Telugu andhra kavyalu animuthyalu_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

' ఆంధ్రకావ్వాలు - ఆణిముత్యాలు

వా. సీ. చలో న్‌ా నటల లా

ల య

న్‌ తువౌన్రాల్‌ లబ అలో ఆంధ్రకావ్యాలు - ఆణిముత్యాలు ఆదికవి నుండి ఆంధ్రకవయిత్రుల వరకు అంధ్రకావ్వాలు - ఆణిముత్వాలు సంకలన కర్త అర్‌. కమల పబ్లిషర్స్‌ అర్పన పబ్లికేషన్స్‌

ప్రథమ ముద్రణ - ఫిబ్రవరి 26, 1999 894-32౬ | ౨4 కమల - కాంధ్రకాం ప్రతులు - 1000 న ౬ గీర గ . 4555 వెల ః రు.45/- నగదద యక (త ధాల్య్య స లా ఏ. ఖా ఇ / "శ్‌ ల గై 0 గంటే 6134 ) ల శ సంకలన కర్త -*%్య నవ్వాం ౨౯ల లా చీ దాల్‌ వ. డా॥ ఆర్‌. కమల డో తెలుగు లెక్చరర్‌ బాబు జగజ్జీవన్‌రాం డిగ్రీ కళాశాల, లకిడీకాపూల్స్‌ హైదరాబాదు - 500 004. [౧7 ౨3 గ ప్రతులకు - మహావాది చంద్రమౌళి వ్లాట్‌ నెం,7, బ్లాక్‌ ఎ, బర్కత్‌పురు హైదరాబాదు - 500 027. ముద్రణ - తిరుమల కాంప్రింట్స్‌ ఫైవేట్‌ లిమిటెడ్‌, మలకొపేట్స్‌ హైదరాబాదు - 500 036.

అంకితము మా పితృపాదులు ౧ క్‌ యా వేదమూర్తులు"కే॥శే॥ రంగి _ముక్తేశ్వరయ్యగారికి ర. వభ క గ. ర్త యు ం ౯ ఎపి ద్‌ లే సనన్‌ నన క న క్‌ జననం : 06-10-1925 మరణం :; 24-01-1991 వేద విజ్ఞాన నుమవనిన్‌ విరసిన విరి సర్వధర్మాల నెరిగిన సాధుశీలి అయిన మానాన్నగారికత్యాదరమున ఆణీముత్యాల నందింతు నంకితముగ

డా॥ జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం 18-02-1999 ౧౧౦౪185507 01 76916964 (౧616.) హదరాబాదు ౯ంగాం/ 062౧, 500001 01 [14౧౭౧1199, ల ఆ౧౧/6|$/ 01 గంరఆ౧202రే. (705౬౯౧4840 - 500 134. ముత్వాల దండ

“పద్యం బొక్కటి చెప్పి సార్ధముగం దాత్సర్యంబు భాషింపుమూ!” - అన్న పోతన్న వద్యపాదం తెలుగువారి పాండిత్యాన్ని పరీక్షించే మొదటి ప్రశ్న. తెలుగు మాతృభాషగా గల ప్రతి వ్యక్తీ కనీసం ఒక పద్యం చదివి దాని అర్థ తాత్పర్యాలను చెప్పగలిగి ఉండాలన్న అవగాహన అనాదిగా వస్తోంది. అందుకే నా చిన్నతనంలో ప్రాథమిక విద్యాభ్యాస సమయంలో - అంటే అయిదవ తరగతి ముగిసే లోపల - ప్రతి విద్యార్థికీ ఒక శతకం కంఠస్థం చేయించేవారు. అంటే కనీసం నూరు, నూట ఎనిమిది పద్యాలు జ్ఞాపకశక్తిలో భద్రపరిచేవారన్నమాట! ఆ విద్యార్థులు పెద్దవారైనపప్పుడు ఆ పద్యాలు మాటల్లో మిలమిలా మెరిసేవి. అనుభవాలను చెప్పుకోడానికి ఆధారాలుగా నిలిచేవి. సంస్కృతిని సుసంపన్నం బేసికోటానికి సాధనాలుగా తోడ్పడేవి. పద్యం తెలుగుదనానికి బీజం. అదే జీవితానుభవ మహావృక్షంలా క్రమంగా పరిగి విస్తరిల్లుతుందని మనవారి విశ్వాసం.

తెలుగువాడికి కనీసం నూరుపద్యాలు వచ్చి ఉండాలనీ, తెలుగు కవికి కనీసం వేయిపద్యాలు వచ్చి ఉండాలనీ, అవధానికి కనీసం అయిదువేల పద్యాలు వచ్చి ఉండాలనీ ఒక పరిపాటి తెలుగు సాహితీరంగంలో ఉండేది. అలా పద్యాలు కంఠస్థమై ఉంటే పద్యాలలోనే ఆశువుగా మాట్లాడే శక్తి వస్తుందట కూడా! ఈ మాట ఈనాటికీ నిజం. సహస్రావధాని డా॥ మేడసాని మోహన్‌గారు తిరుపతిలో సహస్రావధానం చేస్తున్నప్పుడు నేనాక ప్రశ్న అడిగాను. 'అవధానిగారూ! ప్రశ్న వేయంగానే దాదాపు 50 "సెకండ్ల్దలోనే పద్యాన్ని ధారామధురంగా మీరెలా ప్రారంభించి, బ్రాసుకొనేవాళ్లకు కూడా అందకుండా అంత వేగంగా ఎలా చెప్ప గలుగుతున్నారు?' అని, అప్పుడన్నారు వారు - 'నాకు అవధానాలు ఆరంభించే సమయానికే పదివేల పద్యాలు

ధారణలో ఉన్నాయి. ఇప్పుడు ఇంకెన్ని చేరాయో చెప్పలేను. నేను చెప్పిన పద్యాలే ఇప్పటికి లక్షలున్నాయి. అనుదినం మంచి పద్యాలు విన్నప్పుడెల్తా, చదివినప్పుడెల్హ్లా వాటిని నాధారణలో భద్రపరచు కుంటూనే ఉన్నాను. హృద్యమైన పద్యాల ధారణబలమే నా ఆశువులోని వేగం” - అన్నారు డా॥ మోహన్‌గారు. అవధానం ఆంధ్రుల అమూల్యమైన కళ. దానికి పాణం పద్యం

ఈనాడు ఇంగ్లీషు వ్యామోహంలో మన జాతి కొట్టుకొని పోతోంది. అమృత(ప్రాయమైన “అమ్మా!” అనే పిలుపు మాయమై మృతశరీరాన్ని పిలచే “మమ్మీ' దాని స్థానంలో నిలచింది. తల్టులుకూడా పరభాషా సంబోధనంలోనే పారవశ్యం పొందుతున్నారు. తెలుగువారి భాషా సంస్కృతులు ఈ కాలంలో "పెను తుఫానులో చిక్కుకున్నాయి. ఈ దయనీయ పరిస్థితి నుండి తెలుగుదనాన్ని రక్షించగలిగిన తరణోపాయం ఒక్క పద్యం మాత్రమే. ప్రతి తెలుగు బిడ్డ కనీసం పది పద్యాలను కంఠస్థం చేస్తేమన సంస్కృతి మరల మహర్దశను పొందుతుంది. ఆ సదాశయంతో తెలుగుజాతికి సమర్పిస్తున్న సాహిత్యోపాయనం “ఆంధ్ర కావ్యాలూ-ఆణిముత్యాలు' అనే ఈ పద్యమంజరి.

డాక్టర్‌ ఆర్‌. కమలగారు నా పర్యవేక్షణలో “విశ్వనాథవారి నాటకాల' మీద పరిశోధన చేశారు. ఆంధ్రోపన్యాసకురాలుగా ప్రభుత్వ కళాశాలలో పని చేస్తున్నారు. సాహిత్య, సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలలో నిరంతరం చురుకుగా పాల్గొంటుంటారు. నిరంతరం చైతన్యవంతంగా ఉంటారు. నలుగురితో కలిసి పనిచేయటం ఆమె స్వభావం. ఎన్ని ఇబ్బందులు తాను పడుతున్నా చిరునవ్వు చెదిరిపోకుండా సమాజచైతన్యంలో సౌమ్యంగా మెసలటం ఆమె సహజగుణం. తెలుగుదనాన్ని నిలుపగలిగేది పద్యమేనని, ఆంధ్రకావ్యాలలో ఆణిముత్యాల వంటి పద్యాలను ఎన్నిక చేసి తెలుగువారికి అందించాలనీ చేసన ఈ ప్రయత్నం అభినందనీయం,

“చదివిన పండితులగుదురు,

విదితముగాకున్న యపుడు వెజబ్టులె పురుషుల్‌

చదివిన చదువక యున్నన్‌,

ముదితలు విద్వాంసురాండ్రు పుట్టువు చేతన్‌” -- అనే పద్యంతో ముగించిన ఈ ఎన్నికలో డా॥ కమలగారి గడుసుదనం కూడా తెలుస్తున్నది.

ఇటువంటి సంకలన (గ్రంథాలు ఇదివరలో కూడా ఎన్నో వచ్చాయి. ప్రాచీన, ఆధునికి సాహిత్యంలో గుర్తుంచుకోదగిన పద్యాలను "సేకరించి సంవుటీకరించినవి కాన్ని ఉన్నాయి. అందులో వివిధ ప్రక్రియలకు సంబంధించిన గ్రంథాలనుండి సేకరించి కూర్చటం జరిగింది. ఈ సంపుటి ఆం(ధ్ర కావ్యాలకు మాత్రమే పరిమితం చేసికొన్నట్టున్నారు డాక్టర్‌ కమల గారు. కావ్యశబ్దం పురాణేతిహాస కావ్యాలకు వర్తించే సాధారణ శబ్దంగా గ్రహించారు. అందువలన ప్రాచీన సాహిత్యంలోని ఆ మూడు ప్రక్రియల లోని పద్యాలు మాత్రమే ఎన్నుకొన్నారు. దానివలననే శతకాలలోని పద్యాలు ఇందులో కనపడవు. బహుశః వారు ప్రచురింపదలచుకొన్ని ఇటువంటి పద్యసంకలనాలలో ఇది మొదటిదను కుంటాను. పద్యాల ఎన్నికలో చాల ఉదారవైఖరిని ప్రదర్శించారు. భారత భాగవతాలకు పెద్దపీట వేశారు. మరికొంత పొదుపు పాటించి ఉన్నట్టయితే కావ్యసాహిత్యంలోని మదికాన్ని మంచిపద్యాలు కూడా ఇందులో చోటుచేసికాని ఉండేవేమో! ఏమైనా ఇది మంచి ప్రయత్నం. ఇది వారి పద్య సంకలన గ్రంథ పరంపరకు ప్రారంభమే అని భావిస్తున్నాను. భవిష్యత్‌ ప్రచురణలకు ఆహ్వానం. ఈ ప్రచురణకు

అభివందనం చెపుతున్నాను. == డా| జి.వి. సుబహ్మణ్యం

గీ (శానా న 1 “్షత్తా €). శూజరగ2గ౧4 52/254/2% నింం14౧0 ర్‌ూ డా తీణయత4 క330%జా! లాలా 921489గ 0౧ సోకరట్ర018 సీకంంం0801 38004 డా మాడుగుల నాగఫణి శర్మ 28-02-1999 ఎ-707, మాతృశ్రీ అపార్ట్‌మెంట్స్‌, హైదరాబాదు హైదర్‌గూడ, హైదరాబాదు - 29. తెలుగువాడి జీవనాడి పద్యం. భారతీయంగా - భారతీయేతరంగా బహుభాషలలో లేని - బహుళ వర ప్రాయమైనది పద్యం. సంస్కృతికి భాష జీవనాధారం. భాషకు పద్యం పట్టుగొమ్మ కాన్వెంటు చదువులతో - పరభాషా వ్యామోహంతో (వ్యామోహం 'పెద్దలది) కళవళ పడిపోతున్న ఈనాటి బాలురకు - యువతకు ఆం(ధ్రకావ్యాలలోని ఆణిముత్యాల్లాంటి పద్యాలను ఒకచో రాశిబోసి అందించడం గొప్ప సాంస్కృతిక-సాహిత్య- సామాజిక సేవ. ఒక తరం ముందు మన అమ్మమ్మలో తాతయ్యలో సుమతి-దాశరథీ, వేమన శతకాలు - భారత, భాగవతాల్తోని కొన్ని పద్యాలు పసిపిల్లలకు చెబుతూ పలికిస్తూ అమృతప్రాయమైన సంప్రదాయం కొనసాగించేవారు. ఇప్పుడా సంస్కృతి క్షీరధార ఎండిపోతున్న సమయంలో డా॥ కమలగారి ఈ పూనిక ఒక పాల ఒయాసిస్సు, ఆమెకు, ఆమె పూనికకు నా ఆశీస్సు. జీవవంతమైన ఈ పూనికకు ఏకసంధాగ్రాహిహియైన మా అమ్మాయి చిరంజీవిని శుకప్రియ స్ఫూర్తిదాత్రి అని పలుమార్లు కమలగారు అనగా విని “సాహి శ్రీ రమృతా సతామ్‌” అని ఆశీర్వదిస్తున్నాను. -- డా మాడుగుల నాగఫణి శర్మ

రత్నేటిక పాచీనాంధ సాహిత్యంలో ఆణిముత్యాల వంటి వద్యాలను ఎన్నుకొని ఒక సంపుటంగా వెలువరించడం సామాన్యమైన పని కాదు. అకాడెమీలు, విశ్వవిద్యాలయాలు చేయదగిన పని ఇది. తెలుగు పద్యసాహిత్యం పట్ల డా॥ కమలగారికి గల అభిమానం, రసహృదయం ఈ పనికి పురికొల్పాయి. ఇప్పటికి యాకై ఏండ్ల క్రిందట పండితుడన్న వానికి ఈ పద్యాలన్నీ కంఠస్థమై ఉండేవి. ఈ పద్యాలలోని భావ వ్యక్తీకరణలు, వాక్యవిన్యాసాలు, సమాన గుంభినలు, అలంకార యోజనలు, ఛందస్సాందర్యము, పదమాధుర్యము ఒంటబట్టించుకొన్న వారు ఉత్తమ కవులయ్యారు. రసజ్ఞులు ఈ పద్యాలను మళ్ళీ మళ్లి చదువుకొని ఆనందిస్తారు. ప్రతిభావంతులు, వ్యుత్పన్నులు అయిన మహాకవుల అలౌకిక కల్పనలకు ముగ్భులవుతారు. ఈ పద్యాలు వింటే సాధారణ జనులు వీటిని ఈ పద్య రత్న (గ్రంథనంలో, ప్రచురణలో బహంధా పరిశ్రమించిన సహోదరి డా॥కమలగారికి ధన్యవాదాలను, ఇంతటి సత్కార్యానికి సహకరించిన వదాన్యులకు అభినందనలను తెలుపుకొంట్టున్నాను. ==. ఉత్పల

డా॥ ముత్తేవి భారతి 17-02-1999 ర్‌డర్‌, తెలుగుశాఖ, హైదరాబాదు ఆర్‌.బి.వి.ఆర్‌. రెడ్డి మహిళా కళాశాల, నారాయణగూడ, హైదరాబాదు.

పద్య్వకమలాలు

డా॥ కమల తెలుగు సాహిత్యంలోని ఆణిముత్యాల్లాంటి పద్యాలను ఏర్చికూర్చింది. రామాయణ, భారత, భాగవత పద్యాలేకాక, కావ్యాలలోంచి ప్రబంధాలలోంచి కూడా కొన్ని పద్యాలు సేకరించింది.

ఎందుకీ ప్రయత్నం అని ఆలోచిస్తే, సమాధానం నాకు దొరికింది. చాలా ఆనందాన్ని తృప్తిని కలిగించింది.

ప్రాచీన సాహిత్యం మీద, అందులోనూ పద్యంమీద గౌరవము, అభిమానము తగ్గిపోతున్న ఈ రోజుల్లో, డా॥ కమల ప్రాచీన సాహిత్యంలో పద్యరూపంలో ఉన్న నిధులను పాఠకులకు అందించాలనుకోటంలో రెండు పనులు సాధించింది. మహాకవుల రచనల్లోని ఆణిముత్యాల్లాంటి పద్యాలు ఏరటం ద్వారా పాఠకులకు మంచిపద్యాలను అందించింది. అంతేకాక నీతి, న్యాయం, ధర్మం, సత్యం, త్యాగం - ఈ మొదలైన మానవజీవిత విలువలకి వెలుగునిచ్చే సార్వకాలికమైన నిత్య సత్యాలను పారకులకు ఈ పద్యాల ద్వారా తెలియజేసింది.

“అంధ్ర కావ్యాలు-అణిముత్యాలు” అనే ఈ పుస్తకంలో వున్న పద్యాలు అందరికీ ఉపయోగపడాలని కమల ఆకాంక్ష. అందరికీ అంటే చిన్న పెద్ద, ఆడ మగ అనే తేడా లేకుండా పారకలోకానికంతటికీ!

తెలుగు పద్యం రాగయుక్తంగా, భావయుక్తంగా చదివి మనసుని పరవ శింప జేసిన నటులు, సాహితీపరులు వున్నారు. తెలుగు పద్యాన్ని అర్ధయ్యుక్తంగా చదివి చెప్పి మనసుని రంజింపచేసిన తాత్వికులున్నారు. నాటక పద్యాలు, శతక పద్యాలు ఈ పనిని చేయడానికి దోహదం చేసాయి కానీ ఈ రెండూ

కాకు తిహాన, ష్ష పదా = “కానికందిం చ కన వ రం యాం కాలా ఈ పుస్తకం ద్వారా మనముందుంచారు డా॥ కమల. పద్యం ద్వారా మవాక్వవులు నిక్షివ్త వరచిన పెన్సిథని వెలతతిసాయు

“వినుము దొనంబు.6 దపమును వృద్ద సేవ

నము నహింసయు నియతకృత్యములు సర్వ

జనుల కిమ్మహో గుణఖములు మనమునందు

దృఢముగా నిల్బ నడవుము ధీరవర్య”

భారతంలోని శాంతి పర్వంలో పద్యం ఇది దీనికి తపము, వృద్ధసేవ

• అఆనాటికీ ఈనాటికీ ఆచరణయోగ్యాలే - అయితే ఈ విషయాలు చెప్పేవాళ్ళివరూ - మాట్టాడేందుకు, ఆఅచరించేందుకు తీరికలేని యాంత్రికయుగంలో ఒక మంచి "'స్నేహితునిలా పక్కని నిలిచి పలుకరించేది, ప్రబోధించేది ఇలాటి మంచి పద్యం మాత్రమే॥

అందుకే డా॥ కమల చేసిన ఈ ప్రయత్త్సం సఫలమవుతుంది.

మహాకవుల పద్యాలను సంకలనం చేసి సాహిత్య లోకానికి, సమాజానికి ఆణిముత్యాలను అందించిన డా॥ కమలని అభినందిస్తూ మరెన్నో ఆణిముత్యాలను అందుకోటానికి ఎదురుచూస్తున్నాను.

-= ముక్తేవి భారతి

మంగళాశాసనము

గడచిన వేయి సంవత్సరాలుగా వివిధ దశల్లో విలసిల్లిన ఆంధ్ర సాహిత్యం కల్పవృక్షంలాంటిది. మహాకవులు, పండితులు, సంకీర్తనాచార్యులు, భావుకులు ఈ సాహితీ వృక్షాన్ని పోషించి వృద్ధిచేయగా దానికీనాటికి ఈ మహోజ్వల సుందర స్వరూపం ఏర్పడింది. ఇప్పుడు ఏ శాఖలో ఏ ఫలం కావాలన్నా అందుకునే అవకాశం ఈనాటి పారకులకు ఉన్నది. తరతరాలుగా మనకు లభించిన ఈ సంపదను తనివి తీరా అనుభవించి ఆనందించడమే మన పని.

మహాకవులు వ్రాసిన కావ్యాల్లో ఆసాంతమూ మంచి రచనలే ఉండడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. కాని అందులోనూ మధురాతి మధురమైన కవితలు పాఠకులను ఆకర్షిస్తాయి. వారిని ఆనందంలో ఓలలాడిస్తాయి నిన్న మొన్నటి దాకా మన విద్యార్ధులు ఈ పద్యాలను కంరస్థం చేసి సభల్లో శ్రావ్యంగా చదవడమో లేక తమంతట తాము చదువుకొని ఆనందించడమో జరుగుతూ ఉండేది. కాని ఈ పరిస్థితి ఇప్పుడు లేనందుకు విచారమే కలుగుతుంది.

మహాకవులు వ్రాసిన ఆణిముత్యాల వంటి పద్యమాలను ఒకచోట కూర్చవలె ననే అభిప్రాయం ఈనాటిది కాదు. ప్రాచీనకాలంలోనే 'సకలనీతి సమ్మతము' అనే గ్రంధం వెలువడింది. దానిలో లోకానికి సన్మార్గం చూపించే మంచి పద్యాలను ప్రముఖ కవుల రచనలను సంకలన కర్త ఏరికూర్చినాడు. ఈ రచయితకు నీతిమీదనే అభినివేశం ఉండడం చేత ఈ గంథం నీతి సమ్మతంగా వెలిసింది.

లోకం ధర్మ ప్రధానంగా ఉండవలెనని, నీతిబద్ధంగా ప్రవర్తించవలెనని మనవారి ప్రగాఢ వాంఛ. సంస్కృతంలో నీతి సూత్రాలను నిబద్ధం చేసిన శాస్రాలే ఉన్నాయి. బద్దెన అనే తెలుగు కవి సంస్కృత నీతిశాస్తంలోని ప్రధాన విశేషాలను గ్రహించి తెలుగులో “నీత్తి శాస్త్ర ముక్తావళి”ని పారకులకందించి ఆదర్శంగా ఉండవలసిన సామాజిక స్వరూప స్వభావాలను నిరూపించినాడు.

తెలుగు ప్రబంధాలు మన సాహిత్యంలో అన్ని విధాల ఉత్కృష్టమైనవి. ఈ ప్రబంధాల్లో ఉండే మంచి పద్యాలు ఈ బౌ తృృష్ట్యానికి కారణం కాకపోవు

అన్ని ప్రబంధాలు పఠించడంలోని పరిశ్రమను గుర్తించిన ఒక కవి మూడు నాలుగు వందల సంవత్సరాల క్రిందట “ప్రబంధ రత్తావళి' అనే గ్రంధాన్ని తయారుబేసినాడు. తెలుగు ప్రబంధాల్లోని మంచి పద్యాలన్నీ ఈ రత్నావళిలో దర్శనమిస్తాయి.

మన కవి పండితులు కేవలం కధా కావ్యాలను ప్రబంధాలను రచించడమే కాదు సందర్భాన్ని బట్టి సమయోజతంగా అఆశువుగాను, ఒక్కొక్కప్పుడు ప్రయత్నపూర్వకంగాను రచనలు చేసినారు. ఈ సామైక కవితలను “చాటువులు” అని వ్యవహరించడం ఉన్నది. ఇవి ఎంత మంచి పద్యాలైనా గాలికి వచ్చి, గాలికి వెళిపోయే ప్రమాదమున్నది. చాటువులు చాలా వరకు కవి పండితుల నాలుకల మీదనే నాట్యం చేస్తాయి కాని వీటికి గ్రంథస్థ స్వరూపం తక్కువ కాలవశాల ఈ మధుర కవితలు నశించవచ్చునని భావించి మాన్యులు త్రీ వేటూరి ప్రభాకర శాస్త్రిగారు వారు సేకరించిన ఆశు సామైక కవితలను “చాటు పద్యమణిమంజరిగా ఈ శతాబ్దం (ప్రారంభదశలో ప్రచురించినారు. వారి కృషి మూలాన శ్రవ్యాశ్రవ్యంగా ఉన్న అనేక చాటువులు ముద్రిత రూపాన్ని సంతరించుకొని పాఠకులకు రసానందాన్ని కలిగించినాయి.

కొన్ని సంవత్సరాల క్రిందట ఆచార్య కోరాడ మహాదేవశాస్త్రే గారు తెలుగు సాహిత్యంలోని కొన్ని మంచి పద్యాలను ఎన్నుకొని ఒక చిన్న గ్రంథాన్ని సంకలనంగా ప్రచురించినారు. ఈ గ్రంథం సాహిత్యాభిమానులను విశేషంగా ఆకర్షించింది.

మళ్లి ఈనాటికి సౌభాగ్యవతి డా॥ ఆర్‌. కమలగారు మరొక పద్య సంకలన గంధాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నారు. సాహిత్యాభిమానులతోను, వృత్తిరీత్యాను ఆమె చదివిన తెలుగు కావ్యాలనుండి మజణిపూసల్లాంటి పద్యాలను సమీకరించి ఈ [గ్రంధంలో చేర్చడం జరిగింది. కవిత్రయం వారి ఆంధ్ర మహాభారతం, పోతనగారి శ్రీమద్మహాభాగవతం, శ్రీ భాస్కర రామాయణం, శ్రీనాథుని కావ్యాలు, మనుచరిత్రాది ప్రబంధాలు, కొన్ని శివకవుల రచనలు ఈ సంకలనంలో బేరినాయి. డా॥ కమలగారు మంచి పద్యాలను ఏరుకోవడంలో నేర్పు ప్రదర్శించినట్ను కన్పిస్తుంది. ధర్మాన్ని, నీతిని ప్రబోధించే మంచి పద్యాలు దీనిలో ఉన్నాయి.

“నుతజల పూరితంబులగు నూతులు నూరిటికంటె

సునృతవ్రత ఒక బావి మేలు” వంటి పద్యాలు;

“అలుగుదురయ్య విప్రులు మహావపురుషుల్‌ పరుషాపరాధముల్‌

దలిగెడువారు ధర్మువులు దప్పక సల్పెడు వారు సత్యముల్‌

పలికెడు వారు వారల కపాయము డెందములం దలంచుమూ

ర్థులకు విదాతృచెయ్యున నగున్‌ దురితంబులు దుర్యశ్రంబులున్‌”

ఇటువంటి పద్యాలు ఎన్ని వేల సంవత్సరాలు గడచినా క్షతిని పొందవు కదా.

“కమయు నహింసయు సత్యము,

సమతయు నింద్రియజయంబు శమయుబరిత్యా

గమును దపోలక్షణములు,

(గ్రమమున నిన్నియును నూర్ధ్వ గతికారణములొ”

ప్రబంధ కవులు ధర్మాన్ని నీతిని వదలకయే రస ప్రదర్శనకు ప్రాముఖ్యము నిచ్చిరి. శృంగారము లేక లోక వ్యవహారం లేదని, లోక ఆనందం లేదని ఖావించి గుర్తించిన వారు ప్రబంధ కవులు.

“ఎచట నుండి వచ్చి నిపుడీ మధుమాసము! వచ్చుగాక మా

కిచ్చవనీ విహారమున కిప్పుడు యేటికి పుట్టె? పుబెగా

కచ్చటి కప్పుడన్నరవరాగ్రణి రాగతమేమి? యింతలో

పచ్చని వింటి వాడొక నెపంబడి కత్తులు నూరనేటికిన్‌”

ఇటువంటి పద్యాలు సర్వకాల సర్వావస్థ్టలయందు సుందరంగా భఖాసిస్తాయి అనడంలో సందేహమేమి?

శ్రీమతి కమలగారు సామాజిక నీతిని, న్యాయాన్ని బోధింబేవి, నిత్య సత్యాలుగా ఉండేవి, రస ప్రధానాలుగా ఉన్నవి అలంకార వస్తు వ్యంగ్య ప్రధానాలైనవి అనేక పద్యాలు, మహాకవుల కావ్యాల నుండి (గ్రహించి మణిమాల వంటి ఈ గ్రంథాన్ని ఆంధ్ర పాఠక లోకానికి సమర్పిస్తున్నారు. వారు చేసిన ఈ కృషి ప్రశంసనీయమైంది. ఈ గ్రంధానికి తగిన ప్రాచుర్యం పరిగణన లభించ వలెనని నా ఆకాంక్ష

== డొ ఎం. కులశేఖరరావు

డా॥ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య 18-02-1999 ప్రిన్సిపాల్‌, హైదరాబాదు అనిబిసెంట్‌ మహిళా కళాశాల, దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌, హైదరాబాదు. ప్రకాశమూ పరిమళమూ

“రుద్రమాంబ ఖడ్గంలా మెరిసే తెలుగు

కోహినూరు వజంలా వెలిగే తెలుగు

టంగుటూరి ధైర్య సూర్యబింబంలాగా

ఎదలను కదిలించేదే మన తెలుగు”

మన తెలుగు కవులు శ్రుతి స్కృతి పురాణేతిహాస కావ్య శాస్త్ర కళా పారీణులు. సమయజ్ఞతనూ సమచిత్తతనూ శబ్దార్ధ ప్రయోగ చతురతనూ సంగమింప జేసుకున్న సాహితీ ప్రతిభా సంపన్నులు. సంస్కృత భాషా సాహిత్య సౌందర్య గాంభీర్యాలనూ ఆంధ్రభాషాసాహితీ మార్దవ మాధుర్యాలనూ కమనీయ కావ్య చషకాలనిండా నింపి అమృతరసకుంభాలను వలె మనకందించిన మహనీయులు.

పద్యం నవరసాల నైవేద్యం; మధుర మంజులనాద సంభరితం; బహు శాస్త్ర విషయ సముపేతం; ఛందోవ్యాకరణాలంకార శాస్త త్రివేణీసంగమం లలిత కళాపూర్ణ చంద్రికా విమల విహారానంద సంధాయహం. గణ యతి ప్రాస నియమ సంయుక్తం; ఫలితంగా సహృదయ ధారణానుకూలం. ఇలా పద్యం బహు ప్రయోజనాలకు ఆలవాలం.

ఇది తెలుగు పద్యాల సంకలన గ్రంధం. ఈ గ్రంధం "పేరులోనే దాని తీరు తెన్నులూ వన్నెలూ తేటతెల్లం. తెలుగు కవుల కవితాహేతువులకు పట్టేన మణి దర్పణం ఈ నంకలనం. ఆదెకవి నన్నయ్యనుంచి దక్షిణాంధ్రయుగంలోని చేముకూర వేంకటకవి దాకా విలసిల్లిన సుప్రసిద్ధులైన కవుల కావ్యాలలోని ఆణిముత్యాలలాంటి పద్యాల హృద్యసంపుటి ఇది. పేరులో '“ఆణిముత్యాలు' అన్నారు గాని, నవనవలాడే నవరత్నాల

కళాకాంతులన్ని ఈ (గ్రంధంలో అందంగా అగుపిస్తాయి. ఈ గ్రంథం హాయిగా చదువుకుంటే తెలుగులోని వెలుగులన్నింటినీ, కళకళలాడే విలువలన్నింటినీ మూట కట్టుకున్నట్లే. ఆణిముత్యాల్లాంటి పద్యాలలో నందనవనంలోని సుందర సుమాల పరమళాలు గుష్పామంటున్నాయి. పద్య స్వరూపం ప్రకాశమయం; పద్యం అంతరంగం పరిమళభరితం.

ఈ హృద్య పద్య సంకలన (గ్రంథాన్ని ఇంత కమనీయంగా సహృదయ లోకానికి అందించిన వారు ప్రసిద్ధ విదుషీమణి శ్రీమతి ఆర్‌. కమలగారు. వారు జగ్జీవన్‌రామ్‌ కళాశాలాంధ్రోపన్యాసకురాలు. తెలుగు భాషా సాహిత్య బోధనలో శోధనలో హృదయాన్ని సమర్పించిన తపస్విని. తెలుగు భాషా సాహిత్య ప్రచార వ్రపారాలకై చేసే అనేక ప్రయత్నాలలో ఈ ప్రయత్నం అత్యవనరమే కాదు అచరణీయం కూడా. వట్టిమాటలు కట్టిపెట్టి గట్టి మేలు తలపెట్టి ఆణిముత్యాల మూటగను మనకు అందించి, నహృద యులందరినీ సాహితీ క్రిమంతులను చేసే కమల ఈ కమలగారు. ఇంత మంచి పనిచేసిన మనస్విని శ్రీమతి కమలగారిని హృదయపూర్వకంగా అభినందిస్తున్నాను.

==. డొ! తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య

అభినందన చంపకం చం. సువముహిత సంప్రదాయ సుమసుందర నందనమందు, సద్వికా సమె నిజశీలమై వెలుగ చక్కటి పద్యములన్ని ఆణిము త్యములను గూర్చి భారతికి హారము పేర్చిన యట్టి సాహితీ కమలమ! మీకు కానుకగా నభినందన చంపకమ్మిదే == జఇజి.ఎం. రామశర్మ అష్టావధాని ఛందస్సుందరంగా తెలుగువారి హృదయాలతో "పెనవేసుకానిపోయిన తెలుగు పద్యానిది వెయ్యేళ్ళ అందమైన అనుబంధం. ప్రాచీనాంధ్ర కవుల జీవధారలోని ఉత్తమ సంస్కారానికి, సమస్త అనుభూతులకు, అత్మీయతలకు సజీవ సాక్షాత్కారం తెలుగు పద్యం. ప్రశస్త కావ్యాలలోని పరిమళం చెడని పద్య ప్రసూనాలను విన్నాణంగా ఏర్చికూర్చి ఆగామితరాలకు అందంగా అందిస్తున్న డా॥ కమలగారి ప్రయత్నం బహుధా అభినందనీయం. ఇది ఒక చారిత్రకావశ్యకతను గుర్తెరికి తపనతో సమయజతతో చేస్తున్న సత్కార్యం అభ్యుదయాకాంక్షలతో, == ఎం. దత్తాక్రేయ శర్మ

నామాట

ప్రాచీనాంధ్ర సాహిత్యమొక సముద్రంలాంటిది. ఎందరో మహాకవుల పద్యతరంగాలు నిరంతరం ఉవ్వెత్తున లేచి ఘోషిస్తూ, తెలుగువారిని, తజెలుగునేలను ఉత్తేజితులను జేస్తున్నాయి. పద్యం చెవిన పడగానే పులకించని ఆంధ్రుడుండడు. పండిత పామరులను ఆబాలగోపాలాన్ని సత్వ, ధర్మ శాంతి మార్గాల్లో నడిపే పద్యాలెన్నో

ఈ మధ్య కొన్ని నంస్థలు, పాఠశాలలు పద్యపఠన పొటీలు నిర్వహిస్తున్నాయి, కొన్నింటికి నన్ను న్యాయనిర్లేతగా పిల్ప్చారు. ఆ పోటీల్లో పాల్గు్ధంటున్న విద్యార్ధుల పరనానక్తిని చూసిన నాకు ఆనందం కలిగింది. మరింత పఠనాసక్తిని పెంపాందించాలనిపించింది. ఈ పద్యసేకరణకు ముఖ్యంగా మూడు, నాలుగు కారణాలున్నాయి. ఒకటి అంత్యాక్షరి పోటీలనగానే సినిమా పాటలు మొదలుపెడ్తున్నారు. ఇప్పటివారికి అంత్యాక్షరి (గొలుసు) పద్యాలుంటాయని తెలియదు. పద్యాల పోటీకి రెండు, మూడు శతకాలు కంఠతాబట్టి 2, 3 వందల పద్యాలు చదివేస్తున్నారు. కాని అంత్యాక్షరి (తోక) పద్యాలంటే తెల్లమొహం వేస్తున్నారు. ఎందుకంటే వాళ్ళు నేర్చుకున్న శతకాల్లో చివర మకుటంలోని అక్షరం మాటి మాటికి ఒకటే అవుతుంది కనుక. ఈ తరం పిల్లలు ఏ విషయాన్నైనా త్వరగా గ్రహిస్తున్నారు. అనేక విషయాల్లో అద్భుతాలు చూపిస్తున్నారు. ప్రతియేటా ప్రతిభావంతులైన బాలలకు ప్రభుత్వం, వివిధ సాంస్కృతిక సంస్థలు బహుమతులిచ్చి 'ప్రోత్సహిస్తున్నవి. పిల్లల మనస్సు మైనం ముద్దలాంటిది. ఏ శతకాలు చేరువలో వుంటే వాటినే కంరతా పడ్డున్నారు. కాని, నాకనిపించింది భారత, భాగవత, రామాయణ, ప్రబంధ కావ్యాల్లో అనేక పద్వరత్తాలున్నాయి. ఇవెందుకు చదివించడం లేదని విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులకు సూచించాను. కాని వారిచ్చిన సమాధానం ఒక్కటే “మాకు చదివించాలనే వుంది. కాని, అవి పోటీల సమయానికి అందుబాటులో వుండవు. ఉన్నా ఓపికగా సేకరించి చదివించే తీరిక మాకుండదు” అన్నారు. స్రీ వురుషులిద్దరూ ఉద్యాగాలతో ఊపిరాడని ఈ రోజుల్లో శ్రమకోర్చి సేకరించడం కష్టమే మరి.

ఇక రెండవది ఈ మధ్య అష్టావధానాలు, శతావధానాలు, సహ(స్రావధానాలు చాల జరుగుతున్నవి. స్కూల్‌ డే, కాలేజీ డే లకు కూడ అష్టావధానాన్ని యాజమాన్యం నిర్వహించడం నేనెరుగుదును. పృచ్చకురాలిగా అవధానంలో పాల్గాంటున్నప్తుడు “పురాణపఠనం' అంశం తీసుకున్న వారి పొట్లు ఇన్నీ అన్నీ కావు. మిగతా పృచ్చకులు అంటే దత్తపది, సమస్య, వర్ణన వారు ఖాళీ చేతులతోనో, చిన్న పేపరుపై వారడిగే అంశాన్ని రాసుకొని వస్తారు. కాని పురాణపరనం వారు భారత, భాగవత, రామాయణూది గ్రంధాలను దాదాపు 2 కిలోల బరువుకు తక్కువ లేకుండా తీసుకు వస్తారు. వేరే ప్రాంతాలకు వెళ్ళేప్పుడు పురాణపఠనం వారి లగేజి ఎక్కువే.

మూడవది, మా చిన్నతనంలో ప్రతియింట, ప్రతినోట భారత, ఖాగవత పద్యాలు విన్పించేవి. హరికధలు, బుర్రకథలు, సప్తాహాలు మా గామాళ్తో నిరంతరం జరుగుతుండేవి. మా నాన్నగారు భారత భాగవత పద్యాలు శ్రావ్యంగా చదివేవారు. సమయం దారికినవుడు ముఖ్యంగా వేసవి "సెలవుల్లో మాచేత వల్లె వేయించేవారు. దాశరధీ శతకం, కృష్ణశతకం అక్షరజ్ఞానం లేని వృద్దురాండ్రు సైతం వంటపని, యింటిపని చేసుకుంటూ చదివేవారు. వినికిడి వలననే మాకెన్నో పద్యాలు వచ్చేవి. తోకపద్యాల పోటీకి లయబద్ధంగా వుండే పద్యాలనేకం సేకరించి ఆసక్తిగా చదివేవాళ్ళం. ఈ రోజుల్లో టి.వి.ల ప్రభావం వల్ల పరనాసక్తి తగ్గుతున్నది. ఇది అందరూ అంటున్న విషయమే. పట్టణాల్లో కంటే, గ్రామాల్లో వీటి ప్రభావం ఎక్కువగా కన్పిస్తున్నది. సెలవుల్లా బంధు మిత్రులను కలవడానికి ఏ ఊరు వెళ్ళినా, ఎవరిని పలకరించడానికి వెళ్ళినా రేడియోలు, టీి.వీ.లు నిరంతరం మోోగుతుంటాయి. బాలలు, వృద్ధులు రెప్పవేయకుండా టి.వి.లు చూస్తూంటారు. వీళ్ళకున్న తీరిక ఓపిక నగరాల్లో వారికి లేదనే చెప్పాలి. నాకు బాగా పరిచయమున్న వృద్ధుడు మా బంధువాకాయన్ను కలిసాను మా చిన్నప్పుడు ఏ పద్యం ఎలా విరవాలో ఏ ఛందం ఎలా చదవాలో రాగయుక్తంగా చదివి వినిపించేవారు. వివిధ ఛందోగతుల్లో పద్యాలల్లేవారు “మామయ్యా! భారత రామాయణాలు చదివే మీరు ఈ టి.వీ కి అలవాటు పడ్డారా?” అన్నాను నవ్వుతూ. అప్పుడతను బాధగా నవ్వి నాచేత పద్యాలు చదివించుకొని వినే మీలాంటి శ్రోతలు లేరు. నా భారత భాగవతాలన్నీ నాలాగే వృద్దాప్య దశలోకి వచ్చాయి. భారతం

చదుతుంటే కాస్సేపటికి భాగవతం చదువాలనిపిస్తుంది. భాగవతం చదువుతుంటే ప్రబంధం గుర్తొస్తుంది. నా పుస్తకాలన్నీ నాచుట్టు పెట్టుకొని కూర్చుంటే, నా ప్రక్కనే హోంవర్కని నా మనవడో 20 పుస్తకాలు పరుస్తాడు. ఒక్కోసారి నా వుస్తకాల్లో వాడివి, వాడి పుస్తకాల్లో నావి కలిసి నానా గందరగోళం అనుకో. ఇదంతా చూడలేక నా కోడలు ఓ గోనెసంచిలో నా పుస్తకాలు వేసి అటకమీద పడేసింది. మావాడు నాకు కాలక్షేపమని ఓ కలర్‌ టి.వి. తెచ్చాడు. నాకీ మధ్య ఏమీ విన్నించడం లేదు ఏదో కాస్సేపు ఆ కదిలే బొమ్మలను చూస్తూ కూర్చుంటానంతే” అని తన కధను సంక్షిప్తంగా తెలిపాడు. ఆ వృద్ధుణ్లి చూసి నాకు జాలి వేసింది. పాపం చదివి ఆనందించాలన్నా పుస్తకాలు లేని స్థితి. తలగడ దగ్గర వున్న "పేపర్లూడి పోతున్న భాగవత భాగాన్ని చూపారు. అక్కడక్కడ గుర్తుకోసం చిన్న చిన్న కాగితం ముక్కలు సపెట్పకున్నానని బోసినవ్వుతో చూపెట్టారు. అవి ఆయనేరుకున్న ఆణిముత్యాలనిపించింది.

ఇక నాల్గవది, మన ప్రాంతంలో తెలుగు చదివే వారేకాక, అనేక శాఖల్లో ఉన్నతోద్యోగాల్లో నున్నవారు మా బంధుమిత్రుల్లో చాలమంది వున్నారు. ఎప్పుడైనా వారు తారసిల్లికే ఫలానా పద్యంలో మూడవ లైను మరిచి పోయాననో, ఫలానా పద్యం కొంచెం రాసివ్వరా! అని టాయించు కొనే వారున్నారు. వారి బాల్యంలో తెలుగులో ఫస్టుమార్కు నాకేనని చెప్పేవారు, మంచి అభిరుచి తెలుగుభాష పట్ల ఉన్నవారెందరో. ఉద్యోగావకాశాలను బట్టి ఇతర శాఖల్లో వున్న డాక్టర్టు, ఇంజనీర్లు, లాయర్హు, బ్యాంకాఫీసర్లు, పైనాన్స్‌ కంపనీవాళ్లు, ఇన్‌కంటాక్స్‌ ఆఫీసర్జు ఇలా వివిధ రంగాల్లో నిష్ణాతులైనవారు తెలుగు పద్యాలను చదివి విన్చిస్తుంటే వారి జ్ఞాపక శక్తికి, తెలుగుపై వారికున్న అభిమానానికి నాకెంతో సంతోషం కలుగుతుంది ఎప్పుడైనా సెలవు దొరికితే, లేదా రిటెర్దు అయినాక గాని హాయిగా మళ్ళీ తెలుగు పద్యాలు చదవాలనే ఆసక్తి వారి మాటల్లో విన్పిస్తుంది.

ఇంకొక విషయం ఈ రోజుల్లో గణపతి నవరాత్రులు, దేవీ నవరాత్రులు, అయ్యప్ప పూజలు ఎక్కడ చూసినా భక్తి శద్ధలతో ఘనంగా జరుపుతున్నారు. సాయంకాల పూజల్లో షోడశోపచారాల్లో భారత భాగవత, రామాయణోని పద్యాలను విధిగా చదువుతున్నారు ఇంతకుముందు పూజారే తనకు వచ్చిన

ఒకటి రెండు పద్యాలు ప్రతిరోజు అవే చదివేవాడు. కాని ఇప్పుడు పూ చేయిస్తున్నవారు, చూడవచ్చినవారు “రామాయణమవధారయా” అనగా శ్రావ్యంగా పద్యం చదువుతున్నారు. పూజారికి కాస్సేపు కంఠశోష తప్పిస్తున్నార ప్రతిరోజు కొత్తపద్యాన్ని చదివి వినించాలి శ్రైతలకని ఉబలాటపడ్తున్నార ఇదికేవలం పురుషులే కాక స్రీలు పూజల్లో పాల్గొంటూ చక్కగా పాడుతున్నార పద్యాలు చదువుతున్నారు. హర్షణణీయమైన విషయం పురుషులతో సమానం, అన్ని రంగాల్లో రాణిస్తున్న ప్రీలు అవకాశం వస్తే శ్రావ్యంగా పద్యాలు చది విన్సిస్తున్నారు. గృహిణులు పిల్లలకు జడలల్టుతూ, గోరుముద్దలు తినిపిస్త వంటచేస్తూ పద్యాలు చదివే వారినెందరినో చూస్తున్నాను. వీరం! స్ప్రతిపధంలో మెదిలి నన్నీ సేకరణకుపతక్రమింప జేసిన ధన్యులు. బాలలకు, యువకులకు, వృద్ధులకు, ప్రీలకు, అక్షరజ్ఞానం కలిగ ప్రతివారికి యిలాంటి సంకలనం ఒకటుంటే బాగుండునని నాకనిపించిం పండితునికి పద్యం కావాలంటే ఎంత కష్టపడైనా పుస్తకం సేకరిస్తాడ చదువుకుంటాడు. అనుకున్నదాని కంటే కొన్ని ఎక్కువ పద్యాలే ఇందు* పొందుపరిచాను. కేవలం ఒక నీతిపద్యాలని, భక్తిపద్యాలని, శృంగారపద్యాల కాక మంచి పద్యమనిపించిన ప్రతిపద్యం తీసుకున్నాను. భాగవతంలో పద్యం వదలినా బాధే అన్పించింది. మొదట భారత భాగవతాలు ర "'సేకరించాలనుకొన్నాను. కాని తరువాత ఆదికవి నుండి ఆంధ్ర కవయి(త్ర వరకు నా పరిధి పెంచాను. కొందరికివి ఎక్కువే అన్పించవచ్చు. ప్రాచీనాం సాహిత్యమొక సముద్రమని ముందే చెప్పాను. నా చేతికి దొరికిన కా ముత్యాలను తెలుగువారి కందించడం నా బాధ్యతగా తలిచాను. విద్యార్థు పరనాసక్తి “పెంపొందించడానికి తోడ్పడ్తుందని నా ధృఢ విశ్వాసం. ఈ చిన్న ప్రయత్నం పఠితలకు ప్రయోజనకారి అయితే నా జన్మ ధన్యం గురువర్యులు, జ్ఞానపీర అవార్డు లతహీత, రాజ్యసభ సభ్యులు డా॥ నారాయణరెడ్డిగారు “వుందార మకరందాలు” అనే పుస్తకాన్ని ప్రపః తెలుగు మహాసభల సందర్భంలో 1975లో అందించారు చాల మః పుస్తకం. ఇప్పుడా పుస్తకం కొనాలన్నా దొరకడం లేదు. తెలుగు యూనివర్షి వారినడిగాను మళ్ళీ ఆ పుస్తకం పునర్ముద్రణ చేస్తున్నారా! అని. అలా! దేమి లేదు అన్నారు. అనేక కార్యక్రమాల్లో నిరంతరం శ్రమిస్త

గురువర్యులను ఈ వయస్సులో కష్టపెట్టడం యిష్టం లేదు. సాహిత్య వారసులుగా మేము కొంత కృషి చేయాలనిపించింది. ఆ విషయమే గురువుగారు డా॥ కులశేఖరరావుగారితో అన్నాను. శ్రానమ్మా! చేను విజయ విలాసం పద్యాలు 1975లో అందించాను. ఒక్కొక్కరం ఒక్కొక్క కవిని తీసుకొన్నాం. ఇలా అందరు కవుల పద్యాలను వేయడం మంచిదే. గత 25, 30 ఏళ్ళుగా ఈ పని జరుగలేదు." అన్నారు

అనేక సాహిత్య సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటూ నా యీ వుస్తకావిష్కరణ తమ కరకమలాల మీదుగా చేయడానికంగీకరించిన గురువుగారు డా॥ సి. నారాయణ రెడ్డి గారికి అనేక వందనాలు.

వయో వృద్ధులు, పెద్దలు పద్యంపట్లు అమితాసక్తి కలిగిన డా; ఉత్పల సత్యనారాయణాచారిగారు “రత్నపేటిక' పేర ఆశీస్సులందించారు. వారికి నా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.

ఆధ్యాత్మిక-సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో అరనిమిషం ఖాళిలేని అవధాని గారు సహస్రఫణి శ్రీ మాడుగుల నాగఫణిశర్మగారు. వారి కుటుంబ సభ్యులందరికి నేనంటే అభిమానం. ఈ పుస్తకానికి మంగళాసీస్సులు తప్పక (వాసిస్తానని, వెంటనే పంపించారు. వారికి నా కృతజ్ఞతాభివందనాలు.

నాగురువర్యులు ఆచార్య జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యంగారు; ఆచార్య కులశేఖర రావుగార్లు నేనంటే వారింటిల్లిపాదికి గుమ, వాత్సల్యం. అనేక ముఖ్యమైన పనులున్నా వాటిని ప్రక్కన పెట్టి ముత్యాలదండ; మంగళాశాసనము అను పేర ఆశీస్సులందచేసారు. వారికి నా హృదయపూర్వక నమస్కారాలు.

కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా, కార్యనిర్వహణలో నిమగ్నులైన డా॥ ఊరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు దీవిస్తూ, ప్రోత్సహిస్తూ ముందుమాట వ్రాసిచ్చారు. వారికినీ నా నమస్స్సుమాంజలులు.

తెలుగు విశ్వవిద్యాలంలో రఢ్రైషర్‌ కోర్సులో చాలా బిజీగా ఉండి కూడా నామీద గల ఆత్మీయతతో 'పద్యకమలాలు'” పేర ముందుమాట వ్రాసిచ్చిన డా॥! ముక్తేవి భారతిగారికి నా నమస్కారములు.

అసలే ఇన్‌కమ్‌ టాక్స్‌ ఆఫీసరు, అందులో ఫిబ్రవరి అయినా పద్యం పట్ల, తెలుగు సాహిత్యం పట్ట ఆయనకున్న అభిమానం అత్యంతమైఎది

నాపుస్తకానికి నాలుగు వాక్యాలు వ్రాసివ్వండని కోరగానే వ్రాసిచ్చిన వదాన్యులు శ్రీ రాయసం వెంకట్రామయ్యగారికి, (ప్రమోద్‌ అవధానిగారికి ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

అష్టావధాని రామశర్మగారికి, ఆధ్యాత్మిక సేవాతత్పరురాలు శ్రీమతి జి. సత్యవాణిగారికి, అభ్యుదయ కళావికాస్‌ కార్యదర్శి శ్రీ దత్తాత్రేయ శర్మగారికి; కవిశేఖర గంగా రాజేశ్వరరావుగారికి; మా బావగారు మహావాది సుధాకర్‌ గారికి; శ్రీ సి. రాధాకృష్ణ, గాదావరి ఫైనాన్స్‌ గారికి, డా॥ వెలుదండ నిత్యానంద రావు గారికి; డా॥ కుసుమగారికి; డా॥ అనంతలక్ష్మిగారికి వందనాలు.

ఈ కార్యక్రమంలో నాతో సహకరించిన మా కుటుంబ సభ్యులకు ముఖ్యంగా చేదోడు వాదోడుగానున్న మా శ్రీవారు మహావాది చంద్రమౌళి గారికి నా కృతజ్ఞతలు,

అందంగా అచ్చొత్తించిన మెస్సర్స్‌ తిరుమల కాంప్రింట్స్‌ థయైవేట్‌లిమిటెడ్‌, మలక్‌పేట్‌ అధినేత శ్రీ యం. జయతీద్ధగారు మరియు ఆఫీను సిబ్బందికి ముఖ్యంగా చి॥ యం. వినోద్‌ కుమూలకు నా కృతజ్ఞతలు.

భారత, భాగవత, రామాయణమే నిత్యపారాయణంగా, పోతననే ఆదర్శ మూర్తిగా ఆరాధించినవారు మా నాన్నగారు కీ॥ే॥ శ్రీ రంగి ముత్తయ్య గారు. ఖః ఎది కావల్సినా భగవంతుళ్లో డైరెక్టుగా అడుగుతాను వయా పద్ధతులెందుకని, నరుని కంటే నారాయణుడే గొప్పవాడని నమ్మిన తాత్తికుడాయన. మా ఎనిమిది మంది పిల్లలకు విద్యాబుద్ధులివ్వమని నిరంతరం సరస్వతీదేవిని ప్రార్ధించేవారు. అలాగే అందరం ఆయన ఆశయాలకనుగుణంగా పెరిగి "పెద్దద్దారమయ్యాము. ఏ లోకంలో వున్నా మానాన్నగారి ఆశీస్సులే మాకు శ్రీరామరక్ష ఆయనకీ పుస్తకాన్ని అంకితమివ్వడం నా ప్రధాన కర్తవ్యంగా భావించి, మా తండ్రిగారికి అంకితమిస్తున్నాను.

ఓం శ్రీ సాయిరాం అందరికీ మరొక్కమారు వందనాలతో ఆర్‌. కమల

శ్రీమదాం(ధ్రమహాభారతము [౬ అంధ్ర కొవ్యాలు - అణీ ముత్యాలు శ్లో శ్రీ వాణీగిరిజా శ్చిరాయ దధతో వక్షోముఖాళ్లేషు యే లోకానాంస్థితి మావహ న్త్యవిహతాం స్రీ పుంసయోగోద్భృవామ్‌ శే వేదత్రయమూర్తయ స్రీపురుషా స్పమ్పూజితా వస్సురై ర్ఫ్బూయాసుః పురుషోత్త మామ్చుజభనశ్రీకన్దరా శ్రేయసే అది (ప. ఉ. రాజకులైకభూషణుండు రాజమనోహరు€ డన్యరాజకతే జోజయశాలిశార్యుడు విశుద్భయశశ్శరదిందుచంద్రికా రాజితసర్వలోకు. డపరాజితభూరిభుజాకృపాణధా రాజలశాంతశాత్రవపరాగుండు రాజమహేంద్రు€ డున్నతిన్‌ అది (వ. క. విమలాదిత్యతనూజుడు, విమలవిచారుడు గుమార విద్యాధరుడు త్తమచాళుక్యుడు వివిధా, గమవిజితశ్రముడు తుహినకరు డురుకాంతిన్‌ అది ప. ఉ. అథశ్రిత పోషణంబున ననంతవిలాసమునన్‌ మనీషివి ద్యాశ్రమతత్త్వవిత్వమున దానగుణాఖభిరతిన్‌ సమస్తవ ర్లాశ్రమధర్మ రక్షణమహామహిమన్‌ మహి నొప్పు సర్వలో కాశ్రయు( డాదిరాజనిభు. డత్యకలంక చరిత్రసంపదన్‌ అది (స సీ తనకులబ్రాహ్మణు ననురక్తు నవిరళ జపహోమతత్పరు విపులశబ్ద శాసను సంహితా భ్యాసు బ్రహ్మాండాది నానొపురాణవిజ్ఞాన నిరతు( బాత్రు నాపస్తంబ సూత్రు ముద్గలగోత్ర జాతు సద్వినుతావ దాత చరితు లోకజ్ఞు నుభయభాషా కావ్యరచనాభి శోభితు సత్ర్రతిభాభియోగ్యు

(2 శ్రీమదాం(ధ్రమహాభారతము ఆ. నిత్యసత్యవచను మత్యమరాధిపా

చార్యు సుజను నన్నపార్యు. జూచి

పరమధర్మవిదుండు వరచాళుక్యాన్వయా

భరణుం డిట్టు లనియె. గరుణతోడ ఆది (ప్ర, చ. విమలమతిం బురాణములు వింటి ననేకము లర్ధధర్మశా

స్తములతెరం గెజీంగితి నుదాత్తరసాన్విత కావ్యనాటక

క్రమములు పెక్కు సూచితి జగత్పరిపూజ్యములైనయీళ్వరా

గమములయందు నిల్పితి. బ్రకాశముగా హృదయంబు భక్తితోన్‌ ప్ర. క. జననుతకృష్ణద్వైపా,

యనమునివృషభాభిపహితమహాభారత బ

ద్ధనిరూపితార్ధ మేర్చడం,

దెనుంగున రచియింపు మధికధీయుక్తిమెయిన్‌ ఆది (ప్ర. క. బహుభాషల బహంవిధముల,

బహుజనముల వలన వినుచు భారతబద్ధ

స్పృహు లగువారికి నెప్పుడు,

బహుయాగంబుల ఫలంబు పరమార్ధ మగున్‌ ఆది ప. చ. అమలినతారకాసముదయంబుల నెన్నను సర్వవేదశా

'స్త్రములయ శేషపారము ముదంబునం బాందను బుద్దిబాహువి

క్రమమున దుర్గమార్ధజల గౌరవ భారత భారతీసము

ద్రముం దరియంగ నీందనువిధాతృన కైనను నేరం బోలునే ఆది (వ. ఉ. పాయక పాకశాసనికి భారత ఘోరరణంబునందు 'నా

రాయబణునట్ట్లు దానును ధరామరవంశవిభూషణుండునా

రాయణభట్టు వాబ్బయధురంధరుండుం దన కిష్టుండున్‌ సహా

ధ్యాయుండు నైనవా. డభిమతంబుగ. దోడయి నిర్వహింపంగన్‌ (వ్ర. ఉ. సారమతిం గవీంద్రులు ప్రసన్న కథాకలితార్థయుక్తిలో

నారసి మేలు నా నితరు లక్షరరమ్యత నాదరింప నా

నారుచిరార్థసూక్తినిధి నన్నయభట్టు తెనుంగునన్‌ మహా

భారతసంహితారచన బంధురుం డయ్యె జగద్ధితంబుగన్‌ ఆది ప.

ఆదిపర్వము ఉని సీ. ధర్మతత్త్వజ్ఞులు ధర్మశాస్త్రం బని, యధ్యాత్మవిదులు వేదాంత మనియు నీతివిచక్షణుల్‌ నీతిశాస్త్రం బని కవివృషభులు మహాకావ్య మనియు లాక్షణికులు సర్వలక్ష్యసం[గ్రహ మని యైతిహాసికు లితిహాస మనియు బరమపౌరాణికుల్‌ బహుపురాణసముచ్చ యం బని మహింగొనియాడుచుండ అ. వివిధ వేదతత్త వేది వేదవ్యాసు. డాదిముని పరాశరాత్మజుండు విష్ణుసన్నిభుండు విశ్వజనీన మై పరంగుచుండ. జేసె భారతంబు అది (ప మ.అమితాఖ్యానశాఖలం బాలిచి వేదార్థామలచ్చాయ మై సుమహావర్గచతుష్కవుష్పవితతిన్‌ శోభిల్లి కృష్ణార్జునో త్తమనానాగుణకీ ర్తనార్ధఫల మై ద్వైపాయనోద్యానజా తమహాభారతపారిజాత మమరున్‌ ధాత్రీసురప్రార్థ్య మై అది (ప్ర. ఉ. నిండుమనంబు నవ్యనవనీతసమానము పల్కు దారుణా ఖండలశస్తతుల్యము జగన్నుత విప్రలయందు నిక్క మీ రెండును రాజులందు విపరీతము గావున విప్రం డోపునో పం డతిశాంతు. డయ్యు నరపాలుండు శాపము గ్రమ్మజింపంగన్‌ (ప చ. బహువన పాదపాబ్ధికుల పర్వతపూర్ణ సరస్సరస్వతీ నహితమహామహీభర మజస్రసహస్రఫణాళిం దాల్చి దు స్సృహతరమూర్తికిన్‌ జలధిశాయికి. బాయక శయ్య యైనయ య్యహిపతి దుష్క్కతాంతకు. డనంతుండు మాకు బ్రసన్ను6. డయ్యెడున్‌ చ. ఇది మునికన్యయేని మజియేలాకొ యీలలితాంగియందు నా హృదయము దద్దయుం దవితె నిప్పలు కింకను నమ్మ నేరన య్యెద విజితేంద్రియుం డనంగ నిమ్ముని. బాయక విందు నంచు దొ నిది కలరూ పెరుంగ నవనీపతి యుత్సుకు. డయ్యె నాత్మలోన్‌ ఆది చ.

(4 శ్రీముదాంధ్రమహాభారతము చ. ఇది మునినాథకన్య యని యెంతయు నిన్ఫృహవృత్తి నున్ననా హృదయము రాజపుత్రి నని యిక్కమలాక్షి నిజాభిజాత్యసం పద నెజింగించినన్‌ మదనబాణపరంపర కిప్పుడుండ నా స్పద మయి సంచలించె నళిపాతవికంపితపంకజాకృతిన్‌ అది చ ఆ. ఎట్టి సాధ్వులకును బుట్టినయిండ్లను, బెద్దకాల మునికి తద్ద తగదు పతులకడన యునికి సతులకు ధర్మువు, సతుల కేడుగడయుం బతుల చూవె అది చ క. జననాథ వేంటనెపమున, గొనకొని కణ్వాశ్రమమునకున్‌ వచ్చి ముదం బున నందు నాకు నీయి, చ్చినవరము దలంప వలయు. జిత్తములోనన్‌ అది చ క. బాలార్క తేజు. డగునీ, బాలుండు నీకొడుకు వీని. బౌరవకులర త్నాలంకారు నుదారగు, ఇాలయు యువరాజు. చేయు నుభిషేకముతోన్‌ ఆది చు స్ప ధర్మార్థకామసాధనకుపకరణంబు గృహనీతివిద్యకు గృహము విమల చారిత్రళిక్ష కాచార్యకం బన్వయ స్థితికి మూలంబు సద్గతికి నూంత గౌరవంబున కేక కారణం బున్నత స్థిర గుణమణుల కాకరము హృదయ సంతోషమునకు సంజనకంబుభార్యయ చూవెభర్తకు వాండ్లుగావు ప్రియము ఆ. లెట్టిఘట్టములను నెట్టియాపదలను నెట్టితీజములను ముట్టంబడిన వంత లెల్ల బాయునింతులం బ్రజలను నొసరం జూడ గనిన జనుల కందు ఆది చ.

ఆదిపర్వము

చ. నుతజలపూరితంబు లగునూతులు నూఖిటికంటె సూనృత

వ్రత యొక బావి మేలు మజీ బావులు నూజిటి కంటె నాక్కస

క్కతు వది మేలు తత్ర్రతుశతంబునకంటె సుతుండు మేలు త

త్చుతశతకంబుకంటె నొక సూనృతవాక్యము మేలు సూడంగన్‌ ఆది చ క, వెలయంగ నశ్వమేధం,

బులు వేయును నొక్కసత్యమును నిరుగడలం

దులనిడి తూంపంగ సత్యము,

వలనన ములు సూపు గౌరవంబునపేర్మిన్‌ అది చ తే. సర్వతీర్థాభిగమునంబు సర్వవేద,

సమధిగమము సత్యంబుతో సరియుం గావ

యెొఖఅంగు మెల్లధర్మంబులకెందు. బెద్ద

యండ్రుసత్యంబు ధర్మజ్జులైనమునులు ఆది చ. తే. పతియు భరియించు( గావున భర్త యయ్య

భామ భరియింపంబడు€ గాన భార్య యయ్యె.

బరంగ నవి మనయందు విడ్వడియె నిన్ను

నేన యెల్ల కాలము భరియింతు6 గాన అది చ, మధ్యాక్కర. అవసరజ్ఞుం డయి వ్యాసు డేతెంచె నంతనత్తపసి

కవిలగడ్డంబును గవిలజడలును గవిలకన్నులును

దవినయన్ను వనల్ల నైనదీర్ధ పుందనువును జూచి

యువిద గన్నుంగవ మొగిచి తెజవక యుండె భయమున ఆది చ. తే. అంగములలోన మేలు త్తమాంగమందు,

నుత్తమంబులు గన్నులయుర్విజనుల

కట్టికన్నులు లేవను టంతెకాక,

యుత్తముండు గాండె సద్గుణ యుక్తి నతండు అది నం. క. పురుషులచే ధర్మస్థితిం

బరిగ్రహింపంగంబడిన భార్యలకు నిరం

తరము నిజపురుషభక్తియు(

బరపురుష విసర్జనంబు( బరిచిత మయ్యెన్‌ అది వం

(60 శ్రీముదాంధ్రమహాభారతము తే. భర్తచేత నియోగింప6 బడక సతికి, నెద్దియును జేయ గాం దగ దెద్దియైన భర్తచేత నియోగింప6 బడినదాని6 జేయ కునికి దోషం బని చెప్పె మనువు ఆది వం. చ. ధనపతితో దరిద్రునకు. దత్త్వవిదుం డగువానితోడ మూ ర్థునకు6 బ్రశాంతుతోడ. గడు( గ్రూరునకున్‌ రణశూరుతోడ భీ రునకు వరూధితోడ నవరూథికి సజ్జనుతోడ( గష్టదు ర్హునునకు నెవ్విధంబునను సఖ్యము దా నాడంగూడ నేర్చునే ఆది పం. మ. అవనీచక్రము పాదఘాతహతి నల్హాడంగ నత్యుచ్చభై రవహుంకారరవంబనన్‌ వియదగారం బెల్ల భేదిల్లం బాం డవకౌరవ్యగదావిఘట్టన మకాండప్రోళ్థ మై భావిపాం డవ కారవ్యరణాభిసూచనపటిష్టం బయ్యె ఘోరాకృతిన్‌ ఆది వష్తా ఉ. హారివిచిత్ర హేమకవచావృతుం డున్నతచాపచారుదీ రారుభుజుండు భాస్వదసితోత్సలవర్డుండు సేంద్రచాపశం పారుచిమేఘమో యనంగ బాండవమధ్యము. డొప్పి బద్దతూ ణీరుండు రంగమధ్యమున నిల్బ్చె జనంబులు దన్ను జూడంగన్‌ అది షష్పా తే. వీడ కృతహస్తుండఖిలాస్తవిద్యలందు, వీండె యగ్రగణ్యుండు ధర్మవిదులలోన వీయె భరతవంశం బెల్ల వెలు6గ గుంతి, కడుపు చల్లగాం బుట్టిన ఘనభుజుండు అది షష్టా శా. సాలప్రాంశు నిజోజ్బలత్కవచు శశ్వత్కుండలోద్భాసితున్‌ బాలార్కప్రతిమున్‌ శరాసనధరున్‌ బద్దోగ్రనిస్తింశు శౌ ర్యాలంకారు సువర్ణ వర్గు. ఘను౯ గర్జాఖ్యున్‌ జగత్కర్ణపూ ర్ధాలోలద్గుణు. జూచి చూపజు ్రభూతాశ్చర్యు లై రచ్చటన్‌ ఆది షష్టా క. కులము గలవాండు శౌర్యము, గలవాండును నధికసేన గలవాండును భూ తలమున రా జనునామము, విలసిల్లంగం దాల్చు మూండు విధములపేర్మిన్‌ ఆది షష్టా

ఆదిపర్వము సీ. శూరులజన్మంబు సురలజన్మంబును నేజులజన్మంబు నెజుంగ నగునె మొగిని దధీచియెమ్మునం బుట్ట దయ్యెనే వానవాయుధ మైనవజ మదియు గాంగేయు.6 డన మజథి కార్రికేయుం డన నాగ్నేయుండన రౌద్రుండనంగ శరవ ణోద్భవుం డన గుహుం దుద్భవిల్లండె శర స్తంబజన్ముండు గాండె ధర్మవిదుండు తే. గృపుండుఘటసంభవుండుగాండె కీర్తిపరుండు వరు(ండుద్రోణుండువిప్రుల వలనంబుట్ట రైరె సత్‌క్షత్రియప్రభు లవనిం గావ గడంగి మీజన్మములు నిట్టకావె వినంగ అది షష్తా క. నానావిహారశైలో, ద్యానసభాతీర్థదే వతాగృహమృగయా స్థానముల కరుగునెడ మును, మానుగ శోధింపవలయు మానవతతికిన్‌ అది షష్టా క. నలసారము సంసార మ, థిలదుఃఖావహము భయనికేతన మతిచం చలము పరాధీనం బిం, దులజీవన మేల నమ్ముదురు తత్త్వ్వవిదుల్‌ అది షష్టా అ. పురుషుకంటె మున్ను పరలోక మేంగిన, సతియ నోంచినదియు సతులలోనం బురుషహీనయైన6( బరమపతివ్రత, యయ్యుజగముచేత( బ్రయ్యంబడదె అది షష్టా చ. అవిరళభస్మమధ్యమున నగ్నికణంబులపోలె బ్రాహ్మణ ప్రవరులలోన నేర్పడక పాండవు లేవురు నున్న. జూచి యా దవవృషభుండు కృష్ణుండు ముదంబున వారి నెజీంగి పార్గుండీ యువతిః బరిగ్రహించు ననియుం దలంఛెన్‌ హృదయంబులోపలన్‌ న,

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతము చ. ఫలపవనాంబుభోజనశుభవ్రతవృత్తులంేసి చూడ దు రృలతను లయ్యు బ్రాహ్మణు లపారతపోబలసంపదన్‌ మహా బలయుతు లట్టివారలకు భవ్యుల కందు నసాధ్య మెద్దియుం గలదె చరాచరాఖిలజగంబుల. బెద్దల కారె సద్ద్విజుల్‌ అది న. ఉ. ఆ లలితాంగియందు హృదయంబులు దృష్టులు నిల్పి పాండుభూ పాలతనూజపంచకము పంచశరాహతి. బొందె నొక్కతన్‌ బాలికణ దొల్లి యేవురకు భామిని(గా సృజియించి యున్న్మయ య్యాలరిబ్రహ్మచెయ్ది పరమార్థము గా కది యేల యొండగున్‌ ఆదిన. చ. సరళ తమాల తాల హరిచందన చంపక నారికేళ కే సర కదలీ లవంగ పనసక్రము కార్జున కేతకీ లతా గరు ఘనసార సాల సహకారమహీరుహరాజరాజిసుం దరనవనందనావళుల. దళ్చురబాహ్యములొప్పు. జూడ(గన్‌ ఆది అ. చ. అలుగుదురయ్య విప్రులు మహాపురుషుల్‌ పరుషాపరాధముల్‌ దలిణగెడువారు ధర్మువులు దప్పక సల్పెడువారు సత్యముల్‌ పలికెడువారు వారల కపాయము డెందములం దలంచుమూ ర్థులకు విధాతృచెయ్వున నగున్‌ దురితంబులు దుర్యశంబులున్‌ అది అ. మ.మదమాతంగ తురంగ కాంచన లసన్మాణీక్య గాణిక్య సం పద లోలిం గాని వచ్చి యిచ్చి ముద మొప్పం గాంచి సేవించి ఠ య్యుదయాస్తాచల సేతుశీతనగమధ్యోర్వీపతుల్‌ సంతతా భ్యుదయున్‌ ధర్మజు6 దత్సభాస్థితు జగత్పూర్గప్రతాపోదయున్‌ నభా. వ చ. భరతకులైకభూషణుండు భాసురతేజుండు ధర్మనందనుం డురుభుజవిక్రమంబున బయోన్నతి బోల్ప6గ వీరు లోక్తపా లుర యని భీముం బార్జు నకులున్‌ సహదేవుని. బంచెం దూర్చును క్తరమును బళ్చిమంబు మజీదక్షిణమున్‌ వరుసన్‌ జయింప(గన నభా, వ్ర. మత్తకోకిలము. స్నాతక్రండును బుత్విజుండును సద్గురుండును నిష్టండున్‌ భూతలేశుండు సంయుజుండును బూజనీయులు ' వీరిలో. బ్రీతి నెవ్వండు సద్గుణంబుల. బెద్ద యట్టిమహాత్ము వి ఖ్యాతు( బూజితు. జేయు మొక్కని. గౌరవాన్వయవర్ధనా నభా, ద్వా.

సభాపర్వము (9 సీ. రోదసీకుహరంబు రుచిరాంశుతతి. జేసి యర్కుండు వెలింగించునట్టు లమృత సందోహనిష్యంద చంద్రికం జేసి శీ తాంశు6 డానందించునట్టు సకల జనులకు6 దనదైన సదమలద్యుతిం జేసి తనరంగ6 దేజంబు. దనువు. దాన చేయుచు నున్న సత్సేవ్యుండు పుండరీ కాక్షుండు గృష్టు. డనాదినిధను. ఆఅ. డబ్ద్బనాభు. డుండ నర్ధ్యంబునకు నిందు నర్హు లొరులు గలరె యజ్ఞ పురుషు నభిలలోకపూజ్యు నచ్యుతు6 బూజింపు మధిప యదియ చూవె యజ్ఞఫలము నభా, ట్స్‌ సీ ఈతని వృద్ధని యెతింగి పూజించితే వసుదేవుండుండంగ వసుమతీశ బుత్విజుం డని విచారించి పూజించితే ద్వైపాయనుం డుండ ధర్మయిక్తి యాచార్యుండని వినయమునంబూజించితే కృతమతుల్‌ ద్రోణుండు6గృపుండునుండ భూనాథు6 డనియెడుబుద్ది( బూజించితే యాదవుల్‌ రాజులే యవనిమీందం ఆ. బూజనీయులైన పురుషులలోపల నెవ్వం డయ్యె గృషుం డిట్టు లేల పూజ్యు లయినవారి6 బూజింప నొల్లక భీష్ముపలుకుండేసి చేల వయితి నభా ద్వి. ఉ. ఆదిజు(€ డైనబ్రహ్మయుదయంబున కాస్ప్సద మైనవాండు వే దాదిసమస్తవాబ్యయములందు. బ్రశంసితు( డైనవాండు లో కాదిత్రిలోకపూజ్యు. డని యాత్మనెజీంగి పితామహుండు దా మోదరు€ జెప్పె. బూజ్యు6 డని యుక్షమకాకిది యేమిదోసమే నభా. ద్వి.

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతము తే. ఉత్తమజ్ఞానవృద్ధు నానుండె నేని, బాలుండయ్యును బూజ్యుండు బ్రాహ్మణుండు క్షత్రియుడు పూజ్యుం డమితవిక్రమసమృద్ది, నుర్విపతులలోనధికుండై యుండెనేని నభా. ద్వా చ. రయవిచలత్తురంగమతరంగములన్‌ మదనాగనగక్రసం చయముల సంచలచ్చటుల సైనిక మత్స్యములన్‌ భయంకరం బయి యదు వృష్టి భోజ కుకు రాంధక వాహినియుం గలంగెని వ్రయతరరోహమారుతనితాంతసమీరిత మై క్షణంబునన్‌ నభా.ట్స్వి. ఆ. అన్యకీర్తనంబు నన్యనిందయు. దన్ను, బరంగ: బొగడికోలు.6 టబ్రచ్చికోలు నాపగాతనూజ యార్యవృత్తములు గా, వనిరి వీని నాద్యు లయినమునులు నభా. ద్వా చ. ప్రకటితకోపవేగమున6 బద్మదళాయతనేత్రముల్‌ భయా నక తరలీల. దాల్చె నరుణద్యుతి నుద్యతమైత్రిశాఖ మై (భుకుటి లలాటదేశమునం బొల్బె. ద్రికూటతటిత్రిమార్గగా నుకృతిం బ్రభంజన ప్రియతనూజున కంతకమూర్తి కచ్చటన్‌ నభా, ద్ద అ. కుటిలమార్లు లయినకుత్సితకితవుల, తోడల గడ౦గ౧ి జూద మాడ జనదు దానయేసి యర్ధధర్మవివర్ణితు, లగుదు రెట్టివారు జగములోన నభా ద్వా చ. పరమపతివ్రతన్‌ సభం దపస్విని. బాండవధర్మపత్ని ధ ర్మరత నయోనిజం బ్రకృతిమానవభామినిం గాం దలంచి దె ప్పరములు వల్కంగాం దగునె బాల్యము నాదిగ దుష్టభావనం బెరింగితి నీనిమిత్తమునం బెద్దయు దుఃఖితు లైరి పాండవుల్‌ నభా, ద్వి. మధ్యాక్కర. తిలలందుం దైలంబు కాష్మమ్రులయందు. దిరముగా నగ్ని గలుగు టెజింగి యుపాయపూర్వమున6 గడంగి తల్సిద్ది యలయక యుత్సాహవంతుండు వడయున నట్టనుత్సా హ మొలసి దైవపరు. ఢద్లి వడయంగను నోపునె యెందు ఆరణ్య వ్ర.

ఆరణ్యపద్వము

మధ్యాక్కర. కడు నిమ్ముగా దున్ని బీజములు సల్లి కర్షకుం డున్నం

దడయక వర్షంబు గురిసీ కావించు6 దత్ఫలసిద్ధి

నడుమ బర్జన్యు. డనుగ్రహింపనినా6 డేమి సేయు!

గడంగి చేయం గలదానిం జేయును గాక కర్షకుంండు ఆరణ్య (వ. చ. నలదమయంతు లిద్దజు మనఃప్రభవానలబాధ్యమాన లై

సలిపిరి ద్‌ర్ధ వాసరనిశల్‌ విలసన్నవనందనంబులన్‌

నలినదళంబులన్‌ మృదుమృణాళములన్‌ ఘనసారపాంసులం

దలిరులశయ్యలన్‌ సలిలధారల6 జందనచారుచర్చలన్‌ ఆరణ్య. ద్వా క. దేవతల క ప్రియంబులు,

గావించి మనుష్యు లధమగతు లగుదురిలం

గావున వారి కభీష్టము,

గావింపవుము నన్నుం బీతి. గావుము తరుణీ ఆరణ్య ద్వా క. తిల గో సువర్ణ దానం,

బులు నుపవాసములు. దీరయులసేవయు ని

మ్ములం జేయనివారు దరి,

ద్రులు నిరతము నగుదు రాత్మ దోషముపేర్మిన్‌ ఆరణ్య ద్వా. క. యాగశతంబులకంటె. బ్ర,

యాగనివాసము విశేష మని సురలు మహా

యోగులు సిద్ధులు సాధ్యులు,

నాగులు నందుండుదురు మనఃప్రియ మెసంగన్‌ అరణ్య ద్వ. ఉ. నన్నును గౌంగిలించుకొని నావదనంబునకున్‌ నిజాస్య మా

సన్నము జేసి యొక్క మృదుశబ్దము సేసె మనోహరంబుగా

నెన్నండు నట్టిశబ్దము మునీశ్వర మున్‌ విని యే నెజబుంగన

య్యన్ను వబ్రహ్మచారిముఖ మంబురుహంబుసమంబు సూడంగన్‌ అ. తృ. క గురుశుశూష యొనర్చుచు,

బరమక్షేశమున6 జేసి పడసిన విద్యల్‌

స్ఫురియించుంగాక గురుముఖ,

విరహితముగం బడసినవియు వెలయునె యెందున్‌ ఆరణ్య తృ.

(2) శ్రీమదాంధ్రముహాభారతము ఉ. ఎప్పుడు ధర్మహాని యగునెప్పు డధర్మము మీటు. గ్రూరు లై యెప్పుడు దైత్యు లుబ్బుదురు హీనత. బొౌందుదు రెన్ల వేల్పులే నప్పుడు సత్కులీనులగృహంబుల నుద్భవ మొంది లీలమై నెప్పటియట్ల నిల్చుదు సురేంద్రుల నంచితధర్మపద్ధతిన్‌ ఆరణ్య చ సీ. పదియాజువర్షముల్‌ పరమాయువయ్యెడు, ధరణీశ కలియుగాంతమున వినవె యేడు నెన్మిదియును నేండ్లప్రాయంబున బ్రజ లుద్భవింతురు భామినులకు ద్రవిణవిహీను వై దాత యొక్కండు లేక యన్యోన్యతస్కరు లగుదు రెందు నెజిగెడువారును నెంతయు. గగ్రూరులై చెనసి పాపంబు సేసెదరు సూవె తే. యన్నవిక్రయ మొనరింతు రఖిలజనులు వేదవిక్రయులగుదురు విప్రవరులు పణ్యయోనుల యగుదురు పద్మముఖులు కష్టతర మైనయక్కలి కాలవేళ ఆరణ్య చ ఉ. నీమగ. డంతయెక్కుడె మనీషులు భూసురు లింతతక్కువే కోమలి యేల యిట్లు గడు. గ్రొవ్వునం గానవు లోకవంద్యులన్‌ భూమిసురేంద్రులన్‌ దివిజపుంగవు.( డాదిగ భక్తిం గొల్బుచో నేమిట నొక్కొ వారు గడు నెల్లిద మై రిటు నీకు నిచ్చటన్‌ ఆరణ్య వం, కు సతతోపవాసనియమ, వ్రతముల జరియిందు నేకవనితా ప్రియు6ండన్‌ బుతుకాలరతు.డ నిందా, స్తుతులందు మనంబు నాకుందుల్యత నుండున్‌ ఆరణ్య వం. క. తనకుల ధర్మము విడువక, మనుట పరమధర్మ మండ్రుమాన్యులు చిత్తం బున గృప గలుగుట ముఖ్యపుం బని పైరణ వలయు నభిలభావములందున్‌ ఆరణ్య వం.

అరణ్యపర్వము ౮3 సీ, దానంబు సత్యంబుందపము యజ్ఞము నార్హ వము గామలోభాదివర్జనంబు గురుజనశుశ్రూష క్రోధరాహిత్యంబు దమము సంతోష మధ్యయన నిరతి దాంభికత్వము లేమి దైన్యంబువెరయమి యనసూయయనహం క్రియాభియుక్తి దలంపంగ నాద్యమైతనరుధర్మమ యెష్టుం గొనియాట నాస్తికగోష్టి. జనమి తే. శీలసంరక్ష తీర్థసంసేవ శౌచ మభిలభూతంబులందు దయార్ర్రుం డగుట మితహితోక్తులు సంశ్రితమిత్రగుప్తి యిన్నియును శిష్టచరితంబు లిద్ధచరిత ఆరణ్య వం. క. క్షమయు నహింసయు సత్యము, సమతయు నింద్రియజయంబు శమముంబరిత్యా గమును దపోలక్షణములు, (గ్రమమున నిన్నియును నూర్ధ్వ్య గతికారణముల్‌ ఆరణ్య షష్టా తే. ఇందు జేసినపుణ్యంబు లందుంగుడుచు, మీందిజన్మంబునకు నది మేలు సేయు. గాన తనశక్తితో. గూడ దానధర్మ చిరపరోపకారంబులు సేయ వలయు అరణ్య షష్టా శా. అన్యాయార్జిత మైనవిత్తమున6 చేయం బూనుదానంబు మూ ర్ధన్యాయం బది దానంశేసి ఫలపాకం బచేమియున్‌ లేదు యు క్రన్యాయార్దిత మించుకంత యయినం గాలంబు దేశంబుస మ్మాన్యం బైతగం బాత్రయోగమున సౌమ్యం బై ఫలించుం దుదిన్‌ అ. షష్టా ఉ. శారద రాత్రులుజ్బల లసత్తర తారక హరపంక్తులం జారుతరంబు లయ్యె వికసన్నవ క్రైరవ గంధ బంధురో దార సమీర సౌరభము దాళ్చి సుధాంశు వికీర్యమాణక ర్బూర పరాగ పొండురుచి పూరములం బరిపూతంబులై

ఆరణ్యుపర్వము ఇచ. దమమును సత్యయుక్తియును ధైర్యనిరూఢియు నిత్యతృప్తియున్‌ శమమును నీకు నైజములు సన్మతి నర్ధవశంబుం గామలో భములును బొంద వ ట్లగుటం బార్థివకుంజర ధర్మరాజనా మమున ద్రిలోకపూజ్యమహిమం బొగ డొందెద వివ్విధంబునన్‌ ఆ.చు చ. మనుజులు పుణఖ్యపాపములు మానక యిందొనరించుచుం దుదిం దనువు దాజంగి పోవునెడం దప్పవు నీడయపోలె. గర్మమున్‌ వెనుకన యేంగి భూరిసుఖ విశ్రుతియుం బటుదుఃఖదైన్యముం దనుకంగం జేయు గ్రమ్మజంగం దాన యొనర్చు భవంబు దేహికిన్‌ ఆచ. చ. ధనములు సాల. గల్లి సతతంబును నింద్రియవాంఛ సల్పుచున్‌ మనమున నెన్నండున్‌ సుకృత మార్గముపొంతను బోక లోభమో హనియతబుద్దు లై తిరుగు నట్టిజనుల్‌ పరలోక సౌఖ్యముల్‌ గనుటకు నేర రిక్కడి సుఖంబులు మే లయి తోంచు వారికిన్‌ ఆబ. మ. ఉపవాస వ్రతసంతతాధ్యయనతీర్జోపాసనాదిక్రియై క పరత్వంబునం జేసి యైహికము దుఃఖప్రాయ మై పోవంగా విపులానందము. బొందం గల్గు. దుది నావిర్భూతభోగ్రైకలో లుపబుద్ధిం జరపుణ్యశీలురకు నాలోకంబునన్‌ భూవరా అరణ్య చ ఉ. ధర్మమ పల్కుచుం దగిలి ధర్మపథంబునం జేసి యర్థముం బేర్మియు. గాంచి ధర్మవిధిం బెండ్లియు నై ప్రజలన్‌ సృజించి స తృర్మములం బ్రశస్తములు గౌ౬ గ్రతువుల్‌ వెనరించు సజ్జనుల్‌ ధర్మజ యిందు నందును ముదంబునం గాంతు రభీష్టసంపదల్‌ ఆ. చ. ఆ. సత్యమును శమంబు శౌచంబు లేక నా, స్తిక్యమును నిషిద్ధ సేవనంబుః గలిగి తిరుగు దుష్ట కష్టజన ్రేణి, ఆ. కలయ నరలు వచ్చి తల తెల్ల నైనంతం, జేసి యెట్లు నీకు జేరు నెజుక జ్ఞానవృద్ధు. డైన వాని మాటలు గదా, సభలం జెల్లు నార్యజనుల కెక్కి ఆరణ్య చ

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతము ఉ. వారలయార్తి. జూచి జనవంద్యుండు ధర్మసుతుండు దమ్ములన్‌

భూరిబలాఢ్యులం బరమ పుణ్యుండు నన్‌ విడిపింపం బంచె న

వ్వీరులు నుక్కునం గవిసి వీంకను ఖేచరకోటిం బొల్త నిం

పారం బ్రీయోక్తులం దెలచి రంతటం దీరద కార్య మెమ్మెయిన్‌ ఆ. వష్తా చ. అవని విదీర్ణ మైనను హిమాద్రి చలించుట గల్లినన్‌ మహా

ర్ల్షవ మది యింకినన్‌ దివననాథుండు6 జంద్రుడు. దేజ మేదినం

గువలయనాథ నీకు నొక కుత్సితభావము. గల్ల నేర్చునే

భవదుపయోగ్య మైననృప భావము నాకు వహింప శక్యమే ఆరణ్య షష్పా. ఆ. నీకు వృద్ధసేవ లే కున్కి యిష్పుడు,

నాకుం దెల్ల మయ్యె. బ్రాకటముగం

గోపమును మనోను తాపంబు. బొందుచో,

ధీరుం డపుడ యడంప నేర వలదె అరణ్య వష్తా, తే. పిజీకితనము నేమజబుటయు నాజవతనము,

మెత్తంబాటున€ గార్యంబున త్తెణంగు

నేరమియు విషయంబుల. గూరుటయును,

గలుగుపతికి నుండదు సిరి దొలంగిపోవు ఆరణ్య వషష్ణా. చ. రయవిచలత్తురంగ మతరంగములన్‌ మదనాగనరక్ర సం

చయముల. జంచలచ్చటుల సైనిక మత్స్యములన్‌ మహోన్నతం

బయి కురురాజచంద్రు నుదయంబునం దద్దయు. బాంగెం బ్రస్ఫుర

దృయదమనోహర ప్రకట భంగులం దద్భటవారి యుద్ధతిన్‌ అ. షష్టా. తే. ఏడుమాట లాడినయంత నెట్టినారు,

నార్యజనులకు6 జుట్టంబు లగుదు రనినం

జిరసమాలాపసంసిద్ధి6 జేసీ నీకు,

నేను జుట్టమ నని వేజ యేల చెప్ప అరణ్య న. క. ఏ నడిగిన యర్థములకు,

భూనుత యుత్తరము లిచ్చి పొలుపారం బయః

పానము సేయుము నావుడు,

నానిర్మల చరితు6. డంబరాభిముఖుం డై అరణ్య న.

త్రీమదాంధ్రమహాభారతము ఉఊ. శ్రీయన గౌరి నాం బరంగు చెల్వకు. జిత్తము పల్లవింప భ ద్రాయ్యితమూర్తియై హరిహరం బగురూపము దాల్చి విష్ణురూ పాయ నమశ్శివాయ యని పల్కెడు భక్తజనంబువైదిక ధ్యాయిత కిచ్చ మెచ్చుపరతత్త్వము. గొల్బెద నిష్టసిద్ధికిన్‌ విరాట ప్ర. ఊఉ. ఆదరణీయసారవివి ధార్ధగతిస్ఫురణంబు గల్లి య ప్టాదశపర్వనిర్వహణ సంభృత మై పెను పొంది యుండనం దాది. దొడంగి మూండుకృతు లాంధ్రకవిత్వవిశారదుండు వి ద్యాదయితుం డొనర్నె మహితాత్ముండు నన్నయభట్టు దక్ష్తతన్‌ ౨. (వ. మ. హృదయాహ్లాది చతుర్ధ మూర్షితకథోపేతంబు నానారసా భ్యుదయోల్లాసి విరాటపర్వ మట యుద్యోగాదులుం గూడంగా బదియేనింటి. దెనుంగుబాస జనసం్రార్థ్యంబు లై పెంపునం దుదిముట్టన్‌ రచియించు టొప్పు బుధసంతోషంబు నిండారంగన్‌ ఎవ. (వ. శ్లోకి మస్థిమాలాం కిము కౌస్తుభం వా పరిష్కియాయాం బహుమన్యసే త్వమ్‌! కిం కాలకూటః కిము వా యశోదా స్తన్యం తవ స్వాదు వద ప్రభో మే॥ విరాట ప్ర ఉ. ఇట్టిపదంబు గాంచి పరమేశ్వరునిం గృతినాథు. జేసి యే పట్టునం బూజ్యమూర్తియగు భారతసంహిత6 జెప్పం గంటి నా పుట్ట గృతార్థతం బౌరసెం బుణ్యచరిత్రుండ నైతి నవ్విభుం గట్టెదం బట్ట మద్రతిమ కారుణికత్వమహావిభూతికిన్‌ _ విరాట ప్ర. ఆ. ఆవులింత తుమ్ము హాసంబు నిష్టీవ నంబు గుప్తవర్తనములు గాంగం జలుపవలయు నృపతిగొలు వున్న యెడల బా హిరములైనం గెలని కెగ్గు లగుట విరాట ప్ర.

విరాటపర్వము ౮౯ సీ. ఇయ్యింతిప్రాపున నయ్యనంగుండు పార్వ తీశు నైనను దక్క నేల కున్నె యిన్నాతిచెలువంబు గన్న శచీప్రియుం డైనను గనుకలి నవయ కున్నె యిత్తన్వి కెన లేమి కెదిరి పన్నిదము భా షావిభుతో నైనం జజవ రాదె యిత్తలోదరిజీవి తేశున కిందిరా పతినైన మెచ్చక పలుక జనదె తే. కుసుమబాణునిబాణముల్‌ గూడ నైదు గరంగి నేరిమివాటించి కరువుగట్టి పోసి చేసి చైతన్యసంపుటముదగ ఘ టించిరో కాక యిట్టిచే డియలుగలరె ఎరాట్‌ ద్వా. శా. దుర్వారోద్యమబాహువిక్రమరసాస్తోక ప్రతాపస్ఫుర ద్గర్వాంథప్రతివీరనిర్మధన విద్యాపారగుల్‌ మత్పతు ల్లీర్వాణాకృతు లేవు రిప్లు నిను దోర్లీలన్‌ వెసం గిట్టీ గం ధర్వుల్‌ మానము. బ్రాణముం గొనుట తధ్యం బెమ్మెయిం గీచకాఎ. ద్వా. తే. ఆయురైశ్వర్యకీర్తుల నపహరించు పీరసతీసంగమము ధర్మపథమునందు బరంగువారలు పరిహరింపంగం గనియు వినియు6 దెలియనె యిది దుర్వివేక మగుట విరాట ద్వి మ. వలలుం డెక్కడ6 జూచె నొండెడ నసేవ్యక్షాజముల్‌ వుట్టవే ఫలితం బై వరశాఖ లొప్పంగ ననల్పప్రీతి సంధించుచున్‌ విలసచ్భ్చాయ నుపాశ్రితప్రతతికిన్‌ విశ్రాంతి గావింపంగాల గలయీభూజము వంటకట్టియలకై ఖండింపంగా నేటికిన్‌ విరాట ద్వా. అ. నాదువల్లభుండు నటు. డింత నిక్కంబు, పెద్దవారియట్ల పిన్నవారు గానం బతులవిధమ కొక యే శైలూషి౮ గాననంగ రాదు కంకభట్ట ఎరాట ద్వా.

శ్రీముదాంధ్రమహాభారతము సీ, ఎవ్వనివాకిట నిభమదపంకంబు రాజభూషణరజో రాజి నడంగు ఎవ్వనిచారిత్ర మెల్లలోకములకు నొజ్జయై వినయంబు నాజపు గజపు నెవ్వనికడకంట నివ్వటిల్లెడుచూడ్కి మానితసంపద లీను చుండు నెవ్వనిగుణలత లేదువారాసుల కడపటికొండపై( గలయం బాంకు తే. నతడు భూరిప్రతాపమ హాప్రదీప దూరవిఘటితగర్వాంధ కారవైరి వీరకోటీరమణిఘృణి వేష్టి తాంఘ్రి తలుండు కేవలమర్వ్యుండె ధర్మసుతుండు ఎరాట ద్వి, సీ చ్యవనునివాంఛకు సంయాతినందన యిడుముల. గుడువదె యడవిలోన రాఘవుతోడ నరణ్యవాసము సేసి సంతాప మందదె జనకతనయ కుంభసంభవునకై ఘోరదుర్గముల లో పాముద్ర యలజడి పాలు గాదె నలునిపిబుంద. గానల కేం౧ిదమయంతి మనుజులు వడనియుమ్మలిక వడదె త్తే వారు 'సైరణ సేసి దుర్వార మైన నిరతిశయదుఃఖభారంబు నిస్తరించి సౌఖ్య మొందరె నీవు నా చందమునన యాపదల కోర్చి సంపద లనుభవింప్లు విరాట ద్వి. సీ. నాదురూపంబు మనంబున; జిక్కిన తరుణి ద క్కొరు నేల సరకు సేయు నాదులావణ్యంబునకు నిచ్చ మెచ్చిన యెలనాగ పై6 బడ కేల నిలుచు

విరాటపర్వము నావిలాసంబులు భావింపంబడసిన యింతి పుష్పాస్తుచే నెట్టు బ్రదుకు నావివేకమున కానందింప6 గనినయం గన యెట్లు నిలుపునం గ్రాం కుండు తే. మెజియ నాయాడుమాటలు తెజవప్‌ండు నుల్లములకునింపారెడు నురులుగావె యిట్లు నీ వొక్కతవె నన్ను నేలుకొంటి గాక మాట లిం కేటికి. గమలవదన ఎరాట ద్వా. క. నను ముట్టి నీవు వెండియు, వనితలసంగతికి. బోవు వాండవె యైనం దను వే( బడసినఫలమే, కనియెద విదె చిత్తభవవికారము లెల్లన్‌ ఎరాటి ద్వి. క. కురువీరుల గెలిచి తదం, బరములలో6 జిత్రవర్ణభాసురములుగా. దర మెజీ6గి లోచనోత్సవ, కరములుగా బొమ్మపొత్తికలకుం దెండీ విరాట చ. శా భీష్మద్రోణకృపాదిధన్వినికరాభీలంబు దుర్యోధన గ్రీష్మాదిత్యపటుప్రతాపవిసరాకీర్ణంబు శస్తాస్తజా లోష్మస్ఫారచతుర్విధోజ్బలబలాత్యుగ్రం బుదగ్రధ్వజా ద్చిష్మత్తాకలితంబు సైన్య మిది యే. జేరంగ శక్తుండనే విరాట చ శా. సింగం బాంకటితో గుహాంతరమునం జేడ్చాటుమై నుండి మా తంగస్ఫూర్జితయూథదర్శనసముద్యత్రోధమై వచ్చునో జం గాంతారనివాసభిన్నమతి నస్మత్సేనపై వీయె వ చ్చెం గుంతీసుతమధ్యముండు సమర 'స్టేమాభిరామాకృతిన్‌ విరాట చ, ఉ. వచ్చినవాడు ఫల్గును6 డవశ్యము గెల్తు మనంగ రాదురా లచ్చికినై పెనంగినబలంబులు రెండును గెల్వ నేర్చునే 'హెచ్చగు6 గుం దగుం దొడరు టెల్ల విధంబుల కోర్చు టట్టుగా కిచ్చం దలంచి యొక్క మెయి నిత్తజీ. బొం దగుచేతయుం దగున్‌ చ

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతము ఉ. నీ విట మున్న వచ్చి తిది నిక్కము పార్గుని. దొల్తం గాంచితిం గావున మీకు నిద్దరకుం గౌరవ మొప్పంగ దోడుపాటు స ద్భావము దీనికిం దెజంగు దప్పక యుండంగ నేర్చరించెద న్మీవల పెట్టు లట్ల తగ నీవును నీతండు గోరికొం డొగిన్‌ ఉద్యోగ వ. ఉ. నీతిపథంబునన్‌ బ్రదుక నేర్చుట యుత్తమభంగి శౌర్యసం జాతము లై కరం బలరు సంపద లాందుట మధ్యవృత్తి య స్ఫీతము లవైనభారవహజీవనముల్‌ దలంపం గనిష్టముల్‌ నీతికి బాహ్యులైన ధరణీవర మెత్తురె వారి నుత్తముల్‌ ఉద్యోగ ద్వి. ఆ. పగయ కలిగెనేనిం బా మున్న యింటిలో, నున్నయట్ల కాక యూఅడిల్లి యుండు నెట్లు చిత్త మొకమాటుం గావున, వలవ దధికదీర్ధ వైరవృత్తి ఉద్యోగ తృ. చ. వరమున బుట్టితిన్‌ భరత వంశము. జొచ్చితి నందు. బాండుభూ వరునకు6 గోడ లైతి జన వంద్యుల. బాందితి నీతివిక్రమ స్థిరు లగువుత్రులం బడసితిన్‌ సహజన్ముల ప్రాపు గాంచితిన్‌ సరసిజనాభ యిన్నిట( బ్రశస్తికి నెక్కినదాన నెంతయున్‌ ఉద్యోగ తృ. సీ. ప్రాణంబుతో. గూడ రక్కసిచన్నుల పాలు ద్రావినప్రాఢ బాలు. డితండె ద్రేళ్మిడి. జాణూరు విజిచి లోకముల మె చ్చించినయాజగ జెట్టి యితండె దుర్చృత్తు. డగుకంసు. దునిమి యాతని తండ్రీ బట్టంబు గట్టిన ప్రభు వితండె సత్యభామకుం బారిజాతంబుపై6 గల కోర్కి దీర్చినరసికుం డితండె తే, వెన్నలును గోపిక్రాచిత్త వృత్తములును నరసి ముచ్చిల నేర్చిన హరి యితండె 'ఢ్రుతిశిరోభాగముల. దన సుభగచరణ సరసిజామోదమును గూర్చు చతురు. డితండె ఉద్యోగ తృ

భీష్మపద్వము క. పగవారియింట. గుడిచిన, నగు. దమ కనుమాన మమృత మైనను దారుం బగతురకు( గుడువ6 బెట్టంగం దగ దొడళుల కెప్పు డెవ్విధము వాటిలునో ఉద్యోగ తృ. ళు. సారపుధర్మమున్‌ విమల సత్యము. బాపము చేత బొంకుచేం బారము బొంద లేక చెడం బాలివి యైెనయవస్థ దక్షులె వ్వార లుపేక్ష సేసి రది వారలచే టగు. గాని ధర్మని స్తారక మయ్యు సత్యశుభ దాయక మయ్యును దైవ ముండెడున్‌ ఊ. తృ. ఉ. తాతల మామలన్‌ సుతులం దండ్రుల. దమ్ముల నన్నలన్‌ గురు వ్రాతము శిష్టకోటి సఖి వర్గము. దుచ్చజనానురూపదు ర్నీతి వధించి యే౧ బడయు నెత్తుట6 దోంగిన రాజ్యభోగముల్‌ ప్రీతి యొనర్చునే యశము సెల్హ్లాడంగూర్చునె పెం పొనర్చునే భీవ్మ వ్ర. క్ర నానాస్ఫుటవర్ణంబులు, నానాభంగులును గలుగునారూపములో నానాశ్చర్యవిధంబులు, గానంగ నగు జూపెదం బ్రకాశస్ఫూర్తిన్‌ భీవ్మ వ్ర. సీ, దేవ నీ దగుదివ్య దేహంబునందు సు రాసురగంధర్వు లాది గాంగం గలదేవయోనులు. గమలాసనుండును సచరాచరం బైనజగము నాకు దోంచెమొగంబులు దోర్దండములును బా దములుం గన్నులు ననేకములు గంటి మకుటాదిభూషణ నికరంబు( జక్రగ దాద్యాయుథములు మాల్యాంబరములు6 ఆ. బెక్కు గానవచ్చె నక్కజమైయిది నడుము మొదలు దుది యనంగరాదు తేజ మహప్రమేయ దేదీష్యమానని ర్వికృతిమహిమ దుర్నిరీక్ష్య మయ్యె భీష్మ ప్ర.

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతము క. దండార్హులైనవారల, దండింపక యున్నం జువ్వె ధాత్రీవిభు నా ఖండలసన్నిభు నైనం బ్ర, చండపుంగిల్చిషము నొందు జగతీనాథా శాంతి (స. క. పేదలకును సాధులకును, వేదములకు( దాపసులకు వే యేల సమ స్తాదిత్యులకును దండమ, కాదె బ్రదుకు. జేయు రాజు గావింపంగన్‌ శాంతి ప. ఉ. కాయల బండ్ల నీళులను గల్గవె సూక్ష్మపుజంతువుల్‌ మునుల్‌ సేయరె హింస వాని నుప జీవితం ద్రవ్వరె కందమూలముల్‌ నీయెడం జూడు ప్రాణములు నిల్వంగ నేర వహింస నేరికిన్‌ వేయును నేల భక్ష్యముగ వేధ విధింపండె బ్రాణిబ్రాణికిన్‌ శాంతి వ తే. కామభోగముల్‌ మేలన6 గాదు వాని, విడిచి చూడుము పొందెడు విపులసుఖము కాయ లాకులు నీళ్ళును గాలి యనుభ, వించియున్న మునీంద్రులు వెజ్ణివారె శాంతి (ప. తే. కల్లు ద్రావుట గురుపత్ని. గవయులయును విప్రః జంపుటబ్రహ్మస్వవిషయ మైన (ముచ్చిలుటయును నివి గల శక్రూరజనుల బీతి. బొందుటయును మహాపాతకములు శాంతి (ప. కు సౌమ్యు లసౌమ్యులభంగి వ, సౌమ్యులు సొమ్యుల విధమున జనవర చిత్తా గమ్మ్యతం దోంతురు వారిని, సమ్యబ్నశ్చయత గాంచు చందము సెపుమూ శాంతి తృ.

శాంతిపర్వము

తే. బుద్ధిమంతుని వలన దుర్చుద్ధు లధికు,

వలన హీనులు రూపసి వలన. జెనంటి

వారసూయలు సేయుదు రీరసమున,

నింత యెజుంగంగవలవదే యీవుగొడుక శాంతి తృ. క. ధర్మ మధర్మముభంగి న,

ధర్మము ధర్మంబుమాడ్కి6 దనయా తోంయన్‌

నిర్మలమతి నరయ వలయు,

ధార్మికతన కోరువాండు దన కేర్పడంగన్‌ శాంతి తృ. క. హితు6 డగుమంత్రిం గుటిలుల,

యతికపటోపాయములకు నగపడి చెజబుపన్‌

మతిం దలంతురె పతి సుపరీ,

క్షితంబు గౌవింప కొకటి సేయం దగునే శాంతి తృ. ఆ. ఎటి6గి యైన నెజుంగ కేనియునొక్కని,

భంగపెట్టి సిదప సంగతు(డుగ6

జేసికొనుట మేఠలె సిరి గలవారికి,

నట్టినిలుపువాని కగునె హితము శాంతి తృ. క. పతిమదికి నింతయెక్కిన,

యతివ గదా పుణ్యవతి ప్రియాలాపము లీ

గతి వినం గాంచితి జన్మము,

గృతకృత్యం బయ్యె నాకు గెలిచితి జమునిన్‌ శాంతి తృ. క ఓయన్న డస్పినాండవు,

మాయింటికి నతిథి వైతి మసలక నీకుం

జేయ వలయు నాతిధ్యం,

బేయది భవదీప్పితార్థ మెటి(గింప వనా శాంతి తృ.

(22) శ్రీవుదాంధ్రమహాభారతము క. తెగి పోయినవా రేడ్చిన, మగుడుదురే వెట్టులార మానుండు మీరు: దెగుదురు దడసిన నావుడు, నగు నట్టిద కర్ణ మనుచు నందబు ఛీతిన్‌ శాంతి తృ. క. విను మిత్రుండును రజితముం గనకము బుద్ధియును నాల్గు కారణములు మ ర్త్యునిదారిద్యము వాయుట, కని దేవగురుండు 'సెప్పెనన్నిటిలోనన్‌ శాంతి తృ. క. ఆరయ మిత్రద్రోహము, దారుణమగుపాతకము గృతఘ్నతకంబెన్‌ వైరము గొని విడువవలయు, నా రెండు దెజంగులవారి నాప్పల నైనన్‌ శాంతి తృ. క. మిత్రుం డైహికములు నా, ముత్రికములు నైనభద్రములు దలకొలుపున్‌ మిత్రధనంబులలోనను, మిత్రుండయెక్కు డనుమాట మెత్తురు ప్రాజ్ఞుల్‌ శాంతి తృ. క. ఉత్తమకులజుండు సుగుణా, యత్తుండు నస్నేహమతియు నగుమిత్రునకుం విత్త మెలర్చ్భు తెజంగునం బొత్తు మనంగ వలయు శుభము. బొందవలసినన్‌ శాంతి తృ. క. పరిహాసము భాషణమును, నిరీక్షణము లోను గా నింద్యయబులు సుం దరులయెడ దీని కేమని, చారం దగ దట్లైన మనసు సొత్తురు సుదతుల్‌ శాంతి ద

ఆనుశానసనికపర్వము తే. క్షరము నక్షరమును ననం గలవు రెండు మూర్తు లాత్మ కఖిలభూతములను బూర్వ మొలయు మృత మన దివమున నుండు నమృత మనంగ నపరంబు రెంటిని గను బుధుండు శాంతి వం. తే. విను నవద్వారపురమున వెలుంగుచుండు హంసు6౬ డతనిన యక్షరు6 డమృతు. డండ్రు పరమయోగు లాతత్వంబు భంగిం గాంచు యోగ్యపత్రియాభ్యాసవైరాగ్యపరుండు శాంతి వం, తే. అనఘ విను కామమును (గ్రోధమును భయంబు నిద్రయును లోభమును జాల నిందితములు యోగిజనులకు. గావున నుడుగ వలయు వీని నైదింట నచలావ ధానవృత్తి శాంతి పం. సీ. విష్ణునామంబులు వేయును నిత్యంబు వినిన( బరఠించిన మనుజుండిహము నందు6 బరమ్మున నశుభంబు నొందక యత్యంతశుభముల ననుభవించు విప్రండు వేదాంతవదు. డగు రాజువి జయ మొందు వైశ్యు. డక్తయధనంబు పడయు శూద్రుండు మఖభాగిత వెలయు ధ ర్మార్థకామప్రజాభ్యర్థిజనులు తే. గాంతు రయ్యె తెజంగు లే కాంతభక్తి శౌచి యై విని కీర్తించి సారయశము నచలలక్ష్మియు వంశవర్యతుం మేలి పెంపుసొంపునుగలిగిశోభిల్లునరుండు అను. శాన, ప

శ్రీమదాంధ్రమహాకీరతము సీ, ఊగ్రత్వమునం బ్రతాపోన్నతి రుద్రనా మము. దాల్బ్చె దేవసంఘమున కెల్ల మహతి నాం బాలు పారుమహనీయ దేవత గావున విను మహాదేవు6 డయ్యె నభిలసత్కర్మఫలాకారశుభములు సేయువేడుకకల్మి శివుం డనంగం జనియె సుస్థిర తేజమున వెలు6 గొందుట సంచితస్థాబుసమాఖ్యం బరంగె తే. జంగమస్థావరాత్మక సకలభూత రూపబహుత నొందుట బహురూపనామ ధేయు. డై యొప్పె ధూమవు. జాయజటల వలన ధూర్జటి యనుపేర వఅలె హరుండు ఆను. శాస, వ తే వినుము దానంబు6 దపమును వృద్ధసేవ నము సహింసయు నియతకృత్యములు సర్వ జనుల కిమ్మహాగుణములు మనమునందు దృఢముగా నిల్ని నడవుము ధీరవర్య అఆ.శ్రాపవ సీ, ఎప్పుడు ధర్మంబునెడ నాదరము గల వానికి. గాలంబు దాన యిచ్చు ధర్మతత్తప్రబోధము. బరిన్ఫుటముగా( గావున సుస్థిరభావశుద్ధి సహితతపశ్షుతస్నానదానజపంబు లను దేవతాపూజలను నమోఘ కాలుండై వర్తింపంా ధర్మయోగంబు తే మొంది చేయించుకొని చెప్పం బొందు నిర లాత్మకుండు సంసారపారాత్మకంబ్ప క్రై నత్యమజరా తవ సరము బోధనిత్య మచ్చు వృదంబు ననఘ్స, ఆ. శ్రాప్ప

మ. నా వ ఓ , 2 0 నమలటం ంలవం లలల శ్రీవముదాం( ీజ్రాగవతము లో శ వ శా. శ్రీక్రైవల్యపదంబు. జేరుటకునై సాపన్‌తోక్సథ్రు థి కెకారంభకు భక్తపాలన కళాసంరంభకు - 'ద్రేక స్తంభకుం గేళిలోలవిలసద్దృగ్జాల సంభూతనా నాకంజాతభవాండకుంభకు మహానందాంగనాడింభకున్‌ వన్కం. ఉ. అతతసేవ సేసెద సమస్తచరాచర భూతసృష్టివి జ్ఞాతకు భారతీహృదయసౌఖ్యవిధాతకు వేదరాశి ని ర్లేతకు దేవతానికరనేతకు. గల్మషజేతకున్‌ నత తాతకు ధాతకున్‌ నిఖిలతాపసలోక శుభప్రదాతకున్‌ వున్కం. ఉ. క్రోణితలంబు నెన్నుదురు సోంకంగ మొక్కి నుతింతు సైకత శోణికి6 జంచరీకచయసుందరవేణికి రక్షి తానత శ్రేణికి6 దోయజాతభవ చిత్తవశీకరణైక వాణికిన్‌ వాణికి నక్షదామ శుక వారిజ పుస్తక రమ్యపాణికిన్‌ పన్కం. ఈ. అమ్మల6గన్న యమ్మ ముగురమ్మల మూలపుటమ్మ చాల పె ద్దమ్మ సురారులమ్మ కడు పాజడిపుచ్చినయమ్మ తన్ను లో నమ్మిన వేల్పుటమ్మల మనమ్ముల నుండెడియమ్మ దుర్గ మా యమ్మ కృపాబ్ధి యీవుత మహత్వ కవిత్వ పటుత్వ సంపదల్‌ (ప్రన్కం. తే. చేతులారంగ శివుని6 బూజింపండేని, నోరునావ్వంగ హరికీర్తి నుడువండేని దయయు సత్యంబులోను గాందలంపంేని, గలుగనేటికి6 దల్లులకడుపుచేటు వన్కం. క. పలికెడిది భాగవతమట, పలికించువిభుండు రామభద్రుండంట నేం బలికిన భవహరమగునంట, పలికెద వేజొండుగాథం బలుకంగ నేలా ప్రన్కం. ఆ. భాగవతము దెలిసి పలుకుట చిత్రమని". న / ళో లం '. గ్య శూలికైనం దమ్మిచూలికైన | (1 మ లి ౪ శ

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము

విబుధ జనులవలన విన్నంత కన్నంత,

తెలియ వచ్చినంత తేటపజుతు వ్రన్కం. మ. ఒనరన్‌ నన్నయ తిక్కనాదికవు లీ యుర్విం బురాణావళుల్‌

తెనుంగుల్‌ సేయుచు మత్పురాకృత శుభాధిక్యంబు దానెట్టిదో

తెనుంగుం జేయరు మున్ను భాగవతమున్‌ దీనిన్‌ దెనింగించి నా

జననంబుల్‌ సఫలంబు చేసెద బునర్జన్మంబు లేకుండంగన్‌ ప్రన్కం. మ లలితస్కంధము గృష్టమూలము శుకాలాపాభిరామంబు మం

జులతా శోభితమున్‌ సువర్ణ సుమనస్సుజ్టేయమున్‌ సుందరో

జ్వల వృత్తంబు మహాఫలంబు విమల వ్యాసాలవాలంబునై

వెలయున్‌ భాగవతాఖ్య కల్పతరు వుర్విన్‌ సడ్విజశ్రేయమై ట్రన్కం. క. భూషణములు వాణీకి నఘ,

పేషణములు మృత్యుచిత్త భీషణములు హృ

త్తోషణములు గల్యాణ వి,

శేషణములు హరిగుణోపచితభాషణముల్‌ వ్రన్కం. ఆ. అతిరహస్యమైన హరిజన్మ కథనంబు,

మనుజు( డెవ్వండేని మాపురేపుం

జాలభక్తితోడ6 జదివిన సంసార,

దుఃఖరాశిం బాసి తొలగిపోవు వ్రన్కం,. శా. శ్రీకృష్ణా! యదుభూషణా! నరసఖా! శృంగార రత్నాకరా!

లోకద్రోహి నరేంద్రవంశ దహనా! లోకేశ్వరా! దేవతా

నీక బ్రాహ్మణ గోగణార్తి హరణా! నిర్వాణ సంధాయకా!

నీకున్‌ మొక్కెదం ద్రుంసవే భవలతల్‌ నిత్యానుకంపానిధీ! ద్రన్కం. చ ధన పశు పుత్ర మిత్ర వనితా గృహ కారణభూత మైన యీ

తనువున నున్న జీవుండు పదంపడి యెట్టి శరీర మెత్తిన

ట్ట్‌ుగత మైన కర్మఫల మందక పోవ(గరాదు మిన్ను వ్రాం

భువి. దూఠీనన్‌ దిశల కేగిన నెచ్చటనైన దాంగినన్‌ తృన్కం.

సప్తమ న్కృంధము సీ, తనయందు నఖిలభూతములందు నొకభంగి సమహితత్వంబున జరుగుంవాడు పెద్దల బొడగన్న భృత్యునికైవడి చేరి నమస్కృతుల్‌ సేయు(వాడు కన్నుదోయికి నన్యకాంత లడ్డం బైన మాతృభావన సేసి మరలువాండు తల్లిదండ్రులభంగి ధర్మవత్సలతను దీనుల. గావ జింతించువాండు తే. సములయెడ సోదరస్థితి జరుపువాండు దైవతములంచు గురువుల దలంచయవాండు లీలలందును బొంకులు బేనివాండు లలిత మర్యాదు. డైన ప్రహ్లాదు. డధిప! న.న్కం. ఆ. సద్దుణంబు లెల్ల సంగంబు టై వచ్చి యసురరాజ తనయునందు నిలిచి పాసి చనవు విష్ణు. బాయనివిధమున! నెమ్మి దగిలియుండు నిర్మలాత్మ] నున్కం. మ. పగవారైన సురేంద్రులున్‌ సభలలో6 బ్రహ్హాదసంకాశులన్‌ సుగుణోపేతుల నెండు మే మెజటుంగ మంచున్‌ వృత్తబంధంబులన్‌ బొగడం జొత్తురు సత్కవీంద్రులక్రియన్‌ భూనాథ! మీబొంటి స దృగవద్భక్తులు దైత్యరాజ తనయున్‌ బాటించి కీర్తింపరే! న.న్కం. క. గుణనిధి యగు ్రహ్హాదుని, గుణము లనేకములు గలవు గురుకాలమునన్‌ గణుతింప నశక్యంబులు, ఫణిపతికి బృహస్పతికిని భాషాపతికిన్‌ న,న్కం. సీ. శ్రీవల్లభుండు దన్ను జేరిన యజథభ్రైన చెలికాండ్ర నెవ్వరి. జేర మజిచు నసురారి దనమోల నాడిన యభథ్లైన నసురబాలురతోడ నాడ మజచు

శ్రీమదాంధ్రవుహాభాగవతము భక్తవత్సలుడు సంభాషించి నట్లెన పరభాషలకు మాజుపలుక మఅచు సురవంద్యు. దనలోనం జూచిన యభ్రైన జొక్కి సమస్తంబు జూడ మఅచు తే. హరి పదాంభోజయుగ చింతనామృతమున నంతరంగంబు నిండినట్రైన నతండు నిత్య పరిపూర్ణు. డగుచు నన్నియును మజచి జడత లేకయు నుండును జడునిభంగి న,న్కం. శా. పానీయంబులు ద్రావుచున్‌ గుడుచుచున్‌ హాస లీ లా నిద్రాదులు సేయుచున్‌ దిరుగుచున్‌ లక్షింపుచున్‌ సంతత శ్రీనారాయణ పాదపద్మయుగళీ చింతామృతాస్వాద సం ధానుం డై మజచెన్‌ సురారిసుతు. డేతద్విశ్వమున్‌ భూవరా! న,న్కం. సీ వైకుంఠ చింతావివర్ణిత చేష్టుండై యొక్కండు నేడుచు నొక్కచోట నశ్రాంత హరిభావనారూఢచిత్తుండై యుద్ధతుం డై పాడు నొక్కచోట విష్ణుం డింతియ కాని వేజొండు లేదని యొత్తిలి నగుచుండు నాక్కచోట నళినాక్షు. డను నిధానము. గంటి నేండని యుబ్బి గంతులు వైచు నొక్కచోట ఆ. బలుకు నొక్కచోట౬ బరమేశు6 గేశవుం బ్రణయ హర్ష జనిత బాప్పసలిల మిళిత పులకుం డై నిమీలిత నేత్రుండై యొక్కచోట నిలిచి యూరకుండు నన్కం. శా, పుత్రుల్‌ నేర్చిన నేరకున్న జనకుల్‌ పోషింతు రెల్లప్పుడున్‌ మిత్రత్వంబున బుద్ధి సెప్పి దురితోన్మేషంబు వారింతు రే శత్రుత్వంబు(. దలంప రెట్టియెడ నా సౌజన్య రత్నాకరున్‌ బుతక్రున్‌ లోకపవిత్రుం. దండ్రి నెగులుం బొందింప నెట్టోర్చెనో! న.న్కం,

క. చదువనివాః డజ్ఞుం డగుం,

జదివిన స దస ద్వివేక చతురత గలుగుం

జదువంగ వలయును జనులకుం,

జదివించెద నార్యులొద్దం జదువుము తండ్రీ! న.న్కం. శా అంధ ప్రక్రియ నుండు రాండు పలుకం డస్మ త్రతాపక్రియా

గంధం బించుక లేదు మీరు గురువుల్‌ కారుణ్య చిత్తుల్‌ మనో

బంధుల్‌ మాన్యులు మాకు6 బెద్దలు మముం బాటించి యీ బాలకున్‌

(గంథంబుల్‌ చదివించి నీతికుశలుం గాం జేసి రక్షింపరే! న,న్కం. ఉఊ. అంచిత భక్తితోడ దనుజాధిపు గీహసమీపముం టబవే

శించి సురారిరాజసుతు. జేకొని శుర్రకుమారకుల్‌ పఠిం

పించిరి పాఠయోగ్యములు పెక్కులు శాస్త్రము లా కుమారుండా

లించి పఠించె నన్నియు6 జలింపని వైష్ణవభక్తిపూర్ణుండై నున్కం, కు ఏ పగిది వారు సెప్పిన,

నా పగిదిం జదువు గాని యట్టి ట్టని యా

క్షేపింపండు తా నన్నియు,

రూపించిన మిథ్య లని నిరూఢ మనీషన్‌ న.న్కం. శా. ఉత్సాహ (వ్రభు మంత్రశక్తి యుత మై యుద్యోగ సంరూఢ సం

వి తృంపన్నుండ వైతివే? చదివితే వేదంబులున్‌ శాస్త్రముల్‌?

వత్సా! ర మ్మని చేరం జీరి కొడుకున్‌ వాత్సల్య సంపూర్ణుం డై

యుత్సంగాగ్రము. జేర్చి దానవవిబుం డుత్కంర దీపింపంగన్‌ న.న్కం. క. అనుదిన సంతోషణములు,

జనిత శ్రమ తాప దుఃఖ సంశోషణముల్‌

తనయుల సంభాషణములు,

జనకులకుం గర్ణయుగళ స దూషణముల్‌ న.న్కం. చ. ఎల శరీరథారులకు నిల్లను చీకంటి నూతి లోపలం

ద్రైళ్ళక వీరు నే మను మతిభ్రమణంబున భిన్ను లై ప్రవ

రిల్లక సర్వము న్నతని దివ్యకళామయ మంచు విష్ణునం

దుల్లము. జేర్చి తా రడవి నుండుట మేలు నిశాచరాగ్రణీ! న.న్కం.

(30) శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము కు ఎ ట్టాడిన నట్టాడుచు, రిట్టి ట్టని పలుక నెజు6ంగ రితరుల శిశువుల్‌ దట్టించి యెవ్వ రేనియు.౬ బట్టించిరొ? బాలకునకు6 బరపక్షంబుల్‌ న,న్కం, శా. నాకుం జూడంగ జోద్య మయ్యడుంగదా! నా తండ్రి యీబుద్ది దా నీకున్‌ లోపల. దోంచెనో? పరులు దుర్నీతుల్‌ పఠింపించిరో? యేకాంతంబున భార్గవుల్‌ పలికిరో? యీ దానవశ్రేణికిన్‌ వైకుంఠుండు కృతాపరాధు6 డతనిన్‌ వర్ణింప నీ కేటికిన్‌? న.న్కం, శా. అజ్ఞ్జుల్‌ గొందజు మేము దా మనుచు మాయం జెంది సర్వాత్మకుం బ్రజ్ఞాలభ్యు వరాన్వయ శక్రమములన్‌ భాషింపంగా నేరరా జిజ్ఞాసా పఘమందు మూఢులు గదా! చింతింప బ్రహ్మాది వే దజ్ఞుల్‌ త తృ్పరమాత్ము విష్ణు నితరుల్‌ దర్శింపంగా నేర్తురే న.న్కం. తే. ఇను మయస్కాంత సన్నిధి నెట్టు భ్రాంత మగు హృషీకేశుసన్నిధి నా విధమునం గరంగుచున్నది దైవయోగమున జేసి బాహ్మణోత్తమ! చిత్తంబు భ్రాంత మగుచు న.న్కం, పీ. మందార మకరంద మాధుర్యమున. దేలు మదుపంబు వోవునే మదనములకు నిర్మల మందాకినీ వీచికలం దూంగు రాయంచ సనునె తరంగిణులకు లలిత రసాలపల్లవ ఖాది యై చొక్కు కోయిల సేరునే కుటజములకు బూర్జేందు చంద్రికా స్ఫురిత చకోరక మరుగునే సాంద్ర నీహారములకు తే. అంబుజోదర దివ్య పాదారవింద చింతనామృత పాననిశేష మత్త చిత్త మేరీతి నితరంబు జేరనేర్చు వినుతగుణశీల! మాటలు వేయునేల? నున్కం,

సప్తమ స్కంధము చ. తనయుండు గాండు శాత్రవుండు దానవభర్తకు వీడు6 దైత్య చం దనవనమందు. గంటకయుత క్షితిజాతముభంగి( బుట్లినా( డనవరతంబు రాక్షసకులాంతకు. టబ్రస్తుతి సేయుచుండు దం డనమునం గాని శిక్షలకు డాయండు పట్టుండు కొట్టుం డుద్ధతిన్‌ న.న్కం. క. నీ పాపని. జదివించెద, నీ పాదము లాన యింక నిపుణతతోడం గోపీంతుము దండింతుము, కోసపింపకుమయ్య! దనుజకుంజర వింటే! నున్కం. క భార్గవనందను. డతనికి, మార్గము సెడకుండం బెక్కుమాజులు నిచ్చల్‌ వర్గ త్రితయము జెప్పె న, నర్గళ మగు మతివిశేష మమర నరేంద్రా! న.న్క్మం, ఉఊ. త్రిప్పకు మన్న! మా మతము దీర్ధములైన త్రివర్గపాఠముల్‌ దప్పకు మన్న! నేంయ మన దైత్యవరేణ్యుని మైల నేము మున్‌ చెప్పినరీతి గాని మజీ సెప్పకు మన్న! విరోది నీతులన్‌, విప్పకు మన్న! దుష్టమగు విష్ణుచరిత్ర కధార్ధ జాలముల్‌ నన్కం, సీ. అడుగడ్గునకు మాధవానుచింతన సుధా మాధుర్యమున మేను మఖచువాని నంభోజగద్భాదు లభ్యసింపంగలేని హరిభక్తి పుంభావ మైనవాని మాతృగర్భము6 జొచ్చి మన్నది మొదలుగా. జిత్త మచ్యుతుమీ6దం జేర్చువాని నంకించు తనలోన నఖిల ప్రపంచంబు శ్రీవిష్తమయమనిచెలగువాని తే. వినయ కారుణ్య బుద్ధివివేక లక్ష నాది గుణముల కాటపట్టయిన వాని శిష్యు బుధలోక సంభావ్యు. జీరి గురుండు ముందజికి ద్రొబ్బి తండ్రికి మైక్కు మనుచు న,న్కం.

(320 శ్రీమదాం(ధ్రమహాభాగవతము క. శిక్షించితి మన్యము లగు,

పక్షంబులు మాని నీతిపారగు డయ్యెన్‌

రక్షోవంశాధీశ్వర! వీక్షింపుము

నీ కుమారు విద్యాబలమున్‌ న,న్కం, శా. చోద్యం బయ్యెడు నింతకాల మరిగిన్‌ శోధించి యే మేమి సం

వేద్యాంశంబులు సెప్పిరో? గురువు లే వెంటం బకింసించిరో?

విద్యాసార మెజుంగ6 గోరెద భవ ద్విజ్ఞాత శాస్తంబులో6

బద్యం బాక్కటి చెప్పి సార్ధముగం దాత్సర్యంబు భాషింపుమూ! న.న్కం. శా, నిన్నున్‌ మెచ్చరు నీతిపార మహిమ న్నీ తోడి దైత్యార్భకుల్‌

గన్నా రన్నియు. జెప్ప నేర్తురుగదా! గ్రంథార్ధముల్‌ దక్షు లై

యన్నా! యెన్నడు నీవు నీతిమతి వౌ దంచున్‌ మహావాంఛతో

నున్నాండ న్నను. గన్న దండ్రి! భవదీయోత్కర్వముం జూపవే? న,న్కం. క. చదివించిరి నను గురువులు,

సదివితి ధర్మార్థముఖర శాస్త్రంబులు నే.

జదివినవి గలవు పెక్కులు,

చదువులలో మర్మమెల్ల. జదివితిం. దండ్రీ! న.న్కం. మ. తను హృ ద్భాషల సఖ్యమున్‌ శ్రవణమున్‌ దాసత్వమున్‌ వందనా

రృనముల్‌ సేవయు నాత్మలో నెజుకయున్‌ సంకీర్తనల్‌ చింతనం

బను నీ తొమ్మిది భక్తి మార్గముల సర్వాత్మున్‌ హరి న్నమ్మిస

జ్ఞను6 డై యుండుట భద్రమంచు. దలంతున్‌ సత్యంబు దైత్యోత్తమా! న. శా. అంధేందూదయముల్‌ మహాబధిర శంఖారావముల్‌ మూక స

ధ్గంథాఖ్యాపనముల్‌ నపుంసక వధూకాంక్షల్‌ కృతఘ్నావళీ

బంధుత్వంబులు భస్మహవ్యములు లుబ్ధ ద్రవ్యముల్‌ క్రోడ స

ద్గంధంబుల్‌ హరిభక్తి వర్ణితుల రిక్త వ్యర్ధ సంసారముల్‌ న.న్కం, సీ. కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు

శ్రీనాథు వర్ణించు జిహ్వ జిహ్వ సురరక్షకునిం జూచు చూడ్కులు చూడ్కులు శేషశాయికి మొక్కు శిరము శిరము

సప్తమ స్కంధము కని విష్ణు నాకర్ణించు వీనులు వీనులు మధువైరి దవిలిన మనము మనము భగవంతు వలగొను పదములు పదములు పురుషోత్తముని మీంది బుద్ధి బుద్ది తే. దేవదేవుని. జింతించు దినము దినము చక్రహస్తుని బ్రకటించు చదువు చదువు కుంభినీధవుం జెప్పెడి గురుండు గురుండు దండ్రి! హరిం జేరు మనియెడి తండ్రీ తండ్రి నున్కం. సీ, కంజాక్షునకు. గాని కాయంబు కాయమే? పవన గుంభిత చర్మభస్తి గాక వైకుంఠు. బౌగడని వక్రంబు వక్త్రమే? ఢమథఢమ ధ్వనితోడి ఢక్క గాక హరిపూజనము లేని హస్తంబు హస్తమే? తరుశాఖ నిర్మిత దర్వి గాక కమలేశుం జూడని కన్నులు కన్నులే? తను కుడ్య జాల రంధ్రములు గాక అ. చక్రిచింత లేని జన్మంబు జన్మమే? తరళ సలిల బుద్భుదంబు గాక విష్ణుభక్తి లేని విబుధుండు విబుధుండే? పాదయుగము తోడి పశువు గాక న.న్కం. సీ. సంసారజీమూత సంఘంబు విచ్చునే? చక్రి దాస్యప్రభంజనము లేక తాపత్రయాఖభీల దావాగ్ను లాబునే? విష్ణుసేవామృత వృష్టి లేక సర్వంకషాఘమౌ జలరాసు లింకునే? హరి మనీషా బడబాగ్ని లేక ఘన విపద్దాఢాంధకారంబు లణంగునే పద్మాక్షు నుతి రవిప్రభలు లేక

శ్రీసపుదాందధ్రమహాభాగవతము తే. నిరుపమాపునరావృత్తి నిష్కళంక

ముక్షినిధి. గానవచ్చునే? ముఖ్యమైన

శార్జ్య కోదండ చింతనాంజనము లేక

తామరసగర్భునకు వైన దానవేంద్ర! నన్కం. క. ధర్మేతర వర్తనలును,

దుర్మంత్రులు వైన జనుల దురితము లొందున్‌

ముర్మములు గలంచి కల్మష

కర్ముల రోగములు వాందుకైవడి విప్రా! నన్కం. ఉఊ. కప్పులు లేవు మావలన దానవనాథ! విరోధి శాస్త్రముల్‌

'సెప్పము త్రూరు తై పరులు "సెప్పరు మీ చరణయబు లాన ను

మ్మెప్తుడు మీ కుమారునకు నింతయు నైజమనీష; యెవ్వరుం

జొప్పుడిపాడి గాదు ప్రతిచింతం దలంపుము నేర్చు కైవడిన్‌ నున్కం, క. మిత్రులము పురోహితులము,

పాత్రుల మే మదియుః గాక భార్గవులము నీ

పుత్రుని నిటువలెం. జేయంగ,

శత్రులమే? దైత్య జలధి చంద్రమ నింటే? నున్కం, క. ఒజ్జ్ఞలు సెప్పని యీ మతి,

మ జ్ఞాతుండ వైన నీకు మఠి యెవ్వరిచే

నుజ్ఞాత మయ్యె బాలక

త జ్ఞనులం బేరుకొనుము తగ నామోలన్‌ నున్మం. ఉం అచ్చప్పుం జీకటిం బడి గృహవ్రతు లై విషయ ప్రవిష్టు టై

చచ్చుచు. బుట్టుచున్‌ మజలం జర్విత చర్వణు లైన వారికిం

జెచ్చెరల బుట్టునే? పరులు సెప్పిన నైన నిజేచ్ళ నైన నే

మిచ్చిన నైనం గానలకు నేగిన నైన హరిప్రబోధముల్‌ నున్కం, ఉఊ. కాననివాని నూంతగొని కాననివాండు విశిష్ట వస్తువుల్‌

గాననిభంగి. గర్మములు గైకొని కొందజు కర్మబద్భు లై

కొనరు విష్ణుం గొంద ఇటం గం ప రకించన వైష్టవాఘ్రీ సం

స్థాన రజో భిషిక్తులగు సంహృతకర్ములు దానవేశ్వరా! న.న్మం.

సప్తమ స్కంధము (35 క. హంతవ్యుండు రక్షింపను, మంతవ్వ్యుండు గాండడు యముని మందిరమునకున్‌ గంతవ్యుండు వధమునం కుప, రంతవ్యుం డనక చంపి రం డీ పడుచున్‌ న.న్కం,. చ. బాలుండు రాచబిడ్డండు కృపాళుండు సాధుండు లోకమాన్య సం శీలుండు వీ. డవధ్యుం డని చిక్కక స్రుక్కక గ్రూరచిత్తు లై శూలముల౦ం దదంగముల సుస్థిరు లై ప్రహరించి రుగ్రవా చాలత నందబఖున్‌ దివిజశత్రుండు వల్దన6 డయ్యె భూవరా! న.న్కం. ఉ. పాజండు లేచి దిక్కులకు బామువు లొడ్డండు బంధురాజిలో6 దూజండు ఘోరకృత్య మని దూఅండు తండ్రిని మిత్రవర్గమున్‌ జీరండు మాతృసంఘము వసించు సువర్ణ గృహంబులోనికిన్‌ దాజండు కావరే యనండు తాపము నొందండు కంటగింపండున్‌ నన్కం, ఉ. బాలకులార! రండు మన ప్రాయము బాలురు కొంద బుర్విలో6 గూలుట కంటిరే! గురుండు కక్రూరు6 డనర్ధభయంబునందు దు శీలత నర్థకల్పనము. జేసెడి గ్రాహ్యాము గాదు శాస్తముల్‌ మే లెజింగించెదన్‌ వినిన మీకు నిరంతర భద్ర మయ్యెడిన్‌ న.న్కం. సీ. కంటిరే మనవారు ఘనులు గృహస్థు లై విఫలు లై కైకొన్న వెజ్టితనము భద్రార్ధులై యుండి పాయరు సంసార పద్ధతి నూరక పట్టువడిరి కల యోనులం దెల్ల గర్భాద్యవస్థలం బురుషుండు దేహియై పుట్టుచుండు. ద న్నెైబుంగండు కర్మతంత్రు డై కడపల ముట్టండు భవశతములకు నైన ఆ. దీన శుభము లేదు దివ్యకీర్షియు లేదు జగతి. బుట్టీ పుట్టి చచ్చి చచ్చి సొరల నేల మనకు బుట్టని చావని త్రోవ వెదకి కొనుట దొడ్డ బుద్ధి సున్కం.

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము క. సేవింతుము ని న్నెప్పుడు,

భావింతుము రాజ వనుచు బహుమానంబుల్‌

గావింతుము తెలియము నీ,

కీ వింత మతిప్రకాశ మే క్రియం గలిగెన్‌ న.న్కం. క. ఆడుదము మనము హరి రతిం

బాడుద మే ప్రొద్దు విష్ణు భద్రయశంబుల్‌

వీడుదము దనుజసంగతి(

గూడుదము ముకుంద భక్తకోటిన్‌ సూటిన్‌ న,న్కం, మ. కలం డంభోది. గలండు గాలి. గలం డాకాశంబునం గుంభినిన్‌

గల డగ్నిన్‌ దిశలం బగళ్ళ నిశలన్‌ ఖద్యోత చంద్రాత్మలన్‌

గలం డోంకారమునం ద్రిమూర్తుల6 ద్రిలింగ వ్యక్తులం దంతటన్‌

గలం డీవుండు గలండు దండ్రి! వెదకంగా నేల యీయా యొడన్‌ క. ఇందు6 గలం డందు లే6 డని,

సందేహము వలదు చక్రి సర్యోపగతుం

డెం దెందు వెదకి చూచిన,

నం దందే గలడు దానవాగ్రణి! వింటే నన్కం. క. డింభక! సర్వస్థలముల,

నంభోరుహనేత్రు. డుండు నంచు మిగుల సం

రంభంబున బలికెద వీ,

స్తంభంబునం జూపంగలవె చక్రిన్‌ గిక్రిన్‌ న.న్కం. క. నరమూర్తి గాదు కేవల,

హరిమూర్తియు.( గాదు మానవాకారము కే

సరియాకారము నున్నది,

హరి మాయారచిత మగు యథార్థము సూడన్‌ నున్కం, అఆ. పాలంతి దావవహ్ని పురుషు డౌజ్యఘటంబు

కర(6గ కేల యుండు. గదిసె నేని

బ్రహ్మ యైన కూంతు. బట్టక మానండు

వడుగు కింతిపొత్తు వలదు వలదు నన్కం,.

నప్తమ నృంధము

ఆ. భూవరేంద్ర! యిట్టి పుణ్యప్రదేశంబు

లందు నరుండు సేయునట్టి ధర్మ

మల్పమైన నది నహస్రగుణాధిక

ఫలము నిచ్చు హరి కృపావశమున న,న్కం. ఆ. అమరనిర్మితంబు లై యొప్పు పితృ దేవ

సరణు లెవ్వం డెజు6గు శాస్రదృష్టి

నట్టివాండె దేహి మై మోహమున నాందం

డతిశయించు బుద్ది నవనినాథ! న.న్కం. క. ఏ కథలయందు. బుణ్య,

శ్లోకుండు హరి సెప్పంబడును సూరిజనముచే

నా కథలు పుణ్యకథ లని,

యాకర్ణింపుదురు పెద్ద లతిహర్షమునన్‌ అ.స్కం. క. భిల్లీ భల్ల లులాయక,

భల్గుక ఫణి ఖడ్గ గవయ బలిముఖ చమరీ

ఘిల్లీ హరి శరభక కిటి,

మల్లాద్భుత కాక ఘూకమయ మగు నడవిన్‌ అ.న్కం. క. కఠిం దిగుచు మకరి సరసికిం

గరి దరికిని మకరి( దిగుచు. గరకరి బెరయన్‌

కరికి మకరి మకరికి. గరి,

భర మన నిట్టతల కుతల భటు లదరిపడన్‌ అ.న్కం. ఆ. వనగజంబు నెగుచు వనచారి. బొడగని

వనగజంబె కాన వజ్రిగజము

వెల్లనై సురేంద్రు వేచి సుధాంధుల.

బట్టు పట్టనీక బయలు వ్రాతె అ.న్కం. క. అలయక సాలయక వేసట,

నొలయక కరి మకరితోడ నుద్దండత రా

త్రులు సంధ్యలు దివసంబులు,

సలిపెన్‌ బో రొక్క వేయి సంవత్సరముల్‌ అ.న్కం.

శ్రీముదాంధ్రమహాభాగవతము శా ఏ రూపంబున దీని గెలు, నిటమీం దే వేల్పు. జింతింతు, నె

వ్వారిం జీరుదు, నెవ్వ రడ్డ ముం, ని వ్వారి ప్రచారోత్తమున్‌

వారింపం దగువార లెవ్వ, రఖిల వ్యాపారపారాయణుల్‌

లేరే, మొక్కెద దిక్కుమాలిని మొ జాలింపం ప్రణ్యాత్మకుల్‌ అ.న్కం. ఉ. ఎవ్వనిచే జనించు జగ మెవ్వనిలోపల నుండు లీన మై

యెవ్వనియందు డిందు6 బరమేశ్వరు( డెవ్వండు మూలకారణం

బెవ్వ6 డనాది మధ్య లయు' డెవ్వండు సర్వము దాన యైన వాం

డెవ్వండు వాని నాత్మభవు నీశ్వరునే శరణంబు వేడెదన్‌ అ.న్కం. క. ఒకపరి జగములు వెలినిడి,

యొకపరి లోపలికి. గొనుచు నుభయముం దానై

సకలార్థ సాక్షి యగు న,

య్య్యకలంకుని నాత్మమూలు నర్థ్ధి. దలంతున్‌ అ.న్కం. క, లోకంబులు లోకేశులు,

లోకస్టులు( దెగినతుది నలోకం బగు పెం

జీంకటి కవ్వల నెవ్వండు,

నేకాకృతి వెలుంగు నతని నే సేవింతున్‌ అ.న్కం, క. నర్తకునిభంగి. బెక్కగు,

మూర్తులతో నెవ్వం డాడు మునులున్‌ దివిజుల్‌

కీర్తింప నేర రెవ్వని,

వర్తన మొరు లెబుంగ రట్టి వాని నుతింతున్‌ అ.న్కం, క. కలం డందురు దీనులయెడం

గలం డందురు పరమయోగి గణములపాలం,

గలం డందు రన్ని దిశలను,

గలండు గలం డనెడువాండు గలండో లేండో అ.న్కం. శా. లా వొక్కింతయు లేదు, ధైర్యము విలోలం బయ్యె. బ్రాణంబులున్‌

ఠావుల్‌ దప్పెను, మూర్చ వచ్చెం దనువున్‌ డస్సెన్‌, శ్రమం బయ్యెడిన్‌

నీవే తప్ప నితః పరం బెజుంగ, మన్నింపందగున్‌ దీనునిన్‌

రావే యీశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షింపు భద్రాత్మకా! అ.న్కం.

అష్టమ స్కంధము మ. అల వైకుంఠపురంబులో నగరిలో నా మూలసౌధంయబు దా పల మందార వనాంతరామృతసరః ప్రాంతేందుకాంతోపలో త్పల పర్యంక రమావినోది యగు నాపన్న ప్రసన్నుండు వి హ్వలనాగేంద్రము “పాహి పాహి యనంగు య్యాలించి సంరంభి యె మ. సిరికిం జెప్పండు శంఖ చక్ర యుగముం జేదోయి సంధింపండే పరివారంబును జీరం డభ్రగపతిం బన్నింపం డాకర్ణికాం తర ధమ్మిల్లము. జక్క నొత్తండు వివాద ప్రోద్ధత శ్రీ కుచో పరి చేలాంచల మైన వీడండు గజ ప్రాణావనోత్సాహి యై అ.న్కం. మ. తనవెంటన్‌ సిరి, లచ్చివెంట నవరోధ వ్రాతమున్‌, దాని వె న్కను బక్షీంద్రుండు, వాని పొంతను ధనుః కామోదకీ శంఖ చ క్ర నికాయంబును, నారదుండు, ధ్వజినీకాంతుండు., దా వచ్చిరొ య్యన వైకుంఠపురంబునం గలుగువా రాబాల గోపాలమున్‌ అ.న్కం. క. అడిగెద నని కడువడి. జను, నడిగిన దను మగుడ నుడుగం డని నడ యుడుగున్‌ వెడ వెడ సిడిముడి తడంబడ, నడుగిడు నడుగిడదు జడిమ నడుగిడు నెడలన్‌ అ.న్కం. క మకర మొకటి రవి. జొచ్చెను, మకరము మజీయొకటి ధనదు మాటున డాంగెన్‌ మకరాలయమునం దిరిగెడు, మకరంబులు కూర్మరాజు మజువున కరిగెన్‌ అ.న్కం. సీ, భూతాత్మ! భూతేశ! భూతభావనరూప! దేవ! మహాదేవ! దేవవంద్య! యీ లోకములకెల్ల నీశ్వరుండవు నీవ బంధమోక్షములకు. బ్రభుండ వీవ యార్తశరణ్యుండ వగు గురుండవు నిన్ను. గోరి భజింతురు కుశలముతులు సకల సృష్టి స్థితి సంహార కర్తవై బ్రహ్మ విష్ణు శివాఖ్య6 బరంగు దీవు

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము ఆ. పరమగుహ్య మైన బ్రహ్మంబు సదసత్త మంబు నీవ శక్తిమయుండ వీవ శబ్దయోని వీవ జగదంతరాత్మవు నీవ ప్రాణ మరయ నిఖిలమునకు అన్ఫుం, క. నీయంద సంభవించును, నీయంద వసించి యుండు నిఖిలజగంబుల్‌ నీయంద లయము బొందును, నీ యుదరము సర్వభూత నిలయము రుద్రా! అ.న్కం, ఆ. మూండుమూర్తులకును మూండు లోకములకు మూండు కాలములకు మూలమగుచు భేదమగుచు మది నభేదమై యొప్పారు బ్రహ్మ మనంగ నీవ ఫాలనయన! అ.న్మ (వ. ఈ. ఆ. హరుండు గళమునందు హాలాహలమ్సృ వెటం గప్పు గలిగి తొడవు కరణి నొప్పు న సాదురక్షణంబు సజ్జనునకు నెన్న భూషణంబు గాదె భూవరేంద్ర! అ.న్న ఆ. నన్ను. గన్న తండ్రి! నాపాభి దైవము! 0. నా తపః ఫలంబ]! నా కుమార! నాదు చిన్ని వడుగ! నా కులదీపళ్ర। రాళదయ్య! భాగ్యరాశి వగుచు క వెజచుచు వంగుచు వ్రాలుచు, అన్యం, నజిముజీ గుబురులక్షుం జనుచు హరి రిహర్రి! మజుంగుచు నులుక్సుచ్చు దిరదిరం యనుచున్స్‌ గుజుమట్టపు పొట్టివడుగ్ప గొంత నటించైన్ల / క, వెడవెడ నడకలు నడచుచ్చు, అ.న్మం నెడనెడ నడుగిడంగ ॥ నడరి యుల దిగంబడంగన్‌ బుడీబు నొడువులు నొడువ్చచ్చం జిడిముడి తడంబడ - బడంగ వడ్షుగ్స సేశెన్‌ రాజున్‌ అ.న్కం,

అష్టమ స్కంధము మ. వడుగా! యెవ్వరివాండ వెవ్వండవు సంవాసస్థలం బెయ్యది య్యెడకున్‌ నీ వరుదెంచుటన్‌ సఫలమయ్యెన్‌ వంశమున్‌ జన్మమున్‌ గడు ధన్యాత్ముండడ నైతి నీ మఖము యోగ్యం బయ్యె నాకోరికల్‌ గడతేజెన్‌ సుహుతంబు లయ్యె శిఖులుం గల్యాణ మి క్కాలమున్‌ సీ. ఇది నాకు నెలవని యేరీతి. బలుకుదు నొకచో టనక నిండి యుండనేర్తు నెవ్వనివాడ నం చేమని పలుకుదు నాయంతవాండ నై నడవనేర్తు నీ నడవడి యని యెట్లు వక్కాణింతు( బూని ముపష్పోకలం బోవనేర్తు నదినేర్తు నిదినేర్తు నని యేల చెప్పంగ నేరుపు లన్నియు నేన నేర్తు అ. నారులు గారు నాకు నొరులకు నే నౌదు నాంటివాండం జుట్ట మొకండు లేండు సిరియు. దొల్లి. గలదు సెప్పెద నా టెంకి సుజనులందు6 దజచు6 జొచ్చియందు అ.న్కం. ఆ. ఒంటివాండ నాకు నాకటి 0 డడుగుల మేర యిమ్ము సొమ్ము మేర యొల్లం గోర్కెదీర బ్రహ్మకూ౯కటి ముట్టెద దానకుతుకసాంద్ర! దానవేంద్ర! అ.స్కం. మ. గొడుగో జన్నిదమో కమండలువాొ నాకున్‌ ముంజియో దండమో వడు గే నెక్కడ భూము లెక్కడ కరుల్‌ వామాక్టు లశ్వయబు లె క్కడ నిత్యోచితకర్మ మెక్కడ మదాకాంక్షామితం బైన మూ డడుగుల్‌ మేరయ త్రోవ ఇచ్చుటయె బ్రహ్మాండంబు నాపాలికన్‌ అ.న్కం క. వ్యాప్తిం బొందక వగవక, ప్రాప్తం బగు లేశ మైనం బదివే లనుచున్‌ దృప్తిం జెందని మనుజుండు, సప్తద్వీపముల నైనం జక్కం బడునే అ.న్కం,

శ్రీమదాం(ధ్రముహాభాగవతము సీ. దనుజేంద్ర! యీతండు ధరణీసురుండు గాండు దేవకార్యంబు సాధించుకొజకు హరి విష్ణు6 డవ్యయుం డఉదితిగర్భంబున6 గశ్యపసూనుం డై గలిగె నకట యెజుంగ వీతనికోర్కె నిచ్చెద నంటివి దైత్యసంతతి కుపద్రవము వచ్చు నీ లక్ష్మి తేజంబు నెలవు నైవ్వర్యంబు వంచించి యిచ్చును వాసవునకు అ. మొనసి జగము లెల్ల మూండుపాదంబుల నఖిలకాయు. డగుచు నాక్రమించు సర్వధనము విష్ణు సంతర్పణము చేసి బడుగుపగిది యెట్లు బ్రతికె దీవు అ.న్కం. క. ఒక్క పదంబున భూమియు, నొక్కటం ద్రిదివంబు6 ద్రొక్కి యున్నత మూర్తిన్‌ దిక్కులు గగనముం దా నై వెళ్ళ మై యున్న నెట్లు నెట్లు వెడలెదు చెప్పవూ అ.న్కం ఆ. వారిజాక్టులందు వైవాహికములందు. బ్రాణ విత్త మాన భంగమందుః జకిత గోకులాగ్రజన్మ రక్షణమందు బొంకవచ్చు నఘము పొంద దధిప! అ.న్కం. క. ధాత్రిని హాలికునకు స్సు, క్షేత్రము బీజములు లెస్స చేకుజు భంగిం జిత్రముగ దాత కీవియు6 బాత్రము సమకూబునట్టి భాగ్యము గలదే అ.న్కం శా. కారే రాజులు రాజ్యముల్‌ గలుగవే గర్వోన్నతిం బొందరే వా రేర్‌ సిరి మూటగట్టుకొని పోవంజాలిరే భూమిపెం బే రైనం గలదే శిబిప్రముఖలుం బ్రీతిన్‌యశఃకాములై యిీరే కోర్కులు వారలన్‌ మజచిరే యి క్కాలమున్‌ భార్గవా! అ.న్మం.

అష్టమ న్కృంధము శా. ఆదిన్‌ శ్రీనతి కొప్పుపైం దనువుపై నంసోత్తరీయంబుపై. బాదాబ్దంబుల పై6 గపోలతటిపైం బాలిండ్లపై నూత్త్తమ ర్యాదం జెందు కరంబు గిం దగుట మీందై నాకరంబుట మే ల్లాదే రాజ్యము గీజ్యమున్‌ సతతమే కాయంబు నాపాయమే ఆఆ, నం ఆ. బ్రతుకవచ్చు గాక బహుబంధనము లైన వచ్చుంగాక లేమి వచ్చుంగాక జీవధనము లైన జెడుంగాక పడుంగాక మాట దిరుగలేరు మానధనులు అ.న్కం ఆ. కమలనాభు నెఇంగి కాలంబు దేశంబు నెఖీంగి శుతక్రు మాట లెజింగి నాశ మెటీంగి పాత మనుచు నిచ్చి దానము బలి మహి వదాన్యు. డొకండు మజియుం. గలదె అ.న్కం అ. పుట్టీ నేర్చుకొనెనొ పుట్టక నేర్చెనో చిట్టి బుద్ధు లిట్టి పొట్టీ వడుగు పొట్టనున్న వెల్ల బూమెలు నని నవ్వి యెలమి ధరణిదాన మిచ్చె నపుడు అ.న్కం, శా ఇంతిం తై వటు6 డింత యై మజియు దా నింకై నభోవీథిపె నంకే చంద్రుని కంత యై ధధ్రువునిపై నంతై మహర్వాటిపై నంతై సత్యపదోన్నతుం డగుచు బ్రహ్మాండాంత సంవర్ధియై అన్కం. ము రవిబింబం బుపమింప( బాత్ర మగు ఛత్రం బై శిరోరత్నమై ' శవణాలంకృత మై గళాభరణమై సౌవర్ణ కేయూర మై ఛవిమ త్కంకణ మై కటిస్థలి నుదంచ ద్వస్త్ర మై నూపుర ఆ. జగము తెల్ల దాటి చనిన త్రివిక్రము "చరణ నఖరచంద్ర చంద్రికలను బొనుంగు వడియె సత్యమున బ్రహ్మకేజంబు దివసకరుని రుచుల దివయ భంగి అ.న్కం.

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము సీ, రాక్షసోత్తములార! రండు పోరాడక కాలంబు గా దిది కలహమునకు సర్వభూతములకు సంపదాపదలకు. బ్రభు వైన దైవంబు పరిభవింప మన మోపుదుమె తొల్లి మనకు రాజ్యంబును సురలకు నాశంబు సొరిది నిచ్చి విపరీతముగ౯ జేయు వేల్పు నేమందుము మనపాలి భాగ్యంబు మహిమ గాక తే. వెజచి పలుమాజుం బాటెడి విష్ణుభటులు మిమ్ము. గెలుచుట దైవంబు మేర గాదె మనకు నెప్పుడు దైవంబు మంచి దగును నాండు తెలుతము పగవారి నేండు వలదు అ.న్కం, అ. సూనృతంబ కాని సుడియదు నా జిహ్వ, బొంకంజాల నాకు బొంకు లేదు నీ తృతీయ పదము నా శిరమున నెలవుసేసి పెట్టు నిర్మలాత్మ! అ.న్కం. సీ. చుట్టాలు దాంగలు సుతులు బుణస్థులు కాంతలు సంసార కారణములు ధనము లస్థిరములు దను పతి చంచల కార్యార్థు లన్యులు గడచు. గాల మాయువు సత్వర మతిశీఘ్ర మని కాదె యనఘుండు దమతండ్రి నధికరించి మాతాత సాదుసమ్మతుండు ప్రహ్హాదుండు నీపాదకమలంబు నియతిం జేరె తే. భద్రుం డతనికి మృతిలేని బ్రతుకు గలిగె వైరు లై కాని తొల్లి మావారు గాన రర్థివై వచ్చి నీవు న న్నడుగు టెల్లం బద్మలోచన! నా పుణ్యఫలము గాదె అ.న్కం.

అష్టమ స్కంధము ఆ. సర్వగతుండ వయు్యు సమదర్శనుండ వయు్యు నొకట విషమవృత్తి నుండు దరయ నిచ్చలేనివారి కీవ; భక్తులు గోరు తలంపు లిత్తు కల్పతరువుమాడ్కి అ.న్కం,. తే. వత్స! ప్రహ్లాద! మేలు నీ వారు నీవు సొరిది మనుమనిం దోడ్కొని సుతలమునకు. బైనమై పొమ్ము నే గదాపాణి నగుచుం జేరి రక్షింతు దురితంబు చెంద దచట అ,.స్కం. ఆ. ఏమి గొజుంత వడియె నీతని యాగంబు విస్తరింపు కడమ విప్రవర్య! విషమ మైన కర్మవిసరంబు బ్రాహ్మణ జనులు సూచినంత సమతం బాందు అ.న్కం. సీ. అఖిలకర్మంబుల కధినాథుండవు నీవు యజ్జేశుండవు నీవు యజ్ఞపురుష! ప్రత్యక్షమున నీవు పరితుష్టి నాందినం గడ మేల గల్లు నే కర్మములకు ధన దేశ కాలార్హ తంత్ర మంత్రంబుల కొజంతలు నిన్ను. బేర్కొనిన మాను నైనం గావింతు నీ యానతి భవదాజ్ఞ మెలంగుట జనులకు మేలు గాదె తే. యింతకంటెను శుభము నా కెచటం గలుగు ననుచు హరిపంపు శిరమున నావహించి కావ్యు. డసురేంద్రు జన్నంబు కడమ+దీర్చె మునులు విప్రులు సాహాయ్యమున. జరింప అ.న్కం. ఆ. కడుపు బరువుగాంగం గొడుకుల గనుకంటె తల్లి కొకండె చాలు బల్లిదుండు ద్రిదశగణము( గన్న యదితి కానుపు దీర్చి చిన్ని మేటివడుగు6 గన్న యట్లు అ.న్కం.

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము ఉ. కన్నులులేనివాండు మథి కాననివానికి. ద్రోవ సూపంగాం

జన్న కెజంగు మూఢున కసన్మతి దా గురుండౌట సూర్యుండే

కన్నులుగాంగ భూతములం గాంచుచు నుండు రమేశ! మాకును

ద్య నయమూర్తి వై గురువవై యల సద్గతిజాడం జూపవే అ.న్కం. మ. చెలి వై చుట్టమ వై మనస్థ్రితుండ వై చిన్మూర్తివై యాత్మ వై

వల నై కోర్కెలపంట వై విభుండ వై వర్తిల్లు ని న్నాల్ల శ్ర

పలువెంటం బడి లోక మక్కట! వృధా బద్దాశమై పోయెడిన్‌'

నిలువ న్నేర్చునె హేమరాశి. గనియు న్ని ర్భాగ్యు. డంభశ్ళయా! అ.న్కం. ఆ. నాకు మేలు గోరు నాభక్తు. డగువాండు

భక్తజనుల కేన పరమ గతియు

భక్తు. డెందు6 జనినిం. బజితెంతు వెనువెంట

గోవువెంట( దగులు కోడె భంగి నస్కం, ఆ. చిన్ని యన్నలార! శీతాంశుముఖులార!

నళినదళ విశాల నయనులార!

మధుర భాషులార! మహిమీ6ద నెవ్వరు

దల్లి దండ్రి మీకు ధన్యులార! నన్కం. ఆ. సీత శుద్భరాలు చిత్త వాక్కర్మంబు

లందు సత్యమూర్తి యమలచరిత

పుణ్యసాధ్వి విడువంబోలదు చేకొను

రవికులాబ్ధిచంద్ర! రామచంద్ర! నున్కం, ళు. నల్లనివాండు పద్మనయనంబులవాండు మహాశుగంబులన్‌

విల్లును దాల్భువాండు గడు విప్పగు వక్షమువాండు మేలు "పైం

జల్లెడువాడు నిక్కిన భుజంబులవాండు యశంబు దిక్కులం

జల్లెడువాండు నైన రఘుసత్తముం డీవుత మా కభీష్టముల్‌ నన్కం. ఆ. బుద్ధిమంతుండైన బుధుండు పుత్రుం డైన

మేను పెంచి రాజు మిన్ను ముట్టె

బుద్ధిగల సుతుండు పుట్టినచో6 దండ్రి

మిన్ను ముట్టకేల మిన్నకుండు నున్కం.

నవమ న్కృంధము

క క్షమ గలిగినసిరి గలుగును,

క్షమ గలిగిన వాణి గలుగు సౌఖ్యము టెల్లన్‌

క్షమ గలుగం దోన కలుగును,

క్షమ కలిగిన మెచ్చు శౌరి సదయుండు తండ్రీ నన్కం ఆ అక్క తల్లి చెల్లె లాత్మజ యెక్కిన

పానుపెక్కం జనదు పద్మనయన!

పరమయోగి కైన బలిమిని నింద్రియ

గ్రామ మధికపీడణ గలుగం జేయు నన్కం సీ .“రాజవంశోత్తమ! రంతిదేవుని కీర్తి యెల్ల జెప్పంగంబడు నిందు నందు

నా రాజు దన సంచితార్థంబు లన్నియు నెడపక దీనుల కిచ్చి యిచ్చి

సకుటుంబుం డై ధైర్యసంయుతుం డై పేద యై కూడు నీరు లే కధమవృత్తి

నెందేని నలువదియెనిమిది దివసముల్‌ చరియింప నాకదివసంబు రేపు ఉ అన్నము లేదు కొద్ది మధురాంబువు మాత్రము ద్రావు మన్న, రా

వన్న! శరీరధారులకు నాపద వచ్చిన వారి యాపదల్‌

గగ్రన్ననం దాల్చి వారికి సుఖంబులు సయుటకంటె నొండు మే

లున్నదె, నాకు దిక్కు పురుషోత్తముం డొక్కండ సుమ్ము పుల్కసా నన్కం ఆ బాదరాయణుండు భగవంతు. డనఘండు

పరమగుహ్య మైన భాగవతము

నందనుండ నైన నాకుం జెప్పెను శిష్య

జనుల మొజంగి యేను జదువుకొంటి నన్కం అ తల్లి. దండ్రి నైన దమ్ముల నన్నల

సఖుల నైన బంధుజనుల నైన

శాజ్యకాంక్షంజేసి రాజులు చంపుదు

_రవనిం దజచు జీవితార్థు లగుచు దన్కం ఆ ఆత్మవలన. గలిగి యమరు దేహాదుల

నోత్మకంటె వేణు లవి యటంచు

చలళంచువాండు మూఢతముండు గావున నీశ!

విశ్వమెల్ల నీవ వేజు లేదు దన్కం

శ్రీముదాంధ్రమహాభాగవతము ఆ. ఏమి నోముఫలమొ యింత ప్రాద్దొకవార్త

వింటి మబలలార! వీను లలర

మన యశోద చిన్ని మగవానిం గనెంనట

చూచి వత్తమమ్మ! సుదతులార! దున్కం. క. జోజో కమలదళేక్షణ! జోజో మృగరాజమధ్య! జోజో కృష్ణా!

జోజో పల్లవకరపద! జోజో పూర్ణేందు వదన! జోజో యనుచున్‌ దుస్కం. శా. బాలుం డెక్కడ బండి యెక్కడ నభోభాగంబు పై. జేడ్చడన్‌

గాలం దన్నుట యెక్కడాటపడుచుల్‌ గల్హాడి రీ జడ్డుంబ

ల్కేలోకంబున నైనం జెప్పంబడునే యేచందమో కాక యం

చాలాపించుచు వ్రేలు వ్రేతలు ప్రభూతాశ్చర్యలై రంతటన్‌ దున్కం. ఆ. అలసితివి గదన్న! యాంకొంటివి గదన్న!

మంచి యున్న! యేడ్పు మానుమన్న!

చన్నుగుడువు మన్న! సంతసపడు మన్న!

యనుచు€ జన్ను గుడిపె నర్భకునకు దున్కం. మ. గతజన్మంబుల నేమి నోంచితిమొ యాగశ్రేణు లేమేమి సే

సితిమో యెవ్వరి కేమి వెట్టితిమొ యే చింతారతిం బొద్దు. బు

చ్చితిమో సత్యము లేమి వల్కతిమొ యే సిద్ధప్రదేశంబు ద్రా

క్కితిమో యిప్పుడు చూడంగంటి మిచటం గృష్టార్భకున్‌ నిర్భయున్‌ దస్కం. క కడు లచ్చి గలిగెనేనియుం

గుడుతురు గట్టుదురు గాక కొడుకుల నగుచున్‌

బడుగుల వాడలపైం బడ,

విడుతురె రాకాంత లెందు విమలేందుముఖీ! దున్కం,. క. ఓ యమ్మ! నీ కుమారుండు,

మా యిండ్లను బాలు పెరుంగు మననీ. డమ్మా|

పోయెద మెక్కడి కైనను,

మా యన్నల సురభు లాన మంజులవాజీ! దున్కం,

దచదశము న్కంధము

తే. అన్య మెజుంగడు తనయంత నాడుచుండు

మంచివా డితం డెగ్గులు మానరమ్మ!

రామలార! త్రిలోకాభిరామలార!

తల్గులార! గుణవతీ మతల్లులార! దున్కం. క. మ న్నేటికి భక్షించెదు,

మ న్నియమము లేల నీవు మన్నింపవు నీ

యన్నయు సఖులును జెప్పెద,

రన్నా మ న్నేల మఠీ పదార్ధము లేదే దున్కం. శా. అమ్మా మన్ను దినంగ నే శిశువునో యాంొంటినో వెజ్టినో

నమ్మంజూడకు వీరి మాటలు మదిన్న న్నీవు కొట్టంగ వీ

రి మ్మార్గమ్ము ఘటించి చెప్పెదరు కాదేనిన్‌ మదీ యాస్య గం

ధ మ్మాఘాణము సేసి నా వచనముల్‌ దప్పైన దండింపవే దన్కం. మ. కలయో వైష్ణవ మాయయో యితర సంకల్పార్థమో సత్యమో

తలప న్నేరక యున్నదాననా యశోదాదేవిం గానో పర

స్థలమో బాలకు6 డెంత యీతని ముఖస్థం బై యజాండంబు ప

జ్వల మై యుండుట కేమి హేతువా మహాశ్చర్యంబు చింతింపగంన్‌ దన్కం. క. చిక్కండు సిరికాంగిటిలోం

జిక్కండు సనకాది యోగి చిత్తాబ్బములన్‌

జిక్కండు శ్రుతిలతికావళిం

జిక్కె నతండు లీల దల్లిచేతన్‌ జోలన్‌ దున్కం. క. బంధవిమోచను. డీవుండు,

బంధింపం బెనంగు జనని పా టోర్చి సుహృ

దృంధుండు గావున జననీ,

బంధంబునం గట్టువడియె6 బాటించి నృపా! దున్కం. క. వత్సములపగిది జగముల,

వత్సలతన్‌ మనుపం జూచువాండై యుంటన్‌

వత్సముల మేపుచుండియు,

వత్సాసురు. జంపె భక్తవత్సలు. డధిపా! ద.స్కం.

(500) శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము క. ప్రియురాలివలని వార్తలు, ప్రియజనులకు నెల్లప్రాద్దు. బ్రియ మగు భంగిన్‌ బ్రియుం డగు హరిచరితంబులు, ప్రియభక్తుల కెల్ల యెడల. బ్రియములు గావే దున్కం. క. వచ్చెదము నీవు పిల్చిన, నిచ్చెద మేమైనం గాని యెటు చొరు మనినం జొచ్చెదము నేండు వస్త్రము, లిచ్చి మముం గరుణతోడ నెలుము కృష్ణా! దన్కం. క. కర్మమున6 బుట్టు జంతువు, కర్మమునన్‌ వృద్ధి. బొందు6 గర్మమునం జెడున్‌ గర్మమె జనులకు దేవత, కర్మము సుఖదుఃఖములకు.( గారణ మధిపా! ద.న్కం. క. కర్మములకు౯ దగు ఫలములు, కర్మథులకు నిడంగ రాజు గాని సదాని ష్కర్ముః డగు నీశ్వరుండును, గర్మవిహీనునికి రాజు గాండు మహాత్మా! దున్కం. సీ, పసులకుం గొండకు బ్రాహ్మణోత్తములకు మఖము గా వించుట మంచిబుద్ది యింద్రయాగంబున కేమేమి దెప్పింతు రవి యెల్లం దెప్పింపు. డరసి మీరు పాయసంబులు నపూపములు సైదపుం బిండివంటలు పప్పును వలయునట్టి ఫల శాకములు వండ బంపుండు హోమంబు సేయుండు ధేను దక్షిణలనిచ్చి తే బహు రసాన్నంబు6 బెట్టుండు బ్రాహ్మణులకు నచలు లై పూజ లానరింపు. డచలమునకు నధమ చండాల శునక సంహతికిం దగిన భక్ష్యములు దెండు కసవులు పసుల కిండు. ద.న్కం.

దశమ స్కంధము (52) మ. వినుండీ లము కామరూపి ఖలులన్‌ వేధించు నాజ్యాన్నముల్‌ మన మొప్పించిన నాహరించె మనలన్‌ మన్నించె. జిత్తంబులో ననుకంపాతిశయంబు సేసె మనపై నంచున్‌ సగోపాలుండై వనజాక్తుండు నమస్కరించె గిరికిన్‌ వందారు మందారు. డై దన్కం. శా. బాలుం డాడుచు నాతపత్ర మని సంభావించి పూగుత్తి 30 గేలన్‌ దాల్చినలీల లేనగవుతోం గృష్టుండు దాన మ్మహా శైలంబున్‌ వలకేలం దాల్చి విపుల ఛృత్రంబుగా6 బట్టె నా భీలాభ్రచ్యుత దుళ్ళిలాచకిత గోపీగోప గోపంక్తికిన్‌ దున్కం. శా. బాలుం డీంతడు కొండ దొడ్డది మహాభారంబు సైరింపంగా జాలండో యని దీనిక్రింద నిలువన్‌ శంకింపంగా. బోలదీ శై లాంభోనిధి జంతుసంయుత ధరాచగక్రంబు పై బడ్డనా కేలల్లాడదు బంధులార! నిలుండీ క్రిందన్‌ బ్రమోదంబునన్‌ దున్కం, ఉ. నల్లనివాండు పద్మనయనంబులవాండు కృపారసంబు పై6 జల్లెడువాండు మౌళి పరిసర్పిత పింఛమువాండు నవ్వురా జిల్లెడు మోమువాః డొకండు చెల్వల మానధనంబు దెచ్చె నో మల్లియలార! మీ పాదలమాటున లేండు గదమ్మ! చెప్పే. దున్కం. క. జలములు చేరువ నున్నవి, తలపోయంగ నీవు పోయి తడ వయ్యె నదీ జలమున నభమున ధరణిం, గలుగని చోద్యములు నీకు. గానంబడెనే దున్కం. క. నీలోన లేని చోద్యము, లే లోకమునందు. జెప్ప రీశ్వర! నీట న్నేలం నింగిని నున్నవె, నీలోం జోద్యంబు లెల్ల నెడగు మహాత్మా! దన్కం. క. నాయింటికి విచ్చేయుము, నీ యంఘ్రిసరోజ రేణునికరము సోంకన్‌ నాయిల్లు సవిత్రం బగు, శ్రీయుత! నీ భటునిం బెద్ద సేయం ాటయ్య్యాం 0 నన ల. యై హంగ మ ఖీ | ఎ న్‌ ల

(520 శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము క. యదుకుల విద్వేషణు' డై మదమున వర్తించు కంసు మర్దించి భవత్‌ సదనంబు సూడ వచ్చెదం బొద యీస్యందనము.( గొనుచు. బురమున కనఘా దున్కం, ఉ. నంద తపఃఫలంబు సుగుణంబుల పుంజము గోపకామినీ బృందము నోముపంట సిరివిందు దయాంబుధి యోగిబ్బందముల్‌ డెందములందుం గోరెడి కడింది నిధానము చేరవచ్చెనో సుందరులార! రండు చని చూతము కన్నులకోర్కె తీరంగన్‌ దున్కం. క. వీటం గల చేడె లెల్లను, హాటక మణి ఘటిత తుంగ హర్మ్యాగ్రములన్‌ గూటువలు గొనుచుం జూచిరి, పాటించి విశాలవక్షుం బద్మదళాక్షున్‌ దున్కం, సీ. వీండంటే! రక్కసి విగతజీవగం జన్నుం బాలు ద్రావిన మేటి బాలకుండు వీండంటే! నందునివెలందికి జగమెల్ల ముఖమందు. జూపిన ముద్దులాండు వీండంటే! మందలో వెన్నలు దొంగిలి దరించి మెక్కిన దాంపరీండు వీండంటే! యెలయించి వ్రేతలమానంబు చూజిలాడిన లోకసుందరుండు తే. వీండు లేకున్న వుర మటవీస్థలంబు వీని. బొందని జన్మంబు విగతఫలము వీని. బలుకని వచనంబు విహగరుతము వీని. జూడని చూడ్కులు వృథలు వృథలు దన్కం, శా. ఎట్టెట్రా మనుజేంద్రుచేలములు మీ కీ( బాడీయే మీరలుం౦ గట్టం బోలుదురే పయో ఘృత దధి గ్రాసంబులన్‌ మళత్తులై యి ట్టాడం జనెం గాక గొల్లలకు మీ కెబ్బంగి నోరాడెడిన్‌ గట్టా! ప్రాణముం గోలుపోయెదు సుమీ కంసోద్ధతిం బాలకా! దన్కం.

దశమ స్కంధము (530

క. మా రాజు సొమ్ము. గైకొన,

నే రాజులు వెఅతు రింత యెల్లిదమే నీ

కీ రాజరాజ గృహమున,

నీ రాజస మేల గొల్ల యేగుము తలంగన్‌ దున్కం. క. నీ పాదకమల సేవయు,

నీ పాదార్చకులతోడి నెయ్యమును నితాం

తాపార భూతదయయును,

దాపసమందార! నాకు దయసేయంగదే! దున్కం. క. ఎవ్వరిదానవు లేపము,

లెవ్వరికిం గోరి కొనుచు నేగెదునీ పే

రెవ్వతెమాకి మ్మిన్నియు,

నివ్వటిలెదు చక్క నగుచు నీరజనేత్రీ దున్కం. ఉ. చక్కనివాండ వౌదు సరసంబుల నొంపకు మెల్లవారికిన్‌

జక్కందనంబు లెక్కిడివి చారుశరీర! త్రివక్ర యండ్రు నే

నిక్కము కంసు దాసిని వినిర్మల లేపనవిద్యదాన నన్‌

మిక్కిలి రాజు మెచ్చు6 దగ మీరు విలేపనముల్‌ ధరింపరే దున్కం. క. వేంచేయుము నా యింటికి,

పంచశరాకార యనుచు. బైకొం గాక

రించి హరిం దిగిచె. గామిని,

పంచాశుగ బాణజాల భగ్నహృదయ యై ద.న్కం. శా. బంధుల్‌ మేలన వామహస్తమున6 జాపం బెత్తి మౌర్వీలతా

సంధానం బానరించి కొంచెపు. దెగన్‌ శబ్దించుచున్‌ ధీరతా

సింధుం డా హరి దాని ఖండితముగా. జేసెన్‌ జనుల్‌ చూడగా

గంధేభంబు రసాలదండము నొగిన్‌ ఖండించు చందంబునన్‌ దున్కం. ఆ. కళలు గలుగు(గాక కమల తోడగు6(గాక

శివుని మౌళిమీందం జేరు6గాక

నన్యు నాల్ల6 దపను6 డైన మతృ్పతి యని

సాధ్విభంగి కమలజాతి మొగిడె ద.న్కం.

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము క. గోపాలకృష్ణుతోడను, గోపాలన వేళలందు. గూడి తిరుగు నా గోపాలు రెంతధన్యులాొ, గోపాలుర కైన నిట్టి గురురుచి గలదే దున్కం. ఆ. సభకు. బోవం జనదు సభవారి దోషంబు నెజింగి యూరకున్న నెజబుంగకున్న నెజిగ౧ియుండి యైన నిట్టట్టు పలికిన 'బ్రాజ్ఞు నైనం బొందు౯ బాపచయము దన్కం. క. శిష్యులు బలాఢ్యు లయిన వి, శేష్యస్థితి నొంది గురువు జీవించును ని ర్జూష్య గుణబల గరిష్టులు, శిష్యుల రై గురునికోర్కె సేయం దగదే థన్కథి. శా. నాపై జిత్తము లెప్పుడు న్నిలుపుచున్‌ నా రాక గాంక్షింపుచున్‌ నా పే రాత్మల నావహించుచు వగన్‌ నానా ప్రకారంబులన్‌ గోపాలాంగన లెంత జాలిపడిరో కోపించిరో దూతజీరో వ్రేపల్లెన్‌ నిజ ధర్మగేహములలో విభ్రాంత చైతన్య లై ద.న్సం. సీ. ఎల్లకార్యములకు నేను బ్రధానకారణము గావున మీకు రమణులార కలుగదు మద్వియోగము చరాచర రూపములలో మహాభూతములు వసించు కరణి నుండుదు సర్వగతుండనై నే మనః ప్రాణ బుద్ధి గుణేంద్రి యాశ్రయుండ నాత్మయం దాత్మచే నాత్మం బుట్టింతు రక్షింతును ద్రుంతు హృషీకభూత తే. గుణగణాకార మాత్మలో( గమరు మిగులు నిబిడ మాయానుభవమున నిత్యశుద్ధ మాత్మ విజ్ఞాన మయము నై యమరు గుణము. బ్రకృతికార్య మనోవృత్తి. బట్టి పొందు భన్మంణ

దశవు స్కంధము (55 శా. లగ్నం బెల్లి వివాహముం గదిసె నేలా రాండు గోవిందు( డు ద్విగ్సం బయ్యెడి మానసంబు వినెనో వృత్తాంతమున్‌ బ్రాహ్మణుం డగ్నిద్యోతను.6 డేటికిం దడసె నా యత్త్సంబు సిద్ధించునో భగ్నం బై చనునో విరించి కృత మెబ్భంగిన్‌ బ్రవర్తించు నో దన్కం. మ. ఘనుండా భూసురు. డేగినో నడుమ మార్గశ్రాంతు. డై చిక్కెనో విని కృష్ణుం డిది తప్పుగా దలంచెనో విచ్చేసెనో యిశ్వరుం డనుకూలింపం దలంచునో తలపండో యార్యామమహాదేవియున్‌ నను రక్షింప నెణుంగునో యెజుంగదో నా భాగ్య మెట్టున్నదో దస్కం. ఉ. పోండను బ్రాహ్మణుండు యదుపుంగవు వీటికి వాసుదేవుండున్‌ రాండను నింకం బోయి రమ్మని చీరెడి యిష్టబంధుండున్‌ లేం డను రుక్మికిం దగవు లే దిటం జైద్యున కిత్తు నంచును న్నాం డను గౌరి కీశ్వరికి నావలనం గృప లేదు నేండనున్‌ దున్కం. ఉ. చెప్పదు తల్లికిం దలంపుం జిక్కు దిశల్‌ దరహాస చంద్రెకన్‌ గప్పదు వక్తతామరస్‌ గంధసమాగత భృంగసంఘమున్‌ రొప్పదు నిద్రం గై కొన దురోజ పరస్పరసక్తి హారముల్‌ విప్పదు కృష్ణమార్గగత వీక్షణపంక్తుల€ ద్రిప్ప దెప్పుడున్‌ దన్కం,. చ. తుడువదు కన్నులన్‌ వెడలు తోయకణంబులు కొప్పు. జక్కగా ముడువదు నెచ్చెలిం గదిసి ముచ్చటకుం జన దన్న మేమియున్‌ గుడువదు నీరమున్‌ గొనదు కైరిమి కీరము€ జేరి పద్యమున్‌ గొడువదు వల్లకీగుణ వినోదము సేయదు డాయ దన్యులన్‌ దన్మం. సీ. మృగనాభి యలందదు మృగరాజమధ్యమ జలముల నాడదు జలజగంధి ముకురంబు. జూడదు ముకురసన్నిభముఖి పువ్వులు దుజుమదు పువ్వుంబోణి వనకేళిశేరదు వనజాతలోచన హంసంబు6 బెంపదు హంసగమన లతలం బోషింపదు లతికా లలితదేహ తొడవులు దొడవదు తొడవుతొడవు

శ్రీమదాం(ధ్రమహాభాగవతము ఆ. తిలక మిడదు నుదుట. దిలకినీతిలకంబు

గమల గృహము జారదు కమలహస్త

గారవించి తన్ను. గరుణ6 గైకొన వన

మాలి రాండు తగవుమాలి యనుచు దున్కం. ఉ. మెచ్చె భవద్గుణోన్నతి కమేయ ధనాదుల నిచ్చె నాకుందా

వచ్చె సుదర్శనాయుధుండు వాండె సురాసురు లెల్లనడ్డ మై

వచ్చిన నైన రాక్షస వివాహమునన్‌ గొనిపోవు నిన్ను నీ

సచ్చరితంబు భాగ్యమును సర్వము నేండు ఫలించెం గన్యకా! దున్కం, మ. జలజాతేక్షణుం దోడితెచ్చితివి నా సందేశముం జెప్పి నన్‌

నిలువం బెట్టితి నీ కృపం బ్రతికితిన్‌ నీయట్టి పుణ్యాత్మకుల్‌

గలరే దీనికి నీకుం బ్రత్యుపకృతిన్‌ గావింపంగానేర నం

జలి గావించెద భూసురాన్వయమణీ! సదృంధు చింతామణీ! దున్కం. మ.తగు నీ చక్రి విదర్భరాజ సుతకున్‌ దధ్యంబు వైదర్భియుం

దగు నీ చక్రికి నింత మంచి దగునే దాంపత్య మీ యిద్దటిం

దగులం గట్టిన (బ్రహ్మ నేర్పరి గదా దర్పాహతారాతి యై

మగం డౌం గావుతం జక్రి యీ రమణికిన్‌ మా పుణ్య మూలంబునన్‌ ఉ. నమ్మితి నా మనంబున సనాతును లైన యుమామహేశులన్‌

మిమ్ము. బురాణదంపతుల మేలు భజింతు. గదమ్మ! మేటి పె

ద్దమ్మ! దయాంబురాశివి గదమ్మ! హరిం బతిసేయుమమ్మ! నిన్‌

నమ్మిన వారి కెన్నంటికి నాశము లేదు గదమ్మ! యీశ్వరీ! దన్కం. మ. అళినీలాలకం పూర్ణ చంద్రముఖి నేణాక్షిం ('బ్రవాళాధరన్‌

గలకంఠిన్‌ నవపల్లవాంఘియుగళన్‌ గంధేభకుంభస్తనిన్‌

బులినశ్రోణి నిభేంద్రయాన నరుణాంభో జాతహస్తన్‌ మహో

త్పలగంధిన్‌ మృగరాజమధ్యం గని విభ్రాంతాత్ము లై రందజున్‌ దన్కం, మ. కనియెన్‌ రుక్మిణి చంద్రమండల ముఖుం గంకఠీరవేంద్రావల

గ్ను నవాంభోజదలాక్షు. జారుతర వక్షున్‌ మేఘసంకాళ దే

హు నగారాతి గజేంద్రహస్త నిభ బాహుం జక్రి. బీతాంబరున్‌

ఘన భూషాన్వితు6 గంబుకంఠు విజయోత్కంఠున్‌ జగన్మోహనున్‌ దన్కం.

దశము న్కృంధము మ. ఘన సింహంబుల కీర్తి నిచమృగముల్‌ గైకొన్స్న చందంబునన్‌ మన కీర్తుల్‌ గొని బాలం దోడ్కొనుచు నున్మాదంబుతో గోపకుల్‌ సనుచున్నా రదె శౌర్య మెన్నంటికి మీ శస్తాస్తముల్‌ గాల్పనే తనుమధ్యన్‌ విడిపింపమేని నగరే ధాత్రీజనుల్‌ గ్రంతలన్‌ దన్కం. క. అరి బలభట సాయకముల, హరిబలములు గప్పంబడిన నడరెడి భీతిన్‌ హరిమధ్య సిగ్గుతోడను, హరివదనము. జూచె చకిత హరిణేక్షణ యై దన్కం. క. వచ్చెద రదె యదువీరులు, వచ్చెద రరిసేన లెల్ల వైరులు "పలుచన్‌ నొచ్చెదరును విచ్చెదరును, జచ్చెదరును నేండు చూడు జలజాతాక్తీ! దన్కం. ఆ. బ్రతుకవచ్చు నొడల.6 బ్రాణంబు లుండిన బతుకు గలిగెనేని భార్య గలదు బ్రతికి తీవు భార్యపట్టు దైవ మెజుంగు వగవవలదు చైద్య! వలదు వలదు దున్కం. సీ, మాసరివాండవా మాపాపం గొనిపోవ నేపాటి గలవాండ వేది వంశ మెందు జన్మించితి వెక్కడం ఇెరింగితి వెయ్యది నడవడి యెవ్వం డెజలుంగు మానహీనుండ వీవు మర్యాద లెజు6గవు మాయ గైకొనికాని మలయరావు నిజరూపమున శత్రుని వహంబు పై6 బోవు వసుధేశుండవు గావు వావి లేదు ఆ. కొమ్మ నిమ్ము నీవు గుణరహితుండవు విడువు విడువవేని విలయకాల విఖిశిఖా సమాన శిత శిలీముఖముల గర్వమెల్ల6 గొందు6. గలహమందు దున్కం.

శ్రీమదాం(ధ్రమహాభజాగవతము ఉ తామరసాక్షు నంశమున దర్బకు! డీశ్వరు కంటిమంటలన్‌ దా మును దగ్గుం డై పిదపం దత్పరమేశుని దేహలబ్లి కై వేమబు నిష్టంజేసి హరివీర్యనునం బ్రభవించె రుక్కిణీ కామినిగర్భమం దసురఖండను మాబుటమూర్తియో యనన్‌ ద,స్కం, క. రాజనగరి యడబాలలు, రాజీవము కడుప్పు 'వ్రచ్చి రాజసిభాస్యున్‌ రాజశిశువు6 గని చెప్పిరి, రాజీవదళాక్షి యైన రతికి నరేంద్రా! దస్కం. క. సుందర మగు తన రూపము, సుందరు లొకమాబు దేజిచూచిన6 జాలున్‌ సౌందర్య మేమి చెప్పను, క. కొందజు హరి యగు నందురు, కొందటు చిహ్నములు గొన్ని కొన్ని హరికిలే వందురు మెల్లనె తెలియుద, మందురు మరు జూచి కొంద అబలలు గమీతై న్‌ దస్కం, క. హరి యని వెనుచని పిదపను, హరిం బోలెడువాండు కాని హరి కాం డనుచున్స్‌ హరిమధ్య లల్లనల్లన, హరినందను డాయవచ్చి రాశ్యర్యములన్‌ ల క. సిరిషెనిమిటి పుత్రకుం డగు, దున్కం, మరు గని హరి జూచినటు మాత న లుద గరంగుదు రట పరకాంతలు, మలో మరు€౬ గని మోహాంధకార మగ్నలు గారే క. నారాయణ! దామోదర! దున్కం, నీరజదళనేత్ర! చక్రి! నిఖిలేశ! గ్రా ధారణ! గోవింద! నమ, రము యదుష్ల స్కా పుత్ర! నిత్యక్రళ్యాల నిధ్గీ! దున్మం,

దశమ న్కృంధము

5. కని జాంబవంతు. డా మణీం

గొనిపోయి సమీప శైలగుహం. జొచ్చి ముదం

బునం దనకూరిమి సుతునకు,

ఘన కేళీకందుకంబుగా6 జేసె నృపా! ద.స్కం. మ. మణి కంరంబున. దాల్చి నేం డడవిలో మావాండు వర్తింపంగా

మణికై పట్టి వధించినాండు హరికిన్‌ మర్యాద లేదంచుదూ

షణముం జేయంగ వాని దూషణము. గంసధ్వంసి యాలించి యే

వ్రణమున్‌ నా యెడ లేదు నింద గలిగెన్‌ వారించు టేరీతియో దున్కం. క. ఈ మణీ మాచే. బడె నని,

తామసు లొనరించు నింద దప్పెడు కొజై

నీ మందిరమగు బిలమున,

కే మరుదెంచితిమి భల్లుకేశ్వర! వింటే దున్కం. క. దుర్గమ మగు బిలమున హరి,

నిర్ణతుండై చేరవలయు నే6 డని పొౌరుల్‌

వర్గము లై సేవించిరి,

దుర్గన్‌ గృత కుశలమార్గ తోషిత భర్గన్‌ దున్కం. క. డోలాయిత మానసు లై,

జాలిం బడి జనులు గొలువ. జండిక పలికెన్‌

బాలామణితో మణీతో,

హేలాగతి వచ్చు నంబుజేక్షణు( డనుచున్‌ దున్మ్కం క యత్నము సఫలం బైన స,

పత్ష్మ సమూహములు బెగడ6 పద్మాక్షుం డా

రత్పముతో౬ గన్యాజన,

రత్నముతో బురికి వచ్చె రయమున నంతన్‌ ద.న్కం. క. పాపాత్ముల పాపములం,

బాపంగా నోపునట్టి పద్మాక్షుని పై

బాపము గల దని నొడివిన,

పాపాత్ముని పాపమునకు బారము గలదే దన్కం.

శ్రీవుదాం(ధ్రమహాభాగవతము ఆ. మణియు6 గూంతు నిచ్చి మాధవు పదములం బట్టుకొంటీ నేని బ్రతుకు గలదు సంతసించు నతండు సదుపాయ మగు నిది సత్య మితరవృత్తి. జక్కంబడదు దన్మ్కం, ఊఉ. తామరసాక్షుం డచ్చుతుం డుదార యశోసిర్సి 'పెండియాడె నా నా మనుజేంద్ర నందిత గుణస్థితి లక్షణ సత్యభామ ను ద్దామ పతివ్రతాత్వనయధర్మ విచక్షణతొ దయా యశ్వ కామను సత్యభామను ముఖద్యుతి నిర్జిత సోన్స నయ్యెడన్‌ దనం, కు మణీ యిచ్చినాండు వాసర, మణీ నీకును మాకుం గలవు మణులు కుమాక మణీ చాలు నంచు గృష్టుండు, మణి సత్రాజిత్తునకును మరలల నిచ్చెన్‌ దన్మం, శా. వేణ్‌ం జొల్లెము వెట్టి సంఘటిత నీవీబంధ మై భూషణ శ్రేణిం దాల్చి ముఖేందుమండల మరీచీజాలమ్సల్ర్‌ పర్వంగాం బాణీం బయ్యెదం జక్కంగాం దుతిమి పంభద్వీర సంరంభ య్‌ యేణీలోచన లేచి నిల్చెం దన ప్రాతేశ్యా భాగయిునన్‌ బ్ర క. లేమా! దనుజులం గిలువంగ ఉం. లేమా నీ వేల గణంగి లేచ్చితి విటు రా లే మాను మాన వేనిన్స్‌ టేమా విల్లందుకొనుము లీలం గేలన్‌ గా దున్కం, మ. అలినీలాలక చూడ నొప్పెసలెం 'బాత్యాలీడ్ర పాదంబుతో నలికస్వేద వికీర్ణకాలకలతో నొకర్ణికానీశ్ర స్య లలిత జ్యా నఖపుంఖ దీధితులతో లక్ష్యావలోకంబ్పత్రి వలయాకార ధను ర్విముక్త్ష విశ్తి వాళాహతారాత్తిలై దన సీ బామ్మ పెండ్లిండ్లకుం బో నొల్ల న్లన్స లా లం. రణరంగమున కెట్లు రాందలంచె మగవారి గనినం దా మజుంగు కేరెడు నింతి పగవారి గెల్వనేపగిద్రిం జాలెం

దశమ స్కంధము బసిండి యుయ్యల లెక్క భయమందు భీరువు ఖగపతి స్కంధమే కడింది నెక్కె సఖుల కోలాహల స్వనము లోర్వని కన్య పటహ భాంకృతుల కె బృంగి నోర్చె ఆ. నీలకంఠములకు నృత్యంబు6 గజపుచు నలసీ తలంగిపోవు నలరుంోణి యే విధమున నుండె నెలమి నాలీఢాది మానములను రిపుల మాన మణంప దున్కం. సీ. వీణెం. జక్కంగ బట్ట వెర వెబుంగని కొమ్మ బాణాసనం బెట్టు పట్టనేర్చె (మాంకున దీ/6 గూర్ప్చంగ నేరని లేమ గుణము నేక్రియ ధనుష్కోటి గూర్చి సరము ముత్యము గువ్వంజాలని యబల యే నిపుణత సంధించె నిశితశరము చిలుకకు. బద్యంబు చెప్పనేరని తన్వి యస్తమంత్రము లెన్నం డభ్యసించె6 అ. బలుకు మనిన. బెక్కు పలుకని ముగుద యే గతి నొనర్చె సింహగర్జ్దనములు ననంగ మెజసెం ద్రిజగదభిరామ గుణధామ చారు చికురసీమ సత్యభామ ద.న్కం, శా. జ్యావల్లీ ధ్వని గర్జనంబుగ సురల్‌ సారంగయూథంబుగా నావి ల్లింద్రశరాసనంబుగ సరోజాక్షుండు మేఘంబుగా. దా విద్యుల్లతభంగి నింతి సురజి ద్దావాగ్ని మగ్నంబుగాం బ్రావృట్కాలము సేసె బాణచయ మంభ శ్శీకరశ్రేణి గాన్‌ దున్కం, సీ, రాకేందుబింబ మై రవిబింబ మై యొప్పు నీరజాతేక్షణ నెమ్మొగంబు కందర్చకేతు వై ఘన ధూమకేతు వైయలరు6 బూంబోణి చేలాంచలంబు

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము భావజు పరిధి యై ప్రళయార్కు పరిధి యై మెజయు నాకృష్ణ మై మెలంత చాప మమృతప్రవాహమై యనల సందోహ మై తనరారు నింతి సందర్శనంబు ఆ. హర్షదాయి యై మహారోష దాయి యై పరంగు ముద్దరాలి బాణవృష్టి హరికి నరికి. జూడ నందంద శృంగార “వీఠరరసము లోలి విస్తరిల్ల దున్కం. క. కొమ్మా! దానవనాధుని, కా మ్మాహవమునకు. దొలంె గురువిజయము. గై కొమ్మా మెచ్చితి నిచ్చెదం గొ మ్మాభరణములు నీవు గోరిన వెల్లన్‌ దన్కం, శా. ఇల్లాలం గిటి యైన కాలమున మున్నె నంచు ఘోషింతు వో తల్లీ! నిన్ను దలంచి యైన నిచటం దన్నుం గృపన్‌ గావండే చెల్లంబో! తలం (దైంచె నంచు నిల నాక్షేపించు చందంబునన్‌ దైళ్ళిం జప్పుడుగాంగ భూమిసుతు. డుద్దీస్తాహవ క్లోణిపై దున్కం. క. కంటిమి నరకుండు పడంగా, మంటిమి నే6 డనుచు వెన నమర్హ్వ్యులు మునులున్‌ మింటన్‌ బువ్వులు6 గురియుచు( బంటింపక పొగడి రోలింబద్మదళాక్షున్‌ దున్కం. క, విన్నారమె యీ చెలువము, కన్నారమె యిట్టి శార్యగాంభీర్యంబుల్‌ మన్నార మింతకాలము, గొన్నారమె యొన్నం డైన గూరిమి చిక్కన్‌ దున్కం, సీ, వనజాక్షి నేంగన్క వైజయంతిక నైనం గదిసి వ్రేలుదు గదా కంఠమందు బింబోష్టి! నేంగన్క పీతాంబరము నైన మెజసి యుండుదు. గదా మేనునిండ.

దశమ న్కృంధము గన్నియ! నేంగన్క కౌస్తుభమణీ నైన నొప్పు చూపుడు. గదా యురమునందు బాలిక! నేం/్శన్క పాంచజన్యము నైన మెనసి చొక్కుదు. గదా మోవి6గ్రోలి ఆ. పద్మగంధి! నేను బర్హదామము నైన చిత్రరుచుల నుందు శిరమునందు ననుచు. బెక్కుగతుల నాడిరి కన్యలు గములు గట్టి గరుడగమను6 జూచి దున్కం,. క. సిరియును వంశము రూపును, సరియైన వివాహ సఖ్య సంబంధంబుల్‌ జరుగును సరిగా కున్నను, జరుగవు లోలాక్షి! యెట్టి సంసారులకున్‌ దన్కం. ఉ. నీవు పతివ్రతామణివి నిర్మల ధర్మ వివేక శీలస ద్భావప్పు నీ మనోగతులం బాయక యెప్పుడు నస్మదీయ సం "సేవయ కాని యన్యము భజింపవుపుట్టిన నాంటనుండి నీ భావ మెటీంగి యుండియును బల్కిన తప్పు సహింపు మానినీ! దస్కం. సీ, దేవ! జగన్నాథ! దేవేంద్రవందిత! వితతచారిత్ర! సంతతపవిత్ర! హాలాహలాహార యహిరాజ కేయూర! బాలేందుభూష! సదృ్భక్తపోష! సర్వలోకాతీత! సద్గుణసంఘాత! పార్వతీహృదయేశ! భవవినాశ! రజతాచల స్థాన! గజచర్మ పరిధాన! సురవైరి విధ్వస్త! శూలహస్త! తే. లోకశనాయక! సద్భక్తలోక వరద! సురుచిరాకార! మునిజన స్తుతివిహార! భక్తజన మందిరాంగణ పారిజాత! నిన్ను నెవ్వండు నుతిసేయ నేర్చు నభవ! ద.న్కం.

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము సీ. కమనీయ శుభగాత్రు. గంజాత దళనేత్రు వసుధాకళత్రు. బావనచరిత్రు సత్యసంకల్పు నిశాచరోగ్ర వికల్పు నత పన్నగాకల్పు నాగతల్పు గౌస్తుభమణి భూషు గంభీర మృదు భాషు శ్రితజన పోషు నంచితవిశేషు నీలనీరద కాయు నిర్ణిత దైలేయు ధృత పీత్ర కౌశేయు నతవిధేయు తే. నఘ మహాగద వైద్యు వేదాంతవేద్యు దివ్యముని సన్ను తామోదు, దీర్ధపాదు జిష్ణు వర సద్గుణాలంకరిష్టు. గృష్టుం జూడు దైతేయకులబాల! సుభగలీల! దున్కం, ఆ. కృష్ణ! వాసుదేవ! కేశవ! పరమాత్మ! యప్రమేయ! వరద! హరి! ముకుంద! నిన్ను. జూడంగంటి నీ కృపం గనుంగొంటి నఖిల సౌఖ్యపదవు లందంగంటి దున్కం. సీ. ఒకచోట నుచిత సంధ్యోపాసనాసక్తు నొకచోటం బౌరాణీకోక్తికలితు నొకచోటం బంచయజ్ఞోచిత కర్ముని నొకచోట నమృతోపయోగ లోలు నొకచోట మజ్జనోద్యోగానుషక్తుని నాకచోట దివ్యభూషోజ్జ్వలాంగు నాకచోట ధేనుదానోత్కలితాత్ముని నొకచోట నిజ సుతప్రకర యుక్తు తే. నొక్కచోటను గాన వినోద చిత్తు నొక్కచోటను జలకేళి యుతవిహారు నొక్కచోటను సన్మంచకోపయుక్తు నొక్కచోటను బలభద్ర యుక్త చరితు దన్కం.

దశమ న్కృంధము

ఉ. వారిజనాభ! భక్తజనవత్సల! దుష్టమదాసురేంద్ర సం

హార! సరోరుహాసన పురారి ముఖామర వంద్య పాదపం

కేరుహ! సర్వలోక పరికీర్తిత దివ్యమహాప్రభావ! సం

సారవిదూర! నందతనుజాత! రమాహృదయేశ! మాధవా! దన్కం. ఆ. అర్తజనుల మమ్ము నరసి రక్షించు మ

హాత్మ! భక్తజన భయాపహరణ!

నిన్ను మది నుతించి నీకు మొక్కెదము నీ

చరణయుగము మాకు శరణ మనఘు! దున్కం. క. నీపేరు వినిన నొడివినం

బాపంబులు మాసిపోవు. బద్మాక్ష! జగ

ద్దీపక! నీ దర్శనమున,

నేపారవె భక్తజనుల కిహపర సుఖముల్‌ దున్కం,. ఆ. వరద! పద్మనాభ! హరి! కృష్ణ! గోవింద!

దాస దుఃఖనాశ! వాసుదేవ!

యవ్యయాప్రమేయ! యనిశంబు6 గావింతు

మిందిరేశ! నీకు వందనములు దున్కం. ఉ. కాలము దేశమున్‌ గ్రతువుం గర్మముం గర్తయు భోక్తయున్‌ జగ

జ్ఞాలము దైవమున్‌ గురువు సాంఖ్యము మంత్రము నగ్ని యాహుతుల్‌

వేళలు విప్రులున్‌ జనన వృద్ది లయంబుల హేతుభూతముల్‌

లీలలం దాన యె తగ వెలింగెడి నెక్కటితేజ మీశుండున్‌ దున్కం. చ. ఇతండె యితండు గన్ను లొకయించుక మోడ్చిన నీ చరాచర

స్థిత భువనంబు లన్నియు నశించు నితం డవి విచ్చి చూచినన్‌

వితతము లై జనించు! బ్రభవిష్ణుండు విష్ణుండు వైన యట్టి యీ

క్రతుఫలదుండు గా కొరు6 డొకం డెటు లర్హుండు శిష్టపూజకున్‌ దస్కం. క హరి పాదతీర్థ "సేవా,

పరుండై విలసిల్లు నట్టి భాగవతుని వి

స్ఫురితాంగము లంగము లా,

పరమేశ్వరు నెజుంగ నాకు. బలుకు మునీంద్రా! ద.స్కం.

శ్రీమదాంధ్రమహభాగవతము* సీ. లలిత పతివ్రతా తిలకంబు వంశాభిజాత్య తద్భార్య దుస్సహ దరిద్ర పీడచేం గడు నొచ్చి పెదవులు దడుపుచు శిశువు లాటి చిచ్చుచేం గృశించి మలమల మాండుచు మానసం బెరియంగం బట్టెం డోరెము మాకు బెట్టు మనుచు, బత్రభాజన ధృతప్రాణులై తనుం చేర వేండిన వీనులు సూండినట్ల తే. మయమైన నాకనాండు వగచి నిజాధినాధు. జేరియిటట్లని పలికె నో జీవితేశ! తట్టు ముట్టాడునట్టి పేదతిక మిట్టు నొంప దీని కుపాయ మూహింప వైతి దున్క్మం. తే. బాలసఖుండైన యప్పద్మపత్రనేత్రు( గాన నేంగి దరిద్రాంధకార మగ్ను లయిన మము నుద్ధరింపుము హరి కృపాక టాక్ష రవిదీప్తి వడసి మహాత్మ] నీవు దస్కం. చ. వరదుండు సాధుభక్రజన వత్సలుం డార్తశరణ్యు డిందిరా వరుండు దయాపయోధి భగవంతుండు కృష్ణుండు. దాం గుశసలీ పురమున యాదవప్రకరముల్‌ భజియంపంగ నున్నవాండు నీ వరిగిన మిమ్ము జూచి విభుం డప్పుడ యిచ్చు ననూనసంపదల్‌ దున్కం. మ. కలలోనం దను ము న్నెజుంగని మహాకష్టాత్ముం డైనటిదు ర్పలు+ డౌపతృమయంబునన్‌ నిజదాబ్బాతంబు లుల్లంబులోన్‌ దలంప న్నంతనె మెచ్చి యార్తిహరు( డై తన్నైన నిచ్చున్‌ సుని శ్చలభక్తిన్‌ భజియించువారి కిడండే సంప ద్విశేషోన్నతుల్‌ దన్కం. సీ, ద్వారకానగరంబు నేరీతి( జొత్తును భాస్తురాంతుపురవాసి యైన య ప్పుండరీకాక్షు నఖిలేశు నై బంగి దర్శింపంగలను దద్దారపాలు

దశమ న్కృంధము రెక్కడి విప్రుండ విం దేలవచ్చెద వని యడ్డపెట్టిరే నపుడు వారి కేమైనం బరిదానం మిచ్చి చొచ్చెద నన్న నూహింప నర్థశూన్యండ నేను తే. నయిన నా భాగ్య మతని దయార్దదృష్టి గాక తలపోయ6గా నొండు( గలదె యాతం డేలనన్ను నుపేక్తించు నేటిమాట లనుచు నా ద్వారకాపుర మపుడు సొచ్చి దున్కం. ప్ప విశదమై యొప్పు షోడశ సహస్రాంగనా కలిత విశాల సంగళి6 దనర్చి మహనీయ తపనీయ మణిమయ గోపుర ప్రాసాద సౌధహర్మ్యముల. జూచి మనము బ్రహ్మానందమును బొందంగడు నుబ్బిసంతోషబాష్పముల్‌ జడిగొనంగం బ్రకట మై విలసిల్లు నొక వధూమణి మందిరమున నింతులు చామరములు వీవ తే. దనరు మృదు హంసతూలికా తల్పమందుం దాసు. బ్రియమును బహువినోదములం దనరి మహిత లావణ్య మన్మథమన్మధుండు ననంగం జూపట్టు పుండరీకాయతాక్షు దున్కం, సీ, ఇందీవర శ్యాము వందితసూత్రాము. గరుణాలవాలు భాసురకపోలు. గౌస్తుభాలంకారు. గామితమందారు సురుచిరలావణ్యు సురశరణ్యు హర్యక్షనిభ మధ్యు నఖిలలోకారాధ్యు ఘన చక్రహస్తు జగత్రశస్తు ఖగకులాధిపయాను! గౌశేయ పరిధాను బన్నగ శయను నబ్బాతనయను

శ్రీమదాంధ్రమహాభాగవతము తే. మకరకుండల సద్భూషు మంజుభాషు

నిరుపమాకారు దుగ్ధసాగర విహారు

భూరి గుణసాంద్రు యదుకులాంభోధి చంద్రు

విష్ణు రోచిష్ణు జిష్టు సహిష్టుం గృష్టు దున్కం, మ. కని డాయం జనునంతం గృష్టుండు దళత్కంజాక్షు. డ ప్పేదవి

ఫ్రుని నశ్రాంత దరిద్రపీడితు. గృశీభూతాంగు జీర్ణాంబరున్‌

ఘన తృష్టాతురచిత్తు హాస్యనిలయన్‌ ఖండో త్తరీయున్‌ గుచే

లుని నల్గంతనె చూచి సంభ్రమ విలోలుం డై దిగెన్‌ దల్బమున్‌ దస్కం. క. కఠ మర్గి నెదురుగా. జని,

పరిరంభణ మాచరించి బంధుస్నేహ

స్ఫురణన్‌ దోడ్తెచ్చి సమా,

దరమునం గూర్చుండం బెట్టె. దన తల్పమునన్‌ దన్కం. _ ఉ. ఏమితపంబు సేసెనాకొ యీ ధరణీదివిజోత్తముండు దాల్‌

బామున యోగివిస్క్ఫుర దుపాస్యకు డై తనరారు నీ జగత్‌

స్వామి రమాధినాథు నిజతల్పమునన్‌ వసియించి యున్నవాం

డీ మహనీయమూర్తి కెనయే మునిపుంగవు లెంతవారలున్‌ దున్కం. చ. తన పరియంకమందు వనితామణి యైన రమాలలామ పాం

దును నెడగా. దలంపక యదుప్రవరుం డెదురేంగి మోదమున్‌

దనుకంగం గౌంగిలించి యుచితక్రియలన్‌ బరితుష్టు. జేయుచున్‌

వినయమునన్‌ భజించె ధరణీసురు. డెంతటి భాగ్యవంతుండో దన్కం క. మురసంహరుండు కుచేలుని,

కరము గరంబునం దెమల్చి కడక న్మనమా

గురు గృహమున వర్తించిన,

చరితము లని కొన్ని తడవి చతురత మజియున్‌ దన్కం. సీ. బ్రాహ్మణోత్తమ! వేదపారన లబ్ధ దక్షత

గల చారు వంశంబువలనం బరిణయం బైనట్టి భార్య సుశీల వర్తనముల. దగ భవత్‌ సదృశ యగునె

దశమ నృంధము తలంప గృహక్షేత్ర ధన దార పుత్రాదులందు నీ చిత్తంబు చెందకుంట దోంచయచున్నది యును దుది లోక సంగ్రహార్థ్ధంబు కర్మాచరణంబు "సేయు దున్కం. తే. గతి మనంబున6 గామమోహితులు గాక యధ్థిమై విహితకర్మంబు లాచరించి (ప్రకృతి సంబంధములు నన్ను భవ్యనిష్టం దగిలి యుందురు గొంద జుత్తములు భువిని దున్కం. క. ఎజుంగుదె గురుమందిరమున, వెజఖ వొప్పంగ మనకు నతండు వెలయంగ దెలుప న్నెజు6గంగ వలసిన యర్థము, తెటింగి పరిజ్ఞాన మహిమ లెజుంగుట లెల్లన్‌ దున్కం. తే. తివిరి యజ్ఞాన తిమిర ్రదీప మగుచు నవ్యయం బైన బ్రహ్మంబు ననుభవించు భరిత సత్వుండు సత్కర్మ నిరతు. డతుల భూసురశ్రేష్టు. డనఘుండు బుధనుతుండు దస్కం, క. వనజోదర! గురుమందిర, మున మునము వసించునాండు ముదమున. గావిం పని నని లెవ్వియు. గలవే, విను మవి యట్టుండనిమ్ము విమలచరిత్రా! దున్కం. క. గురుమతి. దలయగ ద్రిజగ, ద్గురుండ వనందగిన నీకు గురు. డనంగా నొం దొరు౯ డెవ్వం డింతయును నీ, కరయంగ విడంబనంబ యగుంగాదె హరీ! ద.న్కం, క దళమైన పుష్పమైనను, ఫలమైనను సలిల మైన బాయనిభక్తిన్‌ గొలిచిన జను లర్బ్పించిన, నెలమిన్‌ రుచిరాన్నముగనె యేను భజింతున్‌ దస్కం

శ్రీనుదాంధ్రమహాభాగవతము క. అని పద్మోదరు. డాడిన, వినయోక్తుల కాత్మ నలరి విప్రుడు దాందె చ్చిన యటుకులు దగ నర్చిం, పనునేరక మోమువంచి పలుకక యున్నన్‌ ద.న్కం. క. మురహరుండు పిడిక( డటుకులు, గర మొప్పంగ నారగించి కౌతుకమతి మై మజఖీయును పిడి9ండు గొనం ద, తృ్కర మప్పుడు వట్టె. గమల కరకమలములన్‌ దస్కం, క. సాంపారంగ నితనికి బహు, సంపద లందింప నవియ చాలును నిళభ క్షింపంగ వలవదు త్రిజగ, తృంపత్కర! దేవదేవ! సర్వాత్మ హరీ! దన్కం. క. నా పుణ్య మరయ నెట్టిదొ, యా పుణ్యనిధిం బ్రశాంతు నచ్చుతు నఖిల వ్యాపకు( బ్రహ్మణ్యునిం జి, ద్రూపకుం బురుషోత్తముని. బరుం గనుంగొంటిన్‌ దన్కం, సీ. పరికింపం గృపణస్వభావుండ నై నట్టి యే నేడ నిఖిలావనీశ్వ రైన యిందిరాదేవికి నెనయంగ నిత్య నివాసుండై యొప్పు న వ్వాసుదేవుం డేడ నన్నర్థిమై. దోడబుట్టినవాని కై వడి6 గౌంగిటం గదియం జేర్చి దైవంబుగా నన్ను భావించి నిజతల్పమున నుంచి సత్కియల్‌ పూని నడపి కీ. చారు నిజవధూ కర సరోజాత కలిత చామరానిలమున గతశ్రమునిం జేసి శ్రీకుచాలిప్త చందనాంచిత కరాబ్ద తలములను నడ్డు లాత్తె వత్సలత మెఅసి దున్కం.

దశవు నృంధవముఎ ఉ. శ్రీనిధి యిట్లు నన్ను బచరించి ఘనంబుగ విత్త మేమియు న్నీని తెజంగు గానంబడె నెన్న దరిద్రుండు సంపదంధు. డై కానక తన్ను. జేరం డని కాక శ్రితార్తిహరుండు సత్కృపాం భోనిధి సర్వవస్తు పరిపూర్ణునింగా ననుం జేయకుండునే. _ దున్కం. సీ, భానుచంద్ర ప్రభాభాసమాన స్వర్ణ చంద్రకాంతోపల సౌధములును గలకంఠ శుక నీలకంఠ సముత్కంఠ మానిత కూజి తోద్యానములును పుల్లసితాంభోజ హల్లక కల్హార కైరవోల్లసిత కాసారములును మణిమయ కనకకంకణ ముఖాభరణ విభ్రాజిత దాసదాసీజనంబు కే. గలిగి చెలువొందు సదనంబు. గాంచి విస్మ యమును బొందుచు నెట్టి పుణ్యాత్ముం డుండు నిలయ మొక్కా యపూర్వమై నెగడె మహిత వైభవోన్నత లక్ష్మీనివాస మగుచు దున్కం. సీ కమనీయ పద్మరాగ స్తంభకంబులు6 గొమరారు పటికంపు కుడ్యములును మరకత నవరత్త్తమయ కవాటంబులు6 గీలిత హరినీల జాలకములు దీపిత చంద్రకాంతోపల వేదులు నంచిత వివిధ పదార్థములును దగు హంసతూలికా తల్పంబులును హేమ లాలిత శయనస్థలములు. దనర తే. సమధి కోత్తుంగ భద్రపీఠములు సిరులు మానితోన్నత చతురంతయానములును వలయ సద్వస్తు పరిపూర్ణ వాటికలును గలిగి చెలువాందు మందిరం బెలమి6 జొచ్చి ద.స్కం.

శ్హీమదొంధ్రమహాభాగవతవుు అ. ఎన్నం గ్రొత్తలయిన యిట్టి సంపదలు నా కబ్భు టెల్ల హరి దయావలోక నమునం. జేసి కాడె నలినాక్షుసన్నిధి నర్థి నగుచు నేను నరుగుటయును దున్కం, ఆ. దేవదేవుం ఉఖిబభావజ్ఞు. డౌణ్రిత వరదు6 డయిన హరికి ధరణిసురులు దైవళములు గాన ధారుణీదివిజుల కంటె దైవ మొకడు. గలండె భువిని దున్కం, అ దుష్ట శిక్షణంబు దురిత సంభరణంబు శిష్ట రక్షణంబు సేయందలంి భువిని నునుజుం. డగుచుం బుట్టిన శ్రీ కృష్ణు విమలచరిత మెల్ల విస్తరింప్ప దున్కం, క. ఆ రాజులు గాంచిరి నిజ, నారీయుతు లగుచు నంగనాపరివారువ్‌ ధీరున్‌ దానవకుల సం, హారున్‌ గోపీ మనోవిహరు నుదారున్‌ దున్కం, సే ఆదిత్య చంద్రొగ్ని మేదినీ తారాంబు మారుతాక్రాశ వావ్మానము లోల్రి, బరికింపం దత్తదుపాసనంబులం బునీతములు చేయం సమర్థములు గావు సకలార్థ గోచర జ్ఞానంబు గల మహాత్మకులు ముహూర్తమాత్రమున సవం జేసి పావనములు సేయుదు రదియు నట్టుండె ధాతుత్రయయుక్త మైన తే కాయమం దాత్మ బుద్ధియుం గామినీ కు మారులందు స్వకీయాభిమానములును( దివికి జలమ్సున్తం దీర్ధబుద్ధియునుం జేయు నట్టి మూఢుండు పశుమూ ట్టి ర్గుం డనలగ బరంగు దస్కం,

దశమ న్కృంధము ఆ. మరలి మరలి కృష్ణ! మాధవ! గోవింద! వద్మనాభ? భక్తపారిజాత! దేవదేవ! యనుచు దివిరి చూచుచు మథు రాభిముఖ్యు లగుచు నరిగి రంత దున్కం. క. కాన భవత్పద పద్మ ధ్యానంబున గాని శాస్త తత్వంబులచేం గానరు శ్రుతి సంవేద్యము, నైన భవత్పదము చిన్మయాకార! హరీ! దున్కం, తే. కృష్ణ పరమాత్మ యదుకుల క్షీరవార్డి పూర్ణచంద్రమ! దేవకీపుత్ర! సుజన వినుత! నారాయణాచ్యుత! వేదవేద్య! భక్తజనపోష పరితోష! పరమపురుష! దున్కం. క మది. దలపోయంగ జలబు, ద్భుదములు ధరం బుట్టీ పాలియు పోలిక గల యీ త్రిదశాది దేహములలో, వదలక వర్తించు నాత్మవర్గము నోలిన్‌ దున్కం. ఆ ప్రళయవేళ నీవు భరియింతు వంతకు6 గారణంబ వగుట' గమలనాభ! భక్తపారిజాత! భవ భూరి తిమిర ది నేశ! దుష్ట దైత్యనాశ! కృష్ణ! దన్కం. తే పుత్ర దార గృహ క్షేత్ర భూరివిషయ ఘన సుఖాసక్తు. డగుచు నే మనుజుండేని నర్థిం జరియించు వాండు భవాబ్ధిలోన+ జెంది యెన్నాళ్ళకును దరిం జేరలేండు దున్కం. క. శ్రీనాయక! నీ నామము, నానా భవరోగ దుఃఖ నాశమునకు వి న్నాణం బగు నాషధ మిది, గానరు దుష్టాత్ము లకట! కంజదళాక్షా! ఏ.న్కం.

శివకవులు తే. నిన్ను. జూడని కన్నులు నిష్ఫలములు

నిన్ను నాడువని జిహ్వ దా నీరసంబు

నిన్ను. గానని దినములు నింద్యము లగు ,

గన్నులను జూచి మమ్మును గారవింపు ఎన్కం. ఉ. కాటుక కంటినీరు చనుకట్టపయింబడ నేల యేడ్చె దో

కి ఉభదైత్యమర్హనుని గాదిలికోడల! యో మదంబ! యో

హాటకగర్భురాణి! నిను నాంకటికిం గొనిపోయి యల్ల క

ర్థాటకిరాటకీచకుల కమ్మం ద్రిశుద్ధిగు నమ్ము భారతీ! అవతా ఉ. బాలరసాలసాలనవపల్ల వకోమల కావ్యకన్యకం

గూళల కిచ్చి యప్పడుపుంగూడు భుజించుటకంటె సత్కవుల్‌

హాలికులైన నేమి? గహానాంతరసీమలం గందమూలకౌ

ద్లాలికులైన నేమి? నిజదారసుతోదరపోషణార్థమై అవతా చ. వలువదు తల్లి! నీకు. దగువాని వయోగుణరూపవంతు నీ

వలచినవాని. జేసెద నవశ్యము; నీవ దపంబుసేయంబో.

దలంపకుమమ్మ! చిత్తపరితాపము సేయకుమమ్మ మాకు; కో

మలి! వనదుర్గవాసము ప్రమాద మగుం దగ దాడువారికన్‌ కు.నం. శా వ్రాలున్‌ వ్రాలు శివార్చనా పరవశ వ్యాప్తిన్‌ ప్రమోదంబునన్‌

గ్లాలున్‌ గ్రాలు నహర్షిశంబు శివలింగ ధ్యాన సంపన్నుడై

సోలున్‌ సోలు నపారసార వివిధస్తోత్ర ప్రలాపంబులన్‌

దేలున్‌ దేలు మహానుభావ సుఖవార్థిం భక్తుడుద్యద్గుణా! _ కు.నం, ఉ. శ్రీగురులింగమూర్తి! సువిశేష మహోజ్వల కీర్తి! సత్రియో

ద్యోగ కళాప్రపూర్తి! యమధూత పునర్భవజార్తి! పాలితా

భ్యాగతసం శ్రితార్థి కవి పండిత గాయక చక్రవరి! దే

వా! గతినీవె మాకు బసవా! బసవా! బసవా! వృషాధిపా? వళ ఉ. మార మాదవహార! సుకుమార శరీర! గణ ప్రసాద వి

స్తార! వృషావతార! సముదారవిహార। సమద్దయా పరి

ష్కార శుభప్రకార! యవికార! మహాజగదేకవీర్ర! దు

ర్వార! శరణ్యమయ్య బసవా! బసవా! బసవా! వృషాధిషా? వశ

భాస్కర రామాయఃఎము

ఉ. రాజట! యంతమీద మరిరాముడు తానట! భీకరాజులన్‌

రాజుల ద్రుంచు తత్రసృతరక్తములం పితృతర్పణక్రియల్‌

రాజల జేసియున్న భృగురాముడు తుచ్చ మదాంధులైన యీ

రాజుల గీజులన్‌ వెడగు రాముల గీముల చూచి పైచునే? భా.రా. శా ఇంతీ! యెవ్వరిదాన? విందునికి మున్నేమండ్రు నీనామ? మి

క్కాతారంబున కేల వచ్చితి? జగత్కల్యాణ మీదేహ మ

త్యంతాయాసము పాందచేసిన నిమిత్తంబేమి? నీవేటికిన్‌

వంతం పొందినదాన? విట్టనుడు నన్వామిక్షి దానిట్టనున్‌ భారా, చ. కమల భవుండుతాత, గుణగణ్యుడు విశవసుండు తండ్రి, హే

మమయ వినూత్త రత్షచయ మండిత మాత్మపురంబు లంక, వి

క్రమము త్రిలోక భీకర మఖండ శుభాకర మైన దైత్య రా

జ్యమునకు నేను భర్త బటు శౌర్యుడ రావణ నామధేయుడన్‌! భారా. ఉ. “ఏ జనకాత్మజన్‌; దశరథేశ్వరు కోడల, రాముభార్య జుం

డోజనులార; యడ్డపడరో సురలార; సురారి” కంచు నం

భోజ దళాక్త్షి శైల వన భూములు దాటుచు భీతి నేగుచో

నీ జలరాస్‌ జూచి మది నెంత తలంచెనో యేమి సేయుదున్‌ భారా ఉ. అల్లవె లెన్సపువ్వు” లని యందని గుత్తుల ధిక్కుసూపి, తా

నలి నచేర “నేను నెగయన్‌ నిను నెత్తిదం గోయు మంచు భూ

వల భు: డొదటం బొదివి వామవిలోచన నెత్తె దత్తనూ

వల్డ్‌ కతోనమై: బులకవర్గము కాముండు నారువోయంగన్‌ నిర్వ రా. చ. అలినిభవేజి చంద్రసదృశానన యుత్పలపత్రనేత్ర కో

మలలతికాభిరామభుజ మంజులవృత్తలసత్కుచద్వయీ

కలిత సుమధ్య హృద్యకటి కామ్యతరోరువు రమ్యజంఘ యు

జ్వ్వలచరణాబ్ద తద్వనిత జానకి నా విలసిల్లు రావణా! ఎజ్జన రా,

మొల్ల రామాయణము గ్‌ తేనె సోంక నోరు తీయన యగుర్‌తి తోడ నర్ధమెల్లం చోంచకుండ గూఢశబ్దములను గూర్చినకావ్యమ్ము మూంగ చెవిటివారి ముచ్చ టగును మొర్తొ చ. “సుడిగొని రాము పాదములు సోకిన ధూళి వహించి రాయియే ర్పడ నాక కాంత మయ్యె నట పన్నుగ నీతని పాదరేణు వి య్యెడ వడి నోడ సోక నిది యేమగునో యని సంశయాత్ముడై కడిగె గుహుండు రామపద కంజయుగంబు భయంబు పెంపునన్‌! మొ.రా, గీ. అట్టి రామున కీ యబ్బి యనగ నెంత? లంక యన నెంత? దనుజుల పొంకమెంత? నీ వనగ నెంత? నీ లావు చేవ యెంత?” చెప్ప నేటికి నీవె చూచెదవు గాక! మొరా, క “ఉన్నాడు లెస్స రాఘవు డున్నాడిదె కపుల కూడి యురుగతి రానై యున్నాడు - నిన్ను గొనిపో నున్నాడిది నిజము నమ్ము ముర్వీతనయా[ మొరా. సీ “నీల మేఘ చ్భాయ బోలు దేహమువాడు ధవళాబ్ద పత్ర నేత్రములవాడు కంబు సన్నిభమైన కంరంబు కలవాడు చక్కని పీన వక్షంబువాడు తిన్ననై కనుపట్టు దీర్ధ బాహులవాడు ఘనమైన దుందుభి స్వనమువాడు పద్మరేఖలు గల్లు పద యుగంబులవాడు బాగైనయట్టి గుల్ఫ్భములవాడు గీ కపటమెరుగని సత్య వాక్యములవాడు రమణి! రాముడు శుభ లక్షణముల వాడు ఇన్ని గుణముల రూపింప నెసగువాడు వరుస సౌమిత్రి బంగారు వన్నెవాడు!” మొరా

మొల్ల రామాయణము ఊఉ. “రాజులు కొంతియందు, రతిరాజులు రూపమునందు, వాహినీ రాజులు దానమందు, మృగరాజులు విక్రమ కేళియందు, గో రాజులు భోగమందు, దిన రాజులు సంతత తేజమందు, రా రాజులు మానమందు, నగరమ్మున రాజ కుమారులందరున్‌[”” మొ.ర్నా సీ. “నిడుద పెన్నెరి వేణి జడలుగా సవరించి మలిన జీర్ణాంబరం బొలియ గట్టి భూమే రజంబు విభూతి పూతగ బూసి తన పతిమూర్తి చిత్తమున నిల్పి, నిరశనస్థితితోడ నిలచి భూశయ్యను బవళించి నిదుర యేర్చడగ విడిచి తారక బ్రహ్మ మంత్రంబు బఠింపుచు గరిన రాక్షస దుర్ముగముల లోన గీ. సహిత లంకా మహాద్వీప గగనసీమ దపము సేయుచు నున్నాను తన్నుగూర్చి నాకు బ్రత్యక్ష మగుమని నాథునకును విన్నవింపుము సత్త్వగుణ సంపన్న! నీవు! మొ.రా, శా. కంటిన్‌ జానకి. బూర్ల్గ్లదంద్రవదనన్‌ గల్యాణీ నాలంకలో! గంటిన్‌ మీపదపంకజంబులను నేం గౌతూహలం బొప్పంగా6 గంటిన్‌ మీకరుణావలోకనము విఖ్యాతంబుగాం గీర్తులం గంటిన్‌ మాకపివీరబ్బృందములలో గాంభీర్యవారాన్నిధ! మొ.రా, మ. కరుణాసింధుండు సత్యసంధుండు జగత్కళ్యాణబంధుండు బం ధురసొజన్యుండు లోకమాన్యుండు గుణస్తోమైకధన్యుండు సా గరగంభిరుండు మేరుధీరుండు శుభాకారుండు సంగ్రామదు ర్థరదోర్థాముండు వైరిఖభీముండు ననన్‌ రాముండు మించు న్మహిన్‌ రరా. ఊ. ఎవ్వరిదానవే జలరుహేక్షణ! యెయ్యది పేరు దెల్పవే జవ్వని! యెవ్వనిం దలంచి చయ్యన బోయెదవే? మిటారి! నీ జవ్వనమున్‌ విలాసమును జక్కదనంబును నీటు6 జూచినన్‌ బువ్విలుకానిక్షైన బభ్రమపుట్ట౭గదే భువనైకమోహినీ! ఉఊరా.

అచ్చతెనుగు రామాయణము చ. జగములతల్లియై పుడమిజవ్వని గొదిలిపట్టియైన యి

మ్ముగుదలమిన్నం దెచ్చితివి మోసమెటుంగక నీకు నెవ్వరుం

దగదిదియంచు. దెల్బంగల దంటలు గల్గమింజేసి యిట్టి గీ

డగపడె నింకనైన విడనాడక రాముని ప్రాపు జేరుమీ అ.తె.రా. శా. విన్నంజాలు భవన్మహత్వము భవద్విజ్ఞాన సద్గోష్టి యం

దున్నంజాలు భవత్పదాంబురుహ సేవోత్సాహ సంపన్నులం

గన్నం జాలు భవత్సమంచిత జగత్కల్యాణ నామంబు పే

ర్కొన్నం జాలు నరుండు శాశ్వత శుభారూఢుండు లక్ష్మీశ్వరా! న.పు. శా. నోరం జేతులు రెండు గ్రుక్కి కొనుచున్‌, మో మెల్ల భాష్పాంజన

'స్మేరంబై తిలకింప నేడ్చుచు, బొరిన్‌ మీ జేతులం గన్నులిం

పారం దోముచు, చేవబూని పిరు దొయ్యన్‌ మీది కల్దార్చుచున్‌

శ్రీరమ్యాంఘి యుగంబు గింజుకొనుచుం, జెల్వంబు రెట్టింపగన్‌ హ.వం, మ. అరి. జూచున్‌; హరి6 జూచు(; జూచుకములం దందంద మందారకే

సరమాలామకరందబిందుసలిలస్యందంబు లందంబులై

తొరుగం, బయ్యెదకాం గొకింత దొలంగం, దోడ్లో శరాసారముం,

దరహాసామృతపూరముం గురియుచుం, దన్వంగి కేళీగతిన్‌ ఉ.హ.వం. చ. వలవదు తల్లి! నీకు. దగువాని వయోగుణరూపవంతు నీ

వలచినవాని. జేసెద నవశ్యము; నీవు దపంబు సేయంబోం

దలంపకుమమ్మ! చిత్తపరితాపము సేయకుమమ్మమాకు; కో

మలి! వనదుర్గవాసము ప్రమాద మగుం దగ దాడువారికిన్‌ కుననం శా, వ్రాలున్‌ వ్రాలు శివార్చ్సనాపరవశవ్యాప్తిన్‌ ప్రమోదంబునన్‌

గ్రాలున్‌ గ్రాలు నహర్షిశంబు శివలింగధ్యానసంపన్నుండై

సోలున్‌ సోలు నపారసారవివిధస్తోత్ర ప్రలాపంబులన్‌

దేలున్‌ దేలు మహానుభావసుఖవార్ధిం భక్తుం డుద్యద్గుణా! అసా, ఉ. శ్రీగురులింగమూర్తి! సువిశేషమహోజ్జ్వలకీర్తి! సత్రియో

ద్యోగకళాప్రపూర్తి! యవధూతపునర్భవజార్తి! పాలితా

భ్యాగతసం శ్రితార్థికవిపండితగాయకచగక్రవర్తి! దే

వా! గతి నీవె మాకు బసవా! బసవా! బసవా! వృషాధిపా! వశ.

దశకుమార చరిత్రము (792 ఉ. కర్టునికంటె దాత; రతికాంతునికంటెను రమ్యమూర్తి; సౌ పర్జునికంటె వీరుండు; ప్రభాకరుకంటె. బ్రతాపశాలి; దృ క్కర్ణకులారినాయకునికంటెను నత్తానమ్మాశు౭దర్శిడుం నం పూర్ణవితీర్ది మంత్రిజనవుంగవు సీద్దయతమ్ము. గొమ్మనిన్‌ దకు,చు ఏ. ఎవ్వనిమాహాతస్ట 'మెహ్పురు వేసముక్‌ చెలంగి సుస్తోతముల్‌ సేయుచుండు నెవ్వనిశాసనం జేడుదీవులరాజు లకు శిరోభూషణలక్ష్మి నొందు నెవ్వనిరక్ష మహేంద్రాది సురలకు బెట్టనికోటయై "పెంపుదాల్చు నెవ్వనిసత్కీర్తి యీాయజాండం బెంత యంతయు. దానయై యతిశయిల్లు గీ నట్టి మహితగుణాభరణాభిరామ మూర్తి ప్రత్యర్థినృపసమవర్తి పరమ పూజ్యసామాజ్యవైభవస్ఫూర్తి నిత్య సత్యవర్తి హరిశ్చంద్రచక్రవర్తి మా.వు. సీ. అక్షరజ్ఞుండుగాని యతనికి శాస్త పు రాణాగమాదులు రావు సారంగ, గ్రంథాదిగమశక్తి గలుగక శుద్ధ వి వేకంబు లేదు, వివేకశుద్ధి కలుగక కర్తవ్యకర్మ మెబుంగడు కర్తవ్య మెజుంగక కడంగి చేయు క్రియల నీగంగరాని కిల్చిషంబుల. బొందు6 బాపుండు నరకకూపమున.6 దైెళ్ళు, అ. నరకవాసి పేదనరు. డగు బేదయై కడుపుకొజణకు.€ బాతకములుసేసి రౌరవమున6 గూలు6 గ్రమ్మజనట్ట యా పదల కెల్ల గుదురు చదువులేమి కేబా.

(80) శృంగార నైషధం ఉ ఎవ్వరిదాన వీవు హరిణేక్షణ! యెయ్యది నీకుయథేరు ని న్నె వ్వతె దెచ్చె జెప్పుమిట నేర్పడ బంటుగ నన్ను నేలు మం చవ్వసుధేశ్వరుం డతివహస్తము వట్టిన ధైర్యమూలముల్‌ ద్రవ్వెడు కన్నులంగొని యదల్చి వదల్బెం గరంబు చయ్యనన్‌ రేబా. ఉ. స్వీకృతపుణ్యశీలుండు; వశీకృతసర్వనిలింపనాధుం డూ రీకృతధర్మమార్గు( డురరీకృతనీతివిశారదుండు; దూ రీకృతదుష్టచేష్టుండు; నరీకృతదానవవల్లభుండు, మో ఘీకృతవీరవైరి; సముఖీకృతధీరుండు; రాఘవుం డిలన్‌ అయ్యలా. ఉ బ్రాహ్మీదత్తవరప్రసాదుండ; వురుప్రజ్ఞావిశేషోదయా జిహ్మస్వాంతుండ, వీశ్వరార్చనకళాశీలుండ, వభ్యర్షిత ట్రహ్మాండాదిమహాపురాణచయతాత్పర్యార్థనిర్థారిత బ్రహ్మజ్ఞానకళానిధానమవు, నీభాగ్యంబు సామాన్యమే! శ్రీనాధుడు చ. పనివడి నారికేళఫలపాకమునం జవియైన భట్టహ ర్నుని కవితానుగుంభములు సోమరిపోతులు కొంద జయ్య లౌ నని కొనియాడనేర; రది యట్టీద; లేజవరాలు చెక్కుల గీ టిన వసవల్ఫు బాలకుడు డెందమునం గలంగంగ నేర్చునే? శ్రీనాధుడు సీ. తల్లి మదేక పుత్రక, పెద్ద, కన్నులు కానవిప్పుడు, మూడుకాళ్ళ ముసలి, ఇల్లాలు కడుసాధ్వి యేమియు నెరుగదు, పరమ పాతివ్రత్య భవ్య చరిత; వెనుక ముందరలేరు నెవరైన చుట్టాలు, లేవడీ యెంతేని జీవనంబు, దానకకన్న సంతానంబు శిశువులు, జీవనస్థితికేన తావలంబు, తే కృప దలపగదవయ్య యోనృపవరేణ్య యభయ మీవయ్యయో తుహినాంశువంశ కావగదవయ్య యర్హ్జార్థి కల్పశాఖ నిగ్రహింపకు మయ్య యోనిషధరాజ శ్రీనాధుడు

హరవిలాసము శా అక్షయ్యలబుగ దివ్యమాధుకరభిక్షాన్నంబు వడ్డించెం దా గోక్షీరంబులతోడ శర్కరలతో6 గ్రొన్నేతితో. దేనెతో ద్రాక్షాదాడిమచూతపాకములతో దాక్షాయణీభర్తకున్‌ చక్షూరాగ మెలర్చంగా హరిణి విశ్వాసంబుతో ముంగిటన్‌ శ్రీనాథుడు శా శాకాహరుడు నిర్దితేంద్రియుడు పాషాణాగ్రతల్పుండునై నాకేశప్రియ నందనుండు సలిపె న్నానా ప్రకారంబులన్‌ వాకుం జిత్తము దేహము న్గరియెకా నానా తపశ్చర్యలన్‌ వ్యాకర్ణోరక సింహ భల్లుకలులాయా భీల శైలాటవిన్‌ శ్రీనాథుడు సీ తెల్లని గడ్డంబు తెల్లనిమీసము ల్నరసిన రోమపాండుర శిరంబు మధావిబొట్టును మెణుంగు జన్నిదములు భూతిలలాట త్రిపుండ్రకంబు గావి దోవతియును గంధోత్తరీయంబు నిష్టకోలయు6 జంకనిజ్జీతోలు బంచాంగముష్టియు.6 బాణి. బవిత్రయు నొక్కవ్రేలికీ వెండియుంగరంబు తే జాలు బొజ్జ్ఞయు€ గుశదబ్బ సంచెలయును సడమ కేలను నిడుగోల గొడుగు దాల్చి తనకు నజ్ఞాతగా నొక్కతపసి వృద్ధు బ్రాహ్మణుడు వచ్చె నొయొ్యొయ్య పార్భుకడకు శ్రీనాథుడు ఉ. చక్కని వాడవెంతయును చల్లనివాడవు భాగ్యరేఖ పెం సెక్కినవాడ వీవిపినమెక్కడ నీ సుకుమారతాగుణం బెక్కడ ఘోర వీరతప మీయెలప్రాయము నందు చేయునే అక్కట యెవ్వడైన నకృతాత్ముడ నీ వొకరుండు దక్కగన్‌ శ్రీనాథుడు శా. తల్లీ! యిన్ని దినాలకేనియు సుధాధారారస స్యందియై యుల్లంబున్‌ సుఖియింప జేయు ఫలుకెట్లో వింటె నివ్వీటిలో? పెల్దాకొన్న తనాన నే నొకడనే భిక్షానకున్‌ వత్తునో? యెలన్‌ శిష క్రొ గు ల్లన్‌ శిష్యుల కొంచువత్తునో? నిజం బేర్పాటుగా జెప్ప్తుమా! శ్రీనాథుడు

కాశీఖండము సీ. చిన్నారి పొన్నారి చిరుత కూకటినాడు రచియించితి మరుత్తరాట్బరిత్ర నూనూగు మీసాల నూత్న యౌవనమున శాలివాహన సప్తశతి నొడివితి సంతరించితి నిండు జవ్వనంబున యందు హర్ష నైషధ కావ్య మాంధ్ర భాష ప్రొాఢ నిర్భర వయః పరిపాకమున గొని యాడితి భీమనాయకుని మహిమ గీ. ప్రాయ మింతకు మిగుల గైవ్రాలకుండ కాశికాఖండ మను మహాగ్రంధ మేను దెనుంగు6 జేసెదం గర్గాటదేశకటక పద్మవనహేళి శ్రీనాథభట్టకవిని. శ్రీనాథుడు సీ, వచియింతు వేములవాడ భీమన భంగి నుద్దండ లీల నొక్కొక్క మాటు భాషింతు నన్నయభట్టు మార్గంబున నుభయ వాక్‌ ప్రాఢి నొక్కొక్క మాటు వారక్రుత్తు తిక్కయజ్వ ప్రకారము రసా భ్యుచిత బంధముగ నొక్కొక్క మాటు పరిఢవింతు ప్రబంధపరమేశ్వరుని ఠేవ సూక్తి వైచిత్రి నొక్కొక్కమాటు గీ. నైషధాది మహాషప్రబంధములు పెక్కు చెప్పినాడవు మాకు నాశ్రితుడ వనఘ! యిపుడు చెప్ప దొడంగిన యీ ప్రబంధ మంకితము జేయు వీరభద్రయ్య పేర శ్రీనాధుడు ఊఉ. కంటికి నిద్రవచ్చునె? సుఖంబగునేరతికేళి? జిహ్వకున్‌ వంటక మించునే? యితర వైభవముల్‌ పదివేలు మానసం బంటునె? మాను షంబు గల యట్టి మనుష్యున కెన్నడేనియున్‌ గంటకుడైన శాత్రవుం డొకండు తనంతటివాడు కల్గినన్‌ శ్రీనాథుడు

శ్రీనాథుడు

ఉఊ. వేదపురాణ శాస్త్ర పదవీ సదవీయసి యైన పెద్ద ము

త్రైదువ కాశికానగర హాటక పీఠ శిఖాధి రూఢ య

య్యాదిమ శక్తి “సంయమివరా! యిటుర!”మ్మని పిల్చి హస్త సం

జ్ఞాదరలీల రత్నకటకాభరణంబులు ఘల్గుఘల్లనన్‌ ఠాఖం. శా. ఆ కంఠంబుగ నీవు మాధుకర భిక్షాన్నంబు భక్తింపగా

లేకున్నం గడు నంగలార్చెదవు మేలే! లెస్స శాంతుండవే!

నీ కంటెన్‌ మతిహీనులే కటా కటా వీవార ముష్టింపచుల్‌!

శాకాహారులు! కందభోజులు! శిలోంఛప్రశ్రముల్‌ తాపసుల్‌ కా.ఖం. శా. కుల్లాంయుంచితి, కోకగట్టితి, మహాకూర్పాసమున్‌ తొడ్గితిన్‌

వెల్గుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ విశ్వస్త వడ్డింపగా

చల్గాయంబలి ద్రావితిన్‌ రుచుల దోసంబంచు పోనాడితిన్‌

తల్లీ కన్నడ రాజ్యలక్ష్మీ దయలేదా! నేను త్రీనాధుడన్‌ చ. అరుణ గభస్తబింబ ముదయాద్రి పయింబడ తేరగిన్నైలో

“పెరుగును వంటకంబు వడపిందియలుం కుడువంగ పెట్టుని

ర్భర కరుణా ధురీణయగు (ప్రాణము, ప్రాణము తల్లియున్నదే!

హరహర యెవ్వరింక కడుపారగ పెట్టెద రప్పితాన్నముల్‌ కా.ఖం. శా. ఆ సారంగ విలోల లోచనను గాఢాలింగనక్రీడలన్‌

నాసొగారము కేళితల్పము పయిన్‌ మన్నించి మంత్రీశుడ

త్యాసక్తిం చవి చూచు నెట్టుకొని మృత్సా స్వాదన ప్రక్రియా

వ్యాసంగంబున కమ్మనైన యదసీయంబైన బింబోష్టమున్‌ శిమ.

మ్మంచున్‌ కెంజిగురాకు మోవి ణిసిధాత్వర్థం బనుష్టింతునో

పంచాస్త్రోపని షద్రహస్య పరమ బ్రహ్మ స్వరూపంబు నీ

కాంచీదామ పదంబు ముట్టుదునో; యో కర్ణాట తాటంకినీ! క్రీరా. క. సిరిగల వానికీ చెల్లును

తరుణులు పదియారువేల తగసెండ్డాడన్‌

తిరిపెమున కిద్దరేలా?

పరమేశా! గంగ విడుము పార్వతిచాలున్‌ శ్రీనా.

శ్రీనాధుడు క. చిను చినురా చిల్లర చ మకటలటి నీళ్ళు నాపరాళ్ళు సజ్జ చాన్న కూళ్ళు సర్పంబులును లేళ్ళు తనా పల్గెనాటి. సీమ పల్లెటూళ్ళు త్తైనా. క. రసికుడు పోవడు పల్నా డెసగంగారంభయైన యేకులె వడుకున్‌ వసుధేశుడైన దున్నును _ కుసుమాస్తుండైన జొన్న కూడే కుడుచున్‌ శ్రీనా. సీ. దీనారటంకాల దీర్ధ మాడించితి దక్షిణాధీశు ముత్యాలశాల బలుకుతోడై తాంధ్ర భాషా మహాకావ్య వైషధ గ్రంధ సందర్భమునకు బగులగొట్టించి తుద్భట వివాద ప్రాఢ్సి గౌడ్పి డిండిమభట్టు కంచుఢక్క చంద్రభూష క్రియాశక్తి రాయలయొద్ద బాదుకొల్పితి సార్వభౌమ బిరుదు తే. యెటుల యొప్పించెదో నన్నునింక మీద రావుసింగ మహీపాలు ధీవిశాలు నిండు కొలువున నెలకొని యుండి నీవు సరస సద్గుణ నికురంబ శారదాంబ త్రీనా, సీ. కవిరాజు కంఠంబు కౌగలించెను కదా పురవీధి నెదురెండ పొాగడదండ సార్వభౌముని భుజాస్తంభ మెక్కిను కదా నగరివాకిటనుండు నల్లగుండు వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసుముంజేత వియ్యమందెను కదా వెదురుగొడియ ఆంధ్రనైషధకర్త యంఘ్రి యుగ్మంబున తగిలి యుండెను కదా నిగళయుగము తే కృష్ణవేణమ్మ కొనిపోయె నింతఫలము బిలభిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు

శ్రీనాధుడు బొడ్డు పల్లెను గొడ్డేరి మోసపోతి నెట్టు చెల్లింతు టంకంబు లేడు నూర్లు? శ్రీనా. సీ. క్రాశికా విశ్వేశు కలిసె వీరారెడ్డి రత్నాంబరమ్ము లేరాయడిచ్చు రంభకూడె తెనుంగురాయ రాహత్తుండు కస్తూరికేరాజు ప్రస్తుతింతు స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సన్న మంత్రి మరి హేమ పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి కలుగు కైలాసగిరి పండె మైలారు విభుడేగి దినవెచ్చమేరాజు తీర్చగలడు తే. భాస్కరుండు మున్నె దేవుని పాలికరిగె కలియుగంబున నికనుండ కష్టమనుచు దివిజకవి గుండియల్‌ దిగ్గురనగ నరుగుచున్నాడు శ్రీనాధుడమరప్పురికి శ్రీనా చ. చులుకని పద్యమైన గడు6€ జోద్యము చేయుచు. జిన్నవాని6 బె ద్దలు గొనియాడ6గాను విని తప్పులు పట్టం దలంతు రక్షతముల్‌ బిలి బిలి మాటలాడ దను బెంచిన వానికి ముద్దుగాక యా పలికెడు చిల్కపిల్లం గని బాగురు6 బిల్లులు సంతసిల్లునే కొాగో, ఉ. నీకు విచారమేల మహనీయ చరిత్రవు నీ మనంబు గం గా కమనీయ పావనము కల్మష మందగ నేరదెంచు మం దాకిని నిర్భరాకృతి నుదారగతిం చనుదెంచు టెల్ల ర త్హాకరు( బొందంగాక యహహా చననేర్చునె చౌటకుంటకున్‌ శృళా. ఊఉ. అల్లన విచ్చు ఇెంగలువలందు రజంబను కప్పురంబు పై చలగ చల్లనై వలచు సౌరభముల్‌ వెదజల్లు భావముల్‌ పల్గవ హస్తే చన్నుంగవ పయ్యెద జీబుగం దోంచయభాతిగా౬ బిల్లలమళ్ఞీ వీరన యభిజ్ఞుండు చెప్పగనేర్చు6 గబ్బముల్‌! జైభా. ద్వి. జనపతుబేయూరు సత్యమేయూరు-వినగూడదీమాట విడువుముచాలు ఏడ హరిశ్చంద్రు€ డెక్కడిసత్య-మేడ నమ్మెడిదిది యినవంశజులకు హితవుమీజీన పురోహితుండవు గాన-శతముఖంబులరేగి సన్ను తి6 జేతు వభిమతం బింద్రునకైన( గానిమ్ముసభవారికీమాట సమ్మతిగాదు హపా.

విక్రమార్క చరితం ఉ. చంద్రుడు కాంతి, నర్జునుడు శౌర్యమునన్‌, హరిసంపదన్‌, పర శృంద్రుడు సత్యవాక్యమున, శంభుడు భూతి, గురుండు నీతి, వేంద్రుడు వైభవంబున, ధనేంద్రుడు దానమునందు నీడనన్‌ సాంద్ర యశో విశాలుు డగు జన్నయ సిద్ధయ యొప్పు నొప్పుడున్‌ వి.చ, చ. శిల లఖిలంబు లింగములు, చెట్లు సమస్తము గల్బ్పభూజముల్‌, జలములు దేవతానదిజలంబులు, మానవులెల్ల సంయముల్‌, పలికినపల్కులెల్లను జపంబు, చరించుట సత్రదక్షిణం బులు, నిదురల్‌ సమాధి, తలపోయంగ శ్రీగిరిమీందం జోద్యముల్‌ ఎ౨.చ. ఊఉ. అందనిపువ్వుగుత్తిదెసకై యఖుసొంపగ నేల బాల? కో యం దలంపయ్యెనేని నెగయ న్నిను నెత్తెదనంచు సంతనం బందంగ నెత్తియెత్తి విభు. డందఖజిముందఖణ డించుచుండగా నందినకంటె సంతసము నందె లతాంగియు మాటిమాటికిన్‌ వి.చ. ఉ. కంతుని పూజ సేయుదముకాంచనప్పుష్పచయంబు లీవు సే వంతులు నీవు, నీవు విరవాదులు, పొన్న లు నీవు, ఈవు వా సంతిక లీవు గొజ్జగులు, చంపకమంజరు లీవు దెమ్ము మా వంతు సరోరుహంబు లని వావిరిం గోయదొణంగి రందరున్‌ ఎిచ సీ. అపరాహ్టవేళయం దతిథి యాంశొని వచ్చి యడిగినం బెట్టక కడపువాని గతికి, నర్భాపేక్షం గన్నియం గొనిపోయి ముసలికి నిచ్చు తామసునిగతికిం బాపంబు లేకయె పత్ని బరిత్యజిం చినవానిగతికి, నాశ్రితచయంబు గ్రాసంబు లేక దుఃఖముల నొందంగ నస ద్వ్య్యయ మాచరించినవానిగతిక్రి తే. ధారవోసినధన మీక తత్రతిగ్ర హీత బలుమాజు నడిగించు దాతగతికిం బోవుదాన నింటికిని నేబోయి మరలి రాక తక్కితినే( బుండరీకవర్య! భోరా,

'ప్రచబంధములు - ఆముక్తమాల్యద

ఆ. తెలుగదేల యన్న దేశంబు తెలు గేను

తెలుగు వల్లభుండ తెలుగొ కండ

నెల్లవారు ఎల్లనృపులు గొలువ నెబుగవే బాసాడి

దేశ భాషలందు తెలుగు లెన్స త్బదే. ఉ. పాణిని గంటమున్‌గొని యపార సుధామభధురైక భావముల్‌

వాణిని రూపసంపదల వాసిగ భాసిల జేసినట్టీ నీ

స్వర్ణ కవిత్వ శిల్పమిల సర్వమనోజ్ఞము సూరనార్య మా

వుణఖ్యమునన్‌ భవత్కవిత పూచిన నందనమైనదీ సభన్‌ తృ దే. ఊ. తేనియలొాల్కు పల్కులును తీసిన తీగలుపోని కూర్పులున్‌

వీనుల విందొనర్పెడి నవీన మృణాళి మృదూకక్తి వైఖరుల్‌

మానస మెల్లకొల్లగొను మంజుల మోహన నైజ భూషణల్‌

పూనక కూర్చు రామన్నపభూషణునైపుణి నెన్నశక్యమే కదే, మ. ఉదయం బస్తనగంబు, "సేతువు, హిమవ్యూహంబునన్‌ జుట్టి రా

విదితంబైన మహిన్‌ మహాంధ్ర కవితా విధ్యాఖిల ప్రొఢి నీ

శైదురేరీ సరసార్ధ బోధ ఘటనాహేలా పరిష్కార! శా

రద నీ రూపము రామకృష్ణ కవిచంద్రా సాంద్ర కీర్తీశ్వరా! కృదే. చ. కవితయనంగ పద్యములు గద్యములున్‌ రచియించుటౌనె భా

వవిలసనంబును లోకహిత వర్తనమున్‌ బచరింపజేసి క

న్గవకును నద్దమెట్లటుల గ్రంధచమత్కృతి నేర్పు పెంపునన్‌

బ్రవిమల వస్తుతత్వమును భాసీల జేయుటగాక ఆరయన్‌ కృదే. ఉఊ. ఎక్కడివాండొ యక్రతనయేందుజయంతవసంతకంతులం

జక్కందనంబునన్‌ గెలువంజాలెడువాండు, మహీసురాన్వయం

బెక్కడ, యీ తనూవిభవ మెక్కడ! యేలనిబంటుగా మరుం

డక్కంగనంగరాదె యకటా! నను వీండు పరిగ్రహించినన్‌ కదే

ప్రబంధముులు - మనుచరిత్ర ఊఉ. “ఎవ్వతె వీవు భీతహరిణేక్షణ! యొంటి జరించె దోటలే

తివ్వనభూమి? భూసురుండ, నేం బ్రవరాఖ్యుండ6౬ ద్రోవతప్పితిం

గ్రొవ్వున నిన్నగాగ్రమునకుం జనుదెంచి, పురంబు. జేరనిం

కెవ్విధి. గాంతు6 దెల్బంగదవే తెరువెద్ది శుభంబు నీకగున్‌” అ. పె. ఊఉ. “ఇంతలు కన్నులుండ6 దెరువెవ్వరి వేండెదు భూసురేంద్ర! యే

కాంతమునందు నున్న జవరాండ్ర నెపంబిడి పల్కరించులా

గింతియకాక, నీవెజుంగవే మునువచ్చిన త్రోవచొప్పు? నీ

కింత భయయిబు టే కడుగ నెల్లిదమైతిమి మాటలేటికిన్‌ అ. పె. ఊఉ. ఎక్కడి యూరు కాల్నిలు వదింటికి పోయెదనంచు బతల్కె దీ

వక్కట మీ కుటీర నిలయంబులకున్‌ సరిరాక పోయెనే

యిక్కడి రత్న కందరము లిక్కడి నందన చందనోత్కరం

బిక్కడి గాంగ సైకతము లిక్కడి యీ లవలీ నికుంజముల్‌ అ.పె. ఉ. నిక్కము దాపనేల ధరణీసురనందన యింక నీపయిన్‌

జిక్కె మనంబునాకు నను జిత్తజు బారికి నప్పగించెదో

చొక్కి మరంద మద్యముల చూజల బాటలువాడు తేంట్ల సాం

పెక్కిన యట్టి పూవు బాదరింట్లను గౌగిట గారవించెదో అ.పె. ఉ. దాన జపాగ్నిహోత్ర పరతంత్రుడనేని భవత్పదాంబుజ

ధ్యానరతుండనేని బరదార ధనాదుల గోరనేని స

న్మానము తోడ నన్ను సదనంబున నిల్చు మినుండు పశ్చిమాం

భోనిధి గ్రుంకకయమున్న రయంబున హవ్యవాహనా అ. పె. సీ, ఎదురైనచో నీదుమద కరీంద్రముడిగ్గి

కేలూత మొసగి ఎక్కించినావు మను చరిత్రంబందు కొనువేళ పురమేగ పల్లకి నీచేత బట్టినావు

ప్రబంధములు - మనుచరిత్ర బిరుదైన కవిగండ పెండరమును నాడు ఒప్పుగ పాదాన దొడగినావు గోకట గ్రామద్యనే కాగ్రహారము లెన్నియో దయతోడ నిచ్చినావు ఆ. ఆంధ్ర కవితా పితా మహ అల్లసాని పెద్దన కవీంద్ర యని నన్ను బిలిచినావు కృష్ణరాణ్హుపా నువు జూపు కృప బలాన ధన్యమయ్యెను నా జన్మ ధరణి నేడు అ. పె. ఉ. అంకము జేరి శ్రైలతనయాస్తన దుగ్ధములాను వేళ బా ల్యాంక విచేష్ట తొండమున అవ్వలిచన్‌ గబళింప బోయి ఆ వంక కుచంబు గానకహివల్ల భహారముగాంచి వే మృణా ళాంకుర శంక నంటెడు గజాస్యుని గొల్తు నభీష్ట సిద్ధికిన్‌ అ.పె చ. నిరుపహతిస్థలంబు రమణి ప్రియదూతిక తెచ్చి యిచ్చు క ప్వురవిడె మాత్మకింపయిన భోజన ముయ్యల మంచ మొపష్పుత పస్పరయు రసజ్ఞులూహ తెలియంగల లేఖక పారకోత్తముల్‌ దొరంకినగాక నూరక కృతుల్‌ రచియింపు మటన్న సాధ్యమే అ. పె. క. పరిమళము సెడదు, వొడదు; పరువము దప్పదు; పరాగభరభరితంబై నిరతము జగదేకమనో హర మగు నీ కుసుమరాగ మంబుజవదనా! నం,తి. క. అలరుంబో.యడుల లోపల నలరుం బోడుములు నీకు నగ్గల మగుచున్‌; దలపూ వాడక యుండుము తలపూవు ధరించి వికచతామరసాక్షీ! నం.తి.

ప్రబంధములు - పారిజాతాపహరణము ఉ. చక్కనిదాన నంచు, నెలజవ్వని నంచు, జగంబులోనం బే

రక్కినదాన నంచు. బతి యెంతయు నా కనురక్తుండంచు, దా

నిక్కుచు విజ్ఞవీంగుచు గణింపదు కాంతల సత్య; యింతకున్‌

స్రుక్కకయున్నె నీ మహిమ సూచిన బోంయటులు విన్నవించినన్‌ నం.తి, ఉ. అందజలోనం బెద్ద మహిమాన్విత రుక్మిణీ గానం బూవు గో

విందుడు దాని కిచ్చె. దగవే యని లక్షణ యోర్చె; సైచెం గా

లింది; శమించె భద్ర; యవులెమ్మని యూరడిలెన్‌ సుదంత; లో

గుందుట మానె జాంబవతి; కోవ మడంచెను మిత్రవిందయున్‌ నం.తి. చ. అనవిని వ్రేటువడ్డ్ణయుర గాంగ న యుంబలఠె నేయివోయ భ

గ్గున దరికొన్న భీషణ హుతాశన కీల యనంగలేచి హై

చ్చిన కనుదోయికెంపు తన చెక్కుల కుంకుమ పత్రభంగ సం

జనిత నవీనకాంతి వెదజల్లగ గద్గద ఖిన్న కంరియై నం,తి, శా. ఏమేమీ, కలహాశనుం డచటి కై యేతెంచి యిట్టాడెనా?

యామాట ల్బెవియొగ్గి తా వినియెనా యాగోపికావల్లభుం?

డేమే మాడెను రుక్మిణీసతియు, నీ వింకేటి కిన్‌ దాంచెదే?

నీ మోమోటలు మాని నీరజముఖీ! నిక్కం బెజింగింపవే నం,తి. క. పరికింపరు తమజాడలు

తరుణుల తగులములు నమ్మం దగ దండ్రు మదిన్‌?

శర దంబుద చలచిత్తులు

పురుషులె పో; వారి నమ్మ బోలునె చెలియా! నం,తి. ఉ. ఇన్ని దినంబులున్‌ సవతు లిందఅలోం గడు గారవంబునం

గన్నియ, నన్ను వల్లభుడు గన్నుల గప్పుకొనంగ నుండి, యా

వన్నెయు వాసీయుం దఖథి(౧ వారు ననుం దల లెత్తిచూడంగా

సన్నల. జాయలం బలుక సైతునె! ప్రాణము లెంతతీపాకో!ో నంతి.

పారిజాతాపహరణము

క, కలకాల మొక్కగతి€. బూ

సలలో దారంబుమాడ్కి సతిమదిలోనన్‌

మెలగెండు పురుషుండు గలుగుట

తొలిజన్మము నోముఫలము తోయజనేత్రా! నంతి. క. పతి ప్రాణసదృశ బంధువు,

పతి దైవం, బేడుగడయు. బతి సతులకు, న

ప్పతియె కడు మేరదప్పిన

గతి కులకాంతలకు వేజు గలదే చెపుమా నం.తి. క. ధన మిచ్చి పుచ్చుకొన్నను

మనమున నోర్వంగ వచ్చు; మగ డింతులకున్‌

జన విచ్చి పుచ్చుకొన్నను

మనవచ్చునె? యింక కేటి మాటలు చెలియా]! నం.తి. ఉ.మాసినచీర గట్టుకొని, మౌనముతోడ నిరస్తభూషయె,

వాసెనకట్ట గట్టి, నిడువాలిక కస్తురిబొట్టు వెట్టి, లో

గాసిలి, చీకటింటికడకంకటి పై జలదాంతచంద్రరే

ఖాసదృశాంగియై పారలె గాఢమనోజవిషాదవేదనన్‌ నం.తి. చ. అరదము నెక్కి శేతనపటాంచలచంచలమైన తాల్మితో6

దురగజవంబు మన్‌ గడుపం దోచి కడంగిడు తత్తణంబుతో

దిరిగెడు బండికండ్ల పగిదిన్‌ భమియించు మనయబుతోడ నా

హరి సనుదెంచె సత్యసముదంచితకాంచన సౌధవీధికిన్‌ నంతి, ఉ.ఈ లలితాంగిచంద మొకయించుక చూచెదనంచు ధూర్తగో

పాలుండు తాలవృంత మొక భామిని సత్య పిజఖుందనుండి మం

దాలసలీలమై విసర నాదట గైకొని వీచె. దద్వపుః

క్రీలితపంచసాయకశిఖిం దరికొల్బుచునున్న క్రైవడిన్‌ నంతి.

ప్రబంధములు ఉ. అంతట. బారిజాతకుసుమాగత నూతన దివ్యవాసనల్‌ వింతలుసేయం దావి యిది విస్మయ మంచుముసుంగు. దోచియే కాంతగృహంబు నల్గడలు నారసి సంభృతతాలవృంతునిం గాంతుని. జూచి బాష్పకళికాతరళీకృతలోచనాంతయై నం,తి, ఉ ఇందునిభాస్య! మైతొడవు లేలధరింపవు? సన్నగావు లీ వెందును మానలేవు, కెలుపేటికిం గట్టీతి? వీటికారుచుల్‌ కెందలిరాకు మోవి. దులకింపంగం వేయక యున్కియేమి? నీ చందము వింత యయ్యెడు, నిజంబుగ నాకెటుంగంగం జెప్పుమా! నం.తి ఉ పాటలగంధి చిత్తమున బాటిలు కోపభరంబు దీర్చ నె ప్పాటను బాటుగామి మృదుపల్లవ కోమలతత్పదద్వయీ పాటలకాంతి మౌళిమణిపంక్తికి వన్ని యవెట్ట నా జగ న్నాటకసూత్రధారి యదునందను డర్మిలి మొక్కె మొక్కినన్‌ నం.తి. మ జలజాతాసనవాసవాది సురపూజాభాజనంభై తన ర్చు లతాంతాయుధు కన్నతండ్రి శిర మచ్చో వామపాదంబునన్‌ దొలంగంద్రోచె లతాంగి, యట్టయగు; నాధుల్‌ నేరముల్‌ సేయబే రలుకంజెందినయట్టికాంత లుచితవ్యాపారముల్‌ నేర్తురే? నంతి చ. నను భవదీయదాసుని మనంబున నెయ్యపుగిన్క బూని శ్రా చినయది నాకు మన్న నయ, చెల్వగు నీపదపల్లవంబు మ త్తనుపులకాగ్రకంటకవితానము దాకిన నొచ్చునంచు నే ననియెద; నల్కమానవుగదా యికనైన, నరాళకుంతలా! నంతి. ఉ ఈసున బుట్టి డెందమున హెచ్చిన శోకదవానలంబు చే గౌసిలి యేడ్చె ప్రాణవిభు కట్టెదుటన్‌ లలిత్రాంగి పంకజ శ్రీ సఖమైన మోముపయి జేల చెజింగిండి బాలపల్లవ గ్రాస కషాయ కంర కలకంఠ వధూకల కాకలీధ్వనిన్‌ నంత

పారిజాతాపహరణము

ఉ ఓలలి తేంద్రనీల శక లోపమ కైశిక! యింత వంత నీ

కేల లతాంతమాత్రమున కే గలుగ? న్విను నీకు దేవతా

క్రేలివనంబు సొచ్చి, యనికి న్నృలసూదను. డెత్తి వచ్చినం

దీలు పడంగం దోలి, యిట దెచ్చెద నిచ్చెదం బారిజాతమున్‌ నంతి తే. వామలోచన! నీ కేలివనములోన'

జలువ వెదచల్లు చెంగల్వ కొలని కలన

సరస కర్పూర కదళికా తరుల నడుమం

బెరటి చెట్టుగ నాటింతు4 బెంపు గనుము నంతి శా. తల్లీ! శాంభవి! లోకపావని సముద్యచ్చక్తితో నెవ్వడేన్‌

హృల్లేఖన్‌ భవదీయ మంత్ర కలనా హీనస్థితిం గాంచు వా

నిల్హాలై విహరించు పంకజపుటీ హేలాగతుల్మాని సం

పల్లీలావతి, వాని భాగ్యము నిలింపస్వామికిన్‌ గల్నునే! రా చరిత ఉ. ఎచ్చట నుండి వచ్చె నిపుడీ మధుమాసము! వచ్చుగాక మా

కిచ్చ వనీ విహారమున కిప్పుడు యేటికి పుట్టె? వుట్టెగా

కచ్చటి కప్తుడన్నరవరాగ్రణి రాగతమేమి? యింతలో

పచ్చని వింటి వాడొక నెపంబడి కత్తులు నూరనేటికిన్‌ రా చరిత్ర శా జో జో వారిజ బాంధవాన్నయ మణీ! జో జో కుమారాగ్రణీ!

జో జో దాశరథీ! దయాశరధి! జో జో కోటికందర్చలీ

లాజైెత్రాంగ! శుభాంతరంగ! యని జోలల్పాడిరింతుల్‌ త్రయీ

రాజీవాంత రటన్మధువ్రత కిశోరంబైన రాచూలికిన్‌ రామాభ్యు శా రెండర్థంబుల పద్యమొక్కటియు నిర్మింపంగ శక్యంబుగా

పాండిత్యంబున, అందునం దెనుగు కబ్బంబద్భుతం బండ్రు. ద

క్షుం డెవ్వాడిల రామభారత కథల్‌ జోడింప భాషాకృతిన్‌ ప్‌ంనూ

ప్రబంధములు - రాఘవ పాండవీయము క. రాయెన కొంతమేల్‌ నా రాయణ! మీ మనసు కంటె, రహినిక నెపుడున్‌ మీయంత దడవెదరె? యని యా యంగన యతని పాద మల్లన పబ్టెన్‌ విం.నూ. క. “తమ విద్య, నెవ్వ రేమా త్రము. గనంజాలుదురు, వారిదండను దన్మా త్రము (ప్రకటింతురు బుధు, 'లు త్తముల మహిమ నీరుకొలందితామర సుమ్మీ?” వీం.నూ. క. “ఇటు గాక, వినుజనంబుల పటిమకు నెక్కుడుగ, విద్య పచరించుట య క్కట! విఫలము గాదే యె చ్చటం 'జెవిటికిం బట్టినట్టి సంకునుబోలెన్‌? వీం.నూ. క “అధికారి గానివానికి, నధికపదవి. దెలువం బ్రాప్త్రమయ్యెడు పాపం, బధికారి యైనవానికి నధికపదవి. దెలుపకున్న నగు చిక్కముగన్‌” వ్‌ం.నూ., సీ పొసగ ముత్తెపు సరుల్‌ పోహళించిన లీల తఈమలోన దొరయు శబ్దముల గూర్చి యర్ధంబు వాచ్య లక్ష్యవ్యంగ్య భేదంబు తెజిగి, నిర్జోషిత నెసగ జేసి రసభావములకు నర్హంబుగ వైదర్శ్భి మొదలైన రీతులిమ్ముగ నమర్చి రీతుల కుచితంబులై తనకారెడు ప్రాణంబు లింపుగా పాదుకొల్పి

ప్రబంధములు - కళాపూర్ణోదయం తే. యమర నుపమాదులును, యమకాదులు నగు నట్టి యట్టి శబ్దాలం క్రియలు ఘటించి కవిత చెప్పంగ నేర్చు సత్కవి వరునకు వాంఛి తార్థంబు లొసగని వారు గలరి? వీంనూ చ. కల కల నవ్వినట్టు, తెలికన్నుల నిక్కము చూచినట్లు తో పలుక కడంగినట్ట్లు, కడు భావగభీరత లుచ్చినట్టు, పెం పాలయ దనర్చి జీవకళ యుట్టెపడన్‌ శివవ్రాసినట్టియా చెలువున కాభిముఖ్యము భజింప తలంకెను తాను బోటియున్‌ వీం.నూ. సీ, బ్రహ్మకుం బట్టంపు రాణివాసం బయ్యు రాజస క్రీడాభిరతుల. బోక, జగదేకసొందర్య సౌభాగ్య యయ్యును నణుమాత్రమును గర్వగుణము లేక, సంపూర్ణ యౌవన సంపద గలిగియు మదవికార స్ఫూర్తి పొదలనీక, వ్యాహార సింహాసనారూఢ యయ్యును, బహు వృధా వ్యాహృతిం బౌఢగాక, గ. మగనిముందజం దన మహా మహిమలెల్ల. గానంబడకుండ నడ(కువ గలిగి, కించి దవనతాననయై పొలుపారం గన్ను గండుమీలకు నిలుకడం గఅపి కదియ ధూర్హటి క తన పాతివత్యమునకు ననుకూలముగాంగ, మగని యాజ్ఞకు లోనై కనుపట్టె వాణి శత వా గ్వనజానన యగుచు, నలువ వడిందేరంగన్‌ ధూర్జటి మ. నెల రెణ్లెల్లకు€ జీరచిక్కె. ద్రిజగ న్నిర్మాతయిల్లాలికన్‌, జలలయం జిట్టుము, లంకురించె నరుచుల్‌, చెక్కుల్‌ 'ప్రభాకేందుముం డల తేజంబున నొప్పె గౌను బలిసెన్‌, డాసెం గుచాగ్రంబులన్‌ నలు. పాయాసము దోంచె నెన్నడ, నభిన్నం బయ్యె నిట్టూర్చులున్‌

ప్రబంధములు - శ్రీకాళహస్తీశ్వర మహాత్మ్యము సీ. పట్టుచీరలం గట్ట భాగ్యంబు గల్లియుం బాజుటాకులం గట్ట భార మనరు, రాజాన్నభోజన ప్రాభవశ్రీ గల్లియు యును వన్యధాన్యంబు నాల్ల మనరు, మాణిక్యభూషా సమాజంబు గల్గియు నెజ్జవి గురువెంద లేటి కనరు, మంచి మెచ్చులతూగు మంచముల్‌ గల్గియు. జాలు. బూందీంగం యుయ్యాల లనరు గీ. ఎంత సంపద గల్గియు నెట్టివారు. దమ కులాగత ధర్మకర్మములు విడువ జాల, రటుకానం దత్స్పురీ శబరసతులు మహిమ గలిగియు మానరు సహజవృత్తి ధూర్జటి సీ. నేరడుపండులు నెలయుట్టిపండులు. గొండమామిడిపండ్లు దొండపండ్లు( బాలపండులు నెమ్మిపండులు బరివంక పండులు. జిటిముటిపండ్డు. గలివి పండులు. దొడివెందపండ్డు6 దుమ్మికిపండ్డు జానపండులు గంగరేంగుంబండ్డు వెలగపండులు పుల్లవెలగపండులు మోవి పండ్లు సంకెనపండ్డు బలుసుపండ్డు గీ. బీరపండ్లును బిచ్చుకబీరపండ్డుం గొమ్మిపం డ్లీతపండ్లును గొంజిపండ్డు. మేడిపండ్లును మొదలుగా6 గూడిమాడి చెంచెతలు దెత్తు రిత్తు విచ్చేయు మయ్య! భూర్ధటి శా. “ఇల్లో, ముంగిలియో, యనుంగుంజెలులో, యీడైన చుట్టంబులో, యిల్గ్లాల్తో, కొడుకో, తరింప వశమే, యేపోండుముల్‌ లేక? మా పల్లెం గోరిన వెల్లనుం గలవు తెప్పల్‌ గాంగ, నీ కిచ్చెదన్‌ జెల్లం బో! యిట నాంటినుండ కటు విచ్చేయంగదే లింగమా! ధూర్డటి

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర మహాత్మ్యము సీ, పంచాక్షరీ పూత భసిత త్రిపుండ్రాంకి తాంగ భాగములు, స్నానార్ద శిఖయుం గ్రమకృతగ్రంథి సూత్రవ్రాత రుద్రాక్ష భూషణంబులు, శ్రవభాషణములు, నాగుల్భ లంబమా నాంబుశోణం బైన దోత్రంబు, నుపవీత సూత్రములును, గరగృహీతాభిషేక క్షీర సంపూర్ణ భాండంబుం బుష్ప కరండకంబు., గీ. గుండబాజ్జయు, నొకపాటు గుజ్జు రూపు, నుత్తరీయంబు. దనరంగ యోగిహృదయ గోచరుని గొల్వ శివచిహ్నగోచరాంకు6 దొకండు వచ్చె శివబ్రాహ్మణోత్తముండు ధూర్హటి ఉ. “నీ సఖుండో, సుతుండొ, తరుణీమణియో, నిజసేవకుండొ, నీ వో? సకలేశ! శుద్ధమగుచున్న నిజాలయసీమ రోంతగాం జేసినవారు? నీ కెటుక సేయక జేయ సమర్శ్భు లెవ్వరీ దోసము జెప్పవే! కరుణతో మది. దుందుడు కెల్లం దీజంగన్‌ ధూర్టటి క. ఠవ ఠవ పడ నేటికి మది శివగోచర! నీకు? నన్ను. జెం చాకండు శ్రుతి వ్యవహారేతర మతమునః దవిలి మహాభక్తి. గొలువ, దయ పుట్టుటయున్‌ ధూర్గటి సీ. కోకపాటం బావి గొన నూంది యొత్తుచు( గషణోష్ట కరభ భాగమునం గాంచి, నెత్తి తంగేడాకు మెత్తి, రేచకి నిమ్మ పంటి నీరున నూటీ పట్టు వెట్టి, తెల్లదింటెన పువ్వు( దెచ్చి తద్రన మిడి, కలివెపువ్వులు గోసి నలంి పిడిచి, పేరిననెయి వెట్టి, పెరుంగువత్తులు వైచి, చనుబాలతో రాచి, పంకు చమిరి

ప్రబంధములు గీ. విన్న మందులు, తా సరి కన్నమందు, లడిగి తెచ్చిన మందులు, నడవిమందు లెన్ని చేసిన మానక, యిందుమౌళి కన్ను తొడింబడి నెత్తురు గాణుటయును ధూర్హటి గీ. మాటిమాటికి జేసిన మందు లెల్ల జెల్ల బో! వెల్లి. గలిపిన చింతపండు, నీట వ్రాసిన బ్రాలునై, నెజయ వజిద. బోవు6 గాకేమి, నెత్తురు పుట్టనేల? ధూర్దటి సీ. మాణిక్యవల్లియు, మరకతవల్లియు, నానందవల్లియు, నమృతవల్లి, కర్పూరవల్లియు., గల్పకవల్లియు, నంగయకన్య యనంగ నాది మైన నామంబుల కనుకూలమగు మోహ నాకార సౌందర్య మతిశ యిల్ల బొత్తామ రనియెడి నెత్తమ్మికొలని ప శ్చిమతటనికట కూలమున నుండి గీ. లోకమాతృక, పాండ్యధాత్రీకళత్ర పుత్రికామణి, యువతి, సంపూర్ణచంద్ర వదన రక్షింప సంపదం బాదలు మధుర కితరపురములు సరి సేయ నెట్లు వచ్చు? ధూర్హటి శా “ఏమే కల్చకవల్లి! రా వమృతవల్ళీ! పోవ కర్పూరవ ల్లీ! మాణిక్యలతా! యిదో మరకతం బెందుండు? నానందవ ల్లీ మీనాక్షులు రం” డటంచు( దమలో లేమల్‌ శివాభోగవే ఠా మంజూక్తులం బిల్చునంభ్రమ మనల్చం బెప్పుడుం దత్పురిన్‌ ధూర్ధటి ఉ. అ పుర మేలు భూవిభు( డనంతపరాక్రము౦ డప్రతర్క్య్య ధా త్రీపరిపాలన ప్రథిత ధీనిధి, వైరినుత ప్రతాప సం జ్ఞాపతి, వాసవాధిక యశస్సముదీర్డ్హుల డుదీర్ణ దానవి ద్యాపరకర్ణు, డర్ణవసమగ్ర గభీరుండు, డుదారు. డెంతయున్‌ ధూరటి

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర మహాత్మ్యము శా. సత్కీరాది కవీంద్రులన్‌, దివిషదన్నప్రాయ వాగ్గుంఫ సం సత్కావ్య ప్రతిపాదక ప్రతిభులం, బన్నిద్దజన్‌, శైవ సం విత్కాసార మరాళరత్నములం దద్విద్యారసాపేక్షు భూ భృత్కంఠీరవు. డుంచె, సంపదలం దృప్తిం బొంద6గా. జేయుచున్‌ భూర్తటి క. “తా నెటింగిన విద్య నృపా స్థానములో నెజపం గీర్తి సమకూరుం గా కే నరునకు బరవిద్యా ధీనత భూపాలసభల. దేజము గలదే? ధూరటి శా. “ఈ రాజన్యుని మీంద నేం గవిత సాహిత్యస్ఫుర న్మాధురీ చారు(ప్రాఢథిమ. జెప్పి పంప, విని మాత్సర్యంబు వాటించి, న త్కీరుం డూరకె తప్పు వట్టెనంట! యేదీ! లక్షణంబో, యలం కారంబో, పదబంధమో, రసమొ? చక్కంజెప్పుండ్‌ తప్పనన్‌ భూర్లటి ఊఉ. ఈ కవితాభిమానము వహించితి నేటికి? శంఖపీఠిపై నీకవు లున్సయట్టు వసియింపక దేవునితోడ నేల చా ర్వాక మొనర్చితిం? గడు భరంబగు కుస్టరుజా విషాద మే నే కరణిం ధరింతు? నింక నెన్నండు చూచెద వెండి గుబ్బలిన్‌ ధూర్గటి ఉ. “ఎన్ని మహానదుల్‌, వనము లెన్ని, గెరింద్రము లెన్ని, బోయవీ, ల్లెన్ని మృగంబు లెన్ని జనహీనములైన పథంయబు లెన్ని, నే నిన్నియు దాంటి యే కరణి నీశ్వరుశ్రైలము చూడంబోయెదన్‌? గన్నదికాదు, విన్నయదిగాని, సదాశివ! యేమి సేయుదున్‌? _ ధూర్దటి మ. “హరి శార్జూల మదేభ ఖడ్గ శరభ వ్యాకీర్ణముల్‌, రాక్షసో త్కర సంచారనివాసముల్స్‌ హిమపయో లారాళవర్షంబు, లు ద్దుర సంఘర్షణ బాధకోపలము, లాత్రోవల్‌, గనన్‌ శక్యమే? కరుణాసాగర! భక్తవత్సల! శివా! గౌరీశ! యెట్లో గదే? ధూర్హటి సీ. తివిరి యంగమ్మునం దిమ్మి రెత్తకమున్న, యొడలెల్ల మచ్చల. జెడకమున్న, దళ మెక్కి గాత్రంబు చెలువు తప్పకమున్న, బుడుపులు మేన నేర్చడకమున్న,

యలంత విగ్రహమున సంకురింపకమున్న, కాయంబు వెడరూపు గాకమున్న, తనువున జీము రక్తములు గాఅకమున్న, దేహ మీంగలు మూంగి తినకమున్న

గ్‌. భైక్ష్త మడుగంగం బోయినపట్ట్ల జనులు

చూడ రోయకమున్న, కా లాడినపుడు

నడువ వలె. గాక శ్రైలాసనగము. జూడ,

హరుని వాక్యంబు శక్యమే పరిహరింప” దూర్గటి శా, చెవ్వందీశ్వరు నీశ్వరేశ్వరుని గాంచెన్‌్‌ భీషణాంహోలతల్‌

దైవ్వం, దీవ్రతరాంగసంభవ శరథ్రేణీ విదాహవ్యథల్‌

వివ్వం, దీఅని భక్తితో హృదయ మావిర్భూతమోదంబునన్‌

నవ్వం, దీం/గయుంబోలె. జూడ్కులాదవ, న్నత్కీరు. డుత్కంఠతన్‌ ధూర్జటి ఉ. చెంగట నుండ. గాంచె. గవిసింహము పోయి, హిమాచలాత్మజో

త్తుంగకుచోపగూహన విధూత మనోభవభూతి లేప స

ర్వాంగము, లోచనీకృత సుధాంశు కృశాను పతంగమున్‌, విని

ర్లింగము, జంబునాథశివలింగము, భక్తమనోబ్దభృంగమున్‌ ధూర్షటి చ. చని చని దాంటె నంత. గవిచందుండు ధన్య గవేరకన్య, జీ

వనశితఖడ్గ ఖండిత భవ(ప్రభవాఘ విరోధి సైన్యం, బా

వననిజనామ సంస్మరణ వారిత మానవదైన్య, నిత్యమ

జ్ఞనరతకోటి ముక్తిపదసౌఖ్య వదాన్యం గృతావగాహు(డై ధూరళ్లటి క ఉణ్లాముల జగదంబిక

నణ్ఞామల విశ్వనాథు నారాధించెన్‌,

మణ్ఞాసయు బొన్నాసయు.

బెజ్ఞాసయు లేని వారి పెన్నిధు లగుటన్‌ ధూర్టటి మ తిరువత్తూరి పురాధినాయకు మహాదేవున్‌ శివున్‌ ముక్తి వా

రిరుహాక్షీపతి నోదిపిచ్చనయనారిం గొల్చి, యా పిమ్మటన్‌

బరశంభుం బరమార్థమూర్తి. గరుణా పాథోనిదానంబు నే

కరసాలేశ్వరు. గాంచికారమణు లోకస్వామి దర్శించుచున్‌ భూర్దటి

/ క [( గ . య | ప్రబంధములు. - శ్రీ కాల్లపాస్తీశ్వర శతకము || స సే ్‌ శా. ఏవేదంబు బఠించెలూత, భుజగంబే మ్రుబ్యాచ్నెనద్భ్య సగ ల నే విద్యాభ్యసనం బొనర్చె గరి, చెంచే మంై వా బోధావిర్భావ నిధానముల్‌ చదువులయ్యా! కావు! మీపాద సం 'సేవాసక్తియే కాక జంతు తతికిన్‌ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! ధూర్తటి మ. కొడుకుల్‌ పుట్టరటంచు నేడ్తు రవివేకు ల్టీవన భ్రాంతులై కొడుకుల్‌ పుట్టరె కౌరవేంద్రున కనేకుల్‌ వారిచే నేగతుల్‌ వడసెన్‌ బుత్రులు లేని యా శుకునకున్‌ బాటిల్లెనే దుర్గతుల్‌ చెడునే మోక్ష పదం బపుత్రకునకున్‌ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! భూర్చటి శా. రాజుల్మత్తులు, వారిసేవ నరకప్రాయంబు, వారిచ్చు నం భోజాక్షీ చతురంతయాన తురగీ భూషాదు లాత్మవ్యథా వీజంబుల్‌్‌ తదపేక్ష చాలు బరితృప్తిం బొందితిన్‌, జ్ఞానల క్షీ జాగృత్చరిణామ మిమ్ముదయతో శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా! ధూర్జటి శా. రోసిం బేటిది రోత లేటిది మనోరోగసుడై దేహి తా, బూసిందేటిది పూతలేటివి మదా పూతంబు లీ దేహముల్‌, మూసిందే టిదిమూత లేటివి సదా మూఢత్వమే కాని, తా చేసిందే టిది చేతలేటివి వృథా శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! ధూర్గటి శా. గంగం దాల్చితి వుత్తమాంగమున; నన్‌ గ్రైకోలుగావించి త ర్ధాంగీకార “న్చునన్‌” లతాంగీ! నిను వామాంగంబునం దాల్పనే శృంగారోన్నతి చూడు! మంచు గిరిజన్‌ శీర్దాపగావించిత స్వాంగానందిత జేయు శంబుడు కృతిస్వామిన్‌ గృపం బ్రోచుతన్‌ వచ ఉ. కేవల కల్పనా కథలు కృత్రిమ రత్నము; లాద్య సత్కథల్‌ వావిరి పుట్లు రత్నము: ల వారిత సత్కవికల్పనా విభూ షావహ పూర్వీ వృత్తములు సానల దీరిన జాతి రత్నముల్‌ కావున నిట్టి మిశ్రకథగా నొనరింపుము నేర్పుపెంపునన్‌ వచు శా. నానానూన వితాన వాసనల నానందించు సారంగ మే లానన్నొల్ల దటంచు గంధఫలి బల్కానందవం బంచి యో షానాసాకృతి దాల్చి సర్వ సుమన స్పౌారభ్య సంవాసియై పూనెన్‌ బ్రేక్షణ మాలికా మధుకరీ పుంజంబు లిర్వంకలన్‌ వచ. 64013 ౪41

ప్రబంధములు - వసుచరిత్ర శా. రాజీవాక్ష్టుల నేచుపాతకివి చంద్రా! రాజువానీవు? నీ

రాజత్వంబున చక్రముల్‌ మనియెనో! రంజిల్లి సత్సృంతతుల్‌

తేజం బందెనొ! డిందెనో యహిభయోద్రేకంబు! తాజెల్లరే

రాజై పుట్టుట రశ్మిమాత్ర ఫలమే! రాజౌట దోషార్ధమే! భమూ, శా. ఆ జాబిల్లి వెలుంగు వెల్లువల డాయన్‌ లేక రాకానిశా

రాజశ్రీ సఖమైన మోమున, పటాగ్రంబొత్తి ఎల్గెత్తీ యా

రాజీవానన మేడ్చె, కిన్నెర వధూరాజత్కరాంభోజ కాం

భోజీమేళ విపంచికారవ సుధాపూరంబు తోరంబుగాన్‌ భమూ. ఊఉ. కళలకు నిమ్ము; సామ్ము సెగకంటికి మింటికి చెన్ను; విన్ను తో

య్యలి సయిదోడు; కూడు దివిజాళికి; హేళికి జంట, తుంటవిల్‌

గల దొర విందు; పొందు విరికల్వకు; చెల్వకు నిక్క; రిక్కరే

వెలదుల నీవి; బావి రుచి వీచిక్సి; బ్రాచికి వచ్చె చెచ్చెరన్‌ వారి. క. నరసింహ కృష్ణరాయల

కర మరుదగు కీర్తి యొప్పె కరిభిద్గిరి భిత్‌

కరికరిభిత్‌ గిరిగిరిభిత్‌

కరిభిత్‌ గిరిభిత్‌ తురంగ కమనీయంబై తెనాలి రామ, క. రంజనచెడి పాండవులరి

భంజనులై విరటుగొల్వు పాలైరకటా

సంజయ విధినేమందును

కుంజర యూధంబు దోమ కుత్తుక జొచ్చెన్‌ తెనాలి రామ. శా. గంగా సంగమ మిచ్చగించునె! మదిన్‌ కావేరి దేవేరిగా

నంగీకార మొనర్చునే! యమునతో అనందముం పొందునే!

రంగత్తుంగ తరంగ హస్తముల నారత్నకరేంద్రుడు నీ

యంగం బంటి సుఖించెనేని గుణభద్రా! తుంగభద్రానదీ! పాంమ.

పాండురంగ మహాత్మ్యము శా, ప్రారంభించిప వేదపాఠమునకున్‌ ప్రత్యూహమౌనంచునో ఏరా తమ్ముడ నన్ను జూడ జనుదే వెన్నాళ్ళ నుండియో చ క్రూరాజీవ యుగంబు వాచెనిను గన్లోకున్కి, మీబావయున్‌ నీరాకల్‌ మదిగోరు చుంద్రు పొడవున్‌ నీరాకరంబున్‌ బలెన్‌ పాం.:మ. శా. శ్రీలాలిత్యము నిత్యశుద్ధియు గుణోత్సేకంబునన్‌ గల్గి యు ద్వేలస్ఫూర్తి తలిర్చు తండ్రియను నబ్బిన్‌ చంద్రుడై తోచినన్‌ బోలున్లాక భవాదృశుండితరుడై పుణ్యంబులన్‌ బాసినన్‌ సాలగ్రామఖనిన్‌ ఉనించునె కదా జాత్యల్ప పాషాణముల్‌_ పాం.మ. ఉ. నాదు సహోదరుండు సుజనస్తవనీయ నయప్రశస్తి బ్ర హ్మాదుల మెచ్చడే నతని యజ్ఞమునన్‌ కడు పూజ్యారాలనై వేది యలంకరింతునని వేవురులోపలనాడుకొందు నీ వేదియు లేక సర్వగుణ హీనుడ వౌట యెజుంగ దమ్ముడా పాంమ. శా. వీరావేశముదాల్చి సర్వధనముల్‌ వెచ్చింతుగాకేమి ము క్కారుంబండు నఖండ సతువతముల్‌ కాశ్మీర ఖండంపుగే దారంబుల్‌ తెగ నమ్మగొ జనునె నిర్ధారుండవే వెన్కనె వ్వారుం లేరె సహోదరాదులు కులధ్వంసంబు నీ కర్తమే! పాం.,మ. తే. ప్రజలు చెడుగైన పాలించు ప్రభుని తప్పు ఉర్వి శిష్యుడు చెడుగైన గురుని తపా భార్య చెడుగైన భరియించు భర్త తపా భక్తులెవరైన చెడుగైన భవుని తప్ప పాం.మ. స్‌, “ఒకయింత రెప్పవేయక చూచు "పెరవారి (మత్స్యావతారం) తలగొట్టుకొని దుఃఖజలధి మునుగు (కూర్మావతారం) బిలము తెఖవు మంచు బృధివిలో చొరబారు (వరాహావతారం) సమధిక స్తంభోద్భృవము గమించు (నారసింహావతారం)

తిరియువాడునుబోలె దెసలకు చెయిసాచు (వామనావతారం) తొరగునస్రాంబుధి దొప్పదోగు (పరశురామావతారం) హా! పోయితే యని యజచు భార్యగురించి (రామావతారం) బహువిధైకాసక్తి భ్రాంతిబొందు (బలరామావతారం)

ఆ. చేరగారాని దర్శనస్థితి వహించు (బౌద్ధావతారం)

బాడబస్ఫూర్తి లోగొన్నపగిది నుండు (కల్కిఅవతారం)

దానవారాతికౌబూని తదవశార

దశకమును మున్నె తాల్చెనా ధరణిసుతుడు” పొం.మ, క యతి విటుడు గాకపోవుటె ట్లస్మదీయ

కావ్యశృంగారవర్డనాకర్ణ్షనమున?

విటుండు యత్రి గౌకపోరాదు వెస మదీయ

కావ్యవైరాగ్యవర్ణనాకర్షనమున!। కని. కర్ణ క. కాకేమి తన్ను( దిట్టెనె?

కోకిల తన కేమి ధనము కోకొమ్మనెనే?

లోకము పగయగుం బరుసని

వాకునం జుట్టమగు మధురవాక్యము వలనన్‌ ఈవి. కర్ణ ఆ. ఒత్తుకొనివచ్చు కటికుచోద్వృత్తిం జూచి

తరుణి తనుమధ్య మెచటికో తరతిపోయె

నుండెనేనియుం గనబడకున్నె యహహ!

యుద్ధతుల మధ్యమున బేదకుండం దరమె? కవి.కర్ణ చు. పూంచినపువ్వులెల్ల నుతింాందె మనోభవు నంపకోలలై,

వీచినగాడ్చులెల్లం బొదివెన్‌ మలయాచలమారుతంబులై,

యేచినపల్కులెల్లం దగియెన్‌ బికభృంగశుకస్వరంబులై,

చూచినరూపమెల మదచుంబితమై విలసిల్లె నామనిన్‌ రవి.కర్ణ

కవికర్ణ రసాయనము మ. సరసాంభోదముగా6 దలంతురు రమాసౌదామినీరేఖచే, వరనీలాగముగా. దలంతురు మహావక్షస్తటీ శోభచేం బరమాంభోనిధిగా. దలంతురు చలద్వాహూర్మిసంఘంబుచేం బురుహూతప్రముఖామరాధిపతు లంభోజాక్షు వీక్షించుచోన్‌ ఈవి.కర్ణ ఊఉ. షండున కేల రంభ? కడు జారునకేల కులప్రచింత? పా షండున కేల సాధుజనసంగతి? కష్టనికృష్ణలోభియౌ చండికి నేల నిర్మలయశంబులు? వేశ్యకు నేల సిగ్గు? దు ప్పండితు.డైన వానికిని సత్కవితారసగోష్టి యటికిన్‌? వేం.తృ.నా. సీ, అలు నిర్వాహకురాలు భూదేవియై అఖిల భఖారకుడనునాఖ్య తెచ్చె ఇష్ట సంపన్నురాలిందిర భార్యయై కామితార్థ్ధదుడన్న ఘనత దెచ్చె కమల గర్భుడు సృష్టికర్త తనూజుడై బహు కుటుంబకుడన్న బలిమిదెచ్చె కలుష విధ్వంసిని గంగ కుమారియై పతిత పావనుడన్న ప్రతిభ తెచ్చె తే. ఆండ్రుబిడ్డలు తెచ్చు ప్రఖ్యాతిగాని మొదట నుండియు నీవు దామోదరుడవె! చిత్ర చిత్ర ప్రభావ! దాక్షిణ్యభావ? హత విమత జీవ! శ్రీకాకుళాంధ్రదేవ! తావు, మ. కరుణాసింధుండు సత్యసంధుండు జగత్కళ్యాణబంధుండు బం ధురసాజన్యుండు లోకమాన్యుండు గుణస్తోమైకధన్యుండు సా గరగంభీరుండు మేరుధీరుండు శుభాకారుండు సంగ్రామదు ర్ధరదోర్ధాముండు వైరిభిముండు ననన్‌ రాముండు మించు న్మహిన్‌ రఘు.రా,

ప్రబంధములు క. ప్రతి పద్యమునందు6 జమ త్కృతి గలుగం జెప్ప నేర్తు; వెల్లెడ బెళు కౌ కృతి వింటి మపారము గా .క్షితిలో నీమార్గ మెవరికిన్‌ రాదు సుమీ? రఘు.రా. ఊఉ. మాటల నేర్పులా! సరస మార్గములా! కొలు వుండు రీతులా! పాటలగంధులా! కలశభాగ్యములా! బహు దానలీలలా! నాటకశాలలా! యొక టనన్‌ వల దెన్నిటం. జూడ నన్నిటన్‌ మేటియు., గీర్తిలోలుండు జుమా! రఘునాథ నృపాలు. డిమ్మహిన్‌ చే.వేం. ఉఊ. కోప మొకింత లేదు; బుధకోటికి. గొంగుం బసిండి, సత్యమా రూపము; తారతమ్యము లెరుంగు; స్వతంత్రుడు; నూతన ప్రియా టోపము లేని నిశ్చలు. డిటుల్‌ కృతలక్షణుండై చెలంగంగా ద్వాపర లక్షణుం డనంగ వచ్చునాకో యల ధర్మనందనున్‌? _ చే.వెం. సీ. మృగనాభి తిలకంబు బుగబుగల్‌ గల లలా టముపై మృ దూర్ధ్య పుండ్రంబు ద్‌ర్చి, తపనీయ కౌశేయ ధౌరేయ మగు కటీ రమునం గాషాయ వస్త్రము ధరించి, శరణాగతాభయ సంధాయకం బెన దక్షిణపాణి. ద్రిదండ మూని, రణ చండ కోదండ గుణ కిణాంకంబెన డాకేల నును. గమండలువు దాల్చి తే. యుండెం బో శాంతరస మెల్ల నుట్లి పండగ 'నంగనల పొందు రోసి సన్న్యాసి యగుట గద యుచిత మెంధు' నా నవ మదన మూరి యంగనామణిం గోరి సన్నాసి యయ్యొ చే.వెం. ఉ. కన్నులు దీర్ధముల్‌, నగుమొగం బవురా! తలకట్టు తమ్మిపూ పున్నమ చందమామలకు.; బొక్కిలి చక్కందనంబు.( జెప్పంగా నున్నదె? మేలు బంతులు పయోధరముల్‌; మథి కౌను సున్న యౌ, నెన్నిక కెక్కు వ్రాతఘట మి వ్వరవర్ణినికిన్‌ నిజంబుగన్‌ చే.వెం.

చిజయు విలానం

క. చేసె జప మతంయడు కడువి

శ్వాసము బెలి చూపు బేడిసలపై నిగుడన్‌

'జేసినయది జపమున్‌ మతీ

వేసినయది గాలి మనుట వృథ గాకుండన్‌ చేవెం. తే. “తెమ్ము బంగారుకుండ జలమ్ము లనుచు€

“దెమ్ము లతకూన మంచి సుమమ్ము' లనుచు€

“దెమ్ము బా గైన కొమ్మ ఫలమ్ము లనుచు

మించుంబోణీని నేరువు మించ బలుకు చే.వెం. క. తుమ్మెద వలె నున్నది; యిటు

రమ్మని నెజి కొప్పు నిమిరి, (బ్రమసితిం దరుణీ!

కమ్మ విరి నల్లకలు' వని

శక్రమ్మబజి మటలుపెట్స్టు గుట్టు కనరాకుండన్‌ చేవెం. తే. వెలంది కెమ్మోవిం గని జపావృత్తి మజచె;

దరుణి లేంగౌను6. గని హరిస్మరణ మటఖచెం6;

గడమ యన నేల? వేస మొక్కటియ తక్క

మజచె నన్నియు నా కృత్రిమ త్రిదండి చేనెం. తీ. “చెలువ! నిను రాజకీరంబు చెట్టవట్టెం

గలికి! నిను రాజహంసంబు కాలు(ద్రొక్కె;

మంచి శకునయు లివిగొ; నా మాట వినుము,

కన్నె! యీ లోన బెండ్లి కాగలదు నీకు” చే.వెం. క. మీ రింద్రప్రస్థము. గని

నారా? పొండవుల6 జూచినారా? సుఖులై

వారందఖు నొకచోను

న్నారా? వీరాగ్రగణ్యు నరు నెరుంగుదురా? చేవెం. క, చిలుకలకొలి కిది నాతో,

బలుకంగాం గొంత సిగ్గు పడియెడు; ముంజ్నే

చిలుకా! నీతో నైనను న

బలుకంగా రాదె? పలుకు బంగా రంటవే? చేవెం.

విజయ విలాసం చ. “తనయుని పెండ్లి కేంగవలె ధాత్రికి, దిక్కులవారి నెల్లం దో

డ్కొని చనుదెమ్ము నీ వని కడుం గుతి సేసి సురాధినాథుండ

వ్వనపతి కంపినట్టిశుభవార్తల బంగరుంగమ్మచుట్ట నా

దినకరమండలం బపరదిగ్గిరికూటముం జేర నయ్యెడన్‌ చేవెం తే. “తడవు సేసె; ముహూర్తంబు దగ్గజీంచె

నేమొకో యన్నరాలడని యెదురుచూడం

దనదు గారాబు6 జెలియలి మన సెటింగి

మాట లోపల వచ్చె నమ్మాధవుండు చేవెం. తే. మృగమదము చెంత గుంకుమరేఖవోలె,

నీలమణిపాంత నుదిరిపొనేకువోలె,

మేఘముకుఅంగటను దీశగెమెజప్పవోలె

నర్జునుని చెంగట సుభద్ర యలరె నప్పుడు చేవం. ఉ. 'చెల్లెల, లెస్సలా, పెరటిచెట్టుగ నాటిన పారిజాత? ము

త్భుల్లనవీనసూనములతో విలసిల్లుచు నున్నదా? సదా

యుల్లము దానిమీందటనె యుండును నౌ; కది ప్రాపు బ్రోప్పుం బు

ట్రిల్లును, జొచ్చినిల్లునయి వృద్ది నొసంగెడు నీకు నెంతయున్‌' నచోవెం. తే అత్తవారింట సకలభాగ్యంబు లున్న,

మగనిమీందట6 దన కెంత మక్కు వున్న

నాండుయబుట్టువు పుట్టింటి కాసపడును

గావున సుభద్ర యొకతీరుంగాంగ నుండె చేవెం. తే. తల్లిదండ్రులు గారాన( దన్ను. బెనుప

వదినె లన్నలు. గడుగారవంబు నెజప

నల్ల యూరంత బలంగంబునందు నుండి

యొకతె యెడంబాసి పోవ నెట్టోర్ను మనను? బేవెం. ఆ. రాకురాకు మనెడి రట్టడితనములు,

పోకుపోకు మనెడిపాగరువగలు,

పొడుపు పొడుపు మనెడి బెడిదంపుబీరముల్‌

విడువు విడువు మనెడు వీంక తెసంగ చేవెం

అంధ్ర కవయిత్రులు

క్ష రావక్క, వక్క లాకులు

కోవక్క; శుభోత్తరముగ గొబ్బున విభుచే

నీ వక్క; సేవ చేయుము

నీ వక్కజి కలిగి రమణునికి6 జిత్తము రాన్‌' చే.వెం. ఉ. “ఏ వనితల్‌ మముం దలప నేమి పనో? తమ రాడువారుగా

రో? వలపించు నే ర్పెటుగరో? తమ కౌగిట లోన నుండగా,

రా వది యేమిరా విజయరామ యటం చిలుదూరి బల్మిమై

తీవరకత్తెనై పెనగి తీసుకవచ్చితినా; తలోదరీ!” రంగాజమ్మ కు “సొమ్ము నియ్యవచ్చు సా మ్మంద నియవచ్చు

నియ్యరాని ప్రాణ మియ్యవచ్చు

తనదు విభుని వేరు తరుణి చేతికి నిచ్చి

తాళ వశమె యెట్టి దాని కైన” ము.వ. తే. “వినరయ్య కవులార! విద్వాంసులార!

వినరయ్య మీరెల్ల విమలాక్కు లార!

ఘన యతిప్రాససంగతులు నే నెజబుగ

వరుస నాక్షేపింపవలదు సత్క్మపను” తవ క “చదివిన పండితు లగుదురు,

విదితము గాకున్న యపుడు వెజ్టులె పురుషుల్‌;

చదివిన జదువక యున్నన్‌,

ఆంధ్ర కవుల సంగ్రహ పరిచయం -- నన్నయ భట్టారకుడు - (క్రీశ. 11వ శతాబ్ది) ; ఆంధ్రమున ఆదికావ్యంగా ప్రసిద్ధినాందినది మహాభారతము. ఆదికవి నన్నయ రాజరాజ నరేంద్రుని కోరికపై భారతాంధ్రీకరణ చేషట్టినాడని అవతారిక వలన తెలియుచున్నది భారతమునందాదిపర్వము, సభాపర్వము, అరణ్యపర్వమందు మూడా శ్వాసములపై 142 పద్యములు మాత్రమాతడు రచించాడు. ఆతని కవిత్వం ప్రసన్న కధాకలితార్థ యుక్తికిని, అక్షజ రమ్యుతకును, నానారుచిరార్థ సూక్తి సంపదకు నెలవై వీనుల విందుగా నుండును. '“ఆంధ్రశబ్ద చింతామణి సిద్ధపరుచుకొని తద్వార రచన కొనసాగించినాడు అందుకే ఆదికవి, శబ్ద శాసనుడు; వాగమశాసనుడని ్రసిద్దికెక్కినాడు తిక్కన సోమయాజి - (క్రీశ. 12వ శతాబ్ది) ;: ఆనాడు ఆంధ్రదేశమున శైవ వైష్సవ వుత సామరస్యానికి ప్రధమగణ్యుడు తిక్కన సోమయాజి. భారతమునందలి విరాటపర్వము నుండి స్వర్గారోహణపర్వము వరకు రచించినాడు. వరుసలో ద్వితియుడైనా రచనలో అద్వితీయుడు. నెల్లూరును పరిపాలించిన మనుమసిద్ధికి మంత్రి, ఆస్థానకవి. అతడు వ్రాసిన తొలికృతి నిర్వచనోత్తర రామాయణమును మనుమసిద్దికంకితము చేసెను. ఉభయ కవి మిత్రుడు, కవిబ్రహ్మయైన తిక్కన సోమయాజి తన భారత రచనను హరిహరనాధున కంకితమొనర్చినాడు ఎజ్టాడ్రైగడ - (క్రీ.శ. 14వ శతాబ్ది) : ప్రోలయ వేమారెడ్డి అష్టానకవి. నన్నయ వదలిన భారతారణ్యపర్వ భాగాన్ని పూర్తిచేసి కవితయములో ఒకడైన ఎజ్జన ప్రశంసనీయుడు. శబ్దగతిలో నన్నయను, భావగతిలో తిక్కన ననునరించిన వునుడు. హరివంశము, లక్ష్మీన్మనింహవపురాణము, రామాయణము ఇతని యితర కృతులు. ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు, శంభుదాసుడను బిరుదాంకితుడు బమ్మెర పోతన - (క్రీశ. 1400-1450) ః: మహాభక్తుడు, కవిశిరోమణి, శ్రీనాథునికి సమకాలికుడు బమ్మెర పోతరాజు. సహజకవి బిరుదాంకితుడైన

పోతన పండిత పామర జనరంజకంగా భాగవతాన్ని ఆంధ్రీకరించాడు ఆంధ్రమున మహాభాగవతమునకున్నంత ప్రచారము, విశ్వజనీనత మరే గంథానికి లేదని చెప్పవచ్చును: మధురమంజులమైన శైలి, భక్తి రసముయమైన వస్తువు యిందులకు కారణము. పోతన భోగినీ దండకము, వీరభద్ర విజయము, భాగవత రచనకు ముందు వ్రాసినట్లు తెలియుచున్నది. శివకవులు - (12వ శతాబ్ది) వ్‌ నన్నయ తరువాత చెప్పదగిన తెలుగు కవి నన్నెచోడుడు. నన్నయ-తిక్కనలకు నడిమి కాలమువాడు. ఈ కవిరాజ శిఖామణి 'కుమారసంభవము' రచించాడు.

మల్లికార్డున పండితారాధ్యుడు - (క్రీ.శ. 1120-1180) :ః దేశి మార్గానికి చెందిన ద్విపద కవిత్వానికే కాక శివకవి సమూహానికి, మత సిద్గాంతాలకు గురు పీరమని చెప్పదగినవాడు. శివతత్త్ప్వసారము, లింగోద్భవ గద్యము, రుద్ర మహిమ మొదలైన రచనలనేకం చేసినాడు.

పాల్కురికి సోమనాధుడు - (క్రీ.శం. 13వ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం) ః ఇతడు బసవ పురాణం, పండితారాధ్యచరిత్రము, సోమనాథస్తవము, అనుభవసారము, చెన్నమల్లు సీసములు, బసవోదాహరణములు అను (గ్రంధములను రచించెను. ఈతని కృతులాంధ్రమున విశేష ప్రఖ్యాతినాందినవి. ఖాస్కరుడు : తిక్కన తాత భాస్కరమంత్రియని భాస్కర రామాయణాన్ని వ్రాసాడని ప్రతీతి. ఇందలి లి ఏకధారగా ఉండక పోవుటచే హుళక్కి భాస్కరుడు అరణ్య యుద్ధ కాండాలను (వ్రాసాడంటారు. భాస్కర మంత్రి రచన 'సుందరకాండ' వరకు గల కాండలందెంతో కొంత కలదని పండితుల అభిప్రాయం

అయ్యలార్వ్యుడు ; భాస్కరరామాయణూన్ని హుళక్కి భాస్కరుడు, ఆతని కుమారుడు మల్లిరార్డునభట్టు, శిష్యుడు కుమార రుద్రదేవుడు, మిత్రుడు అయ్యలార్యుడు రచించారు. అయ్యలార్యుడు భాస్కరుడు రచింపగా మిగిలి యుద్ధకాండ పూర్తిచేశాడు.

మూలఘటిక కేతన - (క్రీ.శ 12వ శతాబ్ది) ? అభినవదండి బిరుదాంకితుడైన కేతన తిక్కనకు సమకాలికుడు. సంస్కృతంలో దండి రచించిన దశకుమార చరిత్రను చంపూ కావ్యంగా అనువదించాడు. మారన ః తిక్కన సోమయాజి శిష్యుడు. మార్కండేయపురాణం తెనిగించి గోనబుద్దారెడ్డి కంకితం చేశాడు. మంచన - (క్రీ.శ. 1350) ః: కేయూరబాహుంచరిత్రమనే కావ్యాన్ని రచించి నండూరి గుండ యామాత్య్యుని కంకితం చేశాడు. నీతిమంతమైన కల్పిత కథలనింత మనోహరముగా వ్రాసిన వారు పూర్వకవులలో కానరారు. నాచన సోమన - (క్రి.శ. 1390) ౫ ఎజ్జనతో స్నాబెన కవి సోమన. ఈతడు హరివంశమందలి ఉత్తరాభాగాన్ని “ఉత్తర హరివంశమ”ను పేర రచించి, హరిహరనాథునకంకితం చేశాడు. ఇతనికి సర్వజ్ఞ, సకల భాషాభూషణు, సాహిత్యరసపోషణ, సంవిధాన చక్రవర్తి, నవీన గుణసనాథన బిరుదులున్నవి. శ్రీనాథుడు - (క్రీ.శం. 1400-1500) : కవిత్రయం తరువాత కిరి ప్రశస్తులను సంపాదించిన కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాధుడు. బహుగ్రంథ కరృృత్వము, అసామాన్య పాండితీ ప్రతిభ, నిరర్గళ ప్రొఢ ఎేలికితని కితడే సాటి. ఇతని రచననలో మరుత్తరాట్పరిత్రము, గాథాసప్తశతి, పండితారాధ్య చరిత్రము నష్టములైనవి. శృంగారనైషధము, భీమఖండము, కాశీఖండము, హర విలాసము, క్రీడాభిరామము, శివరాత్రి మహాత్మ్యము, పల్నాటి వీరచరిత్రము లభిన్తున్నవి. సంస్కృతమున శ్రీహర్నుడు రచించిన వైషధకావ్యాన్ని శృంగార వైషధమను పేర ననువదించినాడు. కొచిత్యము పాటిస్తూ, అనౌచిత్యం పరిహరిస్తూ ఈతడనువదెంచిన తీరు అనితర సాధ్యమైంది. జక్కన - (క్రీశ. 1400-1422) విక్రమార్కచరిత్రమనే కథాకావ్యాన్ని వ్రాసి సిద్ధనామాత్యున కంకితం చేశాడు. విక్రమార్కుడను మహారాజు చేసిన అద్భుత కృత్యములిందు వర్ణింపబడినవి. శ్రీశ్రైలాది పుణ్యక్షేత్రముల వర్ణనము జక్కన భక్తితత్పరతకు నిదర్శనము.

అనంతామాత్యుడు - (క్రీశ. 1400) ః ఇతడు భోజరాజీయమన (గ్రంథాన్ని రచించాడు. విక్రమార్కుని కధలవలెనే, భోజమహారాజును గూర్చిన కథలు వర్ణింపబడినవి. ఈ కథలన్ని నీతి ప్రధానములైనవి. సత్య ప్రభావాన్ని నిరూపించే గోవ్యాఘ్ర సంవాద మీగ్రంథములోనిదే. ఇతని శైలి ద్రాక్షాపాకమై మృధువముధంరంగానున్నది. ఇతడక్కడక్కడ గృహజీవితాన్ని, స్ర్తీల సంభాషణలను చక్కగా వర్ణించాడు.

గౌరన - (క్రీ.శ. 15 శతాబ్ది) ; తెలుగున హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానము, నవనాథ చరిత్రము అనే ద్విపద కావ్యాలు రచించాడు. హాస్యరస పోషణమున ఈతడండె వేసిన చేయి.

క్రాలవి గోపరాజు - (క్రీశ. 15వ శతాబ్ది) ః: సింహాసన ద్వాత్రింశిక అనే కధా కావ్యాన్ని రచించాడు. భోజరాజు విక్రమార్కుని సింహాసనాన్ని అధిరోహించే టప్పుడు సాలభంజికలతనిని వారించుచు చెప్పిన ముప్పది రెండు కథ లిందు వర్ణింపబడినవి. ఇందలి శైలి సహజమై కధన మార్గమున నడచినది. అ కాలమందలి విద్య, ఆచారములు ప్రదర్శించి ఇతడు తన సర్వజ్ఞతను సూక్ష్మపరిశీలనను వ్యక్తం చేశాడు.

పిల్లలమజ్జి పినవీరభద్రుడు - (క్రీశ. 1490) ;: ఈ యుగానికి చెందిన విద్వత్కవులలో పిల్లమజ్జి పినవీరభద్రుడాకడు. శృంగార శాకుంతలము జైమిని భారతము అనే కావ్యాలనితడు వ్రాసాడు. పినవీరభద్రుని శెలి జైమిని భారతమున పరిపక్వతనందింది. దీనిని రచించు సందర్భమునన్స నితడు “వాణీ నారాణి” అని చెప్పెనందురు. ఈ కావ్యం విజయనగరవమ్సు పాలించిన సాళువ నరసింహరాయల కంకితం చేశాడు.

హరిభట్టు కవి - (కీశే. 1530) ః: వరహపురాణం, మత్స్య పురాణం, నరసింహ పురాణమనే గ్రంధాలను రచించాడు. ఈయన రచన సమ సంస్కృతాంధ్ర పదభూయిష్టమై మిక్కిలి మధురంగా వుండును

శ్రీకృష్ణదేవరాయలు - (క్రీ.శ 1509) ; సాహిత్య సమరాంగణ చక్రవర్తి అయిన రాయలు తన ఆస్థానమున అష్టదిగ్గజ కవులను పోషించుటయే కాక విద్వత్కవి కూడ. ఇతడు ఆముక్తమాల్యద యను ఆంధ్ర ప్రబంధము రచించెను.

అల్లసాని పెద్దన - (శ్రీశ. 1475-1534) ః అష్టదిగ్గజ కవులలో వాసిలో వయనులో మొదట సపేర్కొనదగినవాడు అల్లసాని పెద్దన ఇతడు స్వారోచిషమను సంభవమను మనుచరిత్రను రచించి రాయలకంకితము చేసెను

నందితిమ్మన - (క్రీ.శ. 1515) ః నానాసూన వితాన వాసనల అని ముక్కును వర్ణించుటచే ముక్కు తిమ్మన అని పిలువబడెను. పారిజాతాపహరణమను 'ప్రబంధమును (వ్రాసి రాయలకంకితము చేసెను. రాయల భార్యయయిన ఉిరుమలదేవితో తిమ్మన అరణముగా వచ్చెనని చెప్పుదురు. మాదయగారి మల్లన : ఇతడు రాజశేఖర చరిత్రమను ప్రబంధమును రచించి తిమ్మరుసు మంత్రి అల్లుడైన అపామాత్యున కంకితము చేసెను. పాత్రోచితముగను, నహజముగను భావాలను వర్పించుటలో ఇతడు కడునేర్చరి.

ధూర్జటి ః స్తుతిమతియైన ఆంధ్రకవి ధూర్జటి. 'పల్కులకేలకల్లె నీ యతులిత మాధురీ మహిమ” అని రాయలవారిచే ప్రశంసింపబడిన మహాకవి ధూర్జటి. ఇతడు శ్రీకాళహస్రీశ్వర మహాత్మ్యము, శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకము రచించెను. పోతన వలెనే తన కావ్యము నరాంకితము చేయనని, రాజాదరణ కొరకు శైవమునుండి వైష్ణవమునకు ఆనాటి కవులవలె మారని కవి. అయ్యలరాజు రామభద్రకవి ః రామాభ్యుదయమను కావ్యమును వ్రాసి రాయల మేనల్టున కంకితము గావించెను. రాభ్యుదయమున రామాయణ కథను (ప్రబంధ రీతిన రచింప దలచెను. ఉద్యాన విహారం, పుష్పాపచయ జలక్రీడాదులగు ప్రబంధోచితములగు వర్ణనలిందు ప్రవేశపెట్టెను. ఇతనికి శబ్బాలంకాలములందు, చిత్రకవిత్వమందు ప్రీతి మెండు

పింగళి సూరనార్యుడు - (16వ శతాబ్ది ఉత్తరాద్ధము) : రాఘవ పాండవీయము, కళాపూర్ణోదయము, ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము అను మూడు [గ్రంధములు రచించెను గరుడ పురాణము నష్టమైపోయినది. రాఘవ పాండవీయము ద్వనర్ధి కావ్యము. కళాపూర్ణోదయము కల్పిత కధావస్తువు. ప్రభావతి ప్రద్యుమ్నమున శ్రీకృష్ణుని కుమారుడగు ప్రద్యుమ్నుడు వజనాభుడను రాక్షసరాజు కుమార్తెయగు ప్రభావతిని పేమించి పెండ్లాడిన కధ వర్ణింప బడినది. ఈ మూడు కావ్యములు పండితులచే కొనియాడబడినవి. భట్టుమూర్తి : రామరాజ భూషణుడను బిరుదనామము గలవాడు. ఇతడు గొప్ప పండితుడు. అవధానములందు ఆశుకవిత్వమునందారి తేరినవాడు. సంగీత కళారహన్య నిధి ఇతడు సరసభూపాలీయ మనే కావ్యాలంకార సంగ్రహాన్ని హరిశ్చంద్ర నలోపాఖ్యానమను ద్వనర్ధి కావ్యాన్ని; వసుచరిత్ర మను మహాప్రబంధాన్ని రచించాడు. భట్టుమూర్తి తలి ప్రాఢమై, మృదు మధురమై సంగీతాన్నికనువుగా నుండును.

తెనాలి రామకృష్ణుడు : అప్టదిగ్గజాల్లో చివరివాడు హాస్యరచనలో మొదటి వాడు తెనాలి రామలింగకవి. మొదట రామలింగడయు్య, వైష్ణవ మతాన్ని స్వీకరించి రామకృష్ణుడయ్యెనని ప్రతీతి ఇతడు రచించిన రెండు గ్రంథములు ఉద్భృటారాధ్య చరిత్ర, పాండురంగ మహాత్మ్యము. పాండురంగ మహాత్మ మను క్షేత్రమహాత్మ్యాన్ని స్కాంద పురాణాన్నుండి గ్రహించాడు. ఈ కావ్యంలో సెక్కు సామెతలు, జాతీయాలను సందర్భోచితంగా పొాందబరచబడినవి. గంభీర భావ ప్రకటనమందును, రసపాత్ర పోషణమందును రామకృష్ణుడు మిక్కిలి నేర్పరి.

సంకుసాల నృసింహకవి - (క్రీశ. 1536) ; _ కవికర్ణ రసాయనమను నామాంతరము గల మాంధాతృ చరిత్రమును రచించి, శ్రీరంగేశ్వరుని కంకితమిచ్చారు. ఈతని రచన గంభీరభావ శోభితమై, మిక్కిలి మనోహరంగా వుంటుంది ఈ కవి ప్రతిభాశాలి యనుటకెట్టి సందేహం టేదు.

మొల్ల : తెలుగున కవిత్వం వ్రాసి 'పేరుగన్న వనితారత్నం ఆతుకూరి మొల్ల. తనకు గోపవరపు శ్రీకంరమల్లేశుని దయచే కవితా కౌశలము కలిగినదని

చెప్పుకొన్నది ఈమె మిక్కిలి వినయవతి తనకు నిఘంటువులు, వ్యాకరణా లంకారాది శాస్త్రములు తెలియవనియు, శ్రీరామచంద్రుని డేురణచే తానిహ పర సాధనకై రామాయణము రచించితినని సవినయముగ చెప్పుకొన్నది శ

రఘునాధ నాయకుడు - (క్రీశ 1614-1633) ౩ ఇతడు సర్వవిధముల శ్రీకృష్ణదేవరాయలుతో పోల్చదగినవాడు సంగీత సాహిత్య సమరాంగణ చథతకవర్తి రామాయణము, వాల్మీకి చరిత్రమను గ్రంధములను రచించాడు తండ్రి పేర అచ్యుతాభ్యుదయము రచించి కనకాభిషేక గౌరవము పొందినాడు అనేక గ్రంధములను రచించినాడు నవరత్నములను పేర కవి పండితులను తన ఆస్థానమందుంచుకొని గౌరవించినాడు ఆ కవి రత్నములలో ఒక రత్నమే చేమకూర వేంకటకవి

చేమకూర వేంకటకవి ; విజయవిలాసమాంధ్ర సరస్వతి కపూర్వమైన అలంకారము ఇందు పాండవ మధ్యముడైన అర్జునుడు ఉలూచి, చిత్రాంగి, సుభద్రలను వివాహమాడిన విలాసములు మూడాశ్వాసములలో వర్ణింపబడ్డవి ప్రతిపద్యమునందు చమత్కృతి కలుగగ చెప్పనేర్తునని అనుట అతిశయోక్తి కాదు రసికశేఖరులైన రఘునాధ భూపాలుడాతని నాదరించి “క్షితిలో నీ మార్గమెవరికి రాొదనుట సత్యము

రంగాజమ్మ ః విజయరాఘవుని కొలువునలంకరించిన విదుషీమణులలో రంగాజమ్మ మొదట పేర్కొనదగినది ఆమె అష్టభాషా విశేష శారద రాజ నీతి విద్యా విశారద విజయ రాఘవునిచే కనకాభిషేక గౌరవము పొందిన వనిత సంగ్రహ భారత, భాగవత, రామాయణములే గాక, ఉషా పరిణయము, మన్నారు దాస విలాసమను గ్రంధములను రచించినది మన్నారుదాస విలాస యక్షగానమును కూడా రచించినదె

సంగ్రహ సూచిక భారా - భాస్కర రామాయణం = భాస్కరుడు నిర్వరా - నిర్వచనోత్తర రామాయణం - తిక్కన మొరా - మొల్ల రామాయణం - ఆతుకూరి మొల్ల రరా - రఘునాధ రామాయణం - రఘునాధుడు ఉఊరా - ఉత్తర రామాయణం _ కంకటి పాపరాజు అతెరా - అచ్చ తెనుగు రామాయణం - కూచిమంచి తిమ్మకవి నవు _ నరసింహ పురాణం ఎ హరిభట్టు కవి ఉహవం - ఉత్తర హరి వంశం - నాచన సోమన కునం - కుమార సంభవం -.. నన్నెచోడుడు అసా - అనుభవ సారం వళ. - వృషాధిప శతకం ]) పాల్కురికి సోమనాధుడు దకుబ - దశ కుమార చరిత్రము - మూలఘటిక కేతన మావు. - మార్కండేయ పురాణం = మారన శ్రేబ్తావ - కేయూరబాహు చరిత్రము - మంచన శృంనై = శృంగార నైషధం హవి - హర విలాసము కాఖం - కాశీ ఖండము శ్రీనాథుడు శిమ - శీవరాత్రి మహత్మ్యము శ్రీరా. - శ్రీడాభిరామం వాపా. - హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానం -. గౌరన

శృంశా - శృంగార శాకుంతలం ] పిల్లలమర్రి పినవీరభద్రుడు

జెభా - జైమిని భారతం ల

విచ - విక్రమార్క చరిత్రం =. జక్కన

భోరా - భోజరాజీయం - అనంతామాత్యుడు

కొగో. - కొజవి గోపరాజు =. సింహాసన ద్వాత్రింశిక

కృదే. - కృష్ణదేవ రాయలు - ఆముక్త మాల్యద

మభ - మనుచరిత్ర - అల్లసాని పెద్దన

పావా - పారిజతాపహరణము -. నంది తిమ్మన

రా చరిత్ర - రాజశేఖర చరిత్ర - మాదయగారి మల్లన

కామ - కాళహస్తీశ్వర మహాత్మ్యము - ధూర్జటి

రామాభ్యు_ - రామాభ్యుదయం - అయ్యలరాజు రామభద్రుడు

రాపాం - రాఘవ పాండవీయం

కవూ. - కళాపూర్ణోదయం |. పింగళి సూరన

వాన _ హరిశ్చంద్ర నలోపాఖ్యానం

వచ - వసు చరిత్ర | భట్టు మూర్తి

పొంమ - పాండురంగ మహాత్మ్యం -. తెనాలి రామకృష్ణుడు

రఎిళర్ణ ర - కవికర్ణ రసాయనము = సంకుసాల నృసింహ కవి

వేంఠతృనా - వేంకట కృష్ణప్ప నాయుడు

ఠొవు - కాసుల పురుషోత్తమ క్ర తళా (గు

రఘురా - రఘునాధ రాయ “తిన మ స

చబేవెం -. చేమకూర వేంకట శ (యి “తీర! స్రైద్టగ | సమన క

500 0446

ఆంధ్రకావ్యాలు - ఆణిముత్యాలు సహృదయ స్పందన . “మామూలుగా చూస్తే పద్యాలు రెండు విధాలుగా కన్పిస్తాయి. సమాజంలోని నీతులను-లోతులను తెలిపేవి కొన్ని, భగవంతుని మహిమలు వైభవ విశేషాలను " = తెలిపేవి మరికొన్ని. ఈ లోకంలో జీవించడానికి ఈ రెండూ అవసరమే. శాశ్వత .ం ధర్మమారాన నడిపించేటట్లు కావ్యాల్లోని అనేక పద్యాలను ఆస్వాదించి ఆనందించే | ” టట్లు అందరికీ అందించాలని ఈ సంకలనానికి పూనుకున్న శ్రీమతి కమల ॥ అభినందనీయురాలు””. | - జి. నత్యవాజీ (ఆధ్యాత్మిక సేవాతత్పురురాలు,/ ( నిత్యం వల్లి చేయాల్సిన తత్త్వాలు - భవరోగాలకు పథ్యాలు , హృదయసీమ నలరించే జీవిత సత్యాలు - కమల ఏరిన యీ ఆణిముత్యాలు క ॥ - డా/ కునుము (రామంతావూరు ,. తెలుగు సాహిత్యంతో పరిచయం కలిగిస్తాయీ ఏరిన ముత్యాలు . , చక్కని సాహితీమాలగా భఖాసిస్తూ అలంకారాన్ని సమకూరుస్తున్నది.

• డొ/ అనంతలక్ష్మి (రైల్వే డగ్రీ కళాశాల) ణా దీనిలో పొందుసరచిన పద్యకుసుమాలు సహృదయ హృగయ వేదికపై = కదలాడే భాషయోష పాద మంజీరాలు.
• రాయనం వెంకట్రామయ్య - కనిపించని వినిపించని వయసులో గంటలు గంటలు సమయం టి.వి.ల ముందు ఎ. వృధా చేస్తున్న వృద్ధులకీ పుస్తకం పుణ్యం పురుషార్థాన్ని కలుగజేస్తుంది. "
• ఈవిశేఖర గంగా రాజేళ్ళురరావు (నుంథని) ఉద్యోగరీత్యా దేశం నలుమూలలా తిరుగుతున్న మాలాంటి వారికి, సాహిత్య గ్‌ దాహం తీర్చే ఎడారిలో ఒయాసిస్సు ఈ పద్యసంకలనం.
• మవోవాది నుధాకల్‌ (బెంగుళూరు, ఇదొక సద్య కమల కాసారం, సుకవి కోమల సద్భావ సుధాపూరం ( సౌరస్వతేయుల సరస భాండాగారం, ఆంధ్రశారద కంఠ తరళ హారం స్‌ /
• డా/ వెలుదండ నిత్యానందరావు (నిజాం కళాశాల) | శే అనేక కార్యక్రమాల్లో నిరంతరం తిరిగే మాకు, తెలుగు సాహిత్యానికి దూరం | కాలేదనే భావన కలిగించేపీ పుస్తకం. - సి. రాధాకృష్ణ (గోదావరి ఫైనాన్సు) ” =