Telugu alabdha kavya padyamukthavali - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ల డల . సంషానకడు .... దాక్ష్షి

అలబ్ధకావ్య ఒర ఒర పద్యముక్తాఎళ సంపాదకుడు డా అర్‌ * శ్రీహరి ఎమ్‌.ఏ;పహచ్‌.డి, (తెలుగు) ఎమ్‌.ఏ;ఏ.ఓ.ఎల్‌* (సంస్కృతం) పి.జి,డిప్లొమా (లింగ్విస్టిక్స్‌) రీడర్‌, తెలుగుశాఖ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము ప్రచురణము పత.జ౫జలి పబ్లికేషన్స్‌ హై దరావాద్‌

క హా క కు. ॥ (గ [౧1౧01037 0 ౧09౧19 0% ౪గజ౪81149016 6160064 61899105) 5 90॥/. ౧. 5[౧144గ1 గెండ64681 1౧ 7614166, 09౧80౧12 ౮౧1౪6౯911౪. అ ౪య6/4986-500 007. 1184 ౬64110౧ 1983 2౫౧18 ఉళగ్య -ఈ2గే ఆల ౨ 'స్రామ్రైషి 9106 గ. 30/- "౯0? 600169 గ. షగత)ఉటఉంణ 41 16-2-636/౯/2, 112603౪/208847, 54148086, ౧౪౦౬గ4ఉ84ఉ0-500 659. రడ ౪ 0 యయ జోగి ళ్‌ ర. యీ లో వై “లి | లలో ల షంక3 క్‌ 1 లాం ఫూ ల = ౮ ల్‌ ఎ యల ౧ ౧౧1౧166 ఇ జ చలి పు స / గీఉక75% ఉగ? 9౧|[7౯౧8' ౧౮--- 1-1-694/2/4, 64౧౮010868 ఇ ౪౪0౦౬౧4840-500 380 5809 ౪566 10! 116 0112608 ఆ 1018 5005 ౧౭9 0660 ౧8౮6 8౪86118018 ౫ 1౧6 00%౪6[10?, 51246 ఓ69౪6! 00౧౧౧౧1186 10! 613౪౯190610౧0 ౦ 8౧౪౯ గ, ౧,

అ౦కిత౦ నాలో పరిళోధనాసకక్తిని పెంచి నా సాహిత్యజీవితానికి ఘార్గదర్శకులై న "టి. యానా గురువర్యులు ఆచార్య ల్రర్సద్రురాజు రావురొజు గౌకి భ క్తి పూర్వకనమస్సులతో

కళాపపూర్ణ, పద్మశ్రీ

డా, సి, నారాయణరెడ్డి ఆధికారభాషానంఘం

అధ్యతులు హైదరాబాదు అభినందన

డా॥ శ్రీహరి స్మితపూర్వాభిభాషి. ఆ స్మీతంకంకే సితంగా ఉన్న హృదయం అతనిది. వద్య, వివేకం, వినయం ముప్పిరిగొన్న ఉత్త మాధ్యాప కుడతడు. శ్రీహరి తీసుకున్న గుత్త నంన్కృకాం(ధ్రధాషా విద్వత్త

వ్యాకరణంలో చేయి తిరిగిన వాయి. వ్యాకరణాల కీకారణ్యాల్లో పడి సాహిత్యాన్ని విన్మరించలేదు. నల్లిగొండజిల్లా మాండలికపదకోళశం తయారు చేస్తున్నాడు. భాస్క్మ్కరరామాయణం పైన (ప్రామాణిక పరిశోధన (గ్రంథం (వాళాడు. ఇప్పుడు ఈ సంకలనం రూపంలో అలబ్ధికొవ్యాల్లోని ఆణీముత్యా లను హారాయమానంగా అందిస్తున్నాడు.

ఈ సంప్పటిలో మౌలిక (ప్రతిభ ఉన్న మహాకవి నదృళశులున్నారు. కేవల (ప్రతిధ్వనికారులై న కీచుగొంతుకల కవులూ ఉన్నారు. ఏమైనా అక్మగా కృతిలో పరిశీలించి బేరీజు వేయడానికి "అనువుగా ఈ నంకలనం సమ కూర్చిన (శ్రీహరికి అభినందన.

సీ. నారాయణ రెడ్డి

డా. కే. గోపాలకృష్ణారాపు ఉప్యానియా విశ్వవిద్యాలయము ఆచార్యులు, తెలుగుశాఖ హైదరాబాదు వరిశోధనలో ప్రగతి విశ్వవిద్యాలయాలలో రూపొందుతున్న విస్తృత విద్యా (వడాళికలలో పరిశోధన ఒకటి, స్నాళకో త్తర పట్టాన్ని పొంఏన వారిలో కొందరు ఆరం గంలో (పవేశించటం ఒక ఫేషనుగా భాపించటబంతో దాని ఏలువ, స్టాయి తగ్గే పమాదస్థితి - ఏర్పడవచ్చు. దానిని నిరోధించుట పరిశోధనాసక్తి కల విద్యాధి కుల కర్శవ్యమని [పత్యేకంగా చెప్పే అవసరం. బేదు గురుతరమైన ఈ బాధ్యతను గుర్తించి తన్మార్షదర్శికగా * ఆలబ్బకాన్యపద్యముక్షావళి' అనే సంక్షలన (గంధాన్ని రూపొందించి వెలువరించినవారు మిత్రులు డా. ఛ్రీహరిగారు. సుకవి లేథిసీ ముద్రితమైన (పాచీన కావ్యసంపదలో ఎంతో భాగం అనేకానేక కారణాలవల్ల ఆంతరించిన అంశం (ప్రావీన లకణ (గంధాళ్లో లఖ్యెలుగా ఉదాహృత పద్యాలవల్ల స్పష్టం. అవి కవి రచనలకే కాక క్రవిదేళ కాలాదుళకు సంబంధించిన అమూల్య విశేషాలను గుర్తించుటకు ఏకైక, (పథాన ఆధారాలుగా ఉన్న విషయం సర్వివిదితమే. అవి అన్నీ చెల్లాచెదరుగా లక్షణ్నగంథాల్లోన్లు, సాహిత్య చరిత్రకారులు, పరిశోధకులు మున్నగువారి ఎవ్యాసాల్లోను తలదాచుకోవటం వల్లను, షఘరల మరల ముదణ భాగ్యాన్ని "పొందక అందుబాటులో లేనంచువల్లను, నామమాతత్రరూనే. నిలిచి ఉన్నవి, సామాన్య పరిశోధకునక్ష ఏంత్తో (కమ శలిగిస్తున్న స్టీతి ఇది, తెలుగులో సాహిత్య, చౌరిడిక పరిశ్రోద్య్యు పరవళ్ళు (క్రొక్కిస్త శ్ర శళావ్టి ఆరంభంలో పండితుల పరిశ్రమ "ఫలితంగా ఆ సంపద సంకలన (గంథ రూపంలో అవత రించి ధిర్ధంతులై స పండితులకే. కా పెళ్లి పరిశోధకులకును కొండంత బలాన్ని ఇచ్చింది. (వ్రబంధరళ్నాప?, (ప్రదింధరత్నాకరము, గోలకొండ కవుల సంచిక వంటివి వాటిలో తలమానికమవంట్రవి. పిల్ల పరిశోధక్రలలతో ద గరిక ంద కవుల నంచిక చంటి (గంధాల ఉనికి కూడ తెలియని నితి నచ్చింది, నం 9థౌల ప్రా క వ గా యవతంాన£ ఫి. ఎట వరకోదః లౌకానిక్ర అందును [ల్‌ తప్పకుండా స్తార్ధిన్స ల ర్రహకి గాక గ్రంథం ౪ (ప్రయోజనాన్ని స్సు న్లిరిది,

అలబద్ధి కావ్యాలను గూర్చి నూత్నాంశములు వెలుగులోనికి వస్తున్నప్పుడు థాషాసాహిత్య చత(త్రలలోని కొన్ని భాగాలు పునర్నిర్మాణం పొందే అవనరం కలుగపచ్చు. భాషాచరి_కలో విస్తృతంగాను, సాపాత్య చరి్యతలో పరిమితం గాను కనిపిస్తున్నదీ ధోరణి. లక్షణ (గంధాల్లోని అనేక పద్యాల వల్ల మహా తివులు, తదితరులు రచించిన కావ్యాల పరిచయం నామమాత్రంగా అయినా కలుగుతున్నవీ. సంకలన (గంధాల ద్వారా ఈ ఆధారాలు బహుళ '(వచారాన్ని పొందే అవకాళమున్నది. అథర్వణ భారతం - ఎట్టిన రామాయణం - నన్నెచోడుని కళావిలానం, తిక్కన విజయ పేనం--శ్రీ నాథుని గాధాసప్తళతి- నాచనసోమన, తెనాలిరామలింగకవి, భాస్కరుడు, చక్రపాణి రంగనాథుడు, పింగళి సూరన (ప్రభృతుల రచనలు ఈ పం౦పరతో పేర్కొనదగినవి. పరిశోధకులు ఈ పద్యాలను పం౦పరగా ఉదాబారంచటంతో తప్త పడరాదు. ఉదాహృత పద్యాలకు వివరణాత్మకభాగం చేర్చటం, అన్ని విశేషాలు తెలిసినంత వరకు చర్చించి పరిశీలించటం చాల అవసంం౦. ్రీహరిగారు ఈ అవసరాన్ని గుర్తించి అలబ్ధకావ్యాలను గూర్చి కొన్ని విశేషాలు తెలిసినంత వరకు వివరించినారు. (ప్రాచీన సాహిత్యమం'పే _ మూతి విరుపు, ఛాందస దృక్పధం, విపరీత అవాంఛనీయ అభిప్రాయ (ప్రకటనలు (ప్రబలంగా ఉన్న దళలో అలబ్ధకావ్యములను గూర్చి సరియైన అవగాహన, సముచిత సానుభూతి కలిగించే అవసరం ఎంతై నా ఉన్నది. (శ్రీహరిగారీ లక్ష్యాన్ని సాధించుటకు కొంతవరకు పయత్నించినారు. నేడు తెలుగులో పరిశోధనము విసృత పరిధిలో నూత్నాంళముల పై కేం(ద్రీకృత మై నూత్నరం గములకు పయనిస్తున్నది. ప్రాచీన ఆలబ్ధి కావ్య ముల గోడుపట్టించుకొనని దళలో (శ్రీహరి గారి “అలబ్బకావ్యపద్యముకా వళి” ముందుచూప్పతో పాటు వెనుక చూపును కలిగించి ప్రాచీన సాహిత్య నంపదను విన్మరించరాదని హెచ్చరించుచున్నది. పరిశోధకులకు ఆనక్తిని కలిగిస్తున్నది. ఇటువంటి ఉత్తమ [గంథాన్ని పరిశోధనలో (ప్రగతి పధానికి దర్శికగా సాహిత్య లోకానికి అందించినందులకు మృతులు (శ్రీహరిగారిని హృదయ పూర్వకంగా అభినందిస్తున్నాను.

అభినంపవన డా. జి. ఎన్‌, రెడ్డి భ్రీవేంక'పేశ్వర విశ్వవిద్యాలయము ఆచార్యులు, తెలుగుశాఖ తిరుపతి ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్య (గంధ రాశికి సంబంధించి గుర్తుంచుకో వలసిన ముఖ్యవిషయం (గ్రంథ నష్టం. నన్నయకు పూవ్వం (గంథరచన జరగి వుండాలి. ఆ (గ్రంథాలు ఏకారణాలవల్లనో నష్టమై పోయినాయి. నిజానికి తెలుగు సాహిత్య చర్విత నష్ట చరితతో ప్రారంభమౌతుంది. నన్నయ తర్వాత 'వెలపిన 1పాచీన కొప్యరాశిలో క్రూడ్రా లభ్యభాగం, నష్టభాగం సమ థాగాల్లో పున్నాయి. సష్ట భ్రాగం సగావికి మించే వృుంటుందన్నా. కాదని చెప్పలేం. అంపే ప్రాచీన తెలుగు కౌవ్యాల్లో మనకు అభించినడి సగమే. మిగిలిన సగం అలభ్యం. కెలగు సాహిత్యానికి నష్టజాతకం వుండడం తెలుగు జాతి దుందృష్టం, తెలుగు సాహిత్యంలో లభ్యమైన సగ భాగంలో ముద్రణ భాగ్యానికి నోచుకొన్నది అందులో సగవ్వే, మిగిలిన సగం అము(దితం. కాళప్యన భాండాగారాల్లో సామాన్యుల అందుబాటుకు దూరంగా అనేక రచనలు ఈ నాటికీ వెలుగుచూడకు౦గా వుంగడడ్లం కూడా మన దుదృష్టమే తెలుగు తాళపత్ర గంథ సేశ్రరణ కూడా అరగొరగానే జరిగింది. (శ్రొమపడి 'పేకంి స్తే ఆలభ్యాలు అసుకొంటున్న _ప్రాచీన కావ్యాలు కూడా కొన్ని దొరకవచ్చు. ఆలస్యం చేస్తే ఉన్నవికూడా పోతాయి. పరిశోధన దృష్టితో చ్రూస్తే తెలుగులోని అలభ్య (గ్రంథాల్ని గురించి ఒక మంచి సిద్ధాంత (గ౦ధ౦ (వ్రాయడానికి తగినంత విషయ సామగ్లి వుంది. ఇది వ్యయప్రయాసలతో కూడిన వన్ని, అందువల్ల ఇట్టి పరిశోధన పరి శోధకులకు ఆకర్షణీయం కాదు, అయినా అట్టి పరిశోధనకు డిలగీ దృష్టితో

కాకుండ, కేవలం సాహిత్య సేవా భావంతో నాంది పలికిన గట్టి పరిశోధకులు చాకణ్రీహరి,వారు మన కందించిన *అలబ్ధకావ్యపద్యముకావళి" ఒక అపూర్వ మైన నంపాదన. వ్యయ[(పయానల కోర్చి, బహు్యగ్రంథ పఠన పరిశీలనను పాటించి, అము,దిత [గ్రంథాలనేకం గవేషించి, ఈ (గ్రంథాన్ని ప్రకటించిన డా థశ్ర్‌హరి అన్నివిధాలా అభినందనీయులు.

(ప్రాచీనకాలంలో వెలసిన నకలనీతినమ్మతం వంటి నంకలన (గ్రంథాల వల్లి, లాక్షణ్‌కులు తమ లక్షణ (గంథాల్లో వుదాహరించిన ' పద్యాల వల్లి, స్వీయ (గంథావతారికల్లో కవులు "పేర్కొన్న తమ ఇతరరచనలవల్ల, పూర్వ కవి స్తుతిలో పూర్వకవికృతాలుగా పేర్కొన్న (గ్రంథాలవల్లి,_ అము తంగా కాళపత భాండాగారాల్లో మూల్గుతున్న కృతులవల్ల ఆలభ్యమైన తెలుగు సాహిత్యరాశి ఎంతటిదో మనకు (వత్యక్షమౌొళుంది. వీటిలో లక్షణ కర్తలు ఉదాహరించిన (గ్రంథాలు (పామాణికమైనవనీ, అవి ఆనాడు పండితాదరణ పొందినవనీ భావించడం అసనమంజసం కాదు. ఆ విధంగా లక్షణ (గ్రంథాల్లో (వస్తావింపబడి, అలభ్యాలుగా వున్న వందకు మించిన “ప్రాచీన (గ్రంథాల నుండి డా! శ్రీహరి సేకరించి కూర్చిన 'పద్యముక్తాన?” ఇది. యతి(ప్రాసోవి ఛందో విశేషాల పదర్శనకో, పడ (ప్రయోగ విశేషతను చాటడానికో పూర్వ లాక్షణికులు, తమ పూర్వుల. సమకాలికుల కొవ్యాఐనుండి ఏరుకొన్న పద్యాలివి.

అందువల్ల ఈ పద్యాలన్నీ ఒక దృష్టికీ విలకణ మైనవి, (పశ్యేకమైనవి. లాతణ్‌క దృష్టిగల పండితులకే కాకుండ, చార్మితక దృష్టిగల సాపాత్య విమర్శ కులకు కూడా ఉపయోగపడే కూర్చు ఈ (గంథం, మన చరిత్రకారులు, తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో చేద్చకోదగిన అనేక జొర్యితకాంశాలకు ఈ (గంథం ఒక ఆకరమొతుందనడం ఆతిళయో క్తి.కాదు. తెలుగులోని ఆలభ్యకావ్య సమ్యగ పరిశోధనకు ఈ“ ఆలభ్యకావ్యపద్యముక్తావళి"' నాందికాగలదని నా నమ్మక౦. ఒక అవూర్వ (సయళ్నాన్ని, విశిష్తపరిశోధనను పుస్తక రూపంలో అందించిన డా॥ శ్రీహరి, నాహిత్య్యపియులందరికీ అభినందనీయులు.

ఎజి, ఏన్‌ రెడ్డి

డ్కా యన్‌, వి. జోగారావు _ ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము ఆచార్భ్యులు, తెలుగుశాఖ విశాఖపట్టణం స హృ దయ భూమిక ఎంత తిండిపోతుకై నా ఎన్నాళ్ళకోగాని ఒక మంచి పిండి వంట దొరుశదు. రాజుగారి కెందరు రాణులున్నా అందులో ఏ ఒకతుకో పతివ్రత. కవిశా రసీకుల కా విధముగా (ప్రాప్తించిన దిటీవల ఈ “అలద్ధికావ్యపద్య ముక్షావళి,* కడి యొక సష్ట్మదవ్యదప్రా ప్త, పొలికలనిలో జతగ్యాతుల్లై న వీరులది ఒక తలో మొండెమో శన్నో ముక్క కాలో శేలో ఏది దొరకినను ఏరుకొని ఒక వంక ఏడ్చు ముంచెత్తుక్షొని వచ్చుచున్నను వేరొకవంక ఎంతో సంతృప్తి నండు ఆప్పబంధువు వలె ఆలబ్ధ పూర్వకావ్యములనుండి చెదురుమదురుగా లక్షణ (గంథోదులలో మాత్రమ ఊఈపం నిలుపోపృకన్న పద్యశకలములను సేకరించి యొకమహా గ్రంథమును పరిఢవించినారు మన (బ్రీహరిగారు. డాక్టరు విరుదు సార్థకము చేసుకొన్నార్య. ఇదియుక సాహిత్య వీరవతము. మధుకోళ నిర్మాణ మహాభినివేళన్ను, (పతిఘట్టమునకును మ్వంద్దు మోతాదుగ ఉపో ద్దాతము, ఎక్కడి కక్మడ అవసరమగు అధోజ్ఞాపికలు, (గంఠాంతమున అకా రాదిగ ఉదాహృత కౌవ్యసూచి, కొవ్యకర్షృసూచి, పద్యాను ఈమణీక, ఉప యుక్త (గంథనూచి ఉట్టంకింపదడి (గంథమంతయ సమ్యక్న్రణ్రా?ిక్రముగ రూపొందింపబడినడి, “త్మ (గంధమును చ్రూన్వబ్రిడన భాస నాటకమున (వతిమాగృహమున కాతముత్తాతల చి త్తపవులన్సు చూచి చిత్ర ప్రోయిన భరతుని చి క్తవృ త్రి సన్నావహించినది. ఇద్ద నా అనుభూతి. ె*ె ఇక (గ్రంళకర్తగురించి రెండు ముడిముక్కలు, మురారివలె గురుకుల క్రీష్ణుడై పరిణకుడై న అంతర్వాణివరే ణ్యుడు (శ్రీహరి. గీర్వాణాం ధ శబ్దశాస్త్ర సారన్వతములందు నిష్షాత్చ వి న. [1 పారుడు. కడు పిన్నట్లనే చదువుల తల్లి కడ్లక్రంటి కళకు దర్శించిన ధన్యుడు. నిరవబేష్ష నిసర్గమనోజ్ఞ వాజ్యానస ప్‌ఖ8ి మాన్యుడు చూచిన చూపెల్ల సూక్ష్మేక్షిక్రగా చేసిన పరి(శ్రమమ్సు కోదకమముగా కనీసము శీలియై పరిక్రమించుకున నుట వెలయించి వ్యావంగళలిమై పర్య నొరు అవళ్య మీయనకు బంధుర భవితవ మున్నదని ఆశాసీంచుచున్నాను, ల్‌ యస్వీ

చా, తూమాటి దొణప్ప నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయము ఆచార్యులు, తెలుగుశాఖ గుంటూరు క్‌ పులుగడుగు

తెలుగునాటి వర్ణమాన పరిశోధకులు చాలమందిలో అయితే తటపటా యింపో, కాకపోతే దబాయింపో కొట్టవచ్చినట్లు గోచరించే గుణాలు. వ్యుత్చ న్నుడూ, (ప్రతిభా సంపన్నుడూ ఆయిన డాక్టర్‌ రవ్వా శ్రీహరి .యీరెండింటికీ బహుదూరం,. ఆయన నిజంగా ఒక రవ్వ ః వినయసుందరమయిన (పనృత్తీ, చిపెకపరిపాకంతో కూడిన వ్యుత్స ట్రీ శ్రీహరి విశిష్టతలు,

ము(ద్రితా ముదితలత్తణ (గంథరాళిని శోధించే, తాశీదళనం పుటాలను గాలించి, పూర్వపరిళోధకుల ఉట్టంకింప్పలను అనుశీలించీ పోహళ0చిన కావ్య పద్యముక్షావళి డా. శ్రీహరి నంతరించిన యీ *అలబ్ధికావ్యపద్యముక్తావళి? ఆయా ఖండికల ముందు కూర్చిన లఘువివరణలు ఆకరాల ఆనుపానులను ఆనువర్షించే అడనపు మెరుగులు, పాఠకులకూ, పరిశోధకులకూ ఇది ముట్టినముత్యం ,

“త్రూమూటి దొణప్ప

డా, కే. వి. రామకోటిళా్రి కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయము ఆచార్యులు, తెలుగుశాఖ వరంగల్లు ్రీహరిగారూ

ఇంతవరకూ లభించని తెలుగు కావ్య (ప్రబంధాల్లోవిగా అక్కడక్కడ, లభించిన పద్యాలను సంపాదించి మీరు తయారు జేసిన ఈ ఆలద్ధికావ్య' పద్యముక్షావళి అనేది చాలా విలక్షణమైన అంధం. అరవై రెండు మంది కవుల నూటనాలుగు కృతుల నుండి నాలుగైదు వందల పద్యాలకు తక్కువ కాకుండా సంపాదించటంలో మీరు పడ్డ శమ దొడ్డది మీఈపు _స్తకం చూస్తుం పే వేటూరి వభాకరళాస్త్రీగారూ, దీపాల పిచ్చయ్య శాస్తిగారూ గుర్తుకు వస్తున్నారు, మీరీ సందర్భంగా ఎన్నో ము ద్రిశాము[ద్రిత లక్షణ (గ్రంథాలూ, చాటు పద్యుపు స్తకాలూ, కావ్యసంకలనాలూ, విశేష సంచికలూ, కవుల చరి్యకలూ పరిశీలించి వుంటారు. షీ (శ్రమను ఉపయోగించు కొంటూ తెలుగు పద్య కొవ్యరచనా పరికాము విశేషాలనూ, అందులో 'కిఫలించిన తెలుగు వారి జీవితఆలోచనా సంబంధ విశేషాలనూ వివరించి చెప్పే తరువాతపనికూడా కొనసాగగలదని ఆశిస్తున్నాను, మరొకసాం్ర మిమ్ము అభినందిస్తున్నాను.

మీ రామకోటిా స్ర్రి

డొ. కొత్తపల్లి వీరభ్యద్రరావు మోదరాబాదు కేం (ద్రవిశ్వవిద్యాలయం ఆచార్యులు, తెలుగుకాఖ హైదరాబాదు సంభావనం

విద్వదౌషధమైన _నెషధంలో శ్రీహర్ష మహాకవి నంచక్రవ్తి గుణ కీర్తనం చేస్తూ ఆయన అధీతి టోధాచరణ ప్రచారణలద్వారా చతుర్దశ విద్యలకు

• చతుర్ణశత్వాన్ని కల్పించాడని వర్ణించాడు. డాక్టర్‌ రవ్వా శ్రీహరి గారు-చళుర్దళ విద్యల సంగశి నాకననుభూత మైన విషయంగాని-వ్యోకరణాద్య నేకళాష్తాంలకు చతుర్దళత్వాన్ని కల్చించారనే విషయం (ప్రత్యతంగా తెలినిందే, విశ్వవిద్యాలయా ధ్యాపకులుగా సుపర్జబేహార్నులెన శ్రీహరిగారు తమ సుగుణసుగంధాన్ని మేళ ఏంచి సర్వామోదాన్ని పొంది ''ప్రాయేణ సామగగ్యివిధా గుణానాం పరాజ్యుఖీ విశ్వసృృజః ప్రఏవృ త్తిః” అనే ఆర్యో క్తిని పరిభావించి తమ రసనాగ్శనర్తికి అయిన ఏద్యా సంప త్తితో చతుర్ముఖుజ్హి సుముఖుణ్ణి చేసుకొన్నారు. ఇటువంటి వారి పరిశోధన లబ్ధమే ఈ “"అలబ్బకావ్య పద్యముక్తావళ"”.

ఈ (గ్రంధంలోని పద్యాలు కోకిలకూజబితాలు. కోకిల కూత వినబడు తుందిగాని _పయత్నపూర్వకంగా పరిశీలిస్తేనేగాని అది కనబడదు. ఆ (పయ త్నం చెయ్యలేక కూత మాతం విని ఆనందించే ఆలసుల మాదిరిగా కాక, ,పయత్నపూర్వకంగా ఆ కవిపికాలను పట్టుకొని మన ముందుంచారు శ్రీహరి గారు. ఈ కవులలో మనకు తెలిసిన వారు చాలామంది ఉన్నారు తెలియని వారూ ఉన్నారు కొన్ని రచనలతో మనకు పరిచయమున్నా అవి ఫలానా వారివనీ తెలియదు కొందరి విషయంలో సంశయాలున్నాయి. నేటికీ లభ్యం గౌని, ఇంచుమంచు. నూరు కావ్యాల పద్యాలు ఈ సంకలనంలో ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఎక్కడ ఉన్నాయో తెలుసుకోవడం మొదటి కష్టం. తెలుసుకొన్న తిరు వాత వాటిని సేకరించడం రెండో కష్టం సేకరించిన తరువాత అవి ఎవ౨వో నిర్ణయించడం మూడో కష్టం. ఇంక నాలుగో కష్టం ఆయా కవుల చర్వితను (వాస్తూ “శీర్షిక” లకు వివరణ (వాయడం. ఈవిధంగా, ఇక్కడ కూడా నాలుగు దశలలో ఉన్న కష్టాల్ని అధిగమించి వండిత విమర్శకులకు, సహృదయ

పాఠకులకు పనికివచ్చే ఆనందాన్ని ఇచ్చే “*అలబ్ధకావ్య పద్యముక్షావళ "ని మనకు లభింపజేసిన శ్రీహరి గారు మన కృతజ్ఞతలకు సర్వవిధాల పాతులు. పూర్వకవుల రచనల నుద్ధరించాలి అనే సంకల్పం, ఆయా రచనల క్రింద అఘూపోద్దాతాలు, అధోజ్ఞాపికలు, గం౦థాంతంలో అకారాదిగ ఉదాహృత కావ్యాల సూచి, కావ్యక రృ సూచి, పద్యానుకిమణిక , ఉపయుక్త (గ్రంథ సూచి అనే వాటిని పరిశీలిస్తే శ్రీటారిగారు పాతపద్ధతిలో చదువుకొన్న కొత్త పండితులనీ "“కా త్తపాతల మేలుకిలయికిగా ఈ సంకలనాన్ని సంతరించారని తెలియడం చవేదూ। తెలుగులో అలబ్ధమైన సాహిత్యాన్ని గురించీ, సంకలన సాహిత్య (ప్రయోజనాన్ని గురించీ పీరు (వ్రాసిన *“తెలివిడిక్రి “పన్సళం' అని పేరు పెటడం, శ్‌ రి కీర్తిశేష్కులెన శ్రీ నిడుదవోలు వారు తమ *“ప్రబంధమజి భూషణ” పీఠికలో సూచించిన సూచన తమ (వయత్నానికి _పేరకమని (వాయడం ్రీహరిగారి పాండిత్యాన్ని గురించీ, సుగుణ నంప తిని గురించీ శ్లేన్స వ్రాసిన వాక్యాలు అక్షరాలా నిజం అని రుజువు చేస్తున్నాయా? వేదా? ఈ (గంథానిక్రి వచ్చే-ళవ్పక వస్తుంది ద్వితీయ మృుదణం, ప్రథమ ము ద నీ వం తరువాత లభించిన = శ్రీహరిగారు (పయత్నిస్తూనే ఉంటారు ప రిలిస్తాయి - పద్యాలతో. ఇంకా సంపూర్ణంగా ఉంటుందని విశ్వసిస్తున్నాను, ఎకో వ్రజ _శ్రీపల్లి వీరభద్రరావు

0౧. 5. [2008208006 1407 0౭౧8౧109౧4 01 8001190 20165907 6 [1946 (226684 ౧౧౫/౭౯౪|౫ 1/2720౧68|!

0. 5/10864 1౧189 ౧౧8౧6 8 519౧1040౧1 00౧౮౯1060100 10 61064 "9968700 80[00182/3010 0౪ 1015 4/204/42 త్‌డా2ం లండణ తిలజింలడాుం/ 0100౧ 2౧6౪95 1000-1616 ౧౪౭6 1౧ ౧౦౪161౧0 శ 12/96 ౧౮౧౧96 ౦1 ౨244 +01 "686౪ [61678౧06 [౧6 ౧4౧ ౧2౪6 066౧ 9210696 ౪11౧ 02/9 [0౧ ౪2/1049 ౪0119 0౧ 8168౪4 ౧7౦3౦6. ౧6 ౪411675 0౧ ౧7౦5067 0116౧ 1116590819 2 1600౧108! ౧01౧౯ 0 616008 8 13౪ ౧8166౧0069 ₹0గా 06 ౧౦౪15 01 6512019066 [60818౪40౧0 10! 1121659 7640611100. 0౪8 116 ౪78815, ౧౭౧౪ ౦ 1161 ౪౦౧8 ౧2౪౭ 508680 1058 2౧౮ ౪౫6 9612 911గ౧96 01 (౧6? ౩౧1 1౧ 1౧6 644 (6460180 97 ౧8 ౪71185 0౧ ౧౧౦౪౦౮6౪ ౦? 8౧౧౧౧౧౩౧. ౧6 ౧౩౪6 36160196 ౧6౧ 361666 0౪ 10918 ౯616౪2౧096 10 1౧6 3960)606 ౮౧౮66 6159065910%, 2౧6 ౧౦1 10! 1౧61! ౧౦౪110 69౫061!19౧06. *61 $90౧౧6 0% +186 6౮౦1864 2డ్రూడూ 9౫%8గ౧||/ 940016 147౧5 0 6౫09586100 - 6422200072. "06190016 4/428442 దంళ్తాం రిండుం. 4046422744 0165 8 [100 1479 €0! 11038 ౪/1౦ 6౧107 91406 ౦64౪౪ 10 తరణం 0,

(౧8౧౪ ౪68౧5 2౦ గి?౦?18550/ 164366౪016 ౪6౧౧218 [౧0, 116 4076౧ 01 "91480 1996480[ 50%018/5 ౪౧966 ౧69 ౧౦6౮ ౦ 2౧ 2౧౧1౧01097 01 1119 ౧౭౬6 1౧ ౧19 ౧/9806 10 72047042 త0277 తింజుగంగం7:4 0? 508/1 ౧౭౭ ౧౦4౫ తం౧6 1౧6 100 ౪1 600%10616౧68

0౧ 51081 ౧౭89 1166 10 ౧7౭56౧1 [6/8 106 ౪61565 6౧౪౦166 10%) 16 నంతా ౧౦1౪91 06౧64. ౧6 ౧86 16[ 061 0౧0590 ౪౧100 ౪6/౪ 81680౪7 ౧40166 1౧ రిగ4రీంగ642 ₹002272/. 0. 5/03 080 ౧8౧౧8౧౦9 61810) ౪11 30౧6 109106 1081 ౧6 15 €09 191 10 216%01 2౧ ౭౧౦౧౦00౫ 088864 01167 0౧ 116 న491159066 29 ౪/61] 29 106 ౪౧౧౪౮౨119%96 ౪/౦|88 01 ౧౧౦9౦౮౪ 116 424/0720720082 4/266272702.

013 ౪౦|| ౧35 6౧121164 9/68 663! 0 120064? ౧౮ 026141 5146౪ ౦0+ ౧౧8౧౧౩౦101 ౧౭69౧121 106866 1౧ ౪౭౦౪౮౪9 110/2/63 0% &౧6[/80186690 ౩౧4 30110860౮6

0. 5/[08/1 ౧988 ౧౧౭౮6 118 20౧0001087 ౪8138016 0౪ ౧0౪16100 1౧6 306065 01 06 161978౧006 2౧6 ౧6968100. 06 అంగ 04164 966 266664 1౧00118౧66 ౪11౧ 28 0/16 6130483100 0 116 +90001081 ౧01౧+3 101 ౧100౧ 16 “8650౧8 ఈ8/85 ౧8౪6 ౧401664 (1856 ౪79969 1౧ 1061? ౪౦/13 0! 51018; )8/ 00౧51661 116 560095100౧ ౪౧116 76౪13100 069 ౪౦110? 6 ౧6౫1 661410౧,

1 1806 0౧. 51112811 0? 01100 ౧6 116 ౨గ/౪116066 10 1౧06606 16 ౪69641 &౧ఈ౧0100.

-ప్‌. ముతత స

ఇళ అలి పస్పశం

తెలుగుసాహిత్యంలో మనకు నేటికీ లభ్యంకాని (ప్రాచీనకావ్యాలు

అనసంథ్యాకింగా ఉన్నాయి. లక్షణ (గ్రంథాలు, సంకలన(గంథాలు, కావ్యావ తారికలు-వీటి పుణ్యమా ఆని మనం ఆలభ్యమైన _పాచీనకావ్యవాజ్మయాన్ని గురించి కొంతైనా తెలుసుకోగలుగుతున్నాం. తెలుగుసాహిత్యంలో వందల కొద్ది (పాచీనకావ్యాలు మన కందకుండా నశించిపోయినాయనే విషయం లకణ(గంథాదులవల్లి తెలిసినప్పుడు తెలుగువాళ్ళు ఇంళ నష్టజాతకులా అని వాధ కలుగుతుంది, ఒకవిధంగా (ప్రస్తుతం మనకు లభ్యమౌతున్న (ప్రాచీన వాజ్మయం ఎంత ఉంటుందో అలబద్ధమైన కావ్యవాజ్యయం కూడా అంత ఉంటుందని చెప్పటం సత్యదూరం కాదేమా: తెలుగులోని అలబ్ధిసాపాత్యాన్ని గురించి కొంత పరిశీలిద్దాం,

ఈ సాహిత్యాన్ని గురించి తెలుసుకోవటానికి మనకు ముఖ్యంగా (క్రింద పేర్కొన్న మూడు అధారాలు కనిపిస్తున్నాయి.

కీ కావ్యావతారిక్రలు.

£. ఛందోవ్యాకరణగింథాలు.

8. వంకలనగంథాలు, అవతారికలు;_

'సాచీనకవులను గురించీ, (ప్రాచీనకావ్యాలను గురించీ అనేక విషయాలు అవశారికలవల్ల తెలుస్తున్నాయి. సంస్కృత సాపిత్యంలో అతివిరళంగా కానవచ్చే ఈ ఆవతారికాపద్ధతి తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక్‌ విశిష్టమైన పద్ధతిగా వావించవచ్చు. సాహిత్యచరితకు అవతాంకల ఉపయోగం అనల్బం. ఆయా కవుల కావ్యావతారికలవల్లి తెలియవచ్చే అలబ్ధిసాహిత్యాన్ని స్థాలీపులాకంగా పరిశీలిద్దాం ,

నన్నయ ఆం(ధ్రమహాభారతారంభంలో రాజరాజనరేం(దుని సభాభవ నాన్ని వర్షిస్తూ ఆ సభలో "మృదుమధుర రసభాసురనవార్డ

న్‌! వచనరచనావిశారదులై న మహాళవు"లున్నట్లుగా పర్పించినాడు.* అంతేవాక “సారమతింగవీం[ దులు ఆన్న పద్యంలో 2 కవీంటద్రులు తన వివిధకవితా గుణాలను ఆదరించినట్లుగా “పేర్కొన్నాడు. ఈ మహాకవుల్లె ఒక్కి- నారాయణ భట్టుపేరు తప్ప మరో కవిపేరు గానీ, ఆ కవి రచించిన కావ్యంకానీ మనకు శెలియరావటంలేదు. “నారాయణభట్టు' కూడా పేరుకు మాథతక్రమే కాన్‌ ఆయన కావ్యాలు మాత్రం తేలియవు. తిక్కన తన శాతయైన మంగత్రిభాస్కరుణ్ణి సారకవళాభిరాముడని నిర్వచనోత్తరరామాయణంలో గొప్పగా పళంసించినాదు.” ఈ సాంకవి శాభిరాముని కృతులు ఏమైనట్లు? భఛాస్క-.రరామాయణాన్ని మం (త్రిభాస్క_రుని రచసగా అంగీకరించినా విద్యాకేళిలో కమలాసనతుల్యులని కేతన పేర్కొన్న మంతిభాస్కరుని కుమారుల కృతులు అలభ్యమే కదా: కేతన తన దళకుమారచరి[తలో తిక్క-నను (పళంసిన్తూ ఆతడు *లలికనానాకావ్యములు” చెప్పినట్లుగ పేర్కొన్నాడు. ఆం(ధ్రమహాభారత ౦, నిర్వచనోత్తరరామాయణ౦--ఈ '50డే తిక్ర్తూన కృతుల్లో నేడు లభ్యనుయ్యేవి వీటితోపాటు తిక్కన మరికొన్ని లలితకావ్యాలు తప్పక చెప్పిఉంటాడు. వాటిలో ఒక్క విజయపేనం తప్ప తక్కిన కావ్యాల వివరాలు తలియవు ఎజ్జన నృసింహ ప్పరాణంలో తన తండ్రిని' “అ (ప్రతిమాద్బ్చుతోభయ కవిత్వ పౌర ఢళజ్దార్హయోగాజ్ఞాపిద్ధిఘను”డని (పశంసిస్తూ అతడు. * “విజ్ఞానాతత్చైక రచించిన క తండ్రి సంస్కృృతాం ధ్రాల్లో గొప్పకవి అని తెలిసిశా ఆయన వా్యాలె పేర్లు మాతం మనకు తెలియవు. వేమారెడ్డి ఎజ్జనచే చేతో మోదమెలర్చగా రామకథ చెప్పించి అత్యు తృమవ్యాతిని పొందినట్లుగా పూరివంళావతారిక తెలుపుకుంది.!. చెదణవాడ మల్లన ““వల్మీకభపువచో వైఖరి రామాయణం౦బు నాం్నవబందంబుసే సి'- అని తన వ్మిపనారాయ ఇచరి(శ్రావతార్రి కలో ఏల్జన రామాయకాన్ని రచించి 1 పాడి ల హానికి ౩ 112. శ హరికి ఈ 1-25 6. పూర్వ, 1-80;

ల! నష్టుగా పేర్కొన్నాడు 7 లకేణ(గంథాలవల్ల ఎజ్జన రామాయణంలోని కొన్ని పద్యాలు లభ్యమౌతున్నా పూర్ణికావ్యం మాత్రం అలభ్యమే. (శ్రీనాథుడు థీమఖండంలోనూ, కాశీఅండంలోనూ తన తాతయైన కమల నాభామాత్యుణ్జి ఈ (కింది విధంగా స్తుతించి నాడు. కనకత్మాధరు వారిధితటీ (కాల్బట్టణాధీశ్వరున్‌ ఘనునిన్‌ బద్య్ముపురాణ సం(గ్రహకళాకావ్య_పబంధాధిపున్‌ వినమత్కాకతి సార్వభౌముం గవితావిద్యాధరున్‌ గొల్లు నా యనుగుందాతం (బదాత శ్రీకమల నాభామాత్య చూడామణిన్‌ (భీమఖండం 110) మత్చితామహు. గవితాపికామహుని( దల$తు6 గలితకావ్యకళాలాభు( గమలనాభు( జం[ద్రచందనమందార సదృళకీర్తి సరససాహిత్యసా_మాజ్యచ (కవ ర్తి (కాశీఖండం 1-20) శ్రీనాథుడింత గొప్పగా స్తుతించిన కవితావిద్యాధరుడూ, కవితా పికామహుదూ , సరనసాహిత్యసా(నూజ్యచ (క్రవర్తీ ఐన కమలనాభామాత్యుడు గొప్ప సాపొత్య(నష్టమై ఉండవలె. ఆయన _పద్మపురాణనంగహంకానీ ఇతరకావ్యాలు కానీ మనకు లభించలేదు. (్రీగిరికవి నవనాథచరి[త్రను పద్యరూపంలో రచించినట్లుగ గౌరన తన ద్యిపదనవనాథచరితలో ఈవిధంగా తెలిపినాడు “అవిరళయోగ విద్యాధికులై న, నవనాథవరుల పుణ్యవర్తనలు పర౭గల్రీగిరికవి పద్యబంధముల, విరచించినాడది ద్విపదకావ్యమున( జెప్పింపవలయు సిద్ధి 'పెంపలరో* ్రీగిరికవి రచించిన ఈ పద్యనవనాథచరి(త్ర ఇప్పుడు కానరాదు, ౩.

ళల అనంకామాత్యుని ముత్తాతమైన బయ్యన తిక్కనచే '“భవ్యభారతి?' అనిపించుకున్న కవిరత్నమని భోజరాజీయంవల్తి తెలుస్తుంది. తిక్కన యంతటి మహాకవిప్రళంసకు పొతుడై న బయ్యన సామాన్యకవియై ఉండడు. భవ్యభారతీవిలాసాన్ని చిందించే అనేకకావ్యాలు (వొసిఉంటాడు వాటి వివరాలేవీ మసకు తెలియవు జక్కన విక్రమార్కచరిత్రలో తన శాకఠయైన సెద్దయామాళ్యుడు తజ్‌ జ్ఞులు 'మెచ్చేట్లుగా తెలుగులో (ప్రబంధం చెప్పినట్లుగానే కాకుండా ఆతని సర్వతోముఖ మైన కవితావైభవాన్ని సీసమాలికలో వెంతో గొప్పగా (ప్రళంసించి నాడు. శ సీసమాలికవల “పెద్దయామాత్యుని కవితావై భవం శెలిసి మనకు సంతోషం కలిగినా ఆయన రచించిన (ప్రబంధం పేరైనా కనీసం మనకు కెలియరాలేదే అన్న జాధ మ్మాత౦ తప్పదు కదా: వ పిసవీరభ(ద్రుడు-తన తాత, తండ్రి, సోదరుడు, తానుంగొప్పకవులమని వ్లైమిని ఛారతంలోని [కింది పద్యంలో పేర్కొన్నాడు. “కాతయు. దంథడియ నగ (క్రాతయునుం దాను భువన భాసురకృతి ని ర్యాతలు, పిల్లల మజిని వ్యాతుని( వినపీరుం జోలంగలరే( సుకవుల్‌ ” న గ్ర పరొదొకూడా పూర్వకవిస్తుతిలో పిల్లిలమజ్ఞివంశీయుడ్లైన పెద్దిరాజును

0 మలో శౌత్రా నాడు ,10 భువనభాసురకృతినిర్మాతలుగా పినవీరుడు పేర్కొన్న ఆతని

• తండ్రీ, అన్నా (వ్రాసిన కావ్యాలు మనకీనాడు లభ్యం కావు,

• పినిలమజి పినవీరన వంశీయుడైన 'పెనుమన్లి సోమనామాళత్యుడు రచిం చిన సమంతినీపరిణయంలో పినవీరన (ప్రళంస ఉన్న ఈ (క్రింది పద్యం కొనవస్తుంది,

8 1-21 8. 1-1203 10. సిం. ద్వ, 1-12.

వ! అవతారదర్పణంబన్న కావ్యము. జేనె నారూఢి నారదీయంబు పలికె మహనసీయమగు మాఘమాహాత్మ్యము రచించె శాకుంతలము జెప్పె నరసఫణితి నొక్క రాతిరియందు నొనరించె మధురవా (క్చాకిచే జై మినిభారతంబు లలితమౌ మానసోల్లానససారంబన్న కబ్బంబు ఖాషించె నబ్బురముగ మజఖీయు బహురూపకావ్య నిర్మాణ నిపుణు. చగుచు నుతిగాంచె నకలదిగంతరముల: గుకవిజనగర్వతిమిరనం కోచకృత్చ) భాతరవిమైన పినవీభ్యద్రసుకవి. (1-45) పై పద్యంవల్ల పినవీరన అవతారదర్పణం మొదలైన ఐదు కొవ్యా అతోపాటు ఇంకెన్నో కావ్యాలు రచించినట్లుగ తెలుస్తుంది. ఆ తక్కినకావ్యాల 'పేళ్లేమిటోకూడా మనకు తెలియదు. తెలిసిన కావ్యాల్లోనూ అవతారదర్చణం, నారదీయం, మాఘమాహాత్మ్యం, మాససోల్లాసం అనేవి మనకు లభ్యం కాలేదు. రామరాజ భూషణుడు తన వసుచరి్యతలో తాను బహుసంస్కృృళాం(ధ శృతులతో రామరాయలను మెప్పించినట్లుగ తిరు మలరాయలముఖంగా తెలిపి నాడు షే వసుచరిత్ర, కౌవ్యాలంకార నం(గ్రహం, హరిశ్చందోపాథ్యానం చప్ప ఈళని తక్కిన సంస్కృృళాం (ధ్రకృళులేనీ మనకు అభ్యంకాలేదు. గోపరాజు తన ముత్తాతమైన నత్యనారయను ఆం(ధ్రకవితాపితామహ చిరుదాంచితుడనీ, రామాయణ కృతిక_ర్తయనీ సింహాసన ద్వా(త్రింశికొవతారికలో (వళంసించినొడు, 32 ఈతని రామాయణం నామమ్మాతంగా మిగిలిపోయింది. 11120 12 [40

కు తెనాలిరామభ్యదకవి తన ఇందుమతి పరిణయంలో కృతిపతియైన పాలచూరి కృష్ణరాయల ముఖంగా తన పూర్వులను (ప్రశంసిస్తూ చెప్పిన ఈ కింది పద్యం కనిపిస్తుంది. పౌంఢి మీ పెదతాత పాండురంగాది న త్కల్చతులంజేసెను రామక్యష్ణసుకవి యనుజుండన్నప్ప మీ పినతాత రచియించె. బటింగ సుదకిణాపరిణయంబు మీ కాత శ్రీగిరి చాతురీ విఖ్యాతి (శ్రీతై లమాహాత్మ్యకృతి యొనక్బె కడిమి మీ తండ్రి యిమ్మడి రామకృష్ణార్యు డనం గీర్తింగనె సంస్కృళాం(ధ్రములను వారలను మించె మీ'యన్న వీరరాఘ విన్ననూచాన సంళాను నెన్నదరమె (పాజ్ఞహృదయాబ్దరవి రామభ(ద్రసుకవి. 29 పై సగ సుదక్షిబ్ర్వా ప్రద్యంవర్లి రామభ్యదకవికి పినతాతమైన తెనాలి ఆన్నప్ప రచించినటు శాతయైన తెనాలి శ్రీగిరికివి శ్రీశై లమాహాళ్క్యాన్నీ అంతేకాక తెలుస్తున్నా ఈ కావ్యాలు మాత్రం మనకు లఅభ్యంకాలేదు. దా అన్నదా వి మభద్రున్లి త0 కి సంస్కృతాం (ధ్రాల్లో కీరి గన్నవాడనీ. వాడసీ ప్ప పద కామహ త్త్వంలో రామకృష్ణ్టాది కవులను మించి బు పాద్యం తెల్పప్పత్తు ' తెలియవు. శం తెలుపుచుంది.కాని వాళ్ళు రచించిన కావ్యాల పేర్టెనా మనకు పోన్రన్వ ఇ, ల పొ తపి వెంట గన? భ్రీనాుడు మొదలైన మహాకవుల చేతనూ, హా కరమణకవి, అప్పకవి మొదలైన లాక్షణికులబేతనూ స్తుతింప |

౭

బడిన వేములవాడ భీమకవి మహాకవుల (శ్రేణికి చెందినవాడనటంలో నందేహం లేదు. భీమకవి రామవపాండవీయమన్నే ద్వ్యర్థి కావ్యాన్ని రచించినట్లుగా లోకంలో ఉన్న జన్యకుతిని పింగళి సూరన (గ్రంధస్థం చేయటమేకాఠ కావ్యాన్ని ఎవ్వరూ చూడలేదని కూడా చెప్పినాడు'*. తెలుగులో _పథమద్వ్యర్థి కావ్యమైన భీమన రాఘవపాండవీయం లభించకపోవటం మన దురదృష్టమే. నీమకవి రచించిన నృసింహాపురాణ, శత కంధరరామాయణాల్లోనుండి పద్యాలను ఉదాహరించిన లక్షణకారులు రాఘవపాండవీయంలోని ఒక్క-పద్యం కూడా ఉదాహరించక పోవటంవల్లి ఆ కావ్యం అతి(ప్రాచీనకాలంలోనే నష్టమైపోయి. ఉంటుందని భావించవచ్చు.

చెదలువాడ మల్లన తన తండ్రియైన లింగనకవి “ర్రాజుల్‌ మెచ్చగ కావ్యములు జెప్పినకవి” అని విప్రనారాయణ చర్శితలో పేర్కొన్నాడు. ఈ లింగన రచించిన కావ్యాలు మనకు తెలియవు.

గణ నాథుడనే కవి కుుద్దాహిరాజుల ఆస్థాన మహా కవీం (దుడుగావిలసిల్లి నస్తేకాక అతడు సంస్కృృతాం (ధ్రభాషావరకావ్యకల్పన విచక్షణుడనీ, దేవిగపీ పయోరుర సదృగ్వచనా ప్త యశోహరచ్చశి యనీ వాసిగొంచినట్లుగ కామినేని మల్లారెడ్డి పద్యపురాణం తెలుపుతుంది. కుళ్తుళాహీరాజుల ఆస్థానంలో ఆస్థానమహాకవీం (ద్రపదవిని అధిష్టించిన గణనాథకవి తెలుగులో గొవ్పకొవ్యాలే రచించి ఉండవలె. కాని ఈకని ఒక్కకావ్యం సప్పేరైనా మనకు తలియటం లేదు,

సువసిద్ధకవయితి రంగాజమ్మ తన ఉషాపరిజయంలో “మహనీయ భారతరామాయణ కథా 'సం్యగహణవిచక్షణయు”*--అని తన్ను గురించి చెప్పుకున్న అశ్వాసాంత గద్యంవల్ల ఈ మె భారత, థాగవత, రామాయతాలను మూడింటినీ నం్యగహరూపంలో రచించినట్లు తెలుస్తుంది. కొని ఈమె రచనల్లో ఉషాపరిణయం, మన్నారుదాసవిలాసం తప్ప తక్కిన (గ్రంథాలు భ్యంకౌ లేదు. 14. 118 1న, 1203 18. [25 ,27,

ధా రఘు నాథభూపాలుని తెలుగురామాయణాన్ని సంస్కృృతీకరించిన మధుర వాణీ తన రానూయణంలో ఇట్లా చెప్పుకున్నది, నర్వో త్తరస్యాదిమస ంస్క్బకాం[ధ్ర (పబంధనిర్మాణపచేిమాని యళాంసి భూయాంన్యవతారయంత। పహ్టంళః సంతి? అంతేకాక 'మూధురై ్యకధురంధరాం ధ్రకవితానిర్మాణసమ్మాన్య*నని సగర్వంగా చాటుకొన్నడి, మధురవాణి సంశరించిన తెనుగుకృతుల పేర్లైనా మనకు కెలియటంలేదు. తంజావూరు సరస్వతీమహల్‌ (గ్రంథాలయంలో ఛందోదర్చణం అనే పేర ఒక ఛందో(గ్రంధం ఉన్నది.” ఇది అనంతుని శ్లేర (ప్రసిద్ధమైన ఛందస్సు కాదు. డీని కర్త ఎవ్వరో తెలియదు. ఈ ఛంద+క ర్త అవతారికలో కాతంభట్టును స్తుకిన్తూ శ (కిందిసద్యం చెప్పినాడు, “ఏ కవి ఇెప్పె ననేకపుణ్యానల్బ బంధురపంకేషభాగవతవ్నం శాళంభట్టు షెప్టిన సంషేప ప కాలేదు. ఇ చ్చు! భాగవత (ప్రత్రి ఒక్కైనా సునకు లభ్యం ఈ వి ధరగా మనం తెలుగుకొవ్యావతారిక్రలన్న పరిశీలించినచళ్లైతే తెలుగు త ప న సాహిత్యంలో పష్టమ్రో వష్టహైయమో. ఐన ఎన్నో కావ్యాలను గురించీ, ఎంతోమంది... శ్రవృలను గురించీ అనేకనిషయాలు. శ్రైల్పక కి వీలొతుంది. లుసుకోవటాని ననన 17. నాం, 71

౬౯ ఛందోవ్యాకరణ (గంథాలు:- తెలుగులోని అలబ్ధ సాహిత్యాన్ని గురించి తెలునుకోవటానికి మఠో మెరుగైన ఆధారం లక్షణ (గంథాలు, ముఖ్యంగా ఛందోవ్యాకరణాలు, యతికో, (పానకో, శబ్దన్వరూ పనిర్దేశానికో లాక్షణికులు వివిధ కవుల కావ్యాల నుండి పద్యాలనూ, పద్యభాగాలనూ లక్ష్యాలుగా చూపటం జరుగుతుంది. దీనివల్ల తెలుగు సాహిత్యంలో ఇప్పటికీ లథించని ఎన్నో కావ్యాలను గురించీ, కవు లను గురించీ మనం తెలుసుకోగలుగుతున్నాం. లాక్షణికులు ఉదాహరించిన కావ్యాలు సాధారణంగా పండితలోకంలో మంచి 'పేరున్నకవులు రచించినవే ఐఉండాలి. ఛందోవ్యాకరణాలమూలంగా మ్యాతమే తెలియవచ్చిన అలభ్య కావ్యాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటిని దిగువ 'పేర్కొంటాను. కావ్యము కవి ఆదినారాయణచరిత్ర కవిరాక్షసుడు ఇం [దవిజయము నన్నయ కం౦దశతకము భాస్కరుడు కవులషష్టము నంది మల్లయ, ఘంట సింగన కూర్ముపురాణము మలయమారుతం మల్లిన కృష్ణవిలాసము నాచన సోమన, 9 పరాత౦ అప్పన గిరిజాకల్యాణము పింగళి సూరన చమత్కారరామాయణము ళి చారుదేష్ణచరి(త్ర ? చి(త్రశేషథాగవతము కళాధరకవి జ్రైమిని రామాయణము 7 దళగతులు థాన్క్మరుడు పద్మాప్పరాణము అయ్యలరాజు సింగన పరమభాగవతచరి[త లక్షణకవి అప్పన్న బిలరామవిజయము నంది సింగయ (దిహ్మాండప్పరాణను కవిమాధవుడు

౧ం మహాభారతము ? మ్యతవిందాపరిణయము చక్రపాణి రంగనాథుడు ము(ద్రారాశసము ? యకథావాల్మీకిర మాయణము లక్షణకవి అప్పన్న యమకశతకము గణపవరప్ప వేంక్రబ్రక్షవి యయాత్రి చరిత్ర రాయసం ద్‌త్తన ంం సూరపరాజు రాఘవాభ్యుదయము నన్నయ శామచం (చ్రాభ్యుదయము బడదొగ్నిభట్టారక్పుడ్సు రుక్యాంగదచరి త్ర చెదలువాడ్ర మల్లన లక్ష్మీనారాయణవిలానను కవిరాక్షసుడు వసంతవిలానము నాచన స్లోమ్సన్ల వొణీవిలాసవ్సు - ముక్కు తిమ్యున వామనిప్పరాఖమృ నంది సింగన వాసవాళ్ళుదయ్యన్సు ీనాథుడు వికమార్కచరిత్రన్సు కవిభల్లెట్పడ్స విజయవిజయవ్వు చిమ్మపూడి అమ ేథ్వర్వడ్తు శంతమచరి(త్ర " హేమయాతి అనంతయ్య శతపక్షేనంవాదమ్సు కేమేందద్రుడు కమంతకమణిచర్నత్ర వణుక్రూర్రి గుర్వరాజు శళిబిందుచరి త్ర చరిగొండ నృసింప్ప్య్బ శద్ధాంధరామాయణము ఆడ్షిద్రం వొలభాస్క్ర్రక్ర్వ కూ(దకరాజచరి క్ర కవిభల్లట్రడ్తు శ్రీరంగమాహాత్మ్య్స కెలుగురాయల సక్యావధూ(ప్రణయ్యన్సు ఆలస్తాన్సి "పెదన ల ద నునందనచరి క్ర శ్రీనాధుడు

యిం

సునందనోపాఖ్యానము హుళక్కి. ఛావ్కరుడు

స్మరతత్వ్వసారము ?

హరవిలాసము ఫ్‌మన

హరికధాసారము అల్లసాని "పెద్దన

హ(3్రరవిలానము నాచన సోమన ఛందోవ్యాకర ణగంథాల్లో పైన పేర్కొన్న కావ్యాలేకాక మరెన్నో అలజ్ధ కావ్యాలు ఉదాహ రంచబడ్డవీ ఐతే అవి మనకు సంకలన “ంథాలమూలంగా రూడా తెలియవస్తున్నందున కేనలం లక్షణ (గంఛాలమూలంగా తెలియవచ్చిన గంథాలను మా(త్రమే పేన పేర్కొనటం జరిగింది. లక్షణకారులు వీటిని ఉదా హఎఏంచక పోయినశ్లైతే ఈ కావ్యాల ఉనికీ, మనికీ మనకు తెలిసి ఉండేవి కౌవు. ఈ విధంగా లక్షణకారులు తెలుగు సాహిత్యానికీ, తెలుగు సాహిత్య చరి(త్రకూ చేసిన ఉపకారం ఎంఠి దొడ్డదో మనం ఊహించుకోవచ్చు. సంకలన (గ్రంథాలు :-

తెలుగులోని అలబ్ధసాహిత్యాన్ని గురించి. తెలుసు కోవటానికి

సంకలన (గంధాలు ఎంతో సాహాయ్యకారులు, “కవి తనకు పూర్వ మందున్న కవుల కావ్యములనుండి వర్షనాంళములు గాని, శాస్త్ర విషయ ములుగాని 'సేకరించి వానిని వర్గీకరించి ఏకాకారమైన ఒక కృతిగా సమకూర్చు సాహిత్య (ప్రక్రియ సంకలన (గంధము"* -అని నిడుదవోలు వేంకటరాపు గారు సంకలన (గంథ స్వరూపాన్ని నిర్వచించినారు.** తెలుగులో. వెలనిన నంళలన (గ్రంథాలు పరిమితమే ఐనా వాటిపయోజనం మూత్రం ఆపరిమితం,. తెలుగు కపులు ఈ (ప్రక్రియను సంస్కృతం నుండే (గ్రహించి ఉంటారు, సంస్కృతంలో మనకు పిసిద్ధంగా తెలియవస్తున్న కొన్ని సంక్రలన (గంథాలను 'పేర్కొంటాను,

కవీం్యదవనచన సముచ్చయము 7

సదుక్ని కర్ణాన్భుతము శ్రీధరదాసుడు

శార్జధరపద్ధతి శార్థధరుడు 18. నకలనీకిసమ్మతం పీరికా-పుట 8,

౧౨ సుభాషితావ$ వల్లభదేవుడు సుభాషితరత్నసందోహము ఆఅమితగత్రి సుభాషితరత్నాకరము ముని దేవాచార్యులు సుభాషితరత్న భాండాగారము కే.పి. పరబ్‌ సూక్షిముక్రాన? జల్హ్బణుడు పారికృళంలో వెలసిన సంకలన (గ్రంధాల్లో హాలుని గాథాసప్తశతి, జయవల్లిభుని వజ్ఞాలగ్గం పేర్కోబగ్గవి, సుత్తనిపాతం ఆనే (గంధం పాళీ భాషలో వెలసిన (పాచీన సంకలన గంధం, తెలుగులో త (కింద పేర్కాన్న సంకలన (గంశ్రాలు లభ్యమౌ తున్నాయి, వకలనీతిస్తమ్మత్రన్సు మడికి సింగన ఉదాహరణపద్యములు ? ప్రబంధరళ్నాకరమ్షు "పెదపాటి జగ్గన పబింధసారశిర్రోన్న్య 7 ప్రదింధనుణిభ్రూషలన్నృ ? 'థ్రీకృష్ణలీలావిలానము పూనషాట్రి కుమారాచ్యుతరామృరాబ్ర ప్రబంధరత్న్నా్యల్ళి వేటూరి ప్రభాక్రర్రశా స్త్రి వర్జసరక్నాకర్య్య్స దాసరి లక్ష శ్రేఇస్యామి శ్ళంగారపద్యావ? "మోదీ జగన్నాధ్‌ మల్లు ముళుచశ్రిిమ్సు - నమర్థి రంగయ్య సెట్ట భారతసారమువ్రావళి కట్టమంచి సుదిష్యాణ్య ౭ భాగవతసారముక్రావ్యి క (్రీమదొంధరిమహోిభ్రార్య ధర్మదర్చణము భౌగవతన్సు సీతారామారావ ఆం ధికవిరత్నాకరమ్సు భట్టిపో0ల్న రామయ్య చొటువద్యమణిమం జర్ర వేటూగ ప్రధాక్రశా స్త్ర చాటుపద్య రత్నాకరము దీపా పిచ్చయ్యళా్తి

౧కి

పైన పేర్కొన్న నంకలన గరింధాల్లో మొదటి ఏడింటిలో మాత్రమే ప్రస్తుతం మనకు లభించని అనేక కావ్యాలకు చెందిన పద్యాలు ఉదాహరింప బడినవి. ఇప్పటికీ లభ్యం కాని తెలుగు కావ్యాలనెన్నింటినో సాహిత్య లోకానికి తెలియజేసిన ఈ సంకలన గ9ంథాలను గురించి తెలుసుకుందాం. సకలనీతిసమ్మతము :-- ఇది. తెలుగులో నంకలన గ్రంథ ప్రక్రియకు శ్రీకారం చుట్టిన గ౦ంధం, పదిహేనవ శతాచ్దికి చెందిన మడికి సింగన దీని కర్త. కవిత్శియ భాంతం, నన్నెచోడుని కుమార సంభవం, మంబెన కేయూరబాహు చరిత9ి మొదలై న లభ్య గ9ంధాల్లోవే కాక ఇప్పటికీ లభించని కామందకం, పంచతంళి), సీతి భూషణం, నీతి సారం, పురుషార్థసారం, ముుదామాత్యం, (శ్రీగిరీశశతకం, శ్రీరామాయణం, మిత్రనీశులు, నీతి తారా వళ - అనే గ్రంధాల్లోని పద్యాలు కూడా ఇంచులో ఉదాహరింపబడ్డవి. రాజ నీతికి సంబంధించిన దాదాప వేయి పద్యాలు మూడాళ్యాసాల్లో వివిధ విషయాల (క్రింద విభజింపబడి ఇది ఒక నీతి పద్య సంకలనంగా విరాజిల్లుతుంది. ఈ సంకలనం మూలంగా పాచీనాం్యధ వాజ్మయంలో నష్టమైన నీతి శాశ్ర (గంథాలెన్నో మనకు జెలుస్తున్నాయి.. తెలుగు పరిళోధకులకందరికీ (ప్రాతః స్మరణీయులై న మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు ఈ (గ్రంధాన్ని మొట్టమొదట 1828 తలో విస్మృతకవుల కృతుల్లో పదో (గ్రంధంగా (పకటించినారు. దీని కాగితప్పు సతి అమరచింత సంస్టానాధీశ్వరుళై న సీతారామ భూపాలబహద్దర్‌' గారి నుండి కవిగారికి లభించినదట. 1870లో నిడుదవోలు వారి విపుల పీరికళో చీనికి రండో ము(ద్రణ౦ కూడా వెలువడింది, ఉదాహరణ పద్యములు :-- దీని (ప్రతి ఒక్కటి ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు (తాకినాడు వారి _(గంధాలయంలో ఉన్నది. తుదమొదళ్లు లేకపోవటంవల్లి ఈ గంద సంధాత పేరుకాసీ, అతడీ సంకలనానికి పెట్టిన "పేరుకానీ తెలియవు. ఉదాహరణ పద్యాలన్న పేరు (గ్రంధాలయం వాళ్లు పెట్టిందే. ఈ సంధాత పెద పాటి జగ్గన ((కీ శ. 1560కు సమకాలికుడు కావచ్చునని విమర్శకుల అభి ప్రాయం. జగ్గన పదహారో ళతాన్టికి చెందినవాడు. కనుక ఉదాహరణ పద్య సంధాతకూడా ఈ శతాబ్దికి చెందినవాడని చెప్పవచ్చు, ఈ సంధాత కన కాలా నికి ప్రసిద్ధంగా ఉన్న అనేక కావ్యాల్లోని పందలకొద్ది పద్యాలను వివిధ

మ నే విషయాలుగా విభజించి ఉదాహరించినాడు. ఈ నంకలనంతో మనకిప్పుడు లభ్యమౌతున్న కవిత్రయ భారతాది (గాంథాల్లోనుండేకాక లభ్యంకాని అనేక (ప్రాచీన కావ్యాలనుండి కూడా అనేకపద్యాలు సేకరింపదిడినవి. ఈ సంకలనం వల్లి తెలియవస్తున్న అలబ్ధకావ్యాలనూ, తత్కర్తలనూ దిగువ సపేర్కొంటాను. వికమ'సేనము చిమ్ముపూడి అమరేశ్వరుడు కళావతీశతక్రము తేళ్లపూడి కసవరాజు కాదంబరి భాస్కరుని కేతన (ప్రెగ్గడ కుశలవోపాఖ్యానము చిరుమూరి గంగరాజు నందన చరి(త్ర గంగరాజు చౌడయ్య విజయ సేనము తిక్కన టాద్యుమ్ను చరిత పొన్నాడ పెద్దిరాజు ఎవరుద్ధ చరిత్ర భావన పెమ్మున శ నిరానమ బైతరాజు మమ్మయ అము పెదపాటి సోమయ కువ కము కానుకొలను అన్నమరాజు వీర + యాశ్వచరితము కేతన మూ "హేశ్వరము నిశ్శంకుని కొమ్మయ బొలభారత్వ్సు ప కాకమాని గంగాధరుడు గ్ల 6ధికొపహరణము రాయసం గణపయ స నేతోపాఖ్యానము చందలూరి చిక్కయ ౦ మాహాత్మ్యక్స్సృ కుడి చెర్ల తిస్పరాజు హరిళ హాత్మ్యన్సు రాపరది దేచిరాజు శ్ర కథ దేవరాజభట్టు 6 విష్ణు టబ ఉనంల్‌ ము పశుపతి నాగనాథుడు బవ ల్యాణవ్సు రెడ్డిపల్లె ము త్తమరాజు అసౌ న్నారదియ్య్వ్న 6 గా న్‌ వాసిరాజు రామయ్య

చూ

ఓకిపురవిజయము పోతరాజు వీరయ్య

(శ్రరంగమాహాత్మ్యుము చెన్నమల్లు ర్రీగిరన్న

ఆదిప్పరాణము నర్వదేవుడు

విరాటము 99

శాకుంతలము సెద్ధన _పెగ్గడ

(శిపురవిజయము "పెదపాటి సోమయ

వసంతవిలాసము నాచన సోమన

ఇం(ద్రసేనము నన్నయ

పురాతనచరి[(త్రము ఇ

రంగనాథళశతకము కి

రామాఃరాజచూడామణీ ? వైన పేర్కొన్నవాటిలో మొదటి పది కావ్యాలను పెదపాటి జగ్గన్నకూడా తన ఆం(ధ(పయోగరత్నాకరంలో పేర్కొన్నాడు. తక్కినవి ఈ (గ్రంఠనంధాత మయూతిమే ఉదాహరిం చినట్టివి. అధర్వణథారతం, వనంతవిలాసం, విరాటం-- ఈ మూడూ కొన్ని ఛందోగ9ం థాల్లోకూడా ఉదాహరింపబడినవి, ఇక తక్కిన కావ్యాలన్నీ ఈ సంకలన కర్రవల్ల తెలియవచ్చేవే. ఈ. విధంగా తెలుగు సాహిత్యచరిత0కు ఎంతోమేలు చేసిన ఈ గ్రంథ నంధ్ధాత పేరు మనకు తెలియక పోయినా ఆయన నంకలనంమాత90 తెలుగు సాపిత్యచరిత్రకారు లకు చిరన్మరణీయం. ప0బంధరత్నాకరము:-ఇది, పదహారో శతాబ్టి చివరిపొదంలో విలసిల్లిన పెద ,పాటి (రామ్యాపెగ్గడ) జగ్గన పూర్వకావ్యాలనుండీ, సమకాలిక కావ్యాలనుండీ చందలకొద్ది పద్యాలను ఏరి కూర్చున నంకలనం , మొత్తం ఐదాశ్వాసాలుగొఉన్న ఈ సంకలనంలో (ప్రస్తుతం మూడాశ్వాసాల్యగంథం మాత్రమే తంజాపూరు పరన్వతీమహల్‌ గొంథాలయంలో ఉన్నది. నగరవర్షన, స్ర్రీవర్షన, బుతు వర్ణన మొవల్లైన వివిధవిషయాలకు చెందిన దాదాపు 8 కౌవ్యాల్లోని పద్యాలు ఇందులో ఉదాహరింపబడ్డవి. వీటిలో ఉదాహరణపద్యకర్తా, లక్షణకారులూ ఉదాహరించిన కౌవ్యాలనూ, లభ్యమైన కావ్యాలనూ మినహాయిస్తే జగ్గకవి

౧౬ మాత9మే ఉదాహరించిన ఆలబ్బకౌవ్యాలు దాదాపు ఇర్వవైఐదు వరకు ఉంటాయి అవి ఇప్‌. పకలపురాణసారము కూచిరాజు ఎజ్జయ కుమారనైై షధము పెదపాటి ఎజ్జాప్రెగడ నవగ్రహ స్తవము గారనకవి తారావళి తి) ప్పరాంతకుడు షోడళరాజచరిత) ఆమడూరి నరసింహభట్టు ఆనంతమహ శ్ర్వము బొడ్డపాటి పేరయ పద్మిసీవల్లభము 99 మంగళగిరివిలాసము ఃః శంకరవిజయము 99 సూర్యశతకన్ను ంం పర్వతపురాణము పోలమరాజు ఇందుమతీకల్యాఇము అంగర బసువయ్య సాపిత్రిికథ. తులసి బసువయ్య హరిదత్తోపావ్ర్యానము నండూరి మల్లయ జలషాలిమహ త్రము ఘటసాసి మల్లుభట్టు ప9ద్యుమ్నవిజయము ఫణిధవు మాధవభట్టు పద్మావతీకల్యాణము నెల్లూరి ముత్తరాజు రామలింగశతకము ఎలుకుర్తి రామరాజు షష్ట స్కంధము మలయమారుతం సర్వన కిన్నప్పచర్నిత కంచిరాజు సూరయ భరతవ్వు దామరాజు సోమయ శివక్ఞానదీపిక్ష “పెదపాటి సోమయ పంచతం త్ర్వ్చృ ? వన్లిభాభ్యుదయము ్రీనాభుడు జగ్గన తన ప్రబంధరళత్నాకరంలో పై గ్రంధాలను పేర్కొని ఉండక, పోతే వాటి ఉనికి మృనకీనాడు తెలిసిఉం దేది కాదు.

౧౭

ఉదాహరణ పద్యాలనూ, జగ్గకవి పిబంధరత్నాకరాన్నీ యథాతథంగా ముదిించవలసిన అవనరం ఎంతైనా ఉన్నది. ప్రబంధమణి భూషణము:- ఈ సంకలనసంధాత 'పేరుకానీ, ఆతడు తన నంకల నానికి పెట్టిన పేరుగాసీ మనకు తెలియవు. _వబంధమణిభూషణమనే పేరు మొట్టమొదటగా దీనిని ము(ద్రింపించిన మానవల్లి రామక్షృష్ణకవిగారు పెట్టిందే, వైన పేర్కొన్న ఉదాహరణపద్యాలు, (ప్రబంధరత్నాకరం అనే నంకలనాలకూ, దీనికీ కొంత భేదం ఉంది. పై రెండింటిలో వివిధకావ్యాలనుండి (గ్రహించిన పద్యాలను వివిధ శీర్షికల్యకింద ఉదాహరించడమేకాక అవి ఏయే కావ్యాల నుండి _గహించిందీ చెప్పటం జరిగింది. కాని ఈ నంకలనంలో ఉదాహ రించిన పద్యాలు ఏయే కావ్యాల్లోనివో సంకలనకర్త సూచించలేదు. (గ్రంథ కర్తల నామసూచనకూడా కానరాదు. ఈ సంకలనంలో మరో వైచ్వితి కనిపి స్తుంది, సంకలనక్షర్త వివిధ కావ్యాలనుండి పద్యాలను (_గహించి వాటినన్నిం టినీ ముక్తకాలుగ పేర్కొనక ఒక కథాసూతుంలో గథించి దీనినొక సుందర కావ్యంగా, తీర్చిదిద్దినాడు. రాజశేఖరుడనే ఉజ్జయినీరాజకుమూరుడు పాండ్యరాజ పుతిమైన రత్నసుందరిని న్వయంవరంలో వరించటం ఇందులోని ఇతివృ త్తం,

కావ్యనామాన్నీ, కావ్యకర్తనామౌాన్నీ "పేర్కొంటూ ఉదాహరించిన ప౦బ౦ ధరత్నాకరాది సంకలనగ9ంథాల్లోని పద్యాలకూ, మనుచరిత9 మొదలై న ప్రసిద్ధ ప9ఐంధాల్లోని పద్యాలకూ ఆక్షరాలు తెలుస్తున్నా ఈ సంకలనంలో అఆకరాలు తెలియని పద్యాలు ఇంచెన్నో ఉన్నాయి. నిడుదవోలువారూ, మాన వల్లివారూ ఈ సంకలనానికి సంతరించిన పీరికలో కొన్ని పద్యాలకు ఆకరాలు చూపినారు.*? ఆగ్షిప్పరాణం, కాదంబరి, విజయసేనం మొదళ్లైన అఆలబభ్ధ కావ్యాలకూ, కవితం్యియభారతం , కుమారసంభవం, దళకుమారచరిత9) మొవల్సె న లబ్ధకావ్యాలకూ చెందిన పద్యాలు ఇందులో ఉదాహృతాలు, 19. నిడుదవోలువారి పీరిక--ప్పటలు 8-82; మానవల్లివారి పీఠిక-ప్పుటలుక- 11

౧రా

ఈ సంకలనంలో ఉదాహరించదిడ్డ "పెక్కుపద్యాలు ీ+. 1700లకు ముందు వెలసిన కౌవ్యాల్లోనివే కనుక ఈ నంక్రలనక ఈ (క్రీశ. 1700ప్రాంతానికి చెందినకనవిగా భావించవచ్చు,

ఈ సంకలనాన్ని సంపాదించి మొట్టమొదట (పకటించినవారు నూన వల్లి రామకృష్ణక్రవిగారే,:0 ఆం(ధ్రప్రదే[ సాహిత్య అకాగ్రెఫ్టీ ఆధ్వర్యవంలో నిడుధనోలువారి విపులమైన పీర్రతో దీనికి శెండో ముదణ౦ కూడా వెలు వడింది,

తంజొవూర్తు సరన్వకీమహల్‌గంథాలయంలో ఉన్న “*వబంధసార శిరోమణి” క్ర సంకలనానికి ఆధార గంధం కావచ్చునని పండిశుల అధి పాయం,

[1వదింధసారశరోమ్సత్ల, జి పూర్వ (ప్రదింధాల్లోన్సి రసవంతమైన పద్యా అను ఏరి కూర్చిన సంకలన్యగందం. డీన్ని సంధానించిన్స కల్ల ఎవ్వరో తెలి యదు. అము(దిత మైన ఈ సంకలనం శోళప్తత ప్రతులు నాలుగ తింణావూరు సరస్వశీమహల్‌ గంథాలయంలో ఉన్నాయి, ఇందులో కావ్యాల పేరని కవురి పేర్ణనుకాసీ సంధాత ేర్కోలేద ఇంచుమించుగా బ్య సంకలనం (ప్రబంధ మణిభూషణ (ప్రజా?కల సాగిసట్లు క్రనివనుం. ఆయా (ప్రబం

ల్లోని స ్ర ల 8. మనను కెవలం విడివిడిగా చివిధశీర్షికల[క్రింద్ర ఉదాహరించకుండ్రా వాటినన్నింటి కథా[క్రమంబో కూర్చిసట్లు ఈ సంకలనం చివర ఉన్న ్రీంది వాశ్యాలవుల్ల తెలుస్తుంది.

"ఆ కృమార్తునికి రౌజీం ద్వడ్లు జొతక్తర్ర్య _ నామక్టర్రక్ష్యా పాలన చాలోపనయనా దిపత్కర్ర్యాగులు గొవించి సం౦తోషిత్రాంత్రంనృ్యచై టి

ఆ లఅలామలతో గృ రాజ్యము పాలిస్తూ సుథాన నుండెన్స* కా భామా

(పదం రత్నాని: ఉదానారజపద్యాలన్న పేరుతో" లభ్లిసున, నాన్న పెదపాటి జగ్గన్ల సంకలిత్రంచ్లేన్పిస్ల సదిందరత్మాక్తంస్ని మి 20. బ్రహ్యావిద్యావిలాసష్ముబ్ర్యర్య్యా మదరాన్సు -

౧౯ా

తెలుగుసొహిత్యలోకానికి మహోపకారం చేసినారు కవిిత్రయభారతం మొద లైన _వసిద్ధగ్రంధాల్లోని పద్యాలు కూడా పై రెండు నంకలన (గంథాల్లో ఉన్నట్లుగ ఇంతకుముందు చెప్పుకున్నాం, కార్తిగారు లభ్యమౌతున్న (గ్రంథా త్లోని పద్యాలను వదలి ముఖ్యంగా మనకింతవరకూ లభించని కావ్యాల్లోని పగ్యాలను ఈ సంకలనంలో కూర్చినారు, శాస్త్రిగారి ఈ సంకలనం వల్లినే ఎంతోమంది విన్మృతళవులూ, వారి కావ్యాలూ లోకానికి తెలిసే థాగ్యం కలి గింది. 1818లో మొట్టమొదటిసారిగా ము్యద్రణథాగ్యాన్ని పొందిన ఈ సంక లనం తిరిగి 1876లో మలిముదణం పొందింది.

(శ్రీకృష్టలీలావిలానము :-- ఇది, మనుచరి(త్రాది (ప్రబంధాలనుండి రస వంతమైన శృంగారపద్యాలను ఏరి కూర్చిన (శ్రీకృష్ణుని శృంగారవిలానవర్షన పరమైన సంకలన్యగంధం. పూసపాటి కుమారాచ్యుతరానురాజు దీని క ర్త (వబంధమణిభూషణ౦లో వలె ఇందులోనూ పద్యాలకు ఆకరాలు కానరావు, కూచినుంచి తిన్ముకవి వరకూ గల కవుల పద్యాలు ఇందులో ఉదాహృతాలు, అందువల్ల ఈ సంకలనం [క్రీ.శ+, [1800 ప్రాంతంలో రచింపబడి ఉంటుం దని నిడుదనోలువారు అభిప్రాయపడ్డారు. దీనివల్ల కొన్ని కొత్త _(పబంధాలు తెలిసే అసకాశముందని కూడా వారు సూచించినారు అముదితమైన దీని తాళప్యత్యప్రతి మదరాసు (ప్రాచ్యలిథితప్ప స్తకభాండాగార్లంలో ఉన్నది?!

వర్ణనరత్నాకరము: -దాదాపు మూడు వందల (పబంధాల నుండి వివిధ వర్ణనలకు నంబంధించీన అనేళ్త పద్యాలు నాలుగు భాగాలలో సేకరింపబడ్డ విలు వైన సంకలన్యగంధం. దాసరి లక్యణస్వామిగారు ఈ (గంధసంధాత. లభ్య మైన కావ్యాల్లోనివే కాఠ విజయ'సేనం మొదల్లైన కొన్ని అలబ్ధి కావ్యాల్లోని పద్యాలు కూడా ఇందులో పేర్కోబడినవి.

శృంగారపద్యావళి:. ఇది (ప్రబంధాల నుండి కేవలం శృంగార రసానికి సంబంధించిన పద్యాలు కూర్చబడిన సంకలన[గంథం. వేంకటగిరి పాలకు లైన ్రీ కృష్ణయాచేంద్రుల ఆజ్ఞానుసారంగా మోదీ జగన్నాధమల్‌ ఈ సంకలనాన్ని కూర్చినాడట.

• 21.గ. గం. 456

ఎఎం బుతుచ(క్రము:-బుతువర్షసగల (పబంధపద్యాలను ఒక్కచోట కూర్చిన సంకలన (గ్రంథం. సమర్థి రంగయ్య సెట్టి దీని క్షర్త భారతసారముక్తావళి:-కవిత్రయభారతం నుండి రాజకీయ, సాంఘికా ధ్యాత్మికొద్యనేక విషయాలకు నంబంధించిన పద్యాలు ఆయా శీర్షి కలుగా వర్ష కరింపబడిన సంకలన (గంథం, ముది మే. కట్టమం ౨ సుబహ్మణ్యి రెడ్డి గారు ఈ సంకలన క రలు.

(శ్రీ మదాం[ధమ హాభారతధర్యదర్చణ ము ఏ= సళ్య్ళం, అహింస, శౌచం మొదలైన రార్మిక విషయ సంబంధంకల పద్యాలను కవిత్రయభాఎతం నుండి (గ్రహించి ఆయా విభాగాలలో కూర్చిన సంకలనం. భాగవతం సీతాామారాపు గారు ఈ సంకలనసంధాతలు. అము[దితంో

ఛాగపత సారముక్తావ :- పైన పేర్కొన్న భారత సారముక్తావళి (ప్రకాశకిలోనే పోతన భ్రాగవతంనుండి పద్యాలను సేకరించి కూర్చిన (గంథం. ము(డితవై ల అయికల (డిఠమె. కట్టమంచి సుబహ్మణ్యరెడ్డిగారు ఈ (గంధసంక

ఆం (౯ కవిరత్నాకరము :-ఇది (ప్రాచీన్మపవబంధాల్లోని సూకులనూలోకో కు క 8 కూర్చిస సంకలనం భట్టిిపోలు ర మచం[ద్రయ్యగారు ఏతత్సంకలన రలు. (కీ ౪. 1800లో మొవటిసారిగా ముదద్రింపబిడింది. శె పా చాటుపద్యమణి మంజరి, దీపాలవారి చాటుపద్యరత్నాకరం. ఈ ౨ కవు మై సంకలనాలవలె ప్రాచీన కావ్యపద్యాల సంకలనాలు కావు, వివిధ ఆ ఆయాసందర్భాల్లో జెప్పిన ము క్తకరూసాలైన పద్యాల సంకలనాలు"

"సె

వెన్‌ పేర్కొన్న సంకలనగంథాల్లో మొదటి ఏడింటిలో మా[తమే(పాచీన అలస్ధికా వ్యపద్యాలు ఉదాహరింపజడ్గవి, కావ్యాపతారికలు, లక్షణ (గ్రంథాలు: సంకలన్యగంధాలు-వీట్ర ఆధారంగా. వరిశీరిసే తెలుగులోని ఎన్నో కావ్యాలు లాం? రక యా టక క. కను. న

వలి. ఈ సంకలనక్తర్తల పృుకుల్టైన శ్రీ భాగవతం రామారావు గారి దగ్గర దీని (వాత్మప3 ఉన్నది.

౨ిలి మనకు లభ్యం కాలేదన్న విషయం స్పష్టమౌతుంది. ఇక కావ్యావతారికాదు ల్లోకి ఎక్కక, నానమరూపాల ఉనికి కూడా తెలియక నష్ట (ప్రాయాలై న కావ్యాలు మరెన్నో : మొత్తం మీద మన చేతికందని కావ్యాలు వందలకొద్ది ఉంటాయన టంలో నందేహ౦ లేదు తెలుగుజాతి ఇంత సాహిత్య సంపదను కోల్పోవటం నిజంగా దురదృష్టం.

ఇక పస్తుతసంకలనాన్ని గురించి నాలుగు మాటలు మనవిచేస్తాను.

నిడుదవోలువారు. (ప్రబింధమణిభూషణపీరికలో అలబ్ధి వాజ్మయాన్ని గురించి చెపుతూ ఈ (కింది వాక్యాలు (వ్రాసినారు,

• (ప్రబంధరత్నావళిని యథారూపమున తిరిగి మృుదించుటకన్న “అలభ్య వాజ్య్చియము” అను పేర నొకసంపూస్ణసంకలన (గంథము (వకటించుట యళ్యా వళ్యకము, ఆందు

1. సకలనీశి సమ్మతములోని ఆ లిద్ధాగంథపద్యాలు

శ (పబంధంత్నావళి (పూర్తిగ్రా

8 [పదింధమణిభూషణమున అలబ్ధ్యగంధపద్యములు

4. శ్రీకృష్ణ (లీలా) విలాసమున ఆలబ్ధగంథిపద్యములు.

5, లక్షణ[గంథములనుండి తెలియుచున్న పద్యములు - (ప్రకటించి విపులపీరికా విశేషములతో వెలయించిన ఆం(ధ సాపాత్య పరి జామ చరిత్రకు ఆత్యంతోపయోగమగును””.

నిడుదనోణవారి 'పై వాక్యాలే ఈ సంకలన సంకల్పానికి (యేరకాలు. ఐతే వారు నూచించిన సై (ప్రణాళికను పూర్తిగా ఇందులో అనుసరించలేదు, ఈ సంకలనానికి నేనేర్చరచుకున్న (ప్రణాళికలోని అంశాలను క్షుష్టంగా 'తెలియ చేస్తాను. తెలుగుసాహిత్యంలో జటికీ లభించక కేవలం ఛందోన్యాకర జాలపల్లా, సం కలన _గంథాలవల్లా, తదితర ఆదారాలవల్లా తెలియవస్తున్న కావ్యాల్లోని పద్యాలను ఒక్కచోట నంకలనం చేయటమే (పస్తుత నంకలన అత్యం. అప్పకనీయం, కవిచింకామజి, కవిజనసంజీపని, లక్షణశిరోముణి, లక్షణసారనం[గహం, సుకవిమనోరంజనం మొదలైన ముదిత చృందో టంథాలతోపాటు ఆంధ(ప్రయోగరశ్నాకరం , కవివాగ్సుంధనం, ఆంధ

౨౨2 కౌముది, సరసాం ధవృ త్తరత్నాకరం (మాల్యా (దిచ్చందస్సు), లక్షణ డీపికళ బాలటోధచ్చ్భందస్సు మొదలైన ఛందోవ్యాకరణ (గంథ్యాళో ఆయా సందర్భాల్లో యతి | ప్రాసాదులకు లక్ష్యంగా చూపబడ్డ అలబ్ధి కావ్యపద్యాలన్నీ ఇందులో (గ్రహింపబడ్డవి. సంకలనగ9ంథాలవల్ల తెలియవస్తున్న అలబ్ధికావ్యాల్లోని పద్యాలనుకూడా గ్రహించాలన్నది ఈ పంకలనలక్ష్యమే ఐనా వాటినన్నింటినీ ఇందులో గంహిం చటం జరుగలేదు. లక్షణ గ౦ంథాల్లో ఎక్కడా పేర్కోబడక కేవలం పంిబంధరత్నా వళివల్లి మాత్రమే తెలియనస్తున్న పెదపాటి సోమయ కేదారఖండం, భావన 'పెమ్మన అనిరుద్ధ చరితం, నిశ్శంఠకుని కొమ్మయ వీరమాహేశ్వరం మొదలైన అలబ్ధికావ్యాల్లోని పద్యాలను గం9ంధవి స్తరఖీకితో ఈనంకలనంలో గంహించ లేదు. అక్షణ గరింథ్వాళ్లో పేర్కోబడిన కావ్యాలకు సంబంధించిన పద్యాలు సంకలన గ్కంథాల్లోకూడా కనిపిస్తున్నప్పుడు వాటినిమాత9౦ ఇందులో ఉదాహ రించటం జరిగింది. ఉదాహరణ పద్యాల్లోనివిగానూ, పి బంధరత్నాకరంలోనివి గానూ స. వేటూరి ప౦భాకరళాస్త్రిగారి ప9బంధరత్నావళ సకలనీ డిసమ్మతంతో ఉదాహరించబడ్డ అలబ్ధ గంంథాలన్నింటిలో ఏ రెండుమూడ్లో తప్ప తక్కినవన్నీ ఎక్కువగా అర్థ, సీతిళాస్తా్రాలకు సంబంధిం చినవే, ముఖ్యంగా కావ్యప9బంధాల పద్యాలనే గ౦హించిన యీ సంకల నంలో సకలసీతిసమ్మతంనుండి థ్రీగిరళళకం, శ్రీరామాయణం -_ శ్ర 'రెంటిలోని పద్యాలే ఉదాహరి *చబడ్డవి. మ్ను[దామాత్యం, కామందకం మొద లైన కౌస్త్ర గరింభ్రాల పద్యాలను గొహించలేదు.

నివో, సగం రమజికూషణక ర్హ తాను పేర్కొన్న పద్యాలు ఏయే కావ్యాల్లో వ్‌ * _మాసేవల్లివారూ, నిగుదవోలువారూ అలబ్ధ్బ కావ్య

పద్యాలుగా గుర్తించిన వాటిని మాత్రం పిస్తుతసంక్ష్రలనంలో చేర్చినాను. వీరేశలింగం పంతులు, గురుజాడ శ్రీరామమూరర్హి, చాగంటి శేషయ్య, వంగూరి సుబ్బారావు ఆర్వడ) _ వీరి కవుల చరిత, సాపిత్యచరితిల్లోనూ

న్‌!

ఆలబ్ధ కావ్యాల్లోనివిగా పేర్కొన్న పద్యాలనుకూడా యథాళక్తి "సేకరించి సంకలనంలో కూర్చినాను. శతకసాహిత్యంకూడా కావ్యప9కి9ియకు షెండిందే కావడంవల్ల శతక పద్యాలుకూడా ఈ సంకలనంలో చోటుచేసుకున్నవి. ఈ సంకలనంలో ఉదాహరింపబడ్డ లక్షణ (గంధపద్యాలను ఆయాలక్షణ (గంథ్నాభ్లో ఏయే లక్షణాలకు లక్ష్యంగా చూపినారనే విషయంకూడా నిర్దేశంచాలని మొదట అనుకున్నాను. కాని అలబ్ధమైనకావ్యాలనూ, వాటిలో ఇంతవరకు లభించిన పద్యాలనూ తెలియజేయటమే ఈ నంకలనలక్ష్యంగా పెట్టుకోవడంవల్లి ఈ విషయాన్ని స్పృశించలేదు. లక్షణకొరులందరూ ఆయా పద్యాలను ఒకే లక్షణా నికి ఉదాహరణలుగా చూపకపోవటంతోపాటు ఆ వివరాలన్నింటినీ చూపితే ఆగంఛధన్వరూవం కొంత గజిబిజిగా అవుకుందేమోనన్న భయం కూడా ఈ వివరాలను చూపకపోవటానికి కారణ౦, ఇందులో డిదొహరించిన కావ్యాల్లో పెక్కు కావ్యాల రచనాకాలం స్పష్టంగా తెలియక పోవటంపల్ల కావ్యాలన్నింటినీ కాలాన్నుకమంగా కాక అకారాది (కమంలో కూర్చటం జరిగింది. (పతి కావ్యానికీ ముందు కొద్దిమోతాదులో కవి, కావ్యపరిచయం చేసినాను.

స్ట్రూలంగా పై అంశాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ఈ నంకలనాన్ని కూర్చినాను. అముద్రిత లక్షణ గింథాల్లో కొన్నింటినిమా(త్రమే. పరిశీలించటం జరిగింది. పరిశీలించనలసిన అము్మడిత లక్షణ గంంధాలు ఇంకొ ఉన్నవి. వాటివల్సి కూడా మళికొన్ని అలబ్ధ కావ్యాల్లోని పద్యాలు లభించే అనకాళం లేకపోలేదు.ఈ సంకలనం నంపూర్ణమని కానీ, నిర్షష్టమని కానీ నేనథ్నిప్రాయ పడటం లేదు. సహృదయతతో విజ్ఞులిందలి దోషాలను కెలియజేస్తే మలీ ము,రణంలో వాటిని సవరించుకుంటాను. సంకలన శాఖలో విశిష్ట పరిశోధన చేసి నూత్న కావ్యాలనెన్నింటినో వెలుగులోనికి తెచ్చిన పరిశోధక వతంసులు పూజ్యులు వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రి, మానవల్లి రామకృష్ణకవి, నిడుదవోలు వేంకట రావుగారలు సంకలన _ష్మకియమై నాకఖిరుచి కలిగించి నన్నీ నంకలన (సయ త్నానికి _పేరణచేనినవి వీరి రచనలే, వీరు నాకు సర్వదా న్మరజీయులు,

ఈ సంకలన సందర్భంగా వివిధదళలలో, వివిధ రూపాలలో నాకు తోడ్సడిన ఆప్తులు, సహృదయులు ఎంతో మంది, వారందరికీ కృతజ్ఞతలు తెలియజేయటం నా విధి,

ఎలిలో ఈమ (గంథాలయాల్లో ఉన్న అము[దితచ్చందోవ్యాకరణ (గంథాలనూ, సంకలన (గ్రంథాలనూ సంపిదించుకోవటానికి అవకాళ మిచ్చినవారు ఆం(ధ (వదేశ్‌ గవర్నమెంట్‌ ఓరియంటల్‌ మాన్యుస్కి9ప్ట్‌ లై(బకీ ఆండ్‌ రీసెర్చి ఇస్టిట్యూట్‌ (హైదరాబాదు), గవర్నమెంట్‌ ఓరియంటల్‌ మాన్య్యుసి %్క_ష్ట్‌ లై(బరీ (మదరాసు, ఎస్‌.వి, యూనివర్సటీ ఓరియంటల్‌ మాన్యుసి్కి-ప్ట్‌ లై(బ్రకీ ఆండ్‌ రీసెర్చి ఇన్టిట్యూట్‌ (తిరుపతి), ఏ ఎస్‌ పి. గవర్నమెంట్‌ మ్యూజియమ్‌ అండ్‌ రిసెర్చి ఇన్ట్సిట్యూట్‌ (కాకినాడ) అధికారులు - వివిధ (ప్రాంతాలలో ఉన్న గంంథాలయాలకు వెళ్ళి కావలసిన పరిశోధన సామగిిని 'సేకరించుకునే నిమిత్తం “(ట్రావెల్‌ (గ్రాంట్‌ రూపంలో ఆర్థిక సాహాయ్యం చేసినవారు ఉప్మానియా విళ్వవిద్యాలయాధికారులు ఆ తమ దగ్గర ఉన్న ఆము నితచ్భందో(గ్రంథాలనుండి నాకవసరమైన ఆలబ్ధ కావ్యపద్యాలను (శ్రమయనక (వ్రాసి పంపి తోడ్చడినవారు సహృదయులు శ్రీ రావూరి దొరస్రామి శర్మ, డా॥ కొర్లపాటి (శ్రీరామమూర్తి, థీ తీర్ధం ్రీధర మూర్తి, డాః। జి, లలితగారలు __ (గంథమ్ముడణ కోసం 2600 రూపాయల అఆర్జికసాసోయాన్ని కల్పించి పోోత్సహించినవారు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాధికారులు -- పరిశోధనపై నాకాన క్రి కలిగించి నా సాహిత్య జీవికానికి మాగ్గ దర్శకులై న వారు పూజ్యులు ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజుగారు - తమ విలువైన అభిప్రాయాలతో నన్నాశీర్వదించిన ఆచార్యవర్యులు_ శా,శ.౧౯ా౦౫ (శ్రావణపూర్ణిమ విధేయుడు తిలిఎశీలా] 8838 ఆర్‌. శ్రీహరి

అ౦బాలభాణవుం

(అందాలథాణాన్ని రచించిన కవిపేరు తెలియదు. ఇందులోని ఒక పద్యం రత్నాకరం గోపాలకవి రచించిన సకలలక్షణ సారనం[గహంలోనూ] మరో పద్యభాగం వార్తాకవిర ఘు నాథయ్య లక్షణదీపికలోనూ ఉదాహరింపబడ్డవి. ఈభాణం సంస్కృతంలోని అంబాలభాణానికి అనువాదం కావచ్చు. నంస్కృ తంలో అంబాలభాణమనే పేరుగల ఒక థాణం ఉన్నట్లుగ వెంకటరావు అనే రిపోర్టర్‌ కల్నల్‌ మెకంజీకి _వాసిన 'దినవపి? లోని ఈ (కింది వాక్యాలవల్లి

వా! లి తెలుస్తుంది.

*““గద్వాలలో అపూర్వ(గంథాలు విహారించగా ఉండినవి. (బోధ చంద్రోదయం, సంకల్చ్పనూర్యోదయం, శిలిపిశాస్త్రం, రెట్టమతమున్నూ-ఇవి గాక నాటకాలు, అంబాలథాణం అనేదిన్నీ, శాకుంతలం అనేదిన్నీ-ఇందులో రెట్టటుకంమా[(తం తెలుగు-కొదువావి సంస్కృత గ్రంథాలు.” "]

[1 వగ మీజున్సరసీరుహ (పకరముల్బాడేగు చేలావళల్‌ గ) బొనులంబాజెంజకోరవారము మహామోదంబునం జ(కము

ల్నెగ డన్ముజ్జగముల్వెలింగె బిగి మీజెన్సర్వభూతాళి (ప్రా

జ్నగరాజా (గమునందుందోచె రవి.... తో జ్ఞ్వలద్భానుం డో. ల్లి 44 లంత న ఉల6 న న. శంంం లి

క్కిరినెన్‌ దిక్కుల జిమ్ముచీకటి నిశాధీశుండు పూర్వా(ది దో

చె రథాంగంబులు ఎం లం . లం తశ 9

కీ సకలలక్షణసారసం,_గహంలోని కొంతభాగం ఆం,సా,పం ప్యత్రికలో

(చచురింపబడింది. చూ : సంచిక 6, సంపుటం.!8 పేజీ 854. £. ఈవాక్యాలు డా॥ నాయనికృష్ణకుమారిగారు మెకంజీ పై వాసిన వ్యాసంలో

నుండి గహింపబడ్డవి.

8. స, ల. నం. (5. గో, 41. లం దీ.

అ౦వికాశతకవుు రావిపాటి తిపురాంతకుడు [రావిపాటి (తిపురాంతకుతీశతకక ర్త, పద్నాలుగోళళాబ్టి పూర్వార్జానికి చెందినవాడు. . ఈతడు సంస్కృతంలో (పేమాభిరామం, తెలుగులో (తిపురాంతకోదాహరణ౦, అ౦వికాశతకం, చం(ద్రతారావళి, మదనవిజయం అనే గింథాలను రచించినాడు. సేమాభిరామం ఆలభ్యం. తెలుగు._గంథాత్తో ఒక్క- (తిపురాంతకోదాటారణ మే పూర్తిగా లభ్యమౌతుంది. తక్కినవాటిలో కాన్ని పద్యాలుమ్యాత మే లక్షణ (గంథాలవల్ల తెలియవస్తున్నవి. మదనవిజయం వాత్స్యాయనుని కామళాస్తాంనికి ఆనువాదంగా వెలసిన ఎనిమిదాశ్వాసాల గంధ మనీ, కామాగ౦ంధాన్ని ఒక్కగడియ మాత్రమే చూడగలిగీనామనీ, తముకా గ్రంథాన్ని ఆగంంధస్వానులు రెండవమారు చూపలేదనీ మానవల్లివారు తెలుపు గె తున్నారు. ఈ శాస్త్రగింధం మనకు పూర్తిగా దొరకకపోయినా అందులోని దొరికిన రెండు పద్యాలతైనా పిస్తుతానికి తృ _ప్తిపడుదాం. “చంద్యా రోహిణీవల్లభా? అనే మకుటంలో చంథదస్తుతిపరకమైన కృతి చఉంద)కారావళి. ఇందులోని నాలుగుపద్యాలు మాతిమే లభిస్తున్నవి. ఉచ అంచికాళతకం'లో పార్వతీపరమేశ్వరుల శృంగారరసోన్నతి ఎంతో న్‌ రీతిలో వర్ణింపబడింది. ఈ శతకంలోని ఏడు పద్యాలు మాత్రమే ప్రస్తుజాన్సిక్షి అభ్య మైనాయి.)] [, ఆ దిమళ క్రి యూ తరుణి యాద్యకుటుంబిని యీ కుమారి ము మ్రైదువ యీ తలోదరి చిదాత్మక యీ సతి విశ్వమాత యీ ఇటలి సర్వలోకగురుభామిని యీ చపలాక్షి యంచు (బ ష్‌ _ శ్రిదులు వచ్చి నిచ్చలు హిమా (దికి నిన్నెజిగింతురం బికాః* నాననా

1. (తిపురాంతకోదాహరణ పీరిక. 2. ఉదా, ప.

అలబ్బకావ్య పద్యముక్తావళి త్రి

ర కూడెడు వెండు9కల్‌ నిడుదకూ.కటంటోవుగ బొడ్డుపై వళుల్‌ జాడి గ (దోప (గొ మొ్మొలకచన్నులు మించు దలిర్బ సిగ్గునన్‌ జూడంగ నేరముల్‌ మెఅు(గుం జూప్పలనీన హిమా[దియింట నీ వాడుట శూలికిన్‌ మనము వాడుట గాదె తలంప నంబికాగి

నం థారతివై సరోజభవుపాల వసించి రమావధూటివై సీరజనాభు(జెంది ధరణీధరనందనవై మ హేశ్వరుం గోరి వరించితమ్మ : నిను. గొల్వక యూరక యేల గల్గు సం సారనుఖంబు లీమనుజసంతతిరిందలపోయ నంబికాఃే

4. _ బెడంగగు రత్నదర్పణముంబేరిన వెన్నెలవోసి నిచ్చలుం దుడువక పాలసం(ద్రమున(దోంచి సుధాకరుమేనికందువో గడుగక నేరెపేట సితకంజము ముంపక నె జకాంతితో. దొడరినందల్లి : నీ మొగముతో సరిపోల్చ్బగంజాలునంబికా:

ర్‌, జెప్పలబోరుందల్పులిసిజింతలు వాజెడు చూప్పంగుంచియం (దిప్పి తసక్కునం దెజచి తిన్నని మోమున(గాయు వెన్నెలల్‌ ముప్పిరిగొన్న వేడుకలు మూగిన సిగ్గసియాడంటీితి సీ వస్పర మేళుంజూచి తనువర్ధముగొంటి పొసంగనం బికౌః

6, లాంచి వరాంగనల్‌ వరవిలాసమనోహరవి భమంబులన్‌ జూచినంజూడండు తముండుచూపజణయజూచును మధ్యముండు తాం జూచిన. జూడకుండినను జూచుంగనిస్థుండు నన్ను వీరిలో జూచినంజూడకుండ గుణింజూచిన చూప్పన(జూడుమంబికా।

శీ. ఉదా, వ. 4. ప్రి,ర,

థీ ఆంవికాశతకము ౧. వాలిన కన్నుముంగురులు వొతేజకెంప్ప 'మెలుంగు(జంటిప్ర గాలెడు కారహారమును గంకణచారుకరంబు డా6పలం (1 దూలుచునున్న పయ్యెదయు(దోచిన కన్నులు మోడ్చిమోడ్చి స్‌ పాలగు సీశుమేని సగందాలు మనంబున6జే ర్థునంబికా:! ర. ఊోప్పరాంతకోదాజూరణ ప బలిక్తలో “చ్చెజ్ల ఆ కొని “వలిసకస్నా అనే పద్యంవరభ చే నదకం మొదలు జ ఉన్న సనాలుగుషదా అభ రింఐదిడ్డాయ్యి, (మానవల్లి కవి రచనలు_$7 స్ప్రే అఇచ్యాలు ఉదాహ

అథర్వణభారతము అధర్వణుడు ల | అధర్వజాచార్యుడు చీని కర్త. ఈతడు విరాటోద్యోగభీష్మ పర్వాలను మాతొమే రచించినట్లుగ వీరేశలింగంపంతులుగారు ఆ ౦.క.చ. లో పేర్కొాన్నారుకే. కాని ఆంధికౌముదీకారుడు తానుదాహ రించిన అధర్వణథారత పద్యాల్లో కొన్నింటిని అవి యేపర్వాలకు చెందినవో కూడా నిర్దేశించడం వల్లా, ఆయావపద్యాళ్లోని విషయంవల్లా అధర్వణుడు ఆదిపర్వంనుండి శల్యపర్వందాకా రచించిఉంటాడని చెప్పవచ్చు. తక్కిన పర్వాల్లోని పద్యాలు లభించకపోవడం చేత అధర్వణుడు భారతాన్ని పూర్తిగా రచించినాడని చెప్పడం సాధ్యపడదు. ఈతడు 12వ శతాబ్చి చివరనో, 18వ శతాబ్చి స్రారంభంలోనో ఉండిఉంటాడని పండితుల అభిపా్రొయం. తురగా రాజకవి-అయ్యంకి బాలసరస్వతి అనే జంట కవులు, కాణాదం సెద్దనసోమయాజి-వీప్ల మాత్రమే అధర్వణుణ్హి పూర్వకని స్తుతిలో పేర్కొన్నారు. ఈతడు జైనుడని ప్రతీతి. జైనులైన తెలుగుకవుల కావ్యాలెన్నో పూర్తిగా నష్టంకావడం _ తెలుగుసాహిత్యానికి ఒకపెద్ద లోటుగా భావించవచ్చు. అథర్వ ణభారతంలోనివిగా ఇప్పటికి లభించిన పద్యాలు వ3మాత మే. కీ. శే. తిమ్మావజ లకోదండరామయ్యగారు వీటిలో 20పద్యాలను అధర్వణ ఛారతం* అన్నవ్యానం లో ప్రకటించినారు. తక్కినవి ఈ గర్సింధకర్త సేకరించినవి. ] శీ. భారతి, 1850 డిసెంబర్‌, పుటలు 482-457.

/? అధర్వణ థారతము ఆదిపర్వము

1. ఆ తటి చెలికిచ్చిన మే లౌ తొడవులు దొడిగె నా సరోజదళాక్షీ కౌతుకముగ6జెప్పుము వ్‌న( ట్రీకి జనించెడిని తనదు హృదయంబునకున్‌* సభాపర్వము వీ. తడిసిన పచ్చని తడికొంతులకు(దోడు తొడల [కొమ్మెలు6గులు తోడుసూప. గురుల వంకలు దీర్చి కురియు వార్చిందువుల్‌ సనుదోయికొక వింతసరము గా6గ6 బొది జాజియున్న [కొవ్వెద చక్కనొ త్ర్తుచో దోర్మూలకాంతులు తొంగలింప గజ్జల రేఖలు కర6గిన తెలిగన్ను లంథో జదశకాంతి నపహసింప రాజసూయావభృధమున. దేజరిల్లు దు9పదరాజతి నూజాతవిపులజఘన తలము(గనుగొనీ రాజకాంతాజనముల మనములాపోవమిని మగమనములయ్యె* రికావాక్యం ఈ పద్యానికి ముందు ఉన్నది.

2. తిరుపతిలోని శ్రీవేంకటేశ్వర (పాచ్యవిద్యాపరిశోధనాలయ (గ్రంథ భాండాగారంలోని ఒకానొక భారత్యపతి (సంఖ్యళ80)లో సభాపర్వంలో అధర్వణాచార్యులభారతంలోని పద్యంగా ఈ పద్యం పేర్కొనబడి నట్లుగో తిమ్మావజ్ఞృల కోదండరామయ్యగారు తెలిపినారు. చూ:- అథర్వణ భారతం అన్నవ్యాసం. భారతి. 19058 డిసెంబర్‌.

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్షావళి ॥7 8. _ ప్రణతాశేషవసుంధ రాధిపిరస్ప్రగ్గం ధలుబ్బభ౦ిమ తృణ దభ9భ9 మకృద్ద్వి రేఫగణ యుంకార ప్రదా బద్ధసం ప్రిణవత్యుత్వ్రథితపివర్ధితసమ స్తక్షత్ర)ిసూయాధ్వర క్షణసింహాసనభాసితున్‌ దృథఢధనుఃశ్లాఘానుజున్‌ ధర్మజున్‌* అరణ్యపర్వము 1 వరధామ్యాచార్యపుర స్పరువై స్వాధ్యాయహో మజపతత్పరులై యయువదివేల సాలుధ ర్మురాజమఖమరుత (జనిరి రమ్యాంబునకున్‌* ళ్‌... నేనిదిగా మత్కులోదృవు6డై న జముని పట్టిపారుడి శాపంబు వాసితింక సార్షమునకేగెద(ను) మీరు సుఖముంజెంది యుండుడనుచు విమానంబునొ త్తి చనియె” 0. నయమార రాఘవు(డునా వి యెక్కి వడి దాటి జాహ్నవీశై. వలినిన్‌ొ జయజయ యని వినువీథుల వియచ్చరులు సన్నుతింప వేడుకతోడన్‌ి

5. ఉదా-ప,

6. ఆం,కౌ,

7. ఆం.కౌ.ఈ పద్యానికి ముందున్న ' అథర్వణభారతే ఆదిపర్వణి అజగర నహుషవాక్యమ్‌' అనే అవతారికావాక్యంలో ఇది ఆదిపర్వంలోనిదిగా చెప్పబడ్డా అజగరనహుషకథ ఆరణ్యపర్వంలోంది కనుక ఈ పద్యాన్ని అరణ్యపర్వానికి చెందిందిగానే _గహించవలె,

8. ఆం.కౌ.

॥ అధర్వణ భారతము విరాటపర్వము

| గురుభీష్మకర్ణ గాంధా రరాజ భూరిశంవులు దొరకుందోడ్చడి గి చ్చ కవ్వడి మార్కొబని ని బ్బరముగ నట+గురిసిరంపవానలు కడిమిన్‌*

శ. ఇక నొకపాంర పల్కిన ఘటిల్ల సి చిందునొా నోటిముత్యముల్‌ వకచసరోరుహోక్షి విషచ్చ నను మన్నన చేసి కావృషి యకట మనోభవాళుగచయంబుల నా తనువెల్ల నొచ్చిపోొ యె కరుణసూచి యేలుకొనుష కినుకిప్పుడు నేయనే శ్రే

గి (శ్రీకంఠుండెదురునప్పుడు వ నౌకొద్వజమింద౦మకుటిమర్దునకురగా నీకము చివ్యశతొంగము నా కవ్వడి కబ్బియున్న నతండేమగ్సన్లో:1

10 ఆ కర్ణుదురాలాపమ్సు లాకర్థింపగ నసహ్య మై డోరిబనిత్రో నౌకనదీసుతుండ్రన్సిద్చు వ ఎల 106. అఆం.క్యొ “కీచకవాక్ర కి ర అక. (11 శమ్‌' అని శ్ర పషద్యాన్సిక్ర ఆవకారికావాక్యం | *+ఈం ణ్‌ సు,సా,[[; సుము,ర్యం, ./ 285 18. అంక, 111 _1(ల సు, మర్ర, 1 286

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్షావళి /

1. ధర్మతనయ యుష్మదాజ్హానిగళవిని వ చిద్దమగుచు(జిక్కువడియెంగాక విజయమ త్తగజము విడివడచో నడ్ల జా2ి జో 6 పాటు గలదె విషపతం౦ియమున] యట
2. ఢాంఢమితభేరికాధ్వానముంధులీని నాదమును మిన్నుముట్ట ననారతంబు పెక్కు గంధర్వపళతులు నల్లిక్కుల దు! గాచు సౌగంధికంబుందేం/గలర యొరులుే వ అంబరసీమందారలు జటాటవి మళల్లైవిరుల్‌ భుజొంతరా శంబున హారసంతతులిలాస్తలింబువ్వులవర్ష ముల్‌ (ప్రసూ ణు చె నంబులు సత్క్బృతాంజలిననందగి మౌక్తికతుల్యమౌళిగం గాంబుకణంబులుట్టిపడనా డెడు శంభు (డుమిమ్ము( (టోవుకన్‌ 5 మా
3. అ. క! -124 ; నుుమంరం. |! -156 14, అ. క. ౪-155
4. శ పద్యాన్ని అధర్వణుని భారత విరాటపర్వంలోని మొదటి అక్వానం లోనిదిగా మానవలికవిగారు ఈమ కీడాభిరామపీరికలో పేర్కొన్నారు. ళం (చూ:-మానవలికవి-రచనలు 76 పే.) జ్రైనుడైన అథ్వరణుండు శంభుస్తుతి చేసినాడా ! ఆలోచించవలె,

10 అథర్వణ భారతము ఉద్యోగపర్వము [| ఆరయగ వారెల్లరు (వబ లురు గావున వారితో విరోధము మనకే అ రవయిడగ సంధికింబం పు రాచబెబ్బులి మఖజేను బోయి మజలెదన్‌.!! 1స్‌. తాలాంకుతుములసమర (క్రీడకుందాళంగలవాండు క్షితిలోపల నె వ్వాండును బేడ్రని యుండకు సీదగ్గణ నున్నవాండనే 'నెలవిమ్మా.]? 16. తృష్టాతంతునిబదబుదులగు రాధేయాదులంగూడి శ్రీ చె యణ కృష్ణుంగేవలమ ర్యు6ంగాందలంచి మర్టింపంగ నుత్చాహవ ర్థ్‌ష్టుండయ్యె సుయోధనుండకట ధాతీనాథ! యూహింపుమా యుష్ట్రీషంబునంగట్టవచ్చునె మదవ్యూఢో [గ శుండాలమున్‌.15 క, సతనానావనినాథయూథ మకుటన్యస్తాబ్ద రానోజ్యల ద్యుతివిభా9జితపాదపీఠు లలనాదోళ్చామరోద్దూతమా కలోలాలివినీలకుంతలు(బభారుగ్ధాము(గేయూరళో భెతబాహాప్పర్రిస్టున్లొ స్త కేం పరిఘ్సున్స్‌ సువర్ణ ధరణీభృ ద్రెర్యు దుర్యోధనున్‌. శ ర్‌ శకలం 0. ఆం. వి 5౦ జయధృతరాష్ట్రనం వాదే" అనేది ఈ పద్యానికి ముందున్న అవతారికావాక్యం. 17 ఆ౦.న్రా (8, లసా.స్రం, 1! ఎబిని4 ; ఆ.రం.ఛం. 1280, కచిం. !! 54 ఆ౦.[ప,ర.4550పవృట ; వన.ల.సం,285ప్యట, కలీ ఉదా,ప,

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్రావళి (1 18. రాజమండలపూర్ణ రాజమండలవీథి గ ంధర్వగంధర్వగంధర్వనగరంబు నాగపున్నాగపున్నాగవనము మార్లణమారణమారణసీళము 5 భళి ళి క్పుంగభుజంగభుజంగభూమి కాంతకాంతారాతికాంత కుంతస్థలి వీరకుమారకుమారసర సి యనంబొగ_డ్తకెక్కు నలకాపురంబు దే 'వేంటద్రుపురము దానవేం (దుపురకము (గేణినేయు లలి తళోణాంపమణిబద్ధ గోప్పరంబు హస్పినాపురంబు.ిి భీష్మపర్వము 9. పది దినముటెదు (పొద్దులు చూ ది వదపడి రెన్నాళ్లు నొక్క పగలున్‌ రేయున్‌ గదనంబుంజేసి మడిసిరి నదిసుతగురుకర్ణ ళల్యనాగపురీశుల్‌ .*] 20. ఉదా, సం శ!. ల,సా.సం. 1-80. ఈ పద్యం కొడ్ది భేదంతో నన్నయ ఆరిపర్వంలో కనిపిస్తుంది. కాని ఈ వద్యార్థమే ఉన్న ““పదిదినంబులు లీష్ముడాహవా అనే పద్యం దీనిపైనే ఉన్నది. కనుక ఇది అధర్వణుని భారతంలోనిచే కావచ్చు.

శీ దోజపర్వము 20, తెంప్పును బెంప్పను గదుర ని లింపులు వెజగంది చూడ రిపునై న్యములుం గంపింపందను బలంబులు అంపిలి బిట్టార్వ ధర్మరాజుందాకెన్‌,2 = కర్ణపర్వము 21. కురుపతి రవిసుతుని సువ ర్షరత్నభూషణతతుల నుజక బఇహుమతిండే సి రభసము*ఘీఆ శ్వ్వేల కు రాజు గాపించ సమరకుశలుండగుటన్‌ ,23 శల్యపర్వము ల్లి తజువై న కురుబలంబుల మఖిపించుచుంగడిమి మెజయ మాతిమస;ం॥గన బ్లణిముఖి చెడంగు గదంగొని కరువలికొడ్వుక్ర్యండ్ర సుజుము గావించ వడిన్‌, 1 (వ్రీందసుదాహరింపబడ్డ మూడ్షు పద్యాలు ప్‌ పర్వాలకు చెందినవో స్పష్టంగా తెలియరానడ్లం శేదు, యాగ్యసంపరా న్ని త్రిగ్మధాన్న:న లకీ ఆం. కౌ బత ఆం. కా న, ఆం. (పుర, 220 ప్ప

అలద్ధకాన్య పద్యముక్షావళి 19 బి1, ఉగులను పదునొకొండు వాణమ్ముల నణతునె సీ సహాియంబు గలుగ. విగ్‌, శాశ్వత మ్యుగ నంగావనీశ్వరుండు సార్టముగ భూషణాళి యాచకులకిచ్చి క్‌ర్తిచే నాల్గు చెజిగుల వా_ర్తకెక్కె. గాన యారీతి విఖ్యాతి గనగవలయు. ” ప దంలో అథరంణా ఈ (కింది పద్యార్థం ఆనందరంగరాట్బం 0 (1 న్‌ చార్యులపద్యమని ఉదాహరింపబడింది. ఇది ఆతని భారతంలోనిదే కావచ్చునేమో: 208. అనవరతమును బూజించి సాంబశివుని( దలపందలపులు ఫలియించుంగలుషమణ6గు.గీ 87. _అనుధావత్సుకమన్వటన్నిగమ మన్వంచత్సరోజాసనం బ నుగచ్భద్ది గ ధీశ్వురంబ నుసరద్య () క్ఞానకర్మ నజం బనువద్య (7) త్సనకాదియోగినిక కంబ మ్మేటి తేజంబు చం డనమస్థారముండే నె ధర్మజునకున్‌ నుర్యత్వనాట్యంబునన్‌. * లు జిక ఆం. (ప.ర. 318 పుట ఃి7, ఆం. పం ర 368 పుట. శిరి, ఆ, రం. ఛం. 1! 217 29. ల, వి. తీ!పుట,

అరుణాచలప్పురొణము "పెదపాటి సోమనాధుడు ("పెదపాటి సోమనాథుడు అ రుజాచలప్పరాణ కర్త. కవిలోక్కబహ్కు చిరుదాంచితుడ్డై న ఈతడు శివజ్ఞానదీపిక , కేదారఖండం, (తిపురవిజయం అనే గంథాలను కూడ రచించినాడు, కీ. 1500 _పొంతానికి చెందినవాడు. 'శ్రబంధరళ్నాకరం, (ప్రబంధమణిభూషణం, లక్షణ సారసంగహం--వీటిలో అరుణాచలపురాణంలోవి పవ్యాలు పేద్కో బడ్డపి, ఈ (గంధంలోనివిగా లబ్ధ మైన పన్నెండు పద్యాలు సుకవిస్తుతికీ, పృరవర్షనకు సంబంధించినవి] [, అంగయు క్రంబుగా నామ్నాయములు నాల్డు చదువంగనేరని సద్ధ్విజాతి 'ఛాహ్మపాద్మాదిపురాణాగ మేతిహా సములెజుంగని (బ్రహ్మసంభవృండు భొట్టవై శేషికప్రాభాకరాది ₹ా స్ర్రములాలు చూడని ధరణిసురుండు స్వకులోచితమురై నస _ప్తత ంతువరెల్ల చొర మెద్దుంపని బొడబుండు కావ్యనాటక లసదలంకారమఖ్య విద్యలన్నియు నెల్సుగన్న విప్రవరుండు పెదకీ చౌచిన వాహ్మాణుండు క్‌ (బొగ్లమ్షృద్ష వీట్రిలోన] “దర (౫ పముచా భా లు

ఎబ్బకావ్య పద్యముక్షావళి కల్‌ తజుముదురంతకునె నను వ వెజచజవగ భద్రకరుల విజుతురు హరిను క్క అబిట్టి చట్టలేరుదు రుబుకుదురు యుగాగ్నినె న నురుభటులందున్‌.* తారకజిచ్చిఖండి శివతాండవమాడ నతండు మర్షళో దారిరవంబు మేమననదంబని చేరినంజూచి నాసికా ద్వార బిలంబు జన్నిదపువ్యాళము చొచ్చినందొడమె త్తి ఘీం కౌరిము నేసి నవ్వు వెనకయ్య కృతీశ్వరు మన్నుంగావుత న్‌, (పతిదా విలంఘిక భార త బహుకధా ఘట్టు నిన్నయభట్టుంగడు భజించి భాజిందిక్కనసోమయాజింబొగడి వాష్చ్రతో షిత దక్షవాటీమహోస్థాన భీము చేములవాడ నీముంగొలిచి భావబంధనిబంధపర మేశ బిరుద ప శ సను*తించి శర్ము నెజ్ఞయళర్ము ణు మ భారతీహారు భవదూరు((బణుతినేసి సుకవికులసోము నాచనసో మునెన్ని నవ్యకవికాసనాథు (శ్రీనాథుందలచి సరససకలాం ధకవుల కంజలి యొనర్నిీ . కక సక వర. (ఇ) పర, (జ) ల,సా.నం. |! -128 (వ.ర,. (జ)

1 అరుణాచలప్పరాణము ర్‌, బంటుతనంబు వై భవము భాగ్యము తేజము చాల గల్లి ము క్క టినిందమ్మికంటి నధికంబగు భక్తి భజించి కేలిమైం గంటకులం జయించి కలకాలము నర్జుల కోర్కిపంటలై పంటలు(దాడింయయుంగలిగ పంటలు మీజుదురప్పురంబునన్‌. 5 గి (భ్రమరకావళికప్ప (పసవగుచ్చ భమ దృ్రమరకావళికప్ప చాంధవింప కరముల కెంపును గమసీయహల్లకో త్యరముల కెంప్క సఖ్యంబు నేయ ముఖసౌరభములు నమోఘాతిము క్రక ముఖసౌరభంబులు మొనసి చెరియ హాసవిస్ఫూ ర్రులు నకులవర్ష (పకి హాసవిస్ఫూర్తులు ననంగి పెనంగ సారములగ్స తమ్ముల విలాసములు చూపి వరుస ౧(బువ్వులు జట్టకోవచ్చినట్టి జనుల మనస్తుల్స మును కార్చ జట్టికొంషడ్రు యట సష్పలానీవరూటులప్పురమనంద 6 /( రాజులు వికమో (గమ్మృగరాజులు వి (శతదివ్యకాంతి శ్రే రాజులు రూపరేఖ రొకిరాజుల్స మాననణంబ్సన్వద్ష రా? రాజులు దానళక్తి ధనరాజ్జుల్స మై భవభోగవృద్ద స్వా రాజులనంగ నాః ఏ 1 (వర, (జ) 7 పంర (జ) ఏ (పమ. ఘా.?8ప్ప

అలబకాన్య పద్యమువ్నావళి 17 8... వలుచకుచంబులున్‌ ఐవడవాతెజలున్‌ మెబుంగారు మేనులున్‌ బలుచని చెక్కుటద్దములుంబద్మపు మోములుంగంబుకంరమాల్‌ కలువల(చోలు కన్నులు వికాస పునవ్వులు(జిల్మపల్కులున్‌ దలిరుల మించు పాదములుందత్చురికాంతలకొప్పునెంతయున్‌ * $. _ విపణికోరో యన్న విబుధాచలంచై న దెమ్మనందేని వె దేహికుండు పుంజున్ను వళెనన్న బొరుగిల్లు సూవక యాక్షణంబున నీని యర్యవరుండు మహాసియకొస్తుభమాణిక్యమున కై న వెల? (దెంచనేరని విడ్యరుండు గ“సరుత రహాటకకోటికింబడగలు కోటియె త్తని వణిక్కుంజరుండొ వానే మందునకునె న లేరు సమ(గ్రభోగ ధాగ్యసం (కందనులు జగత్స్రంకటకీర్హు లరిసంపత్చ9దుల్‌ నిరితారపతులు ణు జ ఇ వర్షితోదారులప్పురి వై శ్యులెల్లిో | 0... వ్యాసుని వార్మీకి వరరుచి వామను దాణు క్షేమేం (ద్రునిలబివరి నేను! గర్జామృతు మయూరుగాలాంకకుంగళింగు( గవిదె త్యు శివదాసు(గాళిదాను న న నన గ్‌ పర. (జ) ల్సి తయంర. (జ)

[0 భట్టారహరిచం దు భట్టనారాయణు భట్టగోపాలుని భట్టదాణు . కాను భామహు సార్వభౌముని శివభ్రు థారవి భవభూతి భర్రృహరిని రాజ శేఖరు(ంజోరు మురారి(గృష్ట మికు జయదేవు దండి సౌమిల్లు సోము చందు దిజ్నాగు విజయవిశాల దేవు హర్షం జిత్తపు శాతవాహను నుబంధు (న్‌ వాణీ మాఘ మన్హిణు విర్హణు మభేయు గలను 'ప్రధిక గీర్వాణ కవులను, ప్రణతి నేస్తి,30 |! ఉదయపా౦ణవిపారన్వై వినుత వర్ణోద్యవ్విభ కీ(ర్రీయా సదనంచె సదలంకృ,త్రి పభవమె్సె స్త్వ కోమావాస్తమ్సై వెదితార్థాకరవై (పసన్నపదమై వృద్ధ క్రవోవై భవా స్పమ్వై రాజున్సు(ప్రోళ్చై ౪ లవలదా పద్యంబు హ్యద్యస్థితిన్‌ 2] 12 ద్విచరణ కేస శ్రా మనుజ వేశసువర్ష మ్రహ్రిరర్ర్వ్నర అచలితసాగ్వ రదులనపాయమనోష్ట్య్య్యా (దవీంబముల్‌ సుచ్రరీశ్రవ్రి సట సంోకసముజ్య్యలంాఘహాకృతుల్‌ (పచురి మహానిద్వట్టా పురవరంబ్పన రౌజకుమారులందటున్‌.33 (ప్రబంధిమణిభ్రూన్ష ఇంల్రశ -పేర్కోబడ్డ పై రెండు పద్యాలు అరుణాచల వృర్య్యా లోనినిగ్గా నిడదవోల్ప వెంకటరావుగారు (పమ.భూ.షీ (పు.20,2 [064 తెలియజేసినార్ష. 10 హార ఓ || (ప.మ.ఖూ. తగ ప! (ప.మ.ఖూ. 80వ.

ఆదిపురాణము [జై నతీర్థంకరులలో మొట్టమొదటివాడ్డైన బుషభదేవతీర్థంకరుని చరి

(ను వర్షించే కావ్యం ఆదిపురాణం౦, సర్వ దేవుడు దీని కర్తం ఎడపాటి ఎజ్జన

మల్పణ చరిితలో ఈయనను పూర్వకవి స్తుతిలో పేర్కొన్నాడు, కన్నడ

రత్న్యత్రయమని (వసిద్ది పొందిన పంప, పొన్న, రన్నలలో-పొన్నకవే ఈత

డని నిడదవోలువాా అభిప్రాయం. సర్వదేవుడు ఆదిపురాణాన్నేకాక భారతం

లోని విరాటపర్వాన్నికూడ రచించినట్లు ఒకానొక లక్షణ్యగంథమూ]ే, ప్రబంధ

రత్నావళీ సాక్ష్యమిస్తున్నవి. ఇతడు ,(కీ.ళ. పదోళతాబ్టికి చెందిన జై నకవి.

ఈతని ఆదిపురాణంలోని ఆరు పద్యాలు మామే లభిస్తున్నవి. వీటిలో ఒక పద్యం (ఒకనాడించుధరుండు అనేది సోముని ఉత్తర బూరివంళంలోనూ ” శనిపిస్తంది.]

1. సరసీజాతవిరాగకారి పురయోషావ( క్రహృద్యాతిసుం దరకాంతిన్‌ దణిగించుంటో యని మదిందర్కంచి దోషాకరుద్‌ బురముద్దండకరంబులె తి చజవంటొ తెనయట్లొప్పు ను

(హో జాని వా గం ద్ధరసౌధా (గనిబద్ద కేతువు మహాదోలాభిరామంబుగన్‌.

£. _ హరినీలమణివిరాజీత సురుచిరగోపురము దగిలి చూచి తమి [సా కరు(డు విధుంతుదమండల సరిశంకంజేసి పురము పై6 జననోడున్‌్‌,*

లలల

1. ఛంష్యగ, నెం. 158/7 కాకినాడ; [1% పృట.

శ. ఉదా.ప, శి, ఉదాంప.

వ్‌ ఆదిపురాణమ

• కీ... శాలివనాలి (గాలి జలజాతపరాగము దూలి పద్మినీ కూలలతాంత సౌరభము. గోలి మధూలితపక్షజాతవా తూలమునేలి వాాకణముందోలి మదేభమదాంబుధారలన్‌ దేలి వనాంతరాశముల.(దిమ్మరు గాలి _ప్రమోదశళాలియై.;

4. _ మరువముంబొంది పొంది విరిమరియపూపులంజెంది చెంది వే సరములు((గోలి కోలి జలజాతపరాగముందోలి తోలి ఏ ప్పృరముల నెంచి యెంచి సురపొన్నల తావుల నండి యింది తె మైరలు నిరంతరంబును భమించుచునుండు వనాంతరంబలన్‌

న్‌, శిక్షణ మ ధృతియు నొప (దకతణమును జేయు తల్లిదర్శిడులు నను వ త్యక్షపుదె వనములుండ(బ రోక్షప్ప దైవములంగొలుచు నలజడి యేలాః*

/ ఉకనాడిందుధరు౦డు. దార్వుతియు లీలోద్యానకేళశీసరి న్నికటానేకవన ప్రదేశముల దై తేయేందకన్యాప్సరో నికరుంబంబులు పారిజాతకుసుమానీకంబు పె (జల్ల ద్‌ రృకదాణంబులకల నెల యగు సౌభాగ్యంబు శోభిలగాన్‌.”

మ్‌. ౧౯ ణం

న

శ లాం | లవి. 8?ప్య, లనం.“(8 285); ప.మ.భూ. 150పం

• లని 11 ఆఫిక; ఛం.(గం,. [08/7 కౌకినాడ, ర లక 1220. 7, అ. (క!!! -118; లవి. క8పు; వీ.భూ; ఈ పద్యం సోమునిఉ త్తర చారివంళంల్రో ఉన్నది.

ఇందవిజయువము సో నన్నయభట్టు ( లత్షణగం కాల్లో ఈ కావ్యం నన్నయభట్టకృతంగా "పేర్కోబడింది. ఇందులోని ఐదు పద్యాలు మ్మాతమే (పస్తుతానికి” లభ్యమైనాయి- లభ్యమైన పద్యాల్లోని “అంగజు(డను మాసటి" అన్న పద్యాన్ని ఉదాహరించి (శఠాకర శాస్తిగారు. “ఇది నన్నయపద్యామనుట _ విళశ్వాస్యమగునా? యని తమ సందేహాన్ని వెళిబుచ్చినారు, రాఘవాభ్యుదయమనే మరో కావ్యం కూడా నన్నయవట్టకృతమని ఆం_ధకామువె 'సేర్కొాంటుంది.] [| ఆ సరసిజాతీకనుకు గాసరి యొక్కింత పోలుకతమునంగద యా కాశమనంతాహ్యాయమున. నేఫరి హరినామమునందగెన్‌ వినుమిం దాః] ల నగరాజవె రివితరణ కూ. న్నగరాజిరమును సురఠతె న్నగ రాజిలు గతుల గడచి నగవును నిగుడన్‌ ల.

1. ఆ.రం.ఛం. !!1- 108; ఆం,(ప.ర 278 పుట శ. ఆం,ప్ర,ర. 188 పుట

క 1 ఇం(ద్రవిజయము ణ్‌ నునుమై కల్మి పడంతి డాకరమునెందున్‌ బూర గొామ్మీరు చే తను వేయంచులవాలు మేలొసగనొ డాలున్‌ పవల్‌ రేయు న ను చూప్పన్‌ నెజిచూపులాసంగొను చూపమైన్‌ జగాదట్టి బౌ ట్టనవేలన్‌ వెలినుబ్బగన్న యొడయండా నన్ను౯బాలింపుమా: గ ఆంగజు(డను మాసటి చ క్కంగను రాయంచ యేనుగును నూంకుచుండే చెంగలువ నోజచేంజెలి చంగవ నడుచక్కి (గుమ్మి సరగుననార్చెన్‌.ే ఫ్‌, ఒక పలువాతంగొన్న కిటియుందలతో నిడు కూర్యుభర్థ నా లికలిరుగొన్న సీదరపు జేడు పయోధరదారంబొట్ట "పెం చుకలనగాళి యీడు (పతిజోడని యెంచగంగూడదేరి క న్నికగు యయాతి యందె ధరణీభరముంచి చెలంగువానిక్షిన్‌3 4. ఆం ప.ర, 280 పట 5, ఆ.రం ఛం. 11 ౨278,

ఇవి ఉనవనూావుబాశ్వరము [ ఈ (గ్రంథాన్ని రచించిన కవి యెవ్వరో తెలియదు. పార్వతీ పరమేశ్వరుల నృత్తాంతమిందు వర్ణింపబడినదేమో: ఇందులోని ఒకే ఒక పద్యం నరసాం(ధవృ త్తరత్నాకరం3* అనే ఛందో్యోగంథంలో ఉదాహరింప బడింది. ] శం మాకందఫలరసంబుల నాకలింగొని మేము (గోల నా కొమ్మలలో చీంకటినప్పుడు నొక చిలు కేగతినో మోవింగజచె నెజుగనె చెలియా: £* దీనికే మాల్యా(దినృసింహచ్చందమనే నామాంతరం ఉన్నది. వెల్లిటూరి లింగయమరతతి దీని కర్తః 2. న.వృ,ర. 71పుటి,

ల్‌ ఇట ఎంఆఅన రొవూయణసుు అణి ఎక్టాాాపెగడ ["“వల్మీకభవు వచోవైఐరి రామాయణంబు నాంధ్యప్రబంధంబు జేసె” అనే చెదలువాడ మల్లన పద్యంవల్ల ఎజ్జన వార్మీకి వాగ్ర్వైఖరిలో రామాయ, కాన్ని (వబంధంగా రచించినట్లు తెలుస్తుంది. పదిహేడవ శతాచ్చికి చెందిన కూచిమంచి తిమ్మకవి “లక్షణసారసం(గహాం* ఎజ్జ్బనరామాయణంలోని పద్యా అను ఉదాహరించిన మొట్టమొదటి లక్షణ్యగంథం. ఆయా లక్షణ(గంఢాల్లో లభించినవే కాకుండా వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ఎజ్జన రామాయణంలోనివిగా గుర్తించిన వద్యాలు కూడ ఇందులో చేర్చఐబడ్డవి.] 1... అనుటయు మం త్రిమాటలకు. (వియంపడి యాతనినాదరించి య మ్మనుజకులేం దుండి క. ఎల 66 వ స బందడ్తి యధ్వర క్రియకసంగతి మేని బలంబుతోడంబెన్‌ టగందడి యేల మేనందగంగార్ముకహస్తుడనె కడంగి మీ ము వా ౦దజ నిళ్చెదన్‌ యగతువు ముట్టక యుండ6బపంచదె త్యరా జిందెగ దవ్వుదౌల వెసంజించెదంటెంచెద మీకు మోదమున్‌.' ల అఆఅంగమ గ! అ ముతోడంగట్టుమి క యజ్ఞవిఘభాతకచోరు నెందు వో గలవా అడ అభ డవింక నిటు వై ళమ తాపస వేషధారివై ఎం న లలన నా.

1. ల,సా.నం.! _|67 2 లసానం గా 814. శీ. సు,మంరం, ౪ 188, ల,సా.సం.!! - 3027,

ఆఅళిబ్భికావ్య పద్యాముక్తావళి లెగ్‌ టీం చెటుకుందోటలంబెంచి శాలిమయసుక్షే త్రస్థలుల్‌ నించియ క్కి లేకుండగ+బూగ నాగల కికాకాంతార ముల్‌ దోలిచి యే డెజ నంత ంగుముదోత్పలాద్ది వననవాటికోటి బాటించి సెం ర ర్‌ అర్య వ స్త జెబువుల్‌ వొల్చెంబుకంబులన్‌ దెసల(బ9) స్ఫీతాంబుపూర స్థితిన్‌ ర్‌, నూజఖు తెజంగుల నెరసులు మ్‌అగ నీవిభిమములు మెజయించి మునిం గాఅగజేంయయుము మేనక చూఅగొనదె యతని తెలివిసామ్ములు మున్నున్‌-ీ |. తాజంగాగిన నేల తంపజత (దాతాశంబుదాకంజనం దూఅంజెల్మిటి మిన్ను దాకి తరగల్‌ దోరంబులై నల్లడల్‌ బాజంబెలుగ నేటులుబ్బర ముగా 6 ఇసపెన న్‌రెక్కి దై మ. దట 9 ల ॥ వాజం జెర్వులు చెన్ను మీజె నవిలపాణుల్‌ ముదంబందగన్‌ 7, కోజలు నుగ్గునుగ్గయిన కూరరఫణీందు9గతిందరం గముల్‌ మాజణిన భూరివారిధిక మంబున రాహుకరాళశన క్ర్రమున్‌ దూజిన తీవ భానుకి 9య దోర్చల నె న్యతః బుక౦హీనత న్‌ గితీ పరాభవాదిగతి గీడ్చడి భూపతి నెమ్మనంబునన్‌.* ర అనఘ యకంపమె వినులమై పరిప్తూర్తియు లోతు దియ్యమున్‌ ఘనతయు గల్లి సజ్జన మనస్పదృళస్థితిజాలనా ప్ప మీ అశీనయది యన్నదీజలము జేవును మంచిది .... తనక వససమననసన క 4. సు.మ.రం. 1౪-82; లసాంనం, 111 102 గ. సు.మ,రం. 1౫ -81; ల.సా,నం. 1! -244 8. ల.సా.సం.!11-258; 7. ల,సా.నం,!!1-27/0 ఈ. అ.సా.నం.!11-200

276 ఎజ్జ్బనరామాయ ణము

$. _ నూర్వురు నొక్కచందము మనోగతి నైరణ చేసి నన్నునా సర్యకులంబు నుత్తమయశమ్మున నుంచితిరమ్మలార మ్‌ కుర్విని సాటియే యబలలొండొరు దేనతలున్‌ బటుక్షమా నిర్వహణంబొనర్చుటకు నేరరు మదర్వ్యులంజెప్పనేటికిన్‌ .”

10. ఆ దశరధనూనుండు ప యోధి జలంబింకంజేసి యొక శరమున. గ వ్యాదవిభుందుంమి సీతను మోదంబునంజేకానె సురపుంగవులెల్లన్‌ .*"

11, త్యాగులు పాత కేతరులునె నుతికెక్కగ నాకలోకరీ లాగరిమంబు నంబుదములాగు దలిర్చిన సంస్కృృతో లస ద్వాగభియు క్రి నాత్మవిబుభత్వము సిద్ధతనాందగా సుధా యోగము నొందుదు | ర్పుతిపయోధి మధించి రసజులె కవుల్‌!!

ఇ వయ.

12, దానమిచ్చితినని యీని దీనునిభం గి. ే*

ర్త గ

“ధా తీసురనేవారత్ర (థొతృభృతిగుర్రూ క్రిపాలబంధుమతి దు కౌ)ాత్రవహరణచణసితి మ్‌ తాన థి (5 ౦దకరవిహృతి మీయందమమరున్‌ ,13 10న మి " - 208; ల.సా.నం, 111 814. ఆ రం చ “254 ఆ.రం.ఛం. !!1- 85; ఆ, ప.ర, 228 పు, “4అబ౦0, ట్రో ఈ పద్‌ ళా లా 'పేర్కోబడింద్రి (0 ఎట్జా-పెగడ సంక్షేపరామాయణ౦లోనిదిగ 11. సు,మ. ం రం. ౪316012. కసం,వి.!-ర4. 18. ఆం(పర. 232 ప్ప,

అలబ్బకాన్య వద్యముక్ష్తావళి వ? 11. బాలసుధాంకునిటాలని నవసుధా లాపముల్‌ వినవఠెననెడి యాస. *ే

15. ఓ నారీమణి యీ మెక మేనిప్పుడ తెచ్చియుంతునె _మోలన్‌ గానుకగానని రాముడు చేనమ్మును విల్లు దాల్చి - యుండుతమిన్‌ ,

16. తైవ్వెడు గంటులన్‌ గురువు దేజెడు నెత్తురు రాకమున్న యే నొవ్వియు నేవికారము మనోగతింజెందకమున్న సాయకం బవ్వలంటోకమున్న మకుటా(గవిఘట్టన రాణ మొస్పగా నువ్వున నుష్పతిళ్లై నసురోద్వహమూర్ద్చచయంబు (గక్కునన్‌ *ీ

17. _నిర్మలహేమవిందుక మనీయము గాఢమునై న వినర ద్వర్మము దాల్చి శీప్త(?) పరివారితవహ్నియుంటోలె రుద్రుండై కార్ముక మెక్కు వెట్టి గుణ కర్క శటంకృతులన్‌ సమస్తది జ్మర్మములుంబగల్బుచుసనుర్థుడు రాముడు నిల్చెనయ్యెడన్‌ ”

18. ఆం.[పంర. ఏకితప్పు. 15. ఆ.[ప.ర 2/72పు.

19. ఈ పద్యం భాస్కరరామాయణ ము(దితపతి (41-2154) లోనేకాక

చాలా తాళప(త్ర(పతుల్లోకూడా ఎత్జాపెగడవారి పద్యమని "పేర్ణోబడింది.

17. ఆంధ్యపదేశ్‌ _పభుత్వ(ప్రాచ్యలిఖితపు స్తకథాండాగారంలో ఉన్న ఒక

భాస్కరరామాయణ తాళవ(త్రపతి (1 19-50, ౦౦. 0, ౩3294)తో '““కాంచనరత్నదీ ప్రమగు?” (థా.రా; అరణ్య. 1ఆ, పుట్‌నోట్సొలోని పద్యం) అనే పద్యం తరువాత ఈ పద్యం ఎత్జ్టాపెగడ పద్య౦గా కానవస్తుంది.

278 ఎజ్జనరామాయ ణము: 18. _సారోదారసమంచితస్కృరదురుస్పాయల్ల సల్గాలిత (స్ఫారంబుల్‌ వె) సం్మదిప్పి పెట్టుచును శబ్ద(ద్రవ్యహీనుల్‌ సదా తారుం జెప్పితిపుంచుంజెప్పికొనుటల్‌ దసప్పే నిరాఘాటవా క్చౌరభ్య _ప్రతిభావిజ్బంభితులు 'మెచ్చర్‌ గాక యా చందముద్‌ 3 10. చుష్వన మేను వంచి రవి సోకగందోక విదల్చి పాదముల్‌ వివ్వగంబట్టి బాహువులు వీచి మొగంబు బిగించి కొండ జా జవ్వన నూగి ముందటికింజాగి పిటిందికిందూగి వార్డిపె €.. ఉవ్వన డాకె వాయుజుండు జెక్కలతోడిసురా(దియోయనన్‌]” 20. ఆ నెలజోదు కేలు దొనక్రై నిగిడించుట యమ్ము మౌర్వి సం ధానమునేత నిండ6(దెగందార్కొ ని లక్ష్యము నేయుడేయుడున్‌ గాన నజ స్రమండలితకార్ముక మొక్కటి గంటింగంటిన గైనవదీర్హ దేహసముదాయనిరంతరపాత వేగముల్‌ , 2, కరిణీయానంబు నవ్వున్‌ గతి నవలతికాకారమంగంబు చంగదున్‌ బురుణించున్‌ ముద్దు మోమంబురుహదళములంటోలు సర గన్నుల్విపంచీ సంద సరసంకాళంబు వల్కు న్‌ జలదళినిచయస్పర్టియై యుండు వేణీ భర న మాతన్వం గికిం ద్ర(ప్రముఖనిఖిలదిక్చాలకాఖీలశార్యా: నభ రి ఎడ్జాపెగ్గడరచితంగా ఒక (పాచీనపద్యసం కల క కానవచ్చిందనీ, ఆది ఎబ్జన రామాయ ణకృత్యవతరణి కలోంది వ సనని వేటూ8 (పభాకరశాస్త్రిగారు తెలిపినారు. చూ. హరివంశం ఇరిక్ర స్ట ప్ప. [0

• శవ శః గ పద్యం. ఎల్జన రామాయణంలోనిదా" అని ఎప్పువో (పథాకరళాత్తి రు నోట్‌బుక్కులో (వ్రాసుకొన్నారట, చూ. హంవంశపీరిక 91 వు.

అలబ్ధికాన్య పద్యముక్తావళి లకి 22. అలినిభవేణి చంద్రనదృశానన యుత్పలపతనే[త కో మలలతికాభిరామభుజ మంజులవృత్తలసత్కుచద్వయీ కలితసుమధ్య హృద్యకటి కామ్యుతరోరువు రమ్యజంఘ యు జ్వైలచరణాబ్ద్బ తదన్వితజానకినా విలసిల్లు రావణాః జ జి శ (ప్రాచ్యలిఖితపు స్తకశాలలోని ఒక సంకీర్ణ పద్యాలుగల అమి తాళప్మతసంపుటంలో రామాయణయుద్ధకాండకు సంబంధించినవి ముప్ఫై పద్యాలు కౌనవచ్చినవనీ, అవి ఎజ్సా_పెగడ రామాయణంలోవి కావచ్చు ననీ వేటూరి పిభాకరళాన్రిగారు తెలిపినారు. రెడ్డిసంచికలో ముదింప బడ్డ ఆ మ్యుపష్ఫై పద్యాలను దిగువ ఉదాహరిస్తున్నాను. శి ఆనిలజరావణానుజులు హ_స్తములంగయిదండ౭గొంచు గి క్కునంజనుదెంచి భానుజుడు గొల్వ సుఖంబుననున్న రామచ౦- దు9నింగని పాదముల్‌ శిరముతో నోజయన్‌ ఐణమిల్లి లేచిని ల్చినయెడ నెమ్మొగంబు వికసిల్లి విఖీిషణుడుంబొయంబునన్‌ 24. తమ్ముడ నేడు నాకుంబ9మదంబు ఘటిళ్లె దళాస్యనందనుం-ా డిమ్మెయి గూలుటన్‌ మనకు నింక జయంబగునంచు సిగ్గు లో గంమ్మగనున్న లక్మణు నింగ్భక్కున నంకమునందునుంచి వ క్ష్మమ్మునంజేర్చుచున్‌ శకము సారెకు మార్కొనుచుంగర్తిమం- బునన్‌. నాలా నన 20. “ఆ నెజజోదు” అనే పద్యం మొదలుకొని "అలినిభవేణి” అనే పద్యం వరకు గల మూడు పద్యాలు నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారికి ఆనె గొందిలో లభించిన భాస్కరరామాయ ణతాళప్యతప)తిలో అరణ్యకాండ లో ఎత్చా.పెగడకృతంగా కనిపించినవట. చూ; వాజ్యయమంజరి ఠి (నేలటూరి వెంకటరమణయ్య) లో భాస్క్వరరామాయణసమన్య అన్న వ్యాసం,

॥0 ఎజ్జనరామాయణము 25. కరములనవ్విభుండతని గాయములంటుచు నూర్చు పుచ్చుచున్‌ బురంబురంటొక్కుచున్‌ శిరము మార్కొని యెొంతయు నూజడించ పుచున్‌ దురమున లెస్స గూల్చితివి దుర్షముడై న విరోధిపం క్తికం- ళు 6౬__ ధరుడును నింక గూలునని నా మది నిశ్చయబుద్దినాందెదన్‌. £8, మసలక రామ రావణులు మార్కొని యుద్ధము 'నేయుచుండగా నిశళితళరంబులొండొకటి నేర్చునందుంచుచు నుగ9స క్తమె దశశిరు మస్తకపితతి దాకిన చితమ డుల్లు నూపుమె అనె వ. య నుసిరిక మా9ినిమీద6బిడుగూనినంగాయలు డుల్లునాకృతిన్‌ 2... అక్కట ధూ? బృంగుడయి(7యంగమునెత్తుటందోగి వేదనన్‌ స్రుక్కుచు ధాతి9పె 6బొరలుచున్‌ బడి లక్మణుడిట్టులుండ నా కెక్కడి యుద్ధకాంక్ష యిక నెక్కడి వికళిమగారవకరిమం బెక్కడి ప్రొాణమెక్కడి మహీసుత యెక్కడి రాజ్యసంపదల్‌ 28 కందక గాజువాఅక మొగంబు వికాసము.జెం దెంజేతులీ యిందములై న కాళ్లు నరుణాంబురుహంబులలీలంజూడంజె జ ర్‌ న్నొం దెడు జీపహీనులిటులుండరు పాంణముతోడనున్నవా డిందుసహోదరుండు ధరణీళ్వర।నీక్ర విషాద మేటికిన్‌ 290. మనమున నిశ్చయించి పవమానత్రన్తూజుండ్రు మూడుమాయుళలే పున(గదలించి యంబుధరము౦బతై సీలరుచింజెలంగు త ద్వననిరిళ్ళంగమున్‌ బిడిచి కెకాన్సి పై కెగురంగవై చియా చి నిలువంబట్టుదున్‌ వెస సుషేణునింజేరగవచ్చి యచ్చుటన్‌

అళబ్ధికావ్య పద్యముక్తావ? త్‌

40. ఆతని రాౌద్రిరేఖంగని యబి గలంగె,(జలించె శైల, మౌ త్పాతిక వారిదంబులతిదారుణరావములె జనించె, ధా తీఏతలమెల్ల బెట్టదరె, దిక్కులు వీ9లె, సమస్తభూతముల్‌ శీతి వహించె. డెందమగలెన్‌ రజనీచరలో కభ ర్తకున్‌.

41. అనయము సర్వభూత ములయందును గోద్విజులందు శై లకా ననగగనా థిలానలఘనత్వము మించ సహసపాదలో చనశతశీర్త మూర్తిపయి సారగతిన్‌ వసియించి సాదికౌ

యె ఎవి వనియు సమ స్తభూతములవారివహింతువు నీవె రాఘవా: లిల్లి తరుణా దిత్యినిభద్యుతిన్‌ మెజసి ర క్ర(శ్రీచ్చటాశాటికా ధరయుంద పసువర్షభూషణయు నుద్యన్నీలధూమా భబ౦ పృనువర్థ! థ్‌ ధురథమ్మిల్లయునా విదేహతనయన్‌ దొల్టాల్తబెన్మ౦టలో( జొరనేతెంచినరూవుతోన జగముల్‌ సోద్యంబునన్‌ జూచినన్‌. తిని, అవనిజలంబులెల్లను దళశాననునంతిపురంబునందు(బె క్క_వు దివసంబులున్న జనకాత్మజ శోధితంజేయకే యనా ర్యవిహితవృ త్తిందెచ్చె రఘురాముండు బాలిశుండంచునెంచరా భువనములెల్ల నమ్ముటకుబో యిటునేసితి హవ్యవాహనా: శీ. పకటతరాత్మకేజమున రక్షీత యా మిథిలాధిరాజక న్యకనుంబయోధి వేల(బలే నాశరుండెందునతి (కమింపండె న్నికకును నిప్పువంటి మహనీయచరితము గల్లు నిట్టి జా నకినీందరంటె వానికి మనంబున నేమియుంజుల్క(జూడగన్‌ ,

ల ఎజ్జనరామాయ ణమ

85. వైరిజయంబుగాంచి బలవంతుల మికులంగూడి తేజమున్‌ సారయళంబునునొగనిన నాదుసమాగమనంబు నీవు సాం పారగంజెప్పుచో నతని యాననవర్షవిలో కనేంగితా కారవచోవిశేషములకై వడ నేర్చునంజూడుమేర్చడన్‌

86. _అతలంటై వశవ్తియై రథతురంగానేకపాకీర్ణమై పితృపైతామహమైన రాజ్యము మదిన్‌ ఖేదింపగాంజేయు సం తత మెవ్వానికినై న రాజ్యఫలమాత్మన్‌ గోరినన్‌గై కయీ సుకుండే యేలుచునుండుగాక విష్పలక్షోణీతలంబెంతయున్‌

తీ? ఆతండడరించు శస్త్రముల యారవముల్‌ శరపుంఖజాతమా రుతములు (గమ్మినన్‌గులగరుల్‌ గదలెన్‌ గలగెన్‌ బయోనిధుల్‌ ఓతి వడికెన్‌ మనంబు నంజలించిరి పన్నగలోకవాసులు న్నతిరుచిందాసి మావె దిననాథుండు మందటిలెన్‌ సమీరుండున్‌

తీరి... విడినమశేం (ద్రముక్తమగ్స వజములీల యుగాంతకాలుకై వడి.బజతెంచి రావణుని వకము గాడి ధరి (తందూలె బి ల్విడి దశకంఠుం (దుంచె రఘువీరుండు నేడని మేలువ్నార్హ యే ర్పడ ఫణిలోకవాసులలరన్‌ వివరింపగనేగెనో యనన్‌_.

నగి. ఆపుణ్య (వతింబట్టినప్పుడె తదీయంటై యనిర్వార్యమౌొ కోపాగ్నిన్‌ మసిగాక సీవ్ఫన్సిక్ర రతోనాథ లోకంబునన్‌ బొపాత్ముండగువాడు పాపఫలమ్వన్లా (వా్తవ్యకాలంబునన్‌ ాపించెన్‌ నిజపాపకర్మఫలమిధృంగినా నినుంజెందుటన్‌

అలబ్బకావ్య పద్యముక్తావళి త్రి్రి

40. సవితృండు చందదుండున్‌ దిశలుసంధ్యలు రేలుంబగళ్లుగా లియున్‌ భువియును నాదిగా సకలమున్‌ గను సాక్షులు వీరెజుంగ నే. (బ్రవిమలసద్దుణో త్తరధురాపరిభూషిత నై తినేని హ వ్యవహుండు నన్ను నిప్పుడు దయాయతచి త్తత6 (బోచుగావుతన్‌

+, అ రీతిన్‌ భువన తయిన్‌ గలుగువారత్యంతళో కార్తులై కీరత్వంబు ఒరిత్యజించి యల ధాత్రీనందనంజెందు దు ర్వారాపన్నత యెంచుచున్‌ బలుక6దద్వాక్యంబులాలి ంచుచున్‌ ధారాళాశులతో మనంబెరియ(జింతన్‌ రాముండున్న త్తటిన్‌-

42. ఖలునింగబంధునిన్‌ నిశితకాండములన్‌ దునుమాడి వాని ప ల్కులు విని బుళ్యమూకమునకున్‌ జని భానుజుంగూడి వాలిను జ్వైలదబిలుంగూల్చి యర్క్ససుతు వానరరాజ్యమునందునుంచి యా య్యలముండు పంపె భూమితనయన్‌ వెదకన్‌ గపివీరకోటులన్‌

43. _ నిరుపమూ_ర్జి రామధరణీపతి శోభనవేళ నాడి ర చ్చర పృవుటోండ్తు కిన్నరులు స్తారెకుంబాడిరి దేవదుందుభుల్‌ మొరనెను ధాతి సస్యములు మోహనలీల వపొంచె వృక్షమాల్‌ వర సురభి _పసూనఫలవర్షములన్‌ విలసిలై నెంతయున్‌

44. అని కొనియాడుచున్‌ జలరుహాతులు నేసలు మీద! జిల్లగా ననఘచరి త | రామః సుగుణాకర : వర్థిలుమంచు. జౌరులె ల్లను దనచుట్టుంగొల్వగ నలంకృతమైన రథంబుపై ముదం బున భరతాగ్రజుండు రఘుపుంగవు(డీగతివై భవంబులన్‌

కశ ఎట్బనరామాయణవ 45. _ జలనిధింగట్టి మించు కపినె న్యముతో వనరాళిందాటి దో రృలమున అంకపె విడిసి రావణముఖ్యనిశాటకోటులన్‌ చ గలన జయించి భూతనయం. లమ్మ్యజంగైకొని నిత్యకీర్తుల వెలసినవాండు రాముండిటు వింటిమె కంటిమె యిట్టి చిత్రము ([, భేరీకాహళశంఖతూర్యములు గంభీరంబురై (_మోయంగా! దారామార్గమునందు. దేవబుషిగంధర్విస్తుతుల్‌ మీ నే వారూడిందగ వందిమాగధులు కి వారంబు గావించుచున్‌ వూ సారోదారవిచి.తవై ఖరుల నానందంబు గల్చింపంగన్‌ . శీ ! | రావణుంగూల్చి (కమ్మ ధరాసుతజేకొని వచ్చుచున్నవా డావసుధాకళ క్రుండిదె యాప్తలతోడ మహేందుతో శచీ దేవియుంటోలె సీత జగతీతలనాథునింగూడి సంతత (శ్రీ విలసిల్ల నున్న యది చేరినవాండు సుమి (త్రపట్టియున్‌. 4గ్రి ఆలికులవేల్సలన్ల్‌ జలరుహోక్షులంజం దనిభాస్యలన్‌ విని ర్మాలమణి హేమభూషణసమ (గల భార్యలగా వరింపు క న్యల గుణజాతియు క్రలంబదార్లుర (శామళతంబు.జూడం జె న్నలరెడు లక్ష గోవుల. (భియంబెజిగించిన నీకు నిచ్చెదన్‌. *€8. కొంచక కోటపై నిలిచి కొందజు భీమబలాఢ్యులైన న _క్రంచరులు గతోమరగదాపటుళ కిని వానరాళి మె ప్పించిరి వానరేందు9లును బేర్చి రణంబునంగోట పెకి లం మ్‌ంచి నిశాటులంధరణికిం బడనీడిచి నొంచిరుద్దతిన్‌

అలబ్ధ్బకావ్య పద్యముక్తావళి తర్‌ 00. నిను నేవించినంగల్లు మానవులకున్‌ వీటీవధూటీ ఘటీ ఘనకోటీశకటీకటీతటిపటీ గం ధేభవాటీపటీ రనటీహా రిపటీసువర్ష మకుటీప్రచ్చోటికా పేటికల్‌ కనదామ్నూయమహాతురంగఃశివలిం గా !నీలకం లేళ్వరాః

జే కందర్ప కేతువిలాసము తెనాలి రామలింగకవి [తెనాలి రామలింగకవే వైష్ణవం స్వీకరించిన తరువాత తెనాలి రామ కృష్ణుడ్రైనాడని విమర్శకుల అభిప్రాయం. రామలింగకవి వేజు, రామకృష్ణకవి

వేజుఆని మానవల్లివారు అభిప్రాయపడినట్లుగ ప్రభాకరశాస్త్రిగారు తెలిపినారు ౫,

ఏమైనా రామలింగకవి పేర లభ్యమౌతున్న పూర్తికావ్యం ఒక్క పాండురంగ

మాహాత్మ్య మే, కందర్చ కేతువిలాసం, హరిలీలావిలాసం-ఈ 'రండుకావ్యాలు

కూడా రామలింగకవికృతంగా తెలియవస్తున్నాయి. కాని ఇవి అలభ్యం. వీటి

లోని కొన్ని పద్యాలు మాత్రమే సంకలన(గంథాల్లో కనిపిస్తున్నాయి: కందర్పకేతువిలాసంలోని కథేమిటో తెలియదు. లభించిన పద్యాల్లో

నాయికానాయకుల విరహాలు, చంగదవర్షన ఉన్నాయి. రామలింగకవి ఈ

వా

వ్యాన్ని నాదెళ్ళగోపమం తికి దగ్గరబంధువై న చిట్టమం[తికి అంకితమిచ్చి

నాడటే )] నక క;

1. అక్క_మలాక్షింగన్గొనినయప్పటినుండియు నేమి చెప్పనా కెక్కడంజూచినన్మదనుండెక్కడంజూచిన రోహిణీవిభుం లక్కడజూచిసం జిలుక లెక్కడ(జూచినంగమ్మగాడ్పులిం కెక్కడ వెట్ట యోర్వగల సీవిరహానలతాపవేదనన్‌ '

న కయప

1. (పదింధరత్నావళపీరిక 20పృట్ట

శ. మానవల్లికవిగారి వ్యాసం. ఆంధ్రష్యతిక ఉగాది పంచిక (19814 1! 08 పుట

తి. పర. (జ) 427ప,

అలబ్ధ్బకావ్య పద్యముక్తావళి త్రి ఓ. కామిని చందుంజూచి మదింగందు సరోరుహగంధి మందిరా రామముంజూచి మ్రానుపడు రాజని భాననసారెకున్‌ శుక - స్రోమముంజూచి యే6కరును దొయ్యలి కోకిలంజూది కంటంగెం పా మదలిల(దాల్బు మదనానఅతాపవిషాద వేదనద్‌* $. _ తారామనోరంజనారంభ మేదొడ్డు శిలలు (దవింపంగంజేయు ననిన జాకోరహర్ష యోజనశేళి యేదొడ్డు "పేర్చి యంభో ధులుబ్బించుననిన( గ'సముదౌఘతాపోపళమకృత్య మేదొడ్డు సృష్టి యంతయుంజల్ల నేయుననిన వరనిభాకామినీవాల్లభ్య 'మేదొడ్డు వర్ణింప సత్క్మ_ళాపూర్జుండసిన6 దనకు సర్వజ్ఞ శేఖరత్వంబు గలుగ హితసుధాహారవితర ణంబేమి దొడ్డు ననంగ విలసిల్లైె హరిదంతహ_స్తిదంత కాంతినిభకాంతింజెలువారి కంజవై రిక్‌ 4, వారిజ: మీనః కోకః యళివర్షః సితచ్భద: సల్లతావనీ: యీ రుచిరాస్య మీనయన మీకుచ మీయలకాలి యీగతిన్‌ మీ రమణాంగి మత్చియ నమేయగతిన్‌ విరహాతురాననన్‌ మీరును మీరు మీరు మటి మీరును మీరును మీరు(గానరేః* “టి టర. (1) 128వ 5. పర (ఆ) 0ప 1 6. పర, (జ) శ8ిల0స.

త్రి కందర్చకేతువిలాసము మానవల్లి కవిగారీ (క్రిండి పద్యాన్ని కందర్చ్పకేతువిలాసం లోనిదిగా. ఉదాహరించినారు.” ర్‌, లలితాస్యాంబురుహంబు నీలకచరోలంబంబు నేత్రాసితో త స షవిలస రా త్కుటీ ఏలి మున్చ్చై స్పనకోక మోష్ట్రవిలసదృంధు క్ర ముద్య డ్రా పులినంబుద్ధతచి త్తజాతరసవాఃపూరంబు (పాణేశ్వరీ జలజావాసముంజొచ్చి యాడక మనోజాతానలంబారునే: ?. కుమారసంభవ ((వథమథాగ) పీరిక

[దీని కృర్త యెవ్వరో తెలియదు. ఇందులోని ఒకపద్యంలో (మాటలకేమి అనే దానితో (పయోగింపదడ్డ "“జంజాటము” ఆనే పదాన్నిబట్టి ఈ కవి ఆధునికుడని చెప్పవచ్చు. కమలాకరుడనే రాజకుమారుని చరిత్ర ఇందులోని వర్ణ్య్యాంశం కావచ్చు. రత్నాకరం గోపాలకవి రచించిన నకలలకణ . సార సం్యగహమనే లక్షణ (గ్రంధంలో ఇందులోనుండి మూడు పద్యాలు ఉదాహరింవ బడ్డవి1.]

1, కాళఃరూశకోసల తగ _రృళకాంగకళింగ దేశధా (తీశులనెల్ల జేరి పరికించితి.గాంచితి వారి ధైర్యముల్‌

భాసుర భూరి ఘోరవరభండనచండపరా (కమ (కియా

భ్యాసుల మించు మిమ్ముందలపన్విని వచ్చితి రాకుమారకా:£ ర్‌ ఈ గహనభూమి బంధుర

నాగవ్యా (యో్యళరభనాగా రియుతం

వీగతి నొంటిగ నెచటికి

నేగంగా రణమదేమి యిందునిభాస్యాగ 8. _ మాటలకేమి వచ్చె విను మానవనాయక చొక్కమైన మి

న్నేటిపసిండి తామరలహీనశిరోమణీ గాంచు(బొల్బు నా

నాటికి నిన్నుంజేరమనినన్విని -నవ్వి నృపాలమౌళి జం

ర్త త్త జొటముమానిమం (తిసుతసంయుతు. డ్రై రథమెక్కి యుద్ధతిన్‌' నాలాల

1. సకలలక్షణ సారసం(గహంలోని కొంతభాగం ఆం,సా,పం పతికలో (వచురింపబడింది. చూ:-- సంచిక 8, సంపుటం 8; పేజీల85్‌ 4.855
2. స.ల.సం, (రగోోచూ. ఆ.సా.ప, పత్రిక, సంచిక (6, సంప్పటం 8; పుట. 854. 8. అండగే. 4. అందే.

ఇ ఇల కవులషసష్టవు నందిమల్లియ, ఘంటసింగన

[నందీ మరియ, ఘంట సింగన అనే జంటకవులు రచించిన మహో భాగవతషస్టస్కంధమే కవులషస్టం. లక్షణ(గ్రంథాల్లో దీనికి _తికవులషష్టం, శృంగారషస్టం, రాచమల్లువారి కవులషష్టం అనే పేర్లుకూడా కనిపిస్తున్నవి. కపులషష్ట్థంనుండి పద్యాలను ఉదాహరించిన మొదటి లాషణికుడు ముద్దరాజు రామన. ఈ కావ్యం చిక్కతిమ్మరాజు కుమారుడై న తిమ్మరాజుకు అంకితమై నట్లుగ ఇందులోని “చండాంకు పభా అనే పద్యంవల్ల తెలుస్తుంది.] |. మనుజులలోపల(గర్మం

బొనరుచువారెల్ల దండు్యులో వారలలో గమగొన( గొందతె దండ్యులొ యనపుడు హరిభటులకనిర యప్పార్శ్వచరుల్‌ * £. అదలిచి ఇ రె చి ఒల్వ వారింగని యంకత కుకింకరులెన్వరయ్య మీ ము న లమునాజ్ఞ దోచితిరి యెచ్చటనుండిట వచ్చినారలె ర్చి గకి మడ్డ షెట్లుటక్ర నెవ్యరివార చెలుం గంజెుడా యదితితన్తూజ్జుక్రా ౨ వ్‌ వ 3 సురలొ యత్తులొ సిద్దులొ కాక సాధ్యులో* ఖీ చిగురాకు వని మైచెమటపన్నీటిలో నానుట (కివవణస్నానమయ్యె' న స ల [. ల.సా.నం.! జ! క్రి శీ సు,వ,.రం. ౪ 19 లా శ ఠి శి అబాఖ న న! హో + క్ష్‌ “ 2 అ.సా.నం.! -1870 స్తృృవ్సంం. ౪ తి, క.సం,వి. ! -౩| శ. ల.సా.సం, ! -|76,

అఆలబ్ధకావ్య పద్యముక్తావళి శ! శీ చండాంశు(ప్రభ। చిక్కతిమ్మయతనూజా: తిమ్మ: విధ్వస్తపా షండంటై న (తిలింగభాగవత షష్టస్క ంధకావ్యంబు నీ కుండ క్కెం జతురాననత్వగుణయుక్సు ల్‌ మీజ వాణీమనో భండారోద్దత చూకకారబిరుద పవ్యాతి సార్ధంబుగన్‌ 5. శీ ఘంచేటికి వచి, సంస్పతిభవ(్రీపౌాఖ్యగంధంబె దా (4 ఎ లి (ఈ౫ త్య నాఘాణింపని మత్తనూజుల దురాత్మాభికులంజేసినన్‌ ళు ఘాదిన్యవమ బ్నంజేసితి కృపాశూన్యుండ వై గోముఖ వ్యా(ఘంబింతియ గాకి నీవు బుషివే యాహా వితర్కింపగన్‌* (1, _ తనతోనల్లిన వాణిపాదములు మీందన్‌ వాల లేనెత్త నొ య్యన పాశ్చాత్య నిజాస్యత న్ముఖములందన్యోన్య మొక్కస్తు చుం బనమబ్బంగ(ంజతుర్ముఖత్వము ఫలింపంజొక్కు పద్మాసనుం వ ఇ కారి డనవద్యాయురుదీర్దండేయు చికతిమ్మాధీకు తిన్మూధిపుం 7. పదముల్‌ దొ ట్రిలంగౌనుదీవ వెలయింపంగేళముబ్జూల( బ బ్‌ శ గ య్యెద వక్షోరుహపాళింజేర కనుదోయిన్‌ వాస్పముల్‌ పగగమ్మ ద్గదకంఠంబున వాక్యముల్దడబడన్‌ దగ్గేహముంజొచ్చి యా లే ణా సుదతీరత్నము గాంచె బాలుని మనళ్ళోకానలజ్వాలునిన్‌ స్‌ స స

1. అసా.నం, 1.210; కవనం. ! 86; ఆంప్రంర. 168 పు.
2. లఅ.సా.సం. | -275;
3. ల.సా.సం. 1! -287; సు.మ+రం. ౪ 880 7, లసాంనం. 1! -817; సుుమంరం. 1 158

కవులపష్టము శి 8... అనుటయం గృష్టద్వైపా యనతనయుండిట్టులనియె నవహితమశివై విను మకిగుహ్యుము నారా యణకవచము భ -క్రీనాంఛికార్థ ప్రదమున్‌" ప గృుర్తుండ్ర గి తల్లి దం[డ్రియు దైవంబు దలంప కౌండెి యకందేమి చేసిన గనల(దగ్సునె నాస్థికాధవ్మ, యోరి యన్యాయవృ త్రి అస్త ౨ పరంొబనంగ వినవై9 నాస్తి తత్త్వం గురోః పరం బనంగ 10, ఇవ్విధంబున మతియు ననేక్రగత్రల్ర లలికళ్ళం గార్రచ్చస్టల లాచి ల్ర్వా చూచుచున్నట్టి (వమ్లోచిం జజ మునికి మనసు గ్యగ్య్య మనిథ్సె యుమ్మునివ్వై నొౌడలు,]0 [1 సంతతభక్తియ్స క, గొనసా గక్రయ్వంక్ష్య్వ నుండనిమ్ము దై ఆ $ంకకపాదపద్మములయంద్ద నౌకానొక్రయప్పృడే నిజ స్వాంతము కరుణాభిరత్త డై నరుంగెప్పుడ్స గీలుకొల్చువా డంతక్ష్య దద్భట్లాళ్థి గలనై ననుంజూ్యర్ష భూవరో త్తమా: 3] ల ననన త్‌,సం. 51 కీ అక1 ఈసాాప్ట్ర | శి41; సుమ,రం, 11 [70 10. ల.సాస్వ, | ఆశి, 11. ల.సొంనం, | తిగిల్ల లభ 0180 భం. 150/7 కౌకినాడ.

ఆలద్ధకావ్య పద్యముకావళి (8 క

1. ముర దై త్యభేదికి మూర్చంబు వంపని యవినీకుతల. బటి యీడ్చి తేండు రు ఆంభోధరళ్యామునా... పం వారిధిశయను జఉెయ్యారంబూజింపని జలజిత్తు (7) “పెడ కేలంగట్టి తెండు హరిమందిరంబునకు నలసు(డై నడవని హీనాత్ముగా ల్బట్టి యీడ్చి తిండు వలవదు భయంబు వారెంతవారలై న నట్టివారలు మన కగమెనవారు గ వారు నిరయంబునకు( గాపువచ్చువార- అ న. లనుచుం బుద్ధిగం జెప్పె మా ర్తాండనుకుండు. | 8, హంససమానగామిరిని నట్టి వినూతనగర్భకుద్దికిన్‌ బుంసవనాదికృత్యములు భూపళిఖొ మణీ యార్యసం వదా శం సితకర్మకర్మరళ సాంగముగా నొనరింప నన్వమో | శ వడిన్‌. తృంసుం గుమారునిన్గనియె దర్పకో నిందిర గన్నక్రై |
2. ఎసంగం బాత్రిక నోగరంబిడకమున్నె యతిరయంబున( బరి వేషమాచరించు! యి దత్తరమున నాపోశన మెత్తంటో . భూసురుండెత్తు ను తరాబోళనంబు. పా 11 ౨288 12 ఆక, 11 ౨180; లంశిం + 8163 అ,సొంసం. =
3. అపానం. ॥ సాననం. 1 =2608
4. అ.క. 11 -168; ల.సొంసం, 1 285: సు,మంరం, 111-217; ఆ.రం.ళం. 11 170 కనంం 1 88; అం-వరర-4 పృ, ఈ పద్యం ఆరంంఛం.లో వరాహా (వామన) పురాణంల్‌ నిదిగా సేర్కో బడింది.

ః॥ కవులషస్టమ

15. ఇంటికి. జనుటయు మానెన్‌ నంటొనరింపంగ. జాగ నాగరికలతో కుంజబనకాడుల( గూదెన్‌ గొంటరియె యక6 డసాధుగోషీపకతన్‌**

టూ అ

16. ెరిగిన యీసునన్‌ నెమలిపింఛములన్‌ బురివిస్పంటోలు నీ సరసిరుహాక్షి వేనలికి సాటిగ నిల్వంగ నోడి చొచ్చె నిం దివ శరణంబు తేటిగమి నీలములిం దుని పేరు గాంచె పె

16 న్నిరులు గుహా శయంబు గనియెన్నెజింగల్లినవారికో ర్పురే

[7, చెరనె నెఅసంజ చటకక సరసీరహవిరహభేదసంసూదక మై*”

18, గురుబంధుల్‌ దనుంజుట్టి రాందిగిచి యా క్రోళింవ నిశ్చేష్టుండై యొరలన్‌దన్నునెబుంగలేక యసుహృద్వ్యూఢా_ర్రిముంజెందిచూ పర దన్‌ ర్రశ్య్వ్విచ్చంద్రో వివక్షత మెయిం బాటిల్లో" *.. ...

క్ట న అరిగి సి (త్పసవకుశాం కురపక్వఫలోత్కరంబుంగాని గృహమునకున్‌ మరలి ర్వ్వట వచ్చునప్పుడు ధరణీసురన ందనుండు దన కశ్హైదురన్‌!*

ఈ అవా ననా లాలా

[0 ల,సా,న్స్యు 111 _కి8, 185;

[7 ల.సా,స్త్వ, 11-108,

18 లసా.నం, 11 _్య, సు.చు.రం. 17-07.

18. ల,సా,సం, (|| [77

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్షావళి శీక్‌ 20. జెక్కలతో సరాగము నెజింబరికింపడు వేడ్కంజెంది యో యక్కనకాచలంబు విబుధాధ్యమునం జను దెంచుచున్ని ర, జాయటయుందదూరుయుగసాం దరుచుల్కటిమీద నుండి దై వాజినంగాంచి పంచశర పంచశరీపరికంపితాత్ము(డై పాజబుడు దా బహు శుతము బల్మియు భావవిశుద్ధి కల్మియున్‌ మీటిన నెమ్మనంబు గడిమి న్నిలుపోపంగలేక లోలతన్‌ ** లల రామైన తిబిసి పేరంటాలిగగ్రమ్మర గలిగించు నడుగుచే వెలసినాడుో 28. వయసున(జిన్నవాడ నభివంద్యుండ నాదునె మీకునంచు సం శయ మొనరించెదేని మునిస త్తమ కార్యములందు నాగమా ధ్యయనములందు మం (తములయందు గరిష్టుండయేని పెద్ద ని ఖై శ్చయమిది వానియం దఖిలసన్నుతమైన సువిద్య గల్గుటన్‌ 24. థ్రీరామామణి సీత నాథుని యురస్సీమన్‌ నిజచ్భ్చాయం గ న్నారన్‌ గన్గొని యాత్మ నన్యవనితేర్ష్యం బూన దత్క్మంధరన్‌ ల హారం బున్నుచునింక6 జూడుమన. దానొటం (ద్రపంజెందంజె ల్యారున్‌ రాముండు (టోచులగాత చికతిన్మూధీశుతిమ్మా- ధిపున్‌*ీ లాలా 20. ల.సా.నం. 11 --182 22. ల.సానం. 1 -281 28. క.సం.వి. 1-18 24. క.సం.వి. ! ౨88

40 కవులషస్థమ £5. ఆనియీ విద్య గురు ప్రసన్నుడు పృథుస్వాంతుండునా చిత్రకే తున్ఫవాలా (గణికిచ్చి నారదమునీం (దుం డంగిరోయు క్తుండై చనియెన్‌ బంకజగర్భగేహమున కాసర్వంసహాభ ర్త దా (నినుపాసించిి చరించె నేడహములన్‌ విద్యాధరాధ్యక్షతన్‌* 2%... బుషివర్యా ఘనమైన... యన్వయము దుర్వు త్తంబునై వంళజా రా అావాటే మిషముఠ్‌ మేత్రములావహించినసమున్మే షంబునం బొల్బు మా మానుషముల్‌ చేడిక పొందు ..టనెందున్‌ మా కులస్థానపౌ రుషముల్‌ప్క (తకుదుర్నిమి తమున పేరున్‌సింపువూఅన్‌ జుమీ వి, ('ప్రాయళ్ళి క్రాదులు నా క కట్న కలం ళఅవల పుం జాయంజాలవు ధరణీ నాయక మధుఘటము పుణ్యనదముల(బోలెన్‌ఏ2” ౭5 లశ ౨814; వీ.భూ*11పు, విక. ఆం.పంర.48 8వ; ఛందో. 150/7 కాకినాడ, త7. ఛందో. 150/7 కాకినాడ,

కళావతీశతకము తేళ్ళపూడి కసపవరాజు ((తేళ్ళపూడి కనవరాజు ఈ శతకకర్త, ఈ శతకంలోని పద్యాలు జగ్గకవి (పబంధరత్నాకరంలో ఉదాహరింపబడిఉండడం వల్ల ఈతడు (క్రీం శ. 164640కి పూర్వుడని చెప్పవచ్చు. ] కీ ఆ కంజాననయువరతి కాకాశము వడ(౩6 దారలటునిటు పడియెన్‌ టోకెన (గి రులు గదలెను యూ నీకరమగు తమము చం ద్రబింబముంగప్పెన్‌.] 2. గురుకుచకుంభముల్లదల. (గొమ్ముడి వీడంగ రాలం(గొవ్విరుల్‌ గ్‌ టి (౮ కరమణికంక ణక్వణనకాచనగధ్వను (7) లుల్లసిల్లిగొ భరతప్పంబిట్టకె వడిని బాదికింజేరెడి వెళ్ళె లాగునన్‌ (7?) కుడా ణే బరిపరిరీతులన్‌ జెలంగు భంగులు మెత్తుంగదే కళావతీః*ి 8. పకటితలీల:గీలెడలి పాపట ము త్తెప్పంజేరు మోము పై( దకపికలాడ6 (గక్కదలు దంతప్ప(గమ్మలకాంతి మొబత్తమై వికచకపోలభాగముల వెన్నెల గాయుచునుండ నీవు నన్‌ (లకుముకభంగిగూడుమగ) లాగులు మెత్తుంగదే కశావతీఃి పండిత వంగూరి సుబ్బారావుగారు తమ శ.క,చ.లో(258ప్పు ) ఈ కింది మూడు పద్యాలను కళావతీశతకంలోనివిగా ఉదొహరించినారు. ఇవి (ప్రాచ్యలిఖితాగారంలోని నెం.11--0--16 తాటియాకుల(ప్రతిలోనివట,

1. పర. (జ). లగి 2, ఉదా, ప. $4 38. (వంర. (జ్ర); ఉదొా.వ. $3

(8 కళావతీళశలకమ

శ... వీడెము కెతునో పసిడివీజియ మీటుచు.(బొద్దుపు త్తునో కూడిన కుంకుమంబు చనుగుబ్బలనొత్తుక కౌనిలింతునో వేడుక చం ద్రకాంతమయవేదికమీదికి వండవత్తునో వూడిగమేమిరా యనుచు నూజటపు త్తుంగదే కళావతీ।ః

5. తకతికతాళమానమున తా విలసిల్లుచుంబుప్వుపాన్నుపై కకపిక కక్క_పిక్కయని కౌ గిటిలోపల ధిక్కరించుచున్‌ చికితిని చిక్కితిన్‌ (2)మిగులంజిక్కితిరా యని మాటలాడుచున్‌ (పకిటితలీలం దెల్పుచును బాగులు మెతుంగదే కళావతి:

(0. మలయజగంధి నీ చెజగు మాసిన మూడు దినాలనుండియున్‌ వలపులరాయడేచె నువవాసము నాలవనాట (ప్రొద్దునన్‌ మలినమువాపి న్‌వు బుతుమజ్జనమాడంగ శాణవచ్చునో పలుచని మోవితేన సుఖపారణంజేయంగదే కళావతీ: చాటుపద్యమణి మంజరి (2వథాగం)లో ఉదాహరింపబడ్డ ఈ కింది

రెండు పద్యాలు కూడా కళావతీశతకంలోనివే కావచ్చునని వంగూరి సుచ్చారావు

గారు తలంచినారు. (ళ.క.చ, 234పుట)

గా ఏమే పూర్ణశశాంకబీింబవదనా? యేమే? జగన్మోహినీ: నీమీందాన మతెక్కడన్‌ నిను వినా నేనెక్కడన్‌ జొక్కనే నామీందం గరుణీంచి యేలంగదపవే నన్ను(గటాక్షింపవే (శ్రీ మించన్‌ (భ్రమరాంబికాగుణమణీ: స్త్రీలోకచూడామణీ:

ఠి. నాండోకనాడు నన్నునెలనాంగరా పొందిననాంటనుండియున్‌ొ వేడుక ంబుట్టి మన్మథుడు వేదన నేయంగ నోర్వలేక నీ వాడకు వచ్చి చూడందలవాకిట రా వెటు.దొంగిచూచినన్‌

కళావిలాసము నన్నెచోడుడు [నన్నెచోడుడు కుమారసంభవమే కాకుండా కళావిలానమనే కావ్యాన్ని కూడా రచించినట్టుగ మొట్టమొదట తెలియజేసినవారు మానవల్లికవిగారు, కళావిలాసంతోనివని నాలుగు పద్యాలను వారు కుమారనంభవం (_పధమ భాగం) పీఠికలో ఉదాహరించినారు.నన్నెచోడుని కకావిలాసాన్ని పేర్కొంటూ అందులోని పద్యాలను ఉదాహరించినవాళ్ళు లక్షణక ర్తల్లో గణపవరపు వేంకటకవి, సంకలనకరల్లో జగ్గకవి మాతిమే. కేమేంటద్రుడు సంస్కృతంలో రచించిన కళావిలాననునే గంధం ఒకటి ఉన్నది, కాని అందులో కథాంశమేమీ కానరాదు.నన్నెచోడుని కళావిలాసంలో మాత్రం కథాభాగం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల నన్నెచోడునిగంధం కేమేం దు9ని గంధానికి అనువాదం కాదని చెప్పవచ్చు. కళావిలాసంలోని పద్యాలు-ఇప్పటికి లభ్యమైనవి ఏడు మాత్రమే. ] |, నగడాత నారదు నుడి వి నంగలేకా్యాగహముం జెందినం గని హరుండు లే నగవు నెలవి నిగుడగతి న్నగ బలికెన్‌ సతికి మునికి నాయము దోపన్‌.ే 2. _ పాధోనిధిగాంభధీర్యున్‌ రాధాకాముకపదాబ్దరాజక్సేవా మేధాధుక్యతపోరా గాధేయుని మునివతంసగా దేయుననిన్‌ .*

1. ఆం.వి.ర. 180ప్ప, 2. ఆం,ప.ర. 2282 పు. క

ర్‌0 కళావిలావనమ రి తలపోయంగ రుచులాబును గలుగును వాతంబుం(గిమియు( గఫముంజెడు నా కలి పుట్టు దగయు.6 జెడు6.ద మ్ములము పదార్థంబు రాగమూలము ధరణిన్‌.* శ. _ తొడపులు పెటిసం (భమముతో.దిలకించు మడుంగుంగటు.€ జె ట్‌ యల్‌ నూ పడ(6దడవోపవ దింసెటిగి పట్లను నేర్చులు గటిపెటు. బ టి ళు ర్‌ు థైడునెడందొ ట్రుపాటొదవు(గింకకు(జెంగిలుమేన్‌ నెమక్పగా. జిడిముడి(టొందుంగాంత పతింజేరిన6 గూరిమి గల్లెనేనియున్‌.ే స్‌ు, పృథులవిశ్వంభరారథమున శెదురుగా 6 బూన్నించె నవ్వాండు పువ్వుందేరు? “" కాంచనాచలకార్ముకమునకు సాటిగా 6 జెపబె నెవ్వాండు చెజకువిలు? ట్‌ ఉం నవిహతపాళుపతాస్త్రమ్మునకు వొడి మిగిలించె నెవ్వాండు చిగురుందూప్ప? నతులితామరదానవాదిబలంబుల గెలిపించె నెవ్వ( డయ్యళిబలంబు? ల ల సట పట నున్మథుం డఖిలలోక లే, లో - ములకు వెజగ్గొంగ జీవుల మూలకంద లక్స్‌ షు క. సు. ముకని యిలు సొచ్చి వెడలనియతండు. గలదె? పులు , మా యుతనియమ్ములను, బడకున్నయతడు గలదె?5 8. పం,ర (జ) |, ప్ర.ర, (జ) ర్‌, ప్రిర. (జ)

ఆలసబ్ధకావ్య పద్యముక్తావళి ల్‌! [ం శ్రుమంతుండు గుణవంకుండు ధీమంతుండు రూసయుతుండు ధీరుండు కళా ధాముండును గావలయును దా మహి గాముండు కానుతం (త్రవివేక్తీ;! కళావిలాసంలోని పద్యాలు కవినంజీవని, రత్నాకరం, అథర్వణ చృందం, లక్షణ శిరోమణి--ఈ గ9ంథాల్లో ఉదాహరింన బడినట్లుగా "పేర్కొంటూ మానవల్లి కవిగారు కళావిలానంలోని నాలుగు పద్యాలను కునవూరనంభవప౦థమభాగపీరికలో ఉదాహరించియున్నారు. ఆ నాలుగింటిలో మూడు జగ్గకవి పేర్కొన్నవే. శ్రీమంతుడు వద్యానికి మారుగా కవిగాతీ కింది పద్యాన్ని ఉదాహరించినారు, 7, లలనలు గొందజాత్మపతులం దగ గూడిన చెయ్యు అన్నియుం దలచి సఫీజనంబులకు. దప్పక చెప్పెడువారు పుణ్యజీ వులు చెలి యామినీశుని కపవుంగిలి డాయుపెకాక తాల్మికీ బ్లొలంగిన తీరుగీరునటల దోపప్ప నాకు రతి _ప్రయోగముల్‌. ల “న్లో (6 ఇనాని. జ నై స గ

కాదంబరి కేతనపెగ్గడ

['కాదంబరీరసజ్ఞానామాహారో౬పి న రోచతే" అన్న (పశ ్సస్తినిపొందిన బాణుని కాదంబరికి ఇది అనువాదం. దీని కర్త కేతన్యపెగ్గడ. ఆం.[ప.ర.లో “భాస్కరుని కేతన* కాదంబరీకర్త యని 'పేర్కొానబడిఉండడంవల్ల ఈతడు తిక్క-నపెదతం (డియైన్న కేతన కావచ్చునని విమర్శకులభి_పాయపడుతు న్నారు, ఈతడు కవిత్వంలో సిద్ధహస్తుడని దశకుమారచరి_తకర్త పేర్కొనడం, ఇత్రని తంగడి భాస్కరుడు కావడం ఈ అభిప్రాయానికి హేతువులు. కేతన ర్రత్రంగా ఒక కువలయాశ్వచరిత్ర "ఉదాహరణ పద్యములు అనే [గంధంలో పేర్కాన బడింది. మరి ఈ కేతన ఎవ్వరో_ స్పష్టంగా చెప్పవేం.]

[. జనవరేణ్యు(గాంచి సాష్టాంగ మెజఅగిన నా విభుండు వాని లేవనెత్తి కౌగిలించి వాని. గనుగొని కేయూర కౌభిధాన మొసగె. గౌతుకమున.*

ఓ. దాడే యంకతలంబుం జేరి వల్తచ్లేశ్రన్ల్‌ ఖ్వ్రిక్రన్‌ దాల్చి లో చెయ్యూస్‌ కౌక్షస్రాన పూపుపయి ....... . తపోరాళినాం జూచ్రెన్‌ దప్పక తి త్‌కణంబున6 గడున్‌ శోభిల్తైనేమో మదిన్‌ గూదింపన్‌ కడగిట్టి పల్కుమెయి. దా నాలించో్‌ ....

(| ఆ,రం.ఛం. 111 లి 18; శి, ఆం.(ప.ర, 148పృ; స.ల.సా,28ప్పు; ఆ.రం.ఛం. 11 282

అలబ్ధకావ్య పద్యముకావళి న! రిం గంధర్వాత్మజ రాజుంజూచెంబతియుం గాదంబరింజూచెద ర్చ్బాంధీభూతమనస్కు_డై మరుండు విల్లందెన్‌ (బసూనోల్లస ద్ల్గంధం బొప్పగ నెక్కువెట్టి గుణనాదంబాని పృష్పాస్త్రముల్‌ సంధించెన్‌ దెగందాపి యేయందొడగెన్‌ సవ్యాపసవ్యంబుగన్‌- శ. దీనితోపలః గొన్నిదినము లుండిన నుష్ట కరుండైన నట శీతకరుండు గాడె దీని పెం'పెజీగిన దానంబురాశితో. గాదనీ జలళాయి కాపు రాడె దీని తీయనినీరు దివిజులు (తాగి చూ చిన. దమ యమృతంబు.చేదు నారె దీని తోయము తలపె నల్కినంతనె పాపాత్ములును మోకపరులు గాం యనుచు. గొలనినీటి యతిశీతలత్వము బజిపు పెంపు6 దీపు పావనతయు( గడుముదడంబు బెంపుగా వాజి పడివాంగ తాట దిగిచికొనుచు( దరియంజొచ్చెో ర్‌, ఆనక యమృతంబు దా నిట్టి చవి యని జనుల కేర్పులుపగా ( జాలువారు చూడక మన్మధు సుందరాకారంబు గరిమ చూసపగ(6జాలు కడకవారు వినకయ పరత_త్త్వవిపుల నినాదంబు పవినుకింప(6 జాలెడు వెరవువారు యంటక మెఅపుల యంచంబు (వేగును గణుతింప6ం జాలు (వక్యాతివారు 8. పంరం(జ) 4. (పర. (జ), ఉదా.ప. న్‌్‌

కాదంబరి ర్‌1 కంపు గొనకయ కల్చ్పవృక్షముల పుష్ప సౌరభం బిట్టిదని చెప్పం జాలువారు నెందు. జూచిన ధాత్రిలో హృదయదృష్టిం గవులు గానని మర్మంబు గలదె జగతి. 8. కడువేడి 'పెల్లెండ పుడమి (వేళ్చిన పొద్దు లాకాశగతియ మేలని తలంప వాళ్యాభిహతి లగ్గవాడి వియచ్చరు లవని పెం జనుట మేలని తలంప వడవడగా నసీశు లుడికిన జలచరుల్‌ వనచరవృ త్తి మేలని తలంప వనముల౦గార్చిచ్చు దనరిన వనచరు లఅంబుసంచరణ మేలని తలంప వాడి మయెండ గానె పడిగొనె సురగాడ్చు అఆసంగె వడయగాలి నెగనె. జాల దావదహన మగడశరె జీవుల కధికసం తాపకాల మగు నిదాఘవేళ, మై రెండు పద్యాలు కేతన కాదంబరిలోనివని మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారు కుమారసంభవ_పథమభాగ- అనుబంధంలో పేర్కొన్నారు.

కువలయాశ్వ చరితము. ఏర్చ్బూరి సింగన (తెలుగులో కువలయాశ్వ చరితను చెప్పిన కవులు కేతన, ఏర్బూరి సింగన, సవరం చిననారాయణ. వీరిలో తొలి ఇద్దరి రచనలు లభ్యం కాలేదు. సింగన కువలయాళ్వచరి[తను ఎన్ని ఆళ్వాసాల _పబంధంగా రచించినాడో తెలియదు. కొని (పబం ధరత్నాకరంవల్ల ఈ కావ్యంలోని పన్నెండు పద్యాలు మాతం లభ్యమౌతున్నాయి. వీటిలోని ఒక పద్యాన్ని కూచిమంచి తిమ్మకవి ఉదొహరించినాడు.*ే కునలయాళ్వుడు పందిని వేటాడుతూ పాతాళానికి పోయి మదాలసను 'పెండ్తి చేసుకోవడం ఈ (పబంధంలోని (వరానకథ, సింగన కువలయాశ్వ చరిత్రలో లభించిన పద్యాలు, వొాహ్మణులు, వ్లైళ్యులు, గృహాలు, పుణ్య కాంతలు, శబరకాంతలు, శబరబాలికల(క్రీడలు, మదాలసాసొందర్య ౦, పుతో దయం మొదలై న అంళాలను వర్డించేవి.] [0 ఆది[బహ్మముఖాళి చాతక విహారార్డపయత్నంబుతో వేదంబుల్‌ భువి ధర్మపోషణకునె విభ్యాతిగా( బుజనో రు న! కాదే నిటి మహ త్హ్వమన్యులయెడన్‌ గానంబునా( బొల్తురా | అనాలే అవి భూదేవో త్రము లప్పురంబున మహాప్పుణ్య పభావంబులన్‌ ,

1. చూ:- (వర. 100-100పుటలు
2. ల,సా.సం

క కువలయాళ్వచరత)ము ఓ... శేషఫణులకు మణులై నం జేరి యమ్ము( గోరి రత్నాకరంటై న గుత్తగొనంగం జాలి వరవస్తుసంచయసమితి నొనరి పరగుదురు వె శ్యవరు లప్పట్టణ మున. వూ, యట 8. గోపురగోపుర(ప్రతిమగోపురముల్‌ చెలువొంద నప్పురిన్‌ మాపులు రేపులుం గనలు మంజులగీతవినోదకృత్యముల్‌ చూపగం గిన్నరాదు లవి చూచునెపంబున వచ్చి నేర్తురా ల్యాపవి'క్తేషన _ర్తనవిలాసకలాపములన్‌ ముదంబునన్‌. శ చలిని పండు వెన్నెలల సొధతలోన్నత హేమ వేదులం ద్‌ న్‌న వల్లభుల్‌ గదిసినట్టి నుధాకరుంజూచి ప్రాణముల్‌ జల్లిన రాహృవుం దలచి సయ్యన బాపుదు రంకసంగతో చు య ఎన్లవధూముఖంబులను బొల్బగు క స్తురిష్యతభంగముల్‌. ర్‌... పాచీన బులు రత్నకాంతులు లస (త్చాకారముల్‌ 'హేమముల్‌ సూచింపన్‌ ఫ్య వే న్‌! ఘన వేదికృట్టిమములా శు భాంశుకాంతింబులైై టన్‌ వరరత్నజాలములచే నింపొంది సొంపొందుచున్‌ వాచాగోచరమె గ్యష్ట ఒ “్రాహాంబు అమరున్‌ వస్తు[_పళస్తోన్నతిన్‌. 5. తమచూపులా లి లోగిం వాంధతతులపై ( బూనిన భావజు కరవాలభా తులన(గ( దమకు వ్‌ మరు నసమా నా నతౌనంపు టరు లనంగ€

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్రావళి ర్త దమ హోసములు విబోత్మ్రరమానముల( బట్టు వలరాజు పూవులవలలనంగ+ దమ కాంతి పురుషుల6 దాపంబునొందించు రతిరాజు మోహనకసమనంగ జలజకాహళకదళికాప్పలినగహన కోక విసళం ఖచందా99కులము(దెగడు పాదజం ఘోరుకటి మధ్యపటుకుచోరు జాహుగళవ క్ర9కచముల పణ్యసతులు, 7... నిరపమధర శ్రస్థితిచే వరపాతి వత్యనిరతివై భవమున న ప్ప్పురి పుణ్యకాంతలమరిరి గిరి తత్చురివాణులెల్ల కీర్తితగతులన్‌, రిం గిటగిటనగు నెన్నడుములు పుటపుటనగు చన్నుంగవలు బున్నమనెలతో చిటచిటలాడెడు ముఖములు గటితలముల యొస్పు శబరకాంతల కొప్పుల్‌ 9. _ మీజిన భ్యద్రనాగములమీదికి దాటి తదీయకుంభముల్‌ చూజలు వట్టి కేసరికిశోరనథావళినుండి రాలి సొం పారిన మొక్షికంబులు [పియంబున నేరి కిరాతబోలికల్‌ గీరనగింజలాడుదురు గేలిందలిర్చగం బక్కణంబులన్‌. 10. తన జన్మ మప్పుల6 దలమున్క లని రోసి పులిన మీపొంకంబు బొందెనొక్కొా పరికింప6 దనపట్టు తిరిగెడి పాటని "పెన్నిధి సుడిమూూర్వ్హి బర నెనొక్కొా

కం కువలయాళ్వచరి_తమ (బిళు కెల్ల గతి బట్టబయలాయెొనని చూచి గగన మీపుట్టుపు. గనియె నొక్కా పనిలేక పానెడి పాపంబు( దలపోసి జక్క_వ లీరీతి కెక్కె నొక్కా యనగ లలన జఘన మంబుజమ.ఖనాభి చామనడుము బాల చన్నుదోయి మహితరుచుల: దెగడి మానవపతికన్ను దోయిపండువగుచు దొరసె నంత. 11. తిమిరమంతయుంవాసి దిక్కులు తెలివొంచె నమృతాంశుపులు నెండె నభవీధి6 గువలయానందమై కోరిక లిగురొ త్తె విబుధుల మదిళోన వెట్ట ఠొదవె నక్తంచర శేణి నయమెల్ల దిగజాటె( జి త్రజోల్లాసంబు చెలువు మిగిత దివ్యసీరంబుల తేటలల్లన( బర్వె భువనాధిపతి వేడ్కం బొంగి పొరఠత దీపికాజాలమెలం జి తించినటి ణ్‌ టె రమణదోపంగ దృక్చకోకములు మెచ్చ సమితి తేజోవిరాజమానాత్ముండై న పుతచందదుండు జననంబు వొందునపుడు. పై పద్యాలన్నీ (వబంధరత్నావలో ఉదాహరింపబడ్డవి “మీజీన ఛభ్యదనాగము” అనే పద్యం కూచిమంచి తిమ్మకవి అక్షణసారసం (గహంలో కూడాఉదాహరింపబడింది. చూ-= 11 ౨246

అద కూర్మపురొాణము మలయమారుత ౦ ముల్లన [జంటకవుల్లో ఒకరై న ఘంటసింగనకు మలయమారుతం సింగన అనే వ్యవహారం ఉన్నది. ఆంధ9ప్ర)యోగరత్నాకరంలో "“మలయమారుతాభిధాన మల్లియ కూర్మవురాణం”* అని పేర్కోబడింది.] సింగన అనడానికి మల్లియ అని పొరపాటుపచ్డారా అంపే మరోచోట కూడా మలయమారుతం మల్లియ కూర్మపురాణం అనే ఉన్నది. ౫ నంది. మల్లియ, ఘంటసింగనల గృహనామాన్ని నిర్దేశించే సందర్భాల్లో లక్షణ గ్భ౦థాల్లో వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు కొన్నింటిని చూపిస్తాను, నందిసింగన వామనవ్సీరాణం (ఆనంవరంగరాటృదం) నంది. సింగయ బలరామవిజయం (ఆం ధ్ర)పి యోగరళ్నాకరం) ఈ నందిసింగన జంటకవుల లోని సింగన కాక నందిమల్లియ తండి సింగన కావచ్చునేమో: ఐతే ఆయన వామనపురాణ౦ చెప్పాడా? అని ఆరుదిగారు సందేహిస్తున్నారు. కూర్యపురాణంలో ఒక పూ ర్తిపద్యమూ, మరో పద్యంలో కొద్దిభాగమూ లభిస్తున్నాయి. ] [1 సుదతి . కంటందడి యొకింతయును లేకి లి తలిరాకువోణి నిడు క న్లెాలకుల కర్ణా_గపాళి నీలాంబురుహూం బలరినది యెటులన దృ టె క్క్టులకిల తులగా మి6జేరి కొల్చువిధమునన్‌*ే

1. 809పుట. 2. 188 పుట, 8. 188 పుట. 4. 860 పుట,

ఇ కృష్తవిలాసము ణ నాచన సోమన [నాచన సోమన రచించిన ఉ త్తరహరివంళం తెలుగుసాహత్యంలో కో నం వప ఉం సంత చాలా ప్రసిద్ధిపొందిన కావ్యం. ఈతడు ఉర్తరహరివంళ -ఎవౌకి వసంత థా తా జా విలాసం, కృష్ణవిలానం అనే కావ్యాలను కూడా రచించినట్లు లచణగ్యంరాలు = కృష్ట ల ౮ పేర్కొంటున్నాయి. వసంతవిలానంలోని నాలుగు పదా్రలూ కృషేవిలానంలి ఒక్క- పద్యమూ ప్రస్తుతానికి లభ్యమైనాయి. వనంతవిలాసం పెక్కు ల గ ల ఇ క. గ్రంథాల్లో ఉదాహరింపబడగా కృష్ణవిలాసకావ్యం మాఠ9౦ ఒక్క “అంధ్ర కొముది?లోనే ఉదాహరింపబడింది ]] శ, నావంటిదాని నెంచక యే వంచన నేసి పోయి వృష్టికులుండు స తాావసిత యింట నరె రేవానలు గృరినె నట హరిణనయన వినవే] = ' నాచనసోమయాజికృత్తే కృష్ణవిలా సే? అని కృష్ణవిలాసపద్యానికి అవ తారికొవాక్య౦--ఆం.కొ, వీ ఆం కౌ, ఈపదం చివరిపాదంటో జక మాతి ఆధికంగా ఉన్నది

ఒల్లో అల్‌ కృష్ణవిలాసము పరాతం అప్పన [పరాతం అప్పన ఈ కావ్యకర్త. బృందాసంభవమనే మరో కావ్యాన్ని కూడా ఈతదు రచించినప్లుగా లక్షణ గం9ంథాలు తెలుపుతున్నాయి. ఐకే ఈతని ఇంటిపేరు పరాంతం అనీ, పరావృతం అనీ, పరాతం అనీ మూడు రూపాల్లో కనిపిస్తుంది ఐతే అసలు ఇంటిపేరు ఏమిటో: సంస్కృతంలో ధోజమహారాజు వా్రసిన చారుచర్యను తెనుగుచేసిన అప్పన ఇంటిపేరు తెలియదు కనుక ఆ అప్పన, కృష్ణవిలానకరృయైన అవ్పన ఈ ఇద్దరూ ఒక్కరే అని చెప్పడానికి వీల్లేదు, కృష్ణవిలాసంలోని ఒకేఒక పద్యపాదం (ఎత్తుగితి) అం ప్ర.ర. వల్లి శెలియవస్తుంది.)] |. యుషులు (పార్టింప డాసి (అ) కృష్ణుండపుడు]

1. ఆం,పి),ర. 468 పుట.

కొట్టియశం౦ంకరేశ్వరశతకము రు కసూరి భటరాజు అవి ట్‌ (కొట్టియ అనేది 'కొట్టియదొనకు సంగగిహరూపమనీ, ఇదియే నేడు కొణదెన అని వ్యవహారంలో ఉన్నదనీ, ఇక్కడ ఉన్న ళంకరేశలింగం ప్రసిద్ధమసీ, ఈ శంకరేశ్వరుని స్తుతిస్తూ కస్తూరి భట్టరాజు ఈ శతకాన్ని చెప్పి నాడసీ నిడదవోలువారు. తెలుప్పళున్నారుప. _ గౌరీకల్యాణమనే కావ్యం కూడా కస్తూరి భట్టరాజకృతమని మానవల్లివారు పేర్కొన్నారు." ) నా 1... పేర్చిన భి సామ్ముల నపేతకళంకుండు కాటకోటడ భ్యర్చననేయ వానికెడందాపితి నన్ను .. కండవా నేర్చిన మేలు(గిడరయ నేరని వేల్పుల నెలల బటిప న్‌. ఉట ల్లార్చునె వాండు దుర్భవగజాంకుళ కొట్టియళంకరేశ్వరా! ళు ల నగుండయ ంబరయు యు తమో త్తముని గూటికింగ స్పెరయై కడంగి యొం డొండు భా ౦డుగ నాటి యంగడికి నూరక తెచ్చితివంత యతత్తటిన్‌ నిండిన వారిలోన నతనిం గడు(విన్నతనంబు జేర్చి తే మండుము సీదము “ దు పెద్దతనమా య్పుది కొట్టియళంకరేశ్వరా: పె రెండుపద్యాలను నిడదవో రూ లువారు వ స జదావాంంచినారు. ఆం(ధప(త్రిక ఉగాదిసం చికలో 2. కువూరినంభవ పరిధమభాగ- అన్సంధ్రం 8. చా.పుమం 2భా. 28పుట "

గాథధాసపశతి అద (శ్రీనాథుడు (శ్రీనాధుడు తన నూనూగుమీసాల నూత్సయొవనంలో చెప్పినగంంధం చాధాళప్టళతి దీనినే ఆతడు శాలివాహన న్తళతి అని పేర్కొన్నాడు. కాత వోహనరాజైన హాలుడు సంకలనంచేసిన ఏడువందల పా్రొొకృతగాధల అను వాదమే ఇది. ఐకే ఈ అనువాదం నష్టమైపోవడం ఆంధుల దురదృష్టం. గాథాన ప్తళతిలోని "రెండు గాధల అనువాదపద్యాలు కీ9డాభిరామంలో దొరుకు తున్నాయి . తాననువదించిన _ గాథానప్తఇతిలోని పద్యాలనే శ్రీనాధుడు కీిండాఖిరామంలో వాడుకొని ఉంటాడని పండితుల అభిప్రాయం ,మరోపద్యం (వారణ సేయదావగొనవాఅనేదిి ఒకానొక ఛందోగ్రంథంలో ప్తతయతికి ఉచాహరణ౦గా చూపబడింది. * మానవల్లి కవిగారీపద్యాన్ని కుమారసంభవ పిధమభాగంలో ఉదాహరిన్తూ ఇది శ్రీనాధుని స్వ్తళతిలో నాల్లవఆశ్వాపంలోని చని పేర్కొన్నారు , కవిగారి దగ్గర స్పష్పళతి ఉండిందేమో: చెప్పలేం. నిడదవోలువారు (ప. మ, భూ, పీరికలో మరోరెండు పద్యాలను సప్పళతిలోనివిగా ఉదాహరించినారు, క్రీ, శ 1881 లో జరిగిన కాకతీయచారి.తకమహోత్సవాల్లో జరిగిన (గంధ్యపదర్శనంలో శ్రీనాధుని గాధాసప్తళతి _పదర్శింపబడినట్టుగ కాకతీయ సంచిక తెలుపుతుంది... అచార్య బిరుదురాజు రామరాజుగారి కాతగారివద్ద

1. చూ స ఆం, సా, 4నసం, 184 పుట.
2. ఛం, (గం [4100 ; 8260; 0 705వుట 480, శ. కుమారసంభవం (పూ, భా) 4 ఆ. 568 పద్యం అధోజ్ఞాపిక. శ, కరాకతీయసంచిక, అనుబందము, ఉత్సవము (ప్రదర్శించిన (గంధములు

గక గాధాస్నప్తళకి థ్రీనాధుని గాధాసప్తశత్యిపతి ఉండినట్టుగా, దానినే శేషాదిరముణ కవులు (గంధ్యపదర్శనకోసం తీసుకొని మాశ్రమండరానూరావుగారికి ఇచ్చినట్లుగా, తరువాత అగంధం తిరిగి వారికి రానట్లుగా వారు చెప్పుకునేవారనీ ఆచార్య రామరాజుగారు తెలుప్పుళున్నారు. ఏమైనా తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక మహా కవి సంతరించిన మహా(గంధం నష్టమైనందుకు విచారించవలసినా అందులోని కొన్ని పద్యాలై నా దొరుకుతున్నందుకు కొంత్తై నా సంతోషించవలె,]

1. మాఘమాసంబు పులివతె మలయుచుండ. బచ్చడంబమ్ముకొ న్నాడు పసరమునకు ముదితచన్నులు పొగలేని ముర్మురములు చలికి నొారగోయ కేలుండు నై రికుండు
2. పటురుంరూపవనో తృణాలయములో భ్యద్రంబునం బ్టైకం కటిపై ముచ్చముడింగి నిర్భరవియోగగ్గాని శోషించి యె క్కటి నిద్రించుచునున్న పాంధవనితన్‌ గర్జావచః 'పౌఢిమన్‌ దటిదుద్యోతము చూపు నట్టనడురే ధారాధర (శేణికిన్‌ ం రి ర్‌ం (క్రీడాభిరామం. 262 ప, ఈ పద్యానికి మూలమైన (పాకృతగాధాచ్చాయ. వి(కీణీతే మాఘమాసే పామరః (ప్రావరణం బలీవర్దేన నిర్ధామముర్మురనిభౌ శ్యామల్యాః స్తనా పశ్యన్‌. (గా. స. 111. 88)
3. (కీడాభిరామం. (0వ; దీనికి మూలమైన (ప్రాకృతగాథధాచ్భాయ, రుఖ్ఞానాతో తృృజితే గృహే రుదిత్వా నిన్స్నహ నిషజ్ఞామ్‌ దర్శయతీవ గతపతికాం విద్యుదుద్ద్యోతో జలధరాణామ్‌. (గా.న.!౪ 15)

అలబ్ధకావ్య పద్యమువూవళి 85 8. _ వారణసేయ దావగొనవా? నవవారిజమందు( 'దేటికొ వ్వారుచునుంట నీవెరుగవా? (పియ:హా। 'తెరగంటిగంటి కె వ్వారికి గెంపురాదె తగవా మగవారల దూర నీ విభుం డారసి నీ నిజంబెరుగనంతకు నంతకు నోర్వు నెచ్చెలీః” శీ ఇంచిన బాల కేళి(బర మేళ్వరు జూటకిరీటకోటి6 గీ లించిన చంచరేఖ(గబళింప మదిం దిలకించి కాళి లీ లాంచిత ఫాలవీథి వికటాకృతిగా 6 గదియించి ముద్దుల న్మించి నటించు దంతిముఖునిం (బ్రణుకించెద నిష్ట సిద్ధికిన్‌ల 8. _ భాగ్యవతులు మున్ను (ప్రాణేశ్వరుని జూచి వడ6కువారు నూర్చు విడుచువారు పులకలొత్తువారు బోలంగ ననుబోలంగ ననుటోటి తన్ను మజుచునదియు( దడవగల దె. పై రెండు పద్యాలను నిడదవోలువారు. శ్రీనాథుని గాధాస్నప్టళతిలోని విగా ఉదాహరించినారు,1” ఐతే ఇవి నస్తళతిలోనివే అని చెప్పడానికి అఆధారమేమిటో। 7. క, సం, (పూ. ఛా) 4 ఆ, 808 పద్యం అధోజ్ఞాపిక; ఛం, గం. '|%0. 8264, 0.705, పుట 489, దీనికి మూలమైన గాధ ఇది. “కస్ప వణ హోఇ రోసో దళ్టూణ సిఆఅం నవ్వణ౦ అహరమ్‌। సభమరకమలస్దైఇరి వారిఆఅవామే నహను ఏళ్మామ్‌॥ గాస్‌. 880 దీని ఛాయ : కస న భవతి రోషో దృష్ట్వా (పియావాః న్యవణమధరమ్‌ స్మృరపద్మా,ఘాణశీలే వారితవామే సహ స్వేదానీమ్‌, 8. (ప. మ, భూ, 81ప. 8. (వ, మ, భూ. (71వ. 10. (ప. మ, భూ. పీరిక, 18 పుట

గిరిజాకతల్యాణము పింగళి సూరన [రాఘవపాండవవీయం, కళాపూర్ణోదయం, _పభావతీపద్యుమ్నం, గిరిజా కళ్యాణం. గరుడప్పరాణం.ఈ ఐదు (గంధాలు పింగళినూరన రచ నలు, వీటిలో తొలి మూడు(గ్రంధాలు పూర్తిగా మనకు అభిస్తన్నాయి. లాక్షణి కుల పుణ్యమా అని ఆతని గిరిజాకల్యాణంలోని మూడు, నాలుగు పద్యాలైనా అభిస్తున్నందుకు సంతోషించవలె. గరుడపురాణంమా్యతం తాను రచించి నట్టుగ చెప్పుకున్నాపే దీన్ని లాక్షణికులిన్వరూ ఉదాహరించలేదు సూరన కాను లఅలాపేక్షణభ క్రిశలుడనని చెప్పుకోవడంవల్ల తదృ్షిని (ప్రకటించే గిరిజాకల్యాణం అనే కావ్యాన్ని ఆయన తన నూనూగుమ్‌సాల నూత్నయౌొపనంలో (వాసి ఉంటాడని ఆరు(ద్రగారు చెపుతున్నారు." కస్తూరిరంగకవి, గణపనరపృవేంకటకవి తమ లక్షణ (గంధ్లాలో గిరిజా కల్యాణంలోని పద్యాలను ఉదాహరించినారు. ఈ కావ్యంలోనుంచి ఒకే ఓక పద్యాన్ని అనంతరలాళణికులు ఉదాహం౩ంచినారని ఆరు[దగారు చెప్ప లె చున్నారు. క్రాన్సి మనకిప్పుడు లభ్య మైనపద్యాలు నాలుగు.] ఓ... కోపాటోపంబున ధర ణీపాలకచం ద్రముండు మునిశిభామణులన్‌ (దోపించిన వారు దురా లాపము లాడుచును. బోయి రాసమయముననో* “ఆలా పెరిక 0ప. 2. స, ఆం, సా, 8నం. 189 పుట కిన ఆం సా, 8సం. 1808 పట 4. ఆ, రి, ఛం, 11-284, స. ల. సో. 51 పుట.

అలబ్ధకావ్య పద్యాముక్షావళి 87 ర, వికవిక నగి బిగిచ వికముడి కొనగోట మీటె వెంబడిగా నీ విక విడంజేరదవే నీ విక రాక పలుకీ్‌ .., శ. బంగరుటొంగరాల నగుపోడిమి తోరపుగబ్బగుబ్బలిం- దుం గుడియించు నెమ్మొగము తుమ్మెదలన్మెదలంగానినున్‌ ముంగురు లంగజాస్త్రములు మొక్కపడన్‌ ఘటియింసంజాలు వా బ్లంగవ దీనికే తనరు కాంతలలో. బరికించి చూచినన్‌ి ఢీ అఆఅంజలకరగి యగ్గింజనించినదండ లేచి యరగ్గించి చీలించకడిగినంత.” 6. ఆం. (ప.ర, 2860 పుట 7, ఆం. _ప.ర. [0 &8ప్పట = ఈ పద్యపాదమస్పష్టంగా ఉన్నది.

గోదావరీశతక్ర ము

(వ్రెగ్గడపల్లి పోతయ్య

వహ

శి కానొక [ ెగ్గగవల్లి పోకయ్య ఈ శళకకర్తు ఈతడు. (వ్రాసిన ఒ డిల పం పద్యశాసనమునుబట్టి ఈ క్రవి 1108ల౮* నున్నట్టుగ త్రెలియచున్నదని ప ల్లో

వంగూరి సుద్బారాపుగారు తెలుపుళున్నారు.3 గ దావరీమచా తవం త

ల్‌ 0 శతకంలోని వర్ష్యాంశం. లభ్యమైన రెండు పద్యాలవల్లి ఈ ళతకన్చైలి

రమ్య మా ఊహించవచ్చు.

1. స్ట పుణ్యదయమేదిసీందుపదనాసీ మంత వీదిలస్త ర్గరుముక్షాఫలసూ క్రమో? సురుచిర కోణీపురం ద్రీయళో ధరధమ్మిల్లలకాంత మాలికయ్నె, భూతస్వీకుచ(శ్రీమనో | హరసువ్యాసమొ నాగ సీదగృ (పవాహంబొప్పు గోదావరీ!

£ ద్విరదాకారతంభేర్చి సంతమసరీతింబొల్చి మే ఘాకృతిం బర ప్రై శై లధృతిందసర్చిన మహాపాపౌఘముంగిట్టి క్ర శ్‌ సరిమాడిన్ల్‌ ర్యా గాడ్పుగత్తి వ జస్సూరి దారించు ( హరియించున్లొ విరియించు, (చుంచు భవదుద్యద్వారి గోదావరీ!

న. లో

1 కచ్చ 781 పృ న శక చ, 7ష ప్ప తి శక చ, ప్రీర్య

గొౌదీక ల్యాణ వు

ాాాాాాాాా

[ఈ వావ్యంలోని ఒకే ఒక పద్యం లభించింది-] [.

లలితినరోజసొరభములం గలయం జిని చూచి యెందు మె

చ్చొలయమి నాపురాంగనల యొప్పెడువ క్రంరోజగందముల్‌

పలుమణు (గోల సౌఛముల్నపె కవివర్గములేగు దానసం

కలిత గజేంద 9గండఫలకంబుల కుష్పయనంబు సయుచున్‌.*

1 ఈ వద్యం మానవల్లి క్రవిగొరిచే కుమూరస౦ధవ(ప్రథమ భాగాను బంధంలో ఉదాహరింపబడీంది-

ఒక చండ్రాభరణళతక చుం వా చక ప్రాణి రంగనాధుడు లా దిన వ పొం (పాల్కురికి సోమనాధునితో వాదించి ఓడిపోయి. శివదీషను దనునిపే రె చూ చ క్రపాజ్ద రంగనాధ్భన్సి కృతి యిది, రంగనాథుడు (వ లమరి వార మరో 'థీగిరినాదవి క్రన్స స్పృనశ్చ “08 సీసపద్యాలు,. 800 పద్యాలు లు, గంధం, వేయిపాదాలుగం దండకం, ఒక్ర తారావళి, నాల్పుగు లయా(గ నడు పక వృ త్ర్తశతకం, వేయి డోధకవృత్తాలు, నూరు తోటకవృత్తాలు, న న్న చ కందాలు, తి| గద్యులు, ఫ్య ఉభయ శతకాలు వాసినట్లుగ గురురాజ యం కర్ణ సిద్ధనం వేజ్చక్షన కన్నడ్రక్షవి పేర్కొాన్నాడు.ఇవిశాక వీంభదవిజ రగ | తి శరభలీల ఆశ ఉధాలను క్యా వొసినాడట. పోయిన తనకన్నులు డిని వస్తే భగపంత్షన తనయెత్డు కృత్య సమర్చిస్త్యాన్స మొక్కి ఆ మొక్కు-బ వీ పో నొ తీర్చుకపర్షాన్స శ్ర రంగనార్హడ్షిన్ని కృతులన్స రచించి ఉండవచ్చు. న్‌! వే గతం్ని మసక్తిప్పుడ్స లభ్యం కావ్య, నయనరగడ్లన్వు, సమఃశవా్య ర్‌గడన్స (వకాకరళస్తిగ్యా ల ప మం, (2) లో (వకటించినారు” లకే ణగంధల్థాన్వా పెదపాటి జగ్గన్ల సంకలన గంధంలోనూ మఎకొన్ని పద్యాలు లభిస్తున్న్యా రంగనాధృడ్ష 1ేతివ న! చివరిభాగం ల్రశన్హూ [శవ శతా్చి ఆరంభ? లోనూ ఉండి ఉం౦టాడ్ల్వ వివర్రక్ష. ల న షం అలిపాయం, ఇతడు వరంగల్లు (పాం న్‌వాస్‌ అని గోలకొం్య్యర్య్య సంచికల నె డింది. సబడింది.2 పుటలు [8౧౧ లో శకి 1080 పుట

అలబకా లబ్ధ్బకావ్య పద్యముక్షావ? 7 సిద్ధనం జేళుడు రంగనాధకృతంగా "పేర్కొన్న నూరుకందాలు చం(దా- వరకభన ఆ+రణళతకానికి చెందినవే కొవచ్చు.. ఈ కళతకంలోని రెండుపద్యాలు మా న తమే ఇప్పటికి లభిస్తున్నాయి.) ॥ క " ఖాలతల భన్మరేఖలు 'మేలెవ్యడెలుంగనేద, మృుగమదపంక ష్‌ న మ్సు వ్యాలపనాదిరుచులకు జారింపడుగాక బాలదందా9ిభరణా? రా పొడవుల. బొడగాన మాదిప్పురునులలోనన్‌ నప. మంత ౦పు సమయంబులు జడమకతు లలరించుకొనిరి చం(ద్రాభరణా! పై రెందుపద్యాలు థీ నిడదవోలువాఠి “లక్షణ (గంధిములు- వాజ్మయ పరిశ్లో్యు+ అన్న వ్యాసంలో ఉదాహరిం పబడ్డవి.* “ఫాలతలభన్య రేఖలు -- అన్నపద్యం అసమ్యగంగొ బాలబోధ ఈ జ్తే చృందస్సులో ఉదాహృతమైనట్లుగా పభౌకర శాస్రిగారు పేర్కొన్నారు వాల్‌. తి ఆంధ9ప్మతిక, ఉగాదినం చిక 19545 4. చాాపమం, (విభా 8వ.

ఇద రామాయణము చమత్ధారరా్య అ. [ఈ కావ్యంలో రామక్రద్ర చమత్కారంగా వర్ణింపబడిఉ ల గ వ దీనిక్రి చమక్కారరామాయణమ్షన్స పేర్ర పెట్టిఉంటాడు. చినిక్నర్త నూ ర! తెలియదు. అప్పకనీయం, మశ ఛందో గంధం-ఈరెండింటి ఐణ్య అని ఇందులోని 30కు పద్యాలు మనక్ష లభ్యమౌతున్నాయి.) కీ ఉఓ శశిముఖి తోపాన్సు దే0ేళండు కలశభవు, గుండు నిట నతండు త్రపో రాశి మహాత్మ్యండ్ష మును ప్రా పోళనముగ గొనియె సాగరాంబ్సన్య లెల్లన్‌,1 స్‌ నిన్ను, జెలగొన్న హైహయ కన్నన్స డోక్ష్విర్య మెక్కుడ్తగ్స భార్గవులీ లన్నిర్జిష్న్యి రామని కన్నన్స హరుండ్ష ముజ్జగంబ్పల గలడ్వే,2? (అననా ఓ ఇ అ పా 1000 ఛం. టం. గె 2022 బ్యా లి ఠం క్‌ 111 ఆ శిసి్ట

అబూ గై న శంకవోపాఖ్యానము యా కవి సింగరన్న పము నాననా [ర్క వౌవ్యంలోని ఒకేఒక పద్యం అ. క. లోనూ, ను. మ. రం, లో గ నూ ఉదాహరింపబడింది. ఈ కౌన్యకర్త క్రవిసింగరన్న అని ను. రం; సె ల న! చంచ సింగరన్న తన కౌవ్యాన్ని (తిశంకూపాథ్యానమనకుండా ట/+0కచోపాభ్య్యానమనడం ఆయన తద్ధిత్వవయోగ్యపియశ్వాన్ని సూచి జ శ శ క్రంద, (పీయతసద్ధితా దొత్షిణాత్యాః'-అని కదా భగవళ్చతంజలి వాక్యం. |] యెష కేతుద్విషునకు €గి ల్నీషపర్వతవృమన కమృతవిషనిధిజామా (తిమనకు బుషిపూజితునకు విషమాక్షున 80 ద్రముఖదివిజపతునకున్‌.. యానా రకభాష్యం. దిశేషుఅన్నవార్షీకభాష్యం.

1. చూ:-మ.భా.1వ అహ్నికం-యళొ లౌకికవై. య కీ 1 208 2 అ క 11-300. నుమ రం?

దశగతులంు భాస్కరుడు (పద్చాలుగో శతా్టికి చెందిన హుళక్కి. భాస్కరుడు దీనికర్త. ఇందు లోని ఒకపద్యం మ్మాతం లభ్యమైనది. సంస్కృతంలో రచింపబడ్డ దశగతు లనే _గంథానికి ఇది అనువాదమని మేదేపల్లి వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు], "రెండవ (పశాపర్ముదుని గజసాహిణిమైన సాహిణిమారనికి అంకితమైనది. హుళక్కి. భాస్కరుడు తన రామాయణాన్నికూడా సాహిణిమారనికే అంకితం చేసినాడు,] !, పలుకుశెలుంగు లాననవిభాతు లపాంగనిరీకణంబు లూ ర్పులు మరుపెట్టియైన వెలిపుచ్చరు నెచ్చెలు లేమి చందమౌ చెలువ తెజంగు మీ కెటుంగం జెప్పితి. జెప్పెడిదేమి యిట్టిచో నలికుల వేణ్రి 6దేర్చం దగదా గజసాహిణిమారః ధీమణీ:* శీ. ఛం్యగ. 0. 705. ఆం. వి, 448 పృట

దేవీవిజయము [ఈ రావ్యాన్ని రచించిన కవి ఎవ్వరో తెలియదు, ఇందులోని ఒకే ఒక పద్యం అప్పకవీయ సుకవిమనోరంజనాలవల్ల తెలియవస్తుంది. కుంభ నికుంభాదిదైత్యులపై విజయాన్ని పొందిన దేవియొక్క మాహాత్మ్య వర్షనం ఈ కావ్యంలోని వర్ణ్యాంశం కావచ్చు. 1, వాక్తిటే కాంగనాళచీశ కులధిక అలి అది సం (భ్రమమున. గుంభనికుంభ దె త్య ౬. హంతి. బూజింప్పదురు (తయీమం టత్రములను స్తో%్టతములు చేసి మంగళారా త్రిక లిడి.!

1. అ, క |! -820; సు, మ. రం. | -226

ధ్రవచరి [త యాడ నరసింగన్న [ఈ కావ్యంలోని ఒక సీసపద్యపాదం ఆ. రం ఛం. లోనూ, ఆం. ప, ర లోనూ ఉదాహరింపబదింది. రంగరాట్బందఃఠర్త రావ్యకర్త పేరును తెలుపలేదు. కాని గణపవరపు వెంకటకవి ఈ కావ్యకర్త నర సింగన్న అని పేర్కొన్నాడు,ఏనుగు లక్మణకవి ((పసిద్దుడైన ఏనుగు లక్ముణ కవి కాత కూడా ఒక (ధ్రువచరిత్ర (వాసినట్లు తెలుస్తుంది. కాని ఈ రెండు (ధభువచరిత్రలూ (వస్తుతం అలభ్యాలే.] 1... రాజులకును విపర్యాసబుద్ది జనింప యా సీమ ప్రజ తెల హాని గాడే న్‌. కానా ఆరం. ఛం. 111885, అం యర, 25 0 పృట

అల్ల వూరుదే ష్‌ చది (త వంం (చారుదేస్ట్ర సుదేష్టకు పర్యాయపదం. కనుక ఈ కావ్యంలో సుదేష్ట చరితం వర్ణ్యాంళమన్ననూట. ఈ కావ్యంలోని రెండేరెండు పద్యాలు లభ్య మైనాయి. వీటిలో ఒకటి పురవర్షన సందర్భంలోనిది. రెండవది కీచకుడు (దౌపదిని చూచి ఆమె సొందర్యాన్ని భావించే సందర్భంలోనిది కావచ్చు. ఈ కావ్యకర్త ఎవ్వరో తెలియదు. ]] ( అచ్చురలు నందనంబున 6 దెచ్చుకొను సు రాగకుసుమములు హర్మ్యవాతాయనముల చెంత గాలూది తత్చ్పురర్తీల కొసంగి వేడికొని పోవుదురు కపివీడియముల.] లి ఈ లలన వేలుపుంజవ రాలో యచ్చరయొ కిన్నవవధూమణియో వ్యాశాంగనయో కాకీ భూతోక శ్రీల కిట్టి పొంకము గలదే:

1. అ= క. 11 - [712 వీ. భూ. 897 పుట, 2, అ. క. 11 2[7; సు. మ. రం. $1 -- 22

చితశేషభాగవతము నో (ఆం. కౌ, లో చిత్రశేషభాగవతంలోనిదిగా ఒకపద్యం ఉదాహరింప బడింది ఇందులోనే శేషభాగవతంతోనిదిగా మరోపద్యం కనిపిస్తుంది. ఈ రెండు భాగవతాలూ ఒక్క పేనో, వేర్వేరో తెలియదు. వీటి కర్తళన్వరో కూగా చెప్పలేము.) [ బృందావనమున "వేసటం జెందక (వ్రేతలను గలయు చెన్నుగదా గో విందు(గని యొక్క చెలియా నందంబున. బలికె నొండు నలినేకణతోన్‌.] ననన

1. ఆం. కొ,

జాంబవతపతీకల్యాణ ము కళాధరకవి (ఈ కావ్యంలోని ఒక్క ద్విపద షస్ట్యంతపదం విశేష్యంగా ఉన్నప్పుడు తద్విశేషణం౦ (వధమాంతంలో ఉండనచ్చనే నియమానికి ఆం. కౌ.లో ఉదాహరణంగా ఈయబదింది. ఈ ఉదాహృతికి అవకారికగా ఉన్న “క్రశాధరకవికృతే జాంబివతీకల్యాణే ద్విపద్యవబం ధే*” అనే అవతారికావాక్యం వల్ల ఇది ద్వివద్యపబంధమనీ, కళాధరుడనేకవి ఈ (ప్రదింధక్నర్త ఆనీ తెలు స్తుంది. ఈ కవి (కీ. ఈ. 1800 పాంతంవాడనీ, కళాధరుడనేది విరుదనామ మనీ నిడదవోలువారు అభ్నిపాయపడుతున్నారు, అంతేకాక ముడియం వెంకట రమణకవి “కళాధరోపాథ్యాన*మనే (ప్రబంధాన్ని రచించిఉండడం వల్లి అతడే వళాధరకవిగా [పథ్యాతిపొందెనేమో అనికూడా వారు అనుమానించి నారుే, ఇది శ్రీకృష్ణదేవరాయల సంస్కృతజాంబవతీకల్యాణానికి అనువాదమేమో)

1. వసుదేవతనయుండు వాసుదేవునకు ఎ ర 2 విసకునసు మెకణ (పతిమై (మొక్కెం
2. లక్షణ(గ్రంధములు - వాజ్క్మయపరిశోధన _ అన్నవ్యాసం; అం(ధవత్రిక ఉగాదినంచిక (1903455), వ, ఆ౦. కౌ

జమినిరావూయణవంుం మ్‌ [“ఆంటధకౌముది* అనే ఒక్క వ్యాకరణంతప్ప మరే ఇతరవ్యాకరణ

(గంధంకానీ, ఛందో(గంధంకానీ జ్లైమినిరామాయజణాన్ని పేర్కొన్నట్లుగా కనిపించదు, ఉండె, ఒప్పె మొదలై నపదాలు వకారాదిపదాలనీ, అవి పరపదాలుగా ఉన్నప్పుడు సంధిలో వాటిపకారం లోపిస్తుందనీ, పద్యాడిలోమ్మాతం ఓష్ట్యా చ్చు పరమందున్న వకారం లోపించదనీ వివరించే సందర్భంలో ఆంధ కౌముదీక్షర్త జై మినిరమాయణంలోని సీతాకల్యాణ ఘట్టం నుండి ఒక్వూ పద్యాన్ని ఉదాహరించినాడు. ఈ రామాయణకర్త ఎవ్వరో తెలియదు ]

1... ఉవిద యొకర్హు మేన దొడవుబ్దగిలించె ముదంబు మీజగా నవనిజ కప్పుడో ర్దు వెలయన్నొాసటన్‌ దిలకంబు దిదె నా క్క వనిత దొడ్డె మేన్‌ అవిక కాటుకిడెం గనులం దొకర్తు సాం కవమృగనాభిపంక మొకకాంత యలందె విలాస మొప్పగన్‌.*

న.

1. ఆం, క్రౌ

నృసిం హాపురొ ణము వేములవాడ భీమకవి [నృసింహప్పరాణం, ఇతకంధర రామాయణం, హరవిలాసం--శఈ మూడు (గంథాలు లక్షణ (గంధ్యాల్లో ఫీమకవికృతంగా పేర్కోబడ్డవి. ఐతే వీటితో ఏ ఒక్కటీ ఇప్పుడు లభ్యం కావడంలేదు. లఅక్షణ[గంథాల ఎణ్యమా అని వీటిలోని కొన్నిపద్యాలు మాత్రమే లభిస్తున్నాయి. వీపున నృసింహవురాణంలోనివిగా పస్తుతానికి లభ్యమైన పద్యాలు తొమ్మిది మ్యాతమే. ఆం. ప. ర. లో ఉదాహరింపబడ్డ "కెంజిగురునకున్‌* అనే పదసం నృసింహ పురాణంతోని ఆరో ఆళ్వానంలోనిదిగా 'పేర్కబడతం * వల్ల ఇందుతో కనీసం ఆరాళ్య్వాసాలున్నట్ట్లుగ చెప్పవచ్చు. ]

1. ఉల్లసిల్లుచు మేలిమి యొల్లమేటి యబ్జగర్భుని పోలం (త్యకమయ్య! క్ల... నింగిపయినుండి గట్టుల గొంగ కడున్‌ రాలవాన గురియింపంగ నా లం గావ ముకుందుండు దా" ల్చెం గోవర్థననగంబు లీలగ నేలన్‌* త. ఈ దితికి నచ్చి వేగమె దషెరామమున వారతరుణుల నాట్యం వీషీంచి యంతకన్నను తత్‌షణమున నేర్చి కంభ తగ వేర్పడంగన్‌.- ర, 178ప్క, 8, ఆం. (ప్ర, ర. 2[9ప్ప,

శిబి నృసింహప్పరాణము శీ (శ్రీనాధః భవత్పదములు

• సానందధ్యానమహిమసంగతిచేత న్‌ పూనిన కొలిచిన వారల కీనాండును వాంఛికార్థ మెల్ల ఫలించున్‌.ే ర్‌, మానవనాధుండు గంగా స్నానాంతరము సకలదానములు మహా దీనులగు వి పకోటికి నేనాదయతోడ నిచ్చి శిపు "సేవించెన్‌ *

6. కెంజిగురునకుం గరినత వంజకు పాల్‌ పిచ్చుకుంబువానికి పరువున్‌ నంజుడుకు కమ్మ/దావియు లంజెకు మేఠెందు లేదు రావిటరాయాో నృపతి నెగ్గిన నేకరించుక జల మెల్ల ళల న! రానీక యదిమి బలమ్ము దనఠె." క. గూనివీంపు జనులు గుజుపెటియు (వేలు ళ్‌ టబ చండ్లు పుసులుగారు రొండితీట నోరనొండి పల్లు నోలం బోయిన మోర. దనరియున్న లంజ శ న్మైన స్‌ ంచిలి 4.ఆ.[ప.5ర. 8/పు,. 6, ఆం్యపంర. 408 పు; ఆ.రం.ఛభం. 1]! -252.
7. ఆం, (వ. 6. 43 282 ప్ప.
8. ఆం. టల. ల 452 పు, 8, ఆం, ర...

ఆలబ్బకోవ్య పద్యముక్ష్తావళి 88 రి మరువము. బొంది పొంది విరిమల్లియపూవుల జెంది చెంది కే సరముల.6 ౮ాలి శాలి జలజాతపరాగము దూలి తూలి క స్పరమున నేచి యేచి సురపొన్నల వాసన మోచి మోచి తె- 'మ్మెరలునిరంతరంబును _భమించుచునుండుతదింతరంబుగనద్‌" వీరేశలింగం పంతులుగారు మై పద్యాన్ని వేములవాడ భీమన నృనింభా పురాణంలోనిదిగా 'పేర్కాన్నారు 1%. 108. వాండిమి నల సిది జనవలమఘ. డోర్చిన రాజు భీరుండె క ఉరి ₹.... యాం (డను గానకుండ వృషథాంకము 'పెట్టికొనంగం జూచితో నేండిడె యేమి నీవనుచు నెచ్చెలులెల్ల హసింప నంతలో మూండవకంటితోడదొరమూర్రివహించిన (మొక్కీరంగనల్‌ ౫ పై పద్యం ఆం. (ప.ర.లో భీమన చెప్పిన పద్యంగా మాత్రమే 'పేర్కోబడ్డా ఇది ఫీమన నృసింహపుకాణంలోనిదని మానవల్లి కవిగారు. వౌచించినారు]ి. ర లో మ. భూ. 258 ప. 10, ఆం క. చ. . (288,288పుటలు) [11ఆం.[ప్ర.6. 13, కుమారసంభవపీరిక (చూ:-మానవల్లికవి-రచనలు, 8 ప్పట)

పంచబాణవిలొసవు

(దీని కర్త యెన్వరో తెలియదు. సంస్కృతంలోని పుష్పబాణ విలాసం వంటి శృగాఠకావ్యం కావచ్చు ఇందులోని ఒకే పద్యం లభ్యమౌతుంది. [1 చి తృమ్మున రంజిల్లుచు

న! లం

ముత్తెడువు అప్పుడు గదిసి పూవిల్తునకున్‌

విత్తరికిం బలుతెజంగుల

నెత్తిరి హారత్తులు పౌరులెల్ల( జెలంగన్‌*ే ఆర ఇల్ల ష.౦వాస్త్ర్రవిజయము మలకపి

క.

(ఆంధకౌముది అనే వ్యాకరణ (గ్రంథంలో మాత్రమే ఈ కావ్యంలోని ఒక పద్యపాదం ఉదాహరింపబడింది. దీని కర్త మర్తకవి. ఈతడే మల్లికవో స్పష్టంగా చెప్పలేం. కావ్యం పేరునుబట్టి మన్మథుని నిజయం ఇందులోని వర్జ్యాంశనని తెలుస్తుంది.

1. చురుకన నాట నేనె నవచూతసుమాళకుగపం క్రి నా యెదన్‌ే
2. సు, సా, 102 పద్యం; ల.దీ, 2, ఆం కౌ,

పరవుభాగవతచరి (త అకణకనవి ఆసన [శృంగారకవి తిరుమలనాధకవి, కట్టావరదరాజు, అలూరి కుష్పన, గణపవరపు వేంకటకవి, లక్షణకవి అప్పన మొదలైన కవులెందరో "భరమ +భాగవతచరితను రచించినారు. కాని మనం (ప్రస్తుతం చెప్పుకునే వరకు భాగ :వతచర్శొత లక్షణకవి ఆవ్చన రచించినట్టిది. అఆ. రం. ఛం; అం. (ప్పు-ర+ సు. మ. రం, ఈ కావ్యంలోని పద్యాలను ఉదాహరించిన లక్షజ(గంథాలు, ఆలద్ధిమైన ఈ కావ్యంలో లబ్ధమైన పద్యాలు మూడు మా(కమే.] 1, -ఆశీఠ్వదించి కుకుం డుచి శాసను6 డగుచు రాజనందను నునిచియా "వేళకృపామతి శాస శ్లేళవిషాదాత్ము. డగుటః 'గృతనిశ్చయుం క్రై] జ్‌ ఈ సరణిన్‌ కువూరమణి హెచ్చు తపంబొనతింప !నిందిరా వొసుండు పీతవాసు6 డుపవాస ... దివ్యన మేతుండై దయా రాశి ఖగేంద్రయానమున రాసుత (మోలం థాసన్నుడై సము ల్లాసముతోడ బాలకుతలన్‌ దనహస్తము. జెళ్ళి యిట్లనున్‌* రిం ముదమంది రామచం(దు(తు మదిరాకిం గని .. గూర్చి మౌొనియు. దానున్‌ మిథిల ... ....చ్చినచో “"యెదురుకొనిమె "వి పు( డమ్మునీళ్వరు నధిపా £

1. ఆ, (ప, ర. 28 కిప్పటుు 8, ౪౦ ప ర. 2250 పృట,

నో (0 (ప్రద్యూమ్నో పాఖ్యూనము [(వద్యుమ్నుని కథను తెలిపేకొవ్యాలు తెలుగు సాహిత్యంలో రెండు _మ్లొడు కనిపిస్తున్నాయి. వీటిలో ఒక పద్యుమ్నచరి్యతత విన్నకోట పెద్దన్న కృతమని మానవల్లివారు భావిస్తే! వేటూరివారది పొన్నాడ పెద్దిరాజు కృతముని' తెలిపినారు. ఇది అలభ్యం. కొన్ని పద్యాలు (పబంధరత్నానళిలో ఉదాహ రింపబడ్డవి.) ముప్పిరాల సుబ్బారాయకవి రచించిన (పద్యుమ్న చరిత్రం మదరాసు (సాచ్యలివితపు న్తకభాండాగారంలో ఉన్నది" *. ఫణిధవుని మాధ వుడు (పద్యుమ్నవిజయం రచించినట్టుగా తెలుస్తుంది. కాని అదీ అలభ్యమే, సులక్షణసారక ర్త (పద్యుమ్నోపాథ్యానంలోనిదిగా ఒక పద్యాన్ని ఉదాహ రించినాడు. దీవి కర్త ఎవ్వరో తెలియదు. లేదా ఈ పద్యం మైన పేర్కొన్న (పద్యుమ్నవిజయ, (సద్యుమ్న చరి్యత్రల్లో-నేనిలోనై నా ఉన్నదేమో । పట్ట లించవలె.] 1... పంచశరుం డనగను జా లించి మహా[ప్రథనభూమి నీక్షించి మదో దంచితుడె కంఖము( బూ వూ.

1. (స. మ. భూ. పీరిక, 5 పుటి. 2, (ప, ర. పీరిక. 21 పుట,
2. (ప, ర. 48-47 ప్పటలు, 4.0. 571 5, ను. సా, 127 పద్యం.

ఇట న (పబంధసారకృష్ణాభ్యు దయము (పోవణాంకమహోకవి పోవణాంశమహాకని ఈ కావ్యకర్త. (పో వణాంకుడనేది కవి నిజ నామమో లేక బిరదనామమో తెలియదు. బిరుదనానుమైతే దానికర్థమేమో £ .ఆం..కౌ. మాత్రమే ఈ కావ్యాన్ని ఉదాహరించింది,] 1... చెైలువకు మనసార శిరసంటు వేడుక నీ3 కాక మరొకనికి నలవియే.ే లాలా టా న

బలలానువిజయవూ నంది సింగయ

,[ల పర. లోనూ, ఆ, రం ధం. లోనూ ఈ కావ్యంలోని పద్యాలు ఉదాహ్హరింపబడ్డవి, సంది సింగయ ఈ కాప్యకర్ధ అని వీటిలో ఉన్నది. “సందిఘంటల జంటలో నంది వంశీయుడు మలయ కాని సింగయ కాడు. నంది మల్లియ అనడానికి బదులుగా నంది సింగయ అని పేర్కొనడం జతి గిందో లేక సంచివారి వంశంలో ఒక సింగన ఉన్నాడో : మొత్తంమీద ఈ జఆటకవుల ఇంటి పేర్లను నిర్దేశించేప్పుడు లక్షణ (గంతఠాల్లో కొంత వ్యత్యాసం కనిపిస్తుంది. ఆ. (ప ర,లో ఉదాహరింపబడ్డ '*లోకస్తుతి అనే ఈ కావ్యంలోని పద్యం ఘంట నాగయ జలరామవిజతపంతోనిదవి, "పేర్కొనబడింది. ఇందులోని ఒక పద్యం (ఒక సరము అనేది పంచమౌా, శ్వాసంలోనిదని ఉదాహరించడంవల్ల ఈ కావ్యంలో కనీసం ఐడాశ్వాసాజ్తో! ఉన్బాయని చెప్పవచ్చు.

“లోకస్తుత హరిదిభి అనే పద్యంలో తుళువ వంశానికి చెందీన రాజు (పోంన ఉండడంనల్ల ఈ కావ్యం శుకునరాజుకు ఆంకితమని ఊసహిం- వచ్చు.]

1... ఒక వరము నీదు నెమ్మది

కిక కావలసినది యడుగు మిచ్చెద నని యం

తకవైరి యాన తిచ్చిన

మొకమాట మొకింక లేక మునివరు. డంతన్‌!

'పేర్కానబడింది,

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్తావళి రీ లొ ముదిత ముదితయైతన రదనరంతులు మది దెలియ మునిచం (దున్‌ మదనకదనమ్మునం దేలిచి సదమదముగ పర్ణ శాల చయ్యన వెడలెన్‌ో 8, లలిచిడికీ ర్తిహంసికి శఅభజభవాండంబు డ్డి శీ లోకస్తుత హిరిదిభదం తీకృతనిజళు (భకీ ర్తి దీధితివిభవా; (పాకటకులువాన్వయనీ రాకఠరరాకాళళాంక। రాజద్వదనా!ే ర్‌, 'ఉషతియధర్మంబున ,మాం ఛాతృయ .రాజ్యంబు నీకి. దగ ఇబాలించెన్‌ శాత్రవగహితంబుగ నిజ గో (త్రము వెలయంగః (జలు గొనియాడంగన్‌ోో ర్తి ఆం, (వ,ర, 208 పు. రీ ఆం. (వర. 4418 పు, శ. ఆం, (ప. ర. 480 పు,

"ఖీ బలవదరీశతకము కందుకూరి రుద్రకవి తు [అలిభ్యమైన ఈ శతకాన్ని చెప్పిన కవి కందుకూరి రుదకవి, నిరం కుళోపాఖ్యానం, న్నుగీవవిజయం, కొన్ని అష్టకాలు ఈతని రచనలు. వీటితో పాటు సరపమనోరంజనమనే కావ్యాన్ని కూడా ర్యుదకని రనించినట్లు (ప్రతీతి ఉన్నట్టుగ కవల చరిత్ర చెలుప్పుకున్నది,

రు[దక్రవి దలవదరీశతకంలోనీ నాలుగు పద్యాలు మాత్రమే లభిస్తున్నాయి]

1. కలళపయోధిమీదం దర(గల్‌ మజి హోరని (యమోయ వేయుభ గులతలపాన్సు పాము బుసకొట్టంగ నేగతి నిద్ర చెందెదో యలసక. దండ్రి; చీమ చిటుకన్నను నిద్దుర రాదు మావునో బ€వదకి దరీకహరభాస్వదతీయదరీదరీ హాశిః

శ... కలుషసరి త్తరీ పృషితగంధకరీ మహిభృత్కిరీ భవా చలభిదురీ దయారసవిశాతరునీ నిగమార్థమాధుతీ ఖలగజ శ్రేస్పగ్రి విభవకంపిత మేరుగిరి అలతాదతీ జలవదరీ దరీకుహరభాన్వదరీయద రీదరి హరీ;

శి. అల సగవాని తమ్ముడు భయాతురుండె చను దెంచినంతనే

రాం బళిబళి వచ్చితీవనుచు. ఇట్టము గటవె లంక కప డే యు రు స కొలిచిన నిన్నె కొల్వవలె కోరికలిచ్చిన సీవ యీవవెన్‌ బలవదరిీ దరీకుహరభాస్వదరీయదతీదరీ హరీః

అలబ్ధకాన్య పద్యముక్తావళి న! మై మూడు పద్యాలను (పథాకరశాన్తగారు చా. ప, మ. లో పేర్కొ

న్నారు*ే. వీటితోపాటి ఈ (కింది పద్యాన్ని కూడా పంచాననప(తికాధిపతి

'పకటించినట్లు డా॥ రేవూరి అనంతపద్మనాభరావుగారు. పేర్కొన్నారు *

శం పిలువని కూటికిన్‌ వెతల. బెట్టు ధరావరు6 డేలు వీటికిన్‌ బలములు లేని యేటికిని సా౭కు బందుగులున్న చోటికిన్‌ బలువురతోటి పోటికి నృపాలురసాటికి. బోవరాదయా బలవదరీ దరీకుహరభాన్వదరీయదరీదశి హరీః

1. 118 పృట, 2. కందుకూరి రుద్రకవి. 81, 82 పుటలు,

బృం౦ందాసంభవవు పరా (వృ) తం అప్పన

(ఈ కావ్యంలోని రెండు పద్యాలు మామే అభిస్తున్నాయి. వాటిలో “పోనుద్యోగము” అనే పద్యం కొన్ని లక్షణ(గంథాల్లో మధుసేనంలోనిదిగానూ, మరికొన్నింటిలో మదన సేనంలోనిదిగానూ ఉదాహరింవబడిం ది. ] 1 పో నుద్యోగము చేసిన

(ప్రాణందా యిదియె నీకు. వాదేయంబా

మానిని మందస్మిత మధు

రానన చం (ద్రికలః గోలి యకరుగుము పిదపన్‌] 2. _ లేజవరాండ్ర చూప్పచితికి న్మెజుగెక్కిన కల్కిరేకు జం

డా జలిపించి తత్కుపితనాధుల తాల్మి చిరాలు పచ్చ తే

జీ జగరొళు కంఘి వడి. జించి హశాహళ నేయంగానియం

దే జగడంబు లేదు భటులెన్న నలంకరణార్థసాధకుల్‌* న్‌ ఆ.రం.ఛం :!॥ -87, ఈ పద్యం అక లో మధుసేనంలోనిదిగానూ,

ల శ;ఆం (పరస ల,సా పీటిలో మననసేనంలోనిదిగాసూ పేర్కొన

బడీంది.

వి ల,ళశి, '౪-120

(బ-హ్మా.0౦.డప్పురౌ ణము' కవిమాధవుడు. [కవిమాధవుడను కవీళ్వరుడి పురాణకర్త. కస్తూరి రంగకవి, గణపవరపు వేంకటకవి-ఈ ఇద్దరు మ్మాతమే ఈ' పురాణాన్ని ఉదాహరించినారు. కస్తూరి రంగకవి ఈ పురాణకర్త పేరును పేర్కొనలేదు. కాని గణపవరపు' వేంకటకవి కానుదాహరించిన _సతిపద్యంతొలుతా ఈ ప్పరాణం కవిమాధవకృతమని చెప్పే/' నాడు. కం నృపవరా (గణి విను మి(కమీద తొవకా న్వయమున సారసనాభు6 డుదయ మంది దురాత్ముల నడంచు! ల రాక్ష నేళ్వరు( డెదిరిన తత్‌శణమున మాజుకొని విబుధు లగ్గింస నన్నిగ్గాందే తిం రోషంబునను (జోవలో మునీశ్వరులార యని పఠ్కెదన నిధి నరుగువేళి శీ అన్టీశయన నారాయణవి గహ యంబుజనాభ వేదాంత వేద్యశే

1. ఆం.రం ఛం.!॥ -884; ఆంవర. 188 పుట ర ఆం.[ప.ర,219 పట
2. ఆం.(పంర.808 పుట; ఆ.రం,ళం.!!! =188 శ. ఆం.(ప్ర.ర.829 పుట

భల్లాళరాయచరి తము ళం భట్టార్యుడు ట [కవి మేధాతిధియైన భట్టార్యుడీ ద్విపద(పబింధక ర్త యని ఆం(ధ్రకౌముది వల్ల తెలుస్తుంది. ఇందులో ఉదాహరణంగా చూపబడ్డ ద్విపవ మాహినీ సౌందర్యవర్షనఘట్టంలోనిదట. సింధుకటకరాజై న భల్లాళుడనే శివభక్తుని కద ఈ పబంధంలోని వస్తువు కావచ్చు. కూ చిషుంచి తిమ్మకవి, కొట్ర జాలకవి,సుల్లవరపు వాలేశ్వరుడు, ఏనుగు లత్మణకవి, చిత్తరువు గంగాధరుడు మొదలై న కపులుకూడా భల్లాళుని చరిత్రను (వ్రాసినట్టుగా తెలుస్తుంది. 1 భట్టార్యుని భల్దాళరాయచరి్యలోని ఒకేఒక ద్యిపద లభ్యమౌళుంది.”] ఓ. కాము మామను రాహు కదిళించుమాడ్మి కోమలి మొగము ముంగురు లా[కమింపి న. 1 చూ - ఆం (ధకవిసప్తళతి; చిత్తరువు గంగాధరుని భల్లాణచరి(త శృంగార(గంరమాలలో నాబ్లవపుష్పంగా ము(డితమైనది, (వఠాశళకులు= జి యస్‌, శాస్త్రి అండ్‌ కో; మదరాసు; 1828, మల్లవరసృ వాలేళ్వరుని భల్లాణచరిక్మడతి పదరాసు (పాచ్యలిథిత పు స్తకభాండాగారంలో ఉన్నది. గగ౦, 393, శి ఆం.పో,

ఖభావవం౦ంవాశత్తి

(దీని కర్త ఎవ్వరో తెలియదు, ఇందులోని ఒక్క పద్యం మా్య(తమే లభిస్తుంది. లభ్యమైన పద్యాన్నిబట్టి ఇందులో వేదాంతత త్తం వివరించబడి ఉంటుం చని ఊహించవచ్చు. ]

ం'

1. జీవుండు కర్త నాశనము సృష్టియు వే దనువుల్‌ నివాసముల్‌

దేవత శబ్రమా(త్రము ఫలించు పలంబిది కర్మవృ త్తి దుః

౧ వూ ఖావళి మానిపోక యసమంచితనిర్వృతి యంచు. దత్వసం _ భావము విన్యసింళురు (వభాకర ళాస్త్రమతానువాద(కు)ముల్‌ 1 ఓ ఛం.లగం.ఏ 70% (ఆం.వి) 56009 పుట."

చ ఎ జ ఆడ్‌ వుదన-.వి.జంంయు వుం రావిపాటి (తిపురాంతకుడు [(అంవికాశతకం , శారాపళి, _పేమాభిరామం, (త్రిపురాంతకోదాహరణం, మదనవిజయం-ఇవి (త్రిపురాంతకుని కృతులు వీటిలో నమవననిజయం రతిశాన్త్ర (గ్రంథధమనీ, వాత్స్యాయన కామసూ (శ్రాలకిది అసువాద్యగ్రంధమనీ మాసవల్లి వారు తెలిపియున్నారు. అంతేకాక కవిగారు తాము చూచిన (ప్రతిలో పూర్వపీరికలే దనీ,

• తాళప్యతములు బూజుపట్టి విడవీపినచో సహ,_స్రశకలాకారములందుచుండెననీ, తద్గ్రొంధస్వాములు తపు _పైతృకధనమని దానిని తమ కీనాల్లకుండి, రెండవరనీ మారు చూపలేదనీ (తిపురాంతకోదాహరణ పీరికలో (వ్రాసి*"రు*ే. ఒక (ప్రాచీన కవి తెలుగులో నంతరించిన వాత్స్యాయనకాషుసూ (తాల అనువాద(గంథం మనకు లభించకపోవడం విచారకరమైన విషయం. కవిగారు (తిపురాంతకోదాహరణపీరిఠలో మదనవిజయంలోనివిగా ఈ కింది రెండు పద్యాలను పేర్కొన్నారు.)

1. సతి గుణవతియగు నేనియు( బతి కది ్రరత్నంబ ప్రాణబంధువ యమృతం దితినయ దుర్గుణ్‌ యగునే( బతి3డపని చిచ్చు కాఆసక యది కాల్చున్‌
2. _ గుణమున్‌ సుందరరూసమున్‌ విభవముం గూటంబు సౌభాగ్యల క్షణముం జారుచరి(త్రమున్‌ వినయమున్‌జాతుర శ్రమున్‌ ధర్మభూ షణముం గల్లి పత్మినతామహిమ మించన్‌ గల్లెనేం దత్సతీ మణిచింతామణి దానిందాల్బం గలుగన్‌ మదర్హ్యుండె ధన్యుండిలన్‌ లా వేలం ాగాలింంలం 1“ మౌనవల్లికవి-శచనలు; 85-88 సృటలు.

ఎకి వుదన'౧ణనవు నంది మల్లయ్య ళం

[నంది మల్లయ్య, ఘంట సింగన అనే జంటకపవుల్లో ఒకరైన నంది

మల్లయ ఈ కావ్యాన్ని (వ్రాసినట్లు జగ్గన ,పబంధరత్నాకరంవల్ల తెలుస్తుంది- “జంటకవిత్వం మొదలు పెట్టకముందో లేక విడిపోయినతరువాతనో నందిమల్లయ ఈ కౌవ్యాన్ని (వ్రాసిఉంటాడని ఆరు(ద్రగారు భావిస్తున్నారు. * * ఐతే నిడదవోలు వారు మాత్రం సింగన్న కృతంగానే పేర్కొన్నారు. (ప్రబంధరత్నాకరం లోనూ, ఆం్యధ్ర్యపయోగరత్నాకరంలోనూ మదన సేనంలోని పద్యాలు ఉదాహ రింపబడ్డాయి. (ప మ.ఖూ.లోని ఒక పద్యాన్ని నిడదవోలునారు మదనసేనం లోనిదిగా థావించినారు.

అ.క; ల,ససాసం, సు,మ.రం. మొవలైన లక్షణ(గంధాల్లో ఉదాహ రింపబడ్డ “పోనుద్యోగము( జేసిన”ొఅనే పద్యం మధుసేనంలోనిదిగా 'పేర్కో బడింది. ఐతే ఈ పద్యమే ఆం-(ప్ర.ర;ల శి. మొదలై నవాటిలో మదన సేనం లోనవిదిగా ఉదాహృత మైంది మదనసేనమే పొరపాటున మధుసేనంగా పేర్కొన బడిందో లేక అది వేరే _గంధమో స్పష్టంగా చెప్పలేం. మవనసేనుడనే రాజ కుమారుని చరితం ఇందులోని వర్ణ్యాంశం కావచ్చు.

1. _ ఆపుడు తానావసానంబునందు మధ్య కీలితంబయి యొసష్పె. గెంగేలు వలికి నలియవు గదా యటంచు నా నడిమి తీంగ నుషచరింపంగ వచ్చినదో యనంగీ

2. సంఆం,సా. (6సం.258పు,)

3. (ప.ర.పీరిక 20పు.

4. (పర. (జ)

క్‌ మదనసేనము £. తళతళ మను పతాకలతోడ ర6వికాంతి. దలతల మనెడ్‌ రత్నములతో డ౯ గనగనపొబఐ గధికంబె న పొడవుతో, గనకనమను “హేమకాంతితోడ. గలకలం బల్కు చల్కలతోడ గృహదీర్షి కల గలహంస సంఘములతోడం. బరిపరిగతి నాడు బర్హులతో నిజో పరిపరిగతి మే ఘపం క్తితోడం దముల విహరించు పారావతములతోడ (భ్రమదళి వాత సుమవితావనములతోడ. (బమదవనవాసనలచేత ( (బ్రమద మొసగి యెనయి నీ మేడతో. బ9తి యెనయంగల దో లిం పరిఫుల్లహ ల్లక (ప్రభలు నీండీనచోట ౧౧ దా సాంధ్యరాగద్యుతి చొౌకళింప వికచనీలోత్సల పకరస్థలంబుల గిజికొన్న చీకట్లు (గేష్‌ దాట వ్‌ర్షి (ద్రకుముదవనీ ప్రదేశంబుల. దేలు వెన్నెల పిల్లతీపులాడ ప్‌కసిత కోనకార విందబ్బృందంబులు బెరయునీరెండః బ్‌ంపిళ్లు గూయ॥ బగలు రేయును దమలళోనం బగలు మాని కలసిమెలసిన దాగున. గడలుకొల్పీ వవిధమహిసుల౬ దనరు నా విమలసరసి. జూచి నివ్వెలపడి రాజసూను. డప్పుడు.”

ఆలబ్బకావ్య పద్యముకావళి లశ కే మెజు(గుశ్ళంగములందు మెదలక యున్నవి సీలమేఘంబులు సీరజాస్య వెన్నెలపులుగులు వేకువ చంద్రుపై 'దేలుచున్నవి చూడు తియ్యంటోడి మింట నాగడపలు మెల్లమెల్లన విచ్చి కానరావయ్యెనో కలువకంటి పవారిజొతప్పందీంగ బహువర్ణ పుష్పభా రంబు మోవంగలేదు కంబుకం8ి యనుచు. దమలోన గర్భోక్తు లాడుకొనుచు6 దనకు నుపచారములు నేయు నను6ంగు( జెలుల జూచి నవ్వుచు సహజన్య చూడనొ ప్పె6 చారుదోహదలక్షణసహిత యగుచు.* 5. పో నుద్యోగముం జేసిన ప్రాణంబా యింక నీకుం బాధేయంబా మానిని మందస్మితమధు రానన చందికలు (గోలి యరుగుము సిదపన్‌.” (0. అందే, 7, అ,క(11 -లి8ిగ,ల.సా.సం, (1 = కిటి సు,మ,రం ( 1 = 188) వీటిలో ఈ పద్యం మధుసేనంలోనిదిగాను, ల,.శి. (౪ 408), ఆం.[ప.ర.(16 8 ప్రల్లోమదన సేనంలో నిదిగానుఉదాహరింపబడింది.

100 మదనసేనము ౪, . చూచి నమస్కరించి కడు సోద్యము తావకవ ర్వనంబు సీ కి చిరజీవితాగుణము నీ తనుకొంతియు నిత్యతృప్టియున్‌ ఖేచరముఖ్యసిద్దులును నీరరభావమునటు గబై మం యణ ణయ గో టి. (త్రానరణ (ప్రభావము యన నేవలు జేసినాడవో.ి 1 అరాబాలకామార సూసారదీవ్యో మరాళధ్యజారోనమాంతాతినూణో కిరాళస్ఫుక త్రీళ్ష కౌచేయధారాం అట్ల ట్ర తరాళపష్లవద్ర్వైరిధావత్సుధర్మా రి తనకు ముందఆ నీంక తలవంపు లోనని నాతి చన్ముక్కులు నల్లనయ్యే( దన యౌవనార్ధమింతటం దీరునో యని పలవాధరి మాము వెల్తనయ్యె( ఉం న. దనయులు లేమికీ. దరుణి రోసినమాడ్కి నంత౦తకును నోకిలింత ప్పుఫ్థై దన వంశమేల వరన మొందుకె వడి మ్‌. ళు యూ పొలతి నెన్నడు మింత బపొదలందోడ(గ నన. కి అంప్రర 860 పట. కీ ఆం. ్రర, 18 2 న

అలల్బకాన్య పద్యముక్తావళి [101 [బ్‌ అవి నడపు జడనయ్యె వెడని[ద దొడర( జొచ్చె జప్పి వాతిఅ జాలంగ నుప్పతిల్లై 6 గాంత కప్పుడు నవమాసగారవమున. బు(తుం డుదయించె యెవనశ తుం డగుచు. (వబంధమణీభూషణంలోని పై పద్యాన్ని , నిడదవోలువారు మదన సేనం లోనిదిగా పేర్కొన్సారు.!ే 10. (వ.మ.భూ. 842ప. ఈపద్యం చివరిపాదంకొద్దిమార్పుతో శకుకస_ప్పతిలో ఉన్నట్ట్లుగ విడడవోలువారు పేర్కొన్నారు. (చూ:(ప.మ.భూ.పీరిక, 20పుట) 11. వుఖూ, పీరిక, 20పుటి.

వమురున్నందనశతకము

చిితకవి పెద్దన అకణసారసం[గహక 6 చి్యతకవి పెద్దన చెపిన ఆంజనేయ శతకమే

౮ రాట డ్రి ద మరున్నందనశతకమని నిడవవోలు వెంకటరావుగారు ల సా.సం పీరికలో నిరూపించినట్లుగ వంగూరి సుబ్బారావుగారు శతకకపుల చరిితలో పేర్కొ న్పారు.వేకాకినాడలోని ఒకానొక ఛందో(గ్రంధతాళప్యత్ర (ప్రతిలో మాతం ఇది వెన్నెలకంటి చం(ద్రశేఖరకృతంగా పేర్కొనబడింది.)

1. కోపాటోపము కుప్పిగంతులు నిజాకుంఠీభవచ్చార్యరే థాపాండిత్య మయారె నీకును నిమస్కారంబు లంకాప్పిరీ పాపగంథికులాంగనాకుచతటీ పె రాపత టబ్రాహవా

€.... "మ. హోపాటచ్చర రామదాస తవదాసోఒహ మ్మరున్నందనా:*

2... సీ బంయెవ్వడు వాని బంటను సుమీ నిర్హి దశౌర్యాదిక పా౦బల్యోజ్ఞ్వలకింకరీకరణసౌభాగ్యంబు సామా... శాదా సక్ష కుమావసంహర ణముష్టాముష్టిసం (గ్రామబా హోపాటచ్చర రామదాస తవ దాసోఒహ మ్మరున్నందనాఃి

ననన మ

' పట ?42, 2. అక 1-10. కి ఈం లే పద్యం కాచిరాజు బసవన లకణసారంలోనిదని నిడదవోలువారు అద? చూ ఆం (ధ్రప్యత్రిక ఉగాదిసం దిక-1084- 1855, 184పుట. 3.సా.పులోని 158/7 నంబరు తా.(ప్రలో ఈ పద్యం ఉదాహ (గ తా,(ప, ఆద్యంతాలు లేకపోవడంవల్ల ఈ ఛం సి పేరు తెలియడంలేదు. ఇది నిడదవోలువారు చెప్పిన లక్షణ రమేనేష్సా,

యథావాల్మీకిరావూయళము రకట్టకవి ఆఅప్పన [యావాల్మీకిరామాయణం పేరుతో ఒక _ఛాళపత(ప్రతి మదరాసు (పాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారంలో ఉన్నది1. కాని అది రామకవిప్రణీతం, ఈ రామకవి ఘనగిరి (పెనుగొండు రామకవి కావచ్చు. (ప్రస్తుత రామాయణ కర్త లక్షణకవి అప్పన్న అని ఆం. (ప, ర. పల్లి తెలుస్తుంది. ఇది అవాల్మీకా లైన కల్పనలు లేకుండా వాల్మీకానికి యథాతధమైన రీతిలో సంతరింపబడ్డ అనువావరచన అనే విషయాన్ని దీని పేరే తెలుపుతుంది. యధాళ్లోకతాత్పర్యరామాయణమనే పేరుతో ఒక తెనుగురామాయణం ఉన్నది. అది గద్వాల సోమభూపాలుని ఆస్థానంలోని విద్వాంనులందరూ కలిసి పూర్తిచేసిన (గంధం. లక్షణకవి అప్పన రామాయణాన్నే కాక పరనుభాగవతచరిితను కూడా రచించినాడు. (ప్రస్తుతం ఈ రెండూ ఆలభ్యాలే. ఈతని యథావాల్మీకి ఛామాయణంలోని ఒక్క. పద్యం ఆం.(ప్ర,ర. లో ఉదాహరింపబడింది-]

( ఉంగరపుం గురుల్‌ దనర యొద్దిక కట్టినవారు ముంగలన్‌ సాంగు బలా యనంగ దొర సంగడికిన్‌ గయిలాగుతోడ తొ జంగలు సాపుచున్‌ నిజభుజద్వయి యంతమురీళి చాచి మె 'క్కెంగవయుండు దాశరథికిన్‌ .... గోట్ల కపుల్‌ భజింపగనాః

1. 60808, 2.ఆం (ప.ర. 160 పుట.

యయాతిచరితవు లో

రాయసం దత్తన

[ఈ యయాతిచరితరావ్యం రాయసం దత్తనపణీతం. రాయసం వంశీయులు తిరువముల దేవరాయలు, శ్రీరంగ రాయలకాలంలో మంత్రులుగా ఉన్నారు. హరిశ్చుం (దచరిత న్‌ (వాసిన 'దేవరాజభట్టు రాయసం వంశీయుడు కావచ్చుననీ, రాయసం అహోబలమం (తి తాను దేవరాజ కుటుంబంతోని వాడనని చెప్పుకోవడం చీనికి (పమాణమనీ ఆచార్య రామరాజుగారు అభి్మిపాయ పడుతున్నారు.

చత్తన యమయాతిచరి(తలోని ఒక పద్యాన్ని గణపవరప్ప వేంకటకవి తన ఆం, (ప. ర. లో ఉదాహరించినాడు.] [1 ఎరణీధరదారుణకీ

ల్యరుణజనిలకృృతివరుణ నీకుదెర గజా

సురటారనందితపాదాం

బురుహాంకుశ మత్స్యకులిశభూధ్వజ రేఖా.

1. ఫబంధరత్నావళిలో హరిళ్చందచరిత్రలోని రెండు పద్యాలు ఉదాహ

రింపబడ్డవి. చూ:- (ప్ర+ర. 41 పుట. న, ఆంధకవివప్తళతిలో "దేవరాజభట్టు' అన్న శీర్షిక వద్ద ఆచార్య రామరాజు

గారీ విషయం (వ్రాసుకున్నారు. 9, ఆం. ప. ర, 464 పుట.

యయాూాతిచరి త్ర సూరపరాజు [ నల బడ్డ జక్కవల్‌ వలె నున్న జిలుంగు ప య్యెదలోని గుబ్బపాలిండ్తు మెజయ. న్‌్‌. (ఛం, (గండి 705. అం.వి) (క. నం,వి, 1-120) అడ రాఫువాభ్యు దయము నన్నయభట్టార కుడు లబ [రాఘవాభ్యుదయమనే కావ్యాన్ని నన్నయ భట్టార కళృతంగా పేర్కొన్న ఒకే ఒక లక్షణ్య(గంధం ఆ౦(ధకౌముది. ఈ కావ్యంలోని ఒక్కపద్యం మ్యాత్రమే లభిస్తుంది. లభించిన పద్యం నన్నయభట్టారకుని కవిత్వాన్ని పోలి ఉండకపోవడంవల్ల ఈతడాపేరు గల మరొక అపొఢకవిమై ఉండవచ్చునని వీరేశలింగం పంతులుగారు అభి(ప్రాయపడినారు.] |. వికలుని ఖరదూషణముఖ సకలవనచరులు బొదివిరి సమ్మదముగ ని ప్పృకకుపష్నకు మూ(గెడు మిడు తుకపిండువితానభాతి తోచెడు బుద్ధిన్‌.]

1. అం, కౌ,

రాజనరేందచరి[తము [ఈ కావ్యకర్త ఎవ్వరో తెలియదు. రాజరాజు చరి్యత్రవర్ణనం ఇందుల్‌ పర్ద్యాంశం కావచ్చు. ఈ రాజరాజు నన్నయను మహాభాంతరచన శై (పోత హించిన రాజరాజో లేక మరొక రాజలాజో చెప్పలేము ఈ కావ్యంలొసి మూడు పద్యాలు ఒకానొక ఛందో (గంధంలో ఉదాహ ౨0 పబడ్డవి (1 $ _ ఆగణితభేరీధ్వనులును బెగడొందె ధరితి మిన్ను బీటలు వాజెన్‌ నగములు వీలెన్‌ దిగిభము లు గలంగె వడంకె సకలలోకములెల్లన్‌. లె | పూజించి యర్ష్యపాద్యము లోజం గాఏంచి మణిసమంచితలీలన్‌ కేజమున నుంచుటయు దయ తోం జూచి సుధారసంబు దొలుకంగం బలిశెన్‌. క్రీ భూసురవర్శము9 గదిసి పూజలు నేసి యొసంగె వేగ నూ జేసి తురంగమంబులు బదేసి శతాంగములుం జెలంగి వే యేసి విలాసధేనుపు లనేకధనంబులు ధారుణీతలా ధీశుండు వేలువేల నలుదికు ॥ క్కుల( గీర్చులు పిక్కటిల్లగన్‌.

1. టి. ఆం. సా. వృ ఇందులోని కొంతభాగం ఆం,సా,పం కు క అకిల్‌ సచురింపబడింది. చూ. సంపుటం క సంచిక 9-12;

ఇవి రాజరాజా్ఫం భి ఇకవు అంగర నృసింహకవి [అంగర నృసింహకవి ఈ (పదింధక్తి. ఈతడు (+ 1700లక తరువాతివాడని వీరేశలింగం పంళులుగారూ, (కీ. ఈ. [1500 [ప్రాంతంవాడని విడదవోలు వెంకటరావుగారూ అభిప్రాయపడుతున్నారు. అలభ్యమైన ఈ (చబంధంలోని పదమూడుపద్యాలు మా(త్రమేథపస్తుతానికి లభ్యమౌతున్నాయి.” గ శ్రీసతి చన్ను! (గ్రేవలను. జెక్కుల నొక్కటం బ[తభంగముల్‌ (వాసుటకున్‌ విరించి నిటలంబుల నొక్కట భాగ్యవర్షముల్‌ (వ్రాసుటకున్‌ చతుర్భుజవిలాసము పూనిన వేల్పు సత్క్బృపో ల్డాస మెలర్చ (తోచు శుభలకిణు€ గొప్పులవల్నభూవరున్‌. కవిస్తుతి ల భారత ఘటోలంఘన టగా పారీణు( గళాధురీణబంధుర ధారా ధీర (ప్రబంధగంధ ద్వారూఢిని భట్టనన్నపార్యునిం దలకతున్‌ గీ. అంజలి నేతు బద్మజనిశాంతకరాంతనిర 0కరో ల్బణ న్మంజులవల్లకీమధుర మం (దనినాదసముల్ల సద్ధ్వని వం౦ంజకవాజి గుంభనసమంచితనూత నస షిచాతురీ శ్‌ దే లి రంజితసత్మపవీం్యద్రబుధరా జికి6 దిక్కనసోమయిజికిన్‌

108 రాజరాజ్యా భిషేకము 4. ఇద్దగుణుం బ్రబంధపర మేళ్వరు నెజ్టన _పెగ్గడన్‌ మనః పద్దతి నిల్చి సూ క్రిరుచిభాస్క్రరు(డైన హుళక్కి భాస్క్టరున్‌ బుద్ధి ఘటించి సంతతము పూని భజింతు వచః [పసాద సిద్ధుని. జిమ్మపూడి కులశేఖరు నయ్యమశేళు సత్కవిన్‌ కృతిపతినివాసము _ కొర్ధాప్పుర వర్ణన ర్‌, కుదురయ్యె నే వీటి కోటలోపల వెళ్య సుప్రతిష్టికు(దైన కూలపాణి పాయలేడే వీటి పర్యంఎవనవాటి “ మిండరాయండు లక్ష్మీధవుండు నీండారు నేవీట నెండకాలమునందు జలజాకరంటై న సాగరంబు చదురొందు నేవీట సార్వకాలికవల స్ఫరితంబు వేడంగి పోంకతోట సురపురంబునకై న నబ్బురము లగుచు విజ్ణవీగుచున్లుండ్లు నే వీట సిరులు వసుమతీపాదపద్మసంవళితరత్న నూప్పరం బగునట్లి కొరాపురంబు. న! 0 రృృతిపతిపర్థ న క్‌, మూర్ధాభిష్న కుల ముకుటంబు లేరాజు పొదసీరికకు సోపానపం క్త చతురష్టివలయ్విత్రక్షితితలం జే రాజు వొహృదండమున కు జాహుదండ

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్తావళి 100 భువనంబులేలు కప్పురగంధి యే రాజు లీలాకటాక్షపాళికకు నీడ రజనికొాంతజయంతరతీరాజు లే రాజు రూపరేఖకు. (బతిరూపకంబు లతండు పట్టు తలాటకేశాదిరాయ రాజదేవేం ద్రరాజాధిరాజచం ద గాయిగో వాశజగనొబ్బగండచిరుడ శాలి కొప్పులవల్లభూపాలమౌళి | గంఛస్థపద్యములు -- కధకు సంబంధించినవి, .... పనిపడి చెప్పనేల శీపపాలుని విక్రమచేష్టితంబు లా తని పనిబూని దానవపదాతులు వచ్చిరి పీరె వా=ం యం చనిశము తెప్పవెట్టక సురావళి దిక్కులు సూచుచుండగా ననిమిషనామ మొక్కటియునర్థముదప్పకయుం డెనిప్పుడున్‌ .! 8, _ ఆరయ విన్నమాత్రముననై నను. జూచినమా కనైన నె వ్వారి మనంబులన్‌ బ్రణయవాసితమై యనురాగకందళం వీరికలెత్తు. గారణ మొకించుక లేకయు.బూర్వ కర్మసం స్కారవిశేష మంది వికస్వరమై కొనసాగు నువ్వరద్‌" 9, _ అమృతసరోవరంబుగ హిమాంగుని మూర్తి కరంగి లోన చి హ్న్‌ము వికచోత్సలప్రకరమై చెలునొందిన నందులోన సం (భనమున నీదులాడి జడిమంబుగ నంగము లూనునేని యా హిమమున నించుకేని శమియించునాకో మదనాస్త్రవేదనల్‌' [1 1 ఆళ్వా. లిం విఆళ్య్వా. 8. కిఆళ్య్వా. |

110 రాజరాజ్యాభిషేకము 10, _ కద్ధాంతఃకరణై కయోగ్యమగుచున్‌ శోభిల్లు నన్మద్వచో రాద్ధాంతం విది యచ్చగింపక వృధా (పజ్ఞాపరిజ్ఞానస న్నద్దుల్‌ కొందలణు కేవలంబుగ వితండావాదులై కారసం ఠా బద్దోక్తుల్‌ వచియించిరేని మదమార్చన్‌ వారి ఖండించెదన్‌ * 11. మహిలో నీకిట మున్ను మే వితమౌ మాన్యత్వముల్‌ పూనుటల్‌ సహియింపందగునంచు నిప్పుడును విజ్ఞాపింప మా కే/టికిన్‌ గుహనానాటకసూ(తధార భువి స్‌ (కొవ్వాండి మాయావిధుల్‌ బహురూపంబులుపన్నగా6దిరుగరే బ హ్మేం ద్రచం[ద్రార్కులున్‌ వై పద్యాలు వీరేశలింగంపంతులుగారి అం (ధకవుల చరిత నుండి (గహింపబడ్డవి,* 12. సౌధజాలకములు సాధించి చొచ్చిరా జాంగనాగారముల్‌ తొంగి చూచి చిగురాకుటోడుల చిణునవ్వు దొలకాడు నిద్దంపు జెక్కిళ్ళనీడం జూచి చంచలాక్షుల గుబ ఎచనుదోలయిమీది క ట్లాడిము తెప్పచేరు లంటి చూచి కు వతి రాజీవముఖుల కర్ణవతంసనీలార విందకోరకముల విప్పి చూచి యేని చకచక విలసిల్లు నిందుకిరణ జాలమాలాతరంగము లోలి డాయ విరహిలోకంబు పూంబాన్ను శరణు ( జొచ్చె. (దిళయ ముప్పొంగ సొరకాయ పట్లినటు.” ట్‌ ౧ న న క స థ్‌, 4 ఆభ్యా. ర్‌ గ్‌ ఆళ్వా. [, ఆం, చ. 8థాగం. పుటలు 201-264 7 పమ.భూ 881 ప.

అలబ్ధ్బకావ్య పద్యముకావళి 111 10. వర్డిల్లుదురుగా క వసుమతీజనులెందు వెస6 బుతపా (తాభివృద్ధి నొంది మే లొాందుదురుగా క దాలగో _బాహ్మణుల్‌ ధాతిలో నాచం [దతారకముగ భావింపుదురుగాక( బరమధార్మికవృత్తి రాజు లన్యోన్యవై రంబు మాని యారగించురుగాక చేరి బృందారకుల్‌ (కతుపురోడాశముల ంపిందు సకలజనులకు సౌఖ్యంబు గలుగుంగాత కవులక భ్యుదయంబులు గలుగు(గాక యవదరింతురుగాక విద్యావి శేష తార మ్యుంబు దెలిసి వదాన్యవరులు. (వబంధమణిభూషణంతోని పె రెండు పద్యాలను నిడదవోలు వారు రాజరాజ్యాభిషేకంలోనివిగా గుంర్తించినారుి డా .చనెమోమాతనుననానునునిహూనననినునునునానాలో లామా నననాయాన సాన్‌ ననాయాణననినాననా=. 8. చమ,భూ. 8805 8. (సమూ. పీఠిక 22. 28 పుటలు

రావుచ౦ (దా భ్యు దయ ము బడబా(నల) గ్నిభట్టార కుడు తా (రామచం (ద్రాభ్యుదయకదర్త బడదాగ్నిభట్టారకుడని ఆం.కొ ప్పి తెలుస్తుంది, ఈ కావ్మంలోని రెండుపద్యాలు ఆం కొ లో ఉదాహరింప బడ్జవి, ఒకనాడీకవి సంధ్యావందనం చేస్తూడిండగా చేతి ఉంగరం ణారి కొలనులో పడిపోయిందట, అప్పుడ్రీతడా చెరువులోని నీరు ఇంకిపోవలెనని శపించగా నీరు ఇంకి పోయిందనీ, తరువాత బడబాగ్నిభట్టు తన ఉంగరాన్ని తీసుకున్నాడనీ ఈ కవి విషయంలో ఒక కధ (ప్రచారంలో ఉన్నది. కొలను లోని సీటిని ఇంకింపజేయడంపల్ల ఈతనికీ పేరు వచ్చిందో లేక సహజనామమో తెలియదు.] 1, ఇనవంశరాజపుడు సాం పున విశ్వామి[ తమోని పొంట (జన్ఫియ' జ్ఞనకుని యింట హరళశరా సనము విజిచి పెండ్రియాడే జగతీకన్యన్‌ శ వ్‌ ఉ (4 శం అట రాముని మహిమలోన మిగుల (ప్రబరె కీ రి, అనాటి నన. ॥ అఆంకొ, £ ఆం.కౌ,

రావుతీర్థాశ్రయ శతకము గోగులపాటి కూర్మనాధకవి [గోగులపాటి కూర్మనాధకవి ఈ శతకకర్త. 18 వ శతాన్టికి చెందిన వాడు. సింహా(ర్రినారసింహ శతకం, మృత్యుంజయ విలాన యక్షగానం, * చోరనంవానమనే నామాంతరం కలిగిన లక్ష్మీనారరాయణవీలావపం ఈతని ఇతర కృతులు కూర్మునాదకవి రామతీర్థ దేవస్టానాధికారిగా ఉండిన సందర్భంలో రామతీర్థాాశయళతకం చెప్పిఉంటాడని పండితుల ఆభ్మిసాయం. అలభ్యమైన ఈ ళతకంలోని మూడు పద్యాలు మాత్రమే లభ్యమౌతున్నాయి. ఈ శతకంలో అను[పాస విధిగా ఉంటుందని చెప్పవచ్చు | ౧, ఘనకోవం బఐబతిలోభికే పరుషవాక్య ప్రోద్దతుల్‌ పందశకే ధనకార ణ్యము పావశీలునకె కాంతాబద్ధ మోహంబు జొ రునకే నిర్మలసాధువంచ నవిధుల్‌ మూర్చాళికే యిమ్మహిన్‌ మనుజస్వామికి ధర్మమా: విజయరామా। రామతీర్జా(శయాః ని, సములజెనది బారు మీ భజనచే జాగెనదే నోరు శీ న! నా. ష్మములో. బాజీన దేజు సజ్జననివాసంబున్నదే యూరురో గము బాగె నది వేరు మీ పదపరాగం బున్నదే నీరుధ ర్మముచేంగన్నది "పేరు (శ్రీవిజయరామా!: రామతీర్జాాశయా.

ఆలబ్ధకావ్య పద్యముక్షావళి 114 లీం స్వామిన్‌ గన్నది పూట, పుణ్యనది _కేవన్నున్నదే బాటమా ధామంబున్నదె పేట ధర్మసభ సత్యం బున్నదే మాట యే సీ్‌మన్‌ వస్తుసమృద్ధిచే భటులచే జెల్వైనదే కోట పె న్మామిచ్లన్న దె తోట శ్రీ విజయరామా, రామతీర్జా_శయా, ౧ పై మూడు పద్యాలు అర్యదగారి స. ఆ౦. సా. సుండి టగహింప బడవి 1 ల! క 12 నం, 28720 ప్యలల, న్‌్‌ -

రుక్మాంగదచరి[.త బదలువాడ మలన న్‌.

[చెదలువాడ మల్లన రచించిన ద్విపదకృతి యిది, (పస్తుతానికి అలబ్ధిం. అప్పకవి ఇందులోనుండి ఒక ద్యిపదను తేలిపలికే “అయ'* శబ్ద_పయోగావికి ఉదాహరణంగా ఇచ్చినాడు. ఈ ద్విపదనుబట్టి ఈ కావ్యం రామయభాన్క్మరు నికి అంకితమీయబడినట్టుగా తెలుస్తుంది. కృతిక ర్తాః కృతిభర్తా (క్రీ.శ. 1580 (సాంకశానికి బెందినవాళ్ల.] |. (శ్రీకరగుణసాం [ద చిరయళో మంద

ఆకారచం (ద రామయథాస్కరేం దం]

లక్షణవిలాసమనే అక్షణ్యగంధంలో' పై ద్విపద విప్రనారాయణ చరి,తలోనిదిగా ఉదాహరిం పదడింది.

లు

1. అ. క (4 -229.

చ, గ 1024 కాగితం (చకి-(శిరుపతి, ఓరియంటల్‌ మాన్యు స్కిప్టలై (బర) పుటి 48,

అచ లత్మీనారాయణవిలాసము కవిరాక్షసుడు న. || లు [ఆదినారాయణచరి త్ర, లక్ష్మీనారాయణవిలాసం అనే రెండుట్రంతాల చరి(లి £ కవిరాకస కృతంగా లక్షణ (గంధాలవల్ల తెలుస్తుంది. ఆదినారాయణచ వ సె లక్ష్మీనారాయణ ఏలాసమనేది నామాంతరమేమో: లక్ష్మీనారాయణవిలా దూ న 0 లోనిదిగా ఒక్కపడ్యాన్ని ఆం.(ప్ర.ర. ఉదాహరం ఎంది సాయంవర్ణన ఇ లోని విషయం] 1... నగకోదండకుండు తాండవమభఖండన్మండలావృ త్తి స క న నా లంగ చేదప్పి సముద్ధతిన్‌ జెడిన జాల్వాఢక్కనా (సుక్కె శుగతిన్‌ భ్రానుండు తద్వికీర్ణ మరిరజ్ఞుచ్భాయినా సంజ కెం క్ష జిగినొ ప్పెన్‌దగ నుష్పరంబు దినమిందచెన్‌ చ (కవాకధ్వనుల్‌

1. ఆం.ప్ర. ప పట న్‌ా లై న్‌

న ఇద వజ్రవంజరశతతము పటాభిరామకవి వ!

[ఈ శరత్రం పట్టాభిరామకవికృతమని శతకక్రపులచరి_త్ర తేలుపృతుంది. మరున్నందనశతళం , గువ్వలచెన్నశతకం , మలరాజుగు౦దా రాయణోపాఖ్యానం, శమంతకోపాఖ్యానం, కవిసర్పగారుడం, కవిమూషికమార్షాలం -- మొదలై న (గంధాలను కూడా ఈతడు రచించినాడుటం న(జపం జరళతకంనుండీ, మదు। స్నందన శతకం నుండీ అప్పకపి కొన్ని పద్యాలను ఉదాహరించడం వల్ల ఈ క్షవి (క్రీ ఈ. [1858 కంట ప్రాచీనుడని చెప్పవచ్చు.

కాకినాడ ఆం.సా.వ లోని ఓకానొక ఛందో[గంధృ్యపళిలో. ఈ శతక్తం ప్పుశ్రేటి రామభ(దకవిక్సుతంగా పేర్కొనబడింది.)

1. తలివి దం,దీవిం బళివి దెవమ వాపస్తుండ వీపష్పితంబున లలి ఓ నూ. తావ

ధిలగ6౬ జేయు దాతవును నీవని నిన్నె తలంతుగాక నా

యి

యులము దె వతాంతరము నొందని యంచకొలంకు వాసివ

మ్‌. మయో

రిలునె యొండుచో రఘుపతీః శరణాగతవ (జపంజరా।ః

ని. ఖ శ. కరిమొజు యాలకించికృుపంగావవొ, దౌపది యార్తి మాన్పవో

కరుణ దలిర్బ పిన్నపుడె గౌాతమసంయమి యిల్లు నిల్బవో।ః

యురక యుపేకి నేసికొని యుండెదు నాయెడ నేను లా6తినో:ః సిరతరపొరుషా। రఘుపతి: శరణాగతన(జపంజరా!

థ్‌

ననన ల 1, అం,కంన. 118-117? పుటలు. శి 159/7

1 వ[జపంజర శతకము క. అరులకు నొడ్డుకొందునా, జరామయవాధల కొడ్డుకొందునో; యురగభయో (గవృశ్చిక మహోద్దృతచోరమహాభయో తృరముల కొడ్డుకొందునొ,సడా యిక నెన్నిటికొడ్డుకొందు సు

స్టిరకృపం గావవే రఘుపతీ | శరణాగతవ [జపంజరా :

4. పాపము. బాపవే కృప సుపర్వనదీజనకాంఘిపద్మ 1నా తాపము మాన్నవే జగదుదారకళానిధి రామచందద *నీ రూపము. జూపవే సకలరోగత మం బెడలన్‌ గటాక్షదృ గ్లీపము, జూపవే రఘుపతీ 1శరణాగతవ జపంజరా |

సీ ఆర్హలపాల నెల్ల గలవంచు సదా కృళులెల్ల దాటు నా వార్త వినంగ మిమ్ము. గౌలువన్‌ చవి( బుట్టిన మీకు జానకీ భర్తకు మీకు. దేరువిడం బాల్బడితిన్‌ మొణు యాలకింప్ప స త్మీర్వెదురంధరా రఘుపతీ , శరణాగతవ_జపంజరా ;

౪. మానము గోల యిచ్చినను మాటికి గీళ్లుకుం గిడు చేసినన్‌ మేనికి హానిండెచ్చినను మీ శిరువశ్యము మీ పదాంబుజ ధ్యానము 'నేయగా నెటులనై నను మంచిదె యన్య దేవతా ధీను-డగా౯ జుమీ రఘుపషత్రీ! శరణాగతవ[జపంజరా :3

గ... ధ్రేగజగామినీమణిని సీతనుగా నిరపాయిగా (తిలో కీగృహమేధిగా గరుడకేతనుగా భవరోగవై ద్యుగా నా గురువాన నిన్నె మది నమ్మిత్రి వేశాక వేల్చం గొల్వ నీ

_ వే గతి కావవే రఘుపత్రీ, శరణాగతవ [ జఎంజరా!

అలబ్బికావ్య పద్యముక్షావ? 118 శ... గహగతులేమి "నేయు మథి గండపుదోషము లేడ నుండుదు స్పహదురితారినర్గములు సంధిలనేర్చునె లేమి చెందునే

తహతహ లేటికిన్‌ బొదలు తావకదాస్యము. గాంచువారికిన్‌ ఇహపర సాభకా'రఘుపతీ. శరణాగతవ _జవంజరా

$. పరనారీహరణం బొనర్చిన మహాపాపాత్ము( డా రావణం డరియౌ నాతనిత మ్మునీన్‌ళర ణు(బొందన్‌ దివ్యులున్‌ మెచ్చగా పరిరక్షించిన నీ కృపామహిమ మెప్పాటన్‌ మహౌన్నత్యమే స్టిర గాంచీర్యగుజోదదీ రఘుపతీ, శంణాగతవజపంజరా' పె పద్యాలు సెంగూరిసుబ్చారావుగారి శతకకపుల చరితనుండి (గహింప

బడ్లవి ఓ సుచ్చారాపుగారు వీటినొక (ప్రాచీన తాళవ్యత్రసంప్పటినుండి గ్రహించి

నారట.

కి. ఆ.రం.ఛం. 11 181, -ఛం.[గం. 158/7 (ఆం.సా,.ప్ర

శ4ళుక చ. 257 పుట

ఇద వసం౦ంతవిలాసషు నాచనసోమన న...

[ఈ కావ్యంలోని నాలుగు పద్యాలు మాత్రమే లభ్యమైనాయి. వసంతర్తు పర్ణనం ఈ కావ్యంలోని వర్ణ్యాంశం కావచ్చు |, ఆత్రజి విటనాగరి కులు

చిత్తములు వసంత కేళి చివురొ త్తంగా మొ్తములు గట్టి తెచ్చిరి ము త్తెప్ప రుల్లరులతోడి బుజ్జటకొమ్ముల్‌! ల వాలేయ్యపతిసీర నేన, బరపెన్‌ చె పె వసంతం బిలం (ఆ (౮ రర గాల్‌ న్మిలెతికోరకోదరపరాగ (ప్రా ఢీ న్నిద్చై మ. ఛాలాపానవిహారపొరమహిళాలంకారదోస్తార మై వూ హేలాల్లవ హేతిఖండితమపహా హేనుంతస్తాప్పు ట్ర మె? డా గి శ్రి చన్నుంగవ (క్రేవం గొమ్మెజబు(గలన్‌,

క సం.వి. లోపై పద్యం మెదటిపాదంలో కొంత మాత్రమే ఉదొహ రింవచిడి౦ది, మానవల్లివార్ర తన 'కీడాభిరామపీరికలో శ్ర పద్యాన్ని ప్పూర్తిగొ ఉదాహరించినారు,1 అంతేకాక బ్వ్వ్వ వసంతవిలాసంతోని తొరిపద్యమని నూడా జెళిపినారు. పూర్తిపద్యం శ్క (కింది విధంగా ఉన్నది.

111 లిం [అశ " 783 ల సానం. ॥ - వీకి2ం సుకు.రం. ॥ ఎల్లీకి[ీ ల.ళిం ౪ - తిశికి న,వృర; ల,వి; ల.సా.సం (గిజ. 2. ఉదావ. 8.5 సం వి, 1-18 4. మానవల్లి కవి ్య్య్యల్బ 74 పుట

అలబ్ధికావ్య పద్యముక్షావళి ల] గి శ్రీ చన్నుంగవ (శ్రేవ( (గొమ్మెజుగులన్‌ శృంగారప్పుం దోటకుం శ్రాచీనం బగుచున్న వింశతినఖ (ప్రౌఢిన్‌ సువాంథోధివే లాచం దోదయమైన దెివుండు కృపాలంకారచి_తృంబునం

జూచున్‌ మాచయ (బహ్మధీమణి( గవిహ్తోమైక చింతామణిన్‌. గ. వీణనాదముల్‌ వెన్నెలలేట రాణ మీజంగా రమణులయాట జాణలు మెళ్తురు జాజరపాట,. పె పద్యం బొలదోధచ్భందస్సులో వితాళచాపదకు ఉదాహరణంగా చూపబడింది. 5. వా.టబో, 55 పుట.

ఇస వాణీవిలాసము ముక్కుతిమ్మన న [(ముష్కతిక్మున అనగానే జ్ఞప్తికి పళ్ళే కావ్యం పారిజాతాపహరణం. దీనితో పాటు తిస్మున *వాజీవిలాసం: అనేకావ్యం కూడా రచింవినట్లు లక్షణ (గంధాలు పేర్కొంటున్నాయి అలబ్ధమైన ఈ కావ్యంలో పస్తుతానికి ఒక పద్యం మాత్రమే అభ్యమౌళుంది.] కే 'తెజవా తరువాతను ల్‌ చ్చజ నీ నాయకుడు వళ్యు డ్‌గు నెట్లంపే మజువక విను క్రల గాంచిన తెజింగెల నటంచు. దేటకెలమి గాగన్‌్‌.] ళం ళు యాని చ యు హై. రా! స.ల,నా;

వావమునచరి త లా [దీని కర్ప యెవ్వరో తెలియదు వామనావతారచరి[,త ఇందులోని ఇతి వృత్త ౦. అలభ్యమైన ఈ కావ్యంలోని ఒక్క పద్యం ల.శ.లో లభ్యమౌ తుంది ] [, స్వస్థి యని వలుకుచుం గమ లా సనకనూరికాదిలాంఛన మగు (శ్రీ ఆవి అని _ హ సంబు సాచి వేడిన నా! నాస్తి యనం బలుకనగునె యాదిమపురుషుల్‌-* ఆం (ధ్రవిశ్వవిద్యాలయంలోని ఒకానొక ఛందో[(గంధంలో ఈ పద్యం భాగవతంలోనిదిగా పేర్కొనబడింది. పోతనభాగవతంలో వామనచరిత ఘట్టంలోమా(త్రం ఈ పద్యం కానరాదు. ననన 1 లశి, 1౪ 21856; 8. ఛం,[గ0. 705;

వావమనప్పరొణమవము నంది సింగన వపు వ మ్య్‌ [లింగమకుంట తిమ్మన, బొబళక్రవ-ఈ ఇద్దరు వామనపురాణాన్ని ్గా జ ఆపు గులో రచించిన (ప్రాచీన కవులు. తిమ్మన రచించిన (టంధం నష్టమై | మింది, కౌని బౌబిళకవి వామనప్పరాణం మదరాను ప్రాచ్యలిఖిత పుస భాండాగారంలో ఉన్నది నందిపింగన కూడా వామన పురాణాన్ని రచిం నట్లుగా ఆ.రం.ఛం. తెలుపుతుంది, ఈ ఛందంలో సింగన వామనవురాణం లోనివిగా రెండు పద్యాలు ఉదాహరింపబిడ్డని. లక్షణ (గ్రంధాల్లో సింగన, మల్లి నల ఇంటిపేర్టను నిళ్చే!ంచడంలో అక్కడక్కడా వ్యత్యయం కనిపించడంవల్ల ఈ వామన పురాబక్రర్హ సందినుల్లయ అని ఊహించడానికి అవకాళం ఉన్నది. ఐనా నందివంళంలో కూడా ఒక సింగన ఉండి అతకే ఈ వామనపురాణాన్ని రచించినాడో స్పష్షంగా చెప్పలేం ఆధనికుల్లో రామావర్డుల కొండయ్యాకాస్ర్రిగారు. ్రాసిన వామన' పురాణం లభ్యమౌతుంది ]

1. సకస చితన్నములున్సు రసాయనములు భక్యములు నూరుంబిండ్లున్ను బాలు జున్ను." ల కొంకాలలామనీ శ్ర (2 కౌంత౦బున బల్కరింతు, గలినకౌర౭ం గ్‌ స్‌ బంతయు మ్షుద మలరంగ వ్ల మంతటనీ మదికి, చెలివిడై యుండు సుమీ 1 ౬2607. ౧ తీ10%091/681 1౧64అ గ శ ౪1 0/6౧! 130450 0] (కోరరు క. 11860 క చ 136145 - ౩806 130 ఇ, ఆరం.చం 1 - 1723 అరం,చం, 11 176

అద వానవాభ్యుదయము (శ్రీనాధుడు న [వానవాభ్యు కయకౌవ్యం శ్రీనాధవితచితమని ఆం.(ప్రర, తెలుపు తుంది. థ్రీనాధుడు ధనంజయవిజయం [(వాసినట్లుగ దంతులూరి పాపరాజు (ాసిన మూర్తి (త్రయోపాఖ్యానంలోని “*'్రీ నాధనుకవీం(ద్రుచే ధనం జయవిజ, యంబను సక్కావ్య మంది వెలసె” అనే పద్యంవల్ల తెలుస్తుంది : కానిఆతడు వాసవామ్యువయం (వ్రాసినట్లుగ ఆధారాలు లేవు. ఐజే “వాసవన్య అయం వాసవః" అనే వ్యుత్చలర్సిని ఆ్యశయింది వానవుడం "తే ధనంజయుడని అర్ధం వెప్పుకుం పే ధనంజయవిజయానిశకే వాసవాభ్యుదయమనేది నామాంతరమని ఊపహాంచవచ్చునేమో పరిశీలించవఖె. ఇందులోని ఒక్క పద్యం మాషళతమే లభ్యమౌతుంది ] (. చికిలి తొమ్మిది వగల మానికప్పు నెజ్డ నలకజాలకజిక వినివాయ మెల్ల లాలితాకారుజె నబాలకునకుదిరి 0... లాలి గట్టిరి యిం పెసలార నవుడు. లత శ. దంతులూరి పాపరాజు (వొసిన మూర్చి(త్రయోపాఖ్యానం 'ఆం,సాొంప.లో ఉన్నది. (గంధ నంఖ్య 1860. ఈ కావ్యంలోని కొన్ని పద్యాలు ఆం.సా.ప పిక (నం పుబం క్‌ శఎంవర తిలో (పచుకించబడ్గవి, చూ 818 పుట

విక్రమ సపేనవు ఆ చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు ుు

ననన |

(చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు విక్రమసేనకర్త, (కీడాభిరాను రరర గోపరాజు, అనంతామాత్యుడు, రామరాజ భూషణుడు, కూచిమంచి జగ్గ మొదలైన కవులచే పూర్వకవిస్తుతుల్లో (ప్రశంసింపబడ్డ కవీశ్వరుడు. గాజు (తళ. 1480.1400)చే స్తుతింప బడ్డాడు. కనుక అమరేశ్వరుడు ఆతని ముందువాడని చెప్పవచ్చు సంకలన (గంథాల పుణ్యమా అని అమరేశ్వరుని విక్రమ సేనంలోని పద్యాలు దాదాపు అరవై ఆరువరకు లభించినందుకు మనం సంతృప్తి పడవలె. వీటితో కాన్ని పోత్రన ధొగవతంలోనూ, జక్కన విక మార్క చరిత్రంలోనూ, శ్రీనాధుని ధీమబండంలోనూ కనిపిస్తున్నవి. లబ్ధమైన వికమసేన ౦లోన్సి (పకీర్ణపద్యాలనన్నింటినీ ఓక (క్రమంలో 'పెట్టి వీటికి ఒక కొవ్యరూపాన్ని సంతరించినాడ అదద్రగారు.]

రామరాజభూషణుడు అమరేశ్వరుణ్ణీ సహ్మసముఖదృష్పి అనీ, అంగర నృసింహకవి వచః ప్రసాదసంపిద్ధుడు ఆన్సీ స్తుతించడం వల్ల ఈతడు మహా కవుల కోవక చెందినవాడని చెప్పవచ్చు,

వికమసేనుడనే రాజకృమ్లారుని వృత్తాంతం ఇందులోని కథాంళం కావచ్చు.)

1. అదె శజ్త్‌లాసము ద్యగ్యెలాసము విహాయళ్ళారిణీసమ్మద

ప్రిదవి న్యాస ముదగభ్రాస్ప్వ మరుద్భానూసదాధ్యాస మ

భ్యుదయన్యాస మసన్నిరాసమ్సృ మయూరోదారనిధ్వానబి

భ్యదహివా9ిత కృతప్రవాస్తమ్సు త9నేతా9ివాస ముర్వీళ్యరా*

1. న,ఆింసా,8 సం, 400-184 పుటలు ౧. భిపా?/ప. కీదా,ప.

అలబ్బకావ్య పద్యముక్రావళి 127 2. అరుణప్పష్పావళి యగ్నిగా సంధించి యళుల నుల్కలుగాగ నావహించి దందిడి వీకెంచు దక్షీణపవనంబు భస్త్రానిలంబుగా ( బరిఢవించి చిలుకలు పికములు నేదోడు నేయంగ మాధవుండను కనుమరి గడంగి యంగజుండనుపతి యానకతి(. బనివూని మొగడలన్ములు కుల మొనలు చఅచు కొలివియొక్కా యనంగం గురియు పరాగంబు విస్ఫులింగములుగ విరహులలుక నేది పూచియున్న యా యళశోకమహీరు హంబు గంటి మాళవాధినాధ! శి. అలకలు కేంటిదాంటులును హ_స్తతలంబులు పల్లవంబులుం బలుకులు గిరపోతముల భాషలు మేనులు బువ్వుందీగెలున్‌ అలి. దమలో౭ దడంబడ విలాసవతు బ్మదనాధిరాజ్యల త్ములగతి నెల్లచో విరులు గోయుట చెన్నెసలారె. దోటలన్‌. శ, ఆలరుల పాన్పులం దలిరుటాకుల 'నెజ్జల హర్మ్య వేదికా తలముల దీనయిండ్ర సికతాశయనంబుల మున్వియుకక్తిమై నల౭దురి వందు కందువల నప్పటికప్పటి కింపు బెంపం గో ర్కులు దనివారి వేడ్కపడ( గూడిరి వేడుకతోడ దంపతుల్‌.

విక్రమ సేనము 128 స్‌, అలికలికపంకజము నోక్క యళివ రెచ్చి చుట్ట మగునట్టి వనసిత కు జూప్పటయును తన కురులు మోమునదుట నద్దంబు జేక తోచె ననుచు నమ్ముస్ద యద్భుకము( బొందె శ ఇజియు కుచంబులం దొకటి యించుక వీడ్వడ నొక్కకేల లేం జొజం గబళించి సిక్కుచును బూప్పున కె త్రినచేతిచంక శౌ మ్మెలుఃగులు హస్తముం గడచిమీందికి( 'బాకగమున్నుగన్నయా గుజుతులు డాసి కోసెం దుదికొమ్ముబపూపులు కొమ్ము నెమ్మితోన్‌ (4 ఇళజ్జీపాపయి ల్కుందేలు మజ్జి యనుచు జనులు కనుకనీ పలికెడు చందమామ సడిమిమచ్చకు నెటిగి పే రిడంగ నేర్పు రప్పురమున మేడలపయి నాడు సళులు, క... ఏప్పనం జెలలేగి యేయు మనోజన్ము ఇెఅికువిల్‌ రెండుగా ఏజీచివై శు బలున్నలె పలుకు చిల్కల నాలుకలముల్లు విజిని యారములలో వెడల నడతు మదమున (మోయు తుమ్మెదల జంపక లఠాం తములతో మునుగంగ నిముదింతు€ (7) దగులమై వీతెంచు దక్షిణాశాగంధ పహు మహాహీం్శదుని వాతం (ద్రోకు

అలద్ధకావ్య పద్యముక్రావళి 120 నేటి కులికెదు నాయట్టి టోటి కలుగ వెలదిః నీ మదిలోపల వెజవకుండు' మమ్మ; దై ర్యంబు వదలకు మమ్మ యెందు6ల గతృలము గల్గు మేనికి. గలదె బాభి 9. రటి వడకాడ నీల్ల నసికౌను కరంబున నక్కులించి పి న్నట తరళంబుతోడ నయనద్యుతి భూ9లతలం దెలర్ప నుం గుటములు మోపి నిక్కుచును గొవ్విరి చన్నులచాయమోముచ కటి కెసగం గంజొచ్చె నొకకామినితోయజషండమిము శ్రలన్‌ో 10. కమలిసనీకాంత మయెంతయు. గంది వంద వారుణీసక్తుః డై వసువ్యయము చేసి యరిగినట్లు సరాగియై యంబరంబు€ దొఅగి పశ్చిమజలధిలో నుజికె. దరణి- 11. కలయంగ నలందిన కస్తూరి పెల్లన జలముల దెల్లను గలంగ! జేసి కుచమండలంబుల కుంకుమచర్చలె నీ రెల్లి జేవురునీరు చేసి తనులిప్త సురభిచందనకర్షమంబున వారి నెల్ల€ బులకవండు (౩) నేసి మూలల నవపుస్పమాలికావితతుల వనమెల్ల( దెట్టవ గానంగం జేసి లాలా వతి వర, (జ) 4 $వ-11ప,- ఉదా*ప

180 వి(కమసేనము యలక లలికవీథి నంట. గన్గవల6 గెం పెలయః గామచిహ్న లెల్ల 'బజరయ' నలరువాతు లమర జలకేళి స్తాలించి కొలను వెడలి రింతు లలసగతుల. శనై. కులశె లంబులలో సువర్హ గిరిదిక్కుం భీంద9ివర్షంబుతలో బలభిన్నాగము లోకపాలకులలో. బర్జన్యు( డుగో9రగం బులలో శేషుండు పెంప్ప( గన్నకరణిం బూజ్యాధిప కే9ణిలో వెలనెన్‌ విక్సిమనేనభూవిభుండు దోర్వీర్యప౦కాపంబుననో 18 కేలిం 'దెప్పము నేసి కాలి లీలావతి సనీందించుచును నొక్క యింతి డాసి చేయిచ్చి యిందు విచ్చేయు మంచును. "దన్వీ నడిపించుచును నొక్క సడ6తి నూది ముదితచేకూడను ముద్దులాడుచు నొక్క తఈరుణిక్తి నిమ్ముల. దమ్మ యొసంగి రమణి పాపట బుష్పరజముః బోయుచు నిదె మిగిలె. గొమ్మని యొక్క మగువ కిచ్చి త్‌దల' బడినట్టు లొక్క_తెం గొగిలించి ముంపు మునిగిన ట్లొాక్కతె మోవి యాని లలితనాయకకేలీవిలాస మమర లీల జలకేళ సలిపె భూపాలసుతుండు." ల 5, (వరం (జ) ఉదాప. 8. 18పా15 ఉదా.ప.

ఆఅలజ్ధకావ్య పద్యముక్ర్షావళి ?ల॥

14. కొలందికి మీజం బెద్దయగు కోటతనర్పున వసుసంతతో జ్వైలతరసత్పంభాతి రవిచం[ద్రరుచుల్‌: సౌరనేరకున్న సం ధ్యలు దివసతియామలునుదక్చురి, పొ(వ్రారజనం బెబుంగు( ట్‌ మ్ములముచవిన్‌ విహంగగతి. బూవుృలతావి- రళి(పసంగతిన్‌ ఈ పద్యం కుమారనోంభవంలో (౪11-100) కనిపిస్తుంది.

15. ాలు(గన్నులు ముదుమొగములు దమకు

ణల నసద్కశపభావమున౬ జెల సగుటిండేసి మునింగి మీలను దలలెత్తి వనరుహముల.. దూలపజచిరి వనకేళివేశ సతులు,

16. గొనయముతమ్మినూల్‌ చెజకు(గోల ధనుర్హత-పూపులమ్ము లే టునునొకమాటు తా నతను-డు[న్‌ మునును(గ్రు"జయించె జీవరా శి నొడుచు పేమి చెప్పనని చేయు నుతుల్‌ తగు మోహన ప్రవ రన గల కాముండీవుత ముదంబున మీకిలంగామసౌఖ్యముల్‌”

17. చనవున రెండున క్ర 9ములు చన్నుల పొల్గుడునంగ నొక్క మో

వాటే ము నగంగ నొక్క యాననముముద్దునటింపంగనాక్కయాస్యము నంగ నిదేమి పల్కదని యాలవనంబున€ బెక్కులించు(2)ను బ్బుననగుషణ్ముఖుం డెలమింబొంది (తిళ కులుమాకునీవుతన్‌.*

18. చూపులకట్టు పూదూపులం జేపట్టు

నబలల చూడ్కుల యాయుధములు తాయంబునకు గండు (గోయిల( గూయించు బాలల పలుకుల మూలమం [త న వతన తమన కన న 7. ఉదా.ప. 8.17ప-శి2ప ; ఉదాంప.

లే వా 152 విక్రమ ననము మెదిరకి. దేంటులనెడయాటి లాడ్‌ంచు . నబలల యలకల యా_ష్టబలము సవరణకుం జం దు -జాలించు మగువల 'మొగముల నేనకు. దగిన మొగము భావభవునకు; నట్లుగొక బలమె బలము గాంగం దిరిగెనే ఏరిచేం గాసిండడె ? యనంగ సౌందర్యస్తంపద లభినవముగ వజలుదురు తత్పుర్వంబున వారసతులు. [0, తరుణవయస్కుల , యౌవన పరిపాకుల వృద్ధజనుల భటులను నిజస్తో దచరులను- గురులనుగా( జూ తురు పృరము పతి వ్రతాసతులు పుణ్యవళుకి 80. తరుణుండగు శీళలకరు మరగి వియల్లిక్కి తన్ను మానీ ముదుకండునొ ఖరకరుండును నని (దొబ్బిన కఛణినొ రవి పళ్చిమా దికడ( బుంకె నృపా; జీ1. తలులు వడి యు తరాయణదకిణాయ నముల ₹వికేర విడిరిన నజువ లటు క మ్‌. మెళియు. గనుంగొన( గొమ్మలు మీంటీ' కిడిన కుదురువిధమున( దనరారు కోటమీంద

ఆలబ్ధకొవ్య పద్యముకానళి 133 92, _ దకీణపవనంబు తనుగంధమున నూని మలయాచలముమీ(ది మరులు మాన దివిచిపట్టిన లేంతచిపుచుల చాయకుం గరతల౦బుల కాంతి వరము లొసంగఈ గుసుమముల్లోయుచో గో శ్లమెలుంగులు తని 'మొగ్గలకు గవునెనియ లొసంగ ఐలువగ6 జెలగెడు పలుకులు రాజకీ రములకు నొజ్జతనములు “సేయ? గురులు నలులపిండు బెరయంగ వనమయూ రముల గతులు వేండ గమనలీల ననంగి పెనంగి (ప్రీతి వనకేళ సలిపిరి వనజముఖులు వేడ్క పనుపు నేయ 28... దశమైన వైంకటిగుశియలు నేసి ప ద్మాననుం డాయువు నోనె ననగ దొలుకారుమెణు(గులు కొలదికి నటికి వి రించి వొల్లినుల నూరించె నన(గ€ జం (దికాసార మస్దజుండు గట్టిగం విద నిడి యాణిపాణియు( ఐడనె (7) నన(గ6 బాటించి విధి రాగపరమాణుపుల( చిల్లి వితమ్వూరి గాంగ నిర్మించె ననంగ6

విికమసేనము 194 బౌలుచు నలులను మదనునమ్ములను ముత్తి యముల వి్యద్రుమవల్లిక నపహసించి తరుజి యలకలు జూడ్కుులు దళనములును యధరమును టబస్తుతింప నా యలవి యెట్లు 2 24. _దానానేకపబృంహితస్వ్యనము గంధర్వావలీహేషిత ధ్వానంబున్‌ మృదు వేదనాదమును గాంశానూపురారానమున్‌ గానానూనరవ౦బు దూర్య బహుశంఖస్పారరావంబు. బె న్లై సీరాకర ఘోషమో యనంగ విత్యంబుం జెలంగుం బురిన్‌ గ్‌ “క్ర 25. ధర వియోగుల నెల్ల( బరిమార్చ బూని హ్మ్‌ దృవుండు గట్టిన వీరపట్ట మనంగ విరహులపె దండు వెడలుచో మదనున కెత్తిన కెంజివృరెల్లి యనఃగ దోయధి వెడ (గ్రుంక( దోచు పృరందర కుంభిసిందూరితకుంభ మనంగ గులిశాయుధుని పెద్దకొలువృన జెన్నాంద దీపించు మాణిక్యదీస మనంగ గముదినీరాడరపవిద్రముల్యూ యనం గాము జనరంజనొష్షధ్రీక్ర్య్య మన(గ( బొడుప్పం గెంప్పన బింబంబు పొలుప్ప మిగుల. జం ద్రు( డుదయించెం గాంతిని సంద్రం డగుచు.

అంబ్ధవావ్య పద్యముక్రావళి 108 విగ ఛమ్మిల్లభారముల్‌ కమ్మపూవులతోడ. బొదికొని వెన్నులం బొలసి (వేల నవిరతలంబుల€ బొలుచుకుంతలములు ఘర్మజలంబుల6 గలసి యంట€ గహ్లారదళముల కాంతి మిన్నక కొన్న ఇెన్నునం గను(గవ జేగురింప సోలెడువల్లుల( వోలెదు మేనుల6 బయ్యటగా లిచే6 (అన్నురింపం ఘనపయోధరముల ( గాశ్మీరచర్చలు గలంగ నలసగతులు వెలువ మొందఈ బువ్వుంటోండు అంత! బుష్పాపచయకే శ వగ. ధరణీళ। లవణాబ్దిపరి వేష్టితటీతి వజలిన నేరెడుగజితికొలది జనములు తన్మధ్యమున సువర్ష సారమే యున్నది చళురు తరాశీతి “జన అవి సొహ(స్రయోజననంఖ్య మొదలి వలము పదాలువే ల్లలిగి వెడల్పు ము ప్పదిరెండు వేలుగా బాంకు లోతు

వి।[కమసేనము 106 శఈమసేన మొదలి లమునంతయై తుదిం బదాజు శేసి వేలుగా మేరువన్‌ శిఖరి యొప్పు దాని పె (బహ్మపురి చతుర్దళసహ్మస యోజనస్టితిం గనుంగాన. 'దజరిల్లు 26. నలువగు ర్తి మించిన మనంబున నుబ్బును లావు పుట్టి చెం గలువ వికాసవేళశ మురుకంబు(2)నటింపంగ6 బువ్వుంటోండి మొ క్కలమున, జేర్చి నాధునధికారము! గైకొని క్రల్ధి సర్చెన చ్చలమున సిగు చాలమియు( జనవహారము తోలి? ఇప్పగన్‌ ణి న. 79... నీర నగ్ని యునికి యారయ విస్మయం రంబు( జొచ్చె నొక్కా రత్నాకరము మణు లన6(గ౬ జెలువ మమరు నొపణములు. " శ0. నూలు [క్రతువులు 'నేయని పాయజుటిట్లు కోటి పడగలు లేని కిరాటగ్భహము జొతిరత్నంబు గాని పాషాణకులము వెదకి చూపిన వీట: బన్నిదము గలదు. శ1. నెఅవుగా విరియక నెగడు నెశ్రావి తు మ్మెదలచే మునుమును మీందు నోక యకరువు నెజయక మకరంద మొలుకక నెటిదప్ప నొరగక కఠకు లేక

ఆలబ్బకావ్య పద్యముక్షావళి 137

బింకంబు లొక్కింత (ప్రిదులక జిగిసొంపు చెదరక జేకులు చిక్కువడక పొరటతో రాయక పొలుపుసొం పెడలక యడియు (క్రీగాలిచే సూరగిలక కరము శోభిల్లు రుచిరమంజరులు గోసి వనిత యొక్క_ర్వు తనదు లావనణ్యరసము నెలమి నుద్యాన "మొక శొత్త చెలువ దాల్బ లతలలో నాడు జంగమలతికవనోలె.

82. పర పె యొప్పెసలారు మానికవు సోపానంబులం .బజ్వలఅ ద్వరవ (జోపల నై కతంబులను సౌవర్జారవిందంబులన్‌ హరినీలాసితవారిజంబులను జ (క్రాంగాదివాఃపడీవి స్పృరణం గల్లా సరోవరంబు6 గనియెన్‌ భూవల్లభుం డయ్యెడన్‌

83. _పరముండు కంధరస్టలముపై నిడి వేడుక ముద్దులాడంగా6 గరమున మొళిగంగయుదకంబులు మెల్పున! వ్‌ల్చి యూది శీ కరములు భూషణేందునకు కౌరవ (7) తారకలీల. జేయు ఈ తృరివదనుండు మత్క్బృతికిం దా సుముబస్టితితో డందోడగున్‌ '"

84. పరిణతఫణిలతావత్రంబు6 గదిసిన

చివురునా. జెక్కున! జేయి చేర్చి కందర్చ్పు మదకరి కరముమై జక్కవ తెజంగనా6 దొడ' గుచ మిశియ మోపి పక ల 10. క8ిపంశి4పవ (పార. (క

188 వి(క్రమసేనము దవనంబు పొరకల(6 గవిసిన మంచునా.6 బలుచని చెమట మెం గలసి మెజయ' గలువజేకులు మౌ క్షికముల సీనెడిననా( గన్నుల బాపష్పంపుంగణము లురల వేండినిట్టూర్చు గాడ్చులు విరహవహ్ని శిఖలు ప్రబలంగ నలవంత చింత నొగిలి యేకతం బున్నదాని రాజేంద9౦ితనయ. గనిరి లతికాగృ్భృహంబులో వనజముఖులు. కిస్‌... పలుచని చందికారసము పిన్నని నున్నని తేట కొంమ్మెణుం గుల తుదలు న్విదిర్చ్ను నెలకొమ్ములకాంతి పసిండినిగ్గుతో 6 గలిపి యలంతి వన్నెయిడి కాయజు నిల్చిన రత్నపుతిఏక న్నలువ సజీవి. జేనెనొకొనా6 దగు నాతివిభాతి చూడ్మికిన్‌ 23 శ. _పాంధుల హృదయముల్‌ పల్లటంబులు "నేయ దర్చకు పనిచిన దండనంగ ఎవిరహిమృుగంబుల సురిగింప దివిరెడు కాయసంభవుని మొక్కల మనంగ నగడు నల్లి కై తుంనాగారంబు ముది9ంప మనసిజు పనిచిన యనుంగు లనంగ సహచరుండగు గంధవహు€ గాన6ంగా మీన "కేతను పంచిన దూతలన6గ

1. 85ప-88ప, ఉదా. ప.

అలబ్బకావ్య పద్యముక్తావళి 188 నభి నవాకారసౌందర్య సుభగలీల అతిశళయంబుగ మెలంగుచు ననమబాణు పుష్పలాపికాజనములపోబె నెజుసి కోమలాంగులు బువ్వులు గోసి రెలమి 8/7. పూవల పోం9వులై చిలుకటోదలు కోయిలపిండు మందటె తావుల కోర్పివులై యలివితానము గానము తానకంబునె శావను బండ౯జాలుట ది9కాలము. గల్లి వరంబు! గన్నయ గ్‌ వనరాజ్తి పొల్చగుం మురాంతీకభూముల నెల. జూడంగన్‌ న ట్‌. ( 88. _పొడవుగ నెల్సయంగళుల( బో్రివులు వోసిన నూత్నరత్నముల్‌ గడంక ననేక వేషములు గైకొని వచ్చిన యర్ధికోటికిన్‌ బిడికిళు లాదిగాం బలి వెట్టుడు రప్పురి వైళ్యవామిను బ్లడపక్‌ హ_స్తకంకణయళధ్వను లొప్పంగ నెల్ణయస్పుడున్‌, * తలి, (ఫ్రత్య గరచనాతిభాసుర (ప్రాసాద నిరితగో తావనీధరంబు జె (పాకారళిఖరా (గబంధుర మణిగణ ద్విగుణిత తొరకావి (భమ ంబు పరిఖాజలాంతరపరిటింబిత దుమ స్మారతపాళతాళభూరుహంబు వరపుష్పసౌరభావర్షిత మధుషహ స్య కృతాశావారణేందగండ లత త 12. జక్కన వి([క్రమార్క-చరి(కలో ఈ వద్యం కనిపిస్తుంది. చూ:!-74వ,

కమసేనము కక్తగ వి మస్పరఃస్పృహణీయ లీలా తిళయవి వాసినీజననే (త్రివిలాస జనిత అద న ళు మన కుసుమశ రదాణ వై హృత్య మసదృశార్హ నిర్రితాలక ముజ్జ్ఞయినీప్తరంబు, బై న! శకి టౌాణంటు లెడం నభ్యాసంబు నేయ మా రంజన నిద్దూర్చుగాడ్చు అఆస(0గ ల బి ఎజ్‌ ము గవ్యశాలను తయ గమ్ముక్త వడి( గామ శివి. గాంగి మెదీగ చెమట వొడమ మదనునమ్ములు సిరువదసు వెట్టినకియ రు వాలు! గన్నులు చాష్నవారి మును(గ౬ బగ లేదుటయు నెడంబడు రధాంగము చంద మున; జన్నులు ముఖోదముగ వడంక "ఓ. (ప్రాణ మెడలి నెజప్ప వడీయెడలు (2) భూషణములతోడి పొతు విడిచి లాంత్రు వైరి సభులు లలఐ౮తులు వాయని ప్రా లైరి నిషధరాజసుత్రక్రు ,32 శ! బలిమి రాహు సుధాంళుబింబంబు వెజచి పాజం గడు డాసి వెనుకొన్నుపగద్ష నొక్క “యెడ సఖులు గూడి చెలరేంగి యీందుచోట సేల వేణియ్వు మొగమును నెలత కొస్పె14 న. [8 (పర (జ 4, *!విప ఉదా.

అలబ్ధకావ్యె పద్యముక్తావళి 141 42... భట్టనారాయణభాషారమాదేవి లబ్ధవర్జుల కర్ణలబ్ధి6 జేయు దాణకాగ్భామినీ్కీపససవమంజలి విశా రదుల కలంకారరమణ. జేయు రాజ శేఖర భారతీజహ్నుక న్యక ౯ _ఎకివీం[ద్రులకు భావశుద్ధి! జేయు మాఘవాణీశీతమారుతగతి సౌర మకతుఐకు రో మోద్గమంబు( జేయు నని డుజింగి వారి యడుగులు దలరచిన మస్కరింది దండి మటి మురారి వాదునుని గుణాధ్యు క్షమేంధదు నిల నలం కాకపిదుల( దలచి గారవమున.

18. మూమినిండె మింట బూర్జమై కర్కటి మురమీనరాశి మహితమైన హరియళస్సుధా ట్టియందుల తుంపురు అనంగం జుక్క లొప్పి నాఠసమునం బీ

19. మళరధ్వజుని ఎల్లి మనము వాయిని నిడి

నమలింపుగా. జేయు నల్ల(జేజికు మదనుబాణానళి మనము (కుమ్ముక్షేపి!

[క ఈపద్యం పోతన భొగవలంలో కనిపిస్తుంది. ౧-12లీ!-

142 విక్రమ'సేనము మనసిజాతుని యొల్లి మనము వినోదార్థ మై వచ్చి యాడెడు మావిచిగురు మరుతకేరి హయములు మన యింత్తలోం బంజ రంబుల. బొరలు కీర్మవజంబు తా ననంగు! ఉట్టివాని యలంచుట యేమి ? యతని కడిమి యేమి యతని వీర మేమి ? ధరణి బిచ్చుక యలుకేమి వాలంగ .... నేమి వాలుంగంటి[?] ఓం 40. మదవతీ గండూషమదిరాభి సేన వడి నంకురించిన వకుళములను నతివల మృదుపాదహత్రి నూత్నకోర్ర స్పృరణ( [కొన్న యళొరములను సుదతుల ేగంటి చూడి పై ౯దాజీనం దిలకించి యలరిన తిలకములను నన్నుల నెవ్వీగుంజన్నుల సోంకున గొమరొంది ననిచిన కురవతముల నెరగ( జరణములను నెజికలు విరిసిన మొగడలందునుండ్రి మొజయు తే,ట్రి కొదమ రెలమి.( బొంది ఘూర్టిల్ల నధికవి భూతి. దనరి చూతపోత్రమ్సల్రన్సు,17

అలబ్ధకౌవ్య పద్యమువ్రావళి 143

|?

1%, మఠలంగం జోదు చిండ్తకును మా పప్పనంతకుః వేరలోవలం దిరిగి యొకింత లేళయవడ చేశెడు నోముల. తన్ను "నేయుచున్‌ బళిగొని [కా బి ని 5 లు దృగు9చుల పెళ్లునః జీఠటి నెల్ల( వొచినం 'డెళువరు లర్డి( గూడ బజతేరంగల చదామరభామినీజనుట్‌

[౧ ముత్తా శేకుజము ల్సడల్చే? మొగడల్మున్నే మహీజంబులం దొ ్తెం? బువ్వులునిండంగాంబెరిగెనే యుక్వీజముల్‌ ?పూపలన్‌ మొత్తంళై విలసిలె శే ధరణిజంబుల్‌? గాయలం బండులం జి కానందముం జేర్చె నే కితిజముల్‌ చెల్వొందగా జెన్పుమా:

18. మొగములు విరిచమ్ముల గచ యుగషులు గోకములం జూడ్కు లుళ్చలముల మం దగకులు హంసల దఊోలన రుగుగతి. జొచ్చిరి సళు లృరోనర మెలనిన్‌ శస వామనానేశకవము చక్రవాళ కుధర ధాతుతటము( గోరొడుచో. దరులు విజిగి కూలుటయు. మిఐటి కేగనిడు ధూళివోబె! ఐర్వె సెజనంజ వడుమణఅి పట్టుకొనుము. ల్‌|... సతులు చలుంబోరాడునో జలకణములు ఛ్‌ నెజీపరులమీంట నిండీ సి చెలువ మమరెం గనుగొన నిం ద్రనీలములితోడం గలయః చ్చిన మౌ క్తికంబులును టోలె,

ని్మకమ సేనము 144 51. సారధి శతవృద్దు చ కంబు లొనంగూడి జరగవు రధమున సంఘటించి యుదకగబుసోంకున కోర్వని యరదంబు చేతికి బిరునైన జౌతివిల్లు గజితాకు కోర్యక గడగడ వడంకుదు మువ్వంకం బోడ్చెడ్రి చివ్వనారి మేపు సీరును లేక మెదలాడ నోపక్ర వర్ణహీనంచై న వారువములు నిట్టి సాధనములు నీక నెట్టు లొద వెం (ద్రిపరముల నెట్లు గెలివిత్రి డేవచేవ , యనుచు నగడాత్రచెల్పు లాడ నలరు శివుందు చిత్త మిగురొ త్ర మనల రక్షించు(గాత ; ర్‌ి... సుదతుల డస్సినచో నలంతలు వోవ సొబగుండై చలిమిరి చూపి చ్రూప్ల యువిదలు త్రిలకింి యున్నవో వేడ్చుక్ర గొలంది మీజంగ నొజ్జం గుదిసి క్రదిసి సౌబగుల పెనకుపచో, దాన వలంతియై యెజుకువ వాస్త కెక్కి యెక్కి వెలందులు ముదమ్సున విహరించ్చున్రః పోయ గంబున వీధుల (గౌలి కాలి

ఆలబ్ధవష్య పద్యముక్తావళి 145 యతులితంబెన శృంగారరతుల నిజవి రా భూతి పొందాస సేసి తత్చురములోన( బవలు దేయును నుడుగక తవిలి తిరుగు మిండడును(టజోలతె మందానిలులడు లీల 58. హరగిరిసురగిరిరోహణ గిరు లీనినకొదమ అన(గ గృహములు పురి న చ్చెరు వగును కుడ్యురత్న సృృరణను విలసిల్లి తగిన పొడవులతోడన్‌ ]కి (పబంధమణిభూషణ లోనీ (కింది ఐదు పద్యాలు విక్రమ సేనంలోనివే అని నిడదవోలువారు చెపుతున్నారు. పి 54. _శరధిసఖ్యము వేదమూర్తులు కుభృత్పంకాశముల్‌ మారుతో దురవేగంబులు కిన్నరేశధను లుద్దూతారు ల్యభంకష ౮ యఖ శ స్కృరణాన్నత్యము ల్యభ్రగేహనిభముల్‌ పుణ్యా _ప్రముల్‌ తత్చురీ పకివావి (పగజాళ్వవై శ్యసుభట (ప్రాకారసాధోన్నతుల్‌ ర్‌ర్‌, వికచారవిందదీ ర్రికలలో విహరించి నలి! గమ్మ(దావుల ననగి పెనగి కుసుమితనవలతావిసర౦బు6€ గదలించి యల చదేనియల సోన నలముకొనుచు ల న. 18. (పరం(జ); ఉదా, ప. 10. ప మ.భూ; పిరిక [16--17పు. లి, ప.మ.భూ. 187 స.

విక్రమ సేనము 140 సహకారపాదపచ్భాయల కై యేగి శశికాంత చేదుల సంచలించి సురతకేళీ శాంతి సొగియు ముద్దియల పై చిట్లాడు తనువుల చెమట లార్చి యు చంచరివంబురీ తి( బర్జన్యువాతి వెరహపరితాసహరుమాడ్కి సురటిపోల్మి నస్పురంబున సరఠరలజనాను మోద తరణ చటందు దషీణగంధపహు(దు.23 క. రత్నసుందరి వ న్లేేందురమ్యనీల( గాంచి విలసి3 నృపన్నేత్రకై రవములు న. య పొంగె రాగాందబుదులు నిట్టం బుష్పధన్వు నగమగువారి చేపల నభినుతింతు, -- ళ్‌ యు ర్‌ తప్పురప్పు ధూళి యొక్క_ండు గుపష్పుం (బి న్వేద మొడల? గూరకయున్ననా మెప్పువడ( గుండలద్వయి నొబ్పగ వీడ్వడగం దాల్చు నొక్కం డొజిమన్‌, 9* తగి మంచాంతరమ్ము దన పా దాంచలమున మెట్టి గర్వహాసవికాసా భ్యంచితవదనుండె యా రూ డించున్‌ రరవాల మలప్ప డిగం (ద్రోవన్‌.** గి ఇ4. అందే 1041 ప; షప.చు భూ,పీరిక, ||. వు,

అలబ్ధిావ్య పద్యముక్షావళి 117 (పబంధమణిభూషణంలో పేర్కొబడ్డ ఈ (కింది మూడు పద్యాలను చూడా నిడదవోలువారు విక్రమసేనంలోనివని పమ ఘూ పీరిక (:8 ఎ)లో ఉదాహరించినారు కాని ఇంతకుముందు విక్రమసేనంలోనివిగా చెప్పిన ఐదు పద్యాలతోపాబు వీటిని ఉదాహరించక విడిగా ఉదాహరించడానికి కారణ మేమిటో చేక ఈ పద్యాలు విజయసేనంలోనివని. ఉదాహరించడానికి బదులుగా పొం పాటున విక్రమ సేనంలోనివని చెప్పినారో 50, సుందరీసమితికి మందయానంబు ల యిరవుల౭ గజ'పెడు గురువు అనంగ మధుకరబృందంబు మదజలకేపణ (6 జేసి యాకర్థించు సిద్దు అనంగ జనుల చూడ్కికి గురుశై లభావంబులు చూపియాడెడు బహురూపు లన6గ6 బరవీరభటుల నుద్దురభీషణాకృతి భంగుల వెఅపించు గాంగలన(గ గతుల యొప్పును దానాంబుగంధములును సున్నతుల యొసప్పు జేషాసముదితులును టి ధి నతిశయిలును( బురి( వబొలుపారు. జిత న. అవ రంజ నొకృతు లగు భ(ద్రకుంజరములు 00, రమణివంశ (కమాగతరాజ్యలక్న్మీ( గ్‌ రి లక్ష్మీ సపత్నిగా 6 గిలుకొలిపి అనాలో యేలంగల పట్టి లేమికి నీ మనంబు కలంగు నోడకంబము మీ/ది పులుగువోలె.”" లాలా లూ 25. (ప మ.ఖభూ, 104 ప. 28, (ప.మ.భూ, 171 ప.

విక్రమసేనము 148 1... లావణ్య మెల్లం (బితిబిం వావహ మయి రూపుదాల్చి యాత్మజు( డంక శ్రీ వహియించుటకం అను థావింపంగ నొండు గలదె పరమ ప్రియమై.'” ౧2. వలభ సీకు మున్నుగ దివంబునకుం జని యేన యచ్చటన్‌ గా టె నల్లభనె చరింతు సురామల కుంతలమీరి చెన్నుగన్‌. ఉష (౫ ళా [౧3 మా కెలం గలహంబు గూడ దింఠనీ మర్యాద. జేలింపనే ”

• (వో నో ఈ [కింది మూడు పద్యాలను ఆరు (ద్రగారు వి(క్రమసేనంలోనివిగా 'పేర్కాన్నారు.*9 |! అమరు అమృతా బ్దిలోపల్రి యమ్మృతరసము వెండిచేరుల పటిక౦ంప్ప కుండ గట్టి చేదుకొనయెదరో నాంగ శీతరోచి మెలమెలన రుచులతో మిన్ను (వాక. ని. రం

65. ఉదయరాగ మించించుక యుజ్జగించి నిండు(జం (ద్రుండు గన్నులపండు వయ్యె ధావనానం తరస్నిగ్ధదాక్షి జాత రాజకుద్ధాంతదంతవజముల కాంతి,31
66. తనరి రాగిల్లి ముక్తుండై తరతరంబ నిర్మలత్వము బొందుచ్చు న్లీర్రజ్చ్యా వరమయోగియు(.బోతై సత్పధమునందు నడువగా(జొచ్చెం గువలయానంద్ర మెసంగ, ౨?.(పమ.భూ. 172వ. 28 అం (ప.ర; 458 పు. 20. అహో. వం శీ[. స. అం. సా. - తిసం; 115-117 పృటలు.

వికవమూారచరితము లీ కాన పాలో కవిభలటుడు నా [ఆం (ధళద్దిచింళామణి, ఆం(ధ్రకౌముది, అప్పకవీయం -- ఈ మూడింటి లోను కవిభల్లటుని (ప్రసక్తి కానవస్తుంది. తొలి రెండు్యగంధాల్లో ఈతనీ అభి పాయం పేర్కోబడగా అప్పకవీయంలో ఈతని “కవిభల్లబఫక్కిక". పేర్కో- బడింది. దీన్నిబట్టి ఇతదొక (సాచీనవ్యాకరణక్తి అని స్పష్టమవుతుంది. ఇతడు పదమంజరి, గజమంజరి అనేలక్షణ (ట్రంఠాలను, విికమార్యంచరి (త్రం, చేతాళపంచవింళతి. శూ (దకరాజచరి(త్ర0 అనే కావ్యాలను కూడ రచించినట్లుగా తెలుస్తుంది. ఐతే ఇవన్నీ (ప్రస్తుతం అలభ్యాలు, పై వాటిలో ఒక్కొ-కగాకౌన్యం నుండి ఒక్కొక్క- పద్యం మౌా[తమే అభిస్తుంది.] కేం చెప్పకున్న నివు జీవంబు విడుతువు చెప్పినపుడు తనకు జీవహాని ఇప్పి మున్న నీక జీవంబుంవిడిచెద నీవు చన్నవెనుక నిణవలేను. వీశేశలింగం పంతులుగారు ఈ పద్యం కవిభర్లిటుని విక్రమార్క- చరిత్రంలోనిదట అని ఉదాహరించినారు. ౩ ఇ. కిరి విలసిలె వికమకితివరుని. నా! న్‌

1. ఆం.కచ (1! సం.) పుట 718.
2. ఆం(ధ్రకౌముది అనే వ్యాకరణ౦లో ఈ పద్యం భల్లిటకవి విక్రమాదిత్య చరితలోనిదిగ "పేరో్యదిడింది.

విజయరావషచరితువము కశాంకుడు

(విజయరామచరి్య(త్రమనే పేరు గల కావ్యమొకటి మదరాసు (ప్రాచ్య లిథిత పృస్తక థాండాగారంలో ఉన్నది. కాని దాని క్త ఎవ్వరో తెలియదు ఈ విజయరామచరి[త్ర కర్తళశాంకుడనేక్కవి. ఈ రెండు విజయరామచరి[త్రలు ఒక్కూకేనో చెప్పలేం?) కం కి కయీనందనుం డతికొతుకమున

ముసిజనవినుకుండు రఘురామునకు (యొక్క. కాలా [అ క 6061041 1౧64ల 01 791494 180480%7015-[ 10, 583,

ఖీ య! విజయ శే జయ అనవుుం ప... తిక్కన [పెవపాటి జగ్గన కూర్చిన (పబంధరత్నాకరంలోనూ; ఆవ్పకవీయం, ఆం్య్యపయోగ రత్నాకరం మొదలైన లక్షణ (గంథాల్లోనూ విజయసేనంలోని సద్యాలు ఉదాహరింపబడ్డవి. ఇది తిక్కన కృతమని నిశ్చయంగా చొప్పుడానికి అంతగా ఆధారాలు లేఐ లక్షణ్యగంథాత్లోమా.తం ఇది ఉక్కనకృతంగానే ఇెప్పబడింది. కొన్ని లక్షణ (గ్రంధాల్లో. దీనికి విజయసేనచరిిత్రమనే పేరు కరాడా కనిపిస్తుంది. విజయసేను డనే రాజకుమారుని చరిత ఇందులోని వర్ణ్యాంశం. ఈ కావ్యం లోనివి మొత్తం పద్ధెనిమిది పద్యాలు మాత్రమే ఇప్పటికి లభ్యమైనాయి. ఏటిలో వైళ్యవర్షనం, గణపళతిస్తో(కం,. పరిథా వర్షినం మొదలై న విషయాలు వర్షికాలు. ] సేం అరిమానసమ్ములు దరికొని యేర్చు నె వ్వని యుజ్యలాకార వై భవంబు జ 5 బుధుల అజ్జానతి బొందునట్టుగ6 జేయు నవ్వని పాండిత్య మెసకమెస6ంగ నే వదాన్యులనైన నెవ్వని వితరణం బులు వందిజనుల చాపల 'మొనర్చు వనితాజనము మానధనము6 గోల్చుచ్చు వి చ్చలవిడి నవ్వాన్‌ విలసనంబు

విజయ సేనము 152 అట్లి విజయనేను నభిరామమూ ర్తివి లు ద్యానిరూఢమతి వదాన్యవరుండు మధురవి(భమైకనిధి యను జగమెల్ల నతండు చి్యతగుణసమ గుం డగుట! ర అలన దొండ మెత్తి శివు నాదల యేటి జలంబు వచ్చి నం మ. ఫుల్లత6 బాదపీరకము పొంతనయున్న సహ (ప్రనేతు పెం జల్లి శివార్చనాకమలసంహతి, వో9ిక్షణ నేయునటు శో రా లగి భిల్లు గజాననుండు మదళఖీప్పిత సిదికరుండు గావృతన్‌౨ ". ఆ అహా. 2! అ | శ్రి ఉత్సాహ పభుమం తళ కుల నజేయుండై పరీక్షించినన్‌ దిత్సావ్యగు9ండు గాక విగహముచో దేశంబు. గాలంబు సం పత్సామగర్యిము, జూపి శక్యము 'దెసన్‌ (భారంభిమై భూ పజా అధ అద జి తి వాత్సల్యార్థమనస్కు (డైన (పతి) శళ్వచ్చీింనమేతుం డగున్‌

1. కిసలయకదళీబిసవిం బసుధాంశుపాంియవ సుబహువిధరూపో న్గ్‌సము మద ముడుప నజు(డొక్ర యసమాక్ళతి, దాల్చె ననంగ నంగన యొప్పెన్‌* గ్‌, కొనీయెన మన్న బండరులు కోట్సుల కమ్ముదు రమ్మంబూని తె చ్చిన సర కెంత పెద్దవెల చెప్పినం గొండ్రు తగంగ నిచ్చిన ర్కాన గణతింపరాదు, పురికోమటులం (బణుతింప నొప్పే?!
2. పర, (జ, 2, ఉదాపుల.9. 1 118, ఆరంభం. (1. 103 ఆం. ప్ర.ర,]14, ప్ప; (పుమ.భూ.80 ప, శ్చ పంర. (జ)
3. (పర. (జ) ఛం.[గం.50 705 (ఆం.వి) 50 న్య.

లబ్లకావళ్గ పద్యము అలద్ధికావ్య పద్యముక్తావళి 158 (0. గీర్వాణాచలసానువాత్మరదన (కీడాహతం బెన్‌ న య్యుర్వీరంధ9మునం దనంతఫణరత్నోద్య (త్పళ ల్బర్వి దృ కృర్వంబై. పొది గట్టి పేర్చిన మదిం గంజంబ యంచున్‌ కన ద్లర్యోన్మీలిక నేతు9డ్రై మెజయు వేదండాననుం గొత్చెదన్‌ో 7. తరుణుల వీంగు జన్ను6గవ తాంకున మన్మధచకరివాకబం ధురగతిలీల( గామినుల తోరపుటూరుల ఘట్టనంబులన్‌ కరివరహస్త కాండపటుఘట్టనలన్‌ బ౦థాతరంగముల్‌ దిరుగుడువడ్డ తీరముల( దెట్టువుగట్టు సరోజరేణువుల్‌” రి. పద్మంబులును వపిపద్మరాగ (వతి బింబములును తగ బెరసి మెజయ' గల్లోలములును రంగన్మకరాయిత తుండములును నటు తొటు)పడంగ నిసములు విహరణరససమాగతరసా తలనాగశిశవులు చెలిమి నేయ జక౦ియుగ్మంబులు జలకేళీలోలని తంబినీ స్తనములు తడంబిడంగ సొంపు మీజినట్టి పెంపును గంభీర తయును బరపు (బోవు) వేడ్క దగిలి జనులు సంస్తుతింప నఖిలసన్ని వేళస్థితి నప్పురంబు పరిఖ యతిళయిల్లుల ననన పవ నా 6. ఉదా, ప, ?. వర. (జ) ఈ పద్యం తిక్కన నిర్వచనో త్రరరామాయ ఇంలో కానవస్తుంది. (-15! 8 (ప్రశ (5)

15% $. మదనవశీకారమం (తదేవత దృష్టి గోచరమూ రి( గైకొవియెనొక్కా సితకరబింబనిస్సృతసుధాధార ని తంబినీరూపంది( దాల్చెనాక్క్లా చ క, ర? విధికామినీసృష్టి విజ్ఞానపరసీమ భాసురతనులీల( బడ నెనొక్క్లా శృంగారనవరన (శ్రీవిలాసోన్నతి సుందరాకాకంబు నొందెనాక్క్లా కాక యొక వధూటి కడుప్పనం బుట్టిన భామ కేల యిట్టి రామణీయ కంబు గలుగు ననుచు గన్నియపె మహీ ౬... పాలసుతుండు దృష్టి పణపె నర్ధి 10. మహిమ చెడదు స్వామ్యమాత్యసుహృత్కో ఇ రాష్ట్ర దుర్షబలపరాయణులకు సీవు నిదియు నెలిగి కౌవింప్ప సపాంగ సం గహంబు సీతిశాస్త్రనిప్పణ30 11, పరధనపరాం గనాజన పరిహారము పరమధర్మపథ మందురు స త్చురువలు మఖవక్ర పీనిం బిరికింపుము వినకు మెష్పడ్షు పెసన్యంబుల్‌]1 ఫూ

అలబ్బకావ్య పద్యముకావళి 65 12. _వల్లభుండే(న్రిగుదుర్లభుండు వానిదెసం దగులూదియిమ్మెయిన్‌ దల్లడ మం దెద్దేల యుచిత్తస్థితి కన్నను. బాపం జూచిననీ దల్లియు బిందుతోకమును దండిఆయు. నేమను వారెటీంగిరే నుల్లమ యిట్లు నీకుం దగునో తగదో పరికేంచి చూడుమా :] ఈ [క్రింది మూడు పద్యాలు తిక్కన విజయసేనంలోనివని నిడదవోలు వెంకటరావుగారు పేర్కొన్నారు. 38 18. _అమ్మెద ననిన బద్మాకుకౌస్తుభమైన వెఐవక కొనియెడు వేరవు గలిగి విలువ యిచ్చెద మని వేడిన బులిజున్ను గమ్మపసిండియు నమ్మ. గలిగి యే వస్తు వెంత పొ ద్దెందలు( జనుదెంచి యెంతటి కడిగిన నెదుర6 గలిగి తన యింట లేని యర్థము లర్థపతి యింట నైన వెదకిన బేవగుట గలిగి తమ కులాచారచారువర్తనము కొణకు నంగడుల యొప్పునకును జేహార మాట గాని లాభంబునకు నాట గా దనంగ వజలుదురు పురవర౦బున వై శ్యవరులు 14. ఉన్నచో గతిమూలియనికి యిష్టం లని (గుమ్మజ నేర్చిన కొండ అనంగ గాలిచేం దూలెడు కష్టంబు నోవగ 12. అక. 1-54; ఆ, రం, ళం. |! -188; ఛం, (గం. 9 '0/708-- (ఆం.వి 489 పుట, 18. (పంమ.భూ. పీరిక 14-15 పుటలు,

విజయసేనము 150 విను రూపమై యున్కి వెల్లదనం బని కడు న్యల్లనెన దిగ్గజము లనంగ తిమిరారి యట యని ద్యుమణితో మార్కొంని నిలిచిన యిరులు మన్నీ లనంగ దానవారి నాభిదఘ్నమై వీధుల నేజులట్ల పొంగి పాజుచుండ బవనింబోయి వచ్చు ప్రధమశేశీజయ సారణములు పురము వారణములు. 1స, ఘనసార కస్తూరికాగంధముల నన్య గంధబంధముల; గలిపి కలిపి కుసుమిత వల్లి కౌలసిత వీఢుల( జొచ్చి చని సరోగృహమ్లుల మునిగి మునిగి సమధికాహార్యాంగసంగితములతోన కన్నెతీ గెల క్రాట్ర గజపి కటిపీ కముదకుట్మల కుటీక్షోర్రక్రంబ్పల్న దూటీ యలిదంపతుల నిద 'దెలిపి కెలిపి యనుదినమ్ము నప్పురాంతికమ్మున గట్టి వాలువోవై వి పవరుండువోలై నట్టునొజ్జ వో నచ్చిన చెలివాశై మలయుచుండ్ష మందమారుతంబు

ఆలబ్ధకావ్వ పద్యముక్ర్తావళి 1గ7 ఈ (కింది పద్యాలు విజయసేనం లోనివిగా మానవల్లివారిచే కుమారనంభవం ((ప్రథమభాగం) అనుబంధంలో ఉదాహరింపబడినవి ,1 [ర్ట పల్లనపుష్పసంపదల( బంచి వనసంతుండు కొవురాకతై యెల్ల వనంబు సంకటము లేందగందా రొడీకంబు మీణఖన టలన (కోలి శోలి మలయానిలు. డందు. బురాణప(త్రముల్‌ యాగా డుల్లంగండేనె సత్కి9ియం బటుత్వము కాముడు విచ్చలింపగన్‌ ళం 17. కలయంగ ధారుణీతల మగ్నిత్తప్తమై యుప్పరిసెన మట్టు లుబ్బెియుండు. గులపర్వతంబులు కొలిమిలో( (గాగిన యినుపముద్దల క్రియ నెసంగియుండ. ామాననల్లతు = రచనలం(ప్రరికటు పటట 2224.

విఠరాటి ప తర్కము సర్వదేవుడ్డు [చూ:- అదిపురాణము] 1... వచ్చునె నాటకళాలకు నిచ్చట ననిసట్లు రాద యే సీగతి నా పచ్చవి... ... ౨౨ ౨. త నెజుంగ నీదె రాకుండన్‌] ర ఇకురసాబ్టి సీ రెట్టిదో యని మది నూహించి యువ్విళలూరకుండ విరసంపు ముదిమికి. బరిహరం బగు రసొ యనముమీదికి( జిత మరుగకుండ౬ దివిరి దేహమ్ము వేధించు సిద్ధరసంబు కందువ యచ్చోటి రందకుండ సోయువ్వు( జీరతదస్థాయిగా( జేయు సు ధారసంబున వేడ్క దగులకు౦ండ నలీలజసులకు( బింకేరుహాసనుండ్సు నేర్చి యన్నింటి రుచు లొడంగూర్చి తెచ్చి సంచితంబులుగా సంగోిహింపె ననంగ రి పరస ళు థ్‌ తజలములై పురసరోవ్షర్రన్సు బొస్పు*

1. ఛం. (గం.160/7 కాకినాడ, 12 పటు 2, ఉదా. ప -

విశ్వేశ్వరశతకవుం విశ్వేళ రుడు [విశ్వేశ్వరుడనే కవిత ఈ ళతకళకర్ణ అనీ ఈతడు (క్రీ, ₹, 1404

(పాంతానికి చెందినవాడనీ, తెలుపుతూ నిడదవోలు వారీ శతకంలోని ఒక పద్యాన్ని

ఆం(ధ్రష్యత్రిక ఉగాది వంచికలో ఉదాహరించినారు?.]

1. లీలాలాలిశతసంపదల్‌ పయిపయిన్‌ లేకున్న లేకుండని కా9ిలుంగన్నుల కామినుల్‌ వళగతిం గా కున్నం గాకుండనీ జాలీం బొందగనేల నెల్లరుచులన్‌ జాలించి నిన్నాత్మలో నాలోకించు తలంపు నాకొసంగు నిక్యానందవిశ్వేశ్వరా £

న లంకా లల

1. ఆం(ధ్రవ్యతిక = జయనంవత్సరనంచిక (1854-58) 188 వుట.

ఏథినాటకము శ్రీనాధుడు (లాక్షణికులు శ్రీనాధుని వీథినాటకం లోనివిగా అనేక పద్యాలను ఉదాహరించినారు, ,(కీడాఖిరామం ్రీనాథవిరచితమేననీ, దానినే శ్రీనాధుని వీధినాటకమని వ్యవహరిస్తూ వచ్చినారనీ కొందరి అభిప్రాయం, ఏమైనా లక్షణ (గ్రంథాల్లో -్రీన్తాజ్రుని వీథినాటకం లోనివని ఉదాహరింపబడ్డ పద్యాలన్నీ మనకు (కీడాభిరామంలో కనదిడడంలేదు, కనుక లాక్షణికులు శ్రీనాథుని వీధి నాటకంలోవివని చెప్పుతూ ఉదాహరించిన పద్యాలన్నీ ఒక్యంచోట కూర్చితే పరిశోధకులకుపకరిస్తుందనే దృష్టితో వాటినన్నింటిని దిగువ ఉదాహరిస్తున్నాను- (్రీనాధకవివిరచిత వీధినాటకము (శృంగార పద్యములు) అనే పేరుతో వావిళ్ళవారు ఒక చిన్న పృస్తకాన్ని సకటించినారు. దానికి మూలమేమిచో తెలియదు.]

1. కుసుమం బద్దిన చీరకొంగు వొలయం గొవారుపాలిండసె 6 (దిసరంబు ల్పొలుపార వేణి యవటూదేళంబు పె రాయగా. యా బస నెవ్వాడొ యొకండు రాతి రతులం బల్లాసి గావించిన స్వసివాళ్వాడుచు వచ్చుచున్నయది కర్ణాటాంగనం గంటిరే!] ఓ అకు %!- 100 సు పాాణాాసానా (కూ. తం గా. సు.మంరం, 1! = ల

అఆలబ్ధక వ్య పద్య ముక్తావళి 161 ల్లి కందుడకేళి సబ్పెడు (కావమునం బురుషాయిత్మకియా రాండవకేళి సల్పెడు విధంబున బాపరధామ లేంత ని ఏెండగ బాత వేళ రచియించెకు గుబ్బలమీది హారముల్‌ కుండలముల్లురుల్‌ గదల గోమయపిండములింటిముందటన్‌ 8 వాహకుం డెక్కి విడిచిన వారువంపు గొాదమయుం బోలె రతికేళిమదము డిగ్గి యలసభావంబుతో డ6 గర్జాట వేళ్య వచ్చుచున్నది యదె విప్రివర్య కంఠ శీ కోయిల సపంచమస్వరము( గూర్చిన భంగిని. గంరమెతిరా మూయణ మాఖజు కాండములు నచ్యుతజాగర వేళ బాడునా రాయవితంతురత్న మనురాగముతోడ “నమః? వాయ శా నాయ సమస దోషహరణాయ, సమానమె దాని కెన్వరునో పై నాలుగుపద్యాలు (క్రీడాభిరామంలో కనిపిస్తున్నాయి. క్‌... ఓచ్చెం బింతయు లేక హంసనడతో నొయ్యారముం జాపుచుం బచ్చ ల్హాపిన కీల్మడెంపు నగతో బాగైన నెమ్మాముతో నచ్చుంబై న నుడుంగు6 గట్టి చెలితో నామాటలే చెప్పుచున్‌ వచ్చెం బో కుచకుంభము ల్లదల(గా వామాకి దా నీళ్ల కున్‌! గ్‌ వో జలడాకి హో కిసలయాధరి హో హరిమధ్య హ ళర దాజనిభాస్య హో సురతతంత్రికళానిధి యెందు. బజోయితే రాజమ హేంద)వీధి కపిరాజు ననుం గికురించి భర్గకం రాజిరకాలకూట ఘటికామయమైన యమాసచీకటిన్‌.* నాననా ననన 2. అంక 1078 8, ఛం (గం, 159/7 ఆం.సాప., 4. ఛం (గం. 180/7 ఆం సా,వ కాకినాడ [8 లసాసం.(కూూ.! -66, 6. లం (గి 28ళతిడుపతి) 27 పుట, ల,వి, ( గి, [1024 తిరువతి)

162 వీధినాటకము పై రెండు పద్యాలు వావిళ్లవారి శ్రీనాథుని వీథినాటకం*తోనూ ఉన్నాయి. 7, తెలికల మిండగీ6 డొకండు తియ్యని నూనెకు నంబికమ్మి కో కల కొక సాలెవాడు పరుగందిన వెచ్చము6 బెట్ట వైచ్యండా వుల. బీదుకంగ గొల్లం డొక్ష డొక్కిన దానికి రంగరంగ యా పడివెలి ..... ..... ౨. .....పలురాతల. జేసి పెట్టరో” రిం వారక వారకామినుల వరులచారుకుచోపగూహముల్‌ గోరక కోర కోల సితకుంజములనొ జిగురాకు పానుప్పల్‌ ల్లేరక వారు కేరళకళింగకుళింగ నరేంద౦ నుందిర ద్వారవిహారులై చనవు అందక నందకపాణిం గొాల్వరో' పై పద్యం వేములవాడ భీమకవి రచితమని కవుల చరి్యత్రంవల్ల తెలుస్తు న్నదవి శ్రీ రావూరి దొరస్వామిశర్మగారు చెప్పతున్నారు, (చూ: అ.క.భా.(పం ప్రశ ప్ప) $. _ చందఖండములతో సరివచ్చు ననవచ్చు విమరిదంస్టా9 వరోహములవాని బవడంపు గొనలతో, (బ్రతివచ్చు ననవచ్చు కుటిలకోమలజటాచ్చటలవాని నింద్రసీలములళో నెనవచ్చు ననవచ్చు కమనీయతర'దేహకాంతివాని నుడురాజరుచులతో నొజవచ్చు ననవచ్చు 7. ఛం. (గం, 158/7 ఆం.సా.ప, కాకినాడ 8. అసం, (గె శ85,తిరుపతి)ి27 2, ప్పుటలు;ఛభం. (గం, [78/8అం.సాంపం

ఆలబ్ధ కాన్యపద్య ముక్షావళి 88 సిగ్గుమాలిన మొలవాని( జీజబుతవానీ నెల్లకాలందు ములికినా దేలువాని నఠీ మోపూర నవతారమేనవాని థి యు ఖై రవుని( గొల్వ వచ్చిరి భక్తృవరులు. తయన ఉం టోనిదిగా న్‌ా వలథరాయని. వీథి నాటక0 క. వర (జ): జగ్గకవి ఈ పద్యోన్ని "ల ఉదాహరించిగొడు,

శత (కంధర' కంఠ రావమూయణవను భీమన లా (“ఆంధధ్రకాముది* అనే వ్యాకరణ (గ్రంధంలో +. ఫీమకవికృతే శత కంరరామాయణే”” అని ఉండడంవల్ల నీమకవి శతక్రంర రామాయణాన్ని రచించినట్లు తెలుస్తుంది డినికే శతకంధరరామాయణం అనే నామాంతరం ఉన్నది. ఇది ప్రస్తుతం అలభ్యం. ఇందులోస్‌ మూడు పద్యాలు మాత్రం లక్షణ (గంథాల వల్లి లఅభ్యమొతున్నాయి.) దవసీమన్‌ విహరంవ్య రామునరు సీతాదేవ సౌమి యులు ద్దవిడిన్‌ టోవగ మింటనుండి దివిషద్వాదంబు వీకించి సం స వములఠల్‌సేనె] లట పటపట వటట టం లం లం అది కల6గకుండీ నభశ్చరులు కంపము జెందకు డెప్పం గిన్నరుల్‌ దలం౭కకు( డిన్బరుల్‌ మునులు తతృరమందకుండేన వచ్చి మీ యలజడు లెల్లవాపి మీము నందణం గాచెద నంతవట్టు మీ గలిబిలి మాని యుండు(డని క టభమరను( డోలి6 ఐబల్కినన్‌ే చు యి భువి బట్టి పీచ మడంచెను దివిజారాతుల దినేశదీప్తు లడర రా ఘవు6 డనుచు మునులు వొగడిరి దివిని దివొకసులు మిగుల దీవించి రొగిన్‌ పె పద్యం థీమన కతకంధరరామాయణంలోనిదని ఒక లక్షణ (గంధంలో ఉదాహరింపబడినట్లుగ వీరేశలింగం పంతులుగారు పేర్కొన్నారు.3 జనన క కకక కకక 1 ఆంకా, 2 ఆం,కౌ. 8 ఆం కచ. (1) 886 పుట.

జడి ల్ల శతవక్షిసంవాదవము కేమేందుడు (కేమేం్యద్రుడనేది లక్కాభట్టుకుగల వీరుదనామం. లక్షణ శిరోముణీలో ఉభయకని లక్కాభట్టని పేర్కానబడియుండడంవల్ల ఈతడు నంస్కృృతాం (ధ్రాలలో కవిమై ఉండినపుగ ఊహించవచ్చు. శతపక్షిసంవాదం, శూ(ద్రకరాజ చరిత్రం, ముదామవాత్యం ఈతని కృళతులని మానపల్లి కవిగారు తెలిపి యున్నారు. కాని లక్షణ (గ్రంథాల్లో బఖాదకరాజ చరిత్రం కవిభల్లటకృతంగా కనిపిస్తుంది. పై (గంథాల్లోని పద్యాల్లు వెల్లంకి తాతంభట్టు రచించిన కవి చింతామణిలో ఉదాహరింపబడినట్లుగ వీరేశలింగం పంతులుగారు ఆం.కచ లో "పేర్కొన్నారు. కాని కివిచింకామణికర్త పై ్యగంఠాల్లో ఏ ఒక్కదాని నుండి కూడా ఉదాహరణ పద్యాలు గహించినట్లుగా కానరాదు. ళా

1. ఒకమతమున మధ్యానా మికలను నిరుువేల సవ్యమిడి' మతి యపస నవ్యకరముగ నిడ (దిపుం[డ్రము (సకటమహాపాతక ('ప్రపంచము€ జెజటుచున్‌ ₹. సివీబంధము వీడు మోవి యదురున్‌ న్నేతంబు లల్హాడు చన్‌ గగేవల్‌ గానంగవచ్చు. (గొమ్ముడి విరుల్‌ పృథ్వీస్థలిన్‌ జెందు స ద్భావాగారము తోను చెమ్ముగిలు చితం బుతలటం బటొందునా అాానీ అలీ నావి భ్రాంతులు వుట్టు నింతుబకు( జంత న్వింతవా రుండినన్‌ే
2. సకలనీతిసమ్మత పీరిక, 2, 106 పుట త.ల-శి. 1౪-102; ఛం. (గం. 150/7 ఆం,సా,ప, శం ల,ళి. ౪=%48, ఛం.[గం. 6705 ఆం, వి.

106 శతపక్షినంనాదము కిం పద్మాసమానయగు మన పద్మావతి జూచి ధరణిపాలసుతుండు పద్మము నలరించె ననుచు. బరీజనులలరన్‌ీ 4, అమలినాకరరూప యాద్యంతసకలలో

వేకసంస్తుత్య సురొఘవంద్య

కమలాసనార్థితకొంతార్ధవర దేహ కౌశిక పియ రవి3ె రవాప

యూ అనాలో

శిఖినేత్ర ............ శీల్మవత స్థిత 'శేఖరీకృత సురసింధుమథన

గురుమం తసుస్థిర గూఢపాద్భూషణ గోపతిద్వీజ ఉతలల అళశల గోత్రసీల

భృగువ సిష్టాదిముని మనోళ్‌ష్ణఫలద

బుగ్యజుస్సామనుతపద....భక

ల ఆమే

సమితి రకింపృమనీయెడి సంజలెల

కూడం ఇ ఇ

డ్‌ జెస్పిన యీ .... గుణము మెట్రో . కం అన యయా 5 లకీకి? కావా;

శవుంతకవుణిచరిత) వణుక్షూరి. గుర్వరాజు [ఈ కావ్యంలోని ఒకేఒక వద్యం లభించింది. వణుకూరి గుర్వరాజు ఈ కావ్యకర్త ఈ పద్యం కావ్యావళారికలోనిదై ఉంటుండి. ఇందులోవి సీతాయి అనే పద్యవయోగాన్ని బట్టి ఈ కవి అర్వాచీనుడని ఊహించవచ్చు. ఇంతకంపే ఈ కవి వివరాలు తెలియవు.] కాయవచోమనఃస్థలనకల్పితదోషము లెల్ల. బాయగ నా యెదలోన నిత్యము సనాతనధర్మము. బూని యర్మిలిన్‌ బాయక కొలు రామనరపాలు నిరంతరసౌఖ్యదాయి సీ తాయి సమస శోభనవిధాయి మహాఫలసిద్ధిదాయిగన్‌ * అణాల నవ్‌ న యునాటదదాలాలాతాహీలాడాలా చను మపవదనుయయోమేనాయే..ము 1 అక1॥॥ -_£8?: సు.మః 50. 10104

శిభిరధుచర్మి తవు. చరిగాంచ నృసింహకవి

[(ళళవిందుచరితం. చరగొండ నృసంహాకృతమని ఆంటధ్యపయోగ రత్నాకరంవల్లి తేలుస్తురది:. అప్వకవి ఉదాహరించిన మూడు పద్యాలు, గణస వరపు వేంకటకవి ఉదాహారించిన ఠెండు పద్యాలు (అసంపూర్ణాలు) మొత్తం ఈ కాన్యంలోనివి ఐదు పద్యాలు మాథ్రం లభ్యమౌతున్నాయి. శళిబవీందువనే రాజు చరిత న! కావ్యంలోని వర్ణ్యాంళం-నృసింహకవి ఈ కావ్యంలో శృంగారరసాన్ని అతివేలంగా వర్ణంచి ఉంటాడనడానికీ ఆతని "పయ్యెద. బాపి” అనే పద్యం ఉదాహళణల,

నిడదవోలువారు ఈ కావ్యాన్ని చరిగొండ ధర్మనకృతంగా పేర్కా న్నారు]. ఆధారమేమిటో తెలియదు.

ఈ కోవక్టం మహాదూట్‌ నగర్‌ జీల్లాకు చెందన 'జాటికాయల'" అనే (గ్రామంలో ఒక్ష వర్తకుని దగ్గర ఉన్నట్లు గోలకొండక్షవుల సంచిక తెలియ జేస్తుంది.

నాకోకను లై నను నీ

ధాకకు నిల్చెదఠ కటకటా మము టోంట్లం

జకొనీ సందథతీంపళ

సీ కిటు లుచితంబే యరవణీంప నరేం (దా 1, నకలనీకినమ్మతం పీరిక (4 పుట శి 401పుట. 8. అ.క. ॥ ౨1486.

వ పయ్యెద. బాపి గుబ్బలను బాహుల (6 బట్టగ నిచ్చి మోవిసె6 దియ్యని మోవియు న్మనసు దీరగ (గోలగ నిచ్చి యిప్పుడో తొయ్యలి నీవి ముట్టినను( (దోచెద వేనుగు నిచ్చి యంకుళం బియ్యక కయ్యా మాడందగునే నను నీగతి నేచ6 బాడియేే

రెం నూవుంబువ్వును సంపెంగ పూవు గెలిచి విరుదుముత్తెపుంజల్లి దగన్‌ దా వైచె ననంగ ముంగర తో వనరుహనే (క నాస తుల అే కొప్పున్‌.

ఢం నాస్తికుండు దురాత్ము. డవివేకి కొండీడు పాషండు. డన్యా ంం పరుండు

ర్‌, నీకు సరిపొటి గలరె మనీషిచం[ద యనుచు బెల్లించి చం గల్గునంత లాగి"

న కానా కా న

శ. అ.కం *- 227: సు,మ.రం. 111-880

8. ఆం.[పంళం త76సప

7, ఆం-(ప్ర+దం

వవదేవధీవుణీశతకవు శివదేవయ్య [శివదేవయ్య ఈ శతకకలర్త, ఈతడు టఓర్రుగంటిని పరిపాలించిన గణ ప3దేవునికీ, రుదమదేవికీ మంథత్రిత్వం నెరపినవాడు, తిక్కనకు సమకాలికుడు, గణపతిదేవుని దీకాగురువైన విశ్వేశ్వరదీకితు లీతడే యని చిలుకూ3 వీరభ్యద్ర రావుగారి అభిప్రాయం. ఆం (ధకవిళాపతామ హుడన్న దిరుదాన్ని పొందిన వాళలో ఈయన మొదటివాడట. ఈతని శతకంలోనివి రెండే 60దు పద్యాలు (వ్రస్తుళానికి లభ్యమౌతున్నాయి.! ] క్షే అఆరయగ! బిన్ననాట సిరియాళుండనై యెలంబాయమందు స్సు దరు. డను నంబియై పదను దప్పిన గుండయగారి చందచమె రా ధర6౬ జరియింప గబ్లిన తథాఒస్పు వృథాపరిపా. రూఎదు ష్కరజననం బిదేమిటికి. గాలుపనే శివదేవదిమశీ ; లు పాణు నపాను6 గూర్చి యల పాముగదల్ని తదూర్ష్యకీలితో ( బి ధవ డ్యాణము నొ్హి మేను దృఢమై నిగుడం బిగియించి దృష్టులం 'ఘోణము జేర్చి యాపణవఘోషణమున్‌ విని యిందు మానస కీణము 'నేసినం బవనసిద్దుం డనా శినదేవధీ మణీ: *

1. శక.చ, (అనుబంధం) 728 పుట
2. శ,క.చ 78, పుటం ఛం(గం, గ! [0. 320,0. [1౦703 488 పుట. శి శకచ్చ (అనుబంధం) 727 పుట.

శుద్ధాంధ్రురావమాయుణవటు అడిదము దాలభాస్క్టరుడు (అడిదం బాలభాస్కరకవి ఈ అచ్చ తెనుగు రావమాయణకర్త. ఈతని కుమారుడై న అడిధం సూరన “*ఇది (శ్రీమదశేషమనీషి హసృదయంగమ మృదుపదనీరం(ధ్రళుద్ధాం(ద్రరామాయణ ఘటనా వై దుషీ ధురంధరాడిదముబాల థాస్కరతనూభవ-...” అనే తన క,సం.వి' గద్యతో తన తంగడి అడిదం దాలభాస్కారకవి శుద్ధాం్యద్ర రామాయణ౦ (న్రాసినాడనే విషయాన్నే కాక ఆ రామాయణం అశ్రేషమనీషిహృదయంగమమనీ, మృదుపదడ సీరం(్రమనీ తచై్య్యశిష్ట్యాన్ని (పళంసించినాడు. ఐతే ఈ కావ్యం మనకు లభ్యం కాలేదు. సూరన క.నం.వి. వల్లి ఇందులోని ఒక్క పద్యపాదం మాథ్రం తెలియ వస్తుంది.] 1... నిగిడిరువై పుల న్వెడల నేటయి నీటగు వీటికోటి . భయపడను ఉమిటలామనంనతాలటడముుుాలతడా నునా లతననుమునునులముడనముతంటయ ల పైతుతమానువమాడాత మోమమునుుమిక్షనఫింవముడులుయచవెనమోత ను ననసుమానాను. [1 క,నం.వి, | ల్లీ

శరాదకరాజచరితవు నో లో కవిభలటుడు వెట్‌. లం (నిడవవోలువారు. కవిభల్లటుని శూ్యద్రకిచరిితఈంలోనిదంటూ ,కింది పద్యాన్ని తమ తెనుగుకవులచరి(తలో పేర్కొన్నారు ఈ పద్యంలో శూ్యద్ర కుని పేరు కనిపిస్తుంది కనుక ఇది శూ్యద్రక చరిత్రంలోనిదే అని చెప్పవచ్చు. కాని ఆ,రం.ఛం.తో మాతం ఈ పద్యం (_బహ్కాండ పురాణంలోనిదిగా పేర్కొనబడింది. " కేమేం్యదుడు కూడా ఒక శూ(ద్రకరాజ చరి్యక్రను (వాసిన థాగా తెలుస్తుంది.) 1... సమదేకారి మసంగి పె నుజికినన్‌ శంకించి భూపాల డో రా అరు లము గన్నం గం దాం శూ _దకుండు లీలం (దుంచె నే నప్పుడ త్యమలోద్య కృసవార్డినె కుసుమ గంధ|[ఘాణలుబ్ల (భమ (క్పసవార్థినై గంధ నో నృరేమరకాజితపాటలీవిబపమధ్యస్థుండనై చూచితిన్‌. క్నేన్పే ఈ పద్య్మభావమే ఉన్న మరోపద్యం ఒకానొక ఛందో(గంథంతో* కనిపి వవ్యంగా పేర్కొనబడింది. ఆ పద్యంలోనూ శూ(దళుని (ప్రనక్తి భావింప కనుక క్షేమేం్యదుడు కూడా శూ(ద్రకరాజు చరి(త్రను చెప్పినట్లుగా ంచవచ్చు. కేమేంద్రుని పద్యం చూడండి, ౮ ద్రాకృతి(గెత్బ్రొాసం గిన మదేధారాత్తిపె దా ల దికి వందిందిన దాని శూ్యదకు( డెడన్‌ భంజించె నే నప్పుడా తశ సూనగ9హణ గిహగరిసనచేతస్కు ండనై పాటల కేతిడాభ9ింక షకోట్యదభంవిబవాసీన 9డనె' నూ 2తిన్‌ [1 807 పట; 2, ఆశిం 8 ఛం (గం 6 ₹3(ఆం,వి )౧10 పుట శ అందే 410 ప్పట

శేషభాగవతము [(ఆం.కౌ. తో శేషభాగవతంలతోనిదిగా ఒక పద్యం ఉదాహరింపణడ్రింది. ఇందులోనే చి(త్రశేషభాగవత౦లోనిదిగా మరో పద్యం కనిపిస్తుంది. ఈ 60డు భాగవతాలూ ఒక్క కేనో, వేర్వేరో చెప్పలేము. వీటి కర్షలెవ్వరో కూడా తెలియదు.) | హరి సర్వత మెలంగుచున్‌ భువి సముద్యళ్థృడ్లధారన్‌ సదా సురవిద్వేమల. దుంప నేటికి వినచ్‌ జోద్యంబు నా కయ్యెడిన్‌ పరమానందరనై కకఠకందకరుణాపాథోనిధీ సంయమీ - శ్వరకౌటిల్యమునున్‌ వినా ఫ.నమనీషన్‌ నీ వేజింగింపవే.3

1. ఆం.కో. - "

ఆలీ అల్లో శ్ర్రీత బ్రప్షవిలాసము వెన్నెలకంటి వెంకటాచలం నం పథాఃతిని పొందిన (“కవితో పుట్టీల్లా వేన్నెలకంటి యిళ్లు' అన్న (ప్రథ్యా నుర వెన్నెలకంటి నంళంలో జనించిన వేంకటాచలకవి శ్రీకృష్ణ విలా భు శ్రీశ 1800 (ప్రొంశానికి చెందినవాడు, ఈతని థ్రీకృష్ణవిలాసకావ్యం ల క్‌

• న కాలేదు. గురజాడ శ్రీరామమూరి గారు ఈ కౌవ్యంలోనుండి 14 పద్యా న | నో పురో రెం తమ +*కవిజీవితము"లలో ఉదాహశించినారు. మానవల్లివారు మరో ష్‌ పద్యాలను "పేర్కొన్నారు, మొత ౦మీద ఈ కావ్యంలోని [6 పద్యాలు లభ్యమై అటి శాలు నాయి. పీటివర్లి వెన్నెలకంటివారి సంభావతో పాటు ఎన్నో చారితికాం కూడా తెలుస్తున్నాయి |] ఓ... కౌళిదాసునిం డీక్కకవీ నన్నపారుంనీ ఠా షా ళు భొరవీ భవభూతి పాండ్రుస్తుక్షవి మృళ్లణు బిరిణు మాఘ మయూరుని చోరుని నాచన స్పో్టు భీము షే న్న కాచి పెంగళి సూరన్న పెద్దనొమాత్యునీ పొలుపొంద బమ్మెరపోతరాజు వంచేట్రి ఠంగన్న కాస్క్రరమం మత్రిని వెల్లంకి తాతస్బృ మల్డుభట్టు

ఆలబ్ధికావ్య పద్యముక్తావళ శ 785 మపామ మీజఅంగ నాన్టానమండపముల సకలరాజులచేతను సన్నుతింపం బడిన సుకవుల నందఅః (బస్తుతింతు నింపు మీజంగ. గృతి రచియింపం బూని

2. _విక్రమార్మచరిత వేడ్మతో నందిన సిద్ధిరాజు జగ (త్ర్పసిద్ధిరాజు ఆతని పెదతం[డి యెన సూరపరాజు

పరమ వశాస్త్రపారగుండు. శి సురుచిరసద్గుణాఢ్యు. డగు సూరసుధీమణిసంభవుండు థీ హరిపద నేవకుం డమరనార్యుండు పుతుల( గాంచె మువ్వురన్‌ స్టిరతరసత్క విత్వశుభశీలుండు సూరపమం (త్రి చం (దశే ఖరబుధవర్యు ధీవినయకర్ముండు తిర్మలమం తిసత మున్‌ శ, వీరలు మువ్వరలోపల సూరప విథఖ్యాతయకుండు సుకవిస్తుతుండె యారయ విష్ణ్రపురాణము ధీరత. దెనిగించె నధికతేజ మెలర్పన్‌ ర్‌ సూరప కాంతిచే సూర్య (పకాశుండు వేదాది విద్యల వెలసినాడు విష్ణపురాణంబు వేడుక దెనిగించి విమలయళంబున వెలసినాడు రావూరి బసవన్న రమణతో నిచ్చిన యల మొగుళ్లూ ర్మగహార మొండదె వెలుగోటి తిమ్ముభూవిభుని. జేకొనియె దా నాందోళికాఛత మగు పదవిని

176 ్రీకృష్ణవిలానము కవిత ప్పట్టిల్లు వెన్నెలకంటి యిల్లు ననెడి పొరుషనామధేయంబు నిలిపె సరసగుణములు గలిగిన సాధుసుకవి మాననీయు(డు సూరనామాత్యవరుండు. |, పర6(6గ (గద్దలూరు వాలజోస్యులు వేండం జం (ద శేఖభరయ్య జగతిలోన దత్తవృతి 6 గొనియెం దగం (బిసిద్దిక నెక్కి మొదలిపేర నతండు బొదలుచుండె. 7... ఘనులు నేగురిలోవల గంగరాజు ఆతని పుత్రుండు 'వెంగస యనెడువా(డు సరసు డై నట్టి వేజె క్ల సర్వఘనుని మం (తిమై మయొస్పె రాజసన్మానమునను. 8. వేజెళ్ల సర్రాజు విభవాధిపత్యంబు పూనిన సర్వజ్ఞిపుణ్యమూ ర్తి పొలుపొంద నా కృష్ణభూపాలు బాలుని దొరి6 జేసికొన్సి కార్య మరసి నగశ్వ (శ్రీ రంగరాయలజే నొప్పు గొని తెచ్చి పంచవన్నెల డాలు పరంగం జేసి కొండనీటి సరద్దు గుద్గూరి దన్సుక్రన్సు నేలించె కృష్ణభూపాలు నెమ్మి

అలబ్ధః-వ్య పద్య ముశ్రావళ [77 సకలపజ్జానదత్తుండై జనులం (ట్‌చె బో డా ఆ రాజసన్మానములచేత( దేజ మలరె బంధుజనముల సకలసంపదల€6 దనిపె మహితయళత. డగు వెంగయమం తి యపుడు. ర రంగప్ప రూపసంపద రంగప్పడు బుది సమరధరా ట్టతిముండా ధి ట్‌ సంగరవిజయు.( డుదారు.డు రంగుగ నా గోలుకొండరాజులు మెచ్చన్‌ నారాయణేం (దుండు గారవనమున జను లీయ నాయన 'సంసాన క రయె థి వావిర్పి పాలించు. జల సంపదల బొదల గోలుకొండ వజీర్ల గూడి దుర్గాలపె ము తిక హత్తించి మొత్తి మొతి కడు మన్నె సరార వడి ఇడగా( గొటి ట్‌ంగ ర! రాజుల మెచ్చులు రమణ నందె పొదిలి లింగప్పతో. గూడి భూములెల్ల6 గొట్టి విప్రుల కన్నంబు( బెట్టి మించె కలియుగంబున వెన్నెల కంటి రామ మం త్రికిని నీడు లే రని మహికి నెక్కె 11. పరంగ వేజేశ్ల కృష్ణభూపాలు కరుణ కరణ మన నేర్చు మీఅంగ ధరణి (ప్రజల నరసి పాలించి శుభముల నలవరించి మించి బంధుల( జాల టోషించె నెలమి.

178 ్రీకృష్ణవిలాసము 12. ములుగు గురులింగమూ ర్రికి6 బొలుపుగ శిమ్యండ నభవు పూజాపరుండై యెలమి నషహ్టాంగయోగము లలవడి తన్మయత నొంది యానందించున్‌ 18. యమనియమాదియోగము లహర్నిళముల్‌ సలుపంగ( గొంత చి _త్తీము విమలత్వ మొంది వితతస్సృరితేం[దియజాలలీషణ (క్రమ మడగంగం బూర్వఘనకల శ్రష దూరత చేయనంత త _క్రముమది నాటగా దనదు భావముననొ గనియెన్‌ సదాశివున్‌ 11. అట్టి నను గూర్చి జలదంకిపట్టణమున నున్న జానకి రామేవఃదోయ్యనాయ్య బలికె సీ చేత్ర నుడ్రువగా( బడిన కృతికి నన్ను నధినాధుం జేయు మటన్న నలరి, పై పద్నాలుగు పద్యాలు గురుజాడ (శ్రీరామమూ ర్హిగారి కవిజీవితముల నుండ్రి (గహింపబడ్డవి 1 15. ఆకాళనది యని యనిమిషాంగన లెల్ల వేడుకతో జల క్రీడ సలుపం వాలమున్నీ రని పంకజనాభుండు ఫణిళయ్యం గావించి పవ్వళింపం బొదరసం బని 'మోదించి సిద్ధులు మించి ఘటంబుల నించుకొన6గ యమృశపృష్టోన్సన్ల యఖిలామర శ్రేణి చెలంగి పానంబులు నేయుచుండ | 081004 పుటం న నని

అలబ్బకావ్య పద్యముక్రావళి 178 వెల్లి విరియుచు నుబ్బుచు విశదకాంతి బొదలుచును దివ్య మగుచును భూరిమహిమ నఖిలజీవుల కానంద మతిశయిల్లు నచ్చువెన్నెల విమలమై పెచ్చు "పెరిగె. 16. నిజరూపరేఖల నెలంతల వలపించు చాతురి గల భదజాతివిటుల వలసిన ధనము నవ్వారిగా నాసగుచు6 దరుణుల6 గరగించు ద తవిటులు మణిమం (త్రములచేత నణుమధ్యల గరంచు మగటిమి గల కూచిమారవిటుల వలరాజుకళ లుండు నెలవులు భేదించి సతుల దేలించు పాంచాలవిటుల వరుస నందజు దము జాతివారి వారి జాతవదనల.6 గూడి సంజాతమదన కదన కేళీవిహారసంపదల( బొదలి మెదలుదురు వీట నధికసమ్మదము బొదవ పై రెండు పద్యాలు శ్రీకృష్ణవిలానంలోనివిగా మానవల్లివారిచే ఉదా హరింపబడినవి 2 *ఇది (శ్రీముదుమాను హేశ్వర వర _పసాదలబ్ధ శంకరభవనానంద ములుగు గురులింగార్యపాదారవిందధ్యానపరాయణ హరితనగ్యోక సుజనవిధేయ జగ్గ నామాత్య పు(త్ర వెన్నెలకంటి వేంకటాచలనామధేయప్రణీతంచై న కృష్ణ విలానంబను మహా (వబంధంబునందు....ఆశ్వానము? “*పె ఆళ్వాసాంతగద్యం కూడా గురుజాడవారి కవిజీవితముల నుండే (గహింపబిడిందిి 2 కువూరసంభవ[(పథమభాగానుబంధం. 8. 681 పుట.

పత్యావధూప్రళజృంయృవ్లు సో ఆలసాని పెదన లి ఆటు తనన (లకణశిరోన్సుజ్రి అనే ఒక లక్షణ గంధం మాత్రమే ఈ కావ్యాన్ని పేర్కొన్నది. (ఫ్రీకృష్ణుడు సత్యావధువృత్తో గౌవించిన (వణయవర్షన ఇందులో పర్ష్యాంశం కొవచ్చు, కొవ్యంలోని ఒకేఒక పద్యం లభిస్తుంది. అది (గంఠారంభంలోనిది, ఆంజనేయుని స్తుతి ఈ పద్యంలోని విషయం కేం కనువ్లిందై యభిషికుం డెన వ్వ నాజ్ఞం గొల్వులో సీతఈయి అబి ద్హ్హ_ మా చ్చిన ముకా మణిహూుం మెవ్వడు ధరించెన్‌ మేరుకూటంబు. జు ట్టిన మ్తిన్నే అన(గా మెడ్డన్లా బెడంగు. బుట్టింపంగ నయ్యాంజనే యు నవేయ్యన్షా గరుణావిధేయు నిరపాయుంగొలు వాంఛారతిన్‌. న అ ననా వనాల

సునందనచర్శిత శ్రునాథుడు [ భ్రీనాళథుడు నందనందనచరి్యతను రచించినట్లుగ ఆంథ(ధ్రకవిన్నప్పళతి పేర్కొంటుంది. కాని అక్షణ(గంథాలు శ్రీనాథుని సునందనచరి(త అసీ, నందనచరి్యిక అనీ పేర్కొాన్నాయి2. కానీ నందనందనచరి.త అని మాత్రం "'పేర్కొన్నట్లుగ కానరాదు. రంగరాట్ఫందఃకర్త ఒకచోట శ్రీనాధుని సునందన చరి(త ఆనీ, మరోచోట శ్రీనాథుని నందనచరి(త అనీ పేర్కొన్నాడు. మొత్తంమీద శ్రీనాథుని ఈ (గంథాన్ని పేర్కొనడంలో లక్షణకర్తలో, లేఖకులో పౌరబడ్డారనే చెప్పవలసి ఉంటుంది.] - క శాశ్వుతవిశ్వవిశ్వంభరాచ (క మీ ఎ రాజకుమారు. డేలంగంగల్లడు.4 బలె రామానుజుండు నిరంతరము పదాంలు "వేల నూయెనమం (డు వెలందు అతని! లె ఆనవరతమును లోభత్వమున 'మెలంగు నాస్తికుస కెన్న కీరి యెందెన గలదె నా. అజాత మూ "

1. 275 పుట. 2. సునందనచరి(తను పేర్కొన్న అక్షణ (గంథాలు. అ. స. ల.సా. (గ 552 తిరుపతి ఆ. ఆ.ర.౦ ఛం. 11. వశం నందనచరి(త్రను "పేర్కొన్న లక్షణ(గంధం_ 1. ఆం. (పంర. సునందనచరి(తత 11 = 274; నందనచరిత్ర, 11 - 842. ను, మ.రం. 1! = 277; ఆ. రం. ఛం. 1 = 274; సనంల సాం (౧ 552 తిరుపతి 28 పుట, సు, మంరం. ఈ పద్యాన్ని మరు త్తచరి తలోనిదిగా పేర్కొన్నది. ఆ. రిం. ఛం. 11 - తిశ2; ఆం. యవ 6. [809 పుట ఆం. (ప. ర. 879 ఎట, ఇందు నందన చరిత్ర అని ఉన్నది.

సునందనోపాఖ్యానము హుళక్కి భాస్కరుడు లు [ఈ కావ్యంలో పద్యాలు ఆం, (పర, లోనూ, ఆ. రం. ఛం,లోనూ ఉదాహరింపదిడ్డవి. దీని కర్త హుళక్కి భాస్కరుడని ఆం (రధపయోగ రత్నా కరం వళ్ల తెలుస్తుంది. భాస్క్మరరామాయణక్ర ర్తల్లో ఒకడుగా హుళక్కిం వాసా రుడు (ప్రపిద్ధడే. ఐతే ఇతడు సునందనోపాఖ్యాన కావ్యాన్ని రచించినట్లు తెలియజేసే ఇతరాధారాలేపీ కానరావు. ఇతడు “దళగతులనే (గంధాన్నికూడా అనువడించినట్లుగ మెడేపళ్లివాడో, మానవల్లివారు, చిలుకూరి వీరభ(ద్రరావు గారు; తెలుప్పళున్నారు. అలనద్ధిమైన ఈతని సునందనోపాభ్యానంలోని ఆరు పద్యాలు మాత్రమే (వీటిలో కొన్ని అసంపూర్చాలు లభ్యమౌతున్నాయి, ]

1. భూతలపతీ మదిలోపల నీతము చాలించి యమ్మెయిన్‌ వి్మప్రగురు (వాతముల ధనము లంతయు నాతతదుర్మతి హరించి యలమట నిడియెనో లి ఇప్పుడేను దలంచిన యశభీష్ట మెల్ల లా శ (క్రీడాభిరామసీరిక, మానవల్లి క్రవి _ రచనలు _ ప్పట్‌ 67, ర ఆం(ధుల చరిత్ర, శీ, టిం, (ప, ఠః 144 ప్ప ఈ గ్ర, ఛం. 11. 847. శ్‌, ఆం. పరః ఆరం.ఛం. 11 ఒలిక్‌ ల

అలబ్బకావ్య పద్యముక్తావళి 188 6. స్నాఠతయగు సతిగూడు వర్త నము మాని యన్యసతి6 గూడువాండు సామాన్యు డం(డు "7 అంజెలమిడి నడుపులు జెద రుంజూపులు కప్పు నెజిగురుల్‌ సిబ్బపులుటు బ్బుం జనుగుబ్బలు గల చెం చుంజవరాలిం దిలకించి చొక్కు నృపాలుర్‌” 8. కృష్ణుండు వచ్చినంత మునిబ్బందము డెందము లుల్లిసిల్ల గా జిషునిం గూడి ణ్‌ థి నిఖలజనములు గను(గొన నీ బలంబుి వ మ నానా 6. ఆం.(ప.రః 4028 పృ, ౯7, ఆం.(ప.ర, 0, ఆ, (పంర 484 ప్పు, 9. ఆం. ప్ర.ర, 1482పు; ఆరం, ఛం. 11-848

స్మ్కరతత్త్వసారవుం' అణాల! ( ఈ (గంథాన్ని రచించిన కవి ఎవ్వరో తెలియదు. ఇందులోని ఒశే ఒక పద్యం ఒకానాక ఛందో[(గ్రంధంలో! ఉదాహరింపబడింది.]] క్షే మలయసమీరు వేడియును మూవుల వేడియు రాజకీరకో కిలముల వేండియున్‌ మకరకేతను వేడియు మాన్చవేడియున్‌ మ్మలయ సమీరు వేండియును మావుల వేండియు రాజ కీరకో కిలముల వేండియున్‌ మకరశకేతను వేండియు (మొక్కిరంగనల్‌

భీమన లల [ అలబ్ధమైన ఈ కావ్యంలోని రెండు పద్యాలు మ్యాతమే ఆ.రం.ఛం. వల్ల తెలియవస్తున్నాయి.)] రంతరసంసారవారిరాళి యది వెసన్‌ గంతుకొను మానవుం డొక యింత శివస్మరణ చేసి యేచిన భదక్తిన్‌] ల భువిలో మితుండగు వాం డవిరతమును వేయి లేక యాతీ శ్రయమహో తవముఖకృత్యంబులన ధ్యవసాయం ఇెలటుకపటుపందగు సంపీ9తిన్‌* క్షే + ఆ. రం. ఛం- 11 _ తిశ(4; ఛం. (గం, 0 706, పు, 609 వ. ఆ.రం.ఛభం,- !11.844

హరికథాసారవు అల సాని పెదన ణా య వ. [ఆంద్రప్రబంధకపవుల్లో అగ్రస్థానాన్ని అలంకరించిన అల్లసాని పెద్దన పేరు చెప్పగానే మనకు జ్ఞాపకం వచ్చే (ప్రబంధం మనుచర్వితం, పెద్దన (వ్రాసిన వబంధం ఇదొక్కపేనా అండీ కాదు. సకలకధాసాం సంగ్రహం, సత్యావధూ (ప్రణయం, హరికధాసారం అనే ప్రబంధాలు కూడా పెద్దన రచించినట్లుగ లఅకణ (గంథాలవల్ల _ తెలుస్తుంది, సక్రల కధాసారసంగహం, సత్యావదూ (ప్రణయం - వీటిలో ఒక్కొక్క పద్యమూ, హరికధాసారంలో పద్నాలుగు పద్యాలూ లక్షణ గంధాల్లో "ఉదాహృత్నాలై ఉన్నాయి. వటప్యతళాయిగా పవ్వ?౦చిన నాటినుంచి బలరామావకారంలో (ప్రలంబాసురుని నంహరించేదాకొ హరికధలన్నీ హరికధాసారంలో ఉన్నట్లుగా థావించవచ్చని ఆరుుద్రగారు తెలుపుచున్నారు.! ] 1... శయధృతఫణివలయ భవా వ్యయరహిత విశుద్ధసంవిధాత్మక మాయా మయ నానావిధలీతో దయ సదయకటాక్ష శె అతనయాధ్యక్షాః , ఈ... నిం ఆఫలపారికాంక్షికాళ9యపర్డ శా లోపకంరమునక్ష లోకభర చేర నేగి యచట వారునంచైను డిగ్గి యధివసించి యుండునటి యెొడను.! ఇ యట న ననన నన

1. నంఆంసాా౪॥ పం, 178పుట; ౪ ఆ.రం.ళం. (1 ౨800; ఆ.[ప.ర, 1 కెప్పు

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్ర్తావళి 187 త్‌ బాలరసాలకిసాలము టలోలుచు! బలికెడి పికంబ కో యనం జాలా జాలిపడి యాన యశిమధు రాలాసము లనియె నాదరణమున విన(గనోే గే అంబరము వగుల నార్చి వ్ర అంబాసురు. డ్యాగహము వెలయ. గదిరినవే ళం బలరాముండు వేముస అంబున వాని తలం్మదుంచె లా నమరంగన్‌ీ ర్‌, గంధయుతవాక్యవిలస ద్రంధనవ యంధకవితాపితామహ మాపై (గ్రంధము ఘటింపు మని శ్రీ గంధము కపురపువిడెము కరుణ నొసం గన్‌ 6. ఆ దేవోత్త ముండు సుధాం థభోధి వజ కాగి మదళమున బాలుండై చేదోయిచేత దకీీణ పాదముంగొని నోటం జేపెం బకపక నగుచున్‌” గూజీచి తపము! గ్లై కొనిన చోటు నా 8. ఆంరం.ఛం.!!! = తీర్‌!- ఆ.(పంరం. 1148 పు; ళీ ఆరం ఛం 11860 ఆం.(ప.రం 1490పు , 6, ఆ. రం, ఛం. !!! -42; న, ల, సం, $868పు; ఆం.ప,ర, 168 ప్ప 0. ఆం వ ర, 210 వుఃను. మ. రం.! కిఠఖ!ీ ఆరం. ఛం.!1! 66; ఆం. (వ, ఈ 228 వు, 8. ఆం, (ప, ర, 288 పు; ఆ రం. ఛం. ॥ -7.

188 హరికథాసారము 8. _ వసుధేళ్వర వినుము (ప్రచే తసు6ండు వ్యాసుల కతండు తన తనయుండై నీళుకుల క తాపసమణి వసిష్టునకు6దెలిపె నతండు వరతంతునకున్‌ొ ఠి శుండాత్మ చలింప కదికొాన యిడుదల దొర యొదు రేగుందెంచే 10. ఆతం డక్కడ సుకృత స్నాతుండై యేగుదే పథమ్మునను మహా భూత మొకటి యెదుట నిలువ వీతుగ నన దానిం జూచి పేర్కొని పలి కెన్‌ ** 11. _శఠకోపయతికి ఖలతరు కుఠారరూపవుత్రిక్రి శరగురుముతహృత్క ర్మరనిరతికి. జతురాగమ పరనాయతనియతిక్షి యజపాధికభృతికన్‌ = 12, సషాళ్యక్షితిపాలక్ర న్స్‌ప్తి్‌ యగు దశావతారలీల లడిగితే గుప్తమ్ముగం దెలిపెద నని “= ప్రద వినవలయు ననిన నత డిట్లనియెన్‌ ! కీ ఆం పర. 276; 14. ఆం.(ప్ర.ర 11. ఆం.(పంర. 1వ ఆ రం, ఛం, 111 ఎత్రీ 170 ఆం, పః ర్‌; 18 ఆం, వ, ర,

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్రావ? 188 శల. తెంపరియై మదియింత చ లింపక యనిలోన( దెగియె నెవ్వండతండు వై లింపసభ నుండు ననుండు ఐ దంపడి యార్వ్యులు వచింపందా నిట్టనియెన్‌*4 శశ. ఏప్పున€ గృష్టరాయజగతీళశ్వరుఖడ్గము మింట మార్గముం జూపివ భానుమండలము బొంచి హుటాహుటి శతు లేగుచో రేపటి బాపనయ్య పగలింటి మహో (గపుజంగ మయ్యె యో మాపటిదాసరయ్య మము మన్నన నేయు మటందురెంతయున్‌35 5. రాజులు నమ్ముతిం దరతరంబుల (పాతల భక్రియుక్సులన్‌ రాజితళనస్త్రపాణుల పరా్య[కమవంతుల న్మప్రమళ్తులన్‌ భోజన పేయవన్రపరిపుష్టులం దుష్టుల నైన వారిగా నోజ........ .... నొద్దన పాయకయుండు భృత్యులన్‌1 15 స. ల. నం, (ఉ.వెం) 18 ఛం. (గం,158/7 కాకినాడ

అల్ల హరిలీలావిలాసవు తెనాలి రామలింగయ్య ఉదృటారాధ్యచరి(తం, ఘటికాచలమాహాత్మ్యం, పాండురంగమాహాత్మ్యం = ఈ మూడు మాటడకమే. కంరర్చకేతువిలానం , హరిలీలావిలానం,-ఈ రెండూ రామలింగక్రవికృుతులే అని సం కళన్యగంథాలవల్లి తెలుస్తుంది. జగ్గకవి (ప్రంబిధరత్నాకరంలో హరిలీలావిలానంలోనివని ఇరవై. ఒక్క పద్యాలను ఉదాహరించినాడు, శ్ర పద్యాలు నగరం, సూర్యోదయం, సూర్యా స్తృమయం, పృష్పలానికలు, మొదలై న విషయాలన్స్ను వర్షించేవి. ] పురవర్ణన ( వినుత మాణిక్యవందనమాలికో కౌండక ల్చితరోహితాకార లేఖ శాలకానననిర్యదాలోలవాసనా గరుధూపపోష్షిత్ర క్రంద్రరాళ్ళి చందశాలా తిగర్జన్మృదం గధ్వాన విరచితపరిఘోష్ష విభవలహరి సంలో గసంకంభసమయవిచ్భిన్నము క్తాహార మణికృతకరక్రనిక్రగ్ర మదదమదభారమంధరమ్ర తకాన్ధి న! నీదృగంచలసంచితని విడచం అితొతల క! లాలతాతల్ల జయు వై యిలావివీ క్త వర్డ్‌ యన నొప్పు గాకుత్‌స్టవంశ్యనగరి శ చూవ్యపదింధరత్నావ 48101 పద్యాలు

అలబ్ధికాన్య పద్యముక్షావళి 81 శ. _ నరళదలత్పరోరహససారపరాగపరంపరాపరి స్ఫరిత సువర్థ వర్షమును పూరితదిజ్ముఖహం సనాదమే దురమును నై యగ్నడ్త కనుదోయికి6బండువునేయ (మోయు ద్‌ త్పురవర లక్ష్మి యెప్పుడును బూనెడు కాంచనకాంచియో యనన్‌ 8. పున్నమచందమామః బొరపుచ్చి సుధారస మొయ్యం జిల్కుచున్‌ సన్నముగాంగ నూరి ఘనసారమునం (బితిపాకమిచ్చి మీ6 దన్నెజయంగ నల్కినవిధమ్మున వెన్నెల గాయ నప్పురిన్‌ సున్నపు మేడ అ (భదచుంవబిశిరోగ్భహరాజి రాజిలున్‌ శ పురనిధిరక్షకునై ఫణి పురము వెడలి వెట్టీ వెట్టి పొంగారు ఫణా ధరపరివృఢుకరణి భయం కఠరమగు+ (బాకారపరిధి కడు నచ్చెరువ్నై శ్‌... సరసుల పొందు గల్దినంగంజొలి బహూన్నతచారుళాఖలం బెరిగి మహాద్విజాననమె సేర్మి నిజాయతిగా( దనర్శ్చి ని రృరజనతాపసంహరణపా (కే ములయ్యు మహీజవొటికల్‌ పురి వెలి నిల్బె మేటియు నపూజ్యుండగున్‌ మధుపానుకూలతన్‌ 8. _ చేదపురాణశాస్రములు వేడుకనిద్యలు సర్వయజ్ఞనం పాదనళక్రి నిత్యనిరసాయవిధి (పతిపాలనంబు, దా రాదిమత _త్త్వముం గనుట హస్తగతామలక బు గంట, ధా (త్రీదివిజావతంసుల కరిందమ మన్నురి( గల్గవారికీన్‌

182 హరిలీలావిలాసనము 7... ఏటి మహానుభావుం డిహిహీ జమదగ్నితనూజు. డేడుము మ్మాటులగాని శ తుమదమర్దనదకుండు గాడు గో[త మే తూంటుగం జేత6 దల్లిమెడం(ద్రుంచెం గదా యని యీసడింతురా గాటపు పంతగాండ్రు కులగణ్యు లగణ్యులు పుణ్యు లప్పురిన్‌ కశ. యుగములు వేయు వోవు నొక యుద్దరువుల్‌ గణుతించునంత కే యుగములు లక్ష చెల్లుం బొరినున్న ధనంబు మితింప నమ్మహా యుగశతకోటు లేంగు నితరోన్నతవస్తువు లెన్నం గీస వె _లిగ నలకాధినాధులు గదే పృరిలో మను వై ళ్యపుంగవుల్‌. $. చంగునం దాటు ఛే యనిన సప్పసము(ద్రములై న వేగ వా గెం గుదియింప నిల్చు నడుగెంటనె శస్రనిపాతధీరతన్‌ సంగరరంగవీధి. దమ స్వామికి గెల్బు ఘటించునట్టి యు -క్తగతురంగరత్నములు తొంటి హయాకృతి శార్డిపుట్టువుల్‌. ళా 10. ముదురు/ణీకటి మన్నె మూకకుం గ జీత మొసంగు కుంతలముల యొప్పు వెలయు. బిండువెన్నెలరాజు బంటుగా నేలుచ క్కి 'మొగంబుల విక్కుంగని భజింపఓ బసిడిగ్య పేని. జేపట్టు కంచము నేయు జిగిమించు చన్నుల బిగువు నిగుడ గబ్బి యేవికదొర గారాము గాంగమ న్నించు లేనడవుల నేర్చు 'మెజయ

ఆలబకావ్యపద్యముక్రావ? కఫం నూరువులె గాదు రంభ మైయొజపు! దమవ శమ్ము గావింప6 బదనఖచయమె కాదు విలసనము. దార పాటింప వీట దిద్మ ప్యతనే్యతలు చాల. జూపట్టుచుం (దు ౮ కరి వేల్చుసామి చరణాబ్దములన్‌ జనియించినారు మం దాకిని తోడునీడలయినారు నిజంబుగ. గమ్మకట్టి దా మై కమనీయకీ ర్తి మహిమాతిశయంబున మించినారు భ దా9ికృతు లద్రిధీరులు (ప్రభాదుల మ్యాదులు శూ దులప్పురిన్‌* 12. _మదభిన్నకటగళన్మా క్రికంబులు తొట తొట రాల మస్తవిధూననముల ఆనమత్కుతలంబులగు పద కమముల ఘణఘణం కృతి నాభిఘంట లులియ గి _త్తిచంది9కల యాకృతి దట్టమై ధళ ధళం బర్వ దంతకుంతముల రుచులు పుష్కరపూత్కారముల నకాలపువాన కారు లెల్లెడ( దము తార కురియం దమక( బరవాహినులలోను దతియ6 జొచ్చి కీండలాడుట యుచితంపు జాడ లనంగం చెరిగి సరయూజలంబుల సరసలీల( గార్తిల( జనుచుండు నప్పురి గంధకరులు. & ఈ పద్యం కూచిమంచి తిమ్యుకవి లక్షణసారసం్య(గహంలో బిందు యతికి ఉదాహరింపబడింది చూ! - 165

14 హరిలీలావిలానవు 18. _వలమానచంపకోత్పలమాలికాదిసం గధనచాతురి నెణకవుల( బోలి దళము గెలిచిన సూత౦మున నూల్కొల్పు నే ర్పున యోధవపీరులి పొలుపుం దెలిపి ఖండితత్వమున రాగము గల పల్లవా వళి. గోయుటల వేళ్యవలపు నెజపి పలుకావు లరసి యెళ్తులు పచరించుపెం పున జూదరుల రేవ పొడమంశేసి తమ నిజాంగమరీచులు తత్తదన్య పృష్పములసావీ నిక్కంపుంబువ్వు లమరు 'పేరంబేర్కొను పౌరులం గేంకేం నవ్వుదురు పుష్పలావికానలినముఖులు [14 రాసి సహసిభానుఫణరత్నమురెల్లను చోవందన్నుచున్‌ వాసరథో గిం గాలఫణివై రి కడున్‌ వడి నొక్కి నక్కుగా( చేసినం గ్రమ్ము తిదుధిరశీకరపూరవిజ్బంభణం బనం గా సముద(గ్రతం జౌలిచెం గ9మ్మి జపోపమసాంధ్యరాగముల్‌. (ప్రాతఃకాలవర్షన 15. తెలతెలవాజ నొయ్య నరుదెంచు నిశాంతరతాంత తాంతలౌ చెలువల కింప్పుగా 'మెలంగు, జెక్కుల! గూరిన చూర్ణ కుంత లొ వళి సరసంబుగా జడియు వాడిన నెజ్జలమీంది పా౦విరుల్‌ దొలంగగంపేయు నూడ్రిగవ్య దొయ్యలులంబలెవేన. 4 దెమ్మెరల్‌

అలబ్ధ 7 వ్యపద్యముక్తావళి 19) [10.. నీరింకం దొడంగ వెన్నెల మానికంఒలి వేడి రాతూపుల విడినె వహ్ని కలగ జీవంజీవముల నిందుమనములు జక్కవపులు(గుల జాలి వదె గనుమూనె గుముదకాననవిభావిభవంబు (శ్రీ లక్ష్మి నిలిచె రాజీవసీరి వా జువాజణ(ంగ(జొచ్చె వరుణుని దిక్కున నేర్పడి దీపించె. దూర్చువలను తార లుడివోయె వికసించె. దరుల విగులు చం (ద్రికలు గందెః గొలంకులు చాలందేరె దీపరుచి దాంగెం దలసూపె రేపటెండ చందురుడు [వాలె దొడివం గంజాతహితు(డు, సాయంవద్థన 17. ఎంతయు రాజుతోడిపగ యేకొదవో ? మధుస్మప్రస్తి య (శాంతము గల్డు తమ్ముల (ప్రచారము గాదని చూడ నోడి దే శాంతరమేగె నాంగ నపరాళం బతంగుండు దాంగె నట్టి వృ ల్తౌంత మెజటింగిసి గ్లాలసినట్టులు గందె సరోరుహంబులున్‌ 18. ఉడుపధంబను ములుదోసతొడిము యూడ6 దామరసబంధుండను సండు తనకు( దాన నికృతి గనుపింప6 గనుపట్టు విపత్తు( లనంగ6 దనరె నెజసంజ6గెం పగు ళారఠములు

హారిలీలావిలాసము 186 న్‌ 18. _కౌాలధనంజయుండు తనుగాంచి దివాకర మత్స్య్యయం [త్రము గీలెడలించి సంధ్యయను కృష్ణ నుదంచితరూపవి[భ్రమ శ్రీలలితాంగినిం దగ వరించి తమోమయధా ర్రరాష్ట్రిభూ పాలకసేననేయు సితభల్లములో యన బర్వెః దారకఠ్‌ భోజనవర్షన 20. ఆలఘృతంబు వేడియగు నన్నము సుల్చినముద్దపప్పు (కం దాలిపుకూర లప్పడము (ద్రబ్బెడచారులు పానకంబులున్‌ 'మేలిమిసిండివంటయును మీంగడతోడి దధి (ప్రకాండమున్‌ నాలుగు మూగుంతోయముల నంజులు కంజదళొక్ని 'షెట్టగన్‌ లి. వర్ష ర్హురా తివర్షన భానుశశిమండలంబుల లోనడంచి యిరులుపేనువాన( గురియుచు నేష్ప చూప్పు రాత్రిర్స వర్ష రువునః బుష్టైం బ9తిగ్యహాక్ష నరముల బటుడీపవే డూరరత సమితి. టి లు

నో హరి (రు విలాసము నాచనసోమన [లక్షణ(గంథాల మూలంగా నాచనసోమనకృతంగా తెలియవస్తున్న ఆలభ్య(గ్రంధాల్లో హరివిలాసం ఒకటి. ఆం. (ప్ర,ర లో ఇది "హర విలానమనే పేర్ణోబడింది ఆ రం. ఛం లో ఒకచోట హరివిలానమనీ, మరోచోట? హరవిలానమనీ కనిపిస్తుంది. ఐతే. ఈ కావ్యంలోని “'నీకింక్ష నేను, క్షృప్తిగాగ హర్యవళారలీల లెల్ల, తెలవిడిగవచియించెద దెలిసికొనుము” అనే పద్యాన్ని బట్టి ఇది హీరివిలాసకావ్యమని ఊహించవచ్చు. కాని “అభవు(ండాహవి (శిపం), “శంబరవైైరి (10వ) అనే పద్యాల్లో మాత్రం హరుని (ప్రసక్తి కానవస్తుంది" ]

1. జయవిజయవినుత జన్యా వ్యయ దూరానందరూపభాసుర దౌ భయ హరిహయముఖనిర్హర నయనన్నక్ష[త్రయూధ నళీనీనాధా బీ శ, భూకాంతవర్య పుణ్య శ్లోకులు నీవలననె ఫలోన్నతి చాలం గె కొందురు నిజముగ నని జేకల తెజంగల వి సరింపం గడం గెనో న కక
2. మౌని తిలక సజ్జనసం తానమహిరుహు భవత్సుధాలాపము నా వీనులకు విందొనర్చెను గ. 2. 1౮640 :8. ఆం, పరు అరం, ఛం. 1! 8489 4,ఆం.(పంర 148 పు, 8, ఆం (పర 1460 పు,

హరివిలాసము 188

1. చెంగలువల తళతశమను కంగవనిద్దాపసిండి కలకల నగు మే నంగజుని కుంభికుంభము లం గేరు నురోజములు నెలంతకు. దనరన్‌* న, సకియా : వినవే నీతో నింక యేమి వచింతు నాదు హృదయేశ్వరునీ డకు తోడి తెమ్ము లేదే న స్‌ కదలు (ప్రాణములు మేన నిలవకయైనన్‌”
2. జపము చాభించి యత్తపసి యదృరకన్ని యను కంట నింపెసలార( జూచె చూచి పెంబడిీి
3. జయమగుటకు నీ మద సం శయమేటికి విను మనుచు సమంచితకరుకా లయుఃడగు మునసీం (దయుండంతయు: (బియముగ మంషత్రంబుం జెప్పె నృపవరుః డెలమిన్‌"
4. అభవు డాహవమదోద్ధతుండై న యంధకా వ. సురుబారి గొనకేల కూల మూని* రి రేదొరయల్లుడు మెజయన్‌ గేదం గిజేక తెలిగచ్చునె జనుగుమ్మేన్‌ పైదలి గుబ్బల నడుమను వాదుడుకగు బలము చుటువారు వరాంగన్‌! చు రు అంప రన వాలా ఠం ఆం౦.(ప్రర:284పు ఆం. (పర. 10ప్పు, 86. ఆం. పర. 886 వు 8, ఆంం(ప్రంర, 848 10, ఆం.(ప్ర.ర. 848 11. 85 పుట.

అలద్ధికాజ్యు పద్యముక్రావళి 100 10. శంబరవై రివిభంజన

సాంబశివా యంధకారిశాసన గజచ

ర్మాంబరభర యని నీదు ప

దంబుల్‌ పూజించువాండు ధన్యుండు సుమ్మీ* 11. _గౌడనరపాల మౌనిశేఖరుల వార్త

కృషకధ విన్నయట్లి నీ కింక నేను

లె | బ

కపి గాక హర్యవతారలీల లెల్ల

ల్చంం నో

తెలివిడిగ వచియించెద తెలిసికొ నుము*ో 18. ఆంజెదవుగాక నను6 జెం

తం చేరంగనీక యెంత తగ్గిన మిరియా

లుం జొన్నల సరిగా వే

లంజెతనమునందు. కొమిరెలం గెలువనొకోపే న లా 12. ఆం, పర. లికిరిపు. ఆం రం, భం, !!1-214- 18. ఆం, (పరం 41 2పు, 14, ల. సొాంనం? 8కి వీశేళలింగం పంతులుగారీ పద్యాన్ని వసంత విలాసం లోనిదిగా ఆం.కచం (1 భాగం)లో తెలిపినారు. (పుట 86%)

హరిశ్చందో పాఖ్యానము

(హరిళ్చంద౦కధ)

చంద౦మౌళి

న. గౌరన ద్విపద హరిశ్చందో పాధ్యాన, పభావంో చంపూరూపంలో

న్‌ చం త్‌

వెలసిన కావ్యం ఇది, చం్యద్రమౌాళకవి గని కర్త ఈతడు తురగారాజక్రవి.

అయ్యంకి బాలనరస్వలులచే శార్వకవిస్తుతలో స్తుతింపబడీ నాడు ॥]

1, అలసత బొంకు నాస్తికత యాయతచింత యయు కి కొరితా కలనము దీర్హ సూత్రము వికాసము బొందమి దుర్వ్య్య్యయంబజు సె ల్తలుక నిరర్ధకార్యరుచి యర్ధమతచ్యుతి మంత్రహాసి పా జ్జుల వెలి శాంతసౌమ్యకృతి శూన్యత నా నివి రాజదోవముల్‌ా]

2... అకటా వేరెడు నేలకుం దగడె సవాంభోధివేషీ భ్వ

అవి లట సృకలశ్వవకలాపభూసమక టాంచత్పచ్మరాగోబ్య్యల (ప్రకటానర్గళనిరళత్క రణ పంభత్చాదు డెనటిరా ౬ టబ వకుమారుండని యృేద్చె కన్ను(గవ న కల్‌ కాల్వలె పారగన్‌౫ చుం ఓ (ర, (జ); ఛం.గం.ర, 05, (ఆం. వి 578 పుట ౩, స.ఆం. సా, సం. | 8ికిప్ప,

అనుబంధము నృసింహపురాణము భీమన

1. _భూపాలవర్య శుభోదయం బొదవునీ వీమం (త మింత సరించినంత*
2. నరనాధ యకని దానమ్ముల చేతన వాప్తకాములు గాని య(గజన్ము"* ళా పద్మపురాణము అయ్యలరాజు సింగన ఆ శతమన్యువై భవు6 డహర్చతికేజుండు చంద్ర చం దికౌ .న..నూనకీ ర్హియగు గొరయమల్లనమం తి దిక్కులన్‌ వాసికినెక్కి భక్తిని హిరణ్య... గుడికట్టి....రా మేళం ట్రితిస్టంజేసి నుతికెక్కెను నమ్ములపూరు వాకిటన్‌! ళా మి(త్రవిందాపరిణయము చక్రపాణి రంగనాధుడు 1 వనమాలిం గాలచునంతననె యెల్లిస్పడ అవావో
3. ఆం, (సర (నెం. 00) 178 పుటి
4. ఆం. (పర, (నెం, 080) 188 పట కీ, ఆం,(ప్ర,ర 158

వ్యజపం జరళతకము 202 వ (జపంజరశతకము క కవ నిను. గాలి. టి ఫలంబులి తువో క్కున నిను6 గొల్బినన్‌ ఐబదునాకొండవచో ప్‌ త్తు దివిజకులా పదా రఘుపతీ శరణాతవ [జపంజరా, టా విజయవిజయము చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు క ఉబుకకువై తల్లి నేవా న సిం బలీగౌనెద స్పము శ్ర భృత్యునిగ లేనియెడ సాబగ్నుగ నాసరి రొవెలం 4 న! “దీ _బవరమునక్షు దిగుడుగ మది. దలంపగదే. ఖః శంతనుచరి శ్ర కేం ఈ నెలమెకమ్ము సాహస మేనొక్కండ తెలుష్నవాండనె.-వెంటరు వి (7). యానాద్రుల్స తెలిపిన "ఫీ మానసమున కెుంగవచ్చు మనుజొధీళా 1 శ్‌ ఆం..ప.ర, 482 పట, లె ఆం,(ప్రర, 18 ర్‌ పట. తి ఆం-(ప,ర. 250 పుట.

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్ర్షావళి లైగ్రిక్సి ణి. అండములు పెక్కు వేలుప్పం దం(డ్రిరువారంబు గవ్బితత్సడి యొందన్‌ దండధరు జక్కి యెక్కటి తుండింపంగ మానినాండ దోసంబనుచున్‌ే టో యమకశళతకము గణపవరప్ప వేంకటకవి [ం కమ్మని తమ్మిదొద్దుమిని గమ్ముక నమ్ముక.... డెమ్మియై యిమ్మెయియిమ్మెయంగదిమియిమ్మెయిగు మ్మెనురమ్మురమ్ము వే రమ్ము కరమ్ము నెమ్మది తిరంబుగ నమ్మి నన్ను నెంచచి తృమ్మున నుంచి కేలు నిరత మ్మిక వేంకటశైల నాయకా ; ళో (శ్రీగిరిశతకము కేం చరిత మెల్ల నిం్టదజొలంబు తలంపెల్ల నెలిదంబుమూట అెల దంథ ట్‌. ఉరి మిట్టి కుమతి. గొలిచి యెవ్వాండు మననోప్ప! జిరతర,ప్రకాశ (శ్రీగిరీళంి

1. ఆం.(ప్రంర. 280 పృట; వీ. ఆం.(ప.ర. 268 పుట. 8, సునీ.స, 241 పద్యం,

వైగ్రిశీ (శ్రీరంగమాహాత్మ్యము తెలుగురాయలు 1 ఆ యిష్యాకుపరంపర లీ యలసినచోట భూతలేళశ్వరులగుటన్‌ పాయని కృపతోడుత నా రాయణుడరుగు దేరంగలండు రంగమునందునొ లః (శ్రీరామాయణము $ేం బళలియునకు( దనకు నడుమై నిలిచిన సామంతు. జెలువ నేరమి వచ్చున్‌ పులిటోను తలుపు తెజచిన( బొలియింపదె మీద నుజికి పృరుషనిధానా.* ళా ఆదినారాయణచరి (తము కవిరాక్షసుడు 1 (శ్రీయతలోచనోజ్జ్వలమరీచులు భానుమరీచి విస్ఫుర తోయజకాంతితోడం దులందూగగ పచ్చనిపట్టు గట్టి య త్యాయత శంఖ చక్ర రుచిరాసి గదాధరుండేగుందెంచె నా రాయణు6 డార్తరకణపరాయణు(డౌ కరిరాజు పాలికిన్‌,*

1. ఆం.(ప,ర. శి20 పృట, శ. పుసీ.న, 808 పద్యము, ఏ. ఆం.(్రరం 158 పృట; ఛం.యగం, 168/7 కాకినాడ: 0706. ఆం.వి.

అలబ్ధకావ్య పద్యముక్తావళి 205 శ్రీకృష్ణ (లీలా విలాసము కటికనేని రామయ్య

1. సమయవరుండు పళ్ళ్చిమదిశాసతి కంరతలంబునందు€ గుం కుమకలితాంచుసూ(తమున గూరిచి కట్టిన కాళి సంజయున్‌ ప్రమద మొనర్చందోవ( గుచపాళిని దా నరమాటుజెందె నా నమకగం గాననయ్యె నపరా[ది మటజుంగున భాసుడగ్వమె ఇలు
2. ఆ రామామణివేణి రాహువు లలాటార్జేందునిం బట్టు డి కెరంభంబున రా దలంచి యసమత్వాళశంకచే( బుక్రులన్‌ (ప్రారూఢిం ఐబనుపన్‌ శవకుహర నిర్యాతాళ్ముడై దృజ్మనో అక్ష జ జ భూరాజద్విశిభార్డి నిల్నెనన నొప్పున్‌ దీర్హ్స సుభ్రూలతల్‌ ళ్ష కందళతకము భాస్కరుడు శే "పేకేటి మృగాంకుండు జడి సాకుల పాటొంద. గల్బమాదికి నొందన్‌ కాకోదరపతి నీ యళ మాకలితద్యుతులు మీజ నల్లయవేమాః'
3. ఈ పద్యాలు *4కవలయానంద (చ్రకాళశికిలో ఉదాహరింపబడినట్లుగ ఆరు(ద్రగారు పేర్కొన్నారు. (న,ఆం,సా;నం. ౫|| 207 పుటి, ౨, అశ ౪ (52.

మహాభారతము కరం? యు | వార్తాకవి రఘునాధయ్య లక్షణదీపికలో! పదిహేడు మహాభారత

పద్యాలు లక్ష్యాలుగా ఉదాహరింపబడ్డవి. వీటిలో ఐదు పద్యాలు కవి్నిితయ భారతంలోనూ, ఒక పద్యం అధర్వణభారతంలోనూ కనిపిస్తున్నవి. తక్కిన పదకొండు పద్యాలు ఏ భారతంలోవో చెప్పలేం. కివిత్రయ భారతం తప్ప (పసిద్ధంగా ఉన్నవి -- ఏన్నవి అధర్వణ భారతం, సర్వదేవుని విరాటపర్వం మామే. బహుశః ఈ పద్యాలు ఈ రెండింటిలోవి కావచ్చేమో! ఆ పదకొండు పద్యాలను దిగువ ఉదాహరిస్తున్నాను.]]

1. దుర్షనుండగు రాఢేయుండు

గర్జించిన నేమి దీలు కాండభపునకై

నిర్ణరనాధునీ దజిమిన

యడ్డును సాహసము లెజు(గరా మీ రెల్ల న్‌, శ. ఓ కమలాశ వంటివే సుయోధనుతో కరు నేనలెల్ల చీ

కాకు పడంగ ధర్మజుండు కౌతుకమందంగ సీప్ప మెచ్చనా

సాకవిభుండు లేఖితతి యచ్చెరుపాటున నన్ను జూడనే

సీ కమలా _ప్రనందను వధించెద శౌర్యము నిర్వహించెదనొ. 5. పాయక ధరణీభారము

మాయింపందలంచి భ ద్రమహిమలు భువితో

సీ యిరువు రిపుడు నరనా

రాయణులై యుదృవించి రవనీనాధా, నెంబరు 0 1829. శ్రీరావూరి దొరసామిళర్మగారి వద్దనున్న దీని (ప్రతి నుండి ఈ పద్యాలను వ్రాసి పంపిసవారు గాః జి. అలితగారు. వీరిద్దరికీ నో కృతజ్ఞతలు,

అలబ్ధికావ్య పద్యముక్రౌవళి ల్లిత్రి? శీ ఆ సవ్యసాచి నొంవెడి యాసం గర్హుండు కర్టు నడం(బెదనని పె ల్లీ సున. గవ్వడియును నూ జేసి శరంబులను నిరువురేసిరి “పసెలుచన్‌- శ్‌, భండనమున నెదిరిన రిపు మండలములనెల్ల6 గినిసి మర్డించి మదో ద్దండుం డై కవ్వడీ మా _రాండసుతుం దొడరి పోలి నాకులు మెచ్చన్‌. గ దేవదత్తంబు పూరింప (దిదళగణము నడరె వినువీథి పరగ నుద్ధతి వడం'కె నంబునిధు భింకె.జగము లనల్లల్లనాడె కులనగంబులు కంసీంచె కురువరేణ్య! 7. అంగాధినాథుపలుకుల కృం గనలుచు. గెరలి నౌట్లు గజుచుచు రిపునే 0 గనుంగొని రెండవ సా రంగధరుని లీల (రోణు6 డరదము బజసెన్‌ శి (పప్రాణభయాతురులకు న బ్రానులకును పొనులకు జనద్వేషలకున్‌ డా రి (ప్రాణముకన్నను నెక్కుడు మానము మానవుల కెల్ల మటి ధరలోనన్‌ దానము పాసహరంబును జానంబున నూర్త్వ్వలోక సంపద గా౮చున్‌.- చో (ఇ

208 మహాభారతము 10. అలు రసంబులం జవలయందలి (క్రొత్తలు పుట్ట నిచ్చలున్‌ వేతొక భంగి పాకముల ఏిన్నను నొప్పంగంజేసి చేసిన న్మ్‌లంగం దానసిన్నాకనినిం బురిః గానవియిట్లు గాగిమేల్‌ కాశియ బెట్టు....న నొడికంబుగ వండుదు కూడుగూరలునొ. క్షే తక్కటు నైనికు లాతని నొకవి దిగవిడిచి పారిరో లావున. జే రుక్కును మీజ(గ6 దోడ్పడి 'పెక్కంలడొగ బడిరొ పెనసి పీనుంగులుగన్‌ొ, ఖే ము ద్రారాక్షసము (కర్త-బ శే, మనుజాధీశ్వరుకం టె మం త్రిబలసామర్థ్యంబు నర్ధంబు రా జ్యనియోగంబును నగలంబగుచు నాజ్జోల్లంఘనోద్యు కండె ల" ఈ ణా న యా. మను దుష్టవ్యవసాయుండేమది మదోన్మ తాత్కు(డె కూలు( ల్‌ కున మున్నాతనిం జెందడీళండు నదీకూలావనీజాకృతిన్‌.]

ఉదాహృతకావ్యాలు

కావ్యనమమ పుట కవినమమ అంబాల భాణము 1 శ

అందికా శతకము 2 రావిపాటి తిపురాంతకుడు ఆథర్వణ భారతము క్‌ అధర్వణుడు అరుజాచలప్పురాణము 14 పెదపాటి సోమనాథుడు ఆదినారాయణ చరిత 204 కవిరాకసుగు ఆదిపురాణము 198 నర్వదేవుడు ఇం(ద్రవిజయము 20 వన్నయకట్టు ఉమామహేశ్వరము ల్లి ౭

ఎజ్జన రామాయణము 24 ఎత్యాపెగడ కందర్చకేతువిలానము 88 తెనాలి-రామలింగకవి కందశళతకము 206 భాన్కరుడు కమలాకరచరి[త్రము మ!

శవుల షష్టము 40) నందిమల్లియ, ఘంటి సీంగన కళావతీ శతకము శ? తేళ్ళపూడి కనవరాజు కళావిలానవా 48 నన్నెచోడుడు

కాదంబరి 52 కేతన(పెగ్గడ కువలయాళ్వ చరిత 58 ఏర్చ్బూరి సింగన కూర్యపురాణము 68 మలయమారుతం మళ్లన కృష్ణవిలానము 60 నాచన సోవన కృష్ణనిలానన్లు (01 పరా(వృ)తం అప్పన కొట్టీయళంకరేశ్వర శతకము _ 82 కస్తూరి భట్టరాజూ

ఎలి గాథాసప్పళతి 68 శ్రీనాధుడు గిరిజాకల్యాణము 66 పింగళి సూరన గోదావరీ శతకము 68 సపెగ్గడపల్లి పోతయ్య గౌరీ కల్యాణము 60 కస్తూరి భట్టరాజు చం (దాభరణ శతకము 70 చజ్రపాణి రంగనాధుడు చమతక్కారరామాయణము 72 2 చారుదేష్ట చరితము 73 ? చి(త్రశేష భాగవతము శ ? జాంబవతీ కల్యా=ము 78 కళాధరకివి జైమిని రామాయణము 76 ? తై 9ళంకవోపాఖ్యానసము స 77 కవిసింగరన్న దళగతులు 78 భాస్కరుడు దేవీివిజయము 79 2 (భువన చరిత 80 నరసింగన్న నృసింహప్పరాణము 81, 20! వేములవాడ భీమకవి పంచబాణవిలాసము న! 2 పంచాస్తవిజయము 84 మళల్లకవి పద్మపురాణము ₹0[ అయ్యలరాజు సింగన పరమ భాగవత చరిత్రము 85 లక్షణకవి అప్పన (పద్యు మ్నోపాఖ్యానము 76 ? (వబంధసారకృష్ణాభ్యుదయము 87 (పోవణాంకమహాకవి దిలరామ విజయము 88 నంది సింగయ బలపదరీ శతక్రమ్స 80 కందుకూరి రుద్రకవి బృందానంభవము రి పరా(వృ్ర)తం అప్పన

తి (బహ్మాండపురాణము $8 _కవిమాధవుడు భలాళశరాయ చరి త్రము మదన విజయము 96 రావిపాటి (తిపురాంతకుడు మదనసేనము 87 నందిమల్లయ మరున్నందన శతకము 101 చిత్రకవి పెద్దన మహాభారతము 206 మి్రవిందాపరిణ యము 201 చ్యకపాణి రంగనాధుడు ము(దారాక్షనము ఇ యధావాల్మీకిరానూయణము 108 లక్షణకవి ఆప్పన యమక శతకము 208 గణపవరపు వేంకటకవి యయాతి చరితము 104 రాయసం దత్తన యయాతి చరిత్రము 105 సూరపరాజు రాఘవాభ్యుదయము 108 నన్నయ భట్టారకుడు రాజనరేంద చరి(తము 106 ? రాజరాజ్యాఖిపేకము 107 అంగర నృసింహకవి రామచం(దాభుగ్రదయము 112 బడబా(నల్ఫిగ్ని భట్టారకుడు రామతీర్థాగ్రయ శతకము 118 గోగులపాటి కూర్యునాధకవి రుక్యాంగద చరిత 110 ఇదలువాడ మల్లన లక్ష్మీనారాయణ విలాసము 118 కవిరాక్షనుడు వ(జ్రపంజరశతకము 117, 282 పట్టాభిరామకవి/

• ప్తశ్తేటి రామభ(దకవి పనంతవిలానము ]20 వాదన సోమన వాణీవిలొనము [122 ముక్కు తిమ్మన వామన చరిలో 18 వామనపురాణను 124 నంది సింగన వానవాభ్యుదయము 126. భ్రీగాకుడు

భు విక్రమ నేనము 126 చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు వి(క్రమార్క చరిత్రము 140 కవిభల్లటుడు విజయరామ చరిత్రము 158 శశాంకుడు విజయవిజయము 202 _ చిమ్మపూడి అమరేశ్వరుడు విజయ సేనము 101 తిక్కన విరాట పర్వము 15॥ సర్వదేవుడు వి శ్వేశ్వరళతకము 150 విశ్వేశ్వరుడు వీథి నాటకము 160 శ్రీనాధుడు శంతను చరిత్‌ త02 సోమయాజి అనంతయ్య శత(కంధర)కంర రామాయణము 164 భీమన శతపక్షి సంవాదము 105. కేమేం్యద్రుడు శమంతకమణ్‌ చరిత్ర 187 వణుకూరి గుర్వరాజు శశిబిందు చరిత్ర 108 చరిగొండ నృసింహకవి శాలివాహన స్త్‌్ప్పళత్రి 68 చూం-గాధాన పళతి శివదేవధీమణీ శతక్రము 170 శివదేవయ్య - కుద్ధాం([ధరామాయణము 71 ఆడిదం వాలభాన్కరుడు శూదకరాజ చరిత్రము [172 కవిభల్లటుడు శృంగార షష్టమ 40 నందిమల్లయ, ఘంటసింగన శేషభాగవతయు [170 (శ్రీ కృష్ణలీలావిలానమ 205. కటికనేని రామయ్య థ్రీకృష్ణ విలాసము |. వెన్నెలకంటి వెంకటాచలము ్రీగిరి శతకము ల$ ? శ్రీరంగమాహాత్మ్యము 204. తైలుగు రాయలు (శ్రీరామాయణ 204, సత్యావధూ(పఇయము 180 అల్లసాని పెద్దన సునందన చరిత్ర 181. శ్రీనాధుడు

క! నునందనోపాథ్యానము 182 హుంళక్కి థాన్కరుడు న్మరత _త్వ్వసారము క8క జారవిలాసము 185 భీమన హరికధాసారము 184 అల్లసాని పెద్దప హరిలీలావిలానము 190 తెనాలి రామలింగకవి హరి(ర)విలాసము 187 నాచనసోమన హరిశ్చర్యదోపావ్యానము 200 చంద్రవౌళి

ళ్హి

ఉపయుక్త గంథపూచిక

ఇస్పకవీయము (1882)

కాకునూరి అప్పకవి? వావళ్ల రామస్వామ' శాస్త్రులు అండ్‌ సన్సు- ఆం (్రకవీన పశతి (185

బులును వేంకట రమణయ్య; వాలసరస్వతీ బక్‌ దీపో, మదరాసు. జాం (భకపుల చర్‌ (త్రము

కందుకూరి వీలేశలింగం. పంళులు ఆం[ధకౌముద్‌

యుండ లక్ష్మీ నృసంహాచార్యులు.. (కాగతవ్య (పకి నం. 1220:

మదరాను (వభుత్వ (సాచ్యలిభితపు స్తకభాండాగారము. ఆంధ వాజ్మయ చరీ త్రము (19857)

వంగూరి సుబ్బోరోవు-కమల కుటీర్‌, నరసాప్పరము. ఆర్మధ (ప్రయోగరత్నాకరము

గణవవర్‌ప్పు వేంకటకవి. (శాళసత్ర్యపతి నెం. 9 95, 0 898

సరన్వశి మహల్‌ బై(బలతీ, తంజావూరు. ఆనందరంగరాట్యందము( 1822)

కస్తూరి రంగళవి వావిళ్ల రామస్యామి శాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌ ఉదాహరణపద్యములు

కాగితస్ప్యప్రతి, ఆం్యధ్రసొసషాత్య పరిషత్తు (గ్రంథాలయము, కాకినాడ కవిచింశామణి (1982)

కోతంభట్టు. ఆం. (పం (పభుత్వ ('ప్రాచ్యలిఖిత పు సక భాండాగారము,

హైదరాబాద్‌, సా కఫిజన సంజీవని (1880

ముద్దరాజు రామన-వావిళ్ల రామస్వామి శొస్తులు అండ్‌ సన్స్‌.

వు శవిజీవితములు (1855) గురుజాడ (శ్రీరామమూక్తి, వావిళ్ల గామస్వామిశాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌ కవితరంగిణి చాగంటి శేషయ్య ఈవి వాగ్చంధనము తిక్కన సోమయాజి, (తాళవతై (వక; నెం- 708 వరన్వతీ మహల్‌ లై (దిరీ, ఈంజావూరు.) శ విసంశయివిచ్చేదము (85%) ఆడిదము సూరకవి - వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌, గోలకొండకవులనంచిక (184) సంపాదకులు; -సురనరము. (పకాప రెడ్డి- గోంకొండప్మతికొ కార్యా లయము, హైదరాబాద్‌. ఛందో[గంథము తాక్రప(త (వతి నేం. 1ళక్లో ఆం(ధ్రసాపొత్య వరిషత్తు (గంశాలమము కాకినాడ, ఛందోగ90ంధము నాం. 5.206, | 426, ఆం విశ్వవిద్యాలయము, విశాఖ పట్టణము. రం ర థీ వెంక కేళ్వర (ప్రాచ్యలివితపు_చ్దక భాండాగారము, తిరుపతి ్ర ఈందొర్టందకం ఆం(ధ్రసొపాత్య పరిషత్తు ంశాళలియము, శాకీినాడ పవొబంధ మణిభూషణము (187 ఆంగధ(పదేళ్‌ సాపాళ్య అకాడమీ, హైదరాటాదు ప్రబంధ రత్నాకరము (వ్రాలప్రత్సి న ఆంధ సాహిత్య వర్తిషత్తు (గ్రంథాలయము, కాళనాల

లా మరుగుపడిన మాణిక్యాలు (1881) డొ వి, రామరాజు, (ప్రచురణ : గోలకొండ ష్మత్రిక, ప్రబంధ రత్నావళి (1076 సంపాదకులు :-- వేటూరి (పభాకరశామ్హి, శ్రీ (పభాకరపరిశోధకమండలి హైదరాబాదు, మానవల్లికవి_రచనలు (1872 ఆం(ధ్ర(పదేళ్‌ సాహిత్య అకాడమీ, హైదరాబాదు. బాలటోధచ్చందస్సు నెం. గ 1212 గ్రీవేంకకేశ్వర (ప్రాచ్యలిభిత వు వక భాండాగారము తిరుబతి న " రెడ్డి సంచిక (1047) 6 నంపాదకులు ; వడాది అప్పారావు అం (ధ్రేతీప డ్‌ 9 హావ పరిశో రాజమ'హేం(ద్రవరము, ల” ధకమండలి, లక్షణదీపిళ వార్తాకవి రఘునాధయ్య: (కా షతవు పకి; నెం.౦ 028 మదరాను (పభుత్వ పాచ్యలిఖిత వు _స్తక వాండాగారము--మదరాసు లక్షణవిలాసము కొగితపు (ప్రతి; నెం గ 1024; శ్రీవేంక పేశ్వర (ప్రాచ్యలిభిత ప్పప్తత భాండాగారము: తిరుపతి అక్షణశిరోమణ్‌ (1879) పొత్తపి 'వేంకట రమణకవి; ఆం(ధ్ర(ప్రదేళ్‌ సాహిత్య అకాడమీ హైదరాబాదు, " లకణసారసంగ్భంహము (1871) కూచిమంచి. తిమ్మకవి; ఆం(ధ(ప్రదేళ్‌ సాహిత్య అకాడమీ, హైదరాబాదు,

వీరభూపాలీయము కాగితపు పకి నెం 1818, మదరాసు (పభుత్వ (పాచ్యలిథిత పుసక భాండాగారము జి శతరకవుల చరిత) ( $ీ్ర్‌) వంగూరి సుబ్బారావు, కమల కుటీర్‌, నరసాప్పరము. సకలనీతిసమ్మతము (౧870) మడికి సింగన; ఆంద(్రదేశ్‌ సావాత్య అకాడమీ, హైదరాబాదు. సకలలక్షణసారసంగంహము ఉప్పులూరి వెంకటరెడ్డి; కాగితప్పు _పతి...శ్రీ వేంకటేశ్వర (పాచ్యలివిత పుస్తక భాండాగారము తిరుపతి, సమగి౦అంధ9)సాహిత్యం ఆరు(ద; శేషాచలం అండ్‌ కంపెనీ. సరసాం (ధవృత్త రత్నాకరము లేదా మాల్యాది9 నృసింహచ్భ్చందము; వెల్లటూరి లెంగయనుం (త్రి. (కాగితప్పుపతి, నెం 0 1220 ఫ్రీవేంక్ష 'పేళ్యర (ప్రాచ్య లిఖిత ప్వస్తక థాండాగారము, తిముపతి, సుకవిమనోరంజనము కూచిమంచి వెంకటరాయకవి- ఆంధ్రపదేశ్‌ సొపాత్య అకాడమీ, హైదరాబాదు. సులడణసారము 1872 లింగమగు౦ట తిమ్మకవి; వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్‌ సన్స్‌ ల్లి

అది

ఉదాహృతకావ్యకర్చసంచిక

అధర్వణుడు. 5

అనంతయ్య, సోమయాజి. 202

అప్పన, పరా(వృ్ర్రతం 61,92

అప్పన. లఅక్షణకవి 856,108

అమరేశ్వరుడు, చిమ్మపూడి 126,202

ఎక్జా(పెగడ 24

కవిభల్హటుడు 149,172

కివిమాధవుడు 88

కవిరాక్షసుడు 116,204

కసవరాజు, తేళ్లపూడ్రి 4?

కళాధరకవి 70;

కూర్మునాధకవి, గోగులపాట్రి 13

కేతన ంపెగ్గడ ర్‌

గుర్వరాజు, వణుకూరి [7

చంద్రమౌళి 200

తిక్కన 151

తెలుగురాయలు లిగిథ

(తిపురాంతకుడు, రావిపాటి శి,ల06

దత్తన, రాయసం 104

నన్నయభట్టు 21,105

నన్నెచోడ్షుడ్తు 0

నరసింగన్న 80

నాచనసోన్సన 60, 120, 10?

నృసింహకవి, అంగర్ర (7

౧౧ నృసింహకవి, చరిగొండ 188 పట్టాభిరామకవి 117 “పెద్దన (పెద్దిరాజు) అల్లసాని [80, 186 పెద్దన, చిత్రకవి 102 పోతయ్య, (పెగ్గడపల్లి. 68 (ప్రోవణాంకకవి 87 బడవా(నల))గ్ని భట్టారకుడు. 118 చాలభాన్కరుడు, అడిదం 171 భట్టరాజు, కస్తూరి 62,60 థట్టార్యుడు 8 భాస్కరుడు 783205 భాస్కరుడు, హుళకిగ్రా 182 ఫీమకవి, వేములవాడ 81 ఫీమన 164, 185, 261 మల్లకవి రికీ మర్తిన, చెదలువాడ !!5 మల్లన, మలయమారుతం 58 మల్లియ, నంది 40, 87 ముక్కు తిమ్మన 122 రంగనాధుడు, చటకిపొణీ 70,201 రామయ్య, కటికనేని 205 రామలింగకవి, తెనాలి 868, 180 రుద్రకవి. కందుకూరి. 0 విశ్వేశ్వరుడు. 158 వెంకటాచల9, వెన్నెలకంటి [74 పేంకటకవి, గణపవరపు 208

రిలి శకాంకకవి 150 శివదేనసయ్య 170 శ్రీనాథుడు 88, 125, 100, 181 నర్వదేవుడు 18,158 సింగన, అయ్యలరాజు ౭01 సింగన ఏర్పూరి గగ సింగన, ఘంట (0 పింగయ, నంది 88, 124 సింగరన్న ?7 సూరన, పింగళి 68, 106 సోమనాథుడు, "పెదపాటి 14 కేమేందుడు 10

ళా

పద్యాసుక్రమణిక

అంగజుడను 22 అదలిచి నిల్వ వారిఃగని 40 అంగముతోడ( గట్టు 21 అదెక్షైలానము 120 అంగయుక్తందిగా 14 అనళు యకంపమై లర్‌ అంగాధినాధు ఏ0? అనయము సర్వ వ] అంజల కరగి [7 అనవరతమును 18, 181 అంజలిసేతు( బద్య్మజ 107 అని కొనియాడుచున్‌ తికి అ౦జెదవు గౌక 1880 అనియి విద్య 488 అంజెలమిడి నడుపులు 188 అనిలజరావణానుజులు £0ీ అంబరము వగుల 187 అనుటయు. గృష్ట శీల అంబరసీమ౯ దారలు $ అనుటయు మంతి 42 అండములు పెక్కు బి08 _అనుధావళ్సురి మన్వట | అకటా జేరడునేలదమం 2౧0 అపుడు తానావసానంబు ఠి అక్కంటి ధూళి (యుంగుడయి త్రి అబ్దిళయన నారాయణ 09 అక్కమలాడీ( గన్లొనిన 846 అభపవు డాహవనుదో 108 అఖీలపాలికొ ంకికౌ 186 అమరు లమృళాబి 148 అగజీతభేరీ 108 అమలినాక్షరరూప 166 అచ్చరలు నందనంబున 78 అవృాతసరోవం ౦బుగ 100 అట్టి నను౯ గూర్చి 178 అమ్మెగ ననిన! ఒద్యాక్షీ ంర్‌

అతడడరించు శతస్రముల 82 అరయనగ బిన్ననాట (70 అతిరౌ (ద్రొకృతి 172 అరయగ వారెల్లరు 10 అతులంబైై వళవ ర్తిమై శ్ర అరాబాలకౌమాం 100 అ తటి విటనాగరీకులు 120 అరిగి సమిత్స్రనవ 44

౧౪ భ్‌ అరినవూనసమ్ములు 151 ఆ పుణ్యవకంబట్టినప్పుడె. 82 అరుణ పుష్పావళి 127 ఆ యిత్వాకు పరంపర విగ్ర అరులకు నొడ్డుకొందునొ 118 ఆరయ విన్ననమా[త్రమున 109 అలకలు తేటిదాటులు 127 ఆ రామామణి 205 అల పగవానితమ్ముడు 00 ఆ రీతిన్‌ భువన(త్రయిన్‌ వై అలరుల పాొన్సులన్‌ 127. ఆర్హల పాలనెల్ల 118 అలసత బొంకు 200 ఆలు రసంబులన్‌ 208 అలికలితపంకజము 128 ఆల ఘృతంబువేడి 106 ఆఅలికులవేణులన్‌ 84 ఆ కతమన్యు ల0్ర1 అలినిభవేణి 28 ఆశీర్వదించి శుకుండు 85 అల్లన. దొండమె త్రి 152 ఆ సరసిజాక్షికొనుకు ల! అవనిజనంబులెల్లను శ1 ఆ సవ్యసాచి 207 ఈ క0జానన 47 ఇంచిన బాలకేళి న ఆ కరి వేల్చుసామి 188 ఇంటికి. జనుబయు శశీ ఆ కర్షు దురాలాపము 8 ఇక నొకసారి పల్కిన 8 ఆకాళనది యని 178 ఇపరసాద్ధి నీ రెట్టిదో 158 ఆతండక్క_డ 188 ఇద్దగుణుం (బ్రబంధ 108 అతని రౌద్రరేఖ 81 ఇనవంశరాజపుడు 112 ఆ తజి చెలికిచ్చిన 6 ఇప్పుడేను దలచిన 182 ఆ (త్రినేశుడు 187 _ఇజీయు కుచంబులన్‌ 198 ఆ దశరథసూనుడు 26 ఇజ్జి పాపయిల్కు౦ దేలు 128 ఆది[బహ్మముఖాళ 65 ఇవ్విధంబున మతియు శీలి ఆదిమళ క్రి రూ తరుణి 2 ఈ కితికి వచ్చి 8] ఆ దేవో త్రమ్సడు 187 ఈ గహనభూమి శిల ఆనక యమృతంబు 58. ఈ నెలమెకమ్ము ౭02. ఆ నెజజోదుకేలు 28 ఈ లలన వేలుప్పంజవ 78

ల్‌ ఈ సరణిన్‌ గువూర 85 ఓ నారీనుణి యా ల ఉ౦ంగరపుంగురుల్‌ 108 ఓ శళిముఖి లోపా 7ల్ది ఉగులను వదునొకొండు 18 కందక గౌజువాజక శ్‌ ఉడుపథంబను 100 కందుకకేళ సల్పెడు 161 ఉత్సాహ (ప్రభుమం (క్ష 152. కటి వడకాడ 129 ఉదయ(ప్రాణవిహారమై 18 కడువేడిపెళ్లెండ శ్‌ ఉదయరాగ మించించుక [148 కనువింద్రై యఖి (81 ఉన్నవో గతిమాలి 165 కప్పురపుధూళి 140 ఉబుకకువ 202 కమలినీకాంత 12 ఉర్లిసిల్లుచు మేలిమి 81 కమ్మని తమ్మి 908 ఉవిద యొకర్తు మేన 78 కరముల నవ్విభుండ శ్రి0 బుషిపర్యా ఘనమైన 46 కరిణీయానంబు వతి బుస్తులు ప్రాక్టింప 61 కంమొజణ యాలకించి 117 -ఎంతయును దుస్తరంబు 188 కలంగకుడీ నభళ్చరులు 164 ఎంతయు రాజుతోడి 105 కలయంగ ధారుణీ 157 ఎనగం వా(శిక 48 కలయంగ నలదిన 128 ఏటి మహానుథావు 192 కలశపయోధిమీద త్తి ఏపునం గృప్టరాయ 188 కలుషనరి త్తరీ 8/0 ఏప్పన6 జెలరేగి 124 కాంతాలలామ 124 ఏమే పూర్ణశశాంక 48 కామిని చందు! జూచి 87 ఒకనా డిందుధరుండు 22/ కాముమామను రాహు ర్ట్‌( ఒకపలువాత (గొన్న 22 కాయవచోమనఃస్థలన 187 ఒక మతమున 186 కాలధనంజయుండు 186 ఒక వరము నీదు 88 కాళకరూశకోనల తిళి ఒచ్చెం వింతయు 141 కొళదాసుని( దిక్క-కవి 174 ఓ కమలాక్ష ౭06 క్రిసలయకదళీ 152

౧౬ కీర్తి విలసిల్లె విక్రమ 148 _గురుకుచకుంభముల్‌ శ? కుదురయ్యె నే వీటి 108 గురుబంభుల్‌దను శశీ కురుపతి రవినుతుని 12 _గురుఖీష్మకర్ణ 8 కులతై లంబులలో 180 గూని వీంపు జనులు 82 కుసమం బద్దినచీర 100 గొనయము తమ్మి 181 కూడెడు వెం్యడ్రుకల్‌ శి గోపురగో పుర్యపతిమ న కృష్ణుడు వచ్చినంత 188 గౌడనరపాలమౌని 188 'కెంజిగురునకుం గరినత 82 (గహగతులేమి సేయు 119 శీలి. దెప్పముసేసి 180 ఘనకోపం బతిలోఖిశే 118 కొంచక కోటపై 84 _ఘనసారకస్తూరికా 164 కొనియెద మన్న 152 ఘనులు నేగురిలోపసల 170 కొలదికి మీజ 181 చంగున దాటుధే యనిన 102 కోపాటోపంబున (6 చండాంచ పభ చిక్క 4! కోపాటోపము కుప్పి 102 చం (ద్రథండములతో 162 కోయిల పంచమ 10! చనవున రెండు వ(క్త్రములు 181 కోఅలు నుగ్గునుగ్గయిన విల్‌ చరిత మెల్లి నింధద్ర 208 త౩ైకయీనందను౦ గతి 150 చల్లని పండువెన్నెలల గ్‌ (డాణంగన్నులు ముద్దు 81. చికిలి తొమ్మిది వగల [25 క్ష్యతియధర్మంబున 8కి. చిగురాకు బోడి( (0 ఇలుని. గదింధ్రవిన్‌ త్రి చిత్తమ్మున రంజిల్లుచు కిక గం ధయుతవాక్య 187 చిత్తము శ్రన రంజిల్లుచు 04 గంధర్వాత్మజ 5కి చురుకున నాటనేసె రిక గిటిగిటి నగు ర్‌? చువ్వన చ్వేను | గీర్వాణాచలసాను వాత్మ 158 చూచ్చి నమస్కరించి 100 గుండయ య తమో 82 చూపులకట్టు 181 గుణమున్‌ సుందర 08. చెంగలువల తళతళ (1

౧8

చెప్పకున్ననీవు 1408 తరుణుల వీంగు 158 చెజబుకుందోటల 26 తజువై న కురుబలంబుల 12 చెలువకు మనసార 87 తజణుముదు రంతకు 15 జడలల్లీ భూతి 71 తటులువడి 182 జనవరేణ్యు6 గాంచి రి తలపోయంగ రుచు క్‌ జపము చాలించి 108 తలిరాకుబోణి ॥ జయవిజయవినుత 108 తల్లిదం(డియు (లి జయమగుటకు 197 తల్లివి దంివిం దికివి 11 జలనిధి గట్టీ మించు శ. తళతళమను 08 జాలుటయుం దదూరు 45 తారకజబిచ్చిఖండి “| జీవు(డు కర్త 0 శారామనోరంజనా శ? రుషశేతుద్విషునకు 77 తాఅంగాగిన నేల క్‌ డాచీ యంకళతలంబు గి తాలాంకు తుముల 10 ఢాంఢమితభేరికా ఫ్‌ తిమిరమంతయు. బాస్‌ క్‌8ి తకతికళాళమానమున శీర తృష్టాతంళునిబద్ధ 10 'తక్కటు సై నికు 208 తెంపరిమై మది 180 తడిసిన పచ్చని (8 శతెంపను జంపును 12 తనకు ముందజని౦క 100 తెజనొ తరువాతను 1బ్లిల్లి తన జన్మమప్పులి 57 తెలతెలవొటి 104 తనతో నల్లిన వాణీ 41. శెలికల మిండగీడొకడు 182 తనరి రాగిల్లి ముక్తుద్దే 148 తొడవులు పెట్టి 50 తము చూపులొగి రథ త్యాగులు పాత కేతరులు లకి తమ్ముడ శేడు నాకు 28 (తెవ్వెడు గంటులన్‌ 11 తరుణవనయస్కుల 182 దవసీమన్‌ విహరింప 104 కరుణాదిత్యనిభ 81 దళమైన చీకటి 180 తరుణుండగు శీతల 182 ద&ీణపవనంబు 188

౧౮ా చాన మిచ్చితినని 26 నిగి డిరువై పులన్‌ 171 దానానేకపబ్బంహిత 184 _నిజరూపరేఖల 170 దీనిలోపలం గొన్ని శకి. నిను సేవించిన లీక దుర్గనుండగు 206 నిన్నుం జెజగొన్న 72 జేవద తంబు 207 నిరపమధర్మస్థితి 57 ద్విచరణ శేవరుల్‌ 18 నిరుపమమూర్తి తీ ద్విరదాకారత( జేర్చి 68 నిర్మలహేమవిందు వగ ధమ్మిల్లి భారముల్‌ 185 ఏకు సరిసాటి గలర 166 నరజీగరదారుణ 4 ఏ ఇంెచెమ్వరు వాష్‌ సై దనకేశ లవకాష్టి సను. ర సమ్నుక్రననకి సూ ధను 'ఫమమాకునసెన్నై స స కంకలకాడగ 195 ధర్మతనయ 8 సీవీబంధము వీడు 165 ధా(త్రీసురసేవారతి 26. నునుమై కల్మిపడంతి 22 నగకోదండధరుండు 118 నూజు (కళువులు 186 నగజాత నారదు 48 నూజుతెజంగుల ఓ నగరాజవైరి +! నూడ్వరు నొక్కచందము 2 నతనానావనినాధ 10 నూపుంబువ్వును 1600 నయమార రాఘవృండ్రు 7. నృపతి నెగ్గిన 8 నరనాధ యతని 201 నృపవరా(గ్రణ్‌ క్రి నలువగు రక్తి 188 నెజవుగా విరియక 186 నాకౌకసులై నను 188 నెలసె నెలసంజ శక కష. 48. నేనిదిగా మత్కులో- 7 . (0 పంచశరుండనగను 86 కా సద్య [1608 పటుగయుంరూపవనో (4 81 పదముల్‌ దొట్రిల శ! నిఖిలజనములు 188 పదిదినమృవై దు 1!

౧౯

పవ్మంబులును వ 158 పేేన భ క్రిసొమ్ముల (1

పకటతరాత్మ 81

పరంగ గదలూరు 76 (వకటితలీల (7

పరఃగ వేజెళ్ళు 177 ధఛణళాశేష 7

పరధనపరాంగనా " 184 (ప్రత్య(గరచనాతి 13

పరనారీహరణం బౌనర్చిన 110 (వతిభావిలంఘత 15

పర పైయొప్పు 187 (ప్రాచీనంబులు రత్న క(

పరముండు కంధర 'ప్రాణంబులెడల 141

ససిణనననేలనా ఇ. హ్రాజచయాశురులకు 1

సషన్టనాలో సై 'ప్రూానాయమ ల్న్న

పలుకు 'బెలుంగులానన 78 పాణసపానుంగూన్చి గ పలుచని చం(దికొ 188 ్రాయళ్చిత్తాదులు 40 పల్లవపుష్పసంపదల 157 .ప్రాలేయ(ప్రతిసీర 120 పాంధుల హృదయముల్‌ 108 ఫాలతలభన్య గ్ల పాథోనిధిగాం భీర్యున్‌ 49 బంగరు బొంగరాల (7 పాపముః బాపవే 118 బంటుతనంబు వైభవము 16 ప్తాయక ధరణీ 204 బలిమి రాహుసుధాంళు 140 పిలువని కూటికిన్‌ 81 బఐలియనకుః దనకు 204 వున్నమ చందమామ 101. బాలరసాలకిసొలము 187 పురని ధిరతకునైై 101 వాలసుధాంకు 2 పూజించి యర్ధ్య్య 108 బృందావనమున నేనట శశ పూవుల (పోవలై 1898 వెడగగు రత్న 8 పృధులవిశ్వం భరొ గ0 -భండనమున 207 సెగిన యాసునన్‌ శశీ భట్టనారాయ ౫ 141 సకేటి మృగౌ 9గీక్‌ భాగ్యవతులు మున్ను [2

౨౨౧౦ భానుశశిమండలంబుల 108మహిమ చెడదు 154 ధారతఘట్టోలంఘన 107 మహిలో నీకిట 10 భారతివై సరోజభవు 8 మాకందఫల రసంబుల లలి భువిం పట్టి పీచ 164 _మాశెల్లం గలహంబు 148 భువిలో మ్మళుండగు 185 మాఘమాసుఎబు (4 భూకాంతవర్య 187 _మాటలకేమి వచ్చె త్రీ భూతలపతి మది 182 మానము గోలు 118 భూపాలవర్య 801 మానవనాధుండు 82 భూమినిండె 141 మీజిన భ్యదనాగముల థ్‌ భూసురవర్గమున్‌ 106 ముత్తా కేకుజముల్‌ 148 భేరీ కాహళళంఖ $4 ముదమంది రామచంద్రుడు 85 (భమరకావళి 16 ముదిత ముదితయై 88 మంచాంతరమ్ము 146 ముదురు(జీకటి 108 మకరధ్వజుని విల్లు 141 మురదైత్యభేదికి శశ మదనవశీకారమం (క్ర [54 ములుగు గురులింగ 78 మదభిన్నకట 1039 మూర్చాభిషిక్తు ల 106 మదవపతీగండూష 142 మెలుంగు భృంగములందు. $91 మనమున నిశ్చయించి 88 మొగములు విరిదమ్ముల _ 148 మనుజాథీశ్వరు 208 మౌనితిలక సబన 187 మనుజులతోపల 40 యమనియమాది 178 మరువము. బొంది 20,88 యుగములు వేయువోవు 102 మజలగ(6 బోదురిండ్లకును 140 రంగప్ప రూప సంపద [177 మలయజగంధి నీ శీగ్రి రకింపవయ్య భాస్వత్‌ [9 మలయనమీరు వేడి 186 _రత్నసుందరి వ క్షేందు 146 మసలక రామరానణులు శ్ర రమణినంశ(కమాగత' (1

గొ లాక్షసేశ్వరు. డెదిరిన $8 వడి నమరేం్యద్రముక్త 8 రాజమండలపూర్హ [11 వనమాలి గొలుచు లి01 రాజులకును విపర్యాన 80 వయసున. బిన్నవాడ శక్‌ రాజులు వికమో(గ 16 వరధామ్యాచార్య పృరస్సర 7 రాజులు నమ్మతిందర 188. వర్ణిల్లుదురు గాక 111 రామన్న మర్యాదరామన్న 177 వలిధిడ్డ జిక్క-నల్‌ 1086 రామానుజుండు 181 వలనూన చంపకోత్పల 14 రాముని మహిమ 112 వలవదు భయంబు రాయైన తిసి కీర్‌ వలుదకుచంబులున్‌ క రావణు€ గూల్ళ్చి శశ. వర్లిభ నీకు మున్నుగ 118 రాసి నహ(నభాను 184. వర్లిళుడేగు దుర్లభుడు 155 'రేదొరయల్లుడు 108 వనుదేవతనయుండు 76 రోషంబునను (బోవరో 2! వసు ధేశ్వర వినుము 188 జెక్కలతో నరాగము శఠ వాండిమి నల్లిసిద్ధి 8 జెస్పల బోరు త్తి వా క్రిణే(త్రాంగనా ! అలనలు గొందకజొత్య్మ గ్‌ వోమనానేకపము [48 అలిచిడి కీర్తి 8. వారక వారకొమిసుల 182 లలితనరోజసౌరభ [9 వారణసేయ దాన ల్‌ అలితాస్యాంబు శిథి వారిజ మీన కోక 81 లాంచి వరాంగనల్‌ శ. వాలినకన్ను ముంగురులు 4 లావణ్య మెల్ల (వళి [18 వాహళతుం దక్క 5 ద లీలాలాలితసం పడల్‌ 158 వికచారవిం , / రై. వికలుని ఖరదూషణ 106 లేజవరాం(డ చూపవు 87 88 వికవిక నగి బిగి

లోకసుతహరీదిభ 175

వ $ వికమార్శచరిల్‌ వగ మీణున్‌ 140

1త్‌రీ - వినుతమౌణీ క్‌

చువ్చనె సాటకళాలకు

అలి విపణికోరో యన్న 17 _ థ్రీయతలోచనోజ్ఞ్వల 294 పీడెము కెత్తునో 48 గ్రీరామామణి కక్‌ పీణనాదముల్‌ 121 _థ్రీసతి చన్నుంగ్రేవలను 107 పీరలు మువ్వురలోపల 175 సంతతభక్రియుక్తి (లై వేజెళ్లు సర్రాజు 178 సందడి యధ్వర ఓ వేదపురాణశాస్త్రములు 181 పకియా వినవే 188 వైరిజయంబు గాంచి 82 సతులు చల్లుంటోరాడు “148 వ్యాసుని వాల్మీకి వరరుచి 17 సతి గుణవతి 06 శంబరవై రివిభంజన 10 సప్తాశ్వకితిపాలక్ష 184 శతకోపయతికి 188 సమదేభారి మసంగి 177 శయధృతఫణి 188 సమయవరుండు 205 శరధిప్రాఖ్యము 145 సములడ్జెనది బారు 110 శాలివనాలి గాలి ల్లి0 నరసచిత్రాన్నములును 1న శాళ్య్వతమ్ముగ 18 సరసీజాతవిరాగ 18 శాళ్వత విశ్వవిళశ్వంభరా 18! వరసుల పొందు 101 శిక్షణను ధృతియు 0 _సరళదలత్పరోరుహూ 181 శీఘింబేటికి వచ్చి 41. సవితృండు చంథద్రుడున్‌ 88 శుండాత్మ చలింసక 188 సారథి శతవృద్ధు 145 శుద్దాంతఃకర జైక 110% సారోడారసమంచిత 28 శేషథణులకు 68 నుందరీసమితికి 147 ్రీకంప గెడుడునప్పుడు 8 సుదతి....కంటందడి రతి (శ్రీకరగుణసాంది 116 సుదళులు డస్పినచో 45 ్రీగజగామినీమణిని 118. సురుచిరసద్గుణా 176 భ్రీచన్నుంగవ 120,121 నూరపకాంతిచే 175 థ్రీనార భవత్పదమనులు 82 సొధజాలకములు 110 శ్రీమంతుండు గుణ 51. స్థిరవుణ్యోదయ 68

అవుధె స్నాతయగు నశి 188 ళరిగిరి సురగిరి 143 స్వస్తి యని పలుకు 128 హరిసీలమణి 13 స్వామిన్‌ గన్నది, 114 హరి సర్వత) 14 హంససమానగామికిని 48 హో జలబార్మీ 161 వే 4టౌల్రి హైదరాబా” అఆఅళ మం

సత్త. షల ్ష్యామ్ట్య్మా శి స. 2 లం, స. . | " ల . _ ల ' లు "ల . _ గ . నీ[480114 కంతి ౧ఉషరి%4 రగడ ఓ। ( (4౧ 2౧1౧0100౪7 01 1౧6 ౧౦౭౧౧౩ 11001 (. | . 4౧4౪412018 614664 61499109). | ట్రే ॥ 0? గ, 8514కి! *,4, ?₹09, న . - గింకెరే6? 1౧ 161304. వ. = 91008 ౮౧1౪6511, గ/4604086-500 007, ( . " చంకన లడాుమవానయు నవనవ రతనాల ాతలకనావననపననడవాణవనన వవ యానినావా క ' " ₹1ఓ€ ర9812౧96 0 86 క09188౪08//2814 ఉ ₹/1౧166 87 గ48?కగి ఉగ క/1018/9. (్ట

౭ టి నన న. ననన టనే క్‌