Telugu Vyakarana Vyasa Chandrika (V I) 4Va Faaramu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

టి ల! . ( లట నవ సస య. నత టో న నతన సన స

[న ప. క జ క న! శ. ౯ న. 1 ర్‌ య బార్స్‌

నే ర. ౪ శ స్ట . . [ఘే

అప వ్యాకరణ వ్యాసచ౦ర్రిక నో నాల్ల వఫారము ఛందో వ్యాకరణాలంకారములు సౌమొన్య (వర్వేళ శాఖలకు (1919 శం ప్రభుర్వమువారి ప్రణాళిక ననుసరించి) ఊధయ భొహెప్ర,వీణ ప్రతాప రామకోటయ్య పి ఓ యల్‌ త కాశళకులు వారత్‌ పబిషింగ్‌ కంపెనీ తెనాలి ౧ 1953

ప్రనర్యు(దితము 958 న (/

గ ళ్‌ ౮

య. ఉత స్తో ణ్‌

/

/

స్‌ వ్యాకరణ వ్యాసచ౦ద్రిక నో నాల్ల వఫహఘారము వ ర్త సమామ్నూయము వ గ్గ ములు

• 1 భాషీంప జదునది భామ రసవృత్తి గలది వాక్కు, వాక్కు లళో నిండియుండునది వాజ్ఞయము కల్సి భాపావాబ్బయముల న్వరూప న్వభావముఅను “"జలుపునది లమణము
• క్ర వ్యాకరణము అలంకారము ఛందస్సు లోనగునవి లమణ భాగములు
• శీ భామలో విన బడు ధ్వనులే అతరములు అవర మన గా శౌశ్వతముగ నుండునది యని భావము అత్షరములు వర్గ ఇసబులు నమా నార్థకములు ఉర్‌ (1) తెలుగు భామకు వర్ణంబులు వంబదియాజు (2) అందచ్చులు పదునాజు అఆ ౪ ఈ ఉఊ బుబూ 9 శాఎవఐఒఓ జొ (8) ఉభయములు మూండు 4 (అరనున్న) ౦ (నిండు నున్న) (వినర్గము) ఆ హాల్లులు ముష్పదియేడు క ఖగఘ జ వ వచేభధభ జ చేరు ళా టరడథఢణ *తథదధవ పఫబభము యర ఆల వ శవన వాళ

హికమిల శాస్ట్రాణమి.ని న శమయ ఇంనామదముల శోద్దాలు శక విష వూక్లముగా వాచ్చమరపాయిడ అెక్తు యమ్ములూం త్తి శ్వవమాస్య వావామాలు. ఆనవవి అచ్చుంకు పర్యాయ మపదుమాల శ ఎవ్నడుూాని అచ్చువపై అచ్చుకాదు పాబ్లుల్లు వ్వకముల తోడ్పాటు "లేక పూర్ణముగా నుచ్చరింపం శుడజాలపుం కజక్‌ + ల ఇందు క్‌ అనునది మా[తమే క కారము మాది అ కారము ఉచ్చారణ సౌకళ్యార్థము ఈ విధముగనే పహాల్లు లన్నింటిని మా ద గల అకారమును దొలఈ గించి పొల్లులను మొా్రమే అనలు హాల్తులుగ పరిగణించునది జ జ € ట మొదలగు హాలులెస అశారమును సూచించు ల చా తలకట్టు లేకున్నను అశార మున్నదనియే (గ్రహింపవలయును వలయన జ్‌ జ్‌ మొదలగు పొల్లు వాల్లుల రూపముతో అవి లేవుకావున క్ట (& వ్యంజనములు (ప్రాణులు అనునవి వాల్గులకు నామాంత రములు (కి న్వరసాహాయ్యము లేశ పాల్లులకు సంపూర్ణోచ్చారణము లేదు

• 8 ఉభయములు అన గా అచ్చులయు పాల్గులయు అను నెంత యొక్క గుణములు గలిగియుండు నవి (1) అచ్చుగుణము - అచ్చుపై అచ్చు రాకుండుట ఈ గుణము ఉఛభయములకు గూడ గలదు

వ న ము ఆ

అన గా ఎన్నడును అరసనున్నపై అరనున్నగాని నిండు నున్న పై నిండ.సున్నగాని వినర్గముైపెవినర్లముగాని ఉండదు ఈరీతిగా ఇవి అచ్చుగుణము గలిగియున్నవి

(9) హాల్లుగుణము -న్వరసాహోయ్యము లేక వాల్లులు సంపూర్ణ ముగా నుచ్చరింప బడజాలవు ఉభయములును అచ్చుల సాయములేక ఉచ్చరింప బడ జూలవు కంవాక్‌ +ఆ+0 అచ్చుమో దనే నిండసున్న యున్నది క్‌0-అను రూపమెపుడును ఉండదు చానిని ఉచ్చరించుట దుర్తటము

ఖు

ఈరీతిగా అవి హల్లుల గుణము గలిగియున్నవి

(1 అరసున్నను అర్ధవిందువనియు అర్థానుస్వారమనియు నందురు

(& నిండుసున్నను పూర్ష్శబిందువనియు పూన్హానుస్వారమనియు నందురు

ఆచ్చులవిఫ"గము 10 (1 అ 9 ఉ బు ఎ ఒ-అిను వడును వ్రూన్వములు,

9౧అఆ ఈ ఊబూశా వపీ్‌ ఐ జౌ అను తొమ్మి దియు దీర్ధ ములు

తై ఎ వబ ఓ - అను నాల్లును వశక్రములు

(ఉఐ చి - అను రెండును వశ్రవమములు త్ల గ

వాల్లుల విభాగము (క్రీ అమే (కచ చేట త ప - ఆను నాజును పరుషములు

(వరువము లన గా కఠినమైన ఉచ్చారణము గలవి

(28గజజేడ ద బ - అను నాతును నరళములు (నరళము లనంగా మృదువైన ఉచ్చారణము గలవి

వ్యాకరణ వ్యాసదర్శడిక య వొల్లన ఫారము (ఖఛరథఫ | ఆ్ర్వఫదియ వర్గ్షయుక్కులు ఘురుఢధ భ (4) పరుపు, నరళముల కంచ ఇతరములైన హల్లు లన్నింటిని స్థీరములందురు వాల్గుల విభాగము (&

• [ల్లి 1 క మొదలు మ వజుకు నుండు వర్షములు స్పర్శములు ఇవి అయిదు వగ్షములుగా విభాగింప బడినవి క్ర వర్గము శఖగఘ జ చ వగ్షము చచేఛ జ వేరు ౯ త్ర వర్గము టరాడఢ ణ త్ర వర్గము తథదధ్యన షప వర్గము వపఫబ భమ కి బళ€ ణ న మ - అను అయిదు అనునాబకములు *18 యర ల వ- లను నాల్గు అంతస్థములు (565 ₹0₹6 9) *1కీ ఫస పన పా - అను నాల్గు ఊమ్మములు
• 16 నకారమును (ద్రుత మందురు గమనిక - 1 వాలవ్యాకరణము. నశారము. దద్రుతమని_ "తెల్పు చాన్నది 2 ప్రొాఢధవ్యాకరణము ననుసరించి ఉత్వముతోం గూడిన నకారమె (ను) ద్రుతము 8ను వర్షంబునకు ఉల్లోపము గలుగుచుండంగా. (ద్రుత 'ప్రళృలిత్వము కలుగుచున్నదని * అపహాూబలపండి తీయుము (వుట 209) క్తీ ద్రుతాఖ్యోన - అని చింతామణి నూత్రము.

వరములు ప! ఈ విధముగా (దుతమును ను అని కొందణును న అని కొందును అను మున్నారు ఉళయవాదములకు సాధక బాధశములు గలవు 1రతమా న అను పమషమాన మివ్వడెః లోనగు (పరొోం=గంబుఅం సాధ్యంఎులు కావు (ద్రుతమా ను ఆను పమమున చక్కాంబడు లోనన (పరూ సంలులు సాధ్యంబులు శా జాలవు శొావున్నథురము నున అనుట నిర్చాథమాం త్స శారము వీనిని వేఅతమరముగా పరిగణీంచుట యా కమ గాదు ఇది కశార మకార ముల సంయుఃశమః వాటి ఆఅ శనారము మూరిణారు వీనిని వర్ధ..మామ్నాయమాన బరిగణనము చేకి యుండలేదు ఎంతామణి. (గంధ ర్త్రయు. శేనియుండలేదు అప్పకవి ఆపకీబలపతి తీనికి జే అక్కారముగా పరిగణించి యున్నారు పరామర. వై! (వశ్నలు శ ఆచ్చులన "జేమిళ ఆవి ఎన్ని* ఎవ్వి* శి ఉభధయాచురము లెన్ని ॥ ఎవ్వి * చాని శా సే శేల వచ్చినడి 1 కి వాల్గులన ేమి*ి వాని విభాగము లెన్ని ₹ ఎన్వి? కీ (దు భవ నేమిశ దాని స్వరాప మెట్లు౦డును ? ర్‌ త శారమను వర్షాంతరముగ పరిగణింపక ఉోవుటమును ఆ శాన మును వర్థాంతరముగ ప గణించుటకును గల కారణము లెన్వి 1 అభ్యానము (శీంది చాని యండలి పరుపసరళ ములను ఆంశస్థలమాలను ఊస్మనాలను దురమను ఉధయాతురములను బెలుఫునది శె శాము దు పాథమాలను చదువు చుశ్నాడు 2, జీ సీ దినము పొఠళాలకు రా కాలను 8 వంశాయలు ేంకాయలు మాయింట గలవు శీ అలుగురు విద్యార్థులు చాయుచున్నారు 5 ఈ పనిని చక్క శేనీ పొమ్ము న

శి వ్యాకం వ్యాఎచశ్ళాటిక్‌ = శాళైవ భారము జావకము- నే కుక్కొాక్కా వొకస్టమాువ “సెండుం శరారముల మపయోగించుచు "రెండు వాక్యములు (వాయూవనది లి ఒక్కొక్కాదావియందు మాందు ఆంర్యలమాలను ఉపయోగించుచు “*ఆెండు వాళ్‌ ఫ్టమాలు 1వాయానడి 3 ఆమావీకముల మపమయోనగించుదు అయిగు వాకస్థమాలం ప్రాయానది క. పరుష సరళే ముల నుపయోగించుచు ఆయిదువాక్యములు చాయానది లెైవపారము వర్లోత్సత్తి స్థానములు 50624070 9) వర్గములు "పక్కుస్థానముల నుండి పుట్టుచున్నవి జూగరూక తలో పరిశీలించిన ఆయా యుత్న త్తిస్థానములను మనము కొంతకు+ గొంత గమనింప వచ్చును ఈ [క్రింది పట్టికయందు ఏయే వర్ణ ములువయే స్థానములందుం బుట్టినవో కెలుపం బడుచున్నవి శంర్యములు 6241 డ2రి5 అఅకఖగఘ జపా ఇవి కంఠమునుండి పుట్టుచున్నఏి అన గా కంరసాహాయ్యి ముతో బలుక బడుచున్నవి కి శాలవ్యములు కి 8 &13 ఇ ఈ చ ఛ జరు కళ య శ - ఇవి జాడలనుండి పుట్టు చున్నవి అనలా చాడల సాయముచేం. బలుళ బడు చున్నవి వి మూర్థన్యములు గం౭?8ఏీ78 9) బుబూట్కరడఢథఢణర మ

వర్గోక్చ్‌ త్తి స్థానములు ఇవి అంగిలి నుండి పుట్టుచున్నవి అన గా అంగిలి సాయ ముచేం బలుక బడుచున్నవి ల్శీ దంత్యములు | ఫా గాత్ర థభదధనలన- ఇవి దంతములనుండి పుట్టుచున్నవి అనగా దంతముల సాయమువే బలుక బడుచున్నవి ర్‌ ఓష్ట్యుములు కడలి డక ఉఉఊజటోపఫబ భమ ఇప్‌ ఓష్టములనుండి పుట్టుచున్నవి. అన గా “పదవ్చల సాయమువే బలు బకుచున్నవి 6 అనునొనిశములు ]₹19898 జ ఇజణ నమ ౦- ఇవి నాఎక నుండి పుట్టుచున్నవి అన గా ముక్కు సాయ ముచే బలుక బకుచున్నవి (1 కంర తాలవ్యములు ఎ ఏ ఐ - ఇవి కంరము నుండియు తాలువుల నుండియు ఫుట్టుచున్నవి తిన గా కంరముయొక్కయు చజాడలయొక్కయు సాయముచేం బలుక బడుచున్నవి వ కంరోస్థ్యములు న! ఒటఓ టాం ఇవి శంరము నుండియు ఓష్థము నుండియు. బుట్టుచున్నవి అన గా కంరముయొక్కయు "పదన్చలమయొక్క్యయు సాయముచే బలుక (బడుచున్నవి

౮ వ్యాశరణ ఇవాస్టసచర్యదికో జు నాబ్లవ ఫారము రి దంతోస్థ్యము |! వ- ఇది దంతము. నుండియు ఓబ్యమునుండీయు బుట్టుచున్నది అన గా దంతములమొక్కయు. ెదన్చలయొక్కయు సాయ ముచే/ బలుక బడుచున్నది చరావు ర్శ 1 భలానీవ న్లమాలు ఫలాని స్టానమాలనుండే ఇుట్టుమున్నవన ౫ జిక 2 కండు స్టానవులనండి పుట్టు వర్గములను మూ టిని చెలుపువది శ్‌ మూర్జన్యములు తాలన్యములు కంఠ్యములం _ ఆన గా చశ్‌మి శ ఖు అభ్యాసము ఈ (_౦ది పదములయందలి వర్గ ముల యూల్చే త్తిస్టానములను 'జలుఫునడి శాముడు దళరథు డద. ఉదావారామా సీతొఫలమాూ నానావిధమూలు ఇత వూర్యము ఆరుణాచలము గరుడవాసాను డు సొధశము శంత్యములు గల రండు పదమాలను ఓష్ట్యములు గలమూ డు పదమా అను ఉపఫయోగించుచు సొంత వాక్యములు ఆాయాూనది ఏనపారము కళలు = (ద్రుత(ప్రకృతకములు ౬ అంధ్రభామయందలి పదములు కళలనియు (ద్రుతప్రక వ్రతికము అనియు రెండు విధములు ౯ 1 (బ్రుత మంతమందు లేని పవములు కళలు ద్రుత మన గా న కారము నుకారమును. (ఈ విళక్తు లయందలి కళలు

కకలు - (ధక (శ్రకృతికములు శై *లీి డుమునవ్చ లు కూర్చి)వ్లై పట్టి-యొక్క నంవటోధనలు కళలు అన గా రాము డు జలము విమ్షువు వనములు రాముని గూర్చి 'రామునివ్వై విద్యనుబట్టి విద్యయొ.క్క రాముడా మొదలగునవి (చ శ్రీయల యందలి కళలు

• స ఉని ని అనునవి అంతమందు లేని (కియారూపములు కళలు కె వండుచున్నాము [4 బవ్వ్సా 2 వంగుచున్నా డు (ప్ర వక] వండితీమి [ఉ బహా]] వండుచున్నారు [వ బహూ $ వండితివి - వందుచున్నావు (మ నక] వండితిరి - వంకుచున్నారు [మ బవా] ఉ వండండు [ప వకొ నండరు (త బవా)] వండరు [మ బవా్యు] (న్యత్సి (ట్ర అవ్యయముల యందలి కళలు (౮) లాత్షణికావ్యయము లందలివి క్తీ కశ్వెర్ధకము వండి చేసి వ్యతి లేక క్వార్ధకము వండక చేయక భావార్థకము వండుట చేయుట వ్యతిరేక భావార్థకము వండమి - చేయమి “మొదలగునవి కళలు (£) (పతిపదోక్రావ్యయముల యందలివి ర్‌ 1 కించిదర్ధ కము ఇంచుక కొంచెము శానంత లి (వశంసార్థకము భళి బాపురే మజ్ఞా వి ఆశ్చర్యార్థకము కోర అహా అడ్జిర శ ప్రాతా

కై వ్యాకరణ వ్యాసచత్మడిక ణు నాల్గవ ఫారమా శ సంతాపార్థకము అక్కటా కటకటా అయ్యో 5 యదార్థక ము ఎపుడు 6 తడార్థకము అపుడు 7 సం(వత్యర్థకము ఇపుడు 8 అశీరాద్యరకము శాక రి కీమద్ధకము ఎకి వది ఏమి 10 వవాగశము అ ఎవ శ! వ్రశ్య్తోర్గకము ఎల వలా 19 తూస్దీమ్థకము..... ఊరక మిన్నక శర! కీలార్థకము కద కదా కాదా మొదలగునవి కళలు గమనిక -చేను వను లోనగు శబ్దముల తుదిని ను కారమున్నణ అవి ద్రుత(స్రకృలికముయ కానేరవు ఆవి (ప్రథమాంతములు కొన కళలు ఇది [ద్రుతమా 1 లేక సహజమైన ను కారనమూ అని కనుగొనుటకు ఓక గుర్తు గలదు ను తీంచేఎనవో అర్థము చెశినచో అది కళయె చేను ఎ చే (అర్థము చెడినది ను తీసివేసినను అర్హము 'చెడనిచో అది డ్రుతను పోయెనుూలావోమీ (అర్థము చెడలేదు ) (ద్రుత(ప్రకృతికములు

• గ (1) ద్రుతమంతమందు. గలవి |1దుత[వకలికములు (8) అవనర మగువో నుండుటయు అననరము లేనిచో లోషి చుటయు ద్రుతలతణము (క్ర విభక్తల యందలి (ద్రుత్యపకృతికములు

కళలు _ (చకత్యపళ్ళతికములు ]థి జ (8 కళలయందు జూపిన వానిక్తంకు నితరమ్ములెనవ్న్ల అనగా నిన్‌ నున్‌ లన్‌ చేన్‌ చేతన్‌ తోన్‌ తోడన్‌ కొజుకున్‌ వలనన్‌ కంకున్‌ లోన్‌ లోపలన్‌ కన్‌ కున అంమన్‌ నన్‌ -ఆను (పత్యయాంతములు 'దుతాంతములు గమనిక నేన 'ాను - ఇవి ప్రధమావిళ _కృయందున్నను (ద్రుతాం తవు బే మవోక్షవి (వ్రయోగంబులే ఇందులకు శరణము (చ (శ్రియా విభక్తుల యందలివి 8 (1 ఉత్తమపురుపెక వచనంబులునుా- వండుచున్నాను నండితిని వండగలన వండుదును లే! భూతతద్ధ ర్మార్థక దథమపురుపైక వచనంబులును వందెను భూత ప్ర పు వక) వంగయన్‌ వండెడున్‌ వండెడిన్‌ (తద్ధ ప్ర పు వళ ) (క్రి ఆశీఠాద్యర్డకములగు *ఎకున్‌-తన్‌ లును క్‌. వండెడన్‌ వండతన్‌ మొదలగునవి (దుతాంతములు (ట్ర) అన్యయముల యందలిని (కే లాతశి శావ్యయములు . (| శ్యర్థకము వండుచున్‌ చేయుచున్‌ (9 తుమున్నర్థశము వండన్‌ వండలగన్‌ (4 అనంత ర్యార్ధశ ము వండుడున్‌ 'చేయుడున్‌ (శ్రీ చేదర్ధశము వండినన్‌ చేసిన్‌ అనునవి [ద్రుకాంతములు (2) తిపదోన్రావ్యయములు -- ఇ(కన్‌ ఎట్టకేలకున్‌ వలెన్‌ పోలెన్‌ వ్రైవడిన్‌ కమ్మణిన్‌, శావునన్‌ సిమ్మటన్‌ మొదలగునవి 1దుతాంతములు

క్రేజీ వ్యాకరణ వ్యాసచం్యదిక = శాల్లన ఫారము

• 10 నముచ్చయములగు “యు - నూ లతో. గూడిన పదములు ద్రుతాంతములు కవియున్‌ - పండితుండున్‌ 11 అంకాగమంబగు ను అను దానితోం గూడిన పదము దుతాంతము పండ్షీతు డను - కవిని “మొదలగునవి బొల వ్యాక కారక తికి 84 పరామర్శ (1 (ధళ మన "చీమి | 2) (దుతాంత మన “దేమి | 8 విధక్తులయందరలి' (దుకాంకములను గాల్లింటిని "ఓర్కొనునది. (క్రియలయందడలి కళాపదము. లము నూ టిని చేర్కొ_నునది (ప్రతిపదో శాన్యయముల యండలి కళలను యూ టిని పేర్కొనునదిం గ అభ్యాసము ఈ (_౦ది వాని యందలి కళలను (దుత్మపళ్ళలిశములను తెలుఫునది (1) చేను పండిరు దను 2 వారియు 'రాను డును వచ్చుచున్నారు 8 ఇంచుక విశ్రమించి పొండు (క సీవు వచ్చుటయా ఈపని. శాళపోవుటయునాకి (5 రాముడు తౌను పీళశాలత్ముణులతోంయాడి యదవులకుం బోరమొెను సాధకము కళాపద ముపయోగిందుచు రెండు వాళ్యములను యశత్యప్రళ్ళళికము లుష మయోసించుచు శండు వాళ్యమాలను వాయుడు

శ4తనవపారము తి, సిద్ద సాధ్య విందువులు *క్షే చిందు వనగా నున్న అనుసాంర మనునది చిందువునకు నామాంతరము బీందు వెవుడును స్వరము (అచ్చు)నా అనుసరించియుండును కావున అనుస్వారమను వేరు దాని కెంతయుం చగియున్నది అనుస్వార మనలా న్వరము- ననునరించి యుండునది ఈ క్రింది వానిని గమనించునది 0 ఇది పూర్శబిందువు (నిండునున్న) 6 ఇది ఖండబిందువు (అరనున్న) షాల్టి పూర్షము ఇఒండము అని బిందువు రెండు విధములు ఈ క్రింది వానిని జూడుండు (1 సిద్ధపూర్జ్మ బిందువు అన గా శబ్దము తోడనే పుట్టిన నిండునున్న వంకర వంక డొంక ఇందలి పూర్ష బిందువులు శబ్దము తోడనే పుట్టుచున్నవి ($) సాధ్యపూర్ల బిందువు అనంగా శాసహ్రముచే సిద్ధించిన నిండసున్న ఆ "చంగలువలు వచ్చెం గంనుండు ఇందలి పూర్షబిందువులు సౌత్రముచే లభించినని ఆ బందువుల మొదటి రూపము (దుతము వాని మొదటి రూపములు ( ) పూచెన్‌ + కలువలు (2) వచ్చెన్‌ + కంనుడు వ్యాకరణశా(స్రుముచే నిట నిండు సున్న వచ్చినది

వ్యాకరణ వ్యాసచందద్రిక

• 2 సిద్ధము సాధ్యము అని పూర్షబిందువు రు విధములు ఈ (కిందివానిని జూడు డు గే సిద్ధ ఖండ బిందువు - పడతి మూక ఇందలి ఖండ బిందువు సిద్ధము అన గా శబ్దము తోడనే స్వతస్సిద్ధముగా నున్నది (&, సాధ్య ఖండ బిందువు విష్చెం గమలము వచ్చె! గంనుండు ఇందలి ఖండచిందువు శాస్ర్రుముచే సిద్ధించినది న్వతస్ఫీ ద్ధము కాదు వాని మొదటి రూపము లిట్లుండును విచ్చాన్‌ + కమలము వచ్చిన్‌ + కంనుందు వ్యాకరణ నూత్రముచే ద్రుతమునకు ఖండబిందువు వచ్చినది సిద్ధ సాధ్య భేదముచే ఖండబిందువు రెండు విధములు ఇపుడు చిందు వీ క్రింది విధముగ నుండునని 'తెలినికొంటిమి విం వు ళర్లమా ఖందము వీద్ధము సాధ్యము విద్ధవ్నూ పాధ్యము ఈ (కంది వానిని జూడుండు పడతి - పడంతి అర టి - అరంటి అడ కువ - అడంకున కలలగు -శలంగు
• గ్‌ [హొన్వము _మి్యాది ఖంక్షవిందయవు వైళల్పికమగా పూర్ణ టెందువగు

పద్ద సాధ్య బిందువులు గెగ్లా ఈ (క్రిందివానిని జూడు డు చీకటి కోతి వాడు దీర్స ము మింది వానికి నిండుసున్న లేదుగచదా వ్‌ జ్య గ్‌ దీర ముమిోా ద సాధ్గపూర్తములేదు,._ ఈ [క్రంద వానినిం జూడుడు వ్‌ బహు లేటి 'కేంటు టట! శాడు కాంగ్తు పూండు పూండ్లు ణా సమాన పదంబునందు బపహూువచన నంయోగంబు చరంబగు నపుడు. దెర్జము మో దను సాధ్గుపూర్త మగపడియెడు (నమాన పదం బనంగా ఏఠశవదము ) ఈ [క్రింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది అంబోతు (ఆవ్ర + పోతు దీర్ధము మింది గోంగూర నోగు కూరు || సాధ్యపూర్ణము 8 వొన్ని తెలుగు నమానముల యందు దీర్ధ ము మీదను వ్వవపవోరమున సాధ్య విందు వగపడుచున్సీ ది వి ర్ట న్న్న ఈ క్రింది వానిని జ్యగత్తగా పరిశీలింపుండు అంకీలి (క) నంచి (చ) అంచు (వే వంట (ట్ర ముంత శృ రొంప (ప) వంగ ళ్ర గుంజి (జ) పుండే జ పండు (డ) అందము (“ కంబము (బ్ర

ళ్‌ ఇ్య్థాక వణ వ్యాపచల్మడిక = నాల్లవ ఫారము మెటలయడములంయయ పరషనరళముల (కచ చేట తప ళఇఖజ పెడ దృబ ముంబటి విందు వగపడుచున్నది శయదికవ శెలులంవ పకుమ నరళముల ముంజే నిండుసున్నగాని అఆకమన్నగాని యుండును ఈ నవియమమునకు విరుద్ధముగా లు గున “క్షంసాలి ణా అను రూవ మగపడుచున్నది కమసాలి అని యుండుట నీచ్చాధము ఈ [క్రింది వానిని చూడుయం. నంవరృరము (తత్స) నంశయము (తత్స) వంధ్యము (తతృ) నంయనుము (తత్స)

• 10 తత్సమ సదములయందు. బిందువు పరుష కరళేతరముల ఈ క్రింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది (గ్రఅట (£)9క (8 చుండు ఇందు అ 9 చు అనునవి నుడీ తొలివ్రాన్వములు
• 11 తెలుంన ఈ మూండు శబ్లముల (అంట ఇళ చుడు) మి దం దవ్ప నుడి తొలిహైస్వముమోంద అరనున్నలెదు ఈ శీంది వానిని గమనించునది మడుంగు మిద్గు (సంయుక్త) మూందడుచు మాడ్చు (నంయుక) అణా:
• 2 సం ముక్తాకరమునకుంగాని ద్విత్వాతమరమునకు గాని ముందు చిందువనమానంబున నుండదు గమనిశ (1) తలంగ్రాలు సేనంద్రాలు మొదలగునవి _ నమానములు కాన్టన విందున్చన్నను తృతిలేదు

డిస సాధ్య చిందువులు క్ర (9) అంమ్మ అంన్న ఈ రీతిగా వ్రాయుట తప్పు పరుమ సరళ ములకు ముందే చిందు వుండవలయునుగడా ద్విత్వా తురములకు ముందు చిందు వుండరాదుగడా అఆ రూవ ములు అమ్మ అన్న అనియే యుండవలయును వ రావు ర్మ కై వ్ర శ్నలు బింగువన ేమి* ఆనుస్వార మను నానుము బిందువుక కెట్లు తగి యాూన్నడి 1 వీద్ధ సాథ్య లిందువు ౯న "నేమి * అవి ఎన్ని విధములు? ఆవి యువ్ని దృష్టాంతము లిచ్చుచు వివరించునదిం అచ్చు కెలులఏ పదముల యందు బిందు వెచట నగ పడుచున్నడి * ఉసంచయోగము చంవారమా సంస్కృతము ఈ రూపమనాలు 'సాధూ వులా * ఎందువలన త అభ్యానము ఆ ఈ (కింది వాని యందలి విందువులను సరించి అవి నీద్ధములో సాధ్యములో వివరించునగిం () శామాండు పొరళాలకుం బోవుచున్నా డు (2 సీవులెక్కలం వేసీరివా ! (8) జేనుపు _సకమును జూచితి (శ నీవు పొఠముల ఇదినితివి (వ) ళృన్లు డు ఊరికి బోయినా చా? (6 అళోతి తోంటలో ఆడుచున్నడిం 3 సాధకము నీద్దవూర్హ ముపయోగిందుచు రెండు పదములం (వాయూునది వీద్ధఖండ ముకయోగిలచుచు రెండు పదములు [వాయునది సాధ్యళార్ణ్మ ము 'సాధ్యఖండ ముపయోగిందచుచ్చు నాల్టు పదముల టాయానడి

5నవనపారము పదవిభేదములు శత్సమ తద్భన జశ్య అన్య దేశ్యములు _ ఈ పదములను గు లి చు పద్ధతి తత్సమము లేర్చడు రీతి మన దశీణావథమునల ఉరకాలము నుండియు. టెలుగు అరవము కన్నడము తులువ మళయాళము అను భామలు వాడుక భాషలై మిక్కిలి ప్రఖ్యాతి వహించియున్నవి కారణాంతరములచే సంస్కృత ప్రాళ్ళత భామ౪లతో తేలుగు భామకు నన్నిహిశత్వ మేర్చడినది "పెక్కు పదములు అ రెండు భాషలనుండియు 'తెలు గులోనికి వచ్చినవి అట్లు వచ్చుటూో కొన్ని తక్చృమములుగాను కొన్ని తద్భవములుగాను రూపొందినవి తదుపరి మవామ్ముదీయులతోడను ఇ.వల అంగ్లేయులతోడను మన భౌమకు' ప్రబలమగు సంబంధ మేర్చ్సడినది చారి భామలగు హిందూస్థాని అంస్త్యము అను వాని నుండి కొన్ని పదములు మన భామలోనికి వచ్చినవి దతీీణాపథ భాహాపదములు కొన్ని పరస్పరము కలిసి మన భామలో చాడుకలోనికీ నచ్చినవి ఇట్లు నూ డు విధములుగా వచ్చినవి అవి అన్య దేశ్యము లుగా రూపొంచినవి మన దేశమందు (ప్రవాహరూపమున వాడంబడు పదములు 'దేశ్యమునై వెలసియున్నవి ఈ రీతిగా మన భొాషయందలి వదములు "పిక్క విభేదముల నందియున్నవి ఈ [క్రింది వానిని జూగత్తగా గమనించునది నంస్కృతము తత్సమము రామ రాముడు కవి కవి శంభు శంభున్చు నీతా నీత వథ్‌ వధించు

పదవిఖభేద నులు ల్జై్మై

• 1 నంస్నృతభావ గోని సదములకుం జెలుంగు విభక్తి (ప్రత్య యములను సౌయ్రనమ్మతమ గాంజేక్చి వాడువో ఆ శబ్దములు తత్సమములు గమనిక గ్రత్సమము అన గాతత్‌ =ఆ సంస్కృృతముతో సమముకవ= సమానమైనది అని భొనము ) ఈ క్రింది వానిని జాగత్తృగా గమనించునది పంస్కృ్భృరమా లిద్భృవము (ఫొ) 'తామరనమ్‌ తామర ([లోఎ) రథ అరదము (అఆగమ] అంకణమ్‌ అంగణము [ఆ -జీళ] శుచి చిచ్చు (వ్యత్య]
• 2 (వర్షలోప వర్ఞాగమ వర్షాచేశ వర్షవ్యతయములను శాస్ర నమ్మతముగ నంది తెలుగున వాడంబడు శే బ్దములు గమనిక తెలుంగు బెశమున (ప్రొకృతవాబ్బయమున కిపుడంతగా వాడుకలేదు (ప్రాకృతనమములు (ప్రాకృతభవములు నగు "తెలు గు శబ్దములను నంన్కృతభవము లనుటలో తృతిలేదు కావున (ప్రాళృతనమములు (ప్రాకృత భవములునిట ఉదాజా రింపంబడ లేదు ఈ క్రింది వానిని జూగ్ర త్తగా గమనించునది పాలు పెరుగు కూర కాయ ఈపదములు 'కెలు6గు'బేశమున బుట్టి ప్రవాహహాపమున వాడ
• 3 తెలు గు "దేశవ్యనవార సిద్ధంబగు భామ "భేశ్యము

శ్రి వ్యాకరణ ఉా్ధసచర్శదిక = నాల్లన ఫారమః గమనిక అఆంధ్రవిమయ ఫురస్థాయులైన సకల జనములకును మఖజుంగు అేశంబులేక కేటతెల్లంబుగా బల్కు మాటలెల్ల నవని శుద్ధాం ధ్ర దేశ్యంబు లనలో బడును (అప్పశవీయము] ఈ [కంది పదములను జూగ్ర త్త గా గమనించునది రావు రవర గాడి (హిందూస్టాని) కోర్టు స్టేమను టిక్కెట్లు _ (ఆంగ్తపదములు) శాయి తిరుమూర్షము (అరనపదములు) భిశారు (కన్నడపదము"! ఈ రీల్గిగా అన్య దేశ భాసూపదములు లు గు భొామషయందు+ జేరి కావ్యములయందు కవులచే చాడ బడుచున్నపి శ అన్యభామల నుండి గ్రహింపంబడి. తెలు౦పఏన వాడంబడు శబ్చములు అన్య చేశ్యములు ) ఈ శ్రంది రూపములను జాగ ర్త గా గమనించునది దిన 'వెచ్చము కజకంరుండు ఇందు కేవల సంస్కృత వద జీమట ప్రాణగొడము ములు జెలు గుపదములతో | ౮ నమసించుచున్నవి ఇవి లతణవిరుద్ధములైన నమానములు అయ్యును మవోకవి (స్రయుక్తములు కాన్చన బ్రావ్యాములు ర్‌ మహాకన్చల (ప్రయోగములు లక్షణవిరుద్ధములయ్యు అఆనింద్య (గ్రామ్యములై ప్రయోగా కము లగుచున్నవి 6 తద్భవ చేళ్య అవ్య దేశ్యములు మూడును. కలిసి అచ్చ నుల అనండును

పదవి భేదములు తతృమములను గుర్తించుట 7(11ఏబుబూ%౪శా ఖఘజఛభర్యు ళా రఢథధఫ భశ వ- అను 19 వర్షములతోం గూడియురడు"పదములు"తతృమములే యగును బుణము. అంత పురము ఖగము ఫంటిక ఛ(్రము రుంశారము మరము ఢం అర్థము ధనము ఫలము భావి శంప వమండముా మొదలగునవి (*ీస పరా అవ సమ్‌ ని, అవునిర్‌ దుర్‌ వి అధి ను ఉత పరి (పతి అబ్బి ఉప, అవి అజ్‌ అతి ఆను [1పొదులః మొదట నిల్చియుండు వదములు తత్స చముములే యగును (వతావము పరాజ్యుఖము అవవాదము సమర్థన నివానము అవహితము నిర్లుణము దుర్వానన మొదలగునవి (3 అ(వ్రేకణంబున “*ంంచు తోంగాడి యుండు ధాతువులు సాధారణముగా తత్సృమములే యగును వధించు భజించు భుజించు త్యజించు - మొదలగునవి అచ్చ శెలుయ పదములను గుర్తించుట (ఎ ఒ ౧చే జే ఆ - అను అఆజఆతరములతో: గూడి యుండు సదములు అచ స్ప తెలు(గు పదముల్రై యుండును ఎట ఒళటి అరంటి వేలి జేన్నము - మొదలగునవి తతృమము లేర్చడు రీతి

1. అజంతములు (డు (ప్రత్యయము ఈ (క్రింది రూపములు గమనింపుండు 'రాముండు (అశోరాంక తత్సమ శబ్దము) మహత్తు శంభుందు (ఉకారాంతము మహత్తు) మగండు (వుంలింగనమము-మహాత్తు) అచ్చరెలులు శబ్దము.

డ్డ వ్యాశళరణ వ్యాసచర్శాదిక న్‌ చాల్గన ఫారము

• 8 డు అనువది నువాత్తులై పుంలింగములైన అకారాంత తత్సమ శబ్దంబులకును మహాత్తులై ఉకారాంతములగు తత్సమ శబ్దములకును మహాత్తుల్రై పుంలింగనమముై న అచ్చలెలు గూ శబ్దములకును 'జేరును ఈ [క్రింది రూపములను జాగ్రత్తగా గమనించునది వృతేము (అకారాంతము - అమహాత్తు - తతృ్పమము) జలము (అశారాంతము - నప్పుంనకము - తతృమము) అందము (అికారాంతము - నపుంనకనమము - అచ్చ తెలులప) న ము (ప్రత్యయము అకారాంశములును అమహాద్వాచక ములు నగు శత్సమశబ్దములకును అకారాంత నపుంనక లితగములగు తత ఎమశబ్దములకును అకారాంత నవుంనకో లింగనమములైన అచ్చతెలులస శబ్దములకను చేరును ఈ క్రింది రూపములను జూగ్రత్తిగ గమనించునది గురువు (పుం లిం మహత్తు) వధువు (ఈ లిం) తరువు (పుం లిం అమహాళర్తు) మధున్చ న లిం = 10 ఉ కారాంతములగ తత్పమ శబమ లకు వత్వయము తరు బ్‌ శబ వు క్రత్య న ఈ (క్రింది రూపములను గమనించువది గురుండు _ గురువు (మవాత్తు శ శంభీండు - శంభువ్రు (మవాత్తు జ! ఉళారాంతములగు మహద్వాచకంబులకు "డు బహు ళముగా నగ. (మనిక వ్రు వర్షము రాని పక్షమున “ండో వరశము వచ్చు నని భావము న

పదవీళేదమఃలు ॥ఫ్‌ ఇకా రాంతములు ఈ [కంది రూపములను గమనించునది కవి హరి గిరి మతి

• 8 ఇకారాంత శృజ్దములకు (పథమైకవచన లోపంబగు గమనిక కవులు కవిని కనులను లోనగు (ప్రథమైకవచీనేతర విభక్తులు మామూలుగనే విభక్తి (వ్రత్యయములతో నుండునని తెలియునది బుకారాంతములు ఈ [క్రింది రూపములను గమనించునది సీత్ళ - వీత మాతృ - మాత కర్తృ -కర్త భర్తృ - భర్త జప బుకారాంతశబ్దములు అదంతములును , శీ నమంబులు నగు గమనిక బుకారాంతములు ఆదంతమ్ముల్తె పిత మాత కర్త భర్త రూపంబులంవి ఆ నమయబులై '్ర త్య యములు లేక యుండును స్తీలింగములు
• 14 (1) ఆ్ర్రీ లొగముల ప్రథమైశవచనమునకు లోపంబగు (ఓ) నామంబుల తుది దీర్షమునకు (హాస్తుంబగు నీతా - 9ది ఆ కారాంశము 'ఊ లొంగము దీని దీర్ధమునకు ప్రూన్వమురా గా ప్రథమైకవచవమునకు లోపమురా గా - నీత యని రూపము ఇళ్లు లమ గౌరి వనిత రమ మతి - మొదలగు వాని రూపంబు లెటుంగునది (8) వకాచ్చుగల శబ్దంబులకు (వాన్వంబులేదు శీ తీ వా - మొదలగునవి

రగ చ్యాశరణ వాస్ట్రసచం దిశ = నాల్గవ ఫారము గమనిక ఉకారాంత ఆ లింగ శబ్బములకు మూా(గత్రము 10వ సూత్రము ననునరించి (వ్రథమైక వచన లోపము. లేదని 'యెతుంగునది 9 జాలంతములు

• [క్ర (1) సంన్కృత(ప్రధమైక వచన తుల్యము ఆం(్రమున ప్రాతి పదిశమగును రుక్‌ దిక్‌ మొడలగునవి నంన్కృృత (వ్రధమైకవచనములు ఇవి తెలు గున (ప్రాతిపదికము లగును (2) ాన్వముమిో ది వాల్లునకు ఉత్వము ద్విత్వము నగు రుక్‌ - రుకు (ఉత్వము) రుక్కు_ (ద్విత్వము) దిక్‌ - దికు దిక్కు (8) దీర్చంబుమోంది హాల్లునకు ద్విత్వము బహుళము న్వరాటొ - స్వరాటు - న్వరాట్టు క6 “న శారాంత శబ్దములు (ప్రథమైక వచనతుల్యంబు లగు కర్మన్‌ శబ్దము నకారాంతము (వ్రథమైకవచనము కరు ఇది ఆం(ధ్రమున ప్రాతిపదికము కాగా అజంతములకు వతెసే (ప్రత్యయము చేరగా శర్ణుము అని రూపము మవా త్త్రీగు వుంలింగంబున "దేవశర్శన్‌ = అనునది "దేశశర్ము డు అగును
• 17 (గ్రుమతుబాడికము ద్వితీమైకవచనాంతతుల్యం బిందు ప్రాతి పదిశో యగు (శ్రీమంఠమ్‌ - గుణవంతమ్‌ = ఇవి మతుప్‌ పశ్య యాంతములు ద్వితీమైకనచనాంతములు ఇవికెలు గున ప్రాతిపదికలగును

పదవి వేద ముఅం డ్డి (ఓ) మతుచబాదికంబు తుది మకారంబునకులోపంబగు అగుచో నదంతములకువలె ప్రత్యయాదులు చేరును (శ్రీమంతమ్‌ - తుది మకారమునకు లోపమురాలా (శ్రీమంత అగును అజంతములకువలె (ప్రత్యయాదులు చేరంగా. (శ్రీమంతుండు. (శ్రీమతి (శ్రీమంతము అను రూపవంబులు సిద్ధించును

• 18 బుతిర్ధిగాదులకు (ప్రధమా ద్వితీమొళ వచనాంతములు "ండును 'ప్రాతిపదిశంబులగు (1 బుక్విక్‌ - ఇది (ప్రథమైకవచనము ఇది (ప్రాతిపదిక “రాగా బుత్విక్కుు అను రూపము సిద్ధించుచున్నది (2 బుత్విజమ్‌ - ఇది ద్వితీమైశవచనము. ఇది (ప్రాతిపదిక కాగా అంపీవు మికారమునకు లోపమురా గా బుత్వి జుడు అను రూసము సిద్ధించుచున్నది సపసరామ ర ఆంధ భొమయందలి వదనూలు ఎట్టి విభేదముల కంది యాన్నరిశి అవి యెవ్వి $ రద్భవశూ లెట్లు వీర్పడుచున్నవి ? జేళ్యమాలు అన్య బేళ్యమాలు ఆన సిన్ని! దృష్టాంతమా లిచ్చుచు వివరించునది శ్రీయంతుండు బుత్విక్క బుత్విజా డు ఈధూపము లెట్లు నీద్ధించు చున్నవో ెలంపునడి అచ్చ తెలుగు పదమాలన నెవ్వి శ. ఆనింద్యటగామ్యములను దృష్టాంతము లిచ్చుచు వివరించునది ఈ (_0దివాని యందలి రర్సీమ శద్భవ జ్య అన్య చేళ్యములను ఏరి చూఫునది (1) కాముండు పాఠశాలకును "వేను గృవామునకును బోవుచున్నాము (8 ఆ తామరవూవులు విశనీంచి మనోహరముగా నున్నవి (8 భ్ర _స్తకములు జాగ త్తగా "పెట్టుకొనవలయును

లర్రి వా్యాకరణ వ్యాసచళ్నదిక నాల్లవ ఫారము (4 మాయింట లాలు "పెడన సమృద్దిగాం గలవు ధి (ర) బుత్విజూలు కానిచో ఈ యజ్ఞ కార్యములు "నె బేల వాలవు 6 టిశ్కట్టు కొనక వైల్యుపయాణము చేసినచో ఆవమౌనము తప్పదు (7 తిరుచూళ్ణ ము నాముఖము నలంశరిలచు చున్నది (8) సమసా పీబీలచే పనులు జె వేఆకున్నవి న! (9 రాము డు ళావణుని వధించెను (10 చాడు జీవుని భజింవెను శ సాధకము ఒక్కక్క దానిలో ఆ50డు తత్సమ పదము లుపయోగించుదు ఆండు చాక్యమాలు వాయానది శద్భకపదము లుపయోగించుదు రెండు వాశ్య ములు (వాయణనది బేళష్ణ కూల నుపయోగించుబు రెండు వాక్యములు ఛాయానది ఆగ్య చేళ్యముల నుపయోగించుదు.. రెండు వాక్యములు (శ్రాయునది అచ్చ తెం గు పదములతో నొక వాళ్యము (వాయునది 6వపారము నామవాచకములు - విభ్యక్త్యంత రూపములు ఈ క్రింది వాక్యములను జాగ్రత్తగా గమనించునది

1. రాముండు సారములను జదునవుచున్నా డు వ అత డు అన్నమును భుజించుచున్నాండు ఇందు *ండు ము అనునవి విభక్తీప్రత్యయములు ఇవి వాక్యమున పదముల సంబంధమును 'దెలుపుచున్నవి 1 (గ్రే నామవాచకములు గాని నర్వనామములుగాని ఇతర పదములతో. 'జేరునపవుడు వాని సంబంధమును బెలుపు నవి విభక్తు లనంబడును

నామవాచకములు = విభ్యక్త్యంత రూపములు తి (2) విభక్తులయందు విధింప బడు వానిని ప్రత్యయము లం దుగు (వతయమునకు వర్షకము అనునది నామాం తరము లి "తెలుగున విభక్తులు ఎనిమిది గలవు ఎనిమిది విభక్తుల యంమను (ప్రత్యయములు విధింపంబడి యున్నవి అవి ఈ క్రిందం జూపంబడుచున్నవి (వరతృయములు విభక్తులు ఓడుమువులు 'వ్రధమావిభ క్తి రె నిన్‌ నున్‌ లన్‌ ద్వితీయావిభ క్షి కి చేతన్‌ చేన్‌ తోడన్‌ తోన్‌ తృతీయావిభక్తి ఓ కొజకున్‌ వై చతుర్ధివిభక్తి 5 వలనన్‌ కంటెన్‌ పట్టి పంచమిోవిభ క్షీ 8 కిన్‌ కున్‌ యొక్క లోన్‌ ట్రా క్‌ లోపలన్‌ | మస్ట్రవిభశ్రి 7 అందున్‌ నన్‌ నప్తమివిభ క్రీ 3 స్స్‌ కయి ఓరి ఓసి నంబోధన (వ్రథమావిభొక్రి ఈ [క్రింది రూపములను జూగ్రత్తృగ గమనించునది రాముడు (వక) వనము (వక) గురువు (వక) జలమునన్‌ (వక) (దత్యయములందు *డు మువ్స్చ నన్‌ అనునవి వక వచనంబున మాత్రము వచ్చును ఈ [క్రింది రూపములను జాగ్రత్తగా గమనించునది వనములు (బవా గురులు (బహూ) నదులు (బవా లు వర్ర్తశకంబు బవువచనంబున వచును ణ వ

శం వ్యాకరణ వ్యానచర్మికిక _ వాల్లవ ఫారము ఈ క్రింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది వ్‌శ బహం శాముని చేతన్‌ శాముల వేతన్‌' రాముని కొజుకున్‌ "రాముల కొజకున్‌ "రాముని యందున్‌ రాముల యందున్‌ శ్ర “డు ము వు నన్‌ అనునాని కంళి ఇతరమ లైన 'ప్రత్యయములు వకవచన బహూువచనములందు వచ్చును గమనిక ఓ ఓయి ఓరి ఓసి అను వానియందు విశేవముకలదు తక్కిన ప్రత్యయములు వదముల తుదిని వచ్చుచుండ గా ఇవి పదముల మొదట'నే వచ్చుచున్నవి అనలివి (వత్యయములగునా శాదా! అను నంబే వొముకూడం గలదు నంబోధన (వ్రథమావిభ క్రీ ని వేర్కొ సకయే కొందజు విభక్తులు ఏడనియె చెప్పుదురు. అది అటుండె లం ఈ (క్రింది రూపములను జాగ్రత్తగ గమనించునది నీరు నిప్పు నేల గాలి బల్ల చెట్టు పుట్ట ఈ సదముల తుదిని ఎట్టి ప్రత్యయములులేవు ఇవి (వ్రథమౌావిభక్తులుగనే పరిగణింప బడు చున్నవి ఇవి 'ఊచాచకములు కాన్సు అను విషయమును ముఖ్య ముగా గమనింపవలయును నీరులు నిష్పులు అను గీతిగా వీనికి (ప్రథమా బహువచన రూపంబులును నీటిని సీటి యొక్క నీరులయందు అనురీతిగా ద్వితీయైకవచన బవహా వచనాది (ప్రత్యయములు చేరిన రూపంబులును ఉండును 'ద్రథమెళ (గ్రత్యయము లోపించి క్ర్రీవాచకములు. గాక యుండు శబ్దములు 'స్రీేనమము లనంబడును

శామవాచకములు = చిధక్ష్యంఠ రూపమాలు వ! ఖి శంబోధన 'వ్రత్యయంబులు వీలుచుటను దెలుపునది నంబోధనా ప్రఖమావిభ కీ ఈ క్రింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది (ఓయి రాముడా ఓయి రాముడ (ఓ రామా ఓ రామ బారీ బారి

• క్రి 1 సంబోధనంబున *యిి (ప్రత్యయము వికల్చముగ లోపిం చును అగుచో పదముకుది ఉకారము అకార మగును (9) పదము. తుదినుండు అ శారమునకు ఇ శారమునకును దము వికల్పముగా వచ్చును ఈ క్రింది వానిని జూగత్తగా గమనించునది శీ రాములార ఓ రాములారా ఓ పహారులార ఓ బారులారా ఓ నీకలార ఓ నీఠలారా
• 10 బహూువచన నంబోధనము నందు పదము. తుదిని * ఆర
• ఆగ్రా” ఆను నని చేరును
• 11 నకంబోధనమున పదము మొదట ఓ ఓయి ఏరి ఓసి అను వానిలో 'నేదటైినను యథోచితముగా 'జేరును (1) ఓయి అనునది వురుషుని పిలుచుట యందగు ఓయి రాముండ (8 ఓరి అనునది మై(త్రియందును నీచపురుషుని పిలుచుట యందు నగ ఓరి రామా ఓరి దుర్శార్గు డా (8) ఓసి అనునది మై(్రియందును నీచస్తీలి షియచుట యందు నగు ఓసి బాలా ఓసి దానీ

తై వ్యాకరణ వ్యాసచర్శాదిక _ నాల్టవ ఫారము ఈ (క్రింది రూపములను జాగ్రత్తగా గమనించునది (లింగ కమల దళాతీరో వినవుగా - రమణిరొ భృత్యు లందు ((స్రీనమ) అన్నరొ 18 (1) సంబోధనంబును శ్రీ లిగముల తుదిని రో అనునది యాగమము.గా వచ్చును. దీనికి (టాన్వంబును గానం బడి యెడు (2) ఇది ఆ నమంయిల మా దను గానంబడియెడు డు (ప్రత్యయము రాముండు గోవిందుడు మగడు తమ్ము డు శకి డు అనునది చేరందగు వానిని డు మంతము లందురు ఈ క్రింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది. తవ్చకు గోడు ఈ పదముల తుదినుండు డు అనునది (ప్రత్యయము శాదు అవి శీగినపుడు అర్ధము ెడిపోవుచున్నది గాన అన గా తవు నో అనునవి ప్రాతిపదికలు కావు గావున ము (ప్రత్యయము ఈ క్రీంది వానిని బా(గ్రత్తగా గమనించునది వనము పొలము వీనికి వనమ్ము = వనంబు పొలము - పొలమ్ము ఫొలంబు అను రూపంబులును గలవు

• 14 ము (స్రత్యయమునకు ద్విత్వంబు కాని *ంబు” అనునది కాని విఫామ నగు ఈ 'శ్రీంది రూపములను జ్యగ త్తగా గమనించునది వనమును ననము కొజుకు వనముయొక్క_ ఇందు ను కొజుకు యొక్క అనునవి (ప్రత్యయములు కదా వాని ముందుండు “మూ అగమము కాని (ప్రత్యయము శాదు "తెలు గున ప్రత్యయమువై (ప్రత్యయము రాదు

నామవాచకళములు _ విభక్త్య్యంత రూపములు న!

• ర. ము (నళ్యియము వేరు. షదములకు ము వర్ష కేతరంబైన విభ క్రేపరంబగునపుడు ము వర్డ్‌ ము అగవుముగా నగు గమనిక (1) తెలుగన (వత్యయముపె చత్యయ: ముండధు (2) ము వర్షశేతరంబు (15నూ ) అగు విభక్తి యనగా ఊఉఆథమా బపావచనము 'మొదలః నప్తమిా బవా వచనము వటికు అని భావము ఈ ([క్రిందివానిని జ్యూగత్తగ గమనించునది వనము - వనమ్శను - వనంబును పోలమువలన - పొలము శ్రవలన = వపొలంబువలన త క్షగ్ర ము వర్ణమునకు విధించు కార్యము ము లఅన్తు అగమ మునకు 'జెల్లును గమనికః మువర్ణకము అనగాము (వత్యయము వనము-ఇందలి ము (వత్యయము ము ఆగమము అనగా వనమును వనమునందు - ఇందలి ము వర్ణము ఈ [క్రిందివానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది
• పోలములు " పొలాలు అచ్చ 'లెలుగ పొలములన్‌ పొలాలన్‌ +1 ము వర్గ మునకు లోపము పొలమునన్‌ హా! పూర్వన్వరంబునకు దీర్చ ము వనములు వనాలు తత్సృమము వనములన్‌ వనాలన్‌ |] ము వర్ణ శమునకు లోపము వనమనన్‌ వనానన్‌ 92 పూర్వన్వరంబునకు దీర్స్స ము జ? లు లన లు పరంబగునపుడు ము వర్థమునకు[లో వం బును తత్ఫూర్వ న్వరంబునకు దీర్ధ ౦బును విభావ నగు ఈ (కింది రూపములను జగ త్తగా గమనించునది రాములు కవ్చలు గుపలు గుకన్చలు వీతలు మగలు యొ జ. వెల్లశబ్బములకును బవుువచనమున లు (వ్రత్యయముచేరును

య! వ్యాకరణ వ్యాసదత్యడిక ఎ వచ్చావ ఫారము ద్వితీయా (వత్యయములు ఈశై(క్రిందివానిని జూ(గత్తగా గమనిం చునది నీతను వనమునన్‌ రాముని

• 10 రు (ప్రత్యయమును విభకఘ్కుల తుదినుంకు నకారమును యత ములు కొవున వాని స్థానమున చుతాకారములగు న్‌నుని అనువానిలో నొళటి నిల్చుచుండును ని-ల అనునవి శామున్‌ - రామునిన్‌ - రాములన్‌ శాము కొటికున్‌ - రామునికొజకున్‌ _- రాములకొజుకున్‌
• 9౧ డుమంతముల డ్వికీయాది విభక్తి (పత్యయములకు ముందు వకవచనంబున ని అనునది 'వైకల్పిళముగను బహువచన మునం బెల్లశబ్దములకు ల అను నది నిత్వముగను "జేరును ఈ 1కిందివానిని జాశ్యత్తన గమనించునది మగనిని - మగనిచేత ౭ క్ని ఉదంతములు కొని 'తెలు గు డుమంకములకు ద్వితీయా 'బ్యేక వచనము పరంబగు నపుడు ని అనునది నిత్వ్యముగానగు కొన్ని సామాన్య శబ్దముల విభక్త్యంత రూపములు రామ భబ్బము అకారాంతము తత్సమ మహద్య్వాచకము ఏద్ధ క్షి ఫక్‌ బహు పథమ రాముడు రాముభు రామునిన్‌ $0ఠఫీయ ప్‌ శామున్‌ ( రాములన్‌ తక్కిన విభప్తులు ఉఊహించుకొన నగు

చమువాచళములు _ విధ్యక్త్యంత రూపనులు హారి శబ్దము ఇకారాంతము - తతృమము మహాద్వాచకము ఏభక్తి ఏక బహు సథమ వారి చారులు న్వతీయ పారిన్‌ వారిని హారులమ ఫంభు శబ్దము ఉకారాంతము తత్సమ మహచ్వాచకము భు వక బహుచ్చ శేంభువు శంభువులు వథమ శ] శంభుడు | శంభులు శంభువున్‌ గురువ్చలన్‌ వ్వితీయ ] లీ ( గురులన్‌ నీతా శబ్దము అకొారాంతము - తత్సమ మహకీ వాచకము విభక్తి వళ బహు (వథమ నీత నీతలు ద్వితీయ నీతన్‌ - నీతను నీఠలన్‌ - నీతఠలను గారీ శబ్దము ఈకారాంతము - తత్సమ మవాలీ వాచకము వి్‌ధ్వ వ్‌క బసు (సధమ గారి గారులు ద్వితీయ గారిన్‌ - గారిని జారులన్‌ - గారులను వధూశబ్దము ఊకారాంతము - తతృమ నుహకీ వాచళము విధ వ్‌ బహు (వధమ వధును వధున్దులు ద్వితీయ వధువున్‌ _ వధువుకు వధువులన్‌_వధుశ్రలను

శిర వ్యాకరణ వ్యాసచం్యదిక - నాల్గవ ఫారము వీ తృ శ బ్ద ము బుకారాంతము తత్సమ మహడ్వాచకముః విధ్త ప్‌క బహు (వధమ వీత పిరలు ద్వితీయ వితన్‌ - ఎతను వీతలన్‌ -పికలను | బుకారాంతము తతృమ మవహపీవాచకము విధక్తి ఏళ బహ పథమ మాత మాతలు ద్వితీయ మాతన్‌ - మారను మాతలన్‌ - మాతలను గోడగ బ్దము అకారాంతము - అచ్చతేలు గుం అమహద్వాచక ము విధక్స్‌ ఏక బహు (వథమ గోడ ఖోడ్లలు ద్వితీయ గోడన్‌-గోడను- గోడలన్‌ - గోడలను చెట్టు న బ్దము ఉశాశాంతను - అచ్చీతెలుంు - అమహాఛ్వాచకము విధి పీక బహు (వథమ చెస్టు చెట్టులు. ద్వితీయ ఇెట్టున్‌ - చెస్టును వెట్టులనొ -చెట్టులను వదినెశ బ్దము ఎ కారాంశము అచ్చలెలులం మహతీ వాచకము విధి పశ బహు (వథమ వదినె వదినెలు చ్యతీయ వదినెన్‌ - వదినను వదినెలన్‌ -పదినెలను

నామవాచక ములు విభ క్ర్యంఠ రూపమూలు 87 కొన్ని విశేష శబ్దములు విభ శృంత రూపములు తరతృమములు వ్‌ బవా వ్‌క్‌ బనవాు సీేచుండు అరత్తము ఎ అత్మమాలు సీచు / సీచులు నణ్వంకు డు = నణకంఠులు నరుడు గనుణవంఠరను ఎ గుణదవంతములం లఫదు (1 సుప... | వేధ - వేధలు జ శాలి = కొబొలు జ్‌ డు శాహులు వృత రాజము ఇ రృ్రమరాజమాలు శాహువు ఆపద __ అపదలు శ్యదున కద్రువలు జగతు _ జగలులు విధాకృ డు విధారృలు జగమే అ జగ ములు (్తె తో వైలు_రోలు (ప (భగవంతుడు భగవంతులు వైనిన్‌ రోన్‌ ైలన్‌_2రోలన్‌ ద్వి (రగణవాశుడు ] భగవానులు వౌ నో ఎలు నోలు వాగశమంరు డు వానుముంరులు విశ్వకర్యు డు _ విశ్వకర్యల వానుమొూను డు || వానుమౌనుతు విశ్వశర్థు ఎ విశ్వకర్శలు వానుము వానుమలు ఆళ్వన్జామ న ఆక్వస్థానులు ఆణీను ఆణిమలు విగమళర్థ అ నీగమళర లు ఆఅణిమను ఆణీమమాల విగమశర్యు డు నిగనమళర్ములు మవన్స్ను మనస్సులు అత్మ న అక్కలు మనను || మనసులు అశత్ము ఢు= ఆర్ములు మనము మనములు అచ్చ "తెలుగు శబ్దముల విభ కంత రూపములు పీక బహు వ్‌ బహు ముగండు ముగలు చోమటులు పగతుండు పగతురు కోమటి కోమటు అల్లుండు అఆల్లురు గ్‌ జే డులు చోటులు జేదు జేండ్లు చెటు స్య్వాల్లు

ఃి వ్యాశరణ వ్యాసచర్మాదిక్‌ _ నాల్గవ ఫారమా పందిరులు గుమ్ముడులు వండిరి పందిళులు. గుమ్ముడిశ్శ గుమ్ముళులు పందిళ్ళు గుమ్మాళ్లు బండులు బండి బందు ళు ఏండులు కూతురు కూ తులు నోయి గోతులు కోడలు కోడం[డ్రు ((కొడవలులు కొడవళులు నా | డవలి కొడవంద్లు | కాడవందులు చదరావు ర్గ విభక్తులవ నేమి! (ప్రత్యయమాలన "కీమి | (ప్రత్యయములందు. ఏీకరచనమా నను బహువచనమునను ఊభ్ధయవచనములను. వచ్చున వెవ్వి?. (క్రీసమంబు లన వెన్వి! డు మంతేములన నెన్విశి డుము వు అను (పత్యయమాులు ఏ యీ ₹బ్దములకు కేదును! న్‌ ను ని ఆనునవిఏ విధ్యక్రియందు. విధింప బడినవి శ రమణిరొ_అన్నతో బని ఏ విభక్తులు ని_-ల అనునవి ఎపుడు వీ శబములకే అగముములుగా వచ్చును క స! శీ సాధకము ఈ (_ంది ప్రళ్యయమాలను సరియైన విధక్తులయందు విధించి సాంతవాళ్య ములం ఛాయానది శర్సమ మవాద్వాచకములగు అశార ఇశార ఉళశా రాంఛళబ్దములకేను ఎల్లవిభశిహాపములను (వాయునది అచ్చకెలు గుపదమా లగు తలుపు నదిని అనువాని ద్వితీయా వస్షీ సపమి రూపములు ాయూనది క

7?వపారము సర్వనామములు - విభ క్ర్యంత రూవములు ఈ (కింది వాక్యములను గమనించునది 1 రాము డు చదువుచున్నాండు చాడు మంచివాడు నీత ఆలంకరించుకొనుచున్నది ఆమె గుణవంతురాలు ఇందు వాడు అనునది రామునకును అమె అనునది నీతకును బదులుగా ఉపయో గింప బడినవి ఓ. నామవాచళకములకు పునరుక్తి లేకండుటకై వానికి బదులుగా నుపయోగింప బడు పదములు నర్వనామము అన బడును గమనిక్ష నర్వ్యనామములకు నంయచోధన రూప ముండదు కొన్ని సర్వనామముల విభ క్క్యంత రూపములు నేను ఏక బహు '(థథమ - నేను వను చేుము ఏము ద్వితీయ - నన్నున్‌ ననున్‌ నన్‌ - మమ్మున్‌ మమున్‌ మమ్ములన్‌ నీవు (ప్రధమ - నీవ్ర ఈవు - మిరు మిరల. ఈరు ద్వితీయ - నిన్ను నినున్‌ నిన్‌ - మిమ్ము మిమున్‌ మిమ్ములన్‌ శాను (వథమ - తాను 'తాము తారు తమరు ద్వితీయ -తన్నున్‌ తనున్‌ తన్‌ - తమ్మున్‌ తమున్‌ మనము "నీవ నేను” అను నర్ధమున ప్రథమ - మనము ద్వితీయ - మనలన్‌ గమనిక నా నీ తా -మన - ఇవి వాచకములబే రూపభేదంబు లందక యుండును

వ్యాకరణ వ్య్రాసచం్యదిక జు నాల్గవ ఫారము వాదు వగైరా (మసనాత్తు వీ బహు థమ - వాడు అకండు అతడు - వారు వారలు వాండ్రు ద్వితీయ - వానిన్‌ అతనిన్‌ అతనిన్‌ - వారిన్‌ వారలన్‌ వాం(డ్రన్‌ అది - ఆమె వముహతి వథమ -అఆది ఆమె = చారు వారలు వాండ్రు ద్వితీయ - చానిని దానిన్‌ ఆమెన్‌ అమెను - వారిన్‌ వారలన్‌ వాం(డను అది - అద్ది అమవాత్తు) 1వథమ - అది లడ్జి అవి అవ్వీ ద్వితీయ - చానిన్‌ అద్దానిన్‌ = వానిన్‌ అవ్వానిన్‌ తృతీయ - చానన్‌ అద్దానన్‌ ౨ వానిచేతన్‌ పీ డు వగ్లైరా మహత్తు) ద్రధమ-వీడు ఇతడు ఈత డు - వీఠ ఏీరలు వీండ్రు ద్వితీయ - వీనిన్‌ ఇతనిన్‌ ఈతనిన్‌ - వీరిన్‌ ఏరలన్‌ వీం(డన్‌ ఇది = ఈమె (మహతి (వథమ - ఇది ఈమె వీరు వీరలు ఏండడ్రు ద్వితీయ - దీనిన్‌ ఈమెన్‌ ఏరిన్‌ వీరలన్‌ వీండ్రను ఇది ఇద్షి (అమవాత్తు (వథమ - ఇది ఇద్ది ఇవి ఇవ్వి ద్వితీయ - దీనిన్‌ 8 వీనిన్‌ తృతీయ - దీనన్‌' * ఏనివేతన్‌ 1 వాటిన్‌. అని ళాలడ ఫాధారణమశా (ప్రమాగుతుల 2 వాటిచేతన్‌ .,. అవి అసాధురూపము లని ఎలుగునది సా 8 సిటిని ఉ0 క ఫుటలలో చూపబడిన 12 3 క్షీ రూపములు శీ నీటిచే 1] సాధువులు

సర్వ నామములు = విర కంత రూపములు క! ఎవడు వగైరా (మహత్తు పీక జహు ఎవడు ఎవన్వ దు ఎవరు ఎవ్వరు (పథమ ం ఎవ్వా డు వడు ఎవ్వారు వరు ఎ ఎవ(గనిన్‌ ఎవ వ్వితీయ వనిన్‌ ఎన్వ రన్‌ ఎవ్వరిన్‌ ఎవ్వానిన్‌ వనిన్‌ ఎవ్వారిన్‌ వరిన్‌' ఎవతె వగైరా (మహతి (వధమ - ఎవతె ఎవ్వరితె ఎవరై ఎవరు ఎవ్వరు ద్వితీయ - ఎవ్వరిత ఎవర్త ఎవరిత ఎవ్వారు వరు వీది వగైరా - అమవాత్తు (ధమ వది ఎది ఎద్ది వవి ఎవి ఎయ్యవి చ్వితీయ "దీనిన్‌ - * “వేనిన్‌ అన్ని ఇన్ని ఎన్ని కొన్ని (అమవాత్తు థఛ్రధమ అన్ని ఎం అన్నిటిన్‌ బవూాువనన రూపసంబులు ద్వితీయ న అన్నించిన్‌ లేశ్ర అందతు (మహత్తు +- మహతి (వధవ అందజు ఏకవచన రూప అందటిన్‌ ది సతీయ ములులేవు అందఆన్‌ ఒకడు వైరా (మహాత్తు ప్రధమ ఒకందు ఒక్కండు ఒకరు ఒక్కరు ఒకరు డు ఒక్కరుడు ఒక్కండ్రు ఒకండ్రు ఈ అళ్తన్షా. బ్రన్వవది ఆసాధు రూపము క న

క్షి వ్యాకరణ వ్యాసచం్యదిక = వొల్లన ఫారము కొనిన్‌ ఒక్కనిన్‌ కీయ ఫా ఒకం(డన్‌ చ్విలయ ఒకరిని ఒక్కరిని 0 ఒకరిత వగైరా మవాతి వీక్‌ బహు వ ఒకర్త ఒకతె ఒశరితె ఒకరు (ప్రథమ ఒక ౭ ఓర్తు అతో అతో ఒకరను ఒకతేను ఒకరితెను అలి ఒకరిన్‌ ద్వితీయ ఒక ౭ను ఓరును ఆనీ వాన్‌ ఒళదు వైరా అమహవాత్తు కడు ఒకటి ఒకళు థమ * గా ఒండు ఒక్కండు ఒక్కరు కొన్ని సంఖ్యావాచక విభ క్యసంత రూపములు (ఆండు వగైరాలు ) అమవాత్తులు మవాత్తులు వీక్‌ బహు ఆెండు ఆెండులు - ఇద్దజు మూండు మూండ్లు న - ముగ్గురు పది వదులు = పదుగురు పదుండ్రు ఇరువది ఇరువదులు - ఇరువం(డ్రు నూజు నూజులు - నూబజుగురు వంద వందలు - కె నృదనుంది వేయి వందలు _ వేగురు అన్పందిగో ఆను చావిని సాధారణముగా సంఖ్యావాదకముల ఇల్ల చేద్చట గ్‌లదు ణః __ వదిమంద్సి ఇరువదిమంది నూరుమంది వందమంది "బేయంమయండి పెప్కమండి మొుదలగునమి

శైాసవిభ క్తిపదమాలు శకి వరామ ర సర్వ నామములన "నెవ్వి* ఉమనముో ఆను సర్వనానుము ఏ సరిదోర్భమాన ఉపయోగపడును * కి అభ్యానము (శ్రిండి ళబ్టముల (ప్రథమా ద్వితీయారూపమాలు (నాయుడు తాను హనుమంతు డు భగవానుడు అన్ని అందం ఎవర్లుక జగమా కళథము వధువు గౌ మహిమ శాహువు వృగ్గు గుణవంఠరురాలు ధి శి పూరణము గతలు గలచోట్ల సరియైన పదములు చఛాడి ఫూర్తిచేయా డు న చోణుని కుమారుడు ఎ ఎ పొఠరళాలకు లోవుదమా 4 సాధకము ఈ (౦ది పదములను సొంత వాశ్యములయందు ఉపయోగించునడి తాన. ఎవ్వరితే అందలును జేగురు అద్దానన్‌ నుంది 8వపారము బౌపవిభక్తి పదములు విభక్తి యన నేమిరూ మనము "ెలిసికొంటిమి ఉపవిభ క్రి యన గా విభ శీకీ సాయముగా వచ్చునది ఉపవిళ_క్రియందు. విధింపబకు (ప్రత్యయమాలు జావవి కిక ములు అన బడును

క! వ్యా వల ఇ్యాంచర్మకిక అ నాల్టవ ఫారము ఊఉ *ద్గ టి పొ అను మూయిును బెపవిభక్రిశముల ఈ [క్రివి వానిని జాయ్యత్తగా గమనించునది ఊరిని (ఊకు + ఇ చని జక వాచకము నాాటిచేత (నాగ (లి + టి + చేత) నోతిలో (గో (యి +తి +లోన అన్నిటిన్‌ అన్ని +టి+ని

• 9 ఇవి జడవాచశములగు నామవాచకములకు కొన్ని నర్వనామ ములకును ద్వితీయా ద్యేకవచనంబు పరంబగు నపుడు వేరును వ! ఈ క్రింది వానిని జూయడు (వ్రధమ ఉోరు ద్వితీయ ఊకు+ను =డోరు+9+ని = ఊకిని (వథము కాలు తృతీయ శకాలు+-చే =కాలు+9+౫ే = కాలిచే “8 ఊరు లోనగు వానికి ఇత్వంబువచ్చును టి ఈ (కింది వానిని గమనించునది 'వ్రథమ అన్ని ద్వి) అన్నిటిని తృ) అన్నిటిచే (చ) అన్నిటివై తొమ్మిది చ తొమ్మిదిటికొఆకు మతొమ్మిదిటియొక్క_
• శ అన్ని లోనగువానికి టి అనునది అంతాగమంబగు ఈ (క్రింది వానిని గమనించునది వ్ర) షరు (ద్వి వీటిని పం ఏటివలన (న) వటియందు (ద) తాబేలు తృ) శాబేటిచే వు శాబేటియొక్క శ 5 వరు లోనగు వానికి *ట అనునది అబేశముగా వచ్చును ఈ క్రింది వానిని గమనించునది (వ్ర పగలు ద్వి) పగటిని (ఆజేశము) ప్ర) వగలు (ద్వి పగలిటిని (ఆగమము)

జౌపవిథ క్రిషదములు కీఫ్‌

• 6 పగలు లోనగువానికి టి అనునది పర్యాయంబున ఆ చేశము గాను అఆగమముగాను జేళను ఈ |క్రిందివానిని గమనించునది పగలు పగలిటిని - పగలింటిని
• 7 (హస్వముమిోా ది టి అనుదానికి ముందు నిండునున్న బవాళ ముగౌానస ఈ (శ్రీందివానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది న! విల్లు వింటిని వింటిచే వింటొజకు కన్ను కంటియందు కంటివలన కంటియెొక్క *ప్ర పదము మొదటి వాన్వముమిో దిటి అను చానికి ముందు నిండుసున్న నిత్యముగా నగును ఈ క్రిందివానిని జ్యాగ్నత్తగ గమనించునది నోరు నోటిని టి నోరిని (9) నోరిెచే 9 నోటియొక్క (టి] *౦ నోరు లోనప శబ్దంబులకు ౪ టి అనునవి పర్యాయంబున రెండు నగు జ్‌గ్ణి న! -ఈ [క్రిందివానిని జ్యాగత్తృగ గమనించునది అబ్జు అక్తు + చేత [1] అటు + తి + చేత "లీఫంబున కొళ్కటికిలోసనుం [2) అజిలిచేశ ఉత్వంబునకు ఇర్వంబు కద్డు కట్తు+వలన (1) కలుతి వలన "శేఫంబున కొక్కటికీ లోపము [2) కటిఏవలన ఉత్వంబ.నకు ఇత్వంబు ఇళ్లు గొల్డ మిబ్హైు మొదలగువానికి రూపంబు లెజుంగునది

శ్ర వ్యాకరణ వ్యాసవర్భదిక ణు వాల్లన ఫారమా *క్ష౦0 (1) అబు చీనగువానికి తి అనునది అగమంబగు (8 అగుచో శేఫంఎన కొళ్కటికి వోపంఒగు (తి అ వర్శంబుమోది ఉర్వమునకు ఇత్వంబగు ఈ క్రింది రూపములను గమనించునది శంకు - చెండిటికి [ఉత్వమునకు ఇత్వము] కమ్హు - కజితియందు [ ]

• 11 టి 8 అనునవి పరంబగు నపుడు ఉత్వంబునకు ఇత్వంబగు పీక బహు వీక్‌ బహు (వ గోయి-గోతులు (ద్వి) గోతిని - గోతులను శన గోతియందు గోతులయంద
• [9 విభక్తి పరంబగునపుడు నోయి లోనగు శబ్దంబుల తుది యత్న రమునకు తి అనునది యగు గమనిక 1 ఇంతకముందు ఆ టి అనునవి ద్వితీయా ద్వేశవచనం బులు పరంబగునపుడు వచ్చినవి క ఇచట (ప్రధమా బహువచనము పరంబగనపుడును ద్వితీయాది బహాువచనంబు పరంబగనపుకడును తి అను నది వచ్చుట విశేవము ఈ క్రింది రూపములను జాగ్రత్తగా గమనించునది (కింయ - క్రిందటికి [(ఉత్వమునకు అత్వము] మోాదు - మి దటికి [ ]] ముందు - ముందటికి ( ] శీవు - శేపటికొఆకు [ ] మాపు - మాపటియందు[ )
• 19 టి అనునది పరంఎగునవుడు [కింద లోనగు శబ్దముల ఉత్వంబునకు అత్వంబగు

జాపవిభ పదములు శ? అతో ఈ క్రింది రూపములను జూగ్ష త్తగ గమనించునది వ్ర గోరు తృ గోరిచేతను - గోరన్‌ (తృ) ఊరు న ఊరియందున్‌ - ఊరన్‌ (న

• 14 జొపవిభ_క్తికముల తృతీయా సమా విభక్తుల యేకవచన మున అన్‌ (ప్రత్యయము తఆఅచుగా వచ్చును పరావు ర్గ బెపవిధకము ౬న జేమి ఆవి ఎన్ని? ఎవ్వి?+ ఇ ఆగునది వీనికి వచ్చుము? టి” అనునది ఆగమముగా వేని వచ్చునుశి అలేళముగా వేని వచ్చును 1 పర్యాయంఎిన రెందు విధములుగా జీని వచ్చును ₹ జర్చిని అనునది వేగ వచ్చనుశి ఆది వచ్చునపుడు జరుగు విళేవమూలెవ్వి? _టీ తెగి ఆనువవి పరంఎగునపుడు జరుగు విశేషము లెవ్వి+? “లన్‌ అనునది వేని ఎపుడు అఆలేశమశా వచ్చును 1 ఖు అభ్యానము ఈ (కింది వానియందలి కౌపవిధ్నకమాలను గుర్తించి ఆవి పరంబగు నపుడు జరుగు మార్పులను విశేషములను ెలువునది 1 రైతు నాగటితో పొలము దున్నుచున్నాడు 2. వద్దు నటీతివై కాడి గలదు 8 మౌఫటికి సీవు తప్పక శావలయును ఓ మాంధదుకు బోయిన గోతిలో నుకకు బోయిన నూతిలో పడుటకు శాముడు వీద్ధమాగా నున్నాడు 5 గొడ్డటన్‌ కలు కొట్టుచున్నారు 65 నీవు నిన్న ఊరళలేవాశి 7? ఎకి యొడ్డున నీటి కొఆక్‌ గుంటలు తళ్వుదున్నారు & గోవిందుని కాలియంది పుండు పుష్టిని 9 పండ్ల నన్నిటిని నీవే తింటివా*? 0 ఈ డొంళనిండద గోతుఎ క్కన గోతులు గలవు జ్యాగత్తగా చూచుచు పొమా సాధకము టౌపవిభ్యకపు ఎ టి తి ఆనువానిని ఉపయోనగించుచు అజువాక్య ములు (వాసి జరిగిన మూర్చు ను వివరించునడి *ోఆన్‌ో” అజేశమళశా ఏ వీ విధ క్టులయంగు ఏలీ శ్చములకు వచ్చునో దృష్టాంతము లిద్చుచు వివరించ.నది

0$వపారము కారకము[() *క్తే కర్త్శకును (శ్రియకును గల యన్వయ నంబంధమును దెలువునది కారకము పథమ ఈ (ది పదములను జూడుడు రాముడు శంభుడు శంభువు వనము 9వి (వథమా రూపములు *రామ శంభు వన” అనునవి '1శ్రమముగా పె పదముల ప్రాతిపదికలు (ప్రాతిపదికయందు వీనికి ఏ యర్థము కలదో ఆ యగ్ధమునందే ప్రథమ వచ్చుచున్నది గమనిక ధాతువ్సకంచు భిన్నమైనదియు. (ప్రత్యయముకంళకు భిన్న మైనదియు. 1ప్రత్యయాంతము కానిదియు అన్థవంతమైనదియు నగు శబ్దము (ప్రాతిపదిక మన బడను నామ మనునది దీనికి నామాంతరము కల్సి ప్రాతిపదికార్థమున 'బధమవచ్చును ఈ (క్రిండి వాక్యమును జాగ్రత్తగ గమనించునది "రాము డు పారమును జదివెను ఇందు. చదివెను అనునది (క్రియ డాని నుద్దేశించి ఎవడు చదివెను అని ్రశ్నించుకొన గా “రాముడు” అను నది జవాబు అన గా ఇట క్రియ క రను ఇెప్పుచున్న దని భావము

• ప్రి (క్రియావదములచే జెప్ప బడు కర్త (ప్రధమయం దుండును. ఈ (క్రందివాక్కమును జాగ్రత్తగా గమనించునది పారము రామునిచే జదువ బడియెను

క శారకము క్ష ఇందు చదువ బడియెను అను క్రియనుద్దేశించి వది చదువ బడియెను అని ప్రశ్నించుకొన గా పారము అను నది జవాబు ఈ వాక వ్ట్‌మున శ్రీయ శరగ్తమును జెప్పుచున్నది

• శ క్రియాపదముచే జెప్ప బడు కర్గు (ప్రధమ యందుండును ఓ రాముడ ఓహరి ఓ నీత
• 5 నంబోధనమునం (ట్రభధమవచ్చును ఈ [క్రింది వానిని జాగ్రత్తగ గమనింపు డు రాముడు నిన్న వచ్చెను శాలము) నేనుమూడు మైళ్ళు నడచితిని మార్గము
• 6 కాల మార్గ వాచములకు (ప్రథమ బహాళముగావచ్చును ఈ [క్రింది వానిని జాశత్తృగా గమనించునది (1 రాము డు రథము ఎక్కెను రథమ.ను-జడము ద్వితీయము) 2 నీత పూవుల కోసెను పూవ్చలన-దెడము ద్వితీయము)
• 7 జడంయటల ద్వతీయకు (వధమ బహాళముగా నగు ద్వితీయ ఈ [క్రిండి వాక్యమును జూడు డు "రాము డు పొరినును చదివెను ఇందు (క్రియ క్ర _ర్తేను జెప్పుచున్నది శర్ణుపదమైన “*పారమును అనునది ద్వితీయ యందున్నది శ ్ర్ర క్రియచేం జెప్ప బడని కరుకు ద్వతీయవచ్చును ఈ (కింది చానిని జూడుండు నాముని /హార్చి రాముని గుజించి రాముని గుజిచి 2 ద్వితీయా విభ క్షి తుదిని కూర్చి గుజించి గుతజిచి అనునవి ఉర్దేశ్యామున వచ్చును

క్‌0 వ్యాకరణ వ్యాసదళ్నరిక _ నాల్గ్లన ఫాంమా తృతీయ ఈ క్రింది వాక్యమును గమనించునది రామునిచే పారము చదువ బడియె ఈ వాక్యమున శ్రీయచే కర్యపదమైన పారము అనునది ఇస్ప బడు చున్నది కర్శృవపదనైన “రామునిచే అనునది చెప్ప బడుట లేదుగడా 9 (క్రియచే ఇప్ప బడని కర్తకు చేతన్‌ వర్ణకంబగు ఈ [క్రింది వాక్యములను గమనించునది రాముడు కత్తిచే నోసెను రాముడు కృత్తితోం గోసెను ఇందు వేన్‌ తోన్‌ అను ప్రత్యయములు క్రీయాసిద్ధికి ఉప యోగపడునట్లు వాడ బడినవి గమనిక (క్రీయాసిద్ధికి ఉపకరించునవి “శరణ మన బడును ౪ 10 “చేతన్‌ - తోడన్‌ ప్రత్యయములు కరణంబున నగు ఈ ్రీంది వాక్యములను జూ[గ్రత్తగా గమనించునది అయ్యవారు విద్యార్థులతో వచ్చిరి నహోర్థము మహాత్ము డు బుద్ధునితో సమాను డు (తుల్యార్థము) మహోత్ళు డు బుద్ధునకు నముడు ( ్స

• 11 తోడన్‌ (ప్రత్యయము సవోర్థ ఆ త.ల్యార్థయోగంబున నగు ఈ క్రింది రూపములను జాగ త్ప్సగ గమనించునది భయము తోడుత - వినయమ.తోడుత ఈ 19 యుక్త్యగ్ధంబున తోడకు - తోడుత వచ్చును గమనిక య్యుక్ని యన గా కూడిక ఈ [క్రింది రూపంబును గమనించునది “మున్‌ ద్రోశాచార్యుచే విద్య నభ్యసించిర”

శారకమా

• 18 ఉపయోగంబున ఆఖ్యాతకు చేన్‌ (వ్రత్యయంబగు గమనిక (1 ఉపయోగమనంగా నియమముతో విద్యగ్రహించుట క అఖ్యాత యన గా నియమముతో నిద్య'నేర్పువా డు చతు ర్థీ ఈ (కింది వాక్యమును గమనించునది రాముని కొఆకు జనకు డు కన్యనిచ్చెను ఈ వాక్యము త్యాగవిమయమును దెలుపుచున్నది గమనిక త్యాగవిషయము నంప్రదాన మన బడును
• 14 నరం[వదానంబున చతుర్ధి యగు గమనిక _ (్రకృతము నంధ్రదానంబున మష్టీయు వా డుకలో నున్నది రామునకు ఈ క్రింది వాకస్థమును గమనించునది రావణు డు మంణమునై నీతను గోనెను ఈ వాక్యము 'తాదర్ధ్యమును 'దెలుపు చున్నది గమనిక 'తాదర్ధ్యమన గా తదర్ధ్థము అన గా *దానిళొజుకు అనుట అక్ష్ర తాదర్థ్యమున చతుర్ధి యగు ఈ క్రింది వాక్యములను జూ(గ్రత్తగా గమనించునది

1. రాముడు రాద్యాము వలన ళష్షు డయ్యు (అపాయము) 2 నీత రావణుని వలన భయవడియె (భయము) తి మహాత్మ డు హీంన వలన నేవగించె (జుగుష్ఫ) శ నేతాజి 2ైలు జీవితము వలన డస్పె (వరాజయము) 5 రావణు డు ధర్జుము వలన వ్రమాదపడియె ([వమాదము) 6 ప్రభువు ((్రజలవలవ6 గప్పము (గ్రహించె ఇషంళాామ్ను 7 మోాపీలాలు వలన జవహరిలాల్‌ (ప్రభవించె (భవము? 8 రాముడు కౌటకవలన యజ్జమను రత్నీంచై (క్రాణము)

శ్‌ వ్యాకరణ వ్యాసచం్యడ్రిక - నాల్గవ ఫారము 9 మహాత్ళు డు లోకంబువలన విరమించె విరామము 10 నంద నందను డు యకోదవలన డాగ (అంతర్థి 11 రాము డు దు ఖంయినలన వారించె వారణము)

• 16 అపాయ భయ జుసప్ఫాదులు ఎద్దాన నగు దానికి “వలన” వర్ష కంబగు ఈ (క్రింది వాక్యములను గమనించునది 1 (2) నీత రావణునకు భయపడియె వై $్ర మహోత్ళుు డు హింనకు నేవగించె 8 7? మోతీలాలునకు జవహారలాల్‌ (పభవించె (8 వై పంచమికి గొండొకచో మన్టియు నగు ఈ క్రింది వాళ్యమును జూడుడు చలిమలవల్ల నుల్లసిలు చల్రదనంబు (క వలన అనుదానికి వల్లొ అనునదియు నగు ఈ క్రింది వాక్యమును గమనించునది (వ్రభవన నుండి విభవకు ఒళ సంవత్సరము మ(దాను నుండి విజయచాడకు కెండువండల యే బది మైళ్ళు (4 అధ్య్వకాల నిర్మాణంబుల ఉండి యగు ఈ (ందివానిని చూడుండు ఆది నుండి అంతరము నుండి మొదటినుండి వెలినుండి 5 ఆది లోనగు వాని! “ఉండి అగు గమనిక (1 ఇట ఉండి అనునది అవ్యయము (ష్కీళొంవజిట “ఉంచి” వాడుదురు అది అసాధున్ర
• 17 కంళు వర్షకంబు నిర్ధారణ క్‌గు గమనిక్ష నిర్ధార* అన గా భేదసణము గలవానిని పోల్చుట

శారశము రి ఈ కింది వానిని గమనింపుండు పారిశ్చం స్రునికంకెఅిన్యు డునత్య(వ్రతు డులేడు అన్యార్థము) మనకు విజయవాడకంకు ఢీల్లీదూరము దూరార్థము) మనకు ఢిన్లీకంటె విజయవాడ నమిోపము అంతికార్థము రామాయణము కంకె ఇతరము (ప్రాచీన కావ్యము లేదు ఇత రార్థము) కాని కంచ హీమవంతము ఉత్తరము ఉత్త రాద్యర్థము

• 18 అన్య దూర నమోా చేత రోత్త రాద్యర్థ యోగమునకంటె వర్ష కంబగు గమనిక ఇట కు వర్షకంబు నప ఈ (క్రింది దానిని గమనింపుడు *వరళురామునికన్న”
• 1౦ “కన్న” అనునది కంటె (ప్రత్యయార్థమున వచ్చును ఈ (క్రింది వానిని జ్యాగత్తగ గమనించునది విద్యనుబట్టి గౌరవము గుణము) (ప్రత్యతమగటం బట్టి (క్రియ నీవ్రుక లుగంబట్టి (అన్నంత (క్రియ గమనిక ౨న్‌ అనునది చేరుక్రియ వంయ+-లఅన్‌ =వండన్‌ కలుగు+అన్‌ =కలుగన్‌ మొదలగునవి అన్నంత క్రియలు
• 20 'హేతువ్రులగు గుణక్రియలకు అన్నంతకశ్రియలకు మిద “పట్టి” వర్ష కంబగు గమనిక ఇచట “ప్క్ట్‌” కీ వలన (ప్రత్యయము వాడుదురు ఈ (క్రిందివానిని గమనించునది మామొక్క_ యిష్ట్మదైనము రాముడు వూకు నిష్టదైవము రాముడు

ఫ్ర్‌క్ష వ్యాకరణ వ్యాసచందిక అ నౌల్లవన ఫారము నాయొక్క తమ డు నాకం దమగ్త డు మోయొక్క్క నెన్చలి మిారకున్‌ నిచ్చెలి శ ర్స సంబంధవష్టికి *యొక్క - కు” కర్మ కోంబులగు గమనిక బాలురయొక్క చదువు - ఇట్టిచోట్ల యొక్కకు “క వర్ష కము రాదు ఈ] క్రిందివానిని జూడు డు నీ వేడాదికి రమ్ము నీవు నూసమునకు రమ్ము

• 929 నామంబులకు కాలావధియందు “కి కూ వర్షఠంబులగు ఈ |్రిందివానిని జూడు డు కవికిన్‌ సక్రీకీన్‌ మెకిన్‌ ఆఫ క) ఇ కారమునకును ఈ కారమునకను శారమునకును కి వ్రళ్యయము వచ్చును ఈ క్రీందివానిని జూడుందు నాకు మీకు % -సెవిధి నీ మి" లకు చెల్లదు ఈ [క్రింది వానిని జూడు డు వీరులలోపల అద్జను డదు మేటి నోవ్రలలో కపిల బహాక్షీర । ప్రక నిర్ధారణవ్టికి కలో-లోపలి వర్షకంబులగు గమనిక ఒకే విధమైన జాం గుణము (క్రియ గల నమూహము నుండి వేజుపణజచుట నిగ్ధారణము ఈ [్రిందివానిని జూడు డు రాము డు గృవాము లోపల నున్నాయ పుస్తకములు “పెక్షైలో నున్నవి

శారకము 1 నే కక్‌ వ అల ల్సిగ్ర్‌ లోపలన్‌ 'ప్రత్యయములు న _ప్రమ్య్య్థమ న ఈ [క్రింది వానిని జూడు డు 1 ఘటమందు జలమున్నది జొపశ్షేషకము అన గా ఒళ దాని నొకటి 7 2 మోశవమునం దిచ్భక లదు చవైమయికము అన గా విమయ నంబంధమైనది ్రె $ అన్నింటియందు ఈశ్వరుండు గలడు అభివ్యాపక ము [అన గా అంతటను వ్యాపించియుండునది) 4 ఆ (గంథము దూరమునందున్నది దూరము) ల్‌ ఈ పున్నకము నమిపమునందున్నది అంతిశము) గమనిక చెపశ్హేషిక వైపయిక అథివ్యాపకములు అను మూటిని (లూ అధికరణమందురు

• ర్య క) అధికరణ దూ రాంతికార్థంబుల సప్తమి యస ఈ (క్రింది వానిని జూడు డు ఘటంబున జలముగలదు ఘటము-ఉకారాంత జడము 'మోత్షమున నిచ్చగలదు మోతము-డఉకొరాంత జడము

1. ఉకారాంత జడంబునకు నవర్ష్మకంబగు వరావు ర్శ కారకమననేమి! కర్తకు కృతీయయు. కర్మన్‌ ప్రథమయు ఎపుడు వచ్చును +. “లోన్‌ లోపలన్‌” (ప్రత్యయములు వీ విధ్యకి చెందినవి? ఏ విధ్వ్యయందు నాడంబదుచున్నవి ! ౪ఆందున్‌ ” పర్యయమః ఎప్పుడు వచ్చును ళి

వ్యాకరణ వాస్టిసచం్యద్తిక - నాల్లక సారము చి ధ్యా నము ఈ (ందివాని యందలి (ప్రత్యయములను గుర్తించి ఉన్నచో విశేషము లను దెలుఫువదీ (1 ఏ కొజక్‌ చీ నిటవ వచ్చితిని లి వెల్లయందును గాలి కలదు (0 జలంబున జేపలు గలవు క్త మహాత్యు డు చాయకులకో వచ్చెను (5 (ువ్యూను గూర్చి శపంబూనరించెను ౮ "పెర వేర్చితివి 7 చీను రా బట్టీ రటీంప బడీతివి 8 ఒత్ముణు కు లామునకుం దమ్ము డు సాధశము తోడుత గులీంచి ఆను వానిని ఉపయోనించుచు కెండు వొశస్యములను ఛాయావది క19నవపారము కొరకము (9) ఈ 1 కర్త్శకును (క్రియకును గల యన్వయ నంబంధమును "బెలుపునది వొారకము ళ్‌! కర్శృ కారకము కర్ణుకారకము కరణకారకము నం[పదాన శారథము అపాదానకారకము అధికరణకాకరము అని కార శము ఆటు విధములు గమనిక వీనిని పూర్వ పారమున గుర్తించి యుంటిమి

శారకము 2 ఈ (కింది వాక్య ములను గమనించునది గాలి వేల్లగా వీ్‌చెను ఇందలి పదములను ్రీంది విధముగా మార్చంగం కే చల్లగా గాలివీచెను 9 గాలి ఏచెను జలగా 8 ఏీచెను గాలి చల్లగాణు 4 ఏచెను జలగా గాలి ల్‌ చల్లగా ఫ్‌పెను గాలి గమనిక వాక్చార్ధ్థరమును (వ్రజా?ంప జేయుచు. పడము లెట్టులైనం (బ్రయోగింప బకవచ్చును

• క్రి మ పూర్వ-ర వినమత లేక వాక్యమునం 'దెల్లపదములు వలసినట్లు వాకాంద్ధమ ను (ప్రకాశింప "జేయుచు (ప్రయోగింవ బడ దగు ఈ క్రింది వానిని గమనించునది 1 ఆమె ముఖము చం[(ద్రునివం నున్నది 2 నీత శిరోడజములు (తాచులట్లు మెజియుచున్నవి ఓ పున్తక మేని కలమేరి 'తెత్తునని రాము డు చెప్పెను ఇందలి “వలె అట్లు వని అను వానిని ఇష్టము వచ్చినట్లు (థధ్రయోగింపరాదు & వలె గోనగు వదము౫ తమ తమ యర్థం -బేపదములతో నంబంధించియుండునో అఆ పదములమొద్దనే ప్రయోగింహం బడవలయును ఈ కింది వాక్యములను జూ డుడు వనుగు గుజ్జము నడెను దీనిని [క్రీందికీతిగా మార్చనగును 1 గుజ్జము ఏనుయ నడ చెను ౨ నడచెను గుజ్ఞము వనుగు

వ్యాకరణ వ్యాసచ6(దిక = నాొల్లవ ఫారము ఇటు మార ఎనగును శాని శి గుజ్ణము నడ చెను వను గు - అను రీతిగా మార్చరాదు *త్త 1 *కర్వల మధ్య క్రియ (ప్రయోగింపరాదు ఈ క్రింది వానిని జాగ్రత్తగ గమనించు“ది కృష్ణు డు అలమందలను కాయుచున్నా డు రామకృష్ణులు యమునాపీరమున ఆటలాడుచున్నారుం నీత పారము చమవుచున్నది సీతా రుక్షిణులు అడుచున్నారు

• ర్‌ కర్శననునరించి క్రీయయు నాయావాచక పురుషు వచనముల యందుండును గమనిక 9ది కర్త్రర్ధ్థక ప్రయోగము.న జకుగు నంగతి ఈ (శ్రేంది వాక్యమును గమనింపు డు రాము డు తానును నీతయు లత్ముణు డును అడవుల కేగెను
• 6 వకవచనళ ర లనేకము లున్నను తాను శబ్బమున్నచో [కీయ వశవచనమునందుండును ఈ [క్రింది వాక్యములను జూచునది గుజ్జములు సారథులు రధములు వచ్హాను గుజ్టములు రధములు సారథులు వచ్చిరి రథములు సారథులు గుజ్ఞములు వచ్చెను ఈ 7 మహద్య్వాచ కాదులగు కర్త పదములు ెక్కులున్నను తుది క_ర్హృపదము ననునరించి క్రియ యుండును న. వ్యవధానంచ సాధుస్యాత్‌ శారశాద్యంత భాగనయో మధ్య భాగే క్యత్పయోనోన సాధు హృదయంగమ _ అధర్వణ కారిక

శారళము 12 ఈ (క్రిందివాశ్యములను జూ[గ్రత్తగ గమనించునరి కే వాడు నీన్చ నేను పోవ్రచున్నాము (ఉ వు హు ల 2 వాడు నీవు వచ్చితిరి మ పు క్రియ ఒహాు 8 రామ్మ్యలు రంగలు వచ్చిరి ప్రపఫు (క్రియ బవాు

• ౩ వాక్యమున (వ్రథమ మధ్యమో త్తమ పురువకళ ౬న చడు (ప్రథమ పురువ కర్తకంశ మధ్యమపురువ. కర్త యు మధ్యమ పురుము కర్తకంి ఉత్తమపురుషు కర్తయు బలీయముగా నుందను ఈ [క్రింది వానిని గమనించునది నీవు పండిత. డవు - మిరు ఫండితులరు నేను పండితు డను - మేము పండిగులచు అరి 1 “నీనా” విశేషణంబులకు పకత్వంబున ఉప్పును” లును బహాత్వంబున “రు మూ లును లఅంతాగమంబులు (పాయికంబుగ నగు ౩ ఈ అగమంబులు పరంబగునపుడు ఉకారమునకు లకారము వచ్చును ఈ (క్రింది వానిని జూడు డు నీన్చ కవివి నేను కవిని
• 10 ఇగారంబు మా ది “ను వు అనునవి *ని వి అగు ఈ [క్రింది వాకమును జూడుడు రామునిచే రావణు డు చంప బడియె 1వోహి ఇందు రావణుడు (దోహి అనునవి అన్యోన్యాన్వయము కలవి వాని మధ్య చేంప బడియోొ అనునది వచ్చినది కాన ఇందు అనత్తిలేదు

వ్యాకరణ వ్యాసచర్మకిక అ నొల్లవ ఫారము క్షే అన్యోన్యాన్వయముగల పదార్థముల మధ్య ఇతర పదార్థ ములు లేకండుటయే అన్హి ఈ క్రింది వాఠ్టమును జూడు డు రాము డు అగ్నిచే దడుపుచున్నా డు అగ్నిచే “తడపుట” దుర్ధటము ఈ 'వాకస్టమున వడార్థ పరన్సర నంబంధము తెగనది కాన ఇందు యోగ్యత లేదు (2) పదార్థ పరన్ప్సర నంబంధము యోగ్యత ఈ క్రింది వానిని జూడు డు రాముడుదు ఖించుచు ( ్రె అను నపుడు తరువాత నేమి వేసెనను లిపేతు కలుగును తరు వాత మాట లట్టి ఆపేషను తీర్చునట్టివిగా నుండవలయును *నీత్రన్సు వెదకెను. అనుచో అపేక్ష తీజును 8 అపేమా బంధమే ఆశకాంతు

• 12 వాక్యమునందలి పదములు వాళ్యార్థమును(ప్రకాశింపం జేయుచు విషయ([గ్రహణమునకు భంగము కలుగ సీయక అనతి 'యోగ్యత ఆకాంక్ష అనునవి కలిగి శోభిల్లుచుండ వలయును సరామ ర్మ శారళ 'మెన్ని విధములు 1 ఆవి యువ్వి 1 వాశ్యమున ఏయే పదములను వూర్వపద వివత్షరలేక యుపయోగింపరాదు | వాక్యమన (_యాపనరును ఎచట నుపయోగింపరాదు ? వీఠకవచన కర్తలలో తాను పదమున్నప్పుడు య ఎట్లుండవలయూను | (ప్రథమ మధ్యమో త్తమ ఫురువు కర్తలందు బలీయంబు లెని ? అలన్సి యోగ్యత ఆఅశాంచు అవ ేమి*

చ రకములు = ఆశర్భుకము 2 అ భ్యా నము ఈ (_౦ది వాళ్యశూల యందలి (క్రియలను గుర్తించ విళిపహాబవ. 'ెలుఫపునడి ధర్మజు డద తానును (దౌపడియు ఆడవుల కను చ్జి గొళ్హైలు మేకలు కాపరులు వచ్చిరి 3 గుజ్జములు యోధులు వచ్చిరి క రాముడు నేను జ్‌ డు వచ్చితిమి స్‌ రంగడ. భీము డు నీవు వచ్చితి తైసాధకము ఏకవచన కర్తలలో తాను ళబ్ద ముపయోగించి ఓక వాక్యమును (వాయు వడి వలె ఏని ఆట్లు అనువాని మపమయోగిందుచు మూడు వాక్యములు వానీ వానిని అ పదములనుండి మూర్చ రాదనుటను నికహాఎంచునది 11నపారము (క్రియఎు - వివిధరూప ఎలు - క్వార్ధకరూపములు త సనకర్థకములు యు అకర్శకములు -ఈ (కింది పదములను జూడు డు వచ్చు పోవు తిను కొను ఈ పదములు పనులను “తెలుపుచున్నవి గదా ఇవన్నియు ఉకారాంతములు

• 1 పనినివోధించు పదనులు (క్రియలు
• ౩ తెలుగు భామలోని *€ ధాతువులెల ఉకారాంతములై ళా యుండును ఛీ ధాతువులు. (రలు అను“వి పరఠ్యాయపదనూలు ఆమునను వ్యవహార మున ఇంచు. 'భేడించుచున్నవి పనిని దెలుప (సక్ళతి మ్యారమా ధాతువనియః 4 కవిభ్త భశ్యయములు లోనగు వానిళో గూడినది _య యనియు వ్యవ వశరము పా లలల లాకతులోయననలలుతనునలాలలుల ననా నొక ప్తాకుమునునానను వనమున యాలో తననననామనాననానా ననా చాకాయడాయా శమ ము.

వ్యాకరణ వ్యాసచర్శదిక _ నాల్గవ ఫారము ఈ క్రింది వానిని గమనించు డు వండు పోవ్ర చదువు చేశ్యములు

• 3 వండు లోనగునవి దేశ్యధాతువులు ఈ (కీందివానిని జూడు డు అప్పించు. అర్చించు గడించు ఘటించు
• 4 అప్ప్బించు లోనగునవి తద్భవధాతువులు ఈ (కిందివానిని జూచునది రతీంచు భతీంచు పోమీంచు
• 5 రవ్నీంచు లోనగునపి తత్సమభాతువుఎల నక ర్శు కమలు ఈ 'క్రిందివానిని జూడ తృగ గమనింపు డు 1 రాముండు అన్నము దినుచున్నా డు 2 భీము డు సారమును జదువుచున్నా డు ఇందు తిను చదువు అను (క్రియలు వాక్యాన్వయమును పూర్తి చేయుటకు “అన్నమును” ఫారమును అను కర్ము లను గోరుచున్నవి 6 శర్థుమును గోరు క్రియలు నకర్ధుకము లన బడును ఈ క్రింది వాళ్యములందలి (క్రియలను గమనించునది అక్ష ర కములు కే రాము డు మదరాను పోయెను ఓ నేను గృహమున నుంటిని ఇందు “పోవు ఉండు అను [క్రియలు కర ములను అచవేమీంవశయె వాక్యాన్వయమును పూ రి చేయుచున్నవి
• 7 కర్ణమును గోరని క్రియలు అకర్శకములు

పకర్మకములు _ ఆకర్మశములు 63 నవమూాపశకములు ఈ [క్రింది వాక్యములను గమనించునది నీత పూవులు కోయుచున్నది చంతులుగారు శధలు చెప్పుచున్నారు ఇందు కోయుచున్నడి. చెప్పుచున్నారు. కార్యము పూర్తిగా ముయనట్లు తెలుపుచున్నది శప కార్యము పూర్తిగా ముగియనట్లు "'తెలుపునవి కమాపక (క్రియ లనంబడును ఆఅనమాపకములు (1క్రియాకాంతములు) ఈ క్రీంది వానిని గమనింపు డు రామ డు భుజింపక బడికిపోయెను ఇందు రాము కు భుజింపక అనుటతోడనే వమి జరిగను 1 అను (పశ్నమురా గాపోయెను అనునది జవాబగుచున్నది కావున భుజింపక అనునది అనమాపళ (క్రియ వాక్యాన్వయ మును పూర్తిచేయుటకు ఇది (కియను గోరుచున్నది కాగా నిది శ్రీయా కాంతా సమాపక మనంబడును

• 0 వాక్యాన్వయమును పూర్తిచేయుటకు. [్రియనుగోరు ననమా పక క్రియలు (శ్రీయాకాంయానమాపకము లన బడును నమాపకము (నామాకాంతములు) ఈ కింది వానిని జూగ్రత్తగా గమనింపు డు పరుగెత్తు (రాముండు పడియె) ఇందు “పరుగెత్తు” అనుటతోడ'నే పరుగెత్తు చా డెవ డు! లను (సశ్నమురాగా రాముడు అనునది జవాబగు చున్నది. కొన్సన పరుూత్తు అనునది అనమాపకము వాళ్యాన్వ్యయమును పూర్తిచేయుటకు ఇది నామమును కోరు చున్నది ఇది నామాశాంయా నమాపకం బన బడును

• 10 అన్వయమును పూ ర్హిచేయటకు నామమును నోరునది నామా కాంయెై నమాపళకమన బడును గమనిక సమాపక[్యశ్రియలు ఈ క్రింది విధముగా రూపములనందు చుండును ఈ (శ్రిందివాక్యముల గమనించునది నీవు ఈ పుస్తకము చదువుము మిరు ఆ లెక్క చేయుడు

• 11 (1) ఒక పనిని జేయుమని (ప్రార్థించునట్లుగాని అజ్ఞాపించునట్లు గాని యగ్ధమిచ్చు'క్రీయలు (పార్థనాద్యర్థకము లన బడును (8 (పొళ్ళనాద్యర్థకమునందు వశవచనమున ము (వ్రవ్యయ మును బహువచనమున డు (ప్రత్యయము నగు ఈ క్రీంది వాక్యములను గమనించునది మన మీ పారము చదువ్రుదము మనము మ(డ్రాసు పోవుదము ఇందు నీవు నేను గలసి పనిని చేయుద మనుట తోచు చున్నది

• 19 నీవు నేను గలు పనిచేయుదమను నర్థమిచ్చు శ్రియలు ఉభయ (ప్రార్థశార్థక శ్రీయ లన బడును ఈ (కింది వానిని జూడు డు దేవుడు మిమ్ము రత్సీంచు గాత (ఆశీన్చు) మోకు నసరకమయ్యెడున్‌ (శాపము) "జేవ్రడు మికు ్రత్యత మగు గాక ((్రార్ధనము) నీవు పారమును చమనవ్సనది (విధి)

• 13 ఆశీర్వడించునట్ల గాని శవించునట్లుగాని ప్రార్థించునట్లుగాని విధించున్న్లుగాని _అధ్ధలుచ్చు క్రియలు ఆశీరాద్యర్థకము లన బడును

కె సశర్మశరులు _ ఆకర్యకములు రస్‌ గమనిక అనమాపక[క్రియలు ఈ [కిందివిధముళా రూపము లందు చుండును అనవమాపకములు - నామాకాంతములు,(2 యార్‌ ఈ [క్రింది వాక్యముల యండలి [కియారూవములను గమనించునది వండుచున్న రాము డం

• 14 ధాతువునకు ఉన్న చేర్చనవో వర్తమాన ధాతుడ విశే పషణము సిద్ధించును ఈ కిందివానిని జూడుడు వండినవా డు చదివినవాడు
• 16 *న వేర్చినచో భూతకాల ధాతుజవిశేషణము సిద్ధించును గమనికః వండు + ఇన = వండిన ఈ [కంది రూపములను గమనించునది వండ గలవా డు చదువ గలవాడు
• 16 శల వేర్చినచో భవిమ్యదర్ధక ధాతుజవిశేమణము సిద్ధించునుం ఈ (క్రింది రూపములను గమనించునది వందుచా డు వంచెడువా డు వండెడివాడు *7 తద్ధ ర్మార్ధక ధాతుజ విశేమణము ఛాతురూపముననీ యుండును (వండ. ] 2 వెండియు ధాతున్సనకు “ఎడు *ఎడి” అనునవి చేర్చినను సిద్ధించును వందు + ఎడు = వంచెడు వండు + ఎడి = వంజెడి “ శక్రియాకశకాంతుములు 3 ఈ (కింది రూపములను జూడు డు రాము డు అన్నము తిని ఒడికీ పోయెను నేను పారము చదివి క్కలు చేయుచున్నాను

త్‌( వ్యాకరణ వ్యాసచం[దిక _ నాల్గవ ఫారము ఈ వాశ్యమున చదువుటయు చేయుటయు. అను కండు పనులు జరుగు చున్నవి ఈ రెండు పనులో “చదువుట అనునది ముందు జరిగినది చేయుట అనునది తరువాత జరిగినది కొన చానికి ఇ అనునది పరము కొంగా, చదువు + ఇ = చదివి అను రూపము సిద్ధించు చున్నది ఈ నెండు పనులకును కర్త నేను అనునదియీ ఈ (క్రిందివానిని జూ్యూగత్తగ గమనించునది రామునిచే గొట్ట బడీ రావణుడు మడిసె ఇందు ఆ0డు (క్రియలు గలవు కొట్ట బడుట వుడియుట” అనునవి అందు ళొట్ట బడుట ముందు జరిగినది శాబట్టి చొనికి *ఇ అనునది పరముకా గా కొట్ట + బడు 19 = “ఫొట్ట'బడి అను రూవము సిద్ధించును ఇందు కొట్టు ధాతువునకు రామునిచే కర్త మడియు ధాతువ్సునకు “రావణుడు కర్త అయ్యును. కొట్ట బడుటకును మడియుటకును రావణుడు ఆ(శ్రయము -ఈ (క్రియలకు కర్తలు వేఆుగా నున్నను అ్యశయః: మొకటియే అ 18 1 వకా్యశయంబులగు (క్రియలో పూర్వాకాలికం బగు డానికి ఇ వర్షకంబగు ౨ ఇదియె క్యార్ధకంబు నా బడు -ఈ (క్రింది వానిని గమనించునది నీత పనిచేయక తిరుగుచున్నది ఇందు “చేయక అనునది *చేఎ అను దాని వ్యతి రేకార్థమును క్‌ బోధించుచున్నది అందుచే ఇది వ్యతిచేశశ్ర్వాగ్ధక మన బడు చున్నది గమనిక చేయు + అక = చేయక జ్‌ ౮ వ్వ్‌ 19 “అక అనునది చేరుటదే వ్యతిలేకవ్య్వార్ధకము సిద్ధించుచున్నది-

సకర్మ కములు అ ఆళర్య్మకమాలు ఈ [కింది వానిని టే నే గ గమనించునది చేయు + చున్‌ చదువు + చున్‌ % ఫ్రం శ్యత్రర్థకంబు న చున్‌ అగు ఈ (కింది వానిని గమనించునది వండన్‌ వండ గన్‌ వండ గాన్‌ వండు + అన్‌ = వండన్‌ వందు+అన్‌+కన్‌ వండ లోన్‌ వండు +- అన్‌ + శాన్‌ = వండ గాన్‌ ॥ స్పశ్షే తుమున్నాద్యర్థకంబున “అన్‌ కన్‌ శాన్‌” ఆనునవి అగు గమనిక తుమున్నాద్యర్థశము అనంత ర్యార్ధ బోధకంబు నగు ఈ (కింది వానిని జూడుడూ వండు + డున్‌ చేయు + డున్‌ ఆ స్ట అనంతర్యంబున డున్‌ అగు గమనిక వేయుడున్‌ అనగా చేసన యనంతరము అని అర్థము ఈ కింది వానిని జూడు డు వండుగాఇనన్‌ =వండినన్‌ చదున్సు+ఇనన్‌ = చదిఏనన్‌ ఇ రర "చేదర్ధంబున ఇనన్‌ అగు గమనిక వండినన్‌ అన గా వండినచో అని అర్థము పరామర ష్‌ 'కెలున ధాతువులు ఉకశారాంతమ్నులె యుండున” అనుదానిని దృష్టైాంఠకము లిచ్చుచు సమర్థించునది చేళ్య ధాతువులు శాల్లింటిని రత్సను ధాతువులు నాల్లింటిని వాయూునది సకర్యశ్యకియలన "ెన్వి * న! ఓ యలన "నెవ్వి లి దృష్ట్రంతము లిచ్చుచు వివరించునది నామా ఇశాంతుములన "జీమి* ఆర0డు దృష్టాంతము లిమ్బునది (యొాశాంద్‌ము లనచేమి %? ఆడు దృష్టాంతమా లిచ్చువది అశ కాద్యర్థక (పార్ధనార్థళ ములను వివరించుచు ఒక్క-ళ్క్ళ-దానికి దృష్టాంతము లిచ్చునది శాార అభ స శక్‌

68 వ్యాకరణ వ్యాసదందిక - నాబ్బవ ఫారము శము వ్యతి రేక శ్వ్వారకములన నవ్వి ॥ ౪ఆనంత ర్యార్థకమా శుమున్నాద్యర్థ కను ఆను వానిని దృష్టైంతము లిచ్చుచు వివరించునదెం లు లి అభ్యాసము ఈ ((9ది వానియందలి సళర్యక యులను అకర్యుకములను చామొశాందట్‌ ములను (గియాకాంతుములను గుర్మించునది చదువుచున్న రాము డు పరుంటెను 2 చీను చదివి న్నిదించితిని 8 సీవు పారమాలను జదివితినా 1 శీ రాముడు చదువ శా ళృన్షు డు చంతనీంచెను ర్‌ నూర్యు డు ఉదయించుడు గమలములు వికళించును కి సాధకము శర్సమ ౬ య లుపయోగించి రెండు వాళస్థయులను చేళ్య్యకియల నుపయో గించి రెండు వాళ్యమాలను రఠద్భవ (యల నపయోగించి 'రెండువాళ్య ములను (ఛాయునది $1£2వపారము భూత భనివ్యదర్హనూన కాలములు తద్ధర్శుకాలము గమనిశ నమాపఫక (శ్రీయలు కాలముచే రూసభేదము నందుచుండును ఈ (కింది వాక్యమును గమనించునది కే రాముడు పొరము చదువ్రచున్నా డు 2 గోవిందు డు లెక్కలు చేయుచున్నా డు ఈ వాక్యములు చెప్ప బడు నమయమున చదువుట చేయుట అను పనులు జరుగుచున్నవనియు ఇంకను ముగియ 'లేవనియు భావము

భూక భవిమ్య ద్వర్శమాన కాలములు ౮9

• 1 (1) అప్పటికీ ముగియకుండునది నర్తమానము

9. దీనిని లట్టందురు ఈ [క్రింది వ్యాక్యను లను గమనించునది రాము డు పొరము చదివెను నీత వండెను ఈ వాక్యములు చెప్పుటకు ముందే చదువుట వండుటొ అను పనులు ముగిఎనవనియు అప్పటికి జరుగుట దనియు భావము

• ఫీ (1 పూర్వముండి అప్పటికి లేకండునది భూతకాలము (2 దీనిని లిట్టందురు ఈ [క్రింది వాక్యములను జ్యూగ తృగ గమనించునది (1 రాము డు పారము చదువగలదు ౨ నీత వండ గలదు గమనికః చదువు + అన్‌ + కలడు = చదువగలడు ఈ వాళ్యములు చెప్ప బడు నమయమునగాని చెప్పుటకు మ౦దుగాని చదువుట వండుట అను పనులు జరిగి యుండుట లేదనియు ఇక ముందు జరుగ గలవనియు భావము
• 8 (1 అప్పటికి బుట్టకండునది భవిష్యత్తు 2 దీనిని లృట్టందురు ఈ (కింది వాక్యమును గమనించునది భూమి తిరుగును భూమి ఇంతకుముందు. తిరుగుచుండెననియు. ఇపుడు. తిరుగు చున్నదనియ. ఇకముందు తిరుగ గలదనియు భావము శశీ 1 పె మూండు శాలములకన్న 'వేజఆయ్యు అ కాలముల ధర్జుములయం దుపయోగింపం బడునది తద్ధ ర్య్హాద్యర్థక మన బకును 2 దీనిని లాట్టందురు

ళా చ్యాకరణ వా్య్థాసదరిదిక = నాల్లన ఫారము గమనిక పై నూత్రము నందలి అది శబ్బ్దముచే ఈ (కిందివి త్రహింప నగు ఈ (క్రింది వాళ్ళమును జూచునది కుమ్మరి కుండలు చేయును (8 ఇయ్యది నందర్శ్భోచితముగ భూత భవిమ్యద్వ ర్మ కమగు ధర్భుము కావున తద్ధర్థ మనంబడును ఈ (కింది వాక్యమును జూచునది నీకు వలముశకు (బవహించును ఇది న్రభౌవమును "బెలుపుచున్నది (4 స్వభావమును ెలువునది తచ్చీల మన బడును ఈ 'క్రీంది వాక్యమును జూడు డు శాము డిపు డిచటికి వచ్చును ఇది ఊహను చెలియంజేయుచున్నది (శ) ఊహను దెలుపునది సంభావన ఈ (క్రింది వాక్యమును (గ్రహించునది నీవు వత్తువా 1 కావా 1 ఈ వాక్యము (వశ్నమును 'దెలుపుచున్నది 6 '(ప్రశ్నమును బెలుపునది నం్యవశ్నము ఈ (క్రింది వాక్యమును జూచునది భూమి గుండ్రముగా నుండును ఇట్లు సతేతేము (ఎల్లపుడు) ఉండును (7) నతతముండుటను 'దెలుపునది సాతత్యము ఈ (కంది వాక్యమును జూడు డు అయ్యావమానము (మింగుడుపడ దయ్యెడీని ఇది అప్పటికి ముగియని పనిని "దెలుపుచున్నది కొవున వ్నర్త మానము (8) అచ్చటికి ముగియని పనిని దెలుపునది వర్తమానము

భూత ఛవివ్యద్వ ర్తమాన కాలములు ణ్గ్న ఈ క్రింది వాళస్థ్యమును జూచునది “శీపు బడి తెజుతురు "తెటుచుట అను పని అప్పటికి బుట్ట లేదు శొవున ఇది ముందు రా గల పనిని శెలుపుచున్నది (9) రాగల వనిని చెలుపునది భావి ఈ క్రింది వాక్యమును జూచునది భగచవాను డు శుభముల నిచ్చు గాక ఇది దీవనను బెలుపుచున్నది (10) దీవనను ెలుపునది అశీన్సు గమనిక తడ్ధర్మాద్యర్థకమ నందు -ఈక్రిందివి ఉండునని (గ్రహించితిమి క్షే తద్ధర్శుము లి తచ్చీలము 8 నంధావన ఉ సం్యసశ్నము క్‌ సాతత్యమ. 6 వర్తమానము 7 భావి 8 ఆశీశాదులు ప రామ ర్శ వర్తమానము భూతము ఛవివ్యర్తు అవ జీమియో దృష్టాంతమా లిచ్చుచు వివరించునది రద్దళ్శాద్యర్థక మెన్నివిధములు శా నుండును ? దృస్టైాంతమూ ఖి థి ట్‌ లిచ్భ్చుచు వివరించునది లి అభ్యానము ఈ (ది వాళ్యమాలయం దలి (యల శాలమును గుర్తించునది నేను మూ్యాసు పో గలను 2 సీవుహైదరాళాదునుండి ఎపుడు వచ్చిలివిశ 3 రామాడు దసశా (పదర్శనములం చూచుటకై మెనూరుపోవుచ న్నా డు క నీవు ని ంచాళాదు వర్తువా! శావాశ్‌ ఫ్‌ చేను నీ ౦దాబాదులోచే యాండ గలను 6 సీరు పల్లమెటుగు నిజమా శవ దెలుగు 8 జీవుడు మిమ్యు€ గరుణించు “గక 9 పళాభవముః (మింగుడు పడదయ్యెడి 0 మార్యు డు వరి దెనము ఉదయించును 3 సాధకము శద్ధర్మల్నయ నుపయోగించుచ్చు మూడు వాక్య ములంవాయునది వర్తమౌన భూరమాల నుపయోగించుదు రెండు వాశ్య మాలు వారణనది భవిమ్య త్కాల 1కీయ నుపరొకూగించుచు రెండు వాళ్యములు వాయనడి

కక3వపారము సముచ్చయముణు _సింహావలోకనము ఈ (కింది వాక్యములను జదువు డు రాము డును నీతయు అడవులకు. బోయిరి "రాము డును - ఇందలి ను అనుదానిని నీతీయు - ఇందలి యున్‌ అను దానిని గమనించునది ఇవి రాము డు నీత అను పదములను గలుపుచున్నవి క్షే 1 పదములను పరస్పరము కలుపుటకు ఉపయోగించునవి నముచ్చయము లనబడును (జ “ను యు అనునవి సముచ్చ్శయములు ఈ (కింది వాక్యమును జూడు డు "రాము డును లత్ముణు డును భరతు డును ఆడవియందు గలినికొనిర 2 ఉకారాంత గజముల మాద ను అను సముచ్చయము వచ్చును ఈ (కింది వానిని జూడు డు పాూరియు లమ్మీయు నీతయు ఆమెయు వచ్చుచున్నారు “కి “యు అనునది ఉకారాంచేతర శబ్దముల వచ్చును ఈ క్రింది వానిని జూగ్రత్తగ గమనించునది 1 నీవు చక్కు గా జదివితివి కావున పరీతమలో జయమం చితివి 2 నేను నూయూరు పోవ్రచున్నాను శా బట్టి శేపు బడికి రా జూలను కి రాముడు ఉడారుడు శాన గాంధినిధికి గొప్ప విరాళ మిచ్చినా డు

సమాచ్చయమాలు వీంహావనలో కనము ఇ ఉీ రానుడు బుద్ధిమంతు డు కనుక అందటు అనరనిని 'ైమింతురు మొదటి వాక వ్ట్‌ము నందలి “*రాన్రన "ండవ వాక స్టైమునందలి ళ్‌జ్దా బట్టి మదకూడవ వాక్యము నందలి ళ్‌ జ్యాన్స నాల్గవ ఇవాక్యమునందలి కక్ధన్వుక్ట అనునవి ఆరెండు వాక స్టములను గలువుచున్నవీ శొన్రున ఆవియు నముచ్చయములే యగును శ ర్త వాళ్యములను గలుపునట్టి కావున మొడలగునవియును నముచ్చయములే యగును వరావు ర్గ సమాద్భయస లన -జేమి ₹ పదములను గలుళు సముచ్చయము లెన్వి లి వాక్యములను గలుఫు సముచ్చయ ములకు రెం :ని (వాయానది లె అభ్యాసము ఈ (6 రొవానియంవలి సముచ్చరు.ములమ గ్పర్హించునది ధర్మజు డును ఖీము డను (కెపదియా ఆడవులలో నుండిరి చాపలకయు బలపమును ఎచ్చటనున్నవి? "జీను సి ౦దరాబాదు పోవ్సచున్నాన. కొన పది డినములు సెంవు ఇట్టితిని 8 పూరణము గీతలు గల చోట్ల సరియైన సముచ్చయమాలను వాడ. డ తట _ బుట = సరుకొన డు న! లు న! 2 పుస్తకము = అట్ట _ తెచ్చిపెట్టుము 8 పండ్డు తినుట ఆరోగ్యకరము (పతి ధినము పండ్లు తినుదుందును 4 సొధశము యు నో అను సమాచ్చయమా బుపయోగించుచు 50డు వాక్యములు వాయ డు శావన శా బట్టి ఆను వాని నుకుయోగించుచు కందు బాక్య ములు చాయ డు

1ఉనపారము సమాసములు సాంక్కృతిక - అచ్చిక - మి(శ్రములు - వి(గ్రహావిశేషములు ఈ [క్రీంది పదములను జా(గ త్తగ గమనించునది రామొక్డ 9 చోరభయము రానాడ్డ అను దానిలో ౭0కు పదములు (రామ ఆజ్ఞ) కలవు అివిరెండును (వ్రసిద్ధములై న 'వేర్వేజలు అర్ధములు గలవి & చోరభయము రు చానిలొ (చోర + భయము రెండు వదములుగలన్ప రామొజ్ఞ అనునపుడు "వేటు 'వేజుగా నున్న పదముల యర్థ మును అఖండముగా భాసించితెమి గమనిక చోరభయము ఇచ్చట భయము అనుటతోడనే ఎవరి వలన 1 అను ఆకాంత్సు గలిగి “తోరునివలలన అనుటతోడశే ఆకాంతు తీజీపోన్చ్రచున్నది ఇట్లు వేతువేటుగా నున్న పదముల లకర్థమును మేళవించి చోరభయమూు అని అఖండముగా భావించుట యే సామర్ధక్థిము థి శక్తే నమర్థంబులగు పదంబు లేశ వసదంబగుటయీ సమానము ఈ (కింది నమానములను గమని౦చునది రామాజ్డ చోరభయము ఈ నమానములు సంస్కృత లతణము ననునరించి చేయ6 బడినవి ఇవి సిద్ధసమాసము లన బదును

• ౩ నంన్కృత లతణము ననుసరించి చేయ బడు సమానము నిద్ధ మన బడును

నమొనముఅ 75 ఈ [కింది నమానములను గమనించునది రామునాడ్డ లమ్మీభ ర్త ఈ నమానములు తత్పమ వదములతో తెలుంగు లక్షణ ముబే సిద్ధించుచున్నవి

• 3 తత్సమపదములతో నేర్పడిన నమానము సాధ్యమనంబడును గమనిక సిద్ధ సాధ్యనమానములు సొంన్మ్భృతిక నమానములు -ఈ (శీంది వానిని జూడుండు చెట్టుకొమ్మ చక్కని పలక మొదటి నమానమున “చెట్టు గామ్ము ఆను రెండు అచ్చ శెలుగు పదములు రండవ నమానమున “చక్కని పలక”అను రెండును అచ్చ 'కెలు గు పదములు
• 4 అచ్చ తెలుగు పదములతో 'నేర్చడు నమానము అచ్చిక మన బడును గమనీక అఆచ్చికమన గా అచ్చ తేలుగు అని భానము ఈ (కింది వానిని జ్యాగ త్తగా గమనించునది అవాతో 1 చెతును నుదకము ల్సి వృశ్షము కొమ్ము ఈ నమానముల యందలి పూర్యోో _త్తర పదములను జాగ్రత్తగ గమనించునది “మొదటి నమానమున వటువు అను పూర్యవదము అచ్చ కలుగు కదము ఉదరము అను ఉర్తరపదము తత్సమము ₹ండవ నమానమున పూర్వవదమైన వృతము తృత మము ఉ త్రరపదమైన కొమ్మ అనునది అచ్చ శకెలుగు పదము

ఇగ్ర్‌ వ్యాశరణ వ్యాసచళ్యడిక ఎ నాల్లవ ఫారము

• 5 రళ్సమ పదములతోడను అచ్చిక పదములతోడను. నేర్పడు నమానములు మి[శము లనంబడును గమనిక పై వివరములను బట్టి మన మి 'శ్రింది విషయములను గమనించితిమి
• 6 (1 నమానములు మూ డు విధములు (2 సాంస్కృృతిశము 'వెండియు రెండువీధములు క్షే సిద్ధము ల సాధ్యము ఈ 1శంది వానిని జూడు డు వృతుము ఆ కొమ్ము ఈ రెండు శబ్దములు సమసింప గలవు “వృమి అను నది శేవల నంన్క్భృతశబ్దము వృషము అనునది తెలుంగు (ప్రత్యయము. చేరిన తరృవమురూపము తత్సమమునకును ఆచ్చికమునకును నమానము కుదురును అఆంతియుకాని “వృత అను శేవల సంస్కృత శబ్దమునకు “కొమ్మ అను అచ్చిశశబ్బమునకు నమాసనము కుదురదు అందునే “న్ఫకతకొమ్ము అనరాదు ఇళ్లే అనేక సారులు అల్ప్బదంకు అని అనరాదు అనేక అల్ప అనునవి శేవల సంస్కృత పదములు సారులు దండు లఅనునపి అచ్చిక పదములు 7 శ్లీవల సంస్కృత పదములతో అచ్చిక పదము సమసింపదు ఈ కింది వానిని జ్మాగత్తగ గమనించునది రాజపురువు డు (సిద్ధసమానము) రాజపురుము డు (సాధ్యనమానము) రాజపురువుడు అనగా (రాజ్ఞ +పురువ ) అని విగ్రహము రాజు పురుషు డు అన గా రాజుయొక్క పురుషుడు అని విగ్రహము

సమొసములు 77

• 86 సవమానమునందలి పదముల పూర్తి రూపమును 'దెలువునది విగ్రహము గమనిక నమాసములో విభక్తి మొదలగునవి లోవీంచును నమా నము యొక్క అర్థమును పూర్తిగాల 'బెలువు “రాజ్ఞ పురువ ” రాజుమొక్క_ పురుషు డూ అనునవి వి(గహా పాములు వి(గపా మన గా ఆకారము
• 9 నిగ్రహము చెవ్వుట యనంగా అయా నమ్తానములలోని పదముల పూర్తి అకారమును శలుపుట అని భావము ఈ (కింది వానిని గమనింపుండు సిద్ధసమానమగు “రాజపురువ అను చానిమొక్క విగ్ర వాము “రాజ్ఞ + వురువ అని యుండును. తెలుంగు విద్యార్థలు అట్లు చెప్పగల్లుట క్‌ ష్టసాధ్యము ఇందుచే వాని యర్థముగల రాజుయొక్క పురుషుడు అని వ్మ్‌్హహము చైెవ్సనగు
• 10 సంస్కృత విభక్యంతములతోడనే విగ్రహమందుండెడి. సిద్ధ నమానములకు తెలుగు విద్యార్థులు ఆ సిద్ధసమాసముల యర్ధ్థముగల టెలు గు పదములతో విగ్రహాము చెప్పవచ్చును పరామర న్‌! సమౌస మన ీమి సమాసము లెన్ని విధనులుశే దృష్టాంతము లిచ్చుచు వివరించునది* వ్మీగవామన నేమి* నీద సమౌసమాల విగవా మెట్టు నే ల 2 అభధ్యానము ఈ ఒ_ంది వానిలో సీద్ధ సాధ్య అద్భిక మ్యిశ సమాసముల వేక్కొని వొనివిగవామును దెలుఫువడి

78 ఉ్యాకరణ వ్యాసదంశదిక _ బాల్లవ ఫారము 1 రాముని పుస్తకము 'వెడ్డది 2 ఈ "వెట్టు పువ్చ ఫలములతో నిండియున్నది 8 పొదరిండ్లు ఫూవుదేనియల (గ్రవిందుచున్నవి కీ నుగ్లీవా ఖై పరిపాలించియె పీరవలయాను స్‌ రాజఫురుటు డు సక్కరింప బడును కి సాధఠకము క ఆల్భదండు ఆఅజీక మారులు ఆవి అసాధువు లనుటను నిరూ పించునది విద్ధసమాసము నుపయోగించుచు. నొక వాక్యము (వాయూనడి మళ 'సమొౌసమా నుపయోగించుచు నొక వాక్యము ఛాయుడు [ళ్‌ వపారము "తత్పురుష కర్ణుధారయ ద్విగు ద్వంద్వ బహు(వ్రీహిసమాసములు: తత్పురుమమా ఈ [క్రింది వానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది సమానము విగ్రహము 1 నెలతాల్పు ఇలను ధరించినవాండు లి రాముని గృహము 'రామునిమొక్క గృహము ఈ నమానముల యందలి పూర్వపదములకు విభక్ష్యన్థము ఇచెప్పుకొన వీలగుచున్నది మొదటి సమానమునందలి పూర్వషదము ద్వితీయా విభకికి నంబంధించినది ెండన సమాసమందలి పూర్వపదము మస్తీ విభ క్తికి సంబంధించినది

• 1 నమానమున బూర్వపదమునకు విభ కృ్ళక్ధము చెప్పుకొనుటకు వీలగునవి తత్పురుష సమాసములనంబడును

చమాసములు ర్లార్టా ఈ [కిందివానిని జాగ త్తన గమనించునది నమాసమా వే నాము నామమా 1 నిలతాల్పు జలను ధరించినవా డు ద్వితీ తత్పు 2 ఛాణహతు డు బౌణమువే గొట్ట బడినవా డు తృతీ తత్పు 8 *జీవపూజ "బేవ్రనికొజకువూజ చతు తత్పు శ చోరభయము చోరునివలన భయము పం తత్పు ఫ్‌ రాముని గృహము శామునిమొక్క గృహము మ తత్సు 6 వమూాటనేర్చరి మాటలయందు జ్వీర్చరి న తత్పు

• 9 నమానమునందలి పూర్వ పదమునకు ఏ విళ క్ష్యర్థము చెప్పు ఛొందుమో ఆ సమానము అఆ విభ క్రీకికి జెందిన తత్పురుష మన బడును ఈ (కిందివానిని జూడు డు 1 ఈ (నాంతముల చోరభయను జూస్తిగా నున్నది ౩ మాటనేర్పరి ఎచటనేని జయమందును చోరభయము - పంచమి తత్పురుషము మాటనేర్పరి - నప్తమి తత్చురవమము న! ఈ శెండు సమానముల యందలి యుత్తర వదములైన *భయము నేర్వరి. అనునవి ఆయా వాళ్ళము లందలి 'శ్రీయలతో నన్వయించు చున్నవి 1 భయము - ఉన్నది ల్సి నేర్చరి _ అందును అని అన్వయము
• క్రై (1 తత్పురుషము లందలి యుత్తర వదములు ఆ యా వాక్య ములందలి (కియలతో నన్వయించు చుండును అనంా యుంమను

80 వ్యాశరణ వా్థసచంగదిక _ నొల్లవ ఫారము క్షే ర్ధ ధారయము త (క్రింది వానిని జూడుడు "తెల్ల గజ్హము “తెల్లగుజ్జము” అనునపుడు _ తెల్లదనము గుజ్జపు దనము అను ₹ండును గుజ్తమునం జే యుండును ఇందు తెల అనునది విెశేమణము “గుజ్జము. అనునది విశేష్యము

• 1 విశేషణంబునకు విశేష్యముతోడిసమానము కర్ణుధారయము నల్ల గుజ్జము పతళుగెత్తు చున్నది అనున పుడు పరుగెత్తునది గుజ్జము నమాసమున గుజ్జుము ట్‌ త్త రపదముగానున్నది
• 2 క్రర్ణుధారయంబునను ఉత్తరపదమె (ప్రధానముగా నుంకును ఈ (_౦ది వానిని జూడుడు వేడినీరు "పెద్దభవనము ఇందు వేడి "పెద్ద అనునవి విశేషణములు ఇవి పూర్వపదములు గదా
• 3 కర్ణధారయమునందు సాధారణముగా పూర్వపదము విశేమ అణముగాను ఉత్తరవదము విశేవ్యముగాను ఉండును ఈ (కింది వానిని జగ్రత్తగా గమనించునది | శీత్రోన్షము 2 కనని వినని మహిమలు మొదటి నమాసమున శీతము ఉప్పము అను శ₹ెండును విశేసణములే "రండవ నమానమున శనని వినని అను రెండును విశేవణముళలే

6 చమాసమూలు రి

1. పూర్యోత్తర పదంయిలు నెండును వికీమణంబులుగా నుండు నవి విశేమణోభయ పదకర్ణుధారయము లన బకును ద్విగునమానము ఈ (కింది వానిని జూగ తృగ గమనించునది అా=నీ మూడు లోకములు నాలుగు పురుషార్థ ములు ఇందు మూ డు నాలుగు అను నవియు విశేషణ కార్యమునే చేయుచున్నవి “దా అవి నంఖ్యావాచకములు 7 కర్ణ ఛారయంబునం బూర్వపదము సంఖ్యావాచకముగ నుండుచో నది ద్విగునమాన మన జడును ద్వ 0 ద్వ ము ఈ [శీంది వానిని జ్యాశత్తగ గమనించునది నీతా రామ లవ్మణులు అకవికి బోయిరి విగ్రహమునుదు నీతీయు. రాము డును లత్ముణు దును అని యుండును ముగ్గురును అడవికి వె్లిరి శావ్రన ఇందుగల పదము లా లన్నియు (ప్రధానములుగా నున్నవి

• గ 1 ఉభయపద (ప్రధానము డ్వంద్వము (8 ఉభయపదము లన గా నమానమునందలి పూర్వో త్త పదము లన్నియు ననిభావము
• 7 ద్వంద్వమ. అనేక నుబంతములు సముచ్చయార్థములు నము సీంచినచో నగు 1 అనేకములు అన గా ఒకటికి పై బడినవి 2 నుబంతము లన గా విభక్తి (సత్యయములతో గూడినవి న! శ్రి సముద్భయార్థయుఎ అనగా యు గొని ను గాని "చేశ్చనపనవి

[2 వ్యాకరణ వ్యాసచం్యక్షైక నాల్లన ఫారము ఈ క్రింది వానిని జూగ్ర తృగ గమనించునది తల్లి దండ్రులు అన్నదమ్ములు ఇవి అచ్చిక ద్వంద్వములు ఇందలి పూర్వపదముులైన తల్లి అన్న అనునవి (స్రీ సమములుగా నున్నవ్‌ ఈ 3 అచ్చిక ద్వంద్వమున బూర్వపదంబు ఈ నమంబగు బహా[వీహి ఈ '్రీంది వానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది ముక్కంటి - కమలాము డు ముక్కంటి (విగ్రవాము మూ డు కన్నులు గలవాడు కమ౮ాము డు (విగ్రహము కమలముల నంటి నే(ర్రములు గలవాడు ముక్కంటి అనునవుడు మూ డు కన్నులు అనునవి నమాస పూర్యోో త్తర పదములు పూరోర్పుత్తర పదంబులు బోధించు నర్థము (ప్రధానముగాక అన్యమైన “శివుడు అను నర్థము (ప్రధానముగా నున్నది ఇళ్లు “కమలాషు దడ అనునపుడు గూడ పూర్వో త్తర పదములు బోధించు నన్ధములు (పధా నముగాక అన్యమైన “కృష్ణుడు” అను నర్థము (ప్రధాన ముగా నున్నది

• ౦ అన్యపద (ప్రధానము బహాబ్రీహి పవపరామ ర్శ తత్చురువ మన నేలు దృష్టాంతము లిచ్చుచు వివరించినది కర్మ ధారయా మన దేమి దృష్టైంఠమా లిద్భుచు వివరిం మనటి ద్విగసమానమునకు ౨రదు దృష్టాంతము లిచ్చునడి దృంద్వము బహువ్రీహి అన నేమిమో దృష్టైంతేమూ లిచ్చుచు వివరించినడి

నంధులు _ సంస్కృతము 8కి కి అ భ్యా నము చః శిరి చానయందలి సమొసములను గుర్తించి వాని నానునూలను 'బెలు పునడి కృళ్ల శామ నోవిందులు పరీదలో జయమిందిరి వేడినీరు కొం దలు. (వాగుదురు కమలామని భూజించు వాస్తములే వాస్తములు అడయారు నందు "పెద్దమజ్షికృచుము గలదు మెోదళాబాదు నగరమున కందరమందిరనజలు (ఎలివీధియందును గలవు మహాత్ముని యళన్సు నలు దిక్కల వ్యాఎంచినది శకి సాధశము తత్చురునుము. కర్యధారయము ద్వంద్వము బహ్యువీహి అనువానిలో మక్కాకు చానిని ఉపయోగించుచు +అండు రెండు వాక్యములు యఛచాయుడు 16వపారము సవర్షదీర్ధ గుణ వృద్ధి నంధులు ఈ (కింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది ర్‌ కై న కై విద్యా శా అరి = విద్యార్థి జి చేవ + ఇం[దుడు = చేవే్యదుడు 8 గంగా + ఉదకము = గంగోదకము పె మూటియందును విద్యా చేవ గంగా పూర్వ పదములు 9వి కేవల నంన్కృత పదములు “అర్థి ఇం(ద్రం ఉదక” అనునవి ఉ త్తరపదములు అవియు నంన్య్టృతపదముళలే 5 శాల గమనిక వీనికి తెలు గు ప్రత్యయాదులు వేరిన తరువాత శతృమము లగును

రిక్త వాష్ట్రక రణ వ్యాసచర్శదిక _ నాల్లవ ఫారము శ 1 సంస్కృత పడములకు సంస్కృతే పదములతో నంస్కృృత లక్షణము ననుసరించి జరుగునంధి నంస్కృృతనంధి అనంబడును 8 నంన్కృతభామయందు (ప్రథానమైన అచ్చులు అయిదు అ ఇ ఉ బు ౪7 అనునవి ఈ (క్రింది వానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది అ +అ=ఆ అల =లి అ +-ఆ=౭అఆ అ +ఆ౫=౫ ఆ (89 +9=ఈ ఈ గ19= ఈ 9+-ఈ = ఈ ఈ + ఈ = ఈ 9 ఉ+ఉ = ఊఊ ఊ+ఉ=ఉఊ ఉ+ఊ = ఊ ఊ+ఊ =ఊ శతృీబుచాబు = బూ యూ +బు =బజబూ బుగా జూ = బూ బూ +బూ =బూ (5) 92+ 90= శా శా+ ణి = ౯ ణా = 6 అ+-9=వ అ+ఈ=వ అచాళ వావ్‌ అ+ఈ =వ 7ఆ+ఉ=ప అశాడఊో=ప ఆఅ+ఉ = పీ ఆ +ఊ = ఓ అ+ఓ =జి అ +ట = పె ప ఆ ఇ ఉ బు % అను వానినుండియీ తక్కిన అచ్చులు పుర్రెనవి

సంధులు _ సంస్యృృృతము ర్ట నసవర్షదీర్థృనం౦ధి

*త్త “ఆ ఆ లును “9 ఈ లును ఉడా లును *బు బూ లును “7? గొ లును సవర్శంబులు ఈ [క్రింది నంధులను జాగ్రత్తగ గమనించునది రామ + అనుజుడు రామానుజుడు అ+7అ = ఆ)

అ 4 చంద్ర + అన్ఫ = చంద్రాన్య (అ+ఆఅఆవ= అఆ నీతా + అజ్ఞ జా నీతాజ్ఞ (అ+ఆవ= ఆ) కవి + ఇంద్రుడు = కవీంద్రుడు ఇ + అడ ఈ)

=! (న + ఇంద్రుడు = గారీంద్రుండు (ఈ +ఇ9 = ఈ) గౌరీ + ఈృతము = గౌ-ప్పితము ఈ శ₹-ఈ = ఈ గురు + ఉన్నతి = గురూన్నతి ఉ+ఉ = డూ)

ఉ |. శ ఉఊధన్యమ. కు భేనూధన్యము (ఉ+ఊ =డ్త్ర వధూ +- ఊపహా = వధూహ ఊ +ఊ = ఊ) వత్చ “+ బుణము == విత్యణము (బు+బు == యూ)

గమనిక 70కారమునకు నంన్కృతములో వాడుక చాల తక్కువ) అందుచే దృష్టాంతము లీబడవయ్యె

*క్ర అ ౪ ఉ బు వర్లంబులకు నవియే (క్రమముగా పరంబ గుచో నా ₹ెంటికి మాటుగా అఆ యచ్చుయొక్క దీర్చరూవ వూ దేశముగా నగు

గమనిక 1 నవర్షంబులు అన గా నమానమైన అశ్షరములు

లి ననర్శములకు నంబంధించిన నంధి కావున దీనిని నవర్షదీర్ధ నంధి అందురు గుణసం౦ంధి ఈ (క్రింది నంధులను జూగ్రత్తగా గమనించునది దేవ + ఇంద్రుడు = బేవే్యద్రుడు(అ +9 ఇ=వు రమా + ఈళుడు = రమేకుడు (ఆ + ఈ =వ) పరమ + ఈశ్వరు డు = పరమేశ్వరు డు (అ+ఈ=వ)

86 వాస్థకరణ వ్యాసద౦్మదిక - నాల్గవ ఫారము *ర శ్రే అ లకు *ఇ ఈ” వర్షంబులు పరంబగుచో వకారం 'ేశాబేశంబగు గమనిశ వకాచేశ మనగా పూర్వుపరవర్షంబులకు అన్యవర్షము ఆచేశముగా వచ్చుట ఇచట అళఇ అను పూర్వ పరవగ్శంబులకు అన్యవర్షమైన వ అచేశముగా వచ్చినదిగదా ఈ (క్రింది నంధులను జ్యూగత్తన గమనించునది చంద్ర + ఉదయము= చంద్రోదయము (అ+ఉ= ప) గంగా + ఉదకము వ=గంగోదకము అ+ఉ=ట వీన + ఊధన్ను = ఎనోధస్సు (అచజోజప్పు (బ్ర అఆ లకు ఉఊ వర్షంబులు పరంబగుచో ఓకా రంబు వకాజబేశంబగు ఈ [క్రింది సంధులను జ్యాగత్తగ గమనించునది జేవ + బుమీ = 'జేవర్షి అ ++బు = అర్‌ రమా + బుద్ధి = రమర్థి అఆచశాబు = అల్‌ తవ + ఇికారము = తవల్కారము అ +4% == ఆల్‌) 8 ఆ అ లకుబైు బూ లు ౫% లు పరం బగుచో అర్‌ “ఆల్‌ అనునవి క్రమముగా వకొ "బేళంబగు గమనిక 1 బుకార ?ళారములు అంతగా వాడుకలో లేవు శాన్చన కొల ది ఉదాపహపారణములే ఈ బడీనవి ల్సి వ వివరణమునుబట్లి గుణనంధి మొక్క నిండుకూప మో [క్రింది విధముగా నుండునని ెలిసికొనం గల్లు చున్నారము అ ఆలకు “ఇ ఈ వర్ణంబులు పరంబసవో వకారంబును ఉఊ వర్లంబులు పరంబగ-చో ఓశ్రారంబును బుకారము పరమపచో. అర్‌ అనునదియ కారము పరమగచో అల్‌ అనునదియు నేకాచదేశముగ నళ

కంధులు _ సంస్కృతమా 87 గమనిక పె సంధులయందు వకాబేశముగావచ్చు *వ ఓ అర్‌ ఆల్‌ అనునవి గుణనంబ్ఞకములు ఇందమవలననే ఈ నంధిని గుణనంధి యందురు వృ ద్ధి నం౦ధి ఈ (కింది సంధులను జాగ త్తగ గమనించునది పరమ +- వకాంతము = పరమైకాంతను అ+వ =ఏఐ) నంఘ + ఐకమక్యము న్‌ నసంమై.కమత్యము అ+ఐ =) ఇగ్ర “ల ఆ లకు “వవిిలు పరంబగుదచో ఐకారము వకాజేశమన ఈ [కింది నంధులను జాగత్తగ గమనించునది నాక+పీకనులు =నాకాకనులు అ+ఓ=జ రమా+పీషధి=రమామధి ఆ+ఓ =జ్లౌ కృపా+జఓె”చార్యములు =కృపొాదార్యములు ఆ+బెజ=బి ఇ “ఆ అొలకు “*ట జలు పరంబగుచో పౌ కారము వకాేశమగు -ఈ (కింది నంధులను గమనించువది నుఖ + బుకము == సుఖార్తము అః$బు==ఆర్‌ బుణ + బుణము = బుణార్థము ( 0 క “అ అ లకు బు బూలు పరంబగువచో “ఆరో అనువది వకాచేశంబగు గమనిక ౫) లకు ఉదాహారణములు నులభమైనవి 'లేమిచే నీయ బడలేము పై వివరములనుబట్టే వృద్ధినంధియొక్క నిండురూప మా (శ్రీంది విధముగా నుండును

య! వ్యాకరణ వ్యాసచండిక = నాల్లన ఫారమా ఇ ర అ అొలకు వ ఐిలు పవరంబగుచో ఐఏ కారమును అ క్లాకి బ్ర పరంబగుచో కెళొారమును “బు బూోలు పరంబగుచో “*ఆరొ అనునదియు * ౯ లు పరం బగచో *ఆల్‌ ఆనునదియు వకాటేశముగా నగు గమనిక “*ఐ జౌ అర్‌ ఆల్‌” అనునవి వృద్ధినంజ్ఞకములు ఇందువలననే ఈ నంధిని వృద్ధి నంధి అందరు వరరూసపసన౦ధి ఈ [క్రింది నంధులను గమనించునది 1 సార+అంగము =సారంగము 2 కుల+అట=కులట 8 మా ర్త+అందుంయ =మా ర్తందు డు (మార్తాండు ద ్తీ చింబగాటస్టము = బింబోష్టము బింబౌవ్టమ. ) పై సనంధులయందు పూర్వాచ నకును పరాచ్చునకును పరాచ్చు వకాదేశముగా వచ్చుచున్నది. (తేలు గు సంధివలె 8 4 రూపముల యందు మార్రము పరరూపము వ్‌శల్ప ముగా వచ్చుచున్నది

• 10 సారంగాదుల యందు పరరూపము బపహాళముగా నగు ఈ (క్రింది నంధులను గమనించునది 1 అతు + ఊహీని = అమెహిణి న్వగా ఈరిణి = మ్వైరిణి ఇందు గుణనంధి రావలసీయుండ గా నృద్ధినంధి వచ్చినది
• 11 ఆఅకూహిణి లోనగు చానియందు గుణాపచవాదంబుగా వృద్ధి పరావు ర్శృ క్ష (వశ్నలు నంధి యన నేమి* సవర్గదీర్థృ నంధి శా పేరీల వచ్చినగి? గుంపంజ్ఞ్య లెవ్వి! వృద్ధిసంజ్ఞ లెవ్వి ॥ గుణవృద్ధి నంధుల శాపీరు శేలవచ్చినవి? గుణాష వాదంబుగా వృద్ధిసంఫి జని వచ్చును *

సంధులు _ తెలు6లగు 89 ఏ అ భ్యానము ఈ (_ందివాని యందలి సవర్షదీర్థ్య ఆసణంవృద్టి సంధులను ఉేర్కొనునది ఓ లమ్ముణాగ9జు ద. శామొనుజు డు వనాంతమున సంచరించు చుండిరి 2 శామౌవనీందు) దును వీతానిరేమణయు వనాంతేముల సంచరించు చుండిరి క్రి బేశాన్నర్యమును 'సాధించుఎకు ఎల్లవారును. ప్రయత్న ములను జేయ వలయును న! వీస్టాపధములు మంచిపని చేయును 8సాధకము పవర్లకీర్ధ్య సంధిగల రెండు వాళ్యములు చాయా డ. గుణసంధిగల నాలుగు వాకస్థములు వాయు డు వృస్ధ్థిసంధిగల వాలుగ వాళ్వములు వాయు డ్‌ ఓ/7వపారము సంధులు-తెల గు అకార ఇశార ఉళార నంధులు 'తెలుగు నంధి *1 శెలుగు సంధి యన గా తతృమ పదములు అచ్చిక పడ ములు తమలో చాము పొరయు నంధి ఈ ,(క్రీంది వానిని జాగ్రత్తగ గమనించునడి రాముండు + అత డు = రాము డత డు 9ది నంధియైన రూపము ఇందు పూర్వన్వరమైన అకారమునకును పరన్వర మైన ఉకారమునకును వీకాబేశముగా పరన్వరము వచ్చినది

• 9 పూర్వ పరన్వరంబులకు బరనగరము వకాబేశమగుట నంధి యనంబడును

న! వ్యాకరణ వ్యాసచత్నడిక్‌ _ నాల్గవ ఫారను గమనిక మై వివరమునుబట్టి సంధి అగుటకు పూర్వపరన్వరములుండ వలయునని తేలుచున్నది ఎవ డు + వెళ్లెను - ఇట సంధికాదు. పరస్పరము 'లేదు గావున వ్పెన్‌ + అతడు = ఇటనంధిశాదు పూర్వన్వరము "లేదు గావున ఈ క్రీంది వానిని జూగ్రత్తగ గమనించునది మా+ఇల్లు. ఇట పూర్వన్వరము అ అనుసది పర న్వరము ఇ అనునది పూర్వపరన్వరము లున్నను 9౩ట సంధికాదు పూర్వాచ్చు దీర్గ ముగానున్నది గాన అందువలన *య్‌ తిను నది అగమంబగు మూ +య్‌ + ఇల్లు ఇ మాయిల్లు

• క. సంధి కానిచో న్వరంఎుక్రంకె పరంభైన స్వరంబునకు య్‌ అనునది అగమంబగు అకార ఇకార ఉశార నుధులు
• శీ అకారనంధి యన గా పూరాంచ్చు అకారముగ్గా నుండు శబ్దము నకు జకుగునంధి ఇకారస్తుధ్నియన గా పూర్వాచ్చు_ “వైర ముగా నుండూ దానికీ జరుగునంధి ఉకారనంధి యనగా పూర్వాచ్చు ఉ కారముగా నుండుచానికి జరుగునంద్ది మేన+లిత్త = మేన త్త ఆకారసంకి వమి + అనియె = నమనియె ఇకారనంధి రాముడు *- ఆతడు = రాము డతడు ఉకారనంధి సర్వత్ర ఇళ్లు ఎటుంగునది అకారనం౦ధి ఈ (క్రింది వానిని జాగ్రత్తగ గమనించునడి మేన + అత్త = మేనత్త నంధి రూవము) = మేనయ త్త (నంధికాని రూపము]

సంధులు _ తెలుగు కే వుట్టిన + ఇల్లు = పుట్టినిల్లు (శంధి రూపము] = ఫుట్టిన యిల్లు నంధికాని రూపము) రాక + ఉండె = రాకుండె సంధిరూసము) = రశాఠశ యుండె నంధికాని రూసము "క మేన లోనగు శబ్బములకు నంధి వైకల్పికము ఈ (కింది వానిని జూగ్రత్తగా గమనించునది వనిత + వది = వనితయేది వాచకము దూత + అడిగె = దూత యడిగి తల్ఫమము రామ + ఏల = రామయీల నంబోధన) రాముడ + వగ = రాముడయీ” అవధారణ) గమనిక ౨ వన్నియు అకారనంధులు. ఇందు నంధి జరుగలేదు కావున య్‌ అనునది అగమముగా వచ్చినది శ్ర ఊనాచక తత్సమ నంబోధ నావధారణంబులకు నంధిలేదు ఈ క్రింది వానిని జూగత్తనగ గమనించునది చింత +- అక్ష = చింతాకు ఆన + అంత = అఆవంత ఆరామ + అప్ప న! రామప్ప *క్‌ అకు అంత అవ్ప మొదఆగు పదంబులు పరం బగునవుడు నంధి నిర్యమ. ఈ (కింది వానిని జ్యాగత్తగ గమనించునది ఒక + ఒక = ఒకానొక ఇందు ఇంతకుమ.౦0దు చెప్పని యన్య వివమయము జరిగినది ఇఎ పూర్వపద న్వరంబులున్నవి కావున నంధియగటయో య్‌ అనునది. అగమముగా వచ్చుటయో జరుగవలసి

క్రై వ్యాకరణ వ్యాసచంద్రిక = నాల్లన ఫారమా యున్నది. అటుగాక ఒకానొక అను అన్యకార్యుము జరిగినది *ర్ర ఒక కు ఒక పరంబగునపుడు అన్య కార్యుమ జరుగును ఇపుడు అకారనంధి ఈ (కింది విధముగా నుండ నని తెలిసి కొంటిమి 1 (శనూ మేన లోవగువానియందు నంధి వై కల్పిశము & (6 సూ ననిత మొదలగు వానియందు నంధిలేదు 8 ? నూ అకు మొదలగునవి పరంబగనపుడు నంధినిత్యము శీ (కిసూ ఒశ + ఒక = అనునపుడు అన్యకార్భము ఇన్ని విధములుగా జరుగుచున్నదిగాన ఇది బహూుళనంధి అని అందుకు

• 0 లఅకారమునకు నంధి బవూుళము గమనిక బపహాుుళము అన గా కే నంధి నిత్యముగా వచ్చుట & సంధి వైకల్పిశముగా వచ్చుట 8 నంధి రాకుండుట శీ చెప్పినదానికంకె నన్యమువచ్చుట కావ్రన అకారములకు నంధి బహుళము అనుట మిక్కిలి నమంజనము ఇళారన౦ధి ఈ (కీందివానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది వమి + అంటివి = వమంటివి సంధిరూపము) ఏమి యంటివి (నందికానిరూపము అది + ఏమి = అచేమి సంధిరూపమ ) అదియేమి నంధికానిరూపము) పారికిన్‌ ఇష్చె = వారికిచ్చి (నంధీరూపము) హారికినిచ్చె (నంధికానిరూపము)

సంధులు_తెలు గు 08

• 10 ఏమి లోన వానియందలి ఇకారమునకు నంధివైకల్నికము గమనిక ఎమి మొదలగునవి అనగా వమి అది అవి 9ది 9వి వది ఎవి ఎది ఎవి క్లిన్‌ (మప్పీ) లోనగునవి గ ఆ గమనిక (హారికిన్‌ + ఇవ్చె అనునపుడు పూర్వాచ్చునకును వరాచ్చు నకును మధ్య (దుతిము.గలదు ఇట నంధికార్యు (వ్రనక్తి ఎట్లు కలిగినది అని సందేహింపవచ్చును ఇట్టి చోట్ల నంధి(వ్రనక్తి నచ్చినపుడు [కుతము లోవించి పోన్చనని ఎజుంగునద్ది ఈ (కిందిరూపములను జూగ్రత్తగ గమనింపు డు చానరి + అన్న = చాసరన్న లనీ + అక్క = లత్మ్హక్క అమ్మ్మాజి శ అమ్ము = అమ్మాదమ్ము నంధిరూపము) అమ్మాజియన్ము (నంధికానిరూపము)
• 11 ఇకారాంత నామవాచకంబులకు అన్నాదులు పరంబగు నపుడు నంధి తజచుగ నగు ఈ (కింది రూపములను గమనించునది అన9 + ఇచ్చె = అనతిచ్చె నంధిరూవము అనతియిచ్చె నంధి కానిరూవము శ
• 19 "ంకారాంత నామవాచకంబులకు నంధి వై కల్చిళముగ నగు ఈశ్థకింది రూపములను జ్యాగత్తగ గమనించునది వచ్చితివి .- ఇపుడు = వచ్చితి విపుడు (సంధి వచ్చితి + ఇపుడు = వచ్చితిపుకు (సంధి)
• 18 మధ్యమపురుసమునందలి. ఇ శారమునకు సంధి నిత్యము ఈ (క్రింది రూపములను గమనించునది వచ్చిరి + అమకులు = వచ్చిరమకులు సంధి వచ్చిరి యవరులు నసుఫికానివమూపము) శ్యయకియం శా జారుట (గతిని వాందునది తరము

”)జ్లీ వ్యాకరణ వాస్ట్రసచల్కదిళ నూ వాల్లిన ఫారము వచ్చితిమి 4 ఇపుడు = వచ్చితి మిపుడు (సంధి) అః ఇచ్చితిమి యిపుడు (నంధికానిరూపము) 14 11థమోత్తమ వురుమముల 9 కార మునకు నంధి "నై శల్పిశము ఈ క్రింది రూపములను గమనించునది చేసి + అడిగ = చేజయడిగ్‌ (నంధికానిరూసము) న ఫీ వ్యర్ధము 9 శారంబునక్ష మంధిలేదు ఉకశారన౦థి ఈ [కింది రూపములను జా్య త్తగా గమనించునది ఎవడు ₹ అక్కడ = ఎవ డక్కడ (నంది నోవిందు డు శ వగ = గోవింద డేగ (నంధి) రాముడు + ఒకడు == రాముడొశడు నంధి

• 16 ఉకారమునకు సంధి నిత్యము ఈ క్రీంది రూపములను గమనించునది కే నన్నున్‌ + అడిగి = నన్నడిగె (నంధిి = సన్ను నడిగ్‌ (సంధికాని రూపము) 8 ' 9 నినున్‌ *- అనియ = నిన్ననియె సంధి ఖ్టై = నిన్ను సనియె (నంధికానిరూపము కి నాకొజకున్‌ * ఇచ్చె = నా కొజకిచ్చె (గంధి టి = నాకొఅకునిచ్చె నంధికానిరూపము) ణ్లే 4 నీకున్‌ + ఆదరువు = నీకాదరువు సంధి స్కా = సీకు నాదరువు (నంధికానిరూపము 5్‌ నా యందున్‌ శ-అనుర క్రి = నాయం డనురక్తి సంధి సే ౨ నాయందు ననుర క్షీ (నంధికానిరోపము)

చంధులు ఎ లేలుగు నికీ 6 ఇందున్‌ + ఉంటివి = ఇందుంటివి (నంధి = ఇందు నుంటివి నంధికానిరూపము) 7 ఎందున్‌ + ఆగె = ఎందాగ్‌ (నంధ్రి = వెందునాగ (నంధికానిరూవము శ్ర (౯8 వచ్చుచున్‌ 1 అగి = వచ్చుచాగ. నంధి) వ = వచ్చుచునాగె. సంధికానిరూపము) ల్ల 0 చూచుచున్‌ + అడిగి = చూచుచడిగి (నంధి ము ఇ చూచుచునడిగ సంధికానిరూపము) వే త శ 17 (ప్రథమేతర విభక్తులయు శేత్రద్ధక చువర్షకంబులయు ఉకార మునకు నంధి వైకల్పికముగా నగు గమనిక మొదలు $ వజికు (ప్రధమేతర విభక్తుల ఉకారనంధులు 8 + 9 క్రర్ధక చునక్షక ఉకార సంధులు 6౧ 1 7 సప్తమి విభక్తి (పతిరూపకములగు అందున్‌ ఎందున్‌ 9ఇందున్‌ అను వాని నంధులు 2 వై ఉడావారణముల యందలి ద్రుతము నంధినమయమున లోవీంచునని ఎటుంగునది ఈ (క్రది రూపములను గమనించునది మూ + ఇలు = మాయిలు లొ టి మీ + ఊరు = మాయాూారకు 18 దిర్షాచ్చులకు నంధిలేదు ఈ క్రింది వాక్యములను గమనించునది పడగనున్న హనుమ భయవిహ్యాలు దు గాడు అరదమునకు సూతు డచ్యుతుండు ” రాము దు మంచివాండు అందముకలవా గును

• 10 వాక్ళావసా నంఎిన నంధిలేమి దోవమంబుగాదు

వ వ్యాకరణ వ్యాపచర్శిదిళ = నాల్గవ ఫారము గమనిక నేడు పండిత (ప్రకాందులు వాకళ్యమధ్యమునందును వినం పరావు ర్శ క్ష (ప్రశ్నలు “కలం న నంధి ఆనచేమి ఆఅశార ఇళశొార ఉశార సంధు లననేమి క ఆకశారమునకే సంధి వెట్లు జరుగును 1 ఊశార సంధి వెన్న భెగములు?ా వేయ ఎడీనది ? అ విభొగము లెవ్వి $ ఎట్టి ఇకొరమునకు సంధి నిమేధింప బడినది తయ్‌.. ఆనునడి అగమముగా నిపుడు వచ్చును 2 కిల భ్యా నము ఈ (_ందివొని యందలి సంధులను గుర్తించి అవి యే సంధుళో "కెలుపునడి శౌము డదచట నున్నా డని యమ్ముయనినది 2 రాముడు శా కొంకి పుడు వద్భ్బుచు నంరున్నాడు తి జాసరన్న యేమేమి వస్తువు లిటకు కెళ్ళెను 1 కీ లామప్ప యింకను వారిశావంతరమొన నర్థము మాట్ట జెప్చళలేదు ర్‌ శామా ంజటురమ్ము 6 దూత యేమనియె కి సాధశము ఆకారసంధి మైళల్పికముగా నగు దృష్టాంకములను కంటి నుపయోగించుచు ఆెండు వాక్యమాలు వాయు డు ఇళశారసంధి శాని దృషస్ట్రంతమలను రెంటి నుపషయోనించుచు.. రెండ వాళ్యమాలు చాయుడు

18కవపారము త్రికగ స డ ద వాదేశ సరళాదేశ సంధుల త్రికనం౦ధి ఆ ఈ వ అను మూ డును (తికము అన బడును ఈ [కింది వానిని జాగ త్తగ గమనించునది 1 అ + మనుజుడు = అమ్మాునుజు డు 9 ఈ + పుస్తకము = ఇప్పూన్తకము ఆ + మనుజుడు అమ్మునుజు డు అిని అగుచున్నది గదా జరిగిన మార్పులను గమనించునది క త్రికదీర్ధ మునకు వ్రాన్వము 8 పరమైన హాల్లునకు ద్విత్వము ఇక్షు ఇప్పున్తకము ఎప్పతీ. అనువాని యందు గూడ రెందు వమార్చులు జరుగుచున్నవి కే (1 అనంయు క్తంబులగు కొన్నిహల్లులు పరంబగువో. (కిక దీర్ధంబునకు 'ూస్వంబును పరంబైన హాల్టులకు ద్విత్వం బును నగు ఈ క్రింది రూసములను గమనించునది అఆ + రంగము ఈ + శకటము | ఆేఫము వ + పండము ఉఊమ్మములు పరంబగు ఆ + నరము నపుడు ఎట్టి మార్చును జరుగదు ఈ + పహయము క) (త్రికంబునకు ఊవ్మ కేఫంబులు పరంబగుచో 1 (ాన్వ కి ద్విత్వకార్యంబులు జరుగవు

న! చ్యాశరణ వ్యాపదళ్ళకిళ ఎ నౌల్లవ ఫారమా గనడదవాదేశన౦ధి ఈ [క్రింది రూపములను జూ[గ్ర త్తగ గమనించునది శాముండు కనియె రాముండు + కనియె = శాము దు గనియె ఇయు = అతదు చనియె అతండు + చని వళ డు ననియె _ $ నీవు టక్కరివి నీవు + బక్కరివిా శే నీవు డక్కటరివి డు శతోల = వాండు తొలలగో వాం ల న వాొదుదొల "గ ఎట్టు పడియె వడియె== ట చెట్టు శే సై వడియె (అపుడు చనియె శ్‌ అపుడు + చనియె = ] అడు సనియె చ్చ డు కంటివి ర్త | ఇపుడు + కంటిని = (20 ౦ ఫ్ర ఇపుడు గంటివి

• 2 (1) (పథమముమి(దిపరుషములకు గన డద వలు బవాుళముగా నను (&) ఈ కార్యము (వథమా (వ్రతికూపములగు అవ్యయముల మో దను గానంబడియొడి ఈ (క్రింద్టిరూసములను గమనించునది శారు కదా రారు + కదా = | శారు గదా వత్త్యరు + పోదురుజ [వత్తురు పోదురు వత్తురు చవోదురు
• థి గనడ ద వాదేశశార్యము. కళలగు (క్రియాపదము మి దను గానంబడియెడి

(శ్రి అచేశ సంధులు 09 ఈ (క్రింది రూపములను గమనించునది తల్లి దండ్రులు అన్నదమ్ములు శ్‌డ్తీ ద్వంద్వంబున వదంబుమి ది పరవంయులకు గనడదవి లు యధా[శ్రనుంబుగా నగు ఈ (క్రింది రూపములను గమనించునది ఆతడు + కంయసు డు = అతదు కంసుడు వాడు + చక్రపాణి = వాడు చక్రపాణి అది శ టంకృతి = అది టంకృతి ఇది 1 తధ్యము = ఇది తధ్యము ఎది. పద్యము = ఎది పద్యము గమనిక కంను దు చక్రపాణి టంకృతి తథ్యము పధ్యము ఇవి తెయగు (ప్రత్యయము చేరిన నంన్మృత శబ్దములు ఈ శబ్దముల మొదటగల కచటత స అనునవి సొంస్క్భృతిక పరుషము లన బడును ఉగ 'పెలు సగలఖమోాది సాంనృ్కృృతిక పరువములకు గశృడ దవ లు రావు నరళాచేశన౦ధి ఈ (క్రింది రూపములను గమనించునది వచ్చెను + కమలాముడు = వచ్చెను గమలాయు డు "పిన్రైను + చరణము ౯ “పిక్రైను జరణము అఆదిశెను +- టంకము = అదిశెను డంకము పండెను + వంట = పండెనుబంట *6 (1 (కుతరము మో ది పరువములు సరళము లగు (8) వెరీతిగా నిదించిన సరళములను అ చేశనరళములందురుం

100 వ్యాళరణ వ్యాసచర్శదిక నాల్లన ఫారము గమనిక ఇవి పరుషములకు ఆ బేశములుగా వచ్చినవికాన వీనిని ఆ దేశసరళములనుట ఎంతయుం దగియున్నది ఈ క్రింది రూపములను జూగ్రకిత్తగా గమనించునది వచ్చెను గమలాయు డు (న్వత్వయాపము ఈ (ద్రుతము క్రీంది విధముగా మార్పు చెందును క వచ్చెం గమలామ డు - పూర్ణ బిందువు & వచ్చెం గమలాము డు - అర్ధబిందువు 8 వచ్చె స్గ్వమలాకు డు - సం్షేషము

• 7 లచేశనరళములకు ముందున్న (ద్రుతమునకు చిందు సంశ్తే మంబులు విఖభావమనగ గమనిక 1 న్వత్వము అనగా (దుతమును న్వరూపముతో నుండుట & నంగ్లేమమన గా రూది వాల్లుతో గూడికొనియుండుట. (ద్రుత నరళ ఖీర్‌ సంధి ఈ [కింది రూపము. లను గమనించునది వచ్చెను జలజామ్‌ డు (న్వత్వము) నరళముచ్శ వచ్చె స్టలజావే డు. (నంశ్లేషము వచ్చె జలజూము డు (లోపము) స్తరము 4 నచ్చె నరము సంన్షేషము) ఇ ఇన్ని న్‌ వచ్చె ఖరము (లోపము)
• ధి (కురంబునకు నరళ స్టీరంబులు పరంబగునపుడు లోప నంశ్లే వమంబులు విభఖభామనగు

అవి అఆచేళస౦ధులు 01 పరామ ర్శ (థిశ మన నేమి ? 1తిశనంధి యన నేమి 1 దృష్టాంతము విచ్చుచు నిక రించునడి (శిళనంధి యందు జరుగ ముఖ్యమైన మార్పు లెన్వి ళ్‌ క్ష క జదద బోలు 2) కగసడవవొలు ఇందు చొదటివాని నేనముందురు క కెందవవాని -నేవుంరురు ? సొంస్కృలిక పరుషమములన నెవ్వి శ గసడద వాదేశము ఎపుడు నిష ధింప బడినది +? అడేశ.రళములకును సరళే స్థిరములకును ముతదున్న (యళ మెట్టి మౌళ్చునందును కి. సరళములు అశేశసరళములు ఈ రెంటి! గల భేదమేమి ల భ్యా నము ఈ (_౦ది వాక్యముల యందలి (తిళసంధులను గస డ ద వాళళ శారస్టము లను అడేశకసరళ ఎరళ్‌ స్లిరముల మాందరి (దుఠనముందు మౌర్చులను ఖి

దెలుపునది

ఆమ్మానవేందుని యశస్సు ఆనంతము 2 ఆయ్యక్క_ "ిల్లెండు మిగుల మళచివారు 3 వీవు విజయవాడకు ఎపుడు వోయిలివి ॥ ఓ విర్నెన గమలము రీ వచ్చెం గంసాలి 6 పజుగెత్తె గుజ్తము ళా వవ్శె కకటము

సాధకము

(లికసంధి నుపయోగిందుదు మూడు వాక్యములు ఛాయుడు గపడో ద వాజేశము గల వాక్యములను ఆయిదింటినవి (వాయుడు,

అడేళసరళమాలక్‌ ముందున్న దు్రతము వెందు మొర్పులను నూచించుచు మూడు చాళస్థ్రమాలు వాం్రయానది

18$వపారము కర్త్రర్ధక కర్ణార్థక ప్రయోగములు ఈ [క్రింది వాక్యమును గమనించునది రాము డు పాఠమును జదువుచున్నా డు ఈ వాఠక్య్ళమున “చదువుచున్నా డూ అనునది శ్రీయ క్రియ నుభెశించి “ఎవండు చదువుచున్నాండు” అని (వ్రశ్నించు కొన గా *రాముడు” అను జవాబు వచ్చుచున్నది కావున “రాము డు” అనునది కర్త ఈ వాక్యమున శ్రియ కర్తను శెప్పుచున్నది ఈ క్రింది నాకళ్యములయందును (కీయనే కర్త చెప్ప బకుటను గు ర్రించునది మహోత్యు డు దేశమును (ప్రేమించెను నెహ్రూపండితు డు (ప్రజాకోటిని ఆదరించును నజ్జనులు పరోపకారము చేయుచున్నారు శ (1వ వాక్యమున గ్రియచే గర్త చెప్ప బడు చుండునో అది క్నర్త్రర్థక వాక్యమన బకును 9క్ట _ర్త్రర్ధఠ వాక్యమును కర్తరి. వఘోగమనియు నందోరు

• 3౩ కర్తరి (పయోాగమున కర్తృ (ప్రథమావిభ క్రీ యందును శర్మ ద్వితీయావిభ క్షి యందును నుండును ఈ [్రింది వాళ్య్ళమును గమనించునది మహోత్మునివే "దేశము (ప్రేమింప బడియె ఇందు *(పేమింప బడియో అనునది (క్రీయ వీది *'్రేమింప బడియో అని (ప్రశ్నించుకొనంా ఉేసమ్వుో

క్‌ ర్త కళ్యార్థక్‌ (పఫయోగవజలు 04. ఈ వాక్యమున "బేశము అనునది కర్గ ఈ వాక్యమున (్రీయచే కర్శు వప్పంబన, చున్నది ఈ (క్రింది వాకమ ల యందును శ్రీయచే కరు చెప్పం బడుటను గమనించునది క్షే న్యసహూ పండితుని చేం (శజావోటి ఆదరింపంలబడును ఓ నన్నయభట్టుచే భారతము అంధధ్రీకరింప బడియె క (1 వ వాక్యమునందు [క్రియచే గరగము చెప్పబడు చుం డునో అది శర్యార్థక వాకర్థమన బడును (2 క ర్మార్థక వాక్యమును కర్యణివ్రయోగమని యందురు గమనిక ఇచట ఆంగ్ల విద్యాభ్యానము చేయువిద్యార్థులు ముఖ్య ముగా నోక వీమయమును గమనింపవలయును “*మహోత్మునిచే జేశము (ప్రేమింప బడియె” అను చాశ్యమునందు వహోాత్యునిచే అనునది కర్త ఉ-దేన్సు. అనునది కర్ణ ఈ విమయమున ఎట్టిపొర 'బాటును "జేయరాదు ఆంగ్లభాషా వ్యాకరణనం(ప్రదాయము ననుసరించి “దేశము అనునది కర్త యని (భ్రమింపరాదు అంస్గవ్యాశరణము ననునరించి. జేశము అనునది క రృయె యగును నంన్కృతాంభ్రములయందు అట్లుశాదు ఛాత్వర్థ వ్యాపా రమునకు ఆశ్రయమైనది “మహవోత్మునిచే అనునది ఆటు గాన మహాత్ళునిదే అనునదియే కర్త అది తృతీయ యందు ఉండును ధాత్వర్థఫలాశ్రయము- “దేశము. కావున అది కర్మ అది వ్రధమావి భక్తీ యందుండును

తే0కీ వ్యాకరణ వ్యాసచం్యదిక జు నాల్గన ఫారమా కర్మణి ప్రయోగమునందు కర్ష తృతీయా విభ క్కియందును కర్ణు ప్రథమావిభక్తియందు నుండును శర్తర్థశ కర్యార్థశ వాక్యములను పరస్పరము మార్చుట ఈ క్రింది వాకస్థ్రములను గమనించునవి శ్వర్తరి మహాత్ళు డు "దేశమును (ప్రేమించెను శర్శుణి మహాత్యునిచే "జేశము ేమింపం బడియ ఇందు మనము కర్తరి వాక్యమును క్‌ రాణి వాళముగా మార్చితిమి జరిగిన మార్పులను గమనించునది శర్మ 1 శళర్తరి వాశ్యమున (వ్రథమావిభక్తిలో నున్న కర్తను కర్గణి వాశ్యమున తృతీయా విభక్తిలోనికి మార్చ వలయును కర్చు 2 కర్తరి వాళ్ళమున ద్వితీయావిభ క్షీ యందున్న కర్థు మును కర్గుణివాక్యమున (ప్రధమావిభక్షిలోనికి మార్చ వలయును శ్రీయ $ కర్తరి వాళ్ళమునందలి క్రీయక కరస్ణణి వాళ్యమున పడు అనుడానిని జేర్చవలయును తీ “పడు చేరునవుడు ధాతువునకు “అన్‌ చేరును (ేమించు + అన్‌ + పడు = (పెమింపంబడు) శర్సరి వాక్యమును క ర్యార్థక వాక్యముగా మార్చనగు మూార్చుచో శర కర్మ (క్రియలకు జజుగు మార్పులను గమనింపవలయును ) ఈ (క్రింది వాక్యములను జూ(గ్రత్తగా గమనింపు డు 1 లశాము డు మైోదరావాదు పోవుచున్నాండు ఓ నేను సుఖముగా ని(దైంచితిని ఈ రెండును కర్తరి వాక్యములు

శ క్త్రంర్థక కళర్యార్థక శయోగ్‌ మాలు 105 ఇందలి *పోవుచున్నాండు - ని(ద్రించితిని. అను క్రియలు అకర క క్రియలు ఇందు కర్మ పదములుండవు కావున వీనికి కర్యార్థళ వాళ్ళము లుండవు

ఇర్రి అకర్భక (క్రియలుగల కర్తరి చాశ్యములు కర్మణి వాక్థము లుగా మూటు జూల ఈ [కింది వానిని గమనించునది అధిన్‌ గాధిశనూజచే సగముచేయంబడ్డ _ మిన్నేరు ఇట్టివి కవ్సల్ళ 'వయోగములు కొల దిగా గలవు ఇ? తేలుగు భామలో కర్మణి 'వ్రయోగముల వాడుక తక్కున శీ పస రామ ర్శ కే వక్నలు కర్త ర్తెర్ధళ వాక్యమవ నేమి ? కరా కళ వాళ్ళ మననేమి క ర్రరకనాక్యమున శర్పృ క్‌ర్ళు శేవిధ్య యంధుందును * కర్మార్థక వాశ్య నున శర్చృకర్మ శేవిధ్న యందుండును క కర్తంరృక వాక్యమును కళ్యార్భక వాశ్యముగా మార్చువపుడు శ ర్శృకర్మృకియల కు ఎట్టిమార్పులు జరుగును ఆకర్మక (క్రియలకు కర్యార్థక ముందునా శి వ్రీల? క అభ్యానము ఈ ( ఆదివానియ శడలి క ర్తరర్థళ వాశ్టుమాలను కళ్ళానళ వాక్యములను అకర్మక వాశస్టమాలను గమనించునడి కే శలాము డు పాఠమును దదువ్పీదున్నాడు ఓ జీను విజయవాడలో నున్నాను 8 మిన్నీరు ఎవనిచే సగము చేయంబడినది * క ళామాడురంగడు పండ్లు తినుదున్నారు ర్‌ గుజ్జములు రథములు సారథులు వచ్చికి శి పసాధశకము ఈఅండు కర్తరి హాక్థమాలను వాని. వొనిని కర్మార్థకవాశ్థమాలు-గా మార్చి జరిగిన మొత్చలను వీనరించునది

20వపారము నామవాచకములు క్రియఎి వీని శబ్దలక్షణము శ 1 (1 వాక్యముల యండలి పదముల పరన్సర నంబంధమును 'దెలుపునది శబ్దలక్షుణము (8 శబ్బలత.ణమునే పూర్వపువారు *ఆశరాంయే. యశి ఇెప్పుచుండెడివారు ఈ (క్రింది వాక్యములను గమనించునది రాము డు నీతతో అరణ్యముల కేగెను జీని యందలి నామవాచకములను క్రియలను దెలువునది నామవాచకములు. రాము డు నీతతో అరణ్యములకు-లనునవి శ్రీయ వగెను - అనునది నామవాచక శబ్దలమ్‌ీణము ఈ [్రీంది విధముగా నుండును 1 రాముడు నంజ్ఞా్యామవాచకము వధమపురువము మహ చ్వాచకము వకవచనము (ప్రథకూవిభక్తి వగను అను (శ్రీయక కర్ప ఏ నీఠతోన్‌ సంజ్ఞానామవాచకము నుహపతీ వాచకము. ప్రధమ పురుషము తృతీయావిళభ క్ని వశవచనము “రాముండు అన్హు పదముతో సహోర్థముననుండి. విను అను శ్రీయతో నన్వయించుచున్నది కి అరణ్యములకు జూతినామవాచకము అమహద్వాచకము (ప్రథమ పురువము వస్త్ర. విభక్తి బహువచనము “వౌొను అను (శీయతో నన్వయించుచున్నది

• 2 నామవాచకమునవ శబ్దలకణము ెపష్పునపుడు ఈ (కింది విషయములను గు ర్తుంచుకొనవలయును

1 నామవాచకము తెగ లై చాచకము 8 పురువము 4 వచనము ఠ్‌ విభక్తి 6 క్రియాన్వయము (శ్రీయ శబ్దలక్షణము ఈ [క్రింది విధముగా నుండును వగెను. క్రియ నమావకము సకర్శకము ళర్తిర్థకము భూతకాలము (ప్రధమ పురుషము వకవచనము మహద్వా చకము రాము డు అను కరతో సన్వయించుచున్నది *కి 1 (కియకు శబ్బలక్షణము చెప్పునపుడు ఈ క్రింది విమయము లను గుర్తుంచుకొనవలయును 1 నమూసపకమా ఆఅనమాపకవమూా త్తి నకర్ణకమా అఆకర్భ్ణుకమా కి క_ర్త0ర్ధకమా క ర్భార్ధక మూ 4ఉ ఏ కాలము 5 వపురువమము క ఏ వచనము 7 వ వాచకము 8 ఏ పదనుతో నన్వయించుచున్నది ఈ (కింది వాక్యమును గమనించునది రంగడు శాన్యము పరించుచున్నాడు ఇది కర్తరి వాక్యము శ్రీయ కర్మతో నన్వయించుచున్నది శ ర్త క్ర కరి వాక్యమున క్రీయ కర్తతో నన్వయించుచుండును ఈ (కింది వాక్యమును జదువునది కావ్యము రంగనిచే పఠింప బడుచున్నది ఇండలిక్రియ కర్ణుతో నన్వయిం చుచున్నది గదా *్‌ర్ట్‌ కరాార్థక చాకస్థ్యమున శ్రీయ కర్ణుతళో నన్వయించుచుండును.. ఈ [కింది వాక స్టైములను గమనించునది 1 నేను హైదరాబాదు చూచితిని 2 నీవు ని(ద్రించితివి

ఇందలి “నీను నీవ. అను సర్వనామములైన కర్త ఎ వదములకు వాచక ముండద్యు అందువలన వానితో సన్వయించు (కియలకును వాచకము చెప్పరాదు

• గ ఉత్తము మధ్యమ ఫపుకుషములకు చెందిన కర్త్శలకును (క్రియ లకును వాచకముండ్షదు

గమనిక కర్తరి కర్ణుణి చాక్యములయందలి కర్తృ కర్మ (క్రియల నంబంథమును జూ(గత్తగ ఉ $ సూత విషయములను గమ నించి చెప్పవలయును

పరావు ర

శబ్బలదమణ మన నేమి? వామవాచకములకు శబ్దలమణము శప్పునపుడు గమనించవలకిన యంశే ము 'లెవ్వి (యలక శబ్దలతణము చెప్పునపుడు గమనించవలనీన యంశము లెవ్వి ళ

ఇతి సాధశ్రము ఈ క్రింది వాళ్యమాల యందలి నామవాచకచులకోను కి్పయలకును శబ్ద లక్షణము వార్తియునది

రంగ డు నాకు మంచి సలవో యిచ్చెను

2 నీవు మదళాసు ఎప్పడు పోవుదువు ? 8 నీరు పల్లమానక ప్రవహించువ 1 నేను చక్కగా నిదించితిని ' రామావిచే కావ్యము చదువ బడియె

£2శేవపారము అలంకారములు శళ్దాలంకారము - అనుప్రానము ఈ కింది వాక్యమును గమనించునది వండి యార బోఐనట్లు వెన్నెల శాయుచున్నది వెన్నెల (వసిద్ధమైన పోలికచే మనస్మునకు తట్టునట్లు “పిండి యార పోసినట్లు అని చెప్ప బడినది ఇట్లు వెన్నెలయొక్క_ న్వరూవ న్వభావములను చమత్క రించి చెప్పటచే రనణద్ధి కలుగుచున్నది ఇట్టి వాక్యములను ఆలంకారిక బాకస్థము లందురు

• 1 చమత్కార కారకములను రసోపస్కారములు నగు శక్షార్థ ధర్భుములు ఆలంకారము లన బడును

గమనిక భాష యసెడి సుందరికి అలంకారములు అభరణముల వంటివి శరీరశోభను నగలు “పెంపొందింప జేయును భాపా శోభను అలంకారము "పెంపొందింప జేయను

• 9 అలంకారమ.లు భాసపాయూోపుకు అఆభరణముల వంటివి

గమనిక కొన్ని యలంకారములు శబ్దములవలన సిద్ధించు చుండును కొన్ని అలంకారములు అర్ధ్థములద్వారా సీద్ధించుచుండును

ఈ (కిందిడానిని జూదుడు

చరణానత శరణాగత భరణాతత కరుణాలయ - ఇందలి శబ్ద మ.లడ్వారా అలంకారము నిద్ధించుచున్నదిగదా ఇది శా లంకార మన బడును ఎపెని ఉదహరించిన “పిండి యారం బోసీనస్లు వెన్నెల కాయుచున్నది” అను దాని యందు అగ్ధ్థముద్వారా అలంకారము సిద్ధించుచున్నది దీనిని అగ్ధా లంకార మందురు

10 వ్యాకరా వ్యాసచంద్రిశ _ వాళ్లవ ఫారము గ్‌ ఫ్ర శష్దాలంకారములనియు అర్భాలంకారములనియు అలంకారములు శిడు విధములు ఈ కింది వాక్యమును జూగత్తగ జూడుండు చరణానత శరణాగత భరణాతత కరుూలయ - ఇందు మున్నుగొన్న హాల్తునకుల బలుమాజు ఆ వృ త్తి గలుగు చున్నది గదా శ శ మున్నుగొన్న వాల్లునను బలుమాణు అ వృత్తి గలుగటచే అను(పాన మను అలంకారము సిద్ధించును ఈ [క్రీండిడానిని జా్యాగత్తగ గమనించునది మనమైన మనైనిక నికాయములో గాయంబు ణాయంబులు గాని చాడు లేడయ్యె ఇందు అచ్చులయొక్కయు పహాల్లుల యొక్కయు సముదాయము [(కమముగా ఆవృ్తి నందు చున్నది 5 అచ్చులయు వాల్లులయు నముడాయము (కమముగా ఆవృత్తి నొందుట "*యమకో మన బడును పరామర, సై ఆలం శారములన “నేమ కి ఆలంశారము లెన్ని విధములు ? అవి యొవ్వి * అనుస్రాప మన "నేనికి యిమశ నున "నేమి సాధకము అలం శారి వాళ్యమాలను శ₹0టిని వ్రాని అఆ యలంశారము లెట్లు చమన్హైర ముగా రసోపప్కాారముగా. నున్నవో పివరించునది ఆన పాసాలంకార మాపయోగించుచ. రెండు వాక్యమాలు నానీ ఆనుస్ర్రాసాలం కొర లతోణమాను ఆందు సమన్వయిందునని యమకము గల రెండు నాక్యమాలన న్రానీ యమకలమషణమును ఆందు సమన్వయించునది

£22వపారము అ ర్థా లంకారములు ఉపమ (5596 ఇమ అర్ధముద్వారా సిద్ధించునవి అక్థాలంకారములు గమనిక ఈ విమయమును వెనుకటి పొారమున గు _ర్మించియేయుంటిమి ఈ సంది వాకస్థమును జూ(గత్తగా గమనించునది నీతముఖము చంద్రునివలె సుందరముగా నున్నది. ఇందు నీతముఖము అనునది చం(ద్రు డు అను మటేయొక ప్రసిద్ధ పదముతో పోల్చ బడినది ముఖము - దీనిని ఉపమేయమందురు నర్గ్మించువదార్థము) చందు డు - ఉపమానమందుకు పోలిక సుందరముగా నుండుట - సమానధర్థుము (శెంటియందు గల నమానగుణము) వలె - ఉవమావాచకము నమానధర్థము సూచించుశబ్దము జో త్తి ప] శ 9 పక్ష పదార్థమ.ను మజతియొక్ష (వసిద్ధపడార్థ ముళ" ౬ బల్చి ఇపెవ్వుట ఉపమా” "ఈ క్రింది వీవరణమును గమనించునది 1 మనము వర్ణించు పదార్థమును ఉపమేయ మందుము గమనిక ఉపమేయమును వర్మ్యము (ప్రస్తుతము (ప్రశృతము అందురు 2 ఉపమేయముతో బేనిని బోల్చు చున్నామో చానిని ఉప మూతి మందురు గనమధిక ఉపమానమును అవర్ష్య సము. అన్రన్తుతము అ(ప్రకృతము అందురు 8 ెంటియందు గం యీ కమానగుణములను బట్టి ఉపమా నోపమేయములను బోల్చుచున్నా మో దానిని *నమాన ధర్మ” మందుము

ఉవ శబ్దము నవమూాన ధర్మమును సూచించుచుండునమో చానిని ఉపమావాచక మందురు ఈ క్రింది వాఠ్యమును జూ(గ్రత్తగ గమనించునది శాజా నీ కీర్హి హాంసవలె అఆకాశగంగలో (కుంకులికుచున్నది 1 కీర్తి - ఉపమేయము 9 బాంన - ఉపమానము 8 వలె - ఉవమాచవాచకము డ్తీ 'క్రంకులిడుట య నమానథర్మము *త్తీ ఉసమ ఉపమేయము నమానధర్థుము ఉపమావాచకము అను నాలుగింటతో నొప్పుచుండ నవి పూర్ణోపమ ఈ క్రింది వాక్యమును జాగ త్తగా జూడు డు నీత ముఖము చందునివలె నున్నది 1 ముఖము - ఉపసమేయము 9 చంద్రు డు- ఉపమానము $ వలె. ఉపమాచవాచళము 4 (నమానధరము లోవించినది ) ఇందు నమానధర్శుము లోపించినది ఈ (కంది వానిని గమనించునది శాము డు మోానాంక వ్శిగసహుండు 1 రాముడు - ఉపమేయము 2 మినాంక విగ్రవూు డు - ఉపమానము 8 శ ఉపమావాచకము సమానధర్ముము లోపీంచినవి

• క నాల్లుననవయవములలో గొన్నిలోపించి యుండునదీ లుప్తో సమ యన బడును పసపశతామ ర్శ క్ష (వశ్నలు ఆర్ధాలం కారము లన "నేమి * ఉపమ యనశేమి * ఆం దెన్ని యవయవమా లుండును + అని యెొన్విశ? ఉపమేయ మన నేమి* జానికి గల

నామాంతరము లెవ్వి*? ఉపమొన మన శీమి* చానికీ గల నామాంక రము లెవ్వి? వూర్జోపను అన నేమి? దృష్టైంతము లిచ్చును వివ రించునది లుపోపమ యనశీమి ? దృష్టాంతమా లిద్బుచు వివరించునది లాటీ ట్‌ వి అభ్యాసము ఈ,శ్నందీ వాశ్య్ళమాల యందలి ఉపమౌాలఅ కారమాలను గమనించి ఆపి ఫూర్లోపమాలో లుప్తోపమాలో కెలుఫునది రాముని న్మేతమాలు పద్మశులవ లె విశాలముగ నున్నవి ల్సై మవాత్ము డు వారిక్చంగదునివలె సర్య(వరు డు 8 నన్నయ కవితాధార గంగ్యాపవావామువలె గంభీరముగా నుండును 8 సాధకము

వూనక్లోపవు నుపయోగిందచుచు నొక వాక్యమును. లుప్తోపమ *నుపయోగిం చుదు రెండు చాక్యరులును వాయు డు

23వపహారము

లాలో

అర్జాలంకారములు రూపకము 46 &0౧౦2 ఈ (కింది వాశ్టములను జూ(గత్తగ గమనించునది 1 నీ వచనామృాతమును వర్షించి నా దురంత సనంతావము 1 వచనము - ఉసచేయము లి అమృతము = ఉపమానము ఇందు ఉపమేయమునందు ఉపమాన ధక్మము ఆరో

వీంప బడుచున్నది అనగా ఉపమేయమైన “వచనము నందు ఉవమానమైన “అమృత” ధర్మము ఆరోవింప బడీనది.

వ్యాశరణ వ్యాసచంగదిక = నాల్లవ ఫారము ఉపమానమైన అమృత ధర్హుము నంతాపమును తీర్చుట ఈ ధర్గుము ఉపమేయమైన *వచనము నందు అఆరోపింప బడుచున్నది అట్టు ఆరోవీంచుటళలో ఉపమేయము కవ్పిపుచ్చం బడలేదు ఇందు ఉపమానోపమేయములకు భేదమువ్నను. లేనట్లు వర్మింప ఇడినది ఈ (క్రింది వాళ్యమును జొడుడు విద్యాధనము తన్కరింప రానిది విద్య = ఉపమేయము ధనము - ఉపమానము ఇందు ఉపమానమైన ధనముమయొక్క ధర్మము ఉపమేయమైన విద్యయందు ఆరోపింప బడినది అట్టు ఆరోపించుటలో ఉప మేయము. కవ్పిపుచ్చ ఒడలేదు ఉపమానోపమేయములకు నిడముగ భేదమున్నను భేదములేన శే వర్ణింప బడినది

• 1 ఉపమేయమును గవ్చీపుచ్చక చానియందు ఉపనూన ధర్మ మును సృాదయరంజకముగా ఆరోవించుటయీ రూపకము ఉ(శక్పేత 06 ౮ 0౦౧౮౪9 ౦% ఈ (కింది వాక్యమును జూ(గత్తగ గమనించునది ఈ చీ కటిని చ్రవాకి యొక్క. విరహోగ్ని నుండి పుట్టిన పొగ యని తలంచెవను చీకటి = ఉపమేయము లేక (ప్రస్తుతము పొగ = ఉపమానము లేశ అ(ఫ్రస్తుతమః నీలత్వమ. దృష్టి (ప్రతిరోధకత్వము అను శెండను అ(వ స్తుతము యొక్క ధళ్మములు ఈ ధగ్మురులు (పస్తుతమగు చీ కటియందు నంభావింప బడినవి ఇందు (వస్తుతము అప న్తుతముశ నంఖావింపం బడినది అన గా ఉపమేయము ఉప మానముగా నంధావింప బడినది ఉ(శ్ర్చ్రేక యండలి ఉప

ఆ న్ట ల౦శారమాలు 115 మానములు కవిసమయసిద్ధములై (ప్రసిద్ధములై యుండేవు ఉపమయందలి ఉపమానములు కవిసమయసిద్ధమ్యులై (ప్రఎద్ధ మ్ములై యుంగను శెంటికీని ఇదియే భేదము

£ అప్రకృతగతములైన గుణ్యక్రియాదుల నంబంధముచే ప్రకృత మును అ(ప్రశృతముగ నంభావించుటయే ఉ్యన్స్పేత్స ఈ [కింది వాకస్యమ.ను జాగ్రత్తగ గమనించునది ఈ చీ కటిని చ్యక్రవా=యొక్క_ విరహోగ్నినుండి పుట్టిన పొగ యని తిలంచెద ఈ వాక్యమునకు వెని చేయ బడిన వివరణమొను బట్టి ఇందు 1(పకృరమే అ(ప్రకృతముగ నంభావింప జడినది యని మనము. గంర్తించితిమి ఇట్టి చానిని “స్వరూపో_క్సేయ అందురు క (1 ప్రకృరమే అదవ్రకృతముగ సంభావింప బమటయె “న్వరూపో(క్పేమ (& వస్తా్యత్పేక్షు అనునది స్వరూపో(్చేకయొక్క నామాం తరము ఈ (క్రింది వాక్యమును జూ(గ్రత్తగ గమనించునది శమలినీ నంతావముచేం జంద్రుడు తయించుచున్నా డు చంద్రుడు నహాజముగనే త్తయించుచు వృద్ధిచెందుచు నుండును ఇందు తుయించుటకు “హేతువు కమలినీ సంతాప మిని నంభావింప బడినది & హేతువుకాని దానిని హే తువున సంభావించుట హేతూ(క్స్పేత్‌ ఈ [కింది వాకస్ట్రమును జూగ్రత్తగ గమనించునది 1 తన రథముమొక్క_ వృద్ధాశ్వమ.లను మ్థూర్చుటకాయేమి సూర్యు డు అశ్వ జన్థుస్థానమగు పడమటి దిక్కునకు. బోను చున్నాడు

105 వ్యాకరణ వ్యా-చల్మదిక = నాల్గవ ఫారము సూర్యుడు తూర్పున ఉదయించుట పడమట అన్తమిం చుట నహాజములు ఇందు పడమటి దిక్కునకు. బోచ్చటకు ఫలము వేజటుగా నంభావింపంబడినది

• ర ఫలము కానిదానిని ఫలముగా జెప్పుట ఫలో(క్సేమ యనం బడును పరావము ర్య రూపళ మన "వీమి? ఉర్చేకు యన ఆజీమి? ఊల్చేేక్ష ఎన్నివిధములు? ఆవి యువ్వి ళి ఫి అభ్యానము ఈ (_౦దగి చాక్య్థముల యందలి కూపకమాలను ఊర్చ్రేమలను గుర్తించునది మవాశ్ముని వచనాన్భర్‌మున మొ యాళలిదష్పులు తీతీనవి 2 శాన ణుడు నీత “పవారించునపుడు శృంనగమాలు. ఎత్తిన వాస్త్రములుగా (పళ్ళతియే దు ఖించినదా ఆఅన్నటుల నుండెను 8 మహాతు భి డు విశ్వరూప (పదర్శశమున కా యేమి జాతీయమవోస ఇక (ప్రతినిధిగా ఇంగ్లండు నుండవబ్ల భక బోవుచున్నాడు 8 సాధకము ఊప కాలం కారమును ఉర్చేేకాలం-కారనమును ఉపయోగించుచు మూడు వాళస్థములు వాయాడు వ2శ్షవపారము వ్యాసరచనమునకు సంబంధించిన దోషములు అకర పద దోషములు గమనిక వ్యానమెంత మనోహారముగ నున్నను (వాత నరిలేనిచో రక్తి గట్ట జాలదు అందువలన విద్యాణ్థులు ముఖ్యమ. గా (వాత విషయమన అత్యంత న్‌! వహింపవలయుకు

వ్యాసరచనమానకే సంబంధించిన దోవములు క్ష? నే డు పల్సిక్‌ పరీక్షలకు వచ్చు విద్యార్థులు సైతము వ్రాత నరిలేని కారణమున గొన్ని గుణములను వృధాగా. గోలు పోవ్చ మున్నారనుట సత్యదూరము కాదు అమీరములు అణి ముశ్తెము లట్లుండి (వాత మనోహరముగా నుండవలయు ననిన అతుశాభ్యాన నమయమునుండియు జాగ్రత్త వహింపస వలయును లిది అభ్యానవశమున సిద్ధించునదిగాని మన కవనరమైనపుకు నరిచేసిగానవలయు ననిన సాధ్యవడు వివమయముకాదు ఒశ వేళ అక్షరనులు అందముగా (వాయుట పడక పోయినను చానిని స్పషస్టముగానైనను (వాయుట అలవజ చుకొనవలయును అందుచే కొంతమేలు చేకూరును (వాత విమయవమున ఈ (కింది సలహాలు గమనించుట మంచిది 1 పదములలో అత్ష్సరములనకుమ నెక్కున ఖాళీయుంచరాదు 2 పంక్తులు ఎడముగా నుండునట్లు (వాయవలయును త్రి పంక్తులు వంకరగా నుండునట్లు (చ్రాయరాదు 4 (వాయునపుడు కొన్ని అొమురములనుగాని పదములనుగాని మజిచినచో. దిగన *హాంనపాది నుంచి వైభాగమున (వాయవలయును ర్‌ కొట్టివే త శారర్టములను జాగ్రత్తగ చేయవలయును రోంతగా నుండునట్లు చేయ రాదు ర్‌ పంక్తి మొదట ౧౦ పొల్లులు (వాయరాదు సంబం ధించిన యత్షురముల (ప్రక్కనే వాని నుంచవలయును వర్ణములు. దీర్ధములు తలకట్లు మొదలగు వానిని ఒకే పరిమాణ ముగ నుండునట్లు చూడవలయును కొన్ని అతురములకు తల కట్లు ఉండవు అట్టి వానికి తలకట్టు తగిలింపరాదు జ బజ మొదలగు చానికి కొందటు తలకట్లు కూడ (వాయుదురు అది అనవ్యామైన శార్థము

118 వ్యాకరణ వ్యాసచంయదిక _ వాల్లన సారమా గుబితరము నేటి విద్యాణ్థలు “పక్కురు గుణింతము విషయమున (శద్ధయే వహింపరు “ప త మొదలగు అక్షరములకు ఉత్వ 'మెచట జేర్చవలయునో ఎటుగరు ఎటుగుటకు (శ్రయత్నింపరు యోగము మోతము లోనగువాని యందలి ఓత్వ చిహ్నా మెచట గూర్చనవలయు.నో ఎలు గళ్ల అవస్థ పడు చుందురు ఐత్వము తావత్తు అను వానిని తజచు తాటుమాజు చేయు చుందురు వర్ణ (క్రమము వర్ణ్య్యక్రమ సందర్భమున విద్యార్థులు చూపవు ఆజ్ఞానను ఇంతని మితియిడ రానిది కొన్ని దోషములు ఈ [క్రింద చూప బడుచున్నవి వాని సరియైన రూపములను అత్యంత (తద్ధతో గమనించి. విద్యా ర్థులు బాగపడ (బయత్నింతురు గాక గమనిక యస్‌ యన్‌ యల్‌ సీ బోర్డువారు (ప్రకటించిన నివేదిళను గమనించినచో పె విషయముల యాధార్థ్యము 'లేటెల్లము శా గలదు ఈ క్రింది వానిని జ్యాగత్త్మగ గమనించునది అంమ్ము - అమ్ము నుంన్నము - సున్నము అంన్న - అన్న కంన్నము - కన్నము పె వానియందు నున్నలుండరాదు అలెలుగు పదముల యందు బిందువు పరుషనరళములకు ముందే యుండును శ క తెలు గున పరుషనరళేతరములకు ముందు బిందు వుండదు

వాగ్రసరచనకే సంబంధించిన దో సములు ఈ ్రిందివానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది రప్పు ఒప్పు రుజువు - బుజవ్స రుణంము - ముణము రుతువు - బుతువ్చు *€9 కు బు లను తాజటువమూబజు వేయరాదు ఈ ((కిందివానిని జ్యూగ్తత్తగ గమనించునది వయిద్యుడు జా వైద్యుడు అృ్చృవధము - జెవధము జయి[త్రము - జైళము ఐ అయి అనునవి టె అివు అనునవి వరన్పరము మాబజుట తెలు గుపషపదముల యందు గలదు కొని నున్క్బృత వపదములయం దుండదు

• 8 నంనృత పదముల యండలి ఐ షె లను అయి అన్చలుగా మారరాదు ల న ఈ (క్రిందివానిని జాగ్రత్తగ గమనించూనది కప్పు విప్పు త్‌ష్పు ఒప్పు ఫ్స్‌త్ర = నీత ఫే శెలవు - సెలవు
• మధ్యాన్నము - మధ్యాహ్నముే ఐశ్యర్యము - ఐశ్యర్యము అభ్యశించు - అధ్యంంచు శైన్యము = మైన్యము
• అస్వత్తామ - అక వ్రక్టైము శ నీస్యులు - శిష్యులు కన్నము - కషము ఫే నశంధ్ధను. = వసంఠరము ల లు
• స్ప్టభము - శుభము ₹ నృంగారము- శృంగారము *శ్స్తీ శపషధొ ఆను నమరములను 'తౌటు మాలు చేసి కొందజు విద్యార్థలు వాయిదురు అట్లు శేయ రాదు

120 వ్యాకరణ వ్యాహదంగదిక = నొక్టన ఫారమా రప్పు ఒప్పం తప్పు ఒప్ప రస్ప్రు ఒష్పు భీధము. - భేదము పాఠశాల - పాఠశాల (కేష్టము - (కేస్టము $ అబడ్దము -లబద్ధము శ నుంధరి-నుందరి 1 సౌఖర్యము - సాక భాద - బాధ ఫే భోద - బోధ రము కష్లము = కపము న! ళు

• గ ఒత్తులున్నచోట వదలుటయు లేనిచోట నుంచుటయు తప్పు ర్‌ప్పు ఒప్పు తప్పు ఒప్ప (ుష్టి - దృష్టి య్రష్టి - నృష్టి (కుష్ణు దు-ళ్ళష్ణు డు వరక్రతి - (పకృతి
• గ న్మట్రువనుడి వాడవలసీనచోట కొమ్ము వాడరాదు ఈ (కిందివానిని జాగ్రత్తగ గమనించునది కనేకమూాటలు - అనేశపుమాటలు అల్బపని - అల్పపుపని ఘద్ధతప్పూ ఆ ఛుద్ధపుతప్పు శధినపలుపు - శధినపువలుకు

• న్వదేశేబట్టలు - న్వదేశవశ్ర్రములు

• 9 కేవల సంస్కృత పదములతో అచ్చిక పదములు నమసింపవు ఈ (క్రిందివానిని జ్యాగ్నత్తగ గమనించునది యతడు - అత డు| యెవండు-ఎవండు | వొకటి - ఒకటి యిత డు - ఇత డు | యేమి - ఏమి వోడ - ఓడ వూరు. -ఊరు | వుండెను.ఉండెను | వొళంయ-ఒకడు త 1౧ యకారంబును ఉ ఊో ఒ ఓ లతో గూడిన వకారంబును అచ్చిక పదముల మొదట నుండవు ఈ చిన్నామాలు గలవి సళ్షిక్‌ పరీక్షా విద్యార్తులు 'ానీనవి

వ్యాసరచనకు సంబంధించిన దోషములు క! ఈ క్రింది వానిని జ్యారత్తగ గమనించునది చా డెళ్లేను = వొ డువెళ్ళెను ప వీడొచ్చిను = వీ డవచ్చెను లి వెళ్లు వచ్చు మొదలప శబ్దముల వశారమును లోపింప€ 'జేయరాదు అటుగాన ఇట నంధి.పన క్రియే యుండదు గమనిక ఇని తవ్చులు విద్యార్థులు వాక్యరచనమ.నందు ఎక్కు వగాం జేయుచుందురు వీనిని నవరించు కొనవలయును ఈ ,(క్రీందివానిని గమనింపు డు రు ఒప్పు ఠరప్ప్క ఒప్పు అతను - అతడు వాటిని - వానిని ఇతను -9తడు ఏీ.3ని - వీనిని ఎతను - ఎవడు "వేటిని - వేనిని వాడీని - వానిని వీడిని - వీనిని ఇవన్నియు విభక్తి సంబంభమునలై నదోవనములు జాగ్రత్తగా నవరించుకొనవలయును

• 10 * డదు” బదులు ను మొదలగు వానిని వాడరాదు వాటిని గోనగు రూపములు అసాధునులు * వాడిని వీడిని లోనగు రూపములు దుష్టములు ఈ (కింది వానిని జూగ్రత్తగ గమనించునది తప్పు ఒప్పు తప్పు ఒప్పు తప్పు ఒప్పు దాన్ని - చానిని వాట్లో - వానిలో వేంట్లో - మేనిలో దీన్ని. - దీనిని వీట్లో - వీనిలో జేంట్లో - జేనిలో దీంట్లో -దినిలో ఉేట్రో - వేనిలో ఇంట్లో - ఇంటిలో టి. మీ జాంట్లో - చానిోో పీంట్లోో - ఏనివో

వ్యాకరణ బ్యాసవం్యదిక = నాల్లవ ఫారము కే ఈ రీతిగా విభక్త ఫ్టంలే రూపములను తాజుం మాజు చేం వాడరాదు ఈ క్రింది రూపములను జాగ త్తగా గమనించునది రప్పు ఒప్పు కొట్టుతున్నాడు - కొట్టుచున్నాడు కొట్టుతుంది - కొట్టుచున్నది చేస్తున్నారు ఎ... చేయుచున్నారు అతో వింటుంన్నాము - వినుచున్నాము తింటుంన్నది -. తినుచున్నది 18 వర్శ్వమానకాలమందు ట్టు వర్తాంతములగు కొట్టు మొదలగకీ ఛాతువ్చలును యు వర్షాంతములగు చేయు. మొదలగు ఛాతువ్లలును ను వక్ష్తాంతములగు తిను మొదలగు ఛాతువు లును వాడుకలో సెక్కు విధములుగా మాజి యున్నవి వాని సాధుకూపములే వాక్యరచనమునం మపయోగింపనలయును ఈ (క్రీంది వానిని జ్యా ర్త్యగా గమనించునది ళప్పు ఒప్పు కొడితిన్ని - కొట్టికిని కొడితివి - కొట్టితివి "ఇెస్తిని - కెచ్చితిని ఇవి - ఇచ్చి3వి వచ్చాను - వచ్చినాను 18. వాడుకలో భూతకాల ధాతువులు సెక్కు విధములుగా మార్చునందియున్నవి జాహత్తగా పథీలించి వాని సాధు రూపములనే వాళస్టరచనసమునందు వాడుచుండవలయును

వ్యాసరచనకి్‌ సంబంధించిన చోవములు 128 తప్పు పప కొడ 'తావ్ర - కొట్టుదువు తిడతావు - తిట్టుదువు వస్తుంది ఆ వచ్చును వస్తాను - వత్తును

• 14 వాడుకలో తద్ధర్శుకాల [క్రియలు ెక్కువిధములుగా మాజీ యున్నవి వానిసాధుహపములనుజాూ[గ్ర త్తగగమనింపవలయును పరిశీలించి వాళస్థరచనమునందు వొాడవలయును ఈ (కీంది రూపములను జాగ్రత్తగ గమనించునది శ్‌ప్పు ఒప్పు కొడుతూ - కొట్టుచు చ్హూ - చేయుచు (4 రూపములు వఏింయా _ ఏినుచు చేశ చేం శాంగక రూసములు వశ వేసి (త్వ కొడితే - గాట్టినన్‌ తిడితే - తిట్టినన్‌ స్తే - ఛ్రాంనన్‌ [మ రూపమును అంటె - అనినన్‌ 1$ అనమాపళ (క్రీయలరూవములు వాడుకలో “పెక్కువిధము లైన మార్చ్పునంది యున్నవి వాని సాధు రూసములను జాగ త్త గమనించి వాక్యరచనమున పొడవలయును ఈ [(కీంది రూపములను నొగ్రత్తగ గమనించునది తప్పు ఒప్పు జ్తయ్యి - ఇమ్ము చెయ్యు-చేయు ఎ చేయము కోయి-కొయ్యి = కోయుము వాయి = (వాయుము

క24 వ్యాశరణ చ్యాసచంథడిక _ వాల్లన ఫారము శ్‌ 16 (పార్థనార్థక రూపములు వాడుకలో సిక్కు విధములుగా 'శాలువనూ తై యున్నవి జూ(గ్రత్తగ పరిశీలించి సాధురూపము లను మా[ర్రమే వాక్య్టరచనమున నుపవయోగింపవనలయును పరావు ర్శ అభ్యాసము ఈ (_౦దివాని యందలి దోపుములను సవరించునది కే మా అమ్మగారు నాన్నగారును ఈ దినమున హౌదరాబాదు పోవు చున్నారు ఓ మా బడి శేపటికుండియు. శెలవు నిత్తురు ఠి గిబుద్ధుని బోధలు ఆను పారము చడివితిరా* ఓ మాఫూరిలో అనేక గుడులు గలవు ఫ్‌ మోయింట్లో సురన్నము గలదా * 6 మా తమ్మా దు గుంటూరెళ్లి నాడు 7 నీ వెపుడు వన్వివి ? రాము జెపుడొళ్చెను 8 మి రండిశారు అఫుషధము సేవించు చున్నారా? 0 ఆరను ఎందుకొచ్చెమ ? 25[5నపారము వ్యాసరచనమునకు సంబంధించిన దోషములు వా క ములు గమనిక వాక్యములకు కర్తృ (శీయలు (వధానములైన యంగ ములు వాక్యరచనమున క_ర్భృ(కియల నంబంధము వెయ్యి కన్నులతోం గనిపెట్టుచుండవలయును సాధారణముగా విద్యార్థులు దీర వాక్యనులు వాయుచుందురు. అందుచే దజఆచుగా క_ర్శ్భృ(క్రీయల యొక్క లింగవచన వాచకాదుల నంబంధము తాజువమూాజగుచుండును చిన్న వాకస్థములు (ాయుటచే అట్టి పొరబాటునకు అవకాశము. తగ్గిపో గలదు

వ్యా రచనమానకు నంబంధించిన దోవములు 2 క్ష25్‌

చాళ్యరచనము. నిర్దుష్టముగ నుండనిచో విషయమునకు గౌరవము శరా జూలదు అందువలన వాఠక్యరచనమువై అత్యంత (శ్రద్ధయుంచవలయును వాక్యములు నిర్మవ్హమ్ములై యుండవలయును అల తి యల తి పదములతో నిండి పదార్థ ముల పరన్పగనంబంధము చెడకుండ అన్వయభంగము కలుగ కండ వాఠక్యరచనము సాగససచుండ వలయును

ఈ క్రింది వానిని జాగ్రత్తగా గమనించునది తప్పు 22 రామకృస్షులు బడికీ వెళ్ళెను ఒప్పు = రామకృష్ణులు బడికీ వెళ్ళిరి

• శ్రప్పు నీతయు రాము డను అడవి మృగములను జూచెను ఒస్తు నీతయు రాము డును అడవి మృగము లను జూచిరి

1 శ్నర్తలు "పెక్కు లున్నచో శ్రీయ బహూ వచనమునం బే య.ందడును

ఈ [క్రింది వాకస్టములను జూగ్రత్తగ గమనించునది తప్పు. రాము డు తౌనును నీతయు అడవులకు వెళ్ళిరి ఒప్పు రాము డు తానును నీతయు అడవులకు వెళ్లెను

మ్‌. తప్పు. ధర్మజు డు తానును భీము డును (జావదియు నంభా మీంచుచుండిరి ఒప్పు. ధర్మజు డు తానును భీము డును ఆజావదియు సంభెా మీంచుచుందెను

3 వకవచన కర్త లనేకము లున్నను తాను శబ్బమున్నచో (కీయ వకవచనమున నుండ వలయును

ఈ [కింది వానిని జ్య త్తగ గమనింపు డు తప్పు గజములు రథము సారథులు వచ్చెను బ్బ గజ్జుములు రధములు. పారథులు వచ్చిరి

కేం చ్యాశరణ జ్యాసచంద్రిక _ నాల్లక ఫారము తవ్వు సారథులు గుజ్జములు రధములు వచ్చిరి ఒప్పు సారథులు గుజ్జములు రధములు వచ్చెను *ఉ 5 వాకసమున బెక్కు కర్త ఫపదము లున్నప్పుడు తుది కర్శృ పదము ననునరించి (క్రియ యుండవలయును తప్పు వనుగు నడచెను గుజ్జము ఒప్పు వనుగు గు జము నడ చెను తప్పు రాముడు వచ్చిరి రంగడు ఒప్పు రాముడు రంగ డు వచ్చిరి ఉర్తీ క్ర _ర్తలనధ్య (క్రియ నుసయోగింపరాదు తప్పు నీను నేనును రాము డును వచ్చిరి ఒప్పు నీన్సను నేనును రాము డును వచ్చితిమి తప్పు రంగ డు నీవు గోవిందు డు పోయిరి ఒప్పు రంగ మ నీవు గోవిందుడు పోతిరి కీ *గ్ర వాక్యమున ప్రధమ మధ్యమోత్తమ పురుష కర్త లున్నపుడు ('ప్రథమపురుము క_ర్తశంచ మధ్యమపురువక ర్తయు మథ్యమ పురుషు కర్తకంయై ఉ్నత్తమ పురుమ క్రర్తయు బలీయంబులుగా నుండును ఈ క్రీంది వానిని జ్యూగ్తత్తగ గమనించునది తప్పు ఒప్పు కృష్ణు డు యిట్రివా డు కృృమ్షు డిట్టివా డు "రాము డు యెచటికి వచ్చెను రాము దడెచటి! వచ్చెను నీవు యెందుంకు వచ్చితివి + నీ వెందులకు వచ్చితివి

• 6 ఉ కారనంధి నిత్యము ఉ కార సంధి జజబుగవలయు చోట
• య్‌” అను దానిని ఆగమము వేని నంధి జజుగని యట్లు ఛవాయట సెద్గ తప్పు

వ్యాసరచనమునకు సంబంధించిన డోషములు క్షి క్ష?

ఈ 'క్రిందివానిని జూగ్టైత్తగ గమనించునది

కస్పూ విప్పు నీవు వల నడిగినావు నీ వేల యడిగివావ్చు "రాము డిపుడునెచటనున్నా డు రాముడి పుడెచట నున్నాడు "రాముడు వచ్చె యిపుడు రాముడు పచ్చ్చె నిపుడు రామ డు భూచుచు యేగెను రాముడుచూచుచు నేగెను వాకు రాగా యామెపహోయెను వా దురాగా నామెపోయెను

ప.

• 7 ఏల ఇపుడు మొదలగు కళలపై (ద్రుతము నుంచుట నగరి ణాదు వచ్చె చూచుచు గోన (దుతాంత శబ్దములపై య్‌ అను జగమ మ.డరాదు

ఈ [కింది వానిని జాగ్రత్తగ గెమనించునది తప్పూ కృష్ణు డు దొంగిల యశోద వెన్నను రోల గళ్షైను ఒప్పు కృష్ణు డు వెన్నను దొంగల యశోద రోల గనైను తప్పూ రాముడు నీత నపవారించెను (దోషి ఒప్పు (ద్రోహి రావణుడు నీత నపపారించెను

ఇ ర్ర వాకమున అన్వయ నంబంధముగల పదములుచేరి యుండ వలయును వాని నడుమ నుబంధము లేని పదములు వాడ రాదు (అనత్తి)

ఈ [క్రింది వానిని జూరగ్ర త్తగ గమనించునది న! తప్పు ేవదత్తు డు నీటిచే గాల్బ్చుచున్నాండు ఒప్పు ేవద్తు డు అగ్నిచే గాల్చుచున్నా డు తప్పు రామ డు అగ్నిచే తడుపుచున్నాడు ఒష్వు శాముడు నీటిచే తడుపుచున్నా డు

క28ి వ్యాకరణ వ్యాసచంగదిక జ నొల్లవ ఫాచమా 8 'వాక్యమున పడార్థములకు పరన్సర నంబంధము వడ నీయ ఈ |(శీంది వానిని జాగ్రత్తగ గమనింపుడు తవ్వు ౌగుగా చదివిరి ఒస్వు విద్యార్థులు బచాసగా చదివిరి తప్పు గోల్కొండ పోయిరి ఒప్పూ రామ లత్ష్ముణులు గోల్కొండ పోయిరి క0 వాక్యమున అఆశాంతుకు భంగము కలుగరాదు వ పదము లేనిచో మజిమొక పదమునకు అన్వయ జ్ఞానము కలుగదో అట్టి పదముతో మజశీయొశ పదమునకు గల యవేమొ సంబంధమే ఆశాంతు వరామర. న్‌ ఈ (_౦ది వాక్యముల యందలి దోషములను సవరించు ది క్షే ళామళ్ళృన్ణులు గురకులవాసము చేసీ విద్య నభ్యనీంచెను 2 రాము డు తొనును గోవిందు డును రంగ డును బడీ సోయిరి శి ఏనుగులు గుట్టములు సారథులు నచ్చెను శీ సారథులు ఏనుగులు గుజ్రములు వచ్చిరి 5 “నేను సీవు చదివితిరి కంగడు 6 నీవు నేను వద్చుచుండిరి 7 వీవు చాడు వచ్చిరి 8 సీవు కచ్చుచు యాగిరివీల ? 9 లాము డు నీటిచే తరడుపుదున్నాడు 0 పార్వతీ పరవే.క్వరులు (పక్యషమై వరములు ఇచ్చు) 12248 కనాలి భారతీ మ్రామరశాలయందు మ్యాదింపబంయొ. 933