Telugu amma - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

/ ॥ _ - "జే గ్గ , వా. 94/2 గా ౯ ణు శ్రే న వె డే

న్‌ క్‌ి ల... న్‌ .

అ వు మూలం నూక్చిం గోర్కీ తెలుగు నేత; అక్ర్రి విరించి” జాక్స ఆయం పళిక్సు జఆపతపుకుళ రం సహుస్టుకడ్కు* చజయవుడు52000

వ్‌క్‌గ్‌ గిరీ డి శ డమ ఆ౦మె! శార0914166 ౨9 521 *1స౮క11 (ఉఅ౩౦107 న్‌ (0) ౮౨18221 న 344 2౮91104103 శ వాల హా ఇసుజాజగా26జ-520 00. నం (౮ స్తా రల 09 స టల | స్తీ ళీ 761 2610102 : సు మ, బ్‌ ము ో శతతమ 199 చమన. కె06 : వైసం0103 గ ఇడ 32 7862-11,

వముంందం మాటలం అతని పేరు అలెగ్జీ మాగ్టిమోనిక్‌ పెష్కావ్‌ (ఉమతని[ 3442004010035 ల25క607] మార్చి 14, 1888 కడు బీద కుటుంబంలో పుట్టాడు. అతని జన్మస్థలం వహ గం౪?60%1009 అనే ప్పకాతన నగరం, 1882 లతో ఈ నగరానికి “గోర” అని అతని పేర నామాంతరం చేశారు, గౌరవపురస్స్పరంగా. ఒకా (02కు) నది, ఓల్లా (౫018 ) నదిలో కలిసే తీరంచే వుంది యీ నగరం నాలుగవ యేట కలరా వ్రాతపడి బతికాడు, ఆ వ్యాధి అతని తంిని మటుకు పొట్టన పెట్టుకుంది. అందువల్ల నూతామహుల యింటికి తరలాడు దుర్చర వాతావరణంలో అ బహుజన కుటుంబం మధ్య పెరిగి, దానినుంచి “విముక్తం” కావడమే జీవిత పరమావధిగా తయారయింది, ఏడవ ఫట తల్లి చనిపోయింది. అమ్మమ్మ ఆతన్ని జస్యాయంగానే పెంచింది. ఆతని “జీవిత అమావాస్య”లో ఆమె మిణుకు మిణుకు మనేనక్షతం".మనిషి వుంచితనాన్ని గురించి, ఈ నుంచితన్నం 'షెరిగి స్రెద్దదై షర్సివూర్డ వికాసాన్ని తీనుకురానడం గురించి ఆమై కధలు కధలుగా అనేక లోక వంత్రాట్లు చెప్పించ్లి ఇతనికి. (పేను, అనురాగం, సోదర మానవుల పట్ట సానుభూతి,... యిటువంటి సద్గుణాలన్నీ ఆమే నూరి పోనింది. పదకొండేళ్ళ వయసులో అతని సూతామహులు “దివాలా” తీకారు. అలెగ్డి అప్పుడే జీవనోపాధికోసం వెదుకులాట (ప్రారంభం చేయవలని వచ్చింది. చెప్పుల దుకాణంలో పనివాడుగా, ఖీ ధుకాణంలో కప్పులు కడిగేవాడుగా, పనివాడుగా ఛిన్న చిన్న పనులు చేసి బహు తక్కువ వరుమూనం, చాలా ఎక్కువ చివాట్టు- చెప్పు ధెబ్బలు సంపాదించుక్షున్నాడు. చుర్చర జీవితం గడుపుతూ కూడా, కొద్దిపాటి చదువుతోనే వాల్దాక్‌, హ్లైబెర్ట్‌, గగోల్‌, పుష్కిన్‌, తర్జనేవ్‌ల రచనలు చదివాడు చిన్నతనంలోనే.

శ్రీ

ఫిరడే, సైపెన్‌సన్‌ వంటివారు కూడా [ప్రారంభంలో “పనివాళ్ళు” గానే వున్నారనీ తరువాత “పైంటిస్ట్‌'లుగా ఎదిగారని తెలుసుకుని ఎంతో ఊరట ఫైందాడు? స్పూర్తి తీసుకున్నాడు. యూనివర్శిటీ చదువులకోసం కజన్‌ (4ఉ2టం వెళ్ళాడు. అక్క-డే రాజకీయ, అర్థ కాస్తాాలకు సంబంధించిన అనేక ఉద్గ౦ంథాలు చదివాడు. బేకరీలో వనివాడుగా ఉండి కొద్దిపాటి డబ్బు మటుకే సంపాదించుకుంటూ చదువులు సాగించాడు

ఒకసారి “ఆత్మహత్య” చేసుకుందామని [ప్రయత్నం చేకాడు, కాని “రివాల్వర్‌* సహకరించలేదు.

ఇరవయి యేళ్ళ వయసులో రై ల్వేస్రేషన్‌లో ర్యాతి కాపలాపని సంష్రా దించాడు. సిపాయిగా చేరాలని కోరిక, అయితే. మెడికల్‌ పరీక్షలో నెగ్గతేక్ర పోయాడు.

మాస్కోలో యితసి రహస్య కార్యకలాపాలు పసిగట్టిన పోలీసులు యితన్ని “అరెస్టు” చేశారు. నెల రోజుల తరువాత బయటకు వచ్చాడు.

మేధావులతో చర్చల ఫలితంగా ఆతను కని పెట్టిందేమం టే; “వీశ్ళందరికి వాస్టవ జీవిత పోకడలు తెలియవు. ఊపహాలోకంలోనే విహళిస్తారు.... జనాన్ని గురించి, జన జీవనాన్ని గురించి, వాళ్ళ అసొకర్యాల గురించీ అసలే తెలియదు.”

[పజలను ముఖాముఖి కలునుకోవటానికి, వాళ్ళ బాగోగులు (ప్రత్యక్షంగా తెలునుకోవటానిక్తే దేశ పర్యటన [ప్రారంభించాడు.

1896 లో 424 వా 0%4 7012004 అనే అమెన్స వివాహం'చేనుకున్నాడు. అప్పుడే కథానికలు [5%027- 520205) [వాయడం ఆరంభించాడు

[4ఉి4 6౦0%: “మాక్సిం గోర్కీ” అనే “కలం పేరూన్స ఎన్ను కున్నాడు, 11421401 20000 అనే ప్యతికా సంపాదకుడ్ను శన దగ్గర ఉద్యోగం యిచ్చాడు అతనికి, ఇందువల్ల నిరవధికంగా రచనలు చేయట్రాన్సిక్షి సమయాన్ని వినియోగించగల వీలు యేర్చడింది.

అతని “రచనా వ్యాసంగం” జారిస్ట్‌ [ప్రభుత్వానికి “అంకుశం” లా ఈయా రయింది,

4905లో అరెస్టు అయ్యాడు,

ర్‌

(పజల (పభత్వంవల్ల త్వరలోనే విడుదల లఖించింది.

మళ్ళీ అరెస్టు అయి, ఇబ్బందుల పౌాలవకుండా--- తద్వారా పపజా ఉద్యమం కుంటుబడకుండా వుండటానికి గాను జర్మనీకి, (ఫాన్స్‌కు, అమెరికాకు “వలస” వెళ్పాడు

1918 లో జార్‌ (పభుత్వం “అమ్మెస్టి”(4పటాభావ)గ) యిచ్చాక, "సెంట్‌ పీటర్స్‌ బర్గ్‌ నగరానికి తిరిగి వెళ్ళాడు.

1921 వరకు (ప్రజా ఉద్యమంలోనే ఊపిరి సలపకుండా కాలం గడిపి, ఆరోగ్య పరిరక్షణ కోసం “ఇటలీ” వెళ్ళాడు.

1928లో తిరిగి స్వదేశం వచ్చాడు.

లెనిన్‌ - స్టాలిన్‌ యితనికి స్నేహితులు అయ్యారు.

1936 జూన్‌ 19వ తేదీన మరణించాడు.

వ ల! న!

రష్యన్‌ సాహిత్యంలో “మాక్సిం గోర్కీ” స్థానం (ప్రముఖమైనది.

డాస్టపిస్కీ, గగోర్‌, పుష్కిన్‌, తర్జనీవ్‌ ... యితనికి పూర్వ రచయితలు.

చెకాష్‌, టాల్‌స్టాయ్‌, చఛ్ఞాడిమర్‌ కారెలెంకో.... యితనికి సమకాలినులు. రచయితగా, [పజా ఉద్యమ కదర్రగా గోర్కీ పేరే ముందు రష్యన్‌ సాహిత్య పఏీధిలో [పముఖ౩గా (ప్రకాశిస్తుంది.

“అమ్మ” (4035252) అతని నవలలన్నింటిలోకీ “*కగ్రిబటంో. నవల కథా భూమిక ఆతని జన్మస్థలం. బాల్య 'స్నేహితులు,అక్కడి ఫ్యాక్టరీ వాతావరణం- దీనిలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఇక్కడ వర్ణించిన కర్మాగారం "1245ల 50౫14070 1917 రష్యా. విప్లవ చర్మితలో (పధానప్కాత వహించింది, దాని చర్యితే యీ నవలలో గోర్కీ ఉల్లేలించాడు,

ఇత ౪4507 అనేది నవలలో ప్యాత అయితే, ఆ ప్యాతకు నీవ రూపం పెడ 721 24103401. ఇతడే మే-డే కార్మికుల ఊరేగింపుకు నాయ కత్వం వహించాడు, అరెన్టు ఆయి, శికలు పొందాడు, కారాగారంలో బహు కాలం గడిపాడు.

విత తల్లి 0౪34 అనాటి కార్మికుల మాతృమూర్తులు ఎంద

కి రినో తనలో యిముడ్చుకున్న సజీవ ష్మాత.

“ఆమ్మ” రచన గోర్కీ. అమెరికాకు వలసపోయిన తరువాత 1805లో చేకాడు. ఉంి[ష0స తరయమక్‌ తో ఒక కొయ్య కావిన్‌ (గది లాంటిది! తో కూర్చుని ఈ ననల చాలా భాగం [వ్రాయడం జనరిగింది. ఈ నవల మొదటి భాగం రష్యన్‌ ష్యతికళలో [ఫచురణ ఆయిసప్పుడు, అ షృతిక [ప్రతులను (పభుత్వం స్వాధీనం చేసుకుని తగుల బెట్టించింది. రెండో భాగాన్ని ఎంతో కుదించి సవరించిన మటుకే (ప్రచురణ చేయటానికి అనుమతించింది. [20 వ ఆధ్యాయం వరకూ మొదటి భాగంగా సరిగణిస్తారు. ]

నవల “పూర్తి షారంో రహస్య షారకులకు మ్యాతమే లభ్యం అయింది= చాలా కాలం వరకూ దీని రచయితగా “ఆలెడ్టీ మాక్సిమోనిక్‌ 'ఫెష్‌కావ్‌, ఒక పని వాడు ” ఇని (ప్రచురించారు తప్ప “మాక్సిం గోర్కీ” అనే పేరు వాడలేదు అప్పుడు,

ళ్‌ వ కి ఈ (ప్రస్తుత రచన ఒక సాధికార ఆంగ్ల _ అనువాదానికి తెలుగు సేత “సంక్షిప్ర రూపం” అన్నాము గాని ఎక్కువ సంక్షిప్టం కాదు, చదువరికి అవగాహ నకు ఆవసరం లేని వర్ణనాంశాలు మాతం అక్కడక్కడ లౌలగించాం. కథా భాగం, మూల వస్తువు యేమా[ళం విరూపం చెందలేదు. తెలుగు పారకులు యిదివరకే యీ నవల తర్జుమాలు చదివీ వుండవచ్చు. అర్లునా -ఖూ (సచురణ ఈ తరం యువతకోసం, జీవితంలో యాంతికత పెరిగి శ్రోయిం ఆదఠ్శాలు అంతరిస్తున్న యీ సమయంలో, ఇప్పటికీ ఎప్పటికి న్ఫూ ఠి దాయకం అయిన అంక్షాలు దీనిలో ఎన్నో ఉన్నాయి అనే విషయం మ్మీరందర్రూ అంగీకరిస్తారు చదవండి. ఈ నవల ద్దేశంట్రిన “సదభద్వివేకం” జస్వాదించండి. 4911-07 ఖ్రీఫిరించి

రెండు మూటలు అమ్ము. మాక్సిం గోడ్కీ రచన- అమ్మ. దేళ దేశాల స్వాతంతో్యోద్యమానికి స్పందన అమ్మ, (పపంచ భాష లన్నిటా వెలువడిన అమ్మ. (పముఖ కథా, నవలా రచయిత _ ీవిరించిగారు మాను నుంచి విజయవాడ వచ్చినప్పుడు ఇష్టాగోష్టిగా “అమ్ము” [పచురించాలనే ఊద్దేళ్యం ఉంది అనగా, తప్ప కుండా చేస్తాను. పనుల ఒ శ్రిడి వలన కొంత చైము పడుతుందన్నారు. ఎన్ని పను లున్నా “అమ్మ” కెతిగించి మాకు సహకరించినందుకు వారికి మా కృతజ్ఞతలు, బేళభక్రియత రచనలు _ వెలువరించడంలో 1పచురణ రంగాన్ని స్వాతంత్య పోరాట రంగంగా మలచిన ఆదర్శ (గంధమండలి అధినేత, స్వాతంత్య సమర యోధులు శ్రీ గద్దే లింగయ్యగారు మాకు ఆదర్శం. మేము ప్రచురించిన దేశభక్తి ప్రపూగితమైన రచనలు మాలపల్లి, గదర్‌ వీరులు షహీద్‌ భగత్సింగ్‌ ,గాంధీజీ, నెహా9,బోను, అండమాన్‌ జై లులో,చం[దశేఖర ఆజాద్‌, సర్దార్‌ పృధ్వీసింగ్‌, అల్లూరి సీకారామరాజు, అంబేడ్కర్‌, కొడుకులూ-కూ తుళు? నేను- నా దేశం (దరి చెంచయ్య", వందేమాతరం, భారత స్వాతం్యత్య పోరాట సంగ్రహ చర్విత, చిట్టగాంగ్‌ విష్ణవ వీరులు, యుద్దం-కాంతి (టాల్‌స్టాయ్‌) ఇత్యాది మహోన్నత రచనలు పచురించి ఈ తరానికి అందించాం. మా ఈ కృషికి [ప్రజలెంతో సహకరించారు. మరెందరో మిితులు సలహాలు అందించారు, అందరికీ కృతజ్ఞతలు, సాహిత్యాఖినందనలు. యుం, 'పెరువాళ్ళు 'ప్రచుర ణకర్హ

అవచ్చు

(పతిరోజూ ఉదయం ఫ్యాక్టరీ ఘర్దన వినవస్తుంది. పనివాళ్ళ యిశ్శ పేట అన్నీ యీ ధ్వనితో, పొగతో నిండిపోతాయి. కూత సీనడమే తడవుగా యిళ్ళ్శ ల్లోని వారందరూ వీధుల్లో పడతారు కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని పనికి వెళ్ళటానికి తయారవుతారు, వాళ్ళు ముఖాలు భయంతో పీక్కుపోయి వుంటాయి. న్నిద సరిగా లేనందువల్ల కండరాలు దిగిసుకుని వుంటాయి. ఆ చలిలోనే, మసక వెలుతురు లోనే ఫ్యాక్టరీకి బయలుదేరుతారు. సన్నటి యిరుకు వీధులగుండా నడిచి రాతి పంజరంవంటి ఫ్యాక్టరీకి చేరుకుంటారు. బురద తొక్కుకుంటూ దారి పొడుగునా రకరకాల గొంతులు, మాటలు విడబడుతూ వుంటాయి ఫ్యాక్టరీ నుంచి వచ్చే రణ గొణ ధ్వనులతో, దట్టమైన పొగలతో (గామం అంతా ఉడికిపోతూ వుంటుంది.

సాయం[తంపూట సూర్య సమయం అయినాక, మశ్శీ యీ జనమంతా హ్యెక్టరీనుంచి యివతల పడతారు, పీక్కుపోయిన ముఖాలు, బడలిన శరీరాలు మురికి-నూనె పులుముకున్న వొళ్ళుతో యిళ్ళకు చేరుక్తుంటారు. రోజూ చాకిరీ అంతా పూరి అయిపోయింది గనుక యిక భోజనం చేసి నిద పోవడమే పని.

రోజంతా ఫ్యాక్టరీలో గడిచిపోతుంది. యంత్రాలు వాళ్ళలో వున్న జీవళక్తి నంతా లాగివేస్తాయి. వాళ్ళ జీవితాలలో “పగలు” అనేది శుడిచి పెట్టుకుపోయింద్సి, సాయంం తాగే సార్థా ర్యాతి అనుభవించే కొద్దిపాటి న్నిద- యిని మాతమే వాళ్ళను నడిపిస్తున్నాయి.

"సెలవురో జుల్లో మాతం ఉదయం పదిగంటలవరకూ హాయిగా న్మిదపోత్తారు" తరువాత మంచి దుస్తులు వేనుకుని చర్చి సర్వీస్‌కు వెడతారు. మత విషయంలో ఉదాసీనంగా వున్నందుకు యువకులను, పిల్లవాళ్ళును కోపగించుకుంటారు. చర్చి నుంచి. తిరిగి వచ్చాక కడుపునిండా భోజనంచేసి మళ్ళి ని్నిదపోత్తారు సాయంత్రం వరకు ఒకటే న్మిద. వయను ఉడిగిపోతున్న కొద్దీ ఆకలి, తినవలెననే

[2]

10 అమ్మ ఉత్సాహం చచ్చిపోతున్నాయి అందుకే బాగా సారాయి తాగడం అలవాటు చేసు కుంటారు. వోడ్య వాళ్ళ కడుపులను దహించివేస్తూ వుంటుంది.

సహైయంకాలం అందరూ ఉల్లాసంగా గడుపుతారు. ఆనందంగా వీధులవంట తిరుగుతారు. ఒకళ్ళను మించి మరొకళ్ళు విలాసంగా కనిపించాలని తాష్మ్యతయ పడతారు. అలా ఒకళ్ళనొకళ్ళు కలునుకున్నప్పుడు కూడా ఫ్యాక్టరీని గురించి, యంా లను గురించే మాట్టాడుకుంటారు. ఫోర్‌మన్‌ గురించి యెగతాశిగా చెప్పుకుంటారు. ఎక్కు వగా తమ తను ఉద్యోగాలను గురించే తమకు సన్నిహితంగా వున్న విష యాల గురించే మాట్లాడుకుంటారు. అతి అరుదుగా తమ జీవితాల నిస్సారతను గురించి తలపోసుకుని కుమిలిపోతారు ఇళ్ళకు తిరిగివచ్చిన మీదట భార్యలతో పోట్టాడతారు, వాళ్ళను చితకబాదుతారు. యువకులయికే సారా దుకాణంలో మజా చేస్తారు, అ్రీల గీతాలు పాడుకుంటూ అనందిస్తారు. కాయకష్టంతో అలసి సౌలసిపోయి విపరీతమైన తాగుడుకు బానిసలయి పోయారు. (పతి హృదయమూ అర్థంకాని చికాకులతో, గందరగోళాలతో నిండి పోయి వుంటుంది. దానికి యేదో మార్గంకావాలి- బయటకు కక్కి వేయటానికి, మనసులో కేరుకుపోయిన చికాకులన్నీ బహిర్గతం అవటానికి యేదో మార్గం కావాలి. ఒకళ నొకళ్ళు మాటలు అనుకుంటారు, చిలిపి తగాదాలకు దిగుతారు, కొటు కొంటారు. శరీరాలు గాయపరుచుకుంటారు. న ఈ స్పర్థలు "పెరుగుతూ వచ్చాయి. త్తి దంులనుండి యీ జాడ్యాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్నారు. నళిటి నీడలలా , ముది వాళ్ళను చివరివరకూ వెంటాడి వుంటుంది. వాళ్ళను నేరాల వయివు మొగ్గేట్లు చేస్తుంది. అర్థంలేని [కౌర్యంః దౌర్జన్యం, హింసా (ప్రవృత్తులు వాళ్ళలో స్థావరించుకు వుండిపోతాయి "నెలవు రోజుల్లో పడుచువాష్ల యిళ్ళకు ఆలస్యంగా వస్తారు. మురికి కొట్టుకు పోతూ వుంటారు. దుస్తులు చిరిగి వుంటాయి. వాళ్ళ పైభాచిక కార్యకలాపాలన్నీ ముఖాన ముదితమై కనిపిస్తూ వుంటాయి. తాగి పడిపోయివున్న వాళ్ళను తల్లి దండులు రోడ్డుమీదనుంచి యేరుకు రావడంకూడా కద్దు. వాళ్ళను యిష్టం వచ్చి నట్లు కొడతారు, తిడతారు, మళ్ళీ తెల్లవారి ఫ్యాక్టరీ కూత వినడం తరువాయిగా పనికి పంపేందుకు సంసిద్ధం చేస్తారు. వీల్లల ముఖాలమీద కాళశ్వత మ్యుదలు పడిపోయేట్లుగా కొడతారు. తాము పిల్టలుగా వున్నప్పుడూ తమ తల్లిదర్మడులు యిలానే వ్యవహరించారు. అది

అమ్మ క్షే

వారసత్వం ఆయిపోయింది. జీవితం యిలానే దొర్జి పోతోంది, సంవత్సరాలు ఈ మురికి [ప్రవాహంలా దొర్జి పోతున్నాయి. అలవాట్లు యెంతగా బలిసిపోయినాయం టే యాంత్రికమైన జీవితం తప్ప మరొకటి వాళ్ళకు స్పురణకురాదు. ఈ రకమైన నికృష్ట జీవితాన్ని మార్చుకుందుకు [సయత్నం చేయాలన్న స్పృహకూడ వాళ్ళకు యెప్పుడూ కలగదు,

ఎప్పుడో 'జన్మానికి శివర్మాతిలాగ ఆ [గ్రామానికి పొరుగువూరివాడు వప్తాడుం పొరుగు వూరివాడు గనుకనే ఆతన్ని గురించి అందరూ ఏశేషంగా చెప్పుకుంటారు, చూస్తారు, అతడుగూడా తాను తిరిగిన దేశాలను గురించి, చూచిన (పజలను గురించి కధలు కధలుగా చెప్పుతాడు. త్వరలోనే యీ కొత్రదనం, ఆస్కక్సి సమసిపోతాయి. అతన్ని పట్టించుకోవడం, (పత్యేకగమనం యివ్వడం తగ్గిపోతాయి. అతని కధల వల్ద వాళ్ళకు తెలిసివచ్చేది మటుకు ఒక్కటే సంగతి. అన్ని చోట్లా పనివాళ్ళు స్థితిగతులు యిలా-తమలాగానే- అధోగతిలో వున్నాయి. ఇక వాటిని గురించి పని గట్టుకుని మాట్టాడుకోవలసిన అవసరం యేముంది?

ఆప్పుడప్పుడు మాతం ఆ కొ త్తవాడు యీ (ప్రాంతంలో యెవ్వరూ యెరిగి వుండని సంగతులు చెబుతాడు. మగవాళ్ళు అతనితో వాదులాడరు, [శద్ధగా వింటారు. ఆతని మాటలు కొందరిలో చికాకు కలిగిస్తాయి, మరికొందరిలో ఉద్వేగం తీసుకువస్తాయి. ఇంక కొందరిలో అయితే- యీ దుర్చ్భరస్థితి మారిపోన టానీకి ఆవకాళం వున్నదన్న ఆళలు కలిగిస్తాయి. ఈ అశల స్వరూపం మటుకు వాళ్ళకు స్పష్టంగా రూపుకట్టి అగుపించదు. ఈ మానసిక గందరగోళాలు తప్పించు కుందుకు విపరీతంగా తాగడం మటుకు చేస్తారు,

కొత్ట్రగా వచ్చిన వాడిలో తమతో కొరవడిన లక్షణం యేదో అగుపిస్తుంది: దానికోసం అతన్ని ఆరాధించడం ఆరంభిస్తారు. తమ జీవితాలను సమూలంగా మార్చు చేయగల యేదో కిరణం ద్యోతకం అవుతుంది. జీవితం ఎప్పుడూ ఒక టే విధంగా దెబ్బలు కొడుతూవుంది. మంచి జరుగుతుందన్న విళ్వాసం అడుగంటి పోతోంది. ఎన్ని మార్చులు వచ్చినా జీవితం యింతకంటే అధ్వాన్నంగా తయారవ డమే తప్ప యింకొక గతిలేదు.

అందుచేత కొ త్తవాష్ళు చెప్పే కొత సంగతులమీద గూడా విముఖత యేర్ప డేది. ఆ కొ త్రవాళ్ళు మరో ఊరుకు తరలిపోయేవాష్థ. (గామంతో కలిసిపోతేని వాళ్ళ కస్ట దూరంగా నివాసం యేర్చరుచుకునేవాళ్ళు

ఈ రకంగా యేళూతం చెప్పుకోవటానికి వీలులేని జీవితం గడుపుతూ,

12 అమ్మ నిస్సారంగా నిర్జీవంగా తయారయి, యాభయి యేళ్ళ వయసు వద్చేసరికే. పనివాడు మరణించడం తటస్థిస్తుంది.

0 0 0 మైకేల్‌ వాసవ్‌. (6ంషష61 1280) కూడా యిలాంటి జీవితానికి అల వాటు పడిపోయినవాడే పుథెడు షిచారంతో మునిగిపోయినట్లు వుంటాడు. గుంట కళ్ళు ఆతందరినీ ఆసుమానాస్పదంగానే చూస్తూ వుంటాయి. ఊరికంతా బలకాలి అతను; ఫ్యెక్టరీలో తాళాలు తయారుచేసే విభాగంతో మిన్న, అయితేనేం, సోర్‌ మన్‌ అంపేను సూపరింటెండెంట్‌ అంబేను నిర తంగా వుంటాడు. ఆందుకని ధా డబ్బు సంపాదన తక్కువే. "సెలవు రోజు వచ్చిందంటే దాలు ఎవరినో ఒకరిని చావబాదుతాడు. అందరికీ ఆతనంటి భయం, అసహ్యం. అతన్నీ కొట్టాలని చాలమార్లు చాలమంది (ప్రయత్నం చేశారు. కాని సాఫ్య పడలేదు. ఏవరయినా తనను కొడతారని పనిగట్టగానే అతను ఓ పెద్ద రోతినో కొయ్యముక్కనో చేత పట్టుకుని కాళ్ళు బారజాపుకు కూర్చునేవాడు, వాళ్ళ కొస్తం ఎదురు చూస్తూ, కళ్ళ దగ్గరనుంచీ మెడదాకా దట్టంగా పెరిగిన గడ్డంతో, చేత్తుం నిండా పుట్టుకువచ్చిన వెంటుకలతో చూడటానికి ఖీతావహంగా వుంటాడు, ఆతన్ని కళ్ళంటే [ప్రత్యేకంగా ఆందరికీ భయం, సూటిగా లోతుగావుండి యితరుల శరీరాల తోనికీ చొచ్చుకు పోతున్నంత చురుకుగా వుంటాయి. అతన్ని కలుసుకున్న వాళ్ళంద రికి తాము యేదో భూతాన్నో, ఆకృతి ధరించిన ధుష్టళ క్రినో తారసపడుతున్నట్టు అనిపించేది. ఈ మనిషి నిష్కారణంగా, నిర్హాక్షిణ్యంగా ఎవరినయినా యేమయిన్స్ల చేయగలడు! తనను కొట్టవచ్చిన వాళ్ళతో పచ్చటి పళ్ళు బయట పెడుతూ, “ఊగి రండిరా, కొట్టండిరా. మగాళ్ళూ....,అనేవాడు. ఆ వచ్చినవాళ్ళు వాడిని బండబూతులు తిడుతూ చల్ల గా జారుకునేవాష్సు _ _అళడు విజయగర్వంతో వాళ్ళ వెనకాల నడిచేవాడు. “ఎవరికి చావు కావా లని కోరిక? అనేవాడు. ఎవరికీ చనిపోదామనీ వుండదు, అతడు మారడ్డాడేది బహుకొద్ది, బందడబూతుమాట తప్ప ఆ నోటినుంచి మరో శబ్దం వన్తుందనుకోవడం తప్పు. ఫ్యాక్టరీ వాళ్ళతోను, పోలీసులతోను, ఆఖరుకు యింటిదగ్గర భార్యతోనూ యిదే భాష! అతడి కొడుకు--పావెల్‌ (౨2761) వాడి'పేరు --పధ్నాలుగేళ్ళ వాడుగా

అమ్మ, న! వున్నప్పుడు వాడిని జుట్టుపట్టి యీడ్చి కొట్టాలనిపించింది అతడికి. కాని పావెల్‌ ఐక ఇనుపను త్రి చేత పట్టుకొని థె ర్యంగా నిలిచి *నా జోలికి రాకు' అని గంభీరంగా అన్నాడు.

“ఏమిటి?” అని తండి ఇ్మకోశించి నిదానంగా సరికించాడు, “ఇంఛవరకూ జరిగింది చాలు. ఇకనుంచి నేను నీ తాత్తుగా పడివుండటం లేదు " అంటూ కొడుకు క్త పెద్దవిచేసి ఇనుపనుత్తి ని గాలిలో ఊపాడు,

॥ 'సరే---అలాగేలే!'అని ఊపిరి దిగబట్టుకుని చేతులు వెనక్కి. కట్టుకుని వుండి పోయాడు తండి. భార్యతో మ్మాత౦ “యికనుంచి నన్ను యింటిఖర్చులకు డబ్బులు అడగకు. నీ పాషా సీకు కావల్సినంత డబ్బు యిస్తాడు-ా' అన్నాడు.

“అయితే నీ సంపాదనంతా సారాకొట్టుకే జమకడతావా!' అని అడిగింది అతని భార్య.

'“అదంఠా నా యిష్టం ..* అని అతను మళీ తన బూతుమాట వదిలాడు, ఆ తరువాత మూడు సంవత్సరాల వరకు--అంటే, తాను చనిపోయేంతవరకు-ా అతడు కొడుకును గురించి పట్టించుకోలేడు, పలకరించలేదు.

వాసవ్‌ దగ్గర ఓ కుక్కవుంది. అతనంత పెద్ధదీ, ఫీకరం అయినదీని, అతడితోపాటు ఫ్యాక్టరీకి తోడుగావెడుతుంది. సాయం్యతం వరకూ గేటుదగ్గరే అతని కోసం ఎదురుచూస్తూ కూచుని వుంటుంది “సెలవురో జుల్లో వాసవ్‌ సారా అంగళ్ళ చుట్టూ నిర్విరామంగా తిరుగుతూ వృంబాడు. అతడు యెవరినో వెదుకుతూ వున్నట్లు అందరి కళ్ళల్లోకి గుచ్చి చూస్తూవుంటాడు. కుక్క అతని వెనకనే పొందికగా నడు స్తుంది. రాజై యింటికి వచ్చాక మస్తుగా తింటాడు కుక్కుకూ తన కంచంలోంచే తండి పెడతాడు. దాన్ని ఎప్పుడూ కొట్టడు, మందలించడు, ముద్దు'పెట్టుకోడు. భోజనం అయీ అవగానే భార్య ఎదురుగా వుండి ఆ ప్మాతలన్నీ బల్లమీదనుంచీ తీసివేయకపోతే తానే వొటిని గిరాటు వేస్తాడు ఆనతలకు, విస్కీ, బాటిల్‌ ముందు పెట్టుకొని రొక్టైముక్కలు కొరుక్కుంటూ మొద్దుగొంతుకుతో లల్లాయిపదాలు షోడ ళొడు. విస్కీ ఆయిపోయేంతవరకు పాడుతూనే వుంటాడు. అప్పుడు ఆ బెంచి మీదనే పక్కకు నారిగిపోయి పడుకుంటాడు, లేవా తల బల్టిమీవకు వాల్చుకుంటాడు. హ్యాక్టరీకూత ఏనిపించేంతవ్‌రకు యా న్నిదే. కుక్కకూడా. అతని సరసనే పడ్‌ చవృంటుంది.

ఆతని మరణం దారుణంగా జరిగిపోయింది. అయిదురోజుంపొటు వళ్ళంతా నల్లిగా మారిపోయి, పళ పటపట కొరుకుతూ, కళ్ళ గట్టిగా మూనుకుని పక్కలోనే

త్వ అమ్మ దొర్జుకుంటూ పొర్దుకుంటూ వుండిపోయాడు, అప్పుడప్పుడు భార్యతో "నాకు విషం యివ్వు, నాకు పాషాణం యివ్వు" అంటూ అరుస్తూ వుండేవాడు. భార్య వైద్యుడిని పిలిపించింది. అతడు మందులు యిచ్చాడు. కాని ఆపరే షన్‌ చేయడం అవసరం అన్నాడు. రోగిని వెంటనే అస్ప్మతికి తరలించడం ఆవశ్యకం అన్నాడు. “ఉహు - నేను యిక్కడే చస్తాను నన్ను ముట్టుకోకండి. మీరంతా కట్ట కట్టుకు చావండి---” అన్నాడు వాసవ్‌. భార్య అతన్ని ఆపరేషన్‌కు సమాయత్తం చేయాలని [పయత్నించింది. అతను న్యూతం 'నోరుమూసుకు పడివుండు, నేను మశ్టీ లేచి తిరిగానంటే,సీకు కుక్కచావే!” అన్నాడు. ఘ్యెక్టరి కూత అటు వినిపిన్తూ వుండగా, యిటు వాసవ్‌ (ప్రాణాలు విడిచాడు. నోరు తెరుచుకునే శవపేటికలో చేరాడు. భార్య, కొడుకు, కుక్కు, ఓ తాగు బోతు స్నేహితుడు, దొంగ ఆతనికి అంత్యక్రియలు జరిపారు. అతని భార్య దుఃఖంలో కూరుకుపోయింది. *“కౌర్యంలో కుళ్ళ సోలిపోయాడు" అనుకున్నారు (గ్రామస్తులు. కుక్క మాతం అతని ళనం దగ్గర చాలసేపు కూర్చుండిపోయింది. లై తండి చనిపోయిన రెండువారాలశు ఒక ఆదివారంనాడు *“పావెల్‌' యింటికి తాగివచ్చాడు. భోజనం తీసుకురమ్మని తల్లిమీద దాష్టీకం చేశాడు. ఆమె అతడిని ఆప్యాయంగా దగ్గరకు తీసుకుని బుజ్జగించాలని చూచినకొద్డీ వాడి ఆర్భాటం ఎక్కు వయిపోయింది, 'ఇంకేకాదు, పొగ తాగడం కూడా (ప్రారంభిస్తాను.మా నాన్న వైప్ప గొట్టం తీనుకురా” అని అరిచాడు. వాడు తాగడం యిదే మొదటిమారు. నరాలన్నీ ఐలహీనపడిపోయినాయి. కొని వాడి బేలతనంమటుకు యింకా జ్యాగతంగానే వుంది. "తాగావా? తప్పతాగావా?" అని మెదడు వాడిని గుచ్చిగుచ్చి అడుగుతూ వుంది. తల్లి బుజ్జగించడం, అమె కళ్ళలో స్పష్టంగా అగుపిస్తున్న విచారం అతన్ని యిబ్బంది పెట్టసాగాయి. వాడికి యేడుద్దామనిపించింది, ఈ యిబ్బందినుంచి బయటపడడంకోసం ఉన్నదానికంచె యెక్కువ మత్తుగా నటించసాగాడు. “ఎందుకిలా తాగావు? తాగకూడదు కదురా! అంది తల్లి.

అమ్మ శీర్‌ అతనికి మరీ యిబ్బంది అయింది. తల్లి అతన్ని మంచంమీదకు చేర్చింది. నుదుటిమీద చల్లిటి గుడ్డ కప్పింది కొంత ఊరట కలిగినట్లు అయిఎదిగాని, చుట్టూ సమ్మెటపోట్లు ఏనవస్తున్నాయి. కనురెప్పలు బరువులు అయినాయి. వాడికో అలో చన వచ్చింది. బహుళ నేను తాగడానికి యిది సరయిన వయస్సుకాదేమో! ఇతరులు జాగుతున్నారు, వాళ్ళకేమీ కావటంలేదే! నాకు జబ్బుదేసినట్లు అయిపోతోందే! తల్సి దూరంనుంచి అనడం వినిపించింది. “ఇప్పటినుంచే యిలా తప్పతాగడం నేర్చుకుంటే, యింక నువ్వు నన్నేం పెట్టి పోషిస్తావు “అందరూ తాగుతున్నారుగా' అన్నాడు పావెల్‌ కళ్ళు గట్టిగా మూనుకుని. తల్లి నిట్టూర్చింది. ఆ మాట నిజమే. సారాయి దుకాణాల దగ్గర తప్ప మరె క్కడా జనం పోగవడంలేదు. అక్కడే వాళ్ళకు అవసరం అయిన ఊరట దొరుకు తోంది.అయినా ఆమె కొడుకుతో 'అది సరే, నీవు తాగకు. మీ నాన్న మీకు యిద్ద రికి సరిపడా తాగాడు. నన్ను జీవితాంతం కాల్ఫుకు తిన్నాడు. నువ్వుకూడా అలాగే చేస్తావా? తల్లిని దయచూడవా?” అంది తల్లి మాటలు వింటూవుంపే పావెల్‌కు కొత్త ఆలోచనలు వచ్చాయి తండ్రి వున్నంతకాలం ఆమె నోరు విప్పలేదు దెబ్బలకు భయపడిపోయి యింట్లోనే పడి వుండిపోయింది. తంిని ముఖాముఖి కలునుకోవడం యిష్టంలేక, తనుగూడా ఎక్కువకాలం బయటనే గడిపేవాడు ఇప్పుడు తల్లికి తాను చూరం అయిపోయినా నేమో, యీ మాతృమూ ర్తి దీవనలకు నోచుకోలేకపోయినానేమోనని బెంగ అయింది. చల్లినంక గమనికగా చూచాడు. ఆమె పొడుగరి, నడుం వంగిపోతూవుంది యిప్పుడు. భర్ర దెబ్బలకు, అనా దరణకు శరీరమంకా కుంగిపోయింది. ఆమె కోలముఖం ముడుతలు పడిపోయింది. నల్దటి కళ్ళు మాతం నక్షతాలలాగ మిలమిలమంటున్నాయి. ఊళ్ళోవున్న యితర స్రీలలాగానె ఆమె ఇరువుతో బాధలతో భయాలతో సడలిపోతోంది. కుడి కనురెప్ప మీద ఓ మచ్చాాగాయం మచ్చ--వుంది దానివల్ల ఆ రెప్ప కాస పెకి వున్నట్లు అనిపిస్తోంది. కుడి చెవి కూడా ఎడమ చెవికంటే పెకి వున్నట్లే తోస్తోంది. జుట్టు పిడచలు కడుతోంది, తెల్రిబడటంతో పాటు మొత్తంమీద ఆమె ఎంతో సాధువు, నిర్జిప్తమయిన మనిషి, నిదానస్తురాలు ఆమె కన్నీరు బుగ్గలమీద ధారళడులోంది. “అలా యేడవకమ్మా, నాకు తాగడానికి యివ్వు అన్నాడు కొడుకు బతిమాలుతున్నట్టుగా. ఆమె లేచి 'నీకు అయిన్‌ వాటర్‌ యిస్తాను' అంది. ఆమె సీచ్ళు తీసుకువచ్చేటప్పటికే అతను కళ్లు మూసుకుపోయి. నిద్రకు పడ్డాడు. ఒక

16 ఆమ్మ నిమిషం ఆతన్ని గమనిస్తూ సనింబడింది ఆమ చేతిలోని గ్దాసు వణికిపోతోంది. దాన్ని బల్లమీడ వుంచి గోడమీద దేవతా వ్మిగహంవంక దీనంగా చూస్తూ (ప్రార్థన చేయసాగింది. వాతావరణం ఆంతటా తాగుబోతుల జీవిశం అలుముకుపోయి వుంది. ఎవరో పౌడుతున్నట్లు, బండబూతులు తడుతున్నట్టు, ఆడవాళ్ళు దుఃఖంతో ఆలమ టించిపోతున్నట్లు.... దృశ్యాలు, ధ్వనులు!

ఆ యింట్లో జీవితం యితర యిళ్ళలోమాదిరి కాకుండా [ప్రకాంతంగా, గందరగోళాలు లేకుంవా నడిచిపోసాగింది ఊరికి చివరవున్న యిల్లు, ఇంట్లో మూడోవంతు వంట గదే-దాని పక్కన తల్లి ఉపయోగించుకునే గది. తతిమ్మా యిళ్లు- పెద్ద హాలు, దానికి రెండు కిటికీలు వున్నాయి. ఒక మూల పావెల్‌ పక్క మంచం, ఒక పేబుల్‌, రెండు బల్దలు కొన్ని కుర్చీలు, అద్ధం- సింక్‌, బట్టలపెళ్టై, గోడ గడియారం, రెండు దేవతామూర్తులు ౫ తప్ప యింకేంసరంజామా లేదు.

హావెల్‌ అందరి మాదిరే జీవితం గడపాలని చూచాడు తోటి యువకుల మాదిరే సంగితం పెచ్చె, పిండి పెట్టిన చొక్కాలు, దట్టమైన రంగు మై, బరువైన షూ, బెళ్టం! సాయంతం పార్టీలకు వెళ్ళేవాడు. కొద్దిపాటి నృత్య భంగిమలు నేర్చు కున్నాడు సెలవు రోజుల్లో యింటికి తాగి వచ్చేవాడు తాగుడువల్ల చాలా ఆతలా కుతలం అయిపోయేవాడు ఉదయానికి తల భారం యెొక్కువయిపోయేది గుండె మంట. ముఖం పాలిపోయి మొద్దుబారిపోయేది.

ఒకమారు తల్లి “నిన్నంతా కులాసాగా గడిపొవా? అని అడిగింది.

అతను ఏినుగ్గా 'స్మళానంలో వున్నట్టుంది. (ప్రతివాడు యంతంలాగే తయా రయ్యాడు. నాకు బయటకుపోయి చేపలు పడుతూ కాలక్షేపం చేయాలని వుంటుంది. తుపాకి కొని వేట చేయాలని వుంటుంది అన్నారు

అతడు పనిలో బహు చురుకుగా, జాగ త్తగా వుండేవాడు. అయినా యేదో అసంతృప్రి ఆ ముఖంలో కొట్టవచ్చినట్టు అగుపించేది. తుపాకి కొనలేదు, చేపల వేటకూ వెళ్ళలేదు గాని ,.. యితరులకంటె భిన్నంగా (ప్రవర్థించసాగాడు. పార్టీలకు వాజరవడం తగ్గిపోతోంది "సెలవుల్లో షికార్డు తిరిగినా పెందలాడే యింటికి వచ్చేసే వాడు- అదీ తాగకుండా! తల్లికి అతడి వై ఖరిలో మార్చు కనిపిస్తూ వుండేది, ఆమె

యేమీ మాట్లాడకుండా అంతా గమనిస్తూవుంది అయినా అతడినీ గురించిన ఆదుర్దా, భవివ్యళ్తు గురించిన భయం ఆమెకు ఎక్కువ అవుతున్నాయి. అతని ముక్కు నూటితను, అంతర్ముఖత అమెకు అర్థం కావడంలేధు. అందరి మాదిరి అలరి చిల్ల రిగా వుంటే అదో దారి. ఒకమారు ఆమె *ఎలా వున్నావురా? అని అడిగింది.

అమ్మ [7 బాగానే వున్నాను- అన్నాడు కొడుకు _ కాని వాడు చిక్కిపోతున్నట్టుగా అని పిస్తోంది అమెకు. ఇంటికి యేవేనో పుస్తకాలు తీసుకువస్తాడు, వాటిని దాచటానికి [ప్రయత్నిస్తాడు అవి చదువుచూ కనబడడం యిష్టంలేనట్టు (పవ ర్హిస్తాడు.. తల్లి - కొడుకుల మధ్య సంభాషణ ఆతి స్వల్చ్బం. ఉదయం టీ తాగేసి పనిలోకి వెళ్ళి పోతాడు, మధ్యాహ్నం భోజనానికి యింటికి వస్తాడు. మళ్ళీ సాయంకాలందాకా కనిపించడు. సాయం[తం భోజనం అవగానే పు స్తకాలమీద పడతాడు. చాలసేపు చదువుకుంటాడు, నెలవు రోజుల్లో పెందలాడే యిల్లు వదిలి వెడతాడు, రాత్రి చీకటి పడ్డాక తిరిగి వస్తాడు. నగరానికి వెడుతున్నాడనీ, సినిమాలు చూస్తున్నాదనీ తల్లికి తెలుసు అతన్ని చూడడానికి నగరంనుంచి ఎవరూ వచ్చేవాళ్లు కాదు. అంతే గాదు. వాడు యీ మధ్య ఉపయోగిస్తున్న కొత్త కొత్త మాటలు ఆమెకు అర్థం కాకుండాపోయాయి. అతడిలో మొరటుతనం వై దొలగిపోతూ కొత్త సుకుమారాలు, సుని?తత్వాలు (పవేశిస్తున్నాయి. ఇంటిమీద, వంటిమీద తద ఎక్కువయింది.

అతడోమారు ఓ చిత్రపటం తీసుకువచ్చి గోడకు తగిలించాడు. ముగ్గురు మనుషులు దై ర్యంగా ముందుకు నడుస్తున్న చిత్రపటం అది.

“కై 9స్తు పునరుత్థానం పొంది ఇమ్మాన్‌ దగ్గరకు వెడుతున్నాడు'-అని ఏన రించాడు తల్లి కి. ఆమెకు ఆ పటం బాగానే వుందె మననులో మ్యాతం- కై 9)న్తును గురించి మాట్లాడుతాడు, చర్చికి మాతం వెళ్ళడు! అనుకుంది.

[క్రమంగా గోడలమీదికి పటాలు ఎక్కువగా చేరసాగాయి.. అలాగే వుస కాలు తీసుకురావడమూ పెరిగింది. ఓ వ్యడంగి మిత్రుడు ఆతనికి ప్పృస్టకాల బీరు వాలు చేసి యిచ్చాడు. ఇప్పుడు ఆ యిల్లు యిల్లులాగ కనిపిస్తోంది తల్లిని యిప్పుడు యేకవచనంతో కాకుండా మర్యాదగా బహువచనంతో పలుకరిస్తున్నాడు కాని ఒకో సారి మ్మాతం 'నువ్వి అనే అనేవాడు. ఇలా యేకవచనం [ప్రయో*ం చేసినప్పుడే ఆమెకు ఆనందంగా వుండేది

కొని అతనామెకు అర్థంకాకుండా పోతున్నాడు. సంపాదించిన డబ్బంతా తనకే యిచ్చివేస్తున్నాడు. ఇంక వీడి షికార్లకు, విలాసాలకు ఎక్కడనుంచి వస్తుంది? . , వారాలు, నెలలు గడిచిపోయాయి. రెండు సంవత్సరాలు దొర్షి పోయాయి. ఆమె ఆదుర్ధాలు పెరుగుతూనే వస్తున్నాయి. అమె ఒకనాడు అతను తీక్షణంగా చదువుకుంటున్నప్పుడు ముంచుకు వచ్చి 'యేమిటా ఆ చదువుతున్నది?

[ల

18 అమ్మ అనడిగింది. అతను నిదానంగా, పుస్టకం కూసి పక్కనపెట్టి, తల్లికి దగ్గరగా కూర్చున్నాడు. “అమ్మా నేకు (పభుత్వం నిషేధించిన పు స్తకాలు చదువు తున్నాను వాటిని ఎందుకు నిషేధించారో తెలుసునా” ఆవి మనుషుల జీవితాలను గురిం, పేదల కష్టనష్టాలను గురించి (శమదమాదుల గురించి రాసిన పుస్టకాలు కనుక! ఈ పు స్పకాలు చదువుతున్నట్లు పోలీసులకు తెలిసిందంటే నన్ను జెయిల్‌లో పెడతారు. జీవితాన్ని అర్థం చేసుకుందుకు [పయత్నించడం వాళ్ళ దృష్టిలో ఘోరాతి మోఠమైన నేరం!

ఆమెకు ఊపిరి ఆడడం అగిపోయిఐది ఇప్పుడు కొడుకు ఎవరో కొత్ర వాడిలా కనిపిస్తున్నాడు. “ఇదంతా ఎందుకు చేస్తున్నావురా? అంది భయంగా- దీనంగా. అతడు ముఇం సైకెట్సి, అమెవుక నూటిగామాస్తూ, నిదానంగా "నాకు నిజం తెలుసుకో వాలనివుంది!' అన్నాడు.అతడి కంరం దృఢంగా, నిశ్చితంగా వుంది. కళ్ళల్లోనూ అదే నిశ్చలత్వం. కొడుకు యేదో మహత్తర కార్యం చేయడం కోసం కంకణం కట్టుకున్నట్లు కనిపిస్తోంది. జీవితంలో అంతా అనివారశ్థుంగా ఆగుపిస్తోంది, ఏమీ ఆలోచనలు లేకుండానే నిదానంగా రోజులు గడపడం అలవాటు అమెకు. ఇప్పుడు కూడా ఆమె ఒంటరిగా దుఃఖిస్తోంది, మాటలు రావు. హృదయం మటుకు దుఃఖంతో, నిరాశతో, విసుగుదలతో నిండిపోయింది,

“ఏడవకచమ్మా-” అన్నాడు కొడుకు. వాడు తనకు దూరమైపోతున్నట్లు అని పించింది ఆమెకు.

“కాస్త ఆలోచించు, అమ్మా! సీవు నలభై యేళ్ళదానివి. అయినా జీవితం యేం చవిచూదావు? యేం అనుభవించావు? నాన్న నిన్ను కొడుతూ వుండేవాడు, తన అ(కోళాలన్నీ నీ వాంటిమీద తీర్చుకునేవాడు ఆ దౌర్జన్యం = ఎలా వచ్చిందో నాన్న ఎరుగడు. ముష్పయియేళ్ళు కష్టపడి పనిచేశాడు ఫ్యాక్టరీలో రెండే హాంగర్లు ఉన్న ప్పుడు పనిలో చేరాడు నాన్న. ఇప్పుడు యేడు వొంగర్లు వున్నాయి. ఫ్యాక్టరీలు, మిల్లులు పెరుగుతాయి. వాటికోసం పనిచేస్తున్న మనుషులు మటుకు చస్తారు నిక పంగా అంతరించిపోతారు.” చే ఠి

ఆమె ఉత్సుకతతో వింటూ కూర్చుంఏ. అతని కళ్ళల్లో కొత్త కొత్త కాంతులు దివ్యలేజస్సు అగుపిస్తోంది. తనకు అర్ధమయిన సత్మాన్ని తల్లికి ఎరుక సరున్తూ మొదటి ఉపన్యాసం యిచ్చాడు పావెల్‌. ఆతను మాట్లాడుళున్నది తల్లికోసం కాకుండా-తన ఉద్దేశ్యాలను, అభిపాయాలను రుజువుపరచుకోవడం కోసం, స్థిరీకరణ కోసం- అన్నట్టుగా వుంది, తల్లిపట్ట అతనికి ఎంతో అనుకంప-ఆమెను గృరింధి

అమ్మ కేం ఆమె జీవితాన్ని గురించే ఎక్కువగా మాట్లాడాడు.

అమెకు యీ మాటలు, అభ్మిపాయాలు బహుకొత్తగా వున్నాయి. కాని (వయ్య లయిన హృదయానికి ఊరట కలిగిస్తున్నాయి. ఆమె యిన్నాళ్ళూ యిరుగు పోరుగు లతో జీవితంలోని దుఃఖాన్ని గురించి చర్చించిందిగాని ఎవరూ. ఆమెకు యింత స్పష్టంగా, వివరంగా చెప్పలేదు అనిపించింది. అమెకు కొడుకును చూచినకొద్దీ గర్వాతీశయాలు ఎక్కువ కాసాగాయి. తల్లిని ఎంత చక్కగా అర్థం చేసుకున్నాడు.

“అయితే యేం చేస్తానంటావు?' అని అడిగింది.

“చదువుతాను, యితరులకూ తెలియచెప్పుతాను.మేం పసివాళ్ళం, మేమూ జీవి తాన్ని గురించి చదువుకోవాలి. ఎందుకు బతుకులు భారం అవుతున్నాయో తెలుగు కోవాలి!”

ఆమెకు డోలాయమాయమైన స్థితి యేర్ప్చడీంది.

“నివు ఒక్కడిపీ యేం చేస్తావు? జనం నిన్ను చంపేస్తారు? అందామను కుంది. కాని వాడు చెబుతున్నది చాల చక్కగా, సబబుగా వుంది.

కొడుకు తల్లి ముఖంలోని చిరునవ్వును, గమనాన్ని పరికించాడు. ఆ కళ్ళలో (యేమ ఉబుకుతోంది.

“కెల్లవారవస్తోంది. మళ్ళీ పొద్దున్నే పనిలోకి వెళ్ళాలి. కాసేపు నిద్రపోంా' ఆంది తల్లి, అలాగే నన్నాడు వాడు. "అమ్మా! నేనేం చేన్తున్నానో, యేం చేయ దలుచుకున్నానో చెప్పాను. నా దారికి మటుకు అడ్డం రాకమ్మా, [ప్రాధేయపడు తున్నాను అన్నాడు. ఆమె 'యిదంఠా నేను తెలుసుకోకుండా వుంటేనే బాగుండే దేమో ననిపిస్తోంది' అంది ఆతను ఆమె చేతిని తన చేతుల్లోకి తీసుకుని మృదువుగా నొక్కాడు “అమ్మా”... అమ్మా ...* అని అనురాగం ఉట్టిపడేట్టుగా అన్నాడు, ఆమెకు ఓ (క్రొత్త అనుభూతి హృదయమంతా స్పందింప చేసింది. "నేనేమీ చేయను. సీవు మాతం జాాగత్తగా ఆచి తూచి అడుగులు వేయి. జ్మాగత్తగా వ్యవహరించు' అంది. మాటలయితే అన్నదిగాని జ్యాగత్తగా వుండటం అంటే యేమిటో ఆమెకూ నివరం తెలియదు... “చిక్కి పోతున్నావు సుమా! జ్యాగత్త.... అని కూడా కలిపింది. అన్ను రాగము్మ, ఆత్మీయత ఉట్టిపడే కంరంగా, అతి నిదానంగా యిలా అంది.

“భగవంతుడు నీతోనే వుండి నిన్ను కాపాడుకాడు. సీ యిష్టం వచ్చినట్లు, నీకు ఉచితం అనిపించినట్లు బతుకు నేమ మ్మాతం నీ దాంకీ, సీ గమనానికీ అడ్డు రాను. ఒక్క విషయం మటుకు గుర్తుంచుకో. జనాలతో మాట్టాడేటప్పుడు కాస్త ఆలోచించి సొల్చుమాటలు-అనవసరమయినవీ లేకుండా జ్యాగత్తపడు. (ప్రతివాడూ

20 అన్ము ఎచరులను యేదోరకంగా హింసించాలని చూసేవాడే- వేడుకకోసం యితరుల-పె *లాలు దిం పేవాడే- వాళ్ళ చర్యలను సిందించినా, [పశ్నించినా వెంటనే సీ మీద రగబడతారు, నిన్ను అసహ్యించుకుంటారు. నిన్ను సర్వనాశనం చేయటానికి గాస్తారు....

పావల్‌ అమె మాటలు ఆతి జా(గత్తగా, (శద్దగా విన్నాడు. ఆమె ముగించిన ర్వాత చిన్నగా నవ్వుతూ యిలా అన్నాడు. “అవునమ్మా! జనం చాల నికృష్ణులు. సి (ప్రపంచంలో సత్యం వున్నదని నాకు అనిపించిన తర్వాత, అందరూ కాస్ట )ంచిగానే కన్చిస్తున్నారు... యిదంతా యొలా జరిగిందో నాకూ తెలియదు. చిన్న నం నుంచి నేను చాలా భయస్తుడిని. పెద్దవుతున్నకొద్దీ అందర్ని అసహ్యించు )౦టూ వచ్చాను. వాళ్ళు కొద్దితనం చూవీ, యితర అవలక్షణాలు చూచీ అసహ్యం సంచుకుంటూ వచ్చాను అదంతా ఎందుకు జరిగిందో నాకూ తెలియదు. కాని బుప్పుడు చూస్తూవుంటే జనం అంతా ఓ కొత్త కోణంలోంచి కనిపిస్తున్నారు. నాకు ళన పట్ట ఏచారం, సానుభూతి తప్ప యింకేం లేవు. మనుషుల్లో సత్యం వుంది రాళ్ళు దుర్వ ర్లనులు, దుర్మార్గులు ఆయినారం టే అందుకు పూర్చిగా వాళ్ళనే నిందిం చడం తప్పు, [ప్రయోజనం లేని పని అని నాకు తెలిసివస్తోంది.'

అతను ఆగిపోయాడు, “తన అంతర్వాణిని పింటున్నట్లుగా. తరువాత మరింత నిదానంగా యిలా అన్నాడు.

“సత్యం ఆలానే వర్ధిల్లుతుంది"

ఆమె అతనివంక అమాయకుడిని చూచినట్లు చూచింది.

'వగవంతుడు నిన్ను రక్షిస్తాడు. నీవు చాల మారిపోయావు బాబూ. శ్ర మార్చు [ప్రమాదాలకు దారితీస్తుంది"

ఆతను న్మిదపోయాడు.

తల్లి శన మంచంమీదనుంచి లేచి. కౌడుకు గదిలోకి వచ్చింది, కొడుక ముఖం వంక తేరిపార చూచింది. దృఢచిత్తంతో సుకుమారమైన ఆ ముఖం--తెల్లన్సి దెండుమీద పరుచుకుని వుంది. ఆమె గుండెలు హత్తుకుంది, అతన్ని చూస్తూనే బాల సేపు నిలబడింది, మంచం (ప్రక్కగా-ఆమె పెదవులు వణకసాగాయి, కన్నీళ్ళు బరువుగా చంపలమీదనుంచి రాలుతున్నాయి.

అమ్మ య! ష్‌

ఒకే కప్పుకింద వుంటున్నా వాళ్ళ మధ్య నిశ్శబ్దం, ని స్టబ్దత అవరించుకు వుండిపోయింది. వారం మధ్యలో ఒక "సెలవు రోజున ఆతడు తల్లితో 'ఫోసివారం నాడు మన యింటికి కొంతమంది అతిధులు వస్తారు" అన్నాడు. [గామస్తులు కొంత మంది, నగరంనుంచి మరికొందరూ. ఈ మాట పఏనడంతోపే ఆమె దుఃఖభించ సాగింది "నాకు నగరంలోని మనుషులంటే భయం. వాళ్ల ఎలాంటివాశ్ళో యెరగం కదా!' అంది. అతడు ఆమె ముఖంలోనికి తేరిపొరచూచి 'యిదే-యీ భయమే మనను ముంచుతోంది. మన భయాన్ని ఆసరాగా తీసుకుని మనుషులు మనమీద స్వారీ చేస్తారు. మనం ధైర్యంగా వుండవలసిన సమయం యిది అన్నాడు - తం్మడ్రిలాగ ధ్వనిస్తూ.

“కోపం తెచ్చుకోకు నాయనా. నేను పెరిగిన వాతావరణం అలాంటిది. భయ పడుతూ బతకడం తప్ప యింకేం చేతకాదు నాకు-' అండి ఆమె. ఆమె హృదయం మూడు రోజులపాటు తన్నుకులాడింది, ఎలాంటివాష్య వస్తారో, వాళ్ళు తన కొడు కును యెలాంటి మార్గంలో నడిపిస్తారో అని ఆమె చింత,

శనివారం సాయం[తం పావెల్‌ ఫ్యాక్టరీనుంచి తిరిగి వచ్చాడు. స్నానం చేసి మంచి దుస్తులు ధరించి ముస్తాబు అయ్యాడు. బయటకు వెడుతూ తల్లితో “వాళ్ళు వస్తే నాకు కబురుచేయి. కాస్సేపు వేచి వుంటారులే, ఫరవాలేదు. సీవేం భయపడకు. వాళ్ళూ మనలాంటి మనుషులే! అన్నాడు. “అంతగా అయితే సీవు యింకెక్కడి కయినా వెళ్ళి. ఆమె ఆ అవసరం లేదనీ, యింట్లోనే వుండిపోతాననీ అన్నది.

నవంఇర్‌ మాసం ' చివరిరోజులు అవి, పగలంతా మంచుకులిని నేలమీద పెచ్చులు "పెచ్చులుగా యేర్చడింది. నడుస్తూవుంటే ఫెళ ఫెళళబ్ధంకూడా అవుతోంది. వీకటి వ్యాపించి దేనికోసమో యెదురుచూస్తూ కూర్చుంది. ఆమె బెంచిమీద కూర్చుని

శలుపువంక చూస్తూ అనాస క్రంగా కూర్చుండిపోయింది. ఆ వీకటిలోనే యెవరో కొందరు తమ యింటినంక గమనంగా చూస్తూ నడుస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది. ముందుకు వస్తున్న అడుగుల చప్పుడు వినిపిస్తోంది. సన్నని ఈలలు. కిటికీలకింద మనుషులు పోగయిన చప్పుడు, ఆమె భయం భయంగా చూస్తూంది.

తలుపు తెరుచుకుంది, ముందు ఒక తలకాయ గదిలోకి తాంగిచూసింది. బరువై న టోపీ, లోపలకు వచ్చి కుడిచేయి పెకెత్తి “సమస్కారం' అన్నాడు. బొంగురు గౌంతు, భారంగా వుంది స్వరం. ఆమె తంపంకించింది. *“షావెల్‌ యింకా

బక అన్ము

యింటికి రాలేదా" అనడిగాడు అతను. ఫర్‌ జాకెట్‌ తీశాడు. బూట్లకు అంటుకున్న మంచు తెరలను దులిపాడు. టోపీ సవరించుకొని లోనికి వచ్చాడు. ల్సి దగ్గరకు వచ్చి దాని గట్టితనాన్ని పరిశీలించి మరీ కూర్చున్నాడు. చేయి అడ్డం పెట్టుకుని ఆవలింఛాడు. గుండడని తలకాయ, అంటకత్తెర వెంట్రుకలు, సన్నటి మీసం తప్ప గడ్డం శభంగా “షేవ్‌ చేసుకువున్నాడు. మీసం కొసలు కిందకు వాలుతున్నాయిి గదంతా క్షుణ్ణంగా పరిశీలించాడు కాళ్ళు మెలికవేసుకు కూర్చుని 'యిది మీ స్వంత యిల్లేనా, అద్దెకు ఉన్నారా?" అనడిగాడు ఆమె అద్ధె యిళ్లే షావెల్‌ యిప్పుడే వస్తాడు. నిదానంగా కూర్చోండి" అంది. అతని (పకాంతత, ఆదర పూర్వకమైన కంరస్వరం, ముఖంళలో కనబడుతున్న నిర్ణిప్తత ఆమెకు కొంత ఊరట కలిగించాయి. ఆమెవంక సాదరంగా చూచాడు. ఆతని కళ్ళలో మిలమిలలు. అత నిలో యేదో ఆకట్టుకునే స్వభావం వుంది నీలిరంగు చొక్కా ధరించాడు వదులైన (టౌజర్‌ కొనలు బూట్లలోకి మడీచాడు. నువ్వు ఎవరు, యెక్కడినుంచి వస్తున్నావ్యు మా అబ్బాయిని చాలాకాలంగా ఎరుగుదువా?!- అని అడుగుదామనిపించింది, ఆమెకు. ఆమెకంచె ముందుగా అతనే ఒక (పళ్న వేకాడు, “అమ్మా! మీ నుదుటి మీద ఆ గాయం మచ్చ యేమిటి?” ఆతని (ప్రశ్న ఎంతో దయాపూరితంగా వుంది. అతని" కళ్ళలో చిరునవ్వు తొణికిసలాడుతోంది. అయితే ఆ [పళ్న ఆమెకు అంతగా రుచించలేదు. '“ఆ మచ్చ యేమయితే మీకేమండీ!' అంది పెళసుగా.

“ఆలా కోపం తెచ్చుకోకండి. మా అమ్మగారికి కూడా యిటునంటి గాయం మచ్చ వుంది నుదుటి మీద ఆమె భర్త కొట్టిన వినురు ఆది. ఆయన చెప్పులు తయారు చేసే పనిలో వుండేవాడు. ఆమె చాకలి పని చేస్తుంది. ఆమె నన్ను కొడు కుగా పెంచుకుంది. నన్ను దగ్గరకు తీసిన తర్వాతనే, అతడిని కలునుకుంది. అతనో కాగుబోతు. ఆమె అతన్ని వివాహం చేసుకుంది. అదే ఆమె డౌర్భాగ్యానికి మొదలు! ఆతనామెసు అతి తరుచుగా కొడుతూ వుండేవాడు, నొ వొళ్ళు కంపరంతో ఉ[కోషంతో ఊగిపోతూ వుండేది."

అతను యింత స్పష్టంగా తన వృత్తాంతం చెప్పడంతో, అమె మనస్సు, కదలబారి పోయింది. అదీగాక, అతిధితో పెపనుగా మాట్లాడితే అబ్బాయికి కోప్ప రావచ్చును. అందుకని తనను తాను సంబాళించుకుని, “నాకేం కోపం లేదు. రాగానే యీ [పళ్న వేయడం నన్ను కలవర పెట్టింది. అవును-ఈ గాయం నాథ ర్‌ చేసిందే! చచ్చి యే లోకాన వున్నాడో? మీరు తార్తారులా?” అంది.

అతను కాళ్ళు బారజాపుకున్నాడు. నవ్వుతూ మీసాల కొసలు మెడ చివరల

అమ్మ 2లి దాకా పాకుతూ వుండగా జవాబు చెప్పాడు 'కాధు. నేనింకా తార్తారును కాలేదు ”

“వ్సీ మూటల వాలకం చూచి రవ్యన్లు కాదనుకున్నాను--”* అంది ఆమె సమరసంగా మాట్లాడటానికి ఉద్యుక్తురాలవుతూ.

“రషున్స కంచె మంచివాడిని. నేను య్యుకేనియన్ను. మాది కాన్వేల్‌ [1సాంతం” అన్నాడు నవ్వుతూనే.

“ఇక్కడికి వచ్చి చాలకాలం అయిందా?”

“నగరంలో ఒక మాసంగా వుంటున్నాను. మీ ఫ్యాక్టరీకి వచ్చి నెలరోజులే అయింది. ఇక్కడ కొంతమంది మంచివాళ్ళూ--వాళ్ళలో మీవాడూ ఒకడు, పరిచయం అయ్యారు. కొన్నాళ్ళపాటు యిక్కడే వుండిపోతాను--” అన్నాడు మీసం సవరించుకుంటూ.

అమెకు అతను ఆమోదయోగ్యంగా అనిసించసాగాడు, మంచి తనాన్ని యింకా కాస్త పొదిగుండే వుద్దేశ్యంతో “ఓ కప్పు టీ తాగుతారా?” అనడిగింది అందరూ వచ్చేదాకా ఆగుకాను, తాందరేం లేదు” అన్నాడు ఆమె భయం మళీ మొదటికి నచ్చింది అందరూ యిలాంటివాశ్ళే అయితే బాగుండును, అనుకుంది.

బయట ఆడ్నుగుల చప్పుళ్ళ వినిపించాయి. తలుపు తెరుచుకుంది ఆమె లేచింది. 'ఈ మారు వచ్చినది ఓ ఆడమనిషి. పొట్టిగా కుదుముట్టంగా పల్లెటూరి మనిషి మో స్రరుగానే వుంది. నవ్వుతూ “నేను ఆలస్యం చేకానా?” అంది.

“లేదు. నడిచే వచ్చావా?” అనడిగాడు య్యుక్రేనియక్‌. ఆ మనిషి "అవును, ఈమె పావెల్‌ అన్ముగారా? నమస్కారం!" అంది, “నా పేరు నటాషా!

“పూర్తి పేరు?” అనడిగింది అమ్మ.

“వాసికేనా. మీ పేరు?”

“పిలగ్యుయా నిలోనా!”

“అముతే యిక్కడ అందరమూ ప3చికులమే నన్నమాట!'

*“అవును' అంది అమ్మ పశచయంగా నవ్వుతూ.

“బయట చలిగా వుంది, దానికి తోడు గాలి...” ఆమె గొంతు మధురంగా ధ్వనిస్తోంది. చిన్న నోరు. నవ్వు ముఖం, దుస్తులు సవ3౦చుకుని అరచేతుల్తో బుగ్గల్లు నిమురుకుంది, ఈమెను చాలకాలంగా యొరిగివున్నట్లు అనిపించింది అమ్మ మననుకు, వంటగదిలో వాళ్ళకు ఫలవారం తయారు చేస్తోంది

“ఏమిటి ఆలోచిన్తున్నావు---” ఆంది ఆ అమ్మాయి, నటాషా.

“నీమీలేదు. అమ్మ కళ్ళు బాగా వున్నాయి, మా అమ్మ కూడా యిలాగే

వ్య అమ్మ వుంటుంది. ఆమె యింకా సజివురాలేనని నాకు అపోహ!”

“చనిపోయిందన్నావు గదూ?”

“నన్ను పెంచుకున్న తల్లి చనిపోయింది, నిజమే. ఇప్పుడు చెబు కున్నది నాకన్న తల్లి గురించి. ఆమె యెక్కడో ముష్టైత్తుకుంటూ, తాగుతూ తారట్లాడుతూ వుంటుందను కుంటాను-"

“ఎందుకలాంటి విపరీతపు ఆలోచనలు?

“తెలీదు, పోలీనులు ఆమెను రోడ్డుమీదనుంచి పైకి తీస్తారు (ప్రతి మారూ. కొడతారు--”

అయో్య పాపం---అనుకుంది అమ్మ నటాషా యేదో మెల్లిగా అంది మళ్ళీ య్యుక్రేనియన్‌ “నీవు యింకా పసిపిల్లపు. జీవతం తెలియదు. అందరికీ అమ్మ వుంటుంది. ఏమయినా మనుషులు మంచివాళ్ళు కాదు, పిల్లల్ని "పెంచడం అంత తేలికయిన పనికాదు. అదీగాక మంచి నడవడి నేర్వడం అందరికీ చేత కాదు--” అన్నాడు.

అమ్మకు అతని మాటలు ' ఇండిద్దామనిపించింది. _ నేను వున్నాను, మంటి దాన్ని, కొడుకును మంచిగా పెంచాలనే అనుకుంటున్నాను. కాని మంచి అంటే యేమిటో నాకు తెలీదు, అనుకుంది మళ్ళీ తలుపు తెరుచుకుంది. ఈ మారు పాత్త చొంగ డేనియల్‌ కొడుకు నికొలైవ్యసోటికోవ్‌ వచ్చాడు.

అడ్డ! నికొవై-నువ్వా*+' ఆంది ఆమె అశ్చర్యంగా,

ఆమెకు జవాబు చెప్పకుండానే ముఖం అరచేతుల్లో రుద్దుకుని “షావెల్‌ యింకా యింటికి రాలేదా?” అనడిగాడు బొంగురు గొంతుతో.

“లేదు.”

అతను గదంతా పరికించి చూచి “అందరికీ నమస్కారం” అన్నాడు"

నికొ లైకూ డానా---అని అమ్మ యింకా ఆళ్ళర్థుపోతోంది.నటాషా అతనితో కరచాలనం చేసింది

తరువాత యిద్దరూ--బొ త్రిగా --కుురవాళ్ళు---వచ్చారు. వాళ్ళలో ఒకరిని అమ్మ యెరుగును ఫ్యాక్టరీ కాపలాదారు సౌమోల్‌ కొడుకు యాకోబ్‌. రెండోవాడు కూడా మఠీ అధ్వాన్నంగా లేడు, ఫరవాలేదు ---అనుకుంది

చివరకు పావెల్‌ నచ్చాడు. అతనితోపాటు ఫ్యాక్టరీ పనివాళ్ళు మరి యిద్ధర్వ వచ్చారు.

“జీ! మాకు ఫలహారం తయారు చేశావా? బాగుంది--” అన్నాడు అమ్మతో పావెల్‌,

అమ్మ లర

“కొద్దిగ వోడ్కా కూడా యిస్తైను--” అంది ఆమె, తన కృతజ్ఞతలు, యెలా తెలపాలో తెలియక సతమతం అయిపోళూ, కృతజ్ఞతలు యెందుకో కూడా ఆమెకు తెలీదు,

“వాద్దు, అమ్మా. మాకు వోడ్కా వద్దు--” అన్నాడు పావెల్‌ చల్లి వంక మరింత ఆప్యాయంగా ఆత్మీయంగా. చూస్తూ వీళ్ళ నా కొడుకు ప్రమాదకరమైన మనుషులు---అని చెప్పిందీ? వంటకం తయారు కాగానే తీసుకు వచ్చింది ఆమె, అప్పటికి వాళ్ళందరూ బల్లచుట్టూ చేరి కూర్చున్నారు. నటాషా ఒక మూలగా దిపం దగ్గర కూర్చుంది. ఆమె చేతిలో యేదో పుస్ట్రకం,

“మనుషులు యింత చెడ్డగా యెలా బతుకుతున్నారో తెలుసుకోవటానికి....” ఆంది నటాషా, “వాళ్ళంతా చెడ్డవాశ్ళే!' అన్నాడు య్యుకేనియన్‌. నటాషా--వాళ్ళ జీపిత [ప్రారంభం ఎలా గడిచిందో తెలుసుకోవడం అవసరం--' అంది. అమ్మ *'టి తమారు చేస్తూ 'తెలునుకోండి. నాయనా, తప్పకుండా తెలుసుకోండి" అంది. వాళ్ళు మాట్లాడడం ఆపేకారు,. పావెల్‌ కనుబొమలు ముడిచి "ఏమిటమ్మా అది" అనడిగాడు ఆమె అందరి ముఖాల వంక చూచింది. అందరూ తననే చూస్తున్నారు. “ఏమీ లేదు, నాలో యేదో నేనే మాట్టాడుకుంటున్నాను' అంది. నటాషా నవ్వింది. పావెల్‌ కూడా నవ్వాడు. యు[క్రేనియన్‌ మాతం “అమ్మా, టి తయారు చేకారు. థాంక్స్‌ ...” అన్నాడు. ఇంకా తాగనేలేదు, అప్పుడే థాంక్స్‌ చెబుతున్నాడు. అను కుంది అష్ము మనసులో. ,నేనేం మీ పనికి అడ్డు రావడంలేదు గదా! మీ మధ్య ఆటంకంగా వున్నానా?' అనడిగింరి కొడుకును,

“ప్పిర్ర యింటి యజమానురాలు, ఆటంకం ఎలా అవుతారు?....అమ్మా, మాకు త్వరగా టి యివ్వండి. చలితో గజగజ లాడిపోతున్నాను, కాబ్‌ గడ్డ కట్టి పోతున్నాయి-” అంది నటాషా నవ్వుతూనే, ఒక్క-కణం ...ఒక్కక్షణం. అంటూ అమ్మ పని త్వరిత పరిచింది.

టీ తాగాక నటాషా హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకుంది. నుదుటి మీద పడుతున్న వెంటటుకలు వెనక్కు నెట్టుకుంది. పచ్చటి అట్టవేసివున్న పుస్తకంలోంచి చదవ సాగింది అమ్మ చప్పుళ్ళు చేయకుండా అందరికీ గ్లానుల్లో టీ యిచ్చింది. ఆవగాహన ఎరుగని మనస్సుకు ఆ ఆమ్మాయి చదువుతున్నది అర్థం చేసుకునే [ప్రయత్నం [ప్రారంభం అయింది మధురమయిన స్వరంతో నటాషా చదువుతోంది, పుస్తకం లోనిది. ఆంతా కధలా వుంది. అడవి మనుమలు గుహల్లో నివసించడం, జంతువు లను వేటాడడం, రాళ్ళతోకొట్టి చంపడం యిదంతా కధలాగవుంది అమ్మ యేం

[4

26 అమ్మ మాట్లాడకుండా అందరినీ గమనిస్తూ, తనను ఎవరూ గమనించకుండా వుండేట్లు జాగ త్ర పడుళూ (శ్రద్ధగా వింటూంది

ఫావెల్‌ నటాషా పక్కగా కూర్చున్నాడు. అందరిలోకీ అందగాడు అతడే, వటాషా పుస్టకం మీదకు వాంగి వుంది, ఆప్పుడప్పుడు ఆడ్గం పడుతున్న వెంటుకల్ని వెనక్కు తోసుకుంటూంది, మధ్య మధ్య పుప్రకంలో లేని వివరణలు స్వంతంగా చెబుతోంది. అందరూ (శద్ధగా ఆలకిస్తున్నారు. గదిలో వాతావరణం సమరసంగా తయారయింది, అమ్మకు తన చిన్ననాటి మొరటు పద్ధతులు, వోడ్కా వాసనలు గుర్తుకు వచ్చాయి. వాటితో పోలిస్రే యీ సమావేశం సుకుమారంగా, లలితంగా వుండి. అలాంటి ఓ మొరటు సమావేశంలోని ఆమెకు తన భ ర మొదటిమారుగా దగ్గరకు జరిగి “నన్ను పెళ్ళి చేసుకుంటావా” అనడగడం స్ఫురణకు వచ్చింది. అతను మధ్యవ రిని పంపి వివాహపు యేర్చాట్లు చేయడం మనసులో మెదిలింది.

“వెనుకటి మనుష్యులు ఎట్లా జీఏంచారు అనేదికాదు నాకు ముఖ్యం" మనుషులు నిజంగా ఎలా జీవించాలి?- అనేది తెలుసుకోవడం ఆవసరం .. అన్నాడు వ్యసోదికోవ్‌.

“అవునవును--* అన్నారు యింకొకరు,

'కాదు, మనం ముందుకు పోవాలంటే వెనకటివాళ్ళు యెలా జీవించారో తెలుసుకోవడం అత్యవసరం --- అన్నాడు సోమోవ్‌, కొందరు అతనికి వతాను పలికారు. న

చర్చ [ప్రారంభం అయింది. అందరూ మాట్లాడుతున్నారు వాడిగా, వేడిగా. అమ్మకు యీ వివరాలు తెలియడం లేదు ఆయినా యెవరూ మొరటుగా మాటాడడం లేదు, అక్షీ లాలు పలకడంలేదు ఆడవాస వున్నారని తమాయించుకుంటున్నారు, అనుకుంది ఆమె నటాషా వాలకం ఆమెకు బాగా నచ్చింది. పిల్లలకు సర్జిచెప్పుతున్న వయోధికురాలుగా అనిపిస్తోంది ఆ అమ్మాయి

“ఆగండి! వెనకటి చర్మిత తెలుసుకోవాలనుకునే వాళ్ళ అభ్మిపాయం సరి అయినదే! ఆ స్థితిగతులు మనం తా్క్కాకంగా కొ త్ర వెలుగుల్లో తెలునుకోవాలి. (పతి ్కపశ్నను నిజాయితీగా, నిజంగా జవాబు చెప్పుకోగలిగాం మనం! నిజం- అబద్ధం అన్నీ తెలియాలి మనకు=-' అంది నటాషా యు(కేనియన్‌ “అవునవును” అన్నట్టుగా తల పంకించాడు. వ్యసోవికోవ్‌, రెండో ఫ్యాక్టరీ పనివాడూ.... యీ యిద్దరూ ఆమెకు అంతగా రుచించలేదు.

నటాషా మాట్లాడడం అయ్యాక, పావెల్‌ నిదానంగా అందరినంక చూచి?

అమ్మ 2 | “ఊరికే కడుపులు నిండేట్టుగా భోజనం చేయడం ఒక్కటే సరిపోతుందా మీకు?' అనడిగాడు,

“చాలదు! -- నునం మనుషులుగా తయారవ్వాలి. మన మెడలమిద కూర్చుని మన డళ్ళు మూసేందుకు [ప్రయత్నం చేస్తున్న వాళ్ళకు-- మనకంతా తెలుసునని తెలియజెప్పాలి, మనం తెలివితక్కువవాళ్ళం కాదు; జంతువులం అసలేకాదు; కడుపు నింపుకోవడం కాకుండా, అసలయిన మనుషులా జీవించాలి మనచేత బానిస ఐతు కులు చేయిస్తున్న వాళ్ళకంటే, మనం ఉన్నతులం అని నిరూపించాలి--' అన్నాడు షావెల్‌ సాలోచనగా, తన [ప్రళ్నకు తానే వివరమైన జవాబు యిస్తూ. అమ్మ యీ మాటలు విన్నది. ఆమెకు కొడుకును చూది గర్వం అనిపించింది. అబ్బ! ఎంత చక్కగా సూటిగా మాట్లాడాడు

“కడుపులు నింపుకుంటున్నవాళ్ళు చాలామంది వున్నారు. కాని నిజాయితీ అయిన మనుషులు బహు తక్కువ ఈ నికృష్టమైన జీవితానికి మంచితనంతో తొణికిసలాడే భవిష్యత్తుకూ మనం వారధి నిర్మిందాలి. అదీ మన పని. స్నేహితు లారా!" అన్నాడు యు(కేనియన్‌,

“పోట్టాడటానికి సమాయ ళ్లం అవడంలో, మన వేళ్ళకు మందు పూసుకో వాలి," అన్నాడు వ్యసోన్కికోవ్‌. “పోట్లాడటానికి యింకా చాల సమయం వుంది---! అని సర్ది చెప్పాడు, య్యుకేనయన్‌ యుక్తిగా.

అప్పటికి ఆర్థర్మాతి దాటిపోయింది. అందరూ వెళ్ళిపోవడానికి లేస్తున్నారు. మొదటిగా వ్యసోస్కికోవ్‌, ఆతని తోటివాడూ వెళ్ళిపోయారు. ఇదీ అమ్మకు అనం గికారం అయింది. “నవోడ్కా. నన్ను యింటిదాకా పంపుతావా” అనడిగింది నటాషా. “తప్పకుండా!” అన్నాడు యు(కేనియన్‌.

అమ్మ నటాషాతో “నీ స్టాకింగ్స్‌ మరీ సలచగా వున్నాయి. ఈ చలికి ఆగవు. నీ కోసం దళసరి ఊలు స్టాకింగ్స్‌ అల్జుకాను--' అంది. ఆమె తనకు కావలన ఫక్కీ. చెప్పింది. నటాషా, య్యుకేనియన్‌ కూడా వెళ్ళిపోయారు. అందరూ వెళ్ళాక అమ్మ కొడుకు వంక ఆదరంగా చూచింది. “చాల సేపయిసోయింది- అమ్మా, ఇకో నీవు న్మీదపో__' అన్నాడు పావెల్‌. “వీళ్ళందరూ మంచివాళ్ళు మంచి సమావేశం యేర్పరచావు, పావెల్‌. నటాషా ఎవరు?" అనడిగింది ఆమె.

“ఆమె ఓ ఉపాధ్యాయిని,"

“ఆమెకు సరైన దుస్తులు కూడా లేవు, పాపం, త్వరగా జలుబు వేస్తుంది...

ఆమె వాళ్ళంతా ఎక్కడున్నారు?

విరి ఆమ్మ "ఆమె తండి శ్రీమంతుడు. ఇనుప వ్యాపారం. చాల ఆస్థిపరుడు. ఆమెను యింట్లోంచి వెళ్ళగొట్టాడు, యీ ఉద్యమంలో చేరిందని! .., పాపం, రాతిబ్మ నాలుగు మైస్గ నడుచుకుంటూ వెడుతుంది తలి ఏిభాంతి చెందింది, "నగరానికి వెడుళుందా?” “అవును-ా" “భయం లేదూ” “లేదుల , “ఒంటరిగా వెళ్ళాల్సింది కాదు. ఇక్కడే యీ ర్మాతి వృండి, రేపు తెల్లవారాక వెడితే బాగుండేది. నాతోపాటు నా గడిలో పడుకునేది కదూ! “ఉహు, కుదరదు. తెల్ల వారాక ఆమె యిక్కడకు వచ్చినట్టు ఎవరికీ తెలియ కూడదు, అది (ప్రమాదం! అమ్మకు వెనకటి భయాలు మళ్ళీ ముందుకు వచ్చి నిలిచాయి “ఇందులో [పనూదం యేముంది? కాని పని యేం చేయడం లేదుగా నువ్వు? “కొని పని యేమీ లేదు.అయినా జైలు తలుపులు మా కోసం తెరచివున్నాయి* తప్పించుకోలేం .. పోనీలే, పొద్దుపోయింది. పోయి పడుకో. బాగా అలిసి హోయావు....' అని పావెల్‌ తల్లి దగ్గర "సెలవు తీసుకున్నాడు. తల్లి (ప్రార్థనలు చేసుకుని పడుకుంది. అమె కళ్ళు సీళ్ళతో వర్షిస్తున్నాయి. హృదయం బాధతో భయంతో, మూలుగు తోంది. బయట అంతా మంచు కొద్దిపాటి ఈదరగాలుల రొదలు., ఆ చలిలో, రాదలో ఆ అమ్మాయి నడిచివెడుతోంది. గాలి ఆమె బట్టలు చెల్లాచెదురు చేస్తుంది. అడు గులు తడబడతాయి. మంచులో పాదాలు కూరుకుసోతాయి, గడ్డిపొాదలాగ ఆ అచ్మూయి కష్టంగా నడిచి వెడుతోంది. చుట్టూ అడవి, చీకట్టు కమ్ముకుని వున్నాయి. ఎక్కడో దూరంగా నగర దీపాలు మిణుకు మిణుకు మంటూ అగుపిస్తు న్నాయి. *'థగనంతుడా! దయచూడు అందరినీ! అనుకుంది అమ్మ. ఇంకా రూపుకట్టుకొని భయం, కరుడుగట్టుకున్న చలి. ఆమె ఈ వాతావర ణానీకి వణికిపోతోంది.

అమ్మ లిం డీ

జపమాలలో పూసల మాదిరి రోజులు దొర్డి పోతున్నాయి. వారాలు, నెలలు

గడిచిపోతున్నాయి. (పతి శనివారం సహైెయంకాలం-రాత్రి-. పావెల్‌ 'స్నేహితవర్షం- అతని యింట్లో సమావేశం అవుతోంది [పతి సమావేశం పై పైకి పోవటానికి నిచ్చెన మెట్లలా రూపొందుతూంది. తుది మెట్టు యింకా అగోచరమే, కొత్త మను షులు వస్తున్నారు (పతిమారు గదులు కిక్కిరిసిపోతున్నాయి. నటాషా (పతి శనివారం చలిలోనే అలసిపోయివున్నా వన్లూనే వుంది ఆమెలో జీవళ క్రి ఉడిగిపోదు, ఎప్పుడూ తాజాగా తొణికిసలాడుతూ వృంటుంది. అమ్మ కొళ్త స్టాకింగ్స్‌ అల్లి ఆమె లేత పాదాలకు స్వయంగా తొడిగింది, ముందు నటాషా చిరునవ్వుతో విలసిల్లినా తరువాత క్షణంలో గంభీరము[ద తాల్చి సాలోచనగా మృదుమధుర స్వరంలో అంది. “నాకు ఒక నర్సు వుండేది పూర్వం, ఇలాగే ఎంతో దయగా, ఆదరంగా మసలేది. ఎంత వివ్మతం అనిపిస్తోంది, పెలగువా నిలోనా ... ఇప్పుడు ఆలోచిస్తూవుంటే! (శ్రామికులు నికృష్ణ జీవనం గడుపుతారు అయితేనేం, వారి హృదయాలు మటుకు సున్నితంగా వుంటాయి. మంచితనం వాళ్ళలో _ప్రవహిన్తూ వుంటుంది ...”

“సీవు మ్మాతం ? శ్రీమంతకుటుంబాన్ని వదలి వద్చేశావు....* అంటూ' తోను చెప్పదల్బుకున్నది పూ ర్షిచేయకుండానే అమ్మ ఆగిపోయింది. ఎంతో కృతజ్ఞతా వృరస్సరంగా ఆ అమ్మాయి ముఖంలోనికి చూచింది. ఈ కృతజ్ఞత ఎందుకోకూడా ఆమెకు తెలియదు.

నటాషా తల వంచుకుని “కుటుంబాన్ని వదలి వచ్చేకానా? అదేం గొప్ప విషయం కాదు. మా నాన్న చాల మొరటు మనిషి. తాగుబోతు. మా అన్నా అంతేః మా అక్క తనకంటే చాల పెద్దవాడిని వివాహం చేసుకుంది. శ్రీమంతుడు, ఆళా పరుడు, వ్యర్థజీవి- అతను. నా తల్లిగారు మాతం మీలాగానే అతి నెమ్మదన్తురాలు; అమాయకురాలు. అన్నిటికి భయమే ఆమెకు.... కాని ఒక్కొాక్కమారు నొకు చాల ఆనందంగా, సుఖంగా అనెపిస్తుంది.... మీకు మేం చేయబోతున్న పని ఎంత ముఖ్య మైనదో తెలిస్తే చాలు ఇంతకంటె ఆనందకరమైన పరిణామం యేమీ నేను కోరను-" ఆంది.

“నాకేం అర్థం కాదు, నేను ముసలిదాన్ని. నేను యేం చేయగలను?” అంది అమ్మ హృదయం ఆంతా యేదో భారంతో, తృప్రితో నిండిపోయి. _

పావెల్‌ సుడీర్చంగా ఉపన్యసిన్తూ వుండేవాడు. నటాషాతో మాట్లాడుతున్న

శి0 అమ్మ

ప్పుడు, ఆమె వంక చూస్తూవున్నప్పుడూ అతని ముఖం మారిపోతూవుండేది. కళ్ళల్లో కౌక్టీత్ర ఛళుకులు కనిపించేవి, అమ్మకు ఇలాంటి అమ్మాయి--- ఈ అమ్మాయే- తన కోడలు అయితే ఎంత బాగుండును!

సమావేశంలో చర్చలు ఒకో[మారు త్మీవరూపం దాలుస్తూ వుండేవి ఆప్పుడు యు[కేనియన్‌ గంభీరంగా లేచి అటు యిటు ఊగిపోతూ విషయమంతా సవిస్తరంగా సతార్కికంగా చెబుతూ వుండేవాడు, ముఖ్యోద్దేశ్యం నుంచి తమ దృష్టి మరలి పోకుండా చేసేవాడు. మంచి సమన్వయకర్తగా వ్యవహరించేవాడు.

ఒక్కమారు నటాషాకు బదులుగా అలెగ్జీవనాపిక్‌ అనే ఆతను వచ్చేవాడు నగరం నుంచి. కళ్ళజోడు వేసుకుంటాడు గడ్డం మెరున్తూ వుంటుంది కుటుంబ విష యాలు, పిల్లల గురించి, వాజిజ్యం, పోలీసులు, తినుబడి పదార్దాల ధరలు ... యిలాంటి సంగతులు మాట్లాడేవాడు (పతిదాన్లోను వాతావరణం యెలా కలుషితం ఆయిపోతోందో చెప్పేవాడు జనం ఎట్టా దగా పడిపోతున్నారో వివరించేవాదు అతను మరో దేశంనుంచి వచ్చాడు, ఆక్కడ జనం చాల సుకరంగా, సజావుగా జీవిస్తు న్నారు యిక్కడి అతలాకుతలాలకు యితను సరి పెట్టుకుపోలేకపోతున్నాడు--- అనుకునేది అమ్మ సపష్నెంకా అనే అమ్మాయి కూడా వస్తూ వుండేది అప్పుడప్పుడూ. మగరాయుడులా వుంటుంది. *మనం సోషలిస్టులం' అని ఆ అమ్మాయి మొట్ట మొదటి మారుగా దృఢంగా, బిగ్గరగా (ప్రకటించింది ఈ మాట వినడంతోకే అమ్మ యేమీ అర్థం కానట్టుగా ఆమె ముఖంలోనికి చూఏంది.*జీవితాన్ని పునరుజ్జీవింప చేసు కోవటానికి మనమంతా యాతన పడాలి మనం తిరుగు నుఖం పట్టకుండా ముందుకు నడిచి వెళ్ళాలి.”

సోవలిస్టులు *జార్‌'ను చంపారు, అమ్మ చిన్నతనంలో యీ సంఘటన జరిగింది. ఆమెకు బాగా గుర్తు. జార్‌ను చంపేంతవరకు జుట్టు ముడివేసుకోమనీ, "పేదలను బానిసత్వంనుంచి విముక్తులను చేసేంతవరకు పోరాడుతామనీ అనేవాప్థ ఆ సోషలిస్టులు ఈ మాట యిష్పుడెందుకు తీసుకువస్తున్నారో ఆమెకు అర్ధంకాలేదు, అందరూ వెళ్ళిపోయిన తర్వాత ఆమె కొడుకుతో “నీవు సోవలిన్టువా, పావెల్‌ అనడీగింది.

“అవును అయితేనేం?" అన్నాడతను వీరుడిలా ఆమె ముందు నిలిచి.

“సోషలిస్టులు జార్‌ను చంపారు.”

పావెల్‌ గదిలో పచార్లు చేస్తూ "మనం ఆ పని చేయనవసరంలేదు' అన్నాడు, నుదీర్హ ౦గా మాట్లాడాడు. అమ్మ ఆతని వాలకం అంతా గమనించి “పావెల్‌

అమ్మ న. చాల మంచివాడు. దుర్మార్గుడు కాడు చెడ్డపనులు చేయడం వీడికి చేతకాదు, ఆనుకుంది.

తరువాత- సోషలిస్టు అనే మాట వాళ్ళ సంభాషణల్లో అతి తరుచుగా వచ్చేది.

ఆ మాట వెనకాల వున్న కర్కుళత్వం, [కార్యం సడలిపోయి మామూలు మాట గానే ధ్వనించసాగింది ఆమెకు. ససషెంకాతో మాతం ఆమెకు సమాధానం యేర్చుడ లేదు. ఒకమారు యీ (ప్రస్తావన యృుక్రేనియన్‌ ముందు తీనుకు వచ్చింది. “ఏమిటా పిల్ల పద్ధతి! ఈ సనిచేయాలి, అలా వ్యవహరించాలి. ,." అని ధూర్ధంగా మాట్టాడు తుంది?

సషెంకా మంచి పిల్లే-అన్నాడు పావెల్‌

ఇప్పుడు సమావేశాలు వారానికి రెండుమార్లు నడుస్తున్నాయి ఒకో[మారు వాళ్లు పాటలు, పదాలు షౌడేవాక్కు, "ఈ పాటలు (గామవీధుళ్లో పాడాలి-ాో అన్నాడు వ్యసోస్కికోవ్‌, ఇతర దేశాలలో [శ్రామికుల గురించిన వార్తలు చదివే వాస్ట కొన్నిమార్లు, (ఫాన్స్‌లోను, ఇటలీళలోను తమ సోదరులు చేస్తున్న పనిని ల్లాఘించేవాళ్లు,

య్యుక్రేనియన్‌ “వాళ్ళను మనం యిక్కడ పొగిడి ఊరుకుంటే చాలదు. వాళ్ళను మెచ్చుకుంటున్న జనంయీ దూరదేళం రష్యాలో వున్నారని వాళ్ళకు యెరుకపరదాలి--”* అన్నాడు జర్మన్లు, ఇటాలియన్లు, ఇంగ్లీషు, స్వీడిష్‌ (శ్రామి కులను గురించి మాట్లాడుకున్నారు. [సపంచంలోని కార్మికులంతా యీ చిన్న గదిలో ఒకటి అవుతున్నారు. ఆ సంఘటిత శకి అందరికి అనందం కూరుస్తోంది,

“అమ్మా! ఈ (ప్రపంచమంతా మనది (ప్రపంచం ఆంతా పనివాళ్ళ కోసరమే! శ్రామికులు ఒక దేణనికి ఒక జాతికి పరిమితం అయిలేరు. అందరి మనస్సులు హృదయాలు, వాటిలోని ఆకాపాళాలు అన్నీ ఒక్కటే! మనమంతా ఒకే భూమి సంతానం. ఈ ఆలోచన, భావన మన హృదయాలలో రగలాలి. పనివాళ్ళ హృద యాలలో స్వర్గం వుంది. ఆతను భూమిమీద ఎక్కడయినా వుండసీ (ప్రపంచంలోని సోషలిస్టులంతా ఒక్కటి. ' అని వాళ్ళు ఆనందంగా కేరింతలు వేస్తున్నారు. ఈ మాటలు వింటూ వుంటే ఆమె హృదయం హాయిగా స్పందిస్తోంది. ఆమె కళ్ళు సంతోషంతో మెరుస్తున్నాయి.

తన శండి దొంగతనం చేసి జైలుకు వెళ్లి పోయినప్పుడు నికొలై యిలా అన్నాడు: ఇప్పుడు మన సమావేశాలు మా యింటనే జరుపుకోవచ్చు. మన మందరం దొంగలమే అనుకుంటారు. పోలీనులు, వాళ్ళుకు దొంగలంటే ఆపేక్ష!

౭89 అమ్మ దాదాపు (ప్రతిసాయ్య్యతం ఫ్యాక్టరీ పని ముగియడంతో టే యెవరో ఒకళ్ళు . పొవెల్‌తోపాటు యింటికి వచ్చేవాళ్ళు. కాసేపు చదువుకునేవాళ్ళు యుడ్డరూ. ఏదో రాసుకునేవాళ్క్సు హాయిగా కాళు చేతులు కడుక్కుని విరామంగా కూర్చోవటాని కయినా సమయం వుండేదికాదు వాళ్ళుకు, టీ తాగడం, అన్నం తినడం అంతా పుస్రకాలముందు కూర్చునే వే పేవాష్టు వాళ్ళు మాట్టాడుతున్నది అమ్మకు యేమ్మాతం అర్థం అయ్యేది కాడు

“మనకో పతక వుండాలి---' అనేవాడు పావెల్‌ తరుచుగా,

జీవితం మఠింత ఉద్వేగంగా తయారవుతోంది పుస్తకాలు హోగు చేయడం, మనుషుల్లో సంభాషణలు యివన్నీ మరింత చుళుకు అయినాయి.

“వాళ్ళు మనను గురించే మాట్లాడుతున్నారు. మనం వీలయినంత త్వరగా వెళ్ళిపోవాలి' అన్నాడు వ్యసోస్కికోవ్‌.

“పట్టుబడడం కంచె. సంతోషమయింది యింక్తేం వుంది అన్నాడు యు(కేనియన్‌.” |

వ్యసోవాకు యుక్రేనియన్‌ అంటే యిష్టం పెరుగుతోంది. “అమ్మా అని అతను పిలిచినప్పుడు ఆత్మీయత ఉబికి వస్తోంది ఆదివారాలలో పావెల్‌కు తీరిక లేకపోతే అతనే కఫైలుకొట్టి యిచ్చేవాడు ఇంటికి కావలసిన చిన్న చిన్న మరమ్మ త్తులు కూడా చేస్తున్నాడు.

“యు కేనియన్‌ను కూడా యిక్కడే వుండిపొమ్మందాం, సీకు సాయంగా వుంటాడు. ఒకరికోసం మరొకరు పరుగులు తీయకుండా ఒకచోపే ఉంటారు ఆంది ఆమె,

“మనిషి వున్నకొద్దీ నీకు శమ కదూ?” అన్నాడు పావెల్‌,

“శమలోనే నాకు ఆనందం వుంది. అతనుంటే నీకూ సులువు!"

యు(కేనియన్‌ యీ యింట్లోకే మారాడు.

స్‌

[గ్రామం చివరవున్న ఆ చిన్న యిల్లు యిష్పటికే అందరి అనుమానాలకు ఆస్సదం అయింది. ఎన్నెన్నో పుకార్లు. ర్యాతిష జనం కిటికిలలోంచి తొంగి చూడటం లోపల యేం జరుగుతోందో తెలునుకునేందుకు (యత్నిస్తున్నారు.

ఒకమారు సారా చుకాణం ఆసామీ వ్యాసోవాను రోడ్డుమీదనే నిలబెట్టి అడిగే శాడు, ఇవాబు కోసం ఎదురుచూడకుండా (ప్రశ్నల వర్షం కురిపించేళాడు,

అమ్మ లలి

“ఎలా వున్నావు సెలగూయా నిలోవా? మీ అబ్బాయి ఎలా వున్నాడు? అబ్బాయికి పెళ్ళిచేద్ధాం అనుకుంటున్నావా? పెళ్ళియీడు వచ్చింది గదూ. త్వరగా చేసేసి సీకూ సుఖం, వాడికీ నుఖం. నేనే నిర్ణయించేవాడినయితే తప్పకుండా ఆ పనే ముందు చేసేస్తాను. ఈ రోజుల్లో క్కురవాళ్ళను, కనిపెట్టుకు వుండడం అసాధ్యం. క్క్మురవాళ్ళకు భావ త్మీవత ఎక్కువయిపోతోంది. దగ్నెవం, చర్చి, బహి రంగ స్థలాలు . యివన్నీ వాళ్ళకు దూరం అయిపోయినాయి. ఎంత సేపూ రహస్య సమావేశాలు, సంప్రదింపులు యెక్కువయినాయి. గుసగుసలు,మంతనాలు అధికం అవుతున్నాయి. సారా దుకాణంలో విచ్చలవిడిగా మాట్లాడుకో లేని సంగతులు వాళ్ళకు యెందుకు వుండాలి? ఆసలు ఎందుకలా రహస్యంగా మసులుతున్నా రంటావు? పవ్శితమైన చర్చి రహస్య (పదేశం, ఆంతకన్నా గోష్యం అయింది యింకేమైనా వున్నదా? అంతకు మించి రహస్య సమావేశాలు జరుపుశున్నారంటే అది నిలయానికే దారితీస్తుంది. నీ ఆరోగ్యం బాగా వుంటుంది గదూ? బాగా జ్యాగ త్ర తీసుకుంటూ వున్నావా?”

అమ్మను ఆలోచనల్లో వదిలేసి అతను టోపీ ఊపుకుంటూ వెళ్ళిపోయినాడు? జవాబు కోసం అగకుండా.

పౌరిగింటి మార్యాకొర్చునోవా కూడా అడిగింది. “జనం మీ అబ్బాయిని గురించి గుసగుసలుపోతున్నారు. ఏదో గూడుపురాణీ చేస్తున్నాడట ”

అమ్మ తాను విన్నవన్నీ కొడుకుకు చెబుతోంది. అతను భుజాలు ఎగరే స్తాడు, య్యుక్రేనియన్‌ మ్మాతం హాయిగా నప్వుకుంటాడు.

“వీరంతా మంచివాష, అయినా ఆడపిల్లలు కూడా మిమ్మల్ని దూరంగానే ఉంచుతున్నారు. పేరు; వూరులేని పిల్లలే క్స్సీ దగ్గరకు వస్తారని అంతా అనుకుంటు న్నారు వాళ్ళకూ పెళ్ళంటే యేమిటో, ఎముకలు ఏిరగ్గొట్టుకోవడం--అవే. తెలును. కాని యేం చేస్తారు. వాళ్ళకు వేరే మార్గంలేదు.

“పయత్నిసే కదూ, యింకో మార్గం దొరికేది” అన్నాడు పావెల్‌.

“వాళ్ళను పోగుచేసి మంచి చెడ్డ మాట్లాడితే మంచిది గదూ!” అన్నాడు యు[కేనియన్‌.

“అందువల్ల ఫలితం వుండదు. కొందరు ఆడషిల్లలు రావచ్చును. వాళ వివాహాలు చేసికొని కులాసాగా తిరగవచ్చును. అంతకన్నా ఏమీ ఒరగదు దాని వల్లి-.” అన్నాడు పావెల్‌.

[క్ష్‌ "

లశ అమ్మ అమ్మ అలోచించసాగింది. పావెల్‌ గంఖీకత యెకష్కువయిపోతోంది, అతని కంచు పెద్ద వాళ్ళయిన యుక్రేనియన్‌లాంటి వాస కూడా ఆతని సలహానే హెటిస్తు న్నారు, అందరికీ అతనంటే శయమే.

ఒకమారు. ఆమ పడుకుని న్నిదకు ఉపష్మకమించింది. ఇంకా పావెల్‌, య్యుకేసియన్‌ గదిలో చదువుకుంటూ మాట్టాడుకుంటున్నారు.. వాళ్ళ మాటలు చేపిన్సి పడుతున్నాయి అమెకు. “నాకు నటాషా అంటే యిష్టం. కొని అమె మాతం నన్ను, గమస్థించడంలేదు. యిందుకు యేమంటావు?” అనడిగాడు య్యుకేనియన్‌

షైవెల్‌ “అమె గమనించింది. అందుకే మన సమావేళాలకు ధానడంలేదు,” అన్నాడు. ఆమెతో ముఖాముఖి మాట్టాడడం మంచిది-- అని అడిగాడు య్యుశ్రేనియన్‌ ॥

“ఏమిటి అందువల్ల లాభం? అమె నిన్ను యెలాగూ పెళ్ళి చేసుకోదు. ఒక వేళ చేసుకుందే అనుకుందాం. చదువుకున్న మేధావంతురాలు.... హ్యెక్టరీ పనిచేస్తే మగవాడు యిదీ దాంపళ్యం! పిల్లలు పుట్టుకువస్తారు. మీరు కష్టపడి పనిచేయవలసి వస్తుంది. కుటుంబ పోషణకోసం ఒళ్ళు నలగకొట్టుకు పనిచేయడం తస్ప మీకు యింకేం దక్కదు. ఉద్యమానికి- మీరు లేకుండా పోతారు. మీవల్ల జరగ వలసిన మహ_త్రర కార్యాలు ఆగిపోతాయి.... అందుచేత యిలాంటి వరిమ్మొరి ఆలోచనలు కట్టి పెట్టు. ఆమెతో యీ ,(పస్తావన కేసుకురాకు, అదే నిజాయితీ ఆయిన పని.” అని తెగేసి చెప్పాడు పావెల్‌.

“పరిపూర్ణ. జీవితం గడపటాన్ని గురించి అలెగ్టీ ఐవనోవిట్‌ యేమన్నాగో ఏన్నావు గదా, శరీరము, ఆత్మ 44 యివన్నీ కలిసి పని చేయాలి గదూ”

“ఆ మాటలు మనకోసం కాదు. మనకు పరిపూర్ణత అనేది అసాధ్యం. థ్‌వి వ్యత్తు గురించి ఆలోచన ఉన్నవాష్ట, వర్తమానం అంతా త్యాగం చేయవలసి వస్తుంది. మరో మార్గంలేదు---” అన్నాడు పావెల్‌ యింకా గంలీరంగా,.

యు(క్రేనియన్‌ చాలసేపటి తర్యాళ; “వృదయంలో సగం పేమ తరం గాలు (ప్రసరిస్తుంది. తతిమ్మా సగం అఆసహనం-జుగుప్ప ప్రదర్శిస్తుంది. ఇది సలేనా* అన్నాడు.

మరో మార్గం లేదన్నాడు పావెల్‌

పేజీలు తిరుగుళున్న శబ్ధం ఏనవస్తోంది, పావెల్‌ మళ్ళి చదవడం మొథలు పెట్టినట్టున్నాడు. అమ్మ న్నిదపోవటానికి ప్రయత్నిస్తోంది. అమెకు యు, కేనియల్‌ పట్ట జాలి, సానుభూతి యేర్చర్ణాయి.అంతకంటే తన కొడుకును గురించి ఫరిశాభం!

అమ్మ లి5్‌

“అయితే నేను నోరు మూసుకుని పుండిపోవాలంటావు. ఆంతేనా? బాగా కష్టం అవుకుంది. పావెల్‌ సీవే యీ స్థిలో వుంటే.... అప్పుడు తెలుస్తుంది" అన్నాడు య్యుకేనీయన్‌, క

“నేను ఆ స్ధితిలో యీ సుకే. కూరుకుపోయి. వున్నాను! అన్నాడు పావెల్‌,

బయట గాలి నినురుగా కొడుతోంది గడియారం చక చక నడుస్తోంది.

అమ్మ దిండులో తల దాచుకుని గోప్యంగా యేడుస్తోంది.

పొద్దున్నే వాళ్ళనిద్దరినీ చూచినప్పుడు ఆమెకు మరింత విచారం అయింది.

“నీ బూట్లు మరీ చెడిపోయినాయి.. రిపేరు చేయించుకో - లేకపోతే చలీ లోనికి (ప్రవేశిన్తుంది---” అంది అమ్మ ఆండీ 'స్టెపనోవిట్‌ తో (య్యశ్రేనియన్‌ పేరు అదీ[)

“జీతాలు వచ్చాక కొత్త జత కొనుక్కుందామనుకుంటున్నాను=ా" అని నవ్వుతూ, ఆమెకు దగ్గరగా వచ్చి “నీవే నా అసలు అమ్మవు. నేను మొరటు మనిషిని గనుక యీ సంగతి అందరిక్తీ చెప్పటానికి నీవు బిడియపడుతున్నావుజ” అన్నాడు.

ఆమె ఆస్యాయంగా అతనికి యెన్నో సంగతులు చెప్పాలనుకుంది,. కాని ఆఅతనిమీది జాలి, అనుకంప ఆమెను మాట్టాదనసీయలేదు. నోరు పెగలిరాలేదు.

"సెంట్‌ పీటర్స్‌ఐర్గ్‌లోను, దక్షిణ రష్యాలోనూ పనివాళ్ళ దుర్చర పరిస్థితు అను గురించి వివరిస్తూ, కార్మికులందరూ సంఘటితం కావాలని ఉద్చోధనలు చేస్తూ సోషలిస్టులు సీలిరంగులో అచ్చువేసిన కరపత్రాలు, బులెటిన్లు పంచి'పెడుతున్నారని (గ్రామంలో చెప్పుకుంటున్నారు, మంచి మంచి జీతాలు తీసుకుంటున్న వాళ్ళకు మ్మాతం యీ కరష్మతాల వ్యవహారం నచ్చలేచు. యువకులు మాతం వాటిలో రానిన సంగళులన్నీ యదార్థమే కదా--- అనుకుంటున్నారు. ఎక్కువమందిమా[తం యిలాంటి (ప్రచారాళవల్ల యేమీ ఒనగూడదు; మిదంకా మారటానికి లీల్లేని దుర్చేద్య మైన పరిస్థితి. అన్నారు. ఏమయితేనేమి కరష్మతాలు ఆందరినీ ఒక ఊపు ఊపాయి. కరపష్మత౦ం బయలువెడలని వారం - యేమయిందిన; యేమయింది అనే తహ తహ అందరి మాటల్లోనూ కనబడేది. మశ్శీ సోమవారంనాడు అది రావడంతో కొత చర్చనీయాంకాలు దొరికేవి,

సారో దుకాణంలోను, ఫ్యాక్టరీలోను- కొతకొత్త మనువులు కనిపిస్తు' న్నారు. వాష్థు అందరినీ ఆరాలు తీస్తున్నారు, ,[ప్రళ్నలు వేస్తున్నారు. అమ్మకు

లికి అమ్మ యిదంతా పావెల్‌ చేస్తున్న పనుల ఫలితమేనని తెలుసు. అయినా వాడు ఒంటరి వాడు కాడు, వాడి వేనుక బలగం వుంది; ఆందువల్ల భయపడవలసిందేమీ లేదు. అయినా వాడి భవివ్యత్తు గురించి ఆమెకు బెంగగా భయంగానే వుంది. ఒకరోజు సాయంకాలం పొరుగింటి మార్యా అమ్మతో రహస్యంగా చెప్పింది;

యీరాత్రిమీ యిల్లు యింకా ఒకటి రెండు యిళ్ళు సోదా చేస్తారట జ్యాగత పడండి--- అని, ఆమె చాలాసేపు యేం చేయాలో తోచక కూర్చుండిపోయింది. చరువాత దుస్తులు వేసుకుని 'ఫెడ్యామాజిన్‌ యింటికి వెళ్ళి ఆతనితో తను తెలుసు కున్న సంగతి చెప్పింది. ఆతను భయపడుతూనే “మరేం భయంలేదు. పావెల్‌ రాగానే తెలియపరిసే చాలు!” అన్నాడు,

ఆమె యింటికి వచ్చి పుస్తకాలన్నీ ఒకచోట చేర్చింది పావెల్‌, యు(క్రేనియన్‌ ఫ్యెక్టరీనుంచి వచ్చేంత వరకు భయం భయంగా వాటిమీదనే కూర్చుంది. “మరేం భయంలేదు. భయసడడం వల్ల ఒరిగేది ఏమీ లేదు--” అన్నాడు య్యుకేనియన్‌. “అయితే టి కూడా తయారు చేయకుండా భయపడుతూ కూర్చున్నావన్నమాట!-” అన్నాడు పావెల్‌.

వాళ్ళు పు స్తకాలను పెరట్లో దాచారు. వాళ్ళు నవ్వుతూ వుండడంతో అమ్మకు ఎంతో ఊరట చిక్కింది. “సోదా అంటే మరేం లేదమ్మా. పోలీసులు వస్తారు. మంచాల కింద నాలుగు మూలలా వెదుకుతున్నట్టు నటిస్తారు, హడావుడి చేస్తారు. ఒకసారి యిలాగే అరెస్ట్‌దేసి కూడా తీనుకుపోయారు.. జైల్లో పెట్టారు. ఊరికే కూర్చొని వుండాలి అక్కడ, ఎప్పుడో ఒకసారి బయటకు తీసుకుపోయి, అర్థంలేని ప్రశ్నలు వేస్తారు. జవాబులు చెప్పాలి. అక్కడికి యిక్కడికి తిప్పుతారు... విసుగు అనిపిస్తుంది. కాని వాళ్ళ జీతాలు వాళ్ళకు వస్తాయి గదూ!”

“ఎంత విచ్మిళం అయిన పనులు జరుగుతున్నాయి!” అని అక్కజ పడింది అమ్మ, ఇందులో విచ్మితం ఏముందీ- అని ఆడిగాడు య్యుకేనియన్‌.

“ప్రపంచంలో యిలాంటి బాధలు, భయాలు అనుభవించని వాన ఎవరూ లేరు. ఇవన్నీ మరచిపోవటానికి (ప్రయత్నించాలి, లేకపోతే ముందుకు. దూసుకు పోలేం, మన చుట్టూ హృదయాలు [వయ్యలయిపోయిన జనం వున్నారు (పతి వాడికీ పొరుగువాడిని చూచి భయమే... వాడు ఎక్కడ వచ్చి కొడఠాడో అని తానే మొదటి దెబ్బ తీద్దామని చూస్తాడు...”

అమ్మ మనసు పోలీసు దాడి, దాని భయతాహసె*నుంచి బయటపడే విధంగా మాట్టాడాడు ఆండీ,

అమ్మ రి?

“భగవంతుడు నిన్ను చల్లగా చూస్తాడు” అంది అమ్మ.

“ఆయన చూడదలచుకుంటే ఆలాగే చూడనీ. నేను మ్మాతం అలా చూడమని (పాధేయపడను. అందుకు నాకు సమయం, తీరిక లేవు.

షావెల్‌ తిరిగివచ్చి “పుస్తకాలు దాచేళాను. వాళ్టు కనిపెట్టలేదు. అమ్మా. నువ్వుమాతం నిబ్బరంగా వుండాలి ఏమ్మాతం భయపడుతున్నట్ట్లు కనిపించినా మన దగ్గర దాచుకోవలసిన వస్తువులు వున్నాయని వాళ్ళకు అనుమానం వస్తుంది. మనం యింతవరకూ యేమీ తప్పుచేయలేదు. సత్యం మనవయిపే వుంది. దానికోసమే జీవి తాంతం పోరాడుతాం. ఇదే మనతస్ప ఇందుకోసం భయపడవలసింది యేముంది?” అన్నాడు. అమ్మకు యీ సోదా తొందరగా జరిగిపోతే బావుండునని వుంది. ఆ పీడ మననసునుండి తొలగిపోతుంది. కాని ఆ రాత్రి వాష్ణ రాలేదు. మరునాడు ఉదయం అమ్మకు తనను చూచి తనకే ఎగతాశ, నవ్వ్యూను!

౮

ఆ ర్యాత్రి గడివిన తరువాత, ఒక నెలరోజులపాటు ఇలా సోదా చే సేవాళ్ళు అనుకోని కణాలలో (ప్రత్యక్షం అవుతూ వచ్చారు. నికొలై వ్యాసోష్కికోవ్‌ కొన్ని సార్దు పావెల్‌తోను ఆండీతోనూ వార్తా ప్యతికలను గురించి మాట్లాడటానికి వచ్చాడు అప్పటికి అర్జర్మాతి అయింది, అమ్మ పడుకుని కునుకుతీస్తోంది - నిద మెలుకువ కాని స్థితిలో వుంది. ఆండీ నింపాదిగా లేచి దొడ్డిదారిన బయటకు నడి చాడు. తలుపు దగ్గరగావేసి నిశ్శబ్ధంగా బయటపడ్డాడు. కొద్దిషణాలలోనే తలుపులు బార్లా తీసిన చప్పుడు బహుదృఢంగా వినిపించింది. యు(శ్రేనియన్‌ వంటిగదిలోనికి వెళ్ళి 'ఎయట యేదో గందరగోళం జరుగుతోంది" అని ఉదాటున "పైకే అన్నాడు, అమ్మ పక్కలోనే లేచి కూర్చుంది. పావెల్‌ అమెను నిర్భయంగా నిద్రపొమ్మని వారించాడు.

పావెల్‌ గుమ్మం దగ్గరకు వెళ్ళి చూదాడు, ఓ పొడుగాటి వ్మిగహం అక్కడ స్టావరించుకు వుంది. ఆ వెనుక యిద్దరు పోలీసులు. అందరూ పావెల్‌ను వెనక్కు నెట్టి లోనికి ప్రవేశించారు,

పోలీను ఫెడ్యాలిన్‌ గబగబ అమ్మ మంచం దగ్గరకు వెళ్ళి చేతితో ఆమెను చూపుతూ తన అధికారితో *ఈమే ఆతని తల్లి సార్‌--' అన్నాడు. “ఇతనే పావెల్‌' అని పావెల్‌ను చూపాడు,

బీ అమ్మ

అధికారి పావెల్‌ను గుచ్చి చూస్తూ “పావెల్‌ వ్యాసోవ్‌!” అన్నాడు

పావెల్‌ తలఊపాడు.

“మేం మీ యింటిని సోదా చేయాలి. లేవమ్మా, ముసలమ్మా'

పక్కగదిలోకి వెళ్ళి “ఎవరది అని హెచ్చరించాడు.

మరో యిద్దరు లోపలకు వచ్చారు. అమ్మ గొణుక్కుంటూ '"యేమిటిది? అర్జ ల్మాతి అయింది. వేళాపాళా లేకుండా వస్తారు సోదాలు చేస్తారు ఆంది, ఆమె భయం పెకి కనబడనీయకుండా తగుజ్నాగత్తపడుతూ నడిచింది,

పుస్తకాలన్నీ పోగుచేసి అధికారి ముందు పడేశారు. అతను వాటి పేజీలు తిర గేసి చెల్పాచెదురుగా కింద పారేశాడు. ావెల్‌, తల్లి చేతులు కట్టుకుని ఒకపక్కగా నిలుచున్నారు. నికొలై “పుస్తకాలు అలా చెల్లాచెదురు చేయవలసిన పని యేమిటి అని అడిగాడు. అధికారి వంక గుచ్చి చూస్తూ మళీ “పోలీస్‌ మన్‌, పుస్తకాలు సర్టి మైన పెట్టించు అన్నాడు, పోలీసులు ఆతన్ని సూటిగా చూచారు తరువాత శత్రన్స అధికారివంక చూచారు. ఆతను '“సరే....సరే ...సృర్ధండి అన్నాడు. ఒక పోల్చిన్ష పుస్తకాలు సర్జి పైకి పేరున్తున్నాడు.

“నికొల్టై మాట్టాడకుండావుంటే బాగుణ్జు అంది అమ్మ పొవెల్‌తో రష స్యంగా, అతను భుజాలు ఎగరేశాడు. యు[కేనియన్‌ తలనంచుకు నిలబడ్డాడు,

“ఎవరక్కడ గొణుగుతుంది. నోరుమూనుకు ఉండండి ఈ బైబిల్‌ ఎనరు చదివేది?”

“నేనే అన్నాడు పావెళ్‌.

“ఈ పుస్తకాలన్నీ యెవరివి”

“నావే!

అధికారి కుర్చీ వెనక్కు అనుకుని విశ్రాంతిగా కూర్చుని మీసం సవరించు కుంటూ నికొల్నెతో “అయితే నువ్వేనా ఆండీ నథోడ్కా అంటే?” అనడిగాడు,

“నేనే అన్నాడు నికొలై ముందుకు వచ్చి, య్యకేనియన్‌ అతన్ని పక్కకు జరిపి నెట్టుతూ “అతను చెబుతున్నది తప్పు. ఆం్మడ్రి అంటే నేను!" అన్నాడు.

అధికారి వ్యాసోస్కికోవ్‌ వైపు బెదిరిస్తూ వేలు చూప్పతూ, “జ్యాగత్తగా మను లుకోక్‌ అన్నాడు తన కాగితాలు మశి్గి పరామర్శించుకున్నాడు.

“నభోడ్కా? రొజకీయ నేరిలకుగాను నిన్ను లోగడ అనేకసార్తు వెదికారు గదూ? ఆనడిగాడు అధికారి. ౯

• అవును. రొస్తోవ్‌లోను సారటోవ్‌లోను వెదికారు. అయితే అక్కడి అధీకా

ఆమ్మో తం

రలు నన్ను ఉద్దేశించినప్పుడు మిష్టర్‌ నఖొడ్యా- ఆని మర్యాదగా (ప్రవర్తించేవారుం

అధికారి కుడికన్ను నులిపాడు, తుడుచుకున్నాడు. పళ్ళు బయటపెట్టి యికి లిన్తూ “అయితే మిస్టర్‌ నఖోడ్కా .. ఆవును మిష్టర్‌ నఖోడ్కాా....నీకు ఫ్యాక్టరీలో అభ్యంతరకరమైన కరప(తాలు, పుస్రకాలు పంచుతున్న వాళ్లు యెవరో. తెలుసునా?” అని అడిగాడు “ఆ స్కౌాం్యడెల్‌ను మీకు యెప్పుడయినా చూచారా?"

యు[క్రేనియన్‌ జవాబు చెప్పబోయాడు. ఇంతలో నికొలై ముందుకు వచ్చి “స్కౌాం్యడెల్స్‌ను చూస్తున్నది మేము కూడా యిదే మొదటిమారు' అన్నాడు.

నిశ్శబ్దం. ఖీతావహమైన వాతానరణం అలుముకున్నట్లయింది. అమ్మ ముఖం మీది గాయం మచ్చ తెల్పబడింది. ఆమె కుడి కనుబొమ్మ మైకిలేచింది. రై చిన్‌ నల్హ గడ్డం కొద్దిగా కదలబారింది. ఆతను కళ్లు దించుకుని చేతులు గిక్కు౦టూ వుండి పోయాడు స్త

“ఈ కుక్కను బయటకు తీసుకుపొండి' అని అరిచాడు అధికారి.

ఇద్దరు పోలీసులు బలవంతాన నికౌలైను నెట్టుకుంటూ వంటగదివైపు తీనుకు వెళ్ళారు. “ఆగండి--నేను కోటు తొడుక్కోవాలి!' అని అరిచాడు అతను.

పోలీస్‌ కమీషనర్‌ బయటి ఆవరణలోంచి వచ్చాడు. "మేం ఇంతటా వెదికాం, ఏమీ దొరకలేదు"

“అవునవును. ఇక్కడ బాగా అనుభవం పొందిన ఆసామి ఒకడు ఉన్నాడు. అందుచేత యేమీ కనిపించదు" అన్నాడు అధికారి నవ్వుతూ.

అమ్మ అధికారిని మళ్ళీ గుచ్చిచూసింది. బహ్మకూరుడుగా కనిపిస్తున్నాడు, లోగడ యిటువంటివాళ్ళు వుండేవారు. ఇటీవల కాలంలో యిదే మొదలు యిలాంటి దుర్మార్గులను చూడటం ,...అనిపించింది ఆమెకు “ఇటువంటి మనుషులు వుండబశ్లే పావెల్‌, అతని స్నేహితులూ యింత కష్టపడవలసి వస్తోంది" అనుకుంది ఆమె.

“మిష్టర్‌ ఆండీ ఓనిసిమోవ్‌ నఖోడ్కా .. మిమ్మల్ని అరెస్టు చేస్తున్నాం

“దేనికి” అనడిగాడు యు[కేనియన్‌ బహుజాగత్తగా.

“తరువాత చెబుతాను అన్నాడు అధికారి వ్యాసోవ్‌ వంక తిరిగి “నీకు చదు వనూ, (వాయనూ వచ్చునా?" అన్నాడు.

“రాడు' అన్నాడు పావెల్‌,

“నేను నిన్ను అడగలేదు. నువ్వు చెప్పు ముసలమ్మా ...నీకు చదవడంగానీ (వ్రాయడంగానీ వచ్చునా?

అమ్మకు చాల అసహ్యం అనిపించింది అధికారి వాలకం. అసవహ్యుంతో పణుకు

త0 అమ్మ [ప్రారంభం అయింది. గాయం రంగుమారింది. నిటారుగా నిలబడి, కూడదీసు కుంటూ “ఆలా గట్టిగా అరుస్తావెందుకు? సీవింకా చిన్నవాడివి. నీకు జీవితంలో కష్టం దుఃఖం తెలియవు” ఆంది

హెవెల్‌ జోక్యంకలిగించుకుంటూ “నిదానంగా సమాధానపరుచుకో, అమ్మా" అన్నాడు. అమె ఏనిపించుకోకుండా అధ్‌కారి మందుకు వెళ్ళి నిలబడి “ఎందుకు యిలా మనుషులను పట్టుకోవడం?"

“అదంతా వేరే విషయం నీకేం సంబంధం కేదు. నోరుమూనుకో! అని అరిచాడు అధికారి.

“బంది వ్యాసోష్కికోవ్‌ను యిలా తీసుకురండి” అని అజ్ఞ జారీచేసి తన దగ్గరున్న ఒక కాగితాన్ని పెద్దగా చదవసాగాడు

నికొలై ను గదిలోనికి తీసుకువచ్చారు.

*ోట్టోప్టి తీ'సెయి[” అన్నాడు అధికారి చదువుతున్నది ఆపువేసి.

"నా చేతులు రెండూ గట్టిగా పట్టుకున్నారు. టోపీ ఎట్టా అందుకునేది?” అన్నాడు నికొలై ! అధికారి తన చేతిలోని కాగితాన్ని బల్లమీద వ్పంచి “యిక్యడ సంతకం చేయి" అని అరిచాడు

అందగూ నిశ్శబ్దంగా సంతకం చేయడం చూచింది అమ్మ. ఆమెకు దుఃఖం "పెల్లుబుకుతోంది ఆమె యిరవయియేళ్ళ సంసార జీవితంలో దుఃఖానికే అలవాటు పడిపోయింది. ఇప్పుడిప్పుడే ఆ స్థితి మరచిపోగలుగుతోంది. అధికారి ఆమెను తిర స్కారంగా చూబాడు అధికారి కొంత హడావిడిచేసి శన మనుమలతో బయటకు వెళ్ళిపోయాడు.

“గుడ్‌బై ఆంధీ ...గుట్‌వై నికొలై..... అన్నాడు పావెల్‌,

“మళ్ళీ కలి సేంతవరకూ “నెలవు అన్నాడు అధికారి,

య్యుకేనియన్‌ పౌవెల్‌తో మృదువుగా కరచాలనంచేసి బయటకు నడిచాడు, పోలీసులలోహపాటు.

పావెల్‌ గదిలో అటుయిటు పచార్జుచేశాడు కొద్దిసేపు. చెల్లాచెదురుగా పడిన పుఫ్రకాలు, గుడ్డలు, వస్తువులు దాటుకుంటూ తిరిగాడు. చివరకు ” ఆంతా యెలా చేకారో చూడండి. చాల అసహ్యకరమైన వ్యవహారంగా పరిణమిస్తోంది యిదంతా. నచ్చు వదిలారు! అదే గొప్ప విషయం!” అన్నాడు.

అమ్మ గదివంళ తేరిపార చూన్తూ 'నిన్నూ తీసుకువెడతారు ఆడదేం పెద విషయం కాదు! ఇవాళ కాకపోతే రేప! అయినా నికొలై వాళ్ళతో అలా మాట్లాడు ఎందుకూ అంది, ణం

అమ్మ లగే

“అతను భయపడిపోయినట్లున్నాడు. . వాళ్ళతో మాట్లాడి యేమీ [ప్రయోజనం లేదు. వాళ్ళకు యేమీ అర్థంకాదు. శ్రద్ధ దండగ! అన్నాడు పావెల్‌.

అమ్మ చేతులు ఊపుతూ 'వాళ్ళు వచ్చారు, వెదికారు, తీసుకువెళ్ళారు" అంది. కొడుకు యింటి దగ్గరే వుండిపోవడంతో ఆమెకు కొంత ఊరటగా వుంది. అమె మనసును ఒకే ఒక్క విషయం తొలుస్తోంది ఆ పోలీను ఆఫీసర్‌! ఎంత మొరటుగా కర్కశంగా (పవర్థించాడు! ఎలా బెదిరించాడు అందరినీ!!

“సరే అమ్మా....మస యిల్లు మనం మళ్ళీ సర్దకుందాం”" అన్నాడు పావెల్‌.

అమ్మ అతన్ని నిదానించి చూచి “వాళ్ళు నిన్ను అవమానించారుగదూ!" ఆంది, అతను “అవును. నన్నుకూడా తీసుకువెళ్ళువలసింది' అన్నాడు. | అతడి కళ్ళల్లో నష కనిపించాయి అమ్మకు, అతన్ని ఓదారుస్తున్నట్టుగా కాస్త ఓపికపట్టు, నిన్ను తీసుకు వెడతారు" అంది.

“అవును, తప్పదు'

ఒక్కక్షణం ఆగి అమ్మ మళ్ళీ “నువ్వ ఎంత కర్కళుడివి, పాషా, ఒక సారి కాకపోతే ఒకసారయినా నన్ను ఊరడిస్తావేమోనని చూస్తాను. నువ్వు ఆ పని చేయవు. నేను ఘోరమైన మాటలు అంబూవుంటే, నీవు ఘోరాతి ఘోరమైన మాటలు ఆంటావు' ఆంది.

ఆతను ళల్లికి దగ్గరగా వచ్చాడు ఆమెవం౦ంక నిదానంగా చూస్తూ అతి నెమ్మ దిగా “అమ్మా! నేను అబద్ధం చెప్పలేను నా పద్దతి యిలా తయారయింది. దీనితో నీవు సమాధానపడక తప్పదు!” అన్నాడు.

మరుసటిరోజు బుకిన్‌, సమొళొవ్‌, సౌమెప్‌ -.యింకా అయిదుగురు అరెన్టు అయినట్లు సమాచారం తెలిసింది. సాయంత్రంపూట ఫెడ్యామాజిన్‌ వచ్చి తన యిలు కూడా సౌదా చేళారని చెప్పాడు అతనో పెద్ద నాయకుడయిపోయినట్టు గర్విస్తు న్నాడు, “నీకు భయం అనిపించిందా? అనడిగింది ఆమ్మ ఫెడ్యాను.

అతను “ఆ ఆఫీసర్‌ నన్ను చావబాదుతాడేమోనని భయపడ్డాను. అతని వాలకం బహు్యకూరంగా వుంది. నల్లటి గడ్డం, లావుపాటి మనిష, వంటినిండా వెంటుకలు, నల్ల కళ్ళద్దాలు పెట్టుకుంటాడు. అతనికి కళ్ళున్నది జేనిదీ తెలియదు. నన్నునా తల్లీ తండీకూడా ఎప్పుడూ కొట్టలేదు. నేను ఒక్కడినే వాళ్ళకు సంతానం అందరూ యెప్పుడోఅప్పుడు దెబ్బలు తింటారుగాని నేను మ్మాతం యిందుకు మినవి

(8)

త్తీలి అమ్మ యింపు....ఎనరయినా నన్ను కొట్టవస్తే, శరీరమంతా చాకులా తయారు చేసి వాళ్ళ మీద దూసుకుపదతాను కౌరుకుతాను. వాళ్ళు నన్ను అప్పటికప్పుడే చంపేస్తారు. నాకు బాధపడవలసిన అవఫరం లేకుండా పోతుంది" అన్నాడు.

“నిన్ను నీవు సంరక్షించుకోవడం సరే, మంచిదే కాని సీ అంతట సివు యెవరిమీదా విరుచుకుపడకు” అన్నాడు పావెల్‌.

“నిన ఐక్క మనిషివి తగాదాలు, పోట్టాటల జోలికి పోకూడదు” అంది అమ్మ.

“ఉహు. ..నేను పోట్లాడతాను ...” అన్నాడతను. అతను వెళ్ళిన తర్వాత “బహుళ యీ కురవాడినే అందరికంటె ముందుగా అరెస్టు చేస్తారేమో!” ఆంది,

కొన్ని నిమిషాలు గడిచాక రై బిన్‌ వంటగది తలుపు తెరుచుకుని లోపలకు వచ్చాడు. “నా అంతట నేనే వచ్చాను యీసారి" ఆంటూ పావెల్‌తో కరచాలనం చేసి అమ్మను “నాకు టి యివ్వవూ?” అనడిగాడు.

అంతకుముందు నుంచీ బహు పరిచయం వున్నవాడిలాగా మాట్లాడ సాగాడు, “నేను మొహమాటం లేకుండా మాట్లాడతాను. మనం యిరుగుపొరుగు వాళ్ళం. నీతో మాట్టాడాలని వచ్చాను. చాలాకాలంగా నిన్ను గమనిస్తూనే వున్నాను. చాలమంది మనుషులు మీ యింటికి వస్తున్నారు, పోతున్నారు. తాగుడు, జూదం, = యిలాంటి దుర్వృత్తులు యేమీలేవు. మనం యేమీ గందరగోళం చేయకుండా నలు గురిలో పడకుండా మనపాటికి మనం కాలక్షేపం చేన్తూవుంపే, అందరి దృష్టిలోనూ పడిపోకాం, అందుకనే నీవూ, నేనూ అందరికి (పళ్న గుర్తులమే అయిపోతున్నాం.... నీవేదో భవిష్యత్తును గురించి కలలు కంటున్నావంటార్స నా యజమానులు, నీవు చర్చికిపోవు నేన్తూ వెళ్ళననుకో, ఇంతలో లూ కఠరపష్మత్రాలు యివన్నీ అవతరిం చాయి. సీవేనా వాటన్నిటినీ తయారు కేయించిందీ?

రై బిన్‌ కళ్ళలోకి గుచ్చి చూస్తూ వున్న పావెల్‌ “అవును, నేనే!” అన్నాడు,

“సీవొక్కడివేనా?నీవొక్కడివల్ల అవుళుందా?" అందిఅమ్మ ఆశ్చర్యంగా, అప్పుడే గదిలోనికి వస్తూ. పావెల్‌ నవ్వాడు, రైవిన్‌ కూడా నవ్వాడు. తన మాటలకు గమనం యివ్వనందుకు చికాకుపడుతూ అమ్మ లోపలకు వెళ్ళిపోయింది.

“కరపతాలు చాల అలళోచనతో జ్మాగత్తగా తయారు అయినాయి. అవి ఆందరిసీ ఆకట్టుకున్నాయి. పన్నెండు వచ్చాయికదూ, అంతేనా * అనడిగాడు రై బిన్‌,

సావెల్‌ అవునన్న మీదట “అవును, నేనూ చదివాను ఒక్కోసారి అవి అస్ఫ

అమ్మ శీలి

ష్టంగా వుంటాయి. మరోమారు యేదో పైపైన చెబుతున్నట్టుంటాయి. లోతైన చర్చ వుండదు, చాలసేపు మాట్లాడుతూ వున్నప్పుడు అంతకుముందు తెలియని సంగతులు చాల బయట పడవలసి వుంటుంది ...” అంటూ నవ్వుతూ యింకా కొనసాగించాడు “తరువాత యీ పోలీసుల వెదుకులాట జరిగింది దాంతో నేను నీకు పూర్రిగా అంకితం ఆయిపోయాననుకో. నీవు, యు(క్రేనయన్‌, నికొలై .. మీ అందరినీ పట్టు కుంటారు. ..” అంటూ అతను సరైనమాట వెదుకుతున్నట్టుగా కొంత సేపు మిన్న కుండిపోయాడు. “వాళ్ళు మీ నిశ్చయాన్ని గమనించగలిగారు. మీ పని మీరు చేసు కోండి ,. మా పని మేం కొనసాగిస్తాం....యా పద్దతిలో మీరు గట్టిగా సంకల్పం చేసుకువున్నారని తెలినిపోయింది వాళ్ళకు. య్యక్రేనియన్‌ మటుకు చాలా గట్టి మనిషి. అతని ఉపన్యాసం విన్నాను ఓసారి ఫ్యాక్టరీలో. అతన్ని ఎవరూ జడిపించ లేరు. మృత్యువు తప్ప యింకెన్వరూ ఆతన్ని యీ పనినుంచి దూరం చేయలేరు”

రై బీన్‌ యింకా యిలా అన్నాడు: “చూడు. నాకు యిష్పుడు నలబైయేళ్టు. అంటే నీకంటే రెట్టింపు వయస్సు వున్నవాడిని. అంటే సీకంటే ఎక్కువ జీవితాను భవం వున్నవాడిని. అంతేకాదు, గత మూడేస్టగా సైన్యంలో కవాళు చేళాను. ఇప్ప టికి రెండుసార్హు "పెళ్ళి చేసుకున్నాను. కాకసన్‌ కూడా వెళ్ళాను. డుకోబార్టను యెరుగుదును. వాస్ళ జీవితాన్ని కాసించగలవాస కాదూ...”

అతను యిలా తన గురించి తాను చెప్పుకోవడం అమ్మకు రుచించిందిం పావెల్‌ మ్మాతం అతన్ని ఎప్పుడు ఆ పేద్ధామా అని చూస్తున్నట్టు అనిపించి, ఆమె “యేమయినా తింటావా?" అనడిగింది-పరిస్థితిని సుగమం చేయాలని, అతను మాతం “యేమీ వద్ధమ్మా. యిప్పుడే తిని వచ్చాను” అని తన (ప్రసంగం కొనసాగించాడు.

“అయితే, పావెల్‌....జీవితం అలా దొర్జిపోతుందనుకుంటావా? నీవు దాన్ని మార్చాలని 1పయత్నిస్తున్నావు మంచిదే. జీవితం యిలాగే మనను కలుపుతూ పోతుంది. ఎస్పటికో ఒకప్పటికి అందరం ఒకటయిపోతాము, జీవితం మనపట్ల [కూరంగా వున్నదనీ, భారమైపోతున్నదనీ గమనిస్తాం. అయితే జీవితం. చేస్తున్న పని యేమంటే --మన అవగాహనను పెంచుతోంది, ఎలా ముందుకు వెళ్ళాలో చెబు తోంది, జీఏతంతోపాటు మన జ్ఞానమూ పెరుగుతుంది .. ”

పావెల్‌ అడ్థునచ్చి “ఒక్క నిమిషం ఆగు. నా ఉద్దేశ్యం యేమిటంటే, మని _ షిని కొత్తవాడుగా తయారుచేయాలి. వళ్ళంతా మురికి అయినప్పుడు స్నానం చేస్తాం, అలాగే వాడి హృదయం మొరటు తేలినప్పుడు దాన్ని సరళంగా చేయడం అవసరం కదా! లోపలి మనిషిని-ఆంతర్యామిని-శుద్దపరచటానికి యింకేం మార్గం వుంది?” అన్నాడు.

శీథీ అమ్మ హావెల్‌ భగవంతుని గురించి, చర్చి గురించి,జార్‌ గురించి పరుషంగా మాట్లా డాడు. ప్రశుత్వాన్ని గురించి, ఫ్యాక్టరీ గురించి నిరసనగా మాట్లాడాడు. ఇతర దేకా అలో కార్మికులు యెలా యేకం అవుతున్నారో చెప్పాడు. రైబిన్‌ నవ్వుతూ ప్‌ంటు న్నాడు. “సీవింకా చిన్నవాడిని జనం సంగతి పూర్తిగా తెలియదు” అన్నాడు చినరకు,

“్పద్ధ.చిన్న వయసుల గురించి - మనం మాట్టాడుకోవద్దు. జనానికి యేది మంచిది, యేది మంచిది కాడు అనే విషయం నిర్దారణకు రాగలమా?” అన్నాడు హెవెల్‌, గంభీరంగా,

“అయితే నీ ఉద్దేశ్యం (పకరం--మనం భగవంతుని విషయంలో కూడా మోసగింపబడ్డాం ...నీతో నేనూ యేకీభవిస్తాను. మచం ఫేరిట మనకు చెబుతూవున్న సంగతులన్నీ అబద్ధాలు, హానికరం కూడా!!

ఇక్క-డ అమ్మ జోక్యం కలిగించుకుంది. ఆమెకు కొడుకు తన హృదయా నికి చేరువ అయిన మతవిషయాలను నిరసిస్తూ మాట్లాడడం ఎంత మాతం యిష్టం లేదు. సెద్దవాడయిన రైబిన్‌ కూడా చిన్నబుచ్చుకోవచ్చును. అలాంటిది రైబిన్‌ ఈనంతట తానే యీ విధంగా ఆనేటప్పటికి ఆమె మౌనంగా వుండలేక “భగవంతుని గురించి కూట్టాడేటప్పుడు చాల జ్యాగత్తగా ఉండాలనుకుంటాను. మీ యిష్టం వచ్చిన పనిని చేయవచ్చును, మీ పనికి తగిన పారితోషికం దొరుకుతుంది....కాని నేను వృద్దురాలిని. దేవుడిని కించపరుస్తూ మాట్టాడితే సహించలేను” అంది. ఆమె కట్టు సళ్ళతో నిండిపోయాయి. ఆమె అప్పుడు గిన్నెలు కడుగుతూ ఉంది. చేతులు ప్రబరుతున్నాయి. “మేం అంటున్నది నీకు సరిగా అర్థం కాలేదమ్మా!” అన్నాడు

“షమించండి అమ్మా, మీరు చాలా పెద్దవారు. మీ నమ్మకాలనుండి మిమ్మల్ని వేరు చేయడం బహు కష్టం.... అన్నాడు రైబిన్‌.

“కరుణామయుడు, మంగళకరుడు అయిన సి భగవంతుడిని గురించి నేనేం అనరేదు, అమ్మా, కాని పృరోహితులు సృష్టించి దిష్టిబొమ్మలా చూవిస్తున్న భగవం తుని గురించి చేను చెబుతున్నది. ఈ ఆకారం చూపించి జనాన్ని భయ పెడుళున్నారు వాళ్ళు. కొందరికే లాభం చేకూర్చే పనులను అందరూ చేయాలని చెబుతున్నారు” అన్నాడు పావెల్‌ ॥

రై బన్‌ బల్దగుద్దుతూ “జాగా చెప్పావు, అవును, వాళ్ళు మన భగవంతుడిని కూడా మనకు కాకుండా చేస్తున్నారు. (ప్రతిదాన్నీ మనకు వ్యతిరేకంగానే ప్రయోగిస్తు

అమ్మ కీర్‌

న్నారు. వినండి అమ్మా, భగవంతుడు మనిషిని తన స్వరూప స్వథావాలతోనే తయారు చేశాడు అందుచేత భగవంతునకు, మానవునకు ఎంతో సామ్యం వుంది, కాని మనం ఎలా తయారయినాం చూడండి. [కూరమృగాలకూ, మనకూ ఏమీ వ్యత్యాసం లేకుండా పోయింది యిప్పుడు అమ్మా, మనం మన భగవత్‌ స్వరూ పాన్ని కూడా మరమ్మతు చేసుకోవాలి. ఆయనకు చేసిన ఆఅచ్చాదనలను తొలగించాలి, మనను మన ఆత్మలను పాడుచేయడంకోసం, వాళ్ళు భగవంతుని ముఖాన్నే వికృత పరచారు ఈ స్థితిని సవరించుకోవలనిన ఆవసరం వుంది మసకు1”

అతను చాలా జ్యాగత్తగా ఆలోచించి స్పష్టంగా మాట్లాడాడు. ,పతిమాటా అమ్మ చెపులకు సమ్మెట పోటుళలా తగులుతోంది. “ఈ మాటలు నా వల్లకాదు పినడం, నేను యిక్కడనుంచి వెళ్ళిపోతాను" అంది ఆమె, ఆమె అలా వెళ్ళిపోతుంటే రైదిన్‌ పొవెల్‌ తో “చూచావా? హృదయంలోకాదు, మేధతోనే మొదలవుతుంది గుంజాటన! హృదయంలో యింకొక అల్మిపాయం జౌొరదు!” అన్నాడు “తార్కికజ్ఞానం మటుకే మనుషుల్ని విముక్తులను చేయగలుగుతుంది” అన్నాడు పావెల్‌ బదులుగా.

“తార్కికజ్ఞానం బలాన్ని యివ్వదు హృదయం ఆ పని చేయగలుగుతుంది. మెదడుకు అది చేతకాదు” అన్నాడు యింకా గంభీరంగా రైనిన్‌.

అమ్మ (ప్రార్ధనలు చేసుకుంటూ పడుకుంది. ఆమె మనసంతా చికాకు అయి పోయింది దిగులు యేర్పడింది. మొదట యెంతో మంచివాడుగా అగుపించిన లైవిన్‌ యిష్పుడు వేరుగా కనిపించడమేగాక జుగుప్స కలిగిస్తున్నాడు!

లైబిన్‌ యింకా యిలా చెబుళున్నాడు. “పవత స్థలం కాశీగా వుండటానికి వీల్లేదు. భగవంతుడు వున్న స్థలం బాధానుయం అయినది. ఆయన అక్కడ నుంచి తప్పుకుంచే హృదయంలో గాయం యేర్పడుతుంది. నా మాటలు గుర్గుంచుకో పావెల్‌, మనం మరో కొత్త విశ్వాసాన్ని శీసుకువచ్చి అక్కడ ,పతిష్టించాలి. ఆంద రికీ అందుబాటులో ఉండే భగవంతుడిని తీసుకురావాలి. ఓ న్యాయమూ రీ ఓ యుద్ద నైనికుడూ కాకుండా--(ప్రజలందరకూ స్నేహితుడులా అనిపించే భగవంతుడిని మనం పునపతిష్ట చేయాలి!”

“తై 9 స్ట్‌ అలాంటివాడే కదా!”

“ఒక్కక్షణం ఆగ్యు, కై9స్‌ ఆత్మవతుగా బలవంతుడు కాడు. ఈ కప్పు నా నుంచి బయలుదేరనీ--అన్నాడు అంతేేఅతడు సీజర్‌ను గుర్తు పట్టాడు, భగవం తుడు మనుషుల ళక్రియుక్తులను గు ర్థించలేడు, గమనించలేడు - యెండుకంటే ఆయనే సర్యమూ కనుక, ఇది భగవంతునిది, యిది నాడి అనే విభాగం ఆయనవల్లి

శీర అమ్మ

కాదు. ఆయన భగవంతుడిని నిర్దారించటానికి వచ్చినట్లయితే అప్పుడు మనిషికి యింకేమీ మిగలదు కాని ఆయన వాణిజ్యాన్ని, వ్యాపారాన్ని, వివావిన్నీ గుర్రిం చాడు అక్రిచెట్టును కాదనడం ఆయనకు కూడనిపని. దానికి పళ్ళు తయారు కాక పోవడంలో దాని లోపం యేముంది? ఆత్మలో మంచితనం లేకపోవడం దాని లోపం ఎలా అవుకుంది? నేనే చెడ్డను [పవేశ పెట్టానా. కాదే?.. భగవంతుడు నిప్పులాంటి వాడు, ఆయన దేనినీ సమర్థించడు, ఆలా సమర్థించడం ఆయన వల్లి కాదు అలా కాలుతూ వెలుగు యిస్తూ వుండడమే ఆయన పని. ఆయన హృదయంలోనే నివసి స్తాడు, దేవాలయాలలో కాదు, , .వృదయంలోను, మనన్సులోనూ వుంటాడు. ఇదే సమస్ర గందరగోళానికి, దుఃఖానికి, బాధలకు కారణం. మనను మనమే ఖండించు కున్నాం. ముక్కలు ముక్కలు చేసుకున్నాం, హృదయాన్ని మనస్సు నుంచి వేరు చేకాం. మనస్సు మటుమాయం అయిపోయింది. మనిషి ఒక అంశకాదు. భగవంతుడే అతడిని పరిపూర్ణుడిని చేస్తాడు. భగవంతుడు మేఏ చేసినా పరిపూర్ణత్వమే. చేస్తాడు. భూమి, నక్మతమూ, గుం[డంగా కనిపించేవన్నీ ఆయన సృష్టి. కోణంగా గుద్దుకునేట్లు తయారయినవన్నీ మనిషి సృష్టి ...”

అమ్మ న్నిదపోయింది రైబిన్‌ వెళ్లి పోవడం ఆమెకు తెలియదు.

అతను తరచు వన్తూవుండడం ఆరంభించాడు. మూల కూర్చుని అందరు చెబుతున్నదీ వింటూ వుండేవాడు. అప్పుడప్పుడు “అవునవును” అంటూండేవాడు.

ఒకసారి మాతం యిలా సుదీర్హంగా చెప్పాడు;

“వ ర్తమానంలో ఉన్న విషయాలను గురించే మనం మాట్లాడుకోవాలి. భవి వ్యత్తులో---యింకా మనకు కనబడకుండా ఉన్న విషయాలను గురించి ఊరికే చర్చించుకుని యేమీ (ప్రయోజనం లేదు ముందు మనుషులు విముక్షం అయితే, అప్పుడు వాళ్ళకు తమకు యేదిమంచిదో యెంచుకునే అవకాశం ఉంటుంది. వాళ్ళకు అక్కరలేనిదంతా తలలకు ఎక్కించి కూర్చున్నారు యిప్పుడు, దీనికి చరమవాక్యం పలకాలి, వాపు అన్నింటినీ తిరస్కరించవచ్చు. జ్ఞానం ...జీవితం . యివన్నీ వాళ్ళకు వ్యతిరేకంగా ఉచ్చులు పన్నివున్నాయి. అందుచేత వాటిని (తోసిరాజు అన వచ్చు జనం. వాళ్ళకు అన్ని పుస్తకాలు, ఆలోచనలు అందించండి. జవాబులు వాళ్ళి కనుక్కుంటారు. మెడచుట్టూ పట్టి బిగించి కట్టినకొద్దీ స్వయం నిర్ణయం అనేది లోపించి పోతుంది. గ్కురానికయినా అంతే, మనిషికయినా అంతే!”

వాళ్ళిద్దరూ యేకాంతంగా వున్నప్పుడు మాం రైవిన్‌ అతి గంభీరంగా నిదా నంగా మాట్లాడేవాడు, అమ్మ అతని మాటలను (గ్రహించటానికి, ఆవగాహన చేసు

అమ్మ త్వ కోవటానికి [పయత్నిందేది. ఒక్కోసారి ఆమెకు పీళ్ళిద్ధరూ అంథభులయిపోయినారా అనిపించేది. చీకట్లో ఛడుములాడుకుంటున్నారు....అనిపించేది,

వాళ్ళు మాటలు వీనడం అలవాటు అయినకొద్దీ _ అవి ఆమెకు యొబ్బెట్టుగా ఆభ్యంతరకరంగా అనిపించడం తగ్గిపోయాయి. రైవిన్‌ తను మొదట్లో అనుకు న్నంత చెడ్డవాడు కాడేమోననే అనుమూనమూ అమెకు యిప్పుడు కలుగుతోంది.

వారానికి ఒకసారి అమె య్యుకేనియన్‌ కోసం దుస్తులు, పుస్టకాలు తీసుకు వెశ్ళేది జెయిలుకు, ఒకసారి ఆమె అతన్ని కలుసుకుందుకు, మాట్లాడేందుకూ అవ కాశం యిచ్చారు ఇంటికి వచ్చిన తరవాత ఆమె ఉత్సాహంగా యిలా చెప్పింది: “అతను అక్కడ చెరసాలలో వున్నట్లు లేడు. ఇంటి దగ్గర మామూలుగా వున్నళ్లే ఉన్నాడు అందరితో కులాసాగా మాట్లాడుతున్నాడు. హృదయానికి విశ్రాంతి యిస్తు న్నట్లున్నాడు కాని అతనికి యెంతో దిగులు, దుఃఖం లోపల ముడుచుకుపోయి వుంది. దాన్ని బయటకు రానీయకుండా జాగత్త పడుతున్నాడు!”

“అదే సరైన పద్ధతి! మనందరిలోను చుఃఖాలు, వయాలు అలుముకు వున్నాయి. శరీరాన్ని చర్మం క ప్పేసినట్టుగా మనం వాటిని అణచఛివేస్తున్నాం. మన ఊపీరి దుఃఖం, మన దుస్తులు దుఃఖం, ఇంతకంటే యింక్రేంలేదు. కాని [ప్రజలందరూ గుడ్డివాస్త్ర కాదు. కొందరు కావాలనే కళ్ళు మూసుకుని వుండిపోతారు. మనం బుద్ధి హీనులమయితే, ఆందుకు శిక్ష అనుభవించవలసిందేగదా!” అన్నాడు రైబిన్‌.

ర్రి

వ్యాసోవుల యిల్లు మళ్ళీ అందరి దృష్టిని ఆకట్టుకుంటూంది. అనుమానం: జుగుష్పలతోపాటు కొందరికి యేం జరుగుతూ వున్నదో తెలునుకోవాలనే ఉత్సుకత, అప్పుడప్పుడు యెనళ్ళో ఒకష్ట వచ్చి పావెల్‌తో సంప్రదింపులు జరుపుతూవుంటారు. పోలీసుల వైన, ఫ్యాక్టరీ అధికారులమైన ఫిర్యాదులు చేసి, న్యాయం ఎటువయివు వుంది యిష్పుడు చేయవలసింది యేమిటి అని (పళ్నలువేని సమాధానాలు పొందుతూ వుంటారు. అప్పుడప్పుడు పావెల్‌ నగరంతోని తన అడ్వకేట్‌ మిితునకు చీటి వాని సంపుతూ వుంటాడు కొందరిని, తగు నహాయ సంపక్రి యివ్వమని కోరుతూ. [క్రమంగా యీ యువకుడంటే (గామన్తులందరికీ గౌరవం, మర్యాద యెక్కువవు తున్నాయి. అతడు (పతి విషయమూ కుజ్ణంగా అర్ధం చేసుకొని స్పష్టంగా మాట్లాడు ఛాడు, తల్లి తన శౌడుకు ఎదుగుదలను పతిీలిస్తూ వుంది. “మట్టి డబ్బులు

తప అమ్మ [3షురిత/ 9620)” అనే అతని రచన [కధ] షృతికలో [పచురణ అయిన తరు వాత ఆతనికి ఎక్కువ గౌరవం చూపసాగారు అందరూ.

ఫ్యాక్టరీ వెనక ఓ మురికి గుంట-చాలా విశాలమైనది-వుంది. దానిలో నీరు

'పేరుకుపోవటంవల్ల రోగాలు రొమ్టులు ఎక్కువయిపోయాయి. ఈ గుంటను మట్టితో పూడ్చటం ఫ్యాక్టరీ యాజమాన్యం చేయగల పనే, అయినా యాజమాన్యం మేనేజరు కొత్తగా ఒక ఆర్డరు జారీవేశాడు. అదేమిటంటే, యీ ఖర్చుకుగాను అందరి జీతం లోంచి ప్రతి నెలా ఒక కాతం డబ్బు మినహాయించుకుంటామని. ఆఫీసు గుమాస్తాల జీతాలలోంచి యీ మినహాయింపు వుండదు, పనివాళ్ళకు మటుకే, ఓ కొత్తరకం షన్ను పైన ఐడిందన్నమాట!

పావెల్‌ యీ ఆర్డరు జారీ అయిన రోజున ఫ్యాక్షశీకి వెళ్ళలేదు గనుక అత నికి యేమీ తెలియదు. మరుసటి రోజు కమ్మరే సిజోవ్‌, తాళాల పనివాడు మకొటిన్‌ అతని దగ్గరకు వచ్చి యీ సమాచారం చెప్పారు “మాలో పెద్దవాశ్ళుం కొందరం చేరి యీ విషయం చర్చించుకున్నాం. ఆందరం యీ విషయంలో సీ సలహా తీసు కోవాలనే తీర్మానానికి వచ్చాం. మేనేజరుకు యిటువంటి ఆర్డరు జారీచేసే అధికారం యేమయిుకా వున్నదా? అది తేల్చి చెప్పు మాకు” అనడిగారు.

మకొటిన్‌ యింకా యిలా అన్నాడు. “మూడేళ్ళ క్రీతం స్నానాల గదులు కడతామనీ మా అందరి దగ్గరా డబ్బు దండుకున్నారు, ఆ డబ్బూ కనబడదు, స్నానాల గదులూ లేవు!”

ఈ రకమయిన మినహాయింపు చట్ట సమ్మతం అయినది కాదని, యాజ మాన్యం ధనాపేవతో చేస్తున్న పనేననీ వివరించి చెప్పాడు పావెల్‌. వాస్త సమాధాన పడి వెళ్ళిపోయిన తరువాత అమ్మ “మునలి పనివాష్ల కూడా నీ సలవోల కోసం వస్తు న్నారే!” ఆని అక్కజపడుతూ అభినందించింది. ఆమెకేమీ సమాధానం యివ్వ కుండా పావెల్‌ తన (వాళబల్ల దగ్గర కూర్చుని యేదో ఇవానుకుంటూ వృండి పోయాడు కొంతసేపు అయినాక తల్లితో “వెంటనే నగరానికి వెళ్ళి యీ కాగితం ముక్క యిచ్చేసిరా” అని పురమాయించాడు. “దీనిలో యేదయినా (ప్రమాదం వుందా” అనడిగింది ఆమె,

అతను నిదానంగా “ఉన్నట్రే లెక మన కోసం అక్కడో ష్మతిక అచ్చవు తోంది. మట్టి దబ్బులు" అనే యీ కథ ఆందులో (ప్రచురణ ఆయి తీరవలసిందే! ౫ అన్నాడు,

అమ్మ త్తీఫి

“ఆయితే తక్షణమే వెడతాను" అంది తల్లి. కొడుకు పని చెప్పడం యిదే మొదలు,ఆమె యిలా వివరంగా చెప్పడం, ఆతని పనిలో తానూ సహాయకారి కాగల గడం ఆమెకు సంతోషంగా వుంది. 'నాకంతా ఆర్థం అవుతోంది _ పాషా! ఇది దారి దోపిడి కన్నా దారుణమైన వ్యవహారం. ఇంతకూ నగరంలో ఆ మనిషి పేరేమిటి? ఎగోర్‌ ఇననోవిచ్‌ కదూ అంది ఆమె తక్షణమే వెళ్ళింది.

సాయంతం బాగా అలసిపోయి తిరిగి వచ్చింది. కాని మానసికంగా ఎంతో ఉత్సాహంగా వుంది. “అక్కడ సషెంకాను చూచాను. ఆమె నిన్ను అడిగానని చెప్పింది. ఆ ఎగోర్‌ ఇవనో విచ్‌ చాలా పెద్ద మనిషి, తమాషాగా మాట్టాడతాడు, అంది,

“న్ఫిక్స వాళ్ళు నచ్చినందుకు నాకు ఆనందంగా వుంది" అన్నాడు పావెల్‌.

“వాళ్ళంతా చాలా మంచివాళ్ళు, పాషా. సీవంపే ఎంతో మర్యాద!” అంది ఆమె,

సోమవారంనాడు కూడా పావెల్‌ సనికి వెళ్ళలేదు. ఆతనికి తల నొప్పిగా వుంది. ర్మాతి భోజనాల సమయంలో 'ఫెడ్యా మజిన్‌ పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు. “త్వరగా రావాలి నువ్వు, ఫ్యాక్టరీ ఆంతా అట్టులాగా ఉడికిపోతోంది. అందరూ నువ్వు రావాలంటున్నారు. సిజోవ్‌, మకొటిన్‌ నీవే యీ విషయం బాగా వివరించగలవంటు న్నారు. ఓహ్‌! ఎంత గందరగోళంగా వుందో వర్ణించలేను, చూచి తీరవలసిందే!” అన్నాడు.

పావెల్‌ బయలుదేరటానికి తయారవుతున్నాడు,

“చాలామంది స్రీలు కూడా పోగయ్యారు. ఏడుపులు, పెడబొబ్బలు...."

“నేను కూడా వస్తాను" అంది అమ్మ. “సీ కసలే ఒంట్లో బాగోలేదు.తోడుగా నేను రావడం తప్పదు” పావెల్‌ సరేనన్నాడు. వాళ్ళు ముగ్గురూ చకచక నిశ్శబ్దంగా రోడ్డు వెంట నడిచారు. అమ్మ వగరుస్తోంది వడిగా నడుస్తూనే ఏదో ఉప్మద్రవం జరగ బోతోందని ఆమె ఆంచనా వేసుకుంది. ఫ్యాక్టరీ గేటు దగ్గర ఆడవాళ్ళు పోగయి వున్నారు. వాళ్ళలో వాళ్ళు కీచులాడుకుంటూ వాదులాడుతున్నారు. ముగ్గురూ గేటు దాటి ఆవరణము (ప్రవేశించారు. గొప్ప గుంపు పోగయి వుంది. సిజోవ్‌, మకొటిన్‌, న్యాలోవ్‌ యింకా యిద్దరు ముగ్గురు ఓ ఇనుప చట్రాల కుప్పలమీద నిలుచుని వున్నారు. పనివాళ్ళు ముఖాలన్నీ వాళ్ళవయి పే తిరిగి వున్నాయి.

“వ్యాసోవ్‌ వస్తున్నాడు”- అన్నారు ఎవరో.

“వ్యాసోవ్‌ను త్వరగా యిక్కడకు తీసుకు రండి”

[7]

క్‌0 అమ్మ

పావెల్‌ను ముందుకు తోసుకు పోయారు. అమ్మ వెనకనే వుండి పోయింది"

రైబిన్‌ గంభీరంగా అన్నాడు. అందరూ నిశ్శబ్దంగా వుండండి. ఇప్పుడు మనమో నిర్ణయం తీసుకోవాలి. మనకు న్యాయం కావాలి. పెన్నీతో ముడిపడిలేదు, డబ్బుకోసం కాదు మనం పోరాటం చేస్తున్నది, న్యాయం కోసం!

అవునవును-అన్నారు అందరూ. పోగయిన జనంళో గందరగోళం; అరుపులు, కేరింతలు ఎక్కువ అయినాయి. పావెల్‌ సిజోవ్‌, మకొటిన్‌ నిలబడి వృన్నచోటుకు వచ్చాడు,

“స్నేహితులారా! అని అందరినీ ఉద్దేశించి "పెద్ద గొంతుతో (ప్రారంభం చేశాడు.

అమ్మ అతని ముఖం హిలివోయి వుండడం, పెదవులు వణుకుతూ వుండడం గమనించి గుంపును తోసుకుని ముందుకు పోసాగింది. జనం ఆమెను ఆపటానికి (ప్రయత్నించినా ఆమె ముందుకు పోయే [పయత్నం మానలేద్దు. “స్నేహితులారా! చర్చి బిల్జింగులు, ఫ్యాక్టరీ కట్టడాలు నిర్మాణం చేసేవాళ్ళం మనం. (ప్రపంచంలో 1పజలందరూ వాడుకునే వివిధ వస్తువులకు తయారీదార్సులం మనం. మనదే ఈ (శ్రమ క్షి అంఠా, పనికి ముందు, పోషణకు చివర అయిపోతోంది మన స్థితి. మన బతుకుల్ని గురించి పట్టించుకునేవాశ్ళే లేరు, మననుందరం ఓక వైపోయి. సంఘటిత శక్తిగా రూపొందేంత వరకూ, మనను యెవరూ పట్టించుకోరు. మన శ్రమమీద ఆధార పడి బతికే వాళ్ళ దురాశలను అడ్డగించవలనిన సమయం ఆసన్నమయింది. మనను మనం రక్షించుకోవాలి. మనకు మనమే సహాయం చేస్తకోవాలి తప్ప, 'పైవారు ఎవరూ మన మొర ఆలకించరు, మనం యిప్పుడు మేనేజర్వను బయటకు పిలవాలి, అత్షన్నే నేరుగా యీ చురన్యాయం గురించి ఆడగాలి. *

పావెల్‌ మాటలకు జనం అనుస్పందన చేస్తున్నారు. మేనేజర్ను పీలవండి- పిలవండి .. అని కేకలు మొదలయ్యాయి.

అమ్మ ముందుకు నడిచి కొడ్సుక్సుక్చు యెదురుగా నిలబడింది. ఆమె మానసం గర్వంతో నిండిపోయింది. అతను యింత నిదానంగా స్పష్టంగా మాట్లాడగలుగు తున్నందుకు సంతోషిస్తోంది. ణ

సిజోవ్‌, రైవిన్‌, య తీర్మానం అయ తట పదద మేనేజర్ను కలుసుకోవాలని ముందుకు రావని (శోవదడి న వచ్చాడు. జనం అతను ఛులను కూడ్గా చేసింది అతను తలి మభ * “గాను నిస్తబ్బులను, దిగ్భాం

న్‌ ఖంలోనిక్తి అసహ్యంగా నిరసనగా చూచి

ము గ్రుభాలయిన్నా ॥ న 00 సం. న / ఆమ్మ్‌ ల . కం. క్‌ హవెల్‌కు, సిజోవ్‌కు ఎదురుగ వోక్తుళ్టుడుంయీసరదుకిక్కడ పోగయ్యారు. మీరం దరూ? పని వదిలి ఎందుకు యిలా వచ్చారు?” అనీ ఉరిమాడు

కొన్ని నిమిషాలు నిశ్శబ్ధంగా గడచిపోయాయి.

“మిమ్మల్నే అడుగుతున్నాను, జవాబు చెప్పరేం?” అని మేనేజర్‌ మళ్ళీ గర్జించాడు.

పావెల్‌ అతనికి ఎదురుగా నిలిచి “కామేడ్స్‌ అందరూ యేక్యగివంగా మా ముగ్గురినీ ఎన్నుకున్నారు, మీతో సంప్రదింపులకు. మీరు యిచ్చిన ఒక శాతం జీతం తగ్గింపు ఉత్తరువు ఉపసంహరించుకోవాలి” అన్నాడు.

పావెల్‌ ముఖం వంక చూడకుండానే మేనేజర్‌ 'ఎందుకని?' అనీ వళ్నిం చాడు.

“అది న్యాయమైన ఉత్తరువు కాదు” అన్నాడు పావెల్‌ గంభీరంగా.

“మురుగు గుంట పూడృటంలో ఉద్దేశ్యం పనివాళ్ళు స్థితిగతులను బాగు చేయడం కాకుండా, డబ్బు దోచుకోవడం అనా మీ ఉద్దేశ్యం?"

“ఆవును”

మేనేజర్‌ రైవిన్‌ వంక చూస్తూ “నీ ఉద్ధేశ్యమూ అదేనా?" అనడిగాడు.

“అవును” అన్నాడు రైబిన్‌. ఈ సారి మేనేజర్‌ సిజోవ్‌ వంక చూస్తూ “నీవే మంటావు?” అన్నాడు. సిజోవ్‌ తప్పు చేసినవాడిలా తల వంచుకుని “మా మైసలు మా దగ్గరే వుండనివ్వండి” అన్నాడు. ఈ సారి మేనేజర్‌ పోగయిన జనం వంక చూబాడు. తరువాత పావెల్‌ వంక గుచ్చి చూస్తూ “నీవు చూడబోతే తెలివయిన వాడి మాదిరే కనిపీస్తున్నావు. ఈ పని యొక్క (ప్రయోజనం సీకు అర్థం కాలేదా?” అనడిగాడు,

“మీరు వేస్తున్న పన్ను న్యాయ సనమ్ముతం కాదని మా ఉద్దేశ్యం. ఫాళ్టక్టరీ డబ్బులోంచే ఆ పని చేయవచ్చును ఆప్పుడు [పయోజనం మాకు బాగా అర్థం అవుతుంది."

“ఈ ఫ్యాక్టరీ ధర్మసంస్థ అనుకుంటున్నావా?---"అని పొడిగా జవాబు చెప్పి మేనేజర్‌ గర్జిస్తూ “అందరూ వెళ్ళి పనిలో చేరిపొండి, వెంటనే” అన్నాడు.

అతను దిగిపోతున్నాడు, జనంలో గుసగుసలు మొదలయ్యాయి. మేనేజర్‌ ముఖం ైకెతి “యేమిటది?” అని మళ్ళీ గర్జించాడు. అందరూ మిన్నకుండి పోయారు. దూరం నుంచి ఒక గొంతు మాతం “నువ్వే వెళ్ళు పనిలోకి!” త్రాన్సి పలికిందిం

52 అమ్మ

“పదిహేను నిమిషాల లోగా మీరందరూ పనిలోకి వెళ్ళాలి. లేకపోతే మిమ్మల్ని ఉద్యోగంలోంచి తీసేస్తాను--” స్పష్టంగా చెప్పాడు మేనేజర్‌ వెళ్ళి పోతూ.

“అతనితో మాట్లాడు!”

“యిదేనా న్యాయం! యింతకంటే దారుణం వుందా?” ఎవరో పావెల్‌ వంక బిగ్గరగా అన్నారు, “యిందాకటి నుంచి ఒకటే ఉపన్యాసం యిస్తున్నావు, మేనేజర్‌ వచ్చి ముందు నిలుచుంటే నీ గొంతు బిగిసిపోయిందేం? అంతా గాలిలో కలిసి పోయిందేం సీ ఉపన్యాసం?”

“యిప్పుడేం చేయడం వ్యాసోవ్‌?”

హైవెల్‌ అంతే గంభీరంగా “ఉత్తరువు ఉపసం హరించుకునేంతవరకు మనం పనిలోకి పోవద్దు.” అన్నాడు.

జనంలో రకరకాల మాటలు బయలుదేరాయి.

మనమందరం వెరివాళ్ళుం అనుకుంటున్నాడు.

మనం ఆలాగే చేయాలి.

పని నిలుపుదలా?

ఒక శాతం డబ్బుకోసమా?

అవును. ఎందుకు కొకూడదు?

మనందరినీ పనిలోంచి తీసేస్తారు.

అయితే యీ పనంతా ఎవరు చేస్తారుట?

లక్షలాది జనం వున్నారు చేసేవాళ్ళు.

పావెల్‌ కిందకు దిగి వచ్చి తల్లి పక్కన నిలబడ్డాడు. ఇప్పుడతన్ని ఎవరూ పట్టించుకోవడంలేదు. వాళ్ళలో వాళ్ళ కబుర్ద్హాడుకుంటూ గోలచేస్తున్నారు.

రైలిన్‌ పావెల్‌ దగ్గరగా వచ్చి “మనం. వాళ్ళచేత స్ట్రైక్‌ చేయించలేం. పైసా డబ్బుల కోసం పనిలోకి వెళ్ళడానికే తీర్మానించుకుంటారు పిరికిపందలు, మహా అయితే మూడు వందల మంది మన వెనుక వుంటారు. అంతే” అన్నాడు, పావెల్‌ మిన్నకుండిపోయాడు, తల మాటలన్నీ గాలితో కలిసిపోయాయి. ఆతని గుండి భయంగా కొట్టుకుంటూంది. ఒక్కాక్క_శ్ళే అతని దగ్గరకు వచ్చి “బాగా మాట్లాడావు?” ఆని అభినందిస్తున్నారు. అయితే పని నిలుపుదల కార్య కమం కొన సాగుతుందన్న నమ్మకం మ్యాతం (ప్రదర్శిం చడంలేదు. జనానికి అర్థం కాదు. తమ మంచి యేమిటో తాము తెలుసుకోలేరు +-అంటున్నారు. పావెల్‌కు తన బలంలో

అమ్మ కక

నమ్మకం సన్నగిల్లుతోంది తలనొప్పీ [ప్రారంభం అయింది, అలసిపోయి యింటికి తిరిగి వెళ్ళారు. అమ్మా, సిజోవ్‌, రైవిన్‌ అతనితో నడిచారు

“సీన్స బాగానే మాట్లాడావు, కాని వాళ్ళ హృదయాలకు అంటలేదు. అదీ వచ్చిన చిక్కు, నిప్పురవ్వ హృదయపు లోతులలోకి దిగబడాలి.”

తార్కికంగా ఆలోచించ గలగడం చేతనయితే బాగుండును, జనానికి-ఆను కున్నాడు పావెల్‌. సీజోవ్‌ అమ్మతో “మన రోజులు అయిపోయాయి. మనలాంటి ముసలివాష్శ అంతరించడమే మంచిది. యువతరం వస్తుంది. మేనేజర్‌తో ముఖా ముఖి మాట్లాడి యెరుగుదుమా. ఎప్పుడయినా? పావెల్‌ మంచి ధైర్యశాలి. భగ వంతుడు అతనికి బలం యిస్తాడు. ఏదో ఒకదారి దొరక్కపోదు --” అన్నాడు.

“నీన్ట పనిలోంచి తొలగించబడితేనే బాగుంటుందనుకున్నవావ్ళ నిన్ను (ప్రతినిధిగా యెన్నిక చేయించారు. చూచావా? తోడేలు తోలు కప్పుకున్న మేళఠలు! అన్నాడు రై బిన్‌.

పావెల్‌ ఆ రోజంతా చికాకుగా గడిపాడు. ఏదో పోగొట్టుకున్నట్టు అని పించింది కొని అ పోయింది యేమీటో తెలియకుండా వుంది! ఇంకా యేదో ఘాతుకం జరుగుతుంది, యింతటితో ఆగిపోదు---అనుకుంటున్నాడు.

ర్యాతి - అమ్మ న్మిదపోయాక అతను యింకా చదువుకుంటూ వుండగా ఒక పోలీసు యింటిలోనికి వచ్చి వెదకసాగాడు. ఇంట్లోనూ, బయటా, అటక మీదా! పోలీసు అధికారి యిదివరకు మాదిరే ఎంతో దౌర్జన్యంగా (ప్రవర్థిస్తన్నాడు. అమ్మ బిక్కు బిక్కుమంటూ ఒక మూల కూర్చుంది. పావెల్‌ న్మిగహం కోల్పోకుండా వుండిపోయాడు అతి [ప్రయత్నం మీద.

పావెల్‌ అతి రహస్యంగా “నన్ను అరెస్టు చేస్తారు--” అన్నాడు.

అమె తల_వూపింది-అలాగే అనుకుంటున్నాను-అన్నట్టుగా.

ఆతన్ని జెయిల్లో పెడతారనీ అయితే పొద్దున్న _ జసంలో చాలామంది అతన్ని అభినందించారు గనుక, అతని అద్మిపాయాలతో ఆమోదం తెలిపారు గనుక, జైలులో ఎక్కువకాలం వుంచరని కూడా అనుకుంది.

అతన్ని కౌగలించుకుని తనివితీరా యేడుద్దామనిపిస్తోంది అమ్మకు, అయితే పోలీను అధికారి తన కంటిశడి చూడడం కోసమే యెదురు చూన్తున్నట్లు అనిపిస్తు న్నాడు గనుక అమె తమాయించుకుంది.

“నృడ్స్‌ జై, పాషా! నీకు కావలసినవన్నీ తీసుకు వెడతావు కదూ?”

“అలాగే. వెంగ పెట్టుకోకు-”

“దేవుడు నీతో వుంటాడుచా”

ర్‌ అమ్మ రి

పోలీసులు పావెల్‌ను తీసుకు వెళ్ళిన తరువాళ అమ్మ బెంచిమీద తీరు జాటుగా కూర్చుని ఏడవసాగింది. అమె హృదయపు గోయాలన్నీ (సవిస్తున్నాయి. “నన్ను కూడా తీసుకు వెడితే సరిపోయేది" అనుకుంది. రైబిన్‌ నెమ్మదిగా తలుపు తెరుచుకుని లోనికి వచ్చాడు. “అతన్ని తీసుకు వెళ్ళారు గదూ! నన్ను కూడా సోదా చేకారు. నానామాటలు అన్నారు. అంతకన్నా యింశకేం చేయలేదు మేనేజర్‌ ఫిర్యాదు యిచ్చాడు, పోలీసులు భళీ అన్నారు. అంతే! ఇప్పుడో మనిషీ తక్కు.వయిపోయాడు వాళ్ళలో వాళ్ళు కావళలీసినవాశ్హే : ఒకడు జేబులు తడుము తాడు, మరొకడు తుషాకి పేలుస్తాడు!” అన్నాడు,

"మీ కోసమే పావెల్‌ అరెస్ట్‌ అయ్యాడు. మీరందరూ అతని వెనకాల అండగా వుండాలి-” ఆంది అమ్మ.

“ఎవరు వుంచోలంటోవు?” అనడ్‌గాడు రైవిన్‌.

“ష్పైరందరూ!”

“చాల పెద్ద కోరికే! కాని మేం ఆలా చేయం. మన యజమానులు వేలాది సంవత్సరాలుగా ఐలం పృంజుకున్నారు. మన గుండెలనిండా గునపాలు గుచ్చారు. మనం నంఘటితం కావడం' ఓక్క రోజులో జరగదు--" అంటూ అతను వెళ్ళి హోయాడు,

ఆతసీ మాటలు ఆమెను మరింత నీరస పరిచాయి.

రోజంతా అలానే గడిచిపోయింది. ఆమె లేవలేదు, వింట చేసుకోలేదు? ఎప్పుడో సాయం[తం అయ్యాక ఒక్ష కొళ్టెముక్క తిన్నది. రాత్ర పడుకున్న తరు వాత అనిషించింది,జీవీతంలో ఎప్పుడూ యింత నిస్తోణగా దీనంగా తయాతవలేదనిం ప్‌పో మంచి జరుగుతుందని యిటీపిల ఆళపడడం నేర్చుకుంటే యిప్పుడు యిలా జరిగింది, రై బిన్‌ తప్ప యింశెవ్యరూ రోజంతా పలుకరించనేలేదు.

ఉన్నట్లుండి తలుపుమీద చప్పుడు అయింది. ఆమె జ్యాగ్యతగా. ఆల కించింది మళ్ళ చష్వుడు అయింది ఇకాంటి చప్పుళ్ళకు భయపడడం కానివేసింది ఆమె, ఏదో కొత ఆశతో ఆమె గబగబ నడిచి తలుపు తీసింది. ఎదురుగా సమో లోవ్‌ నిలబడి వున్నాడు, అతనితో యింకెవరో కూడా వున్నారు. “మేం నీకు న్మిదాభంగం చేయలేదుగదా!” అన్నాడు,

“న్మిదపోవడంలేదు-” అంది అమ్మ. రెండో ఆతను “నన్ను గుర్తు పట్టలేదు

ఆమ్మ ఠ్‌ల్‌ గదూ!” అన్నాడు నవ్వుతూ. దీపం వెలుగులో ఆతన్ని నిదానంగా చూచి నిచ్వెర పోయి “నువ్వా ఎగోర్‌ ఇవనోవిచ్‌!” అంది ఆమె. ॥ ఇద్ధరూ సర్దుకుని కూర్చున్నారు. సమోలోవ్‌ “కొద్దిగా వ్యవహారం మీద వచ్చాం” అన్నాడు

“నికలై యీ ఉదయం జెయిల్‌ నుంచి వచ్చాడు. అతన్ని ఎరునుచువు గదూ!” అన్నాడు ఎగోర్‌.

*ఆలాగా! అతను ఎప్పుడు వెళ్ళాడు జెయిల్‌ లోకి”

“అయిదు నెలల పదకొండు రోజులయింది. అక్కడ యు[కేనియన్‌ను కలుసుకున్నాడు, అలాగే పావెల్‌ ను చూచాడు. ఇద్దరూ నిన్ను గురించి విచారిందా రట. నిన్ను ధైర్యంగా వుండమని కబురు చేశాడు పావెల్‌. ఇంతకూ నిన్న ఎందరు అరెస్ట్‌ అయినారో నీకేమైనా తెలుసునా?”

“మోవెల్‌ కాక యింకెవరయినా కూడా అరెస్ట్‌ అయినారా?”

“ఇచను నలభయి తొమ్మిడోవాడు, ఇంకో పదిన్లుందిని కూడా పట్టుకు పోతా రని వార్త ఇదుగో యితన్నీ తీనుకుపోతారు-” అన్నాడు ఎగోర్‌, సమోలోవ్‌ను

“అంతమందిని అరెస్టు చేణారంటే అందరినీ ఎక్కువకాలం వుంచక ప్రోవచ్చు!”

“నిజమే” అన్నాడు ఎగోర్‌, “యింతకూ విషయం యేమిటంటే-యిన్నాళ్లూ పుస్తకాలు, కరప్మకాలు పావెల్‌ చేతుల మీదుగా ఫ్యాక్టరీలో సరఫరా అవు త్తున్నాయి. ఇప్పుడు వాటి బట్వాడా అగిపోతే, యిన్నాళ్ళూ యీపని చేస్తున్నది జతనేనని వాళ్ళకు రూడి అయిపోతుంది అంచువల్లి మనం వాటి బట్యాడా. స్మక మంగా జరిపే వ్యవహారం ఆలోచించాలని వచ్చాం" అన్నాడు ఎగోర్‌.

“ఆరి, దేవుడా! యిప్పుడేం చేయడం?” అని ఆకోశించింది అమ్మ.

“మంచి మంచి పుస్తకాలు వచ్చాయి. ఇవి ఆందరికీ పంచాలి. మార్యా కోర్సున్లోవా నీకు పరిచయస్టురాలే కదూ! అమె ద్వారా ఈ పని జరుగుతుందేమో అజోచించ్తు-”

“ఉహ్లా” అన్సి త్రల అడ్డంగా ఊపింది అమ్మ. “దాని నోట్లో నువ్వు గంజ ఛానడ్గు, నిషయం అందరికీ వెల్లడి ఆయిషోత్తుంది-” అని కొద్దిసేపు ఆలోచించి ఇమె “ఈ పని నేనే ఎందుకు చేయగూడదు?” అంది, “మార్యాకు. సవాదుకు

56 అమ్మ రాలుగా చేరుతాను నేను. దానిక్కూడా తెలీకుండా మన పని స్మకమంగా నెర వేరుస్తాను!”

వాళ్ళు చాలా ఆనందించారు.

“షావెళల్‌ కోసం, అతడి ఉద్యమం కోసం నేను యేమయినా చేస్తాను. ఈ సంగతి వాడికి చెప్పండి మీలో ఎవరయినా వాడిని చూచినప్పుడు” అంది ఆమె

“జెయిలు నుంచి త్వరగానే వస్తాడులే, పావెల్‌-ఆయినా కొన్నాళ్ళు అక్కడ వుండడమే విశ్రాంతి. జెయిలుకు వెళ్ళినవాస్థ కొత్ర మనుషులై తిరిగి వస్తారు. అందులోనూ ఫ్యాక్టరీలో కరష్మతాల పంపకం విషయంలో అతని [ప్రమేయం యేమీ లేదని వాళ్ళ అనుకునేట్లు చేస్తున్నాం గదా!... సరే. రేపుసీకు ఆ పుస్తకాలు పంపుశాంా”. అని వాళ్ళ వెళ్ళిపోయారు

తరువాత అమ్మ తలుపు దిగించుకుని కూర్చుని దైవ (ప్రార్ధన చేసుకుంది"

మరునాడు మార్యా దగ్గరకు వెళ్ళింది. ఆమె ఊరడింపు వాక్యాలు పలికింది. “నీకేం బెంగపడకు. వెనకటి రోజుల్లో దొంగతనాలు చేసినవాళ్ళు జెయిళ్ళకు వెళ్లే వాసు ఇప్పుడు నిజం చెప్పినవాళ్ళు వెళ్ళువలసి వస్తోంది. అంతే తేడా! ఒంటరిగా ఉండడం కష్టమేననుకో-అ యినా నీభాయించుకోవాలి!”

“సిక్సు సహాయకురాలుగా నన్ను తీసుకో. ఆసంగతి అడుగుదామనే వచ్చాను” ఆంది అమ్మ వివరంగా (పకిపాదన విన్నాక మార్యా “అలాగే! నన్ను నా భర్తనుంచి అనేకసార్లు కాపాడావు నువ్వు-ఇప్పుడు నిన్ను ఆకలి నుంచి కాపాడు తాను, నీ కొడుకు పదిమందికోసం పాటుపడుతున్నాడు,. నిన్ను అందరూ ఆదు కోవలసిందే. అట్లాగే. రేపటినుంచి ఫ్యాక్టరీ దగ్గర నా భోజనకాల నువ్వే నడుపు. జ్మాగ తగా మనులుకోవాలి నుమా పనివాళ్ళతో! నీకే అలవాటు ఆయిపోతుందిలే!” అని భరోసా యిచ్చింది.

కే0

మరునాడు మధ్యాహ్నం భోజనాల గంపలు తీసుకుని అమ్మ ఫ్యాక్టరీ బయట మార్యా కూర్చునే జాగాలో కూలబడింది, మార్యా మార్కెట్‌ ప్రేస్‌లో దుకాణం చూచుకుందుకు వెళ్ళింది. పనినాళ్ళు కొత్త భోజన వికయందారును గమనించారు, కొంత మంది (ప్రోత్సాహంగా మాట్లాడారు, కొంతమంది పావెల్‌ చేస్తున్న పని సరి కాదన్నారు,

అన్ము ర్‌? ఫ్యాక్టరీలో చాలా గందరగోళం జరుగుతున్నట్టుంది. ఆమె పక్కనుంచే యిద్దరు హోలీసులు సమోలోవ్‌ను తీసుకు వెళ్ళారు పోలీసులు గుంపులను తప్పించు కుంటూ ముందుకు నడుస్తున్నారు.

ఘ్యెక్టరీలో పని చూచుకోవడం ఆయిన తర్వాత అమ్మ మార్యా యింటి. దగ్గర్నఆ సాయంకాలం గడిపింది. ఆమె వదరుబోతు కబుర్లన్నీ వింటూ కూర్చుంది. ర్యాతి వంటరిగా వున్నప్పుడు యింకా ఎగోర్‌ రాలేదేమా, పుస్తకాలు అందించలేదేమా అని కలవరపడింది. కొంతసేపు అయ్యాక సషెంకా రావడం జరిగింది. ఆమెసి చూచి చాలాకాలం అయింది గనుక అమ్మ వెంటనే గుర్తుపట్టలేకపోయింది.

“నికొలై ఇవనోవిచ్‌తో పాటు నేను జెయిల్లో వున్నాను యిన్నాహ్హ, నిన్ననే బయటకు నచ్చాం' అంది సషెంకా. తడిసిపోయిన దుస్తులు మార్చుకుంటూ సషెంకా' తాను తెచ్చిన పుస్రకాలు అప్పగింత పెట్టింది. అమ్మ వాటిని చాలో ఆపాయంగా అందుకుంది; పోగుచేసుకు కూర్చుంది. “ఈ పుస్టకాలతోనే సీవు లావయిపోయావు. అందుకే గుర్తుపట్టకేకపోయాను---' అంది అమ్మ. “నిన్ననే జెయిలు నుంచి వచ్చా, నంటున్నావు. బాగా వ్మికాంతి తీసుకోవాలి నువ్వు. కైగా యిష్పుడు యీ చలిల్లో నాలుగు మైళ్టు యీ బరువంతా మోసుకు వచ్చావు! అంటూ అమ్మ టి తయారుచేసి యిచ్చింది,

“అవును, నేను నీరసపడిన మాట వాస్తవమే... జెయిలు ఎంత వాళ్ళ నయినా బలహీనపరుస్తుంది. ఏమీ పనిలేకుండా కూర్చోవడమే పెద్ద శక! వారం... అయిదు వారాలు .,.జనం పు స్టకాలు కావాలంటారు, వాళ్ళకు బట్వాడా సజావుగా జరగాలి", అంటూ సషెంకా కబుర్లు చెప్పసాగింది.

“మికు భగవంతుడు ఆశీర్వచనాలు యిస్తాడులే ...ఆయినా. దేవుడంటే నీకు నమ్మకం లేదుగదూ!'

“ఉహు, లేదు..." -- ఈ చర్చ ముందుకు సాగకముందే మళ్లీ తలుపు దగ్గర్‌ చప్పుడు అయింది. పోలీసులేమోనని యిద్దరూ ముందు "కంగారుపడ్డారు తీరా వచ్చినవాడు ఎగోర్‌, ఆతను రాగానే టీ కావాలని అడిగాడు సషెంకాయీసరికే యిక్కటికి చేరుకున్నందుకు అభినందించాడు.

“ఈ అమ్మాయి. ఎంత గడుసుదో తెలుసా అమ్మా! పోలీసుల కంటిలో నలుసులా మెలిగింది. ఒక ఓపర్‌ సీయర్‌ యీమెను అవమానించాడు అతడు క్షమాపణ ' చెబితేగాని వల్లకాదని ఎనిమిది రోజులు అభోజనంగా వుండిపోయిరదిలాో అన్నాడు ఏగోర్‌,.

(8)

ర్‌ం అమ్మ “ఎనిమిది రోజులు పస్తా? అని అక్క పడింది అమ్మ. “చివరకు వాడిచేత క్షమాపణ చెప్పించుకున్నాను", ఆంది సషెంకా. సంభాషణలో ఎగోర్‌, అమ్మ ఒకే ఊరికి చెందినవాప్త అన్న విషయం బయట పడింది. చాలాసేపు కులాసాగా కబుర్లు చెప్పుకున్నారు. ఆమె వెళ్ళిపోయిన తర్వాత విగోర్‌ సషెంకా గురించి మరికొన్ని వివరాలు వెప్పాడు : 'ఆమె ఓ శ్రీమంచుడి కూతురు మళల్లేపూవులా పెరిగింది. ఇప్పుడు కోరి ఈ కష్టాలు వరించింది .... పావెల్‌, సషెంకా పెళ్ళి వేసుకుందామనుకుంటున్నారు, సీకు తెలునునా?....అతడు బయట వున్నప్పుడు ఆమె జెయిల్లో వుంది. ఇప్పుడు ఆ స్థితి తారుమారు! 'నాకు తెలీదు. పాషా ఎప్పుడూ స్వవిషయాలు మాట్లాడడు”, ఆంది అమ్మ కన్ఫిద్భ మమ్మల్ని దయగా చూస్తున్నావు. నా జెయిలు జీవితం ఆంతా చెబు తాను .... ఆంటూ కొన్ని వీవరాలు వెళల్లిడించాడు తరువాత “ఎవరేనా నిన్ను యీ పుస్తకాలతో పట్టుకుని యివన్నీ ఎక్కుడివని అడిగితే యేం చెబుతావు?” “వచ్చినా నోరు మదపను!' అంది అమ్మ, “అయితే నిన్ను జెయిల్లో పెడఠారు". “పెడితే పెట్టనీ! నేనెవరికి కావాలి? "నువ్వ అందరికి కావాలి!" అన్నాడు ఎగోర్‌ నవ్వుతూ, ఆనందంగా. || మధ్యాహ్నంపూట పుస్రకాలు, కరష్మతాలు నడుముకు చుట్టుకుని ఆమె చాలా యుక్తిగా ఫ్యాక్టరీకి వెళ్ళింది. గేటుదగ్గర లోనికి వచ్చేవాళ్ల నందరినీ తనిఖీ చేస్తు టలు నవమ న గ ద్ద బ్‌ = ల మిద బరువు ఎక్కు వగా వుంది. అసలే ముసలిదాన్ని, నన్ను పోనివ్వండి--* ఆంది. దాంతో ఆమెను లోనికి పోనిచ్చాడు. అమ్మ తన నియమిత స్థలానికి వెళ్ళి పదార్థాలు అమర్చుకుంటూ వుండగా గుసేవ్‌ సోదరులు ఆమెను సమీపించారు.. తాళాలు బాగుచేయడం వాళ్ళు పని వాళ్ళలో పెద్దవాడు కనుబొమలు ముడివేన్తూ అడిగాడు! “దుంప కూరలు తెచ్చావా?” “రేపు తీనుకు వస్తాను ఇదీ ఆమె జవాబు,

అమ్మ 59 ముందుగా అనుకున్న 'కిలకపు మాటలు' యివి. అన్నదమ్ముల ముఖాలు వికసించాయి. ఇవాన్‌ ఆపుకోలేక “నీవు రత్నంలాంటి తల్లివి! అన్నాడు.

వాసిలీ- పెద్దవాడు-కుండలలో నికి చూచాడు. కొన్ని కరష్మతాల కట్టలు అప్పుడే అతనికి చేరిపోయాయి.

“ఇవాన్‌. నునం యివాళ భోజనానికి యిళ్శకు పోవద్దు. ఇక్కడే భోజనం చేద్దాం. కొత్తగా వస్తున్న యీ తల్లికి ఉత్సాహం కలిగించవద్దూ?" అంటూనే కొన్ని కరప్యతాలు తన బూట్ల సందుల్లో దో సేళాడు,

“అవునవును. అలాగే....' అని నవ్వుతున్నాడు ఇవాన్‌.

అమ్మ అటు యిటు చూస్తూ జ్యాగత్తగా తాను తెచ్చిన తిండి పదార్థాల షేర్లు అందరకూ తెలిసేట్లు కేకలు వేస్తోంది. అలా [కమంగా--అతి రహస్యంగా-- తాను తెచ్చిన పుస్తకాల ప్యాకెట్లన్నీ అందరికి వితరణ చేసేసింది. పోలీసు కమీషనర్‌ (కూరమైన ముఖం ఆమె మనోన్మేతం ముండదు మరింత (కూరంగా రూపొందించుకు నిలిచింది.

ఆమెకు అనుమానం వచ్చినప్పుడు కరపత్రాల వితరణ నిలిసి వేస్తోంది

“ఎంత తెలివిగా (ప్రవర్తిసోంది యీమె?” అనుకున్నారు కొందరు.

“ఆవసరం మనిషిని ఎంత పనయినా చేయిస్తుంది. నాలుగు డబ్బులు తీనుకు వచ్చే కొడుకు జెయిలు పాలయ్యాడు. ఏదో ఒక పని చేయకపోతే రోజులు ఎలా గడుస్తాయి?....* యిలా కొందరు సంబాళించారు

“వేడి వేడిగా తిన్నాను. కడుపు చల్లబడింది అనుకుంటూ వాసిలీ గుసేవ్‌ ఫ్యాక్టరీ లోపలకు వెళ్ళిపోయాడు. ఇవాన్‌ కూడా ఆతన్ని అనుసరించాడు

ఈ మొదటిరోజు అనుభవాన్ని గురించి కొడుకుకు యేంయేం యెలా చెప్పాలో మనసులో గుణించుకుంటూంది ఆమె.

ఆ సాయంతం ఆమె మార్యా యింట్లో వుండగా ఆండ్రీ వచ్చాడు. ఆమె యింటికి వచ్చి ఆతన్ని లోపలకు తీసుకు వెళ్ళింది. ఆంీన్లి చూచిన సంతోషం, ఆసలు విషయానికి సంతాపం....రెండూ ఆమెను ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్నాయి. ఆతన్ని దగ్గరకు తీసుకుని కాస్సేపు యేడుస్తూ కూర్చుంది.

“ఏడవకు అమ్మా- ఏడవకు, వాళ్ళు అతన్ని తుమీ చేయలేరు. నేడో రేపో వదిలివేయడం తప్పనిసరి!” అన్నాడు అతను. తరువాత పావెల్‌ నీకు వందనాలు చెప్పమన్నాడు. జైలులో ఒకపే కిటకిట, దాదాపు వందమందిని లోపల పెట్టారు ఒక్కో గదిలో నలుగు మనుషుల్ని కుక్కారు. అయితేనేం, జెయిల్‌ కాపలావాళ్ళు

= టి0 అమ్మ

మంచివాశ్ళే- వాళ్ళు తిన్నగా (ప్రవర్తిస్తారు. దౌర్జన్యం చేయరు.... ఆంత్రా సవ్యంగా జరిగిపోతుంది. పావెల్‌ను త్వరగానే ఏడిచిపెడతారు. కాని వ్యాసోష్కికోవ్ల్‌ను మట్టుకు ఏక్కువ రోజులు అఫ్టేపెడతారు. అతనంటే మహి కోపంగా వున్నారు వాథు, అళను అయినదానికీ, కానిదానికి జై లు మనుషులను త్రిడుతున్నాడు. పావెల్‌ ఫ్టెంత న్లివారించినా (ప్రయోజనం లేకుండా పోతోంది, పావెల్‌ మటుకు అక్కడ బహు, చక్కగా (ప్రవర్ధిస్తున్నాడు. అందరిసీ ఒక్కలాగే చూస్తాడు. శిలలా ఒకే మాటమీద వుంటాడు. అతన్ని త్వరగానే వదిలేస్తారులే ,.."

అతను టీ యిమ్మని అడిగాడు. అమ్మ కేమ సమాచారాలు వినిపించ మన్నాడు.

“సి హృదయం చాలా విశాలమైనది సీవు అందరిని (ప్రేమించగలవు, ప్రీతి పంచగలవు" అన్నాడు. అమ్మ “నీకో అమ్మ వుంటే- నీలాంటి కొడుకును కన్నం దుకు ఎంతగానైనా గర్విస్తుంది-” అంది అతను “నాకూ అమ్మ వుంది ఎక్కడో! ఎక్కడో!” అన్నాడు, “ఇంతకూ యివాళ యేం చేళానో చిప్తాను సీకు' ఆంటూ [ప్రారంభం చేసి ఫ్యాక్టరీలో కరపత్రాలు, పుస్టకాలు _ఎలా పంచి పెట్టిందీ ఆమె వివ రంగా చెప్పింది ఆమె వంక వ్యిభాంతిగా చూస్తూ వుండిపోయాడు అతను చివరకు బాగా= కడుపునిండా- నవ్వి “మంచి పని చేళావు. పావెల్‌ ఎంత సంతోషిసాడను కున్నావు యీ సమాచారం వింటే! . అతనికేగాదు, అతనితోపాటు అరెస్టు అయిన వారందరికీ మంచి పేరు వస్తుంది నీవు వేసిన పని!” అన్నాడు.

“నా కెప్పుడూ ఒకతే రంధి! కొరగాని జీవితం గడుపుతున్నానే అని దుగ్గ! ఇప్పుడు.న్నా జీవితానికి సార్థక్షత వచ్చిందనుకుంటున్నాను ... భర్త పోయాక కుర వ్లాడిపై గమనం సారించాను. వాడు యీ పనిలో యిరుక్కుపోయాడు. నాకు వాడంటే ఎంతో సానుభూతి, వాడు లేకపోతే నేనేమయిపోకాను?.... మా.అడ వాళ్ళం ఉన్నాం.చూడు ...మా (యేమ అంత పప్మితమైనది, నిష్కల్మషమైనదీ కాదు. మోకు కానలసినదాన్ని మటుకే మేం (పేమగా చూస్తాం. నీవు సీ తల్లిని గ్గురించి ఎంతో విచారిస్తున్నావు. అయిజేయీ రోజుల్లో ఆడపిల్బలు చూడు. వాళ్ళు యితరుల కోసం-అందరి కోసం-- ఎంత శరీర కష్టం ఆయినా చేయగలరు. జ్లైళ్ళకు వెడ తారు. ర్యాతిళ్లూ ఒంటరిగా (ప్రయాణాలు చేస్తారు ... నాలుగు మైళ్ళు నడిచి నగరం నుంచి యిక్కడకు వస్తుంది సషెంకా! వాళ్ళది (పేమ అంటే! నాకు అలాంటి నిష్కల్మషమైన, [పామాణికమైన (పేమ చేతకాదు ..."

“నీక్తూ చేతనవును, కాదనకు, ముందు దగ్గరున్న వాళ్ళను, బంధువులను

అ అమ్మ ట్ర [ప్రేమగా చూస్తాం. విశాల హృదయాలకు దూరంగా వున్నది గూడా బహు దగ్గరై పోతుంది. అమ్మా- నీవల్ల యింకా యెంతో జరగాలి. సీళో మాతృత్వం నీచేత ఎంత పనయినా చేయస్తుంది-”

“అలా అయిజే మందచిదే-నాకూ యిష్టమే నాకు నువ్వంటే పాషా కంటే కూడా ఎక్కువ (పీతి పాషా చూచావా యేం చేశాడో. సషెంకాను పెళ్ళి చేసుకుందా మనుకుంటున్నాట్ట! నాతో మాట మ్యాతమైనా చెప్పతేదు. ఎప్పుడూ నోరు మూను కునే గంభీరంగా వుండిపోఠకాడు-”

య్యుక్రేనియన్‌ వదలకుండా “ఆ మాట సరికాదు. పాషా నపషెంకాను ప్రీతిగా చూచుకునే మాట నిజమే కాని వాళ్ళు వివాహం చేసుకునే (ప్రస క్రిలేదు.. ఆమెకు "పెళ్ళి అంటే ఉబలాటమే, కాని పాషా మటుకు అలాంటి పనులు తల పెట్టడు న అన్నాడు. “పావెల్‌ ఆందరిలాంటివాడు కాదు, ఉక్కు.మనిషికో

“ఇప్పుడు వాడు జెయిలులో కూర్చుడిపోయాడు గనుక జీవితం అంతా తారుమారు అయిపోతుంది! హృదయ పరివర్దన వన్సుంది.... మీఠందరూ జన (శ్రేయస్సు కోసం జీవితాలను త్యాగాలు చేస్తున్నారు. మీరు యే సత్యం కోసం దైర్యంగా నిలబడి పోరాడుతున్నారో దాన్ని నేను అర్థం చేసుకోగలుగుతున్నాను. శ్రీమంతులు వున్నంత వరకూ సామాన్య జనానికి యేమీ మంచి జరగదు. సత్యం దొరకదు, సుఖం అభించదు.... ఒక్కోసారి ర్యాతిస్థ నిద పట్టక గతాన్ని గుర్తు తెచ్చుకుంటాను. నేను ఎలా ఎండి జరుగయిపోయిందీ తలుచుకుంటాను....”

య్యుక్రేనియన్‌ లేచాడు, “వ్యాసోష్కికోవ్‌తో మంచి చేసుకుందుకు [పయ త్నించి చూడు. వాడికి ఆదరం కావాలి. తండి జెయిల్లో మగ్గిపోతున్నాడు. కుర్ర

వాడికి జంతు (నేమ ఎక్కువ అలం"

“వాడి తల్లి ఎటో వెళ్ళిపోయింది. తండి తాగుబోతు, దొంగ![”--అంది అమ్మ సాలోచనగా. అతను గదిలో పచార్డు చేసి పక్కమీదకు చేరి నిద్రపో సాగాడు, ఓ అరగంట తర్వాత అమ్మ నిదానంగా “న్నిదపోతున్నావా ఆం[డ్రూషా-” అని పలుకరించింది.

" *ల్రేదు- ఎందుకు”

ప్టమ్సీలేదు. గుడ్‌నై ట్‌ --”

“ధాంక్స్‌ అమ్మా- చాలా థాంక్స్‌, **” అని అతనూ మృదువుగా పలికాడు

వ! అమ్మ క్షి

మరుసటిరోజు అమె ఫ్యాక్టరీకి చేరుకున్నప్పుడు, కాపలావాళ్ళు ఆమె కావడిని ఆపారు. కుండలు మూతలు తీసీ లోపలంతా వెదికారు.

“పదార్థాలన్నీ చల్లబడిపోతాయి అని సణిగింది ఆమె,

కొందరు ఆమె శరీరం తడిమి చూచారు కూడా, ఏమీ దొరకలేదు కంచె అవతల పారవేసి వుంటుంది--- అనుకున్నారు.

ముసలి సిజోవ్‌ ఆమె దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు వెప్పాడు: “పు స్పకాలు, కర పష్మతాలు మళ్ళీ విచ్చలవిడిగా కనబడుతున్నాయి. వాళ్ళు సోదాచేయడం, అరెస్టులు చేయడం మంచిదయింది. నా మేనల్లుడు మాజిన్‌ అరెస్టు అమ్యాడు సీ కొడుకూ అరెస్టు అయ్యాడు. వాళ్ళు నేరస్థులు కాదని యిప్పుడు డేలిపోవడం లేదూ? మను నులు కాదు ముఖ్యం! ఆకోచనలు [పధానం. ఆలోచనలు కందిరీగలుకావు. వాటిని అరికట్టడం అసాధ్యం!” అన్నాడు.

ఫ్యాక్టరీలో అంతా ఉత్సాహంగా కనిపిస్తున్నారు. అధికారులు హడావిడిగా అటు యిటు తిరుగాడుతున్నారు, పోలీసులు పరుగులు తీస్తున్నాట.

పనివాళ్ళు యిదివరకటి కంచె కభంగా కనిపిస్తున్నారు.

“వాష్ట నవ్వుతున్నారు ఎగతాళిగా. వాళ్ళకంతా తమాషాగా వుంది, మేనేజర్‌ అన్నట్టు [పభత్వాస్ని పడగొట్టటానికి [ప్రయత్నాలు యివన్నీ ... కలుపు మొక్కులు యేరివేయడం చాలదు, నేలంతా తీరగ దున్నాలి!” అన్నాడు ఒక గుమాస్తా.

“నీ యిష్టం వచ్చినట్లు రానుకో. నా పేరు మాతం బయటకు రాకూడదు! అని అరుస్తున్నాడు వావిలోవ్‌.

వాసిలి గు'సేవ్‌ వచ్చాడు. “ఈ రోజుకూడా యిక గాడే లోజనం చేసాను, ఆంకా సరిగా వుందా?.... అమ్మా... బాగా సరిపోయింది. మేకు దిగొటినట్టు ఆఅయి౦ది వాళ శకు లయల

ఎవరో ముగ్గురు పనివాళ్ళు కరపష్మతం చదువుకు వినడానికి రహస్య స్తలం కోసం వెదుకుతున్నారు. ం శ

9 స్మైలుం షృప్పుడు నేనూ అంతే. అంశా మరిచి పోయాను.” అంది, యింటికి వచ్చాక,

అమ్మ 68

“మళ్ళీ నేర్చుకో, కష్టంకాదు"”.

ఉక్త వయన్సులోనా? తమాషాగా వుందా?”

ఆండీ ఓ పుస్తకం ఆందుకుని “ఈ అక్షరం యేమిటి?” అనడిగాడు ఒక అక్షరం చూపుతూ. అమ్మ సకిగా చెప్పింది. మరో అక్షరం కూడా గుర్తుపట్టగలిగింది అమె. “ఆయితే మళ్ళీ చదువుకోమంటావా? పవి చమైన వ్మిగ్రహం వంక చూస్తూ కూర్చుంటే మనమూ పవ్శితులం అయిపోతామా?””

“అన్నీ సామెతలు!”

“కాటికి కాళ్లు చాపుకు కూర్చున్న యీ వయసులో నాకు చదువేమిటి?”.- అనీ ఆమె దుఃభించసాగింది.

య్యుకేనియన్‌ ఓదారుస్తూ యిలా అన్నాడు; “ఏడవకు- ఇన్నాళ్ళూ సీ జీవితం యిలా గడిచిసపోయిందంపే అందులో సీ తప్పేం లేదు. కనీసం నీకు చెడు యేమిటో ఆర్థం అవుతోంది. లక్షలాది [ప్రజలకు తమ జీవితం లోపభూయిష్టంగా వున్నదనే విషయమే తెలియదు. హాయిగా తినడం, తిరగడం తప్ప యింకేం తెలి యదు వాళ్ళకు. వాళ్ళకు స్వేచ్చ అంటే యేమిటో, శృంఖలాలను బద్దలు చేనుకోనడం యేమిటో స్పురించవు... చదవడం నేర్చుకో, హివెల్‌ యింటికి వచ్చాక సీ దీక్ష చూచి యింకెంతో ఆనందిస్తాడు.”

లా ఆ సాయంత్రం య్యుక్రేనియన్‌ బయటకు వెళ్ళాక అమ్మ అల్ఫి కపని [ప్రారంభం చేసింది ఒక నిమిషంలోనే ఆ పని కింద పెప్టేస, ముందు గదిలోనికి వెళ్ళి ఓ పుస్టకం తెచ్చుకుని చదవడం మొదలెట్టింది. ఆతరాలు గుర్తు పడుతోంది,

గడియారం టిక్‌ టిక్‌ మని నడుస్తోంది.

తలుపుమీద చప్పుడు అవడంతో ఆమె చంగున లేచి వెళ్ళింది. ఆతంగా తలుపు తెరునూ *ఏవ్రరది?” అని అడిగింది.

శె వీన్‌ లోపలకు వచ్చాడు. “ఎవరు ఎలాంటివారో తెలునుకోకుండా అంద 8సి లోనీకి రానిసావు య్యుకేనియన్‌ వున్నాడా? అతన్ని ఈ ఉదయం చూచాను. జెలు జీపతం ఎవరినీ హపాడుచేయదు. మూర్థత్యం వల్లనే జనం నలుగుళున్నారు-” అన్నాడు. యు(శ్రేనియన్‌ లేడని తెలుసుకున్నాడు, ఇప్పుడతని ముఖంలో యేదో కొతదనం తారట్లాడుతోంది. “ట వషయం చెబుదామని వచ్చాను ...ఆంతా డబ్బుతో పస్‌ పుట్టినప్పుడూ డబ్బు కావాలి;చచ్చినప్పుడూ కావాలి, ఈ పు స్తకాలన్ని తయారు

ట్‌

64 అమ్మ చేయాలన్నా బోలెడంత గబ్బు అవసరం. ఏీటికయేశా ఖర్చంతా "ఎక్కడ నుంచి వస్తోందో సీకేమమునా తెలుసా?” అనడిగాడు. అమ్మ తెలియదని చెప్పింది.

“నాకు తెలుసు, అయినా నేను ఆడగదలుచుకున్న [,పళ్న యేమంపే;: ఈ పుస్త కాలన్న్‌ ఎవరు రాస్తున్నారు? చదువుకున్న వాళ్ళు, యజమానులు, అవునా?.... యజమానులే యీ పుస్తకాలు (వాసి (ప్రనముం౨స్తుర్నోరు. అమునా దానిలో సంగతులు వాళ్ళుకు వ్యతిరేకంగా వుంటున్నాయి. తమమీద మహాజనాన్ని ఏజ్భంభింప చేయడా నికి వాష్ళ యెందుకీ పన్దు చేస్తున్నారు, చెప్పు?

అమ్మ కళ్ళు తేల వేసింది. భయపడిపోతున్నట్లుగా" కళ్ళు ఏళాలంగా తెరిచి “చెప్పు, సీ ఆలోచన యేమిటో” అంది.

“ఆడ్రి'సంగతి! ఈ ఆలోచన నాకు వచ్చినప్పుడు నేనూ గజగజ వణికిపో యాను ముందు. ఇదంతా మోసం! దగా! నాకు అసలు విషయం యేమిటో తెలియదు. అయినా యిందులో మేదో మోసం యిమిడి వున్నదని మటుకు నిర్దార ఇగా అనిపిస్తోంది. యజమానులు యేదో కొత్త తమాషాలు చేస్తున్నారు. నా కందతా అవసరం లేదు. నిజం కావాలి, అంతే! నేను యజమానులతో చేతులు కలపలేను వాళ్ళు యిష్టం వచ్చినప్పుడు ఆకాకానికి ఎత్తేస్తారు. లేనప్పుడు పాతాళానికి నాకే స్తారు...

అమ్మ హృదయం బాధతో మూలుగుతోంది. “అయితే ఎక్కడ వుంది నిజం? పావెల్‌కు కూడా ఆసలు ఏషవయం తెలియవా? నగరంనుంచి యింత దూరం నడిచీ వస్తున్నవాష్ళు వున్నారే-వాళ్ళకూ తెలియదా నిజం ఏమిటో!” ఎగోర్‌, నికలై ఇవనోవిచ్‌, సషెంకా---వీళ్ళు అమాయక ముఖాలు ఆమె మనసులో మెదిలాయి.

“పప్పు; యిదంతా. నేను నమ్మను. వాళ్ళు నిజం కోసం నిలబడతారు. అంతరాత్మకు వ్యతిరేకంగా యేమీ చేయరు వాళ్ళకు దురుద్దేశ్యాలు ఏమీ వుండవు...”

“ఎవరిని గురించి ఆంటున్నావు?”

“అందరినీ గురించీని! ఎవరికీ మానవ రక్త 0౦తో ఆడుకోవాలని వుండదు.”

“ఉహు. నీవు సరైన పద్ధతిలో ఆలోచించడం లేదు- అమ్మా, ఈ ఉద్య మంలో పనిచేస్తున్న వాళ్ళు ... వాళ్ళ కేమీ తెలియకపోవచ్చును.వాళ్ళూ ఊపహాపోహలలో మునిగి వుండవచ్చు. వాళ్ళ వెనకాల యెవరైనా స్వార్ధపరులు, తాత్కాలిక [పయోజ నాలను ఆశించేవాక్ళు వుండనచ్చును గదా! వాళ్ళ పని కావచ్చుగదూ యిదంతా?.,. యజమానుల వల్ల యెవరికీ మంచి జరగదు, యెన్నటికీ మంచి జరగదు. ' నేచెబుతు న్నాను, 'గుర్తుంచుకో . అన్నాడు

ఆమ్మ 65

“యింతకూ నీవనేది ఏమిటి?”

“యజనూనుల నుంచి వీలయినంత దూరంగా వుండాలి ...నేనూ ఉద్యమకా రులతో పనినేద్ధామనుకున్నాను. నాకు చదవను [వాయను వచ్చు. ధారాళంగా మాట్లాడగలను అందుకని వాళ్ళతో కలిసిపోదామనుకున్నాను. కాని ...యిప్పుడు అదంతా న్మిష్పయోజనం అనిపిస్తోంది. మనుషులు కుళ్లి పోతున్నారు. అనూయ, దురాశ వాళ్ళను ముంచెత్తుతున్నాయి. తినడానికి బహుకొద్దే వుంది గనుక. ఆందరూ దానికోసం ఎగ్మబాకుతున్నారు. అంతే!” కొంత సేపు సాలోచనగా నిలచిపోయి చివరకు యిలా అన్నాడు; “నా అంతట నేనే-ఒంటరిగానే [గ్రామ[గ్రామాలకూ తిరుగుతాను. (పజలను మేలుకొలపటానికి (ప్రయత్నిస్తాను జనం పరిస్థితులను తమ చేతులలో నికి తీసుకోవాలి. వాళ్ళకు యిదంతా స్పష్టంగా అర్థం అయితే అంతేచాలు ఏంచేయ వలసింది వాళ్ళే నిర్ధయించుకుంటారు. వాళ్ళు విషయం అర్థం చేసుకునేందుకు సవాయపడితే చాలు నేను! వాళ్ళను యెవరూ రక్షించలేరు;ు ఎవరికివారు ఉత్తే జ పరుచుకోవలసిందే గాని, సత్యం యేమిటంటే-ఎవరికి వారు మేలుకొనాలి!”

అమ్మ లోగొంతుతో “నిన్నూ అరెస్ట్‌ చేస్తారూ అంది,

“కేస్తారు. వదులుతారు. వదిలింతరవాత మళ్ళీ యీ పని కొనసాగిస్తాను--”

“రై తుఠే నిన్ను వట్టి యిస్తారు జెయిలు పాలయిపోతావు!”

“అవనీ. కొంతకాలం జెయిల్లో వుంటాను, తరువాత వదిలి వేస్తారు. రై తులు కూడా ఒకటి రెండుసార్లు నన్ను పట్టి యివ్వవచ్చు. తరువాతనయినా వాళ్ళకు 'నిజుత తెలిసి వస్తుంది. వాళ్ళకు అర్ధం అయేట్టు నిదానంగా చెబుతాను. నన్ను నమ్మనక్క ర్లేదు-మీరే ఆలోచించండి-అని విన్నవించుకుంటాను, వాళ్ళ యిష్టం....” అని అతను వెళ్ళిపోతూ మశ్శీ య్యుక్రేనియన్ను గురించి అడిగాడు “యింకా రాలేదు అప్పుడే పనిలోకి దిగాడా యేమిటి?”

“అంతే ఇయివుంటుంది. ఒక్కకణం వృధా చేయరు వాళ్ళు" అంది ఆమ్మ,

“అతనికి నన్ను గురించి చెప్పు”

“కప్పకుండా చెబుతాను, ఎప్పుడు మానివేస్తున్నావు ఉద్యోగం?”

*అప్ప్రృుడే మానేళాను-రేపు ఉదయమే నా పర్యటన కార్యకమం [పారంభం చేన్చున్నాను.”

ఆండ్రీ వచ్చిన తరువాత అమ్మ అతనికి రైబిన్‌ గురించి చెప్పింది. తతను ఆశ్చర్యపోయి, తరువాత “మంచిదే. [గామాలన్నీ తిరిగిరానీ. [గ్రామస్తులను మేల్కొ లపనీ. ఇక్కడ మాతో కలిసి పనిచేయడం అతనికి కుదరదు” అన్నాడు.

[9]

66 అమ్మ

“సకీ అతను యిదంతా యజమానులు చేన్తున్న కుట అంటాడే. దాని సంగతేమిటి?” అనడిగింది అమ్మ,

“డబ్బు సంగతా మాకేగనుక డబ్బు వుంటే యింకేమయినా యెంతయినా చేసేవాళ్ళం. ఉదాహరణకు నికొల్సె ఇవనోచ్‌నే కీసుకో, అతనికి నెలకు డెబ్బయి అయిదు రూపాయలు వస్తాయి. మా ఉద్యమానికి యాభయి సమర్పించుకుంటాడు, అలా మా పనంతా సహకార విరాళాలమీద నడుస్తోంది. విద్యార్థులు కొందరున్నారు. వాళ్ళూ అడపాదడపా" డబ్బు పంపుతూ పుంటారు చందాలు పోగు చేస్తారు వాళ్ళు, ఇంక యజమానులంటావా? దాన్లోనూ ఆనేక రకాల వాష్లన్నారు. కొందరు మమ్మల్ని మోసం చేస్తారు. కొందరు దూరంగా వుంటారు, మరికొందరు దగ్గరకు వస్తారు.,., ఆలోచించినకొద్దీ అనేక సంగతులు బయటపడతాయి. దేశంలో ఎక్కడికయినా వెళ్ళు, ఎవరినయినా కదిలించు ఆందరి హృదయాలలోను నిప్పురవ్వలు రగులు కుంటున్నాయి. అందరూ ఆనందంతో మనులుకుంటున్నారు భాషా ఖేదం లేకుండా అసు భాషతో నిమిత్తం లేకుండానే-ఆందరూ ఒకటిగా వున్నారు. ఒకళ్ళు మరాళ ,శ్ళకు చెరుపు చేయరు....జీవితం అంతా మధనం అయిపోతోంది, పంకిలం చేరుకుం టూంది... కాని, మనిషిని నమ్మటానికి లేదు. అతడిని దూరంగా ఉంచవలసిందే, అసహ్యించుకోవలనిందే, మనిషి రెండు ముక్కలు అయిపోయాడు యిప్పుడు. సీక్ష మనిషిని | పీమించుదామనీ ఆదరంగా చూద్దామనే వుండవచ్చును, కాని మృగంలాగ వ్యవహరిస్తున్నవాడిని దగ్గరకు తీయడం ఎలా?చెడ్డు అనేదాన్ని యెక్కడా యెప్పుడూ ఆమాదించటానికి వీలులేదు అందుకనే మనుషులను గూడా వింగడించవలసి వస్తోంది... సీకు రెండు రకాల కళ్ళు వుండాలి ఒక కన్ను అందరినీ ఆదరంగా చూస్తుంది, రెండో కన్ను ఆగు ...దగ్గరకు రాసీయకు--అంటుంది. అందరూ ఒకటే మూసలో తయారయినారనుకోవటానికి వీల్లేదు. ఎవరినయినా సరే.... భయంతో, బానిసత్వంతో మగ్గిపోయేట్టు చేయగూడదు. దురాళలో మూర్ధత్వంలో మునిగిపోయేట్లు చేయగూడదు... ”

అమ్మ, య్యుక్రేనియన్‌ యిలా గంభీరమైన విషయాలు చర్చించుకోవడం అల వాటు అయిపోయింది. అళన్ని మళ్ళీ ఫ్యాక్టరీలో పనికి తీసుకున్నారు. అతను త్రన సంపాదిన అంశా అమ్మ చేతుల్లో పో సేవాడు. ఆమె పుస్తకాలలో తనకు అర్లంకాని మాటలకు అతన్ని అర్ధం చెప్పమని అడుగుతూ వుండేది, ఒకసారి తన కళ్ళు బాగా కనిపించడంలేదని చెప్పింది

“రేప ఆదివారం నిన్ను నగరంలో డాక్టర్‌ దగ్గరకు తీనుకుపోతాను, అతను

అమ్మ 67 పరీక్ష చేసి కళ్ళద్దాలు యిస్తాడు. నాకు స్నేపాళుడే!” అన్నాడు యుక్రేనియన్‌. ఆమె యిప్పటికి మూడుసార్లు వెళ్ళింది జై లుకు, కొడుకును చూడాలని. (ప్రతి సెరీ అధికారి యేదో సాకు చెప్పి ఆమెను వెనక్కు పంపిస్తున్నాడు.

“వావ చాలా మర్యాదగా మాట్టాడతారు. నవ్వుతూ ఉంటాడులా" అంది అమ్మ. అతను “అలాగే వుంటారు. కాని కుక్కలు, వాళ్ళు మనువులు కారు. మను మల్లో భీభత్సం సృష్టించలానికి పుట్టినవాళ్లు. 'పైవాస్సు చెప్పిన [ప్రతి పనీ మారుమాట లేకుండా అలోచనతో నిమిత్తం లేకుండా చేసేస్తారు ...”

చివరకు యెలానయితేనేం కొడుకును చూచేందుకు అనుమతి దొరికింం ఆమెకు. జైలు బయట వేచివుండే గదిలో కొత్తకొత్తవాళ్ళు పరిచయం అయ్యారు, దీన పరిస్థితులు తెలివిడి అయ్యాయి. "మంచివాళ్ళునందరినీ జెయిల్లో పెట్టేస్తారు! ... మంచి వాళ్ళకు లోకంలో స్థానం లేరు....ధరలు విపరీతంగా పెరుగుతున్నాయి. అందుకు ఫలితంగా మనిషి విలువ పడిపొతోంది ...” యిలాంటి మాటలే విన వస్తున్నాయి.

అమె వార్థెన్‌ తోపాటు లోపలి గదులకు నడిచింది

పావెల్‌ ఒక చిన్న గదిలో వున్నాడు. తల్లిని చూడగానే చిరునవ్వు నవ్వాడుం చేతులు చాపి ఆమె దగ్గరకు జరిగాడు.

“ఎలా ఉన్నావు”

“సంబాళించుకో అమ్మా....జెంగ వద్దు, దుఃఖం వద్దు” అంటూ ఆమె చెయ్యి నొక్కాడు.

వార్డిన్‌ యిద్దరినీ దూరదూరంగా నిలబడమని హెచ్చరించాడు,

పావెల్‌ తల్లి ఆరోగ్యం గురించి అడిగి తెలుసుకున్నాడు.

“సషా నిన్ను అడిగానని చెప్పమంది---” అంది ఆమె, ఆతను కళ్ళు దించు కున్నాడు.

“నిన్ను త్వరగా విడుదల చేస్తారా?" అనడిగింది అమ్మ. ఇంకా “అసలు నిన్నెందుకు అరెస్టు చేసినట్టు? కరష్మతాలు, పుస్తకాలు యింకా ఫ్యాక్టరీలో బట్వాడా అవుతూనే వున్నాయి--” అంది.

ఆతడి కళ్ళు ఆనందంతో మిలమిల మెరికాయి. "అలాగా! ఏ రకంగా జరుగు తోంది? ఎన్ని వచ్చాయి? ఎలా వచ్చాయి?”

వార్ధిన్‌ అడ్డం వచ్చి “ఆ సంగతులు మాట్టాడగూడదు. కుటుంబ విషయాలు మటుకే పరిమితం!” అన్నాడు.

65 అమ్మ

“ఇదీ కుటుంబ విషయమే! ...” అంటూ ఆమ్మ తాను పాాాక్టరీకి తినుబడి పదార్థాలు తీసుకు వెడుతున్న సంగతి వివరంగా చెప్పింది.

“వ్‌ద్రో వ్యాపకం పెట్టుకున్నావు బాగుంది. లేకపోతే మనస్సు ఊరికే మురిగి పోతుంది. ఒంటరితనం మంచిదికాదు.”

“కాగికాలు బట్వాడా అయినప్పుడు సన్నూ వెదికారు ...”

“మళీ ఆ విషయం ...”" అంటూ వార్డెన్‌ అడ్డువచ్చాడు-

వైం కూడా అయిపోయింది. వారెన్‌ ఆమెను యింక వెళ్ళి పొమ్మన్నాడు.

“సరే. మరేం దిగులు పడకు అమ్మా. వాళ్ళు నన్ను త్వరలోనే వదిలేస్తారులే” అన్నాడు పావెల్‌.

ఇంటికి వచ్చాక ఆ సంగళులన్నీ య్యుక్రేనియన్‌కు చెప్పింది అమ్మ. “నేను చేన్తున్నపని వాడికి గోప్యంగా అర్హం అయ్యేట్టు చెప్పగలిగాను. వాడికి అర్ధం ఆయింది కూడా. అందుకనే అంత ఆనందంగా హుషారుగా ఉన్నాడు .. ॥9

యు[కేనియన్‌ “ఎవరికి ఏమయినా కావలని రావచ్చుగాని, మా అమ్మక మటుకు ఆత్మీయత ఆప్యాయత కావాలి--” అన్నాడు.

మూడురోజుల తరువాళ---అమ్మ స్టాకింగ్స్‌ అల్లుతూ కూర్చుంది, యు,కేని యన్‌ ఏదో పు స్తకంలోంచి చదివి వినిపిస్తున్నాడు అమెకు, అప్పుడు వ్యసోష్కి కోవ్‌ శలుపు శట్టి, తెరిచిన తరువాత లోనికి వచ్చాడు. అతని చంకలో ఏదో 'పెద్దమూట వుంది. “ఇలా వెడుతూ మీ యింట్లో దీపం వెలుగుతూ వుండటం గమనించి తలుపు తట్టాను. ఇస్పుడే జెయిల్‌ నుంచి విడుదలఅయి వస్తున్నాను. షావెళ్‌ నీకు నమస్కాా రాలు చెప్పమన్నాడు” అన్నాడు.

అమ్మకు అతనంటే ఆప్యాయత లేదు సందేవాస్పదంగానే చూసుంది యెప్పుడూ. “అయ్యో బాగా చిక్కిపోయ్మేనావే! కాస్త టీ తాగుదువుగాని కూర్చో! ఫౌవెల్‌ ఎలా వున్నాడు, వివరంగా చెప్పు” అంది.

నికొలై తలవంచి “నన్నాకడినే వదిలారు. నాకు విసుగుపుట్టి వాళ్ళతో చెప్పాను. యింతవరకు అయింది చాలు, నన్ను వదలండి లేకపోతే యెవరినో ఒకరిని చంపి నేనూ చస్తాను --- అన్నాను. అందుకని వదిలేశారు” అన్నాడు,

“పెడ్యామజిన్‌ ఎలా వున్నాడు?” అనడిగాడు య్యుకేనియన్‌. "

“కవిత్వం రాస్తూనే ఉన్నాడు కాని అది నాకు అర్థం కాదు .. అతన్ని పంజ రంలో బంధించినా పాటలు పాడుతూనే వుంటాడు, సరే --ఆయితే యింతకూ నేను

• చెప్పవచ్చేదేమిటంటే నాకు యింటికి వెళ్ళాలని అనిపించడంలేదు. ”

అమ్మ 60

“అయినా ఎందుకు వెళ్ళడం? ఎవరున్నారు అక్కడ? దీపం వెలిగించడం కూడా జరగడంలేదు, పొయ్యిమాట అలా వుంచి--" అంది అమ్మ.

అతను తీరుబడిగా ఒక సిగరెట్టు అంటించుకుని ...“అవును. అక్కడ పండి కొక్కులు, బొద్దెంకలూ తిరుగాడుతూ వుంటాయి. అమ్మా, నిలోనా _.-నన్ను యీ రాత్రికి యిక్కడ పుండిపోనిస్తావా?” అనడిగాడు.

“అందుకు పెద్దగా అడగాలా? నికొలై అలాగే వుండు" అని ఆమె తడ ణమే జవాబు చెప్పింది. కానీ అతని యెదురుగా కూర్చోవాలంటే యెన్చెట్టుగా చికాగ్గా వుంది.

“పిల్లలు తమ తల్లిదండ్రులను అసహ్యించుకునే పాపిష్టికాలంలో వున్నాం మునం యిప్పుడు---” అన్నాడు అతను. మళ్ళీ “నీ సంగతి కాదు, పావెల్‌ నిన్ను చూచి గర్వపడతాడు కాని నేను మ్యాతం....నా తండిని తలుచుకుని సిగ్గు పడ లొను. మళ్ళీ ఆ యింటి గుమ్మం తొక్కను. నాకుతండి లేడు, యిల్లు లేదు, వాకిలి లేదు. నాకు సైబీరియా పోదామని వుంది. కాని నా మీద పోలీసు నిఘా వుంది. వైవీరియా వెడితే నాకు యెంతయిా పని వుంటుంది.

అమ్మకు అతని బాధ అర్థం అయింది, అయినా అనుకంప మాతం యేర్పడ లేదు,

వ్యసోష్కీకోవ్‌, య్యుక్రేనియన్‌ వంక మాచి దృఢంగా, “కొంతమంది తలలు తీసివేయనలసి ఉంటుంది!” అన్నాడు.

“ఎందుకనో?” అన్నాడు నిదానంగా యు[కేనియన్‌.

“వాళ్ళు జతికి వుండక గాక్లేదు గనుక!”

కాని బతికి పున్నవాళ్ళను శవాలుగా మార్చే హక్కు సీకెక్కడిది?ో

“ఉంది |

“ఎలా వచ్చింది?

“ప్రజలే నాకు ఆ హక్కు సంకమింప చేకారు ...వావ్య నన్ను తన్ని తగ లేస్టే నేనూ తిప్పి కొట్టటానికి వీలుంది గదా! నా జోలికి రాకండి, మీ జోలికి నేను రాను. నా అంతట నేను [పకాంతంగా వుంటాను, ఎవరినీ అంటుకోను. నాకు అడ వుల్లో వుండాలని వుంది, ఓ వాగు తీరాన గుడిసె వేనుకుని అక్కడే వుండిపోతాను. ఏమయినా ఒంటరిగానే నా జీవితం!”

యు[క్రేనియన్‌ “అడే నీకు సబబు అనిపిస్టే అలాగే వుండు అన్నాడు,

“కాని అది సాధ్యంకాదు”

70 అమ్మ

“ఏమిటి ఆటంకం”

“పజలే! వాళ్ళకే ఆంకితమై పోయివున్నాను. నా హృదయాన్ని గుచ్చి, చీల్చి, నన్ను పాపానికి జతకట్టి వుంచేశారు నాకు వాళ్ళంటే అసహ్యం అందుకని చూరంగా వెళ్ళలేను. నా దారికి వాళ్ళూ, వాళ్ళు దారికి నేను అడ్డంగా నిలచి వున్నాం, నాకు నేనే జవాబుదారును కాని మరెవరికి బదులు చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. నా తండి దొంగ అయితే ...”

య్యుకేనియన్‌ వినుగ్గా అతన్ని మందలించాడు.

“ఇసీగార్బోవ్‌ విషయమే చూడండి, యెప్పుడో నేనే వాడి తల నరికివేస్తాను, గూఢచారి పనులు చేస్తాడు. అతని వల్లనే నా తండి చెడిపోయాడు లో

ణి హృదయం బాధతో దిగులుతో రగిలిపోతోంది” అన్నాడు యుకే నియన్‌.

“అవును. అందరి హృదయాలూ అంతే. అయిడే మీ బాధలు మీకు తీపిగా వుంటాయి. ఇతరులని తేలికగా కనిపిస్తాయి. అడే నేను ఆంటున్నది. ఇందుకేమంటారు?”

“*వమీ అనను. బాధతో హృదయం గాయమై రక్టం (సవిస్తున్నప్పుడు ఆ మనిషితో వాదులాడుతూ కూర్చోవడం అవివేకం; అతన్ని అవమానించడం అవుతుంది.”

“నాతో వాదులాడడం ఆసాధ్యం”

*మసమందరమూ కష్టాలు యాతనలు పడ్డవాళ్ళమే!

“*యింక నాకేం చెప్పకండి. తోడేళ్ళు కూతలు "పెడుతున్నట్టుంటుంది. 8

“ఏమీ చెప్పను. కాని ఒక్క విషయం ఈ దుస్థితి గడచిపోతుంది. న్నీ ఈ దుగ్గ నుంచి పూ రిగా కాకపోయినా చాలిమటుకు బయట పడిపోతావు, జీవితాన్ని అర్థం చేసుకునే హైరంభదళలో యిది అందరికి సంప్రాప్తం అయేదే! ఎవరికి వాళ్ళకు తామొక్క శే యీ కొలిమిలో కాలిపోతుస్నట్లు అనిపిస్తుంది. అందరి సంగతి కూడా యింతేనని తెలునుకోవటానికి కొంత సమయం పడుతుంది....అరం అవుతోందా?” ఠి

“అర్థం అవుతోంది గాని నమ్మబుద్ధి కావడంలేదు. ”

య్యుక్రేనియన్‌ నవ్వసాగాడు. “నేనూ మొదట్లో నమ్మలేదు.”

అమ్మ టీ తయారయిందని పిలిచింది, అండీ లోపలకు వెళ్ళాడు. తీసుకు రావటానికి. వ్యాసోష్కికోవ్‌ అద్ధం ముందు నిలుచున్నాడు ఒంటిరిగా. ఆండీ ట్రీ

అమ్మ ౯ తీనుకు వచ్చినప్పుడు ఆతను “నేను అద్దంలో చూచుకుని చాలా రోజులయింది. నా మొఖం చాలా అందవికారంగా వుంది సష్నెంకా చెప్పిన [ప్రకారం ముఖం హృదయా నికి దర్వణం” అన్నాడు.

“*ఆ మాట పూర్తిగా నిజంకాదు. ఆమె ముఖం కూడా ఆంత బాగుండదు నిజానికి. కాని హృదయం మటుకు నక్ష్యతంలా ధవళకాంతులు విరజిమ్ముతూ వుంటుంది ”

వాళ్ళు టి తాగుతూ కూర్చున్నారు.

ఇక్కడి సమాచారాలు ఎలా వున్నాయి?-అని అడిగాడు వ్యాసోష్కికోవ్‌.

“అంతా నెమ్మదిగా నడుస్తోంది. జీవితం పరుగెత్తే గుజ్జం కాదు గద! కొర డాతో జుళిపించటానికి కుదరదువో

“నాకు ఓపిక, నిదానం తక్కువ ఏం చేయను?”

“మనమందరమూ బాగా చదువుకోవాలి. ఇతరులకు చెప్పగలగాలి?”

“*యింతకూ పోరాటం ఎప్పుడు?”

“ముందు తల నింపుకోవాలి తరువాత చేతులకు పని!

“హృదయమో?” అనడిగాడు నికొలై.

“హృదయం కూడా!”

శాచివరకు నికొలై లేచి “యింక నేను న్మిదపోవాలి. కెయిల్లో. ఊరికే కూర్చుండి పోయాను.ఉన్నట్టుండి నన్ను వదిలేశారు నాకు చాలా అలసటగా వుంది" అన్నాడు. వంట గదిలోకి వెళ్ళి అటు యిటు చప్పుళ్ళు చేకాడు.

అమ్మ ఆండ్రీతో. “వాడి మనసులో యేవో దారుణమైన ఆలోచనలు వున్నాయి” అంది.

“అవును. అర్థంకాదు, అయినా. నీవేం బెంగ పెట్టుకోకు ఆమ్మా. పడుకుని న్మిదపో. నేను కొద్దిసేపు చదువుకుంటాను *

అమ్మ పక్కమీదకు చేరుతూ. “టర భగవంతుడా! [ప్రపంచంలో ఎన్ని రకాల మనుషులున్నారు! పతివాడూ తనదే అయిన ధోరణిళో కుంగి కమిలి పోతున్నాడు ఇంకా సంతోషంగా ఆనందంగా వున్నవాశ్శెవరు?” అనుకుంది--- నింపాదిగా,

“అనతి కాలంలోనే అలాంటి వాళ్ళ త మారవుతారు ..,” అనీ సమాధానం చెప్పాడు య్య[క్రేనియన్‌.

ల్లి అమ్మ క్షే

జీవితం చకచక సాగిపోతోంది. రోజులు వైవిధ్యంతో గడిచి పోతున్నాయి. (పతి రోజూ యేదో కొత్తదనం, అమ్మ భయాలు చాల వరకు వైదొలగి పోతు న్నాయి. కొత్త వాళ్ళు అతి తరుచుగా ర్నాతిళ్ళు యింటికి వస్తున్నారు. ఆండీతో యేవేవో గుసగుసలు చేస్తున్నారు. మళ్ళీ తెల్లవారకుండానే చీకటితో కలిని బయటకు వెళ్ళిపోతున్నారు. వాతావరణం అంతా జ్వర పీడితంగా తయారవుతోంది. అయితే బాగా అదుప్పులో వుంది. ఏదో హడావడి. యువకులందరినీ పావెల్‌తో కలిని ఒక “సముదాయం"”గా చూస్తోంది అమ్మ. వాళ్ళలో ఎవరికి వారికి [పత్యేకతలు వున్నా, అందరికి ధ్యేయం మట్టుకు ఒక్కటే,

ఒకరోజు ఉంగరాల జుట్టు అమ్మాయి వచ్చింది. పార్సెల్‌ ఒకటి పట్టుకు వచ్చింది ఆండీ కోసం. తిరిగి వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు కాంతులీనుళున్న కన్నులు కది లిన్తూ వ్యసోనాతో “నృడ్‌ వై, క్యామేడ్‌” అంది. అమ్మ కూడా “గుడ్‌ వై” అని "సెలవు చెప్పింది-వస్తున్న నవ్వును ఆపుకుంటూ. “క్మామేడ్‌” అనుకుంది ఆమె మన సులో ఒకటికి సదిసార్ద “భగవంతుడా! జీవితం అంతా నీతో వుండే ఒక క్యామేడ్‌ సికు దొరికితే ఎంత బాగు!”

నగరం నుంచి వవ్చే (ప్రతివాళ్ళలోనూ ఆమెకో రకమైన చిన్నపిల్లల అషణం కనిపిస్తోంది "పెద్ద వయసు మనిషి గనుక ఆమె ఆ లకణాన్ని నవ్వుతో సరిపుచ్చుకుంటూందచి అందకూ బహుసరళ స్వభావులు జీవితాన్ని యెవిరించి పోరా డాలనే సత్సంకల్పం వున్నవాళ్ళ తమను గురించి (పత్యేక (శ్రద్ధ, గమనం లేని వాన్శు సమాజ కర్ధవ్యం కోసం ఉద్యమ వికాసంకోసం యేం చేయడానికయినా సిద్ధంగా వున్నవాళ్ళు

ఆమెకు యిష్పటికే జీవితాన్ని గురించి. చదాలమటుకు అర్థ 0 ఆవుతోంది, [ప్రజల జీవితాలలో దుఃఖం యెందుకు వుంది---అన్న విషయానికి వాస్స బాల మటుకు జవాబు కని పెట్టినట్లుగా అనిపిస్తుంది ఆమెకు, వాళ్ళ ఆలోచనలతో త్రల వూపుతూ అంగీకారం తెలపడం ఆమెకు అలవాటు అయిపోయింది. అయితే వాష్‌ యీ జీపతాన్ని తమ ఆదర్శానికి అనుగుణంగా తీర్చిదిద్ధగలరని అమెకు ఆని పించడం లేదు. గుండె లోళుల్లో యేదో అనుశూనం, శంక తొణికిప లాడుతోంది, (ప్రపంచంలోని పనివాళ్ళ నందరినీ ఒకటిగా సంఘటిత పరచడం అసాధ్యం. పతి వాడికీ తక్షణ కర్తవ్యం కడుపు నింవుకోవడమే. ఆకలిని కనీసర బారం రోజుల

అమ్మ 78 కయినా వాయిదా వేయడానికి ఎవరూ తయారుగా లేరు. (ప్రయోగాలు చేయడానికి ఎవరూ సిద్దంగాలేరు. (ప్రపంచ పౌరులందరూ సోదరులేననే నినాదం [ప్రతిబింబించే సమాజ నిర్మాణం ఎంతో దూరంలో వుంది _..అృందుకనే నగరం నుంచి వస్తున్న యీ గడ్డాల మీసాల పెద్దవాళ్ళుందరూ ఆమెకు ఆడుకుంటున్న చిన్నపిల్లల మోస్త రుగా అనిపిస్తున్నారు

అయితే వాళ్ళందరూ చక్కటి (శద్ధాభక్తులతో జీవితం గడుపుతున్నారు అందరికి మంచిని గురించే ఆలోచిస్తున్నారు. ఇతరులకు జ్ఞానబోధ చేయడంళలో ఎలాంటి. (శ్రమనయినా టఓరుస్తున్నారు. పావెల్‌ నడయాడుళతున్న రోజుల _నుంచి యింక వాడికి తన అండ అవసరం లేదనుకుంది. కాని యిప్పుడు వాడు చేయబూనుకున్న మహత్కార్యంలో తన సహకారం ఎంతయినా అవసరం అని పిస్తోంది ఆమెకు, ఫ్యాక్టరీకి సృకమంగా కరస్మతాలు, పుస్టకాలు తీనుకు వెళ్ళాలి. పట్టుబడ కుండా ఎన్నో సూక్ష్మ మార్గాలు వెదికి కనుక్కుంటూంది. ఘ్యెక్టరీ కాపలా వాళ్ళు, గూఢచారులు ...ఆమెను చూడటానికి అలవాటు పడిపోయి. యిప్పుడు ఆమెపట్ల యేమీ గమనమే వుంచడంలేదు. (పతిసారీ కరపత్రాలు మోసుకు వెళ్ళిన రోజుకు మరుసటి రోజుననే ఆమెను తణికి చేస్తున్నారు! ఇలా అనేకమార్లు జరిగింది. తన కేదో అవమానం జరిగిపోతున్నట్టుగా ఆమె నటించేది వాళ్ళ ముందు. చివరకు విజయగర్వంతో బయటకు నడిచేది! ఇదంకా ఒక ఆటగా తయారయింది--- వాళ్ళకూ, ఆమెకూ గూడా! నికొలైని ఫ్యాక్టరీలో తిరిగి పనికి తీనుకోలేదు. అందుదేత అతడు ఓ పాత వస్తువుల వ్యాపారి దగ్గర ఉద్యోగానికి చేరాడు, రెండు బక్క చిక్కిన గుజ్జాల మీద సామాన్లు ఒక చోటునుంచి మరో చోటుకు తరలించడం అతని పని! గుజ్జాల క శ్రీలు చేతపుచ్చుకుని తన పని తాను చేనుకుంటూ వ్యాపకంగా కనిపిస్తూ వుండేవాడు. అండీ స్నేహితులు అమ్మ యింట్లో కొత పుస్తకాలు చదవటానికి చేరి నప్పుడల్లా అతనూ వచ్చి కూర్చునేవాడు. ఒక గంట రెండు గంటలపాటు నిళ్ళ బ్రంగా ఏంటూ కూర్చునేవాడు. చదవడం అయిన తర్వాత యువకులు చర్చలలోనికి దిగేవాస్థ, నికాలై మటుకు చర్చలలో పాల్లొనేవాడుకాదు. అందరూ వెళ్ళిపోయిన తర్వాత ఆండడ్రితో తన సందేహాలు, (పశ్నలు చేబుతూ పుండేవాడు. “దీనికంతటికి ముఖ్య కారకుడు ఎవరు? జార్‌ చ(కవ _రేనా?”.... (10)

౯్క్వ అమ్మ “స్త్రేమంళుల సంగతి యేమిటి? వాళ్ళ బాధ్యత ఎంత?....” యులా-

ఆండీ వివరంగా సమాధానాలు చెప్పినా, బాధ్యత “ప్రజలదే అన్నట్లుగా

ళూపొందేది. నికాలైకి యిది రుచించదు. (పతిసారి నిరాశగా, అసంతృ్సపిగా _ వెళ్ళి 'శోయేవాడు యిక్కడనుంచి ఒక్కసారి మాతం యిలా స్పందించాడు.

“పజలదే తప్పు. వాళ్ళుదే వాధ్యత- కావచ్చును. మనం దయ, దాషిణ్యం అనేది లేకుండా జీవితాన్నంతా దున్నేసి కలుపు మొక్కలను యేరిపారవేయాలి!

రికార్డ్‌ గుమాస్తా ఐసే కూడా యిదే మాట అన్నాడు. ఒకసారి" ఆంది

"అమ్మ.

ఇద్దరూ కొంత సేపు మౌనంగా వున్నారు.

“సేనా”

“ఆవును, అతడే-చాలా చెడ్డవాడు. అందరిమీదా నిఘా వేస్తాడు, చాడూ యీ వీధిలో తిరగాడడం మొదలెట్టాడు. కిటికిలలోంచి తొంగి చూస్తాడు-”

“వాడు తెలివి తక్కువవాడు! అందుకని వాడిమీద చేయి చేసుకోనక్క ల్లేదు-” అన్నాడు ఆండ్రీ,

“నికొలై వెళ్ళిపోయిన తర్వాత “నాకు చాలా ఆదుర్దాగా వుంది. వాడు నిలు వెల్దా ఉడికిపోతున్నాడు. మాడిపోతున్నాడు....” అంది.

“అవునవును, ఐసేను గురించి వాడితో మాట్టాడగూడదు, ఐసే నిజంగానే గూఢచారి. అందుకోసం _పెశలుకూడా వనాలు చేసుకుంటున్నాడు, పాపం[” అన్నాడు య్యుకేనియన్‌. ”

“అవును వాడికి పోలీసుల రక్షణ ఉంది!”

అది సరే- నికాలై ఎప్పుడో ఒకప్పుడు వాడిని చావబాదుతాడు. చూడు, [పభుత్వం మా మనుషులను ఒకళ్ళకు మరొకళ్ళకు కాకుండా చేస్తోందో! నికొలై లాంటివాళ్ళు తమ తప్పులు ఆరయకుండా, ఓర్చు కోల్పోయి (ప్రవర్రిసే యేం అవు శుంది? నేల, నింగి రక్టంతో కలిసిపోతాయి," అన్నాడు “ఆండీ ఇకరువాత “వాళ్ళ (పతి ర క్షపు చుక్కలోనూ యితరుల కన్నీళ్ళు వున్నాయి!” అన్నాడు* అ,పెన కడుపుబ్బ నవ్వుతూ “అదే నిజం! ఆయితేనేం అన్నాడు.

ఒక 'సెలవుకోజు అమ్మ బజారు పనిమీద బయటకు “వెళ్ళి “తిరిగి యిరటికి వచ్చేసరికి లోపలనుంచి పావెల్‌ గొంతు ఏినిపింవింది. అమె ఆళ్చర్యంలో మునిగి పోయి ఒక్కక్షణం గుమ్మంలోనే నిలిచిపోయింది.

_ "అదుగో అమ్మ వచ్చేసింది" అన్నాడు య్యుకేనియన్‌,

అమ్మ "ర్‌ పావెల్‌ వెనక్కు. తిగిగి చూచాడు. ఆమెకు పాదాభివందనం చేశాడు, అతడి కనుకొలకులలో నీళ్ళ నిలిచాయి. ఆమెకు పదే పదే థాంక్స్‌ చెప్పసాగాడు.

“నేనేం చేశాను? నావల్ల యేమవుతుంది?”

“మా ఉద్యమానికి అండదండలుగా నిలిచావు, ఆంచకన్నా యింకేేం కావాలి? మమ్మల్ని అర్థం చేసుకోలేవేమో, అడ్డం తగులుకావేమోనని భయపడ్డాను. అలా కాకపోగా, ఎంతో సహాయం చేస్తున్నావు సానుభూతి చూప్పతున్నావు. అంతకన్నా _ యింకేం కొవాలి?” అన్నాడు పావెల్‌.

“ఆండ్రీ నాకు ఎన్నో విషయాలు తెలియ చెప్పాడు. ఎగోర్‌ కూడా! నీకు తెలుసా? అతను మా వూరివాడే!” అంది అమ్మ సమాధానంగా.

ఆండ్రీ “చూచావా? (పభుత్వం యేం చేసిందో! నేరస్థులను $&ంచకపోగా బాగా మేపి బలం యిచ్చి బయటకు సంపింవెంది!” అన్నాడు చిలిపిగా పావెల్‌ వంక చూస్తూ.

అమ్మ కూడా నవ్వింది. ఆమె హృదయం ఆనందంతో ఓలలాడుతోంది. ఈ ఆనందాన్ని ఆమె కలకాలం యిలాగే నిలుపుకోవాలని కోరుకుంటూంది.

వార్డెన్‌ నిన్ననే చెప్పాడు నన్ను యీ వేళ విడుదల చేస్తారని. అప్పటినుంచి నేను యేమీ తిననేలేదు ...నేను కలునుకున్న మొదటి మనిషి నిజోవ్‌ అతను ఫెడ్యాను గురించి ఏవరించాడు, వాడేమీ అధికంగా మాట్లాడి ఉద్యమానికి ఆటంకం కలిగించ లేదుగదా.... అన్నాడు. వాడు చక్కగా (ప్రవ ర్థిస్తున్నాడని భరోసొ యిజ్న్బోను,”

భోజన సమయంలో ఆండీ రైవిన్‌ గురించి చెప్పాడు.

“వాడిని ఆలా వెళ్ళనివ్వవలసింది కాదు వాడి బ్యురలో యేం లేదు.మననులో నిరాళ నింపుకున్నాడు--” అన్నాడు పావెల్‌* తరువాత వాళ్ళు మాట్లాడుకున్న విషయాలు అమ్మకు అంతగా అర్ధం కాలేదు.

“మనం ముక్కుకు సూటిగా వెళ్ళాలి. కుడి పక్కకు, ఎడమ పక్కకు దొర్ట కుడా, జ్యాగ త్త పడాలి!” అన్నాడు పావెళ్‌.

"స్తూటిగా జనంలోకి వెళ్ళిపోయి వాళ్శనందరినీ శత్రువులు చేసుకోవాలి-అంతే కదూ?” అన్నాడు అండీ ఎగతాళిగా.

పావెల్‌కు వీదదిక్కి అంటే- అత్యం లేదు. ఆండ్రీకి వాశ్శే అతీ ముఖ్యం, పావెల్‌ వికాసం తీసుకు రావడం గురించి పుస్తక పాండిత్యం అంతా ఉపయోగించి మాట్లాడుతాడు.

భోజనం అయినాక అండీ అన్నాడు: “పావెల్‌, సీవు కడుపారా భోజనం

76 అమ్మ చేకాపు. అయితే అన్నం బాగా నమిలి తినలేదు. గుట గుట మింగేశావు, ఇంకా నీ గొంతులోనే కొన్ని మెతుకులు అడ్డంపడి వున్నాయి, కనుక నీవు యిష్తుడు నీళ్ళతో బాగా పుక్కిలించితే మంచిది! "

“సరే. సీ వేళాకోళాలూ నువ్వూను--” అని పావెల్‌ నవ్వేకాడు.

అమ్మకూ యీ సరస సంభాషణలు " తమాషాగానే వున్నాయి, నవ్వేసి ఆనందించింది.

క్ష్‌

వసంతకాలం దాపవుతోంది. మంచు కరిగి ఫ్యాక్టరీ గొట్రాల మీది మురికి బొగ్గు భస్మం రోడ్డమీదకు పొకుతున్నాయి. (గ్రామం అంతా ఒకటే బురదమయం అయిపోతోంది. రోజు రోజుకు యీ కళ్మలం పెరుగుతోంది. పగటిపూట యింటి కప్పులమీంచి సీటిచుక్కలు ధారలు కడుతున్నాయి. గోడలన్నీ కొత్త రంగులు పులుముకుంటున్నాయి. రాతిసృ తెల్లటి మరకలు గాయం కురుప్పలలా కని పిస్తున్నాయి. అకాళంలో సూర్యుడు ఎక్కువసార్హు కనిపిస్తున్నాడు. వాగులు (పవా హాలు అపుతున్నాయి.

మే నెల ఒకటన్ట తేదీ ఉత్సవ సంరంభాలు |1పారంథం అవుతున్నాయి. ఫ్యాక్టరీలో కర్ధపత్రాల వితరణ ఎక్కువయింది. ఉద్యమంతో సంబంధంలేని, యువ కులు కూడా "సెలవు దినాన్ని బాగా గడపాలని ఆలోచనలు చేస్తున్నారు.

వ్యాసోష్కికోవ్‌ “మనం. దాగుడుమూతలు మానేసి బయట పడాలి!” అన్నాడు.

ఫెడాా మాజిన్‌ కూడా ఉత్సాహంగా వున్నాడు. కోయిలను పంజరంలో బంధించినట్టు నుంది అతని పరిస్థితి అతనూ, యాకోవ్‌ కలిసి తిరుగుతున్నారు. సములోవ్‌, వాసిలీగుసేవ్‌, (డగునోవ్‌.... యిం౮ అనేకమంది బాహాటంగా పోరాటం జరపాలని హెచ్చరికలు చేస్తున్నారు. అయితే పావెల్‌, యుక్రేనియన్‌, సోమోవ్‌ మళికొందరు యింకా సమయం ఆసన్నం కాలేదనే అభ్మిపాయంలో వున్నారు.

“'పస్తుత స్థితిగతులను మార్చడం చాలా- అవసరం, అంతకంటె ముందు నేనో కొత్త బూట్ల జత కొనుక్కోవాలి, చక్కని పాదరక్షలు లేకుండా మనం ముందుకు పోలేం, సమొలోవ్‌ చెప్పినట్టుగా యిప్పుడే బాహాటంగా పోరాటం సాగిం చడం మంచిదని నేను అనుకోవడంలేదు. , అంటూ ఎగోర్‌ తన సహజ రోరణిలో

అమ్మ 777 పసంగిస్తున్నాడు ,ఇతర దేళాలలో పనివాళ్ళు తమ జీవన విధానాన్ని ఎలా మార్చు కుంటున్నారో ఏవరించాడు. అమ్మకు అతను చెప్పే దేశదేశాల కధలు చక్కగా అనిపిస్తున్నాయి. [ప్రజలకు విరోధులు ఎవరో ఆమెకు తెలిసి వస్తోంది. వాళ్ళు తమక్షు అనుకూలత తగ్గిపోయినప్పుడు సామాన్య జనాన్ని జార్‌ చకవ్రి మీదకు ఉసి గొల్నారు, [ప్రజలు అతని అధికారాన్ని అంతం చేసన తరువాత, దానినీ తమ హస్త గతం చేసుకుని మామూలు [పజలను మళీ కంతల్లోనే తో సేస్తున్నారు. తిరుగబడిన వాళ్ళను, వందలు వేలమందిని నిర్దాక్షిణ్యంగా చంపివేస్తున్నారు.

ఒకసారి ఎగోర్‌ను గురించి మాట్టాడుతూ పావెల్‌ “చూచావా అండీ హృద యాలు బాధతో మరిగిపోతున్న వాళ్ళే బయటకు నవ్వుతూ వొస్యంగా మాట్లాడ గలరు!” అన్నాడు. య్యుకేనియన్‌ నిదానించి “ఆ మాపే నిజం అయితే రష్యా అంతా నవ్వులాటలళో శేరింతలు కొడుతూ వుంటుంది," అన్నాడు.

నటాషా మళ్ళీ వచ్చింది. ఆమె మరో నగరంలో జెయిల్లో వుండింది యిన్నాహృ ఆమెలో ఎక్కున మార్చు వచ్చినట్లు అనిపించలేదు అమ్మకు ఆమె సమక్షంలో యు[కేనియన్‌ మరింత హుషారుగా వుండడం మటుకు ఆమె [గహిం చింది,

సషెంకా వస్తోంది. ఏదో హడావిడి. ఉరుకులు, పరుగులు ఒకసారి పవెల్‌, ఆమె రహస్యంగా మాట్టాడుకోవడం గమనించింది అమ్మ, “ఈమారు జండా నీవే తీసుకు వెడతావా?" ఆంటూంది సష్నెంకా. అవునన్నాడు పావెల్‌. “అయితే మళ్ళీ జెయిల్‌ సిద్ధం.... యింకెపరికయినా యివ్వరాదూ ఆ పని? పావెల్‌ ఒప్పుకోలేదు. సష్నెంకా నింపాదిగా “దాగా ఆలోచించు. నీవూ. నభోడ్కా-మీరు యిద్దరే యిక్కడ బాగా పని చేయగలవాళ్ళు. స్వాతంత్యం కోసం యిక్కడెంత పని మిగిలిపోయి వుందో చూడు, ఈసారి నిన్ను-చాలా దూరం, చాలాకాలం సం పేస్తారు, పట్టుబడితే!" అంది, పావెల్‌ అంగీకరించలేదు. సషెంకా అసంతృ ప్రిగానే వెళ్శిపోవలని వచ్చింది.

అమ్మ గుండెలమీద కొత్ర బరువు చేరుకుంది. వాళ్ళా మాటలు అమెకు పూరిర్ణిగా అర్థం అయినాయి అనుకోవటానికి లేదు.కాని యేదో కీడు మూడబోతోంది, అమె అకాశం వంక చూస్తూ వుండిపోయింది.

“ఇ'సే విషయం యేం చేద్దాం” అనడిగాడు యుకేనియన్‌-

“అరని [1పణాళికను ఆపుచేయమందాం” అన్నాడు పావెల్‌,

“అయితే అతనే అధికారులకు అప్పగిస్తాడు మనను”

౯7% అమ్మ తరువాత అమ్మ అడిగింది. పావెల్‌ను మే ఒకటవ తేదీసీవు యేం చేయబోకున్నావని' అతను నవ్వి “జండా ఎత్తుకు తిరుగుతాను. ఊరేగింపుకు మొదట్లో వుండేది నేనే! నన్ను మళ్ళీ జెయిట్లోకి తోస్తారు. యీ నేరానికి! అన్నాడు.

అమ్మ కళ్ళు మండుతున్నాయి. ఏదో ఆసమాధానం, “నేనే చేయాలి ఈ పని. నాకు అదే తృప్రి. నన్ను అడ్డగించకు-” అన్నాడు పావెల్‌.

“*నేనేషమీ ఆనడంలేదు.” అంది ఆమె. పావెల్‌ ఆమె కళ్ళల్లోకి గుచ్చి చూస్తూ “నీవేం దిగులు పడకూడదు. మాతృమూలర్ధివి నువ్వ. గర్వపడాలి!” అన్నాడు. ఆమెకు యేడవాలని వుంది. కాని కన్నీవ కొడుకు చూడగూడదు.

ఆండీ ఆతన్ని మందలించాడు, తల్లితోను....సషెంకాతోను యీ నివరా అన్నీ ఎందుకు చెప్పావు? వాళ్ళనెందుకు దుఃఖపరుస్తావు--అని. పావెల్‌ దృడ, నిశ్చయం విని “సీవే నాయకుడివిలే! ధీరోదాత్తుదవుతే!” అన్నాడు సగం ఎగతాళగాం

పావెల్‌ తల్లి దగ్గరకు వచ్చి "నన్ను కమించు అమ్మా, నేను యింకా పసి వాడిన్మి తెలివి తక్కువ వాడిని!” అన్నాడు.

అమ్మ అతని తల నిమురుతూ “నన్ను బాధించకు. భగవంతుడు నీకు మేలు చేస్తాడు నీ యిష్టం వచ్చినట్లు చేయి. కాని నా హృదయ మటుకు గాయ పరచకు. ఏ తల్లి అయినా.కొడుకు కష్టాన్ని చూచి యేడనకుండా యెలా వుండగలదు?., నాకు మీరందరూ ప్యుత, సమానులే మిమ్మల్ని చూవి నేశు గాక యింకెవరు దుఃఖి స్తారు ఆంది.

య్యుక్రేనియన్‌ కాళ్ళు బారచాపుకుని నేల మీద కూర్చుని టీ తాగుతున్నాడు; అమ్మ తలుపు దగ్గర నిలబడింది. తల్లిని, కొడుకునూ చూస్తూ అగ్మడీ “మీరు చాలా మంచివాళ్టు. ఎంతో మంచివాళ్ట!” అన్నాడు, పావెల్‌ ముందుకు జరిగి అశని చేయి - పట్టుకున్నాడు. “నా చెయ్యి లాగకు. వదిలేళావంటే పడిపోతాను....” అన్నాడు-+ ఆండీ. ఇద్ధరూ ఆప్యాయంగా కౌగలించుకున్నారు:

ఆమ్మ కళ్ళు వెంట నీళ్ళు కారాయి, ఈసారి ఆనంద భాష్టాలు, “ఆడ వాళ్ళుకు యేడవడం అంటే యిష్టం, దుఃఖం వచ్చినా, సంతోవం శలిగినా చేసేది ఒక్క టే; యేడుప్తు” ఆంది.

“మనమూ జీవితంలోని "శ్రీమంత స్థితిని చనిచూచాం యిప్పుడు. మానవత, (వేమ, ఆప్యాయత కలిసికట్టుగా మూ ర్రీభవించాయి. మన మధ్య. మనకు మంచి జరుగుతుంది” అన్నాడు ఆండ్రీ, “అవును” అన్నాడు పావెల్‌ తల్లి వంక చూస్తూ,

ఆమ్మ 79

“ఇప్పుడు ఆదంతా వేరు వేరు. దుఃఖం వేరు సంతోషం వేరు. నాకు మాటల్లో చెప్పడం ఎలానో తెలిసి రావడం లేదు” అంది అమ్మ.

య్యుక్రేనియన్‌ గంభీరంగా యిలా అన్నాడు. “అది అంతే! ఎందుకంటే "జీవితంలో ఒక కొత్త హృదయం రూపు కట్టుకుంటూంది. అది మనలో ఎదగటానికి [1ప్రయత్నిస్తోంది. అన్ని హృదయాలూ దురాశతో, అసూయతో, అబద్ధాలతో నిండి పోయి కుళ్ళు కంపు కొడుతున్నాయి. జనం అందరూ వ్యాధిగస్తులయిపోయారు. “వాళ్ళకు బతుకంటే భయం బయలుదేరింది చీకట్లో చిందులు తొక్కుతున్నారు. (పతివాడికీ తన బాధలే బాగా తెలుస్తాయి. ఇదుగో యిప్పుడు ఓ కొత్త మనిషి వస్తు న్నాడు. తార్కికమయిన వెలుగు తనతో తీసుకు వస్తూ అందరినీ యథాతధంగా చూచి కొత్త జీవితం వయిపు మొగ్గు చూపమని అదేశిస్తున్నాడు. అతని పిలుపుతో బాధాత ప్రమయిన హృదయాలన్నీ ఒకటి అవుతాయి. అన్ని హృదయాలూ ఒక్క టిగా మారుమోగుతాయి. “*దేశదేకాల (ప్రజలారా! వసుధంతా ఒకటే కుటుంబం! జీవితానికి తల్లి ఆత్మీయత, పేమ! అసహ్యం, అసహనం కాదు ,“" అని మారు మోగుతున్నాయి ఆ బంగారు మాటలు. ఈ సందేశం [ప్రపంచం ఆంతటా వినవస్తోంది.”

“అవును, "నాకూ వినపడుతోంది” అన్నాడు పావెల్‌,

తల్లి పెదవులు బిగించుకుని యేడుపు దిగమింగుకుంటూంది.

“నడుస్తున్నా, పడుకున్నా ఎప్పుడూ యీ మాటలే నా చెవుల్లో మారుమోగు తున్నాయి. మానవ హృదయంళో నవీన భాస్కరుడు ఉదయిస్తున్నాడు. ”

పావెల్‌ లేచాడు చేయి ఎత్తాడు. ఏదో చెప్పబోయాడు. అమ్మ అతని రెండో చెయ్యి అంది పుచ్చుకుని “మాట్లాడకు, ఆతన్ని చెప్పనీ- అంతా” అని నింపా 'దిగా అంది,

య్యుక్రేనియన్‌ ఆదే గంభీర కంరంతో చెప్పుకుంటూ పోతున్నారు,

“మీక్సు తైలుసునో లేదో, [ప్రపంచ (ప్రజలకు యింకా యెన్నో కష్టాలు రాసి వున్నాయి. దురాశాపరులయినవారు వారి రక్ష్మ్రసావం కళ్ళ చూస్తారు. అందరి దుఃఖం, రక్షం....అంతా నా హృదయంలో వుంది. నేను యిప్పటికే శ్రీమంతుడినై పోయాను; బంగారు కిరణాల నక్షతం లాగ! నేను అంతటినీ సపహిస్తాను, భరి స్తాను. నాలోని సంతోషాన్ని, ఆనందాన్ని ఎవరూ. చెల్లోచెదరు. చేయలేరు. ఈ సంతోషంలోప్రపగచానికి కావలసినంత బలమూ, గూడు కట్టుకు వుంది.”

టీ:తొగుతూ, బల్లి చుట్టూ కూర్చుని అర్థర్యతి వరకు గడిపారు. జీవితాన్ని గురించి, (ప్రజలను గురించి, భవితవ్యాన్ని గురించి తనివితీరా కబుర్లు చెప్పు కున్నారు, "

80 అమ్మ (౮

ఏదయినా అలోచన తనకు ఆర్ధం అయిందని పిలచినప్పుడు పూర్వ అను భవంతో పోల్చి సరిచూచుకుంటుంది అమ్మ. ఆమెకు పూర్వం ఎప్పుడో తండి అన్న

మాటలు మదిలో మెదిలాయి,

“ఎందుకలా ముఖం మాడ్చుకుంటావు? నిన్ను 'పెళ్ళాడతాడని జక మగ వాడు ముందుకు వచ్చాడు. లక్షణంగా పెళ్ళి చేసుకో, (పతి పిల్లా యెప్పుడో ఒకప్పుడు పెళ్ళాడి తీరవలసిందే; సీక్ళాడి తీరవలనిందే! పిల్లలు ఛలిదం(డులకు బరువే!”

రానున్న దురదృష్టం దిగమింగుకుంది ఆమె,

మరునాడు పావెల్‌, ఆండ్రీ పనిలోకి వెళ్ళిపోయిన తరువాత కొర్సునోవా తలుపుతట్టి “వేగిరం రా ఐసే చనిపోయాడు. హత్య! అంది.

“ఐసేని హత్య చేకారా? ఎవరు?” అంది నిర్దాంతపోయి అమ్మం

“చంపినవాడు ఎదురుగా కూర్చుని వుంటాడా మనమంతా చూడటానికి అంటూ మార్యా దారిలో చెప్పింది, “యిప్పుడు మళ్ళీ హంతకుడి కోసం వెదుకుతూ యిల్లిల్లూ సోదాలు చేస్తారు. ర్యాతి. మీ కు్కురాళ్ళు యింట్లోనే వుండడం మంచి దయింది. నేను సొవ్యం చెప్పగలను, ఆ విషయానికి వస్తే.”

ఐసే గూఢచారి పని చేస్తున్నాడు గనుక మీ ఉద్యమంలో వాశ్ళే ఎవరో అత డిని చంపి వుంటారని వాళ్ళకు అనుమానం రాకపోదు--అంది మార్యా.

ఫ్యాక్టరీ గోడకు దగ్గరగా జనం గుంపుగూడి వున్నారు. అందులో చాలా మంది ఆడవాషృన్నారు, పిల్లలున్నారు. ఐసే ఓ గుంజకు ఆనుకుని పడి వున్నాడు, తల కుడి భుజం మీదుగా జరిగి వుంది. కుడి చేయి పాంట్‌ పాకెట్లో వుంది. ఎడమ చేతి వేళ్ళు మట్టిలో కూరుకుని వున్నాయి. ఒక కన్ను తెరుచుకునే వుంది. నోరు విప్పుకుని వున్నాడు. నిర్దాంత పోయినట్టు అమ్మ గాఢంగా నిట్టూర్చింది యీ దృశ్యం చూచి, బతికి వున్నప్పుడు వీడంచే అసహ్యమే. కాని యిప్పుడు మాతం ఆమె హృదయం జాలితో నిండిపోయింది.

“ఎక్కడా రక్టపు మరకలు లేవు అంటే మొదటి దెబ్బకే రా అన్నాడన్న మాట!” అన్నారు ఎవరో రహస్యంగా, ఓ లావుపాటి ఆడమనివ్ని, దగ్గరున్న స్టోల్రీ నుతో “వాడు యింకా బతికి వున్నాడేమో!” అంది. పోలీసు ఆమెను నిదిలించి కొట్టాడు.

అమ్మ 81

“డాక్టర్‌ వచ్చి చూచి చనిపోయాడని చెప్పాడు , ” అని ఎవరో ఆ ముస లామెకు చెప్పారు. మంచి కాస్రి జరిగింది ...అని ఎవరో ఎగతాళిగా నవ్వారు. పోలీసు “ఎవరా మాట అంటున్నది*ో అని దుమికాడు ముందుకు. జనం పారి పోవడం మొదలెట్టారు.

అమ్మ కూడా యింటికి వచ్చేసింది

హెవెల్‌, ఆండ్రీ యింటికి వచ్చాక ఆఅమ్మ అడిగిన మొదటి (పళ్న : “*జస్నేని చంపినందుకు ఎవరినయినా అరెస్ట్‌ చేకారా లేదా యింకా”

“మేమేం ఏనలేదు ఆ సమాచారం” అన్నాడు యు(కేనియన్‌.

పావెల్‌ గంభీరంగా అమ్మ ముఖంలోనికి చూస్తూ “దాన్ని గురించి యెవరూ అనుకోవడం లేదు. వాడు నిన్న సాయం[తం నదీ తీరంలో తిరిగి రావటానికి వెళ్ళా డట. ఇంటికి తిరిగిరానే లేదుట!" అన్నాడు,

*నేన్సు చూచాను వాడు అక్కడ పడివున్న తీరు! ఏ _సంభానికో కొట్టుకుని పడిపోయినట్టున్నాడు = " అంది అమ్మ.

భోజన సమయంలో ఉన్నట్టుండి పావెల్‌ “ఆదే. నాకు అర్థం కాదు!” అన్నాడు.

“ఏమిటది?” అనడిగాడు యు(కేనియన్‌*

“రెండి కోసం జంతు హింస చేయడం తప్పు. వినోదం కోసం వేటాడడం తప్పు! జనాన్ని పీల్చుకు తినే మనుషుల్ని చంపటానికి నేనూ సిద్ధమే. కాని ఎఐసే లాంటి నిర్చాగ్యుడిని, ఎందుకూ పనికిమాలిన వాడిని ఎవరు చంపారబ్బా?ొ

“వాడు పకళువు"”

“అవును”

“మన నెత్తురు చుక్కకోసం వచ్చే దోమను చంపేస్తాము"

“ఆ సంగతి కాదు. చంపడమే అసలు దుస్పహం అయిన పని!”

“మనమేం చేయగలం?” అన్నాడు ఆండ్రీ భుజాలు ఎగరేన్తూ.

చాలాసేపు గడిచాక పావెల్‌ “అలాంటి వాడిని నువ్వు చంపగలవా? అనడిగాడు.

“నా మటుకు నేను-ఓ సజీవ పదార్థాన్ని ముట్టుకోను. కాని ఉద్యమంకోసం అవసరం అయ్రితే నా స్వంత కొడుకునయినా చంపేస్తాను ..” అన్నాడు అండీ.

తల్పి ఉస్సూరుమని నిట్టూర్చింది.

“మరో మార్గం లేదు. మన జీవితమే అటువంటిది!”

౧ 11]

ఓఏ అమ్మ

*ఆవును...,మన జీవితం అటువంటిదే” అన్నాడు పావెల్‌ కూడా.

ఉన్నట్టుండి ఉద్యేగ పూరితుడు అయ్యాడు ఆండ్రీ. లేచి అటుయిటు పచార్లు జేస్తూ ఉపన్యాస ధోరణిలో యిలా అన్నాడు.

కడ్హ్యాక్కాసారి. తోటి మనిషిని ఆసహ్యించుకోవలని వస్తుంది. మానవ పురోగతికి యిటువంటి పని అవసరం కావచ్చును. డబ్బు కోసం, గౌరవ మర్యాదల కోసం మనుషులను అమ్ముకునేవాళ్ళను నాశనం చేయవలని వస్తుంది. అలా చేయ కేకపోతే మనను మనం విధ్వంసం చేసుకున్నట్లు అవుతుంది. యజమానులు ఉన్నారు. వాసు సిపాయిలను, సైన్యాన్ని, ఉరితీ సేవాళ్ళను, తైళ్ళను, శీకాగారాలను పెట్టు కుని తమ భద్రతను, (ప్రశాంతతను సాధిస్తూ వుంటారు, వాళ్ళు అధికాచాన్ని నేను హా స్టగతం చేసుకున్నప్పుడు నేను మ్యాతం చేయవలసిన పని యేమిటి? నేనూ ఆలాగే (ప్రవర్థిప్తాను, సందేహం లేదు మనను మూకుమ్మడిగా చం పేస్తున్నారు* అచే నాకు హక్కును కల్నిస్తోంది, వాళస్థి మనిషిని-నాకము చేరువగా వచ్చినవాడిని, సంఘ పురోగతికి అడ్డుగా నిలుచున్నవాడినీ చంసీపాలేసేందుకు,.. తార్కికంగా ముంచే. అయితే నేను తర్కాన్ని ఇశ్రయించను మన రక్తం చక్కగా (పసరిం చిన ష్యేతంలోనే సత్యం సాఇజుళ్కరిస్తుంది. డీనినల్ల యేదన్నా పాపం సం[కమిస్తుం దంటే అందుకు నేను సిద్దంగా వున్నాను. అవసరం ఆయితే చంపటానికి జంకను నేను! నా వ్యక్తిగత ఉద్ధేశ్యం చెబుతున్నాను. గుర్తుంచుకోండి. నా నేరం నాతోనే సమనిఫోతుంది. అడి భవిష్యత్తుమీద తీరని మచ్చగా శయారనదు. అరి నన్నే కళ్లి కుడుపుళుంది తప్ప యిళరులను లేమీ చేయదు న

ంగదిటో అటు యిటు పచార్లు చేస్తున్నాడు అతడు. తన దారికి అడ్డు వస్తున్న వాటినన్నిటిని గాలిలోనే తెంపి పొరేస్తున్నాడు. అమ్మ అతనీవంక అతి అదుర్షాగా చూస్తోంది. అతనీకి యేదో అయింది. అతను ఆ బాధలో యిలా ఉద్వేగపడు చున్నాడు వ్యాసోష్కికోవ్‌ ఐసేను చంసివుండకపోచే పాపెల్‌ మనుషులెవరో ఆ పన్సి ఛస్పకుండా చేసివృండేవా శ్ళేననిపేంచింది ఆమెకు అంధ్రీ యింకా ళన ఉపన్యాసం సాగిస్తూనే వున్నాడు,

“నీ పృఠోగమనంలో ఒక్కొక్కసారి సేకు సీనే వ్యతిరేకంగా. (ప్రవర్రించ వలని వస్తుంది. హృదయాన్ని ఆత్మను విసర్థించవలని వన్తుంది, ఉద్యమం కోసం సమ ఫ్రం సమర్పించుకోవడం, (ప్రాణాలు యివ్వడం-యిదంచా తేలికే. ఆయితే ఇంత కన్నా అమూల్యమైనది యేమయినా యివ్వాలి. అప్పుడు సత్యానికి చేరువ అవ్వకాము. మనుషులు ఒకళ్ళనొకళ్ళు ఇఉప్వాయంగా ఆల్మియంగాచూచుకునే నోజాటు వస్తాయ్యి

అమ్మ వ! మనుషులు స్వేచ్చగా భూమిై నయాడిగలుగుతారు. వాళ్ళ హృదయాలు నివ్మ ల్మషంగా వుంటాయి. వాటిలో ఆఘాయ, ద్వేషం యిలాంటివి ఉండవు, మానవాళి అంతా యెలాంటి మచ్చ లేకుండా వుంటుంది. హృదయము తర్కము యేకమయి పోతాయి, అప్పుడు జీవితం గొప్ప సేవాకైంకర్యంగా రూపొందుతుంది మనుషులకు; అతడి ప్యాతత పెరుగుతుంది, మన్నన ఆకాళమంత ఎదుగుతుంది. "స్వేచ్చ వున్న వాళ్ళులోనే అన్న సుగుణాలు, సుకిర్తులు స్తావరించుకుంటాయి. అలాంటి జీవితం గడుపుతున్నవాశ్ళే నిజంగా గొప్పవాళ్ళు --కనుక, యిటువంటి జీవిత గమనంకోసం నేను ఏమయినా చేస్తాను హృదయాన్ని చీల్చి వెలికితీని ఆవసరం అయికేనా పాదాఅతోనే తొక్కేస్తాను....”

ఆతని ముఖం వణుకుతోంది నేత్రాలు ఆ(శ్రువులు వర్షిస్తున్నాయి.

పావెల్‌ తలఎ్రి చూచాడు. పాలిపోయిన ముఖంతో నిళాల న్మేతాలతో అతని వంక తేరిపార చూస్తున్నాడు ఏదో జరగబోతోంది యిప్పుడు అస్న ఉత్సుకతతో అమ్మ ఆతురతగా కూర్చుంది.

పావెల్‌ బహు నిదానంగా “ఏమయింది సీకు, ఆండీ" అనడిగాడుం

యు[కేనియన్‌ తల ఆడించాడు ఫిడేలు తీగలాగ శరీరాన్ని వంచాడు, అమ్మవంక చూస్తూ “ఐ'సేను నేనే కొట్టాను!” అన్నాడు,

ఆమె లేచి గబగవా అతని దగ్గరకు నడిచింది. అతని చేతులు పట్టుకుంది. అతను విడిపించుకోవాలని చూచాడుగాని ఆమె గట్టిగా అతని చేతిని పట్టుకుని వుండి పోయి నిదానంగా “ఓహ్‌! మరేం బెంగపడకు, హైరానా అయిపోకు ఎంత ఘోరం జరిగింది, ఎంత కుంగిపోతున్నావు!” అంది.

“ఉండు అన్మా, అదంతా ఎలా జరిగిపోయిందో చెబుతాను,” అన్నాడు యు[కేనియన్‌. కళ్ళ నీళ్ళు కారిపోతూ వుండగా “ఆదేం చెస్పనక్కరకేదు. అదంతా దేవుడు చూచుకుంటాడు మనమేం దిగులు పడనక్కరలేదు” ఆంది పావెల్‌ కూడా కళ్ళు నీళ్ళతో నిండిపోగా ముందుకు నడచి వచ్చాడు. వింతకొలిపే నవ్వు పెదాల మీద ము[దితమై వుంది,

“అం్యడీ! నాతో కరచాలనం చేయి. నిన్ను అభినందించాలని అనిపిస్తోంది నాకు నీవు ఎంతగా అతలా కుతలం ఆయిపోతున్నావో నేను గమనించగలను!” అన్నాడు.

య్యుక్రేనియన్‌ వాళ్ళువంక చూడకుండానే “ఆగండి!” అన్నాడు.

“ఆయితే ఐ'సేను నువ్వే చంపానంటావా? కాదు గదూ? నా కళ్ళతో నేనే

84 అమ్మ చూచినా యిలా జరుగుతుందని నమ్మను--” అన్నది అమ్మ.

“అవును ఆండీ. అమ్మ చెబుశున్నదే సరి. మనను మించినది ఈ విషయం” అన్నాడు పావెల్‌,

య్యుక్రేనియన్‌ తాపీగా చెప్పుకుపోయాడు. “అసలు అలా చేద్దామని అనుకోనే లేదు నేను. మనం యిద్దరం నడిచి వెడుతున్నాం. నీవు చాల ముందుకు వైళ్ళి పోయావు. ఇవాన్‌ గుసేవ్‌లో మాట్టాడుతూ నేను నిలబడిపోయి వెనకఐడిపోయాను. ఐసే ఓ సందు మలుపులో మాకు ఎదురుగా వచ్చాడు. వంకర నవ్వు నవ్వాడు, ఇవాన్‌ వెళ్ళిపోయాడు. నేను ప్యాక్టరీవెపే నడుస్తున్నాను. ఐసే నా సరసనే వస్తు న్నాడు....ఆ కుక్కలాగ నన్ను యింతవరకు యెనరూ అఆఅనమానపరచలేదు, నాతో ఆసహ్యంగా మాట్లాడలేదు లం

అమ్మ [పపయత్న పూర్వకంగా ఆంీని ఒక కుర్చీలో కూలవేసింది.

“అతను ఏమేమో వాగడం ఆరంభించాడు. మన పేర్లన్నీ పోలీసు రికార్డు లలో ఉన్నాయనీ, మన సంగతి తనకు పూర్థిగా తెలుసుననీ! మే ఒకటో తారీకుకు ముందే మనను పట్టుకుపోఠారని అన్నాడు. నేను నవ్వాను. లోపల రక్తం ఉడికి పోతూ వుంది. ఆతడు యింకా ఏవేవో వాగుతూ-నేను చాలా తెలివయినవాడిననీ అయుతే నేను నడుస్తున్న మార్గం సరయినది కాదనీ అన్నాడు. నేను [ప్రభుత్వ సేవ కుడుగా చేరితే బాగుంటుందన్నాడు....అంతకంటే నా ముఖం బద్దలు బద్దలు చేసినా నాకంత కోపం వచ్చి వుండేది కాదు. నేను భరించలేకపోయాను. చేయి వెనక్కు తిప్పి వాడినో దెబ్బవేసి వెనక్కు. నెట్టాను. తరువాత వాడు ఏమయినవాడో కూడా నేను గమనించలేదు, నా దారిన నేను నడుచుకుంటూ వెళ్ళిపోయాను. ఆతడు కింద పడిపోయాడు. నోరు మూతపడింది. నేను యింతకంచి యింకేదో జరుగు తుందని అనుకోనేలేదు. ముందుకు నడిచిపోయాను, పనిలో వుండగా యితరులు చెప్పుకోవడం విన్నాను--ఎవరో ఐసేను చంపివేశారని. అప్పటినుంచీ ఏ పనీ చేయ

_బుద్ది కాలేదు నాకు, మనను మనసులో లేదు ...నా జీవితంలోంచి యీ మచ్చను యెన్నటికి తుడిచివేయలేననుకుంటాను. నేనేదో తప్పు చేకాననీ, నేరం చేశానని అను కోవడంలేదు నేను కాని ఏదో వినుగుదల. చికాకు. అసహ్యం నన్ను ఆవరించు కుంటున్నాయి. అయితే యిదంతా నాతో తీసుకుపోనక్క ర్లేద నుకుంటాను .. అతన్ని చావవాదింది నేనేనని చెప్పటానికి నాకేం జంకు, సంశయం లేదు, కాని అలా చెప్పడం సిగ్గుమాలిన పని అవుతుంది. అంత చిన్న పనికి జైలుకు వెళ్ళడం నాకు యిష్టం తేదు. ఇంకెవరిమీదయినా నేరం మోపబడి, వాళ్ళు అనవసరంగా శిక్షకు గురి అవ

అమ్మ ర8క్‌ బోయే స్థితినన్లే ఆప్పుడు “కన్‌ ఫెషన్‌” యిస్తానేమో. లేకపోతే. నేను మిన్నకుండి పోఠాను. నా దారిని నేను పనిచేనుకుంటూ పోతాను..."

ఫ్యాక్టరీ కూత వినిపించింది. “ఇవాళ పనికి వెళ్ళను” అన్నాడు ఆంజీ, పావెల్‌ తాను కూడా వెళ్ళనన్నా డు. ఆండీ స్నానానికి వెళ్శాడు, అమ్మ, పావెల్‌తో “చంపడం నేరమే కావచ్చును. కాని ఆండీ నేరస్తుడని నా మనను అంగీకరించడం లేదు. ఐసే స్టితి తలుచుకుంటే జాలి అనిపిస్తున్నమాట నిజమే, ఆయినా ఆంీని నిందించలేను-.-” అంది,

పావెల్‌ సమాధానంగా “జీవితం అంటే యిదేనన్నమాట. నీకు చేయాలి అని పించని పనులు చేయవలసి వస్తుంది! అలాంటి అతి సామాన్య వేగులవాడిని చంపి నందుకు ఆండ్రీ పరితపిస్తున్నాడు, అసహ్యించుకుంటున్నాడు. అంతే! మనలాంటి మనిషే అయితేనేం? మనకు, మన ఉద్యమానికి వ్యతిరేకి .. అనుకోకుండా ఓ మని షిని చంపాడు! వాళ్ళమాదిరి [పణాళిక వేసి, వేడుకకోసం వేలాదిమందిని చంపడం కాదు యిది! వాళ్ళు బయటి శ్యతువులతో పోరాడతారు, మనం మటుకు అంతళ్ళ (కువుల సంగతి చూచుకోవాలి!” అంటూ చెప్పుకుపోయాడు.

అమ్మ అంతా జ్మాగత్తగా వింటూంది, ఆమెకు తన హృదయాన్ని కొడుకు హృదయంలో కలిపివేయాలనీ, కాను కరిగి అతనిలో చేరిపోవాలనీ అనిపిస్తోంది, ఊపిరి దిగడీసుకుంటూ “ఆగు! పాషా! కొస్త ఆగు, నేను మానవమాకురాలిని, అర్ధం చేనుకోనీ!” అంది. బయట ఏదో చప్పుడు అయింది. ఎవరో వన్తున్న అలికిడి, పావెల్‌ నింపాదిగా “అండీ కోసం పోలీనులు వస్తున్నారు” అని గొణిగాడు. “నాకేం తెలియదు, తెలియదుగాక తెలియదు, హారి భగవంతుడా!” అని నిట్టూ ర్చింది అమ్మ,

కే?

తలుపు మెల్లగా తెరుచుకుంది. రైవిన్‌ నవ్వుతూ ప్రవేశించాడు,

“కులాసాగా వున్నావా పావెల్‌, అయితే నిన్ను వదిలేకారన్నమాట. ఎలా వున్నావు నిలోనా!” అనడిగాడు లై విన్‌ నవ్వుతూ. గదంతా పరికిన్తూ “వుస్తకాలు ఎక్కు వయిపోతున్నాయి. నిజానికి పుస్తకాలే అళ్వర్యం, సందేహం లేదు. సరే, ఎలా ఉన్నారో చెప్పండి" అన్నాడు.

“ఆంతా కులాసా.”

86 అమ్మ

“టీ తీనుకుంటావా?ొ అనడిగింది అమ్మ.

టీ రీనుకుంటాను వోడ్కా కూడా కాగుఠాను- శినడానీకి యేమన్నా యముల్చినొ నేను సిద్ధమే. మమ్మల్నందర్నీ మళ్ళీ చూడగలగడం నాకెంతో అనం దంగా నవృంది ”

హైవెల్‌ అతనికి ఎదురుగా కూర్చుంటూ “ఎలా వున్నావు, మైకేల్‌ ఇవనిచ్‌)” అనడిగాడు.

“ఫరవాలేదు, దాగానే వున్నాను. ఎడిక-గెయేవ్‌ [గ్రామంలో స్థిరపడ్డాను యిప్పుడు. ఆ పేరు ఏన్నారా యెప్పుడేనా? చిన్న (గ్రామం, చక్కనిది. సంవత్స రొనికి రెండు సబితలు జరుగుతాయి, రెండువేల జనాభా వుంటారు ఆ (గ్రానుంలొో, (గ్రామస్తులు బహు దుర్మార్గులు!భూమీ యేమీ లేదు కౌలుకు యిచ్చేస్తారు పెద్దఎత్తున,”

“గానుస్టులతో మాట్టాడుతూ వుంటావా?”

“నోరు మూసుకు కూర్చునే రకం కాదుగదా నేను! సీ కరష్మతాలు అన్నీ నా దగ్గర వున్నాయి. ఇక్కడ నుంచే తీనుకు వెళ్ళాను. మొత్తం ముప్పయి నాలుగు అయితే నా ప్రచారం మటుకు బై బిల్‌ ఆధారంగానే కౌనసాగిస్తాను. అడి గనర్న మెంటు పుస్తకం గడా! అందులో అనేక నిషయాలు పుంటాయి .. సకతే, అదలా వుంచు. నేనిప్పుడు నీ దగ్గరకు వచ్చిన కారణం ..నాథ యింకా కొన్ని పు సకాలు కావాలి ఎఫిమ్‌ కూడా వచ్చాడు నాతో, తారు తోలుకుపోతున్నాం, మిమ్మల్ని చూద్దామని దారిలో అగాం, ఎనిమ్‌ రావటానికి ముండే నీ ప్వస్రకాలు కట్టగట్టి నాకు యివ్వు, అతనికి తెలియడం అంత మంచిది కడు”

“అమ్మా, నువ్వు వెళ్ళి పుస్తకాలు తీసుకురా. ఏమేం యిన్నాలో వాళ శు తెలుసులే, ర్రై తులకు పనికి వచ్చేవి యిస్తారు" అన్నాడు పావల్‌,

*టి తయారవుతోంది. అవగానే వెడకాను" అంది అమ్మ,

“నువ్వు కూడా ఉద్యమంలో చేరాతా? నిలోనా*ొ అనడిగాడు కెవిన్‌ *4 ప కాల కోసం చాలామంది. కాచుకుని వున్నారు మా వూళ్ళో ఒక ఇడి పంతులు వున్నాడు ఆయవ వల్లనే వుస్టజలంపే రుచి యేర్చ్పడింది, ఓ సంళులమ్మ కూడా వుంది ఊరికి నాలుగు మైళ్ళు దూరంలో, [పభుత్వానికి వ్యతిరేకమషయిన ప్ప సకాలు తీసుకోరు వాళ్ళు చభయం- నాకు మాతం సిషేధించిన సృ స్రకాలే కావాలి. సూటిగా వాడిగా వుండాలి అవి, పుస్తకాల మభ్య వీటిని దోపి సరఫరా చేస్తాను. షోలీనులు పట్టుకున్న యా పనీ పంతులుగార్లే చేన్తూన్నారనుకుంటాను. నేన్స రికామీగా వుండి

తాను.

అమ్మ 87

“మూడటానికి ఎలుగుబంటిలా వున్నాడు కాని తోడేలు బుద్ధి!ో* అనుకుంది అమ్మ. “సకే నీకు పుస్రకాలు యిస్తాంలే కాని నీవు చేస్తున్న పని మ్యాతం మంచిది కాదు” అన్నాడు పావెల్‌ గదిలో పచార్లు చేస్తూ సాలోచనగా.

“ఏముంది యిందులో కాని పని?” అన్నాడు ఆశ్చర్యపోయి కై విన్‌

“నీవు చేస్తున్న పనికి నీవే బాధ్యత తీసుకోవాలి అంతేగాని జవాబుదారీ యితరులమీదకు నెట్టివేయడం కాని పని!” అన్నాడు పావెల్‌.

“నాకు అర్థంకాలేదు సవ అంటున్నది!”

షావెల్త్‌ రై బిన్‌ ముందు నిటారుగా నిలబడి “పంతుళ్ళను ఉద్యోగంనుంచి తాలగెస్తే వాళ్ళను జై ళ్ళతో కూడా తోస్తారు గదూ! కాని పుస్తకాలు పంచుతున్నది నిజా నికి నువ్వు, శిక్ష మాతం వాళ్ళకా? నివానికి జయిలుకు వెళ్ళవలనినవాడి ఏ నువ్వు!” అన్నాడు.

“భలే తమాషాగా చెబుత్తున్నావే? నన్ను ఎవరు అనుమానిస్తారు? ఓ మూల పడివున్న బీద ర్లైతును నాకి సంగతులన్నీ యెలా తెలుస్తాయి. నాకు సంబంధం వున్నదని ఎవరూ అనుకోరు. పు స్రకాలన్నీ బడిపంతుళ్ళకు సంబంధించినవే వాళ్ళదే ఆ బాధ్యత!”

రై బిన్‌ చెబుతున్నది పావెల్‌కు ఆర్థం కాలేదని అమ్మ (గ్రహించింది. అతని కనుబొమ్మలు అప్పుడే కోపంతో ముడిపడుతున్నాయి. అమె అతి జ్మాగ త్రగా యిలా వీవరణ యిచ్చింది; “మై కేల్‌ ఇవనో విచ్‌ తాను చేస్తున్న పని సజావుగా నిరా టంకంగా నడిచిపోయే మార్గం ఆలోచిస్తున్నాడు. అంతే, శిక్ష పడితే అది యితరు అకే. అతనికి మట్టుకు కాదు.”

“అవును! అన్నాడు రై విన్‌ గడ్డం నిమురుకుంటూ,

“అమ్మా మాలో ఒకళ్ళు-పదాహరణకు ఆండీ నాకు బదులుగా జెయిల్‌ కు వెడితే నీకు యెలా వుంటుంది? అతను నాకు తెలియకుండా ఒక పని చేస్తాడనుకో. ఆప్పుడు నేను వెడితే యేమవుతుంది?”

“క్మామేడ్స్‌ ఒకళ్ళు విషయంలో మరొకళ్ళు అలా [పవ ల్రిస్తారా?”

ఆ బిన్‌ అందుకొని “నీవు చెబుకూన్నది నాకు అర్థం ఆవుతోంది పావెల్‌" కాని యీ వ్యవవారం అంతా చిక్కులతో కూడుకున్నది. మరో విషయం పుస్తకాలు ఎవరి చేళుల్లో వున్నాయో వాళ్ళును మటుకే జెయిలుకు పంపుతారు గాని బడి పంతు శృను పంవరు, పంతుళ్ళు యిచ్చే ప్తుస్రూలలోకూడా. అవి ఎంత మామూలువీ, గోష్యం అయినవీ కాకఫోయినా వాటిలోనూ యీ పుస్రకాలలో సంగతులే.గాదాప్పగా.

88 అమ్మ వుంటాయి నేను నూటిగా నడుస్తున్నాను. వాళ్ళ పక్క మార్గాలలో వెడుతున్నారు అదీకాక, నడిచిపోతున్న వాడు గుజ్జంమీద స్వారీ చేస్తన్న వాడూ ఎలా కలునుకో కోగలుతారు? మత (ప్రవర్రకులకు, భూస్వాముల కూతుళ్ళకూ యితరులను ఉద్ధరిం చాలనే ధ్యాస యెందుకు వుంటుంది? పెద్ద పెద్ద యజమానుల అభ్మిపాయాలు నేను అర్థం చేసుకోలేను. నేను సామాన్యమైన పేద రైతును నేను చేస్తున్న పనే నాకు అర్థం అవుతుంది బాగా. వేలాది సంవత్సరాలుగా వాళ్ళు యాజమాన్యం చేస్తూ వీద రైతుల ర క్షమాంసాలు ఓడ్బుకున్నారు అప్పుడు అకస్మాత్తుగా మెలుకువ వచ్చి బీద విక్కిని ఉద్దరిస్తారంటావా? నేనేం కట్టుకధలు నమ్ముతూ కూర్చోవటానికి సిద్దంగా లేను యజమానుల (పవర్ధనా రీళులు నాకు తెలియవు. శీతాకాలం నీవు పొలంలో నడిచి వెడుతున్నావు. ఏదో [పాణి ఎదురవుతుంది. అది తోడేలోః నక్క, మామూలు కుక్కో_ నీకు తెలియదు!”

అమ్మ కొడుకు వంక చూచింది.అతని ముఖం విచారన్లూనమె వుంది లైలిన్‌ కళ్ళు కొంతులీనుతున్నాయి, “సకే-నాకు కబుర్గాడుతూ కూర్చునేందుకు సమయం లేదు జీవితం చాలా దుర్భరంగా వుంది. మేం కుక్కల గుడిసెల్లో వున్నాం. గొటజ్జెల మందల విహారాల్లో కాదు దేని అరుపులు దానివే!” “కొంతమంది యజమానగులున్నారు వాళ్లు [పజల కోసం [పాణాలయినా యిస్తారు. జీవితాంతం జెయిల్‌కు వెళ్ళటానికయినా వాళ్లు సిద్ధమే!” అంది అమ్మ, “వాళ్ళ ఆలోచనలు వేరు, పనివాళ్ళూ, యజమానులు ఎప్పటికయినొ ఒకళ్ళ కొకళ్ళు (ప్రత్యర్థులే... ఆయిదు సంవత్సరాలపాటు అనేక ఫ్యాక్టరీలలో కాయకష్టం చేకాను. ఇప్పుడు (గానానికి వెళ్ళి అక్కడి వాతావరణంతో యిమడతేకపోతున్నాను. అకలి-- దర్శిదం అక్కడ ఆవరించుకు వున్నాయి అక్కడి జనం బతుకుతున్నా రనుకుంటున్నావా? ఇంకేం చేతకాక ఆకలితో మలమల మాడుతున్నారు....అయినా నేను అక్కడే వుండిపోవాలని నిర్ధారణ చేసుకున్నాను, నా వాళ్ళు చేసిన తప్పి దాలన్కీ నా గుండెను అనుక్షణం చీలుస్తూనే వున్నాయి-" కాస్త సేద తీర్చుకుని యింకా యిలా అశ్నాడు: “నాకు సహాయం చేయండి మీ పుస్తకాలు యివ్వండి, (గామస్తుల కోసం (ప్రత్యేకంగా మీరు పుష్రకాబు రాయండి ... మనిషి చచ్చిపోయినా ఫరవాలేదు, మళ్ళీ జీవంకో ఫైకి తేవాలి వేలమంది పోతేముటుకేం. లక్షలు- కోట్లు వునరుజ్జీవనం పొందుకారు. వాళ్ళందరూ తిరుగుబాటు చేస్తారు ...” అమ్మ టీ తీనుకు వచ్చింది ఆమెకు అతనిలో తన భర్ష పోలికలు కనిపిన్తు న్నాయి ఇతనిశోనూ యిలాఎటి అఏ కాంతక, ఆతురత, కళవెళపాటు వున్నాయి

" అమ్మ 89 కాని నోరు మెదిపేవాడుకాడు. రై బిన్‌ కు మాట్టాడడం తెలుసు. అందుచేత యితడి వల్ల (ప్రమాదం తక్కువ.

పావెల్‌ “అది అవసరమే [గామస్తుల కోసం ఒక వార్తాష్మతిక కావాలి. మాకు సరంజామా అంతా యివ్వండి. మీ కోసం ఓ ష్మ్యతిక అచ్చు వేస్తాం--” అన్నాడు హావెల్‌.

తల్లి కొడుకు మాటలకు ఆమోదంగా తల ఊపింది. బయటకు వెళ్ళి పోయింది.

“అవును అలానే చేయండి, చాలా తేలిక భాషలో, ఆర్థం అయ్యేట్లు రాయండి-” అంటూ మాట్లాడసాగాడు, ఇంతలో ఎఏఫిమ్‌ లోపలకు వచ్చాడు. షావెల్‌కు అతన్ని పరిచయం చేకాడు రైబిన్‌, ఎఫిమ్‌ పుస్తకాలవంక చూచి, “యిక్కడ చాలా ప్పుస్టకాలు వున్నాయి.కాని మీకు చదువుకునే సమయం యెక్కువ వుండదనుకుంటాను. [గామంలో ఆయితే బోలెడంత తీరుబాటు---” అన్నాడు.

“కాని చదవాలనే కోరిక వుండదు” అన్నాడు పావెల్‌,

“ఉహు! వాళ్ళకూ చదవాలనే వుంటుంది---” అంటూ అతనో పుస్తకం పైకి తీశాడు ఆరలోంచి,. “బానిసత్వం చర్మిత” అని ఆ పుస్తకం పేరు పైకి చది వాడు, “ఇది మమ్మల్ని గురించిన పు స్తకమేనా?” అనడిగాడు,

“రష్యా బానిసత్వాన్ని గురించిన పుస్టకం అది--” అంటూ యింకో పుస్తకం అతని చేతికి యిచ్చాడు పావెల్‌.

“ఉహు. ఈ పుస్తకం కాలదోషం పట్టిపోయింది! ” అన్నాడు ఎఫీమ్‌ం

“సిక్సు సైలం వున్నదా?” అని అడిగాడు పావెల్‌,

“ఆ, వుంది. మేం ముగ్గురం అన్నదమ్ములం. మాకు పదిన్నర ఎకరాల భూమి వుంది. ఇనుక స్మర, ప్కాతలు తోముకోవటానికి పనికి వస్తుంది గాని చారెడు గింజలయినా రావు దాంట్లో. అందుచేత నేను భూమి నుంచి విడిపడ్డాను. సంవత్సరం పొడుగునా చాకిరీ చేయడమే తప్ప ఒక్క మెళుకయినా మిగలదు. ఇప్పుడు కూలి పని చేసుకుంటున్నాను, నాలుగేళ్ళ నుంచి. ఈ సంవత్సరం సిపాయి పనికి పోదా మనుకుంటున్నాను, కాని రై బిన్‌ వద్దంటున్నాడు. సిపాయిలను మనుషులను బాద టానికి ఉపయోగిస్తున్నారట! అయినా వెడదామనే అనుకుంటున్నాను. సైన్యం పని చేసే తీరు మార్చాలి!” అన్నాడు.

“సిపాయిలకు యేం చెప్పాలి, యెలా చెప్పాలి నీకు తెలిసి వుండాలి ముందు,”

12]

ఠ0 అమ్మ “తెలుసుకుంటాను.” “ఆఫీసర్లు నీ దగ్గర యీ పు్టకాలు చూచారంటే కాల్చి పారవేస్తారు--” “అవును. వాళ్ళకు దయాదాక్షిణ్యాలు లేవు” ఆంటూ అతను మళ్ళీ పుస్టకాల తనిఖీ [ప్రారంభం చేళాడు. “ట్టి ప్రీసుకో, ఎఫిమ్‌. మనం త్వరగా వెళ్ళిపోవాలి!" అన్నాడు ర్లె దీన్‌, “ఇదో వస్తున్నాను -..విష్ణవం వస్తుంది, కదూ?” ఆండీ లోనికి వచ్చాడు. ఎంతో నీరసంగా నిస్తొణగా వున్నాడు. ఎఫీమ్‌ చేతిని తన చేతిలోనికి తీసుకుని యేమీ మాట్లాడకుండా రైబిన్‌ పక్కన కూర్చున్నాడు. “ఏమిటి సంగతి. ఆలా వున్నావేం?”” అనడిగాడు రై బిన్‌. *ప్‌ం లేదు," “న్పీన్టూ పనివాడివేనా?” అనడిగాడు ఎఫిమ్‌. “ఆవును, ఏం?” “ఘ్యెక్టరీ పనివాశ్శను చూడడం యితనికి యిదే మొదలు. వాళ్ళు వేరే రకం మనుషులని ఆతని ఉద్దేశ్యం --” అన్నాడు రై బిన్‌ “కూలి జనం నేల మీద వుంటారు, ఫ్యాక్టరీ జనం పక్షుల్లా ఆకాశంలో వుంటారు. వాళ్ళు యెక్కడి కయినా తేలికగా యెగిరి పోగలరు. "కలి రెతులు మ్యాతం. తమ. భూమిని నమ్ముకుని అక్కడే వుండిపోతారు ...అదుగో అమ్మ వచ్చింది .. ” ఆంటూ రై బిన్‌ వంట గది వయిపు వెళ్ళాడు. “నాకో పుస్టకం యిస్తారా” అనడిగాడు ఎఫిమ్‌ వినయంగా ఫావెల్‌ను. “తప్పకుండా?” ఎఫీమ్‌ కళ్ళు కృతజతతో 46 ఈ రోజుల్లో పుస్రకల అంకీ చ్‌కటిలో కా చలిని తిరిగి యిచ్చేస్తాను. రెబిన్‌ దుస్తులు దిగించుకుంటూ వచ్చి “పద -పోదాం” అన్నాడు. “నాకో పుస్టకం దొరికిందో అని సంబరపడుతూ చెప్పాడు ఎఫిమ్‌, వాళ్ళు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత “వీళ్ళను గమనించావా" ఆన్నాడు హెవెల్‌ ఆండీతో. “ఆహా! సాయం సమయంలోని కారుమబ్బులు. నిదానంగా కదులుతారు!ో “మెకేల్‌ ....ఎప్పుడూ ఫ్యాక్టరీ చూచినట్టు లేదు, రైళు కూలీ!” అంది అమ్మ “రై బిన్‌ చాలా దృఢమైన మనిషి. _ మనుషుల్లో అతనికి నమ్మకం లేనేలేదు. కానీ అతనిలో ఎంతో దృఢత్వం వుంది.” అన్నాడు పావెల్‌,

అమ్మ రి “గమనించాను. యజమానులు పనివాళ్ళకు విషం యిచ్చారు. రై శులు తిరగ బడినప్పుడు అంతా చెల్లా చెదరు అయిపోతుంది. అంతటినీ ధ్వంసం చేసేస్తారు” అన్నాడు ఆండీ. "దాన్ని మనం నివారించగలగాలి అతడు మనకు దగ్గరగానే వున్నాడు మనను నముతున్నాడు. అతన్ని తీర్చిదిద్దే భారం మసది!” “రె విన్‌ కొత్త ఆలోచన చెప్పాడు. పల్లెటూళ్ళ రై తుల కోసం మననో పిక [పచురించమంటున్నాడు”. “తప్పకుండా అలా చేద్దాం వీలయినంత త్వరగా" హావెల్‌ నవ్వి'అతనితో ఎక్కువ సేప్ప వాదులాడ లేకపోయాను---'అన్నాడు. “ముందు ముందు ఆ అవకాకాలు నస్తాయిలే. అప్పుడే యేం అయింది? సీ వేణుగానం నీవు చేస్తూ కూర్చో, విన్నవాళ్ళు సీ గానానికి తాళం వేస్తారు, నేలలో కూరుకుపోలేదు మనం అన్నాడు రైబిన్‌. నేలను కదిలిద్దాం. జనాన్ని దాని నుంచి విముక్తులను చేద్దాం 4 అన్నాడు ఆంధీ, అమ్మ నవ్వింది “నికంళా బహు చులకనగా కనిపిస్తుంది, ఆండీ. “అవునవును. తేలికే జీవితం మోస్టరుగానే....కాస్సేపు షికారు తిరిగి వస్తాను---' *గాలిగా వుంది గదూ? అంది అమ్మ, “మంచి గాలి పీల్చాలని వుంది.” “జలుబు చేస్తుంది, కాస్పేపు పడుకుని విశ్రాంతి తీసుకో!" “ఉహు. నేను వెడతాను--' అని ఆండీ బయటపడ్డాడు. తరువాత పావెళ్‌ అమ్మతో 'సీవు అళనితో కులాసాగా మాట్టాడడం ఆంధ్రీకి బాలా ఉపకారం చేసింది. ముఖ్యంగా ఆ ఘటన తరువాత ళీ అన్నాడు. అమ్మ హెలోచనగా “ఎలా మాట్టాడానో నాకు ఆలోచనలేదు. ఆ మాటలు నానుంచి స్వత స్సిద్ధంగా ఆలా వచ్చాయి. అతను నాకెంతో అల్మీయుడు అయిపోయాడు. చాలా దగ్గరవాడు. ..మాటల్లో చెప్పలేను. ఎలాంటి మనస్తాపంతో పడిపోయాడు, పౌపం....' అని నిట్టూర్చింది. “ని హృదయం ఎంతో సుతిమెత్తనిదిి అమ్మా అన్నాడు పావెల్‌, “ఏమో, మీ పనిళో మీకు అండదండలుగా వుండగలిగితే ఆదే పదివేలు నాక!" అంటూ ఆమె వంట గదిలోకి వెళ్ళిపోయింది. తన కన్నీళ్ళ అతని కంట పడకుండా జ్యాగత్త పడుతూ.

రజి అమ్మ కొన్ని రోజుల తరువాత వ్యాసోష్కికోవ్‌ వచ్చాడు, “ఐసేను చంపింది ఎవరో కనుక్కున్నారా” అంటూ "వాడిని నేనే చంపుదామనుకున్నాను-నా పని యింకెవరో చేసేళారు.

“అలా తెలివి తక్కువగా మాట్లాడకు అన్నాడు స్నేహపూర్వకంగా పావెల్‌.

“ని హృదయం సుతిమెత్తనిది. ఆయినా నీ మాటలు మ్మాతం పెళుసుగా, [కూరంగా వుంటాయి. ఏమిటి నీ ఉద్దేశ్యం? ఎందుకు నీవు సరిమాచుకోవు” అంది అమ్మ వ్యాసోష్కికోవ్‌తో ఆమెకు నికొలైను చూడడం సంతోషంగానే వుంది, ఆతని మీద యెంతో అభిమానం పెల్లి ఉబుకుతోంది ఆమెలో,

“నేనూ అదే ఆలోచిస్తున్నాను అమ్మా. ఈ [(పపంచంలో నా పని యేమిటి, నేను వ్యవహరించవలసిస తీరు యేమిటి అని ఎక్కువగా యోచిస్తున్నాను జనంతో మాట్టాడాలి నాకు మాట్టాడే పద్దతే చేతకాకుండా పోతోంది-- అన్నాడు నికొలె, హైవెల్‌తో "నాకు కష్టమైన, మోటు పని యేదయినా యివ్వు. ఉద్యమిలో మీరంళా (శమిస్తున్నారు. ఉద్యమం బాగా పెరుగుతోంది. నాకూ దీనిలో బావాటంగా పని చేయవలెనని వుంది అన్నాడు. యు[క్రేనియన్‌ లోపలి నుంచి వసూ 'నిక్తొలె. నీకో పని చేబుకాను, అది బాగా లాయకిగా వృంటుంది. అచ్చు కూర్చే పని నేర్పుతాను. సీవు మా [ప్రింటింగ్‌ యూనిట్‌లో పనిచేద్దువు గాని--” అన్నాడు,

ముగ్గురూ బయట షికారుకు బయలుదేరారు. అమ్మ ఆం్రీని మొద్దుపాటి దుస్తులు వేసుకోమంది, లేకపోతే జలుబు చేసి వాఫపడతావు”, ని

బయట నుంచి చంద్రకాంతి గదిలోకి (పసరిస్తోంది అమ్మ (పార్ధనలు చేయ సాగింది. ఇప్పుడు ఆమె మే మొదటి తేదీని గురించీ ఆలోచించడం మానివేసింది. | ది తోటే, ఫ్యాక్టరీ కూత వినఐడడం-పావెల్‌, ఆండ్రీ యింత తిని గ్‌ ప్రి కి వెళ్ళిపోతారు, అమ్మకు బోలెడు వ్యవహారాలు అప్పగించి, వంట పన బ్బ నుకుంటూ ట్‌ వ్యవహారాలు ముగిస్తుంది ఆమె హడావిడిగా, ఎవరెవరో

స శ సం కబుర్లు చెబుతారు, కాగితాలు యిస్తారు. మ ద తేడీ జరగబోయే కొర్యకలాపాన్ని గరించి ఫ్యాక్టరీలోను, 0 ప ప రం 1 నే? వితరణ అయినాయి. పోలీస్‌ స్టేషన్‌ తలుపుల మీద ని చేస్తున్నారు కీవితం భి వీటిని విధ్వంసం చేయడంలో చురుకుగా పని చస్తున్నారు. 9 ఉడికిపోతోంది అందరి హృదయాలలో ఆదుర్దా స్థావరించుకున్నాయి. ల ాతర్‌ ను మరో ఉత్సుకత,

అమ్మ ర్ర

పావెల్‌, ఆం్మడీలకు న్మిద అనే మాటే లేదు. సమావేళాలు, సం్రదింపులతో సరిపోతోంది సమయం అంతా ఐసే హత్యను గురించి పోలీసులు విచారణ చేయడం పరిసమాప్టి అయిపోయింది మార్యా పోలీసులతో దోస్రీగా వుంటుంది. ఆమె ఆంది *+ఎవరినని పట్టుకుంటారు? ఆ రోజు ఉదయం ఐసే దాదాపు వందమందిని కలుసుకున్నాడట! వాళ్ళలో తొంభై మందికి అయినా అతన్ని చంపటానికి కార ణాలు వున్నాయి. ఈ ఎనిమిదేళ్ళలోనూ ఆతను ఆసంభఖ్యాకంగా శ్యతువులను పోగు చేనుకున్నాడు.”

య్యుకేనియన్‌ వాలకంలో చాలా మార్చు వచ్చింది “జనాన్ని ఆదిలించడమే కాదు, తమకు సహాయం చేస్తున్న వాళ్ళమీద కూడా సానుభూతి లేదు అధికారులకు, వాళ్ళకు కావలసిందల్లా తము ఆధిపత్యం నిలుపు కోవటానికి యేం చేయాలో అదే!- ఐసే అంటే నాకు జాలి, సానుళూ. వాడిని చంపాంని నేను ఒక్కనాటికి అను కోలేదు. ఏదో అలా జరిగిపోయింది. అంతే!”

చివరకు, మే మొదటి తేదీ రానే వచ్చింది. ఫ్యాక్టరీ కూత యథ్యాపకారంగా వినవచ్చింది, అమ్మ హడావిడిగా లేచి టీ తయారు చేయసాగింది ర్మాశంకా అమెకు

కునుకు లేనేలేదు.

నీలాకాశంలో తెలుపు, రోవారంగు మబ్బులు కమ్ముకుని [(పయాణం చేస్తు న్నాయి. అమ్మ వాటిని గమనిస్తూ కిటికి వద్ధ హాక్పుంది ఆమె హృదయం (ప్రళాం తంగా వుంది. మనస్సు మాతం రకరకాల ఆలోచనలు చేస్తోంది.

రెండో కూత వినవచ్చింది. యు క్రేనియన్‌ లేచి పావెల్‌తో “అదుగో, వాళ్ళు పిలుస్తున్నారు” అన్నాడు. వాళ్ళు బయటకు వచ్చాక అమ్మ టీ యిచ్చింది, “నీవు పావల్‌ను ఆంటి పట్టుకు వుండు ఇంది ఉర్మడీతో.

ళమ్సే అరెస్టు అయినట్టయితే నికాలై ఇవనోవిచ్‌ వచ్చి చెబుకాడు నీకు, అతనే నీకు అండగా వుంటాడు” అన్నాడు ఆండీ.

“ఇక వేడదామా?' అన్నాడు పావెల్‌.

“ఏమంత తొందర. పోలీసులు నిన్ను ఎలాగూ ఎరుగుదురు.”

'సెడ్యా మాజిన్‌ వచ్చాడు. అతనీ ముఖం ఆనందంతో ఎరగా. వెలుగు తోంది “అంతా సిద్ధం అయింది. జనం ఆంతా వీధుల్లోకి వచ్చేశారు వ్యాసోష్క్‌ కోన్‌, గుసేవ్‌, సమయ్‌లళలోవ్‌ ఫ్యాక్టరీ గేట్‌ దగ్గర ఉపన్యాసాలు యిస్తున్నారు" చాలామంది పనివాళ్ళు ఫ్యాక్టరీనుంచి వెళ్ళిపోయారు, యిళ్ళ్శకు. పదండి. మనం వెడదాం. అప్పుడే పది గంటలు అయింది అన్నాడు.

రో ఆమ్మ “నేను వెడుతున్నాను' అన్నాడు పావెల్‌, ఫెక్యా “భోజనాలు అయ్యాక ఫ్యాక్టరీ ఆంతా తిరగబడుతుంది” అన్నాడు, “గాలిలో కొవ్వొ త్రిలా వున్నారు" అంది అమ్మ ఆమె ఛయారవుతోంది, నీవు ఎక్కడికి-అనడిగాడు ఆండ్రీ మీతో హెపే నేనూ వస్తాను-అంది అమెః “అమ్మా నీవు నాకింక్తేం చెప్పకు. నేనూ సీతోయేం శూట్టాడను-సరేనా?” అన్నాడు పావెల్‌. “సరేసరే. భగవంతుడు మిమ్మల్ని చల్లగా చూస్తాడు" అంది అమ్మ, జనం పావెల్‌ను, ఆండ్రీని అభినందిస్తున్నారు రోడ్డు పొడుగునా. *ఆఅదుగో. నాయకులు...” “నాయకులు ఎవరో మనకు తెలియదు ...” *న్దేన్త్రే తప్పు అనలేదే” వాష్‌ నడుస్తున్నారు “పోలీసు ౪ వాళ్ళును పట్టుకుపోతారు. దాంతో అంతా పరిసమా ప్రి” అన్నారు ఎవరో, జోసిమోస్‌ యింటి మీదుగా వెడుతున్నప్పుడు అతడు కిటికిలోంచి అరిచాడు. “వాళ్ళు నీ తల నరికేస్తారు, పావెల్‌! ఆదే నీకు తగిన కా స్టి!”--జోసిమోవ్‌కు అంగవికలుడు అయినందుకుగానూ ఫ్యాక్టరీ మానభత్యం విరాళంగా యిస్తోంది. అమ్మకు యీ మాటలకు కోపం వచ్చింది. నిలువెల్దా వణికిపోయింది. గబ గబా ముందుకు నడిచింది. ఆండీ, పావెల్‌ యీ బెదిరింపు మాటలేమీ పట్టించు కోకుండా గంభీరంగా నడుస్తున్నారు. దారిలో మిరనోవ్‌ వాళ్ళను ఆపాడు, “పనికి వెళ్ళలేదా? అనడిగాడు పావెల్‌, “నా భార్య _పసవించే సమయం, అందుకని యింట్లోనే వుండిపోతాను,... అది సరే, మీరు యివాళ ఫ్యాక్టరీ సూపరించెండెంట్‌ గది కిటికీలు బద్దలు కొట్టి హంగామా చేస్తారట గదా! అనడిగాడు అతను, 'మాకేం పిచ్చెక్కిందా” అని ఐదులు చెప్పాడు పావెల్‌. “మేం వీధుల్లో ఊరేగింపుగా నడుస్తాం, పాటలు పాడుతూ....జండాలు పట్టు కుని!” అన్నాడు యృుకేనియన్‌. “పీ సంగతి నాకు తెలును నీవు ...నిలోనా....నీవూ వాళ్ళతో చక్ర శున్నావా?”ో “ముసలిదాన్ని అయితేనేం! ఈ చివరి రోజుల్లోనయినా సత్యానికి ఆగరుగులో అడుగు వేసుకుంటూ నడుస్తాను-”

అమ్మ రిక్‌

“సీవేనట గదూ. ఫ్యాక్టరీ వాళ్ళకి ప్పస్తకాలు బట్వాడా చేసింది?”

“ఎవరన్నారు?

“సతే. సరే....మీ జాగత్తలో మీరు వుండండి .. "

అమ్మ నవ్వింది నడుస్తూనే. “నిన్ను అరెస్ట్‌ చేస్తారమ్మా!” ఆన్నాడు పావెల్‌,

“మరేం మునిగిపోదు!”

సూర్యుడు నడినెత్సి మీదకు వస్తున్నాడుం ఎండ వేడిమి [గామాన్ని శ్యభం చేస్తున్నట్టుంది. రో డ్ధుమీది దుమ్ము దూ?నే కాకుండా మనుషుల ముఖాలనూ తడుము తోంది, తుడుస్తోంది,

రకరకాల మాటలు వినవస్తున్నాయి, రోడ్ల మీద....యిశళ్ళ కిటికీిలలోంచిం

ఓ సందు మొదట్లో దాదాపు పదిమంది మనుమలు పోగ వున్నారు. వ్యాసో ష్కికోవ్‌ గొంతు వినవస్తోందిః “వాళ్ళు మన రక్తం ఓడుస్తున్నారు... ॥9

*ఆ మాట నిజం! అని అనేక గొంతులు [పతిస్పందించాయి.

“ఈ కృురాడు బాగా పని చేస్తున్నాడు. నేనూ యిళనికి సహాయంగా వెడ తాను...” ఆంటూ ఆండ్రీ, పావెల్‌ అతన్ని నివారించటానికి ముందుగానే, గుంపులో కలిసిపోయాడు. వెటనే అతని గొంతు గంభీరంగా పీనవచ్చింది.

“క్యామేడ్‌! |పపంచంలో అనేక జాతులు, దేళాలు వున్నాయి. కాని నాకు ఈ ఏీభాగం తెలియదు. [పపంచంళో వున్నవి రెండే రెండు జాతులు: శ్రీమంళులు, దర్శిదులు. జనం రకరకాల ఉడుపులు ధరించి వేరు వేరుగా కనిపిస్తారు. ఎలా వున్నా నిర్ధారణగా పున్నవి మటుకు యీ రెండే జాతులు : శ్రీమంతులు, దర్శిదులు. క్‌

జనం యింకా ఎక్కువగా పోగవసాగారు. మెడలు సారించి ఆండ్రీ చెబు తున్న మాటలు వింటున్నారు

“*ఇళ్రర దేశాలలో పనివాస బూ విఖాగాన్ని యిప్పటికే గమనించార్ము ఈ రోజు మే మొదటి తేదీ, [ప్రపంచ కార్మికులందరూ ఒకటి ఆపుళున్నారు. దేశదేశాల వారు కలిసిపోతున్నారు. వాష్ళ ళమ (శమలకు స్వస్ధి చెబుతున్నారు. పీధుల్లో పడుతున్నారు. తమ (శ్రమళ క్రిని సంఘటితం చేసుకునే [ప్రయత్నంలో వున్నారు ఈ రోజున పనివాళ్శందరిదీ ఒకటే హృదయం. ఒకటే గుండె! (శమళ కిని ఏకం చేస్తున్నారు అందరికీ సుఖ సంతోషాలు కలుగజేసేందుకు అందరూ ఒక టిగా రూపొందుతున్నారు కామేడ్డు అందరూ ఏకం అవుతున్నారు. స్వేచ్చ కోసం, సళ్యం కోసం పోరాడుతున్నారు...”

“అదుగో! పోలీసులు వస్తున్నారు” అని ఎవరో అరిచారు,

06 అమ్మ క్ర

మెయిన్‌ రోడ్డు నుంచి నాలుగు పోలీసు బలగాలు ముందుకు వచ్చాయి.

“అందరూ చెల్లా చెదరు అయిపోండి” అని కొరడాలు రయుళిపించారు,

“ఏమిటి యిక్కడ జరుగుతున్నది? ఎవరు మాట్లాడుతున్నది? ...” జనం పోలీసు గుళ్సాలకు దారి యిస్తూ పక్కకు తప్పుకున్నారు.

“గుజ్చాలమీద పందులు ఎక్కాయి. గురగురలాడుతున్నాయి. మేమూ నాయ కులమే” అని ఎవరో బలమయిన గొంతుతో అరిచారు. జనం అటు యిటు పరుగులు తీశారు. నడివీధిలో యు[కేనియన్‌. ఒక్కడే మిగిలిపోయాడు. రెండు గుత్దాలు అతని వయిపు మోహరించి నిలిచాయి. ఆతను పక్కకు జరిగాడు. అమ్మ ముందుకు వచ్చి ఆతని చేయి దొరక పుచ్చుకుంది “న్పీ్ట ప్రైంష్టాత్రో అంటిపట్టుకు వుంటానన్నావు. ఇక్కడ ఒక్కడివే కత్తికి ఎర అవుతున్నావు-” అంది. “త ప్పీ' అన్నాడు అండీ “ఆబ్బ! ఎంత పోలీసు బలగం వుంది!"

అమ్మను యేదో నిస్సత్తువ “ఆవరించింది. ఒక పక్క విచారము, మరో పక్క ఆనందము ఆమెను గుంజుతున్నాయి. మధ్యాహ్నం కూత త్వరగా వస్తే బాగుండు ననుకుంటూంది. చర్చి దగ్గరి కూడలికి చేరుకున్నారు వాసు అక్కడ జనం గుమిగూడి వున్నారు. అక్కడ దాదాపు అయిదువందలమంది యువకులు, హాం. గుమిగూడి వున్నారు. అందరూ తలలు పైకెత్తి దూరతీరాల వైపు

“మిటెంకా! జాగత సుమాగి అని ఒక అరుప్ప, “ఫరవాలేదు” అని సమాధానం.

సిజోవ్‌ నింపాదిగా “మన పిల్లలను అలా వంటరిగా వదలగూడదు. మన కంటె తెలివిగలవాళ్ళు వాళ్ళు. దై ర్య సాహసాలహిలు ఎక్కువ వాశ్ళే మనకు రక్షకులు మనను కాపాడడం కోసం వాళ్ళు జెయిళ్ళ పాలవుతున్నారు. దాని సత్చ లితం మనం అనుభవిస్తున్నాం--” అన్నాడు.

ఈ గుసగుసలను మింగేస్తూ ఫ్యాక్టరీ కూత వినవచ్చింది. జనం ఉలిక్కి పడ్డారు. కూర్చున్న వాళ్ళు లేచి నిలబడ్డారు. మృత్యు నిళ +బ్టం అంతటా ఆన రించింది. అందరూ జ్మాగతులయ్యారు,

వ “క్యామేడ్స్‌--” అన్నాడు షావెల్‌, అతని గొంతు దృఢంగా గంభీకంగా 0ది,

అమ్మ ర? ఆఅమ్మ వడివడిగా వెళ్ళి కొడుకు పక్కన నిలబడింది, సూదంటురాయికి ఆక ర్షితులయిన ఇనుప రజనులా అందరూ పావెల్‌ చుట్టూ మూగారు.

“సోదరులారా! ఈ నికృష్ణజీవితానికి స్వస్రిచెప్పే రోజు వచ్చింది. అసూయ ద్వేషం, అంధకారం అంతరించిపోవాలి. దౌర్జన్యం, ఆబద్దం నశించాలి. మనం మానవు లుగా చెలామణీ ఆవలేని యీ [పపంచ పోకడలు మారిపోవాలి?”....నునం యిప్పుడు బాహాటంగా బయటపడాలి. మన జండా ఎగురవేయాలి. స్వేచ్చకు, సత్యానికి, స్వాతంక్యానికి బాసట అయిన ఈ జండా ఎగురవేస్తున్నాను యిష్పుడు....”

జండా కర స్తావరించుకుంది.

అకాశంలో ఎరరని పావురంలా జండా ధగధగలాడుతూ ఎగురుతోంది.

పావెల్‌ తల _పెకెత్తాడు. డజన్లకొద్దీ చేతులు జండా క్యరను స్థిరంగా నిలుపు తున్నాయి. వాటిలో అమ్మ చేయి కూడ్డావుంది

“పపంచ కార్మికులు అందరూ వర్డిల్హాలి!” అన్నాడు పావెల్‌.

వందల- గొంతులు యిందుకు (పతిధ్వనించాయి, కేకలు మిన్నుముట్టాయి.

“సోన్షల్‌ డెమోగ్రాటిక్‌ వర్కింగ్‌ మెన్స్‌ పార్టీ వరిల్లాలి! మన పార్టీ మన క్మామేడ్స్‌, మన మాతృదేవత... వర్ధిల్లాలి!”

జనం గుంపులుగా జండా చుట్టూ చేరారు, మాజిన్‌, సమోయులోన్‌, గుసేవ్‌, అందరూ పావెల్‌ సరసనే నిలబడ్డారు. నికొలై గుంపుళోంచి ముందుకు దూసుకు పోతున్నాడు.

“ప్రపంచ కార్మికులందరూ కలకాలం వర్ధిల్లాలి” అని కేకవేశాడు పావెల్‌"

వేలగాంతులు (ప్రతిధ్వనించాయి. అమ్మ పావెల్‌ చేతులు పట్టుకుంది. అలా ఎందతో అతనికి బాసటగా నిలిచారు ఆమె కాష్ట వణుకుతున్నాయి. “నా బిడ్డలారా! ఇదే నిజం! ఇదే వర్డిల్లాలి! మీరందరూ నుఖంగా వుండాలి!” అని అరిచింది ఆమె.

నికాలై ముఖంలో ఆనందం వెల్లివిరున్తూంది.._ ఎగురుతున్న జండావయిపు హాయిగా చూస్తూ చేతులు ఊపాడు. అమ్మను ఆదరంగా దగ్గరకు తీసుకున్నాడు.

యు[క్రేనియన్‌ “కామేడ్స్‌, ఇప్పుడు ఊరేగింపు [ప్రారంభం అవుతోంది. కొత్త భగవంతుని పేరిట, కొత్త దేవుడు....సత్యం, జ్ఞానం, మంచితనం, తార్కి కత....యివన్నీ పుణికి పుచ్చుకున్న దేవుని పేరిట యీ ఊరేగింవు సాగుతుంది, మన దూరం నుదీర్చ మయినది. మన గమ్యం బహుదూరం. ముళ్ళ కిరీటం యీ

[2]

936 అమ్మ దార్కి యీ ఊరేగింపు, ఈ కొత్త దేవుడిలో విశ్వాసం లేనివాళ్ళూ, తమ ళక్రి సంప దల్లో నమ్మకం లేనివాళ్ళూ .. పక్కకు వెళ్ళిపొండి. మన విషయంలో నమ్మకం ఉన్న వాశ్ళే మాతోపాటు ముందుకు అడుగులు వేయండి. క్యామేడ్స్‌! అందరూ ముందుకు రండి, మే మొదటితేది వర్ధిల్లాలి. 'స్యేచ్బావాయువుల దినోత్సవం కలకాలం వర్ధిల్లాలి!” అంటున్నాడు.

గుంపు దగ్గరగా వచ్చింది. పావెల్‌ జండా ఎగురవేస్తున్నాడు. సూర్య కారీతిలో అది దేదిష్యమానంగా వెలుగుతూ విజయోత్సాహం 1పసరిస్తోంది. “పాత [ప్రపంచానికి స్వ స్త” అన్నాడు ఫెడ్యామాజిన్‌, “ఆ పాత పాదధూశిని దులిపేసుకుందాం....” అమ్మ ఫెడ్యాను అనుసరిస్తూ కొడుకువంక గర్వంగా చూస్తోంది. జండావంక విజయోత్సాహంగా చూస్తోంది. ఆమెచుట్టూ యువకులు, కొత్తరకం నూతనోత్సాహం, సాహసం వెల్లివిరుస్తున్నాయి. ఆండ్రీ, ఆమె కొడుకు పావెల్‌ ఊరేగింపుకు పెద్దగా ముందుగా నడుస్తున్నారు. వాళ్ళ కంఠస్వరం ఆమె ఏంటూంది. “మేల్కొనండి. జాగరూకులు కండి! (పపంచ కార్మికులారా “ఆకలి, దర్శిదం నిండిన ఈ (ప్రపంచాన్ని ఎదిరించండి!” వ్య్మారజండా వెనక జనం నడుస్తున్నారు. పాటలు పాడుతున్నారు. ఈ పాటలు ఆమె యిదివరకు అనేకసార్హు విన్నది. “మిళ్యా. ఎక్కడకు వెడుతున్నావు?” అని ఎవరో అడిగారు, ఆనందం? ఆదుర్దా మిశితం అయిన గొంతుతో. అమ్మ “అతన్ని వెళ్ళసీ. నీవు వెనక్కు లాగకు. బయపడకు. నేనూ మొదట యిలాగే బెంగ పెట్టుకున్నాను. ఇప్పుడు జండా ఎగరేసి గుంపును, ఊరేగింపును నడుపుళున్నవాడు నా కొడుకే!” అంది. పాటల వేగం ఉధృతం ఆయింది. సంవత్సరాల తరబడి-- యుగాల తరబడి "పేరుకుపోయిన నిరాశకు నిస్స్బృహకు యీ పాటలు ఓ బయలుదారి! జనం పైకి చూస్తున్నారు. జండా ఎగురుతోంది గాలిలో తేలియాడుతోంది, అందరూ కేకలు వేస్తున్నారు, నినాదాలు చేస్తున్నారు “అందరూ యేకం అయ్యారు. క్కురవాళ్ళు బాగా బాధించారు" అన్నారు

, ఎవరో. అందరి మనస్సులలోనూ పైకి చెప్పుకోవటానికి మాటలు దొరకని ఒక ఆకా

భావం ఆవరించుకుంది.

“ఫీక్ష చకవ ర్లిమీద జులుం చేస్తున్నారు. ఉహు--ఉహృ....యిది కాని

అమ్మ రర

పని! చేయరాని పని... 1!” అని ఎవరో కిటికీలలోంచి ఆరవడం వినఐడుతూనే వుంది

వెల్లువలా జనం అమ్మ వెనుక నడుస్తున్నారు. నేల యీనినట్లు వుంది. పర్వతం కరిగి *లావా' (సవిస్తోంది. అమ్మకు యెంతో చెప్పాలని వుంది. ఉద్చోధ చేయాలనివుంది. “నా [ప్రియమైన [పజలారా....”

ఆమె నుంచి బహుదూరంలో ఎ|రని జండా ఎగురుతోంది. ఆమె కొడుకు నుదురు చూడగలుగుళోంది సూర్యుతేజంలా ఎ్యరగా వుంది అ నుదురు. ఊరేగిం పులో చాలా వెనకపడిపోయింది అన్ము. జనం ఆమె వెంట వస్తున్నారు, యేదో అనా సక్టంగా .. తమాషా, సంబరం చూడాలనీ....యేం జరుగుతోందో గమనించాలనీ!

“న్కూలు దగ్గర పోలీసు బలగం వుంది. ఫ్యాక్టరీ దగ్గర కూడా..."

“గవర్నర్‌ వచ్చాడు!”

“ఆలాగా!”

“నేను కళ్ళారా చూచాను. అదుగో, గవర్నర్‌!”

“వాళ్ళు మనవాళ్ళని బెదిరించాలని చూస్తున్నారు. ముందు పోలీనులు, తరు వాత గవర్నరూ!....”

తల్లి ముందుకు పరుగు తీయాలని (ప్రయత్నిస్తోంది.

ఉన్నట్టుండి ఊరేగింపులో మొదటి జనం వెనక్కు, వాలారు, అడుగులు తడ బడుతున్నాయి. పాటలు పదాం తప్పుతున్నాయి. మళ్ళీ వెనకటి వేగం పుంజు కున్నాయి. “పపంచ (శామికులారా! మేల్కొనండి! ముందుకు పదండి,...”

ఆమెకు ఊరేగింపు మొదట్లో యేం జరుగుతోందో తెలియదు. కాని. ఆమె ముందుకు దూనుకుపోతోంది, మైకి చేరుకోవాలని ఆతురతగా అడుగులు వేస్తోంది.

శై0

“కామేడ్స్‌! సిపాయిలు కూడా మనవంటి మనుషులే. వాస మనను ఏమీ చేయరు మనం అందరికీ అవసరం అయిన సత్యాన్ని మోసుకు వస్తున్నాము. మన సత్యం వాళ్ళకూ అవసరమే. ఆ సంగతి యివ్పడిప్పుడే వాళ్ళకు తెలియకపోవచ్చును. కాల్మక్ష మేణా వాళ్ళు కూడా మనతో కలుస్తారు 'స్వేచ్చః మంచితనం అనే జండా కిందికి వాళ్ళూ వస్తారు క్యామేడ్స్‌ వాళ్ళకూ అవగాహన "ెరిగేంతవరకూ మనమూ వడివడిగా ముందుకు వెడదాం ” పావెల్‌ కంఠం గంభీరంగా వినవస్తోంది. కాని జనం వీగిపోతున్నారు. కంచెల వెనుక దాక్కు-నేవాళ్ళు, యిళ్శకు పరుగులు తీసే

100 అమ్మ వాళ్ళూ ఎక్కువ అయ్యారు ఇప్పుడు జండా పట్టుకు నిలుచున్న పావెల్‌ చుట్టూ ఒక్క వరుసలో మటుకే జనం వున్నారు.

అమ్మ తనకు తెలసిన మనుషుల మధ్యకు జొరబడి వాళ్ళతో సంభాషిస్తోంది,

“కామేడ్స్‌!” పాటలు పాడండి మనకు యింకో మార్గం లేదు జీవితాలను ఫణంగా పెడదాం. చివరి వరకూ సోరాడుదాం---” అంటున్నాడు పావెల్‌.

వాళానరణం ముదిరిపోతోంది జండాతో జనం ముందుకు వెడుతున్నారు, సిపాయిల దగ్గరకు, అమ్మ వణికిపోతోంది. పావెల్‌, ఆండ్రీ, సమొళలోవ్‌, మాజిన్‌లు మటుకే నడుస్తున్నారు. వెడ్యామాజిన్‌ యింకా పాట పాడుతూనే వున్నాడు,

ఇంతవరకు గట్టిగా, దట్టంగా, ధైర్యంగా వున్న గుంపు చెదిరిపోవడం గమని స్తోంది అమ్మ, _సెనికులు ముందుకు వస్తున్నారు, ఇంక కాల్పులు జరుపుతారు అను కుంటున్నారు పోగయినవాళు, ఆండ్రీ ముందు నడుస్తున్నాడు. పావెల్‌కు రఖు కవచంలాగా. “నా పక్కకు రా. జండా అందరికీ ముందు వుండాలి!” అని అరుస్తు న్నాడు పావెల్‌.

ఆర్మీ అధికారి “అందరూ వెళ్ళిపోండి” అని హెచ్చరికతో అరుస్తున్నాడు.

అమ్మకు యేడుపు ఒక్కటే తరువాయి. బలవంతాన నిగహించుకుంటూంది. ఏమీ ఆలోచన, సృహ లేకుండా ముందుకు అడుగులు వేస్తోంది. ఆమె వెనుక గుంపు [కమంగా సన్నబడిపోతోంది

ఎ(రజండా చుట్టూ జనం దట్టంగా చేరుకుంటున్నారు రోడ్డుకు అడ్డంగా నిపా యిలు రైన్‌కట్టి నిలుచున్నారు. తుపాకులు జనం రొమ్ములకు గురిమూచి వున్నాయి. గుంపును చెల్పాచెదురు చేసే [ప్రయత్నంలో చురుకుగా వున్నారు సిపాయిలు,

“ఆందరూ వెనక్కు. వెళ్ళిపొండి”

“వ్యాసోవ్‌, పరుగెత్తు"

“వెనక్కు వెప, పావెల్‌”

*జండా దించు. నాకు యివ్వు దాస్తాను" అంటున్నాడు వ్యాసోష్కికోవ్‌, జండా కరను చేత్తో పట్టుకున్నాడు. జండా వెనక్కు. జరిగింది. “ముందుకు పోనివ్వు” అంటున్నాడు పావెల్‌,

నికొలై చేయి కాలిపోయిందన్నట్టుగా వెనక్కు తీసుకున్నాడు, పాట ఆగి పోయింది. కొందరు పావెల్‌ చుట్టూ చేరారు. అతను ముందుకు ఉరికాడు. అకస్మా త్తుగా ని స్తబ్దత ఆవరించుకుంది.

జండా చుట్టా యిప్పుడు యిరవయిమంది కంపే ఎక్కువలేరు. కాని వాళ్ళ

అమ్మ 101 దృఢంగా నిలబడ్డారు. వాళ్ళతో యేదో చెప్పాలన్న కాంవతో అమ్మ దగ్గరగా నడిచింది.

అధికారి “లెప్టినెంట్‌. ఆ జండాను అతన్‌ నుంచి తీని వెయ్యి” అని ఆజ్ఞ యిచ్చాడు.

ఓ చిన్న అధికారి పావెల్‌ మీదకు దూకాడు జండా కర పట్టుకుని కవన లెయ్యి” అని అరిచాడు,

ఎ్యరజండా గాలిలో ఊగుతోంది కుడికి ఎడమకా కదులుతోంది. తరువాత నిటారుగా నిలబడింది. చిన్న అధికారి వెనక్కు. కూలబడ్డాడు. నికొలై అమ్మ పక్కన నిలబడ్డాడు.

"పెద్ద అధికారి “వాళ్ళను పట్టుకోండి” అని వుత్తరువు యిచ్చాడు, కాళ్లు వను రుగా నేలకు తాటించి. సైనికులు ముందుకు ఎగ్నవాకారు. జండా కర కదిలింది. కిందపడింది. సిపాయిల సమూహంతో మటుమాయం అయిపోయింది.

“టి!” అని ఎవరో ఆరచారు. అమ్మ [కూరమృగంలాగా పెద్ద కేక వేసింది. పావెల్‌ మటుకు నింపాదిగా తల్లికి జవాబు చెపుతున్నట్టుగా “గృడ్‌ బై, అమ్మా, గుడ్‌ చై” అన్నాడు.

“వాడు బతికే వున్నాడు. వాడు నన్ను గుర్తు చేసుకున్నాడు” అనుకుంది అమ్మ తృప్పిగాం

ఆమె వాళ్ళను చూడటానికి [ప్రయత్నం చేస్తోంది. సిపాయిల తలల మీదుగా ఆం్మడ్రీ ముఖం అగుపిస్తోంది. ఆతను నవ్వుతూ ఆమెకు అభివాదం చేకాడు,

“నా బిడ్డలారా! ఆండూషా! పాషా[” ఆని ఆకోశించింది అమ్మం

సిపాయిల మధ్యనుండే వాళ్ళూ “గడ్‌ జై, కామేడ్స్‌” అన్నారు.

ఎన్నో గొంళులు వాళ్ళకు అనుస్పంది౦చాయి, అమ్మకు ఎవరో తన ఎడు [రొమ్ము మీద పిడికిలితో గుద్దుతున్నట్టు అనిపించింది. కళ్ళపొరల మధ్యగా ఓ చిన్న పోలీను అధికారి కనబడుతున్నాడు, అతని ముఖం ఎ్మరగా కృూరంగా ఉంది, “ఇక్కడ నుంచి వెళ్ళిపో, ముసలమ్మా...” అని దబాయిస్తున్నాడు.

సిపాయిల మధ్య నుండే (కామికుల పాట జోరుగా వినవ స్తోంది.

వాళావరణం అంతా గందరగోళంగా అతలాకుతలంగా ఖీభత్సంగా తయా రయింది.

“పాట నిలుపు చెయ్యి, సార్దెంట్‌ [కాయనోవ్‌!” అని అధికారి ఉ త్రరువు ఉరిమాటు.

1038 అన్ము అమ్మ అతను విసిరి హిరేసిన జండా కర్ర ముక్కను ఆంది పుచ్చుకుంది. హైట గందరగోళంగా తయారయి సన్నగిల్లి పోయింది “రోడ్డు మీదనుంచి పక్కకు వెళ్ళిపో” అని ఎవరో అమ్మను తరిమారు.

పది ఆడుగుల దూరంలో కొందరు గుమిగూడి వుండడం కనిపించింది అమెకు,

అధికారి అమ్మను ఛరుముతున్నాడు. కింద పడిపోకుండా అమె కంచెను అను కుని నిలబడింది.

సిపాయిలు ఆమెను దాటి ముందుకు వెళ్ళిపోయారు. అమె చెవుల్లో పాటలు యింకా మారు మోగుతూనే వున్నాయి. కాని సిపాయిలు తనవాళ్శను పీసుకుని చాభా ముందుకు వెళ్ళిపోయారు, అమ్మకు పరుగున వాళ్ళను చేరుకోవాలనిపిస్తోంది. జనం రకరకాలుగా చెప్పుకుంటున్నారు.

కసిహైయిలు తుపాకులు ఎట్రి పెట్టినా వీళ్ళూ ధైర్యంగా ఎలా నిలబడ్డారో చూడు!”

“హెషా వ్యాసోవ్‌ ఎంతో ధైర్యశాలి!”

“య్యుకేనియన్‌ మటుకు తక్కువా?"

“డేత్రులు వెనక్కు కట్టుకుని నవ్వుతూనే పుండిపోయాడు....”

“నా [ప్రియమైన బిడ్డలారా! నా [ప్రజలారా!--” అంటూ అమ్మ ఏదో చెప్ప బోతోంది. జనం ఆమెకు గౌరవ పురస్సరంగా దారి యిస్తున్నారు. “చూడు, ఎలా పిచ్చిదానిలా జండా క్యరముక్క_ పట్టుకుని నడుస్తోందో అమె!”

అమ్మ మటుకు ఆవేశంగా చెబుతోంది. నా బిడ్డలారా! వినండి! భగ వంతుని మీద విశ్వాసం వుంచండి. మీరందరూ మంచివాళ్ళు. మీ హృదయాలు విశాల పరుళుకోండి. భయం, భీభత్సం లేకుండా ఆంతటా చూడండి. నా పిల్లలు (పపంచంలోకి వెడుతున్నారు. మారక్తం, సత్యం కోసం వెదుక్కుంట్లూ. వెడు తోంది. మీ అందరికోసం వాళ్ళు పాటుపడుతున్నారు, పఫితమైన ఉద్యమం కోసం తమను కాము ఆర్చించుకుంటున్నారు. కొత్త సూర్యుడు (ప్రకాశిస్తాడు ఆ కాం8ి కోసమే వాళ్ళు అలా దేవులాడుతున్నారు. సత్యం, న్యాయం, ధర్మం, మంచితనం (ప్రవ ర్తిలాలి; పెంపొందాలి. , ల

అమె హృదయం (వ్రయ్యలయి షోయింది గొంతు ఎండిపోయింది. ఆమె లోపల్నుంచి మాటలు మ్యాతం ఉబికి ఉబికి వస్తున్నాయి. అందరినీ ఆలింగనం చేసుకునే (పేమళరంగాలు ఆమెనుంచి (పసరిస్తున్నారు. అందరూ ఆమె మాటలు

అమ్మ 105 వింటున్నారనే ఆమె అనుకుంటూంది ఆమె చుట్టూ జనం పోగయ్యే సరికి కొత ఊ(దేకం తెచ్చుకుని తన భాషణ కొనసాగిస్తోంది చివరకు మాటలు రాక ఆగి పోయింది. ఎవరో ఆమెకు బాసటగా నిలబడ్డారు “ఆమె భగవంతుని ఆదేళం నిని పిస్తోంది. మంచి (ప్రజలారా! ఆమె మాటలు వినండి .. మరో మనిషి “చూడండి. ఆమె మన కోసం ఎంత బాధపడుతోందో!” అన్నాడు.

*ఆమె బాధ మనమంతా యీ మంచి మాటలు విని బాగుపడాలని!” అని యింకవరో పప్పారు.

ఎవరో గుంపులోంచి అంటున్నారు *మన క్మరవాళ్ళందరూ. మంచివాళ్ళు, వాళ్ళను యెందుకు వదిలేశాం మనం? ఆట్టా మనకేం పట్టనట్టుగా వుండివోయా మే?”

అమ్మ యీ పూటలకు చలించిపోయింది. సిజోవ్‌ “యింక యింటికి వెళ్ళు, చాలా అలసిపోయావు---” అన్నాడు ఆమెకో, “నా కొడుకు మాట్వే ఫ్యాక్టరీలో హతమారి పోయాడు. వాడే బతికి వున్నట్లయితే మన వాళ్ళతో సాయంగా పంపి వుండేవాడిని, ”

అతను ఆగిపోయాడు ఎవరో పట్టుకోవడంతో. తరువాత పట్టు విడిపించుకుని “నేను ముసలాడినే కావచ్చును. ఇప్పటికి ముప్పయి తొమ్మిది సంవత్సరాలుగా యిక్కడ పని చేస్తున్నాను. ఇప్పుడు నాకు యాభై మూడేస్థ, ఈ రోజుననా మేనల్లుడిని అరెస్టు చేశారు వాడు తెలివయిన క్కురాడు జండాకర పట్టుకున్న వ్యాసోవ్‌ సరసనే వున్నాడు మావాడు ..” ఆంటూ అమ్మను చూపిస్తూ “ఈమె చెబు తున్నదంళా నిజం! మన పిల్ల లు గౌరవంగా, మర్యాదగా, హుందాగా, బతకాలని చూస్తున్నారు. మనం వాళ్ళను పక్కకు నెఫ్టేణం, బలపరచకుండా వదిలాం” అన్నాడు. అందరూ అమ్మ వంక జాలిగా. దయగా చూచారు. సిజోవ్‌ ఆమెకు జనం అడ్డు రాకుండా దారి యేర్పరుస్తున్నోడు. ఆమె యింటి దగ్గరకు చేరుకుంది. ఆమె వెనక వస్తున్న వాళ్ళతో కృతజ్ఞతగా చాలా థాంక్స్‌ మీకు” అంది

అందరూ ఆమెవంక మర్యాదగా చూచారు; నిశ్శబ్దంగా నిలబడ్డారు,

ఆమె వారికందరికి అభివాదం చేసింది. ఇ టిలోనికి వెళ్ళింది సిజోవ్‌ కూడా ఆమెను అనుసరించాడు.

జనం గేటు దగ్గరే నిలబడి మాట్లాడుకుంటున్నారు. తరువాత ఒక్కొక్క శే నిదానంగా ఎవరి యిళ్ళకు వాస్ళ, ఎవరి దోవన వాళ్ళు వెళ్ళిపోయారు,

104 అమ్మ నే

ఆ రోజంతా ఆమె జరిగిన సంగతులు వల్లె వేసుకుంటూ గడిపింది. యువ కుల ముఖాలు ఆమె మనోవీధిలో మెదులుతున్నాయి. పావెల్‌ చెవిలో యింకా మారుమోగుతూనే వున్నాయి. అధికారుల విన్యాసం కళ్ళల్లో మెదులు తోంది.

ఆమె గదిలో అటు ఇటు తిరుగాడుతోంది కిటికీలోంచి చూస్తోంది. అప్పు డప్పుడు ఊలికి పడుతోంది. దేనికోసమో _ వెతుకుతున్నట్టు ఉన్నది అమె ధోరణి. ఎన్నిసార్లు సీస తాగినా దప్పిక ఆరదంలేచు. హృదయమంతా భారంగా, బాధగా మూలుగుతోంది “ఇప్పుడేం చేయాలి” అన్నది ఆమెకు ఎదురై జాలితో దొరకని (పళ్నగా మిగిలిపోతోంది

కోర్పునోవా వచ్చింది. ఏమిటేమిటో చెప్పింది ఎవరినో బెదిరిన్తుంది. అమ్మకు సమాధానం కావడంలేదు. “జనంలో మెలుకువ వళ్చింది. అందరూ ఎదురు తిరగడానికి సిద్ధంగా వున్నారు.” అంది మార్యా, అంతా గతం ఆయింది అమ్మకు. పావెల్‌, ఆండ్రీబో సహా అంతా వెసక్కు వెళ్ళిపోయిన స్థితి. ఏడవటానికి కూడా చేతకాకుండా పోతోంది.

సాయంతం పోలీసులు వచ్చారు నిర్భయంగా, అనుకున్నదేదో జరుగుత్స నష్టి వాళ్ళను కలుసుకుంది. “ఇది మూడోసారి నేను రావడం. ఎలా వున్నావు?” అన్నాడు అధికారి “ఇదంతా నీ తప్పే. సీ కొడుకుకు భయం ఇెప్పలేకపోయావ, జారు అంపే భగవంతుడంచే మర్యాదగా (ప్రవర్రించదం నేర్పలేకపోయావు.” అని అతను అన్నప్పుడు ఆమె “యీనాటి యువకులే న్యాయనిక్జేశల్పు, వాళ్ళును అలా రోడ్డుమీద వదిలేనినందుకు మనకు న్యాయమైన శిక విధిస్తున్నార్య_* ఆంది,

“ఏమిటి ఆంటున్నావు? కస్ట గట్టిగా చెప్పు” అని. అదిలించాడు అథికారి,

“పిల్ల న! న్యాయనిర్లేతలు!” అంది మళ్ళీ ఆమె.

అతనేదో సమాధానం చెప్పాడు కాని ఆమెకు అర్ధం కాలేదు. మార్యా కోర్సునోవా కూడా సాక్ష్యంగా ఆమె పక్కనే నిలబడి వుండింది. “నాకేం తెలియ దయ్యా. నేనో పల్లెటూరు యవతిని; ముఫలిదాన్ని. తెలివితక్కువదాన్ని నాశ్తేం వైలియడు,” అంది. “అయితే నోరు నొక్కుకొని పడివుండు" అన్నాడు అథ€కారి.

అమ్మ 105

ఇల్ల ౦కా వెదికారు. వారెంట్‌ మీద ఆమెను సంతకం చేయమన్నారు. “పెలగ్యుయా నిలోనా; పనివ్గాని విధవరాలు” అని ఆమె దస్కతు చేసింది. పోలీ సులు వెళ్ళిపోయారు, ఆమె చేతులు కట్టుకు కూర్చుంది ఆకాశం వంక తేరిపార చూన్తూంది నోరు నొక్కుకు పోయింది. పళ్ళు నొప్పిపెడుతున్నాయి.దీపంలో నూనె అయిపోయింది. వెలుతురు ఒక్కసారి ఉజ్వలంగా వెలిగి తరువాత సమిసి పోయింది, ఆమె చీకట్లోనే కూర్చుండిపోయింది ఏమీ పరితాపంలేదు. హృదయం యిప్పుడు విశ్రాంతంగా వుంది. మనస్సు శూన్యం అయింది. కిటికీ దగ్గరే చాలా సేపు నిలుచుంది. కాళ్ళూ, కళ్ళూ నీరసపడిపోయాయి. మార్యా అవతలనుంచి అరుస్తోంది! “పెలగ్యుయా ... యింకా న్మిదపోలేదా? వాళ్ళు దుర్మార్గులు ... నీవు వ్మికాంతి తీసుకో .”

నిదలో ఒక కల నగరంళో రోడ్డుమీద యినుకతెన్నెల్లో హెవెల్‌ పాటలు పాడుతూ నిలుచుని వున్నాడు. ఆండడి గొంతు పెద్దగా వినవస్తోంది! “పపంచ కార్మికులారా! మేల్కొనండి! ఆమె నడుచుకుంటూ కొడుకు వయిపు నడిచింది. దూరం నుంచి చూస్తోంది కొడుకు వి(గవిన్ని. దగ్గరకు పోవడానికి జంకు. ఇప్పుడు తాను గర్భిణి చేతుల్లో పసిపాప, పిల్లలు మైదానంలో బంతి ఆటలు ఆడుకుంటు న్నారు, చాలా మంది వున్నారు ఎరరని బంతి ఎగురుతోంది. చేతిరోని పనిపాపడు ఆమె మాట విడివడిపోయి వాళ్ళవై పు పరుగున దొర్లుతున్నాడు. పెద్ధ పెట్టున యేడు స్తున్నాడు. ఆమె దానికి పాలు యిచ్చి ఓదార్చింది. సిపాయిలు వస్తున్నారు. ఆమెకు ఎదురుగా తుపాకి గురి పెట్టి వుంచారు. ఆమె చకచక చర్చి వైపు వెళ్ళింది. మేఘా అతో నిర్మాణం అయిన చర్చి! అక్కడో అంత్యక్రియల తతంగం జరుగుతోంది పీస్‌, అతని సహాయకులు పాటలు పాడుతున్నారు. తంతు జరుపుతున్నారు. ప్రీస్ట్‌ ఉన్నట్టుండి “వాళ్ళనందరినీ అరెస్ట్‌ చేయండి!” అని అరిచాడు. ఆతని పౌరోహిత్య దుస్తులు కిందకు పడిపోతున్నాయి. అతని ముఖంలో బిరుపైన మీసం మొలిచింది. జనం పరుగులు ప్రారంభించారు. అమ్మ పిల్లవాడిని జనం మధ్య కిందకు జారవిడి చింది. జనం యిదేమీ పట్టించుకోకుండా పరుగులు తీస్తున్నారు. అమ్మ మోకాళ్ళు మీద కూర్చుంది. “పిల్లవాడిని వదలిపోకండి. మీతో తీసుకుపొండి” అని అరుస్తోంది" య్యుకేనియన్‌ పాడుతున్నాడు.పిల్లవాడిని చేతుల్లోకి తీసుకున్నారు. కొయ్య పలకలతో నిండిన వ్యాగన్‌లో పరుండబెట్టాడు. నికొలై సీవానంగా సడుస్తున్నాడు, నవ్వుతూ. నాకు బరువైన పని యిచ్చారు” అంటున్నాడు,

[)4]

106 అమ్మ

రోడ్డు బురదమయంగా వుంది. జనం యిళ్శ కిటికిలలోంచి చూస్తున్నారు. అరుస్తున్నారు, యీలలు వేస్తున్నారు. పగలు దివ్యంగా వుంది. వెలుగు (పస్సుటంగా వుంది. ఎక్కడా సీడలులేవు. “అమ్మా- పాటలు పాడు “ఏమిటీ జీవితం!” ఆంటు న్నాడు య్యుక్రేనియన్‌ ఆతను బిగ్గరగా పాడుతున్నాడు. అన్ని గొంతులూ అతని హిటలో మునిగిపోతున్నాయి అమ్మ ఆతని వెనకాశే నడుస్తూ “నన్నెందుకు యిలా తమాషా చేస్తున్నారు” అనడుగుతోంది. ఆమె ఉన్నట్టుండి పక ఊబిలో పడిపో యింది. ఇట్టడుగుకు వెళ్ళిపోయింది శః

అమెకు మెలకువ వచ్చింది. వణుకు, చెమట, గుండె చప్పుళ్ళు వినిపిస్తు న్నోయి. ఫ్యాక్టరీ కూత వినబడుతోంది ఇది రెండోది. గదంతా గందరగోళంగా పుంది. పుస్తకాలు, వస్తువులు చెల్లా చెదరుగా వున్నాయి. నేలంకా దుమ్ము, ధూళి పేరుకుపోయి వుంది.

ఆమె గది శ్యభం చేయడం (ప్రారంభించింది. వంట గదిలో జండాక్యర,ఎ్యర

గుడ పీలిక కనిపించాయి. ఒక్కక్షణం ఆమెకు దానిని పొయ్యిలో విసిరివేయా లసీపేంచింది. మళ్ళీ నిదోనించి ఎ|్రగుడ్డను. వెలికితీసి కృభంగో మడిచి భదపరి చిందీ. కిటికీలు నీళ్ళతో కడిగింది తరువాత నేలకూడా శుభం చేసింది. తరువాత స్నానం చేసింది. దుస్తులు వేసుకుంది టీ తయారు చేసింది కిటికి చెంత కూర్చుంది. మళ్ళీ అదే (ప్రశ్న ఆమె మెదడులో పరి భమించింది; “ఇప్పుడు యేం చేయాలి నేను? ఏమిటి తరువాతి పని?”

[ప్రార్ధనలు చేసుకోలేదని గుర్తు వచ్చింది. విగ్రహం ముందుకు చేరింది, కాపేగా కూర్చుంది. ఇప్పుడు ఆమె హృదయం ఖాశీగా, తాపీగా వుంది. గడియారం 'పెండ్యులమ్‌ అదే పనిగా ఊగుతోంది . నేనునా గమ్యానికి చేరుకోవాలి- అని చెప్పుకుంటున్నట్లుగా, ఈగలు ముసురుతున్నాయి. ఏదో పని కల్చన చేను కోవాలి.

ఉన్నట్టుండి అమెకు పడుచు రోజులలోని ఒక దృశ్యం కళ్ళముందు మెది లిరిది. జాన్సలోవ్స్‌లో పురాతన ఉద్యానవనం. ఇక్కడో. నీళ్ళ కొలను. దానిలో పూలు విస్తారంగా వున్నాయి కొలను మధ్య ఒకరోజు పడవ కనిపించింది. పడవ బురదసీళ్ళలో కూరుకుపోయినట్టుంది. కదలడంలేదు. పడవను తీరంనుంచి కొలను మథ్యకు పోనిచ్చింది ఎవరు అని ఆలోచిన్తూ చాలాసేపు నించుండీపోయింది. తన పరిస్థితీ యిప్పుడు ఆ పడవ మో సరుగానే వుంది. శవం కోసం ఎదురు చూస్తున్న "సేటికలా పంది వడప ఆ సాయంం తెలిసింది ఓ గుమాస్తా థార్య కొలనులో

కమ్మ 107 పడిపోయి చనిపోయిందని.

ఆ జ్ఞాపకాలను తుడిచివేనుకోవటానికి అన్నట్టుగా అమె కళ్ళు బాగా తుడుచు కుంది, నలుముక్షుంది. ఎదురుగా టీ వల్లాకిపోయి వుంది కప్పులో, ఎవరయినా తెలి వయిన వాడిని కలుసుకోవాలి అతనితో మాట్లాడాలి ఎన్నో సంగతులు అడిగి తెలుసుకోవాలి--- అనుకుంది. ఆమె కోరికకు జవాబుగా అన్నట్లు నికొలై ఇవనో విచ్‌ వచ్చాడు. కాని అతన్ని చూడగానే అమెకు భయం యేర్పడింది “నికౌలై నీవు యిక్కడకు రావడం ఆనవసరం. నిన్నుగూడా ఆరెస్టు చేసే యిక పావెల్‌ గతి ఆంతే! జ్యాగ తగా వుండు. నిన్ను యిక్కడ చూచారంపే తప్పకుండా అరెస్టు చేసి తీసుకుపోతారు--” అంది.

ఆతను చేతులు కట్టుకుని, ముక్క_ద్ధాలు సరిచేసుకుని ఆమె వయిపు వంగి త్వరత్వరగా చెప్పాడు: “అమ్మా పావెల్‌తోను, అండీతోనూ ఒక ఒప్పందం చేను కున్నాను. వాళ్ళ అరెస్టు అయినట్లయితే ఆ మరుసటి రోజే నిన్ను నగరానికి చేర్చమన్నారు. వాపు... .... సరే పోలీనులు నీ యిల్టు సోదా. చేశారాగొ అన్నాడు

“చేశారు. అంతా చెల్లా చెదరు చేకారు. వాళ్ళకు సిగ్గు శరం లేదు. ఆంతా కలయటిరిగారు.” అంది అమ్మ.

“వాళ్ళకు సిగ్గు పడాల్సిన అవసరం యేముంది?” ఆంటూ ఆమెకు నగరానికి వెళ్ళవలసిన ఆవసరం గురించి వివరంగా చెప్పాడు, అశని మాటలు ఆమెకు బాగా రుచించాయి.. “షాషా అలా చెబితే అట్లాగే చేస్తాను. నా వల్ద మీకేం యిబ్బంది వుండదు గదా!” అంది ఆమె. “ఆ విషయం నీవేం బెంగపడకు. నేను ఒంటరి గాడిని మా అక్కగారు అప్పుడప్పుడు వన్తూ వుంటుంది. అంతే!” అన్నాడు, “నేనేం నీకు చికాకు కలిగించనులే-” ఆంది. “నీవేదయినా పని చేస్తానంటే అదీ యేర్పాటు చేయగలను” అన్నాడతను, పని ఇఆఎపే యిప్పుడు ఆమె ఉద్దేశం ఉద్య మానికి సంబంధించినదే. ఒకసారి పావెల్‌ కు సహాయపడగలిగాను. యిక ముందు కూడా ఆలాగే పని చేయగలననుకుంటాను సత్యాన్ని [పజల ముందు (పదర్శించ గలగడం కంచె మరేం పని వుంది....ఆనుకుంది ఆమె.

“సిన్స పావెల్‌ను చూడటానికి జెయిలుకు వెళ్ళినప్పుడు, తమకో వార్తాపతిక కావాలని [గామస్థులు చెప్పారు చూడు, వాళ్ళ అ,డసులు తీసుకురావాలి! అన్నాడు అతను.

“ఆ అత్యడన్నులన్నీ నాకు తెలుసు. వాళ్ళంద౨నీ ఎరుగుదును. నాకు ప్మతికలు

108 అమ్మ యివ్వండి. వాళ్ళకు అందచేస్తాను. నేను అలాంటి పు స్రకాలు తీనుకువెడతానని ఎవరూ అనుమానించతేరు. ఫ్యాక్టరీకి తీసుకుపోయి. బట్వాడాలు చేకాను కాదా! అంది అమె,

రోడ్డవెంట నడుస్తూ అడవులు, [గామాలూ గడుస్తూ వెళ్ళడం అమెకు ఆఫ్ల్హాద కారణం “నేనూ ఉద్యమంలో ఉవ్వెత్తున వని చేయగలగాలి. నాలాంటి వృద్ధురాలికి అదే తగిన పని. యాత్రికుడి జీవితం బహు సుందరమైనది. ,పపంచమంతా తిరుగు చాడు. ఆతడికేమీ అక్కర్లేదు, పథైెడన్నం తప్ప. ఎవరూ అతన్ని కొనిమాటలు అనరు. పాషా దగ్గరకు, ఆండ్రీ దగ్గరకు వెడతాను, వాళ్ళు ఎక్కుడున్నాసరే!”

ఇప్పుడు తనకు యిల్లు లేదు. భిఇటనం చేనుకుంటూ ఊరూరూ తిరగాలి--- అనే ఆలోచన ఆమెకు కొంత నేదం కలిగించింది.

“సరే. ఆ విషయాలన్నీ తరువాత మాట్లాడుకుందాం. నీ భుజాల మీదికి ఇరువై న జాధ్యత అయిన పని తీసుకుంటున్నావు. జ్యాగత్తగా ఆలోచించుకుని మరీ దిగాలి యీ లోతుల్లోకి”

“ఇంక నేను ఆలోవించవలసిందంటూ యేముంది? ఈ ఉద్యమం కోసం కొకఫోతే యింక నేను చేయగల పని యేమున్నది? చెట్టు పెరుగుతుంది, పదిమందికి సీడ యిస్తుంది వంటచెరుకు యిస్తుంది మూగ చెట్టు కూడా జీవితానికి యెంతో దోహదం చేస్తోంది. నేను మనిషిని. ఆ మ్యాత్రం చేయలేనా? మన పిల్లలు తమ సర్వస్వం యిందుకు ధారపోసి ఉద్యమంలో కూరుకుపోయారు, చేను....తల్లిని.... ఊరికే చూస్తూ ఉండిపోవటానికి వీలవుతుందా?”

జండా పట్టుకుని ఊలేగింపుకు ముందు నిలచి నడుస్తున్న కౌడుకు రూపం ఆమె మనోన్న్మేశంళో వెలిగింది

“నా హృదయం [దవించిపోతోంది. మీరు మోస్తున్న బరువుతో పోలిసే నేను చేయదలుచుకున్నది యేపాటి? నన్ను నీతో తీసుకువెళ్ళు, నాకు దారి చూపు ౧ ఠి

ఆళని హృదయం కూడా ఆనందంతో పొంగి పొర్టుతోంది. ఇలాంటి మాటలు వినడం యిడే మొదటిసారి అతను గడియారం వంక చూడుకుని, గడ్డం సవరించు కుని “అయితే సిద్ధం ఆయినజ్హేనా? నొతో వచ్చేస్తావా?” అనడిగాడు ఆమె తల ఊపింది.

“నీ దగ్గర డబ్బేమయినా వుందా?”

లేదని చెప్పింది ఆమె, అతను పర్ఫు తెిచి ఆమెకు కొంత డబ్బు యిచ్చాడు కట్సీర్ర అందరికంచె విభిన్నమయిన మనుషులు. డబ్బును గురించి కూడా మీ అభి

అమ్మ 100 [ప్రాయాలు వేరు”, అంది ఆమె ఆనందం వెలిబుచ్చుతూ. “ఆయితే వీలయినంత త్వరగా వచ్చేస్తావు కదూ?” అంటూ అతను వెళ్ళిపోయాడు

నాలుగు రోజుల తరువాత ఆమె నగరానికి నిద్ధం అయింది బండిలో రెండు (టంకు పెష్టిలు, యితర సరంజామా వేసుకుని ఊరు దాటి బయటకు వచ్చేకాక ఒక సహెరి వెనక్కు తిరిగి చూచింది. తన గకాన్ని గుర్తు తెచ్చుకుంది. ఈ ఊరుతో తన అనుబంధం తెగిపోతోందని ఐనుకుంది.

ఫ్యాక్టరీ "పెద్ద సాలీడు లాగ ఏప్టరించి వుంది పొగగొట్లాలు ఆకాశం దాకా ఎదిగాయి. బండివాడు ముందుకు తీసుకుపోతున్నాడు. ఎడమ, కుడి రెండూ ఒక్కటే ఆతనికి, అమ్మ (గ్రామం వంక చూస్తోంది. అంతా బోసిపోయినట్లు నీకా వహ౦ అయినట్లు ఉంది *ఎంత దూరమయినా వెళ్లు దర్శిదం నుంచి బయట పడలేం. దర్శిదం నుంచి దరికి చేర్చే రోడ్డు లేదు ఎక్కడా! ఆన్ని రహదారులూ దరి్శదంలోనికే తీసుకుపోతాయి. దాని నుంచి దూరంగా మటుకు పోవు!” అన్నాడు బండి ఆసామీ. గుజ్ఞం సకిలిన్తూ ముందుకు నడుస్తోంది. కందెన లేని చకాలు కిర కిర చప్పుళ్ళు చేస్తున్నాయి.

ఓ పాతబడిన రెండంతస్థుల భవనాన్ని ఆనుకుని వున్న పచ్చని బయలులో వుంటున్నాడు నికొలై ఇవనోవిచ్‌ ఈ రోడ్డుకు ఎదురుగా పచ్చని తోట వుంది మూడు గదుల యిల్లు అతనిది. కిటికిలలోంచి హరితం కనిపిస్తూ వుంటుంది (పకాంతమైన చోటు. చిన్నగా కువెమట్టంగా వుంది, గోడలకు ప్ప స్టకాల వీరువాల్లు గోడల మీద యెవరో గంఖీర పురుషుల చిితపటాలు,

ఓ చిన్న గది అమెకు చూపుతూ “నీకు యిక్కడ అనుకూలంగా వుంటుందా?" అనడిగాడు, కిటికిలోంచి ఒక పక్క ఉద్యానవనం, మరో పక్క ఎదుగుతున్న పచ్చికబయలు అగుపిస్తున్నాయి. ఈ గదిలో కూడా గోడలకు పుస్త కాల బీరువాలు వున్నాయి.

“నేన్స వంటగదిలోనే వుండిపోతాను, చిన్న వంటగది అందంగా వుంది" అంది అమె.

అతను వారించి, చిన్న గది ఆమె అంగీకరించేట్లు చేడు ఆ యింటిని మూడు గదులను-అద్బుతమైన వాళానరణం అలుముకుని వుంది. గాలి బాగా

110 ఆమ్మ వస్తుంది. గోఢ మీఏ చ్యితఫట్టాలు రక్షణను, [పగాంతథను యిస్తున్నట్టున్నాయి. కి శీ ల్ల “జ్ఞూల కుండీలలో నీళ్ళ సహోయాలి--” అంది కిటికీలలోని కుండీలను పరిశీ

, లించి అమ్మ, “ఆవును. నిజమే వాటి సంగతి చూడడానికే నాకు విరామం లేకుండా పోయింది--” అన్నాడు అతను. నికొలై అ గదుల్లో బహు నిదానంగా (ప్రళిం తంగా సాలోచనగా తిరుగాడుతూ వుండడం గమనించింది అమె. ప్రతిసారీ యిదే మొదటిసారి అన్నట్లుగా చూస్తున్నాడు, ఆ గదులను, లోని వస్తువులనూ, ఆమె పూల కుండీలలో న! పోసింది. పియానో వద్ద సంగీతపు నోట్స్‌ కాగితాలను సర్జి "పెట్టింది. -

,.... ఆమె నిద్రపోయి లేచిన తర్వాత యీ కొత్త వాతావరణాన్ని మళ్ళీ సమాలో చించుకుంది. జీవితంలో యిడే మొదటిసారి- ఎరిగిన వాళ్ళ యింటిలో బస చేయటం! నికౌలై చాలా మంచివాడు ఇతని కోసం యేమయినా చేయవచ్చు ఎంతో ఆత్మీయత ఉబికి వస్తోంది ఆమెకు ఆం్రీని పాషాను తలుచుకుంది. పెడ్యా కూడా గుర్తు వచ్చాడు. [క్రమంగా ఆమె యింటి పనులకు అలవాటుపడిపోతోంది. మరునాడు టీ తయారుచేసి అతని కోసం కాచుకు కూర్చుంది. అతను కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని నిదానంగా వచ్చాడు. ఇద్దరూ “టి తాగారు. అతను అమ్మతో “నాకు జేమ్‌స్టోవ్‌ దగ్గర కొలువు! మన రై తులు యెలా వినాళం అయిపోతున్నారో గమనించే పని, హృదయ విదారకం!” అన్నాడు, తరువాత యింకా సిపరంగా చెప్పాడుః “జనానికి ఆకలి బావులు సంప్రాప్తిస్తున్నాయి. కాలం తీరకుండానే దేహం ఛాలిస్తున్నారు. ఈ దరిద్రానికి ఆనారోగ్యానికి కారణం మస కందరక్తూ తెలును. దీన్ని గమనిస్తూ వుండటానికే నూకు పెద్ధ పెద్ధ జీతాలు! నిజంగానే!”

“న్సివేం చేస్తావు? విద్యార్థి?”

“కాదు. (గామంలో బిపంతుబును. మానాన్న వ్యాట్యాలో ఓ మిల్లుకు నూపర్‌యింటెండైంట్‌, నేను -శేద రై కులకు పుస్తకాలు పంచడం (ప్రారంలించాను. ఆపని వల్లి నాకు జై లుకు కూడా పడింది. జైలు నుంచి బయ టకు వచ్చాక స్కుష్టకాల షాపులో గుమాస్తాగా చేరాను. మళ్ళీ జై లుపాలయ్యాను, నా ఆజ్యాగత్త,వల్ల, ఆర్కేంజెల్‌కు [ప్రవాసం వెళ్ళాను. ఆక్కడ కూడా గవర్నర్‌తో 'పేలీ వచ్చింది నాకు. తెల్టసము[ద శ్రీరానికి పంపారు అప్పుడు. అయిదేద్శ గడిపాను అక్కడ!”

అమ్మ యిలాంటి కథలు అనేకం విన్నది. అయితే వాటిని యిలా నిదానంగా అనాసక్రంగా చెబుతున్నది యిప్పుడు యీ నిక్ళొల్లై మటుకే. ఎవరి మీదా ఫిర్యాదు

అమ్మ 111 చేయడు నిందావాక్యం పలకడు “మా తక్క యీ రోజు వస్తోంది--” ఆన్నాడు.

“ఆమెకు వివాహం అయిందా?

“అయింది విధవరాలు కూడా అయింది. ఆమె భర సైవీరియా (పవాసానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ నుంచి తప్పించుకుపోయి=తీవమయిన మంచులో చలిలో తడిసి-రెండేళ్ళ [కితం చనిపోయాడు. “నా కంటే అరేళ్ళు పెద్దది. నేనెంతో బుణపడి వున్నాను ఆమెకు. ఆమె చాలా చక్కగా పియానో వాయిస్తుంది. ఈ పియానో ఆమెదే. నీవే విందువుగాని ఆమె వస్తువులు అనేకం వున్నాయి యిక్కడ, నా పుస్తకాలూ *” "

“ఆమె ఎక్కడ వుంటుంది?"

“పతిచోటా! ఎక్కడ సాహసోపేతమైన పని జరగవలసివుందో అక్కడల్లా (ప్రత్యక్షం అవుతుంది ఆమె!”

“ఈ ఉద్యమంలో వుందా?”

“ఆహా!”

--అతను పనిలోకి వెళ్ళిపోయాడు. ఉద్యమంలో పనిచేస్తున్న అనేకులను ఛలుచుకుంటూ ఆమె కూర్చుండిపోయింది. వాళ్ళ ఎదురుగా వన్నప్పుడు యేదో పెద్ద పర్వతం ముందు నిలుచున్నట్టు అనిపిస్తుంది!

మధ్యాహ్న సమయంలో ఒక పొడుగుపాద ఇమె వచ్చింది. అమె లోపలకు వచ్చి పసుపుపచ్చ బంగీ కింద వుంది. అమ్మ చేతులు తన చేతుల్లోనికి తీసుకుని “ప్పీక్రేనా పావెల్‌ మైఖలోపిక్‌ తల్లిగారు?” అంది.

“అవును నేనే” అంది అమ్మ.

“అలాననే అనుకున్నాను. పావెల్‌కు మేం బాగా స్నేహితులం ఆతను మిమ్మల్ని గురించి చెబుతూ వుంటాడు". ---ఆమె గొంతు చాలా సాత్వికంగా వుంది.

“నాకు చాలా ఆకలిగా వుంది, ముందో కప్పు కాఫీ దొరుకుతుందా?” జంది ఆమె. అమ్మ వెంటనే తయారు చేయటానికి లేస్తూ “అయితే పాషా నన్ను గురించి మాట్లాడాడా?” అంది. ఉద్యమం పట్ట ఆమె ముందు నిరసనగా వుండడం, తరువాత అడే జీఏతరి అనిపించడం ...(పస్తావనకు వచ్చాయి.

“ఇంతకూ నీ పేకేషేటి” అనడిగింది అమ్మ,

“సోఫ్యా ...ముఖ్యమైన పషయం యేమిటంటే వాస్థు ఎక్కువ రోజులు కై లులో మగ్గిపోగూడదు. వెంటనే ఏదారణ జరగాలి, వాళ్ళకు పవాసం విధించ

112 అమ్మ బడగానే తప్పించుకునే ఉపాయం ఆలోచిస్తాం మేము... అతను నైలీరియాలో శేయవలనిన పని యేమీలేదు,. ఆతను లేకండా యిక్కడి. పనులు చురుకుగా జరగవు!”

“న్ఫాక్సు తల తిరిగి పోతోంది. నామటుకు నేనే ఒక కొత్త మనిషిలా అని పిసోంది, నాకు, ఇదివరకు యెంతో పరిచయం పున్నవాళ్ళతో మటుకే హృదయం విప్పీ మాట్లాడగలిగేదాన్ని ఇప్పుడు మీ ముందు-మన పరిచయం ఒక్క ఆరగంట లోపే అయినా-యా యిల్లే నా స్వంతం అయినట్టుగా మీ యింట్లో మీకు ఆదేశాలు యిస్తున్నాను!--సరే, పారీపోయే అవకాశం వెదుకుతానుంటున్నారు. అలా పారి పోయిన మనిషిగా వాడు ఎక్కడ మనగలడు?”

“అదో పెద్ద (పళ్న కాదు. అలాంటివాళ్ళు వందల కొద్దీ వున్నారు. నేను యిప్పుడే ఒక మనిషిని చూచి వన్తున్నాను దక్షిణదేళంలో మన ఉధ్యమానికి సంబం ధించిన [ప్రముఖుడు అతను. అయిదు సంవత్సరాల [ప్రవాస శిక్ష. కాని మూడున్నర యేసే అయింది”

అమ్మ తన విషయం చెప్పింది. “మే మొదటి తేదీ జరిగిన సంఘటనలు నొ జీవిత [ప్రమాణాలను మార్చివేశాయి. ఒకేసారి రెండు రహదార్హలో 1పయాణం చేస్తు న్నట్టు ఆనిపించింది నాకు ఒక్కక్షణం నాకు అంతా అర్థం అయిపోయినట్టు వుంటుంది మరుక్షణమే యేదో అగాధంలో చిక్కుకు పోయినట్టు అనిపిస్తుంది. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని కలుసుకున్నాను. చాలా నంతోషంగా వుంది. ఉద్యమంలో

తనంగా పనిచేస్తున్నారు, పౌషాను యెరుగుదురు అతనంపే మీకు మక్కువ, అదరం, చాలా థాంక్స్‌”

“నిజానికి మీకే థాంక్స్‌ చెప్పాలి మేం--” అంది అమె, సోఫ్యా

“ఉద్యమాన్ని గురించి నేను బోధించలేదు వాడికి. ఇప్పుడు మాట్లాడుతూ వుంచే ఆంకా సరళంగా, సజావుగా కనిపిస్తుంది. మరుక్షణంలో అంకా అగమ్య గోచరం. నేను సహజంగా అతి భయస్థురాలిని. కానీ యిస్పుడు దేనికీ భయం అనిపించడం లేదు. ఇదంతా యేమిటో నాకు యేమాతం ఆర్థం కావడం లేదు --”

“ఆంఠా అర్ధం అయే సమయం వస్తుంది. తొందర పడకండి. దేన్నయినా హృదయ పూర్వకంగా (ప్రేమించ గలిగినపుడు దానికి తగిన శ క్షి విశ్వాసమూ యేర్పడుతాయి అ్మపయత్నంగానే ఆందరికీ ప్రయోజనకర మైన పని అని తెలిసినప్పుడు యింక వేరే చెప్పాలా! అటువంటి (ప్రేమ వుంది. ఏ మనిషీ |పేమకు అనర్హుడుకాడు

అమ్మ కల

అతీతుడు కాడు ,..సరే యింకా యీ విషయాలు మాట్లాడడం నిలుపుదల చేద్దాం” ఆంది అమె.

నాఇజగు గంటలకు నికొాలై వచ్చాడు. అప్పుడు భోజనం చేకారు. సోఫ్యా శాన కలుసుకున్న మనిషిని గురించి చెప్పింది. నికొల్సె “యిప్పుడు నీకు యింకొక పని వుంది. [గ్రామస్థుల కోసం ఒక షృతిక (పచురించాలనుకున్నాం గుర్తుంది కదూ: ఇటీవలి అరెస్టులతో, (గామస్టులతో మన సంబంధాలు దాదాపు తెగిపోయినట్టు అయింది, 'పెలగ్యుయా నిలోనా తప్పయింకెనవరూ యీ స్యతికను బట్వాడా చేసే మనిషినీ చూపించలేదు. నీవు ఆమెతో వెస ఆపని వీలయినంత త్వరగా ముగించు--” అన్నాడు

“సరే-అలాగే- అని ఆమె అమ్మతో “పర, వెడదాం-” అంది.

“చాలా దూరమా” అనడిగింది. “యాభయి మైషృ---” అని సమాధానం చెప్పింది అమ్మ.

“సరే, అలాగే వెడదాం. ముందు కొంత సేపు పియానో వాద్యం వినండి -”" అంది సోఫ్యా. పియానో వాద్యంతో పాటు సంగీత వివరాలు మాట్లాడుకుంటున్నారు

అమ్మ ఒక మూల సోఫాలో ఒద్దికగా కూర్చుని వాళ్ళు సంభాషణ తీరును గమనిస్తూ వుండిపోయింది. ముందు ఆమెకు సంగీతం మనసుకు పట్టలేదు. కాని (క్రమంగా సంగిత తరంగాలు గదినంతా ముంచెతిన తర్వాత ఆమెకూ అపహ్ల్హైాదం' అనిపించింది, ఆమె హృదధయమూ “*కదలబారింది. అమ్మకు తన జీవితంలో ఒక చుర్గటన గుర్తుకు వచ్చింది. భర్ష తాగివచ్ని యింటిలోనుంచి తనను వెళ్ళగొట్ట టమూ, పసిషాపడిని చంకన వేసుకుని తాను బయట పడడమూ, తీరా తెల్లవారిన తర్వాత యింటికి తిరిగి వెళ్ళడమూ ఆ ఉదంతం.

ఆక్క, తమ్ముడు సంగీత పారవళ్యాన్ని గురించి కొంతసేపు మాట్లాడు కున్నారు,

“సంగీతంలో అన్ని కళలూ వినవచ్చు” అన్నాడు నికొలై.

“మీకు ఎలా వుంది సంగితం?” అనడిగింది సోఫ్యా అమ్మను.

“నాకేం తెలియదని చెప్పాను గదూ---వింటూనే ఆలోచించుకుంటున్నాను. అంతే!”

“చూడండి, సంగీతం అడవాళ్ళుకు మరీ యిష్టం. ఆది వింటూ యెంతటి విచారమైనా మరచిపోవచ్చు--” అంది సోఫ్యా,

[15]

114 అమ్మ అచ్చే అటడుగు మనుషులం అన్నింటినీ అనుభవించ గలగాలి. వాటిని గురించి విస్తారంగా మాట్లాడలేం. మా ఆలోచనలు లోలోపలే తొలిచేస్తూ వుంటాయి" "పెకి చెప్పుకోలేం గనుక, మాకటి పూర్తిగా అర్ధంకావు ఒక్కొక్కసారి సిగ్గుపడి హోతాం కూడా. అన్ని పక్కలనుంచి తాకెళ్ళ దెబ్బలు తగులుతాయి. జీవితం కష్ట భూయిష్టమైనదిగదా! మాకు విశ్రాంతి కావాలి అప్పుడే మా ఆత్మలను మేలు కొలిపే అలోచనలు వస్తాయి--” అంది అమ్మ. నికొలై తల ఊపాడు సోఫ్యా కళ్ళద్దాలు జ్మృభం చేనుకుని మరి చూస్తోంది, అమ్మ యింకా యిలా కొనసాగించింది. “ఇప్పుడు నన్ను గురించి నేను చెప్పుకో గలుగుతున్నాను. జీవితం అర్థం అవుతోందనుకుంటున్నాను. పదిమందినీ చూచి పోల్చి చూచుకోవడం చేతనయింది గనుక దీనికి వీలు కలిగింది ఆంతకు ముందు యెవరితోనూ పోల్చుకుందుకు, సరిచూచుకుందుకు అవకాశం లేదు. మూ (ప్రాంతంలో అందరివీ ఒకలాంటి బళుకులే, ఇప్పుడు ఆలాంటి బతుకుకు జారిపోవడం అసాధ్యం అనిపిస్తోంది. ఇప్పుడు మిమ్మల్నందర్నీ చూన్తుశ్నాను ఎంతో తలునుకుంటున్నాను. అయినా యిదంతా చెప్పడం ఆనవసరం ఇది మీకు తెలినిన విషయమే. ఊరికే యింకేమీ చేతకాదు గనుక నేను మాట్లాడుతూ వున్నాను. నాకూ, మీకూ పోలిక చేని చూడండి. నావల్ల మీకేం [ప్రయోజనం లేదు, నాక్తీ విషయం బాగా తెలుసు, నేను అందరి మంచిసీ కోరుకుంటూ వుంటాను, మీ ముందు హృదయం నిప్పి మాట్లాడా డాలని నా ఆకాంక్ష నికొలై ఆమెను అభినందించాడు, సోఫ్యా ఆమెను ఊరడించింది. అమ్మ మరెన్నో వివరాలు చెప్పసాగింది. అక్క, తమ్ముడు ఆమె కధనం అంఠా కడు (శద్ధగా విన్నారు. ఆమె స్థితిగతులు అతి సామాన్యమైనవి. ఆలనపాలన తేని జీవితం, దాదాపు పప్యపాయం సోఫ్యా “ఒకప్పుడు నా జీనితమే యెంతో అనాహ్ల్హాదకరమైనదని వుండి పోయాను. (ప్రవాసంలో వున్నప్పుడు ముఖ్యంగా నన్నుగురించి నాకు ఎంతో బాధగా, జుగుప్పగా వుండేది ఊరికే నా కష్టాలను నష్టాఎను బేరీజు వేస్తకుంటూ ఉండిపోయే దాన్ని. తరువాతనా తండడితో తగాదా వేసుకున్నాను. జిమ్నాషీయం నుంచి వెలి వేయబడ్డాను. అనేక నిందలకు గురి అయ్యాను. జెయిల్‌, దుఃఖం, భర్ర మరణం ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించాను, కాని వీటన్నిటినీ పదిపెట్టి గుణించినా, నీ జ్రీవి తంలో ఒక నెలకు పరిపడవు అనిపిస్తోంది యిప్పుడు నాకు! పెలగ్యు యా నిలోనా!నీ కష్టాలు సంవత్సరాల తరబడి నిరంళరంగా గడిచిపోయాయి. నిన్ను తపన

అమ్మ 11ల్‌ పెట్టాయి. వీటన్నిటి నుంచి తట్టుకునే శక్రి ఎలా ఎక్కడి నుండి వస్తుందో గదా!" అంది, “అన్నిటికీ ఆలవాటు అయిపోతుంది.” అంది సోఫ్యా “నాకు జీవితం అంతా తెలుసనుకున్నాను. కాని యిప్పుడు వింటూంటే యిది యే ప్తుసకాలలోను చిక్కదు అని తెలిసి వచ్చింది. జీవితం చాలా నికృష్ణమయింది సుమా!” అన్నాడు నికొలై. సంభాషణ యిలాగే సుదీర్టంగా సాగిపోయింది. అమ్మకు పూర్వస్కృతులు ఎక్కువయిపోయాయి. చివరకు “యేమేమిటో చెబుతున్నాను. మీకువ్మికాంతి అవ సరం అన్న విషయమే మరబాను--” ఆంది. సోఫ్యా చేతిని తన చేతిలోనికి తీను కుని "థాంక్స్‌. మీరంతా బహు మంచివాళ్ళు” అంది. వి సోఫ్యా నికొలైలతో మాట్లాడుకూ మూడు రోజులు గడచిపోయాయి. అమ్మ తన పూర్వచర్శిత అంతా తవ్వి తలకెత్తుతోంది ఒక్కాక్క_మారు ఆమెకే ఆ ఉదం తాలు భయ వ్మిభాంతులు కలిగింవసాగాయి. గతానికి ఎంతో ఏవరణ అవసరం, ఆక్క, తమ్ముడు తీరుబడిగా వింటూ కూర్చున్న కొద్దీ? ఆమెకు మరింత కుతూ హలంగా కధనం సాగుతూ వచ్చింది ఇంతవరకూ తనను బంధించివున్న పంజరం చీకట్టలోంచి బయటకు పడడం ఆరంభమవుతోంది. నాలుగవరోజు ఉదయానే ఆమె, సోఫ్యా య్య్మాతికుల మాదిరి దుస్తులు, వేషాలు వేసుకుని నికొలై ముందు అవతరించారు. ఈ దుస్తుళ్లో సోఫ్యా పొడుగు తగ్గినట్టయింది. కాని గాంభీర్యం పెరిగింది. “జీవితమంతా సన్యాసాశమాల లోనే గడిపినట్టు కనిపిన్తున్నావు....” అని వేళాకోళం చేశాడు నికొలై. అమ్మకు యెక్కువ మాట్లాడకుండా పుఠడడం, ఆప్యాయత (పదర్శించుకోకపోవడం కష్ట మయిన పని, ఇద్దరూ రోడ్డు మీదకు వచ్చేశారు. ఊరు దాటి బహిః (పదేశాలను చేరు కున్నారు. రెండు పక్కల చెట్లు విస్టరించివున్న రోడ్డు మీడ నూటిగా నడిచి పోతున్నారు. “నడక నీకు కష్టం కదూ?” అనడిగింది అమ్మ. “అదంతా చాలా పాత కధ! నడవడమే చాళకాదంటావా యేమిటి నాకు--” అని సోఫ్యా మెత్తగా తోనిపారేసింది. తాను విష్ణవోద్యమంలో చేసిన సాహసకార్యా

116 అమ్మ లను గురించి చెప్పనారంభించింది ఆమె, షర్టు మార్చుకోవడం, అబద్ధాల కాగితాలు ఉపయోగించడం, రూపు మార్చుకోవడం, దుస్తులు-ముఖకవళికలు బదలాయించడం, యిలా ఎన్నో చాకచక్యాలు విప్ణవ సాహిత్యాన్ని [ప్రజలకు పంచిపెట్టటంలో పని చేసింది. $క్షలు పడ్డవాళ్శను పారిపోయేట్టు చేయడంలో దోహదం చేసింది. ఆమె యింట్లోనే ఒక ముద్రణయంశం ఉన్నదట, పోలీసులు సోదా చేయటానికి వస్తే తప్పేంచుకుందుకు వాళ్ళను తప్పు దారి పట్టించేందుకు ఎంతో యుక్తిగా పనిచేసింది. చలి, వాన యిలాంటివి లెక్కచేయకుండా దూర్యపదేశాలలో తిరుగాడింది. తెలియని శలుప్పలు అనేకమార్డు తట్టింది. తోపలకు (ప్రవేశించాక తన పరిస్థితి ఆంతా వివరించి “మీ యిష్టం, మీకు యోగ్యమని తోపే నన్ను పోలీనులకు పట్టించండి. కాని మీరు ఆలా చేయరని నాకు తెలుసు!” అనేదట.,

జనానికి ఎంతో భయం ర్మాతంకా నిదపోయేవాళ్ళు కాదు, ఆమె తమ యింట్లో వున్నప్పుడు ఏ మూల యేకాస్త శబ్దం అయినా పోలీసులు వవ్చారని భయ పడేవాళ్ళు. అయినా ఆమెను పోలీసులకు మాతం పట్టియిచ్చేవాళ్ళ కాదు,

ఒకసారి. “నన్‌ మాదిరి దుస్తులు వేనుకుని ఒక గూథచాం సరసనే రైలు 'పెస్టైలో ప్రయాణం చేసిందట. ఆ గూఢచారి తన-ఉదంతం ఆంతా ఎంతో గర్వాతి శయంతో ఆమెకు నివేదించాడుగాని ఆమే తాను వెదుకుతున్న మనిషి ఆని గమనించ లేకపోయాడు.

అమ్మ యీ కధలన్నీ వింటూ నవ్వుకుంది. సోఫ్యా అంటే ఆప్యాయత ఎక్కువవుతోంది అమెకు కణకణానికి. సోఫ్యా చాలా హుందాగా నడుస్తుంది. ఆమె కళ్ళు అరతటా అన్నిటినీ నిశితంగా పరిశీలిన్తూ వుంటాయి... దారిలో యేదయిన్నా విచ్చికం, అందమైన చెట్టు-_పూవు కనిపిస్టే దాన్ని గురించి మాట్లాడకుండా వుండేది కాదు,

ఒకసారి అమ్మ “నీ వయసెంత?” అనడిగింది.

“ముప్పైరెండు"

అదికాదు నేను అడుగుతున్నది, నీ ముఖము, వాలకము మూస్తే సీవు దాలా పెద్దదానివిగా కనిపిస్తున్నావు. కాని సీ కళ్ళు, నీ గొంతు ఎంతో లేతగా ఉన్నాయి. ఎవరయినా నీ గొంతు వించే నువ్వింకా చిన్నపిల్హవే ననుకుంటారు. నీ జీవితం ఎంతో కష్టనష్టాల మధ్య నడిచింది. సీ పృాదయం పటుకు చిరునవ్వులు చిందుతూనే వ్పంది,”

“అవును. హృదయం చిరునవ్వులతోనే ఊగిసలాడుతోంది నీవు ఏంత

అమ్మ _ కప! చక్కగా మాట్లాడతావు! సరళంగా, మంచిగా! జీవితంలోని కష్టనష్టాల్యప్రస క్రి తీనుకు వస్తావు ఎంతో మధురంగా. నాక మ్మాతం అనిపిస్తుంది....యిది అభిరుచిదాయక మైన ఆస క్రికరమైన జీవితం. ఆంతమటుకే!ో

“మానవ హృదయాన్ని చేరుకునే రహదార్డన్నీ సీక్న తెలుసు, నీవు యా (ప్రపంచంలోని చెడునంతటినీ గడిచి గభైక్కగలవు!”

“మనం [శ్రామికుల పక్షాన వున్నాం గనుక తప్పనిసనకిగా గెలుపొందగలం. మన [శమళక్తి గెలుపులో విశ్వాసం అచంచలమైనవి. వీటిని [ప్రజలనుండే (గహిస్తాం, ఆధ్యాత్మిక, కారీరక బలం యావత్తు (ప్రజలనుంచే వస్తుంది. (ప్రజలలో అన్ని సాధ్య తలు, సామర్ధ్యాలు యిమిడివున్నాయి. వాళ్ళు అండగావుంటే యేమయినా సాధించ గలం. వాళ్ళ (పజ్ఞతను మేలుకొలపడం మటుకు అవసరం” అంది సోఫ్యా

అమ్మ హృదయంలో కొత్తకోణాలు వెలుగుతున్నాయి. ఎందుకో తెలియదు గానిఆ మెకు దాలా విచారంగా వుంది. ఈ పడుచు శ్రీ ఎంతో బరువును భుజాలమీద ఎత్తుకుని రోడ్డుమీద నడిచిపోతోంది! పాదయా(త చేస్తోంది!

కన్చీ క్ర ష్టాలకు (పతిఫలం ఎవరు యిస్తారు?”

“మాకు (పతిఫలం యీసరికే దొరికింది, జీవితానందం సషకూడింది. ఎంతో తృప్తితో పూర్ణజీవితం గడుపుతున్నాం. ఇంతకంటె యింకేం కావాలి?”

వాళ్ళు తాపీగానే చకచక నడుస్తున్నారు. అమ్మకు నిజంగానే తీర్ధయాాతలు చేస్తున్నట్టుగా వుంది. తన వాల్యం గుర్తుకు వచ్చింది. వరాలు యిచ్చే మ్మిగహాలున్న వూళ్ళకు తిరగడం చిన్నప్పుడు ఆమె విహారయ్యాత.

గ సోఫ్యా మధ్య మధ్య యేవో గితాలు ఆలపించేది. ఆకాళకాన్ని గురించి, యేమ గురించి, పొలాలను గురించి, నోల్లా నదిని గురించి, అమ్మ (శ్రద్ధగా ఏంటూ వుంది. ఆమె హృదయం అర్జ్రతతో నింగిపోతోంది.'

మూడవరోజు ఆ (గామానికి చేరుకున్నారు. అమ్మ పొలాలలో పనిచేస్తున్న ఒక (కామికుడిని “తారుపని చేసేవాష్త ఎక్కడ ఉన్నారు" అని అడిగింది. దారి తెలునుకొని నడవసాగారు. కర్రలు, కొమ్మలతో తయారుచేసిన గుడిసె దగ్గర ఓ టేబుల్‌ ముందు కూర్చుని కనిపించాడు రైవిన్‌, నల్టగా దుమ్ముకొట్టుకుపోయి ఉన్నాడు. చొక్కా ఎదురొమ్ముకు గుండీలు పెట్టుకోలేదు, ఎఫీమ్‌, యుంకా యిద్దరు యువకులు అతనితో వున్నారు. వాళ్లు అప్పుడు అన్నం తింటున్నారు. కరైబీన్‌ ముందుగా వీళ్ళను గమనించాడు, కళ్ళవపైన అరచేతులు మూసివుంచి (శ్రద్దగా గమ నిస్తూ వుండిపోయాడు. “ఎలా వున్నావు, కొ(మేడ్‌ మైకేల్‌” అని పలకరించింది అమ్మ,

118 అమ్మ

అతడు కూర్చున్నచోటునుంచి లేచి వాళ్శవయిపు నడిచాడు. అమ్మను గుర్తు పట్టాడు. ఆగిపోయి నల్లబారిన చేతులతో గడ్డం నిమురుకున్నాడు.

జిబ్ష్య్వే తీర్థయా[త చేస్తున్నాం దారిలో నిన్ను చూచి నా సోదరుడు ఎలా ఉన్నాడో పలుకరించి వెడ్తద్రామని ఆగిపోయాం. ఈమె నా స్నేహితురాలు అన్నా అంది అమ్మం

శాను యుక్తిగా మాట్లాడినందుకు గర్వపడుతూనే. సోఫ్యా ముఖంలోకి చూచింది అమ్మ.

రై విన్‌ ఆమెకు అభివాదాలు చేశాడు, అన్నాను(సోఫ్యాను) పలుకరింబాడు.

“మరేం అబద్ధాలు ఆడవలసిన పనిలేదు. ఇది మీ నగరం కాదు, [గ్రామం ఇక్కడి వాళ్ళందరూ మనవాశ్మే, మంచివాశ్తే” అన్నాడు.

ఎఫిమ్‌ య్యా(త్రికులవంక చూచాడు. తన దగ్గరున్న యిద్దరితో యేదో రహ

సంగా చెప్పాడు. ఆడవాళ్ళు బల్టదగ్గరకు చేరుకున్నప్పుడు లేచి నిలుచున్నాడు, వాళ్ళకు అభివాదం చేశాడు. ఆతిధులను గమనించనళ్లే వుండిపోయారు తతిమ్మా యిద్ధరూ.

“మేమూ యిక్కడ సన్యానుల మో స్తరుగానే జీవిస్తాం. ఎవరూ మా దగ్గరకు రారు. మా యజమాని యీ (గ్రామంలో వుండడు, అమ్మగారిని ఆసుష్మశికి తీసుకు వెళ్లారు నేనే యిక్కడ యజమానిని ప్రస్తుతానికి. కూర్చోండి ...ఐహుశా వారు బాగా ఆకలిగా వుండి వుండాలి యీ దూర్మపయాణం తరువాత. ఎఫిన్‌, వీళ్ళకు ముందు హెలు పట్టుకురా” అన్నాడు రై బిన్‌. ఎఫిన్‌ ఏమీ హడావిడి లేకుండా లోపలకు వెళ్ళాడు. య్యాత్రికులు తమ భుజాంమీది బరువులను దింపుకున్నారు. అక్కడ కూర్చున్న ఓ పొడగాటి మనిషి యీ పనిలో వాళ్ళకు సాయం చేశాడు. రెండో మనిషి వాళ్ళవయిపు చూస్తూ తల గోక్కుంటూ యేదో పాట పాడుకుంటున్నాడు.

ఎండి మోడపుతున్న ఆకుల వాసనతోపాటు కారు ఉడుకుతున్న వాసనకూడా కలిసిపోయింది. పొడవాటి మనిషిని చూపుతూ రై దిన్‌ “యితని పేరు యాకోబ్‌” అన్నాడు. రెండో అతన్ని చూపుతూ “యితను ఇగ్నటీ ...సరే! మీ ఆబ్బాయి ఎలా వున్నాడు?” అన్నాడు.

అమ్మ నిట్టూరుస్తూ “వాడు జెయిల్‌ లో వున్నాడు" అంది,

“మళీ జెయిలుకు వెళ్ళాడా? బహుళ అతనికి అదే యిష్టమేమో!” ఇగ్నటీ పాడడం నిలిపాడు, యాకోజ్‌ అమ్మ చేతిలోంచి క[ర అందు కున్నాడు, “కూర్చోండి” అన్నాడు వినయంగా.

ఇమ్య 119 రై బీన్‌ సోఫ్యాతో “మీరు కూడా కూర్చోండి” అన్నాడు [పాధేయపూర్వ కంగా,

ఆమె ఓ చెట్టు మొదలు నరికి ఆసనంగా తయారుచేసిన కొయ్య మొద్దుమీద కూర్చుంది. రై బిన్‌ను అతి కుతూహలంగా పరిశీలిస్తోంది.

“అతన్ని ఎప్పుడు తీసుకు వెళ్ళారు? ...ఏమయినా మీరు దురదృష్టవంతులు, అమ్మా!” అన్నాడు ర బిన్‌.

ఎఫిన్‌ పాలకూజా పట్టుకువచ్చాడు. కప్పులు శ్యుభంగా కడిగాడు. సోఫ్యాకు అందించాడు కప్పు. అమ్మ చెబుతున్న కధనం ఏంటున్నాడు. ఇగ్నటీ గోళ్ళత్తో బొమ్మ గీస్తున్నాడు టేబుల్‌ మీద ఎఫిమ్‌ రై బిన్‌ వెనగ్గా నిలబడ్డాడు యాకోబ్‌ చెట్టును ఆనుకుని నించున్నాడు. చేతులు కట్టుకుని తలపంకిస్తున్నాడు. సోఫ్యా యీ ౨ తులను తాపీగా పరిశీలిస్తూంది.

“వాళ్ళ చేయదలుచుకున్న పని అదన్నమాట! బహిరంగ పోరాటం” అన్నాడు రై వీన్‌. ఇక్కడ అటువంటి ఊరేగింపు యేఠ్సాటు చేసేట్లయితే రైతు అందరినీ చంపేస్తారు. నీదా విక్కీ ఒకరూ మిగలకుండా పోతారు”. అన్నాడు ఎఫిన్‌,

ఇగ్నటీ “ఆ మాట నిజం' అంటూనే “నేను వీలయితే ఫ్యాక్టరీ పనికి వెడ తాను, అక్కడ బాగుంటుంది” అన్నాడు

“ఆయితే షావెల్‌ విచారణ [ప్రారంభం అవుతుందంటావా?” అనడిగాడు రై బిన్‌,

“అవును. ఏచారణ జరపాలని నిర్ణయించారు ”

“సరే. ఏం 9క్ష విధిస్తారో యేమయివా ఆచూకీ దొరికిందా?”

“కఠినకిక్ష, లేక 'సైబీరియాకు [ప్రవాసం" అంది అమ్మ. ముగ్గురు యువకులు ఆమెనంక అనుకోకుండా ఒకేసారి చూళారు రైబిన్‌ తల వంచుకుని నిదానంగా “ఆసలు యీ గందరగోళంలో దిగేటప్పుడే యిటువంటి పరిణామం వుంటుందని అతనికి తెలుసునా?” అనడిగాడు.

“నాకయితే తెలియదు. వాడికి తెలిసే ఉంటుంది” అంది అమ్మ.

“అతనికి తెలును!” అంది సోఫ్యా.

అందరూ నిశ్శబ్దంగా వున్నారు. చలికి గడ్డకట్టుకుపోయినట్టు కదలకుండా కూర్చున్నారు. |

“అళనికి తెలుసునని నేనూ అనుకుంటున్నాను" అన్నాడు రై బిన్‌. “తెభిని

120 అమ్మ గలవాడెప్ప్తుడూ ముండేం జరుగుతుందో ఊహించగలడు, తుపాకి గుళ్ళకు ఎదురవు లామనీ, 1పవాసశిక్ష పడుతుందనీ అతసికి తెలుసు, అయినా అందుకు సిద్ధ్దమయే, ముందుకు దూకాడు చల్లి వద్దని వారించినా, ఆమె కళవంమీద నుచి దూకి వెళ్ళటా నికి తయారే అతను ఏమంటావ్‌, నిలోనా?””

ఆమె నిట్టూరుస్తూ “అవునవును” అంది. సోఫ్యా మృదువుగా ఆమె చేయి నిమిరింది.

మళీ నిళ్శబ్దం ఆవరించుకుంది. దూరంగా ఓ కాకి దైర్యం చెబుతున్నట్లు కొవు కావుమని అరిచింది అమ్మ మనస్సులో మే మొవటితేదీ సంఘటనలు తిరుగాడు తున్నాయి. కొడుకును గు3ంచి ఆ౫డీని గురించి ఆమె విచారం యితోధికం అవు తోంది

తార్ముడమ్ములు విచ్చలఏడిగా పడివున్నాయి. కొళ్షేసిన చెట్ట మొదళ్ళు తలలు సెకెశుకు చూస్తున్నాయి. యాకోబ్‌ ఉన్నట్లుండి కూర్చున్న చోటునుంచి లేచాడు గెబయతే మనం ఎఫీమ్‌తోపాటు సైన్యంలో చేరడానికి వెఢీత్‌ పావెల్‌ వంటి వాళ్ళ మీద దురాగతాలు చేయటానికి ముందుకు తోస్తారన్నమాట మనను]” అన్నాడు,

“మరేం అనుకున్నావు? మన చేతులతో మననే నరికివేస్తారు.. ఆదే జరుగు తున్న కృతిమం"” అన్నాడు రై బిన్‌,

ఎఫిన్‌ మూర్థంగా “అయివాసక్కే నేను సైన్యంలో చేరతాను" అన్నాడు,

ఇగ్నటీ “నిన్ను ఎవరు ఆప్పతుశ్నారు గనుక? వెళ్లు చేర్పు, నన్ను కాల్బవలసి వస్తే తలక్షే గురి చూచి పేల్చు తుపాకీ ఏ రాళ్ళక్తో కొట్టి గాయం చేయకు. వకంగా చం పేనెయి్యి” అన్నాడు

“వింటున్నాను” అన్నాడు ఎఫిన్‌,

ెబిన్‌ కాపీగా *ఎనుడి అబ్బాయిలూ! ఇదుగో యిక్కడ వుంది ఈమె. చూడండి. ఈమె కొడుకునే సఫా వేసేస్తున్నారు" అన్నాడు,

అమ్మ విచార ఉవ్వెగ్నమైన గొంతుతో “ఎందుకిదంతా చెబుతున్నావు?" అనడిగింది.

“నీ జుట్టు నిష్కారణంగా తెల్టబడిపోగూడదు. సీ హృదయం నిర్నిమిత్తంగా ఖేదమవగూడదు. మాకండి, అబ్బాయిలూ! ఈమె కొడుకు పనిపూ ర్హయిపోయింది ఆయితే యేమముందట?” ఆమె మాతం నిర్విరామంగా పనిచేస్తూ వుంది. కదూ నిలోనా? వుప్రవాలు తీశుకు వవ్చావా?” అన్నాడు రై బీన్‌,

అమ్మ అతని వంక నిదానంగా చూచి *ఆ! తెచ్చాను” అని సమాధానం చెప్ఫీంది,

అమ్మ 12] రైదిన్‌ బల్లగుద్దుతూ “ఆ! అదీ సంగతి. నిన్ను చూడగానే అనుకున్నాను నేను పుస్తకాలు యివ్వటానికి కాకపోతే మరెందుకు వస్తావు యిక్కడికి?” అని క్మురవాళ్ళవంక చూస్తూ “చూచారా? ఒక పక్క- కొడుకును జెయిలులో పడేళారు. అమ్మ అతని పనిని కొనసాగిస్తూంది” అన్నాడు ఇంకా “ఆ తుచ్చులకు తెలియదు. తాము యేం చేస్తున్నారో! తమ మొండిచేతులు ఎలాంటి పీజాలను నాటుతున్నాయో ఎరుగరు వాష్ట. హన శక్తి అంతా కూడగట్టుకుని మనం సంఘటితం అయినప్పుడు మటుకే తెలుసుకుంటారు. వాళ్ళు వేసిన గడ్డిపరకలు మనం 'పెరికివేసినప్పుడే (గహి స్తారు" అన్నాడు, అమ్మకు భయం ఆవహించింది. అతనివంక చూచింది. మైకేల్‌ ముఖం బాగా మావిపోయింది. అతను చిక్కిపోయాడు. గడ్డం మరీ చిరుసయింది చెంప ఎముకలు సదును తేలాయి, సీలికళ్ళు ఎ్మరటి జీరలు పులుముకున్నాయి ముక్కు. కూడ సన్న బడి వంకర తిరిగింది. ఇదివరకటికం టె చాలా చురుకుగా దృఢంగా తయారయ్యాడు. అతని కళ్ళు నిప్పు రవ్వలను విరజిమ్ముతున్నాయి. ముఖమంతా కందగడ్డలా తయా రయింది. సోఫ్యా గమనిస్తూ కూర్చుంది. ఇగ్నటి. కళ్ళు కనిపెట్టి చూస్తున్నాడు. యాకోజ్‌ చురుకుగా పని చేస్తున్నాడు ఎఫిమ్‌ అమ్మ వెనుకగా అటు యిటు పదార్డు చేస్తున్నాడు, రై బిన్‌ అన్నాడు : “ఇకరోజు నన్ను గవర్నమెంట్‌ అధికారి పిలిచాడు. *వీంరా దౌర్భాగ్యుడా! 1పిస్ట్‌తో యేమన్నావు నువ్వో అనడిగాడు. “నేన్సు దౌర్చా గ్యుడినే కదా!” అన్నాను, “దెముటోడ్చి నా భోజనం సమకూర్చుకుంటున్నాను. నేనేం జనానికి విదోహం చేసేవాడిని కాను" అని చెప్పాను. అతడు నన్ను అది లించి కొట్టాడు ముఖంమీద. మూడురోజులపాటు జెయిల్లో మగ్గిపోయాను. “అదేనా సీవు మాట్టాడేపద్దతి?” అని బెదిరించాడు. “మిమ్మల్నేం క్షమాభిక్ష వేడుకుంటాననుకో కండి. మీ తప్పులకు శిక్ష అనుభవిస్తారు ముందుముందు. మీకు (శౌర్యం వర్షిస్తున్నారు. దయతలచరు ఎవ్వరూ మిమ్మల్ని" అన్నాను. అతని గొంతు కోపంతో ఉడికిపోతోంది. పఏింటూంటే అమ్మకు భయం. వేస్తోంది. వాళ్ళు యిష్టాగోష్టి చాలాసేపు సాగిపోయింది అమ్మ, సోఫ్యా తాము తెచ్చిన బంగీలను విడదీయ సాగారు. రై విగ్‌ పుస్తకాల మీదకి వంగి చూస్తూ “చాలానే తెచ్చారే!” అని అభీనందనగా సోఫ్యాతో “నీవు యీ ఉద్యమంలో చాలా రోజులుగా వున్నావా? నీ పేరేమిటి! అన్నాడు 16]

122 అమ్మ

“అన్నా ఇవనోవా, పన్నెండేళ్ళనుంచి వున్నాను. ఎందుకు?"

“ఏమీ లేదు”....అని అతను నిశ్శబ్దంగా వుండిపోయాడు. ఒక కట్ట పుస్తకాలను చేతిలోకి తీసుకుని “నేను మాట్టాడే పద్దతి కాస్థ పెససుగా వుంటుంది. మరేం యితర్మత్రా అనుకోకు. బీద రైశు, నగరవాని వేరువేరు. తారూ, నీరు లాగ వాళ్ళు కలిసిపోలేరు. ఒకళ్ళ నుంచి మరొకళ్ళు పరుగెత్తుకు పోదామనే చూస్తారు....” అన్నాడు

“నేను మనిషని! (ప్రత్యేకంగా ఆడదాన్ని కాదు!” అంది సోఘ్యా నవ్వుతూ.

“కావచ్చును. కాని నాకు నమ్మశక్యం గాకుండా వున్నది. యేమంటే---మీరు యింత ధైర్యంగా బూ పనులలో ఎలా మువిగి తేలుతున్నారా ఆనేదే! కుక్కు ఒక -ప్పుడు తోడేలు అని చెబుతారు....సరే యిప్పుడు యీ పుస్టకాలు దాస్తాను ...”

ఇగ్నటీ, యాకోబ్‌ ఆతనికి ఆ పనిలో సహాయం చేస్తున్నారు.

“అన్ని ఒక పే రకమా?”

“కాదు, రకరకాలవి. వార్తా ప్మతిక కూడా తెచ్చాం; యిదుగో!”

జస్టిప్తో[|

ముగ్గురూ లోపలకు వెళ్ళారు,

రైబిన్స్‌ను గురించి ఆలోచిన్తూ అమ్మ “ఈ పేదరై తు బడబానలంలా వెలిగి పోతున్నాడు!” అంది,

“అవును! ఇలాంటి మనిషిని నేను యివివరకు చూవి వుండలేదు. కృత నిశ్చయుడై వున్నాడు, ధీరుడు!....పద, మనమూ లోపలకు వెళ్ళి చూద్దాం” ఆంది సోఘ్యి,

వాసు లోపలకు వెశ్శేసరిక్కి ఆ ముగ్గుకూ పృతికా పరనంలో లీనమై వున్నారు అప్పటికే. వాళ్ళు సత్యం కోసం వెపర్గాడుతూ. వుండడం సోఫ్యాకు ఆనందం కలిగించింది. ఆనందంతో ముఖం వెలిగిపోతోంది ఆమకు. అమ్మ భుజం మీద చేయివేసి ఆత్మీయంగా దగ్గర కూర్చుంది,

వార్తా ప్మతికలో విషయాల మీద వ్యాఖ్యానం చేసుకుంటున్నారు వాళ్ళు,

అమ్మ న్మిద పోతానంది. సోఫ్యా వాళ్ళను గమనిన్తూ కూర్చుంది,

రై దీన్‌ కొంతసేపు అయ్యాక “ఆమె న్నిదపోతోందా” ఇనగిగాడు,

“అవును.”

అమ్మ 1విప్రీ

“కాడుకు అడుగుజాడలలో నడుస్తున్న మొదటి మాతృమూర్తి ఈమే! ఈమే మొదటి నమూనా!” అన్నాడు రైైబిన్‌.

“ఆమెకు యిప్పుడు నిదాభంగం చేయవద్దు మనం బయటకు వెడదాం, పద” అంది సోఫ్యా,

“సరే ఇప్పుడు మాకు చేతినిండా పని వుంది. మీతో మాట్లాడవలనింది. బోలెడంత వుంది. ఆపని సాయంకాలం-రాడ్రీ చేద్దాం *. ఇప్పుడు _వ్మికాంతి తీను కోండి-” అని రై బిన్‌ తన మనుషులను బయటకు తీసుకు వెళ్ళాడు,

బశ

సోఫ్యాను అక్కడ వదిలి ముగ్గురూ బయటకు వెళ్ళారు. దూరం నుంచి గొడ్డలి వేటులు వినవస్తున్నాయి. ఆ చప్పుళ్ళు (ప్రతిధ్వనులు వాతావరణం అంతా అలుముకున్నాయి. ఈ వాతావరణానికి అలవాటు పడుతూ సోఫ్యా యేదో పాటలు పాడుకుంటూ గుమ్మంలోనే కూర్చుంది. సాయం సంధ్య మెల్లిగా అవరించుతోంది, పక్షుల కిలకిలారావం [క్రమంగా తగ్గుతోంది. నూర్యకిరణాల _ ఎరుపు అంతర్థానం అవుతోంది. చేకటి పరుచుకుంటూంది. పని పూ రి చేనుకుని నలుగురు తారు పని వాళ్ళూ వచ్చి చేరారు.

వాళ్ళు గొంతులు విని అమ్మ లేచి కూర్చుంది. నవ్వుతూ ఆవులిన్తూ బయటకు వచ్చింది. రై బిన్‌ యిప్పుడు [ప్రళాంతంగా అగుపిస్తున్నాడు. పని అలసట అతని విచారాన్ని జుగుప్పను, చాలా వరకు తొలగించి వేసినట్టయింది.

“ఇగ్నటీ, ముందు టీ తాగుదాం....మేం యిక్కడ వంతులవారీగా యింటి పని చేసుకుంటాం, ఇవాళ ఇగ్నటీ వంతు, అతనే మన భోజనాల విషయం చూస్తాడు-” అన్నాడు రై విన్‌,

బయట చలిమంట వేయటానికి కష్టైలు పోగుదేన్తూ ఇగ్నటీ “ఇవాళ నాకు ఆనందంగా వుంది....” అన్నాడు. ఎఫిమ్‌ “ఈ రోజు ఆతిధుల కోసం వాళ్ళ మాటలు వినడం కోసం,ఆఅందరం ఆదుర్దాగా ఉత్సాహంగా, వున్నాం” ఆంటూ సోఫ్యా పక్కన కూర్చున్నాడు.

"నేను సహాయం చేస్తాను--” అంటూ యాకోబ్‌ రొట్టెలు తీసుకువచ్చి బల్లి ష్సీద సర్టి అమర్చాడు,

ఎఫిమ్‌ “ఆ దగ్గు వినిపిస్తోందా మీకుగో అనడిగాడు. రైబిన్‌ విని తల ఊపాడు, “అదుగో అతను వస్తున్నాడు, సోఫ్యా. ముందు అందుకు సాడ్యుంగా

12 అమ్మ దగ్గు* అతన్ని నేను నగరాలకు, సమావేళాలకు తీసుకు వెడతాను. జనం అతను చెప్పింది వింటారు. అతను చెప్పిన సంగతులే చెబుకూ వుంటాడు, కాని....అందరూ ఏనవలసిన సంగతులు అవి....”

*స్పవేలీ వచ్చాడు" అన్నాడు యాకోబ్‌. అతను పొడుగరి, నడుం వంగింది, క([రసాయంతో నడుస్తాడు. అతను బరువుగా వూపిరి పీల్చడం, విడవడం విసిపిస్తూ వుంటుంది,

“ఆ---వచ్చేకాను... ” అన్నాడు అతను' దగ్గుళూనే, మాసిపోయిన కోటు అతని మీదుగా వేలాడుతోంది. టోపీ నలిగిపోయి వుంది. గడ్డం, నోరు సగం తెరుచుకు వుంది. కళ్ళు గుంటలు పడి వున్నాయి. రైబిన్‌ ఆతన్ని సోఫ్యాకు పరి చయం చేకాడు. అతడు వెంటనే 'మీరు [ప్రజలకోసం పుఫ్టకాలు తీసుకు వచ్చారట కదా! అన్నాడు.

“అవును. తెచ్చాము.”

'ప్రజలందరి తరపున మీకు ధన్యవాదాలు! జనానికి యింకాయీ పుస కాలలో సీజం అర్థం కాదు, ధన్యవాదాలు చెప్పడం చేతకాదు. అందుచేత వాళ్ళందరి తరపున నేనే ముందుగా చెబుతున్నాను... ” అతని గొంతు తడబడుతోంది. ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టం అవ్వతోంది. సప “ఈ అడవులు....యీ వాతావరణం మీ వంటికి సరిపడవులా వుంది" అంది నన, నాకు యింకేమీ సరిపడదు యిప్పుడు, మృత్యువు తప్ప ...” అన్నా శన అతని మాటలు వినడం కష్టంగా వుంది. అతని నిస్సహాయ స్థితికి ఎవరి కన జాలి కలుగుతుంది; కొద్దిపాటి చికాకు గూడా యేర్పడుతుంది.

కద్రైపుల్లల మంట విజృంభిస్తోంది. పినువా లతన్ము చెప్పుకుంటూ పోతున్నాడు, “జరిగిన శేరానికి సాక్ష్యంగా నేనే కని య న్‌ నకి శ్రేయన్సు కూర్చుగలను నన్ను గమనించండి. నాకు వర నిమిదేళ్ళ. కాని కాటికి కొళ్ళు చాపుకుని వున్నాను. పదేళ్ళ (క్రితం,

(తం కష్టం లేకుండా ఆవలీలగా మీదకు ఎ పి అయిదు వందల బరువును నా భుజం స త్తుకోగలిగే వాడిని, అంత బలకాలిని గనుక నునాయానంగా డెబ్బయి రా న్‌ ఎ ల వరకూ జీవిస్తాననుకున్నాను. పోతే-పదేస్థగా నేను యిలాగే ఇళుకు సను, ఇకమీద లాథం లేదు. చావే మార్గం, యజమానులు నన్ను దోచు

అమ్మ 125 కున్నారు. నా నుంచి నలభయి సంవత్సరాల _ జీవితాన్ని ఉ్యృటుడియంగా తీసు కున్నారు. నా నలవై సంవత్సరాల జీవితం ఆవిరయి పోతోందిఎ”

“ఆదే అతని పాట!” అన్నాడు రైబిన్‌,

నిప్పు రాజుకుంది. మంటలు మైకి లేస్తున్నాయి ముషారుగా,

ఆతడు యింకా చెబుతున్నాడు

“ఇదీ నా ఒక్కడి పాట కాదు. వేలాది [పజలు యిదే పాట పాడుతారు. కాకపోతే వాస తమలో తామే పాడుకుంటారు. దీనిని బయటకు పాడితే తతిమ్మా వారికి ఎంత [ప్రయోజనకరం అవుతుందో వాళ్ళు తెలుసుకోవడం లేదు. ఎంతమంది పనితో బడలిపోయారు, వడలిపోయారు! ఆకలితో నకనక లాడిపోయి. తజోభ పడు తున్నారు! ఈ పాటను పెద్ద ఎత్తున పాడాలి. అందరికి వినబడేటట్టు హైడడం అత్యవసరం ...” అంటూ అతను దగ్గు పొరలో కూరుకుపోయి అతలాకుతలం అయిపోతున్నాడు.

“నా దుఃఖం, నా విచారం నా స్వంత విషయం. నా సంతోషాన్ని, ఆనం దాన్ని గమనించండి” అన్నాడు ఎఫిమ్‌, రైవిన్‌ “అతని ధోరణికి అడ్డు తగలకు” అని వారించాడు.

“శన దౌర్భాగ్యాన్ని గురించి మనిష్‌ పదే పదే చెప్పుకోగూడదని నీవే కదూ చెప్పావు” అని ఎఫిమ్‌ తిరుగువమూట అన్నాడు,

“అది వేరే విషయం. సవేలీ చెబుతున్న దౌర్భ్చాగ్యం అందరికీ సంబం థించినది జనసామాన్యమైనది. ఇది అతని స్వపఏషయం కాదు. ఆధోగతికి పోయిన మనిషి యితను. ఇతరులకు హెచ్చరిక యిస్తున్నాడు. “మీరు అధోగతి పాలు అవకండి” అని.”

యాకోబ్‌ అతనికి వేడిపాలు తెచ్చి యిచ్చాడు" అయితే సవేలీి ళాగ టానికి నిఠాకరించాడు. యాకోజ్‌ అతన్ని బలవంతం చేసి బల్లి దగ్గరకు తీనుకు వస్తున్నాడు.

సోఘ్యా, కై విన్‌తో “అతన్ని యిక్కడి కెందుకు పిలిపించారు? ఈ తణమో మరుడణమో చనిపోవటానికి సిద్దంగా వున్నాడు గదా!” అంది మందలింపుగో.

“చనిపోతే చనిపోవచ్చు. కాని జనం మధ్య చనిపోవడర (శ్రేయస్కరం. చనిపోయేంత- వరకూ జనంతో మాట్లాడుతూ వుండడం మంచ్‌ పని, ఎన్నో కష్టాలు గడీచి, శల్యమై పోయాడు. జనం కోసం మరంత బాధపడితే మటుకు [ప్రత్యేకంగా యేం (ప్రమాదం? ఆతన్ని ఆందుకనే తిప్పుతున్నాను.”

126 అమ్మ “స్ప ద్రంత్రా ఒక తమాషాలాగా ఉన్నట్టుంది" అస్‌ రెట్టించింది సోఫ్యాం *యృజమానులకు తమాషాయే. ఒక మనిషిని చూచి అందరూ హెకాలు నేడ

కోవాలి. ఇతని దగ్గర మీరు నేర్చుకోవలసింది వుండి!”

'పేబుల్‌ దగ్గర కూలబడ్డ్గ ఆ రోగిష్టి మనిషి మళ్ళి మాట్లాడసాగాడు ;

“పని పేరు చెప్పి మనుమలను పొడు చేసేస్తారు మనుమల నుంచీ వాళ్ళ జ్తీః కాలను దోచేసారు. ఎందుకోసం! ఎందుకు యిలా చేస్తున్నారు-అని అడుగ తున్నాను. నెపిడోవ్‌లో బట్టల మిల్లులో పని చేకాను. అక్కడి యజమానిని అడుగ తున్నాను ఈ [పళ్న- ఆ యజమాని యింట్లో అన్నీ బంగారు వస్తువులే. ఆ బంగారు అంచుల్లో నా రక్తం సవించింది. నా ర_క్షంతో యజమానికి అవసరం అయిన సౌభాగ్యాలన్నీ అమర్చి పెట్టాను--”

ఎఫిమ్‌, యాకోబ్‌ వాళ్ళ చరహా వ్యాఖ్యానాలు చేస్తున్నారు,

“అతను చెబుశున్నదంతా నిజం అవటాసికి అవకాశం వుందా?” అనడిగింది, అమ్మ, సోఫ్యాను రహస్యంగా.

సోహ్యై విగ్గరగానే “అదంతా నిజమే!” అంది,

“అటువంటి మనిషిని నడివీధుల్లో ఊరేగించి ఉరితీయాలి. యజమానుల దారు ణాలకు అంతు లేదు పనివాళ్ళు సంఘటితం అయి తిరుగబడినప్పుడు చూడాలి వాళ్ళా ముఖాలు! పనివాళ్ళు రక్టం యజమానుల ఆస్థి!” అన్నాడు రై బిన్‌,

“శలిగా వుంది” అన్నాడు రోగిష్టి మనిషి. యాకోబ్‌ అతన్ని మంట దగ్గ రకు తీనుకు వెణ్శాడు.

“పుస్టకాల కంటి యూ కధనం పదునై నది గదూ! యంతంళో చేయో కొలో పడిపోయి. పనివాడు వికలాంగుడు అయినప్పుడు అది పనివాడి తప్పే అని వాదిస్తాడు యజమాని, పనివాడి రక్రం పీల్చి వాడిని కశేబరం లాగా బయటకు తన్ని శగలేసినప్పుడు అంఛకంచె యింకేం సాజ్యం కావాలి? ...నాకు ఈ బాధలన్నీ అర్థం కావడం లేదు వీటిని అవగాహన చేసుకోవడం అసాధ్యం అయి పోతోంది. జనాన్ని ఎందుకు యిలా కొల్ఫుకు తింటారు? తామూ, తను కుటుంవాలు క్షేమంగా, వోయిగా వుండడు కోసం పనివాళ్ళ రక్తాన్ని [ప్రవహింప చేస్తారా? ... నీవు పని,... పని....పని....ఆంటూ క్షణం తీరుబడి లేకుండా వొళ్ళు వంచి చేసుకుంటూ పోతావు, యజమాని నీ పని ఫలితాన్ని -డబ్బును-హోగుచేసుకుంటూ కూర్చుంటాడు,ధన కనక వన్తు వాహనాలు కౌనుక్కుంటాడు తన కోసం, పనివాడి శమ ఫలితంగా!...” అంటున్నాడు రై వీన్‌.

అమ్మ 1వ అమ్మ వింటూ కూర్చుంది ఆమె మనోన్మేతంలో పావెల్‌ నడుస్తున్న రహ దారి మెదులుతోంది.

అందరి భోజనాలూ అయిన తర్వాత మంట చుట్టూ చేరి క బైపుల్లలన్నీ ఆయిపోగొట్టారు. అడవిని, ఆకాకాన్నీ వీకటి తెరలు దట్టంగా కమ్మేశాయి. రోగిష్టి

• వాడు గుడ్డు అప్పజెప్పి మాటల వంక చూస్తున్నాడు; తెరిపి లేకుండా దగ్గుతున్నాడు. వణికిపోతున్నాడు నిలువెల్లా. ఆతనిలో మిగిలి వున్న అల్ప్మపాణాలు వీముక్తమై వదలి పోవటానికి యాతన పడుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. యాకోబ్‌ ఆతన్ని లోపలకు వెళ్ళి విశ్రాంతి తీసుకోమన్నాడు. “ఉహు. నేను వెళ్ళను, నేను జనం మధ్యనే వుండాలి. ఇంకా ఎంతో సమయం లేదు. నాకు జనంతో కలీసి మెలిసి మెలగ టానికి....మీతో కూర్చుని మాట్టాడుకూ వున్నప్పుడే నా మనస్సుకు సమాధానంగా వుంటుంది. మీరు నావంటి వాళ్ళ తరపున పగతీర్చుకోండి ఇంతకు పదింతలు అఆనూయ్యగ్రన్తులను శిక్షించండి ...” అన్నాడు అతను. ఎవరూ వెంటనే బదులు పలుకలేదు. ముఖం రొమ్ముమీదకు వాల్చుకు కూర్చున్నాడు రైవిన్‌ అతని వంక చూస్తూ “అతను యిక్కడికి వస్తాడు. మాతో కలిసి కూర్చుంటాడు. రోజూ యీ సంగతులే చెబుతాడు, ఇదే అతని ఆత్మనివేదనం! అతనికి యింతకంటె కావల సంది యింకేమీఠేదు!” అన్నాడు.

“వేలకు వేల మంది పనివాళ్ళు, వాళ్ళ యజమానుల సుఖసంతోషాల కోసం రోజుకు రోజూ చనిపోతూ వుంటే ,..యింకా కావలసింది యేముంది?” అంది అమ్మ సాలోచనగా.

“అతని మాటలు వింటూ కూర్చోవడం చికాకనిపిస్తుంది. ఒక్కనారి వించే బాలు, హృదయమంతా ఛిన్నాభిన్నం అయిపోతుంది. అలాంటిది యితను రోజూ యిదే కధ చెబుతాడు--” అన్నాడు ఇగ్నటి,

“జీవితం అంతా యీ సంఘటనల్లో నే ముడుచుకు పోయింది. ఇంతకంటె యింకేమీ లేదు అతను చేయగలిగిందీీ చెప్పగలిగిందీ!” అన్నాడు రైబిన్‌ విచా రంగా,

రోగిష్టి మనిషి పక్కకు జరిగాడు. కళ్ళు తెరిచాడు. నేలమీదనే పడుకుండి పోయాడు. యాకోట్‌ నిళ్శబ్దంగా లోపలకు వెళ్ళి రెండు దుప్పట్లు తెచ్చి ఆతని మీద కప్పి, తీరుబడిగా సోఫ్యా పక్కన కూర్చున్నాడు.

ఎ్మరటి మంటలు నవ్వుతూ పైకెగని పడుత్తున్నాయి

సోఫ్యా (ప్రపంచం అంతటా పనివాళ్ళు జీవన గతి కోసం ఎన్నెన్ని యాతనలు

128 అమ్మ వడ్డుకున్నారో చెబుతూ వచ్చింది. పాతకాలంలో జర్మన్‌ రైతులు పడ్డ కష్టాలు జరిష్‌ దేశంలో దురంళాలు, (ఫెంచి జనం పోరాటాలు . అన్నీ! అమె కంఠం గతాన్ని నృురణకు తెస్తోంది చర్మితను పునరవలోకనం చేనుకుందుకు సాయపడు పడుతోంది. స్వేచ్చ కోసం, స్వాతంత్యం కోసం. దేశ దేశాల (ప్రజలు ఎన్ని యిబ్బందులు పడ్డారు! వాళ్ళందరి కధలకు ఎంత సామ్యం వుంది! ఓ కొత్త హృదయం సృజన అవుతోంది ఈ భూమి మీద, అన్నిటిసి అందరినీ తనలో ఆలం గనం చేసుకో చూస్తోంది.

క్క ద్రోజ్ఞు వస్తుంది ఆ రొజు ఎంతో దూరంలో లేదు. (ప్రపంచంలోని కార్మీకులు, కర్షకులు, పనివాస్థ్య అందరూ యేకం అవుకారు “ఈ రళమైన జీవితం కంక గాలు, ఇంక చాలు, దీనికి స్వస్థి చెప్పండి మాకు కొత్త జీవితం కాచాలి" అనీ అరుస్తారు. దాన్ని సాధంచేంతవరకు వి కమించరు ఈర్ష్యాకువు అందరూ మట్టీపానై హోతారు, , వాళ్ళకు రోజులు మూడి వస్తాయి. ”

అబా ఆమె తెలివారే వరకు చెబుతూనే వుంది, జనంలో కొత్త భక్తిని, న్ఫూల్లీని తీసుకు వచ్చే కథలు, ఉదంతాలు, చర్మిత సంఘటనలు! తెల్లవారిన భర్వాశ తన శోతల ముఖాలలో స్తావరించుకున్న నూతన తేజం గమనించింది, సంతోషసడింద్‌.

“ఇక మనం వెళ్ళిపోవాలి అంది అమ్మ,

“అవును వెడదాంం” అంది సోఫా,

“పీక అప్పుడే వెళ్ళిపోవడం మాకు చాలా విచారంగా వుంచి-మీరు ఎంతో చక్కగా మాట్లాడారు... ఈ ఉద్యమం....యా (ప్రయత్నం జనాన్ని అందరినీ ఒక తాటికి తీరుకు వస్తుంది అకలాది జను మీ వెనుక మద్దతుగా వున్నారు. ఆందరి మంచితనమూ శ క్రివంతంగా రూపొందుతుంది." అన్నాడు లై బిన్‌.

“మంచితనం మీరు అందరికీ పంచుతారు మీకు వచ్చేది మటుకు దెబ్బలు, దోపేడి!.... సరే ఎనరూ చూడకముందే వాస వెళ్ళిపోవాలి గదా ప్ప సకాలు ఆంద రికీ బట్వాడా అవుళాయి. ఆనీ ఎక గ్రాడి నుంచి వచ్చాయో ఎవరికీ తెలియదు. ఏవరో య్యాతికులు యిక్కడికి వచ్చి. ఒక ర్యాకంతా వున్నారని ఎవరో గుర్తు తెచ్చుకుని ఆచూకి యిస్తారు... న

“అమ్మా మీరు రాగలిగినందుకు. _నేళ ధన్యవాదాలు! మమ్మల్ని

చూచినప్పుడల్లా నాకు పావెల్‌ గుర్తుకు నస్తాడు, మీరు ఎంచుకున్న దారి మంచ్చిక్షో అన్నాడు ర బిన్‌, ఎఫిమ్‌ కూటలు మధ్యలో అప్పుకేర్చంచి అందరి వద్ధ "సెలవు తీనుకోవడం అయింది,

అమ్మ 129 “వెశ్ళే ముందు కానిన్ని పాలు కాగరూ?” అన్నాడు యాకోట్‌* “ఉన్నాయా?” ఆనడిగాడు ఎఫీమ్‌.

“కొద్దిగా వున్నాయి.” *క్రేవన్సకుంటాను వాటిని నేను వలకబోశాను--” అన్నాడు ఇగ్నటి. --వాళ్ళు నీదానంగా నడవసాగారు. నూర్వుడి కాంతి అప్పుడప్పుడే మైన బడుతోంది. అమ్మ నింపాదిగా సోఫ్యాతొ ఆంది ; *మనం యిలా చేయడం చాలా బాగుంది. ఈ జనం ఆందరూ మంచివాళ్ళు, సత్యం తెలుసుకోవాలని వాళ్ళకు కాండ మండుగా వుంది.” “ఆవును. [పపంచమంకా దేవుని యిళ్లేననిపిస్తుంది, యిలాంటి చోటుకు వచ్చి నప్పుడు.” ఓ రైబిన్‌ను గురించి, రోగిష్షి మనిషిని గురించి, యువరై తులను గురించి మంచిగా చెప్పుకున్నారు. రొగిష్టి మనిషి చెప్పిన పద్దతి తనను యెలా ఆకట్టుకున్నదీ అమ్మ వివరించింది “యజమానులు అంత దయాదాక్షిణ్యాలు లేకుండా వుంటారా?” అని అక్కజ పడింది. సోఫ్యా ఆమెకు తమ ఊరిలో పోలీను ఆఫీసరు, (గామన్సు అందరూ తన గుజ్జానికి ఎలా సలాం చేయమని చెప్పాడో, సలాం చేయని వాళ్ళను దేళ(దోహులుగా పరిగణించి ఎలా +ిక్షించేవాడో చెప్పింది. “కొన్ని కొన్ని సంగళులు మనకు అర్థం కావు, వాటి తీరే అంత!” అంది. “ఏదలందరూ దరిదంతో మూర్థులయిపో తున్నారు, శ్రీమంతులంతా ఈర్ష్యాసూయతో మూర్టులయిపోతున్నారు! అదీ కధ!” అంది చివరకు సోఫ్యాం ఆమె పాట పాడడం ఆరంభించింది (ప్రభాత సమయానికి తగినట్టుగా. నిలోనాకు రోజులు-జీవితము తాపీగా గడిచిపోతున్నాయి. ఆమెకు ఉండి ఉండి యీ సీ స్తబ్ధత ఆశ్చర్యం అనిపిస్తోంది. కొడుకు జైలుపాలయి పోయాడు, (వనవాస శిక పడుళుందనుకుంటున్నారు. ఆండీ, పెడ్యా ..యిలా యితరులను గురించి కూడా ఆమెకు నిచారం ఎక్కువవుతోంది. అందరి భపిష్యత్తూ పావెల్‌ తన లోనే కేర్చదికరించుకున్నట్లు అనిపిస్తుంది ఆమెకు సోఫ్యా బయటకు వెళ్ళి నాలు గయిదురోజులపాటు పనిచేసుకుని తిరిగివన్తూ వుంటుంది. నికాలైది నియమితమైన (17]

180 అమ్మ కాలపాలన, ఉదయం ఎనిమిది గంటలకు టీ తాగి వార్తాషతిక చదిపి ఏవరాలు అమ్మకు చెప్పి వెళ్ళిపోతాడు, నగరంతో యేం జరుగుతూ వున్నదీ చెబుతాడు. డబ్బుకోసం నగరవాసులుపడే తాష్కతయాలన్నీ ఆమెకు అర్ధం అవుతూ వస్తున్నాయి. నికాలై వెళ్ళిపోయిన తర్వాత ఆమె యింటి పనులు చూచుకుంటుంది. తరువాత పుస్తకాలు, బొమ్మలు చూస్తూ కూర్చుంటుంది గదిలో. ఇదంతా ఆమెకు ఓ కొత్త (ప్రపంచాన్ని ఎజుక పరుస్తోంది. భూమి ఎంతో విస్తార మైనది, సుందర దృశ్యాలు పుస్టకాలలో అగుపిస్తాయి. వాటి భూమికలో జనం, ఆకలి, దర్శిదం, నాలుకలా ఓీల్చుకు కనిపిస్తాయి. “భూమి ఎంత పెద్దదయినా మనుషులకు యిరుకుగానే తయా రవుతోంది ఆంటాడు నికొలై. ఆమెకు కొత్త కొత పుస్తకాలు, చ్యితపటాలు తీనుకు వచ్చి చూపిస్తాడు.

సౌయం్యతం పూటలు ఎలెగ్జీవాసికేపిట్‌, రోమన్‌ పెటోవిక్‌, ఇవాన్‌ డానిలో విట్‌, ఈగర్‌ ....యిలాంటి వాళ్ళు వచ్చి విశేషాలు చెబుతారు, చర్చిస్తారు. ఒక్కో మారు కొ్రవా్ళ నగరంగిఅవతలివైప్తు నుంచి వస్తారు. ఎంతసేపు మాట్లాడినా, చర్చించినా దృష్టి ఆంతా [శ్రామికుల జీవనం--దాని అధోగతి గ్వరించే కేంద్రీకృతం అవుతుంది,అమ్మ అందరికీ టీ తయారుచేసి యిస్తుంచె. సమస్యల చుట్టూ జనజీవనం పరిభ్రమిస్తూ వుంటుంది, పనివాళ్ళ జీవితాలలో వున్న కష్టాలు దుఃఖాలు నాళ్ళకంటె శనకే ఎక్కువగా ఆర్థం అవుతున్నట్టుంది అమ్మకు, తల్లి-తండి-పిల్లలు -వీళ్ళ పరస్పర అనుబంధాలు ఆమెకు కొత్తకోణంలో తెలిసి వస్తున్నాయి. సషెంకా అప్పుడప్పుడు వస్తూ వుంటుంది. ఎప్పుడూ హడావడిగా వుంటుంది" ఎక్కువసేపు నిలవదు మధ్యలో పావెల్‌ను గురించి వచాఏస్తుంది. అతన్ని అడిగి నానని చెప్పుమంటుంది “అతని విచారణ యింకా (ప్రారంభం కాలేదు. ఆనవసర జాప్యం జరుగుతోంది"-ఆంటూ అమ్మ ఒకమారు “నీవతన్ని బాగా (పేమిన్తున్నావు గదూ! అనడుగుతుంది. సషెలికా అంటే అమ్మకు (ప్రత్యేకమైన దిగులు ఒకసారి నటాషా వచ్చింది అమ్మను చూచి చాలా ఆనందించింది “కూ ఆమ్మ చనిపోయింది-”అని విచారించింది. “ఆమెకు నిండా యాభయి యేళ్ళన్నాలేవు. ఇంకా బతకవలనీన రోజులే ముందున్నాయి కాని యీ జీవితం గడపడం కంపే చావడమే మంచిదనిపిస్తుంది ఒక్కోసారి. మనదీ ఒక బతుకేనా? ఎప్పుడో యేదో మంచి జర్వగుళుందని ఎదురు చూస్తాం. ఎంత సేపూ తిరస్కారాలు, అవమానాలు!" ఆంది. “అయితే నీవిస్పుడు వంటరిదానవా?” అంది అమ్ము. “మంచివాశ్హెప్పుడూ ఒంటరివాళ్ళు కొదు, ఎవరో ఒకరు దౌరుకుళారు"అని ఊరడించింది.

అమ్మ శేలీ1

నటాషా యిప్పుడు చిన్న పట్టణంలో బడిపంతుంమ్మ. అక్కడ ఫ్యాక్టరీ వుంది, అమ్మ ఆమెకు కరపతాలు, పుస్తకాలు యిస్తుంది వితరణ కోసం, వీటిని పంచడమే అమ్మకు (ప్రధాన కర్రవ్యం ఆయింది మారువేషాలు వేసుకుని వాటిని పలుతావులకు సరఫరా చేస్తుంది. కొ త్రవాళ్శతో ముందుగా తానే మాట్లాడుతుంది. వాళ్ళతో వోయిగా, కులాసాగా మాట్లాడి కష్టసుఖాలు తెలుసుకుంటుంది , కష్టాలు విన్నప్పుడు ఆమెకు కొత్రగా కనువిప్పు అవుతున్నట్లు అవుతుంది. భూమిలో యింత విస్పృతి, సంపద వున్నది కాని జనం యీ సంపదను ఆమభవించలేకపోతున్నారు, ఆకలి, దర్శిదం అదేపనిగా వ్యాపించిపోతున్నాయి. అన్నిమూలలా కష్టపడేవాళ్ళకు కడగండ్లు ఎన్నటికి తీరడంలేదు. ఆంతా (శ్రీమంతుల చేతుల్లో యిరుక్కుపోయింది. అఖరుకు భగవంతుడిని కూడా వాశ్ళే కైవళం చేసుకున్నారు. ఆమెకు యిప్పుడు ([పార్ధనలు చేసే సమయం తగ్గిపొయి, జనదుఃఖాన్ని గురించి ఆలోచించవలసిన అవసతఠాలు ఎక్కుువయినాయి,

(ప్రతిసారీ ప్రయాణంచేని వచ్చినప్పుడల్లా నికొలైకు తన అనుభవాలు గుచ్చి గుచ్చి చె ప్పీది. “అన్నిచోట్టకు వెళ్ళి స్వయంగా చూచి రావడంలో ఎంతో లాభం, (ప్రయోజనం వున్నాయి. జీవితం ఎలా పరుచుకుపోయి, ముడుచుకుపోయి. వున్నదో తెలిసి వస్తుంది. హృదయాఘాతాలు తగిలిన మనువులు ఎలా రోజులుగడుపుతున్నారో తెలుస్తుంది. జనానికి యిటు అటు చిరగడం యిష్టం వుండదు. కాని వాళ్ళను పరిస్థితులు ఎప్పుడూ [పయాణ సన్నాహంలోనే వుంచుతాయి. ఆకలికి నకనక లాడుతూ, ఎక్కడ యేం దొరుకుతుందా అని వెదుకుతూ తిరుగాడుతారు.. దేశంల్లో ఎంత సంపద, తెలివితేటలు వున్నాయి. ఇవన్నీ యేమయిపోతున్నాయి? ఎవరికి హక్కు భుక్తం అవుతున్నాయి? ఇందరినీ సమంగా చూచే భగవంత్తుడు యేమయి పోయినట్లు? ...ఆందుకే జనం తిరుగుబాటు చేస్తున్నారు. తమ పరిస్థితులు మెరుగు పరుచుకోకపోతే యింక తమ గతి ఆచూకీ లేకుండా పోతుందని బెంబేలు పడు తున్నారు?”

వ్యశాంతిగా యింటి దగ్గర వ్వుష్పుడు పుస్థకాలు చూచి,బొమ్మలు పరిశీలించి ఎన్నో కొ_త్ర సంగతులు నేర్చుఖుంటుంది. కళ్ళముందు కొత్త (పపంచం అవిష్కారం అవుతుంది,

“మనిషి కోరికలకు మితితేదు. ఆతనిలో స్థిరమైన శక్తి ఎంతో నిక్షిఫ్టమై వుంది, కాని యీ [దపంచం ఆధ్యాత్మ విలువలను అందుకోవడంలో యింకా శాష్యం చేస్తూనే వుంది. పరాదీనతనుంది స్వేచ్చను సౌందాలనుకుంటున్న [ప్రతివాడూ

182 అమ్మ జ్ఞానాన్ని కాకుండా డబ్బును పోగుచేసుకుంటున్నాడు, దురాశ, అత్యాశ గెలువ గలిగితే మనిషి ఎంతయినా సాధించగలడు, ఈ వెట్టిచాకిరీ, బానిసతనం సమని పోవాలి ముందు-”* అంటాడు నికొలై.

ఆమె ఆసక్రిగా అతని మాటలు వింటుంది. అన్నీ ఆమెకు పూరిగా అర్థం కాకపోవచ్చును.

“ఈ [ప్రపంచంలో నిజంగా స్వేచ్చ పొందిననాస్థ బహుకొద్దిమంది మటుకే వున్నారు-” అంటాడు నికొలై. “అదే దురదృష్టం,”

దురాళ, దుశ్చింతలనుంచి విడిపడినవాస్థ కొద్దిమందే. వాళ్ళ సంఖ్య ఎక్కువ అయితే జీఏతంలో వున్న చీకటి తొలగిపోయి, కాంతి (సారం అంతటా అనరిస్తుంది. [ప్రపంచాన్ని కొ ళ్‌ వెలుగులు నింపుతాయి.

“మనిషి (కార్యాన్ని పారదోలాలి" అంటాడు నికొలై .

అమ్మ అవునని తల ఆడిస్తుంది. య్యుకేనియన్‌ గూడా యిలాగే మాట్లాడే వాడు,

"ఒకరోజు నికాలె మామూలుకంటె చాలా ఆలస్కంగా పనినుంచీ తిరెగి వచ్చాడు, “ఈ రోజు మన క్మామేడ్స్‌లళో ఒక మనిషి విరామ సమయంలో తప్పించుకు పోయాడు. అతను ఎక్కడికి వెళ్ళాడో, యేమయిపోయాడో కనుక్కో లేకపోయాం అన్నాడు

అమ్మకు కొత్ర, ఉత్సాహం కలిగింది. “అతను పాషా కాదుగదా!” అంది,

“కావచ్చు, కాని ఆ విషయం కనుక్కోవడం ఎలా? అతన్ని దాచి వృంచ టానికి [ప్రయత్నం చేయాలి. ఆతన్ని వెదుకుతూ వీధులన్నీ తిరిగాను. ఇది ఆర్ధం లేని పని అని నాకు తెలుసు కాని యే- చేశూలో తెలియడంలేదు ఇప్పుడు మీ వెడుతున్నాను” అన్నాడు

“నేనూ వస్తాను--” అంది తమ్మ, కూర్చున్న చోటునుంచి తేసూ.

“నీవు కగర్‌ దగ్గరకు వెళ్లి విచారించు, అతనికేమైనా తెలుసునేమో!” అని నిశాలై బయటకు వెళ్ళిపోయాడు.

_ ఆమె ఈగర్‌ బసకు వెళ్ళింది. మెట్ల దగ్గరకు వెశ్ళేసరికి నిస్త్రాణ అయింది. కిందనుంచే పిలిచింది, నీరసంగా. నికొలై వ్యాసోష్కికోవ్‌ గుమ్మంలో నిలబడి నిలబడి వున్నట్లు అనిపించింది.తరువాత ఆ రూపం మాయమయింది. ఆమె కబగబ

అమ్మ 188 'పైకి వెళ్ళింది. ఈగర్‌ వున్నాడు. "“నికొ లై జెయిలునుంచి వచ్చేకాడా?”” అనడి గింది,

“ఏ నికొలై? ఇద్దరు వున్నారు గదాకొ

“వ్యాసోష్కికోవ్‌, ఇప్పుడే అతన్ని చూచాను-”

-మాసరిగా ఆ సమయంలోనే నికొలై వ్యాసోష్కికోవ్‌ గదిలోకివచ్చి తలుపు విగించేకాడు. అమ్మ దగ్గరకు వచ్చి “నిన్ను చూశాను గనుక ముందుకు వచ్చాను. లేకపోతే మళ్ళీ జెయిలుకే వెళ్ళి వుండేవాడిని. నాకు యీ నగరంలో ఎవరూ తెలియదు. నేను బయట కనిపిస్తే చాలూ మళ్ళీ పట్టుబడిపోతాను. తప్పించుకురావడం పొరపావైపోయిందనుకుంటున్నాను” అన్నాడు.

“అసలు ఎలా తప్పించుకున్నావు?”

“నాకూ ఏివరం తెలియదు. ఆంతా ఆలా యాదృచ్చికంగా జరిగిపోయింది. నేను గాలి కోసం యివతలక వచ్చి పచార్లు చేస్తున్నాను. (పిజనర్లు వార్థెన్‌ను కొట్టడం మొదలెట్టారు. దొంగతనం చేశాడని పోలీసుబలగం నుంచి వెలికి పంపేసిన ఒక గార్డ్‌ వున్నాడు. వాడో గూఢచారి. అందరి బతుకూ. బండలు చేస్తాడు పనివాళ్ళు వాడిని బాదసాగారు. గార్డ్స్‌ యేం చేయాలో తెలియక యీలలు వేళారు.. తలుపు జార్జా తెరిచివుండడం చూచాను, బయటకు వచ్చాను. అంతే, నగరంలో పడ్డాను. నిిదపోతున్నట్టుగా నడిచిపోయాకు. వెశష్కు తికిగి దూచేసరికి గేట్టు మూసేశారు నగరంలో ఎక్కడకు పోవాలో తెలితేదు. నేను పారిపోవాలని కలలో గూడా అనుకో లేదు ...”

వెనక్కు వెళ్ళి బైలు తలుపు ఎ బాదవలసింది.మళ్ళి లోనికి వస్తానన్నిప్రాధేయ పడవలనిందో అన్నాడు ఈగర్‌.

“పీమో తెలీదు! బయటకు వచ్చేశాను. పిచ్చివాడి మాదిరి! -ఎవరికీ ఏమీ చెప్పకుండా వక్నేకాను, చాలా తప్పు చేశాననిపిస్తోంది. చాలాసేపు శ్మతానంలో కూర్చుని ఆలోచించుకున్నాను....పబ్లిక్‌ మ్యూజియంకు వెళ్ళాను ఆకలి అయింది ఎక్కడికి పోవాలో తెలియలేదు. నిలోనాను చూచి యిటు వచ్చేశాను--

“ఆధికారులు చిక్కుల్లో పడిపోతారు నీ మూలంగా. సకే-ఆ విషయం ఆలా వుంచు, ఇప్పుడు నిన్ను డాది వుంచాల్కిరక్షించాలి. నేశు లేవగలిగెతే బాగుండును!”

అన్నాడు ఈగర్‌,

“బాగా సుస్టీగా వున్నాపు ఈగర్‌" అన్నాడు నికొలై, అమ్మ నిట్టూర్చింది

“హెవెల్‌ బాగానే వున్నాడు, బలంగానే వున్నాడు. మా అందరికీ పెద్ద అతనే,

1లి4 అమ్మ అతను చెప్పినట్లు చేస్తాం మేం. మా తరపున అధికారుత్తో మాట్లాడేదీ అతనే. ఆతన్ని ఆందరూ గౌరవిస్తారు" అన్నాడు నికొలై *నాక్సు బాగా ఆకలిగా వుంది, తినడానికి యేమన్నా పెట్టండి ముందు %

“ఆమ్మా! వీరువాలో రొట్రెముక్కలున్నాయి. పక్కకు వెళ్ళి రెండో తలుపు తట్టు. ఒకామె తలుపు తీస్తుంది తినడానికి యేమన్నా తీసుకు రమ్మను ఉన్నదంతా ఊడ్చ్భుకు రమ్మని చెప్పు" ఆన్నాడు ఈగర్‌,

“అంతా ఎందుకు?”

“బండెడేమీ వుండదుతే ఏదో తుంపులు, ముక్కలు, అంతే!”

అమ్మ వెళ్ళి ఆ (కారం చేసింది ఆ కొత్త ఆమె “యిప్పుడే. తీసుకు వస్తాను” అని బదులు చెప్పంది. వాళ్ళిద్దరూ మళ్ళీ ఈగర్‌ గదిలోకి వచ్చారు.

*న్చేన్స చావుకు సిద్ధంగా వున్నాను ఇంతలో యీ మనిషి తప్పించుకు వచ్చాడు జైలునుంచి. దౌర్భాగ్యపు పని చేశాడు. కాని ముదు యిళనికి ఆహారం యివ్వాలి. రెండు మూడు ర్యాతులు ఎవరికంట పడకుండా కాపాడాలి....” ఆన్నాడు ఈగర్‌.

“క్యగర్‌ కోసం యిప్పుడు ఆస్పృతి మనుషులు వస్తారు, మీరు నా గదిలోకి రండి." అంది ఆమె

“అయితే నేను ఆస్పతికి వెళ్ళాలా?" ౨నడిగాడు ఈగర్‌ అవునంది ఆమె

ఆమె ఈగర్‌ పక్కబట్టలు సరిచేసింది. మందు సీసాలు తనిఖీ చేసింది.

“నేను యిప్పుడే వస్తాను ఈ లోపల యీ మందు ఈగర్‌కు తాగించండి-” అని అమ్మకు చెప్పింది. “అతన్ని మాట్టాడించగూడదు"-అంటూ ఈగర్‌ను అమ్మతో వదిలి నికౌలైని తీసుకు వెళ్ళి పోయింది,

“అద్భుతమైన మనీషి అమె! అమ్మా. నీవు అమెతో కలిని పని చేయాలి. ఆమె మన ముదణ పనిచేస్తుంది. చూడు ఎలా అలసిపోయిందో--” అన్నాడు ఈగర్‌.

“సరే, నువ్వు మాట్ల్టాడగూడదు గదా!”

నుందు తాగేసి, ఈగర్‌ “మాట్లాడకపోయినా చచ్చిపోతాను, అది ఖాయంం” అన్నాడు. “మరేం బెంగపడకు, బతుకు తీపిలోనే చావూ ముడిపడి వుంది ”

వద్దన్నకొద్దీ మాట్లాడుతున్నాడు ఈగర్‌,

అమ్మ 1985

--అఆమె మళ్ళీ వచ్చింది. అతను దుస్తులు మార్చుకోవాలి వెళ్ళి మరో రకం దుస్తులు పట్టుకురా. సోఫ్యా యిక్కడ వుంపే బాగుండేది. మనుషుల్ని దాచి వుంచడంలో నిపుణ!” అండి.

“ఆమె రేప వస్తుంది .. * అంటూ ఎటువంటి దుస్తులు తీసుకురావాటో విచారించింది అమ్మ _ “నిన్ను చూడటానికి ఆస్పత్రికి రావచ్చా" అనడిగింది ఈగర్‌ను

“*క్రగర్‌తో నేనూ వుంటాను నా పేరు ల్యూమిలా. నాతోపాటు వంతులుగా నీవూ, ఈగర్‌, సేవలు చేద్దువుగాని వెళ్ళి త్వరగా రా మరేం అనుకోకు నా మాటలే అంత-” అంది ఆమె

అమ్మ దుకాణాలవైపు బగ్గీ చేసుకువెళ్ళి నికొలై కి కావలసిన దుస్తులు కొన్నది. ఎవరికంటా పడకుండా చాకచక్యంగా సందులు గొందులు తిరిగి మళీ యిక్కడకు చేరుకుంది.

నికొలై ఆమెళో “ఈగర్‌ చాలా నుస్తీగా వున్నాడు. ల్యూమిలా అతన్ని ఆస్పతికి తీసుకు పోయింది. నిన్ను రమ్మంది" అన్నాడు.

ఈగర్‌ ను పరిశీలిస్తున్న డాక్షర్‌ ఇవాన్‌ డాపిలోనిచ్‌ అమ్మ బాగా ఎరుగును, ఆతను అమ్మను ఆహ్వానించి “యేమిటి చేతుల్లో ఆ మూట!” అన్నాడు

“పుస్తకాలు . ”

“ఆతను చదవగూడదు ..

ఈగర్‌ పడుకున్నాడు. పుస్తకాలు మ్యూతం యివ్వద్దన్నాడు డాక్టర్‌ తల ఊపింది ఆమ్మ.

“చావు కూడా నా దగ్గరకు రావటానికి జంకుతోంది” అన్నాడు ఈగర్‌.

అమ్మ ఆతన్ని స్వాంతన పరిచింది.

“ఖీన్స నా దగ్గర వున్నావు అదే నా సంతోషం ..ఆమ్మా జెయిలంబే నీకు భయమా?”

*జేదు ,. అయినా నీకేం ఫరవాలేదు” అంటూ అమ్మ తాను కూడా కునుకు తీసింది.

ఏదో సవ్వడికి మెలుకువ వచ్చింది. “ఎయో్యో న్నిదపోయాను. ” అంది అమ్మ,

తలుపు దగ్గర ల్యూమిలా వుంది. “ఎలా వున్నాపు?” అనడిగింది,

ఇభను చేయిజాపి అమ్మకు అందించాడు “నాకు ఊపిరి కావాలి!” అన్నాడు

186 అమ్మ

“అయ్యో! ఈగర్‌ ....” అని ఆ(క్రోశించింది అమ్మ,

ల్యూమిలా కిటికీ దగ్గరకు వెళ్ళి ఒక రెక్క తెరిచింది.

“అతను చనిపోయాడు!” ఆంది ల్యూమిలా ఆ గొంతు, ఆ భావం అమ్మకు కొత్తగా అసపించింది. “అతను చనిపోయాడు. (ప్రకాంతంగా పోయాడు! ధీరుడుగా మరణించాడు.”

అమ్మ ముసుగు కప్పుకుని యేడున్తూ వుండిపోయింది.

అమ్మ ఈగర్‌ చేతులు రొమ్ముమీదికి తెన్చింది. తల సరిగా అమర్చింది. కళ్ళ సిచ్శ తుడుచుకుంటూ ల్యూమిలా దగ్గరకు వెళ్ళి ఆమెను తల నిమిరి సంబాళించింది

“ఆతన్ని చాలాకాలంగా “ఎరుగుదును, మేమిద్దరం కలిసి (ప్రవాసం చేకాం.పాద య్యాతలు చేకాం. ఎన్ని కష్టాంయినా యిక్షే భరించేవాడు _ఎప్పుడూ నవ్వుతూ చేళా కోళాలు ఆడుతూ వుండటం ఆతని అలవాటు. సెైవీరియాలో. వున్నప్పుడు కూడా

ఎంతో నిదానంగా నిభాయించుకుని వుండిపోయాడు... అతని జీవితం కష్టాలకు నిలయం అయినా అవేవీ పెకి కనిపింపచే'సేనాడు కాడు. ఇక్కడ అతనికి యితరుల కంపే నేనే ఎక్కు వ సన్నిహితం. హృదయాన్ని, మనన్సును పంచి యిచ్చాడు నాకు. అతని బుణం ఎప్పటికి తీర్చుకోలేను. (పతిఫలా పేక లేకుండా తాను చేయ దలుచుకున్నది చేనుకుంటూ పోవడమే అతని పని!

ఆమె ఈగర్‌ వయిపు నడిచింది, వంగి అతన్ని ముద్దు పెట్టుకుంది.

“కా మేడ్‌! ఫియతముడా! నీకిదే నా నివాళి. నీవు పని చేసినట్లే నేనూ యిక ముందు అవిరళంగా కార్యనిమగ్నురాఅను అవుతాను. గుడ్‌బై !” అంది

అతని కాళ్ళ దగ్గర తన శిరన్సు వుంచింది. అమ్మ కన్నీరు వర్షిస్తోంది. ల్యూమిలాను సంబాళించాలని వుంది ఆమెకు. ఈగర్‌ను గురించి మంచి మాటలు చెప్పాలని ఉంది. కాని నోరు తెరిపి కావడం లేదు.

ఇవాన్‌ డావిలోవిచ్‌ వచ్చాడు, గది మధులో నిలిచి “చాలా సేపు అయిందా?” అన్నాడు

ఆడవాళ్ళు యిద్దరూ సమాధానం చెప్పలేదు. ఆతను ఈగర్‌కు దగ్గరగా

(మ

వెళ్ళాడు, అతని చేయి మృదువుగా నొక్కాడు. “గుండె బలహీనం! ఆరునెలల కిందటే జరగవలనసింది. పాపం, చాలా బాధపడ్డాడు" అన్నాడు, కొంత సేపు ఆయ్యాక “మరొకడు!” అన్నాడు.

ల్యూమిలా కిటికీ దగ్గరకు వెళ్ళింది. అమ్మ తల త్తి ప్రైకిచూచింది, ల్యూమిలా

అమ్మ 197 ఆమె తలను తన రొమ్ములమీద అదుముకుంది. ముగ్గురూ కిటికీ దగ్గర నిలబడి పోయారు.

ఆస్ప్మతి వరండాలలో యేవో చపుష్ట, గందరగోళం వినవస్తోంది. అమ్మకు యింక తాను యిక్కడ వుండనవసరం లేదనిపించింది. నెమ్మదిగా చేయి వదిలించు కుని గుమ్మం దగ్గరకు నడిచింది.

“వెళ్ళిపోతున్నావా” అనడిగాడు డాక్టర్‌ *

“అవును.”

ల్యూమిలాను తలుచుకుంటే ఆమెకు విచారం ఎక్కువ అవుతోంది. పాపం, కంటినిండా యేడవటానికి కూడా లేకుండా పోయింది ఆమెకు, నేను త్వరగా వెళ్ళి హోవాలి....అనుకుంది.

మరునాడు అంతా అమ్మకు అంత్మ్మకియల యేర్చాటుతోనే సరిసోయింది.

సౌయం(తం నికాలై, సోఫ్యా, ఆమె టీ తాగుతూ వున్నప్పుడు ఈగర్‌ గురించి మాట్లాడుకున్నారు. సష్నెంకా వచ్చింది. ఆమె మాంచి హుషారుగా వుంది ఎందుకనో. బుగ్గలు కెంపుల్లా, ఎరగా ఉన్నాయి, కళ్ళు కొత్త కాంళులు (ప్రసరిస్తు న్నాయి, “మేం ఈగర్‌ గురించి చెప్పుకుంటున్నాం”

ఈగర్‌ను గురించి ఆమె యిలా ఆంది; “ఎంతో మంచివాడు. ఎప్పుడూ నవ్వుతూ కులాసాగా వుంటాడు. విచారం పెకి కనిపించనిచ్చేవాడు కాడు, ఉఊద్యమా నికి, విష్ణవానికి ఆతనే రూపకల్పన చేసిన వునిషి! ఎన్నో గొప్ప ఆలోచనలు అమలు లోనికి తీసుకు రాగలవాడు, అతను వేసిన చ్మితాలు ఎంతో వెలిబుచ్చేని, అనుమానా లకు, సందేహాలకు ఆస్పదం యివ్వకుండా చాలా నికార్చుగా, నూటిగా వుంటాడు, నాకతనంపే ఎంతో యిష్టం, మక్కువ,”

మాట్టాడుశున్నప్పుడు కూడా సషెంకా పెదవులమీద చిరుమందహాసం నిలచే వుంది. దుఃఖవాతావరణాన్ని యిలా సంతోష భాయలతో కలపడం ఆ ముగ్గురికీ అంతగా యిష్టంలేదు. తమ ఖేదాన్ని ఆమెకూ పంచి యివ్వాలని చూచారు.

“ఇప్పుడతను చనిపోయాడు గదా?” అంది సోఫ్యా.

సషెంకా (ప్రశ్నార్దకంగా వాళ్ళనంక చూచింది కనుబొమలు ముడ్డివేనింది. తల దించుకుంది. కొన్ని కణాలు మౌనంగా ఉండిపోయింది. తల జుట్టు సవరించు కుంటూ ఆతి నింపాదిగా “చనిపోయాడా? నాకు నమ్మకం కుదరడంలేదు” అందిం

“కాని యిది నిజం” అన్నాడు నికొలై చిన్నగా నవ్వుతూ.

[18]

188 అమ్మ

సాషా గదిలో అటు యిటు పచార్లు చేనింది. ఉద్విగ్నంగా నడిచింది తరు వాత ఓ వింత గొంతుతో యిళా అంది “చనిపోవడం అంపే యేమిటి ఏం చని పోయింది? ఈగర్‌ అంటే నాకున్న గౌరవం, నున్నన చనిపోయినాయా? అతనిపట్ల వున్న మక్కువ, మర్యాద అచని తెలివితేటలమీద వుంచిన గౌరవ భావం సమసి పోయాయా? అతనో నాయకుడుగా నిలబడి పనిచేసిన సందర్భాలు మదిలోంచి మరుగుపడిపోయాయా?.. ,అతని అత్యుత్తమ లక్షణాలు యేవీ నాలో నశించిపోలేదు, నేను వాటిని స్మృతుల్లోంచి చెరిపివేయలేను. సజీవ హృదయాలలో అతనెప్పుడూ మెదులుతూనే వుంటాడు. మనిషి శరీరం తగులబడిపోవచ్చు. కాని హృదయంలో యీ శీపి గుర్తులు, యా సద్దక్షణాలు ఎన్నటికీ రూపుమాసిపోనివ్వం మనం. చర్చి భవనం కూలిపోవచ్చు. భగవంతుడు మాతం సదా నిలచి వుంటాడు!”

కొంత 'సేపు సాలోచనగా నిలచిపోయి. తరువాత మళ్ళీ నిదానంగా అంది. “బహుళ నేను అర్దం పర్ధం లేని సంగతులు మాట్లాడుతున్నానేమో! జీవితం ఎంతో సం క్రిష్టం అయినది, ఒక్కోసారి విచ్చితంగా తమాషాగా రూపు కట్టుకుంటుంది. మనం ఎక్కువ సేపు భావప్రపంచంలోనే నిలచివుంటాం. అంచనాలు వేసుకుంటాం, కాని అనుభూతుల్లోకి తీసుకురాం ఆలోచనలను!”

సోఫ్యా నవ్వుతూనే “నీకేమయినా మంచి జరిగిందా?” అనడిగింది

“అవును, ర్మాతంతా వ్యాసోష్కికోవ్‌తో మాట్లాడాను, అతనంటే నాకు యిష్టంలేదు. ఒట్టి మొరటు మనిషి నిజం ఆంతే. అయినా అతను యేమన్నాడో తెలుసా? “క్యామేడ్స్‌, ...అతను మాట్లాడే తీరు మీరు చూడవలసిందే వినవలసిందే! ఎంతో సరళ హృదయుడు అయిపోయాడు. విశాల హృదయుడు అయ్యాడు. పని చేయాలని అతని పట్టుదల, తన ళ క్రీయుక్తులు యేమిటో చక్కగా బేరీజు వేనుకు న్నాడు. ఇంతకూ ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయం యేమిటంపే--అతనిలో నిజంగా & దివ్యమైన 'స్నేహవాతావరణం ఉదృవించింది, నవ్వు, ఆనందం అతనిలో

_ సుస్థిరం అయిపోయాయి ఎలాంటి దుఃఖ కష్ట వాతావరణాన్ని అయినా యీ భూమి

కలో స్వీకరించగల స్థాయికి వచ్చాడు.”

వ్యాసోవా సష్నెంకా మూటలు చాలా జ్నాగత్తగా నింటుంది. ఈ అమ్మాయి యింత చలాకీగా కులాసాగా కనిపించడమే అమెకు ఆనందం అనిపిస్తోంది, ఉన్న ట్రుండి ఆమెలో స్వవిషయఎ మొలక యొత్తింది. “ఇంతకూ పాషా ఎలా వున్నాడు?” అనడిగింది,

“అళను కామేడ్స్‌ను గురించిన ఇలోచఛనలళోనే మునిగిపోయి వున్నాడు

అమ్మ 189 అతనేమన్నాడో ఎరుగుదురా? కామేడ్స్‌! తప్పించుకుపోవడం చాలా జేలిక, సులు వయిన మార్గం వుందన్నాడు!”

సోఘ్యా సాలోచనగా "సీవేమనుకుంటున్నావు; సపషెంకా అది అంత తేలి కయిన పనేనా” అనడిగింది.

అమ్మ బల్లమీద టీ సరంజామా అమరుస్తూ స్వల్బంగా వణికింది. సపష్నెంకా కనుబొమలు ముడివేసి “అతనికి ఆ మార్గం ఖచ్చితంగా అనుకూలమనవుతుందని పిస్తోంది ఆంతా ఆతను చెప్పినట్లే జరిగితే, మసం (పయత్నం చేయాలిగదా! అది మన నిధి!” ఆంటూ అమె సిగ్గుపడిపోయి కుర్చీలో కూలబడింది. మౌనంగా వుండి పోయింది.

“ట్ల! అమ్మాయి....బహు మంచి అమ్మాయి ...” అనుకుంది అమ్మ.

సోఫ్యా కూడా నవ్వింది. సాషా వాళ్ళవంక గంభీరంగా చూచింది.”

“మీరు నవ్వుతున్నారు. నాకిందులో యేదో వ్యక్తిగత [ప్రయోజనం వుందను కుంటున్నారు గదూ!” అంది.

“ఏమిటది, సాషా ...” అంటూ సోఫ్యా ఆమెకు దగ్గరగా జరిగింది.

“అలా ఆయితే నేను యూ ఆలోచననే (ప్రస్తాపన చేయను. నిర్ణయం తీసుకోవ డంలో భాగం పంచుకోను” అంది.

“ఊరుకో సాషా” అన్నాడు నికొలై,

అమ్మకు యీ అమ్మాయి అర్థం అయింది. దగ్గరకు తీసుకుని ముద్దు పెట్టు కుంది. సాషా ఆమె చేయి తన చేతిలోనికి తీసుకుని చెంపలకు ఆనించుకుంది. అమ్మ కళ్ళల్లోకి లోతుగా చూచింది. అమ్మ ఆమె జుట్టు నిమిరింది అమె హృదయం విచా రంతో సిండిపోయింది. సోఘ్యా ఆమె సరసన కూర్చుని భుజంమీద చేయివేసి “నీవు విచ్శితమైన పిల్లవు!” అంది.

“అవ్సను, నాకు తెలివి తక్కువతనం ఎక్కువయింది. కాని నాకు నీడలు యిష్టంలేదు” ఆంది సషెంకా.

"ఇక చాలు శప్పించుకుపోవటాన్ని గురించి రెండు అభ్మిప్రాయాలు వుండ టానికి వీల్లేదు. దాన్ని సుగమం చేయగలిగితే అలా [ప్రయత్నం చేని చూడవలనిందే, ఆన్నిటికంచె ముందు---జెయిల్లో ఉన్న మన ర్యామేడ్స్‌ అలా బయటకు రావటానికి ఇష్టపడుతున్నారా లేదా ...అని మనం తెలుసుకోవలసి ఉంటుంది” అన్నాడు నికొాలై,

సషెంకా నిదానంగా తల ఆడిస్తూ కూర్చుంది.

140 అమ్మ

“వాళ్ళ ఎందుకు అంగీకరించరు?” అంది అమ్మ. సోఫ్యా శల ఆడించింది. కిటికీ దగ్గరకు వెళ్ళింది నవ్వుతూ. అమ్మకు యితరులు వంటనే తలలు ఊపక పోవడం యెందుకో అర్థం కాలేదు, తప్పించుకుపోవటాన్ని. గురించి వీలయినంత ఎక్కువగా తెలుసుకోవాలని వుంది ఆమెకు.

“నేను వ్యాసోష్కికోవ్‌ను చూడాలి---” అన్నాడు.

“సృర్రే రేపు చెబుతాను నీకు, మీ సమావేశం ఎప్పుడో ఎక్కడో--” ఆంది సషెంకా.

“అతనేం చేయబోతున్నాడు?”

“కాత ముదాష్షరకాలలో అతన్ని నియమించాలనుకుంటున్నారు ఆంత వరకూ ఫారెస్టర్‌ దగ్గరే వుండిపోతాడు.”

నికొలై ప్యాతలు కభం చేస్తున్న అమ్మ దగ్గరకు వెళ్ళి “*న్సీన్స రేపులేదు ఎల్లుండి హపౌషాను చూస్తావుగదా. అతనికి ఓ చీటీ అందించు, తెలిసింది గదూ! మనం అతని ఆభిప్రాయం తెలుసుకోవడం అవసరం!” అన్నాడు.

“*శైలిసింది, తెలిసింది.” అంది అమ్మ ఆతురతగా, “ఆ కాగితం ముక్క అందిస్తాను వాడికి. ఆది నాకు సులథమయిన పనే!”

“ఇక నేను వెడతాను---” అని లేచి సషెంకా అందరి దగ్గరా "సెలవు తీసుకుంది

“పిచ్చి పిల్ట 1” అంది సోఫ్యా,

“న్సిశ్తే యిలాంటి అమ్మాయి వుండాలని వుందా?” అనడిగింది అమ్మను.

“వాళ్ళిద్దరూ కలిని వుండగలిగితే చూడాలని వుంది. ఒక్కరోజయినా చాలు.” అంది నిలోనా కన్నీళ్ళు (్రవిన్తూ వుండగా.

కకాస్ట సంతోషం అందరికీ మంచిదే!

“కాస్రతో ఎవరూ తృప్తి పడరు. అది ఎక్కువయిపోయిన కొద్దీ వెక్కసం అయిపోతుంది కూడా!” అన్నాడు నికొలై .

సోఫ్యా పియనో ముందు కూర్చుని కొన్ని గీతాలు వాయించింది.

28

మరునాడు ఉదయం ఆప్పతి గేట్‌ దగ్గర దాలామంది పోగయ్యారు; తమ కామేడ్‌ శవం బయటకు వస్తుందనీ, దానిని ఊరేగింపుగా వీధుల వెంట తీసుకు వెళ్ళాలనీ! గూఢచారులు కూడా చాలామంది వచ్చారు. వీళ్ళ మాటలు వినడం;

ఆఅమ్మ [41 ముఖాలు గుర్తు "పెట్టుకోవడం వాళ్ళు లశ్యం. రోడ్డుకు ఆవలపక్క_ పోలీనులు చేతుల్లో తుపాకులతో నిద్ధంగా వున్నారు.

అమ్మ కూడా యీ గుంపులో చేరింది. పరిచయన్థుల ముఖాల వంక చూన్తూ “చాలా తక్కువమంది వచ్చారు” అనుకుంది.

గేటు తెరుచుకుంది. శవపేటిక మీద ఎర రిబ్బను చుట్టారు. బయటకు తీసుకు వచ్చారు, జనం అంతా టోపీలు పైకి ఎత్తారు. యేక్షైక సంకల్పంతో ఉత్సాహపూరితులు అయినట్టుగా. పొడుగాటి పోలీను కెప్టెన్‌ గుంపును అదిలిన్తూ దారి చేస్తున్నాడు, శవపేటిక చుట్టూ పోలీనులు, అధికారులు కాపలాగా వుండి భదత చేకూరుస్తున్నారు.

*ఆ ఎర రిబ్బన్లు తీసెయ్యండి అని అధికారి ఆరిచాడుం

గుంపుళో జనం ఒకళ్ళును ఒకళ్ళు తోసుకుంటున్నారు, ముందుకు వెశ్ళేం దుకు. కొందరు దుఃఖంతో కుంగిపోయి. వుండడం, కళ్ళనీళ్ళాతో సతమతమయి హోతూ వుండడం గమనించింది అమ్మ.

“దౌర్జన్యం నశించాలి!” అని ఓ యువక కంరం గర్జించింది. కాని ఆ ఆరుపు జనం గందరగోళంలో సరిగా వినిపించలేదు, అందుకోలేదు.

అమ్మకు హృదయ భారం ఎక్కువయింది. పక్కనున్న యువకుడితో “చని పోయిన కామేడ్‌ను అతని స్నేహితులు తమ యిష్టం వచ్చినట్టుగా తీసుకు వెళ్ళ టానికి కూడా వీలు యివ్వరా?ఏమిటీ యిదంతా? దీనికి అంతం ఎప్పుడు, ఎక్కడ? అందిం

గందరగోళం ఎక్కువవుతోంది. శవ పేటిక జనం నె త్రిమీది నుంచి ఎత్తుగా దూరంగా నడిచిపోతోంది,అమ్మ తన పక్కన వున్న యువకులతో “పోలీసుల మాట విని ఎర రిబ్బన్లు తీసివేస్తేమటుకు యేం పోయిందిట? ఎందుకు ఊరికే పేచీలు? మరేం మార్గం వుంది కనుక?--” అంది.

ఓ పెద్ద గొంతు మరింత బిగ్గరగా వినిపించింది:

“ప్సీరతన్ని యమ వాధలు పెట్టి చంపేకారు. అంతిమ యాత అయినా మా యిష్టం వచ్చినట్లు జరుపుకోసనీయండి.”

ఓ య్లవతి (శ్రామిక గీతం ఆలపించనారంలించింది. గందరగోళం జరుగు తుందని అమ్మ కళ్ళు మూసుకుని మౌనంగా వుండిపోయింది. కాని యేమీ విపరీతం జరగలేదు,

జనం తోడేళ్ళలాగా మసలుతున్నారు. నిస్రేజంగా తలలు వంచుకున్నారు.

కలి అమ్మ (ప్రవాహం ముదుకు వెళ్ళిపోతోంది. ఆమ్మ పేవ్‌ మెంట్‌ మీద నడుస్తోంది, ఆమెకు "పేటిక కనిపించడంలేదు. పోలీనుల హడా+డి ఎక్కువగా వుంది. గుంపు వెనకాల కూడా వాశ్ణే వున్నారు. గూఢచారులు మనుష్కల ముఖాలలోకి గుచ్చి గుచ్చి చూన్తు న్నారు. అమ్మ తనకు 3ెలిసిన చాలామందిని గుర్తు పట్టగలిగింది

“గుడ్‌ టై , క్యామేడ్‌, గుడ్‌బై” ఆని ఆందయియిన కంరం ఎలుగె శ్రింది.

“పాటలు, నినాదాలు వద్దు మసం నిశ్శబ్ధంగా వుందాం (పస్తుకానికి--” అని ఓ అరుపు వినిపించింది ఈ అరుపు మందలింపుగాను, [ప్రాధేయపూర్వకంగానూ వుంది. అందరూ దాన్ని అనుసరించారు పాటలు ఆగిపోయాయి. సూటలు కూడా ఆతి సన్నగా--గుసగుసలుగానే సాగుళున్నాయి. జనం తమ విచారాన్ని, ఆక్రో శాన్ని గుండెలలోనే దాచుకుని నిశ్శబ్దంగా ముందుకు నడుస్తున్నారు. ఎప్పటికయినా విష్ణవం తీసుకురావడం సాధ్యం అవుతుందా?

పురోహితులు లేకుండా యీ అంతిను యా త జరుగుశున్నందుకు అమ్మకు నిరాశగా వుంది “సత్యం కోసం నిలబడుతున్న వాళ్ళు మీలో ఎక్కువ మంది లేరు అయినా మీరంటే అధికారులు, పోలీనులు భయపడుతూనే వున్నారు---” అనుకుంది,

ఆమె తల వంచుకు నడుస్తోంది. ఈగర్‌నుకాక యింక దేన్నో- తనకు అర్థంకానిద్కీ తెలియనిచీ ఆయిన వస్తువును-- పూడ్చి పెడుతున్నట్టుగా అని పిస్తోంది ఆమెకు,

స్మకానం చేరుకున్న తరువాత అనేక వంకరలు తిరిగి ఒక ఖా (ప్రదేశానికి చేరుకోవలసి వచ్చింది గంభీరమైన నిశ్శబ్దం భరించలేకుండా వుంది, చనిపోయిన వాళ్ళ మధ్యన యీ జన [ప్రవాహం కూడా నిర్జీవంగానే తయారవుతోంది.

“మహాజనులారా!” అన్నాడు పోలీసు అధికారి,

“కృొమేడ్స్‌--” అంటూ జనంలోంచి ఓ పెద్ద గొంతు ఉపన్యాసం ఆరంభం చేసింది. పోలీను అధికారి “వైవారి ఉత్తర్వుల (ప్రకారం యిక్కడ ఎలాంటి ఉప న్యాసాలు అనుమతించటానికి వీలు లేదు" అన్నాడు.

ఆ యువకుడు “ఉపన్యాసం కాదు, కేవలం నాలుగయిదు పొడి మాటలు-_” అంటూ తన ధోరణి కొనసాగించాడు. “కామేడ్స్‌! మన నాయకుడు, గురువుకు మనం నివా? ఆర్భిద్ధాం అతడు చూపిన దారిలోనే నడుస్తామని [1పమాణం చేద్దాం, ద ర్జ్‌న్యాన్ని దురంహంకారపూరిత మైన అధికారాన్ని ఎదిరిస్తామని వాగ్దానం

ద్దాం-

అమ్మ 14ఉలి

“అతన్ని అరెస్టు చేయండి” అన్నాడు పోలీసు అధికారి. అయితే అథని గొంతు మిగతా జన సందోహ గందర గోశంలో సమసిపోయింది.

“అధికారం నశించాలి” --- అని అరుపులు మిన్ను ముట్టాయి.

“స్వేచ్చా స్వాతం్యత్యాలు కలకాలం నిలవాలి. వాటికోసం మేం మా [షపాణా లయినా యిస్తాం--”

అమ్మ భయంతో కళ్లు మూనుకు నిలుచుంది, కాళ్ళ కింద నేల చీలిపోతున్న ట్లుంది. పోలీసుల ఈలలు గాలిని ఛేదించుకు పోతున్నాయి. కెఫైన్‌ గౌంతునిన వస్తోంది. ఆడవాళ్ళు వెక్కి వెక్కి యేడుస్తున్నారు కొయ్య అడ్డంకులు పడతాయి, ఎందరో దూసుకు ముందుకు పోయారు (ఎ గంభీరమైన గొంతు మిగతా వాటిని తొక్కేన్తూ ఏనవచ్చింది: “క్యామేడ్స్‌! కాంతచిత్తులు కండి. మరింత ఆత్మ గౌర వంతో మెలగండి. నన్ను. వెళ్ళనివ్వండి. వెళ్ళనివ్వండి కాామేడ్స్‌!”

అమ్మ తల పెకెల్రి చూచింది.

నికాం అరుస్తున్నాడు: “ఫ్సిక్షు మతులు పోయాయా? భాంతంగా పుండండి.”

అమ్మ అరిచింది. “నికొలై పో. ముందుకు పో... అంటూ అతని వైపు పరుగు తీయాలనుకుంది. కాని ఆగిపోయింది. ఎవరో ఆమె భుజంమీద చేయి వేసి ఆపారు. సోఫ్యా! “ఎక్కడకు పరుగెత్తుతున్నావు? నిన్ను కాల్చిపారేస్తారు, జ్మాగత్త£ో

“ఉహు నేను వెళ్ళాలి నన్ను వదులు---” అంది అమ్మ ఊగుతూ.

సోఫ్యా మరో చేతిలో ఒక యువకుడి భుజం పట్టుకుని వుంది. “ఇతన్ని తీసుకు వెళ్ళు. ముందు యితని ముఖం మీది గాయానికి చికిత్స చేయి ఇదుగో జేబురుమూలు---” అంది సోఫ్యా అతన్ని అమ్మకు అప్పగిస్తూ. “ఇక్కడ నుంచి చక్ష్షణమే మాయం అవాలి మీరు, లేకపోతే అరెస్టు చేసేన్తారు” అని కూడా పాచ్చ రించింది. |

క్మురవాడి ముఖం చేతి గుడ్డతో. తుడుస్తూ *న్సి శ్రేరేమిటి?” అని అడిగింది అమ్మ, “ఇవాన్‌” అని బదులు చెప్పాడు ఐఅకను-ా “నా విషయఎ మరేం బెంగ పడకండి. ఎక్కువ దెబ్బ తగలలేమ. శుపాకీ మకమతో తల మీద కొట్టాడు అంతే! నేను లాఠీతో వాడిని చావబాదానుకే--” అంటూ అతను రక్టసి కృమైన పిడికిలి పెకెళ్ళుతూ “ఆగు! ఉండండి, మీ రోజులూ త్వరలానే మూడుథాయి. పనివాళ్శ

కేశీశీ అమ్మ మందరమూ సంఘటితం అవుతాము--ా” అని ఉదేకపడ్డాడు, ఆమ్మ అతడిని త్వరిత పరచి వెనక్కు, తీసుకుపోతోంది*

అమ్మ అతని గాయానికి కట్టు కట్టింది. అతనికి స్పృహ తప్పుతున్నట్టు గమ నించగలిగింది. కాళ్ళు వణుకుతున్నాయి. చేతులు బిగుసుకుంటున్నాయి. అతను అమ్మతో తనను గురించి చెప్పుకుంటూ పోతున్నాడు:

“నేను తగరం పని చేస్తాను. ఈగర్‌ గుంపుళోవాడిని. అతనికి దగ్గరగా ముగ్గురం వున్నాం. మొత్రం పన్నెండు నుందిమి మా జట్టులో, మాకు అతనంకే యెంతో గౌరవం అతనికి ఉత్రమ గతులు కలుగుగాక! నాకు దేవుడంటే నమ్మకం లేదు. ఆయినా...”

రోడ్డుమీద ఒక ఖాశీ బండి పోళూ వుండడం చూచి ఆపింది అమ్మ. అతన్ని ఆందులో కూలవేసింది “*ఇంక మాట్టాడకు-” అంటూ ఆతని ముఖం అంతా కష్టేసింది. అతను చేయి పైకెత్తి ముఖం తడుముకోగలిగా డుగాని నొటి చుట్టూ వున్న కట్టు తొలగించుకోలేక పోయాడు, అలాగే నోరు పూర్తిగా తెరుచుకోలేకపోయినా గొాణుగుతున్నాడు.

“నేను యీ దెబ్బలు మరచిపోను.”

అమ్మ అతని ఛలను తన ఒడిలో చేర్చుకుంది. అతను నోరు నొక్కుకు కూర్చున్నాడు, పోలీసులు ఏదో పక్కనుఎ౨చి వచ్చి మీద పడవచ్చునని భయపడు తోంది ఆమె.

“శాగాడా బాగా?” అనడిగాడు బండి డైవర్‌.

“బాగా తాగాడు!”

అప్పి డ్రొడ్తుక్రా?”

“అవును- చెప్పులు కుడతాడు నేను వంటలు చేస్తాను-”

గుత్దాన్ని అదిలిన్తూ బండి డై వర్‌ యింకా యిలా అన్నాడు:

“స్మళానం దగ్గర యేదో గందర గోళం జరుగుతోందిట, విన్నాను. ఎవరో రాజకీయ నాయకుడు చనిపోయాడు, అతన్ని పాతేస్తున్నారు. అతని స్నేహితులు, అనుచర వర్గం అంతా పోగయ్యారు. వాళ్ళందరూ “అధికారం నశించాలి. దౌర్జన్యం తొలగాలి!” అని నినాదాలు చేస్తున్నారు. పోలీనులు ఆందరినీ చావబాడుతున్నారు. కాల్చులు జరిగాయి. కొందరు చచ్చారు. పోలీసులకూ దెబ్బలు తగిలాయట!,... చనిపోయిన వాళ్ళను కూడా [ప్రాంతంగా వెళ్ళిపోనివ్వరు! సమాధులలోనూ అల్ల ధులు చేస్తారు...,"

అమ్మ కేడర్‌

బండి కదలికలకు యువకుడి తల అమ్మ వడిలో అటూ యిటూ జరుగు తోంది. బండి డై9వర్‌ తన కధనం ఆపలేదు: "జసం అట్టుడికిపోతున్నారు. ఎస్పుడూ యేదో గందరగోళం జరుగుతూనే వుంది ర్యాత్రి పోలీసులు మా పొరుగు యింటికి వచ్చారు. తెల్ల'వారేంత వరకు పోలేదు. అప్పుడయినా ఒక కమ్మరిని తనతో తీసుకువెళ్ళారు. ఈ ర్యాతి అతడిని నదిలో ముంచి చంపేస్తారట!ీ ఆ కమ్మరి చాలా తెలివయినవాడు ఎన్నో విషయాలు ఎరుగును. జ్ఞానం సంపాదించడం దుష్కార్యం అయిపోతోంది యిప్పుడు. అ కమ్మరి మా దగ్గరకు వచ్చి చెబుతూ వుండేవాడు: ఈ బండి తోలడం పనిలోనే !జీవితమంతా గడిచిపోవాలా?--- అని, అవును, నిజమే. మాకూ అనిపిస్తూ వుండేది: ఈ బండి తోలడం జీవితం కుక్క బతుకు కంటే ఆధ్య్వాన్నమయినది! ”

“ఆపు” ఆంది అమ్మ. బండి అకస్మాత్తుగా ఆగడంతో ఆ ఉఊలికిపాటుకు ఇవాన్‌కు మెలుకువ వచ్చింది,

ఇవాన్‌ అడుగులు కష్టంగా వేస్తున్నాడు. శరీరం వణికిపోతోంది. ఇంటి వయిపు నడుస్తూ “ఫరవాలేదు....నాకు సాయం అక్క-శ్లేదు.... నడవగలను....” అంటున్నాడు,

20

సోఫ్యావాస ముంటికి వచ్చేసరికి, తానూ అక్కడకు చేరుకుంది. ఆమె యధాపూర్వకంగా ధైర్యంగానే కనిపిస్తోంది. గాయపడ్డ యువకుడిని సోఫా మీద పరుండబెట్టి తరువాత యితర వ్యవహారాలు చూచుకోసాగింది.

“ఇవాన్‌ డానిలోవిచ్‌! ఆతన్ని యిక్కడకు తీసుకు వచ్చాం.... నిలోనా, సీవు చాలా అలసిపోయి వున్నావు. పైగా బాగా భయపడిపోయావు గూడా కదూ! ఇప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకో, నికాలై, అమ్మకు టీ యివ్వు ముందు-”

“నన్ను గురించి యేం ఆందోళన ఆవసరం లేదు--” అంది అమ్మ. కాని ఆమె వాలకం అంతా అతలాకుతలం ఆయిసోయి. ఎంతో ఓదార్పు కోరుతున్నట్లు వంది

పక్కగదిలోనుంచి నికొలై , డాక్టర్‌ ఇవాన్‌ వచ్చారుః డాక్టర్‌ యువకుడి మీదకు వంగి చూవ “నీళ్ళు తీనుకురా, సోఫ్యా, మంచి తెల్లటి గుడ్డలు, దూది కూడా తీనుకులా ..” అన్నాడు.

[ళ్ళి

146 అమ్మ అమ్మ వంటింటి వయిపు వెళ్ళింది నికొలై ఆమెను రెక్క పుచ్చుకుని వంటగదినుంచి హాలులోకి తీసుకు. వెళ్ళాడు. “అతను నీతో మాట్లాడడంలేదు. సోఫ్యాకు చెబుతున్నాడు. నీవు బాగా అలసిపోయావు! వికాంతి వీసుకో! అంతే! అన్నాడు.

అమ్మ ఊరికే వుండలేకపోతోంది. “అబ్బ ఎంత దారుణం! పనివాళ్శను నొక్కా వేస్తున్నారు ఉతరిస్తున్నారు .. %

“నేనంతా చూచానులే!” అనీ నికొలై ఆమెకు తాగేందుకు పానీయం అందిం చాడు. "రెండు పక్షాలు కాస్త వేడి ఎక్కే పని నేశాయి. సరే, నీవేం చికాకు చేసు కోకు, యీ గందరగోళంతో, అతన్ని కత్రి మొద్దు భాగంతోపే కొట్టారు. అందు వల్ల పెద్ద (ప్రమాదం లేదు. గాయం అయింది. అంతవరకే ఆతన్ని ఆ గుంవు లోంచి యివతలకు తీసుకు వచ్చింది నేనే! అన్నాడు.

అతని ముఖం, గొంతు, మాటలు అమ్మకు కొంత స్వాంతన కలిగిం చాయి.

“స్పిక్సూ దెబ్బలు తగిలాయా?” అనడిగింది.

“నా అజ్యాగ వల్లనే దేనిమీదనే చేయివేసి చర్మం తోలు చీరుకుపోయేట్లు చేసు కున్నాను అంతకంటే పెద్దగా యేం లేదు కాస్తటీ తాగి సేద తీర్చుకో, బాగా అలసిపోయావు! పైగా శరీరంమీద దుస్తులు కూడా చలి నుంచీ కాపాడేంత బలంగా లేవా

ఆమె టీ కప్పుకోసం చెయ్యి ముందుకు చాచింది ఆప్పుడు కనిపించింది ఆమె చేతులమీద రక్తం డాగులు కట్టటం! చేతులు మోకాళ్ళ మీదకు అన్నుకుంది* దుస్తులు తడిసిపోయి వున్నాయి. ఇవాన్‌ డానిలోనిచ్‌ బయటకు వచ్చాడు, చికిత్స చేస్తన్న చోటునుంచి. నికొలై (పశ్చకు సమాధానంగా “ఆతనికి ఆయిన గాయం కొద్దిపాటిదే! అయిజే పుత్ణై బద్దలయింది, అయినా ఫరవాలేదు మంచి బలకాలి కదా!చాలా రక్టం పోయింది. అదే దిక్కు ఆస్ప్యతికి తీసుకు వెడదాం అతన్ని ....” ఆన్నాడుం

“వద్దు యిక్కడే వుండనీ!” అన్నాడు నికొలై.

“ఈరోజూ రేపూ ఫరవాలేదు తరువాతనయివా అతన్ని అస్ప్యశికి తీసుకు వెళ్ళవలనిందే నాకు వచ్చి చూడటానికి ఎక్కువ సమయ విరామం వృండదు అది న స్మశానంలో జరిగిన సంగతులను గురించి కరపుతం తయారు చేస్తావు

ఆఅమ్మ 147

“అలాగే!”

అమ్మ నిదానంగా లేచి వంటగది వయిపు వెళ్ళింది. మస్తులు మార్చుకుంది, ఈ మనుషుల నిదానం, ఓర్చు, పరిస్థిళులను తాపీగా స్వీకరించే ధోరణి ఆమెకు ఎంతో ఆశ్చర్యం కలిగిస్తున్నాయి. సత్యం కో:0, సాధనకోసం వాళ యేమయినా చేయగలరు! ఈ ఆలోచనతో ఆమెలో వుండిన భయం కాస్తా కరిగిపోయింది.

ఆస్వస్థుడు పడివున్న గడిలోకి వచ్చెంది. సోఫ్యా వెనక నిలబడి ఇవాన్‌ను గమనించింది. ఆతను బండిలో చేసిన అల్లరి చెప్పింది, అతను “నేనెంత తెలివి తక్కువగా (పవ ర్ధిస్తున్నాను!" అన్నాడు, అంతే.

“సరే. నిన్ను యిక్కడే వదలి వెడతాము బాగా మ్మికాంతి తీసుకోక అని అమ్మ, సోఫ్యా బయటకు వచ్చేశారు వాళ్ళ ముఖాలు చాలా అలసిపోయి. వడలి పోయి వున్నాయి ఆ రోజు స్మశానంలో జరిగిన సంగతుల గుుంచి గుసగుసగా మాట్టాడుకుంటున్నారు కేపు యేం జరగబోతోందో చూడాలి. ముఖాలళో సీరసం వున్నా వాళ్ళు గుండెలు సహెహసం నింపుకునే వున్నాయి

వై ద్యుడు ఇవాన్‌ అన్నాడు: “పచారం! (ప్రచారం! యువకులు చెబుతూ వున్నది నిజమే. ఇప్పుడు (ప్రచారం బాగా జరగడంలేదు. పనివాళ్ళును గురించి ఎక్కువ గందరగోశం తీసుకు రావాలి! పనివాళ్ళు చెబుతున్నది సరే!

“పతి కోణం నుంచీ ఫిర్యాదులు వస్తూనే వుంటాయి. తగినంతగా కిరష్మతాలు తయారు కొవడంలేదంటారు మనం యింతరకూ సరైన ముదణ సౌకర్యం సంపా దించలేక పోయాం. ల్యూమిలా విసిగిపోతోంది అమెకు సవాయకుడిని యివ్వలేక పోతే త్వరలోనే జబ్బు పడిపోతుంది!” అన్నాడు నికొలైె.

“వ్యాసోష్కికోవ్‌ సంగతి యేమిటి?” అనడిగింది సోఫ్యా

"ఆతను నగరంలో వుండలేడు, కొత్ర ముద్రణ యేర్పాటు పూరి అయ్యేంత వరకు ఆతను పనిలోకి రాలేడు, దానికోసమయినా మరో మనిషి కావాలి!"

“నేను పనికి రానా?” అనడిగింది అమ్మ.

వాళ్తు ముగ్గురూ ఆమె వంక తదేకంగా చూచారు కొంత సేపు, “నీకది చాలా కష్టమైన పని, నిలోనా. నగరానికి ఆవల వుండి పోవాలి. పొవెల్‌ను చూచి రానడం కుదరదు. మొత్రంమీద కష్టం,.. నీ వల్ల కాదు" ఆన్నాడు నికౌలై.

అమ్మ నిట్టూరుస్తూ “నేను వెళ్ళి చూడకపోతే పాషాకేం లోపం రాదు. అలా వెళ్ళి రొవడం నాకూ కష్టంగానే వుంది, నేనేమీ మాట్లాడటానికి వీల్లేదు అక్కడ! మొద్దులాగా నా కొడుకు ముందు నిలబడి వుంటాను. అంతే! పోలీసులూ నా నోటి

సరీ అమ్మ వెంట యే రహస్యం బయట పడుతుందా అని వెయ్యి కళ్ళతో కని పెట్టి వుంటాడు!" అందిం

సోఫ్యా అమ్మ చెయ్యి తన చేతుల్లోనికి తీసుకుని మృదువుగా. నిమిరింది, నికొలై ఆమెకు వివరించి చెప్పాడు. కొత మ్యుదణ యంత్రాంగంలో ఆమె పని వాళ్ళకు రక్షణగా నిలచి వుండాలని!

“నాకు అర్జం అయింది. ఆ పని చేయగలను. చక్కగా వంటలు చేన్‌ పెడ తాను. వాళ్ళకేం కావాలో అవన్నీ చూస్తాను--” ఆంది అమ్మ.

“*న్సువ్వెంత మొండిదానివి!” అంది సోఫా

ఈ మధి జరిగిన సంఘటనలు అమ్మను చాలా సీరసపరచాయి.. ఇప్పుడు నగరానికి ఆవల (పకాంత వాతావరణంలో వృండటానికి అవకాళం వస్తున్నప్పుడు దానిని దొరకపుచ్చుకోవడమే బుద్దికి లక్షణంగా తోచింది.

నికొలై మాట్లాడే పషయం మళ్ళి మార్చివేళాడు.

“యేమిటి ఆలోచిస్తున్నావు ఇవాన్‌" అని వైద్యుని వంక తిరిగాడు. అతను తలఎత్తి విచారంగా యిలా అన్నాడు “మనం చాలా తక్కువమందిమే వున్నాం. అదే ఆలోచిస్తున్నాను నేను మనం యింకాస్త చురుకుగా వివేకవంతంగా పని చేయడం ఆవసరం. పావెల్‌ను, ఆంీని తప్పించుకు యివతలకు రమ్మని ఒప్పిం చాలి. వాళ్ళ అవసరం యిక్కడ యెక్కువ వుంది జెయిల్లో యేమీ పని లేకుండా కూర్చుంటే ఎట్లా?”

నికొలై నిదానంగా విన్నాడు. అనుమానంగా తల ఊపాడు, ఓ మూలనుంచి అమ్మ వంక చూచాడు, తన సమక్షంలో కొడుకు గురించి మాట్లాడడం నాళ్ళక్కు కష్టంగా వున్నదని గమనించి అమ్మ మెల్లగా అక్కదనుంచి తప్పుకుంది.

లోపలకు వెళ్ళి పడుకుంది, కళ్ళు మూసుకుంది. చెవులలో రణగొణధ్వనులు. మనను నిండా ఆలోచనలు, కొడుకును చూడాలని వుంది, అతనికి విడుదల అవాలి తప్పించుకురావడం అంటే దానితోపాటు అనేక కష్టాలు కూడా వస్తాయి. ఈ సంభ ర్షణ త్మీవతరం అవుతోంది, రేపో మరునాడో విరుచుకుపడుళుంది పెనుభూతంలాగ- ఉనం నింపాదిగా వుండడంతో విసిగిపోయారు. ఏదో కొత్తది కావాలి వాళ్ళకు (పతి

| సారీ, ఉత్సాహం 'పెల్లుదికిపోతోంది. మాటలు, ఘర్షణలు ఎక్కువ అవతున్నాయి. ఎక్కడ చూచినా....మార్కెట్‌లోను, దుకాణాలలోను, సేవకుల మభ్య....యివే సంభాషణలు, చర్చలు. [పతిసారీ అరెన్టుయ జరిగినప్పుడు యేదో గందరగోళం ఇవు తూనే వుంది. తిరుగుబాటు --సోషలిజమ్‌ --రాజకీయాలు:ః యిదివరకు జూ మాటిట్లు

అమ్మ త్త 3 వింటూవుంటే భయం అనిపించేది. ఇప్పుడు యివి బహువ్యాపకంలోనికి వచ్చాయి, ఎనరి నోటంట అయినా యిదే పదజాలం. భయం, ఆళలకు తోడుగా పరిస్థితులను అర్ధం చేనుకోవాలనే ఆతురత ఎక్కువవుతోంది జనంలో. యజమానుల ప్రవర్తన యిందుకు దోహదం చేస్తోంది.

మురికిగుంటలా పడివున్న జీవితం ఒక్కసారిగా కదలబారుతోంది, విఠాలం అవుతోంది న్నిదాణితమయిన ఆలోచనలు వాక్యరూపాలు ధంిస్తున్నాయి. దైనందిన జీవన పోరాటంలో జరుగుతున్న మామూలు సన్నివేశాలకు కూడా జనం చాలా త్మీవంగా స్పందిస్తున్నారు ...ఈ స్థితిని యితరులకం'చె మిన్నగా, చురుకుగా గమ నించగలుగుతోంది ఆమ్మ. తన కొడుకు యిందుకు తోడ్పడుతున్నందుకు చాలా సంతోషంగా వుంది ఆమెకు జైలునుంచి బయటకు వచ్చేడంటే....వాడు పెద్ద నాయకు డైపోయి అందరికంటె మిన్నగా నిలబడతాడు. ఆది మరింత (ప్రమాదకరమైన పరిస్థితి.

ఆమె హృదయంలో యేవో మహత్తరమైన ఆలోచనలు తరంగాలుగా తిరు గాడుతున్నాయి. విచారంతో హృదయాన్ని ఆదుముకోవడం తప్ప వాటిని తన మాటలలోనికి _తీసుకురాలేకపోతోంది ఆమె కొడుకును గురించే ఆమెకు వ్యధ ఎక్కువయిపోతోంది “అంతా బాగా జరుగుతుంది అంతా బాగానే వుంటుంది...." అనీ తనను తాను ఊరడించుకుంటూంది.

ఎప్పుడో సాయంతం అయిన మీదట ఆమె న్మిదపోగలిగింది. తెల్లవారకుం డానే లేవి కూర్చుంది తలనొప్పి. చొళ్ళు నెప్పులు. మధ్యాహ్నంపూట జెయిల్‌ ఆఫీసులో పావెల్‌ ఎదురుగా కూర్చుండిపోయింది. కన్నీటిపొరలు ఆమె చూపుకు అంతరాయంగా తయారవుతున్నాయి. చేతిలో బిగించి పట్టుకున్న కాగితం ముక్కను ఆతనీకి ఆందించడం ఎలాగా అని ఆలోచిస్తోంది.

“నేను కులాసాగా వున్నాను. అందరూ కులాసాగా వున్నారు ...నీవు ఎలా వున్నావు, అమ్మా!” అని అడిగాడు పావెల్‌

“అలా అలా వున్నాను. ఈగర్‌ ఇవనోవిచ్‌ చనిపోయాడు” అంది అమె,

“*ఆలాగా!" అని ఆశ్చర్యపోయి. ముఖం పక్కకు --కిందకు--వాల్చు కున్నాడు.

“స్మళానంలొ రద్దీ జరిగింది, పోలీసులు ఒకతన్ని అరెస్టు చేశారు...” అమ్మ యింకా యేదో చెప్పబోతూ వుండగానే అసి స్టెంట్‌ వార్డెన్‌ “రాజకీయాలు. మాట్లాడ వద్దని చెబుతున్నాను, ఆర్జంకాదేం సిక్సు ఎన్నిసార్టయినా*”" అని విసుక్కున్నాడు,

150 అమ్మ

“నేనేం రాజకీయాలు చర్చించడం లేదు. అక్కడ జరిగిన ఒక రద్దీ గురించి చెబుతున్నాను అంతే రద్దీ జరిగినమాట యదార్థమే కదూ! మా మనుషుల్లో ఒకడి బ్యుర బద్దలుకొట్టారు” అంది అమ్మ ఆవేశంగా తానూ కుర్చీలోంది లేచి,

“*వమయినా అవనీ సీవా విషయాలు (పస్తావించకు. నీవ్య క్తిగత విషయాలు మాట్లాడు. కుటుంబం గురించి ఆస్థుల గురించి, యింటి యిబ్బందులు .. " అంటూ యింకా “సీవు యిక్క_డేం మాట్లాడినా నాదీ జవాబుదారీ! అదీ నా బాధ!" అన్నాడు. కుర్చీలో కూర్చుంటూ కాగితాలు సర్జుకోవడంలో వుండిపోయాడు. అమ్మ గబాలున తన చేతిలోని కాగితం ముక్క పావెల్‌కు అందించింది. అప్పటికి మనస్సుకు ఎంతో విశ్రాంతి అయింది ఆమెకు. “నాకు యింకేం మాట్లాడాలో తెలిసిరావడంలేదు” అంది పైకి. పావెల్‌ నవ్వాడు “నావా తెలియవంలేదు” అన్నాడు “అయితే ఎందుకు పడే పదే జెయిలుకు రావడం, మా (పాణం తీయడం” అని వంతపాట పాడేడు అసి సైంట్‌ జెయిలర్‌.

కొంత సేపు ఆయినమీదట అమ్మ“విచారణ యిపష్పట్లో మొదలు అవుతుందా?” అనడిగింది,

“హౌానిక్యూటర్‌ ఆ మధ్య యిక్కడకు వచ్చాడు. త్వరలోనే [ప్రారంభం అవుతుందని చెప్పాడు” అన్నాడు పావెల్‌

“ఆప్పుడే జెయిలుకు వచ్చి ఆరునెలలు అయిపోయింది”

తరువాత యిద్దరూ అముఖ్యము, కుల్లకము ఆయిన విషయాలను గురించి మాట్టాడుకున్నారు. పావెల్‌ యేమీ మారలేదు. యిదివరకు మాదిరే మర్యాదగా, సుకుమారంగా, ఆప్యాయంగా ఆగుపిస్తున్నాడు ఆమెకు. ఆతనికి యిషమెన పని యేదయినా చేయాలని ఆమెకు దృఢంగా కోరిక. వ్యాసోష్కికోవ్‌ గురంచి చెబుదా మనుకుంది. నింపాదిగానే అతన్ని గురించి ఆరంభం చేసింది. “బాగానే పున్నాడుం

బహు చలాకీగా తయారవుతున్నాడు. నీకు గుర్తుందా? ఎప్పుడూ కష్టమైన, బరువైన పని కావాలంటూ అడుగుతూ వుండేవాడు అతను. నీక్తు గుర్తున్నాడుగదూ!” అంది, పావెల్‌ గుర్తుకు తెచ్చుకున్నాడు. సంతోషించాడు అమ్మ మాటలు వినడానికి. ఆమె యింక వెడతానని లేచింది. మృదువుగా కరచాలనం చేసుకున్నారు ఆమె యింటికి వచ్చేసరికి సాషా వచ్చివుంది. పావెల్‌ను చూచివచ్చిన రోజునే వస్తుంది ఆ అన్మూయి సాధారణంగా. “ఎలా వున్నాడు?” “కులాసాగా వున్నాడు”

అమ్మ 151 “*ఆత్రసిక్రీ మన కొగితం ముక్క యిచ్చారా?” “ఇచ్చాను. బాలా తెలినిగా అతని చేతిలో గుచ్చి వదిలాను” “వమన్నాడు” “ఆక్కడే చదవడం కుదరదు గదా!” “ఆ! అవును, మరచేపోయాను. మరో వారంవరకూ మనం అశని అభి [పాయం కోసం వేచి వుండాలి. కదూ? అతను ఆంగీకరిస్తాడనిపిస్తోందా మీకు? “నాకేం తెలుస్తుంది ఒప్పుకుంటాడే మో! ఏమీ పమాదం లేకుండా కొత్త చిక్కులు లేకుండా బయటపడే మార్గం దొరికితే ఎందుకు కాదంటాడు?” సాషా తల ఆడించింది. “జబ్బు మనిషికి యేం యివ్వవచ్చునో సీకు తెలుసా? ఆతను ఆహారం కావా అంటున్నాడు” “ర్షేమయినా యివ్వవచ్చును. ఉండు, తీసుకువస్తాను” అంటూ అమ్మ వంట యింట్లోకి వెళ్ళింది. *నేేన్సు యేమయినా సాయం చేయగలనా?” “ఎందుకు (శమ?” అమ్మ పొయ్యి మీదకు వంగి ప్మాత సరిగా వుంచుతోంది. సాషా నింపాదిగా “ఆగండి” అంది. ఆమె ముఖం పాలిపోయి వుంది. కళ్ళు విచారాలు చిమ్ముతు న్నాయి, పెదవులు వణికిపోతున్నాయి. “మిమ్మల్ని [ప్రాదేయపడతాను అతను వప్పుకోడు. అతన్ని ఎలాగయినా వప్పించండి అతసి అవసరం యిక్కడ యెంత యినా వుంది. ఉద్యమం చక్కగా సజావుగా కొనసాగాలంటే అతను యివళల- యిక_డ-వుండడం ఆవసరం అని అతనికి నొక్కి చెప్పండి ఎలాగయినా ఓప్పిం ' చండి. ఇంకా నిచారణ తేదీ నిర్ధారణ కాలేదు అప్పుడే ఆరునెలలు గడిచిపోయాయి. అందుచేత మీరు మీ శక్రంతా ఉపయోగించి ...ఎలాగయినా అతన్ని ఒప్పించండి" అంది ఆమెకు యీ మాటలు అనడం బాలా కష్టమే అయింది. ఆమె వాగ్ధాటికి అమ్మ ఆశళ్చర్యపడింది. ఎంత విచారం గూడుకట్టుకువుంది యీమెలో! అనుకోకుండా సషెంకాను కౌగిలిలోనికి తీసుకొంటూ “అమ్మాయీ! ఎన్నయినా చెప్పు. తనకు శోచిందే తప్ప యితరులు యేం చెప్పినా వాడికి యిష్టంకాకపోతే-- వాడు వినడు! మొదటినుంచీ స్వయం నిర్ణయమే వాడిది!” అంది, ఇద్దరూ కొద్ధిసేపు ఆ గొాఢాలింగనంలో నే ఉండిపోయారు.తరువాత సషెంకా

152 అమ్మ నింపాదిగా ఆమె నుంచి విడివడింది. “అవును. మీరు చెప్పేదే నిజం. ఇదంతా మన పిచ్చి, అమాయకత్వం! అంతే!!....సరే. ఆ జబ్బు మనిషికి తినడానికి ఏదయినా యిద్ధాం * *”” అంది, మరుక్షణంలో ఆమె ఇవాన్‌ పక్క దగ్గరకు వెళ్ళింది, “ళల నొప్పిగా వుందా ఎక్కువగా?” అనడిగింది

“అంత ఎక్కువగా లేదు. రాదు. భరించటానికి కష్టం బలహీనం ... సీరసం ...” అన్నాడు ఇవాన్‌ ఏం జవాబు చెప్పాలో వెంటనే స్పురించక. తన ఉనికి అతన్ని యిబ్బందిలో "పెడుతోందని (గహించి స షెంకా అక్కడ నుంచి లేచి వెళ్ళింది. తరువాత ఇవాన్‌ పక్కమీదనే లేచి కూర్చున్నాడు ఆమె వెళ్ళిన ద్వారం వంక చూస్తూ వుండిపోయాడు

“ఆందంగా వుంది ... అనుకున్నాడు.

అతని కళ్ళు అనందంగా, కాంతివంతంగా కదలాడుతున్నాయి. పళ్ళు గట్టిగా, దిగువుగా వున్నాయి. ఆయితే యవకగళం మటుకు యింకా స్థిరీకరణ పొందలేదు.

అమ్మ సాలోచనగా “నీకు యెన్నేళ్ళు?” అంది.

“పదిహేడు”

“నీ తల్లిదం్యడులు ఎక్కడున్నారు?”

ఉగామంలో. పదేళ్ళ వయసు నుంచి నేను యిక్కడే వున్నాను, న్కూలు ఆవడంతో పే యిక్కడకు వచ్చేళాను. నీ పేరు ఏమిటో చెబుతారా?

ఆమె ముఖంలో నవ్వు మొలకెత్రింది. “నా పేరు తెలుసుకుని యేం చేస్తావు!” ఆంది. అతను కాస్థ బిడియంగా యిలా బదులు చెప్పాడు. “చూడు, మా స్నేహ బృందంలో ఒకడు....అతడే మాకు కరప్కతాలు చదివి వినిపించేవాడు.... మాకు పావెల్‌ తల్లిగారిని గురించి చెబుతూ వుండేవాడు. మే మొదటి తేదీ జరిగిన సమాచారం అంతా అతనే చెప్పాడు మాకు...” ఆమె తల ఊపుతూ. చెవులు రికిాంచి వింటోంది. “పావెల్‌ పరికామికుడు, అతనే మొదటివాడు, ఈ జండాను ముందుగా (పదర్శించడానికి.” అన్నాడు యువకుడు గర్వంగా. అతని గర్వం అమ్మ హృదయాన్ని ఆనందంతో నింపుతోంది.

“అప్పుడు నేను హాజరుగా లేను. ఇక్కడ యీ నగరంలో ఊరేగింపు తీయాలని సన్నావోలు చేస్తున్నాం. అటి ఒనగూడలేదు. అప్పుడు మేం తగినలత మందిమి లేము. ఈ సంవత్సరం చూడండి. [బహ్మాండంగా జరుపుతాం"భవిష్యత్తును గురించి మాట్టాడుతూంటే అతని గొంతు కొరపోయింది.*అప్పుడు వ్యాసోవా....అది అతని తల్లి పేరు....కూడా అతనితోపాటు పార్టీలో చేరి పనిచేయసాగి౭ది ఆమె ఇౌళా

అమ్మ 158 అద్భుతమైన వృద్దురాలు అని విన్నాను .. %॥

అమ్మ నవ్వింది. ఈ యువకుడు-కు[రవాడు-తనను పొగడుతూ. వుండడం విని ఆమెకు ఆనందం అవుతోంది. తానే వ్యాసోవా అని చెప్పడం నిరోధించడం కష్టం అవుతోంది ఆమెకు.

“ఇంకా తిను. బాగా ఆరోగ్యం పుంజుకోవాలి నువ్వు! ఈ ఉద్యమం కోసం అయినా. నీవంటి యువకులు ఎందరో అనవసరం. నిజాయితీపరులు, అమలిన మనస్కులు ఎందరయినా ఆవసరం నీచము, దుర్మార్గము, దుస్పహము ఆయిన వాతావరణాన్ని తరిమికొట్టాలి!”

తలుపు తెరుచుకుంది. సోఘ్యా ళోపలకు వచ్చింది, “దబ్బున్న వధువు వెనకాల వరుడు పడినట్టుగా-నా వెంట గూఢచారులు తరుముకుంటూ వస్తున్నారు, వీళ్ళ దుంపలు తెగ! నేను ఈ స్ధలం వదలిపోవాలి. సరే. సీవు ఎలా వున్నావు. వాన్యా? ఎలా వుంది? పావెల్‌ యేమంటున్నాడు. ఏమిటి? సషెంకా అప్పుడే వచ్చిందా?”

జవాబుల కోసం ఎదురు చూడకుండా మాట్లాడుకుంటూ పోతోంది ఆమె. తరువాత అమ్మను, ఇవాన్‌ను ఆప్యాయంగా చూచి బయటకు వెళ్ళింది. అవతలి గదిలో సాషాతో మాట్టాడుతోంది, అమ్మ అక్కడకు వెశ్ళేరికి “ఆప్పుడే మాకు వందల కాపీలు తయారు చేసింది. అంత కష్టపడి పనిచేసే ఆయుర్ధాయం తగ్గి పోతుంది! . సరే. కాామేడ్స్‌ కోసం పనిచేయడంలో ఎంతో ఆనందం, సంతృప్తి వున్నాయి. సీవు ఎరుగుదువా సషెంకా?ొ అంటూంది.

“తెలును" అంది ఆ అమ్మాయి.

సాయంతం టి తాగుళూ వున్నప్పుడు సోఫ్యా అమ్మతో “సిన్చ మశ్శీ[గామా నికి వెళ్ళవలసి వస్తుంది"అంది.

“ఆలాగే! ఎప్పుడు”

“గ్చేష్బ వెగితే మంచిది. వెళ్ళగలవా?”

“ఆలాగే!”

“నృజ్జంపీద వెన్ళ. బాడుగకు తీసుకో గుడ్దాన్ని. ఇదివరకటి మార్గం కాకుండా యింకో దారి వెదుకు. నికోకస్క్‌ జిల్లా మీదుగా వెళ్ళ యా మారు”--- అని సలహా యిచ్చాడు నికొలై,

“ఆ దారి ఎక్కువ దూరం. గుణాలను అద్దెకు తీసుకోవాలంటే యింకా ఎక్కువ ఖర్చు ఆవతుంది!”

[10]

కేర్‌డ్తీ ఆమ్మ

“ఈ య్యాళత అనవసరమని నా ఉద్దేశ్యం ఎందుకంపజే ఈ సరికే అక్కడ చలనం [ప్రారంభం అయింది. కొన్ని అరెస్ట్‌లు గూడా జరిగినాయి ఒక ఐడిపంతు లును లోపల వేశారు. రైబిన్‌ తప్పించుకున్నాడు. అయినా మనం యెంతో జ్మాగత్తగా వుండడం ఆవసరం. మనం యింకాంతకాలం వేచి వుండి, యీ పనిని అక్కడ (పారంభం చేస బాగుండిపోయేదే మో!”

“మనం దేన్నీ నిరోధించలేం...” అంది అమ్మ.

సోఫ్యా బల్టమీద మద్దెల వాయిస్తూ “మన కరష్మతాలను, పుస్టకాలను బహుళ [ప్రచారంలో వుంచడం తప్పనిసరి కర్తవ్యం. దానిలో యేమీ జాగు జరగ డానికి వీలులేదు. నీకు వెళ్ళటానికి మరేం భయంలేదు గదూ, నిలోనా” అంది.

అమ్మకు యీ (పళ్నకు కోపం వచ్చింది.

“నేను ఎప్పుడయినా యే పనికయినా భయపడ్డానా? మొదటినించే నిర్భయం, నిర్చితి నా దగ్గర వున్న ఆయుధాలు! ఇప్పుడు ఉన్నట్లుండి యిదేమిటి ఈ (ప్రశ్నా

ఆమె చల కిందకు దించుకుంది.

(వతిసారి సీకు భయమా, నీవు యీ పని చేయగలవా-అని ఆడుగుతారు.

“నన్ను యిలాంటి చచ్చు (పశ్నలు వేయడంళలో అర్థంలేదు. నాకు భయపడ వలసిందీ బెదిరిపోవలసిందీ యేమీ ,మిగిలిలేదు. నాకేం వుంది-కొడుకు ఒకడు వున్నాడు, అంతే కదా! నాకు వాడంటే భయంగా వుండేది యిదివరకు. అతని కొసం యమయాతన అనుభవించవలసి వస్తుందేమోనని దిగులు అయ్యేది. యమ యాతన లేకపోతేనేం!....ఇక యేముంది తరువాయి?"

“సీక్సు కోపం వచ్చిందా?” అనడిగింది సోఫ్యా ఆశ్చర్యపోయి.

“ఉహు-కోపం కాదు. క్యామేడ్స్‌లో మీకు మీరు +=భయమా,నిర్భయమా అని [మ్నోలు వేసుకుంటారా? నా దగ్గరమటును ఎందుకు వస్తాయి యిటువంటి మాటలు?

నికొలై కళ్ళద్దాలు తీశాడు. తుడిచి ముక్కుమీదకు సకీగ్గా ఆమర్చుకున్నాడు తన సోదరి ముఖంలోనికి తేరిపార మాచాడు. అప్పుడు ఆవరించి వున్న నిశ్శబ్దం అమ్మను మానసికంగా గందరగోళంలో పడవేస్తోంది ఆమె కూర్చున్న చోటునుంచి లేచింది. వాళ్ళకు యేదో చెప్పాలనుకుంది. సోఫ్యా ఆమె చేయి ఆప్యాయంగా నిమిరింది. మెల్లిగా “షమించు, ఈసారి ఎప్పుడూ అలా చేయను....” అంది,

అమ్మ యిప్పుడు నవ్వింది

నురుక్షణం నుంచి వాళ్ళు ముగ్గురూ-[గ్రామానికి చేయవలసిన ఈ (ప్రయా

అన్ము 155 ణాన్ని గురించి చురుకుగా చర్చించుకోసాగారు, త్ర0

మరుసటిరోజు పెందలకడనే బయలుదేరింది అన్ము, గూడుబండిలో (ప్రయాణం. వాన కురిసి తడిసిన రోడ్డు బండి జోగుళూ నడుస్తోంది, చల్లనిగాలి ఆమె ముఖానికి తగులుతోంది. బురద చిందుతోంది. బండివాడు గుణ్జాలను తిడుతూ అదిలిస్తున్నాడు.

కాకులు బారులు తీరి ఆకాశంలో పరుగులు తీస్తున్నాయి. బండివాడు తన కుటుంబ కలవిలను వివరించి చెబుతున్నాడు. అమ్మ మౌనంగా వింటూంది. అమెకు యిటివలి సంవత్సరాలలో గడచిన సంఘటనలు మనస్సుకు వస్తున్నాయి. ఇదివరకు జీవితం ఎక్కడో దూరంగా నడుస్తున్నట్టు వుండేది. ఇప్పుడు అది నడినె ఖై మీదుగా నడుస్తోంది. అన్ని సంఘటనలళ్లోనూ తాను స్వయంగా పాల్గొంది. ఇప్పుడంతా కళ్ళు ముందే జరుగుతోంది. తన సహాయంతోనే నడుస్తోంది. తన తక్కువతనం, అతిశయం, గందరగోళం, దుఃఖం ...యివన్నీ కలగాపులగంగా కలిసిపోయి ఆమె మానసిక స్థితిని అతలాకుతలం చేస్తున్నాయి.

ఆమె ముందున్న దృళ్యం రంగులు మారుస్తున్నట్టుంది. బూడిదరంగు మబ్బులు ఆకాశంలో తిరుగాడుతున్నాయి. ఒకదానిని మరొకటి తరుముతున్నాయి. రోడ్డుపక్క చెట్టు నీటి బరువుకు కొమ్మలు వంచుకుని నిలబడ్డాయి. నూర్యోదయం కోసం, దర్శనం కోసం రోజంతా ఆతురతగా యెదురు చూస్తున్నట్టుంది.

“శ్రీమంతుడికి స్వర్గానికి వెళ్ళినా సంకటంగానే వుంటుంది. దాని పద్ధతి అదీ! ఇతరులను అణచి పెట్టడం [ప్రారంభం చేయడంతో పే [ప్రభుత్వ అధికారులు కూడా అతనికి స్నేహితులు అయిపోతారు” అన్నాడు బండి మనిషి.

గుతణ్దాలను విశ్రాంతికి విడుస్తూ “నాకూ తాగడానికి యేమయినా యివ్వండి" అన్నాడు అమ్మతో. ఆమె అతనికో నాణెం అందించింది. దాన్ని చేతిలో ఎగరేస్తూ “రాఫ్టై కొనుక్కుంటాను, కడుపారా తాగుతాను!”అన్నాడు.

మధ్యాహ్నం అయ్యేసరికి బండి నికోకస్క్‌ [గామం చేరుకుంది, ఆమె ఓ దుకాణానికి వెళ్ళి టి యిన్మని అడిగింది. తన బరువుమూటను బెంచి కింద భద

156 అమ్మ పరిచింది. కిటికి దగ్గర సీటు చూచుకు కూర్చుని బయటి దృశ్యాలను పరిశీలిస్తోంది. దూరంగా టౌన్‌ హాల్‌ పాత కట్టడం కనిపిస్తోంది. పందులు పొర్దాడుతున్నాయి. మెట్లమీద ఒక రైతు కూర్చుని పైపు పీలుస్తున్నాడు, ఆకాశంలో మబ్బులు ఒకదాన్ని మరొకటి చేరుకుని చీకటిని అధికం చేస్తున్నాయి; నల్లరంగుతో జీవితం దాక్కుంటు _న్నట్లు వుంది.

ఉన్నట్టుండి పోలీస్‌ సార్దెంట్‌ వచ్చాడు అక్కడికి, టౌన్‌హాల్‌ మెట్ల దగ్గర తన గుద్దాన్ని ఆప్పకుని రై తును అదిలిన్తూ యేదో అన్నాడు, పెద్దగా అరిచినట్టు వినవస్తోంది తప్ప మాటల వివరం మటుకు తెలియడంలేదు. రైతు లేచి నింబడి చేతులు బారజాపి చూపిస్తున్నాడు. సార్జెంట్‌ గుజ్జంమీదనుంచి కిందకు దూకి, కశ్శేలు రైతు చేతుల్లో పెట్టి తాను మెట్టు ఎక్కుతూ లోపలకు వెళ్ళాడు.

కాస్సేపు నిశ్శబ్దం. గుజ్జం కాస తొక్కుతోంది. నాడాలు చప్పుడు అవు

• తున్నాయి, అంతే.

ఓ అమ్మాయి గదిలోకి వచ్చింది. "దవులు బిగించి చేతుల్లో (టే మోనుకు వస్తోంది. అమ్మ దగ్గరకు వచ్చింది. అమ్మ ఆదరంగా “ఎలా వున్నావు అమ్మాయీ!” అని పలుకరించింది.

“క్సులాసాగా వున్నాను. మీరు?” (టే బల్లమీద పెట్టి ఆ పనిపిల్ల “ఒక దొంగను పట్టుకున్నారట. టౌన్‌హాల్‌కు తీసుకు వస్తున్నారు---” అని చెప్పింది చేతులు ఊపుతూ.

అష్టవ్సి దొంగతనం చేశాడట!”

“నాక్సు తెలీదు. పట్టుకున్నారు. యిక్కడదకు-అదే. టౌన్‌హాలొకు తీనుక్సు వస్తున్నారు” అంది నుశి ఆ అమ్మాయి.

అమ్మ కిటికీలోంచి బయటకు చూచింది. వీద రై తులు ఒక్కొక్కరే టౌన్‌ వాల్‌ మెట్ల దగ్గర పోగవుళున్నారు.అమ్మాయి యిక్కడ కొద్దిసేపు చూచి తరువాత భయంగా జోపలకు పరుగెత్రి తలుపులు బిగించుకుంది. అమ్మకు కూడా భయం వేసింది. తన మూట బల్లి కిందకు భృదంగా లోపలకు తోసింది. కాలువ బిగించి కప్పుకుని శలుపు దగ్గరకు వెళ్ళింది. ఆమెకూ పరుగెత్రి అక్కడకు చేరుకోవాలని ఆనీపించింది,

టౌన్‌వోల్‌ మెట్ల దగ్గరకు చేరుకుంది. ఆమెకు ఊపిరి ఆడడంలేదు. కాళ్ళు

-వణుకుతున్నాయి. అక్కడ పోగయిన జనం మధ్య రై బిన్‌ వున్నాడు. అతని చేతులు విరిచి వెనక్కు కట్టారు. రెండు పక్కలా పోలీసులు వున్నారు అతన్ని

అమ్మ శర? పారిపోనివ్వకుండా. అమ్మ రై బీన్‌ వంక తదేకంగా చూచింది. అతనేదో చెబు తున్నాడు. కాని ఆమెకు స్పష్టంగా ఆ మాటలు వినబడలేదు ఆమె గాఢంగా ఊపిరి పీల్చి నిలుచుంది. ఆమె పక్కన ఒక రైతు నిలబడ్డాడు. అతన్ని పలుకరిస్తూ “ఏమిటి సంగతి? ఏం జరిగింది?” అనడిగింది అమ్మ-

“నీవే చూడు--” అని ఆ రైతు అక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోయాడు. మరో మనిషి వచ్చి అమె పక్క నిలబడ్డాడు “టరి దొంగవాడా! ఎంత దారుణంగా వున్నావు?” అంది ఓ స్త్రీ గుంపులోనించి గుంపు [క్రమంగా పెద్దదవుళోంది.పోలీసు ముందుకు వచ్చి నిలుచున్నాడు రైదీన్‌ శ్రిదో చెబుతున్నాడు. “రై తులారా! వీదలారా! నేను దొంగను కాను. నేనేం దొంగతనం చేయలేదు. ఎవరి ఆస్తులూ తగలబెట్టలేదు. అబద్ధం [కౌర్యం పట్ల మ్మాతం వ్య3రేకిస్తున్నామ. అంతే. అందు కనే నన్ను పట్టుకున్నారు మన నికృష్ణ జీఎతాన్ని గురించి వాసిన పుస్టకాలు చదువుకున్నారా మీరు” ఈ పు స్తకాల వలనే నేను యిలా తమారయినాను. వాటిని జనానికి పంచి బెట్టింది నేనే!”

గుంపు ర్రైబిన్‌ చుట్టా దగ్గరగా జరుగుతోంది. అతని గొంతు విన్నాక అమ్మకు కొంత స్వాంతన చిక్కినట్టయింది.

“విన్నావా?” అన్నాడు ఒక రైతు, పక్కనున్న రైతుతో, ఈరైతు అమ్మ వంక చూస్తూ వున్నాడు. వాళ్ళిద్దరూ తరువాత పక్కకు తప్పుకుపోయారు.

వీళ్ళు భయపడుళున్నారు--అనుకుంది అమ్మ. ఆమె రై బిన్‌ను యింకా దగ్గ రగా చూడాలని మెడ సారించింది. అతని కళ్ళల్లోని వేడి చూపులు గమనించింది- జనం రైవీన్‌ వంక అనుమానాస్పదంగా చూస్తున్నారు. గుంవు వెనకనుంవీ గుస గుసలు వినవస్తున్నాయి.

రై బిన్‌ యింక్సాస్త బిగ్గరగా, స్థిరంగా చెబుతున్నాడుః “రై తులారా! ఆ పుస్త కాలలో విషయాలు విశ్వసించండి. వాటివల్హనే నేను యిప్పుడు బందీనయిపోయాను, నాకు మృత్యుదండన విధిస్తారు. అధికారులు నిన్ను చావబాదారు, చితకకొట్టారు, ఆ పుస్తకాలు ఎక్కడనుంచి వచ్చాయి అని అడుగుతున్నారు. నన్ను యింకా. చత పొంసలు పెడతారు. ఆ పుస్తకాలలో సత్యాలు యెన్నో వున్నాయి. (పపంచం నిజా యితీ వయిపు, సత్యం వంకకు మరలాలి. అదే మనకు తిండి రొట్రైలకంచె ప్రీతి పాతం అవాలి! అడే నేను చెప్పదలుచుకున్నది---”

మెట్ల దగ్గరవున్న ఒక ఆసామీ“ఎందుకిలా చేస్తున్నాడు, అతను?” అన్నాడు, శెండో ఆతను “అంతా ఒక్కటే. ఏంచేసినా జరిగేది ఒకటే. ఆతనికి మరణ దండన

156 అమ్మ ఛప్పదు. మనిషి రెండుసార్లు చావడు కదా!” అన్నాడు సార్టెంట్‌ మెట్ల 'పైకి వచ్చాడు హిధికారంగా. “ఎందుకిక్కడ పోగయ్యారు మీరందరూ! ఏమిటి వాడు మాట్టాడుళున్నది?” అసి అరిచి అడుగుతున్నాడు.

ఉన్నట్టుండి మెట్టు దిగి వచ్చి రై దిన్‌ తల వెంటుకలు ఒడిసి పట్టుకున్నాడు స్రార్టెంట్‌.. “సీవేనా మాట్లాడుతున్నది? నువ్వేనా ఈ మొరుగుడు చేస్తున్నది?” అని అటూ లుటూ ఊపాడు బలంగా.

జనం యేమీ మాటాడకుండా నిలుచున్నారు. అమ్మ తల నంచుకుంది. రై తు ఒకతను నిట్టూర్పు పడిచాడు. ర్లైబిన్‌ యింకా యిలా అన్నాడు; “చూడండి... చూడండి....మీరంతా చాలా మంచివాళ్ళు!”

“న్షోర్ష మూసుకో” అని సార్జెంట్‌ అతని ముఖం మీద గుద్దాడు,

రై బిన్‌ కిందికి ఒరిగాడు.

జచ్చేళ్చలు పిరిచి కట్టారు. ఇంకా కొడుతున్నారు. ఏమయినా చేస్తారు!”

“స్రోల్రీనమన్‌! అతన్ని తీసుకు వెళ్ళు జనాన్ని చెదరగొట్టు--” అన్నాడు సార్టెంట్‌.. రై విన్‌ను ముఖంమీద, పొట్టమీద, రొమ్ముమీద కొడుతున్నాడు. విప రితంగాం

“అతన్ని కొట్టకండి” అని ఎవరో గుంపులోంచి అరిచారు,

“ఎందుకట్టా కొడుతున్నారు?!” అని మరో గొంతు అరిచింది.

“సోమరిహోతుల్టారా! పనికిమాలిన మృగాల్లారా!"

“రా అంటూ ఒక రైతు తన పక్కనున్న అతన్ని జచ చేసుకుని టౌన్‌ హాల్‌ మెట్లు ఎక్కుళున్నాడు అమ్మ వాళశ్ళవంక అసకంపతో చూచింది. గాఢంగా నిట్టూర్చింది. సార్దెంట్‌ మెట్లు ఎక్కి ఊగిపోతూ“అతన్ని యిక్కడకు తీసుకురండి” అనీ ఆరీచాడు.

“ఒద్దు అని అరిచాడు ర్రైతు “అతన్ని తీసుకుపోనిన్వక ఎడి. అబ్బాయిలూ! వాడిని లోపలకు తీనుకుపోతే చఛావబాదుతారు. తరువాత, మనమే అతన్ని చంపాం అంటారు ...అది జరగనివ్వకండి”" అన్నాడు.

సార్థెంట్‌ గొంతును మింగేసే స్వరంలో రైబిన్‌ యిలా చెబుతున్నాడు;

• “రై తులారా! మీకు జీవితం అర్థం అవుతోందా? సీ జీవితం విలువ యేమిటో మీకు కెలిని వస్తోందా? వాళ్ళ మీమ్మల్ని ఎలా దోచుకుంటున్నారో, ఎలా మోసం చేస్తుళ్నారో తెలుస్తోందా? మీ రక్తాన్ని తాగుతున్నారు నాస్య. మీమీదే దేశం ఆంతా ఆధారపడి వుంది. కాని మీకు దొరికేది యెమీలేదు. మీకేం హక్కులున్నాయి యీ

అమ్మ 159 భూమిమీద? ఆకలికి మలమల మాడి చావడం తప్ప మీకు యింకేం హక్కులులేవు”

“ఆతను చెబుతున్నది నిజం! పరమ సత్యం!!”

కొందరు అరిచారు “కమీషనర్‌ ఆఫ్‌ పోలీస్‌ను పిలవండి. ఏడీ కమీషనర్‌?”

“స్తార్డెంట్‌ అతనికోసం వెళ్ళాడు”

“అధికారుల్ని పిలవడం మన పని కాదు

గుంపు పెద్దదవుతున్నకొద్ది రద్ది ఎక్కువవుతోంది,

“మాట్లాడు! నిన్ను కొట్టనివ్వం మేం”

“ఆఫీసర్‌, అతని చేతులు విప్పెయ్యి”

“ఉహు అవసరంలేదు"

“చేతులు విప్పెయ్యండి"”

“*ష్పరేం దారుణం చేయకు. తరువాత విచాళిస్తావు”

“నా చేతులు నెప్ఫెడుతున్నాయి. నేనేం పారిపోను. నా సత్యం నుంచి నేను హెరిపోలేను. అది నన్ను లోపలనుంచి దపించి వేస్తోంది” అన్నాడు రై బిన్‌,

గుంపు చెదిరి చిన్న చిన్న సమావేకాలుగా మారింది. వాళ్ళలో వాస చర్చించుకుంటున్నారు. కొందరు నవ్వుతున్నారు.

“థాంక్స్‌ ...” ఆంటూ రై బినీ చేతులు విదిలించుకుని ఫైకి కిందకూ ఊపు కున్నాడు గడ్డం సవరించుకున్నాడు. రక్రసికం అయిన చేయి పెకెత్తి “ఇదిగో నా రక్షం [సవిస్తోంది. సత్యం కోసం బయటకు వస్తోంది” అన్నాడు.

అమ్మ మెట్లు దిగి [కిందకు వచ్చింది. ఇప్పుడు రై బిన్‌ కనబడడంలేదు. ఆతని చుట్టూ జనం మూగి వున్నారు ఆమె వృదయం ఆనందంతో ఊగిపోతోంది.

“రై తులారా! ఆ పుస్తకాలలో మాటలు వినండి, చదవండి, అర్జం చేను కోండి, అధికారులు, పోలీసులు చెబుతారు వాటిలో సత్యం లేదని. వాళ్ళ మాటలు వినకండి. సత్య [ప్రపంచం ఆంతటా రహస్యంగా (పాకుతుంది. జనంలో గూడు కట్టు కోవాలని చూస్తుంది. అధికారులకు యిది అగ్నిలో కాలిన కత్రిలాంటిది. వాళ్ళు దానిని అంగీకరించలేరు. అది వాళ్ళను దహించివేస్తుంది, కో సేస్తుంది. సత్యం మీకు మంచి స్నేహితుడు. అధికారులకు న్యూతం బద్ధశ్మతువు. అందుకనే అది దాగి వుంటుంది”

రైతు “అది నిజం! ముమ్మాటికీ నిజం” అంటున్నాడు.

*న్పీన్బ త్వరలోనే సమసిపోతావు! "

“ఎవరు నిన్ను కట్టివేసింది?”

180 అమ్మ

“ఫీస్ట్‌!” అన్నాడు ఒక పోలీసు,

అందరూ బూతులు మాట్లాడుళున్నారు.

పోలీసు కమీషనర్‌ గుంపు లోపలకు వచ్చాడు. పొడగరి, గుండని ముఖం ఎ్మరవారి వుంది నెత్తిమీద టోపీ ఒక పక్కకు జరిగి వుంది, మీసం ఒక కి లేన్తూంది; రెందోపక్క_ కిందకు జారివుంది ముఖం [కూరంగా వుంది. ఎడమచేతిలో తుపాకి. కుడిచేయి గాలిలో ఆడిస్తున్నాడు, బూట్లు టకటకలాడిన్తూ నడుస్తున్నాడు. గుంపు అతనికి దారి యిస్తోంది, వాళ్ళ ముఖాలలో ఏదో నిశ్చయం! చప్పుళ్ళూ సమసిపోయాయి.

*ఏమ్విట్రి యీ అల్చిరి!” అన్నాడు పోలీసు కమీషనర్‌, రైవిన్‌ ముందు నిలబడి అతన్ని మింగే సేట్టు చూస్తూ “ఇతని చేతులు ఎందుకు కట్టివేయలేదు? పోలీసులూ, ఎందుకితన్ని యిలా విచ్చలపిడిగా వదిలారు? చేతులు బంధించండి---” అన్నాడు.

“చేతులు కట్టాం, జనం ఏప్పదీశారు!”

“జనం! జనం!! ...ఎక్కడ జనం? ఏరీ?”

తుపాకి ఒక రైతు గుండెకు ఆనించి “ఎక్కడ జనం? నువ్వేనా, యాకోబట్‌? యితరులు ఎక్కడ? మిషిన్‌ కూడానా?--” ఆంటూ రైతుల గడ్డాలు లాగాడు “వెళ్ళిపొండి. కుక్కల్లారా!” అని అరిచాడు.

అతని గొంతులోను, ముఖంలోను యేమీ అందోళన లేదు. యాంత్రికంగా మాట్లాడుతున్నాడు. జనం మశ్శీ అతని చుట్టూ చేరుతున్నారు.

“సరే! యేమిటి సంగతి” ముందు యితని చేతులు బంధించండి!?” అంటూ రై విన్‌తో “చేతులు వెనక్కు. కట్టుకు నిలబడ్జావేం?” అన్నాడు.

॥ “నా చేతులు కట్టనవసరంటేదు!” అన్నాడు రైబిన్‌. “నేనేం పారిసపోనడం లేదు గదా! నా చేతులు ఎందుకు బంధించాలి?””

“ఏమిటి?” అన్నాడు కమీషనర్‌ అతని వైపు లం ఘిస్తూ,

“జనాన్ని బాధలు పెడుకున్నారు. అది చాలదా, మృగాల్లారా? మీ రోజులూ దగ్గరకు వస్తున్నాయి. అప్పుడు తెలుస్తుంది మీ సంగతి!” అన్నాడు రై బిన్‌.

కమీషనర్‌ ఒక అడుగు వెనక్కు. వేశాడు “ఎమ్మిటా సీవు అంటున్నది? నీ మాటల అర్ధం యేమిటి?” అని అరిచాడు, రై బిన్‌ ముఖం మీద ఒక దెబ్బ వేకాడు,

“నీ పిడికిలితో సత్యాన్ని హతమార్చలేవు! కుక్కలకొడకా. నీకు నన్ను కొళ్టే ఆధికారం లేదు--” అన్నాడు రైబిన్‌. ఈసారి ఆతని తల మీద గుద్దాలని శమీషనర్‌ పిడికిలి పైకెత్తాడు ర్లైభిన్‌ కిందికి వంగాడు. దెబ్బ తప్పింది. కమీషనర్‌

అమ్మ 161 దాదాపు పడిపోయాడు. జనంలోంచి ఎవరో ఎగతాళిగా అరిచారు.

“నన్ను కొట్టకు నీకంటే బలహీనుణ్ణి కాదు నేను--” అన్నాడు మైకేల్‌" పోలీస్‌ కమీషనర్‌ చుట్టూ చూచాడు. జనం అతని చుట్టూ గుమిగూడి వున్నారు.

“*నికిటా!$” అని పిలిచాడు కమీషనర్‌ గుంవులోంచి ఓ మనిషి ముందుకు వచ్చాడు. “నికిటా! వీడిని ఓ గుద్దు గుద్దు--”

నికిటా ముందుకు వచ్చాడు. రై బిన్‌ ముందు నిలిచాడు. చేయి ఎత్తాడు.

“చూడండి. మీ చేతులతోనే మిమ్మల్ని ఎలా కొట్టిస్తున్నారో!--చూడండి చూడండి, ఎందుకు నన్ను కొట్టటం? ఏం జరిగిందని--” అంటున్నాడు రై బీన్‌.

నికిటా అతని ముఖం మీద మెల్లిగా ఒక దెబ్బ వేళాడు,

“నికిటా! దేవుడి సంగతి మరచిపోకు---” అన్నారు ఎవరో గుంపులోనుంచి. కమీషనర్‌ నికిటాను మెడమీద చేయివేసి ముందుకు. గెంటుతూ “గట్టిగా. కొట్టు. ధలీమని గుద్దు” అన్నాడు,

నికిటా అడుగు పక్కకు వేళాడు. “ఉహు. నావల్ల కాదు. నేను మళ్ళీ కొట్ట లేను!” అన్నాడు.

పోలీస్‌కమీషర్‌ ముఖం “యేమిటి?” అని తెల్లబోయింది.తానే రై విన్‌ మీదకు దూకాడు. రెండో దెబ్బకు రైబిన్‌ కింద పడిపోయాడు. ఇప్పుడు కమీషనర్‌ అతని రొమ్ముమీద తన్నసాగాడు, తల మీద కాళ్ళు వేసి నాక్కు.తున్నాడు.

గుంపులో జనం విహ్యలమై కమీషనర్‌ మీద విరుచుకుపడింది. ఆతను పక్కకు పరుగెత్తాడు. “అయితే మీరంతా తిరగబడుతున్నారన్నమాట!” అన్నాడు. అతని గొంకు ఒణుకుతోంది. శరీరం అవేళంతో ఊగిపోతోంది. నిలదొక్కు కున్నాడు [కమంగా దూరంగా తాలగిపోతూ “సరే అతన్ని తీసుకు వెళ్ళండి. కాని గుర్తుంచుకోండి. వాడు రాజకీయ నేరస్థుడు. మన జార్‌గారి ష్సీడే వ్యతిరేకత చూపుతున్నాడు. దోపిడీలు, దొమ్మీలు చేయిస్తున్నాడు. ఆ సంగతి మీకు తెలుసా? చ[కవ ర్తికిా-జార్‌కు- వ్యతిరేకి అతను! మీరతన్ని రజ్షిస్తున్నారు. మీరందరూ తిరుగువాటు చేస్తున్నార్నమాట!” అన్నాడు

నిలుచున్న చోటునుంచి కదలకుండా, కళ్ళు దృషి మరల్చకుండా, తార్కైక ఖానం కోల్పోయినదాని మో స్తరుగా అమ్మ అక్కడే నిలబడి వుంది. భయంతో: జాలితో ఆమె కదలలేకపోతో౦ది జనం ఆరుపులు, కేరింతలు ఆమె తలలో రొద చేస్తున్నాయి.

91]

162 అమ్మ “అతనేమయినా తప్పు చేసి వుంటే కోర్టుకు తీసుకు వెళ్ళండి” “అతన్ని మ్మాతం కొట్టకండి, హింసించకండి. ” “అతన్ని క్షమించండి. మహారాజా! “ఏమిటిదంతా? ఏమ్యాతం న్యాయం, ధర్మం తేకుండా....” “అందరినీ యిలా కొట్టటం (ప్రారంభిస్రే యింకేమయినా వుందా” “రాక్షసులు! హింసామూర్తులు! ! .. * జనం మళ్ళీ రెండు గుంపులుగా తయారయ్యారు. కొందరు పోలీస్‌ కమీషనర్‌ చుట్టూ చేరారు. మరికొందరు రైబిన్‌ను లేవదీసి ఆతనికి ఊరట కలిగిస్తున్నారు. పోలీసులు అతన్ని మళ్ళీ _బంధెంచటానికి ముందుకు వచ్చారు. “ఆగండి. రాశనుల్లారా!” అని అరిచారు జనం. రైవీన్‌ ముఖంమీద, చేతులమీద తారుతున్న రక్తాన్ని తుడుచుకుంటూ మిన్న కుండిపోయి నిలబడ్డాడు అమ్మను చూచిన తర్వాత ఆతని ముఖంలో క్రొ త్త కాంతులు వచ్చాయి. ఆమె అతనికి చేరువగా వచ్చింది. చేతులతో యేవో సైగ చేసింది. రై బిన్‌ పక్కకు కదిలాడు. కొన్ని క్షణాలలో -- మళ్శీ అమ్మ ముఖం వంక తేరిచూచాడు. అతనిప్పుడు తొపీగానే వున్నాడు ... కాని బుగ్గల మీద్‌ నుంచి రదక్టం కారుతోంది. వణుకుతున్నాడు ... అనుకుంది అమ్మం “నన్ను గుర్తు పట్టాడంటావా?" =ఆమె అతని వంక చూచింది. ఆతను ఆమెనే చూస్తున్నాడు, అతని పక్కన వున్న రై తుకూడా ఆమెనే చూస్తున్నాడు. అతని చూపులు ఆమెకు మరింత ఫీరా వహంగా అనిపించాయి. “నన్ను కూడా తీసుకు పోతారేమో!” .. రైతు ఏదో చెప్పాడు రై బిన్‌తో, అతడు తలిఊపాడు. “ఫరవాలేదు ఈ 1పపంచంలో నేను ఒంటరివాడిని కాను. సత్యాన్ని ఆంతటినీ వాన్ధ మటుమూయం చేయలేరు, నేన్స వున్నచోట నా జాపకాలు స్తావరించుకుంటాయి. ఆంతే! వావ ఆ గూడు నాశనం చేసిన్నా మరించమంది క్యామేర్డు, స్నేహితులూ వుండరా అక్కడ?” “అతను యీ మాటను నాకే చెబుకున్నాడు--” అనుకుంది అమ్మ. “జనం సత్యం కోసం మరిన్ని గూళ్ళు కడతారు. కొన్నాళ్ళకు డేగలు స్వేచ్చగా ఆ గూళ్ళలోంచి బయటకు వస్తాయి జనం విమోచనం పొందుతారు." ఒక స్త్రీ కడవతో నీళ్ళు తీసుకువచ్చి రై బిన్‌ ముఖ, చేతులు కడుగుతోంది. అమె యేదో మెల్లిగా అంటూంది. ఈ సవ్వడిలో రైైదిన్‌ మూటలు అమ్మకు వినబడ

అమ్మ 162 కుండా పోతున్నాయి. పోలీస్‌ కమీషనర్తోపాటు, కొందరు రై తులు ముందుకు వచ్చారు, ఎవరో అరిచారు: “రండి! ఆతన్ని అరెస్టు చేస్తున్నాను. తరువాతి వాడు ఎవరు?”

ఫోలీస్‌ కమీషనర్‌ గొంతు వినిపించంద్‌! "నిన్ను నేను కొట్టవచ్చు. నీవు మ్మాతం నన్ను ఎదిరించి కొట్టగూడదు. తెలిసిందా, వెధవా!”

“అలాగా! ఎవరయ్యా నువ్వు? భగవంతుడివా?”

అల్టరిలో కలసిపోయాయి రై బీన్‌ మాటలు.

“*వాదించకు. నువ్వు ఆధికారులకు ఎదురు తిరుగుతున్నావు?”

“కోపం చేయకండి మహారాజా! ఇతనికి మతి స్థిమితం లేదు”

“ఊ* ... యిప్పుడు నిన్ను నగరానికి తీసుకుపోతారు!”

“ఆక్కడ మరింత న్యాయం--చట్టాలు: వుంటాయి.”

గందరగోళశం....గుసగుసలు . -నిరాళ ,...నిస్పృహ. పోలీసులు రై బిన్‌ను టౌన్‌ వాల్‌ లోపలకు తీనుకు పోయారు. అతని వెనకనే తలుపులు విగుసు కున్నాయి. జనం ఒక్కొాక్కుళ్ళు వెనక్కు. వెళ్ళిపోతున్నారు. రై విన్‌ పక్కనున్న రై తు కూడా అమ్మవేపు చూస్తూ వెళ్ళిపోతున్నాడు. ఆమె కాళ్ళు వణుకుతున్నాయి. ఆసహాయత; ఒంటరితనం ఆమె హృదయాన్ని ఆవరించాయి.

“నేను వెళ్ళిపోగూడదు ...నేను కూడా వెళ్ళిపోగూడదు'--- అనుకుంటూ ఆమె ఇనుప ఊచలు పట్టుకు నిలబడింది.

పోలీస్‌ కమీషనర్‌ మెట్ల పైనుంచి యిందాకటి దర్పంతో ఆరుస్తున్నాడుః “మీరంతా తెలివి తక్కువ వాచ్ళు-మీకేం అర్ధం కాదు. ఇలాంటి విషయాలలో జోక్యం చేనుకుంటారు! ఇది [పభుత్వ వ్యవహారం. నా కాళ్ళు మీద పడండి. నన్ను వమమాఖిక్ష వేడుకోండి. నేను తలుచుకుంటే మిమ్మల్నందర్నీ సమూలంగా నాశనం చేయగలను!”

&ఓ యిరవై మంది రైతులు యీ మాటలు విని తలలు దించుకున్నారు. చీకటి పడబోతోంది అప్పటికి. మేఘాలు కమ్ముకుంటున్నాయి. ఆ రైతు ముందుకు వచ్చి అమ్మతో “యిదీ యిక్కడ జరుగుతున్న వ్యవహారం! ఎ” అన్నాడు.

“ఆవును. చూస్తున్నాను " అంది అమ్మ నీరసంగా.

ఆమె వంక మళ్ళీ తేరిపార చూస్తూ “నివేం చేస్తావు పని*ో అనడిగాడు,

“ఆడవాళ్ళు దగ్గర లేసులు, గుడ్డలు కొంటాను--”

రైతు మెల్లిగా గడ్డం నిమురుకుళ్నాడు, టౌన్‌ వోలు వైపు. పైకి చూస్తూ

164 అమ్మ “కిస్స అలాంటి వ్యాపారం యిక్క_డేమీ చిక్కదు" అన్నాడు,

అమ్మ తల దించుకుంది. ఇక్కడ నుండి వెళ్ళిపోవటానికి అనువైన సమయం కోసం వేచివుంది. రైతు మఖం గంభీరంగా చూదముచ్చటగా వుంది. అంతటా విచారం పులుముకు పోయి వుంది. ఆతని భుజాలు ఏకాలంగా వున్నాయి. పొడగరి. మాసికలు వేసిన కోటు శొడుక్కున్నాడు. లోపల చక్కటి నూలు చొక్కా. ఎ్యర్రని యింట నేసిన (టౌజర్స్‌. అతని కాళ్ళకు మేజోళ్ళు లేవు

అమ్మ నిష్కారణంగా నిట్టూర్పు ఏడిచింది. లోపలి నుంచి వచ్చిన ఉత్సా వాన్ని పుంజుకుని “ఈ ర్మాతికి మీ యింటిలో వుండిపోవచ్చునా?” అనడిగింది. ఆమే మనసులో ఒకటే ఆలోచనః నేను అందరినీ నాశనం చేస్తాను, నికొలై ఇవనోవిచ్‌ని, సోన్యువ్కను మరి పావెల్‌ను చూడడం నాకు కుదరదు!

రైతు కోటు సరిచేసుకుంటూ “రానికి వుండిపోతానంటావా? అలాగే! కాక పోతే నేను చాలా వీదవాడిని!” అన్నాడు.

“ఫరవాలేదు. నాకేం భోగభాగ్యాలు అక్కర్లేదు.” అంది అమ్మ,

ఆమెను మళ్ళీ పరిశీలనగా చూస్తూ “ఉండిపో. ఈ రాతికి ఫరవాలేదులే!” అన్నాడు.

అప్పటికి చీకటి దట్టంగా కమ్ముకుంది. అతని కళ్ళ మిల మల మెరు స్తున్నాయి. ముఖం పాలిపోయి వుది “సరే అయిత్తే యిప్పుడే వస్తాను. కాస్త నా మూటకు సాయం పట్టు” అంది అమ్మ,

ఆలాగే అన్నాడు అతను. “బండి బయలుదేరుతోంది” అన్నాడు,

కొన్ని కణాల్లో ర్లైబిన్‌ మళ్ళీ టౌన్‌ వాల్‌ మెట్ల మీద అగుపడ్డాడు అశని చేతులు బంధించి వున్నాయి. ముఖానికి జేండేజిలు దట్టంగా వున్నాయి. అతన్ని బండీలో నెట్టారు.

“సెలవు, నా (ప్రజలారా! సత్యం కోసం వెదకండి, దాన్ని రక్షించండి. "సత్యాన్ని తీసుకువచ్చే వాడిని కాపాడండి, సత్యం కోసం ఏమయినా చేయటానికి సిద్ధంగా" వుండండి.” అన్నాడు రై వీన్‌,

“నోరు మూసుకో కుక్కల కొడకా!” అన్నాడు కమీషనర్‌.

బండీలో కూర్చున్నాక కూడా రై బిన్‌ మాట్లాడుతూనే ఉన్నాడు; “స్వేచ్చ కోసం పోరాడండి! అదే మీకు రొట్టి యిస్తుంది. సత్యం తెలుపుతుంది. నా (ప్రజ లారా! మంచి వాళ్ళలారా!”

బండీ చప్పుడు, పోలీసుల ఆరుపులు అతని ధ్వనిని ముంచెత్తుతున్నాయి.

అమ్మ 165 “ఆయి౨ది! స్టేషన్‌ దగ్గర కొద్దిసేపు ఆగు. నేను వస్తాను ,..” అన్నాడు రైతు. త్ర

అమ్మ టీ దుకాణం గదిలోకి వెళ్ళింది. రొన్టైముక్కు చేతుల్లోకి తీసుకుంది. తిన బుద్ధి కాలేదు మళీ దాన్ని స్రేట్‌లో వుంచింది. ఆమెకు చాలా నీరసంగా, నిస్త్రాణగా వుంది. గుండెలు అవిసి పోయాయి. రక్తం ఓడ్చుకు పోయినట్టు అయింది ఆ రైతు ముఖం ఆమె కళ్ళముందు రూపు కడుతోంది. ఆ ముఖంలో యెలాంటి భావమూ లేదు ఎలాంటి ఆశ కనిపించదు. అతను తనను మోసం చేస్తా డనీ, ముంచేస్తాడనీ అనేక మాటలలో చెప్పుకోవడం ఆమెకు యిష్టం లేదు. ఆమె మనస్సులో అనుమానం గూడు కట్టుకుంది.

“అతను నన్ను అనుమానిస్తున్నాడు...." అనుకుంది. గుండె బరువు యెక్కింది హృదయం ఆంతా నిస్ఫత్తువతో, నిర్వికారంగా తయారవుతోంది.

దుకాణం అమ్మాయి వవ్చింది “మీకో ఆమ్లెట్‌ పట్టుపరానా*" అనడిగింది.

“ఎద్దు. థాంక్స్‌ ఈ జనం ...యీ గందరగోళం నన్ను బాగా భయపెప్టే శాయి ...” ఆంది,

అమ్మాయి కాస్త దూరంగా జరిగి టేబుల్‌ సర్దుతూ అంటూంది!

“ప్పోల్టీస్‌ కమీషనర్‌ ఆతన్ని ఎంతగా కొట్టాడు! నేను దగ్గరే నిలబడ్డాను అంతా చూడగలిగాను. అతని పళ్ళ్శన్నీ ఊడిపోయాయి. ఉమ్మేళాడు. పబ్ళ నేల మీద పడిపోయాయి. రక్తం కూడా కారింది బాగా! మడుగు కట్టింది. అతని కు కనిపీంచడం లేదు, బాగా వాచిపోయాయి. అతను యిక్కడ తారు తయారుచేసే వాళ్ళలో ఒకడు. సార్జెంట్‌ యిక్కడికి వచ్చి విస్కీ తాగుకాడు, తారు మనిషితో ఒక ముఠా వుందనీ, వాళ్ళకు అతనే నాయకుడనీ చెప్పాడు. ముగ్గుర్ని పట్టుకున్నా రట. ఒకడు పారిపోయాడు ఒక బడిపంతుల్ని కూడా బంధించారు. అతనూ వాళ్ళ తోనే వున్నాడు! వాళ్ళకు దేవుడిలో విశ్వాసం లేదు. చర్చి దోపిడి చేసుకుందామని యితరులను పోగుచేసి [ప్రోత్సహిస్తూ వుంటారట! ఆలాంటి వాళ్ళు! మా రైతులూ కొందరు అతన్ని దయతలుస్తారు మా రైతులు అలాంటి వాళ్ళ! ఓ భగవంతుడా!!!”

అమ్మ ఆమె మాటలు శ్రద్ధగా వింటూ ఆలోచిస్తోంది.

*న్సూ నాన్న చెప్పడం దీనికంతటికీ మూలకారణం పంటలు సరిగా పండక పోవడమేనట! జనానికి విశుగె త్రి పోతోంది. అందుకనే పేదరై తులు'తిరుగబడ

186 అమ్మ టానికి కూడా సిద్ధం అవుతున్నారు. ఎంత సిగ్గుమాలిన పని! (గామాలలో వాళ్ళు ఆరవడం, సభలలో అల్లిరి చేయడం యిదంతా నీవు చూచి తీరాలి! మొన్నటికి మొన్న బకాయిల కోసం 'వోసిన్‌కోవ్‌ ఆస్థులు వేలం వేస్తున్నప్పుడు, అతను బై ఏప్‌ను ముఖం మీద బలంగా గుద్ది; యిదే నేను సీకు యిచ్చే పరిహారం!-- అన్నాడు."

తలుపు దగ్గర యెవరో వచ్చిన అలికిడి ఆయింది. అమ్మ అతి కష్టం మీద లేచి నిలబడింది. ఇందాకటి రైతు లోపలకు వచ్చాడు. టోపీ తీసేసి గౌరవ పురస్ప రంగా చూస్తూ “యేపీ. నీ సామాను ఎక్కడ? అనడిగాడు.

అతను సంచిని భుజం మీదకు యెత్తుకుని, “ఏమిటిది యింత తేలికగా వుందే" అంటూనే, అమ్మాయితో “మార్యా ఈమెను మా యింటికి తీసుకురా” అనేసి యింకేం జవాబు కోసం ఎదురు చూడకుండా ముందుకు సడచిపోయాడు,

“నీవు యిక్కడే వుండిపోతొవా యీ ర్యాత్రి” అనడిగింది అమ్మాయి.

“అప్పును. లేసులు కొనుక్కుంటాను--”

“ఇక్కడ లేసులు తయారు చేయరు. టిన్‌ కోవ్‌లోనూ, దార్మినాలోనూ దొరుకుతాయి. యిక్కడ కాదు--” లన్నది అమ్మాయి.

“నాకు చాలా అలసటగా వుంది, ఈ రాత్రి విశ్రాంతి తీసుకుని రేపు ఉదయం అక్కడికి వెడతాను --” అంటూ అమె టీకి పైకం చెల్లించి అమ్మాయికి తగుపాటి “టిప్‌” గూడా యిచ్చింది, రోడ్డు మీద అమ్మాయి అడుగులు బురదలో తడబడు చున్నాయి.

“నీవు వొప్పుకుంటే నేనే దార్యినాకు పరుగెత్తుకు వెళ్ళి అక్కడి అడవాళ్ళుం దరినీ లేసులు యిక్కడితే తీసుకువచ్చి నీకు చూపమంటాను--" అంది అమ్మాయి, “నీక్సు ఎనిమిది గంటల నడక తప్పుతుంది, అలా అయితే!”

“అదంతా వొద్దులే, అమ్మాయీ!” ఆంది అమ్మ.

చల్లని గాలి వీస్తోంది. అమ్మకు కాస్టలో కాస్ర సేద తీర్చుకున్నట్లు అవు తోంది. ఇప్పుడు నేనేం చేయాలి, ఎలా వ్యవహరించాలి? ...అసలు విషయం కక్కి వేస్టే మంచిదా....అని ఆలోచిస్తోంది.

చీకటి బాగా కమ్ముకుంది కిటికీల లోంచి గుడ్డి లాంతరు దీపాలు కనిపిస్తు న్నాయి. "నీవు వుండటానికి ఓ పేద యిల్లు ఎన్నుకున్నావు--” అంటూ అమ్మాయి ఓ యింటి తలుపు తెరివి “తాత్యానా అత్తయ్యా! మీ యంటికో అతిధి!” అని చెప్పేన్‌ తన దారిన తాను పరుగు తీసింది.

అమ్మ 16% అమ్మ గుమ్మంలోనే నిలబడ్‌ కళ్ళమీద చేయి ఆసరాగా నిలుప్పుకుని యింటి లోనికి చూచింది. చిన్న గుడిసె! చాలా పరిన్తభంగా అమరికగా వుండడం మటుకు ముందే కొట్టవచ్చినట్టు అగుపిస్తోంది. పొయ్యి వెనకాల ఓ యువతి కనిపించింది వంగ నమస్కారం చేసి లోపలకు వెళ్ళిపోయింది. గదిలో ఓ మూల బల్ట,. దాని మీద లాంకరు. యజరూని బల్ల దగ్గర కూర్చున్నాడు అమ్మ కళ్ళల్లోకే గుచ్చి చూన్తూ “లోపలకు రావమ్మా!” అన్నాడు, “తాత్యానా. వెంటనే వెళ్ళి పీటర్‌ను పీలుచుకురా---” తాత్యానా ఆతిధీ నిషయం కూడా పట్టించుకోకుండా వెంటనే వెళ్ళింది. అమ్మ రైతుకు ఎదురుగా పేబుల్‌ దగ్గర కూర్చుంది. తన మూట ఎక్కడా కనబడడం లేదు, గదంతా నిశ్శబ్దంగా వుంది. దీపం చేస్తున్న టప-టప శబ్దం తప్ప యింక్షేమీ వినరావడం లేదు. “ఇతనేం మాట్లాడడేం?” అనుకుంది అమ్మ ముంచు. తరువాత “నా సంలీ యేదీ?” అనడిగింది. “క్షేమంగానే వుందిలే. ఆ అమ్మాయి ముందు బయట పడడం యిష్టం లేక, తేలికగా వుందన్నాను. నిజానికి చాలా బరువుగానే వుంది...” “అయితేనేం?”

లైతు లేచి నిలబడ్డాడు, “నీకు ఆ మనిషి తెలుసునా?” అనడిగాడు.

అమ్మ తేరిపార చూచి “తెలునును” అంది ఆమే జవాబు లోపలి దీపాన్ని వెళిగించినట్టయింది. ఇప్పుడంతా స్పష్టమయి పోతోంది. ఆమె వోయిగా నిట్టూర్చింది. బల్ల మీద యిటు అటు కదిలి సరీగా కూర్చుంది రైళు వ్మశాంతిగా నవ్వుతున్నాడు “ఆ మనిషికి నీకు నెగ చేసినప్పుడు, సీవు తిరిగి (పతిస్సంజ్ఞన చేసి నప్పుడు--- నేను ఆలాగే అనుకున్నాను నేను అళన్ని కూడా అడిగాను,., ఆ మెట్లమీద నిలుచున్న ఆమెను ఎరుగుదువా?” అని

“ఏమన్నాడు అతను?

“మనలాంటి వాప్థ చాలామంది ఉన్నారు. ఎంతోమంది ఉన్నారు--” అన్నాడు. ఆతను చాలా శ క్రివపంతుడు ముక్కుకు సూటిగా మాట్లాడుతాడు. వాన కొడుతూనే పన్నారు. అతను తన దారిన తాను మాట్లాడుతూనే వున్నాడు!”

అమ్మకు అతనిలో కొంతవరకు నమ్మకం చికి శ్రానట్టయింది.

“అధికారులు ఎంతో మందినీ ఉపయోగిస్తున్నారు, సమాచార సేకరణకు.

188 అమ్మ సీ సంచిలో కరప(తాలు, పుస్తకాలు వున్నాయి గదూ!” “అవును. ఆతనికి యివ్వడం కోసం తీసుకు వచ్చాను-” అతను తల కిందకు దించుకున్నాడు. గడ్డం సవరించుకున్నాడు. తరువాత కొంత సేపటికి “మీ పు స్టకాలు, కాగితాయి ఎన్నీ అందాయి. చదివాం, ఎంతో విలు వయిన సత్యం వాటిలో వుంది. మాకు అవన్నీ కావాలి. నా మటుకు నాకు చదవడం జాగా రాదు. నా భార్య చదివి వినిపించింది ... సరే. యిప్పుడు ఆ కాగితాల సంచీ యేం చేస్తావు నువ్వు?” అనడిగాడు, అమ్మ ఆతని వంక చూస్తూ “స్సిక్సు వదలుతాను!” అంది. అతనికి ఆశ్చర్యం అనిపించలేదు. కాదనలేదు. “వక్ర” అసి మాతం అన్నాడు, అంగికారంగా తలకాయ ఊపుతూ. అతను గడ్డం నిమురుకోవడంలో మునిగిపోయాడు. రై బిన్‌ పడిన కష్టాలన్నీ అమ్మ మనోన్నేతం ముందు మీ [పత్యక్షం అవు తున్నాయి. అదంతా చూస్తూ తను పడిన బాధ కూడా గుర్తుకు వస్తోంది. పుస్తకాలు, న్యూస్‌ పేపర్ల తో నిండిన సంచిని గురించి మరచిపోయింది. “వాళ్ళు అధికారంలో వున్నారు. వాళ్ళ యిష్టం వచ్చినట్టు పవ ర్తిస్తారు--” అన్నాడు. “ఎక్కడ నుంచి వచ్చిందా అధికారం?” అనడిగింది అమ్మ “మన నుంచే! మన (పజలనుంచే కదూ! అన్నీ మన నుంచే-సఎ(కమెహ్తాయి ...” “అవును.-ఇదో వలయం .” అనీ అతను బయట చప్పుడు గమనించి “వాళ్ళు వస్తున్నారు--” అన్నాడు. “ఏఎనరృు?” “మనవా శ్మే,” అతని భార్య లొనికి వచ్చింది. ఆమె వెనకగా ఒక రైతు వచ్చాడు. యజ మానితో “యేమిటి సంగతి?” అన్నాడు. “సైపన్‌, మన అతిధికి ముందుగా తినడానికి చయేమన్నా కాబాలెనేమో?” అంది రైశు భార్య. “నాకేం వద్దమ్మా. థాంక్స్‌ "” కొతగా (ప్రవేశించిన రైతు ఆరంభించాడు; “అయితే ముందు నన్ను నేను పరిచయం చేసుకుంటాను. నా పేరు పీటర్‌ గెగొరోన్‌ శైబినిన్‌-షిలో అని కూడా ఖంటారు నాకు మీ సమాచారం అంతా కొంతమటుకు అర్థం అవుతుంది. చదువను,

అమ్మ కే్ర0 [(వాయను వచ్చును, అంటే మరీ అంత తెలివితక్కువ దద్దమ్మను కాను!” అన్నాడు,

“చూచావా _సైపన్‌, వర్వరా నికొలయేనా చాలా మంచి ఆమె, -కానియీ విషయం అంతటికీ ఆమె అనేది ఒకటే మాట : క్యురవాన్ళ, విద్యార్థులు పజల మశవన్సులను కలుషితం చేస్తున్నారు, సరే, ఏమయినా యిప్పుడు చూచాం గదా! ర్ఞైతును యెలా బంధించి. కొట్టి తీసుకు పోయినారో! సరే, యిప్పుడు ఈ పెద్ద ఆమె వచ్చింది సరేనమ్మా.... నువ్వు యేం చేస్తూ వుంటావు, చెప్పు” అన్నాడు మళీ.

అమ్మ ఆతన్ని బాగా గమనించింది. నవ్వుతూ ఆతని (పళశ్నలన్నిటికి సమా ధానం చెప్పింది; “అంతా బాగానే వుంది. సైపన్‌ ఇప్పుడే [పజలందరూ వవహారా అను తమ చేతుల్లోనికి తీసుకుంటున్నారు. మీరు ఉదాహరింపిన ఆమె వృందే....అమె విషయం చెబుతాను వినండి ఆమె మీకు నిజం చెప్పడంలేదు. తనకేమీ యిబ్బంది లేనంత వరకు సానుధూతి చూపుతున్నట్టుగా కనిపిస్తుంది. అంకే! అయితే (ప్రజలు నూటిగా ముందుకు దూకాలనుకుంటున్నారు. వాళ్ళకేమీ భయం, నష్టం వస్తుందనే ఆలోచన.... లేవు. జీవితమంతా (పమాదభరిళంగానే వుంది, ఎటువయిపు తిరిగితే మటుకు యేమిటి గనుక? వాళ్ళు ఎటు వెళ్ళినా “ఆగండి- కదలండి...” అనే గొంతులే వినబడుతున్నాయి.”

“అలాగా” అంటూ 'ఫైపన్‌ “ఆమె తాను కెచ్చిన కాగితాలు, పుస్టకాల వివ యంలో కొంత కళవెళపడుతోంది!” అన్నాడు

పీటర్‌ కన్నుగిటి నవ్వుతూ “ఆంతా మంచిదే మరేం కళవెో పడవలసిన అవసరం లేదు. నీ సంచి మా యిట్లో భద్రంగా వుంది. ఆతను యెప్పుడయితే నిన్ను గురించి చెప్పాడో, నీవూ యీ ఉద్యమంలో భాగస్వామివని అన్నాడో అప్పుడే చెప్పాను 'సైపన్‌కు. ఆమెను జా(గతగా చూచుకో, నోరు మ్యాతం జ్యాగ.

తగా కాచుకో!--- అని యంనీ దగ్గరగా నిలుచున్నప్పుడు, నీవూ మమ్మల్ని ఉద్యమంలోని మనుషులేనని ఆనుమానించినట్టున్నా వు. నిజాయితీపరుల ముఖాలు అన్ని విషయాలూ చెప్పకనే చెబుతాయి. అందరూ రహదారుల వెంట దాహాటమైన 1షకటనలు చేన్తూ తిరగరు గదా! ... సీ పుస్టకాల కట్టలు, ఆ సంచీ అన్నీ మా యింట్లోనే వున్నాయి--” అన్నాడు.

170 అమ్మ

“ఆమె అవన్నీ మనకు యిచ్చి వేయాలని అనుకుంటూంది" అన్నాడు 'సైపన్‌.

“చాలా మంచి మాటకొ అమ్మా, మేం వాటిని జాగతగా వుపయోగిస్తాం- వార్తా ష్మకికలు వున్నాయే ... అవి చాలా మంచి పని చేస్తున్నాయి. జనం కళ్ళు తెరిపిస్తున్నాయి. యజమానులకు మ్మాతం కళ్ళలో దుమ్ములాగా వున్నాయనుకో. ఇక్కడ నుంచి ఓ అయిదు మైళ్ళ దూరంలో ఒకామె వుంది. ఆమె యింట్లోనే నేను "వ(డంగం” పని చేస్తాను. చాలా మంఏ ఆమె. సందేహం కేదు. ఆమె కూడా నాకు రకరకాల వుస్తకాలు యిస్తుంది. చాలా సరళమైనవ. అవి చదువుకుంటూ నేను పొయిగా న్మిదపోతాను, ఒకసారి నేను ఆమెకు మన పు్పస్టకం యిచ్చాను; కొన్ని వార్తా ప్యతికలు కూడా యిచ్చాను. ఆమెకు వాటిని చూచి కోపం వచ్చేసింది" “ఇదంతా బుద్దీ జ్ఞానం లేని క్మురకారు వాళ్ళు చేస్తున్న పని, వీటిని అవతల ెచ్చెయ్యి. లేకపోతే నీకూ కష్టాలు అంటుకుంటాయి. జైలు కిక, సైపీరియా (పవాసం....యిలాంటి వన్నీని!” ఆంది... ఉము.... సరే- అన్మూా, చెప్పు... ఆ మనిషి వున్నాడే.... అతను సీకు బంధువా?”_

“కా తవాడు!”--- అంది అమ్మ. “నాకేమీ చుట్టరికం లేదనుకో, ఆయినా కొన్నాళ్ళుగా బాగా ఎరుగుదును. నా అన్నగారిలాగా చూచుకుంటాను.”

“స్నేపితుడన్నమాట! నిజాయితీ అయిన మనిషి, ఆత్మగౌరవం వున్న వాడు, తన మీద తనకు చాలా విలువ, గౌరవం వున్నాయి! ... తాత్యానా, నీవే మంటావు?ొ

“ఆతనికి ఏవాహం ఆయిందా?ో

అమ్మ విచారంగా “ఆతని భార్య చనిపోయింది" ఆంది.

“ఆందుకనే అంత ధైర్యంగా వున్నాడు. పెళ్ళయి, సంసార బాధ్యతలు వున్న వాడయితే అంత రికామీగా, పెపనుగా, నిర్భయంగా వుండలేడు!” “మరి నా సంగతేమిటి? నాకు పెళ్ళయిదే- సంసారం వుందే, అయినా ..*” అన్నాడు పీటర్‌.

జిప్సీ జరన్యర్రి చెప్పుకోవలసింది యేముంది? ఆయినా సీవు చేస్తున్న పని యేము న్నది గనుక! మాట్లాడతావు... అప్పుడప్పుడు సృ స్తకాలు చదువుతావు. నీవూ, శైపన్‌ కలిని సందు చివర్దలో గుఫ గుసలాడుకున్నందువల్ల మనవి జనానికి జరిగే ఉపకారం౦ ఏముంది" అంది లాత్యానా. అ

“అలా ఆంటావేం, చెల్ల మ్మా, నామాటలు చాలా మంది వింటారు, ఆలో

అమ్మ శై] చించుకుంటారు. నేనోమాదిరి మధ్యవర్తిని, నన్ను తేలికగా తీసిపారవేయడం న్యాయం కాడు!”

సైపన్‌ భార్య వంక చూచి మిన్నకుండి పోయాడు,

“రైతు పెళ్ళి చేసుకోవలసిన అవసరం ఏముంది? ఆతనికో పనివాడు కావాలంటారు. ఏ రకమైన పనివాడు?” అనడిగింది తాళ్యానా,

“నీకు తగినంత పని లేదా? ఇంకా కావాలా?” అన్నాడు 'సైపన్‌,

“మనం చేస్తున్న యీ పనిలో ఫలితం, పరమార్థం ఏమున్నది గనుక? అయినా రోజులో సగం పాలు నిరాహారంగానే వుండిపోతున్నాం.. పిల్లిలు పుడుకున్నారు. వాళ్ళ విషయం పట్టించుకోవటానికి మనకు సమయమే లేదు. ఎంతసేపూ రొచ్టె సంపాదించుకోవడం తోనే సరిపోతోంది! నాకు యిద్దరు పిల్లలు. ఒకడు రెండేళ్ళు వయసులో వేడి నీళ్ళలో పడి సల సల కాగిపోయాడు. అదీ జీవితం! అందుకనే రైతు అనేవాడు పెళ్ళి చేసుకోగూడదు -- అంటాను. అతను చేతులు కట్టుకు నిలుచుంటాడు. అతని చేతులు స్వేచ్చగా విరామంగా వుంటే (ప్రజలకు తగిన జీవన విధానాలు రూపొందిస్తాడు. పజలకు [శ్రేయస్కరమైన పనులు తలబెడతాడు.. నేను చెబుళున్నది నిజమేనా అమ్మా!” అంది తాత్యానృా అమ్మ పక్కన కూర్చుంటూ.

“అవునమ్మా. నీవు చెబుతున్నది నిజమే, లేపపోతే మనం జీవితాన్ని జయించలేం![!”

“నీకు భర వున్నాడా?”

“చనిపోయాడు. నాకో కొడుకున్నాడు."

“ఎక ఫ్రాడున్నాడు? సీతోనే వుంటాడా?”

“వాడు జెయిల్‌లో వుంటాడు!” అమ్మకు తన మాటలకు తనకే గర్వం అని పించింది, “ఇది రెండోసారి జెయిల్‌లో పడడం! అంతటికీ మూలకారణం: భగ వంతుడి సత్యం వాడికి ఆర్థం అయింది, దాన్ని (పచారం చేయటానికి వూను కున్నాడు. నా కొడుకు యువకుడు, అందగాడు, తెలివితేటలు గలవాడు. అతనే వార్తాపతిక (పారంఖించాడు. మైకేల్‌ ఇవనోవిచ్‌కి తగినంత ధైర్యం చెప్పి యిందులో రుచి చూపాడు. మైకేల్‌ వయసులో సగమే వుంటుంది వాడి వయస్సు, దీని కంతటికీ శక వేయడం కోసం యిప్పుడు విచారణ [పారంథం చేయబోతు న్నారు. _సైపీరియా [పవాసం పంపిస్తారు బహుళ, అక్కడ నుంచి తప్పించుకు వచ్చేస్తాడు, తన పనిని కొనసాగిస్తాడు ...”

ఆమెకు చెబుతున్నకొద్దీ అతిశయం ఎక్కువ అవసాగింది,

172 అమ్మ

“అలాంటి వాస్ట యిదివరలో చాలామంది పుట్టారు. ఇంకొ ఎందరో పుడుతున్నారు, పుడమిలో మానవుని స్వేచ్చ కోసం పని చేస్తున్నారు. జీఎతాంతం చేస్తూనే పుంటారు... ”

ఆమె “జ్య్మాగత్త” విషయం మరచిపోయింది దాదాపుగా. పేద్ద మినపాగా, శహాస్య కార్యకలాపాల వివరాలన్నీ యేకరువు పెట్టింది చెప్పడంలో తన చాతుర్యం, ఆసక్తి అంతా జోడించింది తన స్మృతిపఠథంలో పైకి వస్తున్న చ్మితాలు, ఆలోచనలు ఆమెకు మరింత వెలుగును (ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఆమె కధనాన్ని, నమూన స్థాన్ని మరింత తేజోవంతం చేస్తున్నాయి

' “పపంచం ఆంతటా ఈ పస్‌ వ్యాపించి వుంది. మంచి మనుషుల బలాన్ని జేరీజూ వేయడం కష్టమైన పనికాదు. వాళ్ళు శక్తి దిన దిన _పవర్థమానం అవుతుంది. సత్యం పునరుత్థానం అవుతుంది. అంతవరకూ పని సాగుతుంది"

అమె గొంతు అయగా పలుకుతోంది. మాటలు ఇపయత్నంగా ఆమె నొటి వెంట అర్జవంతంగా జొలువారుతున్నాయి. ఆమె హృదయాన్ని ర క్ష్మపవాహం కడిగి | కభ్రపరుస్తోంది. వాష్ట ముగ్గుకూ మం్కతముగ్దు లబయిపోయినట్లు ఆమె వాగ్బ్రవాహం వింటూ కూర్చున్నారు. తనలో తనకు పిళ్వాసం పెరుగుతూ వస్తోంది ఆమెకు.

• చోల్టీద (ప్రజలు. అనేక దర్శిదాలతో, దౌర్భాగ్యాలతో సతమతమయి పోతు న్నారు, శ్రీమంతులూ, వాళ్ళ తొత్తులూ వాళ్ళను అణచి వుంచేందుకే [ప్రయత్నం చేస్తున్నారు. (ప్రజలందరూ. తమకు దారి చూపుతున్న వాళ్ళను వెదుక్కుంటూ వెళ్ళాలి. అందరికి సుఖసంతో షాలు కలిగించే స్థితిగతులు నెలకొనేందుకు [యత్నం చేయాలి. ఈ దారి చాలా కష్టమయినది. ఇందులో [ప్రయాణం చేయమని ఎవరూ ఎవరినీ, ఐఐవంతం చేయరు. అయితే ఒక్కసారి వాళ్ళ సరసన చేరారంటే మళ్ళి విక్తిచి యివతలకు రాలేరు మీరు. మీకే తెలిసి వస్తుంది, అదే సరయిన రోడ్డు అనే విషయం. అలాంటి మహనీయులతో సహపభధికులుగా వుండడమే మీకు చాలా మంచి పని, యోగ్యమైన పని! దుర్మార్గాన్ని, దురాళను, మోసాన్ని పూర్తిగా పరివారం చేసేంత వరకు వాన వృశ్రమించరు. (ప్రజలందరూ ఒకటిగా- ఏకరూపుతో-సంఖభ టీతం అయేంత వరకూ వాళ్ళు చేతులు ముడుచుకు కూర్చోరు. [పజలందరూ చ్న్యోక కంఠంతో చెప్పాలి: “నేనే పాలకుడిని, నేనే ఆందరికీ సమానమైన న్యాయ చట్టాలు తయారు చేస్తాను"---అని.

ఆమె అలసటతో ఆగిపోయింది. చుట్టూ కలయచూచింది. తన మాటలు యిక్కడ వృధా అయిపోవని నమ్మకం చిక్కింది. వాళ్ళు ముగ్గురూ తమలో తాము

ఆమ్మ శిఖ ఉద్యమ స్వరూపాన్ని గురించి ముచ్చటించుకుంటున్నారుు అభినందన పురస్సరంగా మాట్లాడుకుంటున్నారు.

ఉన్నట్లుండి తాత్యానా అమ్మ వయిపు తిరిగి “నీవు యీ ఉద్యమంలో నానా అగదాట్టు పడుతున్నట్లుంది. బాగా ఆలసీపోయావు....బాగా దుఃఖం కూడా అనుక వించావా” అంది.

“అవును.”

“సీవు చాలా చక్కగా మాట్లాడుతావు హృదయానికి హత్తుకు పోతాయి సీ మాటలు. నాకు ఆలోచించటానికి సరంజామా దొరుకుతోంది. నాకుయీ రక మైన జీవితాన్ని, గురించి పూర్తిగా తెలుసుకోవాలని వుంది, ఇప్పుడు గడుపుతున్నద్ని ఇదీ ఒక జీవితమేనా? నాకు చదువను, (వాయను వచ్చును. పుస్టకాలు చదువుతాను, ఎక్కువగా ఆలోచిస్తాను. ఒక్కోసారి ర్మాతంతా ఆలోచిస్తూనే కూర్చుంటాను, పడుకోకుండా-న్మిద పోకుండా! నా ఉనికి అర్ధవంతం కాదని నాకు తెలును. నాకు యీ చుట్టూ వున్నదంతా [ప్రయోజన రహితంగా అగుపిస్తుంది. రైతులు కష్టపడి పని చేస్తారు. తినడానికేమీ వుండదు, దాంతో వాళ్ళు రెచ్చిపోతారు. తాగుతారు, తందనాలాడుతారు. పోట్టాడుకుంటారు, పాళలు పీకేసుకుంటారు. దీనివల్ల యేమవు తుంది? ఎంత సేపూ పని-పని-పని! గాడిద చాకిరీలో కూరుకు పోతారు. టీనీవల్లి యేమవుతుంది?! యేమీ కాదు!”

ఆమె కళ్ళలో ఎ్మరటి జీరలు యేర్చడుతున్నాయి. ఆమె గొంతు ఒక్కోసారి మళీ నీరసమై వినిపించకుండా పోతోంది. రై తులు మాట్టాడకుండా కూళ్చున్నారు. ఉన్నట్లుండి లాంతరు జ్యోతి ఆరిపోయేట్టు ఆగుపించింది. చరువాత ఎక్కువ తేజస్సుతో పపకాళిన్తూంది,

“నేను మీ మాటలన్నీ విన్నాను. నాకోరకమైన జీవితం అర్థం అయింది. జీవి తోద్దే్యం యేమిటో అర్థం అయింది నాకు యిప్పుడు. నాకూ నిజానికి యిదంతా తెలుసుననిపిస్తోంది. కాని మీరు చెప్పినది విన్నంత వరకూ దీని మూలం ఏమిటో అర్థం కాలేదు--”

“ఇప్పుడు మనం భోజనాలు చేసి నిదపోవాలనుకుంటాను"” అన్నాడు సైపన్‌,

“అవును” అన్నాడు పీటర్‌, “నీవు మాతం చెవులు నిటారుగా వుంచుకో. జనం కాగితాలను గురించి మాట్లాడినప్పుడు, చర్చిస్తూ వున్నప్పుడు....”

“మరేం ఫరవాలేదు. అరెస్టయివా మునిగిపోయిందేమీ వుంతదు....”

07 అమ్మ ఆమె=--తాత్యానా-బల్ల సిద్ధం చేసి భోజన పదార్థాలు అమర్చింది, అమ్మను వచ్చి కూర్చోమని అడిగింది.

“నివు వీలయినంత త్వరగా యిక్కడ నుంచి వెళ్ళిపోవాలి. లేకపోతే జనం సిన్ను గుర్తు పడతారు. నగరానికి యిప్పుడప్పుడే వెళ్ళకు, పక్క (గ్రామానికి వెళ్త" అన్నాడు పీటర్‌.

“అమెను నేను పక్క [గామానికి పంపుతాను--” అన్నాడు స్టెపన్‌.

“ఉహు. నీవు వెళ్ళగూడదు. నీతో అసలు (ప్రసక్తే వుండగూడదు, అనవ సరంగా జై లుపాలయి పోతావు”

“నివు భయపడడం ఎప్పుడు నేర్చుకున్నావు పీటర్‌!” అంది కాత్యానా.

“మనిషి అన్నీ నేర్చుకోవాలి. భయపడడం ఎలాగో, దైర్యంగా వుండడం ఎలాగో గూడా నేర్చుకోవాలి. పోలీసు వేగనోవ్‌ను వార్తాషతికతో చూచినప్పుడు ఎలా కొట్టాడో గుర్తుందా? ఇప్పుడు వేగనోవ్‌ నువ్వు యేం యిస్తానన్నా పుస్తకం చేతితో లాకడు, చూడు....అమ్మా....నేను యిటువంటి విషయాలలో చాలా తెలి వయిన వాడిని, నేను సీవు తెచ్చిన పు స్తకాలన్నీ అన్ని తావుల్లోనూ జాగత్తగా పంచుతాను. ఇక్కడి జనానికి చదువు తెలివితేటలూ తక్కువ. వాళ్ళు చాలా భయస్థులు. అయినా పరిస్థితులు మనుషుల కళ్ళు తెరిపి అయేట్లు చేస్తాయి గదా!,..” అంటూ పీటర్‌ తన అనుభవాలన్నీ చెప్పుకుంటూ పోయాడు. ఆతను భోజనం చేయలేదు, మాట్లాడుతూ వుండిపోయాడు సైపన్‌ ఆతన్ని అనేకసార్దు తిన మని గుర్తు చేయవలని వచ్చింది. చాలా సేపు అయినాక, వాళ్ళు భోజనాలు ముగికాక “సరే. ఇక నేను వెళ్ళిపోతాను. మనం మళ్ళీ కలుసుకోగల అవకాశం రాకనే పోవచ్చును. నిన్ను కలుసుకోవడం, నీతో మాట్టాడడం....చాలా ఆనందంగా వంది. అనేక విషయాలు తెలునుకున్నాం. చాలా సంతోషం. ఇంతకూ ఆసంచిలోపుస కాలు కాక నీ స్వంతం యేమయినా వున్నాయా? కాలువా వుంది గదూ! అవును. గుర్తుపెట్టుకో ఫైపన్‌ ...ఐమ్మా....ఆతను నీ సంచి నీకు తెచ్చి యిస్తాడు. గుడ్‌ వై "సెలవు తీసుకుంటున్నాను---” అన్నాడు పీటర్‌,

అతను వెళ్ళిపోయిన తర్వాత -కొద్ది సేపు వర్షం కురిసింది.

తాత్యానా అమ్మకు పక్క యేర్పాటు చేసింది. అమ్మను పడుకుని విశాంతి

తీసుకోమంది. బల్ల దగ్గరకు వెళ్ళి దీపం నులిపి వేసింది, _ “*నీవింకా చిన్నదానివే. పిల్లలు కలుగుతారులే. భయపడకు--” ఆంది అమ్మ ఆమెమ ఊరడిన్తూ.

అమ్మ 175

చాలాసేపు అయిన తర్వాత తాత్యానా అంది: “ఉహు, లాభం లేదు నా గర్భాశయం చెడిపోయిందట. డాక్టర్‌ చెప్పాడు.”

నేలమీద ఓ ఎలుక పరుగెట్టింది.

బయట వర్షం కురుస్తూ వుంది.

తలుపు తెరుచుకుంది మెల్లిగా. “తాత్యానా, ఇంకా న్మిదపోలేదా?ో

“హు

“ఆమె న్మిదపోయిందా?”"

“ని దపోయిందనుకుంటాను-”

దీపం వత్రి పెద్దదయింది. వణికింది, తరువాత ఆరిపోయింది.

రైతు అమ్మ పక్కవయిపు నడిచాడు. ఆమెకు దుప్పటి సరీగా కప్పాడు, కాళ్లు సరిచేళాడు-గొంగళి కప్పి. అమ్మ సరళత అతన్ని ఆకట్టుకుంది. ఆమె కళ్ళు మూసుకుని చిరునవ్వుతో న్మిదపోతోంది! 'స్టెపన్‌ మాట్లాడకుండా దుస్తులు మార్చు కున్నాడు. తరువాత అంతా నిశ్శబ్దం!

త్రెలై

అమ్మ వొళ్ళు తెలియకుండా పడుకుని నిద్రపోతోంది.

తాత్యానా ఆమెను తెల్లవారుజామున న్మిద లేపింది

“ట్రీ తయారు చేశాను, తీనుకుని వెళ్ళండి. లేకపోతే బయటి చలికి బాగా గడ్డ కట్టుకుపోతారు” అంది,

నైపన్‌ “నగరంలో మిమ్మల్ని కలుసుకోవడం ఎట్లా?” అనడిగాడు.

“ఇలాంటి విషయాలలో బహుతేలిక మార్గం వుంది” ఆంటూ బదులు చెప్పింది ఆమ్మ. అమెకు సౌకర్యం కుదిర్చి నగరానికి పంపారు.

అమ్మకు రైబిన్‌ ముఖమే గుర్తుకు వస్తోంది. దెబ్బలు తిని రక్తం కారుతూ వున్న ముఖం. నిస్పహాయస్ధితికి ఆమెకు ఉనూరుమనిపిస్తోంది. జీవితం ఎవరూ దున్నని వీడుపడిన కేతంలా రూపొందుతోంది. “తర్క-ము, సత్యము నాలో విత్త నాలుగా చల్లండి. వంద రెట్లు కాపు యిస్తాను.”

ఇంటిదల్లర నికొలై ఆమెకు తలువు తీకాడు. “అప్పుడే వచ్చేళావే! చాలా త్వరగా వచ్చావు ఈసారి!” అన్నాడు. అతనో పుస్తకం చదువుకొంటున్నాడు. అతని కళ్ళు తళుక్కున మెరున్తున్నాయి. తరువాళ ఆమెతో “నిన్న యిక్కడ పోలీనులు

176 ఆమ్మ సోదా చేశారు. దానికి కారణం యేమిటో తెలియలేదు. ఫైగా నీవు యేమయిపోయి నావోనన్న అదుర్ధాతో ఉడికిపోయాను. నీవు మ్మాతం అరెస్టు కాలేదు అదే పది వేలు, నిన్ను అరెస్టు చేసివున్నట్టయితే యిక్కడ నన్నూ పట్టుకుపోయి వుండేవాళ్ళు" అన్నాడు.

అమెను వంటగది లోనికి తీసుకు వెళ్ళాడు, “సరే. ఇక్కడ నన్ను ఉద్యోగం తోంచి తీసివేయాలని తీర్మానం అయింది.నాకు అందు నిమిత్తం యేమీ విచారం లేదు* ఇక్కడ పీద రైతుల వ్యవహారాలు చూస్తూ వుండడం నాకూ పసుగ్గానే వుంది. నా అంతట నేను పని మానేసి వెళ్ళ్గడంకంటె యిదేనయం! అదే తృప్రి నాకు అన్నాడు.

ఆమ్మ తీరుబాటుగా కూర్చుని చుట్టూ కలయచూచింది. ఇల్లంకా చెల్లాచెదురుగా వుంది. చ్మితపటాలన్నీ తల్ప కిందులుగా పడివున్నాయి. గోడలకు అంటించిన కాగితా అన్నీ పీకిపారేకారు నేలలో కూరుకుపోయిన చెక్కలు ఊదబెరికారు. కిటికి ఊచలు థ్వంసం చేళారు.

“వాళ్ళు జీతాలు తీసుకుంటున్నారు గదా. తమ (పతాపం ఎప్పుడేనా ఒకసా కయినా చూపడం అవసరం ఆనుకున్నారనుకుంటాను” అన్నాడు నికొలై,

బల్సమీద చల్చారిపోయిన టి, కడగని గిన్నెలు, కాగితంమీద జున్ను మరకలు, రొన్సై తుంపులు, పుస్తకాలు, బొగ్గులు....యిలా అన్నీ అడ్డగోలుగా పడి వున్నాయి. అమ్మ నవ్వింది. నికొల్లై కూడా యింకేం చేతకాక నవ్వాడు, అమె కళ్ళల్లోనికి చూన్తూ,

“అంతా చిందరవందర! అదలా వుంచు, నిళోనా! వాళ్ళు మళ్ళీ వస్తారను కుంటాను. అందుకనే యిదేదో సర్జకుండా రికామీగా కూర్చుండిపోయాను. సరే, సీ [ప్రయాణం ఎలా జరిగింది, చెప్పు” అన్నాడు.

అమ్మ చెప్పడం ఆరంభించింది ఆమె మనసులో రైవిన్‌ రృశ్యచమే మెదులు తోంది. అతడిని గురించి ముందుగానే చెప్పకపోవడం తప్పు అఇనిపించింథి కుర్చి షీద్దుగా వంగి నికొలై వయిపు జరిగి కధనం (ప్రారంభం చేసింది అంత నిదా నంగా చెబుతోంది. తన ఉృదేకంవల్ద ప్‌వరాలు చెప్పకుండా వుండడం జరగగూడదని తగు జ్యాగత్తలు తీసుకుంది.

“అతన్ని పట్టుకున్నారు”

నికొలై ముఖంలో వణుకు [పారంభమయింది,

“పట్టుకున్నారా? ఎటా?”

అమ్మ క! చేతులతోనే (ప్రశ్నలు వద్దని సంజ్ఞ చేసింది. న్యాయదేవత ముందు కూర్చుని అన్యాయానికి పరిహారం చేయమని అడుగుతున్నట్టుగా అంతా నివేదించింది. నికొలై కుర్చీలో వెనక్కు. వాలిపోయాడు ముఖం పాలిపోయింది. పెదవులు కొరుక్కుంటూ అమె చెబుతున్నదంతా వింటున్నాడు. కళ్ళద్దాలు తీశాడు. బల్లమీద పెట్టాడు. అర చేతుల్తో ముఖం రుద్దుకున్నాడు, సాలెగూడులు తొలగిస్తున్నట్లు! అమ్ము ఎప్పుడూ అతను యింత గంభీరంగా తయారవడం చూచి వుండలేదు

“నిలోనా సమయం వృధా చేయగూడదు మనం యేం చేయగలమో ఆళలో చించాలి. పరిస్థితిని చేతుల్టోనికి తీనుకోవాలి!” అన్నాడు, “అతనెంతో ఉదాత్త పురుషుడు అయివుండాలి! జెయిల్లో అతనికి ఎక్కువ యిబ్బంది అవుతుంది. అలారటి వాళ్ళు నాలుగు గోడల మధ్య బండీలుగా వుండలేరు!”

అమ్మవయిప్పు మరింత చురుకుగా చూస్తూ “పోలీను కమీషనర్లూ, సార్జెరట్ల్టూ యేమ్మాతం లెక్కలోనివాళ్ళు కాదు. వాళ్ళంతా దుర్మార్గుల చేతి ఆయుధాలు: కా ఓ మృగం [కూరంగా తయారయిందంటే దాన్ని చంపటానికి _ నేను వెనుదీయను” అన్నాడు. “దేళం ఎట్లా అయిపోతోందో చూడు! ఒక ఖాగం మరో భాగాన్ని దెబ్బ తీస్తోంది. అధికారలాలస పెరిగిపోతోంది. దురన్యాయాలు, దౌర్జన్యాలు "పెచ్చుమీరి పోతున్నాయి. దేశం చెడిపోతోంది!... ఈ పరిస్థితుల్లో మనం కూడా మనకు తెలియ కుండానే మృగాలుగా తయారయిపోతాం, సీ సంచీ ఎక్కడ?” అనడిగాడు,

“వంటగదిలో వుంది”

“మన గేటు దగ్గర ఒక గూఢచారి నిలబడి వున్నాడు, అంత పెద్ధ సంచిని దాచివేయడం అసాధ్యం. ఈ రాతి వాళ్లు మళ్ళీ వస్తారు. నాకు అరెస్టు ఆవడం యిష్టం లేదు. అందుచేత, మనకు ఎంళ యిష్టం లేకపోయిన్నా మన (శమ ఫలితాన్ని మనమే కాల్చిపొరేద్దాం!

“ఏమిటి?”

“సంచితో వున్న కాగితాలు, పుస్తకాలు కాల్చేద్దాం....”

ఆమెకు ఎంతో విచారం అనిపించింది అంతలోనే సంతోషం అయింది. “*ఆ సంచిలో యేమీ లేదు. అది ఖాశీసంచి" అంటూ ఆమె తొను యెలా ఆ మోసుకు వెళ్ళిన కాగితాలు పుస్తకాలు యిద్దరు సవాయకారులైన రై తులకు అప్పగించగలిగిందీ గర్వంగా చెప్పిందీ. నికొలైకి యీ విషయం ఆర్థం అయిన తర్వాత 'అమిత ఆళ్ళర్యం కలిగింది,

[28]

17/8 అమ్మ

“చాలా గొప్పగా చేశావు, నిలోనా! సీకు (పప్రజలలోవున్న నమ్మకానికి-ఉఊద్య మంలో వున్న దృఢడత్వానికి--ని మోచనం పట్ట చేస్తున్న అవిరళ కృషికి టువే నా జోహార్దు, ధన్యవోదాలు! చాలా గొప్పగా నేరవేర్చావు నీపనిని, నీవంటే నా మన్నన ఎత్తుకు ఎదిగిపోతోంది, అమ్మా మా అన్ముకంటే నువ్వంటేనే నాకు ఎక్కువ మక్కువ, మర్యాద, మన్నన....”

ఆమె అతని తలను తన చేతుల్లోకి తీసుకు నిమిరింది అతని కనుబొమ లను ముద్దు పెట్టుకుంటూ నిట్టూర్పులు విడిచింది (గాఢంగా,

“న్జేన్స మాట్టాడుతున్నదంతా అర్థం పర్ణం లేని చెత్త కావచ్చును. కొనినా ఉద్దేశ్యంలో ....సీవు మటుకు ఓ మహత్తరమైన వ్యక్రివి అమ్మా---సీలొ ఎంతో సౌకుమార్యం వృంది, శక్రిగా రూపొందుతోంది అది. అందరి హృదయాలను దగ్గరకు తీసుకుంటుంది. నీ వర్ణన, కధనం ఎంత మహత్తరంగా వున్నాయనుకున్నావు? నీకు మనుమల్ని, పరిస్థితులను గమనించడంలో....అవగాహన చేసుకోపడంలో ఎంతో నైపుణ్యం వుంటె!”

“నీ జీవితాన్ని చూస్తాను. నాకంతా అర్థం ఆయిపోతుంది. అంతే!”

“నిన్ను అందరూ ఆదరి స్తారు! అందరి హృదయాలకూ. చేరువగా వస్తావు!”

“*నాదేం వుంది. నీవు గొప్పనాడివి. చనిపోయినవాళ్ళకు తిరిగి పాణం పోస్తావు, నిలబెడతావు .. యింకా నీవు చేయవలసిన పని చాలానే వుంది. ఎంతో ఓర్చు కావాలి నీ శక్రియుక్తులు వృధా అవగూడదు! ఇంకా యేం జరిగిందో విను" ఆక్కడ....ఆ రైతు భార్య వుంది. ఆమె. ”

• " నికొలై మరింత (శ్రద్దగా వినసాగాడు.

“అద్భుతం! వెంటుకవాసిలో అరెస్టు తప్పించుకు బఇయటపడ్డావన్నమాట! అంటే ...మామూలు సాదాసీదా రైతులు కూడా తిరగబడటానికి సిద్దమవుతున్నా రన్నమాట! అదంతా సహజ (పకియే! మనం (గామాఆకోసం (ప్రత్యేకమైన మనుష లను నియామకం చేసుకోవాలి. మన దగ్గర తగినంతమంది లేనేకేరు గదా! ఇప్పుడు వందలాది మనుషులు అవసరం ..

*క్కు క్షణంలో పావెల్‌, ఆండీ బయట వుండగలిగినట్లయితే ఎంత బాగుండేది!”

“చూడు, నితోనా! ఫీవ వినగానికి కష్టంగానే శుండవవ్నను, ఆయినా నాక్త చెప్పక తప్పుదు, పావెల్‌ను నేను క్షుణ్ణంగా ఎరుగుదుననుకుంటాను. ఆతన్న

జెయిల్‌ను వదలి పారిపోయి రావటానికి వప్పుకో ను, విచారణ జరగనీ-అంటాడ్యు,

అన్ము 179 ఆకాశమంత ఎత్తు ఎదుగుతానంటాడు. విచారణ వదలడు. 'సెవీరియానుంచి మటుకే తప్పించుకు వస్తొడు.” _ న

అమ్మ నిట్టూర్చి “ఉద్యమానికి యేది మంచిదో వాడికే బాగా తెలునుగదా!” అంది. ఇద్దరూ కొంత సేపు ఆనందస్థితిలొ వుండిపోయారు.

నికాలై “ఆ [గామంలో రైతు తొందరపడి యిక్కడకు వచ్చేస్తాడేమో! (గ్రామస్తులకోసం రై వినను గురించి. ఒక సమాచార ప్యతిక తయారు చేయాలి. అతను అంత ధైర్యంగా (ప్రవర్రించాడని అందరికీ చెప్పడం ఉద్యమానికి ఎంతగానో ఉపకరిస్తుంది. ఈ రోజే ఆ సని చేస్తాను. ల్యూమిలా దాన్ని త్వరగా మ్యుదించి యిస్తుంది. అయితే ఒకే ఒక (పళ్న మిగిలిపోతుంది. అది (గ్రామస్తులకు చేరేది ఎట్టాశొ అన్నాడు.

“నేను తీనుకు వెడతాను!”

“నీపు వద్దు, వ్యాసోష్కికోవ్‌ ఆ పని చేయగలడేమోనని యోచిస్తున్నాను. అతనితో మాట్టాడమంటావా?"

“పయత్నం చేయి. అతనికి సరైన ధోరణిలో చెప్పు”

“ఎలా చేయమంటావు?”

“మరేం భయపడకు. నీకు చేతనవును ....”

నికొలై రాయటానికి కూర్చున్నాడు. అమ్మ బల్లంతా సర్ది ఒక [కమం తీసుకు వచ్చింది, క్షజకణమూ అతన్ని గమనిస్తూ వుంది అతని చేతిలో కలం చేస్తున్న విన్యాసం గమనిస్తోంది. అతని ముఖ కవళికలలో వస్తున్న మార్పులు ఆమెకు ఆళ్చర్యంగా క నఐడుతున్నాయి.

దుర్మార్గులను వదిలెయ్య గూడదు, తలలు తీసెయ్యాలి- అంది అమ్మ,

“తయారయింది సమాచార ప్యత్రిక! ఈ కాగితాలను నీ శరీరం మీద యెక్కడో భద్రంగా దాచి వుంచు. పోలీనులు వచ్చి సోదా చేయడం అంటూ జరిగితే నిన్ను కూడా నిలుచోబెట్టి మరి వెదుకుతారు!” అన్నాడు.

“కుక్కల వెధవలు--” అంది ఆమె, సాయం[తం డాక్టర్‌ ఇవాన్‌ డానిలో విచ్‌ వచ్చాడు “ఉన్నట్లుండి అధికార వర్గానికి ఏమయిపోయిందిట? రాత్రికి రా(తి ఏడు యిళ్శ సోదా చేశారు. ఇంతకూ రోగి ఎక్కడ?” అనడిగాడు.

“అతను నిన్ననే వెళ్ళిపోయాడు, ఈ రోజు శనివారం గదా, పని వాళ్ళను కూర్చోబెట్టుకుని పు స్తకాలు చదివి వినిపిస్తాడు, ఈ కార్య[కమానికి నాగా వేయడం అతనికి యిష్టం లేదు-”

480 అమ్మ

“ఒకపక్క బద్ద్ధలయిన ప్యరెతో- చదవడం చేస్తాడా? అతనికంటె తెలివీ తక్కువ యింకేమైనా వుందా?”

“నేనూ అదే చెబుదామని [పయత్నించాను. కాని నా వల కాలేదు ”

“క్షామేడ్డ్ద ముందు తన పర్మ్శాకమ) [పదర్శించాలనుకున్నాడు. సరేలే! ఇక్కడ చూడు నేను ర క్షం కార్బాను--”

వైద్యుడు ఆమె వంక చూచాడు.

“సరే, ఇప్పుడు యిక్కడ ఏమీ పనిలేదు సీకు. మేం ఎవరి కోసమో ఎదురు చూస్తూ వున్నాం. నీవు తక్షణం వెళ్ళిపో” అని, నికొలై అమ్మతో, “ఆ కాగితాలు యితనికి యివ్వ” అన్నాడు.

“మళ్ళీ మరో కాగితమా?"

ఉష్టిస్సృక్రు వెళ్ళి (ప్రింటర్‌ కు యిచ్చెయ్యి-”

“శీసుకున్నాను. ఇస్తాను. సరేనా?”

“స్పతే! గేటు దగ్గర గూఢచారి వున్నాడు, జాగ త్త”

“*నేన్తూ గమనించాను. ఇక వెడతాను ... స్మళానంతో చిందులాటలే నయం అనిపిస్తున్నాయి. నగరంలో ఎవరి నోటి వెంట విన్నా యివే (ప్రస్తావనలు, జనాన్ని కదిలించేస్తోంది యిలాంటి సమాచారం, అంతేకాదు, ఆలోచనలు రేకె తిసోంది కూడా! నీవు ఆ విషయంమీద (వాసిన వ్యాసం ఛాలా చక్కగా వుంది సకాలంలో వచ్చింది కూడా. చచ్చు కాంతి కంచె వీరోచిత పోఠాటమే మంచిది!”

“సకే. వెళ్ళిరా”

“వాడి (ప్రవర్ధన మాతం దురునుగా వుంది రేపు వెళ్ళి చూచి చావాలి నేన్స. వాడి అ(డస్‌ యివ్వ--” నికొలై ఆడస్‌ చెప్పాడు.

“మనం నాడిని బకికి వుండేట్లు చూడాలి, [కామిక వర్గం నుంచి మేధావులు రావాలి. ముందు ముందు ఏం జరుగుతుందో చెప్పలేం!”

“టర కే ఉపన్యాసాలు యిస్తున్నావు, ఇక వెళ్ళిరా ...”

“ఎందుకో నాకు యివాళ జాగా మాట్లాడబుద్ధి అవుతోంది. సరే, వెడుతు న్నాను. అయితే మీ రిద్ధరూ జెయిలుకు వెడతారన్న మాట! దాగా వ్మికాంతి త్రీన్స కోండి అక్కడ!”

“థాంక్స్‌, నేనేం అంత అలసిపోయిలేను ”

అమ్మ వాళ్ళ సంభాషణ ఆలకిస్తూ వుంది. ఆతను వెళ్ళి సోయాక్త వాళ్ళ, యిద్దరూ చకచక సంభాషణలో మునిగిపోయారు- సోదా పోలీనులు వస్తారనే ఆతుర

అమ్మ 181 తతో, [ప్రవాసంలో పున్న తన స్నేహితులను గురించి మాట్లాడాడు నికొలై . అక్కడి గుంచి పారిపోయి వచ్చాక పేర్లు మార్చుకొని కొత్త మనువ్యుల మాదిరిగా ఉద్య” మంలో వెనకటి మో స్రరుగా విజృంభించి పని చేస్తున్నారు. గోడలు గూడా వాళ్ళ కధనం వింటున్నట్టు ఆతృతగా కనిపిస్తున్నాయి. గోడల నీడలు ఆమె మీదకు పడు తున్నాయి.

మాట్లాడుతున్నవాడల్లా ఉన్నట్టుండి ఆగిపోయి, నికొలై “పోలీసులు యింక యిప్పటికి రారు.” అన్నాడు.

అమ్మ తల ఎత్రి అతని ముఖం వంక చూచి వినుగ్గా “చావనీ కుక్కల కొడుకులను!” ఆంది

“సరే, నీవు నిదపోవలసిన సమయం అయింది. నిలోనా. నీవు చాలా అలసి పోయి వుండాలి. ఎంత గందరగోళం, ఎంత తిరుగుబాటు ధోరణి.... వీటిన్నీటి మధ్య యేమీ జరగనట్లే కూర్చుంటావు నువ్వు, నీ జుట్టు మాతం త్వరత్వరగా తెల్పి బడిపోతోంది ... సఠే- యింక వెళ్ళి పడుకో ,..”

ఇద్దరూ (పస్తుతానికి మాటలు ఆపి వ్మికాంతిగా నిద్రపోవటానికి (ప్రయ త్నించారు.

అమ్మ త్వరగానే నిద్రలో పడిపోయింది. తెల్లవారి పెందలకడనే లేచింది వంట గడి- తలుపు దగ్గర ఏదో సవ్వడి కావడంతో ఆమెకు మెలకువ వచ్చిందా ఆ చప్పుడు అలా వినవస్తూనే వుంది, వాతావరణ [పకాంతతలో మరింత ఉధృతరగా- విననసోంది కూడా. ఆమె గబగబ దుస్తులు వేసుకుంటూంది. వంట గడిలోక్‌ ఇెళ్ళంది. తలుపు దగ్గర నిలబడి “ఎవరు” అని అడిగింది,

*న్లేనే” అని ఒక అపరిచిత కంఠం బదులు యిచ్చింది.

“వరు?”

అమ్మ గడియ తీసింది. తలుపు యివళలకు లాగింది, కగ్నటి లోపలకు- వచ్చాడు. “అమ్మయ్య. పొరపాటు పడ్డానేమోనని భయపడ్డాను. సరైన. చోటుక్తే వచ్చి చేరుకున్నాను" అని అనందం (ప్రకటించాడు.

అతని వంటి' నిండా బురద, ముఖం ఖూడిద కోట్టుకుపోయి వుంది. కళ్ళు

1828 అమ్మ దించుకు పోయాయి. “మా (గామంలో చాలా యిబ్బందిలో పడిపోయాం--” అన్నాడు అతి నెమ్మదిగా

“నాకు తెలుసు--” అంది అమ్మ. ఈ జవాబు అతనికి ఆశ్చర్యం అనిపించింది. “అప్పుడే నీకు ఎలా తెలిసింది? ఎవరు చెప్పారు?” అని అడిగాడు నిర్దాంతపోయి. ఆమె అంతా వివరించి చెప్పింది క్లుప్తమైన మాటల్లోనే. “ఇంకా ఎవరయినా క్మామేడ్స్‌ను గూడా తీసుకు వెళ్ళారా?” అనడిగింది, “వాళ్ళ అక్కడ లేరు ఆ సమయానికి. యుద్ధంలో చేరటానికి వెళ్ళారు. పోతే రై వినొతొపాటు అయిదుగురిని పట్టుకున్నారు.” అతను నవ్వుతూనే “నన్నెందుకో వదిలేశారు. కాని యిప్పుడు నా కోసమే వెదుకుతున్నారనుకుంటాను, వెదకసీ నేను మాతం అక్కడకు వెళ్ళబోవడం లేదు. అక్కడ యింకా జనం వున్నారు. ఏడుగురు యువకులు, ఒక అమ్మాయినీ! ఫరవా లేదులే. వాళ్ళంతా నమ్మకస్తులే!” “ఈ స్థలం నీకు ఎలా తెలిసింది?” అనడిగింది అమ్మ. గది తలుపులు తెరుచుకుంది. ఇగ్నటి బల్లమీద తాపీగా కూర్చుంటూ “నేనా? ... వాళ్ళు ర్యాతిపూట తారు పనుల చోటుకు వచ్చి దాడి చేశారు. వాళ్లు రావటానికి ఒక నిముషం ముందు ఫారె స్టర్‌ వచ్చి మా కిటికి తట్టి మాకు హెచ్చరిక చేసి వెళ్ళాడు--” అన్నాడు. అతను విజయగర్వంతో నవ్వాడు. రైైబిన్‌ నాకు చెప్పాడు “నగరానికి పరుగెతు, మన "పెద్ధ ఆమెతో చెప్పు” అన్నాడు. ఇదిగో యీ కాగితం ముక్కూ, కూడా రాసి యిచ్చాడు. నేను పరుగెత్తుకు బయలుదేరాను. అతనితోనే నేను దారిలో వుండగానే పోలీను ఏలగం ముందుకు వెళ్ళడం గమనించాను. చాలామంది ఉన్నట్టున్నారు. తారు పనుల (ప్రదేశం చుట్టూ వలయం కట్టి నిలుచున్నారు, నేనో పౌదమాటున చాక్కుని వుండిపోయాను. నా పక్క నుంచే వెళ్ళిపోయారు వాళ్ళు వాన కను చూపు మేర దాటాక నేను లేచి పరుగు ,[ప్రారంభించాను.. రెండు ర్యాశులు, ఒక పగలు నడుచుకుంటూ వచ్చి యిప్పటికి యిక్కడకు చేరుకున్నాను. దారిలో ఎక్రగ్రాడా ఆగలేదు, ఒక వారం రోజులదాకా నా కాళ్ళ నొప్పులు సరిపడవను కుంటాను ...” అన్నాడు చేసిన పని ఆతనికి ఛాల తృప్రి యిచ్చినట్టుంది. హాయిగా నవ్వుతూ కూర్చున్నాడు. “టీ తయారు చేసి యిస్తాను . ఈ లోపల నువ్వు వొళ్ళంతా [భం చేనుకో-

అమ్మ 188 ఆంది అమ్మ.

“నీకు ఆ కాగితం ముక్క యిస్తాను --” అని అతను కాలు బల్లి మీదికి అతి కష్టం మీద చేర్చి మేజోళ్ళు విప్పసాగాడు “చాలా భయపడిపోయాను నాపని అయిపోయిందనుకున్నాను.”

నికొలై గుమ్మం దగ్గర నిలబడ్డాడు ఇగ్నటి భయపడిపోయి కాలు కిందకు జార్చి ఫైకి లేవబోయి మైకం తప్పి బెంచి మీద పడిపోయాడు.

“సరిగ్గా కూర్చో---” అంది అమ్మ.

ళ (| ౫ మేజోళ్ళు వరసలు

ఎలా వున్నావు కామేడ్‌” అని ఆడిగాడు నికొల్సె. కాల సుజాళ్ళ విస్పడంలో ఆతనికి సహాయం చేకాడు,

“ఇతడి కాళ్ళు ఆల్కవోల్‌తో కడిగి తోమాలి!” అంది అమ్మ.

నికొాలై “అవును” అన్నాడు,

నికొలై కి కాగితం ముక్క అందింది దాన్ని తెరిచాడు. బూడిద రంగు కాగితాన్ని బాగా నలిగిపోయిన దాన్ని అమ్మకు అందించాడు: “యిది నీకు- అంటూ.

“డదువు క?

“అమ్మాః ఈ సంగతి సీకు తెలియకుండా పోవటానికి వీల్దేదు. మన ఉద్యమం కోసం యింకా ఎన్నో కాగితాలు తయారు కావాలని వాళ్ళకు. చెప్పు, గుడ్‌వై - రై దిన్‌ ”

“అయ్యో! అతన్ని పీక పట్టుకున్నారు. అయినా ఈ కాగితం ముక్క రాసి పంపాడు! ఆంది ఆశ్చర్యం (ప్రకటిస్తూ అమ్మ.

నికొలై చేయి కిందకు వంచాడు, “చాలా అద్బుతం! ఈ కాగితం -ముక్క- మనకు కొత పారాలు నేర్చుతుంది. హృదయాన్ని ,(ప్రవింపడేన్తుంది కూడా!” అన్నాడు, ల

ఇగ్బ్యటీ వాళ్ళ వంక చూన్తూ తన కాళ్ళు రుద్దుకుంటున్నాడు. అమ్మ కళ్ళ నీళ్ళతో వాశ్ళ దగ్గరకు వెళ్ళి--అతని కాళ్ళకు [ప్రధమ చికిత్స [పారంభం చేనిందొ

ఇగ్నటి ఆమె నుంచి తన కొళ్టు చూరంగా లాక్కున్నాడు, “నీవు యిలాంటి

పను చేయగూడదు. పెద్దదానివి!” అన్నాడు. అమ్మ ఆతని మాటలు పట్టించుకోలేదు, తాను చేయగల చికిత్స చేసుకుంటూ పోళోంది. “మైకేల్‌ ఇవనోపిచ్‌ను బాగా కొట్టారు నీకు తెలుసా?” అంది మధ్యలో, “ఏమిటి!” అన్నాడు ఇగ్నటీ నివ్వ్యెరపోయి,

184 అమ్మ “వాళ్ళు అలాగే చేసారు. రాక్షసులు అందుకనే వాళ్ళంటే భయం నాకు" కె ళులు కూడా కొట్టారా అతన్ని?” అన్నాడు కధనం విన్నాక. “ఒక రైతు కొట్టాడు పోలీసు కమీషనర్‌ కొట్టమని ఉ త్తరువు యిచ్చాడు" తత్మిమ్మా వాళ్ళు మ్మాతం అతన్ని కొట్టగూడదని దాదాపు తిరుగబడ్డారు!" “వును రె తులకు యిప్ప్రడిప్పుడే తెలిసి వస్తోంది-- మంచ్చి. చెడ్డా!” “అక్కడ గూడా చాలా సున్నితమైన మనుషులు వున్నారు సుమా “ఆవసరం! ఆవసరం అందరినీ సున్నితంగా'* వివేకంగా తయారు చేస్తుంది" కాని వాళ్ళను కలుసుకోగలగడం, సంఘటిత పరచడం కష్టం, దాక్కుండిపోతారు తమ తమ నెలవులలో. ఉద్యమం యింకా బాగా పుంజుకోలేదు వాళ్ళలో -” “స్పిబ్రోనా! నీవు బాగా అలసిపోయి వున్నావు ఈ పరిచర్యలు నన్ను చేయ నివ్వుా” అన్నాడు నికొలై.

“అయిపోయింది---” అని అమ్మ “యిక వెళ్ళి స్నానం చేయి” అన్నది ఇగ్నటితో,

ఆ యువకుడు- ఇగ్నటీ- యిప్పుడు ధారాళంగా నిలబడగలిగాడు, నడవ గలిగాడు “కొత్తగా కాళ్ళు మొలునుకు వచ్చినట్టున్నాయి చాలా థాంక్స్‌. అమ్మా.

భా చాలా థాంక్స్‌--” అన్నాడు

“వాళ్ళు టీ తాగటానికి బల్లి దగ్గర చేరారు.

“కాగికాలు పంచి పెళ్లే పని నాకు యిచ్చాడు అందుకు మైకేల్‌ ఇవనొవిచ్‌, నేను దృఢకాయుడిని, “పంచిపెట్టు, ఎవరైనా పట్టుకుంపే మ్యూతం నీకేం తెలి యదు; నీఒక్కడివే యీ పని చేస్తున్నావు!”

“చాలామంది చదివేవాళ్ళు యీ కాగితాలు, పుస్రకాలు?”

“చదవడం చేతనయినవాళ్ళంతా చదివేవాస, శ్రీమంతులు కొంతమంది కూడా యివి చదివే వాళ్ళు, వాస్త మన దగ్గర్నుంచి తీసుకోరు యీ సరంజామా. ఆలా తీసుకుంటే వెంటనే చేతులకు బేడీలు పడిపోతాయి. ఇదో విషవలయం అని వాళ్ళకు తెలుసు. మెడకు చుట్టుకున్న తాడు అని ఎరుగుదురు!”

క ఏలా?

“మరేమిటి” రై తులే భూమి తీసుకోబోతుర్నారు. శ్రీమంతుల నుంచి కలవారి నుంచి భూమిని తై వశం చేసుకుని తమ రక్తం ధారపోసి పంటలు పండిస్తారు. ఇక ముందు యజమానులు, పనివాళ్లు ఆంటూ పిభాగం వుండదు. ఇందరూ పనివాశ్ళే అందరూ భూమిని సమంగా వంచుకుంటారు అదిగాకపోళే యింక యీ గుంజొ

అమ్మ 185

టన అంతా ఎందుకు?

రె చిన్‌ అరెస్టును గురించిన సమాచార ప తాలు [గ్రామస్థులకు అందించడం ఎలా?” అనడిగాడు నికొలై .

“వ్యాసోష్కి-కోవ్‌తో యివాళ మాట్లాడుతాను నేను--"”ఆంది అమ్మ.

“అప్పుడే కాగితం తయారయిందా?” అనడిగాడు ఇగ్నటీ.

“ఆహా!”

“ఆయితే నొకు యివ్వండి. నేను తీసుకు వెడతాను. నాకు తెలుసు ఎక్కడికి ఎలా సరఫరా చేయాలో.--” అన్నాడు ఇగ్నటీ క్ట నులుపుకుంటూ, సంతోషంగా.

అమ్మ అతని వయిపు చూడకుండానే నిదానంగా నవ్వుకుంది.

“నీకు [శ్రమ అయిపోయింది. భయం ఎక్కువయింది. అక్కడకు యింక పోలేనన్నావు గదా!

ఇగ్నటి "పెదవులు నులుముకున్నాడు. జుట్టు సవరించుకున్నాడు.

నాకు (శ్రమ అయింది. అలసట తీరలేదు వి కాంతి _ తీసుకుంటాను, అదీ గాక, నాకము భయం గూడాను! . అన్నాను. వాళ్ళు మనుషులను చావబాదుతారు. రం కారేట్లు కొడతారని నివేగదా అన్నావు దెబ్బలు తినాలని, బాధలు పడాలని ఎవరికి మ్మాతం వుంటు౧ది? సరే, నాకు ఆ కరప్మతాలు యివ్వండి ర్యాతికి రాత్రి [ప్రయాణం వేస్తాను. అందరికీ పంఏ వస్తాను,"”-- అన్నాడు అతను కొద్దిసేపు మానంగా వుండిపోయాడు తనలో తనే ఆలోచించుకుంటూ “నేను అదపిలోకి వెడ తాను. కరపతాలు భదపరుస్తాను. తరువాత మన క్యామేడ్డకు కబురు చేస్తాను. ఊ తీనుకు రండి అదే మంచి మార్గం నేనే వాటిని పంచవలని వస్తే పోలీసుల చేకుల్లో చిక్కితే కరష్మతాలు నాశనం అయిపోతాయి. నీవు చాలా జ్యాగ గా వుండాలి ఇక్కడ ఎక్కువ కరపష[కాలు తేవుగదా! "

జన్మర్రి సీ భయం మాటేమిటి?” ఆంది అమ్మ నుళ్ళీ నవ్వుతూనే. ఆతని నిజా యితీకి ఆమె మెచ్చుకుంటూంది

“భయం భయమే పని పనే! ఎందుకు నన్ను చూచి ఆలా నవ్వుతారు ఇలాంటి విషయాలలో భయపడడం సహజం కదా! అవసరం అయితే నిప్పుల్లోకి దూకుతాం . అంతే కదూ?”

“ఆయ్యో!' నా బిడ్డడా'--” అని ఆక్రోశించింది అమ్మ. |

“అవును, వాగా అన్నావు. నేను విద్గడినే! ” ఆర్వాడు ఇగ్నటీి.

(211

186 అమ్మ నికొలై యింత సేపూ ఆతన్ని గవనిహ్హ కూద్చుండివో మాడు... ఇప్పుడు ణా ఏలే! పనిమీద --" అన్నాడు, క మె వష్ట నీవ వ న చేయాలి” “అన్నాడు ఇగ్నటీ లే అనమార్యంరా యెంకో మనిషి వెడతాడు. అతడు ఈ పని చేసి వస్తాడుం ఆతనికి వివరంగా చేయవలసిన పనిని గురించి, [కమం గురించీ చెప్పు, చాలు!” *స్తకే- ౨లాగేగ అన్నాడు ఇగ్నటిలా ఆతి కష్టంమీద, అయిష్టంగానే. “పిక్రో మంచి పాస్‌పోర్డు సంపాదిస్తాము. నిన్ను ఫారెస్టర్‌ చేస్తాము."

“ఆప్పుడయితే రై తులు కళ్టైపుల్లల కోసం అడవికి వస్తే వాళ్ళను బంధించి

బాధలు పెట్టాలా నేను? ఆ పని నావల్ల కాదు?

అమ్మ నవ్వింది. నికొలై కూడా నవ్వాడు. ఇగ్నటీ ఏమీ అర్థంకాక గందర గోళంలో పడిపోతున్నాడు (ప్రతిసారీ

“మరేం యిబ్బంది పడకు, సీవు ర్లై తులను బంధెంచనక్క_రలేదు, బాధలు "పెట్టటవసరంలేదు, మమ్మల్ని సమ్ము, చూ మాటలు విశ్వసించు.”

“సరే, సర్రేి” అన్నాడు ఇగ్నటీ. అతని కళ్ళల్లో కాస్త నమ్మకం కనఏర చాడు, నవ్వుతున్నాడు, “నన్ను ఫ్యాక్టరీరో ఉద్యోగానికి పంపండి అక్కడి వాష్ణ బహు చలాకీగా వుంటారట గదా!

ఆతని గుండెల్లో యేదో బడవానలం, ఏ సంగతీ అతనికి నిర్ధారణగా త్రై యదు. భయంతో ఒక్కొక్కసారి యీ మాటలన్నీ ఏమీ కాకుండా పోళున్నార్ను

అమ్మ బల్లి దగ్గరనుంచి లేచింది. కిటికిలోనుంచి బయటకు చూస్తూ ఆర్రో్వో నల్టో పడింది; “ట జ్తీవిత్రమా! రోజుకు పదిసార్లు నవ్విస్తావు, మరో పరిసార్షు. వర్ష పిస్తావు! సరే- సతే,. ఇగ్నటి. సీవు సిద్ధంగా. వున్నావా? కాస్సేపు. పడ్కక్పన్సి నిదపో[

“నాకిప్పుడు నిద్రపోవాలని లేదు"

“ఊ- ఊ-వికాంతి తీసుకో!”

“ఇక్కడ మీరంతా కరినంగా వునా ఇరు టీకి థాంక్స్‌ షీ ఆదరానికి మరిన్ని వందనాలు” అంటూ ఆతను పక్కమీద పడుకుని చొర్జుత్తూ యింకా యిలా అన్నాడ్మ “ఇప్పుడు మీ ఇల్లింకా తారు వాసనలు కొడుకుంది,. ఇదంతా ఎందుకొచ్చిన దాదర్‌ బందీ! నాకు న్మిదపోవాలని లేదు. మీరంతా చాలా మంచివాళ్ళు, నాకు ఎన్నో వ్య మైళ్ళు దూరం వచ్చేసినట్టుంది మా (గ్రామం నుంచి ...” ఇలా మాట్లాడుతూనే అతన

అమ్మ 1687 గురక [పారంభించేకాడు. నోరు సగం తెరుచుకునే కనుబొమలు ఫైకి ఎత్తుకునే నిద్రలో కూరుకు పోయాడు.

ఇాగా రాతి ఆయిన తర్వాత కించ గదిలో వ్యాసోష్కికోవ్‌ ముందు---బల్ల దగ్గర కూర్చున్నాడు.

“మధ్య కిటికి మీద---నాలుగుసార్లు!”

“నాలుగు!”

“ముందు మూడుసార్లు యిలా ...తరువాత కొద్దిగా విరామం యిచ్చి మరో సారి ,..” అని అతను డిూన్‌ స్ట్ర)ట్‌ చేసి చూపించాడు,

“నాకు అర్ధం ఆయింది”

“ఓ రైతు త పు తీస్తాడు. రాగి జుట్టు వుంటుంది అఆచనికి. నిన్ను మంత సానిని గురించి అడుగుతాడు. “ఆవును, యజమాని దగ్గర్నుందే”అని బదులు చెప్పు ఇంకేమీ ఆనగూడదు; అతను నీ పని అర్థం చేనుకుంటాడు ”

వాళ్ళిద్దరూ సంభాషించుకుంటూ కూర్చున్నారు. అమ్మ చేతులు కట్టుకు కూర్చుని వాళ్ళువేపు చూస్తూ వుంది. ఈ గుర్తులు, పాస్‌ వర్డ్క్స్స్‌....ఆన్నీ ఆమెకు చిన్నపిల్లల ఆటలాగా అనిపిస్తున్నాయి.

గోడ దగ్గర ఒక దీపం వెలుగుతోంది. పతికల్లోంచి కత్రిరించిన బొమ్మలు, కొంత తడి భాగము ఆ వెలుగులో కనిపిస్తున్నాయి. ఆకాశంలోని ఓ ఉజ్వల కాంతి గల నక్మతం కిటికీలోంచి కొంత వెలుగును పంపుతోంది. గదిలో రకరకాల వాస నలు కమ్ముకున్నాయి. /

“బాగా గుర్తుంది గదూ! ముందు మురటోవ్‌ దగ్గరకు వెళ్ళు. తాతను గురించి ఆడుగు!” అన్నాడు ఇగ్నటి.

“గృర్తుంది”

అయినా నికాలై జ్ఞాపకశకక్షిని గురించి అనుమానంగానే ఉంది ఇగ్నటీకి, చెప్పినవే మళ్ళి మళ్ళీ చెప్పి చివరకు కరచాలనంచేస్తూ “ప్రస్తుకానికి యింతే చాలును, కాామేడ్‌ గుడ్‌బై. వాళ్ళకు నన్ను గురించి గుర్తు చేయి. ఇంకా బతికే వున్నాను, బలంగా వున్నానని చెప్పు. "అక్కండ్‌ జనం అంతా చాలా మంచివాళ్ళు. నీవే చూస్తా వుగా! సరే ..యిక నేను వెళ్ళనా?” అన్నాడు అమ్మతో

“దారి తెలుస్తుందా సీకో

“ఆ! గుడ్‌బై, కామేడ్స్‌”

అతను భుకాలు పైకెత్తుకుని నడక సాగించాడు,

16886 అమ్మ “సరే, ఇక నేను నా పనిమీద వెడతాను” అన్నాడు వ్యాసోష్కి కోవ్‌. “నాకు యిప్పటికే చాలా చికాకుగా వుంది. జైల్లునుంచి షారిపోయి వచ్చాను, ఎందుకోసం వచ్చినట్లు? నాకు చేతనయిన పనల్లా యిష్పుడు--దాక్కుని వుండడమే! జైలులో వుంచే ఎన్నో కొత్త విషయాలు నేర్చుకుంటూ వుండేవాడిని! పావల్‌ ఎప్పుడూ ఏదో ఒకటి చెబుతూ మెదడుకు మేత పెడుతూ వృంటాడు. ఎంతో ఆనందంగా వుండేది! ఆండీ కూడా ఆంతే. సరే---సరే -.నిలోనా! వాళ్ళు పారిపోయి రావటాన్నిగురించి యే నిర్ణయం చేశారో సీకు తెలిసి వచ్చిందా? దానికి అంగికరించారా? “రేపు లేదు ఎల్లుండి తెలుస్తుంది ఇంకా ఒక రోజు వేచి వుడాలి--” ఆంది అమ్మ భారంగా నిట్టూరుస్తూ. నికొలై ఆమెకు దగ్గరగా వచ్చి యిలా అన్నాడుః “వాళ్ళలో "పెద్దవాళ్ళకు నీవే చెప్పు, ప్‌ మూటలు (శ్రద్దగా అలకిస్తారు వాస, ఇది చాల తేలికయిన పని అన్సి చెప్పు. వాశ్ళే తెలుసుకోగలుగుతారు కొద్దిపాటి [ప్రయత్నం చేస్టే. లాంతరు సంభం దగ్గర జైలు గోడ వు-దిగదా, దాని ఎదురుగుండా ఎంతా బయలు స్టలమే. ఎడమ వైపు స్మశానం కుడివయిపు వెడితే నగరం వస్తుంది. దీపాలు వెలీగిచేవాడు ఆ లాంతరు సంభం దగ్గరకు వెడతాడు, పగలు దానిని న్యభం చేస్తాడు. గోడకు దగ్గ రగా నిచ్చెన చేరుస్తాడు. దాని మీద ఎక్కి ఏవో నట్లు బిగించి గోడవరకూ తాడు కడతాడు ఈ తాడు జెయుల్‌ లోపలి వరకు వేలాడుతూ వుంటుంది. అతశు యీ పని చేసే సమయం యేమిటో లోపలి వాళ్ళకు అందరికీ తెలుసు లోపలి నేరస్సులు అ సమయంలో ఏదో ఒక అల్లరి [ప్రారంభించడం చాలా తేలిక పారిపోదలుచుకున్న వాళ్ళు ఆ సందర్బం గమనించి గుట్టు చప్పుడుకాకుండా తాడు పట్టుకుని నిచ్చెన ఎక్కి గోడ దూకి యినతల పడిపోతారు. ఒకడు--యిద్దరూ-యిలా ఎంతమంది ఆవ సరం అనుకుంటే అంతమంది. వాళ్లు హాయిగా నగరం వయిపు నడిచి రావచ్చు, ఎందుకంటే ఖైదీలు తప్పించుకు పోయారని గుర్తు పట్టినా, ముందుగా వెదుకు లాటంకతా లోపల, బయలు (పదేశంలో, స్మశానం వయిపు సుటుకే జరుగుతుంది. ఇడీ సులభ న్యూతం!....” వాళ్ళ ముఖాల నుందు అనేక వలన చలనాలు చేనూ తన పద్ధతి [ప్రకారం వెలిబుచ్చాడు, అంళ తెలివిగా, (క్రమబద్ధంగా, సుభవుగా వుంది అషుకు యిదంతా అతని పద్దతిలో ఓ కొత్త అంశంగా రూపుకట్టుకుంటూంది. “పట్టపగలు జరుగుతుంది ఈ పని. ఎవరూ ఊహించని రీతుల్లో! పట్టపగలే ఖైదీ తప్పించుకు పోయేందుకు (ప్రయత్నం చేస్తాడని ఎవరూ అన్సక్షోర్సు, ఆహం

అమ్మ 189 చరు!”

“కనిపిస్తే నిర్దాక్షణ్యంగా కాల్సి పారేస్తారు!” ఆంది ఆమె వణుకుతూ.

“ఎవరు కాల్చేది? అక్కడ సైనికులే వుండరు గదా. 1పిజన్‌ గార్జులు తుపా కులు ఉపయోగించడం ఎరుగరు!”

“ఇదంతా బాలా సరళంగా వుంది, యీ (పణాళిక-”

“అంతా సవ్యంగా జరిగి పోతుంది సివు మాట్లాడు వాళ్ళతో విశదంగాం ఛాడుతో నిచ్చెన చేయడం పూర్తి చేళాను నేను, వీపాలు వెలిగించే వాడితో కూడా మాట్లాడాను ”

ఉన్నట్లుండి తలుపు దగ్గర యేదో సవ్వడి అయింది. ఎవరో దగ్గారు-ఇనుప గొళ్ళెం చప్పుడయింది. “

“అదుగో అతను వచ్చేకాడు" ---అన్నాడు నికొలై.

తెరచి వున్న తలుపు దగ్గర ఓ సీళ్ళతాొట్టి వచ్చి పడింది. ఓ బొంగురు గొంతు “లోపలకు పద. రాక్షసుడా!” అంటూంది. ఓ గుండని మనిషి లోపలకు అడుగు వేళాడు. నికొలై అతనికి సాయంపట్టి కొట్టిని లోపలకు చేర్చాడు. ఓ పొడ గొటి మనిషి లోపలకు వచ్చాడు. అతను దగ్గుతున్నాడు

“అదుగో అతన్ని ఆడుగు!”

“దేన్ని గురించి?”

“పారిపోవడం గురించి”

“ఆహా! వొ....”

“యాకోబ్‌' వాసిళోవిచ్‌, ఆమె యిదంతా ఐనా తేలిక వ్యవవోరం అంటే నమ్మలేకుండా వుంది!”

“ప్ప. ఆమె నమ్మదు. అంటే నమ్మటం యిష్టం లేదన్నమాట, మనకు నమ్మాలని వుంది. నమ్ముతాం. అంతే--” ఆ ముసలతను మళ్ళి దగ్గాడు, శరీరం వంచి. ఎద్య్మురొమ్ము చాలాసేపు నిమురుకున్నాడు,

*నేన్సు కాదు గదా, నికొలై, నిర్ధారణ చేయవలసింది!”

“ఆది సరే అమ్మా. ముందు నీవు వాళ్ళతో మాట్లాడు. అంతా సిద్ధంగా వున్నదని చెప్పు, నేనే వాళ్ళను చూడగలిగితే బాగుండును. మననుకు నచ్చేట్టుగా చెబుతాను * అంటూ అతను చేతులు ఎగరేకాడు.

“ఎంత ఆతురత నీకు ఈ సవషయం నిర్ధారించవలసింది. పాష్కా అతని 'స్నేపాళులూను--” అనుకుంది అమ్మ. పైకి కూడా అనేసింది.

190 అమ్మ

నికొలై సాలోచనగా తల ఊపాడు

“సహెషా ఎవరు?” అన్నాడు కొత్త మనిషి.

“నా కొడుకు.

“ఏ కుటుంబం”

“వ్యాసోవ్‌!”

అతను తల పంకించాడు. పొగాకు సంచి తీశాడు. కైపు కభం చేను కున్నాడు. దాన్నిండా పొగాకు దట్టించాడు తరువాత నిదానంగా మాట్లాడాడు:

“నేను అతన్ని గురించి విన్నాను. నా మేనల్లుడు అతన్ని ఎరుగును. మా వాడి పేరు యెవ్‌చెంకో. వాడూ జెయిల్‌లోనే వున్నాడు. మీరతన్ని గురించి విన్నారా? మాది గోడున్‌ కుటుంబం. చూన్తూ వుండండి. అధికారులు [క్రమంగా యువతరం అందరినీ జై ళృల్లో పడేన్తారు. అప్పుడు మనకు బోలెడంత పిశ్రాంతి, విరామం చిక్కుతాయి. పోలీసు చెప్పిన మాట [పకారం మా మేనల్లుడిని 'సెవీరియా పంపుతారట కుక్కలు! వాడికి ప్రవాస శిక్ష వేస్తారు!”

ప్రెప్‌ వెలిగించుకుని నికొల్ని వయిపు తిరిగాడు

“అయితే ఆమకు నమ్మటం యిష్టం లేదంటావు? సరే-అది ఆమె యిష్టం, ఎవరి యిష్టం వచ్చినట్లు వాళ్శు అనుకోవచ్చు, ఊహించుకోవచ్చు. నీకు జెయిల్లో కూర్చుని వుండడం విసుగ్గా వుంవా? వెష్ళ. వెళ్ళడం విసుగనిపిస్తోందా, కూర్చో. నిన్ను దోచుకున్నారా? నోరు నొక్కుకు వుండిపో దెబ్బలు కొట్టారా? భరించు, నిన్ను చం పేశారా?-చచ్చినట్లు పడివుండు, అంతే! జరిగేది. నేను మాతం సావ్‌కాను తీనుకు పోతాను, నేను వాడిని తీసుకు పోతాను.” అతని పెససు మాటలు, ఆఖరు మాటల్లోని వ్యంగ్యం _అమ్మకు బాగా నచ్చాయి.

చలిగాలి, కొద్దిపాటి వర్షంలో రోడ్డు మీద నడచి వెడుతూన్నప్పుడు ఆమె యీ సంగళులు నెసురు వేసుకుంది. “నేనొక్కదానినే కాదు శుభోదయం కోసం వేచి వున్నది. ఇంకా చాలామంది ఎన్ని త్యాగాలు చేయడానికయినా సంసిద్దులు...." అనుకుంది నికొలై , గోదన్‌లను గరించి. కొడుకు యీ (ప్రణాళికకు అంగీకరిస్తే బాగుండును, ఆనుకుంది.

ఆదివారంనాడు జెయిల్‌ వెయిటింగ్‌ చూంలో పావెల్‌ దగ్గర సెలవు తీసు కుంటూ వున్నప్పుడు అమె చేతుల్లో ఓ కాగితం వుండ చేరింది. అది తన చర్మాన్ని కాల్చివేస్తున్నదన్నట్టుగా ఆమె ఉలిక్కి పడింది. కొడుకు ముఖింలోనికి (పళ్నార్థ కంగా చూచింది, కాని అతనికి ఆ ముఖంలో ఎలాంటి సమాధానమూ దొరకలేదు.

అమ్మ 191 అతని కళ్ళు మామూలుగానే నవ్వుతూ వున్నాయి.

“నృడ్ష్‌ వై -*” అని నిట్టూర్చింది ఆమె

కొడుకు ఆమెతో కరచాలనం చేళడు ఆమె పట్ట గౌరవాభిమానాలు అతని ముఖంలో తొణికిసలాడుతున్నాయి. ఆమె ఒకంతట చేయి వదలకుండా వుండి పోయింది “మరేం చికాకు పడకు. కోపం తెచ్చుకోకు--” అన్నాడు కొడుకు,

ఆ మాటలు, అతని కనుబొమలు ముడివేసిన పద్ధతీ ఆమెకు జవాబును చెప్పకనే చెప్పాయి. ఆమె మరింకేమీ సంభాషణ పొడిగించకుండా బయటకు నడి చింది.

ఇంటికి వచ్చాక ఆ కాగితం వుండను నికొలై చేతుల్లో వుంచింది. అతను దాన్ని సాఫీగా చేని చదివాడు ఆమెకు మళ్ళీ మనసులో యేదో ఆశాకిరణం బయలు దేరింది. ఆతను అన్నాడు; “*...యిదే ఆతని జవాబుః; “మేం ఆలా పారిపోం. మాలో ఒక్కళ్ళమూ అలా చేయడానికి యిష్టపడం. మా ఆత్మగొరవం సన్నగిల్లు తుంది. ఉదాహరణకు, యిటీవల వాళ్ళు చేతుల్లో చావుదెబ్బలు తిన్న ఆ రైతు సంగతి చూడండి ఆతను మీ మన్ననలు అందుకున్నాడు. అతన్ని గురించి మీరు కొంత సమయం, శక్తి వినియోగించడం ధర్మం, యుక్తం అనుకున్నారు అతనికి యిక్కడ బాలా కష్టంగా వుండేది. రోజూ అందరితో పోట్టాటలే! ఇప్పటికే యీ చీకటి కొట్టులో యిరవయి నాలుగు గంటలు గడిపాడు అతన్ని చావుదెబ్బలు కొడుతున్నారు. మేమందరం అతన్ని కాపాడాలని మాన్తున్నాం. ఓదార్చు వహిం చండి. మా అమ్మను జ్యాగత్తగా చూచుకోండి ఆమెకు అంతా వివరంగా చెప్పండి ఆమె అర్థం చేసుకోగలుగుతుంది ,. పావెల్‌”

ఆమ్మ తేలిగ్గా నిట్టూర్చి గర్వంగా తల ఎ్రింది,

“ఇందులో నాకు (ప్రత్యేకంగా చెప్పవలసింది యేముంది? వావ అధికారులతో సూటిగా వ్యవహరించ దలుచుకున్నారు డొంక దారులు వాళ్ళకు సరిపడవు-"” అను కుంది.

నికొలై ముఖం పక్కకు తిప్పుకుని బలంగా బీది జేబురుమాలతో ముక్కు తుడుచుకుని “నాకు బాగా జలుబు చేసించి--” అన్నాడు కళ్ళద్దాలు సవరించుకునే నెపంతో ముఖం చేతుల్లో దాచుకున్నాడు కొంతసేపు. “మనం ఏ రకంగా చూచినా, సాధించగలిగే వాళ్ళం కాదులే!” అన్నాడు.

“మరేం ఫరవాలేదు. విచారణ [పారంభం ఆవనసీ!" ఆంది అమ్మ.

“సెంట్‌ పీటర్స్‌బర్ల్‌ నుంచి ఒక కామేడ్‌ ఉత్తరం రాకాడు, ఇదుగో --”

109 అమ్మ “సెవీరియా నుంచి కూడా తప్పించుకునే [ప్రయత్నం చేయవచ్చును గదూ!” “అవును. ఆ క్యామేడ్‌ (వాస్తున్నాడు: “విచారణ త్వరలోనే మొదలవుతుంది.

శివ తప్పదు, అందరికీ [పవాసశిక ” --చూచావా, ఆ దొంగ వెధవల పన్నాగం! విచారణకు ముందే పీటర్స్‌బర్గ్‌లోనే శికు నిర్దారణ అయిపోళుంది.”

“నన్ను సమాధానపరచటానికి సీవంత [శమ పడనవసరం లేదు. పాషా ఎన్నటికీ ఖ్మ్కకమమయిన పని చేయడు. అనవసరం లేకుండా బాధకు లోనవడు!.... యితరులను వాధ పెట్టడు వాడికి నేనంపే ఎంతో _పేమ నన్ను గురించే ఆలో చిస్తున్నాడు, చూడు యేం రాళాడో ఆ వీటిలో; “అమ్మకు వివరించి చెప్పండి. అర్థం చేనుకుంటుంది.”

ఆమె గుండెలు వేగంగా కొట్టుకుంటున్నాయి

ఆమె తల ఉత్సాహంతో, ఉద్వేగంతో తిరిగి పోతోంది.

“నా కొడుకు బాలా ఉత్తముడు, నివేకి. నాకు ఆతనంటే ఎంతో గౌరవం!”

“రె విన్‌ విషయం యేం చేయాలో ఆలోచిద్దాం-ా” అంది అమ్మ.

ఆమెకు యేదయినా చురుకయిన పని చేయాలని వుంది. కొన్ని మైళ్ళ దూరం నడవాలి, శరీరం అలసిపోయి పడిపోవాలి, నిద్రపోవాలి. రోజంఠా నిర్విరామంగా పనిచేసి వోయిగా నిద సంపాదించుకోవాలి! --ఇదీ ఆమె ఆలోచన.

“అవును, సపషెంకా యిక్కడ వుంటే ఎంత బాగుండేది యిప్పుడు!

“కః రోజు వస్తుందిలే. నేను జెబిల్‌కు వెళ్ళి తిరిగి వచ్చిన రోజున తప్ప కుండా వస్తుంది" అంది అమ్మ

నికాలై ఆమె పక్కన సోఫాలో కూర్చున్నాడు

“నా చెల్లెలు యిక్కడుంపే బాగుండును. రై బిన్‌కు ఆమె యేదయినా చేయ గలదు!”

“ఆది యేర్పాటు చేయడం మంచిదనుకుంటాను పాషా ఆక్కడ వున్న ప్పుడే, అతనికే ఆనందంగా వుంటుంది!"

డోర్‌ బెల్‌ మోగింది. ఒకళ్ళ ముఖాలు ఒకళ్ళు చూచుకున్నారు.

“సషెంకాయే వచ్చినది--” అన్నాడు నికొలై గుసగుసగా,

“అమెకు ఎలా చెబుతావు?”

“కష్టమే, తప్పదు--”

“నాకు సషెంకా అంపే జాలి. *

డోర్‌ జెల్‌ మళీ మోగింది. ఈసారి యిదివరకటి అంత గట్టిగా కాదు,

అమ్మ 199 అవతలి మనిషి కూడా ఆలోచనల్లో పడిపోయి సందేహిస్తున్నట్టుంది. నికాలై, అమ్మ- యిద్దరూ ఒక్కసారే లేచారు. వంటగది గుమ్మం దగ్గరకు వచ్చాక 'నీవే తెరువు, తలుపు-"' అని పక్కకు తప్పుకున్నాడు నికొలై.

అమ్మ తలుపు తీయగానే *అతను అంగీకరించలేదు గదూ! అనడిగింది సష్నెంకా యింకేేమీ యితర (పసక్తి లేకుండా.

“ఆవృను---”

“నాకు తెలుసు.. " ఆమె ముఖం పాలిపోయి వుంది

ఆమె కోటు గుండిలు తొలగించింది. మళ్ళీ రెండు గుండీలు బిగించింది. కోటు తీసివేయటానికి [పయత్నించింది. చేతకాలేదు. “వాతావరణం బహు దారు ణంగా వుంది. ఈ వానతో మనసంతా బురద బురదగా తయారవుతోంది....సరే, అతను ఎలా వున్నాడు. కులాసాయేనా?” అనడిగింది.

“ఆ ...కులాసాగానే వున్నాడు.”

“ఎప్పుడు కులాసాగానే, నిదానంగానే వుంటాడు, ఇప్పుడు....యిది ...” అంటూ ఆమె నేలచూపులు చూడడం (ప్రారంబించింది.

“౩ బిన్‌ను నిడుదల చేయించటానికి (ప్రయత్నించాలని (వాళాడుా” అంటూ అమ్మ సషెంకా వంక మాడకుండా పక్కకు తిరిగింది.

“అవును. మనం ఈ ష్టాన్‌నే ఉపయోగించి అతన్ని యివతలకు తీసుకు రావాలి!”

“నేనూ అలాగే ఆలోచిస్తున్నాను---” అన్నాడు నికొలై- గుమ్మం దగ్గర (పత్యతం అవుతూ “ఎలా వున్నావు సషెంకా" అని కుశల (పళ్న వేకాడు.

ఆమె కరచాలనం చేన్తూ “యిందులో (పళ్న యేముంది వేరే! ఈ స్టాన్‌ పళడ్‌బందీగా వుందనీ ఆచరణ యోగ్యం ఆసీ మనం ఆందరం అనుకున్నాంగదా!” ఆంది

“స్తే ,. దీన్ని అమలు చేసేది ఎవరు? ఎవరూ ఖాశీగాలేరు, ఎవరి పనులు వాళ్ళకు వున్నాయి.”

“నాకు యివ్వండి ఈ పని, నాకు తీరుబడే యిప్పుడు --” ఆంది సషెంకా.

“ఆలాగే తీసుకో, ఇతరులనూ సంపదించు--”

“సరే అలాగే చేస్తాను. ఇప్పుడే వెళళాను.,,,”

[19]

కేరశీ అమ్మ ఆమె కోటు గుండీలు మళ్ళీ బిగించుకోసాగింది.

“కాస్త నిదానించు. కొద్దిసేపు ప్మికాంతి తీసుకో!” అంది ఆమ్మ సలహా

".. సషెంకా ఆమె వంక చూచి నవ్వింది. మృదుమధురమైన గొంతుతో యిలా సమాధానం చెప్పింది

“నన్ను గురించి యేమీ బెంగపడకండి! నాకేమీ ఆలసట లేదు.. .” అంటూ ఆమె వాళ్ళతో వెచ్చగా కరచాలనం చేసి, వెంటనే బయటకు అడుగులు వేసింది. గంఖీరంగా, నిదానంగా వుంది ఆమె వాలకం

త్రెశ్మీ

నికొలై , అమ్మ కిటికిలోంచి గమనిస్తూనే వున్నారు సషెంకా వడివడిగా ఆవర ఐలో బయటకు నడవడం. ఆమె కనిపించేంత వరకు చూచి తరువాత వెనక్కు వచ్చారు. నికొలై | దగ్గర కూర్చుని యేదో రాసుకోవడం మొదలెట్టాడు.

“ఆమె పనిలో సిమగ్నురాలయి పోతుంది. దీనిని చక్కగా నిర్వహించ గలుగుళుంది కూడా.”"--- అనుకుంది అమ్మ,

నికొలై కూడా అనుస్పందించాడు. “సరే, సీవు ఎలా తీసుకుంటున్నావు యిదంతా. కావలసినవాళ్ళ సుఖదుఃఖాలు నిన్ను ఆతలాకుతలం చేయడం లేదా?” అన్నాడు.

“వం చేస్టే యేం లాభం?” అంది ఆమె నిరాస క్రంగా,

నికొలై తన రాతపనికి మళ్ళాడు. అమ్మ కొంత సేపు గదిలోనుంచి ఆవ తలకు వెళ్ళింది. ఆమె వచ్చిన తరువాత నికొలై ఆమెతో చాలా (వేమాస్పదంగా మాట్లాడసాగాడు.

“నేనూ యిప్పటి సషెంకా స్థితిలోనే వున్నాను-ఒకసారి. ఒక అమ్మా యిని (పేమించాను. చాలా అందమలున చురుకయిన-నక్ష్మతంలాంటి పిల్ల అనుకో, ఇరవయి సంవత్సరాల కిందటి మాట. అప్పటినుంచి ఆమెను ఆరాధిస్తూనే వున్నాను. నిజం చెప్పాలంటే, యిప్పటికీ నూ ఆరాధ్య దేవత ఆమే. ఆమెను "ఇొప్పటికీ అలా (పేమిన్తూనే వుంటాను!” అన్నాడు నికొలై.

అమ్మ ఆతని పక్కనే నిలబడి (శ్రద్ధగా విన్నది.

“సీవామెను పెళ్ళి చేసుకు వుండవలసింది, ఎందుకు చేసుకోలేదు?” అంధ్రి

అమ్మ 195 అమ్మ.

“అయిదు సంవత్సరాల [క్రితం ఆమె పెళ్ళి చేసుకుంది!”

“ఆంతకుముందు యేమయింది? ఆమె నిన్ను (పేమించలేదా?”

ఆతను కొద్ది సేపు ఆలోచించి యిలా అన్నాడు,

“ఆమె కూడా నన్ను (పేమించింది నిజమే. కాని అంతా తమాషాగా, విచి [తంగా జరిగిపోయిందనుకో. నేను జెయిల్లో వుండిపోయినప్ప్తుడు ఆమె బయట పుంటుంది; నేను బయటకు వచ్చేశాక్ష ఆమె జెయిలుకు వెళ్ళటమో, (ప్రవాస శికలో వుండడమో జరుగుతుంది. ఇప్పుడు సషెంకా పరిస్థితి యిదేగదా! చివరకు అమెకు పదేళ్ళ శిక్ష విధించి సైవీరియాకు. పంషారు. నేనూ ఆమెను అనుసరించాలను కున్నాను. కాని అది సందర్భ పడలేదు. నేనూ సిగ్గుపడ్డాను. అమెకూడా బిడియ పడింది. నేను యిక్కడే వుండిపోయాను అక్కడ మరో మనిషిని కలును కుంది. ఆతను కూడా క్యామేడే. చాలా మంచివాడు. వాళ్ళిద్దరూ కలిసి అక్కడ నుంచి తప్పించుకు పారిపోయారు. ఇప్పుడామె విదేళాత్లో వుంది. ఆలా జరిగింది ఆంతా...”

నికొలై కళ్ళద్దాలు తీశాడు, తుడిచాడు. దానిని వెలుగులో పఠిశీలిన్తూ మళ్ళీ తుడిచాడు.

“అయ్యో! ఎంత దారుణం” అంది అమ్మ నిట్టూరుస్తూ తల్లిలాగా అతనికి ఊరట కలిగించింది. ఆతను సంబాళించుకున్నాడు. కలం చేతిలోకి తీసుకుని బహు నింపాదిగా యిలా అన్నాడు.”

“క్షటుంటె జీవనం విష్ణవవాదులకు శక్తి లోపింప చేన్తుంది. పిల్లలను జ్యాగ త్తగా పెంచాలి, "పెద్ద చేయాలి. కుటుంబానికి భదత కూర్చాలి. అందరికి తిండి సంపాదించి పెట్టాలి విస్ణవవాది తన శ క్షినంతా సమకూర్చుకోవాలి, దేశం కోసమే (ప్రోది చేయాలి. నాయకుడుగా (పతి పనికీ ముందే నిలవాలి. పాత [పపంచాన్ని రూపుమాపి కొత్త [పపంచం సృజన అవడానికి తోడుపడాలి. చిన్న చిన్న విషయా లలో మునిగిపోతే ఈపని సజావుగా జరగదు. మరో నునిషి-కుటుంబం--బాధ్యతలు ....యివన్నీ ఆతనికి కుదరదు, సరికూడవు. చిన్నచిన్న విషయాలు కాదు మనకు కావలసింది. మనది ఓ బృహత్తర [ప్రణాశిక, పరిపూర్ణమైన గెలుపు సాధించాలి!

డోర్‌ బెల్‌ మళ్ళీ మోగింది. ఈసారి ల్యూమిలా వచ్చింది. ఆమె దుస్తులు యీ చలికి చాలవు. ఆమె చెక్కిళ్ళు వారగా రూపొందాయి చలికి,

186 అమ్మ

“విచారణ రోజు నిర్ధారణ అయింది. పై వారమే!” అంది ఆమె

“అలాగాక అన్నాడు నికొవై.

అమ్మ గబగబ ముందుకు వచ్చింది. భయమో, ఆనందమో ఆమెకే ఆర్థం కాలేదు. ల్యూమిలా ఆమె సరసనే నడుస్తూ “ఆవును. అసిసైెంట్‌ (పాసెక్యూటింగ్‌ ఎటర్నీ షోస్టాక్‌ యిప్పుడే ఈ సమాచారం అందించాడు, కోడ్డులోనేమో, శక అప్పుడే నిర్ధారణ అయిపోయించంటున్నారు. ఏమిటి దీని అర్ధం జడ్జీలు [ప్రభుత్వం మీద తిరుగుబాటు చేసినవాళ్ళు విషయంలో ఉదాసీనంగా వుంటారని అధికారుల అభి (పాయమా? తమ సేవకులను యిలా అంచగొండులను చేసేసి, (ప్రభుత్వం మరీ అధ్వాన్నంగా తయారవుతోంది రోజురోజుకూ-” అంది.

ల్యూమిలా సోఫాలో కూర్చుంది. అరచేతుల్తో చెంపలు రాసుకుంటోంది. ఆమె కంఠం కోపంతో ఉద్విగ్నమై వుంది.

“ఏందుకలా గొంతు పారేసుకుంటావు- ఎవరూ నీమాట వినరు, పటించు కోరు. సీ అభ్మిపాయాలు ఎపరికీ అక్కగ్టేదు-” అన్నాడు నికొటై. న

*ప్పిద్రో ఒకరోజు నా మాటలు వినేట్టు చేస్తాను-”

ఆమె కళ్ళకింది నల్లని వలయాలు నణికాయి. అమె ముఖం కూడా నల్హబడు తోంది. పెదవులు కొరుక్కుంటూ “అధికారం వుంది గదా అని నాకు వ్యతిరేకంగా పని చేస్తున్నారు. నేను మీకు ఎన్నటికి శ్యతువునే, కాని మీ అధికారాన్ని సమర్హించు కోవడంకోసం జనాన్ని లంచగొండులుగను, [భవ్టులను చేయకండి. వాళ్ళంటే అందరికీ ఆసహ్యం యేర్చడేట్లు చేయకండి. మీ కుతకళతో నన్ను విష పూరితం జీయకండి-” అంది. నికొలై కళ్ళద్దాలలోంచి ఆమె వంక చూచాడు, కళ్ళు ముడివేస్న కుంటూ విచారంగా చూచాడు. అధికారులు తనముందే నిలుచుని వున్నారన్నట్టుగా మాట్లాడుతూనే వుంది, ల్యూమిలా అదే ధోరణిలో, అమ్మ యిదంశా కడు శద్దగా వింటోంది, ఆమెకేమీ ఆర్థం కావటం లేదు. తనలో తాను ఇకే మాటను పున రుచ్చరించుకుంటోంది, “విచారణ ఆరంభం అవుతుంది. పెనారమే!”

, ఆమెకు యిదంకా ఎలా జరుగుతుందో తెలియదు. జడ్జీలు ఫొదర్‌ను ఎలా చూస్తారో ఎరగచు. ఆమె తల భారం అయిసోతోంది శరీరమంతా బడలిపోతోందిం ఈ ఆవేశం రక్రనాళాలలో (ప్రవేశించింది, గుండెకు చేరుకుంది,

ఈ రశమైన గందరగోళంలోనే ఒకరోజ గడిచిపోయింది. రెండోరోజూ అంతే. మూడవరోజు సౌషావచ్చి నికొలై తో “అంశా సిద్ధం అయింది, ఇవాశే మన

అమ్మ 197 పని!” అంది. “అంత తొందరగానా?” అని ఆశ్చర్యం [ప్రకటించాడు నికొలై, “త్రాందరేముంది! నేను చేయవలసిందల్లా రై బిన్‌కు వేరే గుడ్డలు సంపాదిం చదం, అతడు. దాక్కుని వుండటానికి స్థలం వెదకడం ...అంతేగా? గోడున్‌ తతిమ్మూ వ్యవహారమంతా చూచాడు, రై విన్‌ నగరంలో ఒక పక్కనుంచి మటుకే నడుచుకుంటూ రావాలి వ్యాసోష్కికోవ్‌ అతన్ని రోడ్డుమీద కలుసుకుంటాడు; మారు వేషంలో. ఓ ఓవర్‌కోట్‌ను రై దిన్‌ మీదకు విసురుతాడు, తలకో టోపీ యిసాడు, దారి చూపిస్తాడు అంతే! నేనతనికోసం ఎదురు చూస్తూ నిలుస్తాను. అతని దునులు “*బ్లాగానే వుంది. ఇంతకూ ఈ గోడున్‌ ఎవరు? “నీవతన్ని చూచావు, తాళాలు బాగుచేసే వాళ్ళకు షారాలు చెప్పాడే, అతను! “ఆ! గుర్తు వచ్చింది. పెద్దవాడు!” *బ్పుట్టన్సు యిదివరకు నిపషైయి ప అ ద యి పని చేకాడు. కొద్దిపాటి చదువు వచ్చును. దౌర్జన్యానికి, దుర్దనుఠికూ (ప్రబల వఏరోధి! ఓ రకంగా తా త్వికుడు కూడా! అమ్మ మాట్లాడకుండా అంతా వింటోంది. ఉన్నట్టుండి ఆమెకు యృేదో సరిం చింది. “గోడున్‌ తన మేనల్లుడిని తప్పించటానికి (ప్రయత్నం చేకాడు, గురు క | ఎజెంకో అంటే సీవూ యిష్టపడ్డావు" అని గృర్త చేసింది నికా౭ కమ దూ | ర్త ౬ అవునవ్నట్లుగా తల ఊపాడు. “గోడున్‌ అంతా యేర్పాటు చేకాడ్సు, బాగానే వుంది, శ్రి నో & కాని, యిదంతా సవ్యంగా గడుస్తుందా అనేది నాకు యింకా అనుమానమే. జెయిల్‌లో. దారులు అందరూ ఉపయోగించుకుంటారు నిచ్చెన వుండటం గమనించారంపే లోపలున (ప్రిజనర్డు దాన్ని ఉపయోగించాలని తహతహలాడుతారు....” ల అమ్మ కళ) మూసుకుంది. కొంత సేష్ప నిశ్శబ్దంగా వుండిపోయింది. “కళ్ళ ముగ్గురూ కిటికీ దగ్గర నిలుచున్నారు. నికొాలై, సాష్షా వాళ్ళు వైనక్ష అమ్మ. వాళ్ళ మాటలు వింటున్న కొద్దీ అమెకు ఆదుర్దా ఎక్కువవుతోంది. ఉన్నట్టుండి అమె “నేను అక్కడికి వెడతాను” అంది. ఉద్దుకు?” అంది, సాషా ఊలిక్కిపడి. “వెళ్ళవద్దు. నీవు పట్టుబడి పోతావు. అది మంచిది కాద అన్నాడు నికొలె 5 జ కు"

కథకి అమ్మ అమ్మ వాళ్ళవైపు నిదానంగా చూచి *.-చూచి....కృతనిశ్చయురాలు అయినట్టుగా “నేను వెడతాను--వెడుతున్నాను” అంది.

సౌషా అమ్మ చేయి శన చేతిలోకి తీసుకుని, “ఆమ్మా! సివు ఆనవసరంగా అందోళన పడుతున్నావు. అతను తప్పించుకు పోవటానికి అంగీకరించకపోవచ్చు!” అంది. అమ్మ ఆమెను మరింత దగ్గరకు తీసుకుని “నన్ను తీనుకు వెళ్ళ, మీ పనిలో యేం ఆటంకం చేయను. తప్పించుకోవడం ఆంత తేలిక అని నేనింకా అనుకోవడం లేదు” ఆంది

“ఆమె వస్తుంది" అంది సాషా

“సక, మీ యిష్టం" అన్నాడు నికొలై.

“మన మనందరం కలిసి వెళ్ళగూడదు, అమ్మా, నీవు ముందు వెష్ట. తోటలో నిలబడు. అక్కడికి జెయిలు గోడ కనిపిస్తూనే వుంటుంది. ఇక్కడేం చేస్తున్నావు నువ్వు---అని ఎవరయినా అడిగితే యేం చేబుతావు?”

“అప్పుడు ఆలోచించి యేదో కుంటి సమాధానం చెప్పేస్తాన్లే” అంది అమ్మం తను వెడుతున్నానన్న అనందంళలో మునిగిపోయి,

“జెయిల్‌ కాపలాదార్దు అందరూ నిన్ను ఎరుగుదురు. ఎవరేనా నిన్ను గుర్తు పడితే ప్రమాదం"

“వాళ్ళ కంట పడకుండా జ్యూగత్త పడతాను”

ఓ గంట తరువాత ఆమె వెళ్ళి అక్కడ నిలబడింది. గాలులు కత్తుల్లాగా అమెను కో సేస్తున్నాయి.

అమ్మ వెనక నగరం వుంది. ముందు స్మశానం. కుడి పక్క డెబ్బయి అడు గుల దూరంలో వుంది జెయిట్‌ గోడ. స్మశానం దగ్గర ఒక సిపాయి గుణ్ణం మీద నిలబడి వున్నాడు. మరో నిపాయి పక్కన నిలబడి కబుర్లు చెబుతున్నాడు. ఇద్దరూ నవ్వుకుంటూ శేరింతలు కొడుతున్నారు. (ప్రిజన్‌ దగ్గర ఎవరూ లేరు. ఏదో ఆవేశం వచ్చి అమ్మ వాళ్ళ వయిపు నడిచింది. వాళ్ళకు దగ్గరగా వస్తూ “సిపాయిలూ! ఇక్కడో మేక తప్పించుకు పోయింది. మీరు చూచారా?” అని అడిగింది ఆతురతగా,

వాళ్ళలో ఒకడు “లేదు” అని సమాధానం చెప్పాడు.

అమె వాళ్ళ పక్కనుంచి నడిచి వెళ్ళింది, స్మశానం కంచె దగ్గరకు చేరింది, కుడి పక్క, వెనక్కు దృష్టి సారించి చూస్తోంది. ఉన్నట్టుండి ఆమె కాళ్ళు గడ్డ కిట్టినట్టు ఆయిపోయాయి. అక్కడ నేలకు అతుక్కుపోయినట్టు నిలిచిపోయింది.

అమ్మ 199 'జెయిల్‌ గోడ పక్కగా ఒక మనిషి నడుస్తున్నాడు. దీపాలు వెలిగించే మనిషిలా ఉన్నాడు చకచక నడుస్తున్నాడు. అతని భుజంమీద &ఓ నిచ్చెన వుంది. అమ్మ భయం భయంగా సిపాయిల వంక చూచింది. వాళ్ళు కవాతు చేస్తున్నారు. గుల్తం వాళ్ళు చుట్టూ చిందులు వేస్తోంది. ఆమె నిచ్చెన వంక చూచింది. అది అప్పుడే గోడకు చేరి నిలబడి వుంది. అతను ఎక్కాడు. గాలిలో చేయి ఆడించాడు. న్మళానం వయిపు ఊపాడు కిందకు దిగి వెళ్ళి పోయాడు. ఉత్తర క్షణంలో నిచ్చెన మీదుగా గోడమీద మైకేల్‌ తల అగుపడింది. తరువాత శరీరమంతా కనిపించింది. తరువాత యింకో తలకాయ కనిపించింది. ఇద్దరూ నేలమీదకు దూకారు. ఒకడు పరుగుతీసి మాయమై పోయాడు. మైకేల్‌ నిటారుగా నిలబడి చుట్టూ పరికించి చూస్తున్నాడు.

“పరుగెత్తు. పరుగుతీయి”" అంటోంది అమ్మ నింపాదిగా---ఆతురతగా. పెద్ద అరుపులు వినవస్తున్నాయి ఆమెకు. మూడో తలకాయ నిచ్చెన మీద కనిపించిందిం శల వూగింది. మళ్ళి గోడ చాటుకు వెళ్ళిపోయింది, గాలిలో యీలలు వినవన్తు న్నాయి. మైకేల్‌ గోడవారగా నడుస్తున్నాడు. అడుగో! జెయిలుకూ, నగరానికీ శడుమవున్న అవరణలో చేరాడు అతను. చల మైకెత్సి చూచాడు. ఇతన్ని ఎవ రయినా చూస్తే యిశ్రే గుర్తు పశ్టేస్తారు....త్వరగా నడిస్తే బాగుండును. , .ఆనుకుం టొోంది ఆమె. సిపాయిళల్లో ఒకడు గుజ్జంమీదికి అంఘించాడు గుర్రం పరుగు తీస్తోంది రెండోవాడు జెయిల్‌ వైపు చూన్తూ అరుస్తున్నాడు.

అమ్మ అన్ని దిక్కులకూ చూస్తోంది. ఆమె భయపడినదంతా ఎంతో నునా యాసంగా గడిచిపోయింది. అంత త్వరితంగా ముగిసిపోవడమే ఆమెకు అక్కజం అనిపిస్తోంది, రెబీన్‌ యిప్పుడెక్కడా కనిపించడంలేదు. ఆమె స్మకానం కంచె పక్కనుంచి నడుస్తోంది సిపాయిలు కనుమరుగయిపోయారు. ఎక్కడి నుండో ఒక పోలీసు వచ్చాడు, జనం పరుగెడుతూ అతని చుట్టూ చేరారు. వాళ్ళుమాటలు అమెకు అ_స్టవ్య ఫ్రంగా వినబడుతున్నాయి.

“ఎప్పుడూ యిక్కడే వుంటుంది”

“నిచ్చెన?

“మరి నువ్వేం చేస్తున్నావు. నిన్ను పిశాచం ఎత్తుకుపోను!”'

“సిపాయిలను అరెస్టు చేయి”

“ప్రోల్టీన్సి! ”

మళ్ళీ ఈలలు,

200 అమ్మ

ఆమె సందు తిరుగుతూ పుండగా పోలీసు ముందుకు వచ్చి నిలిచాడు “అగు! ఇప్పుడో మనిషి తప్పించుకు పోయాడు. నువ్వు చూచావా? .. ఓ గడ్డం మనిషి ఇటువేపు వచ్చాడా? చెప్పు....” అని అడిగాడు అమ్మ తోట వయిపు చూపుతూ “అతను అటు పరుగెట్టాడు” అంది.

“ఈగరోవ్‌. వెష్ట. పరుగెతి పట్టుకో” అని అమ్మను మళ్ళీ “ఎంత సేప యింది?” అనడిగాడు.

“ఓ విమిషం అయింది. '

పోలీసులు ఆటు పరుగెత్తారు ఆమె జవాబు కోసం ఎదురు చూడకుండానే

అమ్మ నవ్వుకుంటూ వెళ్ళిపోయింది, తృప్టిగా యింటికి చేరుకుంది.

నికాలై ఆమెను చూస్తూ నవ్వి “బతికి బయటపడ్డావా? ఎలా జరిగింది” అనడిగాడు,

“అంతా సవ్యంగా జరిగిపోయింది!”

పూస గుచ్చినట్టు అంతా గుర్తుచేసుకు మరీ చెప్పింది నికొలై కూడా తప్పించు కోవడం యింత సుళవా? అన్నట్లు వింటూ వుండిపోయాడు,

నికొలై చేతులు దులుపుకుంటూ “అబ్బ! ఎంత భయపడిపోయానో, నేను! సీవు యేమయిసోతావోననే నా భయం అంతా....చూడు, నిలళోనా, నీవేం బెంగ "పెట్టు కోకు, విచారణ అంతా జరగుతుంది. పావెల్‌ శ్నేమంగా బయటకు వస్తాడు, త్వర తోనే, నా అక్కకు ఉత్తరం రాకాను, పావెల్‌ ఏషయం యేం చేయాలో బాగా ఆలోచించమని! అతను రోడ్డుమీదనే తప్పించుకు పోవచ్చు. విచారణ అంకా ఎట్టా జరుగుతుందంటే...” ఆంటూ అతను కోర్టు విషయాలు అమెకు వివరించాడు. అక నికీ భయంగానే వుంది. కాని అమ్మకు ఊరట కలిగించాలని తాష్మళయ పడు తున్నాడు,

“జడ్డీలతో నేనేమయినా మొర పెట్టుకునేదా? వాళ్ళను |పాదేయపడనా?” అని అడిగింది ఆమె,

“ఏమిటి నువ్వు అంటున్నది. అవమానకరంగా మాట్లాడుతున్నావు!”

“క్షమించు. నా ఉద్దేశ్యం అది కాదు. నాకు నిజంగా భయంగా నంది. దేనిని గురించి భయమో మటుకు తెలియడం లేదు”

ఆమె నిశ్శబ్దంగా గది అంతా పరికిస్తూ కూర్చుంది.

వాస పాషాను అవమానిస్టారు, నానా మాటలు అంటారు. అంగ్రీకి కోపం

అమ్మ 201 వస్తుంది. అందరూ ఉడికిపోతూ వుంటారుగదా! ఎవరు యేం చేస్తారో అంచనా వేయలేం. అదేనా భయం....ఆంది. తన భయం నికొలై కు అర్ధం కానడం లేదని అమె ఊహ

ఇమె భయం యీ మూడురోజులూ క్షణక్షణాివృద్ధి పొందుతోంది.

ఈ బరువంతా మోనసుకునే ఆమె విచారణ రోజున కోర్టుకు వెళ్ళింది.

దారి పొడుగునా ఆమెకు బంధువులు--నిందికుల మనుషులు-కనిపించారు. ఆమెను మెల్లిగా పలుకరించారు. అందరి ముఖాలలోను ఎంతో గాంభీర్యం,

సిజోవ్‌ ఒక బెంచి దగ్గరకు చేరి “మనమంతా పక్కపక్కనే కూర్చుందాం” అన్నాడు. ఆమె విధేయంగా కూర్చుంది.

శశ్చి క్రొడ్సుకు మా వాస్యాను కూడా చెడగొట్టాడు"” అంది. ఆమె వెనకగా కూర్చున్న ఒకామె.

“*న్సోర్రు మూసుకు కూర్చో, నటాలా” అని అదిలించాడు సీజోవ్‌.

నిళోనా ఆమే వంక చూచింది. ఆమె సమోళోవ్‌ తల్షి, ఆమెభర్త కూడా ఆ పక్కనే కూర్చున్నాడు.

ఆమె కోర్టు హాలు, జార్‌ చితపటాలు చూస్తూ వుంది. ఉన్నట్లుండి ఎవరో యేదో అన్నారు. అందరూ తేచి నిలబడ్డారు. అమ్మ వణుకుతూ, సిజోవ్‌ చేయి పట్టుకుని, తాను కూడా లేచింది. ఎడమ వయిపు ఓ పెద్ద తలుపు తెరుచుకుంది ఓ నయోధికుడు దానిగుండా (ప్రవేశించాడు. అతని వెనక ముగ్గురు సహౌయుధులు వచ్చారు అంతా సర్దుకు కూర్చున్నారు. ఒక మనిషి యేదో చెప్పనారంఖించాడు, వద్రాద్రిక్సుడు.. జ్యాగత్తగా విన్నాడు. ఆతను. బొమ్మలా. నిటారుగా కూర్చుని వున్నాడు. 'పేబుల్‌ చివర ఎవరో ఒక అధికారి కాగితాలు సర్దుకుంటున్నాడు

కేసు [ప్రారంభం అయింది. “ర్పూడు, చూడు....” అన్నాడు సిజోవ్‌,

కటకటాల తలుపు తెరుచుకుంది. సిపాయి ముందుకు వచ్చాడు. అతని వెనక హైవల్‌, ఆండీ, 'పెడ్యామాజిన్‌ వచ్చారు; గుసేవ్‌లు యిద్దరూ, సమయోళలోవ్‌, బుకిన్‌, సోమావ్‌ యింకా అయిదుగురు యువకులూ వచ్చారు. పావెల్‌ (ప్రళాంతంగా నవ్వాడు, ఆండ్రీ కూడా నవ్వి తల ఆడించాడు, వాళ్ళు నవ్వులతో కోర్టు హాలు అనందం పులుముకున్నట్లనిపించింది అమ్మకు,

“వాళ్ళ వణికి పోవడం తేదు--” అన్నాడు సిజోవ్‌. వాళ్ళ వెనకగా సమో

(26

202 ఆమ్మ లోవ్‌ తల్లి దుఃభిస్తూంది. “సైలెన్స్‌!” అని అరిచారు ఎవరో.

“ముందే హెచ్చరిస్తూన్నాను. అందరూ నిశ్శబ్దంగా వుండండి-లేకపోతే .. గ అన్నాడు వయోధికుడు, జడ్జి,

పావెల్‌, ఆండీ పక్క పక్కనే కూర్చున్నారు. వాళ్ళతో పాటు మొదటి వరుసలోనే మాజిన్‌, సమొలోవో, గుసవ్స్‌ వున్నారు. ఆండీ గడ్డం తీసేను కున్నాడు. మీసం మటుకు పెంచాడు, అతని ముఖం కొత్తగా అనిపిస్తోంది. అందరి లోనూ తగుమాతం మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి.

అమ్మకు యిప్పుడు చాలా స్వేచ్చగా వున్నట్లు అనిపిస్తోంది. జడ్జీ అడుగు "తున్న [పళ్నలు అస్పష్టంగా మటుకే వినవస్తున్నాయి. తన కొడుకు తాపీగా సమా

" ధానాలు చెబుతున్నాడు. ఈ ముసలి జడ్జీ, యితరులు-[క్రూరులు కాదు, చెడ్డవాళ్ళ కాదని తోస్తోంది ఆమెకు. ఆమె హృదయంలో కొత్త ఆశలు రేకెత్తుతున్నాయి ఎవరో ఒక అధికారి ఓ కాగితం చదివేసి కూర్చున్నాడు నలుగురు లాయరు ళా కై దీలతో సంభాషించారు.

“ఇక్కడ ఖై దీలు-నేరస్తులూ లేరు. అలాగే జడ్జీలు లేరు... అందరూ +ఇజందీతే! పట్టుబడిన వాన, పట్టుకున్న వాళ్ళూ] ఆంతే! అన్నాడు పావెల్‌ దై'ర్యంగా, ॥

అంతటా నిశ్శబ్దం అలుముకుంది.

. “ఊ....తరువాత! ఆండీ నకోడ్కా... సీవు అంగీకరిస్తావాగొ అన్నాడు జడ్జి,

ఎవరో “లే” అని నింపాదిగా అన్నారు, ఆండీ మెల్లిగా లేచాడు నిటారుగా నిలబడ్డాడు,

“సరే. ఎవరితో చెప్పుకోను నేను నేరన్థుడినని! .నేనెవరిసీ హత్య చేయ లేడు ఎవ9 వస్తువులూ దొంగిలించలేదు....” అన్నాడు ఆండీ, ॥

వెనక బెంచీల మీద నుంచి యెవరో మాట్లాడుతూ వుండడం ిన్సిల్లించ్లింధి అమ్మకు,

అమ్మ వి౦08.

“వాళ్ళు ఎలా మాట్లాడుతున్నారో విన్నావా?” అన్నాడు నిజోవ్‌.

“ఈ, వింటున్నాను”

“*ఫెడ్రర్‌మాజిన్‌. నీవు చెప్పు”

“నేను నిరాకరిస్తున్నాను-ా” అని కాళ్ళు నేలకు వేని బాదాడు, “నేను యేమీ చెప్పబోవడం లేదు. మీ కోర్టు అధికారాన్ని నేను అంగీకరించడం లేదు. ఎవరు నువ్వు? మమ్మల్ని విచారణ చేయటానికి నీకు అధికారం ఎవరు యిచ్చారు! - [ప్రజలు యిచ్చారా? వాళ్ళు యివ్వలేదు. నువ్వెవరో నాకు తెలీదు.”

ఒక జడ్డి మరో జడ్జితో యేదో అంటున్నాడు. ముసలి జడ్జి బంధితులు అందరి వంక నిదానించి చూచాడు. తరువాత తన ఎదురుగా వున్న కాగితం మీద “పెన్సిల్‌ తో యేదో రాకాడు. జడ్జీలు తమలో తాము యేదో మాట్టాడుకుంటున్నారు.. అలాగే. బంధితులూ తమలో తాము గుసగుసలాడుకుంటున్నారు.. ఫెడ్యా యా సందట్లో నవ్వుకుంటూ పక్కకు తిరిగి కూర్చున్నాడు.

“చూచావా. ఎట్టా కడిగి వేళాడో? త త్రిన్మూ వాళ్ళు కంపే యితనే నయం, సూటిగా చెప్పేళాడు-ా” అన్నాడు సిజోవ్‌.

అమ్మ ముఖం నవ్వులతో నిండిపోయింది. ఏదో దారుణం జరుగబోతోంది. దానికి యిదంతా- నాంది-అనిపిస్తోంది. పావెల్‌, ఆండీ నిర్చితిగా మాట్లాడారు. స్థిరంగా నిలబడ్డారం కోర్టు వాలులో కాకుండా. వాళ్ళు స్వంత యింటిలో "వున్న

ట్టుంది వాళ్ళు వాలకం,

“నీ అభ్మిపాయం యేమిటి? అనడిగాడు ముసలి జడ్డి.

(పాసిక్యూటింగ్‌ అటర్నీ లేచి నిలబడ్డాడు ఒక చేయి. బల్లమీద ఊతంగా జేళాడు, ఏవేవో అంకెలు, వివరాలు చెబుతూ చాలాసేపు మాట్టాడాడు. అతసిః నూటల్లో యేమి భయపడవలసింది కనిపించలేదు-అమ్మకు, కాని యేదో జరగరానిది జరుగుతోందనే అనుమూనం అమె గుండెల్లో (ప్రవేశించింది. జడ్జీల వాలకం నుంచి వచ్చింది. ఈ అనుమానం, వాళ్ళను ఎలాగూ అంచనా వేయలేకపోతోంది ఆమె, వాళ్ళు పావెల్‌ మీదగానీ, 'వెడ్యా మీదగానీ కోపంగా కనిపించడంలేదు. ఆర వడంలేదు. కరుస్తున్నట్లు మాట్లాడడం లేదు. తమ పాటికి తాము పళ్నలు వేను కుంటూ పోతున్నారు.

తరువాత పోలీసు అధికారి నిలుచున్నాడు-మాట్లాడసాగాడు,

“*పెవెల్‌ వ్యాసోవ్‌ యీ ముఠా కంతటికీ నాయకుడు" అన్నాడు,

20% అమ్మ

“ఆండ్రీ నఠోడా సంగతేమిటి?” అన్నాడు ఒక జడ్జి.

“అతను కూడా నాయకుడే!”

ఉన్చేన్స,,,,”

వృద్ధ జడ్జి మరెవరినో “నీ దగ్గరేం సమాచారం లేదా?” అని (పశ్నించాడు.

జక్తీలందరూ రోగ్మగస్తుల్లాగా కనిపించారు అమ్మకు, ఆమెకు యజమానులు ఎవరో తెలియదు, వాళ్ళను యెప్పుడూ ఆమె చూచి వుండలేదు. జడ్జీల ముఖాలు చూస్తుంటే భయం కలుగకపోగా పుసైడు జాలి అనిపిస్తోంది ఆమెకు,

మరో అధికారి లేచి నిలబడి పావెల్‌, ఆంీలను గురించి మాట్టాడాడు.

వాళ్ళిద్దరూ తమ లాయరుతో చాలా సేపు సంప్రదిస్తున్నారు. ఆ లాయరును నికొలై బసలో అమ్మ లోగడ చూచి వుంది. మొత్తంమీద యిక్కడ జరుగుతున్న కార్యకలాపం, యీ వాతావరణం ఆమెకు సుతరామూ అర్థంకాకపోగా బోలెడంత జుగుప్స కలిగిస్తోంది.

“చూడు, మనవాళ్ళ ఎంత పకడ్చందీగా వున్నారో. అయితేనేం? వాళ్ళకు శికు వేస్తారు” అన్నాడు సిజోవ్‌.

“ఎవరు శక వేసేది? ఎవరికి వేస్తారు?”

సాక్షులు చెబుతున్నారు. ఏమీ కొత్త విషయాలు లేనట్లుగా జడ్జీలు ఆవలిస్తూ వింటూ కూర్చున్నారు. ఇలా చాలాసేపు దొర్లిపోయింది సమయం,

పెద్ద జడ్జీ యేదో చెబుతూ లేచి నిలుచున్నాడు. అదేమిటో ఆమెకు ఆరం కాలేడు. కోర్టు విశ్రాంతి సమయానికి గాను లేచింది, న

బందీలను పక్కకు. తీసుకు వెళ్ళారు. వాళ్ళు బయటకు వెడుతూ తమ బంధువులను, స్నేహితులను చూచి తలలు ఊప్రారు. ఇవాన్‌ గుసేవ్‌ విగరగానే “మరేం భయపడకు, ఈగర్‌!” అన్నాడు. గ

అమ్మ, సిజోవ్‌ వరండాలోకి వెళ్ళారు.

కటి త్రాగి వద్దామా?" అన్నాడు సిజోవ్‌, అమ్మ తనకు అవసరం లేదందిః తనకూ అత్యవసరం కాదన్నాడు సిజోవ్‌, “చ్రూడ్డు, వాళ్ళ ఎంత ధీమాగా వున్నారో! తామే అసలు మనుషులు అయినట్లు, తతిమ్మా వాస యేమీ కానట్టూ కనిపిస్తున్నారు. వీళ్ళుందరినీ వదిలేస్తారనుకుంటాను. ఫెడ్యాను చూడు, ఎలా వున్నాడో!"

సమొలోవ్‌ తండి వాళ్ళు దగ్గరకు వచ్చాడు.

“మా అబ్బాయి తనకు లాయరెే అక్కటర్లేదన్నాడు, మీ అబ్బాయి మాతం

ఆఅమ్మ 205 డిఫెన్స్‌ 'పెట్టవలనిందే నన్నాడు” అన్నాడు, “వీళ్ళ మాటలు వింటుంటే, వీన్ళ చెబుళున్నదే నిజంలాగా కనిపిస్తోంది ఏమవుతుందంటావు?” అని మరో మనిషి అడిగాడు, “ఇదంతా మనకు తేలికగా అర్థం అయ్యే వ్యవహారం కాదు అన్నాడు సిజోవ్‌. “అవును” అన్నాడు సమొలోవ్‌, అమ్మకు తన కొడుకును చూచి గర్వంగా వుంది. “యువకులు సత్యానికి దగ్గరగా వుంటారు!” ఎవరో అడిగారు; “మామూలు దొంగతనాలు, హత్యలు యిలాంటివి విచారి స్తున్నప్పుడు మామూలు మనుషులు, రైతులు, వర్రకులు జూరీలుగా వుంటారు. మరి అధికార వ్మిచోహం నేరంగా విచారణ జరుగుతున్నపుడు ...యీ అధికారులే జూలీగా వున్నారే! ఇదేమిటి?” కోర్టు గార్డ్‌ అందరినీ అదిలిస్తున్నాడు. ఎవరినీ మాట్లాడనివ్వడంలేదు, “క విచారణ చట్టబద్ధంగా, న్యాయ సమ్మతంగా జరగడం లేదు” కోర్టులు కూడా న్యాయానికి విరుద్ధంగానే వుంటాయని నికొలై చెప్పిన మాటలు గుర్తుకు వచ్చాయి అమ్మకు. ఎవరో ఆమె వయిపే చూస్తున్నారు. ఓ యువకుడు, మళ్ళీ కోర్టు వోలులో అందరినీ చేరనిచ్చారు. జడ్జీలు వచ్చి కూర్చున్నారు, తమ ఆసనాలమీదం- అందరూ. లేచి నిలబడ్డారు వాన [పవేశిస్తున్నప్పుడు. “హైసిక్యూషన్‌ ఎటాల్నీ మాట్లాడతాడు. జ్యాగత్తగా. విను అన్నాడు సిజోవ్‌, అతను ధారాళంగా మాట్టాడుతున్నాడు. అమ్మకు ఆ వేగాన్ని అందుకుని అర్థం చేసుకోవడం అసాధ్యం అయింది, “అన్నీ అబద్ధాలు!” అన్నాడు సిజోవ్‌. జడ్జీలకు కూడా యీ మాటలన్నీ వింటూ కూశ్చోవడం చికాకుగానే వున్నదని పీంచింది అమ్మకు, చాలాసేపు అయినాక, బంధిళుల తరపు న్యాయవాదులను మాట్టాడమన్నారు. అమ్మ యిదివరకు చూచిన లాయర్‌ కొద్దిసేపు మాట్లాడాడు,

౨06 అమ్మ నిజోవ్‌ ఆమె చెవిలో “యేం మాట్లాడుతున్నాడో వింటున్నావా? జనం కడు వీదవాష. వాళ్ళకేమీ తెలియదు...."ఆంటున్నాడు.

హాలులో ఉదది క్తత ఎక్కువవుతోంది. వాదోపవాదాలు ఎక్కువవుతున్నాయి. డిఫెన్సు లాయర్హు (ప్రాసిక్యూషన్‌ కధనం తల్లకిందులు చేసేస్తున్నారు వాళ్ళను చీల్చి చెండాడుతున్నారు. జడ్జీలు తమ “నిశ్చయం” ఎక్కడ మారిపోతుందోనని భయపడు తున్నట్టు అనిపిస్తోంది.

ఉన్నట్టుండి పావెల్‌ లేచి నిలబడ్డాడు. హాలంతా నిశ్శబ్దం ఆవరించింది" గుసగుసలు ఆగిపోయాయి. ఆందరూ చెవులు దోరబెట్టుకొని అతను చెప్పేది వినడం కోసం సంసిద్ధులవుతున్నారు. అమ్మ వొళ్ళంతా చెవులు చేసుకుంది.

“నేను పార్టీ మనీషిని నా పార్టీనే నేను గు రిసానుగాని యీ అబదాల

వి ఎన ధి కోర్టును గుర్దించను. నా డిఫెన్స్‌ చేసుకుంటున్నానని అనుకోకండి. మా పార్టీ నిర్ణయం మీకు తెలియపరుస్తున్నాను. మీకు అర్థంకాని విషయాలు తెలియచెప్పటానికి (ప్రయత్నిస్తున్నాను. అంతే! మేమందరం “సోషల్‌ డెమ్మొకసీ" యేర్పాటు చేసుకుని ఆధికారులమీద, పాలనమీద తిరుగుబాటు చేస్తున్నాం అని (పాసిక్యూషన్‌వారు చెప్పారు యిందాక, మమ్మల్ని తిరుగుబాటుదారులుగా తప్ప మనుషులుగా మన్ననకు తగినవాళ్ళుగా చెప్పనేలేదు. ఈ దేశాన్ని, [పజలను బంధిస్తున్నడీ, బాధ పెడుతున్నదీ

ప స జార్‌ చ్యకవర్ధి ఒక్కడే కాదని నేను మీకు ముందుగా మనవి చేస్తున్నాను. మేం మాకు చేరువగా, దగ్జరగా కనిపిస్తున్న బంధాలను --శృంఖలాలను --తెగ గొట్టుకోవటానికి [ప్రయత్నిస్తున్నాం ముందుగా.

“మ్నేం సోషలిస్టులం. ఆంటే “పయివేట్‌ (పాపర్టీ"కి వ్యతిరేకులం అన్న మాట. వ్యక్తిగత అన్తులు, సంపదలు మనుషులను వేరు చేస్తున్నాయి. అందరినీ లంచగాండులను, దగుల్బాజీలుగాను తయారు చేస్తున్నాయి. మనిషి సంపద "పెంచు కు పనిముస్టుగా మటుకే చూచే వ్యవస్థ మనిషికి వ్యతిరేక మయినదని మా వాదన. అటువంటి తక్కువ రకం నీతితో మేం సమాధానపడలేం. ద్వంద్య ,(ప్రవృ త్రి దళిత వ్యవ 0 మారు బన్‌ మేం యీ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా పోట్టాడదలుచు

న్నాం; అలా రాడుతాం, సంఘం, సమాజం మనిషి ఎలాంటి భౌతిక, నై తిక వానిసర్వాన్ని నెఫ్టిన రుద్దచూసినా మేం వ్యతిరేకిస్తాం. మేం (శామికులం, చూ శన శ్‌ అన్ని వస్తువులూ తయారవుతున్నాయి. పిల్లల అట వస్తువుల మొదలు గొప్ప గొప్ప యండాల వరకూ మేం తయారు చేస్టేనే పూర్తి అవుతున్నాయి.

'అమ్మ వ07 అయితే మానవులుగా మూ హక్కుల కోసం మేం పోరాడగల అవకాశం మాకు లేకుండా పోతో=ది, అందరూ మమ్మల్ని ఉపయోగించుకుందుకే చూస్తారు. తమ అఖ్యాల సాధనలకు మమ్మల్ని పనిముట్టుగానే చూస్తున్నారు. సమస్త ళక్తిని కైవశం చేసుకోగల అవకాశం కోసం ఎంత స్వేచ్చ కావాలో ఆంత "స్వేచ్చా మాకూ ఉండాలి. మా నినాదం బహు సరళమైనది. “అధికారం అంతా (ప్రజలది. సాధనోత్ప్స త్తి అంతా (పజల కోసం. అందరూ పని చేయాలి పై9వేట్‌ (పాపర్టీ-స్వంత అస్తుల వ్యవ హారం-నళించాలి” చూచారా, మేమేం తిరుగుబాటుదారులం కాదు”

పావెల్‌ నవ్వాడు. అతని కష్ట మరింత తేజస్సును పుంజుకున్నాయి.

*సరేం నీవు చెప్పదల్చుకున్న విషయం యేమిటో సూటిగా చెప్పు. ఉపన్యాసం యివ్వకు” అన్నాడు జడ్గి, అతను హెవెల్‌ను పరికించి చూచాడు. అతని కళ్ళలో అగ్నిజ్వాలలున్నాయనుకుంది అమ్మ. జడ్జితో తన కొడుకు వంక చూస్తున్న చూపుల్లో యేమ్మాతం మానవత లేదు. ద్వేషం, అగ్ని, ర క్రదాహం--కనిపిస్తున్నాయి. హెవెల్‌ మాతం నిటారుగా నిలబడి వాళ్ళు అభ్మిపా యాలు, అభిరుచులతో నిమిత్తం లేకుండా చెప్పుకుపోతున్నాడు.

“మేం విష్ణవకారులం, (పయివేట్‌ ఆస్థులంటూ వున్నంత వరకూ మేం విప్లవం చేయక తప్పదు కొందరు కూర్చొని ఆజ్ఞలు జారీ చేయడం, మరి కొందరు గాడిద చాకిరీ చేయడం మేం సహించం మీరు రత్షించబూనుకున్న దుర్మార్గపు వ్యవ స్ధు మేం న్యతిరేకులం. మేం జయించి తీరుతాం. పనివాళ్ళు మందరమూ ఒక సంఘటిత శక్తి. మీ సంఘం మీరు అనుకున్నంత బలమైంది కాదు. మీకు రక్షణ యివ్వలేదు భౌతికంగా, న్నైతికంగా బీటలు పడిపోయింది ఆస్థిపాన్టులు కాపాడు కోవటానికి ఎంతో (శద్దాసక్తులు కావాలి. మాకంటె మీరే ఎక్కువగా బానిసత్వంలో కూరుకుపోయి వున్నారు. మేం భౌతికంగా బానిసలం అయితే, మీరు ఆధ్యాత్మికంగా బానిసలు! మానసికంగా గులాములు. మీ ఆచారాలు, వ్యవహారాలు, ఆసూయలు, ఆలవాట్ల నుంచి బయట పడడం మీకు చేతకాదు. ఆంతరికంగా, స్వేచ్చగా వుండ టానికి మాకు అవకాళం వుంది....దాన్ని ఎవరూ కాదనలేరు. మీరు మాలో కలిపే విషం కంటే విరుగుడు మందే ఎక్కువ బలమయినది. ఈ విరుగుడు మందు పని వాళ్ళందరి చేతనంలోనూ కలుస్తోంది. మీలో ఒక్కట్లూమీ హక్కుల కోసం, ఆదర్శం కోసం పోరాడలేరు. చర్మితలో మీరు జరిపిన పోరాటాలన్నీ ఏఖాతమై వున్నాయి గదా. ఒకసారి చూచుకోండి, మీరు మానసికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా గొడు

208 అమ్మ పోయిన మనుషులు, కొత్తదనం తీసుకు రాలేరు. మా అభ్మిపాయాలు మన్నన పొందుతున్నాయి, ఎదుగుతున్నాయి. ఉజ్వలంగా (ప్రకాశిస్తున్నాయి. (ప్రజలకు అర్థం ఆపుతున్నాయి.. వాళ్ళను స్వేచ్చాయుద్ధం వయిపు తీసుకు వెడుతున్నాయి. వాళ్ళి చేతనం వికసించి [పపంచమంకా వ్యాపించి సంఘటితమై రూపుకట్టుకుంటూంది. ఈ జీవిత గమనాన్ని కాదనగలగడం, శేదనగలగడం--దీనికి అడ్డు కంచె వేయడ౦6 షీ వల్ల కాదు. మీకు వున్న మార్గాలు రెండేగదూ: (కార్యము; అణగ దొక్కడమూ! మీరు యీ మార్గాలు అవలంబిస్తున్నకొద్దీ మేం ఆందరం దగ్గరకు- మరింత దగ్గరకు- సన్నిహితంగా చేరడానికి ఆవకాశం అవుతోంది. మీరు ధనా "పేకతో వొకళ్ళ నొకళ్ళు అసూయగా చూచుకుంటూ. గుంపులుగా చెదురుతున్నారుం మా శక్తి సజీవమైనది. (శ్రామిక చేతనాన్నంతటినీ కూడగట్టుకు వచ్చేది. మీ కార్య 1కమాలస్నీ నేరాలకే దారి తీస్తాయి. జనాన్ని బానిసలుగా తయారు చేయాలనే మీ సంకల్పం కదూ? మీరు సృష్టిస్తున్న ఆసూయ, ద్వేషం, అసమానత అనే రావసుల నుంచి మేం (ప్రపంచాన్ని సురక్షిత సిమలకు తీసుకు వెడతాం, మీరు మనిషిని ముక్కలు ముక్కలు చేళారు. ఛిన్నాభిన్నం చేళారు. సోషలిజమ్‌ (ప్రపంచ (పజలందరినీ సంఘటిత పరుస్తుంది మీరు పీల్చి చెండాడిన పరిపూర్ణతకు మేం కొత్త రూపం యిస్తున్నాం. ఇదంతా జరుగుతుంది, తధ్యం. పావెల్‌ ఒక జణం అగాడు. మళీ దృఢమైన గొంతుతో నొక్కి చెప్పాడు. “ఇదంతా చధ్యం. తప్ప కుండా ఒనగూడుళుంది.ో జడ్జీలు ఒకళ్ళతో మరొకళ్ళు గుసగుసలాడుకున్నారు. అయినా వాళ్ళ ఈర్ష్యా కువులు పావెల్‌ను మింగే సేశ్టే రూపొంది వున్నాయి. అమ్మకు హృదయ ఖారం ఎక్కువయి పోతోంది. కొడుకు నిర్మాణం చేస్తున్న కొత్త శరీరాన్ని, కొత్త (పపం చాన్ని యీ దురాకాపరులు యేమీ లేదని కొట్టి పారవేయాలని చూస్తున్నారు. బంధి తులు తమ నాయకుని ఉపన్యాసం చక్కగా విన్నారు; ఆస క్రిగా ఆలకించారు" అమ్మకు దప్పిక తీరినట్టయింది. వృద్ధ జడ్జి అనేకసార్గు పావెల్‌ను ఆప్పచేయాలనీ, అతనికి యింకేదో చెపాఎ లనీ (ప్రయత్నించాడు, కాని ఆ పని అతని వల్లి కాలేదు. పావెల్‌ జడ్జీ చెబుతున్న మాటలు వింటూనే వున్నాడు మళ్ళీ తన సహజ ధోరణిలో గంభీరంగా, నూటిగొ తన (వచనం కొనసాగిస్తున్నాడు. జడ్జి సంకల్బం ఆళని సంకల్సం ముందు వీగి

అమ్మ 209 పోవలసే వచ్చింది. అతని ఉపన్యాసం చాలాసేపు సాగింది. చివరకు జడ్జి చేయి బారచాచి అతన్ని హేశనగా యిలా చెప్పేట్లు చేసింది. పావెల్‌ యిలా ముగించాడు! “నేను ముగిస్తున్నాను-మిమ్మల్ని “అవమాన పరచడం నా ఉద్దేశ్యంకాదు.కోరికా కాదు, పెగావిచారణ పేరిట మీరు జరుపుతున్న యీ కర్మకాండకు నేను యిష్టంలేని సాక్షిని! మీరంటే నాకు ఎంతో జాలి, కరుణ, సానుభూతి పున్నాయి మీరు గూడా మనుష్య మ్యాశులే. తోటి మానవులను యిలా దౌర్జన్య, (కౌర్య లజ్యుల వైపు పయనిస్తూ వుండడం చూడడం నాకూ బాధగానే వుంది. మీరు చాలా దిగజారి పోయారు మానవ హక్కుల, మంచి మఠ్యాదల పరిధులను ఎప్పుడో మరచి పోయారు. అంతే నేను చెప్పదలచుకున్నది!”

అతను జడ్జీల ముఖాల వంక చూడకుండా కూర్చుండి పోయాడు*

ఆండీ"సంతోషంతో ఊగిపోతున్నాడు హైవెల్‌ తో కరచాలనం చేసి అభినంద నలు తెలిపాడు. మాజీన్‌, తదితరులు అతని వైపు నడిచారు. పావెల్‌ మితిమీరు తున్న అభినందనల పరంపరకు చిన్నబుచ్చుకుంటూ తల ఊపుతున్నాడు. నవ్వు తున్నాడు--కులాసాగా. తల్లి వంక చూచాడు. “బాగా చెప్పానా, అమ్మా. నేను చెప్పింది సత్యమే గదూ!” అని అడుగుతున్నట్టు చూచాడు,

ఆమె అతనికి ఆనందాంగీకారాలు [ప్రసరింప చేసింది,

“విచారణ యిప్పుడు మొదలయింది. చూచావా, అమ్మా, మనవాడు ఎలా విజృంభించి మాట్లాడాడో!” అన్నాడు సిజోవ్‌ ఆమెతో వెనిలో.

36

ఆమె తల పంకించింది. నెమ్మదిగా నవ్వింది. కొడుకు అంత గర్వంగా, స్థాయిగా మాట్టాడినందుకు ఆమెకు అనందం ఆఅతిశయిస్తోంది. ఈ మాటల వల్లి అతనికి కలుగబోయే అపకారం యొక్క మోతాదు గూడా అధికం అయిపోతుందని ఆమెకు స్పురించింది. ఆయినా అమె గుండె గర్వంతో కొట్టుకుంటూంది. ఆతని హృదయంలో స్థావరించుకు పోయాయి అతని మాటలు.

ఆండ్రీ లేచాడు. జడ్డీలవైపు చూచాడు.

“డిఫెన్స్‌ (ప్రతిపకులారా! మవాశయలారా!” అన్నాడు.

(27]

210 అన్ము

“సి ముందు. వున్నది కోర్టువారు- డిఫెన్స్‌ కాదూలా "అని ఒక జడ్జీ పన్నాడు; కోపంగా, సాధికారంగా. ఆంధ్రీకి వాళ్ళను ఏడిపించాలనీ వుందనీ, అందు కనే అట్లా సంబోధించాడనీ అనిపించింది.

“అలాగా!” అన్నాడు తల ఊపుతూ. జన్ద్స్స మిమ్మల్ని జడ్డులుగా ఖభావఏంచ డంలేదు. మీరు [పతిపకం మనుషులే నా దృష్టిలో. మిమ్మల్ని మీరు సమర్దించుకునే (ప్రయత్నం చేస్తున్నారు గదా!” |

కశ్చేస్తును గురించి చెప్పదలుచుకున్నది సూటిగా క్టుష్తంగా, చెప్పు" ఆంతే! అన్నాడు మళ్ళీ ఆ జడ్జి దర్పంగా.

“పీరు నిజాయితీ పరులనీ, న్యాయమూర్తుఅనీ, స్వతం్మతులనే నాకు నేను తెలియచెప్పుకోవటానికి (ప్రయత్నిస్తూనే వున్నాను ...” అని [పారంఖించాడు.

“సి వర్ణనలేమీ అక్కర్లేదు. విషయానికి రా!

“ఓహో! ఆ వర్ణనలు మీకు తగినవి, ఉచితమైనవి కాదంటారా? సరే, ఏమ యినా నేను చెప్పదలుచుకున్నది చెబుతాను. మీరు స్వజనం, పరులు అనే వివగత చూపరని అనుకుంటున్నాను. మీరు స్వతంతులు, ఇప్పుడు మీ ముందు రెండు పష్నాలు నిలబడి వున్నాయి. ఒకడంటాడు: వీడు నన్ను దోచుకున్నాడు, నాకేమీ మిగలకుండా చేళాడు-- అని, రెండోవాడు: నాకు దోచుకునే హక్కుంది. నా దగర ఆయుధాలు వున్నాయి గనుక--- అని--”

“ఊరికే కథలు చెప్పి కాలహరణం చేయకు”

“ఏం. వృద్దులకు కధలంపేనే మక్కువ అని విన్నానే! అందునా కొంచె కథలంటే మఠీ యిష్టంట గదూ!”

“నివు యిష్టం వచ్చినట్టు మాట్టాడగూడదు- కేసుకు సంబంధించినది మటుకు చెప్పు, వేళాకోళాలు, వెక్కిరించలు లేకుండా సూటిగా చెప్పుం”

య్యుకేనియన్‌ జడ్డీలవంక చూస్తూ తల నిమురుకున్నాడు.

“కేస్పును గురించిన విషయమా?ఇంకా ఆ సంగతి మాట్లాడదవలసింది ఏముంది? నా స్నేపితుడు యిందాకనే విషయమంతా చెప్పాడు గదూ! త తిమ్మూ కథ ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు మీకు యితరులు చెబుతారు.”

“వాసిలీ సమొభయోవ్‌ మాట్టాడాలి యిప్పుడు. నిన్ను నోరు మూసుకోమని ఆజ్ఞ, యిన్తున్నాను-” అన్నాడు వృద్ధ జడ్జి

యు[క్రేనియన్‌ నోరు నొకు్కాకుని కూర్చున్నాడు, సమొలోవ్‌ లేచాడు,

అమ్మ ల 11

“పాసిక్యూషన్‌ అటర్నీ నన్ను, నా స్నేపితులను ఆటవికులమనీ, _ నాగరి కతకు వ్యతిరేకులమని అభివర్డించాడు ...” అని మొదలు పెట్టాడు,

“కేసుకు. నీ కేనుకు సంబంధించిందే మాట్టాడాలి!” ,

“ఇది కేసుకు సంబంధించిందే! నిజాయితీపరులకు సంబంధించని విషయం ఏదీ వుండదు. నా ధోరణికి మ్యాతం దయచేసి అడ్డు రాకండి. మీ నాగరికత ఎలాంటిది, దాని స్వరూపం ఏమిటీ అని అడుగుతున్నాను”

“*న్పిత్రో చర్చలు జరపటానికి కూర్చోలేదు, మేం యిక్కడ. నీ కేసు విషయం చెప్పు” స

ఆండీ (ప్రసంగం జడ్జిల ధోరణిని బాగా మార్చివేసింది. ఆతని మాటలు వాళ్ళుకు వాగా నాటుకు పోయి బాధ పెడుతున్నట్లున్నాయి.

“పీరు ఆడవాళ్ళను అవమానిస్తారు. పిల్లలసు హింనిస్తారు. గూఢబారులను నియమిస్తారు. దొంగతనాలు, దోపిడీలు, హత్యలు చేయిస్తారు. వీశ్వవ్యా ప్పంగా మోసం, దగా, అబద్ధం, దారుణం చేయిస్తారు. ఇదేగా మీ నాగరికత!- మేం యిటు వంటి నాగరికతకు తప్పని సరిగా వ్యతిరేకులమే.... అయితే యింకొక రకం నాగరి కత వుంది. ఆది సుజనులకు సంబంధించినది. మేం దానికి చెందిన వాళ్ళం...

“నిన్నూ మాట్లాడగూడదని నిషేధిస్తున్నాను. తరువాత--- ఫెడర్‌మాజిన్‌ అన్నాడు జడ్జి అధికార దర్పం అంతా (పదర్శిస్తూ.

మాజిన్‌ లేదాడు; తిన్నగా చెప్పనారంఖించాడు: కస్పీక్ర నన్ను శికిస్తారని ఎరుగుదును, మీరు నన్ను ఎక్కడికయినా పంపించండి. షపారిపోతాను, తప్పించుకు పోతాను, మళ్ళీ యిక్కడకు నస్తాను. ఇక్కడే పని చేస్తాను. మీకు వాగ్దానం చేసి

మరీ చెబుతున్నాను-”

సిజోవ్‌ ఫైన్‌ అన్నాడు. అందరికి యీ తమాషాకు నవ్వులు, కేరింతలు వస్తున్నాయి.

వృద్ధ జడ్జి కుపితుడై “ఇవాన్‌ గుసేవ్‌!” అని పిలిచాడు,

*న్చేన్సు వమీ మాట్లాడదలుచుకో లేదు” అన్నాడు ఇవాన్‌,

కవాన్‌లీ గుసేవ్‌

“నేన్తూ నూట్టాడను-”

ఉప్పెడ్రర్‌ బుకిన్‌!”

తవ అమ్మ

“ప్పిక్సు సిగు అనిపించాలి. నేను భారీ మనిషిని. అయినా నాకు న్యాయం అంచే ఏమిటో కెలును! అన్నాడు. చేయి తల మీద మైకి ఎత్తి కిందికి దించాడు, దూరంగా చూన్తూ కళ్ళు మూసుకున్నాడు

“ఏమిటది? అన్నాడు వృద్ధ జడ్జి.

“చెప్పి ప్రయోజనం ఏముంది గనుక?” అని ఆతను కూర్చుండి హోయాడు.

అందరూ ఆయోమయంలో పడిపోయారు.

_ “పాసిక్యూషన్‌ ఎటార్నీ ఎంత సేపయినా మాట్లాడవచ్చునా? నిందితులను ఎందుకు వాళ్ళ యిష్టంవచ్చినట్టు, యిష్టం వచ్చినంత సేపు మాట్టాడనివ్వరు? _

• “వాష్టు తప్పు చేసే వుండవచ్చును. అయినా ఏం చెప్పుకుంటారో చెప్పుకో నివ్వాలి గదా! వాష్ట ఎవరికి వ్యతిరేకంగా పని చేశారు? ఎవ్వరికి యిబ్బంది లదే!” ॥

• “హైవెల్‌ మాట్లాడింది బాగుంది. అతన్ని యింకా షెప్పనిచ్వాలి!

అధికారి “మాట్లాడకండి ---” అని జనాన్ని హెచ్చరించాడు.

సిజోవ్‌ తల ఆడించాడు. అమ్మ జర్డీలవంక చూస్తూ వుండింది. కొడుకును గురించే ఆమె ఆలోచనలన్నీ గూడు కట్టుకు వున్నాయి,

వృద్ధ జడ్జి లేచి నిలబడ్డాడు. తల కొద్దిగా కిందకు వాల్చుకున్నాడు. నిద్ర పోతున్న గొంతుతో ఏదో కాగితం చదవసాగాడు.

“స్తీర్చు యిచ్చేస్తున్నాడు--” అన్నాడు సిజోవ్‌.

తతిమ్మా జడ్జిలు కూడా లేచి నిలబడ్డారు చదవడం పూర్తయింది.

“ప్రవాసం! అన్నాడు సిజోవ్‌, హాయిగా నిట్టూరుస్తూ, “అంతవరకు సంతో షిద్దాం. కరిన శిక వేయలేదు. ఈ శిక్ష దాదాపు ఏమీ లేనప్లే లెక్క!”

“నాకు తెలును యిదే తీర్చు యిస్తారని!” ఆంది ఆమె,

“కావచ్చు. ఇప్పుడు స్థిరంగా చెప్పారు గదా!”

వాష్ట బంధితుల దగ్గరకు వెళ్ళారు. అమ్మ పావెల్‌ చేయి తన చేతుల్లోకి తీసుకుంది. మెత్రగా నొక్కుతోంది. ఆతను, ఫెడ్యా జోళ్ళు వేన్తూ మాట్టాడు తున్నారు. పిల్లలకు దూరమైపోవాలన్న _ బాధ తప్ప యింకేం లేదు తల్లి చండులకు,

సమొలోవ్‌ “ఆందరికీ వినుగనిపిన్తుంది.. వాళ్ళకూ, మనకూ కూడా!” అన్నాడు కొడుకుతో,

అమ్మ ల్రీ!లీ

సిజోవ్‌, ఫెడర్‌తో “అయితే నీవు ప్రయాణం [ప్రారంలించావన్న మాట!” అన్నాడు. పెడర్‌ అతని చెవిలో ఏదో రహస్యం ఊదాడు,

అమ్మ పావైల్‌తో మాట్ట్లాడిఏది--- అందరు తల్లులలాగాన్సే అతని దుస్తుల గురించి, ఆరోగ్యం గురించి, వందలాది (ప్రళ్నలు సషెంకా గురించి ఆమె గుండెలో పోగయి వున్నాయి. వాళ్ళ వివాహం ఏప్పటికి ఎలా సాధ్యం అవుతుంది?

“యువ నేరస్థులను యువక జడ్జీలే విచారించాలి. ఈ వృద్దులకు యువకుల మనోభావాలు ఆర్ధం కావుగా” అంది అమె పావెల్‌తో,

“అసలు మనుషులు నేరం చేయవలసిన అవసరం ఏర ఎకుండానే జీవితాన్ని పునర్నిర్మాణం చేనుకోవాలి!” ఆన్నాడతను.

అమ్మ యు(క్రేనియన్‌కు ఎక్కువ ఓదార్పు కావాలని (గ్రహించింది, అతనితో మాట్లాడింది.

చివరకు నేరస్థులను బయటకు తీసుకుపోయారు. అమ్మ కోర్టు వోలునుంవి బయటకు నడిచింది. అప్పటికే చీకటి పడిపోయిందని గమనించి కాస్త ఆశ్చర్య పడింది, వీధి లాంతర్లు వెలుగుతున్నాయి. ఆకాళంలో నక్షత్రాలు మిణుకు మిణుకు మంటున్నాయి. యువకులు యింకా గుంపులు కట్టి కోర్టు (ప్రాంతాల్లో కబుర్జ్దాడు కుంటున్నారు. ఓ యువకుడు ముందుకు వచ్చి సిజోవ్‌ను అడిగాడుః “ఏమిటి తీర్చు?”

“ప్రవాసం!

“ఆందరికినా?”

“ఆ, అందరికీ”--- అతను వెళ్ళిపోయాడు.

తరువాత ఓ పదిమంది మగ- ఆడ వాళ్ళ చుట్టూ మూగారు. లోపల జరిగిన సంగతులు వివరంగా తెలుసుకోవాలని [ప్రళ్నలు వేయసాగారు.

“ఇదుగో,శీఈమే పావెల్‌ తల్లిగారు!” అని ఎవరో అరిచారు,

= “మీతో కరచాలనం చేయనివ్వండి -”

• “రవ్యన్‌ (శ్రామిక వర్గం కలకాలం వర్మిల్లాలి!”

• “శ్రామికులు వర్ధిల్హాలి"

• “విష్ణ వం వర్ధిల్హాలి!”

కేకలు మిన్ను ముట్టుతున్నాయి. అందరికి కొత్త ఉత్సాహం, ఊఉ తేజం

214 అమ్మ అవహించినట్టయింది.

“ప్పద ఆమ్మా, వెడదాం" --అన్నాడు సిజోవ్‌- ఇంతలో సషెంకా అక్కడకు చేరుకుంది. అమ్మ చేయి పట్టుకుని సక్కుకు లాగి అందిః “పదండి వెళ్ళిపోదాం. అరెస్టులు చేస్తారట యిప్పుడు మళ్ళీ. (పవాసమా? సైపీరియా కేనా?”

“*“ఆఅవునపును--”

*ఆత్రను ఎలా మాట్లాడాడు? నాకంతా తెలుసుననుకో, అయినా ఏం జరి గిండో తెలుసుకోవాలని అడుగుతున్నాను, అతను అందరికంటె ఎంతో నిదానంగా, తాపీగా, సూటిగా, అర్థవంతంగా మాట్టాడి వుంటాడు...”

“సివెప్పుడు వెడతావు అతన్ని చూడటానికి”) అంటూ ఆమె సషెంకాను కౌగిలించుకుంది. సషెంకా ఎంతో దృఢంగా “నా పని చేయడానికి యింకెవరయినా దౌరికిన ఉతర షణం నేను వెళ్ళిపోతాను. డబ్బు సిద్దం చేనుకు వున్నాను. అయినా నేనూ శిక్ష వేయించుకునే వెడతాను. అడే తేలికయిన పని, నన్నూ సైవీరియాకే పంపుతారు. అతనున్న (ప్రాంతానికే నన్నూ పంపమని కోరుకుంటానుా” అందిం

వాళ్ళ వెనకగా సిజోవ్‌ గొంతు “అయితే నా అభినందనలు అతనికి తెలుపు. సిజోవ్‌ అంటే అతనికి తెలుస్తుంది. సెడ్యాకు మామను...” అని విని పించింది,

“ఓహో! నాకు వెడ్యా తెలుసు. నీ పేరు అలెగ్గాం(డా.... అంది.

“పీ నాన్న పేరు?”

ఆమె అతని వంక చూస్తూ “నాకు నాన్న లేడు!” అండి,

“పోయాడా? పాపం[

“ఉహు. బతికే వున్నాడు, ఆయన శ్రీమంతుడు, పేద రై శుల [ప్రాణాలు తీస్తాడు. అందుకని నేనాయన్ను తండ్షిగా పరిగణించడం మానేకాను--”

“ఓహ్‌! ...” అని నిట్టూర్చాడు సిజోవ్‌, సరే- అమ్మా- నేను యిటు వయిపు వెళ్ళిపోతాను. ఎప్పుడయినా మా యింటికి రా- టీ తీనుకు వెడుదువు గాని!.... ఓ అమ్మాయీ, నీ తండితోనే విరోధం పెట్టుకున్నావన్నమాట!.... సరే, అది సీ యిష్టం!” అన్నాడు.

సిజోవ్‌ "సెలవు తీసుకు వెళ్లి పోయాడు.

“అతను మంచివాడి మాదిరే కనిపిస్తున్నాడు. అలాంటి వాపు ఉద్యమానికి

అమ్మ £1ల్‌

బాగా పనికి వస్తారు. పుస్టకాలు అలాటి వాళ్ళు దగ్గర దాఎక్టీవుంచవచ్చు--” అంది సషెంకా.

ఈరోజు సష్నెంకా ముఖం యిదివరకటికంటె మృదువుగా కారుణ్యంగా వుందని పించింది అమ్మకు. సిజోవ్‌ను గురించి ఆమె చెప్పిన మాట గురించి ఆలోచిస్తూ ఎప్పుడూ ఉద్యమాన్ని గురించే ఆలోచన! ఈ రోజుగూడా ఉద్యమం అమె హృద యంలో స్నుపతిష్టితం అయిపోయింది! |” అనుకుంది.

త

ఇంటికి వచ్చాక సోఫాలో దగ్గర దగ్గరగా కూర్చున్నారు. అమ్మ మళ్ళీ సపషెంకా పావెల్‌ దగ్గరకు వెళ్ళటాన్ని గురించి మాట్టాడింది. సంషెంకా సాలోచ చనలో, దట్టమైన కనుబొమ్మలు పైకెత్తుళూ, కలలు కంటున్న/ కళ్ళను ఆకాశం వయిపు ఎత్రి చూచింది. సషెంకా. ఆమె ముఖం ఆలోచనలతో నిండిపోయి నట్టయింది.

“మీకు పిల్లి లు పుడతారు. అప్పుడు నేను మీ దగ్గరకు వస్తాను. వాళ్ళ ఆలన పాలన చూచుకోవడంలో సహాయపడతాను. మనం అక్కడే వుండి పోదాం. పాషా అక్కడే పని చూచుకుంటాడు. అతడివి బంగారపు చేతులు అంది అమ్మ,

“అలాగే! ఆదే మంచి పని” అంటూంది సషెంకా, దూరంలో ఆగుపిస్తున్న దృళ్యాల వంక సాలోచనగా చూస్తోంది ఆదో రకమైన గొంతుతో “అతనక్కడ పని చూచుకోడు, మరెక్కడికో వెళ్ళిపోతాడు--” అంది.

“అలా ఎలా కుదురుతుంది? పిల్లి అ విషయం... ”

“నాకు తెలియదు. అక్కడికి వెళ్ళాక చూచుకుందాం ఆ వివరాలన్నీ. అలాం టప్పుడు నాతో పెట్టుకోకూడదు అతను నేనతన్ని కట్టిపడవేయను అతని యిష్టం వచ్చిన చోటుకు వెళ్ళవచ్చును. నేను కేవలం క్నామేడ్‌నే. భార్యను కూడా నను కోండి, కాని అతను ఎంచుకున్న పని స్వభావం ఎటువంటిదంటే సంవత్సరాల తర బడి కనిపించకుండా వుండవచ్చును నేను మగవాడిని నా ఆస్థిగా భావించను, ఎప్పుడూ నా ఎదురుగానే కూర్చుని వుండని వుండాలని అనుకోను--- అని ఇళన్ను ఖాగా ఎరుగున్లుం”

216 అమ్మ

అమ్మకు అమె చెబుతున్నది అర్థం అయింది. ఆమె చెప్పిందంటే ఆ [ప్రకారం తప్పకుండా చేస్తుందని కూడా నమ్మకం వుంది ఆమె అంటే పున్లైడు జాలి పుట్టుకువచ్చి!ిమరోసారి బిగియార కౌగలించుకుంది.

“అమ్మాయీ! నీ జీవితం దుఃఖ భాజనం అవుతుంది!”

అమ్మ వడిలోనే మెలికలు తిరుగుతూ సషెంకా నన్వింది ఆమె గొంతు అమా యకంగా వుందిః ఆయినా స్థిరంగా వుంది.

*దాలా రోజుల తర్వాత జరుగుతుంది ఇది, కాని నా మటుకు నాకు యిందులో కష్టం అంటూ ఏమీ కనబడడంలేదు నేనేమీ త్యాగాలు చేయడంలేదునే, నేం చేస్తున్నానో నాకు బాగా తెలుసు, నాకు ఏం కావాలనుకుంటున్నానో కూడా బాగా ఎరుగుదును. అతను సుఖంగా వుండగలిగితే, అతన్ని నేను సుఖంగా వుంచగలిగితే ఆంతకన్న కావలసింది యింకేమీలేదు ఆతని శక్రియుక్తులు పెంపొందేందుకు కృషి చేయడమే నా పని. మేమిద్దరం ప్రగాడంగా (పేమించుకుంటున్నాం,. మేమి ద్దరం ఒకళ్ళ కొకళ్ళం అండదండగా, ఆలవాలంగా వుంటాం, అవసరం అయితే స్నేహితుల మోస్తరుగా విడిపోతాం.. *

చాలాసేపు సషెంకా మౌనంగా వుండిపోయింది. వాళ్చీ దరూ గచిలో ఒక మూల- ఎవరి బాదరబందీ లేకుండా- కూర్చుని వున్నారు. ఒకరి కౌగిలిలో నురొ కరు ఇద్దరి ఆలోచనలు పావెల్‌ను గురించే!

నికాలై వచ్చాడు. అతను చాలా అలసిపోయి వున్నాడు. లోపలకు రావడం తోటే అన్నాడు.

“సషెంకా ఇక్కడ నుంచి దూరంగా వెళ్ళిపో ఉదయం నుంచి యిదరు గూఢచారులు నా వెనకాల కాప్పు కాస్తూ తిరుగుతున్నారు. నన్ను అరెస్టు చేస్తారను కుంటాను. ఏదో అలాంటిది జరుగుతుందని నాకు పొద్దున్ననించీ “అనిపిసూనే వుంది .. సరే, మన పావెల్‌ కోర్టులో యిచ్చిన ఉపన్యాసం. యిదుగో..... దీనిని (ప్రచురించాలని నిర్ణయించాం, ల్యూమిలా దగ్గరకు తీసుకు వెళ్ళి యిచ్చిరా. పావెల్‌ ఎంతో అద్భుతంగా మాట్టాడాడు, నిలోనా! అతని ఉపన్యాసం చర్మితలో మిగిలి పోతుంది. గూడచారులను గమనిస్తూ వుండు, కాస్సేపు వేచి వుండు ...ఈ కాగితాలు భద్రం చేయి. ఇవాన్‌కు యిచ్చినా యిన్వవచ్చును-_”

“మాట్టాడుతున్నంత సేపూ గడ్డ కట్టుకుహోయిన. చేతులు నిమురుకుంటూనే వున్నాడు, [డాయర్‌ తెరిచి కాగితాలు బయటకు శతీకాడు, కొన్నింటిని చింపాగు?

ఆమ్మ ల్రి[7 కొన్ని భదపరచాడు. ఆశను భొలా చురుకుగా పని చేస్తున్నాడు. లఅతస్‌ వాలకం అంతా కొత తరహాను పుంజుకుంది.

“ఇదంతా పూర్వమే శభం చేసుకున్నట్లయితే బాగుండేది చూడు. ఎన్ని వస్తువులు పోగయినాయో! రాక్షసులు వచ్చి పడతారు! నిలోనా! ఈ రాత్రి నీవు యిక్కడ వుండకుండా వుండడమే మంచిది. నీవు యిక్కడ వుంపే నిన్నూ అరెస్టు వేస్తారు పావెల్‌ ఉపన్యాసం ఊరూరా పంపవలసిన బృహక్కార్యం సీ ముందు

0

“నన్నెందుకు అరెస్టు చేస్తారు? నావల్స యేం (ప్రమాదం? బహుళ సీపు (భమ పడుతున్నావేమో?”

“ఏమో నాకు అలా అనిపిస్తోంది. వీలయినంత త్వరగా యిక్కడ నుంచి దూరంగా వెడితే మంచిది. బహుశ ల్యూనిలాకు సిన కాలా సహాయురాలువు కావచ్చును-ా”

కొడుకు ఉపన్యాసం అచ్చు వేసే కార్య[కమంగా భాగం పంచుకోవడం ఆమెకు చాలా ఆనందంగా వుంది. “అలా అయితే యిప్పుడే వెడతాను. అంతేగాని నేనేదో భయపడిపోతున్నాననుకోకు!”

*స్యర్రే నా సంచి , కాగితాలు ఎక్కడున్నాయో చెప్పు. దేనికీ తగినంత సమయం, విరామం లేదు. నా స్వంత జస్థిని వదిలించుకుందుకు కూడా తీరుబడిలేదు యిప్పుడు అన్నీ యిప్పుడు ఏర్పాట్లు చేసేన్దున్నాను. వాళ్ళకు అంగీకారం కాక పోవచ్చును టం"

సౌష్టా కాగితాలను (శద్ధగా కాల్చివేస్తోంది. ఆ బూడిదను ఎ త్రిపోస్తోంది

“సాష్టా వెష్ళు గుడ్‌బై. ప్పుస్రకాల నిషయం మరచిపోకు. ఏదైనా కొత్త వీషయం తెలిస్తే వెలికి వస్తే తెలుసుకుంటూ వుండు, ..సకే. గుడ్‌ వై - చాలా జాగ తృగావుండు సుమా!” అన్సారు నికొలై.

*డాలా రోజులు పడుతుందంటావా!” అంది సాషా,

“ద్రాక్షనులకే తెలియాలి ఆ విషయం. నన్ను గురించి ఏదో వ్యతిరేక సమా చారం అందింది వాళ్ళకు నిలోనా! నీవు కూడా సషెంకాతో వెడుశున్నావు కదూ! చాలా కష్టం అయిన పనే! అయినొ తప్పదు!!”

“న్లేన్స వెడుతున్నాను” అని లేచి [ప్రయాణ సన్నాహాలు చేయబూనుకుంది అమ్మ. అందరి స్వేచ్చ కోసం [శమించి పని చేస్తున్న వీళ్ళకు స్యంత "స్వెచ్చ అంటూ ఏమీ మిగలకసోవడం ఆమెకు అక్క-జం ఆనిపించింది. అరెస్టు అవుతున్నా నని తేలికగా, కూక్ష్మంగా తయారవుతున్నాడు నికొలై = ఆతని ముఖాన్ని జాగ

[98]

9186 అమ్మ తగా గమనించాలని చూచింది. ఆతనిలో కళవెళపాటు గంగరగోళం అణుమా[త్ర మేనా లేవు బహు తాపీగా వ్యవహరిస్తున్నాడు అన్ని పనులూ తృుజ్ణంగా చేయాలనే దృష్టి నుంచి వెనక్కు. మరలడం లేదు. ఆతని అంతరంగ , జీవితం, (పజలకంటే చాలా ఎతున దూరంలో వుండడం అమె ఎరుగును అతనంటే యిప్పుడు చాలా విచారం అనిపిసోంది. కాని యీ పిచారానికి రూపకల్పన చేసి (పదర్శించడం అతనికి యిష్టం వుండదు.

ఆమె గదికి తిరిగి వచ్చేసరికి నికొలై సాషాతో మాట్లాడుతున్నాడు:

“వాలా సంతోషం. ఈ పని అతనికి మంచిది. నీకూ మంచిది, కాస్తంత వ్యక్రిగత సుఖం వ్యవస్థకు ఉద్యమానికి యేమీ అపకారం చేయదులే, కొద్దిగా మాతం, అతను పూ[ర్తిగా యిందులో మునిగిపోగూడదు ... నీవు సిద్ధమేనా నిలోనా!” ఆమె దగ్గరగా వచ్చాడు “గృడ్రిచై! మూడు నాలుగు నెలల వరకు.... బహుశ ఆరు నెలలు అవుతుందేమో! అరు నెలలకాలం మనిషి జీవితంలో చాలా "పెద్దది ... మనిషి ఎన్ని పనులయినా చేయవచ్చును. యీరోజులలో, సరే ... మీరిద్దరూ జాాగితగా ఆత్మరక్షణ చేసుకోండి .. ” నిలోనాను గాఢంగా కౌగిలించు కుని ... “నిన్ను కౌగిలించుకోవడం ఎక్కువయిపోయింది నాకు. బహుళ నిన్ను (పేమిస్తున్నానేమో?” అన్నాడు నవ్వుతూ.

ఆమె యేమీ మాట్లాడకుండా అతని చెంపలు, నుదురు, చేతులు ముద్దు పెట్టు కుంది. నిలువెల్టా వణికిపోతోంది. అతను ఎక్కడ గమనిస్తాడోనని జ్య్మాగత్త పడుతోంది.

“సరే- రేపు మాత్రం చాలా జ్యాగ త్తగా వుండండి, ల్యూమిలా దగ్గర ఒక కురాడు వున్నాడు. వాడిని రేపు వుదయ3 మా యింటికి సంపీ నేనున్నానా లేదా విచారించి రమ్మను. నేనూ మా యింటి కాపలాదారుకు చెప్పి వుంచుతాను ,.. సరే, వస్తాను. గుడ్‌ దై , మీ కందరికీ శుభం కలుగు గాక!”

రోడ్డుమీదకు వచ్చాక, సాషా అమ్మతో నిదానంగా “ఆవసరం అయితే, చనిపోవలసి వచ్చినా యిలా నిరాడంబరంగానే వెళ్ళిపోతాడు, చావు మీద పడుతూ వుంటే కళ్ళజోడు సర్దుకుని “ఓహ్‌- బాగుంది .. అనుకుంటూ దాని వెంట వెడ ఠాడు--” అంది,

“అతనంటే నాకెంతో యిష్టం" అంది అమ్మ. “ఎంతో యిషం. అంతే- కాని (వేమించడం లేదు, సరే పోనీ ... సీ వెనక ఎవడయినా గూడచారి వస్తున్నాడని అనుమానం వస్టే ల్యూమిలా యింటిలో (ప్రవేశించకు- కా స తటపటాయించు " అంది సషెంకాం చే

సషెంకా వెళ్ళిపోతూ మళ్ళీ చెప్పింది: *ఏ మాతం అనుమానం వచ్చినొ

అమ్మ ల19 ల్యూమిలా యింటిలో చేరకు. అంతగా అయితేనా దగ్గరకు రా...”

అమ్మ “గుడ్‌బై ల చెప్పి ముందుకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి పోయింది.

కొన్ని నిమషాలలోనే ల్యూమిలా యింటి గదిలో కూర్చుంది

“జనం చెడ్డవాశేం కాదు. కాకపోతే తెలివి తక్కువతనం వల్ల కొన్ని తప్పులు? పారపాట్లు చేస్తూ వుంటారు. దగ్గరలో వున్నదే తమకు కావాలనుకుంటారు, దానినే అంటిపట్టుకు వుంటారు. కాని దగ్గర వున్నది ఉవవుక పదార్థం.” దూరంగా వున్నది “పియమైనది.” జీవితం వేరే రకంగా వున్నట్టయితే అందరికి అనుకూలంగా వుండేది. దూరంగా వున్నది కావాలనుకుంటే దగ్గర వున్నదాన్ని తల్ల కిందులు చేయ వలసి వస్తుంది” అంది--ల్యూమిలా.

అమ్మ ఈ మనిషి తన “ముదణ"” వ్యవహారాలు ఎక్కడ చేస్తోందా అని అంచనా వేయటానికి (పారంభించింది. ఈ గదికి మూడు కిటికీలు వున్నాయి. మూడూ వీధిలో కే తెరుచుకుంటాయి. ఒక సోపా, పుస్తకాల పీరువాా పేబుల్‌, కుర్చీ- గోడవారగా ఒక మంచం వున్నాయి. దాని దగ్గరి మూలలో “వాష్‌ బేసిన్‌” వుంది. మరో మూల పొయ్యి, గోడలమీద ఫౌటో[గ్రావులు, చిత్తరువులు. అన్నీ [కొళగా, కభంగా వున్నాయి ఈ వాకావరణం అంతటా యేదో “గోప్యత” ఆవ రించి వున్నట్టు అనిపిస్తోంది. అమ్మ తలుపుల వంక చూచించె. ఒక ద్వారం గుండా బయటి వరండాలోకి వెళ్ళింది. పొయ్యి వుంచిన చోట వెనక్కి మరో తలుప్పు వుంది- చిన్నది. ఎత్తు అయినది,

ల్యూమిలా తనను పరిశీలిస్తున్నట్టు గమనించి అమ్మ “నేను సీ దగ్గరకు యిష్పుడు ఓ పెద్ద పనిమీద వచ్చాను--" అంది.

“నాకు తెలుసు. పని లేకుండా ఎవరూ యిక్కడకు రారు!” అంది ల్యూమిలా. ఆమె గొంతు అదేదో విచ్శితంగా అనిపిస్తోంది. అమ్మ ఆమె ముఖం వంక చూచింది. ల్యూమిలా నవ్వింది పెదవుల చివరలనుంచి. అమ్మ ఆమెకు కాగితాలు అందిన్తూః “ఇది పావెల్‌ ఇచ్చిన ఉపన్యాస సారాంశం. దీన్ని వెంటనే అచ్చు వేయించ

జ అల్‌ మన్నారు-” అంది- నికొలై అరెస్టు అవటానికి చేస్తున్న సన్నాహాలను గురించి చెప్పింది. ల్యూమ్‌లా ఆ కాగితాలను తన నడుం బెల్ల్‌ వెనక దాచుకుంది. నిదానంగా కుర్చీలో కూలబడింది. ఆమె కళ్ళద్దాలమీద ఎ్మరటి జ్వాలల సీడలు పడుతున్నాయి. ఆమె ముఖం మటుకు నిశ్చలంగా గంభీరంగా వుంది.

“వాళ్ళు నా దగ్గరకు వచ్చారంటే కాల్చి పారేస్తాను. దౌర్జన్యం నుంచి నన్ను నేను రక్షించుకుందుకు. నాకు హక్కు వుంది ఇతరులను వాళ్ళతో పోట్టాడమని చెబుకున్నానంపే ముందు నేను పోట్టాడగలగాలి గదా! నాకు (ప్రకాంతత అంబే యిష్టం లేదు, నాకు నెమ్మది- నిదానం అర్థం కొవు!”

చివి0 అమ్మ అమె ముఖం మీద మంటల నీడలు పడుతున్నాయి. ఆమె మళ్ళీ గంభీరం ఇపుతోంది, అంతలోనే నవ్వుతోంది,

“ఫీ క్లీవిత్రం పూలపాన్ను కాదు గదా?” ఆంది అమ్మ సానుభూతిగొ.

ల్యూమిలా పావెల్‌ [ప్రసంగ షారాన్ని చదవనారభఖించింది. ముందు ఆయి ష్టంగానే ప్రారంభించింది ఆ పని, కాని పేశీలు గబగబ తిరగేస్తూ చాలా అస క్రిగొ; మన్ననగా చదవడం పూరి చేసింది పూర్ణి అయ్యాక లేచి నిలబడి ఆమ్మ దగ్గరకు వచ్చింది.

“చాలా బాగుంది, నిదొనంగా వున్నా జేమగ్గా వుంది. నాకు యిలాంబివే యిష్టం, ఢంకా బజాయించి చెప్పాడు ఢంకా మోగించినవాడు చాలా బలవంతుడు! అంది,

ఒక నిమిషం సాలోచనగా వుండిపోయి, తల దించుకుని, నిదానంగా యిలా అండి: “నీ కొడుకును గురించి సీతో మాట్లాడడం బావుండదని ఊరుకుంటున్నాను. నేనతన్ని ఎప్పుడూ చూడలేదు, పైగా బాధాకరమైన విషయాలు మాట్లాడడం ఇష్టం పుండదు.దగ్గరవాళ్ళు (వవాస శితకు గురి అయితే ఎంథ బాధగా వుంటుందో నాకు తెలుసు! కాని యిప్పుడు నేను చెప్పదలుచుకున్నాను: “అమ్మా. నీ కొడుకు మహ _వరమైన వ్యక్తి” అతను యింకా యువకుడే ననుకో. అయినా “మహాశ్ముడు." అటువంటి కొడుకును కన్నందుకు నివు చరితాత్మురాలివీ, దుఃథతురాలిపీ కూడా" అంటది.

“ఆవును, నాకేం దుఃఖం లేదులే!” అంది అమ్మ ॥ ల్యూమిలా ఆమె జొట్టు దువ్వింది, మెల్లిగా నిట్టూర్చించి. ఆమె చెంపల ద అణచివేసుకున్న నవ్వు, మందహాసం వెల్లివిరుస్తోంది, గ దూ ఇస్పుడు యీ [ప్రసంగం అచ్చు వేద్దాం, నాకు నీ సహాయం ఉంటుంది “తప్పకుండా,” “త్వరత్వరగా అక్షరాలు కూర్వస్తాను నివు కాస్సేపు విశ్రాంతి తీసుకో- బాగా అలనీపోయ్ల కండే ఖ్‌ ట్‌ నలి సే ల నేను ని;దపోన వు జ గాడే యీ మంచం మీద పడుకుని కాస్సేపు న్నిదపో, పడు క్రా!? * రాత్రి నా పని పూర్తి అయ్యాక నిన్ను లేపుతాను. దీపం అర్పేని ఆమె పొయ్యిలోకి రెండు కొయ్య ముక్కలు చేర్చింది. ॥ పొయ్యి. వెనకాల వున్న సన్నని ద్వారం తెరుచుకుని లోపలకు వెళ్ళి యింది. తలుపులు గట్టిగా విగించుకుంది. అమ్మ చూప్పలతోనే ఆమెను అనుసరిం చింది, దుస్తులు మార్చుకుని ... ల్యూమిలాను తలుచుకుంటూ పడుకుంది ,.. బాలో

అమ్మ బి21

గంభీరమయిన మనిషి. గుండె బరువుతో బాధతో, కుంగిపోతోంది-- దాన్ని దాచు కోవడం ఆమె వల్లి కాదు. అందరూ అప్యాయత కనబరుస్తారు. ఆప్యాయత లేక పోతే జీవితమే లేదు.... అనుకుంది.

ఆమె మదడు ఆలోచనల భారంతో ఉడికిపోతోంది. లోపల యేదో (ప్రకాం తత. ఎంతో మెత్తదనం, సౌకుమార్యం! ఆమె హృదయమంతా ఆవరించుకు వుంది. గొప్ప సంఘర్షణ చరువాత్య వేదన తరువాత వచ్చిన (పళాంతత అది ఆమె మనో పిధిలో పావెల్‌, అండీ, సాషా.... అందరూ తిరుగుతున్నారు. ఎంతో ఆనందం. షపాత జ్ఞాపకాలు “సెక తెచ్చుకోకుండా పడుకుంది. దీపం కుదిఫింది,. దుష కప్పుకుని నిిదలోనికి జారిపోయింది. ఆ

ఆమె కళ్ళు తెరిచేసరికి ఎఎడ పొడలు గదిలో పడుతున్నాయి. ల్యూమిలా చేతిలో పుస్తకంతో ఆమె వంక నవ్వుతూ చూచింది.

అమ్మకు వెలుగు రేఖలు చూచి మకిపోయినట్టయింది “చాలాసేపు పడు కున్నానా?..--” అందిం -

“ప్పద్రి గంటలు ఆయింది లే. టి తాగుదాం”

*న్నన్నైందుకు లేపలేదు, పొద్దున్నే?”

కుంటున్నావు-"

ఆమె సోఫాలోంచి లేచింది. పక్క దగ్గరకు వచ్చింది. అమ్మ మృఖం మీదికి వంగింది. అమె కళ్ళల్లో అమ్మకు ఎక్కడలేని ఆత్మీయత అగుపీసోంది,

“నిన్ను నిదలేపి, సుందర స్వప్నం నుంచి దూరం చేయడం నాకు యిషం లేకపోయింది.” ల్‌

“జ్ర బ్రలేమీ లేవు!”

“క్రావచ్చు. కొని నీ ముఖంలో ఏరిసివున్న ఆనందం, నవ్వు నన్ను ఆకట్టు కున్నాయి. ఎంతో (ప్రకాంతత! ఎంతో మంచితనం! లాలిత్యం!!.... నిన్ను గురించి సి జీవిత పోకడల గురించి తలపోసుకున్నాను. చాలా కష్టమయిన, న్రేశమయిన

శ్రి ధా జీవితం గడుపుతున్నావు, కదూ?

అమ్మ సాలోచనగా కనుబొమ్మలు ముడివేసింది.

*వ్లేళం-అపును-తప్పదు---” ఆంది ల్యూమిలా,

“నాకేం తెలియదు. ఒకో్కబసారి కష్టభూయిష్టంగా వుంటుంది. అన్నీ

223 అమ్మ వున్నాయి. త్వరత్వరగా నడిచిపోతోంది జీవితం యిప్పుడు-”

అమ్మ హృదయంలో ఎన్నో ఆలోచనలు, రూపాలు, (ప్రతిరూపాలు కద లాడుతున్నాయి. ఆమె పక్క మీదనే లేచి కూర్చుంది. ఆలోచనలకు మాటల రూపం యివ్వాలని (ప్రయత్నిస్తోంది.

“అంతా నడుస్తోంది. సమీకరిస్తోంది. అన్ని కాంతులూ (ప్రజ్వరిల్లుతూ ఒక చోట చేరుతున్నాయి. మంటలు-కాంతులు- పైకి లేస్తున్నాయి. ఇక్కడ వెలుగు, అక్కడ మంట! ఎంతో శక్తివంతమైన కాంతి....[పజలు ఎన్నో కష్టాలు అనుభ విస్తున్నారు. దెబ్బలు తింటున్నారు. బాధలు భరిస్తున్నారు. అందరూ అణగదొక్క- బడుతున్నారు. దాక్కుని ముడుచుకుపోయి మూనులలా బతుకుతున్నారు. వాళ్ళ వయిపు గాడంగా గూఢంగా, చూడాలి. మైకి ఎన్నో కష్టాలు, భయాలు, బాఢలు-ా అన్నీ చుట్టుకు వస్తున్నాయి. కాని గూఢంగా చూస్తే యివేమీ లేవు .."

ల్యూమిలా ఆమె వంక మరింత (ప్రగాఢంగా చూచి తల ఎగురవేసింది. అమ్మకు తన మాటలు సరిపోవు-అనిపించింది. చాలవు ఇంకా ఎన్నో ఆలోచనలు లోపల గూడు కట్టుకు వున్నాయి. అన్నీ మాటలలో "పెట్టలేకపోవడం ఆమెకు భారంగా అనిపిస్తోంది.

“నిన్ను గురించే నీవు మాట్లాడుతున్నావా?" అనడిగింది ల్యూమిలా,

మంచం మీద నుంచి లేచి, దుస్తులు సవరించుకుంటూ అమ్మ “నన్ను గురిం చేనా? నేనిప్పుడు గడుపుతున్న జీవితంలో అంతర్మధనం ఎలా సాధ్యం అవుతుంది? సీకు యిష్టమయిన వస్తువులు, మనుషులు! అన్నిటిని గురించీ భయం, బెదురు. పువైడు విచారం. హృదయం దీనితో నిండిపోయి జనాన్ని దగ్గరకు తీసుకువస్తుంది, ఆంళరికంగా. పాక్షికత అనేది కుదరదు. అది ఆసాధ్యం అయిపోతుంది” అంది

ల్యూమిలా “ఆది అనవసరం కూడాను!” అంది.

“అవసరమో కాదో నాకయితే తెలియదు. నాకు తెలిసిందల్లా ఒకటే సంగతి, మనుష్యులు జీవితం కంపే బలవంతులు అవుతున్నారు. జీవితంళంటే వివేక వంతులు అవుతున్నారు.

ఇప్పుడామె కొత్ర వ్యక్తిగా తయారవుతోంది. కొడుకును గురించి ఆదు ర్రాలు, భయ సందేవాలు ఏమీ లేవు. ఆమెకో నూతనతేజం తనలో దృతంగా స్థావ రించుకున్నట్లయింది. శ్‌

“ఏమిటి ఆలోచిస్తున్నావు? అంది ల్యూమిలా,

“నాకు తెలియదు-”

ఇద్దరూ కొద్ది సేపు మౌనంగా వున్నారు, ఒకళ్ళనొకళ్ళు నవ్వుకుంటూ చూచుకున్నారు. టీ ఎంతవరకు తయారయిందో చూడటానికి వెళ్సింది లూ1మిలా.

ఆమ్మ 22కి అమ్మ కిటికిలోంచి బయటకు చూస్తోంది ఎండపొడలు ఎక్కువ వెలుగును, కాంతిని తీనుకు వస్తున్నాయి, “ఈమె పావెల్‌ తల్లిగారు!” అని ఓ యవకుడు ఆమెను ఆదరంగా చూడడం గుర్తుకు వవ్చింది, సషెంకా ఆనంద వదనం మననులో మెది లింది. రైవిన్‌ ముఖం తారట్లాడింది. అంతా తేలికగా నూవ్నాతి నూవ్మంగా-మరీ (పగాథంగా తయారవుతోంది

“నిక్తాలై చెప్పింది నిజమే. అతను యీ సరికి అరెస్టు అయివుంటాడు. నీవు చెప్పినట్టుగా క్మురవాడిని పిలిపించాను యీ వుదయం. ఆ యింటి చుట్టూ పోలీసులు కాపలా వున్నారట, ఇంటి కాపలాదారు కనిపీంచలేదు. తలుపుల వెనక నక్కి గూఢచారులున్నారు. ఈ క్కురవాడికి గూఢచారుల ముఖాలు బాగా తెలును"” అంది. ల్యూమిలా మళ్ళి యివళలికి నచ్చి.

అమ్మ నిట్టూర్చి నిరాశగా “అయో్యో....” అంది.

“ఇటీవల అతను (గామస్థులతో, (శామికులతో ఎక్కువగా పుస్రకాలు చదు వుతూ అభ్మిపాయాలు వ్యాప్తి చెస్తున్నాడు. కొన్నాష్ణ విరామం అతనికే మంచిది!” _అతన్ని ఎక్కడికైనా పోయి దాక్కోమన్నారు కామేడ్డు. అతనామాట. వినిపించు కోలేదు. ఇలాంటి విషయాల్లో ఊరికే చెబితే లాభం లేదు, బలవంతం చేయాలి-”

ఓ కుురాడు లోపల్నుంచి గదిలోకి వచ్చాడు. “టీ తీసుకురానా?” అనడిగాడు, “తీసుకురా--” అంది ల్యూమిలా. “ఇతనే నా దగ్గర క్కురాడు....సెర్యోజా యితని “పేరు”

కుురవాడు టీ తీనుకు వచ్చాడు. ఆతనికి అమ్మను పరిచయం చేసింది ల్యూమిలా. ఆమె అమ్మను యిప్పుడు మింటికి పోవద్దన్నది పోలీసులు ఎవరికోసం వదుకుతున్నారో, యేం చేస్తారో తెలుసుకోకుండా అక్కడకు వెళ్ళడం మంచిది కాదని చెప్పింది. “నిన్ను అరెస్టు చేస్తారేమో!” అంది,

“న్చేస్టే చెయ్యనీ దానివల్ద [ప్రమాదం యేమీలేదు. పావెల్‌ [ప్రసంగం పంచి -పెపేసే యిస్పటికి చేయవలసిన పని యేమీ లేదు!” అంది అమ్మ.

లం *ఆది తయారవుతోంది. నగరంలోను, సివారుల్లోను రేపు పంచిపెట గలుగుతాం. జిల్లాలకు రూడా పంపుదాం. నటాషాను ఎరుగుదువా?” అ

“ఏర్రగుదును ”

“అయితే ఆమెకు యివ్వు-”

“ కురవాడు వార్తాష్మతిక వింటున్నాడు వాళ్ళు మాటలు గమనించడం లేదు. వాళ టి తాగడం పూర్తి అయ్యేసరికి మధ్యాహ్న సమయం అయింది. ల్యూమిలా యేమో చెప్పబోయింది. సరీగా అప్పుడే తలుపు చప్పుడయింది, “స్పెక్యోజా-తలుపు తెరువు. ఎవరో చూడు...” అంది ల్యూమిలా, “క్ష

ల్రెర్తక్త అమ్మ జేళ పోలీసులే అయితే, నిలోనా ...నీవు యీ మూలకు వెళ్ళి దాకోో "సెర్యో-ా వికటి గదిలోకి వెళ్ళు-” నువ్వ అమ్మ, నవ్వింది. అభీవంటి [ప్రమాదం యేమీలేదని ఆనిపించింది ఆమెకు ఆంతరంగంలో.

వై ద్యుడు వచ్చాడు. వస్తూనే “మొదటివార్హ : నకొలై అరెస్టు ఆయ్యాడు.... ఓ! నిలోనా! నీవూ యిక్కడే వున్నావా వాష్ళ నిన్ను గురించి కూడా. వెదుకు తున్నారు నికొలై అరెస్టు అవుతూన్నప్పుడు నీవక్కడ లేవన్నమాట!” అన్నాడు,

“అతను నన్ను యిక్కడికి తరిమి వేశాడు .. ”

“సరే దానివల్ల అంత (ప్రయోజనం వుంటుందనుకోను. సరే, రెండోవార్ర + యువకులు కొంతమంది పొవెల్‌ ఉపన్యాసం లితో[గాఫ్‌ కాపీలు తయారు చేళారు? అంత బాగా రాలేదనుకో, అచ్చు రాకికి రాత్రి నగరంలో పంచి పెట్టాలని వాళ్ళి కోరిక. నేను ఆ వషయం ఆంగీకరించడం లేదు. నగరంళో పంచటానికి అచ్చు ప్రతులే కావాలి ఈ లితో కాపీలు ౩: డికయినా పంపవచ్చు-”

“వాటిని నటాషాకు అందచేస్తాను. నాకు యివ్వు-”

వీలయినంత త్వరగా వీటిని ఎతరణ చేయాలని ఆమె అకాంతు. ఈ (ప్రపంచమంతా తన కొడుకు మాటలతో మారుమోగి పోవాలి.

“కః సమయంలో యీ పని నీవు చేయగూడదనుకుంటాను ...” అన్నాడు డాక్టర్‌ దృఢనిశ్చయంతో. “ఇప్పుడు పన్నెండు గంటల పన్నెండు నిమిషాలు ఆయింది. రైలు రెండు గంటు అయిడు నిమిషాలకు యిక్కడనుంచి బయలు దేరుతుంది అయిదు గంటల పదిహేను నిమిషాలకు అక్కడకు చేరుతుంది. సాయర్శతు వీకటి పడకముుఎదే అక్కడకు చేరుకుంటావు. అది సరే - అసలు విషయం అది కాదు,”

“మరేమిటి. పని వక్ళగా జరగడమేగదా. కావల్సింది. నేను. చేస్తాను" అంది ఆమ్మ.

ల్యూమిలా “౨ పని నీఎ చాలా సమావకరం?” అంది.

“ఎందువల్ల?”

“నీవు నికొలై అరెస్టు అవటానికి ఒక గంట ముందు యింట్లోంచి మటు మాయం అయిపోయావు మెల్టుకు వెళ్ళావు అక్కడ నిన్ను ఆందరూ ఎరుగుదురు. సీవు వెళ్ళిన తర్వాత ఎవ్కుడ తరపటత్రాయి వితరణ అయినాయి. ఇది అంకొ గమ నించారు. అంపే నీ మెడకు ఉరితాడు విసకుపంటూందన్నమాట

“అక్కడ నన్నెవరూ యెరగరు నన్ను అరెస్టు చేయరు. నేను వె) నచ్చిన తరుహాత చేస్టే చేయవచ్చు ఎక్కడికి వెళ్లావు --అని అడుగుతారు! ఏదో

అమ్మ వ25 సమాధానం చెబుతాను, నిజోవ్‌ దగ్గరకు వెళ్ళానని చెబుతాను. విచారణ అనగానే అతనితో అతని యింటికి వెళ్ళాను. అతని మేనల్లుడు కూడా ఐంధిశుడే గదా-- అందుకని! ఇన్నాళ్ళూ అక్కడే ఉన్నానంటాను. సరిపోతుంది. గదూ?” ఆమెకు ఎలా నయినా యీ పని తానే చేయవలెనని వుంది. తన కోరికకు వాళ) కరిగిపోతారని ఆశిస్తోంది డాక్టర్‌ అయిష్టంగానే “సరే” అన్నాడు.

“మీరందరూ నా జా(గత గురించే ఆలోచిస్తారు మీ భదత గురించి యేమీ అనుకోరు ,.. " అని ఆమె సంబరపడిపోయింది.

“శ్పీన్స చాలా మంచిదానివి. నాకు చాలా గర్వంగా వుంది ॥

“ప్పి భ్మదత విషయం గూడా మేం ఆలోచిస్తూనే వున్నాం *..సరే నీవు చేయ వలసింది మళీ ఏవరంగా చెబుతాను, విను. నీకు స్రేషన్లో అందచేస్తాం ఆ (పు లన్నీ ,. అంటూ అతను హడావిడిగా వెళ్ళిపోయాడు.

ల్యూమిలా తలుపు వేసి వచ్చి “నాకూ ఒక కొడుకు వున్నాడు పదమూడేళ్ళ వాడు, తం|డి దగ్గర వుంటాడు, నా భర అని ఫ్రైంట్‌ (ప్రాసిక్యూటింగ్‌ ఎటర్నీ ఇప్పుడు (ప్రమోషన్‌ గూడా పొంది వుంటాడు, కరవాడు అతని దగ్గరే వున్నాడు, వాడు యేమయిపోతాడా అని అప్పుడప్పుడు ఆలోచిస్తూ వుంటాను ... జనానికి తీవ విరోధి అయిన మనిషి పాలన, పోషణలో వున్నాడు కురాడు, వాడు కూడా నాకు విఠోధిగానే శయారవుతాడని నా భయం. వాడు నాతో యిమడలేడు. వాడిని చూచి కూడ్యాఎనిమిదేళ్లు అయిపోయింది. ఇక్కడ నేను మారు సఫేరుతో వ్యవహరిస్తు న్నాను ఎం” అంది.

శ్రిటికీలోంచి బయటకు చూస్తో; ఆకాకాన్ని- ఆ తెల్లదనాన్ని గమనిస్తూ, యింకా యిలా చెప్పింది.

*వ్చాడు నాతోనే వుంటే యింకా బలవంతురాలిని అవుతాను నేను, నా హృద యంలో యీ గాయం సలపడం మానివేస్తుంది వాడు చనిపోయినా .. నాకంత విచారం అనిపించదు. (ప్రజలకు విరోధి కాకుండా వుంటే చాలు!

ఆమ్మ ల్యూమినాను ఊరడించింది.

“'పపంచంలో పలుతావులు చూస్తారు పిళ్లలు= ఎన్నో సంగళులు శెలును కుంటారు. మంచి హృదయాలు, నిజాయితీ అయిన మనస్సులు -. యివి దుర్మా రాన్ని, దౌర్జన్యాన్ని వ్యతిరేకిస్తాయి వాళ్ళు అబద్ధాన్ని ఆణచేస్తారు ఒక క్‌ నూర్యుడు వస్తాడు, మనం ఓ నవభొనుడిని తయారు చేస్తున్నాం కదూ! (ప్రపంచ మంతా శభం చేస్తాం, మాలిన్యం కడిగివేస్తాం --” అంటూ ఆమె. అకాళం వంక చేయి సారించింది:

(29)

226 అమ్మ

“అడుగో సూర్యుడు”

అమె హృదయం తట్టి- గుండె మీద చేయి వేసుకు నిలబడింది.

“ఇక్యడ మానవత ఉట్టిపడే సూర్యోదయం జరగాలి. (పేమ హృదయ మంతా పాకాలి. [ప్రపంచమంతా విస్టరించాలి.... సూర్య |పకాశంలో (ప్రయాణం చేసే పిల్ల లు అన్ని తావులకు సమరసత, (పేమ, అనురాగం తీసుకుపోతారు. భూమి తిరగబడుతోంది. కొత్రదనం వెల్లివిరుస్తోంది. దాని కోసం రక్తం సమ్ముదం అయి పారినా సరే, ఈ ఫలితం తప్పదు!”

ఇద్దరూ కొంతసేపు మౌనంగా కూర్చున్నారు.

“స్వంత సిషయాలు _ మనం _ మాట్టాడుకోగూడదు. అవన్నీ అలా వుంచుదాం ... సీవు బయలుదేరవలసిన సమయం _ ఆసన్నమవుతోంది” అన్నది ల్యూమిలా,

అమ్మ (ప్రయాణ సన్నద్ధం చేసుకుంటూనే ల్యూమిలాతో “ఆందరికీ జీవి తంలో అవసరం అయిన వెలుగు, తేజస్సు వారిలోనే నిగూఢంగా వృంటుంది. ఈ సంగతి తెలుసుకుంపే నీకు అనందంగా వుంటుందనుకుంటాను. ఆ వెలుగులోనే తమ జీవితాన్ని మలుచుకుంటారు అందరూ. తమ సర్వ వ్యవహారాలను ఆ వెలుగుకే అలంబన చేసుకుంటారు--” ఆంది.

ఆమె ముఖం వణుకుతోంది. కళ్ళు మాతం (ప్రకాశవంతంగా. వెలుగు తున్నాయి. గొప్ప ఆలోచనలు ఆమెలో కదలబారుతున్నాయి

“సత్యం మిమ్మల్నందర్ని ఒకచోట చేరుస్తోంది దాని (ప్రభావంతోనే మీరు మనగలుగుతున్నారు-- అమ్మ మాటలు ల్యూమిలా మీద (ప్రభావం చూపించాయి. ఆమె ముఖం ఆశ్చర్యతో, ఆనందంతో వెలుగుతోంది. ఆమె పెదవులు వణుకుతున్నాయి. ఆమె కళ్ళల్లోంచి అశువులు చెంపలమీదుగా రాలుతున్నాయి సరో దీ గాగున్నావు-- నీకు తెలుసా”. పర్యత శిఖరం మీద నుంచి శ్రైదయం ఆఅ ట్టు భావీస్తున్నావు!”___ ఆంది లోనికి లోళుగా చూస్తూ అంది. . అం ర్యూమ్‌నా అమ్మ ముఖం ఆమె వీధిలోనిక్తి వచ్చింది. చల్లని వాతావరణం ఆమెను ఉకిారి బిక్కిరి చేస్తోంది. వీధి నిరా నుష ౮ ఒర నప శ్రగాలంగా వుంది. చివర ఓక బండివాడు, అతనికి ఎదురుగొ యి నిలబడి వున్నాడు. అతను బహృశ బజారుకు వెడుళున్నాడేమో అను

ఆమ్మ లిల్లి? కుంది అమ్మ. ఆమె _ప్రేషన్‌కు చేరుకుంది. ఆమె రైలు యింకా నిద్ధంగా లేదు. మూడన తరగతి వెయిటింగ్‌ రూంలో అప్పుడే జనం కిక్కిరిసి కూర్చుని వున్నారు, ఆమ్మ ద్వారం దగ్గరే చోటు చూసుకుని కూర్చుంది. ఓ యువకుగు శేతిలో ఇక సంచితో అక్కడకు వచ్చాడు. అందరినీ తేరిపార చూచి తరువాత అమ్మ దగ్గరకు వచ్చాడు, "మాస్కో వెడుతున్నావా? నీ మేనగోడలును చూడటానికా?” అనడిగాడు. “ఆవును. టాన్యా కోసం-” “మంచిది. ” తన వేతి నంచి ఆమె సరశన నుం నిలబడ్డాడు నీగరెట్‌ వెలిగించుకు తాగుతూ ఎదురుగా వున్న కిటికీ చగ్గరకు వెళ్ళాడు. అమ్మ సంచిని తడిమి చూచు కుని ఆనందించింది. చుట్టూవున్న జనాన్ని చూస్తోంది. కొన్ని క్షణాల తరువాత హ్టాట్‌ఫారమ్‌కు దగ్గరగా వున్న ద్వారం దగ్గరకు నడిచింది, సంచితో సహా. ఎదురుగా. & మనిషి వచ్చి ఆమెను ఢీకొన్నాడు. అతన్ని ఎక్కడో చూచానే--- ఆనుకుంది అమ్మ ఆతను తటవటాయిన్తూ అక్కడే తిరుగుతున్నాడు. అమ్మ యేమీ సంకోచించకుండా ఒక ఖల్లమీద కూర్చుండిపోయింది. ఆమె మనన్సు తొలున్తూనే వుంది. ఏదో అవళకునం! తాను పట్టుబడిపోలేదు గదా! లై విన్‌ తప్పిం చుకు పారిపోయినప్పుడు తాను పోలీనులను తప్పుదారి పట్టించింది వొళ్ళు తనను ఇాగా గుర్తు పట్టగలరు అప్పటి నుంచీ తన కోసం నెదుకుళతూనే వుంటారు! అమెకు అనిపించింది; “అంతా ముగినిపోయిందా! నేను దొరికి పోయాను!"

ఆమె చుట్టూ తేరిపార చూచింది. సంచి యిక్కడే వదిలేసి వెళ్ళిపోదామా అనుకుంది. ఏం పోళుంది గనుక? కొడుకు మాటలను యిలాంటి వాళ్ళ పాలు చేనీ పోవడమా? పోనీ, సంచితో సహో వెళ్ళి పోదాం--- అనుకుంది. పరుగెత్తుకు పోవాలి, ఎక గ్రాడికని పోవడం?

--ఖలాంటి ఆలోచనలు అమెను దహించి వేయసాగాయి.. వాటన్నిటినీ పక్కకు నెట్టి ఉన్నచోటనే ధైర్యంగా నిలబడిపోవాలని తీర్మానించుకుంది.. ఇప్పుడు మనను తేలిక అయింది. బలం అధికమయింది “మరేం భయపడకు, నీ కొడుకును అవమానపరచకు---” అని తనకు తానే చెప్పుకుంది ర్దైర్య వచనాలు.

చాలాసేపు అలా చెప్పుకోనలని వచ్చింది. ఆమె మనస్సు మళ్ళీ యధా పూర్వంగా (పళాంతం అయింది.

“ఇప్పుడేం జరుగబోతోంది?! _ వీష్ట నాతో ఎలా వ్యవహరించ బూను కుంటారు?,..” అనుకుంటూ కూర్చుంది. పరిసరాలు పరికిస్తోంది.

గూఢచారి స్టేషన్‌ గార్డ్‌ను పిలిచి అతనితో యేదో గుసగుసలొడాడు, మరో గార్డ్‌ వచ్చాడు, అతనూ విన్నాడు. నవ్వుకుంటూ వెళ్ళాడు. ఈ మనిషి వృద్ధుడు,

996 అమ్మ గూఢచారి వంక తల వూపుతూ బెంచీ దగ్గరకు వచ్చి అమ్మకు ఎదురుగా నిలు చున్నాడు. గూఢచారి మాయం అయిపోయాడు,

ముసలి గార్డ్‌ అమ్మ ముఖం పంకే చూస్తున్నాడు.

“పళ్ళు నన్ను కొట్టకుండా వుంపే అంతే చాలు!” అనుకుంటూంది అమ్మ

అతను ఆమె దగ్గరగా వచ్చాడు “ఏమిటి చూస్తున్నావు?” అని అడిగాడు, “ఏమీ లేదు" ఆంది అమ్మ

“ఇంత ముసలిదానివి! యింకా యిలా...

ఆ మాటలు ఆమె ముఖం మీద గుద్దినట్టయింది, ఒకసారి- రెండుసార్లు మూడుసార్లు పలుసార్హు. ఆమె గాయపడింది, ఎవరో తన కనుగుడ్డు "పెరక తున్నట్టనిపించింది.

ఉన్చేన్సు దొంగను కాదు. నువ్వు అబద్ధం చెబుతున్నావు--” అని అరిచింది ఆమె కళ్ళయిందు. అంతా “సర్కస్‌” చేస్తున్నట్టుంది. ఈ అవమానాన్ని నేన భరించలేను ౨న్నట్టుగా సంచి తెరిచి కరప్మక్రాలు దొరికినన్ని చేతిలోని! తీసుకుంది.

“కూడండి. చూడండి, అందరూ...” అని అరిచింది.

జనం పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి ఆమె చుట్టూ మూగ్గారు,

== ఏమిటది?

న అక్కడో గూఢచారి!

-- ఆమె దొంగ అంటున్నారు.

ఆ ఆమె?

_- దొంగ అఆయికే ఆలా అరుస్తుందా?

-= ఆమె చాలా మర్యాదస్తురాలు!

-- వాళ్ళు ఎవరిని పట్టుకున్నారు?

“నేను దొంగను కాదు--ా” అంది ఆమె చుట్టూ తేరిన జనాన్ని ఆసరాగా: ఆశగా చూస్తూ,

“నిన్న రాజకీయ బంధితులను విచారణ జరిపారు. వాళ్ళలో నా తొడుకు వున్నాడు. వాడి పేరు పాతెల్‌. వాడో ప్రసంగం చేశాడు. ఇదుగో అ (ప్రసంగ పారం. దీన్ని [ప్రజలందరికీ యివ్వటాసికి నేను తీనుకు పోతున్నాను. అందరూ యిది చదవాలి, ఈ సత్యాన్ని గురించి సమాలోచించుకోవాలి!”

ఎ ఆమె చేతిలో నుంచి ఒక కాగితాన్ని ఎవరో లాక్కున్నారు.

ఆమె త శ్రిమ్మా కాగితాలు గాలిలో ఎగరేసి జనం మీదకు బీసిరింది.

న ఎవరో భయపడి పోతున్న గొంతుతో “ఆమె యింత చేసినా, ఆమెకు మెచ్చు కలు దొరకదు-- అన్నారు,

అమ్మ వీ99 జనం ఏడో మాట్టాడుకుంటున్నారు.

అమ్మ గమనిస్తోంది జనం కాగితాలు తీసుకుని శమ దేబుల్లో గుండెల్లో దాచు కుంటున్నారు. ఆమెకు ఎంతో ధైర్యం వచ్చినట్టయింది. తన పని నెరవేరుతోంది. సంచిలోంచి యింకా కాగితాల బొత్తులు తీసి ఆందరికీ పిసిరివేసింది. అందరూ వాటిని పరమ అ్యత్రంగా, ఆనందంగా అందుకున్నారు.

“రిని కోసమే- నా కొడుకును, అతనితోపాటు యింకా కొంతమంది యువ కులను శిక్షకు గురిచేశారు మీకు తెలుసా? నా మాట నమ్మండి. నాది తల్టి మనను. మాతృహృదయం మర్మాలు యేరగదరు. నెరిసిపోయిన నా జుట్టు చూడండి నిన్నను వాళ్ళనందరినీ [ప్రవాస శిక్షకు గురి చేశారు. వాళ్ళు చేసిన నేరం యేమిటి? మీకు, మీలాంటి [పజలకు సత్యం ఎరుక చేయటానికి ప్రయత్నించారు. మీ జీవితం ఎలా వుందో మీకు చూపటానికి పూనుకున్నారు!”

జనం ని స్లబం అయింది, అందరూ ఆశ్చర్యంగా నింటూ వుండిపోయారు. ఆమె చుట్టూ ఆతంగా చేరారు. ఆమె మాటలు వినాలని వాళ్ళు ఉత్సాహం పెల్లుబికి వస్తోంది.

“దర్శిదం-. ఆకలి. అనారోగ్యం!...... యిదే వీదవాళ్ళకు తమ ,శోమకు ఫలితంగా మిగిలేది ఈ జీవిత్సకమం స్‌నకు దొంగళనాలకు, అంచగొండిళనాలకు దారి చూపుతుంది. మనమీద (శ్రీమంతులు స్వారీ చేస్తూ తిరుగుతారు, అందరూ వాళ్ళ చేతుల్లో (0 + అందరినీ. వాస,

ల్లో తొత్తులు. పోలీసులను, అధికారులను: నిపాయిలను.. శ కొనేసుకున్నారు. మనం వాళ్ళ మాట వినడం తప్ప యింకేం చేయగూడదు! మనం రోజంతా (శ్రమపడి - కాయకవనం చేని నలిగి బొగ్గయి పోతాం మురికిలో, దగాలో దర్శిదంలో మునిగిపోతాం. “ఇతరులు మన శ్రమళ కిలో విరాజిల్టుతా రు. మనకు తెలివితేటలు లేవు, ఏం చెప్పినా నమ్ముతాము (ప్రతిదానికీ వయపడతాము రి జీవిళం వీకటి. చిమ్మ వీకటి. ఇదో భయంకర స్వప్నం. వాళు మన్‌ మన క్‌ లాంటివి యిస్తున్నారు. మన రక్తం తాగుళున్నా రు. దురాళాం లు పడి బతుకుతున్నారు ... అవును కదూ?" కు

“అవును. అవును-” అని అందరూ వారాలూ నిలఖడి వుండడం

ఈ జనం గుంపు వెనకాల యిద్దరు లపోయిన కరపత్రాల కట్టలను అమ్మ గమనించింది, తన దగ్గర ముం లి శ్రీనుకోండి... అందరికీ చుట్టూ వున్న వాళ్ళు చేతుల్లో. దోపింది. “తీసు 0. పంచండి” వేదించాలి”

ఎవరో ఆమె మీదకు వంగి “ఎవరికీ చెష్పమంటావు! ఎవరితో నివేదించా అనడిగారు, రహస్యంగా

అమె జవాబు చెప్పలేదు.

290 అమ్మ

“క రకమైన నికృష్ట జీవనాన్ని మార్చటానికి- (ప్రజలనందరిసీ "స్వేచ్చాజీవు లను చేయటానికి మృతులను పునరుజ్జీవింప చేయటానికి కొందరు మనుమలు వచ్చారు. వాళ్ళు జీవిత రహస్యాలు తెలుసుకున్నారు. ఎందుకం టే--- ఫలాని సంబంధించిన ఏషయాలఅను రహస్యంగానే వుంచాలి! పెద్దగా అరవడానికి వల్లె | అపి మనను వేధిస్తాయి, బాధిస్తాయి, జెయిలుపాలు చేస్తాయి. ఐశ్వర్యం అనేది ఒక్‌ శ కి. సత్యానికి చేరువ అయింది కాదు ఆది.ఐళ్వర్యవంతులకు- శ్రీమంతులకు సత్య పట్లదు. వాళ్ళు దానికి బద్ద విరోధులు మన పిల్లలు జీవిత సత్యాలను (ప్రజల దగ్గ రకు తీసుకు వెడుతున్నారు. అమలినమైన వ్యక్తులు మీకు జీవన నూతన సందేళం అందచేస్తున్నారు. ఇంతవరకూ వాళ్ళ సంఖ్య తక్కువే ఇప్పుడు యీ సంఖ్య యితోధికం అవుతోంది. రోజు కోజుకు వాళ్ళ బలం పెరుగుతోంది. వాళ్ళ జీవితాల ద్వారా అది (ప్రపంచం అంతటా వ్యాఫ్రి అవుతుంది, ఆ సత్యం మిమ్మల్ని బాధల నుంచి, భయాలనుంచి ఏముక్తులను చేస్తుంది. ఇన్నాళ్ళూ శ్రీమంతులు యీ సత్యాన్ని అణచి వేశారు, మీకు అందకుండా దాచివేకారు ..”

జనాన్ని తోసుకుంటూ అందర్నీ అదిలించుతూ పోలీసు ముందుకు వస్తు న్నాడు, జనం యిష్టం లేకపోయినా అతనికి చారి యిస్తున్నారు.

ఈ నెరిసిన జుట్టు వృద్ధమాత వాళ్ళను బాగా అకట్టుకుంది, ఆమె ముఖం లోని కరుణ, కళ్ళలోని కాంతి వాళ్శను ఆకర్షిస్తోంది చఛిన్నాభిన్నమైన హృద యాలన్నీ ఒకటిగా అతుక్కుంటున్నాయి

“బల్ట మీదికి ఎక్కి. చెప్పు ,.." అన్నారు వాళ్ళు,

“వద్దు. కొద్ది కణాల్లో నేను అరెస్టు అవుతాను --ో

“త్వరగా చెప్పెయ్యి, పోలీసులు ముందుకు వచ్చేస్తున్నారు.” అని వాళ్ళు శాందర చేయసాగారు,

“నిజాయితీ అయిన మనుషృలను కలుసుకోవటాకిని (ప్రయత్నించండి. దేని తోనూ రాజీ పడకండి, సమాధాన పడకండి. _ అధికారుల ఒ తిడులకు లొంగీ పోకండి, మీ జీవితాలకు మీరే నాయకులు, మీ (శమళ క్రిని ఎవరూ. దోచుకోకుండా చూచుకోండి ... మీరందరూ సంఘటితం అవండి.”

వెళ్ళిపొండి. పొండి. అందరూ ఎక్కడి వాళ్ళక్కడ వెళ్ళిపొండి . అంటూ పోలీసులు అరుస్తూ ముందుకు వస్తున్నారు, ఇప్పటికి చాలామంది పోలీను బలగం చేరుకున్నారు.

“సీ సంచిలో వున్నవన్నీ యివేనాగో అనడిగారు ఎవరో.

“తీసుకోండి. తీసుకోండి--” అంటూంది అమ్మ ఆతురతగా-

ఈ మాటలు ఆమె హృదయంలో పాటలుగా రూపొందుతున్నాయి. ఆమే గొంతు ధైర్యంగా లేదు, వణుకు మొదలయింది. బొంగురు పోయింది.

అమ్మ 281

“నా కొడుకు మాటలు నిజాయితీ అయిన (శ్రామికుడి మాటలు! అమ్ముడు పోని వాని మూటలు! వాటిలో అకల్మషం పీకు వెంటనే. తెలుస్తుంది. వివేకంగా, నిర్భయంగా సత్యం మీ చెంతకు వస్తుంది వాడి మాటల్లో... నిండు హృదయాలతో ఆ మాటలు వినండి. అర్థం చేసుకోండి. * సత్యం కోసం పోరాడండి, నిలబడండి, మానవాళి అంతా సత్యం కోసం ఒక్కటై నిలవాలి! అందరికి సుఖళాంతులు చేరువ అవ్వాలి. కొత్త జీవితం, కొత్త ఆనందం అందరికి అందుబాటులొనికి రావాలి!”

ఎవరో ఆమె ఎదురు రొమ్ము మీద కొట్టారు

ఆమె బల్ల మీదకు వొంగిపోయింది, పోలీసు చేతులు జనాన్ని పక్కకు నెట్టి వేస్తున్నాయి వాళ్ళను చ్యితహింస "పెడుతూ చెల్లా చెదురు చేస్తున్నాయి. అమ్మ కళ్ళ ముందు వీకటి వ్యాపించింది. ఆమినా ఆమె జంకకుండా కుంగిపోకుండా ఎలు గెత్తి అరుస్తోందిః

“జన్సలారా! అందరూ ఏకంకండి!”

ఓ పెద్ద పోలీసు ఆమెను పట్టుకుని నిలువెల్లా కుది పేఠాడు

“నోరు మూసుకో!”

ఆమె తల వెనకాల గోడకు కొట్టుకుంది. ఆమె హృదయం ఒక్క షణం భయావహంగా అయి కంపించిపోయింది. ఆమె నిలదొక్కుకోవటానికి [ప్రయత్నం చేసింది.

“వెళ్ళా” అని అరిచాడు పోలీసు

“భయపడకండి. ఇంతకంటె భయపడవలసీంది యేమీ లేదు మీ జీవితాలు యిష్పటికే నికృష్టం అయిపోయాయి”

“నోక్ర మూసుకో --” ఆని మళ్ళీ అరిచాడు పోలీస్‌,

ఆమె భుజం పట్టుకు ఊపుతూ వెనక్కు నెట్టాడు.

ళీ న!

ఇంతకంచె దారుణం, దుర్మార్గం మిమ్మల్ని ఆవహించదు ..

గూఢచారి పరుగెత్తుకుంటూ ముందుకు వచ్చాడు.

ఆమె ముఖం మీదికి పిడికిలి ఎత్తుతూ “నోరు మూసుకో. ముసలిదానా!" అని ఉరిమాడు.

ఆమె కళ్ళు విశాలంగా తెరుచుకున్నాయి.

నక్ష,తాలమాదిరి వెలిగిసోతున్నాయి.

జలన్నంతా కూడగట్టుకుంటూ “పృనరుజ్జీవనం అయిన ఆత్మను ఎవరూ చంవలేరు--” అంది.

ఆమ్మ విలి3 అక చ్‌ శ శ్రరుఖలు అమెను అవేళపూరితం చేస్తున్నాయి. గ్రంభాలయాన్లై “అమెను కౌటకండి కం గా షో 11 ర్‌ ల్‌ ర్‌ లో ఆద్బాయిలూ: తా 22 క ఖు “ఏమిటది?” (జ (400 గం టం / షా. నువ్వా . దుష్లుడా | [ ర “అశనికి యివ్వు” మ్‌ హై యం “తర్కాన్ని రక్టంలో తడిపి నాశనం చేయలేళ్‌ సకా్యో మటు చేయలేరు! ” దడవు ఆమెను మెడమీద, వీపుమీద కొడుతున్నారు. భుజాలమీద, తలమీద లమెకు లేస్తున్నారు. ఆరుపులు, కేకలు, నినాదాలు, అ(కందనలు .. అంతా గందర గోశంగా ఏనిపిస్తూ వుంది. ఆమె నిలుచున్న నేల చీలిపోతున్నట్లు అనిపిస్తోంది, కాళ్ళు తడబడుతున్నాయి శగరీ:ం౦ం వణుకుతోంది. తంగానే ఆమె నీరస పడిపోయింది కాని క్యు మ్మాతం యింకా (ప్రకాశవం సతన మెరుస్తున్నాయి. ఆ కళ్ళతో అమె యితరుల కళ్ళలో వెలుగుతున్న కాంతిని వికాసాన్ని చూడగలుగుతోంది అమెను ఏదో ద్వారం గుండా తీసుకుపోయారు. లుకు ఆమె పోలీసు చేతిలోంచి తన చేతిని విడిపించుకుని తలుపు. చెక్క- వట్టి నించుంది “సత్యాన్ని ర క్ష ,పవాహంలో ముంచె త శేరు!” ఆమె కేశిమీద కొట్టారు పే డ “ప్పీక మీక పాపం మూటకట్టుకుంటున్నార్సు ు బుదిహీనులారా! మీ మీ భూతంలా పిరుచుకు పకలాను థి , ఎవరో ఆమె గొంతు పట్టుకుని నొక్కడం మొదలెట్టారు. గొంతు గురగో లాడుతోంది. న్‌ జ్డర్రి నికృష్ట జీవులారా! _ [స నూప్టం] ౦డ్‌--”-ల౮చోంద అమ్మ... తగా- అమ్‌ ఆ8 మాటలు అమె హృదయంలో పాటలుగా రూపొందుతున్నాయి* ,1-౦ళు ధైర్యంగా లేదు, వణుకు మొదలయింది. బొంగురు పోయింది.

[ ర్‌! ు | శ క్‌ ॥ గ్‌ (| గ్‌

• పే విశ్వవిఖ్యాత దీష్యన్‌ రచయిత కూపం గోర్కీ నఏం 'అక్ము ఐశ్వత్యార్తంగా కోట్లాది ఫాథకులను ఆకుట్బపుని, చదిఐంపచేసి, బైతన్యకంతులను చేింది. వీనికి సాప్‌ రాగల కురో కువొత్తద నకల 6ద్‌ వ్రఠంచ సాహిత్యంలోనే లేదు. 1905 దవ్వన్‌ ఐస్తభం కాలంలో వెలుకజ 127 దుటంయ టం ఆ . దుడ్శ్మి వ. _ వయాచులు ఆమె హృదయంలో పాటలుగా రూపొందుతున్నాయి. ఆమె స /౧౦తు ధైర్యంగా లేదు, వణుకు మొదలయింది. బొంగురు పోయింది.