఇన్నా అను (లి) ఇచ్చిన దత్తి దీని నణిసినవాణ్డు (శ్రీప (వ్వన్‌) తమును బారనా విలలాను (బాహ్మణులను అటిసిన ...ముల స్తన.. ఆజి ..కును ఏ ((జ)కును ₹6 మైలవరము కాసనము నిడ్ముమాని కయ్యమునకు సూచనగలదు.

స్వ సిథీ రచ్చయిల్లు (0 జెజ్లుపుగుళ్ళుగు పో (డే రివి ఇపుతి (మ) వీరి పెద్ద కొడుకు నిడు.మని కయ్యంబున జచ్చినవాన్హు ఇరుగణ్డుగాగ్ల పట్టుసేను

0 బి అ ఉ ౮౯ ట భటరళకు ర (ట్టా) డి యిచ్చినది,

బి లగా ఇలవకుజ్ఞు కాసనము

మూసి (వ్జో) ల ఐబయారి కొడుకు కదలదేవని ఇచిన దత (09) జకి పోడి ఎ...మోదాలును ఇలుపాడునుంపెను (కోటి) కఠి ...ను... ఏన్నువట్లు వీడుపటు (వే) లుపు భజమూడువుట్టు (వి) మ్మన్‌...ఐ (కు) గొల్పజితి బట రియకు వక (0)బురా (దెం) చు వేవుర (బొహ్మణులను వేగివిలలను లేగుడ్డు శను,..ఆచినవాణ్డు గొవుచు (5)

1. ద పొ, కా. సం 10 సంఖంలు 29, 84, 8,

ల06 ఆంధ వచన 758 ఘంటసాల స్వస్తిసం (వ) చ్చరంబుక్‌ పద్దెజ. .. నాబ్జి (శ) చట్టి, ..వాల కుకు(స్ట) .=(మ) ని తిట్ట (చె...ఇచ్చిన ఉ...దంవా ...సిపువ్వ 70 పాలపజ్డు మాగపర్ణాజు మూడు వందల మహాజనుల కిచ్చినది! 80 పెట్టూరి శాసనము (నెల్లూరి జిల్లా శాసనములు కందుకూరు 7 ౨ సం. 606-607 పుటలు) స్వస్తిశ్రీ (దు) గి రొజు (మ) గన్దు కొండి విల్లు రచ్చము (జ్జి) కి ఇచ్చి నది పన్దు (బు) ఆజ్జపట్టుసే (సెనుద) (కు) తెజటియురాజు (ల్‌) దయసేసిరి దీని ఇన్మశూరిరటోడికాపు (క) కోచువా (రు) (వ) దగిపన్దుబు ఆజ్లిపజొ దీ? (చె) ఠి జి వాకు (గో శ కోది (భా) ర (శో) సి డనినవారు (లు) శిమేజ (పబురాొ మున్షకొచే డీ (ని డచ్చిన వానికి చకలు ఫ్రీ పవ్వన్‌తంబు డచ్చిన పాపం బగు వ...డాళుకొడుకు పృళ్ధనాదా (జ్య) స్యలికి (శం) 81! నలజంపాడు శాసనము (నెజి. కనిగిరి (25) పుటలు 678-677) స్వ సి భగష్పాదర్వతా (మృ) రమభట్టార కస్తమా దానధ్యాత పర మమా హేళశ్వర పరమేశ్వర పన్తవాదిత్య శ్రీబోడి తాజుల అన్హు పె యరికోడుక బాది (రా) (జె) స్వాన్టురాజ. బు మూన్దుపుట్టు అల్ల పట్టు మేతంబును పసి వళయారి యనబురాకు ఇచ్చిరి దీని రక్షింజ్బ్చోవవాని అడుగడు గళ్వమేధంబున ఫలంంబస 89 అగ్గప్పరాజు పొదిలిశాసనము కీ. ఈ. (968-969) ఈ కాసనమున కొంతభాగము సంస్కృతము కొంతభాగము తెలుగు గలమ. కెలుగు భాగము 11వ పంక్రినుండి గలదు, శే దహి,ళా. సం, 10 సంఖ్యలు 86, 97,

వాజ్యయము లి09

(ఆ) గ్గపరాజు. సంవత్సర ($క5) యగునేజ్జి వైశాఖ పుణ్నమిపు (క్రవారంబునాణ్డు న్న గూరి (అగ) స్త్రీ శ్వర భటరనికి పెద్ద రాజ్యన =ంయుకొట్దుక రాజ్యన చేతంగొని ఇచ్చిన భూమి ఇరువొది నాలుగు... రాజ్య నయుకొణ్డుక రాజ్యనయు స న్తతిళోగము నడపేవారు దీనికిసౌత్నే జేసరట్టయ యు మాబ్గుపూరి తిక్కనయు. ..కల్లెకయు. వీరి ఉభయ సన్మధబున వ్రాసిన వారు తిపమయుం (స్వ) దత్తాం (వా)

88 గుధిందగుంట కాసనము2

స్వ స్తీ రిమరజు నొగున స్కుదకుణ్ణు ఎనురుగురింద గుణ్జరట్టొడకికలు నల్వ చిమ్మనకు [దమ్మమురేమియకు _దమ్మము దేవొనొజ్జంకూ మూన్తు దమ్మములు దరపకు (ద్రమ్మము సిద్ధాయబు దకిరి శ్రీసలకు బందుమువడ్తపట్టు నల్వరుపన్నస కరుల్‌ (ప) వచ్చువారు రట్టొడ్డు నెవ్వజ్జేని రక్షిష్బావానిద ధమ్మకాపు.

84 విప్పర్ల శాసనము క్రీశ. 10 వ శతాద్దీ.

స్వస్తిశ్రీ ప్రి త్రివిపతి రాజుల్ల దేవుళ.., మున్హు పితివి పల్ల ఇచ్చిన పన్నాళా కరువెంగళ నజుదాముళకు మోరయాక ముట్టకు ముప్పది మజుతూ (కిరచ్చ. మానమ్చున కులొచినట్టి పొదొపుపు రచ్చకాలు ఉరు పెనకాలు వజ నూరుల్లు మాచూరుల్డు కొండపటుదేని అచ్చు వాన పబ్బ మవహామహాపొతక సం(యు క్తురగున్‌

క. ం110౯6 సగక051060029 కషం [10 ౨. 98 2268 1202-1208. శాసన సంపాదకులు కం666౯౪0౯101 2064 60౧6280921 [౪౬౯ దీనిని వాణరాజుల కాసనముగా పేర్కొనినారు, గీర 1, 2. ౧6 641510డేష843౧62 500౧6 103011010౧ మక. 54001 20. 100౯౧21 ౦5 లుం ంతే[ం 11900౯1021 మి0ం562౯0 స 500165 ౪7౧1. 1. 2 ౨. ౯2869 81-65,

210 ఆంధ వచన

లేని రక్షిజ్బ కుడిపి వాన్దు ఆస్వమేధమ్మున పల్పమ్చు కాళ్ళు నడుగు నడుగు=

85. ఇలపక్టుకాసనము = 1కీశ. 10వ శతాబ్ది.

మాసి (న్జో)ల ఐదయారి కొడుకు కదల దేవని ఇచిన దతంజకి పోడి... మోదాలును ఇలుపొడుము పెనుకోటి కటి,..ను ఏనుపుట్లు వీడుపటు వేలుపు భజ మూడుపుట్టు (నిమ్మకా గాల్పవితి బజరియకు వ్యకంబు రాదెంచు వేవుర (వాహ్మణులను వేగవిలలను వేగుడ్డుళ ను. చెజచిన వాజ్డగాచున్‌ =

88. ఆరకటవేముల ళాసనము క్రీశ. 10 వ శతాబ్ది,

స్వస్తిశ్రీ వల్లభ మహా రాజాధిరాజ పరమహేళట్టారళ _పిథివి రాజ్య త్చేయన్‌ పెర్ళాణవంశ భుజంగది భూపాదిత్యుల కడాన్‌ వంగనూజ్ల చరువ శమ్మళా పుత విన్నశమ్మకాళకు నిడుగటంబున పన్నళ ఇచ్చిరి వేగుళూంబ్ల పెన్దక్రో నతోళు కచ్చళ్లు ఇన్నల్వురు సాషీ,

87. చేబోలు కాసనము క్రీశ. 1006,

న్వ స్త్రిభ్రీ సకల భువని వల్చభ ్రీమదాహనమల్ల దేవర. శ్రీ పాదపద్మా రాధక వరమణ్ధల సౌఠరక సకల జగదు త్రంస వి పవంశాళంకార స్తత్రిగ నంక కాజ సాహిత్యవిద్యానిధి వినయరత్నాంబుధి శంకర కింకర కొంకణ భయంకర సమదారాతి మత మాతంగ మస్తక స్ధల విదారదారుణ ఖరనఖర పంజర సామంన్త వజ పంజర నిజభుజ పర్మాకమ వినిర్జిత పతిమల్ల దుర్గతయ మల్లి పరబల జలనిధి కబళన బడబానలో దంగ దొవానల వాబికుల కమళభాను స్వసి శక వర్షంబులు దొమృనూట యిరువది యెన్మిది యవు పరాభవ సంవత్సరంబున బయలనంబి యదిపోయిన దన్నడ యెన్మందల రెజ్జు గోటలుంగాల్చి పచ్చి చేబోం విడిసీ కొమరుస్వామికిని మొక్కి. వెలనాజ్ఞ,.. అఆచఅుముట్టి.... వేంగి

లబ ట్‌

నాన్టీ కెవ్వరు రాజులైరి వారుం భూవ్వ౯ స్థితిందప్పక పాలభించువారు. దీనిస్ధప్పిన వారు (ప్రయాగ వారణాసి యళిసిన వరా,

వాజ్బయము లి[1 88. వేలూరి శాసనము కీ.శ. 1008. స్వస్తిశ్రీ శకవరుషంబులు 999 ఉత్రరాయణ సం్రాంతి తిథి అందు వేటూరి పరిచ్చేద చిక్క ఖ్రీమరాజులు మూలస్థానం సోమనాథ దేవరకు హవిబలి అచ్చన్‌ నాదులకు బెట్టిన విత్రిఖ 7? ఈ స్థానాపతి శూరేళశ్వర పండితులు ప్తుతుండు సోమనాఠళండు ఆతని పుతాను పొటతికము ఎప్పుడూనూ ఆరాధించు వారు ఆ చందద్రార్క- స్థాయింగాను. 89, జగదల్పూరు కాసనము క్రీశ. 1028, స్వస్తి... వ్యష కదాతి...వత్‌ రంబు వత్పరంబు 945 రుద్దిరోడ్గారి. వరము వై కాఖపద్ధ బృహస్పతి వారముస్వసి సమస వణాపణీ కీరణనికరావ భాసుర నాగివంళోదృవ భోగవాటీపుర పరమేశ్వర విశదజయ పటుపటవా గాంభీర్య యళశోలంకారిత దళదిళాంతరాళ ధేనువవ్యా ఘ లాంచన చాదకుల తిలక కమలభాస్కర మహా మహేశ్వర... కమలసేవిత కింజల్క- పుంజరిత (భమరాయమానులై య్న... తి భూషణ మహారాజులా... విద్ది నిజన్వరవాం. 90. సన్నమూరు శాసనము ,కీశ. 1028. స్వస్తి సకల జగ్యతయాభినందిత సురాసురాధీశ పరమేశ్వర పె ళాచిక పటహ ఘోషణ వ్యష భలాంచన నన్దగిరి నాథ పజిగి పురపర మేశ్వర చాణ పూల్‌గడ బలి కులాజ్జు౯న గణుమాన్షి యణువ... శ్రీమత్‌ ఆగ్గపరాజు సంవ సర 945 ఆగునేస్టి వైఠాఖపణ్నమ శృుకవారంబునాన్లు సన్నగూరి ఆగన్ర్రీశ్చర భటరనికి పెద్దదాజ్యనము కొండుక రాజ్యన చేతగొని ఇచ్చినభూమి ఇరువది నాలుగు మజుకుర్లనేలి పెద్ద రాజ్యనయు- రాజ్య... దేసరట్టడి. గ! బె 91. దఇ్షారామ కాసనము [క్రీ శ. 1088. స్వస్తి నకాబ్దంబు 960 దది పట్టలక చెల్వయ ఖీమీస్వర దేవరకు నిచ్చిన యాఖండ వతత్తి౯ దివియ 1 దీనికి యా చందక్కజాము నెయిసరి యించువారు చామియబోయుతోడి యావ్వుళరు బోలవసమున పెట్టిన గొటియలు 50, ఈ చెల్వయ ఆకాశ కేత పాలీనికి యిచ్చిన సంధ్యదివియలు రెజ్టి యా చంన్ధ

లి[9 ఆర్భధ వచన

క్కకాము. నెయిసరించువారు. ఈ బోలవసమున_ జెట్టి గొతియలు 25 నేతి

యడ్డమున చెలయ యీ కోమట్ల వసమునా యా చందాక్యళము యాకాస క్షేతపాలుని నై వేద్యము సరింపంగలవామ. దివస పడిం దగుంలకు బాలు తి పప్పుమ 1 నేపుటి 1 వీని సరియింప గౌరలు చెల్వయ భీమీస్వర మవిదేవర గుడి మీన్టి రెన్టున్వజములు యా చజ్ఞ0క్కళాము కట్టున పెట్టియు వెల్ల వుట్టము యటజునెలల అక్క_పోరి సరియించు వరు డకరేమి కోమట్టు. 99. వలివేరు శాసనము కక్రీళ. 1048.

స్వ స్తిళక వర్షంబుల 965 నేన్ది సుభాను సంవత్సరమున నుత్రరాయణ నిమి త్తనున న్యగహారము వెలనాజ్జీ వలివేరి (తిపురుషదేవరకు నాచం(ద్రాక్కళా మఖణ్దవ తి దివియలు మూణకి దణనాయక తిక్కనయ్య నాయకులిద్చిన

చ = టబ య

గొజీయలు నూటయేంభది వీనింజేకొని సంతాన కమమున నిక్యమూచ్ఞు మానికెల నేయి ముమ్మడి భీమనడం బోయంగల వాన్హు ఇద్దేపరక ఇన్నంది ఆగహారము పెరువలి నగ్గియ షడంగని భట్టు ఆ చందాక్కఃళ మక్కజణ్ధవత్తి దివియ యొక్కజణ్ఞికి నిచ్చిన గొణియ లేంభది ఇందుల (బహ్మదేవరకు సీంగేరు మాగ్గళా

మున దేసెట్టి మహాహేమ నకబయ కొడుకు మణవిక గణ్జయ ఆ చందాక్కళా .

మఖిస్దవ త్రి దివియ ఒక్కొ్టికి నిచ్చిన గొతియలేంభది. ఇద్దేవరయిందుల 98. దాఇారామ కాసకము కీ.*. 104?. " శకవర్షం.. ల్లు భీమేశ్వరమవాదేవరకు దక్షిణాయన. నిమి తమునను చోడ సెట్టి తన ఇచ్చిన అభిబ్జవ త్రి దివియ నిచ్చిన...ళమునమానె ణ్జుసేసి నెయి ఆ చందాక్కజము యటోయుద్ధును బాదియ బోజాను నావియ బోయట్దును కొమ్మయ బోయుబును లోనై న యావ్వుళార టోలవసమున నిచ్చిన ఎడ్డు 50 లిలితం పెద్దనాయ్యకా.!

క. సంఖ్య 85 నుండి 94 వ[్ళకుళల కాసనములు డాక్టరు బూదరాజు రాఛాకృష్ణగారి “ పొచీనాం ధకాసనాలు” అను [గంథమునుండి (గహింప బశనవి (పుటలు 101-106) అం. ప. సాహిత్య అకాడమీ (ప్రచురణ 1971.

వాజ్మయము పల శాసనములు వచన లక్షణములు నన్నయకు పూర్వళశాసనములు పరిశీలింపగా నండలి రచనలు ఆరు లక్ష అములతో గోచరించుచున స్న్‌దిం

1. తెలుగు పదముల ప్రాధాన్యము క్రీ శ 6,7,8 శతాబ్దములు. ఉదా : మణియ శమ్మణ గణయ కమ్మణ వృద్ద శమ్మణ ఇ మువ్వురు ఒకాడు టోళ చేత శవణ గొనిరి ఇజ్జ కావెటుగు వారు సమతి టోకుము విస బోళుము డుడిముకున రట్టొజ్ఞ పుణ్యసాజ్లు వంటి టోకుము ఇందోలు డినికి స&ి అరుగరాలన్‌ వారు విషయా బోళకొనిరి. (కీ. శ. 600. ల్‌ళ్‌ కలమల్ల శాసనము) ళు ౨. సంస్కృత పదముల పాధా*ం.ము- 9, 10 శతాబ్దములు. ఉదా: స్వస్తి చరణ సరోరుహ విహిత విలోచన తిలోదన _పముఖాఖభిల పృథివీశ్సురకారిత కావేరీకిర కరికాలుకుల రత్నదీపా హీతాంశుక థ్రీ వెంకయా బోణ మవోరాజుల పట్టంబు గట్టిన (పవర్థమాన విజయ రాజ్య సంవత్వ్పరంబుల్‌ = పళ్ళాద్యది యొకటియగు నేంటి చిట్టడి పెంపునందష్టమియు ఆదత్య నారంబున.

(కీ. ళ. 991. వెకయచోజని శాసనము) స్వ స్తిత్రీ సకల భువనవల్లభ థ్రీమదాహవ మల్లదేవర శ్రీపాద పద్మా రాధక పరమండన సాధక- సకల జగద తం నవిపవంశాలంకార న్తత్తిగ నందకాఅ సాహత్య విద్యానిధి వినయ రత్నాంబుధి శంకర కింకర కొంకణ భయంకర సమదారాతీ మత మాతంగ మసక స్ధల విదార దారుణ ఖర నఖర పంజర నామంత వజపంజర నిజభుజ

వీ! 4 ఆంధ్ర వచన పర్శాకమ వినిర్జిత పతీమల్ల దుర్గ తయ మర్ణ పరబల జలనిధిక బళ బడ బొనలోరంగ దొవానల వాబికుల కమలభాను స్వస్తి శకవర్షం బులు తొంఐ నూటయిరువది యొన్నిది. (క్రీ. శ. 1006 చేటోలు శాసనము) లి. మణ్మిపనాళ తెలి. సంస్కృత పదములు తెలుగు పదములతో విభ క్రిలేకుండ కలియట మణి ప్రవాళ మనబడును. శాసనముల వచనమున నిది గానవచ్చునున్నది* ఉదా : క్షేత్రం ఖణ్జుగ వడ్డ సహితం 7వ శతాబ్ది ఏజువ విషయంబేలన్‌ తస్యమాతా దత్తం శత పంచాశల్‌ మ్యేతమ్‌ 8వ శతాద్డి దేవశమ్మన్‌స్య గ్పోడి 9వ శతాబ్ది కొజ్టటోయ తటాక । 10వ శతాబ్ది ఉ. వృ త్తగంధీ. వచన శాసనములలోను వృ త్త*ంధి లక్షణము కన్పట్టుచున్నది. వృత్త గంధి యనగా, వచన [పారంభము పద్య్మమువలె నుండుట. వృ త్రగంధి శాసనము

1. పుణ్యకుమారుండు గణ్యమానుండు ఎజెకల ము త్తురాజు (ద్విపద పాదము = (ప్రాసయతి) పుణ్యకుమారుని తిప్పలూరు. జే, విరిపళ్తి కమ్మరి విరియన [వాసె (ద్విపద పొదము = యతి) పుణ్యకుమారుని రామేశ్వరము లి అచ్చెర్వు తననది వరజము:ంగన్వాడు రెండవ మహేందుండు దంతి యనుంగుతో పొడిచిపడియె బూడిద గడ్డ పల్లి (సీనపద్య పాదము)

వాజ్బయము లీ1ర్‌ శ, వ్యకంబు వచ్చిన వార్వారణాసియు ఫ్రీపర్వతంబు వచ్చిన రేమయ (సీసపద్య పాదము) ర్‌ం (వభుచోజ్దరట్టాడి పరహితు డిశడు. కొసినేపల్లి. ఈ, దేవస్యము లంచము గొన్నవాడు వార ణాసి (వచ్చిన పాపంబు గొన్నవాడు పెదముడియము. (సీసపద్య పాదము) 7 ఏనియు రోగొన్న వాగు నిచ్చనవాడు చెడువాడు (కొచ్చినవాడు వెంట 'పెదముడియము. (సీసపద్య పాదము) 8. వెంకయా చోష్ట మవోరాజు తెంకణా దిత్యుండు కొమరుర ఖీముండు పుసి ఇల్లదాష్ట్మ నీ ధర్మమాచం(ద్రార్యా తారకంబును వార్థిలుచుండు (మవోక్కురం) వెంకయచోడుడు దొంగలసాని ర, వెజయ త్త భటరళ నిల్చిన దత్తి డల్చల ఇళరయ నిల్పిన గుడియ కపిలీశ్వర పురము (ద్విపద.) 10. థ్రీ వికమాదిత్య నృప్మాగతనయుడై న చాపుక్య భీమునకు కౌచ కంచర్చునకు వేగీశ్వరునకు రణమర్దాన్వయ కుఎకిల కుండైన కుసుమాయురులడు గన్నర బల్లి హునికి సం్యపాప్తమై సరసమర్దక ్రీ

కి186 ఆంధ వచన మదన భుజవీర్యబల పర్గాకమమున దచ్చి కంటి యంగటిప పట్టంటే త్తి ఖడ్గ కుసుమాయురుడు- కొజవి. (ద్విరదగతి రిగడ.) 11. కొరవి నల్పజెతియ కొడుకు పెద్దన్న రావించి నీవు నా [వవాణసమాన కుసుమాయుధుడు- కొజవి (ద్విపద.) 12, ్రీకెల్ల దానయి ఈశుడై చేకొని నిల్చి భీమ సలుకి యందనేక కుసునూయురుడు- కొ జివి (సీసపద్యము.) 18. దీని నడవక నడ్చిరేని యలువదివేల్‌ లేండ్డు స్వర్గంబున నుండగార్మితు ఏడువాడల పాళెము. ళ్‌ 5. వాక్యాన్వయ వృళ్యష్త్రష్న వాక్యమున_ పదములు క్త కర్మ క్రియ- అను వరసలో ..డావవత్చూ చుండును. కొని శాసనములందట్టు కాదు. కర్త, (0 క రృరహితము. “*వానపోతుల ముచ్చియమ్‌ ఇచ్చిరి.” (11) వాక్యాంతమున కర్త గ్నోపసాద చేసిరి” కర్మ, (111) కర్మరహితము “కజ్బుగార్హు కొట్టిరి.” (17) వాక్యాంతమన కర్మ “*మల్లడె త్రించె గుడియుకు మళంయుకా రికేయనకు.” తలా

(కీయ (౪) కియారహితము “ఇన్లోజు దినికి సాక్షి.”' (౪) వాక్యాంతమున [క్రియ థఫ్రీసతికి ద త్రి హంగుణవుళ దేవణ యుచె. (౪11) (కియాంతలు ప్తము ఇచ్చె- నలజంపొడు శాసనము వాసె- రామెశ్వర శాసనము కావించె= అద్దంకి శాసనము (౪110) కర్మ వెనుక కియ రేవణ కాలు పుద్దణ కొలు ఇవ్చిన పన్నస ఇశెటేరికిన్‌ . 6. విశేష్య విశేషణ వ్యత్యయము. “మట పొజి దేవళశమ్మ౯ా కశ్యప గో తనికి యిచ్చిన” మాలెపాడు కాసనము, శ్రీ మహేం,దళా మానరవి,.. ఆరివరజుమున్దు అన్వాన్టు బూడిదగర్జిపల్లి శాసనము: గాబరా భారా ఫాన్‌ కందర్పునకు వేగీశ్వరునకు"' కొజవి ళాసనము. శాసన వచనము - నన్నయ వచన రచన నన్నయ పద్యవిద్య కే గాక గద్యవిద్యకు- అనగా వచన రచనకు “"శకకు ముందు కాసనములలో గల భొష సలవణమైనదేయెనను ఆతడు మహోళారత రచనమున వచన శాసనముల నుండి [(గహింపదగిన విషయములకు (గహించి తక్కిన వానిని సంస్క-రించినాడు. పై లక్షణములలో= క్ర) తత్సమ పదబాహుళ్యము లి వ్య త్తగంధి 15)

బ్ర] రీ ఆంధ వచన ఈ ౭ఎ౨డింటిని గహించినాడు సంస్కరించినవి-కాసనములందు పయుక్తమైన

1. మణ్నీపవాళ శైలి 2) వాక్యాన్వయ వ్యత్యస్తము 8) విశేష్య

విశేషణ వ్యత్యయము శ్రీ ఇాబ్టీక విశేషములు.

ఇట్లు, కాసన వచనము నుండి (గహింపదగినవి హించి, సంస్కరింప దగిన వానిని సంస్కరించి, తన భారతమున వచనమును దిద్దితీర్చుటచే నన్నయ పద్మకావ్య రచనా పథమాచార్యుడే గొక్క, వచనరచన [పథమాచార్యుడు నె విరాజిల్లినాడు. _పాచీనకావ్యములలో నశ్నయ వచశరచనను మంచిన నల తృణ [గ్రాంథికవచన లేదు. కావుననే,ఆధునక యుగమున చిన్నయసూరి నన్నయ వరవడిలో నీతిచందిక రచించి, సలకణ _గాంథిక వచన రచనకు మూళలపురుషుడయ్యెను.

నన్నయకు పూర్వము, సమకాలికము నగు వచన శాసనములను కూలంకష పరిశీలించి వ్యాఖ్యానము గావించిన మటికొన్ని నూతనవిషయములు గోచరించుటయే గాక ప్రాచీనాయధ్రవచన సంప్రదాయము లింకను సువ్వ కములు కాగలవు.

శాసనవచనమును గూర్చి యిట్టి పర్షిశమ యికముందు జరుగును గాక,

వా ధి సవల

వాజబ్మయము లీ10 వాన (గంథ సూచి వ్యోనములు | (ాచీశాధ గద్య కావ్యములు - వేటూరి (పభాకరళాన్త్ర (మీగడ తఅకలు) 8. అరవ దేశమందలి ఆంధ వాజ్మయము = అక్కిరాజు ఉమాకాంతము (వావిళ్ల వేంకటేశ్వర ళాస్త్రి-షష్టి పూర్తి సమ్మాన సంచిక) గ్రంథములు

శ. తెనుగు వచన కావ్యా భివృద్ధి- మల్లాది వేంఠటరత్నము

వ్‌ ఆంధ గద్య వాజ్మయ చరిత-గొబ్బూరి వేంళటానంద రాఘవలళావు

8. గద్య చింతామణి-గితుగు రామమూ ర్తి పంతులు అాసాహాళణానకూలోకుననో..పిల్లలమట్‌ వేంకట హనుమంతరావు $..ఇంధ్ర వచన వాబ్మియము-డా॥ మ. కులశేఖరరావు

9. సాహతీ సుగతుని స్వాగతం-తిరుమల రామచం[ద,

"7, తెలుగు నాటక వికొనము-డా*ః పీ.యస్‌.ఆర్‌. అప్పారావు

8. [ప్రాజ్బన్నయ యగము-డా॥ దివాకర్ల వేంకటావధాని

9. [ప్రాచీనారధ శాసనాలు-డా॥ బూదరాజు రాధాకృష్ణ శ4..ఆంధ నవలా పరిణామము-డా॥ వి. వి. కుటుంబరావు

కి. 21000౯516021 ౮౯౩౧౫4౯ ౦% |61066-

ల కు శంలింరేల2 58807,

20 ఆంధ వచన షండితాఖి పా యములు (గ్రంథకర్త నిడుదవోలు వేంకటరావు క. “చం? 10€ఈ0డేషం400 0 క7104౯1096150టీ0222 20302 18 2 2128466౯01606 0 11860౯1021 కెం3629౯00. 294 శటంం89? 6౯1౯161890.” =. కె201ఉ11021 కెండేతే!(1935) కి“ ంం1302 2౧ ౯66 ౦ టరియేలిరే గిగా 71018 10 గౌలేలకట ప463ల౯6-566010౧ 0%౯021016నాూ £. ోమీఠరు పఠిళోధనా పర మేళ్వరులు""కవిస్మమాట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ (ఉదాహరణ వాజ్మయ చర్మితపె అలి పాశము | 9౧81 4, * వేంకటరావుగారు ఆంధ వాబజ్మ యావానాాగనానానాణనకూూమెన్వాత శతావధాని వేలూరి శివరామళాన్తి-ఆం_ ధనలందా-అధ్యమో పన్యాసము, 5. “మీ చార్మితక రేడియో 1పసంగములు చరి తాత్మకములు.” ఎ==భొవరాజు వేంకట కృష్ణారావు 6. “ల్రీ వేంకటరావు గారు ఏక సంధ్యాగాహ. అంధ వాజష్బ్యయమున వీరు చదువని గంథములేదు. చదివి మజచిన [పయోగవిశేషమునః లేదు. చాయా[గహణయంత సన్నిభమగు వీరి మనఃఫలకము_పై మ్చుదితమైన సారస్వతాంశమునకు వతిలేదు. అసాధారణమగు వీరి మేధా సంపత్తిని _తిలకించియు అపూర్వమగు వీరి సాహితీవిజ్ఞానము నుపలక్షీంచియు సమస్త విద్వల్లోకముకు వీరినోోజంగమ విజ్ఞానసర్వస్వ'' బిరుదమున బవహూకరించినది.” ఆంధ విశ్వకళా పరిషత్తు వక్యాపన (ప్రసంగము

వాజబ్మయము లలి! 7. పథిత వేదము వేంకటరాయళాన్తీ పొందగా బుట్టిన కళ్ళాపపూర్ణ బీరుదు సార్థకంబయ్యె సాహిత్య జగతి నేడు నిడుదవోలు వేంకటరాణ్మనీష వలన. (అ త్రిలి వేంకటరమణ) మరపురాని మనీషి-తిరుమల రామచంద్ర, రి. నక్మతేషు యథాళళీ నిడుదవోల్‌ శ్రీ వేంకటః శాస్త్రవిశ్‌ నంస్వత్సద్భుత త _త్వశోధన కలాపూర్ణః నతాంవల్దభః అజ్ఞానం వారతి క్షణాత్‌ హృదయగం జ్యోత్సాం కిరణ్‌ చిన్మయీం జీయాద్దివ్య శరర్‌ శతం భగవతో విష్టోర్ణయా లేకతః ఎ=గుండేరావు హర్కారే 9, శ్రీ వేంకటరావుగారు. చులుకిత సకలా సారస్వత సముద రసాంబువులై న నవకుంభ సంభవులు. దివాకర్ల వేంకటావధాని గారు (ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ విశిష్టసభళ్యత్వ బిరుద పధాన (ప్రసంగము) “"వకృతిలో మానవ (పకృతి"-కృతి సమర్పణ. 10. నిండు (పేమామృతము తోడ నిండు-ఎవని మానసము; ఆంధ సాహితీ మానసమున రోజకూంస మెవం డట్టి రమ్యశీలి శ్రీ నిడుదవోలు సుధిపతి సేతుకృతికి అడీగిన యర్థం బంతయు అడుగకమునె ఎటిగియిడుట నమరలతనెగె ల్చెడు వాణీకి “ఎన్‌ సెక్టో ఫిడియా” గ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావే,

లి2లి ఆం(ధ్రవచన దానవులు దేవతలుకు కోటాన కోట్లు కలిసి తచ్చిరి మామూలు కడలినాడు దోర్చలుం డొక్పాచేతి మీదుగ మథించె నేడు భాషాపమెధి శ్రీ నిడుదవోలు. కళల జోక్యములేని లౌక్యులకెగాని సాహితీధణలకు లేదు షష్టిపూర్తి రసపయోధార ఆద్యంత రహిత మందు నిత్య సమ్యగర్భుతమూ ర్రి నిడుదవోలు. సాహిత్య సుధను సహృదయ బాహుళ్యమ్మునకు స్వేచృ బంచుచు విశ్వ స్నేహమును బంచెడి మహా మా హేశ్వరు నిడుదవోలు మాన్యు నుతింతున్‌ --దోయి ఫీమన్న వీర భారత ము-కృత్యాది 11. అచ్చోటనే నాకు నధ్యాపకుండయ్యె నింత వానిని నన్ను నంతవానిగ జేసె పుంభావ కారడానూ ర్తి పరికోధనా పరమేశ్వరుడు శిష్యవత్సలుం డేకసం థాగొాహపి సుకవి విద్యారత్న చిరుదా౭కి తుండు లౌక్యపుటడ్డు (తోవ లెజు(గనివాండు మాటలో, మనసులో, మధువొల్కు- సర్గుణం బుల [పోవు ఖీ నిడుదవోలు వేంకటరావు, ఆావక్కలంక లకీ శ్రిపతిరావృ

వాబ్మ్బయము వీపు “ఆభ్యుదయము- కృత్యాది

శనీ, వాసీనిగన్న సత్కవియు. బండితుండున్‌ బహుళాంధ కావ్యముల్‌ (వాసీన భూసురో త్తముండు భవ్వ్యుండు థీ నిడదోలు వంశవా రాళిని యుదృవంబయిన రాజుకు వేంకటరావు మేటికిన్‌ జేసెద వందనంబులను “జే యని పాడెద గీతూవళుల్‌,

== అభ్యుదయ రవి బొడ్డు (పకొశం “నన్నె చోడుని కవితా వైభవము” ప్రచురణలో మామాట,

18, ఆచార్య నిడుదవోలు వేంకటరావుగారి నెలుగని చెలుగువా డుండడు పరిశోధనాపర మేశ్వముఎి వారు, కవులు-మృదుల పహృదయులు- వెయ్యేండ్ల తెలుగు సాహిత్య సాగరాన్ని పుడిసీట బట్టిన అగన్వ్యుడు- ఆయన నడుస్తూంటే ఆంధ వాజ్బయమంళఠా నడుస్తున్న దేమో అనిపిస్తుంది. తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, ఇంగ్లీషు సంస్కృత భాషలలో తలస్పర్మి పరిచయమున్న మనిషి వతంసులు,

ఎ=-యువభారతి న ల్హ్వాహశ జ గ్‌ లీ | లో 1. త్‌ చీ క్ష శ గ రా [క ఎస - య స్నా లా అన ల కో