Telugu akshara kiranalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. . అనకైతఅ ఆఅతణాతఅ౨ ౮. ఆ ఈ బాల గేయాలు) . . జ క. (క్ల! -

ర. వతోట్ర ఫ్‌, ల త్తర్య? ట్ల "| టె యె 2 గ. న ళల యి తం. . సాసూం పాకు, సర్యరీ!: ఇపతీ! ప్యోవషజాత్యాననో గ్‌ శ ఇ. రచన -.

మ ఎంవి. ఎతొారాముమూర్తి.

తనా. ల క్‌ి గ భం ము! త త న్‌ న ఛలకాం ల తతా తానా ంకాలవనాక్నాన. 1 కాకా వంయలాకత్త నా పి.వి. సీతారామమూర్తి, 3.4. 3.24, ప్రధానోపాధ్యాయుడు వంకాయలపాడు, ఇంకొల్లు (మండలం) ప్రకాశం (జిల్లా) - 523 190

ళా బం పుషర/గ్రదా న ల రం వ త!ది222 మ21022101 (అక్షర కిరణాలు) తరం! వ వెళ్ళక యు? ట్‌. ఠి ఏ. చెలలంంరే ధ్‌ 06 9యగం!॥ వ 2662002 ని 0. 0 ౮౦916 ; 1000 గ తో 406 వ మ. 15.00 (| "౦౬ 609163 వ మా వళం.2. టూరు, 3 6. 3.264, క గం ధాలంసై పంతరరుడాలంని దే ల వ్రు [బంయ్య/216026ీఎ “శీ యే ్శ గ్గ ణి ధి మ్య (బట గ ఓ ౦ గం గమనికక యజ (0ట ఇ. లో ల 523 190 పాద నబాడ నరు 3జీ : 08594 - 249694 న. గెళ్స్‌ 120019 0000841 - 4 వరుణో &1 వ తాల లింయం7లెటూ ₹ ౫౭౭బ లం2!- 17.

విషయ సూచిక న. అంకిత రత్నాలు ఛు దిదృక్ష = దా! నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు స్‌ గేయవిలసిత గీతమంజరి - డా॥పి.బి. శ్రీనివాస్‌ న. కిరణాలు - శ్రీ బి హనుమారెడ్డి 21-20 విశిష్టభ్రావం = డా॥ గుమ్మా సొంబశివరావు నగ -)00 అక్షర కిమ్మీరాలు - డా! తూమాటి సంజీవరావు 3-04 ముందుమాట - శ్రీ గక మూర్తి

1. అక్షర ప్రశస్తి
2. చదువుల తల్టీ! కే
3. అక్షరం 2
4. అక్షర జ్ఞానం 3
5. బడికి రండు - బాలలారా! త్న
6. బడికి రండి బాలలారా। వ్‌
7. వయోజనవిద్య 6 రండిరా - రండిరా! 6
8. _ అమ్మలారా - ఆయ్యాలారా! 7
9. చదువుకో - చదువుకో! రి
10. _ బడికెళ్ళి చదువుకో! వి
11. చదువన్నది లోకంలో 10
12. చదువుకుందాం క్షే
13. రారో ఓ వెంకటన్న [2

షా 13. రాత్రి బడికి నేను పోతా 13 14. కావాలీ చదువు [4 15. వెట్టిచాకిరి క్‌ 16. ఓ వయోజన పొరుడా। 16 17. హాయిహాయి హాయి శ? 0 నారా మత్తు 18. కదలి రండి - కదలి రండి 18 19. ఓ సారా నిశావరీ 19 20. సౌరా మానండీ 20 21. మద్యపానం మానండీ 21 22. సారా ఒగ్గీయవయ్య 22 కం మహనీయులు 23. ఓ వివేకానందా! 23 24. గాంధి తాత ౭4 25. నేతాజీ 25 26. చాచాజీ 26 27. అంబేద్కర్‌ 27 28. ఇందిరాగాంధి 28 29. “ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య 29 30. ప్రకాశం 30 31. కవికోకిల” జాషువా 31 32. కరుణశ్రీ 32 33. ఓ అమరగాయకా - ఓ ఘంటసాలా 33

జ

₹7 ప్రకీర్ణకములు

34. మత కలవిలు పడ
35. మత సామరస్యం 35
36. జన్మభూమి 36
37. స్వర్గోత్సవభారతం 37
38. కళాకారుడా! వెలి
39. పరిమిత కుటుంబం 39
40. అధిక సంతానం 40
41. పొదుపు త్న క2.. పరిశుభ్రత 42
42. పర్యావరణం 4 44 రహదారులు తశ
43. ఉదయరాగం 45
44. యువకక్తి 46
45. జీవితం త
46. అనుబంధము గ్రకవిగారి వరిచయంచ్తి తరి

2

ఇ అంకిత రత్నాలు శా॥ కార్తీకంబున స్వామి జన్మమట - మా కాంక్షల్‌ సుపర్వంబుగా- పర్తీ క్షేత్రము - పావనం బనుచు - సంప్రాప్తించు మా కార్యముల్‌ ఆర్తిన్‌ బాపెడు - సాయినాథుడని - ఆరాధింప భిక్తాలి - నీ పర్తిన్‌ జీరుదు రాశ్రితావనుడవై, ప్రాపొము, మాహేశ్వరా॥

ఉ॥ నమ్మినవారి కెళ్లపుడు - నాత్మసుఖంబులు గల్లజేయగా కమ్మని భక్తిభావన యెకాయెకి గ్రుమ్మరి - మా యెడందలో రమ్మిటు చేర రమ్మనుచు - రమ్యతరంబుగ - పర్తిసీమ - రా జ్యమ్మున - సాయిరూపమున - చక్కగ వెల్లెడు - దైవతత్త్వమా॥

ఉ॥ మంజుల మందహాసమున - మాధవ దేవుని లీల లెన్నియో పుంజులులై దన్ని నిటు - పర్తి పురంబున - సాయినాథ మా కుం, జెలివై మనొోజ్జముగ - కోర్కెల తీర్చు మహావిభూతికిన్‌ అంజలు లిచ్చి “సాయి'యని - అందరు వేడుదు రెల్లవేళలన్‌॥

శా॥ సేవాభావము - ప్రేమతత్త్వమున - సంసివించు - భిక్తాలికిన్‌ తావుల్‌ జ్‌మ్మెడు ఆత్మవిద్యయును - ఆద్యంతమ్ము బోధించుచున్‌ రావా! మమ్ముల గావవా యనుచు - ఆరాధింత్రు మోదంబుతో ఈే జీవుల కాత్మ కింపయిన - విశ్వేశుండ దైవాగ్రణీ॥

ఉ॥ ఎందరు సొయిభక్తు లిట - ఎన్నగ మీదగు సాయినామమున్‌ అందరు ముక్తకంఠమున - ఆత్మలు పొంగగ నాలపించుచున్‌ సుందర మందహాసులయి శోభిల, నిత్యము పొంగువారె, ఆ నందమునందు - మిమ్ముల - ననంతముగా స్మరియింత్రు నెల్లడన్‌॥

ళ్‌

ఉ॥ చల్లని వాక్కులన్‌ నుడువ - సంతస మెంతయు పల్లవింపగా ఉల్లము జల్లనన్‌ మధుర ముజ్ఞ్వల రీతుల విశ్వశాంతికై యొల్లెడ మీదు పూజలను - ఎంతగ వింతగ - జేసరయ్య - మీ చల్లని దృష్టితో ప్రజల సాకుము ప్రేమలు పొంగగన్‌॥

చం॥ ప్రణవము మీదు సన్నిధిని - ప్రాణపదంబుగ నుచ్చరింపుచున్‌ ప్రణవము ధ్యానరూపమున - పర్తిపురంబున జేయుచుండ - యీ ప్రణవమె లోకరక్షణకరం బని ప్రేమను మున్లువేళ - ఓ ప్రణవ స్వరూపసాయి! పదపంకజముల్‌ భజియింతు సర్వదా॥

ఉ॥ ళాంతిని కోరి హూ మది - ప్రళశాంతిస్థలంబున - పర్వులెత్తగా భ్రాంతియు దోపనీక - యిల భారతభూమిని నుద్ధరింప - వి ఆాంతియు లేకమా మది ప్రశాంతిని గూర్చెడు - సాయిదేవుడై _ కాంతిని నింపినావు - మమకారము - ప్రేమయు, నాశిషంబులన్‌॥

మ॥ నవరత్నంబుల గోరలే దెపుడు - నన్నావేశించి - నాకైతలో నవశక్తిన్‌ బురికొల్పుమయ్య - సుజనానందంబు పెంపొంద - మా నవతా దృక్కుల నింపుమయ్య - మహికానందంబు జేకూర్చగా భవమున్‌ బాపుము - కాలవక్రమున్‌ - మీ భావంబుల న్నిల్పుచున్‌॥

ఉ॥ కమ్మని భక్తిగీతములు - కావ్యము నిండుగనింపీనాడ - లో కమ్మున - గాయకోత్తములు - కమ్మని రితుల నాలపింపగా ఇమ్ముగ మీ కృపారసము - ఇంపుగ నాపయి నింపివేయుమా నమ్మకమైన భావముల - నర్పణ చేసితి స్వీకరింపుమూ॥

చం॥ తలపుల నిల్చు గీతముల - తన్మయమౌ నటు వ్రాసినాడ - సం కలనము - రూపుదాల్సినది - కమ్మనిభావము అన్వయించి, మం జులమగు గితమాలికలు - చూడ్కుల కాంతుల - వెల్లు నింపగా సలలిత నాశిషంబు లిడి - చల్లగబ్రోపుము పర్తిదేవరా।

గ... | చిరంజీవి సీతారామమూర్తి చైతన్యమూర్తి. అటు ఖం | పలుకుల బోధనలతో బడికడుతూ - ఇటు కవితల ఎన్నాళ్లు లో సాధనలతోవాణికి గుడికడుతూ - తన జీవితాన్ని పునీతం వ చేసుకొంటున్నాడు 'సుప్రభాతం' గానంచేసి సుప్రసిద్ధకవి *కరుణశ్రీకి అంకింతచేసిన అద్భ ష్టవంతుడు. “భక్తికుసునూలు” - ఏరి “బాబాగారి పాదాలముందు రాసిబోసిన భర్తాగ్రగణ్యుడు. ఇప్పుడు “అక్షర కిరణాలు) రాశారు. ప్రబోధ కిరణాలు వెలిగించారు.సామాజిక చేతనతో సరళమైన కవితలు మాత్రాభందంలో మలిచారు. ఇది విద్యార్థులకే కాదు - విజ్ఞులకూ పఠనీయ కవితా సంపుటి. సీతారామమూర్తికి ఢ్రీయోభవిష్యాన్ని ఆశిస్తూ - ఓ కథా కావ్యం రాయమని కోరుతూ, ఎదురుచూస్తూ-

8-9- 2001 = డా/ నాగభైరవ కోటేళ్చ్రరరావు ౯ గ౫ంశంక4మమటాడ4 1004న 40, ౧.116, 1200గ/అై612, 0౧8016 - 523 002 ఉమ

వొండగిడం ఇ వరే 2282022271 9602001821! ఉయి6కేల/ శంగగ౭7 శ4242067 ఏ 2) 1లురం2 5జస2 ఉంతంర్సు 6౪ టి! అ) జాం ౦౦ంయు1066, ం౦౯ర జాబు, గఢీల0డ6. 9 4.౨. ౦60121 ఓఖ08ై186 0005101. 6) షజ!002! ౯0 ౮౦౦50 కెంజరీ సరం2086. 6) కురిత!ండ40 ల ౮౧17లం10 ర4602026.

శం హ్‌ న్‌ గేయశిల్పవిలసిత గీతమంజరి చ్‌ కవిత లెన్నో విధాలు. వాటిలో గేయరచన సాటిలేని టి | మేటివిదంగా తీరాలి. కవిత చదువుకోవడాని కుపకరెస్తే చాలు; న స్తో ] క్‌ గేయం పాడీందు కనుగుణ్యంగా సాగాలి. లయ, భావం, శిల్పం న ముఖ్యాంశాలు. గద్యం పద్యంగా పరిగణింపబడే ఈనాడు, భయం లేకుండా, వచనాన్ని కూడా ఏదో రాగంలో పాడేస్తూ అనందిస్తున్నాడు ప్రతీవాడూ. కాని గద్యం ఏనాడూ గద్యమే, పద్యం పద్యమే. అలాగే, గేయం అనదగినది గేయమే! ఈనాడు గేయాల్ని కూడా వవనంలాగే చదవడం, గేయానికి జరిగే అన్యాయమే. గేయం (1౫1021 వంల్రూం భాయడంలో సిద్ధహస్తులు ఏ కొందరో మాత్రమే ఉంటారు. గేయాన్ని హాయిగా తగిన రాగంలో భావయుక్తంగా పాడితే సంగీతవిరోధులైనా శ్రద్ధగా వింటారు. అదే గేయంలో గల ప్రశస్త ప్రత్యేకత ; గేయచ్ఫందం, ఛందానికే తెస్తుంది కొత్త అందం. అందువలననే “అందమె ఆవందర ఆనయయమె జీవిత మకరందం (జూనియర్‌ సముద్రాల వ్రాసిన పాట) - అని యుగగాయక సార్వభౌములు ఘంటసాల లీల - ఇద్దరూ విడివిడిగా ఆలపించి, డెందాలు దోచుకోగలిగారు అంత గొప్ప గేయాలు ధ్రాసిన కవులూ, పాడిన గాయనీ గాయకులు, చిత్రసీమలో జ్యోతులై వెలిగారు. శ్రీ పివి. సీతారామమూర్తిగారు, అట్టి గేయశిల్పాన్ని అవగాహన చేసుకున్నవారిలో ఒకరు. శ్రేస్టభావాలతో సులభిజైలిలో గేయాలందించి, తమ రచనాక్షేత్రంలో మాధుర్యాన్ని పండించారు. పిన్నలకీ, పెద్దలకీ కూడా వర్తించే వాక్యబోధలు కావించిన అధ్యాపకులై కృతకృత్యులైనారు. కొన్ని ఉదాహరణలు; ఆరంభంలోనే కాక ఆమూలాంతం ఆణిముత్యా లనదగిన వాక్య కావ్యాలు: () “అక్షరం అక్షరం పరమపూజ్యము, అక్షరాలురాని నరుని బ్రతుకు శూన్యము. (1 'ఆరోగ్యసూత్రాలు ఆచరణలొ చూపాలి, గురువులను గౌరవించి గుర్తింపును పొందాలి. (1 “బడిని గుడిగా మార్చీటి బంగారు దేవుళ్లు; నేటి బాల బాలికలే భావి భారతపౌరులు'.

గ్ర (7) “ఉద్యోగం చేయుటకూ, ఊళ్లన్నీ ఏలుటకూ, వ్యాపారంచేసి బాగ డబ్బు కూడబెట్టుటకు'. (౧) 'సంతకాలు నేర్చుటకు, మందిలోన మెలగుటకు, చదువే శ్రీరామరక్ష అందరి కదియే భిక్ష. (1 "పెరిగిన జనతకు దొరకదు తిండి; తిండి దొరకనిదె నడవదు బండి”. (1౧9 'కులం వద్దు, మళం వద్దు, మానవతే మనకు హద్దు. (1) 'దయగల హృదయమె దైవమందిరము' - ఇలా ఎన్నెన్నో రస గుళికలు. ప్రధానోపాధ్యాయ వృత్తి నెజపుటపే, వీరి అనుభవం అసామాన్యం! ప్రతీ ప్రతిపాదనా, బోధనా, శిరోధార్యం, సాధన బహుమాన్యం॥ నిశా పాఠళాలల ప్రాధాన్యాన్ని బాగా ఉద్బోధించారు. సమాజంలోని ఆక్రమచర్యలని, నిశితంగా విమర్శించి, వాటినెలా నివారించాలో సూచించారు. అక్కడక్కడ కొన్ని వైరి (అర్మి సమాసాలు వాడిన్నా వారి భావ సుమగంధం వాడలేదు; వాడరాదు; వాడబోదు. విద్యాభ్యాసపుటావశ్యకత, ధనార్దనకుగల అనివార్యత, కులమతభేదాల నిరసన, దేశభక్తిని కలిగించి పెంపొందింపే మహనీయ జీవనుల చరిత్ర ప్రశంస, అన్నీ ప్రజోపయోగకరాలైన ఆవశ్యక హితబోధలే! మొత్తం నలభ్లై ఏడు రవనల ఏకైక లక్ష్యం సర్వతోముఖ దేశప్రగతియే!1 ఒక గేయంలో విభిన్నశైలులు ప్రయోగించడం, వీరి అభీష్టపద్ధతి అనిపిస్తుంది! ఒక్కొక్క వాక్యంలోనూ, భావంలోన్తూ ఒక్కొక్క కర్తవ్యరాగాలాపన వినిపిస్తుంది! సామయిక్క సామాజిక కువ్యవస్థలన్నిటినీ అధ్యయనంచేసి, ఆకళింపుచేసికొని, నివారణోపాయాలను తెలుపుటవలన ఈ పొత్తం చిన్నదైనా, మొత్తమీద సర్వజనాభినందనీయం. వీరి ప్రతిభ ప్రతిభావంతులకు గూడా వందనీయం. ఈ సొత్తాన్ని చదివే సదవకాళాన్ని నా కందజేసిన, సేవానిరతజీవి శ్రీ తూమాటి సంజీవరావుగారికి నా కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను. ఇట్టీ పరోపకారపారీణులైన కళాజీవుల సత్రయత్నాలన్నీ సదా దిగ్విజయాలను సాధించాలని శుభాకాంక్షిస్తూ - చెన్నె - 35 ఎబుధదాన విధేయుడు 36-8-2001. వీఖీ శ్రీవాస్‌ క మ 0 క “50166 1420641, 0.0. 2, 2106౫0. 310-4, 2064 0033 5౬, ₹/630 0.1.2 12288 యంి॥। - 35. ౨8 : 2435 8686

చే న్‌. కిరణాలు న బా చ. సాహిత్యం సమాజానికి కాపలాదారే కాక దిక్సూచి కూడ. ల. సభ్య సమాజ చరిత్ర సాహిత్యం. మానవుడు తిరిగిన మలుపులు, స గ ఎదిగిన ఎత్తులకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం సాహిత్యం. సహితమైనది స్ట సాహిత్యం. శ్రీ బీనీడి కృష్ణయ్యాగారి వరూటల్లో కవి సావరానత్యల్లోంచి వికసించిన అసావళూనత్యడం”. అట్టి అసామాన్యులైన మూర్తిగారి ప్రయత్నం ఈ దిశలో ప్రశంసనీయం. “అక్షర ప్రశస్తి, వయోజన విద్య' ప్రకరణాలు విద్య, వయోజన విద్య విషయాలపై సందేశాత్మకంగా ఉన్నాయి. “ఆజ్షరాలె మంచి చెడులు తెలువు మాళమూ” .... “అజ్ఞానపు తెర అక్షరాలతో తొలగించాలి అని అక్షరానికున్న ప్రాముఖ్యమును తెలుపుతున్న గీతాలవి. బడిని గుడిగా మార్చే బంగారు దేవుళ్ళుగా బాలలను చూపారు. బడి సార్థకతను చక్కగా చెప్పారు. వయోజన విద్య ప్రకరణంలొ పల్లెటూరివారి వయోజన భాపనే ఉపయోగించి ఆకర్షించారు. అతుకు బా/నొగాలంటే విడో ఎల్లి నదనారా చింతలేకజవితాన నంతకాలు సేయాలి- ఇవి సమాజానికి బాట చూపించే ప్రకరణాలు. సారా ప్రకరణంలో 'ుద్ధుపానం మానండి - మద్యమెంతోవివమండి" 'సొరా జ్లోడయయవయుర్పు - మన అతుకే బుగ్గాయెనయ్యి" అని జనంలోకి పోగలిగిన పొటను ద్రాశారు. 'గాంధీ అంటే ఎవరు అనే ఈ రోజుల్లో మహనీయులను గురించి పాటలు కట్టి, పసి పిల్లల నాలుకలపై మహనీయులుండునట్టుగా *నుహనీయులుూ ప్రకరణంలో లాారు.

౫1 'నమకాలికకపులచే అణస్సులు పొంది? నమాజు దంళికి పొాటువడిన కవి దిగ్గజం 'పద్మభూషణ్‌' జాషువా గారిపై మంచి గేయం వ్రాశారు. “కరుణశ్రీ” గారిని “అమృత హృదయుని ఆత్మీయకవి” గా ళ్లాఘించి “దివ్య మానిసి' గా భావించారు. మత సామరస్యం ప్రస్తుత సమస్య. ప్రపంచం ప్రతి నిముషం ఈ సమస్యపై తలమునకలౌతుంది. మీరూ చాల మనసు మతసామరస్యం కొరకు వెచ్చించారు “కులం వద్దు - మతం వద్దు - మానవతే మనకు హద్దు” అని చాటి చెప్పారు. ఇక్కడే కవిత్వం పరమార్థం ఉన్నది. చుందిరమూ మనీదని దేవు? నిందించవద్దు* అని మత భాందసులకు గట్టి మందలింపు నిచ్చారు. దేశాన్ని పీడిస్తున్న జనాభా సమస్యపై తీవ్రంగా స్పందించి దుష్ఫలితాల్ని రెండు గేయాల్లో చెప్పారు. పొదుపు, పరిశుభ్రత, పర్యావరణం మొదలైన నిత్య సమస్యలను తీసుకొని జనరంజకంగా పాటలు కట్టారు. “జీవితాన్ని ఒక తీయని వరం గా చెప్పి “దయగల హృదయమె దైవ మందిరరిగా జీవన సరళిని మలచుకొనుటకు తోడ్పాటు కల్పించారు మీ చివరి ప్రకీర్ణకంలో మీ సాహిత్యానికి మీరే సంగీతం సమకూర్చ వలసిందిగా సూచిస్తూ, మీ గీతికా కృషిని అభినందిస్తున్నాను. ఒంగోలు మీ సాహితీ మిత్రుడు 15-12-2001. జ హకుమార్తెడ్టి వ, టాగూడ4 00 వంరలం ౯౩12580 0158101 ₹/11లం' ఉంం౦012601 32 0841 గ6ే., 0౧8016 - 523 002. ౫ . (0) 232029, (గ) 234535

న. న న!

ఆ వేసింది గాయకులు - సహృదయులు - రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు గ్రహీతలు బహుముఖ ్టీ ప్రజ్ఞాధురీణులు అయిన శ్రీపివి. సీశారామమూర్తి గారికి

నమస్సులు! సౌజన్యమూర్తీ! అక్షరంమీద అధికారం సాధించిన మీ కలం గేయ వేదికమీద నాట్యం చేసింది. పలుకుల తల్లి మీ పదాలపై గుబాళించింది. చాలామంది గేయాలు ద్రాస్తూ ఉంటారు. వారి గేయాలను ఒక క్రమంలో చదివితే అవి కేవల వాక్యాలుగా ఉంటాయి. కానీ - లయ్య అక్షరాల పొందిక, విశిష్ణభావం కలగలిసిన మీ గేయాలు పారకుల్ని - శ్రోతల్ని రంజింపజేస్తాయనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. నాటకానికి ప్రదర్శన ఎంత ముఖ్యమో గేయానికి గానమూ అంతే ముఖ్యం. మీరు వ్రాసిన గేయాలన్నీ గానయోగ్యంగా - మాత్రాబద్ధంగా - లయాత్మకంగా ఉండి అందర్నీ అలరించే తీరులో సాగాయి. అందుకు మీ భావనాబలం బహుధా ప్రశంసనీయం. అక్షరజ్యోతి కార్యక్రమం మీద ధ్రాసిన గేయాలు మీ విజ్ఞతకు, లోకజ్జతకు నిదర్శనాలుగా నిలుస్తాయి. అక్షరం పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా భావించి అక్షర ప్రయోజనాన్ని గ్రహించువుని మీరు బోధించిన తీరు ప్రశంసాపాత్రం. సామాన్యజనులకు సైతం అర్థమయ్యే రీతిలో ఒక్కోసారి వారి భాషలో గేయాలు దాసి - మెప్పించిన తీరు స్తవనీయంగా ఉన్నది. వయసుమీరినవారు కూడా అక్షరాలు నేర్చుకోవచ్చుననీ, సిగ్గూ బిడియాన్ని వదలి, పలకా పుస్తకాలు పట్టుకోమని గేయ రూపంలో మీరు తెలిపిన తీరు ఎంతో హృద్యంగా ఉన్నది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సారా వ్యతిరేకోద్యమాన్ని సమర్థిస్తూ సంసారాలు చక్కదిద్దుకోమని మీరు గేయరూపంలో సలహా యిచ్చిన విధానం ఆమోదయోగ్యంగా ఉన్నది. సారాను

నిళాచరిగా భావించి. తె

న నీవే తన చేయనీవని - నీ కలిలోనలిగి నలిగి నీ విరవాం తాళోక- ఇవాం వదలివోతాడు”

• అని సారా మత్తులో పడినవాడు ఎలా నాశనమౌతాడో చెప్పిన చక్కటి సందేళాన్ని అందించారు. మీ గేయాలలో వస్తువైవిధ్యం ఉన్నది. ప్రకాశం జిల్లా (ప్రాశస్యాన్ని 'గాంధీతాత' ఘనతను, అభినవ మనువు 'అంబేద్కర్లు' అభ్యుదయ భావాలను, అమర గాయకుడు 'ఘంటసాల' కమనీయ కంఠాన్ని, 'కరుణశ్రీ? ముద్దుల పలుకులను, కవితా జగతికే తలమానికమైన '“జాషువా ఆవేదనన్తూ, ఖండాంతరాలలో భారతీయ సంస్కృతిని చాటిచెప్పేన “వివేకాసందుని' విశిష్టతనూ వివరించి, లయాత్మకమైన గేయాలద్వారా పాఠకుల మనస్సులలో చెరగని ముద్రవేసుకొనే అర్హతను సాధించారు.

అక్షరంమీద అధికారంతోపాటు అద్భుతమైన భావన చేయగల సత్తా మీకున్నదని తెలపడానికి మీరు వ్రాసిన 'ఉదయరాగరి అనే గేయం సొక్ష్యమని చెప్పవచ్చు. ॥

“రణగుల కలలని - నింగి కళయిగా బవ భంచుల నావూది - పొంగిపోయను నంగీతాంబుభి - నోరలాడగా అంతరంగమది - ఉళిపోయెను!...

-అనే మీ రవనను చదువుచున్నప్పుడు పాఠకులు మీ సాహిత్యాంబుధిలో మునిగి అంతరంగ తరంగితులై ఊగిపోతారని చెప్పవచ్చు. “జీవితం” అనే గేయంలో “నియను నిస్టలే జీవికి వరము” అని చెప్పడం ద్వారా జీవికి క్రమబద్ధమైన జీవితం ఎంత అవసరమో సూచించారు.

మత సామరస్యంమీద మీగు రచించిన గేయం ఎంతో ప్రబోధాత్మకంగా సాగింది. మీ గేయాల నన్నిటినీ “అక్షర కిరణాలు” అనే పేరుతో ఒక సంపుటిగా

న్‌ ప్రచురించడం ఎంతో సంతోషద్రాయకమైన విషయం. రచనలు చెయ్యటం ఒక ఎత్తయితే, వాటిని ప్రచురించి, లోకాని కందించడం ; స్వయంగా మీరు రాగయుక్తంగా లయాత్మకంగా పాడి వినిపించడం మరో ఎత్తు. మీ 'అక్షర కిరణాలు ప్రజలలో ఉన్న అజ్ఞానపుటంధకారాన్ని తొలగించి - విజ్ఞానపు వెలుగుల్ని ప్రసరింపజేసి - అక్షరంగా వెలుగొందుతాయని విశ్వసిస్తూ - మీ రచనా వ్యాసంగం నిరాఘాటంగా సాగాలని, మీ కీర్తి మరిన్ని ప్రాంతాలకు వ్యాపించాలని ఆశిస్తూ - మీ భావ సముద్రం నుంచి మరింత కవితాసుధ వెలువడాలని ఆకాంక్షిస్తూ - అందుకు తగిన శక్తియుక్తులను ఆ శారదాదేవి మీకు ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తూ - సదా మీ పలుకుల్లో *“సంకజభవురాణి నిలవాలని ఆకాంక్షిస్తూ- తే॥ సంఘ సంస్కరణాత్మక - సంగతులను రమ్యతరముగ రచియించి రాగసుధలు పంచి మించెడు కవివర్య - పలుకులమ్మ మిమ్ము సతతమ్ము - బ్రోవంగ - మెప్పుగనుడు. విజయవాడ మీ 30-8-2001. గుమ్మా సాంబశివరావు వ 6. 5టిశుతకగగ4 40, 114, 21.0. యుల 2 0కు తముుయు2 10/01 0011686 *స్టుషశా౭641 - 520 008.

వ! ద అక్షర కిమ్మీరాలు

కవిత్వం భావుకతతో, భావనాబలంతో చెప్పబడుతుంది.

మై, | ఆ భావుకత ఊహల పల్లకి కావచ్చు ; స్వానుభవం కావచ్చ ఒ4జు.. | , సామాజికానుభవమూకావచ్చు. ఏది ఏష్పైనా, కవియొక్క _ భావుకత (ఫఫశస్తతవంం అవుతంఎంది. సావవాబిక స్పృహతోపాటు స్వానుభవం కూడ కలిస్తే, అది అనుభాతి కవిత్వమవుతుంది. ఊహల పల్లకిలో అందరూ ఊరేగలేరు ; మరి, అందరు కాళిదాసులు, భవభూతులు కాలేరు. సామాజిక స్పృహ కలిగి, విశ్వజనీనత కూడుకొన్నపుడు - ఆ కవిత్వం విశ్వశ్రేయస్సుకు దారి తీస్తుంది. అదే ఆదికవి నన్నయగారి సుభాపేతం - “విశ్వథ్రేయః కాప్యమ్‌”.

అస్మన్నిత్రంలు శ్రీ పంతంల వెంకట పసీతారానంవలూర్తిగారి కవిత స్వానుభవబలంతో శబలితమైన సామాజిక స్పృహకలది. అందుకు కారణం - అధ్యాపక వృత్తిలో ఉన్న స్వానుభవంతో పాటు, నిర్వహిస్తున్న సామాజిక : బొమ్మ, బొరుసు. ఈ రెంటిలో ఏది ప్రధానం, ఏది అప్రధానం - అంటే చెప్పటం కష్టనువుతుంది. అట్లే, మూర్తిగారి స్వానుభవం - అధ్యాపకత్వం బొమ్మ అయితే; సామాజిక కార్యక్రమాలు సామాజికానుభవాలు బొరుసు. ఈ నేపథ్యంలో వెలువడిననే “అక్షర కిరణాలు”.

(గ్రంథ నామకరణంలో వినూత్న లక్షణం కొట్టవచ్చినట్లు కనబడుతుంది. కిరణాలు ఎల్లప్పుడు బుజుమార్గంలోనే ప్రసరిస్తాయి. అడ్డుపడితే పరావర్తనం చెందుతాయి.

ప్రస్తుత గ్రంథ ప్రధానోద్దేశం - భావి పౌరులైన నేటి బాలబాలికలకు నీతి, సద్వర్తవలను నేర్పటం. వారు కాంతి కిరణాలను బుజా మార్గంలో గమింపజేసే

సట! వారే గాని పరావర్తనానికి హీతుభూతులు కారు. ఈ కిరణాలు “క్షదము లేనివి

• అవి “అక్షరాలు” అవే: *అకారాది *క్షుకారాంతాలు. ఈ “అక్షర కిరణాలు” సోకిన వ్యక్తిలో కూడా అక్షరత్వం - తరతరాల కలకాలపు కలిమి కావాలని కవిగారి భావన.

ఈ “అక్షర కిరణాలు పంచముఖి. అవి: (1) అక్షర ప్రశస్తి (19 వయోజన విద్య (1) సారావుత్తు (17) మహనీయులు (1) ప్రకీర్ణకములు. నేటి విద్యావిధానంలో విద్యార్థులు గ్రహించవలసిన నీతివిషయాలు కవితా వస్తువులయినాయి. “వస్తువు” పరిచితమ్రనవైనా, కథనరీతిలో నవ్యత గోచరిస్తుంది.

“త (త్త) ౨వ వదుిన్నాస్వా తొ వీవార్రవిబూతయిః

తదా౭ివీ నవృం భివత్త కావ్యం గ్రభన కొళలాల్‌?

యానేవ శబ్హాన్‌ వయర మాలవామ్కు యానేవ చార్దాలావడర ముళ్లిఖాము ఖైరేవ విన్వాన వశేవ బ్ప్రో నమ్మ్హోవాయంతే కదయో జంత

ఇది ఆలంకారిక సంప్రదాయము. దీనిని అందరు అంగీకరించక తప్పదు. ఇందు అతిశయిక్తి కానరాదు.

ఇట్టి వినూత్నతవల్ల “అక్షరు మహిమ అనంతమని తెలుస్తుంది. “అక్షరం న క్షరం విద్యాత్‌? (వ్యాకరణ మహాభాష్యం పస్పళాహ్నికమ్‌). ఇట్టి అక్షర మహిమము ఎరిగిన వారగుట వల్ల “అక్షర కస్త” భాగంలో “బడికి రండి బాలలారా[ అనే స్వాగతంతో కవిగారు విద్యార్థులను ప్రోత్సాహపరుస్తున్నారు.

మన సమాజంలో లౌకిక విద్యకు బహుయోజనాల దూరంలో ఉన్నవారు పలువురు. వారందరిని విద్యావంతులను చేయాలనే సంకల్పం కవిగారిది. అందువలన 'వయోజనవిద్య” భాగంలో “మానుకో మానుకో - వేలిముద్ర మూసుకో (8) అంటూరు. (ఏలి ముద్దరేసి ఏసీ - అప్పులోళ్ళ పాలయ్యాను” (13) అనేది నాటి, నేటి సమాజంలో అక్షర జ్ఞానంలేని వారు మోసపోయిన తీరును తెలియజెప్పే

స.

నగ్నసత్యం. అందువల్ల, *వదువే శ్రీరామరక్ష అని నిర్ద్వంద్వంగా ప్రకటించారు. ప్రభుత్వ “యోజన విద్యావిధానాన్ని బలపరిచే ఇలాంటి భావాలు మరెన్నో!

“సారాపుత్తు'ను వదిలించుకోకపోతే, “ఇల్లు ఇల్టుకాదు ; ఇల్లు గుల్ల అవుతుందనే నైజాన్ని నేటి సమాజానికి చాటి చెప్పవలసిన ఆవశ్యకం ఎంతో ఉంది. అందులో భాగంగానే - *“సొరా రక్కసిని' పారద్రోలటానికి వంటయింటి కుందేలుగ నుండకండి” (18) అంటూ మహిళలకు ఉద్బోధం కావించారు. లేకుంటే, “ఇల్లు వళ్లు గుల్లసీయూ (20) ; “ఇరుగు పొరుగు పరావకాలాడు? (22) ; లేనిపోని రోగాలన్ని కొనితెచ్చుకొన్నట్లే? (22) వంటి భావాలకు నిరంతర సాక్షులం అయిపోతాము.

“మహనీయులు జాతి జవజీవాలకు మార్గదర్శకులు. అటువంటివారి జీవిత చరిత్రనుండి స్ఫూర్తినిపొంది, రేపటి పౌరులైన నేటి విద్యార్ధులు మేటి మానవులు కాగలుగుతారు. వివేకముంటేనే ఆనందం కలుగుతుందనే భావంతో స్వామి విపేకానందునితో ప్రారంభిస్తూ-

“ప్రాక్సశ్చిమ జనవారధి వీవు” - అని పొగడుతూ, “వేదాంత భాస్కరా? (23) అని వారిని సంబోధించటం ఎంతో బౌచితీమంతం.

స్పాత్యత్వ న్‌ద్హై - అొంతృవొంనల బూని వొరతం్యత్తమును బాపి - స్వారాబ్బమును దెచ్చె” (థు

అంటూ మహాత్మ్నాగాంధిగారి సేవలను గుళికాప్రాయంగా వివరించారు “గాంధితాత' అనడంలో ఎంతో ఆత్మీయత వ్యక్తం అవుతుంది.

నేతాజీ గారిని స్మరిస్తూ -

భరతమాత నంకెల్ళరు వరివారింవ దలబినావు,

య వద్రులన్లి వదలిదేసి త్వాగచరుడ, వైనావు”- అంటారు.

గాంధీగారి అనుయాయుల్లో అగ్రగణ్యులయిన నెహ్రూజీ గారిని స్మరిస్తూ, “పంచశీల నుట్టంకించటం, *దాదాజీని “మనీషి అనటం మహానందదాయకం.

“అభినవ మనువు*గా మాన్యులైన డా॥బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ ; 'చాచాజీ” వారసురాలయిన శ్రీమతి ఇందిరా గాంధీ ; “భారతరత్నః బిరుదులేని 'ఆంధ్రరత్న! దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్యగారి 'రావుదండు' ; టంగుటూరి వారి సేవలను స్మరింపజేస్తూ - ప్రకాశం - జిల్లా నామకరణం ; పుంభావ సరస్వతులైన గుర్రం జాషువా ; కవితాశ్రీ వరించిన కరుణశ్రీ ; 'అఆపాత వుధుర సంగీతాన్ని! ఆమరణాంతం అందించిన అమరగాయకులు ఘంటసాల - వంటి నిజమైన మహనీయులను తమ కవితా చిత్రాలతో మనకు సాక్షాత్కరింపజేసారు.

“ప్రకీర్ణకంిలో “జన్మభూమి” ద్వారా “జననీ జన్నభూమిళ్చ నృర్గాదప్‌ గరేయనీ” అన్న పురాణభావనను మునకు స్ఫురింపజేస్తున్నారు. ఆంధరాష్ట్రంలోని “జన్మభూమి* కార్యక్రమం నాణేనికి రెండోవైపు కావటం మరో విశేషం.

“మత సొవురస్యంి “పరిమిత కుటుంబం, “పొదుపు ఆవశ్యకత , “పర్యావరణం, “రహదారులు", *'యువశక్తి వంటి భావశీర్ణికల వెలుగులో నేటి సమాజానికి కావలసిన అంశాలను సరళమైన పదజాలంతో, సరసమైన రీతిలో హృదయంగముంగా కవిగారు కిర్మీరితం చేయడం ఈ “అక్షర కీరణాలి అందచందాలు. చెన్నై- 600 031 - తూమాటి సంజీవరావు తేది : 15-12-2002.

లి? గకాలాశతు! కటానాంకాతు 40, 26. ౪౬ 1 గాలులు 4.0.0. [ 560. కమ001 ల|లము:6 యణు21- 600 01

2 కృతజ్ఞతలు తొలికృతి “సుప్రభాత గేయం సంపుటికి ఆకృతి నిచ్చి, ఆశీర్వదించి, మలి కృతి “అక్షర కిరణాలకు మనోజ్ఞ రూపకల్పనకై మదిలోని భావాలను గేయరూపంలో వెలికి తెచ్చి పదిమందికి పంచిపెట్టే భాగ్యాన్ని ప్రసాదించిన పలుకులమ్మ అయిన ఆ విధాతరాణి వీణాపాణికి పవిత్రమనసుతో ప్రణామాలు అర్సిస్తున్నాను. కన్న తల్లిదండ్రులు వెంకటసుబ్బమ్మ, వెంకటసుబ్బయ్య గార్లకు ; పెంచి, పోషించి - పెద్దజేసి విద్యాబుద్దులు నేర్పించిన తల్లిదండ్రులు పేరమ్ము వెంకయ్యగార్లకు నిండు మనసుతో నమస్సులందిస్తున్నాను. నాలో బాల్యం నుండీ సాహితీ పిపాసను రేకెత్తించి కవితా రీతులను తెలిపి ఆశీస్సులందించిన గురువులు శ్రీ నివ్మగడ్డ రావుకోటేశ్వర శాస్ట్రిగారికి గురువందనమాచరిస్తున్నాను. జాతీయకవి - జాతిమెచ్చిన కవి - ఇరవైనాలుగు పరగణాల కవితారీతుల ఇంగితాన్నెరిగిన గద్య-పద్య - గేయకవి - కమనీయంగా కవనవిజయకేతనాన్ని ఎగురవేసి జన జాగృతి కల్గించిన సహృదయ కవివరేణ్యులు, వర్తమాన కవులకు మార్గదర్శకులు, మాన్యులు, గురుతుల్యులు శ్రీ నాగభైరపగారు నా శ్రేయోభవిష్యాన్ని ఆశిస్తూ “దిదృక్ష'తో అందవెళన అభిప్రాయోన్ని ఆశీఃపూర్వకంగా అందించినందులకు ఆనందిస్తూ మనసారా నమస్సులర్పిస్తున్నాను. సరళమైన గేయకవితలు అక్షరకిరణాలకు 'ఆలంబనగా ఉంటాయనే వారి సహ్పృదయభావనా పరంపరకు ఇవే నా కైమోడ్పులు. వారి ఆశీపూర్వకమైన ఆశయమును _ “ఓ కథాకావ్యాన్ని వ్రాయుము” అనేవారి ఆదేశాన్ని అంగీకరిస్తూ ఆకోణంలో కృషిచేయగలనని మనవిచేస్తున్నాను. గేయే పాఠ్యే చ మధురం? అంటూ ఆత్మీయానురాగాలతో మనోల్లాసాన్ని విజ్ఞానాన్ని కలిగించే నా అక్షర కిరణాలను సునిశిత పరిళీలనచేసి అందమైన

ర.

అభిప్రాయమాలిక నందించి ఆఈసుమాలను వెదజల్లిన మధురగాయకులు, బహుభాషా రచయితలు, సినీ నేపథ్యగాయకులు, గానకోవిదులు శ్రీయుతులు దా॥పీ.బీ. శ్రీనివాస్‌, చెన్నై, గారికి త్రికరణ శుద్ధితో కృతజ్ఞతలు. మనోజ్ఞ మానసంతో గేయళిల్ప విలసిత గీతముంజరి అంటూ స్తుతించి, రాగ, తాళ నిర్దేశములను సూచించిన శ్రీనివాస్‌గారి అనురాగ హృదయానికి ఆనంద అభినందనాలను అందిస్తున్నాను.

సహృదయ సాహితీవేత్తలు - 'ప్రకాశంజిల్లా రచయితల సంఘం అధ్యక్షులు, గౌరవనీయులు శ్రీ హనుమారెడ్డిగారు నా “అక్షర కిరణాలు' గేయసంపుటిలోని (సత్యక్షరవలును నిశితంగా పరిశీలించి, తవం *కీరణాలం” శీర్ణికతో అభిప్రాయకాంతులను వెదజల్లి నిండుమనసుతో ఆశీర్వదించుట నా అదృష్టంగా భావిస్తున్నాను. తమ మాటల్లో సాహితీ ప్రయోజనాన్ని కాంక్షించే క్రాంతదర్శిగా గేయ సంపుటిని స్ప ఎశించి, స్పందించిన తీరుకు ఆశించిన విలువ లభింపజేసినందులకు వందన మందారాలర్సిస్తున్నాను.

విద్యారంగంలో విశేష ప్రజ్జనార్జించి అధ్యాపకత్వంతో అందరినీ అలరించిన నా ప్రముఖ శిష్యుడు - చి॥ 24. చింపిరిరావు ద్వారా నా కవితలను ఆస్వాదించి, స్పందించి కమనీయమైన అభిప్రాయాన్ని అందించి ఆశీర్వదించిన ఆంధ్రా అయోలా కాలేజీ, విజయవాడ, తెలుగు అధ్యాపకులు, సాహితీవేత్తలు, ౮౮౮ కెరియర్‌ అవార్డీ, అకాశవాణీ కళాకారులు, సుహృన్మిత్రులు శ్రీ గుమ్మా సాంబశివరావుగారికి కృతజ్ఞతలు అందిస్తున్నాను.

నిరంతరం పరోపకారానికై ప్రాకులాడుత్తూ, సాహితీ సివలందిస్తూ, మరుగున పడిన మాణిక్యాలను వెలికితెచ్చి సమాజానికి పరిచయంచేస్తూ పలు భాషలలో పాండితీ ప్రకాండుడై, వచ్చిన అవకాళాలను నచ్చిన రతిలో సద్వినియోగం చేసుకునే అర్హతను పొందాలనే తపనతో స్ఫూర్తి ప్రదాతగా నిలిచి, నిరంతరం ఎదలో స్నేహానికి భాష్యం పలికి నా “అక్షరకిరణాలను" విజ్ఞతతో ప్రత్యక్షరం పరిశీలించి పఠితల

త

న. కందించాలనే ధ్యేయంతో మక్కువతో పుస్తకరూపంలోకి మార్చి, మధురమైన అభిప్రాయ మంజరిని “అక్షర కిమ్మీరాలు” అందించి నన్ను అభ్యుదయపథంలోకి నడిపిస్తున్న నా చిరకాల మిత్రులు తూమాటి వంశమణి దీపకుడు, నిగర్వి, నిత్యసంతోష, మితభాషి చి॥ సంజీవరావుకు ఆప్పునిగా కృతజ్ఞతాభినందన కావిస్తున్నాను. నిరంతరం నాకు తమ సహాయ సహకారాలందిస్తున్న నా అర్భాంగి శ్రీమతి హైైవువతిని, నా బిడ్డలు చి॥సా॥ ఫమీలకువూరి, వెంకటేశ్వరరావు, బాలసుబ్రహ్మణ్యం, అల్లుడు చి॥ కృష్ణప్రసాద్‌లను ఆశీర్వదిస్తున్నాను. సర్వాంగసుందరంగా లేజర్‌ టైప్‌ సెట్టింగ్‌ చేసి ఇచ్చిన గాయతా గ్రాఫిక్స, చెన్నై - 4 వారికి ; చక్కగా ముద్రించి ఇచ్చిన హిందీ ద్రదార(వెన్‌, చెన్నై - 17 యాజమాన్యమునకు, వారి సిబ్బందికి కృతజ్ఞతలు. సదా సాహితీస్ఫూర్తినందించిన ఆత్మీయ సాహితీ సంస్థలకు, మిత్రులకు, తొలి కృతి సుప్రభాత గేయసంపుబిని అంకితం అందుకున్న మహాకవి కరుణశ్ర్రీ! జంధ్యాల పాపయ్యళాస్త్రిగారికి, మాన్యమిత్రులకు మనసారా నమోవాకములర్పిస్తూ, (తుతిలయాత్చకమైన నావాట వలకాలి వది మంది నోకు అని భావిస్తున్నాను. పవిత్రమైన ఈ అవకాళాన్ని కలుగజేసి ఆశీర్వదిస్తూ కలియుగ దైవంగా భాసిస్తూ నిరంతరం నా హృదయాింలో నిండియున్న పర్తీపురీశుడు భగవాన్‌ శ్రీ సత్యసాయిబాబావారీ దివ్య చరణారవిందములకు ప్రణామాలందిస్తున్నాను. సదా వారిసేవలో నిలిచి తరించే భాగ్యమును ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తూ- వంకాయలపాడు భవదీయుడు 31-12-2002. వీవిఎస్‌.ఆర్‌ మూరి

అక్షర ప్రశస్తి రాగం సలోస్వతి తాళం వతుర్యశం

1. చదువుల కల్దీ! చదువుల తల్లికి - వందనం విధాతరాణికి - వందనం ॥చదు॥ వీణాపాణీ - వరప్రదాయిని చిన్మయరూపిణి - చిత్‌ ప్రకాశిని హంసవాహినీ - అనందదాయిని “బాసరివాసిని - భాగ్యదాయినీ ॥1చదు॥ అక్షర జ్యోతిని - అవనికి సారించి అక్షర కిరణం - మాపై ప్రసరించి బద్ధ జీవులకు - బుద్ధి నొసంగ్‌ీ విద్య నొసంగవలె - విద్యలరాణీ ॥చదు॥ జ్ఞానవాహినిలో - మునుకలు వేయగ జనవాహిని నిను - వినుతించెదరు జ్ఞాన భిక్షనూ - అందించు భారతీ ఆనాడే యిల - మానవ ప్రగతీ ॥చదు॥

2 2. అక్షరం

రాగం పంతువరాళి (ామువన్సి తాళం (ీశ్రం అక్షరం అక్షరం పరమపూజ్యము

అక్షరాలురాని నరుని బ్రతుకు శూన్యము అక్ష అక్షరాలతోనె భాష - లుద్భవించెను

అక్షరాల సద్భావన - పల్లవించును

అక్షరాల సంప్రదాయ - మంకురించెను

అక్షరాల మదిని గల్లు - శంక తీరును ॥అక్ష॥ అక్షరాన సకలవిద్య - లవతరించెను

అక్షరాలె జీవితాల - శోభ నింపును

అక్షరాలె కలకాలం - అవని వెలుగును

అక్షరాలె జీవులకు - వెతలు బాపును అక్ష అక్షరాలు నేర్చుకున్న - జన్మ ధన్యము

అక్షరాలి జగతిలోన - పొందు మాన్యము

అక్షరాలు కుక్షి నింప - ఆనందము

అక్షరాలె మంచి చెడుల - దెలుపు మౌర్గము ॥1అక్ష॥

వె

3. అక్షరజ్ఞానం రాగం ఆరభి తాళం- చతురభం అక్షరజ్ఞునం - అందించాలి అక్షరనాదం - పలికించాలి ॥అక్ష। ఏబదిఆరు అక్షరాలతో అబ్బును ఎంతో విజ్ఞానం సత్య ధర్మముల - సామ్యము దెలిసీ నరునకు తొలగును - అజ్ఞానం అక్ష అక్షరాలతో - పదములు కలిసీ పదములతో ఒక - వాక్యము నిలిచీ వాక్యమాలికలె - పలువర్ణనలై సకలరూసముల - సఖ్యతగూర్చును అక్ష! వింత పశువులై - మెలిగెడివారికి చింతన మదిలో - కలిగించాఠి అక్షర శూన్యుని - అజ్ఞానపు తెర అక్షరాలతో - తొలగించాలి అక్ష॥

ట్శీ 4, బడజీకీ రండు - బాలలారా! రాగం: రాగమాలిక (పద్వాలు = వచ్చితో రాగాల్సు) ఆ$వె; ఉదయమందు లేచి - కాలకృత్యము దీర్చి స్నానమాచరించు - సబ్బుతోడ మంచి దుస్తులేసి - మర్యాద పొటించు చూచువారి మనసు - చూరగొనుము ఆ|వె॥ బడికి వచ్చువేళ - పరిశుభ్రతను ఎంచి తోటివారికెల్ల - తెలుపువలయు పలక పుస్తకాలు - పదిలంబుగా సర్ది పారశాలయందు - పెట్టవలయు ఆఃవె॥ బడికి చేరుగానె - ప్రార్థన చేయండి వరుసలోన చేరి - వనరుగాను ధ్వనులుచేయకుండ - తరగతి గదికేగి మనసు చక్కబెట్టి - మసలవలయు ఆ|వె॥ చిన్నపిల్లలంచు - చిరుతిండ్లు తినకుము కన్నవారి మనసు - కలతచెందు కొన్న చెడ్డ తిండ్లు - కొనితెచ్చు రోగాలు డబ్బు దండగవును - జబ్బుపోదు ఆః! పారఠళాలయందు - పలు మాటలాడకు అంటరానితనము - అనగబోకు మంచి పెంచుకొన్న - మర్యాద కలుగును ఎంచిచూడ మీకు - ఎవరు సాటి ఆ॥వె॥ గురువు దైవమంచు - గురినిల్పి చదివితే బరువులేక మనసు - పదిలపడుచు నేర్చినట్టు చదువు - నేర్చరితనమును మంచి నడత లోక - మందు గలుగు

వ్‌ అ॥(వె॥ పారళాలలందు - బాలబాలికలును పలికినట్టి ముంచి - పలుకులెల్ల భావితరములోన - బహు మేలు గావించు బడికి రండి మీరు - బాలలార 5. బజీకీ రండీ బాలబారా! రాగం, మోహన రాగం తాళం. అశం బడికి రండి బడికి రండి - బాలలారా బడిలోనే విజ్ఞానం - కలుగు లేరా! ॥బడి॥ వేళతప్పకుండ రోజు - బడికీ రావాలి తరగతి గదులునూ - శుభ్రం చేయాలి బడికి చేరగానే దైవ - ప్రార్ధన చేయాలి పలక పుస్తకాలు సర్ది - చక్కగ బెట్టాలి బడి! ఉతికిన తగు బట్టలేసే _ అందంగా ఉండాలి తలకు నూన రాచుకొనీ - చక్కగ దువ్వాలి ఆరోగ్య సూత్రాలు - ఆవరణలొ చూపాలి గురువులను గౌరవించి - గుర్తింపును పొందాలి బడి! అంటరానితనము మరచి - అందరు మెలగాలి తోటిపెల్లలందరినీ - సోదరులుగ చూడాలి క్రమశిక్షణ పొటింవీ - కలిసి మెలిసి ఉండాలి భావిపొరు లనిపించీ - పేరుతెచ్చుకోవాలి ॥బడి॥ పూవువలె మెత్తనైన - మనసు కలిగి ఉండాలి పూవువలె జీవితాలు - పరిమళించి సాగాలి బడిని గుడిగ మార్చేటి - బంగారు దేవుళ్లు నేటి బాలబాలికలే - భావి భారత పౌరులు ॥బడి॥

నయోజనీ విద్య 6. రంజీరా - రండిరా! రాగం- ఉదయయిచం్యదో (గుద్ధ ధన్వాస్స్‌ి తాళం (ల్యశం రండిరా రండిరా - రాత్రి బడికి వెళ్ళుదాం మొండి బతుకు మానేసి - దండిగ చదివేద్దాము ॥రండీ॥ అచ్చరాలు దిద్దుటకు - పలక బలప మిత్తరంట చీకటేల అనకుండా = దీపం వెలిగిత్తరంట ॥రండి॥ పలక సదువులయినాక - కాయితాలు ఇత్తరంట కలమూ పెన్సిలు ఇచ్చి - పేరులు రాయిత్తరంట ॥రండి॥ పాటలు పద్దాలు నేర్పి - పదములు పాొడిత్తరంట ఆటలెన్నో ఆడించి - ఆరోగ్యం కూర్తురంట ॥రండి॥ నీతికధలు సెప్పి మనకు - ట్రీతిని కలిగిత్తరంట పెపంచాన మెలిగేటి - పద్ధతులు చెబుతరంట ॥రండి॥ సదువులోని సారాన్ని - సక్కగ బోధిత్తరంట విద్దె విలువ తెలియజేసి - విజ్ఞానం ఇత్తురంట ॥రండి॥ పేపరేమొ చదివించి - జాబులు రాయిత్తరంట వేలిముద్ర మాన్పించి - సంతకం చేయిత్తరంట ॥రండి॥

7 7. అమ్మలారా - అయ్యలారా! రాగం, దేవోగ్‌ తొళం: శం అమ్మలార అయ్యలార - అక్కలార తమ్ములార కమ్మవైన చదువునేర్చ - రాత్రి బడిలో చేరండీ ॥ అమ్మ॥ చదువుకోనివారి కెపుడు - సమాజాన విలువలేదు చదువుకున్న వారికే - గౌరవమ్ము పెరుగగలదు ॥అమ్మ॥ జీవితాన ప్రతి పనికీ - చదువు సందె కావాలీ మంచి చెడూ తెలియుటకూ - ఆలోచన పెరగాలి ॥అమ్మ॥ ఉద్యోగం చేయుటకూ - ఊళ్ళన్నీ ఏలుటకూ వ్యాపారంచేసి బాగ - డబ్బు కూడబెట్టుటకు (అమ్మ! పగటివేళ ఆడానుగా - కూలి నాలి చేయొచ్చు రాత్రి వేళలందు బడుల - చదువు నేర్చుకోవచ్చు ॥ అమ్మ॥ విద్యలేని వారి నెపుడు - వింత పశువులంటారు అక్షరాలు నేర్చినపుడె - ఆదరణము చూపుతారు ॥అమ్మ॥ ర్‌

1 8. చదువుకో - చదువుకో!

రాగం: హంసద్దృని తాళం: శం చదువుకో చదువుకో - చదువు విలువ తెలుసుకో పదిలంగా అక్షరాలు - పలకమీద దిద్దుకో ॥చదు॥ థాసుకో ద్రాసుకో - అక్షరాలు ధ్రాసుకో “అ” నుండి “క్ష వరకు - అక్షరాలు నేర్చకో ॥చదు॥ తెలుసుకో తెలుసుకో - లోకరీతి తెలుసుకో సులువుగా తెలుసుకొని - మంచిగా మసలుకో 1చదు॥ వయసుపైన బడ్డదనీ - మాకెందుకు చదువులనీ మనసులోన అనుకోక - ముచ్చటగా చదువుకో ॥చదు॥ మానుకో మానుకో - వేలిముద్ర మానుకో వినయంగా సంతకాలు - పెట్టడం నేర్చుకో 1చదు॥ చదువునేర్చినాక నీవు - ఏమైనా చేయొచ్చు జాతకం తిరగబడితె - దేశాన్నే ఏలొచ్చు ॥చదు॥ పెట్టుబడీ లేకుండా - రాత్రి బడిలో చేరిపో కట్టబాటుగానుండి - కష్టసడీ చదువుకో ॥చదు॥

ఆజొ

ం్ర 9. బజీకెళ్ళి చదువుకో!

రాం క్యూణి తాళం, (బొత్రం బడికెళ్ళి చదువు నేర్చుకో - నీ బ్రతుకంత సుఖము నింపుకో ॥బడి॥ చదువు విలువేమిటో - దాని ఫలమేమిటో తెలుసుకోలేక ఎదలోన - దిగులొందినా కడక మిగిలేది - జరిగేది - నయవంచనే ॥బడి! చదువున్న మనిపెపుడు - సుఖమందును చదువుకొని పదుగురిలొ - పేరొందును మంచిగా నడచును - ప్రిమలే పొందును అన్ని విషయాలు చదువులే - సరిదిద్దును ॥బడి॥ వయసు మాటెపుడు అనుకోకు - నీ మనసులో సిగ్గు బిడియాలు వదిలేయి - పదిమందిలో అక్షరం దిద్దుకో - సంతకం నేర్చుకో లక్ష మాటలను శిక్షణతొ - రప్పించుకో ॥బడి॥ అజ్ఞాన తిమిరాన్ని - తొలగించుకో నీవు విజ్ఞాన పంటలను - పండించుకో చదువు నీతోడుగా - గురువు ఇలువేల్పుగా అక్షరజ్యోతి నందుకొని - అలరారుమా బడి!

ఆశ్టీ-

10

10, చదువన్నద్‌ లోకంలో రాగం. హిందోళం (యూలూంన్స్‌) తాళం: (త్రం చదువన్నది లోకంలో -కడు ముఖ్యం చదువుకున్న వారిలో - వీడదు సఖ్యం ॥చదు॥ చదువు సందె లేనివారు పదుగురిలో తిరుగలేరు చదువు విలువ తెలుసుకోక పద్ధతిగా మసలలేరు ॥చదు॥ అక్షరాలు రాలేదని ఏనాడూ అనుకోరు అక్షరాలె జీవితాన రక్షణ యని తెలుసుకోరు ॥చదు॥ చదువుకున్నవారి జేరి నవ్వుల పాలౌతారు లోకరీతి నెజుగలేక శోకంలో మునుగుతారు ॥చదు॥ వయసుమాట తలచుకోక చదువులకై సాగాలీ రాత్రి బడులలో చేరీ రాణింపును పొందాలి ॥1చదు॥

క్షే 11. చదువుకుందాం

రాగం" మాంజ్‌రాగం తాళం. మిశ్ర మిత్ర వావ్‌ తాళం చదువుకుందాం - చదువుకుందాం

రాత్రి బడికీ - ఎల్లీ మనము

చదువు సందెలు - సేర్చుకుంటూ

(బ్రతుకులన్నీ - మార్చుకుందాం ॥చదు॥ వయసులో బడికీ ఎల్లక - ఆటపాటల తిరిగీనాము మొండి బతుకు లీడ్చుకుంటూ - మోసాలకు గురి అయినాము. ॥చదు॥ అంకెలేవీ నేర్చుకోక - ఎక్కాలను తెలియలేక

నోటి లెక్కలు వేసుకుంటూ - నాటి వంచన ఎరుగనైతిమి ॥1చదు॥ ఉత్తరాలు రాయలేక - సంతకాలను చేయలేక

ఎదుటివారు వంచన చేసిన - తెలివిలేక మెలిగినాము ॥చదు॥ అక్షరాలను తెలియలేక - అజ్ఞానంతో బ్రతికినాము

తల్లిదండ్రుల సాయంలేక - నాగరకత మరచినాము ॥చదు॥ వయసుడిగినదంటూ మనము - దిగులుపడుతూ కూర్చోవద్దు

రయముగ మన రాత్రి బడిలో - అచ్చరాలు నేర్చిన ముద్దు ॥చదు॥ గతకాలం మరచిపోదాం

పాత బతుకులు మార్చుకుందాం

చిన్నా పెద్దా తేడా లేక

అన్ని చదువులు చదువుకుందాం ॥1చదు॥

12 12. రారో ఓ వెంకటన్న

రాగం: తిలయగ్‌ (నాటవన్భాయు) తాళం- అశం (దాన పదరీత్తి) రారో ఓ వెంకటన్న - రారో ఓ గోవిందన్న రారో సీరాములన్న - రారో ఓ లచ్చుమన్న రాత్రి బడికి ఎల్లి మనందరం బాగా సదువుదాము రారో! చదువులేనివారికేమొ - సదువు నేర్చుతారంట అచ్చరాలు వరుసగా - శిక్షణతో దిద్దిత్తరంట ॥రారో॥ వయసుమల్లినోల్ల కొరకె - బడులేమొ పెట్టెరంట పగలు పనిచేసుకొనీ - రాత్రి ఏల సదువుదాము ॥రారో॥ పెరుగుతున్న జనాభాకు - ఇరుగుడు సూపెడతరంట లోకం పోకడ తెలిపీ - సుకపడ చేసేత్తరంట రారో! సంపాదన తీరులన్ని - సదువులోని కలవంట చదువుకున్న కుటుంబాలె - సరదాగా గడుపునంట 1॥రారో॥ చదువు నేర్చుకున్నవో - ఆలోచన పెరుగునంట కులమతాల తగాదాలు - చదువువలెనె తీరునంట రారో శిక్షణతో అచ్చరాలు - బహు సక్కగ దిద్దుతాము సంతకాలు నేర్చుకొనీ - సంబరంగ ఉందాము ॥రారో॥

క3

13. రాత్రి బడికీ నేను పోతా రాగం: మోహన కళ్యాణీ తాళరు ఆిభ్రం రాత్రి బడికి పోతా - రాత లెన్నో రాసుకుంటా అచ్చరాలు నేర్చుకుంటూ - లోకాన్నే తెలుసుకుంటా 1రాత్రి॥ చిన్న వయసులోన నేను - బడి సదువులు మానేసా ఆకతాయితనముతో - అల్లరి చిల్లరి పనులే చేశా రాత్రి! ఏలి ముద్దరీసి ఏసీ - అప్పులోళ్ళపాలయ్యాను అసలుకేమొ మోసమొచ్చి - కుళ్ళి కుళ్ళి ఏడ్చేశాను రాత్రి! పక్కఊర్కి పోవాలంటే - నిక్కినిక్కీ సూడాలా బస్సుమీద పేరురాక - ఎక్కి ఎక్కి ఏడవాలా ర్వాత్రి॥ బతుకుబాగ సాగాలంటే బడికి ఎల్లి చదవాలా చింతలేక జీవితాన - సంతకాలు సేయాలా రాత్రి! డబ్బు లెక్క సూడాలన్నా - పక్కవాణ్ణో పిలవాలా పీల్లగోళ్ల పెళ్నలకు - తెల్లమొగం వేయాలా రాత్రి! చదువులోని యిలువ నంత - పదిలంగా తెలియాలా వయసులనే తేడాలేక - మాయ ముసుగునే తీయాలా ॥రాత్రి॥ పట్నమెల్లి బతకాలన్నా - గౌరవమ్ము కలగాలన్నా మంచీ చెడూ తెలియాలన్నా - రాతిరి బడులే అన్నిట మిన్నా 1రాత్రి॥

కేశ

14. కావాలీ చదవు రాగం హంసానందా తాళం: లశ్రతిలోచతుల్గోశం కావాలీ - చదువు కావాలీ రావాలీ - బడికి రావాలీ వయసు మీరెవన్న - మాట పోవాలి వయోజనుల బడులలో చేరాలి ॥కొవా॥ కూలి డబ్బ లెంచాలంటే పాల లెక్క తెలియాలంటే ప్రయాణాలు చేయాలంటే పయాసలే తొలగాలంటే కొవా॥ కథలు కవితలు - ద్రాయాలంటే పాట పద్యం - పొడాలంటే ఆలోచనలే - పెరగాలంటే సంతకాలను - చేయాలంటే ॥కావా॥

క్షే5్‌

15, బెట్టీ చాకీ6 రాగం, ఠాణా (ర౮౮) తాళం చతుర్యశం వెట్టి చాకిరి మానండీ రాత్రి బడులకు తరలందడీ వట్టి మాటలు మానుకొనీ పట్టుదలగా చదవండీ వెట్టి! అక్షరాలను ఒకటిగ చేర్చీ పదములెన్నో బ్రాయండీ అందమైన అంకెలు నీర్చీ . లెక్కలన్నీ తెలియండీ వెట్టి! నిళాని మాటలు మరవండీ సంతకాలను చేయండీ వయసుఖేదం ప్రక్కకు నెట్టీ | రాత్రి బడిలో చదవండీ 1వె్కె॥ చదువులన్నీ నేర్చిన నాడే చిక్కులన్నీ శొలగునులే చదువు విలువ తెలిసిననాడే వటి మదికి హాయీ కలుగునులే ఎట్ట

16

16. ఓ వమోజన పౌరుడా! రాగం: టేల్‌ తాళం మిశ్రం గ్రతిఫుట్ల) ఓ వయోజన పౌరుడా విద్యలేని విహీనుడా రాత్రి బడిలో చేరరా చదువు విలువ తెలియరా ॥ఓ॥ వేలితో అక్షరము దిద్దీ వేలిముద్రలు మానరా సభ్య జగతీ మెచ్చునట్టుగ సంతకాలను చేయరా ॥ఓ॥ లక్షరూకల విలువచేసే అక్షరాలే మేలురా అక్షరాస్యుడ వైనచో - శుభ లక్షణం అలవడునురా ॥ఓ॥ ఇంటిలో ఇల్లాలు చదివిన ఇంటికే ఇంపొనురా ఉన్న వనరులు తెలుసుకుంటే అన్ని కలతలు తీరురా ॥ఓ॥ అక్షరాలను నేర్చుకుంటూ వెట్టి చాకీరి మానరా పలక బలపం చేతబట్టీ గట్టి చదువులు చదవరా ॥1ఓ॥

క్ష

1. హాయి హాయి హాయి రాగం? పటదీప్‌ తాళం (శం హాయి హాయి హాయి - చదువెంతో తీయనోంవ్‌ రాత్రి బడికీ నడువవోంప్‌ - చదువ విలువ తెలియునోంప్‌ పెద్ద వయసు మాదనీ - యిబ్బందులు మానండీ సిగ్లూ బిడియాలు మాని - విద్యలన్ని నేర్వండీ ॥హాయి॥ పలక పుస్తకాలు బట్టి - రాత్రి బడికి వెళ్లండీ చదువులోని గమ్మత్తులు - పదిలంగా తెలియండీ ॥హాయి॥ సంతకాలు నేర్చుటకు - మందిలోన మెలగుటకు చదువే శ్రీరామరక్ష - అందరి కదియే భిక్ష ॥హాయి॥ జీవితాన బాధలన్ని చదువువలన తొలగునోంన్‌ రాత్రి పాఠశాలలే వయోజనుల రక్షలోయ్‌ ॥హాయి॥ వ ళ

18, కదలి రండి - కదలి రంజీ

రాగం పవోజీ తాళం: (శం కదలి రండి కదలి రండి - మహిళలారా

అదనువచ్చె మగవారిని - మాన్పించగ సారా ॥కద॥ తప్పతాగి యింటికొచ్చి - కంటనీరు పెట్టించిన

ఎప్పటిలా వంట యింటి - కుందేలుగ నుండకండి

చెప్పినపని చేయకున్న - యిబ్బందులు పడకండీ

గొప్పు అనీ అనుకోక - యింటినుండి గంటిపేయ ॥కద॥ చెడు వ్యసనం కూడదనీ - చెడిపోవును దేహమనీ

అండలేక కుటుంబాలు - ఆవేదన చెందుననీ

దండిగ మన డబ్బంతా - దండగై పోవుననీ

దృఢమగు విశ్వాసముతో - పదిమందికి తెలుపగా ॥1కద॥ తండ్రీ తాగుబోతనీ - కొడుకు తాగుబోతనీ

తల్లడిల్ల పనిలేదూ - తకరారూ పనికిరాదు

అబల లంత ముందుకొచ్చి - అనుకున్నది సాధించీ

శుభములు కలగాలనీ - త్రాగుడు మాన్చించాలనీ ॥కద॥ కుటుంబాల పరువు నిలప - ధైర్యముగా నిలవండీ

పసలేని సారాను - పారద్రోల కదలండీ మహీళలంత ఏకమై - మహమ్మారి సారాను మహినుండీ వెడలించగ - మనుగడ సాగించగా 1కద॥

19

19, ఓ సారా నిశాచలీ రాగం: శులోపంతు నరాలీ తాళం" అశం ఓ సారానిశాచరీ - నీకు సొటి మరి ఏరీ నిలువున మా జీవితాలు - కూలదోయు మహమ్మారి 1ఓ॥ పొట్టమందు నిన్నుజూచి - పొంగి పొంగి మగవాడు ఇలువేలుపు నీవే యని - తెలివి మరచిపోతాడు 1ఓ॥ తక్కువ ధర కందెననీ - చుక్క చుక్క తాగుతూ లెక్కలేక డబ్బంతా - నీకు ధారపోస్తాడూ 11ఓ॥ నిషామళత్తులో ఉండి - హుషారుగా పాడుతూ ప్రమాదాలపాలౌతూ - పలు బాధలు పొందుకాడు ॥1ఓ॥ కన్న తల్లి దండ్రి నొదిలి - కట్టుకున్నవారి విడిచి ఉన్న అన్ని రోజులూ - అన్ని మరవి తాగుతాడు ॥ఓ॥ ఉన్నదంత ఊడ్చిపెట్టి - అప్పులపాలౌతాడు పరువుపోయి కుటుంబాన్ని - వీథిలోకి నెడతాడు ॥1ఓ1॥ నీవే తన ప్రేయసీ వని - నీ కౌగిలిలో నలిగి నలిగి నీ విరహం తాళలేక - ఇహం వదలిపోతాడు ఓ మమ్ములను కాపాడగ - మహినుండీ వెడలిపో మహిళల ఉద్యమంతో - మట్టిలోన కలసిపో ॥1ఓ1॥

20

20. సారా మానంజీ రాగం: శయరాఖరణం (మజిర్‌స్కేల్తు తాళం: చకుర్మకం సారా త్రాగుట మానండీ - సుఖ సం సారాలను నడపండీ సారా మోజున పడకండీ దూరాలోచన చేయండీ ॥సారా॥ మితిమీరిన త్రాగుడుతో - అతివల హింసించకండి శ్రుతి మించిన జీవనమే - చితిమీదకు చేరునండి ॥సారా॥ ఇల్లు వళ్ళు గుల్లసేయు - కల్లు సారా మానకున్న చలితమైన భావనతో - హింసకు పురిగొల్పునండి ॥సారా॥ తాగుబోతు కుటుంబాలు - ప్రగతిలేక కుములునండి దారిద్ర్యం పెరిగి తుదకు - దీనదశే కలుగునండి ॥సారా॥ ఎంతటి ధనవంతులైన - చింత వదలి తాగినచో వంతజెంది నిరుపేదల - చింతనతో మెలగునండి ॥సారా॥ మహమ్మారి సారాను - మట్టిపాలు జేయండీ మగువలు సంతోషసడగ - మగవా రిల మెలగండీ ॥సారా॥

య్‌

లం! 21. మద్యపానం మానంజీ రాగం. రంండలూటీో తాళం: చతురళం మద్యపానం మానండీ మద్యమెంతా విషమండీ మత్తులోన గమ్మత్తుందని చిత్త చిత్తుగా తాగొద్దండీ ॥మద్య॥ నమ్ముకున్నవారీ ఆశలు వమ్ము చేయుట ధ్యేయంగాను తాగి తాగీ ఆరోగ్యాన్ని చా గో య్‌ లర్తాష్మ్ము

పాడుచేయుట న్యాయంగాదు సందే టేాచియ్‌ ష్‌ (మద్య॥ ఆస్తులన్ని హరించివేసీ _ [40610 .... ఎ పస్తులుండుట పాడిగాదు న ్‌ లో జ రీ వ్య సజ. ల్‌ నీ పరువుపోయే పనులను జేసీ మైదా ర సం ( సురాపానం చేయుట కూడదు ॥మద్య। మద్య చట్టం మంచిని దెలిసీ ఉద్యమించీ సాగండీ అజ్ఞానంతో తాగేవారికి విజ్ఞానాన్ని కలిగించండి ॥మద్య॥

షీ

ఖో

22 22, సారా ఒగ్గేయవయ్య

రాగం- కాధీ (పలు తాళం- (త్యశం సౌరా ఒగ్గేయపయ్య - మన బ్రతుకే బుగ్గాయెనయ్యా

సారా మానాలనే మంచి - మాట యినవయ్య ॥సారా॥ సారా తాగి వచ్చావని - యిరుగుపొరుగు యీసడించి

పరాచికాలాడుతుంటె - పరువు కాస్త మంటగలిసె ॥సారా॥ చదువు సందెలుండి కూడ - కుదురన్నది లేకపోయె

ఉద్యోగం సేళ్తు కూడ - ఇంటిచుట్టు అప్పులాయె 1సారా॥ కన్ను మిన్ను గానకుండ - ఉన్నదంత ఊద్బేస్తివి

కన్నబిడ్డ లందరినీ - గాలికి వదిలేసేస్తివి ॥సారా॥ ఆడపీల్ల పెద్దదాయె - అత్తింటికి పంపాలాయె

అప్పులోళ్ళ పోరుతో - బతుకంతా సితికిపోయ ॥సారా॥ పెద్దోడు నిన్ను సూచి - బుద్ధి మార్చుకున్నాడు

సిన్నోడు సిటికెలో - తాగుబోతు అయ్యాడు 1॥సారా॥ లేనిపోని రోగాలన్ని - కొని తెచ్చుకోమాక

కనికరమూ మానేసి - సారాకొట్టు కెల్లమాక ॥సారా॥ నగలూ నాణేలు దెచ్చి - మాకేమీ యివ్వవద్దు

బుద్ధి కలిగి యికనైనా - సారా తాగి రావద్దు ॥సారా॥ సారా వ్యతిరేకగోల - వీనులార వినవయ్య తాగుడు మానేసే నీవు - సరదాగా ఉండవయ్యా ॥సారా॥

నముహనీయులు 23. ఓ వివేకానందా!

రాగం. కానడ తాలం చతుర్యశం సాకీ _ ఓ వివేకానందా - దయాసాంద్రా! పల్లవి పరమ పురుష - యోగీంద్ర చంద్రమా!

భరతమాత - ఆత్మీయ పుత్రమా! ॥పర॥ చరణం॥ భరతదేశ - సౌవర్ణ పీరమున

హిందూ ధర్మ- ప్రతిష్టను జేసీ

తత్త్వజ్ఞానానంద - ప్రదాయిగ

సకల జనత - నీరాజనమందిన ॥పర॥

ప్రాక్సశ్చిమ - జనవారధి నీవు

గురు రామకృష్ణ - సచ్చాత్రుడ వీవు

ఈశ్వర ప్రేరిత - మహావక్తవు

వేదాంతశిరో - భూషణ మీవు ॥పర॥

లోకోత్తర ప్రతిభావిరాబితా!

జగద్గురు శ్రీ యోగివరేణ్యా!

“వివేకానంది - వేదాంతభాస్కరా!

కార్యశీలుడా - కర్మవీరుడా! ॥పర॥

వివిధవేద - విజ్ఞానసారమా!

ధీరోదాత్త - మనీపిత్రేజమా!

హైందవ రుంరూ - మారుతమా!

దేశ సముద్దరజ్జెకరూపమా! ॥పర॥

24 24, గాంధి తాత

రాగం మాయా మాళవ గొల తొళం'" ఖండం బోసి నవ్వుల తాత - మా గాంధితాత స్వేచ్ళ నొసగిన నేత - కరుణాసమేత బోసి! గుజరాతు రాష్ట్రమున - పోరుబందరులోన సామాన్యజీవిగా - జనియించె మన తాత ॥బోసి॥ అన్యాయములు బాప - న్యాయవాదన మాని జగతి జనులకు ప్రేమ - న్యాయమును పంచిన బోసి పరపాలనము చూచి - పరుల బాధల దలచి ధీరచిత్తముతోడ - పోరాటమును నెరపి ॥బోసి॥ కల్లకపటము మాని - కొల్లాయి గట్టుకొని భరతమాతకు దాస్య - సంకెళ్ళు దంచిన 1బోసి॥ చట్ట పరిధినీ దాటి - జలధి తీరము చేరి ఉప్పు సత్యాగ్రహముచే - పన్నులను ఎడబాపె ॥బోసి॥ “క్విట్‌ ఇండియా” యంచు - బ్రిటీషు పాలకుల పారద్రోలిన నేత - యశము నొందిన తాత బోసి! స్వాతంత్రసీద్ధా - శాంత్యహింసల బూని పారతంత్ర్యమును బాపి - స్వారాజ్యమును దెచ్చె బోసి

2వ

25. నేతాజీ రాగం నవనీతం (యమేళక్తూ (వక) తాళం* ొతం భరతదేశ యోధుడా - ఓ సుభాసూ వంగదేశ సాహసీ - సెహబాసు జన్మభూమి రక్షణ - నీ ధ్యేయం దేశభక్తి- క్రమశిక్షణ - నీకు న్యాయం ॥భర॥ సద్గురువుల శిక్షణలో విద్యలన్ని నేర్చినావు గాంధితాత ప్రేరణతో ఉద్యమించి సాగినావు ॥భర॥ భరతమాత సంకెళ్ళను పరిహరింప దలచినావు పదవులన్ని వదలివేసి “ఐ,యన్‌,ఎ.* వీరులకు నాయకుడై నిలిచినావు '"ఆజాదు హిందు ఫొజు” సైన్యము నడిపించినావు ॥భర॥ 'దేశబంధు" శిష్యుడవై ఆశలు నెరవేర్చినావు ఆశయాల సాధనకై అసువులనే బాసినావు 1(భర॥

26 26. చాచాజీ! రాగం విళారద తొళం చతుల్నోశం జవహర్‌బాబూ - శుభోదయం భారతరత్న - మహోదయం 1జవ॥ నీ భావములో - కమ్మని ఆశలు నీ మాటలలో - ప్రగతికి బాటలు నీ చూపులలో - కరుణారసము నీ చేతులలో - అరుణోదయము ॥జవ॥ ఎదపై ఉన్నది - ఎర్ర గులాబీ మాటలు వినగా - తీపి జిలేబీ పోవాలంటివి - ఇలను '“గరీదీ నీ ఆశలు దీర్చుటే - మా 'హాబీ 1జవ॥ ప్రతివత్సరము - బాలల పండుగ జరుపుకొందుము - నీకు మారుగ శాంతీ, సహనం - నీతి, న్యాయం సమతా మమతలె - ఇల నీ ధ్యేయం ॥1జవ॥ “పంవశీలి నిర్శాతయు నీవే మంచి గుణాలకు నిలయం నీవే వంచన ఎరుగని - మనీషి నీవే “వాచాజీ యను - నతడును నీవే 1జవ॥

27

2 అంబేద్భర్‌ రాగం" త్చందానన నారం ణు సొరంగల్లు తాళం” చతుర్వవం నవ పధ దర్శక - అంబేద్కర్‌ నవ రధ చాలక అంబేద్కర్‌ ॥నవ॥ భారతదేశ రాజ్యాంగ సూత్రముల - నవ భారతమున - వెలయించితివీ భారతరత్నగ - బిరుదుగాంచితివి అభినవ మనువ్పుగ - అవతరించితివి ॥నవ॥ కులభేదాలూ - అసమానతలూ కూడదంటూ - నిరసించావూ అస్ప ఎశ్యతలూ - అంతరించుటకు అహరహమూ యిల - కృషి సలిపావు ॥నవ॥ దేశాభ్యున్నతి - దేశాన్నత్యము దేశప్రగతి యని - భావించితివి దళిత జనావళి - అభ్యుదయానికి దీక్షవహించీ - పోరాడితివి ॥నవ॥ నీ నామముతో - శతజయంతులను ఉత్సవములుగా - జరుపుచుండిరి నీ యశస్సునూ - దశదిశాంతముల నివాళులొసగుచు - నిలచియుండిరి 1నవ॥

28

28, ఇందిరా గాంధి రాం. చందకాండస్‌ తొళం, (లీశం ఇందిరమ్మ చూపిందీ - మంచి బాట - మన మందరమూ పలకాలి - ఒకే మాట ఇంది! తండ్రి కన్న కలలన్నీ దండిగ పండించిందీ నిండు మనసుతో జనతకు అండగా నిలచింది ॥ఇంది॥ భరతరత్న *“చాచాకు వారసురాలయ్యిందీ నాయకురాలిగ నిలలీ పాలన సాగించిందీ 1ఇంది॥ బీదసాద నుద్ధరింప నడుం కట్టుకున్నదీ ఆదరణతొ అందరినీ ఆకట్టుకున్నది 1ఇంది॥ దేశ విదేళాలు తిరిగి యశము నార్జించిందీ భరత దేశపాలనకే వన్నె వాసి తెచ్చిందీ 11ఇంది॥

29 29. *ఆం(ధ్రరక్ని దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య రాగం దుర్గా రాగం తాళం: (త్రం “దుగ్గిరాల' వంశవర్ధనా “గోపాలకృష్ణు యశోభూషణా ॥దుగ్గి॥ జాతులన్ని ఒకటేనని - మతములన్ని ఒక మతమని ఏకత్రాటిపైన జనత - సుఖముగ నడిపించినట్టి ॥దుగ్లి॥ బానిసత్వ బంధనాలు - పూనికతో ద్రైెంచివేయ దేశమాత సేవలోన - తరియించిన ధర్మజీవి ॥దుగ్గి॥ దేశభక్తి ప్రేరణతో - “రామదండు నడిపించీ బాపూజీ కనుసన్నల - స్వేచ్భాసమరం నెరపిన ॥దుగ్గి॥ భక్తినీతి - ధర్మముల - సత్సంగము సద్భోధనలను క్షీర పురీ వాసులలో - పరిపుష్టీగ నెలకొల్పిన ॥దుగ్గి॥ రామదాసు వేషముతో - శ్రీరామచంద్రు దర్శించీ చీరాలకు పేరాలకు - చిరకీర్తిని ఆర్జించిన ॥దుగ్గి॥ సకల కళావేత్తవై - సాగినావు ఆంధ్రలో మహావక్తగా నిలదీ 'ఆంధ్రరత్వమై నావు 1దుగ్గి॥ ఆజా

30 30, (కాశం

రాగం- ఆనందలైరని తాళం. చతుర్యశం వినండి వీనుల విందుగా

మన జిల్లా ప్రగతి పసందుగా

త్యాగధనుడు - స్వాతంత్యయోధుడు

అనితర సాధ్యుడు - టంగుటూరి గని 1॥వినం॥ ప్రకృతి హొయలుతొ - కొండ కోనలతో

పలు ప్రాజెక్టులు - పశుసంపదలు

రైతన్నల కృషి- రవళింపంగా

ఒంగోలు గిత్తలు - వాసిగాంచగా వినం॥ అక్షరదీప్తికి - విద్యాలయములు

సేవానిరతికి - వైద్యశాలలు

పట్టణ శోభకు - ప్రకాశభవనం

పల్లెల ప్రగతికి - జిల్లాకింద్రం ॥వినం॥ కవి పుంగవుడు - ఎర్రనార్యుడు

గేయ శిఖామణి - మన త్యాగయ్య

నాట్యధార - అవధానపు తీరులు

నాటిక నాటక - రచనాళిల్చులు ॥వినం॥ చిత్రసీమలో - వెలిగెడు తారలు

నిర్మాతలు మరి - దర్శక మణులు రాజకీయముల - రాణించు నేతలు పూజనీయమౌ - పలు దేవళములు 1॥వినం॥

ప

సమాజ సేవకు - యువ కేంద్రములు

మహిళా ప్రగతికి - మహిళా సంస్థలు

పలకల క్వారీ - గ్రానైటు క్వారీ

ఉదధి తీరమున - ఉప్పు తయారీ ॥వినం॥ నేతన్నలతో - వస్త్ర పరిశ్రమ

వాణిజ్యముతో - వనరుగ వెలుగుచు

ఘనమగు కీర్తితా - కళకళలాడుచు

మన సంస్కృతినీ - సంప్రదాయముల ॥వినం॥

31. “కవికోకిల జాషువా

రాగం. చ్రవాకం తాళం చతుర్మోశం నవయుగ వైతాళికా - కవికోకిలా

కవితానిళారదా - దిగిరా యిలా 1॥నవ॥ సమకాలిక కవులచే - ఆశీస్సులు పొందావు

సమానతలు ఆశించి - కవితలు వ్రాళావు

కుల మతాలు వలదనీ - ఆవేదన చెందావు

సమాజ ప్రగతికై - సాధనచేశావు నవ॥ అస్పృశ్యత పోద్రోలగ - ఆర్తిని జెందావు

ఛాందస భావాలనే - చెండాడినావు

పద్య కవితలు ధ్రాస్‌ - పద్మభూషణుడైనావు

కవితాజగళికే - తలమానికమైనావు ॥నవ॥ మృదుపదాల భావాలను - వెల్లడించినావు

మధుర శ్రీనాధునిగా - మురిపించినావు

సాహితీ లోకాన - కవిదిగ్గజమైనావు

ఘనమైన కీర్తితో - మాన్యత నొందేవు ॥నవ॥

౩2

32, కరుణశ్రీ రాగం" ముఖొలొ తాళం చతుర్వశం అదివో చూడరో - అందరు పొగడరో సుధలను కురిపించు - సౌందర్య కవివీ ॥అది॥ కరుణాపూరిత - హృదయముగలిగీ కరుణయె జీవన - సరళిగ తలచీ “కరుణన్రీ'యని - మధుర కవులనీ ధరలో వెలసిన - కావ్యరుద్రులను ॥1అది॥ మృదు పదములతో - ముద్దులు కురియగ ఎదలను దోచిన - కవితా విధిగ పండిత పామర - జనము సెబాసన అమృత హృదయుని - ఆత్మీయ కవిని ॥అది॥ శాంతీ క్రాంతీ - సత్యధర్మముల మితముగ కవితల - కూర్చి పేర్చిన మృదు భాషణులూ - మంజుల మూర్తులు దరహాసొమృత ఆ దివ్యమానసులు 1అది॥ ప్రణయ రచనలో - ప్రణుతిని గాంచీ నవ రసములతో -కావ్యములల్లీ పుష్పాంజలులతో- పూజలొసగిన కవిపుంగవులకు -గేయసుమమిదే ॥అది॥

33 33. ఓ అనురొగాయకా - ఓ ఘంటసారా! రాగం. విశ్వరంజుని (విటవీ స్కేల్‌ తాళం. ఖండగక్త చతుర్మశం, (త్మశం ఓ అమరగాయకా - ఓ ఘంటసాలా సీ గళసీమయే - గానామృతశళాలా 1ఓ॥ సంగిత జలధిలో - తానమాడావు సప్త స్వరాలతో - సయ్యాటలాడొవు సుమధుర సంగీతమే - అందించినావు అమరమైన గొనముళో - అలరించినావు 11౬1 గీతామృత సారమునే - చిలకరించినావు మాతాపితలకే - కీర్తి నొసగినావు సకల కవుల రచనలనే - సాధన చేశావు సంగిత దర్శకుల - సమ్మోహపరిచావు ॥ఓ॥ నీ గాన మధురిషతో - నిర్మలమైనావు అభిమానసంఘాల - ఆదరణను పొందేవు భావిగాయకులకే - భవితను జూపావు అఖిలాంధ్ర దేశమున - నీరాజన మందావు ॥ఓ॥ చిలిపి చిలిపి పాటలతో - చిందులు వేశావు నవ రసాలు చిలికించి - నవ్యత నింపావు సరససామగానములో - నీసరి మరి రారు నీసరి గాయకులే - సమాజాన లేరు ॥ఓ॥

(ప్రకిర్ణకములు 34. మళ కలహాలు రాగం చదరండుని తాళం. చతుర్యశం ఎందుల కొరకీ - మతకలహాలు అందరు వినుడీ - హితవచనాలు ॥ఎందు॥ పరమత సహనం - కావాలంటూ పరోపకారం - చేయాలంటూ పరమాతం రూపం - ఒకటేనంటూ పలు మతములు ఇల - ఘోపిస్తుంటే ॥ఎందు॥ హిందూ - ముస్లిం - శల్టాయాూో అంటూ బంధు ప్రేమనే - పెంచుతు ఉంటే నందన వనిగా - భరతభూమినే సుందరతరముగ - తీర్చుతు ఉంటే ॥ఎందు॥ “రాము - రహీము - రాబర్జనుచూ సమభావనతో - మెలుగుతు ఉంటే అన్ని మతములూ - సామరస్యమునె మిన్నగ మనకూ - బోధిస్తుంటే ॥ఎందు॥ ర్థ

ఏ5

రాగం హీందుస్తాన్సీ వైరవి తాళం, (శం కులం వద్దు - మతం వద్దు మానవతే మనకు హద్దు మతం మత్తులో జనత

మనుగడ సొగించవద్దు ॥1కుల॥ కులమతాల ఘర్లణతో

తూలి కూలిపోవద్దు

సామరస్య భావనతో

సమతను సాధించ ముద్దు ॥కుల॥ మత రక్కసి పారద్రోలి

మమతలు వెలయించ రండు

పరమత సహనము చూపీ

పరమార్ధము తెలియ రండు కుల జాతిపిత గాందీజీ

ఆశయాలు తలచుకొనుడు

హితముగూర్చు పలుకులతో

సతతము పయనించ రండు ॥కుల॥ శాంతి, క్రాంతి - సత్య, ధర్మ

పేమ సూత్ర - మెంచుకొనుడు

అహీంసతో సకల జనులు

మహిపై ధన్యత గనుడు ॥కుల॥ మందిరమూ మసీదనీ

దేవుని నిందించవద్దు

జనులందరు సోదరులుగ

ప్రగతి బాట పయనించుడు 1॥కుల॥

36

36. జన్మభూమి రాగల రాగేశ్రీ గలాగేళ్చుల్తు తాళం (ల్యాశం వాడ వాడ మోగిందీ జన్మభూమి నినాదం శ్రమదానం అందించుడు గ్రామ ప్రగతికోసం ॥వాడ॥ మనం మనం చేయికలిపి శ్రమదారుల పయనించగ (గ్రామసీమ దేశానికి పట్టుగొమ్మలనిపింపగ 1వాడః॥ పరిసరాల పరిశుభ్రత నరనరాల జీర్ణించగ పచ్చదనం వెల్లివిరిసి పలు తరువులు పెంచగా ॥వాడ।॥ నీటి వసతి పెంపొందగ ఆరోగ్యం బాగుపడగ విజ్ఞానం విస్తరింప విద్య విలువ గురితింపగ 1వాడ॥ శ్రమశక్తీ - ఆత్మ తృప్తి ప్రతి ఎదలో - రవళింపగ కలిసిమెలసి - పనిచేసే అభ్యుదయం - సాధించగ 1వాడ॥ అందరు ఒకటను భావన అందరిలో కలిగించగ ఆంధ్రభూమి నందనముగ స్వర్ణాంధ్రగ మలచగా (వాడ!

ఏ7 37, స్వర్జోక్సవ భారతం

రాగం ఖీమక్షాన్‌ (ఆలేంవ్భాయ్యా తాళం. శిండగలి వంప్‌ భరతమాతా! నీకు స్వర్ణోత్సవం భరత జాతికి నేడు అరుణోదయం ॥భర॥ పరదాస్యమున నీవు - పరితపించేవేళ స్వాతంత్ర్య సమరాగ్ని - రగిలిందిలే స్వారాజ్య సాధనమె - జనత లక్ష్యమ్ముగా

స్వాతంత్ర్యవీరులే - ప్రభవించెలే 1॥భర॥ జాతి జెండా బూని - ఖద్దరూ ధరియించి

బాపూజి నేతగా - పయనించెలే

పోరాట పటిమతో - అనాడు ఆ జనత

అద్వితీయస్స్ఫూర్తి - నందించెలే ॥1భర॥ పరపాలకుల దాస్య - శృంఖలాబద్ద్ధులై

ప్రాణాలు పణముగా - అందించెలే

అమరవీరుల ఆత్మ - త్యాగాలతో నాడు

కమనీయ స్వేచ్చయే - లభియించెలే ॥భర॥ దేశ ఐక్యత కోరి - ఎందరో నాయకులు

ప్రగతిపధమున - భేరి మోగించెలే

స్వాతంత్యమందుకొని - సకల ప్రజలూ నేడు

“స్వర్గోత్సవం' నీకు - జరిపించెలే ॥భర॥ నాటి చరితను దలచి - మేటిగా ఈనాడు

స్వర్ణోత్సవ ప్రభలు - వెలిగేనులే

వాడ వాడల నీకు - నీరాజనా లిచ్చి

ఆనందమున తేలి - యాడొములే ॥1భర॥

38

38 కళాకారుడా! రాగం: తలానలీ తాళం- (బ్యాశం కళాకారుడా - ఓ కళాజీవుడా కళలు అంతరించెననీ - కలవరపడబోకురా ॥కళా॥ జీవితాన మంచి చెడులు - ప్రతి జీవికి తప్పవురా కళాజీవి జీవితమే కలకాలం - వెలుగునురా 115ళా॥॥ సకల కళల పరమార్థం జనజాగృతి తెలియరా కళాహీనమైన జగతి కళవళ సడిపోవురా ॥1కళా॥ కళకోసమె జీవించు కళకొటుకే పరితపించు కళతోనే నీ మనుగడ సాగుననీ భావించు కళ॥ కళల నాదరించువారు కాసులు వెదజల్లురా కళాజ్యోతి చేబూనీ ప్రగతిబాట వేయరా ॥కళా॥

౩9 39, పరిమిత కుటుంబం

రాం వసంత తాళం చతుర్వకం జననం - జననం - జననం జగంతట జన - సందోహం జనం పెరిగిన - మనలేము మనం మన దేళానికి అది - కాలేదు ఘనం ॥1జన॥ పెరిగిన జనతకు - దొరకదు తిండి తిండి దొరకనిదె - నడువదు బండి ॥జన॥ దేశ జనతకు - నడపాలన్నా సమానతలు - నెలకొల్పాలన్నా జనాభాను - తగ్గించాలోయ్‌ జనావళిని - మేల్కొల్పాలోయ్‌ ॥జన॥ కుటుంబ నియంత్రణ నియమమున్నది దంపతులకు ఇది - నిబద్ధమన్నది ముద్దుల బ్లిలు - ఇద్దరె బాలు హద్దు మీరితే - బాధలు మిగులు ॥జన॥

40

రాగం? నాలంగ తాళం. చతుర్యోశం అధిక సంతానమెపుడు - అనర్ధదాయకం ఇద్దరు బిడ్డలే ఎపుడు - మనకు విధాయకం అధి! కూడు గూడని - చదువు సంధ్యలని సిర చరాస్థులలో - పంపకాలనీ

న!

ఐక్యతలేక _ అలమటింతురు

జననీజనకుల - నీసడింతురు ॥అధి॥ నాది, నాకని - వాదులాడుదురు

చెడు అలవాట్లకు - లోసైపోదురు

విద్యాబుద్దుల - వెనుకబడేరు

పెరిగే సంతుతొ - బాధలు మెండు

అమిత విచారమె - ఎదలో నిండు

ఆనందముతో - ఆలూ మగలూ

తగు సంతతి గన - కలలీ పండు ॥అధి॥

శే

41, పొదుపు రాగం మదమావతి తాళం చతుర్యశం పాదుపుచేయుట - నేర్చుకోండయ్యా జనులార మీరు పదిమందిలో పేరు - గొన రండయా పొదు! పనికిమాలిన ఖర్చులెన్నో కనులముందర కదలుకతుంటే పాదుపులోనే సుఖము గలదని ఎదను దలచీ ధనము నిలుపగ ॥పొదు॥ పిల్లాజెల్లా పెరుగుతుంటే వల్లమాలిన ఖర్చు లేలా ఎల్లకాలము ఒకే రీతిగ వెల్లుబడి కాబోదు మనకని ॥పొదు॥ ఆడపిల్ల సెండ్లికొజకు తోడునిచ్చే బిడ్డ చదువుకు వయసు మీరిన పిదప మనకు బాసటగ నుండేటి ధనమును ॥పొదు॥

తై 42, పరకు(భక

రాగం కళ్వాణన సంతం తాళం చమర్యశగతి సుఖజీవనమున - పరిశుభతగావలె పరిసరముల తగు - శుద్ది జేయవలె 1సుఖ॥ ఇల్లూ వాకిలి - శుభ్రముబేసిన

ఇంపూ సొంపూ - కలుగునులే

వీధులన్నిటిని - బాగుగ నుంచిన

(గ్రామము కళ కళ - లాడునులే ॥సుఖ॥ పారళాల పరి - శుద్దిగ నుంచిన

పరిసరముల - విజ్ఞానము దెలియు

బడి గోడలకూ - వెల్లవేసిన

ఈగలు దోమలు - పారిపోవును సుఖ

బడి ఆనరణను - తోట పెంచిన

చెట్ల పెంపకం - తెలియవచ్చును

బాలబాలికలు - చిరుగాలుల ఓర్చుచు

ఆరోగ్యముతో - మెలగవచ్చును ॥సుఖ॥

గామసీమలేీ - దేశప్రగతి యని

శ్షేమంబనుచూ - తెలియగలుగులే

నీమముతో - పరిశుభ్రత గోరుడు

తెలియనివారికి - తేటపరచుడు ॥సుఖ॥

తె 43. పర్యావరణం

రాగం నటిగ్రు ఖైరం తాళం చతుర్యశం పర్యావరణం - పరిరక్షింపగ పరిసరముల - పరిశుద్ధిగ నుంచుడు చూచెడినారల - కాహ్హాదముగ జాతి మనుగడకు - తరువుల బెంచిన జగమంతట - వసంతము విరియ మధుర మధురమౌ - పరిమళ మొదవెడు పలు రకముల - పూజాతులు బెంచుడు ॥పర్యా॥ వానరాకకు - వాయు వీవనకు ధన సంపాదన - నధికమగుటకు అందమైన ఆ వాసము - గూర్చెడు చెలువము లొలికే - తరువుల బెంచుడు ॥పర్యా॥ అధిక జనులతో - అపరిశుభ్రతతో ఈ ధర అంతయు - కలుపిత్రమగును వ్యధలూ బాధల - ఆరోగ్యము చెడు తరువుల పెంచిన - సుధలే నిండు ॥1పా 1॥

కణ

న

క! జీ4, రహదారులు

రాగం అథో? తాళం.ొభం సుఖమయ జీవితాన

అనందం నింపుకొనుడు

రహదారుల ప్రయాణాల

నియమాలను తెలుసుకొనుడు 1సుఖ॥ వాహనాలు ఎదురురాగ

రోడ్డు దిగి నడవండీ

ఎడమవైపు నడకలతో

క్రమశిక్షణ తలియరండి 1సుఖ॥ గోతులమయమైన రోడ్ల

వాహనాలు చూడండీ

అటూ యిటూ ఛిరిగి మీరు

వేటు కొనితేకండి ॥సుఖ॥ ఎదురు వెనుక వాహనాల

ఉనికిని పసిగట్టండీ

నదురు బెదురు లేకుండా

నడకలు సాగించండీ ॥సుఖ॥ రహదారుల కూడలిలో

గుర్తులు గమనించండీ

భద్రతగా ప్రయాణించి

సుఖగమ్యం చేరండీ ॥సుఖ॥

ట్‌

45. ఉదయరాగం రాగం- భూపాల/బౌల్తోరేయప్తీయలయమాడుతం తాలం: చతుర్మోశం రసమయ జగతీ - పులకించగా ఆళారేఖలు - ఉదయించెను సునుధురభావన - పల్లవించగా ఆమని యీ వని - తొంగిచూచెను రస! రంగుల కల లవి - నింగి కగయగా - బహు భంగుల నా హృది - పొంగిపోయెను సంగీతాంబుధి - నోలలాడగా అంతరంగ మది - ఊగిపోయెను రసః మృదుమధురంబౌ = పదము పలుకగా మధురస ధారలు - ప్రవహించెను పెదవుల కదలిక - తొందరించగా ఉదయరాగ మది - ఊహల నిలిచెను ॥రస॥

4 468. యునకక్తీ రాగం వఐలహం8ి తాళం (అశం నవయువకా। లెమ్మురా! యువతను మేల్కొలుపరా! యువశక్తిని జూపించీ యువధర్మం నిలుపరా 1॥1నవ॥ యువత భవిత నాశించి ప్రగతిబాట నడిపించు జగం జనం నినదించే సమాజాన్ని నిర్మించు నవ! సమత మమత సాధించీ సంఘసేవ చేయండీ క్రమశిక్షణాతోడ మీరు చదువూ సంధ్యా నేర్వండీ ॥నవ॥ ప్రతి పనికీ ప్రభుత్వాన్ని ఉద్యోగం అనకండీ వృత్తి విద్యలన్ని నేర్చి ఉత్తములుగ మెలగండీ ॥1నవ॥ మితిమీరిన జనాభాను అదుపుజేయ కదలండీ పరిశుభ్రత పాటించీ ఆరోగ్యము పొందండీ ॥నవ॥ యువజన కేంద్రాలలోన తగుశిక్షణ పొందండీ పదిమందిని బాగుసేయు పధకాలను తెలియండీ ॥నవ॥

త్న 47. జీవితం

రాగం, చాడుకేళి తాళం చతుల్మోశం జీవితమే ఒక తీయని వరము

భువి మనుజుల కీది దైవప్రసాదము ॥జీవి॥ ప్రకృతి పురుషుల - సంయోగముతో

ప్రభవించిన మన - జన జీవనములు

ప్రేమ సత్యముల - త్యాగ ధర్మముల

పరిమళించి సుఖ - శాంతుల నొసగే ॥జీవి॥ సమతా మమతల - మానవత్వమున

కమనీయంబౌ - సోదరత్వమున

కలిమి లేములు - కష్ట సుఖాలతో

కలలో ఇలలో - కలిసియుండెడి ॥జీవి॥ భావికి త్రోవలు - జీవితాశలు

జీవికి మదిలో - రాగభాపములు

జీవన విలువలు - తెలియగజేసే

మధుర మధురమౌ - జీవన సరళియె ॥జీవి॥ స్వీయవృత్తుల - శ్రద్ధాసక్తియు

అక్షరాస్యత - పర్యావరణము

దేశప్రగతికై - పరిశ్రమించుచు

భిన్నత్వములో - ఏకత్వమును 1జీవి॥ జనన మరణముల - చక్రభ్రమణము భువి జీవుల కివి - కడు ప్రమాణము నియమనిస్టలే - జీవికి వరము దయగల హృదయమె - దైవమందిరము ॥జీవి॥

తపి అనుబంధము తియ్‌...

పేరు పంతుల వెంకట సీతారామమూర్తి త్‌. జన్నప్టలం పొదిలవారిపాలెం (గుంటూరు జిల్లా) |“ నతి పుట్టిన తేదీ “15-5-1947 . (ఆ సమ్మ తల్లిదండ్రులు వెంకట సుబ్బమ్మ-వెంకట సుబ్బయ్య 1 విద్యాభాసము: ॥ ప్రాధమిక విద్య ఎఇ పారశాల, వంకాయలపాడు ఉన్నత పారళాల విద్య కాపూరు (గుంటారు జిల్లా) కళాళాల విద్య 3 4 , 3 94, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము ప్రశిక్షణ (వృత్తి విద్య) టీచర్‌ ట్రైనింగ్‌ కోర్సు, గుంటూరు ఉద్యోగం ఎయిడెడ్‌ ఎల్‌మెంటరీ పారశాల

ఉపాధ్యాయునిగా 1973 నుండి 1987 వరకు

ప్రధానోపాధ్యాయునిగా 1988 జనవరి నుండి ఇప్పటివరకు అభిరుచులు కవిత్వం - సంగీతం - నాటకాలు - నాటిక రవనలు - సంఘసేవ

• ఉపన్యాసములిచ్చుట పురస్కారములు: ప్రభుత్వపరంగా 1992 మండల స్థాయి - ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుడు

1993 జిల్లా స్థాయి - ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుడు

1995 - రాష్ట్రస్థాయి - ఉత్తమ ఉపాధ్యాయుడు సాహితీ పురస్కారాలు 1 మనొోతంజని - పొన్నూరు (దాదాపు 30) 2 సాహితీ ్రవంతి - చీరాల

3 అమృత వర్షిణి - ఉప్పుగుండూరు

4 స్పందన సేవాసమితి - గుంటూరు

5 ౫ గ కళాపరిపణ్‌- రేపల్లె

6 యునెస్కో క్లబ్‌ (ఉత్తమ రవయిత అవార్డు) - రేపల్లె

7 లయన్స్‌ క్లబ్‌ - [061 - చీరాల-పేరాల

షం 8 23690 114అ260/ అవార్డు - జిల్లా కలెక్టర్‌ _ ఒంగోలు 9 రోటరీ క్లబ్‌ - మార్టూరు 10 వివేకానంద-సావిత్రి స్మారక అవార్డు - కొత్తపట్నం ఆకొశవాణి కార్యక్రమాలు యువవాణి, సూక్తిసుధ దూరదర్శన్‌ గామదర్శినిలో బాలల నాటిక (1994లో) ముద్రిత రచనలు 1 సుప్రభాతం - గేయసంపుటి (కరుణశ్రీ గారికి అంకితం) 2 భక్తి కుసుమాలు - గేయ సంపుటి (భగవాన్‌ శ్రీ సత్యసాయి బాబావారికి అంకితం) ౩ అక్షర కిరణాలు - బాలగేయాలు (భగవాన్‌ శ్రీ సత్యసాయి బాబా వారికి అంకితం) అముద్రిత రదనబు 1 పుట్టపర్తి దేవునికి పూజా పుష్పాలు (పద్య సంకలనం) 2 వచన కవితలు , నాటికలు పౌరాణిక నాటకాలు 1 శ్రీకృష్ణ రాయబారం - అశ్వత్థామ, కర్టుడు (పాత్రధారణలు) 2 రామాంజనేయ యుద్ధం - లక్ష్మణుడు 3 సీతాకల్యాణం - జనకుడు 4 సత్యహరిశ్చంద్ర - నక్షత్రకుడు 5 చింతామణి - దామోదరుడు 6 బాలనాగమ్మ - బాలవర్ధిరాజు 7 బ్రహ్మంగారి నాటకం - విష్ణుమూర్తి సాంఘికనాటకాలు పలు పాత్రలు - దర్శకత్వం లక్ష్యాలు 1 ఉపాధ్యాయునిగా విద్యార్థుల సర్వతోముఖ వికాసమునకు కృషిచేయుట 2 స్థానిక శ్రీ సత్యసాయి భజన మండలి కన్వీనర్‌గా సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహించుట 3 టీటిడి వారి “ధర్మప్రచారపరిషత్‌? కార్యక్రమాల్లో ఆధ్యాత్మిక ఉపన్యాస దత లకి టగంధాలం్య న్న ఆజా ఆజా చం టర రారా రా జ మైకళ గా (ం 10. 1. గార్త. లి జ

న న నహ క. వి న స న క | న స =. ల మ "సై | వనితాం... జ్య ప కుం. ఎ . [ కదే. గలడు గ సం తటాక సైదయ్యన్త ళం “ " + శారి ప్రవతలో ప నం భ్‌? ర.. | మళ 11 రై 1 నం సు శల్య త్తు శే ష్‌ శె నష న హై మన (రాత్రు... టీ! . నా నస ల రగ షక కాం మ హ్‌ శాల. 1 గ చమన వన టు... న. భం టన నం ల శం | శా త నో. మనే క మ క్ష + తో ః॥ న లీ ఇ. 4. నంట యయ ః స న. న్‌ జ ర " క +! న? మం. (| షోలో సత్యాల _! "నాజీ న | న. టున్న. శా కాస టాకా | నం పా అ హే లల అతి .. లన ( టవటై కతత] వై ల రాం ల ల్‌ యన్‌! ల యు. ఆ శూ వ ను [స న. ల. / లలా సస అక్రయ 'జీవనమునకై.. ౨.౨౨౨ 2 అక్షీఐ కటోక్ష మిచి = ఆశిష మిడుమా: గ క స య న న. థల ప్త చరా టన్‌ టన చన లన టల న ర . న న క ౨. న న ర య [