Telugu acha telugu kruthulu parisheelanam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

అచ్చ తెలుగు కృ తులు పరిశీలనం శ్ర డా॥ ౨. వి. సుందరాచార్యులు ఉపన్యాసకులు ఆంధ్ర సారన్వత పరిషత్తు సాచ్యకళాళాల తిలక్‌ రోడ్డు మైదరావాదు - 500 001.

అచ్చతెలుగు త్రితులు _ పరిశీలనం ఉంయఉ గ0౮60 10000 - =టువకటటు ప్రథమ ముద్రణ ; 1089 'పళులు : 1000 (౮6౦2౦” చిలి? రూ క్రర్ణగ ఖే బా (ష్‌ టి ర నాండు న. న! - న్‌ చు (పళుంక్ష ఖ పా - నో కం. నెం. చర్యల! గ్గ సకాల సైకతుటద్య _ 500 ర్య ముద్రణ: పద్మాని సకవు లన ల థ్రజక్స్‌ మాదర్‌గ్తూడ్డ హైదరావాడ్తా్భ్యా 025,

5116165 12 తంంప॥ (611516, మండు 9తంం2 70155 గానం 00016 6260664 “వ్‌ లుర[ల మ &ంంట& 761386 1/00” 2 గంం10121 6159612102 3 ఇ1ళ400 10 66 5. ॥ ॥ ౯ 4ఉం0ం& గారం కం రజ8 రం213 ₹1ళ ఏ2టుం6ి 2564 300060 (యే156 ఈ సీటట) గౌం1380ు 16 31206 1 61080 ౬146420006, 116 51116 ౦ గాలంక్రా వలలు కసక్‌ 616 వ౦రేంంగ?ం ॥ పైల!ంక 0 ఈ! జ్రయాం 26 20160 941/6) 0€ ఇలు 00 ళన 114 జా 00కు. శరం 560016 246 0 గం 00015 19 641666 10 6 ళం ఈే17191003.. రింగ4అే8061 0128యజి5 24 యు 25 1మ6 క ఇంక 10 96 ఇల 1 కట &్రయః6 0% 16106 ఉననయ. 26 76500166 10 9076 ఈ 1104 "16 ౦61 520-౮1%7131008 621 *ఇశళు ళం ఇం 1 వింంట్సు? ౨౯056 0 1020008120 2పెరే, 25000 2 క్రై౭రం81 52760 0౯ గ నో స 1050. 701103 ,01 శక 106200”. బ్రలగ36ు కి 6 50-6[191 ఈేం2112 ౫11ష ౦౭౪021 ౪01163 ఉర 202021 506” ఇడం మక ౦కి 8 ₹920 5%366 0% జరుషషర2, 9 0౫ 2802204262, 15 0౫ ౨847 జ| 5012029 11,02 0ళల క చమ2ళర& జ'23 (90౯6 రయి వెళా02629 (001166) 98 9 5262145 గుంంళ గంకళిం 003 01 100 5122219) ఖురే కటట (2108163) 19 | ర ళ056 520 య151099 13 65525, 2% 6013606 206 ౫ క ఖ్‌ 60212112 100 ౪169 జం 5061ంకి. లం 00 01) 0 డి 2064 ; ॥ + ౦మం5 116 36 ర 2 మమజ04రు2. & 6150353101 01 1 ఆమం? 806 10 ౪016916 ఈం అం స క 11 17 16210025 మషరేం స గం ఇల 520-ర1310%. ౩6; ళో కంర 6 ₹728 సకలా! వాల మి2రిల 0£1మ0ఇ్నా 1 గ ౨ యర ఇల న (| 10లజుం 9యుయషి సం 01 0100106016 రుం 6 మెడ 116 మళర్నిండ్రే 4 గ్‌ సరి. గీంయష “౦118 వెంంళిం 61100 ళం జ కంక6 కాం ౧|| ॥ 101101, ఈ 06 209-92646 ఇటో 0766 0 జం! జటం69, 5, పంఆటం 2000426103 106

సప్పసంతానాల్లో ఒకళమైన ఈ కృతి పోషకులు 1 అీ నాగపురి దూదగిరి బారి

శ్రీమతి జబాలమణి గారలు

నాదర్‌గుల్‌, రంగా రెడ్డి జిల్లా. రూ. 8000.00 ఓ _ఛ్రీమాన్‌ తిరువరంగం పోరెల్తి యాదగిరి స్వామి "... శేషకుమారి గారలు

వదులాబాద, రంగారెడ్డి జిల్లాం రూ. 9000.00 ఇ థ్రీ ఎన్‌. ఆక్‌. వెంకపేశం గారు

ఉపన్యానకులు, తెలుగుకొఖి

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు. రూ. 1116-00 1... శశీ[-శే॥- శ్రీ చొళ్లేటి అంజయాాచారి జ్ఞావకార్థం

థార్య శ్రీమతి చొళ్లేటి నర్ఫమ్మ గోరు రూ. 1116-00 క. కి శే॥ శ్రీ దుల్లూరు వెంకట్రావు గోరి

న్మ బ్రత్యర్థం కునూరులు

సరూర్‌నగర్‌, హెదరాబాదు. రూ. 1116-00 8 అ్రీటి. నుదర్శనోచారి. గారు

విళ్వకృఠ్మ, గుల్జార్‌ హౌజ్‌ ; హైదరాబాదు. రూ. 10186.00 ఓ థ్రీ కంది నారాయణ, విశ్వనాథం గార్ల

వస్త్రవ్యాపారులు, టొబాకో ఐజార్‌, సీకిం్యదాబాదు. రూ, 1011-00 $. కీ॥ శే॥ శ్రీ మాలి నారాయణ గుప్త

లమ్మీనర్సమ్మ గారల జ్ఞాపకార్థం కుమారులు

గుమ్మడిదల. మెదక్‌ జిల్లా - రూ. 518.00 శు అ్రీ లొడిమెళ్ళ ఖీష్యాచారి గ

దిల్‌సుఖ్‌నగర్‌, హైదరావాదు. ౨ర్‌[్ట00

శ్రీ నన్నిధి కోవెల నుదర్శనం గారు

,తెలుగు పండితులు, [మో ' పాఠాల,

గొలిఐబండ, హైదరాన .. రూ. 251.00

ల మ 15కు ల నెశ తమ! కండరం, అలుజములు! ౦5 గౌలట8ై0ు మరం[4026, 0౩9812 11టాం1 ఓ. 26 సం 19082"

న క 7. వంరడ980ంషబంటటి5 రేంం6018&1 భల “4 506? 018 మం ఇంగ 0౯ ఉంయేః ౧౦1680 00069165 6190082 పిషేం6ే జడే 1606 01406. 14081 06 ౪611 9216 జ 116616 ౩6562900 ఇ01 శ్‌ యారంతే 0% + 14లాబు' శంయు.. "0 90మయ6 6౫4601 14 ష115 లం ౪690 310062 10 160 10 ఈం 31401 ౦ ౩010802 14406. కళలు ఓ 16 42906010 182486 29 ౪7611, 413 20761 చంజటంల్న ఛఇసేశంటు 1 లే 1 ౪96001 902 211 మం56 60 8్ర8క్రం6 పే 16801288 హే €9 20060600 గౌం1080 14టలజటం6 1 ౪15 భజ ళం ఇంగ 06 11606 6860. 14 ఢేంం60/66 211 ౨2౦౦648600

న్‌రే!- (గ మమి[నననత రతన

1౬. ఆకతుక మితం తన!

60టుటు ప 20811,

4&. వ. వె. 01ట(21 06011026,

గాణ మెండరే, కగం180264-500 001. 04666 ; 6-10-1989.

ఏ 0146 జబు ౪00421 198 కజ ము 0011641266 ర క, ₹ వ్‌టుకేజాణ లయం తర. మెం 291566 10 అసైనంంం మి 02పుశంయ జంంష€ మే15 ఇంగ “ో5్‌ళురే!1ల 0 తంంేణ 184 170105, 110ఇ - 6 య] ౧0321100240మ 1 2/6 00 81/6 మ 09హ108 0118 *00 ఓ పైజటిలయంల 10026 11 046లట 00091608 ము లుం ఒరే కుటుం 10 టంజు మ 60006, గారం 4 (291 060016 16 1001 2 10080 10 ౨ల౫ 15 మంము-

మలయ! 006918 725 0011606021 0౯00015. 1019 14లటూ [000 0 తంంప& గౌడలలల మడడ 216260 1056 169 8౯0౪06 00118 ఇల్టంం రేయ!రేరరే 28 2110ల బ్రహయు!ం 0౯2 మట16 146080 అంలం1:ల తీంంషే2 గౌయట్ర ఇందం ₹6౯6 201 పేలంంం లంత... వ మల6 పేడరే 10 క్రిం గండ 91206 10 1206 10 అరుం ముత ఖు 8056 912069 ఓ గొడరు110460 11106 వెశ26923 206 80)000. 101116 5006 8121 9015. 029806 $07274 €0_ 1010 ము 6 2150 1౭4 10 అంటట ఇంంమి2ి2010 సయటులులం00 286 2240). వి0మ15065 ₹ర0 మడరేం 16 ఇాలం 101 1621 పం. రంళంళలా 568006 వైషర టు కంట రేంగరేలురు.. 6 608164 8కల ౦౪8ై% మ8001121 శం కంయు ఖు 0911109 జురే ఇం 913 భుంకం. పెం వము యభాయుం ఇంక ఓ 0ర్ర్రమిణ ౪98 0000900166 ప కం 8810 0 1146. కటిం!6 6 2ర7ల€ంఓ 0128204, ఈం సంబ 0020006 ఇజం మ వెళ1ం40604 మంఏ90 సలు జురే మలం 2 10 9080 942215 లుం6 లుకూంప/ మ యం 3ంైైం ౧౦%16 96 50ల. ౧౬౦ ఇంకు ఇలా షంజ10 102666 ₹1టు 5టు- 51011 రంళంక,. 1400364 10 రం142202 040 ఇం టలు 19 యజ గాం ఇళ జం ఈక 060210. 6 00016 0ల 900% రం సేలుట 26 మెం1ంర్వు 0౯ 0118160 గౌం1కై. 041 ఇ&క మీ15 2100 *మే1ర సేం కురూలతే 5805016 610600, 081 ఓడీ 10 2/ల010మ 10296 ఓ కల షఇరే ఇ0 3ల102602 శం 2రేం94 గట2రు25.. కం ౪23 250 జాతంం౦ం! గం 900 26 పటురేల8ై

0202ల 20885 1010 గం ఇాంళుతే మటం మరలు ₹701%56 జడ

మశికం 6 7025 222201081016 ఇర %ల్టుంం ఇమజిరేడ 016 మం

స.

పంట ఇంకి జ 6ఖాంి2మి' ౪725 *61009664 ఇ (16613. శయిం6144ల్ర' ఖు ఇ8టం హొబైహండే ఈ 813 266001 గండ 60 [0110౪% ము. [౪04660 5006 0 లు 146120 ఫ8ీ2ైైటల ౦5 6128202. 06) సేంంజబు6 016 9804664. 6” శీమంమం66ే ఆ౭ 18్రై వడర1ం16 1000366 2ఆటదా!0640239 821076 40 ం రంళచముంగ6 0£1686401110" 2064 రూడ98్ర66 16 10 6 16౪61 (0 120620 ంహంటం.. కంళాంళఅత, భలం 256 5021 9006 ౪౦5 0 30-మురం20ంష2016 ₹0702 286 26106.

0 ద 7, వరి యజ 13 ఓమంం1 2 100662 10 గై20రే006 2 ఇంక 00 15 లాం 0౯11661206. 15 0601 29 201 10 [816 2 -రేంైటు ౮ం2! 546 0౯ ఉంం0& లలల ఇందద 260 కుటు 86 2 86౦ల౬1 58ఇల 0౯ కం 0%ళ్తుం గటలాం 86 120563 = 008064 10 06 *న!16 644108 హై 5011. కయ్‌ 0% లం 500-617191003 11 2 చం గుః66 బాట 0 13 ₹00 21107 50006 10 1064406 56021216 రేం5:070426003. 19 24ల091 ఇడ5 ఓ0 211 & 820, €0 16556606 2 105 02296, శం ౩61 20820 16 600264 206 16 6164 14 26912401”.

] 0008401216 [10 107 113 0001 ఇం ఇలు 2011566

0214 0602119 060006 0283913 [02 0లా ₹6568ా0య కయేం1213 [1 అం౦లూుతక్రండ 097 13 2యి2€ *౪00164 చుం మం%6 1184 02 భం ఇమం రల16ంర. 204 68160104 8౫6 0 గౌలులై 1140120016.

వ, అప8120201

ఢా॥ డి, చంద శేఖర రెడ్డి, ఏం. ఏ, పిహెచ్‌. డి, తెలుగు ఉపన్యాసకులు ఆం(ధ్ర సారస్వత పరిష(త్పాచ్య కళాశాల, తిలక్‌ రోడ్డు, హైదరాబాదు - 1. ఆం. (పహ

ఏం. వీ. పాసై పరిశోధన (పారంభించాలనుకోగానే పరిశోధనాంళాల వేటకు బయక్దేరతారు విద్యార్థులు. ఏ విషయాల మీద ఇంతకుముందు పరిశోధన జరిగింది * ఏం పరిశోధన జరిగింది ? ఏయే విషయాల మీద అసలే పరిళోధన జరగలేఢు ? ఇంతకుముందే ఒక విషయం మీద వరిళోధన జరిగే ఉంటే మరో దృక్పథం నుంచో, అందులో చెప్పని విషయాల గురించో పరిశోధన చేయ వచ్చా? మొవలైన విషయాలతో పాటు ఏ అంశాన్ని తీసుకుంటే వేగంగొ ముగింభవచ్చు 2 తేలిగ్గా పూర్తిచేయవచ్చు ? అన్న విషయాలను కూడా దృష్టిలో పెట్టుకని ఈ వేట కొనసాగుతుంది. కొంతమంది ఇక పరిశోధనాంళాలే లేవేమో నని దిగులు పడుతుంటారు.

తెలుగు థాషా సాహిత్యాలలో పరిశోధనకు అంళాల కొదువలేదు, జరిగిన కృషీ చాలాతక్ష్కువ. పదహారో శతాబ్దంలో (ప్రారంభమై ఇప్పటివరకూ నిరంత రాయరిగా .సాగుళూ వచ్చిన అచ్చ తెలుగు సాహిత్యం మీద ఇదే మొదటి సిద్దాంత [గ్రంథం కావడమే దీనికి ఒక- నిదర్శనం. (ప్రధాన (ప్మకియలే ఆచుంబితంగా ఉండగా సూమ్మాంకాల విషయం చెప్పనే, ఆక్కకేదు.

అచ్చతెలుగు ఒక విశిష్టమైన (ప్యకియ. సాహిత్యంలో రచయితలు అనేక రకాల [ప్రయోగాలు చేస్తారు. ఈ (వ్రయోగ వై విధ్యంవల్లనే అనేక (వ(క్రియలూ, ఆ (ప్రక్రియల్లో శాఖలూ బయల్డేరాయి. ఈ (ప్యకియల [ప్రారంభం కేవలం ఏదో కొత్త (ప్రయోగం చెయ్యాలనే రచయిత కుళూపహలం వల్ల మా్యతమే జరుగు తుందా, లేక సమకాలీన సౌమాజిక కారణాలేమైనా ఉంటాయా ? అన్నది కూడా పరిశీలనాంక మే. అచ్చతెలుగు కావ్య రచనకు అద్యుడయిన పొన్నిగంటి తెలగన [ప్రయోగ వైచి(త్రే తప్ప మరే కారణమూ చెప్పుకోలేదు. తెలంగాణాలో ఈ రచన (ప్రారంభమయింది కాబట్టి ఇక్కడ మహమ్మడ్రిద్స పరిపాలన ఉండి ఉండింది కాబట్టి భాషా. విషయంలో ఏదైనా ప్రత్యేక స్పృవా ఏర్పడడానికి అవకాశం ఉందేమో. అబితే అశ్వయించదగిన ఆధారాలు ఆలభ్యం కాబట్టి ఇది సందేహంగా

కేరి మా[ళమే (పస్తుఠానికి మిగిలిపోతుంది. సుందరాచార్యుల వారి (ప్రయోగ వాదమే ఇప్పటికి అంగికరింపదగింది. (ప్రారంభమెలా ఉండి ఉన్నా తరువాత మా[తం ఇది ఒక (వయోగంగానే కొనసాగింది. ఆం(ధదేళశంలోని అన్ని (ప్రాంతాల్లోనూ అచ్చ తెలుగు రచనలౌొచ్చాయి. సంఖ్యావాహుళ్యం తెలంగాణేతర (ప్రాంతంలోనే కనిపిస్తుంది.

(ప్రారంభంలో సంస్కృత పద (పయోగం లేకుండా తెలుగులో రచన శ్రేయడం ఒక చమత్కారం మా(తమే అయితే ఆధునిక కాలంలో మాతం కొంత భాషాభిమానం ఇటువంటి రచనలకు కారణమయింది. ఎటువంటి భావాల నయినా అచ్చ తెలుగు (దేశిలో చెప్పవచ్చునని నిరూపించడానికీ, అటువంటి కలుగు చాలా మధుర మయిందని రుచి చూపించడానికీ కవులు అచ్చ తెలుగు కావ్యాలు రాశారు, పద్య కావ్య రచనకే కాక తక్కిన (ప[కియలకు కూడా అచ్చ లైలుగు యోగ్యమయిందేనని నిరూపించే [పయత్నం చేశారు.

అచ్చతెలుగు కవులకు భాషాభిమానమే గాని, దురభిమానం మాతంలేదు. శ్రమకు అయిదు శతాద్దాలకు పూర్వమే మొదలయి. తమదాకా వచ్చిన తెలుగు (సాహిత్యం తత్సమ వద భూయిష్టంగా ఉండగా, సామాన్యులు మాట్టాడే భాషలో కూడా ఈ పదాలు అనివార్యంగా ఒదిగిపోగా, తద్భిన్నంగా రచన చేయడం స్రామాన్యమయిన విషయమేమీకాదు.. పైగా వీళ్ళకు చాల జటిలమైన సమస్యను చ్చి పెట్టింది కావ్య వస్తువు. వస్తువును సంస్కృత పురాణేకిహాసాలనుండి గ్‌ 'తిచ్చుకున్నాక కనీసం పేర్లైనా సంస్కృతంలో లేకుండా రాయడం సాధ్యమయ్యే వనికాదు. అందుకే అక్కడ నడలింపు దీనివల్ల (పయోజనం కొంతే. ఆచార

“వ్యవహారాలు, మత, సాంస్కృతిక - పరిభాష మొదలయినవన్నీ ఇబ్బందులు

కలిగించేవే, తద్భవీకరణం ద్వారా వాళ్ళు ఈ సమస్యను పరిష్కరించుకున్నారు,

తదృవీకరణం అంతకుముందు కూడా డీంది. అయితే అచ్చ తెలుగు కవుల నో న

విశిష్టావసరాలు ఈ తద్భవీకరణ (ప్మ్రకియను. విస్తృతపరిబాయి. ఒక తత్సమ

తద్భవీకరణ (మ్మకియ (త్యేకంగా పరిశీలించదగిన అంళం.

ని సంస్కృతంలో సమాస పథాలను అనువదించుకో వడంలో కూడా అచ్చ తెలుగు కవులు రకరకాల (పకియలు అవలంబించారు. ఇవి కూడా అధ్యయనం చేయదగిసవే. అట్టాగే తెలుగులో కొన్ని పదబంధాలను కల్పించారు. వీటి సిర్మాణం కూడా పరిశీలించవలసిందే. కావ్యానువాద విషయంలో మిశభావలోకి అనువాదం చేయడానికీ, అచ్చ కెలుగలోకి అనువాదం చేయడానికీ చాలా భేదం ఉంది. అనువాదంలో వచ్చే సమస్యలూ, వాటిని అచ్చ తెలుగు కచ్చలు పరిష్కరించుకున్న తీరూ కూడా పరిశీలించదగిందే, అన్నిటి కంచే ముఖ్యంగా మళానికి, తక్వానికీ సంబంధించిన విషయాలు అనేక మౌలిక (పళ్నలను లేవనెళ్తుకాయి. ఉదాహరణకు భక్షి, పుణ్యం, షాపం, స్వర్గం, నరకం మొదలై న భావాలకు దేశ్యపదాలేమిటి? తద్భవాలు తవ్ప దేళ్య పదాలులేవా? ఇదీ కేవలం తెల్పగృక్ష సంబంధించిన పరిస్టికేనాః ఇత్రగ్ర దావిడ శాషల పరిస్థితి ఏమిటి? ఈ (ద్రావిడ భాషలన్ని ంటిలోనూో విజ 4 ( శకల్రిరదలిల 4 న్‌ .లన్నంటిల్‌ నూ వీటి సమానార్థక పదాలు ఎంచుకొన్న వి' కాకుండా, (ప్రాచీనధాషలో లేకపోయినట్లయితే ఈ మత తాత్విక మైన. కళ (దొవిడుల పరంపరాగ వెళళ లోతన పిశ్వాపాబ, ఆలోచనలు ఏమిటి? వాస శ వేషికి? మైడలమున (వళ లకు భాష్రక్ష స, అడవు తెచ్చుకున్న స్లూర్ధానాాన శెవ్నన న న. పరిశోధన చాలావరకు సరెన న శల వగలు ॥ న టూ కృష జర్రగతట్చ + రంగరలో ఇంకవరక్స నిటువంటి అర్య దేశాల విషయంలో జ్ర “9స్క్యాకేత్రర భై పదాలన్నీ శ్ర చ తెలుగు కవుల దృష్టి తెలగృల్రో వచ్చిన వాడా సన్ని దృవాలేనన్నద్ది, అందుక్తే వాట్టిన్సి యథేచ్భగొ సుందరాభార్య్యల్సగార షె గ్రేషలేషండా డ్రి తెచ్చుకొనే. ళీ స్తరలాగా తేలిగ్గా శ్రాాడ్రరగా అయనకు ఈ షయ సీం (నయత్నంగా ఈ పరిశ్తో్యు కముంకి. అంధ కో పద్‌ ఉన్న ఆభ్వ్య్మ్యక్ష చే చేపట్టలేదు. రధ ఆంధ్రేకర 'పాంకాలకో తగ చ పరికర కారణ ఎంతో విస్టా సమా

వే వారాన్ని సేకరించారు. అచ్చ తెలుగు గురించి చెప్పడానికేముంది అనుకునే .పరిస్థితుల్లో చూడండి ఎంత ఉందో అని చెప్పి చూపించారు సుందరాబార్యులు గారు. అచ్చ తెలుగులో మూడో నాలుగో (గంథాలు మా[తమే నలుగురికీ తెలిసి 'ఉండగా దాదాపు నూరు [గంథాలను ఆయన పరిచయం చేశారు. సమాచార సేకరణ ఒక యెత్తు. దాన్ని పాఠకులకు ఆకర్షణీయంగా అందించడం మరో యెత్తు. ఈ రండు పనుల్ని ఆయన అత్యంత సమర్థవంతంగా నిర్వహించారు. ఈ (గంథంతో అచ్చ తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించి (ప్రాథమికమైన సర్వే పూర్తయింది. ఇక ఇది ఆధారంగా అనేక చదృక్కోణాలనుండి ముఖ్యంగా భాషా; సంస్కృతీ, సాహిత్యాంశాలమీద పరిశోధన సాగాలి. భావి పరిశోధకులకు జమ కృషి ద్వారా ఇంత పెద్ద గనిని తెరచిన సుందరాచార్యులుగారిని వృదయ పూర్వకంగా అభినందిస్తున్నాను. ఎడి, చంద శేఖర "రెడి ఉ

తొలి పలుకు

విశ్వవిద్యాలయాల్లో పరిశోధక విద్యార్థులకు ఎదురయ్యే వళ్న కొత్త విషయం ఏంచెపుఠావు? అనేది. తను (శ ద్ధగా అధ్యయనం చేసిన విషయంగూర్చి చెపితే. ఎక్కడో, ఎవరో ఆ విషయం చర్చించారని చప్పరించేస్తారు. అందువల్ల ఆ (పళ్న నెడుర్కోవటానికి కొత్త విషయాన్ని గూర్చి విచారించేపుడు మౌ మామగారు *ఆచ్చతెలుగు' ను గూర్శి ఎవరూ రాయలేదుకదా! అన్నారు, అప్పుడు యమాకి చరి[క, సీలాసుందరీ పరిణయం, అచ్చతెలుగు రామాయణం, వీటిని గురించిన కవుల చరితలు, వాసాలు చదివాను. చిన్నప్పుడు చదువుకొన్న సంస్కృతం ఎంతో ఉపయోగించింది. అడికాక అచ్చతెలుగు పద(పయోగం ఇంకా తెలంగాణాలో వాడుకలో ఉండటం, తొలికావ్యం మెదక్‌ జిల్గా “హెట్టచెర్వు'లో రావటం, నేనా జిల్లావాణ్ణి కొవటం, తొలి అచ్చతెలుగు పరిళోధకున్సి గౌరవం . డక్కీళచుక్షోవాలనే పట్టుదలా ఈ సిద్ధాంత వ్యాసం రాయటానికి మరిన్ని కారణ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పీహెచ్‌, డి. ఇంటర్వ్యూలో ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజుగారు (తెలుగు కాఖ్రాధిపతులు) “అచ్చతెలుగు పరిశోధన కోనం వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఐదారుగుర్వు రిజిస్టర్‌ చేసుకొని మానుకొన్నారు. సివల్లకోదో. అన్నారు. *చేస్తేనావంటివాశ్ళే చెయ్యాలి: ,అవకాళం ఇవ్వండి" అన్నాను. ఆఛార్య భ(దిరాజు కృష్ణమూర్తిగారు (డిన్‌, ఫాకల్టీ ఆఫ్‌ ఆర్ట్స్‌) “శలూపగానే “అయితే అచ్చతెలుగు రామాయణాన్ని తీసుకొని యం. ఫిల్‌, వట్టాకు వ్యాసం (వాయిమన్నారు. రెండేళ్ళలో అది పూర్తిచేసి, “అచ్చ తెలుగుకృతుల పరిశీలనం అనే ఈ సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని పిహెచ్‌, డి. కి ఎన్నుకొన్నాను. ఈ రెంటికీ ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారిగారే పర్యవేక్షకులు, ఆమె ఉదారత, జీజ్ఞాసాగుణాలు, పండిత పక్షపాతం. నేనీ పరిశోధన పూర్తి చేయటానికి కారణాలై నాయి. ఎక్టృర్నల్‌ వర్శివేకకులుగా. వచ్చిన ఆచార్య జి, ఎన్‌, రెడ్డిగారు మీరు సంస్కృతాం(ధ్రాల్లో గట్టి వండితులు, కేవలం “అచ్చ తెలుగు స్వరూపాన్ని" కుణ్ణంగా చర్చిస్తే సరిపోయేది. ఇక ముందయినా మీకే

వ!

రాయక తన్పదు, అని మెచ్చుకొన్నారు. ఆచార్య కొర్తపాటి ఛశ్రీరామమూ ర్తిగారు “జా'నన్నారు. వారి సౌజన్యానికి కృతజ్ఞతలు.

పరిశోధనకోసం తిరుపతి థ్రీ వేంకటేశ్వర (పాచ్యలిఖిత పుస్తకాలయం, మద్రాసులోని (పథుత్వ _ప్రాచ్యలిభిత, పుస్తక భాండాగారం, తమిళన్నాడు ఆర్కీ-వ్స్‌, ఆర్ముద (గ్రంథ సంచయం, నెల్లూరు వర్థమాన సమాజ గంథాలయం, వేటపాలెం సరస్వతీనిలయం; బెజవాడలోని రామమోహన - వెబిండ (గ్రంథా అయాలు, రాజమంశడి గౌతమీ, (గంథాలయం, కాకినాడ (వళుత్వ ఆంధ సాఫాత్య పరిషత్చు స్తకభాండారం, విజయనగ రం మహారాజూవారి[గ ంథాలయం, హ్రైదరావాదులోని నిజాం కళాశాల (గ్రంథాలయం, ఆంధధ్ర సారస్వత వరివత్తు (గ్రంథాలయం ఉపయోగ పడ్డాయి. శ్రీకాకుళంనుండి చెన్నపట్నందాకా వండిత కవులెందరో నాకు ఆతిథ్యవసతి సౌకర్యాలు కల్పించారు. తిరుపతిలో శ్రీమాన్‌ ఎన్‌. సి నరసింహాదార్యులుగారు:, మిత్రులు డా॥ కే. జీ. కృష్ణమూర్తిగారు, మ[ద్రొసులో. పండిత- తీర్ధం ్రీధరమూర్తి, అరుద - రామలక్ష్మీగార్లో నిళ్టారులో _ థ్రీమాన్‌ --టి. ఎన్‌. సి. కుట్టిస్వామి అయ్యంగారు? రోజిమండిలో. చి॥ డి. మురళీధరరావు, కాకినాడలో థ్రీ ఓలేటి. అచ్యుత ర|ముచం[ద మూర్తిగారు, విజయనగరంలో విద్యా (పవీణ శె. వి. నరసింహా భీర్యులు గారు. పేర్కొనదగిన వారు. పాలెం [పాచ్య కళాళాల ఆధ్యాపకలు థ్రీరంగావార్య, లింగమూర్తి గార్డు, వరంగల్‌ డా॥ కోవెల సంపత్కుమారా చ్రోడ్‌క్టిలు గారు లిఖిత (పతులందించి సోదర భావాన్ని వెలువరించారు. గుంటూరు నండి థ్రీకరా ఈశ్వరరావుగారు ఆవిభట్ట నారాయణదాసు అచ్చ కెలుగి (గ్రంఠాలు దయతో పంపించారు. పురిపండా అప్పల స్వామిగారు దేళర (పాధా న్యోన్ని తెల్పి మారేపల్లి కవిగారి (గ్రంథాలిచ్చారు. పరిశోధనారంభం నుండి ఫ్రహెచ్‌.డి. పట్టా తీసుకొనే దాకా ర్యాతిం బగళ్ళు నాతో ఉండి లేఖక - పాఠ కత్వాలు నిర్వహించిన సోదరుడు చి॥ కే. ఎస్‌ రామానుజాచార్యులు. సాధక - జాధకొలను తమ అనుభవంతో ఎప్పటికప్పుడు హెచ్చరించిన మిత్రులు డె! పీ, గోపాలరావు ( అడ్వశేట్‌) గారు. ”

ఈ వ్యాసాన్ని అచ్చతేలుగు (వ్యకియకు సంబంధించిన “ముడి సరుకు" గానే భావించాను, జానపద వాజ్మయం, వచన వాజ్మయం మొదలైన (పత్యేక

ఇ? రంగా . పరిశోధకులీ (గ్రంథాన్ని ఆధా వ గ్రంథాల వంటిదే ఇది. భాపిప్‌ (వ(క్రియా (గ్రం స్వరూప.సావాల పదబంధాలు, అన్మదేళ్యాలు, బిరుద చేసుకొని “అచ్చతెలుగు స్వరూప-స్వ తీసుకొని పరి నామాలు వంటి విషయాలనే కాక ఏ ఒక్క కవి (గ్రంథాన్నైనా ల ధ శోధన చేయటానికి కావలసిన సమాదారం పొందొచ్చు. అంతేకాక లం్ర హిహిఠ్యాధ్యాపకులకు, విద్యార్థులకు “తెగ సాహీత్య చరిత అధ్యయనం మిగిలిపోయిన భాగాన్ని పూరించే |గంథంగాను ఇది ఉపయోగపడుతుంది. పేహెచ్‌.డి. పట్టాకోసం విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్నించినప్పడు శిష్ట వ్యాసహారికంలోనే దిన్ని సమర్పించాను.. కాని (పచరించాలను కొన్నపుడు ఆలోచించక తప్పలేదు, చక్కని వొడ్రుక కాషలో ఉంటేనే నేగి ప్రైక్రక్షలు చదువు తారనేది అనుభవ సిద్ధర్య అద్ర విషయాన్ని మ్మిక్రల్క సహాధ్యాపకులు గౌ॥ డి. చం(దశేఖగ్ర శెడ్డి శ్రీశ చక్రపాణి గార్హతో అన్నాను, నా కోరికను గుర్షీంచీన మ్‌పల చక్రపాణి గార మొత్తం (గ్రంథాన్ని తిరగ రాశారు, మూల వ్యాసంలోని పీ విషయం వదలి పెట్టలేదు. భాష మాభ్రమే మారింది. అక్కడక్కడ పద్ష్యాల్డో ళండో భంగం, వర్ణాధిక్యాదల్బ మూల (గంథాల్లోనే దొర్ణాు, ాక్రక్రట్ర్యైక దోషాల్తో ము దారాక్షస్టాల్రో అయ్యుంటాయి.. వాటి లటరన సొహసిద యేకాకథంగా క్రట్టంక్రించటం జరగింది. మితులు చంద త గడ్డను శ మాట్టాడటం మ్పెడలుకొని [గ్రంథం వెలువరళ్తే రర సహార, ఏింధ క్రవిత్య్యాస్ని ఉదాహరణ బొమ్మలు చి॥ సుధామ గీసి కనా వట 'ప్రింటింగ్‌ ప్రైస్‌, హైదరాబాద అధినేత థ్రీనివాస్‌ గార్న రట్రగొ గ ము్షిర్భ ా ఇ స్తుకో అవుతృంధ్రన్ల కషషమ్మై షోక్రంను గరించి ఏం కెప్పినా “అత్మ సనో కులు యాగవాచార, వారి సప యది ళా నివసించిన చోట న్న్యె సార్థకమైందను కొన్నాన్స, ర్య మెదజ డల స్టా టి సన్మానం కర్తలు నర్నాఫూర్లా జోగిపేట గ్‌ శ్రైండల హత్య పర్రిష్షక్ష కార్య జిల్లా “కంద్షక్షూర్ష! సాహితీ బ్యా ఉంచారు. గత సంవళ్త్ట సన్మానించారు. క్ర సన్మానాల (గంథ 'పషేర అవ బట్టు" చెప్పుకొని కన్న బృ కై,

వన్న

ధైర్యం చాలక పదకొండేండ్లు (గ్రంథ ము(దదణ మానుకొన్నాను.! [ప్రాయ మింతకు మిగుల మై [వాలకుండ" చూడాలను కొన్నాను. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి ఆర్థిక సహాయానికితోడు (గంథపోవకులుగా మరికొందరు. మి(తులు ముందుకొచ్చారు, వారిపేర్టు (వత్యేక పుటలో చూపాను,

సత్కార్యానికి ఆటంకాలు రావటం సవహాజం. ఒక సాహిత్య వర్తకుడు ఫీలై పుటలకు సరిపడే వివయాన్నిస్తాను. ఏడువందల యాలైై రూపాయలు పంపి మని రాళొడు, మరో సానుభూతిపరుడు తమ కాతగారి అచ్చతెలుగు కృతులు వంసక్తానన్నాడు. ఎన్ని జాబులు రాసినా జవాబురాలేదు. నాకుతెలియని విషయం జూరివద్దలేదని నిర్ణయించు కొన్నాను. తెలిసినన్ని విషయాలు. ఇందులో పొందు వర్పాను. ముందు ముందు మరికొన్ని కొ త్తు స్తకాలు దొరికితే భావిపరిశోధ కులు (వచురిస్తారు. “*క్రాబ్రోవ్యాయంి నిరవధిః” అంకా నేనే చేయాలనుకోవటం అత్యాశ అంకానేనే చేశాననుకోవటం అజ్ఞానం కూడ. ఆంధ సారస్వత పరిషత్తు 1978 లో నాకు ఆ్యశ్రయం ఇచ్చింది. దాని నీడలోనే ఈ [గంథం వెలువరిం వటం ఆనందం కలిగిస్తుంది, పూజ్యులు సహృదయులు థీ దేవులవల్లి రామానుజ భొవుగారి పండిత సక్షపాతానికి కృతజ్ఞతలు. సహృదయులకు, హెహితీ పరులకు (ఈ (గంథం ఆనందం కలిగిస్తే నాకృషి సవలమైనట్టు భావిస్తాను. ఈ వ్యాస (శ్రచనలో నాకు సహాయ సవాకారాలందించిన కవి పండితులకు, సహృదయ 'మ[తులకు; కృతజ్ఞతలు. వక్ష విజయదశమి 39.20.1080 -. కెవి. సుందరాచార్యులు

లు. (పశంసాశీస్సు శ వదో బుట్టువుకాదు సార్ధకముగా ఎం.ఏ. డి(గి పీహెచ్‌డి యన్‌ సౌధింపంగను నచ్చదెల్లు పదముల్‌ సంశోధనం బందు నా మోదించెన్‌ గద యూనివర్సిటియు సిమోదంబు నామోదమే థ్రీదేష్మీపియ ః సుందరాఖ్య గొనుమాకీః పుష్చముల్‌ యిచ్చితిన్‌ నాదౌవాక్‌_ (పియమున్‌ శతాయువుగ నందంబొప్ప నారోగ గమున్‌ 11419070 నీ శ్వవరుడు..... శాకాపురము తి.న.చ. 'వేంఠట రంగా చార్యులు (ప్రశంస మః" ఆబోర్యత్వము శోభిలంగనవురా! యచ్చంపు యీ కెల్చువె లే చోద్యంబగు భంగినాప్పగను కోర్కెల్చండు కోధించి భా షీచార్యతము పెంపుచేసితిరీ ఢీకాలీ! నమోవాకముల్‌ ఆబార్యుండన నిట్టుగావలదె కావ్యానంద సంధాముర్తై తే, అచ్చతెలుగు ముచ్చట్లను మెచ్చురితి వచ్చి వినియెడి (శోతల కచ్చుపడగ విరగడించిన తీరు నపీనమగుచు సుందరాచార్య! మాకు నానందమొసగ క్‌.91960 అలంకారం కోటంరాజు కందుకూరు / అధ్యవుడు, ఆహ్వానసంఘం తే॥ _ అచ్చతెలుగు ముచ్చట్లు మాకంద జేసి హితము గూర్చినయట్టి వండిత వరేణ్య! నేటసాయం సమయమున నేస్తులై న సుందరాచార్య ! తమకిదె వందనమ్ము | --భాషా(వవీణ కలి-89 పులి సుధాకరరావు కొందుకూర్చ తెలుగు వండిళుడు

సంకేత పదసూచి అచ్చతెలుగు బుతుసంహారము _- అచ్చ బుతు. అచ్చతెలుగు రామాయణము = అరా, అప్పకవీయము _ అప్ప, అభిజ్ఞాన కాకరుంతలము = అభి. అయోధ్యాకాంచము = ఆయో. ఆది పర్వము =. అదిం ఉత్తరార్థము ఊం బుతుసంహారము _. బుతు. ఆం(ధకవి సవ్తశతి = అం.క.సం ఆం(ధ పద నిదానము = ఆం.ప.ని. ఆం(ధ పద పారిజాతము = అంం.పంపాం ఆం(ధ(పదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి - ఆం-[ప, సా,అ. ఆం(ధ్ర భాషా భూషణము - ఆం.భా.భూ. ఆం(ధ భాషార్జవము = ఆం-భాం ఆం(ధుల చరి(త _ సంస్కృతి _ ఆం,చ.సం, _ ఆం(ధుల సాంఘిక చరి(త్రము _ అంసాంచ,. కవి కర్ణ రసాయనము _ కవి.క.రం కళాపూర్ణోదయము - కళాం కళావతీ పరిణయము = కళాంపం కావ్యాలంకార చూడామణి _ కాచూ, కుమార సంభవము _ కుం.సం, చిలువ పడిగె రాజేని చరితము = చి.పంరా.చం చూడుడు = చూం

చి ళా సస = దనా.నం.చ. దశరథ రాజ సండన చరిత్రము దాశరథి చరితము = దాచ, దేళ్యనామార్థ కోళమ్స = దేనా,కో, నిర్వచనోత్తర రామాయణము = సిఊరా, పద్యమ - ప (పకరణము జ (ప్రభావతీ పరిణయము - వధా, పారిజాతావహరణము - పార, పీ్ర్రక్ష ఎ ్పీ, పుట పు పూర్యార్థమ్స పూ. భాగము భా, భాగవతము భాగ, వొంకాండమ్న = పొర్చ, మన్స్య తయ [రష - మన్న చరితము = యయాతి, “యద్ధక్ష్వ్య్యా న మేన న్‌ యదు రోసక ఇన మనోభిరామము స. రొమన పార్వ రాష్ట పక్కిజీ పరలయము స్టీవ్‌ ర్మ పరిణర్బు. (కళ్యాణము) క్ష లక స్టార సయ్యగ్రష్ష్వా. క్‌. వసుక్రగ్ర క్వ ఇ లషల, నయన క సం - వస " న్‌మంజ్క్య (ము. థి థవా వృషాద్య శతకము '[ “చ్మీయ షోష్షఇవ్సు ఎ మినసం,

• వృష్న

నిపల్‌ శతక కవుం చరిత - కంకచ. శద్ధాయ్యధ బుతుసంహారము - శు.బు, శుద్ధాం[ధ నిరోష్ట్య నైషధము _ పని,నై. శద్ధాంయ్గధ మేఘ సందేశము _ శు,మేఘ.సం. శృంగార కాకుంతలము -. శృొం.ఠా. సమ్మగ ఆం(ధ్ర సాహిత్యం - న.ఆం.సా. సర్వమధురము - సర్వ మం సంచిక = సం, సంపుటము _ సంపు, సారస్వత నీరాజనము - సాంనీ. సారంగధర చర్మితము - సాద సింవోచల మాహాత్మ్యము -. సింవో. సీఠా కల్యాణము ” సీరా కు స్వీయ చరిత్రము - స్వయ. సుందరా కాండము - సుంద, _పారిళ్చం(ద చరిత్రము - హరిచ.

విషయసూచిక షు వ, సంఖ్య, అం, మొదటి భాగం 1 అచ్చతెలుగు స్వరూప స్వభావాలు 99 ే వ. తెలుగు సాహిత్యంలో “అచ్చతెనుగు” స్థానం 4కి లి అచ్చతెలుగులో రచనసాగిన కాలం ళం 12 కీ అచ్చతెలుగు కవ్ఫలు _ వారి జీవిత విశేషాల్స ంంం 17 'రండవ భాగం

1. మొట్టమొదటి అచ్చతెలుగు కావ్యమేప్‌ ? 4 తక్‌ వి పద్యకావ్యాలు ఆ రామాయణ కథాత్మకాలు లం ఉలి ఆ. భారత కథాత్మకాలు 70 ష్‌ భాగవ్షత్ర పురాణ కథాత్మకాలు 4 105 ఈ, ఇతర కృతులు 55 టి, ఖండకావ్యాల్స ల 18 ఉ ద్విపద కొవ్యాలు 188 ము శతకాలు / స్తుతులు " 195 శి గద్యభాగం 1 శే” కథలు న. లు 218 శీ దృశ్యభాగం 44 వలం
2. నాటకం లీ హరికథ స ల్‌ నిఘంటువులు క మూడవ భ్ఞాగ్గం 1 భాషానువాద పద్దత్తి 2 ఆన్యదేశ్యాల్స న స లి చతుర్విద కవిత్వాలు 4. లిగ్రం *ఓ నిషేధాలు వ సూలిక్తల్స అం. వీరీ అచ్చతెల్సగ కృతుల వ్టిక్ష క | వం '0పడించిన (గ్రంథాలు పషక్రికల్స 816

అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం మొదటి థాగం

ఊఉ. చల్లని వెన్నెలల్‌ చిలుకు చందురు చందము హాయిహాయిగా

మొల్లపు మళల్లెైతావులు గుబుల్కొను పోలిక మెల్లమెల్టగా6

దెల్లముగా. జవుల్‌ గొలుపు తేనియ తీరునందియ్య తియ్యగా

నుల్లము( గొల్లగొంచుంగడు నొప్పెడు నచ్చ తెనుంగు బాపుఠే 11

ఇటువంటి అచ్చ తెలుగును గుర్తించటం పన్నెండో శతాబ్దంలోనే జరిగింది (పత్యేవంగా అచ్చతెలుగులో కావ్యరచన పదహారో శతాబ్దంలోగానీ (ప్రారంభం కాలేదు. లాక్షణికులు, కవులు నిర్వచించిన అచ్చతెలుగు స్వరూపం ఈ విధంగా ఉంది. అచ్చ తెలుగు స్వరూప, స్వథావాలు :

నన్నయ. తిక్కనాదులు.. “తెనుంగునన్‌ మహాభారత సంహితారచని “అం(ధ్రావృళి మోదముం బొరయునట్లుగ ' సాగిస్తామని చెప్పారే కాని, తెలుగుభాషను గూర్చి మరేమీ చెప్పలేదు. నన్నయ తిక్కనల నడిమి కాలపు కవ్సలు కవిరాజ శిఖామణి నన్నెచోడుడు, పొల్కురికి సోమన తమ. కావ్యాలలో. వాడిన భాషను జాను తెనుగు*8 దేశఓ అని పేర్కొన్నారు. కాని నన్నెచోడుడు తన "కుమార నంభవంిలో వాడిన భాష నన్నయాదులు వాడిన సంస్కృత మి్యశమైన తెలుగే. కాబట్టి జొను తెనుగంటే అచ్చతెలుగు కాదనీ, నన్నయాదుల మ్మిళాం(ధానికీ దానికీ భేదంలేదనీ తేలుతున్నది. పొల్డూరికి సోమన *+బపవ పురాణంలో “ఆరూఢ గద్య పద్యావ్‌ (వబంధ-పూరిత సంస్కృత భూయిష్ట రచన"”5 కంటే “సరసమై బరగిన జాను తెనుంగు”! కావ్యరచనకు ,శేవ్టమని చెప్పి పూర్వ కవులు వాడిన మి(శ్రాం(ధాన్నే వాడాడు. ఆయినా పాల్కురికి సోమన 'వృషాధిప శతకం'లో *బలుపొడ తోలు చీరయును...”” అనే వద్యాన్ని జాను తిను

ల అచ్చతెలుగు కృతులు = పరిశీలనం గన్నాడు. ఈ పద్యాన్ని పరిశీలిస్తే, సోమన “బసవ పృరాణం'లో. గానీ నన్నె చోడుడు “కుమార సంభవం'లోగానీ చెప్పిన జాను తెనుగుకు, ఈ పద్యంలోని జాను తెనుగుకు సంబంధం కనిపించదు. ఈ పద్యంలోని భాషను మనం అచ్చ తెనుగనవచ్చు. పాల్కురికి సోమన నాటికి “ఆచ్చతెనుగు అనేమాట వాడుకలో లేదు. తత్సమ శద్దాలేపీలేని దేశ్యపద బహుశమైన. భాష "జాను. తెనుగిని శతకంలో: హెల్కుర8కి సోమన పేర్కాన్నా, అదే మాటను *బనవ పురాణి ఇఛాషకు కూడా బాడటంవల్స సాంకేతికంగా ఈ పదానికి (పత్యేకమైన పారిభాషి కార్థం లేకుండా పోయింది. అందువల్లే ఈ *జాను తెనుగు అనే మాటకు బదులుగా తత్సమేతర పదాత్మకమైన తెలుగుకు మరోపేరు ఉవశ్యకమైంది- అందుకే మూల ఘటిక కేశ్రన “అచ్చ తెలుగో అనే పదాన్ని సృష్టించాడు. చిక్కన సోమయాజి తన *న్స ర్వచనోత్రర రామాయణంలో తాను చాడదల్చుకొన్న భాషా నియమాలను తిల్పుతూ “విద్వాంసుల మనములు వికసించు నట్టు ఉంవారెకు పలుకులను హృదయమునకు హత్తుకొనునట్టు |పయోగింతుశి'నని చెప్పి, దేళ్యాలయిన తెబగు మాటలను ఎక్కువగా వాడి భావగాంభీర్యాన్ని, కావ్య గౌరవాన్నీ ఇనుమడింపచేభాడు, “నిర్వచనోత్తర రామాయణంి "భారతా'లలో తిక్కన రచనన్న గమనిస్తే శేవలం దేశ్యపదాలను వాడి భావ గాంభీర్యాన్ని ర్థైకర్దంలిన పద్యాలెన్నో కన్పిస్తాయి. ఒక విధంగా ఎటువంటి భావాలనెనా రి ప ్గొ వ్‌ ౦చటానిక్తి వృపః కావ్య రచనకు దేశ్య శబ్దాల (వయోగాన్ని సమర్త తంగా చేయవచ్చుననీ ఆ భాషకు అటువంటి ౪కి ఉందసీ నిరూపించాడు బహుశః అందుకే తిక్కన సోమయాజి శిష్యడైన శేతన తన *“ఆం,[ధ క భూషణరిలో అంతకు ముందెవ్వరూ చెప్పని “అచ్చ తెగుగుిన్స స క

• ఉదాహరణం చూపించాడు. ర్వచించి ఫ్రీనాథాదులు తమ రచనల్లో భాషావిషయాలను గురించి మాట్టాడిన వాళ్ళు కాదు. థ్రీకృష్ణదేవరాయలు సంస్కృతాం ధ్రాల్లో సమానంగా కవిత్యం చెప్ప గలిగిన కవికి గండపెండేరం ఇస్తానని పకటించాడనీ, అప్పుడాయన సభలో కటా. తెలుగు సంస్కృత కవితారీతులను ౭9 పాద్రాల ఉత్సం భ్రై హైలోల పరింాడనీ న్‌ ఈ ఉత్పల మాలికలో 14 పాదాలు అచ, లీ ర్మాలను వివరిస్తాయి. మృదుష్షధురాలయిన భావాంను శ్ర్వే్వం

మొదటి భాగం /” . తెలుగు మాటల్లోనే చెప్పాలని పెద్దన అభ్మిపాయ పడ్డాడు. అంతకుముందే శేతన 'అచ్చతెలుగూను నిర్వచించి ఉండటంవల్ల ఈ రచన అంతా సంస్కృత పద [పయోగం లేకుండానే జరిగింది. ఈ ఉత్పల మాలికను చూసే అడిదం సూరకవి తన "కవి జనరంజనము'లో పై కవితా ధర్మాలనే చెప్పాడు. అయన శ్చీరుతో (ప్రచారంలో ఉన్న ఉత్పల మాలిక పెద్దన తోవలోనే నడిచింది.310 సూరకవి తన తాత అడిదం వాలథాన్కర కవి “జద్ధాయ్యధ రామాయణ ఘటనా వైదుషీ ధురంధరుడ”ని చెప్పుకొన్నాడు. ఈ (గంథాన్ని సూరకవి చూచి వుంటాడు. అందుకే తన ఉత్పల మాలికలో సంస్కృత పదాలను వాడలేదు. పే కవుల (సయోగాల్ని పరిశీలిస్తే “జానుతెనుగు, “దేశి, “అచ్చతెనుగు' అనే మాటలు కొంత అస్పష్టంగానే వున్నట్టు కన్పిస్తాయి. తెలుగు లాతణికులలో నన్నయ్యే మొదటి వాడనీ, ఆయన “ఆంధళశబ్ద చింతామణి మొదటి వ్యాకర ణమనీ కొందరు భావిస్తున్నారు. అది నన్నయ రచన అన్న విషయంలో సందేహాన్ని పకటించే వాళ్ళూ వున్నారు. అయితే ఈ వ్యాక రణంలో అచ్చతెనుగు (వస్తావన లేదు. తెలుగు భాషకు తొలి వ్యాక రణంగా తన “ఆం[ధ భాషాభూషణా' న్నే కేతన పేర్కొన్నాడు. “అంధ శబ్ద చింతామణి డినికంటే ముందుదని భావించే వాష్ళ “ఆంధ భాషా భూషణం” తెలుగుభాషకు తలుగులో రాసిన మొదటి వ్యాకర ణంగా 'పేర్కాంటారు. కేతన “ఆంధ భాషా* భూషణంిలో తెలుగు భాషా పదాలను తత్సృమము, తద్భృవము, అచ్చతెలుగు, దేశ్యము, (గ్రామ్యము అని అయిదు భాగాలుగా వర్గీకరించాడు.31 “అచ్చతెనుగుకు “తల? నెల, వేసవి, గుడి, మడి, పులి, చలి మొదలైన పదాలను ఉదహరించి ఎల్లవారికి తెలిసే ఈ పలుకులు “అచ్చతెనుగ”న్నాడు.12 దేశ్యాన్ని “దేశితెనుగులు దేశ్యంపు తెనుగులు" అని రెండుగా విభజించి ఉదాహరణాలతో వివరించాడు 8 అచ్చ తెలుగు కావ్యాలను పరిశీలిస్తే వాటిలోని భాష కేతన తెల్పిన ఈ అచ్చ తెనుగు మ్యాతమే కాదు. ఆయనే “తత్సమంబు దక్క తక్కిన నాలుగు లచ్చ తినుగులందు రఖిల జనులు”1 అని చేసిన అచ్చతెనుగు విభాగమే అచ్చతెలుగు కొవ్య రచనా భాషకు సంబంధించింది.

అచ్చతెలుగు కృతులు _ పరిశీలనం ల్తీ శన మార్గాన్నే అనుసరించిన విన్నకోట పెద్దన తన “కావ్యాలంకార చూడామజోలో తెలుగు మాటలను తత్సమము, తదృవము, సహజాం(ధ్ర (] భవము, దేశ్యోదృవము, (గ్రామ్యము అని అయిదు విధాలుగా ర్గీకరించాడు. క ఈయన దేళ్యాన్ని చెవులకు తీయదనం గలిగించేదీ, తెలుగుడేశంలో వ్యవహఏంప బడేడి అమిన అన్యదేశ భాషా పదాలని వివరించాడు. నేయములై చక్కదనము నెజదనములున్నై యా యా నెలవ్పులం ఇవులకు( దీయములగు పలుకులెల్ట దేశ్యములరయన్‌ ,1 పెద్దన దృష్టిలో అచ్చతెనుగు పదాలు తత్సమ? తద్భప, దేశాలలో చేరక సహజార్యర్ర దేళభవాలలో చేరాయి. శేతన “అచ్చతెనుగు అన్నదాన్నే పెద్దన నరసాత్ర దేశళవము' అన్నాడు. తెలుగుదేశంలో వ్యవహారంలో వృండే ర నా "పెద్దన చేశ్యాలన్నాడు, అచ్చతెలుగు కావ్యాల్లో పెద్దన దేశ్యమని ఆధ శద్ది చింతామజోలో గబా గ లు నాలుగు విధ్రాబ్యగా పర్గీకృళమయా తన (గ్రంథాన్ని కూడా “ఆం్యధళబ్ధి చింకామజో. ఆన ఇప్పకున్న అష జ లై స్‌ చీన్నే అనుసరించి వాలగ్య విధాలుగా ఏిభజించాడు. తనక మీకీ ని పెద్దనలు నివరించిన “అచ్చతెనుగు ను అప్పకవి స్పేక్రా నలేద్ద' 0 కేతన, శుద్దాల్యగ్రము, అన్యదేశ జాం రమ” ఆస్‌ విభజించాడు 18 న కాన్ని దేశ్యాన్ని నప్పటికీ 'అచ్చతెన్నగు? ఆక పత్యేక విభాగాన్ని చ్‌ అప్పకవి చూచి ను వ లృలదృ, త్‌న్సి పూర్వులు చెపిన *్ర తెనుగు *వైజ్యాం కలిస్‌ దృష్టిలో చ ్పే చ దేశ్యం దేశ్యంలోనే అంశ రృవస్టి ఖప్టై కవిసౌర్వభొముడు కూచికుంబ్చి వి హలో మని ఈన “లకర సంగ

మొదటి భాగం ర్‌ కం॥ సూరి జనుల్లోక వ్యవ హారంబగు బాస దేశ్యమం[డదియె హిత్తం బారగ నచ్చతెనుంగని

• యారూఢిగ( గొందణందు రగజాధీకా:39 లోక వ్యవహారమైన భాషే దేశ్యమని పండితులంటారు. దిన్నే కొందరు “అచ్చ తెను'గంటారు అని చెప్పి ఉదాహరించక మానివేశాడు. అంటే అప్పకవి మఠాన్నే సమర్థించాడన్నమాట. “అం్యధశబ్ద చింతామణొని అనుసరించిన తెలుగు వ్యాకరణాలన్నీ దే్య్యాన్నే *“ఆచ్చతెనుగ నీ ఆ రెంటికీ భేదం లేదనీ భావించాయి. ఈ మార్గంలో ఇటీవలి వ్యాక రల్లో పేర్కొనదగిన పరవస్తు చిన్నయసూరి తన “*బాల వ్యాకర ణం'లో “తెలుగునకు వర్ణములు ముష్పదియాలు'20 అని అచ్చతెలుగు కావ్యాల్లోని భాషా వర్జాలనే చూపించి * (తిలింగదేళ వ్యవహార సిద్ధంబగు భాష దేళ్యంబు”శి1ే అని తెలుగుదేశంలో వ్యవహారంలో ఉన్న భాష దేశ్యమని నిర్వచించాడు. తరువాత అచ్చిక పరిచ్చేదంలో “సంస్కృత సమేతరంబైన ఈ భాషయచ్చ యనంబడు”ఏ£ అని సూ[తించి తత్సమాలు తప్ప సంస్క్బృతభవ, (పొకృతసమ, (ప్రాకృతభవ పదాలుకూడా తెలుగులో (వయుక్తమై అచ్చతెలుగు అవుతుందని వివరించాడు. చిన్నయసూరి చెప్పిన స్మూతానికి అనుగుణంగానే అచ్చతెలుగు కోవ్యాలలో వాడిన భాష కన్పిస్తుంది. తననాటికి వున్న' తెలుగు సాహిత్యాన్నంతా = పరిశీలించాడు కాబట్టి పూర్వకవుల అచ్చతెలుగు కావ్యాలలోని భాషకు తగిన నిర్వచనాన్నే చిన్నయసూరి అందించాడు. అన్య దేశ్య వదాలను కావ్యాలలో వాడుతూ వున్నప్పటికి వాటిని (వత్యేక విభాగంగా వ్యాకర్తలు గురర్థించలేదు. కొంతవరకు కేతన పెద్దనల దేళశ్య విభాగం అన్యదేళ్యాల్ని సూచిస్తుందే తప్ప స్పష్టంగా వివరించలేదు. అప్పకవి తిమ్మకవులు అన్యదేశ్యాలను ఆంధ దేశ్యాలు గానే పరిగణించారు. చిన్నయసూరి దీని ఊసే ఎత్తలేదు. ఏతావతా పందొమ్మి దవ శతాప్దానికి తతృమాలు, (గామ్యాలు తప్ప మిగిలిన వదజాలమంతా “అచ్చ తైలుగు'గా లాక్షణికులు గృురించారు. చిన్నయసూరికంటే కేతన అన్యదేళ్యాన్ని అధికంగా కల్చుకున్నట్టు గుర్తించ వచ్చు.

6 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం ఆధునిక యుగంలో ఆజ్ఞాడ ఆదిభట్ల నారాయణదాసు, మారేపల్లి రామ చం(దళాన్త్రి, నారు నాగనార్య మొదలై నవారు ఎక్కువగా “అచ్చతెనుగు” కావ రచన చేకారు. పురాజ్రేరివిసాదులలోని కథలనే ఇతి వృ తంగా కీసుకన్నపుడు పౌన్నిగంటి తెలగన నియామాలనే వీరు అనుసరించారు. అక్కడక్కడా వాడ వలసిన కొన్ని నామవాచకాలు, బిరుదులు మాతం తత్సమంలో వాడి తక్కిన దంతా అచ్చతెనుగే వాడారు. వ్యవహారంలోవున్న పదజాలాన్నే (గహించి అన్ని రకాల భావాలనూ, రసాలనూ వ్శక్తం వేయటానికి (యత్నించారు. ఆది భట్ట నారాయణదాసు “అచ్చ తెనుగు ను దేశ్యం అనే అర్థంలో “నాటు తెలుగు” అని వ్యవహరించాడు. “ఇద్దరు ముగ్గురు వేల్పులం గూర్చి తప్ప దక్కిన వేల్చులం గూర్చి నాటు పల్కుల లేమినృట్టి వేల్పునుడువు లన్షమకు(దోచినట్లు తెలుగు మాటలల్లు వారు- తారుమారు చేయవలసి వచ్చెనాని నేల దినుసులన్నిటి న్గూర్చిన పలుకులకు నాటు. తెలుగున గొదువ సుంతయులేదు.”28 ఆన్సి దేశీయ మైన ఇతి వృత్తాన్ని (గహించి రచన చేస్తే దానికి తెలుగు మాటలేచాలని నారా యజదాస్తు ఆభిిపాయపడ్డాడు. లేని మాటను కల్పించుకోవలసి వచ్చినపుడు 'సంస్క్భృతాది అను భొషాపదాలను తద్భవాలుగా మార్చుకోవటం కన్నా, తెలుగు వదాలనే సృష్టించకొని భాషకు పుష్టిని చేకూర్చాలని నారాయణదాసు. ఉద్చో ఛింటొడు.. చివరికి అనువాదాలు చేసేటప్పుడు కూడ మూలంలోని భావాలను తెలుగుమాటల్లోనే వ్య క్రంచేయవచ్చునని చెప్పాడు. షేక్సొపియర్‌, కాళిదాసు, వ్యాన, వాల్మీక్యొదుల పద్యాలను అనువదించి చూపించాడు, ఆచ్చతెనుగంటే సంస్కృత సమాలుకాని తక్కిన పదజాలమంతా (అన్య దేశ్యాలతో సహా). అయితే తెలుగు కావ్యరచనలో ఇతి వృత్తమంతా సంస్కృత సాపాత్యం నుంచే వచ్చింది. కాబట్టి పాతల పేర్ద, బిరుదులు సంస్కృతంలోనే వుండటం, వాటిని మార్చి కృతకమైన వద బంధాలను కల్పిస్తే ఇంపుగా లేక పోవటం, అర్థావగళికి ఆటంకం కలగటం మొదలై న కారణాలవల్ల ఆ మేరకు సంస్కృత శబ్దాలను అంగీకరించటం జరిగింది. తొలి అచ్చ తెలుగు కావ్యకర్త పొన్నిగంటి తెలగన “యయాతి చరిత పీఠికలో

మొదటి భాగం ళా కం॥ తెను(గునకు మాలు పేళ్ళిడి 'పెనంచిన వినంగూడదచనుచు బిరుదులు పేషన్‌ మును వేల్పు వాన వెంబడి నునిచెదంగాదనకుడయ్య యుల్హము అందున్‌.£4 అని ఈ విషయాన్నే తెలియచేశాడు. దాదాపు అచ్చ తెనుగు కావ్యకర్తలందరూ ఈ విషయంలో తెలగననే అనుసరించారు.

6 కి శి. తెలుగు సాహిత్యంలో అచ్చతెనుగు సానం

ణి

క్రీస్తు శకారంభం నుండి పదవ శతాబ్ది వరకు తెలుగ జనవ్యవహా రంలో మా(తం వుండేది. సాహిత్యస్థితి కెదుగలేదు సంస్కృత (పాకృతాలు రాజాస్థానా లలో ఆదరింప బడుణుండేవి. తెలుగునకా గౌరవం కలుగలేదు. ఆ పరిస్థితి ఒక్క తెలుక్కేగాదు కొన్ని శరాబ్దుల తేడాతో దేశీయ థాషలన్నీ అదే స్థితిలో వున్నాయి. రాజరాజ నరేంద్రుని (పోత్సావాంతో మొదటగా నన్నయ “తెనుంగునన్‌ దుహోా భారత సంహితా "రచన బంధురుడియ్యాడు. తెలుగుకు సాపొత్య స్థికికలిగిన ఈ దళ తొలిదళ. రెండు శతాబ్దాల తరువాత తక్కిన సన్నెచోడాడి శివకవులు తెలుగును *జానుతెనుగు'గా కూర్చుటకు (ప్రయత్నిం చారు. వాళ్ళు చాలవరకు దేళ్యవద జాలాన్ని తమ కావ్యాలలో ఉపయోగించారు. సంస్కృత వద సముదాయాన్ని తగ్గించారు, తెలుగు వికాస పరిణామంలో ఇది రెండవ దళ. తర్వాత వచ్చిన శ్రీనాథాదులు తెలుగుకు సంస్కృతంతో సమాన (ప్రతిపత్తి కల్చింప దల్చుకొని కొంత వెనకడుగు వేసినా, పదహారో శతాబ్దంలో పొన్నెకంటి తెలగనాదులు తమ భాషా స్వరూపాన్ని సంపూర్ణంగా ఆవిష్కరించ దఇచి, తత్సమాన్ని బహిష్కరించి కేవల దేశ్యపదజాలంతోనే కావ్యాలల్దటం మొదలెట్టారు, తెలుగు భాషాభివృద్ధిలో ఇది మూడవదశ. ఈ (మంలో ఈ ,దళకు తెలుగు సాపాత్యంలో (ప్రాధాన్యమేర్ప్చడ వలసిఉంది. కాని దురదృష్ట వశాత్తూ తెలుగు దేశపు పండితుల, (పభువుల వరభాషా వ్యామోహంవల్ల తెలుగు సాహిత్యంలో ఇవ ఊత్తమ, మధ్యమ; అధమ దళలుగా భావింప బడ్డాయి.

అచ్చతెనుగు (ప్మక్రియ ఆధమ కావ్య[ప[కియగా భావింప బడింది.3 ఆంగ్లం రొజభావ, బోధనా మాధ్యమంగా ఏర్పడిన గత శతాబ్దం వరకూ సంస్కృతం అభ్యసించిన వారు మాత్రమే వండితులుగా ఆదరింపబడేవారు. సాంఘక, రాజకీయ, అర్థిక కారణాలవల్ల తెలుగువాళ్ళు ఆంగ్రాన్నభ్యసింని

మొదటి భాగం ర్ట తెలుగుతో పాటు సంస్కృతాన్నీ నిరాదరించసాగారు. అప్పుడు స్వదేశీయ థాషోద్య మాలు బయలుదేరాయి. తిరిగి తెలుగు వాళ్ళను భాషాభిమానులుగా చేశాయి. మీ అచ్చతెనుగు (స్మకయరో (గంధ రచన సాగింది. అయినా అచ్చతెలుగుకు రానల సిన గౌరవం రాలేదు, కొందరు పండితుల సానుభూతిని మ్యాతమే పొందగలిగింది.

మచ్చ వెంకటకని “శుద్ధాం(ధ నిరోన్టు నిర్వచన కుళ చరి(తము”నకు పీరిక రాసిన పూంద్హ రామకృష్ణయ్య 'అచ్భాం్యధ నిర్గద్య నిరోన్ట్య సారంగ ధర చర్మితిళు పీఠిక రాసిన తే. బి 'అబ్భాయధ నిరోస్ట్య నిర్గద్య దాళ రథ చరి[తికు పీఠిక రాసుకొన్న కృతికర్త అబ్బరాజు వానునుంత రాయళర్మ పాకయాజో, అచ్చతెలుగు సాహిక్యాన్ని చిత కవిత్వ (పధానమైైంచిగా పేర్కొ న్నారు. చ్యితకవిశలో శబ్ద, అర్థ, ఉధయ చిిత్రాంలోను ఇది ళబ్ది చి(శానికి పరిమితమవ్వటమేకాక, శబ్ద చ్మితంలోగల గర్భః బంధ, నియమ క విత్వాల్ననే విభాగాల్లో “నియకు కవిత్వంగా మ్యాతమే. పేర్కొనబడింది.

ఉళ్ఞేష కవిత్వమువలెనే క్రేవల మచ్చతెలుగు కవిత్వమును ఆంధ వాజ్మ యమునకంతగా నువయు క్తము కాదనుకొనియేద” అని అభిప్రాయపడ్డాడు జొస్తీ థీగరాములు చౌదరి. * అచ్చతెలుగు కావ్యములు హపెఠకుల మనముల కింపు నింపవు, కాని యచ్చ తెలుగుభాష మృతినొంద కుండుటకు కారణములగును”త్‌ అనీ అన్నాడు.

అచ్చతెలుగు రచనను “నియమ'" రూపమైన చిత కవితగా భావించలేదు వీరేశలింగం పంతులు. ఈ (ప్యకియలోనూ ధారాళమైన సహజమైన శే లినుప యోగించి పాఠకులను రంజింప వచ్చునఎ తమ 'రసీక జన మనోరంజనము"ను చదివిన వాస అట్టాగే భావించారనీ చెప్తూ “ఇవి యచ్చ తెలుంగు పుస్తకమైనను చెప్పకపోయిన పక్షమున చదివెడు వారికది యచ్చ తెలుంగుగా గనపడక మి(ో కొవ్యము వలె ధ్రారాళముగా నడుచును” అని అన్నాడు.!

శ్రీపాద కృష్ణమూ 6 కొత్రీ “మాటలాడిన వడువున అచ్చ తెలు;గు పద్య

గవాం అనాట్‌.

ములు ధారాళముగా నుండు" ని భావించి 'ఆనందోదయము'ను రచించాడు.”

ఆదిభట నారాయణదాసు “జాత్యముగామి నొప్పయిన సంస్కృత

ట్‌

మెయ్యడ జొన్నొనని అన్న తిక్కన వలెనే “అతుకులుంచక పద్యము లల్లి

10 అచ్చతెలుగు కృతులు _- పరిశీలనం వలయు, రసము చెరపక యమకము చెప్పవలెను. ఆంధధ కృతులలో ననవసర ముగా గీర్వాణము జొన్నరాదు” అని చెప్పి “తెలుగు పలుకు చేను వలనుగా. బెరుగదుః వేల్చునుడువు కలుపుం బెరుకకున్న*”8 అనే అభిప్రాయంతో తాము రాసిన సాపొత్యాన్నంతా *నాటు తెలుగులోనే రాసి చూపారు. నారు నాగనార్యుడు “అచ్చ చెలుంగన్న నాకిచ్చమెచ్చువచ్చు, తనత ల్లి దాస బేరాసను జదువరి యొకడు గలుగు; తన బాసయు, తన సీమయు, తన తల్లియ నొక్క తెగగ” భావించి అచ ఏ తెలుగులో కొవ్యాలల్లాడు. ఆయితే స్వభాషాభిమానంతో అచ్చ తెలుగు (ష్మకియ సాగినా, కొంద రనుకొనేటట్టు ఇది సంస్కృత భాషా ద్వేషంతో బయలుదేరిండి కాదు. (ప్రావీనార్వాచీన కవులందరూ సంస్కృతాన్ని సళాస్త్రంగా చదువుకొన్న వారే- తదృవములు మార్చుకొనవలసినపుడు సంస్కృతం తెలీకపోతే వీలుకాదు. పైగా తెలగనాది మహాకవులు బిరుద నామాలుగా తత్సమాల్నే [గహించటం సంస్క తంఫై వాళ్ళకున్న గౌరవాన్నే సూచిస్తుంది. నారాయణదాను లాంటి అతివాదులు కూడా సంన్క్బృతాన్ని చేర్చి తెలుగును సంకర పరచరాదనే భావించారు. వీళ్ళందరూ స్వయంగా సంస్కృతంలో మహా కావ్యాలు రాయగలిగిన పండిత కవులు, అందువల్ల అచ్చ తెలుగు (ప్మకియ తెలుగు భాషా వరిపూర్ణతను చాట టాసీకీ, ఫొషాఖిమానంతోనూ సాగిన ([ప్మకియ అనటం సమంజసం. నిజానికి అచ్చ తెలుగు సహజమైన భాషా (యవాహ. కృతకమైన మి(శ్రాం (ధాని కలవాటు పడిన తెలుగు సాహితీ మూర్తులు దీన్ని కృతక భాషగా వవగత్రి స్తున్నారు. సంస్క్యృకాన్ని పరివారించినా అన్య భాషా వదాల్లేవా అంటున్నారు. (ప్రవంచ భావలను వరిశీలించిన భాషా శాస్త్రజ్ఞులు అన్యభాషా సాంకర్యం లేని స్వచ్భమైన భాష వీడీ లేదనీ వక కొంరంగా నిర్ణయించారు. అందువల్లే ఆచ్చ తెలుగులోను (దావిడ భాషా కుటుంబపునుడులు, అన్యదేళ్యాలు తప్పనివయ్యాయి. భారత రామాయణావి ఇతివహోన కథలను (గహించి కావ్యాలల్లటం వల్ల ఆయా వద జాలాన్ని అవసరమైనంత వరకు అచ్చ తెలుగు కవులు వాడుకున్నారు. తెలగన బిరుదు నామాల్ని (గపాంచడం ఇందువళ్లే, కేతన “తటి సంస్కృతంబు యెళ్రి భావలకును, దాని వలన కొంత గొన(బడియె, కొంత తాన కలిగెనంతయు

మొదటి భాగం [11 నేకమై తెను౪గు బాసనాంగ వినుతిశెక్కె”10 అని తెలుగు భాషా ప్రత్యేకతను పేర్కొని, ఆ భాషా గుణాన్ని “లేజనాడిన దేశ్యంపు తెలుంగులయ్యెో” అనీ వివరించాడు.

తెలుగు సాహిత్యంలో నేటివరకూ. అచ్చ తెలుగు సాహిత్యం అనాదృత వాబ్మయంగానే వరిగణింపబడుతోంది. దీనికి కారణం- ఈ (వ(కియ ఆరంభం నుండే కవులు నియమ బాహుక్యాన్నే రృరచుకొని రాయబూనటం. అయితే మి(్రాం్యధంలోనూ నియమ కవిత్వం వుంది. మహారాళిగా ఏర్పడిన తెలుగు సాపిత్యంలో లెక్కకు రాక, అదీ అచ్చ తెలుగులాగానే అనాదృతంగా పరిగణింప బడుతోంది. ఐదు వందల సంవత్సరాల్లో అచ్చ తెలుగులో వెలువడిన (గ్రంథాలు తెలిసినవీ, తెలియనివీ నూటయాభై కి మించిలేవు. వాటిలో సుమారు యాబై వరకూ నిఘంటువులే. (వసీద్దలెన రచయితల (ప్రబంధాలు కొన్ని నిరోష్ట్య నిర్వచనొది నియమభూయిష్టాలు.

నియమ భూయిష్టైలెన కావ్యాలనొదెలేసినా, తక్కిన రసవత్కవితా పఠన ప్రాఠనొల్లో లేకా, పండితుల సానుభూతిని పొందకా మరుగున పడిపోయింది. ఏ [వ(క్రీయ అయినా (వదారంవల్దనే గౌరవస్థితిని పొందుతుంది. (పచారం లేకే శ్రానపద సాహిత్యం, వేమన పద్యాలూ నిన్నమొన్నటి దాకా అనాదృత వాజ్మయం గానే పరిగణింపబడ్డాయి. (వచారానికో సాధనం పఠన పాఠనాలు. అందువల్లనే అచ్చ తెలుగు కృతులకు పీఠికలు రాసిన వండిత కవులందరూ (వధమకాస్త్ర పగీక్షకో? వట్ట పరీక్షకో పాఠ్యంగా నిర్ణయింవవలసిందని (పభుత్వం వారిని క్రోరవలసి వచ్చింది. కాని (ప్రయోజనం లేకపోయింది. పఠన పాఠనాది (వదారంలేక అచ్చ తెలుగు (వ్మకియ తెలాగు సాహిత్యంలో అనాదృతంగా మిగిలి పోయింది.

0 8, అచ్చ తెలుగులో రచన సొగిన కొల సమకాలీన తెలుగు సాహిత్యం స్థితి ఏ భాషలో అమునా సాహిత్య (పాదుర్భావం సరళమైన భాషలో జరిగి హోనునోను జటిలతను సంతరించుకుంటుంది. ఆడి కొవ్యమైన రామ్రాయ్రల మంత సరళము, సుందరమైన కావ్యం సంస్కృత సాహిత్యంలో వృరిశే్తు. ఆలాగే నన్నయ-భారతం కూడ వ్రసన్న కథా కలికార్థయు క్షమైంద్ష తెలుగు భారత ఈదన్రాకాలంలో భావం (ప్రధానమై సరళంగా లలితంగా సెగిన భాష్ష థ్రీనాథునితో (పోధసైంద:. నాచన సోమనాదులు పదబంధ సౌష్టవాన్ని పౌటించారు. శెద నాడులు గూఢమయవస్తు కావ్యాలను చెలయించారు, న పదిప్రాన్వ శతాబ్ధం నుండి తెలుగు కవులు, సాహిత్య హోషక్షలు కాత షర్థత్రినై కొవ్యాలు వెలయించారు. అందువల్లే సంకుసాల నృసింప్యూన్ష “కరికర రసాయన్‌మ్‌ ను *ఆద్షుళముగా నెరిగింశు రతీర్మదియారమల్‌ ఘనమ్షక్షల హౌరికిటకా గల్ల, బంద్రల్వుణన సక్కవుథ”1ే ఆ్రన్సి చెప్పే శన కావ్యంలోని శృంగార వర్టసలు శవిజాసి యతి చిటుడవృతాడసి, వ్రైరాగ్యవరన విన్న పిప్పి ద క్రి అప్పశాగ్రస్తి అంతటి (ప్రతిభతో కావ్యాన్ని రాస్తాన్సన్న తి గీ ల స్తా (ప్ర జ చేసి నిరం? చాడుడె శైళ్ట శల్పనా క్‌థలు కృతిమ రతా సి పాలకో వ్ర్‌ఖాం లీ ఆందృవ్ల ఫార్వవృత్తాన్ని కల్పనా విళ్లూక్షితో సానలదీరిన జాత్తి ర్ర చె తన 'వసుటరి కోను రాషషూనినటు రామరాజ భూషబుడ్ను సృష్టంగా లు (4 న స్నుక్షా ఇలాద్దిటె ప్రతిజ్ఞలు చేయటానికి కఏికుండ వలసి గూఢాహంకార్య లీ న్నాడ్స, వన్నళోజుల్ప, సింగల్టి సూర న కూడ్త శల $ సవ్మలల్నా వసుచర్మిత్ర ను మించప్ష్యా కల్చనంలతో కూడిన “కళాపూర్ణోదర్యన్చ్రనన్స రచించాడు నేనే శేకలం మని కోరగా స్తూగ్రన్వ అపూర్వ [క్రత్ర్యత్ర -. సననీయమ్న్య రచింక్యణి "పె వేంకటా విభుడు కోరా ౧ కాన రచన చ , షాస్త్ర పాండిత్య పాట్రక్ష్య ఆకృష్టీప్ర (పదర్శిస్షు

మొదటి భాగం 18 “రాఘవ పొండవీయము” అనే ద్వ్యర్థి కావ్యాన్ని రచించాడు సూరన. తన కావ్యంలో శ్లేషను నాలుగు రకాలుగా వుపయోగించి నాలుగు ఆళ్వాసొలలోనూ రామ భారర ౩౨థ-_ను జోడించొడు. -

అచ్చ తెలుగు కావ్య[పొదుర్భావం: నూతన (ప్రయోగ దృష్టి

వదవిరో శతాబ్దంలో పొన్నెకంటి తెలగన కూడ తనకు పూ ర్వమందున్న కావ్యాల్లో అచ్చతెనుగు పద్యమొకటున్న నే హెచ్చని యాడునపుడు పొత్తమెల్ల నచ్చతేనుగున కూరిస్తే దాంట్లోని చందమెరిగిన పాఠకులు మెచ్చుకుంటారనీ, అబ్బుర వడ్తారనీ అచ్చతెనుగులో మొట్టమొదటి [పయత్నంగా యయాతి చరి (తమును రాకాడు,డ మరింగంటి అవన, ఇ(బఐహీం కుతుద్‌షా, అమీన్‌ఖాన్‌ మొదల్లైన వారందరు. అచ్చ తెనుగునే ఇన్టపడ్డారు. విజయనగరంలో భువన విజయంకన్న తమ ఆస్థానం (పత్యేకతను సంతరించుకోవాలనుకున్నారు. థ్రీకుష్టేదే వరాయలు *దేష భాషలందు తెలు!గు లెస్స” అని చెప్పినా; అతడు, ఆళని ఆస్థాన కవులు వాడిన భాష మి(శ్రాం[ధరా తెలుగు భాషాభిమానంతో అచ్చ తణగు కావ్యాలను రాయాలనుకున్న కవులకు తెలుగుదేశ సుల్తానులై న కుతుబ్‌ మహ్‌ రొజులు, ముఖ్యంగా ఇ(ఐహీం కుతుబ్‌షా, మీర్‌జుమ్లూ అమీన్‌ భానులు ప్రోతుహించారు. సాపొత్య చరి[త కారులంకా ఆ యుగాన్ని నూత్న (ప్రయోగ కలంగానే 'పేర్కాన్నారు. ఇ(బహీం కుతుబ్‌షా విజయనగ రంలో తలదాచుకొన్నప్పుడు. తెలుగు

లజలి ఆదరాన్నీ, తెలుగువారి వంటకాలనీ చవిచూసినవాడు. తెలుగు కవికాగాన చధుర్యోన్ని (గోలినవాడు; అంకిలాల సంప్రదాయాన్ని తెలుసుకొన్నవాడు; సంస్య్ర్రాత పదబంధ మి్య్రాం్యధం కొంత కటువుగా తోచి తేట తెనుగున కవిత చస్తే విలా ఉ౭టుందో వినాలని ఉవ్విళ్శూరినవాడు.5్‌ అందువల్లే ఆయన అచ్చ శలుగు కొవ్యరచనకు (ప్రోళ్సాహాన్నిచ్చాడు. తాను తెలుగువాడు కాదు, సంస్కృ 'శ్రాఖ్యాసం తగినంత లేదు; తెలుగు తీయదనాన్ని అనుభవించాడు. పైగా ఆ శ్రాలపు నూత్న [(పయోగదృష్టి ఆయన్నీ పనికి పురికొల్పింది. అప్పటికి చిన్న వొడ్లేన మరింగంటి సింగరాబార్యులు కూడ తర్వాత అచ్చ తెలుగులో నిరోష్ట్య నియమంతో “సీతా కల్యాణము" రాకాడు.

14 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం

ఆ కాలంలో కవులు నూత్న (పయోగాన్ని చేపట్టటం, పోవకులు న] [| హించటం జరుగుతూ వుండేది. అనాటి ఉర్దూ సాహిత్యంలోను “దక గానీ ఉర్దూ అనే నూత్న [పయోగం (ప్రవేశ పెట్టబడిందని గోలకొండ కుతుబ్‌షాహీఐ చరిత తరువాతి కాలం

(క్రీ శ. 1690 నుండి 1700 వరకు జీవించి, వివిధ (ప్రక్రియల్లో తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేసిన కవిసార్వభౌముడు కూచివంచ్చి తిమ్మకవి. “వీలాసుందరీ పరిణయము" “అచ్చతెలుగు రామాయణము” ఆనే రెండు క ఎతుల్ని శుద్ధాం్యధ్రంలో రచించాడు. ఆ కాలంలో తెలుగు వారికి స్పఖళకాంతులు లీవు. అప్పటి తెలుగుదేశం విదేశీయుల దాడికి గురి అయింది. పాలకులు తమ ఇషాను సారంగా పన్నుల వసూలు చేసేవారు.” శతక రూపంలో అప్పటి కవులు దేశ దుస్థితిని భగవంతుడికి విన్నవించుకున్నారు,! మత స్యాం పహూన్యమయిఐది. (ప్రభువుల (వజల ఇక్కట్లను గమనించకపోవటంచ్రేశ్ర (వజలు తమ శి సామర్థ్యాల మీదే ఐతకాల్సి వచ్చింది. కవుల్లోని సాంఘిక చై తన్యం వారి రచనల్లో (పైకి ఫలించింది. ( అయితే కొన్ని సంస్థానాలు సాహిత్య సేవ చేస్తూనేవున్నాయి. గద్వాల సంస్థానం రామాయణ భారతాది పురాణాలకు యథా ల్లోకానువాదాలు చేయించింది. నంస్థానం గేయ నాటకాలను రచింపించింది. పెద్దాపురం, విజయనగరం [పాచీన ధోరణి (పబంధాలను రాయించాయి. వీఠాపురం సంస్థానం తిమ్మకవి మొదలైన కవి పండితులచే సాహిత్యసేవ చేయించింది. (వబంధాల్లోని (ప్రాచీన మహా పురు షలను నాయకులుగా చేసి రంకకాస్తాాలు కూడా వెలువడ్డాయి అనటానికి నిద ర్శనం “అహల్యా సం[క్రందనము, *శకాంక విజయా 'లు.

కవులు పానముర వ్యవహారాలను శ్రీస్పకొని పద్యాలల్లారు. శతకాలు, చాటువులు, వీరగాథలు వచ్చాము, శిమ్మకవి లాక్షణికు డవటంవల్ల (ప్రౌఢ సంస్కృత పదబంధాల్ని కూర్చి (ప్రబంధాన్ని రాసినా? (ప్రజలకు సన్నిహిత

మొదటి భాగం 15 మైన దేశ్యంలో రామాయణాన్నీ , సీలపెండ్రిని రచించాడు. పామరులకు భగవం తుడు తవ్ప వేరేహెలకులు లేరని చెప్పినట్టు భావించవచ్చును. రాజుల నతడు నిందించాడు. తిమ్మకవి కాలంలో. తెలుగు సాహిత్యంలో వివిధ (ప(క్రియలకు తగు (పోత్సాహం, సాంఘకంగా కొంత సాన్సభఖూతి లభించి అచ్చతెలుగు రచనకు దోహదం కలింద్‌. ళం ఆధునిక కాలం , ఆధునిక కాలంలో వీరేశలింగం వంతులుతో సాహిత్య విమర్శకులు మొద అవుతారు. ఈ కాలంలో సి. పి. (బౌను, మెకంజీ, వారాదరించిన దేశీయ పండి తులు (ప్రాచీనార్యధ సాహిత్యాన్ని వెలికి తీసి, వెలువరించి, అందులోని [పతిభా పాండిత్యాలకు నివాళి వట్టారు.30 సాహిత్యం అంచరికీ అందుబాటులోకి రావటంతో కవులు తమళ _క్రిసామర్థ్ధ్యాలను చూప ఉత్సహించారు. ఆశువు అవధానాలు మెండ్లై నాయి. వాటికై కాస్త్ర పాండిత్యాన్నీ;, సాహిత్య పరిచయాన్నీ పెంచుకోసాగారు. వ్యాకరణాది ళాస్తాంల్నీ బాగానేర్చుకున్నవారు. దేశభక్తుల 1పటోధాలు వారిలో జాతీయతను పెంపొందించాయి... కెలుగు థాషకు గౌరవ స్థానం కలగ్గాలసీ, (వత్యేక తెలుగు రాష్ట్రం ఏర్పడాలనీ వారు అభి[ప్రాయపడసాగారు. సంస్కృత వండికులై న తెంగుకవి పండితులు సంస్కృతసాహిత్యంలో వున్న (ప్మకియలను మించేట్టు తెలుగులోను అన్ని (స్యకియలు పదర్శింవవచ్చు అన్న ఆలోచనతో అచ్చతెలుగు (వ(కియకు వచ్చని పందిరివేశారు. ఒక్క కందుకూరి వీరేశలింగం వంతులే అచ్చతెబుగులో నాలుగు (వబంధాలు రాకాడు, ఆశభట్ట నారాయణదాసు బుగ్వేద మంత్రాలు మొదలుకౌని అత్యాధునిక మైన వ్యాసంవరకు 'నాటు తెలుగులో రాశాడు. పోను పోను నియమ బాహు ళసంతో అచ్చతెలుగు కావ్యరచన సాగింది. ఈ రచనలో ఆధునిక కవులు ట్‌. తై, ర మ ఆశ్చర్యకరమైన నేర్పును చూపించారు. కర్ధాం[ద్రము, నిర్గద్యము, నిరోస్టము నిరూవ్మములు, ఏకాదళాక్షరీ నియమాలను చేర్చి కవి సార్వభౌమ శ్రీపాద లృష్ణమూ ర్తి కాన్త్రి 'శాకుంతలమూును రచించాడు. ఆకాలంలో “కావ్యం ఎలాం

18 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం టిడి? అన్నది చర్చనీయాంశంకాదు. “ఎన్ని నియమాలు కలది?” అనే విషయమే (ప్రధానమైంది. అ పండిత కవులకు దాసు శ్రీరామ కవి అచ్చతెలుగులో “అభిజ్ఞాన కశాకుంతల'నునే నాటకం రొకాడు. “గౌరమ్మ పెండ్డిని హరికథగా నారాయణ దాస్తు విరచించాడు. ఆధునిక కాలంలో ఇట్లా అచ్చతెలుగు రచన శాఖోవ శాఖలుగా విస్తరించడానికి కారణం పండితులలోని పౌండిత్య [వకర్ష, పోటీ, భాషాభిమానం, జమీందారులు అధికారులు వాళ కొనర్చిన సన్మానాలు.

రెండో (ప్రపంచ యుద్ధం నాటికి (194246) ఆంగ్లేయ విద్యా విధానం మన. దేశంలో పెరికి వేయరానంతగా. నాటుకుపోంయ,. దేశీయులకు (ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని, శాస్త్రాలను ఆభ్యసించాలనే ఓపికనే హరించివేసింది. ఆంగ్ల సైహిత్యం, కాస్త్ర విజ్ఞానం మన వాళ్ళ నాకర్షించాయి. ఆ సాహిత్య పఠనం, (ప్రపంచంలోని వివిధ ఉద్యమాల పభావంతో అచ్చతెలుగు (వ్మక్రియ అడుగంటింది. ఒకరిద్దరు పట్టుదలతో రాసినా వాఠకులు లేరు. ఆర్థికంగా ఎదగ దలచిన జాతి, పార్మిశామిింగా ముందడుగు వేయ [పయర్నించటంవల్లి సౌహిశ్యాధ్యయనానికి సమయం కరువైంది. అలాంటి సమయంలో, ఆలోచనకు సమయం వెచ్చించటం వ్యర్థమని సౌధారణ పారకులు భావించారు. సాహిత్య విమర్శలకు కొంతవరకు సంస్కృకాధ్యయనం,కాస్త్ర వరచయం తర్కువవటంతో తెలుగు వాశ్రైనా, వాళ్ళకు తెలుగు అర్ధం. కాని పరిస్థితి ఏర్పడింది. దాంతో అచ్చ తెలుగు వ్మకియను సంపూర్ణంగా చత కవిత్వంగాను, కృతిమంగానూ భావించసాగారు. ఈ భాపం సాధారణ పాఠకులలో వ్యాపించి అచ్చ ంలుగంటే వారు మొహం పక్కకు తిప్పుకోస్తాగారు. "

వ సాహిత్యంలో అయినా కొంత చిర కవిత్వమురడటం సర్వసామాన్య=- ఇది మర్చిపోయి అచ్చ తెలుగుతు సాపొత్యమంకా చిత కవిత్వంగా ఎంచఓం సర్దైన పనికాదు. ఈ (వ్యకియలో *“యయాకి చరిితములాంది రసవత్కా-వ్యా లెన్నో వున్నాయి. అచ్చతెలుగును చిత్ర కవిత్వంగా భావించటంతో షార్యాలలో ఈ కావ్యాలను ఐహిష్కరించఓం జరిగింది. ఇలా సాగిన నిరాదరణ విశ్వ విద్యాలయాలకూ షాకిండి.. తెలుగు సాహిత్య పరిశోధన ఆరంభమై మూడు దళాష్టాలెనా, - నాల్గెదు పరిశోధనా పీఠాలున్నా అచ్చ తెలుగు (పకియపట్లి నిరాదరణ అదే పద్ధతిలో కొనసాగింది.

4. అచ్చ తెలుగు కవులు - వారి జీవిత విశేషాలు

5. పొన్నెళంటి ఆలగనార్యుడు (1550-1600)

ఈయన అచ్చ తెలుగు కవులలో ఆద్యుడు. గొల్కౌాండ పాలకుడైన ఇభరాముషాహ పాలనలో వున్నవాడు. మీర్‌జుమ్లూ అమీనుథాన్‌ అనే సర్దారు (పోళ్సావాంతో 'యయాతి చరి(త'ను" రచించాడు. ఆశ్వాసాంత గద్యంలో “శ్రీ మదన గోపాల మం[త (పసాద లబ్ధ సారన్వతుడిననీ, *సుకవి జనవర నీయవచో విభవుడ'ననీ 'భావనామాత్య తనూభవుడిననీ, పొన్నెకంటి వంక్యడ” ననీ, *ఠెలగనార్యుడ"ననీ మాత్రమే తెలుపుకొన్నాడు. “యయాతి చరితము” మొదటి ఆక్వాసం క51వ పద్యంలో అమీనుథాను కుమారుడైన ఘఫాజిల్‌షా సిరంగరాయల వద్దకు వెళ్ళినట్టుగా (వస్తావనవుంది. అందువల్ల శ్రీరంగ రాయలు విజయనగరానికి రాజయిన తర్వాత ఇ([బహీంషా మరణానికి ముందు 154.61 మధ్యకాలంలో “యయాతి చరిత్రము! రచింపబడినట్లుగా తెలుస్తుంది. తెలగన 17 వ శతాద్ధారంభమువరకు జీవించినట్టు ఊహింపవలసించే కాని యమీతర ఆధారాలేమీలేవు, పీరిక 16వ పద్యంలో “హెట్టచెర్వు'ను పేర్కానడంవల్ల,'

రా

గోలుకొండ చేరువలోనున్న నేటి “పాటంచెల్వు' ఇతని నివానమని విమర్శకులు. భావిస్తున్నారు.

మరింగంటి అప్పనగారు లెలగనకు ఆప్రమిితుడని (గంథములోని పింకు తెల్చుతోంది.

ళ్‌ అల్‌

'తిరువేంగళా చార్యుల స్క్యతుడు, తిరుమల దేశికుల ఫ్వొత్రుడు, మౌద్గల్య మహర్షి .సగోత్రడు. థ్రీ ఇష్మీనృసింహావతార వేంకటేశ్వర వర(పసాద లబ్ధ

ఉని. పం

శ్ర అచ్చతెలుగు కృతులు - నరిశీలనం న జ సణ శత సకలై శ్వర్యధురీణుడు”, “సిద్ధ సౌరస్వత కారదా (వళ్న వివరణ ఘంటావధాన కీష్ట్యాది అన్టభాషా విశేష ఇత్యాదులు ఈయన బిరుదులు, ఈయన “దళరథరాజనందన చరి"(క్రాది. వింశతి (ప్రబంధ నిర్మాత ఇ(బహీం కుతుబ్‌షా దగ్గర మన్ననలందిన మరింగంటి అప్పనగార్కి ఆరవ తమ్ముడు. *కద్ధార్యధ నిరోస్ట్యసీతా కల్యాణము ఈయన అచ్చ తెలుగు కృతి. మొద్యాలగూడెం కాలూకా వాడ పల్లి నృసింహస్వామి ఆలయానికి స్థానాచార్యులుగొ వున్నారు. ఈయన తెబుగులో నిరోష రచనకు, చతురర్థక కావ్య నిర్మాణానికి ఈయనే ఆద్యుడు. త. గణపవరపు వేంకట కి (1650.1720 ఈయన వేంకటేశ్వర అంధధ్రము' అనే అచ్చ తెలుగు నిఘంటు క ర్త (శ 1674 లో తంజావూరు పాలకుడైన ముద్దళగిరిని ఆ్మథయించి “విద్యావతీ చండకము' చెప్పటంవల్ల ఈయన దక్షిణదేశంలో జీవితం గ డిపివట్టు చె్చవచ్చు ఈయన గొన్న లాక్ష కుడు. (వబంధ రాజవేంకటేశ్యర విజయ విలాహాది (ప్రబంధాలు, *“ఆంధ్రకౌముది, “ఆం ధ్రద్విరూపకోశము, “ఆంధ (ప్రయోగ రత్నాకరము మెదలైన కాస్త్ర(గంథాలను రచించాడు, గచ్యలో “పెరంబూదూరి యకిర్మాకాచార్య వర్య-కరుణా కటాక్షము వలన ఆంధ కవితా సృామాజ్య దురంధుర్వుడనన్ని, “నందపర కులమూన జన్మంచినట్టు, “వాసిష్త గో[కుడనిని, శ సన ఆ క్‌ అ ళ్‌ రాయన సూ ళుడనిన్ని చెప్పుకొన్నాడు తల్లిదం(డ్రుల శేర్ణు చెప్పలేదు కాసు తన తండ్రి కార్యఖర్ణ (వ్రవీబుడు, కామినీ జనపంచదాణుడు', అఖిల రాజన్యులొన్నగ్య = మత్త సింధ్రుర సైంధవాందోళికాదై వస్తు (పళ స్తి కలదనీ: నికలి కళా విచత్షల్బ"క్షన్సి చెప్పుకొన్నా డు, న. “ఆమరకోశంల్రో లా అచ్చతెల్వన్న నిఘంటువును నూట ఇరవె తొమ్మిది లం పద్యాలలో వర్గ విజ్య చేశాడు ఈయన, లా క్క శని చౌడప్ప (17వ శతాష్ట్రి వె ళ్‌ ర కీట శి వ త వ చౌడప్ప సీసములు' ఆనే మువ్పయి స్పీస్టాల నిళ్టుంటు క ర్త ఈయనే తుల అభిప్రాయం, ఆ అధిష్రాయ్య్య సరైంది ఆయితే ఛసుకన మట్ట

మొదటి భాగం 19 అనంత భూపాల, తంజావూరి రఘునాథ నాయకుల వలుకుబడిలో, వారి ఆస్టానా లలో పేరు గాంచిన వాడు. పద్యమంప నిఘంటువులలో తొలి నిఘంటు కర్త ఈయన. దీనిలో శుద్ధ దేశీయ వదాలకే కాక, ఆచ్చతెలుగులో వాడబడిన ఆరదీ, పారశీక, ఉర్దూ వదాలకు అర్ధాలీయబడ్డాయి. ఈయన నిఘంటువులో కప్పుమెయి శేని పేరిట ముప్పయి సీసాలు ఆం(ధమున చెప్పినట్టు ఆరంభ పద్యం తెలియ చేస్తుంది. అందువల్ల కృతి ముప్పయి పద్యాలే. క. మరింగంటి నరసింహాచార్యులు (17 వ శతాబ్దం)

ఈయన చిలువ వడిగె రాజేని చరితమును రచించిచాడు, మౌద్గల్య గో[త సంజుతుడు? రంగమవ్వ వేంకటవరుల ప్ముతుడు. అచిత్యమలగి ఈయన పీశామహుడు, శింగర గురుడు (పపితామహుడు. దేవరకొండ తాలూకా కనగల్లు ఈయన నివాసం. సిరిసెనగండ్ర లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆరాధకులు వీరు. కల్వ పిళ్ళ రాయ చర్మితము*, “నందనం దనళశతానండ ము", “కృష్ణ విలాసము" మొదలె నవి ఈయన ఇతర కృతులు. (గంథం చివర గద్యరూపంలో రాసిన వద్యాన్ని బట్టి, చివరరాసిన ఒక వాక్యాన్నిబట్టీ పన్నెండు రోజుల్లో బ్చిల్సువ వడిగ రాజేని చరితము" ఈయన రాసినట్లుగా తెలుస్తున్నది. మరింగంటి అప్పన్న సింగరాచార్యులు మున్నగువారు ఇతనికి నాల్గెదు తరముల పూర్వులు. (6. కూచిమంచి తిమ్మకవి (1690-1760

ఈయన తల్లిదండ్రులు లచ్చమ్మ; గంగన్నలు; పిశతం[డ్రులు జగ్గన, సింగన, నరసన్నలు; తమ్ములు సింగన, జగ్గన, సూరనలు;: భార్య బుచ్చమ్మ; తిమ్మసచివుడు పితామహుడు. ఈయన కౌండిన్య సగ్యోోతుడు. ఈయన సోదరు డైన జగ్గన కుమారులు తిమ్మనః సింగన అనేవాష్ళ ఈయనకు లేఖక పెఠకులు. పిఠాపురానికి చేరువనున్న “కందరాడ' ఇతని జన్మభూమి. ఇష్టదై వతము పిఠా పురంలోని కుక్క టేశ్వురస్వామి గురువు దెందులూరి లింగ నారాధ్యుడు.

పిఠాపురపు మహారాజు రావు నీల్మ్నాది మాధవరాయనృవతి ఈయనకు “కవి సార్వభౌమ” అనే బిరుదోన్నిచ్చాడు. “అచ్చతెలుగు రామాశుణము", నీలా

ల అచ్చతెలుగు కృతులు _ పరిశీలనం పరిణయము," “చిరవిభవ శతకము", “రసికజన మనోభిరామము” సింహాచల

ఏనుగు లక్మణకవికి సమకాలిక్పుడ్డు _ మ్మితుడు ఈయన, 7... వైడిపాటి లత్కుణకని (17వ శతాన్టి అంతము)

న్‌.

కౌండిన్యసగో క్రీకుడు, ఏకొంబరమంశతి పుకుడ్డు, మహేశ్వర భ క్రుడు అయిన పైడిపాటి లక్ష్మణకవి “అచ్చతెలుగు నిఘంటువును అమర కోశంలాగ రచించాడు. ఇటీవలివరక్ష ఇది పఠన పారనాల్లో ఉన్న (గంథం, అడిదము సూరకవి ఈ (గ్రంథానికి పూరణంగా “ఆం(ధనామశేషమును రచించటంవళ్రి ఆయనకన్న లక్ష్మణ కవిపూర్వుడు, ఈ వైదరను అప్పకవి (1710 (ప్రాంశం)

చారి తకుల అధి ప్రాయంల్రో ఇతడు అడిదం సూరకవిక్ర సమకాలికుడు. “భళిగ్ర కరివేల్ప శతకమ*న్స అచ్చతెలుగులో శృంగార శతకంగా రాకాడు. ఈయన విశాఖపట్టణం (పాంతంవాడని విమర్శకుల్వ అభి(పాయపడ్తున్నారు, 0. భక్షి

దము బౌలభాన్కర జ్రవ్లి (17వ శతాబ్దం పూర్వార్థము)

విళా జ్య | అరృషం తాకని “భూపాలరాజుకేగ! (పూసపాటి) నివాసి, చం. న్‌ రాన. డు (వ సద్టణైన సూరక్రవిక్ర తండి. *పద్ధాం[ద్ర రామా సంధికి గక” 'ౌరక్టవి త్ర్య శకి సంశయవిచ్చేదములో ఇకార రించారు, గందం నేపేయిసీషిన్సకోల?. ఆన పద్యాన్ని ఉద్రహ మయ్యం శ $్రం. దొరికితే ఇద అచ్చ తెలుగులో మెదటి రాషహయణ 10. అడిద

ము సూరజ్రి (1/50 ప్రాంకం)

“అడిదము బ్లా / కవిగరొరబ్రన్వ్య , వమ్మోహరరు, నియోగి వొహ్మణుడు ఈయన. | + 0 సావిచ్ళేద్న్యుః, “రామలింగేశ్వర శతకము. ఆంధ్ర చందాలోక్రము? “ఆం(ధ్రనాక్షుశ్వ్వ:

ం" అను ఐదు (గ్రంధాలు రాశా.

మొదటి భాగం లి “ఆం(ధనామ సం[గవాము*నకు శేష్యగంథముగా రాసిన *ఆం్యధనామ శేషము అచ్చతెలుగు నిఘంటువు. 11. చట్లాతి లష్మీనరనకవి (1747-1794)

ఈయన పూసపాటి నారాయణ గజపతి కాలంలో వున్నవాడు. కనకాంబ, వీరరాఘవులు తల్లిదం (డులు. “ఆంధ్రనామ సం(గవాము' ఆం(ధనామ శేషము లలో చేరని తెలుగుపదములను కూర్చి *“విశేషాం[ధము అను పేరుతో నిభుంటు వును రాకాడు, దాంట్లో £50 పద్యాలున్నాయి. అము(ద్రిత (గ్రంథమిది. [(గంథాంతమున 'ఆం(ధ సం(గ్రహ-శేషాదులందు, లేనియన్నిటిని గూర్చి నీ విశే షాం్యధ్రమందు వీరరాఘవ కనకాంబగారి సుతుడు; చాటరాతి అక్మ్మీనర సయ్య సుకవి అని రాసుకొన్నాడు- కేన. ములుగు పాపయారాధ్యుడు (1750 (ప్రాంతం)

ఈయనకే వేమనారాధ్యుల సంగమేశ్వరా రాధ్యులు అనే. నామాంతర ముంది, ఈయన తల్లిదం[డులు (భ్రమరాంబికా వీరనారాయణులు. సంస్కృత, మ్మిశాం(ధ, అచ్చాం[ధములలో శత సంఖ్య (గ్రంథములను రాసినట్టు తెలు స్తోంది. కాని 'సర్వమధురము' తప్ప మరొక్క అచ్చతెనుగు కృతి లభ్యం కావటంలేదు. భావ్యపపంచమున స్వియమైన శివాద్వైతముకన్న 'కేవలాద్వ్వైత మునే ఎక్కువగా థావించాడీయన. ఒకసారి ఆమరావతిలోని దేవ్యాలయమున “ము క్రిద్వారము తల్పు తీయగదె చాముండాజగట్జీవనీ” అని దేవిచే తలుష్ప తీయించుకొన్నాడట. రాజావాసిరెడ్డి వేంకటా[దినాయని ప్రధాన పండితుడుగా గౌరవం పొందాడు. ఈయన 1750 లో నాయని మరణం తర్వాత కుమార [వభువు ఫ్రీ జగన్నాథనాయని (ప్రేరణచే కాశీవిశ్వనాథునకు “దేవీభాగ వఠము*ను అంకితం చేశాడు. తెలుగులో మొట్టమొదటి దేవీభాగవతమిదే, వంద సంవత్స రాలు జీవించాడనీ, చరమచదళలో ఆశవుగా పదహారు పద్యాలు చదివి (వధాన కళాస్థానములో ఐక్యమయ్యాడని ఆయన శిష్యులు బండ్రమూడి వామస్వామి శాస్ర మున్నగువారు తెలిపినట్లు తాడేవల్లి వెంకటప్పయ్యళాస్త్రి వీరరాఘవ కన కాంబగారి ఉపోద్ధాతములో రాశాడు. కతి. కోటి వెంకనార్యుడు (1769-89 (పౌంతం లలన

పాండ్యమండలపు ఏలికఐన రఘనాథర్తార్రో సో చు షు ష్చ చెంకనార్యుడు, సీతారామార్యుల పుకుడు; ల పచబా యి మళ

( ంజ22డె6న్లు | | వ లో ఖ్‌;

త్వమును పొందిన వాడు. రఘునాథరాయడు. వెంకనను. పిర్చి “ఆంధ్రకృళతు అందు గలుగనట్టి పదములకు. నెల్ల నర్జమేర్చడెడురీతి నద్భుతంబుగ కృతిని శేయంగ పంయు నర్ధమైస రనస్పూ్తి యగుబయరుడ” తని కోరగా “ఆంధ భాషార్జవము” అనుపేర అచ్చతెలుగు నిఘంటువును రచించాడు.

న. డేఓ.. కానుకొలను నాయనవ్ప (1604 (ప్రాంతం)

వేంకటదాసు. ఇతని నామాంతరము. “చింతగుంట హాలెప్పురామా' అనే వకుటంతో అచ్చతెలుగులో “తింతిజీ గ ర్రవురి పట్టాభఖిరామ శశకము'న్సు రభిం చాడు, చింథగుంట హలెము బందరులోని ఒకశ్వేట,. దానికి సంస్కృతీక రణమే తింటతిజీ గర్హపురి. తన పన్నెండవ పీట 1816 లో నాయనస్ప ఈ శతకాన్ని రచించాడు.

15... నందరాజు రాొమచం(ద్ర కవి (810 ప్రాంతం)

ఈ కవి వమవాబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని వట్టెము. (గ్రామ కాపురస్థుడు, సంబరాడ్యంశీయడు, నరసీంగరాయ సత్కవి పుతుడు. వేంకటాచలరాయ విద్వత్సౌనకుడు, హరితసగో[త్రజుతు, నరస కవితా ధౌలేయడు. ఇతని ఆచ ్‌ తెలుగు కృృడి “స్పహైతి స పరిణయము” అసమ[గము, _అము[దితము, క్షేగ్ర

తిరుమామిడి రామపామి (19 ౫ శతి పూ ర్వభాగం) నవీ కైనారము' అన్ను అచ్చ త్రెబ్సున్స కిరాజార్డు సియమును రచిం న టరు రంది ఎరు కూడ అచ్చ శెలుగు పదాలలోకూర్చి గూఢంగా

• కొవ్యము పిరాపృరము మహారాజుక్స జేగ్రగా న్‌ వరివళ్లున కిద్చాడు, " ఆంధ సాహిత్య క్ష

ఫహుజన్రప్పల్లి సీజా రామాచార్యులు (1827189 క్షే " హైథవ్యా ర రటిలోని వాగపస్టిణపు నివాసి కుయన. ఈయన రచించీన

( న శై తు, ఆంద్ర శబ్చరథ్నాకరము' ఆనే [క్రంథాలు తె హారస్థ్యత్తలో పోమాజిక్యానెన వా ర్సుగ స ఆమే చెక్టికర ఇ, నిఘంటువులు, అచ | క న సరుగు కావ్యాల శ్రమకు టి గ టల్‌. అనే (గ్రంథాన్ని 167, కో నాడు, ఈ (గంథము అచ్భతెను గస్వ తానికి బ్రతగంతోక ఖ. ఎని రు వ.

మొదటి భాగం వపా 18. దాను శ్రీరామకవి (8-ఉం184ఉ6 16-51 908) కామమ్మ; కన్నయ్యిలు ఈయన తల్చిదం[డ్రులు. ఈయన వారికి ఒక్కగా నొక్క కొడుకు. పన్నాండేండ్ల వరకు తండి సాయంతో ఆం(ధ్రాన్ని చదివాడు. " ఆకిరిపల్లిలో సంస్కృత వ్యాకరణాది కాస్తా9లు చదివేటప్పుడే ఆష్టావధానాన్ని నిర్వహించి నూజివీడు సంస్థానాధిపతులచే సన్మానింప బడ్డాడు. మాడభూవ్ని వేంకటా చార్యులచే 'పదిరెండేడుల యీడునన్‌ గవిత జెప్పం బూనినొడని మెప్పుపొందాడు. పిదప ఉపాధ్యాయత్వం, న్యాయవాదవృ త్తి అవలంబించాడు. సంస్క్రరణోద్యమాలలో పాల్గొనడమేకాక అనేక కాస్త్ర (గంథాలు, (ప్రబంధాలు, నాటకొలు రాళారు.*దేవీ భాగవతము”ను అనువదించి చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటకాన్త్రి గారిచే 'సెదాననిపించుకున్నాడు. 1894లో “చక్కట్ల దండో అనే అచ్చ తెలుగు నీతి శతకాన్నీ, 1901లో “అచ్చ తెలుగు అభిజ్ఞాన కాకుంతలము"ను రచించాడు. ఈయన రాసిన *తెలుగునాడు' అనే వీధీ నాటకం తెలుగువాళ్ళు ఆచార వ్యవహా రాల్ని చక్కగా చి(తించిన (గ్రంథం. 19. రామాయణం కృష్ణయామాళత్యుడు (1847 (ప్రాంతం) ఈయన రామాయణం పాపయ మంటి పుతుడు, గంగయామాత్య పాకుడు, భారద్వాజసగో తుడు, నందవర వంశ పావనుడు, చళుర్విధ కవితా చమత్కారముగలవాడు. “దేళ్యనామార్థకోళము” అనే అచ్చతెలుగు నిఘంటువును లాకాడు. దాంట్లో మహా కవ్పల కృతులలో (పయోగింపబడిన దేశ్య పదాన్ని విచారించి అర్థమును తేటపరచ ఈ (గంథమును రాస్తున్నానని (పళిజ్ఞచేశాడు. రాచకొండ అపన్న నృసింహము 1897లో ఈ (గ్రంథమును ము(ద్రించటంవల్హ అంతకు ఏభయ్యేళ్ళ ముందు ఈ కవి కాలంగా గుర్రింపవచ్చు. 'ని0౦. కందుకూరి వీరేశలింగంపంతులు (16.4. 848 = శి7.5.1919 పున్నమ్మ సుబ్బారాయడు ఈయని తల్లిదం(డులు. లోహిత సగో[తుడు, ఆపస్తంబస్తూ తుడు. పితామహుడు పీరేశలింగనామధేయుడే. అనేక (గ్రంథాలు రాసినవాడు, “గద్యతిక్కన" బిరుదాంకితుడు ఈయన, 1670 లో “శద్ధాంధ్ర నిరోస్ట్య నిర్వచన నై వధము ను, రసిక జనమనోరంజనము అనే మరో అచ్చ తెలుగు (ప్రబంధాన్నీ, 18/2 లో పద్ధాంధధ్రోత్రర రామాయణమును, 1679 లో

క అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం సి , | ॥ తలతో “జద్ధాంధ్ర భారత సంగ్రహము ను రాళాడు. "అచ్చతెలుగు రతయి లక శైలగన; తిమ్మనల తర్వాత లింగనగా పేర్కొనబడిన వాడు. వీరేశలింగం పంతులు. ఈయన ఆధునికాం(ధ సాహిత్యానికి యుగకర్త. నెక... అల్లమరాజు రామకృష్ణ కవి (19వ శతాబ్దం) ఈతడా రామ(దాహ్మణుడు, రంగ ధామాచార్యుని పుుతుడు, ఎల్లనార్యుని మనుమడు, హరితసగో[ తుడు. పిఠాపురానికి చేరువలో నున్న చే(టోలు ఈయన నివాసం. ఇతని కృతి “అచ్చతెలుగు భాగవతము. 1085 నాటికి లాను ఏడు గ్రంథాలు రాసినట్టుగా తన “కవిచకోర చం[దోదయము” లో చెప్పుకున్నారు. వని, ఓగిరాల జగన్నాధ కవి గురబాద శ్రీరామమూ 8 (1850 ట్‌ వ్‌ ఎన , (పొంత వీరు రాసీన ఉద్ధాం్యధ నిఘంటువు “ఆం(ధపారిజాతము”, ఆకారాది (కమమున కూర్చబడింది. 1888లో పిడుగు చేంకట అప్పారావు దీనిని ము(దిం చాడు. కవుల జీవితో విశేషాలు తెలియరాలేదు. " వెకి, కౌ లమ్మీ నారాయణ (1850 'పాంఠం)

'కాషూంబ మల్లియార్యులు ఈజున "తల్లిదండ్రులు. మేకమామ అమిన శివ్టు కృష్ణమూర్తి కాసి వద్దే సంస్కృత్తాంధధ్రాలు నేర్చాడు ఈయన, లలితాంబికా కటాక్షలబ్దుడు. గోదావరి జిల్లా కాకినాడ తాలూకా *ళరని కాపురస్తుడ్మ, “ఆచ్చిక ఫాషాదర్శనము! అనే నిఘంటువును *థ్రీ లక్ష్మీ నారాయణియమ' అనే పేరుతో 190 లో వకదేంచాడు, తట. తకుండి హ్యానమూస్తై శాస్త్రి (1850 (ప్రాంతం)

ఆకుండి వెంయటళాష్ట్ర అంతర్వాణుల ప్ముతుడు ప్యాసమూ క్రీకాస్త్రి, కేసన క్తి వ్యా సశ్వర కృహాహిుడు; ఆరర్టారాయన స్యూశ్రుడు, అత్రేయస గో (మ్రడుసీఠారామశా స్త్రీకి అగ్రజుడు ఆరు జళ్వాసముల కాళిదాస బుకు సంహా

మొదటి భాగం ల్‌ శె5. మచ్చ వెంకటకవి (1856-1908) మంగమ్మ గంగరాయలు ఇతని తల్లి దం(డులు, చెంకటరాయలు పిఠా మహుడు; తల్లిదం[డులు పెట్టినపేరు కామసుందర వెంకటరాయలు; లౌకికవ్యవ హారంలో వెంకటరావని సంతకం చేసేవాడట. ఇళని భార్యపేరు వెంకట రత్నమ్మ. గంజాము జిల్లాలోని “జలుమూరు ఇతని నివాసం. వీరిది తంగ వంశము. ఈయన లక్ష్మీ నృసింహోపాసకుడు, విద్యాగురువు తెవికిర్హ శివరామ శాస్త్రీ. వంగగురువు తిరుమల పల్టేరు ముడికుల అప్పలార్యుడు. వైదర్శీ వరణ యాది. పెక్కు (గ్రంథాల్ని రచించాడు. “శద్ధాం్యధ నిరోక్ట్య నిర్వచన కుళ చరి[తము"ను (కీ. శ, 1884. కారణ సంవత్సరములో ముగించాడు. 1098లో అము[దిత (గ్రంథ చింతామణి వథత్రికాధిపతులు దానిని ము(దించారు, ఖై. తూము రామదాను (18-8-1856 - శిఠి-11.1904) తూమురామదాసు తం(డి సర్వేవడు; పసుపునూళ్ళ గోతజుడు; వేంకచే శ్వర కృషపాపాంగలబ్ధి వాగ్ర్వైభవుడు. ఈయన విద్యాగురువు థ్రీమాన్‌ (వా పురం రంగాచా ర్యులు. సం[వదాయ గురువులు కందాచ సింగరా చార్యులు, రుక్మిణీ కల్యాణము *గోపిక్తా విలాసము” “కాళిదాస నాటకము" మొదలై నవ తయన ఇతర రచనలు, అటవీళాఖలో ఉద్యోగం చేస్తూ ఆయా (ప్రాంతాల్లోని భాషి. విశేషాలను గమనించి “ఆంధ పచనిదానము. అనే అచ్చ తెలుగు నిఘంటువును 1896 _ 1904 ల మధ్య రచించాడు. శే అయ్యనకోట పార్థసారథి శెట్టి (180 _ 10.7.1916) లక్ష్మమ్మ తిరుమల శెట్టి ఈయన తల్లిదం(డ్రులు; తాత నరసింహా శెట్టి; ఈయన పూర్వీకులు అయ్యనకోటలో విలాతి దొరలను సేవించుట వల్ల అయ్యన కోట వారనే పేరు వచ్చింది. కుద్మురకులము; వైద్య పట్టళ్ళదుకై. (పభుత్వ వైద్యునిగా ఆం(ధదేళశమంకా తిరిగాడు. పెనుగొండలో ఉద్యోగము చేస్తున్న రోజుల్లో మన్మథ పుష్య బహుళ 15 నాడు (1896) “సత్యవజయము'" అను “శద్ధాంద హరిళ్చం[దోపాఖ్యానము” ను పూర్తిచేశాడు. ఈయన వైష్ణవ సిర్ధాంతో న! అద్దంకిలతిరుమల తాతాబార్య శిష్య (పశిష్యుడు, వట్టివేళ్ళ గో(తోద్భవుడు. “కుమారళతకము', *క్షుమార నీకి రత్నావళి' మొదలైన ఎనిమిది (గంథాలు ఇతని ఇతర రచనలు.

జ అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం- 28. గిడుగు రామమూర్తి పంతులు (నిశి.1.1940 న నిర్యాణము “సవర శద్దానుళాసనుడు అనే బిరుదు పొందిన గిడుగు రామమూర్తి వాకవహారి కోద్యమాన్ని చేపట్టి సం[పదాయ వాదులకు పిడుగయ్యాడు. “గద్య చింజామణి; “ఆం(ధపండిత భిషక్కుల భాషా భేషజము", “బాలకవి శరణ్యము 'వ్యాసావళో మొదలైనవి ఈయన రచనలు, *“ాందెనుంగు గమ్మ' అనే అచ్చ తెలుగు. పద్య గద్యాత్మకమైన లేఖను రాసి (1919) [గాంథిక వాదులను అధిషేసించారు. న9. ఆదిభట్ల నారాయణదాసు (తి1.8.1864.2.1.1945 నరసమ్మ వేంకటకవి ఈయన తల్లిదం[డ్రులు. తాత సోమ్సభ్జో క్క 'అది భట్టు వీరి వంళ మూల సురువుడు; స్వర్ణముఖీ తీరానగల అజ్జాడ [గామనివాసి; భారద్వాజసగో[తజుడు; పెరూరు (దావిడులు. “తెలుంగు వారలకుందేట తెల్ల. ముగ నగు(దెను(గులో నెల్టవిద్దెలం దెలుపనెంతు అన్నది ఈయన (పతిజ్ఞః స్వయంగా ఆం(ధాంగ్ల సంస్కృతాది భాషలే కాక వేద వేదాంగాలను సం[గ హంగా చదువుకొన్న వాడు. ఒరిస్సా మొదలు మైసూరు వరకు పహూరికథలు? అవధానాలు నిర్వహించి సన్మానాలు పొందాడు. “హరి కథా పితామహ అన్న బిరుదాన్ని అచ్చ తెలుగులో 'ఆట పాటల మేటి" అని చెప్పుకొను టయే ఆయన కిష్టం. “నా యెజుకి మొదలుకొని “నవరస తరంగిణి వరకు అనేక్ష (గ్రంథాలు రచించాడు. “అచ్చ తిలుగు పలుకుబడి “గౌరమ్మ పెండ్డి, “తల్లివినికి, “నూలు గంటె, “సీమ పలుకువహి", మొదలైన 12 అచ్చ తెలుగు కృతులు రచించాడు- అచ్చ తెలుగును “నాటుతెలుగ"ని వ్యవహరించేవాడు. వ్యాసాలు, పీఠికలు “నాటు తెలుగునే రాకాడు. వాల్యంనుండి వున్న భాషాభిమానం ఎనఖై వండ్ల వయను , వచ్చేసరికి తారాస్థాయి నందుకొంది. అచ్చతెలుగు రచయితలలో కెలగన మితవాది ఆయితే, దాసు అకివాది. తి0. అడవి సాంబశివరావు (1864 (ప్రాంతం) ఈయన తల్లీదం(డులు సీతమ్మ _- హైపయామాత్యులు; ఆరువేల నియోగి . (దాహ్మణుడు; సాంఖ్యాయనసగో త్రుడ్సు”, కృష్టా జిల్లా కైకలూరు తాలూకా “బొమ్మినంపాడుి (గ్రామనివాసి; కలిదండి సీమలో వీరు దే హపౌండ్యాలని+

మొదటి భాగం డే వపసిద్ధి పొందినవారు; 1864 లో పుట్టి పన్నెండవ ఏటినుండే కవిత రాయటం నేర్చాడు. సడాచార పరుడ్తై నరస్తో్య(త విముభుడుగ (ప్రవర్తించాడు. “రామాఖ్యు దయము' మొదలైన ఇరవై వృతులు రచించాడు. “మేఘ సందేశమును ఏ దినమున చదివిన పాఠమును ఆ దినమునందే తెలుగుచేసి, వసురాయకవి కల్లూరి లే 3ంకటరాయలు తమ అనువాదాలు [పకటించటం వల్ల చర్విత చర్వణ మవు తుందని శుద్ధాంధంలో రాసి (పకటించాడు, 81. శ్రీపాద కృష్ణమూర్తికాత్ర్రి (20-10-1866 ని9ి.12.1960 వేంకట సుబ్బసోమిదేవమ్మ తేంకట సోమయాజులకు ఎన్నో గండాలు గడచి బతికి బట్టకట్టిన కృష్ణమూ ర్తికాస్తి పదకొండవ సంతానము, తల్లిదం[డ్రులు పెట్టుకొన్న పేరు గరుడాచల కృష్ణమూర్తి; వెలనాటి వైదిక (బావ్మణుడు; క్రొళిక గో[(తుడు; ఇవటూరి నాగఠింగ కాొస్రువద్ద కావ్య నాటకాలంకార (గ్రంశాలు సిద్దాంత కౌముది అభ్యసించి: షోడశ కర్మాంత స్మార్తము, చయ నాంత్‌ (శౌతము సాధించాడు. పన్నెండోపీట సంస్కృతంలో కవిత్వం రాళాడు; ఫ్రునాతుని (గ్రంథ వఠనంతో (వభావితుడ్షై. తెలుగు కవిత్వం రాయ మొద తెట్లాడు; వ్యవసాయంలో జేసిన అప్పును అనేక సంస్థానాలు తిరిగ అవధానాలు చేసీ తీర్చుకున్నాడు. ర్తవిరాజు, “కవిసార్వభౌమ విరుదాలు పొందాడు. ఎన్లేనవ్వరి మీదకును మునుమున్ను కాలుదువ్వను, నా కొ త్తిడి గలిగించినపుడె (పతి[క్రీయకు యత్నింతును” అన్న కృష్ణమూ ర్రికాస్త్రి ఆలాంటి సందర్భంలో ఇమ2డైగా? గురువైనా లెక్క-చే+కుకుండా కోర్టుల నెక్యగిల దిట్ట. సా్మహాజ్య వటొభిపేకాది. సన్మానాలందాడు;_ తెలుగులో మొదటి దినప[తికను నిర్వ టి హందొడు! 1950లో ఆంధ ఆస్థానకవిగా (వభుత్వంచే నియమింపబడ్డాడు- శలరజయంతి ఉత్సవ కమిటీవారు లెక్క-వేసి కృష్ణమూ ర్తి శాస్త్రి కృళులు 211 గా శ్రేల్చారు* వాటిలో “ఆనందోదయము", “శుద్ధాంథధ్రనిరోష్ట్య - నిరూష్మ నిర్వచ న జొదకొషిరి కారంతలము” అనే రెండు కృతులు అచ్చ తెలుగు రచనలు. కని. జయంతి భావనారాయణ (1867-1917) ఈయన రామనార్య చేంకమాంబల ప్వతుడు, భావనారాయణ ' పౌ, తుడు? కాతికనగో (తుడు, ఆపస్తంబ సూతుడు. ఆకుండి వ్యాసనూర్తి దేశిక పద సేవా

౭8 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం పరాయణుడు ఆంగ్లంలో షేక్స్‌ పియర్‌ రాసిన “సింబలైన్‌ అనే నాటక కథ ననుసరించి “కశావతీ పరిణయము” అనే అచ్చ తెలుగు కావ్యాన్ని రాసి 19605ో ము(దింపించాడు.. ఈ కావ్యం 1905 లో పట్ట పరీక్షకు హళ్య (గ్రంథంగా వుండేది. ఇతర (పబంధాల్లో ఎవరూ చెప్పనట్టు, తన నాపక కథలోని ప్మాతల పరిచయం చేశాడు. తికి. దేవులపల్లి నరసింహకాన్త్రి (1868 (పాంఠం) వైదిక (చాహ్మణుడు, ఆపస్తంబ సూతుడు, కౌండిన్యసగో[త్రజుడు, కవుల కాకరమైన దేవులపల్లి వంళజుడు, సుబ్బమాంబ జగ్గయకాస్త్రిల పుత్రుడు. వెంకటరామార్యుల పౌ[తుడు, కామేశ్వరళా స్త్రి సోదరుడు, సుసర్ద సుబ్రహ్మణ్య డిషితుల శిమ్యుడు. రామచం[ద్రపురం తాలూకా మండపేట వా స్రవ్యడు, ఆంధ గీర్వాణ పండితుడు ఈయన, *కలివిడంబము” (అనువాదం), *“దర్పకదర్పము' (సంస్కృృతభాజం): “కకసందేశము” (సంస్కృతకా వ్యం), 'అచ్భ్బాం[ధ్ర నిర్ణద్య నిరోష్ట్య సారంగధర చరితము” (బి్యత్యపబంధం) అనేవి ఈయన కృతులు. తిక. మారేపల్లి రామచంద్రకవి (1874-1951) వెలనాటి. కాఖీయుడు, కౌండిన్యసగో_ తుడు, కనకదుర్గ థభ్రీరాము లు. ప్యుశుడు, రామస్వామి పతుడు. ఈయన కృష్ణాజిల్లా గన్నవరం తాలూకా కనక పల్లి అగ్రహారంలో భావ సంపత్సర ఆశ్వయుజ బహుళ ౧౦ నాడు జన్మించాదు. చదువుకునే రోజుల్లోనే “కవి అనే బిరుదాన్ని పొందాడు. ఆవధానాలు చేళాడు, నాటకాలాడొడు, జాతీయోద్యమంలో హెల్గొన్నాడు. అనేక (గ్రంథాల్ని పరిష్క- రించాడు, రచించాడు. భాషకు పరాధీనత వనికిరాదనే పట్టుదల గల మనిషి. శన్సుడ్షీ కడలి, “నన్నయ నుడులు, “వ్పేల్‌నుడి కడలి" ఈయన రాసిన అచ తెలుగు నిఘంటువులు. *నుడి కడలి అము(దితం. “మచ్చు నుడులు' అనే పేరుతో *“మేల్‌నుడి కడళోని షష్టిపూర్తి సంఘంవారు (పకటించారు. శిర. అబ్బరాజు హనుమంతరాయశర్మ పాఠయాజి (1880 ప్రాంతం). అలిమేలు మంగాంవా శేషాచలామాత్యుల పుత్రుడు, నరసయ్య పౌశుడు? కౌండన్యసగో[ తుడు, ఈయన చిలకలూరిసేటకు చేరువలో నున్న వేలూరులో

మొదటి భాగం 29 వృవషనామ సంవత్సరం ఆశ్వయుజ శుద్ధ ౫ బుధవారం జన్మించాడు, వృత్తి పరంగా అధ్యాపకుడు, “వాణీ శతకము, 'శ్రీమళ్సు[గీవ పట్టాభిషేకము” మొద లైన పది (గ్రంథాలు రచించాడు. వాటిలో “అచ్బాం్యధ నిరోష్ట్యు నిర్ణద్య దాశరథి చరి[ితమును 1924లో (వకటించాడు. అంతకు ముండే “అచ్భాం[ధ నిరోన్ట్య నిర్గద్య నృగ చరిితము'ను రాసినట్టుగా చెప్పాడు కాని (గ్రంథమలభ్యం. న తథ. గోపిశెట్టి రామచంద్ర నాయుడు (1 880 వాంతం) ఈయన రుక్మాంబ మునిసామి నాయుడుల పుత్రుడు; బంగారమ్మ గంగ నాయుడుల మనుమడు. 1801 లో మ(దాసు [క్రిష్టియన్‌ కాలేజీలో (ప్రథమ శాస్త్ర వరీక్షకు చదువుతూ, ఆం[ధ భాషాభిరంజనీ సమాజ పోవషకుల పారితోషకానికై లార్డ్‌ టెన్నిసన్‌ రాసిన *డ్రోరా' అనే ఆంగ్ల కృతికి ఆనువాదంగా “సుమతి అనే అచ్చ తెలుగు కావ్యాన్ని రాకాడు- దీనికి (వథమ బహుమతి లభించింది. ఇష్ట జేవతా [ప్రార్షనం తరువాత తన గురువులైన కూరేశ శర్మ, పార్థసారథి శెట్టి, థి టీ నరసయ్య శాస్త్రి: సూర్యనారాయణ కాస్రీః అనంతరొయలు, వేంకట కాస్త్రులకు నమస్కరించాడు. ఈయన కావ్యం రాసే సమయంలో ఈయన తండి డిప్యూటి వాక్సీనేషన్‌ ఇన్స్‌ పెక్టరుగా తెలుగునాడంకా తిరిగి “ చెక్కులిలో వుండేవాడు. త్‌. నల్లంతిఘళ్‌ చ(కవర్షుల ఠంయాల లక్మీనృ్ఫుసింహాచార్యులు (1884-1959) వెంకటమ్మ రంగాచార్యులు ఈయన తల్లిదండ్రులు నృసింహార్యుడు పికా మహుడు, హరితస గో తజుడు. నల్హంతిమక్‌ చ(కవర్తుల అనేవి ఇంటి కశేరు, +భ్రంయాబ' ఈయన పూర్వుడు సింగరగురుడు వేల్పుగాండ పాలకుడైన “ధంసా' నుండి పొందిన బిరుద నామం. వరంగల్లులోని గోవింద నగరం (నేటి గిర్మాజీ శ్చీటి ఈయన నివాస స్థానం. అక్కడి రామాలయానికి స్థానాచార్యులుగా వుండేవారు. ఈయన విద్యా గురువు దరూరి లక్మణాచార్యులు, ఆధ్యాత్మిక గురువు మరింగంటి లక్ష్మణ దేశికులు, సంస్కృృకాం[ధ సౌహిత్యాల్లోనే శాక. జ్యోతిళ్ళాస్త్రం లోను అభిమానం వున్న వాడు ఈయన. “వేల్పు గొండ లక్ష్మీనృసింహ మే[త మావిత్మ్యం' వగైరా అనేక (గంథాలు రాశాడు. అచ్చతేనుగులో *కుద్దాకృష్ణ విలాసము”, “రామాయణ సం[గ్రహము _ (బాలకాఎ

క్‌0 అచ్చతెలుగు కృతులు _ పరిశీలనం డము), “కేకయరాజనందన చరిితము"లు రాకాడు. “ఆప్ట (ప్రహరి కావ్యము తెలుగు సాపాత్యంలో ఒకానొక (ప్రత్యేక (వ్మకియ.

త8. వూసపాటి వీరపరాజు (19వ శతాబ్ది ఉ క్తరార్థము)

ఇతడు (ప్రాక్పురి జమీందారై న దుగరాజాది బిరుదాంకికుడై న పెదమల్లప రాజు తమ్ముడు. ఏళాఖపట్టణం (ప్రాంతంవాడు, పిల్లల్ని దృష్టిలో వుంచుకొని *చినవజీరు శతకమును అచ్చతెలుగులో రాకాడు, అఆలభ్యము, తి, వేంకట రామకృష్ణ కవులు (1868-1989)

ఓలేటి వేంకటరామ శాస్త్రీ కామేశ్వ ఠరమ్మ నారాయణ శాస్త్ర9ల కుమారుడు. వేదుల రామకృష్ణశాస్త్రి సూరమ్మ రామచంద్ర కాస్త్రంల కుమారుడు. వీరు మేనత్త మేనమామ బిడ్ధలు, ఆరామ (దాపిడులు, వడ్డెపాలెము పిఠాపు రములలో కాప్తుర ములు. అచ్చ తెలుగులో “దమయంతీ కళ్యాణము"ను రచించారు. ఆలభ్యం,

40. మంగిపూడి వెంఠటశర్మ [18841951]

“విరుద్ధ భారతము,” 'బాలవితంళు విలాపము” మొదలైన కృతులను రచీంచిన ఈ కవి అచ్చ తెలుగు ద్విపనలో “మడ్డుకత”' రచించాడు. ఈ కతను గూర్చి “మెప్పు, వ్యాసం పురాణంసూరిశాన్త్రి “వందేమాతరం [గ్రంథాలయ సర్వస్వము అక్టోబరు 102 లో (ప్రచురించాడు. కథ, భాష, వృత్తము దేశీయ మైన ఈ “మడ్డుకతి (వత్యికత కలిగింది. ఓకే... కలపాఠ వేంకట సూర్య (కాళ ప్రధాని [890 (సాంతం)

రాజమాంబ వీరరాజామాత్యులు ఇతని తల్లిదం(డులు. ఇతడు నందనంద నుని భక్తుడు. *కద్ధాం్భధ నిర్వచన చంద్ర హాస చర్మితముూను వక్షాళ్వాస (స్రబంధంగా రచించాడు. ఉని. వైఖరి సుందర రామయ్య (1890 (ప్రాంతం)

వైఖరి వంళోద్భవ శేషయార్యుని కుమారుడు, కౌశిక సగో(తుడు ఆప స్తంబసూ(త్రుడు, మ్మదాసు మైంట్‌ గాావియల్‌ హైస్కూలులో. తెలుగు పండితుడుగా. ఉండేవాడు. పోతన “భాగవతము” ననుపరించి' శద్ధాంధ నిర్వచన రుక్మిణీ వరిణయము'ను రచించి 1915 లో (వకటించాడు.

మొదటి భాగం 81 -శీత. రాయవరపు గవ్యరాజు (890 ప్రాంతం)

వీర రాఘవ వేంకమాంబల పుుతుడు, శంబర స్కూతుడు, గౌరిరాహై .నాయకుదైన ఈయన 'శద్ధాం(ధ్ర హరిశ్చంద్ర చరిత్రమును రాకాడ్త (పమాది సంవత్సర ఫొల్లుణ శుద్ధ ౨ నాడు తం(డి కలలో కనపడి, శ్ర చరిత్రం రాయమని; దానివల్ల పుత్ర సంతతి కల్గ్లుకుందని చెప్పటంతో ఆ రోజ్లే మ్వై్వైల్బ పెట్టి పది నెలల్లో పూర్తిచేశాడు. లోహితాస్యుని పునరుజ్జేవన పద్య రవ్వ సమయంలో కవికి పుతోదయ వార్త అందిందట. శొంకి రామరాన్త్రీ ఈయన విద్యా గురువు. ఈయన గోదావరి జిలా పిఠాపురం తాలూక్రా మూలపేట (గామస్థుడు. జానపాటి పట్టాభి రామళాన్ర్రి ఈయన (గంథాన్ని పరిష్కరించి, పీఠిక రాసి, అభినవ సరస్వతి పక్షాన మ్యదదించాడు. శీఓ. జంగా హనుమయ్య చౌదరి (1890 (ప్రాంతం)

లక్ష్మమ్మ శేషయ్యలు ఈయన తల్లిదండ్రులు, అప్పయ్య కాత, బెజవాడకు పడమరగా ఇరవై ఎనిమిది మైళ్ళ దూరంలోవున్న వీరులపాడు (గామ నివాసి, కన్ము కులజుడు. 1922 లో “ళుద్ధాం్యధ నిర్వచన సత్యా వివాహమును రాళాడు. వరంగల్‌ జిల్హా మధిర తాలూకా ఇల్లూరు అనే (గ్రామానికి జమీందారై న జవ్వాది వీరయ్య ముద్రణ వ్యయాన్నిభరించాడు. శల, చిలుకూరి నారాయణరావు (1890-1952)

వికాఖపట్టణం జిల్లా ఆనందపురం (గ్రామస్థుడు. అనంతప్పరంలో వుండే ఐాడుం.. తెలుగుకు (దావిడ భాషాజన్యత్వాన్ని (వతిమఘటిస్తూ “ఆంధ్ర భాషా చరి్య(తమును రచించాడు. ఇతని *“ఆచ్చిక వద నిఘంటువు అలభంం. శీఢథ. పాటిఐండ పురుషోత్తమ కవి (1900 (పంతం)

ఈయన *కంస విజయము 'అనే అచ్చ తెలుగు కావ్యం రాశాడు, (గ్రంథం అలభ్యం. నిఘంటుకారులు ఈ (గంథాన్నుండి పదాలు (గహించినట్టు తెలిహెరు.

47. వడగరై 8.సు, మురుగేశం పిళ్హై (19800 (ప్రాంతం) తమిశుడైనా చక్కని తెలుగు కవితాధార కలవాడీయన. “తిశిర గిరీశ శతకము" పూర్వార్ధాన్ని మి(క్రాం[ధ్రంలోను, ఉత్తరార్థాన్ని అచ్చ తెనుగులోను రచించాడు. తిరుబానూరుకు (తిశిరగిరి అని నామాంతరం, అక్కడి శివుని గూర్చి రాసిన కంద పద్య శోతక మిది, రాక్షస నామ సంవత్సరం ధనుర్మా సౌరంభం నాడు ఈ శతకాన్ని రాకాడు, 48. గురజాడ పూర్ణచంద్ర శవ్లి (1900 (ప్రాంతం) సాళ్వపత్యమాత్య స్యుశుడు, గురజాడ వంద్యడు, కౌందిన్యస గ_తజుడు? ఆపస్తంబ సూ(తుడు, “అచ్చ తెల్చగ్య పార్వతీ పరిణయము” ను రచించి 1980లో (పచురించాడు. ఉల. రాళ్ళబండి నాగభూషణం _ వెంకటప్పయ్య .(1900 (ప్రాంతం) వీష అన్నా తమ్ముష, గుడివాడ తాలూకా' కొమరుకొల్లు నివాసులు కౌండిన్యస గో,త సుఐవ పి న ఎ కీ. 6 గుబహ్మణ్య [ప్రియ శిమ్యలు, పేరమాంబా కామయార్యుల జ శ్‌ పు(ళులు, సర్వేశ్వరకారావళి, “మల్లణ స్తోతము” మొదలెన మి([ాం(ధ (గ్రంథాలు పద్ధార్యధంలో 'శశ్రకంల్ర రామాయణమును రచించారు. నాద్‌ జ వి పురుషో త్రమూాస్త్రీ మొడలై న పెద్దల (ప్రళంసలందారు. గూడవలి రామ(బ్రవ్మానికి “శతకంఠ రామాయణము నంకిత మిచ్చారు గ ర, పోరా ప్రగ్గడ శృష్ణమూ ర్తి [1900 (సాంతం) గంజాం జిల్లా పర్దాకిమిడి వాసి, శఠమర్షణ గో తజుడు, హోతా (వగ్గద నృసింవారాయ రాజమాంబల పుత్రుడు, 1099 లో అచ్చతెలుగులో “విమ్ణు పురాణ మును, '*తరిదాలుపు దళసరి ఆనే పేరున, 1040లో “వన్నె లవాక' అనే వర్షనార్మక్ష కావ్యాన్ని, 1045 లో శివానందలహరిని. “జేజేల మేలు వాని మేటి యింపునిట్టి అనే పేరున, 1948 లో *ఎజుకున _ మజకువ"' " అనే నీతి" బోధక కథా కావ్యాన్ని (పచురించారు, అన్నింటికిని వరివ్క రలు ములగాడ సూర్యనారాయణ శాస్త్రీ. క్‌

మొదటి భాగం లితి త51. కేశరాజు సీతారామయ్య . కామాంబ లక్ష్మీ నారాయణామాళ్యుల కుమారుడు, హరితసగో తుడు,

వళ్చిమ గోదావరి జిల్లా మలకపర్ది ఈయన నివానం, వృత్తి కరణీకం. ఈయన “దీన కల్ప [దును శతకమును పర మేశ్వురాంకితం గావించాడు. అచ్చతెలుగుతో శృంగార కాకుంతఐంము”ను “వింతగ సంతరింకుినని రదించి 1059లో (పచురించాడు, రని. చింతపల్లి రామకృష్టకాన్త్రి (1980)

రామకృష్ణ కాస్త్ర గుంటూరు జిల్లా ఈమని (గామనివాసి, వెంకమాంబా సు(బ్రహ్మణ్యావధానుల పుత్రుడు, రామయ దీక్షితుల పొ్యతుదు, పంచవక్ర౦ వీర హనుమ దుపాసకుడు. ఈయన “అచ్చ తెలుగు బుతుసంహారము”ను రాళాడు. దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు పంతులు ఉచితంగా 1980లో దీన్ని మ్యుదించి ఇబ్బొడు. కృతి రచనాకాలం “అబ్ధివసురత్నభూ వి[క్రమార్క్మళకము [పథవ ఇ3[(తము అని తెల్పాడు. పుట 29లో “భానుమి(శోకృత సంస్కృతి రస మంజరి"కి *“అచ్చ తెలుగు రసమంజరి" రచించినట్టుగాను, నాయికా నాయకుల లక్షణాదులు మిక్కిలి రసోత్యర్షంగా వర్టింవబడినవనీ తెల్పాడు. అయితే రకి. పోకూరి కాశీపతి (1900.1975)

గుంటూరు జిల్లా పల్నాటి సీమకు చెందిన బూదిలవీదు ఈయన నివాసం. విశ్వక ర్మకులజుడు; భర స్వతసగో (తుడు; పోకూరి వంశజుడు; రామలమ్మాంబా సుబ్బయాచార్యుల తనయుడు; లమ్మాంబా, చిన్నమాంబల విభుడు. 'శ్రీసారంగ ధరీయము' ([క్యర్థి కావ్యం), “సిద్ధేశ్వర చరితము” మొదలయినవి ఈయన కృతులు. అనేక సంస్థావాలలో చ కవితావధానాన్ని చేసి *కవిసింహి ఐరు దొన్ని పొందాడు. “శుద్ధాయ్యధ నిరోష్ట్ర నిర్వచన హరిశ్చం[దో పాఖ్యానము"ను రచించి గద్వాల (వభువు సీలారామ భూపాంలకావ్ఫ బహద్దురుకు అంకిరమిచ్చాదు.

తంల

న! అచ్చ తెలుగు కృతులు _ పరిశీలనం రశ, నారు నాగనార్యుడు (8-7-1902__8.1.1978)

కడపజిల్హా రాజంపేట తాలూకా రాఘవరాజపుర ఆ(గహారం ఈయన జన్మస్థానం. నివాసస్థానం రైల్వే కోడూరు చేరువలోని నాగవరము. విద్యాగురువు విద్వత్క-వి భూషణ వేదం వెంకట కృష్ణశర్మ (కార్వేటినగ రం), సంస్క తాం(ధ్రాలు (అచ్చ తెలుగు) అభిమాన భాషలు 8 పద్య కొవ్యాలు రాళాడు' వాటిలో “మెచ్చులపచ్చ[ముచ్చిలి', “మనువుపుట్టువు, “ఊర్వశి, *శకుంతలి, “వన్నెల పెండ్రి', *“రామకత” శుద్ధాయ్యధ కృతులు. రామరాజ్య కాంక్ష ఈయన రాజకీయాభిమతము, శర్గాద్వెతము వరమాళయము, భగవాన్‌ రమణ మహర్షి పరమార్ధ గుదవు, జ్ఞానాదేయ క్రైవల్యమే ధ్యేయం. ఠ5ర్‌. నిడదవోలు వెంక(టావు (1804)

నిడదవోలు సుందరం పంతులు కుమారుడు, గుమాస్తాపని మొదలు యు,జీ.సి. ఆచార్య పదవి వరకు నిర్వహించాడు. ఉదాహరణ వాజ్మయాది (గంథాల్ని సంతరించాడు. “మించుపల్లి”, “శ్రీరామ గీలామృతము' మొదలైన కృతులతోపాటు. “తెలుగు పొలుప్ప' అనే అచ్చ తెలుగు ఖండకావ్య సంపుటిని రచించాడు,

ఇలా అచ్చ తెలుగు (ప[కియను ఎందరో కవులు రచయితలు సుసంపన్నం చేళారు.

అచ్చ తెలుగు కృతుల పరిశీలనవు "రండవ థాగము

కే + మొట్ట మొదటి అచ్చ తెలుగు కావ్య మేది?

అచ్చ తెలుగు (ప[క్రియలో మొట్టమొదటి కావ్యము సొన్నెకంటి తెలగన రచించిన 'యయాతి చరితము" అని కవుల జీవిత చరితలు రాసిన చరిత క్షారులన్నారు.1 సాహిత్య లోకంలో కూడా ఈ కావ్యమే తొలిక్రబ్బమని వాడుకలో వుంది. ఈ విషయాన్ని (గ్రంథస్థాలెన ఆధారాల బట్టి నిర్ణయించవచ్చు.

పొన్నెకంటి తెలగన తన *'యయాతి చరి(త'లో ఉ॥ అచ్చ తెనుంగుంబద్దె మొకదైనను గబ్బము లోననుండినన్‌

హెచ్చని యాడుచుందు రది యెన్నుచు నేర్చునం బొత్తమెల్లి ని ॥ ట్టచ్చ తెనుంగు నన్నుడువ నంచలి చందమెరుంగు వారునిన్‌

మెచ్చరొ, యబ్బురంబనరొ; మేలనరో, కొనియాడరో నినున్‌.

అనటంవల్ల అక్కడక్కడా ఏ ఒకటో. రెండో అచ్చతెలుగు పద్యాలు కొ వొల్లో వుండేవికాని మొత్తం కావ్యం అచ్చ తెలుగులో ఆయనకు పూర్వం వుండేది కాదని స్పష్టమవుతుంది, మరింగంటి అప్పన తెలగనను అచ్చ తెలుగు కొవ్యం రాయమని (ప్రోత్సహించారు. ఆపైన కం॥ మున్నెవ్వరు నొడువని యీ

తెన్నిడి కడుమీఉజి యచ్చతెనుంగుం గబ్బం

బెన్నిక మీజగం జెప్పిన

నిన్నుం బొగడంగ( గలడె నెలతాల్పయినన్‌£ అనీ అన్నారు. అంటే అచ్చ తెలుగు (పకియరో పొన్నెకంటి ౩లగనచే మొదటి కావ్యం ఆనే విషయం స్పష్టమవుళుంది.

86 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం అయితే పొన్నెకంటి తెలగనకు ఇంచుమించు సమకాలికుడు, ఆప్పన తమ్ముడూ అయిన మరింగంటి సింగరాచార్యులు తన “శద్ధాయధ నిరోష్ట్య గతా కళ్యాణము'లో 'యయాతి చరిత లోని పై పద్యాలను పోలిన రెండు పద్యాలను పీఠికలో రాశాడు. అవి కం॥ “మున్నెవ్వరు నుడువని యీ తెన్నెడ యెద మీరి యచ్చ తెనుంగు నిరోష్ట్యం బెన్నిక జెప్పిన (పోడన్‌ నిన్నుం బొగడంగ(గలడె నెలతాల్పయినన్‌” ఊ॥ “అచ్చ తెనుంగు, బద్దె మొక చెసను గబ్బములోన నుండినన్స్‌ హెచ్చని యాడు కొందురొగి నెన్నుచు పెద్దలు (గ్రంథి మెల్టని బ్లచ్చ తెనుంగునన్‌ నుడువ సందలి చంద మెలుంగువారు ని న్మెచ్చరొొ యబ్బురంబనరొ, మేలనరో, కొనియాడరో కడున్‌ ”8 ఇంచుమించుగా తెలగన పద్యాలూ, సింగరాచార్యుల పద్యాలు ఒకటిగా వుండటం వరి వీ కావ్యం ముందు రచింపబడిందనే సందేహం రావచ్చు.& అయికే మై పద్యాల్లో ఉతృలమాలలు రెండు ఒక్కటే "పెద్దగా భేదమేమీ రేదు.కాని కందంతో ఇలగన్న “అచ్చ తెనుంగుం గబ్బము అని చెప్పగా సింగారాచార్యులు “అచ్చ తెలుగు సిరోస్ట్టంబు ఆసి చెప్పటం వల్ల ఇరువురూ. చైక్షో (పకియకు అద్యులని చెప్పుకొన్న క్రెంది, అంటే తెలగన అచ్చ తెలిస (ప[కియశే ఆద్యుడు కాగొ, సీంగారాచార్యులు అచ్చ తెలుగులో నిరోష్ట్య (ప్రక్రియకు అఆద్యుదయాడు, సింగరాచార్యుని కృతుం వల్లే ఈ విషయం ఇంకా స్పష్టంగా బుజువవు తుంది. ఇంతకు ముంచే (పస్తాదించినట్టుగా ఏ (స్మకియ అయినా సరళంగా (ప్రారంభమై [కమంగా జటిలతను సంతరించుకొంటుం:. తెలగన లా సింగరా చార్యుల దృష్టి వట్టి అచ్చ తెలుగులో కావ్యం రాయటంతో సంతృప్తి పడలేదు. దొన్నింకా మెరుగుపర్శాంని ఆయన డిద్దోం, “రాఘవ పొండ్రనీల! హర్త పింగళి సూరనలా రానూ కొత్త పంరంను లొక్కాలనుషన్నాడ్డు,

శండవ భాగం 8 ఊఉ. “రాఘవ పాండవీయ కృతి రత్నము పింగళి సూరనార్యుడే

ల్లాఘ సముద్ధరించెనది సర్వబుధ (పతతుల్‌ గణింపనా

హాఘనమయ్యె దానికెన యాం(ధ నిరోష్ట్య మహా(వ్రబంధ మెం

తే ఘటియింవ( జేయ నలుదిక్కుల యందు (పసిద్ధమయ్యెడున్‌. “5 అంటూ “ఆంధ నిరోస్ట్య మహా[పబంధము" మీదే ఆయన దృష్టి వుంది. ఆపైన చం, “తెనుంగునం గొన్ని కావ్యములు తెల్పముగా రచింప వచ్చు బే

ర్కానగ నిరోమ్ట్య కావ్యములు గొన్ని యొనర్పుగ వచ్చు గాకచ

క్కన నివి రండు చందములు (గచ్చర గూరిచి నేర్చుచేత నె

వ్వరికి రచింప శక్యమగు వాంఛ యొనర్చితి దాని సేయగన్‌”్‌ అన్నారు. కేవల అచ్చ తెలుగు కావ్యం గానీ, కేవల నిరోస్ట్య కావ్యం గాని రాయవచ్చు. ఈ రెండింటిని గూర్చి ఒకే కావ్యం రాయటం కష్టం. అందువల్ల తను అలాంటి రచన చేస్తాడు. అచ్చ తెలుగులో 'యయాతి చరి[త్రము” వుంది, 'నిరోన్టుంలో తానే అంతకు ముందు “దశరథ రాజనందన చరితము” రాళాడు. అందువల్హ ఆ రెండు నియమాల్ని ఒకే (గ్రంథంలోనికి అన్వయించి తన రచనా

• పాటవాన్ని చూపిస్తాననీ స్పష్టపరిచాదు. అంతే కొక---

కం, “తొలుతటి సుకవులు ఘనులై

యిలనాంధ నిరోన్ట్యు కావ్య మేలాసేయం

దలచరొః నాకు (పసిద్ధము

గలుగగ నొనరించు కొరకు గావలెనరయన్‌.*క్‌ అని అన్నారు. కవ్మితయం థాగవతం రాయకపోవటం తన భాగ్యంగా చెప్పు కొన్న పోతనలాగ తనకీ రెండు నియమాలు కూర్చు ఘనత దక్కటానికే తెలగన నిరోన్ట్యమును కూర్చలేదని కృతజ్ఞత చెప్పుకొన్నట్టుగా స్పష్టమవుతుంది.

ఇంకా చం. “ఇం కవితా [పయాసమగు నెన్నికమై యుభయార్ద కావ్యముల్‌

గల విప్పుడట్ల విన్నయది గద్దిక ముందర గల్ల నేర్చునే

టా యి ళ్‌

908 ఆచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం తెలుగు నిరోస్ట్యపుంగృతి యిదే మజీ తక్కగ నిప్పటందులన్‌ గలుగదు, వింటలేదె యిక కాగల జాడలు నెన్న నేటికిన్‌, ౫5

అని "తెలుగు నిరోష్ట్రపుంగృతి గూర్చి చెప్పుకోవడంవల్ల, జద్ధాం్యధ్ర నిరోస్ట్య

రచనకే గాని, శుద్ధాం్యధ రచనకు తాను మొదటివాజ్ణి కాదనీ చెప్పినట్లే, అచ్చతెలుగు కావ్యరచనకు తెలగన ఓనియమం ఏర ఎరచుకున్నాడు.

కం. *తెనుగునను మాజుపేళ్ళిడి 'పెనంచిన వినగూడదనుచు బిరుదులు పేళ్ళన్‌ మునువేల్పు బాస వెంబడి నునిచెద( గాదనకు;డయ్య యుల్లములందున్‌,6 బిరదనామాలు తెలుగులోకి మారిస్తే కథావగాహన కష్టమవుతుందనీ;

అందువల్ల తత్సమ సదాల్నే ఉపయోగిస్తానని, కాదనవద్దనీ సాహితీ మూర్తులను

"వేడుకొన్నాడు తెలగన.' ఈ నియమాన్నే సింగరాచారు?లు_ స్క! | గి

కం. ఇల సురభావల కొన్నిటి తిలకింపగ వికటమనుచు తిరమగు నామం బులు కథలు తెలియ కోసము నిలిపితి కవి సమ్మతాన నిల్కడగాగన్‌?

ఆంటూ తెలగన అభిప్రాయాన్ని విళశదవర్చటమే కాక, తనకుముందు ఇెలగన

నియమాన్నే తాను అనుసరిస్తున్నట్టూ స్పష్టమవుతుంది, అయితే తెలగన చెప్పిన

ఒక్క నియమంతో సింగరాచార్యులు తృ ప్రిపడలేదు. తాను రాస్సీగ్ర నిరోష్ట్యం కాబట్టి ఆయనకు అదనపు సీయమాలవసర మయ్యాయి.

కం. “తరమక (పతిపదములు ప

ల్మరు నరయుచు సముచితో క్ష మార్గంబులనున్‌ దెరగులు/ దెలియచు నర్జం జెరగ గదగునుభయ సంధులెనయ్యట క్రశ్రనన్షి*?

రెండవ భాగం రం లేగ "అరయకగచజటడతదనాలయనహ రద్వయమె గాని యొండక్షరములు సౌరవు మరియు నోత్వొత్వములు కొమ్ము మూమురియును వలవదామీద సురభావ నిలుపరాదు.”” ఈ అదనపు నియమాలు నిరోస్ట్యానికి చెందినవేకాని అచ్చతెలుగుకు సంబంధించినవి కావు. నియమబాహుళ్యం తరవాతి రచనమని' నిరూపిస్తుంది. సింగరాచార్యులు అప్పనకు ఐదవ తమ్ముడు, తన కృతిని నరాంకితం కానించటానికి విముఖుడవటం వల్లి ఆతని “మున్నెవ్వరు నుడవని,...*, “అచ్చ త్రనుంగు. బద్దె మొకదైనను. ..” ఆనే పద్యాలను అప్పన అమీనుఖానుకు అంకిత మివ్వటానికి ఇష్టపడ్డ మి్యతుడు తెలగన కావ్యంలో చొప్పించునట్టుగా భావించుటకు వీలులేదు. సింగరాచార్యులు అప్పనను దశరథరాజనందన చరి[తము' లోను “'సీతాకళ్యాణములోను... సీ. మత్తేఠ నరహయమనుజేంద నుకుటా(గ మిశితాం[ఘియుగళుడప్పల గురుండు నిగమ చేతస్తం(క నిపుణార్హ సంపత్తి నతిళయిల్లెడు వేంకటార్యమౌళి సంగీత నాటక స్వరకల్ప సాహిత్య చి[తకవితుడు నారసింహగురుడు వరవాడికుమతుం పటుకాస్త్ర హరుణుడై రాజిల్టు కో నేట్‌ రాయశౌరి గి. వినుత శతమఘంట బిరుదాంక విజయుడైన జగ్గగురు కాంత దేశిక చం[ద్రునకును అనుజుఐగు రంగనరసింగ రార్యభఘనులు నవని [పబలిరి యే సింగరాహ్వయుడను.? తన సోదరులను (పస్తుకించే సందర్భంలో ముగ్గురు రాజుల చేతమొక్కులు గొన్నవాడని (వళంసించాడు. అందువల్ల అప్పన వంటి సహృదయుని శంకించి సింగరాచార్యులను అచ్చతెలుగు రచనకాద్యుడిగా తలచటం సింగరాచార్యులకే అవకొార మొనర్చటం లాంటిది,

40 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం తెలగన, సింగచార్యుల' తరవాతి-వాడనే వాళ్ళు ఇలకో యుక్రి చెప్తారు. సింగచార్యులు పేత్రిక్త ఆళ్వాసాద్యంత భాగాలను మి[కాంధంలో రాళాడు. తెల గన వాటిని కూడ అచ్చ తెలుగులో కూర్చి వుండవచ్చుననీ, ఆందువల్ద 'యయాతి చరితము" తరవాతి రచన అంటారు, కొని ఈ వాదనతో వసళలేదు. తెలగన ఆచ్చ తెలుగు [వ్యకియలో రాయాలనుకున్నాడు కాబట్టి ఆద్యంతము అచ్చ తెలుగు లోనే రాశాడు, కాని సింగరాచార్యుల దృష్టి నిరోస్ట్యం పెన నియమ బాహుళ్యం వర్తి కథాభాగాన్ని మా[త్రం అచ్చతెలుగులోరానీ, పీఠికాదులను మి(శ్రాంధంలో రాసాడని భావించటం య్వుకం. అబ్బతెలుగలో ఆదికవి తెలగన అనీ, 'యయాతి చర్మితము' అది కావ్యమనీ అచ్చ తెలుగు రచయితలు తను కృతులలో పేర్కొనటం ఫె అభి[పా యానికి ఉవదింకమవుకుంది, మచ్చ వెంకటకవి తన 'వద్ధాం(ద నిరోన్ట్య నిర్వ చన కళ చరి(త్రము'లో కం, “చెన్ను గదెను(గుంగై తలు దిన్నగ: జేసిన కడింది దిట్టల( దల(తున్‌ నన్నయ, నెజ్టయ నలది క్కన్న న్సింగన్న సూరయం దెలగయ్యన్‌' 8 అని మ్మికాం్యధ కవులను పేర్కొంటూ అచ్చతెలుగు (ప్యకియకు ఆద్యుడు ఒక్క తెలగననే పేర్కొనటం ఆయనే అచ్చ తెలుగులో ఆదికవని స్పష్టమవు తుంది, అబ్బరాజు హనుమంతరాయళర్మ పాకయాజి తన “అచ్చాంధ నికోష్ట్య, నిర్గద్య దాశరథీ చరితమున కం, *తలంచెద నెర నిల జిట్టల గలిగిన కతలన్‌ యయాకికత కతతేనల్‌ జీలి౭డి కణదల దానిం దెలిం/గించంగ దెల(గన్నె తెల్లన్ననినేన్‌, 9 తెలగనను “తెల్లన్న'గా భావించాడు, (వ్మకియకు ఆద్యుడైన వ్యక్రిని అలా భావించటం సహజం.

రెండవ థాగం త్త

జంగాహనుమయ్యచౌదరి తన “ఇద్దాం ధ నిర్వచన సత్యా వివాహములో గీ. తెలగనయు దిమ్మనయు నచ్చ తెలు గూర్చి

గొప్పతనమొందిరని నేను గూర్చుటరయ

కడలీ దూకిన యనుమని గాంచి యొక్క

కోతియును దూకి పడినట్టి రీతి గాదోమే0. అంటూ తెలగనను సము(దాన్ని లంఘించిన హనుమంతుడితో పోల్చాడు.

అయ్యనకోట హైర్ధసారథి శెట్టి “నత్య విజయము'లో- కంం “మున్ను దెనుంగ. గయీ సరి

మిన్నల నన్నయ, నెజ్జన మేటిల్లిన తి

క్కన్నను, సోమనందెలగన

నన్నువ మొల్లమ్మ. దిమ్మయన్‌ మదిందలతున్‌?11

ళం

జ్రలగనను (వస్తుతించాడు.

ఇలా అచ్చతెలుగు కవులు తెలగనను (వస్తుతించటం వల్లనూ, కందుకూరి శ్రశేశలింగం మొదలుగాగల కవి జీవిత చరి(తకారులు తెలగన్నే అచ్చ తెలుగు రచనకు ఆద్యుడని చెప్పటంవల్లా యయాతి చరిితమే అచ్చ తెలుగు కృతులలో మొట్టమొదటిదని నిర్ణయింపవచ్చు.

తెలగన, సింగరాచారుుల కాల నిర్ణయానికి సరైన ఆధారాలు లేవు. సింగరాచార్యులు తెలగన, అప్పనల సమకాలికుడై నా వయో వ్యత్యాసం చేత తలగ నకన్న చిన్నవాడ్రై వుండి వుండాలి. అప్పలాచార్యులకు, సింగరాచార్యులకు మధ్య ఒక్కాక్క సంతానానికి రెండు సంవత్సరాల అంతరమున్నా సుమారు పది సంవత్సరాల వయో వ్యత్యాసముంటుంది. తెలగన అప్పనకు మిితుడు , కాబట్టి అతని వయస్సూ ఇంచుమించు అప్పన వయసే వుండి: వుండాలి:-ఇ్మ్యబహీం కుతుబ్‌షా 1581లో మరణించేనాటికే 'యయాతి చర్మితము' రచ్చింపబడినట్టుగా దాని పీర్రిక్తే 'చెపోంది. అప్పటికి తెలగన, అప్పనలు ఇరవై ఐదేండ్దవా నా, సింగరాచార్యులు పదిహేనేండ్ర వాడయ్యుంటాడు, అతడు తన (గ్రంథంలో అప్పలాచార్యులు గూర్చి చెప్పిన ముగ్గురు రాజుల మొక్కుకొన్న సందర్భం నాటికే జరిగి వుండాలి. వయసురీత్యా పెద్దవాడై న తెలగన, సింగరాచార్యులకంటే ముందే అచ్చ తెలుగు (వ్మకియ చేపట్టాడనటం సబబు,

పెన జరిగిన చర్చవల్ల అచ్చు తెలుగు కవృలలో మొదటివాడు పొన్నెకంటి త్రలగన అనీ, మొదటి అచ్చతెలుగు కావ్యం “'యయాకి చరితము" ఆసీ సిద్ధాంత మెంది.

శి. పద్య కావ్యాలు రామాయణ కథాత్మకాలు

శుద్ధొం[ద్ర నిరోష్ట్ర సీతా కళ్యాణము (1600)

మరింగంటి సింగరాచార్యులు అచ్చ తెలుగు రచయితలో రెండవవాడు* ఈ కావ్యమును 'మున్నెవ్వరు నుడువని యీ తెన్నెడమీరి యచ్చ తెనుంగు నిరోష్టం బెన్నికం జెప్పిన (ప్రోడగా నిల్చినవాడు. సాక్షాత్తూ వేంకటపతి ఈ కావ్యాన్ని రాయమన్నట్టుగా చెప్పుకొన్నాడు. పుత్తడికి తావి కలిగిన రీతిలో “అచ్చ కెబగు, నిరోష్ట్యము అనే రెండు నియమాల్ని ఒక్కచోట చేర్చి రాకాడు ;లలుకటి కవులు ఇలాంటి కావ్యాన్ని రాయకపోవటం తన (ప్రసిద్ధికి కారణమని వీనయంగా (ప్రకటించాడు. ఈ (ప్రబంధ రచనలో *“ఒకరి తెరువు పోవను ఒకరు నా తెరువురారు (ప, 1.80) అని తన (పత్యేకతను చాటుకొన్నాడు.

“తరుమక (పతి పదములు పల్మరునరయుచు సముచితోక్త మార్గంబుల నున్‌ దెరగులు( దెలియచు నర్థం జెరగదగు అని సలహా ఇచ్చాడు పాఠకులకు= ఉభయ సంధులున్నాయి. తొందరపడితే కష్టం తీరిగ్గా చదవండి అన్నాడు సింగరాబార్యులు (ప.1 99), కావ్యంలో తానుపయోగించిన అక్షరాలను క,గ,చః ఉట,డ,త,ద,నయ,ల,స,హూ, రద్వయము, ఆపె ఓత్వొత్వాలు, కొమ్ము: 'మాముడి రాపని పేర్కొన్నారు (ప. 1.88) “తత్సమ పదములు తిరమగు నామములుగ కత "తెలియ కొరకు కవిసమ్మతాన నిలిపితి (1.86) అని అలానే పాటించాడు.

మహబూద్‌ నగర్‌ జీల్దా పాలెంలో వున్న థీ రంగాచార్యుల వద్దవున్న 'పకిలో కంటే 5.7.0.%.1 1. 1. 672 తాళష్యత (ప్రతిలో సింగరొ చార్యులు తన కవిళ్వాన్ని గూర్చి చెప్పికొన్నట్టాక పద్యం ఆధికంగా క న్చిస్తుంది-

రెండవ భాగం శ్రీకి చం, అరువతె చన్నులుం బలె బయల్బడనీయక ఘూర్ణ్జరాంగనా

గురుకుచ యుగ్మముంబలె నిగూఢము గాక తెనుంగు దేశపుం

గరిత చనుంగవన్వలె నొకానొక యించుక గాను పించగా

సరసులు మెచ్చ జెప్పెదను సత్కవి శబ్ద పటుక్వ వై ఖరిన్‌,

కనిపించీ, కనిపించని అందంలా తన కవిత్వం వుంటుందంటూ చెప్పుకొన్న సింగరాచార్యుల ఈ పద్యం పెద్దనాదుల ఆపపద్యాల ననుకరింిచే టట్టున్న "|

సింగచార్యుల "సీతా కళ్యాణము" మూడాళ్వాసాల కావ్యం. (ప్రథమా శ్వాసంలో నిస్సంతుల్తై న దశరథ మహారాజు వసిస్టుని అనుమతితో బుష్య * శృాంగని తీసనుకరావటానికి వారవనితలను పంపటం, వారతన్ని తీసుకరావటం వరకూ వుంది. ద్వితీయాశ్వాసంలో రావణదుళ్చర్యలు, ఇం(దాదులు వివ్ణువును శేడటం, ఆయన దశరథ పు(త్రుడై జన్మించడం, కాటకవధ, అహల్యా కాపం వరకూ. వున్నాయి. తృకతీయాళ్వాసంలో జనక పట్టణం, విశ్వామితుడితో రామలక్ష్మణుల ఆగమనం, శివధనుర్భంగం, సీతాస్వయంవరం, పరకురామ ్రతిమటనతో కావ్యం ప్పూర్ణి అవుతుంది. చివరిభాగంలో పది పద్యాల్లో మిగిలిన రామకథ ఆంతా సంగవాంగా చెప్పబడింది.

కవి కథాభాగాన్నే నిరోష్ట్య: శుద్ధాం నియమాలతో రాళాడు.' ఆరంథము విశస్టాద్వెత సంపదాయానుసారంగా విష్ణువును, లక్ష్మీని, పంచాయుధాల్నీ, వన్నిద్దరాళశ్వార్హను స్తుతించాడు. కర్పర్శాది నరసింహుడు సింగరాచార్యులకు ఇలా స్వప్నంలో కనబడ్డాడు. ఊ. నల్లని మేను, తెల తిరునామము, ముంజి, పసిండి జందెమున్‌

జల్లని గన్నులున్‌, కరుణ జిల్లైడు చూపులు, లేతనవ్వు భా

సిల్లగ కర్పరా[ది నరసింహుడు తానగు వేంకటేశ్వరుం

డల్లిన (బహ్మచారి గతి న్యగమహీస్థలి నిల్చివేడుకన్‌ (పీ. 11)

కనపడ్డ విష్ణువు వద్ధశ్రోత్రియుడై న వైష్ణవ (బహ్మచారి. ఆ (బహ్మచారికి _పెళ్ళికావాలి, “సీఠాక్రళ్యాణంొ రాయని ఉద్యోధించాడయన సింగరాచార్యులకు,

న్‌! అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం అయోధ్యా నగరాన్ని చతురంగ బలాలతో; వరుస తీర్చిన అంగళ్ళతో, అచ్చర లేమలబోలు స్రీలతో అమరినట్టుగా వర్ణించాడు సింగరాచార్యులు. సీ. _నల్రని గట్ట తీరెల్ట రాగిడి సేయ జాలినయట్టి హ(త్రీల చేత కదలించి చేయెత్తి కడలినైనా జంగ దాటనేరిచిన తత్తళ్శ చేత తలచిన జాడ కాతరినే తిరిగిరా దగిన చక్కని యరదాల చేత (న యని చేత దిండి గయ్యాళి దంటతనాన గేలిచేసేటి యక గ్రాటీల చేక గే. సింది సించిన యంగళ్ళ చేత నింగి చెనక రాగల సజ్జాలచేత కలికి యచ్చరల కంటె నంతంత యెచ్చరిలిన చాయ. కన్నెల బేత రాచక్కి యలరె. (వ 1-2) అంత చక్కని నగరాన్ని ఏలే దళశరథునకు సంతతి లేదు. పిల్లల్లేని చాధను వసిష్టుని దగ్గర దశరథుడు వెళ్ళగక్కుకోవటం అతికినంగా వరిందాడు సింగరాచార్యులు, ణ కం, కాళ్ళన్‌ గజ్జీయలందెల్‌ గల్డిన, తలజడల నాడ గంటల్సెలగన్‌ జల్లగ సంతాడగ నెద తల్లిందం[జ్రై సిరిచేత దనరరె బాలిన్‌ (వ 1-10) గి. నేల గలిగిన రానెలల్‌ నిలిబయయ్య జియ్యలం గాన్కలియ్యంగ జెంగలించి నల్కడల్‌ నిండ నేలిన నాయెడాట సంతలర జెంది నాయడీ చక్కగాదె, (ప. 1-11)

రెండవ భాగం డు రామలక్ష్మణులు మిథిలా నగరానికి వెళ్ళేటప్పుడు అహత్యనోతియెన తర్వాతా ఆమె అంగాంగ సౌందర్యాన్ని వర్ణించక విడవలేదు సింగరాచార్యులు. చం. బిగిచన్లట్లసి యాడ తీరయిన లేచెక్కిళ్ళు చక్క న్నిగన్నిగ లీనంగ కరారికంటె సిరిడాల్నిండంగకై చిన్నియల్‌ తెగలై నల్సీసలాని చక్కగ చికిల్సేయం నెరాసిగెదన్‌ ఉజ= (ఏ భళి దగలన తానెలజేరి కాళ్ళకడ చెంతన్‌ సాగిలెన్నాతిదాన్‌ “2.681 శివధనుర్భంగమైంది.. సీత శ్రీరాముని మెడలో వరమాల వేసింది. అప్పటి ఆమెరూపం, ముగ్ధత్వం చక్యాగా వర్ణింపబడింది. సీ. వొాలనిల్యాడ నంచచందాన నడచిన నేల కెంజాయల నెజసీ నిండ చకచకల్టేరిన చక్కని చెక్కిళ్ళు చెరవి (కేగంట దాల్చికిలి (స్రే చేయ కలయంగ దాల్చిన కై సేత చిన్నెల తేటలంతంత నల్దెసల దనర కలిగి లేదననిడి కడ్పల్ద నల్లన చనట కడిడిగి జరసికదల ళం గి. తండి యానతిలేచి చెంతల నెలంత లెచ్చరించంగ చేరంగనేగి యతని దండ దగ్గరి తగజాబి దండయెత్తి (0 యిచ్చతలడిగ దగలంగ నేసినంత (8-28) సింగరాచార్యులు థ్రీరామ చరితమును మి[ళాం(ధంలో *దళశరథరాజ . నందన చరితము" గాను, శద్దాంధ్రంలో “సీతాకళ్యాణము గాను రచించినా, రేండు నిరోష్ట్యాలవటం వల్ల తారకనామమైన 'రామ శబ్దాన్ని రెండు కృతుల్లోనూ వాడలేదు. “సీతాకక్యాణము" కర్పరాషగినృసింహ స్వామికి ఆంకిలమిచ్చాడు, సింగరాచార్యుల కవిత్వం అతణయు క్తమై చక్కని దేశ్యపద _గుంభిత మైవుంది,

46 అచ్చ తెలుగు కృతులు - వరిశిలనం అచ్చతెలుగు రాషాయణము (1890)

కివీసార్వభౌముడు కూచిసుంచి తిమ్మకవి రాసిన కావ్యం అచ్చతలుగు రామాయణం. ఆక్వాసాంత గద్యంలో “తిమ్మయనామధేయ (పణీఠంబైన య తలు(గు రామాయణమను మహాకావ్యమందు బాలకాండము సర్వమే కాళ్వాసము” అంటూ తనకావ్యాన్ని మహా శ్రావ్యంగా చెప్పుకొన్నాడు ఆయన, ఈ కావ్యంలో అష్టాదశ వర్ణనలున్నాయి కావ్యేతిహోసలక్షణాలు సంపూర్ణంగా వున్నాయి అచ్చతెలుగు పదజాంం కొద్దిదవటంవల్డా, ఇతిహాసం పెద్దదవటంవల్లా అనపనర మైన సన్నివేశాలను కొన్ని వదిలేసి, కొన్ని సూక్ష్మీకరించీ వధాన కథను మా[తమే చెప్తూ రామాయణాన్ని సం(గహించాడు తిమ్మకవి. అమినా మహాకావ్యం అనటానికి తగిన వాటిని వదలలేచు పృుతోత్ప త్తి పురు నాయక వర్ణనలు, వివాహం, సూర్యోదయ, సంధ్యానికా వర్ణనలు, యుద్ధాలు, రాయబారాలు అన్నీ వున్నాయి.

[గ్రంథంలో మొదటినాల్లుకాండలు ఒకభాగంగాను, చివరిరెండూ మరొక భాగంగాను [గహించాడు తిమ్మకవి.కారణం ఆశాటి సామాజికపరిస్థితులు, ఆయన అధ్యాత్మికదృన్టి కావచ్చు. రామాయణంలో సతృలికాల నివ్వగల ఇరవై నర్గల్ల్‌ పదకొండ్ష సర్గలు నుండీర, యుద్ధకాండల్లోనే వున్నాయి. తిమ్మకవి అధిక ఫలం (ప్రదాలయిన భాగౌలుకల సుందర యుద్ధ కాండాల్ని (వత్యేక దృష్టితో రచించాడు.

“అచ్చతెలుగు రామాయణంలో తిమ్మకవి ఆయోధ్యానగరాన్నిలా వరిం చాడు. సీ. మేడలా రతనంపుగోడలా యవరంజి

బేడలా యేవాడ బెంపెసంగు మావ్సలా చలితంపు టావులా చెంగల్వ వావులా యే(శ్రేవ( బసందనర్చు గోడలా తుదలేని శేంటలా నెజియాట పొటలా యొచ్చోట సీటుచూపు నట్టువా మగ హాంపెట్టులా పచ్చవ్రా కట్టులా యేపట్ట బెట్టుమెరయు

రండవ ఖథాగం త్త. గ... దేరులా కొమ్ము పేను వారులా ప

సౌరులా చొక్కటపు రాచదారులా కొ

టారులా తీరులా గొనబారునార

(ప్రోలియొభ్యూరమేరికి. బొగడనరిది (వాలకొంఢము ప. 8)

వద్యంలో పదాలన్నీ దేశ్యాలయినాయమకపు సొబగుతో సంస్కృత భూయిష్టమైన (పబంధాల సాగనును తందన్నేట్టుగావుంది. తేటతెల్లని తెలుగు" మాటలతో ఆఅయోధ్యానగరాన్ని నిర్మించాడు తిమ్మకవి

కావ్యానికి ఆత్మ ద్వని, అఆయోధ్యాకొండంలో ఆరంభంలోనే కథాసూచనమో అనేవిధంగా చం [దోదయాన్ని వర్ణించాడు కపి. వచ్యంచిన్నదై నా భావవి సృృతి కలిగివుంది పద్యం - గి. పగలు సేయుచు వేడిమి మిగుల జగము

(గాచు జమునబ్బమున్నీట( గలిసెననియొ

తొగ విలందుక నగియె నమ్మగువపెంపు

గని సయింపక తమ్మిమొగంబు మొగిచె. (ఆయోధ్యాకాండము 14)

పగటిపూట ఎంతో వేడితో జగాన్నుడికించే యముని అబ్బ సూర్యుడు సం[దాన పడ్డాడని తొగవెలందుక సంతోషంతో నవ్వింది. ఆ మగువ పెంపును చూబీ సహింపలేక తమ్మి మొహం ముడుచుకున్నది. తామరపువ్వు సూర్యునిచే వికసిస్తుంది. అతని అవస్థను కొనలేక తానును దుఃభించుట - తమ్మి మొగం ముడుచుటగాను, రాతి కలువ వికసించుట శతువగు సూర్యుడు ఆస్తమించుటచే నవ్వులుగాను వర్ణింపబడింది. ఈ 'స్వభావోక్రి రామకథకు అన్వయిస్తోంది. భ్రరతుని రాజార్హ తకు అడ్డుగావున్న శ్రీరాముడు అరణ్యానికెళ టంతో కైక సంతోషించటం. కలువవికసించటానికి ప్రతీక. ఆమె సంతోషానికి కారణ మైన తన కొడుకు శ్రీరాముని అరణ్యవాసం వల్ల కౌసల్య మనస్తాపం. తమ్మి ముగం ముడుచుకొనటానికి (ప్రతీక, అంతేకాక సూర్యవంశ సంజాతుడై న దశ రథడు చుఃఖసము[చంలో మునగ్గా, కైఠ రాను రాజమాత అవటాన సంతో షంగా వుంది ఆసటాన్ని తొగ వెలందుక నగటంతోను, ఆ కైకకు సంతోషకారణ

శప అచ్చ అలుగు కృతులు - పరిశీలనం మైనది, దశరథునికి కౌసళ్యమ దు ఖకారణమువుం తమ్మి మొగము ముడుచుల తోను గడుసుగా తిమ్మకవి సూచించాడు. సాధారణమైన దేళ్యపదాబరోనే సహ దయవేద్యమైన వ్యంగ్యాన్ని పోషించ వచ్చునశటానికి ఇది చక్కటి ఉదాహరణ. ఆరణ్యానికి వెళ్ళటానికి సిద్ధంగావున్న ఫ్రీరామునితో సీఠ ఇలా అంది. ఊఉ. ఉడుగక బుత్తి ముత్తులిడ నోపి యొడళ్ళణ కేక యుండగాం గడునెదలో. దలంచుకొని గాటపుమక్కువ+ [బోదిసేయు న య్యొడయని/(వాసి యాగడపుటో జల((ద్రిమ్మరునద్ది గట్టు వా పడ6తుక యెయ్యెడం చలకు(దాసిన వెండుక గాదె యెన్నగన్‌ (అయోధ్యా కాండము వప. టం. (కేమగా చూసుకునే భర్తను వదలియున్న పడతి తలనుదాసిన వెంటు కతో సమంగా చూడబడుతుంది. అందువల్ల నీతో వస్తానని సీత చెప్పే మాంలో “తలకుబాసిన వెండుక' అన్న ఉపమానం సమాజంలో అలాంటి న్రీలకున్న విలువను వ్యక్తపరిచే చక్కటి జాతీయం , హనుమంతుడు లంకలో (పవేశించాడు. రావణాంత౪ఃపుఠమిలావుంది సీ. పసిడిగోడలు పుల్లు పచ్చ తోరనములు గొప్ప (కాన్నెలణాల యుప్పరిగలు పగరాలు దాపిన పగడంపు. గంబము _త్రిజిగంటి రాచ తాతిన్నియలును బిల్టికన్‌ రతనంపు పెద్ద మందసములు (పొద్దు గల్నాడెంపు మిద్దియలును జెలువంపు ము త్తెంపు చలువ చప్పరములు వలుద నెత్తమ్మి కెంపుల తలుపులు గీ మరియు వెలలేని ముత్తిగ మానికముల యందలంబులు నుయ్యుల అరదములును గవని కట్టలు! బెండియల్లక్టియలును బాజం జూచుచు సరగ లోపలికి దూది _ (నుంనర కాండము ప 9)

రెండవ భాగం శ్రీర- ఆకర్షణీయమైనవి రాజ (వాసాదాలు, “వసిడిగోడలు” *పగడాలు దాపిశ కంబాలు,” *“రతనపు మందసాలు”, “ము త్తెంపు చలువ చప్పరాలు" అన్నీ బాగానే వున్నాయి. అయితే అవన్నీ చూసే తీరికలేదు హనుమంతుడికి. వాటినన్నిటిని పాజజూస్తూ సరగ లోపలికి దూరాడు.

కుంభకర్ణుని మంతులు వానర వీరులతో చెప్పే మాటల్లోని భేదో పాయము, వాడిన పలుకుబడులు తెనుగుతనాన్ని వేనోళ్ళ చాటి చెప్పేవిగా వున్నాయి. ఆ, ఓరి కోతి కూళలార కాజదవులం

దూజి కాయ గసరు లేరుక తిని

(బ్రతుకలేక రాచ గువియతోం బొత్తూని

పొలసు విండ్హ నెదిరి పోర్యదగునె. (యుద్ధకాండము ప, 986) ఆఅ అలి నప్పగించి యంతటంటబోక మి

మ్మప్పగింవ దెచ్చెనజు దలంచి

రాచవాని నమ్మరాదను మూట మీ

రెరుగరైతి రింకనేమి గలదు. (యుద్ధకాండము పం 28%) *రాచగుదియి; రాచవాని నమ్మరాదనుమాట అంతంత మా[(క్రపు వాళ్ళను వెను దిరిగేట్టు చేసేవే.

థ్రీరామ పట్టాభిషేకంతో సుఖాంతమై ముగుస్తుంది ఈ “అచ్చతెలుగు

రొనూయణము*. వాల్మీకి రామాయణం చదివితే ఎలాంటి పుణ్యం కలుగుతుందో ఈ “అచ్చతెలుగు రామాయణం" పరించినా అదే కలుగుతుందంటాడు తిమ్మకవి, గీ. తెనుంగు చదువునం బున్నియం బెనయదనుచు

గొందతాడుదు రాడిన గొజత యేమి?

సిరిమరాయంచు నుడివిన చెనటి బోయ

నెజి నిరాబారి యగుటయే గురుతుగాదె (యుద్ధకాండము ప. గ04)

కరర!

ర్‌0 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీంనం “తెలుగు రొమాయణం చదివితే పుణ్యం రాదా? 'శ్రీరామి అనటమే చేత కాని బోయవాడు చివరకు మహర్షి అయ్యాడే, అంతకంటే ఇంకేం పెద్ద సాక్ష్యం కావాలి మీకు?” అంటూ ప్రశ్నిస్తాడు తిమ్మకవి, కథా విషయంళతోను అచ్చతెలుగు భాషా విషయంలోను [గంథాఐతంలో తిమ్మకవి ఇలా స్పష్టంగా చెప్పాడు. గి. పొత్తముం దౌంట పెద్దలు హత్తుకొలిపి నట్టి తెజగును నుడవులందన్ని యడల గుజీయలసి చూచి నెమ్మది గూల్చినాడ సందియం బెన్నకుడు నెజజాణలెల్టి (యుద్ధకాండము. ప కలల) ఆలాగే రామాయణ ఫలాన్నిట్టా తెల్పాడు- గీ. పుడమి నీ పొత్తమెప్పుడు (పొద్దు నెలయు జుక్కలును గలుగు నన్నాష్ళసౌరిది (వోడ లిండ్ల గోరిన గోరిక లిడుచు నిడమ

లఅడుగజేయుచు దిరమయి యుండుగాత (యుద్ధకాండము ప, 696)

తిమ్మకవి రామాయజము అచ్చ తెలుగు (ప్ర్మకియలో అద్వితీయము. రామ

కథను రాసిన వారు ఈ (పఫ్మకియలో ఇంకా అయిదారుగురున్నా, ఈ కావ్యపు వటుత్వము, సరశర, _తేటతనము, భాషా [పయోగం మరో రావ్యంలో కన్చించదు,

శుద్ధాం ఉత్తర రామాయణము (1872)

1672 లో కందుహరి వీలేళలింగంవంతులు. కోరంగి ఆంగ్ల దేశ భాషా పాఠశాలకు పధానోపాధ్యాయులుగ వున్నప్పుడు, కూ చిమంచి తిమ్మకవి తెలి గింపగా మిగిలిన రొమాయణంరోని ఉత్తర కాండకు “వద్దాం్యదోత్తర రామాయ వాము” అనే పేరుతో రచించాడు. అప్పటికే ఆయన “నైషధము”, “రసికజన 'మనోఠరంజనము". అనే రెండు-అచ్చ తెలుగు కృతులు కావించారు. అందువల్ల ఈ కావ్యంలో ఆయన _కవితాధ్యార్థ కదశిపాకంరో కుదిరింది. దీన్ని ప్యతికాధి

రండవ ఖథాగం ల్‌! వతులు, పండితులు ఎన్నో విధాలుగా మెచ్చుకున్నారు.3ి కృష్టా జిల్గా బృందావన పురంలోవున్న “పురుషార్థ (ప్రదాయినీ వథ్రిక*' ఈ కావ్యంలోని కొన్ని పద్యాలను (వకటించి 1872 మే నెలలో దీనిని గూర్చి సరసమైన పండిత కవిత్వం అని రాసింది. వావిలాల వాసుదేవళాన్త్రి గారు బంచరురో _పథమశానస్త్ర పరీక్షకు చదువుతూ “పురుషార్థ (పదాయిని పతికి లో (పచురింపబడ్థ వద్యాలు చదివి ముగ్గుడె, వీరేశలింగంపంతులుకు ఉత్తరం రాస్తూ ఆయన స్నేహాన్ని అర్థించాడు,* '“సమకాలము వారు మెచ్చరే కదా" అన్న చేమకూర చెంకన్నమాట వీరేశలింగం విషయంతో వమ్మైంది. ఊత్తర రామాయణ కథా (ప్రారంభం ఇలా వుంది. గ్‌ రక్కసుల టేని తలలెల్ట. జక్క చేసి * పుడమి కూంతును గ్లైకొని వెడలియట్లు గాలి కొమరుండు తోనుగా6 గలుగు వారు దమ్ముడును దోడం జనుదేర నెమ్మి మీర చం. ఆరచము లెక్కియక్కరణి నందఠు( (గందుగ వెంట నంటగా సరగున నంది నాం బరంగు చల్లని పల్లియం జేరు దారిలో భరతుండు ముందుగా నెదురువచ్చి యరంకువ గాళ్ళ (వాలి లొ నరుదుగ వెంట. బెట్టుకొని యన్నను బల్లియ కిచ్చం దెచ్చినన్‌ సీ. నార చీరెలు విప్పి నాడెంపు వలి పెంపు బట్టు పుట్టంబులు బట్టు కట్టి యడవి (కావ్విరులూడ్చి యందచంపుః జందమ్ము లరుదు(గా దురిమిన సరులు దాల్చి వెడ వెడ ముడివడ్డ జడలు చెక్కులు వాపి సిరిమీజలు నును జాజు సిగలమర్చి న్ను ! యెజ మటి నిడుపథ్లై లెడ లెంచి నుదుర్తజో తజ టరొాంయ్య ఖు! ను 1 ట్‌ కస ఐదను కనురి బొటు కదురుక్తీ. ళ్‌ ఇ '!

ర్‌ అచ్చ తెలుగు కృతులు - వరిశీలనం గి, మేలి రతనంపు రవణముల్‌ గీలు కొల్పి

కారు కై సేసి కొని యెళల్లవారు. బొగడ

దమ్ము లిల్హాలు బంటులు( దాను( దరలి

యొప్పు మీజంగ రాము(డయోధ్య కరిగె.

“పురుషార్థ |ప్రదాయినిరో ఈ కావ్యము తొలి భాగము మాత్రమే (వకటింషబడింది.. రెండవ ఆశ్వాసం వీరేశలింగం పంతులు ఎందువల్లనో పూర్తిచేయలేదు. అప్పటికే ఆయనకు పద్యకవిత్వంపై మక్కువ తగ్గి వచన రచనపై మోజు హెచ్చివుండాలి. లేకపోతే, తిక్కన, కంకంటి వారి కావ్యాలకు దీమైన ' అచ్చతెలుగు ఉ త్తరరామాయణం” నునకు దక్కివుండేది.

ఈ కావ్యంలో చివరి పద్యం ఇది- కం. తన బలిమి యెదిరిబలిమియు.

గను(గొనంగా లేక (తుళ్ళి కావరమున నొ వృని వేరము పూనితిమిటు మన పొగరులె యింతచేసె మజి యేమిటికిన్‌. రావణుడు స్వర్ణం మీద దండె త్రినప్పుడు, దేవతల అలతోచనతో ఈ కావ్యం ఆసంపూ ర్తిగా మిగిలిపోయింది. హితకారిణి సమాజంవారు. ప్రకటించిన నాల్లవ సంపుటం *“వచన (ప్రబంధములు - పద్యకావ్యములు'లో ఇంతవరకే వుంది. శుద్ధొంద నికోష్టు నిర్వచన కుశచరి(తము (1898) మచ్చ వెంకటకవి కృతమిది. అము[దిత (గంధ చింతామణి పథత్రికాధి పళులు పూండ్హ రామకృష్ణయ్య హక్కులుకొని, పీరికాటీకాదులు చేర్చి (పకటించారు. పండితులు పూడిపెద్ది లింగమూర్తి పంతులు, _బోడపొటి రాజన్న పంతులు: మండపాక హెర్వతీశ్వరళాస్తుంలు, వడ్డాది సుబ్బారాయుడు దీనిపై తమ అభి (పాయాల్ని |పకటించారు. చుచ్చ వెంకటకషి “వై దర్భీపరిణయము”, “హరిభజనకీ రృనకృతి' మొద జే వినిమిది కావ్యాల రచయిత్య సింహాచల నృసింహస్వామికి తన 'కుళ కర్మిళ్లము' నంకితం చేశాడు. పర్వకవి స్తుతిచేస్తూ (1-14) తెలగనను కూడా

రెండవ భాగం కక చేర్చాడు. తమది తెలగకులమని (1-18, 19) తెలిపి తన పేరును ఈ విధంగా | నిరోస్ట్యంలో సూచించాడు. సీ. ఏ గుజుతలరు నాజేనులయైదునై రహియించు దెను( గక్కరానకు6 గుడి తట్టున నెఅసున్న దా+కించి కటరాయ లను నక్కరాలట నెనయః జేర్చి యుగ్గడించిన యంత నొరులకు నానన్న దెలియంగనగు నేను దెలుగునందు సిరిదొరనెనరునుంజేసి నద్దెజంల ౯. తలల్లెడు జదుర్గలిగి చిన్న గీ. నాంట నుండియు సొగసులు నాట సీటు గతులు రహినల్లి యతనికి. గడునొసంగి యన్నిట. గౌజంతంగానక ఇన్నుదనర నెల్లి గైసరులెంచంగ నెస(గుచుండు, (వ. 1 -లిట) జటిలత పొందటం మొదలైన కవితలో తను పెట్టుకున్న నియమాలను ఇలా వివరించాడు కవి. గిం అట్లు గానగడ(గి యచ్చతెనుంగున నోటితెరలు దగులు జోటులేని కయిత సొగసు లలరంగా నొనరించనిచో హాయనంగ6 జేయదే యటంచు (వ 1-2ి6్సి కం. సిరులలరం (దాచు గన్నియ గరితగ నక్కుపండు గొన్న కతనోంటి తెర ల్లారలని యచ్చ తెనుంగున దొరగానని కయిత( గూర్చు దొరకొంటిందగన్‌. (ప 1ంకొగ్స సర్పరాజై న తక్షకుని కుమార్తె కుముద్వతిని కుశుడు వివాహమాడుట ఈ కావ్యంలోని ఇతివృత్తం. నోటి కెళలు దగులని (ఓష్ట్య స్పర్శతేని) అని

గిల్‌థీ అచ్చ తెలుగు కృతులు _ పరిశీలనం = సింగరాచార్యులు చెప్పని వదాన్ని ఈ కవి వాడాడు. ఆరంభంలో పూర్వ రామాయణకథ నాల్లు పద్యాల్లో చెప్పాడు. మధ్యమలోకాన్ని కుశుడు వైభవంగా పాలించే తరుణంలో, నారదుడు వచ్చి, ఊర్ధ్వఅధోలోకాల్ని జయించి కీర్తిసొంద మని సూచించటంతో, స్వర్గంపై దండెత్తి, ఇంగదుడి స్నేహాన్నీ, అతడిచ్చిన కాన్క్మలను స్వీకరించి తిరిగివస్తూ హిమవత్పర్వతం మీద ఐదరికా[శమ (ప్రాంతంలో సీలగిరిపై కుముద్వతిని చూసి, ఆమె విషయం తెల్చుకొని, మోహంతో విరహం పొండి, తుదకు నాగలోకంపై దండెత్తి, భోగవకతీనగ రంలో తతకునితో మె[తి కుదుర్చుకొని అతని కూతురు కుముద్వతిని కుళుడు వివాహ మాడటం ఈ కావ్యంలోని కథం ఈ కావ్యాన్ని 1807కు సరిపోయే తారణ సంవత్సరంలో రాసినట్టు కావ్యాంతంలో కవి తెలిపాడు, ఊఉ. ఆరసి యెంచ ళాలిరథుండ న్లార దైతగు లెక్కలోన నిం డార(గ( గొండలుం జదలు గౌరులు నేలయు గట్లునం కెతో దారుణ నాంజెలంగిరహి దార్కొనునేంట నొనర్చి యిచ్చితిం శోరికలూర డీనింగొని గోటున నేలక లచ్చియేలికా (88-182) ఆశ్వాసాంత గద్యాన్ని సైతం నిర్వచన నియమంవల్ట పద్యంలోనే కూర్చాడు కం. తిన్నగ నచ్చతెనుంగున6 జెన్నారంగ నోటి తెరలు నేరని నుడి సీ సన్నం జెలంగ గుపకత నెన్న(గ౯/గొన [(గుక్కూయగుచు నిది యలరారున్‌ (లి.185) ఈ కావ్యంలోని (వబంధపు పోకడలను, కవితా చమత్కారాన్ని వరిశీలిద్దాం. ఆయోధ్యా నగరంలోని నాల్లవ _జాతివాన్ళ బలరాముని మించి (౪ మిస్తూన్నట్లూ, ఆతనిలోని దురలవాట్లు లేనట్టు వర్షింపబడ్డారు. ఉం కల్లు 'సెడంగ6 (దాగుచును గట్టికౌనం దెలెగుడ్డ గానకా చల్లిని యేజు. జీల్చియడి చాలక యమారనుగూల్చి నెంచనా నల్దినియయ్య యన్నయది నచ్చిక మెక్కుడి దుక్కియార యం చల్లినంగా దగందగుదురాళని నేలలు దున్నుదిట్టరుల్‌ (1-8)

రెండవ భాగం ర్‌5్‌ రామాయణం కాలంనాటి రైతుంను, తరవాళి యుగానికి చెందిన బలరామునితో పోర్చి చెప్పటం సరికాదు. తనకు తెలిసిన రైతులను తన కవగాహనలో కొచ్చిన బలరామునితో పోలినటు సరిపెట్టుకోవాల్సివుంటుంది. బ్‌ బ్‌ శ రద్వర్దనంలో పొలంలో పిట్టలను తోలే రై తుబిద్ధలు కవికి ఇలా కన్పించారు. ళా బోటు ల్లేలకు( జెంతం గ బ్టైలగురుంజుల్డీర్చి తారెక్కియ త్తేటుం బీల్కల( దోలంగా గడంగి యెంతేడాయు నజ్జంకునన్‌ నోటం గూతలు రాక నూరుకొని యుందుర్దందునల్లుంగు తా తాటన్‌్‌ [గొన్న జిల్కుజోదు జిగికిన్‌ హద్దేదియక్కారునన్‌ (1-81) మేరు పర్వకాన్ని కొండలదొరగా ఉత్పేేక్షించటంతో, కవి వర్వతాధిక్య తను సూచించాడు. ఊ కొండను జుట్టియున్న జిగి గుండుల తీలు గనంగ౦ గొండ లీ కొండలజేని నిచ్చలును గొల్బుటకై చనుదేర నాతడున్‌ దండితనాన దన్నెనయు. దష్క్త్లల చిన్నెలౌసంగి హెచ్చియ క్కొండల. జుట్టునుంచి కొ నికూర్చునెనోయక( దోచునెంతయున్‌ (1-55) నీలగిరి మీది కన్యను చూచిన కుశుని మంతి (ప్రవర్తన “వసుచరిత' జ ల జి, లోని నర్మసచివుణ్జి జ్జపికి తెస్తుంది, ఊఉ. చందురు జాల గోడలనెసంగు గడాని తళ త్తశల హిం ఇంద జెలంగు నొక్క యిలుసేరి నెలంతల కాళ్ళ. గుల్కున య్యందె ర్ఫుళం రుకల్దనరినాతరు జీ(కటి చెట్ల చాటునన్‌ సందడి సేయకుండ నొక చక్కిని నక్కుచు. జూచునత్తరిన్‌ _ (2.41) ఉలూచి మంత్రికి కుముద్వతిని తెల్పిన విధం నిరోస్ట్య నియమానికి లొంగిన డొంకతిరుగుడు విధానం గమనించండి.

! అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం సి, కూకుడి నేడు నాల్గుల యొక్క డైతగు దెనుం/గక్క రానకు(గొన గదించి దానికిం గుడితట్టుదా, జేర్చిదానికి జడ్డం గాలాకుడి దొడ్డగుణుతు దొడరించి దానికి. గుడితట్టు తీయుంచి కూడనాడుడు దిని గురుతు దెలియ నలదానికేగద తెలు(గు లాడెడు నుడి6 దెలితాగ తీ/గె నానలరుచుండు గి, నిధైెసింగారి కిందగునట్టిజేని నన్నినేలలు దిరుగుచు నరయు(దండడి యేను జెలిందోడి కొనిచనియెల్దనేల అందు డీనికించగు దొర నరయుచుందు (2-84) ఈ అక్షర సంకేతం (పాచీన కవుల్లో కన్పించదు ఇలాంటి కష్టాలు తొల గించటానిక్తే బిరుదనామాల్ని తత్సమాలుగా కూర్చమని తెలగన కాసించాడు- మరింగంటి సింగరాచార్యులు నిరోన్ట్య నియమాన్ని పాటించినా పేర్ల విషయంలో తెలగనను అనుసరించాడు. ఈ హితోపదేశం లెక్కచేయని ఇలాంటి రచనలే అచ్చ తెలుగు కావ్యాలనుండి జనాన్ని పారిపోయేట్టు చేశాయి. జల్మకీడ, మన్మథపూజ, చం(ద్రాదుల నింద మొదలై నవి యథాళాస్త్రంగా సాగాయి. అందులో వనవిహారాన్నీ, చెలిక త్తొలచిలిపి తనాన్నీ, పిల్ల చేష్టలను కవి ఇలా వర్ణించాడు. సీ. ఓర్తుగేలోడ్తాని యొగినెల యట్లని కాలరులన హెచ్చి కడుంద నర్తు రొక చెలియొడలు దానొకతె గౌంగిటజేర్చి కోడెకాండ నటంచు( గూడ గడంగుం గసుగాయ లందకగై యెత్తునాక చెలి చన్నందుకొని యోర్తు జక్కులాగు నొకతె యానెడిజేనె నొకతె దొంగిల్రిభన నొకతె యందున నోట నొకటల్యగోలు

రెండవ భాగం క్‌? గ నిట్లు దొయ్యలు లెసంగుచు నేచిగండు

గోయిలల గబ్బు జిల్కల గొనరి కొసరి

యంచులను దోలి తేంటుల నలంచియాడి

రిచ్చగాని రాచకన్నియ హెచ్చిచూడి (8-11)

కుముద్వతీ పరిణయం తెలుగు ఆడపడుచు పెళ్ళే, చక్కెర, నేయి: లేనె చేర్చి కన్యాదాత వరునికిచ్చి ఎదుర్కొనటం, కెందెర ఎత్తటం, దొరకేలు- కన్నె శ్రీలునకు యొజ్జలగ్గిడు నూలున గరియాలు (పసుపునూలు కంకణాలు) కట్టటం, శైలీనీటి దారతో గట్టురాదాయ సైదొర (విష్ణవు)గా వరుని.భావించి కూతుర్ని వ్వటం, లగ్గిడు (క్రాడున పొన్నుదాళి చుక్క (మంగళసూ (తం), కట్టటం, రతవాల శ్చీసలు చల్దటం, అగ్గింజిగినేయి గట్టియలు కాల్చటం; సన్నెకల్లు (తాక్కించటం ఆరంజోతి నెరింగించటం మొదలైనవన్నీ వర్ణింపబడ్డాయి.

(వ లి9] నుండి108.వరకు) మొత్తంమీద ఈ కావ్యం చక్కని నియమ పాలనతో పండిత పాఠకులను సంతోవ పెట్టినా, సామాన్య పాఠకుడికి ఇబ్బంది కల్లిస్తుంది. అనాటి పండితుల పట్టుదలలు, పాండిత్య వీరము ఇలాంటి కావ్యాల పుట్టుకకు దోహదాలై అచ్చ తణగు (ప్యకియలో కొత్తమలుపు తెచ్చినా, అచ్చతెలుగు (ప్మకియనే తిరస్క రించే స్థితికి దారితీకాయి. శుద్ధొంధ నిర్వచన శతకంఠ రామాయణము (1900)

ఈ కావ్య రచయితలు రాళ్ళబండి నాగభూషణము, వెంకటప్పయ్య అనే సోదరులు. *భూమిక'లో సదాశివరావు మూలాన్ని గూర్చి (వస్తావిస్తూ “దినికథ మర్దనకవి రచితమగు సీతా విజయమునుండి (గహించి కొలది మార్పులతో రచించిరి” అని చెప్పాడు ఈ సోదరకవృలు సంస్కృకాంధాల్లో పండితులు. అంతకుముందు కొన్ని మి[శవాక్యాలు రాసి, (పథమ (పయత్నంగా అచ్చ తెలుగులో ఈ కావ్యాన్ని రాళారు. అయినా మృదుమధుర మైన శెలిలో అన్వయ కాఠిన్యం లేక శద్ధాంధ (గంథపఠనంలో అభిరుచి కలిగించేదిగా వుందిం “ఎడనెడ కఠయొక్క నడకను దెల్పు తలకట్టు పేళ్ళను (ఉప శీర్షికలు) కల గలుపు వాసలో నవ్రాసితిమి. గొట్టుమాటలు, గొగ్గినడకయు, తలతిరుగుడు పోకడ

శ్ర అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం లను మా చేతనై నంత వరకు రాకుండగనే బేసితిమి* అని తమ “విన్నపములో ఎలా పాఠకులను తమ దృష్టిలో వుంచుకొని రచన సాగించారో వివరించారు సోదర కవులు ఇది నాలుగాశ్వాసాల కావ్యం. శివుడు పార్వతికి కథ చెప్పినట్టుగా కూర్చ బడిన (గంథం. (ప్రథమాశ్వాసంలో "కథ (ప్రతాపలంక నేలుకున్న శతకంఠుడు తన పెదతండి 'కొడుకుల్తైన రావణ కుంభకర్ణులు చనిపోవటం తెలిసి, చెప్పుడు మాటంతో కినిస్కి రావముడే తన వీటికి దండె్తి వచ్చేట్లుగా చేయతల్సి, జడ దారులను 'బాధింపసాగాడు; "మునులు రాముని శరణుకోరాదు. గుణవంతుడైన ళతకరికుడు తనవల్హ చావడని, సీతలే అతన్ని చంపిస్తానని పతిజ్ఞచేసి 'రాముడు ' వాళ ను ఓదార్చి -వంపటంతో (పథమాశ్వాసం ఆ౩తమవుకుంది. మగ వానితో మరణంలేని శతకంఠుని సంహరించటానికి తమ్ముళ్ళు, విభీషణుడు (పోత్స హించీనా ఏంచేయాలో తోచని స్థితిలో రాముడుండటం, అప్పుడు హనుమంతుడు తన “లావు! చూపి రామునికి నమ్మిక కల్గించటం, దాడికై (ప్రయత్నాలు ద్వితీయాళ్వాసంలో వున్నాయి. తృతీయాళ్వాసంలో వసీషుడు. సిక, సు(గీవ విఫీషణులు పెంటరాగా వానర సేనత్రో కర్తడ్డల్రి చాశము” (చతుస్సము(ద్రములు) గడచి రాముడు [ప్రాపలంక చేరటం, పూనుముంతుడ్తు రాయదారాని కెళ్ళి తనకు పెరుప్పకలిగే తరి కానే ఆ “రక్కెసజేని తలాటము (కిరీటం) దిగిది తేవటం? వరసది రోజు ర సురరరు సన్నాయి. ఏడురోజుల షోరాటంతో రాముడు శతకంఠుని తలలు నరుకుళూవుంటే, నేలపెబడ తలల నిలచి పోరటం, నిజమైన శతకంళుడెవరో తెలీయక్ర వ. కరకంతక (పాకారంవలె చుట్టి సీతారాములను కాపాడటం, సీత రాముజీ ఓదారి, తాను యుద్ధం చేయటానికి ఆనతి పొందటం, ఆమె కౌడు (యర్ధదేవ్ర కాసస్టీయగొ ఆమడ వెడల్చు నాలుకచాచి దేవత రక్కసు నెత్తురు నేలబడకుండ జేయడం: సీత కోలతో భూయారాషసులను చంపటం, శతకంకఠుడు మళీ మళ్ళీ బతకటం: నారదుడు వచ్చి సీతకు రాక్షసుని మృత్యురహస్యం చెప్పటంతో ఆన్స్‌ యడం ముగుస్తుంది, మరునాటి యుద్ధంలో స్పిక్ట (క్ష వేలుపుటమ్ము” (ఆగ్నేయాస్తము సా అతని బొడ్డులోని (మందినవాగిని బతికించే *త్రీవస్లే తు ణ్జ 0 వపెరి నరమ్సుల! (సంజీవ కరణన్సులనే నరాల్యు మాడ్చి, ఒక “పెనుస రిని వేస్తుంది, దాంతో క₹తక్రంఠుడు

రెండవ భాగం క్‌0 కూల్తాడు. అతని కొడుకు నీలకేతనుణు విభీషణుని వల్ల రాముని జేజేల మిన్నగా తెలిసికొని ఆయన కనికరంతో (పఠాపలంక కొడయడయ్యాడు.! సీతారాములు సాళేతానికి, మిగిలిన వాళ్ళు తమ తమ నగరాలకు; చేరుకొనటంతో కావ్యం ముగుస్తుంది.

ఆళ్వాసాంత గద్యంలో “బహువిధ కల్పనా సమంచిత శద్దాయ్యధ నిర్వచన శతకంఠ రామాయణ మహా [వబంధము” అని తామనేక కల్పనలను కల్పించి నట్లుగొ చెప్పుకొన్నారు. ఈ కావ్యాన్ని చదివిన నాదెళ) పురుషోత్తమ కొత్తి

న! ॥ ॥

1ప్రీత గెలుపు కత ముద్దుగుల్కుచున్న "దని కభి[ప్రాయపడ్డాగ.్‌

ఈ సోదరుల కవిత్వం అలతి వదాలతో నిజంగానే ముద్దుగ్రుల్కుత్తూ వుంది. ఉదాహరణకు [వథమాళ్వాసంలో వరి ంపబడ్డ సూర్వ రామాయణ గాథను గమనించవచ్చు. ఊఉ. వేమరుదీవనల్‌ పలుకు వేల్పులు నింగి: జెలంగుచుండగా

రాము(డు రావణుందునిమి రాకొమరుల్‌ తన దొడ్డు సేత లెం

తోమురు వారం జెప్పుకొనం దోరపు వేండుక వీడు చేరె దా

జామయు దమ్ముడుం దనదు చక్కని మక్కువ నేగుదేరగాన్‌ (1-60) చం తగనిటువచ్చి తల్లులకు6 దానును నాతియు (మొక్కి మక్కు-వన్‌

దగిలిన బత్తి [మొక్కు పిన తమ్ముల నిర్వుర గొగిలించి చూ

డంగ జనుదెంచు వారు వెసడగ్గరి మమ్మిక నైన! (బోవ బూ

నంగదెదొరా! యనంగ విని నవ్వుచు రోజులు పుచ్చుచున్నెడున్‌ (1-61) గి ముగురు తల్డులు! దమ్ములు మొనసి వచ్చి

యీవికన్‌్‌ జేండు వగుమని యెలమి( బల్కి

నంతట వసిష్థ రావించి యదను గాంచీ

కడ(గి తగినటు లొకనాండు గద్దె యెక్కె (1-69) కం. అత్తజిం గురిసిరివేల్చులు

[కొత్త విరుల వాన మిగుల గోరిక లారన్‌

ముత్తెపు సేసలు చల్లిరి

ముత్లైదువు లెల్లం జూడ ముచ్చట అలరన్‌ (1-68)

180 అచ్చ తెలుగు కృతులు _ పరిశిలనం గి ఇష్టు.తన తండి. గద్దెపై నెక్కి రాము డేపు మీఠకంగః చానేల. .నేలదొడలా వీసమంతేని. నాయంబు విడవకుండం దం(డ్రియను, నొజ్జయను నెల్ల దాన యగుచు (1-64) చ చదువని జన్నికట్టులును సొమునెలుంగని రాచపట్టులుం గొదువ 'గలట్టి కోమటులు, గొట్టులు నింపని పేద కాపులుం ఐదుగురు మెచ్చనట్టి వనింబట్టున జేయ దలంచు' కూళలున్‌ వెదకిన లేరు చేల గని పెబ్దెడు రాముని నాట నాంజెటన్‌ (1-65) గి... కోరినపుడెలి వానలు కరియం గాని యొండు కోలుగ దొకప్పుడు నించుకేని పంట చే/తకు రెట్టింపు పండు: గాని పంట వంలంశికి లేమిడి పట్ట దయ్యె (1-68) రింటి యొడయని పెద్దకొడుకు తేండై పుగమిన్‌ దీటముగ నేలుచు జగముం గటువునం బొారయం గసీకం గాచుచునుండెన్‌, (1-67) ఇలా పోదర కవులు తను కావ్యాన్ని తాము (ప్రకటించిన రీతిన షాఠకు లను, థృష్టిలో వుంచుకునే రచన సాగించారు. శుద్ధొయధ రామాయణ సంగ్రహము (1985) నర్హంతిఘళ్‌ చ(కవర్తుల ఠంయాల లక్ష్మీ నరసింహాచార్యుల రచన ఇది. ఛా అట “రామాయణ సంగ్రహం” అనటం వళ్హి సంపూర్ణ రామాయణాన్నే రాయాలని క్రవి అనుకొని వుండివుండాలి. కాని అము(ద్రిత కాగిత రాత(ప్రతీలో బాలాక్రాండ్రం మా(తమే వుంది. పీఠికలో కవి సం(వ్రదాయనుసారంగా విష్ణువు లక్ష్మి, అళ్వారాచార్యు లను ప్రార్ధించాడు. విష్ణువు స్వవ్నంలో కన్పించి, “అచ్చరలు వా[కుచ్చరాని

రండవ భాగం 61: మచ్చికలు వెల్లి విరియ నచ్చ తెను/౧ఏ మొదలైన కత లెన్నాన్నోో పుట్టించితివి. ఇప్పుడు దెప్పరంబు దప్పించు సీతారాముల కతం జప్పగా నీకుందగు నయ్యాది దిరిసెన పుష్పముల మెతత్తదనము నుడుగులచే కైత కూర్చురు లెన్నెన్నో తీరులగు (తోవలం టోయిరి... కావున నీవు బీతి, బత్తి, సంతోసంబు ముప్పిరిగౌన విరివి గొకుండ మిక్కిలి తక్కువ గాకుండుమై రాములు పుట్టిన మొచలు నే యేడున నేపూటలనెయ్యది చేసెనో నయ్యది వివరింపుచు. .. శుద్దాం్థధ రామాయణ సంగ హంబను పేరకై త గావించుమని చెప్పి కన్మొాజంగన“(పీఠిక. 14) ఈ త్రై తను రాసినట్టు కవి తెలుపుకొన్నాడు. కవి తల్లితల్లి (మాతామహి) అయిన గోది అనే ఆమె స్వప్నంలో గి కైతగూర్పువారు కైత రెన్నెన్నియో తొలుతసేసి సేసి తుదకు రాము కతను జెప్పుచుందదుగాదె లక్ష్మీ నృసిం హార్య జఇప్పుమీవు నలరు సిరులు (పీఠిక. 19) అని (పోత్సాహమివ్వటంతో, కవి వెంటనే చేల్పుగొండ వేల్చగు రింగ నికి నప్పకోలు జేసి కథనారంభించాడు.కవి ఇదే తన చివరి (గంథంగా పేర్కా న్నాడో అర్జాంత రంగా కావ్యం ఆగిపోయింది. అయోధ్యానగ రం, దశరథరాజు వర్ణన తరువాత సంతుకై వసిస్టునితో చిప్పుకొని రాజు విలపించిన విధం ఎంతో దినంగా వుంటుంది. గి. తండి తండి తం(డి తాతలు తనిసిన సంతు గల్లజేయ చక్కదనము లేక యున్ని వున్న లిబ్బుల నడిగెడు వారలుందురయ్య వరుసపుడమి. (వ. ఉత గి. కొలము పెద్దల చాకినిక్కవము గాంగ: దీర్చుటకు సంతులేమేటి దేననాడు మది తలం పొడగూరుచు మనుపు మనుచు వేడు కన్నంత నయ్యది విని తపసియు (ప ఉళ్ళొ

రబా అచ్చ తెలుగు తృతులు _ వరిశీలనం వసిష్టుడు ప్రుతకామేష్టి చేయమని రాజుకు సలహా ఇసాడ్డు. యజ్ఞంతో అగ్నిహో్యతుడు పాలటోనము. (పాయసము) ఇచ్చి ఆంతర్హితుడవుతాడు. రామ లక్ష్మణులకో సం విశ్వామి[తుడువచ్చి నప్పుడు దశరథుడు ఆయన్నిలా (ప్రార్థించాడు. ఊఉ. ఊరిళెరారుగాదె మరులుట్టిపడన్‌ తమయట్టి షెద్దలున్‌ మీరతలంపుజేసి యిటుమెట్టుచు వచ్చిన సద్దలెల్లి చే కూరునా లేదొయందు మదిగొంక్షళ కోరుడు యెంశలెన నే తీరుప నున్నవాడ యెడదీయకు లరున దెల్పవేగెదన్‌ (వ. 84) యాగ రక్షణార్ధం రామలక్ష్మణులను తనతో పంపమని కోరాడు విశ్వా మ్మళుడు. మాట ఇచ్చినందుకు వగచాడు రాజు. టీం ఇచ్చటికేల వచ్చెరుసీ, హెచ్చుగ వచ్చిన గోలె తొలనే నిచ్చెద కోరుకొమ్మనుచు నేటికి బల్కితి, బల్కితింకటో ముచ్చట డిర్చు బిడ్డలను సోరను సోక్రల (దుంచగోరగా వచ్చున జోగి యెంతటిక్తి ప స్‌ ంళటి వచ్చెను యుట్ధల నౌటనేరనే (పహ ఏ) విశ్వామిత్రుడు రామలక్ష్మణుఐ వెంటబెట్టుకొని బయలుదేరి, సరయూ నదీతీరాన ఆకలిదప్పులను పోకాక్చే బల, అతిబల ఆనే మంత్రాలు ఉపదేించే ఘట్టంతో కొవ్యం ఆగిపోయింది. చివర పద్యాలివి. గీ బిడ్డ! నీటిని చేగొని వేగిరమున రమ్ము, తరుణము దాటగారాదు, దీన నాకలి దప్పియు నీకుండ నట్టి మంత రముల నిచ్చెడ గ్లెకొను రామ! నీవు. (ప. 108) కం, బల యనె డతిబల యనియెడు లలి మంతశములను చెవ్వులను సోోంగా దలపింపజేసి యచ్చొటు దొలగిరి తొగునూడు కొంము దొరలున్‌ రుసియన్‌, (వ. 110)

రెండవ భాగం 68 తం... ఇదియేటి పునపుతోగో

మొదలు తుదన్‌ తెలిపీ మమ్ము మురిపింపు మన్‌

చెచరాదని యదగల దళ

రథ కొడుకుల జూచి గాధిరాకొడుకనియున్‌, (వ 111)

ఈయన రాసిన 111 పద్యాల (గంథంలో చక్కని తెబంగాణా పలుకుబడి కన్పిస్తుంది. అచ్బాం(ధ నిరోష్ట్య నిర్ణద్య దొశరథి చరిత్రము : ,1ేకిశి7)

అబ్బరాజు హనుమంతరాయశ ర్మ పాకం=యాబి ఈ (గ్రంథ రచయిత. థ్రీరొమపట్టాభిషేకాంతం వరకు గల కథను మూడాశ్వాసాలలో' ముగించటం; మూడు నియమాల్ని పాటించటం ఈ (గ్రంథంలోని (వత్యేకత. ఇంతకంటే ఎకువ నియమాలు పాటించిన కావ్యాలు అచ్చతెలుగులో చాలా వున్నాయి. కాని వాటిలోవున్న సరళత్వం ఈ కావ్యంలో కన్పించదు. పాఠకులకు రాఘవ పాండవీ యాౌదిద్వ్యర్థి కావ్యాలు చదివినంత క్లిష్టత కల్షుకుంది, కథ నరిగ్గా సాగకపోవటమే ఇందుకు కారణం. డీనికి టీక కావల్సి వచ్చింది. కవి అబ్బరాజు సీతారామళర్మ సవోయంతో “సుజన రంజని" అనే టిక రాకాడు ఈ (గ్రంథానికి. టికతో కూడా ఈ (గ్రంథం (పకటింపబడింది.

(పథమాళ్వాసంలో అరణ్యకాండం వరకు (146 పద్యాల్లోనూ, ద్వితీయా

(

శ్వా సంలో సుందరాకాంచం వరకు 104 పద్యాల్లోనూ, చివరి ఆశ్వాసంతో యుద్ధ కొండము శ78 పద్యాలలోను ఈ కావ్యం రాయబడ్డద్ష,

కావ్యాంతంలో కవి ఇలా విజ్ఞాపన చేశాడు. దానికీ టీక అవసరమయింది. కం- చేతనయినట యల్లితి

ళా ధ్సా

నీతతి నెబసెన్నక కనరే కయిరాయల్‌

కైతల నల్లిన నెఖకయి

తాతల దారి నిల కన్నెదారి నెణీ కతన్స్‌ (ప న.

64 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం

టీక: కయిరాయల్‌ = కవి్యశేక్షులు; కైతం...దారిన్‌ = కవిత్వము చెప్పిన కవి(బ్రహ్మల మార్గమున; ఇల...కతన్‌ = రాముని కతన్‌, నెబునసు = తప్పు; ఎన్నకతనరె = ఎంచకుండ జూడుడు.

ఈ కావ్యంలో ఇంకా చి(త కవిత్వముంవ. ఉత్తర గర్భితార్థ చిత శీతం (11-188), కంద గర్భిత మణిగణ నికర వృ త్తం (2-105), పువ్చమాలికా బంధం (8-27) లాంటి. చిత కవితా పద్ధతుల కావ్యంలో వున్నాయి. కవే ఇరవై పేజీల పీఠికను రాసి ఈ కావ్యం నియమ కవిత్వమనే శబ చిత్మపధాన

మ! మైన కావ్యమని తెలుపుకొన్నాడు. చిత కావ్యం ఆధమ కావ్యం.

శేషాద్రి రమణ కవులు "తాలి వలుకు'*లు రాళారు. ములుకుట్ల వేంకట కృష్ణ శాస్ర: కోటీశ్వరళర్మ కాస్త్రి, మంగతి్యపెగ్గడ భుజంగరావులు అభి(ప్రాయా లను సమకూర్చారు,

ఈ కావ్యంలో సౌకేతనగర వర్ణన ఇలా సాగింది, సీ, తెజగంట్ల గిడిగిళ్ళ దెలిచెడి లెంకలే

యెడం గాయం దగిన యట్రడల చేత నగరి చానల జత నాల్కల చానల జకసేయం జోల గడితల చేత దిన్నని రతనాల దీర్చి కట్టంగనై డాలడరెడి కట్టడాలచేక నెక్కినా తనికి గ్రైజిక్కి నాతనికి నా తీ లగ్లిడెడ్‌ యజదాల చేత తే... నింగి జాలానం దగిన యేనికల చేత

జెలంగి కడలి. గడచెడి తేజీల చేత

దన రనగ రెల్లి జేసిన తాత చేత

చేత( గాదాయె నెన్నగా లాతిచేత (ప 1-89)

ఈ సద్యం టీక ఇలా సాగుతుంది *

తెజగంట్లు == దేవతఎ యొక్క, గిరిగిళ్ళ == నమస్కారముల చేత, అట్టడల = కోటబురుజుల యిండ్హ, జత...జానల == నాగకన్యల, అగడిత = ఆగ డ్రః లగ్దు ఇడెడు == మెలొనసగు, నింగిజాలు = అకాశవాహిని (గంగా), తాతచేత = |బహ్మనృస్టి, లాతి = ఇతరుండు. (వబంధసిద్ధికై అక్కడక్కడా సూర్యోదయాది వర్ణనలు చేయబడ్డాయి. 1ప్రభాతవర్షనం ఇలా సాగుతుంది. ఉత్సాహ : ఆకసాన సాగి తిండికై యటింగెజెక్కదా ర్ల తొననై న జ్రేలకేగ న్పైరి "సీద్యగాం (డే కలంక లేక లంజలిండ్ల జారి చేరి ర కతాకలంగడంక నిండ రాణజంట కాం[డకై (వ. 2.72) యి కమా టీక: జెక్కందార్జు = పక్షులు; లంజలు == విటకత్తెలు: అజ్జాకలు == మరుగుచోట్లు, జంటకాం(డ్ర_కై = జంటకాండై9న విటులకలు. రావణుడు యుద్ధరంగంలో రాముణ్ణి నిందించే మాటలో స్తుతినికూడ చొప్పించాడు కవి. చం. కడలి నణంగినం గడిదిగ వ్రైడుజేరిన నేలడాగినం జడలన తాల్చికన్న. గయిసావిన వేల్తెజ( గంటియైనం గా నలనడయాడినం గడకనాగలిందాల్చిన జెట్ల నిల్చినం గడకింక గల్కియైన నెదగట్టినిగాంగ నిగండదడంచెదన్‌ (ప 8.180) టిక : కడ, ,.నన్‌ = మత్స్యమైన; కడి...రిన = మందరము (కింద టూర్మమైన; నే...;న్‌ = వరాహమైన; జడ...గన్నన్‌ = నరసింహమైస, కయిసాచినన్‌ == వామనుడై న; నేం. నీ = పరశురాముడై న; కొం,*,నన్‌ == రాముడైన; నా,.,న = బలరాముడై న; చెట్టు నన్‌ = బుదుడెస, కల్కి

• ధిలా కల్కిమూ ర్తియైన,. రావణుడు అనాలోచితంగా రాముని కీర్తించటం, దళావతార పర్ణన చేయటం కొత్తగా కన్పించినా కొచిత్య భంగం జరిగింది, చళాపకార వర్ణనలో తమనెంర్‌

86 అచ్చ తెలుగు కృతులు _ పరిశీంనం

కృష్ణుని స్మరించలేదు కవి. రామాపతారం తరువాత వచ్చే ఆవలొరాలను రామ ణు

కథలో, అందులో రావణుని చేక వల్కించటం అనౌచిత్యం. వెచి(తికోసం

జౌచిళ్యాన్ని త్యజించాల్సిన పనిలేదు.

నిరోన్ముః నిర్వచన, చద్ధాయ్యధ నియమాలతో కందుకూరి, మచ్చ, మరిం గంది, అ్రీపాద మొదల్సైన వారెందరో రాశారు. వారి కావ్యాల్లోని సహజత, సరళత ఈ కావ్యంలో లోపించాయి, తన కవితను చిితకవితగానే భావించి టీకను రాసి పాఠకులకు కొంతవరకు సహకరించటం సమువితంగానే వృంవం రానుళత (1971)

“రామకతి సారునాగనాడ్యని చివరికావ్య మేకాక, "అచ్చతెలుగులో రాయ దిడ్డ అధునిక కావ్యాల్లో పేర్యానతగిందికూడ. పూర్వ రామాయణమంతా ఆరు పాష్ళగా రాకాతీయన. ఇడి తన “డెబ్బది యొకటవ కబ్బము (పలి) గా చెప్పు కొన్నాడు. కావ్యారంథంలోనే *రామకత' రచనకు కారణం చెప్పుకున్నాదు.? తన [గ్రంథాల్ని గూర్చి చెప్పుకుంటూ అచ్చ తెనుగులో ఆరు కావ్యాలు రాళొ నన్నాడు. దీన్ని ఆయన భాషాసేవగానే భావించాడు.8

“రామకత'. మహాకావ్యం. తగిన శజ్దార్థాలంకారాలు: వర్ణనలు చేర్చి మిగతొ తన అచ్చ తెలుగు రచనలకన్నా మిన్నగా దీన్ని తీర్చిదిద్దాడు. నాగనార్యుని అచ్చ తెలగు పద్ధిదేశీయమై సరళంగా వుంటుంది. సాంకేతిక సదాల చీకాక్స వుందదు. “అచ్చ తెలుగు రామాయణం [ప్రాథఢకావ్యమైతే, *రామకతి సరకమైన సరస కావ్యం. ఈ అంతరువు ఆ కవుల (పవృల్తిలోనే గోచరిస్తుంది, అయోధ్యా పుర వరన యిలా సౌగించొాడాయన-- చం, వగబను(. గంచుకోట మిడి వల్కుల కాదరునై నపేపి యొ

త్తుగ దరమంపు బూల్విరియు తోట జగానడయాడి రచ్చలన్‌

నెగడినమాట నత్తెమున నిక్కి హళాహళిం (దొక్కువాట!। పొ

ల్పుగ నవరంజి మూట సరిపోల్పె అ యుద్దెయెకా, ద యోధ్యకున్‌

(ప. శంతి)

రెండవ భాగం 67 (నబంధ పద్యాల అందాన్ని సంతరించుకున్న పద్యారివి___ సి. నెవ్వ జవ్వనుల (కొందివె కౌనుల యంద కుదిరిక సకుల చన్‌ గుబ్బ అంద కదలిక కలుకుల కళుకు చూపుల యంద పెనకువల్‌ టోటుల తనువులంద వంకరల్‌ ముగుదల (వాలు ముంగురు లంద యన్నె మింతుల పొల యలుక యంద రాయిడి చెలులతోరపు గౌ;గిళుల యంద దొడి బఐడుటతివల నడకలంద గ (వేగు పడుటన్న వెలందుల విడుచుటంద ముడివడుట నన బోండ్ర శొమ్ముడుల యంద దప్ప వేజొండుం గానక మెప్పుకోలు వడసి యాణియ యేలు నా పుడమిటేండు, (పు క్షే] డ్రి సీ. కన్నెలా! మరునేన్లు గున్నలాః కపురంపు దిన్నెలా! రతనంపు నిన్నెలనంగ కొమ్మలా! జొజిపూ రెమ్మలా! జాళువా "'సెమ్మలా: యపరంజి బౌమ్మలనంగ టజోటులాః ముత్తెంపు సేటలా! వలరాచ తోటలా! వెన్నెల వాటలనం౮గ నింతులా! మరుచేతి బంతులా! రతియింటి దొంతులాః వేల్పు బడంతు లన;గ గీ చానలా! కాక పెజతేనె సోనలా! వ లంతి విగితేజు జిగి కూనలా! వసందు జౌొజలా! యనగట్టి వాల్‌ సకులు గలరు కాసె కొసగాలి గోవాళ్ళ నోసరించి (ప 1-15) ఈ పద్యాల్లో కూచిమంచి తిమ్మకవి (అచ్చ తెలును రామాయణం . జిల కాండం '/, రి ముద్ర స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది.

68 అచ్చ తెలుగు కృతులు _- వరిశీంనం సికారాముల వివాహనుమి, అయోధ్య ఇళ్ళే తరుణంలో (వవేశించిన చం, అటజను దారిలో నడుమ యా “జమదగ్ని' కొమారు(డడ్డి యె " చృటి కిటులోవనెంతు రి(క సాగదు నిల్వుడు బేసికంటి విల్‌ పుట పుట[దుంచి తంట యిటుపోలునె? వీరము గల్లినేని (దుం చుట కిదె నాదు విల్లు చెగంజూపుమ! మేటి మగండవై నచో (ప. 1120) దశరథ మరణం విన్న సీకారాముల శోకంతో చక్కటితె లుగు జాతీయత (ప్రతిబింబిస్తుంది. చం, కడుపున జేయివెట్టి వడిగాగల బెట్టిన యట్టు లచ్చి హో యెడీ పలుకున్‌ వినన్‌ గలంగి టేద్వదొడంగెను “రామిడంటి యం డెడి సయిదోడు “సీత పలవించుటయ (బమెః చెంత పొంత నుం డెడి జడదార్హ కన్నుల వియించే వనారిలి కావిశేక్రలన్ల్‌ (ప, 2-65) “కడుపున జేయివెట్టి కలబెట్టుట*, *క్ట న్నులవియించుట'లాంటి (వయోగాలు పాళ్ళు దుఃఖాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు కన్చింపచేస్తాయి. నగరాసికి తిరిగి రమ్మన్న భరళుడితో శ్రీరాముడు సత్యానికి బదుడవటం మానవ ధర్మమనీ, ఆది లోక యాతకు జీవగజ్జ ఆసీ వవరిసాడ్షు. ౦ గీ స _త్తేమునలేని మనుగడ జగతి క్రగున్స స త్రైమేలేక యెల్లప్ట జగము (బతికి యుండినను మండిననుగాని యొకటి సుమ్ము గాన స్రెంవు నడవడి మానలేన్సు. (వ. . మాయా మృగం రాముణ్ణి దూరంగా కొన్సిహోడ్చే వర్ణనలో *రంగనాభ్య రామాయణం' లోని స్వభావ చణ కొట్టవచ్చినట్టు కన్ఫిస్తుంది, చం. ఆటునిటు దారి శారి యెటొ యడ్డమ దిడ్దము వచ్చి సొచ్చి య ప్పటముగ చిక్కిదక్క_నటు పర్విడి నుర్వును (గక్కి సాక్షి వే

= రెండవ భాగం 69

నట; గలిగించి యాసలు వెసంబురికొల్పుచు డగ్గరించుచున్‌

దటుకున దూతజి పాజలుచునదాటున ముంగల చక్కినిక్కుచున్‌

(వ లి.ఉ9)

పచ్యంలో *“అటునిటు, *తారితారి, “అడ్డము దిడ్డము”, “వచ్చిసొచ్చి”, “చిక్కిదక్కి', *(గక్కినొక్కి' మొదలైన జంట పదాలు మృగం దొరికి దొరక నట్లు; చిక్కినట్లు కన్పించి ఆశ కల్పించటం, చిక్కక నిరాశ కలగటం (వతి బింబిస్తాయి; మృగం తన వుద్దేోం నెరవేరేటట్టుగా తారట్టాడటంలో గల నేర్చునూ

సీత హనుమంతునితో పంపిన నందేళశం *“ఊత్తర రోమాయణం'" (కంకంటి పాపరాజ్రులోని సీత మాటలు గుర్తుకు తెచ్చేట్టుగా వున్నాయి. కం, తలమానిక మొన గుచునా

తల రాముని యడుగు దమ్ము(దవులు కొనన్‌ [మొ

క్కులు సెల్రించితి నను మీ

వల జెజుఐదు పక్కి జూడ వలదా! యనుమా (వ 5-77)

గి లక్ష శ్రణుని బలుమారు తలంచి తెలియ

కాడినందుకు( (బాంచితిమందెననుము

దానిందలఃవక కాపాడ, దగునటంచు

మజీమజియు. బల్కుమన్న లక్మణునితోడ. (ప.5ం/8) రామరావణ యుద్ధంలో ఉఊఉ. అకలి గొన్న సింగమెటు లాదర బావర (వంత వెల్వడన్‌

దూంశి మెకాల పైనంబడి తొందర దందడి! బజిందువందు గా

బోకడం బెట్టు కట్టడిని బోరితమూని యెదుర్చు [కోంతులన్‌

నూకలు పిరిడిననో దునియనున్‌ దుమురున్‌ దువజేసీ తూర్పిడిన్‌(ప.8-98)

రావణుడు ఆకలిగొన్న సింగం మెకాలపైబడి చిందర వందరగా చీల్చే టట్టుగా నూకలు పిండిచేసి తుమురును తూర్పార బట్టినట్లు కోతుల పైబడి బాథిరిచా డట. తూర్పార పట్టటంలో అతని[కోధం బయల్పడుతోంది.

ట్‌

ఇలా అలతి పదాలతో, సరళంగా కావ్యాన్ని కూర్చిన నాగనార్యుడు

కృతార్థుడెశా శనటంలో అతిళయో క్రిలేదు,

70 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం ఆ - పద్యకావ్యాలు = థారత కథాత్మకాలు, శామాయణం ఆది కావ్యమైనా అచ్చతెలుగులో వచ్చిన మొదటి(గంథం భారత కథనాధారం చేనుకునే వున్నదిః యయాతి చరిత్రము : (1550-1600

పొన్నెకంటి తెలగనార్యుడు అచ్చతెలుగులో మొట్టమొదటి [పయత్నంగా (1574-81) 'యయాతి చర్మితము'ను రచించి, ఇబ్రహీం కుళుబ్‌షా వద్ద మీర్‌ జుమ్హాగ్గా పనిచేసిన అమీనుథాన్‌ అనే సర్ద్జారుడి కంకితమిచ్చాడు. ఆం(ధ్రేతరులకు అంకితమిన్వటం, హిందూ దేవతలచేత ముస్లిముల కాశీస్సులిప్పించటం వల్ల ఇది (నత్యేకతను సంతరించుకున్న (గంథం.

“మన్నెవ్వరు నుడ్రువని తెన్నిడి అచ్చతెనుగు కబ్బము'ను రాయసమ కట్టిన తెలగన్నను మరింగంటి అప్పన "అందుల చంద మెరుంగు వారు నిన్నె చృరొ, అబ్బురంబనరొ, మేలనరో, కోనియాడరో, నినున్‌' అని సంథావించాడు. ఆయినా అందలి చంద మెరుగకుండా అచ్చతెలుగు (ప(కియనంతా చిిత కవి తగా, పనికిరాని పరిశ్రమగా తరువాతి సాహిత్యజ్ఞులు థొవించటం శోచనీయం,

“యయాతి చర్మితము” మహాభారతంలోని ఆదిసర్వంలోని కథే. తెలగన ఆ కధను పూర్తిగా (గ్రహించలేదు, భారత కథ ఉపాఖ్యానం “యయాతిచరి(త'ను (ప్రబింధంగా మలచటానికి అవసరమై వర్ణనల్నీ శృంగారరసాన్ని చొప్పించాడు

తెలగన,

హస్తినాపుర మహారాజు యయాతి, వేటాట్టానికి అడవికి వెళ్ళి, మృగానిని వెంటాడుతూ చాల దూరం పోయి, అలసి, జాబాలి ఆ(శమాన్ని చేరుకుంటాడు" జాదొలి రామోపాఖా[నాన్ని ఆయనకు బోధించి, రాజధానికి పంపుతాడు, వస్తోః కారథవిలో దాహంతో ఓ బావి చెంతకు వెళ్తాడు యయాతి, బావిలోనున్న దేవయానిని రక్షించి, ఆమె వృత్తాంతం తెలుసుకుంటాడు, దేవయాని కోరకమీద,

రెండవ భాగం 1. శకుని అంగీకారంతో ఆమెను వివాహమాడాడు. వారికి యదువు, తుర్వసుడు అనే పతులు పుడ్తారు. తరువాత దేవయానికి చెలికత్తెగావున్న వృషవర్వుని కూతురు శర్మిష్టను గాంధర్వ వివాహం చేసుకుంటాడు యయాతి. ఆమెవల్ల ఆయనకు [దుహ్యుడు, అనువు, పూరువులనే ప్యుతులు కల్లుతారు. ఈ ఐదుగురు ప్యుతులు పెరిగి పెద్దవాశ్శై, ఆయన ఆజ్ఞానువర్తనులై వుండగా యయ్రాతి పుడమినేలాడు అని తెలగన కావ్యాన్ని పూర్తిచేశాడు. తరవాతి కథను వదలి పెట్టాడు, నన్నయ భారతం రాయటంలో దృష్టి ధార్మికత; వ్యాసాదుల ధార్మిక

దృష్టితో యయాతి చరి(తోపాఖ్యాసంలో ఆనువైనచోటల్టా ఉత్తమ వరిపాలకులకు,

ప్రొరులకు అవసరమయిన నీతులను చొప్పించాడు ఆయన. కాని తెలగన దృష్టి

శృంగారాత్మక కల్పన. దేవయాని శర్మిష్టలు యయాతిని వివనాహమాడటంవళఠకే

కథ చెప్పి; దేవయాని, శర్మిష్టల వన విహారాలు, జలకీడలు, పుష్పాపచయా

లతో పాటు, యయాతిని గూర్చిన వాళ్ళ విరహ వర్ణనలు. చం్మద మన్మథాది

,దూషణలు, పరిణయం, దంపళుల (పథమ సమాగమం, సూర్యోదయ అస్తమ

యాది వర్ణనలు మొదలైన వాటిలో తెలగన *'యయాకి చరి[తము'ను శృంగార

(పబంధంగా తీర్చిదిద్దాడు. ఈ మార్పుకు కారణం, ఆ రచనాకాలపు సమాజ

పరిస్థితే. జైన, బౌద్ధ, నాస్తిక ధర్మాలు దేశంలో వ్యాపించిన కాలంలో ఆస్తిక

ధర్మంపై ఆసక్తిని కలుగ చేయటమే [పధానోద్దేశంగా నన్నయ రచన చేకాడు. జెలగననాటికి మహమ్మదీయ సర్దారులు కేవల శృంగారలోలులై వుండటంవల్లా, రాయల కాలంనుండి శృంగార కావ్యాలకు ఆదరణ లభించటంవల్టా తెాలగన

(గంథం శృంగార (వబంధమైంది.

మూలానికి థిన్నంగా కొన్ని చిన్న చిన్న మార్పులు చేశాడు తెలగన.

దేవయాని, శర్మిష్టల వస్తాాలు మారినప్పుడు మూలంలో దేవయాని *రాష్షస గురుపుతిని, (బ్రాహ్మణ కూతురను, నీ గట్టిన మైల గట్ట నేర్తునో అని శర్మిష్టతో ఆంటుంది. కాని తెలగన రక్కసుల ఖేని కూతుర్తోనే *ని కట్టిన మైఎ కట్టుదునె

కావర మేటికి వచ్చెనీ' (ప క-76), కని మొదట తిట్టించాడు. ఆ మాటకు దేవయాని “ఉసురొక్కటియై బొందులు వెస రెండుగ నుండి వల్వవీడ్వడుటకుగా గసరెద విది తగవగునా పసిచిడ్డవె అని భాంతంగా పలికినా శర్మిష్థ 'శకేరడము

భాబి అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం లాడ సాగింది. దేవయాని వినివిని *నేసరినోర్వుక ఎగసిన పగతో" “నేనును రాక్షస గురువునకు కూరిమి కూశురను, నేలవేలుపుగన్నియను, నీవు గట్టిన పుట్టముందాలుపందగు నమ్మనా' కంది. ఆ మాటకు గయ్యా? అయిన శ ర్మిష్ట దేవయానిని వావిలోకి తోసి వెళ్ళిపోయింది (ప 8-80).

ఈ మార్చుకు కూడ ఆ రచనా కాలంలో సంఘంలో వచ్చిన మార్చే కారణం, ఈ మార్చు నన్నయ తెలగనల అభిప్రాయ వ్య క్రీకరణ విధానంగా కన్సడుతుంది. నన్నయ వేద (ప్రామాణ్యబుద్ధిని, వర్ధాశ్రమ ధర్మ నిర్వహణ పరత్వాన్నీ, అవసరమైన చోట (బాహ్మణ వర్దాధికత్యను తెల్పుతాడు. ఈ ఘట్టంలో ఆయా వర్జాలకు భిన్నాలైన చి _త్తవృత్తులున్నట్టయితే తగిన (పతివల. మనుభవిస్తారని చూపటానికే దేవయానిచే ముందు పల్కించినట్టుగా కనిపిస్తుంది దేవయాని (దాహ్మణ కన్య, నిరహవాంకారియై, కాంతంగా వుండవలసింది. తద్భిన్నంగా చ్మితింపబడింది. కచునితోడి (పవ _రనవల్ట అధార్మికత కారణంగా (దాహ్మణ కుమారుణ్ణి వివాహమాడే యోగ్యత కోల్పోయింది ఆమె. రాకుమూరి శర్మిష్టతో కాంతంగా కాక, అహంకారంతో పలకటంవల్ల, చివరకు శర్మిష్ట ఆమెకు సవతి అవటమేకాక, రాజమాత కూడ అయి ఆమె తగిన (వతిఫలాన్ని అనుభవించింది. ధర్మ వ్యతిరేకతను అటు వ్యాసుడూ, ఇటు నన్నయ సహించే వాళ్ళుకాదు. ఆపైన రాజ్యార్హత విలోమ సంతానానికి చెందటం ధర్మ సమ్మతం కాదు. అందువల్ల ఉత్తమ క్షత్రియ కుచూరుడై న పూరునకు రాజ్యార్తీత కల్పోంప బడింది. వా

తెలగన దృష్టి ధర్మాధర్మాలు చూపటంకాదు,. తన కాలంలో క విత్వంలఠో వచ్చే రసలోలు వత్వాన్నీ, మహమ్మదీయుల కామాంధత్వాన్ని చూపటం, తన

నూతన (వ్మకీయా వద్ధతిని మా[తమే మనసులో వుంచుకుని రచన సాగించాడ్సు, ఆ కాలపు రాజుల నిరంకుళ (సవృత్రిని అహంకారాన్ని వ్య క్తం చేయదలచుకొనే మొదట శర్మిష్టతో దేవయానిని తూలనాడించాడు ఆయన. ఆనాటికి సంఘంలో (వావ్మాణులూ (ప్రభువుల్ని కొలుస్తూ దీనంగా వుండటమే ఈ మార్చుకు కారణంగా కన్పిస్తుంది. ఈ మార్పువల్హ తెలగన సాధించిన పెద్ద (వయోజనమేం లేదు.

. భారతంలో ఆఖ్యాన పద్ధతిలో కచదేవయానుల వృత్తాంతం తరువాత మయాతి చరిత వస్తుంది. కొని తెలగన తన , (గ్రంథంలో వృషపర్వుడు

రెండవ భాగం ళ్గాల్రి దేవయానికి వివావాంచేస్తే కట్టు దప్పిన తనం, మొండితనం తొలగిపోతాయని శక్రుడికి చెప్తే, అప్పుడు శుకుడు వృవపర్వునితో కచుని వృత్తాంతం చెప్తాడు, ఈ మార్పు [పబంధ పఠనాన కిని కలిగిస్తున్న ది. మూలంలో దేవయాని ఒంటరిగా వుండి తన వృత్తాంకాన్ని యయాతికి తొనే తెల్పింది. తెలగన శకుంతల సంగతి అనసూయ దువ్యంతుడికి' చెప్పినట్టుగా దేవయానిని వెదకటానికి వచ్చిన ఘార్డిక అనే చెలికత్తె యయాతికి బెప్పిందె. రామాయణ కథ మూలంలో లేదు. తనకున్న రామభథక్షివల్లనో, ,ప్పణ్యా (శ్రమ దర్శనంవల్ల కథానాయకుడికి శభం కలుగుతుందనో, ఇళరామ్లుణ్ణి రొముడిగా భావించినందువల్లనో జాబాల్యా[శమంలో రామేతివృత్తాంకాన్ని ఉపొఖ్యానంగా కూర్చాడు తెలగన. ఈ మార్పు అసందర్భంగా వున్నదని వరిశోధకులందరూ భావించారు. సూర్యవంళపు రాజుల్లో శ్రీరాముడికన్న కొన్ని తరొలు ముందున్న యయాతికి తరువాత జరిగిన రామకథ చెప్పటం సరికాదని వొన్మ్‌ థావించారు. కాని యయాతి చం[ద్రవంశపు రొజుల్లో మూలపురుషుడు, భారతంలో ఇది మొదటి ఉపాఖ్యానం. అవతకుముందే రామాయణ కథ జరిగి నట్లు భావించిన తెలగన ఇలా రాకాడు. పౌరాణికులు ఒక్కొకళ మహాయుగంలో సృష్టి (పకిసృష్టి వంళాను చరితాదులు యఖథాశథంగా జరుగుతుంటాయని చెప్తారు. అందువల్ల పూర్వ మహాయుగపు కథను తరవాతి మహాయుగంలోని యయాతికి చెప్పినట్లుగా సమర్ధించ వచ్చు. “యయాతి చరితము ఐదు ఆశ్వాసాల కావ్యం. (పథమా _శ్వాసంలో. పీఠిక తర్వాత రాజవర్జన, నగరవర్ణన, _ వేటకు వెళ్ళటం వున్నాయి. ద్వితీయాళశ్వాసంలో అనేక రకాలైన వేటల్ని గురించీ, ఆపైన జాబాల్యాశమంలో రామకథారంభం వున్నాయి. తృతీయాళ్వాసంలో రామాయ ణాన్ని నలభయి పద్యాల్లో పూర్తిచేసి, దేవయానిని ఉద్ధరించటంతో మళ్ళా కథ చేపట్టాడు తెలగన. దేవయాని, కచుల వృత్తాంతాలు కూడా ఇందులోనే వున్నాయి. చతుర్ధాశ్వాసంలో వసంత, ఉద్యాన, వనవిహార, పృష్పాపచయాలు వర్ణింప బడ్డాయి. పంచమాశ్వాసంలో "యయాతి దేవయానుల సమాగమం, పు(తోదయం, శర్మిష్ట యయాతిని కోరుకొనటం, పుష్ఫవృద్ధిని చూడవచ్చిన యయాతి శర్మిస్థను

గ్గొశ్తీ అచ్చ తెలుగు కృతులు _ వరిశీలనం చూడటం, శర్మిష్ట పెళ్ళిచేసుకొమ్మంటే శుకుని ఆనతి కాదనలేనని యయాతి అంతఃపురానికి వెళ్ళిపోవటం, వారిరువురి వివాహం,ఉపాలంభాలు, ఓపలేని తమితో యయాతి మళ్ళీ ఉద్యానవనానికొచ్చి శర్మిష్టను గాంధర్వ వివాహం చేసుకో వటం: శర్మిష్టకు సంతానం కలగటంతో కావ్యం పూర్తవుతుంది. తెలగన నన్నయ తిక్కనల పద్యాలను తన కథలో అవసరమైన వాటిని యథాతథంగా అనుకరించాడు. మొదటగా రంభారావణ సంవాదంలో తెలగన తిక్కనను అనుసరించిన విధానం పరిశీలిద్దాం. నిర్వచనోత్తర రామాయణంలో తిక్కన ఈ వృత్తాంతాన్ని ఇరవయ్యైదు పద్యాల్లో రాస్తే, తెంగన పది పద్యాల్లో పూర్తి చేకాడు. కిక్కన రావణుడు రంభను.___ మ. కనివేగంబున నడ్డమేగి యత/(డా కంపించు నక్కాంతకే అన్సరాగంబునంబట్టి, యెవ్వతెవు నీ? వత్యంత కౌతూహలం బున నెచ్చోటికి బోయె? దన్న నది యంభోజంబు చందాననా ననము జ్ఞాంభణమంద( బెంజెమటమేనం (గమ్మఃగా నిట్లనున్‌, చం, అతులిత థైర్యసార కరుణాలయమానస! యేనురంభ, నా పతి నలకూబరుం, డతని పాలికి బోయెద, నన్యచి తయె యతివ సనంగ నెందు నిటు లడ్డము వత్తుర! నాదుపేరు. టో వు తలపు వింటి, పాయనగవుందగు మా(తయకాక యొప్పునే, (నిర్వచనోత్తర రామాయణం కి-50, 80 పద్యాలు) ఈ సందర్భంలో తెలగన రంభథతో కే. వడీవడిం జని యాత(డో వాలుగంటి! నీదు పేరేమి? యవ్వడు నీదు మగండు పూని కాందారి మాందారి (ప్రొద్దు కడను, నెందు. బోయెదు తలితం(డు లెవ్వరనిన. (2-89)

రెండవ థాగం ౯ ఊఉ. రక్క-సిరాయ! యే వినుము రంభను మిక్కిలి నన్చుక త్రెనై

జక్కు-లటేని పట్టికిని జవ్వనమంతయు ఇన్నెగట్టి, రే

యొక్క-తె నుండలేకతని యొద్దకుం టోవుచున్నుదాననే

నక్క-డలిందగుం గలుగుటందలు విన్నదె చెప్పనేటికిన్‌. (2-90)

తెలుగు పలుకుబడి తేటపడేటట్టు తిక్కన “*ఎవ్వతె సనీవత్యంత కౌతూవా లంబున నెచ్చోటికి బోయెదు? ఆని మాతమడిగినట్లు రాసి, రావణుడి మనో వృత్తిని తెలిపాడు. ఆమె భర్త సంగతిగాని, తల్రిదం[డుల సంగతికొని రావణున కవసరంలేదు. అంత కుతూహలంతో పోయేవని తన పనే అని అతని ఊహ. కొని తెలగన మగడు, తల్లిదం[డుల ,(పసక్తి తేవటం సందర్భోచి, తంగొ లేకపోయినా '*కాందారి మాందారి (పొద్దకడను, నెందుంటోయెదు!” అని అనిపించటం సముచితంగా వుండి. తిక్కన రంభ *“అన్యచిత్తయె యతివ ఫ్రోతూండగా ఎందుకు అడ్డం వస్తావు నా పేరు, పోయే తలంపు విన్నావు, దారి వదలు, ఈ విషయం తెలిసిన రసికులు నవ్వి ఊరుకోదగుని ని చెప్పింది. అన్య చిత్తను పొందటంలో ఆనందం శూన్యం అని చెప్పకనే చెప్పింది. తెలగన రంభ చాటుమాటు లేకుండా సూటిగా చెప్తుంది. *+జక్కుల జేని పట్టికి 'ననుపుక త్తెనె జవ్వనమంతయు జన్నెగట్టినదానను. ఒకతె నుండరేకతని యొద్ద కేగుళున్నాను. ఆందరికీ తెలిసిన విషయం కాన భయపడవలసీంది కాదు. పరవిటుడు తనిసి విడిచిన నకి గవయగోరుట చెరకుసిప్పికి వెససిగలు చేరునట్టు సుఖం దక్కదు" అంటుంది. “అనుపుక త్తెను” “జవ్వనమంతయు జన్నెక ట్రై" లాంటి జాతీయా లతో థావగాంభీర్యాన్ని వెలువరిస్తుంది.

తిక్కన వాడిన సామెతల్ని సైతం వాడాడు తెలగన. *“సిరిరామోకా లొడ్డుట' అనే సామెతను తిక్కన రావణునితో అన్పించాడు? తెలగన__ కం. సిరిరా మోకాలొడ్డిన

కరణిన్‌ వైకొనుచు నేన కదియ(గననుసీ

వెరవుగ విడనాడుచునాక

తిరిపెపుం జెలిపట్టి జేర డెవిరెద చేమీ (హు లీ.98)

క .! నం "76 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరి+ల శ టి పొప అని పలికించాడు. ఈ ఘట్టంలో పూర్తిగా తిక్కనననుసరించినా, కంకం రచన గాజులా తెలగన శృంగారం కూడా శొంత పేలవంగా వుంటుంది. తిక్కన | ల డె కోని ఉదాత్తత తెలగనలో కన్పించదు. తిక్కన రావణుడు అనంగ ర్‌ ఈ9గళతి నెంగిలీగావింప రంభ, “పగరాజువై వచ్చి బలువిడిః బరిభవించి స కలంకిన పురశ్రీవధమున, సమదద్విపము శకేశిసలిషినం జాల సలంగిన యుద్యొ రక్కి కరణి, ఘనిలలాయము సౌచ్చితన యిచ్చనాడిన( గల(గిన నె త్తి కొలను భంగి,గడుబెద్టిదపుగాలి సుడిసిన నెటిదప్పి తిరిగిన మవ్వ్యంపు(డీగమాడ్కీ- వేజచందమై. .యెంయొ.. 'విన్నసయ్యె.10 తెలగన రావణుని శృంగారం రాకసంగానే .వుంటుంది తెలగన రావణుడు “బలిమించై బడి వలరాచపని యొనర్చి శక్కసిదార పోగా నాసీ. -బలిమిత్రో విగ్గరం జదినోళ్ళ నానంగా . “సొంపయిం జిగిమోవి కెంపు తోడ సెంగ చేశులగోళ్ళ, జీరనెత్తుట;దోగి సష్టాసజ్జయిన చన్మానల తోడ, గదిస్కిమైకందంగం గౌధగిట వీగియింపం జొక్కిళ్ళు పోయిన సొమ్ముతోడ మొనేసిన తసిం చోంక్రముడి దివ్వ జెనగంగాం జినిగిన'న్సుం జల్వ చేలతోగ తే. నోపి కెబుగక తన ల్యావుక్తూప్తి కలయ చిడలి యదవదయై యన్న యెడలితోడ్త గాంక నీడ్చిన విడిన కీల్లంటు తోడ్ష వచ్చె నలకూబరుండున్న వలని కఠతివ (వ. క 09) పైన "పెద్ద అన్బులో ఉన్న పదాలు రావణుని రొక్షసరతిన్సి స్ఫుటంగా స్ఫురింపచేయగలిగే జొతీయాలు. యయాతి కథలో తెలగ్య నన్నయ ననుకరించిన ధొగం అధికం, ారత కథను ఎన్నోసార్లు చదివి, ఆ విషయాన్ని అచ్చతెలుగుల్రో ఎంత వరకు వివరింప చీలున్నదో అంతవరకు ఆ.భా్ష లోతుపాతుల్ని గురెరిగి అనుకరించా

రండవ భాగం గా డజాయన. ఉదాహరణకు బావిరోవున్న దేవయాని యయాతికి కన్పించిన విధా నాన్ని &లా రాశాడు నన్నయ. సి, చనుదెంచి యమ్మహాజనపతి జలమే క్మీంచి యచ్చో విశమించి చూచి తత్కూపమున విలసత్కూూల ఘనవల్లి యన్నిష్ట సఖి నూదియున్న దాని గురుకుచయుగము మె బరువెడి దొర గడు కన్నీరు పూరించుచున్న దాని దన సమీపమునకు జనుల యాగమనంబు పన్నుగా గోరుచునున్న దాని. ఆ. వరుణ దేవుతోడ గరమల్లి జలనివా సంబు విడిచి భూస్టలంబు వలని కరుగుదేరనున్న వరుణేందుదేవియ పోనిదాని దేవయాని గనియె, (మహాభారతం-ఆదిపర్వం. ప, తి. 140) నన్నయ వాడిన విశేషణాలన్నీ వెనకముందులుగ తెలగనలోను క్రన్సడతొయి. సీ. మాటమా టై య్లి మయలు(గుమైడాగిన సీటిరాయని కూర్మినెలంత యనంగ నామని తోడి సయ్యాటకై యచ్చోటి కరుగుదెంచిన కాన సిరి యనంగ. బీలువ కన్నియలతో( పెలిమి గావింపగా వచ్చిన వలరాచ లచ్చి యనంగ నడవిసోయగము నబ్బురమంది న్నే ననగ జేరిన పాం(పకొమ్మయన(గ. అ, ననుగుం జెలిని టోలె నలరు( దీవియ నూది నిగుడు మనములోని నెగులు చేత( జప్పుడేమి యెన సరిగ నాలించుచు నున్న దాని నొక్క యువిద గాంచి, (ప 849)

గ్ర అచ్చ తెలుగు కృతులు _- పరిశీంనం యయాతి కిన్నియలను చేరటం కూడ రెండిట్లోను ఒకే విధంగా వుంది. గీ. అఆనిలుడను దూతవోయి దోడ్కొానుచు వచ్చె దేవయాని పాలికి మృగతృష్ట జేసి కొననంబున (గుమ్మరు వాని వీరు నతిపరి[శ్రాంతుడై న యయాతి నంత. (మహాభారతం, ఆదిపర్వం. ప. 8.150) గీ నాలిగాడ్పును కాలరి యోలి నరిగి వారి వేనరి విరుల నింపారు తావు లెల్ల గానుకగ్గా నిచ్చి యెలమిః విలువ నచట వేంాడుచున్న యయాతి వచ్చి, (వ, 4-80) యయాతిని వివాహమాడుమన్న నన్నయ దేవయాని ప్లల్ప గ్రాలు తెలగన “యయాతి చరితము”లో అచ్చతెలుగు రూపుదిద్దుకౌన్నాయి. ఉ. _న్మిగహమేది నన్ను ధరణీవర కూపము వెల్వరించు నా, డ్యుగమయూఖు సాక్య్యముగ నున్నత దత్నిణ పాజిత్రోన్సి శ షాగణి నాదు దక్షిణ కర్మాగము వట్టితి కానమున్న ప్రా ణ్యగ్రహణంబు సేసి తది సియెడ విస్మృత, బొంద: జాడియ్వే, (మహాభారతం, ఆదిపర్వం. పృ, తి-160) తరళం: కడగి విన్ను వెలుంగు దాంగుజీగాంగ నబ్బలు కానలో నడలుచున్న ననుం గనుంగొని యప్పుడర్శ్మి లినూత్రిలో వెడలదీయుచు: గేలుపట్టితివేకదా యింక( బెండ్లికిం గడమలెల్టను సౌంపులింతియెకాక మీరలెజుంగ రే (వ, 4.61) ఇలాంటి పోలికలు కథంతటావున్నాయి. తెలగన వర్ణనాపద్ధత్రి విశిష్ట మైంది. వసంత బుతువర్ణనలో మోదుగ మొగ్గలు మదపు టేన్సశ్యలన్హ మర్షింప వచ్చిన, సింహపుగోళ శని వర్ణించాడు ఆయన,

దంండవ భాగం ౯79 నాంచునామని యను తెఅనోటి మెకము వసంత విజృంభణంలో వచనాన్ని చేర్చి, మి(శ్రాం్షధంలోలా, ముక్తపద గ సంలా తెలగన అచ్చతెలుగువచనం రాళాడు.11 చందోదయ వర్ణనలో ఆంధకాసురుని చంపటానికువయోగించిన విష్ణు చ(కంలా కన్చించాడట చం(దుడు. కం కరమలరె తూర్చుమఐ6 జం దురుండాదట నిర్లసోయ దునుముటకై వే గిర మాకసంపుగలి దే పర పంపిన జెంపుజుట్టు వాలుంటోలెన్‌, (పు 2-79) చక్కని సౌమెతల్ని సందర్భానుగుణంగా వాడటంలో ఒడుపు చూపిం చాడు తెలగన, దేవయానిని ఆ త్తవారింటికం పేతల్టి, భర్తననుసరించి ప్రవర్తించ మని ఉపదేశిస్తున్న సందర్భంలో '“సీరుకొలది తామర” అన్న సామెతహిడాడు.12 జ్రేవయానిని పడకటింటికి పంపుతూన్న _ చెలికత్తెలు “విదియనాడు కనబడని చం[దుడు తదియనాడు లానే కనపడ్తాడ'న్న సామెత వాడారు. తెలగన కొన్ని (ప్రాంతీయ పదాలుకూడా వాడాడు. *'గోలో1ఉ అనే పదం +నుండి' ఆనే అర్ధంలో ఇప్పటికీ వాడుతున్నారు. అలాగే దేవయాని శర్మిష్టను యయాతికి పరిచయం చేస్తూ తన విషయం చెప్పేటవ్వడు *(దొబ్బించు]5 అనే మూటను “నెట్టించు అనే అర్థంలో (వయోగించాడం. “సెలగి16 అనే పదం “ఇరవై” అనే అర్ధంలో ధాన్యపు లెక్కల్లో ఇప్పటికీ కన్పిస్తుంది. ఇలా * యయాతి చరితము ఆచ్చతెలుగు కావ్యాలలో మొదటిదై, తరవాతి కవుల కాదర్శపా(త్రమెంది. తెలుగుతనాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్న ఈ కావ్యం అంతటా సహజమైన ' సరశళత్వం, చక్కటి ధావవ్య క్రీకరణ కన్పి; సాయిచే?

ఠం అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశిలనం చిలువపడిగె రాజేని చెరితము18': (1770)

ఈ కావ్య రచయిత మరింగంటి వేంకట నృసింహాబార్యులు ఈయన నిరోష్టరచయిత అయిన సింగరాబార్యులకు నాల్లవతరంవాడు కథ దుర్యోధన వివాహాం. (పసిద్ధమైన భానుమతీ పరిణయం కాక, *శుభాంగి' అనే నాయికా

ధఛఒ= స్వయంవరం ఇందులో కథ.

ఇది మూడాళ్వాసాం కావ్యం, మరింగంటి వేంకట నృసింహాచార్యులు తన (పపితామహుడై.న సింగరాడార్యుల్దాగానే సంప్రదాయాన్ని పాటిస్తూ శిర్సన గండ్ర నర సింహస్వామినీ, లమ్మీనారాయణుల్నీ, పంచాయుభాల్నీ, గరుడునీ, పన్నిద్దరాళశ్వారులనూ (పస్తుతించాడు.

నరసింహస్వామి కలలో కన్పించి అచ్చతెలుగు కృతి గొప్పదని19 చెప్తూ గి... చిలువ టెక్కెంబు రాజేని చెలువకతయు

నచ్చ కెనుంగున మాకును నంకితమగ

యిమ్ము లెమ్మని చయయును యిచ్చయందు

నివ్వటిల్లంగ నననేను నిదుర దెలసి (ప, 1.11) కాష్యం శయ సంకల్పించాడు

సంగరాచార్యుల. *“సీకా కళ్యాణము తోన్సి పద్యాల ననుసరిస్తూ “మిగిలిన ఒకరి తెరువు నేను పోను” (1-18), *వేలుపు వాసకు మార్చు పెళ్ళ నుడ్వవృ క్ష్‌ శ్‌ ఉల్‌ లో శి చు చెల్లదు (3-14), *తెలుగు పదముల తరమక (1-15) అంటూ కావ్యం రాయ మొదలెట్టాడు, తన వం వర్ణన తరువాత నరసింహుని పేర షష్ట్యంతాల్త రాళాడు, దైతకుడి కూతురు రూపవతిని వివాహమాడటం, వాళ ఇరు శుభాంగి జన్మించటం ఆమె అంగాంగ వర్ణన యౌవనం, వసంత వర్ణనలతో (వథమా శ్వాసం (జరిన కమ్మలో) ముగుస్తుంది. రెండవ ఆశ్వానంలో రూపవతి కూత్రురికై వరుణ్ణి చూడమంటే. చిత్రాంగుడు (బాహ్మల్ని వపంప్పతాడు. వాళ్ళు ప్లూ స్టిన్షక్ర వెళ్ళి

రెండవ భాగం 81 గాంధారీ పుతునకీ విషయం చెష్తారు. అతడు సవరివారంగా పయనమె కళింగ రాయని నగరి దాపలి పూదోటకు వస్తాడు, అతన్ని చూసిన చభాంగి విరహాంలో 'సెలగిపోతుంది. ఈ సందర్భంలోనే (ద్రౌపదీ స్వయంవర (వస్తావన వస్తుంది. తరువాత శుభాంగి స్వయంవరం. చెలికత్తెలు సభలో రాజులను వర్ణిస్తూ దుర్యో ధనుని దగ్గరకు శుభాంగిని తీసుకవస్తారు. వెంటనే ఆమె దుర్యోధనుని మెడలో దండ వెయ్యటంతో ఈ ఆక్వాసం (51 వ కమ్మలో) ముగుస్తుంది, మూడో అళశ్వానంలో దుర్యోధనుడు శుభాంగిని వాస్తినకు తీసుకుపోతూండగా 'గట్లగుము అంబు పేరొదవు వీడేలు నెరసరి (గిర్మివజపురాధిపుడు - జరాసంధుడు) పాప పడ్‌గెటేసి' (సర్పధ్వజుని) ఆధివ్షేపించి యుద్దానికి తలపడాడు. యుద్ధంలో జరొసంధుని ఓడించి జయలక్ష్మితోపాటు తన నగరానికి వెళ్తాడు దుర్యోధనుడు. సమౌ_ప్రమవుతుంది. (మొత్తం డెబ్బయి మూడు కమ్మలున్నాయి). (పథమాశ్వాసం చివర ఆళ్వాసొంత గద్యానికి బదులు మ త్తేభంలో కావ్య రచనా కాలాన్ని ఇలా (వస్తావించాడు కవిం మం జయసంవత్సర మాఘతళుక్త హరు నెత్రిం గొల్చ్బుసుమవారముం జయమౌ వంచమి యందు భానుదివినిం జన్నొందుగానేపునం | దయ యొప్పంగను నారసింహకృపచే నానంద మింపారగా నియతిం జెందుచు [పథమ యాశ్వసమునుం నింపొందగా (వాసికిన్‌, (గంథాంతంలో *“జయవమాఘ కృష్ణ్యపతిపద భానుని బిడ్డని వారము పగలు జరుగు వరకు చిలువపడిగె రాజేని చరితము పూ ర్తయినది;” అని వుంది. ఈ రెంటిని బట్టి మొత్తం కావ్యం కవి పన్నెండు రోజుల్లో రాకాడని తెలుస్తుంది. చక్కటి కవితాధార వున్న కావ్యం ఇది. చి(తాంగుడి నగరి అగ డ్రను ఇలా వర్జించాడుకవి. తలె.6

892 అచ్చ తెలుగు కృళులు - పరిశీలనం కం. అగడతను య[ర తామెర నగటిన మొునలును చాలనెగ డేంచూడం దగి సాం[దంబున యాడెడి బెగడని నీరగ్గిగాంచ్చు పిల్లలనంగ్లన్‌ ఆగ డ్రలో ఎజ్జకామర మొగ్గమొనలు సము(దంలోని బడబాగ్ని శిఖల్లా వున్నాయని ఉ [త్పేష్షించాడు కవి, చి(తాంగుని వర్ణిస్తూ, ఆయన (పతిగుణాన్ని ముగురు దేవతల గుణాలున్నట్లు వరించాడు ఆయన. ళల భా న! సే, చిలువ పానుపువాని, చిలువ తొడవులవాని చిలువమేపరికాని చెలువు గరిగి గట్టు గొట్టినవాని, గట్టుదాల్చినవాని గట్టు గూశిడువాని గరిమగలిగి మెకము బెంచిన వాని మెకము నెక్కుడువాని మెకము (తుంచినవాని మిన్న తొదవి నీరు గప్పిన వాని నీరు దాగిన వాని సీరు జొచ్చిన వాని నేర్చుగలిగి గీ. దయను బలిమిని దయ సిరి ధైర్యతేజు మకికి వడికిని మగటిమిమైని. యమ్మె నీతి యాలంబు నేర్చున నెన్ని కక్కె పుడమి చితరాంగుడని యెడు యొడయడెలమి. దుర్యోధనుడు కశింగానికి బయలుదేరిన విధం, కవికాలంం నాటి [గామాధి కారులు, జమీందారులు పెళ్ళికి తరలి వెళ్ళే పద్ధతిరోవుంది. మ, తొడుములు డప్పు వేరులును తోరపుడక్కలు తమ్మటంబులున్‌ కుడి యెడ నుండు వారలను కొమ్ములునుం బెళగొమ్ముచిందమ్సు ల్యడకతొ మోగనారవరి కన్నుల విల్తుని నన్నజాలు కుం వెళనని లౌడు నుం గుడ పెనేల చెరంగుల నేతరాకక్షన్సి నిశి వర్ణ న ఇలానవ్సంది.

కం, నలువగు మొగులులనుములుచు పొంనుందిను మొత్తములకు పొత్తుంగత్తై నొలవక నల్దెసలందును బలిమిందమ్ముకొని నిండె బయలందెల్లన్‌. శ దుర్యోధనుడి మెడలో దండ వేయటానికి వచ్చిన శుభాంగి ఇలా వుంది. సీ. ఆంచబోదల విందు అంచు చీరె బెడంగు మీగాలి మీదుగ మేలమాడ వలుమానికంబుల చెలువు గుల్కెడునట్టి యందియల్‌ నడుగుల సందడింవ మించు సంచును నొంచు మైనొప్పు రాజేండ్ర ముద్దు కన్గవల పై ముసుగు నింప కైదోయి నిడినట్లు కంకణ రవళిక దల్పెడి నెద టేండ్లు డిందునొంద ౮లా ఆ గీ... బెళకు వాల్టూపు మెస్కవ తక్కు లొదవ పొత్తు కత్తెలు నెడనెడ పొగడుచుండ దచండకును డాసి తెలిదమ్మి దండ "కేల నెత్తి రాజేని యరుతనుం బత్తి యిడియె. శుభాంగిని పొలతులు పాన్పున చేర్చి. కం. కన్నియ నేనిని నాయ్యన నన్నులు దోకొనుచు వచ్చి యలరుం సెజ్టన్‌ పన్నుగ నొకరొక రెదురుగ తిన్నగ గూర్చుండబెట్టి తెరవలు నగుచున్‌ ఎకగ్క-డివారక్కడ కెళ్ళిటోయారు.. కొన్నాళ్ళకు ఫభాంగి మన్మససలాఐని కుమారుణ్ణి కన్నది,

84 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం గి కలిమి చెలువ మున్ను కరివేల్పు దొర వలన కమ్మవిల్లు తొల్తి గనిన యట్లు కలికి చిలువ పడిగ గద్దరి వల్లను గనియె నొక్క కొమరు గారవమున దేవరకొండ (పాంతపు మరింగంటి కవులు [ప్రాంతీయ పలుకుబళ్ళను (వయోగించి చక్కటి తెలుగుతనాన్ని (పదర్శించారు. అచ్చ తెలుగు థారవి ;20 (1800 (పాంఠం) ఈ కావ్యంలో చివరి గద్య గా [కింది పద్యం వుంది. చం. ఇది సిరిగల్లు కల్వదొర నేనిన కన్గల పారుటయ్య పెం పొదవు కొలంబునేల చెలినోమెడు వెన్నుని పేరు గల్సు మే (మ! ల్మది గలం యయ్య బిడ్డ్ణడనమన్నది తేరుల ఖేని పట్టి స్ప | టబ ఈశ దగిననాదు చెంచుకటి రాణపు వైదవ తున్క 'పెంపగున్‌ొ క్‌ జి ఎ పద్యాన్ని మధిస్త, కావ్య రచయిత తిరుమామిడి రామస్వామిగా తేల్తుంది81.. పైగా “కవ్వడి కైవారము” అనే (గ్రంథాన్ని తిరుమామిడి రామ స్వామి రాసినట్టూ, డిన్ని (బహ్మశ్రీ ఆనంతపంతుల రామలింగ స్వామి యథా తథంగా ము(డించినట్టూ, అందువల్ల నాషలో కొంత *కౌజతి ఏర్పడిందన్సీ, కవి వద్దేనిమిదవ శలాద్దాంతం వాడనీ పీఠికాదుల వల్ల తెలుస్తున్నట్టు [గ్రంథ శ "పదితేరుల జేనిపట్లి పేరబరగుిఅన వరిచయ క రలురాళారు.£8 "ప జ విరబరగు అన్న (గంథారతరత్ర న్‌ ఆ ఐం ల్ని సాక్యంవల్ల కవి రామస్వామే. అని నేను భావిస్తున్నాను. ఆపైన. *క్రవ్య్యత్న ళం శె వారము'అనే పేరుకూడ కవి పేర్కొన్నాడు 23 నామవాచకొన్ని సైతం తెల్పన్న లోకి (అచ్చతెలుగు సం(పదాయంలోకి) మార్చటం వల్హ ఇదమిద్ధంగా చెప్పటం. కష్టం. భారవి “కిరాతార్జునీయా"ని రివ అచ్చతెలుగు కృతి. ఈ కావ్యం బొబ్బిలి గోపాలస్వామికి అంకితమివ్వటంవల్ద, కవి స్వస్థాన మదే అయిన్సండాలి. కావ్యారంభం ఇలా సాగింది.

రండవ భాగం 85 ,_ కం, అని ఇట్లు వేల్పు పెద్దల లు చి ననరుం గబ్బములు గూర్చు నెరదాదులబే ర్కొని తులువ తెలివి కొం[డం గలయ బలికి యెద్దికతయొ గలదనునంతన్‌ (ప 1.9) గీ తాల్మిలో జూవరుల కూర్మిదలగకుండి ' నేలదారతనంబుల వడ నెగడువాడు దోసముం[దోయు రెడ్డియం దొడ్డ పేరు వలతి నామతి[ పేరేప నెలమినొంది. (పహ 1-8) గీ చెంచునకు గవ్వడికి నై న [గిందుదనపు పోరు కవ్వడిపై నలపోతు రౌతు నెనరునెరుకు వివ్వచ్చుల నెనయు కబ్బ మచ్చ తెను(/గున రచియింతు ననుచుయబూని (వ. కేంత్త్ర) కం, అబ్బురపు చైదములదగు నిబ్బలు కబ్బంబు ముత్తెమనయు వసీడినా బొబ్బిలి గొల్లల రాయుని నిబ్బరపుం సంళతసంబు నెలకొన గూర్తున్‌, (ప. 1ఎల)్‌ అంటూ బొబ్బిలిలో గోపాలకృష్ణుడు ఎందుకు నివాసమేర్చాటు చేసుకున్నాడో ఇలా ఊహించాడు కవి. కం. (వేపళ్లె నుండి [వేతల ఫెవాటున కిచ్చగించు పనియేమిటికి ట్లి.పోల మించుబోడుల చూపులు మేగందకుండ సొగయింపంగన్‌ (ప. క్ష) సీ. ఆలగాపరి పూవులచ్చట దిగ(దోచి నేలగాపరుల దానేలగల్లె తరివెన్న (ముచ్చిమి దొరల కుండగ వెల్మ దొరలిచ్చునును పాలు దౌరకసాగె

06 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీనలం రక్కసుల్లెంటింప రాకుండ మన్నియ పొతుకాపరి కొల్వు బలిమియబ్బె తక్కరీడను పల్కు దక్క నందరకోర్కా లిచ్చువాడను మేలి మెచ్చువబ్బె గీ. రావురాయడప్ప రంగరాయని కొలం ఐయ్య లెల్టదనకు నెయ్యులగుచు నిలప బొబ్బిలనెడి నెర(బోల కరివేల్పు గొల్పిపల్లై విడిచి కూర్మి నిలువ (ప. 18) ఆ స్వామి “కప్పనము గావించి, అబ్బురపు లిబ్బులబ్బ నే గూర్చు నేర్పరచు (క్రించు జెంచు కవ్వడికై వారంబను కబ్బంబునం (బ్రబ్బు కత జతనం బెట్బన కవ్వడి యినుమను మనికి దీవిబుట్టువు తపసి కడ జదువరి (పోడ యిట్ల నియె" అంటూ కవి కావ్యారంభం చేశాడు (పారంభ పద్యం 'కిరాకారునీయం” నుండి ఇలా అనువదించబడింది. జ చం, సిరి తొలి పంగడంబు నది జెందిన రాయెకి సీన్స యేల్చడిం' దెరకువ లెల్ప గాంచుటకు దేక్సువ నెవ్వని బంచె బొమ్మ స్తా 68 రవణ మొప్ప నయ్యెరుకు జేడటులన్‌ గస్స డాయ వచ్చిన దురము నొ వుల దిట్టముస్లానము (దోపగ శ్వ్వేప్రాల్వల్ప చక్కిటన్‌ (వ 1-19) దెఇతనునే పేరగల వనంలో బహ ( మ వ్వ్‌ భో (బహ్మచారి రూపంలో వున్న ధర్మజుని సమీపించాడని మొదటీ క్లోకానువాదం బేశాడ్సు క్రన్పి, కావ్యంలో కొన్ని పేజీలు లేవు,2! ఉన్నంతవరక్ష చక్కటి [గ్రంథమే చత్వుర్థాక్వాసంలోని (కింది పద్యాల్లో చక్కటి కవిత్వం వుంది. స్ట్‌ దిట్టతనంబు డెందమున దేరెడు పేరి దలిర్బ జేయమ్సే దొట్టినదాయ నన్బానలె దూకాని లో బొదరిర్హ కొల్పగా నం కతు విపు రామ్మగ నృట్టిగ నీటి కువ్ఫ దొలు వందియ నామన్నచ్రేస్ఫె బూనగ్గన్స్‌

శెండవ భాగం 8 ఊఉ. వచ్చలరంగు మేను నలుపజ్జిల జూడ్కు-ల దప్ప నీటిలో

యచ్చపు (పొద్ద చాయవలె యా తొలు మానసి యయ్యు వీదయొ

పొచ్చము లేని తేజు జగముం గెలిచే వని జూపు కళ్టి నా

చిచ్చర కంటి జోదుగమి జేరెడు కొండను మమ్ము పిండగన్‌.

“కిరాతార్డునీయంిలో భారవి ఐంధ కవిత్వం, వకాషరద్వ్యూక్షరాది వృత్తాలు కూర్చినథ్ధై ఈయనా ఆ (పయోగాలు వేఠళాడు. ఉదాపారణంగాంా- గోమూ]తికా బంధం :

వీండే వేల్పా వీండే వెజ్లా

వేండ [నాండా వీడం బోడా

వీండే బొల్పా వీండే రజ్ఞా

వేడం గోడా పీడం గీడా వీకాషళ కందం ;

మేమేమి మ్మో 'మేమా

మీమీ మామా ము మోము మిమ్మమ్మేమో

మేమేమీమీ మమ్మే

మూమూ మమ్మమ్ము, మమ్మె మో మామమ్మా విద్యున్మాలా వృ త్తం ణ్‌

రాలం [గాల [నాదా లీలా

లాలీ దారా లర్మగా లన్‌ రా

లాలామేవా లాగా లావా

వాలా గాలా వామే లాలా

చాయా జాజా సాగా యోజా

జాయో గాసి జాడా యాచా

వోయీ రావో యీడే యీవో

వోయీ డేయీ వోరా యీనో

ఈ రెండు పద్యాల చరణాల్లో అనులోమ. విలోమాలు లాటి సర్కసు ఫీట్టు కూడా వున్నాయి. ఈయన కవిత్వం ఆహ్షాదకరమే కాని చితకవిత్వాన్ని చేర్చటం వల్హ. కొంత క్లిష్టత నాపాదించుకొండి, శుద్ధాంర నిరోస్ట్య నిర్వచన నైషధము (187025

కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు 1870 సంవత్సరంలో చదువుకునే రోజుల్లోనే ఈ (గంథాన్ని రచించాడు. ఆ కాలంలో పద్యాలు రాసీన వారికేగాని, వచనం రాసిన వారికిగౌరవం లేదనే కార ణంవల్ల ఆయన పద్యరచన ఆరం భించాడు. తనతొలి రచనలయిన “మార్కండేయ, గోపాలశతకాల్ని చూసినవాళ్ళ మెచ్చుకుంటే కావ్యరచనకు సిద్ధపడ్డట్టుగా తనస్వీయ చరిత్రలో రాసుకున్నా డాయన, “మెచ్చుకున్న వాకెట్టి వారైనను వారిక్ఞాఘనల వలన కొంత యుత్సా హముగల వ్తాడనై మరింత కఠినమైన కావ్యమును రచియించుట కున్ముఖడనె తిని. మా పాఠకాలలో పలుమారు పఠించుచు వచ్చిన మి్మిశకావ్యమైన భారతములోని నలచరిత్రమును జద్ధాంధ చంపూ. కావ్యముగ చేయనుప[క్రమించితిని. ఆది కొంచెము చేసిన తరువాత నందులో విశేషమేదియలేదనియ, యీవరశకెవ్వర్వనూ (తొక్కని (కొత్త (తోవ (తొక్కవలెననియ నా మనస్సునకు తోచినది. అచ్చ తెలుగు [గంభములను పొన్నెకంటి తెలగ నార్యుడును, కూచిమంచి తీమ్మకవియు మా[తమే రచియించిరి. నిర్వచన (గంధమును, నొక్క తిక్కన సోమయాజి రచించెను. నిరోష్టు(గంథభముల నిద్దరు కవులు మా[తమే. చేసిరి. ఈ మూడు విధములైన (సయానములను సమీకరింవజేసి ఏక (గంథమునంచిముడ్చుట

యెక్కువ (పళంసనీయమని తలచి మొదట చేసీన పద్యములను తీసివేసి “పద్ధాంధధ నిరోన్టు నిర్వచన నైవధ' మ్రనుపేర [గంథరచన కారంభించి ముగించికిని.” 26

ఇలాంటి నియమ వాహుళ్యం కల్గగంథాలు, కవిపడిన కష్టాన్నీ, కవికి కల శద్దాధికారంవల్ల పండితుల మన్ననలు పొందుతాయి. గానీ అర్థ స్వారస్యాది యోగ్యతలను నిలువలేవని ఆయన తరువాత భావించాడు. ఇప్పటికీ ఆయన ఈమాటే (ప్రామాణికం,

రెండవ థాగం ర

ఈ కావ్యంలోని (పథమాళశ్వాసంలో కుజ్జ్బతనాన పట్టుదలతో సీయండ చూచుకొని రచించానంటూ వాణినిస్తుతించాడు కవి. కం. దుడుకున నింతకు. గయితె

న్నడు నెజలుంగని కుజ్జగాన నచ్చతెనుంగన్‌

గడలిని నొాంటింగ నీందంగ

గడంగితీ నీయండంజూచి కదలని కడకన్‌ _ (ప, [తి

కవి స్తుతిలో నన్నయ, ఎజ్జన, తిక్కన, సూరన, ఛ్రీనాథులను శీర్కొన్నాడు. ధర్మరాజు “నావలె కష్టములనుఖవించిన వారెవరై న నున్నారాళ అని [1పళ్నించగా మార్కుండేయ బుషి ఉదాహారణంగా నల కథను చెప్పి నట్లుగా ఆరంభింవబడింది. గి తొల్లి జూదాన నలు(డోడి తూలియకట

తనకు( గల సిరులన్నియు దాయ గొనంగ

నొక్కురుండె చేటు లొందండే యుక్కుదక్కి

కానలోన( జక్కని తన చాన దొజగి (వం 1-10) గీ. అనిన గజల్జియన్న యాకత యెొటుం గంగ.

గోరుటయును గోర్కి కొనలు సాంగం

జదురు 'గులుక నిట్టు జడదారి రాయండు

తెలియ జేయం గొడ(౫6 దేరుగాను, (ప. 111) గీ. వనసంగు నలు(డనువేండొక్కడెన్న రాని

దండు లెచ్చట6 గను. గొన్న నిండియండ

నేలు నతండు నిషధయను నేఐ దనదు

చేత లౌరులెల్ల నగ్గించి చెలంగుచుండు (ప. 1-12)

ఇవి మూడాశ్వాసాల (గ్రంథం. నియమాలధికం కావటంవల్ల దమయంతి? దశుదాంతుడు, దమనుడు అనే పేర్షను చెప్పాల్సి వచ్చినప్పుడు రాసిన పద్యాలు పీరేళలింగంకే తృ'ప్లిని కలిగించలేదు. అందువల్ల (గ్రంథాన్ని (ప్రచురించేటప్పుడు ప్రాఠాంతరాలుగా చేరే వద్యాల్ని “నోటిలో చూపాడు ఆయన. ఆ పద్యాలివి__

00 అచ్చ తెలుగు కృతులు - పరిశీలనం గీ దాకుం గుడి తట్టునం గుజణుచయా కదిసిన యయి దయిదుల నాన్లగు తెనుంగక్కరాన! దనరు దను(డను నొక జడదారి థేని నాలు దానును నిచ్చలు. జాలం గొలిచి (మ 1-29) పాఠాంతరం |! గీ చేలగల యూళ్ళ నేళ్ళును నెటిని దిరిగి యెందు గోర్కి. యీడేరక కుంది కడకు దమను(డని యెడు నొక జడదారి జేని నాలు దానును నిచ్చలు( జాలం గొలిచి. ఆలాగే. గీ. ఓనరగా నేడు నాల్గుల యొక్కటగుచు( దనరు కెన్స( గచ్చరానను *ది-య "లి సందు కూడిన దమయంతి యన జెల్లు కూ/తు నోర్లు. దనరు కొడుకుల నిద్దజ గనియె నతఃడు (ప, 1-80) పాఠాంతరం ఆతని నెనరింత గడియించి యలరు కతన ] శ్‌ గోరి దమయంకి యన జెల్లు కూ(తు నోర్తు దమను(డు దమదాంతుండు నన దనరునట్టి యనులం గొడుకుల నిద్దజ గనియె జేండు, నామవాచకాల నిషయంలో పాఠకులను బీకాకు పర్చ్పరాదన్న తెలగ శాదుల నియమాన్నే ఈయనా అనుసరించినట్టు స్పష్టమవుతోంది. ఓష్ట్యాల్లోను, భా ర ఇ బరా" ఉష్ట్యాలై న వాల్చాలను విడిచి ఓష్ట్యాచ్చులను [గహించాడు. థ్రీనాథుడు “శృంగారనై వధం'లో పాంసవాక్యం “తల్లిమదేక పుత్రక 69 అన్నది ఈ క్రావ్యంల్లో ఇలా వుంది,

శెండవ భాగం 91 గి అట్లు చిక్కియంచ యారాచరే ఖేడు తనకు. గిడుసేయునని తలంచి యేలిక కుడిచేత నాలుక తడియాజ నిలిచి కన్నుంగొనల నీరు దొరంగ, (ప. 1.19) న అశళుకు గదిరి యొడలు దడదడలాడంగ నోరురాక కొంత యూరకుండి యొట్టకేల కింత యెద గట్టిసేసి కొం చెలుంగు సన్నగిలంగ నిట్టులనియె. (హు చషక్ల0) కం, - ఏటికి నరుదెంచితి సీ తోటకు నిందేల చెలులతోడ దిగితిన న్నేటికి నేలికలోం గొనె నేంటికి సీ సేగి తలగ నెయ్యది తెజగో. (ప 121) కం, అని తనలో ననుకొని కడు .... నెనరు గలుగునట్టు గాం నెట్టన నలునిం గను౯ గొనుచు నీఠరెలుంగున ననియెం దన తెల్ల జెక్కలార్చుచుంగణంకన్‌ (వ, 1.22) సిం ఎల్హచో నారాక శెదురు చూచుచునుండు నెలంతుక యెద నెంత తలంకె నొక్కా యేరేయి నన్నొంటి నిలుదాంట నీకుండ కన్న తల్లియదెంత కలంగె నొక్కా తోడునీడల లాగు తొలగని చెలికాం(డ్రు. సోలినన్‌గనకెంత తూలిరాక్కాా నేం జేరుట యెజింగి నెనరునం జనుదెంచు కొడుకులు తారంత కుందిరొక్కొా. గీ. కూడి యొల్లరిది తెలిసికొన్న యంత గటకటా తాతసీచేతం గడకు నేండు చక్కగా. జేసె నేనెద్ది 'సేయుదింక. హాళి నన్నేలు జే నేననదనయితి, (స 1-తిల్సి

శ్టిలి అచ్చ కెలుగు కృతులు - పరిశీలనం (గ్రంథ శీర్షికను చూడంగానే భయు కలిగినా, ఆ (గంథం చదవటంలో వుండదు. కవి రచన సరళంగా తేటగా సాగిపోతుంది. కందుకూరి అచ్చతెలుగు కృతులు తరవాతి కవ్ఫలకు ఒరవడులయ్యాయి.. వారు చెప్పుకొనకపోయినా థ్రీపొద కృష్ణమా ర్రికి నారు నాగనార్యునికి ఈయనే మార్గదర్శకుడు, (ప్రావీన కాలంలో యయాతి చరిత కున్న (ప్రసన్నత ఆధునిక కాలంలో కందుకూరి రచనలకుంది. శసికజనమనో రంజనము (1871) ఇది కూడ కందుకూరి రచనే. ఆయనే దీన్ని గురించి “నై వధము నారంఖించినప్పుడే మి(శ వబంధము నొక్కదాని నారంభించి “రసికజన మనో రంజనివ్సన్స శ్చేగ్ర “బి(తాంగడా పరిజయము'లో రెండాక్వాసములు. రచియించి తిన్ని; ఆంతీవరక్ష చేని తరువాత తైల్పగ్య మి[ళ[ప్రబంధములు నూరుకొలది నున్నవ్పుడిద్రి వ్రాన్సిబ్రో నొక్కూటి యగునుగాని, కిన కాధిక్క మేమి కల్సగబ్రోవునను మిర్ధిస్యట్టి గ్రిన్సి నచ్చ తెలుగృలోన్సిక్ర మార్చినచో ల్లిమ్యకరముగ నుండ్వనని భావించి సాధ్యమైనంళవరూ పద్యములను తెలిగించియ సాధ్యముకానిచోల కొత్త సద్యములన్న రచించియ నై దాశ్వాసముం బీద్దాంధ్ర(పబంధమున్న వేనతిని. కీనిని నొచినవారచ్చ తెనుగలో నిటువంటి (ప్రబంధము వేరొకటిలేదని మెచ్చు కొనజొచ్చిరి 2న చెప్పుకొన్నాడు, కొని కావ్యంలో నాలుగాక్వాసాలేవున్నాయి ఈ కావ్యాన్ని గూర్చి బహుజనపల్టి సీకారామాదార్యులు “అచ్చతెలుగు రామాయణము పాకముకంచే దమ యచ్చదెను(గు (గంథము యొక్క పాక్రము మేలైనదని నా నిజమైన యభిపాయము” ఆని కందుకూరికి రాస్స్సట్స ఆయన స్వీయచరి[కంలో చెప్పుకున్నాడ్స, ఇంకా తన కావ్యాన్ని గూర్చి న కుంటూ న “ఇది యచ్చ తెను(గగా, గనవడ్రక్ష మి(శకావ్యమృ్వల్ర దారా ముగా అని రాసిన ఆ వేనోళ్ళ బాటుతుంది.28 శ్‌ప్రాయం గంఠ్రళస్త్యాన్ని, కాషస్తారళ్యుతను పీఠికలో కవి ఈజ్యన, న్స వేయ పైని విష్టపన | కావ్యాన్ని అంకితమిచ్చాడు

"రండవ భాగం రికి తే. 'పెద్దయును మా కొలంఖన జేరువడిన

(కీడి యెట్లు చి[తాంగద కేలువట్టు

వేడుకలు మీ నాలింతు వీనులలర

దాంచ కానతీవయ్య యో తబసీరాయ. (వం 1=96) కం. అన జడదారియు జేనిం

గను(గొని సందియముతీఅ, గారవమారన్‌

వినిపింపదొడ(గ గవ్వడి

మునుముదియ బెండ్లియైన ముచ్చట యెలన్‌. (ప 1.కగ)

చి రంబ ళా

అని విజయుని మొదటి భార్య చి[త్రాంగదా వివాహము చెప్పబడింది, వధూవరులు ముద్దుముద్దుగా తలం, బాలు పోసుకున్నారు. చం మురుగులు జాజ జెమ్మటలు ముద్దు మొగంబునగాఅ ముత్యపు

న్సరులొక యోరజేరం జిరునవ్వులు మొల్కలుదేరనంటు జో

వి ,రుదెసలందు. జక్కుల పయిన్వడి( దూగు(చు డాలువాణనా

దొర తల. [బాలు వోసె నలతాయ్యలి యొౌంచలమీ(ద దోయిటన్‌.

(పహ శ-95)

ఉ కౌనసియాడ ముంగురులు (గక్కనం ఇెక్కులమీంద గూడ బెం

పూనిన గుబ్బదోయి పయినొక్కట పేరుల (తొక్కులాడ బై

పెని బయంట యాడనును బంగ రుగాజులు పట్టువీడ నా

చానయు (గీడి మీందను వెసందలం[జాలనువోసె దోయిటన్‌.

(ప 4.96)

నాయికా నాయకులు శయానాగారం చేరటం, వాళ్ళు కలయిక కవీ ఇలా

వరి ౦చాడు. క!

కం... మిక్కిలి సిగ్గున మునిగిన

యక్కలికిం బాను చేర్చియా చెలువల్దా

మొక్కక సాకున నడచిన

నక్కామ్మయు మోమువంచి యశళుకుచు నిలిచెన్‌ (ప4.112)

ర అచ్చ తెలుగు కృతులు _ వరిశీలనం గీ... అంతటనుగగీడి ముద్దియ నల్లంజేరి మేను చెమరింప( గెంగేలు మెల్లంబట్టి ముగుద నిరిపొన్సు పయికి రాః దిగిచికొనుచు వంచుకొని యన్న నెమ్మోము పయికి నత్తి (వ 4118) కం. పలప్ప బయల్పడ ముద్దిడి వెలందుకతో: గూడ్‌ కేయి వేడుకనుండన్‌ బెలచన( గొక్కారొకోయ్యన్సి వెలుపలం దగగోళ్ళుకూసెవేకువ తెల్రియన్లా (వ, 4.114) ఈ కావ్యంలో శృంగారం విస్తారంగా వున్నా కందుకూరి కొత్త కల్ప నలు కూడ కావించాడు. ఆయన సర్వరళాశాలా పరీక్షకు చదివే గ్రోబటి వసు చరి।తాది శృంగార (పసింధాల్ని అమితంగా చదవటంవల్ల, అప్పటి" రచన తయన ఈ. కావ్యంలోన్సు శృంగారం చోటు చేసుకుంది. ఆఅమితే “క కావ్యమున గంగార ర్‌సమ్షతి విస్తారముగా నున్నది" అని ర్రాస్ట్యి కందుకూరి. నాలుకా “ల సమాగముంలో బ్యా నిగ్రహాన్ని, పాటిస్తూ వెలదుక్షత్రో గూడ్షిరేయి వేశుకన్ను న అని మాత్రం వైప, ఆశ్వ, 71 [6 ఏ ఆ పజయటం కొనియాడతగింద్చ. వెళిటినేన్న ఆటనే సూర్యోదయ వర్ణన కావించ్చి వాళ్ళు క్ర వెళ్ళబుచ్చిన విధం టూకీగా ఇల్రా ముగించాడు కల్పి. గీ. అంతకంతకు ఎంత యొయ్యారమమర నళమరలు లేని వలపుల ననలి 'పెనంగి చెల్యింతును జెళ్వయును గూర్శ్మి చెన్నుమీజ పోయిగా నుండి రచ్చోట నొణునెలల్సు, (వ. 120) ఈ “రసీకజనమనో రంన్వ్న: చే మకూరచేంకటక్ర్వ * సము ను మించాలనే పటుదలతో కందుక్తూర్రి గాః వేంకటకవి వజయ విలాసము ట్‌ లి రాసినట్టుగా, అందులోన కథై క్ర జ్రీశమునే [గహించ్రి కావ్యంగా రూర్చగంలోన్స, శెల్పగు రీయదనాపి సా తన కవిత్రత్రో స్య సవమ. “నాన్నీ, స్య్వ్య్య రాన్నీ వించటంలోన్స సృష్టమవృత్చం్న. గ్రా

శిండవ భాగం 96 శుద్ధొం్యధ భారత సంగ్రహము (1872) వీరేశలింగం పంతులు రాసిన ఈ (గంథం “సభాపర్వం” కొంతభాగం “ఆంధభాషా సంజీవని' ప్యతికలో మొదటగా (పకటింపబడింది. ఆయన ద్యుస్టి వచన రచనవేపు మళ్ళటంతో దీన్ని ఆపేశాడు. కాని ఒక పనిమీద మాను పెళ్ళినప్పుడు, అక్కడ కొల్లా వేంకట సుబ్బరాయ శెట్టి, ఆయన తమ్ముడు గురు సామిశెట్టి కోరటంవల్ల తానీ (గ్రంథాన్ని పూర్తిచేసి వారె కంకితముగ (ప్రచురించి. నట్టు పీఠికలో తెల్పారు. కం కొల్లా వారలు పెళ్లుగ నెల్లెడలను బేరువడుట నెన్నెన్నియొ బా వళ్ళును6 ఐలుస త్తరువులు6 గొల్టగ నిలుపుట యునెంచి కొలకొని మదిలోన్‌ త్రీ... నేను నీకొని యిమ్మాడ్కి దీని (వాయ బూనినాడను దెలు(గునం బౌలుపు మీఅ వారి శెప్పుడు మేలును గోరునట్టి కందుకూరి వీరేశలింగ మనువాడ పీఠికలో చెన్నపట్నాన్ని సహజ సుందరంగా వర్ణించాడు కవి, జ... ఎక్కడం గూడి నాయములనే మరు తీర్చెడు గొప్ప కొల్వువే జెక్కుడ నీడులేక తగునెక్కడ. బిల్లల కన్ని విద్దేలుం జక్కగ నేర్చి తేఖుపంగ( జాలిన విద్దేల సాల యొప్పు+దా నెక్కడ గొప్పకోట యొకండింపగు దండులు నిండి యుండగన్‌ సీ. ఏవీటి తూర్పున నెసంగును సం[దంబు డాయరాని యగ డ్రయో యనంగ నే (పోలినుండి తామింతలో, బొగబండు లెల్రెడలకు నిచ్చ లేగివచ్చు నేనేలం వ్‌గ యోడలించుకలో దీవి వారినై నను గొని వచ్చి నిలుచు సచ్చోట నాణిములచ్చొత్తు చుంచెదు గాను మీవెడు *" 0ఎసాఎ) యుంచి

కి అచ్చ తెలుగు కృతులు - వరిశీలనం గీ రాణి గారికి మాజుగా రాచజికము వెలయ జెల్లించు దొర తన కొలువు వారి తోడ నెచ్చట నెప్పుడు. గూడియుండు నట్టి చెన్న పట్టణమున కలరు వేడ్క ఇద్‌ మూడాక్వాసాల కావ్యం. ఉత్తరగో[గహణం వరకు (పథమాళ్వాసం, ఉప పాండవుల మరణానంతరం అశ్వత్థామ అమ (ప్రవేశం చేయటం వరకు ద్వితీయాక్వాసం, ధర్మరాజు స్వర్గానికి వెళ్ళటంతో తృతీయాళ్వాసం, కావ్యం ముగుస్తాయి. సం్యగ్రహభారత మవటంలో ఇందులో గొప్పవైన వర్ణనలేం వుండవు. సం[గహమైవ చక్కగా (గభితమైఎదనటానికి అభిమన్యు వధ ఘట్టం చూస్తేబాలు. అభిమన్యుడు కౌరవ పీరులనందర్ని గాయపర్చి__ కం, రొరాజు కొడుకు లత్మణు; జోరం బరిమార్చి పేర్చి పౌరిగొనె నాకబల్‌ నారనమునను బృహచన్చలు దోరించెను వారిబారి దొరలగ్గింవన్‌ (స. 8.70) కం. నెత్తురుల దొస్పదోగియ్య మొత్తములై పాణుకనదు మొనకాం(డ వెతన్‌ మెత్తనగని దుర్యోధను డోత్రరిం జెయివీచె నందజాతని( బౌదువన్‌్‌ (ప ల?) సీ. వెజపెల్లునను బాలు వితమున, గర్జండు వెనక(పక్కకు వచ్చి విల్లుతునిమె (దోజుడీలోపల దోరించెదేజీల( (దుంచె గృపుండు తేరు(దోలువాని, గడంగి నళ్వత్థామ కరవాలు నుజఖుమాడె నాచె శల్యుడు మేన నారనముల మజివేయంగల దండిమగ లెల్బదొమ్మిని బయఃబడి యలయింవ( బాలుపడిరి

రెండవ ఖాగం 97 గ. యేమిచెప్పుదు నభిమన్యు( డేపుబెడగక

మేను నెత్తుట గొత్తిల్లి మింటికెగసి

దుస్ససేనుని కొమరుని( దొడరివాని

గిటడంచియు నతని చేంగడంసె దాను (ప లి-72) ఆ అంత బొద్డుగుంక నాలంబు చాలించి

మొనల దివిచి కొంచు మొగమునందు

విన్నందనము తోంప వెసవీటికినిబోయె

జమునిపట్టి కొందలమున మునిగి (వ. తిల)

ఆయాళట్టాలో తిక్కన మహాభారత (భావం క న్పించేటట్టుగా కందుకూరి ఈ కావ్యరచన చేశాడు. శుద్దొం్యధ నిరోష్ట్య నిరూష్మ నిర్వచనై కాదళావరి శాకుంతలము (1986)

కవిరాజు శ్రీపాదకృష్ణమూ ర్తికాత్త్రి రచన ఇది. ఏకాశ్వాసం, వందు పద్యాలున్నాయి. 1086లో ము[చ్రెంపిస్తూ సుమారు: నలబై వళ్ళ్యకితం రాసినట్టు చెప్పారు. పీఠికలో “కందుకూరి వీరేళలింగము పంతులుగారి పద్ధాయ్యధ నిరోష్ట్య నిర్వచన నైషధము చదివి మరికొన్ని నియమములతో నాక (గంథమల్ల వలయు నని సంకల్పించి యీ (గంథమారంభించి కొంతకాలము తరువాత శరీరా రోగము లేకుండియు నెట్లో పూర్తిచేసి యిట్లు ముగించితిని” అని రాసుకున్నాడు కవి. శృ షస, హలు లేకుండ అకారాద్యచ్చులు స్వస్వరూపంలో దొర్హకుండ (గ్రంథ మర్లిటం మరీ కష్టం. దానికి తోడు పదకొండు అక్షరాలు మాతమే వాడ్తానని (పతిజ్ఞ చేయటం సర్కసు ఫిపే, కం. తన జడ కరగలదట యా

యను నైదా అక్కరాల నతికియు నిందేం

దెను(గుగ నొక్క గరిత కత

నొనరింతు న్నీదు నండ నూన్కొచని జేజే (ప పో

తమలి?

06 అచ్చతెలుగు కృతులు - వరిశీలనం తన, జ, డక, ర,గ, ల, ద, ట, య- అనే అక్షరాలలో కథ పూర్తిగా చెప్పటం దుస్సావాసమే. శకుంతణల కథను చెప్తానంటూ -తేటతెలుగులో దాన్ని రాసానంటాడు కవి. కం. తలకుం దగదని తల( కక తెలియఃంగ నగు కొలది దేట తెలుంగున( జేయం దలణకొన్న (గుడ్డు గలుగులం దెలియం జను నెలత కతకు, దెజగెట్టనినన్‌ (ప ర్‌ (ప్రధాన పా(శలైన ₹కుంతల, దుష్యంతుల పేర్లలోనే ఊష్మాలున్నాయి* అపి దొర్లకుండా జాగ్రత్త పడటంలో కవి చూపిన (వతిభ (దావిడ [పపాణాయా మంగా కన్పించినా నేర్పు మ్మాతం కొనియాడ చగిందే అందుకే శకుంతలను సూచించటానికి. “(గుడ్డు గలుగులం దెలయం జను నెలత” అన్నాడు. ఇంకొ.__- తే. (గడ్డు గలుగుల కతన నక్కూ(తురలరెం గాన నానుడి దానికిం గలిగె నుక్కం దగం గలుగు నక్కరాలః డౌ లినగు నది ఇ జాలని గ్‌ గలియగులుకాకె కయ్యెం గుంతల యనంగ (ప 2౭5) ఆసియ నెంచితిని సి పీఠికలో రాసి, పై పద్యంలో తఊఃషా తరాలో మొదటి అవషరం ముందు గల *"కుంతలి అసి శకుంతల శ్పేర్వ సూచి ర్‌ి ఏకాదళాక్షర ' నియమం చూడ / 9 గానే, మారుమూల సిఘంటు పదాల్ని (ప్రయోగించి కవి మనల్ని చీకాకు పరుస్తాడేమో నసిప్పినుంద్ర కానీ, కవి *తేట తెలుగున జేయం దలకౌన్న కతకు తెజగెట్లనినన్‌” అని ఆన్నళ్లే తేట తెలుగులో అర లీ లా రాసి చూపారు. ఉదాహరణకు శకుంతల దుష్యంతుడి సభ ఇెళ్ళినప్పుడు సంభా షణ ఇలా నడిచింది. కం. సీయాటక కత్తె లాగులు నాయెడ నానుడుగనై తి నడునడ్సు (శ్రాలం టి! యని నోనాడిన నట ౧ నాచుక యిటనియ నలుక యా, యిబణయి బలు? యౌదల శెక్కన్ల్‌ (వ, 81)

రండవ భాగం ర్రి్రి చం, దొరనని కన్నుగాన కొక దొడ్డ నెలంతుక నాటక త్తెగా

నరయక నాడినంత. నెగులందటె కాని కొఅంత యింతయే

గరితకుః గాదు నేను నుడికత్తుల దండ్‌కి గూంతునై తినా

గరికరలాడ నేటికిటు కానక కారుల నాడి తయ్యయో (పం. 882) ఊఉ. కట్టిడి నన్నుగూడి తటః గంటి కొలానికిందేజు' తేగన్వై

నట్టియు నేందారియగు నట్టియు. గుజ్జడీ తండొకింత యౌ

నట్టిరి నీదునేలకొని యాటకు( గాదిత! డెల్లినేలనున్‌

దిట్టణనాననొంది గడతేరం గలండని లోనెణుంగుదే (వ, 88) కఠ నన్ను గాదను దేనేం

(గన్నన నేగెదను కాని కన్నకొడుకితం

డెన్నుకొని తొంటికటున

బ్‌

కున్నెటిగా నేలునేలకుం దొరగాంగన్‌ (వం 84)

కావ్యం అర్ధం చేసుకోవటానికి వకాశర ద్వ్యశర నిభఘఎటువులేకాదు, సామాన్య నిఘంటువులు కూడా అవసరం లేదు. అందుక్తై కవిపడిన (శమ (పతి పద్యంలోనూ కన్పిస్తుంది. పీఠికలో *ఈ యేకాదళాక్షర నియమంబునం జేసి “చ” కారము కూడ లేకుండ జెప్పవలసి వచ్చినది. *తలచి' యిత్యాద్యనేక సలములలో చకారము లేకుండ మరియొక విధముగ గథ సాగించుట కెంతయో ఠి (శమపడవలసి వచ్చినడి,” .అని రాకాడు కవి. ఆయన ఎంత కష్టపడ్డా పాఠకుడి కంత [శమ కలిగించలేదు. శృంగార కాకుంతలము (1940)

ఈ కావ్యరచయిత కేశిరాజు సీతారామయ్య. పిల్పలమట్టి పీనవీరనలా ఈయనా భారతంలోని “దువ్యంతోపాథ్యానాన్నీ కాళిదాసు “అభిజ్ఞానళాకుంత _ లాన్నీ జోడించి రసనంతంగా శృంగారరన [ప్రధానంగా ఈ (వబంధాన్ని రాళొడు, "

100 అచ్చతెలుగు కృతులు = పరిశిలనం ఈ కావ్యం నాలుగొశ్వాసాలు కలది. హస్తినాపుర వర్ష న, ఆటవికుల ఆగమనం, మృగయాయాాత (పథమాళ్వాసంలోనూ, మృగంవెంట దుష్యంతుడు కణ్వా(శమానికి రావటం, చెలులతో వున్న శకుంతలను చూడటం, కణ్వశిమ్యని ద్వారా శకుంతల వృత్తాంతం తెలుసుకొనటం, పర్ణకాలకు వెళ్ళేటప్పుడు బెబ్బులి రాకతో ఆగటం ద్వితీయాక్వాసంలోనూ, యజ్ఞరక్షణ, శకుంతలతో కలయిక ఉంగరమిచ్చి హస్తినకు వెళ్ళటం తృతీయాశ్వాసంలోనూ, కణ్వుడు తిరిగి రావటం, శకుంతల నభినందించటం, దూర్వాసశాపం, భరతుని జననం, శకుంతలను అత్తవారింటికి పంపటం, దుష్యంతుడు నిరొకరించటం, ఆకాశవాణి, అంగుశీయక దర్శనం, కాపనివృలల్తి, భరత పట్లాభిషేకం, రాజనీతి వోధలు చతుర్దాశ్వాసంలోనూ ఉన్నాయి. ఎ పీఠికలోనే చెప్పుకున్నాడు వ్యాస, కాళిదాస కథల్ని జోడించినట్లు, కం, కౌంతయు భారతమందటు ల్‌ కొంతయు నా కా?దాసు గోమునుకొని ళా కుంతల పెండిలి. జనుకత ఎంతగనే సంతరించు వేడ్కదలిర్న్పన్‌ (ప 8) ఆరంథంలో హా స్తినాపురవర్షన చక్కని (వబంధ శెలిలో వుంది. సీ. శాగపిందు జిగినెందయు నగంజెందు వగనాందు మొగమెందు సొగసొందు మగతు లలర 'పెనుపెంచకను కొంచకను నంచెలను మించు లనసంచు గనుపించు నంచలలర నెనలేని తను పూని ననుడా వనినింబూని గొనబూను విను నాను కోట అలమర అలిమించి తలరించి యలకోయిలల మించి శులకించు వలనించు తోపు అలమర తే. నెల్రచోట్ల "ళాకుకు లింపుమీజ నెచటం జూచిన నేనుంగు లేపుంజూప నెల్ల శ్రేళల గోడాలు నెనక మెస(గ వెలయు నేనుంగు పేరిటి వీడొకండు, (పు, ఈ5)

కెండవ భాగం 101 *ఆ ఏనుంగు పేరిటి వీడు' లో చాతుర్వర్థ్యాన్ని వర్ణిస్తూ; అక్కడి (బ్రాహ్మణులు * బాహ్మణోభోజన (పియః” అన్న లోకోక్షిని తప్పబుట్టిన వారని చెప్పాడు కవి. తే. తినుటకై పుట్టినామను తెంపువీడి- పుట్టినందుకు తిందుర పొసగినంత తిందురందున నొక షాలు దిగిచివై చి. దెలియ నాదనమేనులు తేలికగుట. (పు, 8) వేటకె్తు రాజు గొల్లపల్లిలో రాతి విడిది చేళాడు. ఆ రాత్రి విరిసిన వన్నెల దేవతలకూ్యూడా (భ్రాంతిని కల్లించిందట..- స్కీ. వేల్పు పెద్దయు తన వెలలేని “వెలిమావు వెలినాలిం. గానక ' వెదకు చుండ జుట్టు వాల్టొర తన చొక్కంపు వలమురి తెలియన్న6 గనలేక తెల్లివోవ మిత్తి మార్తుడు తన గిత్త తత్తడ్‌ వెండి కొండ గానక మది. గుందుచుండ వేగంటి తన నిక్కు- వీనుల జక్కియు6 దెలిగారు గనుజూడ దిరుగు చుండ గి. చెందు వలదిందు చల్లని చందురుండు మిసిమి కడసీమ నిండు నాకసమునందు వెలయ చట్టంపు పండు వెన్నెలల మించి కలయ జగ మెల్లి నొక వన్నెగా నొనర్చె. (పు, 2 కణ్వ శిమ్యడు చెప్పిన శకుంతలావృత్తాంతంలో మేనక విశ్వామి్యతుణ్జి జీరిన విధం ఇలా వుంది. సీం అచ్చంపు వెలిపట్టు వంచడంబును మాని చెంగావి పకలాతు చీరగట్టి మళ్లెమొగ్గల రైక నొల్లిక నిగనిగ ల. గం | జిగిమించు జంపర( తెన్ను టీల ఎయు ల్ని స్ట శాం” సా 1 ( 0ంజసనకడే పు పాతని వసి డో

102 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం నడిమించు పాపట యొడికంబు గాదని (వక్కపావటండిసీ చక్క-(బజచి వబిరాల దుద్దులు గజిబిజి గాదని యూగాడులోలకు లానర దాల్చి కే. జిలుగు మొకమాలు పాపోసుళొనర తొడగి సౌబగువల్పెము మేనంటి చూపరులకు ' లోని సింగారమును నెల్ల(బూని దెలుప గొనబు తములంపు వలపు తా గుబులుకొనగ (ప. శతి తన కాలపున్త్రీల, ఫావన్‌తో మేనకను దిద్ది తీర్చాడు కవి, కణ్వుడు శకుంతలను అత్తవారింటికి పంపేటప్పుడు కాళిదాసు రాసిన “శూ స్వగు రూన్‌,..* అన్న్లోకాన్ని ఇలా అనువదించాడు కవి. చం, చెలువగు బ్త్తి నొజ్ఞలకు 'సేవలౌనర్పు మనంగు చైవుల న్గల సవతాం[డ (బేముడిని గాంచుచు చెల్వుడు దేనసిపయి న్నలిగిన దానికై యతని కన్నెము' గాకుము కల్మి వీంగుచే నలకన బౌందకెందు మగనాలి తనంబును గాంచునెందులన్‌ (వు, 107) దుష్యంతుడు తిరస్కరించినప్పుడు, శకుంతల అభిజ్రానమయే చూపటంలో ఆమె కోపం ఇలా వ్యకక్తిీకరెంపబడింది. గో అగరాన్ని ఉ. _సన్నగ(బ్లై పయిన్నొలుపుం జక్కెరనడ్దు విసంబుమాడ్కి_సీ వున్నది యే నెలుంగకయ నోపితి నన్నె పుదాననై నయో చెన్నటి తేడ యంగరము చేడియకెట్టుల వచ్చునందునా వన్నని జేశిపై విసరివై చెను నెల్లరు తెల్టరోవగన్‌ (పు, 115) “ధక్కైరనద్దు విసంబుమాడ్కి,” “చెన్నటి బేడ,” “విసరివై చెన్స* అనే (వయోగాలు శకుంతలాదుఃథాన్ని చక్కగా వ్యక్తపరుస్తాయి. ధారాళమైన కవిత్వంగల ఈ శృంగార కాకుంతలం మళీ మళ్ళీ చదివి నుంది,

రెండవ భాగం 108 శకుంతల (1971)

నారునాగ నార్యుడు “ఆచ్చళెలు(గన్న నాకిచ్చ మెచ్చువచ్చు, నందులకు మూడు కబ్బము లచ్చతెనుంగు నందు(వ్రాసితి, నాల్ల్షవయది మొదలిడి నాడ” అని “శకుంతలా రచన మొదలెట్టాడు. “కొందరెరిగిన పెద్దలే మందలింతు రచ్చతెనుః గేల చవిచాలనట్టిదనుచు" అని అన్నా “తనతల్లి బాస పేరాసతో జదువరి యొకడు గలుగును,సంతోషింతును మనుగాకదాన జగముండినదాక వెలుంగుగాన నిలుపో వనదే” (పరి) అని సమాధానం చెప్పుకున్నాడు. ఈ మాటలు భవభూతి “కాలో హవ్యాయం నిరవధిః విపులాచ పృథ్వీ.” అనే మాటను, ఆశను గుర్తుకుతెస్తాయి.

“శకుంతల” రెండొందల పద్యాలతో వకాశ్వాసంగా రాయబడ్డ కావ్యం. కథకూర్భటంలో భారత “దుషవ్యంతో పాథ్యానాన్నీ, వర్ణనలో కాళిదాసును అను సరించాడు కని.

కాళిదాసు కణ్వా[శమ మిలా వుంది. శ్లో, నీవారాః శుకగర్భకోటర ముఖ (భష్టాస్తరూణా మధః - ళం

(వస్నిగ్గాః క్వచిదింగుడీి వలభిదః సూచ్యంత ఏవోపలాః

విశ్వానోసగమాద భిన్నగతయః శబ్దం సపహాంతే మృగాః

తోయాధార పధాశ్చ వల్కలశిథా నిష్యంద రేఖాంకితాః

(అభిజ్ఞాన కాకుంతలం 1-14) ళా

నాగనార్యుని కణ్వా్మశమం కనుకో్కూటానికి కారణాలు వేరు, చం. గొనబగు మావిచెట్ల కొసకొమ్మల గట్టిన కావి బొంతలున్‌

జెనుపయి [వేల ,(వేల్మిడిని వేసిన నేయి రగుల్కొౌనంబొగల్‌

డిన నెలవంచు జేర జనె నెమ్మది నెమ్మిగడ్‌ంది పొందుటన్‌ (ప, ౭9)

(పసిద్ధమైన ఉఓయాస్యత్య ద్వీ శకుంతలేతి హృదయం సంస్ప ఎప్ప ముత్కంఠయా. ..” అని కణ్వావస్థను వర్షించే కాళిదాసు శ్లోకానికి నాగనార్యుని అనుసరణ ఇలా వుంది.

104 అచ్చతెలుగు కృతులు = పరిశీలనం తెన్నున దగులుకొని నలంగి తిన్గద! గేస్తుల్‌ = మిన్నక యోర్తురే బిడ్లలు ననడి - పు 1ంలిటీ తన్ను విడచిపోవునెడ బదాబదగారే (ప. 1-లిజ) కం. ఆని తలచి బిడ్డలను మె ట్టిన యింటికి బంప దట పటింతురు (గసుల్‌ మునుకొని 'రుసి' నగునాశే హైనుపడె మడిసైచు వారెపో గొప్పనుచున్‌ (ప 1-88) తన్ను తిరన్కరించిన దుష్యంతుడితో శకుంతల చేసిన 'ధర్మో పదేశంలోని పద్యం ఒకటి నన్నయ పద్యంలా నంది. నన్నయ. చం, నుతజల పూరితంబులగ్న "నూతులు నూటిటికం'టె సూనృత (వతయొక వొసిమేలు, మజి“బావులు నూజీట్‌కంచె నొక్కూస (శ్క్యశుసదిమేలు క (త్కళతుశశంబు కంచె సుతుండుమేలు త త్చుత శతకంబుకంపె నొక సూనృత వాక్యముమేలు సూడగన్‌, (మహాభారతం, ఆదిపర్వం క. ఆని రాళాడు, అదే భావాన్ని అనుకరిస్తూ నాగవార్యుడిలా రాకాదు. గ నూయికన్న బావి నూరింతలవ్వాని కన్న నూరుకెట్టు = జన్నమంత కన్న నూరురటు . గద! వీడ్ధయవ్వాని భు య కన్న నూరురెట్టు గాదె నిజము! (వ, 188) కానీ నన్నయలోని గాంభీర కింక న్నా విషయాన్ని విడమర్చి చెవృటంలో నాగనార్యుని నడక సూటిగా వుంది. ఏమైనా భాషలో సరళత పాటించ్చి అచ్చ తెలుగు మార్థవాన్ని చూపినవాడు నాగశార్యుడు,

రెండవ కాగం 105 ణి పథద్యకొవ్యాలు - భాగవత పురొణ కథాత్హకాలు నీలానుందరీ పరిణయము (1690 కూచిమంచి చిమ్మకవి రాసిన ఈ [వబంధం మూడాళ్వాసాలడది. దీనికి మూలం ఎత్మా(పెగ్గడ “హారివంశము'టోను, పోతన “భాగ వతం _ఎదళమనస్కంధం బోను, ఆచార్య సూ్షిము క్రావశిలోను కన్పిస్తుంది. హరివంశంలో కాలనేమీ పుళులు ఏడుగురు కంభకుడి ఇంట వృవభాల్తై పట్టి చెలరేగిన తరుణంలో, కృష్ణుడు నందాదులతో అతడి ఇంటికి వెళ్తాడు నందుడు గిబ్బల నడచిన వాడికి నీల నిస్తానని చెప్పటంతో, కృష్ణుడు ఎద్దుల గిటడగించి, నీఐతో, నందాదులతో తన పల్లేకు వెళ్తాడు. భాగవతంలో శోసలదేళపు రాజైన నగ్నజిళ్తు, తన కూతురు నాగ్నజితిని - వివాహమాట్లాని క, వాడీ'కొమ్ములు కలిగి వీరగంధం సోకి మదమత్తాలై న గోవృషభాలిను ఏడింటిని కూల్చినవాడు తగినవాడని చాటిస్తాడు, కృష్ణుడు ఈ పందెంతో నెగ్గి నాగ్నజికిని నివావొమాడ్రాడు. ఆచార్య నూ క్రిముక్రావళిలో కావేరీ తీరంలోని నిచుకాపుర భాజు ధర్మవర్ముడి కూతురు _ నీలాంశతో పుట్టిన అమె - ఉద్యాన వన(క్రీడలలో వేటకువచ్చిన శ్రీరంగపకిని (విష్ణువును) కామిస్తుంది. ధర్మవర్ముడు ఈ విష యాన్ని ఫ్రీరంగవతిలో నివేదిస్తే ఆయన అనుుగహించి నీలను వివాహమాడాడు. అన్నీ కలిపి రాసిన (గ్రంథం “*నీలాసుందరీ పరిణయము" కేశ వ పంతుల నరసింహశాస్త్రి కన్ని గూర్చి 1ప్రస్తాపిస్తూ "వాగ్నథితి అని భావింపబడుచున్న సీలపెండిలి రుక్కిజీకళ్యాణాదుల పిమ్మట జరుగుషటయు, దానికి కోడెల జయించుట పణముగా నుండుటయు. శ్రీకృష్ణుని నాయకత్వమునకు దగినవికావని యిట్లు నంద (వజముననున్న పుడే నీలాకృష్ణుల [పణయమును వర్ణించి వారి నేకముచేసిన కవి (వళంసనీయుడు హరివంళాది కావ్యములతో దీనికి పొత్తుకుదరకున్నను ఇది రసానుకూలమైన కల్పన మగుఏచే సహృదయ హృదయ సంభావ్యముగా నున్నది”£9 అని [వళంసించాడు. (వసిద్ధమైన ఈ [ప్రవింధం చక్కనిజాతీయాలతో యావవుల వేషభావలను వెల్లడస్తుంది. మిథిలానగరపు కాపు పెద్ధలిలా వున్నారు.

108 అచ్చతెలుగు క్‌ తులు _ పరిశీలనం తరలము ;

మొలకు దెల్లని బట్టలేకయు ముచ్చటం గలు (దావుచుం

బొలముదున్నగ నోడి నాంగలిపూని [తిమ్మరునంచు ని

చ్చలును బల్కుచునుందురా క ఉశసామియన్నను దట్టపుం

గలుములన్వెలు. గొంది యచ్చటి కాపు. బెద్దలు తద్దయున్‌ (ప, 1-88)

కుంభకుడనే గొల్పదొర_కూతురు నీల, (బ్రాహ్మణుడి వల్ల కృష్ణుని లీలలను విని వలచింది. కుంభకుడు (బాహ్మజణుడితో తన కూతురికి కాదోయే వరుడి గుణొ లిలా వుండాలని చెప్పాడు. చం. కొలమును గల్మి తాల్మియను గూర్మియు దెంపును జవ్వనంబునుం

జెలువము విద్దెయున్‌ గౌనము( జేవయుం [బోడతనంబు* దెల్వియుం గలిగిన పిన్నపాపనికి గన్నెనిడందగు నంచు(దిర్పరు

ల్వలుకు దురట్లు గావున వలంతకికి సీ కింక: ఇప్పనేటికిన్‌ (ప 1-92)

ఈ గుణాలు కలవాడు “వెన్నతెక్కలి వాడైన వేల్పు అని (బాహ్మణుడు చెప్తాడు. ఎప్పట్నుండో కృష్ణుజే సంభావిస్తున్న నీల అతన్ని గూర్చి ఇలా తల పోసింది.

ఊ. ఎన్నడు సూతు ముజైగము లేలెడు వేలుపు మోము(దమ్మి నిం

వన్నెల (పోక యౌదలను వావిరి, బల్మెల ము తియంపు! (దా

లెన్న(డు నింతు నింతులపుడెంతయు నెమ్మిని సంతసిల్లగన్‌ (ప.1.102)

(బాహ్మణుడు నీల గురించి కృష్ణుడికి చెపాడు. తే. చక్క(దనమును గొనమును జవ్వనంబు

మక్కువయు (బోడ తనమును నిక్కువంబు!

దాలిమియు౯ గలుగు నిల్లాలి నేలువాని

కొారయఃగ వేల్పు రాచ (పోళ్లోర నేల (ప. బి29)

కుంభకుడు ఆబోతులను పట్టిన వానికి నీలనిచ్చి పెళ్ళి చేస్తానని చాటింపు

వేయటంతో నీల దుఃభిస్తుంది, విరహంత్రో మగ్గుతుంది; ఆ 'పెన మన్మథావస్టలు వర్ణించబడ్డాయి. చెలికత్తెలు సీలను. క

రెండవ భాగం 107 గి. కన్నియవుగాని (ప్రోడవుగావు నీవు

పువ్వుం టోండిరొ సిగ్గె్లంటోవనడచి

బలుదొసంగుల. బొరల౦గందాడెనీకు.

నించుకేనియు మదిలోన నెంచవకట (ప. ౪-87) అని నిలిస్తే, ఆమె వాళ్ళతో ఇలా అందిం కం, అకటా ! బెడిదపు వలపుల

'సెకలంబడి (వేగుదానింేవట్టంగ నొ

కక యిటువలె నెంతురె ని

ప్పుకల వయి న్నేయిచల్లు పోలిక మీన్‌ (వ ల_119)

చెలులు తనకు బుద్ది చెప్పటం వల్ల నిష్పుమీద నేయివేసినటు తన బాధ

ఇ ళు యి

అతిశయించిందే కాని తగ్గలేదని చెప్తుంది.

సాయంకాల వర్ణనలో జే, రేవెలందుకం బెండ్రాడ రిక్కరాయ'

డేంగు దేంగలండని వేల్పుటిగురుంబోండ్ల

గములు గట్టిన కొ త్తచెంగలువకోక

గములన(గ సంజకెంజాయలమరమింట (ప, లశ

సంధ్యకాంతులు చెంగలువకోకగా ఉ (శ్పేశింవబడ్డాయి.

మన్మథ, చం[ద, వసంతాది దూషణలు, 3 త్యోపదారాలు, మన్మథపూజ వగైరాలు [ప్రబంధ పద్దతినే సాగాయి. నీల పెళ్ళి మాతం తెలుగు పెళ్ళి చేయిం చాడు తిమ్మకవి. బాపనయ్యలు; “మూరుతము' పెట్టారు. వధూవరులకు కాళ్ళ గోబ్గ తీయటం, చమురు రాయటం, నలుగు లిడటం, 'అయిదువలు" పెళ్ళి తిన్నె మీదికి వధువును తీసుకరావటం, కాల్డొ క్కజేయటం, సేస(బ్రాళ్టిల్లటం. తాలిబొట్టు కట్టటం? చీరె చెజగులు ముడివేయటం లాంటి అన్ని తెలుగు ఆచారాలతో *సీలా సుందరీ పరిణయము" కావించాడు కవి.

108 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం పడకటింటికి పోజంకే నీలతో చెలికత్తె లిలా సరాగాలాడారు. సీ. తడవయ్యె విజవిఅ నడవరాదెయటన్న జెలిమీంద. గన్నెజ్ట చేసేదేమి? నెనరొప్పం జెంగట నిలిచి వీడిన కొప్పు దిద్దు[కొన్ననం బోడిం డిట్రైదేమి? పడ(కతో వెలియాకు ముడుపు లెమ్మెను జేతి కొసంగెడి తాయ్యలింగ సరెదేమి? నగుచు గందముదెచ్చి మగని కలందుమ న్నను బండ్రు గౌజకుచు, గినిసెదేమి? గి. వాలుగంటిరొ; యిటువంటి వారె కారె

చొక్కా "పెనిమిటి కౌంగిట దక్కి "పెనంగి

పెక్కు దెజంగుల రాచిల్క జక్కిజోదు

పనుల గడితేటి (పోడలై తనరువారు. (ప. 8.06) నర్వమధురము (1756) ;

ఈ కావ్య రచయిత ములుగు పాపయారాధ్యుడు, ఈయన అనేక సంస్కృత (గంథాల్నీ, తెలుగులో మి[ళ కావ్యాల్నీ, 'సర్వమధురము* మొద లైన అచ్చతెలుగు పు స్తకాల్నీ రాళుడని తాడేపల్లి వెంకటప్పకాన్త్రీ ఉపోద్దాతంలో రాశాడు, కాసీ “సర్యమధురము' తప్ప మకే ఇతర అచ్చ తెలుగు కావ్యాలు లభించటం' లేదు.

తన శివభ కిని చాపే విధంగా అవతారిక రాశాడు ఆయన,

సీ. ఇల్లాలి నుదుటితో నెన యౌటనేకదా కలువరే సిక పూవు గట్టినాండు

(పోయాలి లేంగౌను బోలుటనే కదా

మిను పెద్ద తలగా(గ నునిచినాండు జవరాలి చూడ్కితో సరియౌటనే కదా

బళి జింకపిల్ల( జేబట్టినాండు మంచాలి కీల్లెడ మాడ్కి. యౌటనెకదా

చిలువ పెండేరమ్ము( జేర్చినాడు

రెండవ భాగం 109 గీ. యింత సింగారమున నిచ్చవెలయు వేల్పు కలండె వేజొక్కండని నాదుకబ్బమునకు నెల్లసింగార మొనగూర్చ నుల్లమునకు వేడుకొనియెద జన్నంపు వేటకాని (ప. 1-9) వెన్నుడు కవికి కలలో కనపడి - కం. మేమొక తజి. దమిః వనంగొన (శ్రీమతి నారాచపట్టి. జేకొంటిమి యా భామకు మాకగు పెండిలి "'సేమమ్మగు కబ్బముగను జేయంగ వలయున్‌ (పం 1-18) అని కోరగా “కజకంఠునకు అప్పనం బౌనర్చి యిక్కత నడచు తెరవ తేటవరుపం బూని; యిక్కబ్బం బచ్చ తెలుంగున బొసగించు వాడనై అయోధ్య, థ్రీమతి, అంబరీష, నారద, పర్వత, సర్వమధురంబులను పలుకుల కుందక్క- మొదటి వాస నుడుల కుం బలుకుడు లేక చెల్టునది (1-26)* అని నియమాన్ని పెట్టుకొని పె 'పేర్కాన్న నామవాచకాలకు మా[తం తత్సమాలు కూరుస్తానసి, మిగిలిన వాటిని అచ్చతెలుగులోనే వాడ్తాననీ చెప్పాడు కవి. కావ్యంలోని కథ ;. అయోధ్యానగరాన్ని అంబరీషుడు పాలిస్తూండగా, సప్తబుషులు ఆయన నగరాని కొచ్చి యింత కీర్తి సంపాదించినా వెన్నుని దలపని వాడి జన్మం వ్యర్థమని బోధిస్తారు. అప్పటినుండి రాజదంపళులు, రాకుమారి శ్రీమతి అనవరతం వెన్నుని నవవిధ భక్తి కొలుస్తూ, ఏకాదశీ నియ మాన్నీ, హరివాసర(త్రయాన్నీ నిష్టతో హాటిస్తున్నారు. ప్రతిదినం వెన్నుడి గుణాలు వింటున్న ్రీమతి నారాయణుడికి తన హృదయ మర్పిస్తుంది. రాజు కూతురి స్వయంవరానికి యాబై ఆరుమంది రాకుమారుల్ని ఆహ్వానిస్తాడు, అప్పుడు దేవర్షలైన పర్వతనారదులు వచ్చి శ్రీమతిని చూసి (కేమతో విరహంతో రాజుని అడగలేక జంకి, చివరకు ఆమెని తమ కమ్మని అడుగుకారు. ఒక్క పిల్లని ఇద్దరికెలా ఇవ్వాలని ఆలోచించి, రాజు కన్నె ఎవర్ని ఎన్నిక చేసినా

1 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం వాళ్ళు కిస్తానంటాడు. దానికిద్ధరూ బాధపడి, ఈ కష్టాన్నుండి గ దైక్కించమని కృష్ణుని అడుగుతారు. ఆయన వారి కోర్కెల కాశ్చర్యపడి, ఇద్దరికీ వేరున్తరుగా వాళ్ళు కోరినట్టుగానే “ఎదుటివాడు కోతిరూపు నొందునట్లు' వరాలిచ్చి పంపేస్తాడు. థ్రీనుకి ఈ కొండముద్చుల్ని చూసి భయప క్షే తండి ఆమెను సేదతీరుస్తాడు. అంతలో శ్రీమన్నారాయణుడు వచ్చి ఆమెను వివాహమాడి ఆమె కోర్కె తీరుస్తాడు. ఈ కావ్యంలో ప్రతి సన్నివేశం మధురంగా వుండటంవళ్టే గిన్ని *సర్ర్య మధురము" అని పిలవటం జరిగింది, చివరి గద్యంగా వద్యమేరాస్తూ మూడు విన్నపాలు చేశాడు కచి. మొదటి ఏన్నపంలో ఇలా అన్నాడు. చం. ఇదీ యపరంక్రి సొమ్ము పయినింపుగ+ గెంపులు చెక్కినట్టు లౌ ప్పిదముగ మింట్‌ తెర్వురుల పెద్దల నిద్దర జెప్పు కబ్బమై మొదవుల పాల తెమ్మలన ముచ్చటలంగల “ముల్లు పాకయా రదు' కౌనరించు సర్వమధురంబున దౌర్తిటి విన్నపంబగున్‌ (ప..1.112) విన్నపమే ఆక్వాసం, . _అంబరీషృన్ని పొలనలో అయోధ్యానగ రం సుభకొాంతులతో వున్నట్టు చెస్ప టానిక్‌ ఈయన (ప్రబంధ కవల ఫక్కీనే వర్ణన సాగించాడు. గ సీ. ఎక్తివేయట చెడి మెళ్తంపు బట్టు చేకట్టు రారాపు చేసరు షోండ్త యెవిరించి యాచుటుయ్యెలలపై జళగొం(క్ర రాకట్టు వినవు టుం[గముల గముం నడవడి లేమి నొంతయును జాలాం(డ్రుల వపదణుట వనకయ్య పండువులను లేదులేదను పల్కులేమల కౌనుల వలవైచి తిగుచుట వాలుగులను గీ గాకయొండొక్కచోలేక కలిమి బలిమి చెలిమీదులకించి వంట నెచ్చెలం జెలంగ్య నెల్టివారల నేలుచుం ద్‌ల్లి తల్చి చూడునా నొప్పు నంబరీషుండు పృడ్లవ్సి (ప, 168)

రెండవ ఖాగం 1111 కం, తామర తల యెత్తంగరలే దాముద్దియ కన్నులకు బయంపడియో లే కామోముచందురుండని యోమో కాకున్న. గలుగునే యీ వింతల్‌ (ప. 2-6) శ్రీమతి అంగాంగ. వర్ణనం కావించి, ఆమె. వెన్నునిపై. పెంచుకున్న తమిని ఇలా వర్ణించాడు కవి. సి... అత్తమామల ముచ్చటా యింటిలో లేదు చుట్టాల కత సెప్పః జూస సున్న వచ్చిన వారిల్లు వదలుట లేదట కలవట్టు సవతిదే బలిమి యచట కలదాడుబిడ్డ యొకర్తు సందియటం డు గడియ కెక్కువ తీరు గలండు తాను వేనోళ్ళ బిలిచిన వినిపించుకోడంట డెంద మిచ్చినం గాని పొందుగనండు. గ, యెందు వెదకిన లేనివా డిట్టివాడు నాతలంపెటు లీడేర్చునో తలంప నెట్టుల విరాశి కడలికి గట్టుసేర్ప నచ్చిన నెలంత లెవ్వరీ నంటుదీర్ప (ప. జింశిఉ) శ్రీమతిని చూసిన పర్వతనారదులు_- కం వెనుకయు ముందుందోచని ననవిల్లుని 'దాడి దవిలి నాన దొలంగి తా రను వెజబుం/గని యడరున రు లని గుండెలు సెదరి ఇదరి యారటపడుచున్‌ (ప 8-81) కం. ఉఓంటిగ( గొండల చజులం దుంటకు నివ్వాలుగంటి తోడై నను మా తొంటే యొనర్చిన పున్నెపు బంటగదా యంచు. దలంపు పాలై రంతన్‌ (ప వ.84)

112 ఆచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం

ఇద్దరు బుషలూ శ్రీమతిని కోరగా అంబరీవుడు--- గీ, కన్నియకు మెచ్చు నిర్వర గన్నయంత

గలుగు నెవ్వనిమీ/ద మా కన్నె నతని

కిచ్చువాండ మెలంగక మెచ్చినాదు

కోర్కెదీర్చుటకే మిమ్ముంగోరినాడ (ప. 2.118) అని తన నిర్ణయాన్ని తెలిపాడు, అప్పుడు ఇద్దరూ. ఉ. _ ఎక్కడి గోడువచ్చె నితండేటికి నాజత నేగుదెంచె నే

నెక్కటిరాక తక్కితిని నీ తలంపూడనిబాడి యయ్యెనిం

కెక్కడంజొత్తు గర్జమిపుడెవ్వరు లెస్సబొసంగంజేయు వా

రక్కట యేమిసేయం దలంపయ్యెనా బౌమ్మిడికెట్టులో గదా (ప.9-116) అని వాపోయారు. ఇద్దరూ ఒకే అమ్మాయి కావాలని విష్ణువుతో అంటే అతడు. మ. కలవే య్శబములిట్టి వెందునగ రే కచ్చల్‌ బిగంగట్టి యా

కలముల్‌ మెక్కుచు నిచ్చడెందములు జిక గ్రాంబిట్టి లోల గాంచున

య్యల కిట్లౌట కలుంగునే సడతి యొయ్యారంబు మెచ్చయ్యెడిన్‌

వల వంతల్‌ సరియీడుజోడున గదా వారెందు నిట్టాదురే (వ, 2186) అని అనుకొన్నాడు, పర్వత నారదులు ఒక్కొక్కశ్ళే వెన్నుని వరంకోరారు, కం. పీ తెరువుబట్టి పోవ్వదు

నే తెజగున నోర్చువాండ నింతికి నెదురన్‌

(గోతివలె నుండజేయవె |

యాతనినని యడ్గుపడియె నడు(గులదండన్‌ (వ బి_ 142)

తావసులకు తననిస్తారని తెల్పి శ్రీమతి ఇలా విలపించింది, కం, నే నొక్కటం దల(చినచో

దానౌక్క్టాటిందలచి జాలిదల కొలిపిదమిం

బూనక గ ట్టడి తనమున్‌

మానక వెన్నుండు నన్ను మటిచెనా కట్టా (పం న.

రండవ థాగం 119 ఉ. _ పేదతలంపుఐట్టు మది బెట్టిన నాదు తలంపు లెల్లవ

మ్మైద ఆజ్‌ బట్టకుండు నొకొమాటలికేటికి నెట్టలైనందా

సాదుల పాలిపెద్దగ ని సామియ నావలు కేలబెల్లు నీ

పైదలిపైందలిర్చు తమిపట్టు గనిల్పక యేలమానెజిన్‌ (వ. లి-12)

శృంగారభావాలెక్కువగావున్నా: సీదాగా, పాఠకులకేమా[తం కష్టం కలగకుండా, సరళంగా, తరళంగా సాగే ఈ కావ్యం మరపురానిది, మళ్ళీ మళ్ళీ చదివిస్తుంది. సుపాణినీ పరిణయము (1810030

సంబరాజు రామచం(దక్షవి కృతమిది. ఈయన రెండువందల ఏండ్లలోపు వారు.1 వశ్రైము. చెన్న కేశవస్వామికి అంకితమిచ్చారు కవి తన కావ్యాన్ని. “కవ్వడి యనుంగు మనమని'కి “చిల్బతపసి' ఈ కథ చెప్పాడు.

అము[దితమూ, ఆసమ(గ్రమూ అయిన ఈ కావ్యంలో వున్న భాగాన్ని బట్టి కథనిలా ఊహించవచ్చు. ఒక పట్నానికి (పేరు దొరకలేదు) రాజు విష్ణ భక్తుడైన సుకేతుడు. ఆయన భార్య (పేరులేదు) (తిమూర్తుల భార్యలను మించి నది. ఓ రోజు రాజు దగ్గరకు -నారదుడు వచ్చి, “వెన్ను కరుణవల్ల సీక్టు సీలుడనే కొడుకు, సుపాణిని అనే కూతురు పుట్తారు. సుపాణినిని *వేయి బుజాల తేని: (కా _ర్తవీర్యార్టునుడు) కిచ్చి పెళ్ళి చేస్తావు అనంతరం ఈ పట్నంలో అతని పేర జాతర సాగుతుంది. సంతతిత్తై 'రేగులకాన' కు (బదరికా [ళమం) వెళ్ళి “ఎనిమిదక్కరముల మరువు' (అష్టాక్షరి మంథత్రం) జపించు” అని ఉపదేశించి వెళ్ళిపోతాడు నారదుడు. పట్టమహిషి తన వెంటవస్తానన్నా, పట్టణం లోనే వుండమని నచ్చచెప్పి రాజు తనొక్క-డే తపం చేయటానికి వెళ్తాడు ఆయన చాల సంవత్సరాలు తపం చేస్తాడు. ఇం[(దుడు తపోభంగం చేయవల్చి అచ్చజలేమల్చి, ఆమనిని, వలరాజును పంపిస్తాడు, కాని ఫలితం కలుగదు. ఇందుడు వై కుంఠంలో విష్ణువును సందర్శించి రాజు తపాన్ని విరమింప చేయమని వేడుకొంటాడు- వెన్నుడు సరేనంటాకు. విష్ణువు ప్రత్యక్షమై రాజును వరం కోరుకోమంటాడు.

తమిలి.0

స కృతులు _ పరిశిలనం 114 అచ్చతలుగు కృతులు (గ్రంథం ఇంతవరకే లభ్యమయింది. తృకీయా శ్వాసంలో సుపాణినీ జననం, ఆమె విలాసాలు, కా ర్తపీర్యార్డునునితో పరిణయం వుండి వుంటాయి. ఆయా బుతువుటోని పండగల్ని, జనుల భోగాల్ని వదలని రాజు తపో నిష్టను తెల్చటానికి (ప్రవేశ పెట్టటం తెలుగు సాహిత్యంలో మరే కావ్యంలోను కన్పించదు. కవి వర్ణించిన పండగలు కొన్ని ఇప్పటికీ తెలంగాణా (ప్రజలు జరుపుకుంటున్న వే. కావ్యంలో రాజి ఈ విధంగా వర్పింపబడింది. సీ- తనకు మొగల్‌ పెక్కు లౌనరక్ష నిర్చెనా పుడమి చేడియ నీండు చోల్చవచ్చు వీసప్పు చెల్వని (దావ వెసంబుచ్చ కుండెనా గట్టు పట్టిని సాటి. బెట్టవచ్చు నందరి నొక్రరీతి ననయంబుం జూచెనా

• కడలి కూత్సురు నుద్ది నుడవ వచ్చు పదుగురితో, వాదు బలుక్షక్ష మెలగెనా నలువ రాణిని దీంటొనర్చవచ్చు గీ. ననుచు నెల్చవారలు దనగొనము శెన్న 'మెజసె నారాజు గరితలై మెజపురిగ నిగ్గరూయంచ లేగ వెన్నెలల సోగ నాగ సిరిదూగ నయొష్టులనాగ బాగ (ప 1.9)32 నుకేతుడి వరిపాంన ఏలా వుందంటే తే. వాని పుడమిన నెలమూడు వానలమరు అదను గాకున్న పాలిచ్చు మొదవృంలరి జన్నములు నెపుడు జేతురు జన్నిగిట్లు పాడి నాలుగు చాష్ళుగ( బరగి నడచు (ప, 1.8) చం, కలణగరు దొంగ లన్నటికి, కద్గరు రంకు లౌనర్చు వారల్నున్‌ గలుగరు బొంకు మానిసులు, గల్లరు నేరముసేయు వారలున్‌ గలుగరు పేదసాదలును, గల్గ్లరొకప్పుడు మందుకైన న బృలుదొర యేలు నేలపయి పన్నుగ వాన్సి గొనమ్ము లేమనన్‌ (ప.1-4)

రెండవ థాగం 115 నుకేతుడి తపళ్చర్య సందర్భంలో బుతు వర్ణన, ఆయా బుతువుల్లో వచ్చే పండగలు, వాటిని జరుప్పుకునే (పజల ఆచార వ్యవహారాలు కవి వరి వ వూ! చాడు. వర్షబుతువు చివర (ప్రజలు జరుపుకునే మూడునాళ్ళు వండగ (దసరా) ఇలా వుంది మ. మరునాడుబ్బుచు రాచ... ..ల్తు ముజగామువ్వంపు పూదండ లా ప్ప రహిన్‌ దూకు గుజాలతో మిగుల రఠీవిన్మించి రాణించు చి త్తరు బంగారు రదాలతో బలిసి చెంతం గొల్చి ఐల్మూకతో | తరచేనుంగుల గుంపుతో జనిం పెద్దల్వెంట రాజమ్మికిన్‌ (ప త.4ల) హేమంత వర్ణనలో ఇతర కవులకు తీసి పోడీయన. సీ. వెండియు జిగిమంచు నిండి చెట్ల వెలింగె పలుదెప్ప లొగిమింట తెలివెసంగ కలువ పువ్వులు తేనె జిలుక వెంపు జెలంగె రంగైన జాబిల్లి రాబ్లరంగె కవబాసి జక్క-వల్‌ కరికరిచే [గుంగె సౌగపైన చుక్కలు సొంవడంగె కడుగారవమ్మున కడలి రాయుడు బొంగ నెత్తమ్మి రేకులు నెజీ ముడింగ గీ. కప్పుచెలువొప్పు గొప్ప చీకటి తాలంగె తెలువగ విబుజుంగులకు వాతెఅ లొనంగ నెలచెలిమి పులుగు గుంపు వెన్నెలలు (మింగే మొగడు జేరని నన బోడి వగల (గుంగె (ప. ల.కల్‌) దీపావళి సందర్భంలో అప్పటి (పజల ఆచారా లిలా వున్నాయి. తే. మంగళారతులంది సంపెంగ నూనె తలకు దోగించి వంటనే జలకమాడి మేలికోకలు వెసబూన్చి మినుుఎ తాడవ్ప లొడలనలరించి నెత్తావు అడర దెసల (ప, 2.48)

116 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం చం, కులికెడు పూతళున్‌ పరుల 1కొంబిగి బొట్టులు దొల్చితీయనన్‌ ఇలిగెడి సన్న సేవెలొగి జెన్నలరందిని రేయి పొద్దులున్‌ పలువురు గూడి దుందుషుల బాల్పడి (దిప్పుచు పూలజాజె మ ల్సెలు గొనిగొలు రెల్లెడల లేమగువల్‌ మొగవాండ్ధు నత్తజిన్‌ (ప 2.49) ఇలాగే హోలీ, ఉగాది, సం[కాంతి, వసంత నవరాత్రులు వ ర్థింపబడ్డాయి. ఇంద్రాజ్ఞచే సుకేతుడి తపం భంగం చేయటానికి వచ్చిన అప్పరసలు తమలో తాము పోటీపడి రాజు మనసు మార్చటానికిలా (ప్రయత్నించారు. .సీ. అనటిపేరందిన యచ్చలదొరసాని మేలైన తొడగుల్క (యోలనాడె నెలతక్కు పేరిటి నెలతుక చిరునవ్వు మొగమున జేగురింప వగలుసల్పె నూమిన్నయను వేల్పులేమ ముక్కుననత్తు ము త్తెముల్వెలు గొంచ ముచ్చటాడె పుత్తడి పేరొందు పూవుబోడి మెలుంగు మియిమిట్టు గొన పాటమెజఅగుజూపె గి. జింక పేరిట జేజేల చివురుబోడి సోగ కన్నుల[దిప్పుచు సౌగసు నెజపె కొదవ తెజగంటి జోటులు కొసరి కొసరి వన్నెచిన్నెలు జూపిరి వలసినట్టు, (పహ లి.29) చక్కని ధారాసద్ధికల ఈ కావ్యం పూ ర్తిగా దొరకకపోవటం విదారకరం. శుద్ధ్దాయ్యధ నిర్వచన రుక్కీణీ పరిణయము (1890 ఈ కావ్య చరయిత వైఖరి సుందర రామయ్య ఇది ఏకాక్వాస కావ్యం; ఇరవై ఎనిమిది పేజీల్లో, 188 పద్యాలు వున్నాయి. పోతన ధాగవత్ర దశమ స్కంధంలోని “రుక్మిణీ కళ్యాణా'న్ని ఆదర్శంగా పెట్టుకుని రచన షాగంచాడుం ఆయినా పూర్వకవృ_ను స్తుతిస్తూ పోతనను పేర్కోలేదు.

రెండవ భాగం 17 కం. మును తెను6(గు బాసలతోపల ననువుగ( గబ్బములు గూర్చియలరిన యాతి క్కన నన్నయ తిమ్మయలన్‌ మును మదిలోనుంచి కబ్బమును నే గూర్తున్‌ అయినా ఈయన పోతనను చక్కగా అనుసరించాడు, రుక్మిణిని కి పాలుడికిచ్చే ఉద్దేశంలో వున్నాడు రుక్మి- భాగవతంలో పోతన ఆవిషయాన్నిలా చెప్పాడు, ఊఉ. _బంధువులెల్లం గృష్టునకు బాలిక నిచ్చెదమంచు శేముషి సింధువులై విచారములు సేయగ వారల నడ్డుపెట్టి దు స్పంధుడు రుక్మి కృష్ణునెడంజాల విరోధము. జేసిమత్తపు వష్పృంధయవేణి నిత్తు శశపాలునకంచు దలంచెనంధుడై (థాగవతం 40.1696) అదే భావాన్ని సుందర రామయ్య, మ త్తకోకిలలో చెప్పాడు. మ,కో. చుట్టలెల్ల జేనితోడం జుట్టువాలు జోదుకే పట్టినిచ్చు టొప్పటంచు! బల్కుచుండ రుక్మి తా నట్టు చేయంగూడదంచు నాడి తనదు చెల్లెలిన్‌ జెటవటం దగినవా(డు చేదినాటి టేడనన్‌ (వ-వితి) టబ లీ ఈ పద్యంలో పెద్దలను కాదనే కురవాడి దూకుడు కనిపిస్తుంది. అలాగే రుక్మిణి కృష్ణుడికిలా సందేశం పంపిస్తుంది భాగవతంలో. సీ. లోపలి సౌధంబులోన వర్పింపంగ. దేవచ్చునే నిన్ను దెత్తునేనిం గావలి వారల(గల బంధువుల జంపి కాని తేరాదని కమలనయన భావించితేని నుపాయంబు సెప్పెద నాలింపు కులదేవ యా[త,జేసి బెండ్షికి మునుపడ. బెండ్లి కూతు

118 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం గీ, నెలమి మావారు బంపుదు రేనునప్లై పురము వెలువడి యేతెంచి భూతనాథు సతికి (మొక్కంగ సీవు నాసమయమందు గవతం ప, 10-1708) వచ్చి కొనిపొమ్ము నన్ను నవార్య చరిత. (భాగవతం ఈ భావాన్నే అచ్చ తెలుగుకవి మూడు పద్యాల్లో చెప్పాడు. తే, కలన. జుట్టల నందఅ. బొలియజేసి గాసి తేరాడు చెలినని మానవలదు జేనెటీగలం బొరిగని గాని యల న ప, కీల) తేనెగొన వీలుగాదని మానందగునె. (ప. గి ఇంక నొకమాట వినుము సీ విదియుంగాక పెండ్లికని ముందు బందుగల్‌ బెండి కూతు( జోలీ వెలుపట దేవళమునను త్తి గొండపట్టికి (మొక్కించుచుండు తటిని. (హ కత) కం. ఉక్కు మెరయంగ సీవా చక్కికి వడినేగు దెంది జంకక నన్నున్‌ (గ్రక్కున జేకొని యరదము నెక్కి వెడలు టొకటి దక్క నేవెరపవుగనన్‌. (వ శ్రీశ) పోతన రచించిన పార్వతి (ప్రార్దన. ఖ్‌ ఉ. నమ్మితినామనంబున సనాతనులై నయుమామ హేపలన్‌ మిమ్ము బురాణ దంపతుల మేలు భజింతు. గదమ్మ మేటి పె ద్దమ్మ దయాంబురాశివి గదమ్మ హరింబతి సేయమమ్మనిన్‌ నమ్మిన వారికెన్నడును నాళములేదు గదమ్మ ఈశ్వరీ, (థాగవతం ప, 10.1749) ఈ కావ్యంలో నాలుగు పద్యాలయింది. వననుయూరు. తల్లి నినువేండితిని త తరము తోడన్‌ తల్లడము మాన్చి తొరితప్పు లెవియన్నన్‌ ఉల్పముస నక్కటికబూని గడు భాళిన్‌ చల్దినను జూపి దను సాక్షమిరస తి (పగి

రెండవ భాగం యం! మణిగణ నికరం

నమ్మితిన్నిను నాయెడ జాలిన్‌

అమ్మ నాకి నాదరులిమ్మా

నిమ్మళంబును నిక్కపువోయిన్‌

నెమ్మి గూర్చుము నిల్కడగాగన్‌ (వరి కుస. సౌగసుల(ప్రోవా చారవకుతావా

జగముల త్రీ చదురులవెల్టీ

తెగులుకు వెజ్హా తెలివికినొజ్జా

మగువలమిన్నా మనుపుమునన్నున్‌ (ప.99) తే. . వేడువారల పాలిటి వెల్లిమాన

"పేదసాదల పాలిటి వేల్పుటావ

బదత్తిగలవారి పాలిటి పట్టుకొమ్మ

నాదు మొజవిని కావుము నన్నుసరగ (హమ100) (పార్ధనలో డీనత్వం లేదు.

రుక్మిణి అగ్నిద్యోతనుడితో ఇలా సందేశం పంపిస్తుంది. ఊఉ. _ పిన్నటనాట నుండియును (బేముడి సియెడ నాటె నాకునీ

చిన్నెలు వన్నెలుం జెలువుచేడెలు దెల్బంగ వింటిగానగా

కన్నుల విల్తుడున్‌ మిగుల/గాజతియ వెట్టగ జొచ్చె నిన్నిటన్‌

మన్నన జేసికావుమిక మానదునీయెడ- గూర్క్మి ఎప్పుడున్‌ (ప87) కం. అక్కజముగ మెకములదొర

మెక్కగ నుంకించునట్టి మేతంగడువడిన్‌

నక్కమెసవగోరెడి (కియ

మక్కువ సీ మీదగలుగు మగువను నన్నున్‌ (ప.88) ఆ, చెటవట్టంగ వెవిరెను మట్టుమీజి

యేల్ల 'శకపాలుండను పేరనలరు టేండు

వేగిరమవచ్చి తీర్చుము వెతలనెల్ల

వేండుసాదుల పాలిటి వెల్లమాన, (హతి9)

పోతననే అనుకరిస్తున్నాడని కవి ఉపయోగించిన అలంకారాలే. చెప్పక చెప్తున్నాయి. అయినా సరసంగా, సరళంగా సాగే రచనజఇది,

120 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం శుద్ధాయ్యధ హరిశ్చంద్ర చరితము (1890 రాయవరపు గవ(రాజు ఈ కావ్యరచయిత, అభినవ సరస్వతి ప|క్రికాధి పతి జానపాటి పట్టాభిరామళర్మ పరిశోధించి (ప్రచురించాడు, శంకర కవికృత 'హరిశ్చం(దోపాథ్యానము దినికి మాతృక. గవ(ర్రాజుకు తంగడి కలలో కన్పించి. ఆ, ఇదియు. గాక వినుము యింకొక గ్రా య(బంబు సికుం గూ(ళు సంతె నెగజెగాని కొడుకు సంతులేదు కొన్సరును గ నునట్టి చెలువుగూడ దీన గలుగుననియ. (ప 1-49) కం, నా తండ్రీ నాదు కలలో నే తీరునం గై తసెప్ప నేమించెను నే నా తీరుననే కబ్బపు (వాశకు దొరకొంటి పీరరాఘవు పేరన్‌, (వ 150) ఆలా కావ్యం రాయ దొరకొని పద్గిమాసాల్లో కావ్యం పూర్తి చేశాడట కవి. పదోనెల్లో లోహితస్యుడి పునరుక్షీన పద్యం రాసేటప్పుడు తనకు పుత్రుడు ఇన్నించినప్ట వార వచ్చిందట, అందువల్ల కవి ఈ కావ్యరచనకు అనుబంధ ఫలంగా పుత్రసంతానం కలఠుగుతుందన్ని వెళ్వసించినట్టు వ(త్రికాధిపతులు పీఠికలో చెప్పారు, కొవ్యారంభంలో కవి విద్య నేర్చిన గురువు శొంఠి రోమకాస్త్రిని, పిన తండి కొండలరావును తలచి కవిస్తుకి నిలా చేశాడు... చం. తెనుంగున నచ్చతెనునను దేటగువేలుపు వాస(గబ్బముల్‌ పొనరగ వెన్క నిప్పుడిక ముందట గ్లైతము గూర్చు పెద్దలన్‌ నెనరునందప్పులంగ నక నిగ్గులనే కనుచుండ వేడెదన్‌ బనివడి దోసముల్‌ వెదకు వారల జోక్యము నాకికేటికిన్‌ (వ 1-8) ఆయిదా శ్వాసాలు కల ఈ కొవ్యం పూరిశ ఏం[ద కథాత్మకం, అయోధ్యా నగర వర్ణనలో చక్కటి ధారావద్ధి కన్పిస్తుంది,

రెండవ భాగం 121 సీ, పంటలన్నిటి కుస్కా పైన కాల్వల నింపారు సరయు నానేజు గలిగి మిన్నంట తెజగంట్ల మేడల పనసనెన్ను నెత్తైన కోటల యింపు గలిగి మున్నేరు లిట వీట ముడివేయబడియెనా లోంతొ నగ్త యల్ముటలు గలిగి చక్కని రొదంజేయ జెక్కదాల్పులు డాంగ డంబు చెట్లున్న తోంటలను గలిగి వ! గి, పుడమి విరిబోడి కొక వింత తొడవనంగ కలిమిచెలి కాపురము సేయు నెలవనంగ మంచి మానిసి దిటువుల మంచెయనఃగ వెలయు సాకేతమను పెద్ద వీడొకండుం విశ్వామి[తుడు హారిళ్చంద్రుడితో ఇలా నిష్టారాలాడ్డాడుం ఉ. నవ్వులు గావు జిత్తులిక నాయెదుటం గొనసాగిపోవు వా (కువ్వడు కల్ల పల్కులను కొందురు నీన్ను నెరుంగనట్టి వా రెవ్విర నీ యెడన్నిజము లిచ్చెదనంచనలేదు నాాగన న్మివ్విరి టోండ్డతో జనెద నింటికి బొంకరి వంచు! జాటుచున్‌. (ప. 92-199) విశ్వామిశుడు అడుగుతున్న రాజ్యం, ధనం ఇవ్వటానికి జంకుళున్న హరిశ్చం[దుడికి చంద్రమతి ఇలా ఉపదేశం చేసింది, మొదటి పద్యం నన్నయ “నుతజల పూరితంబులగు*..' అనే పద్యంలా వుంది. డం జన్నియలే మొనర్చినను జన్నము లెన్నియొ చేయుచుండినన్‌ కన్నెలు నేలలుం మొదలుగాగల యావుల నిచ్చుచున్న నా కొన్నయసుర్హ మేపినను (గోలం గొలంకులు, నూము, చెర్వులె న్నేనియొ నింపినం గలుగునే యొక నిక్కము గూర్చు పున్నెముల్‌ (ప. 2-108) ఆఅ. అదియు. గాక వింటె యేనాంట నెవరెన నంత పుడమి నేలినట్టి దొరలు ముల్లు కొనను మోపముసురు నంతటి నేల యైనం గొనుచుం బోయి రనంగ తేండ (ప 2.109)

129 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం కం, ఉండవు ముజ్ఞగములు లుసు

ర్హుండవు కనండు నదెద్దియును నుండదు మీ

రుండరు నేనుండను మథీ

యుండున దొక యస మెరుంగవో మరిచితివో (వ. 82-200) తే. ఇది యజింగియె కాదె మున్నిత్చె బొట్టు

వెన్నునకు సోకుదార యొకండెన్నిక గను

తిగయడుగు తేగ మద్దాన నాగులు గనెనె

అన్నియీవులనే లీ మిన్నగాదె (ప, 8౨-201) కం, ఇచ్చెదనని యీ కుండిన

నచ్చెనటిని జముని లెంక లడ్డు గనక యే

తెచ్చియ నాల్కను గోయదు

రిచ్చ ననుచు, గాదె యందురెల్లరు పెద్దల్‌ (ప, 89-208) కం, కావున దోసము వచ్చెడి

(తోవ జనక వేల్చు పెద్దతో సీడగు సీ

కౌవి వలువ దాల్పున క్రి _

వేవేడిన వెల్లి నిజము వీడక్ష వేండ్రా (వ. 9.204) అని కర్తవ్య వోధ చేసింది చంద్రమతి,

(వాహ్మబుక్షిక్షి అమ్మబడి మూటమోస్తూ పోతున్న చం[ద్రమతిని చూసీ పురాంగనలు పరస్పరం చెప్పుకొని దుఖించారు. “కాటుక కంటినీరు చనుకటు పయింబడ, . ,' అన్న పోతన పద్యాన్ని పోలిన్టంది ఆమె వెళ్ళటం న ఊఉ. కన్నుల గారు నీరు చనుకట్టున్న నాన్న(గ జెక్కుదోర్సశ్చై

మున్న కొరంగ చె ష ఫా

న్నే 0 _ మ్మటలు బొట్టులు ము త్తెములట్టు మూపుపై

నున్న చెజంగు వైనిబడి యొప్పంగ నెన్నడు మల్లలాడ్రగా ,

ళా

బన్న ములెల్ల నేర్చు మలపట్టిన్లి గొల్బుచు( బోవుదున్నె న్స్‌ (వ. 4.198) చం, చక్కాదనంబు గోముగం చానంగ రీనిని బుటం జేసీ బ్రా

వ ల్‌ నొక్కెడ దానిపై తలకు నోపన్సి బర్వును మోయచుండగా నక్కట దీని నేర్చరచె నయ్యమ్స్పె (బహ్మకు బుడ్డి లేదాక్రో యక్కంటి కంబు సున్నయొకా యన్నువ నోములపంట లిట్టివో ప.4-195) లబ ం

శందడవ భాగం 128 మొత్తం మీద ఈ కావ్యం [దాకా పాకంతో (పొఢమై (ప్రాచీళ్మపబం ధాల సరిజోడుగా వుంది. నత్యవిజయము8 (1896) అయ్యనకోట పార్ధసారథి శెట్టి 'రాసిన ఈ కావ్యం'హరిశ్చం (దోపాఖ్యానం” * చివరకు సత్యం జయిస్తుందికాబట్టి “సత్యవిజయం' ఆని 'పేరుపెట్టాడు. అవతారికలో కవి విశిష్టాద్వెత సిద్ధాంత్మపవర్త కులై న రామానుజాచార్యులను, 'వన్నిద్ద రాళ్వారులను కొల్చి, అద్దంకి తాతయార్యులను తల్చి, నెల్లూరు “కబసీ” షిన్కి. సాహెబును సమ్మానించి, తెలుగు కవితా లక్షణాలు చెప్పిన నందిరాజు వీరరాజుకుమొక్కి, కవి[(త్రయంతోపాటు సోమన, తెలగన, మొల్ల, తిమ్మ నలను సగడి, సమకాలికులై న కందుకూరి, పార్వతీక్వరశాన్రి, వేంకటరత్నళర్మలను శృర్కొని, “కైతదిద్ధి వణలించిన యానారణవరమిలు సపేరిటి కూరత్తాళ్వారులను తల్చి (పద్యాలు 9.15) తన కావ్యరచనను గూర్చి ఇలా చెప్పుకున్నాడు. చం. ఇదివజకెందరో కయిత లేర్పడ౦బూని (తిళంకు పష్రాయొ ప్పిదమగు సుద్దింబల్ప్బగల వేలుపు బాస పెనంగ( దెల్లునన్‌ గుదురుగ6 జెప్పి రేనిపుడు కూర్చెద నచ్చ తెలుంగులోనని బ్బది గలయా చవజీరు కఠ బన్నిన నెన్నినం బున్నెమేకదా (ప. 1-1) తనది “వెన్నుని యందంపుటుజ్జ దోయి! బుట్టి వినువా(క చెలియతో బుట్టులగుచు వజలు నాలవ వారిలో వన్నెవాసి శన భ్రిగ్‌ యొప్పారు కుమ్మర కోలము (1-20) అని చెప్పుకున్నాడు తన కులపు రచయి(తి; తన నెల్లూరి సీమ కవయి[కీ అబమున మొల్దను పేర్కొన్నాడు కావ్యం తను పెనుగొండలో ఉద్యోగంచేసేటప్పుడు రాళాననీ చెప్పాడు. అయోధ్యానగ రంలోని అలరుబోండ్ర వర్ణనలో (వబంధరీతి కొట్టవచ్చినట్లు కన్పిస్తుంది. సీ కొమ్మలో, పూవిల్తు నమ్ములో, చెలువంపు గుమ్మలో, యపరంజి బొమ్మలొక్కౌ యింతులో, చిలువ పూబంతులో, నాడెంపు దొంళులో; వేల్చుపడంఠు లౌక్క్లా

124 అచ్చతెలుగు కృతులు = పరిశీలనం కన్నెలో;, వలరాచతిన్నెలో, [కొమ్మించు వన్నెలో, నెత్తావి గిన్నెలొక్కా (పోడలో, వలపించు వాడలో, వెలలేని మాడలో, పసిండి [కొన్నీడ లొ్‌క్క్లా గ, _ వెలదులో, లేక తమినింపు చెలువు లో, లేక యందంపు గలువలొక్కా పొలళులో, లేక మిసీమించు వల(తులొక్క్కా యనంజెలంగుదురయ్యెడ నలరుబోండ్డు, (ప 1.54) వశిష్ట విశ్వామ్మితుల (వతిజ్ఞలిలా వున్నాయి. ఊఉ. ఒట్టు సుమీ వసిస్టతుదకోటరి లేదు [తిళంకుపట్టి దాం గట్టిగ 6 బట్టినట్టి నుడికారము డింపా గడింది చెట్టలన్‌ "బెట్టి దిటంబు పట్టుడిపి, బెట్టెడలంబెను అట్టు దొట్టంగా బిట్టలయించి కట్టలుక పెట్టునం గల్లరి జేపె చేసెదన్‌, (ప, 1106) చం. తలవు సెలంగెనేని. జని తద్దయు వానికి కీని మున్నుమున్‌ దెలిపి తీరంబు సైరణయ. దిప్టీ తనం బేనయంగ జెప్పియే వలనుననై న బొంకకని వైపొగినేరిపి వేడు కొమ్ముసీ యలపును వానిపెన్నెలవు నాపయినే, గనుగొందునావుడున్‌. (ప, 1-10?) చం, విడిముడి బాసినన్‌, నెలవృపీడిన జుట్టల( గోలు పోయినన్‌ ఐడంతి దొఅంగినన్‌ బరువు ఐన్నము జెందిన మూలగొల్చినన్‌ గొడుకటుసీల్లినన్‌, దుదకు( గొంతముచే; దల వ్రేయనున్నన వ్వుడును[దిశంకు పట్టి విను! బొంకడు వెండియు నెట్టివంతలన్‌ (ప. 1.112) అంటూ వసిష్టుడు హరిశ్చం్మదుడికి రాబోయే కడగండ్డన్నీ వరుసగా చెప్పాడు. అయినా *బొంకడుూ' అని నిబ్బరంగా చెప్పాడు. కాలకౌళికుడు, ఆతని పడతి సంసార నకాగాలిలా వున్నాయి. కం కౌ నరః నాభూనతిలే కీసరి నాక మెలు(గులాడి నింటికి గొనిరా మీసరమాః; యిడిగో! సీ పోసర మడగింతు ననుచు మూళులు పొగ్రిచెన్‌ (ప. 4.184)

రెండవ భాగం 156 చం. పొడిచి పిసా* యచ్చెలియ (పోవగదేయని చేశులొగి వేం

జెడు తన పెన్మిటిన్‌ మొనసి ఢీకొని *"పెత్తనమేటికింత? యె

క్కడ నయినన్‌ చొకాలి మతిగాతికి గింజలుదేకతెత్తె యి

ప్పడుచు?” నటంచు మీతి సిగపట్టకు నెత్తిన జంకిపొయుడున్‌. (ప. 4.185 ) కాటీకాపరిగా వారిశ్చుం(ద్రుడిలా (పవ ర్తించాడు--- చం, తెగుబడి కీరువెత్తుకొని (ిప్పుటొ, చచ్చినయాూరి యొడ్డ మా

డిగలను గూడి మోసికొని తెచ్చుటొ, వీటను గస్తుపోవుటో

నగరున వెట్టి సేయుటలౌ, నమ్మినబంటయి వీరణాహురే6

బగలన కోలగించి నెజపన్‌ దగు కర్ణము లెల్టింజేయుచున్‌ (ప. 5-9) కొడుకు చనిపోయినప్పుడు హరిశ్చుం(ద్రుడు గ. కొడుకుమై (నాలి, పదంబడి (గుచ్చియెలల్రి

కొంచునక్కున6 జెక్కునం గూర్మిం జేర్చి

మోము మోమున గదియించి ముమ్మరించు

నడలునదొరంగు కన్నీరు జడిగొనంగ. (పం 5.156) దుఃఖించాడు.

ఇలాంటి కొవ్యాలే అచ్చ తెలుగంటే వున్న చిన్న చూపును తొలగించేవి. శుద్ధొయ్యధ నిర్వచన సత్యొవివాహము (1900

కావ్యకర్త అష్టావధాని జంగా హనుమయ్య చౌదరి దినికి పీఠిక రాసిన శీషా(ది రమణ కవులు “క్రావ్యమున కథాంశమున కంటె వర్ణనాంళశమునకే (ప్రాముఖ్యత గలదు. “ఇండియా”, “సబ్బుని, 'మైచికిలీ యొనర్చుటి మొదలగు పదములు సూతునినోట మునులకు చెప్పించుట అంత బాగుగా లేదూ అని అభి(ప్రాయపడ్డారు. కాని కవి తన “మనవి'లో *మొదట పరాయిమాటలై నను నానొటికి మన తెలుగు వారికందరికి బాగుగా తెలియుటచే సీ పలుకు లిపుడిట్లై వాడుట కెంతయో తగియుండును. వీనిని మరియొక రితినిగాని, సంస్కృతము నకుగాని మార్చిన యెడల వంకర దారిని నడచినట్టుండును. కావునం. దెలుగు వారి కందరికి: దెలిసిన పలుకులన్నియు. దెలుగనియే యెంచి మున్నిటి పెద్దలు వారినాటీ కెరిగిన నుడువులను కబ్బమునందు వాడియున్నారు. ఈ బాట నెరిగి యుండియు నిప్పటివారు నాడు సూతుడు జడదారులకిట్టి కొత్త మాటలతో

126 అచ్చతెలుగు కృతులు _ పరిశంనం

జెప్పుట కలుగునాయని యిడుగుచున్నారు.. తెలుగు దాస పుట్టక ముందెన్నడో

చలిగట్టు వద్దనున్న పాండి బెంగాలీ తవిసులకు సూతుడీ తెలుగు పద్యములరో ట్‌

చెప్పట మాత్రము పొసగునాః” అని జవాబిచ్చారు.

“తెలుగు వారికందరికి దెలిసిన పలుకులన్నియు. దెలుగనియే ఎంచటం చాల (ప్రగతిశీల భావన. కాని ఈ భావాన్ని అచ్చతెలుగు కావ్యాల విషయంతో (పస్తావించటం ఆసందర్భం.. తెలుగువారి వ్యవహారంలో వున్న పదాలన్నీ వాడిడే అది అచ్చతెలుగు కాదు. అలా అయితే సంస్కృత పదాలు, తేలుగు వ్యవహారంలో వున్న ఉర్దూ, అరన్బీ, ఫారసీ వవాలుకూడా కెలుగే. ఆవన్నీ ఉపయోగిస్తే అది అచ్చతెలుగు కావ్యంకాదు. పెగా ఈ (పక్రియ వా సవికలా వాదం (వదర్శించటానికి రాసింది కాదు. కావ్యంలోని 'స్యాశఅన్నీ అచ్చతెలుగు

అర్థం చేసుకుంటాయన్న (ప్రాథమిక సూ(తంమీడే కావ్యరచన షాన్యత్రుంది. అందువల్ద శేషాడ్రి రమణ కవల విమర్శ సబబే. మ జ్‌ న ,_ కొవ్య పఠికలో సమకాలికులయిన తిరుపతి వేంకటకవులు. వీరేశలింగం పంఠులు, వావిలికొలను, జనమంచి, బహుజనపల్లి, [తిప్పరనేనిత్రో ప్రై శ్రన వె గరనైన వడలి వైకుంఠళాస్త్రిని కూడ పేర్కొన్నాడు. ఎంత చొరవ గ్రూపినొ అడ్దావధాసి హనుమయ్య చౌదరి వినయమెరుగ నివాడు కాదు. పీఠలో__ తే, తెలగనయు దిమ్మనయ నచ్చ తెలుంగు గూర్రి ్ట్‌ గొప్పతన మొందిరని నేను గూర్చుటరయ కడలి దూకిన యనుమసి గాంచ్సి యొక్క కోతియును దూకి పడినట్టి రీతి గావ అని చెప్పుకొన్నాడు. ముక్రికోరి కృష్ణుడికి కావ్యం అంకితమిస్తూ__ కం. తెను/గున జేసిన కబ్బము లినుప నగలటంచు నందురీసున నిదియా యినుమైన మేల్మియైనను చెనుబ త్తి నాసంగి నా(డబెట్టుము తండ! వ అన్నాడు, అంటే ఆ కాలానికే అచ్చతెలుగు కావ్యాల పై చిన్నచూపుందన్న ట్క "

ఇ3ండవ భాగం 197 ఇది నాలుగాశ్వాసముఐ కావ్యం. సవ్యభామ శ్రీకృవ్ణుని దగ్గరకు దూత నంపుకూ--- కంం వెన్నున కిట్లను ఇలియో యన్నాయొక మించుజోడి యందంబులకున్‌ చిన్నియ రా కన్నియ బలు మన్నియ వన్నియల రావి మలియ తెలియన్‌ ఛా శక్రం కొమరిత సతానిత్తున క్రషరున్‌ మరువంపు మొలక యంవము గులు5న్‌ దమినేలు చిలుక మరునకు దములపు లేదీవ నీకు దగు గూర్చంగన్‌, అంటుంది, సత్యభామను “దములపు లేదీవితో పోల్చటం చాల చక్కగా వుంది. శ్రుకృష్ణుని వైవాహిక స్నాన సందర్భంలో వర్ణన ఇలా సొగించి. చం. చల్లిని పిల్ల తెమ్మెరకు జారు పయంటను జక్క నొత్తుచున్‌ మెల్లన నల్లువిండి గొనిమేన నలంది కడున్‌ దువారమై చెళ్లుము (క్రొంజివుళ్ళ నెన జెప్పగ రానటువంటి బేళులన్‌ చెల్లగు కూర్మిమై నలుగు బెటైై నొకర్తుక యత్తరిన్‌ దగన్‌ సత్యను అత్తవారింటి కంపుత్తూ సశ్రాజిత్తు ఆమెకిలా ఉపదేశించాడు. సీ. మామల నత్తల మరదుం బావల నాడు బిడ్డల గూర్శ్మి నరయు మమ్మ చేరి సీ దరినుండు చెలిమి నెలంతల తోడ బుట్టువులట్టు జూడుమమ్మ మగని యానతి వీడి మరియాద బోనాడి పొరుగిండ్ర శెన్నడు టోవకమ్మ పెద్ద లేరైనను బెరిమనింటికి వచ్చి రేని పెనృత్తి బూజించుమమ్మ గీ... చెనటి పొలతులతో చెల్మి సేయకమ్మ ఆట లందేని కల్టల నాడకమ్మ పుట్టి నింటికి మరియును మెట్టి నింటి కెంతయు యసంబు గూర్చగా నెంచుమమ్మ (పు. 188) అలా హనుమయ్య కవిత సరళంగా సాగుతుంది,

126 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం తరి చాలుపు దళనరి (1900)

ఈ (గ్రంథాన్ని పోత్యాపగడ కృష్ణమూర్తి 'మొదటిపాలు' గా, 1980 లో సంతరించాడు. “విన్నపము” లో వెన్నెలకంటి సూరకవి “విష్ణపురాణము' ను కొన్ని పట్టు పెంచి అచ్చ తెలుగులో రాసినట్లు తెల్పాడు కవి.

న నిన్నెలకంటి సూరకవి విష్ణ పురాణము వాసికెక్కగా

మున్నానరించె నాంధమున టోలల జానుతెనుంగు వద్దెముల్‌

పన్నుగ నద్దియే తొడరి సట్లొక కొన్నిటి బెంచి పల్కితిన్‌

(బన్నన నాకడంకకురు బాసటగాం జదువర్లు నిల్తురా,

ఈ [గంథాన్ని సోడించిన బొబ్బిలి పాఠశాలాం[ధ పండితులు ములగాడ సూర్యనారాయణ కాస్ర్రి “ఉపోద్దాతము'లో “పద్యమునకుం బద్యమే యనువదింప ఐడియన్నదని చెప్పవచ్చును” అనీ “మజియు సీకృతికర్త (వకృతిలో [పజల యొక్కయు, (వభువులయొక్కయు ధర్మములను గుర్తించి మూలములో లేని “పుడమిపాడి' యని (వాసిన నీతి యంతయు మిగుల హృదయంగమమె స్వభా వోక్టిని, స్వానుభవమును వెళ్లిడించుచున్నది.” (2. 11) అని అభిప్రాయాన్ని తెల్పాడు. కవి “విషయసూచికను “కదవట్ల తెలివిడివట్టీ” అని పేర్కొన్నాడు. చదలవాడ చేంకటరాముడికి ఈ (గంథం అఆంకితమిచ్చాడుకవి, *వాసుదేవి శబ

వే నిర్వచనాన్ని ఈ కింది పద్యాల్లో తేట తెలుగులో తెలివిడి పర్చాడు, ఊఉ అంతయు దానయై తన మయంబుగ బొల్బెడు నీజగంబులం

దంతట నిండు తొవరము లామెయి తాల్చులులేక మూలము

టంతయు: బొడువారు నపుడట్టి ముకుందుడు నొంటి కాడనన్‌

టబ

సౌంతము లేక కాలపురువమండను పేరం జెలంగు నిమ్మెయిన్‌,

(హ 108 వు. 25) ఉ. అచ్చముకాంగ నిల్వరమున్నై మొదలుందుది మేరలేనిదై యొచ్చెములేక యెల్లవనులౌవ్పగ, దొానయనన్‌ _గొలందులున్‌ “నిచ్చలువెట్ట రానిదయి నిల్వయునుండక యెల్లదానయై యచ్చుగ నంతయుం దనమయంబుగ సొవిపరంగు మీరుచున్‌. (పహ 104)

రెండవ భాగం 129 ఉఊ. వేడుక కొడనన్‌ వెలయు వెన్నుని బారిసమైన రూపు నాం గూడును సొవియన్న,డన కొల్పిన రేపవలన్‌ సదాముతో. జూడగ గాలపూరుషుడొ సర్యమయాత్మక వాసుదేవుడో రూఢిగ ముందు వెన్మయు నెజబుంగము మిన్కుల విత్తుచెట్టుమై. (ప 105) పె పద్యంలో మూడవ పాదంలోని తత్సమ పదాల కూర్పు అచ్చతెలుగుకు అతికేట్టు లేదు+ “పుడమిపాడి తెలివిడి' అనే భాగంలో (పు, 72) చెప్పిన సీతులు అన్ని కాలాలోను సమాదరింపదగేవి. విదుర నీతుల్హాగ కొక సుమతి శతకావె పద్యాల్లా వృద్యాలు. కం. ఒనరన్‌ మానిసి కొడలె తిన లాతులు కొంచ. (గిందు దీయుదురుగ పెం పునన నమజఖి తెలివి కలిమి గనండె నాటిపనుల రసి కను మానిసియున్‌, (ప. ఉఉ0) గి విడివడవు పనులను వేరొకనింగదిసి చేయనగు పనులను జేకొని పెద వారితోడ నొలసి పాటించు పనులను నొకరి పొత్తువలసి యుండుపనుల. (వ. శశి) లోకంలో కొన్నిపనులు కొందరివల్ల నెరవేరుతాయి. కొన్నిపనులు కౌందరి సహాయంతో జరుపుకోవాల్సి వుంటుంది. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకుని నడచు కోవటమే “తెలివిడి” అంటాడు కవి, లోకంలో పలురకాలైన నడత కలిగిన వ్యక్తులుంటారు. ఇది తెలుసుకుని (పవర్రించటమూ తెలివిడే'. కం, చక్కని నడతలు టక్కరి తెక్కులి నడతలు దిగులుమది. గొలుపునడతల్‌ చిక్కులం బెట్టునడతలెద నొక్కుడు వెలినొకడు తలహౌచవిన నడతల్‌ (ప 44) ఉకుపైం9

180 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశలనం అబద్ధాలు చెప్పి చెప్పి బతకటం పాము విషంకంటే ఎక్కువ దాధకలిగి స్తుందట. గీ. _పాముకాటున విసమెక్కి పడకయుండ వచ్చుగారడంబు వలన (వయ్యలు తల మె తబడియు జాకుండగ ముప్పుదప్పి (బతుకవచ్చుగాని మొజంగబడి మను బెట్టు, రాజులకిచ్చిన ఉపదేశావిలా వున్నాయి* కం. తన బొక్కసముల్‌ పొజులు తన పజలే కూర్చికూర్చి తనరగమడియుల తన బౌక్కసమే పౌజే తన వజలకు మనువలగును దలవగ దొరకున్‌ (ప48ళ్స్‌ కం. తన పౌజుల బలుపుగలిగి మనుదురుకా తన పజలిక మరియాపజలే తన పౌజులు తన బొక్కస మునింపుదురగుట నగు దన (పోడికుడువగన్‌ (వ486) రాజులకు బొక్క_సాన్ని; మెన్యాన్ని కూర్చేది (పజలే, అందువల్ల అవి రెండూ [పజంను కాపాడటానికే ఉపయోగ పడాలి. ఆలాకానప్పుడు పాలిత పాల కుల మధ్య పొరపొచ్చాలౌస్తైాయి. ఈ 'తరిదాకుపు దళసరి కావ్యాన్ని సహృవయులు తప్పక ఆదరిస్తారనే విశ్వాసాన్ని (పకటించాడు కవి. ఊ. వెన్నుని చెప్పు నాకయిత వేయియు నంకములున్న నేర్పరుల్‌ పెన్నుగ గుల్లమున్‌ మచియు వ్మటిల నొప్పులుకాలదంతురా వెన్నెల తేండులో నెరసువీడనియున్కి-ని నుండియున్‌ జగా వెన్నెల వెల్లతో బుడమివేడ్కల దెప్పల దేల్చివెల్లిదే (పు.8ి ప.18) *ప్రక్హోప్టాం దోషోగుణ సన్నిపాతే నిమజ్జతీందోః కిరణేష్వి వాంకఃొ అనే కాలిచాసు సూక్తిని గుర్తుకుతెస్తుంది పైెపద్యం. ఈ విష్ణు పురాణాన్ని రచించటానికి తనకున్న భక్తే కారణమని చెప్పు కున్నాడు కపి,

రెండవ ఖథొాగం 1! మత్తకోకిలం. తమ్మికంటి కతల్‌ వినందుదిదాక కుండెడు నందులో నమ్మినామది బత్తి పెంపును నాదులావు దలంపుబ ల్కిమ్ముగా దొడరంగ గొన్నిటి నెంచుటే కుడి నీటి సం (చమ్ముదూసిలి సేర్మిత్రావుడు దప్పి తీరు కొలందికే, (వ. 15) ధారాశద్ధి కల కావ్యమే ఇది. ఆనందోదయము (1902) కవిసార్వభౌమ థ్రీపాద కృష్ణమూర్జికాస్త్రి రచన ఇది. ఆళ్వాసొంత గద్యంలో *అధునాతనోభయ కవిమి[క' అనే విశేషణాన్ని రాసుకున్నాడీయన. కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని పెద్దపల్లి దేశ్‌ముఖ్‌ అయిన పోలేపల్లి వేంకట రాజేశ్వర రావుకు అంకితమిచ్చాడు కవి తన కావ్యాన్ని. మొదటగా ఆయన వతిక *కలా వతిలో కావ్యం రెండాక్వాసాలు (వకటింపబడ్డాయి. వేదాంతవరంగా వున్న “జడ భరతోపాఖ్యానం' ఈ కావ్యంలోని ఇతివృత్తం. పీఠికలో. కం. అవధానము లను విద్దెలం దవిలితి. గడు కబ్బములను దగసలిపితినే( గవి ౮ాజను బవిరుదందితి నవునన థఛ్రీపాద కృష్ణుడనియెడ వాడన్‌ (పీ, 18) అని చెప్పి కావ్యం తాను రాయబూనిన పద్ధతిని గూర్చి కం. మాటల నాడిన వడువున: దేట తెలుంగునను కయిత తేలిక దారిం వాటించి కబ్బ మళ్లైద దాటాదూటములు వచ్చుతఠి నవ్వకుడీ (పీ 14) అని - నిత్య వ్యవహారంతోని తేటతెనుగులోనే కావ్యమంలా రాయబూనినట్లు - (పకిజ్ఞ చేశాడు. కావ్యాన్ని పరిశీలిస్తే ఆయన తనీ మాట చెల్లీంచుకున్నాడనే అనిపిస్తుంది. కావ్యం పేరు “జగంబులం బొగడంబడు భరతుండను నొడయని కఠ (పజలశెల్ట సంతసంబు పుట్టించు కతన *ఆనందోదయం'బను పేర నచ్చకెలుగు కబ్బంబుగ నొనరింపదలంచి” (ప. 16) అని నిర్ణయించుకున్నాడు,

1989 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం కావ్యంలో మూడాళ్వాసాలున్నాయి. నై మిశారణ్యంలో శానకుడు సూతు డికి చెప్పిన కథను శకుడు పరీక్షిత్తుకు చెప్తాడు. స్వాయంభువు, భరతుడి పటాభిషేకం, బుషభుడు మోక్షం పొందటం వరకు (వథమాళ్వాసం. జింకను బ్‌ "'పెంచటంవల్ల ఆ మమకారాన్ని విడవలఠేక, తానే జింకగా పుట్టి, పూర్వుసంస్తారం వల వేటకాడిచేతిలో మరణించి, అంగిరసుడనే (చాహ్మఖణునికి భరళతుడనే పేరుతో ళం పుటి, విషు భ కిలో మణిగిపోయి జడుడిగ వుండటం వరకు డ్వితీయాక్వాసం. న! మ! వాలి తం(డి పోయిం తర్వాత, సవతి సోదరులు చెప్పే పనులు చేస్తూ, ఎన్ని కష్టా లౌచ్చినా సహిస్తూ, ఒక రాజకుమారుడికి జగన్మిధ్వాత్వాన్ని బోధించి ముక్రిని పొందటంతో కావ్యం పరిసమా ప్ర మవుతుంది. వేదాంతాన్ని బోధించే (గంథమైనా సరళమైన భాషతో రసవంతంగొ రచింపబడిన (గ్రంథమిది. ఉదాహరణకు [పియ[వతుడి పు్యతుడు అగ్నీ(ధుడు సంతతి లేక పోవటం వల్లి చింతించిన విధం జాలిగొలిపేదిగా వుంది. చం. కుడువంగ(గట్ట గల్లినను గొల్హంగ సొమ్ములు దాల్ని బొల్చినన్‌ న! ౧" ర. మడతులపిండు గొల్చి కడుమన్ననజేయుచు నంటియుండి నం గండగొని విద్దెలం జదివి [కాలెడు వారయినం దలంప+గా6 గొడుకులు లేని మానిసులు కుందుదురింతయు( గాదెనెమ్మదిన్‌ (ప.1-14) (బహ్మను గూర్చి ప్యుతసంతానానికై తపస్సు చేసేటప్పుడు వసంత బుతువు (పవేశించింది. అప్పుడు- చం. గమగనులాడు తావిః గడుర్యగమ్మెడు పున్లుజవాది పచ్చక (పమునును పచ్చనాకు పొడి పచ్చిక చూరము మల్లె యత్తర ప మరు వసిండి గిండేనిడి యంపిగజేసిన మంచి చల్వగం చము మెబినిండ నొండొరులు దాలిచి పొల్చెదు రాలర్మగళ్శాగిన్‌ (ప, 1-24) తపోభంగం చేయటానికి [బహ్మ పంపిస్తే వచ్చిన పూర్వచిర్తి అనే అచ్చర మచ్చకంటి నెచ్చెలులతో కూడ వన విహారం సల్పింది. అందులో ఒకతె. చం. చిలుకల ముక్కు నొక్కులను జెల్వగుమాండుపండ్డ సూచి నె చ్చెలులను గన్మాజంగి యొక చేడియ వేడుక తోడ నాడ కిం

రెండవ థాగం 1098 పలరంగనేగి వానికెనయై తగియుందన చన్నుదోయి నొ క్కులుగ నరామికిన్వగ చె గొంచెముగాని విరాళి. దూలుచున్‌ (ప కంతి) కాను పెంచిన జింక తనను వదలిపోగా భరతుడు దుఃభించిన విధం కరుణ రసతరంగితంగా వుంది. - వు. అకటా! నాచిటిపాప నన్విడచి నీవడ్డింత లేకేగితే ! మొకమోటంబును బాసితే ! యడవినే మోసంబునుం జెందితే ! యొకలోయంబడి దారితప్పితె ; మెకంబున్నట్టి చోటంటితే ! ల 'సెకలోజొచ్చితె ! పచ్చికల్మెసంగుచుం జెర్జాడు చున్నిల్చితే ! (ప-1-89) ఇంకౌ= .ఉ, కన్నులు ముక్కుమూసికొని. కాల్గదలింపక నేమమంధి నే నున్నెడం జిన్నికొమ్ముకొన నాయ్యనగోకుచు మేనునాకుచుం గన్నులు మోము మూర్కొనుచు6 గాళ్ళపయిందల వెట్టి పండుచున్‌ నన్నెపడంటియుండు నినునాతరమే పెడబాసి యుండగన్‌ (ప. 1-86) పూర్వ పుణ్యసంస్కారంతో జన్మించి? హింసకు దూరంగా వుండదల్చి భరతుడిలా నడచుకున్నాడు. సీ, వడిమెట్ట దడుగెట బడి వీమచచ్చునో " యను నీతుశను బొలమందు నెప్పడు? గసవుమేయదు దాని కుసురు గల్లెడునది తల (దెంప నెంత యేడ్చెడునాయనుచు తెజచీ నీరానదే చిబుచేప నోటిలో. బడినల్లు నోయనునెడంద వగను జేలదరికి. బోదు రాలి యెన్నుల గింజ లల కాపరికి. బెడుగగు నటంచు తే, తనదు కతమున నేరి కెత్తరిని గొదలు గలుగ కుండగ నెండుటాకులును నెండు గడ్డియును మేసి యిన్ని సీళ్ళ్శడ్డి (త్రావి (బదుకు. నేవగించుచు( దన బామున కది (ప. 2-55) అంగిరసుడికి కుమారుడిగా పుట్టినప్పుడు ఆ దాలుడున్న స్థితి ఇది

194 ఆచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం వా, కన్నుల్విచ్చికనండు గిల్లాలిడి నంగార్కార్మవండుగ్గు నుం జన్నుం బాలిడ( టోవనావన డొగిన్గాల్సేతు లాడింపడే సన్నల్‌ సూపిన నవ్వడెప్పుడును జాచందంబు నం బండులో వెన్నుం జూచుచు నుండెగానంగడు తెల్వింబుట్టునప్పట్టియున్‌ (ప, 2-89) పల్లకీ మోసే భరతుజ్జి వేదాంతిగ గుర్తించినరాజు *“తనరజెప్పు నేను దానయితి ననియెడు దారి నెనరు దోప దవసి రాయ! (ప, 8-51) అని (ప్రశ్నించగా భరతుడిలా ఉపదేశించాడు. తే. పుడమి నీవులచే నింట( బౌసగు పనుల వలననెల నగ్గి (పొద్దులః గొలుపు చేత (కాం బలుకులచే నెందుచే బమ్మమరయః దగదు పెద్దల గొల్చినం దగినయట్టు. (ప, 8-59) ఉ. _ ఇల్లను కాజుకాన( దమరేదియొ కోరిమెలంగు చుండ(దా రల్దన వచ్చి కోర్కులను నార్వురు దొంగలు పున్నెమన్న సౌ మ్మెల్లను దొంగిలించు కొని యేగిన యంతట దిక్కులేనిదై యుళ్దముపల్లటిల్ల గొదలొందెడు మానిసిపిండు మెండుగాన్‌. (వ; లి-56) కం. పెనుబాము విసం బౌడలె క్కిన మందులడింప వచ్చు గెరలెడు చెలి చూ పను విసముడుగక చెజచున్‌ వినుమీ చెలిచూపు విసమొ విసమే విసమో (వ, 879) చం. తెలియంగ నెంతవారు నొగిర్మదెట్టర కాని యొకండు మి తిళ్ష న్నుల మసి బామి పొల్చుట కనుంగొనియే వినియే యెజుంగమీ పొలిసెడు నంతయున్‌ వినియ బూమె లెజింగియ నుట్టి గట్టియ య్యుల లిటు లూ;గు చుందుమని యెంచుట వెరితనంబు కాదాక్రో (వ. 8-88) చం. దళముగ! గంటికిం బౌరలు దాకకమున్న నొడల్‌ వడంకుచున్‌ బడలక మున్నలో తెలివి మానరిపోవక మున్న కాళ్ళు శ్ఫే తులు చెడిపోకమున్న తగు [తోవల( టోవలె నిండ్లుగాల బా వుల నాగి-[ద్రవ్వ( బూనుటనుపోలునాకోఠలపోసి చూడగన్ల్‌ (ప. కి-86]

రెండవ భాగం 185

ఇలా ఈ కావ్యమంతా లోతైన అర్థాలతో, తేట తెలుగు. మాటలతో రచించిన కవిరాజు, ఈ కథను భాగవతమునుండి (గ్రపాంచినట్ల్టు (వ 8.104) చెప్పుకొన్నాడు. అలాగే ఈ కావ్యం రాసిన సంవత్సరాన్నికూడ పేర్కొన్నాడు. చం. లలినొకసారె. గాంచి మజలన్‌ మొన నుండియు. గాంచు నిచ్చలో

గలుగంగ( జేయునట్ల దరి గాంచిన యంశనందేట తెల్లమై

తెలిసెడునట్టు కబ్బమును కేలిక దారిని. దేట ెల్లునన్‌

బలిశెను కృష్ణమూర్తి. కవి వాసిగ దుర్ముఖి కార్షికంబునన్‌ (ప. 8-105)

ఇదే కావ్యాన్ని పిఠాపురం మహారాజు శ్రీ రాజారావు వేంకట కుమాళ మహీవతి సూర్యారావు బహద్దరు. వారికి అంకితంగా “(బ్రవ్మానందము' అనే “పేరున 1941లో (పకటించాడు కవి. “తొలిపలుకు"లో “అనందేదయ' (ప్రసక్తి గాని, *కలావతి' లోని [పచురణ సంగతిగాని చెప్పలేదు. ఆపెన “ఈ కబ్బమును కొన్నినాడుల [కిందటనే రచించి యుంచితిని. దీని నెవ్వరికేని యొక్క మహా రాజునకుం గానుక పెట్టపలయునని సంకల్పము కలిగినది. సర్వవిధముల సమర్థులు పిఠాపురం మహారాజావారని నిశ్చయించుకొని వారి దర్శనమునకేగి నా కోరిక యెజలుంగ విన్నవించికిని. అమ్మహారొజు “నేన్స కృతిం [గ పొంచుటకు సమర్థుడను గాను అని శలవు దయచేయించినారు. ఆ (పభువే యచ్చతెలుంగు కబ్బముల యభిరుచి యెటింగిన (పోడ యనియు నెంచి యయ్యేలిక యనుమతిం గొనకయే యిట్టాదొరపేర నీ (గ్రంథము మ్ముదించి (పకటించికిని.” అని రాకాడు.

సహృదయులు సమ్మతింపని పని ఇది, పాత (పచురణను గూర్చిన (పస్రావనే లేకుండా ఆశ్వాసాంత గద్య పద్యాలను, పీఠికను మార్చి, కృతిభర్తను మార్చేయటం సర్రైనపని కాదు, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిలాంటి సాహితీమూర్తి చేయాల్సిన పని కాదు. అచ్చతెలుగు కుబా కృష్ణ విలానము (1907

ఈ (గంథాన్ని నల్లంతిఘక్‌ చ(కవర్తుల ఠంయా ఐలక్ష్మీనృసింహాబార్యులు 1907 నాటికే రచించి 1989లో (పకటించాడు. విద్వాన్‌ ముదిగొండ వీరేశలింగ కత్రి దీనికి పీఠిక రాళాడు.

కుబ్దను కృష్ణు డను[గహించటం కావ్యంలో కథ. మధురానగరాధిపతి ఉగ్ర సేనుడు. ఆయన పెద్దకొడుకు కంసుడు. అతని ఊడిగపు దాసి కమల. అమె భర్త కోమలుడు. వాళ్ళకు సంతానం లేదు. గర్గమహర్షిని సేవిస్తే ఆయన వాళ్ళకో కూతురు. పుడ్తుందనీ, కృష్ణుణ్ణి వరిస్తుందనీ. చెప్తాడు. కొన్నాళ్ళకు

188 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం కుద్ది పుడుతుంది. కొవ్యంలో కుట్ట పూర్వ వృత్తాంతం కూడ వర్శింపబడింది. “పూర్వం కూర్ప్చణథి ్రీరామజ్జి వరించింది. వైవల్యంతో అవమానానికి గురి అయి రావణుడికి సీతమీద అనురాగాన్ని కలిగించి తాను పుష్కరతీర్థంలో పది వేల సంవత్సరాలు శివుజ్జీగూర్చి తపస్సు చేసింది. ఆయన (సత్యక్షమై ద్వాప రాంతంలో శ్రీరాముడే కృష్ణుడిగా ఆవతరించి, నిన్ను చేపడ్తాడని వరమిచ్చి ఆంతర్హి తుడవుకాడు. థఖీకృష్ణుడు ద్వారకా నగరానికొచ్చినప్పుడు కంసుని ఇంటికి సుగంధ [(దవ్యాలు కొనిపోతున్న కుద్ది కృష్ణుణ్ణి చూసి ఆ (ద్రవ్యాలను గైకొనమని (ప్రార్థిస్తుంది. తనకు నమస్కరిస్తున్న కుబ్దను పొదువుకొని శ్రీకృష్ణు డెత్తేటప్పుడు ఆమె పుట్టుకతోవున్న మువ్వంకల శరీరపు వ([క్రత్వాన్ని పోగొట్టుకొని సుందరియై నిలబడుతుంది. కృష్ణుడిపె మోహంతో పద్మిని అనే దూతికను . కృష్ణుడి దగ్గరకు పంపితే, అతడు వచ్చి ఆమె మనోరథాన్ని తీరుస్తాడు, కద్దా వృత్తాంతం భాగవతంలోను, 'గ ర్ల భాగవతంలోను వుంది. ఆతి చిన్నదైన ఈ కథను తీసుకొని, సమయోచితంగా సన్నివేశాలను క ల్పించి మూడొళ్వాసాల శృంగార (ప్రబంధంగా రాళాడు కవి. మధురానగరపు కోట కొమ్ములు “చుక్కల తెరువు"ను తాకుతున్నాయి. ఆనగర వర్ణన ఇలా సాగింది సీ. బంగారు గోడల బొంగారు మేడలు రంగులెసంగి హొరంగు జూప రవళింపు గచ్చులు రతనంపు రచ్చ్నలు నిచ్చలో మచ్చిక హెచ్చు. గూర్చ మిన్నుదన్నిడు వెన్నువన్నె తిన్నెల చెన్ను అరుదుగా జూవరులలర సేయ పొలువగు కోటలు పొందైన తోటలు మినువీడులె్టై తచ్చనము లాడ. గీ. ముత్తియంబుల చేరుల వాత్తుచూరు అలర గన్తురి( జల్లిన యంగడులును కలువతామర కెందొంగల్‌ గలుగు చెజువు లాటపట్టగు లకిమి కొవీటి యందు. (వ. 1-62) ్రీకృష్ణుడి బాల్యవర్ణనం పోతన భాగవతాన్ని తలపిస్తుంది.

రెండవ భాగం 187 కం. మగనాలి నాొకతి( జేరియ మగనికినిన్‌ దెలుపు తీరు మగపోడుములున్‌ దగ వివరింప(గ నాకుం దగుదువటంచని చెజంగు దమితో లాగెన్‌, (వ 1-15) కం. ఏమని చెప్పుదు మమ్మరా మామా యింధ్హకును మెట్టి మసజవ్వనులన్‌ చేమారు కన్నుసన్నల దామగ పని సేయజొచ్చు దగవె యళోదా ! (ప. 1.176) ్రీకృష్ణుడి స్పర్శతో సుందరిగా మారిన కుజ్ణావర్దన నాయికా వర్షనకు తగివుంది. చం నెలసరి. దూంగు మోములలి నించిన కన్గవ నిండు పండు వె న్నెల సరిందూగు చిర్నగవు నీటగు నాచును బోలు పెన్నెరుల్‌ నెలసరి: దూంగు మైవలపు నిగ్గె నిగారపు బంగరంపు వ న్నెల సరిం దూగు మై మెజ(గు వెల్తుక మిన్నకు( జూడన (బమై. (ప 214) (శ్రీకృష్ణుడు పద్మిని అనే చెలిక త్తైతో కుబ్జకు పంపిన సందేశమిది___ ఊఉ. మాపటి (పొద్దు గుంక వినుమా చెలికానిని, గూడి నేడు నే నాపె బిడారు జేర మురు వార(గ వచ్చెద నంచు దెల్పుమా చూపరి పూలవిల్తునకు (సుక్కక గట్టితనంబు బూని తా దూపిలి యన్న వద్దనుము తొయ్యలి మ్మేలతనమ్ము (గద్దనన్‌, (ప. తి-196) పరమాత్ముడి భక్త పరాధీనతను గూర్చి కావ్యాంతంలో కవి ఇలాచెప్పాడు. మ. సనకుండు న్మాదల్తె న జోగులెదలో సంతోసముం జెంది చూ చిన( గానంబడనట్టి వేల్పునకు: దాచే దమ్ములం గల్గుచ క్క-ని గందంబుల నిచ్చి నందులకు వేగన్వచ్చి మన్నించె (కొ న్నన విల్దారి గలంచి నెల్తుకను రాణంగొన్ని నాస్మండి యున్‌ (ప. 8190)

199 అచ్చతెలుగు కృతులు - పరిశీలనం

కుద్దా థ్రీకృష్ణలకు ఉపక్టోకుడు అనే కొడుకు పుట్టటంతో కావ్యం పూర్తవు తుంది. వేల్బుగొండ లక్ష్మీనృసింహస్వామికి కావ్యం అంకితమైంది. శుద్ధాంధ నిర్గద్య నిరోష్ట్ర కేకయ రొజనందన చరితము

దీన్నికూడ నల్హంతిఘల్‌ చకవర్తుల కఠంయాల లక్ష్మీన రసింహాచార్యులు రచించాడు. “కుద్దా కృష్ణ విలాసము" తరువాత వచ్చిన (గంథమివి. మూడా శ్వాసములు గల కాగితపు (ప్రతి, ఆమ్ముద్రితం. (పథమాళ్వాసంలో 165, ద్యితీయాళ్వాసవలో 148, తృతీయాళ్వాసంలో 147 పద్యాలు వున్నాయి ఆళ్వొ సౌం�