Telugu adobe acrobat 11.0.16 image conversion plug in adobe acrobat 11.0.16_000565 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స్ట జ న] ” ” సా ” 7 గ షం బ్‌ ల . న. ల . ర కే ॥ నా న ల క్‌ లా నే ము న. వ. వం క క ట్రై. లో స్‌ (| క్‌ న. న్‌ 1. త. . ॥ చింతా పళ . . _ న మ: పు. ( ఖీ ఇ లన జ తం. ప ॥ి _ వా, టక ?. టు ను క న కం యమ ం య టీ ॥ యు ్‌ గ... జ్‌ న . క్స్‌ గ్‌ తం ౮ యా. బం చివనీకాంామసాప్రస్తత మ స మ ్ర న [నే స శ నం ల చ. ౫ శ గే త ను. లా మం ఆ 1" శా వామ ను కం. న... చేపా న ష్‌ తన ప ము. సా | “కల. బంట ఇ! స టు ౪ క మ నల న. చల వం! వ. ఛే న్న తిం లా. ల్‌ | ప అనా మ. “ము! ను ్య్‌ వా మ పు లోల వ్‌ నై శ న జ? జ? శర సాలా శ న్‌ న న! వ. “శ, స పా ౯ / ' త్కాస్తేక కాం టే ల నే | డక కంల మం జ శస్టమ న అ స ఖే | మ్ల వకష్ట్మ పం ఇని న. ' అజ ేేససపుునాం . జీ వ నం. / . శే నన. ఇ . గే కరాడాావు వు 2 ాతనాలానా. | న న ౯ శ ]

ల్స్‌ ( ల న ల జు ఖ్‌ ౫! ఖీ ల ఇఇ స ॥ షు, శి సం షో జ. ఈసపో రాం

గుపదేవతా స్వుతి, నూ “నో సుధియూ పరిపూత మానసా కలమే*.వాం జత, వీయంకరా వీతరా మమ చేంఠటాంబిళ్తా ముఖలిం](శ్వోర జంపతీ హృది, స్టో వీలామహ్లాతృసుకు స్వవిద్యా గుకుం చ చింతొోము'? సత్సమాఖ్యమ్‌ (శ్రీ నత్సగో త్రోద్ధరణ యశ స్త్రి నమామి నొరాయ- సరత్కేవీర్యదమ్‌ం (మెొవటిక్లోకమున మాతావీకృపరముగారు 'చార్వతీవర మేశ్వరపరముగాను నర్థద్వయము నెన్నునది. "రెండవక్లోకమున సకువ్రలగు. నారాయణపండితులపపముగాను. వికష్షుపకుము ను నర్ధద్వయము నెన్ననగురు, క భాశృజాయామ”. అను నుక కాఇదాస (ప్రయోగముచేత ట్రాతృనుకళబ్రసమాసము స్య మాణ మగుచున్నడి) (ముదాపకులమొద్ద శి అకు లిపులు లేనందున సీ: గంధమున దానిచోట వాకుకవొప్పన తమిళము మున్నగు నై ళ్‌ చొటులందు ళకారము కూర్చంబటజ్నెన.] వానననినాననననననననాననాననననానన

విషయసూచిక. వాటై్రోహైనైందతెలా | విషమయసంఖ్య- ఆం్యధిశ్వ చింతామణిరచనకల్ల నే నన్నయ భట్టారకునకు శబ్దశాసన బిరు దము వచ్చెను తఠళ లి జక్కనకవ్ని భారతరచనిమువల్ల నాలని క ట్రివ్‌రదము వచ్చెనని వెప్పెను ౨ జక్కంనమతము సరికాదు 99 త్రి నన్నయ భట్టునకుం బూర్వమునం గావ్యవా బ్య్బయము గలదనుటకు నిద గృునము 'కెవ్వియు లేవు అలల నే నన్నయభట్టు స్వసమ కాలికుం డగు వారాయణభట్టను భారతాదిని నుతించెగా అ6ల స సంస్కృత ఫాహికవి తాదముయగు నన్నయభట్టు "తెలగ భారతమును మొదట రచించుట వింతకాదు తలి ౬జి పావులూరి మల్లకయు6 దత్కాాలమున నొకకవియై కాజనరేం్యద్రు చాస్టాగమున నుండెను ళల6 * ౭ ఆం్భధభాసా వహోదయి సాధకపండితసంఘము లాకాలమున నుం "జెడి వనుటకు నన్నయ బారతాదిని సభలను నుతించుటయే నిదర్శ నము కాలలదు 406 న్‌ “మొదట 'సుదట భావలో6 ఒదములు పాటలు మున్నగునవి ఫుట్టు శఈతచయుం 6 దర్వాతం గావ్యమలు ఒయలువెడలుటయు వింతకాదు గా తమిళ భామయు నిక్తే పండితులచే సంస్కరింపంబడెను === ౧౦ నన్నయభట్టు తనభ్గాలత మట్టిపండిత నంఘముల యాదరణమును బడయం గలదని పలుమా జుగ్గడించియున్నండు టక ౧౧ చింతామణిలో వైఠతము విన్నయభట్టు స్వసమకాలికపండితుల వరము లను (టైోంసించియు న్నాడు న ౧౨ స్వష్థానేత్యాది చింతామణి కారిక యథ్ఞాని (ప్రాధ్యస్థుక తావస్థకు నిదర్శన మగుచున్నది న ళం ౧౩ కారతచింతామణుల మెదటి సళ్ళ(వ్రయోనము లద్దుంధక్యైక్య మను నూచించుచున్నది 666 ౧౪

6 విషయసూచిక వ. విమయ'సంఖ్యం వానిమొదటి (రేయ్ళ (ప్రయోగము మైతము. లద్దంధక, త్ర[నూద 9 కము నారలలదు 5ల య ళ్‌ ంధద్వయాదిస్థములగు నికర్యవ్రస౦గ ముల సరబంఫము న ౧౬ చింఛామణికిం బూర్వమున ఇాం్టధవ్యాకరణము. లుండెడి వనుట విశ్వసనీయము"కాకు అలల ౧౭ ళీ ్టు' వ్‌్ధి నాకా ద్‌ ఎేకళ్యౌరి చింతామణి కారకయుళ చద్ద్రుంధముయొక్కు యాదిమావసమ లోధించుచున్నది వలల ౧ కో "తెలుయఫొమను భార తార్మ్థీకరణోపయోశార్డ్హ్య ముగ€ జేయుకబులోని పద్ధకులు అతిథి రా సంస్క్భ్భతములోని వికళ్ళ్‌పయా కృళేబ్బములను టెనుంగున వాడరాదు. ౨౦ విరళ్యప్రయా కృములును గృతీకళస్తములును సంస్కృత మునం (మోగా స్ట్హములుళ నంగీకరింపంయడుచున్న వి న ఆం అట్టివానిని నన్నయభట్టు నిరసించుటలోని కారణములం అటలి ౨9 నన్న్హయభ్‌ట్టు (ప్రపహాదగుణమునే యావరించె నని భారతచింతామణి (రంఛాదులు విళకీకరించుచున్నవి త ఇం ౨3 చింతామణి (గంఛాదినుష్న కావ్య(ప్రశంసయే యది కావ్యభెపానుకా నన మమటకు నిదర్శనము కాం లను ఉం నే “తెనులసన సంస్కృకములోని వికళేప్రయుక్షములే గాక కృరకళబ్దము లును (ైమోజ్యములే యని వైచింతామణిమతము నధర్వణాచా ర్యుండు 'సవరించెను న ననే ఉంతామణికి: దరువాతి వ్యాకరణము లాచ్చికళప్టసాధవ (వశానముత్రై యున్నవి, ఆంధ ఫాపాభూవణమునుండి వైవిమయమున కుడా వారణములు న శ్‌ చింతామణి సంస్కృృతసమజ్ష్వుసాధనపరము అలం ఈర అచ్చికవర్షసమామ్మ్హ యమ్మాత్ర పొారాయణమును బింతామణి చేయుట లోని కారణములు గ వాతా న్సీన్యాల్యామన్న శ్వరూపసాధన (వశ్రీయా నిహపణశారణములు ౨౯

విషయసూచిక. ౫, ణా విమయసలఖక్టా యకజ్ధవసనా ళ్‌ చృకు చింతామణి వాక్యములోని భ కార మలఘు లకారముకాగు “ఆఅ ₹” అనునవి పండితసర్మప్రదాయమున నలఘు రల ల యాకారములు కాను అలల 3ెం వస్ణసమామ్నాయళతే ఫేకారవినమయమున నూరిగారు (వ్రాసీనదానికిని జింతామణినిషయములకును గలయఫ్మిప్రాయ భే వములు అంజ 28౧ జడసామావ్య మువ్వారణసాన్యుమును బట్టి యలఘుల కారమును సైత మార్యధ్యడ్రావిడ సాధారణలిపిలోని ₹ కారాకారముతో నే థా యూుచు వచ్చెను, ఇట్టిపద్ధతి వర్థాంత్తరములందును గలదు 999 3అ శశ్రాళ్లు అనువడి మొదలగురూపములు చింతామణిసాధించినట్లు (వా సన వ్యాఖ్యలు (ప్రొామాదికములు తంల 23 సూరిగారు జ త్రాన్లులి అనుకీతిగల రూపములను సాధించుట సరికాదు 38 శీఫద్వయమ్మెతిని జింతామణి యంగీకరింపమికి. గారణరులు 2౫ ఆప్పకవి శకట నేఫమును వస్తసమామ్నాయములోం జేర్చుటకయి చింతా మణీలోం బాఛాంకతెరములను గల్పించుట సాహసము *66 కె చింతామణి “తాక్తుఅనునది “'మొవలగురూపములను సాధించుట చాని యాదిమావస్థకుం (ట్రసలనిదర్శన మనవచ్చును అటఐ ౩రై ఆంధభాపాభూవ.ణము “త్రాళ్ళు అనురూపమును సాఫించుచున్నరది తతా “కుక అముదానిని చిందువూర్వకత లేనప్పుడుమాత్రమే వైయా కరము లంగీక8ించికి శిలల వెలా చింతామణ్సీ శజలదంళ్య తాలవ్యకలను సంబేహనిన్టయాగ్ధముమ్మాక్ర మే నిళూపీంచెను 664 ళం ఆూనిని జిన్న 5పనూరి( ప్రభృతులు లోపముగానెంచుట సరికాదు ౪౧ పదాదియ శారాంగీ కారసందర్భము మెఠతము సందేవానిక్షయార్థక మే ళం చింతామణి కావ్యవాజ్మ్యమోదయానంకర భావి ళష్టుట సరికాదు ఈక చింతామణి యద్భాంధ్రఫాహెనియమన (ప్రధాశము కాదని తలంచియో ళేక యర్దాని స్థితి నెటుంగకయో శేకన తన వ్యాకరణమే -మొవటి చనుట విరద్ధముశాదు అజం ఆళి

8 విషయసూచిక. 11, విషయసంఖ్య.. చింతామణి నన్ట్టయభట్థారకరచిక మే యనుట పండిశపరంపరో న్‌ (సిద్ధము 86 ఈ చింతామణి నవ్యమని ఇెప్పెడి యాధునికల యుక్తులు ₹ మిక్కిలి బల ఫీనమ్యులై యున్నవి 44 ఈ౬ “'పదాది యకారసందర్శము నన్నయ భారళ ఫాగ (ప్రయోగ విమస్థకునుట యసంగతము క 'ర్రీ౭ [ప్రభమఫురువ. ్రియే కారసంథ్య'ావము నన్నయ భారత ఫభాగమునం గల దనుటు కల్ల ఉం ళీరా సిద్భనికల్పనము విశ్యసనీయము శాదు ఠంం ళా చిం తామణ్యధర్వణ కారి కావళులు చిర కాల మంతర్మ్యూతము లయి యుండు టలోని కారణములు 48 గిం ఆర్మధకాముదిలో వైతము "శేరపగంధమునందువలెనే యుండుటచే నదె యు సకలవ్యాకరణములకును బూర్వఫావి యని యంగీకరింతురా? గం బాలసరస్వతీటీకలో నదర్వణ కారిక లుదాహృకమ్ములె యుండుటబేక వికృతివి వేశమున్సు జింతామణియు, బాలసరస్వతి! జూల కాలము (శ్రిందటివని 'చెప్పకతీరదు ఎ ంం గం అప్పకవియు! గొని యథర్వణకారికల నార్శధ్ధీక రించి యున్నాండు ౫౩ ఆధర్వణ కారికావళి చింతామణికి వివరణ(్ర0ంథ మగుటబేతం జింతామణి యచ్బానికన్న్యం (య్రాఛీనతరమని యంగీకరింపక తీరదు ఆళి గం జప్పకవీయచింతామణిలోని యధర్వణ స్మరణపారము 'పజీప్త యు సి ఆధర్వణకారికావళిలో మైతము కొన్ని ప్రతీస్తములు గలవు ౨ సు ఆర్మధలిప్యుడ్ధారకళ్లోకములే చింతామణి నన్నృయపమ కాలికమని స్థాపిం చుచుస్తవి వ 6ం ణం “ఎడ్సి ఎడు, ఎది మున్నగు (ప్రత్యేయములను జింతామణి ప్ర ్యేకముగ మపదేళింపకుండుట య్హద్బాని (ప్రాచీనతకు నిదగ్శవము కాలయలరు ౫౮ *ద్వి శాసమ యు కరూరీములు తద్ధర్మార్థకము లనమటయు *ఉన్న, శలానుబంధయుక్తికూపములు “ల రమాన కొవ్యర్థకము లనుటయం6 బజీింతామణి నవ్యరకుం "గారణము లనెడి వాదము సరికాదు ఫై(నా

విషయసూచిక, 11 ర్ట విమయసంఖ్యం ఎవజ్టిదు అనువానితో నున్నరూపములు వరుస నియమముణా వర్తమాన భావ్యర్థకములగు నని కేతన చెప్పుట (పామాదికము ౬౦ అహోబలపతి. *ఎవితోం గూడిన రూపములు భావ్యర్థకములని యఃచావారించెను అజం ౬౧౩ నన్న్హృయభట్టఫారత భౌాగములోని ఎది గాగమ యిుక్రరూపముల (ప్రయోగములు అలల ఓం నన్న్హయభట్ట భారత భాగములోని శద. గాగమయు కృరూపముల (వమయోములు 66 ౬౩ తద్ధర్మశచ్హార్థము (అహో బలపండితీయములోనిది) 00 ౬ళీ ఉపసంహారము అ 66 ౬౫ || ఉఊఉషహ్మక్షమ వీరిక 66 ౬౬. భాపాపరిణామ కారణములు, పరిళామము నందుచున్న ఫావులలో. బూర్వవూర్వథాపహు లుత్తముములనియు ను త్త గ్రచము లపష(భ్టస్ట్ర ములగుట న్రావ్యాతు4నియు నాయాకాలములవారు. తలంచు చుండుట సర్యప్రదాయము న ౬౭ వాసనాఒలమున నిట్టి యుత్టకో _ల్రేరవ్యవహారస్థభామలాోని కొన్ని కట ములు (_గాంథిక థామలోం జొరంబడుచుస్నను (భాచీనధౌమను చ్యూర్ర మే (గ౦థికభామకీగా నంగీకరించుచుండుట సంప్రదాయము. ౬౭ ఆాంథిక వ్యావహారిక భాహావిపషయక్షవివాదము అందలి కారణములు ౬రా నన్న్హయభట్టారకు6 జార్మధమును (గ్రాంథిక ఫామగ? "నేర్చ్వలుచుకొనుట లోని పదతులు ఆలి 20 శావ్యరచనంపీందు మా(కమే 'రాంథికభామనువాడుట యావళ్యకమని నన్నయ తేలంచెను థి ఠం4 తెలి వ్యాకరణము కావ్యగ్వారమున (కేయః (ప్వావ్లికిల. బరంపరాపాధన మగునని నన్నయభట్టూరకుండు తిలంచెను 6 ఏ6 రవి చింతామణిని సంస్కృత కావమలో రచించుటకుం గారణములు రెప,

10 విషయసూచిక, 1కే విషయసంఖ్యజ మైదికశార్యములందు సంస్కృృతథామ-నే బాడవలయు ననుట (ప్రాచీన జ్ఞ సంప్రదాయము ఉజలి ర సంస్కృత ప్రాకృత భౌమల యాక్స త్తీనర్మిత్రము విసపషయమునం బాళ్ళా త్యపండితుల యభిప్రాయము న. 2 మహా భామ్య్యప్రసంగమునుబట్ట్రి విశదమగుచుస్న సంస్కృృత్యప్రాకృత భ్యామలచర్మిక్రము గ ౭౬ సంస్కృకప్రాకృక భాహిచర్శితమునకును 'రాంథికవ్యావహారి కార్య భాహాచర్మక్రమునకును గల సాదృశ్యము ౭ రెలె సంస్కృత భొహకును 'రొథి కాం భాహకును గలభేదములు ౭తొ పాణినీయము కావ్య భాహనుకాసక ము ఇాదని భెమ్య్యప్రసంగమువలన విశదమగుచున్న ది. అది వైదికకర్యోపయోగి శిష్పజనవ్యవహార భా షౌనుశాసక మవ;దగును ఐం ౭2౯ పశినీయవ్యాఖ్యాతలు దావిని గావ్యఫాహినుకాసకముగా నంగీక రించిరి . ౮ాం శావ్య్యప్రయోగములను బాణీనీయముబేత సౌధించుటక్రై వ్యాఖ్యాతలు బేవిన సమనర్థయములు= శకృళాయగి పాతయాం(ప్రథమమాస్క అమో హిణ్సీ అజఘ్బే హేసు(భ్కు (త్రియంబకజి అనునవి మొదలగునవి ౧ సంస్కృత వైయాశరణులమూగ్దము ననుసరించి యాం[ధలాక్షుణికులు (లొక్‌న యపమా్ద, ములు అజ శఛా౨ అ్మప్రయు _క్థదోమ విషయమున ( బతంజలిభగవానునీ యాశయము శకి తద్విసవుయమున నన్నయభట్టు సిద్ధాంతము శ6టి చార తద్విమయమున నధర్వణాభార్యుని సిద్ధాంతము అం తా ఛావ్యములలోని సంస్కృత భావ పాణినీయమునకు లొంగియుండవలె నని యధర్వణుండు ఇెప్పీయున్నాండు తలఉి ౮౬ ఆంధ్రమహాకవుల (ప్రయెశిగములు ైకే మార్మధవ్యాకరణములకు లొంగ నపు డపాధువులే యని యహాోబలపతి చెప్పెను ళం జం ౮౭ "ఆనికపండిళులును సపాణినీయసంస్కృతేశబ్దము లసాధువులే యను చున్నారు ళం ఛాతొ

విషయసూచిక. 111. న! విమయసంఖ్యం సంస్క వైయాకరణులు పాణినీయమును గావ్యఛాపానుకాసకమున నంగీకరించుటలోని కారణములు ఏ66 ౮౯ సంస్కృత చ్యాకరణమునకుం థూమాణ్యమును బలపజుచుటక్రే వ్యా ఖ్య్చితే లంగీకరించిన వింతవింత సిద్ధాంతములు ం66 ౯౦ వెవారి ననుకరించుచు. నాంధ్రమైయాకరణులు కొంద ఆంగీకరించిన వింశవింత సిద్ధాంతములు, వాని యసరిగతియు 666 ఇర -స౦ంస్కృనవ్యాకరణము ఫట్లు బలపజుచుటబేత నిఫు డర్దానిచే నృజిం పండిన "పెళ్కు. కృతకశబ్టములును (బయోశార్జ్హము లగుచున్నవి ౯౨ ఉ పసంహారము అం9 ౯3 [1 ఆం్యథ్రకస్టచింతెచుణి న్యూతరముల యభ్మ్‌ఫాయములు కొన్ని నిగూఢ ములై యుండిపోవుటకుం దగివ కారణములు ఈం నే తాళభష్మత్రినూతృకలలాో మన్నట్రియం మ్యుద్రితమై యున్నట్సియుం (వాచీ నాంధ్రవాద్బియమున---అందును ముఖ్యముగా నన్నయ భారత భాగమున--ననేకవిధములగు మార్పులు శేరియున్నవి =. ౯౫ “కఅనాదిషు విభ్శక్తి షూతో వా” అనునూసర్రములోని నిగూాశయములం ౯౬ శనన్నునున్‌ ” అనుదానిలోని *ని అనువది ద్వితీయ్యాప్రత్యయముం సముచ్చృయాద్యర్థక "ను శబ్దము కాదు. అనన్నుని మొదలగువాని లోని *న్ను ౫ అనుదానిమాండి “టా శారము” దిితీయా పతయస షి 6ది “దా శారము” ద్వితీయా ప్రత్యయస్థ ముకాదు ంం6ి లాలి “నన్నేలు” అనురూపము. *నన్‌ వీలు” అనుచానినుండి కలిగినది (దుశడ్విక్వము నన్మ్హయభట్టసమృతము = 66 లా ఉఅమ్రమే్మేలు” మున్నగువాని సంధ్యిష్మక్రియ విజాతీయము! *మమ్మ్యున్‌" "మొదలగువానికి ద్వితీయాబహువచనమున లి రా-నేరము ,. ౯ “నిత్య మన్తుత్తమఫురుపు (కియాస్వికఃా అను న్యూర్రఫు విమర్శవముం చానికి సరియగునర్తము, నన్నయభ్‌ట్ట ప్రయోగములు తఠ4ి ౧౦౦ థి లు'

ణి విషయసూచిక. 1]. విమయసంఖ్యం-.

ప్పకవి [దుతాంతములగు ను ల్పేమఫురుమక్రియల యి కారములకు సంధి క

కబ్దదనియు గళలగు నుత్తమఫురువ[క్రియల యిశారములకును

సంధి నిళ్యమే యనియు6 జెప్పెను. అది సరికాదు ఇఖం ౧౦౧ అహో బలపండితీయవ్యాఖ్య- అందలి పొరపాటులు, ఉత్తమపురు మైక

వచనస్వరూపము, “కొలిచి రద్ధిజన్‌ ౫ అను నుత్తమేకారసంధి సరి

శకాదు తం6ి ౧౦౨ కవుల చర్మిక్రమున్న నన్నయభట్టు (పథమపఫురుషేశారసంధి మానెననుట

పొరపాటు 66 ౧౦3 బాలవ్యాకరణ గుష్తార్థ్యప కాశి కాకార 'పామాదికవ్యాఖ్యలు =, ౧౦౪ కన స్యా కృద్ధరో్యరళి అను న్యూత్రపు విమర్శనము దీనికి సరియగు

స్థముం ఉఊడాహరణనులు అంలి ౧౦౫ ళన స్యా రద్ధరోశ్రైతణి అని కొందజు వ్యాఖ్యాతలు (గహించినపా

రఘు (ప్రామాదికమ; అది బాలవ్యాకరణ పరన పాసనాసీద్ధముం

అప్పకవీయ వివరణ నిరాసము ఇ లల ౧౦౬ అవీ ఒలపండితీయ వ్యాఖ్యయు చానికింగల చాధలును ౨,౨, ౧౦౭ ఎడు (ప్రత్యయాంత తత్సమ రద్ధర్మార్థకవి శేషణ రూపముల సంధ్య

భావము లోపముకాదు న ౧౦౮ క6ఫ్ఫకరాగమః [[యాణా మీళ్వాది నూ తారవిమగరృనము వాలసరస

త్యహోజలపతి వ్యాఖ్యలు ల్‌ న ఇ + ళఅరి న్‌ ౧౦౯ అట్టివ్యాఖ్యల ఖందనము మెనూ(తమునకు సరియగు వ్యాఖ్య చింతా

చణిలోని (క్రియాపరిబ్ళేద్యప్మక్రియ తశ్సమక్రియాసాథనమ్మాత్రపరము ౧౧౦ పునరగాగమన్మూర్రము నకు విషయములగు లత్యుములు = ఉం ౧౧౧ తద్ధర్మవ గమానాతితే త్యాది న్యూత్రార్థవిమర్శవముం చాలసరస్వత్యప్ప

కవులు వేసిన యర్థము 4. ౧౧౨ 'భటింపలలండు భటింప్రచున్నాండు' అని యిట్లు చింతామణి

లండు ఉన్నాడు అను లూపమలను పాధించినట్నగ నప

ఇలపతి వ్యాఖ్య ఛాయట (పామాదికము ఠం ౧౧9

విషయసూచిక 11. 18 ం విమయసంఖ్యం “భుటింప్రూచున్నాండుి మొవలగుచోటులందలి “పత్వము నన్నయాఖి ౮ మని యపహకో బలచతి ఛాముట నింళాము న ౧౧౪ శళళం తాజ్యుతాటగ్లి మితా్వాాది తశారవిమర్పనముం తమునకు వసే శమీ నం ళ + కష! ౧౧౫ అభక్వణాచాక్యులు సర్వ(తాజ్వదిత్యాది కారికను స్యూత్రములుగా ు విభాగించుటలోని "భేదములు అం... ంీ౬ పదాది య కారాంగీ కార పారము కన్న్హయకృతమని యంగీకరించి బాల సరస్వతి చానికింజేసిన వ్యాఖ్య న ౧౧౭ 'పదాది య కారాంగీ కారమువకులల యస్త్శ పదాది వకారాంగీ కార మునకు లేదు జఆ6ి ౧౧౮ పదడాది యకార నకారములను నిష్నేధించు నూూక్రములు చింతౌమణి ఆోం (బ్రమ్నీప్తములై యున్నవి ంం6ి ౧౧౯ ఉదాది య ళారనిేధక క₹ెరికలు నన్నయ భ్‌ట్టకృకములు శావనుటలోని యాక్తులు న ౧౨౦ అధర్వణుని పదాదియ కారన్మూత్రపు సవరణముచేతమైతము. పదాది య కారాంగీకారపారము వన్న్హృయకృతమని నిశ్చృయింప నకును ౧౨౧ ఆహోబలపత్కి యప్పశవీయచింతామణిలో లేదనుకొన్న సర్వ(త్రాజ్వ దిత్యాదిశ్యత్ర మప్పకవీయ చింతామణిలో నుస్నది దాని నప్ప కవి చేతురీతిణా విపరించియు నున్నాండు న ౧౨౨ అప్పకవీయములోని పదాది నకారాంగీ కారకల్పనమే యాపాఠముల (పష్నీప్తకను వెల్లడించుచున్నది ంఉ4 ౧౨౩ పదాది యకారాంగీ కార నూవకన్యూతము సం దేవానిర్ణ్మయమ్మాత్రపరము ౧౨౪ 1దుత్యాభ్యో న ఇత్యాదినూ(తాస్థవిమర్శనముం (ద్రులేద్వైవిధ్యము. ఆం (ధళాహాభూవ.ణాభులును (దుతము నకారన్మూర్ర మే యనుచున్నవి ౧౨౫ శకువాతి వ్యాకరణ ములలో--(ప్రౌఢ వ్యాక రణములో _ వర్ష్మింపంబడిన 1దుకస్వరూపము 666 ౧౨౬

కేశ విమయసూచిక. 1111. విషయసంఖ్య,

ముం చేయి” మున్నగుచోటులలో నున్న (దుతమునకు లోపమునూ

దానిచోట (ద్రుతాగమవిధానమును ప్వసిద్భాంత స్థాపనము కత సవ్యులు

జేయుట సరికాదు 44... ౧౨౭ కందోయి. మున్నగు శ్పముల సాధించుటలో జవ్యులు స్వపీద్ధాంతస్రైప

నము వేయ నజచిరి కన్న రన్న, నిన్న నన్న, ఏను (అముద్యు,

క్ల చక్కు వీని మొదలగునవి 9... ౧౩౨౮ వీన్‌ (వీని) కబ్టములోని న కారమును. నవ్యులు సాధించెడి (ప్మక్రియ

చింతామణివీమద్లము ల... ౧౭౯ [దురము "ని స్వమాపమాశ న శారవ్యంజనరూపమా!. భాలసరస్వ

తీయమున నీవిపయము నిర్ణయించు చాధారము లగపడవు, అప్ప

కని స్పద్ధ్యముణా *ము స్వయాపమునే యుదాహరించి యువ్నాండు ౧౩౦ 1రులేము నకారవ్యంజనరూపమ్యు ఆదేశసరళపకకసంధిలో (ద్రుశమునకు

సంచ్లేసుమురాదు; సంశ్లేమమనంగా (ద్రుతేము వూర్వస్వరము న్తి

యుండుట్సు వకారవ్యంజనరూప (దుతము వూక స్థస్వ రాయనగుట్క

సలశ్హేమమ్యు పరస్వఠాంగమగుటస్వత్వము; మున్నగు విమయము

లు చింతామణిలో నూచితములు వాలవ్యాకరణ్యర్రుతస్వత్య సంశ్లే

పుస్వరూపములు 4 ౧౩౧ స్వరపరక్శద్రుతమునకు సంశ్లేమము లేవనెడి చింతామణినూ క్తింేం సంశ్ఞేమ

లక్షణమును నిరూపించుచున్నది +. ౧3౫౨ చింతామణి మఠేమున్గ (ద్రుతీకు వకారవ్యంజన రూపమనుట నిళ్ల గ్స్‌య ము.

కాన దానికిం బూర్వావస్ట యగు ను స్వరూపములో నున్నఫు దది

1దుకము కానందున సరళొచేశ నిమి గేము కానేరదు ..- ౧౩౩ (దులేమా *నుి స్వరూపము కాదు, ఇాద్యర్థక ను శబ్దమును (ద్రశమునుగ

్రమింపకాదు.. ఇందుకు నన్నయళట్టప్రయోనములు. కపెల్లన్వు

చున్సు కంయెనుని మున్నగు నేకస్థలములందలి సాధక్యప్రయోగ

ములకు సమాధానములు తాభష్మిమార్భకలలోని పొళాంతరము

లకే గొన్టి టికి సమాధానములు అలం... ౧38౪

వివమయసూచిక అనుబంధము కేర్‌. విమయసంఖ్యం- భూకతద్ధర్మాృక (దభమవురు మైశవచనముల శుదిని *ను స్వరాపము నిలువనేరదుం అట్లు ము. దిత మాళృకలలో నున్న చోటులందెల్ల నకార న్వరూపమనుట కనువున దాళ ష్మర్రమాల్భకాపాఠము. లగపడు చున్నవి త అ4 ౧౩౫ ఆాళష్మతమాళ్ళకలలోల బాళాంకర మగపడని యొక్కచోటం గలజ్షి న్స? ఆనునది *సుొ అయి యుండును అలల ౧౩౬. ఆనంత ర్యాన్టక(ప్రత్యయమని చాలవ్యాకరణక్తర్త (మించి "వీజుగ6 'జెన్పీవ “డు అనునదియు థావార్థక్మ ప్రత్యయ మె ఆది సముచ్చయా ర్ధకను శబ్దముతోం గహడినదే గాని చేటుకాదు 4 ౧౩౭ ఉపస౦ంవోరము అలల ౧౩౮- -అనుబంధము._ అణాల ర్ట అజనినాలా చింతావణి విషయపరిశోధనముమో(ది పండితాశయములు ౨44 ౧౫౯- ఈళ్ళఃంథములోని విమయముల నికనులు స్వీకరించుట 4... ౧౪౦ అవయవిక నకారము (దుతమనుటలో తతిలేదు అట్టిదానిమోంద సర భాబేళాదికము చబాహ+-ళికముం 66 ౧౪౧: నన్ను మముగ్త మున్న గుచోటులలోని “న్ను మ్యు” లాగమము లను టలోని పూర్వపకృుల ఫూర్వపక్షములు ఆం ౧౪౨ అట్టి “న్ను ముగుగి లాకమము లనుట నిర్భాధము. తఠ6 ౧౪౩ ఆవనాది పీ(ళ్వాది తాక విమర్పనముం తం ౧ఈకళ నాది పీ వ్‌ వ్ర న్యూ ఫ్‌ శ త్రీ

శ్తగ్ర వినయసూచిక అనుబంధము, విపయసంఖ్య.

మెవిమయమునందలి వూర్వపక్షనిస్ధాంతములు ం 6 ౧౪౫ ఆంధ్రపాహిత్యపరిమమ్యి(దిత చాలసరస్వతీయపీకి కొ విమర్శనరుఃం అక

రనైశేషు త్విత్యాది కారిక యాధర్వణము కాదనందగునాశేం.. ౧౪౬ అయ్యి యాధర్వణికము కాదనుట నిశళ్చయమె, త6ంి ౧౪౭ చావిళ్షస్ఞారి బాలసరస్వతీయము(ద్రణము నిష్టస్టముం అన్దాని పరిషునుగ్మ[ద

ణమున నవేక దోవము లగపకంచుక్నవి, ఏ అం ౧౪తా (దుక సంచ్హేష విమర్శనము ఉం. ౧౪౯ “అర్మధ్రవిశ్వకళాపరిము శృ రీక్షప్రశ్నష్మర్ర నిమర్శవముం ౨4 ౧యో౦ వ్యాక్తర్త రచించిన "శ్రావ్యమున నాతనివ్యాకరణములోని న్యూర్రముల క్ల

నుదాన్నాశు లుండనక్కఅలేదుం 4 అంగం చలన (పళ్ళకులను నన్నయ (ప్రమోగింపలేదనుట సత్యము కాదు. ౧౫౨ “ఇందు అనునది విభక్తి పత్యయమని నన్నయ ఇెప్పలేదు, అం ౧౫౩ న వికృతి శద్దాదిత్యాది న్యూశ్రార్ధ విమర్శనముం ల యోీరీ "కిదూది సంధ్యాదికము నన్నయ (ప్రయోగింప లేదనుట సత్యముకాదు.. ౧౫౫ "అనుబం ధోపస౦హారముం న ౧గ౬

అనుబ౦ధము. (౧3౩౯) వివకణులాక్కా ఆంధ్రళప్పచింతామణీ వొానయపరికోధనమునకం లువర్మదణావళ్యకితను

జలిగించిన పాఠళముహాశయ లోకమునకు నేను గృతజ్ఞుందను, ్రిచవ్య(ద్ధరరీ విశ్వవిద్యాల యార్మధపకనీయ (రభనిన్షాయకసభవామవ్కు నా=(ధ్రవిశ్వకళా పరిమ డాంధపకనీయ్యగంథరిక్తాయకసభవారును. వయసగా విద్వర్క మ్యల వారికిని నుభయ ఫాహ్మాప్రవీణ కకమ్యులవారికిని నాంధ్రశ్వచింతామణితోపాటుళ నీ గంధమును. బకనీయమున నేర్చ్పజుచుచు. నా ఫాపాసేవకుం 'టోత్సావా మొసంగుచున్నంకులకై. వారికి నే నెంతయుఃం చృతడ్ఞుండ నగుచున్నాను* చుజీయు "నేతద్ద్యంభము నీ (క్రిందికీతిని సంఖాపించిక (శీ మద్రఫుకీ విశ్వవిద్యా ల యార్మధపకనీయ్యి ఇథనిర్రాయకసభ వారి యాంధ్ర భారతీ సేవక (పోతానా (పదానపురస్సర భాషెవాజ్యయహిపోవణతత్చరతా సౌశీల ఫ్ర మెంతయుళ్ళ్నబశేంన నీయమగుచు. మా మీన కృతజ్ఞతావూర్వక్య వమస్కా_రసవ్మాప్రార్చ వాష్మాక్ర మగుచున్నదిం

*మ్కెంం66406క 0% రం ంంాిాంై 0% ౧6 93104 66 వింష4168 11 'ం1380, మీం14ే 00 స06తడా 0 26, ₹ం406౪187 ఏం 2% 224 '03రేటా 96 250 ౮0 194 ఈ కం విట బి08 వెస్‌ం488

ఖ్‌ ల! ఫు అ ఖ్‌ ఖ్‌

ఈ గటం పెంటి ఈేంక1?68 60 ౧1269 011 766018 14 లల01 4

• ౧213080401 ₹18243 0261800804 ఓ సలి శా ౧1104 51122002 న్‌ఉ3కం314 18 2 80001401 *012 0% ఖాం6 ౧0001710 0000617౯64 01 0121921 10063 ౧06 11186260 24600061 204 లంట టం 100101 28 2096లాం4ే 82616 కలాళ!ంం 60 లుం కొల08ై1 క30జగ8టం స 09 పైెం11ం4ట00 0% 6 806”.

2 పరిశోధన సీద్తాంతముల నితకు లాదరించుట. (౧౪౦-౧౪౧మి) (గ సే

(౧౪౦) ఆంధ్రశబ్బదింతాపణి నిధావమున నడం. నిగూవములై

యుండిన యాం వ్యాకళణసిద్ధాంకరత్న్నము లనేకములం నా యీ(౦ంథమున

నిశేపించువపు డివి పండిత విరగ్శక పాఠక కహికయాదరణపా(క్రములగునా

యని యుంక్కంగించువాండను.. కాని యా నా్యాంథము (పచురింపయిడివ

(1931 (క్రీ 8.) వెనుకం (బ్రచురింపయిడివ (1902 శ్రీ శం యాంధ్రపాహిత్వ

పరిషమతువారి బొాలసా వ్వతీయఫీక మున్నగువానిలో నట్టినాని గ్రాంత ములే స్వసి జ క

ఇ్ధాకీములగ నన్యూః కీంపంబడుటంచేసి యట్లి నా యార్క_0క కాలవజకు6

దీరివదనవచ్చును.

కొందజం విదగ్శకరుహేళే యు లీ గ్రంథభమునందలి కొన్ని సిద్ధాంతరుల విమయమున€ నొన్ని యనుపపత్తులను జఅాపుచు లేఖాముఖముననం బ్మతికా దిముఖమునవూ బరీ త్యపళ్నముల రూపమువను దశగతిము యశ్యిపాయములను వెలడించిరి. చానిలోల బెక టికి నా యీ(గ0థముకందె. సదు త్తగములం వెల

ల ళ్‌ అటో యుచు(డయంజేని యట్రివానికి రల (టత్యేకించి సమాధానములను (వాయ -జేలయని యుయేక్షీందుచు వచ్చితిని, కాని కొల్చివివమయములం దిందలీ సమా ధాసములం చాలవని తోఃచినపుడుమ్యాతము. సద్వుల్సరముల నిచ్చుటయా గలదుం అట్టివిహయముల సారమును మతికొన్ని నూత నారళములను నీ యను ఒంధమునం బొందుపజణుచుచున్నాను,

(౧౪౧) ((శ్నోము) ఓ ్రత్‌ము న కారవ్యంజనరూపమ్మాత్ర మె యక నపుడూజడిగొన్‌ కోర్కులు మున్నగు (ప్రయోగము లెట్లు సాధువులు శాయలవు ఆవయవిక న కారమును (దురేమె యందురుగదాం”

(భౌవసంవత్సర మ్మైత్ర _కెళాఖ పరిసుత్న(త్రిక )

(ఉత్తరము) కవివాద్వితీయల స్యా దస్మ చాత్య్మనోః స్వస్త్వయోరపి |

నో రవ్యస్యాపీ సర్యంస్యా దృహుళం సర్ప్రయోగతఃగఆను నధర్వణ ళారిక ఉచ్స్సు తాను శబ్దములం (ప్రథమాంకములయినను వానితుతి ను అనునది (దుతినిెంది నశారరూపమందినపు డయ్యది (రశలరసచు (రుత కాగ్యమూుల

(గ౫౨-౧౪3- వ). న్ను నమ్ము లాామములాళి ష్స్‌ నొదవించును, ఇక్లై యితరమయిన శబ్దానయవ ళన? వ పంతచేపన కారము మెశీము బాహుళ్‌కముగా (ద్రుత కార్యముల నొదవించును ”ఆని చెప్పుచున్నది శాన నావయవిక నకారరాప (యుకము సరళాదేళాది (దుకకార్యకుల నొద వింపకున్నును గతిలేదు ” (భావసంవత్సర (శ్రావణ భ్యాదపద పరిమత్న(లిక-) (౧౪౨) న్ను ముగ్టి లాగమములా | లేక యాదేశమయులా శ (చూడు. చింతామణివినమయపరికోధనము ౯౭-౯౮ వినయం) “జేశ్యా దస్మ ద్యుమ్య చృద్దా త్సు జసోరయ్నుమయూవు రూవి స్తటీ, న్ను మూ (హన్వ క్చాద్వే గమి కసి చాన్యకర లుకు యాక్తర్య” (ఆంధభోప్షచిం) (పశ్నేము) “వా నీ శబ్టములకు ద్వితీయైకవవన బహువచన (ప్రతష్భయ ములు పరమగణునఖఫుకు వరుళంగా న్ను ముష్టి అనునవి యాశమములగు” నని యొకపక్షము. “చా నీ కబ్టరుల ద్వితీయైకవదవ బహువవనిముల స్రైనమున (ఇవటి *అమిళశసిచి అను సప్తములచోట విభక్తి విపరిణామాన్వయమున వస్థి చెప్పయిడుచున్నది ) ీన్నుు ము అనునాదేశములు. వయస నగుగినని యొకపత్నీముం “ఈ ఆెండుపతుములలోను వాగమము లనువారికి “అమ్మి కసీ అని సప్తమావిభ క్రి యుండుటయే యవి యా దేశములు కావనుటలో ముఖ్యాధా నమూు...-“తసి్యిన్నితి నిర్జిష్టే భూర్వస్యి అను పౌణినిన్యూరము. వీరివాదమును దృథఢపణుదుచేక్నది. కాని సంస్కృత వ్యాకరణమున నిట్టి విభ క్రి భఛేదమున నన్వయము కానంబడుచున్న ది. చూడుండు. పాణినీయన్యూ తము “పది రప్రలేశి (౮-3-౬౬) ఇంక నిది చింతామణి (కాళికకు విరుద్ధమనుటుయుం గుదురదు, “న్యంతా ఛాష్టమ్నః కుతీ నో ర్చహువదనే అనుచో6 బందమికి వస్థ్యర్థము పప్పక యవ్వయము. కుదురచు,.....అగనమపకుమున నాదేశపక్ష.ముకం మెం గ్లిన్సశిల్పవమును నెక్కుడు (ప్మక్రియయు నుండుట విశద మె” (శ్రుముఖసంవత్సెర మార్గశిర ఫుహ్య పరిమత్పి( త్రిక, (౧౪౩) (ఉత్తరము) న్ను మ్య, లాగమమనులె-__

గ్‌! న్ను మ్య లాగమము లె [0ఈళ3- వి

“త విభక్తి విపరకాను సమన్వయము నూర్చ్యముకాదుం ఆహోబలపతి చూవీనదే.విభ్యక్టివిపరిణా మాన్వయముకు నికే కుకముళ నరిగీకరిందుటా కేవలము. నసంగతముం పొణినీయ వ్యాఖ్యాత లదానిని జూపీనమాట నిజమే అప్రస్తుత మని యాపేక్షించుమేగాని యాసాణీనీయ మ్య్మూరకులా సమన్వయ మునందునూ విధ్షివిపరిణా హద్వయా మక్కి లేకయే కుసుకుపడుకుం. ఏది ఎటట్లియినను మూల్మగ్థంఫకి తూ భిపేశరుూలం విశ్వవింప రాని యిట్టి వ్యాఖ్యారల మార్తముల "నెల్ల జొంతొమణి సవచ్వూయవివయా లువ నుపమోగిందుట యుక్తము కాను చింతామణిలో. వక్తి సంస్పుయ ముండక తీరదని వెప్పవలసిన స్థల మొక్క-టి యైన లేదుం

కన్వన్తానాబ్నమ్న ఇత్యాదిన్నూత మూ 3 కపనోబలపతి వ్యాఖ్యచేయః టలో నవిమర్శితమః , నిటి సమన్వయము నంగికరిం చెనుం అడ్డానినే వీ కీవిషయ మన6 (ట్రమాణము 4 జాపుమున్నారుం

*న్వన్తా న్నామ్నః కుక్‌ నో గృహువదనేి (ఆర్మధ్రశబ్దచింతామణి ) “న్వన్లా వార్మిమ్సో నోః కుసాదేశేః డ్యాత్‌ బహువవనే పనే. న్వవ్తాదిత్య్యత సది ర్యప్రతేరి త్యాచానివ విధే ర్వ్యత్యయః” (ఆహోబలపతి),

పయినద్యాత్రమున నట్టి విధ క్రివిపరిణామాన్వయము నంగీకరింప క్య-జా "లేదు, తన్టన్తా నష్హ్రన్ను$ పరక బహువవ నే స్థిలేసతినోఃకు జో జేశఃస్య్యాత్‌ ని “న్వంతనామముకం కం బరముముగ బహువచనములకంనపుడు వామమాగుది ను వర్షముచోట కుజొదేళోమశునుగి అనురీతి నిచట మిక్కిలి సరళమకు సమ న్వయమెో ెలయుచున్నది. ఇదె చింతామణి క_ర్చృస్వరసమని *లుగ్వా(ద్రుక (పకృతికా త్పరతః సరశే సీనే చ నస్య స్యాత్‌ "ఆను చింతామణిసంధిన్యూరే మూద్చోధించుచున్న ది, వైరి జూపిన యయవ్వయ మే యీ సంధిస్యూత్ర మునం గంత క్తముగా (గ్రంథకర్తబేల. 'ేర్కొనంబడినదిందొ.. ఇట్లు మిక్కిలి సరళ మును జింతొమణీ స్వరసమును నకు సకువ్వయము కుదుకుపకుచుండంగా€ జింతొమణిలో మెజచ్చటను నంగీకరింపవలసిన (ప్రశక్షిలిం ((0థకృవఖ్మిపేక

(గ౪ళ వి) “నన్నేలుుమ మ్యేల్యు' అను వొనీ సంధిహ్మక్రియం ర్‌ మని యంగీకరింపరాని యససహాజమగు నీ విభ _క్రివిపరిణామాన్వయము నంగీకరిం చుట యుక్తము కాదుగదా, ఇంక నీపతృయునందలి కీన్ఫకల్పనిమును కంళాస్ప దశుగాదుం శబ్దములకు శం యర్థ ములను జెవ్పీ సమన్వయించుటళన్న 6 స్ప కల్పవములు (ేస్టశర ములుగ దాని (శ్రీనుఖ సంవర్సర మాఖఫాల్లువ పరిమర్చ(త్రిక) (౧౪ళ) అనాదిషు విభక్తి షపూతో వేతి న్యూ కార్థవిమర్శవసందల్శ్‌ మున నా (వ్రాసీన గు ౯౭ గరా ౯గా వివమయసుల సిద్ధాంత ములందు( నొందజకు భిన్నాఫ్మి పాయము కలిసి యుంటెకుం తత్యూక్రసమక్వయ సందర్భ మునందలి “న న్నేలు-ను మ్యేలుఅకు సంఘలవిమయ మునందురు “నకు నున్‌ నుమ్మున్‌ ౫ అను రూపముల సాధించు. (ప్మకియయందుకు గ్లివుసరమున్వయమును సారళ్య లోపమును గొంత సంకవించివమాట నిజమే అహ మునను జింతారుణి్ని క! మును పాకల్యముళ సమవ్వయింపచలసివచ్చినపు కు వ్రూళ్వో త్తరసందర్శకుద్ధి యు జింతౌదుణి సిద్ధాంఠస్థాపనమును నత్యావళ్యకములకుటచేత నంతమ్మాత్రపు క్షిష్టత్‌ (గ్రంథికృదశిపేరతమగుటచే నంగీకరించుట యొక కొటంత కాచజీరదని నా యఖిపాయము, బాలబ్యాకరణక ర్త గా రుకాహరించివట్లు “నన్నును? వుమ్యును ముష్నగు రూపములే ఫూర్ణయాపములను గా సాఫెంచుటకు. జింతామణ్మీపక్రయ యంగీకరింపదు. వూర్వపకృులు కోకునట్లు న్ను మ్యు' లను ద్వితీయా(ప్రక్యయముల శా దేశములను గా నశశోబలపతి సమవ్వయము చొప్పూవ జంగీకరించునపుడు తిబ్మధ్యళా్యన్త్రయముచొప్పూున కోనన్నున్కొనుము శ్‌” అను రూపములె యేర్చడును గాని *ోనన్నును, మమ్మును” మున్నగు రూపము శేర్చడవు ఆం దుక్వవిధాయకళాన్త్య మెవ్పటను లేమ (ద్రుకమునకు ను స్వరూప మున్నదను వివయము చింతామణినిద్ధాంత మె శాను. ఈ పశ్నకున “నన్నును గౌంగిలించుకొని, .....” (ఫారం ఆరణ్య, ఏిఆం ౧౦౭) ముష్టగు నన్నయ్య ప్రయోళములను జింతామణిసాధ్యములను గా౯ జేయంజాలము. మలేయు వెనుక నుడాహరించివరీతిని కీన్నుమ్మ్యు" లాగమము లను సమన్వయమె చింతా

8 కనచ్ళలు అనుచోటి (ప్రళ్నీములసమాధానములు, (౧౪౫ీ- వి.) మణి స్వరసమున మన్నడిగాని యాదేశము లను సమన్వయము చింతామణి స్వరసమై యుండ లేదుగచా, ఇంశ6 బైసందర్భమును ఒట్టి “చేను వివరించినరితిని "వజ్నేల్రు మమ్మేలు మున్న గువాని సంధిప్మశ్రియ వంగీకరించిన నంగీకరింప వలె లేదా యిటి యాచ్చికవిషయములు చింతామణిదృష్టిలో లేశ పోవచ్చు లి లు ఆ! నని చెప్పిన జెప్పవలెను. ఇదియె యీ (గంథరుకందలి “౯౭ విషయమున "బీను విశదపతీచియు న్నాను. న!

(౧౪౫) పయివిమయామున( కొందఅువిమర్శకు లీ్రిందినీతిని (ప్రస్నిం చుచు కాంగా సమాధానములను (వాయుచు వచ్చితిని. (పః “*బాలసరప్వతి మొదలు% వాలవ్యాకరణక ర్రవటక్‌ నున్న చింతామణి వ్యాఖ్యాతలు వివరణ క గలు నను నెల్లరును *న్నుము”ల నాచేశేములుగ నే (వ్రాసిళ! అటిదానిని

న! లి ప! €ు మాగ్చనగునా ళం (4) ఆర్ప ంథమును సాకల్యయిగ సమన్వయించుటలో నావళ్యక మగునపుడుం మార్పువేయుట తప్పా $ అందజును ేకరీతిని (వ్రాసి యున్నా రనునినయమును వేను హ్యాశ్రము ౯౬ నిపయమున (వ్రాయలేదా!

తశ ఈక వ

(వ) (ప్రాచీనవ్యాఖ్యాతలమార్షములను 'లోనీఫుచ్చుటకు వారివే మున చోవ మేమి శ ఆందువలన మాపశతీమునం గల్లిన లాభయమేమి ౫

(ఉ) “*చింతామణిళ్లోక ములకు లేనియర్థములను జెప్పుటకన్న( థాచీ నవ్యాఖ్యల్నమ "నేమిదోనుమును జూపవలయును శీ దంతామణిమతమున నెంత మ్యాతమును లేని (దులోను' స్వరూపసమన్వయమును నిరాకరించుకొనుటకన్న నాపశుమున లాభ మేమి కావలయును $00244”

(ప్ర) “మిసమన్వయమున పారళ్యము బాలదః

(ట్ర) *ద్రతమూనుి. స్వగూపమన్న చాలవ్యాకరణాదులపతు మున కనన్నమ + పీలో అనుస్వరపరశిస్థలమున సద్రుతస్వరలోప. 'మెట్లుఘటిల్లును ( అట్రియెదల నన్నున్‌ + ఏలు అనెడి యుదాహరణప్తల మెట్లులభించును

లు ఖి (1 ఇంక నివట *ఉు' కారసంధిచేయనగునందు శేని సంధ్య ఫావపతుములోని రూప మెట్లుండునుకీ మతీయు వీరిపకుమున “నన్నేలు అనురూపము దుర్లభ మేగ దాం

౧౪౬- విం *నమ్మేలు అనుచోటి (పళ్న ములకు సమాధానములు. ₹ ( శ్రే (వసి ఛా ఇంతియ గాక కన్ను మ్మ లాదేశేములను వీకిపత మున నన్నును నుమ్మును" అక్మదుళ(ప్రకృతిక కూపసిద్ధియెట్లుే బాలవ్యాకరణ ర్త కత్పృతీయాకులకు నుగా గమంబగుని అనిగచా న్యూత్రించెనుం ఇట్టి వూర్వవ్యాఖ్యలకులల మొకకంథ్య మును సారళ్యమును "జేగీతినున్నవో విమర్శకులె ఫరిశీలింకురుగాక 1.0...

(వప) “న్ను మ్ములళలో నొకటివిభ క్రికావనుచు నొకటివిభ _క్రియని చెప్పుట సరియా!”(ఉ) “రెండును నాగచుములెయని నాయాశయము, *ము శ్ర అనునది విభ్శక్థియని నేను (వ్రాయలేరు. * ము అనుచానివై. నిలిచిన *ళన్‌! (పక్యయము లోవించుటబేక జాని తుది *ఉఊిశారమునకు విభ కి శ్వమును గల్పింపవల యువనిమా తము (వాసితిని. అట్లు కల్పించుకొని 1అనాదిషు విధ కి ష్విత్యాది న్యూత్రమున *మమ్మేులుి మువ్నగు సలంతియా ద్భీకో కాహరణ ములను సం్యహించికొని వూర్వపక్షుల రుతములలో వెంశమ్యాత్ర మును గుగుచి పడని * పాంశుపెకూవనీల తను ఫాసికు నుష్ట్య్రలం,గిముస్త్ట కు వన్న శు తత్స మసంధిప్రదెళాగ కత ములను వఠత్యంతసరళ మార్చ మువ సాధిందుకొనుట యెంత యునుగ ర్తవ్యముగచాం

న!

(ప) ౪వపదాన్యవ్యయే” త్యాది శూ తము “కృత్వాప్రభృకులు. తెలుం గున నుండ నేరవని తెలుపుట కుపచేశింపంబడి యముండం గా నాని నీయొక్క సలమున సంస్క్బృనలిభ క్రిళేోపమునక సాధకమునుగా నుప వరింప౯జేసికొనుట సరియాశ? (ఊఉ) ఆమొక్కుటనె యనశేల? '“రక్షీంచ్యి రథీంపక్కరక్షీంపన్‌ మున్నగు 'వేలకొలందిశబ్టములమైనున్న సు (ప్రత్యయలోపవిమయమున “ఎనపచానీ త్యాజిన్యూత్రముతప్ప నొం డెక్టియేని గతి ;లదాశ అందు “రక్షీంచి మున్నగు నవి తత్సమములగుటం చేసి (క్ర్రీసమములమునర గా-నేగవుగాన. వానికి అను సట మి త్యాదిన్యూశ్ర సిద్ధ సు లోపము రా నేరదుదా. విభ _క్రంతములు కాకయె (సాళిపదికములనందగిన ధాతుజరూసములు (ప్రమోగాక్ష్రములు. కానేరవు గ్‌చాంల్‌

(౧౪౬) ఆంధ్ర పాహిళ్యషరిస త్తు వారు ముద్రించిన భాలసరస్వతీయ సహీతాం్టధశ్వచింతామణియందలిబాలసరస్వతీయపీరొ ను (వ్రాసిన బవ్యాశ్రీ

త్రి అకర్మకే ష్వీ త్యాదిక మాధర్వణము శాదు.. (౧శ౬- పి చర వారాయణళాక్ర్రిగా రాంధశబ్దచింతానుణికి విశృతివివేకము శేమగంధ మని యర్చటడద్చట నంగీకరించియు. (చూడుండు *పంచవన్తాదయో వర్దా ఖా అనువధగ్వణ క్లో కములం బా లేందుపరిధి' అను క్షోక ములకు కేస శ్రూచకములు” వాల సరస్వతీయపీకిక 8 పుట) నీక్రిందిగీతిని భంకించి యున్నారు. “అధర్వణ కారి కా వలి. .పీరకలో బ్రవ్మాన్ర్రీ వరుల చీవనీతారామకా శ్రగామ ఇది (అకర్మ శేరు ప్యాన్టేంచుకోలోపో విధీయ లే'అనునద్సియధర్వణ కారిక కా నేరదని యు బేపహో బలపండితులం (వాస్‌న వాక్థశునియా (వాసీయున్న్హా 1. =. కాని వైచాలసరస్వతీయములోం గూడ నీ కారికయుండుటంబట్టి పీతా రామక్కాక్ర్రి గారియూపహా కాధార మేమో 'తెలియకున్న డిగ(చాలసరన్వతీ యపీరక ౧౬పుట)

*ఆధర్యణ కారి కావలీ(ంథధము చాలపరస్వ త్యప్పకవ్యాదులకు నొరకలేదనియుల బండిశపరంపరాయాతముగా వాకు తమగ0థములం గొన్ని కారకల నుదాహరించుచు. కచ్చిరనియు నక్కారణమున వారికేడేని యితరక్షృతవి'కేసు కారిక దొరకిఃను నధర్వణ కారిక యేమోయను( భాంతి కలిగి వారు తమగంథములలో నుదాహరించుట సంభవింపవచ్చుననియూ6 జింతా మణి వికృతివివేకములకుం గలసంబంధమును. వారు (గ్రహీంచియుండనిం జేసి వారు కొన్ని కారికల వాధర్వణములని (భమించినంతమ్మాత మున వానినాధర్వ ణములని యంగీకరింపనక్క అ లేదని యం నాయీ(0థమున ౫౬ విషయమున సపోళాహగణముగా విశదీకరించియే యున్నాను, కాంగా చాలసరస్వతీయము లో నున్నంరేమ్మాత్రమున నిది యధక్వణ శారికయని నిశ్చయింపవలనీనయా వళ్య కత లేదుోరంజతి ఘట్యాదీనాం బిందో శృస్యాపి లా వుఖొభవకః, నరు ణ్యౌ భవే చ్చ లోపోణ్యనే యో వర్షతే పరే తస్మిన్‌” అని యిట్లు చింతామణి యందే స్వాస్థేంచుక్కు వచ్చునప్పుడు రంజాదులోరంజిల్ల్రమున్న గురీతి నకర్మక ములుగా ేర్చడదుననియు వానిమైం (చేరణేంచుక్క నిల్చువఫుడట్టి “ఇల "అమ నది లోసింపరారంజించు మున్నగు సకర్మకధాతువు లేర్పడుననియుం జెప్పం బడియుండుటంచేనీ యీయర్థము-నే చింతామణి శేమ్యంధక రయగు నధర్వ

(౧౪౮వ... హెమ న్ముదణమునం దప్పులు మెండు, 9 ణుండు. వెవ్పియుండం డనుతలంపున నయ్యకి యథశ్వుణ కారిక కాది. నేను (వానీయున్నాను. ఈపద్ధతినిబట్టి ఆక ర్మేషు, లో తము నికా,_రకయేగాక పరిమత్తువా రపరిశీలితము. గా ము(ర్రించిన యాబాలసాన్నతీయటీకలో కధర్వణ వచనముగా నుదాహారించిన “శేషాంచిదపి ధాణూనా. మిల్లర్‌ స్వాన్లే (ప క్రీ ఉర లేగి అను కారికయు వాధర్వణికచు కాదని దృథకుగా. కెస్పవచ్చునుం షం. 2) వావిళ కాకపా నురిం శ్‌ సన్వృువాన ము( దించిన (౧౪ ) వా శే రా సమికాస్తు లు అం సవా మ్మూది వాలసరస్వతీయటీక లోల హైనుడావారించిన వివర్ధ కారిక లాపడవు,. వావిళ్ల వారి చాలసా న్వతీయ మవంగాల వీఏకాంతమువ వారా యణకాస్తు) లుగారు వర్తించిన యాం్టధిళబ్బచింతామణి టీకకాగు. ఇానిళ్లవారును బరిసుగ్తువారు ము ణి యి రా ఠి చాన్‌ ందిన 1392 (శ్రీ శనంవక్సకము?ందే యొక బాలసోస్యతీయ టీ కాససాతమాం గు వాం ధ్రశబ్టచింతామణిని ము(ద్రించికి అర్టానికి పేను విభలకుగు పీంకను (వానియున్నాను. అవ్య్యది యాషరివత్తువారి మ్యుదణమునకక్న 6 గాలకుద్ధము ఇానున్న డిం పరివత్తువారి ముద్రణ ములో బయిరీతిని నికద్ధ కారిక లుండుటలే గాక యుంకను దోనుములు వెక్కు కాన్పిందు మున్నా వి మర్చుశకాండు శెండు తావులు చావెదకు (౧౪౮ 1) “అను బలధ్యపార్ధర యోగ రిత్యాదిచూూ శ పు వ్యాఖ్యలో రీ౬= 'ఈ౭ి-ళీ౮-5ళలా ఫుటలలోగు దర్వాతి మతికొన్ని ప్రటలంగోను *“ఆకంపించుచు డు మున్నగు కతాధికసలములందు *డాన్నా గినుబంధపరకతగమున నాం / స్తు తాధి స్టా ౬౦ న్న నష ష్‌ “ల కారమునకు *పత్వము" చేయక యే యుచాహారింపయిడెకు పత్వవిధాయక కాద్రుమునకు బాలఎకస్వతిచేసిన వ్యాఖ్యవొప్పున వచ్చిట “పర్వము” నిశ్య ము? వచ్చితీరనలయును. అటిస్లితిలో బాలనరప్వతీటీకలోం దద్వికుద్దముగా అుఖ థి నుదాహారించుట కేవలము నసం%క ముకడా వావిళ్ల వార కు.(దణమున నావా పీన పీరికలా సరియగు ముం విగాంతీకరంపలడివ చొప్పున వెవరుముదించి నదియు బాలసరస్వతి లిఖించిన చూకృకకు పరిమెనదికాగు.. పరిమక్తువారు సెనీము మాతృకలోనున్న రీతిని యధాసిగముగా ము(డించితిచని ఏష్పసావా ఇ ఎలౌనుస్న ధ్యా ఢి న్‌

10 పరిమ నుగ్షైదణములోని (ప్రమాదములు (గోఈ౯- వి సింపంజాలమళ దా. చూకృకనూ సవరించి ము(డించునపు డిట్రిై ంధకళ ఎవ్భాదయ వి 1 ట్‌ ని వికద్ధరుగు నుదాహ్బరేం లుండరాదున చా. వానిళ్లే వారిమ్ముద్ర ణమున నిట్రి తప్పులు లేచ్రం (౧౪౮1 [)నిష్యె మను త్రరు ఫ్రుహమకి కూ స్విక$”అనుసంధిన్యూతపువాా ఖ్యలో నో9చ్చితము శు3పూ పరిమగ్తువారి ముద ఇమునం బడి యంస్నృది*ఉ స్పైను పుకువ కైన కొలి దితగంబను విడి దితిరకున్యులన్వు అన్నది కిమాదిగనుక (శ్రీయా రఛహణమాూనే కంట లేచు, నిశ్యం అశ్నాండు గనుక (శ్రియాగహాణ మనిక్యము” (పరిమక్తువారి ము[ధాము ౧౮౯ పుట) “డా _త్తమపుకహ మువకైవల గొలిచితింం బన్సు విడిచితి మమ్యులను, గౌలిచితి ములను ఇవి కిమాదులలోనివి కనుకె వా మో వాణముద నంకోటను సంధిలేదు” (వావిళ్ల వారిముదణ ము ౧౬౫|ప్రుట) పముసాఠరశులలో( బివరువారి మ(ద్రణమున€ దప్పుపడివందున నో వాజి ఖి 'మేలేను, వావిళవారి బుద్రణమునుబట్రి యూత్తిరు ప్రరుమకబ్దములు. కిమాదోణ ములోని వపటచేన “*పాయస్తుస్యాత్‌ కిమాదిక న్యేతఃో అనునూ(3ములోని పా " వాణమున సార్య్యతిక నిత్గదంధి లేద మొెల్గనని యు *కొలిచితి:౦బను” (౮ ౪ వ శ్రీ స్రీ అనుచో సంధిరాలేకనియుం దక్కి నచోట్ల సంధికి ల్లైననియు. సుసం%తముగా నర్థము 'వెలయుచున్నది. (సాయోగనాణమన్నచో “కియా రగవహాణొమనియు అ ఆంత్రటి” అస్నచో ఊట్రంట్రీన.. ఆనియు బరిమత్తువారి ముద్రణమున౬ దష్రూలు పడినవి పమునివ్రానీన తప్పులం పీరికాక ర్త గారి నెంతో (శ ఏవెట్టివవి. వారు మెళేప్పులను _చైరీతిని దిద్దుకానలేదు. ఇంక య థెస్థికముక నె పారమునంగీకరించి అసిళ్ళస్య గతి శ్చింతనీయాగఅను పద్ధతిని వారి సాహిత్యబలిమిచే -నేమేమో యర మువెప్పి సకివెట్ట యత్నించిరి (వాాడుండు పరిపత్తువా9 మొవీణ ఘు చాలసరస్వతీయపీ!5క ౧౪ పుట.) (౧౪౯) వై బాలసరస్వతీయపీశ్కయం జే పీ5 శాక్ట ర్తగారు (దుతసం శ్లేవ మునుగులించి ఛర్చించుచు *ఇట నాధునికులు కొందణు క కతు వూర్వా

(౧గం-౧ంగం. విం భాహ్మపపీణ పరీమా (ప్రశ్నే విమక్నవము, కె చ్చు నత్తియుండుట సంశ్రేమమని చెప్పుచున్నారు అలి యారంభించి నా యా (| ౦థమునందలి (దశసంశ్లేమస్వరూపమును నిరసించి యున్నారు, కాని యావిషయముక మగల నివటం జర్వితదర్వ్యణము గా సమాధాన మొయందలంప లేదు. అందులకుం బూర్హమగు సమాధాన మో (1 0భమునందలి మూండవథాొగ మ౦ందు__అందును ముఖ్యముగ ౧3౩౧ విషమయమునందు-- వెలయుచుండు టంజేపి పాఠకమవాళయులతోపాటుళ శీరిళాస్తుంలదాకును వగ్దానిని దయతో సావధానముగళి జిథ్రిగిం తురుగాక. నన్న్ట్హయమత మున (గతము పాల్టు నకార మె యగసటబే నీశనిమతమునందలి 1దుతిస్వత్వము. న కారవ్యం౪నరూపమె యనియు. నధర్వణ*డు చెప్పిన స్వత్వమును నిట్టిదియె యానియు పీంచి యున్నచో వీ క్రీవిషయముని నింతగా ఛాసీయుండకు, ,

(౧౫౦) ౧౯౩౬ ((క్రీ శం సంవత్సరమున నాం్యధ్రవిశ్వక కాపరిమత్తు వాకు బేయించిన యుభయ భాషాప్రవీణ పరీమయందలి (1. 8021) యొక (వష్నీష్మత్రములో నీ (క్రిందికీతి నొక (ప్రళ్ళ్మృమున్నది

జక ట్ట కై చింతామణిలోని...కూర్చి..-కొఆఅకు. వలన-__ యొక్క విభ క్తులతోడి శబ్దరూపములు నన్నయభా్‌రతమున లేవు

2. “6 వికృృతిశవ్టా రృగరత ప్ఫాంప్కృృతికావాం భవన్తి గ సడ చ వాజి అను చింతావణి నిపేధమునకు విరుద్ధముగ నిన్మియతు ముందును 'వెనుకను గూడ___ఇందు (వరం మె-- వెంతగవశులు-ఇ త్యాన (ప్రయో సములు కినంబడుచున్న వి,

క్‌, జ్‌ చ జీన్‌ *

తి వికృత క్వచిచ్చ లోపోయమో ర్ట క్చాత ఆదిషస్య భశేత్‌

అను స్యూక్రమునకు నవ్ట్టయర దనలో మదాపహారణము కనరాదు. 9 ఉ. నన్నయవంటి భాహివేత్త “ఇంది స _ప్తమివిభ_క్రియనండుం చింతామణి నన్న్హయళ్ళతము కాదగు(నుక) ట కీ హీతువులనుగూడం జేర్చుకొని నన్న్హయభట్టారకుడు. ఫారత భాగరవవకు ముందే యార్ళధశబ్ద చింతామణి రచించెనన్న పరిశోధన వాదము విమర్శించి మూ యశభ్శ్మిపాయము

[2 భాపాపవీణ పరీక్ష్యూప్రక్నములు పరికావూ (౧౫౯- వి) "తెల్పునది.” /ఇంక6 ఒరీమ్ష్యు లాలోచించి (ాయవలసీన జీ మున్నవదో తెలి య రాకున్నది )

(౧౫౧౫) పం (ప్రశ్నరున ఐటి చింతామణి. నన్నయ క్నర్భ్రృకము శాదనుకుకుం బయినాలు కు. విమయ ములను ఒలమైన -చుకుపప్తులని పీక కులు తలంచినట్టు విశ₹ళపకాచున్నది. భాపాస్వయమాపమును నిహాపించుట

ళం క్‌ న్‌ ఆ పే జ బ్‌ వా్థకగణక గపని. క శౌవస్తువ్రను 7 సోచిశకితిని నిర్వకంంచుట కాధ్యుక_రఫనిం కాగా. వ్యాకోణక న కావ్యమును (వాయువపు డని వాసకరణములోని అజ. మ్యూర్రముల కెల్ల వతివి కావ్య ములో నాహరణములంండి త్రీకశభల యు వను నగ్నం ధ మెంతమ్యాతశును నుంచ నేరదు (ఛట్రివలె నుదావారణాచము 6 గావ్యమును యా శ్రా రచించుటకుం బూని: పుడు తిప్పు ఇంత యేల? ఆంధ్రభాహెభూపుణములోని వ్యాకెరణవిమయ ముల కెల్ల దత గయగు శేతవ కావ్యములలో (బెయోకము లను జూపలలరా శ ఆలె కావ్య్యాలం కరూడాకుణి వ్యాకకణ భె మున6 న్‌ ఇ ఆ గం: రాస లజ జెప్పంబడిన న్యూశ్రముల కెల్ల న్యా" ౦థములో నుదా ర్చాగులు చాూపయల5=క ఇప్లై యధునాతినుల వ్యాకశణవిహయములకు వారివారి (పఒంధములందు సా కల్యముగా నుడాహృగులను జూపలలకాశే సాధారణ మునం (ఛాచీనవ్యాకన ణకర్తలెల్లం జెప్పిన అయొక్త జ గెవిథ క్రిని వారిలో నొక రైవ6 ద రప్రబంధరు నం (టమోగించికా! ఒ౩). చిితామణి వివషయమునమ్మాత్ర మె యిబ్లు శంకిం చుట యిర్దూ మా!

పరీయముకు లెంచిన యావిభక్షిప్రగ్యయకముల నొక్క_చింతామణియె చెప్ప లేదు. (ప్రాదీనార్యధవైయాకకణులెల్లం జెప్పియున్నారు.. “వ్రథమావిధక్తికి త్రమంచువ ముకాంబును డు కారంబును ద్వితీయకు నుకారి నికారంబులును తృతీయకుంజేత, తోడ యనవనియున్కు జగు5కించై కొజి కనువవియంం బంగ

నే మికో వలన పట్టి యుండ్సి కంమె యశువని యాకు నస్టికిం 2. కుకాగంబులును యొక్క్ళాలోపల యను సదములును సప్పమీకి నందు న యనుపదంబులు నయ్యెగే (శావ్యాలంకారచూజామణి._-గా ఉల్లాసరు 9 వచనమ్ము ర్‌8ి పుట).

(౧౫౨) ఇంతకును నన్నయ భారతఫాగమందువైతము పరీమకు లను కొన్నట్లు చెవిభ్‌క్తు లల్ల నుష్టగంప(బడ లేదు.

(౧౫౩. వి వలనవిభ క్తిని నన్నయ (ప్రమోగింవెను. కతి సీ పాంకుకుమూరులు పొండుభూపతి పరో _తుంబువ వా సిఫురంబునందు నాటి ఛృతశాష్త్రనొద్దం దత్సుతులతో నొక్కటం 'బెకుుశుచు భూసురవమలవలవ 'చేదరిబులును ధను క్వేచాదివివ్యలుం గఆచుచు, 4.64, (భార ఆదిపగ్వమ్యు కేఆం ౧౪ప) *ఆఖ్యాతోపయోా (౧-౪-౨౫) “నికుమువూరక్వక విద్యావ్వీ కాలే వక్తా (ప్రాక్‌ నంజ స్యాత్‌. ఉపాధ్యాయావధీ తే (సిద్దాంత కొముద్సి అనెడి పాణినీ యోక్త కారకహ్మ త్రము చొప్పునం లే నన్నయపవ్య మునంద్షలి కనన వందమిావివక్రిమే యనుట కెళ్ళనయను విప్రతిపన్నులు కాంజూలమళదా, న వరంరుంైన భీమువలనం (ట్రభవించె హిడింబకున్‌. సుతుం డురుతకభీమకూపుండయు భఘుటోత్క_చనాముందు. 44400 ౯ (ఫారం ఆదిపగ్వముః ౬ఆఈ. ౨౩౫౩) “జనిక ర్త (ప్రకృతిః? (౧-౪-౩౦)౯ జాయమానస్య హేతు రపాదా నం స్వాత్‌ __|ఎవ్చాణః (సళాః (పకాయంచేగి (ిడాంరకా స్ట్‌ ఎట య (నాగా ( న్ధాంతేకాముద్రి. అను చెప్పున. హై న్నాయపగ్య బులోని దూచ్చ గాని యతిసావళత రుుగుళకలన్‌ “అను మా ఖై వది పంవమోవిఫక్టియె యనుట కించుకే9ి సందియములేదుగడా. ఇళై మితర ళం ములు లేవన్న విసుయమును నిలువ నేదు. వైన్మివాసినీతిని గొన్ని "లేకున్నను కృత్తియు లేము (౧౫౩) “వన్నియవంటి భాషావే ల్‌ శబ్దంద్ర స ప్త్పరావిభ_క్రి యనండుగి అని వేల్‌ క యమపపత్తిని జూపెరి, *ఇందు" అనునది స పమీవిభ క్షి (పక్యీ న! నాతొ అట యము కాదనియు నది (పకృశుల్వవై శత్రదు వగ్గకమువలె నిల్చువది కాదని యాం జెప్పుటకు నన్నపామయ్యవివంటి పాండిక్యము కావలయునా 1 తుడికి నాలవతరగతి విద్యాన్థియు సట్లు చెప్పండనుటలో సందేహ మేమున్నది $ ఇట్టి న్ట్‌ితిలో “ెవ్వటైనం జింతామణిని రచించెనందుకాశ శేక యది చ్వయంవ్య క్త వ మజా నటీ

ఏ దన నా శ క్ష వవికృతీ త్యాది నూయతార్థ నిమర్శసము (౧౫౪- వి) మందురాః ఇంతకును ఇందు? అనునది (పొళిపదికమ్సువై నిల్నునని నన్నయ ఇెప్పీియుండలేదు, “అం గ్విదునాస్తు సప్తమి” అనిచెప్పి “అందు జీపః సవిధ వినా మిందు” (ఆంధశబ్బచింత "చణి-తత్సమపరిబ్భేద ము) అనియిట్లు సప్త మోవిచ్హక్షిపత్యయముఅందు”అనమునదే యనియు ' _విధవ్షర్థివిషయ మున సప్ట గ్యుంతమును చాడవలసివచ్చినపుడు ఇందు" కై ముకు చాడవలెననియు స్పషః ముగా జెప్పియె యున్నాండు. *అంద్యు ఇందు' అను ెండును జి ఓస్‌ సుహ్హ్‌అనెడి జీ ప్ప్రత్యాహారరూప స్పష్టసూవిభక్షికే యేకరీతి నా దేశములుళ 6 జెప్పం దలంచినవో (0థకర్త “జేసః కయుకొఆకూ”? అని చెప్పిన క్లై యిచటను వాగనెండిటిని జోడించి యేకరీతిని కెప్పక వెరీతిని విభజించియుండందుగ దా, ఇంను నాంధ్రవైయాకైరణు "లెవ్వరును జెప్పని యీమాగ్గమున నన్న్హయళట్రు చెప్పీయుండుట నరయంగా నీవిషయము చింతొమణి (పాథమికతను దృఢము శా విశదీశరించుదున్నదని చెప్పవచ్చును, నన్నయకు ముందటి కాలమున “బందుని అనునది కళ గా వాడంబడుచుం డెడిదని యాద్ధమలల్ల 'బెజవావశాసన ములోని “యిందు. వ్రత్య క” అను చోటియందలి వకారాచేశమె విశదీకరంపం జాలియున్నది, శాన నయ్యది కెళ గాదనియు స్పష్తమియగుటచేత (దుక(ప్రకృ తికమే యనియు స్పన్నపజుచుటకయి నన్నయ భట్లారకుం డర్గానిని సఫమి

ఈు లట వో జాతి సందర్భమునం జేర్చియుండ వచ్చును శాన నిదియొక యనుపపత్తికా నేరదు. (౧౫౮) ఇంక “నవికృతిళదా తరత స్సాంస్కృృతి కానాం భవంతి గనసడద వాఃి అను న్యూత్రమునకు బాలసరస్వ త్యహోబలపండి తాదులు జేసిన వ్యాఖ్యానము సరియై యుండలేదని యీవఆ'ే. నేను ఆంయధ్రషత్రిక యువసంవర్సిరాది సంచికొలాో నక్త వ్యాసమును (బ్రచురించియు న్నాను అస్హాని సారము నిటం జూపుచున్నాను. నన్న్టయభ ట్ర్టాగకునికిం బూర్వ కాలమందలివగు పండరంగుని యద్దంకిశా సనమున్సు యుద్ధమల్లుని 'బెడవాడళాసనమును బరిశీలింపం గాల దెలుంగుళ్నపథమా విధి (పశ్యయములమోందను లు _స్మ్వపథమానిభ _కీ(పత్యయకములగు నాచ్చిక

ఇపవికళచ క్‌

(౧గళ- వి) నవికృతీ త్యాది న్యూ త్రార్థము కేర్‌ శబ్టములమిందను మూత్ర మిగ స డ ద వాదేశము నిక్యముగావచ్చుట నియ వమై యాం 'ెకిదని వశదమగుచున్నదిం

కప్రట్రంబుళట్రిన పట్టంబుళటించి; కొటంబుల్వ తోలు గొణ్సి బయల్సేసీ;

లు ళల లు లు లు ఖో ళ్‌ దుగంబుక!డు”ి (ిద్రంకికాసనముం శాసనపద్యమంజరి ౧ కాసనము, ణి చి

క రాజాశ్రయజ్డు (ధిభువనాభరనుబ్ఞ్యా బృప్పంబుగొనిి పాపంబుగొ సు; పట్టంబుశట్టిన పొపంబువ కుక్కు ఒజ్జుసోటు అవఘుర్దుసేకొన్యు యిన్దు(వ్రళ్యక్ష, అటిఫుటవాపంబుగాను మల్లపరాజు.. వేలు (రాజుశస్తము తద్భవము); ఇద్ద ట్లు శా” (యాష్షమల్లుని 'బెజవాడళా నవము-శాసనపద్యమ౦జరి- ౨ళాసనము), ణా అ "౯ ల

పయిశకాసనముల కాలమున కింకను లుస్త్వపథరూవిభదకి పగ్యేయకతు లగు సంస్కృత సమళబ్ద (పథమలమోంద నీయా దేశము వచ్చెడిసంప్రదాయము రాలేదు

ఉశ్లేనపట్టంబు” (అస్టంకిశాసవమ్చు కాసనపద్య్య ౧ కాసనరు)

లు ద్‌ కె రి

“నిఖ్యాతకీ త్తి (ప్రస్తుత (యాద్ధ లజ కాసు. కాసవపద్య్య ౨ శాసనము ) పయినుదావారించిన “రాజు వేరెజు” అనువోటి రాజుళబ్బము తేద్భవ మగుటంజేసి యదియాచ్చిక మిగాన చాన్నివె నా దేశమువచ్చుట ళంకా స్పవచము కాదు. ఉతేవాల్డు తనధము్ము౯వు”ె అనుచోం బద్యాంతమునందలి

క క! న సము! | వా క్యాంతము కాలట్టి తెలుంగ(స్రత్యయముమోంద నైక మాదేశము (సంధి) శాదయ్యెను

ఇంక్క నిన్నయశట్టు కొాలమునాంటి దగు సోమల దేవిశాసనమునందన్న నో లుస్త్మప్రథమావిభ_్షీప్రత్యయకము స సంస్కృృతశసమళబ్దముమోందమైత మి గసడ ద చాదేశము (ప్రావీననసర్యప్రదాయమునకన్న విశేషమును. నగపడు చువ్హుదె,

“మందగమన దొల్లి సరవీజాస్యననకని (కాసనపద్యమంజర్కి 8 శాసన ము-సోమల దేవిది)

పంవవినయముల ననుసరించిమె నన్నయభట్టారకుండు ళననాంటి కేర్ప

డినరీతిగ నాచ్చికమె కావలె నను నృగ్పంధము లేదనియు. లుప్తప్రథమానిభ క్రి

16 నవికృతీ త్యాడి న్యూశ్రార్థము, (౧౫౫- వి] (ప్రత్యయక సంస్కృృృతసనముములమింద పైతరు గపసడదవాచేశము. నిత్య ఘుగా చచ్చువరియు “గ స డద వాఃస్యుః (ప్రథమా మ్యొాత్రాగా దిత్యాది కారక్షవే నుపటేశించెను. ఆ కారిక యర్భమిట విశవీకకంపంుకుచున్నది “ఆత్మాస్మవోఃవినాజతా. నా శబ్దములమొక్క_ (ధుతాంశ ప్రథమా విభక్తి తప్పర దక్కిన (ప్రథమా క్యాగాత్‌ ఇ పథమాలి వ క్రి న్యూత ముకకం కం బరమై యున్న నీతవీవజాఈ క చటతసలె గసడద వాః స్యుః గనడ ద వ లగును. సాంస్కృతి కానా౦=సంస్కృృతసమశేబ్ద ములలో, నవి కృతిళబ్దాత్పగత ః=వికృతిచిహ్నా ముల % కడ్వుమువులఎి ఆ నెడి ప్రథమా ప్రత్యయ ములు లేవి యవ(గా నవిలోపి౦చినళబ్టమునకన్న 6 బరమైవనక 6టతప లక వైతమ్ము ౫సడద వాక సడ ద ఇలు, భకంతి=బకుద్య్నూవిో (ప్రాచీనరమ కాలమందలి యా చ్భికళపబ్టముమోందను దెలుం సవిభక్తులమోం దనుమ్మాశి మె యీయా దేశీ మువచ్చున నెడి సం్యప్రదాయముమాటి లుప్త్మ్వపథమా (పత్యయక సంస్కృతసమళేబ్ద (ప్రథమాహాషములమాంద సైత మిోయాదేశము వ చ్చుట తనవాంటికి వెలనియుందుటం జేస్కి (ప్రధమ్యాపక్యయముకలదాః లేదా! యను పరిశీల నమక్కెఆ లేకయే సంస్కృతసమమాళీ యాచ్చికమాశీ యనుపరి శీలనమును నక్కటిలేకయే (ప్రథమావిభక్రిక్యూశకము మాందనే గ సడదవా 'బేశము నిత్యముణా6 జేయవలయునని నవమ్న్హయశభ్‌ట్టు మ్యూతించినవాండయ్యెను. సంస్కృ రసమళబ్దముమిందం దెలుంగువి భక్తులు నిలిచియున్న పుడే శాని యీ యాదేశము రాద"నెడి (పాచీనతమశాలమునందలి నియమము మాటీపోయిన దను విషయమును (ప్రథమామాత్రాత్‌ * అనుచోటి మ్యాత్రశబ్దము చేత నే వ్య క్తప ఆచియు, సట్టేయర్థమును స్పన్ట(ప్రతిపత్తికయి. *సవిళ్ళతిళబ్దా?” దిత్యా ద్యుళ్ళ రార్థమున విశఏకరించెను, తా నా శబ్దములు (పథమాంచములయినను '(దుళకృ తిక్రములయినపుడు వానిమింది కి చట త పలకు “పకపుపా (ద్రుళ(ప్రకృతికా” దిత్యాది పూర్వన్మూశ్రముచే జడ ద ఛాదేళాది (దుకసంధి కాళ్యములె య గుననియు దానికి. (బకత న్యూతము చాధకము కానేరదనియు విశీవీకరించు టకయి “ఆత్మాస్మదో ర్వినా” అని యిట్లు నిషేధించెనుం

(౧నగరో- వి వన్నయకాలపు * నడ ద వాదేశము 17

అధర్వ శాచార్య9ి నాంటి కార్యధవాజ్మ మము విషంంచియుండుటబే నారంకు కాసనాదెస్టి్యపా వీసం ప్రదాగోముల నయికయే. (ప్రబంధవాబ్మాయ స్మ్రాపయోగ ములను మూలము గా( జేసీకొని చింతామణి భూగణము వేసినవాడం గుటంజేసి యాయ పెన్న యా? పాయమును ("హీందుట కళ కాశము లేవ ముకు అ కాగాకణమున నా3ంయు మై న్యూత్రమువకు వేంవిధయూ నళముబేని

మా ఓ

కొని దాని?ి్‌ సవకించుటలోే “విక తా త్ప్రషా శ్చ స్వుః సుస అద్య పదా కిగాజి అనుస్నూతేము నుపదే?0చినవాండయ్యెను,

(ప్రఫమావిభ క్‌శజముబకు క ళలెశబములమిందపశ మాయా బేశయివచ్యూ

జూది “స నూ. జీ

టయు6 (బ్రభకుమోందమైశము బహంభముగా వచ్చుటయు ననెడి యా్యూచీన జ ల జు గు క్ష్‌ సంప్రదాయరు నస్మ్టాయనాంటికింకను కాలేగు. కావ్టవనే నన్న్వ్హయభ ట్టయా 'జేశమును (టైఫకుమూంద నిత్యము గాంబే చయుదుం (ఆ ఫమాంలేశా3ళలమాంయ నీయాచేశమును నియమము గా మూనుటయు సంగవించెకు,

చక గగనమునందు...*మూ | నుకంం,..0(ఆది 8 ఆ ఇ౯ల పు

క రెసిలి 0060 |! మ్యుకం,.+ (సపభౌ౨ఆ ౮౫ ప)

కథ చేనమరికొంచుం బొడువల | డానిన....0(6ది ౬ ఆ ౨౦౬ప)

న (ద్రభమూంచేతక కళేలమింద నానందులరు

అకధారణార్థక ములమిో౯ద: --

కం॥ సకలహితం2ై. శాంత్యా | దికం...పర్వం | ఒకడున్మేలనయ

కాంతిపర్వము వెలయున్‌ (ఆడి ౧ అఆగరాప)

(ఈచానిక కలక బిషటుగా"' అని యిటు యుదమలుని బెంచాడశానన

శ ణా నే థి ౮౯ వసునందును ని.కై యాదేశము రాలేదు)

సంబోధనద్ధల స్రావ్యయములమాంద౬-

థి థి కం॥[ ఆతని నత్యు(్రాకల, నో ॥। హోతకుకం..(ఆది౧ అ ౨౩౫గహ "శేనున స్థిమాంద:

18 ఇతగ విమగ్శకాశయ విమర్శనము. (౧౫౫. వి కెం॥ నీకతిమువ. ..! (ప్రాకట...(ఆది ౨ అ గంప ఇ సై *:"బెజళయిత జేవనికూంతు'” * లేవల బేవి కనిన సోమల దేవి” (శాసవపద్యుమంజరి 8 "నెంబరు సోమల ేవిశాసనము) మైస్థలములు ఇ₹ండిటిలోను "శేవవస్ట్రి వని గకారాదేశమురాళలేను, *శేక్ష లభేవికనిని అనువో *నా కన్నకొడుకు అనువట్లు రేవల డేవియొక్కా కనిన అరి [ప్రాచీవసంప్రదాయముచొప్పున విగవాము 'నెన్నవలెను అట్లు (హీంప కేరక యవటి * శేవలబేవిి” యనువది (ప్రథమాంతమని (భమించి. కీర్షిశేషులగు ఇ వి లక్ముంరావుగా ర్మీప్రయోగమానె చూపి “ప్రాచీన కాలమందును నీగసడద వాదేశము వికల్చ్పమోొ అని (వాయుట (_పామాదికమని యెణుంళవగునుం (౧గఫి పయి యనుపపగ్గుల నే గాక మతీకొన్నిటిని వైతము. నవ్నయి భాళత భాగ భాపాలకుణములను గాం. గొందజు విమర్శకులు వాల కాలము (శ్రందటనె (చూ శాజన ేర్యవపంచిక, ఈక. ప్రుచూపీయున్నారు వానిలో గొన్నిముఖ్యాంశము లిట విమర్శింపంబడుచున్న వి, ఉనక్న్హయ భారత భాగమున కోవీమ్య్యూదుల యిత్తునకు సంధిలేచు” ఇది నిజము కాగు “01 అమిమమ్లు నింహములబే!నోమా యువు గొన్నయట్లు కువలయరా.్య శ్రీ మనచేంగొని కౌరవుల డేమని శలంయచునాకొ బుగ్ధి నిష్తులుం డానున్‌? (అరణ్య ౧ఆ౨౩౮ప) “కంక, ధృతి ! మంగున కళ్యంతథర్య్మమతి కిసనియెన్‌ *” ((భా౨ిఆ౨పు *ఆ...మాండవ్యుచే 1 శప్తుంతై యజేల సంభవించె (ఆది ఈర ఆ ౨౬౧౪) “౪6 ఇవె దేవాం బిదె యర్ధం | బిదె చాపరిణనసమూహా మిన్నిటిలో... (ఆదిగి ఆ ౨౮౪౨ప)

(౧గి౬- వి ఇతర విమర్శ కాళయ విమళ్శవముం 19 గచథమపుకు మేకారమునకు నన్నియభారతఫాగమున ఉంధి గలదు” ఇడి నిజముకాదు ఈవిమయ మి(గ్రంఫధమున ౧౦౦-౧౦౪ విమయములలో విపుల విమర్శన వూర్వకముగా నిరాకరింపంఒడియు౨ఎడుటచే నిట మళల వీమ కింప నూనితిని, *సన్న్యయభఫెకరమున ఫుం ఫులు లేవి" ఇదియు నిజముశాదు. “మ ధ్యాక్కళ, తవిన యిన్నవ నల్లనైన ద్‌న్స ఫం దనువునుజాచి” (ఆది ఈ ఆ ౨౫౮ ప) “పీ, కల హీడింబుండను ఒలితంపు రక్కాను చెలియలి (ఆది౬ అ ౨౧౪ప) ఈ ఆ|| మె లోకనాథ యిట్టి లోకవిరుద్ధంపు ॥ వరముంం"' (ఆది ౭ ఆ ౨౬౨పఫప) 4 గ్రే వీనిఫుట్టివ పాప౦ఫువేళయం౦కు. (ఆ౧అఆళాంప) “న్నీ పకసంపు జాలప్వైల బడి తీవ్రవేవనం బొంది..." (ఆర 3ఆ 300 ప) (౧౫౬) వియిరీతినె చింతావు శిలోని తక్కినవానికిని నన్నయ భారత భాగమునం (బమో%ములు 'వెలయంచు నే యున్నవి, ఒక్కొక్కరు లేచి సరిగల ఒపకీలింపక యొక్కొ క్కటి లీవశుచున్న నెంతకని వెగుకన;ను $ దయతో నోపికతో ద్ధతోం బరిశీలించి యిట్టై ప్రసంగములు బేయుట యు కము ఇంత కును బమినివాసివరీతిని నన్నయ చింతామణిలాోో( జెప్పిపవానిలో. నొన్ది ఉం (టయోగింపకున్న 6 (ట్రయోగింపక పోవచ్చును. ఆకందట్లు చింతావషన్తక్తి లక్ష్య ముగా భారతమును రతించెదనని (వతిజ చేసి యుండ లేదుగదా ఇంతీయకాశి లేఖకమ్ముదణ సంస్క _కృ(థళ్ళతులజేం గొన్ని రూఫుమానీనను మాసీయుండ వచ్చును. ఇట్టివానితో "నేమ్మివయోజనమ.1 పయిరీతి వ్యాంధ్రళ్టచింతామణి నన్న్హయభత్రూరక మోచికమనుటలో నాధునికవిదుగ్శకులు చూపిన యనుపపల్తు లెల్ల సుసమాభేయను లయి యుండు టంకేనీ చిర కాలమునుండి పండిత పరంపరాయాతముణా వచ్చుచున్న చింతా

2౭0 ఉపసంహారము. (యం మణి నష మశ ర్భృకతునెడి (పనిర్ధి నిర్చాధమై సస్ధాంళకోటి నధినోహించు చున్నది, (౨ -డుయు రగ విమయము), ఆకను౦డి యు మొన్న టివజకు నిక్వికట్బము గా౬ ఒండితపవంపరాయాతి తై వ ల్‌ హణ చె ్‌ 7 ఛపీన మె వచ్చుచున్న అం ధిశబ్దచింతా ణ్‌ 'షయక_స్ప్రుకము అనెడి స్ముష న నిష్చాఫ ఒన్మైతయె యది ఇమ్ట్టయక ర్ష్యవ చు నుటకు6ి (టైబల్యప్రమాశమై యు న్నది ఇట్టిసితలో నది నన్న్హృయకాకము కాదనుటకుం దగిన యినుపపగ్తులను జూపి తకవావము. నిలంచిటుకొనవ సీ: భారము (పతిపతముల్నవె ఒడియు లు మా మ్తది ఆట్లు వతిపక్షులు చూాపీవ యనుషషత్తుల కెల్ల సమాధానములను (వాని ఈవి నిలవచేకుండెడి జొర్చల్యమును విశ క్యింంచుటయీడగాక నన్నయ క్త అపాన అ భె న! న కళ స్రాషకములగు (ప్రఒ౭ప్రమాణముల్నువెక మ్‌ నే ములగ ంథమునం జూాంపం బడి యున్న? అట్టివారిని చబారకమహాళే యులు దయతో సావథానముి6 అ తగింతుముగాక 1 వాటి గుఇ్య వాణపారీణ లకు వి “నృక , హెశయా లీ (గ్రంథభమునందలి గూ లేశములమ. "౨న్నించి పస్వభావసులభమకు సమో్యోదము నందుదురుగా! | వి?"ఇిపట్టకమ్యు ్మ ఇట్లు హ్‌్టంచు సుజంపిచదేయాంయు 20.11.1933 | వరుల చినపీతారామస్వామి శా స్త్రి

చింతామణి విషయపరిశొధన ద్వితియానుబంధ ము. టా

శారు నా రచించిన చింతామణి విషమయపరిశోధనములోని ₹శా౭౯ విషయములను విమర్శించి పిచురించిన వ్యాసమును జంతామణి విషమయపరిశోధన ద్వితీయ ముదగ౦ణానంత రమున సీశ్వర సంవత్స 'రాశ్థయుజ కార్తిక భారతులలో. జూచితిని, అక్కారణమున ద్వితీయ ముదిణములోని యనుబంధమున నియ్యది చేర్చంబడంజూలద మయ్యెను,

మునిత్తేయ సమ్ముతముల* నిరపమములకు లొంగిన సంస్కృృత భామయే యా కాలమున సర్వజన వ్యవహార ఫఖామగ నుండెడిదను నభిపా్రాయము సుబిహ్ముణ్యశొస్తు గ్రలుగారి వ్యాస ములోం జ"లభాగము నాకిమించియున్నది. ఈ యభిప్రాయ మును నేనేకాక భాపాళానస్త్రుజ్ఞు "లెవ్వరును సమ, ్రతింపంజాలరని నానమ కము. జనసామాన్యవ్యవహార భామా-బజారుభావ--ా వ్యాకరణసమ, శ్రలేమును గాంింథికమును వై యుండుట య్‌ కాల మందును నే దేశమందును నళుశచరముం

“అశజేర్వ ్యఘళాపోటో లమ ణినినూతిఫున్థాద్యుము లోని సూత వైయాకరణ స్త నాదము”. “అజధాతువుష్తు వ్ర యున్నందున నందలి (ళు. తమ్‌ వైయాకరణ్సడై

లె

శిష్టుండే = కాని సామాన్య జఅనుండు శాడుు అ ట్రంగీకరింప నిచో నిశ నప్పటిశాలపు జనసామాన్యమెల్ల - బజారుజనము మైతము వ్యాకరణ శాశత్రవె దుష్యము గల్గియుండెడీదన్సి యసంభవశంక లేక చెప్పవలసివ చ్చునుగదా,

పయిరీతినె పాొ)చ్యోడీచ్యాది శబ్దములచే "జేశాంతరజను లను స్పృశించు భామ్యపంక్తులు సై మయ్యొ దేశములలోని శిష్ణులనే స్పృృశించుచున్నవని గహింపవ లెను

ఇగ నప్పటి సర్వజన న్యవహోార భామ సంస్కరింపంబడీ శిస్టులచే వాడుకొనంబడెడిదందురా ? వివాదసే లేదు. వేద భఛామయు( గావ్యభామయు శిష్టజన వ్యవహారభాషయు. వ్యావ హోరికభామనుండి యీర్పడీనవేయని నేంజూవీన యార్యభాషా వంశవృత్షమువలన (చింతా, పరిశో. ౭౬ విష) స్పష్ట్రపడుచునే యున్నదిః

ఇంతకును సుబిహ్మ సిత స్తులుగా రంత విపులముగా విమర్శించిన యీ విషయము-ా-మునిత్యంయసమ్మాత సంస్కృళే మేకాలమందును సర్వజనవ్యవవోర థాపగ నుండియుండ లేదను వీషయము-ానావ్యాసినది కాదు. ఆవాక్యములు శ్రీమాన్‌ పర వస్తు 'వేంకట్ల రామ్తూనుజస్త్వామి అచార్యులుగారి వ్యాసమునుండీ యుద్ధరింపంబడినవ్వై యున్నవి. (చింతా, పరిశో, ౫% వీపు) ఆ వాక్యము. లుద్ధరణచిహ్నముల "నడునునుండుటను శీ, సుబ) హ్మూణ్య శాస్తు)లుగారు సరిగం జూచికొని యుండలేదు శాబటో లును! జనసామాన్యభావను సంస్కరించిన శిష్టవ్యవహోర ధామ

త్రీ

“'యను వేజొకఖామ యాకాలమున నుండెడీదనెడి నాయఖభి్యపా యముగల పాశ్చాత్య పండితాదుల యభిప్రాయములను బ్రిద ర్శించుబకయి వారి వ్యాసములోని యాపంక్తు లుద్ధరింపలుడి నవి. (చింతా. పరిశో-2౫% విమ),

ఇంక నాగ౦ింథమును విమర్శించివ శాస్తు్రంలుగారి వ్యాస విషయము ఆకౌలమున జనసామూన్య వ్యవహార భామకంకు 'వేలుగ శ్‌ష్టవ్యవహారభామయను వేజొకటి య.౦జెడిదా అను నది మాత్రమేం జనసామాన్యభాహకును గాఏంఖిక భఛావమకును నడువు శిష్టవ్యవహార భాషయొకటి యుండుట సకలభాషలం దును నినుభవ సిద్ధ విషయము. విశ్రేషమేమనంగా నట్టి వైదిక కార్యోపయోగి సంస్కృతే శిష్టవ్యవహోార భామకు వ్యాకరణము గలదు. నేంటి యాంధిశిష్టజన వ్యవహార భాషకు వ్యాకరణ సంస్కారము లేదు-

అట్టి వ్యాశరణ సంస్కారము చేయుట యావళ్యక మనియీ నేంటి విమర్శకులు పెక్కురు పెనంణగులాడుచున్నారు. మజటొక విశేవమేమనంగా నేంటి యాంధ్ర కావ్యభాషకు వ్యాక రణ సంస్కారముగలదు. నాంటి సంస్క్బత కావ్య భామకు వ్యాక రణము సాకల్యముగ రచింపంబడజి యుండలేదు. అఆకాలఫువారు ధర్మపరతంతు)లు! నేటివాకు రసపరతంతు)లు!

పాణీనీయము శావ్యభామను మూలముగా. జేసీకొని రచింపంబడినదికాదనియు నక్కారణమున నట్టి వ్యాకరణము శావ్యప్రయు క రూపవిమర్శనవిషయమున సాకల్యముగ నుప

శ్రీ

చరింపదనియు నట్లగుటంజేసి కావ్యభాపా స్వరూప జిజ్ఞాసువుల కయ్యది సాక్రల్యముగ నుపచేశతమమము కాదనియు నాయఖి పా్రయము. పాణినీయమునకు ముందటి వనందగు కావ్యము లున్న ట్రీవజ కెవ్వరును నుదాహరించియుండ లేదు. పాణినీయము నకుం దశ్వాతి కావ్యములలోని ప్రి యోగశతములు పాణినీయ మునకు లొంగి యుండలేదనియుం. బౌణినీయ సాధ్యములగు పరశ్శతరూపములు కావ్యములలో వాడండి యుండ లేదనియు ననేకోదాహరణప్ర)దర్శ నపూర్వకముగా నేను విశదపటణిచియే యున్నాను. (చింతా. పరి, 80-94 విమ, అందును 81-88-90-92 విమయములు (పధానములు)కాంగా వ్యాకరణమన్నది (వయుక్తై శష్టైాన్వాఖ్యాన మాత్రమె యనక తీరమించజేసి భఛాష్యూదివాక్య ములనుబట్టి పొాణిీసీయమునకు మూలమనందగు శిష్ణవ్యవహార భామయొకటి యుండెడిదని యంగీకరించుటయు కృమైయున్నదిం

ఇంక భారత రామాయణాదులలోని ప్రయోగము: లను బౌణినీయము సాధించుచుండుటంజేసి యది తదనుశాసక మనందగునని సుబివ్యూణ్యశా స్తులుగా రభిపాాయపడు చున్నారు. భారత రామాయణాది గాంంధిక భఛావకును బాణీ నీయమునకు మూలమనందగు శిష్టవ్యవహారభామకును నొంతసా న్నిధ్యముండుటం జేసి యట్టి[గ్రాంధిక ఛామలోని "పెకళ్కు[వ్రయోగ ములు పాణిీనీయముచే సాధ్యమయినంతమాతిమున( బాణి నీయమున కట్టి గాంంథికథాప. మూలమనికాని పాణీనీయము తదనుశాసకమనికాని స్థిరపడ నేరదు. భారత రామాయగణా దులలోని పరశ్శతములగు ప్రయోగములు పాణినీయ సమ్మత

స్‌

ములు కాకుండుటచేతను బౌణినీయ సాధ్యములగు “ఫుఫుతి _త్తీీయి యివీవతొ మున్నగువానివంటి యనేక రూపములు రామాయ అాదులలో అేకుండుటచేశతను బౌణినీయమునకును భారత రామాయణాది ఫామకును నట్టి సంబంధమున్నదనెడు వాదము నిలుననేరదుం

పియుక్యానామే వేద మఘన్వాఖ్యానమ్‌ అను సిద్ధాం తము చొప్పున నేవేని పియోగములకు వ్యాకరణ మన్వాఖ్యాన మనక తీరదుగడా. అట్టియెడల భారత రామాణాది గింథ ముల భాషకే పాణినీయ మన్వాఖ్యానమని యంగీకరించునపు డట్టి గ%ంధములలోని పియోగముల నయ్యది యన్యూనానతి రకముగా సంఒంధించి యుండవలయును, పాణినీయ మొట్టి గంంధముల నెంతవజకు సంబంధించి యున్న దో యరయుండు

శ్రపశ్చరతి తపస్యతి. కధం-తపస్య లే లోకజగీషుర స్నేఃో ఇాందస త్వాద్భవి ష్యతి (మహోాభావ్యము -క్రి అధ్యా 1 పాద 2 అహి, 15 సూతిప్తుభావ్యము), ఇట్టి భావ్యఫకిి= నరయు నపుడు భారత రామాయణాది గ్రంథ పి'యోగములు. పాణి నీయమునకు లొంగనపు డసాథువు లనుటకుం బర్యాయముగా ఇాందసములనుటయు నింగను బువులననోపని కవుల ప్రయోగ ముల నసాధువులనుటయు. (చింతా, పరిశో-౭2౯ విషయ) బాణి నీయ సంహిదాయమై యున్నదని విశదముశాక మానదు గదా,

చితిము:---పయిపి'యమోగమును మజీకొన్ని పయో

6

గములను జూపియీ సుబిహ్మణ్య ఇాస్త్ర)లుగారు “అనియు (నిట్లు) రామాయణ భారత భాగవతాదులలోని పియోగము "లన్నిన్ని యో భావ్యమున సాధింపంబడి యున్నవి: ఇట్టి వ్రయోగనాధన మే పాణినీయము కావ్య భాపానుశాసకమని వేనేళ్ళ నుద్ధోమించుచున్నదో అని యిట్లు విపులముగా (నాసిక వె నిజూవీన భావ్యములోని భారత రామాయణాది [ప్రయోగ సాధనఫక్కి. నరయునపుడు పాణినీయము భారత రామాయ ణాది పియోగానుశాసకము. కాదను విపరీత నిశ్చయము కల్లక మానదుగడా, ఇట్టి 'భామ్యపద్ధతి ననుసరించియే యర్వాచీన వ్యాఖ్యాతలు 'కావ్యములలోని యపాణినీయ పి యోగములను “కవీనాం నిరంకుశ త్య్వాత్సాధుఃి “మహాకవి (ప్రయోగ త్వాత్చోఢవ్యబోఅను రీతిని సాధింపం గడంగిరి. ఇట్టివి సుశబ్దతా సాధనములా? అపశబ్దతా నికాపణములా?

పయిసందర్భమునుబట్టి పాణినీయము. కావ్యభాపను గాకున్నను ఫారత రామాయణాది ప్రొచీన గ్రాంథిక భామ నైన మూలముగా 'జేసికొని రచింపంబడినది కాదనియు “భిష్టాళ్ళ భేషు పిమాణమ్‌*. (చింతా. పరిశో ౭౬) “యాళే కర్ణణి స నియమో౭-న్యతొనియమణజో (చింతా. పరిశో, 2౯- విషయ) మున్నగు ఛావ్య పంక్తులచొప్పున వైదిక కర్యాద్యుప 'యోగి శిష్ట వ్యవహార భావనే మూలముగా జేసికొని రచింపం బడినదనియు6 జెప్పుటకు విహితిప _ల్సి యుండరాదుగదా,

ఇట్లు పాణినీయము వైదిక కర్మోపయోగి శిష్టవ్యవహార భాపానూతి) మూలకమని గిహింపంజాలక యర్వాచీన

7

వై యాకరణులనలెనే భిమించినవాండగుటం జేసి యేగదా తంతి. వారిక కారుండగు కుమారిలభట్టు ఫురాతీతివోసాదులలోను నాహితాగ్నుల _ నిత్యవ్యవపోరఫావలోను బాణినీయము చొప్పున ననంతములగు నపశబ్దములు గలవని యీ క్రిఎందికీతిని జర్చెంచి యేమేమో పిొసంగించినవా,డ య్యెను,

న్లో కల్పసూతిసృృృతి గ్రంధ | మోిమాంసాగ్భహ్య కారణ ! శిష్టా దృష్టాః (ప్రయుంజానా | అపశక్షాన నేకళః॥ గ అంతో నాస్త్యపశస్దానా | మితిహాసపురాణయోః। ,.. సూత్ర వార్థిక భాప్యేషు 1 దృశ్య లే చాపోబ్బనమ్‌, . .* “*నవాహ్‌

అచ “వ్‌ జి ఆ “బి జస తాన్నిసహనేే వ్యేక _స్త్వదభిమతసాధుశ జై "కేవ వ్యవహర మాణ్లో దృశ్య తే" (౧-౩-౮ సూ(్రపు శా బరథావ్యము వ్యాఖ్య, తంతొవ్నార్తికము. _౨౫౯ పుట)

ఇంక్‌ మహో కావ్య క_ర్పలగు కాళిడాసాది మవోకవులు భ్రమ ప్రమాదాదులచే వందలకొలందిగ (అపాణిసీయము లగుటచ్చ్వే నసాధు శబ్దములను బియోగెంచి యుండిరని కాని యట్టి మహాకవిహాయు _కృరూపాదులను మనము ప్రయోగింప 'రాదనికాని యెవ్వరును దలంపంలబాలరునదా, అక్కారణమున “కవిప్ర) యోగములై నను నెంతవజణకు ఇాస్తొనుగృహీతము లగునో యంకవజ కే ప్రృమాణభూతములగుననియు . నెప్పూ డయ్య]వి ఫా స్రుముననుసరించి యుండవో యప్పూడయ్యని పమాణములే కావనియు మనము నిర యింపవచ్చునుగచాో అనెడ్‌ నుబిహ్ముణ్యశా స్త్రలుగారి సిద్ధాంతము నెవ్వరును సమ్ము

8

తింపజాలపగడా, ఇట్టి స్ధితిలో నట్టి మహా కావ్యములను సాక్ష ల్యముగ మూలముంజేసికొని సంపూర్ణమగు మహాశావ్యభాషా స్వరాప పిడర్శనోప యోగి సంస్కృత వ్యాకరణపురచన మావ శ్యక మై యున్నదని నా చెప్పుటలో శాస్తు్రంలుగా రనుకొనినట్లు లోకమేల యాశ్చర్యపడవలసియున్న దో తెలియకున్నది. అపాణినీయ ప్రయోగము లనేకములకు. గాశికాకారుండును వామనుండు (శావ్యాలంకారసూ(తవృ _త్తిలో) మున్నగువారును ెందలో సాధుత్యాంగీకారముతో సూతించి యుండలేచా? అట్టిపనియే పూర్ణ్మముగ ననంగా మటింత విశాలముగా జరుపుట యావశ్యక మని మాత్రమేగడా నాచెప్పినమాట ! ఈమా(త్ర మున కంతగా వింతగొననేల)

ఇంక వైదిక కర్మాదులలో నుపయోగించు సంస్కృత భావ *వకొలందిగనో” యుండుననియు నద్దానికయి. పాణి సీయమువంటి విపులవ్యాకరణము రచింపంబడునా యనియు నేటికాలపు సంస్కృత థాపావ్యవహార వై రళ్యమునుబట్టి శంక్రిం చుటసరికాదు, అక్షై వైదిక కర్యోపయోగులు కాని చాశరథి దుర్యోధనాది శబ్దసాధన మేల 'చేయంబడుననియును శంకింపం జనదు, అట్టి వై దికకర్శాదులలో ననేకులుకూడి యనేక విమ యములందు. జేసెడి వివిధపిసంగములలో జయ్‌ శబ్దములు వాడంబడెడినో ఇాస్త్రులుగా "రెట్లు నిదావంపంజూలుదురు !

మజియు ఛిష్టవ్యవహారస్థ శబ్బములను సాధించు సూత) ములచే ననంశములగు కృత కశబ్బము లవతరించుననియు నట్టివి యహియుక్త తా దోషదూపితములై యసాధువు లగుచున్న

9

ననియు థావ్యకారుం డప్రియు _క తాంగీకారోపన్యాసముచే విశదీకరించి యప్య్రయు _కృతానిశ్చయము చేయునపుకు శ పిరటాగవిమయ మెంతగలదోయంతటిని బరికిలింపకయే యట్టి నిశ్చయముంజేయ రాదని చెప్పెను. అట్టిసందర్భమునుట్టి (చింతా మణి విషయపరిశోధనము ౮౩ విషయము) ఇాస్తు ఏలుగారు “క్రావ్యేతిహోాస పురాణాది సకల వాజ శ్రయమునకును చాణినీయ మనుశొసకమేయని మహాభావ్యక రృ కంరోక్రముగా మనకు విశదపజచియున్నాంయో. అని వోయుట మిక్కిలి వింతగా నున్నది అ భావ్యకర్తచూపిన శబ్బప్రయోగ విషయములో

ఇంక *పురాణఫావమ కావ్యభాపషోే.. .అనుకీతి నున్న యనేకభావలకుం (బత్యేక వ్యాకర ణఅమసంగత మనెడి శాస్త్రఏలు గారి యనుపప త్తిక్కి శిష్టలోకఫామకును వై దిక ఛామకును వేశ్వే జుగ లక్షణరచనముచేసిన పాణోని మునియే సమాధానము చెప్పెకొనవలసియుండును. ఆయాభాష్రలకు( (బ'త్యేకముగ లతణ ములను జూపవలసినంతటి భేదము కన్పట్టినపుడు వానికిగబ ల్యేక వ్యాకరణములను రచించుటలో ననుపప్తి యేమున్నది?

ఇంక ఛావ్యకర్త పేర్కొన్న యితిహోస ఫురాణాదు 'లైనను బాణీనీయమునకు మూలమైయున్న యెడలా బెణినీయు "లెట్లు వానిలోని ప్రయోగములను ఇాందసములనియు నసా ధువులనియు నిరనింపంగల్లుదురు ; వేయేల ! వేదములోని ప్రయోగములు పాణీనియనునకు లొంగనపు డట్టి వానిని చాణీనీయు లపశబ్ద్బములనికాని భాందసములని కాని చెప్పక

10

వానికిం బరమపొమాణ్యము నంగీకరించి యుండ లేదా? అఫ్లు శిష్టవ్యవహారములోని యేవేని శబ్దములు పాణిీనీయమునకు లొంగనఫు డవి యథాపయు కముగ సాధువృులనియీక్రదా “*పృృషోద రాదీని యథోపదిష్టమ్‌” అను సూత్రముచేం బౌణిని ముని యుపచేశించి యుండెను,

ఇంక్‌. వైదికకార్యోపయోగి శిష్టవ్యవహో శేతరలోక సామాన్య వ్యవహారములోని శబ్దములవలెనే యితిహాస పుళౌ ఇఅాదులలోని శబ్దములును సాకల్యముగాం 'చాణినీయసమృతేములు కామింజేసి వానిలోని శబ్బములను గొన్నిటి నసాధువులనియు నార్టములనియు భాష్యకర్త నిరసించుటలో ననుపప త్తియుండ 'నేరదు* అట్టయినను నేంటి బజారభావలోవలెనే వై దికకార్యో పయోగి శిష్టవ్యవహాశేతర భాషయందును సుశబ్బ్వము లనేకము లుండవచ్చునుగాన “ఒకశబ్దము చ్రయుకృవమూా' అ(పయు_క్రవూః యనంగాం గృతకమా [ యను వివాదము కల్గునఫుకు ఫురా జేతిహాసాముల భామతోపాటు. నిషజన నిత్యవ్యవహారస్థ ఛామనుసై తము. పరిశీలింపవలసియ ంకుననిభాప్యక రృ 'వెప్తుట సంభవించెను. కావుననే “సప ద్వీపావసుమతీ త్రయో లోక్కః......* అని యాతండు శబ్దపం'యోగవిషయమును జూవీనవాణ డళ్యును. అంతమాత్రమున నాతం డచటం జీర్యొనిన వానికెల్న నాతండు సాకల్యముగాం చామాణ్యము నంగీకరించే నని చెప్పరాదుగజా.

ఇంకంలదాణినీయము కృత కళబ్ద్బములను సాధించునాయని సంజేహింపనక్కణ లేదు. వ్యాకరణమాత్రమున కట్టియతిచార

శే

ముండ్‌తీరును ఆ విషయము పారక మహాశయుల హృదయ ములకు విశదపడుటక్‌యి యిట దిడ్య్శాతముగ నట్టికృతకశ్వూ వైఖరి నుదాహరించుచున్నాను,

• వేకాధ్ధీవా మేకాధీఫా మేకాధీశా*ో

వ్యా. హేీమేకాం "మేకా మేకావంఠః, తస్యాఃఅః భూవ ణంతన్య సంబుద్ధి స్తథో క హేమేకావంశ భూవణ, హేమేవమా లశ్రీ్మః అస్యా స్త్రీతిమః మహారాజ = వ్యా, అర్శ అదిభ్యోఒ జితి అచ్‌ -.మస్యాపత్యంమిః వ్యా, అతవవాతిఇఇ్‌ తస్యసం బుద్ధిః 'మామహోారాజపులత్ర, హేమేే మా=వానం (సమాణం, ర్హా అగితఃయస్యతస్య సంబుద్ధిః తథో క్త ప9మాణపురస్పర-ని- మా శ్రీ మానే మృతౌవేళా మేధా శ్ర మధ్యమాతృష్పు, ఇకారః ఫణిరత్నా ర్చివ్వ్యగతో ఒర్థగుణార్ధ యోరితిచ రత్న మాలా... .. .*(మేకాధీ శాశశూర్థ శతకోటి 12 శుట.)

ఇట్లు విన్నవించు,

విశాఖ పట్టణము, నుజన విభేయుండు, 19--19030. వకుల చివనీతారామస్వామి శా స్త్రీ.

ఆ౦ధ్రళబ్దచీంతామణివిషయ పరిళోధనము. చింతామణి నన్నయభట విరచిత మే. లు న్లో బీవాచా మాంద్రమయీనాం యః స్తవక్తూ స్రథమోషాభవత్‌ , ఆచార్యం తం కవీంద్రైణాం వందే వాగనుశాసనమ్‌,”” విచమణులారా,

(౧) సరసకవితాసావాజ్య ఫా శేయుందన్కుశబ్దతాసన బిరుదభూమీతుంకును నగు నన్నయభట్టారకు: డాంనస్యామా జ్యధురంధరుం డగు రాజరాజనరేంద్రుని (కేరణంబున వే వ్యాసోపబ్బంహితపంచమవేవభాత = సంస్క్యృతమహాఫారతసం హ్‌క్‌ నాంధ్రికరింప నుత్సహీంచినవాం డగుచు నప్బటికిం "చెలుం గుభఖాష మహావబంధరచనానుకూలముగా _ నేర్పడియుండకుం డుటంజేసి యాంధ్రలోకవ్యవహారస్థ మగు తెలుగుభాషకు హస్తావలంబముా నప్పటికే మహోవై శాల్యము నండియున్న ట్టియు దేశీయులలో విద్యాభిలాషులెల్ల నభ్యసించుచున్న దైన ట్టియు సంస్కృత భామను విపులముగా మేళగించి దానిని మహో భారతసంహి తాంధీకర ణానుకూలభాషగాల జేయనెంచెనుం అవజశే యాంధ్ర దేశమున సఎస్కృృతేము సకలపండిత సాధా

జ చివంతచామశే సంవ్యల్భ3ళిమాను కానన వథానము (వ్‌ =జివొ నునన తు. వట చావ2 చాపసుకలలొను శవైనేె వ వారు బో వ జు టోలు ష్‌ వన తే బయ నాఃంభివచియున్న వూచ్యవు చములులోను సు యు 'ై | న త. లు ల వత్త ల - క్‌ నెంచెవంచ తు మైవనెంపం వమ మనచ్చుచున్న వహ పంనంటత క టు వి ఎ పొ న 1 ము౪ఖవపు వెంయుచున్న సిచసవంములు ప్రవే = వస లె హెయాతచై నన తా నియమమును నసవపంవంో వచచ ల్‌ యొ అం న =. మజ ఇ క. = -నా వపపహాశూనాసవహౌ తెంఫ కకవాక్తవుమంు వైన నవు దాచ న

• మలా వ ( వాల ఆ నా పైజ టా జ వో _ య వాం అస నై నామం ఇంచి “వరుని ంవన్‌ అహా నమా: వంతెన మ న ల న ం చూపుము న చం గ యమము మెం కింయబవె డే తూచంవు న! ఆ నవ న లంకాం అ చ జర వ్‌ ఖ. [హవ స జ జ చ ఉన వ కర. జం ఇ బి కం. చల క . పంప పాం వంచంచచ ఎనునిలొొ నివి చచ క డె మ లెడ్‌ = క వ న ఇ ఇ ర్యా వ ఖా న. నక షా య న ౨ బన (ఆ వెచము వ నవం 9 పై పెం న క శ్‌ తం మెటట ముష్ళుగ క నమా క వ | న అంతెవంనే న కాం సజ లాజ్‌. జ వెం చకా మునక. నం సెషన్‌ పము న) ఆ అ. చన యు వము వ రం అ కనా అ టప సానంఎలయు మనవ *చతె.ములొోననవానం న న్‌ ఖా ల వ. ల వ య సా ఇ న న. టం ఆర వ్‌ కవ సన వై వహ గాచర ముట్‌ వన్న చనన వషవావన ష్‌ త న అ అ ఖై తక్‌ ఒపవము శెవచకచనవఎనల్లు వచ్చెనని మూ ఎసేల్టన్‌ వెళ టు! శ "ఫె జ, యుచ్నారడముం ఉ, వేయివిఫంయిలంగుల బడి వేవ్రరు పెద్దలు స్యుపలంఫము ల్‌ పక్ష 31 జబ రన ఇ శా పాయక నెప్పి ర్లు రనబంళుకనావచవాఫి రామ కా -శీయులు శఎళాసన వ లేంజలు వాంగల (బక నీ కక్క రే చి ౬ వత్‌ మయుమయెొడ నన్న పార్వుగతి నిజ తె స్‌ గ శే నన్న పార్యు క్ట నట్టైమవోత్ము. గొ ల్బెదలా,

(ఫాగ-వి) నన్నయుకుముంగు (వబంఫవాజ్మ యము లుం 8 (9) కారి శన్నయభట్టావకును ఫారచకాగరచినము ఎకు ముుచె చయూంైనస్యాచింతామాని వచించి శ్వ వానన మైకు ఎమునమడాంచె నని వూపి మా (ద్రైంవెవనషము చముచు యి వ (క్రింవివవ్యములో నుఖయనవాషపా కావ చనా వంత వేయళం చెమనరటచడస స్యా నా నవచచనము న్యా ఆ లం ఇ రవి క్ర్త్టెచఛమునె గ సెంచుచున్నవనప టిప్పుము కాన నన నవం రా న ఆీ చీన వె ంనపమన నవ. మువంచేకుం మెం నీ. ఎనకులదాొవ్యాలు నమవక్స నవివళ జపపహోవువన్పం విప్రులకు చ న! చి శాసను సంహితా భ్యాసు....ల..ంశ వయఫాపాకాక్వ కచినాఖి న్‌ శోభిలు..ంవన్న సామ్యం జూచి .. (ఖారతెం (| ప | (కారం, ఆవ ౧.౪ ౯పవ్య ౧ (ఈ) నన్నయస్టాగంావకుని నాంటికేి యుషమ్వుని బెం ౬ కేటి (న ఈం వాగవాసనవుం వుాన్ననస నబంవనాననములును ఒప ె కుం పచచ్లముయను ఇక ల టె -వనాన్నవయ మున్నవనుు చనన వై 1 నిెపవ్పషము వెవ్మియు వెపననున్న ు. ఇాకలనాఎవుబు వనవ్నయ శ స్ప లా న రతీ భార సను వాం జముయమొన ళా వెన - వంషంచు పు భ్రట్టారకుల్తి కావట శాాముమయొస్పు శె మును (ైశఎసించయ మ కు షే. లా వట్టి వౌఖవవనససు. మొుస్టమొవటం బుయుంషడౌా నుని లు ఆ లు లు మ, వ . ష్‌ జబ ఇకా చమూలో చించువు నన్నయభిట్టాన కనకుం బూరకాలమున నేవెని ష్‌ టు ఇ ల సంజె యాం క్తాన్నము లుఎడేయుుననచ్చుననియు నవి బొప్బ్యకనాదె మచవవానములై యుం.కుటంచేని కావలయు: చసనాపివా] ఎప్‌ త న - బా | జ న చేస మచవచమెై 9 వంచి కుంకవచుూననియు, నింకను దుక

శ్తి నన్నయ కుం బూర్వు మాంధ్యపబంధకవులు లేరు. (౫-వి) కలచే దహింపంబడి మైన నుండవచ్చుననియు నూహించు చున్నారు. మజియు నట్టి పొచీ నాంధికావ్యవాజయము నన్నయభట్టునకు మార్గదర్శక మైయుండ నాతండు సర్వోత్క్బృష్ట మగుకితిని దన యాంధిభారత భాగమును రచించియుండనచ్చు ననియు నూహించుచున్నారు. అట్టయూహలు నన్నయభట్ట* రకుని కవితాపాొభవము వెలయించున వగుటచేతం శంసనీయ ములే మైనను నవి యధార్ధమని నిగ్గ యించుటకుమాత్ర మాధా రమేమెయుం గానరాదు, నన్నయభట్టారకునినాంటికే యాంధ్ర "దేశమున బౌద్ధ డై నమతము లంతరించియుండుటచేత _ నట్టి వాబ్బయ మాతనికిదొరకి యనుపడముననే నశించినదనుట శేవ లము నసంభావ్వుమై యుంకునుగదా. అక్ష) నన్నయనాంటికి నివ్బియున్న ప్రాచీనవాజ ్రాయమును మాత్రమెంచి తురుష్కులు దహించియుందురనియు నన్నయభారతాదులను విడిచిపెట్టెరని యును. జెప్పెడి యూహా యెంతమాత్య్శమును. విశ్వసనీయము కా-జూలదు గదాం. ఒఫ్కెక్కమతము పిఒలునపుడు తత్తదితర మతముల గి9౦ధములు నశింపక నిల్చియుండుట యొబ్సరకును విదితమే యగుటచేతం బయింపూహ లెల్ల నపోహాములే యను టకుసందియము లేదు,

(1) నన్నయభట్టారకండు తన భరళతారంభమున సం స్కృతమహోకవులగు వాల్మీకి వ్యాసులను స్తుతించియు నాంధి కవుల నొక్కరినైన స్తుతించి యుండలేదు, నారాయణభ్యోఫై

(*-వి) భారతకవిత పాథమికమనుట వింతకొదు. "తెలుంగున నేగంధమును రచించియుండిన ట్లగపడదు. అక్కా రణమున నాళం డాంధిమహోకవి యనివించుకొన జూలకున్నను నాతల డాంధిమునందును గొంతజ్ఞునము కిలవాండ్రై కన్హాటాది భాపావాబ్బయపరిశోధకుం డగుటచేత నేవేని కొన్నిమార్లము లను దొక్కుటలో సాయపడుచు వచ్చుటచేతం గావల్వయు నిగ్షర్యమాడామణీయగు నన్నయభట్టార కం డట్టి నారాయణ భట్టు తన భారతరచనకు సహాయుండయ్యె నన యీ కిందిరీతిని భారతకృ ల్యాదినిం జెప్పయున్నాండు, ఉఊ సాయక్ష పాకళొసలికి భారతఘోరరణంబునంను నా రాయణు నట్లు వానసథళామరవంళవిభూషణుండు నా కరాయణభట్టు వాబ్బయధురంధరుండుం దనకిష్టుండుక్‌ సవా ధ్యాయుండు నైనవాం డభిమతంచుగ( డోడయి నిర్వహింపంగ్నా (ఫారం. ఆది. ౧ అక్వా ౨౫ పద్యము) (౯) భాహాసంస్కరణ నియమములను ఛందోనియ మములను నేర్చ్పజుచుకొనుటలోను దన యాంధిమహాభారత భాగమును నిరర్షళథా రావాహికవిత్వముననడపుటలోను నన్నయ భట్టారకునకు సంస్కృత పాక ఖో కర్ణాట వాజ్య (యములు వమాన్గదర్శకములు కానచ్చును. *ఉభయగాపా కావ్యన చనాభి శోళితులో డనంఒరల్‌న సంస్కృత కవితాగక్షుం దగు నాచని కందలి పద్యములయు, సమాసములయు. చొచుర్యముతో వెలయు నాంధికవితను ధాఠావాహిగా నడఫుట దుమ్మరము

6 నన్నయశెలము లోని పండితనగ్‌లుం ("-ర-వ్వి కానేకదని యుభయభా పాకవితానుభవము గలవారికి. దోంచక పోదుగదా, ఇంతకును నాతని! బకార్య్వమునందే సంస్కృతే భాపషాసాహాయ్యమునం గన్తాటభామలో భఛారావాహిక్‌వ్‌త 'వెలయుచుండలేచా?

(2) ఇటు నూతనముగా నాంధ)భాపను మహోన్నత దశలోనికి. దెచ్చు మహాకార్యమునకు: (బోత్సాహకుం డైన యాంధ్ర) సామా) బ్యఘార్వహాుండగు “రాజరాజనేంద్రుని సభ లో నన్నయభట్ట నారాయణభట్టులే గాక మజ్‌ఖొంగ జాంధ్ర పంకితపికాంకులును నుండియుందురని యూహింవప నగునుః అట్రివారిలోం వావులూరినణిగమును. రచించిన. పావులూ! మస్షైన యొకందని యీాశి్విందపద్యము విశదీక రించుచున్నది.

త్తం శ్రీలల నేశుం జాంధఫినృ ప శేఖయలడై చను కాజరాజ భూ పాలకుచేరం బీకళ్టుకి పౌర్గ్వ్యమునన్‌ నవఖండవాడ య€ా

పో3లు విధూతితోని బడనీ భూరిజనస్తుతు. 2ైన పత్క_ళా

శీలం కాజఫ్రూజితు(డి సివ్వున ఫుత్తుుయ మల్ల వాఖ్యుందిన్‌ |

(ఆంఫికవుల చరిత, రివైజ్‌ డ్‌ ఎడిషను, పుట ౧౭౯).

(౮) పరిశీవింపంగా నాంధి,ఛాహామతన్నీకి నవనవో సేహమమును గప్సింప సమకట్టిన యక్కాలమున నొక్క రాజరాజ నచేందాస్ట్థానముననే గాక యాంధ్ర బేశమున ననేకస్టలము లందు ఒహాశిష్యపరంపరాపరివృత కవిపంజితసంఘము 'లేర్పడి యుండె. ననియు స్‌క్రింది యాంధి ఇారతకృ త్యాది సందర్భ

(వీ పొటకళు పవములు మొవట చండి యుుఎక్షుు ములోని నన్నయభట్టారకకృత సాస్తానకి పవ్యముచే విప మగసచున్నది, చ పరమవివేక సౌరభ్‌ విభానక సద్దుణప్కుంజవారివో త్యంర రుచిరంబులై సక లగమ్యసుత్రీర్ధము లె మహామనో స వన పయిఃపరిప్ర (థఫారత ఆది ౧ ఆ ౨౫ ప),

ఈ సందర్భమున నన్నయ భాట్టార సయ వాల్మీకి వాసు లనమాతమె స్పోతించి యిట్లు పండితపభిలను నుతించి యున్నాండు. దీనినిబప్టి యాతనికిముం చాంఫఛాషహామయ మహోకావ్యములు లేవనియు నక్కారణమునే యాతండు స్వసమకాలి౪ ఛాహాపండితసంఘములను మాంత ఏమే స్తుతించి యుంజెశళనియు.. విమర్శకులకు గోచరింపక మానదుగడా, మజశీయు నీనంవరముచేత నమకాలికులను ైతము పష్రిశం సించెడి నన్నయ భట్టారకుని సౌమవస్యము వెల్దడియగు. చున్నది గదాం.

()ొ భఛావలో మొదటమొవటం బాటలు పదములు నలంతిగం బద్యములు "వెలయు దుంపుటయు: గాలకొమమున 'చేశభాపాభిమూనులగు పండితకవు లప్పటికి. గల పండితవ్యన హోరమును నట్టిపాటలు మున్నగువానిని నాధారముగం గొని మహోకావ్యర చనోపయోగముగ భామకు నియమము లేర్చ

ర్ట ఇళ్లే తమిళమ నక్షును సంఘములుం డేను. (౧౦-౧4-వ్మీ అుొచుకొని మహాకావ్యరచనకు6 గడంగుటయు. సహజమే గదాం

(౧౦) (ప్రాచీనకాలమందు దశ ణహిందూస్థానమున నిట్లు భాషను సంఘములు సంస్క్రరించుకొనుట సంపిడాయనసిద్ధమై యుండెను. చొవిడభాషలందు వాజ ్రాయవత్రైవస్థ నందుటలో మొదటి. దనంబడుచున్న దమిళమున కిట్టి సంస్కారము పండితసంఘములు జరపుటయును నట్టి సంస్కారము నందిన భామను 6సెందమిళ్‌* అని వ్యవహరించుచుండుటయును నట్టి సంస్కారము నందినఛావషతో. బుట్టినగంధములను సంఘ వాబ్బయమని వ్యవహరించుచుండుటయును డమిళభాషా నంప్రిడాయాభిజ్ఞు లగు విమర్శకులకు. 'దెలియనివిషయము కాదుగదా.

(౧౧ పయి నుదాహరించినకీతిని నన్నయభట్టారకుండు భారతాదిని సుకవిస్తుతిసందర్భమున "'దేశభాపాపండితసంఘము లను స్పుతించుటయీ గాక తాను రచించు మహాభారత మట్టి పండితసంఘముల యాదరణము నందుననియు నీక్రిందిరీతిని బలువూ అుగ్గడించియున్నాండుం.* శో, ఏకర్పర్య౦ం సభాపర్య సమాఖ్యాతా మహిత] నా ” అభ్యా మాసో సేయా ల్లగ. ఆతు తృతీయంతు క్నేయ

మారణ్యక౦మవాథ్‌ (1,9) (౨ అధ్యా, ౧౪౧౧౪౩ ల్లో

(7౨-వి) ఆంధుభా రతా దిస్థపండితసభ్ధాపర సంగము, ర కం పర్విసభాప్రధృతిగ వవ పర్వములను విసరిల్లి పండిత చేతో నిర్వ్భృతిం జేయుచు రదగు, పర్వము నా రమ్యామగు సభాపర్వమిలక్షా, (థార. ఆది ౧. ఆ, 392 ప్ర క్‌ అరణ్యపర్వ మనలా, వారణ్య ప్రముఖ పోడళాంఠఃపర్వా థారమయి సకలసూరి సభా రమ్యంఒగు తృతీమిపర్వము వెలయుక్‌, (థార. ఆది ౧.ఆ వప) కం పర్పుచు వెైరాటాదిక,.....నభారంజన మె (భార, అది. ౧-ఆ్క రం) క. వికితంచై యుద్యోగము, మొదొలుగ... ఉద్యోగపర్వ మిమ్మగు సభలక్‌, ॥ (ర అది”. ౨. రక్కి ప్ర క విన నేదడట పర్వము మే, లనంగా (వోణాభీపేక మాదిగ ౨. ... == చోణపర్వ మమరుకా సళిలన్‌ , (భార ఆదిగ౧ ఆ. ఈ౭ పం) ఆ. సభ్‌లవిస్పరిల్లి ళల్యాదికము లైన... ,,, (థారం అఆదింల, ౫౧ ప ళు పర్వుచు ్యక్తైప ర్వాదిక,... ,పండితపభిలకా. (భార అది.౧. ౫ ౫ఫ. నన్నయభారత భాగకృత్యాది నున్న పై పద్యముల లోని పండితసభల (వ్రసంగమును ఒరిశీలించునపు డాకాల మునం ఒండితసభ లనేకములు వెలసీయుండెడివని విమర్శకు లకుం దోంచక మానదు గదాం (౧౨) కావుననే నన్నయభట్టారకుండు తాను రచిం చిన చింతామణియంకమను బండితనంఘుముల యఖి పొాయము లను (బశంసించి యాడరించుచు వచ్చె నని యాంధ్ధశబ్ద చింతామణిలోని యీ ్రింపస్యూశ్రముల. కీష్కి మైతము విశవీక రించుచున్నది, (1)

ల! చీంళామణిలోని కవిఫల్లటాడి ష్‌నంగె ము = (౧ లంప్సి 4యశుు మా ర్యా లృసుయం, ప్రవద6త పాాణకః పరంపాాణమ్‌” ఈడుజతొతునప్తుకః స్యా త్సంబుక్ధా విత్యుతాం విశః శచిర్‌

ళం _ బా గలే సా శ్రి +లభువో షలఘవక్నేే, జ్వేభాంతస్టా న్పిదంతి కాస్తా రః &టొడివిధక్తా నిన్నే త్యేశే, నామంగుణే డువవ్య శ్వ 4కవిధ్‌ అలకే? (కియాణాం, నామౌన్నైం వోలోప ఇష్యతే హ్యేష” టగ్‌ కలా చెరి ప్రవ మైంక వచవమౌ లే, వికృరానాంతాక యోపి కగ్యంతే 9) న ల రా న (ఇందు. జర్కొనం౬ంన కెవిభల్లటుంయ 1 శ, ౧౨౩౦ సంవత్సరప్ముపాంతమువాండని (వ్రాసిన కవ్రులచరిక్న వాయ నినా భారమగుటడేం ఒరాస్త మగుచున్నడ్రి మజీయు నన్నయభిట్టారకుయ డవకాలమువంపవలి పం డితుల వాడుకలము వంతకుల బూమ్ములను సమాజజండ్‌రుల చు

వాడుకలను ఒరిశీలించుచు నహ్చెనవ చింతానుణలోని యీక్రింద

సూత్రములు విశ పప రించుచున్నవి,

న్‌ ై చరం శు $ “*ఆపిసంయుక్త సమాప్తో భూమయోం తే॥ పరవృళ్య తే నామ్నూమ్‌' మచే ఓ మున =లోన నే షి

మజచిన భాపాస.స్కారము. శేనికాలమునండలి లోకము ర హు జీడి సె

(భాంతిచే మకల ౭హావచనవ్ర న్టైయమును. చర్చి. వాడ్‌న

రూపములు పండితాంగీకృతములై. గ్రాస్యాము. లగుచున్న

వని విశదమగుచున్నది గదాం 4 స్యానమవాతా౦ విభక్తా సోళ్న ముతదుపరి ఫున ర్ముబూ స్రాచామ్‌??

మహ*ిక వ్యావ వవహ రిక్రళ బు (౧౨-వి వమహాకవ్యాచృ3 వ్యా కళ్దము గాావ్యూమ్సు .. ్రాచీనశాననములలో. నళంపమచున్న. బునన్దాంతమూ పరులను ఒటి ధఛాషాచకిగవ్తేచేలు. పలంబు్కు.. ప్లలబు (ఎ. ర జాని కి ఫలమ్ము అను చాషములు “*లమూు అనెకి ముజ్రర్యేయాంత కాగ న ఒక, మ్‌ ళ్‌, క్రై “వాపమునపే న్న6 (రూచినచేకములని సి్టాంజకి రించుచుందుట వేశం ఒయిహూగన్రములోని పాభామ్‌” అనుపదము. సుసరళత రన కె టం అ తము అరణ్య మసచున్న ద, చ ఇ చీంచయోనములు సెతము సనమ టా ఒప ౮ (న్‌ కాక ఇంకితుఐచే వాదం వంయమంమటచేత వానిని జంతామణి సదహవచుమున్న్య వని నున్న న ఎమ సిష్నయభిట్టావకుని కాల ముశ కంచు ముువటనాంముసు నె. గ్రాంధికాంధ్రఫాపాం | కూరములు మొక లైల నాకంలభింస ఇని యీవజూకే ధ్‌ాసి య అని గజా, మశీయు వనహాకవకమునం నుల్నచున్న వగలోపాది నీ గ ౯౫ వికారలయి ? ఇంిచెక్‌ చావుకిలోని “మూరి యాపములను [హిం స్ట్‌ చువషయమున. మహావవ్చుు శాసరణమీ.. పెచూణమని నన్నయ యాక్షిం=క్‌ వివి దాద్రి చయువల్న కు ఆ న్యేహిం చ ప్రయోగ మసాతానా మ్‌?” వి వ గా! పైక్‌తిని సూజత్రివంఒడిన స్కూశర్రము. లెల్ని నప్పటికిం ల్‌ ళా జ)ిచూ ణమై యున్న కానగనాజ్వయము శేనని నిక్లయించుచు చూ లీ శీ లగి నాం శబషచించావున (వాధిమికావస్టను విశదీకరింపం క్‌ కం, ఖు జాలియున్నవిగదా. మజీయు నమ్యైసూశ్రేములలోని “వ్రన ో

18 1ఆన్యదపహాయి ఆను చింతామణి కర్ణము, (౧]-౧ఈ-వి) దంతి” మున్నగు వర్తమానక్రియలు మైవిషయముల ననంగాం చాత్కాలికపండితకవి సమాదరణాదికములను మజణింత బల పజుపం జూలియున్నవిగడా, (౧% అవ్వస్టాన వేష ఛాహెభిమతా సృంతో రస్యప్రలుబ్ధధియ:ః, లోశే బహుమన్యం తే జైకృతకావ్యాని చాన్య దపహాయ.” అను చింతావుణి ద్వితీయకారికయు. దద్గ్శంధ ప్రాధమికావస్థ ను బోధింపం జూలియున్నది. దేశభాషాకావ్యములు రసమును వెల్లివిజియం 'జేసినట్లు వ్యవహారవిదూర సంస్కృత ఛాషాకావ్య ములు చేయంజూాలవు గాన (అన్యత్‌ * అనలా సంస్కృత _ 'కావ్యజాతమును విడిచి యాంధ్ర, దేశీయ వమహాకఃయులు నైక ఫల కావ్యములనె బహూకరించుచున్నారని యి ట్లక్కా లమునందలి వైకృళశావ్యాభిముఖ్యమును నౌత్సుక్యమును జూపుచు నయ్యది ద త్పాఫనభూత భాపాసంస్క్రరణరూప వ్యాకరణ రచనావశ్యకతను నిమావించుచున్న దని గొహింప వలసియున్నదిగడా, అట్టి యభిపొయవిజేషములే. లేనిగో వ్యాక రణాదిని గావ్యప్రశంస యస క్త మే యగునుగడాం (౧౪౮) మజియు దేశభావాభిమానము గల పండిత సంఘము నట్లు (ప్రశంసించిన చింతామణిలోని పయి కారిక యందలి సంత” అనెడి సచ్చబ్బముతోనే నన్నయభట్టార కుండు తన ఛార తాదిసందర్భములో. సైతము పండితసభల సీక్రిందిరీతిని (బశంసించుట నరయఃగా నారెండ్యగంథములకును

ఎ౬౧౬.- వీ ఇ ల్సి ః (౧౫౧౬ వి చింగామణ్యాదిని గ్‌ రతాదిని గల "శ్ళేయళ్ళబ్దము 18 గల యేకకర్తృకత్వము . విమర్శకుల మనోవఏధిని విహరింపక మానవమగదా, చ, పరమనివేక సౌరభ్‌ విభానిత సన్గుణ పుంజ వారజో త్యంర రుచిరంబు లై సక లగ మ్య సుత్రీర్ధము లై మహానునో వార సుచరిత పావనపయ। పలిప్రూర్యము లైన సల్సభాం రవసరనీకనంబుల ముదం బొనరం గొనియాడి వేడుకన్‌ = (థారం ఆడి ౧ఆ 35. ప్ర (౧౫4) ఇను వ్యాకరణమునకుం బరంపరాసంబంఫముచే మోక్ష ఫలకళర్వమును విశగజ్సీయః కావ్యమ్‌” అను సూత్ర ముచేం జింతామణ్మిగంఛాది నుపదేశించి యా (శ్రేయకృబ్టము తోనే భారతాది నీక్రిందికితిని నన్నయభట్టారకుడయు మంగళాచ రణము చేయుటయుః దద్ద్వింధడద్య్వయసమానక ర్త ఫ్రీచ్వేమునకు ల ఆానిర్తి సోరక మగుచున్నదిగడా, రా న్లో ఉధశ్రీవాణీ రజా శ్చిరాయ ద$తో వమేమఖాంగేషు యీ లో శాచాం స్థితి మావహం త్యవిహ తా. క్రీ పుంసయోనోద్భ చామ్‌, తే వేద్యత్రయమూ రయ ,స్త్రీపుకుషా స్పంపూజితా వ స్నువై ర్ఫ్చూయాసు, ఫురుపోళ్తమాంబుజ [వ ్రీకంధకాః (శేయసే”? (౧౬) నుజియు వెనుక నుదాహరించినరీతిని, ఉన్వస్తైన వేష భాష్టాఖిమతా స్ఫంతో రస్యపలుబ్ధధియః, ఈస్టు లోకే బహుమవ్యం తే వైళ్ళతకాచ్యాని చాన్య దపవోయ.)” అను చింతామణి స్తూక్రిచొప్పున రసప్రలుబ్బమానసమగు

=కబపా ౧౬-వి 14 ఆడ్‌ రరమ్యత=కబ్ద పాధుక్యము (౧౯వి నాంధ్రమహశయలోకము తోడి కన్షాటులను జూచి వ్వైక్యగ 'కావ్యముల ననగా నాంట్షై కావ్యములమ ఇజహూాుమానివచు (అఆకాలమున కమమ? నాంధపవ్వుక్పడులు. సెలసియుఐదెనని వా క్‌ ౮ వ యావజుకు (వానియీయున్నాను) నుత్వాహెముతొ. వెపజయు చుంకుటచేత నటివారి యౌక్చుక్యము మునుల నాా్థై లు గా "స జగదితముగ రసాస్యాననోపయోని సన్న కికాకల్‌ తా ధి క్‌ ౮ + ధి యుక్తము సానుశబభూవీిచము సను వహాఫారతినసంహిరను వావీ ఫి "కే క “వానారుచిరార్థసూ కిని యగు తకెను 3చించయచున్న వాండయ గావున నద్రానిని నేవింయు నాం కాపాభిమాని “రనప్రలుబ్ధ”. పండితలోకమునకుం. ఒయి న్లోక ముచొవ్వుర (లోకానాం క్షితి మూవహ క్తి లోకష్షిలిని నహించుచున్న ధి వం శై (బ్రిహరుష్షు అనంగాన. వనూమ్షలు శ్రేయస్సును (వసా 5౦ తురు గాక యని యిషఖ్లు చింతామణి నన్నయ రన. భానవ క్‌ రి 'త్యావసంకర్భుములు పరస్పరసంబంఫము నలె నెబలయు చుండుటం. జేసి యత్తి సంబంఫమును వూపు వచైనుచాహ రించిన శ్ల్తోకసద్యములె గాక యీశక్రింంప్ల ము చ౩పగమిా గా న్‌ న్‌ తి డై సందర్భమున నిమర్శక సేవాయోగ్య మగుచున్నది, *, సౌరమతిం గవీం్యులు (పసన్నుక్ష థాకలితాస్థయుక్షి లో నారనీ మేల.నా నితమ లక్ష్కరరమ్యాక నాదరింప చా నా కుచిఠార్లనూ కి నిధి నన్నయభిప తెముంగునన్‌ మహా థి ౨ ల భారతసంహితారచన బంధురుం షయ్యె జగర్ధితంబుశాక-. (అఆతషరరమ్యక=ళబ్బపాధుక్వము.) (భార ఆది అ)

న న ఖైరేలు మి్య్యలు శే (౧ ఇన్నయభిట్టావకుంనుం బూర్యము చివకాలము క చ శ్రైందట శ యోంయఫాపు త్వ్వాములనాు స్నా రణము లుంజెడీ న౩ చెప్పెడి యీశ్రీంద నారి వాఫష్షములు “కేసలము.. షకివహస నియిములును సకల. విమన్నకి చరితాఖ్యి నినాక్నశములును ఇనుటం ఇన గ్రంధిని స్తవధతిచే ని,ఎవర్నము, వాన విమ పాన్‌ ళ్‌ ర్శింప మూానదిన, ఎ న నం జు చని సంవి వో ఆ;ర్నణాాని కె నని చెపళసఎత్యౌ సంవిదల్ల, ఇ"చుదీ మె యఫవరానొం నూత గ * కరోమ్యహమ్‌ి ౧ ఛీ (ఆంధ్రశాముది,) ళన | చ్యాక్‌ దె ళళ బాహు ఎత్యాని స రు శెంస్టం ఇ్యూకి రణం విదన్‌ శశ మావు) కస్టం సస్వోలక్ష్‌ణ లకీశమ్‌ ?) (*లింగళ్రానుశొననము,) న! ణి శాఫలనల టూన్టని్యి వ్‌మర్మించి సెారచించిర ఆం చ్చంవస్సు” లశడ్షి వ్యాసమున నిరాకిరించియున్నాను, ఇళ జ శ నే అధ (సాహిగ్యపరిషన్నైిక న. సంవత్స షసాసాశ యాాసములకుిం (౧ మైని వ్బాంకిలిం వష్నియభిక కార నయ మొట్ల టలు రలు లు మొవట నాంధి వ్యా! రణమును నెఎయింబ నెంచి వ్యావ హోరెకభాము యెస్లను రసోవంచిగమవో శాన్యర చనోఎ యోగి కానేరదని తలంచి య్శ్రి వ్యావహారి కాంధ ఏ భాష్‌ కాం

కేక ళప్పపీద్ధిలోక ము వలవం జలియును, (౧౯-వి) భాషాసవాజములగు _ కొన్నినియమముల నేర్పాటు చేయ నాగ నని యాతని చంతామణిసందర్భమువలన విశదమగు చున్నది. అట్టినియమముల నేర్చజుచుటలో సంస్కృతసమ ముల విభ్శక్తిమేళశనమునకున్వు సంస్కృత సమశజ్హేతరాంధభ్ర 'వ్రకృతులను గ్రహించుటకునుు సాధారణముగ. ఒండితవ్యవన హోరము తప్ప వేజొళక యాధారము 'లేమింజేసి సామాన్యముగ శ్వ సిగ్ధి లోకమువలననే "తెలియవలయునని యీకకిందికీతిని మొట్టమొదట స్ముషసక్రముగ సూత్రించెనుం వాజ్బయము వెలసినత ర్వాత నన్ననో సాధుశబ్బసిద్ధి వాబ్బయమువలన నెన్న దగును గదా, సిద్ధి ర్టోశె దృుళ్యా లోకో నన్యాదృశళళ్ళ నిత్యశ్చ సంస్కా_ రాత్గో నియ మో2-నియమా ద్లాావ్యం హి యత్త్వ్యప్య్య₹0ళ8.* (ఆంభ్రుశబ్దచింతామణి, సంజ్తా, ॥ి శ్లో (౧౯) అట్లు లోకవ్యవహారమునుండి గ్రహించిన శబ్ద జాంములోని కృతుల సంస్కారము చేయుట నైయాకర ణుల పనికాదనియుు. నది ప్రయోగావసరమునందుం గవులచే తనే చేయంబడం దగుననియుం దద్విమయమున_ విపులముగ సూత్రింపం డయ్యెను. ఇంక నట్టి ప్రకృతులలోన్ను విభ్నక్ష్యం తము లగు శబ్బములలోను వివిధవ్యవహారము లుండునపుడు వానిలో నవషభ్రష్టము లనందగినవాని విషయమున మాత్రము సం చేహనిక్షాయకములును, ననేక స్థలోపయోగులును, నగు

(౨౦-వి) సంస్కల్భృతసమళస్ద వనం హము, 1శి నియమములనువూత్రమే సూత్రించుచు నచ్చెను, ఆంధలోక వ్యవహారస్థ్రమగు నట్టే సంస్కృతసమేళం ఫామ యల్బతర మగుటనేత నద్దాని సూంతగొని మహాఫారతసముదపారము నందుట దుస్సాధమని యెంచి యానజకే యాంధపండితుల వొడుకలోనున్న యాంధ్రభాపాసహజములగు నియవముల ననుసరించియు, ఇప్పటికే కన్తాబపండితులు (తొక్కిన పద్ధతిని బకిశీలించియు, సంస్కృత వ్రక్ఫృతుల నెల్ల సాధారణముగా. 'దెలు6€ గులోనికం చచ్చికొనవచ్చునను నక యేర్పాటు చేస్తి యట్టి (కెబ్బమేలకుం "దెలుంగువ్‌భక్కులను 'జర్పుటలో నుప యోగించు వాని విషయమునమాత్ర మాం భాపాసహెజము లగు నియమ ములను గొంత విశాలముగా సూ[త్రించి యుండెను,

(౨౦) అట్టు సంప్కృతవ్రకృతులను 'దినుణలోనికి6 'దచ్చికొనుటలో సంస్కృతన్వైయాకరణుల నిద్దాంతముచొప్పున మాణుమూలశకబషములను గ్రహించుట కంగీకరింపక్‌ వసన్నతా

6 మూలకందముఐగు (వ్రసిద్ధశ్వములను మాత్రమె రిసోదంచిత కావ్యఛాషలో (గ్రహింపవలయునను నియమము నీకక్రిందెరీతిని సూ్రించియున్నాండు. ల్లో ఉవిరళాన ఉేచోపాదిక కట్లాక్‌ ప్రవ్యాహకంగు కబ్లలాః వ. ది షూ ఇవా తు ప్కవ్యాహార్యం సం కత సుప్రసిద్ధ చేవ పదమ్‌? (అంధ్రళబ్దచింతా కుడి, సంజూ ౨౨ వ్‌ (3)

క కలక శ్వము ల్యగాహ్యుము. ల,

(౨౧) ఈసందర్భమున సంస్కృత వై యాకరణపిద్ధాంత మును. విశవికరింపవలనసి యున్నద్‌-ా వైయాకికణులు వ్యాకరణములను కచించుటలో. (ఓయోగయులయం దగపడు చున్న వ్యాక రణకార్యముల వపరియుచు వాని నాధారముగ. నొని వొన్నికొన్ని యకగమములను సూత్రించుచుందురు, అట్టయివను నాఘాత్రము లట్లి లక్ష్యములం టే గాక దశర

శ ల '్రి స్ట్థలములఎమను (ఆఅలక్ష్యుములందునుు) (టవర్పించుచుండుట వింఠకాకు, కావుననే పూత్రఎసాధ్యశ్చములలో. బ్రియు_క్రము లశే పొయోగింపవలె ననియు, నపయు_క్రిము లగు కృతక శ్చాములను బ్రయోగింప రాదని యు సంస్కృత వై యా కరణులు సెద్ధాంచిము చెసికొనియున్నారు, అబ్హయినను విశాలషియోగజ్ఞానము చేని. సాధారణపండితు. లెచ్చటనో పాయు కృెమ్ములై యున్నను (బచుకములై. యుండిని శ్చ్వముల నవియుక్తమ.లనుగా (భమించి శంకింపకండ మహాభాష్యశ_ర్త యగు షతంఎజవిభిగవానుంకు *వేచు ఊమ” మున్నగు మాటు మూలశ్చము- నవ్రయుుకృములని పూర్వపక్షి శంకించినట్లుగ శంకించుకొని ప్రపంచమందంశటను వ్యాపించియున్న సంస్కృత ఛాషలో సీశ్వము, లవ్రయుకృములని (నీవంటి సామాన్యుండు చెప్పుట సాహసమని నిరసించుచు. నట్టివానికి వేదమునం ('బ్రయోగములను జూపెను. అట్టి మహాభాష్యవ్రసంగమును ఒట్టి యపష్పటి యాసంస్కృృతి వ్యాక రణమునకు విషయమైయున్న

(౨౨-వ్మి ఆ్యప్రపీస్థళబ్దము లారయ్యవ శావ్యోఫయోగులు కౌవుః 19 సంస్కృత భామలో నశలగా నైదికకరో పయోగి సంస్కృత భా వమలోనటి మాజుమూల శ? ములు మెళము పి'యోగార్హ ముళతే న్‌! లు ర్స య్‌ యనుసిచ్భాంగ మేర్పకుచున్నదిగదా. (వి-_౨_౨౮౩ సంస్కృత ఉకాన "లేంకముగ చక రణములే సీకి శీ కావ్య భామకుం బి త్యెకముగ వ్యాకిరణములేమిం జేసి యతి నెదిక కార్యోప యోగిసంన అనే ఫాపానమతాసవమే కావ్య భామకు ఇత మమనాసనముగలాంకి $మమ.న నువచరింప(ఒకుచువచ్చు ఉల టంచేసి (22-విమవు యై మాజుమూలశబ్బములు పియోజ్య ముచే యశ వ్యాకవణ మంనీవ రించుచున్నను వట్టవి రసస్ఫూూరర్తి ీ ను! రాని (కి -ంధపిములుగాన (నజియుక్పిముే శాక) వ్యె య్రసిద్ధశబ్ద ములు మై తము కాన్యములలో. (ఒయోగింపరాకని కొంద ఊకాంంకావకపులు నియమింవ నాగిప, కొంవ అట్రి మాజతుమూల శ్వములఎచు వ్యాకరణ వోషము శమింజేసి వానిని గావ్వము లఎమును ఎ) యోనింవ నంగీక రిం చుచు వచ్చిని. మైవిషయ ములకు అవ్యుర్పన్నమిత్రి గాడ్తీమె ర్నాతిహూఢ మ$వ్యతే 00 గ చాక, లే క ళల వు "షె అను దండా స్రదార్య కా వ్యాచర్శ కారిక ఉమ ణ మపచున్నది. (౨౨) నన్నయభట్టారకుంన్నని* యాంభ్రమున నటిమణభేచములు లేకుండ నీ మాజణుమూలశ? ములు రనపి లు లు యు ధాకము లగు నాంధ)కావ్యములలో నెంతవూ(త్రమును (బయో గా నీ క్ష “ గార్హ్మములు కానేకవనియు, నట్టివానికిం (బయోగాక్ష్యతను సంస్కృత శాబ్టికు లంగీకరించిన నంగీశకరింతురు గాక యనియు సంస్కృత పికృతులను "దెనుంగులోనికి. 'దెచ్చినొనుటలో నట్టి

కి0 విరళకమలు శిష్తసంస్కల్భతమ నం (బయో శాద్దములు (పేచి-వ్సి మాణుమూలశ్చములను దెచ్చికానరాదనియు. బె విరళానిత్యా దికారికచే నియమించియున్నా డు, సంస్కృత భాషలోని కృతక శ్వములను (అపియు_క్రము

లను) నసాధుళ్వములను మాత్రమే వైదికకర (్రములందుం బి'యోగించినచోం బుణ్యహానియును ట్రాయశ్శి త్తాదులును సంభవించునని యవ్చటి సంపిదాయమై యుండెను, కాంఒట్టి, నైదికక ర్యోపయోగి సంస్కృత భావలో నే గాక గీర్వాణ (గ్రంధమునం * చేమూలనైైనను (బయుకృమై యున్నచో నది కృతకశబ్ద మనలా నప్రయు కళ మనివించుకొనం. జూలను గాన ీ యలు వాటి

నద్దానిని నై దికకర ్రములందుం బ్ర) యోగించునపుకు పుణ్వహాని కలుగనేరదని మహాభామ్యకర్త నిక్ణయించెను. అట్ల నిర్ణయిం

ల ంం ౯

చిశను నట్టి వై దికకర్మ్నోపయోగి సంస్కృత భాపానుశాసనమునే కావ్యసంస్కృగే వమయమునను ననువాసనముగ నపచ రింపం జేనికొనునఫుడుమవూతి) మట్టి మహాభాష్యకార నియమ మును బెటింపరాదనియుం గాన్యములు రనపిఛానములు గాన వానిలో రిసస్ఫూూర్పి పొతిఒంధకములగు నప్రచురశేబ్ద ములు ప్రయోగార్జ్హ్మములు కానేరవనియు, నన్నయభట్టారక హృదయమై యున్నది. రసప్రధానకాన్యములలో నట్టియపిసిద్ధ శబ్దములు ప్రయోగింపం ఒక్షినయెడలం ఒసన్నత వెడి యక్థ స్ఫూ్రివిలంఒము సంభవించుటవేత సహ్మదయులకు రసాస్వాద (ప్రతిబంధముసంభవించుననుటకు సం చేహములేదుగడా. (౮౪-వి

(౨3-౨౮వి ) శావ్యమునకు6 ్యబసన్నత యావళ్యకము. క! (౨౩ నన్నయభట్టారకుండు రస్మపధానమగు తనభారత కావ్యము నిర్మాణసంకర్భమున (గ్రహించు నియమములనే యాం (ధ్రశబ్బచింతామణిగ రచింప బూనినవాండు. గాన రసొస్వా ఉఊానుకూలప్రసన్నతయే యారనిచేతం వాటింపల ఒడియెను, ఈవిషయమును నన్నయభట్టు తన చింతామణియొక్కయు, భారరభాగముమయొష్కా యు. శ్రారంభములందు. స్పష్టముగా వక్కాణించియే యున్నాండు. వా ణస్వ స్తాన వేష థాపాఖిమతా స్సంకో రస్యపలుస్థ ధియః, లా శ లోకే బహుమన్యం 1 .ైకృర కావ్యాని చాన్య దపవాయి”, (అం(ధిళబ్ద చింతామణి, ఉఊ , సౌారమతిం గవీం[ద్రులు (ప్రసన్న ఖాకలితార్థ యుక్తి లో నారసీ మేలు నా నికకు అతురరవ్యక నాదకింప నా నా రుచిరార్టనూ క్రినిధి నన్నయ ఫట్టు 'తెుుంగునక మవ ఛ్రారత సంహిళారచన బంధుకు€ డె జగగ్థితంబు గాన్‌ (భార అది ౧ అ (౨౩) చింతామశికావ్న ఛామనుమాద్ర మే యనుశాసించు చున్నడని తన్గంధాడిని చేయంఒడిన విశ్వ శ్రేయ”. కావోమి త్యాదికావ్యప్రశంనయు సిస్ధాంతీకరించుచున్నది. పయికీతిని సంస్కృత్తలో శస్నర ంక్క్‌్హ్యయు థె య య చ. గొంచవటు సంస్కృ తాల గగ ోసీలయుక్కయు. ఇప్టుత్తి నంగీక టీ ం గ రింపక సంస్కృత ప్రక్నీష్రైను _దెస్ట్రలోనికిం 'దెన్చుగానుటలో అర అధ ల ప! [క2 *“సంశేతిత సుప్రసిద్ధ సష్టీల్‌ను మాత్రమే తెచ్చికాస్త్రోటయు

క ఆ్యధవాబ్బయమునందలి యప్రసీద్ధళబ్దమాలు (9౫) నని నియమిందిశ చింతామణ్‌నియమమే యడద్బాని యాంధ్ర వ్యాక రణ్యప్రాధమికావస్థను 'వేరొళ్ళం జూటుచున్నదని చెప్పుటకు సంచేహయము లేదు.

(౨౫) అంచకంతకుం గావ్యరచనమున రసపారతంత్యు

లో

మును వీడి సంస్క వక వులు యమక శ్తేపాది శన్రాలంకారవచు రకావ్యములను రచించుచు వచ్చుటంశేసి వానియంము దుర్యారముగ

+స్యాత్నా మనోషా శేపాడా నిహతా కొప మొ క్త తే?

ల వ అచ శ న జద్య ల వే ౦ కి అను నాబంకారిక సూ కృచొష్పున నద్రసనిస్థశ వ్లైదులు పి] శింప సాగె నన్న విమయ మెబ్సరకును వికితవే, నంసృాతే వ్యాకరణము కావ్య ఫాపానుశాసళము కానన్నవిషయమునే చఛాక్క యావ్యా్యాకరణము పెగము సంసాధితకృగకళ2 ములక

[ రూ క ద్‌ ఒంయోగ్యార్యత నంగీక రించవేవన్న వివయముకు వ్యైళముమళాచి యంచకొంతకు.. సంసృలక వులు వ్యాకరణసాధిత:రాపముల న్నై యఖభేచ్చముగం బియోగించుట కలవాటు వడసానిరి ల్టివానిని చెనుయసకవులును వమకావ్యములలో వాడ సాగిరి. అట్టికావ్వములలోని వింతవించశ్వ ములక6 జయో గార్ష్యత నంగీకరించి , యారంథ్యవై యాక కణులును గావ్యము లలో. ఒరియు.క్రములై నవిదవ నింక వాని కషియు_కతయు

అజాఏి న. టో న! నప్మనిద్ధతీయుం గల్పించుట సరికాదని తలంచి వ్యాకరణ దువ్వములుకాని కవిప్తియు కళబన్యుల కెల్ల ( బియోగా లా ఆతి (౧ వ

(౨౫వ్ఫి శాల్యక్రమమునం గృతక ళజ్దాభ్యనుజ్న ః్ర భ్యనుక్ష నొసంగసాగిరి.. ఇట్టి యభిపొయముతోనె. నెనుక నుదాహకించిన “విం భానిత్యావొ చింతామణిళ్తూతిమును తలి సవరించు సథర్వయుం డీకిఎంపిరీతిని సూతొంచియున్నాంయయం (౮4-౮౬ విమ ఉపన్వేకనాః పయో కవ్యా యక దోష వివర్షితా;, యి = ల జ ఆప్రయుకృర్య వోపస్తు నవిరుకో హరేర్మతే” జాట్‌ జాతీ ఖి శ

అపియు కృగ్యవోపము._ కృితేకశ్యవిషయక మే గాని యసహుస్నక్య విషయకము. శాముువపి యపియుకృ్క కోవ నివాంపూర్వకముగా వ్యాపి రణనాథిశ శబ్దముల కెల్ల ఒంయో గాభ్యను్ష నిచ్చుచున్న సై యూఫర్వణికస్తూ క్తి కృళక శబ్ద వ్యుయోశగాభ్యునుక్షా సెతిపాదకి మే యని. చెప్పుటకు సందేహ ము లేను. ఇంక గృ శకశ్వుముల కే యాతంయు పుయోగాభ్య నుక్హైను ఒంసావించుళపుకు వ్యాకరణ సాధువులు విరళషయు స వగు వపవెసిక్షశజమ వపియో? పై _కృముయ వగు క ద్ధశ్వాముల ) మోగాభ్యానుక్ష వ్రైము

క అజ జరం

త్యవ్యాయనిద్ధ మే యగుటవేశసం. దత్చూశ్ర మప)నిద్ధశట్ద వయ్రాగనిరాసమును వియమంచుచున్న _ “*విరళానిత్యాడిః చింతామణ్‌ఫూత్ర్వమును. సవకించుచున్నదనుట నిర్చాథ మగపచున్నది.

నన్నయభట్రాధర్వణుల వెనిగూహాశయములను గొ హ్‌ింపక చాలసరస్వత్యహోబలపండి తాదులు పై విరా? నిత్యాదిసూతే మును నహస_కృముగ నాచ్చిక శబ్బవిషయ

స్టే ఇవర_౫ ౦ఫము లలోని యాచ్చిక్యపాధాన్యమ.. (౨కాావి) మునను సమశ్వయించి యుదాహరించుట కేవలము (ప్రామాాదిక మని విమ్ముకులగు విదా్య6నులు గిహింతురుగాక

=వా య జీ ౧ త్లి

పై సందర్భమును ఒట్టి యాంథ ఎశబ్బ చింళామశ సంస్కృత భార తాంఫ్రీకరణ సమర్ధముగం "దెలుంగునుజేయంగోరి సంస్కృృతశజ్వములను "దెనుంగులోనిక్‌6 "దెచ్చుళొనటలోని నియ మముల నుపదేశించుట వానికి స్పుక్తిస్వెభకృలను జేర్చు పస్ధ తుల నుపబేశించుట వధానముగల వసికొని రచింపయుడినదగు టం జేసి యప యాంకావ్యవాజ శయారంభదళలోని దని సిద్ధాంతిత మగుచున్నరి.

(౨౬) అంఫ్రవాజయము వెలసీనరరువాత ర ఎంపంఒడీ నయాంధభాషాభఘాపషణ కావ్యాలంకార వూడామణ్యా డ్యార్మన వ్యాకరణములలోం ఒయి నుడాహకంచిన చింతామణిలోని యాదిమావస్థా స్థాపకములగు నేర్పాటులు కానరావు. మజీ యు వానియంమ సాధారణముగ నాచ్చికశ్వవిషమయక సూతి ముతే యధికసంఖ్యగలవిగను సంస్కృతేసమశ్మ విషయకసూత్ర ము లల్బసంఖ్య గలవిగను నున్నవి.--- శా పోండిగ బహువచనంబులు, వీంఎననో వీండ్రు పీక వీరలు నయ్యెన్‌ కౌాండునంగాం(డ్రును గాటు క్క వా 6మునక్రుక్‌ చాండ్రు వారు వారల.నయ్యుక్‌ ,80

(౨*-వి అంభ్రభా పా భూపణములో ని యాచ్చికపా ధాన్యము కక్‌ క్‌ ఆల్రైజ్ట్ఞంతంబుల పై, యుజ్ఞగు నన్నయును దల్లియును నన్వుక్రియ నా యుజ్జంత 'మొందచోటుల నుక్టుసమక మంకునునందనుండును ననంగన్‌ లే చేయి వాయి నేయి యనుచు. కెప్పచోటం

బీతి చేతులు చాతులు నేతు లయ్యె

జౌయి నేయి నేయి యనుచో జాలురేలు

వేలు నానొప్పు బహువచో వేళలందు 28౬

పయికరీతినే బా ౯౯ా ౧౧౦ ౧౧౨ ౧౧ ౧౧౫ ౧౧౭౨ ౧౨౨౨, ౧౨౩ ౧౨౪౮ ౧౨౫ ౧౨౬, ౧౨ౌ ౧౨౩౯ ౧౩౦ ౧౩౪౦ ౧౪౮౩ ౧౮౩ ౧౮౪౮ ౧౮౫ ౧౮౮ ౧౪౯ ౧౫౦ ౧౫|గ౧ ౧౫౬, ౧౫౭౦ ౧౫౧ ౧౫గా ౧౬౦ ౧౬౧, ౧౬౨౧౬౨౩ ౧౬రక ౧౬౫ ౧౬౬, ౧౬౭౧౬౯ ౧౭౦ ౧౭౫౨ ౧౭౩ ౧౭౬ ౧౭౩ ౧౫౮౮ రూం ౧౮౧, ౧౮౩ గ్‌ ౧౮౩ దూరు ౧జి ౧౮౬ుగలూం ౧లూ సంఖ్యలుగల పద్య ములం ల్ల నాంధఫాపాభూషణములో నాచ్చికశ్వువిషయక సూతిముళతే "వెలయుచున్నవి. ఇళ్లు కావ్యాలంశార చూడా మణియందును జింతామణిశ్తేషమగు _ వికృతివివేకమునందును నాచ్చికశ్వ్టవిషయక సూత్ర) 'చాహుళ్యము 'వెలయుచున్న రిం ఈ మూంయ్మగంధములును జింతామణ్‌కిం దర్వాతి యాంధ్ర వ్యాకరణములలోం "చాాచీనతమములు. తిక్కయజ్వకు సమ 'ాలికమగుటచేం బదుమూండవశ తాబ్బమ.లోని దనందగు నాంధ్ర భాపాభూవణములోనున్న_ వైనివ్రాసిన యేంబది పవ్యముల

టీ

క! చీంతామణీ యాచ్చికలమ్మ్‌ అాపాధాన్యమ 8 (22-వి లోని యాచ్చిక లక్షణములు చింతామణిలో స్మృరింపంబడనై న లేదు. ఆంధ్రిభాపాభూపషణమున నుదారహణపద్యములను గలిపి నచో ౧౮౫” పద్యములుగలవు, అం 'దేంఒవిపద్యములకుం ఖైంా అధ అన న! ల జు నాచ్చికశ్చువిషమయకసూత్యములే యై యున్నవి.

(౨౨ ఇంక నాంధిశబ్దచింతామణియం. దన్ననో రమారమి ె0ంకువండల డెబ్బదయైముసూతిములుగ "నేర్పడ్‌న తొంఒదెెంకు (చూ 'బౌలసరస్వతీయ వీరిక) శ్లోకములు గలవు, అన్లోకము లెల్హ లక్షణములే, కాని యం దుదాహరణ ములు లేవు, వానలో రమారమి పదునేనున్లోకములుగ నేర్పడీన య్‌ సూచేముం క వె ప్‌ జ క్‌ య్‌ంఒ 3సూత)ములు మాత్రమే యచ్చి శజ్ఞవిషయకము లై

జ ర గం ఆమో యున్నవి, అవియును ॥ బెని వ్యాశినరితిని బ్రచురపవృ త్తి విషయక ములును స-డేవానిక్టయవిషయకి ములును సంస్కృత శబ్దసామ్యమును జూప్రుకవియును నై యున్నవి. వానిరీతి చదు వరులకు విశదవకుటకయి యిచట గొన్నిటి నుదచావారించు

అయారు మె అల అర జ్‌ చున్నాను. నయా సంధిసూతిము లాచ్చిక సంస్కృృతసమసా ధారణములే తజుచుగ నగును గాన వాని నీ సందర్భమున జెందును బరిగణింపలేదు

*వాయిరవు ర్వ(కతమౌ ) (ఆజంశ-ఒ౬ నమూ,)

+క్వచి సకారో న్య) (ఆజరత జఒూనూ) +ఏీదంతతా చ నామ్నా మన్యకరప్యా మియాంతా నామ్‌” (ఆజంథ--౨ న్యూ

(౨౫-వి) చింతామణిలోని వికృతినిషయక నూత్రములు, 11 64 త్వాస్థే తనళ్చ వికృతా స్యాత్‌)” (వాలంశ-౨౮ నూ, (ఇది “రామునితనమూ మున్నగు సంప్కృతసమముల వీమయమునం జెప్పంబడినదన్నను ననవచ్చున.) వికృత స్వే ళన్దాః వీ బనమౌ శ్రీపమౌాళ్న వాశ్వే స్యుః, క్షీబ సమా అమనావ్వశ్‌ శ్ర్రీవర్స్యు! స్ర్రీపమా నమౌాస్తు సమాఖి (అజ-కత-౮3.౮౬ నూ 44ద్విగుక ర్మధారయౌ తత్పురుష ద్వంచ్వా ఒహువీ్రహి; అ్యేచ శ్తీచి దుషమానో న్తరపదలోప రూపకెాఖ్యాద్యాః, పరిదృళ్యా ఇవాకార్యా కెపవిధిక్షికన దండ విధకుళ్చ లోపకృ విభక్త్యాచే ళృవేము ప్యా తృమాసకెంచమిి, (వాలంత్రంగ కర ౫ నూ , అత్వాది రరృమూనా మివ కేళ్యానాం శియాపకానాం చ వర్హాగ మో విశేష ఫుకుపే వ్వస్ధేషు వాపి వచ శేషు”, (శియా-సరాళ ౯ నూ పముసూడేముల్నె. సామావ్యవిధు లగుటంచేసియు” బంచురపివృత్తివిషయకము. లగుటంకేనియు. వాని3 జెన్పినం శమారిమున వాచ్చికవిషమయపాొిథాన్నము తోంచనేరదు. నాన ళ్‌ గట్టీ (౨౮ సంస్కృత ప్రాకృత వర్గసమామాన్న యములు సుప్ర సిద్ధము లగుటంచశేసి వానినిజెప్పక యచ్చాంధ వర్షసమా మ్నాయమును నూగశ్రమె. చెప్పుట ైతము విరుద్గము కానే రదు, అట్లు చెప్పుటచేత సంస్కృత సమశబ్దములలోను సంస్కృత _ సమాసములలోను వ్యవహార వాననావశమునను

వ్ర చింతామణిలోని యాచ్చిక బ్దల& ణములు (వి) బిమాదవశమునను ఒడిన యచ్భాంధ)వ క్షములను "జెలిసి ఫొని సవరించుకొనుట కవకాశము గల్గును. అళ్లు యచ్భాం ధిపదములలో. బిమాదపతితీము లగుచున్న యనాంధి వక్ష్యములను. 'దెలినికొని వానిని సవరించుకొనుటకును ఏలు పడును, కాంగాం జంతామణిలోని యచ్భాంధివక్ష సమా న్నూయమాతి పారాయణము మైత మొక సానూన్య సూతిమువంటిదే యగుచున్నదిం

(౨౯ ఇంక "రెండుస్థలములలోమా(త్రమె యాచ్చికప్రాతి పదికములకు సుబ్విభ_క్కి మేళమునందలి వ్రక్రియ సూత్రింపంుడి నది. వానిలో నొకటి నీీ నా తౌ, మనో” శజ్వముల రూప సాధనపి[క్రియ. "రెండవది [మాను విల్లు, ఆలు ఊర్కు పాలు, (తాడు పాటు రోశకలి అనువానిజాత్‌గల యాచ్చికశబ్దముల రూవసాధనపికిియ, ఏనిలో నీ నా త మన శబ్బ్వమ.లయొక్క య్సు, మాిన్వాదిశబ్బముల యొక్కయు. విభక్తృ స్టింతరూప ములు వివిధరూపములతో వాడుకలో నుండుటంచేసి కావ లయు. వానిలో నెవ్వి గాంంధికములుగా నంగీకరింపం దగునో యనువిషయమును విశదీకరించుటకయి. ప్రై యాచ్చికశబ రూపసాధనహ్రకొయ సూత్రింపంబడిన దని గ్రహింప నగును, మజియు. నీీష్మక్రియ్య వాడుకలోనున్న _ వివిధరూపములలో గా%ంధికములుగా నంగీకరింపం దగినవానిపద్ధతిని మైతమువిశ దీకరింపం జూలియున్న దది

(3ం-వ) లఘ్వలఘూచ్చారణలకీ ఇము, రం (30) ఇంక తాకు” మున్నగువాని రూపసాధన పికియయొక్క_ యావశ్యకతను విమర్శించుటకన్న మున్నుగ నన్నయభట్టారకుని కాలమునాంటి లకార ఫేనముల లేఖ నోచ్చారణముల _ పద్ధతిని జూపుట యావళ్యకమని తోంచి యాపద్ధతి నిట ముందుగం జూపుచున్నానుం

• లఘవో లఘవ క్సేతి జ్వేధాంతస్థా న్విద౦ంతి శాస్తారః, ఆ న్యేన్య వ్యాశరణ స్పహ్షై ర్స్త్వ్వశ గృవ్యూతే ద్వివి భఖ”, (ఆం్యధళ్ళాచిం తామణి, సంజ్ఞా) యరలవలు లఘువులు నలఘువులు నని రెండువిధము లనియు, నందు యలవల లఘ్వలఘుళ్వములు నంస్క్యృుత (పాకృ శతములందు. బిసిద్ధములే యనియు *జేఫమునకును నాంధ మునం దట్టి (ద్వైవిధ్య మంగీకరింపం బడుచున్నదనియుం జింతామణికర్త పె నోకముచే నుపబేశించి యున్నాండు ॥ వ్యో గ్ల్రఘుపంయత్నతరశ్శాకటా.నన స్యేతి పాణీశయ వ్యాకి రణ నూ్యూతే యవయో గ్లఘ్వ అఘుభేదేన శ్వైవిధ్యం స్పష్ట, యస్యోచ్చార ణే బీవశ్విగో ) పాగ మచ్యమూలా నాం శైఫిల్యం స అఘాచ్చారణః, యస్యో చ్చారణే రేషా మకైథిల్యం ససకూచ్చారణ ఇతి ఇాల్చికానాం రార్ధాంతక లస్య మ్యైవిధ్యంలోళక్‌ ఇతి వాల్ళ్మీకినూ్యూరే స్ఫుటమ్స్‌” (ఆహో ౧౭ఫప్రుట ) అని యిట్లు మె చింతామణివిమయములకు మూలమును జూపు చు నహోబలపండితుండు లఘ్వలఘూచ్చారణముల స్వరూప మును నిరూపించియున్నా6డు,

౯0 అలఘువ్రలకు బృథగ్గణనము లేదు +20-వి)

నివ్నయభట్టారకునినాంటికి రలల లఫఘ్వలఘూ'చచ్చారణ భేదములు మాశ్రము పండితుల వాడుకలో. బిసిద్ధములై యుంకుటచేత. గావలయు నాతం డట్టి రలల యలఘుధ్యనులను లిితో గుజితించుటకై డంత్యచతౌ గురురలౌచ బిందుయుతౌ”* అని యి ట్లక్షరాకార నిహదాపణసాందర్భుమునం జింతామణిలో లఘు రలల లిపిప్తై నొక బొట్టును 'బెట్టవలెనని సూత్రించెను, ఇ ట్లలఘురలల నుప దేశించియు, నచ్భాంధ్రవర్ష్శసమామ్నూయము నుప'ేశించుటలో 4(యరలవసహళం తు హల్యుర్షఃో అని యిట్లు భళకారమును మాత్రము "వేణుగం ఒరిగణించియున్నాండు. ఫ్‌కట -దేఫమును వేజబుగం బదగణింపక ళకారము నొక్కటిని వేజుగం బరిగణించినస్వారన్యముచేత నాతం డలఘురలల కచ్య్చాంయథవక్ష సమావ్నూయమునం బృధగ్గిణనము చవేయలేదనియ్యు. నందు 'వేటుగం 'ేర్కొనంఒడజిన శకారము వన్తాంతరమని యాతండు తంంచియుందుననియును (గహింవక తీరదుగదా, ఈ సందర్భ మునుఒట్టి యలఘులకారము వేజనియు దానికి. జాలవజుగు సన్నిహితమైన యుచ్చారణముగల _ వర్షసమామ్నూాయగర భకారము వేజనియు లఘులకారమెట్లును వేజేయనియు, నిట్లు వానికి ద్రెవిధ్యము విశదమగుచున్నది. ఈవిషయమున నన్నయ ఛట్టు కర్ణాటనంప్రదాయమును గొంతవజ కనుసరించిన ట్లగ పడు చున్నది, కన్నడమున ళకారము మూండువిధములు;?ాా

3ంవ్రీ అశోరఫు లభ్వూల;పుతలు శ్రి! త (లకారస్థాని కొకు భః అడాడిమ సృటి కాద్యన్య సాని కౌ, గణపకితా శృణ ల 2 శేహిన్స క్వేకళా ఇతి?” ల్‌ (కస్తాటకళ వ్రైానుకాసన కు, ౧ర౦ సూవ్రప్పువ్యాఖ్య కావుననే. కీర్తిశ్తేషులగు పరవస్తు చిన్నయసూరిగారు తవు బాలవ్యాకరణమున సీక్రిందిరీతిని వాసిరని గ్రహింపనగును. ఏళులు పాళులు, (తాళు లని బహుత్యమందురఅ డల కాదే? మెన ళ₹ శెార మలభువను, ౩౪ నెల యిత్యాగులందలి లకారము లఘువ్ర ** లం “గన మామ్మాయిమంగలి ళశారము వర్ధాంత్రవము గాలీ యలఘు ళళాకము కెద (ాలవ్యా సంకాం౧౫” న్హూ) వై చిన్నయహూరిగారియఖిపొయమునె యంగీకరించు చుం గీర్తిశ్రేషులగు. బహుజనపల్లి నీతారామాచాక్వులవారు సైతము తమ (వశ వ్యాకరణమునందు 4యవలలవలథె శేఫం బును (బయత్న భేదంబుచే ద్వివిధంబు గాన శబ్దవాసనాదులచే జర పచ. అడ వ్‌ ద్ర పీ ద ల! త్‌? త నలఘు౭ేఫము వర్హాంచరముగా (గ్రహింపంబడదయ్యె” (త్రిలింగ సంగ్షాం ౧, సూం) అని యిట్లు వ్రాసియున్నారు, (3౧) వైకీతిని చాలన్యాకరణ (వౌథ వ్యాకరణకర్తలు చవాలవజకు నన్నయభట్టారకాశయమువకు సరిగ్యవాసినను నం లు దలి “ఒహాత్వమునందు రలడల "కా దేశమైన భళకార మలఘువుో అనువాక్యము మాతిము నన్నయభట్టార కా భి ప్రొాయానుకూల ము కానేరదని చెప్పక తీరదు. నన్నయభట్టు బసాశ్వేమున లడలకు నలఘులకారము నాబేశించియీ యుండలేదు. శేఫ

శ్ర రలల అఘ్వాలభుతి లు లోక వీస్థముల్కు (0౧-పీ 9

స్థానమున మైతము లకారమాతిమునె యా దేశించియుండెను. అట్లయినను రలల లఘుత్వాలఘుళ్వములు పండితవ్యవహో మాళతి)వేద్యము _ లని (సంస్కృృతమునందు వలెనె యాతని సిద్ధాంత మైయుండుటచేత నట్లు "లేఫస్థానమున నాచేశనుగా వచ్చిన లకార మలఘూచ్చారణము గలదనుట విరుద్ధము కానే రదు, అట్టి సిద్ధాంతముచేతనే యసంయు_కృతావస్థలో లఘూ చవ్చారణమె గల యచటి ఒహువచన లు పిత్యయలకారము ఆడోల్లు (ళ్ళ మున్నగుసంయు క్రస్థలములలో నలఘూచ్చార ణమునందుట, యవిరుద్ధ మగుచున్నది, అసంయుకృ తావస్థలో మసెతము *కాలులు, కాలులో అని యిట్లు లఘుత్వాలఘుళ్వ ములు ెంకును వెలయుచుండుటయు. నా శెండీటిసంయు క్ర రూపమగు కాల్ల అనుచోట ెండు లకారములును నలఘు వులె యగుచుండుటయు._ బై సిద్ధాంతముచేతనే నిర్చాధము లగుచున్నవి, _నన్నయభట్టుకాలమున *తాడ్డ అనియే యుండుటచేత. దద్విషయ మిోసందర్భమనం (ఒసంగింపవలనిన పిసకియే లేదు,

వర్షసమామ్నాయగత ళకారము మూర్థన్యము, అనలా నించుక మణిచిన నాలుకతుదిభాగము మూర్థమును డాంశకుట చేత జనించునది. లఘులకారము దంత్యము, అనలా నాలుక తుదిభాగము దంతమూలములను జాంకుటచే జనించునది, అల ఘులకారము _సైత మిట్టిదియె.కాని లఘులకారోచ్చారణమున

(3౨-వి ఆలఘు అళ్‌ల లిపి 88 జిహ్వోగగియము ద ౦తమూలస్థానమును శిధిలముగాందాయకను, అల ఘు లకారోచ్చారణమున నశిధిలముగాం చాంకును, అట్టి యశిథి లస్పర్శమున జనించు నలఘులకారము కాలక్శ%ిమమున నషభష్ట మనుచు వరృసమామ్నూాయగత మూర్థన్య, ళకారోచ్చారణము నకు సన్నిహితముశాంజొచ్చెను, నన్నయభట్టునాంటికి నేంటినలెం గాక కొండభేవ ముచ్చారణములో 'వెలసియుండెను, కావుననే నన్నయ యలఘులకారమును వేణు? గణింపక మూర్థన్య భళకారమును హూర్రమె వేయ గణించినవాం డయ్యెను.

(3౨) ప్రైరీతి నుచ్చారణ సాన్నిధ్య ముంకుటచేతనే యల ఘులకారముశ. కలఘుకేఫమునోపాటుగ “దంత్యచజౌ. గుకు రలెచ బింయయుతొ”అనియిట్లు లిపి నుపటబేశించియు నన్నయ భు వర్షసమావమ్నూయశగత భశాకమునకు వేజుగ లివి నుప "చేశింపం చయ్యెను, అ జాతం చేర్చాటుచేసినను గతానుగతికము గా వన్షసమామ్నూయగత ళశారమునె గాక యలఘులకార మును మైశ చూంఫక క్షాటసాఛాకణలివలోం (బసిద్ధమైయున్న “వ అమనాశాకముతో నే వాెడియాచారమె నిలిచెను. అక్లై యలఘుశేఫషము నయిత మాంకన్హాటసాధారణలిపిలోం 'ట్రసిడ్ధ మస "అ అవెకి లివితో (వ్రాయు నలవాశు నిల్చెను గాని శన్నయలివి పద్ధతి వాడుక కెక్కలేదు,

ర్‌

శం నన్నయోపదిగ్టలిపి వాడుక కక్క లేదు (3౨-వి) అట్లయినను ముందు వివరింపంబోవురీతిని “ఊరూ మున్నగు శజ్చములండలి శేఫముచోలకారము నాటేశించి (కాలు మున్నగు వానిలో ళకారము నాదేశింఎమించేసి “యొళ్ళు, కాళ్ళు” మున్న గు (ప్రనద్ధశ బ్రములలోనివి మూర్థన్య భళకారములు కాననియు నవి యలఘులకారములనియు వాని యలఘుత సనంస్కృతమువనం దువలెనే న్యవహోర [గాహ్యమనియు ఇట్టియలఘుతే “డంత్య చక” గసరురలౌచ బిందుయుతౌ” అను సూగశ్రముచే నన్నయ యంగీకరించుచున్నాండనియు. సమక్వయింపకి _. తీరమించేసి అదంత్యచజాో విత్యాదికారిక (దక్షి స్త్రమనుటపు వలనుపడదు. అస్లు చింతామణిలోని లిష్యుద్ధారక కారికలును (బ్రైవ్షీప్త్రములు కావనక తప్పదు. లేఖకసామూళ్య మెట్లు పంకితసంప్రదడాయము నులృంఘించుట వింతకాదు. “ప్రూల్లార్ళ భేదతో ద్వివిధ 4 క్య్‌్చే ళ్ట్‌న ఏవ సద యఖ) అని యిట్లుగ న్థఖందశ్వృములతో నన్నయభట్టారకుండును ఉఫూచ్దేందుసదృళ3 పూగర్ణన్త పిన న్వన్థేందు సన్ని భః” అని యిట్లు కంరోకృముగ నధర్యశాచార్యుండును *,,.==ంనిడుప్తలమోంది బిందు లరబిందులగున్‌ అని యి ట్లరకబ్బముతో నాంధిభాషాభూమణకర్త యగు శేశనయు (౧౨౫4౦ (పాంతమువాంకు) ౮” అనెడి యర్థబిందు లిపిని నికూవించియున్నను (చ్రైచీన తాళివతిమాతృకా లేఖకు లును ఛాననలేఖకులును మాత) మొట్టి పండితసంపిదాయము

(33. వి) ఉతాడ్డు మున్నగుచోట్ల నన్నయ అత్తుము నాదేశింపలేదు. 85 నుల్గంఘించి 'లేఖకపరంపరాయాచతవముగు నలవాటుచొస్పున నర్ధ్‌ బిందువుచోట సయితము పూర్షమునే వా్రాయుచు నిండుసున్న కు వ్యావరృకముగం బరాక్షరమునకు. లేనివోని ద్విత్వమును వొాయుచు (చేయంగ=చేయలగు చేయంగ్లూచేయంగ్య) నుం డుట (ప్రాచీశలిపి పకిశోధకులక్షెల్లం. 'దెలిసిన విమయమె గడా. అళ్లు చజలదంత్యతను సెతము “దంత్య చజె” నరురతె చ బింయయుతే”ో అనచొప్పున: *చిజిల మాంద నొకబొట్టు వాన గుం్‌తింపననసనని పన్నయభల్హారకుండు. చెప్పియున్నను నట్తి లీఖనపద్ధతిని లేఖకనామూావ్య మువేశ్షీంచి మజవీంపలా. దరువాతిపండితు లక్ర్రదంత్యతను ఇ అను దంత్యత కారు గుజుతుతో సూచింపవలెనను నియమమును చేనిఫొనటయు నదియు గానాంటి కువేక్షితమగుచు నచ్చుటయు లిపిపరిశోఫకు "లెటుంగనిఏ కాదు

(22) (వకృతమనుసరింతము.-త పుడు వాడుకలోనున్న “ర్రైళ్ళు మున్నగురకూపములు నన్నయభట్టారకుని కాలమున “తనో. మున్నగుకూపములతోనె పండితవ్యవపోరములో నుండెడివి. *తాెళ్ళుో మున్నగు నాధునికరూవము లప్పు డనాగ రకభావలో నిప్పటి “పళ్ళుో (వండ్లు) మున్నగు వానివలెనె వాడంబడుచుండెడివని తలంపవలసి యున్నది. కావుననె నన్న యభట్టారకుం డట్టిహాపములను. ననుశాసించు సందర్భములో ఈ తాళ్ళుో మున్నగుకూపముల నువేక్షించి “తా్రాడ్ద్లుో మున్న

86 ఆహోబఅపతి ప్రూభూదము, (38వ) గురూషములకే గ్రాంధికత్రాయోగ్యత నంగీకరించి వాని పిక్సియను సూత్రించియుం డెను, (లట 1051 9౬ గుడ్లు ౧౨౪౯ పుట, ౧౧౨౯ పుటలో మామిడ్లు.) ఈడలటా ముదితాం తస్య చ వా లుక్‌ అని యిట్లు .తొడులు ముల్నగువాని కుల్లో_మును మాత ము చెప్పెను గాని యచటి డకారమున కిధునాతీనులవలె లత్వమును విధింపలేదు, కాని యావజణ కనాగరకభావలో నున్న లత్వము తరువాత బండితవ్యవహారమ.లోనికిని వచ్చు టచేతం గావలయు!. డరువాతికవు లటు (ప్రయాగించుటయు'" దదనుసారముగ6 దర్వాతి వైయాకరంు లట్రి పహాపషములకు సాధుత్వమును బిసాదించుటయు. సంభవించెను. ఇట్టి పకృత సి)కియాసంస్కారము మనస్సున నాటిన యాధ్ధువిక పండి తులు సన్నయభట్టారకునకు హెతము **తాొడులో. మున్నగు చోట్ల డకారస్థానమున లత్వము సమ్మతమే యని ధ్యిమించి +శరలయోర్ష వయో స్త్వ ల్ల యోళ్ళసయో రపి వబయో ర్నాణ యోళ్చాంతే సవిస సావిసన్షయోః, సవిందుకాలిందుకయో జ్బ్యా ద ఖేలేన కల్చనమ్‌.)” [అహో ౧౩౭ పుట ) అనునది మొదలగుసయపి డాయములచొజ్బున లడలయభఖేవదము నాశ్రయించి యచట లత్వముము సంపాదించుచు నట్టియఖి పొయముతో నే నన్నయభట్టారకుంయు మైత మచట లత్వమును విధించియుండలేకని తలంచుచు వ్యాఖ్యానములు వేయసాగికి

(03వ)... శేఫబు వోమాత్తుమె నన్నయ లత్వమాచేశించెను 81

6పొడి-పాళ్ళు, తడి-తళ్ళు, జడి-జఒళ్ళు (తాడులు-ాళ్ళు *. లవ భానామఫెదాభీధానా (దూపమేరత్‌ *” (అహో 3౮ పుట] నిజముగా నన్నయభట్టారకున కే యచట లత్వము ($) సమ్ముత మైనచో. *ఉఊకమి. మొడలగుచోటులలోని “శేఫమునకు “రోల” అనస్మూశమువే లత్వమున విధించినశ్తు తాడు మున్నగుచోట లలోని డకారస్థానమున సయిత మాతండు లర్వ మును విఫిందియుంవండా' ౪/3 వారు తీలంచినట్టుగ నిచట నన్నయ. భట్టు లడంకంనెల యళభేడాభిసాయమువే లత్యమును

లాటి లా జ న చ 4 న

యి ల్యకి ముగా విధింపండయ్యె నని యళ్తి యఖభిన్నత రలలకును బై కారకలలో నభిహిచయమే యగసబచేత అరోలఎో అని శేఫము నకుచూత) మేల, లచేమును విథించియుండును" వేయీల చింతా మణి *తెక్ల అనుచోట “ళ్ళు” అనుహూపమును. సాధింప కుండుటచేత నే యఫర్వణాచార్యుంయు,

6 వైళ్ళతానాం లుకిభవే లచదయో శకరూప తా” అని యిట్లు ళ్ళు అను డానతోనన్న తవకాలపఫుం ఒఎయో గములకుసరిగాం జఒంతామణిని సవకించుట తటస్థించెకని వివు ర్శికులగు విద్వాంసులు గంహెంతురు గాక, కాంగా *టడూరుిః మొదలగు శేఫాంతశ్వాములకు మాత్రమె ఒహువచశనము లోని లత్వము సన్నయభట్టారకాభి పేశమనియు తకు” మొదలగు జాంతశములందు ఒహూువచనమునంకలి లత్వము

శ్రీకి సూరిగారు వ్య ఆని పాధించుట వింత (3ళ-వీ నన్నయభట్టారక సమ్మతము కాదనియు నచటిచింతామణిసూత్ర సందర్భము స్పష్టనణుచుచున్నడనుటకు సంజేహము.. లేదు. ఇప్పటి వ్యాకరణములకు సరిపెట్టంఒడిన నన్నయభారత భాగ ములో మైత మెవ్చటను ల తాళ్ళుో మొదలగు ద్విరు క్త లకార (ఫ) హూపములను స్టాపించుషి యోగములు లవ (పాచీనశాసనములలో “(క్లో మొడలగుకితిని డలసంయు క్త రూపములె వెలనియుంకుట శాసనపరిశోధకుల ల్ల విడితమె గదాం

(35) 'చ"లవ్యాకరణ కర్తగారు “తాళ్ళు, కాళ్ళు మున్నగు చోటులండలి సంయోగాదిస్థిత శష్దైావయన ,*డ,లి స్థానమున మాత)మె యలఘుల కారమును విధించి పెకియను సూత్రించి యున్నారు. ఒహువచన లుప్రత్యయలకార స్థా మున (కాళ్ళు మున్నగుచోట్ల) నలఘులకారమును నన్నయ భట్టారకుడు సమ్ముతింపలే * దనకొని కాంబోలును సూరిగారు. మైతేము.. ఒహువచనలకాలమున _ కలఘుఠత్వ మును సూత్రింపరై 6 అట్టియెడల, సంయోగములో మొదటి లకారము.. నలఘువుగాను, దాని కవ్యవహితోత్తరవర్తి యగు లకారమును లఘువ్శాను ఒలుకుట దుర్భట మనియ్యు నది ముఖయంళతిస్వభావ మే కాదనియు వారాలోచింపకం డుట మిక్కిలి వింతగా నున్నది, రలల, లఘ్వ్యలఘూచ్చారణ ములు మాజుచుండుననియుు నవి పండితవ్యవహారమాతే)

(3౫ వి అకెరము టి అనురీతి? బల్మ_లబ డొడీది 89 వేద్యము లవియు, నక్కారణమున లఘులకారస్థానమున నలఘు లకారా దేశము చేయుట నన్నయభట్టన్వరసము కాద వియు వా రాలోచింపకుంకుటచేగ నిపిచూదమునకుం చాల్చవవుసివచ్చెనని గ్రహింప నగును,

(31) మైసంవర్భమునుబట్టి చింతామణిన్నర్హ యవలకు వలెేే *జేషలకావములకుకు లఘ్నులఘుభేవము అమ బి స్పభగ్వ గృ తాకల్పనము నంగీకరింపవేదవియ్యు. కవంగా వక్షసమావమ్న్నూ ఈ లగి యమున వలఘుకలలను వేజుకం ఒరింపలేవనియు సంస్కృ తాది సంప)చవాయముచొపష్తున యవలవిషయమునందువటెనే లకార విషయమునందును గలయుచ్చారణభేవమును గణింపకి శూ లంకారాపరావతార మశంయగ యకిపా)సమైత్రిని లఘ్యుల ఘువుల కంగీకరించి *నాన్యేషాం నైధర్మ్య్యమో అరి సూత్రించె నివియు గంహింపవలసియున్న ద, నన్నయకాంమునకు. నేధజ కాకముంఎ౦ందము బఘ్నులఘు తామాత్రభేవ య్‌ నిగ్బాయున్నను చవాావీనకము.. శాలమున ఆకారోచ్బారణము ట్ర అనువి వాపీయథ్యని కల్వవ యుండుటు దేసి వా్వనీన దావిడపండిశ

ఠీ మా కవులు (నన్నయా 3) శేళజఅకార మైత్రిని బొత్తిగా నిరసించిరి, (కుజు -తమిళ- కుష్తుయిర్‌ వ (కుట్టఏముర్‌ అని ఉచ్చకింతుక్కు "తెబ్లు-కుట్టుసుకు, జోజు -తమిశంటోట్టు ((ఊ్వి) అని పల్కు దురు) 'ెల్డు-ఊట, తమిశమున కేవలజకారమున లేకున్నను ద్వ్యిళ్యణకారమున నేంటికిని టి కారోచ్చారణము వెలసియె యున్నది, లళల కింఠటినొప్పభేద మెన్నండును లేదు,

శ౦ అకెరము వరాంతర మనకాను, (3౬-52-35 వి)

(9౬) వైరీతినున్న కన్నయభట్టారకుని గభీరాశయ ములను గంహింపక్క కాకుళూర్యప్పకవి, *యరలవసపహాళో మ్ముని యిట్లు వర్తాంతరము%. కంగీకరింపలుడిన కకారముతో సరిగ దుల్యన్యాయమున శకట శేసఘముచైగము వన్షూంచరనుగ నంగీకరింపంబడుట యృుక్తమని యెంచి యాంధవర్షసమామ్నాా యమును ముపష్పదియేడు చేసి స_ప్పతింశదిహాన్యే”. అనియు “'యరయుగలయుగన సహో శ్చృహల:౫ే అనియు" జింతామశి పారములను గల్పించుసాహసమునకు సమక మ్షైను. పయిసంకరృ మునుబట్టి యప్పకవిపారములు కల్సిశము లనియు, నన్నయ పోఎకృములు కావనియు విశదము కాక మాశళమగచా,

(3 ఆంభశస్బ చింతామశీ తాాక్టుా "మొనలను పొచీశహాపములను మాత్రము సాధకించుటయు, తాళ్ళు" మున్నగు నాధునికహపములను సాధింపకుయిటయు.. కాన్లు అనుజూపమప్టమయ్యును. :లఘులకారా జేశము. వేయకుండు టయు -లఘులకారమును వర్షసమావమ్నూయళత కారమును విభిన్నములు*6ం దలంచుటయు మున్నగు విషయములెల్ల6 జితా మణి యథర్వణ శీగనాదుల గంంధములకశ్నం ఇకార్తిచ్రీజ్య మనియు నక్కారణమున నన్నయకృగ మనుట యు కృమనియు

నాని సమక్షింపంజూలి యున్నవి గదా, థి

(3౮) తా్లుో మొదలగచోటులందలి డశార

స్థానమున లత్వమును “వైకృతానాం లుకి భవే బృడయో గేక

(ఎ)... అధర్వణుండు నన్నయాళకయమును గ9ిహీంెను. శీ! రూపతా అని యథర్వణాచార్యుండు సూత్రంచుటచేత నాతని "కాలమునాంటిక ఉత్రాల్లుి మొవలగు మాపములు (గాంథికతా తం! అద న న

వస్థ నందినవని విశద మగుచున్నది- అధర్వణాచార్యుండు తాడో మున్నగు డ్వంతశ్వాములత పాటుగ కాలు మున్నగు ల్వంతశబ్దములకును ఒహాత్వమున నలఘు లకార ద్వె యమాపషమును సాధించుటకు. బ త్యేకా దేశకిల్పనము చేయకుం డుట సరయంగా నాతండు లకారముయొక్కృ_ యంఘుత్వము పండితవ్యివహాుమాత్రసిద్ధ మే యిావనియు ఇద్రానినిం (బల్యెక ముూూా విధింప నక్కజ లేదనియు. దలంచెడి నన్నయభట్ట సిద్ధాంతమును గొహించి కాల్లు" “మొవలగు ల్వంతశజ్ఞముల ఒహూాువచన రూపములు చింతామణిసాధ్యములుగా గిహించె ననియు నలఘు లకారమును లకారముమైనుంచిన బొట్టుచేత “దంత్యచవౌ గురురలౌచ బించుయుతే” అను చింతామణి కొరిక చొప్పున గుజితించెడి సంప)ిచాయమును సమ్ముతించెననియు విశడ మగుచున్నదది.

తిక్కనకు సమకాలపువాం డెగు కేతనమంధ్రిసైతము తన యాంధ్యుభాపాభూపణములో 4 తాళ్ళుోో మొన్నగు హాషమము లను సాధించియున్నాండు. అట్లయినను నాతయ *డొరు, తాక” మున్నగు ర్వంత డ్వంతశ్వములతోపాటుగ *వేలు” మున్నగు ల్వంత శ్వాముల కును బి) ల్యేశాక్షం డ్విత్వమావ “ళ్ళుజ్తు” ను విధించుటంజేసి పైనుదాహరించిన చింతామణి

6

శశీ శితన నన్నయాకయము నెలుంగందియ్యె, (3జా-వ్రి సిద్ధాంతమును గిహించిన ట్రగపడదు. ఇక నాంధ్రకర్థాటలివి లోని శి అనుదానితోనె వర్షసమామ్నూాయగత _ వర్ధాంతర శికారముతోపాటుగ నలఘులకారమును గుజితించెడి యఖి ప్రాయముతో నుండె ననియు నాతని పిక్సియ విశదీకరించు కం రులు డుడు ల౦త్యము లైనన్‌ లుల నదంచి తదంత్యమ. లకు ళ్ళుల్టుగు ఒహుత్రన్‌ ప! ఒలునోళ్ళనం గొన్నవేళ్ళన6 గ లగూళ్ళు౯ల- లేళ్ళు నాలగల (గమమై యునికిన్‌ * (అంధఫాహాభూ షమ, 22ప 0) శ్రేంగి న చోళ్ళు ననుమలు సపెసలని చెల్లలగాన 00 (అంయధిభాహిభూసణము, ౭౯ ప) మైపద్యములచేత: శేతనమంత్రి +నోళ్లు, (వేళ్లు, కూళ్ళు లేళ్ళు” అను నాల్లుస్థలమ.లందును "రెండేసి భకారముల సంయో మును విధించె నని స్పష్టపడుచున్న ది ఈసండర్భమునుఒట్టి యీశతంయడు నన్నయాధిర్వ్యణుల (గ్రంధములను జూచి యుందలే దనియుం జూచియ్‌ యున్నచో ని ట్లశ్యాస్త్రీయముగ నలఘు లకారమును బృధగ్వర్ష ముగా నా దేశించియుండం డనియు విశద మగుచున్నదది, (కా. పై నుదాహగించినరీతి నాంధ్రశ్వ చింతామణి సాధించిన 'దేళ్యశబ్దఒహుువచన సాధన _సందర్శ్భమునందలి

(౪౦వ) చింతామణితోని సందేవాని ర్హాయక ప్రృనంగము, కర్రీ ఏండ్లు (తాద్గ్ల మొదలగు ననేకరూపములంద గల డల సంయోగషములెల్ల “వళ్ళు, తాళ్ళు” అనుకీతిని నలఘు లకార ద్యయసం యోగములుగా మాజివను నందు సీరపరకబిందువు 'తెల్లున నుండంబోదను. సిద్ధాంతము చొప్పునం దరువాతి మహోాకవులును _నెయాకరణులును బిందుపూర్వకములు కాని స్థలములగు తాళ్ళు” మున్నగు చోటులలోని యలఘు లకారద్వయసంయోగమునకు మాశతమె గ్రాంథిక తాయోగ్యత నంగీకరించికని వమర్శకులనస విచ్యాంసులు గొహింతురుగాక, (౮౦) పై నుదాహర3ంచిన రీతిని జింతామణశిలోని యా చ్చికళ్ట బహువచనరూపసాధనపిక్రియ ప్రచు ప్రయోగ మాతి విషయక మును వ్యవహారస్థహాపములలోనుండి గాంధిక ళా యోగ్యత నంగీకరింపం దగిననూపముల నిళూవీం చునదియు. నగుటచేతం జంతామణిమొక్క సంస్కృృతసమశ మ్రైనుకాసన పిధానతకు విపితిపత్తి లేదు. ఇళ్లు యీకింది సంజ్ఞావిధానములు సెతము సం చేహనిక్షయమాతి ప్రియో

జనములగుచు నిర్చాధము లగుచున్నవి, (ఆంధిళబ్దచింశామణి, సంజ్ఞాం ఎలక న్తూూ “దంత్య చజ లత్వవిశిష్టములై యుండును. 'తాలవ్యచజ

జ లా, 'లెత్వవిశిష్టములై. యుండును* అని పై సూతిమున కర్థముం

44 చింఛ్రామణికి వర్ణోత్ప్తి స్టానోప దేశము చేయు తలంపు లేదు, (ఈ౦-వి) అట ఆ అనెక ద గ "తా, లఘ్వలఘు.వులగు నంతస్థముల మైతొపిసంగమున దంత్య తాల వ్యచజలమైతొని జూపుట వసందర్భ మారంభింపంబడినది. *చేందు జేనీ మున్నగు శబ్బములలోీ నేకాక్ష్తరముశం దలి యత్ష్యల్లులు 70ంకును దడాలవ్యములయి యుండునపుడు వాని యుచ్చారణము శమూపాదడకమై యుంకును గాన సుఖ ముఖోచ్చారణమును గోరు లోక మట్టవానిని ఒబుకుటలో నచ్చగు *ఎత్వమును” _ అత్యముగ నుచ్చరించుట సహజము, కాంగా “చేంద, చేట, చేప, జేని మున్నగు చోటులందు 6వాంద్య బాట, వాంపు జాని అను నుచ్చారణములు కబ్లి యనిష్టయాపములు సంభవింపంగా నట్టిచోటులందలి సాధ్వసాధు శ్వుసం దేహమును దీర్చుటయే యీసూతిము నారంభించుట లోని ముభ్యోధేశమై యున్నగి అట్ట్రయెడల నీసూతి మ్‌ లబ 6 ళల కిందిరీతిని సాధుశ్వూనికర్షయముమ జూపుచున్న దది, ఉచ్చారణమునం 'దెచటి (చజలు 'తాలవ్యములుగా నుండునో నానిపైని +ఎత్వోమున్నదని యెంచుట సాధువగు ననియు నెచటి చజలు దంత్యములుగాం ఒలుక్‌-బకుకో నాని మైని *+అత్వమున్నదని యెంచుట సాధువగుననియు నీసూ త్ర ము నిర్ణయించుచున్నదిం కాగా “వాంచ, చాట వాయ, జూన మున్నగు స్థలములలోని చజలు తాలన్యములుగాల ఒలు కంబడుచున్నవి గాన నవి ఎత్వ” విశిష్టములె యని సిద్ధాంతి ట్‌ థ్‌ ఛముగుచున్నది అయ్యనవి (అత్వ విశిష్ట్రములయి యుండుటయే

(ఈగింవి) ఎన్నయాళశయము నూరి గహింసపలేరుం శీఫ్‌ సత్యమైనయెడల “వాపు, చందురుడు జాము “మున్నగువా నివతనె పలుక డుచు నుండవలసి యుంకునుగదా అని పరి శీలించుకొనవలెనని యీసూతి) ముపచేశించుచున్నదిః ఇట్టి నన్నయభట్ట నినశాఫహాశయములను గంహింపంజూలక యాగండ్తీ సూతిమును *చజోల యుత త్తి స్థానములను జూపటకు పూ త్రమె యాకంభించె ననుకొని యట్లు సూతించుటలో న్‌చిం తామణి సంకర్భము పరిపూన్షము కావనియు. మిగుల నసమ గొృమునియు: దలంచి యాధ్గునికు లీఇంరీతిని సూత్యోంప నాకంభించిరి, ఇ ఈ ఎ ఏలం గూడీన చజలు తాఅవ్యంబు_ 20 అఆ ఆక *ఉ ఊఒ ఓ జెలంగూడిన చదజలు దం౦త్యములు ”

• సంస్ట్ల ఫ్రరతనమములం దఊశిరాంవము వైనశ్వుముల ముపధాచిజ లు బహుకచనము పరంబగునపుడు దంత్యకు అగు *) ౧౧ నూ (5లవ్యా సంజ్ఞా) (౮౧) వర్టసమాచ్నూయముశండలి తక్కినవర్ణముల యుత్చ _త్తిస్టానములను జెప్పక యిట్లు చజల యువ్పే త్తిస్థాన ముల విషయమును మారి] మేల చెప్పవలయునో. తెలియ రాకున్నది. ఇతరస్వరములతో గూడియున్నప్పటి చజల దంత్య 'తాలవ్యత లుచ్చారణమునుబట్టియె యసండిగ్ధముగం "డెలియు చుండును, మజియు నవి వ్యవహారవశమున ఇెట్టి యపభిష్ట తను బొందియుండ లేదు, కావునం దక్కినస్వరములతో నుండు

శకి సంచేవానిర్హాయక స్థలాంతరము, (ఈశ౨-వి) నప్పటి చజల దంత్య తాలవ్యతలను బి) ల్యేకముగం చెప్పుట యపహిస _కృమనుటకు సంజేహము లేదు. ఇంక ఏకనకొనిన యుత్స త్తిస్థానములను బారాయణముచేయుటకే నన్నయభట్టు +అద్దంత్యో ఇత్యాది పై సూత్ర)ముల నాకంభించెనన్న-వో వక్ష మగు “ఓత్వము” తోం గూడిన చజలుసయిత మోసూత) ముచేం దాలవ్యములే కావలసివచ్చును గాన నిచట నన్నయ భట్టారకు. డసమగిముగనే. గాక పిమావముగ మైతము సూత్యొంవెనని ెప్పవలసి వచ్చును. నిజముగా. జింతామణిలో నిట్టిషిమాదము మైఠము నున్నదని తలంచియే సూరిగారు మైరీ తిని సూతొంచిరాయని యాలోచింపవలని యున్నది, నెనుక నుదాహరించిక కీతిని నన్నయభట్టారకు. మచ్చొారణములోని సంచేహమును దీర్చుట కాశండర్భమును జెవ్పియున్నాండు గాన నచట చాయి మున్నగుచోట్ల “అత్వవమాో “వత్యమా” ౧౧ రా అనుసంచేపహాము తోంచును గాని *అర్వమా” ఓత్వమా”ఆను సంజేహము పెడమనేరదు., కాంగా అన్దంత్యగ” ఇత్యాది సూత్రములోని వకంశ్వముచే “ఓత్వ విశిషతారూాపార్షమె య లు థి స్ఫురింప నేరదుగాన నచట నెట్టిషిమావమును చేవని గొహింప వలెను,

(ఈ ౨) వైకితినే *అయేంఒదో *ఫోయె౯క”. మున్నగు వోటులందును *యాంఒక్కు పోయక౯” మున్నగునుచ్చారణ ములు వ్యవహారిమున సంభవించును, కావుననే యట్టిచోటు లందు సాధంసాధుతానిరయము చేయుటకయియీ,

స్‌ న్స్‌

(ఈ3=వి) చింతామణ్రినాంటికిం శావ్యవాబ్మయము అేదు కీ

ఉఆద్యః క్రియాసు ధూతార్ధ ద్యోతిన మాద్యగం వినా సర్వః) అను చింతామణిఘూత ముప దేశింపంబడినదని గశహింపవలసి యున్నది. తద్విచారణము మున్ముందు. విపులముగా. జేయం ఒమను, (విష, రరి౧౧౫౧౨ర కాన నిట విస్తరింపలతేపు, కావ్యవాజ్న సయ మానజకు. లేనికా్యాణమున( బ్రిక అ్రతులగు శబ్దములసిక్థికి న్యవహారమునె యాఛారముగ గొహింపవల సిన యవస్థలో. జంతొమణి రచియింపంబడి యుండకుళ్న వోం దరువాతినా ెవ్వవమ నంన్నీిక ర6వని షపదావయుకారమును శంతామణిక్త్తయు.. నంగకగించియుువయ గదా, కాంగాం బదావ యకారాంగీకారము సైతము చింతామణియొక్క పాచీనతమత్వేము 3.6 (ఒఒలాధారమై యున్నదనటకు సందే వాము లేదు,

(౮9) చింతామణ్‌కిల బూర్వకాలముసం గావ్యనా్మ గ్హయ మె యుండేయున్నచోం ఖైరీతి సం దేవానిశ్తాయక సూతిముల రచవకుం ఒిసక్తియే యుండదు గదా. అట్టి కావ్యవాజ్బయ ములోని పియోగములె సబ్బముల సావ్యసాధు తానిక్ష యమున కాభారము లగును గడా,

ఇట్టీస్థితిలోం జంతామనిని నన్నయభట్టు రచించియే యుండలేవనియుం జింతామణి నన్నయకుం దర్వాత నాజు వందల సంవత్పరములవా. డ్‌నంగగా నాంఫు వాజ్బ్వయము బాగుగ విస్తరించిశపివప రచింపంబడెననియు, నొకసిద్ధాంతము

శకి శీశన చీంతామణి నేలుంగండు* (ఈళ_వి) ఒయలువడలుట మిక్కిలి వింతగా నున్నది, అట్టివావమును చానికి మూలము లగుయుక్తులను వానిఖండనమును నిట బిదర్శించుచున్నాను, (౮5) సంస్కృృతశ్వాములను 'దెను/ఏలోనికిం. 'దెచ్చు ఫ్‌ొనెడి పద్ధతులనుమాత)మె పెధానముగా నుప బేళించెడి యాంధిశ్క చింతామణయొక్క ప్తిచార మాంధ)వాజ శ్ర యము వి్నిస్తరించినపినప సహజముగం దగ్గటచేత నద్దానియు నికి నెటులక్‌ యో లేక యెజిలియు నది తెలుంగునకు లక్షణ మనివించుకొనదని తలంచియో యాంధిభాపాభూపషణక ర్త యగు కేశశమంతి యిీకిందిరీతిని జెష్పయున్నాండు, కిం ,మున్ను తెశంగునకు లక్షణ మెన్నండు సెక్వనను జెప్ప కేం జెప్పెదవి ద్వన్నికఠిము మది మెచ్చంగ " నన్న మా భిట్టాది శ్రవిజనంబుల కరు +న్‌

కే సంస్కృత పాళ్పకృతాది లక్షణము జెప్పి 'తెలుంగునకు అత్మ్‌ణము 6౬ దెప్ప కునికి యొల్ల శవిజనంబుల దేరమి గాను నన్ను ధన్యు6 గావిర0ప6 దలంచిన తఠల౮ంప్రుగానిి

క ,;ఖాపొవేరులు నను విని యాషణ్యుఖపాణినులకు నగు వెవ యని సం తోషింప వాంధ్యభా హా భూషణము శబ్టళాస్త్రమును కిచియింతుక

(ఈ౫-వ్చి చింతామణి నన్నయర చితిమనుట సుష సీస్ధము, శం ఊం కొొక్యగ నాంధుభాషకును గొండొకలతణ మిట్లు చెప్పెనే యుస్తైమ బుద్ధి నీత6 డని యోరలువోవక విన్నమేలు మి రొత్సిన మికు మాజుకొని యు3ర మిచ్చుట చాల ప్రేం మా చిక్తమునందు న న్నెరవు సేయకుండీ కవులార మొక్కెదళా ౧౦, (ఆంధ్రభా హాభూషణము), అంఫిశబ్బచింతామణి సంస్క్యృతశబ్బములను "చెను లోనికి. దెచ్చుకొోనటలోని పద్ధతులుమాతిమె పిధాన ముగా రచింపంబడక్డుటచే నది 'తెనుగసనకు లక్షణ మనివించు కొనవని కేతన యిట్లు చెప్పె నన్నయగర్థము మైతము ఫైపద్య ములకు జెప్పుటలో విరోధ మగపడదు. కాని యావటకుం జింతామణివంటి వ్యాకరణము 'లేదనునరము సెతము పె థి యూ పా పద్యములవలన లభింపకపోలేదు, అట్లయినను జంతామణి యునికి "కేతనమంతికిం 'దెలియనంఠమాతిమున నది యావ అకు బుట్టియుండ లేదనుట సరికాదు గదా,

(5౫) అంధిశబ్బచింతామణి నన్నయభట్టవిరచిత మే యను సిద్ధాంతము చిరకాలమునుండియు నాంధి)పండితప్రపంచ మున సుపిగిద్ధమై యున్నది. అధునాతనములగు చాలవ్యాక రణ (పాఢవ్యాకరణ శజ్ఞర త్నాకరములవీరికలం దక్షు వ్రాయం ఒకి యున్నది. అంధిశబ్దచింతామణకి చాలసరస్వతీయ మను వేర నొక తెలుంగుటీకవానిన యెలకూచి ాలసరస్వతియు6 (క్ర శ, ౧౬౦ గవిశిరోభూషణ మనమవేరుకల వ్యాఖ్యాన

7

త్‌0 శింతామణీ నన్నయకృృతమని పెక్కు.రు (వాసిరి. (5౫-వి మును వొసిన (సంస్కృత థభాపలో) యహోఒలపండితు. డును (౧౭౦౦ పొంతమువాండు) నప్పకవీయ మనువేరం 'దెలుః గుపద్యములతో నొకవివరణమును వొసిన కాకునూర్యప్ప క్‌వియు (క్ర, శ ౧౬౫౫) నాంధిశబ్ద చింతామణి నన్నయ భట్టవిరచితమె యని స్పష్టముగా. దమతమగింధములలో వొసియున్నారు. ఇంకిను నాంధ్రశబ్దచింతామణిని సంఒం ధించిన వాసుదేవవృ్తి కవిజనాంజనము నాంధ)కెామువి పారనం[ రామశాస్తులుగారి యుద్ద్యోతినీివ్యాఖ్య మున్నగు గింధములందెన్లం జింతామణి నన్న పార్యవిరచిత మనియే వాయంఒడి యున్నది. ఆంధిశ్వూ చింతామణి పరిచ్చేదాంత గద్యములలో మైతము “ఇతి శ్రీ సకలభాపావాగనుశాసన నన్నయభట్ట విరచి తాంధిశబ్బచింతామణా . *లఅని యిట్లు వొాయంబడి యున్నది, ఇంతయేల నన్నయయీ తాను శబ్బశాస నుండనని భారతకృ త్యావిని 'జెన్సీకొనియున్నాండు, (3-వి) అట్లయినను గ్నీర్తిశేషులగు రావుఒహద్దరు కందుకూరి పె-ేశలింగముపంతులుగారు. చింతామణి నన్నయభట్టవిరచి తము కానేరదని తమ యాంధికవులచరితొమునం జర్చించి యున్నారు, అదిమొదలుగ ననేకులగు విమర్శకు లయ్య]ది నన్నయభట్టవిరచితము "కానేకదను నభిపొొయము నందు చున్నారు. కాని ఏీశేశలింగముపంతులుగారును దక్కిన విమర్శ

(శకుని. కవులచర్యితలోని పూర్వోత్తర వికోధములు, 1 కులును దద్విషయమునం జూపెడి యుక్తు లుమాతి మించు శ్రీ బలవంతమ్ములై యుండలేదు,

(౬) బెలసర స్వతియో లేక యాతనికాలమంమన్న మ జెవ్వరో యాంధిశబ్బచింతామణిని రచించిరనియుల. గారి కావళి నధర్వణాచార్యుంె. రచించెననియుం గవులచరితి ప్రుధమమువిణముశందు వొయంబడి యున్నది. దీనిని బట్టి మయూడంగా నాంధిభాపషాభూమణాదులను నధర్వణకారికావ ళిని సహాయపజుచుకొని చాలసరస్వతియే యాంధిశబ్ద చింతా మణీని. జేసి దానికి గౌరవము కలుగుటక యి నిన్నయభట్టార కునివేరు పెట్టినట్లు నిక్సయింపవలసి యున్న ది” (ఆంధ్రకవుల చరిత పిధమమువిణము ౧౨౨౩ పుట. బమ్మెక పోతరాజు చరిత్రము, రివైక్స్‌ఎడిషమను రాగి పుట) ముందు (వాయనున్న పికాక మథర్వణ కారికావళి యాంధిశ్వ చింతామణశికి వివర ణగంంధ మవనందగి యుండుటచేత నాచెండిటిలోను నాంధిశబ్ద చింతామణి మొదటిదని యంగీకరింపక తీరదు, చింతామణిలోని లక్షణములు సామాన్యములు. 'కారికావళిలోని వన్ననో వెాళ్టేవ లక్షణములు, అంధిశబ్దచింతామణిలో శేని లశ్షణవిశ్సేషములు మాతిమె యధర్వణకారికావళిలో 'వలయుచున్నవి, సామా న్యలక్ష ణములను జూచి యందులేని విశ్తేషలక్షణముల నెవ్వ "జీని వా్రాసియుందు రనవచ్చును గాని విశేషలక్షణములను జూచి సామాన్యలశ్షణములను రచించియుందు ఠరనుట సరి

శకి కవులచరితలోని ఫరో త్తర విరోధములు* (గజి కాదుగదా. కాయట్టి బాలసరస్వతి యధర్వణకారికావళి నాధా రముగాం జేషికొని యాంధ్రశబ్దచింతామణిని రచించెననుట కల్పం ఆంధిశబ్దచింతామ ణ్యధర్వణ కారికావళుల కుం గల సం బంధమును 'బాగుగం బరిశీలించియున్న చో ఏరిట్లు (వాసియుం డరని నా నమ్మకము, మజొకవింత! బాలసరస్వతి పూర్వుండని యు నాతనికిం బిమ్ముటివాం డప్పకవియనియు నాతనికి. దరువా తివాం డహోబలపండిముం డనియు నధర్వణకారికావళి నాధా రముగాం జేసికొని బాలసరస్వతి చింతామణి వాసెననియు వొసియు. (కవులచరితి రివైజ్ల్‌ఎడివమను ర౫ి పుట) నంజే ఏీ-ేకలింగము. పంతులుగారు. **అఆసళో2ఒలపండితీయ మనం బడెకు. కవిశిరోభూమణ మసన్చకవీయమునకంకై. మిన్నగా నుండవలెనన్న యభిలాషతో నీకారికావళిని రచించి (అహో ఒలపతి) తనవ్యాఖ్యానములో. జేర్చి యధర్వణాచార్యునిదని లోకమును భొమపెట్టి నమ్మించి యుండెననుటకు సంచేహము లేదు. (కవులచరిత్ర రినైక్ష్‌ఎడివను ౨౬౧ పుట) అని యి ట్లత్యంత విరుద్ధముగ వ్రాసియున్నారు. దీనినిబట్టి యాత్తేక కాలిక మనందగియున్న యధర్వణ కారికావళి నాధారముగాం జేసిొని యహోబలపతికి6 బూర్వుం డని వాళకే యంగీకరించిన బాలసరస్వతి చింతామణిని వాొసెనన్నమాట యెంత 'యసం గతముగ నున్నదో చదువరులె (గహింతురు గాక,

(ఈ౭-వి సరస్వు త్యహో బలులు వంచకులనుట సరియా? ర్‌8ి

కవులచరిత్రమును సవరించుటలో ఏ-ేశలింగము పంతులు గారు పై విరోధమును (గ్రహించియే కావలయును జంతామణి యధర్వణకారికావళి నాధారముగం జేసిఫొని రచింపంబడెనన్న మాట వగలికొని చింతామణి 'చాలీసరస్వతీరచిత మనియ్యు నధర్వణకారికావళి యహోజఒలపండిత విరచిత మనియు వేశాక చోట (వాసియున్నారు, అ ట్లయినను జిరకాలమునుండియు. బండిత్‌ సంప్రదాయమున సుప్రసిద్ధమ్ములై యున్నవిషయము లసత్యములనుటకును, 'బాలసరస్వ త్యహకో బలపండితులు ళమ (గ్రంధములవలనం దమళకు రావలసినక్షీర్తిరి వికుచుకొని తన్గుంధ క_రృత్వమును నన్నయాధర్వణులపై మోపి లోకమును (భ్రమింపంజేసిరను వంచకత్వము వారిపై నిలుపుటకును, దగిన (ప్రబలపిమాణములను బంతులవొారు చూపి యుండలేదు, ఈవివమయమున వాను చూవిన యుక్తుల డొర్చల్య మోాక్రింద6 జూపుచున్నాను.

(ఠ౮బె ఆంధ్రశబ్దచింతామణిలోని,

అసర్వ(తౌాజ్వు త్కా-ర్యం దేయం యస్య (దుళ(ప్రకృతిశేభ్యః” అను సూత్రము [ద్రుశషప్రకృతికములకంకె. బరమం దున్న యకారముశ కంతటను నచ్చువలెం గార్య మగునని చెప్పుచున్న దనియ్యు నది భారతప్ర యోగవిరుద్ధ మగుటచేం. జింతామణి నన్నయరచితనము కానేరదనియు నొకయు కిని 'జెప్పిరి ఎప్పుడు

54 పదాది యకాఠాంగీశెర మవిరుగ్ధము, (ఈ౭-వి మొదలగుశబ్దములలో. బడాది నచ్చేయున్నదని రొందలజి యాశయము. అచట యకారసహితస్వర ముచ్చారణాను సారముగా నున్నదనియు, నాయకారము పదముకంకై.. ఒర మగపనపుడు సంధివేళలో లోపించుననియు. జింతామణి కారుని యభ్మిపాయము, ఉచ్చారణములో నున్న యకారము లశేదనుట సరికాదని తలంచి చింతామణికారు. డద్దానిని నంగీకరించుచు. బయోగవిషయమున చాధలేకుండం ఖై రీతిని సరిపెళ్పైను. తరువాతి వ్రైయాక్రరములు ఆపదాదిని యకార మున్నదని యొప్పికొననేల! సంధివేళల నది లోపించు నని వెప్పనేల! అచట స్వరమే యున్నదని ఇపప్పరాడా” అని యి ట్రుచ్భ్బారణస్వభ్యావమును గణింపక (ష్మ్రియాలాఘవ మునుబట్టి పదాదియకారము.. నంగీకరింప నైరి. ఇంతేగాని యచట నేమతమునందును బియోగబాథ లేదు. (అహోజఒల పండితీయము. ౧౫౫ ఫుట,) ఇట్టిస్టితిలోం బెసూత్రము భారత (ప్రయోగముల కెట్లు విరోధించునో "తెలియకున్నది. అట్టి విరోధమును గలిగించు నెట్టియన్థ్యమునః ఏ్‌ రాసూశ్రమునకు 'చేసికొనియుండిరో విశదపజణుప రి మజియు ఏ "ెట్టియర్థ నును జేసికొన్నను నానూతిము భారతప్రయోగములకు వినో ధించునపుడు మతి యేగింధమునకు విరోధింపకుందును? ఆప శృమునం జంద్రికాపరిణయమును వాసిన బాలసరస్వతి మూత్ర

(కళాంవి) (ప్రథమ ఫుకుపషేకారనంధి నిత్యతియు నవిరుద్ధ మె. ర్‌ర్‌ మాంధిశబ్ద చింతామణిని వొ సెనన్నమాట యొట్లుపాొసంగును? కాంగా “సర్వ ఆతాజ్వత్కార్య్‌ మిత్యాది సూత్రరచనమువలన భారత భ్రాగక్రర్రయగు నన్నయభట్టునకం జంతామణికర్హృ త్యము విళోధింపనేర దనుటకు సంబేవాము లేవు. పచాది యకాశాంగీకారవిషయమున ముందు విశాలముగ వెయ బడును, (౧౧౫-౧౨౫ విమ,

(5౮) చింతామణి పొధమసురు పే కారసంధియు నిత్య 'మేయని చెష్పుచున్నదనియు, నయ్యది సన్నయభారత భాగపి "యోగములకు విరుస్థమనియు, మజొకయుక్తిని జెప్పుచు ఏ-శేశలింగముపంతులవా రీకింందిపద్యము నుదాహరించిరిం

అ. *ఆంతం గొండ అధిక హాస్యంబు శేసిరి యషవి నేమి తోసె దనిరి కొంద అవ్వ నీవు వేల్చ పా దని కొందటు మోడ్చుశేలుతోన మొక్కి. రంత?) (థారత. అరణ్య) ఈపవ్యమునందు “అంతం గనొంద అధిక హోస్యంబు నేసిరి ఆనుదానితో వాక్యాంతమున "చాదాంతమును నగుట చేతను, 'దెలుంగునం బాదాంత మగునపుడు వాక్యాంత మయ్యె నేని సంధి నై వఠ్నికమని నన్నయాభిపొయ మగుటచేతను “చేసిరి(ఎఅడవి” అనుచోం బిధమపురుమేకారసంధి నిళ్యమని యంగీకరించినపక్షమందు సైతము సంధిలేకుండుట విరుద్ధము

శం వాక్యాంతమందలి పాదాంతమున సంధీపౌమీకము, (రవి) కానేరదు, ఇశ్లే నన్నయభట్టు మఠటొకచోట సైళము సం ధ్యభావమును బి'యోగించియున్నాండు. కాని యిట్టివి బాధక ములు కానేరవు. ఈరెండు నిర్చాధస్థలములుం దప్ప న్నెల్లయెడ లను నన్న పార్యుంయ పిధమపురుపేకారమునకు నిళ్యసంధినే పియోగించియున్నాండు.. కాంగా నన్నయభట్టుపి యోగము లలో. 'బాదమధ్యమున బ్రధమపురుషేకార సంధ్య భావమును జూపినంగాని ఏర8ివావనము నిలువనేరదు, త్తే ఉసర్వతీ ర్ధాఖిగ మనంబు సర్వవేద

సమధిగమము సత్యంబుతో సరియు6 గావు

ఎలుంగు మెల్ల ధర్మము లక్షు "నిందు€ బె

య౦డ్రుంం44. 44 (భార అది.)

ఇటిచోట్ట. చాదాంతమున ను్శారమునకుసెతము లు ౧౧ యా నన్నయభట్టు సంధ్యభావమును బియోగించి యున్నాండు, దీనినిబట్టి యుకారసంథధియు "నన్నయభట్టు వికల్పించె నని వాదింతురా యేమి? ఈ పిధమపురుషే.కారసంధివిషయము చింళామణియొ శ్ర(పాధమికళనుబోధించుచున్న ది, ఈవిషయము మును సందు విపులముగా. జర్చింపంబడును (5౯) ఉం ఈఉపీమి మహాద్భుతం ఓది వారీ' హరి! యెక్క-డియాం(ధళప్టచిం

తామణి ఫక్కి.. యొక్క_డి మతంగనగంబు యుగాదిసంభవుం

టె మని చన్న నన్నయమహిళవి యెొవ్వండు సదుం 'జవ్వం డా

హా మదగణ్యపుణ్యసముద(గతం కేకు అం గాలి యిన్నియున్‌ |

(ోోగంవమి సిస్థని కల్పన మసంభివ మనుయు క్రి, న! మ, 6ఇలం (బడ్ఞానిధు లౌ కవుల్‌ మునువు లేలే వాకు వ్యాఖ్యాన క రలు గానోపళె? వెక్కు.వత్పరము లంతర్మ్భూకమై యున్న యా "తలంలగదా వ్యాక రణంబు నొకొనలం (టీం డీకల “గావింపఫ్రుమం

చల సిద్ధ౦ండు మదిస్టటేవత విరూపాతుండు. నిక్కా_౦బుగాన్‌,” (బాళసరస్వతీయ టీశాపీశకం) అని యిట్లు చాలసరస్వతిచేసిన సిద్ధునికల్పసమును దానిని బెంచి వ్రాసిన యప్పః వికల్బనమును విశ్వసింపం దగినవి కావని యు నన్నయభతే యాంధ'ఎశబ్దచింతామణిని రచించియున్న యెడల నంతకాల మది యంతక్భూతమై యుంకుటకు. గారణ ము లేదనియు, 'బాలసరస్వతియే యాగింధమును రచించి దాని (ప్రామాణ్యమునక్రై నన్నయభట్టు వేరుపెక్షై ననియు, నం దువలన దానికి (వాసిన తన చాలసరస్వతీయ టీకమూలమున దనకుం (బ్రసిధ్ధి వచ్చునని తలంచి యట్లు చేసెననియు, న ట్లగుట వేతనే తిక్కనసోమయాజికి సమకాలికుం డగు (క్రీ, భం ౧౨౬౦) మూలఘటిక కేతన తనకాలమువజుకుం 'దెలుగుభావమకు వ్యాక రణమే లేదని స్పష్టముగాం జెప్పుట సంభవించెననియు. జెప్పు చు +మున్నుు బెలుంగునకు.....ల “సంస్కృత ప్రాకృతాది == 44 * మొవలగు నెనుక (శోర-విషయము) నుదాహరింపంబడిన "కేతనమంత్రిపద్యములను ఏ-కేశలింగముపంతులుగారు కివ్రలచరి

(తములో నుదాహరించి యున్నారు, రి

న! చింతామణి కెంకెవళు లణగగియుంట వింతకొదుః (040-వి)

(౫౦) ఆంధ్రశబ్దచింతామణి యంతకాల మంతర్భూ తమై యుండిపోవుట కీవజే (రర-వి కారణములు చూపి యున్నాను, చింతామణి సంస్కృృతశ్చములను 'దెనుంగులోనికి. 'ెచ్చికొనెడి పద్ధతులను జూపుట మాత్రము ప్రధానముగాం జేసికొని రచింపంబడిన దగుటచేత నది యాంధ్ర వాబ్బయము (ప్రబలిన వెనుక 6 (బవారవీదూరమగుట సంభవించి యుంకునని యీవజకు (వాసియే యున్నాను, పైకఠితి నాంధ్రశబ్దచింతా మణి తత్సమశ్వానియమోప దేశ పిధానమై యుండలా? బరిశిష్టమగు నచ్భాంధ్రశబనియమముల+ జూలవటు కధర్వణాచా ర్యుండు పూరించుటచే నాచిాతామణి కావశ్యకత మరల నెలసె ను, అట్లయినను నట్టి పరిశిష్ట్రగంధమును జింతొమణితో జోడిం చియాతండు వివరణము (వాయకముందే కాలగతి నందుటచేత నో మజి యీకారణముననో యట్టియధర్వణకారికలను జింతా మణితో జోడించిన యేకగ్రంధ మెచ్చటను నేంటికిని నుపలబ్ధము కాలేదు, కాంగాం జింతామణిసూశ్రముల కచ్చటచ్చట నదుకం దగిన యాయధర్వణకారికలు సందర్భు[క్రమళూన్యము లయి సామాన్యపండిత దురవగాహములయి నిల్చిపోయి యుండును, కావుననే తరువాతి పండితు లధర్వణకారికలను జింతామణి పరిశిష్టభాగముగ (గ్రహింప జూలక యాగ్రంధమును. వికృతి వివేక మనెడి ప్ర ల్యేక వ్యాకరణముగం దలంచుచు వచ్చుట

(౫౦-వి) సర స్వత్యాద లకుం గొన్ని కారికల్లు లభింప లేదా? త్‌ సంభవించెను, అట్లు సాధారణపండితదురవగావా మగుటచేతనే యావికృతివి'వేకమును బరిపూరక్షముగ నందలును నభ్యసించు నలవాటును లతెకపోయి యుఐఎడును, అ ఖ్లయినను గొన్ని గొన్ని కారికలు కొందణకు. బరంపరాయాతముగ లభిందచుచు నుండెడివని తోంచుచున్నదిం కావుననే కొన్నికారికలు వాల సరస్వతీయముశ _ నుచాహరింపంబడి యుంకుటయుం గొన్ని కారిక లప్పకపవీయమున నాం్రీకరింపంబడి యుంకడుటయు. దట స్టించి యుండెను, తుట్టతువె పదో బలపండితు. డాకారికలను జాలవజ కర్ష ముగసే యామయాచింతామణిసూత్రముల వ్యా ఖ్యానావసరమున నుదాహకించియు. వానిని సంత్నేషమముగ వివరించియు వెబ్సడించెను. తరువాత నేంటికిని నధర్వణకారి కల నెల్బరును నహళేఒలపండితీయమునుండి సంగిహించుటయే తప్ప మూలమాతృకనుండి గంహించుట సంభవింపలేదు, ఈకీతిగ నాంధిశబ్దచింతొమణియు నధర్వణకారికావళియుం 'బెక్కువత్సరము లంతక్మూతములై. (యనలూం బిచారవిదూ రములయి)]) యుండిపోయినవని గంహింపవలసి యున్నది. కా రణములచేత వానియునికి కొందజకు. చెలియకుండినంత మాతిమున నవి నిజముగా చాచీనములు కాననియుం దరు వాతివారిచేత రచింసంబడినవనియు నూహించుట యు_కృము కాను గడా.

6౦0 శేశనవలె గణపవరపు వేంకటకవి చెప్పలేదా? (౫౧-వి)

చింతామణి హారాత్తుగా "బాలసరస్వతికి లఫభించుట చేతం చాచీనుల యలవాటుచొప్పున నాతండు సిద్ధునికల్బన మును జేసియుండవచ్చును. అట్టికల్పవమును బెంచినయప్పకవి (ప్రసంగము విశ్యసింపందగనంతమాతిమున గంంధమే హాళిక్కి యనుట యుక్తమా! అక్ష యొకపక్షమున మూలఘుటిక "కేశనకును జింతామణియునికి "ెలియనంతమాతిమున నయ్యది పాంచీనమనుట "బాధితమగునా?

(౫1౧) మజియు. గొందలు (గ్రంధకర్త లట్లు తమ్మగ్రం థమే మొదటిదని చెప్పిఫొనెడి యలవాటు సయితము. లేకపో లేదు. వసుచరితిములోని పద్యముల నుదాహరించుటచేత ౧౫౮౦ (క్రీ, శ.) సంవత్సరమునకు. దరువాతివాండని నిశ్చ యింపందగిన గణపవరపు వేంకటకవియుం, గేతనవతెనే యీ కిందికీతిని జవ్బియున్నాండు. వీ. 4శ్రీకరముగను సంస్క సత ఆ నకును వ్రాళ్ళ

త్రమవక్ష6 గల లక్షణములు చెప్పి 'తెను(గున శొవిధంబున లత్నణముచేయ రెకున్మి. యదియు ీరంబు గాదు తొల్లిటి నుకవ్రల "కల్లను నను ధన్యు6 గావించు కలం పింతగాని యనుచుం గక విజవాజ్ఞాన ఘోరాంధతమసముం బోంొట్టం గల కౌముదివిధమాన

(4౨-వి) (పా-చీనలతృణ (గంధము లెల్ల వేంకటశవిశిం దర్వాతివా? 61 థ్‌ నిల మున్ను తెుుంన సెన్వా ఇఅఆతుంగని యాంధళొాముది యిశునట్టికృతిని నీసమాలికగాంగల టేసెద........42) (సర్వలక్షణశరోమణి యను నాంధకొముదిలోని వ్యాక రణభా గము,౧ ఫుటం)

ప్రబలములగు నాధి"*రాంతరములు. లేకయే యిట్టి మూటలను బట్టికొని (గ్రంథముల పార్వాపర్యమునకు విపర్యయ మును గల్పించుట పరమసాహసము కాదా? కేతనవాక్యము లనుబట్టి చింతామణి శేతనకుం దర్వాతిదన్న శ్లే వై వేంకటకవి

లు ౧౧ రి వాక్యములనుబట్టి (ప్రాచీనలక్షణగంధము "లెబ్హ నాతనికిం బిమ్మటికాలములోని వన నగునా?

(౫౨) మజియు జింతామణికి వివవణ్యగంధమగు వికృ తివి వేకములోనికారికలను గొన్నిటిని బాలసరస్వతి తనరచిం చిన చింతామణిటీకలో నీ క్రిందికి నుచాహారించి యుండుట చేత చాలకరస్వతికిం జిరకాలము క్రిందటనే చింతామణి పుట్టి యుంచెననియు, చానితర్వాత డానికి వివరణ్యగంధమ్నుసై తము ఇాలకాలము కిఎండబనే పుట్టియుండె ననియు నంగీకరించక్‌ తీరదు గచా,

4హోర్థనాన్దే ము శకల్వే కధ్యతే మధ్యమౌద్ధకి ॥

విభాసేతి వదంత్యేశే న పాొశ్తేతు కదాపి చం అనే అధర్వణవచనమువల్ల ముకారలోపషము మధ్యమపుకుషకుం గలదు. అచ్చు పరమైయుంళట లోపములేదుః* (మ-రా-,్రీ,

న! చాలసరస్వతీయములోని యధర్వణకాంకలు (౫౨-వి) రావుసాహెబు గిడుగు వేంకట రామనమూ_క్రిపంతులుగా రిచ్చిన పన్తాకిమిడి మాళ్ళక క్రియా. 12 తాటాకు) ఇళ్లే, (శ్రీమాన్‌ విద్వాన్‌ 'అంగలూరి (శ్రీనివాస 'తాతాచార్యులుగా రిచ్చిన కాకినాడ మాతృకలో సైత మున్నది, (59 కాగితము సైర్‌తినే బిహ్మ(శ్రీం నిడదవోలు సుందరముపంతులుగా రిచ్చిన విజయనగరమాతృకలో మైతము స్వల్పపుమూర్పులతో నున్న ది. (88 తాటాకు). కాకరపర్తి కృష్ణమ్మూగారు (వ్రాసిన గంజూము జిల్లా _కరకవలసమాతృకలోం భైవిఫముననే యేవిధమైన మార్చును లేకయే యున్నది (55 తాళపతేము). మ-రా-్ష్రీ. వావిళ్ళ వేంకశుశ్వర శాస్త్రలవారు వాయించిన మజటొకమూా తృకలో మైతము పైవిధముననే యున్నది. ఇందు బికృతపు సంస్కర్తలు చేయుచున్న సహజములగు మార్పులు మూ తము గలవు, వ్విస్తరశీతి నుదావహరింపలేను గాని యి ట్రనేకస్థలములందు బాలసరస్వతీయటీకలో నధర్వణకారిక లుదావారింపంబడి యున్నవి. 'చాలసరస్వతీయమున నహోబల పండితీయమునందువలె నట్టివిషయజబసాళమగు వికృతివి వేక మెల్ళ నుదాహరింపండక యలంతికారికలుమూతి ముదా హరింపం బడియుండుటచేత బాలసరస్వతి కధర్వణకారి కావళి పూర్తిగ లభించి యుండిలేదనియుం బంజితపరం పరాయాతముగాం గొన్ని కారికలుహూతిమే లభించియుండె ననియు గ్రహింప నగును, చింతామణికి వివరణగ్పింధమనగు

(3ఎ(ోంవి) ఆప్పకవీయములోని యవగ్వణకెరికలు, 68 నఫర్వణశారికావలి మైతము బాలసరస్వతినాంటి కే వ్యా్తినొంది యుండుటచేత. జింతామణి చాలసరస్వతీరచిత మనువాదమే గాక యధర్వణకారికానలళి యహోబలపండిత రచితమన్న వాదముమైత మున్నూూలిత మగుచున్నది.

(౫౨) చాలసకస్వతికివలెనే యపష్పృకవికిని నధర్వణశారి కలు కొన్ని లఖించియుండెవని యిీకిింది యధర్వణకారికల కప్పకవిచేసిర యాంఫిక రణమునల్ల పిశదమగుచున్నది,

న్లో, తృితీయోచ్చ తృతీయోహ్మా రృతీమేసర ళౌస్తతేయ,,

పోనళవ్యంజనం వా. షష్ట స్టే నయుజ్య శ (నంజ్తా ఉగ్భా శ, మూంపవ తావున మొదలిటి

మూండ్తు సకళ్‌ వగ్ణములును మూంష్రవ స్వరమున్‌

మూరఏనవ యీూహ్మెాక్కరమును

గూపనదు కదియింప సెట్టి హళకనైనకా (అప్పు, ౨ అ ఏ౨ళూ.) లే. వ్య౦ంజనాహ్వయమన నొప్పు వాాలలోన

పోడళామర మాజవవోట నిలిపి

మచ్చరంబున6 దనూంజంప వచ్చినట్టి

వెడుగునకు నైనం బవ్యంబు నుడుగవలను,(ఆప్పు ౨ ఆ, 3క౬౯ా)

ఇట్టి వింళను గలవు. విస్తరభీతి నుదాహరింపలేదు,

(౫౮) చింతామణికి వివరణ[(గంధమగు నధర్వణకారి కావళియే చాలసరస్వ త్యాదులకుం జాలపూర్వప్పుదే యుండుట చేత నద్దానికి మూల్యగ్రంధమగు నాచింతామణి యంతకన్నను (ైచీనతర మని స్పష్టపడుచున్నది గదా, అధర్వణ కారికావళి

శ్ర చీంచామణికి విశృ్ళతివి వేకము వివరణ(గంథము. (ఆవి) చింతొమణికి వివరణ మన్నవివమయము పార కవుహాశయుల హృదయమున 'శెక్కుటక్షై యిచటః జింతామణ్యధర్వణకారికా వళులకుం గల సంబంధమును ముందుగ విశదీకరించుచున్నా ను.

ఉకోపవిభ్యక్తికసంజ్రా వర్గా స్టింట్యాదయో భవంతీహ,

రుల్వాటే క్నామ్నాం స్యు స్తేపా విభిక్తా నమౌసే చ,” అనెడి చింతామణికారికలోని సహిశబ్బమును (గహీంచి యధ ర్వణాచార్యుం డీక్రిందిరీతిని దన వికృతివివేకమున వివరించి యున్నాంయయ.

4బవావోతాం్యధభ్ధా షాయా౨, వర్షా కపవిభ క్రికాః,

(పవృళ్త శ్చాపవృ ల్తీళ్చ, వికల్పళ్ళ క్వచి దృ వేత్‌,

తద్వి వేకః (ఛయోచైక, శరణం స్యా ద్ధి కబ్దతః (సంధి?)

ఇక్షు చింతామణిలోనున్న యీక్రింద నుదాహరించు “దరశాన్షై త్యాదికమగు నాంధలివ్యుద్ధారక శ్లోకోములలోని +దరశా శ్రేత్యాదిశబ్బముల ననువదించుచు నధర్వణుం డ్నీకింది ఠ్‌తిని వివరించియున్నా డు. శ్లో,4దిరళాన్డ పిప్పల దళొంకుళ పన్నగ సన్నిభ్రాఖకతూత్‌ పరుహేః, ” (ఆ౦ధ్రళబ్దచింతాకుణిం అప్పకవిమాతృకం)

ఫ్లోంపంచ వన్గాదయో వర్థాః కంఖళార్థాది సన్నిఖాః,

తిక్యోఖా యుజశ్ళోద్ధ్యం దంవిళె ఖాన్వితా అధ,

తవీవ చ ద్వితీయా స్యుః. (ఆధర్వణకారికావళి. ౩౨) అని యిట్లు తనకాలమునకు మాఆతియున్న తిర్యగ్రోఖా కారములగు పొల్లుగుర్తులతోలహాడిన లిపికి సరిపడునట్లుగను,

(ై౫౬ుంవి) వికృతివి వేకము సెతము కొన్నా ళ్ళవలి యుండెం 65్‌ వర్గ ద్వితీయాదులకు నవీనరు-గా నేర్ప్చతిచిన యొత్తులతోం

అలాంటి గాడుకొనునట్లుగను జింతానుణికారిక ల సవఫర్వణాభార్యుండు సవరించి యున్నాండు,

(౫౫) వై సందర్భమునుబట్టి చింతామణి వికృతివి వేకము వివరణగ్రంధ మగుట సిద్ధాంతిత మగుచున్నందున నప్పకవి (గ్రహించిన చింతామణికారికల మాతృకలోని

ను మ్పోతో హాల్యభక్వణా చార్య మతాత్‌ .”” అనుపొరము. ప్రశ్షి స్తమనియు +“నుమ్‌చోతః పరుషపాణా” మి త్యాది బాలసరస్వతీ వాతృకాపారము గ్రంధకృత్ప్రయు_కృ మైనదనియు విశదమగుచు లది. చింతామగికి వివవణ(గంధ మును రచించు పుట్టంచోవు నధర్వణుం డాచింతామణిలో స్మృరింపంబడుట "శీవలము నసంభవము గదా,

(౫౬) మతజీయుం భై సంజర్భమునుబట్టి యధర్వణ కారి కావళి దురవగాహ మగుటచేత నప్పటి కొందటు. పండిర్హుల్లం పరనపారినాది పిచార ములో నుండలేంనియు, నక్కారణము ననే బాలసరస్వ త్యష్పకవుల కది పూర్మముగ లభ్గింపక కొన్ని కొన్ని కారికలుమాత)మే లభించుట సంభవించెననియు, గ్రం ధము నామూలాగిముగ నవగాహించి యుండమిచేత నే యప్ప కవి పై రీతిని దానిని జింతామణి వివరణ(గంధముగా గ్యహింప లేక చింతామణిలో. నధర్వణుని స్మరించెడి మెనివో,సిన

తను వ్చొతో హల్యధర్వ ణాచార్యిమతాత్‌ పి అను 'ప్రశ్షీ_ప్త్రపారమును సమ్మతింపవలసిన వ”. డయ్యెననియు

ం్ర

46 ఆధర్వణకారకలలోని పుక్షీప్త్వము లు ను. విశదము కాక వమానదుగడా, సైఠీతి నధర్వణకారికావళి యాకాలమున నామూలాగ్శిముగ: బిచారములో లేకుండుట చేతను నట్టి గొప్పగంధ మొకటిగలదని చాలమందికి దెలిసి యుండుటచేతను నాయాకాలముల పండితులు కనిపెట్టి సంగ వాముగా రచించుకొన్న వేళొకళొన్ని లక్షణవిశేషములకారిక లట్టి యధర్వణకారికావళిలోని వే యనుభమ నానాంటికి వ్యాపిం చుటంజేసి యధర్వణకారికావళిలో నట్టికారికలకు. (బన్ని ష్తత సంభవించెననియు నూహింపం దగియున్నదిః ఈసందర్భమున ర్‌ొక్ర ఫాయుదాహరణమునుమూాత) మిట6 జూపుచున్నాను,

వాక్యములలోను సమాసములలోను శుద్ధ సంస్కృ 'ళాంధ్రపదముల మేళశనమును 'జేసెడి మణ్శిపవాళకెలి(మయలయాళ భాపా(ప్రసిద్ధము) నంగీకరింపక యాంధ్ర)పండితులు శుద్ధ సంస్కృ తాంధ్రపదముల సమాసమును _వెైరిపదదోషదూపితను గా నిరాశకరించుచుండెడివారు, ఆసందర్భుమున' గొందతాంధ్రపండి తులు *వాండిమయూఖములుోోమున్నగు నన్నయపి'యోగము లకును నట్టి దోషము. తేగులుచున్నదని భొనించి యట్టి పియోగములకుః జంతామణిలోని

“వంస్మలృృతప జేన పరిమిత మాం్ళధపదం కర్మభారయో భవతి?

అనెడిసూత్రము రక్షక మగుచున్న దని యపార్థము చేనిఫొని యట్టి మజిఫొన్ని ప్రయోగముల నన్వేమించి యా చింతామణి సూూత్రములోని పరిమితీశబ్బముచే బోధితమగుచున్న పరిమి

(౫౬.వి) ఆంధ ష్ష్వగ్ష ఇత్యాది ప్ర9క్నీప్త కారిక 67 తత్వము మడ్య్టరమాత్ర పరిమితమని యీ్రిందిరీతి నాక సంగ వహాకారికను రచించికొనిరి,

4 ఆంధ షద్వర్షప సంతం సంస్కృ తేన సమస్య తే 3 లేడా,

ఆ ం(భ ష్ష్వన్ష పర్యంతం పదంస్యా త్కృ-ర్మధారరే క | నానాంటి కిది యఫర్వణకారికలలో నుండందగిన దను (భాంతిచే నంమం (బక్షి జకమగుటయు సంభవించెను. మై కారిక శాలసర స్వ్యతీయమునందును నళళోబలపండితీయాదులందును బై యజఖ్గి (ప్రాయములనోనే యుదాహపంపంబడి యున్నది. కాని మైయ భిప్రాయములు నన్న యాథర్వణసమ్మ 'శ్రతోములు కావు, చింతామణి కర్త శ్రేవల సంస్కృృతేశబ్దముల సిద్ధసమాసములను యధాస్థిత ముగానే యంగీకరింపవలెవనియు, నాచ్చికసమాసములను వ్యవ హారమును బట్టి కుహింపవలెననియు విశదపజిచి సంస్కృ "తాం ఛసుశ్రవమానములను గాని సాంస్కృతిక సాధ్యసమాస ములను గాని ఘటించునపుకు పాటింపనలసిన యీర్చాటులను మాత్ర మోక్రిందికీకివి సూత్రించియున్నాండు.

అవంప్కల్భృత క్రకృత కై ద్ని శవమానః నవీన విద్వేయః కః

4సఏస్యృక పచ*ేన పరిమిస మౌాంధపదం కర్మథధారయో భవతి.

స్యస్వవి ఫక్షివికారై రృవహావళ్చ య ఫౌయఫం సమన్య స్తే” (ఆ-వంివది-తామణి, హలర౦క.) మ! విరినిఒల్టే మాం విభక్తాావె విద్నాముల నందినపైని సంక తాఎఫ)శబ్దము ౨కు యభధాయధముశా వచూసములు (శతు

68 చిరుదశబ్బ మిిశ్రసమాస నియమములు (౫౬-వి రుషకర (్రధారయద్విగువులు) చేసికొనవచ్చుననియు, నిక శుద్ధ సంస్కృృతశబ్దముతొ నాంథధిశ్వములకు సమాసముచేయుట యభేచ్భముగా జరుప వలనుపడదనియు, బిరుడాడివాచక పరి రచ్చ నృదసంస | మితాంధ్రశబ్బములత్‌' సె శుద్ధ సంస్కృృతశబ్రము కర్చధారయ నసవమాసముగా (కృష్ణరాయండు మొ సమసించుననియు విశద మగుచున్న డి, కావునం బైనుడాహరించిన “సంస్క్యృతప బేనపరి మిత” మిత్యాదిసూశ్రములోని పరిమితశజబ్దమున కాఅక్షరముల పలిరితి యని యర్థముచేయుచు నఫరణుంయ ఆంధ) మ్షద్వర్షవగ్యాంతం సంస్యల్భ చేవ సమస్య తే 93

అని వివరించినట్టు (వాసి ౪వా౧డీమంయూఖములు, వేండిపయో

ఛారలు, వేయి మున్నూ జఅుగజములు అనుక్‌తి సనూసములను

'బౌాలసరస్వ త్యహోఒలపండితాదు లుచాహరించుట శీవలము

నసంగతమె యున్నకి. ఇట్టి నియమమునే యంగీక రించినచో

చ లు

(ఒక వేయిమున్నూూ జుగ ” ములు, కటికిచీం టితిండికరములు,

ఓర్వంజాలని వోండిమతంమాఖములు” మున్నగు సమాసము

లెల్ల వ్యాకకణసంస్కార విదూరములే యనవలనివచ్చును గదా.

'వేయీల! అఫర్వణాచార్యుం డందలి పరిమితశబ్బమునకు "నేను

వైని వొనినకీతినే బికుదావివాచకి పరముగనే యగ్గముచేసి

ధి యీక్షిందికీతిని వివరించియున్నా-డు. అద్వ్య సక వాది చతుక్వ్యక్త, పగ్ధంత జనవామసు, లోప స్యా జ్త్వాది కరానాం, ళచేరాయాదికే ఫలే, న! భా చి క్యచి డిక్వం క్వచి నత్వం, క్వచి క్పర్వేమ్‌...2. -4=-2”

(౫౭-వ) నన్నయ సవరించిన తెల్లులిపి. 69

మై సందర్భమునుబట్టి యాంధశబ్దచింతామణి కధర్వణ 'కారికావళి వివవణగంంధమనుటకు సం చేహములేదుగచా,

(4 నన్నయకాలమువజకును జిరకాలమునుండియు నాంధులకును గనశ్షాటులకును లిపి యొక్కటియై యుండెడీది.

లి (కే

అట్టి యాంధధ్ధక్ష నాట సాధారణలివీయందు. గొన్నిమార్చులు చేసి 'తెల్లున కొకన్లాఘ్యమ:స ప్రత్యేకలివిని నన్నయ యీకిం దిరీతి నుప డేళించెను.

ఈఆప్పుక విష్టున్తశేస్థిత మార్యధలి ప్యున్టారకం వ్లోక్యతయమ్‌ 444020

క్లోో బాలేందు పర్‌ధి ళృంగా, వత్త కుం దార పరశు నమౌా॥,

ఆద్యా ఇఫక్‌ రతుల్యా, స్తా కూల సన్ని ఖా వరా

దర శార్జ విప్పలద శెంకుళ, పన్నగనన్నిభ' 8 (కవా త్సమహేః

నం భవి లేఖాధి కై, న్తఏవ వగ్గద్విత్రీయ వర్షాద్యాః

కీక తరి హాస్తీరుప్తక, శుక్తి గు లొసన వితర్తి నీరసమా ॥

ఆంత శా వ్పోహ్మాణో, దంత్మ దజౌగుప*లౌచ లింగుయుతె”

న్‌ ల

అంధక ర్హాటసాధాకణ లిపియందు. గొన్ని మార్పులు చేని కెల్లుననెక శాఘ్యమస. పిల్యెకలిపిని గల్పింపల్లోరి నన్నయభట్టు వెని వగ్మించిన రీతి నెల్సరకును సుజ్టేయవై యుండు టకయి యప్పటి కలవాటులోనున్న యా లిపినె వబాలవజుకు (గ్రహించి స్వల్పములగు వమారక్పులు చేసెను, అచ్చులును గొన్ని హాల్లులును (బ ల్యేకస్టితిలో నొకరీతిగను వేలాకహల్లుపె నిల్చు నపు డొకరీతిగను నావజుకుండంగా నట్టి విస్తర మేలయని తలంచి

10 నన్నయ సవరించిన తెల్లులీపి. (౫౭ వి యచ్చులకును 4యరలో అను హల్లులకును వానిసంశ్నో పయూపము లగు గుణితములోని యాకారములె వ్రల్యేకస్థితిలో మెత ముండు నట్లుగ నేర్చాటుచేసి యట్టి వాని యాక్కతిని బాలేంక్యత్యాదిక ముదె వర్షించెను, తక్కిన హల్లులు గుణితములోను ( ల్యేకస్థితి లోను సాధారణముగ నొక్కరీతినె యుండుటంచేసి వానిని యధాస్థితముగనె వర్ణించెను. కాని స్పర్శములందు మాత్రము గొప్పమార్చు చేసెను. అయిదువర్లములలోను వర్షవధమాక్ష రములను మాత్రమె యాంధ్యిక క్లాటపాధా రణ లివిలోని వానిని దీసికొని వానిమోంద నొక్కొక్య నిడుపగీత గీయుటచేత వర్గ ద్వితీయాదు 'లేర్చడునని నియమించెను, వక్షపిధమములవై. ని మహోాప్రాణ నాదాదియోగముబే వర్లద్వితీయాదులు జనించును. "కాన నట్టి వర్త పార్ధక్యస ౨ పాదకలక్షణములకు గసబుతునా నొష్కొక్కి గీతగీయుట యక్షరతత్వశాస్తానుకూలముగ నుండు నని యాతడు తలంచియుంకును, ఉదా-అప్పటి వర్ష(ప్రధమ ములు-+ల బిజ్రీ (బ్‌ చాలచంచా)కారమగు. అ కార ముతోలహాఢినవి* శ్షన ణే న కవర్లద్వితీయాదులు న... రంభ =జి”. ఇట్టి నన్న యోపదిష్టలివి లోని స్పర్శ్మములమింది గీంతలను లెక్కించికొని శీఘ్య)వరనాద కము చేయుట (శ్రవూపాదకమని తలంచి కావలయు నధర్యణా చాక్యుం డట్టిగీంతలను గీయుటలో మహాపొణయో*%మున ేర్సకు. న్నొత్సక్షరములకుం.. (ంచ గీంంను గీయవలెననెడ్‌

(0౫౭-_వి) ఆఫధర్వణుండు చేసీన నవరణములుం త మార్పును జేసెను, ఆంధ క్రాటసాథారణలివిలోని తలకట్టు ఎ) అను నాకారముగలది. +దానిని దీసివేసినచో పొల్గగు వ్యంజనపు గుటుతగుచుండెను. కాని పొల్లు హల్లునకు గుర్తు గా వ్యంజనలివిమింద నొక తిర్యణేఖ */”అను రీతిని గీయుట నన్నయనాంటికె యంకురించి యధర్వణునినాంటికి విస్తరించెను, కాన నట్టివిషయమును ైత మధర్వణుండంగీకరించి తనచేసిన సనరణముల నీ కింందికీతిని వగ్శించెను,--- వో. (పంచ వశాదయో వ క్కి ల్లో వ్‌ + పంచ నా ఖ్టాః శంఖ కాణ్థావి నన్నిభాః॥ తిర్య శ్ర ఖా యుజ శ్చోర్ధ్యం 1 దండశేఖాన్వితా ఆధః | త ఏవచ ద్వితీయా స్స్యు॥ రూర్ధ్వ నేఖాద్వికాన్వి తాః 1 పథమాస్తు తృతీయా; స్యు। సృతీయా స్తే చతుర్ధకాః ॥ శఖాద్వయాధోదం 'దేన 1 యుక్తాః న్యు రనునా సా! మిళస్ళంచద్వయోకేతాః | పుథమా లిపయ స్సష్ఫృళాః॥ అర్య గ్రే ఖా యుజశ్చోద్ధ మ్‌త్యన్య పూర్వేణాన్వక:” (అహోబల ౧౦ పుట, గ త్మలిచ్చాప్పువనేర్భుణెడి కవర్థము-౮్లా చే 2 సతయ త్తం క న క | ముం షా (టీ చ న టి పయిరీతిని నన్న యోపదిప్ట లీపినే సవరించుచు నన్నయ చెప్పిన దరశా స్తేత్యాదికకారికనే యనువగించుచు “పంచవర్షా గ దయోవగ్హా, శృంఖశాన్లాదిసన్ని భాఖగఅని యిట్లధర్వ్యణాచా

జా తేంజ్వ త్యాదికారికలు (పతీ ప్తమలుకెవు _ (౫౭-వీ) ప్యండు చెప్పుటచేత “బాలేంద్వత్యాది చింతామణికారిక లధర్వ ఖని నాంటిశే (శీ శ, ౧౨౦౦) చింతామణిలో నున్నవని నిస్సం దే షపాముగాం జెప్పవచ్చును. బాలసరస్వత్యప్పక వ్యహోబలపండి తుల కీశ్లోకములు సరిగా బోధపడలేదు. కావుననే "బాలసరస్వతి యానన్నయకారికలకుం డీక (వాయండయ్యా. అక్కారణముననె లేఖకులు పనిని దొలంగించుటచేత 'బాలసరస్వతీయచింతామణి లో 'బాళేంద్వత్యాదికారికలు లేకపోయెను. అప్పకవి నన్నయ "కారికలనాంధధ్రీకరించుచు నధర్వణ కారికలయర్థమునువైత మందు స్వకల్పితమును వలె జోడింపం బోయి సెక్కు పవ్రమాదములకు లోనయ్యెను. అహో ఒలపతీ యపష్పకి విదారినే పోయెను. (పారిజా తము _౭౮౦. వి.) ఇట్టి ఏకుగాని వీరి (గ్రంధములను జూచిన 'వేజోకరు గాని యీకారికలను (బక్షి ప్త్రము చేసిశేమోయనుట విశ్వసనీయము కాదుగదా, ఇంతయీల ! అభధర్వణునినాంటికె యివి నెలసియున్నవని పై యథర్వణులి సవరణమె విశదపబుపం జూలును గడా. నన్నయ నర్మించిన యాకారములలో. గొన్ని నాంటకని నేంటికిని నించుమించుగా నేకరీతినె యున్నను “శార్త- ద్రవ చ్‌ పిప్పలదళి -- 1 =ట్య్‌ొ అంకుశ - *త్సి =ల్‌; పన్నగ _ 3న్‌ =ప్‌, శుక్తి-- గ్భై =వ్‌్‌ తులా -- వాజ్‌ | నీర ఒ = హా) ఇభకర - ౬ దీర్తృషు న స్తశఅను య్‌ వం న. లిప్త

(౫౭-వ) తలకళ్ళే చింతామశ్రీ నన్నయక ర్భృక్‌ తకుసొపక ముం 78 లు తాన థి మున (సౌదిండియను వేలియాగఫీ) బర్నల్‌ దొరగారు చూపిన యాజవపటములోని. (క్రీ శ ౯౮+) లిపికి సరిపడి యున్నవి, ఇంక నవి నేంటి లిపికే గాక యందు బర్నల్‌ దొరగారు చూవిన యేడవ పటములోని పదునొకొండవశ తాబ్బఫు లిపికిగాని యెనిమి దవ పటములోని పండైండవ శతాబ్దపు లిఫికిల గాని సరిపడి యుండలేవము, కాలా . బాలేంద్విత్యాది చింతావమణికారికలు (శ్రీ. శ. పదునొకండవశతాబ్దము నారంభములోనివని గాని యంతకు ము౨దటివని గాని యంగీకరింపక తప్పదు, ఇంతియ కాక (క్రీ శ0 ౧౦౦4. సువత్చరపు శక్రివర్శ్మ్కసనమునందు సెతీము తలకటు (-” అను నాకారముతోన లిఖపంబడీ న్‌ టు యుండలా (శీ శ్ర ౧ం౨౨ సంవత్సరపు ాజశ నేంద్రని కోరుమలి శాసనమున నన్నయ వగ్మించిన యన్ధచండ్రా కారఫు గుర్వగు &ఒలి అమ నదె తలకటుగ నెలయెడలను లిఖంపంఒడి క! ॥ ళు ౧౧ యున్నది, అది మొదలుగ. దడలకటు బాల చందాకారమగు నటి ॥ి లు లు

గుటుతుతో 5. లిఖంచుట సంప్రదాయముగ వెలసెను, నిశ్చ యము% నన్నయ యుపదేశమునవె యట్ట మార్పు, మొవటం నోరుమల్ని శాసనములో సంభవించె నని విశ్యసింపంయగెయు న్నది, ఈయొక్క. నివర్శనమె చింతామణ్‌ నన్నయరచిత మం స్థిరపణుచుటకు సమర్థమై యున్నది గదా,

ఇన్షై యధర్వణుందు.. చెప్పిన వర్షద్వితీయ చతుర్థముల యధోదండాక్తారహాపమగు నొత్తుగుజుతు మైత మఫర్వణు

శే0

గీ నన్నయ భారత్యపయోగ నియమములు- (నావి నకుం బూర్వమున లేదు. ఒత్తు గుజుతులు పదుమూ.డవ శతా ప్రపుశాసనములు మొదలుగనె యగపడుచున్నవీ. కాలా నధర్యణ కారికావళి పదుమూండవశ తొబ్బప్పుదని వెవుటయెంత యు విశ్వసనీయ మగుచున్నది. ఇక్షు బర్నల్‌ దొరగారు తమ సౌదిండియను చేలియాగఫీలో (81 పుట) (వాసియునున్నారు. ఈయొత్తుగుజుతు కన్నడమునందు. మైతము. తెల్లులిపిసంబంధ మునం బదుమూం:డవశ లౌబ్బము నుండియె వెలయసాగినది,

(1౮) నన్నయ భారత భాగ్యప్రయోగములనుబట్టి చూచి నను _ జంతామణి నన్నయభట్టారకకృతమనియే _ విశదమగు చున్నది. నన్నయభట్టభారత భా గపద్యములలో దద్ధ ర్నార్ధకిము లగు *ఐడి, ఎడు అనువానితో నున్న +6శ్షించెడ్కి రక్షిం పడు అను సంస్కృతసమభధాతైజ విశేషణరూసము లగపడవు "దేశ్యక్రియాజన్యవి క్రేషణము లట్టివి పెక్కు లందగపడుచున్నవి, అశ్లు +*ఎద” అనురూపషముతో నున్న “రశ్షించెద” అనురీతిగల తద్ధర్భార్థక రత్సమకియూమయాపములు నన్నయ భారతభాగ ములో "ెంగుచోటులందు మాత్రమే యగపడుచున్నవి. అ్హ “వీఛారింతము అనురీతిగల యుభయకర్త ఇక(ప్రార్థనాద్యర్థక తత్సమకి్రియారూపములు మైతీము 0కుస్థ లములందుమూాత్ర మే యగపడుచున్నవి. *విచారింపకుో అను నీ వ్యతి ₹కప్రార్థనాద్య ర్ధకరూప మొక్క-చోటను మాతి'మే యగపడుచున్నది. బాల వ్యాకరణకారు. డానంత ర్యార్థ క్ష పిళశ్యయాంతరమని భ్రమ

(3౮-వ్సి నన్నయ భారత; ప్రయోగ నియమములు 76 పశినట్టియు, “రక్షించుటయును” అనుడానినే పోలియున్న అల అదం క గయ? రో ట్టియు సముచ్చయ ను శబ్బపరకభావార్థక డు పిత్యయముతో నున్న తత్సమకాపములును నన్నయభారత ఫాగమున రెండు వోబ్లనువూతత్ర మే యగపకుచున్నవి. (౧౧౧ విష) + లేజరిల్లమిి జ. మక్‌. రక్షింపమి, లంఘింపమి” అను వ్యతి ₹ేక భా వార్థక మి పిత్య యాంత రత్చ్పమమాపములు మూండు మాత్రమే యం దగపడు చున్నవి. అస్లు వ్యతి శేకశ్య్యానక తత్సమరమాపములు మైత మల్చ న వడా జా క పాకీ భ్‌ ముగనే యున్నవి. వైప్రక్యయములతే నున్న యాచ్చిక[క్రీయా దూపములు మిక్కిలి (ధ్రచుకము వగసపకుచున్నపి, మైసందర్భ ముమబట్టి వై జాతుల సంస్కృతసమకాపములను బచుకముగా. (బయోగించుట నన్నయభట్టారకహృదయము కాదని తోంచక మానదు గదా. నన్నయభట్టారకుని యట్టి సగూభాశయము నొక యాంధశ్య చింతామణిచూగ మే పాటించుచున్నది, అంధ్రశబ్ద్బచింతామశికదర్త 4ఉపపకృృతి పరి+8ి సంవృత భేడా శ్ర్రైవిధా (కియా ఫుషణ్వాదిః, ఉపళ్ళత రస ధూ క్యా 8 పఠరిణ రన్యాతు ర్‌ంజి వప్యూదిః 13 అని యిష్షు 'దేశ్వధాకువులకు వర్తింపని యుపకృ త్యాదిభేద ముల నుపన్యసించి నానికి స్వార్భమున నించుగాగమము విధించి యట్టి తత్పమధాతువులకు మాత్రమే కాలఫురుపాది భీదములందు వచ్చు అ త్త్యాపొ కార్యములను “వ్యతినే కాజా భావిని చాల్‌ స్యాత్‌ * అనునది మొదలగు సూత్రముల

ణ్గిగ్ర చింతామణి (ియాపరిచ్చేదము తత్సమ(పథానము, (ఏవి) వేర సిద్ధించునట్లు కియాపరిచ్చేద మెల్ల నడపి తుట్టతుద నట్లు తశ్చమథాతువులశే నియతముగాం జెప్పంబడిన అత్త్యాది” కార్యములు "దేశ్యధాతువులకు యభథాసంభవముగా వచ్చునని “అత్వ్యాది తత్సమానా మివ "దేళశ్యానాం కియాపదానాం చో అనుసూతముచే నతిదేశించి యున్నాండు. ఇట్లు చింతామణి లోని కియాపరిచ్చేదములోని యాగమా దేశహిత్యయా దులు తత్సమధాతువులకే నియతముగాం జెప్పంబడియున్నం దున దళ్సమధాతువులందు. బిచురముగాం బ్యయోగము లేని వైనుచాహరించిననమూపము. లాగింధములో. సాధింప బడవయ్యెను. అట్టివానినెల్ల యధాప్రయోగముగా నర్షాగమము లను జేసి సాధించుకొనవలెనని మాత్రమే (పునవాగమః కి యాణాకొ మిత్యాదిసపూతిముచేత నుపచేశింపం బడెను.

ఆంధ వాజ్బయము* నొస్క నన్నయభారత భాగము నందు మొశ్రమే తత్సమకియలయం దట్టిమాపములు సాధా రణముగా (బయోగింపంఒడక ండుటయు నాంధ్రవ్యాకరణము లన్నిటిలో నొక్కుయాంధ శ్వా చింతామణిమవూత్రమే గత్పమధా తువ్రులం దట్టిమాపములను బూర్లముగ సాధింపకుండుటయు నను సీరహస్యమును బాగుగల బరిశీలించునపుడు తద్గంధము లేకక_ర్తృకములై యుండవలె ననెడియూహ విమర్శకుల మనోవీథిని విహరింపక నూనదుగదా. ఇట్టి యీకాంతసంబం ధము నన్నయభారతభాగళింతామణుల క నేకస్థలములం దీవజకు. జూపంబడెను,

(౫౯-వి) దు ఇద గాగమ రూపములు ణా

(౫%) మజియు దుగాగభముయు_క్రభూపములకు. (ఎద గాగమ యు క్రరూపములకును ననవచ్చును) జింతామణి తద్ధర్నార్థకత్వము నంగీకరించుటయు6 జయికిడాంతమును థి" థి ధ్‌ బలపజణుచుచున్నదని గ్రహింపంజూలక యె యాసిద్ధాంతము నకు బాధకమని కవులచరితకారులు వింతగ [వాసి యున్నం దునం దద్విషయము నిట విమర్శించుచున్నాను.

నన్న యభారత భాగములోని పియోగములకు. సరిగా నాంధి) భాపాభూపణను కావ్యాలంకారచూడామణి ము న్నగు పొచీనలక్షణ గంంధములలో (ఎడ్యెకు పిత్యయాంత నూపములుకు ఎకగాగమ యుక్తరూపములును (అడిగెద రు. మొ) వర్తవమానార్దకములనియు దుగాగము యు కరూప

అణాల థి వావీ

ములు (పలుకుదురు, మొ భవిష్య వర్థకములనియు( 'జెప్పంబడి యున్న ట్టును, నాంఫెశబ్ద చింతామణిలో నట్టు పొచీనపద్ధ తిని జెప్పంబడక “ఉనన్నినుబంఫి మయుక్తరూషములు వర్త మానార్థక ము లనియు. 'కలానుబంధోయు క్త'హవములు భవివ్యవర్భకములనియు నఏనపద్ధతిని జెప్పంబడినట్లను నక్కా రణమున నాంధ )శబ్రచింతామణి పాచీనమనుటకు వలనువడ నట్లును నాంధికవులచరితుమున (వాయంఒడి యున్నది (రివైజ్డ్‌ ఎడివను, ర౮ాాగణి౨ పుటలు ఉన్న కలానుబంధముల వీషమయమున మున్ముందు విపులముగా (వాయంబడును, (దూ ౧౧-౨౨-౧౧౫. పి.)

78 దు ఇద శాగమరూపములకుం గాలనియనుము లేదు. (౬౦-౬౧ వి (౬౦) ఆంధ ఫాపాభూవణ కావ్యాలంకారచూడామణి కర్తలు భారతమునే గాక యా కాలమునందలి యాంధ్రవాబ్మ యమునే బాగుగంబరిశీలింపకయే [్రియాకూపముల కాలముల నుపచేశించిరనుట సాహసము కాదు. ఏేేశలింగమువంతులు గారు స్వవాదోపయ్యుక్తము లగు పియోగములను మాత్రమె భఛారతమునుండి చూవి బాధక ప్రయోగములను జూపకుండుట యుక్తము కాదు. పురాతనాధునాతీనవాజ్మయములో నెచ్చ టను, 6దుగాగమయుక్తరూపములకు6 గాని (ఎది గాగ మయుక రూపములకు. గాని కాలనియమ మగపడసు. ద్వివిధరూపము లను వ రృమానభవిష్య త్కాలములు "రెండింటి యందును నన్న యభట్టారకుండే వాడియున్నా(డు, ఇంకను మి గాగమయృుక్ని కూపములకు భూతకాలమునందును నరుదు? వాడుక గలదు. (౬౧) 'ఎదిగాగమహాషమములు వ _ర్తనూనార్థ కము లనియు *దుగాగమయు_క్రరళూపములు భవిష్యదర్థకములనియు. గీతనాదులు చెప్పుటచేతను ఏశేశలింగముపంతులుగా రందులకు భారతమునుండి యుదాహరించి యుంకుటచేశను నవి పొస విశమస్థలఘటితములు కాకున్నను నాకు సమ్ముతములే యగుట చేశ గంంధవి స్తరఖీతిచే మరల నిట నుదాహ[ింప మానితిని= ఇంక నధర్వణావార్యుండు “శీశనాదులకు విరుద్ధముగ ఉఅఎదే గాగమయు_కృరూపములు భ విష్యద ర కములని చెప్పియున్నా (దు, అహో బలపతి యడ్డానిని సమ్మతించి యుదాహరించియున్నాడు,

(౬ఒ౨-వి) అం(వభా పాభూషవణాదుల (ఫమాద్‌ము, శ్‌ 4 అధిర్భుణగ౦ం ఢేతు పోయె నిత్యాజా భావిశ్రియాసు యస్య స్యా, జెత్వమేవ పయోగతః, ఇతి భావ్మికియా నవ్యవవా రేణ ఎత్వంవిహితమ్‌.?” (ఆహోఃం౫3 ఫట.) ఈసందర్భమునుబట్టి “ఎదో” గాగమయు_కృరూపము.లకు భవివ్యదర్థకత్వమును గలదనుబకు మైతము వేజుగం యోగ ములను జూప నక్కజిలేమ. అట్లయినను గేతనాదుల పిమా దము పారకమహోకశయులకు వీశదపడుటకయి యిటదిజ్శాతి ముగ నుదాహరించుచున్నానుః (౬౨ ఎదగాగమకూపములకు భావ్యర్థమును గలదు నీ, *పనియేమి పంచినం ఒదపడి చేసెద, ననక తళా బంచిన యాతణంబ చేయుచు... 4444266460 (భార ఆది 8ఆ ౧౧౦౪) వ, ఆమ్మ్ముసీంోనకు ము కుళితకరుండ్రై ్య(గుపమం డిట్లనియె, కం తనపలుకు లోక మెల్లను | గొనియావల 6 దగిన లోకగురు[ డీయమనం దనం జే మేవ్ర్టరమునునీ తనుమధ్య వివాహ మయ్యొదము నని పలీశెన్‌ * (భార. అది, ? ఆ, ఇరరా్ప్ప) చ ఇబె పళయాగ్నివోలె చెసలెల్లను గప్వుచు విస్ఫులింగముల్‌ వదలక వాముపౌరథి జవంబున దా నిటవచ్చె చశ్సమసే యును సుతులార! యీలిలము నొయ్యవంబోయి చొకుండు దీని: గ -ప్పిద ఘనసాంసుజూలమ ల భీమళిఖావళి దాంకకుండంగ న్‌, (భాక అది. ౮ ఆ, 30 పం౫్ర ఈ మాఖోర్చిలం భూమౌ, వృత ప్యాస్య నమాపతః తదావిశధ్యం త్వరితం, వహ్నే రతన వో భయమ్‌, తతోజుహం పాంశునాఛ్చిద మపిధా స్యామి ఫ్యుతకాః (భార అది, ౨౫ అధ్యా: ౬ వో

శ్రి0 మెద గాగమ (పయోగములు, (౬౩వ) (౬౩) దుగాగమురూపములకు నరృమానార్థమును గలము, నీ, మివంశమున నరటేవో ర్రములైవన సకర్శమౌాగాంలు సలఫువయ్య జుట్‌ మ ధి శ్‌ ళ్‌ థిర్మవినుండె వై ఇర్మశామంబు లాం డొంటిని ఇ ధింపకుంచ నుచి కౌలవిభ కమాల్‌. గాంశేవీ పేవింత ధక్మువ్రనందు6 జీగంలు నిలివి కి టో. మిమ్ముల నపరర్యాతంబులం దెప్పుడుం అింతింతె నిజబుస్థింకేయి(దగిన అబె రాజకృత్యములుం.4444400 (ఛార- సళ్ళా౧అ ౨ఉప) +కచ్చిదాచరితం ఫూరై + ర్నెరరేవ పితామమహైః, జీ ల్‌ న్‌ జ వర్తసె వు మక్షుడాాం, ధర్మాృాసహితాం 'తిషు, కచి?; దైేనవా థర్మం, వశ్మేణార మవాపీవా, ఎ భ్‌ న కో ఉభెవా (పీఏపానేణ న కామేన పభాధసే, కచ్చి దం చి ధర్మం చ, శెమం చ జయతాంవర, విధిజ్య కాలే కొలస్టాః, సచా వరదసేవసే, కచ్చి చ్చాపరి రాాతేషు, చింత్రియ న్యర్థ ధర్మవిత్‌ . (భారం సభా, ౫ అధ్యా $ ఆత గు గాగ మరూపము లకు భూ ఆౌద్ధమును గలను. కా కం భూమిళ హాంసడ్రీభికులు = వామ౫ ధాధీశ్వకుండు వమ్మావ్వురును బ్రామభుజ వీర్యపంపద * తో మూండుజగములు శోఫ్తదురు సాధింపకా (భారం సభా, ౧ ౪౧౧౫) (హంసడిభకు లావజుకు ఇచ్చిరి గాన (౧౧౬-౧౧౭ ప) నిట +*ఓపుకురుడపిపెకివారుో. ఆని యస్ధ్యముచేయక తీరదుం ది ఫావ్నక్షక మెంతవాతి, “నే ఇది ఫావ్యర్థ శవ తిమును నేరదు )

(౬౪ వి) ఈస్థర్మాద్యద్థ వివరణము ౬ యం ఇది మునికన్యయేని మతి యేలాకొ యీలలితాంగియందు నా వృాదయము దద్దయాం దచిలె నిప్పలు కింకను నమ్మ నేరన మయ్యెవ విజి తే్మదియుందనంగ నిముునిం చాయక విందునంచు చా నిది కలమావెజుంగ నవనీపతి యుక్పుకుం డయ్యెనాక్మ లో, (భార ఆక ఆ 8 స) (ఇచట “వించుక) అనునది యొతమ్మాత్రరును భావ్య శకము కాదుగ దొ) వె (౬౫) పైకీతినె “ఎవొగా గమా+త హూపములకును *ోనునొ గాగిమాంతమూపములకును గాలనియమము లేరముుజేసే యవి కాలవివక్షు లేని ధాళ్వక్థమాశ్రమునం (బయోగింపబకుననియా నచ్చటి సందర్భ మునుబట్రియే యుచిశ మస కాలకు స్ఫుంంచు ననియు దలంచి నన్నయభట్టు వొనికీ€6 దద్ధ ర్మాగ్థకత్వము నంషీ కరించి యుండెను. అట్టి యాతని గంభీరాశయము నహోబల ధూ శావ్యస్మర్రయవిలక్షణః కళ్చిదన్థః శస్థర్మాఖ్య ఇత్యాచానై్యః వ్యవ హీయనే. ..ఈతాచావ్యైః శాల మవివక్నీక్వైవ ఛాత్వర్ధమ్యాతే వివకూ శ్రియశే అతఏవ ఈద్ధక్మార్థ ఇత్యవ్వర్థవంక్తాం తస్య థాతోర్థర్మః వాద్యార్థ మూర మితి” (ఆహో, రణ ఫుటు మజియు “నిప్పుమండునుి మున్నగుచోట నసీకియల ట్‌. "కీకాలమును. గల్పింపరాకు అట్టియెకలం గేవల ధాత్వర్థరు మ్మాళమే తోంచును. ఇంకను ఉాచ్ళీల్య సాతత్యా ద్యక్థవి శేమ ములును ేనికిం గలవుం న

&0 తస్థర్శాద్యర్థ వివరణము, (గిం మి "లే వను జర యను రాతుసి నిష్పారంబు

చదుకమునం చాయకుండుదు సంతతంబు

నీకు నిస్టంబు సేయగ "నెమ్మితోడం

గోరుచుండెద నది పమకూలె నేడు. (ఫారు సఫా ౧ఆ. ౧౫౧ హు

అతివిశాలమగు సంస్కృతభామలో వెత మిట్టి లకార ములు లేవు, కావుననే గదా కొంద ఉఆాంధ్రవైయాకరణుల కిట్టి తడబాటు సంభవింపవలసి వచ్చెనుం పయిసందర్భమును. బట్టి పరిశీలించునపుడు వెనుక నుదాహరించిన రీతినున్న నన్న యభట్టారకుని (పయోగములందలి గంభీరాశయములను (గ హింపంజూలక యాం భాపాభూమణ కావ్యాలంకార దూడా మణికర్తలు [క్రియాకాలముల నుపదేశించుటలో నవిమర్శితిముగ నపమార్షమునం _ బోయిరని యెవ్వంకేని తోంచకమానదు. గణా మటియు. _బెనుచాహరించిన విమయములను బకిశీలిరిచు. నపుడు చింతామణి నన్నయభారతభాగములకు6 గల యాంత. రంగికసంబంధము పవిశదపడకపోను గడా (అగ) వైనుదాహరించినరీతిని జంతామణి నన్నయ భారత

భాగములకు. గల యీకాంతసంబంధమురు బ5లీలించినను జింతామణి (గంథాదిని జేయయుడిన కావ్య్యవసంగమును విమ రృించినన్వు జింతామణి సంస్కృతశబ్దములను 'చెనుగలోనికిం 'దెచ్చుళొను మాన్షములనుమా త్రమే (వధానముగం చేసికొని యాచ్చిక భాహాపద్ధతులం జూపుట కంతగాం (బయత్నింపకుం డట నాలోచించిననుు సంస్కృృలశబ్దములలో వైతము కావో్యో

(౬౫ వి (పథమభా గోపనంహారము, గ్‌

భా ళా చయోగి (వసిద్ధశబ్బముల నే 'తెనుగలో నుపయోగించుకొన వలెన౦ చేశిన “విరళా” నిత్యాదిసూ(తపు నియమమును బరి కించినను, మహా భార తాంధ్రీకరణసందర్భ మున, నన్నయభట్టా రకు: జేర్చజిచికొన్న (గాంథికాంధభాపాలక్షణములమొక్క అందును సంస్కృత సమశబ్దలక్ష,ణములయొక్క__._..వర్పాటు లే యాం(ధ్రశబ్దచింతామణిగ వ్రాయండెనని విమర్శకులగువిద్వాం సులకు6 దోంచకమానదు గదా.

న! (౬౬-౬౭ వి ఆంధళబ చింతామణి విషయ

యకక స

పరిళోధన ము, అని కరివాట్టీడుల్టు లక్టీధువాని అడనినూలా క ణీ కావ్యభాషశే సంస్కారము. (ఆంధ వ్యాకర ణఅములు సంస్కృత వ్యాకర ణానుసాకులు (౬౬) విచత్సణులార్వా నా విన్నవించిన మొదటిభాగ మునం దాంధ్రవ్యాకరణరచనమునకు నన్నయభట్టారకుండే "మొదటివాం డనియ్సు నాతన్మిగంధములలో. జుతామణి రచ నయ్‌ మొడటిదనియు విశదపటిచియున్నాను.

(౬౭) పదస్వరూపాజ్ఞానము, నుచ్చారణమునందలి త్వర యస్సష్ట్మశ్రవణము, నుచ్భారణమునందలి సుఖాపేక్ష, వర్ణో శ్చత్తిస్థానములలోని లోపములు, బీశములోని శీతోన్ల స్థితి 'భీదములవల్లం గలిగిన వర్లోత్ప _తిస్థానములుదలి యీషద్భేద నులు మున్నగు పెక్కుకారణములచేత వ్యావహారిక భామ 'లెవ్విమయైనను సర్వసామాన్యముగా వివిధములగు పరిణామ ములను గాలకమమున నందుచుండుననుట సకల భాపాతత్వ ఇాత్రుజ్ఞులును సమ్ముతమే యగుట చేతం దద్విమయమున నంతే

(౬౭- వి భొపులకుం బరికామము సహజము డర్‌ గాం జర్చింపవలసిన (ప్రసక్తి లేము, అట్లు సర్వకాలములందును బహువిధములుగ మాటజుచున్న భఇెవమలలోం గొందలటు (పొజ్ఞ లు వ్యవహరించెకు భామ తక్కిన సామాన్యజనుల న్యవహార ములో నున్న భాషమవలె విశేషములగు మూర్చులనందక (ఫా చీనస్థితిలోం జూలవఆకు నిల్చుననుటలో నెవ్వరును విప్రతి పన్నులు కాజూలరు గదా. ఇందుల కిప్పటి నాగరకజనవ్యవ వోర భామకును సామాన్య జనవ్యవహారభామకును గలభేదమే (వబలనిదర్శువము కాంజూలియున్న ది.

ఇట్లు పరిణామము నందుచున్నపు డాయాకాలములందుం బూర్వపూర్వభాషు లుత్తమమైనవనియుం ఛైన్మివాసీన యు చ్య్చారణత్వరాది కారణములచేత వర్ష లోపాములనందిన య్వుత్త రోత్తర భాష లప్మభష్టములనియు. దత్తత్కాలములలోని కండి తులు తలంచు చుంకుటయు, నట్టి యపష్మ్యభష్ట భామను వాబ్ళు యోపయోశిగా నంగీకరింపక యషప్పటి కుత్తమముగా. వారికి దోంచు పూర్వ పూర్వ సంపదచాయములతో నుండు భావనే (్రాంధికభామగ నంగీకరించుచుందుుటయు మనపూర్వుల సంప జాయ మగుటచేత నిష్పటికిని నట్టిసిద్దాంతమే మనచేత సయి తము పాటింపం బతుచున్నది. పరిశీలింపంగా ననాదియగు నీ (ప్రపంచమున నేభాషమొనను ై నుదావారించినకీతిని బూర్వ పూర్వభాషల యషభంశపు రూపములతో నే యుంకుననుట లో నెవ్వరును విపతిపన్నులు కాజాలకున్నను దమతమ కాల

ప! వ్యావహారికథో మతో (0థములను (వాయమయ. (౬౮- వి ములనాంటికి: (యూచీనస్థితిలో నున్నభామయే పవిత్రమైనదని తలంచుట మనపూర్వులకును మనకును సమ్థుతమైయున్నదిం అఆచారవ్యవహారములలోవలెనే భాషావిషయములోను నట్టి సంప్రదాయము నుల్లంఘీంచి లోకవిరుద్ధముగ౬ (శ్రవర్తించుట యనుచితమగుటండేసి మహాకవులు రసికజరుల మెప్పును గోరి [ప్రాచీనసంప్రదాయములతో నున్నభాషనే యుత్తమ శావ్యాదులలో నుపయోగించుచుండుట కభిలపమీంచుచుందురుం మజియు వ్యవహారమునకు బొత్తిగా విదూరమైన శీవల పాచీనరమ భామ నుపేషీంచుచుండుటయు. సం్యపదాయమై యున్నది. (ఇ౬్ఫొ అక్షైనను మహాకవులకును లోకముతో సంబం ధ ముండుటచేశను వారును నితరవిషయములలో వ్యవహార భామనే యుపయోగించుచుండుటచేతను వాసనావశముగ వారి వ్యవహారమునందు జికకాలము నిలిచియుండి వారిమనసు నచ్చికం గాంచిన యు త్తోత్ర రవ్యావహోరికభామయుం వొంత (గ్రమ[కమముగా నట్టి కావ్య భెమలో సైత మనసి వార్యముగా6 జొరయబడుచుంకును, వైసందర్భముచొప్పున. దేశభామలలోం గావ్యభామ 'వేటుగను వ్యావహారికభామ 'వేలుగను 'నేర్చడుచుండుట సనొ తనసంప్రదాయమై యున్నది. అట్టి వ్యావతోరికభామ యవ భ్ఫ్రష్టమని పూర్తిగ నమ్ముకముగల్లినట్టియు. నట్టి యష్యభ్రష్టత

(౬౯ వి చ్యాకవాంకథొమతో ((0ఫములను (వ్రాయు వే సందని (గాంధికభావమతోం (బసంగించుటకు శక్తి గల్లివట్టియుం బండితులును విద్యాధ్యాపనసందర్భమునందునుు వాహాపము లగు నుపన్యాసముల నిచ్చుసందర్భ మునందును దమ వ్యవహార ఛామనే సాధారణముగా నుపయోగించుచుందుకు, అక్షై నను నుత్తమమగు నేదేని గంధమును (వవాయునపుడు--ఇంకను నట్టి యధ్యాపనవిషయముల ననే గాని యట్టి యుపన్యాసములనే గాని [గ్రంధస్థములుగం 'జేయునపుడు మాతము...--సామాన్యముగ చిష్పట్మిగంధక ర్త లెవ్వరును న్తి వ్యావహారిక భాష నుపయోగిం చుటకెంతమ్శాతమును నంగీకరింపరు,

(౬౯) వైని (వాసినపద్ధతియే మవబేశములోం గొంత శాలమునుండియు నిర్వివాదముగం బంకితులచేత నంగీకరింపలు డుచుండెను. కాని శాన్నిసంవత్సకములనుండిమూ త మోావిష యమున వివాదము జరుగుచున్నది. మనసంఘములో నెక్కువ ఫంఖ్యగల్యపముఖులకుం చాళ్చాత్యభాపా పొండిత్య మలవడుట య్‌ యట్టి భాపావిషమయకవివాదము తటస్థించుటకుం గారణ మనందగునుం ఇంగ్లీషుభాషలోని (గ్రాంధిక భాపాపద్ధతులకున్యు మనభామలోని (గాంధికభాపా పద్ధతులకును జాలభేదము గలదుం అట్టపాశ్చాత్య భాపావాజ్ఞయపద్ధతులు మనమున నాటిన మన యింగ్లీ షువండితులలో గొందటు వ్యావహారిక ఛామతోనే యెల్లగ్రంధములను (వాయుట సంప్రదాయమని వాదింపసాగిరి మనసంఘములోని (ప్రాచ్యభాహాపండిళు లనేకు అన్ననో [గంధవిమయమనున నెళ్లెడలను గాంధికభామ నుప

వై ఇంగ్లీషు ఫామలోని సర్యప్రదాయముం (౬౯- వి) "యోగించుటయీ సంప్రిదాయమని వాదింపసాగిర, వాదింప సాగి రననేల? చాలవఆ కందఆఅమును నేటివఆ కట్టిసంప చాయనునే పాటించుచున్నాము.

ఇంగ్లీమభామకు (గాంధికదశ యారంభించుకాలమున నాభామలో నధికముగ నాంగోశాక్సను ఇదములుండగా నగొంతవఆకు మజిళొన్ని భామల పదములుపైతము 'ేశములో నపుడు స్థిరపడిన జనులసమ్మేళనమువలన మి[శ్రీతములై యుం 'జెడ్‌వి, అప్పటి యింగ్లీషులో (గ్రంథములు లేవ్సం ఎవ్వశేని యరుదుగ (గ్రీకు లాటినులందుం బండితులై యుండినవా రందలి గంంధములతోనే వినోడించుచుండెడి వారు. అట్టిసందర్భములో నింగీ షునకు (గ్రాంథికతావస్థ యవతరించుటచేత వా8౭కి బేశము లో వాడుకయం దున్న భాషయీ యాభారమయ్యెను. మనవా రూంతంగొనుట కున్నతదశళలో నున్న సంస్కృతము మనవారి కనేకులకు వశపడియున్నట్టుగ నింగ్సీమవారి "కేదియు నట్లు వశ పడియుండలే దయ్యెను. ఆకారణముచేత నాంటికీని నేటికిని వ్యావహారకభామలో నాగరకభాషమయే చారికి గాాంధిక భామ యగుచు వచ్చుచున్నది. క _ఈు(క్రియలకు. బురువ వచనాదులు సరిపడకయుండుట మున్నగుకితులనుండు కేవల పామరభావమను మాత్రమే విడుచుచుండుట వారికి సంప్రచదాయమగుచు వచ్చె ను, ఆకారణమువలన ట్టి సంస్కారములు మనసుననా;టిన మనసంఘములోని యింగ్లీ షుపండితులలో ననేకులు మనభామ

(20- ఏ) ఇంగ్లీషునకును టెల్లునకును సామ్యము పోలదుం 8%. యొక్కచగ్మితమును. 'చాగుగం బరిశీలింపకయు. 'చా్రచ్యవండిత- మాత్రు సులభమగు మన్రాంధికభామయొక్క సంప్రదాయము చొప్పున గొందజు (గంథరచనము చేయంజాలకయు నింగ్గీ మ సంవదాయమువొప్పున బేశీయనాగరకజన వ్యవహారస్థ భామ యే యెల్లవిమయములంకును. గాంధికభావమై యుండవలె నని పెనంగలాడసాగిఏ,

(20) పవైనివొిసీన యింగ్గీ షుభాహాపద్ధతి యాంధ్ర) భామకు సరియగు నాదర్శము కాదు, ఆంధభామకు గాంథికతా వస్థ కలుగు కాలమున మనసంఘములో ననేకులు సంస్కృతి (వాకృత భామలలో గొప్పపాండిత్యము గలవారై యుండిరి. అప్పటికే సంస్కృతేము పొందవలసినంత మహాోన్నతదశను బొంది మిక్కి-లి విశాలమై యుండెడిది. అట్టి మహళోన్నతదశ లో నున్నసంస్పృత భాషయందు మహాపండితులయి. యున్న మనపూర్వులు తెలుగున [గంధరచనమున కారంభించునపుకు చారు సంస్కృత (పాకృత భాపాసం(పదాయములను బాటిం- చుట యసంగతము కాదుగదా, అట్టిసంస్కృృతే భాష వాసనల తోనున్న మనవారు తేమకాలములో. శేవలము నపష్యభష్టము గాల దమకుందోంచు తెనుగుభామను (గాంధిక భామగా నంగీక రింపంజూలరు గజా. మజీయు నప్పటికి మహోోన్నతదశలోనున్న సంస్కృతభామలో నాజితేజినవారును నందలి భావ వైశా ల్యమును సేవించినవారును నగు మనపండితు లప్పటి యల్ప,

ఉం "లెల్లునకు సంస్కృత మాదర్శ మయ్యెను. (౭0-వి) తరమగు వ్యావహారికభఛావతో (గంధరచనమునకుం బూనం బోరు గదా. కాంగా నప్పటికే సహజముగం బండిత వ్యవహా రములో. నొంతవజఆకు. (బ్రవేశించియున్న సంస్కృత సమ ముల పద్ధతులననుసరించి సంస్కృృతసమములను (గహీంచు మౌార్షము. నేర్చజుచుకొని సంస్కృృతవాజ స్రయములో నుత్త మమును గధా చమత్కార చమత్కృృతమును వివిధరనభావ బం భురమును నగు మహాళారతము నాంధఫీకరించుటకు నన్నయ భట్టారకు. చారంభించెనని యూహింపవలసి యున్నది. సామా న్యముగా వాబ్ఞుయవ్యాప్తి గల్లినపిదపనే భాపామార్షముల నుపబేకించు వ్యాకరణము లుదయించుట సం్యపదాయమై యు న్నను విశాలభావబంధుర ల్రంఫరచన కప్పటి వ్యావహారికాం (థధము చాలదని తలంచి సమన్థమగు సంస్కృత భామను దెనుంగు లోనికి6 'దెచ్చికా నెడిమార్షములను వాజ్శయర చనారంభదశలో నన్నయభ స్రేర్పణుదుకొ నెననుటయు స్వభావ సిద్ధమే యకు టకు సందేహము లేదు.

మజీయు నాతండ్సు జేశ్యభామలోం గొన్ని సామాన్య పద్ధతుల నేరృజటుచుకొనుటలోసయిత మప్పటి పండితవ్యవహార మున నాంధభామలోం గల వాడుకలనుబట్టి యాంధ్ర భఛాపా సహాజములగు (ప్రాచీన సం్య్యపదాయములను వాటించియు, నట్టి వానిలో దనకాలమున నున్న సహృదయ్యశ్రుతి సమ్మతిని బరిశీ లించియు సంస్కారము చేయసాగెనని యూహింపవలసి యు

(20= వ) భాసిసంస్కార పద్ధతులు. ! న్నది. పిణామమునందిన నాగరక తదన్య భామలలోం జాలస్థల ములందు మార్చులుగల్లీనను గొన్నింటియంచుమూత్రను పూర్వ మూలభాపషాసంపదాయములు నిలిచియుంకుట మనయనుభవ మునకు విలక్షణమగు విషయముకాదు. చబాలవఆకు నశించిన దీర్ధముమింది నిండుసున్న లిష్పటికిని “డాంగున్నాండు చాం ాడు”. మున్నగువాడుశలలో మిగిలియే యున్నవిగదా. నేం టికి వాస్వములమోాంద నుండు నిందుసున్నలును జాలవజఆకు నశించినను “చేమంతి పావంచ నారింజ” మొనలగుపదము లలో నిలిచియీ యున్నవి గదా. ఈవిధముననే పూర్వపడాంత మున నున్న నింకుసున్నమాూందను బొలునకారమువిాందను చూశ్రమే పరపదాదిస్థపమమములు సరళము లగుచుుడెడీకాల మున నుత్పన్నములగు కాంగల్క కాంబట్టి, రాంబట్టి, చేయుబట్టి చేయంబకు్సు చమువంబోవ్ళ” మొదలగువానిలోని నింకుసున్న లును బొల్లునకారములును దది క న్థానుస్వారస్థానయమగు 'నచటి కూూనునాసిక్యమును నశించిన నేంయను *కాగల్య కాబట్టి, రాబట్టి, చేయబట్టి, చేయబకు చనువబోన్ర” మొనలగువానసి వ్యవహారమున సర ళాదేశములు నిలిచియే యున్నవి గడా. ఇట్లు నాగెరకజనవ్యవహారములో నిలిచి యున్న (పాచీననూపము అనందగు వానినిబట్టియే పూర్వశూర్వ భాపాసంపదాయముల నూహించి సం[గ్రహించియు€ బండితడనశుకి విరుద్ధములగు వానిని యధథోచితముగ సంస్కరించి గ్రహించియు నన్నయభ

లి ఛాహిసంస్క రణ సామి (2౧-వి) ట్రారకుండు వ్యావహారికాంధధ్రఛాపును సంస్కరించెననుట సత్య విదూరము కానేకదు, ఇళ్లు నన్నయభట్టుకాలమునకున్న యుద్ధ మల్లుని బెజవాడహాసనము మున్నగువానిలోను నప్పటి కరు దుగ నుండియుండవచ్చునని యూహింపందగియున్న పాటలు పద్యములు మున్నగువానిలోను గల [పాచీనఫాపాసం్యపదాయ సూచక్మపయోగములు వైతము నన్నయభట్టారకునకు భాసా సంస్కారవిమయమున. దోడ్చడియుండవ చ్చుననియు నూహిం' పనగును. అశళ్లు బేశవ్యవహారములో నున్నట్టియుం బండితవ్యవ హాోరములో నుండియుండ వేమో యని సందేహింపందగినట్టియు, “లచ్చి” మున్నగు తద్భవపదముల సంగహమునం దాతనికిం 'ూకృళవ్యాకరణములలోని భాసాపరిణశామపద్ధతులు వాస్తావ లంబము నిచ్చియుండునని యూహింపనగును,

దవథ్నీణబేశమున నిట్లు భాపాసంస్క్మారముచేయుట (పా చీనకాలమున నాచారనులో నుండెనని యావఆకు (వాసియే యున్నాను. (౧౦. వి)

(౭౧) అట్లు సంస్కరించిన యుత్తమమగుభామ “ఉీడా- త్త రసాన్విత కావ్య రచనమునందుమూ [తమే వాడవలసియుం డునని యాతండు తలంచినట్లు చింతామణి వ్యాకరణ రచనారం భమున నతండు చేసిన “విశ్వ శేయ, శావ్యమ్‌” అనెడి కావ్య వశంసయే విశదీకరించుచున్నది. కావ్యములు దేశధాహ్మాగధి

(₹౨- వి) కరసోదంచిత శావ్యముల కే రాంథికళాను య! తము లగునవుజే జీవకళలతో నలరారుదు రసోదంచితములు కానోపుననియు, నవియే కాంతౌసమ్ముశము లనందగిి చేశీయు లకు సనుపదేశములను జేసి గేయస్సు ననంగాం (దివర్ష్యప్రొ ప్తి "పూర్వక పరమపురుపార్థమును (ఛాపీంపం జేయం జాలుననీయు చక్కొ-రణమున భాపాకావ్యర చనమును చఉానికి సాధనమగు చింతామణి చనమును' జగద్ధితంబు'లనంగా దేశోద్ధరణసమర్థము ఠా లగుననియ్యు నొతండు తలంచిన టీ[కింది యాకవి చింతామణి ంం ఇారతసూక్తులు విశదీకరించుచున్నవని యీవజకు (వాసియీ “యున్నాను. (౧౮౮-౨౩౦ వ్‌ తోవిళ్వ్య్న్రేయః శావ్యం తదదోయచా పరికృతౌచ వాగన్థా సావా గ్యా రసవృత్తిః సాధ్య హీ రసో యధాయథం కవిఫిఃంని (ఆయధశ్చం సంజ్ఞా, య “స్వస్థాన వేము భామా భిమతా స్సృంతో రస్యప్రలుభ్ధధియః లోశే బహుమన్యం చే వైళ్ళృత శావ్యాని చాన్య దపహాయం” (ఆప్యధస్టు సంజ్ఞాం వె ఉఊ “*సారమతిం నవీర్మద్రులు (పసన్నకథా కలితార్థయ్యాక్తి లో వారనీ మేలు నా నితరు లకీరరమ్యుత నాదరింప నా నా రుచిరార్థనూక్తినిధి నన్నయకభ్‌ట్టు “తెలురగునక మహా కారత సంహితా రచనబంధురుం డయ్యె జగద్ధికంబుగన్‌ = లి (భార ఆది, ౧ ఈ ౨౬ ప్రి (2౨) సామాన్యముగా నాయాశొస్త్రాచార్యు లమ్యై శాస్త్రము లే పరమపుకుపార్థదములని చెళ్ళుట సంద్రాయమై

య! వ్యాకరణము 'మోతమమునకుం ఒరంపరా సాధనము, (23-వి) యున్నను నన్నయభట్టారకుం జాంధ్రశబ్ద చింతామణి యను- తనవ్యాశరణము మొదట _ రసోదంచితమగుకావ్యము. (కేయ స్సాధకమగునని చెప్పుటచేత నాతం డితర శొస్తాాచార్యులవలె వ్యాకరణాది శా్యస్రుపారాయణము పరమపురుషార్థమునకు: సామోత్కారణమని చెప్పుటకు సమ్ముకింహం జాలండయ్యె నని యు దత్తచ్భాస్ర్రాములు రసాస్వాదనానుకళూల భాషపాపాం డిత్య్యపదములై. వివిధససుపదేశమమ సత్కావ్యరచనావగా హన సాహాయ్యకరణద్వ్వారమున+ బరమపుకుషార్థమునకు( బరం- పరాకారణములు కానోపు:నని యాతంకు తలంచెననియు పిశద మగుచున్నది. మటియు. చేశ భాపాశావ్యములు రసభావము లను వెల్లివితియం జేసినట్లు వ్యవహారవిదూర సంస్కృత భాషా మయ కావ్యములు చేయంజూాలవనుచు “అన్యదపహాయ” అను వాక్యముతో దేశీయరసికుల యుత్సాహమును. వెల్లడించుచు సంస్కృత కావ్యములను విడిచి జ్‌ భాషూకాన్యములను శ్పీవిం చునట్లును, 'ేకీయులకు స్వదేశభాపాభిమాన విజృంభణము గల్లునట్ట్లును (ట్రసంగించెనని పై చింతామణి గ్రంధాదిసందర్భ ము విశదీకరించుచున్నది, చింతామణిలోని యనుశాసనపద్ధతి సై త మయ్యది కావ్య సేవననూ[(త్రప్రయోజనకమని మున్గుందు విశదీకరింపంబడును.

(2 వ్ర ఇత జీవద్భాహోమయము లగుటచేత రసమును వెల్లివిజియం 'చేయునవియు జేశీయుల కెల్ల నుపయోగించునవి.

(83- వి వెదికశార్యములందు సంస్కృత మి వాడనగునుం 95 యు నగుకావ్యములు చేశభాషతో నుండవలయునని తలంచి నను వ్యాకరణవిషయములను 'జెప్పంజాలిన భాష సంస్కృత మే-= యనుతలంపున గవిపండితమా[తోపయోగి యగు తనవ్యాాక రణము సంస్కృతభాషలోనే యుండనలయ. నని యుద్దేశించి" తాను రచించెడి యాంగ్రశబ్బ చింతామణి వాన్టకోరణమును సం స్కృృృతభాహామయముగి నే చేశియున్నాంకయ, లేదా వ్యాకరణ ఇాస్ర్రుము "వేడాంగములలోని దగుటచేత నయ్యది పవిత్రమ గు సంసృషతభామలో నుండెనలెనని యాతండు తలంచియుండి - నను నుండవచ్చును. సంస్కృత ఫాహయ దిట్టె గౌరవ మానాం డున్నదనుట యాశ్చర్యకరముకా డు. ఇ స్తే యజన యాజన చాన (పత్మిగహోది పుణ్యకార్యవిషయములం మం బకమపవ్మితమగు సం స్కృతభామయే యుపయోగింపం దగునను విశ్వాసముతోడనే యాతండు నారాయణభట్టునకు రాజరాజవేయ్యడుండ. చేసిన జానశాసనమును వై తము సంస్కృత భామతో నే సంప్రదాయ సిదముగ రచించి యున్నా(డని యూహింపవలసి యున్నది అకాలమున వాడుకలో నున్న సరిహద్దుల సంజ్ఞ లను గీర్వాణిం చినచో వేద్యములై యుండంజూలవేమో యనుఖీకిచేత సరి హద్దులుమత మాశొాసనములో బేశ భాషతో వచించినవా6 డయ్యెను. నిషప్టాచారపరాయణుండగు నన్నయభట్టారకుం డట్లు శాసనరచనమును సంస్కృతముతో. జేసినను నాకాలమంకు ను నంతకుం బూర్వకాలమందును బేశభావతో సయితము

కం నన్నయ రాజకళేం్యద్రులు సనాతనధర్మ పరులు, (23-ి) ఇాసనములను [వాయించు నభిమాన మంకురింపకపో లేదు న స త్‌ పొరము అట్టయినను నన్న యభట్టారకుండు సంస్కృృృతవాజ్బయపార ను గాంచిన యాకాలపు వాండగుటచేత నాతని కట్టి సనాతన ధర్శాపరిసాలన తత్పరత గలుగుట వింతకాదు, (౨౪) సీ *తనకుల (వాహ్మాణు ననురత్తు ఇవిరళ జపహోమ తర్పరు విపులళబ్ద శాసను సంహితా ఖ్యాను (శ్రహ్యిండాది నానాపురాణ విస్రాన నిరతుం చ్యాకు నాపస్తంబన్నూళు ముద్దలన్మోత్ర జాతు సద్వినుతావదాతచరికు లోకజ్ఞు నుభయభాషాకావ్యరచనాఖి వోబితు స్మర్పతిభాభియోగ్యు ఆ, మె, నిత్య సక్యవచను మరత్యమ రాధిపా ఇార్యు సుజను నన్న పార్యుం జూచి పరమధర్శవిదుండు వర దళు శ్యాన్వయా భరణుం డిట్టు లనియెం గరుణతోడ, (భారం ఆది ౧ఆ. ౯పు) ఛ, వీమలనుతిం బురాణములు వింటి నచేకము లర్థధరశై జా (స్రుముల కెఆం గెతింగితి నుదా"్త రసాన్విత కావ్యనాటక (శ్రననులు ెక్కునూచితి జగర్పరివూజ్యము లైనయీశ్వరా గమములయందు నిల్నితిం (టకాశముగా వృాదయంబు భకక్తతోకాని (థారఆది, ౧ఆ ౧౦. ప్ర

(2౪- వి. సంస్కృ తానభ్ళిజ్ఞులును దానినె వాడదవలయునుం |! అనునవి మొదలగు భార తాకి పర్వసందర్భ మునుబట్టి కృతికర్త యగు నన్న పార్యుండున్ను గృతిభర్తయగు రాజరాజనరేర్యదుం డును (నాచీనాచారపరాయణులని విశదమగుచున్నది గదాం కావున వారికెత చేశాభిమానమున్నను వారు దాన (పతి (హోది వై దికశార్యములందు సంస్కృత భామ నుపయోగించు వై దికసర్యపదాయమును చఛాటించుట వింతకాకు. రాజవఆే యండు పీదమార్యునకు( జేసిన కోరుమ్రిడాన శాసనము సై ము సంస్కృత భామతో నే వెలయుచున్నది. ఇంతయేల ! యజన యాజన దాన (పత్మిగహ వివాహోపనయనాది సమస్తవై దిక కార్య ములందును (బత్యాబ్లికాది పితృ కార్యములంమను దుదికి€ గర్య్భవభృతులకు సంస్కృతము రాకున్నను వారిచే. బుకో హితులు పలించుకొన్న సంస్కృృతవాక్యములను నేండును బలి కిచు చుండుట యెల్లరకును జెలిసినవిమయమే గదా, వైదిక కార్యములందెల్ల నట్లు సంస్కృతభామనే వాడవలయు నను సిద్ధాంతము వెలసియుండుటంజేసియే యంతకంతకు సంస్కృత శ్రాహావ్యవహారదక్షత సోమయాజులకును లేకుండుట సంభవిం చుచుండంగా నప్పటి శిప్పాదారపరాయణు లట్రి కార్యములం చు: బలుకవలసిన వాక్యోపవాక్యముల నెల్ల సంస్కృతథాపా మయముగ రచించుటయు, వానిని బుకోహితులు వల్లించుచుం డుటయు నను నావారము బయల్వెగలిన దని [గహింపవల యును. వై దికకార్యములలో నట్టు సంన్నృనభావతో నే పసం 7

వికి శాస్తా కర్మములం దహ్మళ్లోష్టభోమ. వప్హస్థముం (౭% వి శింపవలసి యుుడునవియు, నపష్యభపష్తభాషతోం (బసంగింపరాదని యు దలంచదుట మనవారికి సనాతనధర్శ్మమై యున్నది.

(27) (పాచీనకాలమున నిట్టిసిన్టాంత మే యుండెడిదసి శ్రువజయనగర సంస్కృృతకళా శాలావ్రీరన్సిపలు వారును, బౌశ్చా శ్యపండితోపళ్య స్త సుస్కృత్యపాకృత భాపావాజ్బయచరిశ్ర పరిశోధకులును నగు (శ్ర్రీచూ౯ పరవస్తు వేంకట రామానుజ స్వామి ఆచార్యులు ఎమ్‌. వ, గారు విభవసంవత్పర వచై(తతమాస భారతిలో నుపన్యసించి యున్నారు. దానినుండి యీసందర్భ మున గొన్నిపంక్తుల నెత్తి (వాయుచున్నాను. కదాంత కాల మున కావ్యావహోరక భాష విశేషవికారములనుబొండి. పార్టీ భామగా నేక్పడెరు. అప్పు డీఛామకును వైదికభామకును విశే వమభేద మగపకుటచే మనపూర్వులు (పాకృతజకులచే న్యవవా రంపంబకుచున్న యీభాష వైదికకర్శములలో నుపయోగింప యోగ్యయుగాదని తలంచిఓ దీనికి బౌద్ధమత్యపచారముసైతము శాంతకారణము కావచ్చును. బుస్టుండు తనవమతమును తశ తభాషలో జకులకు బోధించెను. బౌద్ధమత గ్రంధములు గూడ పాళ్ళీ (ప్రాకృత) భామలో (వాయంబడినవి. అుదుచేత మనవారు భామను సంస్కరించి మతసంబంధ ము లగుకర లలో నుపయో గించుటకు సుస్కృృతథఛామ నేర్చజిచిలట”

అష్మభష్టమనగు మూల ప్రాకృత భామయ నెడి యాకాలపఫు వ్యావహారిక భాషతో. బవ్విత్రములగు వైదిక కార్యములందు

ళ౭ణిం వి సంస్కృత భాహాచర్శిత్రం పాళ్చాత్యాకశయములు లికి క్షబసంగించుటకు సమ్ముతింపక మనపూర్వు లప్పటి యాన్యావ హోరక మూలపాకృత భామను సంస్కరించి సంస్కృతమనెడి యొక కృతక భామను వైదిక కార్యోపయోగి భామగా 'నేర్చటిచి శానిరవి పాళ్చాత్యపండితులు సిద్ధాంతీకరించి యున్నార్ను ఈవిమయమునుసయితను (శీమా౯ రామానుజస్వామి ఆచా శ్యులవారు మై వ్యాసమున నీ [క్రిదిరీతిని (వాసియున్నారుం శో మూల పాకృతమురు సంస్కరింపంగా సంస్కృత భామ 'యయేక్సడినది. అది (ఆమూల్మప్రాకృతభావ) స్వాభావికములగు శంణామములను బొంది పారి (పాళ్ళత) భఛావలోనికి మాటి "నది. అనగా సహజముగా _వైదికయుగములోని (మూల 1పాక్చత భాషనుండి పారీ (వాకత) భామ జన్మించినదనియుల్య ఛృతిమముగా సంస్కృత భాష యేర్పజుపం బడినదచియు€ి ఇాత్పర్యము.”

“వైదికయుగమునందు వేదములలో నగపడెకు భావము నుండి కొంచెము భేదించీయుండిన (మూలు (పొకృతథామ యొ కటి వ్యవహారములో నుండెడిది. అది కాల్మశమమున సహజ మైన మార్పులనుబొంది మొదట. బార్టీ (పాక్సశ)ు భామలోని కిని దదువాత ను _త్తరహిందూ దేశమున వ్యవహరింపంబకుచున్న కింది బెగాలీ మున్న గుభాషలలోనికిని మౌాజినది. హిందువు శీభామను గర్జులయం దుపయోగింమట కిన్తపడక వైవక్క

200 (ప్రాద్యసమ్ముత సంష్కృత చర్మిత్రముం (2౬- వి మూల్మపాకృతభామనుండి సంస్కృతము "నేర్చజిచిరి. ఇవి వాసవ హాంశభావు కాకపోవుటచే నెంతకాలమైనను మార్పునుబాం దక యకే నిలిచియున్నది. విష్ణలుమ్యత్రము దీనినుపయోగిం ఉం గలిగియుండిరి.. ఇప్పటికిని నియ్యది యిట్లు వ్యవహరింపం బడుచునే యున్నది. అంతియకాని సంస్కృత మెన్నండును సర్వజనవ్యవహార భామగ నుండ లేమ ,..యాస్క్పాణినుల కాల మున సంస్కృతము సర్వజనవ్యవహారములోనుండిన దని యా నీకరించుటకును వీలు లేదు”

పాళ్చాత్యపండితులు వని జెప్పీనట్లు మూల పాకృత భ్రామనుండి సంస్కృృతఖెమ సృజింపంబడె నన్న పద్ధతి వ్య స్తగణి తమువంటిది. వ్య స్తగణితము చేసి వెనుకటియంశెలు తీసినక్ష. “అజ్జఉత్త”అనురీతి వికారములుగలిగిన శబ్దములనుండి యట్టి వికారములు గలుగని “ఆర్యపు త్త్రొమున్నగుకీతి శబ్బములను 'వేదాదివాజ్ఞయసాహాయ్యమున ట్రహించుట దుస్పాధము కాకపోయినను నది వ్యకమును నసహజమును నైన మౌర్ష్మ మగుటచే విశ్వసనీయముగ నగపడదు,

(౭౬) మహాధామ్యంప్రసంగమునుబట్టి పరిశీలింపలా నిరంకుశ(ప్రయోగభూయివృ మగ్గోబేదధామకు మూలమగు శిస్టు జనవ్యవహారస్థ గీర్వాణఫామ యొక్షటి యుండెడిదనియు, నర్దాని బర్గొనుము ను మూలముగం గొట్‌ చైదికకర్న్మోపయోగిగ సం

(2౬- వి) ఆర్యభామల వంశరృకుముం న! స్కరించుటచే నేర్చ్పకినబే సంస్కృత భామయనియు మనపూవమ్వ లు దలంచినటు విశదమగుచున్న ది ళం ఇండోయూగకపీయను వ్యావహారికఫామ శొాతనననాి 'జీదకాలికళిష్త 'వేదకాలిక సామాన్యజన వ్యవహారభామ వ్యవహారఫోమ.. | | | | | వేదఖాసం. శిష్టవ్యవవారభొన.. మూల ప్రాకృత ఫామ నా... . . | | కావ్య సం వైదికకర్మోప (పాకృళభామలు. పాళీభాము వృృతాన. యోగి సంస్కృ ్రాంథికములు | తభౌవ, | హీందీ భౌమ మున్నగు "కంటి సౌాదభావలుం, “అధ ళస్టానుకాసనమ్‌. * కేషాం కబ్దానామ్స్‌ లౌకికానాం వేడి కానాంద.. .వేదాన్నో వెదికా స్ఫిద్ధాల లోకాచ్చ లౌకికాః ఏక్తై కస్య శబ్దస్య బహవోరిష్కభ్రంళాన తద్య ధా-%ాంక్యస్య గానీ నోడీ నోత్యా గోపోతలి కే త్యేవమాదయోఒష శా క్షోకతోఒర్థ్మవ యాశ్తే శబ్ఞప్రయోశే కాస్త్రేణ్య శయాలడటితే. 4 ర్య వా యా మస్థామతౌ శళ్ధేన టే చ భర్యనియమ? శ్రైయలే పీవం (శ్రీయమాణ మభ్యుదయి జ్రైభవతీతి... యద ఫ్యువ్యతే... ఇత్వి యాక్టేకర్మణి సని స మ్యలే్టత్రానియమ ఒ యాళ్ఞేకర్మణ్తి ష్ణ ర్యాపభావంతే,” ( ౧ అధ్యా, ౧ పొద ౧ అహ్ని్లీ!

న! మహా భాన్యు కారాశయముం (2౬- విశ

వై మహాభావ్యసందర్భమునుబట్టి యాకాలమునకు "'వేదభామయు శిష్టవ్యవహారథధాషయుం 'చామరజనవ్యనహార స్థాషభష్టభామయు ననెడీ మువ్వీధము లగుఖావ లుండెడి వనియు సందు శిష్టవ్యవహారభామ నాధారముగా. జేసికొనియే- వ్యాకరణసంస్కారము చేయంబడినదనియ్యు నట్టి శిష్టవ్యవహోవ స్థభామతోనే యజ్ఞ కర్ణుములందుం (బ్రసంగము చేయవలయు ననియు నెట్టిసమయములు దప్పం దక్కినసమయములం దప్పటి యప్యభష్టభామను వాడుక చేసికొనవచ్చుననియు స్పష్ట్రపడు చున్నది. (పాణిని స్యూత్యపయోగములలో నపొణినీయములుూ- "పెక్కుగలవు) పె నుదాహరించిన మసహాభాప్యోదాహృతము లగు *గావ్సీ గనోణ్‌” మున్నగుపదములు పాఠఫెమలో నుంకు టచేత “అన్యత్రానియమః” అనుచొష్పున. వైదిక కర్థ్గేతర వ్యవహారములలో వాడుళొనవచ్చునని మహాభామ్యక ర్త యంగీకరించిన యా యపభాంశభామయే పాళ్చాత్యపండితులం నీకరించిన వెనుక నుదావారించిన మూల(ప్రాకృత భామయని: నిశ్చిరమగుచున్నది గదా.

ఉప్పషోదరాదీని యధోపదినమి.” అవపేపాణిన 'సూత్రమునుబట్టయ్యు నాసందర్భ ములోన న్న

వై. రుపదిష్టాఖ శమం. కే ఫునళ శిష్టా వైయాకరణాణలంం యది

అర్హ్మిశిప్టా ళృళ్ణేను (ప్రమాణం క మష్టాధ్యాయ్యా (శ్రీయశే ఛిస్టపరిజ్ఞై"

చార్థాహైధ్యాయి, కథం స్థన నప్టాధ్యాయ్యా శిప్పా ళృశ్యా విజ్ఞా

తుమ్స్‌ అప్టాధ్యాయా మధీయానోఒన్యం పళ్య త్యనధీయానమ్‌

(₹8- మి) శిన్చభౌవ యొగక్టి!ీ శిష్తులెట్టీవారు, 168 యత విపాతా శృద్దాః తాన్‌ (గ్రయాంజానం పళ్యత్కి నూన మస్య టెవాన్యువాః స్వభావోవ్యా యోయం న చాష్టాధ్యాయీ మధీరే యేచాస్యాం విహితా కృతా స్తాన్‌ (యయాుడ్కేనూన మయ మన్యా నవీ జూనాతీత్సి వవ్వచేసా శిన్యపరజ్ఞ్యా నానా హైధ్యాయీత్సిని

లు పః ప (మవాభామ్యము ౬ అధ్యా. 8 పాద, & అహ్ని) అను మహాఫౌమ్య సందర్భమును బట్టియు ౧ బాణిని వతంజలు లిడ్ద జును దమనాండు శిష్టవ్యవహార భామ యొకటి యుండెజిదనియు నక్కారణముననే వ్యాకరణము చకువ్చకొననివారు వేలే మాశ్శి ష్రజనవ్యవహార భామను సాధించెడి పాణి నీయవ్యాకరణపు నాధు

క.

శబ్బములను వ్యనహరింపలోలిగిన వారును గాప్ప్రచిత్మముగా నుం డెడివారనియు. జెప్పీనటు విశదమగుచున్నడి గదా. ఇత న్‌ న! ల కో జ వేడా న్నో _వెదికా స్ఫిర్టాఃశ అనుమహా భాష్య _క్రీనిబట్టి వైదిక ₹ఛామయు నుంజెడిదనుటలో వ్మిపతిపత్తియే లేముగదా, (28) పెనుదానారించిన సంస్కృతే భాషా చరితమెలం ర్లు నో. ళ్‌ క చ జాలవఆ కాంరఠ్రటలాంథిక భాహాచర్శితైకు మాార్షదర్శక మైయున్న దనందగియుండుట నరయలా వాగను శా సనుండటిసంస్కృతభా లి పాచర్మిత నాదర్శకుగాంగొ నినని తోంచకపోమ.నిశ్నయముగా సంస్కృృతభామ యెట్లు సర్వజనవ్యవహ+ర యోగ్యము కశాదనుట సరియో య్‌ ఆంభెకాంథి భామయు సకలాందజనవ్యన వో రయోగ్యము కానేరదు. శష్టులును ఎవేయాకరణులును దానిని వ్యవవారింహం గలిగినశు యాంధపండితులు దీనిని వ్యవహరిం ళు

101 స తాంధ్ర భాహిసంస్కార సామ్యము (₹2- మి పంగలరు, శిష్ణజవవ్యవహార భామను మూఅముగాం గొని చేసిన వ్యాకరణసంస్కారముచేత నది సుస్కృృృతమై వెలసినక్షు యాం (భధ పండితుల వ్యవహారములోనున్న యాంధ్ర భామలోని కొన్ని కాన్ని సంప్రదాయములను నావఆకున్న యలంతి పద్యానల భామను నొధారముగాం గొని మొట్టమొదట నన్నయభట్టార కుండును (గమ[కమముగ చెలసిన వాజ్మయమునుబట్టి తరు వాతి యాంధ వైయాకరణులును జేసిన వ్యాశరణసంస్కా_ రముచే నాంధ్రమును సంస్కృృతమై. వెలసినది... కొందలజు షాశ్చాత్య పండితులు చెప్పుచున్నట్టు కొన్ని (పాకృత పదములు 'చేదభామలోను గావ్యసంస్కృృత భామళోను (బవేశిచియు న్నను తత్తత్కాలిక సర్వజనవ్య శహార స్థాంధభాపా (పయో గము లాయాకన్సలకుం గల వ్యావహారిక భాపావాసనచే ఆ౮ౌంధికాంధ భామలో, (గాంధికభాపా స-పదాయారుకూల ముగాం (బవేశించుచు వచ్చుచున్న వనుటయు నిశ్చయ మే, అకు మహోకవ్చల న్మాళయిచి వారి మన్నన గొని ాంధికాంధ ఛాషా(ప్ర వేళ యోగ్యత నవి పొందియుందుటచే వాని (వయో గము వికోధింప నేరదమగాని వెనుకనుచావారిచినమన యింగ్లీ మ పండితుల యభ్శిపాయము చొప్పున వివిధకాల(ప్రాప్త వివిధప) ణామములతొం౧హాడిన నేటి వ్యానహోరికళామను [గాంధి కాం (ధభామతో యథేచ్చ్భముగ మేళగించుటం టైన్వివాసిన (గాంధి శాంధభాపా చరితముతళో. గేవలమువిరోధిందును గదాం

'7౮-= వ్ర) పాణీనికి ముందును వ్యాకృతులు గలవు 30గ్‌ (2౮) సంన్క_తభాపాచరిత్రమునకును (గాంథికాంధ భాషా చర్యిత్రమునకును ైనుదాహాకించిన ర్‌తిని జూల సాదృశ్య మున్నను నారెండుఛామల స్థికగతులకుం జాలవైమమ్యుమును గలదు. నేంటికి మన కుపలబ్ధములగుచున్న పాణినీయ సంస్కృ తవ్యాకరణము రిచించుకాలమ.నకుం బూర్వము రామాయణ ఛారతాది సంస్కృత వాబ్బయమును గొందజు వ్యాకరణకర్త లును గలరను పా స్బాత్యపండితులు (వాసినవాశలు సత్యవి చదూరమ*లు కావు. వ్యాకరణశా స్ర్రమును బాణినిముని (కొత్త గా లోకములో నవతరింపం జేయనేదు. అంతకుముందు వెత ము శిష్టజనవ్యవహోరస్థ వైదికకర్న్మోపయోగి భామయుం బురా ళాది వాజ్మయమును గొన్ని వ్యాకరణ ములును నుండెగివి. అట్టివానిని జీవించి గొప్పపాండీళ్యమును సంపొదించియే పాణి నిముని యస్టాధ్యాయిని రచించెను. కావుననే పాణినీయము నందు శాకిల్యాది పూర్వశాబ్దికులు జీర్కానంబడి యున్నారుం ఇంతయీల ! అష్టాధ్యాయిలో నే యొకచోటం బాణినిముని పూర్వా చార్యమతము నీ [క్రిందిస్తూత్రములతో విమర్శించి యుండెను. “*లుంపి యుక్తవ ద్వ ఫ్ర క్రివద డేగ (౧౪.౨షాణీంనూ) *డ్రదశిమ్యం సంజ్ఞ్యాపమాణత్వాత్‌ ౫ (౧ఆ.౨. పా. ణగి3 నూ) ఉల్క బోగ (ప్రత్యాఖ్యానాత్‌ * (౧౪అ.౨పా ౫౫ నూం) (గాంధికాంయధమున కట్లుగాక చింతామణికి ముందటి వ్యాశరణముగాని నన్నయభారత భాగ మునకు ముందటి పబంధ

206 పాధుశబ్ద (ప్రయోగము ఫుణ్యసంపాదనమునక. (౭2౯- వి) ము గాని యగపడదు, మజియుం వాణినిముని వేసిన సంస్కా రము శష్టజనవ్యవహోరస్థమగు వైదికకకోపయోగిధావ వై యు న్నది. పాణినియ వ్యాకరణమున సంసృృతకా వ్యాది వాజ స్హ్రయ స్థ్రవయోగములకుం (ూమాణ్యము లేదు. (గాంధికాంధ్రభా పాసం్యపదాయ మట్టిది కాదు. కావ్యభామశే వ్యాకరణసం' స్కారము చేయంబడినది. మహాకవిప్రయోగముల కాంధవ్యా కఠణములు లొంగికీరవలయును. (2౯) (ౌతస్నా _ర్తకర్మములు పుణ్యసంపాదకములగు అర్‌ అర నీ జ టంజేసి యట్టిపుణ్యము సుశబ్లోపయోగపూర్వక కర్యాచరణము ర్‌ జ్‌ జి వల్లనే లభిిపంలదనియు, నపశబ్లోచ్చారణమున నట్టిపుణ్యము లభింపనేరదనియు, నక్కారణమున వైదికకర్మా చరణముతప్పం దక్కినచవోట నపశకబ్వపయోగము దుషముకాదనియు మహో ళు టి లు భామ్యకర్త “*సమానాయా మర్ధివగతా శచ్చేన చాపకజ్టేన చ ధర్యనియమణ శ్రియక్వే శచ్దేనై వాస్టోలభిఢేయో . జాపక స్టేనెతి, వీవర్యక్రియమాణ' మభ్యుదయశారి భవతీతి ..ఎయద వ్యుద్యతే = నియమఇత్మి యాక్టే శర్యణి స నియమోరిన్యత్రానియమ$ యాశ్టేకర్మణి ఫున ర్నాపభా మంతేంంంన (మహాభామ్యము, ౧అ, ౧పా ౧ అహ్ని) అనియిట్లు స్పస్టముగను గంరో క్తముగను జెప్పియుండెను, పెరీ లా అటే న్న లిని యజ్ఞ కర్ణములలో. బ్ర) యోగింపదగినవి కశావను నభిపా యముకలవారు గావుననే మునితయమువారు తమకు ను౦-

(2౯=-వి) కవ్మిప్రయోగము. (ప్రమాణము శాదు, 30₹ దటివేయిప రామాయణ భార తాదిగంథములలోని పుయో- గము లనేశములను సంగహించి యుండనెరి వేయీల ౯ చతంజలిభగ వాను డీయభిప్రాయము నొకచోటం గంరోక్తము- గనే చెప్పియున్నాంకుు. మహాభామ్యకర్త “యూ స్తై ్రఖ్యానదీ” (౧ అధ్యా ౪. పాద, 3. సూ.) అరుసూతుపు ఛామ్యములో ళ్‌ భా జ ణి జ్‌ ర్ర్రశల్యా అను శబ్బపు సాధుత్వము విషయమునం జర్చించుచు నద్దాని కొక కవిప్రయోగము నిచ్చి సాధుత్వము నంగీకరింప- వలెనని చెప్పెడి పూర్వపవ్నీమతము నుపన్యసించి కవులు నిరంకు- భఛులు గాన వారిప్ర యోగము లుచ్చృ-ఖలము లైయుండునసి: యు, నక్కౌరణమున వానిపామొణ్యమున నట్టిప/యోగము లు వైదిక కర్ణములం దగుపయోగించుభామలో. జేర్చ నర్హ్మము- లు గావనియు, నట్టి కవిప్రయోగము లపఫావీతములే యని+ యు నిస్పృందేహముగా వాని సిక్రిందిరీతిని నిరాకరించియు-డెను.. ఉన గ్ర క్ర్రీదానీ మిదం భవతి యస్మికదళశసహపాొణ్వి ఫుళ్తే జూతే గవాం దద్యా బాావ్యూగేభ్యః ప్రయా ఇ్యేభ్యః సోఓఒయ ము౦వేన జీవతి ధందోవ త్మవయః కుర్వంతి న హ్యేపా ఇష్ట” అను సీభామ్యసందర్భమున “*నహ్యేపీతి జ అసాధవ ఏవైవ మాదయః ' నతు త్యత్చామాణ్యా త్సాభుత్వెక్యకస్థా.ల అని యిట్లు క్రైయటుండు వ్యాఖ్యానము చేసియున్నాండు.. శా మఊొవా ఫా చకశీలించి చూడంగా నిటి మహా భాష్యసందర్భమునుబ్ట్రి కవి. లు లి

క08 పొణినీయము కావ్యఫాపానుశాసకము కాదు... (2గ- వి పియోగములను బినూణీకరించి యనుశాసించుట మునిత యీస్టి కాదని విశదమగుచున్నది గదా, మునితియమువారి యిట్టిసిద్ధాంతములను చాటింపక యర్వాచీనవై యాకరణులు కావ్యములలోని యపాణినియప) యోగ ములకు వ్యాకరణ దుష్టత నాపాదించుదు అస్టాద్భా మాభూ మేత్య ధ్యేయం వ్యాకరణము 'బేవేన సహ పామ్యం స్యా దిక్యథ్యయం వ్యాకరణమ్స్‌ (ప్రాయశ్చిత్తీయా మా భూమే త్యభ్యేయం చ్యాశరణమ్స్‌ దుహ్టైన్‌. కప్టైన్‌ మా (వ్రయుంష్మహీ త్యభ్యేయం వ్యాకర లమ న న్లేర్భక వై నాపభామరవై మేచ్య్భోహవా ఏష యదపకజ్ద ఇ అశునవి యూాదిగాగల మహా భాష్యపంక్తుల నుర్జోమించుచు ఉఆ్రప్రశప్టం (ప్రయుంజూనో శౌరవం నరకం తచే” త్తు చొప్పున6 గాన్యకర్తకు నరకదండనము విధించుదుం డుట కేవలము నన్యాయ్యము గదా, పకశీలింపలా వైదికకర్మ్శోపయోగి. భాహానుకాసన

-మును చేయదలంచిన వాణినీయ వ్యాకరణము కావ్యభాపాను శాసనమునకు సాకల్యముగ నుపచరింపకుందుటం జేసి మహా కవుల కావ్యములలో ని పుయోగముల సాధుత్వాసాధుత్వ ముల వీిచారణమువిమయమున నద్దాని నుపయోగించుచు విమ గించి వానిని నిరాకరిందుట కేవలము సాహసకృత్య మనక శీరదు, మజీయు యపజ్ఞాదివై దికకర్శముల కష్పటివలె నిప్పుడు ప్రచారము "లేకుండుటచేతన్ను నిపుడు జరపంబడెడి వైదిక

(౮౦- వి) పాజీనీయముంబట్టి కావ్య(ప్రమయోన మసాధు వనరాదుః 309 కార్యములందు వాడంబడవలసిన భామ (పాచీనపండితుల చేత: (గంధము లుగ రచింపంబడియుండుటం జేసి వానిని వైదికులు మంతములతోపాటుగ వల్లె వేసికొనుచుంకుట చేతను, వైదిక కరొగ్రపయోగి లౌకికళాపామ్మాతానుశాసక పొణినీయవిశాల వ్యాకరణము మునువటివలె నుపయోగించుచుండ "లేదనియు నంగీకరించట సాహసము కాక ఇంక వేదరశూ(పయోజన. మున్నదననలసి యున్నది. ఇంతియకాక యపారమగు సంస్కృ, త కావ్యనాటకాబంకా రాది వాజయములోని ఛభామకుం దదను ఇాసన్మపవణమగు. విపులమైనవ్యాకరణము లేదనుటయు సా హసము కాదు.

(౮౦) సంస్కృత వ్యాకరణవ్యాఖ్యాత ల నేకు లిట్టి ముని+ (త్రయము వారి యభ్శిపాయములను బాటింపక పొాణినియము నే కావ్యభాపానుశాసకముగ నంగీకరించుచు నపాణినియ కవి 1పయోగములను గొన్నిటిని దవ పాండిత్యమహిమ చేం బాణి నిసూ(తములలోని “చకారనులు' మున్నగువానికిం జేసెడి వింత వింత వ్యాఖ్యానముల మూలమున చాణినీయసమ్మతములుగాం "జేయుచు వచ్చిరి. నిజమ.గా నట్టివ్యాఖ్యానములు వక్తృతాత్చ్ప ర్య విలక్షణము లగుటంజేసి యాదరణీయములు కానేరవను టకు సందేహము లేవ ఇంతియగాక యట్టిపయత్నములో నెల మహాకవిపయోగములకును గుదురుపాటు సంభవింప కుండంగా వా రట్టివానినెల్ల నసాధువులనియం గావ్య(ప్రయో

1౦0 ముగ్ధబోధాదులును బాణీకీయ మూలకములె. (౮౧-ప) గార్హ్మములు శావనియుం [బామాదికములనియుం గవులు “నిరంకుకులు గాచ్చన నెళ్షుటో యవిమ్మాతమె సోఢవ్యములని య్సు నట్టివానిని గావ్యములలో మనము [పయోగింపరాదని యు నిట్లు వింతవింత లగుసిద్ధాతములను "జేయుచువచ్చిరి, కావ్యపపయోగాను శాసనమునతై రచింపంబడని వ్యాకరణము -నుబటి యటిపయోగముల కసాధుత్వకల్పనము చేయుట -యుణవఆకు యుక్తమో విమర్శకులగు విద్వాంసు లే గ్రహిం ురు గాక, ఇంకం గవిపయోగానుశాసనబుస్థితోం గొందలు శాన్ని వ్యాకరణములను రచించియున్నారు గాని వారికి పై త ము పాణినియము కవి,పయోగానుశాసకము కాదు గాన దాని "ననుసరింప నక్కల లేదన్న యిఖ్యిపాయ మున్న ట్రగపడమ, “వారు తమ యాన్నాకరణములను బాణినియము ననుసరించి చ్‌ వ్రాసికిగాని సంస్కృత వాజ స్రయస్థ మహాకవిప్రయోగము లనెల్లం బరిశోధించి వాని యనుశౌసనమును చేయణూని యుం చలేమ. వారు పాణీనీయవ్యాకరణ్యష్మకియను గొంత సుళువుచే యయుచు నేవో యప్పటికిం దమకు స్ఫుక0దు నపాణినీయ్యపయో గములను గోన్నిటినిమా(త్రమె సంగహించుచు నచ్చిశే గాని తమనాంటికి. గ్రామాణికుళై (వసిస్ధి కెక్కియున్న మహాకవ్రల (గంథములలోని (వయోగములనెల్ల సాకల్యముగవిమర్శించుచు వానినెల్ల ననుశాసించుచు. దమతమ వ్యాకరణములను రచిం చి యుండ లేము, కాన్రననె యవియును గావ్యనాటకాది వాబ్ళు

ళం వి అపాశినీయముల 'సమర్థనములు కె యస శయోగాను శాసనమమములు శాంజాలకున్నవి. ఇంత ఎ! యేల! సంస్కృత వ్యాకరణములనే సాధింపంబడెడి వేనవేలు శబ్దములు కావ్యవాబజ్మయములో నెచ్చటను వాడంబడియుండ "చేకు, కావ్యవాబ్బచుస్థృ్రపయోగము లనేకములకు సంస్కృత వ్యాకరణములచే సాధుత్వేము సంగహింపయబడ లేదు. ఇట్టిస్థితి లో వానికి బరస్స్పరసంబంధను. నాగీకరించుట యర్హ్యమా? వైవిషమయములు. తత్వజిజ్ఞాసువులకు విశదపథిచికొనుట నై యిట నపాణిసీియ ములను బౌాణిసీయనులుగ సాధించుట కర్వా చీ వె యాకరణులు (లొకి-నమాగ్షములను ముందుగ దిడ్యా శతముగ న్మీకింద నుదాహరించుచున్నాను, క్ష కళళ త అతి గ. ఖా (౮౧) 1 గస్వాంగా చ్చోపసర్టనా దసంయోన పధాత్‌ = (అ ౧పాం లీ నూరి అక సూత్రముచేత “కృళాంగ”. మున్నగు మహాశవ్మిపయో గములలో నున్నశబ్దముల కపశబ్దక సిద్ధిపంగాం గాన్‌ కావృత్తి కారుడు “అంగ గాత కంలేభ్యో వక్తవ్యమ” అని యిబ్లు న! ళం చెప్పి శొన్నిటిని స్మ్గగహించెరు. అటయివను నవి యపశబ భాం 0౧ ములే యని వైయాకరణులలోని పామాణికుల యాశయ్య మనుచు భట్టోజీదీషీతుండు (వానెను, అఆ్మిత్రవృ త్తి: 6అంగగ్యాత్ర కంరేఖ్య్యో వక్తవ్యమ్‌” (ఫచ్చాద్న”) స్వంగీ స్వంగేత్యాది ఏక చ్చాను కృసముచ్చయార్రేన (మ్యార్రస్థ) వక్రారేణ సంగ్రాహ్య మీతికేచిత్‌ . భాహ్యా ద్యనుక్తత్వా ద్యప్రమాణ మితి (ప్రామాణి కాః (స్టాంచకొముది. శత'(ప్య ౧౨౨ ప్ర

212 ఆంశ్ర న్యేత్రాదిశబ్టముల జీన్ను9శ్యయము. (౮౧- విం (పామాణికులగు వైయాకరణుల నటుంచి కాశి కాపవృత్తి వనంగీకరించినను “సూలాంత మున్నగు మూగ్ధబోధ వ్యాఖ్యా నసమ్ముతము లపాణిసీయములై యుండిపోయినవిగదాం. ముగ్ధ బోధ వ్యాఖ్యా కారులలో నొకండగు (శ్రీగామతెర్క వాగీకుని టీకలో న్మేశశబ్బమునకును నక్షాదులతో పహాటుగ “ఈప్పు” త్య యము వచ్చునని (వాయంబడి మున్నది. “అం గాంత్ర దంక కంఠం శృ శృంగ కర్ణోస్ట. మిళ్యషి పుళ్ళు నేశ్రం తధాగ్యాత్రం జంఘ మంగాడి రిరిత్మ ౫ (ముగ్ధబోధ ౧౫ పుట్టు సంయోనోపథములగో “జీ వృో త్యయము. వచ్చున వింత యధికముగ6 గావ్యభాషమలో నగపడుచుండంగాల టె పాణినిసూ(త మెంతవఆకుం దదనుశాసనబుద్ధితో రచింకయా 'డెనో బుద్ధిమంతు లూహింతురుగాక,

1 ళ్‌ పాను (ప్రయుజ్యతే లిటి)3 అనుసూట్రపు తత్త ్వబోధినిలో

“కథం తర్ష్మితం పాతయాం (ప్రథమ మాస పపాత పక్చాత్‌ ” (కాళిదాసుండు) (ప్రమాద ఏ వాయమ్‌. న చె విపరీత్యప్రయోగ నివృత్తి మాతే నూ(త్రన్య కార్పర్యాత్‌ పశ్చా (ర్రమయోనో వ్యవహితోపి న్‌ ది చస ళో నివ్చల్ష్యర్థం వ్యవహిత నిజ్బ త్యం

అని యిట్టి ప్రయోగముల కసాధుత్వము కల్పింపబడెను పై స్యూశరము నభిపాయమునే చెప్పుచున్న “భ్వస్క్రన్వామః అను నుగ్ధబోధసూల్రేపు వ్యాఖ్యానములో దున్తాదాసుండు

గ౮౧-వి) అమోహిడీ శస్ప వినర్శవము, 119 గ్‌ నేపి (ప్రయో గార్థమ్‌, 0. (ప్రథమ

• మాస పపాత పళ్ళా' దితి రఘుః “ఊతం (ప్రద్యకు గ్నగరస్య మాస్తైి అని చ్చొంచి సాధించి యున్నాంయయం ఇంకను “పభంశ యాం యూ నహువుం చకార” అక (వయోగాంతరము కును ఈశవడ లేము,

11. • అము దూపీ-న్యా ముపసంఖ్యావమ్‌ ౫ అనువారక్తికము, గుణమును వారించి నృద్ధిం విధించి “అమో కాశి అనురూపమును సాధించుటశీ పుకనని తోంచక పోదాం అటయినను “అమ్షోహీణొ అను రూపరుపైతము కవిిప్రయుక్త మగుటంశేసి “అక్ష'శబ్ద మూహెసీశబ్బముకోం గూాకినపుకు మో మె వెవార్షికము (గవ క్షించువనియ్యు “అకశబ్ద మూహశేబ్ద ముతో గూడినపీదప “ఇని (ప్రత్య మము చేసినచో: భైచార్తి శము (ప్రనర్తిపలోను గొన “అమోహిణీ' అనెడి గుణము వ చ్చిన రూపము సాధువే యగు ననియు దత్త ప్రబోధిప్‌ కారుడు చర్చించియున్నా(డుం కావి వా _ర్రకకారునకు “అమే హిణ్సీ అమెహిణీ' అను కూపకస్టాయమానకును సాధుత్వ ముప జీశిచు తలంపే యున్నయెొకల నాతం డాన్నాగ్రికమును వైకల్సి శముగ నుపచేశించి యుండండా?
12. ఆజ్‌పూర్వగమగు హన్‌ ఛాతువునకు స్వాంగకర్మ కత్వరునందే యాత్మ నేపదము *ఆన్హ్లోయమ హనఃి అనుసూ 8

కై3 ఆజఘ్మే-సు(భు-మన్నగు 'చయోగములు, (ాం-విి [రముచేత నియత మైయుండంాం బరాంగకర ్రకత్వమున నాళ్ళు -నేపద మసాధువనుచు నీీక్రింది కవి (ప్రయోగముల సాధుత్విను న కీ[క్రందిరీతిని (వైయాకరణులు చగ్చించియున్నారు. ఉఆన్రోయమ హాని (౧. అధ్యా. 8 పాద ౨౮ నూ) జఆయశచ్ళల్వే ఆవాత్స్మే అకర్మకాత్‌ స్వాంగకర్మ కాదిల్యేవ “నేహ పరస శిర ఆహాన్హి, కథం తక్హ్మి “అనాధ్వం మా రఘ్యూత్తమ” మితి భట్టిః (ప్ర మాద ఏవీవాయ మితి ఫాగవృతత్తిః (ప్రాజ్యే త్యధ్యాహారోవా...౫. (త్త వ్రబోధినీసహిత సిద్ధాంఠ కౌముది. ఈ౭౫ి పటు ఆగ్గాండీవీ కనకళిలానిభం భుజాఖ్యా మాజసఫేస్నై విమమవిలోచనస్య వక్ష ఇతి ఫరవా పరాంగ కర్ముకత్వా దసాధు ఇతి భాఇవృత్తి జుమర కుల చం్రాః వస్తుకస్తు ాండీవీ కనకశిలానిభం భుజాఖ్యాం స్వం వకు ఆజ “ఘీ వీవమ విలోచన స్యేతి ఆనాదశే ష్టం క మనాదృళ్య స్వబలాధి క్యం నూచితవా నిల్యర్థః 7 (మ్యుబోధ ౮౭౮ న్యూతము. వ్యాఖ్య ) శ, కోవిమాననా స్యుభ్రు క5క5ః పీకు సృహ అను కాళిదాసపయోగమునందలి *“సుభు' అనువోటి సంబో ధన (వాస్వము “అపాణినీయము” కాంగా

ఉన్సు భూ దీ ద్వ జంచాన్థానాం థె స్వః అని యిట్లు (ముగ్ద ౧౫౩ సూర వోపదేవుయ సాధించి

గా థి

యున్నాడు.

మట టసత్రియంబకం సంయమినం దదర్శ” అనుచోటి (త్రియంబకశబ్ద మపశబ్దముగ నే పరిగణింప బకుచు న్నదిం అక్లోకమునకు వ్యాఖ్యచేయు సందర్భమున:

(౮౨౫౩వి) అపాణినీయ శావ్య(ప్రయోగ ములు, ! ఉమ్రహాకవి (ఫయోగత్వా తోోకవ్యః” అని మశథినాధుండు (వాసియున్నాండు.

'వేయేల! మనుమాక్డ్షుయ మున్నగు న్యధికరణ బహు ట్రీ హి్య(వ్రయోగములెల్ల వపాణినీయములె గచా,. రామలక్ష లొ రావశే (దజిత్తులనుజంపీరి మొదలగు వోటులలో యధాసంఖ్యా ర్థకము లగు ద్వంద్వ (పయోగములెల్ల నపొణినీయములెగద్యా (తిశోకములు పంచపాండవులు చతుక్యుగములు తిపుకుషులు మున్నగు (వయోగములెల్ల నష్మపయోగములే గడా అద్యశ నభూతమా, అనద్యతశ భూతమ్క అనద్యతనపరోత్త భూతమ్ము మున్నగు నియమములు వీడిన (పయోగములెల్లం బొణినీయ సమ్ముతములు కావుగడా “*ఇకళోయణచి, సనాద్యంతా ధాత వః, సు వ్రిజంతుం పదమ్‌" అనునవి మొదలగు పాణినిసూ త పయోగములెల్ల సౌతము *గుటచేంగదా సాధువ్రు లగుచు న్నవిం ఇట్టివి వక్కుు గలవు, ఇట్టివానిసాధుత్వమును బాణినీ యవ్యాకరణమును బట్టి విమగ్శించుట యు క్రముకాదు గదాం

(౮౮౨) వైనుడాహరించిన సంస్కృత వైయూక రణమా మునె యనుసకించీ యహోబలపండి తాదులగు నాంధలాక్షణి కులు సైతము పెక్కురు పెక్కు మార్షములను (గొక్కీ యు న్నారు.

(౮౩) పాణినిముని శిస్టవ్యవహారస్థభాష నన శాసించిన సూత్రములచేత సాధ్యములగు శబ్దములక్కు సానూన్యుండు

316 అ్మప్రయాక్తదోవ ము-మ హా భహ్యాశయ ముం (౮3-వి) తశ యెజుకలో. (బయోగి మగపడకున్నంతమ్శాతమున న్య యు క్తతాదోమమును గల్పించుట నాహసమని యొకసందర్భ మున మహాభాహ్యమున (వాయండెను. అనంగా ననేక్మపదేశ ములలోనున్న సంస్క్భృతవా జ్ఞయమున నెచ్చటనేవ యట్టి ఆరి అద జబ =చి, వానికిం (బబయోగమున్నపు డట్టివి, శిష్టవ్యవహారమున సైత ముండెడివనియు, నక్కారణముననేె వొణీనిముని వాని ననుతా సించియుండెవనియుు నూహించుట కవకాశ ముండుట చేతను, కసళ లో నున్న సంస్కృ యము ట నట్లనే స్థలముల నున్న సంస్కృతే వాజ్ఞ న నెచ్చటను వానికీ వాకుక లేదనుట సుకరము కాకుండుట చేతను న టరుట ళం సరికాదని మహా భామ్యకర్త యభి[పాయముపడెరు, కావుననే య ట్మపయు కములని శంకింపంబకినశబములకు. (బబయోగము లం ఆన్‌ 0౧ లను జూపెకుం “ఆ స్ట్వ్య్యప్రయుక్షక సంతివైశస్త్టా అ్యప్రయాక్తాఖ ఊన్క తేక చ్ష -ఫీబీతి......సర్వేఖల్వ య్యే తే శా జేళాంతరేషు (పయాజ్యంతే. ..40= మవోన్‌ శబ్దస్య (ప్రమయోళవి బయం సష్తష్వీపా వసుకుత్కీ (క్రయో లో న్‌ చత్వారో వేదాల సాంగా సృరవాస్యా బహుధా భిన్నాక ఏకశత మథ్వర్యు కాఖాకి సవ్యస వర్త్యాసామ వేదక ఏకవింశతిధా బావ్వ్యూర్య కు నవధా ధభర్వణో వేద వాకోవాకస్ట్ర మిఠివోనః పురాణం వైద్య మిట్యేశాచా ఇ్యబ్బస్య ('ప్రయోోవిమయ్క ఏతావంకం శబ్దస్య (ప్రయో వినయ మవనునిశమస సంక్య్య్యప్రయుక్తూ ఇతి వదనం సావాసమ్మాత్రే మేవ *4=44,యేదాప్యేతే భవతాలప్రయాక్తా అలిహితాః శబ్దాః ఏ లేపా మపి (వయోగోదృళ్య తే. క్వ-టావేదే. శద్యధా--సప్తాన్యే "శేవతీ లేవ దూమం యద్వో రేవ తీశేవత్యాం తమూాప.(౧ అ ౧పా. ౧ అహ్బ్ఞి+

(౮ళ-వి) విర ళ్యప్రయః _క్తమ.ల6 7 వ్యమున వాడరాదు 21 (౮౯) వై సందర్భమునుబ పొగినిముసిచే ననుఖాసిం పంయడినపదము. విరళ్యపయు _కృమెనను చానిని వై దిక్ష కర్ణము) లలో బయోగించుటచేం చాపము సంభవింపనేకదని విశద మగుచున్నది. అటి విరళక్షయు కళశబముల (థ్రయోగము "'వెదిక లి ను యా క ర్చేతరస్థలమ. లలోనిదగు శావ్యనున6 (బయోగించుటవలం ళు ళం బుణ్యహోని శేకున్నను వాపము రాకున్నను గావ్యము రసాత్మ కమె యుండవలసియుండ టచేత * నటి విరళ్యపయు కళబములచే దా లు ఆతి (0 ఆర, షక “ద్‌, రయుటి త్యర్థస్ఫురణమునకు భంగము కలిగి _పసాదగుణ హైన్య మున సహృదయులకు రసాస్వాద్మపతిబంధము కల్గును గాన “ద్రోషూ స్త స్యాపకర్ష కాః” అనుచొష్పూన రసాపక రకతారూ సా లంకారిశదోమదూపి.తమ్ములై యట్టిశబ్బములు రసికజనాదరణీయ ములు కానేరవు. కాన వానిని గాన్యములలో. (బయోగింపరా దని నన్నయభటానకుండు కావ్య భాపామా_తానుశాసక మగు తి చింతొామణిలో సీకిందికీతిని జెప్పీయున్నాంయు (౨౧-౨౩౨ వ) ఆవిరళ్తావ్‌ ఆేచోషాదిక్కు శద్దాకా (వవ్యాహరంఠు శబ్యక్షాః। ఇవాతు (ప్రవ్యా బోర్యం, సంకేతిత స్యుప్రపిద్ధ మేవ పదమ్‌ ౫ (హజ్ఞా ౧ శ్లో) నిన్నయభట్రారకుని బారత భాగము సుప్రసిద్ధ శబ్ద్యప యోగబ ధురమును (బసాదగ ణభూమీతమును నె యున్నదను టకు సంబచేహూము లేనుగదా. 'వేయీల ! ఆతం డటినియముము లు తోనె తనగంధమును నడపంూనినట్లుగ స్వయముగల జెప్పీ న్‌్‌ కానియ్‌ యున్నాంకు,

118 విరళ్యప్రయుక్తమఘుల (ప్రమోవ్యశ. (౮ాగి-౮౬. వి) ఊం సారమవతిం గవీర్యద్రులు (పసస్న కధా కలితార్థయ్యూక్తి లో నారసీ చేలు నా నిగరు లక్ష్షరరమ్యత నాదరింప నా ఇనా రుచిరార్థ నూూక్తీనిధి నన్న్హయశళట్టు "తెలుంగునకక మహా భారతసంహితారచన బంధురుం. డయ్యె జగద్ధికంబుగన్‌ = (భార ఆది ౧ఆ ౨౬ ప) (గ) సంస్క ఖర కావ్యములందును నాంధ్రకావ్థములం దును దరవాతి మహాకవులు శేపాదులనై యప్రసిద్ధకబ్బము లను పైతము థ్రయోగించుచు వచ్చుట చేతం గావలయును నధ ర్వణాదార్యుండు పై చింతామణికారిక న్మక్రిందికీతిని సవరించి యున్నాండు. (౨౫ వి ఉస శ్వేశబ్చాః ప్రయోనక్షవ్యాా యది దోను వివ్దితాః; అ్య్రయ్యుక్తత్వ దోనుస్తు న నిమస్థోవాలే ర్మ తేళ్ళ అథధన్వం. సంళ్హా.30 న్లో) (౮౬) మజతియు వెనుక నడాహరించిన సుస్క్యృతవై యాకరణసిద్దాంతము ననుసరించి సంస్కృత వ్యాకరణమునకు లొంగని మహాకవిపయోగములును నసాధువన్రలే యని యా [శ్రందికీతిని స్యూతించియున్నాండు. (౨౫-వి) ఆలా స్త్రప్రయోకళ వదస్కో శాస్త్రం బలవదుర్య కీ అనిస్పన్నే పదే తేషప్రయో గ్యాశ్రయణం పీతమ్‌పఆధర్వణ సంజ్ఞాంరి1 న్లో ద, ఇట్లు విగృతివివేకకారుండును సంస్కృతి వైయాఃర ణుల సిద్దాంతముననుసరించి సంస్కృృతవ్యాకరణమునకు లొంగ నపుడు లెట్లు కావ్యములందలి మహాకవి (ప్రయుక్త సంస్కృలిశ బ్దములును నపశబ్బములెయనియు, శాస్ర్రవికోధము లేనపుడే

(౮౭-మ్రి కాశ్ర(ప్రమయోములలో కాత్రుమె బలిస్ట్రముం కం కవ్నిపయోగములకు6 ైోమాణ్యమనియు, ఇాశ్ర్రశవివయో గములకు విరోధము కలుగునపుడు ఇాశ్ర్రమునకుం (ానూ ణ్యము నంగీకరించి యాప్రయోగములను నిరసింపవలసినడే యనియు సిద్దాంతము చేసియున్నాండు.

(౮౭) సంస్క్బృతవై యాకరణ సిద్దాఎతానుకోధనమున నట్లాతందు సంస్కృ్భృతే వ్యాకరణవిమయమున మాత్రమే చెప్పె బని (గై్రహీింపక యహాూోబలపండితుండు

అఆడ్యుందయు హీ” ణ్యగర్భునం దంఠశం కని

నిళ్యాది కవివితామహాద్యు క్షిస్తు నిర్మ్శ్యూలై వ. (అవో, 3౧౫ ఫు

ఉమ్రధ్యుకైటఫారాతి మజంది రమ్మని పిల్ళి

పనింగొంట నీకు (ఫపాళభవముకాదెగి

ఇత్యాది శ్రీనాథధవవనస్య (ప్రామాదికత్వ మేవే త్యవథేయమ్‌.(అహాలే, ఈగ)

అస్సుతులం గనియెడుకొఆఅక్కు నీవు ఘటించుకం టి”

ఇళ్యావీనాం భాన్కర తీక్కయజ్యాది వదదనానాం కిం మూలమితి వయం

న విద్మఃగె (అహో, గం౦ం ఫుట్రు) అని యిట్లతిసాహసముగ+ టై యూధర్వణిక సిద్ధాంతము నాచ్చ్భిక శబ్దనిషయము నందాను సమన్వయించి యున్నాయం. పరిశీలింపం గా సంస్కృృతేశబ్ద ములవిషయమున వైతము పయిసిద్దాఎతము సరికాదనుట సాహసము కానేరదు. వై దికకార్యోపయోగి శిష్ణవ్యవహారభాపానుళాసక మగు పాణినియమును బట్టి మహా శ వి_ప్రయోగములు (వామౌాదికములనుట యుక్తముకాదు గదా,

320 పణిననూను శబ్దవిచారణముం (౮వ) (౮౮) అధునాతనాం(ధ్రపండితులు సైతము, పైరూర్ష ముననే పోవ్రచున్నారు. ఉప్రశ్రివనూను కళాద 'వాదరాయణ న్యూ ఫక్కి-విద్వాంసు లుషన్యసింప “దద 6 (బయోగింపంబడిన ఉణిననూను పద మసా భువు. కవిసార్వభొము.డును దన శృంగారనై మధమునం చు శాంో (ప్రాఠఃకాలము వాయసంబు పణినాపతో్యోక్త శాస్ర్రంబులోన్‌ అనెను. పెద్దన యాతోవనె లొక్కెను. అష్టాధ్యాయి మొవ లగు [గంథముల రచించిన వ్యాకరణశాన్త్ర్య్య ప్రవక్త పాణిని “ప్రాశన మునిమొక్క_ సంతానముగాని “పశిని మునిసంుతాన ము శాండుం పణనం=పణః-పణో౭స్యా స్తీతిపణీ నకారాంత మగు సీపణి౯ి శబముమె గోతాపత్యార్తమున “అణ” పశ్య ద్దు ళ్టీక్‌ యము రాంగా “పాణిని అనురూప మేర్పడినది. పదపడి యువాపత్యార్థమున “దణ్‌ ” ప్రత్యయము రాగా “పాణిని అనురూప మేర్చడినది. ఎటయినను కూణిని పాణినసూనుం ళం డగునుగాని పణినసూను.కు గాయ, ఇది సమర్థింప 'వెరవుగా నరాదు” (మనుచరిత్ర పీఠిక వే! పహ గారిది.) శ్రీశేషులగు. కళాప్రపూర్మ వేదము వేంకటరాయ శాస్తులవారు “ఇత మివిషయమున నికు యభ్మిపాయ పదూ అాణాక్‌, ను శా చు వ్యాఖ్య చేసేక

(౮౮-వి) ఇణిననూను శస్దనిచారణముం శ్లైల్రిైై కాం గప్రాతఃకాలము వాయసంబు పణినాపతో్య క్షళాస్త్రంబులోం చాతజ్‌. స్థానులు వెప్పుం “డెవ్విశీ యను వందంబొప్పం గా కాయనక జాతుర్యం బలరార న్నుర్తేరము విస్పస్త్రంబుగాం నోకిల (వాం బిచ్చెందు కీ తు పీ యిని నృహోరామ (ప్రేశంబులన్‌.” (శృంశారనైమధము. ౮ఆ, ౧౯పద్య) న “వణినాపత్ళో _కృశాస్రుంబు! అనుపదమునకు పది నునియొక్క అపత్యమైన పాణినిచెతం. జెప్పంబడిన వ్యాకరణ శాన్తృముూో ఆవి యరము పెషవలసి యున్నది, పణ త్రూ ర గ్ర స్బ్‌నలసి స్న నశబ్దము “పాణిని ఛబ్దమునకు (పకృతిగా నుపలబ్ధము కాబేకు, ఆంధ కవితాపవీతామహులును మకుచరితిలో కప్రణినసూను కళణాద పెదరాయణ స్యూత్రభింగి విద్వాంసు లుపన్యనీంప అని పణినసూనుశబ్దమును (పాణివిపరముగ్యా ([గ్రయోగించి యున్నారు (వతులళలో *స్థజ్రినాం పళ్యుక్తి శఫ్టజ్సినా సత్యే క అని (వాంతలు కనంబకుచున్నవి. ఇంకులకు “ఫణిధవశా స్తే?” అని మూలములోని పదము, కౌముడ్యా ద్మిగంధములందును. దద్వ్యాఖ్యలయందును “పాణి5౨' శబకునకు *పణిన్‌” ఫబము- ఓ లు మూల పకృతిగాం 'జిప్పంబడియున్నది. త్మప్రశీక్తా ల్లుక్‌ 5 (ఈ-5-౬ళ) అగాథ్టి విదథి కేళి గణి పణినక్చలి (౬-౪-౧౬౫)

కీలిల్లి శి తల పద్దతి, _వి పాణినీయ వ్యాఖ్యాతల పద్ధ్‌ (-వి) ఇత్యాది సూూత్రవృత్తులం ద్కకింది గోడక్రీియ చెప్పణుడి యున్నదిం పణనం=పణః.. సోలస్యా స్త్రీతిపణీ తస్య గోత్రాపత్యం పాణినః తతో యూన్యప త్యే ఇజ్‌ పాతినిః రామభదయజ్వ పతం జలిచరితమును “పణిన్‌! శబ్దము నే మూలప్రకృతిగాం జెప్పీనాండు. ల్లో పణీతి కళ్చి న్యుని ర్నఫ్టి వూర్వం, స పాణీనం నామ కుళూర మాప స తుల్యనామ్నా తనయేన సోపి చాశ్నీముదూ థాం దృఢ మభ్యనందత్‌ సన పాణినో దకభునా ఫపురంధ్ర్య్యా రిఫుః పురాణా ముముయేవనేమే కాలే ముని స్కృంద ఇవ్యప్రనూతోహన్ష 0 తయో? పాణిం రవ్యకార్డీ త్‌ శపోఖి రారాద్ధవత। కఠథోరై,స్తస్య (వసస్న ప్రమశీందుచూడః -అఘోవయ ద్దండవిఘట్ట నేన్స చండం కరస్థం డమకుం పురస్తాత్‌ “శస్దావ ళే ర్వ్య్యాకరణం చికీక్లో వదా మునేః పాణీ: సంభవస్య మృడస్య చండా డేమర్నుప్రణాడ్యా శ్యాస్త్రాది సూ(శ్రాణి చళతుద్ద కాపర్‌ ఇతీక్వరానుగ్రవాతో నిబద్దన్స్‌ న్యూతాణి స వ్యాకృక శబ్దజాలమ్‌ సుస్ట్యాప్రయోగం కథయంతి యస్య స్వన్లోక సోపాన పరంప లేతి, ఇందును ఇణికెనుకు పాణినుడు మనుమండును, 'సాణినుండే నమునిమనుమండు “పాణివొ. అని యయేర్పడినద్ది పణినోతావత్యత్వముచే పాణివికి పాణిరస-జైయు కలకు, “పాణిని స్త్వాహికో చాతీ పుత్త్రు క్యాలజ్కి పొణినాన.. (త్ర శే అయినను మహోకవ్మ ప్రయోగములు గాన (పామావిక ములు గావను విశ్వాసముచే సికగతిచింతనగా (మ్రియ యూ గే న్నా న్‌ ్యాము. ఎట్లన్న:.భారవిలో

మి అపమార్తమున రూపసాధనము, 123 ళకవాభిధానా ద్వ్యధ తే (౧. ౨౪) "అనుచవో మల్లినాధసూరి జవామైక దేళ్య వానే నామ్మగహణమ్‌ ఇతి న్యాయాత్‌ తళ్చ వళ్చ శహా తొ్ష ఖాసుకీ తమయోరఖిథధానం యస్మిన్‌ పదే తస్మాత్‌ ౫ అనియును రఘువంశములో ౪ఆ(త్రానునోదం మృశయానిళ్ళ ద్జఃం (౧౩-౩౫) అనుచో చార్మితవరనుండు ఖ లభ్టద్దా అవయవేవ్వాపి వ గంతే ఇతి న్యాయా దనుగోద మితిపదైకటేశ (దయోనోయమ్‌. ఛీమో ఫీమసేనః. సత్యా సళ్యభామా ఇతి” ఆనియును, వివరించిన ఫక్కి క్యవకారము:--ోపణేనః(=పణియొ క్ర నః(=వపా=మనుమ+డ్యు, కణీనః (పణినుండ్రు. తారం డనుటకు “త' అనియు, వాసుకియనుటకు *వి అనియు భార విలో (గ్రహించినట్లు న పయనుటకు “ని అని గహించిన లి అత్‌ శణినుం. డనంగా పణికి మనుమం డగును. చణినునికొడుకు అనరా పణికి మునిమనుమండు పాణినియీ గాన కవిమహర్డు "అ, న. నది చు అదు త్న! లయిన (శ్రీనాధ పెద్దనాక్యుల పణినాపత్స పణినసూను శబ్దములు పాణినిం చెప్పునుం “'థనరకుబుగుకఘుచరా డ్యాళి (బృహజ్ఞాతకము) “స2గమపధని' సంగీతము, ఇత్యాదియు వతదమ (గావాకము (శృంగార నై మధ ౬౬౬౦ పుట)

౩2 పణిననూను శ్చాసమర్థనముం (౮౮-వి, ఈవిషమయము విచార్యమై యున్నది. భారవిలోవలె నిచట శ్షేమ్యపసక్తి లేమింజేసి నామైక దేశ్యగహణమును 'జేయు ట యస కము. మటీియు వచట వర్ణసంకోచము చేయ వలసీనంతటి యిజుకటమును లేను. కాన నీ ఫక్కిక శయో క్త హృదయము కాదు. ఇంతియకాక పణీర శబ్దము: వ్యాకరణసాధ్యము కాకపోలేకు. పణముకలవాం డను నర మున “*పణీనో శబ్దము సాధ్యమైనచో నిచట నేచిక్కును గలుగదు. కాని పాణినీయ వ్యాకరణముచొప్పున నట్టివబ్బము సాధ్యము కాకపోవుటచేతనే ఏరు *“పణినసూను, పణినా పత్య' శబ్దములు సాధుశ్రలు కావనవలని నళ్చెరు. ఫలిన బక్షి కాది శబ్బములవలెనే య _స్యర్థనమగు ళన (పశ్యయము రాగా *“పణిని శబ్దమును సాధువ్రు కానోపునుగదా, “ఫలబక్హా భ్యామినచ్‌ ' అను వా _ర్స్‌కమున ఫలబర్హ శబ్దములు "రొకు మామే 'వేర్కొనండియుండ టచేశ “పణిశ'శబ్ద నుపాణినీయ మగుచున్న దని పీరియాశయము, కాని ముగ్ధపోధ వ్యాకరణ వ్యాఖ్యాతయగు (శ్రీరామతర్క_వాగీశుడు అఫల్రాదేరిను ని ఫలి5ఇతి “ఫలం ఇస్తం పణో గర్భో మలం శృంగం చ కథ్య లే? (కద్ధిక. ఈర౭ నూ అని యిట్లు పణశబ్దమున కే గాక గర్భా విశబ్బములకును న్తస్త్య ర్ధకమగు నిన్నపత్యయము వచ్చుట (పఫయోగములంన 6 జూచి యే కావలయును బైరీతిని సూటత్రించియున్నాండు.. వంగదేశీ

(౮౯వ) పణిననూను శబ్టపరుర్ధనము. 125 యు. డగు (న్హీరామ. తర్కవాగీశుయు దానిసాధుత్వమును స్యూతించియుండలా నాంధజేశీయులగు మహాకవులు దానిని (బయోగించియున్నారు. విజేశీయులగు వీరి శ్షేకరీతిని దాని సాధుత్వము. నంగీకరిందట నరయంలా వా శేవేని సంస్కృత మహకవ్రుల (గ్రంధములలో సట్టి ఇణినాది శబ్దముల వయోగ ములను జూచియే యున్నారని యెవ్వరికేని తోంచకవమానదు గచా. నెుుక నుదాహరకిందచినరీకిని చాణినీయము కావ్య ఫాషూ నుశాసకము కామించేసి యద్దానికి లొంగని (సయోగములా సారువ్రలు కావనుట న్యాయ్యము కాదు గదా,

(౮౯) పకిశీలింపలా మహ+విద్వాంసులగు సంస్కృృతవై లూకరణులు వై విమయములను (గ్రహింప లేనంతటి యసమర్థు లు కారనుటకు సందేహము లేకు. మహో భామ్యక్షర్హ యపశబ్ద (ఫయోగము వైదిక కర్ణుములందుమాత్ర మే చేయరాదనియు నితరనివయకులలో నట్టివియమము లేదనియు, (2౯ వి స్పష్టముగను గంరో క్ర్తముగను జెప్పుముడలా మజియు వెనుక నుదాహరించినరీతిని గవ్మిపయోగములను నిరసీించియు నుండ గా వానిని వారు (గగహింపలేకుండు "బట్టు పొసంగును ? ఇత చారు సంస్కృ్భృతేకావ్యవా_ జయ మెల్లం బకిశీలించి వ్యాకరణరచ నము వేజబుగ జరపుట సుకరనము కాకుంయటచేతం బాణినీయ మునే సంస్కృృతకావ్య వా_బృయమునకును లతమణముగా నుప చరింపం జేయుచు నద్దాని (పామాణ్యముననై పై మార్షము నవ

326 వీకచాక్యర, (౦వమి లంవించిరనియు నూహింప నగును. ఇట్లియభ్మిప్రాయయు మన పూర్వపండితులకు సహజమయినచే. చేశ కాలములనుబట్టి యా ఇచారములు భిన్న భిన్నము లగుచుండ(గా( దత్తత్కాలములలో ని బుములనం బరంగెడి పండితులు త్రశ్రద్విషయములను ధర్మ న్‌ ఇాస్ర్రుములుగ స్న్మరించియుండంా వానికి. బరమ(పామాణ సిద్ధివై యవియెల్ల 'ేకాభ్ళిపాయముతో నే యున్నవనియు, నవి పరమ(పమాణమును, సీశ్వరోపదిష్టమును నగుటచేతం బరస్పు రభేదళూన్య మగువేదము మూలముగం గొని స సంచిన వగుటంజేసి వానికి. బరస్ప్సర భేద మెంతమా(తమును లేదనియు, విట్టుగ "నేకవాక్యతను మనపూర్వులు సాధించి యుండలేదా ఇళ్లే వ్యాకరణవిమయమునందును వారు ముసిలత్రయమువారి సిద్ధాంతములు దివ్యజ్ఞానకృతము లగుటంజేసి వానిలో న్యూ నాధికభావము పరస్పరవిరోధములు వై యర్థ్యములు మున్నగు దచోమము లెంతమ్మాత్రమును లేవనియు నట్టి సిద్ధాంతములు' సంస్కృత భావను సంపూర్ణముగ ననుకాసింహం జూలియున్న వనియు నిశ్చయించుకొని తెమపాండిత్యబలమున నట్టు కుదురు పజుచుటకు వింతవింత లగు వ్యాఖ్యానములను జేయుచు. వచ్చిరని [గ హింపనగును, అట్రివ్యాఖ్యలు కొన్ని పైని జూపణ బకి యున్నవి.

(౯౦) ఇాస్రుమునకు సాకల్యముగా. (శూమాణ్యము సిద్ధంచుటకును శాస్రుమునం దేవిధమగు కొఆంతయును లేద.

(౦-2) ఫురాణయాగమువారి సిద్ధాంతఫక్క్‌ న! నుమాట స్థిరపడు టకును శాస్త్రమునకు బకిఫూర్డత దృఢ పడుటకును ఇాస్ర్రుము సర మేశ్వరమూలక రునియు ననాది. యనియ్ముు నపారుసేయమనియు, శాత్ర్రుక ర సర్వజ్ఞుండనియు, , సీశ్వర వరలబ్ధవిద్యా వై భవ్రండనియు, దివ్యజ్ఞానసంవన్నుండనియుం 'జెప్పుట పురాణయుగమువారి కలవాటు. అట్టి యలవాటుచొా ప్పుననే “అ ఇ ఉణ్‌” అనునది మొదలగు వర్ణసమామ్నాయ సూత్రము లీశ్వరుండు ఢక్కను వాయించుటలో జనించిన వని య్య వ్యాకరణ మి ట్రీశ్ప్టరమదూాలకమనియ్యు, నిది వేదాంగమని య్శు లోకమునం దీశబ్బశాస్ర్రము వెలయుటతై యా వర్ధ సమామ్నాయ ూటలత్రముల సీశ్వురుండు పాణినికి6 (టసొదించె ననియు, వైయాకరణులు చెప్పుచున్నారు. (చూడుండు. శే రములోని “మా హేశ్వరాణిసూ తాణొ” అను చానివాఖ్య పై విషయములు కొన్నివెుుక నుదాహారించిన రామభదయజ్వ గారి శ్లోకములలోను గలవు. (౮౮- వి)

పాణినీయము నిష్టవ్యవహారమతమూలకమని యంశగీ కరించునపు డట్టిభామతోనున్న వాజ్ఞుయ మంతగా లేమింజేసి వె వాక్యములుకొన్ని సిర్బాధములు కావచ్చును. కాని వయా కరణులు పాణినీయమును గావ్యభాపానుశాసకముగ నంగీక రించుచుల గావ్యములలో. (బయ్వుక్తములయియున్నవి పాణి నీయస్నూతసాధ్యములు కానపుకును గాశికాకారాకులు పూ ర0చినవాని నంగీకరించునపుకును బై నెట్లు (పసంగింప

"128 సంకృ్చృత వ్యాకిరణ వ్యాఖ్యల వింఠపర్ధతి (ాం-మి సాహసించికో తెలియకున్నది ఇంకను వ్నార్హిక కార పూర+ము లును స్కూతావపత్యాఖ్యానములు మః;వివ క్షలును విభ క్రీవిప రిశామాదికమునుచాధకము లేయగునుగదా. మ=*కియు శబ్దశా (స్రుము నిశ్వర్యపసాద మహిముచేం బాశిరిముని (కొత్తగా ననత రింపంజేసెననుట యెష్టు పొసయరు ? (౪౮. వి)

వెరీకిని బాణినీయనునకుం దా మంగీకరించిన ఘనతకు భంగము లేకుంకుటకయి పై వివోధముఎను వారించుటన్రై తర్వాతివారు

అస్తూతే చ్వీవ హి యక్సర్వం యవ్యృత్తా యన్న వారికే 5 అను నొకసిద్ధాంతమును సెత మంీకరించి స్యూత్రములలోని -చకారాడుల కనుక్తసముచ్చయాన్థకత్వమురు. గల్పించిము వాశ శ్రాదులనుబట్టి పెక్కువ్యవస్థలను "జేసియు, వార్తికకా రాదుల పూకణములనెల్హ సాధించి వానిని నౌణినిసూత్రసా ధ్యములనుగా నిర్ణ యుంపసాగిరి అవిధ్ధాషా (ప్రకరణీ తీయన్య జి త్ఫూపసంఖ్యానమ్‌.”

అనవా ర్తికము సూత్రకృ దభ్శివేశకమే యనియ్యు “విభాపాజసి అనుస్నూతమునకు యోగవి ఛాగము చేశకొని యీ యర్థమును 'సంపాదింపవలెనని మూత్రమే వార్తికతాత్స్పర్యనువియు న్యా సాపరనామక కాశికావివరణపంజిక యక (గంధములో శాయంబడెను.

శాం- వి సంస్కృృక వ్యాకరణ వ్యాఖ్యల పంిపద్ధత్కి 32 “విభాహిజసి ఇత్య్యత వికాషేతి యో? విధోనః (క్రియతే క్యత్రవ సర్వా ద్‌న్మి ద్వంద్వ ఇతి చ నవృళ్షేమ. లేం తీయస్య విభాహి సర్వనామసంజ్తా నో భవిమ్యతీతి, నవైవ మత్కిప్రసం%॥ యో ;విఫాగా దిష్టనిన్టేః, నాపి భొషా ద్వితీయా తృతీయా భ్యామి త్యస్య వైయర్ధ్యా పిః (ప్రపంచార్థత్వాక్‌ = తతోంనీతి ద్వితీయో మో, అక్ర విభాష్మాగవాణం ద్వంద్వగవాణం ఇానువ గతే.) (౧-౧-క౬ఒన్నూ జస పత్యమయూ ధార కార్యను చేయవలసినపుకు ద్వం ద్వముంము సర్వవామసంజ్ఞ విభామయం తెబపుబనై “విధా సాజసి' అం స్కూతొచెరని భట్టో జీవీ మీతువడు 66బసాధారం యత్కా_ర్యం శీ భావాఖ్యం త్ర క్యళ్టవ్యే ద్వండ్వే ఉక సజా వా స్యాత్‌. ఠి షో "అని మహో భాప్యూానుసారముగ వృత్తిం రచిచెకు న్యాస కారులయర్థము ఛామ్యవిరుద్ధ మసుటచేతనే య్యపమాణమని దృశముగాః జెప్పనచ్చును. సూతకర్త యీయర్థమురు గోరి యుండ లేదనుటయు స్పషమే. స్మూతకర్తశే యిటియాశయ లు జాక్‌ లు మున్న యెక్షల “విభాపా ద్వితియ తృతియా వౌనమ్‌.” అని యిటు పుంలింగములకును సిదిచును సూ తముకు రచించి ణం న ౧౧ యుంకునుగడా. ఇక్షు ట్‌. గ్రామ్య సషనంఘే వ్యవకణేషు స్రీ. (౧అ.౨ పా, 83 నూ) “నాసి కోద రోస్టు జంఘా దంత క్త శృంగాద్చు” అనునవి మొదలగుసలములంకును వింతవి:త యర్థములు చనా ( యఃబడినవి. (గంధవి న్తరఖీతిచే వాని నిట విమ్నుంప లేదు. 1

3290 ఆర్యధ్నవైయాకరణుల యన.కృతి (౯౧- విం మజియుం _బెవార్షిక కార వృత్తిశారాదులు పూరించిన విషయములెలంబొణి న్యాదార్యులవా ఆజీిగియెతే(గి ముందు€ ళం బుటబోవు వారికకారాదులు పూరింతు రనువిషయమును దివ్య లు అనాతో దృవిచేం దెలిసికొని య టావిమయములను చెప్పక విడిచియుం ల ణం డిరని చెప్పుసం్యపదాయమును గలదు. *యడి ఫూర్వముని రృత్తరముని తాక్చర్యం నజానీయార్‌ త (పత్యాఖ్యానస్య భొమ్యకృత్‌ కృత త్వేన తత్రపత్నే. తత్సిధ్యర్థం న్యూ కారకృత మకారాదేశ విధాన మసంగతం స్యా దితి నిరూ క్షమ”... ఆ్యశ్రారుచివీజంతు మవార్షీణాం సర్వర్ఞత్వ భంగః, అతోఒస్మికా శాస్త్రే. ఉల్తరముని తాత్బృర్యానుసాలేళైవ వూర్వ మునే స్తాక్చర్య మవధారణీయ మితి బోధ్యమ్‌,”

జ కం నా? అని యిట్లు దీపకకారుండు (వవాసియున్నాంు ( నబహు(వీహళా ఆఅనుసూ(త్రపు శేఖరము వ్యాఖ్య

వ ద్‌ శ ( ౧) ఇట్టికీతినే యాం(ధ్రకౌముది మున్నగు కొన్ని

యాంధ్రవ్యాకరణములలో పైత మాం వాస్టకరణ తత్కర్వలకు మహ త్త వము కల్పింపంబడినదిః

“ఆర్మధ్ధవిమ్లు స్ఫ్సురయుతో దనుజేన నిశంభున్సా

యుధ్వా [కశ్రయోదశయుగాన్‌ వాత్వాతం రాతమసోత్తమమ్‌్మ్‌

అవస ర్మేత బుసిఖి ర్యుతో నోచావరీత కే

తత్కాలప్రభృతి "క్షేత్రం (త్రిలింగ మితి వ్మిశ్రుతమ్స్‌

ళత్రత్యా స్త శృమాలాపా డ్రత్కా-లేన వానే రృటాగు

(౨-వి) ఆంధవ్య్యాశ రణములును నా న్‌ములె యంకట్ము కి శాలేన మవాతా సర్వం తత్సముం స్వల్పబుద్ధిఫిక్క అస్ఫు టోచ్చారికా నీతి ఠద్భవా నీతి సమ్మతి (ట్రహ్యాణా నిర్మితా వాచః ఫూర్వ మాంన్రైళితు నేక అచ్చా ఇతి చ కథ్యంతే స్పుప్తిక్‌ ధాతుసమన్వితాః, 'తలింగశాత్ర వికోతస్య లమణ స్యాపి (వమోగేాైన్యం నా కయీ దితి నాగరాజ$*, అ6ం అజం యుగ భీదా చాంధ్రభాపా కార్య భేవః (వకీక్యేః కృతే సుధాయనః (పోక్త స్త్రేతాయాం శుకనాభక॥ (ఆధకాముడి) నను సరిస్కృృక (ప్రొకృక బ్యాకరణరొగా శార్డ 'ల్వేవ భవతి (ప్రామా ణ్యమ్మ్‌ వన్నయాదర్వణయో. రిదానీంతనల్వేన కథం తళ్చరిణీ3 యోళ 'పాచూణ్యం స్యాత్‌ *..-. నాన్న మే॥ ావ్యకరణ చాతుర్యస్య్యూ త్వం సంభవత్యేవ ఖలు నాన్నసి॥ కకతే శావ్య మిళ్యభియుక్తోక్తేః అనితరసాథధారణ వ్యాకరణ నిర్మాణ పటుకయా పండితకపీర్మడ్ర (ద్రథకుకణ్య ల్వేన చ పర్యిప్వాప్తం సార్వజ్ఞ్యం తయోరిచానీంతనర్య మ్మాేణ కథం నివాన్యేక? అతఏవ (ట్రహీాగ్రైదేవానాం పదవీ! కవీవా మిత్య్యెపనిమదే వచనే పదజ్ఞస్య విశిమ్యేశ్వర భూతి. సర్తాపతి పాదితాలో (అహో, ౧౧౦ పుట) (౯౨) సంస్కృత వై యాకరణులు ముసి్మతయమువారి యనుశాసనమునే కావ్యాదివాబ్య స్రయస్థ సంస్కృతభాప కను కాసనముగా స్థ పజిది వేయుట చేతను నటియను కాపనమః ల నుల్లంఘివరాదని యాలంకారికులు చ్యుతసంస్కా రతాదోమష

కెసి కృతకశబ్ద నిర్మాణముం ౯3ం) వి) సందర్భముచే నియమించుట చేతను నట్టి పాణినియానుశొసన ముచే సాధింపంబడెడి రూపము లెల్ల. (బయోగార్హ్హ్య ములేయసి యు దానికి లొంగని మహోాకవ్మిపయోగములుసైతము దుష్ష ములే యనియు, నొకసిద్ధాంత మేర్పడీనది, ఈసిద్దాతముచొ ప్వున ననేకములగు కృతకళబ్ద ములు వైయాకరణులచే సృజింపం బడుచున్నప్‌.

“యభేష్ట నామధాకుషు” అకువార్తికముశ యభేస్త ముని యున్నది గాన నామధాకున్రలశేల్ల సన్నిమిత్తశద్విత్వము యేస్టముగా సంభవింపవలసినదే యయ్యెను. “పుపు త్త్రీయి మతి, పుతిత్త్రీయిషతి” అని యిట్లు భిట్టోజీవీవీతు లుదావా రించికి వోవదేవ్ర. డంతతోం దృ్షింందక “లిధోర్య భేష్టం ద్విః*..*” అని స్యూతించి పై యుదాహరణములనే గాక “పుపుతి స్త్రీయియిషివతి” అనియు నుదాహరించెనుం

మెగీతినున్న సంస్కృత వ్యాకరణపద్ధతి ననుసరించియే యద్యతనులు కొందటు నూతనశబ్దములను సృజిచుచు. దెకుం గునం దత్సమములుగా నంగీకరించు మన్నారు.

“ఇచ్చటం చాండురాజకట్దమునకు6 చాండురోగ మిత నియందు. (బకాశించు నన్న వ్యుశ్చ త్తి యందు నధికరణార్థం బున *ఘఃన్‌ ” (ధళ్యయము వచ్చినది. కావున నిచటం బౌంకు

(౯౩- వి) ద్వితీయ భానోపసంహారము తతత రాజశబ్బము “పాండురోగము (పకాశించువాండా! అనిన విశేష ఇర మిచ్చును. కాసి “పండ్తునావమము గలరాజూ” యనిన జ “బే జ్‌ | “జ్‌ ఫి నృపాడివి స ప్యార్గం చియ్య నేరదు. వి శప్యూర్థకం బై (పనిద్ధంబైన శాజశబ్ల జకారంబు దంత్యంబని వ్యాకరణక_ర్తల తాత్పర్యంబు ౧ ఇ ఆశీ

కాని విశేమగార్థకం్పబైన రాజశబ్ద జకారంబు దంత్యంబు కానేర దనియే వారితాత్పర్యము” (బాలవ్యాకరణ గుప్తార్థ్యవకాశిక) ఇటి “రాజుండు*' శబ మెచ్చట్మనెనం గలదా?

లు ౮0 యా

ఇట్టి భఛాపాసంమోభమునకు బీజము సంస్కృృత్నవైయా కరణులు చేసిన వింతసిద్ధాంతమే,గదా.

(౯ 3) మై సందర్భమునుబట్టి నన్నయభట్టారకుండు శావ్య ఛ్రామమౌా్ర మే వ్యాకరణనియమబద్ధము కావలెనని తలంచె ననియు6 దరువాతివారు (గంధమాద్రమెల్ల వ్యాకరణసంన్కృ తమయిు యుండవలెనని తలంచిరనియు, నాంధ్ర వ్యాకరణసీద్రాం

థి తములశెల్ల సంస్కృత వ్యాకరణసిద్దాంతములే చాలవఆకు స్త థి మూలమనులనియు నిశదమగుచువ్నది గదా.

204 ఆంధ్రశబ్ద చింఛామణి గంఖీ రార్థక ఘు, (౪- వి) ఆంధశబచింతామణివిషయ

ఆ టి

పరిశోధన ము. -=+డైళక్తలా- 1 చింతామణి నిగూధాశయములు,

(౯౮) విచవ్షుణులారా ! ఈవఆకు నేరు వఏన్నవీించు కొన్న రెండుభాగములందును నాధశబ్ద చింతామణి నన్నయ భట్టారకర చితమనియు, నన్నయభట్టారకుంు ఇకాన్యభాషకు సం పస్కార వమౌావశ్యక మనుతలంపుతో. జుతామణిని రచించి తద నుసారముగ నే తవ భారతఫాగమ: నాం(ఫ్రీకరించెనరియు, నాం ధవా్లకరణసిదాంతములు పెక్కు, సంసృనవా(ధరణ సిదాం లదున విశదపటి చక న యము స

పురాతనమగు నీ యాధశబ్దచింతామశికి6 గ్ర్తయగు నన్నయభట్టారకుండు వివరశోదాహరణాదికములను జూపీయు.౦ డకుండుట చేతను, నాళతనికిచిమ్మాట నయిదువందల యేంక్షు చబా(టటువజకును దాసికి సామాన్యమగు వ్యాఖ్యానమయినం బుట్టకుండ బచేతను, నట్టికాలవ్యవధానమున నాంధ్ర వ్యాకరణ నెద్దాంతములు మిక్కిలిగ మాజియుండుట చేతను, నట్టు మార్పు నొందిన సిద్దాంతముల కలవాటుపడిన యాం్రహుడితులు చిర కాలమునకు. జుతామణికి వ్యాఖ్యలు (వాయనారంభిందుటచే

(గ-వి) చింతామ ్య్యాశయము లడుగంటుట, 385 తను నాంధ్రశబ్ద చింతామణి సూ(తాభ్మిపాయములు వక్కుు చోట బయల్బడియుండ లేదనిచెప్ప్తుట సాహసము కాదుం చింతొమణశికిం దొలుత సంవ్నీ _ప్తముగ వ్యాఖ్యానమ్శు(వాసిన పదునేడవశ తాబ్బమువాండగు బాలసరస్వత్కి విపులమగు వ్యా ఖొస్టనమ్మువాసిన యహోబలపండీతుండ్రు మున్నగువారెల్లం దమతమకాలములలో. (బఫద్ధముల్రైయున్న యాంధ్ర వ్యాకరణ సిద్ధాంతముల కనుకూలమునగ (839 విం నాంధ్రశబ్ద చింతొమణికీ వ్యాఖానములు చేయసా గక శాలా ననేకములగు చింతామణి సూత్రముల యభిప్రాయము లడంగగియుండి నిగూఢములు కావ లసి వచ్చెను. ఈభాగమున నట్టి నిగూఫాశయములలో. గొన్ని టిని జూపుచున్నాను,

(౯౫) ఈసందర్భమున నన్నయభట్టరచితమగు నాంధ ఛారతభాగము ఛాలవఆకుం దోడ్చడంజాలి యున్నదన చదును. కాని నన్నయభట్టారకుని చేతంగాసి, యాతని సమ తములోని లేఖకులచేతంగాని (వాయబడిన నన్నయభారత భాగపుమాతృకలు లభింపనేరవు సరియే కడా తుదికి మూండు వందల యేండ్లకన్నం (గ్రిందటె పరంపరాసంబంధముగ ల మాతృ కలుసైతము. లభించుట దుర్ధ్య టమనువిషయము తౌళషత చూతృకాపిశోధకుల "కల్లరకును ఏదితమే గదా. ఇంతియ గాక యాయాకాలములలోని లేఖకులు వారివారికిం గల యాంధ వ్యాకరణజ్ఞానము ననుసరించి. ఖారతాద్నిగంథము

306 శాళప తే మాత్చకలస్థితినతులు. (౫ మి లను సవరించియు, వ్యావహారికభాపావాసవచే: బవేశించెడి శఉార్చులకు. 'బాల్పటిచియు (వాయుచు వచ్చికనియుం. చాళ షతమాతృకాపరిశకోధకులకు. చెలియనివిమయము శాన, వే యేల ! అక్బకవినాంటికే యిట్టిమురవస్థ యాంధ్రవాజ్మయము నకు సంభవించినట్టుగ నాతని యీక్రిందిపద్యము విశదికరించు. చున్నది. ఉఊ నన్నయముఖ్య సత్కవి జనంబుళ కావ్యములందు లేఖకుల్‌ గొన్నియు. చారకాధములు గొన్నియు6 బోకడ పెట్టం దక్కువై యూున్నైడం జూచి జానపదు లోడక దిర్దివ తప్పుతోవలె ల్ల న్నిజమంచు. వైకొనివ లత్సీణవే రలు సమ్మతింతు రే, (అప్పక* 8 ఆ, ౨౦౨ హు) వెరీతిని బండీత లేఖకులును లక్షణవేత్తలుకు 'జేసినసవ రణములే గాక యపండిత లేఖకకృత పమాదములు సైతము ఆకాళష్యతమాతృకలలో లెక్కకు మిీాజియున్నవనుటలో నెవ్వ రును విపప్రతిపన్నులు కాంజూలరు గదా, ఇంతియగాక "రేఫజ శకారములయ్యు, నర్దానుస్వార సరళాబేశములయ్ము. లేఖనము శాళషతమాతృకలలోం జూలవఆకు లేదని ఇవెప్పనగును. అట్రి 'తాళవత్రమాతృకల నాధారముగం జేసికొని యర్వాచీనులు: ము[ద్రించుటలో నహేబలపండితీయాదుల ననుసరించిరనియు. నింకను దర్వాతివారు "చాలవ్యాకరణము ననుసరించి భారతాది (గ్రంధములను సంస్కరించి ము[దించిరనియు నాంధ్రభాషాపరి శోధకులకు విదితమే,

(గ్జావి) అనాది ష్విత్యాది న్యూశ్రార్థ విమర్శనము కళ

వె రీతిని నన్నయభఫారతభాగ మత్యంతసంత్షుభిత మగుట చేత నయ్యధది పూర్ణముగం జింతామ ణ్యర్థనిర్ణ యసందెర్భమున నుపచరింపం జూలకున్నది. అట్లయినను నందలి ఛందోయతి (పాసనిబద్ధస్థలములనుబట్టియు, సయు _క్రికములగు నమ్ముందగిన యితర కారణములనుబట్టియు, జింతొామణిలోని నిగూఖాశయ ములను గొన్నిటి సీసందర్భమున యధాశక్తిగ విశదపటుచు చున్నాను. తాళక(త్రమాతృకాపారభేదములు సైత మోవిష. యమున గొంతవజకు సహాయము లగుచున్నపి, (౯ఇ)లనావిహు విభ క్తి షూతో వేతి సూశ్రార్థవిమర్శుము ౧౭

ఈూ(త్రమునకు * (బధమేతరవిభ క్రి (పత్యయముల యందున్న యుకారమునకు సంధివికల్పమని సామూాన్యముగ నొక్క_విధముగ నే చింతామణి వ్యాఖ్యానక ర్త లెల్లరును నర్థము. చేసి* మమస్తనేలు, మమ్మేలు ౫” మొదలగువాని నుదావా రించియున్నారు.

అహోబలపండితుండు * రాముకా” అను దానిలోని యుకారము ద్వితీయా(ప్రత్యయస్థము కామింజేసి “*రాముళ శ అభిరాము౯” అనుచోట ననాదివ్వీ త్యాది (వకృతన్మూత సిద్ధ విశల్పమునకుం (బస క్తి లేదనియు. నింక నిత్యమగు నుకార సంధియే రావలసియున్నదనియు శంకించుకొని

*ళయద్య్యప్యనుత ఇక్య నేన *రాము నఖిరాముం దలంచెది నిత్యాదా ఊ కారసంధిః (ప్రాప్తః, తధాపి వివతీరద్వితీయార్థ (వ్రతీక్యభొవ (ప్రసంగ

క38 ద్వితీయాదులలో (ట్ర్యేయ స్థోకారముకె సంధి (౯౬- వి) స్యాదితి స నివార్యః* ౪ ప్రాంకుపయోదనీలతను భాసిశు నుజ్ట్యల దండ ధారు నిత్యాద్మప్రయోగాత్‌ లలి (అహో, ౧౮౫ ఫు)

“అని యి టచటిసంధిలో నకారము లోపీించినయెడల ద్వితీ యార్థప్రకీకికి భంగము రావలసివచ్చుననెడి యనపపత్తిని జూపీ “రామభిరాముూ ననెడీ యనిష్టరూపమును వారించెను పరిశీలింపలా నచటిసంధన్ధభావము సమ్ముత మేమైనను నహోబలపండితుండుదూవీన యనుపపటిమాతీము సరియెనది -శాదని చెప్పకతీరదు. * రాముని౯ొ్‌” అను కూపములోని ద్వితీయా కత్యయమగు. “ని అనునది * లుకృస్యాల్‌ ” అను -సూటతముచే నసీవఆ కే లోవించినది. ఇంక నద్దానితో సహజము “గనుండెడి * లిజబభ్నేశ్వాది *” సూతసిదదుత మచటిద్వతీ యను సూచించుట నీ నది లేనిచో ప కలుగక పోవలసి వచ్చుననిగదా యాతం డనుపప త్తి9 జూపెను అట్టయినచో “ రాముక్‌+స్తుతించెద *”. అనుచోం గల్లు “రాము స్తుతించెద' అనులోపసంధియు. నసాధు వనవలసి వచ్చును, కాన నాత6 డిచ్చిన యనుపపత్తి యు క్తమైయుండ "లేదు. ద్వితీయార్థము నచటిసందర్భమే బోధించును. కాంగా “ఉల్రామభిరాము” అనుచోటి యనివసంధి యాకతండు చెప్పిన

-మార్షమున వారించుట సరికాదు, ల

కానం (బ్రధమేతర విభక్ష వ్రంతేశబ్బముల తుదియుకార ములలో. (బ్రత్యయస్థో కారములశే వైకల్పికసంధి వమ్చవసి

(౯౭- వి) న్ను మ్ములు (ప్రశ్యయుములు ఛావు, 2809 యు! దక్కిన యుకారములకు సంధి రా నేకదనియు, “అనాదిషు విభక్రిషూతోవా” అను నీసూూతమునకు వ్యవస్థా నాచియగు వాశబ్దముచే నర్ధముచేయుట నన్నయభట్టారకహృదయమని యొన్ననగును, అట్లయినచో కళళ తనుభాసితునుజ్వ్వల ౩ అరు నాతని (పఫ్రయోగముతోపాటు * రామునభిరాము ” మున్నగు చ్రయోగములెల్ల సాథువులు కాగలవు, చింతామణిలోని సంధిష్యకియ దిక్‌ (పదర్శనారక మగుటచేత సామాన్యముగా బ్రయకంవిభక్తు. యాలు సుధిమ్యాత్రమే సూూల్రింపంబడినది గాని “ నన్నుళ్యా మమ్మక్‌ తి మొదలగువానిసంధి యచట వివశ్మీంచియున్న కే యగపడదుం మతియు వాని నుదాహరించుటలో * నన్నేలుకొ, నన్ను శేలు౯” అను చై సహాప్యము “అనాదివ్వీ' త్యాదిస్తూతేముచే సంధి తదఖావములలో వరుసగా లభించుచున్న టుదాహరించుట (పామాదికమనళ తీరదు. “న్ను మూ స్వ శ్చాదే రమి శసిచ” అను చింతామణి సూతముచొప్పున “అమ్‌ శస్‌ ” (వత్యయములు పరమగుచుండంగా వచ్చెడి “* నన్ను” మున్న! గువానిలోని *న్ను, ము” అనునవి ద్వితీయోూ ప్రత్యయ ములు శకానేకవ్రగదాం (౭) అంధ్రశబ్ద దింతామణి యాచ్చికశబ్బవిమయక విధాన్నపధానము కామింజేసి “నన్ను౯ి మొవలగువానివిమయ మున నర్హానినిబట్టి సంధిిషకి యను వివరింపకుండుటయే యుక్త

140 నాశబ్ద ద్వితీ యైకవచనము 6ళన్నునున్‌ ? అనునది (౯౭- వి) ము. ఒకపత్షమున నట్లు వివరింపందలంచినపు డీక్రిందిరీతిని దలం చుట యుక్తమని తోంచుచున్నది. "తే “నన్ను నీనర్ద్య లెల్లనిం దున్నవారు” (భార అది, ౮ ఆ ౧౮౯ ప్ర మత్త “నిన్ను నిప్వుడ దండతాడితు6 జేపెదన్‌” (భాం ఆది. ౧. ఆ ౧గకం కం “నన్నేల యుపేమీంచికిర...? (భార అడి. ౭. ఆ, ౧౦౬) అనునవి మొదలగు నన్నయభట్టారక్యపయోగ ములనుబట్టి పెని (వాసిన “నన్నేలుగ” “నన్ను నేలు౯' అనెడి దైపహాప్యము నన్నయళభట్టసమ్మతే మే యనుటకుమ్మాత్రము సందియము లేదుం అస్మృదర్గకమగు “నా శబ్దమునకు “న్ను మూ (హస్వ, శ్చాబే రమి కసిచి అనుస్నూతముచే “న్ను! అనునది చే (హై స్వము రాంగా “నన్ను' అని సిద్ధించును. వీదపనిరమో మ హతామ్‌” అనుసూత్రము నియమమునుబట్టి చేయంబడిన గప త్యయ్యప్రా ప్రీ యోగ్యశ లేనిశబ్బముల “అమ్మునకు “ను' వచ్చు ను” అను వ్యాఖ్యానముచొప్పున “సన్ను” అనుదానికిం బరమం: దున్న “అమ్‌ (ప్రత్యయమునకు “ను అనునది రాంగా “నన్ను ను అనురూప మేర్చ్పడును. తరువాత “తిజ భే” త్యాది స్మూరముచేత (దుతముచేరంగా “నన్నునున్‌” అనుమాప మేర్చడును. పీదప “నిరమోమహతామ్‌' అను సూ్రముచే' వచ్చు ని నుల లోపమును జెప్పాచున్న “లుక్‌: చస్యాత్‌ * అను సూతముచే వైభాసిక మగులోపము రాగా “నన్నుకొ” అనెడిపాథీక రూపముసైత మేర్చడును.

హలెం మి (ద్రుకోను స్వమాపము నన్నయమకమున లేమ కైెడ్డకె వ *అమ్యునిపు త్తే నియందు నావ్చాదయంబు తద్దయం6 దగిలియున్నయడి ఉట, అనన్ను ముకి గౌంగిలించుకొని నానవ్ఫాదయంబునక్కు న్నిజావష్య చూ సన్నుముసేసి, 4.402 (థార-అర 8 అ, ౧౦౭పు) అను నన్న యభట్టారక్యప యో ళమునుబట్టి “నర్నును౯ొ అను చానిలోని “ను' అనునది సముచ్చయా వ్యర్థక “ని శబ్దమ్ను కాదనియు ద్వితీయా. “ను (పత్యయమే యంియు. నంగీక రింపక తీరదు గదా. ఇందలి *ను' అనునది “నన్నున్‌” అకు ఉజానిలోని (ద్రుతముమయొక్క స్వత్వహాప మనరానుం నన్నయ భట్టారకమతమున (దుతము నకారమాతహమాపమే యని సిద్ధ్దాంతీకరింపం బడుచున్నది. (విష ౧౩౩.__-౧౩౭). పై సందర్భముచొప్పున నేర్పడిన “నన్నునుకొ అను చానికి వలుక్‌ అనునది పరమగునపుకు “అనాదివ్వి” త్యాది (పకృతసూ(త్రముచొప్పూన “నన్ను నేలు నన్నును నేలు” అను సంధి తదభావపత్స రూపద్పాయ మేక్పడును, ఇక “నన్ను ౯4 ఏలు” “నను౯ + ఏలు” అనువానిసంధిలో నచటి తుది. యుకారములు ద్వితీ య్యావత్యయస్థములు కావి జేసి. “రామునభిరాము”. అను స్థలమునందువలెనే “నన్ను "నేల్కు ననునేలూ” అకు సంధ్యభావమాపములే యీర్పకును. *నను నేలు అనుచోటిస్రంధ్య భావము “ముమునేబో. అనునది మొనలగు. -వోటులందువలెనే ద్విశ్వముళలో నొకవర్ష్యము లోపీంచినకారణమున సంభవింమననియుః జెప్పందగును గాని

249 కనన్నున్‌ $ ఏలుజన న్నేలు అను నుదాహ్బాతి సకికామ (౯౮- వి) యిీసందర్భమునం వైమౌర్షమే ముఖ్యముగ నెన్న(దగివదని హింపవలెను,

(౮) “నన్నేలు* మున్నగురూపములును నన్నయ భట్టారకసమ్ముతములు కాకహాలేదు గాని వాన్మిష్టకియను మొత మిోకిందివిధమున ట్రహించుట తత్పమ్ముతేమసి యెన్నం దగును, *నను౯, నినుక్‌, తను౯ో అనువాని సంక్షేపరూప ములుగా నన్నయభట్టప్రయోగములలో నగపడుచున్న “నక ని౯, తకొొ అనువాని కచ్చుషరమగునపు డ్మీకింది నన్నయ

టారక[పయోగములలో నగపడుచున్న చుతదిగతగము క సన్నలు' మున్నగకూపములు . నా (గ్రహింపవలయును, ఇట్టి ద్రుతద్విత్వము నన్న యభట్టప్రయో గములలో నగపడుచున్నను జింతామణిళో నాతండు *లుక్‌ సంగ్తేహెనాచి” అని సంచ్షేమమును ((దుతము వెనుకటి యచ్చు నంటియుండుట) నిపే.ధించియుండుటచేశ స్ముతద్విత్వమాప సంచ్లేమమును య భేష్టముగాం జేయరాదనియు6 (బ్రయ్వుక్త ముమౌా్రమే (గాహ్యామనియుం (వామాణికు లభ్మిపాయ పడుచున్నారు. కావుననే “నన్నయభట్టారకుం “అ న్నిష్టసఖి నూండి యున్నదాని' అనిప్రయోగించి. “లుక్‌ సండ్తేహా నాచి (దుతస్యి అని సంచ్షేషమును నిపేధించుట (ప్రయోగ వైరళ్య సూచనార్థంబని యెతుంగునదిోో అని యిట్లు (తిలింగలత్షణ “శేషమున. గీర్తి శేషులగు (శ్రీవా౯ా బహుజనపల్లి సీతారామా

(౯౮ వి) “నన్‌ + ఏలువానన్నేలు” అనునుదావృతి లెన్సం 1క3 చాక్యులవారు (ాసియున్నారు. (ప్రౌఢ, సంధి. క సూ) ఇట్టె నన్నయాభ్ళిపాయమునే *లుక్‌సంచ్తేషా” విత్యాదిస్తూతమును శం సవరించుసందర్భ మున నధర్వశాచార్యు. డీక్రిందిరీతిని వివరించి. యున్నాడు, న్లో ట్‌న్లో వా ద్విత్వం క్వచిబ్లిష్టం పర్యప్రాణేన చంగేః”

(వికృః అజం, ౨౮నూ) కోన్లిజ్రా గజ వెబుర్ధి ణి (భార, ఆది, ౬ ఆ ఈణిప) ఉ్‌ర్ర న్వినుచున్న వారలకు ఠి (భార ఆది క ఆ కాపు)

అని యిటు పెక్కుచోట నన్నయభిఎ (పయోగించియుండు మమ్‌ మ్‌ వ్‌.

టచేత *ని౯, నా త౯లొ అనునవి యేస్తముగాం (బయో-

గింహదగినరూపములే మైయున్నవి. ఇక నన్నయభట్టుచేసిన

(ద్రుతద్విత్వములు:___

అవల్భి య న్నిష్టసఖి నూంది యున్నదాని,” (భాం అది. 38 అం ౧౪౦ చ)

అనం్త దినియ "న్నేటితరంగలకానె గార ఆది రాఅ, ౭౯హు

అవ్చ(శ్రుండ న్నసుర గర్వించి. (భార ఆడి 5 ఆ 3హ) జ, నే చ జ వె(పయోగములందు అన్న + ఇష్టసఖి అని పదచ్చే

దముచేసి సమాధానముచెప్పుటకు వీలులేదు. “అనునిష్టసఖి "

అనురీతిని (బయోగించుటయే నన్నయసంగపదాయము గాని

“*అనినయిషసఖ” అనురీతి నిట్టియర్గమునం (బయోగించుట

ట ల ౪ యాతనిసంపదాయము. కాదు. “జనమేజయుండన్‌ జనపా లుండు (భార, ఆపి.౧ అ, ౮3౩ పు) అని యిట్లు పక్కుచోట్ల.

కెథడ (రుక్‌ ద్విశ్వమాప సం శ్లేమరుం (౮౨ వి నన్నయభట్టు “అరు” అనుదడాని సంతేపరూపమగు “అన్‌” అనుదానిని (బయోగించియుండుట వేత * అక్‌ “+ ఇన్షసఖి ” అనుశేదముతో నే పెపయోగముల నాతండు (పయోగించెనని (గ్రహించుట యుక్తము. ఫైరీతిని సమాధానము. చెప్తూుటకు పీలుపడనిచోట్లను సయితము నన్నయభ్యారకుండు (మతేద్విశ్వ మును (బబయోగించియున్నాండుం మత్తకోకిల. ఈం. 6= మదీయభాషిత “మెక్నండు “క్ని మోహము గాదు దెర్ధరణీరవీంగు శెలుంలకలో (భెర అది ౭ ఆ ౧౪౨) యంలో 96 944 మునీంద్ర నీకుం జ న్న్న నలినాములందు మదినిల్బం,..” (థార అగి. ౮ ఆ, ౧౭౯ పహ) పెఫయోగములలోని “చన్నే” అనుచోట ళ్‌ ద్దన్ష్‌ 4 వ* అని ఛేనముచేయునది. “విపసతికి నూలు వేండం జన్‌ వర ములు” (భార-సభౌ-౨ ఆ, ౨౬౩ ప అవి నన్నయభ్యు (ప 'ూగించియుంకుటచేత చన్‌ అనునది “చనున్‌) అనుదాసె రూపాంతర మనుటలో వివాదము లేకు. ఈసందర్భమును బట్టి “౭ కానొకచోం దద్ధ ర్మార్థకంబులగు నుండు చను చేకు శానుశబ్బములు (పశ్నార్థవై. కారపరకంబు లగునపుకు వాని కడ యచ్చులకు లోపంబు విభాష నగును ౫ (పాథా క్రియా. 9 సూ) అను ప్రాఢ వ్యాశరణసూ[ఢకములో “చను ధాతువును జేర్చుట సరికాదని స్పస్ట్రపడుచున్నది.

హాగా వి “మమ్మేలు అకుచాని (పక్రియ విజాసీయముం కేర్‌

వై సందర్భమునుబట్టి * సన్నేలు నన్ను నేలు” అనువవి “* అనాదిమ్వీ ”త్యావి (వకృతస్నూతసందర్భమునల (గమముగ సంధిప్రా 'వ్హీ తదభావ రూప పతద్వయోదాహరణములుగా నుదాహరించుట నన్నయాఖి పాయాకుకూలము కాదని విశద పకుచున్నదిగదా,

(౯) ఇంక ళ్‌ మమ్మేలు, మమ్ము నేలు 1 అనువానిని “అనాదిప్వి” త్యాదీ (పకృతసూత్రసందర్భమున వరుసగా సంధి 1పాప్తి శతదభావ రూపపక్షద్వయలక్ష్యుములనుగా నుదావారిం చుటమ్మాత్రైెము నన్నయధట్టార కాభ్ళిపా యవికుద్ధము కాదని (గ హేంపవలసియున్నది. * మమ్ము, మిమ్ము, తమ్ము ” అమ వాని విషయము “* నన్ను, నిన్ను, తన్ను ” అరువానికన్నం జూల విలమణమయినదని చింతామణి ంబట్టి (గహింపక కీకదు. వీనికి ద్వితీయాబహువచనమున *“లి(పత్య యమురు జుంతొమణి విధిం చినకే యగపడమ. కాంగా నిట వాని బవుకచశరూపవిధాక ్రమమును బకిశీలింపవలసి యున్నది.

ద్వితీయాబహువచనమగు ల్మపత్యయము “లు జసోల శ సోఒలాంతాత్‌ * అనుస్తూతముదేతనే నీనా తా మన శబ్దము లకుసైతము సిద్ధించుదుడంగా “వసోలః” అని యిట్లు మనశేజ్హ శస్పునకుమ్మతము లకారాదేశమును బుర్చిధానము చేయు టంబట్టి యాసందర్భములోని నీ నా తా మన శబ్బములలోనొక్క_ యశకబ్ద శస్సునకుమూ గ్రమే లకారాదేశము వమ్చుశనంయు

కే

కైథ46 నీచవాతా శబ్బముల శస్పునకు లాదేళశేము లేమ, (్రాాంవిి దక్కినచోట *“ల] అనునది రాదనియు, ననంా “నీ వా తా'అను ళం మూం:డుశబముల ద్వితీయాబహువ చవశన్సున కా దేశముగాం _ ది గాని “సీ నా తా మని అనునాలుగుశబ్దముల తృతీ చూదిబపు వచనములకు ముం దాగమముగాంగాన్ని *ల” అననది రాదని హః త్తి నవలసి నడి శ్రి ఎవము యు వ్యాఖ్యానము చేసికొనవలసి యున్నది ఇివ్యాఖ్యా నన్నయభట్టార కాళ్ళ పాయానుకూల మే యనుట కావనియీ 1క్రిందివ్రయోగములు (ప్రమాణము లగుచున్నవి జద్తూషించు మనల,” (ధర ఆది ౬ఆఅ ౧౫౭ పు ఉత్రమ్ముంజేసీన ” (భార అవమణ్య, 3 ఆ. ౨౭౯ హు “మిమ్ముందఆ.” (ఫొరు ఆదెలిఆ. 96 ప) *6వ్రసవినత,” (భార ఆది ౨ ఆ కళ ప) కమాపల్కు_,” (భక ఆది. ౨ ఆ ౧౪౫ పహ) ౪మికునాత్మవాండం (భార అది ౨౪అ ౧౪౭ ప) “మమ్మలకొ, మిమ్ములక్‌, తమస్తల౯్‌ అను రూపము లను నన్నయభట్టారకుం జెచ్చటను బయోగించియుండ లేదు. పై సందర్భమునుబట్టి “మమ్ము; మిమ్ము తమ్ము” అను వానితుఏిని ద్వితీయాబహువచన ల్మపత్యేయమా "రా నేరదని య్యు నిక నచటి ద్వితీయాబహువచన శన్‌పత్యయము ళ్‌నప చా న్యవ్యయ సు వి జ్కా్వ్ఫా తుమునామ్‌” అను చింతామణి అానీ వాన్‌ సూ(తమువొప్పున నిలువరానిదగుటం జేసి లోవీంచుననియు, నటి క్‌ ళు త ము ఆరి ఏన నట్టిలోపముచేతనే మమ్ము; మిమస్ధ, లేమస్ద” అనునవి ద్వితీ

(౯౯ మినీ చా తా శబ్దముల శస్ణోపము నపదానీత్యాదిచే కగు కడ? యాబహువచనాంతము లగుచున్న ననియు, వానికి “తిబ్బభ్యే” త్యాదిస్మూతమువే గుతాంతత్వము సిస్థ్రచు మన్నదనియు6 జింతామణ్యనుకూలముగా వాసన్మిప్టక్రియ నెన్ననగురు,. కొను ననే యివి తక్కినవిభ_క్త్యంతములకు విలకష్ష్షణము లయియున్న వని [గహింప నగును, కాంగా వీనితుఏియు కారమును ద్వితీయ్యా 1వత్యయసంబుధింగ నంగీకరించి “అనాదివ్వి'త్యాది. (పకృత సూముచే. వాశక్షీకసంధిని చేయంగా “ మమ్మేలు మమ్ము “నేలు” అనునవీ వరుసగా సంధ్యిపా ప్తి తదథావరూప పత్షద్వ యోచాహరణము లగుటలో వికోధపు లేవ కళ మియ్యుందల ణి (ఫారు ఆది ౨ ఆ, 3ళపు) ఈమిమ్మిట్లునూచి.” (భార ఆది ౨ ఆ, ౧౪౮ పు అత్రము్యునుత్తీ ముల్‌ )? కార అది ౧ ఆ, ౧౫౦ వం) అని యిట్లు సన్నయభట్టారకుంయ వీనిసంధి తదభావములను ఈయోగించియున్నాండు. ఇక నాచ్చికళబ్దవ్విత్వములో నొకవర్షము లోపీంచు నపుడు పరిశిష్టవర్థమువై నిల్చియున్న యచ్చు పరరూపసంధి నందకుండుట యచ్భాంధ్ర భాహాసంపదాయ మగుటంశజేసి “ఉమ్సమునేలుు మిమునేలు, తమునేలుూ” అనుచోబులందు సంధి టెౌప్తి కక్షటాపము లుండనేరవని బ్రహీంప నగును. చింతా మణి తత్స్పమభాపానుశాసనపధాన మగుటంజేసి యిట్టి యా చ్చికవి'శేమవిషయముల నుపదేశింపకుండుట శంకాస్పదము కానేరదని యెన్ననగును.

248 నిశ్యమను త్త 'మేత్యాది న్యూశ్రౌర్ధ విమగ్శశనము, _ (౧౦౦-వి) నిత్య మును _త్తమవురుష.(క్రియా స్విత ఇతిసూ(తార్ధ విమర్శునము ౨,

(౧౦౦) ఉ త్తమపురుపేతకక్రియల యికారమునకు సంధినిత్యకుని దీనికర్థము. ఇందుం బక్యుద స్తమసు ను త్తమపఫురు “శీకారము కిమాదిగణములోని దగుటచేత నద్దావికి “పాయ స్తుస్యాత్‌. కినూదిక స్యేతః ”” అనరుచొప్తూునం దలుదునగ. సంధి యగుటయుం. గ్వాచిత్కుముగాల గాకుుకుటయుం. గలదని యెన్నందగును.. దీనికి సరిగనే నన్నయభట్టభారత భాగమున చుధ్యమ్య_ప్రథమపురుషుముల యికారముల కెల్టయెడలను సం హ్‌ిరలో నిత్యసంధియే యగపడుదున్నది. ఉత్తమపుకుమ్మక్రియల యికారమునకు. దటుచుగ సంధియగుటయు. గ్య్వాచిత్మముశగ "లేకుండుటయు నగపకుచున్నది.

పీ. ఒడలు లెల్లని తురనోత్తము వాలంబ్కు నల్లవేసితి శేని నాకుదాసి, (భార ఆది. ౨ ఆ, ళీ ప) కం *ం=ంఅ్యు పార్యప్రారంభులై రపరిమికశక్తిన్‌ .(ఫారం ఆది ౨ ఆ. ౧౪ హ్ర ఆ, వె, జంటపన్నిదంబు సజచితి మిట్లుగాం (ఫా ఆది. ౨ఆ3క పు క 4.ల్ళు (త్రిలోకముల కధికుం జూచితిమి యొకయెటుకక్కా (ధార అది ౫ ఆ. ౨౩౯ పు "తే. ఇందు సుఖముండితిమి యొయ వెలులకుండ, (ఇార అది ౬ ఆ ౨౪౨హపు) తే, అన్యు లెజుగమింజేసీ లో కాపవాద భీతి వెటియయు ని త్తన్వి6 (్రీతిజప్పీ

(౧౦౧-మి) చాలసరన్వ ళ్యష్పకవుల వివరణ ములుం కె9 మెజలులనంటిని నిందజ కిప్వు డెటుయగ6 జెస్పె నాకాశవాణి యచ్చెగువుగాలా (భె. ఆది, ౪ ఆ ౧౦౮పహపు) ఇ, విమలమతిం బురాణములు వింటి నేకము లర్థధర్య్మళా యత్ర "కెఆండెటింగితి నుదాత్తచసాన్విక కావ్య నాటక (శ్రమములు "ఇక్కునూచితి జగత్చరివూజ్యము 'లైవయీశ్వరా గవములయందు నిల్పితిం (బకాశముగా హృదయంబు భ క్త్‌తోం (భార ఆది. ౧ఆ, ౧౦ ప్ర పై సూ్యలేముల కు బాలసరస్వతి దవాలవణకు. వైరితిగనే టీక (వాసియున్నాండు. ఆఆన్తు ర్తమఫురున అయ _ర్తమఫురుమవ్యతిరి కృమైవ (శ్రియాసుజ్యోక్రీయల య6డల్సి ఇరఃజఇకారమునిక్కు నిక్యమ్‌= నిళ్యమ. గా సంధథికలదుం, చని రసురులు, (పోచి రమరులు, ఊత్తేమపురముప వైనం” (వాలసాపరివ త్తువారి ఫు _ప్తకముం) (౧౦౧) అప్పకవి యు . త్తమపుకువక్రియలలోని యికార ములలో6 గళలగు నిశారములకు సాధినిత్వమవియు, (దుతపకృ తికములగు నికారములకు సంధిలేదసియు, “నిత్యమి” త్యాది (శకృతసూ(్రమున కర్ణము చేసియ న్నాండు. "తే, పుడమి న్యూత్రో క్త ముత్తమఫురును మనుదుం దత్చురును మెల్లం నొనరాదు తద్బృహూాకి మున్న తిబ్మధ్యములతోడ "నెన్నుకరన నిత్యముగం (వ్రాణసంధి చానికి ఘటించు. (ఆ. ౬౨హు

ర్‌0 అహోబలపతి వ్యాఖ్యం (౧౦౨-వ్ర) "త. వనిని దీవించిరంటు మునీశ్వరులు నిన్ను రవిజు "నలితి వంట నీవు రామచంద్ర మారు కట్టితిదంటు కళులార జలధి వింటి మొవార్త 'మేమన వెలయురిట్టు. (౫ ఆ-౬కి సృ క గరుడధ్వజ (ప్రథమోతత్తమ ఫురుమైకవచనము లెల్ల భూ తార్థమునన్‌- ధరనగును (దుళపకృ తులు భరియించె నుపేందుండేను (బ్రదికితి ననలన్‌. (ఆ ౬౭) ఇంతియకాళ (పథమపురుషేకారమునకు సంధిచేముక (శ్రీనాథుండు పొరవడెననియు నీతండు (వాసియున్నాండు. కం విరచించను (శ్రీనాథుండ్కు ధరణివిశ్చృంగార నైషధంబునం గూక్బం డిరి యొండొరు వనికానక్క పరఫుకుమ్మక్రియలం (కృతి భావము కలదే. (అప్పర్‌ ఆ, 61 ప) (౧౦౨) అహోబలపండితుండు ౪ప్రధమే చోల్తమే చైవ (శి యేతో వా భవే చ్చ్యుతిప నిత్య మన్యస్య వికృత...” ఇద్యా శీ న! అను నధర్వణకారిక నుదాహారించి యట్టి (త్రీ శాధుం (వయో సగము (పామాదికమనుట సరికాదని యప్పకవి(పసంగ మును నిరసించెను. మజియుి నితింకు “విరుతించి రమకులుు చేసితి వచ్యుతుపూజ, కంటి వతనిమూపమ్సు” అని యిలు (ప్రధమ ఉం మధ్య మేకారసంధినిత్యత నుడాహరించి యికారాం తోత్తమ

ఫం౦ం౨-మి) అప్పక వ్యారుల పొరపాటులు. న! పుకష్మక్రియల నెల్ల ననలూ (మత్మపకృతికములను సైతము కిమాదులలో. జేర్చి “పాయ స్తు స్యా త్మిమాదిక స్యతః అనుదడానిలోని (పాయశృబ్దపుస్వారస్యమును జబాటింపక వానికి వికల్చ్పసంధి నంగీకరించి చేసితి నచ్యుతొర్చవనము,_ చేసితచ్యు తార్చనము” అని యి ట్రుదావారించెను. ఇళ్లు కిమాదిసూ తో చాహరణసందర్భములోసయమితము ““కాలిచితినచ్ధిజన్‌, కాలిచి తస్థజన్‌ ” అని యుదాహరించెను “*అనాదిషు విభ _కిషూతోవా” “ోనస్యా త్తద్ధర్గస్తతజి “*చోర్వాస్వ్యా ద్వ _ర్తమానవిహితస్య” అనునవి మొదలగు చింతామణిస్తూత్రముల నుబట్టియుం బయినుడాహరించిన యా తనిప్రయోగ ములనుబట్టియు, (దుతపరక స్వరసంధి నన్నయభట్ల మతమని విశదపకుచుంకుటచేత (దమత్మపకృతికత్వమును స్వర సంధిిపతిబంధకముగా నప్పకవి వివరించుట శేవలము నసంగ తము. అళ్లే కళలగు నికారాంతోత్తమపుకుమక్రియల యికార సంధ్యభావమువైతము పై నుదాహరించినకీతిని నన్నయభట్ట్యప 'యాగములలో నగపకుచుండుటం జేసి యజట్టివానిసంధి నిత్య మని యప్పకవి (వాయుపయు: గేవలము (పానూవెకమై యున్నది, ఉ _త్తమపురు పే.కారసంధ్యభానమురు జూపఫుటలో *ళొలి చితినంబరు” అని చాలసరస్వతియు' “బకికికిననంగన్‌ * అని యకశ్పకవియు., “కొలిచితి నన్ధిదన్‌ చేసితి నచ్యుతొర్చనములు”

3152 క్షా లిచితినిన్‌* అనునది వూరక్షరూపము, (౧౦౨౩-వి) అని యహోబలపండితుండ ను, నిత్యమిత్యాద్యిపకృత సూత మున కుదాహరణముల నిచ్చియున్నారు. ఏనినిబట్టి (దుళపకృతికము లగు న్నత్తమపురుమ్మకియల సంపూర్ణరూపములుకొలిచితినిన్‌, (బకికితినిన్‌, చేసితినిన్‌” అని సన్నయభట్టమతేమున నుండునసి యు నక్కారణమున(. దొ ముడాహరించిన యుదావారణము. లుత్తమపురుపేకారసంధి జరిగినపత్సములోనివే యనియ్యు నింక సంధ్య భావపత్షమున “* ఇాలిచితిని నంబను, (బకికితిని ననంగకొ కాలిచితిని నబ్ధిజక్‌, చేసితిని నచ్యుతార్చనములు ” అని యి టుండవలసి యుండుననియ్యు. వీరు (గగహింపలేదని విశదమగు చున్నది.

“ఉళ్వయుతౌ వనకారౌ స్యాతాం మధథ్యో త్త మైకవచ నానామ్‌ * అను స్తూత్రముచేతను, * భూతా దుతాం పరేషా విత్‌ ” అను స్తూత్రముచేతను, జింతామణిసాధించిన భూత కాలికోత్తమ పురుమైకవచన (పత్యయము “ని అనునది య గును. “తిబ్బధ్య శేమవ్టీ. ... అ న్యేదుత్మపకృతయః ” అనుసూ (తేములచే నయ్యది (దూత ప్రకృతికముగాన * ని౯ ” అనియేర్చ డును. కాంగా “శొలిచితిని౯” మొదలగురూపములే నన్నయ భట్టసాధిత భూతకాలికో_త్తమపురుమైకవచన సంపూర్ణరాపము లగుచున్నవి. వీమ్ముట ళ్‌ వాక్యాంతగతపదానాంచ *” అను సూతముచే వానితుది నకారము లోపీంచునపుడు * కొలిచి తిని * అనునది మొడలగురూపము లేర్పడును. వీదప “కవిభల్ల

(౧౦౨-వి) అహోబలపతి పొరసాటులు. 158 మెకకీయాణాం నామ్నాం చోల్లోప ఇవ్యుతే ౫౨ అకుసూూతము చొప్పున నట్టిక్రియల యుకారజ న్యేకారము లోపించునపుకు అ్జణల్రి ద్పిత్రిభా” చపంఎవలగురూపము లేర్చకును. వీనితువి నకార ములును మరల “*వాక్యాంతగత పదానాంచ” అనుస్తూతము జీ లోవీంచునపుకు “ళొలిచితో మొదలగురూపము. లేర్పడు ను. ఇట్టి సంక్షేషమాపపరంపర యున్నను ” కొలిచితచ్ధిజ౯ా 17 అను రీతిసంధులు నన్నయభట్ట భారత భాగమున నెచ్చటనైన మచ్చుననైన నగపడకుందుటంజేసి యాతని చింతామణిసూ(్ర మున కుదాహరణము నిద్చునపు డు _త్తమపురుమేకార సంధివ తుమున నట్టివాని నహోోబలపతి యుచాహరించుట సంకాదుం. ఇకను _త్తమపుకుషే.కార సంధిపక్షమున “ళొలిచితి నబ్ధిజన్‌ ,” 'మొదలగువానిని సంధ్యభావపక్షమున “రాలి చితిని నచ్ధిదళ” మున్నగు వానినిమా[తమే యుదాహరించుట యు క్‌ మని (గహిం చవలసియున్నది. ప్రాయస్తుస్యాల్‌. కిమాదిక-స్యేతః” అనుదాని లోని (ప్రాయశ్శబ్దమునకు సరిగ సంధిజకిగినరమూపము లే నన్నయ భారతభాగమున నెచ్చటంజూచినను నగపకుచున్నవి. వెనుక నుదాహరించిన జజంటిని నిందజకుో (భార అది. ళీ ఆ, ౧౦౮౯)

మున్నగు సంధ్యభావపమోదావారణములు నన్నయ భారలభాగ మున మిక్కిలి యకమదనుటకు సందేహము. లేదు. ఇట్టి స్థితిలో నన్నయభట్టారకు. డెచ్చటనై నం (బ్రయోగింపని “ళాలిచితస్ధి

కరక నక్నృయ కారతచింతెమణుల సంబంఫముం (౧౦౨-వి) జన్‌” మున్నగునవి (పాయస్పంధిషమోదానారణలనియు. నన్న యభటభారతభాగమున నెలయెకలను (బమరముగం బయో లు లగా గింపంబడిన “ళాలిచితినద్ధిజ౯” మున్నగునవి యమముగ నుండం దగిన సంధ్య భావపక్ష మునంద లియుదాహరణ ములవియు, నహీ బలపండితుం డుదాహరించుట కేవలము నసంగతమైయున్నది. ఈసందర్భములోని నన్నయభట్లార కాభ్మిపాయములను స్వకాలి లు కాంధవాబ్బయప్రయోగానురోధమున సవరించుచున్నను నధ రప్ప్టణు(దు పై కారికలో నహోబలపతి యసంగతోదాహారణ ములను సాధించుట కవకాశ మూయలేకు, పయి నుదాహరించిన భూతకాలి కోత్తమపుకు మెశవచన

(క్రిటూరూపవిమయమునందలి నన్నయభారత భాగాంధ్రశబ్దచిం తౌామణుల మైకమత్య మొక్క టియే తద్ద్ర్యంధద్వయమునకుం గలసంబంధమును సిద్ధాంతికరించుచున్న దనుటకు సందేహము "లేదు. తిక్కన కాలమువా( డగుశేతనమం(్రీ నెతము క్ర “పరువడి తినియుం దిమియున్‌

బొరయు నుభయవచనములకు భూత క్రియలన్‌ ”ఆంధభాషాభూ-౧ర౦పహ) అని యిట్లు భూతో త్తమైకవచనమున, "తిని అనురూపమునే సాధించెను గాని “తిని౯ొ అనురూపమును సాధించి యుండ "లేదు కాంగా దీనిచొప్తున వెనుక నుదావారించిన “అంటిని సనిందజకు” అను నన్నయభట్ట్మపయోగము భూతార్థక [క్రియా

(౧౦౩-వ) కవులచర్శిత్ర నిస్సార వాదము. 155 సంధ్యభావపక్షుమున సమన్వితమె కానేరదు గదా, నన్నయ భారత భా గాఎధ్రశబ్ద చి తామ:ణులకుం గలయ నేకములగు నిట్టి యాంతరకంగికసంబంధము బే వాని యేకకర్చృశత్వమును రాద్దాం తీకరింపంజూలునని విమర్శకు లెక్నుకురు గాక!

(౧౦౩) ఫ్రీ శేషులగు రావుబవాద్దగ కంకుకూరి వీలేశ లింగముపంతులుగాముు తమయాంధకవుల చర్మితమునం ఇంతా" మణి నన్నయథభట్టవి5 చితము కాదని చూపెడిసందర్భ ములో నీసూత్రమును విమ్శించియున్నారు నిత్యమి త్యాద్మి పకృతసూ (లము (్రఫమపుుహ్మకియల యి కారమునకు నిత్యసంధిస విధిం చుచుండంగా నిన్నయభథట్టు తేన భఛారతభాగమందలి యీాక్రింది పదస్చమున సంధ్యఛావమును (బయోగించియుండుటం జేసి చిం తామణేి నన్నయ భిట్టర చితము కానేరదని (వాసికి,

"అఆ. వె అంత6గొంద జధికహాస్యంబునేసిరి

అదవి శేమిగోసె దనిరి కొందు అ,” (ఆంధ్రక-8వెవ్‌ డ్‌, ౮౭

ఈపద్యము నన్నయ భార తొారణ్యపరమున నున్నది (౨ఆ.౧౦౨౩ప) వా రుదావాకింప లేనుగాని యిశ్షు నన్నయ భట్టారకుండు మజొక్షవోటసయితము[పయోగించియున్నాండు. ఆ. వె, (క్రమమువడని యొక్కసమయంబు శేసిరి

ఒకర చాని తెజంగు వినుము తల్లీ”. (భార. ఆదిఒ ఆ. ౨౬౭' ప)

వె "రెండ స్థలములందలి సంధ్య భావమును వాక్యాంత గతమైన పాదాంతమందే యగపడుచున్నది. పాదాంతిమున వా

156 చాశ్యాంత మందలి పాదాంకనంధి పామీకము, (౧౦౪-వి) క్యాంతసంహిత _వెవథ్నీక మగుటచేత నచట సంధి చేయంబడకుం డుటకు. గారణాంతరము వెలయుచున్నద్తి కావున నట్టిపయో గములంబట్టి (చధమపురుషేకారసంధి వెకల్పికత్వమును గల్చిం చుట యుక్తముకాదు. అక్ష కల్పించినవో న్మీకిందిపద్యమున నన్నయభిట్టారకు( డుకారమునకుసయితము పాదాంతమున సంధి చేయమిం జేసి యుకారసంధికిని 'వైకల్పికత్వము నన్నయ భట్టారకాభ్యికేతమని శీవలము విరుద్ధముగ నంగీకరింపవలసి వచ్చును గదా, కేన్‌, సర్వతీర్థాళి నమనంబు సర్వవేద

సమధిగమము సర్యంబుతో సరియుంగావు

ఎలులకు మెల్ల ధరస్టము్ముల కెందు6 బెద్ద

యం్యడ్రు సత్యంబె ధర్మజ్ఞాలెన మునులు, (భార, అది. ౪ ఆ. ౯౬ హు) (1ేంటివారు సవరించిరిశాని తాళప త్రీ మాల్ళకలందున్ను నిట్టిపార మే గలదు.)

పయిసందర్భ మునుబట్టి పాదమధ్యమున ను _త్తమపురుషే. కారసంధ్య భావమును టైరీతివి జూవీనశ్లు (పధమపుసేకార సంధ్యభావమును _వైతము పొదమధ్యమున6 జూవీనంగాని యాంధకవ్రలచరితకారులు కృతార్థలుకానోపరని వమర్శకు "'లెన్నుదురు గాక 1 అట్టిపయోగములు నన్నయభారత భాగ మున శళవిపాణ్యప్రాయము లనియు విశ్వసింతురు గాక !

(౧౦౪) 'బాలవ్యాకరణక్షర్త మధ్యముపురుషకియల' యికారమునకు మ్మాశ్రమే నిత్యసంధిని సూూటత్రించి తక్కిన వథమోత్తమపురుమకియల యికారమునకు అావీకసంధిని

(౧౦౪-వి) గప్తార్థ (ప్రకాశిక (ప్రమావముం స! సూతించెను. బాలవ్యాకరణ వాగఖాషతరయగు గుపారపకాళి శాక శష్మాశ్రవ్యాఖ్యనవందర మున నిత్య మిళ్యాే ప్రకృత సూటతీమును నుదావారించి దానిలోని పుకుమశబ్దము (ధమ పుకుషమును బోధించు చున్నదనియ్ము నక్కారణమున “టీ త్త మ్మపధమపుుుష్మకియల ఇకారంబునకు. దక్క మథ్యమపుకు "పీకారంబునకు సంధి నిత్యము”( బాలవ్యా-గుంప్ర- 9౫% పుట గావచ్చువనియ్యు నుత్తమపుకుషేకారముతోపాటు (పధమపురు ఊీశ్రారమునకును సంధిపాఠ్నీకమే యనియు, నన్నయభట్టతా త్పర్యమును నసంగతముగ నిర్ణయంచెను. మజియుం బయిసూ (శ్రమున కట్టియర్ధ మూహించియే యధర్వణాచా ర్యాములు “ప్ర ధమే చో త్తమే చైవి ఇత్యాది పూర్యో _కకారికను వివరించి యుండిరి” (కొలవ్యా. గు (ప్ర ౨౫ పు) అని శేవలము (పా మాదికముగ (ాసెను* ఇంకియగాక నిత్యమిత్యాది (పకృత సూ్యూత్రమునకుం గ్రూచీన వ్యాఖ్యాతలును దనవలెనే వ్యాఖ్యలు వేనికనియు నతిసావానముగ (వాసెరు. (బాలు వ్యా, గు, (ప ౨౫ పుట) చింతొమణిలో 'లేనివిషయములనుమూ త్రమే ఏకృతి వివేకము పూరించుచుంకుననిమైశ గుప్తా పకాశి కాకర్త (గహీం చియుండకుండుట యొంతయు. శోచనీయము. నన్నయభట్టు 'సూ్రమున కీయర్థమునే యవర్వణాచార్యుండు.. చేసికొనుట ఇముమి? మరల నద్దానినే యాతండు సూత్రించుళుమి ? ఇంతి యగాక పైనుదావారెంచిన రీతిని 'బాలసరస్వ త్యప్పక వ్యహో బలపండితులు నిత్యమిత్యాది (పకృళసూూతముశన కర్ణమ్మువాయు

253 నస్యా శ్తద్ధర్యోత ఇతినూ(శ్రార్థ విమర్శనము (౧౦౫౧౦౬. వి.) టలోం (బధమపురుకే. కారసంధినిత్వతరు గంరో క్తముళం జెప్పి యక్తే యుదాహరించియుండలా వారు తనవలెనే వ్యాఖ్యచేసి రని (వాయుట క్షీతం డెట్లు సాహసించెనో 'తెలియరున్నది._ ఇ సీఠండు చేసిన చిం తామణిస్తూతార్థము నన్నయభ్రారక్మపయో గములకు. బయినుడాహరించినరీతిని సేవలను) విరుద్దమై యు డుటచేత నఫమాణమగు చున్నదనుటకు సందేహము లేవ. పయి నుదాహరించినకీతినున్న (పధమపుకుమకి యే కార సంధి నిత్యతావిమయమునం గల నన్నయ భారత ఛాశాంధ త చింతామణుల యాంతరంగికసంబంధము సైతము వాని యేకకర్శ కత్వమునకు6 (బబలాధారమై యున్నది. (వధమపుకు చకార సంధి నిత్యత చింతామణిప్రోక్తమనుటకు “పధమేచో త్తమేచే' త్యాద్యధర్వణకారికయే (పబలసావ్నీ యగుచున్నది గదా, నస్యా త్తద్ధర్యోత ఇతిసూ(తార్థ వివముర్శునము. 3 (౧౦౫) తద్ధరార్థక భఛాతూకారమున కచ్చుపసరమశ నపుకు సంధి లేదని యర్థము. ఉ. 'చేయుకొళ ఎల్రప్పుడు= చేయు నెల్లప్పుడు. చేయుక + అట్టిది=చేయునట్టివి. చేయును మిష్పూకు మున్నగు స్థలములుదలి యుకారను ధాతునిష్టముగా। (పత్య యస్థ మగుటంజేసి యచటి సంధి నిర్చాధమని యెజుంగునది. (౧౦౬) అప్పకవి యాసందర్భమున్ననైతము స్వరసంధికి (దుళ్యపకృతికత్వ'మే (ప్రతిబంధకమని తలంచి తద్ధర్శ్ద్యపథమో తమెకవచనముల యుకారములు (చేయుకొ. చేయుదుకొ

(౧౦౬-వి) అప్పకవి 'పానూకిక వ్యాఖ్య 259 + (యత్యపకృతికము లగుటచేశం బకహాపసుధి గలుశదనియుం దక్కి.న తద్దర్థు క యల యుకారముటు కళలుగాన (చేయునుము. థి టు ము) వానికిం టాౌణసంధి ఘటిఎునవియు. జుతాముశి వికుద లం థి ముగ వివరించియిన్నాండు. లే ఉఆర్వి+ దద్ధర్మిమునం (.₹ధమోగ హఖ్య పుమహముల చేకశవవవముల్‌ పోచ విడిచి కదడమపదములు తన్మెధ్యకములు గానం నొమ్ములను (వాణసంధులు గూక్చ్పుటొప్పు (అప్పక, ౫ఆ ౬౯పద్యుము ) మజియు నీకని చింతామణి పార ములలో! బువర్తుక్షముగ “ధాతుపదసంభవానాం విశేషణానా ముత సధా ను మచి అనెడి యధికపార మొకటి యగపడుచువ్నది. దీనివలన లభించు నరము నస్యాదిత్వాది పకృతసూ[తముచేతనే పెని | వానినరీతి న స్రీరిల్‌ పైది పక్ఫలిసూ(ై వాని (ాణనంలిని లభించుచున్నది. అప్పకవి “తస్య సర్వ్యత్రలుక్‌ సమానేషమ”. అను స్నూతమున కపార్థమును 'జేసికానియుంకుటంబట్టి యాతండు, సామాసిక్మదుతలోపమురాంగా ధఛాతుజవిశేషణముల కచు (౪ వ పరమగునపుడు సంధ్యభావస్తలములలో వానినడుము లఘు ఖి యకారము నిల్చ్బుచున్నదనియుు ధాతుజవిశేమణములు తిజ్ఞ భ్యళ్యాది స్యూతముచొప్పున (దుత్యప్రకృతికములే యనియుం జెప్పెడి చింతామణియాశయకును. సరిగ [గహింపలేదని తోంచుచున్నద. కావుననే మైనుదాహరించిన భాతుపదేత్యాది

360 నః స్యాదిత్యాది పారము రప్పుం (౧౦౬-వి) సూతసందర్భములోని యాశని యూక్రిందివివవణ ముకారాంత తద్ధ ర్యార్థకవి శేమణములు కళ లనుతలంపునం చేయ-బడెరు. తే. మతిని వైపదములక్‌ విశేషణంబు

లగు (శ్రియాపవముల తుది నమరుళృంగ

మునకు వచ్చు నాళచుముయి పొల్ల ద్రుతము

పొణపర మైన గర్మధారయమునందు, కం చను నకండు,.. (అప్పకం గీ ఆ. ౮౭౮౮ పం

ఇట్టి యప్పకవీయరచనమున (భ్రమించుటచేతనే కావ

లయు బాలవ్యాకరణకర్శ్యపభ్ళ త్యధునాతనులెల్ల ధాతుజ విశేషణనములు కళలనియు నక్కారణమునం దద్ధర్భార్థకవి'శేమ ణోశారమున కచ్చుపరమగునపుకు నకారాగమము నచ్చునని యు సూూతించుచు వచ్చిం. చాలవ్యాశకరణక్షర్ణ పైనుదడావారిం చినరీతిని దద్ధ ర్మార్థకవి శేమణములను గళలుగా సూూతిచియుం దుటచేత నాతండు సూ(తించిన “తద్ధర్మార్థకవి శేషణో కారమున కచ్చుపరమగునపుకు నకారమువచ్చును” (బాల. సంధి. 88) అనుసూత మంతగా విరుద్ధము కాకున్నను నద్దానిని జదివిన సం స్కారబలనున “నస్యా శ్తద్దర్గోతః” అనెడి (ప్రకృతస్మూత్రమున కును నట్టియభ్మిపాయమునే కల్పించుచు దానికిసరిగః ఛై సూత్ర మును *నస్స్యా _త్హద్దరస్తేతః అను నాకారముతో నుదాహర౦ం చుచున్న యధునాతనచింతొమణి వ్యాఖ్యాతల (భమ (వమా దము 'లెంతయు నయ్వుక్తములై యున్నవి. (చూ, పారనంది రామళాస్త్రులవారి యుద్ష్యోతినీ వ్యాఖ్య.)

(౧౦౬- వి (మ్రకపకక స్వరసంధి నన్నయ సమ్మికముం 16% ౪ క6బ్రవాదిషు విద క్తి షూతో వా కచోర్వాస్యాత్‌ ఇతి పాపే విధాహెరంకేణ (ద్రుత పూర్వప్రాణసంధే ర్వి ల్వేన క్రాపనాల్‌ తి (అహో, ౧౮౫ పుట అను నహగోబలపండితీయముచొప్పున (దుతపూర్వస్వర పర రూప సంధి చితామణినమ్ముత మగుటచేత “*అకుతః అకు పర్యుడాసము చొప్పున నుకారసుధి నిత్యమగుటం జేసి “చేయు౯ా + ఎబ్బప్పుకు... మొవలగు త్టర్శార్థక సమాపక 1శీియోకారములకు విత్యసంధి (పాప్తించుముండంగా “నస్యా దిళ్యాది (దకృతస్తూత్రము వారించుచున్నదనియు, సూ్రము లోని *ని అనునది నఇుర్థకమగు న శబ్దముగాని (యతాగమౌా తృకముగాదనియు గ్రహింపవలెను “చేయున్‌ + అత్ర మొద లగు తద్ధర్భార్థకవి శేమణస్థలములలో సైతము. సంధినిపేధ వ్యాఖ్యాన సామరక్థ్రముచేతనే సామాసిక్యదుతలోపము రానే రదు, కానం దశ్రత్య్యదుతముచేత నే చేయునట్టిమున్నగు రూప ములసిద్ధి యగుచుండుటంజేసి నకారపునర్టిధాన మనావశ్యక మగుచున్నగి. ఇక నభునాతనవ్యాఖ్యాతల ప్రామావెక వ్యాఖ్యల చొప్పున “నస్యాది'త్యాడి (్రకృళస్నూతమును దస్ధర్శార్థళవి “శీషణముల సుంధిలో నకారమును విఫించుదానినిగనే యంగీక్ష రించినచో. జిుంతామ-ి (ుతపూర్వస్వారసంధి౨ి సమ్ముకించున దగుటు జేసి తద్ధ ర్మార్థక సమాపక[క్రియల సుధిలో “జీయెల్ల ప్పుడు” (చేయున్‌ + ఎల్లప్పూకు) మొశనలగు ననిష్టరూపములు చింతామణిపక్షమున దుర్వారములే కావలసివచ్చును. క్ష

3603 నస్యాదిత్యాది నిఖ్‌ పాఠమె సుసంగతముం (౧౦౬- వి) “అవాంసంధా (దుతోఒదృళ్య నతోపిద సనదాభవేశ్‌.? అను నధర్వణకారికయుం జింతామణిలో (యతపూర్వస్వరసంధి సమ్మతిని వివరించుచు నే యున్నది. వేయేల! “నస్యా” దిత్యాది (వకృతసూ(తములో “ని అనునదిమొత్ర మే నన్నయాభికేత మనియు, *నఖ” అనునది కాదనియు, నచట సంధి లేదన్నయర్థమే సందర్భశళుద్ధిగ సంగతేమగుననియుు నకారాగమము వచ్చునన్న యర్థమున కచటం బూర్వో త్తరసందర్భళుద్ధియే లేనందున నట్టి పార మచటం గేవలము నసంగతమే యగుననియు, నిద నుదావారించు నచటిచింతామణిభూత్రపు సందర్భమే నొక్కి వక్కాణింపంజూలి యున్నది. ల్లో, “సంధి ర్నాచోచ్యనుతో వాతో చాదిము విధ కి షూతో ఛా నిత్య మను _త్తీమఫురువక్రియాన్వితః పరిమితౌసమస్తానామ్‌, శ్లో నస్యా శ్రద్ధరో్యోఒత శ్చొర్వా స్యా ద్వర్హమాన విహితస్య తద్వ త్తీదాదిజస్య (ప్రాయస్తు స్యా త్కిమాదిక శ్యేతః ౫ (ఆర్యధశు సంధి, ౧-౨ క్లో) వై సందర్భమునందెల్ల “సంధివచ్చును, రాదు వికల్పము: గావచ్చును”అను రీతిని బరరూపసంధివిమయకమగు (వ్రస్తావము: మూత్రమే యర మగునుగాని వానినడుము నొళస్నూతమున నకారాగమము వచ్చునని యర్ధముగాదని సంస్కృత భాపానం (థదాయము ెలిసిన బుద్ధిమంతుల ెవ్వరికైనం దోంచకమా నదుగదా. కావున “*నస్యా” దిత్యాది (పకృతసూ[త్రమునకు

(౧౦౭. వి). సరద్వత్యాదలును ఇిబజ్జునె వ్యాక్యచేనీరి, 268

“తద్ధ రాక ధాతూ కారసంధి” రాదనియీ యరముచేయక రా

లీరదు.

(౧౦౭) కావ్రననే వాలసరస్వ త్యైహాబలపండితులు సైతము “నస్యా” దిత్యాదిపారమునే యంగీకరించి యీింది ర్‌తిని వ్యాఖ్య చేసియున్నారు. “తద్ధవా్తతః = కి యలయొక్క్ల తిద్దర్భార్థమందలి, ఉశః=ఉకారమునకు్కు నస్యాత్‌ =సంధి లేదు, రత్నీంచునంబ్క సోపంచునీశ్వరి? (చాలసరన్వతీయము. లిఖత మాతృక)

అత్రద్ధరో్యో కార స్యాచి సంధి గ్న్నస్యాత్‌ లద్ధర్మపదేన తద్ధర్మ్య క్రియా క

న్యవిశేమణం చ్‌ గృహ్యేశే. 6. వెలయు నరనికీర్తి ఒళర్చుడంబుజావ్మీ ఃి (అహో, ౧౯౨ ఫుట)

అని యిటుగ ఇ హోటుఎళండితుండు తద్ద ర్థార్టక్యకియలయొక్క

లా ధి రఖ యం దద్ధర్యార్థక విశేమణమ-లమయొక్క్యయ్యు. నుకారమునకు సంధినిపే.ధమును వినరించియున్నాండు. ఈవత్షమున ఉసద్ధర్మమార్తంబు సలుఫ్రుదయ్య,. = * నేవింలెం..చి-తింతి”

(ఫర నభధా౧ఆ 9౬ పం మొదలగు నన్నయభట్ట సంధ్మిపయోగములను జుతామణి సాథధింపనేర దనుశంక రాలా నద్దానికి సమాధానముగా కక ల! సగ అద. జ జ్య యే మోత్తమపురుమైక వచనమ్శాత్రపరమే యని యీక్రింం యధ రప్ప్టణకారక నుదాహరించుచు సహోబలశతి వ్యాఖ్య చేని యన్నా(దుం

కంక అఆధర్వణుని నవరణము సరికాదు (౧౦౭ మి “ద్వితీయాచార్యేణాపి తద్ధర్మస్య భూతాద్యవిమయకత్వ 'మేవో క్తమ్మ్‌ (ప్రథమో ' త్త మెళవదనాంత యో 'ర్నాంతయోః పదయో 'శేవ తద్ధర్మ సంజ్ఞకత్వ ముక్తమ్‌---నుటింతు ర్విత్యాడావపి నాంత త్వాభావా న్న్న ద్ధర్మ సంజ్ఞా హాళనుకాసనమతే త్వేహాం తద్ధర్మాభకత్వ -మేవేతి ౫ (అహోబల, రగీ౯ పుట) “*ఫుటింతుకునికము ఇత్యాడా సంధి ర్న్నస్యాశ్‌్‌ నస్యా శన్ధర్యోత ఇతి నిపే ధా దితిచేన్న త్మక (ప్రథమో్తకుపుకు వెకవ చనద్వయ మేవ గృవ్యాతేం చాన్యత్‌ (ప్రయో"వికోధాత్‌ .౫ తపథమ శ్ళ్చోల్తరుతై ఎన తాను తద్ధర్మపంజ్ఞక్కొ భూతాద్యవివయా త్ర వైకత్వాన్థాఫిధాయక్కా ఊదంతాద సదా నాంతౌ నసంధి క్షత కల్ప్యతే. ఇళ్యధర్వణ ఫాషి తాచ్చేతి ణి (ఆహో ఈ౨౧ పుట వై రీతిని (టబమయోగహాధ కలుపటచేశం దద్ధ ర్యార్థక కి యలలోం (బధమోత్తమపుకుమైక వచన,క్రీయలకుమూా త్రమే తద్ధర్శసంజ్ఞ కలదని యర్థమును సంకోచపటు మకొనునపుకు “నస్యాా దిత్యాది (పకృతసూ తము చేతం దదర్యాగకవి శకేవళో శ నిది ఆకృలిసూూ ధి గీ; కారసుధి యథర్వణమకతమున వారింపంయడమిం జేసి జీవ్లద్రి వచ్చునుపాయముం” (భార ఆడి ౧ ఆ, ౧౫౦ పహ) మున్నగు నన్నయపయోగములు సంగహింపం బకనేకచ్చం మిందు మిక్కిలి “వచ్చుపాయము' మున్నగు ననిషరూప లు ములు దుర్వారము లగుచున్నవి, క, గా కాంగా “నస్యా దిత్యాది (పకృకస్నూత్రమున కనజళో బలపండి తొాదులు చేసిశవ్యాఖ్య సరికాదనియు, ' నేరుమొటు లు

(౧౦౭- వి) తద్ధర్మార్థక ధథాతూకారమునకే సంధినిపేధముం 165 మొదట (ాసినవొప్పునం (౧౦౫ వి దద్ధర్భార్థక ఛధాతూ కారనునకు సంధిరాదనునర్థ మే నన్నయభట్టార కాభ్ళిపేతము కాలలదనియు నెన్నవలెను. ఇట్టియర్థము నంగీకరించునపుడు కర్రన్షింత్రుర్కు రత్సీంతువు, రశ్నీంతునున్‌, రథఖ్నీంతుము” మొద లగువానిలోని యుకారములు (వత్యయస్థము లగుటం జేసి వాని విషయమున సంధినికేుధస్నూతము (పవ ర్తి ప నేరదనియ్యు నింక “రశ్నీంచున్‌ "అనెడి (ప్రధమపురుపైకవచనములోను దద్ధర్భాద్య ర్థకవిశేమణములోను నున్న *జఉకారము ధాతుసంబంధియే యగుటంకజేసి యచటమ్యాతము సంధిని సేభము కలుగంగా “ళక్షించు నెల్లప్పుకు, రశ్నీంచునట్టి అనురూపములు సిద్ధిచునని య్యు “రవ్నీంచెల్లప్పుడు' మున్నగు. ననిష్టహపములు పుట్టనేర వసియు [(గహింపవలెను. “రశ్నీంతునున్‌ 'అనునది చింతౌమణి ప శ్రీియచొప్పునం దద్ధ ర్థాద్యర్థళో త్తమ పుసుపైశవచన సంపూ ర్ధాప మగుటంజేసి యపుకు సంధిపాప్తించినను “ోరన్షీంతు నెల్లప్పుకు” "మొనలగు సాధుళూపములే సిద్ధించును. ఇంశో నద్దాని సుష్షేపయాపమగు “రశ్నీంతుళలి అనుదానిలోని చు వర్డ స్థానీయమగు “కు అనునది, (ప్రత్యయము పరమగుచుం డంగా ఛాతువును జేశనదగుటంజేసి యచట సంధినిపేధమే పాప్తించునని వ్యాఖ్యానము 'చేశిళొనవలసి యున్నది.

(౧౦౮) చింతామణి [క్రియాపరిచ్చేద ము తత్స్పమవిషమయ (ప్రధాన మగుటచేతను నందు ఎడి ఎడు అనునవి తద్ధర్మార్థక

266 పునరాశ మస్మ్యూశ్రాస్థ వికుర్శనము (౧౦౮- ౧౦౯- వి) (త్యయములుగా నుపదేశింపంబడి యుండకుంకుట చేతను నిం తియ కాళ నన్నయ భారతభాగమువ నట్టి తత్సమకూపముల శెచ్చటనైనం బ్రయోగము లేకుంకుటచేతను “రశ్షీంచెనున్‌” అనుచోట సంధినిపేఛము _ వైసూతమున సరగహింపయణుడ కుండుట వికుదము కానేకము. లేదా “డి, డు లా ధఛాకువునె థి

చేశనవగుటచే (రవ్నీంతుక' అకుచోటి “తు వలె న్స్‌ సంధిరి

"పీధము లభిచుచున్న దనియెన నెన్ననగును.

వ్‌] నీ ్నె పో న్నే వునరాగమ। (క్రియాణాం సర్యాప్తో వావ్ముతే తు సంకేత సూ/ తార్షవిమకృవము. ఇతి సూ (ఆాఫ్థవిమ నము

(౧౦౯).“క్వచిన్టేకుమక్చుకా ధాతోన్త్రృహాణమ్‌ళప్రసావించె రాజన్యులకో “ఆర్ధవేదయో రాఫున్వ క్రవ్యవ అర్థంకరోత్యా వ్హేవా,అర్రాపయతీతి పాణినీయ మి అర్ధాప్పి ఉగైప్మి అధ్యాప్సి వతద్వ'కేమ్యై సహాణం వాగ నుకాసనానామపీస్ట్రమ్‌ పువరాగమః (క్రియాణా మిత్యుశ్తేః పునర వూశ్వేవిశేషేనేతి పువరభ్యయార్థనిజ్ఞానాత్‌. 9 విశేహిమః (్రిూ తా మితిహి తద అతకఏవ “అవధారుదేవి ఇతి రూపం నిర్భా ధమ్‌ *అవధరింపుము ఇతి తదర్ధః 99 (ఆహో, ళ౬౮ ఫట) “వ్యాఖ్యాన మేత త్నూూత్ర మధస్తా దేవ ఘటింప్రచున్నాండు. ఇక్య్యత్ర దీర్టోప్య సేహైపనిధ్యతీతి నకళ్చి త్కభంకః. . .పర్య్యా స్వః వూర పి స్యుప్రవిద్ధ ఇతి యావత్‌, మన్య లేతు సంకే3ః పర్యాప్తోభవత్సి య త్సంకేతికం శిష్ట ప్రయోగారూశం పదం తత్‌ (ఫమోజ్య మిళ్య (క నాస్తాక మభ్ళింవేశః. కాస్త్రుస్యకు దిక్ప్రదర్శనార్థ ల్వేన సార్ధక్య మితిఫావ॥గి (అహో, ళగళీ పుట్స

(౧౧౦- మ్సీి. ఫపునరాగమ న్మూళ్రము టేళ్య[క్రియలకుం గాదు, కక?

(౧౧౦) పరిశీలింపంా నసళోబలపతి చేసిన పై వ్యాఖ్య యు నుదాహృాతులును నన్నయాభిపేతములై యుండ లేదని తోంయచున్నది. ఆచ్చిక్రియమాహూపసాధనమున కీసూ[త్ర మెంత మా్రమును (బౌారంభింపంబడియుండ లే దని [గహింపవలసి యున్నది. _తత్చమ్మక్రియలలా* నత్మిపచురముగా నున్న తిజంత రూపములను మూత మావజకు సాధించియుండుట చేతను దనకును మజేశొన్ని. తిజంతమాపములు కాచి త్క ముగా సమ్ముతములై యున్నను నీవఆకు సాధించి యుండ కుంయుటచేతను నట్రి క్వాచిత్యరూపములకెల సూత్రవిభధానము

లు | ఉం చేయుట దిక్‌ పదర్శన న్యూతోపదిష్ట చింతామణి రచనో దేశ ము కాకుండుటచేతను టమయోగాహమాఢములైన యట్టి క్వాచి తృ రూపములను సీసూతముచే సం్రగహించుకొనవలె నని నన్నయళభట్టారకుండు తలంచియుండె నని (గహింపవలసియు న్నది, అనంగా నట్టి క్వాచిత్మతశ్చమ్మకియామాపములను సాధిం చుసందర్భమున నావజకుం చెప్పబడిన (వక్రియ నాధాకముగం జేసికొని వక్షకవిశేషములను మరల నాగమములుగాం. జేర్చు శొనుచున్నచో (ఫునః=మరల, అగమః=వర్గవిశేషాగమము) ట్ర చిత్కతత పములు సిదించునని తాళ్చర నట్టి క్వాచిక్క- గమ [కియారూప లు సిద్ధి ని ్చ్‌ర్య ము. చింతామణి వెక్స్రదర్శునార్తక మగుటంచేసి యి క్వాచి ఖి లు

తృ్రూపములు పండితవ్యవహారస్థము లై (వయో గారకూఢము లెనచో (గహీంపవలసివదే (సంకేక=వాడుక్క పర్యాప్తః=

368 "జేళ్ళ(క్రియలకు "వేటున సనతిదేశము గలదు. (౧౧౦- వి) (చసిద్ధమై (పయో గారూఢమై (గాహ్యామగును యని పై సూ (శ్రమున కర్ణము చేయనగును, ఆంధధ్రశబ్దచింతామణిలో నందును (గియాపరిచ్చేద ములో

ముఖ్యముగాం దత్స్పమ్మకియలకు మతమే తిజ్‌ (శ్రత్యయాది విధానమును

“వ్యతి శే కాదౌభావినిచాత్‌ స్యాత్‌ ౫ (క్రియా, ౧౬ నూ.) అనునది మొదలగుసూతములచేతం జేసి యట్టి తత్సమ్మక్రీయ లకుం జెప్పలణుకిన “అత్‌ ” మొదలగునవి బేశ్య[క్రియలకును రావచ్చు నని (క్రీియాపరిచ్చేదాంతమునంకు నన్నయభట్టు

౪ఆత్ర్వాది రర్సమానా మివ దేళ్యానాం (శ్రీయాపదానాం శృ వర్ణాళమో

విశేపషః పురుచే వ్వ్‌న్దేు వాపీ వదనేషు.” (శ్రియా. ౮౯ న్లో అనుక్లోకను.తో నతిదేశించియున్నా6దు. అట్లతిజేశించిన తక్‌ (శక్రియ దేశ్య[క్రియాపపంచమున శకెంతమ్మాత్రమును జాలి యుండమిం చేసి యాక్షోకము నుత్తవార్థమునం దత్సమ[$యా 1వశ్రియయ్యు దానిలోపమును బూరించు “పునవరాగమః [కియా ణా మిత్యాది స్యూత్మ్టక్రియయ్యు మూత మేగాక వన్హాగమాది విశేషములు పఫురునములందు వచనములంకు నర్థములందను ననేకములు సంభవించుననియుం జెప్పియున్నాందు. దీనిని బట్టి యావఆకు. జెప్పంబడిన చింతామణి [క్రియాపరిచ్చేదసూ (త్రములచేత 'దేళ్య[క్రియ "లెంతమాత్రమును సొధింపంబడతే దనుట శెవ్వరును వి(ప్రతిపన్నులు కాంజూలరుగచాం

(౧౧౧- వి) చింతామణి శ్రియాపరిళ్ళేద సారము. 169

వైసందర్భమును బి “భనరాగమి ఇత్యాదిస్నూతము చింతామణ్మికియాపరిచ్చేదముచే సాధింపయుడనట్టియుం గాదా చిత్కనుగా నన్నయభట్టారకునకును (బయోగించుటలో విరో ధము అేనట్టియు: దత్సమక్రియారూపములను సంగ్రహించుటకే నన్నయభట్టుచే సూటత్రింపలబడిన దనుటకు సందేహము లేద అట్టు సషగహించుటలోసయిత మావఆకు6ం బెప్పంబడియున్న (కియాపరిచ్చేదములోని తిజంత్యషక్రియ నాధారముగం చేసికొని (ప్రయోగ్యప్రసిద్ధిని బట్టి వన్గని శేషా 1మ'యోజనముచే నట్టి రూహ ములను సంగహిం దుకొనవ లెవని యాస్తూతమును బటి నన్న యభట్టార కాభ్మిపాయము విశదమగుచున్నదిః ఇట్లే (క్రియాపరి ఇ్భేదమునందలి యీసూ(త్రమువఆకును గల వకియచే సా ధింపంబడిన రూపములపైని మకల, గొంత తజుచుగావచ్చు చుండెక వశ్హాగమములను సొన్నింటి సీస్యూత్రమునకు దరు- వాత దీనికిం (బ్రపంచముగనే వివరించి త్యుతుద నట్లు చెప్పం డిన తశ్సమ్కకియా కార్యముల నెల్ల దేశ్యధాతువుల కతిదేశింది వానికింకను ననేకములగు నాగమూఏవిశేషములు గలుగునసి ఇెప్పీ యంతటితో (గంధమును మగించెను. పైకీతిని నన్నయ భట్ట భారత భాగమునంగ్వాచిత్క్మములుగ 6 (బ్రయు క్రములయి. యున్న సంస్కృతసమ్మకియారూపముల నిటిపునరాగమ'ఇత్యా దిసూ(ీముచే సాధించి చూపుచున్నాను.

(౧౧౧) *వ్యతిళేకాదా భావిని వాల్‌ స్యాత్‌. ' అను సూసముచే వ్యతి రేశార్థమునందుం (ియల తుదిని హస్వాకా

270 పునరాగమ న్యూక్రలక్యుసాధక (పక్రియ (౧౧౧- మీ రము నిల్చు నని చెప్పంబడియున్నదిం అట్టి “అ త్వము” చేసియ్‌ “శజుచుగ వాడుచున్న రన్నీంపనున్‌” ఆనుకితిగల సమాపక (కీయలన్సు “రవ్నీంపని అనుజాతిగల యసమాపక్మక్రియలను జింతామణికర్ష సాధించి యున్నాంు. కాని క్వాచిత్కముగం దానుకైతము [పయోగించియున్న “త్రేజరిల్లమి, రశత్నీంపమి, లంఘింపమి' అనెడి వ్యతి లేక భా వార్థకరూపములను “భేదింపక, ఫంకింపకి అనుజూతిగల వ్యతి రేకక్తా వ రూపములను సాధిం చియుండ లేమ. కావున వ్యతిగే కార్థమునందు( బైని (వాసీన “వ్యతి రేకాదా'వి త్యాది స్యూత్రమునే “అత్స్వము. వేసికొని మరల “పువరాగమి ఇత్యాదిస్తూత్రముచేత భావార్థమున శి? అనుదానిని “క్వా”్ధమున “క* అనుదానిని జేర్చి “అముబంభే” త్యాదిసూటత్రముచే “పిత్వముచే కలా నట్టిహపములు సిద్ధిం చుచున్న వని ([గహించనగును. వీ. ఇ ేతాగ్ను లెల్లకు దేజర్టిమిం జేసి...” (థారు ఆది ౧ఆ, ౧౧వ) శ “ళరణువేండిన రత్సీర్సి పమియుకు,..”. (భార అక ౧ ఆ. ౧౭౦ ప్ర శ. “వాక్యము లంఘింపమికి. =.” (థార అర 3 ఆ ౧౪౩ పు కె, “మనమున 'జేదింపకం ==” (భార అగి, ౫ ఆ. ౧౬౨ హు కం “పంపందగుం దగదని శం, కింపకం 4 (భార సభా ౧ఆఅ.౨౮౦హ్రు వైరీతినే వ్యతిే కార్థమునందు “అ త్స్వము' చేసిన వీదపం (ూర్ధనార్థమున “వక ల్వేఒ-ధే' త్యాది సూత్రముచే “ము పర మైయుండంగా చ*ీపునరాగమ” ఇత్యాది స్తూతముచే "కు

(౧౧౧-విి. పువరాగనమ న్నూకలక్యుపాధన (శ్రీయ. 21 అనుదానిని జేర్చి నన్నయభట్టారకుం డొక్క-చోమ్మూతము టఊయోగించియున్న “*విచారంపకుము”. అను వ్యతి లేకప్రార్థ నార్ధకరూపనును సయ్మగహింపవలయును, క బహురథశజవావానభట

సహీశులు బలవంతు లని విచారింపకు నీ,.4(భౌార. అక. ౧ ఆ ౨౫౪పహు)

వైవిధముననే “ము” అనెడి లిజ్జుపరమగునపు 'జేర్చడిన " “విచారింతుము అనుచోట “పునరాగమో ఇత్యాది (ప్రకృత సూ(తముచే “అ” అనుదానిని జేర్చి సంధించినచో *విచా 8ఏతము” అనెడి రూపమును, నళ్షు సాధించిన “పర్మిగహింతము అనెడికూపమును సంగహింపనగును, జ “తరోణిని బి హింతము. ౯ (భార ఆది ౭, అ. ౨౧ఒపహపు క. “ధీరమతి వికురుతోడ విచారింతము. *.గ (భార సభె ౨ ఆ, ౧౨౪హు పైర్‌తినే “తద్దర్శ వవమూానే' త్యాదిస్తూతముచే “రశీంచు”

మున్నగు రూపము లేర్పడియుండంా నట్టి వానిపై ననలా “అపేవమీంచు, ఉద్భవిల్లు” అనువానివైని భా వార్థవివక్షయంకు “డు అనుదానిని జేర్చి నన్నయభట్టారకుండు (వమోగించి యున్న *అపేవ్నీంచుడు, ఉద్భలిల్లుకుో అను రూపములను సం్యగహింపవలయును. ఇట్టి భా వార్థమునందే

ఉభ్ధా వే టవర్షకోంతే పశ్వేహింది (క్రియాపదానాం స్యాత్‌ ౨ అనున్నూతముచే విధింపంబడిన టవర్షశము సార్వతికమనియుం గ్వ్వాచిత్కముగా నీ “డు అనునదియు రావచ్చుననియు సూత ములోని *“సర్వేపాంచ' అనునది సూచించుచున్నది,

ష72 పునరాగమ న్యూశ్రలతమ్యుపాధన (మ్మక్రియ (౧౧౧-వి) శా “ఆదురోోధను6 డుద్భవిల్లుడును (ర్రచ్యాచారవంబుల్‌ అఅలలల ఏ (ధార ఆది, ౫ ఆ, ౧౦౬హపు పీ కడకతో నంజుళ్లు కడుగంగ సమకట్టి జల మేవ్షీంచుడు సంభవిల్లి?ా (భార. ఆర ౨ ఆ. ౧౯౭ పు) (మూాడుండుం వి ౫౮ పె మార్గ్షముననే "దు తివర్ణకా” వి త్యాదిస్తూతముచేత దువర్గము రాంగా “ఫునరాగము' ఇత్యాదిసూ(తము చొప్పున “ఎత్వాత్వములు” చేసి క్వాచితృముగ నన్నయభటారకుకు ల్‌ పాయోగించియున్న “పరి భమించెద, పిసాదించెమో” అనురూ 'పములను సంగహింపనగును, కం క కానలం బర్మిళ్రమించెద, ..,గె (ౌర అరు ౨ ఆ, ౧౦౫ ప) శు ఉశ్యంబక నాకు నఖీస్ట్రవరంబు (ప్రసాదించెదేరి......2 (భార, అక ౧అఆ. 89౮పహపు మున ఎది వచ్చురూప న ఇట్లు తద్ధర్యార్థ న “ఎద' వచ్చురూపములు నన్నయ భట్రారకునిగద్యములలో మటతినాల్టు చోటులం దగపడుచున్నవి, లి “రచియించెదో (ఆది ౧ ఆ. ౨౦ గ “వివరిం చిద” (ఆది, 3 ఆ. 2౭3గ) “ధ8రియించెదో (అర, 3ఆ ౮౫ గఎోజీవించెద” (అది, ౭2ఆ, ౫౧ గ్ర ఇంక “*రవ్నీించు”. అనురితిగల తద్ధర్శా శ్రద్యర్థకవిచేమణ రూపములు “తద్ద రవర్తనూనాతీ తాగావ్యూర కాఃకియ్యాజ్లేయాణొ ఢం గి వ్‌ అనుసూత్రముచొప్పున సంగ్రహించుకొనవలసి యున్నది

(౧౧౧- వి. పునకాగమ న్యూక్రలక్ష్యు సాధన (వ్ర(శ్రియ, 178 ఛాతువునశే తద్ధర్మన _ర్రమాశాద్యర్థమలు గలవని మైసూ (లము బోధించుచున్నది. అయాయన్థములంమం (బశ్యయాం తరములను దికిగి (గంధకర్ష విధించునపుకుమూ(త్రమే వానితో చానికి నిత్యసంబంధ ముండికీరవలయును,. కాంగా “భూతా వ్గానాం తు నః అరు సూతముచే భూతార్థమున న పత్యయమున్కు “వసతి” రిత్యాదిస్తూతముచేక వ రమా నార్థమున నుందుధావ్వనుబంధమును “అ సి రిత్యాదిసూత ముచే భవిమ్యవర్ధమున “కలుగు ఛాత్వనుబంధమును “వతి సేధవాచినాం నిఃి అనుసూత్రముచే వ్యతి రే కార్థమున ళ్‌న్సి? (గ్రత్యయమును విధింపంబకుటచేత నాయాయర్థములలో నా యాప్రత్య యామలతోడనే శ్రయోగించి. తీకవలయుననుట నిశ్చయము. ఇంకం దద్ధర్మార్థముశం దన్ననో యట్లి (ప్రత్యయా దులు చెప్పంబడ లేకు, పుకువవచనా ఏభేదములరు చెల్పుటలో “దు, న్కు ము మున్నగునవి చెప్పంబకినను దద్వినకు లేనపు డవి రావలసిన (పస క్ర్తియుండముగదా. భూతము. వ్యతిరేకము మున్నగు నర్ధములలో వచ్చెడి మైన్వివాసిన “న ని మున్నగు వానితోలహాడి “ోరట్నీంచిన్న రవ్నీంపని” మున్నగున వెబ్లు (పథ వమూాలోపమువం బదములగుచుం (ట్రమోగాక్ష్య త నందుచున్న వో యక్షు స్వా స్టేచుగాగమముతోంగూడిన యిీాతద్ధ ర్యార్థక ఛాతుక్రలును బదములగుచు6 (ట్రయోగాన్హ్మత నందుచున్నవని ఆహించవలెను, అట్లుగాక భూతార్థామలందు న (పత్యయా

174 ఎ డ్యెడు తృ అతోడి తత్సక్ముక్రియలు లేవు. (౧౧౧ వి) దులు చేరినళ్లు యిీతద్ధర్యార్థమునను జేదేని (ప్రత్యయము చేకళ ఛాతునూత్రము (పయో గార్హత నంద నేరదను పక్షమున. నట్టి వానిపై “పునరాగమి ఇత్యాది (పకృతస్నూతము చేత ళ్తి అనుదానిని నిలిపి తద్ధర్మార్థకవి శేమణముగా (గ్రహింపవలయును పీదప నిదియ.6 దక్కిన ధాతుజవిశేవణములతో పాటు “తిజ్బ '్య' త్యాదిన్యూతముచే (భుత్యపక్ళతిక మగుచున్నదని (గహిం పవలెను. నన్నయభట్టారకుం డిట్టితద్ధ ర్మార్థకవి శేమణ త్స మరూపములను [(ఒయోగించియు నున్నా(ండు ఊ. ...ధ్యాత్రిం బర్మిళ్లమించు బలదర్బపరా(క్రమదక్షుం డీక్షణ 'శోత్రవిళుందు తతుకుండు కూరుండు నూకుం (టైసన్ను. డయ్యెడ.కొ (ఫర ఆది ౧ఆ ౧౦౮హు) క, “కర ణనినవారిం గరుణా కరులయి రక్షించు ఫుకువకార్యావ్వికు లే. . ,” (భారఆది ౧౪,౧౩౭పు ఇంక నన్నయభట్ట భారత భాగమున “రశ్నీంచెకు రథ్నీం చెడి, రన్నీంచెడుకొ, రశ్నీంచుతళొా అనుజాతిగల తత్సమరూప ము లగపడలేదు. కావున ట్టివానిని. జింతామణివొప్పున సాధించుకొనవలసిన యావశ్యకత "లేము, పెనుదాహగకించినవానిలోో “క్క మి' అమునవియు బున రాగమసూ్తూత్రీముచే సాధింపందగినవని యొకచో నహహాూబల పండితుండు వ్యాఖ్య చేసశియున్నాయు. (అహహా ఈ౮౭ పుట శాని యచట *డు డి' అనునవియుం బునరాగమస్మూత్రము

(౧౧౨ వి) తస వగ్గమా'నేత్యాది నూ(్రార్థ విమర్శనముం 15 చేతనే సాధింపందగు ననుట యొతమా(తమును సరికాదను టకు సందేహము లేము. బాలసరస్వతి యీసూత్రమున కర్థము సరిగా (గహింపంజూలక కశావలయు దీనియర్థము సంప్రదాయ "వేద్యమని (వాసియున్నాండుం “తద్ధ ర వర్తమానా, తీతాగామ్యర్థ కాః (క్రియా ఛాయా? తత ద్వితీయతుర్యా, యా లౌ న్త స్స్పానుబంధకా వేనం వసతి రనుబంధక స్పా ద్య(త లడర్ధో వివడీత న్త(త అస్తి రనుబంధక' స్పా ద్య(త ల్బడర్థో వివవీతో ఛాతో” రితి సూ(తార్థవిమర్శునము. ౫.

(౧౧ 9) వీనికి బాలసరస్వతి య్యీకక్రిందికీతిని వ్యాఖ్యా నము చేసియున్నా ౧కు,

“కియాః=ఈమూకువిధములై న [క్రియాపదములున్నూూ,. లద్ధర్దువర్తమా నాతీతా గామ్యర్థకాః --లద్ధర (=తద్ధర్దమున్నూ వర్తమాన=వ ర్తమానమున్నూ ,అతీత= అతీతమున్ను, ఆగామి= భవిమ్యత్తున్ను అయినషువంటిన్ని, అక్థకాః=లక్థ ములు గల వాటినిగాను, వ్లేయాః= తెలియదగినది. తద్ధర్శుము లనగాభూత భవిమవ్యద్వ రృమానములకంకు విలక్ష్షణమైనషువంటి యొకా- నొకభాతువ. ఆధాతువయొక్క_ అర్థమని దానికి అన్వర్థసంద్ఞ *.. త66 96 666” “తత్ర= అఅర్థచతుష్టయ వాచకక్రియలలోను, ద్వి తీయతుర్యా=రెండోదీ నాలుగోదిన్నయిన వర్తమానభవనిమ

“గ్ర రద్ధ ర్మే త్యాడిన్నూర్ర వ్యాఖ్య (౧౧౨- వి) దర్ధములు, యా=వీవో, లౌ=లఅవి, సానుబుధకా వేవ=లరుబ3 ధములతో కూడుకొన్న వయియ్యే వే, _స్తః=లఅవును, 44 02 46 అ30 66 క66 666 694 +. యత =ఎయెక్కడరు, ధా కోః=ధాతు వకు, లడర్థః=వ _రృమానార్థము, వివఖ్మీతః= చెప్పబకుచున్న దో, త్యత్ర=లఅక్కడను్కుు వసతిః=ీవసవివాసే అ నేధాత్వర్థము, అను బంధకఃఎఅనుబంధకము, స్వాత్‌ =అగురు. అనగా నిత్యముగా సంబంధిమై యుండుననుట్క, య(త్ర=యొక్క_డను్కు ఛాతోః=ధా తున్చకు లృడ్థః=భ విమ్యదర్థ ము, వివవీతః= చెప్పబకుచున్న దో త్మత=అక్కడను, అ స్తిః=అసభువి" అనేధాక్వర్ధము అకు బంధకః= అనుబంధకము, స్యాత్‌ = అవును **, అనగా లడర్థ సూచకమైన వర్తమా నార్థమును చెప్సే క్రియూపదముమైని “డ్తన్న” అనేపదమున్ను, లృడర్ధసూచక మైన భవిమ్యదర్థమును ఇచ్చే క్రిమూపదమువైని “కలి అనేపదమున్ను ఉంకుననుట” (బాలసరస్వకతీయము.. రావ్రసాహేబు. గిడిగు వేంకట రామ మూ '_రిపంతులవారి తాళషత్రమాతృక, ౨౩. 3 తాటాకులు)

అహాోబలపండితుండును బై యభ్మిపాయములతో నే వ్యాఖ్యానము చేసియున్నాందు. తద్ధర్భార్థవిమయ మునమ్మాత్ర మిోక్రిందిరీతిని విశేషించి (దాసియున్నాలుం “త్రశ్రాచాన్య్యైః కాల నువివక్షీత్తైవ ధాత్వర్థ మ్యాలే వివమ్మక్రియ లేం ఆకవీవ శద్ధర్మ ఇత్యక్వర్థ సంజ్ఞా, తస్య ఛాతోః ధర్మః వాచ్యాన్థమ్మార్ర మీతి (అహో, ఈణి౯ా వుట

(౧౧౩- వి అనుబంధములు ఊాన్న్య, కల్కిలు కాన్టు 171 (౧౧౩) “వ్యతి లేకా లృటి లటి డుజ్‌” స్యాత్‌ ” “వ్య తిశేకా స్థే=వ్యతి రేకమందున్ను, లృటి= భవిష్యుదర్ధమందున్ను, లటి=వ రమానార్థమందున్నుుడుజ్‌ స్యాత్‌. ఎ=డుజ్‌ వర్ణకమవ్రును జిత్తు గనుక అర్థవిందుయు క మవును, పూవ్వసూ(తానువృత్తి చేత, (శథమైకవచనానకు అని తెలిసేఏి ఘకింపకు, ఘజటింప గలడు, ఘజింపుమున్నాడు. (బాలసకస్వతీయము, * లిఖక మాతృక, ౪౯” కాగితము) “ఫఘజింపయ, చేయంకుు ఘటింప6ి గలండు, ఘటింపుచున్నాండు (అహో. ఈ౭౬ పు) వె సందర్భ మునుబట్టి చాలసకస్వ త్యహోోబలపతులు శభ్బ్సటింపలలండు, ఘజటించుచున్నాంయయి అనువానిలోని “కలం డు ఉన్నాండు' అరముకూపములను సైతము చింతామణి సా ధించుచున్నదని యభ్శిపాయపడినట్లు స్పష్టపడుచున్నది. కాని “వసతి రరుబంధక” ఇత్యాది స్మూతములోని “వసతి శబ్బముచే “జక ధాతు వనుబంధక మగుననునర్థము లభించునుగాని “ఉన్న” శు మశరుబంధక మ'పనశునర్థము లభివనేకను అ “అ స్తికనుబంధక ఇత్యాదినూతములోని “అస్తి శబ్బముచే “కల్రుగి ధాతు వను బంధక మశననునరక్థము లఫిచును గాని ళక్తబ్ర) శబ్ద మరుబంధక మశుననునర్థము లఖిపనేకదు. కాగా “ఉంకు అను ధాతువునుండి వచ్చెడి “ఉన్ని అనుకూపమును జుతామణి యెట్లు సాధింపలేవో యక్ష “ఉన్నాయి అరు చోటి వీర్థ్యమును సైతము “పునరాగమి ఇత్యాడిస్తూత్రము చే గ

28 ఉన్నాండు మున్న్టగువానిని జింతామణి సాధింపదు. (౧౧౩ వి సాధింపం దలంచి యుండ లేదనియే చెప్పనగును. కానం దత్చూ (త్రవ్యాఖజ్యానావసరముస “ఫఘటింపుచున్నాండు “త్య దల ప్యనేనై వ సిధ్యతి (అహా ఈళగ్ర పుట అనియి టో బలపతి (ాసినవాంత సరికాదని (గ్రహింపనగును.

ఉ౪ఆత్త్వాది తత్సమానామివ దేశ్యానాం (క్రియాపదానాం చ వర్ధాగమో-

విశేవః పురుప్నే వ్వ న్థేష వాపీ వదచేషుో అను చింతామణ్మేగంధము తుదిస్తూతమునుబట్టి “ఉన్నాండు,. కలండు మొదలగు బేశ్యక్రియలను జుంతామణక ర్త సాధిం "ఉయబూననె లేదని విశదమగుచునే యున్నదిగదా. శాన కడ్తండ్తు కలుగు” అనునవి వ _రమాన భావ్యర్థములం దనుబంధ కములుగా నిల్చునని మూత్రమే ([గహింపవలసియున్నది. పురుషు 'భేదములను దెల్పు (పత్యయముల నుపదేశించు సందర్భములో౬ దక్కిన లకారములతో పాటు నర్తమాన భావ్యర్థకములగు “లట్‌్‌ లృట్‌ అనువానిచోట సైతము “డుజ్జు” మున్నగునవి చెప్పంబడి నంతమ్యాత్రమున _ నట్టిదేశ్యక్రియలను జింతామణి సాధించు చున్న దనుకొనవలసిన యావళ్యకత లేదు, ఇంకను నంతగా సాధింపందలంచినపుడు “రత్నీంచుచుండుశై డు రశ్నించు చున్ననాండు. రవ్నీంపంగలుగుల్లాడుజ= రవ్నింపలలండు' అని యిట్లుగ “అత్వాది తతృమానా” మిత్యాదిసూ(తముచేత నే వర్ష విశేషాగమాదులను గల్పించుకొని సాధించుకొనుట యుక్తమై యుండును, అశ్లే వానినుండిఅస్టు ద్యుష స్త ద్వాచ్యా"దిత్యాది

(౧౧3- వి శీనతింపుచున్నాంర? చింతామణి పాధ్యకుకాదుం 179 సూశేముచొప్పున “రత్నీంచుచున్ననాండను, రవ్నీంచుచున్న వాండవ్రు' మొవలగురూపములను సాధించుకొనుట యుక్తము కాని చాలసరస్వ త్యహాోబలపండితులు సాధించినట్లోరశ్మీంపు చున్నాను, రశథ్నీ.పుచున్నావు, మొవలగుకూపములను సాధిం చుట యెంతమా[త్రమును యు కృముకాను, అట్లు చింతామణి సూత్రములనుబ్య సాధించుట కవకాశమును లేదా. మటీయు నన్నయభట్ట భారత భాగములో నెచ్చీును'ఉన్నా6కు, ఉన్నాన్ను ఉన్నాను," అనుకీళిగల ప్రయోగములు మచ్చునకైన లేవ్చు నన్నయభట్టార కుం జెచ్చటంల బ్రయోగించినను *ఉన్నవాండ్యు ఉన్నవాండవు, ఉన్నవాండను' అనుకీతిగల (పయోగములనే థ్రయోగించుచు వచ్చెను. య్‌ వ్యిఫ్రండ నున్నవాయ...... (ఫారం అది, ౨ అ, జరప) సీ .....4రసంబు సీయు చున్నవాండవు (భా, ఆమ ౨ ఆ, 3౨౫% ప) ఆ-వె ... రోహ్‌ణ్సీ యక్తండై శళాంకుం డున్నవాాండుం (భార అది ౭ ఆ. 9౮౨పు) ఇట్లు వైన్యివాసిన “ఉన్నాండు' మున్నగు రూపములను జింతొముణి సాధించుచున్నదనుట కవకాశమే లేకయుండంగా వానిని నద్దానిచే నశ్రమాణముగను నసంగతముగను (క్రియ నుగల్పించి సాధింపసావాసించుటయేగాక మిాందమిక్కిలిగ నట్టిరూపములు నవ్యములనియు, నట్టి నన్నయాసమ్మతమూ లగువానిని జింతా మణి సాధించుచున్న కారణమున నది నన్న

క80 వసక్యమ బంధ పరకత్వమున 6పశ్వము రామ. (౧౧౪- వి) యకర్త్పృకము కాదనియు నాఘనికులు వాదించుచుంకడుట యొత యన్యాయ్యమో విమర్శకులు (గహింతుకు గాక

(౧౧౪) ఇంకెకవిశేషము--- మై సందర్భ ములో చాల సరస్వ త్యహళోబలపండితులు “నుతింపు దమున్నాండు, ఘటింపుదు న్నాయి” అని యిట్లు పత్వమును. జేసి యుచాహరించియు న్నారు. నన్నయభట్ల భారత భాగమునం దెచ్చటను వర్తమానా ర్థమునందు “పత్వము” వచ్చుటను నిర్ణయించు (ప్రయోగములు "లేవు. వానిని జింతామణి సాధించుచున్నదనుటకును నం దవ "కాళము లేదు, న్లో వసతి రనుబంధక। స్యా ద్యశ్ర లడక్ధో వివమీత వశ

ఆస్థి రనుబంధకః స్యా ద్యత ల్బడణ్థో వివమీతో ధాతోః. న్లో, భవతి (క్రియాపడానాం (త్రివిధానా మించుగాళమో అేక్చ అనుబంధ (పార్థనయో నౌ వ్యతిరేకాదికే వ చోః పః స్యాత్‌. (ఆంధశ్టు. శ్రియా.) అరు చింళామణిళ్మ్నూతములలో “అరుబంధ ప్రార్థనయోః” అని చెప్పంబకియున్నది గాన వర్తమానార్థమున వసత్యనుబం ధము పరమగుచున్నపుకును “*పత్వము” వచ్చు నని బాలసర స్వ త్యహాోఎలపుడితు లభ్మిపాయపకుట కేవలము (పామొవె కమై యున్నది. “చు 88 (క్రియాపదానాం సన్వేషెం వర్దమానకాలే స్యాత్‌ ౯

అను చింతామణిస్తూతముచేత విధింపంబడిన “చు” (ప్రత్యయ

(౧౧౪- మి అక్రమ పర్వ్యవ్రల్‌ఒంధికిము. కాదు. 281 మించుగాగమ *చుి వర్ణ మునకును వసత్యనుబంధమునకును మధ్యను నిలిచియుండుటచేత నచట నించుగాగమ చువర్డ కము నకు వసత్యనుబంధపరకత్వము "లేమింజేసి “అనుబంధ పార్థ నయో” రిత్యాదిసూలతముచే నెంతమాతమును “పత్వము సిద్ధింప నేరదు. అట్లయినచో “రవ్నీంపంగలండుు. రథ్నీంపని? మున్నగుచోటులందు “వ్యతి రేకాదా భావిని బాత్‌ స్యాత్‌ యి అనుసూ(త్రముచే విధింపంబడిన “అత్వము' “పత్వ' (ప్రతిబంధ కము కాదా యని శంకించకొన నక్కల లేదు, చింతామణికర్త యిట్టి యనుపప్తిని వారించుటకే కావలయు “ఆనబంధ ప్రార నయోి రిత్యాడిసూశ్రముసకు( బూర్వమున “చుఠితి శ్రియా పదానా మిత్యాదిస్తూత్రముచే “చు (ప్రత్యయమును విధించి యున్నాడు. అత్ర్వవిధానమన్ననో పత్వెముచేసిన తరువాత. 'జేయనగునను నుద్దేశముతోం బత్వళాశ్ర్రమునకు. దర్వాత నుపదేశించెను.

ఇట్టెస్టితిలో 'లేనివోని యర్థములను 'జేసికొని నన్నయ భట్టసమ్ముతములు కాని (శయోగమను.లను జంతామణిచే సాధిం చుచు సక్కారిణమున( జంత మణి నన్నయకిరృకను కొ దని యాధునికులు సిద్ధాంతము చేసికొనుట యెంతయు నయు _కముగదా.

కైత2 నక్వ్య్శా జ్వదిత్యోది న్యూశార్థ విమర్శనము. (౧౫గి-౧౧౬-వి.) “సర్వ (తాజ్వ త్కార్యం జయం య”స్యేతి సూ(తార్థవిమర్శుసము, ౬

(౧౧౫%) సంస్కృృతస మేకర మైన శబ్ద ముమొవటనున్న యకారమునకు సంధివిషయమున నెల్లయెడలను నచ్చుకంటి సంధికార్యను సంభవించును, అనణగా నట్టియకారము పరప చాదినుండంగా స్వరసంధిగాని (గుతసంధిగాని జకుగునపు డా యయకారము లోపింపనిచో స్వరసదృశ కార్యము రానేకదుగాన నటి యకారము లోపీింపంగా డానిమిా+ది స్వరము నిల్చుని యర్థము. ఉ. అది +- యేది=అది+ వీది=అబేది. అతంయ + యె వండు=అతండు + ఎవండు=అతండెకంకుం వచ్చె౯ా + మెరండు=వ చ్చె౯+ఎవండు=వచ్చెనెనండు. మొ.

“ఆద్య; (క్రియాసు భూతార్థ ద్య్యోతీన మాద్యళం వివా ఉర్వక” అను సూతముచేతం బదాదియకారము సూచితమగు మండలా నట్టిపదాదియకారము సంధించునపుకు “అతంయయ మొనర్కు వచ్చె యెష్పుకు, వచ్చె న్యెష్పుడు* మొవలగు ననిష్టోూప ములు పుట్టకుండ నీస్తూత్రమును నశ్నయభ్యు రచించె నని యెన్నునది.

(౧౧౬) ళ్‌సర్వ (తజ్వ క్కాక్యం వేయం యస్య న! ధ్యజ లుక్సంక్షేయై నాచి (ద్రశష్య సర్వత్ర లు క్స్రృమానేము.ని

అను చింతామణి కారికను సూతములుగా విభాగించటలో

నధర్వణాచార్యు లావిగాంగల యాంధ్ర వైయావరణు లెల్లకుకు

(౧౧౭- వి సర్వ్రేతి కారకలోని న్యూకముల విభాగము 183 ముం దుదాహరింపణోనవురీతిని విభాగించియున్నను నట్టివిధాగ మునం గొన్ని లోపములు సంభవించియుంకుటం జేసి యజ్టివిభా గము నన్నయభట్టాభ్యివేతము కాదని తోంచి నే సీక్రిందిరీతిని ఇభాగించు చున్నాను,

౧ సర్వ (శ్రాజ్వ త్కార్యం శయం యస్య

క (రుళ(పకృతిశేభ్యో లుక్‌ సంకేసి నాచి,

3. (ర్రుతన్య సర్వత్ర లుక్‌ సమా సేమం

పై మూంకడుసూ(డతముఐలో మొదటి దొని కర్ధము వైని శ్ఞవాయంబడియేయున్నది. ఇ(క ఈడవసూతమునకు క్‌ దుత శపకృతికములకంకె. బరమం దచ్చుండునపు డా నకారమునకు -లోపసంచ్హేమములు రావ”ని యర్హమును (గహింపవలెను, అర్థ విషయమున నిం దేమియు మార్చ "లేము, మూండవసూ(త్రమున -జేవిషయమునందును మార్చులేదు,

(౧౧౭) “యెవకి మొదలగువాని యుచ్చారణ ములో బదాది యకారము వెలయుచుండుటచేతన్తు దత్స -మేతరాంధధ భామకు వ్యవహారమే మూలమనుట నన్నయభట్ట సిద్ధాంత మగుట చేతను నయ్యిది యంగీకార్యమనుట యసం గతిము కానేరదు. ఈయభ్మిపాయమునే బాలసరస్వతి విశదీక ఉంచియున్నా౧డు.

“వోయి. యొక్వము రాజెప్పనేలక్‌ అజ్వత్కృార్యము వచ్చునననేల! ఆడియంకు యక్రారములేము అచ్చే అంకేచాలదా + అంటేదాలదు-=

281 పదాడియకా రాంగీకారముం (౧౧౮- మి (వయోజనాంఠరము లేకున్నను ఉచ్చాకణవిరోధ మగుచున్నది, కనుక యెొకార మెకారము గానేరదు” "

(వాలసకస్వతీయమ్యు లిఖితమాలృకం సంధి. ౨౧ కాకితము,)

తోలుతం బదాదిని యకారము నంగీకరించి సంధికాల మున చానికి లోపమును జెల్చ్పీకొనుటకన్నం బదాదియకార మునే యంగీకరింపక *హరి యతండు మున్నగుచోటుల కయి స్తూలింపక తీరని

ళు శతి మార్యా లఘు యం (ప్రవదంతి (ప్రాణతః పరం (ఫాణమ్‌”

అను సూ(మువేతనే “అదియేది మొదలగు వోటులందు. సైతము లఘుయకారాగమమును జేసికానుటలో. (బక్రియాలా

ఘవము గలదనుమాట సత్యము కాకపోలేశు. అట్లయినను ద

నకాలములో “యెవరు యేది” మున్నగుశబ్దములలో! బచాదిని

యకారమును బండితులు వైతమ+ స్పష్టముగా నుచ్చ%ంచుచుం డుటచేతన్తు నచట యకార మున్న దనుటలో శాధయీమియు

"లేకుండుట చేతను నాచ్చికభావకు లోకవ్యవహార మే మూల

మనునిశ్చయముతోనున్న నన్నయభటు (ప|కియాగొరవమును:

జాటింపీ పదాదియళారము ఇంీక చిమ చుడు. చింతామ ణివంటి (పొఢ్యంధమును రచించిన యాతండు పదాదియకా

'రాంగీకారమునం (బక్రియాగౌరవ మున్నదని తెలిసికొన లేనంత

టి యపౌఢుండనుట పరమసావాసము గదా,

(౧౧౮) శ్రమశ్రమముగాం దరువాతి యాం వై యాక రణులు (షకియాగారవశంకచేతను నట్టి యకారను లేదన్నను

(౧౧౯ వి) (గ్రావిడ భాహింతరములందును బదాది యశారమున్నది. 185 చాధ లేకుండ టచేశను నద్దానిని, నిరసించుచు వచ్చిరి. మజియు నిట్టాయెడల వ్యవహారమునే (ప్రమాణముగా నంగీకరించునపుకు పదాది యకారమునువతనే “వూరి మొదలగు చోటులందుం (బ్రసిద్ధమైయున్న పదాదివకారమును పైత మంగీకరింప వలసివ చ్చునని శంకించుకొని పదాదిని యకార వకారములు రెండును న్‌ నుండవని స్యూతింపసాగిరి. కాని “యెవరు యేరు” మున్నగు తె- లులపకబ్దములకు సరిగం దమిళమున “యాకి మున్నగు హాలా దిశబ్బములు (కన్నడమున అక్కు) వెలయుచుంకుటం జేసియు “డారు మొనలగు 'తెకుంగుశబ్దములకు బకులుగా వానియందు “ఊక మొదలగు స్వరాదిశబ్దములే వెలయుదుంకుటం జేసియు. “మొవరుి' మొదలగు వానిలోని పదాదియకారము సహజమే యనియుం బదాదివకార మిదిగాక యష్మభష్రోచ్చారణసిద్రమ లు లు థి నియు నన్నయభిపఎు నిర్ణయించుట కవకాశ మగపడుచున్నదిం లు న! (౧౧౫౯) ఇకిసికిళలో. బదొదిని యకార వకారము లుండ త్నార్థ వని నన్నయభి?ారకుందే చెప్పినటుగ నప్పకవియో లేక యం లు ల్‌ తకుముందటి మజెవ్వరకో య్యాకింది (పశ్నీప్తపారమును జింతామణిళలొం జొనుపుట శేవలము నసంగతము సాహసవమూ- లకము 3 యున్నది. క్‌ ఉవికృతిపదాదౌ (ప్రథమాంతస్థృ రృతీయానునానీకొా న స్తన (అప్పకవీయము. ౨ ఆ, ౬౫) “క్వచిదపి నస్త ఉదోతౌ దంతోవ్య భవస్య వికృతికబ్దాదాన

(అప్పకవీయము. ౨ ఆ. ౨౨౧)

186 అప్పకవీయ (ప్రమీప్తపాఠ వమర్శనముం (౧౨౦- వి) (వీప్తపారకర్త లిట్టికారశలను జొన్సుట విరోధింప “కుండ జాగ్రత్తపడి పదాదియకారస్థితి నంగీకరించెడి “అద్యః (క్రియాసు భూతార్థ దోోతిన మాద్యనం వినా సర్వఖా అనెడి స్యూతమును వైతేము జఅద్య॥ (క్రియాసు భూశాద్యర్థ 'సముద్ద్యోతినం వినా సర్వః అనురీతిగా మార్చి యచటివిరోధమును వారించికొనిరి. ఇంతియ శాక యిట్టి సవరణమువల్ల “రథ్నీంచుకొనియెకా రవ్నీంపణుడి మొ౯, పోయెళ౯, మొదలగు భూ తార్థక్రియలయంమవలెనే ““పోయెదన్స్‌ రథృీంచుకొనియెదన్‌, [పోయెకున్‌, పోయెడిన్‌, మున్నగు తద్ధ ర్మాద్యర్థక ములలో ని యకారమును_ నెత్వవిశిష్ట మయియుండు నని యుపబేశిం చెడి న్యూ నార్ధపూరణము నసయిత ము సంభవించెనని యాదిశబ్దస్వారస్యమును వెలయించీరి. (౧౨౦) తక్కినవి శేషము లట్టుండంగా న్‌పవీ ప్తపార మునం దర్ధవ్యక్తి యీ యగపడకున్న ది, (పతిషిద్ధములలో ని యత్తానిర్ధ యమును జేయక యాదిశబ్బమును నిల్పి వశిష్ట ఛశ్రాగమున సర్వశబ్దమును (బయోగించుట సరియైయుండ లేగం చింతామణివంటి (పొఢథ్మగంధమును (వాసినయాతండే యాసూ (ఠతమును రచించుచో భూ తార్థకయ కారములును దద్ధర్మా్థక యకారములును తప్పం దక్కినయ కారము లెల్ల “అ కారయు క్త 'ములె యుండునను నరము స్పష్వముగా లభించురీతిని సూత్రం చియుండండా? పరిశీలిలవలా “సూతార్దద్యోతిన మాద్యగం వి నా” అనియీ నన్నయభట్టోపదిష్టమైయుండంాం టై విరోధా

1౧౨౧- వి. అధక్వణునినాంటి క్మీపక్షీప్పములు లేవు. 181 భాసములను మనమున నెంచి (పథ్నీప్తపారకర్త లట్టిపారమును -సవకిందటలో ఛందః (ప్రతిబంధమున నీరీతిని “భూతాద్యర్థ 'సముద్ద్యోలినమ్‌' అని మాత్రమే సవరింపలల్లిరని విమర్శకు లకుం దోంచక మానదుగదా,

“శీయేల! చింతామణిలోనే పదొాదిని ణకార యకారము_ లును, వువూ వొ వోలును నుండవని (పథ్నీ ప్పపారక రృ పార ములచొప్పునం 'జెప్పంబడి యున్న యెడల సద్దానిలో 'లేనివిషయ ములనుమతమే చెప్పుదు సవించెడి నియమముతో బుట్టి యున్న(వి. ౫ర-)వికృతివి వశములో “వికృత్యాదా భవే న్నణబే అసె పునరుక్రముగ మరల జెప్పంబకడియుంకునా ? మజెయుం ఖబుదొది యకారమునకు సర్వ తేత్యాదిస్తూతముచేం జేయంబడి నయజ్వద్భావమునకు “ శుత్మపకృతి శేఫ్యో లుక్పంచ్తేమా నాచి "అరు ననంతరసూ[తములోం చెప్పబడిన లుకంచ్షేపా భావసం పత్తి] యకారలోపము చేయుట తొత్పర్యమను క్షిష్షమొర్ష _మునం జితామణిరుంకడి సంపాదింపందగిన యర్థమును వివరిం చుచుం జిుంతామణ్యంగీకృతప దాది యకారాంగీ కారోపన్నా “-సపూర్వక మగు పదాదిస్థ యకారలోపపూర్వక స్వరమాతౌా

వశిష్టతావిధానమును జుతామణి వివవరణమస వికృతివి వేక .మోక్రింది రీతిని జేసియుండునా $ శం౨౧) న్లో ఉవికృృత్యాది నతో య్య్యోక స్యా చృష్టాంతర రూళరఖ 'పాణమ్యాశ్రావశేసు స్ఫ్యా దత్ర శ్రీకవిసమ్మ తే” (వికృతి, సంధి, ౨౨ నూ)

వ! అధర్వణ సమన్వయ పద్ధతి. (౧౩౧- మి ఈయధర్వణసూ త్రము వైరీతిని జింతామణ్యభ్మిపాయ మును వివరించుటయే గాక యాసూ[తములోని యీ[క్రింద నుదాహరించెడి వేజొకవిధమగు న్య్యూనతను బూరించుచును నున్నది. చింతొమణిలోని “సర్వతాజ్వది” త్యాది ల్లోకమును సూత్రములుగా విభజించుటలో నధర్వణుం డాదిగాంగల చి; తామణి వివరణక్నర్త లెల్ల సీకిందిరీతిని వితిచియున్నారు. ౧. సర్వ (త్రాజ్వ త్కార్యం డ్జేయం యస్య (రుళ్యప్రకృతిశేభ్యః ౨ లుక్సంశేపౌనాచి, 3. [ద్రుతస్య సర్వత్ర లుక్సమాసేషుం ఈశరీతిని విభజించుటచేత (యత్మపకృతికములకంకె! బరముగనున్న యకారమునకు వమ్యూతెమే యజ్వద్భావము సంభవించుటం జేసి *“అతండు + యెవ్వండు మొవలగు నుకా రాంతసంధిస్థలములలో నజ్వద్భావము "లేనందున స్వరావశిష్టత సిద్ధింపకుండంగా “అతం ఢెవ్వందు' మున్నగు సాధుహూపములు సిద్ధంపక “అతండు యెొవ్పియ' మొదలగు ననిష్టహూపములు దు "ర్వారము లగుచున్నవి. అట్టళోపములు వారించుట శై వికృతి పదాది నున్నయకార మేశబ్బముతో (శశ్చాంతర యోగత;) సంధింపవలసియున్నను నయ్యది లోపించి (పాణమా(త్రావశిష్ట తను బొందుననియు. నట్లు సర్వత లోపించుట ్రీకవియన మహాకపవియగు నన్నయభట్టునకు సమ '్రచే మే యనియు. నధర్వ ఇ -దార్యుండు “సర్వ(తాజ్వ'ది త్యాది (పకృతసూూత్రమును “విక్క, త్యాదిగతో యోగే త్యాదికారకతో సవరించి యున్నాండు, ల

(౧౨౨- వి. అధర్వణుంనాంటి కీపడీస్తములు లేవు, 189 వై సందర్భమునుబట్టి యధర్వణాచార్యునినాంటి శే చిం తామణిళలోం బదాదియకారాంగీ కారమును చెల్పు “భూ తార్థద్యోతిన మాద్యగిమిత్యావిపార ముండెడిదనియు నక్కా_ శణముననే యధర్వణుండు పై క్‌తిని చానిని వివరించియు సవరిం చియు నుంజెననియు నట్లసుటం జేసి పదాదిని యకారాము లుండనేరవని తెల్ప్చెడి యప్పకవీ మో దావ్భాత “వకృతపచాదా) విత్యాది సూత్రములును “భూ తాద్యర్థసముద్యోతిన] మ్శును పాఠమును నర్వాచీనకృత్మపవ్నీ ప్తములే కాని నన్నయ పోక్త ములు కావనియు, విమక్శకులగు విద్వా-ససులకు నోచరిం పక మూనదుగదా, ఒకప్పు డహోబలపతి యనుకొన్నటు “వికృత్యాదిగతో యోూకే! త్యాదికారిక (శ్రీేశవియకు వేలొక పండితుని మతమే మొనను నాతం డాస్యూతముచే “సర్వత్రా జ్వడి' త్యాది చింతామణిస్యూత్రమును సవరించుటచేత నధ ర్వణునినాంటి కే “సర్వ(తాజ్వది” త్యాది సూత్రము చింతా మణిలో నున్నదనెడి సిద్ధాంతేమునకు భంగము గలుగ నేరదు గదాం (౧౨౨) పై రీతిని (బ్రమాదభూయిష్టమై యున్న “భూతా ద్య నై'త్యాదిపారమును బాగుగం బ%ీలింపని యహోేబలపండి _ తుడు పైని (నాయంబడిన పూర్వపతు పు యుక్తుల నుదాహ రించుచు “*ఆప్పృకవి ఫుస్టకపాకఏవ సాధు రితి (ప్రతిభాతి? (అహో, ౧౫౫ పుట ) అని వాయుట యు _క్తృమైయుండ లేదు,

2190 సర్వ(త్రేతి న్యూతబహీహ్కార ము, (౧౨౨- వి] పదాదియకార నిరాసకములగ నప్పకపఏీ యస్థిక “వక్ళతి పదాదా'విత్యాది (వమీ_ప్రస్యూతములు చింతామణిళో నుం డునపుడు పదాదియకారమున కజ్టుద్భానము నుపదేశించెడి “సర్వ(తాజ్వది'త్యాది (పకృతసూ[త్ర ముండ నేకదుగదా. అట్ల యినను నట్టిసూూతమును చాని వీవ5ణయును నప్ప*వీయకంచ మౌాళ్వాసమున వెలయుచు నేయున్నవి. కాంగాం బదాదియకార నిరాసకములగు “వికృతిపదాడా” విత్యాదిస్తూతములు నిర్వ వాదముగం బవ్నీ ప్తరులని చెప్పందగియున్నది. కావుననే మొ వ్వరో యప్పశవీయ మాతృకలలోని యిట్టి సందర్భ రాహిత్య ము నాలోచించోసర్వ_తాజ్వ' దిత్యాదివకృగస్తూత మును దాని వినవరణపద్యములను నప్పగపీయమునుండి బహివమ్కరించుటయు నట్టి మాతృకయే యహోబలపండితువకు దొరకుటయు. సంభ వించెనా యని “సర్వ (శ్రాజ్వ త్కార్య మితి న్యూర్రంకు కక్పుస్తకే న దృశ్యక వవ? (అవా. ౧౫౫ పుటం అనెడి యహాోోబలపతివాక్యముచే నాలోచి:పవలసియున్నదిం అప్పకవి “సర్వతాజ్వ'దిత్యాది. (ప్రకృతస్యూత్రమ్ను సీ క్రింది రీతిని సందర్భపజుచుటకు యత్నించియున్నా(డు. లోకవ్యవహార నున6 బదాదియకారము స్వుప్రసిద్ధముగ నుండుటం జేసి యట్లు కావ్య ఫామలో నుండరాదనుటకై నన్న యభట్టు పదాదిని యకార ముండరాదని “వికృతిపదాదా

(౧౨౨- వి. సర్వ(ల్రేతీన్యూతమున కప్పకవి బేనిన లెట్లు, 192 విత్యాది సూత్రమును సూ్రించెననియ్యు. నింక నట్లు వాడుక లోనున్న “వకు మున్నగుశబ్ద ములను గావ్యములలో వాడు నపుకు సంధిలో నచటి పరపదాది యకారము పోయి స్వరము- మ్మాతమే నిల్చి యచ్చునలెనే సంధించునని తెలుపుటన్షై “సర్వతాజ్వ'గిత్యావి (శకృ్ళత స్మూతమును సూతించె ననియు, సమన్వయించుచు నప్పకవి యీక్రిండిరీతిని వివరించియున్నా (డు ఉఊ ఆరయ వైకృతోక్తలం బదాదులయందు యళకార ముండ చా తీకువల బల్కు (వాం గణుతింపల నవ్చగు దాని జాంపలకా నీరజనాభ నాంతములు నిల్చిన నచ్చటం (వాణసంధి వె న్నారు నితండు చైద్యవనుధాధిపు "నేపడ(గించె ేండనస్‌ం (అప్ప ౫ఆశంప) ఈపతమున యకారముతోపాటుగ వకారముసైతము- పదాదిని వ్యవహారమున నుంకుటచేత డానివిమయమునందునూ నిట్లు చెప్పకున్నచోం గుదురుపడ దను. నుర్దేశముతో నకార విషయమునపైత మిాక్రిదికీతిని వివరించియున్నాండు. కం శృం-గాంత్యవ్యక్రయుగముల సాంగత్యము వాకు నార సంస్యలృృతముల నా దిం గలుగ దట్రివాత ధ రం గలయు (ద్రుతాంకములను రాణము లట్లన్‌ = శం ముంగా మురువులు నాలుగు నుంగరములు మూండు "నేడు నొడ్టాణంబుల్‌ (అప్ప ౫ఆఅ, 68 పు

కైథ2 వాడుకళబ్ద మునుండి రూపసాఫన మ్యప్రనీస్థమ (౧౨3- మి)

(౧౨౩) నన్నయభట్టారకుని కాలమునాటి వాడుకలో సైత మిష్పటివలెనే పదాదివకారము నైత మున్నదనియే యంగీకరించినను నాతండు పదాది యకార వకారములను సమ్మ తింపనపు డట్టివ్యావహాకక పదాది యకార వకారము లపభావి తములని [తోసివేయుట సహజముకొని, యి వ్యవహారస్థ రూపములను (బకృతులనుగాం జేసికొని వానినుండి కావ్య ఛాహామాపసాధన్మప్మకియను సూటించుట సహజము కాదు గదా. ఈశరీతిని వ్యావహారికళబ్ద్బములనుండి - కావ్య భాషా శబ్ద ములను నన్నయభట్టారకుండు మజెచ్చట నైన సాధించెనా? నన్నయభళ్షు గాక మజెన్వరైన నట్లు సాధించిరాఃి కాంగాం బదాదియకారాంగీ కారమును చెల్పు నిట్టి సూత్రములు చిం శామణిలో నుండంగా వానిని దన మతమునకు సిగ సమ న్వయించుటకు మాన్దాంతరము "లేక యీాయపమాగర్షమున నాతండు వివరించె నని గహింపనగును, ఇంక నన్నయ ధట్టార కులే. వెనుక నుదాహక3ంచిన “వికృకిపదాదా" విత్యాది ప దాదియకార వకార నిరానక స్మూతములను రచించియున్న యెడల నప్పకవివలెనే తుల్యన్యాయమున “సర్వ(తాద్వ'” దిత్యా ది (పకృతసూ(తసందర్భ మున వకారమునకురు నజ్వద్భా వమును సూటత్రించి యుండండా ఠి అట్టు సూతింపకుండు టయీ “క్పచిదపిన స్తి ఇత్యాది సూత్రమును చానితోపాటు “వికృతిపదాదా”? విత్యాది సూత్రమును నన్నయభట్టా-రకుండు

(0౧౨౪- విం. అజ్వత్కార్యము వకారమునకుం కెప్పలే డే! 193 రచించి యుండ లే దనుటకుం (బబలనిదర్శన మగుచున్నది గదా, నిజముగా (బవీప్తపారకర్తలి మజికళొంచెము జ్యగత్తపడ్‌ “సర్వ(తాజ్టుదిత్యాది (పకృతసూత్రములో యకారమునకు వలెనే నకారమువకును నజ్వద్భావము విధింపంబడినట్లు యకొా రముతోపాటు వకారమురు సై తము చొనిపీయున్న-వో నీవా ర్లు ఇవాలవఆకు నభేద్ధమె యుుడి యముుకునుగదడా. కాలాల బింతామణిళో వకారవిమయము లేకఘుంకుటయు నన్హార వివరణ మగు నప్పకవీయక్సులో. బైనుచాహకందిరకీకి నయ్యుది యు) డుటమయు ఖైనినాసిన నాయూహను స్థిరపజు దుచున్న వనంద గును

(౧౨౪) మజియు *పచాది నీయత్షురము లుండున్యు ఈయత్తరములుండవు” అని చెప్పుట చింతామణి పద్ధతి కాదు, అట్టియుద్దేశ మే ్రంధక ర్తకున్న యెడల బొత్తిగాం బచాదినుండని ణకారాదులనుసయితము వెప్పియుండండా? కాంగా “వికృతిపదా- చా” విళ్యాదులు చింతామణి స్వరసములు కానేకవు. ఇగం జంతామణిలోని పదాది యకారాంగీకారమును చెల్పు సూత్ర మన్ననో వేజొకసందేహమును దీర్చుట కుపదేశింపంబడెను గాని పదాదిని యకార ముంకునని వెప్పుట కుపబేశింపయబడ లేక, యకారమువైనుంకు *అు పొ అనునవి పరస్పరము మా అుచుండును, కావున “పోయెకొ యెన్నండు” మొవలగుచోట్ర “పోయను, యన్న(ండు"అని యిష్షు “అత్వ' విశిష్ట యకారోచ్చా రణము. న్గృనహారములో, వినబకుచుంకుట చేత నట్టియెకల

క్షం

294 సక్వ(ేత్యాడి న్నూక్రము సంజేవా న్మగ్ధాయకము. (౧౭౫౬ వి సందేవామును దీర్చుటకయి “అద్యః[క్రియా' స్విత్యాది సూత్ర మును నన్నయభట్టు సూత్రించియుండును. ఇళ్లు సందేహనిర్ధ యార్థముగ “చజి ల దంత్య తాలవ్యతలు చితామణిలో నిరూవీంపంబడ లేదా ? భూ తార్థములందును బదాదిని నిల్బెడి యకారనున్మూత్రమే *ఎ' కారవిశిష్టమై యుండుననియుం దక్కి నచోటులండలి యకారము *అి కారవిశిష్టమై యుండుననియు నిచటసందేహానిర్ధ యము చేయంుడినది. యకారముపై నున్నది “అ కారమొా ? లేక *ఎి కారమా? అర సంచేవాము గలు గునపుడే యీ స్తూతము నుపయోగింపవ లెనుగాని య్య్‌సం జేహను పొడమనిచోట నుపయోగింపరాకు. ఇందు యకార మువై నేయేస్వరము 'అెప్పుడెప్పు డుండునో యరువిషయము సమ్యగముగం జెప్పంబడియుండ లేక, అట్టుచెప్పుట చింతామణి ఎయుద్దేశముకాను. అప్లేకాక దీనిని సమ్మగముగ నెన్ని యెల్ల యెడల నుసయోగించినచో, *వెయిద్సి చెయునుల్తు చేయుట మున్నగు న నేకస్థలములం దిత్వాదులతో. గూడిన యకారము "లెల్ల రాధితములే యగునుగదా. (దుతాఖ్యో న ఇత్యాదిసూ(తార్థ వినుర్శనము. ౭

(౧౨౫) పొల్లు నకారము (ద్రుతసంజ్ఞ గలదని వైసూ (త్రమునకర్థము. (దుతి యనంగా (దవీఫావము. సందర్భవశమున నిట వర్శలోపమని యర్థము (గహింపనగును. (పకృతి నిష్టమై నను (బత్యయాది నిష్టమైనను స్వరవిశిష్టమగు నకారమునందలి

(౧౨౫- వ్ర) (దుతి నందినది (ద్రుతేముం 1095 స్వరము (దుతిననంగా లోపమును బొందినచో నట్టి స్వర్మదుతి నందిన పరిశిష్టనకారము (యతమను నన్వకసంజ్ఞ ను బొందుచు

ఖా

న్నదని తాత్పర్యము. “కవిభల్లమైః (క్రియాణార నామ్నాం చో ల్లోప ఇమ్యుతే హ్యేహ్య (పథ మైకవచనమ్మా శే వికృత నాంతాదయోవీ కధ్యంతే ౫

(ఆంధ్రశప్ట వాలం, ౬౧ న్లో అనునూతముచేతంగాన్సి “అపిశ శ్హార్ధ స్యేతః అశుస్నూతము చేతం గాన్సి మజియేవైన నితరవిధమువంగాని పదములయొక్క తుపి నున్న స్వర విశిస్ట్ర నకారముమిాందిస్వరము లోవింపంా మిగిలి న నకారపుంబొల్టు (యత మనిపించుకొన6 దగియుండును. ఉం గురువుక్‌ = (గురువును, సీతలా = (థెతను). రవమీంచికిలా = (రతీంచికిన్సి చేయున ౯ = (చేయుగును). నేక = (నేరు. ఆతా౯ = (ళాను. న్‌ = (నను), నిక = (విను తన్‌ = (తను). ఎంజేకా=(ఎంబేన్సి. రాముండు కొ =(రాముండును) మొ, పై రీతిని స్వరలోపమందిన నకారము లేగాక పదముల తుదిని సహజముగ నిల్చిీయుండెడి నకారపుం బొల్డులును ముం దుదాహారించుకీతిని (యతిననలా లోపము నందందగినవగు టచే (మతము లనిపించుకొనును. జి (గాతములతోంగూడిన వదములు (యత(్యకృతికము లనెక్షి యన్వగ్థసంగ్ఞను బొందు చున్నవి. ఏనిలో6 బముని (వాసినరీతివి బదమునుపిని సహజ ముగా (దుతము నిల్చియుండెడీ స్థలములు చింతామణిలోని

యీ [క్రింది సూ తము చేత బేర్కానంబకుచున్న వి.

196 సహజ (దుక్యప్రకృతికములు, (౧౨౫ మ) “తిబ్మధ్య:శేమ మస్ట్రీ సు స్కరస్ష్యష్రరవనీయజ విభ్షీల కించి త్పరికంసశా గ్భుక సంతాప యశా తదా శి మేవాంక్ళ క్షా కల తూస్ణ మావ్యా నభిదధతి కళా (దుతో న యేషాం స్యార్‌_ అన్యే దుకప్రకృయో యే స్యు ర్త $నుజీవితదుతా నిత్యమ్‌”

అట్టి శబ్దముల తుది నుండెడ్‌ (యతము “వా క్యాంతశకతపదానాంచని (ఆం్బధశబ్ద సంధి 3౧ న్లో “లుగా (ద్రుత్యపకృతి కా త్పరతః సరళే సేద నస్య స్యాత్‌౫ (ఆంధ్రళప్ట సంధి ౨౬ ల్లో) అను స్తూత్రములచొప్పువను మజిశాన్నివిధములను [దవీభావ మనంగా లోపమును బొంకుచుంకును, ఇ్టు (యతినిబొంచెడీ దగుటచేత నిట్టిపొల్లు నకారవు (యకత్వముసైత మస్థకంకమే యనందగును. నన్నయభట్టారకుండు పైరీతిని “తిబ్మధ్యే' త్యాదిస్తూత మునం గభాశబ్దములను బేక్కొలని తద్భిన్నముల కన్నిటికిని యత

(శకృతికత్వము నుపదేశించుటచేతం జంతామణిచే సాధింప

బడెడి కళాభిన్న సు ప్తీడాది (పత్యయాఎతముల కెల్ల దుదిని

(దుత మనలా బొలు నకారరు నిల్బుముంకురు. ఉ. “రాము

నిన్‌" రామునిచేతన్‌, సితరున్క్‌ చేసినన్‌, చేయుచుక్క రథ్నింతు

నున్సొ రవ్సీంచితినిక్క రశ్నీంచెక, రశ్నీంచున ఉరున్‌ నున్‌

(అదియునుంగాకృ దివంబునుంబో లె మొ

(౧౫౬- వి ఆధ నికులు వర్గీ చిన (దశస్వదాపము, మం (౧౩౬) వైనుదాహరించిన (దతస్వరూపము [కమ మముగ ను _త్తరో త్తర వ్యాకరణములలో ఏంతవింతనీతులను వర్షి ంపంబడినది. తుదికిం (దిలింగలక్షణ శేమమునం ద్మీకిందర్‌తిని వగి ంపంబడినది. న! “*నశారం ఇసాధారణంబు. (్రకంబు” ౯ ప్రత్యయానమావ్యయాత్మకంచ్రై యాూళ్వేవిశిష్ట మైన నకాకంబు (ద్రుతసంజ్రికం బని యర్థము. =... .శబ్టకాస సా టకా వా ఖ (వ నుండు “ుతాఖ్యోనఃి అని కేవల నకార (ర్రవాణముబేయుట (ద్రుతము నకు స్టిక్వనిస్థిడై యని "లెలియవలయునుు” (పౌఢన్యా సంజ్ఞ ౭ నూ పయి ,త్రిలింగలవ్షణశేమ్మపసంగ మునుబటి (మత ముకా ళల రవిశిష్ట నకార స్వరూపమనియు నవ్యయములందు మాత్రమే (పకృతినిష్టు *ను" శబ్దము (కుతమనిపించుకొనుననియు దక్కీన చోబులందెలఈ (బత్యయాగమములందలి “ను అనునదిమా[త ళం మే [మత మనిపించుకొనుననియు నవ్య యేతీరముల యవయవ “ను శబ్లము (నుత మెంతేమా(తము కాదనియు విశదమగుచు రు న్నది. *“ఇకారంబుమిో;ది కునువు [క్రియావిభక్తులయుత్వంబున కిత్వంబగు అను బౌలవ్యాకరణస్మూత్రమువొష్పున (తత్స ౨౬) నట్టి (చతమగు “ను అనుదాసి యుకార మికారమైనం గావ ను న మై కళ! చ్చునుగాన నట్టిది (యళేమైనం గావచ్చునుగాని ఏని' మున్నగు నవ్యయము లంకను “లెలనివాండు మున్నగువానిలోని ళా! ఇ ఇ ఇ ళ్‌ నం 4 శై గు న్‌ సగమమందును గల 'ఇత్వి వ్‌శిస్ట ని వర్ణ మెన్నందును (దుత ము కానేగరదనియు€ జయి (త్రిలింగలక్షణ శేషసందర్భమువలన విశదమగుచున్నది.

198 అప్పకవీయాశేయము. ఆధునిక కక (క్రియ. (౧౨౭- వ) చింతామణి వరుద్ధమగు నిటి సిద్ధాఎతమునకు శాలసర లు స్వతీయాకులలో నాధారమేమియుం. గానరాము గాని యష్ప *ఏయములోని యిక్రింది సందర్భము కొంతవఆకు మూలమై యుండవచ్చును. నేగి 6%0హను "నెమ్మేను మెదనాను మీను జీను (మ్రూను పటీవెను బులిబోను మటియు నిట్లు భువి నకారంబుతో లహడం బుట్టు శబ్ద ములు (ద్రుతవ్రకృతులుగావు మునిశరణ్య ౪ (అప్పు గీ ఆ, ౨౬ప) (౧౨౭) హాగుగాం బంశీలించినచో నెటును సీసిద్ధాంత ము నిలునందగియుండ లేకు. “ముుజేయి=మురు+- చేమి, చెగ ల్వజ= చెన్ను + కల్వ, మొవలగు చోటులంకు శళ్టావయవ నకార మునశే (రతెకార్యము లగపకుచున్నవి గదా, అటయినను న్‌ సనిట్టియెడల. "జ యాధునికులు “పాతాదుల తొలియచ్చుమాంది వోంబులకెల లోపంబు బహుళంబుగా ము! భి నషి ల్యుప్పశేషంబునకుం బమయనుములు పరమగునపుడు నుగాగమం బగు” (బాలవ్యా, సంధి. 3౬ 38౭ సూ.) అని యి టున్న నకారనులకు లోపము చెప్పి యాచోట నాగ ఉగ ము నకారములను నిల్చి (యతత్వమును సంపాదించుకొనుచున్నాా రుం ఇట్టిమార్షము కృతక మనిపీంచుకొనునేగాని సహజ మని వీంచుకొననేరదు గడా,

(0౨9౮- వి ఆమ్టనిక కతక సమన్వయములు, 299 ౧౨. వేయీల ! పయికీతిని గృతకమార్షములను గల్పిం చుళొనెడి వీరుపై తము “కందోయి'. మొదలగు తావులందు దమ (ద్రులిసిద్ధాంతమును గోల్చోయినే గడా. ఉవ్ష్తయాక్సరళేంబులు పరములగునపు డొ కానొకచో (ద్రుతంబునకుం బూ గృబిందువును ానంబడిమొడి. * *.**.కన్‌ -[- దోయి=కందోయి.” (వాలవ్య్యా, సంధి, ౧౯ నూ) పయిచోటనున్న నకారము కన్ను శబ్దములోనిదనియే యంశీక8ించి దానికి (దశశ్వమును సైత మంగీకరించియున్నా రు (చూడుడు చాల వ్యాకరణగుప్తార్ధ్యవకాశికం సంధి ౨౨ స్యూశ్రపువ్యాఖ్యం) కం, “*కందోయి చల్ల గా నిట్సు కందోయి నృపాల...”(పారంగ, 3 ఆ -అనియి ట్రిచటి (దతకార్యమగు నిండుసున్న (పాసనిబద్ధమై మార్పరానిచై యున్నది గదాం ఇత నిట్టవోట్లం బై యాధునికులు. సరిగం (బశ్రీయను జూప లేక పోయిరనియ్యు నట్టియెడలసయిత మూగమ నకారము ను సంపదించుమూర్షము గలదనియు, నీకక్రిందిరీతి నెవ్వగేని (పకి య మాప ననకాశ మగపడుచున్నది. “కన్ను +దోయి. అను చో సమాసంబులయం దుదంతంబు లగు...) అను (బాల వ్యా సంధి, ౨౫ సూం) స్యూతముచే సామాసిక [ద్రుతాగమ ము వచ్చుననియు నట్టిసమాసములో “న్ను అనుభాగము: ఇసామాసికలోపము ((ప్రాఢ, సమాం 53౬ సూ నందుననియ్యు

200 ఆధునిక (దు కేశరస్థల (దుతశార్యములు, _ (౧౩౮- వి) నట్టియెడల నాగమనకారమే నిల్చును గాన మా! కార్యములు "రానగుననియు6 (బ్మకియను జూపవచ్చును. కాని యీవమార్షము పైతము బొ త్తిగాం గృతకమగుచు శబ్దతత్వ శాస్ర పద్ధతికి విల తణమగుచు నిరాకరణయోగ్యము కాకమానదుగదా. అట్టయి నను నాధునికు లిట్టి యపమార్షమును దొక్కుటనలో వెను దీయ లేవు. “తన్నున్‌, నన్నున్‌, నిన్నున్‌ అనుచోటులందు€ (బాఢవ్యాకరణకర్త వానిల్లోని “న్ను' అనుభాగము లోపించి ద్వితీయావిభ క్రి (వత్యయ నకారమే మిగిలియున్నదని నిమూపిం పలేదా? (పౌఢకబ్ద ౭3 సూ) అట్టిచోటి నకారము “న్ను” అనుభాగములోనిదే యనియు, నచటి ద్వితీయావిభక్షి నకార ము మొదటనే లోపించినదనియుం జెప్పుట యుక్తము గదా, పయిగరీతినే “వను” (అయిదు) శబ్దములోని కను శబ్దము (పత్యయాగమావ్యయాత్మకము. కాకున్నను (ట్రృకిసిద్ధమే మొనను సమాసములో నుకారలోపము రాలా బరిశిష్ణనకా రను (దుతమే యగుచుం బరమందున్న పరువమునకు సరళా 'బేళము నొదవించుచు నర్ధ్థబిందురూపము. నందుచున్నది. అట్టి స్థలములలోని “ను” శబ్దపు (ధ్రుతిత్వమునుగూర్చి యేమియును స్ఫురింపకయీ (పాఢవ్యాకరణకర్త యా “ను అకుదానివోట భిందువు నిల్పి సరళాబేశముతో *వంబద్కి వయండు అని యుదాహరించెను, (ప్రాఢం సమా ౨5౪ సూ) ఇచట (నుత 'త్వాంగీకారము లేక. సరళాచేశ మెట్లువచ్చునని తలంచెనో' "తెలియకున్నది.

(౧౨౮- వి. అధునిక (ద్ర తేతక్థల (ద్రుక కార్యములు, 201 (వాఢవ్యాకరణకర్త (వకృతిసిద్ధ నకారమునకు (దుతత్వ ము నంగీకరింపజాలనివాం డగుటచేతనే యచ్చు పరనుగు నపుడు వచ్చుచున్న [దుతద్విత్వమును సూతించుటలో (యతము నకు ద్విశ్వమువచ్చునని మయొకచోటను నవయవ నకారమునకు ద్విత్వము వచ్చునని యొకచోటళు నిల్టు ండుస్తూతములను 'జెప్పవలసిన వా6 డయ్యెను. 6క్రాన్ని మెకలం (ఛామాణిక (ప్రయోగంబులం (దుంతబున కచ్చుపకం బగునపుడు ద్విత్వము చూప్తైడి”ి ఊం సర్వము న్నరని...”

(టాఢ సంధి, 8 నూ.) కర్రజచుగం గర్మధారయ సమానంబునం "'బెన్వాదుల కడవాల్లున కచ్చు పరం బగునఫుడు ద్విత్వంబు గానంబడియెడి” ఊ. పెన్నుర్జి (పెన్‌ + ఉద్ది

(పాశ సంధి, ౯ నూ)

మజియు ని టనయవ నకారమునశే గాక యుకా౭ేతర సధావిశిప। సత్నయాది నకారమునకును వకు (దుతత్వము నంగీ క 1 “కమ్ముందే నె చక్కంపా న చోటులందలి *ని అకు నాగమమునంగును “ని అకు య్య యమునందును స్వరలోపము నల్లునపుకు మిగిలిన నకారము నకు (దతత్వను రుర్గభము శావలసివచ్చుచున్నది. కాని యచటి నకారములు [దతము లగుచు బిందువులై పరపదాది స పరువములకు సరళాబేశము నొదవింవు [పయోగను లనే శేములు గలవు, అట్టివానిని సాధించుట కుపాయాంతరము

_ ౨09 ఆధునిక ద్రులేకరక్థల (ద్రుతకార్యములు, _ (౧౨౮- వి) గానక యద్యతనవై యాకరణు లచటి నకారమును (ద్రుతమని వ్య్థవహరింపకయే (యతశార్యములను సూత్రింపనాగికి

అశుణవా చకంబులు కొన్నింటి నిగాళమంబునకుం బరదవములు పరంబు లగునపుడు బిందువగునొ *మరువాలారు శరంబులం దొరంగు కమ్మందేనొ (ప్రౌఢ సమాస, ౧8 నూ) జల వాచకంబు (శ్రీయానిశేమణం బగుచో నొక్కాడ నకారయిున వర్షం బునకు బిందువు గానంబడియెడిగి ససీ చిక్కంగం (భియుండు వర్థిలుట్న కై.” (ప్రౌఢ సమా ౧ఈసూ) వైస్టలములందు నకారమునకు (మతత్వము నంగీకరిం పక బిందువిధానము. వేసినంతమ్యాతమున సరళాదేశ మెట్లు సిద్ధించునని ట్రంధక ర్త తలంచెనో తెలియరాకున్న ది, అపిశ శ్రార్ధకమగు “నీని' శబ్బపుసంధి విషయమున నాధ నికులు (తొ క్క్కుుచున్న కృతక మార్ష మన్నిటికన్నను వింతగా నున్నది. “వని శబ్ద మవ్యయ మే యయ్యును నది యుకారాం తేము కామింజేసి యందలి “సి” అనుదానికి వీకిమకమున (దుత త్వము. దుర్గభ మగుచున్నది. అట్లయినను “ఒక్కండేని౯ా ఒక్కంటేం బోవండయ్యె'” మొదలగు (థ్రయోగములందలి (యుత కార్యముల ంగీకరించుచునే యున్నారు. మటియు “ఎందెడెం దము...” మొదలగు చోటులందు “వసి శబ్దనకారమునకు దులేత్వము నంగీకరింపనిచో నచట సరళ స్థిరపరళ (ద్రుతలోప వాస్ర్రము (గ్రవ్నర్హిుపనేరదుగ దా, మై కారణములచేతం బాశ

సా వి) శబ్దరత్నాకర (వదర్శిక కతక (ప(క్రియం ౭208 వ్యాశకరణకర్త “వనికొ” అనునది “వనియు౯' అనుడానిలోని యునర్ధ ము లోపించినపక్ష ములోని రూపమనియు, “వక్‌? అను నది “వనికి అనుదానిలోన్ని నివర్ణ ము లోపింపంగా మిగిలిన రూపమనియు నిట్లు వానితువి నున్న నకారము సముచ్చయా చ్యర్థక ను శబ్ద్బసంబంధి యగుటచేశ [దుతము కానోపు నని యు నొకవింతయగు కృతకమార్షమును గల్పించెను. “వని బే అవ్య- పశ్రైూంతరమును తెలిపెడిని.. 44244 244 446 ౬ (వని యు సని (పయోగింపయబకుటచే దీవిని (దుత్యపళృతికముగా గహింపంగూడగు. “వనిళ్ళా వరి అనుకూపములు యువర ఫే ॥ ణి చును నివగ్శ మును లోవీంపలా వైనవని యెజుంగునది.... = ఉధిట ? "తె కే క ( వ్‌ ్సె (శబ్దర ్నకరము ౧౧౭ పుట ఏనిశబ్దము) వనిశబ్దము లోని *ఇ' కారము లోపీంపంగా “నకి అకునది సిద్ధించునన్న -వో నచటి నకారమందుం దాము చెప్పిన (దుతలత్షణము (ప్రవ _ల్రింపనందునం మైరీతి నచటి ని వర్ణ మునకు లోపము. నంగీక రంది సముచ్చయ ను శబమిును గూక్పంజొచ్చిరి ఇట్రిపదతి కేవ రు లధథి లము నసహజముగుటయీ గాక య్యాక్రిందిరీతిని నన్నయచింతా చుణికి విరుద్ధమ?ను నగుచున్నది. (౧౨౯) “అపీశ ఫాగ్‌ స్యేతణ అను సూలశముచేత "నేని ద శబ్దములోని “ఇ కారము వికల్చ్పముగా లోపింపంగా “వక'అను రూప మేకర్చకుచున్నదని నన్నయభట్టారకుండు చింతామణిలో జ అధ అగ స్పష్టముగా స్నూశత్రించియున్నా (డు, ఇందలి వాశబ్ద్బము వ్యవ ఫ్థావాచి గాన నీలోపము మిక్కిలి యకమగ నగురు,

204 వీనిళ్వవిమయ॥ చింతామణి (వ్రశ్రియం (౧౨౯- విి గద్య, “ఎండే నిట్టి యవూర్వం్నబెనం..” (భార సభా, ౧ఆ. ౫౭ ప) మ్తకోకిలము. “వేయ 'మెంతయుం గన్ట మైనను వేటులేని సుహృద్దనుకా 'వేండికో లుచితంబ కావున వేడ్కుతోం జని సోమకుణా "వేండినకా ధన మోహపండేనియు వీనిమ్మాళకు నాలుగేక బాండీకుల్దుల నీండె వీనికి వాలు (ట్రావుచు నుండంగాన్‌,౫ (థారు అది, ౫ ఆ. ౨౧౮ప) అను నీపద్యమున “నాలుగేన్‌ =నాలుగు + వన్‌ = వాలుగై నను అని యిట్టుగ నేని శ్రే కారలోపరూపమును (బబయోగించి యు.న్నాందు, పయిసందర్భమునుబట్టి “నన్‌? శబ్దము “వనిన్‌ శబ్దము: లోని “ని వర్ణలోపమున( గల్ల లేదనియు, నేనిశబ్దములోని తుది యికారము లోపించుట చేతనే గబ్లినదనియు, నన్నయ: భట్టు తలంచినవిషయము విమర్శకులకు. దోంచకపోదు గదా. అహోబలపతీయు నీసందర్భ మున నేనిశబ్బములోని లుప్త స్వరక నకారము (దుతమనివీచుకాను నన్న యభిపాయమున కనుకూలముగ నే వ్యాఖ్యానము చేసియున్నా6డు, *ఆఅలేయంచింతా._ *రామునే సీతచేం గొల్తూ నిత్యాద్యర్థ మిదంనూ- (శమ. అన్యధా శిమాది'త్వేవై వాచిపలే రూపసిన్టే న్న్యూత్రం ముధా స్యాదితి (అహో, ౧౮౫ ఫుట,)” వైని వాసీన యహాోబలపతి వాక్యములలో నొక్క_విమ యము విమర్శింందగియున్నది. *“ప్రాయస్తు స్యా ల్కిమాదిక

(౧9౯ వి) వీనిళచ్రే కారసంధి (ప్రాయకము కాదు, 20గ్‌ స్యేత అనుసూతముచేతనే “అమ్ముయే నయ్య యేని=(అమ్మ యేని + అయ్యేవి)” “వారినే నబ్టిజ నేని =(హారినేం + అస్ధిజనే ని మొుదలగుసంధి కార్యములు సిద్ధిందుచుండుట చేత “రాము నే నీతనేం గొల్తు=(రామునేవ + పీత నేర + కొల్లు) మొవలగుస్థల

ములయందలి నకారలోప సరళాదేశాది సంధి కార్యముల సిద్ధి, క నన్నయభట్టు “ఇ' కారలోపమురు వేజుగ సూతం

చెనని పె యహాోబలపతి వాక్య ములకు చాత్పర్యమై యున్న

ది. కాని *వసి శబ్దమును గిమాకులలో. బంంచుట నన్నయ

భట్రారకహృదయము. కాదు. (పాయ స్తు స్యా త్కిమాదిక

'స్యేత?అరు సూ్రములోని (పాయక బ్బ స్వార స్యమునం గిమాది

సంధ్యిపాయః కార్యమవియు సంధ్య భావము కాడాచిత్కమనియు

నన్నయభట్టారకుం తేలంచెనని యంగీకరింపక తీరదు. అక్లుకా

నిచోం దడాదులను గిహాదుల లో. బరించినచో “తద్వ త్తదాది

జస్యి అను చింతామణిసూటడత్రము (పవత్యాఖ్యానయోగ్యమే

కావలసివచ్చును గదా, అట్లుగాక తవాదిసంధి పావ్నీకమనియుం

గిమాదిసంధి (ప్రాయః కార్యమనియు నంగీకరించునపుడే యా

చింతామణిసూత్ర)ములు. నిరుపప్లవముగ సమచ్వయించుకు

గదా, నన్నయభట్ట భారత భాగములో దదాదిసంధి పొన్నీ

కత్వమును గిమా3ిసంధి (పాయస్ట్వమురు సుప్రసిద్ధములె

యున్నవి. కిమావిసుధి పాయస్త్వ మావజ కుదావారించియు

నున్నాను (వి, ౧౦ రిం

206 (ద్రుతమోనుిస్వరాపమా? న కార వ్యంజన రూపమా! (౧౩౦-౨,) ఆ, వె. శస్తుడై యకేల సంభవించె (భా ఆదిర ఆ ౨౩౬౧పు మ ఇవియేనుకా సతతంబు వాయెడ, (భా, ఆది ౧ఆ ౧౨హు) ఇంక నేని శబ్ద సంధియన్ననో నన్నయభట్ట భారత భాగమున మిక్కిలి యరుదై యున్నది. మిక్కిలి యమదననేల ? వెనుక నుదానారించిన రెండు పయోగములుమాూతమే యున్నవి (వి. ౧౩౯) సంధ్యభావ్యపయోగము లన్ననో యక్మిపచురమూ గా నగపడుచున్నవి. క భూసుకు లాదిళ6 గలజక్కు లీసుర సేవించినేని యివి మొదలుగం 6 (థఫార ఆది. 3 ఆ.౧౩౧ప) (౧౩౦) ఇంక (దుతము ళన్స" స్వదమాపమా 1 నకార వ్యంజనరూఃపమా ? యనువిషమయము విమ్మింపవలసి యున్నది. చాలసరస్వతి దుతము “ను స్వమాపమని తలంచిన ట్రగపడదు, సరళా దేశసంధిలో (యతమునకు బిందువు రానిపక్ష మున “అంబ న్గాలి చెద, శుభము నడ సెదిఅని మూండు బాల సరస్వతీయపు మాతృకలలో నకారవ్యంజనరకూపమే యుదా వారింపయబడియున్నది. ఒక్కనాతృకలోమ్మాతము *“అంబను గొలిచెద, శుభమును బడసెది అని యుదాహరింపంబడి యు న్నది. కాంగా నిచట మూంయమాతృకలలో నేకరీతినే యున్న నకారవ్యంజనరూపమే సరస్వత్యుదాహృతయాపమని యెన్నం దగును

(౧3౧= వి) నన్న యాధర్వణుల మతమున (ద్రతేము పొల్లు నకారమె 20% అప్పకవి సరళా దేశవిధానసందర్భ మున (దుతము బింకు రూపవికారమును బొుదనపుకు “ను స్వమాపముతోనే యుం డునని స్పష్టముగా నుదాహరించియున్నాండు* సీ 2. .... తండ్రి పంపునను గాంతారంబునకు నేగి, *"(అప్ప. ౫ ఆ౨౯గ్సు (౧౩3౧) ఆంధిశబ్దచిం తామణి వికృతివి వేకములలోని హాల్పరక(దుత సంధిసందర్భమును బిశీలించునపుడు. (దుతము నకారవ్యంజన రూపమాత్రమేయని విశదముకాక మానదు, (దుతమునకుం బరుషములు పరమగునపవు డప్‌ సరళములుగా మౌాజుననియు నా్నాముతమునకు వికల్చ్పముగా బింద్వాబేశ - మగుననియు నట్లు వించ్వాదేశమురాక స్వస్వహాపముతో నా (ద్రుతము నిల్చియున్నను నచట సరళాదేశము నచ్చుననియు నింకం దక్కినవాల్రు లనంగా సహజసరళస్థిరములు పరమగు నపుకు (దుతమునకు లోపము వికల్పముగా వచ్చుననియు లోపా భావపత్షమున సంగ్హేషమువై తము రావద్చ్భుననియు నట్లనుట చేత స్వస్వరాపావస్థితి యెట్ట్లును వచ్చుననియుః జింతౌమణిలోం 'జెప్పంబడెను. న్లో, పరుష (ద్రుతప్రకృతిక్కా త్సకళాః న్యు స్త ద్ద్రుతం చ బిందు స్య్యార్‌॥ ఆవికార గతే తస్మి, న్నపీ సరళా ఏవ సన్తి తే పరతః .., ఉట లుగ్వా (ద్రుత (ప్రకృతిశా | త్పరతః సరశే స్టిరేచద వన్య స్యాత్‌ | అలుకిద సంగ్హేమః స్యాత్‌ ...... (ఆం్యధ్రళబ్దచిం-సంధిప ) చాదభూత నకారసంయోగమునను సున్నతాకునను శాస్టసములగు పరవములు నాదభూతసరళములుగా మాజు

_208 పొల్లు హ్లు స్వరాంగమై యుండు, (03౧- వి) ననియు నటియెడల సున్న రావపుశు పరస్వర మున కంగమగు మః లు బరహాల్టుతో (దుతము సంయోగించియే యుుమననియు నన్న యభ టభ్మిపాయపడినట్లు పయిక్లోకములనుబట్టి విశదమగుచు ణు న్‌. ల న్నది. పొ లు పూరషన గాని పరసషరముశనకు న్నది. పొల్లు హల్లు పూర్వస్వరమునకు(గాని పరస్వ 6 గాని యంగ మైయుండునసి (పాకిశాఖ్యములు చెప్పుదున్నవి. అందు [దుతము ఫూర్వస్వరమున కంగమగుట సంశ్రేషముగా నన్నయభట్టు వ్యవహరించు చుండును. పరుషుపరకత్వమున నట్లి లు లు సంశేషమువచ్చిన వో (దుతసంయోగము పరస్థపరుషములకు ళం సంభవింపనేరదు గాన నవి సరళములగుట తటసింపనేరదు, ఖ ఆకారణముచేతనే పరుషపరకత్వమున సంకేషమును విధింపక మ్‌. పరిశిషమగు పరస్వరాంగతాహాప స్వమాపొవసితినే నన్నయ ల యి యంగికరించిన వాండయ్యెను, ఇంకం దక్కిన సహజ సరళ నిర థి ములు పకమగువపుడన్ననో వైకీతిని బరవర్ణ ముము మార్చవలసిన వశ్యకత జేసి ట దు కత్వళాన్వ యా థ్యక "లేమింజేసి యచ (ద తమునకు శబ్దకత్వ ఇాస్ర్ర వి తముండగు నన్నయ సంేేషమును సెతము విధించినవాం అవాకో ళా న. డయ్యెను. ళ్‌ కఫ | ల సంయోగాదిర్వా (బుశ్వేద పా, ౧ పటలము) దీని పార్షద వ్యాఖ్య;లా“నంయో గాది భూతోవర్షః 'స్వర్వాక్షరే వర్తమాన వూర్వశ్య వా స్వరస్యాంగం భవతి పరస్యవాః4**4.% (మతము *ను' స్వమాప మనువారిపత్షమున నదాని కిట్టి (0౧ సంగన్లేమముగాని పరహల్‌ సంయోగముగాని తన్యూూలకసరళా

(౧3౧-మి) నన్న్హయాధర్వణుల (దుక స్వత్వ సంశ్లేమములుం 209 చేళ్ళపాప్తిగాని. లభించుట ఇా్ర్రీయముకాదుగదా, అట్లు లభింపంజేయువిధులు "కేవలము యుక్తిళూన్యములె యగును గదాం పయి నుదాహరించినరీతిని జింతామణిలోని పరుషపరక (దుతసంధిడ్యకియ (గుతము నకారవ్యంజనరాప మని సిద్ధాంతీ శరించుచున్నదిగడా. ఇశ దీనిని వివరించిన విశృతివి వేకష్మక్రియ ను బకిశీలింపవలసియున్నది. చింతామణి వైరీతిని విశదపతిచిన హల్పరక (గుతసంధి సందర్భ మునుబట్టి సంధిలో (దుతమునకు వచ్చుకార్యము లేవేవియో? వానిలో నేయేకార్య మెప్పుడెప్పూ దు వచ్చుచుండునో యనువిషయములను స్పష్టపజణుచుటకయి యధథర్వణుం డీక్రిందికీతిని సూతించెను. న్లో, “ర్రశస్య వాలి బిస్టః స్యాత్‌ | శ్లిస్టత్వం చ క్వచిత్‌ స్వశా | లోప శ్చేంంంం60249.1 ఆద్యే రృతీయే చ కపా | ృృతీయేజ కచకళే | అద్యే డ్వితీయే శుశ్యేవ | (ప్రాప్షవన్తి నిమి 'గృతామ్‌"” (వికృతివి) (గుతమునకు హల్చరకత్వముశ చించు సంశ్షేమ స్వత్వ లోపము లగుననియు నందలి సంత్తేమము క్వాచిత్మమని మయు6 బకువములు పరమగునపు డనంగా నాదేశసరళములు పరమగు నపుడు చిందుస్వత్వములుమ్మాత్ర మే వచ్చునని ముం బరుషేతర ములనంగా సహజసరళసిరములు పరమగుశపుడ. స్పత్వమును చింయసంశ్తేమలోపములును గల్లునని యు6 బె కారకల కభ్ళిపా యము. కాంగా నొదేశసరళపరకత్వమున సంన్షేషము. రానేక [క

210 పద్యావసాన (ద్రుత స్వత్వ సంగ్హేమములు, (౧౩౧వ) దనెడి చింతామణ్యాశయమును నధక్వ్వణుండు స్పష్ట పటి చెనని భ్రహింపవలయును. పయికీతి నాదేశసరళపరకత్వమున సంగ్హేమ మనలా (దుతము పూర్వస్వరము నత్తియుండుట వలనుపడ దు, ఇంక సహజసరళస్థిర పరకత్వమునంమ సైతము (యతమును బూర్వాచ్చు న త్తించి ఇలిశెశి యుచ్చారణమునకన్న6€ బర హల్లుతో సంయోగింపంజేసి పలిశెడి యుచ్చారణమె పద్య మధ్యములం దింపుగానుండును. కావుననే సంత్హేమమాపము క్వాచిత్కమని యథర్వణుంకు వచించినవాండయ్యెను.పయిసంద ర్భృములో నధర్వణుండు చెప్పిన “పద్య భేదావసా నేషు శిషృతౌన స్యకధ్యలే” అన కారికచే నకారరూప్యయతము పూర్వాచ్చు నత్తియుండుటయే సంశ్షేష మనిపీించుళొనునని సిద్ధాంతిత మగు చున్నది. వెనుక నుదాహరించిన (ఛాతిశాఖ్యస్యూత్రమునుబ్యక్షి పొల్లు వాల్లునకుంగల ద్వివిధస్థితులలో (దుళలేము పూర్వాచ్చు న్తియుండెడిస్థితి పైరీతిని సంగ్లేమ మనివించుకొన్నపు డింక డవదగు పరహల్లుతో సంయోగించి పరస్వరాంగమగుచు నుం డెడ్‌ స్థితియేగదా పయియధర్వణకారికలోని “స్వతా” అకుదా నిచే [గ్రహింపవలసియుండును. ఇట్లు [(దుతము నకారవ్యంజన రూప మగునపుకును నదియే దాని స్వత్వయూప మగునపుకును “పద్యావసానే సశ్వేషాం స్వత్వం నాప్నోతి సాధుతామ”అను కారిక యెట్టుపొసలపనని శంకింపరాదు. వద్యావసొనమున నున్న నకారపుపొల్గునకుః బరమున హాల్లుగాని వాల్లుతోనున్న స్వర

(౧క౧-వి) నాదయోగమున క్వాసము వాదమశుట. ల ముగాని లేమించేసి (పరపద్యముతో సంహిత ముండసు గాన్క యట్రియెడలం బరహల్లుతో సుయోగించి పరన్వ రా-గమనుట లక్షణముగాలల స్వత్వావస్థ కర్త తలేదనంగా న్యపస క్తమని తాత్పర్య మెన్న నగునుగదా, ఇక సంధిస్వభావమును బకిలీలించినచో వెకుక్టవాసిన

రతిని బూర్వపదాంత స్టానునాసికరూన నకార వ్యంజనమగు నా" చాక్షరము సంబంధమున నవ్యవహితో త్తరపడాడి నున్న శ్వాస ములును నాదకూపమునందుట సహజముగాని ను స్వమాపసం బంధమున నె్లు శజ్య్వాసములు నాదములగుట సహజము కాకుం ఈనిషయము నే తరువాతి యాంధ్ర వైయాకరణులును సూచిం చియు.న్నారు. తే. ద్ట్వితీయావిభక్తి పొంఠలం జరించు

ఖస్థోల సున్నసోకునం గ ఛచటతపలు

గజడద బలగు నూందట గలుగు. గవుల |

యనుమతంబున నొక్కొక్క యవసరమున, (కావ్యాలం, ౯ ఉల్లాా శ, నాంతం "బైనపదంబుల

పంతం బై నుష్నో శస్టముల కచటలతపల్‌

దొంతి గ జడదబలగున

య్యంత నకార మగు సున్న యఖ్గినవదంజీ.. (ఆయధ్రభాపాభూ. ౫3 ప)

ఇటు సరళాబేశమున కసాధారణకారణ మనందగియున్న

నశారగ్యంబనము మరలను స్వరూప మెట్టు పొందంగలదని యాధునికులు తలంతురో తెలియకున్నది.

2222 చింతామణి గు స్వరూపము నంగీకరించదు.. (౧౩౧-మి) వేయేల! చింతామణిక_ర్త (ముతము నకాకస్వహాపమే

యని '“అలుకిచ సంస్షేమ స్స్యాత్‌ +" “లుక్‌ సంశ్తేసా చాచి"

అనుసూ(త్రద్వయమున విశదపజిచియీ యున్నాండు. మజియు “యుళాఖ్యో ని అనుస్యూత్రము చేం గంరోక్తముగను 'జెప్పీయు న్నాండు. ఇంకియకాక (దుతము ను స్వమాపమనియే యారండు తలంచియున్న యెడల (మతస్వరలోపవిధా నమును దక్కి.నవారి వలెం (బ్రత్యేకించి చేశయుండండా ?

జోబ్రవసానంబునందు (దుశస్వరంబుకకేని (చుకంబున శేని లోపంబు బహుళయబుగా నగుి (ఛాలవ్యా- సంధి, ౨౦ నూ.) అని యిట్లు ను స్వ్పమాపవాదుల లోవివాండను చాల వ్యాకరణ కర్త యవసాన్మమతేస్వరలోపవిధానమురు (బత్యేకించి. చేసి యుండ లేదా ? చింతామణిక_ర్రయన్ననో (దుతము పొల్లు నకా రమే యని తలంచువా6 డనుటంచజేపి “వా క్యాంతగత పదానాం వి అను (ఆధకబ్ద. సంధి, 3౧ న స్మూతముచే నవసాన మునం బౌవ్నీకమగు (దతశోపమునుమ్యతమే సూటత్రిచియు న్నాడు, [దుతము ను స్వరమాపమనుతలంపు చింతామణికర్తకు "లేదని నిర్ణయించుట కీ యొక్క నిదర్శనమే చాలునుగదా, ఇక చాలవ్యాకరణకర్ణ రూ త్రము హాల్టు పరమగునపు డు

(యతస్వరలోపవిధానమును జేసీయుుడెనా యని శంకింపం బని లేదు. ఆతండు (దుతమునకు వాల్తుపరమగునపుకు సం్షేమ మును విధించినవా+కున్సు (బాల, సుధి. ౧౭. ౧౮ సూ,) “సంగ్తేమ

(౧8౨=వి). స్వరపరక (ద్రుతమువకు సం శ్లేమములేదు, 218 మనంగా మోందిపహాలుతో. గూడికొనుటి అని యిటు సంజేవ ఛం మ్‌ భళి స్వరూపమును నిరూపించినవాండును నగుటచేత నాతని మత మున సం చమవిధానసామర్థ్యము చేత పోతస్వరలోపమును గ ల్పించుకొనక తీరదుగదా. (౧౩౨) ఆం(ధ్రశబచింతామణిమతమున (యతము పొలు లు వు నకారమే యగుటచేత నచటి సం్షేమమునకు బాలవ్యాకరణ మున గల్లిన యనుపపత్తియే సంభవింపనేరదు. (దుతము ఫూ ర్వస్వరాంగమై పూర్వస్వరము న త్తియుండుటయీ దాని సంశతే యా వాన్‌ ౧ మమని చింతామణి తాత్సర్యమనుటంకేసి యటిసంకేషము గు న! ఉం ర్వవసాయిపద్యావసానములందు నియతముగను బరుకేతర వహాల్చరకత్వమునం బద్యమధ్యములం 'దైచ్చికముగను వెలయు చుండును, స్వరము పరమగునపు 'డెంతమా[త్రమును (గుతము నకు సంళేవమురాదని *లుక్‌్సంజేమొనాచో అనుచింతామణి ళ్‌ న. సూత్రము వక్కాణేంచుచున్నది. ఇట్లు రాకుండుటయు శబ్దతత్వ నృ, సం పదాయసిదమె యగుచున్న ది. శా నందా నస్ధి రె | అస్వరాంతనే వ్యంజనా న్యుత్తకస్య'” (బుగ్వేద (ప్రాతికాఖ్యము. ౧ పటలము) డీని పాస్ష దవ్యాఖ్య'--*యాని వ్యంజనాని స్వరయో ర్య్మధ్యగ శతాని తాని ఉ్న్‌్తగ య్ర్‌ నాంగం భ్‌వన్షి. న ఫూర్వస్య స్వరపూర్వకమును స్వరపరకమును నగు "నేకవ్యంజనము (అసంయుక్తవ్యంజనము) పరస్వరమున కె యంగమగునుగాని వూర్వస్వరమున కంగము కానేరదని వె (ఫాతిశాఖ్యసందర్భ

య నన్నయ భారతమున (దత శని స్వమాపము లేదు. (౧3౩౩-వి.) మున కాళశయము. కావున (ట్ర త్యేకావస్థలోం బదావసానమున నిల్చిన (దుతము పూర్వస్వ రాంగమై పూర్వస్వరము నత్తి యు న్నను నట్టిపదము స్వరాదిశబ్బపరకముగునపు డట్టిపూర్వస్వరాం గమైన పొల్లు నకారమే పరస్వురాంగమగు ననంగా నట్టిస్వక ముతో గూడినదగునని తాత్పర్యము. ఈసందర్భమునై తము (లుక్‌ సం్లేమౌనాచి) (దతము నకారవ్యంజనరూపము గలదే యని సిద్ధాంతీకరించుచున్నదిగ దా,

(౧౩౩) పయిసందర్భ మునుబట్టి కదాంగముందచు నిబ్చియుండు పొల్లునకార మెల్లయెడలను (యతిసంజ్ఞ గలదియే యని చింతా మణికర్త తలంచినట్లు సిద్ధాంతిత మగుచున్నది*నుస్వ కమూపము (దుతము కాకుంకడుటం చేసి యడ్హానికి బరమ-*కుండెడిపరుషము లకు గ జడ ద బాడేశము రానేకదనియురకు “నేరు జది వితిని' అనుకీతిగలచోటులంవు సైతము సరభాదేశము నన్నయ ఛకారతభాగమున లేదనియున్తు నటిచోట గ జడ ద బాదేశ మున్నచో నది లేఖకులయు మ్యుద్రణసంస్క ర్రలయుం (ట్రమాద 'మేయనియును, నిశ్చితమగుచున్నదిం అక్లు చింతామణిలోని కిక, మధ్యే” త్యాదిస్తూతముచే సంభవించెడి (దుతము పొల్లు నకారమే యనియు నక్కారణమున నయ్యధది “రాములన్సు రామునిచేతను, రథ్నీంచెను, రవ్నీించుకు' అరుకతిం ను స్వమాప ముతో నన్నయభారత భాగమున నుండ నేకదని యు, నట్లున్నచో నది లేఖకాదిిపమాదకృతమే యఎయ్ము. నిశ్చితమ%దుర్నదిం

(౧కళ-వి) నన్నయ భారతమున (దుత ను స్వరూపము లేదు, 215 ఇక నట్టిచోటులందు సముచ్చయాద్యర్థక చళబ్ద్బపర్యాయము లగు “ఉను “ను అనుశబ్దములు మా(తముండిన నుండవచ్చు ననియు [గహింపవలయును. మై విషయములు విశదపడుట శై యిట నన్నయభట్టారక్కప్రయోగముల పరిశీలనము (ప్రదర్శింపం బడుచున్నది.

(౧౩౮౪) (గ)చ “అమలిన తారకాసముదయంబుల , నెన్నను సర్వవేదళా త్తుుుః యశేమపారము ముదంబునం బొందను బుద్ధివాహు వ్మిక్రైమమున దుర్షమార్థ జలగౌరవ ఫారత ఫారతీ సము (ద్రనము దరియంగ నీందను విధార్బనకైనను నేరబోలునే.న

(భార ఆది ంఆఅ౧౯పు

ఇంచు “ఎన్నను పొందన్సు ఈందను, ఐనను" అనుస్థల

ములలోని నుశబ్దము లు_ష్షదుతకమగు చార్థకశబ్దమే యని హింపనగును,

3౨) చ “అనిన... నాకు మనోరథంబు లె

సను సమకూరి నిష్ణు సఫలత్వముం బొందె ధనాగమంబు లం చునునెడ్‌ నిశ్చృయించెంం....”. (భార సభా, ౧ఆ. మాం ప) ఇందు “ఎల్లను=(అన్నియు)” అనెడి (ప్రాసస్థలమునందలి శు శబ్దము సాక ల్యాతిశయార్థకమనుటకు సందియము. లేదు గదా, ఇశ నిందలి “అంచునున్‌* అను (ప్రయోగములోనున్న

“చార్థకి శబ్దము, వ్యవహారములో “అుటూ' అను వాడుక

"లోని దీర్ధముచే వ్యక్తమగుచున్న వ _రృమానార్థ ఏ శేమము

౨16 నన్నయథారితమున (ద్రుత *ను స్వరూపము లేదు. (౧౩౪-వి.) ననంగా (ూరహ్రైపరిసమా స్తతాతిశయ మును బోధించుచున్న దని తెలియుచున్నది. ఇక్రై శ్మతర్రకచువర్లకమునకుం దర్వాతః ౧౧ ఠా ణ నరవీ కేష బోధకావ్యయమగు “జను శబ్బపుల (బయోగము ఖ సలాంతరమునందును స్పపముగా నీకిందికీతిని నన్నయ [పయో ఖ్‌ వ! గెంచెరు. చ 446444 == కురునీిందావమూధము నిట్లు (క్రమ్మరం చునె యిళం దొంచునుందగిలి.పొగ డుచుండి5 (థార ఆది. ౪ అ. ౨౦౭ప) (3) కఠళ... | వినత. .కోరి, ..సుఫుడ్తుంలన్‌.. .వారికం | “లునుబలాధికు లైనవారి.. =, (భార ఆది ౨ఆ,3౩హష్రు ఇందలి *వారికంశును అనుచోటి చార్థకశబ్దము “అపీ శభారవి శేషము చే: దచ్చబ్దవాచ్యు లగు నాగుల బలాతిశయ ర (మ. మురు బోధించుచున్నదనుట నిర్వివాదము గదా. ఇక్షు సలాం రాఖి తరములందు పెైతము నన్నయభటు (హయోగించి యుడంగా షా లు "లేఖకాదుల్మపమాదమున 'వేబువిధమున మ్ముదితమయ్యెను. అటివాని నిటం గొన్నిటి. జూపెదను. లు ఊఉ. యాదవ వృష్టి భోజవరు లందజు పొండవపక్షషాతు ల చ్చేదివరుండు వారలన చేకొనువాండగు వీరలెల్ల నా త్తోదయ వృద్ధిపాం-పెను దదున్నతి కోరుదురు. ..... (ముుద్రతభార. ఆది. ౮ ఆ, ౧౩ ప) ఉం 4. =. అత్తోదయనవృద్ధికం మేను... 4204 (శాళష్మక్రమాతృక ౨౧౦౪ 'తాళష్మక్రముం "వేలొకనాతృక ౨౩౮౪ తాళ్ళ

(౧౩౪-వి)ి.. నన్నయ భారతమున (ద్రుత *ను" స్వరూపము లేదు... ౨17 ఇట చాళష్యతమాతృకాపారమే సన్నయాఖ్ళి వేత మనం దగునని విస్తరించి (వాయనక్క ఆ లేకగదా. (౮) ఆ-వె, 4.0040 ఎంతబలియుండయ్యు "నెంతనర్వితుందయ్య్యు దనకళోర దున్ను తాపమునన్వు షతవిభవుం డగు...

(ముద్రిత భారం నథా,౧ఆ,౧౨౧హపు ఆ-వె. కౌపమునన, 6666 (తాళష్మతమా, ౧౯ తాళషశ్రము.) (గ్‌ కం ధృతిమంతుల భుఒవిశ్రమ

జితళ(త్రులం వాండచేయ సీంహులను సుదో ద్ధరమైం ===. (ముదైరభారు సభె ౨ ఆ, ౧౮౬ హృ సం ఏళ6461 జితశ్యతులవాండ వేయ సింవాముల మదో ద్ధతిమై...... (తాళష్మరమా, ౬౧ తాళష్మత్రము,) (౬) లేకి == రలంచిర్మాత్రు లెల్లం దాపమునను. = == (మ్ముర్రిక భారత. అరణ్యం ౨అఆ౧౩౩ పు "రేగ. ...రలచిర్శాశ్రు లెల్ల దల్లడమున. = (శాళష్మక్రమాళ్చళః, ఒం శాళు వై ర. ౫ ౬ పొరములలో€ దాళషతమాలతృకా పార ములే నన్నయాభ్ళిచేతము లనందగురు. (2) సీ, 4244, మెజప్రనుంబో లెను ఆలు నుత్నలగంధి బంధుర తను సౌరకంబుళలుళ

(ముదిత భారత, ఆది ౭ ఆఅ. ౧౬౦ హృ

సీ ౨.000 బజఫ్రుమైనోలెను వజులు నుక్పలగంధి,. *..." (తాళష్మక్రమాతృక, ౧౯౩ తాటాకు 'వేటోకమా, ౨౧౨ తాం

“౨18 నన్నయ భారతమున (ద్రుత ను స్వరూపము లేదు. (౧౩౪-వి) ఈ తాళష్య్తతమాతృకాపారమునకు “బజపు=సుందర మైన, మైగోలెను=తనులతతో, వఆలు=జఒష్వునటి' అని యి ర్‌ూ రా ల ఉరము చేయనగును. ఈవతుమున “కోలెకుి అనుచోట యత ళా (యకృతికమగు తృతీయార్థక ద్వితీయా ను (ప్రత్యయముండుట నిర్చాధమని [గహింపనగుటం జేసి తాళష్యతమాతృకాపార మే నన్నయాభి వేత మనందగియున్న'ది. (్రా పృళ్వి4* .(క్రమంబునను భూసురేశుల కగణ్యపుణ్యార్థయై. (మ్ముద్రితభార, ఆది, ౫ ఆ. ౬ పు) పృఖత్వీ =... .[క్రమంబునన. (తాళమా. ౧౨౮ శ్రా (వేజొకమా, ౧౩౩ తా ఇందును న బొధితమగు తాళష్యతమాతృకా పాఠ మే “నన్నయ్మపో కము కానోపును. జ్‌ తేన. ..వి కేషవతంబులు ధీరవ్చ తీ జరఫువారుగాను, .. (మ్ముడిఠభార. ఆది, ౮ ఆ. ౧౧౫ ప్ర లేగ ..చలుఫువారుగాగ..ం (తాళ, మా, ౨౨౯ తాం (వేజొక ౨౪౬ తాటాకు) ఇందును నవాధితమగు తాళషతమాతృళాపారమే నన్నయ ప్రోక్షమై యుండు ననందగును. (౧౦) సీ కొనుమనీ నాకుండెప్పినను "నేవురు నుష్కయోగింపు. డంటి,.. (మ్ముదితభారతము, ఆది ౭ ఆ ౨౧౧ హు) పీ, కొనుమని నాకుజెవ్పీన నేవురును నుషయోగింపు డంటి, =. (తాళం మా, ౨౦౦ తా (వేలొక, మా, ౨౨౦ తా.)

[౧9౪-వి)ి.. నన్నయ ఫొరతమున (దుత *నుి స్వరూపము లేదు... 219 ఇచట్న సముచ్చయా ద్యర్తకావ్యయమగు ఇారకశబము క ళ్‌ క సక లి (దుళపకృతికము గాన “వన్చరునుి అను ఆాళపత్రమాతృకా పారము నిర్చాభమై యున్నది. ఇందలి “వార్థకి శబ్ద మైదుగుర లోను నొకరయినం గొఆంతగాకుుండ ననెడి యరవిశేషమును టే బోధించుచున్నది. ఇట్టిచోట్ల వాడుశకభామలో సయితము ళా “వకుగురూ (లేక ఐకుగురున్న్యూ”. అనియే వాడంబకునుం ఈసందర్భ మునుబ ళల అబ్బవియేనుకా సతతంబునాయెడం ౫రం బీష్టంబు ల్రైయుండు, *=ల (భార ఆది ౧౪. ౧౨హపు అనుచోట *చఛాకకి శబము పాదపూరణారకమని శబరత్నా థు ది ళు ది శరములో “ను శబ్బమునొద్ద (వాయంబకినది సరికాదని గహిం పవలయును. ఇటి యర్థవి శేషములలో స్థలాంతరములుదును న. “చార్రకిశబము (పయుకము కాకపో లేదు. ప ఆశి (గ్ర క. “'శరనికరసవా ప్రంబులం బరువడి సందఆను గెప్పెంంం " ఇందును నొక్క_రినై నను విడువక యందఅను గప్పె ననెడి సాకల్యాతిశయము “చార్థకి శబ్బముచే బోధిత మగు చున్నది.

1. మత్త, * ఆదిం గోలెను గృష్టునివనే దయనావృతుండర్యు. . .1 ఇందును “ఆదడిగోలెను అనుచోటి నుశబ్బముచే “ఉప్పూ చును అప్పుడును గాకు, మొదటినుండియు అనునది మొదలగు వాుకలలో నుండెడి యర్థవిశేషము బోధితమగుచున్నది,

మ0 నన్నయ భారతమున (ద్రుత ను స్వరూపము లేదు... (౧3౪-వి) (ఈ ఈపికృృ సంకల్పము సేయంగ్గ సుతుల కవళ్యమును వలయా. (ఫర సభాం ఆఅ ౯లకప) తీ ఇందును “అవశ్యమును అనుచోటి చార్థకళశబ్ద మెంత మాత్రమును దప్పిపోరా దనెడి యానశ్యకతాతిశ యమును బోధించుచున్నది. (గళ) క *...శకుపాలుండు సర్వ తతమును నాతనిన కొలుచుం దస్టయు భజక్షిన్‌ .” (భార సభాం ఆ ౧౧౧హ) ఇందును “సంతతమును అనుచోటి చార్థకళబ్దము “ఒళచ్పూమే నను దప్పీపోవక' అనెడి వె రంతర్యా రాతికయమును టా జా లధ బోధించుచున్నది. (17) సీ, “సురుచిరహారినీల కిరణజలంబుల: బద శ్రరాగారుణపద శ్రేములను ఇ == +కకూరస్టి ములను 4446 ెఫీనములన్సు. =. =4, .విలపీల్ల, ౨4లో ఇందు వైతము తృతీయార్థమునవచ్చిన ద్వితీయా లః (వత్యయములకు6 బరముగ నిల్చిన చార్థకళబ్బములు కిరణముల చేతనున్నూూ పద (్రములచేతనున్నూూ, మొవలగు వాడుకలలో నున్న సముచ్చయార్థమునే బోధించుచున్నవి,. (౪ఖఏ యాం ఉరీ... వానిముక్కు.నన్‌ వాతను గర్జ రం్యభముల చారకశోణిత ధారలాల్య-లాన్‌” (ర సభా ౧౪.౨౧౦ హై

(0కిళమ్సి.. నన్నయ భారతమున (ద్రుత ను స్వరూపము లేదు... 282 దీనియంకును “వాతను అనుచో నున్న చారకశళబ్లము “ముక్కులోనుంచిన్నీ , నోటిలోనుంచిన్నీ, అనెకివాఓీకలోను న్న సముచ్చయార్థరును దెల్సుచున్నది, (71 క శనకకి తశ్హేశంబున నవవరతము యజన యాజ నాభ్యయ నాధ్యా పన దానములు (వత్గవా మును నను మట్క_ర్మములమ భూసురవంళ్యుల్‌ = (ర ఆది ౮ ఈ ౮ళ పు దీనియందును *“(పత్మిగహమునున్‌' అనుచోట నున్న శదుతపకృతికమగు వార్థక శబ్దము “యజన యాజ నాధ్య య నాధ్యాపన దానములున్న్నూ (పత్మిగనామున్న్నూ' అనెడి వాడుకలోనున్న సముచ్చయార్థమును బోధించుచున్నది. మణి యు. నిందలి *“వట్కర్థుములనుి అనుచోం దృతీయార్థక ద్వితీయా పత్యయమునకుం దర్వాతనున్న చార్థక శబ్దము అబు కర్ణుములలోను నొక్కటిచేతనై నం గొఆంతవడకుండ “తనరిరి అను నర్థవి శేమమును బోధించుచున్నది. ట్రంధవి స్తకభీకిచే విరమించితిని గాని నన్నయ భట్టారక (వయోగములలో విరుద్ధములని స్థూలబుద్ధికిచోంచెకి చోటుల లోనున్న “ను స్వహాపములకెల్ల నిట్టి యర్థవి కేమములు గల వని నిరూపింపవచ్చును. అట్టియక్థృవి శేమములు లేని నుని స్వరూ పములు చింతామణికి విరుద్ధములయియే యుంకుననియు నట్టివి

222 భూత తస్ధర్మ (వ్రథమైకవదనాంతములలో కను చేమ (౧౩౫వ) నన్నయ తనభారత భాగమున (బఅయోగింప లేదనియు (గ్రహింప వలెను, ౧. ఊ “నన్నును గెంగిలించుకొని.* (ఫారం అక 3 ఆ ౧౦౭ప) దీనిలోనున్న “నున్‌” అనుకడి (త పకృతికమను ద్విఫీ యాను (ప్రత్యయము గాన నచటి “ను స్వమాపము విషద్ధము కానేరదు ౨ మ ఈ, .,తో, డ్కెనితెచ్చెకొ దనకల్లి సత్యవతినిన్‌ ...౨ (థారు ఆది ౪ ఆ ౧౯౨హ) దీనియందలి “నత్యవతినిన్‌* అనునది (త్మ పకృతికమళు ద్వితీయా “ని” (శ్రత్యయము గాన నచటజి ని స్వ హాపము శంకా స్పదము కానేరదు. 3 లేనీ *.. ఎటుల నంటిని నీందటి కిప్పూ కెలులల జెచ్చెంంం (ర ఆద. ఈ ఆ, ౧౦౮పు) దీనిలోసైతము “అంటినిన్‌' అనుచోట “*నిన్‌' అనువడి (దుతప్రక్ఫృతికమగు భూ తార్థకో _త్తమ. పుకుమైకవచన (ప్రత్య యము గాన నచటి ని స్వరూపము శంకాస్పదము కాదు, (౧౩౫) కర్రి జధ్యే'త్యాది స్నూతముచేత భూత తద్ధర్థా రకముల థధమపురుమైకవభనములకు (చయత్యపకృతికత్వము సిద్ధించు చుండుట చేత వానితుదిని “రఖ్నీంచెన్‌' *రశ్నీంచున్‌' అని యిట్లు పొల్లు నకారములె యుండును. ఇార్టూలాది వృత్త ముల తుది నెన్వకిమతమునందైన నుండని *నుి స్వరూప.

(౧౩౫-వి) భూత శద్ధర్మ (వధమైకివచనాంతములలో “ను” లేదు... విడితి ముతో దీర్హ మును జేర్చి “శా సారాచార విశారదొం.,... పొ వీ గునూ” (2 'ప్రిచేం జెల అని యిట్లు (వాయుట తాళషత మాతృ ళా లేఖకుల యలవామై యుంకుటచేతను, దరువాతి వై యాకరణులు (దుతమునకు “ను స్వామాపమును నంగీక రించియుండుటచే ముదణసంస్క రలు కొన్ని'పమాదపతిత “ను స్వరూపములచోట నకారవ్యంజనకూపమును నిల్చకయే్‌ ముదింపించుట చేతను, నవ్నయభట్టభారత భాగపు ముదిత ఫు _స్తకములలో న నేకస్థలములందు “అయ్యెను అగును' అనురీతిని “ను స్వహాపముతో (దుత మగపకుచున్నది, కాని యట్రి ళు చోటులందెల వ్వంజన నకారముండుటయీ నన్నయాభి చేత వ షె క మని వై సందర్భమునుబట్టి యంగీకరింపక తీరము. ఛందోయతి (పొసాది నియమబ్ధములగు మార్చరాని సలములలో విరుద ఇ (ధ్ర (థ్రయోగములు నన్నయభట్ట భారత భాగములో "'లేవనియే (గ్రహింపనగును. కం ౧.444 అనుర క్రిం దాల్చి యొ'వ్పెను-..దినకర, =... (ర ఆది ౨ ఆఅ, ౧౫౭ హు క అనిన విని ననుచు వాండీి ట్లనియెను దమకుండ నేన... (భార అది౨ఆ౧౯౦ప) పయికీతి నున్న సలములందెల *ఒప్పెన్‌, అనియెన్‌” అని / ౧౫ పరించినను ఇఛందోభంగ ముండనేరదు గావున నటియెడల లు వ్యంజన నకారపారమే నన్నయభట్ట్య్రపయు కృమై యుండు నని భహింపందగును.

22 భూక తస్థర్మ (ప్రథమైకవదనాంతములలో *కుి లేము (౧౩౫వ) చ యువతి పరిగ్రహీంచు ననియుం దలంచెక్‌ సృావయంబులోపలన్‌ (థార ఆది, ౭ ఆ, ౧౭౪ ప) చ ,౨ంయువతి పర్య్రహించు నలి యుండెను చా పృాదయంబులోపలన్‌ . (పారాంతరము) ఈపారదాయములోను ముుదణసంస్క రృ లెక్నుకొన్న మిాందిపార మే నన్నయభట్టాభ్మివేతమని యొన్ననగును. ఒక్కొకయింటం డా నొక్కయేండు (శ్రమమున నుండును గమలాక్షీ యొవ్వరి యింట౯ చానుండె సయ్యింటివలనం 'చెజవారు సనకుండ “నెజులక చనిశేని వెలయలః౬ బంగైెండు నెలలు త్‌ ఆ-వె. సేవసేయుచును విశేన(వతంబులు ధీరవృ త్తి జరపఫుచారమగాను నన్యునీంద్రునొద్ద నసనమయంబుి శేసిం రాజ నుతులు పాండురాజ సుతులు, (ఫెర ఆది ౮ ఆఅ, ౧౧౫) వై పద్యములో “ఉందును” అనునది నముదణ[పమాద మనియు, నచట “ఉండను” అని యుండియుండుననియు౧ జెష్పూ టలో నెన్వరును విపతిపన్నులు కాజూలరుగడా. మటియుం బైపద్యమున “శ్రమమున నుండంగానున్ను, జరపువారుగా నున్ను, సమయముచేసీరి అను వ్యావహోకిక వాక్యమును

(౧3౫మి. భూత తద్ధర్మ (ప్రథమైకవచనాంతములలో *ను లేదు... 2365 బోధించెడి యా రెండుస్థలములందును గల “ను స్వరావ ములు సముచ్చయార్థక ములనుటకు సందియము. లేమగదా, అళ్లు “చేయుచును అనుచోటి “ను” స్వరమాపము (వారన్ధాపరి సమా_్తతాతిశయమును బోధింపంజూలునని యీవటజకు విమ దించి చూవీయేయున్నాను.(వి.౧3౪,౨.)*కమమున నుండను అను వైస్థ్టలమునందుం దాళష్మతమాతృకలలో “క్రమమున నుం డంగ) అని మజింతస్పష్టముగను నిర్చాధముగను నున్నది. (35౮ తాళషతము,) చ .ప్యాత్రున ఆగ్రియిచ్చినవొ ఘనముగ నకషీయంబగును గావున 466 (మ్ముదితఫళతం అది, ౨ ఆ ౨3౨ శ) చం 944600 ఘనముగ నకతయంబునగు గావునంంంంంం (తాళ ష్మత్రమాళ్ళక, గంతా ఈపారదర్భ్రయమునందును దాళష్యతమారృకాగత పాఠ మే చింతామ ణృవిరుద్ధమగుట చే నన్నయభట్ట్మపోక్షమైయుంకు ననందగును, మటియు “దానఫల మకష్షయమును నగుినసెడి స్వారసికార్థ మిందు వెలయుచున్నది, క ఘనభుజ నీ కారణమునం జనం గాంతురు పుణ్యగళికి సొానరులు ముదం బున సగరునకును దొరికును సొవరంగ సుతివంతుపై న యు త్తముల౫ తుల్‌, 15 (ముద్రిత ఫొరం ఆకణ్య క్‌ ఆ ౭0హు)

228 భూత శద్ధర్మ (వ్రథమైకవచనాంతములలో కను లేదు... (౧౩౫వ) కం 464444 సగరునకును దొరకొన్సు నొనరగం 6 = (తాళష్మక్రమాత్శక ౮౭ తాః వేటొకమా, ౯౧ తా) ఏీనిలోం డాళష్యత్రమాత్చశాగతపారమే చింతామణ్యను కూలమై యుండుటచే నదియె నన్నయ(ప్రయు_క్షమయియుండు ననందగియున్నది. మటీయు నిందు *“సాగరులనలా సగరపుత్తు) లు త్తమగతిని గాంచుటయీ గాక సగరునకును బు త్త్రవంతుల యుత్తమగతులు సంభవించును" అను నర్థవి శేషము బోధింహ బడటకై *“సగరునకును' అనుచోటి ఇార్థకశబ్దము (శ్రయు క్షమ య్యెనని (గహింపనగును. ఊం నీవును జూచి తట్టిసభ-నేని వినంబడ టే యుగంబులన్‌ భూవలయంబులాో నది యవూర్వము సర్వమనోజ్ఞ మిష్ట భో గావసనా మే[క్రియం బడసి సయ్య మహాత్ముడు దాన నేమి సం భావితి భాగ్యుందయ్యెను బ్రభాకర తేజుండు ధగ్మజుండిలన్‌, (థార సభా, ౨ ఆ. లగి హు) ఇందు “నీవును' అనుచో “నీవ సైతము అను నర విశేషము నచటి చార్థకశబ్దము బోధించుచున్నదనుటలో వివాదము లేదూ. ఇక “అయ్యెను అనుచోట “దానివలన నెంతటిభాగ్యశాలి యయ్యొన్తూ అనువాడుకలోం దోంచునర్థ విశేష మచటి ఇార్థకశబ్దము చేం (అయ్యెన్‌ + నున్‌) జెక్పం బడుచున్నదని యెన్ననగును. “ను” శబ్దమునకిట్టి యర్థవి శేషము వింతకాదు,

(గి8౬ంవిి. భూత తద్ధర్మి (వథమైకళచనాంతములలో ను లేదు... 221 కం తనపలుకు లోక మెల్లను నొనియాడం6 దగిన లోకగురుం శీయమ నం దను జే మేవురమును నీ తనుమధ్య వివాహమయ్యొదము సని పలికెన్‌. (ఫర ఆది ౭ ఆ. ౨౪౮ సహ) “నే మైవన.గురము నీజాపదిని వివాహమయ్యెదము “ను అని యిట్లు లోకవిలక్ష్షణతాతిశయ రూపార్పవిశేషమురు బోధించుటనై “అయ్యెదమూ అను కళయగు [కియ చార్థక శబ్బయుక్తముగ నన్నయభట్టారకుని చేత నే 'వేజొకచోటం (బ్రయ్మోగింపంబడి యున్నది, (౧౩౬) చ ..నిదాఘవ్యా సరములు సర్వజీవుల క సహ్యూములయ్యొను దారుణంబులై. (భార ఆది. ౮ ఆ ౨౩౦ప్ర) ఇందలి “అయ్యెను దారుణంబులై' అకుచోట “అయ్యె సుదారుణంబులై” (అత్యంత దారుణములై) అని నన్నయభ ట్టుచేం (బ్రయుక్తమై యుండునని యాలోచింపవలసి యున్నది “స్సు = పఫూజాభూమ్‌ అతిశయే, సమృద్ధా అని సుశబ్బమున కర్ధములు గలవు (సర్వశబ్బసంబోధిని.) సుకీక్లు సుదూరాది శబ్దములు సుపసిద్ధములే గడా. ఆంధలివీలో “ను, సు" అరు శండిటియాకారములును మిక్కిలి సారూప్యము నంది యుండు టం జేసియు సీస్థలము తప్ప దక్కిన నన్నయ భారత భాగమం దంతటనరు సీఏిమయకునంకురు జుతాముశి కవికన్ధముశనే వై

ల్త్రిప్ర టవర్షకమువలెనె *డు వర్ణకమును భౌవార్థక మెం (౧8౭౨, నుడాహరించినరీతిని (బయోగము లుండుటంజేసియు, *సు, వి' అనునవి మొదలగు (పాదుల నీకిందికీతిని గొన్నియెడల నన్న యభట్టారకుయను (బ్రయోగించియుండుటం జేసియ్యు నిట్టియా హా సత్యవిదూరము శానేరదు. కబ్బుపొరాజ్రిక్షండుని (భార అది. ౧ అ, ౨౮ ప) కనుస్థిరి కవిచాధలు (భార. ఆది, ౮ ఆం ౮కి హ) జన్సుస్పయం౦వరము” (ఫార అరణ్య, ౨ అ 3౧పు) ఉన్ముక్రతువుని (5, అరణ్య 8 ఆ. ౧౮౭ ఘు పెకీతి నీవిషయమున యుక్తమగుసనాధానము లుండు టుజేసి యిది దేళ్య[క్రియ యగుటచేత నీయొక్కచోటను వ్యతి (గమమున్నను శృతి లేద నెడి యగతికగతికమూప సమాధానమును 'జెప్పవలసిన్మపస క్రి లేదు. (౧౩౭) శా, అదుర్యో వను. డుకృవిల్లుడును వ్యాచార వంబుల్‌...చెలంౌం..... (భార అగి. గ ఆ ౧౦౬) సీ జలరుశేక్షించుడు సంభవిల్లి... (ధార. అరణ్య. ౨ ఈ. ౧౯౭ ప) నన్నయభట్టభారత భాగమున “ఎత్తుడును' “పుట్టుడును" మున్నగు సముచ్మ్శయూరక నుశబపరకభావారక డు (కత యాంతజేశ్యకప్దకు లానరీత ర్యార్షకముతై టమేసయులీ “ఎత్తుటయన్‌, పుట్టుటయున్‌” మున్న గువానితోపాటుగ వాడం బడియున్నవి. పై పద్యములం దట్టిసముచ్చయార్థిక నుశబ్దపరక డు (ప్రత్యయము తర్పమధాతువ్రలకురు జేర్చంబడినది. ఆంధ్ర

(ది$౭-వి) టవర్షశమువలెనే డు వర్ణ్షకమును భౌవాస్థక మొ లర శబ్బదింతామణిలోని “వునరాగమః |[క్రియాగామ్‌” అనుస్తూత్ర ముచే (వి. ౧౧౧) నిట్టిహపము నన్నయ్యప్రయు కము లగు “లేజరిల్లమి, పరి గహీంతము, విచారింపకుము' అనువానితో పాటున సాధించుకొనవలయునని యీవజకు (వాయంబడియే యున్నది. (వి. ౧౧౧)

బాల వ్యాకరణంబునం దీవిమయమున “ఆనంతర్యంబున డు నర్మ కంబు దుతాంతుబసి (బాలవ్యా. (క్రియా. ఈ39 స్తూ అని యిట్లు వితగ ఛూత్రింపంబడియున్నది. ఇక “టి ప్రత్య యంబన్ననో “టవర్షకంబు ఛావార్థంబునందగు. (బాలవ్యాం శ్రియా. 3% సూగ అని యిట్లు ఛావార్థమున విధింపంబడెను, అద్హాని నంగీకరించుదు సముచ్చయార్థక నుశబ్బపరక భా వార్థక ట (ప్రత్యయ మౌానంత ర్యార్థక మగునని (వౌథ వ్యాకరణక ర్త యీాకిందిరీతిని సూతించెను “కొన్నియెడల భావార్థకరూపము “ను శబ్బపరకం బై యా నంత ర్యార్థకం బయ్యొడి” (ప్రౌఢ [క్రియాం ౧౨ సూ) పకిశీలింపంగా నిళ్లు భావార్థక దు (ప్రత్యయవిషయ మునంయను సూ(త్రింపవలసియుండ లాం వైరీతిని సూకిగారు స్యూత్రించుట కేవలము (ప్రామాదికమై యున్నదనుటకు సంబే హము లేకుగదా. చింతామణిళలో భఛావార్థక ట (శ్రత్యయము కంరోక్తముగ6 జెప్పలుడి యుంకుట చేతను “డు (ప్రత్వయ మట్లు చెప్పంబడక “పునరాగమః (క్రియాణామ్మ"నుస్యూతముచే సంగ హీ్‌ఎపయికి యుకుటచేకరు జుతెొమశీ నిగూభఢాశయములను

లీీ0 టవగకమువలిని డు వగకమును బొవాకకయమె. (088-మ) మ! మ! థి సరిగాం బంిశీలింపని యాభునికవై యాకరణు లిట్టిపమాదము నకు లోనై రని గహింపనగురు, కాగుగం బరిశీంచినచో భావా ర్థక ట్యవర్యయవిధాయశనూ త ములో నన్నయభట్టారకుండె త్‌న యీ నిగాధఢాకయమును గొంత నెలడించెనని తోంచకపోము, జిబ్బాప్టే టవర్ణకోంతే సన్వేసాం చ (క్రియాపడానాం స్యాక్‌ ౨ అను స్తూతముశందలి “సశ్వేషాం చి అనుదాని స్వారస్యము నాలోచింపంగా. దర్సమధాతున్రలందు ఛా వార్థక ట (ప్రత్యయ ముమాతమే తజచుూగం (ట్రయుక్రమగు చుండుననియు నూర ణఅమున నయ్యదిమ్మత్రమే సర్వ క్రియా సామాన్యముగా వచ్చు (ప్రత్యయములతోపాటుగ నాసందర్భకునల జెప్పంబదెననియు నట్లు (వచుర్యపయోగము లేని భావార్హక డు (ప్రత్యయము నూ ఇం థి న్నగునవి “పునరాగమః [క్రియాణాము సను సూత్రముచేతనే సంగహింపనగుననియు విశదము కాకమానదుగదా. నుళబ్బపరకమగు డు (డ్రక్యయకరు నానంత ర్యార్ధ్థమునం బయికీతిని [బయోగించుటయేగాక "కేవల భావార్థ మునందు వెతమిాడు (గ్రత్యయము నీక్రిందిరీతిని మార్చశరాని (ప్రాసస్థల మున నన్నయభట్టు (థవ్రయోగించియున్నాండు, కృ మడరత్ని ధనుర్ధరుండి య్యెడ నజితుండు గాన చాని ఫీంనుంగాం జే యుడు నాకం జతుర్వర్షము వడయుట యని పృమరతసుతుండు (ఫాన్టించె మునిన్‌ * (ఫారం అది ౭ ఆ, ౧౬)

(౧3౮వ తృతీయ భానోపసంహారముం ప!

పయిసందర్భ మునుబట్టి “ఉద్భవిల్లుకును అనునది మొ దలగువానిలోని *డున్‌” అను చోట్టిదుతము “ను స్వరూవ ముతోనున్నదని శంకించుట కవకాశములేదనియుు నచటి ను స్వహాపము 'దార్థకమగు ను శబ్దమే యనియు విశదమగుచు న్నదిగదాం

(౧౩౮) పయి నుదాహరించిన నన్నయభట్టారకుని (ప్రయోగ ములనుబట్టియు నాతని చింతామణిస్తూ(తార్థ ములను బట్టియు నాతనిమతమున [దుతము పొల్తునకారమే కాని ను స్వరూప మెంతమా(త్రమునుగాదని సిద్ధాంతమగుచున్నదిగదా.

విచతుణులారా, వై విషమయములనుబట్టి యాంధ్రశబ్దచిం తామణి నన్నయభట్టవిర చితమే యనియు వ దనేక గంభీరాశ యము లర్వాచీన వ్యాఖ్యలయందం (టబదట్టంపబడక నిగూఢ ములై యు౦డిపోయినవనియు నన్నయభట్టారకుని భారత భాగ మునకును నాంధ్రశబ్దచింతామణికీని నత్యధిక మగు నాంతరంగిక సంబంధ మున్నదనియు విశదిమగుమున్నదిగదా.

ఆంధశబ్ర చింతామణి నన్నయభట్టారకరచితే మను సిద్ధాం తము నంగీకరించు నాంధమహాశయు లాత్తెవియోరత్తద్రాగ ము లోనుండి లీఖకపార కాదికృతములును. ము!దణ - సంస్కర్త కృతములును నగు నపపారములను దొలంచు మహాోకార్య మునకుం గడంగుదురుగాక 10.11.1936, వియులి చిననీతారామసా6మిళా,న్నీ ని?-ఖపట్టనము. |