న్‌ సె నవా యి ఆంధవాజయచకి త సంగ ్హహము గంచవక గ; బలీ అత "శే వేంకటనారళా" *ంళాము ఎట నరా టె అట్లీ. సాం ట్రం 1 క ర త్‌ ఛు త హ్‌ వ్‌ [ల టా వెన్నవఫురి; వావిళ్ల రావి స్వామికా స్తు అంళ₹న టై కటిళ చ్‌ ప

జ్‌ శే (ట" థ్‌ ([ జ్‌ కరా

విషయనూచళిక వ. అలాఫుకిపునునాా నిషమయము __ పుట, కృృగజ్ఞ త ఉశిఖి 8 విజ గక కళళ ౦ పీ ఆల 10 అంకిశము "చమఖికి అశం క్షే విన్ననము 666 లై వథమఖండముః స్రాచీనకవిర్వము- శ్రీ న శ్రీ , త 1000, రం ఆంధ్య)లు అ ఆంధ్రభామ. తథళి త్‌ ౨౨. కవీ - కావ్యము = వాబ్మియవిమర్శ 466 షై? 3. అం అక్హాగశయుగము--క,. పూ. 28-క. 6 500... 80 అ. లబ్ధోసారన్వకమ--క01 _100రోక్రీళు 2 85 ద్వితీయఖండము: పురాణకవిత్వను-__1001 - 1830,

1. వాచక్యచోడయుగము : 1001 _- 1200 ౧. సంఘచరిత్ర ఇం6 శ్రి ఆ వాజియచరి క 468 ర్‌ 1 వా ౬/ పె "'కావ్యవిమర్శ 446 61 ఈ యుగలత్‌ణ సమన్వయము లం 72
2. శాకతీయయుగము : 1201 _ 1880 ౧ సరఘచఛర్శిక్ర శల 72 ౨ వాబ్ళాయచరిత్ర, ం 2 81
3. శావ్యవిమర్శ ఇ లం 104 ఈ యుగలక్‌ణ సమన్వయము ఇ6ం కేశేత

6 విషయసూచిక విషయము, పుటం తృతీయఖండము: నాన్న ప్రుబంధకవిత్వము.___1331 = 1650,

1. శెడ్డి, నాయక కర్ణాట మముగము : శావ్యము; 1381 - 1510 ౧, సంఘెచరి త్ర అల6ి క్షే? ౨. వాబ్యయచరశ్రే ంజ6 క25 “| కావ్థనిమర్మ 4ంం 146 ఈ యుగలత్షణ [మన్వయము ంల6 164 లె, శ్రీరాయరియుగము 5,పృబఎధము : 1501 1650 లం సంఘచర్శిత్ర . 165 న వక లం గ. 3, యుగలతణ [మనష్యయము ఎం లే? చతుర్థఖండము...౨ ర్వా చీనకవిత్వము.___.103] = కేరి7ర,
2. మధ్యమయుగము ః జకము : 1651 - 1800 ౧ సంఘ్టైచర్మిత్ర తలం 22.ప్టీ బలిం వాబ్యయచక్సో, ం ఏ9 233 ప్రథమసరణి తలాశే. బ్ఞైబంధకవులు ంంఠి 2ప్రశ్మ ల లామ్‌ణికకన్లు అలల 240 8 శాన్త్రకవులః లం లై శ. అంధ్రికరణస్టలు లం లల ర్‌. మోహళ్ళడారకావ్యకవులు 44 ౭2శ్చ3ై
3. దర్యర్థి కామ్లోవులు జలం లస్ట్‌
4. శతక ల. దండకకవులు ఇజం లస ద్వ్చితీయసరణి ఈలా గద్యము లత 2క్ర? నాటకరచన అం 261 యుగలతణ సమన్వయము ఎ. 262

విషయనూచిక విషయమ పుటం ల నంధియుగము 18 1కే _ 1900 చం సంఘచర్శిత్ర జధిథ ౭263 అరిం వాజ్మయచరిత్ర అం వద్యుము శం9 బ్రెగ్ర? ఆ, గద్యము శిధిల లగ కి. యుగలతణ సమన్వయము అ66 ,285 పంచమఖండము: నవ స్టవిత్వము సింవోవలోకము కంల 295

ు. కృ తజ్ఞత శిలల న్‌ అానావక్రూనాలా సీ శ్రీదత్త జన్మ పనినీ వో మైన రుచిముబాఖర్ట వ్యాఫీరచనావి రాజి రా మస్వామి సుహృన్మణి కువూరుం డాంధ్రపోట్యి యసఫీయత్తున "కేసుధీ కృతి నుదణం బర్కఘృణుల నీను వావిళ్ల! మ శేసూరి గుణయశశ్న చ్చి కల్‌ ప్రణుతిలవార్చు నట్టి బుభమాన్య శర్యర్రయర్ననిష్టం "చేంళేశ్వరు సహ్మద్రి, 'వేంక శుక్వ రుండు సమధిైై శర్యయు క్తుండు గాంగం టోచి ఇాహాభివ్యక: బూన్నుంగాత !

ద్వితీయము ద్రణము పజ ప్‌ యుల అణాణణానప్రానానా. ఈగృంథము వ్రథమమ్ముద్రణముగ “కవిత్వ వేది యను "వేగునం బాఠకలోకమునకు బరిచితు లయిన "ట్ర ంథక_ర్త యీ ఎర్పతీయము ద్రణమునం దమ యఛార్థనామనును ్రశటింస నంగి కరించిత. అందులకు వారియెడ నెంతయుం గ అ్రతజ్ఞులము, వెన్నఫురి, ల 24-2-1986. | ప్రకాశకులు

పథమము కణము

నో క

పరిక

న నలం. ఆంధ్ర వావ్మయచరత్త మింంనజకును ప్రొ శం కక్త్షృవామావళిశనే ఉన్నవెగాన్మి వాక్ష యోతచ్చ్వత్తి వికాం ములనుగాన్ని సగుణవోమవిచావమునుూని చేపే వైనేనాము "లేపు. కవిజీవిశములు కవ్రిలచరిత్రముబును. వాబ్మియచిరి తె ముతజియంచును యవ్శాప్రాథాన్యమున చమినెనిు స్టముం యంమ నిలిచిననే కాని వాప్షయస్వ్రమాపనియాపణ . 'మేర్చవం జాలదు, శ్రీ వంచారి సుబ్చావావుగాక “ఆంధ్ర వావ్షయచరి త్రము ఇకొత్తదారిని ్రాకీశానకె గావియింకను డానికి చెరెత్త మను నామము సార్థకము కాలేవు, త్రీభోన శాబు నారా యణమూ_ర్లిగారి “ఆం ధ్ర కవిత్వచరిత్రనవ” అంపకం టె మిన్న మై యున్నను, కేవల కవిళ్శతవ్వవిచాాఫూరిత మిసటచే తు పరిమితవిషయక మనుటమేశను దానికి బృష్మి కలు్సలీమ,

లు శ స €4 ం ఇట్టి తజి; ఈగ్రంథక్త రచించిన శశి ఆంధ్ర వాబ్మియచరీ ఠా ఆం, నం ల టల త్రము వైలోషములను జాలవజకు నివారిందుష్కు నవ్య వృష్టి రాంకీ, = భ్‌

గ్రంథము నాంధ్రలోకమునకు పరిచిత మపనట్లు 'చేయంగోరిన

గై

గ్రంథకర్త యభిలాషమును తీర్చుట నా కెంతయు సంతోష. 'దాయకము,

ట్ర ంథక_ర్ష మ్స) విశుక ళావరిషక్పట్టభ్నద్రుంమ. చి. ఏ. పరీ్షష్షయం దా(ధ్యము నభిమానవిద్యగా నభ్యసించ్చి మొద తరగతియందు న్యె, శ్రీబొచ్బిలి మహాళాజూవారి బం గారువతకమును బవాుఘూనముగాం బడనీనవాండు, పరీతు యైన శోడనే చ్రంధముల నొకమూలకుం ద్రోయు ననేకులవ లెంగాక తన యభిమాన భామవిస్ట్యయనున నికంకరకృషి చేయుచు నిష్య నిచ్యార్థమై యున్నవ్వాస. అట్టి యాకం డ్ర్‌ థమునకు తన క ర్త లన్వోమును తో నిద్చగిందకుండుట యాకవని స్వాఖిమానరాహిక్యనును, వినయాదిసద్దుణములను చాటు చున్నవి, కాన్ని యిగ్థంథమువం' త్ర ౦ధమును రచింవగల ధీమంతులు తమ నానుమను్య్తకంటించుకొనకుండుట నా కష్టము "లేదు. ఊరును వేరును లేని యెందటో చచ్చువున్చు గ్రంథ ముల కర్త ఫత్వోనమునో వాటుకొనుచ్యు తమకుం చా మిచ్చు శొనిన కవిరాదేఖదివిరుదావళులను తగుల్చుకొని విజ్ఞ వీ నీకాలమున ట్ర వ్రజ్ఞావంతులు మకుగుపడి యుండ నెంచుట తగనిదే గేనచు, అపియును నొక మేలే యగు "నేమో! (7

ఈగ ంథమునదు ఆం ధ, వాజ్యయయుగవిభాగము చేయయలబకి, ఆ యా ఖుగముల నాంధ్రుల చరిత్రసంగృహమును ఆంధ్ర వాబ్తయచరి శం గ్రహమువు, యుగలతణసమన్వయ

13

మును వేయంబడినపి, ఆం ధ్ర కవృలయం చెవరి కెంత ప్రాధాన్య మోానలెనో అంతయే యొసలలుడినది, ఆయా కవుల కవిత్వ లమణము కొంత వినరముగ, హృవ్యముగ నిచమూపింవంబడినదె,. విషయవిభాగమునందునురచనాని థధానమునందును, నీ "ట్ర ౦థము, నూతనవంథ ననుసరించి నూతనవృక్పథమును శెలయించు చున్నది,

గ్రంథకర్త యనేకాంధ్ర, గ్రంధముల ప్రగపమును స్వయముగ గ్ప్పర్షించి యింతవజణకు నాయావ త్రి కలయందు వెలు వజిన విమర్శనములను ,కోడీకరించి, వాని నన్నిటిని తన యను భనముకో సమ్మేళనము చేశికొన్మి అట్టు సమన్వయము నొందిన త్‌న యభ్శిప్తాయముల నిందు పొంధువజుచి యున్నాయ, ఇం దాంధ్ర వాజ్యయ వంకయు నొక్కసారిగ కనులకు పొడ కట్టున టా విషయములు విస్టరింపంబకి యున్నవి. -

ఆధునిక వాజబ్మియమునుగూర్చి గ్రథకర్త 'వ్రాగీనదానిలో ననేశవిషయముల ననేకులు భిన్నాభ్మిప్తాయులు కావ చ్చును. ఇప్పటి శ్ర ౦థములలో నెన్ని శీరస్థాయులుగా నుండ గలవో వెవ్చుట కష్టము, తాత్కాఫీకానందన్రదాయకము లగు కొన్నిగృంథములు కొందజికి పరమాదరపాత్రము లగు చుంకును. కాళ స ₹"నంవప్ర్రదములు రృష్టినుండి మరుగ్సువడి. యుండవచ్చును. ఆయా గ్రంథముల ₹శ్వతత్వమును భావీ కాలమే నిర్ణయింషగలదు, శ్రీ తిశీవతి వేంక పేశ్వురకన్రలు నూతనకావ్యయుగారంభమును చేనీవవా రయ్యును, . వారి

క్ష

గ్రంథములలో మున్తుం దేవి నిలువగలనో శెన్పలేము. వారి “బుద్ధచరి త్రము” నిలుదునేమో ! శ్రీ, వేంకటపార్వతిక్వరుల గ్రంథములలో “వశం వనేవ” చికకాల ముంకు నని యను కొంచిని, గ్రంథకర్త గానిం జిలివిలి ప్రోగని యశుకొన్నాంయ, ఇం చేది సత్య మగుకో! నోజిభానకవిశ్వనామక హృదయ ప్రకటనమున ధనూ న మిమిడి యున్న దనిన కొంది

గుచింవదు. ఎవరు నిర్ణ ంవముగలకు ? భావిశాలమే కదా! ఎట్టయిన నేయ నూతనళకము కొంతవజకు సాగినది, కవిత్వవిషయమున గామా స త్రములవై మక్కువ తగి న! వి రా య ౧ నది, చంపూద్రబంధవులతో చనవ్రు పోవుచున్నది. జాతీయ నే గ్భంచముల పై సరసన్మ్టులు సాగుచున్నవి. ఇది ఖండ కావ్య ములకు కాలముగా కుచున్నది. ఇతివృత్తములు ొశ్లేవి, 'ప్రాశేవైనను (క్రొ తతో ఖుగుల తొడుగుచున్నవి, కఠినవ్రు కట్టు 'బాట్లవె కంటకము కనిోనఏ. రెక్కులుక త్తిరింపంబకిన కావ్యకపో

గరా నం!

తము రెక్కలు గలి ఖభావాంబరమున పారాడుచు నేవో "మనోహ రావర్థక్థరుగము_6 'జేయుదున్నది, ఆ యాలావమముల నాలకించి యానందించీచున్నవా రున్నారు, తుపాకివట్టుకొని డానివై గురిచూచుం్ను విమర్శక కిరాతు లున్నారు, వశీ! తప్పించుకొ మని కొదల్‌ హృదయము లావేగమును చూష్య ఇది గద్య్భయు మని కొందజీతలంపు. అగునేమోకాని “గద్యకావస్థ” యు మింకను ' నాకంభము కాలేవనినా

క్‌

యఫ్మిప్రాయము. “ప్రమదావషము ఒక్కటి గ చ్ధకావ్యము కనంబడుచున్నది. ఇంకను కొన్ని యుండవచ్చును. చాలవజుకు కృతకాసంపూర్ష ఫావప్రకటనములు.. అయిన నేవో యొక గద్య కావ్య మాం ర మున నువయింవలగలసూచనలు వెక్కులు 'కాన్చించుచున్నవి.

“సవలా”* నామకములణను 'వెద్ద "ట్ర ౦థములతోచాటు “చిన్న కథ” లను (క్రొ్చతీరుగ్రంథములు నేయ. వెలువడు మన్నవి, ప త్రి కాయుగ మగు నీ కాలమున న్వివి మోదము గొల్చి లోకము నలరించుచున్నవి, ఇజ్టివానిలో కొన్ని నిలచి యుండలోల వని నానమ్మకము,

అన్నిటకిని మించ్చి ఇది విమర్శనకు కాలము, శవిత ని

అక! లి ళా

నకు పాల్చడని ల్‌ ౦థము సెయ కానరాదు, అవ్య క్రగానము, తన్ను6 దా మజుచిన గానము వినరాలేదు “సరిగమ లతోం గహాడిన స్వరకల్పనము కొంతవజ్లకైనను గీని సంగీతమే నేయ "లేదు. తుదకు “*వకాంతనేవి లోకూఢ నీ స్వ రాలాపనము వినయబడుచున్నది,. అనంగా శాస్రమునక నేయ ధాన్య మున్నది, శాస్త్రమునకును కావ్యమునకున సగమెలుక,

నవీనయుగలతుణము నిచట వివరింంట నావని గాదు ఇట్టియుగలతుణ నిరాపణమును వ్రస్తుతే ర్రంథకర్త చాల పరమ స్వతంత్రముగ వేసియున్నాల డని కెలు్ఫ్టటకే కొంత వ లి వెంచి ఛాతిని.

16

ఇతయ పాకకులకును న్న ంథమునకును నవమ సూ త ఛారపా త్ర, మును నిమ్మ్యిమింవం చేస్తి గ్ర ంఫానుభవమునకు పాఠకులను ప్రాల్నౌహవజచుమున్నాను ఇట్టి చక్కని త్ర ంథ్‌ మును వ్లన గ్రంవ్‌్త నఫనందచెంచుచ్ను నిభ్టావానిని ననేశ ములను వ్రాసి యాంఘుల కృళజ్ఞతకు పాత్ర మసుంగాక యని ెాచ్చరించుచున్నాను. అనంతపురము

క్‌త్ర ఉఅంంళచతళెము శాన పాన్లు స శ అణు చా నలా. నన్‌ కి విగచయాన్న పియా. విశ భ్లూనిడుు పష న చ నన. విశ్వాకల్యాణ వరవమాన ఫై ధి నానోను సేద - నావలవ్పులు మంగ అ. వానుమననంచ నిశాశాన వముఖసకల వొ ఇవి సుజీ సకటభ్ధాతు చస లోకషమాశ్యతి, నిదంచేన చ క్రపదనవేా నై ఛై క్ష చ కత; జన చఊశావ్నని నాల వససుక్కచె 4 క ఆ 1. ల్దీ నా అట నానా కాల్లు స శ్ర వాలా. న్‌. త్‌ (వ ఖీ అద నాగ పసం వ్ట్‌నం

న లా.

*ద్పర్ధో నారామంఖి యనయకిన వరంథామునకు నమోవాకములు, కళాశెలకొలములో విమర్శన వన్ధతికి మార్షనర్మకులైన వ్‌ ముల్గాపె సూర్యనారాయాంలా స్తులు గారికి వ్యాకృత్‌ని ంశముక నేర్చిన బహాశ్రీ చయాగ “వేళటరామనా స్తులుశికి నాటక లవ్‌ ణాచుల నిర్వచించిన శ్రీయుత విద్వా౯ గర్షమన్ని నోమన్న వంతులు, వక త 1 గ గారికి నా వంశములు అమిదేండ్గకు ఫూర్వము నన్నుద్చో ధిందిన ఈ ఖభాహాగుగుర్తయమను నశత్నాాకవేఫ మజచి యున్నను 'నేశు వారిని మలువం్‌ పను.

ఈ గృంధము | నాంగ్లో రువాజ్యయచరి త్ర్యగృంథములును కళాశాలలో టంళ్క 001: గ ప్రనిస్థమెనవియునగు ళం గ్రా ఏమట 7 ఆక్షవార పాత్తముల నావర్శము గాం న్‌ొన్సి రచించితిని, జూచమోపరిణావములును భామయు. వే అగట, ట్ర ౦థము నూరరాళ్ళలిని దాల్సెయుం కుట తప్పదు, సాంఘిక చరి త్ర లను హేల్లునిషమము లందు చొందువకినవి,

దీవిని గూర్యటలో ముఖ్యముగ నువయు క్షము నెనవి

అతు చు కే ఆంధ, సాహన్యష 'షన్చంపబ్రటములు 2. ఉగాది సంచికలు 8 కీ శే. క. వీలేలైించము గావ కన్చల చరిత్ర. 1. శ్రీపరు జాడ శ్రీ రాొవమూూరిగాం కవిజీవితములు, లకీ, శే పంచార

వి న్న్న వము ప్‌ వ్య లు య్య. / ల్‌ నా సుచ్చాగావ్రుగారి వాబ్మియగ్రంధవ్వయి, గ శ్రీవేటూరి వుభౌ లి రాం శ ॥ శ్‌ న న స్త్‌ ష్‌ యమూల్య గ్రంధము అన్నియు, 7, ్రీచిలుకూరి వీళళ్య రావుగారి యాంధ్రు్ర)లచరిత్ర, ర, శ్రీ రాజరాజన రేం చ క్‌ ఫ్‌్ససురవ ము 'రంంసై/! న్‌ా చ్కుని వట్టాఖి మేకసందచిక్క, 9. ట్రగోట్టమంచి రావు 0గా నెడ్డిగార కవిశ్వశ్నన్త్వెవిచారము. 16 కీ శే శే ది. లత్ష్రణరావ్రగారి కృతులు 11, వెకతీసంభ్రటములుు 3, భాగవణాదె చృంధముల లోని వీఠికలు. ఏ శద్ద్రంధక_ర్రలంవజకు నా కజ్ఞ వావూవ్వక నమస్కారములు. గుణములు వారివి దోవములు వారివి జావని వజావన, జ్‌

అనేక విమర్శకమహాశయులన్తు బర(లించి వ్రాయయిడిన గ్రంథ మగుటవలన దీనియం దనేకుల భావము బలిమి యుండక తప్పదు, సాధ్యమగునంగవజుకు నుచితి వద వ్ర "యోగమును లతమ్‌ంచి యున్నాను, ఆల్పజ్ఞాడ నగు నాయొక్క యూ “య్యేర్చో “మార్చి “కూర్చిన రూఫ్యదిర్సిన గ్రంథమున నున్న నవొసంగులను పెద్దలు తమియించి కా తప్పులవైని కోవ ముచేనైన ను _త్తమవిమర్శక ర ౧౨ధముల ్యాయును కని తలంచి నాను. సంధి నవయుగములలోని విమర్శషములకుం గినియక్త నక్నుల గుణించి దొనంగుల దిద్దుదు కని శ్షేళ్లోక్సి "వేయ చున్నాను. * “కవిత్వ వేదొ యకమట నా ప్రశృన్ననామ మేకాని నా విరుదము కా దని నొక్కి చెప్పుచున్నాను,

షక పరే మొర్ధము "లెందేండ్లకు మందు వచ్చియుండి నప్పుడు ఈ ప్రశాంతమనోహరతరంగములపై సామంఠంధ్యా నన నానన

శ 'ప్రశమముద్రణమునం

తీ వి న్న పము

రవికిరణములు బంగారురంగులం దుఠంగలించుచు నుయ్యల లూరంగినవ్వుడు ఇమ్థవోనదీమతల్ని గాకున్న నింళావ్వరు నన్నయ పళ్స్చాహ మిచ్చియుందు రని యువ్విళ్లూరినప్పుడు, పూర్వ

బలే శ్లో 4 జ ఈ చరిత్ర స్మృతినభంబున మెజసీ దేహము ఫులకితమైనవ్వుడు రాజమహేంద్రవరములో సంకల్పించిన యూహ.___గెతమిా గంగాభవానీ ! నేశికి ఫలిం దినది, నవలలవై నారాటముం బొందుచున్న ్రంళ్లిచూలలు విమర్శన మన్నవ ద్దనును. “ాశ్రగ్ర ంథమండలి”కి దయ రాదూ, పోషకుల మ్ట్రీల ననుసరించుట నాకు కాని విద్య, ఎటుందోంచళు 3926 లోని 'వేసంగి నెలవులు 401థినములు వృథా చేనితినే యని గ్రంథా నంతరముం దలంచుకు సెవరిని నమ్మక వీరే సరి యని కు ఠి ్రానీన తత్ధణమే గ్రంథమును మేము మ్యుద్రించుకొందు మన్ని యుదారభావముతో నానతిచ్చి, లాభమో, నష్టమో, దీని భఛారమునంతయు షూంవ నొప్పుకొన్ని ల్రంథ ప్రా, చుర్యము నొదవించిన బ్ర హనీ, శ్రీయుత వావిళ్ళ వేంక పేశ్వరళా స్తుల వారిని సర్వశ కి యగు భగవంతు; 'డాయురై శ్వర్యశీ ర్పులతో నను గ్ర హీంచును గాత! ఆకారణబంధువులగు వీరికి వంవనములు, గ్రంథమున కుపోర్టూతమును ్రానీనవారికి మనఃఫూర్వ కాఖి వాదనము లర్చించుచున్నాను. ర్రంథగుణ నిక్షయభారము పాఢడ కుల కప్పగించుచున్నాను, శ్రీ వెంకటనారాయణరాన్స.

శ్రీ ఆంధ ,వాజయచరిత సంగ హాము ధ్ర ఆర్టీ టి వ ఎఖండద, నః వ్రథమఖండము 'ప్రాచీనకవిత్వము ర ద శ్రీః ఫూ కీ తు 1000, నన నా. క్షే ౦ = ఆం వ్‌ గి, అంధ్య్రలు ఆంధ్రభాషు తత్సమసంకలితమగు భాష నాంధ్ర మనియ్యు శుద్ధ దేళ్య ములను సాధారణముగం 'దెలులనియు నండ్రు, అయినను చెస్యసములు 0 డీకరించిన ్రంథమున కాం ్రనామసం టై ర చి! "జ టో శవా మని వేము, ఆంధ్ర త్రిలింగమములు వర్యాయవాచ కములు అని లేలినది. కాన్ని యౌంధ్ర, విశ్వవిద్యాలయ నిర్ణోణా చసకమున గోదావరినుండి వెన్నదాంక *లెలుంసవా శాం న్‌్‌ ల జ ం ధ్రులే యను గర్జన మాంధ్రపతి, కాపాఠపలందలు విన్నారు, ఆవాక్యము వాద చతిఫలము. చాదముఖిన్న చరి శ్ర కీ యఖి 'పొయమువలవ గల్పినది, ఆయినం చెలుంవా రెవరు 7 టో ౮ క్షే ఆం భ్రూ డను రాజావలవ శాం భ్రుల శ "పేరని భాగనవతముం రామాయణను బేశవరముగా నాంధ్రశబ్దముకు వాడీనది, నామనిర్దయమున 'జీేశజారులు వరస్పరాశ్హయములుం

షె వ

6 అంధృ్యవాబ్యయచ]ెత్రసంగ్ర హము

కకర్నాటకము “కరినాడు” (నల్ల ఫీము నుంకి జనించిన దనిరె,

కళ . గ న లి నన్‌

సరసా_న్తీలవద్రావః యత్ర, నంతి సహాస్తళః స చేళ స్పీలగు ర్నామ” వనాల.

యని తెలు/సనకు వ్యాఖ్యాన మొనప్చరి, అటుఎనే *లేనె అగు" "త్రిశళింగి. (బ్రైనగి “లెల్ల అగు “లెక దమీంము మున్నగు నస్ధ్థనివరగము. లున్నవి. జాతి పుట్టుకలో. సహజ ముగ కుటుంబముకుబి వాడుకవై "వేకందును. గాని సం గూర్చి, యే నావను తగు నని సమాలోచనము చేశికొని చశటించుకొని య్మీండదు గచా! కావునం బే వ్యాఖన్థ లన్నియు నధునారశేములు; సనాతనములు గా్య్చి.

చరిత్ర కందరు యాదికాలముననే ెలు/౧సజాతి యొం డుండవలయును మహారాష్ట్రులలోం గొంవటు "“తిూంగపి పదమును వంశనూచనకుం జెద్చుళొోనుఎయు, తెబగాణ్యు లని ట్రాహణులలో నొక తెగ యున్కియు, లెల్టుచోసలు, తెలగ నాయకులు మున్నగు మండ లేశ్వనమలు చరిత్ర ఆెక్కుటయ్యు శాసనాదమలలోల 'దెలులస జాతివవముగా నాగ్లటడియుంకు టఉయు, పై నీద్ధాంచమును స్థిరకరిం చెడు. అటువై నచో ళం త్రి లింగ” శబ్దమునుబట్టి వీఠావుకమునుండి వన్నడాంక నను నానన.

కేం పాంద్యగాజులకుండి "దేశమును జబించి పాలించిన కర్ణ రాజుల పేళశే యాంధ్ర దేశమలోనికిం జొచ్చుకొని శ్రచుముగా నుత్తరదిశ్వా్యాన్త మైనందున కర్వాటక్షమను వ్యవహారము సిస్థించినది అంధ్రదేశీయులే కర్మా టపలైరి గాన కర్నాటక లాంధ్రు లే---ఆంధ్రచరి తము? మూ6దవభాగము

వ్రథధమఖండము - ప్రొ చీనకవిశ్వము 7 మాటయు * తి నగ” మునుబ్జి వహేంద్రగిరవజుకు నను టయు ేశనిర్దేకశమున కచుకూలపడవు.

'ెలలగలు, తెలంగాణులు, లెల్లు నాయకులుం టథాన ముగా నెల్టూర్వు నిజామురాజ్యాంగములోం గొండృ ద్యత్తమండ లము నాకమింది యుంకినవా కగుటనేే మపణరా్ట కన్నడ

బ్లు + టా

దేశముల 'నంచయున్న వసమకమీణాంధ్ర భాగమే. లెలుంగు నీదు మొదికినుండియు.. గర్నాటకులును వెలుంగు వారును "సేకకుటుంబమువలె వశించి యుంయటచే, కర్నాటకవదను శీవల రాజక్రీయవ్యవస్థలచే జన్మించిన దగుటహ్కే విజయనగర సానమ్రూజ్యమున నిర్వారకు నవిచ్భిన్న బాంధవ్య ముంయటచే వీర జూతీయతవు గుణించి వాదము లనావళ్యకము. సరిహాద్దు లలో: గన్న డాంధ్రములు. ెండను సమముగా గృహ భామలు గలవా నెందజో కలరు, కన్నడపవహాజయవై దుష్య ఎజి ఇషా మును గలవారు గలరు,

ఈ విషయమును గమనింవం చెలలగాణము మొదట నిశక నాడులవలె నొకనా డనియు, శ్రాహణాది "భేదము లెన్ని యున్నను, 'తెలలలందణును పల్చిమ | దమేణాంధృ వాసులే యని-ర్సు. వీరి ప్రాముఖ్యమునుఒట్టయే "తెలుంగు నామము ఛాషకు నిద్ధించిన దనియు ఆపలు 'కెట్టుమేు వీరిజీ యనియు పూర్వోో త్త రాంధు?లు "తెలుంగు వాకు. * గానేకకపోయినన్కు నేకభామోవలంబకు లగుటవలన్క్మ లెల్లంగ్య లాంధ్రగణములోం 'జేరనదానినలన నన్నవము లే యనియుం దేయమన్నది,

న కే. కీ శే. శీ వి లక్షణ రావుగారి యాంధ్రసరికో ధకమండలి వబంచమ వార్షి ళో, న్స వాధ్య చళోవన్యాసము. ఆంధ్రవ త్రి; కాశబంధముం

8 ఆంధ వా యచన తనము గ వాము హం టీ ఆ ళె్లు సియే. కాని పదమనొకండు. లమలమైళ్ళును ఇన్నూటపది లయల ఇనులకును వ్యాపించిన యాం ద,శబ్టము నకు మూల మెడద్దె! "ఆం వ్‌ శబ్దము జాతవకముగా నైతరేయ ఆ్రాహణములోం వొలుతం గవ్పట్టుచున్నది. ఆంధులు శబ రాదులతోం గలువండి. వస్మ్నుప్తై యాక్యకక్కదూకులుగా నుండిన య్వుత్తరనీమవాపు. కాన, ప్రాచేనులు, అనంతరము రామాయణ భారతగ్ర్రేంఛములకు వావవే సెక్సినద చంద్ర గుప్త పాన్రూజ్యమునాంచే కాంధృ్యజాతి మహానాజ్యు సంపాద నము గావిందినట్లు మోచ్పస్తనీసు సాక్ష్యు మిచ్చినాయి. ఆంధ్ర సానమ్రూడ్య-మశోకుని కాలమున మౌకులకు లోయిడియుండిన దని తచ్చాపనములు' వేకొట-న్నవి. ఇంతలో నానాస్టంధ్ర సమ్మేళనము జరగి ప్‌ మున్నది ఆ వివ్యట కంగళ్ళలత్యుల శాలమున జూతి వ్రవ్థమాన మై మధ సామ్రాజ్యమును నబ ళించినవ, కేతపవాశ | మెశాచికళావాగ్ర ఇత “బృహత్క్ళాి నామక విద్యాధరచక్శ్హు ముద్ధవంచిన శాక వావానవంశకము కీర్తిపతాకము న్నెల్లోడి. ఆం ధృభృశస్రవంకమువాకు కాత కర్టులు జగద్విశ్వుశులై ౬ శవం సంవత్సకములు ప్రాచీనాంధ్ర, సామ్రూద్యము వెలసి య్య్తమించినకి, శ్రీః శ మూండవ కలౌబ్బమునాంజికి పల్లవ ₹సనములం బట్టి యాంధృ దే? మిద్ది యని దూడ మైనవి. నాల్లవ కళాబ్ద క్ష “అంధ్రు,లళొమ. "తెబుంశాక వేమూరు విశ్వనాఫశర్య గారు (9వ ఊగాదిసంచికు ర్త పం[ క్కేష్ట భారతిలో నాంధ్రచకిక్రకారులు “మగ శబ్దసామ్యుమువబత్రీ సుమేవియా తెలుంగు ఫొమలకు: జుటలీక మున్న దని యూహించినాడు.

వధమఖండము _ ,పా,చేనకవితగరయు చథమఖిండ విశ్వ 9 ములో చిత్తూకు కడవ కోలాక్కు ఆకంపపష్టుము లాంధ్ధవిష యమునకుం జేవనట్లు కాకు గాసనములు చ్పునున్నవి, వడవ కతాబమున వేంగిపక మాంధనగక మెొవనకు విడవ కాజ చి న్‌ 4. శ థాని మైనవి, అన్పజనుండి చా ళుక్యులు వెలుంపును చేపట్ట యాంధ్రశ్వ మాపాపంచిక సౌలు గాంధమయుతనో. నకయ లో లీ ఖా న్‌. యత దాటని అరా కాం ళ్రొ ల్‌ జత కానే లకక జాహ.+-మగాజలంవి మె క్‌ కతాబములో ల త మా ఈ డు క్ట బాకంచి. తెల్లం'సవాం డని నిర్ధరంపంబడిన ీగాశమాల్పుత్తే శాతకక్పై వకథమమున నాంవచం్యమును యావడాకనవ వంక ఈ అం ణ్‌ ర్త తై మున మాజు మోగించిన కునుందు ఆమకావసి కాన్యకటక ముల కీ క్రైవన్ల్‌క లోకమును జు? వచ్చినపు ఆాజకామ లు. గ్‌ మౌాశ్ర్రము ఆొకృసమే ! కానములు పొక్కత మే! కాతవా వాను ల౨వకించినపెకుక నంచయు. సంక శాకచేు! గుట్లవుల పాలనకు లోబడిన హానాాంనము కాళ్ట్ర కూటులకు ఇ రో అలొంీన మహాికా సము కకంబాంపల పాద్‌పమెవ కళశాల 1౬ ఇ. కశ లాలా షం కకణ కాతియన వొశకార గలకు ఇక యూాండ్ర్రణములోవిడి కరణ కాహణులు తెలాాణములోనివార్యు గె తెల్తంగలే్రే. ఈజాతి షృలతోడి పార్తు గుడి ము వలంచి యమొొ అపష్యలతో త్తుగుడిం క్రృమ్మక్రమ; ఇ ట్రావ మతాచలంచి యమ్మ ఈ జాతివాండే సౌకమాపు 'త్తీశారకర్సి “ఇక పొద మోయు అంతువులు మూడు నం చ్రమాలలాోని పీకు ర్రాశచుండెము మదన శక వక్తూవుల వశింముకేపీ శాకవావావక ర్రివి పుడఃస్థాదీకము వేసవి కాసనము చలు చున్నమి (శీరాజకాజ వనేేద లూళిషక మచిశకలావి ప షా ( (ఈ కట్రాశిమే వచి వరభ్యడ్ర ఆావుళాకి శసక్యవ్రశుంవు) చేసాశములో తులంస్వాం శ్రించలం వశవా దచన్నారుటు

వాజయచి ససంగవాము 10 ఆంధ్ర వాజ్యయచె సంద్ర కము - ఈదేశములలో నెస్టడలను వచ నమన ప్రాచుర్యము ఆటా నిలకొనినప్క) ఆం లుచ్చైకరముననుంకె. చిలపొయి సామం తులెనేమొ! ఆజవ శాె్సామున ేవచయకీంహవల భుయ షా (0 ణా 'వేంగినుంకి వక్చెమచేశ్రమువజుకు స్వంర్తే వాజ్యమును స్థావించి వృధమ చసక్యుం చరెస్యను, మొన 3౮ ప్చు.కక (౧౦) వాతా వీని శరాజధానిగాం కేనిఫొ వెను. ెండవ పవులకే? దండెత్తి నన్ని (769, పికావృనము జయించి. ముని పఫపూరనగచాళుక్షన వ వముకాజకు కుబ్రవికు క (వై కూ శ జా వర్థనుని వతినిధిగా నచ్చో నివమిివెను అనయా రాజ్య మును స్టీకముచేని వరమవకెంచెను.. కంగన పులక వివవ వ్‌ శు 5 శాం లర పశ్చిమచాళుక్థు నాశము 5 వ్రహటుల ఎమున్చునకుం యంగ్‌ పోయినది, కాని |వూరరచాళుక్కుయ విదయావిల్యుండు న్‌ ల ఓ (799-336) దుక్తయయై. నాళ కూటుల నోచ్పెకు, సంధి జెగె జ న్‌తా 160 నవ రాజ్యాశ సంధితో సమయునవ గా గుణగ్యచంక్సమం, త యాడిత్వుుండు కట్నం చ్చ) తిపాంపకంయను (విప్ర మంత్రి జ్‌ వై ఫో జ శ కో సాహాయ్యముతో, శమ్హుల దర్పము స్రావం వ రాష్ట్రకూ ఏ, ఛనక్నకాడి బవాచచక్రమునుండి. ఛాటుక్సులు.. పఫుటికట! లి త్‌ లె ల అయోధ్నకుండి యరుహ్లెచిన విజయాదితుషాుడు వలఫలచే నివాశుండరమ్నుం నర్భిణియగు నతని కార్చ విముభటుచే: బోషెంచంబడి. జయినింహునిం గనె నని శాధ గలదుం అ్చీళ్ళత్య, కదంబ చాళుక్యులకు మానవృసవోరీతఫుత్త నోత్రములు సమానమనీటవే మొదట నిది సంకరజాలియై శర్వాత నాంధ్ర్య భృత్యసంయోగము గ్గ బ్రావాణమతావిష్టమై యుందనగుం (రాజరాజ నేం ద్ర వట్లాభి మేకనచిక) టె, కలవ్రశంస (వట్లాఖి మేకసం చిక)

వ్రవమిఖంవము - పౌ-చీనకవిచ్వము |. వటి టులను వరాళ్లవించెను, విశషకష్టములకు లోనైన చళుక్ష్య ఛీముంపు (చికి 19) (చామౌైరావ. వీమేకనిం ట్రశిస్టిం చను సాలము కవలిపోయినపి,

“వెలకం నను వస్తైము చసళ్యరాజు రాపష్వకూటుల రా స! 1లళు/ నిర్హాలించి స్వరాజ్యము నుద్ధంచుకొనెను. (|. వూర్వ చా సక్య్శముని మనునుంయయు ఆవ వెడి విష్ణువకనుని $ 592 ల జ = ర లీ శ వ్‌వుట ఎ నులమూ:. మున "“రాజస్‌టుుబమున నందక. హము

న్‌ా లువమిుంపుఎచే నాజు లనేకులు మాజి ౪ఇ7లొ యస మల్లుంయు సుస్థ్‌మం నయెనం కు. 9ఎశీలో నిెల దంచమొంక ఛ్‌ ఓ వవ న"జు లగేకులు [౫౧ వజకు ఎలలు మార్చి3. శక్తి వర్మ "1 (౪ ౪ ) శాఒమున సముదవా్యపావమున నాంథఫ క న ల్‌ కీస్‌ వేెచెములుఎెకనవెి.. అనం3కము నాలుోర్మా. కని. శ దుఖాషను ధవ 0 ఈతణపే నమ్ముంయు విమలావిళ్యుంయు (టా 0:2) వయణచేశచ్చక్కవర్తి యెొన కాజకాఎవొోళని కునచూ = కుండగెచెనని (కుంయు యా వా. పెంపన్సు వెం్లాడి కాదెచెగ్గను, కళంషగసాజముల చకితము క కం ఠి టె ట/ ఫూ 3 మొనని ఈ శకాఒమం నంరంగాుకు వచె మన్ద్యముచే వ్‌ గా ఇ ౬ (టర దేశము వంకుల మెనడష, మె చఘువె చాఛళుకునలు యా అమ మా. టు జ వ స్త * సామాను నైైవవనన్దు లనియే లేలుచన్నఏ. కుమూ5ంలభట్లు టా టా ని ట్‌ వీచే మన్నింపంఎన్‌ వైపిక మత (కర్మ శ్రచారకుం డయె్యెను. రాజకీయము గా 7”వవాహనులవ్‌ ప్రాక్యతఫామ.. అం ఘిల కు_త్తవహిందూస్థానములోని రాజ్యాన. మషుగంటిను

1. కాకంచాచకు,ం వ “వేంకట న & పూర్వచచాభక్కులు. (శభ వరాజు పెంకటకృ పా రావుగారు గ పం చాళుకృ్యరాజ్యాంగవకిసిచి. ర్త

12 ఆంధ్ర వాజ్బ్యయచరి త్రసంగ్రహను

దాద్కి చళుక్యులు తల యట్తత్తీనవి మొకలు దేశ్యమే వథా "నము గావొడంగినది, స్రాలనమునకే వాసము నోరు విదేశనృప తులకుం దవ్ప చేశీయులతోంగలసని పాలిశకచేశమే నివాసముగ నుంకిపోవ్రు వ్రభువుల కెబ్స్లను ఆ పాలిశదేశభామయే శరణ్య మగుట పాశ్చాత్త్యులకు, వూర్వనము మహమృవీయులను బోల్చి భూదిన విశదవడును, పాన్ళీ అవబ్బీ, టుక్కీ మున్నగు భాష లను మాటలా1ఏ ఠకుకకలు భారతచేశమునే వాసస్థలముగ నంగికరించినవా రగుబువలనం దము భాషకుం కృతము నూకగాం గొని తువప నెందు ఫామలకు వికృతి యగు “ఉప్ట” ఆను ొత్తఫభాషను వంపొంవింపవలనీవచ్చెను, అటులనే ్రాహామతావలంబులై నిప్పిపోయిన చళువ్యలకుం శ్రుత మయ మగు కెలుఃగు [ముఖ్య మైనవి. 'తెల్టుఫీములో “చాళుక్య పరిపాలనారంభ కాలములో నే తూప్పున నుంకువాంకి ప్పి మమున నుంకువారిటి భాషూభఖేవము లేర్చడి ముపరిపోయి నందన వశ్చినుమున నున్నవా3 పసౌమ హళగన్నడ మనియు తూక్పుననున్న వాం 'భామ తెసగన్నడ (తెలుంగు) మనియు వ్యవహార నామముల, బొంది ప్రత్యేక సారస్వకముల సృష్టికి హేతుభూతమ్యులై ౫, యుండెను. ఈ తెభుగన్నడము. ప్రాచీ నాం ధ భృత్యవంశమునకుం చేంం సు వ్రనిస్ధమె తూర్చునకుం ట్రనకించి "వేంగి నతి శ్రమించి నూశ్న సంప్కారముల కవకాశ మిచ్చినదై యున్కి ఆం భ నే అోేన్టిర_క్తసంబందను చే నాంధు లైయున్న చాళుక్యులకుం బ్రీతిప్మాత్తి మైనది. శ్రుమ్మక్తమ ముగా చాళ్యుకళరిహిలన కాలములో. శ్రాకృత వపదజొల

1. భాదక్యుల గ్రళంసు చిలకూ3 వీరథ్యద్ర్క రావుగారు.

వ్ర థమఖండము - పాచీనకవిత్వను 13 సంవర్కముచే వివిధ వైలతీణ్యాము లంకి వస్తుతాంధృముగా పరిణతినొందె ననుట సత్య్గదదూరము గానేరదు,. సమంజసము గను ఉన్నది. ఉర్దూ, ఇంగ్లీషు శ్రంచి మున్నగుభాషలలోని వరి?శామసాదృశ్యములన్సు చారి క్ష కసంఘటనలవేం. గలిగిన ఛాపావ్య తొసములను తిలకించినచో, నాంధ్రూలయ్యుును శాతవాహనులు ]ేచేశ్యమగు ప్రాకృతమునే యుత్తరభారత వర్షమునం. వ్లైకొను టుదాహృతిగాం దలంచినచో: జెల్లులిపి యాజవశ తాబ్టియందే దూపట్టుటయు. కన్నడాంధ్య లిపు లొక్కరీతిగా నుష్మియు నాలోచించినచో. బైయూహ నిరా థారము గానేకదు.

ఈ యూహ వ్ర మూాదజన్య మనుట కాంధ సామ్రాజ్య కాలమునుండియే ఆంధ్ర, ము వ్రత్యేక వ్వ _క్రిర్వేమును వహించి యుండవలయుమ, లేదా విసూ ర్య్యనుగృవాముచే నగ్ని మిత్రుం డనువాని యంధత్వను వాయుటవలన వాం ధృ భాష జనించిన దనుట మొదలగు నవ్లూర్వకల్పనలునుు ఆంధాాంధ్రేయణాది భామానామములును గల నీసములన్సు స్లోకములను నమ్ముటకు సిద్ధపడి యుండవలయును, కాని, ప్రాచీనాం థు శసనములలో' నొక్క-దానిక్షిని “అంధ్ర, * భామయే యన్నంలినికిరాక పోయినదా? ఆంధ్రుల తొలిభాష వై గొచికాది పోత భేదముల నొక్కు

పై శాచిస్ర్రాక్ళకేము తమిళమునకు మూలకుందురు. ఈ వై శాచిఖామ లోచీ శాతవాహకునిచే నుద్భృతమగు విద్యాధరచర్శిశ్రమున్నదంట. ఈవై శాచీ భామకును తెల్లునకును సంబంధ ముండునా 1

లె అంధ్రవాచ్యయచర్శిత్త్యమున వుండీక టిం సుబ్బరాయశా స్త్రీశారి “భౌతిక కళానిధి యను వ్యత్తికలోని వని విచ్చిక్తవమయము లున్నవి.

జ యమ చరతపం గ వా! శేష ఆంధ నొజ్మె చ్వత్రి, ఏం హను టియు యే యల్బపంఖ్యకులలోనో యిమిపియుండె నంపరా 1 6... ఎ తమిళాది వమీాభాషతీయనాపులకే ౨ భానిప్రాక్సృత యవి “వేపుంవనందక్పు ౪" శ వాహనుఐ ప్రాక్స్రము బెల్టుకావు గవా? హ+లుని స్పవ్దశ తొనింబస్టో యాదినను ఆం చ రజులది ప్రో మనియే కదా చెప్పవలెను ? నమి? కన్నడాది దక్షీం ఛారతియ చామా భేవపర్శ్యాయనాదమై, న్న హెచికప్రాక్ళసమే యాం ధ్ర)లకు భాషగా నుండె. నన్నచోం వెళుగన్నడ మంహలో నొక ఫేవమే యగుటచే నింక వాకమే గాండదుగదా! ఎట్లయి నను నేం డాంద్ర, మను జనవదమున చ భధ్యాంధు9ిలు నెంకొను నటుకు నే ్రావిడభేవమో యుండవలయును. వీదో యనుట కన్న లిపి థఖామో జాత్తివృుత్పములచే నిషరములకం కి సక్కుడు సన్నిహితక్వము: జూఫ్ఫ్రచున్న కన్నగముం జూచి కర్నాటక త్రిలింగ గౌషల కొశేఘాతృక యనియు, వా యాదిసావ వెాలె తెలుగన్నడములుగాం జ్‌ల్హి అందు తెలుగన్నడమే 'జెలుట్లై విచవవ నాంద, మయ్యె నని-ము సెస్టాంచవయిదు టుచిశచము, మూ త్ర్‌క్టి వ

ప్రాచీనాంధ్ర సామ్హూజ్యచ్యుతికిం. బివప చిన్న చిన్న రాజ్యములుగా నాంధ్రిలు -చీకిపోమిరి. చళభుక్యులు పాలకు లెని మొదలు వాథీండు జనవద మాంధ మని వ్యవహరింవం జా వయ అ కక సు కసం అధ జు

1. *కరణభామ యాంధ్ర ప్రాృ్ఫన భామాభవం బగుటం జేసి, ట్రైవణ చృ్యత్రియాంధ్యులు తెనన్నడమునకు సంస్క్భృతచ్నా సృయ నెక్కువగలల్స్పించి యాంధ్రభామ యని వ్య్శవారించియు న్నారు. తెలుంగు భామకు గరణభామ సంబంధము కర్ష కథోరవ్యగ నుండుటచేం శాంబోలు తిలింగశబ్దభవము "తెలు: గని వ్యుత్పత్తి (ల్చిచిక” వాసక్క వ్రశంస. చి. వీర త్ర రావుగారు.

వ్రధమణంనము ప్రాచీనక సము కేర్‌ బడి. శాసనములు. ప్రమమ గానుసారములు, రాజకీయములు గాన నానియంగమను నిర రాజులు దేశమును ఆంధ మనియే పవ్రచురించిం. వండికెపీండ్రుని వెక్కులలో వేంగినగర మాందనగర మెనవ, పహ నాయాశికుం;ఘం యువాన్నాంగు టం న న్న్న ల ఆం మం టాషగల్రై ఆంద మవ, నముహా్యథ్హ మని యషస్ట్రమశ తాస్టిని 'బేర్కొానను. ఇంప జుగునవ్చటకి తేవంసలో ప్రాక్సృనే వద ములు పెల్లువెరిగ పంపన వాణీకి పుస్రక మైపోయినవి | ఎన్నిపషవములు. గీ ర్యాంజవి*ము. లని! సేత్తవదతుణదిశలను చెల్పుట చేవపామ. శరణ్య మైన, వైక్కక దీవకను గ దా న్‌ జూడుయ. ఆంద్రనావ చం హములో ముక్కా_లుమ్మువ్వీసము సే పవములు తవృవముశే. _బెహ-+వాసన సర్యవా్యా_పమై పోయి జ న య్‌టా నది, కాని, ి యలు నుబ్యవి శమణముల్వు జీవితా 7వశ్య కములైన గృహవడములు, సామాన్య శీజ్ఞానచోధకములగు క్‌ € శబ్దములు నిల్చి యున్నవి. “ఇవన్నియు. కేవలము సావృళ్య ములు; లెక్కింవసావి దంచరా 1 పామకజన గామలో వినంబకు మంచి, వడ, వచ్చితిని పోయితన్తి మునగ ఓ చికకాయ, గుమ్షడై "వెఎవలగపన వన్నియు సంప్కషృళజన్యము "లేనా? అమ్య ₹క్కువ గౌరు ద్రావిడులు తక్కువ గామ ఎవరిమట్టుకు వానే ఎక్కు, ఇమం ప్రాచీన నాగవకత లే, సత్యా నే్వేషణమునకు కషునవ్వుడ్కు కేదావి సమే సత్యా న్వేషణము కు డదునవ్వుడ్య్కు 'ద్రావిడార్య ఏమ్మేళనము ఆంగ్లసాక్సనుల కలయికవలె నివిడమె యకాజ్యు మెపోయి మట! శ న. 6౬ నష్పుము మన నాళములలో నివ్వురిర_కము. నేకమై నిమిశమై లి (నక క క న నమా స క్షే, ద్రానిడాంధ్య్రు లుఎదలు దిన్ఫులలో6 జేర్చంబడియున్కిి ద్రావిడ శబ్దము వప్రయోగింపంబడినదిం

కేగ ఆంధ్ర వాబ్మయచరి త్రనంగ్రృహము వ్రవహించు చ్నోప్పుడు వీ కాళ్ట్వైల్లునో దూషించి దురభిమానా వేశమ్య్గుకు నిజయులమై, కతలు పెంచుకొనుట యసంగకము. మనము ఫూర్తిగా డామీణాత్యులముగాని, యా _తృరాహులముగాని "కాక ెంండు నాగరకతలును సమన్వ యము నొందిన ఛరతఖండ మధ్యకీక భూమియందు నోడదావరీ కృష్ణూ పినాకినుల సీరములందు వనీించువార మగుటచే మన జూశియత కశ్రాటక మహారాప్తములకు జన భూమియెొ రతి ణ టూ వాత ఠా ప్రాచీన మైనందున మున కా తెగవ్చులు వలదు, సర్మద క్పుత్తర మున నార్యర_క్ర్ర మెక్కునగను, కావేవీ తీకముననుంకి ్రావిడర _క మెక్కువగను నుండవచ్చును,. కాని మనలో ెహాచ్చు. తగ్గులు "లేవ్చ, ్రావిడార్యజాతీయవిజ్ఞానవాహిను 'లెదుర్కొని, శేంగ్రీకృచములై. యొక్క-టియై వ్రయాగనుండి పాలు యమునాశాత గంగారకంగిణిని బోలి వవహించి నది. కాతవావానల నుత్తరమున "నాటితిమి. దమేణమున కులోత్తుంగ చోళుని ్రసాజించితిమి, అ్టై మహోతృృష్టాంధ జాతికి నమస్కాయులు, సంక్కృతప్రాకృతోపస్సు. లెళు గన్న డాకాశమున దోంచి కాలగర్భమున నాంధ్ర జాతీయ విజ్ఞానరపివింబదువైై నైశవ పోషణన్నేహోపలబ్ధ మాన్ళృడేవి మూర్తి గీర్వాణియ్య, చికంకనసహ వాసమాన్య యగు కన్నడ చవాణియు నిక్వంకల నలంకరింప వెలయు నాంధ్ర భారతి నీకు జయము! జయము వ శాళైళ్లాప్రైన “రంణుజంటూం. పంక రయి మజ” నాంధికరించ్యం గాని దాని మంచి వెడుగు లెల్ల్టజకు: దెలియ చేరవు, (మానవుడు మొదట నేర్చు క్రియావదములే సంస్క్భృతవదములు గానవ్వుడు ఫెమము నడ్క్భురజన్య మను టెట్లని యళనీ వాదము)

చ్రథమఖిండము = ప్రాచీనకవిత్వము క్షే/ ౨. కవి కాన్యము, వాజ్మ యవిమర్శ

“*ఫిరో మనీషీ జ్ఞ స్రైజ్ఞిస్సంఖ్యావాక్‌". బండిశ కవిొ అన్నా డమరసింసుుండు. “కవే సర్వం జానాతి సర్వం పర్శయత్సి సర్వం సర్వతో గచ్చతి వా కవి? అని శబ్ఞకల్ప, ఇద్రునుకర్త నిర్వచించినాండు. “కురస్య ధారా నిళితా దురళ్యయా దుర్గం వస్త తృవయో వదంథొ యని కథోవనిమత్ళూ కి వర్ణించుచున్నది. “రసనిద్ధాః కవీశ్వరాకొ అని కల్‌ జ్ఞైలు పొనడిరి. బ్రవ్మావలె కవి భావనావ్రవంచమునకు సృష్టికర్త యని ప్రాక్టైలు వక్కాణింతురు,

ఈ నిర్వచనములన్నియు నొశేవిషయముకు ఘాోషించుచుండ లేదా ? కవిత్వవగము దుర్గ మము గాన కవి సర్వష్థాం డన్ననూట సీద్ధించినది. సర్వ జండు "గాకపోయినశు కవియందు6 దళ్చరిస్థితికి వలయు బుద్ధివికాన మున్నది. ఈ బుస్థివికానము ధిరులకు సామాన్యుగుణము, య్ధరంగమునకుజికి 'దేశరత్న ణకై వీరరసాతినేకమున విక్ర్రమించుయోధుండుకు లోకులపావమునకు వళశ్చా శ్రాపము వహించి సర్వసంగవరి త్యాగమై మతోద్ధరణమున కుంకించు సంస్క యు ప్రుళాస్రాఖ్యమునే సౌఖ్యముగా "నెచి తజేకడికమతోం చాలించు నృపతియు, స్వాకుభూతితో, సహజోద్రేకముతో, కనంవ నుప్పొంగి వెలు వదు నిసర్గ మధురభావళరంగిణీఘుమసుమారవములతో 1లౌక్టిక్ష ప్రశృతిరంగ ములలోని వివిధసాదృశ్యములళు పర్టించు కవియుష్క ప్రజ్ఞ లో దుల్యులు కారా! కార్య కాలరంగములు భిన్నములైనని శాని బుద్ధియొక్క_టియే గదా? యవన వేనానాశనమునం జేసి ధర్మము నుద్ధరించిన విక్రమార్కునంద్యు రాజ్య త్యాగియైన బుద్ధునియందు, యశోవిశాలుండైన యళోకునంద్యు ఆదికావ్య కర్తయగు వాల్మీ శియందు, సళ్యమైన కవి పూజ్యులైనవాండు; లోక మాళ నీపై ఫూలసోనం గురికించినది.

ప్రతభావ్యుత్పత్తులు కవి కావళ్ళ ప్రకములు, సపయన్ఫూ ర్తియే ప్రతిభ నపీనకల్ప నాపటుశ్వమునకు వ్రలిభ మూలము. ప్రశిభ చైవద లము. బహుళ

వే 206 2064 వంం29 లుం వాబ్మ యాల

రవాజయదరిత సంగ వాము శేతే అం, ఎ కాం లోల

జశయ్యు. శుచితౌనుచోవివేకమును వ్యక్పత్తి నాబడు సందక్భృకున్థికి జె _ వస్త్వైక్యముశక వ్యుళత్తి మూలము- వస్తువరెకీలనచే వ్యుక్పతత్తి లన్‌ చుకుం వశిళొవ్యుక్పత్తులు వరన్పర్మాశ్శిశము లని శల్‌ జ్ఞుల యశిప్తాయము కెందుకు గలవాంచే కమి సారాంశము వీ మనగా

“ప్రకృత శమ్యవ్రణేశల్‌ కవుల్‌ ”

కవులు మూడు పినములు శాస్త్రకవి కావ్యకవి, ఉభయకమి ఉఊభయకవికి 'మొదటియిష్వకస శువకార్కోవకారకసుబంథ మున్నఏం వీ3 నుత్తరో_శ్తరము శ్రేషు శననసును. అయిన ెవరిగుణములు వారి వని విజ్షాలందు "కేమో! కావ్యకవికవిరే ఒనిదివిధములు. రచనా శబ్టార్థాలుకారో కరస మార్గ శా స్ర్రార్థకములు వీనిలో మూండు గుణముఎ గలఎ+డు సాధారణుం డనియ్యు వెదుగుణముం గలవాయ మవ్యృముండనియ్యు ఎని ౨ (అన్ని)

సాలా లు

గుణములూలవాండు వవికవి యనియు నిర్మీశముం

బుద్ధి గదకుగుణ్యక్రియామావముగ వకిణమిఐచుట కర. కర నకు

నాక ల

చరంచి కర్త మాన్న్చళే గల్టుము నళ్క్మర్మ్యరు వ్రజ లపినఎదింతుకు. ఆనశ్యంర్యశు నిందెంతురు.. వ్య క్షిజీ్షవము. సంఘము నవిలువించినవెగాను నొకని కక్షువు

1 చూ రాశశేఖగకవి కావ్యమామాంసు

కవిభేదములు---& “కావ్యవిద్యాస్నాకకంయి” గురుకులవాసి 2 కవి శు రహసృముగం. కెబ్వళొచవాండు. “వృవయకవి 9 పండి?లీరితే మారుపేరు గలవాయ “అన్యావదేశి శీ పార న్య కవితా మార్షము వపలంబించును “కేవిశ ర్‌ శ్వక్థియుండియు కవిశం జేవ్పండు 'ఘటమానుండు *

క్‌ు శకవీ “ ఈ త 6 పకలవిధకవిశ్వనిర్మాత *“మవాకవిం 7 చేశీయములగు నయ్యెఖామల: దృ్తదు చిశరసోడ్రేకముతో బినవెవూ ప్రోడ “కవిరాజు. 8 మంఎత్రా3వైవిక ఇలా

లా క్ష జో, క్‌ సరా.

గశశవిశ్వళక్తి 'అవెశకయ'. 9 అకువుశాం దలంచునవు డల్లూవాం దవిచ్ళేవ 10 కన్యకాదులనిమడుమై. స్యక్రమించు కవికళలవాండు “సాుఎన్రామముతి

ప్రథమఖండము ఎ స్రైాచినకవిశ్వము 10 శనంగం బోక, వడినచోటనేకాక నూతిలాొని నీటినుకయెంం జలింపించు శిలా వ ర కాం వమ య. గం న. ఛకలమువోలె. సంఘమున కఫివ్యావ్తమగుచున్నవ. కాంట్రి ప్రజకు వ్యక్తి వ్వేచ్ళ స్‌ నడ్డుపెట్రుటకు నవకాశము, నఫీకాచెము నల్బచువ్న మి

కాజుయొక్క కర్తాశారము రాజ్యము; కవియొక్క్ల క్చతి కావ్యము కాత్క్ళొన్నుశ్యము కాజూవకును కావ్యవటిమ కవకిని రాచ కారళామువు "కావ్ననూవ మెటులయటకుం దల కఘణకొానము క్రరవ్నము ల కమ్యముసుడియే లి ర వలి తె లక్షణము. చెయుచున్నడె "తెంసిన లవణ వ్రశాళికను ఆాచి మెదటి చూనవ్పుండు బుతుఫర మెటి-.గినాయిం అ బుతుకర ము లన్నివృ కములకు

మ. హా నొశేకితాగా నన్వయుంవ వని విశేమలక్ష్మ్యుముల విమర్శచే నిర్ధంంచినాండు భామాన్లితి నమునవ3ంచి కబానుశానన మవరతంచినప. శచామకానరము ఫారక గా (న క్‌ వ్రమోగములచే నంనృవెంవంబడినవె. శర్వా ప్రమోగ ములచే నయ చందడమి నూశనవ్యాక్ళన్‌నివ్తారాము “గావలసివచ్చుచున్నకు.. కావున లకు మ్‌ణము ఇన్నాశ్యాయ వనవెం ధర్గన్నాలోకు, దిశరూవక

౬ మీరాము లన్మో న్యాశ్ర్రయము లని తే ధ్వ స్రలోకం దెకళూవనవముం పం విల్లు లక్యుముల ఉమహాఫారముపెనే యువయించిేమి. కాని కావ్య పరీ క్షు దెడ్దాక్తమూగాం జేసి లకుణము లరయుడముం

అప్యలు మవాకవుంం నగు వాల్మీకియు నమరుంయను (స[0గిల్ల మనకు నాదర్శస్తాయులు; ప్రాచ్య పాశ్చాక్య కవతాసూగ్యులు వా్తిక్తి స్రైానమాలు "వెచముఖ వాని నపాకుషేయము లని 'ప్రఘవులధవ్యసుటే శము లని వానిన ట్లనిచేమొ కీ ఆదెయ ట్లుండం గావ్యబిదము వేదములలో

ల న. నా "మొలెత్తినవె; లిన్నునితంగ సాగెనద్యి 'మొస్వ దొడేగినవె కాని యంకరు పువ్వు

త 4 న. క [్‌ వ్రఫల్లుము జాలేద్యు వలపులంచిగు మవెంచలేమం క్లూనమవోవట మింతలాోే పెళ్టువెంలి యువనిమత్తులకు నూడల కిరవ్వైనది ఆ సీదళో ఆతాక్కక చ నం గములలో ఇ మసీషో గీ హఘాకవములో వాన లేక వా శక క వాడివోవుచున్ను కావ్య ళా కు ఇచ్‌ లతామశళ్లని వాల్మీకి వెలగా దెచ్చి తో,డెపేయం వొడంగెచు 'పశృతి

20 ఆంధ్ర వాజ్యయచరిత్రనం గ్రహము చిక్రములకు ప్రృచండాశవముకు ప్రావృట్కా_లవయోదములను, శరదృతు లందలి 'తెంవెన్నెలలను శిశిరమందలి పుప్పొడిని గమనించి సముద్ర ఘోష అములన్వు ఊవమస్సాందర్యముశు, హీమవదున్నలిని వీక్షీంచి వసంశకోకిలణాన ములతో మేళగించి వేదయుగములోని యార్యులు భీలితో, ఆశళ్చక్యానంద శసావేశముతో, 'పాడినపాటలే బుక్కులై కావ్యోక్సల్తిని సూచించినవిం ఆ ఖండకావ్యములనే వాల్మీ క్రి యఖండకావ్యముగ మార్చివై చెరు

"వేదములలో విషయానుభూతి యుండువకుక కవిక చరువులు వారినదిం విషయవిమర్శ "మొదలిడుటలో: దర్భము శలమొ 'ల్తినదిం అనందగానము 'దొనిలో మాటువణింగినవి. ఓకటి 'పశృతిన్వభావవ్రుదర్శకము; మజొకటి శద్విషయకజిజ్ఞాసం ఒకటి సృష్టికి ప్రతిబింబము, వ్య క్రీభావ సమ్మిశ్రిళము; ఇంకొకటి సత్యళత్త్వాన్వేషణము, వన్తువిమర్శ, సాదృశ్యనిశ్చితము.. కళ జన్మించినవెం పీదప శాస్త్రము పుట్టినదెం కళాశాస్త్రథాగముముగ వితిసి పాలిన వేదసరస్సుకుండి వాల్మీ కి త్రవ్విన మార్టమువెంట కావ్యనది నడచినది

కావ్యము కళౌామయ మని "తేరనది. వేలకొలందివక్సరముల కాలము గడచినను ఆక్యలనాగరకళప నంశాసింధువినరములకు మన మనశ్చృకువుల యెదుటకు: గొనివచ్చు బుక్కులకు పరికించి ప్రజావ్రృకృతిసమాలోకనమువేం నలు నిసర్ష -పారవశ్యముము అనందక త్త స్టముకు యశాస్థితిగా ప్రదర్శించి పాశకుల కత్తి యావేశమునే పుట్టించు చమక్క్భృలిని *కళి యందము త్ర చఛమళశ్క్భృలి----కళ..._యుండవలయు ననిమే లాత్‌శికులు “రసాత్మ కం వాక్య” మృనియు, “కవిశ్వశ క్షీస్తు రసాత్త్మ్య కఛాక్యనిర్తాశృశ్వ”ో మృనియ.6 బల్కిర.. అ రసముపే నిఘంటుకారులు “రస్యతీతి రసి రవ ఆస్వాదనే” యని నిర్వచించిరి. కద్తృనము భాచావేశమునం గాని జనింవదుం వస్తుసందర్శన మునం బుట్టిన మనోవికారమే ఇావము,

“నుఖదుఃఖాదితై ర్భావైః భావ _స్తద్భావభావనక్‌.” ఛాపమును సజీవముశా సాకృతిగా సామైత్కగించంజేయునది కళల

ప్రథమఖండము - ప్రాచీనకవిత్వము స! 1కళాధర్యము రసోత్చాదనమైనది, వ్రగృతిని జూచి యానంపించి యా అనందముు దర్శించి కల్టీనళను ఘటించినది శాన కళ మూలారు కరగవ్రతిసృష్మి యైనది. అ ట్లగుటవలన ఆశుభూతానకుభూశవిమయైక్యము నకు సామోత్కారపరికరములతో నవకాళ మిచ్చినది. “అశుకరణమునకు వరి శీలనను ముఖ్యను ఫెపనాబలము సృష్టికి ప్రధానము, ఫెవనాబలవరెశీలన ములు పరన్పరా శి కములు, ఇవి జీవికావ్రధానము లగుచో ఫలతకళలకు = చె ౬ ను జ హక! ఈ జ సైశ మావశ్యకములు ప్రతిఫలము నిచ్చునదె ఫవిళకళం ఆ ఫల్యప్రేప్సు కర కాస్పదమైనది లంతకళం ఫలితకళ విహిశవ్యాపారవ్రయోజనమునకుక్కు లరిత కళ జీవిశ్శత్త్వవరమఫలానుభవసౌందర్యానందమునకును. నేర్పడినవి. కాన ఫవిశలలితకళలు భుక్తి ముకి పరునలో నున్నవి 2 కొందలు కళకు అదర్శక మనియు, కాల్పనిక మనియు, యథామాక్ళృక మనియు విభజించిరి. ఈ విభజనను బట్రియే కళకు అనుభూతాదర్శ ప్రదర్శశ మనియు, సృష్మీ యనియు్యుు ననుకరణ మనియు నిర్నచించిరి. కని దృశ్య మో హీ శు అద్భృశ్యమో వీదైనను సరే మూఐభూకమగు భావమొకటిని .కొనిరే కార్యకారణ శ్రే ణీబన్ధమెన యూహతో పునన్ఫ్ఫృషిగా మాక్చుచున్నాండుం ఉ_ర్తమకళయందు సక్యసౌందర్భములు (1౯000 2064 కెజటట) శెండుకు షమిడి యున్నవి, అశుకరగావరకీలనములు లేక నక్యముకు చ్రశినృష్షిఫావనా బలములు లేక చ్చిశ్పపకీకరణవ్ర్రణవ మగు సౌందర్భముకు పుట్రవు. కవుల భావ తారశమ్యములబట్రి యథామాచృకకల్భనాదర్శుము. లుత్తరో త్తరము నుక్తము లగువానిలో ఫూర్వో క్తములు గర్భిశముఎగాన ను శ్తరో తరముల శ్రేస్తముబు టాక్‌ అ ననన న య మయం ఆంధ్రవ తి, కా సారస్వతామబంధములో దుందుఖి "మొదల్కొంని 'ప్రకబింపయిడిన లలినకళలవై వ్యాసములు, 2. 16441 6౬౮76 & పెజ[3610 జక తి. 0260026100 ఢ1501011064 09 ౯౬501, జా] ర్క ర్‌ భా |

లం ఆంధ్ర వాద్మయచరిత్రసం గ్రహము 1 ₹౦ండు మూండు నొక్కచోం గలియుట సహజము, కాన నీ విభజన న న నన నతు నవత శని క్షే “నిన్న వలపులంజిమిన “నేవ నేండు వసతే నిషా చల్తే విరెచేడియలరాక నొత్తిసింతి వనిశి విచ్చిన ఫూవుగా చ3డ్డవల్లి వ్రబలడాలవళ ౨బున పాడువడిరి. ౧ నంజకెజాయ నిుగిలో జాటువేళ జవ్వకులు నన్ను6 కాంచి విచారగీక ములకు బెడుచుం బెతి8ి భూమియంగ లచిశప్తౌవదర్భరమణీయలయ్యు వీర నావలె వడుదు రని నేనె నవ్వుకొంటి? న నశిమిశ్రుని యశురాగనవ్యకాంతి చలువ నెలయేటి మర రన్వనము లుక్వి: త ట్ర నదనాళుంబులకు డించు ఫలరనంబు నివు డగరుభూశవాళన న లిచికివ వెచ్చె కక ఫల మొక్కటియె వక్షం ₹ాలధాటి శికరములు నిల్వ "వేమియు నింతులాక | మిడు మెణామ మివె యని మిన్నకుంటిొ” థె వ్రచమధాము యథామాళ్చ్ళకము; ఉన్నదున్నట్లు శెప్పినదె. ద్విరీయ భాగమున భ వనాతశ్ర్రవంచములోని యొకానొక మరణసాదృశ బ్రమును బుష్సువళనముతో మేళవించి కవి యభూశకల్పవకు: చాల్పడియె. వ్రశాంక సాయంసమయము తోంచినదె.. ఉఊవజ లేని కళ యస్వాకస్యముశదా ! తృతీ బ్గా యములో అనుభూళావలోకనమెనది వ్రనవనాళములో ఫలరన మెక్కి. ఫలో ళ్ప్తిమే పుహ్పాఎశమై మిణామకత్త నము నిమూపిళమె యాదర్శము 'వెల్వడి నది. అనుకరణాకల్పశాదర్శము లాక్కచో: గూడలేదా? ఇప వ్యక్తికావ్య వరంవరలోని కసనము

ప్రధమఖండము స్రాచీనకవిత్వము 23 మును విషయవిభజనమ.తో వె. కష్టమొనర్సి వేనిర్హుత్రైకళ్థావయుశముశు, న్వవ్భూద యాంవోళనమాత్ర, ప్రదర్శకముకు. నగు భావగీకముకు లోకవ్ఫత్త వ్రదర్శకముచే సపణమై వివిధఫావనుఘుర్ష ణమిణామమును 'దెబ్బుకావ్య మును జాతీయాదర్శజీవికధర భావసర్వన్వసుయోళి్రతం. బగు మహాకావ్య

న. ముక్కు మృుళ్తరో త్తర మ్వుళ్తముబు లనవలయు, (ఘటకర్చరము, అభిళ్థానశాకం తలమ్యు రామాయణము దృఘ్రాంకములు) శావ్యకళ సుఖమఃఖచ క దర్శనానుభవఫ్లావవరిశీలనమునం జేరిన విశ్వ కల్యాలై: కసగృమున్కు తక్సళ్యమందలి జీవికాఖావుక మగు నానందముకు నువ్య క్రవజణచుకు, ఇశరలకు మబజుల్లైన వ్రకృతిసళ్వముల వెల్వ3ంచును. “విశ్వ శే యః కావ్నమ్‌” అని కదా జనశు తిం (ఇ లి ల కు కలిమి గల లాభికన్నకు విలసికముళం 'జేవ మేలు విశరణి మైనకా జచివెలము మేలుణాద్యా కులనిధి యంభాోధికన్న గువ్వలభెన్నాలి యను కందములోని భావ మెందటకో సము 'దృమున్కు వెలమకు జూచిన ఇవారికమిునను న్ఫు5ంచి యుండదుగదా 1! కాంట్రియే

“రవి ఇాంచనిచోం గవి శాంచునే కదాలొ యను చాట్యూక్తి శడమైనదిం ఆట్రి 'ప్రకృలిరహస్యదర్శవదతుత "లేవన్నం గవియే కాయం.

'వ్రశృశము నకుసరింళము. వాల్మీ కి మొక రాజకుటుంబముకు గొని, విమ యము బెంచి. దానిలో భారళవర్ద జీవిశముగు బ్రశిఫలించంజేనెపి. రామ కస విఖ్యాశము. కథన మవసరము లేదు. సామాన్యనృహాచి త్ర ములో దలి దం డు లు భార్యాభర్తలు అన్న దమృుల్కు ప్రకుసేవపలు ఎటు లుండవలనీ నదియు, వ్రీతి భి ధై ర్య పరా క్రమాది ప్రవృళ్రులకు మమోజ్జ న్‌లముూగా

క టైం 20 అగటంపయాాానిన ఉరం14 (ఉమంర2ంి 256 ఏ్‌30)600178 1050 ౦9)ఆల+6 వంణరా, 9100)

యచరిత కనంగ హము 24 ఆంధ్ర వాజ్యె తకు

నిమిడ్చినాండు. గృహధర్మ మార్యులకు మూలధర్మము---జిద్దీ వ్వమెనది శాంకరసాత్మ కము కరుణాక్రు(ప్రవాహలలిశము, నుప్రతిష్టికగృహసింహాస నమువైన రామాయగాము వివిధ వ్రకృతివర్ణ నలతో మేళగింబయడి పాత్రల స్వథావానుగుణములతో నడచి మానవనై సర్టిక ్రకృతుల సత్యముకు, దాని యందలి విశ్వకల్యాణై కానందమును భారతీయుల కొడలహార్చినది. కావుననే ఘటనాపరంవరలచరి, త్ర, మువలె శిథిల మై ధరతఖండచిరంఠనేతిహాన మైన రామాయణము విస్త రించలుడ లేదు

రశరామాయణమున భారతీయగృహధర్మ ము ధ్వనించుచున్నది. కాన 'ావ్యము ధ్వనిప్రధానము కావ్యనునకు ధ్వని జీవముం వ్యష్మికవితలో న్వుక్తి విశేషముచే ధ్వని గల్టుచున్నది. కాంతానసమికము లగుటవే శావ్యములు కళా మాధుర్యమువే మజపీంచి సీతిధర్య శిషను జేయుచున్నవి. (నీతిశితు కళా స్ఫూర్తియే. కళ కవిళకు వర మోద్టేశ్యము గాదు, నీతిశికయు నొక కావ్యాం గమ) ధ్వనిచే మన యూహావ్రవంచము. వెలిగించండి యకనుభూకములు స్మృతికి దట్రి వ్రకృతి వీరితత్త్వములు విస్పప్తము లగును, ధ్వనినిబట్రియే---

“చమ త్కారజనకభావనావిమయార్థ ప్రతిపాదకళబ్దః కావ్యక్‌లో అనిరి,

జగద్విహిశకల్యాణ శసౌందర్యములకు విశ్వఖావ నావిలాసముకు వ్రజ విస్తరింవద్యు. విశ్వఫావము లేనిచో సళ్యము స్ఫు3ంవదు. వ్రశృతిసళ్య "మెవుడుకు నోశేవిధముగ నున్నది* కాలదేశరాపములం మారవచ్చుకు కాని భక్తండు ఆరాధించుచునే యున్నాండు. తల్లి శిశువుకు బ్రేమిఐచుచునే యున్నది. కాలవళశము గాక కక్కెనేని యా శావ్యము బృహత్తర మైనే! వాల్మీకి రామాయణము వోలె హోమరుని '“ఇంయడు (111128), “ఒడిస్సీ న ననన సన త కి

1. శుచియైనది సత్యము. సత్య సౌందర్యము లవిభాజ్యములు నిత్యనఎ యు కములు,

సనృథమఖండము - పాచీనకవితందు 2న వ న ప్‌ (0ర్వేసంలం యను కావ్యద్వయి 'పాక్చాక్యహృ దయా ఎకరాళములం చొంగ శక్టాతిని బునీశము సేయుచున్నదిం వైచర్చనుండి కావ్యమునక్కు కళ ధ్వన్వి విశ్వమానవభాపమువలన గల్లు స్థిత, వ్రవంచకాంతికి సూర్యచంద్ర వ్రకాశములవ లె నావశ సకము లని న్యూత్రింవవచ్చును. కవి కావ్య కళాళబ్దము లింతవజకు కు _త్హమకవికావ్యకళయంటే వ్ర్రయు _క్సములై నమి కావ్యములు "ెండు విధములు: వ్య క్రిసంబంధములు; జూతిసంబంధ ములు జూతిసంబంధములగు ఇతివోసముల (216) లో వ్యక్తి గాన్సిందండుం రఘువంశాంధ్రభారతములలో 'ాళిదాన తిక్కునల సిద్ధహూ 'స్త్వములు గన్పడి నట్లు రామాయణళారవములలో వాల్మీ క్‌వ్యానులు మచ్చునకేని శాన్సింపరుం 2అనంఫూర్ష్మ లకణములుపట్రిన కావ్యములకు, గుణలోవములశుబట్టి విభజింద నగు, అవ్చకపవేయము నకుసరెంచి వివేకి వాచిక రాచి కార్థ్క శిల్ప, భూష తార్జి మార్టవులకు కవుల "కావ్యములు విడు విధంబు లమునను దోహెధికళవే విలువ తస చున్ని, రసావకర్ష ౦బు లన్నియు దోషములే. మిగిలిన కావ్యశల్య టి యొ ఇరీము పాఠకులదిం గ చె సవ శ కాల్మక్రమప్రవర్థిత మగ్గు నిట్రి 'కావ్యాద్శిగ్కంగ రంవర వాజ్ళయమగు చున్నది. వాజియము వాక్కులవే నిండివదిం (దాక్కు లర్థవంశేములం “గావల

యునని నుడువనక్కఅ లేదు) శాస్త్రములు క్రు తిస్థృతుబు చరిత్రము మున్నగు చన్నిరచనలు వాజయములో నీయర్థము ననుసరించి వేరును, తుదకు శ్రీమి నల్‌ లాప్ర్రాసీజరుకు, గజే 'ద్రమోతము. టీకయుకు వేరపలసి యుందుకు వాక్కు. లన్నియు వాజ య మకుట నిరాక్ళృతముగానేరదుు. కాని సమాదర జా నానా కకక

1. గీ౯€ ఏ08్రకైబరళలంబం ౬౧64 విటలు2జ060006
2. రామాయణఫారతమ్యు, లేక క రకములు గావని వావముఎ గలప్ప శామాయణముమాశ్ర, "మొకనిదే యనవచ్చుశు, విషయము విమర్శనీయము.

1 వాజయచరిత సంగ, హము

2౮ ఆంధ్ర, వాబ్మియచరిత్రసంగ్రై

జీయము శాదు. అర్థవత్తర మగు వాక్సముచాయ మన్నకు గణిత వేదాంతము లను విడుచుటకు లేదు విడువకున్న కళాశానస్త్ర విభాగమే యవసరము కాదు. కాన నించుక శంకుచికదృష్టి యవసరమగుచున్నది. కళాకాంతితో. బికిలి యమొనర్చి యున్న శభావనుమములతో: మైడేసిన దగ్రంభకలావమే. వాజ్యియ మన నగు, ఆది చరి త్ర గాని శాస్త్రముగాని, వద్యముగాని, గద్యముగాని. కళాభిజ్ఞున కొక్కటే!

(కవులు సాధారణముగా వద్యమును వాడి3 కవిత కదియే ఎక్కు డశు గుణ మనియీమో $ అయినకు బాణునికాదంబకి నేమనవలయుశు! భొవనో శక్రికాని పద్యరూపము గాదుకచా కవితకు నిర్ణయించునది 9 మహాకవికి మాటలే ఛందోబడ్ధములై రానగును, రసహీనమైన రచన ఛందోబస్థ్మమైనచోం శావ్యమగునా! భావమాన్యత గల్లినపు డే వద్యగద్యముల శడబిడ. ఇండ్లన్నిం టికి చాస్తుశాస్త్రావళ్యకత యున్నను భారతీయశిల్పమున కజంతాగుహాప శిల్పములే ముఖ్యయమై ధనికలవై నము నగరములొనివి లెక్కింవయడనట్లు వాబ్య యమునకు నుశ్తమభ్గావగ; ంధశ్రేణియే నణనీయమైనది,

విత ్యక్యభావముక్కు నుత్తైరయు. న్నుత్తమ వాబ్యయలకుణములు

స న్‌ విైై ్వక్యభావ మున్న నేకాని సర్వమాన వాంత? ప్రకృతివ్రకటకరణ మలవడదు. వాజ యమున విశ్వభాపనము విషయ సామృమును జాటుచుుడంగా జెలి బ్శి మ్‌ ప్రల్యేకముగ వ్య క్షిప్ర, ర్యేకతపు సూచించుచున్నది... తిక్కన వ్రాసిన యఖ్ళి మళ్యుమరణసుదర్భుమును. జకవి కన్నీరుశార్వని వీరవ్ర్రను చెవతె? “డూహ. జీపనపు గస శ్ర ను వె గే కలంగి జీవనపుటోలమునంబడి”న తర్త్వచిజ్ఞాను. వెవండు. గజేంద్రాక్ర్రందన ఘట్రమునందలి పోళతన్నకవితరు బకించి పొరవశ్యముకు వహింషండు 1 సుఖ దుఃఖ 'గ్రేముడ్వేమ మోహతౌావములు మొదలగు మనోవికృతుఎ సర్వసమ ములు, కాలనియమము శేక పాఠకుల నయ్యైఖావములు తారసిల్లిన కథానకము లందు. విలీనులం చేయుట వాజ యవరమావధియందు వ,ల్నేక వ్నకుల వ జాలి బై

మవ్రథవమఖండము = స్రౌచీనకలిత్వము పగ మనస్థి తులు వ్ర ల్యేకములే కాన ననుభవములు వేటువడుచుండుకు. వాం యకుభవము. లవ్యక్తముగాం బ్రతిఫలించుచుండుకు. అవ్ర,ల్యేకళప 2ల రూపించును, డ్నూక్టివిశేమమును లి యనుట 'లెన్సం ఉక్షివిశేషమే 'కావ్యమకు నిర్వచనముః దిలకించిన శెలి ప్రాముఖ్యము బెలియును. “శైలి భావప్రకాళ కము, శ్తెలి భౌవము, ఇవి వియోశములేని ద్వంద్వము” స్వభావము ననున రించి యొకనిది యుషమాస్నక్తమ్యు. ఒకనివి న్వఖావో 'కిప్రాచుర్యము. కాన రచనాసంవిధాన మే లి. వివిధకవులమ్షైలులకు జరీ్షీంచియీ యాలంకారి కులు ధ్వనిని. 3 శిక్యాది వృత్తులను వై, దర్భీప్రభృతి రీతులకు, వదనన్ని వేళ నిష్కంపతయే లమ్‌ణముగాయగల ర్రామోది. పౌకములకుు "శేషాదిగుణ ములను ఇవ మిస్థ మని శాసించిక. లాతణివల శాసనములనే శలంధదాచ్చి వాని కొజన్సై కవిశశేంత. రసాభాసము. రసావేశముతోం గూర్చుదు. చానికి తోడుగా మాళ మే లక్షణనులకు పరి గ హింవవలెకు, 0 ళ/ భావవిస్పష్పత్తై సాదృవ్యోద్దీకము. లగు నువమాద్కృలంకృతులు గావలయుశు. కాని యలంకారముల గారడీని జూపుటకుం గ తి యేక్పడ: గూడమం సుందర్భా చిక్యభంగనముగూడ లక్షీంవని *యలఏకారము లనావశ్యక ములు. కళాపుష్మివెం గవిదృష్తి నిలిచినచో నలంకృరులు దముత వచ్చి యుడుకు, ఫావములకు వీడి లషమ్‌ణములకు వెళవడువ్వాంత నేల విడిచి చేసిన సామువంటి3. ప్రాచీశులు భావత్నళ్త్వముకు మధించి. నవరసములక్కు దకావస్థలశు, శ్రయస్త్రింళద్భావములకు కనుంనొని, కావ్యాల కార్యన్కంధము లన్నియం ఎల భొవము నను నీ5ంటినే చర్చించినవి £ శావ్యలక్షీకి శష్టార్థము శనువు, ధ్వని జీవము, అలుఎకారను లలుకారముల,. వీసా మైపుడు వల యున్తో యేగుణము వై సర్టికమో యేవృత్తి యుచికమో తెంసి విషయాకు గుణ్యముతో నుడువు రసార్షకవాగ్విధానమే. శైలి; భావమే. విషయము

లె యచరితనుగ న్‌ ఆం ధ్ర వొక త్ర సంగ్రహము

శాన నదియ కావ్యశరీరము, కవిశళ్వ తారరమ్యనిర్దయము 'ైలివై నాధారపడి "నది శాన నదియ శావ్యాక్మే

కవిక్వభావసీస్థ మెనవగు .లిని కావ్యార్మ యంటిమి; కావ్యములో కవి యున్నాండు. కవివెకుక జాతి యున్నస, అఆ జాతిని సాుఘిక భౌతిక వాతావరణము. లుండంగొని యున్నమి కవిజీవికముకోపాటు కవికాల 'జేశపరస్థితులకు నమనించినచో కావ్యసందేశము బయల్పడుకు. కవికృతి వ్య _క్రీజవికాప్రతిబింబిక సంఘుజీవనమే గదా!

శ్‌ క్‌ కలి

చరత్త్కమున్నడి గదా జీవికానిర్వహణమునకు! కావ్య మ నావశ్యక

మని యందురు. ఇ ట్లకుట లోకవిరుద్ధము. నీలన్య ద్వివిధమ% మానవన్వఖావ ములో బాహ్య ప్రకృతిని చవెక్ర విశదీకరించుకు కాని యంశః ప్రకృతిని వర్ట్మించుటకు శనకుం "ెలియకయే సంఘశీలముకు జి త్రి ౦చు కవియే దకుండుం ఆంకఃకరణములో నణ:గిన యావర్శమునే మానవచ3 శ్రలోం శ్రియాహూప మువం బరణతి నందెనమి ఊద్దేశము శర్వాక శ్రియం సంకల్పమునకు ఫూర్వము కర్మ మెక్కడిది? సంకల్పస్వష్న పరంపరలో మానవుని యర్థడీవిత మంకర్థిత మగుచున్నది: వడవపాటలు వపుటకోంతపాటము వళ్దిటూ)3 యక్ష శానములు ర్మాల్రిళ్ళం దందానపదములు---ఇవన్నియు నూహాగానములలో మానవునకుం గల మక్కువకు దెల్పవా ! కావుననే కావ్యముఎ చరత్తకన్న నుక్కృష్ట ములు

వాబ్మియను జీవల మూహోాగాన మని దానిస్త్రాముఖ్యమును గొందణు 'నిరసింతురు. ఎంత యవివేకము ! భారతీయరాజ్యభానుండు. వశ్చమవిశం జే చేయి నుఎవత్సరము.. ల్రైనమి. బుమబు. లేరు యోధులు లేరు; చక్రవర్తులు "లేక; కాలభ క్రము గిజ్ణునం దిరిగి పోయినది; భారతీయనాగర కళకు వాబ్యయ 'మొక్క!బే వజ పేటికయై పదెలవఅచి యున్నది, ఉవనిష శ్కర్తల యాధ్యాతి కోన్నలి, చాణక్యుని రాజనీత్తి శంకరుని ప్రా

ప్రథమఖండము - ప్రాచీగకవిర్వను 20 త్మీవృళు భాస్కరునినణికశాన్త్రపాండితి, అది యిది యన నేల? కారరీయ విజ్ఞానక్షీర్తివాసనల వెదచల్లునది వాజ్మియము గదా ! స్రాచీనార్యుల వవిక

వుం ణా = ళ్‌ టీ నందేశముల్వు దివ్యావర్శములు నువవిషద్రామాయణమువలనం గదా నోటి కిని వినయడుచున్నవి | ఒక్క. ఆదర్శభావమే. జగతిలో శాళ్వవమైనదిం కావుననే రామాయణోవనిషగ్కు ళాబ్యోతి ధన్యమై సుపేవ్య మగుచున్నదిం వాబ్యయీా సామెత్కారసిక్ధిన్తై స్మ్క్తృమ విమర్శనాంజన ముండవల యును కావ్యముపలె సత్యాన్వేమణ మూహాగానము గాదు, ఈ శ్రీందివి. లక్ష్యము 6గుట నమంజసమేమో! కే. విమర్శనము కవియాదర్శనముల'నేకాక్క, "కావ్యట్రతిబించిక మగు సంఘచకెత్రమును ప్యక్షీకరింపవలయూునుం 2, పిల్లల జోలపాటలు "నేంటి విస్త్శృశ్యషృంథజాలముగ వెట్లు మణ మింవెన్సో వృష్ణమయము. లెయ్యవియోో యమ్యై యుశవరిస్టితులనుబట్రి ఖి ॥ ర్స లు స్పష్ట్రపలుపవలయునుం 8. ముఖ్యముగా కావ్యవిమర్శనమునకు "పాఠకుని: దర్పశనమునకు బురకొల్చుట లక్ష్యము గాని విమర్శన మే ప్రధానము కాంహూడదుం ౧ జాతీయోజ్జీవనమునకు: దోడ్పడిన చార్మిక్రకాంళములయొక్కయు,, పాంఘికాదర్శ్మములమయొక్కయు సుగ్రహముశు ౨. వివధయుళములు జ! = క భే 2. వాజ్మి యజరిణతికి: ద్రో,వంజూపిన విధముకు; 3. ప్రతిప్రుథానకపేం ద్రునిజీనిక మందలి ముఖ్యాంశములును ఈం కవియుచ్చేశ్యములకుబట్రియు, వెని నిర్వచిం చినకళ "ఈ త్త ర్వముకుబట్రియు కృతి యెంశవజకుం గృతార్హతం జెంది అటి అ న్‌! వాబ్మియమున నే స్థాన మాక్రమించుకొన్న చన్న్మ విషయము నాపశ్యకముతై యున్నమి థీరోచిత బుద్ధిసంస్కారము గల రసనీస్ధుండు కని యనియ్ము. ఇావ్యము, కళొ ధ్వని విశ్హై వక్యభావనాసముత్కంర్ష మనియ్యు వాబ్యాయము.

పె వాజయవరత పంగ హము 0 ఆంధ్ర వావ్మ లెటు న గ ళో జ ష్ష్‌ వ్ర ల్యేకవ్య క్రీ స్వద్యోకకము ,లయ్యుక్యు నూనవాంకి ప్రశృక వ్రశటికరణ సమరము అెన గంఫముల నముచాయ మనియు, సారన్వవమున జాత్యున్న థా ఆ తికిం. దోడ్పుడు. నాదర్శ్మముఐంకు విశ్వకల్భాళై కాశయముముకు. నిమిడి యుండుటవే నవి పూజ్య మనియం సంసుజీమితత త్త స్‌ము వ్రశివించిక మగ టచే 1 దరిత్రకన్న కుక్క్యృప్త మనియు వాజ్యయసందేశమును మశ మావ శృకమున నాలకింపవలసిన దనియు: బెలిసిొంటిమి. ఇఎకను నా చం త్ర కారంభివండే యని కన్లవ ఇంపుశనదుర నీయెడ నవలోకించుచున్న, మకు వెయ్యని వ్యూ బంగారము గొంగునం సటుహొనియంన్న మశనకల్లి నాధ వాజయిని దక్శెంశముగాక | 4 న 38, అజాతయుగాము దు కీ. ఫూ 2 కీ త 2 శ్ర్‌వూ తాత 00 చిక్రీస్తునకు 800 సంవశ్చ్సరములు ఫూర్వమే భారకభూమికిం బిచిక ఫ్రె య వా ల "మైన బ్రాహ్మీలిపినుండి యాంధ్రలిపి జన్మ ంచిన చని చరిత్ర బోధకుల యిఖ్ళి ప్రాయము. జావాద్వీషమునకు సైత మో ట్రాహ్మీరిపి వ్యాప్త్వమెన దం దు ఇదియే. యశోకుని ప్రాకృశశాసనముల నర్తస్వరూవము, వర్తశూనాం ఛ్ర వర విస్యాసముశుబట్రి చిందుజనిశ మని కొంద అూహీ్‌ు-చుటకు సాధ్యమగు చున్నదిగానిి నందంపూడిశాసనము ముశ్నగువానిలోని యావృతిని ఫూర్వ శాసనలిపికిం బోల్చలగా నంధికాలను నది నూచించున ట్లున్నదె. అంధ్ర"పి శేఖాజన్య మని విజ్ఞుల యభిప్రాయము దీనికిం జిితృలివి యావ్య మనియు న్‌ ఫా, వ, శ చరిత్రలు శాస్త్రము లాహ్కాక్కవ్వుడు, 2ెళిప్రళృతి కావ్య గుణముల నేవైన నొకటి పట్టుట చేశనే వాళ్ళే యకులో; జేకుచున్నవి. ఏ ణే అంధ్రవాచ్మయచర్శిక్త ము

జ [ న వ్రథమఖండము ప్రా-చీనకవిత్వము త్ర వాదమున్నది. గ్య మ వళ్ళళ్యతరసమూహమునకును నంస్క్భృకలిపికిని న. న్‌ కంకి న జ ఇాల సంబంధ ముండుటచే సంన్క్భ్భృతాంధ్ర పు లకగర్భజనికము లని చెన్న వచ్చుకు. లివకి ముందే సారన్వకముండవచ్చును గాన్మి యిది శేవలము శ్రామ్య వదముల్కో వీపలపాటలో, యశుశానములో, "మోహపుంగాసటవీనటయల్లి శలోయొ ఛశ్పతిపరంపరాగళము "లెయుండుకు లిపిమూలమున వాజాయము మ్‌ చ్‌ బ్య విస్తారముగా పర్తిలఖుటకు వీ లున్నది, అందును బెళంగున వాజాయము లివి ౨ డెలా శ చిరాణానంళశరమే యారంభమై యుండును “వృక్షములు పె36% యడవి మైనట్లు మాటలుపెరింి భామ యగును జర్‌ జ, ఈ అ క్రొ అఆ ఫభాషయందే వన్యఫలములవ లె వాజ్ళాయము పుట్టుకు అని హీబ్యయచర్శిత్ర కారుండు వ్రాసెను. ఆ వనృఫలము లదృష్తముల్తై యున్నవి. ప్రావీనాంఛ్ర, వాజ్యయము లేకపోయినను అంధ్య)లు న్యూత్తము వాలకాలముశుండి కవ క లుగా నుండి రిుుట వారు కన్నడమున కొనర్చిన మవోవక్ళృతిని దలంచినచో స్ఫురించుచున్నదిం అంధ్యులసు ఫూజ్యపాదుండు అదిపంపకవి, నాగార్దుకుండ్కు "మోళిగనయ్య, భీమకవి మొదలగువా కే దవశతౌబ్బముశుండియు. కర్రాటకమున ముల నతో కావ్యములశ్కు లకణగ్కంశములకు నిర్రించుచు వచ్చిరి. స్వభాషనే విన రించి ఆ శీ య వళ పీరు కన్నడులై పోయి రకట సహజముగాం గన్నట్రదు. కాయుట్రి వీరు న్వఖామో గ్రంధములకు రచించిశేమో 1! గీర్వాణభాఘాభిదమానముచే స్వభామకు నిరసిం చిన ప్రాచీనవడితులవల్కె స్వథామ యున్నశ సంఘబహకాకృతియు రాజా దరణముకు ఆందనికళంబునం గన్నడముకు వారు గ్రహించినేమో | ప్రాచీన కక, కన్నడ త్రం ర్త లాంధ్యులే యగుటవలను బ్రావ్గాణ “భారతాదులు "జెశుయునం బుట్టిన కరవాకనే కన్నడములోనికి పరివ్నర్జిళములై యుండుటవలన్య అంధ్రలివీయే కర్ష్తాటకులకు సైత మపలంబనీయ మెనందున్య, ఇచ్చటిక శబలా నచ్చరి శ్ర రళ్నమాలు శవిచ9, శ్ర ము మున్నగు కన్నడ గ,ంథము లారధ్యకవిత్వా

ఠా ఆంధ్ర వాజ్మయచరిత్రపంగ్రవహాము దగ్శములనే కన్నడు లనుసరంచుచున్నట్లు సూచించుచున్నందున మవోజ్వుల మగు నాం బ్రమున జ గ్ర ములు నుండ లేవరుట యపోహ శావచ్చుకుశచా అ ట్లయిన ఫూర్వగ్ర్యంధము "లేమైనవి 'చౌద్ధమకవ్యా _వ్యృశంకరము గాని జేశభామాస్ర్రైబల్యము వెలయ "లేదు. 'వేదవాజ్య యమ్మ భానుండు మధ్యా వన్నీంబరమున నుండినదాంక 'జేశీయళామాలళలు వాడువాఆియే యుండినవి 'చేశ్యముమూలమున నే వ్రుకాషహ్రబోధమగు నని “మొదటం గనిపెట్రినవాండు బుద్ధభగవానుందుం బుద్ధావతారమునకు ముందు ల్యాటిక్కు చః హు? సంస్క్భృశములశే ప్రా సృ మున్నట్రు లవ్పటి నాగరిక తావ్రచంచపు చర్మిక్త వలన గోచరము కాలలదు. కాన నాంధ్రఫాషు ప్రత్యేకముగా. నుండియు న్నచో ప్రశమళళాబ్టికే మళగృృంథములు పుట్టి “దేశీయకవితో. వెం బ్రతి యుదయించియుండుకుగచా ? అట్రి యుత్స్చాహ మంక3ంచి యుండికచో సారస్వకమునకుం చ్రోవలు వడి యుండవచ్చును 'జౌక్టులకంటె కైనరాజులే మొక్కువగం గన్సట్టుటవేే దవ్నీణావోంబులో 'ౌద్ధమక మంవశణా. బెరుల నందును ఖై న్యగ్రంథములే యశుజ్ఞాకములై యుండవలయును శ్రావణ "బెల నోలగాఫలును, ఆ పర్వశంబునందలి యూుత్తుంగ జ్రైనవ్శిసృహముకు ఆాటిసాక 'జేంచేపుండుకు మనబేశము జై నాశ్రాంచమై యుండుటకు సూచించుచున్నవి. నాలుైదు శకాస్టులలోనై నం బూజ్యపాదుని కాలమునకు రావణ కాణ్వ వ్యాకరణాములు గల్లిన మన ప్రాచీనాంధ్రములో: గృతు లుండియుండనగుం 6వ శతాస్టముకుండి కైనుల యదృవ్త్వము మరలినది. కుమారిలభట్ర, శంకరా ఇాప్యల వాదపుష్పములవలపు "లెల్ల శెలంకులకుం చ్రమ్తినవి బౌన్ధక్రైనుల యాన్నత్యము మాటుమణంగినదిం వెట్లనీడలువోలె రాజులు విముఖులై రి, మ రావణుడు కానిష్కుం డనియు. ద్వితీయశళాబ్టి వాం దనియు, కాణ్వుండు శ్రీన్తఫూర్వము 28వ సంవత్సరపువాండనియు నాంధి: తనియు పరిశోదకుల యభ్గిస్త్రాయము,

'వ్రథమఖండము - ప్రాచీనకవిత్వము త చాహిరముగాం. జోళరాజులచే శ్లై నాలయములు నాశమునొందినమి అది జిేం ద, పురాణమను శై నగ్ర్యంధన్మ ఫతియు న్వవ్నదృవముగ నున్న యాం ఛ్ర్రార్థకథావ్వాయముమ్మాత్ర్యము నించినమి పరస్పర మతానహనమే వాబ్హాయ చ్యుతి!ి మాతువైనది. (పాశ్చాళ్యు లటులనే. విక్లిఫ్‌ (019 ₹సం115ల గ్రంఫములకు వరశురామ ప్రీతి చేయలేదా జౌన్ధతై నమశళ మేఘములు శంకరవాద కుంరూదూరుతమునకుం. జెదిపోగాం సరిసిన వైదిక తీ ఘాతప మునకు నెన్ని కావ్యసస్యములు వాడెనో 1 మళో ద్రేకమునం కల్దిన యకాల ప్రశయములో ఇన్ని మకగ్తంశ్లములు నిర్నామములై నవో! లేకున్న భాషాళ్ళి వృష్ధి యెొంకయో యుయి కృతు లుండి యుండవా 1 నన్నయభారళమువంటి యుస్ల్రంధ మాకసమునుండి యూడిపడి యుండు నకుట సతృ్ళదూరము కాదా!

ఇంరమార మీట్లు వాదించినకు ఫంత మేమో గన్సడదు. ప్రా యుగపు కృతులు ముఎదునకైైన లేవు కాన, పెవాదమునకు సమన్వయమే "లేదా యన్నచో, నున్నని ప్రళ్యుళత్తరమ.. వీ మను వప్రఇమ ఛలాబ్టిశ్తే అనలా చాళుక్కులకుం బూర్వమే హశెగన్నడ 'తెళగన్నడ భేదములు పుట్రి యుండ నగు, ఆ తెచగన్నడములోనిద్తే యి యూవోవిజ్ఞాళమగు వాబ్మి యమై యుండనగు (పురాళన శ్రిలింగ కన్నవము. లిదివరకే నిర్ధారణ చేసిన 'ల్లేకమూలము లగుటచే నచ్చటికున్న ఛందోలమ్‌ణ సాహిళ్య ట్ర రనమితి 0టికని సనమమ యగును ఇకటి శెండవచాని నవనరెంచెనముటకును. పాచీ నార్వాచీనభేదములే. లేనందున దీలువడదు).. వీకభామ "=ండుగా సం "తెదగన్నడము వ్ర, ల్యేకించిన పిమట కొంత సారన్వళేము వెవాదమున క్షకు గుణము పెంగి యుండవచ్చును కానియు ల్తరముశుండి వచ్చిన యాం ధ్యులు మాటలాడుచున్న స్రాకృకములోం "జెటగు. (తెచగన్నడము. "బెరని పోవుచున్న కొలందిని సహజ మగు నూత్న మృశభాహానిరననముతో మొదట మిన్నకుండిన చైనుల్కు వాదుక్యవ్రభు త్వారంభనూచనలు,. బ్రౌవాణమతా

వాబ్మ యాత

పే ఆ౨ ధ్ర వాబ్మి యచరి త్ర సం ల పాము థిక్ఫము వర్భిల్లిననాలది నాలోచించుకొని కర్నాటకము ళమకు జన స్థానము వంటిపి శాన నక్కడశే వలనపోయి యుండవచ్చును. వేంగినాడు. వీడిపోవు చున్న. కైనులలో నవ్పటి కున్న క్రైనటత్రిలించనరన్వతియు. నాంధ్రనీమకు బూరర్జిగా జయించి యుండవలయుక. కృజించకున్న ద్రాహృదామళద్రవిష్ణులు బలవంత పెటి వారిని వెళ్ళంగొట్రియుందు రశుట యనుభవవిరుద్ధము గాదు బ్రాహ్మణులు డనిచే నింద్యులు గారు మతావేశ మెట్టిపనివైనం “ావించును,

హశెగన్నడ మప్పటికి నివ్పటికి నిదే-పేరున వ్యవహరింవయబడంు చున్నది 'తెసయమ్మా్ర్యము ప్రాకృశసంవర్క_-ను కారణముగా నయిదవ శతౌచ్ది -కనలా చాళుక్య ప్రభు త్వారంభ కాలమునకు, నాంధ్ర్యముగా మాటి యుండ నగును గాన కేచాళుక్యులకు ఫూర్వ మున్న శుద్ధ దేశీయపదప్రచుర మగు 8 తెసగాంధ్రము నాంధ్ర్యమనియు వ్యవహరింళము.

ఆంధ్రములోం బరిణమించిన "తెళుగు _ బ్రాహ్మణులకు సంస్క్భృకమే ప్రధానము. గావున మొదట జూనవదులలోనే యుండి, శ్రచుక్రమముగా రాజపోషణ నంది యుండును, శ్రామ్యుములలోనికి జారిపోయి యుండుటచే చూత్నసంస్కాారములు జరిగి యుండవలయును “అఆంస్లోసాక్సక” 1000 నుండి 1500 వజకు సంస్కారముల నందియంది నేంటి ఇంగ్లీషుగా. మాతకి నళ్హే పూర్వాంధ్రము (తెటగుు ను 500 నుండి 1000 వజకకు మార్పు లను జెంది యుండవచ్చును.

క్షం ఫూర్వాంధ్రసీమలోం బుట్టినదియు, పూర్వకాలమున నుండు నదియు కాయట్టి పూర్వాంధ్రమను టుచీకముం

2 "తెంంగు. కట్టములో. బ్రాహృణవాసన 'దేశనిర్దయము. గన్పడు చున్నది, శాన నర్వావీనము అందుచే తెంం గాంధ్రముగా ననంతరసితిని "బేర్కొను టుచిశముం

వపృథమఖండము - ప్రాచీనకనిత్వము త

తెచగన్నడ హలోన్నడము.. లేకమై యుండిన ప్రా వీనకాలపు గంశేములతో మన కపసరను లేదు. కాని శ్రీ స్తుళకాదికుండి ప్రర్చేకిచి క్‌ీ0 వఆఅప నెగంబెా, శై నసారస్వశమునకు నిలయమైన వఫూర్వాధ్ర్యను (శెనను యొక్క చకెశ్ర "తె వయవలసియున్న ది

ఊపహకందిన ఫూర్వాంధ్రకాపు (తెనగు లక్షుణను లే వనగాా.-

1. ఆక్యావ _రమున సా చ్రూజ్యముశు స్థాపించి శాధాన్నప్తకతి మొద లగు గంగములకు సైళము గూర్చె ప్రాకృవమునకుర జేయూంత నొనుగిన

ల ము ౬/

కర్ణ తెల్లంగురాజుల మాళ్ళభొప ప్రాృశము గావున. అవదములే ఎక్కువ యుండును గాని శుద్ధసంస్కళ్భృకసంబంధ మంగగా నుండను ఆ ప్రోలేమైన శుర్తరముకుండి రాజ్యముననై వలసవచ్చిన చారిళీ కాన్కి అనం 'త్యెసీమలో .ముందుగనే వచ్చియున్నవారిమాటల కంతగా నంటి యుండ దనియుకు,

2, అప్పటికి బౌద్ధతైన ్రాబల్భమే “తెపు.ససీమలోం. గలదు శాన సౌరన్వకము వారిచే మై యుండవచ్చు నరియుం బేప్పవచ్చుకు.

ఇట్రి పూర్వాంధ్రును సంటి యాంధ్రముగా మాజునవ్చటికి 148 14 శత్సమముఎి వచ్చిచేరినవి. ఊన్న 12387 'ేళ్ళ్చవవములలో. గవృవముఎం 2000. ళురక, ఇంగ్ల షు వదము*ం 1500, రూవముఖు నూఆి విశృతిం జెంది చేశ్ళములే యనిపించునట్రివి దాదాపు శ000. కాన శున్థ 'దేశళ్యముఎ చాల్లువేలకు మిచినకు ైదింటి నతి శ్ర మి౨వదు, ఈ నాబువేఎకు లోక్ష

వ వ్యవహోారమునకుం అాలుసు ఈ నార్జవేళే ఫూర్వాంధ్ర్యములోని వనజాలము “గావచ్చును లబ్బసారస్వతము ళా (౮౮ - 0 శ్రీ శ్ర

నూతన వైకృరీములకు అంతకన్నను మించి యొక్కువ సాఎన్కబ్బతిక

ములన్సు. సంఘమునందలి యున్నశశాఖవారు ప్రవేశ వెట్టుటచే తసగు

నపీననైశవావస్థ నొంది ఫొర్వవాబ్యయవాసనకు విస్మరించి. తెలుంు కాయా బండితులు వాడుకభాషశేే శ్రాశీకస్థితిని గల్పించుటకై, నూశ్చ వై, లక్ష్‌ణ్య ములను సమన్వయము చేయుటైై లమ్‌ణములను స్యూల్రించి. శాసించి యుందురు. ేనాల్గువేల వైకృతవదములు (తుదకు మూండవభాగము 'నేంటి శళ్ళమపదజాలము నన్నయ నాంటికిం జేరయుంటడె నన్న కు] ఐదువేలు సాంస్కృ తికములును న్ర్హొళ్తగా సవమ్వేశనమగునవ్పుటి "న్ని తాడనూరులుు, నెన్ని'వై లత ణ్యములువు నలిగియుండవలయుకు 1 మై చర్చకుబట్రి 500 నుండి చాదాఫు 1000 (శ్రీ శ్ర వజకు వైదువందల సంవత్సరములు పూర్వాంధ్రాంధ్ధ ముల (తెన%స "తెలుంగుల్స సంధిశాల మగుచున్నది. ఈ నంధికాలము ను త్తర భాగములోని దగు లబ్ధసారన్వళ మెట్లుంచె నుట నింక విచాంతము.

ఉన్నవి మూండుశాసనములు: అందు గుణగవిజయాదిత్యుని (68+ 889) శడు శాసనములలోని విషయను లివి;

న! సీసవద్యముల.. 1. కిశ్రీనిరపద్యుక్షు స్నిత్తడాశనముక్దు శివవదవ (ర రాజ్య పేవిశున్ష

|| ఇంగ్లీ మలో ముఖ్యముగా వచ్చు వాబ్బయపవసామి 30 చేల కున్నది. విద్యావిషయమై ఆమెరికాలో, నించ్హాండులోం "జేసిన శొధనలవలన 'వకాసామాన్యమునకు లోకవ్యవహారమశొ ఆకు నై. దువేలవదములే యావశ్య కము లనియొ, నవన్నియుం బ్రధానముగ నాంన్లోసాక్సశునకుం జేరిన 'దేశీయ ములే యనియు, న్నుక్తమన్న క్త లని పేరుపడినవారిక్‌ 11 వేలవదము లించు మించుగా దచ్చు ననియ్యు. అంస్షమహాకవి యగు ేక్చువియరు 18 వేల వదములు వాడె ననియు నంకకంటె నెక్కు జెవరుకు వాడలే దనియుం 'జేలినడిం

ఏ ఆభునికభామా పద్ధతిని సంస్కటరింవంబడినవి కాని లత్షణనిమిశ్తము కొన్నిరూపను. లటులినే యుంపండినవి. సరియైన రూవమునకు చూం మలం [0906964009 ౪701. 11 (6-1-1928 ఆంధ్ర, వ అనుబం)

న్‌ ర నే రా టి 2. కాలుడు నన్ఫతంఫు బలుడు న్లాహపరాన రణ యోధ్య సీఘానను న్దగణిత ష్‌ 'దానమాళ్యుణ్జు (దయాన్సిలయుండుకు భజన ద్జన చాండురంగు శీ. వ్వి.........చ్చృశీయు శాన్సికోలడి లేని రు కొట్రంబు ల్వాడిచి గొణశెనల్లా ళు 0 శ్‌. కవివతుపాతి 6 సలలరిత...... హం కా, సై వదగ.........44..8 వ తారాళ్న విభవ గారటేంద్రం లలి మూలము ౧ ఇం జం అం 2 (ర ద కేవట్రంబుగట్రిన వ్రథమంబు'నేజ్జు బలగవ్వక ౦బొ ళు చ్చగ లైలేచి సేన వట్రంబు గట్రిఖ్చి ప్రభుం ౫ బజ్జరంగు (౦) బ (శ్చ న సామం [0] త్త వదువతో బోయ () ౬. కోటంబు ల్వగ్గెణుం గొణి వేంషనాణిం గొఅర్చయ లు జో కూ రేం త్రీభువనాఎకుశబాణ నిల్చు [) కటైెఫు దుూళాంబు గడు ౮ బయల్సేసి కజ్ణుకు బెజవాడ శాదిక్చె మెచ్చి (౧ ౯. వజ్తరంగు వరమ మహేస్వరుణ్లు అదిత్యబటరని గా. ళు ౧౦. కి ఇచ్చిన భూమీ ఎళుబొదివుడ్ల అక్షు వట్టునేల [గ్రద ౧౧ మృవురంబున దమ్మువులు (1 విని రతజఖ్చనవాుకి అస్వ శి క ఇ... త “నన్నయకు ఫూర్వపు తెలగు-.శలాశాసనముూ మల్లంవల్లి సోమ "శేధరశర్మ గారు = భారతి ప్రభవ ఫాల్టుుబూసము, ఈలాళం ఫు,

2 ఆంద్ర వాజ్యయచరిత్రసంగ్రహము ఓ! యాగ్గవ ల్లువికావనములో ని విషయము!(927-93 ? ఠి న మధ్యాక్క_జలు ఆతా స్వప్తి క్రీ నృపాంకశాళ్ళుంన వక్సల సర్యల్రిణ్మేశ, విన్తర్మశ్రీ యుద్ధమహ్లూ డనపద్యవిఖ్యాలకీర్రి ప్రస్తుశరాళాశ్రయండ్షు, త్రిభువనాభరణుండు సకల వవ సమేశతుండు రాజ సర్కి భూవల్లభుండర్శి ా వరగంగ బెజవాడ కొమరసామికి భక్తుడై గుడియు నిరువషమమతి కృవధాముడెత్తించె ెగిదీశ్చె మఠము గొరగల్షాశొద0ందు విడసి బృందంబుగాని యుండువారు ఇరిగాక యబ్బారనాసి వ్రృచ్చిన పాపంబునొం దులా! వెలయంగనియ్యొట్టు దస్సి చు౨నున్తై విడిసిన ట్రోల కళే గలకానవతులుకు రాజు పట్రంబుగట్రినవతియు నరియ బ్రైవారల వెల్వరంచిన నశ్వ మేధంబు ఫల ముపేక్షీంచిన దిచగమడనినపాపంబు దమకుంా జక(నుగచేబోలనుండి "జజవాడ జాత్తకు వచ్చి శ్రిణయనునకుండుచోటు 'మెచ్చక తివిరి మున్నెలవ యనఖఘుండు వేకొని యిందు వ్రళ్ళతమైయున్ననిచ్చ గని మల్ల చెత్తించె గుడియు మఠమును గ్నార్తిశేయునకుల రమణతో బెజవాడల ఇడగును రకయుంగాను దమతాశమల్లవరాజు 'వేరడు చాను గట్టించె బ్రచుమునదా ని కలశమిడ్డట్ట-గా మొగనూడు వపమరం౫ శ్రీ యొస్థ్రమల్లు డెత్రించె నమళలేజుండు--- శసధప్త వొడబవీ 'కాచున్చపులకుంద

ప్రధమఖండము - స్రాచీనకవిత్వము 89 ఈ శాసనములేకాక చవోడుండగు పుణ్యకుమారుని (50 సంఎ వద్యశాననము లున్నవనియు బిక్కెనుగారి “ళమిళ సంస్య్భ్భృరశాసనము” లకు వానిలోం నొంకతెుుంగు కొంళ సంనస్క్బృకము గలసిన విష్ణువర్థనుని దనంబడు ప్రాచీనశాసనమొకటి కే గల దనియు చరిత్రకారులు వెప్పెదరు, వీనిలోం చెలియనగు భామావిషయములు విచారింతముం 2 (1) “జ” యశు నతరమొకటి యజవములోని “ల్ల” వంటిది యనేకస్థలములలోం గలదు, ఇది ఇదమూండవ శ 'తాబ్టికుండి యంతరించికన్నడ న ఆ పనన నుక ్షేం ప్రాదీనాం ధృభాహానస్వరూవము. శ్రీచుల్లంపల్లి సోమశేఖరళర్య గారు 2, ఎఒచేజీఆట లకుబట్రియు, ీ/,యానంఖ్యావదాదిముఖ్యవద ముఖు సంస్క్భృతాదులం గన్సడమిచేతకుు కొదమ విభ్నక్తికాది వ్యాకరణ వైలమీణములం జాచియ్ము. కచ్ళక యాంధృకన్నడము లాశేజాతిని జేం యుండునట్లు వెప్పినను ఆ మూలజాతిచేరిన జాతికే శమిళము ఫుట్రి యుండ నగును ఇన్నిటి9ిని ప్రాకృవమే శల్లి కావచ్చును శాన్మి ఇవి మాత్రము వర స్పరము సోదరీమణు లకఘుట శేయాటంకముకు గన్సట్రదు, తీరాజ౧ వ్‌లం66460 అని 'పాళ్చాత్తు లన్నట్లే, పాణిని భాషలను వెశాచికావ భంశాది "భేదము లుగా చెప్పియుండ నగు. ఇది విచారణీయము! శ్రీయలకుండి పదములన్ని టికి మూలరూపషముల నేర్పజచు వద్ధతి మొదట పాణినియే కనివెట్రెకు తమిళ కన్నడ శ్రినించములలో నున్న ,క్రియలన్నియు. ేకమారృకము. లకుట సిద్ధము; సళ్ళము. ప్రాచినకాలమున'నే య మోఘవ్యాకృతిని గల్పించి చాళ్చా త్తుల శెన్నియో పాఠముల నేర్చి ప్రాక్ఫృశ భేదముల నిరూపీంచిన పాణిని కామ్మాశ్రము 'బెరియరా కుండదు ! చేవఖాషయే యొల్ల భామలకు దగ్లైయైనను కన్న డాంధ్రశమిళము లన్యోన, బ్రఫురాతనసంబఎధములు గల వనుట కది తతి బంధము గానేరదు. కాన, వాజ్ఞియచరకి శ్ర కారుని యభిప్రాయములు తాత్కా లికళ్హ్రము జనకములే కాని విమర్శనీయములు

్ర చాజయచరిత,సంగ,హము 4 ఆంధ్ర వాజబ్మయచరె ల్రసంగ్ర ములో “భీ గను తెపంగులో *డి గను మార్చుంజెందినది. (ఫూర్వధ్వని ఆ యవ లుచ్చరించిననే స్పషృపడుకుం అది “ళు డ్రి “లి మధ ని ఆకార ధ్వనితో మేళగించినట్లుండును. (2) కోపనిభక్రికములోని శేఫఘము ఆ శారమై యుడెకు (8) హలన్త రూపొనునాసికముఎ పరములగు నమీరం బులంబట్టి వర్గ్ణములశు మార్చుకొనుచుఎడెకు (4) కొన్నివదముఎ రూపుమాసీ నవి: పంగము, పన్నన, కొన్నిరూపుమాజీినవి. పువ్వు (ఫుస్షలు రట్రళ్ల (గొక్లు కట్టు (గుట్ట (శ్ర) బహువచనము "₹ి ప్ర్శశ్యయముచే నగుచుం జెళ. కొడుకల్‌, సంవత్సరంబుళ్‌ = (6 కొన్ని చోట్ల “డు '*ళి గా నూలు టచే బహువచన రూపద్వయము గల్టుచుడె. రట్రద్లు, రట్రళ్ల, డోడ్లు, ఊళ్ల: ౧0 ఓం ఆమం ళా యర (7) కొన్నిబహువచనముం “ళ్లు తో నగుచుండె. మగళ్డు అచ్చువాస ఓరి మ! న!

(9) నింకునున్న లేకాని యరసున్నలు లేవు (నెరనున్నలమై నున్న యక్షుర ములకు జడ్డలు ప్రాన్తించెకు గడ్డుడ్డుఎ ఇవూ డరనున్నలు వచ్చుతావులలో నిండు సున్నలే వచ్చుచుండెకు గాని జడ్డలు రాకుండెకు (9 ఇన్ని యఫూర్వవదవ్రయోగములు గలవు రటకుట్టు (కా (స్‌ రూటుజరట్రగుడి= వెన్డి; చంద్రాయ్యత్త కాలము (ఆచంద్రార్క-మ్యు;. రేవశర్మ కశ్యపనో త్రు;నికి (కశ్యప న్మ్నోత్సు. డగులేవశర్మకు, తఅచుగ విసుధులే యున్నవి. ముచ్చింళల, "పెందెజువు, ముయ్యొల్ట లవంటి సంధులువై క మున్నవిః

1 ఇల ఛందోవిషయములకు గమనింతము. వదునొఫండవ శ తాబ్టికిం 'జేంన *'యాపస్పిరంగులంి అకు తమిళ్ళ్యర్తంశములో కళ్ళం ర్త “శేచియూర్‌” అప శ్రైమని తెపంగ్యునృంథమును జూచి రచించితి నని వెస్పియుండుటచ్వే

1. ఛందోవిషయములకు "లేకమళ్ళ రాజనో పాలరావుళా3 6౦౧౫022676 విం030డ్త్వే' 08 ౪141202 20్ర్రి03ర్రటు'.. మున్నగునవియుకు 1త.10-1025 ఆం ద్రవ త్రి, కను వేటూరి చ్రభాకరశాస్త్రిగాం “నన్న యకుం బూర్వము ఛందస్సు” అకు వ్యాసముకు చూడుండు.

ప త్తే 'వథమఖండము - ప్రాచీనకవిత్వము శే నన్నయకు ముందు లతుణ గ్రంథ ముండెనా యని సంశయము పొడముకు ఈ “శేంచియార్‌* శేచన కాదుగదా! నేచన 18-వ శతాబ్టివాం డనిరి. పున్పదంళకృత మనంబడు “సాహిగ్యకౌముది. యు “హేమచం వ్ర యము సత్యముల్కా కల్పిశములా ? క్రింది లమణములకు మాము ఆపీర్కొననగునుం

(6) గణములు మొదట మాగ్రైబద్ధములుం (౮ ప్రానయతులలో 'జీదైన నొకటి కచ్చక యుండెడివి. (3) “ము విభ క్రీకయతి మున్నగునవి యప్వుడే పుట్టినవి. (శ్సీ యతి సంస్కృృకములోవలె నూశ్నవద ప్రశమాడ్‌ రము శావలయు నని లేదు. (త) ప్రధానముగ సంస్కృృళమున లేని సీనము శరువోజ్బ ద్వివద్య అక్కజఎ ప్రచురముల్తై యుండినవి. (6) పాటలు, వదముల్కు ర, 7, రికీ 5, ఈవిధముగా తుదకు 8 గణములకుం దగ్గి సీసమువంటి పద్యములకు చారి చూకినవి. (7) శమిళ కన్నడములలో నీ ఛందస్ఫునకు: బోరిక్ర లున్నవి.

1 కూశాననములేకాక నందంవూండి, దీర్దాసిశాసనములు మున్నగునవి యున్నను ఇది భారతానంకరమువి గావున నిరాకృవములై నవి, దీనినిబట్రి "తెలియు విషయములు భౌహిసంబఐధములే యైనను నన్నయకుముందే వద్య రచనయుండె ననియు, కృతులుగూడ నుండవచ్చు ననియు స్పష్టమగుచున్నది

చశాచిశావభిుళ ప్రభృతులు. వివిధ ప్ర్ఫ్భోశము లవి యార్వ్యులు వ్యవవహారంచిన యా3కాలగొామలో నొకడానినే యాం, ధ్రదేశీయుఎ మాట లాడుచుండవచ్చు ననియు, నది సంస్కృ నముకో నేకీభవిచినది కాదనియు, నన్గూలమున “కరణ” భాష. యేర్పడియె ననియు నది శ్రచుముగా హశితెస మనన వన న న న జ కక

1. ఈ శాసనములలో యుద్ధమృని కాసనపు కాలముకు గుఆకించి వాదము లున్నవి, (ఆంధ్రవ త్రిక = దుర్మతి మార్గశిర సారస్వ తా వబంధము లను త్రోధనసారస్వ తాకుబఐధములోని కాశీభట్ర ట్రహయ్యశా స్త్రిగా3

ల ల ళా లె వ్యాసములు జూడుండు, వివిధవాబ్మి య రత్న పేటిక లగు నాంధ్ర్యసాహిత్య వరిషత్సంపుటము లవశ్యవఠనీయములు)

త్తి వాజయచరిత,సంగ హాము శ ఆంధ్ర వ తకకల గన్నడములుూగా ప్రభమళతాచబ్దిశే చీలిపోయె.. ననియ్యు. తేబుగన్నడమే. ఎనంచ వళ్చి మోక్తరముగం బ్రాకకి యాంధధ్రదేశమునంశయుం (బ్రచాగముం గాంచె ననియు హశేగన్నడమంద౦ యాన క్రి వైనమళాభ్గిమానము, చాళుక్య బ్రాహణాభిమానము మున్నగు కారణములచే తెసగన్నడ వాజ్యాయము, వా

కన్నడమునం జేేయో యంశకించియో యదృశ్య మైనదనియు,. "తెటగు (ప్రమ ఫులశేశికాలమం దుండి నూశనసాఎస్క్భృతిక వైక్ళళవద సంషర్క ముచే మాజంబొచ్చి, శెండవపులశేశి సత్యా శయుని (608-640) కాలమునకే. తెలుల్హైన దనియు, "హెచ్చుకస్టశా శ్ర వె 500. 1000 సం. కాలము 'తెళగాంధ్రనంధికాలముగా ముండనగు ననియ్యు కావుననే శళళ్కాల మింగ్షీషులోని మిడిలింగ్షీమ (0116416 06115%) యుగ మునందువ లె కావ, వ్రన్తుగ స్వరూవమం దుండె ననియు నూహీఐఎచి, కార్య "కారణసంబంధమువే నిర్ణయించుకొంటిమి. 1 సువ్రసిద్ధవాజ య మి౨కను గన్న, డలేదు. చిక్కనిచానిత్తై యంధథకారములో. శడవులాడుటకంటె,. చెవుల కింపుగాల చెలులుళభారళముకు కీ వాణీ” యిని 'మొదలుపెట్రి గోదావరీతీర రాజమహేంద్రమును రాజరాజు. సన్నిధిని 'పాడుచున్న ప్రనీద్ధాంధ్ర ధమకావ్యకవిని “నన్నయభటు” 2; జూకముగాక ! రండు. నన

1. పాల్కురికి సోమనాథుయ తన పండితారాధృ చరి త్రములోం బేర్కొన్న “శుమైదవదములు”.. "వ్రభాళవవములు”. “వెన్నెలవదములూ మున్నగునవి యీ కాలమున కుండవచ్చు ననియు, వానికం టెం బ్రౌచీనములు జక్కూలపాటలు (యమానముల్రు అనియు నవే ద్వివదగా మాజె ననియు నొక వ్రనిద్ధ విమర్శకమవశశయుని యభిప్రాయము. వాన్తవముగా నట్టి ఛంద? పరిణామ 'మెద్దియో యుండవగు, [ స! పంచాన్నుల అదినారాయణ శానుల

4 9 న (౮

వారి “జక్కులపొటలు అకువ్యాసము 12వ ఊగాదిసంచిక.]

2. నందంభూండి శాసనను.

చి అధ ఆంధవాజయచ5ర త,సం గ హము ఆ చాలీ టీ "| ద్వితీయఖండము - వృరాణకవిత్వము (100] - 1330) అవాయలాఫివేఫ్తిస్తకులూలా. గె చాళుక్యచోడయుగము 1001 = 12060 గిం సంఘచరిత్ర విమలాదిత్యునకు రాడదరాజచోళున కూంతురు కుండ వాంబాదేవియందు రాజరాజచాళుక్క్యుయ ఫుహ్టైను. ఈ రాజ 'రాజనరేందద్రుంయు 1022 ఆగస్టు 16వ 'తేవినాయ నీంహాసన మెక్కెను. ఈనండు చీవమార్యుండను టౌహాణునకు కోరు మిప్లియ "ట్ర హారము నొసంెను; పల్చమచాళుక్యులకు వుం త్రి యై యుంక్షి, తర్వాత వాన్టక్యమున రాజరాజు న్యాశయించి థి /

యాంధ్ర ఫారలావతరణమునకు: దోడువకిన నారాయణభట్టు నకు నందంవూండిని చాన మొసంెను. పాన్సలూరి మల్డన్నను నవఖండవాడతో ఒఇహూకరించైవను,. ఈ విధముగ బ్రాహణ మత్త గణతళాప్త్క భాషావోవిదుల నాదరించిన రాజునకు “నన్నయభట్టు” కులభ్రాహూణుంయ; వైని పురోహితుయ, రాజ 'రాజచోళునికాడుకణు.. రాజేం చచోచనివు త్ర “అమ్తంగ

అ క న వ రాజరాజనరేంద్రున చార్య, చాళుక్యచోళులన కము ఈ విధము 'వ్రేమపాశముతో బిగందంబవడి ₹ెంకుతకములు గలనీపోయినవి, రాజరాజన లేంద్రునకు భోజుస సమ "కావీకుండు. ౧015-10.0, *సూనామా” ను వ్రాసన మజాశవి

త్తే ఆంధ్రవాజ్మయచరిశ్రసం గ్రహము “నిళ్లాసోని పోషించిన గజినీమహమ్తుము సమకాలికుడు, గాలీగులలోం ట్ర సీద్ధుండగు కళింగరాజు వ జ్ర హా స్తుంయ సము "కాలికుయ.. పల్చిమ చాళుకన్ససార్వభౌములు జయసింహ, సో మేశ్వమ లీశని సమకాల్‌కులు, శంక రాచార్యుని వ్రచృన్న చౌకమనము, జన చౌగవముకముఐ నూటాకించినవి. ఆతి రు యూ ఖు - - వ్రగౌంకగోదావరీజలము "లెప్పుడును సంయుభితములు కా లేదు. అవుకు మ3శల్లోలము కవేగిలో. లేదు. కృష్ణానపి శివల తుంగభద్రా పినాకినీతీరవరిసరగ్రామము లే యొక్కొక్కువ్వుడుు వీకఘట్టనములకు, మతోద్రేకములకు నన్బలనాంయచుండినదె. శిలబ్టకాలమును దూరముగనే యుండెను. నిశాఖపట్టావుజిల్లా చీష్టషవల్లితాలు+కా,. నెల్లూరి మండలములోని కానలి, కర్నూలు భాగములోని మాకర్కావుకము, నిజాములోని శికుక్కునూరు సరిహద్దులుగా నుుత్తవవయమీణ పకశ్చిమో_త్సరములం గల తివిధాలప్రూర్వచాళుక్య సామ్రాజ్యము ప్రశాంపముగ నుండెను. 4 రాజ్యాంగపద్ధతులు స్మ్కకృమములై నవి; రాజ రాజున కమ్మంగదేషయందు రాజేంద్రుంయ ఫుస్టైను.. అకంకు యువరా జయ్యొను. కాని అవనికి చోళసాన్రూజ్యముమిందనే కన్ను. 'మేనమావు యగు రాజేం 7] చేవచోళుని కూంతుకు మధురాం తకను వెండ్లాడెను,. ఎన్వునును చోళమండలమున నున్నవాం నాపేరువ ॥ లై, ప్న తృమ్ఫు శెండవక్థాగము. (ఇప్పుడిది శీకాకుళను ిల్లా లోనిది (౮ " (౮ 3. వాసళ్యరాజ్బ్భవి స్తీర్యము, శ్రీ లశ్షీనరసింహంగారు. శీ కీ శే శే వి. లక్ష్యణరావుగారు. వట్టాభ్గి మేకసంచిక,

ద్వితీయఖండము - వురాణకవిత్వము తర్‌ డగుట్క, నాతయ రాజకాజు గైే0స్స) మరశీంచినష్పకు దగ్దజ "లేయ. గాన రాజ్యమును వీనతం డ్రి యాక్రమించెను. అరనిని మన్నించి 10/0) లో చోళసామ్రూజ్యము నధిప్టించి, పశ్చిమ చాళుక్యుల నోకింది రాజేంద్రుయ, కుభో త్తుంగచోళ దేవం డను బికుదమును దాల్చెను, పినకండ్రి వరణానంకరము తన కొడుకులను మేంగికి ప్రతినిభులుగ నం పెను, తం డ్రి తౌతలనాంటి శైవము నవలంబించి యధికాభిమానముతోం. గాపాడెను. అండతోం బోక యామునాదులతో నారంభమైైన వైన్లవముశ్సు వీకవైప్టవముగ మార్చి యద్భుత సంస్కరణమునకుం. దొర కొనుచున్న రామాకుజుని వెడలంగొశ్టైను, కావుననే శ్రీ వై ప్లవు లకు తికునా రాయణఫ్రరము (ఇచే ఇవ్చటి మేలుకోట) ముసల్తా నులకు “హిజరా” తర్వాతి “మదీనా” పట్టణమువ లె వూజ్యు మైనది. ఈ కులో త్రుంగునికాలమునః గొంత అజివ వొగ్టాలను వచ్చియుండ నగు. ఇకని కుమా్తెను కళింగరాజు నజ్ర హస్తుని మనుమంలైన '“రాజరాజచోడగంగుి. వివాహ మాడెను. కులోత్తుంగుని క్రతినిధిగా చేంగిని పాలించిన వి లే మ్‌ చోకుంయు తండ్రి తర్వాత చోళచకృవర్తి యయ్యొను, విక్రమ చోడుయ వేల్చివె న శో ద్ధదూపుటచే నవి 1120 లో వల్చిమ చాళుక్యులవళ మయ్యెను, 97 లో మకల విక్రృమచోడముండు దండ్వెత్తి వచ్చువజకు వెలనాటి చోసలు వేలో వశ్చిమ చాళుక్యుల 'పృతినిభులుగ నుండిరి. వికృమాదిళ్యుడు 1126 లో పరమవదించెను, ఆర్వేలనాబ్‌ కధివత్‌ యగు భ చ భూవతి యా పశ్చేమచాళుక్యులకు సామంకతుండట.. కాకతి.

1. ఆంధ్రకవులదరి త్రము, ప్రథమన్థాగము.

0 ఆంధ్ర వాబ్మియచరిత్రసం గ్రహము ప్రల కాజుసాడ సామంతుంట్యే భూలోకమల్టునితో ఫూర్వ వస్పమ చాళుక్సు కర్తను విక్రము3తో దమీణచోళవైభ కము నంవతరించినవిం 1ళళాలోకమల్లునకుం. దర్వాత యుస్ధమం త్రిగ నున్న 2విజ్జలుంయ, కాకతి ప్రోలనాజు సహానమముతో 1102 లో ాళుక్యసామ్రాజ్యము నాక్రమించుకొ సము. ఈతలికాలమున మండంగి మూాపరా జను బ్రాహ్మణునకు నీరశై వమక స్టావనా చాంల్టయగు బసవేశ్వనుంయ ఫు బిజ్జలునకు మహామంత్రి రొ, న ఆ క టూ అకనికి బంఫువై తుద కతని౨ి జంవీంచెనంట ! ఈ మహామక విస్ట్వవ "సీ రీతి నయినను, నీకై వ మి కాలమునం దలమయె త్రి జై నమవసమును నాక?నము చేసన దనునూట సత్యము, ఈ బసవేశ్వరుని యల్లుండైన ఇెన్నబసవణిడే మకగ్ర్యంశ్రములను కచించి శివాంశుం డని పే రందినవాంకు, వా [1 ఇకండు విక్రమా వెళ్ళుని ఫొడుకుం “మానసోల్లాని మను నుత్తమ శ్రంగముకు వివిధశాస్త్రయుతంబుగ రచించిన మనీషి. లె ఆంధులచరి త్రము, నంపుటము 3. శ్రైనులన్రాశప్ర కారము, బిజ్జలుని మల్రి మాబలదేవుని సోద3 మదాలొంచిక మాదిరాజును వివాహనూడెను | | బస్టాండు "పెంజ్లాడినది పద్దావతి బసవేశ్వరుండు నాగలాంబిక 11క?- 1167 1168 మృతి | | వెన్న బనవండుం “ఇమ్మడి బిజ్జంండు మున్నగువారు 11671182

ద్వితీయఖంనము - ఫురాణకవిక్వము 17 వెలనాటిచోడులను. వేంగిలో పశ్చినుజాసప వక్ర మాకత్యుయ ప్రతిశిభులుగాం చేసినట్లు "తెలినివొవ- పుం వీకు కరశాలచోడుని వంళము వారలయి! (వీసే షన కులోత్తుంగచోకుంయ . తన వ్రతివధులుగాం జేసినన్లు వొ క్చచోఎ నాంధృచరిత్ర కావంయ వ్రాసియున్నా/ప) న లనేక శాఖ లుండిర. ఈ వెలనా.3చోడులు గాక చాక) పొాత్తపి చోస లనువార కొందలు వస్థిల్లిరి. వంక దువ యూరు రాఫీశ్వము లనియును, 'పేంకణాదిత్యు - సిన చికదులు గలన్ఫు. కెజకాజన లేంద్రు,నిమృతి] ఎఎసే. ఎన కిగ్భహకల్లోలనుల సనుయములో డొనవర్మ యప కుష్టు రాజ్యను న్మాక్రమించి కొణీదెన రాజధానిగ నే సాం కం తపవాత 110౮ వటుకు .నేమియుం చెంయదుు ఆరె) ఎట డొక బల్లియచోడదేశనుహారా.. జుండినట్లు త -్యలల్నగ వన్నేపల్లిలో వొరకిన శాసనములో నిశని వంకన అ శ్రీముత్చొత్తపి నన్నెచోడకనయః శ్రీ వేంకభూ ఎ* క, తక్పుత్రఒరివదాచలావహ పవిః కామక్షీతీనామ క్క, సూనుః సూర్యకులాన్వయాంబుధి వనీ శ్రీబల్లి సాపాలక, గారీనాధవదాప్టవంవితగ ణ స్సౌజన్యవత్నాకరః” అరి వర్ణింపబడినవి. కొశిదెన శాసనము లీశ్రం తర్వాతి దంశ మును వర్షించినవొప్పుననేే కామచోడదేవుంపప. అవని! తమాజుండగు నన్నెచోడవుపోరాజును. పాలించి. ఒల్లియ చోడుం డాదిగార. గల నల్వురును శ్రీ = 3100-1170 మధ్య

1. రాజరాజనశేంద్ర పట్టాఖిమేకసంచిక న్‌

చరంితస త్తం ఆం ధ్ర వాబ్మి యచరిత్రసం గ్ర హము నుండినవాసగ శాసనములు టెల్పుచున్నవి. కేషంక మన్నేవల్లి శాసనములో నుదాహరింవంబ నట్టి వారును బన్లియచోడు నకుం బూర్వులును నైన నన్నెచోడ వేంకభూపాల కామన. తీకుల కాలములు చెలియవు. వాజ్యయమునకుం. జేరిన నన్నె చోడుండు (వశ్చిమ చళుక్యయుద్ధములో నిహతులైైన వివ యము శ్రుతవూర్వ్యమగుట చేతను, కాజశాజన రెంద్రుండు మృతుండైన తోడనే విజయాదిత్యుంకు రాజ్యము నా క కన. లా

1. కొణిచెన మన్నేపన్లి శాసనములవైరుధ్యము ఇట సమన్వముంవం బదఐది, కొణిదెనశాసనముల ప్రకారమే బల్లియచోడుని లర్వాతివారిశాసన కుల సమస్థించుటవలన నవ వశ్చాక్సంకతి యనియు, మన్నేవల్లి ఇశాననకఫ నము శొర్వసం కతిలోని దనియు చెరియవలసీనది. బగ్జిచోడుండు (ళా శీ సత్తి నన్నెచోడుండు “చేంకభూపవతి ౧-వ కామభూవతి ఎవ బల్లిభూవతి ఎవ కామచోడుండు లి భువనమల్బండు (గ్య మాబల ౨=వ నన్నెచోడుండు (1070. 1023 శి

ద్వితీయఖండనము ల వురాణకవిత్వము శ మించుకొన్న కాలములో నాజవ పశ్చిమచాళుకర్ధి జిని క్రవమూ దిళ్యుంయు వేంగిపై దండెత్తి వమ్చటయు నాతనిత* యుద్ధము చేసీ కులోత్తుంగంం -జారరిని జయిందుటయు జరిగను. ఆకాంము ననే (అనగా) రాజరాజ ననేంద్రుని మృతికిని విక్ర; మచోగుని స్రాతినిధ్యమునకును మధ్య 1003 వైని 1070 లోంగా నియ వానషంచీ యుండవలయు. నని లేలువున్నది. (కడపటి నన్నె చోడమహారాచే కని గాండా యన్న నడు మాబలదేవీ మల్ల “దేశ్రల తనయుయు. 1106 లో నున్న బల్నీయచోయని కుమా గుయ గాలబూడదా యన్న నతని కోమలి శ్రీచేవియో కాయో! ఇంతకు నవని తనూజుయు కామచోడుంపు ఇంకొక తనూజుయన్న నీశయ 'రాజ్యవరిపాలనము చేసినటు లెక్క డను లేకు కావున శ్రీసత్‌ కువూయంయను “అధివపతో యు నగు నన్నెచోడవపహకవి *1070 లోప్యననే యుండినవాయను లారా యాదళ్యుడు తచం2చైు

] [ల విజయాదిత్యుండు రాజరాజననేందు, ండు

౧068-1065 ౧0221063)

శ రీ వళోక్తునచొదండు (౧065... 1070 (1070--1118) వక్ర; ముటోడుండు ౧ేే18-1185) విక్రమాదిత్యుడు రండవసత్యాశ్ర్యయుని మునిమనుమండు. *న్వక్రడు నన్నయ, తిక్కనల నడిమికాలపు వాండనీయు, లిళ్ళనకురి దర్వాతివాండనియుకూడ 'వేర్వేలు విమర్శకులు రలంచుచున్నారు వాజి యజాాశీ

శ్‌0 ఆంధ్ర వాజ్బయచరిత్రసం గ్రహము బల్లియదేవుని ముత్తూశయు. నగును. యుస్ధనిహతుంయ గాన నతి ప్రాయముననే వీకమరణశయ్య నంపి యుంకును. తర్వాత 10332150 వజకును వేంక, శామభూవతులు శ్రచముగాం చాలించి యుందురు ఈ నన్నెచోడుంకఘు మొవ3 శ్రీబ్సి చోశునకు శ్రీసతియందు. జన్మించి యుండనగు. ఆ బల్లి చోడుయ చళుక్య, శక్రివర్య, విమలాదిత్యుల సంధికాలమున 10111017 లో పాకనాజిరా స మును స్టావించి మండలేశ్వ రులై. యుండవచ్చును, వీకరశోత్కర్ష మైన పలనాటి వీక యుస్ధ మా కాలముననే జరిగినవి, సంఘ సంస్క ర్తమొ శనరిన బ్రహనాయం డీ యుగముననే జీవించి యుంకినఏ. దరశికోటను వ శళాబ్దమున కోటకేవరాజు పాళంచెను, ధరశికఫఖోటలో నింకను బౌద్ధమత లేళ మున్నట్లు బుద్ధదీపా రాధన నిమి గ్తకా న దానములు చెప్పుచున్నవి. చక్రకళోట్యమండలము (బ్వప్దము రాజ్యములో) ఛారావక్ట్రయ, రాజ రాజునకు సమకాకకుంయ, అతంి కొడుకు సోమేశ్వరుంక్కు వ చె వరము. (గ 228్ర2గ0) నాక్రృమించి, మధురాంతకువిం జంపి నేగిని దహీించెనయ, -ఈతనిరాజ్యనులో దమీణనాగము. కెట్లు సీవమై యుండెను, పా ' తృపిచోతులుగాక నెల్లూరి "తెలుగచోకు లని ఫొంద జుం డిరి. వారు నెల్లూప ప్రాంతమున సామంత మండ లేశ్వకులై యుండిరి, 18-వ శతాబ్ది కడచువజకు వారిలోం ట్ర సిద్ధ "లెవ రును గానరారు, 182-న శ తాళ్హారంభమునం చుంకియు కాకతి ప్రోలరాజు, పొరుగు మండ లేశ్వరుల గెల్బుడు. ఫూర్వము పశ్చిమ చాళుక్యులకు సామంతుంయుగ్యా మహాతవ్రథధానిగా నుంకిన వాండైనను స్వతం త్రించి త్రి బంగసా మ్రూజ్యమునకుం బునాది

ద్యతీయఖండము - వృుఠా+కవిషము తే 'వేనెను. 11160 నుుంకి 119) నఅకుం బాలించిన యకనికొ కుకు శ్రి ద, చేవమహారాజు కర్నాసుకచోడులన్కు. వక్షనూశ శ్‌ థి వున వోడులను, లేలవుని జయించి వూర్వచళుక్యచోడ సామ్రాజ్య మం3ముంపినవాపి సంపావ్యముప చున్న వ్చ్‌కు చళుక్య రాజ్యూంద్ర దేశమున కంతజికిని చకవ రి యయ్మొును. స క ఉం లి కాకతయాంధ భానూవయముతో సామంకస్వావంగ్ర్య రా జ్యాంధకారములు వెవరిపోయినవి, వాళుక్యచోడవిభవ చంద్రిక లడలగిపోయినవి. ఇంక సూదచింపంవగిన వొక్క తయ. 1190) లో మధ్యా చ బగ ద కీ చేయము సాంపమైనవె, న్యాయధర్మ శాస్త్ర గ్రంధవరంలనమ్సు నిబందన గ,0థరచనము నాకం భమునె నవి, న్‌. పూ. ం జు 2,వా యీ యచరి త్ర ఈ యుగమునందం౦ సారన్వళేమును విషయముఎబట్టి యైదు ఫాళము లుగా విధజిందనగుకు 4 బ్రాహ్మణ నై పకవిక్క ట్రై వీర వకవిత్య 8. శాస్త్ర కవిశ్య శ. కావృకవిత, న్‌. నీతికవిత ఆని. ఇ బ్రేర్పజచు”న్న చో, నన్నయ ఖ్‌మన లొకప్రక్యాను నన్నిచోడ సోమనాను లొకవంకను మల్లన యొక దిక్కునను కాస్కంరుం డొకశ్రే, వక భద్ర ప్రతావరు దు, లొక్కకడకు వ్పిరుం శాలముమబట్టి చూచిన ఆవిభాగమునకు నన్నయ మల్లనలుకు,. మధ్య భాగమునకు సోమన నన్నెచోడు ఎరు. అంక్యభాగమునకుం దక్కిరవారుష "బేరుదురుం ఫా[ 6

ల్‌ ఆంద్ర వాబ్మియచరి త్రసం గ్రహము

ఇాళుక్యరాజాలు సౌధారణముగ మతో ్రేకమునకుం చాల్చడక సామాన్యస్తా రశెవను నవలంవించి యుండి3. లద్యాశ్చితుండగు నన్నయయు శీవల బ్రాహణామతోద్ధ ఎతికి దిగొనినట్లున్నదిగాని, వీరైైన మిచుశేని

శ న కా

"లేదు. తెస% విభేద మేర్పడిన తర్వాత నాంధ్రముగ మాఆొినకొలంది నూత్న చ్యావహికభామానిరసరముచే కవ్చులు.. పెక్టురు వలనపోవుటవలనకు, షపశకిళనొ: ర్తి వి ఖీ ప పుట్రినః న్ని గృంకములును విమళమశ్థ్పంథము లై, 'వ్రవర్ధమానమగు వైదిక మవమువలన నణంవంబడుటవలనను వర్తధర ప్రాధాన్యము గల యాద్యక్యంగ్లము లన్నియు సంస్కృతమున నే రచించంబడు వద్ధతినే కలవగుట చేశ ళ్యు జీీయకవికలో గ్రంథములు మతార్థమై యనివార్భమగుటవేశకు, భారత ముఎడినను మజిల దానినే ర్రానె నశుటయు. సమంజసము గావ్పునకు, నన్న యక ముందు గొప్పకావ్యముఎల లే వనియు, న్నుర్త్వమ (ఫ్ర ౧౩రచనయందు నన్నయమే మొవటివాం డనుటయుం "దేలుచున్నదిం కాంట్రిమే. ఆళాడు “విద్యాదయితుం” డైనాం జాంధ్రకవిశకు, “ఆధ్వరవిధానపుణ్భృనమృ్థొ మున్నగు. విశేషణాములంట్టి అంధ్యుండగు “కమూరిలభటు” (ప్రచురించిన ఫూర్వమామాంసా _ వైదికవద్ధతిమే నన్నయమకనును సంచేశమును మై యున్నది.

భిమేశ్వరభక్తుడగుటమే _ ]ఖీమనకవిని "శె వబ్రాహృణుం డని చాటు చున్నది. ఈశండు “రాఘవపపాండవీయము”ను,. నృసింహపురాణమును

చె + గ ం వే న

రచిం నండ్రు, అవి గనడవు, చాటువులు మాత్రమే మిసి౨నవి

1. భీమునివేం 'బేత్కొనబడినవా రనణడు “మారన, పోశరాజులి విషయములు కాలవ్య త్యాసములట్రి సంవిద్ధములు. అపద్యములలో “భీమన” యని లేదు. శరువాతి యే రామకవియో, నూరకవియో వెప్పియుండనగు కన్నడబసవపురాణక ర్త రంది, వేబు, ఇంళకు నతండు తెపంగులోం గవిాాండుం నన్నయకాలమునాం డశు జన శ్రుతి శేవల మసంశళము కానేరదు, నన్నయ

ద్వితీయఖండను - ఫవురాణకవిత్వము గ్ర ఈశనిచే 'బేర్కొనలుడి సంఘచర్శిత్తలో ముక్తుండైన రాజకళిళళంగు 1077 ల రాజ్యపాలకుం డయ్యెకు. కాన నిర్వురుకు సమకాలికులు, ఈశం డీ శ్ర,ంచెవద్యమునం దనస్వభావముశు నాకాలమున జకులకుం గవిశ్వమునెడం గల భయమును స్వకీయమును స్వకీయైైలిని గన్పజఆచినాండు. “ఫుకు-డక - వేములవాడవంశజుండ 'దామోరామభీ మేశనం

దమండళ్‌- దివ్యవిషోమృత ప్రకటనానాశావ్యధుర్యుండ ఖీ

మన నాపేరు వినంగం జెక్పితిం గభింగాథిక ! కన్తూరికా

ఘనసారాపినుళంధవన్తువులు జేగం 'జెచ్చి లాలింపురాలో

సువ్రనిద్దుండును నానారాజాస్థానవర్యటనశీలుండుకు వైన క కవి కృతులు "లేనందున వాటువులంబట్రి “యుద్దండలీలావిలనీళముగ”ొ సామాన్య ము నీ యుగమునకు లమ్‌ణమగు నంస్క్భృళవదాధిక్యముగలిగి యీాశేని కవితే వ్రవహించుచున్నదని మిన్నకుండవలసియున్న దె ఇకండు జ్యోతిమ విచ్యాపారంగతుండు, నవికశవచకుండు నంట.

1150 కళ్య్వాక వీరైై వము పుటినది. అంతకుముందే కీ మ్యకార్డు నుుడను వై మోసి కారాధ్య బ్రాహ్హణంండు (వూర్వను వళ్ళ్చిమ చచవప్యలకడ “కవిజనాశ్రయి కర్త గానోపు (కవిజీవిశనులు ప్రృబంధరళ్నావళి.. పీఠిక చాడుండుు ఆశుమానికములు నిజములగువజకు నీకనిని నవ్నయకాలనులోే నుంచుట మంచిది

పే ముందు చెస్పేనయఏ నిజమగునేని నంయే. “*మాబల” శబ్బమున కర్థభేవముకు గల్పించిన కవిచరి త్ర కారుని మాట నొపుచున్న 2260.వ సం, వచ్చును. ఆం ధ్రచకె త్ర కారు నకుసరంచి శెండవ బల్లిచోడుని కొడుకన్న 1 120-వ సంవత్సరపువాండగును. ఇదియుంగావచ్చుకు. ఎట్లయినకు దిక్కళకుం బూద్యండు సోమనాభునికాలమువాండు. నగుట తవ్పద్యు, కీ. శే, లక్ష్మణ

క. వాజయచరితసంగ హా ల ఆంధ్ర జ్జ న త్రసంగ్ర ము దండనాథుండుగా నుండి నన్న్యసించి శీ:చ్తైలములోం దవన్సు గావించుచు ననేకళిష్యుల కవబేశకర్తమై యుండెకు. ఈనండు 1080 మొదలు 1110 ప్రాంతేమువజకు మంజి యుుడునుు యోగి లనేకవత్సరములు జీవించి యున్మిి కేక నిదర్శశములు గలవు, వీలయన, 1060 ప్రాంతమున నున్న నన్నెచోడు-డు, ఈరరిని గురువ్చగాను కృతిక ర్తగాకు చెవువెన్నా.:డు?* 1130 ప్రాంశమున యావనదళశయందున్న "పొల్క్కనికి సోమనాళ్డుం డిశనికి శిమృండే. ఇతడు. శివళ్త సారము అము కందవద్య చః ౦ఫమునకుర గ్నర్హం అది ఇవ్వడు స్రాచ్భలిణశపుస్తకభాండాగానముకు వీది ముద్రణ గాంచుటకు క్‌ "శే. కే. వి లత్తణరావుగాావలన నోచుకొనినది. ఈతనికవిశ్వ మించుక 4 యన్వయకాకిన్యము గలదమునకు ఆనేకులకు మార్ష దర్శకమైనది. ఈ జంగము మల్లయ్భృతో మండంగి నూదిరాజు సంభాషించినాండు. “బస వేశ్వరుం డికి (నే (లే డుం హ్‌ వ కు షు బోధనామ్భ మును గ్రోలినాండు ఇమృవోత్తుండు శై వవాబ్మయమున న! సంటివాండు. ఇమ్హహనీయుని వ్రృమ._ కవిశిన్యుండు నన్నిచోడుండు. నన్ని చోడునకు కర్నాటకవిశత యాదర్శమైన ట్లున్నది. వెన, రాజకవి కావున కన్నడచ్చ్భందో వై చిక్ర్య్రములుకు, వీరయువకుల బుద్థివికాసముకు, శృంగార రసోళ్క_ క్షముకు ఈశని కవిళకుం బట్రినవి. ఇతనికి మతావేశమును కన్న సాహితి నాకాలో

ఎక్కడం, బసవేశ్వమునకు ద్వితీయకవిశిష్యుయ పాల్కుకికి సోమన, ఇవండు చాల్భయావనార్థంభముల మనికార్డుకుని తత్త న్రబోధపు, ప్రైశనయి!పరి పాక ములో బావ. చెన్నుబసవయ్యల మతోచ్రేకమహిమకు. విన్నాండ్యు చూచి న త ఆతన వ కయ నక 'రావుగావివాదము నధనరించిన మృ్భికార్జుకు లిర్వు రగుదురుం “శివకత్త్వ సారి ల్రంథక్నర్త యగు పండితారాధ్య మ్యుకార్డుకు:డు, నన్నిచోడుని చురువు మళ్లి కార్టునయోగి వేనశ్వేరని యందురు. కూ నేమో!

1. బనవపురాణముకు (శశకకవులచరికలోన్సి బండితారాధ్యచరకళ ముకు జదువ్సుండుం

ద్వితీయఖండము - ఫవుళాణకవిత్వము నీస్‌

నాండు. ఇకనికి కన్నడ వైదుస్యము సహజము కావుననే కన్నడకవి సోమ రాజు (12220 ఇజనిని “నముదంచద్వ్భృమభ స్తవామరమహీజారాముండు” అన్నాండు ఇళ డనేక్మనృంశములం శేయుచుండినవాండుం ప్రాఢథవయోంత్యము నుండి బనవపురాణాదుల రచించి గురువై నాండు,. కేసంస్కృ్భృళమునల బండీ తుండ, పేదవేదియై, “ఆన్య వాదకోలాహలము;” “బసవనవంచగద్య్య” “సోమనా[భౌమ్యము” నకువానిని రచించెను “బనపషపురాణ” “వండితా రాధృ చరి త్ర గల వ్వివదగాకు, “ఆశుభవసారము”ను బద్యముగాకు. రచి వెరు. జెఇరువ్చుం కవివలకుకు: చోలిక లున్నవి

“ాట్రన చేలకు నింగికి న్యూత్రవట్ట” నకు దానితో నారంభమగు “సోమన్న”. క్వివదతో “నేలయు నింగియు6 'చాళము ల్వాయిఎప” నకు “నన్నిచోడుని” వీసమును బోల్చి చూడుండు.. ఇర్వురుకు. కవిరాజులే. ఇర్వురుకు “భాహోవ్యుత్ప త్రీలో సమధికులే” 1180 ప్రాంశమునకు సోమన్న వరమవదించి యుండును,

మల్లన పావ్టలూరికి. కరణము, ఇళండు నోచావరీముడలమువాండు. ట్రాహణుండు. మవావీరా చార్యుల సంశృృక గణిళసారసం గృహమును ఆంధీకరిం చెను, పద్ధతులే మెవర్తితమై. యుండునమి. లెక్క. లన్నియు మట్లన్న కషంచి వేసిన మే సంస్కృ్భృకళ్లోకముతో రంశభూరంభ మైనది. కవి స్తుతి లేదు శా ఫ్రై 01ముకు బద్యములలో నిముద్బుట కష్ట మని నల్‌ జ్జ "'లెజటుంగుదురు.. అటివానీని నరసముగ రచఛించుట్కు వ్యర్థ వదావళి "లేమి ఘటించుట కష్రతరము, అట్ల్టయ్య్యూను మల్లన, నులథమును, కప యా క

1. సోమనాథుని. దీకూగురువు గురులింగార్యుండు,;.. వేదగురువు 'వేమసారాధ్యుండు; కవిశ్వగురువు కరస్థలము విశ్వనాథండు.

ట్రై పబంధరత్నావళి కళలో జేటూరి పభాక్షరశాస్తిగారు వ్రాసిన "'కాలవిషరికచర్చం జూడుండు.

వాజయచరిత సంగ హము ళం ఆంధ్ర వాజ్మయచరిత్రసం గ్ర, సుస్ర్రైావ్యమును నగు శైలిని గనజచినాండు.. ఇళం డొక సాహిత్యకృతి న ఇ నొనర్చియుండినచో విమర్శకు పార్రుం డయ్యుడివాండే. శాశ్త్రగ్రంశ మగుట "నేమి యని చెప్పక కవిచరిత్ర,కారుం డుదాహరించిన పద్యముశు పాఠకుల కంవిచ్చెదను వ “చెలికి పడంశముక్‌ ట్రియకు -శీషములోవలం బంచమాంశముక్‌ బొలుపుగ చాని శేషమును బోదకు నాలవపాలు నిచ్చి యం దులం దనపాలు 'దాం గొనియె దొమిఏ జేనలు రాజహంస మా నలిన మృణాల మెంఠ సుజనస్తుళ! మాశెజుంగంగం కెచ్పవేగ భారళము పంచమవేద మని 'వ్రసద్ధి కెక్కినది. అది ఇలిహానము, చతు? పురుహెర్థదాయక మైనది, గాన *“జయీ మనంబరంగినది “వేదతుల్యమెనది గాన “సంహిశి మైనదొా 'వేదములకంటె బరువు గాన భారతయమెనది. రామా యణము పురాణము గాదు శృచుక్రృమాగశధర్లోవదేశము గాదు. శేపలము "కావ్యము కవితాత్షీరసముద్రము; రసనందన్నోద్యానము, పౌరాణికమళతా 'వేశియగు “నన్నియి కది యంకగా నచ్చలేదు గావలయు, నన్నయచోడు నికి భాఘాంశరీకరణము. వలకుపడదు, సోమనాథునికి మకవై, రుద్ధ్యముం మల్లనకు శాస్త్రరుచియేకాని, కావ్యరుచి ౩6 బట లేదు. చ్రశౌవత్ముద్రుండు “విద్యాభూమణుండేో. కాని విరామము "చాలదు. ఇంళకు నరనికి సీత్సివెని దృప్పిం కావున నియోగియు, వ్రభుత్వాథికారవిలసితు-డు, నరనుండు బ్రౌన్నాణుం డయ్యు కొ ్ర్రసంవద 'వెలయుఛున్నది కాను ప్రశాంతగంభీర శృంగారరసాత! క మగు రామాయణము ఫొస్యరుని మానసము నాకర్షించి నదిం “శాపాళుగ్యవళ ' క్రియు కుం డమలావారుండు సాహిళ్ళవిద్యాపారీ ణుండు” వైన భాన్సరమం, త్రి, కగినవాండు కాండా ? “సారకవితాఖి 'రాము సంటూరి (ొట్లాం విఘని, మంత్రిభాస్కరు మల్పితామహాని డం కవులచరిత్ర

ద్వితీయఖండము - ఫురాణకవిత్వము శ్‌? దలంచి, యైన మన్ననమెయి లోక మాదరించు నొన్నని తిక్కన వెవ్వకొన వలయు. నన్న నిళండు సానూన్యు. డైయుండునా! ]మంత్రిభాస్క రుని శం డ్రి శీఠరన; త్రిభువనమల్ల చోడ దేవుని (1155) వ్రెగ్గడం నెల్లకారి తిక్కనభూపవతికి (1216) భాస్క్టరదని తృతీయ ళనయుండు సిద్ధనగ య్యాప్త సచివుడు, లండ్రి కొడుకులకు నిరువదేండ్దు. భేదము. చెప్పినకు 1170- 1200 లోనివాండ్రై. కన్సడు. నికండు రామాయగిము నంకయు రచిం వెనో "లేవో కాని కవిళ్వముకు బట్రి (హాుళిక్కి. భాస్కరాదు లెవ్వరి కవిళ్వ మునకుం బోలిక లేమిని సాహిణిమారుని వనంబడు పద్యములు ప్ర ్తము లని వెప్పయడి కొన్ని ప్రతుల గానరానందును నాశ్వాసాంళవద్య ముర. ప్రథమ ద్వితీయాఎలములుగం గన్సట్టుట చేశకు చ్రంథాకిని సంస్కల్భృకళ్లోక ముండుటచేతను శైలి ఫూర్వకవులనే ళలపీించుటవలనను ఆరణ్య కాండము నిళండు రచించె నమట సత్యము

మిగి5నవా: డొక్క ప్రతావరుద్రుండు. ఇవయడు (1140-1196) "కాకతీయాం ధు ప్రనమచ క్రృవ్నర్ధి (ఇరని త్రియగు ప్రోలరాజుకాలమున నికు సా 'మ్రూ,జృనిర్థాణము జరుగుచుండెకు) విద్యాభూపషణుండకు బిరుదిముం గలవాండు. సంస్కల్భత “సీతిసారరచయితి యని ప్రతీతి. తెకుణప సీఫిసానము మన ప్రన్తుతాంశములోనిపి.. ఇవని రాజకీయశీలమును గుఆించి పరిస్ఫుట మగుచున్న పద్యములోని భావము గుండు. “అజ్ఞ "లేని నృపుండు నరయం జి 'శ్థర్యులో

నున్న రాజుం జూడ నొక్కురూవ;

యాన ద్రోయు సుతుని మైనను దండింప

కున్న రాజ్య మేల నుడుం జేడక?”

క్షే ఆంధ్య0లచర త్ర. 66-69, 833-389 -పీబీలు

ర్‌ ఆంధ్ర వాజ్యయచరిత్రసంగ్రహము శంశ్రద్ఞ కళను గుటించి “తోడులేక యధికం దొడరుట యంబుధి గలము "లేక యీంద గడంగినట్టులో అన్నాండు. ప్రజలకు గులించి చెవ్వచు “చేవట్రి విదువవలవదు, భూపతికి కుటుంబమన్న భూమియకాజే” యనినాండు. ఎంత యుగారభానము ! న్వకృవమే కృళముగాని భృత్యు లవై విడిచి సోమ గాయాడదు రాజక ఫావముతో “ఎంళశ వొదవియున్న నేరండములు జీలు గులును చారుకృళ్యములకు నగు” యని వ్రశ్నించినాడు దూతలకు గలంచి కాంబోలు “వైరము మ్రియవాదులకుకు వసుమతి గలజే యని శేల్చినాండు. వ్రవంచాకుభూతి కలవాండు శావుననే “ధనమును బ్రాళశా బయయు, వనిళాజనయావనఎబు వండిన యన్నం బుక్కు గడుమూర్థ న్నేహ) బుశు నిల నివి యల్పకాలభోన్యము లరయన్‌* అని కర్కించూోన నిశ్చయించుకొన్నాండు. మనమును దాొసికిం దలయూంష వలసినదే కదా ! నీతి లోకాకుభవ వ్రతిచిబము, లోకోక్తులే శృచముగా సీఠు లగుచున్నవి. వైశద్యము లోకో క్రిగుణము. సాదృశ్యఫావము. భఛానికిం దోడునీడ. కార్యకారణవిమర్శ దాని కాధారము. రాజ్య కోళు రాష్ట్రా బలు. దుర్గ విద్వజ్ఞన, భృ త్యాదివద్ధతులరు నిజాశుభవముతో. విమర్శించి "కేల్చునుగాని రాజనీతినే యండంగొని యుండండు. నహజములగు నువములతో భావములను బెంపొందించినాం డనుట యిశని ర్రంథపాశ సము ఇతని

ద్యితియఖండము - పురాణకవిత్శము గ్‌ వి టి

కదిశతోంభాటు కర్తాట్క కాంధ్ర సంస్క్భృళభఖాషలయిం.. దిలకికి: గల యఖిమానముశ్కు పొల్కులరికి 1 సోమనాఖున కిళం డిడిన య్మగ్రృహారములక్కు

మా త, నో క చ్‌ జ నిని సామ్రాబృ్బభా ండర్భసాహితీ బటిమలకు స్యరించి ధశక్యుల మగు దుము గాక!

చ్రశావర్ముద్రు,నిం దడవ్టటలో మహామండ లేశ్వరుండు బచ్జె వభక్ర్ర భూవతి స్ఫృతికిం దట్రినాండు, కాలమున "సెట్లో కాని కవిళలో నీ యితువ్చురు నొశే శాఖలోసికిం జేనవారు.. (ఇవడు 120వ శతాద్దిని దాటి 18ెంవ శతాబ్దార్థము పఆకు బీవిచి యున్నట్లు నిదర్శనము లుండుటవేం. దిక్కున యుళమునకుం జేనవాండనవచ్చును, కాన్సి వాజయ సామాన్ఫులక్షణముకు బట్రి వాజబ్తియయుగ మేర్పడి ఖండీశముగా నిన్నవ సంవక్సరమునుఎకి యింత వఆకే యని చెవ్వుటకు వీలులేనందునను రాజకవి యగుటవలను, వ్రఠావ రుద్రుని వ్రక్క_ కుండందగినవాండుఎ బచ్టెభూపతి, “వరఖెరవు నన్నెచోడ యను

1. ఇకనివి గణవతి కాల మని కానె సర్వవ్పద్వివద వెప్పెడు. కాని

త క ఇ, €

సోమన కాలమువాండు ప్రమ పృతావరు దుండే.

ఏ2. “నన్న యగంధవారణంబునకు” ను నువమాన్విశమగు వదంబు నన్నయవారణుం డని జేసి కెవిచరి ళ,కారుం డెటో 12 10-508 బజన

లో ఉం 6 నీడ్చెకు 1116 లో నున్న సూరనసోమయాజికి పా ఇకు/డైన ంళమ్మాళ్త, మున సీద్ధయమం్రి 1250 వాం డగునా ? కెశమభమలకు నూజేంద్ద "భేదమా ! దీని వాధారముశలొని చర్చింవవలనినడే లేదు. శాసన మున్నది. దానిలో 1261 లో బజ్చెన యున్నట్లు నిళ్చిశ మైనది. బిదచావళి సొపోయి. నది, ఇప భద్రభూపవతి యవసానకాలము గావచ్చుకు. కవిళ్వము నహజముగ వయను పృతావ ళ్‌ త్రం

యౌావనమ్రైఢ యన్సులలోని దగుట ప్ర్రృతావరు చద్రుని కళర్వాక 18వ శతాబ్టియాదిని ర్త్‌ంథము రచిశమై యండనగును ఉదాహగరావద్యములకు. కవీ చరి త్ర లో చూడుడు.

వాజయచరిత సంగ హ (60 ఆం ధ్ర జి త్రసంగ్ర, ము నరేంద్రాః నన్ననగంధవారణా యను వివిధ నామములతోం దన్నే సంబో ధించుకొని “నీలిశాన్త్రమక్తావళి యన చ్రంశమని యాంధ్రలోకసర్వస్వము నకుం బరిచిశమైన సుమతిశళకమును రచించెళుం వప్రతావరుదదుని సనీతిసారము లోని పద్యములకు “నీతిశాశ్తముక్తావళి లోనివానికి దగ్గతీ పోలిక లున్నవి, ఇళండు తన బ్రంథముకు బడ్జెన నీరై యనియు, ప్రతౌవరు చడ్రుని త్ర ౦ ముతో పాటు పకింపందగిన దనియు. జేవ్వుకొనియె. ఇతని * '“సుమతిశకకము లోని వద్దె. 'మొకటీయైన "నేర్చుకొనని యాంధు): డొక్కండును. నుండం చనవచ్చుకు, ఇకండు చఛాగిన "శెండవ్యగ్కంథము మిగుల నులభమెనను పేల వముగాని యల్లికతో నొప్పారుకు.. విశుట కింపు గొల్పుశు, వదములమృదు శక్యము భావరమృ్యత 'వెలయుచున్నవి. మహామఐడలేశ్వరు.డ్రై. చోళ ఛాదశ్య్యాన్తమయము;. కాకతీకూదయము. చూచినవాండు కావుననే ఆయి టనీయెొ ; ళు “ఊఉ. ఎత్తినకాలకాని సీ శెన్నండు నిలర్చినకాల నిల్వలాం జిళ్ళములేదు గాన సీ96 జెందిననాండ పరోవకారముల్‌ హాల్తిం గడంగి చేయు. డెడన్రైన బదంవడి వేడయుకొంద మక్‌ చ్వళ్తమె కాని య్విళ్త్వమను చిిళ్తము పుట్టునె యొట్రివారికిక ఎ” “వో౭ితిళార స్సమస్థానాం, కిం దూరం వ్యవసాయినాం. 'అకు నోశారముకుం ణం థి “దూరము వ్యవసాయకులక్కు భారంబు సమర్థులకుకు వనుమతి. గలజేలొ యని *మహారాజ వ్రృతౌవరు చుండు రచించణలా దానిలో మొదటి చరణమునకు “వటుళ్యముగలవానికిక్‌- గొలువు శద్ద కరంగట” యుని బజ్జైన ఛౌనెకు “క్రి దూరం వ్యవసాయినాం” అకుటకు

• ఇవ్వడు ప్రచారములో నున్న నుమతిశళేక మిశని రచనయెనట్లు (౧ మునాట్లు తోంచదు.

• ఇదియ్‌ నీతిశా 'శ్ర్రముక్తావళిం

ద్వితీయఖండము - ఫురాణకవిక్వము 01

“దూరము వ్యవసాయకులకుం గలదే” యని ఛ్రా/ినచానినిం బోల్చి

చూచి బజ్టైన వలుశే యర్థ నులభమై యొలిచిన యరంటివండువలె నుండ

శి వ వి స ై

"లేడా + వ్రతావర్ముద్రునికడ రాజనీవిలోబలె. కవిశలోకు సంగ్రహరచన,

బచ్జెన కర్ణపుషిపె దృష. సంగ,హరచనలోను సమర్షుండని "నుమతిశళకము

ం ధాలు ఆంటి టల థి

చెవు చున్నదిం ప్రశాపకుద్తునందు రాష్ట్ట్రవిమర్శనము, బజ్టెనలో రాష్ట్ర

ప్రజావరనములు 'రెండుకు గలిసినవి రాష్ట్రప్రజాక త్త్వములతో పేదాంళ తృత్తమును జే్చి స్థికీ తిర గనుట వేమనయోగికి లభించినది.

త కావ్య విమర్శ

ఈ యుగమునకుం. జేంన నన్నయ, మల్లన నన్నిచోడ, భీమన్నా సోమనాథ 'వ్రశౌవరుద్ర్య, భాస్కర. భద్రభూపు "లెన్ని దిమందియును నాంధ్రమహా ప్ర ౧ఫవ్రసమయుగమును దనేకశళాబ్దములకుండి యణంగ్మి మణం౫ యొక్క_సారిగ సామెళ్ళరించిన యాధవాజయ రాజీ మణికి

ల ఆ ఆక షు అష్టప్రధానులువోలె నున్నారు. నన్నయ ఫపురోహితుండు. మల్లన లోళాధి కారి 'వ్రతావరు దు డు యువరాజా, భాన్క్మ్లరుం డమాళ్ళు డు. నన్ని చోడుండు దుండనావందు. భీమనకవి చేశాంగమం త్రి, బజ్జైెన నర నచి

వాళ వుండు. సోమనాథుం జేమి * “కు (క్క సీతిసారము చొబ్వునం చేరు "పెటిన శ సరిపోవునేమో 1? "పాఠకులు నిగయింతురుగాక !

ఓ “ఛందోనిబంధన చాతురీ ధాలేయుండు”ను, “వాక్చ్రతోషితదత్‌ నాటీమహాస్థాన భీముండుకు” నగు భీమనకృతులు దొరకలేదు. ప్రుశౌవరుద్ర్య్క భ ఇద్కులనుగురించి చర్చించుకొంటిమ. మల్లన శాశ్తళవి. ఇంక మిగిలినవారు నన్నయ, నన్నెచోడ, సోమనాక్తు భాన్క్హరులు,. వీర కృతుల నించుకం దిలక్‌ింళముగాక 1

1, చూడు కవిరాతునుని విషయముం ం

ఖై ఆంధ్ర వాబ్బ్యయచరిత్రపంగ్రహము వాద్రా మాంధ్రమయినాం యః వ్రవక్తా (పథ మోవఒభవల్‌ గ ఆఛార్యం శం కపీంద్రాణాం వంజే వాగనుశాననమటి నాంగ కతింవయడిన నన్నయయొక్క_కృతిని "నేశు విమర్శించుటయా? ఈళండు చొసీన వనయుడునవి: ]2చాముండికావిలానము, వం ద్ర విజయము, లకత్షణ సారము రాఘవాఘ్యదయము, *ఆంధ్రశబ్దచి.శామణియునై యున్నవి. ఇవేవియును నన్నయకనిని శావనుటవలన నింగకు కవిశనుబటి ఇవేవియు శ్రాఘఐవంబడనందున వీనిని స్థరింవనక్కరలేదు. భారళముల+ మూ.డు వర్వమువు నన్నయకృ”ములు (మూండవవర్వములో సగము ఎజ్జనది. ఆ భాగము లవ్చ) “ఆ మూ:డు వర్వములలో నా మాళ్యండు నుడువు 'తెంంగు లరషమొని క్చతుల్‌ దాము రచించిరి తిక్కను ధీమణి "మొదలైన తొంటి తెఎంగు కవీం దుల్‌. 'ఆ మూ.డుపర్వముల రచనకు కీకపే భవ బ్రాంకుశుండు సంస్య్భృతు ప్రత వైశాచి కాంధ్ర్య కర్షాటభామో కవిరాజశేఖరుండునగు. 6నారాయణభట్రు ||. ఈక్పంళమున. నన్నయ _యుగలక్షణముబుగాక తద్విరుద్ధము లుండుట చేం బరి త్యాజ్యము ప్తె ఇఎద్రవిజయ లమణసారములు నన్నయరచి ళము లనయకుచున్నమి 83. రాఘవాఘ్యదయము. మృగ్యము, $. దీరిని ఫూర్వలాతణివ లుపాెహ3ంపక అచ్బకవిమండి ఇటీవరివానే "పీర్కొకుట చేశ నన్నయ కరువాతి లాక్షణికులు దుదాహరెవబడుటవేశు కొన్ని ఫెరత ప్రుయోగవిడుద్ధము లుండుటవేత్మ నన్నయథట్రీయముకు తన గ్రంథ మునప ముఎదటి దని శేశన పీర్కొవుడు శావునళు నీ న్యాకరంము నన్నయది కా దక బడినది, (చూడుండు : కవులచం శ్ర౧. త్‌. నిందంపూడి శాసనము రేం నారాయణభట్టు మళ్ట కార్టునపండితుండు వాశసపంకసంభ వులు, ఇరువురకుకు చాంధవ్య ముండెనేమో!

దిగతీయ ఖండము - ఫు రాణకవిత్వము న! “ప్రాక్రజ్ఞాననికి భారతఘాోరరణంబునందు నారాయణునట్లు దన కిఘుండుక్‌ సవహాధ్యాయియు నై” ప! న. జారతరచనకుం దోడ్పుడినాండు, (కృతిలోం దోడ్చాటన్న సగము కష్ట మని తల్‌ జ్జులు తప్పక యెఆఅింగియుందురు. కాన, భారతమును స్మరించునవ్వుడు నారాయణభట్రును. విడుచుట దోష మగుచున్నది) నారాయణభట్టు మన కృళజ్ఞ శలో ఇన్నవవంతున కర్ష్ము 6డో వెన్పగాకున్నదిం శావ్య ముళ్చాద్యము (౫6929 కాదు కావున విషయసుబంధం లగు భావములకుగుఅించి ళలపెట్ట నక్కజలేదు. మిగిలినది లి. 12 లి సాహ ఛర్యముచే భొవము నూలి, విషయము సొంచమైపోవుట మహాకవి లమ్‌ణముం "కాళిదానుని “అభ్శిజ్ఞానళాకంశలములో “"షీక్సి ఎయరు “హామ్వైట్‌”. నాటక ములో నిదియే షరిస్సుట మగుచఛున్నది. కాని నన్నయలో నా చమశ్క్భృతి యంతగా లేదు. విషయము భొషాంతరీకరించిన ట్లుండమిమయే కదా సొంత మెనట్లు! ఇది స్వపచన్యాఘాతము కజా!$ యని శంకింవకుండు. స్వచిళ్త వృత్త్య్రశుకృతి యగ్నూత్తె లీపాటవమువేం నల్డు సంస్కారమువలననేకాక్క తాదా శ్మ్యమువలనను కౌవమ్యు తదంగమగు విషయము మాజుకు. అదిఫావషలో భారళరచన మనగ భభారానిబిడ మైనది; 'ప్రశాంళకమన! ప్రదర్శకమైనది, నానావిషయ విపుల మైనదిం ఛౌన్నాణండయ్యు నుద్ధురరణభూమిని నంద ర్శించిన వ్యానుండు కవి. 'తెబలయభారతరచన మవిచ్చిన్న్య వాక్స్ర్రవాహాము గలది;-ప్రశాంశనోడావరీగర్భమున ప్రతిధ్వకు లీనినది. వివిధభా?్య్యకరమైన రాజమహేందుని కాలము! విపుం డయ్యును, రాజకీయకార్యముల ఇన్నింటిలోనో పాల్గూన్న నన్నయ కవి! వ్యాసుడు నన్నయలో వైక్య మొందియుండె నకుట సాహసము కాదు నుల త్రాహ్యమైన సాంస్కృతిక క క శ 'ప్రశమఖండము (౨) వలి నిర్వచనముం జూడుము.

యచరిత నంగ హము 61 ఆంధ్ర వాజ్మ లోటు ఇ లీయు చానిలో నతిమనోహర నిరర్గళవాగ్వేగము నన్నయదే $ నము చుగి వెన్నంటి “అలఘు ఫణీంద్రలోక కహరాంశరదీ ప్రమణిన్ఫురళ్చ్రభా వలి గలదాని, శశ్వదుదవాసమహోవ్ర, తీీరపీడితా చలముని సౌఖ్య ఊహేతువిలసదృడ బౌగ్నిశిఖాచయంబులక్‌ వెరిగెడుచాని” భారు ఆది. ౨౨. ౨౮౦ నను సమాసము లెట్లు చరుగిడినవో చూడుండు. ఇట్టు వరుగిడు ఛారమ్‌ీ “బహువనన పాదపాబ్ధికలవర్వవపూర్మ సరస్పకస్వతీ సహిక మహామహీభర మజ 'సృనహన్ర, ఫణాళిం దాల్చి దు సృహాశరమ్మ్నూ్తికిక - జలధిశాయికి: చాయక కయ్యృయైన య య్యాహిషతి దుష్కల్చ తాంళకుండనంతు:డుమాకుంబ,సక్ను ండయ్యెడున్‌ = భార, ఆపి, ౧. ౧౦౦౪ అనుటలో "వెంక గంభీరమైనఏ ? ఆ శాంల్సీర్య మే డేవీల యమృని నాకు నిచ్చె నిమ్తంత్రృమిమంత్ర, శక్తియే. నెయిం గంగ వేండీయుల పుత్రక: గోరం యెంకయు భక్తి నిం దలం చితిం ఛ్రీతి నిఘండును నాక్కు నేల సదోగర్భ మిచ్చెక్‌ 1 భారం అది, ౫ ౨౮౦ నను కంతీవిలావములో. మిళమై పా ర్రోచిళభావవ్రకటనకు దొరకొన్నదిం ఈ పాత్రోచిక మికవాన్వినా ఛ్తా తకుంళలక్శలో “*నీచి శలిక్చోొన లతా కుంజములలో చాణగుడుమూ స్ప చ్చి+ వీదవ నలోపాఖ్యానములో “లి రులిపాన్పులక్‌ చందన +లక్‌” బొంపిరివోయినది, అసభ్య

1. ఈ కుంఠీవిలావమ టశుశిషాయ యొక పద్యమున ముగింపంా "ెట్లన యనేశవద్యములు చేసె? యర్థపుష్తములై నకు వదాడంబరముం జూపక మానవు

ద్వితీయ ఖండము - వుకాణకవిత్వము 65 శృం7శారమునకుం దావే లేదు. “శుచి సౌందర్భములు నిత్యసంయోగము” స్తో ళన ల ళం లన్న లాతుణి? క్తి కీఠని శృ్రాారరన మాదర్శము, శృంశారవర్హన మౌచిక్య శోభిరము. ఈ శృంగారమే యొకచోటం “*గలపి యాడు - చున్న యొలు కలుం బు నొండు సహజ, వె రివర్ల ౧బులయు ఇఅవావానముూవము “జూచి మునిశక్రి సకైంతయుం జోద్యు మంస” యనుంంంగో చెంత శాంతిమయ మెనది? జనమేజయ సర్పయాగము"ోని సంభాషణాముకూల్కము, క థాగమన త్వీరీకర ణము చూడుండు. ఇతని “ప్రసన్న కథాః లిళార్ధయి క కన్పుడుకుం దృళ్య లమత్షణము లన్నియు6 బటువడీినవి. అటులనే శకుంతలాళచాం తను, నలక కిరాళార్టునీయము? పాణం ధికావహరణము మున్న గుచోట్ట- “ఇతివృత్తము కన్నులకు. శాననై వప్రశ్యతుస్ఫూ రి యొదవినది. కావుననే భారతారంభము నన్నయవంటి ప్రతిభాళాలికి చేడడుట మన యదృష్త మనవలసియు. న్నది, ఇతని కవితస్తవంతి కొటిలింగములనుండి ధవ భేశ్వరమువజుకుం చాజుచున్న నోదడా వరమే ఏల యన నాదిపర్వములో నతుకులు గొన్ని దిద్దుకొని నభావర్వ మున నిస్సారముల న3చేసికొని రాజమహేంద్ర, మున నేపారి, కశుచూపు మేరలో నారణ్య కాండమున నిండుదనంబు నొందియు నెట్రో మజుగుపడివదిం తర్వాత ఎఖన కటిన యానకట ఇానవచ్చుచున్నది. శేపాకుపాణితములు ౬ క్‌ ర ల గాని పూర్ణోపమలతో, మృదులములు నర్థప్రుషములు నగు గద్యిలతో వెల్లివిరి సిన నానాపురాణవిజాన నిరతుం డగు నిశని కవితలు. జా “ను ధాంశు విశీర్భ్యమాణ కర్పూరపు పాండురుచిఫాూరములక్‌" భాంశము ఇ ఆశల 2 3శ్రారళము”" అె నవి.9 బాపూ వాం ఎసాంన్వన ఓ. బుర్తై శేమగి3రావు ము యున్న -క్రావ సంవత్సరాది సంచికలో ఏ. నన్నయిభారత మాగిన *తేరినవె త్ర ముగ నున్నది, కొంద అన్న ట్లరణ్యములో మయనూచనలు గన్పునా సీనన్నయ నారాయణభిట్ర శాజు రాజన రేఎద్రులమరణములలో ఇషం, రణ మని యూహించనగీకు, వాజి యఎార్‌ వష

వాజయచ3న .-”7హము 66 ఆంధ్యవాద్తయచరై -- ఆ,

నెస్నెచోడుని కుమారసంధవము పంద్రైంచాశ్వానము౬ 'కావ్యముం కాళిదాసోద్భటుల కృతుల ననుసరించినది శాన నిదియు భారకమువలె ననుళ్చొద్య మే- కాని మూలానుకృతి నియమము లేక స్వతంత్రరచన యగుటపలన మిశమ మనవలసీ యున్నవి, ఈళిని పదృవులకో *“ తొమునం

ఓ వళ జేముడి నిద్రవోయిరి" అజపాఆస” “తొడిీి యను ప్రయోగములు నన్నయ నీళం డెజింగి యుసన్కినో, లేక తద్భారశము నీశండు చకివి యుండు టనో సూచించుచున్నవి. ఈతని చద్యములు భారతమున కన్నను సంస్కృత

ం' న దళ భూమిష్టుము లనవలయును. కొంత కాఠిన్య మట్రిచోట్ల నున్నను పదసారళ్ళను 'వెలయుచున్నది. ఫారతవ్రమయోగము లున్న; మొత్తము పైని కవి కర్షా టకగ్ర్రంఫవఠనము మిక్కిలి గలవాండ్సై శళ్ళవిత ననుసరించినట్టు న్పష్య మయ్యొడిని, కేఇశని పోకలకు నమశాలికులో తర్వాతివారో యగు కన్నడ శవులు కొందరు "నేర్చుకొనిరి. (1105 లో నున్న నాగచం్యద్రుః డట్రివార లలో నొకండయ కావచ్చును.) వేంచెయొలళ్‌ + కండదవడము, కొల వేస్ట్ర వెంచలల మున్నగు పదములు దొర్చినవి. ఎయిదనేరలి, పోండిన, మూండు, ఊంగు టము ఊన్నారండు మున్నగు చిక్ర ప్రయోగములు చిక్కు-కొన్నవిం గణవతి శే కవిచరి త్రలో వ్యత్య స్త్వముగాం జెప్పంబడినది.. త్రైలోక్యమళ్లాని (1127) శాసనములోని వదృము తద్వంశ్రీయంండును, క్రవియు, వూర్వుండు నగు నన్నిచోడుని దనియు యేల వెప్పంహాడదు? నాగచంద్రాదులు 'తెల్లురాని $వు లని ఎవరు నెప్పిరి! కన బ్రష్ణునులు కలసి మెలసిమేు యుండి రని నన్నయనారాయణులు సాత్ష లక” గాదా! కొన్నిచోట్ల కన్నడపదము లనుగూడ చొప్పించిన నన్నెలివితనుండియే భావముల నితరు లేల గ హించియుండరు! గ, హించి. 1 5మెనచో నన్నెచోడుండు గహిం

ఈ లె యర షె ౮7 చుటమార్ర ముచికమా! ఇస్న క ళన్నడులు కొన్ని తెలుంగుగ్రంఫముల

నశువదించుచున్కి విితకాదు

దిగతియ ఖండము - వురాణకవిత్శము 0౯ జనన నితీదపూా“ములతో శుడాళశ్వాసములు ముగిసినవి;ి వశుపలికపము, పార్వతీకృళశు శ్రూషు మూండవయా శ్వానముు వనాతాది పరివారసన్న్నా హము, రతి వలపని యుపి బలముకు బ్రశంసించుట, పార్వతీసాన్ని ధ్యము

_మిషగాం గల మదనాటోవము. కెమదెవానముః నాలునయివాశ్వాన ముల శవ్రైనవి పార్వతి నడక సౌందర్భముతో అటనిళ స్తీటూవ సౌందర్య ముకో బుషికుమళలి కెలావణ్యముతో ఇాఠీవనగౌరీయూవసామృనిరూ వణముతో భిగిమిలిన మస్టస ప్తమాశ్వానములం పార్వతి భవన్సుకు వర్షించి నవి తక్కిన యాశ్వాసములు పార్వతీవినావాా కళూరోదయి, తారకా సురసంవార, విశ్వకల్యాణములతో నిండుకొన్నవి. ఇరని వర్శనాదు లగోద్భుత

కక మ య

ములు “మెజుం గిచ్చి తీర్చిన నజీవచ్చిత్కములం. - మహి వి కవిత్వములో “పాలసీశఅడు = పొలసాము, “తొదరి +ఆడు = లొడరాద” 'పభ్ళతి క్వ్యార్హక సంధులును శసపాసయు “పుడమిపు దుకొోి" ఆక్యపయోగ ఆజ్‌ అవి లన లీ మును “అచ్చడ” పము నవరూవము బాటి-పందగినది కావు విషయ నివేదన మెనది.

లి ప్రబంధలకణ సామాన్యమెనడి.. ఒక్టచో “ోవాకహిసోకాశ గంశాత్యమల జలమరాళాబనీవిరిములనో నర్ధషప్క వగు చచాడంబరమున శులందూలంి, “ఒక్క్రాతలకు మొములు కెందెనవగిది" “వ్రియుల గాడ్డా లిగమునకుం జిక్కి” ' వీఆి డిపాజుండు వీడు సర్వవభ్యుం చెడ వేయగుందు, శివదూషకు నాలుకంసోసీ యుబ్వు నింపోడని, మవోద్రేకమునవః బాల్పడి, చోవీనియు వైచియుం బొడిచియు- శా శేళి వెన స *' యతశనికి సీకు వా సీ మళకాంశర మెమెముల”. నన్న రతిసాంన్వవచవంబులతో మె క నయి,

"వక -=వి “దొలంకాడ మిన్నేరు వెంవింసెనో” యన్న ఖాన్న వెన్నెలలో నోలలాడి నది, శాన స్మీక్తిందిఫన తార్థము రి-దు "కేరినవి భావి ఉత్తి ఏంకకావ్యవ్రబంధ

లక్షణము. లన్నియు నించుమిచుగా సీ శే ౧యుదుం గలస్సీ కున్న. అంత్యావప్ర్రానలు స్తీప్రష్యంగవర నలు; ౧ఖులభౌవ ప్రకటనలు నిడు

వాజయచరిత వంగ వాము 03 ఆంధ్ర వాజ్మయచరిత్రపంగ్ర, కొన్నవి, నన్నయ పురాణకవిశకు మార్దదర్శి యయ్యొును. శర్య్వాళ తిక్కన, మారన, వెజ్ల్వన; సూరన, నంది మల్లయ్యా, ఘంట సింగనలు పురాణశవితా హోర జి ణీని బెంపొందించిరి. నన్నెచోడుం డటులనే కావ్య ప్రబంధకవి తాఫక్కికి ల ని ల వెంఫ | ఉచ మ మార్గదర్శి య్య దీనికి జేరి ఈశీగాథుండు పంపుల గూశ్చేను! "పెద్దన విపు లీకరించెకుు కర్వాత భట్టుమూర్త్యాదులు. శ్షేషను "జేర్చి కూర్చిరి; మార్చిరి; ఇంకను నర్వాచీకులు చెజుచిరి. పాల్కురికి సోమనాథ. “డవ్రమాణ బసవద్వివద పురాణ” మని బ్రాహ్మణు లీనడించుకొన్నను విడువక ప్ర తాపరుద్రునింజూచి,శ శ్రుుల జయించి య గ్ర వోరములు సంపాదించి, ద్విపవనే వృద్ధిచేసిన ఘనుండు. “అరూఢగద్య వద్యాది ప్రబంధ ఎ పూరితసంస్కృృశభూయిన్షరచన, మాకుగా సర్వసామా న్యంబు గామి = జానుబెకుంగు విశేష ప్రనన్నతకు నట్రులుగాక శావ్యప్రఢి "ఫీర్రి -చెటన రచియించ నేర్చినం జాలు, నువమింవ గద్యవద్యోదా_త్తకృతులు ఆనీ జు లి వాటి ద్విపదయు సమము”* అని యా కాలపుటూహను నంన్కరించినాండు నమకాలికుుల యల్గిప్తాయమున *ిదురీందినాండు. కవిత మయేరూవమున వ్రాసీ నను ఓకటే యని యుద్హాటించినాండు. సమర్థులకు కార్యసిద్ధి స్పత్త్వమునం దుందునే శాని యువకరణముల లేదుగదా ? చంపువులకన్న _ డ్వివదలో నొక విశేష మున్నది. ద్విపద పాటగాం బాడుట కనుకూలమెనది, అను మన్వుతో నారంభమైః వృళ్తముతో మాజీ గద్యవద్యవిమి శ్రాముగా చంపు వులో పర్యవసించిన నంస్కృృతసారస్వతము నన్నయాదు లవలుబించి9 శావునను తెలుగు ఫభాషయు _ప్రాసములు, ఛందము; చంపువ్చలకుం బూూర్తిగా నవకాశ మిచ్చినందునను, పురాణములు కఠనమున కుద్దేశింపంబడి వ్యాఖ్యానముల కాస్పదములు గావునను; నాటకకళ చంపువ్చలో నిమిడి యుందుటవలనమ; చంపువులే ప్రధానముణా శుండు నవసరమున సోమన్న ద్విషదలో రచించు టేమి బా గందురా! న!ీమన సరళం తుండు; కరాటక య! అత

ద్వితీ యఖండము ఎ ఫురాణకవిత్వము 69 భాహాళభిద్ధ తయు దసమాశుండు; నూతన మతో ద్రేకసంపూరితుండు; వైలకుణ్య మున్న్య(గాని యాకర్ష ణము గలుగ దని యెజింగనవాండు, ఇంతకును మత వెప పామరజనాముకూల్యము- స్వమతేచరిత్రరచనో త్భాహమం ముప్పిరిం గొన; కార్యసిద్థత్తై యాలోచించిన వివేకళాలి, గీర్వారామున. కనష్తుష్పు

మాని గ ద వలె తెల్లునకు ద్వివవ యాది, యాధారము నని చ్రహించెళు. కాన ద్వివ దలో “వండి తొ కాధ్యచరి త్ర నును, '“బసవపురాణమును రచించినాండుం సామర్థ ప్రనిమావణనిమిత్తము కాంబోలు వద్యములలో “ఆళశుధవసారమును ఆ, మయం ను క న వ్‌ వ్రానెనుం విఫులవర్త నావై శవ వటిష్ష మగు చి త్ర 'ప్రదర్శనకౌళలముకు, 'లేటతెఎ.గులోని కులుకుుచనమువు, పొవములలో నర్థవటిమకుం జేసిన విణుపులుకు జాతీయములగు నుడి కారముల సొంఫును, నేంటి ౯'లమున వేంకట పార్వతీశ్వరుల రచనములం శాన్పించుచున్న వీకవదత్తునఃపునరావృ త్తియుశు నిని కవితలోం గుమురుకొనినవి. పాతృముల కుచితములగు భావములకు ఖొవోన్చేపసనమును చేయగల పదముల పన్నెచిన్నెలను నితం డసమాన వ్రజ్ఞతోం బ్రదర్శించెము,. ఆంధ్రమున నాద్యమైన యశుస్టుష్పుపంటి ద్య్వివద నగంశావాహిని యజాకమగు సాొచీనాం ధ,సారస్వ తాంబరంబున నెట చాంగి

షా శూ ఖో యుండెనో మన 'మెబుంగము గాని శివజటాకూటముశుండి వెలువడీనట్లు సోమనాథుని బనవపురాణ, వండి తారాధ్యచరి శ్ర లద్వారా, అనర్లీ ళముగలి బ్రవహించినది. ఆ నదునుపోకలను, అ భావకరంగములను; ఆ జాతీయముల మర్శరధ్వశులకు; తర్వాతికవులలోల. బిమ్యురు సగ్ర హించికొవి రసుట వాస్తవము, ఇతని ద్విపదలో “తొలికోడి కనువిచ్చి నిలిచి మె వెంచి జలజల జెక్కల వడలించి సేల్లి ళం ల్తకగ్రానం అాలార్చి కంఠంబు విద్చి ముక్కున నీకలు చ్కొల్చి కడుపు

70 ఆం ధ వాజయచరిత వంగ హము తే ఆ

లెక్కించి మెడసాచి నిక్కె మ్‌ నుచి

కొళ్కొరో కుర్‌” అని కూంత వి కవ్చలను 'పుబోథిం చినది. ఇార్యద్యాతృవిటక్వవ్రభృతి వివిధ విషయములను తన కాలములోని చండాల యాదవ (గొల్లు ప్రముబతాతి 'పేషముల నిండు వర్గించి య.౦డు విధానముం జూచిన నికని సర్వంకమ.

ఓ | ఎవరిశీని నోచకింవకపోదుం డ్వివదకవితలోం ట్రాస యతిని జూపి స్వాతం ఈ, ఏమును గాన్సించిన డిట్రం ద్వివదకవిక్వము నన్లువా ల్లరు వివనికడ ఎనభంపించవలపిళచే! కీ కీ? “లవ వ తా

విద్య న భ్యసింవవలసిన జే! శ్రీస తౌరామాచారు స్రలఫక్కి- కితం డైదివకరశతిలోం 'శేేయున్నను. కవిసార్వఫొములలో నితందు సేరందనినవాం డనియు, సీ యుగంబున నీకం డొక్కరీతిగా నధ్యతుం డనియః6 దీర్తానించ నం

ఇతని కవిత '“మధురో క్తు లించడర్య మెచ్చు డీటుకొనంగ్య నళ్థ నంపద దణుకొత్త సొంగముగ పామరుల యుల్లములు పల్లవించి. నెసడీసవెం పక్కాకచో

““డావానేకమవానపోనిచయ నద్దకౌఘతీరాఖల ఇళ! థి

సానసోమజబవ తప తో

స్థ స్తో జ వ్ర, ప్రణుశయజ్ఞ వ్రాశమంప్రో, క్ర ని

త్యానుష్టానవితాన”

అ

నిరసనములలో దీర్ధ ముగా సౌాగిపోయినను సాధారణముగా చిన్న చిన్న సులభ సాంస్క్భృతిక 'జేశీయసమానములుగా నెడ లెగని ధారాశుప్ధి గలది యీతశని కెలి, “పెద్దల జేండు 'పెళ్నుద్దుల "మొద్దలు ముద్దుల పో,క* విబుధవిధానంబ్యు ఆమిగవచోళాళ్సి నుమనోనురాగులొ డగు జంగమజేవర యిశనికి గురుండుు *బనవ కింకరులి డగు నికని శ "స్యములు నుప్రసిద్ధము లై కన్న డింవయబడి నవి. 'తెలుంగుపద్యములలానికి మార్చ-బడినవి. ఇకండు గొరకు కోనేరు కవి రంగనాథుండు, తిమ్లకవి "మొదలగువారి ద్నిన కావ్య ఫకిికి విచ్యా దయికుండుం,

వ్వితీయఖండము అ పు రాణకవిత్వము ౮ ఇంక నాచనసోమన, పోతన మడికి సింగనాదు "లే ఫక్కికిం టేంనా రను ప్రశ్న పుట్రకమానదుం. వీరు భౌస్క్టరునితో నారంభయమైన విఫులకావ్య కవితకుం చేరినవారు. భాస్కరుని కవిక్వము 'ప్రబంధముల శల్మల్రివ్వుడు వర్తనలకుం బో లేదు కాని, ('వ్రబంధములకు సంబంధించిన యులంక్సృశులను హై న వలయు, ఇళ ప ల్‌ో మ 'తృము హ₹ైకొన్న దనవలయు, ఇళని రచనలు వ్రబంధములలోని వర్ష్మనల దలంపువరుం చెచ్చునే కాని, వాదులేని కష్టలబ్బధా రానవ్యాతకుం చాల్పడి సందర్భా చితిని విడువలేదు. పుఠరాణకవితలో స-దర్భా చితియు, రసావేశమును 'బెనంగొనిన వి; శెండుగా చీలిపోయిన పీదవ పసవిషయ మే విన ఖశేమె వర్ష న లు. వు. స నమే లత మెపోయి, యమహ్రైదశ వర్త నలం శాసనముల్రై శుద్ధ ప్రబంధముల సృషీంచినవి. ఆంళటితోం *విత యాగి 10-వ శతాబ్టియందు: బూర్తిగా వూ. వావ. దృషి గద్యమ్నుపె నిగిడ్బినది. ఆ గద్భమున కాది నన్నయభారతములోని సలలిత వచనభాగములే ! చిన్నయసూరి గ్రంథముతోం బోల్చినవారి కీ యు.గమునదే గద్భరచన కాది యిని లేటవవు చున్నది. భాస్కురుండు వ్రాసిన యొక్క వద్యమును జూడుండు “అుణ్యచరితు,6 డృత్రిమునిపుంగవు పీడ్కొని రొముం డంచితా నణ్యగుణాభి రాము డువకంఠమునం జని కాంచె దండకా రణ్యము సిదసంయమివిరాజితచారుతపోుజూత న నే నగవు కాత నదో ం కా త్పుణ్యము; నిర్గ లాంబువరపుమ్యరపూర్మ సరి వలేణ్యమున్‌, | ఆ పోతన్న తలంపునం దట్రుటలేదా ! పద్యపురాణక్షర్త మడికి సింగన్న ఓటు అహా న స్టృతికి రాండా ? ఇ3 శేవల శబ్దచ్చాయ. శ్రీరాముడు విరహ వేదనాతురు: డైన సందర్భ్శమును జదువుండు. మాయాకురంగక థనముం బ39ఏపఫుండు, !జిగివీగి ఓ త అ కి న 1= “పాటితదుష్టసత్తరపనవాటిక” మొదలగు వద్యము లుకృన్న ముల్తై యివి యతని యితర కాండపద్యములా యనిపవీంచును. సక్యముః

ణ్‌ వాజయచరిత దంగ పాము 72 ఆంధ్ర వాబ్మియచరి త్రసంగ్ర గల్లిన రస్మవృవాహములు పాబుచున్నవి ఇట్రి పోలికలే కదా నాచన సోమునివి, నాచనసోముని దివ్యమార్డ ముకు మృదులముంబేసి సాంగోపౌంగము చేసినాండు పోతన్న. మువ్వురిధారలకు బోల్చుండుం భాస్కరుని కేకవికవి యన్న సావాస్తో క్షి కానేరదు. కావున నే భాస్యరుండు “సకలనుకవిజన విశశయశన్కరులొ డై నాండు. అన యనననిన్టప్రైటునానానా- ర యుగలక్షణసమన్వయము

1. ఈ కాలమున కళ్చులకు గ్రంథాదిని సంస్కృ తళ్లోకముకు వ్రాయుట యాచారముం (శర్వాతి కవులలా! విన్నకోట 'సెద్లన ఈపద్లతిని టబ థి చాటించెపుం) లై, మధ్యాక్క_జలు_ విశేషముగా వాడుకలో నున్నవిం తి. సీసవద్యములు ప్రాసయతితో మొదలిడిన ప్రాజయితితోను ఆద్య కరయతితోం ప్రారంభించిన నాద్యకురముతోను, వద్యాంతము వణకు నుండును గాని మ్మిశ్ళిత మగుట లేదు (దూ నన్నయ సీసములు.) శ ఆధ్రృవాబ్యయములే నున్న నవవిధకవిత్వములో నాతీింటికి నీ యుగములో దిట్రము లగు పునాదు లేర్పడినవి. న వ న 1+ “*శవికవి యనుట “నకలసుకవిజనవినుతయశస్క_రుల డనుటలోజే పిద్ధించినది, రనవిసృృమరకవితావిలాసము గలఛాః డనియే కాని నన్న్హయాదుల కన్న ఘనం డని తారతమ్యబుద్ధితో “శవికవి యని వెప్పలేదు. “న్పెక౯ానర్‌” కవికవి యనంబడెకు, ఇాని *ఛానర్‌ో కంటె గొవ్చవాం దచందుమా ! లేదు,

ద్వితీయఖండము ఎ ఫురాణకవిళ్వము ౩ పురాణ; విఫులకావ్య; కావ్యవ్రబంధ; ద్వివద, 2నకర్ర నద్యకవి కలు "పేర్కొనబడినవి. వీరగీళ నాటక; గేయము లుండెనో "లేదో మనకుం చెలియదు

నీ. సాధారణముగాం బ్రశిభకన్న వ్యుత్పత్తి మయొక్కువగాం నన్నడు చున్నది. పాల్కురికి సోమనాళని వండి తా రాభ్యచరిత్రాదులు దక్క స్వతంత్రవంబును లాటు గ్రంథము శేవీ? చ్రుంథము లించుమించుగా నన్నియు ననుత్చాద్యములే. 6. సోమనాథ నన్నెచోడులు షవ్యంశముల నారంశిం దిరి. 7. చాజ్ళ్మయరకంగము నోదావరీతీ.ను; రాజమహేంద్రవరము అాాపరమినాలాా.

1. పురాణ, విపులకావ్య కాప్యప్రబంధములు వరుసశా రెడీ వలల, 010, ంగుడ9606 లను బోలి యుండును, "తెచుంగులో లకుణమిశ్రణాము ఘటిల్లినందున, నవియే ఇవి యకటకు వలనువడమ్యు కాన్సిగత _క్రద్భావములు ప్రాధాన్యము వహించి యుండుశు. జాలరులు భిన్నములు; వాష్యాయములు నటులే
2. శతకకవితకు సుమతిశశక ముదొహరణము, ఈయుగమిున నాభ్యా ము, / న. న్‌ క, శ్ర త్మ్‌కసంపద నగ్రగణ్యుందు, వండి తేంద్రుందు నగు పండితా రాధ్యుని శివ తత్త్వసారమును శతక మంద్రు/ సోమనాథుని వృహోధిసకతకము చక్కని 'ఛారలో ఇెసంగుచున్నడి. ద్య్వివదకవితకుం బలె శతకకవిశకు (నాకే మకుటము గల నూజుపద్యముల శృతిరచనకు) నితండే ముఖ్యుః డనవలసియున్నది.

లత ఆంధ్ర వాబ్మెయచకిత్ర ౦గ్రహము ౨, శాకతీయయుగము : (190]1,__18:0 జ షో, ౧.నంభచరి త్ర పథమ ప,శామదమహారాజు 1 40 మొదలు 1190 లో లీ / వబుకు పాలించెను. అతనికి సంతానము లేనందునం గాంబోలు, అతని తమ్ముఃకు మహాదేవరాజు (110౧-1189) మూ జేండ్లు కాజ మేలెను.. వయ జైశ్రపాలుం డను యాదవ రాజుచే వీరమరణము నొందింవలయుడిన తర్వాత నతని కొడు కును, చంద్రగుప్తాళోక, వికమాదిశ్నప్రులకే, హారక్షవర్షన టో క జ్య బక యక్‌ “నలో వన రాజఠకాజ (చళు వ్య ఈృనముల వాసలో 6 జం వాండును, మహ+*!ీ గవంతుండు నగు శ్రీగణకతిచేవ సార్వభౌ య ౮ ష్‌ ముండు నీంహాసన మెక్యెాను. కర కాలవంకపువాం డగు బేలు రాజు సంవతికిం. చేరిన మనుమ.శిద్ధి రాజునకు జనయుం డగు తిక్క. తెల్టుచోడభూవ3చే, 'వేకమాశ్రము చాళుక్యచోడ సామంతు లని యున్నను, స్వనంత్రు, లై నెల్లూప మొవలుకొని: నీంహాచలము దాశ వేంగినాటి కధిషతులై యుండిన వెలనాబి భూవతులలోం గడవజివాం డగు వృథ్విశ్వరమహ+ రాజు సంప్రైండవ శ తాద్దాంచమున, చాళుక్య రాజ్య మంకతరించుట వలనం గాంబోలు బలహీనుందై యుండి. నిహతుం డయ్యెను. ఆ తిక్కభూపతి తనకు సార్వభౌము.రై. యుంకిన రాజరాజ చోడుని పునణ్థావితుం చేసి క్నీర్షిగాంచిను, ఈ తిక్క భూవతియే తిపకాసం డనియు. చిల్వబడెబవాయ... అవని సభలో 'చెష్టయ (జక్కనతాత్తు యాస్థానకని.. తిక్కనమహాకవి. పెద్ద తం డ్రి న నీద్ధనామాత్యుంయ మం త్రి గా నుండెను, తిక్కభూపతి

ద్వితీయఖండను - పురాణకవిష్వము 75 (1210__1219)కుం బిక్యట నకని కొకు మన్మనీ్ధి నెల్లూరిలోం బట్టము. కట్టుకొనెకు.. వాని, యవృష్థ్రకాలి 'కాకపోన్రటచే పదభ్రష్టుం దమయ్యొను.. తిక్కనకవిద్వారా కాకతీయగణవతిచే "ఆరాజ్నుము నొంవెను, పసుల వీళ లో 'మేఫ్టకొని వల్లరి చెల్లిం

ఈ య ౧౧ ణా వని కాటమవాజువ్రజలవలన తగవ్హు గలిగి చన్తూలముగా శకాటవమురెజుతో పొరా_.ము గలి 12.0 చక్వాత మన్మశిద్ధి మడెసె నని యంపి, ఆ పోవిములో నిద్ధన కువూరుంయయ ఖ్షతిష్యెైన శౌర్యము అపా;ముో వర్షింవంబడినపి, తెలుంగు చోవిులకున్కు కణకతి నేకవానులకును పో రాటము లమ్ముడవ్వుడు కల్లియుండవహ్నును... ఎసయిన నేమి? గణవతికాలయమున ెలి

ల ఖు ంం ౧ చొోపలు ఫపొంగిపోముప; ఆంగానున జద్రాద్య మే గణవత్‌ ఆర

ణి టీ ల న్‌ మయ్యొను, వెలనాట చోడభూపతులు సమశినతోడ సే జవం చఅమున్న వెలనాటి మండ లేశ్వము "లెల్లరు లోంబడికి.. భరణికోట శీశరాజునకు గాపతి చెల్లిలు మేఖాంవిక (ుండాంబటి యొక్క కూంతు* బయ్యులు బివి శూర యగుటవలన, నవపహాచికీవు (వైజాములోనిదగు వధివె జిల్స్రారు రాజగు యద్ర రాజునకు వై మేళౌంబిక ససీమశీ యగుఓవలన వెలనాయు సులభముగా జయింపలయబెను. కృష్టామండలములోని 'తెనుంగస నాయకులు వశళు-ె 6, వెలనా*క చోడకాజుల నేనానులెన వీన్నచోడా నూ రు దొలను జయించి, విన్న చోయని కూంణుండ నాకము వేరవమలను టో = శీ

వెంజ్లాది వారి సోకమల డగు జయవనాయకుని గజాధ్ధమని జేనెను. విశ్వేశ్వర శివ జేశకుని (2వ దేవయ్య సచివాగ్రణి ౫76 బకని వైవమత వ్యా ్లిం వేయుచు. వోపనాజు రామయ్య, (ట్రాహణుండు అనంతప్టకంము బళ్లారి సెల్లు=రు కర్నూలు.

7/౧ అంధ్ర, వాబజ్మి యచరి త్రసంగ్రృహము గుంటూరు ప్రాంేముల సరాషధికారము నెజుఫ్రు చుండిన వతినిధి గంగయ సాహీశి తనకు నగరపాలకుయగస యేచమనాయయ మున్నగువారి నావరింయచు రాజనీతితో నవ్వితీయ వర్యాక్ర మము, నౌదార్సము గలివి గణవతి కృ లార్థం డయ్మొను. గణపామాత్యుయి మున్నగు ఆ్రాహాణుల ననేకులం చోషించి యున్నతికిం దెచ్చిన దెబ్లుండినను, జైనులను జంపించు టీవనికి

ళు ర్త గొప్ప కళంకముగా నున్నది. *ఆర్ర్వైోవావి యైనవాని కద ఓ... చి... ఇెల్లునా 1 అక్దంకి రాజధానిగా "సలినవాంయన్సు గణపతి సామంగులును నగు సాకరంగపాత చేవ్రుయను ట్రాహణ వత్తు పాతిమై యుండెను. 'వెలమవద్మ సాయకు వీరనికి సహాయులు విశేయులు సె యుండి (బావట్ల గ₹ౌ”లూకా మాటువల్లి టా ళు మ్‌. యగు) వేలానగనరమును రేవుగా నుద్ధరించి విచేశవాణజన్టమును చెంపాందించెను మొుశచమువె నిశనిపి దరపా.లన మని ఎలి గ జూశ్రీ విశ న్నీ గలనదె, వా ఇతని కూయక రుద్రాంబ (126 -124మ్స. గణపతికి వివవ రాజి యమయొ్భొను, “చమురకులజు” లె న నాయకు లెల్లకమును జా యి రా ణం రాజవర మేశ్వరుని చాతుర్యము చే నైకమక్యము గలవాపగఈం 'జేయంబకి యుండిరి. వృభ్వశన మవణానంచరము వపూక్యము చాళుక్యవంకజుందై. పీఠాప్టుకమున నఖిషిక్తుడైన మల్లప కా వావి చా ళు దేన్చన కీమె భార్యమయై రుయ్యన్ము, ముమ్షక్క- యను వారలం గని యుంటజె నని వ్రశీతి. ఈమె నేశానులు ప సిద్ధులు, వారిలో కోన గన్నా రెడ్డి యొకడు; [ఆశని తన్ముయ వికలనాథుంకు; అకని కొడుకు బుద్ధరాజు: అ3ని కొడుకు లచ్చన్మ వికఠకలయ శ. ఎనమదలలోని గణసాంబశాసనము.

ద్వితీయఖండము - ఫురాణకవిత్వము 7౯ కాట(చ్రయ; కూంయురు కుప్పాంబ, గుండవం డాధీకుని ఫార్య] నెట్లూకనీమను పాలించు నాగచేవమహారా జొకింయు.. (గని కుమారుండు గన్నమంత్రి) వీకతైై వుల గా త్రి పురాంతక.అంబయ లవ్రత్‌మానవిక్రములు.. ం 4

ముమ్థడవ్యకు చాళుక్యవీరభదద్రు నకు జనించిన ద్రుడు ద్వితయప్ర లౌవముద్రుండై 19లలో కట్టాఫేషి కుం డయ్యైను, నవత్షుధ నుర్ధరు లచని క్రింవ నుంకిరి నాగయ గన్నయ కంపని నంత్రిగా సెగజెను, తక్కనమంత్రు, లింయలూరి రుద్ర, రాజు 'చెండపూయి యన్నామాత్యుయి (ఈవయ.. వివుయ్యి, సాహణశమారం డశళ్వ నై న్యాధ్యమయుండు, బుద్ధా రెక్డికిం నొడుకు, ఈవలప్రాథాన్య మెడ తెగకయ్యే వచ్చుదుండెను, శ్రైవమతా చారల బాధల కసెకులు టైనుఎ వలస పోయిరి కొందలు వైష్ణవ అ్ర% కొంద అుత్కలమహారాజుతోం గం ట్ర చేసి ఢిల్లీ చక్రవర్తుల చాడి పెడలుటకు టోశ్సహించిరి.” మైలారు 'చేవుని ఫవూజయు, ఏకవీరామహోశ్చవమును, బైరవార్చనలు నాం వజావమతో ద్రేకమునకు లవ్‌ ణములు, వీరవ్టూజలు స్వర్గ మున శేంగిన వీుల వృతిమలకుం 'డేయంబకుచుం డెను, దేశములోని జైను లిండళత్రువులు. ేవగరి రాము 'దేశ్రయ సమకాల్‌కుంష, మనస్పర్థలు "వసలం చుండెను, ఇంతలో నల్గా-మ్టును దండయాత్ర, సాగినది... రామబేశ్చయ సామంతతకి వచ్చెను, ఓకిసోయెను, వెండవయా, త్ర, సాగినది, "రెండవసాం జయలక్ష్‌ మహమ్మవీయులను వరించెను, ఆయినను రాజ్యము భగ్నము గాలేదు. నాజ్హవసార తుగ్షఖు కొడుకు అఆలూఫ్‌ఖానుయ దండె త్తెను, మహమ్షవీయులకు పరాజయము

7౫ ఎంద వాాయచుత సంగ హము శక్‌ త కక.

7న% “శరం మున్న నజ. వ గావిపు దో లక కస్టనకె, అసి వ శం ॥ మానకరమై వ మ్రియ "ంది యయొును. గచన్న నింగమనాయం డొకవంకను, బుక్కరా జొక వక అను, కంవభూవతి యొక దెంను,ు హంహకభూకతి మొక శేవను, కాజ్సుము లాకంభిందిరి. అషవది సంచ స్వరముల

క ల న్‌ జ తరాషత ఆజిహాశున్న దీవ కళికలోని యుజ్జ్వఒనమువో లె ప లావకు నని కొచాకు ఓుగలును జయించి లాజయొరను జ్‌ లో గ + శాన్సి యల్చ్బకాలమే,

ఇత రాచకొండ పన్మ వామకుంను, కొండవీ3 "3ెద్ధను వివావంతిము,

శాకతీయయుగము నార్టయముగ ] )21.వఅ కే ఓపగల్టు వునస్సంచవాననమువజకు 'నెత్పకళొన్న )11వజణ కగునుం సింగమనాయని కొడుకు అనవాతభూపాలుయు. ( ౮11-130, శాచఫొండ కాజథానిగాా నోయగల్లు ప్ర్తాశముకు పెళింపం వొడంగను. ఇయ శి వమతొావలంవి ఇని కముండు

స్నా పాలీ వమాధవభూపాల (డు, వన్టనవ ంత్రి ఫొషకన పోేరాజు (గౌరనకుం బెన్టకండ్రి సాసాయ్యమున వతీ *భాగమున "చేవ కొండ రాజధానిగా యునరాజెోం బాలించను. చెర్తతో సీ రాజులకు వైరము, దేశి వేమాలెక్ష (132 __1070) చా శ యు

కృష్ణానవీతిరమున ఫూగినాటి నిమలో రాజ్యము చేగయనుం జెళు. రాచకొండ యీలిక అనపోర నాఎయ, కొండపవీజరాజు "వేమా ెడ్డి, వీకండగు. నిక్కు మాధనానపోతనాయన్షవు, ధరణికోటవై దండెతత్తినవుడు. గెల్చి నిలువుంశెను, కాకతీయ సామ్రూజ్యానంపర 'మేర్చడిన కఒకసామ్రూజ్యమున కథివతులు గజవతులు యుద్ధమునకు శాంగా వాకి నోడించెను. రామా

దిితీయనఖింవము య పురాణకవిత్వము ౧9 ఇ గడ యివని మం త్తివర్యంయు. అని మునివనుకముంయ మి ఆం టో ు గా నాథుంయ తర్వాత మంత్రి యమ్యొును, వేమారెడ్డి రమ్ములును ర్‌ లేల 0 నకి - [యూ ళీ ప్రన్‌ద్ధ నేనానులు 1 మల్లా రెస్ట్ర ఏ అన్నా రెడ్డి యనువ+"కఘ, అవచి చేవయనెట్ట్రి యను ధనికుడు పేమా క్షి కి ఫ్రావుగా నుండెను, సౌర్యయితుండగు మళ్తూ రెడ్డికి ఎల్లా వ్రైస్ణన అమాళక్యుండు. చ ఫమపనూరెక్షి యనంగకము కొ పకగు ననపోత రెడ్డి (గేతేతట 3 ఏట రాజ్యము హైకొనెను, ఇ3ని కాలమున సముద్ర వార్గపారము చక్కలా. జరిగిన, అనపోత డ్డి ర్వాత అనవేముండను నాని అములస రాజ్నముం “కొనను, క! ఇ యా ఇతయ 1౮63 మొదలు '30 చివవవజుకు = ఏండ్లు రాజ్యము “నేలెను. 'కెల్లునీనులొ "రాచకొండ (నిజాందగ్ధటు) "దేవర శొండల నేలుచున్న అనపోవన్న మాధవనాయళ్లు మజుల చండెత్తి వచ్చిరి, కాని, పరాజికు 8, అనవేమారెడ్డి రాజ నికొండవీటకి మార్చెను. శ్రీశ లనింహాచల మభ ఛానిని కొండబటకి మార్చెను. ్ర_్లలనంహాచల థాష్టంధ్ర "దేశ మంతయు నితని పాలనకు లోకి యుండెను. ఇయ విద్యాఖిమాని ; వంకితులకు బోషించెను. సంగమరాజవు త్ర్తులచే స్థావింపయిడిన విద్యానగర రాజ్య కశ్తాటక సామ్రూజఖ్యములలో 1855 లో హొసవట్ట అముననుండి విజయనగరకమునకు బుక్కరాజు రాజధానిని మారె నయ. అంగకు ముందు, విద్యానగరము (అదే విజయ నగరము) రాజధాని గావనియా? ఆంధ్ర చరిత్రములో నన్నియు సంచేహములే! అడి యట్లుండ వ్రధమహరిహర రాయలు పెపఏర నుండి ఎఎం వజుకుం బాలీంవెను. రాజ్య చులు వరస్పకము వ్రక్కలోని ఒన్జెములుగా నుండిన వని

80 ఆంధ్ర వాజయచం క్రపంగ్రహము తెలిసిన విషయమే! వారిహక, బుక్క కాయల విమ్థట వీకబుక్క “రాయలు మాఫవమంత్రిసహా యుంతై 117 వజకుం జాలిం చెను. అనని కొడుకు కంవభూవతి సొప్పవీకంకు, రాజ్యము నాజు ఖండములుగా విభజించెను ఉవదయగిన్తి వెనునొండ, అరగమళలె, ముఎవాయి తుళు శాజగంఫీరము * మండల ముల పేరులు, కాకతీయసామ్రూజ్యోన్నతి పొయినతోడనే దాని యుగము మాజీనది, [138 -60 చరి శ్రే మిం చేల యనవచ్చును, కాని ఈనలువనె సెంవత్చరములును న?ించిన యౌాందుసాన్రూజ్య మే తీకున శల యొత్రినవయు నిందు ప్ర దర్శింంయల కుట చేతను, నూరనయుగాశయములు కావ్ధపుష్పములంల "6 బరిణమించి ఫరిమళముల వెవచచన్లినవ డిని తర్వాతసె మమైనందునను, చాళుక్య చోడయుగముల౯ ౩ మొలకెత్తిన వాజ్యయపీజ ములు వంటవంకి 13-00 వజకుం నోయ వ్లూ_ర్తికానందునను, ఇవి. సూతన రాజ్యములు యావనారంఛమువజకే నడచిన సంధికాల మగుటవలనను ల్తని యావళక మైనది. కాకతీయసానమ్రూద్య మస్తమించిన దాపగా నీవకు నాల్లవ కతాష్థాంతము వజకు క్రి రాజులు, పద్మ నాయకులు, సంగమరాజప్టుత్రులు, మహమ్మకనీయులు నాల్లు రాజ్యముల నిర్మిం వికి, ఇవి"సుస్థిరము ఖైనవి; కాని యుద్ధభెం యేవో యొక వంక మాకుమ్రూగు మనే యుంజెను ఈ నాల్దుకాద్నుములును కాకతీయాంధ, పాస్రూజ్యములోనివే, గణవళ మొనలుకొని ఇంతవజకును పూన్సనువ లెనే శై వవగప్రాబల్యము గన్నట్టు చున్నది, వీరకృశ్యముల -కాకర మగు ని కాలమున ననేక

ద్వ్యితీయఖండము - ఫవురాణకవిత్వము త జ్‌ ళా ౪ ఆర బ్రాహణమంత్రులు సేనానులుగా విరాజల్లిరి: మూండవ విష యము ఈ కాలమున గమనింషవగినది యుృుత్తరముకుంకి మహమ్మవీయవాహిని ధమీణావధమును. ముంచివేయుటయొ యున్నది, ౨వాజయచరిత న! న్‌ _ క్‌ న ఇదు ్రావా మిదం మత్త” మకు వీరమంశ్రుల వాక్సింవోసన ముకు తెుుంగఖారతి యొక్కినది. నన్నయవలె శేపలము రాజ్యశం శ బాలే వ్ల కాదు, రాజ్యశం, శ్ర మును నడపుచుుడినవారును కవుల్తైరి. విద్భావంతులు, విబుధజనమఎచారము. లగు మహోద్కోగులు వాబ్తయమునం బాల్గానిరి. రాజకీయ దేశీయైశ్వర్భవిబ్బంభణముతో భాహాభివృద్ధియు నొడయాడియుండు నందురు. దేశోన్నతి వాబ్ళ యోన్నతి ఆధార మని యర్థము. ఇ ట్లనుటకన్న ల్‌ జా! నగ న్‌, వవ్రే న దేశీయోదే, కస్థితిపరిణాన మగు వ్రశాంశభావమే కవితాదర్శమున బ్రుదర్శిక మగుచుండు నను టిఎకకు సక్యమునకు సమాపము గావచ్చును ఫావసము ళ్యర్ష యేకచా కవితాజము! చేశ మళ్యం తాందోళనముం నన్సజచు చున్నశు, ఆన౨ంచాతిశయనును వెలువజిచుచున్నను ప్రజాహృదయ ముద్రి క్త మగమః (ప్రజామభవము ళన యకుభవముణాం 'జేసికొకు మహాకవిబునయు థ్‌ ల్లా ల్సి వడయుట నహ సపీ భూతిమీ యాధార మగుచున్నది.

"మొదటం బుట్టినది శివదేవయ్య యను మై మయోగిశారాధ్య శ్రావ ణుని “ఫురుహిర్థసారము” ఆకు నీతి గ ౦థము, ఈ శివదేవయ్య గణవలికి ముం త్రి = ఇకం డా కాలమున యశోపంతులగు విశ్వేశ్వరళివదేశ్రా మివూర్మ్మ శివమహామునులను ఈం డ్రి కొడుకులలో నొకండుగ నుండవలయుకు వీరీ

వాజి య---6

న.

వ ఆంధ్ర వాబ్మ యచరి త్రసం గ్రహము తిక్కన మహాయుశంబునకు నన్నయ యుగపు మల్లి కార్టునయోగివఎటివారు. కావుననే తిక్కన సైశముా

ఈతరం డీశ్వరుండు గాని మశుజమ్మార్రు,ండు జాండుం వల్తాజు నికని యకుమకుబున నీవు రాజ్యంబు నెమ్లినేల” మని గణపతిచ క్రవ ర్హితోం శెస్పినాండు. వె ద్యిపదభెగములు కాసె సర్వవృ యనునళం డొనర్చిన సి్ధేశ్వరచరి సత్ర ౦బులోనివి. సిష్టేశ్వరచరి శ్రము ద్వివదకావ్యము; ప్రతాప రు ్రుగిచకి శ్ర ముశు వర్శించునది. కవులచరిత్కలోం గాలనిర్ణయము కాలేదు కవిత్వము లాత్షణికవమృరము జాకపోయినను ధారాళముగానే యున్నదిం ఇంశకు నిది చర్మెల్ర;- శవి యీ యుగమునకుం జేందినవాంజే ! యుగగంత భాగమునకుం కేనవాం డందురా | కావచ్చును. యుగారంధము నీతిశానర్త ముతో; యుగాంత్యము తచ్చరి త్ర, రచనతో విలసిల్లుటయు శోభయే |

“ప్రజ జెఆీచి కూడం చటిన

నిజ ధన మడి వలయు వ్యయము నిచ్చలు6 "'బేయకా

భి జయుకు థనమును బొలిసిన

భుజబలమున నీటవందలమె భూపుల ఆఇెందున్‌” అని. శాసించెుు మహామంత్రి, శివదేవయ్య. ద్వితీయప్రతావరు చ్రుని “*్రధాన మంత్రి” శివదేవయ్య యననాకతం. డింకొకండు ' ళివతత్త్వ శసాయనము” అకు ఛ్రంశముశు రచింవెనంట. 1సశ్వేశ్వరశళకమును హృద్య ముగా రచించిన యథావాక్కుల అన్నమయ్య పీరై వమతావలంబి. ఇళని ధార శర్వాతివారికి మార్గ దర్శకయమెనదిం

&. చ్రైపమళాధిక్యముం జూపీన యుగము గాన శివ క్షస్య రణం చేసితిని.

"కాలముంబట్టి. నిర్ణ యింపం దొరకొనినచో నాదిఫాగనమునకు 2భాస్కరుని

1. ఇది యనేక శతకములకు మాశ్ళకయనియు, కని 1241 లో చుండు ననియు, శశకకనిచర్శిత్ర నుడుపుచున్నదిం

2, భాస్కరుని కొడుక్కు లిక్కన వెదఠండ్రి.

ద్వితియఖండము - వురావాకవిశన్వము తె జ్జ్‌న కవిభల్ల టుండు, కవిరాతనుండు, భవ్యభారత్కి బయ్యాన్య తిక్కనసోమ యాజ్వి కేతన ఆధర్వణుండుకు "బేకుదురుం మధ్యభాళమునం. 11గోన బున్ధా గెడ్డ భాస్కరుండు (వాళిక్కి, కుమార రు ద దేవుండు, అయ్యిలార్యుండుు చున్లి కార్టునభ్టు మంచన మారన గొల్యుందెరుదురుం అంశృభానమునఎదు బుద్ధా కి కొడుకులు ఎల్టొపై, గడ విన్నంేట "పెద్దన నాచన సోమనా థుండు చిమపూండీ యమనేశ్వరుండు, రావిపాటి. తిప్పన్న సారన్వశ“ము

చాక

నలఏఎకరింతురుం

సారస్వశనిభాగముశు బట్రి చూచినచో శాన్త్రకవిోకు కవిభల్ల టుండుు అధర్వణు డు, కవిరాముసుందు. విన్నకోట ెద్దనయు: "జేచదుకు, ద్వివద శాఖకుం నోన బుద్ధా రెడ్డియు, సీళని కొడుకులును జేరుదురు; విఫులకావృళ్గాగ మునకు భాస్క్లరాది రామాయణకవులుఎ నాచన సోమనాథుండుకు నమశేశ్వరుండు రామణీయకమును. గూర్చి్యి మొనయ శీను ముచవు భాస్కరునికేతన్క తివన రించుమించుగా. ప్రబంధశాఖకుం. జేరువకున్నకు చారిని మి శ్ర కవులనుగా:. బఏిలామిఎవం "జేయవలసీయున్న ది, ఇక పురాణ సారన్వతమునకు: దిక్కనయు. మారనయు, చెనయు. జేంనవా రని వేజే చెవ్ప నక్కజలేదు గదా!

వ లనిబటి కవిచర్శిత్తలోం గాలనిర్జ యము గాని కష్చలలో ఏథధోజరాజ కృత చారుచర్చ నాంధ్రీకరించిన యప్పనమంత్రి యా యుశాంత్య భాగ య సహన ల. స న య స క ఈమ

1. 12జ5రితీలోం గోన గన్నారెడ్డి యున్నాండు.. ఆకనొడుకు

స్స 1 న ?₹ ళకమునికొ, ॥1 బుద్ధా రెడ్డి (వుత్ర్తుండా ఓ దత్తుండ్డా 1 శమ్యుని! డు కగుటం బొక్త్రులండా గి బుద్ధారెడ్డి కూంతురు శాసనము 1277 లో నున్నదిం

మ!

బె శ్రీ వ్రభాకరశాస్త్రిాార ప్రబంధరత్నావళిని ఆజాడుయడు. పీళే ఇకనిని మడికి సిగనకుల. బూర్వుం డని వ్రాసిక (ఆఅంధ్రవత్రి, ౯-కుబంధము, దుందుఖ)

ఆంధ వాజ యచరిత,సంగ హా రే ధ్ర వాజ్మయచరిత్రసం గ్రహము

మునం దుండవచ్చును ఎంద అప్పనమంత్రులో |! ఈ యశుమానము నిళ్చిక మగునా! ఇంశకుకు కాస్త (వైద్య) గ్రంథముగాను కవిశ్వ సమున్నతికి కీడును జేయద; తోడునుం జూవదు!

ాలనిర్ణ్హ యము “లేలువజకును బెలభారరీమును రచించిన గంగా ధరు-డు (గాకచ్రూని); నందచర్శత్ర కర్డ యగు గంగరాజు వెడప్పు ప్రద్భుమ్న చరిల్తేముకు రచించిన పెమునభావన, నీ యుూూంళమునకు6 జనవ రని మ్మాత్తను వెప్పనగుకు.. ఇదియు. .ైరినిబ్రి వక్కాణించిన మాటమీకాని నిక్కువము గాదు. భావివరశోధకలపై నిర్ణయ మాధారపడి యున్నిః

వద్తకని జినేంద్రపురాణముకు సర్వజేవుని యాదిపురాణముకు స్రావీనాంధ్యిల వాజ్యియములోని వని వాబ్మయచర్శిక్ర కారుడు శలంచినట్లు న్నది కెస్సి. పద్మకవి పీసవద్యము ప్రబంధశైలిని బోలినది. సర్వదేవుని యూహలు వ్రబుధములోసి యలిశయోక్తుల నువమిచినవి, కాటి ప్రాచీ నాంధ్రశే నసారిన్వశేమున నాదెజినేం ద్ర పురాణను లుండియుండ వగును శాన, యవి యక్క _రృకములో పద్మకపి, నర్వ జేవులు కడకు నన్నయ కకాలమువారు గూడ కా రనియు, తిక్కన ళర్వాతివారు కావచ్చు నన్‌యు విన్నవించుచున్నాను. (విజ్జులు వీన్నల గుణాముు చ్హప్‌ించి దొసంగు లున్న తృమించి దిద్దుదు రని నమ్మిన నా యూహలకుం గినియక సంగ్కరింతురనియే ళలంచుచున్నాము

ఇజ్‌ నొక్వొక్యాటిగా సీయుగసారస్వశళళాఖలను బరిశీంంశము.

! య! దం

ఆధర్యణ. జాద్యుండందురు. “కుత్ర చిశ్స్వంష్కృతీయో౭కి ప్రాలోడవ్య త్త చ్యుతో భవేత్‌” ఆకు స్యూత్తమును లవ్షీంచినచో 1580 క కర్వాతివాం దగును "కాని, యిట్రి స్యూశ్ర్త్ర్యము లవటప్పటికి వికృతివికేకళారికావళిలోనికిం బ్రాకి యుండవచ్చును. కాని, యహోబలపండితునికి ఫూర్వు 'మెవ్వరును

ద్వితీయఖండము = ఫురాణకవిత్వము రిం గారకలను ట్రస్తావించి యుండలేదు. అంతేయుం జూడంగాం కవిచర్శిత్త కారుండు నుడీవినట్లు లన కవిశిరోభూవమణమునకు వన్ని వెచ్చుటకై *ేయహో బలవండితుండు వాసీన గాఫ యివి! ౬/

నన్నయణభట్రీయముకు నిట్టిడియే. చిన్నయసూరినాంటికి నిజే కా మరల వచ్చినది. మిషన విని వనంబడు ౫ శ్రి,లింగశద్దానుశాసనము, ఈ ఫర్వణ చృందన్సు. భారళము. మొదటి శెండును లకుణగ్ర్రంగను లకుట నామనులే చెషుచున్నవి. ఇశని భారళకవిర్వను. గీర్వాణపదజటిలఐబుణా నున్నది.

“న జనానావని నాశ్రయూఫమకుటన బ్రస్తాబ్బరానో జ్వలద్‌

/ ఆవ ద్ర బి ద్యుతివిభాాజిన పాదపీకు లలనాదో శ్చామరోద్ధూశనూ రుళలోలా[ివినీలకుంళలుం గౌదన్ధామలటోయూరకో అ క్రొ

భికబావోవరిఘుళ సువర్డ్మ ధరణీభృ జ్ఞైర్యు దురోధమన్‌* అకు పద్యముకు విరాటపర్వములోని తిక్కనకృళ దురో్యోధవపర్మ న మున్నగు చానితోం బోచ్చిచూచినం దిక్కనలోని 'తెకంగుళాయలు లేవని బోధవడురు,

“గంధర్వశంధర్వగంధర్వనగరంబు, నాగఫున్నాగపున్నా గసనము నకు సమాసము ఫక్కి=ని, వద్యకవి జినేంద్ర, వురాణములోని

“హరిసిలయంబును హరినిలయంబుకు విషధ రాఢ్యంబుశు విషధ రాఢ్య” మకు సీసపాదముతోం బోల్చి చూచిన నిర్వురుకు కన్నడ కావృ్యముల

1 కీ శీ. నీశేకరింగముగా రొనర్చిన యఫూర్వవ్యాఖ్యాన స్‌్ధాం ళము లధర్వణ కారిక లవిషయమునశు, శబ్దచింతామణివిషయమునకు, కార్య 'కారణవళ్వల్లా 'లెల్బరును, చ్చక సరగ్య మనిమయే చెప్పవలసియున్నది,

ల త్రి లింగశట్టానుశాసనము నన్నయకంటె ప్రాబేన మనియు, విరాట బర్వాదులను రచించిన యధర్వణుండు గగ ర్త గాందనియు కొందఆఅనాదము,

86 ఆంధ వాజయచరిత నంగ పహొము న. తకం

లోని వ్రబంధరీతుల నువక్రమించి రన్నట్టు కానవచ్చుచున్నవి. సర్వజేవ్చని యానిపురాణములోని

వారినీలిమణివిరాజిళ

నురుచికవోపుకముం జూచి .. (ఓ తమిస్త్రా

కటండు విధుంతుదమండల

వరిశంకంటేసి పురమువైం జన నోడున్‌. అకు కందము నన్నిచోడుని యతిశయభావములకు దలంపించుచున్న దె. వీరు ముష్ట్వరుశు శైనుత్తై యుందు రనియ్యు కన్నడరచనాసంవిధానముల ననన రించి రనియు, తిక్కన కాఃమునను, శర్వాతి "కాకతీయరాజుల కాలము నకు నోడంాట్ర.బడి కేహింసితురైన శ్రైకులలోం జేనవా. రగుటచేత్క వీ3 కృతులు బహిమ్మ్చ్భళముల్రై యుుడవలయు ననియ్యు.. లేక తిక్కన భారత ప్రభారాశిల్తో వెలనే:గుచుండిన .ైవసాహిత్యో దేశములో నివి ప్రచ్భన్న ము లైపోయి యుండు ననియు, వీరు నసమకారికులో, లేక, నెకరొకంకి ద్షేి కాలమువారో మై యుందురనియు నూహించుట శెడము గల్లుచున్నది. ఎటు లైన నపణాక ! వీ3 మువ్వరి కవిశళ్వము మొశ్తముపై రసవంత్న మైనవి. కవి భల్చటు-డు వ్రైవ్రుంయు. ఇవని దొక విక్రమార్క_చరెత్ర, మున్నదటు. దీనిలో “నీవు చన్నవెలుక నిలువ లేక అని యొక గీశ్రపాద మున్నల్లు విక్ర మార్కచర్శిత్రముకు గవి * చన్న'వెళుక నిలువల” ననినది.. పైగా నికండు సంస్కల్భృత _ నిఘంటుక్నర్హు. కవిభల్లటునివలెనే కవిరాకసుండు గ్రామా రామ సీమవాందే.. 2ఇళండు. కవిరాతపీయమునే కాక ఆఏనారా

మేం ఆఅంధ్యూల చరిత్రము మధ్యయు*గము.

2. కవిఠరాథసుంజే వేములవాడ భీమన యని కొంద ఆఎ దు వర్థ మానపుర (వద్దమన్ని వనప ర్రిదస్త ఆ) చోడులలోనివాం డగు భీముని సోదరుండు సోర్దుందు కవిజనా శ్ర యము (కళ్యాణపురాధిషతి చచక్యజూ దేకమల్టునకు

ద్వితీయఖండము - పురాణకవిత్వము 7 యణ చిక్తముకు వైళము గ్రానీన ట్లున్నది. భొనుమరీ చివిస్ఫురత్తోయజ కాంలితోండం దులందూాడు” కెలియే ఇళనిది కావచ్చు. కాని, గ్రంథ మేదీ! పీరివలెనే విన్నకోట "పెద్దను లాక్షణికం. డంటిమికచా ? “పెద్దని *రశాజమహేం ద్ర ఎరమువాండు; కావ్యాలంకారచూడామణిని రచించెను ందోవ్యాక్ళం గ్రృవములవళెలాక ఆలంకార్యగృ్యంనము లుదాహరణ నముపేషము లగుటవే నేళళ్ళ_వులకు కవు లనవలయునో, లాతుణికు లనవల యునో ! భార ధారాళముగ నున్నది. తెలుగువదముల తీరుతీయిములు కవికి జక్కగం అెరసీన ట్లున్నడి. కాని, కావ్యము 'లేవియు లేనియెడ నువా

లం సేనాదతి యగ్ఫు శేచభూపతి కంకిశముం జేసె ననియ్యు. "వాగీంద్రచూడా 9 యాచు థిషంం, కరు /

మణి యశ కైనాఐ ర్య శిష్య డు గోకర్చుండనియు, వాగీద్రుండు "తెట్టాలో “నావి అురాణము"ను రచించెననియు నాంధ్రచరిశ్రకారుయ. (165్‌-వ పుట) మధ్య యుగము వెప్పెనాందు. ఇది 12-వ శతాచ్చిలోని కళ. ఇాని పోళరాజు *“పహయమఏపో యక వవ్యములో "నెన్నయడినవాండుం 12-13-వ శతాబ్బముల సంధథిలో నుండినవాం డంటం కుమారనసంభవవీ3కలో మానమ్థ రామళ్ళవ్వకవిగా రిచ్చిన “వాండిమి నలసివిరాజూ” 2వ శళతాబ్లమున

ళీ ౯ ధి ది నుండుటవలన వేములవాడ భీమకవి యప్పటివాం డగుకు,. కవిజనాశ్రయము లోని ప్రక్షి ప్తవద్యములః దీసివె చిన చానిని భీమన దనవచ్చు నని కొందణుం

న జ కవిజన్శాశ్మయము గోకర్మ ఛందన్ఫులూథ లె ట్లున్నను వేములవాడ భిమకవి 12.వ శతాబ్బపువాందగుచున్నాండు. చాగి పోవరాజ్యూ కళింగ గంగు, నల్ల సివి హౌచ్చుకక్కువగా 12వ శతాబ్దిలోని సమకాలికు లీఏచున్నారు. ణి ట్‌

వాటువులుగూడ నజేవిషయమును జాటుచున్నవి. నన్నయయుగమువాం డకుట కిది చాలదా!

షం కావ్యాలంుకారచూడామణి నంకిళముగొన్న కృతిభర్త విశ్వేశ్వర రాజు వాసస్థలమును గుజీంచి వాదము గలదు విశాఖముడలములోని * వంచ థారొ లవ గ్రామ మని యొకరు స్పష్టపజచిరి. (16-వ సంవ సంచిక

[3 ఆంధ్ర వాజ్మయచరిత్రసం గ్రహము హరగావద్యములకు జూచి _యుట్లు గ్రానీయుండందగినవాండని యూహలు వస్నుటంత యుచికీము గానేరదుకచా 1 రసాత్మ్య కవాక్య "మొక్కటే వాలు నన్నచో పెద్దన య్వుత్తమకవికోటిలోం 'జేరందగినవాండే !

పాధారణముగ మానవస్వథావ మాళ్ళస్తుతిపరాయణము. కాన, బుద్ధా చడ్డి కవిలోకభోబాండ” నని చెప్పుకొనుటలో నాశ్ళ గ్‌ర్య మేమియుకు లేదు నన్నెచోడుండు భద్తభూవతి మ్మం దాము పాగడిహొనలేదా ? అక్షస్తుతుల శలరియేగదా భోజుడు వదాన్యచక్రవ రీ యయ్యె, శాన్మి రంగనాస శామాయణ మకుేరు నమసీ పోలేదు. జన శ్కుతి వరంవరలో సాగివచ్చు ఛున్న ఈజేరున కొక కారణ ముండి తీరుకు రంగనాభుండకు కవియే రచించి వారిపేర పొట్రకె వ్రానెనో, "లేక * రాముపావనచరి శ్ర్రము దివ్య భొషు లోకా మరంజనళ్లోకబంధములం 'జేగాని వాల్మీ కి చె్ప్పన జాడ రంగ నాథుండను చండితుంయడు వ్యాఖ్యానముం 'జేయుచుండలా. వీరు ద్రాసీకోం "లేక వారిచే ర్రాయించుచు రంగనాకుండు దిద్దుచుండెనో యథార్థము మాత్రము మృగ్యమైనది. (ముందువచ్చు విమర్శలకు కష్ట మగు నని కవులకు: "జెలియదు.. లేకున్న సింగన లెందజో యుఎడినకు లమ సీంగనయే సిగ నగా దలయడు నని సింగనాత్మ్య జుండ” నకు విశేషణముల వ్రాయుదురా 1 “వర్హమానకవుల బహూకరించి యశుచో వ్యర్ధమూనకవులు వారికి బెలిసీ యున్న నంభ్రియ సర, మనకు దెలయుటతో వారి కేమి వని? ఏ0-.వ శళాద్దీలో శమ్మగుణించి చర్చింతు రని యీరికిన్తైన స్వవ్నమునం దట్రియుండ రాదా 9 పొల్యురికి సోమన్న చూపిన రాజనూర్ల మును బుధ్ధాశెడ్డియు రంగనాథుండుు శేనతనికొడుకులు ఇ ద్ర వతీచిరి. సీడలకై చెట్లు నాంటి3

యం ఆంధ్య)లచరి త్రము మధ్యమయుగము-కోన బుద్ధా రెడ్డి! మలయ, బుద్ధయ, కాటయ (శకాచయ్య, పీడుగు గుండయ యశువారలు కొడుకులు.

ద్యితీయఖండము - ఫవురాణకనిత్వనము చ్‌ వార్నీ నుతో గట్రిచేసీరి. ఏమి యా మధురగానము ! చంఫూశావ్యములలో నింత మాధుర్భము గన్నడదు. వాస్తవముణా ద్వివవ &రవారాళిలో పొలుపొందు కలువల పోరానినిందు కలసిన జక్కవకవం బాపు ముదు పాలవెల్లిని ద్రచ్చి వడసీన వెన్న శూలి యాంచలపువ్వు చుక్కలనవ్వ "నిటి ఛచకోరములకు నెలసపెలవంట యుజవేది విరహుల మడికించు ముట హరిహరబృహ్మల యానందదృష్షి సరశిజరివుండైన చం దు/ండు పొడివె” వ్‌రి సందర్భోచిక వర్త నావైశద, స్రముం జాచి “చలియించకున్నవి సకలవృషీముఎ న మెలరోవు వనభూమి మృగనమూహములు నెలకి విహాంగంబులు సీడముల్‌ చే మజిచి యున్నవి ఈమ మంజులధ్వకులు” వీరివదములు రసాకుగుణమున మాటుచ్యు. పొదము లెక్కడి కళ్కడ చాడినెతో. కెక్కినట్లు కదురుకొళుచున్నవి. ప్రాసాకుస్రాసములు మెండు కొని, శబ్దనరణి నుద్దీవనము చేయుచున్నశు, నర్థవంశములగు చదంబు లగుటవే కళవైనే దృషి నెట్టు నిమగ్నము చేయుచున్నవో ! “ చటవృత్తులం బిక్క కడముట న్రుక్కి- ఆ జీవంబువై రోసి చెలువంబు. బాసి కాచయ, విరలయ లు రర కాండక _ర్ధలుః "ట్ర 0స్థమైనది. వారిసోదరుండు బుద్ధయయే సాహిణి మారని శం డ్రి బుద్ధాకెడ్డి యగు నేమో? అటులైన రామాయణ (ద్వికదు క్రరయొన బుద్ధా రెడ్డికి మారన మశుమం డగు,

900 0ధ వాజయచరి త సంగ హ ఆంధ్ర వాద్మియచరి త్రసంగ్రహము

ఫులులలో నావునుబో లె దుర్వార

ఘోరరాతుసవధూకోటిలో నున్న

నారీశిరోమణి నలినాయతావ్షీ

ఎఎం లం హృస్తము ల్లాగిచి

నడుకుచు నావల్కు నాల్క_కు రాక

కడుదూలి గద్దదకంరమమొ వరిశె” నను నివి మొదలగు ద్వివదలకు జదివి వాలీ కీసుధామధుకకవిశయందని 'లేటం

తార్త గొంతవజకైన "తెల్లులోం 'జేృబ్చనవా "కవ గన్న రంగనాథుండు, (బుద్ధరాజు) మంత్రి భాస్కరుండే యనిన నతిశయ్పోోక్కి. లేక్క సాహస్తో క్రి శానేరదుం బుద్ధా కెడ్డికొడుకులు కాచయ విరలయల కృత మననది యుళ్తరకాండను |

మాత్రమే |

విపులకావ్యకవిత్శాప్రవం చమునకుం. 'జేంన రామాయణము. ననేకలు ఫూరించిర.. అంణ్యకాఎండము దక్క_6 దక్కినభాగము లుత్సన్నము లయ్యె ననిరిః కావచ్చు సాహిణిమారన వాని పునరుద్ధరణమునకం బూమొనెకుం నుప్రసిద్ధకని హుళక్కి. భాన్క్టరుండు. వేవట్రెకు.. అశనిమి త్రం డయ్య లార్యుండు, కొడుకు మూ కార్డునభట్టు, ప్రభుసుతుండు, వన శిమ్యుండం నగు కుమారరుద్రబేవుండు దోడుసూసీరి. కోనబుద్ధా రెడ్డికొడుకులకు దాయాది వంళశములోనికి: 'జేంన సాహీణి మారన అశ్య్వాధ్యతవదవి నుండినవాం డగుటం దన పేర నొక రామాయణమును గల్లించుకొనుట వింత శామం కీ ర్లిమక్సరము వభువులకు సహజము గదా! శనకొడుకే యొక భాళమున్రైయుటకుం దొడంగినవ్వుడు ళం (డి యుత్సాహ మే మనవలయుళు ? కొడుకునే ఫూర్తిం వ్రాయు మశుట కెకకాలము పట్టునో * కావుననే యందజుకు జేఎర ఊత్సన్నమగు క ఆరణ్యకాండభాగముళు భాస్కరుండు మొద లిడెుు చాల ననన క కన న కన చత క శన నగ

1. ఈ విధానమును గుటించిన యూహ యంకయుం గవిచరెశ్ర "కారునిద్యి సమంజసముగ నున్నందున వివరించితిని.

ద్వితీయఖండము - వురాణకవిత్వము 1! కాండకు మన్‌ కార్టునుండు ₹ైకొనెకు, చాలకాండకు చ్రాని ముగించిన మ్శకార్జునుండు కిష్క్టంధను 'మొదలుపెట్రాను, ఇంకలో కొస్కరు-డుం దానిని తానే హ్వైవొనియె. నందరకాండము వ్రాయుచుడిశచ్వుడు వనిలేమి చానిని రచియించుట కుద్యుక్తు-డై శేషమును కొడుకు రచిందం౮ా ఖొన్క రుడు యుద్ధకాండము రచించం దొడం గను, మధ్యకు అయ్యలార్యు! జారంఖించి యుద్ధకాండమును బ్లూర్తి వేసెను, హుళక్కిభాస్కరునితైైలి నులళము. అర్థము నశునంంచి కఠినముగా మాజిశకు సౌలభ్యము విడనాడముం

ళా, రఫి ల న! ం అగ లు “ మనోహరముగా” నుండుషు. ప్రతావరు ద్రునాస్థానములో భాన్కకకవతో నమముూూా నాస్థానవుడీతుండైన శాక ల్యమస్టుభబ్రునకు నుబంధించిన యయ్య లార్ముని నరణి కొంచెము బికునువారి వైశవృగుణముచే లయించుచున్నదిః కుమూరరు ద్ర, జేవుని ఫక్కి యెడ తెగని ఛారగాక్క మజిచి విఆిచి నులభగ్రాహ్యా వదములతో. 'జేర్చంబడి యన్నది. 'ప్రశాంకనరోవరముం బురుడించుచు, మల్లి కార్టునభట్రారకని వదరీతి హశుమంతుని. వేనోల్ళ ౨ఘనముతో కువులు

జ ఓ గట్రినది; కరధాటిని దూకులు చేయుచున్న; పౌథశమై రసోదంచికమై మొజిన్నశు దలంపించుచున్ను ది. విపులకావ్యవరంపరలో మొదటిదైన కామా యణానువాదము కవివంచక "'మొనంగార్చిన 3.

చశర్వాతిది హరివంశము. దీని నిర్వరు రచించిరి. యథామారృకముశా లనవ్య్యక్రిళ్వముశు. విడువక నన్నయతిక్కనలవలె కొన్నికొన్ని మార్చులతో నెల్లాప్రైస్టడ రచించె్సషు ఆఅశనిని బురాజకవళలో నుదుకెందము అళన్ని తరేఎ-గ నిరువదేండవై నున్న నాచనసోమనాభండు (1870) మాకృకను నూకనాంశములతో “నధికప్రసవం్ములతో” రసాకుగుణ్యముగ మార్చి, కథావ్రణాళిక. చేర్పజచుకొని యద్భుకకవితావిలాసముతో.. మృుళ్తరహ3 వంశమును రచించి ెల్లూరునందలి పహుుహరనాఫక్టుని కంకి 'మొనశ్చెను కేబ్గళం డప్తభాహాకవిశ్వవిశారదుండంట ! అహ్రైదశపురాణార్థవిదుండంట ! ఇత

1. తాామ్కశాసనము య

ఫై యచరిత,సంగ,హము ఆంధ్ర వాబ్యయచరిత్రసంై నికి సర్వజ్తాం డను బచిదదము కలదు, ఇ వన్నియు నుండనిండు ! కవులలో షా

నిండు సర్వోక్కల్భష్టుం డని శబ్దరత్నాకరనిఘంటుకారుని మళము. (చిన్నయ నూరి చాని నారంళ్ళించెను. వీనేశలింగము దానిని బలవఆివెసు శ్రీ అనంళ కృవ్యశర్మ చానిని నమూలముగాం 'బెజిక్‌వై చుటకు యత్నించెకు. సత్య మేది?

అల్ల శ మూ శాన్సీ లోళో భిన్నరుచిో” అన్నారు "పెద్దలు! అశం జాంధ్రకవిరాజ వక్త్కలోనివాండని మ్మాత్ర'మొస్వుకొనక లప్పదు. కాని, తిక్కనకన్న నధికుం డనుట పాడిగాదు. (కళా, ధ్వని స్థిత లమ లక్షణ శ్రే యముశ్కు విశ్వమాన వైక్యభావ్తైలులకు కువలకతీద్వ్యయమును జూచుకొన్నవ్వుడు శక్కినవన్ని యును సరియేకాన్ని విశ్వకల్యాణె కాశయసనుద్దీ పమగు ధ్వనియ్యు, విపుల ఉ్రచారమూల మగు స్థిరశయు సోముసికవికవయం చేపవీ? భారళములోని నైతిక శిమగాని, భాగవకమునకున్న వ్రచారముగాని యున్ననా! ఎఎదులకు మోరంద యును పరింవరని ప్రజల నడుగుటకు మనకు హక్కులేదు. ప్రజాభిప్రాయమే ప్రజానందమే శావ్యస్థిరళకు కూతువు, మంచిది చదువుం డని హెచ్చంం చుట మ్శాక్రమే విద్వాంసుల వని. తారశకమ్యచర్చ మన కవసరము గానివని, నాచనసోమన పండిత్యార్షేసరుండు, సాహితీఘకుండు.. కవితారసికళయందు మిన్న సనమయోచిశధార్య రసోచివమగు వాక్సాిఢ్జిమ, (పువంచాకుభూతికిం ద్రుశిబిబములైన సమగ్ర్రఖభావనుబు గలవు. కొలంది "లేటళూటలతో, లలి తోక్తలతో, మృదుమధురకబ్దవిన్యాసముతో _ నిషయమును వ్య క్రీకరించు సామర్థ్య మాళనికి జక్కూలయలదు. కాని, తిక్కనలోని విషయ బాహుళ్యము, సర్వంకష ప్రజ్ఞ $ సందర్శో చితగాంఖీర్భము, “తెగ వలుకులం ట్రయో సించు ర వ ర్య శ ॥

౦చుటయందు. మార్షదర్శకములగు వసావప్రా ల్భ్యములు నంకణా "లేవు, వ్రబంధముల శ్రివ్పటు రసావేశమువే నెడలు మరచుట ఇళనియందు యౌవనము దొల్చినమి కావుననే నినర్గభార పోయినది. ఛార యలంకార

ద్వితీయఖండము - వురాణకవిత్వము 03 ం! క్ష స సర ముల బరువుతో గల్గుగల్లు మశుచున్న దిం కవ్చిబృవ్యూ కొక "తెరువు సర్వజ్ఞున కొక దోవ, (ఎజ్జిన వదంబులకుం గొన్ని చోట్ల వన్న వేసినాండు, కత్సాంశేతిక లూ చం పదంబులకు కైఘంటుకంబుల నుడివినాం డని కవిళకుు నొచ్చు కాదుం వూర్వా చరముల గు త్తైలుంగ "లేదు, అనతి హాధార్థ లి నళ్లావసౌమనస్యము "లేమి ఇశని దోషములు కవితామాధుర్యము ముచిజే కాని అవనరముబేని కవిశ క్తి ప్రదర్శనము మంచికో ట్ల గును! ఇట్లని కొందలు వాదించిక్రి) ఎజ్జనతోంలోల్చు +శకు వలసువడదదు, ఒకరివి ఫుఠరాణకవిళ్య ఇంకొకం3 కాన్యకవితు ఎటులై; న బేమి? అంధ్రకవిసార్వఫభౌములలో నీళం డొకండు. ఇళని *ళిండవకృతి “వసంశవిలాసముగూడ నలిప్రాఢమై యున్నది. గడుసుపోక లఎబిలిగ నలు ఈత కూ ఛం న. కొని యున్నవి, ఇళనికాలమువాందే, యిటివాండే 2చిమవూండి యమశేశ్వరుందు. నో శ “పేశెన్నికశెక్కినట్ర” యమశేశ్వరుని * వచ వ్రభావనంసిద్ధులొ డని కవులు వర్ష్మించిరి. సోముని “నుకవిసోముని” ఇాను “ోబుధసక్నుతునిొ గాకు కష్టలు ఉొగడిర. “చరదూచరమా ద్కుల్నవెం , అణ ల నా శ కి నరిఫపున్నమః: దడోంచుసూర్య చం చు,లభంగిన్‌. "కాక తీయమహాయుళాంత్యదినంబున బుధసళ్మ్నుతుం డొకవంకళు వచస్సిద్ధ్థం డొకపంకను వెలుంగుచుండిక.. ఆభు'లేశ్వరుండు. తెనుంగునకు హర్దుని (క్రైమధ కావ్యకర్త వంటివాంయం. వ్రాసినది. చూచినది. శలంచినది సంతోషించి నవ నార ప స ప జస క్ష తీ నడకుదుటి. వీరరాబా అనంతకృష్ణశర్మ మున్నుగువారి వ్యానము లాంధ్రసం చికలోన్సు వరిషక్స్ళంచికలోను చూడుడు. 2. ప్రబంధరత్న్నావళిలోని వద్యములు, వాటువద్యమణిమంజం 2వ భాగములోని పద్యములు చూడుంయడం.

శ వాజయనరిత వంగ హము 01 ఆంధ్ర వాజబ్యయచరిల్రైనంగ్రై నకి, సర్వమును శృంశారమయ మే! "తెఎంగు చ్రృనములలోని శృ గారరస శర్వస్వముకు దులందూచినం నమ 'రేశ్వరుం డొక్కుందే తన విక్ర మేనముతో ఇఒరువ్పుగా6 దోంచునేమో ! నవరసములలోే శృం గాకరనస్థానము నిరువనూన -మెనని, కాని యితర రససాన్ని ధ్యముననే దానిసౌభాన్యము అశుభవనీయము, శిమణీయతను గేపలకౌదాత్యృమును బొందిన శృంళారరసాధిదేవక యగు నిరనికవిళ చక్కారపలె చాల వెక్ళునమై వినుగునకు చారపీయు నేమో! కాని యా యనర్మ భళమంజులపదధారామార్డ ప్రమాధుర్యముల “2టివాండు ముస్థండు ల లా శి శాండు* మంచి దృశ్యములం జిత్రించినాండు కీ భూవులప్రోవులై చిలకబోదలు కోయిలపిండుమంద లై తావ్పులక్రోవులై యళివితానముగానము తానకంబుల్రై కావు బండఆాలుట త్రిశాలముగల్డు వరంబు గన్న స్నయ” ట్లున్న వనశా! ఎవని కింపుగాదు! “చేలలోవలక్‌, దిరిగి యొకింళవంత వడం దేఅెడు శ్‌ జా జ్‌ క "మోములం కెళ్ను సేయుచు, విగినొని క్రచదృగ్రచుల పెనం జీంకటినెల్లం జూచినక్‌ ౩ చెడవరు లర్థియాడం జరలేరగ మావవు నంకక” మజలు పొవన ఛూమి నీ జకు లెవరికి దర్శనీయుఎంగారు!. వెలందులు ముదమున విహరించుచో- సోయగంబున వీథుల గ్రాలి శ్రాం వవలు నేయును నుడూోక తవిలి తికుగు మిండండుకుబో తొ నుండు ముదానిలు నేముందురు 1 “శరుణుం డగు కీకలకరు, న్మరగి విజయలక్షీ శన్ను6 జాచి ముదుకండుక్‌ ా ఈ కూ జూ, కరా ఖరకరుండును నని ద్తొబ్చిన; కరణ్సిక- రవి పశ్చిమ్మాద్రి కడం శ్రుంగెం *ఇాన మనము ఇంక నళని కవిశశేహి వె ప్రబంధలమ్‌ణములకుం బటుపొమయనియం కథాసంవిధానమునకు బదులంగ వర్ణ నావై చిక్త్య మే లత్ష్మ్యు మముపోయిన ననియు కావ్యప్రబంధయుగంబు నాకను "బెల్పు శంజావ్టారిపిక్ప్రసిద్ద కుగు మేళ మనియు దీర్తానించుకొని క్రాలింశముం

దితీయఖండము _ ఫవురాణకవితర్వము 05 విపులకావ్యభాగ మైనది. మం తశ స్యారుని కుటుంబములో మువ్వురు కవులు జన్మించి ఈ భాస్కరుని. ళనయుండు శీశన కాదంబరి నకు చదించెను, నవనరభావుకుం డనియుశ్కు. కవిళకు ముఖ్యుం డనియు, నీశేశన అ ఎం! జ స నై హై శా వ్రైన్సడ మ్రానయ శేళనచే పర్టించయబడియెను.. తెకుంగు వద్యముల్నపెం బ్రీతిం జాపుచు, సన్న సన్న సంస్కృృృశసమాసములతో నింపులార్చు వద్యము లల్లం గలవాండై కాదంబరిని * కువలయాశ్వ చరెత్ర్రమును రచించెను. తిక్కనసోమ యాజి ఇశని సోదరునివొడుకు గాన కుమూరుం డగుకు తిక్కన్నకు దశకు మారచర్శిత్తము నంకిళముగా మ్రూనయశేరన రచి౨చెకు* తిక్కన మెచ్చుకొన్న కవిశ సామాన్యమా? ఆటి కవిశ గల కేరనళండ్రి మ్రూనయ్య. ఇంటిపేరు మూల ఘు కు ళ్‌ లై ఘుటికవారు. దశకుమారచర్శిత్రమును క, విజ్ఞా నేశ్వరీయ మకు యాజ్ఞ వల్క్య్య ధర్మ శాస్త్రముకు 'తెన్టించెను ఆంధ్రృభాపహాభూపషణ మమ చిన్న వ్యాకృతిని నం త్ర హీంచెను. అభివవదండి ఇతని బచిపదము, అంచిళఖావరసోదయము౫ా రచించుట కవియొక్క యుద్దేశము. అశనికి భావములకు యథామూలముూగా చత్రించు నైపుణ్యము గలదు తొట్రువడక నెమదిగా నడచునట్టి థారాశుద్ధి స్వభౌవర్మ న యధికము, ఇతని రాజహంనుండు “ నిర్థలమణిమండనద్భుతినిరాకృళ వాంనుండులో క ఇతని నిదాఘ వేళలో “వడవడగా సీళు లుడికిన జలచరుల్‌ వనచరవృి మే లని లలంవ వాత్యాఖిహత్తి లగ్గవాడి వియచ్చప లవనివై జనుల మే లని తలం”చిరి. తతత 11. ఒకటే యుగమునకుం జేరిన 1, ఏ06006%, 2.540అ/, 3.5ఇట- ఫం176 లవలె నీ 1. మంత్రిభాస్కర, 2. శేళన్య తీ. తిక్కన 'లేకకటుంబము నకం 'జేరన వార్సై యాంధ్రసారన్వశము నలంకరించినారు, కువలయాశ్వ చర్మిత్రముకు రచించినవాండు నండూరి-శేతన మంత్రియే మో అని కొంవయు, 2. పువ్వోద్భువు సోమదత్హ్క ఆపవహారవర్మ చర్శిత్రలం జదువుండు,

.. ద వాజయచరిత నంగహా 9 ఆంధ్ర వాబ్మ యచరిత్రసంగ్రహము కకం థం | లూ ఠి అట్టి నిదాఘములో “నురగాడ్పులెస: గె. నిక నిలువపరాదు. “నెల్లూరినుడి బయలు'జే3న భారతి రాజమహేాం దృమువంకం జూచినది, కొంళవడి మంచన శీయూరబాహుచరిత్రకు చెవి యొగ్గినది.. నన్నయ పెద్దలతో పాటు మంచనయు రాజమహే౨ ద్ర వరమువాండే! నండూరి గుడనమం, త్ర, యాళనిని లోషించువాండు 1800 ప్రాంతమున నున్న వాండుం

• దలముగ ెల్లస్టార్దును లతానివహఎబుల రాలు పుప్పొడుల్‌

ఫులినళలంబుల్తై చెంంవువూనల మాందటం బే3 శీశశీ

దళముల 'మొతత్త 'మోడల విధంబు నటింవగం బాటుం 'బెప్పలై

ఫలరనవాహీను ల్పురి యుపాంశపనంబుల”* ఇంశీమి ఛాపలయుకు

= -ఇంటిచౌరం బోవుట మాని విసఘుండు మువ్నచే

సీనయువకారేము ల్థఆచి చేడియ చింక యొనక్చ” వాందు, ఇట్రిసంఘటనములకుం బుట్రినిల్లగు శేయూరచాహుచరి త్రృముకు నాలు ఇాళ్వాసముల గ్రంథనును 'చెఎంగువదముల యశవిరివలపుఎ చ ముచేర, సరనుల కింపుం బెంవ రచించినాండు; చరెశ్ర ఇెక్కినాండు. భారతి నవ్వి వెకుదిరిగినదెం రావిపాటి శ్రిపురాంతకుండు (త్రిప్పన్న్ర) “ఆంబికాశళకముతో స్తుతించి నాండుం చంద్రతారావళి, మవదనవిజయములకు. వినిపెంచినాండు. 1330 ప్రాశేముల నున్న యిీాకని రాయనభాన్క్లరుని దర్శెంచినా:డు. అకని చాళ్ళ సక యభ్గినందిం చినది, శళికోర్యళికలతో నింపీనాండు గ్ర్‌గొముకు వండిరుఎల మెచ్చలేదు. దానిచేత నుదాహరణముల వీడీ

“ప్తాగంధికషండకుట్ట లకుటీరాజీసముస్హాటన

శ్ర మనిర్వాణధురీణకుం చికయొ శావళక చెంప వహించు చంద్రుని”

కళారమణీయర్వము నళ్ళినందించినా:డు. సరిపో లేదు

ద్వితీయఖండము = ఫురాణకవిత్వము 0 *ఇెచ్చులబోరుందల్పు లిసీరింతలు వాజెడు చూఫుసుంచియుం ద్రినీఎ శచక్కునం జెటిచి తిన్ననిమోమునం శాయు వెన్నెలల్‌- ముప్పిరిగొన్న వేడుకలు మూసినసి స్షసియాడం బ్కీతితో వప్పరమేకుం జూచి తకు వర్ధముగొన్న” యంబికబాల్యము ** = కొమొలక చన్నులు మించుదొలంక సిస్తనం మ్‌ ౧ జూడంల నేరము ల్మెబుంగుంజూఫపుల స్‌ పామ్మాద్రి యింటిలో నాడుట భూలికిక్‌ మనము నాడుట” యని యూహించినాం డంచబికాశశకమునుద్యు తుద 'కాంధధ్రము గాదని గీర్వాణములోవ శీ గాభిరామములోం దక శృంశారచి శ్రవృల్తిం ప్రదర్శించి నాండు, అమున నంళ్యమునకు “ధర్మభూపణముక్‌- గల్లి పతివ్రతామహిమ మంచళ్‌ గళ్దెనేం దత్ఫతీ నజ్కి చింతామణి” యని మదనవిజయములలోం దీరానిచానాండు. యథాదృష్రముగాం కూ న జ్రించు నేదు గలదూ శృంశారరనసమున మకష్కవవలన భావోన్నతిక రావు "లేదో! అంగాంగవర్శనములో చంచలమైనమనన్సు, మనమెక్కడ ఇాంతుమో చ యో యనిపించుచున్న పి. వాన్తవముగా. నిది కళయమేే కాని ధర దూరయె ళా తి పోమునదిం నన్నెచోడుని శృంగారముకుండి. వెరుదిరిని తిక్కనకావ్యనూ శి నముద్రృప్తటలలలో నలయై యాాధ్రభారతి జిగజేతి యుండినది ిశురాం శకునకు నూజేండ్ల ముందు తా న్నుళల్తమభావములలో నుయ్యెల లూంగిన 'వై భవము సృనికిం డట్రినది. మెను జలదరించినది. ఆఅవో, తిక్కన యెట్టి వాండు | వాజి యాట? శా

న్‌ వాజయచరిత సంగ హు 03 ఆం ధ్ర జ్మ త్ర ట్ర ము “అభిశుతుండు నుకుమథావిసు సభం 'దెనుంగున సంస్క్భృలేమున? జతురుండై ఈా నుభయకవిమి త్ర నామము ఇ కి త్రిభువనముల నిగడ మంత్రి తిక్కండు ౧ "ర్బెన్‌- అంతిమే కాదు, * సకలవిద్యాకళావిచతణం6 డెవ్వండనినం జూపఫుటకు గుఆి మయొనవాండు, మనుమనిద్ధిమహీశు సమస్తృరాజ్య భారభాలేయు:దుో_ బర 'మేశ్వరుంబో లె లీలావినిర్జికకుసుముసాయకుండు”.= * విశరణ శ్రీయు శుండుోాతుదకు శక్‌ జ లే జ తనకావించిన సృష్టి శక్కొారులచేళళ ₹7ాదు నా సమ్మఖం బునం గదాం బల్కిన వల్కులాగమములై పొల్చౌ కవి బ్ర హ్‌” మొనాండు. కవి (బహ్మనుగుఆించి యొట్లు పల్కి=న6 బొసంగునో 1 ఈ కవిబవూకు శిష్యుండు మారన, మూరన మార్కంజేయపురాణ రా. వై మును రచించినాడు. ద్వితీయ ప్ర శాపరుద్రు ని సేనాని నాగయ గన్నయకు కృతి నిచ్చెను, ఇతని కవిత్వము మృదులము. నిదానముగ సాగిపోవ్పుదుండుకు, చిషయని వేదనమా క్రతృ_వ్వము “గాని, రసోద్దీవనంబునకు సొఎశవశంబు తల "పెట్టదు, పురాణమునకుం గావలసీన యన్వయసౌలభ్యము, ఆశుధార గలవు. అక్క డక్కడ ళద్టాలంకృతులు శ్రావణ పేయము లైనవి. మొల్తముమోంద గావ్యము విషయప్రఛానమై పస్తువరిశీలనాసమంచితం బై శనరినది. ఖఫావో ద్ధరవాతములు మందములైై రాత్రిట్ల వొన్నెలలో పురాణాకర్ణ నమున కను శూలించినమి శైలి శదనుగుణముగ. నున్నది మశుచరిత్రమును మనన్ఫులో నుంచుకొని ఈక్రింది వద్యమును జదువుండుం పోఎక్కుడనుండి వచ్చె నకం డీ తుహిన్నాద్రికి వేడ్క నూని యే నక్కూడ నక్కుమారు రుచిరాకృతి యాదట "నేల చూచితిక చుక్కువ "నేల నాదుమది మన్మథుం జేచందొడం”ె నా కయో చిక్కిక నెవ్వ రిచ్చట మదీయు లటంచు దురాళ యీటికిన్‌.”

ద్వితీయఖండము య వురాణకవిశ్వము టి హర3ళ్చం దో, పాఖ్యానము, గొరను శంకరకవుల ద్విపద, వద్యకావ్య ముల ళా ముందుకొని యా వద్యమును జదువుండుం ఉరగమువేకం జచ్చిన గనూభవునిళ- గని న్లోకనేవనా భరవకయు న్వికీర్ష కచఖారయ్యు నున్షతబాష్పుపూరయుక్‌- కరళల తాడి తాస్యయుకు గద్దదికావికలా ర్రసావయుక్‌ జరణ వివర్భయాపగత నళ్వరయానయు మై పొ3ంబొంన్‌” ఎటు లున్నము పురాణకవుల యౌాచితియు, న్వఫావవర్మ నముఎంక్కు కావృప్రబంధకవులకన్న కుత్క్చిష్టము లని కొంద అుద్రు, 'పొాఠకుం చె శిలించి తీర్తానించుకొందురు ఇూక్ష | "బెల్లూరిమండలములోనివాండే ఎత్రాపైన్టడం ఆని భావకవితారీతు ఎ స్ఫురదరుణాంశురాగరుచిం చొంపిరివోయి నిర స్తసీరదా వరుణముల్రై దళళ్కమల వై భవబ్బంభఛణ ముల్లసీల్ల ను ద్ధారశరవాంససారన మధువ్ర, కనిన్వనము ల్బెలంగయాం గరము వెలుంగు వాసరముఖంబు. , లకు బోలినవి, నన్నయకొకిలము రాజరాజరాజ్య వసంరమాకందముచివు ళ్ళకు "పాడినది. నన్నెచోజాదులు గానము నందుకొని3, అంగలో కవిబవా త ఛీస్తాశపముతో కవితాప్రవంచముకు మిలమిల నాడించినాండు. ఆ దున్ఫహ "లేజన్సంవదలో నిశరులు చాడిపోమిరి.. కాని యాషాధమావత్రుజికి వానలు రంగనాథరామాయణముతోం గు3సినమి. ఎజ్జనతో శరదృతువానరముఖంబు లారంథము లైనవి, సోమునియందు శరద్రా త పూర్వభాగము ఒకులకు వెన్నా లలం బంచిపెట్టినదిం సౌందర్యలహ3యైన యాశ్వయుజపుల. బున్నమనాంటి యజనేయి యమలేశ్వరునియందు వ్య క్షమెనది. నన్నయతోం బ్రారుభమైన భారక -మెజ్టనతోం బూ ర్జియెనదె. ఎజ్జనకవిక్వము సోమయాడాలకు. టె.ఎంయ పోకలలో: దలఎపునకుం గొనివచ్చుచు, సంస్కృకసమానములలో నక్నయక్కు

100 ఆంధ వాజ్యయచరిత్ర సంగ్రహము బోలుచు: గదళీపాకమునకు.. దిగినదె. తక్కిన యిక్వుం భాతినే యితని భాహాంశరీకరణముకూడ శేమూలానునరణము గాదు, సాధారణముగ నమాసము అస్థానవతివేములు శావుం నీకార్థవదంబుల పాసాడంబరమునకు "'మొదలిడ "లేడు. కథాగుంభనమున పౌాఠకునిమనస్సు మజపించుటలో నిశకండుకు మంచి వివేకళారియే.. అయినను నన్నయ, లిక్కనలతో సము: డంద మన్న కొందజు విమర్శకులకుం గంటనింపుం ఎటులన్న వు భారవషములోని యితని యశుకు “కనంజాలనంతటి వనివానికనమునూ” గన్పటఆచుచునికి నక్ళముం ఇళండు కొండవీటిని "పాలించిన వ్రనమ 'వేమాడెక్డియాస్థానములోని కవి, (ఈచేమాగెడ్డి ఇంటిపేరు గేసటి యని తెలిపి యుంటిమ గదా) కాన, ఎజ్జన వమనాల్ల వశ శాబ్టిని బూర్వభాగమున నుండినవాండు. ఎజ్ఞన నిళ్యసౌమృమత్సి సాధుసమ్లతుందుఅపెని సకలభామాకవిశ్వవిశారదుండు. వ్రానిననృంథములలో భారళవరాంశమగు హ3వంళము వేమాశెడ్డి కంకిత మెనది. ఖారతరచన వమా ఇౌరవమునకు: బౌల్పడివది నృసింహపురాణ మపోబలనరసింహుని పొదముల ఇెట-గిన3నో

ఇళండు చెదల్వాడ నిలయుడు; శంభుదానువడు. లాక్షణ్రికలగు వండి శ్యాణు శెట్టి గ్రుంనము వైనకు తెంసికొందురుు అఖినందెంతురు. పాదముకులు కట్టివారి సన్నిధి లభివదుం ఇర్వురకుకు రాయబారము నడుపువా:డు రస జ్ఞాందును; అల్పావ్‌కళలు లేని సమపొండిక్యము గలవాండుకు నగు పారకుండు, "పొమరశ్రోకలకు వండితలామ్‌ణికనికి సనమన్వయము:ఐగూర్చు చదువ; లక్ష్య చేది, రుంధ్య్రాన్వేషణ మాళనిది శాదుు రసాళభూ9 యకని వని. కాన కథ యందేచి _తృవ్య కృత్య కథను రసముకు జూజిగొను నికనికి కళలో జత పడిన యలఎకృతులు శప్పం దక్కినవి దవ్వు; కత్కా_లవిచార్యములు గావు కావుననే యుత్తరహవెవంశ వసుచరిత్ర లాకనికడం జాలకాల ముండ 'నేరవు.

|| కవులచరి త్రము. * ఇకని రామాయాణ మింజవజికు లభించ లేదుం

ద్వితియఖండము - పురాణకవిత్వము 101 ళ్‌ _శరరామాయణ, భాగవత ఖారతములమయొడం గల మక్కువు ర్ర్రేమ వాని యిడంజూవండు. గొరవభావ ముండవచ్చుకు కాని గౌరవప్రేమం భిన్న భావముల. భార్యయ౨. దున్న గ్రేమయు, గురువునెడ నుంచిన గౌరవను 'నొక్కటి యగునా? కావు, ఈళత్త ముకు భారకకపవులు చక్కలో గమనించి; కావుననే వా రతిశయోక్తుల్కు శబ్దచి త్రముల, అర్థాంగరముబం. గల్లియొన్న ప్రగుంధఫక్కికి దూరు త్రైత కొన్ని మిక్కిలి సాధారణములైన భావముము శటస్థించినకు వానిని వేమాడంబరములోం గప్పిపుచ్చుటకై యుఎకివలేను; వైశద్యముకు బాడుచేసొన లేదు. ఎజ్జన, నన్నయ లిక్కునల పాదచ్నా సయల నకుసంంచెకు; కృ తార్థుం డయ్యెను ఫూర్వభారతకవీఎ ద్రుూ యెశ్షేమోవమ లీశని యందుకు దళ్కు లీనినవి. చూడుండు = మొదటివగు రామాయణములో

తోజింం నుగ్గుశుస్తయిన ఈూ,రఫణీఎ దు గతిక దరంగముల్‌

మాణిన భూ3వాంధి శ్రునుంబున రాహుకరాళవక్ష్రముక

దూజఅీన తీప్రభాకు క్రియ దుర్చలనై న్యళం బు త్త ఫేనలకా

గీతి వరాభనాధిగతిం గీడ్పడి భూవతి "నెమ్తునంబునన్‌ .” కడవ ర్క ౧;మగు హ్రఎవఎశమున విషయని వేదన చమక్కృతిని గణిచెకు, మూండవదగు భారతారణ్భవర్వశేషమున సులధసాంన్కృృతికననూసళాఎఖీ ర్యమునేక్చెకునాల్లవదగు నృసిహపురాణమున నన్నింటిని జళవజచి స్వక్యత్ర పధము నవలుబించి ధశ్యుః డయ్యెకు కవిక కక్కిన యిన్ని చ ములలో కంటె నృసింహపురాతానున నుళ్యేబ్చవ్రవం “గాంచి రసోదుచిక మెన దచనవల యును చదువు-డు :

“ఇౌ చనుదెంచెం డ్తతు/ డని యొల్లవనంబులకుక్‌ టి, మోదముల్‌

పొదలలో మే౨వ్నార్తం గొని బోరన వచ్చిన చాడికాండనక

ఇఫా1[ళ6 2

వాజయచరిత నంగ హా 102 ఆం ధ్ర జి త్రనంగ్ర ము మృదువనడేవతౌాముఖసమార మెదుర్కొంన ుల్లసిల్లై నిం పొదదలో దక్షీణానిలమనూనమనోపహర ఫేలనంబునన్‌” పూర్వ నంస్కృృతపదజటిలక తగ్జినది. పొగడ్యమా,-కుల 'మొదలకు బుమ్పరనము తొఆగి నెళ్తాదియందున నెజియ నొప్పె: బూచుకొఅకకు ము్ను నింపులు దలిర్చం గడం% వనలక్షీ యుమిసిన కళ్ళ యనంగ అదరిపొటున వేని పొదలి కొనిన కలంి కదలి పోనేరక మలయవవకుం డిందు" దలదూర్చుకొనియెనో యివ్వు డనల నమరు చాళవృంశముల మందానిలంబుఎ ధాఠాకాకిన స్టము నవస సమసి 'లేడరై వరమాతువదములం దొరంగిపాశెడు నేటికరగలవె లీల దాటిచాటి అద్ర మా నిగ్దుదేటినది కాని యవ్వుడవుడుమ్మాక్ర నురవడి జానవచ్చుచునే శీ సనకుంకువు ద్ర వనిషి క్షభుజాంకరభాగవిస్ఫుర తె్కెస్తుభనూశనార్క_రుచిగర్విత నాఖిసరోజస్తౌరభ ప్రన్తుళమ శ్రభృంగరవరాగరసోల్బణభోగిభోగత ల్బాన్తరక్‌- దిలంచు నుకృతాత్తు లపాన్తసమ స్తకి్చిషుల్‌ వాటి వా వావి అటి అనియ.6 బల్కించెడి. కాలము తెలియని కవ్చల నించుక స్మ రింఠము

1. కాకమాని గంశాధరుని శైలి సమ్మనృసాహిత్యవటిమకు సూచించు. యన్నది, సంస్కృృతపదములతో మెండుకొని యున్నది. 2. గంగరాజు ఇకాడచ్చకుం. జెలుంు నుడికారములం బౌగుగాం బరిచిశములైన ట్లున్నవ్ని

ద్వితీయఖండము - వురాణకవిత్వము 103 8. పొన్నాడ పెద్దిరాజుకవిత వూర్మముగా విరాటవర్వముకు దతించి, దాని లోని వాళ్సరణిని నొనినట్టు శనరుచున్నది. ఇకండు. నుకవినుమంబులం 'జేరం దగువాండు “గజయాన మెలంగిన గతియైనం బైవడ గద్దించి కర్కించి కలశనొందు” యు నెలంతుక చూడ్కి_ వెన్నెల గాసినం గుమారు వఏీత్షణాంభోనిధి వెల్లివియు” నను పాదము 'లేమకుచున్నవి 1 “వేగింంవకు నీకు వెలంది పెన్నిలక్టొవ్వు గుడిపింతుం జిన్నారికడుఫునిండం అని యొక శల్లి యనుచున్నది. య

• వర్దనృసక్క్యృతిం బసిండి వండెడిచేల నంగం "జేర్చన రశాజనంబులకుక* కవిదృష్టి 'పారినదిం స్వ్థావవర్థ్మ నలు ఇతనికి నచ్చినట్లున్నదిం శ్తీ కేపెమ్మన భాపన నాచనసోముని శర్వాతివాం డై నట్టు లితని పోకడలు నుడువుచున్నవి. 6 అర్జున్నక్రీతియు నర్జునఖ్యాతియ్య, నిగుడింప మగుడింవ "నేర్చు గలిగి కుళ్టావలేపంబు కుట్టావరూవంబు, ధరియించ విరియించ వెరవు గలి” యను సీసపాదము. లేమశుచున్నవి! వసుచరితకు ఫుతిక లుదయయమెనజే లో ల్‌ జా భి యుత్తరహరివంశానుకృతు "లేన్నియో పుట్టియుండు టాశ్చర్యము శాదు ప్రభ "లేనిచో ననుకరణయే శరణ్య మగుచున్నది. -అనినాననినననా ననా నననననననననననా ననన నలల కనాలని ననననును తనునా ననన కే ఇరని యనిరుద్ధచరి (త్త మతిప్రైఢకవితావిలసికమై యున్నది సోమునిది చదివి దీనిని జదువుటచే వివరీశము చక్కెర విసు నెత్తించిన ట్లయినదిం "పెమ్తున యశునదీ పెమయ మొ యుండునా 1

యచరిత,నంగ హము 101 ఆం ధ్ర వాజ్మి శ్రనంగ్ర “జెలువము భొవ్ప రాజనపుంజేలకుం గావలియున్న కాంఫుణహం

శుల నిడువాలులోన్నులును దోరఫుం జన్నులుం జూచి థైర్యము, ల్పలవల” 'వైనవట! పోనిం డట్టివానితో "నేమి? ఇశ మిగిలినవాండు త్రిలింగ “కవితా

ప్రపంచ రవి లిక్కవ లేణ్యుండుల”

కావా పన్తానా. త కావ్య విమర్శ ఒక్కసారి కావ్యజాలముం దడవితిమి. మిన్న లైనవానే యెల్లవారును కాని వాళెల్లరలోను తిక్కన్న (తిగ శకళ్నుు) యుళ్క్య్భృష్తుం డని యొల్లరు నొప్వకొనిన వీషయము. తిక్కన్న ప్రాశస్త్యము మూండు త్రోవల వ్రశస్త మెనది. సంకేవవిమేవసాహాయ్యములంగొని మాళ్ళకలో కుండు నసందర్భా వ్రయోజనములం దీసీవై చి కవిశ నాంధ్రదేశీయముగ నుద్ధరించుటయందునుు న్వఖావో క్రి ప్రభృతిగుతాసంబద్ధమగు నమోఘ 'వంచానుభూతి (వ్యు త్తి తో భాసాంతరీకృతి యకు మాట మజవించి, న్వకపోలకల్పిళకావృమువలె భొరవమును నీరువమాన నిరర్ష భ భధారశామహిమచేత తెకుంగువారి సొంత నగగా మార్చివై చుటయందుకు, మహోకవిత్వముకు నెరపీనది, మొదటిఏి తెటుంగు వదములకు నందులో వాడుకలో నున్నవానిన్సి వేవజ్రి భామను విపులము వేసి వదవ్రయోగవై. చిత్ర్యనులక మార్షదర్శి యగుట 'కెండవదె, విజయ సేన మందుకు కీచకకశయంమను భవిమ్నచ్త ఏ౨గారకావ్యనృషికి హేతు బ్రాఖి నిఐఐబ

భూళతుడైైనది మూండవది, ఈ మార్ణ దర్శెశ్వముకు బట్టియే నాభశసోముండు లిక్కున్నను వెన్నంటి యున్నాండుం శస్టార్ధాలంకారనతులను,. తీరుతీయ ములు గలిగిన సాగను నుడికారములు న్లేమానుప్రాణిశమైన ప్రౌఢకవితా ఫక్యియును జూపి ఇంతవఆఅకును కథాసరస్ఫులో లీనమై యుండిన కవి శక్తిని ప్రధానముగా మార్చి కళను (లేక వస్తువునందలి స్వారస్యమ్మూ

ద్వితీయఖండము - ఫురాణకవిత్వను 105 ఐక్యము మున్నగువానిని అస్ర్రాభాన్యముళం 'జేసీనందున్వ వానిని శర్వాతి యుగములోని కవు లకుసరించుటవేత సోమనాథుం డొకవిధముగా నిళతర కవులకన్న విలమ్‌ణుండ్వై వేలుపడినాండు. ఇళని ఫక్కి మంచిదేనా! కాదా! యని వితర్కిలప నక్క_జలేదు. వీలయన నిశని సామర్థ్యమే యందజి కున్న నదొక్కతీరు. అట్లు "లేమిచే నిశండు సూపిన యూదర్శము మంచిది గాబేమో! ఎటులైనకు వాబ్య యతృ్నత్త రము నళుసరించి వై లమ్‌ణ స్టముచే సోముండుకు ప్రతి భావ్యుశుత్త్యాధికృమువేం దిక్కనయు నీ యుగమున యుగలమ్‌ణ సమన్వయ మునవై ముఖ్య విమర్శనీయు లగుచున్నారు,

తిక్కున్నను కాలమునుబట్సి గుణముశుబట్లి మొదట స రింతముూ భావగీత మొకం 'జేమి చెచ్వుచున్నది? వినడు * వో ఫూజాతిసాంద్ర, కర్పూరమ్వలందు ప్రాజె 'పాహోధి లవమృులయందు మడుగు నన్ననిపాట పొడుచు వెన్నెలలేట కలవు తిక్కన వల్కు_ 'తెంంగు పల్క్యూలకు ఖును లెందలో విమర్శించి యుండ వారిదిగా దని నాకుం జెవ్వుట శేమియును నెక్కువ తోంచదు. కావున వారి విమర్శనముల నిట నందిచ్చువాండకు, శ్రే విన సొంవగు వలుకుబడులు భావార్థబోధకమగు పదవ్రయోగము, పద్యముల చిక్క_ందనముు గడుసుపోకడల్పు జిగియమెఅయు శెలీసౌ కుమార్యములందు. నీతని కిళయే సాటి. రాజనీతి యుద్ధవర్థ నము మున్నగుచోట్ల మంల్రియగుట నతినేద్పుతోం జెపును.....4206 నన్నయవలెి సంశృ్భ్భళ వాక్య క్రమమునే న్వీకరింపలేదు.. తెలుగు భామ స్రాణముకు సచలనమగు ఫాషలో వ్రాసి చూపినాండులొ (వాబ్మి యచరిత్ర్ర

జయచరిత సంగ, హము 106 ఆంధ్ర వాబ్మయచరి త్రసం్ట్ర (11 “తిక్కన కవిత్వము గ్రామోపాకమై. మిక్కిలి రనవంశముగా నుండుకూ ఈరని కవిళ్వమునందు పాదపూరణముననైై తెచ్చి పెట్ట నెడు వ్యర్థ ఇదము లంళగా నుండవు, పదముల కూర్పుమ్మాత్ర మే గాక్ష యక్థ సందర్భమును మిక్కిలి పొందికళో నుండును. వీ విషయమును జెప్పి ను య్యూక్షియు కృముగా శొ,ఢముగా నుండును. కవిళ్వము లోకో కులతోం గూడి జాతీయముగశా నుడును ఈయన పదలాలిశ్యమును, యు క్రీ చొహుళ్యమును, అర్థగరివమును, రచనాచమత్కృతియు, శయ్యాావిశేసమును, సందర్భశుద్ధియు, కల్పనాకౌళలమును అన్ఫులకు శావు.. ఓకవంతు సంన్కృృశవదంబులుకు, "శెండు వంతులు తెలుంగు ఇజదములు నుండును, ,. ...మూలమునకు సరిగా శెనింయించలేదులో (ఆంధ్రకవులచర్శి త్స శ! ఈ మవాకవి గ్రంధమును జాచి "ేవ్న్చకొనవలనీనవిషయము.. లెన్ని యేని గలవ్ర అంధ్రభాహాకవిళ్వమర్శ మాశనికిం. బెలిసినట్లు మఠి యే యాంధ్రకవికి నిష్పటికి: జరియదు” (శ్రీ శళఘంటము 'వేంకటరంగశాస్త్రు ల్రు [+ అంధ్రమవిభారళము. సంస్కృృళభారతములోనుండి కళ్ళమ్మాల్తేము చ్రపాంచి చానికంటె. చేికె ట్లధిక మనోహరముగా రచించిన స్వరంత్రమహికావ్య మని చెప్పక ళచ్చుదు. మూలములో లేని యస్థా లంకారములును రసఖావములును, మానవన్వఖావ వర్ష నములుము "తెలంంగుళ్గా రళమునం "చెచ్చటం జూచిన విచ్చలవిడిగా గానవచ్చువుు

ద్వితీయఖండము - పురాణకవిత్వము 1107 మూలములోని వినుగుపుట్టించెడి యేక దీర కళ్చానకములంక్కు వర్మ నలును 'వేదాంళష్టుట్టములును "తెలుగునందు. లేనేలేపు. తిక్కన నిజమైన కవి యగుటవే నిరంకుశుండ్షై మూలములోని ముఖ్యకథకు మాత్రము దీసికొని కడమభాగము నిష్టమువచ్చినటుల: చగ్షించి, "పెంచి, చూ్చూ వ్యాసేన నంస్క్బళథారళము బంశారపు ముద్ద అంధ్రభారత మా ముష్పలోనుండి నలయొనంల బంగారముకు డీనీకొని స్వర్శ కారుని బుస్థివై: భవను.తోం "జేయయడిన చక్కని నువెర్త కమలముపంటిదిలో (లిక్యాన భారళముకుగుఅించి క. శే, కే వ లక్ష్యణరావుశారు

ఇ ఆవతారఫురుముండు కాని "శేవలమర్ద్యుండా | యని యాక్చరృవడ పలసీనంత. ఘకయు, = ='ప్మాళ్తముల సనహజ్మిప్కకృతుల నువరుచుట యందు భెారళముకు మిిచిన ల్రంన మో ప్రవంచమునం బెక్కుడకు లేము. విచి శ్రవ్మిత్రభంగులు. గలసి భావార్డ్రుముల్తై స్వాభావిక ముర్రే మెటుంగు పెట్టంబడినవి భారతప్మాత్తములు. 4 లల *ంతిక్కున వ్రభామబు అజేయంబు ; ఆఅద్వితీయంబు. విరాటవర్వములోని తికృంనన్చ్రాసిన శృంగారవర్తన మనన్యసాధ్యము; కెచిళ్యశోలికము. (కవిశ్వ ళత్త్వవిచారను, శ్రీశట్రమంచి రామలింగా శెక్టిగార్సు శ అర్రైక మళబోధ మాంధ్ధ్రభాషలో:. జేసిన యాచార్యులతో సోమయాజి మొదటివారం. డని ఇెచ్చవలసి యున్నది. అఎధ్యులలోం దత్త్వరహన్య మజయంనోశెడు. 1నాం ధ్రఖామోవండితు. లుదటుకు

1. ఆనంగా వుడిరుం గానివారిశెల్లుు ఫాగవశ్స సీతారామాంజనేయ ములు ముఖ్యము లనియా భావము?

న వాజయచరిత నంగ హా 03 ఆం ధ్ర జ శ్రస్కగ ము సోమయాజి మార్గము "దెలిసికొనకయే యితర గ ౦థము లభ్యసింపరులి (శ్రీసపజాడ శీ, రామమూర్తిగారు టి! తిక్కన అంధ్రమవాపురుషుండు, కూలంకవ ప్రజ్హాధురీణంండుం శ్రీమంకు-డు ... ... అముహ్యోయణుండు.... .. ... కావ్యకళాజని టాప్‌ భూమి; *.=+అన్వయోసద్ధారుండు. నిరతిశయని వన్ని చుండు... సోమయాజి బ్రవావేత్య కృతిభర్త మంత్రి, మాణిక్యము. దండా ధీశుండు; సర్వాంధ్రలోక ఫూజనీయుండులో (శ్ర ఆండ్ర శేషగి3రావు; 16వ ఊగాదిసంచికు) విపుల గః ౧ మగుటచే నెకచోటి వద్యమే మజొక్క_చోటకు రన 'యిశర్మగ్తంధరచనలను భారతములో: జొప్పుఎచుటయు: దటస్థించినం. ఉద్యోగ 'చర్వమునందలి సనత్కుమారోపదేశముళు.. సంగృహించెను... ఊ్తరగీతలు మున్నగునవి పరిళ్యే క్షము లైనవి. భగవగ్గీక యసలే లేదు, కావ్యదృష్టిమే కాని 'పొండిళ్య వ్రకటనకుం దొడుగలేదు.. కథ వేచసముగ. నుండ వలసిన చోట్లలో నలంకృతులకు పోలేమ. సాదృశ్యము భావనమున కుద్దీపనము లం న! నిచ్చున ట్లుండినచోో మూలము "లేకున్నను గల్పించినాండు. "సిం%ం బున్న” యశు వద్యముకు,. “ఎలదీగో యక. సీసమును. (విరాటపర్వము చూడుండు అర్థపుష్టి తై చనకుం దోంచినట్లు ఛ్తౌసెను “వలలుం డెక్కుడం జూచె అశువృళ్తము $ ఇది. ఇళని భాషాంతరీకరణ వద్ధతి, “భావములం గీకి నశుసరించి విచేవముళుం చాళర్చినచాని నధికమునన సంక్షీ _కములగు గుణములం నొలందిగను వర్ణించి, నిక్షి ప్షృములగువానిని "బేర్కొా నక విడుచుట కళకు శోభ” తిక్కన. దీని తృత్త్వముకు చక్కల గ్రహం చినవాండు. కథకు భంగము గలిగించి వర్ణన్నవెకి పాఠకుని దృష్టిని మరల్ను 'టకు నిశండు ఫూఘమొనక ళన సందర్భశుద్థిని బ్రిగటించెకు. రసోదయ

ద్వితీయఖండము - ఫురాణకవిత్వము 100 మునై_ యితండు చేసిన చ్చిక్తవదవ్రయోగము. లుచిళేములు, ఓక్క నుఫేన్ష నవ్వుకు వర్ణించిన వృక్తమును గకుండు. ఇతని సంభామణావై ఖరి పా తో చచిశము; సమయోచికము; రసోదంచిళము; సహజము భీష్లాది యుద్ధపంచకో ములో నొకరినొకరు నిఏఏించుకొనినమాటలుు కలహములు వళ్నుయుక్తులు విమర్శింపుడు.. భీముని నిష్కూవట్యము, ద్రోణుని పొండవాభిమానము, కర్ణుని రాజభ్యక్తి శకుని కుళంత్రము. కిరీటివి (క్రమము, అభిమళ్యుని యుద్యమశ క్తి మన కన్ములకుం గట్టిన ట్లున్నవిః శో,ధమూశ్ని స్ఫెతయ్యు మహః మతియు నగు ద్రోవచివట్టుదల, న్ర్రీశీలములోని మార్టవమునకు విన మశక భంగము లేకుండ నెట్లు వర్ణ్మింపంబడినది ? అంళయు యుద్ధమయమే కదా | ఎక్కూడవైనలాని విసుగు పుట్టదుగచా! కొం చెముపాటియుద్ధవర్థన కిళరకృతు లలో మనకసహ్యము గల్లుచుండును కాని, తిక్కనవర్ష్మ నము లెవ్పటికచ్చటి! నూలత్నములుూా6 గన్పుడుకు మనకంటికి: గట్టిన ట్లున్నదిగదా భారతయుగ్ధా నంళరను చూపిన వీర శానభూమి $ మనమే ప్రృళ్యతముగాం జూచు చున్నట్లుండునే! ఒకన్కంథముకు భాహాంతరీకరించి మూలములో నున్నంత రససమృద్ధియే, కళయే కనజువవలె నన్న తొలికవియుంతటినాండు నూరు కవియుం గాక రచ్చదుగచా! ఇంకం దిక్కున్నను ఆంధ్రవ్యాను డనుట శేమి యాటంక మున్నది+ మొద౦డినది మధ్య విడుచుటకు బుద్ధి పుట్టుక తన్మయ త్వము నొఎదంజేయంజారిన తిక్కనకవి ధళ్యుండు. భారతరచనకు అట్టి మహా కవిము యుదయించుట నాం ృశాషయు ధన్యళం గాంచినది.

విరాటపర్వములో శృంగారరనము. పోష్షింపయుడినది. (ఊన్న ళభ్లావ నమన్వితము నుచిళసందర్భశోభికము గాని శృంగార మనభ్యము, ఆకుచికమున్న ఆంశా౨గవర్శన లున్నవి గాని హృదయాందోళనావేశవేగనులో మునిగి పోయినవి. * సుదతి! నీమై చక్క: జూచుట కోడె” నని సహా స్రభామినీ కందర్పుండగు. కీచకుండే వల్కునపుడు ద్రౌపదీ. సౌందర్యము. స్ఫుటము కాలేదా? ఆమె చెట్టి సౌందర్య మో 1

ఖం క్‌ వాజయచరితసంగ హా 30 ఎ౨క్ష్షఆంధ, జ త్రంగ్ర ము

• లీల నాముందట నాలేమ యొలసినం జూడ్కి-కి జుబ్బనచాజగాదెో న! అని యకకొన్న శ్రీచకుని యుక్క_ంఠాతికశయ యమెట్రివో ! (ప్రబంధకవుల చంద్ర, మలయానిలదూొషణ లేనీ?) * నీసిస్ణ చిరయోల మేల నీకో అని కీదకుం డన్నష్పటి మోహాంధకార మెట్టిదో? పారకుల శెట్టి భావము జనించునో?

4 ఇంపైన వ్రీయ 'ాననిచ్చి నిల్చిన మధు వాదట నామ మత్తాళి విభుని మనము చొచుచునే యున్నాము! నీమి యీ యఫూర్వకల్పనా గరిమ! సీచవర్శన "లేనే లేదుగడా?

ఉద్యోగవర్వములోని లిక్కన్న వేము మన్ము సిస్టకమ్‌మాచక్ర మఖి జ్‌ కి అధ. న్‌ లే క

శం ద్రైివ్పిన మంటత్రిశిఖామణి కృష్ణునిలో లీనమై రాయబారము. నడు చున్నా(డు. అవో ! ఆ కారవనభలో నకం డాడినమాటలు హృదయమున ప్రతిధ్వనిళము లగుచునే యున్నవి. ధృశరాస్టు నికెటిల్యము, సుయోధకు నుద్గతి స్పష్వముగ6ం జూ-చుచున్నాము, తెరవడినది. థి ల న బహ నా గళ జః భీస్లువేళముతో. భీష్తుయ యుద్ధభూమిని సంచరించుచున్న పుడు తిక్కనచేహ మెట్టి వీరరసాతినేకమున వడజేటుచుండెనో! కృష్తసారశ్యము "'మెఅసీపోవుచున్నది. రంగములు చాటిన దీద్రోణుని వాశ్చానఘైట్టమున, విమో 'దాశ్చర్యములు పుట్టినవి, అభిమశ్యువధలో ఫరించినవి యుస్థపంచకము నట్హు రచించు కవి యీండీ? భావములు నెమది పడినవి పాఎడిళ్యవ్రకర్ణ కవకాశము మయో టీ చ గల్లినదె స్త్రీర్వములో ఛందో భేదములను జాపినాండు మరల తెఎబయ వదములు విసరుపాటున వచ్చినవి. తుదివద్యములు శరవేగముతో దాటిపోయి నమి వెప్పవలసిన చేమన - తిక్కనజీవితము భారళకధలో. చాదాక శీ “మొందిన దనిమే! అందున కే తిక్కన చిర! రిని గడించినాండు. న్‌ చంపువు దృశ్యకావ్యరామణీయకము నిచ్చునని యకొంటిమి. కీచక పధ విషాదనాటకముగను ్రీకృష్ణునిరాయచారము. రాజకీయనాటక్షముగక్కు చ అభిమన్యువధ శృంగారవిషాదపూరితరూవకముగకు కర్ణ ఘటోక్క_చమృతులు

ద్వితీయఖండము ఎ ఫు రాణకవిత్వము శ వీరదృశ్యములగకు, అశ్వ న్థామ ప్రవర్తనకు ఈర్హ్యాలవాలయుగకు నని కరుణా నీభక్సరససమి శ, నాటికగశు భ్‌మవి కృమము వ్యాయోగముగన్సుళక్కిైన ఘట్టములు దళవిధరూవకములలో నే యొక రూవకముగనో మార్చవచ్చు ఆ యా భాగములకు వేన్వేజుగా నిమర్శించి యందలి నాటకగుణపోషములం దిలకించుచోం. దిక్కున "షేక్స్వఎయరున. శే విధమున దీనీపోండని నిరా టంకమునగ.. నుడువవచ్చును "షేక్సి ఎయరు చ్తౌ/నీన శృంగారకృతులక్కు సాసెట్లకు అంచ్చేయుల కెట్లో తిక్కన విజయపేనము మన కట్టిప. శనకవిత్వ

లం మం! భా లు శీతులను దిక్కృనమే * అమలోదా _ల్హమనీష” . * ఇంపాళడు వల్కులకొ” “లలిళవదహృద్యవద్యంబులు” * నరనమధురవచోగుంభనో * ఊభయ కావ్య ఘ్రైఢి పాటించు శిల్పము” ' నిరతిశయానుభవానందము” * కవితా 'వేశుండు” నను వదంబులలో నుద్దోషీంచినాండుం నన్నయ * అకురరమ్యతో ప్రసన్న కథాకలితార్థయు. . కొ” వెలయ రచించెకు తిక్కన “కావ్యప్రాఢి శిల్పమున” నంతరించెను, ' కథాకలితార్థయు కోక. దగిన మిశభాషణము నన్నయకుం గుది3నదెం శిల్పాశుకూలభావవిస్తృతి తిక్కున్నకు వచ్చినది. ఎజ్జన్న ఈ భావవిస్పృతిని సందర్భము కోరునంశటికంటె నెక్కుడు చేనెకు భావక్టృవ్షతలో కవ్శిక్రయమున బ్రభముండే 'ప్రశముం డనవలసి యున్నది. తిక్కన యసాధారణపురుషపుంగవ్రండని యతని జీవిశమ్యు ముందుగా చరిత్ర భాగమున వర్ణిశములైన యళని గుణములుకు స్థివరచుచున్నవి, అశని జీవితము నాంటి సాంఘకస్థితిలోని యాన్నళ్య మాళనికి సంక్రమించినది. అప్పటి శృంగారములోని వవి ,తృత్‌ యాశనియందు వ్రతిఫ౨౦చినది. ప్రథమ +'వ్రశావరుద్రుని శౌర్యము, గణవలిడేవుని రాజనీతి విశ్వేశ్వర ళివచేశిక్షని యాధ్యాత్మి కసంవద్య లన వంశములోని ఖద్దతిక్కున సాహసము, రనతాత లోని కవితారామణీయకము కవితిక్కునలోం గలసీనవి పఫూచినవి; భారతాం థ్రీకరణమున ఫలించినమి.

వాజయచరిత నంగ హము శ్ర్ర౭2 ఆం ధు బ్శ త్రసంగ్ర ఇతని ఇశరకృతులం విజయశేనముం కవిఎ-సృంధము. నిర్వచనో త్సర జ్‌, డో గ న్స్‌ రామాయణము. విజయ సేనము ఆొథళ్ళంగారరసాక్ష్మ కమెనది. డీనిని వ్రాయ కుండిన 'ాగుండునేమో! కవిశయేమో నవయావనమాధుర్య్భముకు పాడుకొను చున్నది. “మదవశీకారమం త్ర, 'జేవళక. సాయోళ్కురించుకొనుచున్నాండు. “సాకొూత్కరింపించు శబ్బమువలెనే యతి వేలశృంగారమునకుం బోయిన సూచన లున్నవి, గ్రంథము అసమగ్రముగా దొరికినది. ఆకెండుమూండు జద్య ములపోలిక లనేకములు తర్వాతి శృంశములలోం. గన్సడుచున్నవి, మహాకవి వ్రానీన న్రాశ లెట్లున్నను స్వశక్తి ఎట్టున్నను అకుకరించు టాచారముగదా 1 తిక్కనశ్ళృంగారరసమున్నతి నందసేవక యీవరంరివారు “చిల్లరశ సింగారము నకు 'మొదలుపెట్టిరి. కవివాస్బంధము విచార్యము. గాదు. “నిర్వచనో_క్తర "ఆరెొమాయణమూ తిక్కనకు విలువరాయి గాదు నాచనసోమునికాలమునకు యుగము మాజీనది. ద్వితీయవ్రతావ రుద్రుని కొలువుకవూటము జకులమనస్సులో నున్నది. మాచస్లేవి వారాంగన గాథలు విసు ళము లైనవి. ఫొూటకూళ్ల పొరరుంబోతుకనము త్రిపురాఎతవని (నిచ్చన) డ్ర్రేమాళిరామములో రూపుదార్చినది నూవనకర్తాటకరాజ్యో న్నతి యనందగు కృష్యరాయని కాలము. దవ్వున కన్నది, విశ్వనాశుని యలంకారశాస్త్రము సోమనభెవులలో6 గంగురు మశుచున్నది. అందులో నష్టభాహిప్రవీణుండు, నవీనగుణస నాధుండువై తుంగభద్ర, శు డగ్గరినాండుం అగృ వోరములు వీరబుక్కరాయలచే నందినాండు. *“నాకపురంబులో మెఅసి నిందన శే: జరించి యశ నొకవద్యములో "నెజ్లనకవికత యంళఠయుకు తులం దూంణగనా యక సందేహమును కలుగంజేసినాండు. “ప్రకరణోచికమై, శౌఢిమె యూహవోతీశమై యుండు తొలుకాజు మెటు.గులతోంటలిను సృష్టించినాండు. గంకవఠనాకుభవము దూరదృష్షి "శేముషీవిశేషము ట టి? ౫] శేషము లేని విమర్శకుల శేమి చదువరుల శేమ్మి దురవగాహముణా రచించి

ద్వితీయఖండము య ఫవురాణకవిత్వము 118 చాండు. 'ఇకం డొక్కుండే వదవాక్యవ్రమాణసష్థాండు; పుట్టుకవి యనికించి నాండు.. “ఎజినయే అక్లీలముగ నున్నాండు, చిక్రకళాకాళశలము లేదేమో యను విమర్శనకు బుట్టించినాండు. చూచి కవు లన్నారు గదా “కెరా హారెరసస్ట్థితి $1 యవాహా, శబ్దవాఎవత్యము! అయ్యాశే, పాదబుజ్యుక్ర్రృమంబు |! భళి శయ్య్యారీతు |! లోవో, చమత్కారం 1 బద్దెర జాతిచ్నార్తలు | పుశ్తే 'ఛారాసమారూఢిమ $ మారా, రాజదలంకృతుళ్‌ ! కవులలో మాశన్యుండ వీ వన్నిటక్‌ ౨ సహజభ్రావపోమణ 'మెజ్లనలో నున్నది, కాని ' యళండు రత్న ఖని, సోమన్న రత్ననిధి” యని తీర్తానిచినారు విమర్శకు

ఈ తీర్తానము సరియైన తీర్తానమే, 'వ్రజలకుం శావలసినది రళ్ళ్యఖని గాని రళ్ననిధి గాదు. పారకుండు సామాన్ఫువిజ్ఞాని గాని లమ్యలకణ వేగ యస వంకితాగృణి శాం డని ముందే విన్నవించుకొంటిని. అట్టిచో ఇం శ్రమ జేసి ఎవని కే రళ్నము వలయునో యా రక్నముకు పర్శిశ్శమకు ఫలముగా జదువ తీసికొని సుతోషించువ, రశ్మేనిఫికడ లత్భులకమీణ వేత్త యగు వండి తుండే పనికి వచ్చును. వానికే. విప సంయుకు. కాన సామాఘ్యున కతం డనావశ్ళుకము. రిళ్నునిధితోం. బని మేమి ? జీ [మున కావశ్యకము. కళానం దను, దాని నవలీలగా: బొందు తోవ యుండంగా కస్ట్రవడు టీల నులభమగు చానిని విడిచి కష్టమున కుంకించుట సామానృమానవప్రకృతి శాడు. ఇంకొక్ష సాదృశ్యము? జూాడుండు - మకచరెశ్రరక్నహారము; వసుచర్శళ్త రత్నముల రాశి రత్నఖని మొకటి, రత్ననిధి యొకటి. మకఘచ3 ఈ యెడబర్న ప్రా వ్ర తి వనుచవాశ్ర యెడ లేదు గదా? శేసోమన యధికుండే యగకు. టయ ననా ననన ననన నానన.

1. ఉగాదిసుచిక (1918); శ్రీనడవదుటి. వీరరాజుగారు. ఎజ్జభ

ళల యశీల మటిచే యొకపేళనెనను, పురాణకథానిమగ్న కంజెంవిన చదువుకిం లం లు ఈ గన్సింపదు. సోమనలో కవిశక్రియే మజిగించునది కాన నక్హీలము శీఘ్రముగా బయల్పడును. సోమన యొజ్లనలం బోర్చి యెజ్జన వన్న య ఎట యన్య్యా య్భుము పురాణ కావ్యఫక్కులు వేలు. కాన వారి యానర్శ్మముయకు వేయి. వాజు యాతి జీ

ద,నాజయచరిత నంగ, హు శస ఆంద్ర, నాబ్య త్ర్‌ంగ్ర, ము కాన్కి ఎఏజ్లిన ప్రజ్యావ్రీతిపాక్రుండు. ప్రశాలక్య మేమి? వండితులు లేరా! యమూొన్నచో వండితులకే వనికివచ్చు వాజ్యయ ముండుంగాక |! ఆది కళా పరమధర్మ్మమగు నానందము నొసంగి, ప్రాచుర్భముం గాంచక యడవిమళ్శై యగుచున్నది. చానంజేసి కళాధర్య ముతో విశ్వహృవయముకు మేళగించి ప్రళాసానూన్యమునకు_. (వండితులకేశాని పౌమరులకకేకాని వ్ర, త్యేకించి రచింప) నుబోధ మగునట్లు కవిశం శెస్పనవాలడే ధశక్యుండుం ఇక్కడిశే ఫునరుక్రిపోమము పొసంయినదేమో. కాన నిక యుగలక్‌ణసమన్వయమునకుం, బనివిందుముూూక 1 అావాణాన్టేనినానా ర, యుగలవమణ సమన్వయము

1. నన్నయయుగములో నాటిన వివిధకవితానీజనులు సంపూర్ణ ర

చరిణాతి నొందినవి. (తిక్కన భారతన్గు, రంగనాఫరామాయణము, శ త్హర వారివంశము.)

ల్డె ల ౦శ్లము లింకను నశుత్పాద్యనులే కాని, కవులవ్యుక్పతత్తి ప్రతిభా విశాసములకు “నువాదము లవకాశ మొసంగిన మార్లముఎ మ్శాశ్ర్ర మే యనటవలను స్వకపోలకల్పికములవ లె నున్నవి.

రె. అలంకారలతుణడృంము లనేకములు పుట్టినవి. (నంన్క్య్భృశమున విద్యానాథుండు ప్రుశౌపరుద్రీయముకు ర్‌చించెళు)

త్త శృంశారరసొ చిక్యము శన్మయతం గాంచి శ్రుమముగా చిల్లర శృంగారమునకు దిగునట్లి నైణ్యసూచనలు గానవచ్చినమి

ళు ఊఉ

శ్‌. ప్రబంధకావ్యరీతి ప్రబలమగున ట్లున్నది. కథాసంవిధానమువై నుండి కవిళాశక్షి ప్రదర్శమునవై దృష్టిపాజ్వి ఫావ మషప్రధానమై శైలి ఉపానుఖ్యమునకు 'ారి సానుచున్నది.

ద్వితీయఖంవము - వురాణకవిశ్వము క 6. పుశనాణఖండములు ప్ర ర్చేకకావ్యమువాూా దూటుట కారం ఇెంచినమి 7, షషస్ట్యంళములు, న్వమ్నవృత్తాంగములు విశేష వ్రచారములోనిక్తి వచ్చినవి. 8. కష్టలమాహాత సము: రాజాదరణము హెచ్చగుచున్నది, కవిశ కృృ్తిగా మాజీపోశున్న దెం 0. 1ఆఎ ఛ్రసారన్వశములో నీయుగ ముక్తమో_శ్రమమవందగి యున్న దె, 10. వాజ్మయరంగములలో బినాశీనితీరమున నెల్లూరు. (విక్రమ వీింహపురము ప్రధానపీరము. రాజమహేద్రైవరము పేరుకు, అన్టుకి విద్యానగరము ఇవి యిశరములుం 1 ప్రతిభాషకు నేవో యొక కాలమున నల్ఫ్ళధికరాజాదరణము లేక గ్రంధరచనము శటస్థించుచున్నది. అట్టి మహాయుశముతో నే యుతమో కమ సారన్వకయునము ఒకానొకపు "జేశీభవించుట గలకు. రోముసా చూజృము నకుంజెంపన లాటికుుభామలో శీ28ై35005 చ జ్ర వరికాలమున నట్టి నమన్వ యము గుదిరి సుప్రసిద్ధ మెనది. సంస్కృతములో కాళిదానుని వి 'క్రృమాదిక్య యుగ మట్టిది. కాని, ఇంగ్లీషులో తీ1ర్రైట5[20 శీర్రరి అకున దొకటి, ఉగ్గ మో శ్తృమసారన్వళయుగమగు మేక్సి ఎయపరుకాల మింహొకటియైన ది, తెపంగసన నట్లే మొనదె. ఉత్తమో _శమయుగము తిక్కన దై నది, మహాయుగము తీ కృప్త "'జేవరాయల చైనది. కాలసామాప్యము 'ప్రుభుర్వలకుతై కృముకుబటి రెడ్డ ఇ! ర జ్‌ యుగము కాకతీయములోం. జేన్చెన. (మేక్స యర్‌ మిల్టశులవలెె తిక్క ప్రోరన లొక్యచోం గూడుదురు. కాన్ని యుగనిర్త యమున కంత వివారణ మేల * సీటిపైని గీ:శలవటివి సారన్వశవిభాగములు. ఇంగ్లీ మతో దునభామ 3 చోల్చు నావిశ్ళకత లేదు. ఉఊభయభాహా వేదుల కట్టి బిక్థాసలకు వీ లున్నది. కాని మన తిక్కన్న, పోళన్న లింగ్లీమవారి. షేక్సి్యయరు, మిల్లన్లవలె నని. చునవి వేసి కొనుచున్నాండం

0 స హ్‌

116 ఆ ధ్ర వాజబ్మయచరిత్ర, రంగ హము

11. శగకకవిశ నన్న యయుగములోచ్స పాల్కురికి సోమనాథ్డున్ని “వృషాధివి శరకముతో, యథావాక్కుల అన్నమయ్యా శా8 నర్వేశ్వరశ న ముతో నారంభమయ్యె నడు అ,సురాంళకునిలాోి నది న్ఫుటమె భావరం గము విస్థృక మెనది. అతని కారావళియు, నంబి కాశ్రవకయుక్రు శరకముల్ళు ఒక్క భక్లికే కాక శృంరారమునకు వ్రైశము చావలమైళ వని వెల్ల శీచేసినమి పుట్టుకలో శశకము నీతి భ కి వై. రాగ్య, 'దేవతాన్తుతులనై వర్చడె ననవలయు,

12, వీషయ్రధానము లగు శా, త్త "౮ ములు. కదకుకూలమగ గద్యయందులాక యింకకు వద్యములోే వ్రాయంబకుచున్నవి. అచ్బన కవి 'చారుచర్భశ్రైలి శాస్త్రకవిత కాదర్శకమై బటికపుంజేటకు బురుకించుచున్న ది ఈం మివ్సడం ముద్రిక మెనది,

అాలాన్తేస్తిత్తాబ్నాం.

శ్రీః ఆంధ వాజయచరత సంగ హము క క! నో లో తృతీయఖంకము ఎ కావ్య ప్రబంవకవక్వము. ౧1 2200) అవాలివూసై శ్ఞీవునానాల "రెక్తి నాయక్క కర్రాటయుగము | కావ్యము ౧630 = 100) ళ్‌ లా ౧స౦మఘచరి త్ర ము మ్‌ జ ల్‌ డు ఈ న! ఆంప్రన మ్రూజ్య న్రవంతో యోూవగల్లు వడినతోడనే చీలి తుంగభ్య్రాతకమున నున్న ఏద్యానగకము వైవునక్కు ఉక్కళములోని కటకమువైవునకు, కృషా3ంరములోని యన్గంకి వైవ్టునన్కు పఠ్చమో త్తరముగ శాచహొండవె వునవు (నో యా జాతి న్‌!

నాలుగు పాయలుగా ప్రవహాంచ్చి కర్తాటకులచంగను, గజవ తులవ్రక్కనుు డ్డపాంవన్కు పద్మ నాయకుల సన్నిధిని వలసీ కాంగత నకుగమింవుదుండె నని తెలి*ఫొంపిమి, కరేచర్ల నంగమనాయ6కు. ఏకంలానగరము (ట్రవగల్లు "మొవలువొని

ఆపి లచ ం గా. న శ్రీవైలమువజకు రాచకొండ రాజఛానిగా జయించిన వముక మేం సర్వజ్ఞబిరుదము విషయమై గా; లనేకము లున్నవి. వేదాంత 'దేళికుం డీ (1౩70-1370) మాధవాత్తజనికి గ్రంథముల రచించెర సర్వడ్డ్త కృళమగు రసార్శవసుధాకరము 14వ శతాబ్దపు ట్పుత్సరభాగమునం బుట్రిన దంట! ఎటుల్రైన దేశికని యపరవయన్సులో నీశం. డుఎడియుుడనగు. ఇది

వీఛచార్నుము ! ఎటులబయినను నాశేమో ఇశండే సర్వజు: డనిపించు చున్నది. ల హా షె

వా ్టై నే న్‌ అధ్య శం ఆంధ్ర జయ రత్తసం గ్రహము నతంి జ్వేషప్టు త్తు డనపోపనాయకుంయ (1310-1200, చమ్మ లం నో జ్యా 4 అ రీ

డగు మాదవనావతితోం సనాడ ఆం ధృదేశాధీసండై యుండి యగడ్జంకి కథక నం కొంశవీ :వీవును చాలించియున్న ప్రోలయ వేమా గెక్టి ఫొడాకులగు నవపోతభూపాలుని (13౦-1౦౫) తోను తనచేముం (13.1 తోను పోరాకుచుండె ననియు అనచేముఏచే రాజధాని కొండవీ౨కి మాజె ననియు నీ యనవేముని వివ్నద్లోషై. విఖ్యాత మైనవనియుం గన్షొని యుంచిమి. గోడావరీన్‌ ము కోరుకొండ రెడ్డచేరన్కు. విడ్యానగ రము మొవబ హంియవ్చ, బక్కవ్చగాక్తచే రాజ్య మారంభమె వళ ఓ మాడవనిద్యానా్యా వహిమవలనః చెంపువడనీ ప్రథమ హారి హరశరాయలు, (]3))._పళ్సు వీకబుక్కురాయలు. 3న 337% అనువారిచేవను బాలింపలయడె నరింయు, వీ5వ3 నోవన బహూాకరింపంఎడె ననియు థో కొని యుం౨మి. ఈకాలమునం

దురుష్కసాన్రూజ్య యొకవంకం చెరుంసచదుండెను, అనపోతనాయని తర్వాత "ెెండవనగీంగమనాయయ గలం... వికృవ న్‌ు త్రూడగు చద వేవగిరినాయని హ్‌ మతులను "7౧ పాలంచెను, సాహాయ్యముతో శత్రులను "ల్బి రాజ్యము బెంచెను అంగవజుకు నీ శేచర్తనంశము శైవమవప్రవిష్టృమ యుంవనవె,

భరి రా ఈర ఇతనికి శీనర్వజ్ఞవిరుదము లభించినది. ఇశేనిప్పు శత్రు అనపోత మాధవభూపాలు (1100-1830) ర83ని తర్వాత పాలించిరి, సీరిలోని మాధవభూవతి రావుమాభవకాయం డనయిజెను, (3117...]430). బ్రవంసు శ్రీమద్రామాయణమునకు “సమిచీ

|. త్రీ సదాళివశా స్త్రీ) చి. వీరభ్మద్రరావుగార్హ రచనలు,

తృతీయఖండము = రావ సివ్రబంధకవిశ్వము 110 నముగ_ నస్థవోధతమవగు “రాఘవీయి. మను వ్యాఖ్యాన మొన న్చెను” (వైని సవ్వజ్ఞుం డని వేర్కొనంబకిన సీంగమనాయ నికి ర్యానీంచగతవమూనాధుం డనుపుత్తుం డుండి మెవకునీవముకు చాలించి శాజమహేం ్రవకమును జయించె ననియు, నరనిక్షి 'జ్యేష్టతనయుండు శింగమనాయ.6 డనియు. నందుషు) ఈ పద్మ

౯ నాయకర"*జులలో ఐదవేవగిరి మనువుయు గింగవమవాయలకు బహువరా కృమశాలిగాం గన్నడుచున్నాయు. ఇతన్నివి చాటు

త, న. వ్సులు పెంసీనవ, ఈ విదముగా నోరుగల్లు నాశనము మొవ ల్కొని నూజేంక్సకాలము రాచకొండ వృస్థిన్‌ ౦ప తర్వాత గజవతులకు లొంగిపోయినది.

అన వమా రెక్టక చిమట, నరశఎక్షిం బూక్వము పాలించిన యనపోతా రకికొడుకు (అన్నకొడుకు కువూరగిరి భూపా లుంయ (ఏతా పే కుం) పాలించెను, ఇశయ వ్రవత్తుయ గాన నికని తోయిట్లువు మల్హాంబికకు మగండె న కాటయవేవూ రెడ్డి

లు ణు న్‌. యు యథార్థమైన పా_కుంై. యుండెను, వసంతోర్చవము లప్పుతి "కాలమున మెండైయుండెను, వానియందు జఉరవమూనుశాగము గలనాయ గాన కువూరగిరి వసంపరా జనంబడెయె.

ఈ వసంకరాజునకుం ్రూవు అశచిదేవయనెస్టి, ఈ నెట్ట కొడుకు చామిస్నె్రి సముద్రాం౩రముపోయి ఓడ వ్యాపారను నేయు దిట్ట. అవచి "'దేవయ 'పెద్దథ్టొోడుక్కు నిం కయజనూనుయ తిన్పయనెట కాటయ వేవూరెడ్తి మిక్కిలి పపహాయమువెేని

ర. డ నవాం డగుబచే

“ప్రాదా త్చాాచీభువం రాజమహహేం ద్ర నగర ముఖాకా అను మల్లాంబశాసనములోని న్లోకము నమురించి రాజ

120 ఆంధ్ర, వాజ్మయచరి త్రసంగ్రహము చముహేం ద్రవరరాజ్యముతో సక్కరిందయబకియె, ఈ కుమార గిరి విడ్యాంసుండై వసంతరశాజీయ మనంబకు నాట్యళాస్త్రమును రచించెను, ఈతని తర్వాత రాజమహేం చ వర్మప్రాంకము 'చావమఆందియగు కాటయ వేమా రెక్టికిని తక్కిననాగ. మితని 'వవలౌత (ప్రోలయ వేమా రెక్టియన్న్ర) మనుమండగు కోమటి వేనూ రెకికినిం జెంది రాజ్యము. రెండుగా జీలినఏ, కాటయ వేనవూర్యెళొడు కగు కాటయ ఆెండవ హంహరరాయంల కువూ ైను చెండ్రాలెను.

కోమబి వేదూరెడ్డి బలాక్కారముగ రాజ్యము గ్రహించె నని తోందుచున్నది. ఇకరికి ననవేమా రెడ్డి మంత్ర య్‌ యుండిన పెద్దన కొదుకైన మామిషనింగన ప్రధానిగా నుండెను, కోవచి వేమా రెడ్డికి నవకోమబైవేముం డనియుం "బేకుు. ఇయ నిక్రమఃాలియు, విడ్వాంసుయ వై గాజ్య మును కావాడుకొను ను *ీయవమకుకోి కావ్యమునకు “వృం గార దీవికి యను వ్యాఖ్య రచించెకు, ఇడనికాలమున (1110. 120 నున్న వామనభట్టు, వీఠనా రాయూచరిత్ర మను నివని వరిత్రను గీర్వాణమున ఛ్రాగెను, ఇట్టె పూజ్యుండైన నృవతికిం బ్యు్తున యవూజ్యుండై నకొయకు రాచవేమూ ర్ట (0820-1128 నాలు "గేంక్లు పాలించి మృత్యువువాకం బజెను, ఇన్ప 5నుండి యస్వా తందత్ర్య మేర్చకినపి, ఈ వంకవురాజులలో "మువవవాం డగు ్రాలయవేమా రెక్షియన్నవంశములోని వెదళోముఎనృగృము వ్వైని వింకమి.. తమ్ముయ మల్లా రెడ్డివంశములోని వాంయను, కందుకూరు దుర్షము రాజధానిగా వూంగినా వనీమను బౌలించు చుంకినవాయను వగు శ్రీగిరి కోమ ౨రెడ్డి నాచవేము3ి

తృతీయఖండము - కావ్యప్రబంధకవిత్వము శం] తర్వాత వ్రభుత్వభారము వహీంచెను, ఇడనికి కొమృనామాత్యుం డగు సోమయాజి మంత్రి యమయ్యొను, వీరు విద్యానగర రాజులకు లొంగి వశంవదులై పోయిరి, రాజవహేం ద్ర వవముం జేరిన కాఎయవేముంయ న్‌త్రు ఛీకరుండైై), అనవేమా రెక్షై మనుమరాలి భ్నర్త యగు నల్లాడ నెడ్డి సహాయముగట్లి 14113 వణకు బాళించెను, తర్వాత నల్గాడ "రెజ్హై రాజ్యము నాక్రమిం మకొన్ని కాటయవేముని కూండురు “అన్‌కల్లిని. తన౭ెండవళొడుకు. వీర డ్రారెడికి భార్యగాం కొనను. (ాటయ పేవనకొడు శేవయ్యొనో) చెండవూండి లింగనామాళర్యుం డీరనిమం శ్ర ఈ మంత్రి నిషపమానశౌర్య "రాజనీతి ధువంవమయ, అల్లాడభూపవతి 1120 లో మరణిందలా నాతని 'జ్యేస్తువు త్తుయ వేమారెక్షి రతుకుం డయ్యెను. కాటయ -వేమువి యల్లుయ వీకళద్రానెక్డి రాజమయ్యొను. రాజమెహేం వ్ర వరమునకు మకల మునువఎదినములు ప్రా ప్రించినవి, వీరభడ్రా నెక ఇవరరోవకులును, వ డ్హనృవతి, అన్ననృవతి నేనానులుగ నుంయవాక, ఓంగనామాత్యుని రమ్ముండు అన్నామాళత్యుండు వీరికి మంత్రీ. ఈకంయు.. శ్రీనాధకవికి. బంధువు, ఈ రాజ మహేం చ రాజ్యము నోదావరినుంకి వహానదిదాంక వ్యాపించి యుండెను. కావుననే గజవతులకు ప్రక్క-బ్లెమె యుండునది, వేమా రెక్టి వొడ్త్దభూవుంయ నీళ్షలె కాచియుండ నేమిభయను? కాన్కి కాలగతి కేది యడ్డము! దుఠాగరములై న శాజసంవవలు చందలములు గావా॥। 1ఓఏ లో కటకఫ్రుకమున విన్లవము జరెగినది,_ ఆ విబ్లన ములో కళింగగాంగనంళ మండరించంగా, మంత్రిగా నుంక్‌ిన

(3/ నే వ అధ్య గల్ల ఆం ధ్రృవాజ్మి యచరి శ్ర సంగ్రహము కపిళేం ర్రగజవతి రాజ్యాధిపతి యయ్యొను, ఇతయ మహావరా శ్ర మవంకతుం.య, కాజ్యకం త్ర జ్ఞాంయ గాన్న కర్తాటక రాజ్య మునకుం దవరాజ్యమునకు మధ్య నున్న ఈరాజమహేంద్రవువ "రెక్షి రాజ్యమును కఒళింంం వళ వేచియుండెను. 1188లో దంచ పెను. కాని, కరాటకుల బప్‌మివే లెప్రరాజులు నిష్చగట్టర, అనాలో వ. (ళ్‌ శ ౧ 110 లో వ్రతౌవదేవరాయలు గతించెను.. ఇచే .మయమని మరల దండెత్తిరచ్చాను. ఈమ. న్ట్‌లో చోడవంశ్యుండగ అన్న "దేవం డనువాయస్క మహావీరులైై తుకుష్కునేవా సపాయమువ "రెడ్డి రాజ్యములో. గొండ యా,కమించను. ఇంతలో కరశ్రాంఎక డే ఆ ణ సామంతులు, వవ నాయకులు సమవముశకు విచ్చేసిరి, వూర్వ వైరలగు పద్మ నాయకులుకు, కటకవతియున్తు యవననేనయును ల్‌ ల గ త్శి జుట్టుముట్టుళొనంగా వేమ, వొడ్డ, వీకవ ద్ర భూవృలు పోశాకి స్వర్దము నలంకరిందిరి. గొంపకాలమువణకు నన్న దేవచోకని వంళమునముంక్కి తుదకు గజవతులకు 'రాజమ హేంద్రవకము: లొంగిపోయెను, వీకబుక్కభూపాలుని తర్వాత "ెండవ హరిహరరాయలు విడ్యానగరములో 031100 నిర దెనిమి దేజులు పాలిం చెను, నోవాననకము తుకుష్కుులచే గెల్వంబడెను, కొండవీ ౨ ై నే నొ "సె వై ః్‌ ాంం యాళో “రాజులతో నకంకు మైత్రి నెజవెను... విద్యాక్యాభాష్య వవ్వుడు ముగింవబడెను. ఇవనికొడుకు దేవరాయ లువయనగిరిని పాలించుచుండెకు. 1101 ఆగష్ట్ర 31-వ లేవి హరిహరరాయలు: దివంగతుం డయ్యెను. చేవగరాయ లికనవియనండరము విద్యానగర రాజ్య మేలెను. (1101-1120, ఇతయ కనృలను బోషించెను.

తృతీయఖండము - కావ్యువ్రబంధకవిత్వము 12) ఆగని మనుమడు వ్రైవచేనరాయలు 1123 మొదలు 117 వజుకుం బాల్‌ంచెను. ఇ3నికే వ్రతావచేవరాయ లని వేకు, ఇవని "కాలమున కొండవీడు వినుకొండ రాజ్యములు వవ్మ నాయకులు, కందుకూరి వెళు లోంబవ3 కృష్ణానవధర్యుం వము రాజ్యము న స్య లై "విరిగినవ, అెలుభపూూయండును, మైలాము "రెక్టియు నిశనికి ంకుపజము. వెయయుంవరి. ఇమహపాాజునొన 22 కోట వూ. న! లు రు రూపాయలు నిలువయుండెను, కనార్థకుల్కాపను రాచాకముఐ మాన్చి వేనకు వృద్థిచేనెను, శకపవాశ నిఃఎకి పాన్నలబేవి యందు జన్మించిన మల్లి కాస్టున నాయలు 11065 వజకును, పంపక "చేవయంకయు జన్మించిన విదూపాత్షుళశాయలు 11! ౩ మొనలు, 1173 వజకును బాలించిరి.. వీ5సన్చరి కాలములో రాజ్యును చాలవజు కన్యా క్రాంగవయ్యొను, 11గాలో. విరూపాక్ష శాయలు వ్దకొడచుకగు రాజశేఖపంనిచేం జంపంబ వెను, ఈ సంమభములో సంగమ రాజనంళ మంపరించి దండనా శా గ్రేమై యుంకిన సాళువ నరపింహరాజుచే కింహాంన శాంత మయ్యెను కజవతు_కధ నించుక మూశడము, రాజమహేంద్రృవన మును జయించి కచిబేం ద్రగజవతి యువయగిరివజకు సరిగి యక్కడి కుంగల క నో మింది వ గాడి వజకుంగల ర్నాటక రాజ్య సూక్రమిం ద్క వాయకుల రాజ్యుమున తన వ్రతినినుల నిలిపి వినుకొండను లోంఒజవ కొని,] [60 లోవల మూంయపవయు లాం ధృ చేశమునకు సార్వభౌముం డయ్యెను. తర్వాత విజయనగకమునే కాలను, కాన్మి మల్లీ కార్ట్యనునిచే నోడంగొబ్బయిడెను. ఇంకను దక్షణ

2! వ క21 ఆంధ్ర వాజబ్యయచరిత్రపంగ్ర హము ముగా 'నేంసటకుం గా లెక్తువంపలో విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రాచీఖండము "నేలుచుంకిన సాళువ నవింహవండనాధుయ మిక్కిలి బలవంతుయ గాన నాతని నిలువరించెను. 1107 లో కపిలేంద్రుంకు దివంగతుంకు కాంగా నకని కొడుకు కృరుషోత్త చుయస ఉవదయగింని చాలించుచుం దనకుం 'జేయూండగా. నున్న బసవథూపుడు తోకు మావు కాంచిని జయించి, ఒకానొక సమయమున నిరూపాతు రాయల విద్యానగరమును దోందుకొని పోయెనంట,. శాన్మి సాళువ నరశింపహుంయు నిడ్యానగర సామా జ్యాధినాధుం డైనవెనుక సువయగిర్హి రాయచూమ, కొండవీళకు దుర్షములు తవ్చ తక్కినభాగములను జాంవజకు సంపాదించు కొనెను, కాన్మి ఈపంయ శాజేంద్రుయగా జీఎంచినఏ స్వల్ప శాలమే. తువ కుది నిన్చినవ నాల్రింజికి రెంటు, వవ్తనాయకరెక్షి టి ౧ జడే యై రాజ్యము లిక్యురికిలి పంవకము లైనవ. కటకవిద్యానగకముల "రెంంను కటకమువె వు ములుసూప్రు మన్ని, కఎకములోని యా 'ప్రవమరాజవంశకము 1 1) లో మాజీనపె, విద్యానగరములో వ్రధవశాజవంశము 1137 లో నంగరంచినప. హరిహర రాయాచివీరులున్కు కపిలేంద్రునివంచి చ శ్ర నర్తులును, సర్వజ్ఞుని వంప భూషకులును, నిమవమానిద్యావిభవయుతుం డగు విదా, ఖా మల్‌ రం ఓ దె గ్టరణ్యయుతిందద్రుంయును ఈ మిశ్ర్రయుగంబున జన్మించిరి వీని నన్నిం కని జూచుచు. తురుష్క సామ్రాజ్యచంద్రుంయ "కాలాంచరమునండు మెల్లంగా జరిగివోవుచున్నాంయం.

తృతీయఖండము అ కావ్య ప్రబంధకవిత్వము 0ను ౨. వాజయచరిత = లో

కాటయ 'వేమాశెడ్డి కాళిదాసనాటక్మత్తయమునకు వ్యాఖ్యానకర్హ పర్వజ్ఞ సింగమభూవతి యమూల్యగ్ర్రంభరాజం బగు రసార్ష్మ పనుధాకరము నకం దండ్రి, = మాధవరాయండు “*రాఘపవీయో వ్యాఖ్యానకారుందు. "పెద కోమటి 'వేమానెక్డి సాహిళ్యచింతామణిని రచించినాండు. అనవేము, హరి హరరాయలు రనజ్ఞైలు సాభవనరసింహరాజు రామాఘ్యదయముకు ప్రానీన కవి. కోలదల మల్లినాకసూరి, వామనళటుు నిమహాయుగంబుననే ,వ,కా

యి లు ద క్‌ భించి3 ఈనూటయిర్వ దేండ్లలో సుప్రసిధ్ధాంధ్ర నాయకు లనేకల ళలలు మాజినవి, విఖ్యాతాంధ్రనభలు శటిల్లగవలె నిరంశరయుద్ధజీమూళములలో మెజసీపోయినమి పరస్పరమారణ వ్రయ త్నా౦ధ కారమధ్యమును భవ్యగృంథధ కరదీపికాసహ్మ్యనస్తములు పరిఢవిల్లినవి. ఒడ్జైరాజులపరా, 'శ్రచు వోలావాలము లుర్వి పై6 బర్వుకాలముననే సాసవనృసింహవపర మేశ్వరుండు. చాని నడ్డు కొనలా చానిఫండిమయే విజయనగరసా చూజ్యద్వితీయవపంశామృత ముదయించు చున్నది, అమృతాంశుం డుదయించునప్పటి కీయుగ మంళరించి నవీనయుగ ముద్భవించి యారంభమైనవి. ఆవిశుండి గొనవజకు నన్నిటియందు నార'లేంన శీ నాథుండు నిలిచి చూచుచునే యున్నాండు నై లే ౯

“పాల్కురికి సోమనాథుండు ప్రథమయుగమునకుం బ్రతినిధి. ద్వితీయ యుగంబున నాచన సోమనాథుండు, సర్వాధ్యకుండు. ఈళ్ళతీయుగంబు నకు శీ నాథండు ప్రతిబింబము. మువ్వురును వరుసగా కవిసారసార్వఫెము లెరి. కావుననే రద్దుణళ త్త్వనిన్లేక లొకరు 2 “అలానా సన సునసకుకునుానామ కామన.

1. 10-వ సంవళ్ళరాదిసంచికలోని శ్రీవపంచాగ్నుల ఆదినారాయణ. శాస్త్రిగారి * ద్వెవద” అను చ్యాసము

2. 18వ సంవశ్చరాదిసంచికలో శ్రీబుడారు శమృయృ శాం సోమ నాథుండుం

క్షే౨౮ ఆంధ్ర వాజ్మ యచరి త్రసంగ్రహము

కమ్మని తెల్టుబొసకుణి కారపుసొంపు రనంబు పెంపు, పా

త్ర ముల రూవవర్తన్క సుధామయసంస్క్భృశమంజువాక్చ్రపూ

రమ్మలధాటి, ఇాపముల రమృకయుకా గవిసార్వహామ! స్‌

సొమలుూ ఆని స్తుతించినారు. ఇళం డించుమి*చుగా యుగారుళమునందుండి 1 86 వజకు ననలా నంశ్యఖాగము వణకు జీవించియుండి యాంధ్రవాజ్య, ముని 'తెల్టు ఫీమలో నంట నూళేగించి కనకాభిషేకముతో బహూకరించినాండుం ఓ సళ్వాంశర్భామి” యను ,క్రీనాథు నటుంచి ఇశరుల నరయుచము,

కవిచర్మక్రకుం జెలిసీనవా రనుట ముఖ్యులైన మడికి. సింగన బైన పోశతన్య శౌరనమం త్రి జక్కనకవి యుణాదిభాగములప్క, భైరవ నిశ్శంకు కొమన, అనంళామాత్యుండు, వినుకొండ వల్లభరాయండు మధ్యభాగమునక్కు నందెమల్లయ ఘంటసింగనలుు, దణ్హబల్లి దుస్గనకవి, కేనాగనానుని వశువలి దూబగుంట వారాయణకవి, 2తాళ్లపొక అన్నమయ్యంగారు, మశుమంచి భట్టు పల్ల లమజ్ఞి పినవీరన్న, ఫణిభట్టు? "పదపాచిసోమయ, యంక్యభాగ మునకు జేరుదురు. వెన్నెలకంటి సూరన 1520 ప్రాఎగమువా: డైనను సీయుగశిల్పశేష మవపశచిదాని 3ెదు క్కింవవలయు నని యుంజే చ్చే వాండళుం ప్రగమభ్గాగములోని నల్యురును మధ్యభాగములోని మైదుగు రుకు అంశతృ్యభ్థాగములోని బదునొకండుసురును.. 7గాక కష్పులచకి త్ర కని వా రనేకు లిందు చేరపలసియున్నారు.. 2-ఇట్టికవులనామముల శుద్ధరించిన చ్రబంధరళ్నావళి (శ్ర, వేటూరి వ్రభాకరశాస్త్రి యాధ్రృలోక మునకం త్రంవకర్తలో 'తెనా౨ రామ౨ఐగయ్యా తువవాండు. ఇతండు. వశుపతి నాగ వాఫేకవి,

2. ప్రబంధరత్నావళిపీరికళు జదువుండు.

తృతీయఖంకము య కావ్యు ప్రబంధకవిత్వము కప? జేసిన మవళోషకృత్సి గ్రంథసంధాక క్రీ శ 1600.నంవక్సరమునకు6 దరువాతివాండు. శానందున నందలి కవుళెల్లరు నవ్పటికిం బూర్వుతై యుందురు గచా 1! అట్టివారిలో “పెదపాటి సోమయ “నవ్యకవితాసనాథు ఈీనాకుం దలంచి యన్నాండు గాన శరువాతివాం డగురు క్రీ నాభునితరువాతివారినిం దడవలేదు,. తరువాతి వారిలో నిన్నిగ్త్యంకములు రచించినవారు హంళభట్టు తిమన; కొందరు శవ్చ నరుదు)ు కొందజి సెట్టో పూర్వయుగమున నిరిషిచిని. ఇారిస్థిరత ఇంకను. నిశ్చిశము కాలేయ. ఇంక6 నొందజు నిచ్చటికి రప్పించెదను అమరుకము వ్రాస కానుకొలకు అన్నమరాజ్యు కుమారవై మధము మల్ద్యణచకిత్తము వ్రాస్‌న ఇదపాటి ఎన్లోపై గడం నాసీశేతూపాఖ్యానము గ్రానీన చందలూరి చిక్కయం కాంచీమావహాత్య్యకర్తయగు లివ్వరాజ్యు శవా వారసను, గ పాముకు రచించిన కుంటముక్కల తిమ్తయ, అనంళమవా ర్త న్‌ము; నూర సశ రకము, వది సీవల్లభము, శంకరవిజయము, మంగళగినివిలాసము రచించిన చొడ్డపాటి “పేరయ్య వర్వగపురాణముల "వేశ్వేలుగా రచించిన పోలమ 'రాజళశేషనాళులు ఇందుమతీకల్య్యాణక ర్త యగు నంగదబనువయా సావి శ్రీ కళ్ళద్రాసిన. తులసీబసువయ్యం హరిదత్తోపాఖ్య్యూనకర్హ యగు నండూరి మల్లయ్య విష్టకథావిధానమునకుం గ రమైన ముమ్మయ బైళరాజా, బృహ న్నారడీయము. రచించిన వాసీరాజు రామయ, విష్ణుకాంచీనూవోత్మ /. రబచయిక యగు నాంధ్రకవిరామయ్య, త్రి పురవిజయ గృంథకారుండగు పోక "రాజూ వీరయ్య, శ్రీరంగమావోత్త్మ్యక ర్త యగు. వెనము శ్రీగిరన్న, (కువల యాశ్వచర్శిత్ర రచిచిన దామరాజు సోమయ్య యకువార లీకాలమునకుం "జేనవారేమో! వీళోనవింశతిసంఖ్యాకు లగు నీ కవుల కాలము సరియైన దిదియీ యని బయలుపడు టెవ్వుడో 1

ల ౨ధవాజ యచరిత సంగ హము 123. అంధ్రవాజ్షయచరిత్రనంగ్ర

సారస్వతుల భాగమును నశునరించి విచారంచుచో విపులకావ్యభాగ మునకు సింగన పోతనలుసు పురాణకవితాశాఖప వెన్నెలకంటి నూరన యుకు, శుద్ధకావ్యభాగమునకు ఈీనాను కొమృన, జూన, అనంతానూక్య నందిమల్లన, ఘంటసింగయ, వీనవీరభ ద్ర + సోమ, దస్హబ్యు దుస్గనలుకు; సీవికవికకమ దూబగుంట నారాయణకవియు, _ శకకకవిశకు తాళ్ళ పాక అన్నమయ్య, "మొదటిదేపరాయలకు మంత్రియై. యుండిన. సీష్దరయు-. 'జేముకురు, ద్విపద

జన్‌ క కవివ్ళు-

కవిళకు ొరన పట్టుగొమ్మ. ఖెరవ మిశృకావ్యకవిళకు: జేనవాండు.

కాలము బెలియనికవులలో పెదపాటి యెళ్పైపై గడ, అన్నమరాజ్యు చందలూరి చిక్కయ్యః? కేకయ అంగసదబకువయు తులని బకువయ్యా, మల్టయ, భై కరాజూ, వీరయ్య, సిసయు యపవారు కావృకవికకుశు సోమయ్య శాన్త్రకవికకును, మాహాత్త్యాదుఎ రచించిన లక్కినవామ మ్‌శ్ర శావ్యకవిశకును 'జేనవారు.

మిశ్ర కావ్య మన్మి విపులకావ్య మని కావ్యవ్రంు ఎన మని వవములశు వాడుచుటిమి. విపులమై నానాకథా కావ్యముల కాకరమై, కావృశిల్పముశు జిత్రించునది విపులకావ్యము అని యుచాహకళాముల:బట్టి 'తెంసింది. పురావా మునకు విపులకావ్యమునకును, విషయాఫిక సము మొదటి వానిలో నుటయు, రసమునకన్న అర్థపుష్టి యెక్కువ శావలసీవచ్చుటయుకు భేదములు, (ఇంచు మించుగా శెండు నీవై లమణ్భముల: దప్ప సమము లనందగసకు, అంధ్రసాక స్వశములో పుకాణకవిక విక్క్య్తనయందుము విపులకావృకవిత వోశకనయుదుశు వరమావధిని గాంచినవి. భారతరచనముకకు రెండున్నర శతాబ్దములు వట్టినది; ఓక్కకవి పూర్తిగా పురాంములకు. తెనిగిచుట కష్ట్రమంిపించినదెం

జ ంగుువ -జ్ట్‌ ౨

భారకపాశ్రలగుణవిశేషధర్య శికమ్షులిలు తెలుగు ప్రృళువుల ప్రేం కంటు కొనిపోయినమి ఇతిపహినమును తెపంగువానికిం బురాణవరనమున కువక రించున దగుటచే పురాణముకు.. దిక్కనచే ననేకనుట్ట్రముఎం. ప్రతేక

నర / చి

తృతీయఖండము ం కావ్య వ్రబంధకవిత్వము 100 శావ్యమువలి స్వరూప ముుడుటచవే విఅులకావ్యమును మై పురాణేతిహాస కావ్యరూవక్తయ "మొక్కచోం బొందుగుదిరిన ఖభారతామ్నూయము ముగిఎఫు నకు వచ్చినచాదిగా కాలవిలుబమునకు లోగికాంబోలు ఖుడములుగా రచింపందొడంగి3. కమలనాక్థానూతృకవి ఫూర్వఖఎడమును రచించుటకు

ఈ ప క్రీ ర ప్‌ బట్టియో, "లేక్క వ్రళ్శాప్రితికి పాత్తృములుగా ఖండములు గ్రాలుటంబట్టియో మడికి సిగన యుక్తరఖండమును మ్మూక్తము వద్యపురాణమున రచించెళుం

జాచ్చ ఈఖండపురాణరచన నాచనసోముని "యు శ్తరహరివంశముతో” నారజ్ధ మైనది, స్కాందపురాణ మతివిశాల మొనదియును భరశఖండములో నున్న మాహాత్టృకథానకము లన్నియు నందే తలదూర్చుకొని యు_డుటచే నదర

మివమును నగు భాగములు గాం జీర్చి శ్రీనానుంచు మున్నగువారు రచిచికి. శ్రునానండు ఖండములం బెనిగించుటకు ముఖ్యకారణము=అకని 'జేశాటనముశు,. కుటుంబభారమును మై యున్నవి. శ్రీనాథునియందు కవిత యుదరపోషుణవృ త్తి క్కింద పరిణమించిన దని ముందే కనుగొనియుంటిమి. కాబట్రియే పొట్ట నమన3ెచి, ప్రభువుల మస్సరణి వెన్నంటి సంఘమునకు 'దాను.డ్లై కాలమునకు లోంబడెరు. తువక.. దేరినది విపులము కానిదగు కాపృరచన-కావృకవిళ యగుట ఈ కావృకవిశకు ('వృుబంధవర మేశ్వరబిరువ విభ్రాలి యగు శంఘుచానుని వచస్సరణి యాధారమె, నాచ* ఫోములని పోక డలు కలిపీకోలునకుం. బనికి వచ్చినవి, సంస్కల్భృకమున. వస్తుత్నీర ముర్నది. (అన్ని కావ్యములకు ఇతివృ క్రము, ఫురాణేతిహాసోద్భవము). చానిని భ్వక్తీ యోహాన్నివే వుడికించిని - దానిలో ప్రబంధవర మేశ్వరుని సింన్క్ట్భృతవద గుంభన మమ కాఫీపొడిని గల్పి3. అందు. పాల్కురికి నాదన సోమనాథుల గడునుపోక లకు ఖండకర్యర నలళంగొట్టి వడ వేసి. సాంఘిక వాతావరణ ములో. గుడుకుం. జల్లార్చుకొనిరి. కవితామదురిమతో.. పాండిళ్ళము గలును కొన్నది. కావువనే చే:దు తీఫువుటి మి త్ర మమగుకాఫీరిచి యొకటి ఫుటినది. ఈమ్మక్రమరుచి నంటియు నంటక శీ నాథుండ ని త హుుచుూనెకు, లేన వాబ్మ య-=--$9

( వాజయచరిత సంగ హము ౧0 ఆంధ్రవ జయ త్ర సంగ జ్‌ంన జ వ ఈమె ఛా రట్లు చేయంజాలరై రి. సంస్క్భృతవవస్రాచుర్యమునకుం దగిన యర్థపుష్టి కజ "వె నదె. అరపుషీపోమి యలంకారవృష్షి కకియందొడ౦%ినది. అంగటితో ,వ,బం యా థ-ట టి నో ధము 'మెందలై నది, కాయట్టి పురాణవివ్రలకావ్యకవిశకుకు వప్రబంధకవికకును మధ్యకాలము మిశ్రకావ్యఫక్కి. యని. లేలనది.. మిశకావ్యవరిణతికి "జ్ఞేశనయును ముఖ్యముగా తి పురాంతకుండుశు మూల మెరీ మవనవిజయ దశ కమారచర్శిత్తలు శ ెంగారవర్ష్మ నకు నూపాఖ్యానసంబద్ధములగునవి మాహాత్మ్యృకశ్రానకములకు 'ారితీసినవి వివిధకావ్యలముగాము లించుమించుగా చీ మావోత్య్యములలోం "జేరంనవి అహ్షాదశవర్ర నలకుం జేయొగన దీ మిశకవి 4 లు ళ్‌ ౧ లో

శయే. దీనిపరిణామమే ప్రబంధము.

ఈ యుగముననే ఆయ్యలరాజు ిపురాంశపండు ఓటిమెట్ర రఘు సేరజావకీవతిశశకమును పోతననారాయణశనకచ్చాయల నశుసరించి రచిం న్‌్‌

ఫూర్వ్యయుగమునకుం దిక్కున, యొజ్ఞను సోమనలు శ్రృమముగా నధ శ్వర మవామం శ్రి; సార్యభౌము లైనట్లే యీూకావ్యమునకుం బోతన్క పీన శ్వేగ్రన్య శ్రీనాథులు నెగడియున్నారు. పోనన్న నటుంచి కక్కైనవారిని గుజించి ముచ్చటించుకొందము, “* అథీశ్వరోొ శబ్దమును శావ్యవిమర్శల్రాశి విశర్కించుకొందముం

విపులకావ్యకవిదె ఫూర్వయుగకవితాళిల్పశేషము. వాసీషరామాయణ

ళు యుకు వద్య పురాణో_త్తరఖండముకు రచించిన మడికి సింగన తిక్కన సోమ జికు జాహి ఫు యాణజికుమారుం డైన కొమనకు ర్రు ని పుక్రు 6డు. (తిక్కనకుటుుబము లోనివాం డికండె ఠుదివాంజేమో కవిశ్వరచనకు[) చాంధవ్యము స్పష్ప్వము ళా "కాలే దనిన్య తిక్కన మనుమరాలి మమమః డని చెవ్వకొందముగాక, శ్ర శ క420-వ శార్వం మార్గశిర శుద్ధ వంచమో బుధవారమునాండు వద్మపురా ఆఅఘును ముగించెను. తర్వాత వాసిష్టరామాయణము చేయయండినది. వీనికి

తృేఆయఖండను ల కాపస్థస్ర్రబంఫక విచ్వను మై 11 మధ్యకాలములోం శాచోఎ భాసువక దిశమన్య.భము రచిేమెశఏ, ళన శవిత్య్వోర్కృష్టకయందు కవికి ఫూర్ణమున నమక మున్నఏ. కాయట్టియ్‌,

వర మేశ్వరమకుటవ్భాపీత గంగా ప్రవాహవరకవి తానల్గాపుండ” నని చెవు కొన్ని శునఫమార్హ మునం జరెటుంచు దున్న సస్పోవకవృరార ! మర్కనకం దివులు పట్టక యూరకుడుతడీ”. అని హెచ్చ3ంచినా డు! ౩ండు మూండుసారు లొకే యంశమును ఇాందసన్భ ల్రితోం చెవు పురాణమును నం త హించి కవి త్ర! యము నమస3ించెను, నాసీిషరామాయణము 'యథా శ చాలీ కీయ” మని రచించిన యన్వాచీనకవి యులచనాండు. నేకటరమణ కవి వ్రాసీన గురుని "నేకళమునం గూర్చున్న వాలీకి భీ నిణుల దర్శనములు నపుడు గాంచి ప్రబుతి సల్చి యా భరన్వ్యాజుం డిటు మృదు న్వరము గరము వెలయి సరగ నడమ” ల్‌ ల వానీ, అకదానిని సింగన శ్రా న ఆతుల తవస్సా వ్‌ధ్యాయ వ్రళీలుడు బోధనిధి భరద్వాజుండు వి శ్ర క్రీ 'ర్హి యొక్కంనాల జే కళమున వాలీ కికూనిం గని సం,పీ తిన శ ౬/ అకు పద్యముతోం. బోర్చి చూచిన యథానూర్భకము.. లనయడు ను చాళణ ఫక్కికిని పురాశనాశఘుజచాద కవితావటిమకుకు హా 'స్పిమక కాఎళతర మని వెప్పంళాడదా! కవిజీవికక ర్త ఇవనిని రామగిరి సీంగనంగాం బేర్క్‌నీ నాండు, నమకాలికుల డగు పోతన్నకవీఠ నితం డెఆింగి యుండెనో | "లేక యితేనికవిశనే అశండు. 'మెలులు దీళ్ళ్చెనో ! శబ్దరీతిసామ్యమునకు మచ్చు

ర్తి ద యచరిత, సంగ హము

కేస ఆర్టు, వాబ్మి నషం

• ఆ లకుణీలలొమము వ్రియంబుగ వేచని కాంచె నాజుం

ల్చూతము, నతీయా ర్రిపరిభూతి నిధానసమనస్థసళ్ళల

గ్రాలేము, నవ్యపుష్పు మకరందవిలోలువమ స్త్వషట్పదో

శ్చేకము దశ్హనిరరసమోహితజాళము? చారిజాళమున్‌”

పక్ష్మపురాణకవిశ యించించు* భాస్కరునిమార్లమును నూచిువణా నిశని రామాయణధారా వేగము ఖఫారలేముశు దల:పించుచున్నది.

అరాజక్యు లుద్మగు ల్యుగ్కగతి నన్మోన, ఏప్రవోరాళ్థు లై

వీరాసీకము పీచ్చ0ంవల భుజావీర్భం బవార్యంబుశా:

ూగాత్త్రంబులనొండొ రక బొదివివక్కుల్‌ వ్ర య్యా" బెల్లార్చు చుక

చోరాడంగపో

మనప భయము గదురుచున్నది శాన సనం య హవైపఫుశియు పోనన్ల యందు వదడారారసస మ్హేళనము సూచించు చాతుయుం శల యికనిశ్రెల్లి నభ్ళినండించి నణూరన విష్ణుపురాణ మిక నారించము.

ళ్‌

"పొన్న లకంటి సూరనార్యునితో సీయుగాంళ్యము. సీింళనతో? పీ శాద్యంళక పులు. ఈ కవికవిత పోళననుండి పదదసారళ, సము "నేష్చేనవ; ఈ నా థునికడనుండి * యుయ్య్యాలలో నూంగు నచ్చటొవలె నూ;ంగు తూంగుగ ఆచి నె విశేషపదస్రైసముల విడనాడినది; ప్రాభాతివీర్హ సమాసముల_ ప్రక్క క్‌మీంచుట మానినద। ఖభారతకవులలోని ఫూర్జోవములకుం బ్రతిగా నలవాటు లోనికి వచ్చుచున్న రూపకాలంకృతులకు జేవట్టినవ, “అలంతియలంతితు మిశనికి ' సన్ననొ స౦పోవుచున్నది. కావుననే, ఇతని వాగ్ర్రంగమునకు

“క్రార్రుమెటుంగులో మెలపుం ైకొననేర్చెన వెడిబొమ్సలోో

మారునిదీములో కలికిమాటల చంద్రికలోం జెలంగు శృం

స్‌ అ జ క తృతయఖండము ఎ కావర్ధిప్రబంధకనిత్వను కేం జశారరసాధి చేవకలొ కమ్మని లొన్విరితీవలో యనక వారిజవత ,లోచనలు వచ్చిరి మోవహవిలాసమూర్తు లె లీ ఆ రు ల్ల

ద్రామౌోపాకము, సలమ్‌ణనిరర్ల్మ శధారం

ళ్‌ అవద లెల్ల మాన్ని నుఖమైనవడంబుల నెల్లం బూన్న్చి సం

కావములెల్దం బుచ్చి విదితంబగు సంపద రిచ్చి భక్తులం

జీవయుం బోలె దుఃఖదిలధిం బడకుండల దేల్చి ప్రా ల

శీవలి యున్నవాండు మ౫6 అంతం వొజంగుం

యా డు విషుపురాణనఎచేశము శిరసావహింశము, ఇవనికృతి బకఘపవయరాభువుని

వం కంకిరముం

ద్విపదలో శౌరన హా3శ్చంద్రో పాఖ్యానముకు, నవనాకచరె క్రేమును రచించెను. వద నాయకుల పొపుసం చెంంగిన యా మంలి, లకణదీవకి యకు

జీ లీ లీ

ఛందశ్శాస్తముకు నెరేము రచించెకు. ఇని హరిశ్చంద్ర, కన మార్కండేయ పురాణనీతిగాం శాక స్కాందపురాణము నమస3ంచి యున్న ని, నవచా*భరి చ్రేము ఒకానొక రాజకుమాఎని వలచ్చి అమె యిఎటకుండిన కులనాక మగు నని చెప్పె యామెమ ముదసమున నుచి వానిని నచేప్రవాహమున విడువ నాపెట్రై నొక రాజపు శ్రుండు "తెజంచి, తళ్యన్యకు వివాహమాక్సి 'దానిలో నొక భల్లూకము నిడి మరల నీట విడువ, దానికై యొకవ్రదేశముగ నించంయుం "జలియక వేదియుండి ముదసము: చెటిచి వానిలోని టింతువుచే హెసింపం బడిన యొకధూ _ర్హవిప్రునిచ3 త్రము సులభశైలిలో నలు కారముల౩౨ై 'పెనంగు లాడక్క కథావై శదృమునే కవి యర్నించినా.డు. ఇకని హర3శ్చ్ళంవ్రకషను శంకరకృత పద్యకావ్యకృతోం బోర్చిచూచిన సామాన్యగ్భవావిషయఎబుఎ వరిశము లగుటకు ద్విపద వాచినట్టు మహాకవులు దక్క_6 దిక్కినవారియెడ పద్యములు సమర్థములు కావని తోంవెడిని. ఎకండు విడివిడి వలుసులతో స్వభావానుగుణముగా లోకోక్తుల నండగొనుదు భౌవములం జిల్రించుట

క్షే వాజయచరిత సంగహము ఫ్‌ ఆం ధ్ర డద ఖా త్ర ఊఉ యండు సమర్థుడు, శద్టవి ఉృతియు,. వర్శనాబాహుళ్యము. నితనికడ లేవ్టం ఇళండు నన్మకృవా కవ ము వవ్యమారికను రచించిక ట్లున్నది.. శరభకద్కి మల్లావెడ్డి చం బ్రుమాళి మున్నగు వా రీ హరిశ్చం ద కనే వద్యములో వ్రాసి క్షం భట యు? చలి 4 షా జ్‌,

ఇంక: గావృరంగము: బ్రువేశిం ము, నిళ్ళంక్ష 3 మన రాజమ హాంద్ర వరపుశిడ్డ్రడ నుండి, దొడ్డభూవ౨కి వుకిశంబుగా “ళివరీలావిలాసంబుకుి రచించెను, ఇశని *ండవ టై ౧గము వీకమాేశ్వరి మశనునది, ఇకని “శివ లీలావిలాగముీ కవి ముచిధారయ్యి. తెఎంగువబుకుల కచికి:దనముం గల వాందని వెముచున్నది. పీవమాహేశ్వ" ములో బ్రబంధపుజాడలు విివి్శ నున్నవి,

“సంసార శేళివ్రన కిం బోబిట్టియు, సంసారకేళిప్రనక్షి గలి మున్నగు వద్యనులు కావ్యక్తేలిని విడనాడియుం బ్రబంధముల 'తెకవునకుం బ్తూర్దిా: బోకయు ఉన్నయవిం విక్రృమార్క-చరెక్తమును నాసి సిస్ధన మం్రికింహర్చిన ఆజేరమరాజు జక్కనయొక్క వారై ్వఖ3, అశుమహీమ చక్క-నివి, విక్రమార్క_చరి క్ర, మద్భుక కథాసన్ని వేశము గలది. కవిక్వము గూడ నద్భుకవవప్రయోగకళాసమంచితమైనవ. కసల నింత ఎఢముగ్యా

౯? జిం వా, ౬ నింత చమక్క్భృతితో, నిట్టి పాంజిళ్యవ్రకర్ష తో రచించినవారు ఫూర్వమునం బరమునందు నాంధ్రములో నరుదు రసోవంచికంబులై, గడునుపోకలు పోపకయే. నిర్మలమగు నెలమీటినీటియురపడింబోలి యాపాళవేగముకది లోవ సీకని వద్యంబులు పహృాద్యంబులు,. కథాకొవృకవికలో నిగనిది 'ప్రథమవీఠము. ప్రబంధరీతులు దక్కువ. మంజాలపదపుఎజములకు: దక్కువ "లేదు. సలసియ పి

న్న్న శృంగానైకదృష్టితో

" కలువల గండుమోల వొలుకాటుమెజటుంగుల నిండు వెన్నెలక

వలపులరాజుతూపఫులను వారితువహూంబుల నొక్కయెత్తునక

తృతీయఖండము = కావ్య ప్రబంధకవిత్వము 133 “ఇలపునొనంగంజాలు మృగే క్రయపాంగనిరీక్షణద్యుతుల్‌. బలువుగ ్రైర్భృమూలమగు "పొ దగలింవవె యిీశ్వరాదులన్‌

అని వల్క_ంలందు. స్ర్రీమనన్సుశు జొచ్చి యాన్షీవానే జక్కనయునై “ోచెష్పందలుచు, సిస్టు రుం జేన్పలోనీమికి సంచలించుం దాం 'జెప్పెడుమాట యొవ్వరికి 'జెన్పకుమా యకం జూచు నంళటక్‌- 'జెచ్చక యుుండరాదు మి చెప్ప-గరా దని కొంకు నెమైెయిక్‌ 'జెచ్చకపోదు పొమృంచుం జ్నిళ్త్వము నూల్కొంనంచేసి యిట్లకున్‌.” లోకో క్ట లతిరమణీయుముగ నిర్చియున్నవి, “నీమిటికిం జల్లకు వచ్చియు: ముంక దావయగకోాి జక బాన “కావ్యరచనచాతుర్యంబునక జక్కన” జక్కన మి క్రమార్క_కథలకు బవ్యమునం గూర్పలా “ననం తామాళ్యుండు” భోేజరాజకోల నట్ల వేసెుు, అనంతుండు బయ్యన మశుమండు. ఇళని ఛందో త్ర ౦కము ప్రసిద్ధము ఇకని దింకొక త్ర ము రసాభరణమూీ మంద మలయానిల మెడ తెచక విసరినభంగి నికనితైలి కుంటువడక్య సంస్కృత జటిలత కాసవడక, నులభమై యుద్ధతి దక్కి యశివిన్వమ్మమై యున్నను మనోహరమై యున్నది! వీ రిర్వురికిని చాలకాలము. ళర్యాత నిళ్లే మనో హరకవితాప్రవాహమున, ,శ్రీనాథనికడ, బావ యగుటచేం జనవుతో నీయ లాడ'నేర్చి, “దగ్గంబల్లి దుగ్గని నాచిశేతూపాఖ్యానమును, శివకాంచీమాహా త్మ్య్యముకు రచించెకు. "చందలూరి. చిక్కయి యను నళండు నాసికేతో 'పాఖ్యానముకు రచించెకు. *“చందలూరి చిక్టయ్‌ కవిత “నిజారు బండు వెన్నెలసోయగము నవ్వువసిండీ కమ్ముల 'వెల్లవట్టులోట్టొనది. “ హంరికభాలావ శోళిళమైనయట్టి యాననమ్ము ప్రసన్నత నలడు” చున్నది; 3లి ఛారాళ ముగా నున్నది. దుగ్గన్షేలియం సర్వజనసమాదరణీయమై యున్నది. “జిరి బిరిముద్దుచేంళలకు” నిలయమై యిశని కాబ్యకన్య లలిశభావ “మందహాస ములం దొంగలి జెచ్పలలోన” చాంచినది. “కళాధర ఖండళృజ్ఞటావ్యూహము

పగి వొాజయచరిత సంగ, హము 130 ఆంధ్రవాద్మి లాట లోవలం దొరంగుచుండెడు వేలుపు టేటి3ై వడిక్‌ ”, కథ్యాక్ర మోపయోగము లగు నంకగులనే గమనించుచు, కావ్యనియమములకు లోంబడి యుండె నని వెప్పందగుచుం-ోదుగ్గన. తన కావ్యము నుదయగిరిరాజుూ, గజవతిసామం తుండు బనువరాజునకు మంత్రిగా నున్న ంగయి. కంకి మిచ్చెను ఈ బసువరాజు మంత్రి, కవిపోమకుం డనిం బే ₹న్నికం గన్న వాండు. ఇకసిశే “నంది మల్లయ్య, ఘంటసింనయ్‌ యను కవిద్వయము (మేనమామ మేనయల్లుం డు “ప్రబోధచంద్రోదయముకి కాన్క- యొసంగిరి. ఈ ప్రనిద్ధుండైన గంగయి యనంతౌమాళ్యుని పుక్తుండు “గంగయమం, తి ". ఇట్లు నాచికేతూపాఖ్యాన ప్రబోధఛంద్రోదయము లను కృతిద్వముకి భర్తకాగా బసువరాజు *“దూబ గుంట నారాయణకవి చేం “బంచశంత్రమును రచిఎపీఎచెకుం ప్రబోధ చంద్రోదయ మా పేరుగల సంస్కృృృతనాటకమునకు కావ్యరూవ మగు నాంధీకరణము. తత్కంర్హలగు కవులు. ్రీనాథభునకుం దరువాతివా రగుట శ్రీనాథుని స్మరించి కావ్యారంథము. గావించిరి. కవిశ్వమాకంద మింకము వ యు

స్రాశయూదపంగాయగాను వప్రబోధచం దో, దయమున నూజలేదు, సామాన్య ధారబుండి రసవద్వేగ పద్ధతికి నట్జైత్తుచున్నది. భావములు సుప్రసిద్ధ నాటకము లోనివి శాన వీరిఘనక వీమియుకు లేదు. వీరెర్వురునుు చేసిన మఠొక్క్ల ద్రవము “వరావాపురాణము మడికిసింగన పద్మ పురాణమునకుం దర్వాతి దియే యనందగునుం ఇవ్వరావాపురాణము శ్రీకృష్తదేవరాయలకుం దం డి యై సానవనృసిహభూవతికి సేనానిన కున్న నరసరాజున కంకిక మాయయడి నది, ఘుటసీగయకు” *'మలయమారుగకవి యని మాబుసపేరు, “నంది చుల్లయి” ప్రల్ఫేకముగా మదన సేన్‌ మకు కావ్యమును రచించినట్లు “ప్రబంధ రళ్నావశోలోని వద్యములు సామ్యము నిచ్చుచున్నవి. ఆ పదృములకు జూడంగా “భంటసింగన్నయే ప్రగిద్ధలొ డను కవిచరి ్రుశాదుని యూహ సత్యదూర మనవలసి వచ్చుకు.

తృతయఖండము - కావ్యప్రబంధకవిత్వము 137 మదన పేనములోని మలయ కవిత రసవంతమై “చరిఫుల్ల హల్లక ప్రభలు నిండిన చోట. సాంధ్యరాగద్యుతి చకాకళించ నిర్మిద్ర, కుముదవనీ ప్ర చేశంబులంు 'జేటనెన్నెలపిల్ల తీపులాడ దనరు విమలనరసీని” నృష్టింవ ేర్చినది. ఈ రసవత్కలిత ర్రాయగలవాండు ప్రసిద్ధండు గా లేదా! వమో దురదృష్టశాలిమయై యుండి సింగని కలరికచేం గీ ర్హిమంతు6 డయ్యెనా ! అట్లును కానవచ్చుకు. మణికి గడలియడుగున నడంగియున్మ్కి సవాజ్యమైనది. వరాహపురాణమున వీరిసాఫితి * ఆతివిళదవ్రభావిలసనాస్పద క్‌? మైనది. వీంళయృలోని మాధుర్భముకుః “కమ్మని లేనియల్‌ తజిచు కాలువల్తై ప్రవహింప మింద జూం అన జుమని యోయు తుమ్రైదల జొంచము' లకు బోలి రసజ్ఞూ లానందించినారు. మొక్తముమోంద వీకికెలి “నాతికరినము తి * "కా త వానీ కవి గాను శ్రావ్యముగాను నున్నది ధుక్షాంగదచరిత్రమును వ్రాసిన తఢక మల్లనయందు శబ్దాలు కారములు మెండు, శైలి సులభము, ఇకనికాలము సరిగా సేదియో? వీరివర్ష మునశే చేనవాండైన దూబగుంట “నారాయణకవి” పంచశంత్త్మము నాంధ్రభెషం గర్హామృవముగాం గూర్ప్చువలయు నకు బనువ శాజు నానతలిని రచించెను, ఇననిసైలి యిం డమకొన్నట్లు సూరిసభాంళరయోగ్య తామనోహరసరసార్థపంభనల నంద” మైనది. "తెలుంగువదములు మెండు, కాన్వి కవి యమూొన్నట్లు సోమనాళునిక్షి సరిరావేరండుం "కాలమునం డుదికి జేర్చందగి యుుత్తమకవిళ నల్బగలఎ. డగుటచే కవిశలో తువిగానివండైన “పెదపాటి సోమయ. ఆరుణాచలపురాణము శీదారఖండము, 'త్రిపురవిజయము, శివజ్ఞానదీపిక క నాల్ట్య గ్రంథముల రచిం వెను. ఇకని గీర్వాణకవివ్రన్తుతినిం జూచిన ననన్యసాహితీవటిమ గలవాం డని

ఫ్ర వాజయచరిన సంగ హాము 183 ఆంధ్రవాబ్య లాట న! తోంచెడు. “రాజులు విక్ర మోగ్రమృగరాజులు” నను వార్వైఖరి యిశనిని వ్రబంధవై ఖం శిర్తుమూ యనువీంచును, శ్రీనాళని నడునుపోకలు వివవిగ నున్నమి ఇరని లక్ష్యము € వదలాలిక్యము వర్ష శుద్ధియును శబ్దస్థాన్యముక్‌ - మంగళా స్పదభ్థావంబుకు రాజయోగ్యళయు పోమన్ఫూ ర్రిరాహిత్యముక్‌ సదలంకారవిశేషముక్‌- గలిగి విశ్వప్రాణసౌభాన్యనం వదమై 'లేడియపోం శ్రాలవలడా ! పద్భంబు వృాదృస్థితిన్‌.” అశు వద్యంబువలన సువ్యక్తమైనది. ఇతండు నాచనసోముని కవిళలో సొంపులు గొన్నింటిం గూర్చినాండు, కకవిూళనము. జేసినాండు. సాహిత్య వటిమకుండి. భావములు దొరలుచున్నవి కాని. ప్రతిభవలనకాదేమో 1 "మొ్రమువైన ప్రబంధశయ్యం వబ-ధరీశులు చాగుశాం బట్టినవి. విద్వక్కని యనుట శెట్టి సందేహమునులేదు ఇళనిని “గవిలోకబప” యందురంట | కాలము చెలియనికవులు * కంగారు” కొంత చవిచాచి, వీనపీరన్నను 'జేరుదము, (వ్రీనవిరనకృతికి భర్త యగు సౌాళ్వనరసింహరా జే ద్రుగకు ముం దిటి కలోలమే విద్యానగరమునకుం బట్టినది) ఒం ౧ అ శ కి కళ 1, అన్నమరాజు “శివను బాగున్నది. 2. పెదపాటి యెక్లావ్రైగడ సోమయ శేవిధమైన బందువో ? శృశారచైషధమును జూచి కుమార నైవ ధము రచింవఖడియెనేమో $ శైలిమ్మాలత్తము ్ర్రీనాథుని శేమ్మాల్రముం డీసి పోదు సీసముల తూగు, మంజాలసంస్క్భతసమాసముల వ రము, జాతీయ న్‌ు ముల కలుకబడి యద్భుకములుగా నున్నవి. మచ్చున కొక సీసము. వీ “మన్య థ దివ్యాగమమునకోంకారంబు, భూ లేశునాదలపువ్వుదండ ఆల్బశ్ళం గార లేకార్ల ళకుంచిక, యధికతమోడంతి కంకుశంబు విరహిణీజనమర విచ్చేదక రన; యంబరకొడదంపూంకురంబు తార కామా కిక తతికి నంచికశు. క్రి దగు నంబునిధికి ముత్యాలజోగు

వు = ణా (| తృతయఖండము - కావ్య వ్రబంధకవి చ్నము 1190 న్న నా వానికు "లే. మారు వట్టాఖి షేకాఖృవారికంభ్ళి చిత్తజునికేట లప్పదంవెన అుసండు నాలో నానాంటి కళ్ళివృష్ధి నారుకొనిన చవ్చద్ర్య,6 డుదచయిఐచె కాంతి న్తిసంద్రు,: దగుచుల చ మసమ్మక్తముగా శున్నది.. అశని మల్టృణచరెత్త. మిల్లే. ప్రైథమై క తువలయకమలాభిన వమనోజ్ఞ (బయ్యు బంకజీవనవిన్లవంబుగాక” యుశునవి "మొదలగు. న్లేమానుస్తాతిరములు. గనాఒడుచున్నవి.. క చిక్కయ నళ్వచే స్త్యరిచియున్నానిముం.. &ీ. కుడిచెర్ణ తిచ్చరాజు కాంచీమాహాత్త్యము స్లేషా లు 00 ఆ ౮ దృలం౪*కంబులం గూడి సంబ్క్భృతనమాననంఘుటికక్టై యొన్నది. శ్‌. కుంట ముక్క_లతిమ రాజుదొక్క_సీనము. నన్సడినద, శ గ్ర ఇకువతి. నాళనాఖాం డీ ళు యుశమువాంజేకాని ₹0ధను మృగ్యము, ఆశని విష్సషురాణములోని క్ష టు? ల లా చొక్క వద్యమే యువాహృశము. 7. మోడశరాజచకాకృ్కనముపుడి యొక పద్యము మ్మాళ్ర, మే చిక్కి మనవ విజ్డాతు"డైన ఆమడూశరి నరసిహభ ట్రైస్పటి వాడో? 8. బొడ్డపాటి "సేరయ సూర్భభక్తుదుగా- దోంెడు. వ్రబుధ వర్మనలు బలిసినవి. ఇళం డ'నేకక్కంభముల, సురుచిరవదప్రయోగసామరస్కదు "వెలయమించి, వివిధవర్శ నావై దగ్ధము "మెజయంకా రచించిన ప్రోడ ఇకని సూర్భశజవక్షము, శలేకములు ప్రాచుర్యము శాంచుచున్కి_ని. విశదముచేయుి చున్నది. పెద్దలు శలక్య్యంముల తు ద్రములుగా పరిగణింపలే. దినుట కిడె సాకషీగాాదా! 9. శ్రీనాథుని గాథాన్నన్దకతి. చిక్కలేదుగాని పొఠరాజు 'చేతాళవం చవింశతిలోని కొన్ని పద్యములు ,వ్రకాళిళములైనవి.. 10. ఇర్వక పురాణముల జక్కన దొక్క_టి 3ండువవ్యములు ఇవ్చటికి తశ్కర్ధలు పోలమ రాజు శేషనాథులు నామమాత్రావళిమ్టులు. |. ఆంగదబనువయ్యా పద్యము లట లైదుమ్మాశ్ర్రంబు.. “నిలుపేదమాంద నిర్హి ద్ర, నంవవవోలో లభించినవి. కవిళ సలత్‌ణము, నిష్తన్నము 12, కులసీ బనువయ్న సావి తి కళ్లలోని వఇవ్న్వము లనే టపి లి క లి వః న చ వచం కేవ చారన్యగ్తహ మకరి ఆఅశ్వాసముల పద్యకావ్యము నిళండు లచించెము

స. వాజయచరిత సంగ హము ఓ ఆంధ్ర, య్‌ కత శము లున్నవి; శైలి నానాలంగారముల కాకరము. తెయంగులోకు గ్‌ర్వాణ జనిశతములలోను వదముల గడుసనుపోకలు నిండియున్నవి. కాని వర్ష శావైఫు ల్యము తాండవించినది. 183. నండూరం మలయ యేకవద్యమ్మాత్తసరణీ ర ఆలా యుండు. 14, జె శరాజు ముమ్యయ విష్ణుకథానిధానము నించుమించుగాం మ్‌ 4 బోశనవదమార్జవముకు భబించుచున్నది. నులభములై, నిస్టలుదేజు నహబోవ మం దనరి యున్నవి. నాచశసోముని మాహాత్త్మ్య మిఎచుక యితని సీసము లపై వ్రాలినమి సహాఢచత్స్చి యితనికవితయం దొక వైచ్మిక్ర్యముం “జయ నారాయణో యని పెద్దనామాత్సుని వోరణిలో నొక వద్య మన్లి నాండు. "మొత్తమువై నిగనివి పిగణించందగిన కవిళశ 15. వాసిరాజు రామయ్యయు 'నాంధ్రకవి రామయ్యయు నొక్క-నేనా 1 *' సూక్తితిమిధాము నాచనసోముం శి నాం | క క లుకు సిదదకి దలంచి” నాః జాంధ్రకవి | ఆందుకనిమే శ్పుురులును నిర్ణరస్థితులను మగ్గి డింవు నిండించంజాలు నీ నేష్పుకలిమి యక సీసమును రచించినా:డుం శ సంకతాక్రాంళమదనని తాం తాంక కాంతకాంతాకదుబకస్వాంశములక్కు 'సంశనము నింప పచ్చె వసంశ మంత” రసికశసోలిసోం యకశాగరసంబునం జేరితేరి యా శసమలు మెటిమెటి నమకంబున కాంతల: బటివటి యా లు ఓ అ లు

దొనపలం జిక్కిచిక్కా కడుదూరముగాం జసపి శక్సాిగక్కిై పె

కొసకెనంగకా జకోంకలు సోంక లీంకలె క్త మత్తిలున్‌””

అప్పశవి మళము నశసరించి ఇశండు శిల్పికవి యగునేమో! వాసీ 'రాజు రామకనిగ్రంక మతిన్వల్పము కన్పడీనపి. అది సమాసజటిలము.. 116. పోశశాజు వరయ స్రవాక్యములు శీ కవిలజటాజాటగంగాసముత్తు ౨౫ వీచీఫుటలు మిళ్ను వీకదాంకొ నవి “చతురత సమకొనంగ జోడుమాటలు సరిపడనాడు నళండులొ వదసారళ్యము బాగుగ కున్నది. ఇకనికృతి త్రి ఫురవిజయముో 17. వెనమల్టు శ్రీగరన్న శ్రీ రగమావోత్త్మ్య్యము. [క్రీనాభునెక్తుకడ నవలం చించినది.. 16. శాకుంకలములోని దగు సిద్ధనప్రైగడ దొక్కపద్యమే కనం

తృతీయఖండము _ కావ్య ప్రుబంవకవిత్వము 110 బడినది ఈ సిద్ధనవ్రైగడయె జక్కనకవిని బోషించినవాం 'డేమో! అయిన జక్కన శద్ల్రంథమును కేర్కొ_నలేదు. 19. దామరాజు సోమయ శ్రంకము శాస్త్రసంబంధిమయైనను. కవిత సలలితో క్రివిశేమములచే జాలువాటినది. 20, కుశలవోపాఖ్యానమును రచించిన చిరుమూరి గంళకా కజెచ్చటివాడో 1 ఇకండే మైరావతక్శను వ్రాసీనవాం దని కవిచం శ్ర కాఠుం దూహించినాండు. 21. మలయమారుళము శర్వన్న మసష్టస్కంధము. తెన్షించెను. శృంగాంమివ్ట "మెవరిడో + శౌరనకవితనయు: డని చెవ్పంబడిన శారన మై రవకవి, రత్నళా త్త మును కవిగజాంకుశముకు శ్రీరంగమావాత్మ స్ర్‌మును రచించెను ఈ రంగ మావోత్మ్య్య్యక_ర్హ నాయడు పోతరాజు శైరవకవి యెవరు ? కవిత్వ ముభయ భాహాఫ్రఢిని, శద్దాలంకారకెళలముకు నూచించుచున్నదిం (ఇని రత్న శాస్త్రమువలెనే, హయలతణసారమశు శాస్త్రమును మకమంచిభటు రచించెళు.

ఓ

ఇది శారిహో త్తని సంస్కృత గ్రుంశమునకుం దర్జుమా యగుశు చక్కల నుండు. ెలితో కంవనృపాలుసి కీ కృతి యంకిళ మియంబడెకు వేదాంత తత్త్వరసాయనమకు గ్రంథమును ఫణిబబ్బు పంచాళ్వాసములుగా నుత్తమఫి తిని నిర్దష్ట్రము, మనోహరము నగు వా స్‌ తితో రచించెకు, ఈ యిఠ్వూకికాల నిర్ణయ మీంకను శాలేదు) “మారయామాళ్య పుత్తుండ నని చెచ్వకొన్న అన్నమం ల్రి,౩ "లము వీ శతాబ్ద మనిరి నమో! ఆతండు సాము చ్రి క్‌

ఇంచుమించుగా నందతి సమతీమునం జరించితిమి. మహామహి మాన్వితుం దని రూఢి కెక్కిన విబుధాగ్తణి పీనవీరన్క “ భారతీతీర్థులో శిష్యుండు. “వాణి నారాణో యని చెప్పం నని వ్రజలవేం బొనడయడిన వశ, బ్రైవాక్సంపన్నుండు. ఇతరం డవతారదర్పణమ్యు నారదీయమ్ము మాఘమాహశ ళ ్ర్‌ముూ మానసోల్లాససారము, పురుహోర్థను ధానిధి, శృంగారశాకుంతలము కై మినిభారతాశ్వ మేధవర్వము నశు గ్రంగముల రచించెను. “థారతాళ్వ మేధ" పర్వము సాళ్వ నరసింహభూపతి కంకిత మోయంఖడినది. అందు భారతములా4

వె వాజయచరితశ వంగ పహ య ఆంధ్రఎ జ్యయచ త్రసంగ్ర, ము లేని కఫ లున్నమి హఎసధ్వజా వెరాజుల నర్దుకుండు జంబంచుటయు, తా మ భజాదులకు శీ సృ ప్పసాహాయ్యాంబుక లి పశీకృతులం గావించుకొనుటయు చుధ్య నుపాఖ్యానంబుగా నున్న ీ,రామాళ్వ మేధకఖ్యయు నందు ముఖ్యభాగ ములు. కవిక్వము ద్రామోపాకము, మధురవదగుంభనలతో నిస్ణ చేుచున్నదిం చదముల పొందిక యమూల్యనందర్భసముచితము, కథ్తాసంవిధాన మన్నిటి కన్న మిన్న కథ యిట్లు మాజునా యని మన మూహించునంళలో మనకన్న నకృద్భుతకథాచమక్కృృతి యేర్పడ్య నూతన వృత్తాంతమును చెచ్చి శాశను “బెంచుచుందుము ఉచిశపీరరస్మప్రకటనావై చమీణ్యమునం దిక్కునకు దలం పించుచుండుకు శృంగారశాకుంతలము, కాళిచాసురూవకముకు భారతకాలోః చొదిగించి 'లేల్పండినది.. ఇది చిల్లర వెన్నమంత్రి కంకిక మియలయడినవెం క చు 'సపీ ళ్‌ కవిత సుశ్రావ్యమై యర్థపుషితై భారకమునో "బెనంగసలాడ్వి. దీనియందు రసోళ్కంర్ష కాలవాలమైనది. ధార యన్వయసే లభ్యముళల్ని యనర్ష ళ₹నుగాల బ,వహీంచుచుందును.

మ

' గొనొని ావిమూర్కొంనని క్రొవ్వికి యెయ్యెడ వజృనూచి రా

యని రతనంబ్యు జిహ్వా చవియానని లేనియ, నోరుమోపి గ

ల్లని చిగురాకు లాలిశవిలాసనికేశన మా లతాంగ; తా

నశుభవక_ర్ధ యేనుకుండొ |! యావిధి యన్న మెటుంగ నయ్యెడన్‌”” ఇత్యాది వదములున్యు కణ్వమహర్షి కూంతునకు బుస్థగఅపుట, “న్గాకీక్ర్ర వెచ్చైనపాలిండ్ల కొనలు దడుపు హర్ష సంతావబలమ్యు హ న్నీ నాపురవర్శ నము నారదుం డరుబెంచి రాజునకు పూర్వవృ శ్తన్యృతిని గల్లి ంచి వరస్ప రైక్యము౨ గూర్చుటయుకు జదువందగినవి, ఎట్టయినశు జె మినిభారరమువ లె శాకుంకలము

జ

ప్రకావ్రీతి!ం బాత్ర్రము "కాలేదు. ప్రబుధవర్ష్మన లండగొని యున్నది, ఈ శావంఠలము. ప్రబోధచం ద్రోదయముకోపాటు నాటక భాషాంతరీకరణ న్వతం ట్రోవాసమ్మిళిత 'కావ్యమై యున్నదిం

తృెశయఖండము - కావ్య వమ్రబంధకవిశ్వము శం సంస్కృ్భృకనాటకము. లీ యుగములో నీట్లు కావ్యరూవమున బయ ల్పృడుటమేీకాక్క యథామూలముగా వల్లభరాయని వీథినాటకములోం భి;దర్శిశమైనమి. (శ్రీబుడారు ళమయ్యగా రొక్కచో నాంధ్రవ తి,కాకు బంధములోం జర్చిఎచినట్ల్టు రావిపాటి తి పురాంశకుని 'ప్రేమాఖిరా మము భాషాంకరీకృతి భీమఖుడరచనానంశరమే కావచ్చును. కాన్ని తీ నాథునినపాయమును గొని వల్లభరాయండు రచించినాం డకుట సహీఎన కున్న, నవకళవకగా వ్రాసియున్న దానిని ఫూ ర్తిగా సంస్కరించి "మెటు:నన దీర్చి ముక్కాలంకళ తనకళగాం సేన్‌. నకుట లెస్స అంతియకాని వల్లభరాయనివేంతనే కాంచకున్నా మని తద్ద్యంథక ర్త శ్రీనాథుం డనుట "సమంజసము శానేరదేమొ ! హరిహరరాయల రళ్నభాండాగారాధ్యతుం డు వల్లభరాయండు విలసిల్లెనంట ! ఆకని ఈండ్రిమ్మాత్ర మా వదవిలో నుండినది సళ్ళము. “శ్రీ డాఫిరామ భీమఖండములి శెంటకు గన్పడిన “గార్మ్యసిద్ధాంత ముషమ?కాలకలనొ ము. గీకము. స్కాందపురాణము (మాళ్ళక లోని న్లోకమునకుం చెకురోకుట సరియం కవినాక్కునుబటి ఇది లీ న్వశంత్రాకుసరణ మని "లేఎచున్నది. "మొత్తమ్నుపై శీ,గాభుని సిద్ధహా స్తము వల్లభరాయని వాక్యనరణి నణంచివైచి నామమాత్రావళిన్తము గావించి యున్మిి సత్యము, ఈ (శ్రీ గాభిరామమునకు మాడృక ఇంకశు జిక్క లేదు (చిక్క దనవచ్చును, చ్ర,ంథశమునకు మూల ముండె ననుట కల్పిత మేమో) కృతిమ్మాత్రము సొగనుగ నున్నది. ఇది స్వతంక్రగ,ంథభమొనచో, వల్నాటి వీరచరికమున కుద్దియె. యీయునంబున నుత్పాద్య గ్రంథద్వయి నొక్కటి యగును. “మృదుమధురవదగుంభనములు” నిండుకొని, పశమొ రసవిసృ యరవిరచ నాసముజి ఖంభికమై శనరారినది. “ప్రక్కలు వంచు వంచి మునిపంద్హుకు బండ్లును రౌచు కాచి లా మృక్కిలంజేయు: కేసి శలయల్లనం శాభులనందు గందిలాో

శ. ఆంధృవాబ్మయచరిత్రగం గ్రహము

వెక్కలి నొష్కు నొక్కి. యిరచంబడ గుముడిమూ:టగట్రి వీ:

పెక్కా దువాళిచేసీ చేలి యిక్కడ నక్క_డం బెట్టు "వేకువన్‌.” ఇది ఎట్టిచేలి! ఇందే నాయకం డగు ముచనశర్థ యోరుగంటిపురంబున విహరించుచు కామెవల్లివారి భఖాళవళకలావములోని లశ్షీనారాయణని ద్రేచశుట్రము వర్మించుచు నృళ్యముంజేయు. జక్కులవారి చిన్నదాని నిట్లు పర్డి ౦ఛచినాండుం

ప్పి “ముద్రికా మాణిక్యములదీ ప్తి శంగేలు ఫింఛుబు గుంచెతోబి తృరంప ఊపవాసమున నున్న యువిదసన్ననికొౌను, చనుపోయిభరమున జలదరింప తో! (కచుక్కాలంబోలు తోరంపు "తెంకన్ను, లావ్వైశమున సిర్దనతకరింప నిద్దంపు వెరివట్రు ఇెజీకదూలినయప్టు, తొడలమించు.ఎ వెరిందొంగలింవ "నే ఉఊరుముచవుళ్ళకును బిళ్ళదొరుల్యమ్రో,ఈ

కంశకంశకుం "బేరబ్బు నావహిఎప

జాడెం చీంటలవై నోలం గూడియున్న

యక్య_లేడ్వు3లో నొక్క యలరుంబోండి”

ఈ యతశానములు సుగీశవ్రధానము లని యండ్రు; నృర్తముకూడ నుండీనదిం నృత్యసంగీకముల కలమికలో నభళినయ ముఎండకుడునా? అభి నయప్రథానము లైనకు సంగీకముతో. విమి, శ్రాములైన.. నేటి నాటకముల కుకు పల్లైటూళ్ళ ద్రైౌపదీవస్త్రావహరణాము “మొదలగు వీథినాటకములకకు, బొమ్లలు, వెబ్బలూ రానయు క్తము?ాఃల ్రదర్శింపయడుటకును యతథగానము లాదియకుట యసమంజనము చాదుం శ్రీపంచాస్నల ఆదినారాయణశా న్తు లుగా రన్నారు గదా: “ఆం, ధ్రవాజ్మ యరసాలము తొలుదొ ల్ల యమగాన ములం మున్నగువానిరూపమున నంకురించి? కాలక్రమమున దోహదవిశేమ ములు జరుగుకొలందిని వే ళ్ళు శాటుకొని ద్వివదనాం “బరిణమిల్లి ఆట్నుపైని గద్యపద్యోళయాత్త్యకముగా వెలసి ఈ మననాంటికి విశ్వరూపమున వెలయు

తృతీయఖండము - కావ్య ప్రబంధకవిత్వము కేడర్‌ చున్న దని మా భావము” ఈ భఖావమువంటివానినే శ్రీ, లేవమళ్ళ రాజ సో పొలిరావుగారును వ్యక్తవజచిరి. కావచ్చుకు. చై వమళవిజృంభణమునకు ముంచఆివి తర్వాతివి అభునాతనము లని వారు ముత్తెగలుగ వానిని వారు విళశించిరిం కాల్మక్ర్రమము ననుసరించి జంవె, కందార్థాదులు ద్వివద, ద్విపదార్థము, లాలి జోల దూపారత్కి నిదురగడలు వెన్నెలలు, విన్నవముఎ౩, ధవళము; త్రిభంగుల్కు. మేలుకొలుపులు. మిగిలిన వివిధగాన ముఎ వెన వని. హరికథల్యు “భానోతు బుచ్చిగాని” 'వ్రదర్శనముకుండి వరిణమి౨చి యుండుననియ్యు. సీనికిం అ ల్ఫేకపా ల్రనివావణ మలవరించి వేర్వేజ నిచ్చిన తో లుబొమలలో కళావిభాగములు, సంభామణములుం జూపించుట కలిగిన కర్వాశనే ప్రాచుర్యమునకు వచ్చి యుండు ననియ్యు, వీని యన్నిటి నమ్లేశనమే ేంటినాటకముణా. ఫలించెననియు. నూహించుట ఇడ ముగ్నది, పై నుడివిన పదునాల్లు విధముల 'పాటలున్కు వీలపాటఎు, వడవ పాటలు నన్నియుకు చక్కంని.. విశ్చాంయలత్నో మంజులవదమధురిమతో జిగి దొల కుచుండివ వకుట నిస్సంశయను ఎేల్యములోని కథలు జీవితా లమువజికునుు పరమానందసంధాయకము లె: నటులే, యిీా జక్కులగానములు నవృ కభావమాధుర్భము నకుభవింపంగల చకువరికిం గన్లించుచునే యున్నవి, పీనినెల్లకు విస్థరింవక సుఘానకగ్య ంళ్లములలో ఇరిశోధకులు శేకరించుట లెన్స! సమర్థు ఎ గావిచారు తర్వాక ఫూకకొరటవలను నసభ్యళ్ళ )గారమ ప్రాకి జాతీయాచర్శములన ఖిన్నముగ నగుటవలన నివి నళించిన పు చు వీమ్మట నివి తోలుబొమ్ల లాటలుగ వరిణతి నొందుచుండ భాగభతులమేళ₹ము లికొకవఎక శాఖల పెరిగి హరికళయై ఫూజ్య మెనది. ఒకళశాఖ యధః చంగము; మలొకశాఖ అక్కడక్కడ కా లూందియున్నదిి నాటకము మా త్త ము పెద్దవాండ్తై సంవదనొందిన ధూర్త కనిష్టసోదరనివ తె హరిక్షళ్ఞోల కన్ను యతుగానములకన్నను, వీథి నాటకములకవన్నకు మిచ్నుమె కులుకు చున్నది. ఇంకొకచోట తక్కిన కళ్ళకు చెప్పకొందము.

వొళ్ళు యాాకే0

వాజయచరిత వంగ హము శశేర ఆంధ్ర, జీ ల! షా కావ్య విమర్శ

ఈ యుగమునకు సూర్భచంద్రు లిర్వురు కవు లున్నా రమొంటీిమిం వారి నిళవజిన ప్రస్తావింపమైలిమి. క్రీనాఖుని విభేయులమె సందర్శెంతము నాకం

'బెడళాండి యన్నయమం త్రి నోదావరీతీర రాజమహేంద్రవర ఫురసౌధములో నేమకుచున్నాండు ? “*భాషించినాడవు బహుబేశబుధు లతో, విద్యాపరీమణ వేళలందు” కౌ ననియో కాదనియో నవ్వు నవ్వు కొనుచు సోచావరీ ప్రశాంఠతరంగమాలికలపై ప్రేమని చం చి కల నిఎఫుచు కన పూర్వచర్శిత్త యంతయుస్త్య తికి స్ఫురింండా హర్షాక్రు వుల జారవిడుచుచు కొండపీటిని దలపోయుచున్న యీంబశేండ్ల బ్రాన్గాణపుంగవుండు.. మాకం గన్సడుచున్నాండా 1 అకనిమనస్స్ఫులో _ ఏంబ 'దేండ్దవృత్తాం౨ళము మెజసీ పోయినది, కృష్ణామండలమునందలి బందరు తాలూకాలోని దగు *కలవటమూులో 1880 స్రాంళముల జన్మించి “ వండిశపాత్తు డె” తన్లివండ్రుుల యిల్లారు ముద్దులతో బెం తాళ యగు *కమలనాభామాత్యుని దివ్యవాణి నాలించి, యుభయాషా సాహిళ్యము "చేస్చకొకుచు,. కవిళక నభ్యసీంచిన వినములు శనులకుం దట్టినమి “చిన్నారిపొన్నారి చిబుకహంశటినాండు” రచియిఎచిన మరు _శ్తరాట్బర్మి తృయును, యావనారంభములో శృంగారమై షధమునకు6 బడీన పాట్లును పల్నొాటిచరిశతములో6. చెను పోమునపోకలును ఆరాధ్య

క్‌ చి గ చర్మిత్తము నంకితం బిచ్చిన రీతియ్య పెద్ద్దోమటి వేమా గడ్జిదస్యజ విద్యాధి కారివదవి కళ్ళిష్నిక్తుం డగుటయు, శాసనములకుం. దన సంస్క్భ్భృళశ్లోకము కట క!

'లెక్కుటయు స్మృృశము లైనమి “బోటీ భారతీ” యకుట వినలుడినది. కర్మా టకరాజ్యమున శేంగి డిండిమభట్టారకుని కంచుఢక్క_ నుద్భటవివాద మ్రౌఢిని బసులం గొట్టించిన యుదంశముతోపాటు విద్యానగరజైఢదేవరాయరత్న సింహాసనసమతమునం గనకాభిషేకము నొందిన యపారగౌరవము మనశ్న

న్‌ అద జకటండకవి ౩౮ తృతియఖంవడము - కావ్య ప్రుటంధక గను కేల తువ్పులకు దృశ్యమై యొడలు జలదకించినది. కొండవీటి ఇదు రాజ్యము నోల్యోమివవిషయము కళ్ళుల నీరు శౌచ్చినవి. వెవచర్ణినా.డవు విశవకీర్తి స్ఫ్రూి కర్చూరముల దిశాంగణములందయి ఆను మత్రి వచనము తలో వీకులుబడి యోచనల కంకరాయము గ్గని, నాకుం గృతిసేయు మొక ప్రుంధము” అని కృతిఫర్త యడిగినాండు, వ గ్ర ౧; మని మయమోచి.చినా.డుం ఆంధ్రవల్ల భని ((తెనుంగురాయని మైహాచ కన్ని సర్వస్థ సింగమన్గాయని దర్శించి యుండి యనేకక్ళతులకు చెషృనాండు. శీ తైలగికి యా కృపోయి కా టా నుమ్లడి శాంశయ్యాకు శివరా త్రిమాహోర్భ్యృం బంకిరు బిచ్చియుుచెను న్న నరవతికి ధనంజయవిదయంబు నంకిళంబు చేసెను శా౨ివాహననప్దకతియైనది శీమఖుడము మనస్సునకు వచ్చినది. సే యని యన్నము త్రెకి చాని రచిం జ సళ బం +

చుచో నక్కడి యల్దాడ వీరథద్రా, డ్జ్‌ని కూడ పవ్ఫైంచినా.డు. రాజునకు

ఎ పహ తలనూప్‌నది, నాని *రాజక వ్‌ ఛీ,నాఘని.ై ననుగ్రృహము లనూప్‌న రా మండ్రి లోని వండితుఎ కవిసార్వఫౌము నవహసీంచినారు. కోవముతో ఎన్నా -డుశడా |

బోధ మల్పంబు నర్వ మఘ్యున్న వఎబు

శాంతి నివృచ్చరంబు మచ్చరము ఘనము _

కూవమఎడూకములం బోలె ఫెచె మెలింగి

పండిశంమన్యులైన వె తండికులకులో ఇడ్డతోంహాడి సీంహాచలము తిరునాళ్ళలోని కాంకల నందతిని వించినాండు.

జె €ళె కడ్దయకుగృహము లఫ్ఫ్‌-చినదె. కాశీఖఐడమును 'దెనింగించి నాయడు; నుఖముగా నున్నాండు, కాన్ని శ్రీనాథుని దురదృపష్పమెమో, రాజమహేఎ చ్రపురము నె తము వినాళ మెనదిం కృష్ణానదీతీరమున చొద్దువళ్లై యకు గ్రామము గుత్తకు:దిసీనాండుం ఒడ్డెవారి దొరశనము, గ జివతు లూరక వికుచువాటప గారు గుత్తం జెల్లిచుటకు కాను "లేదు * కర్తాటకశ్షీతిపాలమొ ' క్రినసభౌగారాఎకరా 99 న! /

కల్పిళ్క స్వర్శస్నాన జోశ్వ్రసిద్దకవి” రాట్రే, కస్టములకులో నై ఫూర్వవశోరు దలంచి యేడ్చినాండు అకని యవసానవశయు, నతని చ3 త్రయా నీ శెడు

౦ధ,వాజయచరిత సంశగపహ శశం ఆ ధృ జ త్రసందృహము పద్యములలో స్థిరపఆచి 1శీర0 ప్రాంవమున దివి ేంగనాండుు

1. పీ. కవిరాజుకంరంబుం. గౌంయిలించెుు “తా పురవీథి నెదుఇండ చొెగడదండ సార్వభౌమునిభుజా స్తంభ "మెక్కెైనుగదా నగరివాంకీట నుండు నల్లగుండు వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసు ముంజేశ వియ్యమందెనుగదా 'వెదురుగొడియ. వ ళా ఆంధ్రనై మధక ర్త యంఘ్రియుస్యంబున . దనిరియుండెను గచా నిగనళయుగము లే. కృవృవేణమ్త నొనిపోయె నింళఫలము క బిలబిలాములు దినివేయెం దిలలుం చనలం బొడ్డువలెనుు గెడేి మోనపోతి డాయ డి కెట్టు చెన్లింతుం డంకంబు "లేడు నుర్లు?” లనీ కాళికావిశ్వేశుం గలనె వీరాశెడ్డి రత్నాంబరంబు లే కాయం డిచ్చు రాభం గూడెం "దెళంసరాయరాహూత్తుండం కస్తూరి శీరాజా? ఛగన్తుతింకు క్‌ కక, ఇ ఆల “వ్‌ స్వర్త్థ్థుం డయ్కె విస్సృనమం త్రి మజిహామ 'పాత్రాన్న "మెవ్వని ప స్తాం గలదు వైలానగిరిం బండె మైలారు విఘుం జేంగి దినవెచ్చ మేరాజు దీర్చ్పణలండు "తే. ఛాస్కరండు మున్నె బేవునిపాలి కరి 2: సనలియుగంబున నియ నుండం గష్ట మకుచు

సె జ బ్బ లో తృతయఖండము - కావ్య ప్రుబంఫకవిశ్వము 10 దివిజకవిపరుగుండియల్‌ దిస్ద రనలో నపగుచున్నాండు శ్రీనాకుం డమరపు5కిల వై కశనమువలన శ్రీ నాథం డబండసపాండితీమహిమ నక్వెతీయుం డ్‌నియు బహు చేశరాళాస్థానబహూకృతుం డనియ్యు ళిప ట్‌ ౧గవానుళ్య మువే *శరుణీదుకాళిని వలచిన భ కుం డనియు, భోహైకలాలను డనియు, విపుల వ్రవంచాశు భవ శరంగితబీవితాంతరుంగుం డనియొిు నత్కు విళ్వవ్రభాభాసమామం డనియు “కావృమామాుస”. వరించి “విరాజ” నియు ప్రభఘుమతావసాాం యనియు: "చేరినది. వ్రచువులు పండితులు శృంశార్మవ్రియు.౨ శ్రీ గాఖరామమునందు, చాటువన్యము లందు వ్రభవులకు మక్కువ కాలగతికి వశ్యుండ్రై. కవియుశు పాండిత్య మును సూచించు దీర్చసమానముల శువయోగించెకు.. నీ సనమయుమున. నెట్టు ఖ్‌ చెప్పవలయు నన్న నట్లు వెప్పువాం డగుటచే నొకవిధమెన యార్ధక్యము ॥ గ్‌ ళు వికిం ఇలికిం బట్రువడినదె. క్యు యౌద్ధళ్య మిశనిె లకి: ట్రౌగాము ఆుధ్రసార స్వకములో ేచోటంగానిి సంక మణుగుగా నిఆికించినకు, తిక్కన పోళక్య ఈ నావు నన్నయల శైంభేనములకు గుర్శింపనగును నన్నయయున౨ ఛారావేగమ్యు తిక్కూునయందలి యర్థపుష్మి పోళరనయుఎవం సుశ్రావ్య మఘత గానము. శ్రీనాథుని యుద్ధళశయ్య రుచిఃశాచిన తర్వాత మబువరాని వని వా =, భీ తద్‌ జ్హా లెల్బరికిం వెల్లము ఈయుద్ధతి కవియొక్క_ పాఎడిరృప్రభాన మైళన మునకు ట్ర తిబింబము, పల్నాటివిరచరె త్ర ము నివండితుం డెటు రచిఎచి యుండు నని కొంద జు_లృమవిమర్శకమహాశయు లభవొనుట గెలదు శీనలా పాండిళ్యమె యుుడువాం డ%ప'నేని 'పార్వతీపపణయక రి వామకథూర కునితో సమముగా పెదకోమటి వేమన యాస్థానమున చెశడి యుడండు, ఛీ, గామనికృతు లగు శాసనములలో సై శము “కల్యాణాం జగతాం ళనోతు స వినక కాదంబినీమేచకం న జ జరా జా జ శాత్రేడతకుః పయోధివయసో విశ్వంధరా ముద్వహస్‌,

జరిన 150 ఆంధ, వాజ్యయ చరిత్రనంగ్రవాము భారాపేళఫణావివర్రనవశా నోదాయ యస్యాభవ న్నిగ్య్భత్నా భఛుజనేం చ మాళిమణిభిర్నీ రాజనప్ర, క్రియాలో

యని వ్యాయలగ్గ్‌నవాయడు.. శేవల చుడితుండా + చమత్కాారో క్రియే కవి 'తాంకుర మైనపూడు, ఎక్కడం జూచినను లెక్కకు మిక్కుటముగా నుడికార ముల సొంఫు" చాపేస్సి సాధారణముగా నెల్లయెడల శన స్వాళంత్ర్యవథం ఖబును జాకి, సామాన్యభోజనము 'మొదల్కొ_ని చ శృవర్తుల రాజకార్యవివ రణమువఆక నిరాటంకముగా వంచిన యాశనికలము వల్నాటివీరకళ్లును రచింవకపోయినదా? అకాశములో నలరు చందమామ కడలిలోని సరస్ఫులోం 'బేరియాడు. నేర్పు లేదా? శ్రీనాథుని కొక్కచోటనే ప్రజాశయము లోనికి; దొంగిచాచు నవకాశ మబ్బ్చికదె, అవకాశమును సార్థకవజఅచు ఫొన్నాండు, శరంచినా-డు. భీమఖండములో కాళిని వీడి వ్యానుడు వచ్చు సందర్భము శు పహారనిలానములో జంగముల విశ్వాసములను, చిజబుతోండని కిలోల బతిబించించిన "నేచ్చును జపివి చూడుందు, ఈళని శివభ_క్ష్యతిశయ ముచే ఛీమఖండనులోని శ్రీకూర్మ సర్పవర కభీ లొక్క_టిన్నర వద్యములో ఫం్రహింపలడినది. “జేవరాట్‌* శబ్దము దేవ వేశ్యాఘజంగుం డైనకిం ఛశ్రీగాభిరామములోని “భువన మోహిని చిన్నపోతి”. “దివ్యగంధక్వికవరావ 'తారంబు శావుననే వీథి నాటకములోని కామెపే శెక్కినది, తెంంగు రాయని కన్తారికావాసనలు * చా, మౌరామపురీవిహారవరగంధ ర్వాప్పరో భామినీ వమో జద్వయకుంళికుంభములపైె” వాసించినవి. ఈ శృంగారమున జీని కానీ శీ నాథునిలో రూవవెర్షనద్వయ మగస్గలించిన దశుట వాస్తవిముః ఈ యంగాంగ నటనావిలాసవ్రదర్శనము ప్రభుచిశ్తవృ్లినిం బట్రియు నర సుడి కవి యశుపించుట కవశ్య మైన దశుటశు, అశ్రయముననై కవి యెప్వు దుకు 'జేవలాడుచుండుటవలనశు, ప్రా/చుర్యముమ గాంచి యప్పటి నంఘ జీవిళమునందలి యొక కళంకమును బ్రస్ఫుటము సేయుచున్నది. “చిన్నపోతి “మాచళ్ణేవి వారాంగనవంటిజేమో'

తృతీయఖండము న కావ్య ప్రబంఫకవిత్వము 151 “ భీమేశ్వరపురాణము. శృంగారనైవధమువలెనే సంక్కృళపద భూయిస్టముగా మన్నవ, చక్కని లోళోక్తులతోకు, భాష్షీయములతోను నిండి యుండి ముచి శవిళ్వశైైలిని ేద్చకొనంసోరువారి. కశుకరణీయములైన రచనావిశేషములతోడం గూడి రసికజనహృవయంగమముగా శున్న”దకు కవి చర్మిక్ర కారుని వచనము ప్రగ్యతమరసళ్యము. శృంగారవై సుధము సంస్కృృకపద జటిలము. కాని, ఫాహోంశరీకతి మైయున్కి_ శ్ర నాభథునిగొచ్పళశనము హృద యంశగమంముగా రచించు టయందుకు మూలమునకు భచెజుపు గలుగకుండ రక్షించు టయంయును మ్మాక్ర మే కాననగునుం శ వాఫతత్త రనిశ్ణేక లాంధీీ కరణావె చి ర్త స్ర్‌ముకు విపరింతురుగాక ! కాశీఖండము కడవటి చంసమె నన తొల్లిటిరచనావై శారద్యము లజులులేదు.. ధారయు నటులే యున్నది కాని నూత్త్మముణాం బకికించిన రసోత్క_ర్ష కించుక వటుక్వము దప్పిన దనవల యు. లేకు యొక రూహించినట్లు భఖీమఖండను శీఘ్రముగాను; "కాశీఖండము నిచానముశాను రచింపంబడిన వగుటచే నుక్తిచమక్క్యృతి నధికముచేయు శలంపున. భీమకళలోని రసోజ్వేగము దీనియందు మందగించి యుండును విశేషో క్రిచమళత్కాారలతుణ మెప్పుడును. కథాసంవిధానమున కొక... 4. యనుట పాఠకులకు: గొ, త్తకాదు. కాకున్న “లాశో భిన్నరుచి యని యూరకుందము, ఎటులైనకు పంచకావ్యములలో6 బ్రథమ మకు విఖ్యాతిని విద్వదౌషుధమగు ౨ షమధథమునకు, నయఃపిండమగుట పాండి త్యాతిశయ ప్రక టనాసమర్థ మళ నానుడి కాశీఖండమునకు నంటరట్రి వానియుక్కృప్తత యంతియు యనకొన్నచో నళని త్ర ౦ఫములలో తెకుంగు నుడి కారముల కిక్క యగు హారవిలొసమును రసోదంచికకథానంధాన కమనీయతకాటపటయిన ఫీమఖండముకు, ప్రక్శాప్రీతిచాయక మైన వీరగీకమై.. విలసిన పల్నాడు గానమును బ్రిశస్తము లనక రవ్చదు “ండితారాధ్యచరి త్రము" డె డయ్యు (మామిడి సింగన్న యన్న కంకిత మమిునది. పాల్కు-రికి సోమనాథుని

152 అంధ వాజ్ఞయచరి త్రసంగ్రహమను

గ్రంథమునకన్న నెట్లు మిన్నయో కానయిడదు శివర్యా త్రి మాహాత్మ్యము సమంజస్వమై యశని సామాన్యవటుశ్వమును ప్రదర్శించినది. “శేలుదో యొత్తి మై శ్యెనె పాశువతులకు, శరణార్థి యనియెనే జంగములకుూ” నను నివి "మొదలగు వచనము లాకని జంగమళఛ్ళక్రిగలవాం డని చెచు-చున్న వని3, అశని పద్యములు ఆశని భావములు స్వామేభవయుతములం నన్నచో నతనిని జంగమ భక్తండని యన్నళ్లే జారు డనియుశను, ధూర్తశ గంగార భారఎధర్భము గలవాం చనియు నొవుకొనక శచ్బ్చదుం శ్రనాకుండు ప్రభుమతాశుసారియు, శాలమునకు వళ్యుండును సరసవండిశవిఖ్యాతికి వగాటువడినవా: డనియు నిర్ధారించుకొని యుంటిమిగదడా 1 రాజ్యభోగముచే దుర్వ్య్భృత్తిని జంంచిన విద్వశ్ప్రఘవు శివ్చటికి నుండవచ్చు నన్న నప్పటికి లేకపోయిరా? నారి కది దుర్వు త్తిగాం గనంబడదు. శేపలభోగవిశేషముు గతిలేనివానిలో నది దుశ్చర్భ ! నాగరక తాధిక్యమువే వెలింగినవార మని విజ్లివీలు నేంటి మహాను భావులశే *పేదవానివి పెద్దతవ్వు, గొప్పవానిదోషము గోటితో. బోవునదియె యుండలా నప్పటి సరససంన్క్భశశ్చంగారకావ్యలోలురు భో_గెకలాలసులు నగు ప్రభువండితులచూపు "లే పనిశపెని రసీకళకుమా త్ర మే పోయి యుండ వచ్చు నన్న ళస్వు లేదుగదా 1 అట్లిచో ్రీనాథునిచాటువులు వ్రభుసమత్న మున శత్పీతి3ె రచింవబడిన వగుటం గవినే కారునిగా జేయంజాలవు. స్త్రీముఖమునే యెజుంగనివారు. వనికలకు భావవటములో:.. జి త్రించుకొని, వర్మించిి యహహా యనిపించినవా శందతో పిల్లకవులం కలరు. మేక్స్‌ ఎయర్‌” మేకృత్తుకు రచించెకుగాన, స్రీమాశకం డని యశనిని దూషించుట కవ కాశ మున్నదా ? కనికి స్వాశుభవమేకాక్క జన శుతి, ఫూర్వగృంసదరనము, పరానుభవవర్త నము, విచి [౫ సంఘటనాసందర్శనము నకు 'వేన్వేరునూర్ష ములు విళ్డానము నిచ్చునని యున్నవికడా | “చిన్నపోతి కైరామఖి మెళ్వరు ఇజదుట నాడెడు 'వేశ్ళయై ప్రతాపరుద్రుని “మాచళ్రేవి వలి రాజ చమహేంద్రవర పురపాలకుల కత్య్రక స్రియురాతైై యుండరాచా ? ప్రస

వా అ ఠా జ్యా తృతయ.ఖండము = "కావ్టవ్రబందికవిశ్వము శేలపి చిళ్తవృష్తికి దాసుండగు శ్రీనాథుండు వారినిమిత్తమే యామెను బొగడి యుండరాదా + కాయట్టి వ్రబలము లగు నితరసాక్ష్యుములు చిక్కువజకును శ్రీనాథుని జారుం డనుట పొసంగదు. అటులనే జంగమభ క్షం డనుటయు నటుంచందగినది. శివళక్తుం డగుటటమాత్రము నిక్కువ మని ఖీమేశుని స్మరణ యొకటే ఘంటావశముగాం కలాటుచున్నదిం

1. లతఈనని సీసము లొయ్యారపునడక గలవి” అన్నారు. ఒయ్యా రపు నడకలే కాక, సీస మెన్నినడకల మెలుంగుందీలినదో యన్నియుకు శ్రీనాథుని చాగ్విశేషములే ! కండు. *“లోలార్కునకు నీకు లోలోన నేమేని, పోటుపుట్టదుగచా మాటమాటు” “ కల్పిఐవ ేన్చ్వం గంగమటియమిందం గస్తూరికాపుం (డ్రృకములు నొసల” “వరరాజ్య పరమర్ష వరవె భవ శ్రీ లం గొనకొని విడనాడు కొండవీండు” “ వమంత్తి సౌభాగ్య మిగురుం ₹దువుజోదు, లాలిత్యలీలకు మేలుబంతిలొ

• దీినారటఎకాలం దీర్ణమాడించిలి, దక్షీణాధీకు ముళ్యాలశాల” “ సకలనువజ్‌ స్ఫూర్తి చాతుర్యమహిమల, నిందిరకాంబోలు నిదుపదనఎో “ నొజ్జంగి ఫూందేనె కుకిమేదించిన్వ కమకసు39 మేన గలయ నలందిలో వాతా సామాన, సముగాం జెవ్వంబడువానిలో నిన్ని "భేదములుగా నన్న నింశెన్ని విధ ముల పోళలక లాతని టై శగర్భమున నున్నవి? ఎన్ని భావికవుల కవలంబ నీయము లమినవి * వీని నన్నిట నుండు ముఖ్యగుణముఎ, పద్యములతూయు, ప్రాథవదోద్ధతి యకునమి సీసముల శ్రావ్యళలో, సడుసుందనములోం గులుకు ల! ల్‌ అభభాఖ శ కాక్‌ ఏ మ. నడకలో ,శ్రీనాఖఘిండు సూవీన శిల్పము "న భూతో నభవివ్యతి” యన్న సాహసో క్షి శానేరదు. ౨. సీసములతో నిశని ద్‌ర్ధ సమాసరభనము గమనింవందగినది. అళం డర్థవంళముగా నానిని. జొప్పుంచెన్సు మెప్పించెుు వాని భెవిరచముత కొక్ష దుర్చలప్శకమును సూచిఎచెకు. శ్రీ నాథునిలో నెచటనేని న పార్థకములం

మర ఆంధ్ర వాజ్మ యచరిశ్రసం గ్రహము నసమర్థకములు నగునవి యంతగా లేపు. కాని తర్వాతివారిలో నస్థానపలిక ముళై యాడంబరములో దిగిపోయి కాగిళపు ఫూలూ, సీడన్రాలు నైనవిం 8. తెబంగుసామెళలు లోకోక్తులు తెలుంగునుడికారముల నిర్ధలూ సంస్క్భృళవదములమధ నను గలసీపోయినవి * ఆవగింజంత మె బూది మైనలమి కొనిన వెలంది గుమిడికాయంత 'వెళ్లిపుట్టంాో మగవాండో. మానో “ కోటికి. బడగయొల్తినొ. , 'ముండవైవమునకు నోమోట లేదో... “వరుల యొంగినవి కాసవడితి”---మొదలగుకది యెన్నియే నుదాహరింప నగును. ఖీ సందర్భసామో త్కారవిచతణం బగు చిత్రరచనాళిల్ప మిశనియం దుళ్తమగుణముః ఇళని యుద్ధత్నశ్తె లి కది చక్కలం గుదిరి యున్నది “అజా వియద్వాహిని యె మణికర్ణిక యటె కాళి నిజలకళ్య్ళాణరాళ నంభా మణ లెదుట జరిగిన ట్లుండుకు.. భీమఖండములోని వ్యాసాగస్తృనంఖామ అంబు. వారవిలొసములోని “*చిజుతొండనికిని వృద్ధజంగమునకుకు వైన సంవాదము” పల్నాటికళలోని “వాదములు” మున్నగున వెన్నియో రసవంశముగా నున్నవిః లాతణికకవి యని ఇళని ప్రమాణముల నిరు లంగీకరెంచిక. “ఎక యున్నిట 'విశువించె న్నశరీరభాతి మున్నగు ద్రుశసంధుఎకు, * చ, ర్లైట లకు సెలవులు మధురాపురిచెంళక” వ్రళృతులలో నఖండయతియు, “సం సార్శి వుశిములకు శ సప్రైసముకు, ల డలకుం బ్ర్రాసము “నేకు” “నన్షోలు శబ్దములయందును నిళం డుపయోగించెను.. పండితులు వీని నెట్లో సమం శురు. పోళన్న కవిరాజు నని చెప్తకొనక్య, సహజపండితుం డకుటచే నలాతుణికుండైై పోయినాం డప్పకవికి ! “కవిరాజ కాలమునకు లొం నెను; “మవివి కాలమును జయించెళు. మహాకవి పోళనా ! నమస్కృతి. చూచఛుచున్నారా పోశన్నను ! “రాకానిశాకాలంబున నభ్యింకమ శుభ్రసముత్తుంగళంగ యగు గంగకుం జని క్రంకు లిడి వెడలి మహనీయమం

తృతీయఖండము అ కావ్య వ్రబం;కవిత్వము సేవ

జులపు౧నవ్ర,దేశంబున మహేశ్వరధ్యానంబు వేయుచు, కించిమన్మీ లిళ లేచ నుండై -. 4424. ===వల్లీ యురతమాలవసుమతీజముభంగిబలు నిల్లుమూపు 5: బర గువాని. ,.జూచుచున్న మహాభక్రువిం చమ్నులారం జాడుండు,. అ ముఖ మున "ెట్రిశాంక ముట్రిషదుచున్నవ ! ఎన్నండో. చిన్నవయిన్సులో నరక భోగిసీదండకము మలువయబడినది, భోగినీదుడకమునాంటి “ఫూవవయస్సు ఇ్గిపోయినది. అప్పటి చలనము లణ:గిపోయినవి. నిశ్యనిర్మ లజ్ఞానసంవవశే మనన్ఫు నెమ్హదికి వచ్చినది. రాజ్యము చేయవచ్చిన కాలాంగన పరాథూత మొనది. "పొర్వతినిం జూచినవైూడు శివుడు చంంచినదె సరత్యమె, కాన్వి య3 మణికము, మదను.డు దన్గువడై నాండు. దొకెద్ర వ్రపుచేందయ రాజా క్రయ శర్చ్లర నఖిలషించినవ. భోశనుముఖ మగు యౌావనారంభఛము వాంఛకు: జేయూంత నిచ్చినది. కాని ఈ సంచలనము గొంతకాలమే, సర్వజ్ఞుడు వర మవవెంచినాండు. సర్వజ్ఞ సిగమనీనిపరిపాలనము 1శ00-.న కంళక3ంచికడె, ఆర్భావర్హములో పరాశురాజ్య ముతరెంచినపి. దక్షీకాహుదూ రాజ్యము విం కలై యోరుగల్లు ఫూర్వవెభవముం గోలుపోయినదె.. దక్కళు. పీఠభూమి యనయడు మధృభరతఖండము భామిసీతురుమూక్రాంత మైనది,

మొగలుల మూఃక, త్రెమూరుచే నడువయలుడి చేశముకు దోంచువొను చుండెు. రామానంచు కబీరుల శానామృకబోధన లుత్తరముసు!ి వినవచ్చు చుండెకు, ఫూర్వాంధ్రవె భవముకు నరించినాండు అఎశయు నఎధకార మున మున్లియున్న _వ్నరనూనముకు. పరీక్షించినాండు. భౌవిపరిణామ మూహించినాండు,. రాజుం దుర్వ్భృ త్రములమ దిలకిచినాండు మున్ను దా నొనర్చిన పని తప్పని పశ్చాత్తాపపడినాండు. చిచాశందయోగి కరుణ గల్లి

1 భోగినీదండక మిశసివె ₹ా దని పలువుర యాశయము, నాయా శయముంగూడ నదియే. కాన, దానిలోని లిమా ఈ మించుక సుశయమును, కర్తృత్వము నిళ్చికదముగువాంక కల్లించుచునే యుండునుం

56 వాజయచరిత సంగ హము 156 ఆంధ్ర వాబ్మి శ్రసంగ్ర నది, కాలము శాశ్వుశముగాదు జగత్స్వరూప -మెప్పటికవు జే మాజిపోవు చున్నది, ఆశ్తావలోకనముచే చి త్తశాంతి చేకూరినది, పరకత్త ్వసందర్శనమున అల చా జ్‌ టి ే క్రి ళ్‌ శివవిస్తు భేదము సన్నగిల్లి నదెం వకమేవాజఒద్వితీయం టవ” యమ శ్రుతి యపశాహమెనది, కెయట్రియే “రామకృవ్య హానే త్యాదినామములు వరా యము లైనమి తన మకము “జేశ్రులారంగ ళివునిం బూజించి టయు, నోదనొవ్వంగ హరికీర్తి నుడువు టయు,. *“దయయు సగ్యంబు లోకగాం దలందుూ” టయు నైనది.. శివపూజ మనస్సులో నికృముశు. జరుగుచున్నదిం దయానళ్యములు తన నిర లపరోపకారప్రవ_ర్ధనలో, ప్రావంచికభోగనిరసన ములో సిద్ధంచినని. కాని వాక్కునకు నిర్ణయించిన వనిమా త ము సాగలేదు యోచించినాండు.. "పదిరికుు భొస్యరుండు, లేదా బుడ్డ శెక్కించ నా శామాయణంబు” నని ఈర్కెంచుకొని 'తెల్టంచోయినాండు, ఇంళలోే సోమో వరాసము గళ్గినది, చల్చని వెన్నెలలో సోచావ3 ఇసుకతిన్నెలలోం బరతత్త్వ ముకు మహేశెని భ్యానించుచున్నాండు, మనమును జా-చుచుంటిమి. “స్రీ మవోభాగవతంబుం “కుంగు సేయుము.. నీకు భవబఐధములు తెస” నక చున్నాం డా వరంజ్యోతిమ్వూలర్జి $ అందుకనే అప్రయన్నముగాః బోళన యమకొన్నా:డు, “ఒనరక్‌" నన్నయ దిక్క_నావికవు లీ యుర్వెక్‌ . బురాణావళుల్‌ 'చెబంగుక చేయుచు మకు రాకృళశుఫాధిక్యుఎబు చా ఇెట్రివో "తెఎగుకా జేయరు ము్ను భౌెగవళముకొ, దీనిం చెనింగించి నా జనవంబుకె నఫలుబుం జేనెద బునర్జన్యంబు "లేకండంగన్‌ వార పునరన్మ ము గోనకుకు లేదు; కృతికిని లేదు యథామూల మని తెనెంగిచుట వద్యరూవమున భెరతమునకు: దటప్టించినది. రామాయణమున కన్ననో

1. తెచంగుభాగవకము 80 వేల గ్ర మని తజ్‌ జ్లాలంద్రుం చంస్క్బృక మిర్వపి "వేలు.

తృశీయఖండము - కావర్షవ్రబంధకవిర్వము కరగ 'లెక్కమే లేదు. వ్రతివండితునికి నదే వనియే; కాని భాగవతమున కట్టి “తి "లేదు. మహోత్తునివాక్యము లమోఘములు భెరకరరామాయణములకుం గ్దిన ఫునర్జన్మము ఖాగవశమునక ముమ్ధాటిక్‌ని "లేకు. హేశు వేమనలా నది భాగ వళమగుటమీ= మాళ్ళకకంటె వదివేల చ్రుంనము "తెపంగులో హెచ్చియుం దుట నీవ్యానకృళళ్లైక మొక్కలేని మొక్కపోక యుండుటమయే. మహా రాష్ట్రమునకును.. బెకుంగునకుకు భామోసంబంధ మున్నది. ఓయగల్టునకును మహారాష్ట్ర 'దేశమునకుకు దన్షజ మహారా ప్ర దేశస్థుం డనయడిన బోవదేవుం డశుకవి సంస్క్భతభాగవళమునకు గర్హ యండ్రుు వ్యాసభాగవళము. దేవీ భాగవళ మంద్రు, కాపచ్చును, ఆబోవదేవ చే యీపోతనగా నవకరంచెనా! ఇట్రి యూహలకు గా దందురా ? పోనిందు. 1ేభనవ_శత్తార్థప్రతిపాదనంబునందు * గీళకులొ చిమట “భాగ వశము”. లాకోళ్ళ్ళృస్టమైన గృంకరశ్నము, దానిని మూలానుసారముగం "జెన్షించుటకు నిన్తులమే ధావిస్త థ్రగీనిరంకశకవితా వేసంయి కల మహాక్షవిక్‌6 దవ్చ ఓరుల కసాధృము నిజమొనభాఘాంతరీకృతి మూలములోని మనసృష్మికవిళయే కాని “చి ఆకుటప శి వచ్చినదా లేదా యని చూచుకొననిచ్చు నట్టికవి వ్రాసిన సీరసరచన శానేకదు. పోళన్న శాం భాహాంళరీకృతి యొట్టిది? | మూలార్థముబు గూఢముగా. నున్నచోట శ్రీధరీయవ్యాఖ్య నశమసరించి వానిని 'లేటతెల్ల ము గావించుటు 2. వలయుకడలం 'బెష్కువ్యాఖ్యానవదంబు లనే తెలుంగునం జొప్పించుట. క. సరసంబులుశానీ కథాంశముల నైకము రస వశ్తరంబులుగా రచించుట. శీ, కవితావై చిక్త్యేమునకు ననువుపడని వేదాంత ఘట్టముల మృదుపదఘుటనచేం 'ధెకుంగున మనోరమ్యముళం జేయుట. గ, మూలమునంళయు సుంలేనియు విడువక్క విఫులీకరెం చియు, అర్థబాహుళ్యము.

1. ఇదునారవ యుగాదిసంచికలోని *మహికవి పోశనీ యన, వ్యాసముశుండి ఫొన్నివిషయము లుద్ధ లశములు,

గ్‌ ఏ వాజయదవరితసంగ హా

శీగ్‌తె ఆం థ్రన బ్య త్రసంగ్ర ము

హావణించియు్య,. పొరపలచి త్తము నాంచికొళునులభవ ఎంబులతో భెవంఎిల సంగ్రహించియు "మొ ర్రముమాంద కావ్యఫక్కి- కశుకూ ౨౦చునట్లు మూలా విరుద్ధముగా నన్వయసౌలభ్యము, దీటుకొన రచించుట యశ మైదున్నూత్తం బుల నతని కవితకుబటి నిశ్చయింవవచ్చును.

2 శ న్యూత్ర్తము లావశ్ళకంబుఎ కాని యాంశ్ర్రీకరణంటునకు శె త్‌ న్నూశ్రములలో జేరిన కావృరచనాశిల్పమును ఖావవై శద్యోక్కర్ష ళన పౌభాన్యసం పొదకంబు లగు ముచిశవదంబులంగూలర్చి మూలాతి క్రమణము నరకుంగొనక వ్యర్థవిశేషంబులలు విస్తరించి, స్వకీయకల్ప నావిజ్బంభణ పార ఇశ్యమువే ప్ర ల్యేకవ్య క్రిత్వమును. సంశరించుటయుకు ముఖ్యములు గావు సహజకవితామృకశరంగిల ప్రతిభెసము, ద్రునికిం గాని సాధ్యములు గావు

కము శీ థ్రీకషల, సంక కావున ఫౌగవతము కేవలము. ఆంధ్రీక్ఫృళము. గాక స్వకంత్రమహాకావ్య రూవముం దొల్బుటచే పోశన మవోకవిొ యగుట నిస్సందేహము.

మహాకవి పోళనశే ' ఇమకు జేశ్వరాధముల” నని యవ్చటి నరనావు లన తిరస్క్రించుట మైనది. ఈవ్యర్యస్తమున కాంధ్రభారతి తశలయూయషి నది. నరపతుల న్మ్నాశ్కయించి వారి నమరమూర్తుం జేసిన గుండరింద్రాదు. లగు నావిక్షవులు విస్త యచకితులై యాశీర్వదించినారు. అగర్శదాం చ వ్ర్‌ెధ మూలకుం (దోయలుడినది. అహో |! స్వాళం త్ర ్యశీలుండే మహాకని యని

ల్‌ లీ శేటపజచిన పోతనా ! అని వ్రృతినవట్రితి, వెట్లు నెరవేర్తువో !

నిడుదలు నన్వయసులభంబులగు నన్నయను * నూరి యనియుశు ప్రైఢసందర్భార్థసము చికపద ప్రయోగ సామరస్యమునకుం 'బెన్నిధియమైన తిక్క న్నకు “మనీషి యనియు: బేర్కొని వాని యర్థసారస్యాన్వయసౌలభ్యంబులం దన రస ప్రవావామున గల్పుకొన్నాండు. సోమన భాస్క్టరుల రససౌభాగ్య మోశెినియందు, 'రాకాశశాంకసందర్శనసముద్రి క్తసము ద్ర యబుభాతి ఛ క కీ కసాకక్సంబుచే సహవజసముల్హసనమును బడసీ యున్నది. యతిప్తాసముల నీ లి లా లీ

తృతీయఖండము - కావ ప్రబంధకవిత్వము 150 యందు వెదకికోలు గాన్పింవక్క సరసపదాఖిని వశము. వెలయ పద్యాదిశుండి చయముఐబము రసపుష్టి నొనద్పటలో నిశం డనమాశుండు, రసానుభూవములుగ6ి బద్యములు సువిభక్రములై యుండునుం సంగీ లపరెజ్జానముకు రసౌత్కట్య ముతో మేళగించి 'వ్రతివద్యంబుకు, సౌకుమార్య మెందుకు గుంటువడనిధారతో శ్రావ్యముగా ఘటించినాండు. కావుననే ఖభావనుభగత్వము నిండారినది.

పోశన కమసీయకవితాకల్ప శాన భాగవగప్రశమస్కంధమున నళ్వ స్ఞైమావమానకలిని గృహంబులలో భయానక బభత్సరసంబులను క్వ స్తవ శుకసందర్శనంబుల శాంగరనంబునను, కృవ్యనిర్యాణ ఎ "రాదు! ఖసఎదర్భమున కరుణరసంబుకు బ్రోదినేయ 'మొలశెత్తి యుత్సన్నంబులుగాక నిర్చిన ద్వితీయ శృతీయ చతుర్థస్కంధ భాగంబుల మైర్రేయ విదురసంవాదడ ఛువాద్యుపాఖ్యాన కపిలజనకథాదికంబులుదు వెలయు తత్త్వఘట్రంబులందలి భక్తిభావ కద్భోగకంబగు నద్వ్వైళనగణి నిరూపించుటలోని విషయవిశదీకరణ వైఫుణ్యంబులచే బలిసి *౨.న స్రమస్క_ంధంబున నవరనంబులకు? చావలులైన 'వవోదచకిత్తయందలి మంజులతామహనీయ వద్యజాలంబుల నిస్తలుదేఆకి వల్లవించి, అష్తమస్క్య_ంధఎబున శద్దార్ధ్థాలంకార విశిష్టదుర్వారవైై లి శాఖోవద శాఖలం బెఆిగ నానావిధానూనకల్పకోరకంబుల జిగిచే రహించి,---నవ మన్య_ంధమున _ వివిధరాజవంశచరి త్త మాలా ' శృకోమలవాక్యకలకంఠమధురిమ వెసంగి--గంగావ్రవాహవావళరణ రామకథామృశవిధులందలి మధురళబ్దమక్ష శందముశు వహించిన భావపుషుృములం జాచి సురభి మై---దశమస్కం భంబున సర్వరసౌ శ్కట్యముం ్రుదర్శించుచు, భరశళాస్త్రాదికవరిచయముళ్కు శిశులీలాదికమానవ ప్రకృతి విజ్ఞాన ధారంధర్యముకు యూద్ధప్రభృతి రాజ కీయకాం బ్రవిక్టానము నొక్కుమ్తడిం గ్రుమ్మరించుచు రానలీల్యా జరాసంధవధ సోపీకాలాపు రుక్షి ణీకల్యాణ, ముచికుందకథాది సతృలంబులయిండి, వండిశ 'పొమరభేదంబు. లేకు నాంధ్రమహాజనుల కందజకు సర్వకామదంచ్రై ఇవెన్నారినదిం

వాజ యచరిత సంగ హాము 1౧0 ఆం ధృ బ్మి శ్ర్‌సంగ్ర

ఇకనీ మహకవితలో నుభయ లేఫ మె త్రి యు, ద్రుసంధియు నకు వ్యాక రణదోషములుకు గల వంద్రు/ వ్యాకరణదోషము లిళనివి “గా వనియు నిశర పూరిశళ్ళళుల నున్న వనియు, కేకూచిమంచి తివ్యకవియు, గుప్తార్ధ ప్ర కాళికా కారుండును నిరూపీంచిరిం

వదొడంబరము £రసా వేశపారవళ్యంబునత్తె 9 శ్రావ్యశవై. నంద కృాచితినై కలిగినది. సమయస్ఫూ ర్రాఆకు పదాడంబరము రసోద్టీకము"ాం గవులు వ్రమయోగింకు రని శకపేర (5221650620) కవిహాన్లైట్‌ ౧20160 నాటకమున నిర్వచించెము ఇంశకు నవి రంధ్రాన్వేషకులశే కాన్చించుకుాగాని 'పొఠపలకు, భక్తులకు “నుధావర్డ, ములు శా నుండును,

పోళన్నయందలి ముఖ్యవిషయంబులలో వర్శ నావై శద్య మొకటి. “ఖం తింతైవటుం డింళయైో యశు వద్యంబుం జూడుండు. ఫావము నమసరించి _శ్తెలి నడచు టింకొకటి; *“వరనోవిందకథానుథభాా యక వద్యముకు. జదువు తీరు తీయములతో. బరింపుండు. *వీకో రసః కరుణ నీవి యశు భవభూలిరచనము: నకు నిదర్శనమగు రచన చుజి యొండం: గటేంన్రు నిమొజ నాలరిపుండు సోమ

1. పుటెన్నండు మొదలగు కెండుమూండు ప్రమాదవరిశములు పోత న్న వనలుడునవి నారాయణశతకము, భోగినీదండకము, వీరథ్‌ ద విజయము= సీరభ్యదృవిజయకలర్హ సో మేశ్వరునకు శిష్యుండు. వేమన సమకాలికందు. కేర్రంవ శతాద్దీలోనివాండు. భోగినీదండక కర్త్సృక్వ మనిళ్చికము భాావశపు ఛాయలు "పెక్కు లందుండుటవలనను కవిక చక్కుణా ముండుటవలనను నారాయణశళకము పోళన దనియే యననగుకు (చూడు : నారాయణశతక విషయమై 10-వ ఉగాదిసంచికం)

ర వీర ద్రృవిజయము గద్య "వేలుగా నున్నది, ఇది బమ్మైరపోతన క్భగము కా దని నమకముం

=

తృతీయఖండము - కావ్య ప్రజంధకవిత్వము 1601 నాథుని కల్చనాసౌష్ట్రవము మజియొక్కటి. సత్యభామాయుద్ధఘట్రముకు బరి కిపుండుం వద్యములు "'పాదపొదమునకు విజిచి తూంగుటుయ్య్యాలలోని బాలి కలంబోలి, రసావేశముతో భావముల తారతమ్యము సరిదీర్ళుట యింకొకటి : రుక్షి ణీ దేవికి వివాహాత్పూర్వము గలిగిన యాందోళనముకు విరుండు, ఘకుం డా భూనురుం డేగనో? అంత్యనియమావిశట్టాలంకృతుల కితండు పుట్రిని. ఇని తాదాత్మ్య్యము “కచేలోపాబ్యానమున6 గశుండు. శరశల్పగుండైన భీముడు కృష్ణుని స్తుతిచుఘుట్రములో తిక్కనపోళన్నలకు బోల్చి చూడుండు. 'జేవయానిని భై శెత్తు సందర్భములో నన్నయపోతనల "భేవమును దిలకింపుండు. సత్యభామాయుద్ధమఘట్రమున పోతన సోమనల నిర్వురం బరీ కీంప్రండు, సర్వజ్ఞ ప్రబంధపర మేశ్వరులతో నికండం తుబ్చుందు. రసౌత్కట్యమున వారకన్నను దిక్క_నకన్నను మిన్న. ఆర్థపుష్టిలో నితమలకుం. దీసిపోతన్నకు దిక్కువకుం దగ్గుకు కః శ్రింకి వండి తాభ్ళిప్తాయములం జూడుండు :

గ్‌ ఈ కవి సున్కబ్బనపదరచన లించుమి*చుగా నన్నయకవనంబునండు. బోలె లవనములుగా ుండుకు ఆయినకు అర్థ సారస్యమునశు వదవాక్యసౌస్ట పమునశు నికనికవనంబు తిక్కునదానియంక ప్రైఢము కాదుగాని రసోచిత రచనావై చి త్రి: యందు ఇది యళనికవితకు 'వెనుదిసినదికాదు, ఎక్కువ యని చెప్తటయుకు సాహసము కాదు. తిక్కన కర్థసారస్యమునందుం గక్ను; పోరనకు రససౌభాగ్యనునందు దృష్టి" శీ శే శం. లేవస్పెరమాళ్ల య్య (ఈనందముస్రాలయ భాగవతము 111 ఇశనిపదము లతిశోమలముల్యు అలంకారములు, మనోజ్ఞ ము్యు రచనలు నరసములు్యు పొకము మధురము ఇతనియొడం జొపట్టు హ్ర్వభ క్రీ యగ్గలమ్ము వాబ్యి యజ కే

102 ఆంధ, వాజ్మయచరి త్రసంగ్రహము “పాండిత్యము. మిక్కుటము; లోకాకుభవం బహీనము; వేదాంతార్థచింళ నంబు మెండు, ఇకండు సాపాయంబగు కాయంబు దొజంగియు జీవించియీ యున్నాండు. ఇనని భాగవళశము అంధ్రచేశీయు 'లెల్లరుం 'బెల్లుగాం జదివి భవ శుశాష్తలు నిన్లేషళ్వముకు భాహోజ్ఞానాద్ధలు భాఘాజ్ఞానముకు నుకవిపుుగవు లానందమును భాగవతులు దృఢభఛ్నకిని ముముతువులు మోమముకు బొందుదురు. (శ్రీనాగవూడి, కుప్రుసామయ్య, బి. వి, (అనందముగ్రాలయ ఫాగవశపీకక్స కశక ఛక్రిరనమున నాంధ్రవాజ్యి యమున టశానపీరము పోళరాబాచే, అశని నా పీరముమండి తొలంగించగల కవి *న భూతో న భవిమ్యతి యని సావాసముతోం జెవ్పవచ్చుకు, నవరసములలో భభ ' క్రిరస మొకటి కాకపోయి నను దాని నొక రరన్వరూపముగ నిర్ణయించి నజీవము చేనెఫు. పోళన రసో వైని ఆశు స్పూక్తి వెజింగినవాండు. శ్రీ పేఫారి లక్ష్మీనరసయ్య, యమ్‌. వీ యళ్‌, టి, (16-వ ఊశాదిసంచికు క పోశన్న శద్దార్థములం "ఇంటికి సమానగౌరవముల నిచ్చి సామర్థ్యాతి శయముతో ళష్టార్ధాలంకారము లువయోగించెకు. శఅళ్ళ శౌరవము గల కవిస్త్తముండు. శ్రీ కండ్ర, శేమనిరిరావు (1శీ-వ ఊగాదిసంచిక క “ర్రాజ్ఞగ్రా బే వ్ర సా చ్రూజ్యభోగములంద్యు నన్నయభట్టు "పాల్గొన్న వాండు మనుమసిద్ధీశమ్‌మాచ తృచురుదారం, దిక్కన్న తనచేత ద్రివ్వునాండు వీరభద్రారెడ్డి విరివియా నిభవంబు, ,్రీనాథుం డెంతో భుజించినాండు

తృటయఖండము ఎ కావ్య ప్రబంధకవిత్వను 1౮) "తే. చెజంగసవడ"ేల వారి కవిక్వమునకు 1 బ్రదుకువై నాస కూడను బాడుసేయు ఘాోరచారి ద్య్యదు!ఖంబు గుడుదు చకట యేగతిని బలె పోతన్న భాగవరము |” శ్రీవనురాయకవి పోకనయొక్క సందేశము భక్తిప్రథామై శేశ్వరోపాసతాచ్వ“ కర్త విశిష్ట మగు నిష్కామకర్మ యోగము, స్వకీయకల్ప నావిశ్వవావనకళాకౌళలములు మూడు శున్నను భాహింత శీకరణకళంకం చొకటి తిక్ట్కనపోశనలను వేధించెను. ఎటు లమున చేమి 1 ఆంధ్రగరన్వతికి రూవకల్పనంజేయుట రటస్థించెనేని అర్థపుష్టిగల తిక్కన శేర్ష ంబనియు, రనగభీరఠకయు వదప్రనన్నళయు గల పోరన హృావయమనియుం 'శెప్పవలయు. ప్రవంచభాహిమకల్లు లెల్లరుకు నొక్కననూచేశమునం కళియు టమీ ఫఘటిల్లిన నాంధ్రవాణికి నన పాయములై 'వెన్కు వరుగుట కిర్వు రర్ద్ములంః తిక్కన్న ప్రఇము-డు; పోశన్న ఉతీయు డు, సోమన్న, వేమనఎు వారి నీడ లగుదుశేమో ! కావుననే తిక్కనపోరనల నధీశ్వరు లని యనకొని యుంటిమిః భాగవత ముక్సన్నము కాయా, వర్చూరి ని గన మస్థ్రస్కంధనుం బూరించెను. ఇశనికవిత పోరన్నకు శిష్యశ్వము ఇకపీనదిం పోవేన్మమ్కియళిష్యు6 డగు వెరిగందల నారయ్య వకాదశద్వాదశన్క_౦ధములకు బూరించెచు. పీరందతి భాసోంశరీకరణకృతిి మూలమునకు సరిగా నుండక కొన్నిచోట్ల న్యూనముగా, కొన్నిచోట్ల భిన్నముగా నుండును. కవిత్వము స్వభావస్తుఖము గాదు, సింగన మాత్రము రనవంకముగానే చెప్పె ననవచ్చుకు భాళవత ముక్సన్నము శాక మొదటనే భాన్మ్టరరామాయణముభంగి నల్వురు కళ్చలవే వారంపింవంబడీ యుండలాడగా?

వాజయచరిత సంగ హాము 161 ఆం ధ్ర బ్మి శ్రసంగ్ర ౮ యుగలక్షణసమన్వయము జయం ం జ,

1. భోజరాజీయా3 స్వతంత్ర న్వంశ్థములు బయబుజేకినవి. స్వతంత్ర

కల్పనము హెచ స్పయినది.

లై వ్రబంధరీశు లన్నియు నీ యుగములో; ఆచారములోనికి వచ్చి నవి సంన్కల్భృళదీర్హ్య సమానరచన్య యమకాదిశష్టైాలంకారములు శ్రీనానపోత నల తర్వాత విశేషముగా నుషయు క్తము లగుట కారంభమైనది.

3. నాటక గ్రం థాంధ్రీకరణ మారఎభమైనది.

శం వాజ్య యరంసము లద్దంక్సి రాజమహేఎ ద్ర పరము, విచ్యానగరము, కెొండపీడు, పీరుగట్లుం

న్‌. శరకకవిళ ప్రబలినది.

6 శృంగారశాకుశలము ప్రబంధయు.గమునకు 'వేగుంజుక్క

గె మేత్రమాహాత్మ బ్ర్‌ములు ప్రు౨ చిన్న చిన్న కావ్యములకు చారి తీయుటవే నచేకకవులు బయలుజేంరి. శ్రుమ్మక్రమమున. కవ్చల సంఖ్య "హచ్చయినది.

8. వీరగీళము (వల్నాటిచరిళము వాజయములో ను శ్రమస్తానము

క = ల నాక్ర్యమించుకొను స్థితికి వచ్చినది.

9. శాకతీయాఎవోంన్నతిలోని లౌకికళత్తనముకు తిక్కాల్న చి సత్రం చెళు కాని యందరి యాధ్యాత్త్మి క (1ేమర్మ ) కవిక్వ వైభవము పోతన యీ యుగారంభముద శానమువేనెను. ఇది 'ప్రజ్ఞానవికసనమునకుం దోడ్పడి, యనేవలను వేదాంతులకుగా మార్చిన దము టెల్టజికుం దెలము ఇటి

ణు ఏట! లు టవ న యయ క కే శ్రీ దువ్వూరి రామిశెడ్డిగారు. "పెట్టిన ఆంచ్చేయాకకృతి యగు నామము, పోరనకవిస్తుతియు, పోకనగృవాచరిత్ర్య ము ప్రాశగ్రంథముకు పోరన 1880 ప్రాంశమునం బుట్టి యుండు నని సూచించుకు

ర ఎ వ శవ

త సృతీయఖండము కావ స్ట్‌ వ్రబంధకవిశ సము కేర్‌ 'చేదాంతుల వరంవరలోనే ఛీ, వనమనమయోగియు. నొకండు. కాండని లయ్‌ల వెప్పంాడదు! వేమన యీల! శేవల పామరు లగుచాలికి నై ళ₹ము భాగనకను వేదాంత్‌ మన్ఫి వవిశ్శగంథ మని నమ్మక మున్నదిగదా! భాగవరవ్రశ్న లం జూచు నాభార మిచ్పటికి కున్నదిం

10. లక్షణక్రంవములు విశేషముగ! బుట్టినవి, కాని. అన్నిటిని సమన్వయము చేయందగిన యపస్పకపవీయమువంటి ల్రంసములు ప్వులేదు,

ల వ ర వా లీ న వ ం జ (గమష్రిలమ్‌ణనమన్వయము వ్‌ బృయనిర్థాణ ప్రతిభారాహెళ్యుముకు నూచిాచు నని పాశ్చాలత్త బ్రనీధ్ధాంశము)

1, ఈ యుగము వివిధ వాద్మాయశాఖలకును లరల నర్శినది. తాళ్ళ పొక అన్నమయ్య గారి శశకములోేం జిక్కిన. యొక వవ్యనులో నీ యుగ నులో నానావిధ కావృము లున్నటుల్వే యొన్ని వంటలు వె్పంబడినవో విమండుం చం ఆకిసెలు నూనెబూగరెలును నౌంగులుం జక్కెరమండెలల్‌ నడల్‌

బురుడలు వాలముజెంగ లఫూవము లయ్యాల మేలుమంగ నీ కరుదుగ విందువెట్రెం బరమాన్నశతంబుల సూమోట్లతో నిరళవినిర లాన్నముల నేతులసోనల వేంకటేశ్వరా 1 హం. అవాశాలవినిక్తునుానాా. న స ఇ క ఎ శ్రనాయంల యుగము ప్రబంధము (1-01-160) +సంఘచరిత ౧.స౦మహఘి చు అధికాంధృ దేశము గజవపతులవరిపాలనలోనికి వమ్చుటయుు నగ నాయకుం రాజ్యము ల్నస్టంగతము లగుపయు, విడ్యా నగరము ద్వితీయరాజవంశములో మకల నేశెక్తుచున్మియుం 'దెలిశికొం కమి. గుండరాజునకు నివ్వరు కొడుకులు, సాళువ

106 ఆంధ్ర వాద్మయచరిశ్రసం గ్రహము

నకింహళశాయ లొకటిు. ఇతని పట్టాఖిపేకమును గూర్చి తర్కించుకొంచిమి. కర్వాత నికకం గతించినటు లున్నది, గుంణరాజుముద కొడుకు నా రౌజు, ఆ తిమ్షురాజు మనునుంకు తళువ నరరంశాజు,. ఏనతాగ విరణానంతకను దాయాదులు కడలేజలగా, నరంరాడా శింహాన మెక్కెను. కవీశులు నంది నజ్హయ్య ఘంట కింగయ్య. ఛాక్యలు తిప్పాంబ్క నాగలాంబ్య ఓబాంఒ, ఈ ము్యూగ్షరియ కును చృ్‌వముగా వీఠనవశింహరా యిలు, కృష్ణ దేరరాయలు, అచ్యుత దేవరాయలు జన్మించిక. ఓబాంఒకు ఒచాానవరాయలను రెండవకొడుకు గూడం గ లైసు వీరనరశింహరాయలు. 1"(9 వజకు: బాలించెను. తిక్తుకుసు సహాయముచేం గృప్మ దేవరాయలు _ఆంధృభోజుయు 170 లో రాజ్యాభిషిక్రుం డయె్యును. 12 1210 సంవస్పరములలో నిపని దమేణదిగ్విజయయా త్ర ముగిసీనది, *వసము ద్రనము, ఉమ్తటూరు, శ్రీనంచవబ్దాము. హొడ'స్కు మలయాళిముు చిత్తూను మున్నగునవి వ మైనవి, వమేణ చేశమును మూంయ భాగ ములు చేని *ెల్టూరుమొవలు కొల్లడమువటుకు జింజిలోని కృష్ణస్పనాయకుయన్కు 'కావేరీసాగమును తంజావూరిలోనుంకి విజయరాఘననాయకుయు్క, తకునెల్వేల్ళ్‌ప్రాంపమునకు.. వెంకప్ప నాయకుంకును. అధికారలుగ నియమికులైరి కొందలు 'లెయలు శెస్ట, ఛ్రాహణులు నాబేఠమున కాకాలమున పోయిరి. 103105 సం లలొం బూర్వదీగ్యిజయయా త్‌ ముగినీనదె. ఉదయగిరి కొండవీడుదుక్టములు వశము లయ్యును. గజ సతుల 'ప్రాబల్యను మంజలోం గలినీనవ,. చేగిమండలమును జయించి, కటకమును గాల్చ్కి కింహాచలములో జయస్ట్థంభము

తృతీయఖండము - కావ్యప్రబంధకవిత్వము _ 167 నాటి వెరుదిరిగెను. ఇప్పుడే శ్రీకాకుళ నేత్రమ్వూలర్చిని దర్శించి యామ్నుక్తమాల్యవను సంకల్పించెను. తర్వాత నై దేంన్లు వ్‌ హ్‌ "లేక ?ద్యాావినోదసా యుద్ధయాశ్రూ ప్ప ంగము €క చ్యా నోద। చూజ్యములో, పంకితభోష్టిలో రాయలు కాలము గడవెను. 1220 లో కావ్యాకన్మ నము, రచనముం జూల్‌ంచి శాయదూరు కండ యాశ్రకు పెడ లకు, దానిని జయించెను, కలబరిగిని ధర్ధింనము చేసెను, వీజపుకమును గొల్లగొ జైన, బహమనీరాజపు క్రులను

గ్‌ నాక 'జెజు వివపించి, అం నొకనికిం బోయిన రాజ్యము నివ్పించెను,

య ల! గ్‌ జ శః దీి౨తో చమణఫారతసామ్రాజ్యము సుస్థ్‌మై కృష్ణ రాయల కీర్తి దిగంపళిత్రాంవ మైనది. ఆంధ్యభామ కికని దినములు శుభోన్నతపనములు, హజా5 రామస్నామిగుడె మొదలగు వానిలో నీకనికించ శిల్ప మెంప వృద్దపాందినవియుం బెల్ల

గ థి గొ వమసచున్నది, ఇకపం డపజయ మెలుంగయ. విద్యా నగరము నగరశాజమె తనరినది. ఇతయ విషుభ కాగే నయ,

ల యా శై ర ణన

కేబ్హపని వూయ్వులును నట్టవా రే! కృష్ణ రాయలకు ఛార్వలు మువ్వురు ః చిన్నాంబ్య కటక రాజుకూంతుకు అన్నపూర్షాటేవి; శ్రీరంగవట్టణాధివతి కూ6ంతురు తికుమలచేవి, ఇకనికి ఒక కొడుకు పి చపోయొకు, తికువుభాంబ యను కూంతురు పుస్పైను. ఆమెమగండే యళలియరామ రాజు, రామరాజు తమ్ముండగు తిక మలరాజు కృష్ణరాయల యింకొక పు శ్రోక యగు తికువెంగ భాంఒను పెండ్లాడెను.. రాయలకు పరమతద్వేషము లేదు,

1. విద్భానగరరాజుల మళము, 16-వ సంవక్సరాది సంచిక,

2. విదుషీమణి యగు తుక్కా_దేవి యెవరు 1 మరీచివిణయకపయ్యిత్శి "మోహనాంగి రాయలకూంతు రందడ్రు, సళ్యమేనా!

163 ఆంధ్ర వాజ్మయచరిత్రసంగ్ర హను 1527 లోం దినురుసు శత్రువుల కుట్రలచే మనస్సు చెడ్డి “రాయలచే శారాగ ఎహవమం దుంవంబకి చనిపోయెను, ఈయొక్క_ విషోదవృత్ర్తాంతము రాయలకీ _ర్హిచంద్రు,న కుంకు కళంకము, "రాయలు మరకల విజాఫురనువై 1500 లో చాకినెడల నుంకించు చుండంగా శాలఖడ్డనము రాయల నిహలోకమునుంకి వేలు చేనీనఏ,

ఇంతవజుకు చెజులో చున్న రాయల తమ్ముల, అచ్యుత దేవరాయలు రా జయ్యును. ఇతయ 'బావమజందుల మాటలు విని మంత్రుల నిరాకరించి యవదూనకరముగా నవాబులతో సంధి చేసోొన్నాయ, దచొననులు మా త్ర మెక్కువగాం చేసెను... ఇననికాలమునం గొండవీ5లో రామయామాత్య్య భాస్కరమంత్రి ను వ్రనిద్ధుయగ నుండెను. కృద్ణదేవ రాయలు గకించిన సామ్రాజ్యముతోం దస్థనముతో భోగము లను భవించెను, రెంటువందలమంది ప్రభువులకు రాజ్యను పంపకమై యుండెను, నలకము త్‌మ్టయ యను (రాయలభార్య వరచాంవి కుం దండ్రి ), మావ యిశచనికిం బ్ర ఛానమం ఈతప్రాయుయు అచ్యుత రాయలు 1౫12లో గతించెను. అచ్యుతరాయల కొడుకు వేంకటరాయలు బాలులటస రాజయ్యెను, నసలకము తిమ్దయ యా భాలునిం జంపి తానే రాజయ్యను. ఇతనిప్వై సగ్షారములు తికుగుబాటుచేయంలగా నితయ రాదభవనములోని యమూల్యవ స్తువులను నాశనముచెేనీ యాత్మ హక్యం గావించు కొనెను అంట నా 13£) సం, లోనే అళియనావరాజు సదా?వరాయలను రాజ్యాఖిష్‌క్తునిం 'జేనెను,. కాని వేసనకు మాత్రమే! నిజముగా రావ రాచే పాలకుయు, [ రావరాజునకు

తృతీయఖండను = కాన ఫ్రప్రబంథకవిత్వను 109 ముత్తాత యార్వీటి బుక్కురాజ్తు సాళువ నృనీంవాునకుం గువిభుజము, అవనికి అబ్బలదేవియందుం. బుష్టనకొడుకులు నంద్యాల సంస్టానమునకు రాజులైరి. బల్లాదేవి తనయులు కంవనోలు (కర్నూలుున కధిష్ర లేరి బల్లా చేవి వంశము లోనివాం డీ రామరాజు, కళాపూర్జోదవయకృతిభర్త అబ్బలదేవి వంశములోని కృప్ణరాజు] రామరాజు “కక్ష ఇములోని నబాబులను వ్దవ్యని జంత్రపవుం బొమ్మలవలె నావిందిన మహానుఫావ్సుయ, అకనివలన విజయనగర వై భవలక్షీ వహో న్నతవక శెక్కి యకనితో నంంచెకు”. భామినీసామ్రాజ్యను 133 లో నాల్లు చీలికలె విజావుకము, అహమమనగర్హు

౧ న న్‌ ల నోలకొండ, 'చేదమరాజ్యుము అనం బకలినవి. బేదసు తప్ప దక్కిన కాజ్యములవారి నంవలీని రామరా జోడించి యుండెను, పోర్చుగీసువారితో సంధిచేశికొని 1517 లోం గట్టుదిట్రములు ేనెను.. గోలకొండనుంకి అభయము వేయివచ్చిన ఇబ్రహీము నకు రత్తణ 'మొసంగెను. ఈ యిబ్రహీను ]ఫ”0 లో గోల్కొం డకు నబాబయ్యొను. వజావృకవు అవిర్షాహాతోం బో రాడి కృష్ణా తుంగభద్రల యింత ర్వేదింి గల్చెను,. 1731లో రామరాజు

ల తమ్ములు. తికుగుబాటువేనినను. నిజత్యుల్తై త్షుమింపంబడిరి, ఇబ్రహీం అవిళ్హాహ _ 1ఎమం లో చావలగా నకనికొకుకు అలీ అపల్లా రామరాజునకు *ీద చపుత్తండో నని చెవ్వు

వ నా. కొని అవనికి మిశు,6 డయ్యొను. విజయగర్యోన త్తుండె

లో ఆన్‌

రామరాజు తుకుష్కరాయబాుుల నవమానించెను, నవాబుల

దుక్షముల నొక్కటొక్క ౨గాం దీశికొనం జొచ్చాను.. ఇంతలో

నిజాము, విజాఫ్రుకననబాబులు వివాహసంబంధముచే మిశు లె రి, రా

కే ఆంధ్ర వాజ్మయచరిత్రసంగ్ర వాము నల్లుకు నబాబులు నొక్కచోం చేరిరి వాకు రామరాజుమిోంిక్సి దండెళ్టిరి అంవజకును నొవ్చిగల్లన నూకకుంచయురా? రానురాజు అప్పుకు $) వండ్లవాంకు. 1లో నతిఛభయంకరమైన ఆాళివోటమహాయుద్ధము కృష్ణ కువనవి యగు ఊోానవె యొక్షున జంగినపి, యుద్ధనై నికుల కుత్చాహ మి వ్చటకు 'మేనాలో( బోన్రచున్న రామరాజు జు వెట్టయబడి. తనచేః బోషింపయికిన నిజాము నబాబుచేం వల్యయ్కంపంఒడియెను. ళత్త ఫు దత్తుడో వని సవ్యకముం జూపు ము వచ్చిన తం త్ర 'వేవియగు విజా పురసుల్తానే యింప వేటు గనార్చెకు, రాజ్యం త్ర ములలోం ట్ర మ్‌ _త్హృషయు, విశ్వాసమును ఒనికివచ్చునా ? తికషమలరాయయు పాటిపో్యు విద్యానగకసంప ్తీని, సదా?వరాయలను వెంటం గొని వెనుగొండకు: జేరెను. దిక్కులేని విజయనగరము కొల్లం గొక్టయడెకు. వవంచచరి త్ర ములో మహావఖ్యావములై. న యాంధృనగ రరాజము లోరుగల్లు విడ్యాననరము పాకుసడినవి, ఆహా! అహో |! విద్యానగరము కడకు మారినియే లేక యడవి జంకునులకు వాసముగా 'నేక్చడినవ.. కాలగతి యనుల్ఞంఘ నీయము! జీళ్లవిద్యానగరసాన్రూజ్యశకలములలోనుంకి 'చెళ్నూకు, మైకూర్కు మధుక్క తంజావూరు మున్నగు సొమంప రాజ్యములు తలలెత్తినవి. తికుమలదేశరాయలవంకజులు కొన్ని వంక్లు చంద్రగిరిలో రాజ్యము చేసిరి. 163ఏలో వెన్నపట్ట*ము ఆ రాజులకడనుండి “ఈస్టు ఇండియాకంనెనీ”చే. ఫొనంబకినఏ,

1. మాళృ సేవలోం బ్రుచురించయడిన “విన్యృతసా చూ జ్య” మకు శీశమాలికను జదువుండు.

గృతీయఖండము - కావ్య ప్రబంధకవివ్వము 1౧1 ట్య యీస్టు ఇంకియా కం పెన్‌” బ్రైషుసావ్రూజ్య” "నుం చదువ యించుటకు ముందు తో తెంచిన ట్రససుసామ్రూజ్యక్క గారను,

రామరాదువెం బోషింవంబడి నవాబు చేయబడి వామ రాజునే శలన్రుంచిన ఇస్ర కీంంకుతుప్‌ షూ 170. 170 సంవక్సృకము౬లో రాజ్నను చేశ రాజనీతెచే నికు నింమక పాలైనను మంచిపాలకుం డని వరెంచెను, విదాస్టంహుంయు కావుననే యాంధ్రక్యలను బోషించిను. విజయనశవవానకాల ములో ౨నికి తెకుంగుగాప వవ్చినచేమో. ఇనికి వాజ్మయ ములో వమల్మ్కిభనాము: డని నావము, వజయనిక పామ్రూ జ్యపు సామంతులు కొంవ ఆకీశరికి సామంకు లైరి. “ఇఛనాలో మనువుయగు అస్టుస్తాహునేను కుతువ్‌ పూ కాలము (గ )11- 10లచే లో నగోలకొండనాజ్యుము మోర్‌ జున్లూ 'చొస్ట్యముచే "మొగులులకు లొంగిపో మను. జెకంంజే.ఎ 1౮3లో హుఫులు

100 లోనే అహమనానగకము జయింపంబకెయుం డెుుు ఓ*ంలో 'బేవసరాజ్యుము 'మొఘలు_కు లొంగిపోయి నవ్య శాలట్టి మిగిలినవి గోల్కొండ వీజావురమహమ్మువీయ రాజ్యములు, వయీాములోని చిన్న చిన్నహిందూరాజ్యములును, -ఈచిన్న రాజ్యము-_లో పొంక్య రాజ్య మొకం శ్రీశృష్తనాయల యాజ్ఞానుసారము నా్శగమనాయకువకు పాండ్య రాజు లే తె,

కె ఆంధ్రవత్రి,౩ాసారస్వతానుబుధము (41920 నం, దుర్మతి నామ సం, మార్గశిర బ, త్రీ లు జూడుండు. శ్రీవావిళ్ళ ఆప్పాసామినాయండు గాయ ఈశగజీ సర్కరాజుగారు వ్రానీన వ్య్టానములు

క! ఆంధ్ర వాబ్మి యచరి త్ర సంగ్రహము వుల నడంచుటకుగాను పోయి తానే కింహాసనము న్యాక్రమించు శొనంగా నీశనివై కీని కుమారుని విశ్వనాధనాయకు? బంసె ననియు, నిశరనాధవాయకుని రాజభ_కికి మెచ్చి యకరిని మూర్జాభిషి, క్తునిం 'జేనె ననియు నాతని వంళకనులోనివాండై న తికమలనాయకుంకు 1033 నుండి 36) చజకును బాలీంచె నకియు,.. ఆ తికుమంనాయకుంయు మానాఖీ నటరాజామల కో వలల గస్టంచె ననియుం జెసన్పుదురు, అచ్యుతరాయలకాల ములో ఇతనికి దోడియల్లుండైన చెర్యరాజు తంజావూరికిం బాంకుం డమయ్యొును. ఈ చెవ్యరాజునకే వెవ్వవ్పనాయం డని "వేకు. ఈరనికి అ మ్యుశరాయల మజుందలగు మూక్షనూంబనిచ్చి వివాహము వేయంబడెకు, అమ్మున రాయే ఈ వివాహమునకు శాకకుయం. అందుచేశ తన స్వాధీనము కున్న చోళ దేశమును మూ_ర్తమాంబకు తీ ధనముగ ిచ్చివేనెను. వై నువహరించిన నాగమనాయకుంయును, ఈ వెవ్వప్పనాయకుం కును దతం దేశ మందని నాయక రాజులకు మూలఫష్రగముషులు. కొంపకాలము వనజకు అజవపాండ్య రాజు_కున్కు -ఈసాయక రాజులకును పోరా టములు కలుగుదుసేయుండినవి. శాన నీ నాయకళాజులు అచిక "ాలముననే చోళపాండ్యరాజ్యములలో నాం ధ్ర వలాకమును స్థిరముగా నెసకునట్లు చేయలోలిగిరి... ఇంతియకాక వీు మళ యాళము్కు వింహళము మున్నగుదేశము_ను జయించి బలిస్టులయి రాజర్థముల 'నేలంగల్లిరి. ఇప్ప 5నుంకి ఆం) వెల్లు చశు,౧నమునం బ్రశాశంవం వొడంగినప. ఈ నాయకరాజులను "వెంబకించి ఆం ధ్రతం త్రజ్ఞో లగు నియోగులు, త్రిడ సంపర్కము. శేకుండం జేయుటకు వురోహితులు, ధర్మశాస్త

తృతీయఖండము - కావ్య ప్రబంధకవిత్వము _ 173 "వేత్తలు, అపూర్వాంధ్ర, కవిత్వ రచనాకెశల్యమును జూసలల కవీశ్వరులును, వీస వారన నక్క లేక తండోపవండములుగు నన్నిజాతులవామును _ ఆంధృదేశమునుండి ద్రవిడదేశమును జబొచ్చిరి. ఆం, ధ్రెననిశ అంక్యకాలమునం బోషింపయిడిన దిదటనే ! నాయకరాజులకాలమున నాంధృమహణవ్లు లెందతో యుద్భవించి యాంధ్ర, నాణీకి వూలసోనలు .శానుక లర్చించు చుండిం. ఈ కాలమున వాజ్ఞ్యయము సువాసనం నీచుమ్కు చేశ మంకటను. సుగంమును పెవచల్లుచుండెను... ఆ కాలమున కౌల్వడీన గ్ర ౧థము-.లోం గొన్నిల నిం దుదాహరించు చున్నాను. ౧ సంగీకసుధ్య ౨. కుక్షి ణీవరిణయము, 3. రఘునాథ భూవవిజయము మున్నగు 'సంస్కృనగ్రంథములును, ౧4 విజయవిలాసము, ౨. సారంగథరచరిత్ర, 3. వాల్షీ కిదరిత్ర, శ 5. రామాయణము, ౫ నై వధపాంజాతీయ మను ద్వ్యర్థి "కావ్యము, క్‌, మన్నారుడాసవిలాసము, ర్య రఘునాథాభ్యుద యము, ౮. రాజగోపాలవిలాకము, ౯. ఉహోపరిఆయమ్ము ౧౦. వివప్రనారాయణచరి త్ర ము, ౧౧. సక్యఖామాసాంక్వనము, ౧౨. శ వాంకదిజయమ్య్ము ౧౨౩, ఆంధ్ర ఫాహాక్ట్యవ మను నిఘంటువు మున్నగు తండోపతండములగు నాం ధ్ర గ్ర ౧థములును. ఈ యాంధ్ర, నాయకరాజులే తంజావూరులోని సరస్వతీ మహంను గ్రంశాలయనిక్షాణక రృబు, ఆ మహాఖనిలోనుంకి కర్నముల "నేరళేక విద్వాంసులు కష్టించుచున్నారు. చెవ్వవ్పృనాయని మనుమండగు రఘునాథరాయలు కన్చల: నావరించెను, (1674లో రమఘునాథరాయల వుత్రుండైన విజయ 'రాఘవరాజు పాండాస్టధీశ వొక్కలింగనాయకునిచే. నిహతుం

శ. ఆంధ్ర వాబ్మ యచరిత్రసంగ్రహము డయ్యొను,) మధుకరాడొలవిషయము తర్వాతి దగుటవలన నీ యుగపరిమితిని 160 వజకు నవి నిర్ణయించుకొరియుండుట నించకుం జూలిశుము, (విజయవిలాశనము 1010 ప్రాంచేమున కచింయంటడినవై యుండనగును గాన నతండే ఈ యుగపు తుది కవి యగుచున్నాండుఎ) ౨.వాడ్మ యచరి త్ర

కః ప్రబంధయుగము నూటమీంబదియేండ్లు నెనడినదిం కాలముముబట్ది మొపటీక్ధాగమునకు. శ్రీ; కృష్ణజేవరాయలు, అల్లసాని పెద్దన్న, పిడుప్పరి సోమనాఖుండు, నంది (ముక్కు) తిమన్న, ధూర్హట్సి మాదయగారి మల్లన్న, తాళ్ళపాక చిన్నన్న ఆయ్యలరాజు" రామభద్రుండు, నుంకుసాల నృసిహకవి 'వెల్లంక శాశంభట్టు మున్నగువారును మధ స్రభెగ మునకు పింగళి నూరన శామరాజభూషణుండు, కుమార ధూర్జటి, అందుగుల వెకయ్యా, తోట శివ రామయ్య; కమర మొల్ల కంసాలి రు ద్ర్యః దోనేకు కొచేకునా;కవి, అద్దంకి గంగాధరకవి, పొన్నగంటి తెలగన్ను, పిడుమ ర్తి బసవకవి, తాళ్ళపాక తిరువేంగళవాథుండు, తిమ్తరాజు, 'తెనాం రామక, లమండు (శామలింగకవ్వి, మట్ల అనంతభూపాలుంండు కొళ్కోఎక కర్త యెజిను రామరాజు రంగవ శావ్యా మళ్లా రెడ్డి; "తెనాలి యన్నయ, చిన్న నారాయణనాయకండు, బెచ రాజు 'నేంకటనాళ్షకవి యశువారుకు. లృతీయస్రాగమునకు రాయసము వేంకట వలి, కరిగొవ్వుల మల్లన, చరిగొండ ధర్మన, సారంగు తమృయకవి, ఎలకూచి చారసరన్వతి, చామెర వేంకటకతి, రాజలింగకవి, చెన్నమరాప్వో చి ర్స కవి “పెద్దన్న; చిత్రకవి అనంకకవి, చిత్రకవి రమణకవ్కి శంకరకవి, వీరశకరభ కవి లింగముగుంట తిమున్న సింహాద్రి 'వేంకటాచార్యుండ్రు ముద్దరాజు

తృతీయఖండము ఎ కావస్థవ్రబంధకవిత్వము 1175 "రామన్న, భొన్కరవంతులు లింగముగుంట రామకవి, యాదహామాళ్యకవి వెలగపఫూండి 'వెంగనార్యుండు, శెంటూరి రంగరాజు చేమకూక. వేంకో3కవి "వేమనయోగ యశువారుశు జేయుదురు,

ఈ యుగములో “పురాణవిపులకావ్యములు "లేవు, ప్రబఎంధముల్కు లమ్‌ణ్మక్త్రంథ్థములు ద్వివదల్య శతకములు నశు కావ్యములు నాతుఫెగము లుగా వాజ్యయమును విభజింప నగును, కాని కావ్యములు గూడ ప్రబంధ వర్ష నామయములగుట నవియ లే వని వెవ్పవలయునేమో ! ప్రబంధములలో వైప్తవము లనియు, సామాన్యము లనియును, కావ్యములలో వము లనియు అచ్చ తెళుంగు లనియ్యు వైష్తవము లనియు, సాధారణము లనియు విభజించ నగు. వైప్ణవప్రబంధములకు శ్రీ కృష్ణడేవరాయలం, 'వేకటాచచార్యుండు, సారంగు శమృయ్య యశువారుకు చై వకావ్యములకు వీడువర్షి సోమ నాఘండు, పీడువర్తి బసపయ్య, ధూర్జటి రామ౧ం౦గకవ్కి రమణకవి యక చవారలుకు వై షవకావ్యములకు లిరువేంగళనాకుందడు, తిమ్గరాజు, "మొల్ల కోచనేదనాళోకవి, రామక్ళక్షుండు నున్నగువారున్కు అచ్చ తెకుసనకు పొన్న గంటి 'తెలగన్నయు, శశకవిళకు ధూర్జటియు, "వేమనయు, రక్కినహరు సామాన్య ప్రబంధములకుళు జేకుదురు. వెల్లంకి తాతంభట్టు, లింగమగుంట తిమ్తన, యాదవామాత్యుండు, ముద్దరాజు శామన్న మున్నగువారు లతమీణ శ్రుంశములకు వ్రాసిరి వీంగళి సూరన్న ఎలకూచి. బాలసరస్వర్శి ద్వ శీ శావ్యముల రిచించిరిం ద్వివదకు చిన్నన్న ్రనిద్ధందు. ఇంక లమ్‌ణశాన్త కవులు ప్రబంధకవులు, కావ్యకవు లని విడదీసి చర్చింళము.

"మొదట వప్రబంధముల చవి చూతము. 'వ్రబంధవర్షనలు “పుర సింధు, నగ ర్ర్విన (బుతు శఇన). శళ్ళి నరసీ, వన్శ మధ్యు రలివ్రసంగ్య విరవా ముల్‌ ఇరిణయి, తనయోదయ, నయవిరచన్య యా, శ్రాలి జౌళ్య, విభువర్శ నముఠ్‌” అని యొల్లఅకం 'బెల్ల'మే. ఇవియన్నియుం గలవి మూందు ముఖ్యము ఎలైనమి అమ్వుక్తమాల్యద, కవికర్ణరసాయనము్సు వనుచర్మిక్ర్రము అని వాని "కేర్దు

176 ఆంధ్ర, వాబ్మియచరిత్రసం గ్రహము నుడువ నవసరములేదు* కేకృవ్యచేవరాయ లొముక్తమాల్యదకుం గర్హ వ్రకా ఇిరుచి యా కాలమునకు సాంఘికాధిషతిననున్న వాని యఖ్శిప్రాయములను ప్రతి బించించుట గప్పదు. అవి వరంపరాగశములు, ప్రబంధరీశు ఎ 'ఫొూర్వయుగము నందే ప్రతిధ్వనించిన వన్నమాటం. వానిని రాయ లకుస3ంచి స్థాపింపలా నికరు లవలంభబించిక9. (ఫారకమునకు నారాయణశ్‌ట్లును, ఉఊ త్తరరామూయణమునకు తిమ్తునయు, రంగనాశరాదూయణమునకు. రంగనాభుండుకు నహాయవడి నటులే, విష్ణుచి నీయ మకు నీ యాముక్తమాల్యదకు పెద్దన నవోయవడి నాండుం వీనిన్ని మ్మ్‌శ్రక, ర్హృకము. లనియు, నిర్వురు గలసి రచించి రని యన్నకు దోషము లేదు, వీలనిశ్వు వారసహాయ మచ్చు వేయునపపడు పరిష్కు రించునటునంటిది గాదు సందర్భశుద్ధికి? రసొచితికి: దగినట్టు వద్యములనే సంస్కరించుట మైనది. ఈ వద్యసంస్యరణము "మొదటచేసికవానికన్న చెక్కుడు కష్టమన్న సాహసో్రిగాదని డబ్‌ జు లెజబుంగుదురు. కాన, వానే పీరు కాదకు వాదములకన్న నికమ్వు3పి యనుట సక్యనమివము, సమంజసము నగుకు_క్రీచాభిరామము నిట్రి చ్రంకోటిలోం జీవదనిమయే యెంచియుుటిమి. వై వ్యవమకప్రవిష్ణుండు, యోగ్గుండు, నీతినిపుణుండు, “కవితా ప్రానీణ్యఫణీ శుండుో విద్వాంనుండు నగురాయ లా ద్రంశమున నెక్కుడం జూచినశు జానయడుచున్నాండు.8

అరై న్ని మైం్ల్ల!ం0ం064 096౦౯ కంలో శ్రీగాడివెర్ల పహరిసర్వో _శ్తమరావుారు యం, వీ.

ల€2. రాయలు ద్రాయనే లేదని శ్రీ విద్వాక శే, శివకా మేశ్వరరావు ప్రళృశులు శాయలే వ్రాసి నని ఛ్రీరామమూ ర్తి ప్రతులు నందురు (అము క్తమాల్యదలోని పీకక్క కవిజీనికము9, దుందుభి జ్యేష్ట బ ౧ సార స్వృళానుబంధము, అంధ్రసాహిశ్య వరిమక్సంపుటములు చూడుండుంు

ఎ కావ త గ తృతీయఖండము "కా కాము బంధకవిత్వము క్షై// 6 ౧018 92676 ౧గం1ట ౯59క €0 6అ౩1 ఏ 806 6 వ౯౦1 2౯ ౧656 50” 6 6 10అ0” ఇ06 ₹1బ్రంళ 0 లంాఃటం 0% 6 10 ౦00567260౧ 0 00006)” 16 ఇండే 506136 2 01 లటి6 110664 ౧096 60౦౪6౧) ₹08 మక 9002 260072 ఆముక్తమాల్యదలో వర్షన యొక్క_టియుకు "పెద్దనకుండి స్వకీయముగా ట్‌. (నొ లు నుద్భవించినవి కా దని నిరాటంకముగాం. బ్రతిపారకండును 'వెప్పెతీరుకు వస్తువు వైష్రవళ్ళక్తుని క మధురను మత్స్యృధ్వజు: డను రాజు పొలించెకు ఆకనికి వాసవానమునకుం బోవు టలవాటు ఒక విప్రభక్తుం డాయూర నొక పుకొహితు నింటి యకుగ వవ (సుందరబాహుస్వామి 'తెవ్పతిఎనాళ్ల న్లై వచ్చి యుండి సం థిశ్బానంళరము వరుండి రాతి] వగటను వార్థకృమున క్రై యావనమునము ట్రక్షలోకమునవై యా లోకమునకు సామ్మక్మి సిద్ధవజచు కొనవలయి నని యకుచుండెను దానిని పళ్ళాసృహుంబున కరుగుచుఎడిన రాజు విని వై రానృము గల్లి విప్రుని నన్హానించి. వెనుదిరిగి ప్రొద్దునే యు మళ ముక్క్య్చషు మని సభచేసఎ.. క్రీవ్టువచారు. న్రీమన్నారుకృష్ణండు 3న యంతరా-సభ డగు విస్ణాచిత్యని వె ఎంచివంపెను ఆ భక్తుడు వాదములో నికరుల శెన్చె విశిప్టాతైనేే మరా. జేసకు లరువాశ నందు ఖాఎడిక్య శెళిధ్వ్యజనంవాదముము జె యొుష్లై కఏ ఘువదేళింవెము వాదము సళ్ళే మని నిరయించుటనై పైని గటియుండిన బంగారుమ్మున్గి కి * కి వడినదిం రాజూ విషజంతైం శిమృ డై యఎనితో సాముతుల*ం బంపెను మధృమార్షం మ్‌ జూ యి బున బేవుం డనిక్సి సామాళ్ళ్ర3ంచెఎ వీదవ నశండు మ్మిపుత్తూరిలో హంిని సేవించుచుండ నా భగవంకుండు ప్రన్బండ్రై లక్షీ క్‌కండు యామునాచార్యు నంశటివాం డని యామ నాఛార్యు కఖ "నేకరువుం 'బెబ్రెప ఒకనాండు వివ ళల చిత్తునికి కమలసరస్సుచెంగట శికువు గన్సడ దానిని సాకళము వేనెను ఆ కను యొద్వగుచు విప్తుని మోహించె. అమె నవయుటం అజాచి విముచిత్తుందు ప్రా్ధింపలా హరి. యామె భూదేవి యనియు చామెకు శ్రీరంగేశ్తునా వాబ్య యాా&4