Telugu Vishwambhara - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

( న్‌. న వ్‌! స ప టన్‌ న; || గ వో శ్ర శ లు . షు + మం. మ్‌! [2 ॥| ఇ. లజ ఫి స్ట (| నన. [1 లం. | న్‌ గ 1 ॥ నప పారంణటల హతో స ఓ పళ [ం గ గి ప ల! య్‌ వా | శర ాతాాా 6 కం న ర్ట. మం ర | (| | జా; రేయ్‌? 1లో జ టు క్ర లీ / భ్‌ శ్‌ న న. గా (౧. వ . స్క టా స ర. న. క ఇ ఘం. ఎ త ల్‌ ఖు - కా .. యా! ష్‌. ఎ న్తేసయస ఉట్టీ ॥ | యో చ ౮ | - ప ళ్‌ తగ్‌ శన | న్‌ా ణం శ వాలా / య. (గదా యా య్‌. 7... / న్స్‌ 6 ర వ గ న్‌ సో. | స , - వం గ. లక్‌ స సోలో హం. యు శ గ సం భయే (కనే లో గ నేప ॥ లు ల! నిం. ,( టం న టు స సస |! క్‌ ణ్‌ స గ! పగ న సీ గ న. ష్‌ శి 1 మ; స. ల న హహ . _ దు;ననారాయ ఖల

విశ్చుంభ ర (వారతీయ జ్ఞానపీఠ పురస్కారం పొందిన కొవ డా॥ సి. నారాయణరెడ్డి న శ కట విశాలాంధ్ర అజ్లివల హన్‌ లో విజ్లాన్‌ భవన్‌, 4-/-435 జ్యల్‌ బ్చీట్‌ హైట్‌రాబాన్‌- 500 0౦1.

మొదటి ముదణ : 1980 ఇ వళతుతంకత 4 రెండవ ముర్ర్‌ణ ; 1990 (910 వెంలయి) 101. 6. షడం2/2982 ప6రేర్వే ప్రచురణ నెం. : 1825 వి.పి-హెచ్‌. (ప్రథమ ముద్రణ : జూన్‌, 1994 కాపీలు * 2000 ట్ర ర జో వెగంం షం, శిక.00 యాన (న ల కవర్‌ డిజైన్‌ : చంద్ర ణో వి 0౯ ౦౦9168 : 7152189602 వల91190108 056, ఉ.1 -4ఉలల, 3201. 5666౯ 718020 302710, వె? కేంా20264 = 600 001. 7162129612 కెంంఓ 06596, పే? కేల202డే, 7112729262, ం ₹71521102026020, 64264౯, ఆయమ్యురొరాలుి శభ. సంగం ేంంరే భరో శల. గ్ల తీం296292 02, స2ి![024& ల్‌ 'ఉ0...!2షననము) * |! గ్ర. ఫం లో నో 19231=81-7098-100-7 ళో అానానానాణానాననానిననానోో చత ముద్రణ? ట్వ్వన్‌ సీట్‌ ఆప్‌ సెట్‌ 'ప్రీంటర్స్‌ స్ట్రీట్‌ నం. 12 హిమాయత్‌నగర్‌ 'హ్ఞైదరబాదు-600 029,

అంకితం భీమునినట్నం తాలుకా, పొండురంగి (గామంలో జన్మించి విజయనగరం మసారాజావారికాలేజీ హెస్కూళ్లో విద్య నభ్యసించి నల్టవస్థాయిలో వ్యాపారం (ప్రారంభించి, (కనళః ఆ రంగంలో సమున్నళ వృషంగా మద్రాసులో ఆధివసించి తనకు డి(గ్లీలు లేకున్నా విద్యాసాహిత్యకకారంగాలను సమాదరించి మద్రాసునగరంలోని (సముఖవాణిజ్యవాణీయసంస్థలతో సాన్నిపాత్యం సంతరించి రాజాలడ్మీ ఫౌండేషన్‌ ద్వారా (నతియేటా సొపాత్య కళాదిరంగ క్ళ్యంగ్యడామానచూర్తుల్లో ఒకరికి పదివేలరూ పాయల అవ్నార్టు అందజేసే సముదా త్మసణాళిక ద్వారా దచీణ భారతరలో క్షీణ యశస్సును సండిం్రుకుని తన రసోదోరమచిశో వా ఇప్పగ్రాత్మను నరవశింవజేసిన [పియమ్మితులు శ్రీ రమణయ్య (రాజ) గారికి అప్యాయంగా

(పసహ్తైోవన అల ఈ కావ్యానికి నాయకుడు మానవుడు. రంగస్థలం విశాల వెళ క్రంథభరని ఇతివృ త్రం. _ తేదిలతో నిమి త్తంభేని, 'షేర్షతో అగత్యంలేని మనిష్‌ కడ. క కథకు నెపథ్యం -.(వక్యతి, మనిషి ధరించే వివిధభూమికలకు మూలదాతువులు మనశ కులు. అలెగ్జాండర్‌, క్రీస్తు, అశోకుడు, స్మోకటీస్‌, బుదుడు, లింకన్‌, ధి లెనిన్‌ మార్క్‌, గాంధీ - ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని రూపాలో మనిషికి! కామం, [కోథలట్టోళలి, మదం, ఆత్మళోధనం, (వకృతిశక్తుల వశీకరణం - ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని విభిన్న వవృతులో మనిషికి!

ఇ

ఆదిమదళనుంచీ ఆధునికదశవరకు మనిషిచేసిన (నస్టానాలు ఈ కావ్యంలోని (పకరణాలు.

మనిషి సాధన [తిముఖం - కళాత్మకం, వైజ్ఞానికం, ఆధ్యాత్మికం, ఈ సాధనలో అడుగడుగునా ఎదురుదెబ్బలు. క్షతుడైనా మనిషి తిరోగతుడు కాలేదు. 'విశ్వంభర' కావ్యరచనకు పూర్వం నాలో గీసు కున్న రేథాచిత్రమిది.

ఈ రేకాచ్చిత్రాన్ని సువర్షచ్శితంగా రూపొందించడంలో ఆత్మీ యుడు డాక్టర్‌ ఇరివెంటికృష్ణ మూర్తి సహాకారం. ఫమవతంగా ఉవక రించింది.

వచనకవితలో ఒక సమ్యగకావ్యం [వాయాలనే నా ఆకాంక్ష ఇలా రూపొందింది.

విశ్వమానవేతిహాసాన్నీ, _అవధిలేని మనివ్ని మానసకోళాన్నీ అవగాహన చేసుకున్న సహృదయులకు ఈ కావ్థం సంతృప్తిని కలిగి స్తుందని నా విశ్వాసం.

మలి వు.దణ గురించి

కవిగానా స్థానాన్ని మరింతగా సార్ధకం చేసిన కావ్యం విశ్వంభర. ఈ కావ్యం అందుకున్న అవార్డులూ అభినందనలూ ఎన్నెన్నో పిశ్వ విద్యాలయాలు ఎం.ఏ స్థాయిలో దీన్ని పార్య గంథంగా నిర్ణయించాయి, దీనిపై ఎం ఫిల్‌, పిహెచ్‌.డి పట్టాల కోసం పరిశోధనలు జరిగాము. ఎందరో పముఖ విమర్శకులు లోతైన వ్యాసాలు రాసి (వకటించాము. ఆంతే కాకుండా ఇతర భాపల్లోకూడా దీని అనువాదాలు వెలువడ్డాయి. హిందీలోకి ఆచార్య ఫీమసేన్‌ నిర్మల్‌, ఇంగ్రీషలాకి డాక్టర్‌ ఆమశేంద్ర దీనిని సమర్థవంతంగా అనువదించారు. కన్నడ, మలయాళ భాషల్లో అనువాదాలు రూపొంది, ముదణకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి.

కొంతకాలం నాపేరు చెబితే కర్పూరవసంతరాయలు కావ్యం

గుబాశించేది. ఈ కావ్యం వెలువడిన తరువాత ఎందరో సహృదయులు నన్ను విశ్వంభర కవిగా సంభావించారు.

య.

మొదటి ముదణ [పతులు చెల్లిపోయి దాదాపు దళాబ్దం కావచ్చినా, శండో ముదణ ఎప్పుడెప్పుడని ఎందరెందరో కవితాభిమానులు ఆడుగు తూనే ఉన్నా, నా బహుళ కార్యవ్యా ప్రివల్ల పునర్ము[దణకు పూనుకోలేదు. జ్ఞానపీఠ పురస్కారం లభించడానికి మూలధాతువుగా నిలిచిన విళ్వం భరను మళ్ళీ మ్యుదించాలని పట్టుబట్టి ద్వితీయముుదణకు (యేరకుడూ కారకుడూ అయిన _ నా పూర్వవిద్యార్థీ, నిరంతరకవితాభిమానీ భ్రీ ౩. లింగారెడ్డిగారికి నా ఆశీస్సులు.

భావస్పోరకమైన ముఖచి[తంరూపొందించిన వర్థమాన చ్మితకారుడు చిరంజీవి హరిశంకర్‌కూ, అందంగా ము[దించి ఇచ్చిన వద్మావతీ ఆర్ట్‌ ప్రింటర్స్‌ అధినేత పి. థ్రీనివాస్‌కూ నా అభినందనలు. హైదరాబాదు 49.1990. _-నారాయణ రెడ్డి

క్షే నేను పుట్టకముందే నెత్తిమీద నీలితెర. కాళ్ళు కింద ధూ పొర, ఆ తెరకు అద్దిన అద్దాల బిళ్ళల్లో మిణుగురులు కనురెన్సలు మిటకరించాయి, చిచ్చు ముద్ధల్లోంచి చిమ్ముకొచ్చిన వచ్చి వెలుగులు పాలమీగడల్హా వరుచుకున్నాయి. ఆవిరిలో ఆ నీలితెర అంటుకున్న ప్పుడు అద్దిన బిళ్ళలు చిట్టివడ్డాయి. ధూ? పొరలో పొడిచిన విత్తుల పొ త్తికడుపుల్లో చెట్ట నెత్తురు పోసుకున్నాయి. కాళ్ళు విరిగి నేలమీద వడ్డ మబ్బులు మళ్ళీ కాళ్ళను మొలిపించుకున్నాయి. ఈ పొరలో జడమౌొనం ఒళ్ళు విరుచుకున్న ప్పుడు రెక్కలు, డెక్కలు; మోరలు, కోరలు దిక్కుల డొక గాక్లో తీర్మడించాయి.

లి డా సి. నారాయణరెడ్డి నేను పుట్టకముందు ___ ఎంతగా మబ్బులెదురు చూళశాయో చూపుల సోపానాలపై సాగివచ్చి తమను పిండుకునే ఆ తవన ఏదని, ఎంతగా నవష్మతాలు నిరీషించాయో గణితస్యూత్రాలతో తమ గతుల్ని మణులుగా కూర్చే ఆ మననం ఏదని. ఉషస్సులెంతగా ఉద్వేగపడ్డాయో చిచ్చుకున్న తమ కంటికడలితో పిచ్చిగా నురగె త్తే విముక్తాత్మలేవని, వెన్నెలలెంతగా విహ్వలించాయో తాము విసిరేసిన వలువల ఒడిలో తలదాచుకునే మిధునాత్మలేవని. ఎంతటి కలనర్రమ్సైం వెదుళ్టకు (వత్యంగం నాదంగా వరిణమించాలని. ఎ౦తటి ఆరాటమో కొండరాళ్ళక్స ఆఖభిలాణువులు మూర్తుళ్నుగా ముఖరిరిచాలని. ఎంకెంత ఉబలాటమో నెమళ్ళకు ఏ అడుగులై నా తమ వదలయలను ఏరుకోవాలని. ఎంతెంత ఉత్కం౦ళో కలకంఠాలకు వ్‌ గొంళులోనైనా తమ స్వరం తీగసాగాలని. ఉండి ఉండి సర స్సులు ఉవ్వెత్తుగా లేఖి చూసేవేమో

విశ్వంభర తి గోరువెచ్చని శ రిరాలను గుండెలతో తాకి చూడాలని. ఫొంగి పొంగి సము[దాలు నింగి తర్మడిని అర్థించేవేమో వసిపావల్డా ఎదలపై పారాడే వడవలెవ్పుడొస్తాయని. అప్పుడెవ్పడో నేను పుటకముందు.__ చిలకల ముక్కుల్లో * చిగురు తొడిగిన వలుక.లు; సుడిగాడ్పుల. రెక శ్లో వడగలె త్తిన రొదలు - ఒకటేనేమో : ముసుగుటాకుల్లో దాగిన చెట్టముఖాలను మాడ్చే మండుటెండా మాడిన చెట్ట చెక్కిళ్ళను తడిమి మీ మెరుగుపెళ్లే పిండివెన్నెలా - ఒకటేనేమో 1 సపొడుపుకొండమీద శిరసు జెండా ఎత్తి అడుగేసిన ఉదయం; వడమటి ఉరికంబం మీద వెలుతురు తలను వేలాడదీసిన

శ డాః సి. నారాయణరెడ్డి ఆస్రమయం ఒకటేనేమో ; చీకటి కాగితం మీద తోకతో అతరాలు చెక్కే మిణుగురుపురుగులూ ఆకాశ శిఖరాల్లో పాదరసం సెలయేళ్ళను పాకించిన మెరుపుతీగలూ _ ఒకటేనేమో |! లోతుల్ని లోబరుచుకున్న లోయలూ ఎత్తుల్ని ఎగ రేసుకున్న కొండలూ _ ఒకటేనేమో | తేనెచుక్కలను కలిపి కట్టిన ఈగలూ విషవిందువులక్ష గూళ్ళ కట్టిన నాగులూ ఒకటేనేమో | ఇంతకూ నేనెవణ్ని శి ఏ మింటి ఇంటివాణ్ని ? వీ కల౦ చంటివాణ్ని ? వెరెత్తిన ఏ / క్రి విసిరేసిన క ందుకాన్ని తి ఎందుకిలా దొద్దతున్నాను? ఈ పొర్రలన్సు ఇంటికి చుట్టుకుని ఎందోుకిల్రా నిలువెత్తుగా పొర్దతున్నాను ణ్‌ ఎవరద్రీ వెన్నంటి వస్తున్నద్ది ?

విశళంఛర ర్‌ నేనే తానై నట్టు నీడలా వలకరిస్తున్నది. ఆ రూపం కరిమబ్బులా తరముకొస్తున్నది ఆకాశం కౌగిట్లో ఆదుముకోనా ? ఆమూర్తి వర్షానదిలా ఒరుస్తున్న ది దరుల చేతులతో పొదుగుకోనా ? ఆ చూపు చీకట్టను కోసుకొస్తున్నది వట్టుకోనా గుండెగుప్పిట్లో శి ఆ నవ్వు పున్నమలను మోసుకొసున్నది దింపుకోనా దేహదేహ?లో ? ఆ స్పర్శ వర్షించిన ఆనుభూతీి అగాధ సు వసాగరాల తరంగోద్ధతి. ఆ పిలుపు అనువదించిన ఆర్జుగితి పృాదయద్వయ సమలయల ఆవివ్క్బృడి. అప్పుడు తెలిసింది అవనికి అంబరాన్ని తాను కప్పుకు కనని] అప్పుడు తెలిసింది నిర్జరికి అంబుధీిని తాను కట్టుకున్నాననె. గాలి తనను తాను ఆఘాణించుకుంది పూల ఊపిరులే తన ఒళ్టంతో;

ల! డా! సి, నారాయణరెడ్డి తరువు తనను తాను తడిమి చూసుకుంది తరుణ, లకికల నొక్కులే ళనువంతా, ఆరా కణసకన్న ఆదిమిధునం అంతరంగంలో ఒక స్కృతివిహంగం, ఆ స్మృతి తన రెక్కల అంచులతో గీసిందొక స్వవ్న వర్ణచిత్రం, అకృతీ (సకృతీ వేరైనా ఆ ఛితంలో ఉన్నది మేమే, అవ్వుడు మాకు లేదీ అనుభవముద అదొక జాగన్నిద, అన్సుడేడి ఈ రసౌందోళన అదొక ఇడబేతన,

అప్పటి చూపు

శిలలపై వీచే గాడ్పు,

అవ్ఫటి స్పర్శ

మంచుగడ్డ నేర్చే మొనభాన, డక ఉంది

అడి అడుగులకే తెలియనిది _ సలుకు ఉంది

అది పెకపులకే కెలియనిదె రృళ్యం ఉందీ

అది దివారా తాలు లేనిది

విశ్వంభర 1

కాలం ఉంది అది కదలక పేరే నది. అవ్వుడూ ఉన్నాము ఇద్దరం మింటి తోటలో పూసిన టొమ్మల్టా.

తిరిగే వాళ్ళం గాలితరగల్లా

తెరలెత్తిన వరాగాల నురగల్డా,

అటు కొన్ని చెట్టు

మధురిమలను ఫలాలుగా మలచి ఆహ్వానిస్తూ, *- ఇటు ఒకే ఒక చెట్టు

ఎవ్వుడూ తన వండును తాకరాదని అనుకాసిస్తూ. ఆ ఫలాల సాధురుచులతో

అరిగిన మా నాల్కల చిల్కలకు

వద్దని గిరిగీసిన వండ.మీద

వాలాలని లేకపోలేదు.

శాసనం ఉరిమితే

చల్లారదు కాంక్ష

అది మరింత రగులుతుంది.

ఆవరోధం ముదిరితే ఆగిపోదు వెల్లువ

అది మరింత 'పెళ్లుబుకతుంది,

సహచరి గుండెలో ఒక కోరిక

సర్పంలా తిరిగింది మెలిక.

ఏదో ఒక (వలో భం

ఈలవేసింది ఫపూత్క్యారంలా,

టి డొ॥ సి. నారాయణరెడ్డి వీడో ఒక ఊహానుభవం౦ ఎద తట్టింది థభవితవ్యంలా, ఎంత రుచి ఆ నిషిద్ధఫలానికి ఎంత వడి ఈ విము క్షహృదయానికి. ఆకులన్నీ చిలకలైై శాఖలన్నీ శారికలైై విరిసిన కలకలధ్వనుల కాసమెరుపుల్లో వివేకం విచ్చుకుంది వేకువగా వేయికేకులుగా. ఆ వేకువ చెప్పింది మా అంతస్సులకు అంచకు ముందెరుగని విజ్ఞతను. ఆ వెలుగు చూపింది మా కళ్ళకు అంగాంగంలో జాలువాదే నగ్నతన్ను, శనిపించింది [వకివృక్షం కప్పుకున్న వచ్చనిరెమ్మలతో వలకరించింది [వతివశ్నీ మలుచుకున్న జిలుగురెక్కలతో, కదలాడింది ఆకాళం కట్టుకున్న మబ్బులతో. ఇద్దరం విన్పటివాళ్ళమే. ఎదురెదురుగా ఉంటూ చోసిళ్ళకొద్ది చూపులు వెదజణల్టుకున్న వాళ్ళమే. తనువులు కంటబడగానే తబ్బీబ్బువడి ల

విశ్వంభర... భి తునిగిపోయే చూపులతో తుళ్ళివడి కప్పుకున్నాము పొదలను తొలిసారి తవ్వుకున్నాము ఎదలను. “ఏయ్‌ । ఎక్కడున్నావు నువ్వుశ “క పొదతో గతాన్ని కప్పుకున్నాను “ఏ [వలోభం మాయ చేసింది నిన్నుళి “ఇప్పుడిప్పుడే తెరుచుకుంది వెలుతురు కన్నుల ఈ గొంతు నీది మరి ఏదీ సీ సహచరిది “వలికే ఈ గొంతులో (వ్రకిళబ్దం ఇద్దరిది. “తెలుసా ! కాసన ధిక్కారానికి ఫలితం” “తెలుసు _ మట్టిలా మొలకెత్తే మరోజీవితం.” “ఆ జీవితానికి అనుక్షణం మృత్యుభయం? “ఆ మృత్యువు కోరలతో ఆడుకోవడం మాకు [ప్రియం “అయితే వెళ్ళిపో మట్టిమనిషి! ఆ మట్టిలోకి." “అలాగే; వెళ్ళి పొంగిస్తాను ఆ మట్టిని నింగిపైకి.

కేం డా॥ సీ, నారాయణరెడ్డి “ఆందాకా వచ్చిందా సీ అహంకృతి?” “ఆక్కడే మొదలవుతుంది మానవ సంస్కృతి.” మట్టిలో వడ్డాను మొనంలా నిలబడ్డాను ఎదురుగా. ఉదయసూర్యుడు. ఎక్కడివాడో? నాలాగే ఎదిగి వస్తున్నాడు. వేయిచేతులతో ఈదుతున్నాడు వినువీధుల పాథోధులను. బురద నవ్వింది కమలాలుగా పువ్వు నవ్వింది [భమరాలుగా పుడమి కదిలింది చరణాలుగా జడిమ కదిలింది హరిణాలుగా,. నీటికి రెక్కలు మొలిచి నింగినందుకుంది. నింగికి ఆడుగులు కదిలి నేలనందుకుంది. నేనూ నడుస్తున్నాను మడమ తివృని మార్తాండునిలా విహంగాల కూజితాలను విసిరేసుకుంటూ (పవావోల తుషారాలను ఎగరేసుకుంటూ. నడుసున్నాయి నన్నంటి తరుశిఖలు తలలూపుకుంటూ

విశ్వంభర 111 వనవల్రికలు హల్టీసక మాడుకుంటూ చిరుతవచ్చికలు చిటికలేసుకుంటూ. వయనిసున్నాయి నా వెంట వవన తరంగిణులెన్నో గుహల గుండెలను పలికించుకుంటూ కృసుమబ్బందాలను నడిపించుకుంటూ. 'మ్మితమా! నీ రాకతో ధ్యాతి నవదై తన్యగా(తిం ఆప్తుడాః నీ రేఖతో వకృతి రూపెత్రిన ద్యుతి. ఆగవయ్యా! ఒక్కషణం అవసీతలం నీకు వట్టిన అద్దం, ఎలా కందిపోయావో చూసుకో ఎంత అలిసిపోయావో ఉండిపో. ఏమిటది అలా దిగబడుతున్నావు అగుపించని అడుసులో. ఎందుకని కరుకు నలుపు చొరబడుతున్నది మెరిసే సీ యరుపులో, వ్‌ న్రల్యం కమ్మేసిందో నా కళ్ళను ఏ చీకటి మింగేసిందో ఈ వెలుగును.

12 డా। సి నారాయణరెడ్డీ ఏడి ? నా మ్నితుడేడీ ? వ్యోమానికీ భూమికీ ఉన్న సీమలను చెరిపేసిన ఆ విశ్వమ్మితుడేడి ? ఏవీ నాతో కదిలొచ్చిన వకులూ 1వసూనాలూ ? అంధకారం వంజుదెబ్బకు జడిసి ఆకాశానికి ఆతుక్కు.న్నాయా బిక్కు విక్కుమంటున్న చుక్కలుగా. ఎక్కడున్నాడు నాతో నడిచిన జగన్న్వేశుడు ? చుట్టుముట్టిన చీకట్టదాడికి తట్టుకోలేక హారిపోయి తలదాచుకున్నాడా శూన్యంలో వేడిచచ్చిన వెన్నెలదిబ్బగా, ఇక నేనూ ఇంఠేనా ? కుంటుతున్న ఒంటరితనంతో కువప్పగూలుతున్న "ఆశల నీడ్చుకుంటూ రొంపిలాంటి చీకట్టోవడి రొవ్వుతూ పోవడమేనా? ఈ మూల్లులే రొదలై ఆ రొదలే ఆర్ద్ర ఘోషలై

నిశ్వుంభర కతి చిమ్ముకుపోవా నిని చీల్చుకుపోవా రోదసిని * నా ఘోష విన్నదా అంబరం జొనన్నదా దిక్కుహరాంతరం. పొడుచుకొచ్చింది అదే భానుబింబం పొంగుతున్న ఆళాపూర్ణకుంథం. తొజికిన ఆ పూర్ణకుంభం చినుకులే " తొలకరిస్తున్నాయి చిగుళ్ళుగా కురిసిన ఆ తరుణకిరణకణికలే విరిసిపోతున్నాయి కళికలుగా, (వతి తరువూ ఎదుగుతున్నది వచ్చని క్వాసలతో. వతి పువ్వూ పలుకుతున్నది వరిమళ భాషలతో. సాగుతున్నది నా సహచరి తీగలు వెయ్యి మెలికలు తిరిగిపోగా, నవ్వుతున్నది ఆ రసర్భురి పువ్వులు వదునెక్కి దూసుకురాగా. నన్ను చేరింది సుతిమెత్తగా నరాల్లో మెరుపులు సాముగరిడీలు చేయగా. నన్ను తాకింది చిరుకౌత్తగా నా సర్వం తీయనిగర్వంతో వడగెత్త గా,

క్ష డా! సి. నారాయణరెడ్డి ఏమి అనుభూతి ఇది ఎదలోతులు ఎగిసెగిసిపోయినట్టు రక్తంలో అవ్య క్షరాగాలు రంగరించినట్టు. ఏమి చిృతవాంఛ ఇది ఎదుట ఉన్న సౌగసులన్నీ కాగేయాలన్నట్టు వరిమళాల మంటల్లో వడి చావాలన్నట్టు. ఉన్నాను నా సహచరి ఒడిలో __ ఊపిరిలో ఊపిరి మునకేసింది. ఉన్నది రసరురి నా ఒడిలో_- కాలం లివగా కరిగొచ్చింది. పారవళ్యం వక్క దొరిలించింది. (పకృతి మరోపార్శ్యం చూపించింది ఏమిటిది ? ఈ నదీ గర్భంలో ఎడారి వడుకున్నది. పొంగే అలలను మింగేసి మండుటిసుకను నెమరేస్తున్నది. ఏమిటిది ? కరుచుకున్నాయి మంచుగడ్డలు వరుచుకున్న వచ్చికబయళ్ళను, ముసురుకున్నాయి పొగలపొరలు మెరిసే దిశల నొసళ్ళను.

విశ్వంభర శీర్‌ ఏమిటేమిటిది ? నిలిచిపోయిందా ఈ చెట్టళ్వాస నిలబడ్డాయి శవాల్డాగా. బిక్కు బిక్కుమంటున్నాయి పూలూ ఆకులూ రెక్కలుమాడిన పురుగుల్లాగా. ఇక నేనూ ఇంతేనా ? ఇసుకకుప్పలా కూలిపోయి మంచుగడ్డలా బిగుసుకుపోయి తనువును పచ్చగా వలికించిన ఊపిరిని కోలుపోయి పుడమిపై శాళ్వతస్థాణువునై వడి ఉండడమేనా ? మెదడును తొలిచేస్తున్న సంశయాల మధ్య గుండెను పిసికేస్తున్న భయాల మధ్య ఒంటిలో ఎదురునడుస్తున్న రక్తనాళాల మధ్య ఊహలో హోరెత్తుతున్న (గ్రహభమణాల మధ్య కాదన్నది ఎలుగెత్తి జీవనది. కాదన్నది పువ్వుల్ని పుక్కిలిస్తూ కదిలివచ్చే వాసంత సంజీవనీహృది.

కేశి డా! సిం నారాయణరెడ్డి సృష్టికుదుళ్ళను తవ్విచూపింది జీవ(వకృతి. విశ్వంభరను తెరతీసి చూపింది వినూత్నమతి. జెరిపోతుల్టా షాకే చీకట్లు చీకట్టను వడదోసే వెలుగుమెట్టు దిక్కుల్ని కబళించే ఎడారులు ఎడారుల్ని మచ్చికచేసే వచ్చికదారులు కొమ్మలను కొరికేసే మంచుకోరలు వడిన గాట్లలో పచ్చదనం నింపే వసంత వవన ధారలు అవ్యక్తంగా ఆకృతి దిద్దుకునే నెత్తుటిముద్దలు ఆ ముద్దలకు కేరున ఏడ్చే పాలగొంతుకలు వదును పెదవులకు ముడివడే పారవళ్యాలు (వవంచాన్ని కుదిలించే వంచేంద్రియాలు శరీరవంజరాన్ని కొరుక్కుతినే కై ధిల్యాలు నిరాళల రొంపిలో కూరుకుపోయే సర్వావయవాలు.

విశ్వంభర శ్రే ఒక దేహం మట్టిలోకి ఒక జీవం మట్టిపైకి. ఇదీ (కమం (వకృతికి. ఇదే (కమం (వకృతిని అర్ధాంగిగా మలుచుకున్న (నతి పురషనికి, ఇప్పుడు తెలిసింది నిప్పును ఊదేసే సీరుంటుందని నీటిని ఎగరేసే నిప్పుంటుందని పూలను పొడిపించే ముళ్ళంటాయని ముళ్ళను (వ్రళ్నించే పూలుంటాయని, ఇప్పుడు తెలిసింది గుడ్డిబీకటికీ ఆకాళంనిండా కోటి కళ్ళంటాయని సూర్యచందుల్ని చప్పరించి వదిలేసే సూక్ష్మ శక్తులుంటాయని. అడుగు నేలపైఆనని యవ్వనం అడుసులోకి దిగబడుతుందని. నిత్యదీ వమని అనుకున్న జీవితం లి పలో ఆరిపోతుందని, 32

18 డా! సిం నారాయణరెడ్డి కదులుతున్నాయి మనిషి గుండెలో గాండించే అరణ్యాలు గీపెట్టే సముుదాలు తీం్యడించే జలపాతాలు తిరగబడే రుంరూమారుతాలు గట్టకు కాట్టువే సే నదుల బుసబుసలు గిరుల వేళ్ళను పెళ్ళగించే భూగర్భం రుసరుసలు విస్మయం వేయినోళ్ళతో అరిచింది

భయం లక్షగోళ్ళతో చరిచింది. ఆకాళం వగిలినంత శబ్దం విచలించే మనిషికి

వెన్నుదట్లే చినుకులు.

ఆ అనుభూతి అమృతం

ఆయినా అది క్షణికం.

ఆకాళం కూలివడ్డంత వర్షం. చెట్టు గొడుగయ్యింది చిట్టిపోయింది కా సేవట్టో

నడినె తిన మంటలతో.

గుహగుండె తెరుచుకుంది కొండంత జాలితో,

మళ్ళీ కుదుటనడ్డ మనసుకు గుహలో మబ్బులాంటి గార్మడింప్త, లంఘిసున్న రెండు అగ్నికణికలు.

విశ్వంభర 19 ఒక్కక్షణం దిక్కుతోచని హోరు. గుహవెలువలికి చిమ్ముకొచ్చిన మనిషికి గోళ్ళుదిగిన వచ్చిగుర్తులు. గుహలోని గోళ్ళకు జదిసిన మనిషికి గూడయ్యింది ఏటిగట్టు. జొలువారే ఆ యేరు తోచింది తనకు పాలవేళ్ళతో నిమిరినట్టు. గుహ దూసుకొచ్చింది గుడి సెలోకి, గోటికి ఎదురు ఈటె కోరకు ఎదురు ఇర్గధార. ఆత్మరక్షణకు నేర్చుకున్న ఆదిపాఠమది. మృళత్యుహత్యకు వేసుకున్న

మూలపీఠమది.

ఏటి లాలింపు ఎంతవరకు?

నీటికి పోటు పుప్రేవరకు,

గుడిసె తేలింది ఎండుటాకులా మనిషికి మిగిలింది మరో (వళ్నగా. ఇల్లు మొలిచింది ఇటుకే కండగా ఇనుమే అండగా.

వడిపోయింది గుహనోరు జడిసిపోయింది వరదహోరు. కాలాన్ని తొడుక్కున్నాడు మనిని క త్రిరించి కుట్టువేసి,

ల0 డా సీ. నారాయణరెడ్డి

పృథివిని తిప్పుకున్నాడు మనిషి నాలుగు దిక్కులను నాటేసి. ఏటిని చీల్చాడు రెండుగా ఈటెల్హాంటి చేతులతో. నడిచాడు కడలి అంచుపైన వడవల ఆరికాళ్ళతో,. చొరబడ్డాడు గిరుల గుండెల్లో సూదికంటిలో దారంలా. తెగబడ్డాడు గహనాటవుల్లో 'సెగ విసిరిన బాణంలా. కొయ్యల రాపిడిలో రాలే నిప్పును కొనగోటితో చిలికించి విగుసుకువడివున్న నేలను _ చిగుళ్ళ నోళ్ళతో పలికించి అడవిలో పూసే అందాలను అంగణంలో నాటించి

కోరల మధ్య అదిరే జీవాలను ఊరి ఒడిలో పెంచుకుని

తిరిగే చ్యకాల ఉరవడిలో వరుగుబతుకు మలుచుకుని పచ్చిగా పాఠే నీటిని

పండు మనసుతో పిలుచుకుని. విస్తరించాడు మనిషి

విశ్వాన్ని ఆత్మీకరించుకుని, ఆవరించాడు మనిషి అంబరాన్ని పిడికిలించుకుని.

శ్రి

మనిషి మనసులో ఒక సు[(వభాత౦. మౌనాన్ని 'పెకల్చుకుని

మగతను చీల్చుకుని

ఊర్థ్వంగా ఎగిసే

ఉన్మ త్రనాద జలపాతం

ఎక్కడిదీ నాదం ?

నాభిపాదులో పుట్టిందా

నర్గాల్లో తీగలు తీగలుగా చుట్టిందా గుండెలోయలో ఘూర్తిల్పిందా

మ స్తిష్మం అంచులో మార్మోగిందా?

ఎన్ని. ఒదుగులు దీనికి

ఎన్ని పరుగులు దీనికి. (వకృతిలోని. ఘోషలన్నిటికీ పాఠాంతరమా తది?

ఎక్కడో ఒక వసిమికోనలో పిక్క-టిల్లిన (క్రేంకారం;

అది నాదగర్భం (వసవించిన షడ్డం, ఎక గాడో ఒక మబ్బునీడలో ఎలుగెత్తిన చాతక్మపతి;

అది నాదవర్షం (వసరించిన బుషభం.

ఖ్రిక్రి డా! సి, నారాయణరెడ్డి

ఎక్కడో ఒక వచ్చికవట్టులో చిక్కువిడిన మేషస్వరం;

అది నాదవోణి స్పందించిన గాంధారం, ఎక్కడో ఒక ఏటిగట్టులో

రెక్ట-లె తి” కౌంచకంఠం,;

అది నాదమ ౨ఎతం మీటిన మధ్యమం. ఎక్కుడో ౬. కొమ్మఓఒడిలో

ఇగురులె తిని కహూరావం;

అది నాదతరువు వరిమళించిన వంచమం. ఎక్కడో ఒక నీటివడియలో పుక్కిలించిన భేకధ్వని;

ఆది నాదసరసి తరగెత్తిన దైవతం, ఎక్కడో ఒక కొండకనుమలో చిక్కులను ఆదిలించిన ఘీంక తి;

అది నాదరోదసీ_నినదించిన నిషాదం, తనలో పొంగిన పాయలు వడు

తానో స్వరసంగమం,

తనలో పార్రిన గాడ్పులు ఏడు

తానో హైజసంపుటం,

(వకృతిల- మూలనాదమే

పెకలి వచ్చిందా తనలో?

రనలోనీ జీవహదమే శరలిపోయిందా (వకృతిలోకి?

విశ్వంభర విత

తన ఊపిరి [కతిగా సాగినవ్వుడు వెదురు నడిచొచ్చింది వేణువుగా.

తన గోళ్ళలో పులకలు పూసినప్పుడు ఇనుము కరిగొచ్చింది వీణియగా.

తన వేళ్ళలో తరగలు వీచినవ్వుడు తోలు కదిలొచ్చింది డోలుగా

కంచు కలిసొచ్చింది కాళంగా,

ఎన్ని అంచులో రాగాత్మకు?

ఎన్ని ఆలలో నాదాత్మకు? సభాసరసిలో విరిసింది వద్మంలా సమరావనిలో మొరసింది శంఖంలా. వంటచేలను వలికించింది ఏలలా పాలనిదడుకను పిలిపించింది జోలలా ఆలయాలను వెలిగించింది వోరతిలా ఆర్తిని అనువదించింది ఆర్హరీకృతిలా నిలిచింది ధరాగగనాలకు నిచ్చెనలా కలిపింది అంతరంగాలను వంతెనలా చొరబారింది స్థాణువుళ్ళో జీవలహరిలా విరబూసింది గుబురుచీకటిలో దీవకళికలా కరిగి౦ంచింది కొమ్ములను మైనంలా ఊగించింది పడగలను మం[త౦లా.

| డా! సి. నొరాయజణరెడ్డి ఇక నిశీధంలో నడుస్తున్నది రాగాత్మ నదీతీరంలో. వసితనం వరవశించిన రెండు చీకటికళ్ళు ఈదుశున్నాయి వండువెన్నెల పారావారంలో, “ఎంత బాగుందీ వెన్నెల ఎంత ఈదినా తీరదు తృన్షు “ఎలా ఉంటుందో వెన్నెల?" జాలిగా మూలిగిందొక్ష (వశ్న. రాగాత్మ ఎదుట నిలిచింది ఆ వసితనం చూప్పల పురిటిళ్ళలో శూన్యాన్ని మోసుకుని, రాగాత్మలో తీగసానింది. తవన చీకటికళ్ళకు వెన్నెల వెల్లువ చూపాలని, పెళ్లువికింది రాగాత్మ తల్లి వెన్నెలలా, ఎగిసింది పాలవెన్నెల నాదనిర్హ్య రిగా. నినదించిన ఆ నిండు వెన్నెల ఆనిపించింది పావకు మర్చి రేకలుగా పాలవాకలుగా నీవోర యవనికలుగా

విశ్వంభర లర్‌ శరన్నీరద మాలికలుగా కలహంస రెక్టలుగా కరగదోసిన చుక్కలుగా. విరిసింది పావమనసులో వన్నెల చూసిన అనుభూతి. వినిపించింది పాపకళ్ళలో విశ్వం గీసిన చితగితి. మనిషి మనసులో ఒక [వకంవనం. అడుగుల్లో శిర సెత్తి అంగాంగాల్లో అలలెత్తి సు వచేతనకు జడలు విదిల్చిన దీవలయ స్పందనం. అరికాళ్ళలో చొరబడ్డామి ఉరకలు తీసే వేళ్ళు. చరణాలలో పురివిప్పాయి సంభమించే నెమషృం నడుములో మెలికలు తిరిగాయి వడగెత్తి ఆడే నాగినులు. కరయుగశితలో మలుపులు, తిరిగాయి నురగలెత్తే గిరివాహినులు, గళం ఊగింది తదశాఖలా శిరం కదిలింది అగ్నిశీఖలా.

చ! డా॥సి. నారాయణరెడ్డి ఎక్కడిదీ చలనం ? ఎందుకింత లయోల్న్బణం ? ఇది సృష్టికి జీవహతువు (కృతి పురుషులకు మూలధాతువు. ఉండలేదు భూమి తిరగనిదే నిలవలేదు నీరు పారనిదే దాగలేదు వెలుగు తరలనిదే ఆగలేదు గాలి కదలనిదే. ఊరుకోలేదు ఉనికిలేని గగనం (గహతారకలు చరణాలుగా అహర్నిశలు వర్మిభమించనిదే. తన తనువులో ఉన్నది ఆ భువనమే తన శ్వాసలో ఉన్నది ఆ వవనమే తన రుధిరంలో ఉన్నది ఆ ప్రవాహమే తన కళ్ళలో ఉన్నది ఆ (ద్రసారమే తన శిరసులో ఉన్నది ఆ చలనమే. (వకృతిలోని చలన శీలానికి పరిణామం మనిషి జగతిలోని [భమణగుణానికి (నకిరూవం మనిషి. పాటలా సాగిన మనను ఆటలా ఊగిన మనసు

విశ్వంభర వ్‌? మాటలను కవ్పుకునీ అర్థాలను అల్లుకునీ వలికింది అనంతముఖాలుగా ఓలికింది విభిన్న గళాలుగా, చీకట్లో కనిపించదు చేతిసైగ వేదనో వేడుకో తెలువలేదు వె[రికేక, పొంగులె త్తే గుండెను పట్టిచూవలేదు పొడి పొడి మాట. ఎలా విప్పేది మనసుపొరలను? ఎలా బొమ్మ కన్హేది ఊహలతేమ్మెరలను? బదులు వలికింది (వకృతి “ఇదిగో నేనున్నానని. మదిలోని [వతి కదలికనూ "పెదవికి రప్పించుకొమ్మని. తనలో ఒక కల్లోలం__ 'మోష్‌౦చింది కడలి3రటం. తనలో ఒక ఉల్పాసం__ పులకించింది పున్నమికిరణం. తనలో ఒక వేదన___ ఎదురొచ్చింది (శావణ మేఘం. తనలో ఒక గర్జన-- ఎగిరిదూకింది కొదమసింగం.

28 డాః సి. నారాయణరెడ్డి తనలో ఒక మాధుర్యం ___ కాసలాడింది రాసనిలయం. తనలో ఒక మాత్సర్యం___ ఆవులించింది ధూమవలయం, తనలో ఒక నియతి __ నిలిచింది నిస్తరంగ సరసి. తనలో ఒక వికృతి___ కమ్మింది అమావాస్య ని? (వకృతి పలికింది కృతిగా కృతి నిలిచింది మానసాకృతిగా, కదిలిపోతున్నది మనసుతెరమీద కనితాత్మ వరమహంసలా__ కాలం పొరలు విప్పుతూ లోకం లోతుల్ప తవ్వుతూ. అరిచిన బలివళవు కంఠం ఉరిమింది వరుణమం[త్రంగా. గుండెపగిలిన తమసాతీరం ఘూర్షిల్లింది శోకచ్చందంగా. చెమ్ముగిల్లిన పరహం చేయిష్రాచి కమ్ముకుపోయింది ఆషాఢమేఘంగా. చూపునోచని నయనం ఊహసాచి రూపె త్తింది పోగొట్టుకుని పొందిన స్వర్గంగా.

విశ్వంభర విం కవితాత్మ వెలిగించింది గుళ్ళలో కర్పూరనీరాజనాలను. ఆగ్రహించిన ఆ కవితాత్మ ఆర్పేసింది రెక్కవిసిరి మళాలు చిందించిన మనువుల రకాన్ని ఘృతంలా దిగమింగే దిపాలను, కవితాత్మ అక్షరాలు తొడిగింది కమనీయ రాసరహస్యాలకు. విక్రమించిన ఆ కవితాత్మ వినిపించింది వివోయసమంటి కర్మ కేతంలో కాళ్ళవణికిన నరులకు నిష్కామకర్మ థాష్యాలను. కవితాత్మ కలకలలాడగా___ ముఖాలలో నద్మాల పునర్ము(దణలు కళ్ళలో కలువల కలభాషణలు పదవులపై వండువెన్నెల (ప్రచురణలు చెక్కిళ్ళలో చిగురుకెంపుల వసరణలు, కవితాత్మ విలవిలలాడగా _- ఆకులు డుల్చింది హరితవృక్షం ఆకాళం రాల్నింది జలదవాస్పం రాతిని ఆవరించింది కృష్ణవక్షం

శ0 డా। సి, నారాయణరెడ్డి ధ్యాతిని ఆవహించింది ధూమగ్యాత౦. కన్నె[రజేసింది కవితాత్మ___ క బ్రెపుల్లలు కరవాలధారలుగా మట్టిముద్దలు మవాొగ్నిగోళాలుగా గొ(రెగొంతులు కార్టూల ఘోషలుగా వబొమికలగూళ్ళు (వ్రభంజన క్వాసలుగా. గళమె త్తి హాడింది కవితాత్మ__. క త్రిమొనలు నాగలికర్రులుగా శూలాలు మోగే కలాలుగా ఎడారులు పచ్చల గితాలుగా ఇనువడేగలు రజతకపోతాలుగా. పారింది మనిషిమనసు రంగుల్టోకి పాకింది లలితమతి రేఖల్టోకి, కదిలివచ్చింది (వకృతిసర ఇస్వం కలలుకనే మునివేళ్ళలోకి. మురిగిపోయే తోళ్ళమీద మొలుచుకొస్తున్నాయి సురధిశసుమలతలు తరుణచం[దద్యుతులు. వలకబారిన కొయ్యలమీద [వవహిస్తున్నాయి సెలయేళ్ళ మెలికవరవళ్ళు వసిలేళ్ళ అలలకాళ్ళు.

విశ్వంభర లి! వట్టి మట్టిప్మాతల ముథాలమీద పుట్టుకొస్తున్నాయి అవ్సరోంగనల నయనభంగిమలు ఆకాకానికందని తరళశనీలిమలు, అల్టుకున్న దూదిపోగులఅంచులమీద 'పెళ్తుబుకి వస్తున్నాయి చిక్కని ఇం[దధనుర ర్హవాహినులు మొక్కవోని మధుమాసహాసవనులు. ఆకుల మీద లేకుల మీద గోళ్ళు మీద గోడలమీద కత్తుల ఒరలమీద కాగితం పొరలమీద చేతి క(రలమీద తంబురా బ్మురలమీద రెక్కలెత్తి ఎగిసింది డెక్కంలెత్తి నడిచింది వడగలెతి నర్తించింది గొడుగులెత్తి వర్తించింది కదిలే ఆకృతులను రేఖల్లో కుదించిన చి(తకళాత్మ. కుసుమించిన రూపాలలో చైతన్యం కుమ్మరించిన స్నిగ్గవర్ణాత్మ.

82 డాః సీ, నారాయణరెడ్డి వడుకున్నది మనసు ఒకనాడు పర్వతం ఒడిలో. కరిగిపోతున్నది తానున్న శిలాతలం కలలాంటి తాకిడిలో.

ఏపీ ఆ కొండరాళ్ళు ఏవీ ఆ శిఖరాలు అగుపించవే ఆ లోయలు ఎగిసిపోయెనా ఆ గుహలు? వర్మిభమిస్తున్నాయి తన చుట్టూ వసిడిముద్దలు

మైనపుగుంజలు

పొలనురగలు

దూదిపీింజలు.

క శ్రైదుట నిలిచిన తోయలో

కల విరిగింది.

ఉలిక్కి పడ్డ మనసులో

ఉలి మెరిసింది.

నడిచింది ఉలి

జడకట్టిన అడవులను విదిలిస్తూ. శదిలింది ఉలి

కందరాల మూతికట్టను విప్పేస్తూ. తట్టింది ఉలి

పుట్టుకతో నిద్రిస్తున్న మొండివీపులను.

విశ్వంభర తతి తడిమింది ఉలి ముడులు వివ్వకోలేని బండచూపులను, శిల వలికించింది నిలువెత్తునా నిళ్ళబ్దరాగాకృతులను, శిల సవరించింది చెక్కిళ్ళ పై పెళ్ళిపడుచుల మేలిముసుగులను. శిల చిందించింది చేదుకన్నీట తడిసిన నిట్టూర్పులను. శిల రగిలించింది శివమెత్తిన బరికత్తుల చిచ్చునాసళ్ళను. తనను తొలుస్తున్న మనిషితో తాదాత్మ్యమెందుకో శిలకు ? సర్వాంగాలను పొడుస్తున్న ఊలితో సహయోగమెందుకో శిలకు ? బెబ్బులులు బొబ్బరించిన తనలో దింబాధరాలను పలికించినందుకా ? విషసర్పాలు పూత్క-రించిన తనలో వెన్నెలతీగలను మొళిపించినందుకా శి వరవళించింది శిల్మావకృతి వలవించింది స్వప్నాకృతి అమృత స్నిగ్దంగా ఆత్మకు అద్దంగా. ఇవ.

లు డా సి. నారాయణరెడ్డి కానల్లో అవతరించిన క్షైలాససదనాలు కోణంలో (నతిఫలించిన ఆదిత్యచరణాలు అనంతంలో అందెవేసిన ఆనంద తాండవహేలలు దిగంతంలో ఠరంకెవేసినద్రీ వ చైశన్యలీలలు బుట్టవలక లో కట్టుపడిన చవలనాగినులు చెట్టునీడలో వెలుగులాలికిన ధ్యానవాహినులు పాలవన్నెలో గడ్డకట్టిన అపగీతులు కేళి తి నిటారుగా నిలిచిన ఆమరజ్యోతులు కాలం మూలంలో పుట్టిన సంగతులు కాలాళీతంగా కట్టిన కథాకృతులు (వతీకలుగా దిద్దుకున్న విక్వాసాలు రాచగోరీల్లో తొక్కి పెట్టిన నిక్వాసాలు ముదలుగా మూ ్రికట్టిన జననరహస్యాలు మూడుకాలాల్లో కళ్ళకు తట్టిన జీవనదృళ్యాలు_ శిల్పాత్మను దర్శించిన ముకరాలు జీవాత్మ విసిరేసిన శకలాలు. మనిషి మనసు చూసుకుంది తన సీగన్స అఆగణ్యరూషపాలుగా, రసాహంక్షృతి కూర్చుకుంది ర క్రిని చైతన్యకోకాలుగా.

తి

ఎంత వింతమనను?

ఏ రూవమూ లేదు తనకు. అయినా అది

నాదంగా ఎగిసింది...

వదంగా నడిచింది

రేఖలుగా మెరిసింది

మూర్తులుగా నిలిచింది అణువణువుటోని లయలను తనువులో ఒలికింది.

మదిరాక్షీ కళ్ళలో మునకలేసింది 'పెదవిముడి విప్పిచూసింది తెరలు తెరలుగా

వరిమళాలను కాజేసింది.

పొరలు పొరలుగా

సుస్వరాలను లాగేసింది.

మె త్రని వేళ్ళకొసలళో మేనినునుపును వడటోసింది. మనసొక రోదసి;

పిడుగుల అడుగులు వడుతుంటాయి మెరుపుల చురకలు అంటుకుంటాయి.

36 డా సి. నారాయణరెడ్డి జాబిల్టి కమ్మెచ్చులో లాగిన వెన్నెలలు తీశలై సౌగుతుంటాయి. సూర్యుని కంటికొలిమి నూదిన చిచ్చుకణికలు వచ్చిబొగ్గులై వడిపోతుంటాయి. రోదసికి తెల్పపూత పూస్తే అది వెలుగు రోదసికి నల్దరంగు పులిమితే అది చీకటి, మనసుకు గజ్జెలు కట్టుకుంటే తెరలేసుంది. మనసును ఆవ్ఫలింతలు చుట్టుకుంటే తెర వాలుతుంది. ఊగిపోవాలనుకుంటుంది అది ఉయ్యాలలౌతాయి మబ్బులు. మోగిపోవాలనుకుంటుంది అది మృదంగాలౌతాయి ఉరుములు, మనసాక వృకమూలం; అది చేదుకుంటుంది అగుపించని పొరల్లోని జీవసారం. పగలబడి నవ్వుతుంది చిగుళ్ళు విప్పారిన రేకులౌతాయి.

విశ్వంభర - ళ్‌ కుమిలికుమిలి ఏడుస్తుంది ఆకులు జలజలరాళలే మంచుబొట్టవుతాయి. నెత్రినిమాడ్చే మండు టెండల్లో నీడలజల్టులు కురిపిస్తుంది, తననుముక్కలుగా నరికే గొడ్డలికి తానే ఆధారంగా నిలుస్తుంది. తాను నేలలో దిగబడివున్నా తన బిడ్డల్ని గాలిలో ఎగరేసుంది. కాలం తన కళ్ళలో దుమ్ముచల్లినా కదలని కాళ్ళతో నిలిచిపోతుంది. ఎప్పుడూ కుదురువీడని మనసు వేళ్ళను అప్పుడప్పుడు ఆశ తొలుస్తుంది కొమ్మల చేతులెత్తి ఆడాలని; చిగురాకుల జేబురుమాళ్ళను ఊపుతూ వథికుల కళ్ళను వలకగింబాలని, వేళ్ళకొసలు పెళ్ళగించుకుని లేస్తే వృతృమాతృక కూలబడుతుంది. ఆశల అంచులు పొగరేపుకుంటూ వసే అంతరంగం కూరుకుపోతుంది. న్‌ మనసొక మహాసాగరం; తాను కట్టుకున్న చెలియలికట్టిను తానే కబళించాలని చూస్తుంది.

98 డా! సి, నారాయణరెడ్డి

తన తోబుట్టువెన ధరాతలాన్ని

శానే కాగేయాలని చూస్తుంది. హోరెత్తుకుంటూ ఉరికిఉరికివన్తుంది. నోరొత్తుకుంటూ తిరిగితిరిగి పోతుంది. తనలో ఆంబరాలను పరుచుకుంటుంది. తానే ఆకాశమంతా కమ్మేయాలని తహతహలాడిపోతుంది.

నదులను తనలో కలుపుకున్నా మధురిమలెన్నెన్నో నింపుకున్నా తనకు నిలిచిన రూపమొక్కటే తనకు మిగిలిన రుచి ఒక్కటే. అనంత జలరాశి తానైనా ఆర్బుకోలేదు తనలోని చిచ్చును. తనపై ఎంత తెలుపు కురుస్తున్నా మాపుకోరేదు తన మేనినలుపును, హిమగిరులపై ఎగిసే మనసే ఇరుకులోయల్లో చారబడుతుంది. ఆరుజోదయాలను (పతిష్టించే మనసే- పిరికిచీకట్టలో దిగబడుతుంది. వసిమిని తెగమేసి

ఇసుకను నెమరేస్తుంది.

విశ్వంభర 89 మండుటిసకను మింగేసి వమాగాణులను పుక్కిలిసుంది. విత్తుగా ఉంటూనే వృశమై కూచుంటుంది, ఆంతరిక్షంగా ఉంటూనే అణువులా కుదించుకుంటుంది. అది అగమ్యం అన్వేషిస్తుంది గమ్యం. అదొక శూన్యం అవలోకిస్తుంది కామ్యం. అది కాలాతీరి క్త 0-= ఆరు బుతువులు ఒక లివ్లలో. అది యోగాభిషిక్తం- ఉదయాంశువులు ఆ సుషుప్తిలో. ఎప్పుడు చినుకౌతుందో ఎవ్పుడు పిడుగొతుందో ఎప్పుడు ఆడుగేస్తుందో ఎవ్వుడు మడుగౌతుందో ఏప్పుడు నవ్వుతుందో ఎలా ఎలా నవ్వుతుందో. తెల్లగా నవ్విందా తెరచాపలెత్తే జ్యోళ్సా ఇనరిక్తులు. నల్టగా నవ్విందా నాగఫణాలె తే విషమర్శాతులు,

శ డా సి, నారాయణరెడ్డి పచ్చగా నవ్విందా వగుళ్ళువారిన నేలలో వల్లవజయంళులు. వగా నవ్విందా వెరెత్రి అరిచే రుధిర్మసవంతులు. రాజసమ్ముద విడలేని మనసు రాజుకున్నది ఒకనాడు వరిపూర్ణ సత్త్వలబ్ధికి పొరలులేని సత్యసిద్దికి, సాగుళున్నది ఆ తపస్సు వణాల శిఖరాలు దూకి దినాల గహనాలు దాటి కాలఘట్టాలను చీల్చుకుని వేలావలయాలను విదిల్చుకుని సమున్నత లక్యసాగర సంగమం కోసం. నిలిచివున్నది ఆ తవస్సు నిరంతర వరాఘాతంలో గుహాగర్భంలా నితాంత హిమపాతంలో మిహిరబింబంలా ఉద్యగ నిదాఘతావంలో వటచ్భాయలా ఉన్మ త్రముతులకు చెదరని ఉదాత్త హృదయసాయిలా; వికృత మాటగటి (పకృతి ఒడిలోకి విసిరేస్తూ,

విశ్వంభర ఢి! 'పెరుగుతున్నది ఆ తవస్సు శిరసుమీది పుట్టలను ఛేదించుకుంటూ స్థిరసంకల్పం నాదంగా (వబోధించుకుంటూ నత్మతమండలాలను 'పెళ్ళగించుకుంటూ అత్షీణ కాంతిగోళశాలను ఆక్రమించుకుంటూ అనాహతంగా అశరీరంగా (వస్థానిసూ పెత్తనం మరిగిన వై భవమత్తుల ఎత్తుగద్దైను (వతిఘటిస్తూ. బిత్తరపోయింది పెత్తనం గుత్తాసౌత్తు చేజారినట్టు. ఆగమ్యంగా దాచివుంచిన అమృతభాండం కుదురు కదిలినట్టు పెరట్లో కష్టేసిన వాహనంమీద మరెవ్వడో ఊరేగిపోయినట్టు. తనచుట్టూ అల్లుకున్న ఆనందవని ధరణిపైకి రాలిపోయినట్టు. విలవిలలాడింది అధికారం వెయ్యికళ్ళు మండిపోగా. చిటికవేసింది అధికాసనం (త్రుటిలో ఓ మెరుపుతీగ తుళ్ళిరాగా. నయనహుంకృతి నెరిగిన ఆ మెరుపుతీగ ఎగిసి వాలింది పుడమి పైకి;

తీవ్ర డా! సిం నారాయణరెడ్డి సడలిపోని రూక్షతపోదీక్ష జడలుగట్టుకున్న మౌనవాటికి, మెరుపుతీగ ఆగి చూసింది మెరిసింది జటాటవిలో ఒక విశ్వం; ఊర్జర్షలోకాలను అధఃకరించే ఉ్మగ తపస్సర్వస్వం. తిరిగిచూసింది ఆ మెరుపుతీగ పురుషాతపం పూర్షచందికల పురులు వివ్వగా- శ్వాస గడ్డకట్టిన సొౌరభరుంరులు రెక్కలెత్తగా. ఆ తీగ చిగురుఅడుగులకు పువ్వులే మువ్వలై పరిమళాలే నాదాలై సకల వీవాణువులు ముఖరించిపోగా. మూతవడినచెవికి వేసినముడి సడలిపోయింది చిత్రంగా, తలకెగిసిన లోకంటిచూపు వెలికువీకింది ఆ్మతంగా, శిలలో పోటె తింది అల హిమంలో పొడుచుకొచ్చింది సుమజ్యాల,

విశ్వంభర ఉరి చెదిరిన ఉషస్సు కంటికి చీకటే వలల ముంగురులై - విరిగిన తవస్సు ఒంటికి మిరుమిక్షే మరుల దొంతరలై - నియతి చితికపోగా నిష్ష సీరుకాగా సంచలించింది సత్వశైలం సమూలంగా. వడిపోయింది తవశ్శిఖరం (వ్రకామంగా. ఏళ్ళ తవస్సువేళ్ళను తానే 'పెళ్ళగించుకుంటుంది మనసు. త్మీవ రుంరుల వంజాదెబ్బలను తిప్పికొడుతుంది మనసు. ఆవిరైన ఆ మనసు ఒకనాడు ఆ[ళ యించింది తఈరుమూలాన్ని తృష్టామూలాన్వేషణలో దుఃఖహేతుగవేషణలో. ఇప్పటి ఈ విరాగపథం అప్పటి అనుభోగపదం. ఎన్నెన్ని వెన్నెల రేకులతో ఎదిగిందో ఆ మనసు

డీసీ డా! సి. నారాయణరెడ్డి

ఎన్నెన్ని వసంతాలరెక్కలతో ఎగిసిందో ఆ మనసు.

ఆది చూసింది కరిచేమంచును కాదు పొడియెండలో తడి సేమంచును. అది చూసింది కటికచీకటిని కాదు కడకంటితో "చిలికే కలికిీకటిని. (వభాతపదాల అలికిడికి

వక్క దొరలించేది.

పస్నీటికొలని జిలుగుమేనిక్రి పరిమళాలు వంచేది.

'కేశీవనుల సందిళ లో వాలుసందెలు కరిగిం చేది, నురగలె తే మదిరల పెదవుల్లో మరులరుచులు వలికించేది. కుసుమళతల్పాల నౌకలతో కొసర్మాతులను చుంబించేది.

క త్రిచేతికందితే చాలు

కుత్తుకలు నూరు ఒరిగేవి,

విల్లు ఎక్కు పెట్టితే దాలు వెయ్యిగుండెలు వగిలేవి,

ఆశ్వం వెన్నుతట్టితేచాలు ఆరునిలువులు పొంగిపోయేది. రథంమీద అడుగుపెట్టితే చాలు [నభంజనం వరుగు వీగిపోయేది.

విశ్వంభర తల్‌ గళం విప్పితే చాలు గాంధర్వుగంగల శిరసులూగేవి. తలపు విప్పితే చాలు లలితకవితలు లాస్యమాడేవి. కలవాసమే తప్ప కన్నీరు చూడని మనసు కోటకొమ్ములే తవ్ప కాటి దిబ్బలెరుగని మనసు స్వప్నాల వరిధులుదాటి సౌగింది నగరం నడిమికి, చేదునిజాలు నీడల్లాగా చెరలాడుళున్న చోటికి ఒకద్భశ్య౦-_- సడలిపోయిన కీళ్ళను ఈడ్చుకుంటూ. మరో దృశ్యం. కొడిగట్టిన ఊపిరిని ఎగదోసుకుంటూ. ఇంకో దృశ్యం కనుగుడ్డు తేలిన క్‌ ఫ్రైను మోసుకుంటూ. నిలిచింది తననీడ నిలువు టద్ధంలా,

శ౦ డా! సి, నారాయణరెడ్డి

తోచింది శనరూపం _మటిని తొడుక్కున్న మాణిక్యంలా, పిడుగువడింది మనసులో. క్పిరుకుపోయిన తేనెపొరలు జారివడ్డాయి క్షణంలో. అమ్ములా అల్దుకుపోయింది ఆంత శ్చేతన.

బతుకంటే దుఃఖమేనా? సుఖమంటే స్వస్నమేనా? కోరిక లేక మనిషి లేడా? చీకటిలేని వెలుగు రాదా?

మ స్తిష్కాన్ని (వళ్నిస్తున్న మంటల మధ్య

కళ్ళలో హోరెత్తుతున్న

కారు చీకట్ట మధ్య

గుండెలో మూల్గుతున్న ఎండుటాకుల మధ్య

అడుగులు కదులుతున్నాయి అడుగడుగునా చుట్టుకుంటున్న రాగరజ్ఞువులు తెంచుకుని రక్తబంధాలు తప్పించుకుని, అడుగులే (పళ్నలై అడుగుతున్నాయి

విశ్వంభర శా జడలుక ట్టిన ఆరణ్యాలను క్ఞానపీఠికలను ధ్యానవాటికలను. బదులు దొరకని అడుగులు కుదురుకున్నాయి తరుమూలంలో; సృష్టిరహస్య శోధనలో జీవితలక్య సాధనలో. అటు నవ్విందొక అందె ఇటు నవ్విందొక మలిసందె. అటు పలికిందొక కుసుమళలాక ఇటు పలికిందొక మదనవతాక. చిరురవళుల తరంగాలు చెవి వివృలేదు తరువు. హొయలు చూపుల దుమారాలు-_ నయనాలు వివ్పలేదు తరువు. సౌరభాల కల్లోలాలు- చలించలేదు తరువు, (వలోభాల [వకంవనలు- పట్టు తవృలేదు తరువు. తరుమూలంలో ఉన్న మనసే తన శిరసు చుట్టూ వెలిగింది,

శీ8ి డా సి నారాయణరెడ్డి జీవిని కమ్ముకున్న మంచు పొగ ఆ వెలుగులో కరిగింది. కాంక్ష మనసుకు వేరు కదలిక దాని తీరు. కాంక్ష పెరిగితే ఆశ ఆళ ముదిరితే లోభం. లోభానికి ఎన్నెన్ని పొరలు లోతు లెరుగని పాతరలు. తన చూపుడు వేలు నీడలో ధరాగోళం ఒదగాలని తన కత్తుల తళతళలు ఇనకాం౦తులై కదలాలని తన ముంగిట్లో ధనరాసులన్నీ తలలు వాల్చి నిలవాలని తన గుప్పిట్లో మారణశ క్తులన్నీ దాసోహ మనాలని. తరలి పోయిందొకనాడు తల తిరిగిన లోభం అహంకార దాహం ధ్వజమెత్తి రాగా

విశ్వంభర శ్రి ఆ్మకమణ మోహం కరళ్ళె త్రిపోగా, యవనాళ్వాల వికట హేషల్లో అవిసిపోతున్న అష్టదిక్కులు. కదనుతొక్కే. ఉక్కుకాళ్ళకింద కమిలిపోతున్న అసువుల మొక్కలు. పొగరు కత్తుల పాళవిక(కీడలో ఎగిరిపడుతున్న శిరస్సులు. కురిసిన నరర కం స్పర్శతో ఎరుపెక్కిన సరస్సులు. ఏ వజత్వం కొమ్ము విసిరిందని ఈ విలయవిహార౦. వీ అధర్మం కాలుదువ్విందని ఈ భయదసంహారం. ఇళ్ళనూ వండి ఒరిగిన పైరుమళ్ళనూ నివ్వ్చుల ఉప్పెనలో ఎందుకు నిలువునా ముంచె 'త్రినట్టు? (పప్రాణాలనూ [ప్రాణాధికంగా దాచుకునే మానాలనూ రక్క-సిగోళ్ళతో ఎందుకు రక్కుకు పోతున్నట్టు? 124

ల్‌0 డా॥ సి. నారాయణరెడ్డి విజేతగా వెలగాలంటి విశ్వాన్నే భస్మం చేయాలా? రరాలోభం తీరాలంటే నరరుధిరమే కావాలా? వేయితోటలను నరికినచేయి పూముస్తుందా ఒక్క పువ్వును? మారణహుంకృతులు మరిగిన నోరు చేరబిలుస్తుందా ఒక్క- శిశువును? తనచూపే కాసనసూ కంగా తన చిటికే భేరీధద్వానంగా మోపిన తన (వతి అడుగూ నాటని విజయ సంభంగా సాగిపోయింది ఆ లోభం సాగరాలను చుక్లేసుకుంటూ. పిడికిలె త్తింది- ఆ లోభం వృథ్వీతలాన్ని వశీకరించుకుంటూ. విగొచెన ఆ పిడికిలిలో ఏముందో? జగత్తు జాతకం ఒదిగుందాః విశ్లఘరోవిన ఆ మూ ర్రిలో ఏముందో? పోగ్టువిజేతృము ద కొలువుందా। (్రళ్నల్లా మెరిసిపోతున్న కళ్లకు పౌవం! తైలియదు___ వట్టిన ఆ పిడికిలి కడవూపిరి విడిచిందని

విశ్వంభర ర్‌1 వతాక ఊడిపోయి వట్టిక (ర మిగిలిందని, విజ్ఞతచూపు సోకగానే విచ్చుకున్న ఆ పిడికిట్లో ఆవులించింది దైన్యం అహంకృతికి సమాధికట్టిన శూన్యం. కాసేపు కూన్యంలా వేలాడి చొరబడింది ఆ లోభం మరో రాజ్యదాహంలోకి. (వతి కాహళ తన కౌర్యం పలకాలని (వతి వతాక తన పేరిట నిలవాలని 1వతి మకుటం తనకాలిగోటిలో (వతిఫలించాలని (వతిహృదయం తన విచ్చుక శ్రికి ఉఊహా్వా (వణమిల్లాలని. // ఫొ 2 ర్య అది తెంచివేసింది ఆత్మీయతను జ(సైలోం కాం చిదిమివేసింది ఆప్యాయతను. షానా] పాలుపోసి పెంచుకున్నది (కౌర్యాన్ని నాక్‌ కాయే వచ్చినెళ్తురుతో అభి షేకించింది పారుష్యాన్ని. అది జరిపిన వైైతయా[తలో అంతటా శవాల కువ్పలే.

శ్‌లి డా సిం నారాయణరెడ్డి హింసోల్బణంలో కమిరిపోయిన మాంసఖండాల చిబ్బలే. రణోన్మాదం ముదిరిన ఖడ్గం హననతృష్ట తీరని కంఠం ఉక్కునాల్మ_లు సాచుకుంటూ ఉగతను పుక్కిలించుకుంటూ గాలిలో మూల్లుతున్న గర్భశోకాన్ని కహకహ ధ్వనులతో వడదొక్కుకుంటూ నడుస్తున్నాయి విచ్చలవిడిగా సుడులు తిరిగే వల్టకాటి పొగలా, పారిపోతున్నాయి వల్లెలు నీరౌళున్నాయి నగరాలు ఒక్క- పూరిగుడిసె తప్ప ఒక్క బడుగు ముసలిజంట తవ్ప. “ముంగిట్లో నిలిచిన అధినేతను మూడు దిక్కులు గెలిచిన విజేతను, నిలువరేమి మీ తలలు వంచి కొలువరేమి గుండెలు సమర్పించి? “నరో త్రములకే అందుతాయి నమస్సులు దురాత్ములక్ష కాదు, కారుణ్యాని కే వంగుతాయి శిరస్సులు కాఠిన్యానికి కాదు."

విశ్వంభర రల వలికింది పురుషస్వరం పరమళాంతం వల్దవించగా. ఉరిమింది నగ్నఖడ్గం ఉద్మగమదం [పజ్వలించగా,. ఒరిగిపోయింది ఆ శాంతస్వరం ఊబికి పారింది అనాధగళం- “ఇది నీ తుదివిజయం ఇంక ఏలుకో శ్మళానాలను, ఎదురులేనిది నీ విభవం ఇంక పీల్చుకో విషపవనాలను. లక్ష్మప్రాణాలను ఆర్బేసిన కత్తి ఒక్క- ఊపిరిని వెలిగిస్తుందా? ఉర్వీతలాన్ని వణికించిన శక్తి ఒక్క హృదయాన్ని జయిన్తుందా? వింటావానీ కీరి గానం గుంటనక్కల గుంపునోట. కుళ్ళిన శవాలను పీక్కుతినే బొల్లి గద్దలున్న చోటి చెదిరిపోయింది దర్పం చేయిజారింది ఖడ్గం. కదిలిపోయింది పునాదులతో కట్టుకున్న ఆహంకార దుర్గం, “ఏమిటి? సాధించిందేమిటి?

ళ్‌ డా! సి. నారాయణరెడ్డి

నరరుధిరంతో

ఎరుపెక్కిన చీకటి.

ఈ చీకటి వెలుగౌతుందా?

ఈ హింస గెలుపొతుందా?

మగతను వూరిపో సే లోభం

మనసుకు మేలుకొలుపొతుందా?

కుత్తుకలను నరికితే కాదు

గుండెలను కలిపితే గెలుపు,

వినాశం జరిగితే కాదు

వివేకం పెరిగితే గెలుపు.

సమరం రగిలించేది థీత్రి

సహనం వరించేది పీకి

ణే

అనురాగం చేసే కాసనమే

అసలైన రాజనీతి.”

సమరాన్ని నిరసించిన స్మమాట్లు

మ!

కాంతి శిఖరానికి అడుగుమెట్టు,

పరిపాలనకు చేసిన వ్యాఖ్యానం

వరమధర్మం౦ జరిపిన (వస్టానం. ఖి

[(సజొహితమే అభిమతంగా

దయాగుణమే (వియరుతంగా

ఎలలు దాటింది

న!

ఆ ధర్మవథం

చల్లగా సాగింది

ఆ మనోరథం,

విశగ్గంభర ర్‌ అరుణోదయం ఊరుకోదు కిరణాలను సారించనిదే, వసంతోదయం ఊరుకోదు వరిమళాలను పారించనిదే. (వసరించే నీరు ఊరుకోదు వల్టం అంతుముట్టనిదే, (వతిఘటించే మనసు ఊరుకోదు (వశ్నలను ఎక్కు పెట్టనిదే. ఎన్నెన్నో (వశ్నలకు వెన్నెముకలాంటి (పశ్న అజ్జతనూ మదమగ్నతనూ అద్దంవట్టి చూపిన |పళ్న కూచున్నది కటకటాలమధ్య కొండలా వీచే నిట్టూర్పులమధ్య చలించని గు౦ండెలా. (వశ్నవచేతిలోని విషప్యాతిక పలుకరిస్తున్నది జాలిగా [పాణహరణ గుణాన్ని దిగమింగుకుంటూ వరమోజ్వల సత్యానికి వడుతున్న [గహణానికి వరితపించుకుంటూ,

డా సి, నారాయణరెడ్డి శ్‌68 “తెలుసా నువ్వుచేసిన నేరం? తెరిచావుకదూ క్లానద్వారం, ఏమిటో చెప్పనా నీ నైజం? ఎగ కేశావుకదూ సత్యధ్వజం. నిరసించావెందుకసి తరతరాలుగా పాతుకున్న దై వగణాలను. రగిలించావెందుకని పొగలపౌరలు దాటని యువాగ్నికణాలను. నీ నుదుటనే పొడిచిందా న్యాయం? నీ కుదుటెనే మొలిచిందా ధర్మం? నిలదిసీ అడిగావెందుకు “తలవిగసిన వ్మికతవిద్వత్తును. పెళ్ళగించి వేళావెందుకు వేళ్ళదిగిన ఆహ౦ంకారాలమత్తును. సౌశీల్యమే జ్ఞానమని సౌందర్యమే సత్యమని ఆత్మత త్రం హ్హేత్రరీశ్రిలో అనువదించా వెందుక్ష? చ్మటంకట్టిన సంఘపవటాన్ని వట్టి ఊపావెంద్రక్షఖ వలికింది విషపాదత్రిక కాదు వలకబారిన అధిక్రారం నాలుక

విశ్వంభర ళ్‌? వింటున్నది (చెరసాల కాదు విచలించని వివేక దీపిక. [వశ్నను బంధిసే ఉదయిస్తాయి (ప్రవచనాలు. గాలిని బంధిస్తే ఉబికివసాయి కల్లోలాలు. “నాకు తెలిసిందొక శ్రే నాకేమీ తెలియదని. విత్తు నాటకుండానే వృషం మొలవదని. చెడూ మంచీ కెలిస్తేనే చెడుకు మనను లొంగదని. అడుసు ఉనికి తెలిస్తేనే అడుగు నేలపై వడుతుందని, చదును చేసిన మనసులోనే వదునెక్కుతుంది జిజ్ఞాస. మునిమాపులో ఏనాడూ కనిపించదు (వ్రత్యూష. ఆత్మాహాతిలోనే సత్యం అమృతంగా నిలుస్తుంది. తాను జ్వలి స్తేనే దీపం తనచుట్టూ వెలుగిస్తుంది. ఆలోచనల పొద్దుపొడుపును ఆవలేవు ఏ చీకట్టు.

58 డాః సి. నారాయణరెడ్డి వెలిజిమ్మే ఆత్మకిరణాలను నిలువలేవు ఏ గొలుసుకట్టు. మనసు పొగిలిన విషచషకం తొణికింది వేడికన్నీరులా తెగిపోతున్న స్వరాన్ని ముడివేసుకుంటూ ఆగిపోతున్న శ్వాసల్ని సాగదీసుకుంటూ. “సత్యానికి మృత్యువా? న్యాయానికి నాశనమా? సీతికి ఖననమా? నియతికి దహనమా?” తనువేమైనా ఆత్మ నశించదు కనుమరుగెనా కాంతి నశించదు. మరజం లేదు (వశ్నకు పరిధి లేదు జ్ఞానత లఎష్షకు” సృష్టికి మూలం జ్ఞానలీజం, విశ, 30భర్మాభ్రమణానిక్తి మూలం కాశ్వతబై తన్య తేజం. వకృులరెక్కలు ముడుచుకు వడుక్సన్నా వపవులడెక్కలు గురకలు పెడుతున్నా పుట్టల్లో పూత్కారాలు మూగవడి ఉన్నా

విశ్వంభర ర్‌ఫ జుట్టు విరబోసుకున్న చెట్లు జోగుతూ ఉన్నా నిదించదు జ్లానం. నీరసించదు తేజం. ఇలాగర్భం తవ్వేఘుకంది తననుతాను ఎశ్నోకోట్ట పొరలుగా. ఇతివోసం తిక గేసుకుంది తనను తాను ఎన్నోలక్షల పుటలుగా. విదిలించిన పొరలన్నిటిలో విచ్చుకున్న పుటలన్నిటిలో నిత్యంజరిగిన సూర్యహత్య లెన్ననిః నిరంతరం వేసిన జ్ఞానశిష లెన్నని? రాళ్ళ విసిరే చీకటిమూకలమధ్య రక్కసితనం పెంచుకున్న ఉక్కుకాకుల మధ్య (పళాంతంగా పలికిన కిరణాలవి. పాపపుణ్యాలు నిర్ణయించేదెనరని? ఉందా పొవచింతనలేని శిరస్సు. ఉందా అన్యవంచనలేని మనస్సు? ఆత్మశోధన గీటురాయి శీలానికి ఆర్జ్రవేదన ఆకురాయి హృదయానికి, తమస్సులా కమ్ముకొస్తే తప్పదు మూలచ్చేదం. [వభాతంలా కళ్ళు తెరిస్తే (వసరిస్తుంది జీవనాద౦.

60 6” సి, నారాయణంెడ్డి చీకటికి ఒళ్ళు మండుతుంది “వీకటీ' అని పిలిసే. అజ్ఞానం ఉరిమివడుతుంది “అజ్ఞానమిని నిలదీసే. సహ్మసకిరణ ముఖాలతో సత్యాన్ని (వబోధించే కాంతిని పడమటి కొయ్యకు బంధించి వదునువీకట్ట మేకులు దించి నల్టనల్రగా నవ్వింది అజ్ఞానం 'పెల్తుబికే మదంతో మత్మిభమించి. అల్టాడిపోలేదు కాంతి ఆ్మకందించలేదు కాంతి, కురిసింది పచ్చినెత్తుటెబొట్లు కరుణకు రూపాంతరంలా,. నెత్తిమీద ముళ్ళకిరీటంతో నిలువెల్లా నాటిన మేకులతో చల్దిగా చూసింది ఆ కాంతి సహనమె తిన అవతారంలా, ఆ కాంతి ఇంకిపోలేదు మట్టిపొరల్లో ఆ గొంళు మూగవోలేదు చీకటిరొదల్లో, అది పొందింది పునరుక్థానం. అరుణోదయం అంకురిస్తున్న కుదుళ్ళలో.

విశ్వంభర 81 ఆ వాణి స్పర్శించింది ఆర్తుల గుండెలను అభయహ స్తంలా. ఆ వాణి చల్చార్చింది సం! దావాగ్నిలాంటి ద్వేషాన్ని అమృతవర్షంలా. అది నిలిచింది వందిరిలా వరాహంకారాల వడదెబ్బలమధ్య. మ! అది నిలిచింది మందిరంలా అజ్జాన తిమిరాల సెడబొబ్బలమధ్య. విత్తనాన్ని మట్టిలోకి విసిరికొడితే వృక్షమై "పేలుతుంది. ఒక్కనోటిని నొక్కేయాలని చూస్తే లక్షకంఠాలై మోగుతుంది. అది [వచండ మొనఘోష ఆర్జ్థహృదయం దాని నేత్రం, అది సాగిపోతుంది నిరంతరం ఆత్మ సైర్యం దాని సూతం. పులుముకున్న ఆకాళంచీకట్టలో వెలుగుతుంది మెరుగుచుక్కూలా. జి శేరుకున్న ఎడారిదిబ్బల్లో "పెరుగుతుంది గరిక మొక్కలా. కారడవుల జీబుకుపొదల్లో కదులుతుంది వదము[దికలా. హోరిత్తే కోరల సెగల్లో ఉంటుంది ఆ[శమవాటిక లా

62 డా;సిం నారాయణరెడ్డి దారితప్పిన పసివాడికి తల్లి ఒడిలాంటిది. వడగాలి ఉమిసేనోటికి పౌలజడి లాంటిది. ఆ తేజం విశ వచరితకు అభినవ భూమిక. ఆ జ్ఞానం నవ్యమానవతకు అఖండ దిపిక. లే షః

శ్తీ

ఎన్నెన్ని" (వస్తానాలు మనిషికి? ఎన్నెన్ని పరిభమణాలు మనిషికి? అంతలోనే నురగల వరుగు, అంతలోనే "కదలని అడుగు.

ఎవరు తాను?

ఏ ధాతుగర్భంనుంచి ఎదిగిన మాను? ఎలా కుదించుకున్నాయో

ఇంత మొలకలో ఆంతటి కాఖలు? ఎలా పొదుగుకున్నాయో

ఇంత విత్తులో అంతటి జీవరేఖలు? తరువులా పెరిగిన మనిషి

తిరిగి చూసుకుంటాడు తనను తాను. ముసురుకొస్తాయి హరితస్మృతులు మొక్క ప్రా తిళ్ళ నుంచి కొమ్మలపందిళ్ళ దాకాం

అమ్మజఒడినే అనంత విశ్వమనుకుని స్రన్యంకోనే సమస్త మధురిమలందుకుని బురదను పిసికి

బుగ్గలకు పూసుకుని

ఆకాశంలోని జాబిల్లిని

64 డా సీ, నారాయణరెడ్డి ఆద్దంలోకి దింపుకుని కొయ్యగుర్రమెక్కి కోటి ఆమడలు తిరగేసి కటైపుల్లలు వట్టి క త్రిసాములు చేసి బాల్యకుల్యలీదిన మనిషి వలవరించాడు తనలోతకాను మెరిసి, అగుపించిన సొగసులన్నీ మగువగా మలచుకుని అల్జుకున్న స్వప్నాలన్నీ ఆకృతులుగా నిలుపుకుని తాకిన పూలరేకులన్నీ తరుణి పెదవులనుకుని సోకిన గాలితరగలన్నీ సురభిళ శ్వాసలనుకుని తరలిపోయే కాలాన్ని వరిష్వంగంలో పొదుగుకుని వరవశించిన (వతికణాన్ని సురానుభూతిగా దాచుకుని యవ్వనగగనాలంటిన మనిష్షి నవ్వుకున్నాడు తనలోతాను ఎగిసి,

విశ్వంభర 65 కట్టుకున్న వెన్నెలగూటిలో కాపురం పెట్టి "పెంచుకున్న మమకారాల అంచులు ముట్టి ఆశించిన సంపదల అందలాలపై ఊరేగి కోరుకున్న అనుభవాలను కుత్తుకబంటిగా తాగి గిసిన గీటు చెల్టుతూ ఉంటే మీసాలపై చేయిసాగి వేసిన పాచిక పారుతూ ఉంటే వెండిజుత్తు మెతగా ఊగి ముదిమిని తొడుక్కున్న మనిషి ముచ్చటించుకున్నాడు తనలోతాను తరచి. ఎందాక ఈ నడక? ఈ అడుగు సొగినందాక, +703=5

ఉ6 డా? సి. నారాయణరెడ్డి ఎన్నాళ్ళు సోగుతుందీ అడుగు" ఎదురుగా లోయనిలిచేదాక. ఏమంటుంది ఆ లోయ ఈడ్చుకుంటుంది ఆగాధందాక, ఏమౌతుంది ఆఫైన? ఇడి (ప్రశ్నగా మిగిలిన (వళ్నం ఎంత జాగా మెరుగుపెట్టాను ఈ వసిీడిపంజరానికి? ఎన్ని ముళ్యాలగింజలను తీనిపించాను ఈ (పాణవిహంగానికి ఇది ఒరిగిపోతుందా లోయలోకి? అది చగిరిపోతుందా శూన్యంలోకి? మళ్ళీ (పసవిస్తుందా శూన్యం మరోజన్మకు తీగలా పాకి. మృతికి పరిక్కృతి శూన్యమా? శూన్యానికి అవిష్కృృతి జననమా? ఎన్నీ నదీజలాలు కలిసినా ఏ వికృతీలేదు సముద్రానికి, ఎన్నిచోట్ల వదం మోసినా ఏ కళ్ళులమంటదు ఇనకిరణానికి. వంజకంలోని వాసనలు పక్షికంచుకంటవు? అకృతిలోని వికారాలు ఆత్మ కెందుకంటవు?

విశ్వంభర 67 అగుపించనిది నిత్యమా? అగుపించేది మర్య్యృమా? ఎవరు చేసిన సృష్టి ఇది? చివరికి మృత్యువే సత్యమా నిరంతర జీవయ్యాత మరణానికి నేవథ్యమా? ఆకులు రాలక తప్పదంటే ఆంకురదశ ఎందుకో? మరణం రాక తప్పదంటే శరిరధారణ మెందుకొ? చిల్లులవడ్డ కుండలో నీళ్ళ తేవడమెందుకు? చివికిపోయే గూటిలో జీవి దాగడమెందుకు?

ఏ కత్తితో చీల్చలేనిది

ఏ నిప్పుతో కాల్బలేనిది ఊదితే ఎగిరే బూదికువ్చలో ఒదిగి ఒదిగి ఉండడమెందుకు? జననం లేనిదే స్థితి ఉంటుందా? గమనం లేనిదే గతి ఉంటుందా? వంచభూతాల (వస్తారాలకు మించిన (పకృతి ఉంటుందా? ఏ రూవమూ లేనిదానికి

ఇన్ని విడివిడి తొడుగులెందుకు?

68 డా సీ, నారాయణరెడ్డి అంతటా నిండి ఉన్నదానికి ఆరలు అరలుగా విడుదులెందుకు? అగ్నిలాంటిది లోన ఉంటే అంటుతుంవా ఒంటికి చెదలు? అమృతత త్వం పైన ఉంటే అవనికుంటుందా చావుదిగులు? దేహం ఒక బాంగరం దిన్ని తిప్పేది ఊపిరి. ఎప్పుడాగిపోతుందో అది చెప్పేది ఎవరని?

-దేహాన్ని తిప్పలేని (పాణి సోహం ఆనడం దేనికని? తెరఅవతల చూడలేని మనిషి పరత త్తం పవచిస్తాడెందుకని? ఆజ్ఞతను కప్పిపుచ్చే ఆచ్భాదనలా ఇవి? ఆశ క్ర్తతను మథీగువరిచే అభిన ర్తనలా ఇవి? అల్లుకున్న సాలెగూళ్ళు అవుతాయా సౌధాలు? అలలెతే ఎండమావులు అవుతాయా సాగరాలు?

విశ్వంధర 69 ఒంటబట్టిన దేహ్మపీతికి ట్‌ అంతువట్టని (పాణభీతికి ఆశ్రయమిచ్చిన దివ్యకల్పన అతిలోకశక్తుల ఆరాధన. కొరడాకొసలు ఛెళ్ళుమన్నట్టు కోడెతాచులు బుస్సుమన్నట్టు ఉలిక్కివడ్తాడు మనిషి మ! ఊహా స్తంభం విరిగివడినట్టు వరుచుకున్న చాపమీద తానులేడు తిరుగుతున్న బంతిమీద వరుగిడుతున్నాడు. ఏ అదృశ్యహ స్తం విసిరిన కందుకమది? ఎప్పుడో విము కమైన ఇనఖండిక అది. ఏ కుదురూలేని (గహతారకలు ఎలా మిగిలి ఉన్నాయి? కనిపించని అంతస్పూ(తాలలో కటువడి ఉన్నాయి. ట్‌ పొరలు పొరలుగా తవ్వుకుంటూ పురోగమించింది జిజ్ఞాస, ఎన్నెన్ని సత్యాలను ఆస్వాదిస్తున్నా ఇంకా తీరని పిపావ.

70 డా।సిం నారాయణరెడ్డి ఎగిరె పకుంను చూస్తూ ఏళ్ళతరబడి నిట్టూర్చిన తాను ఎగిసిపోతున్నాడు గగనవాటికి ఏ రెక్కా చొరలేని గూటికి, ఏటిని దాటిపోవాలంటే మాటిమాటికీ జడుసుకృనేవాడు కడలి కెరటాల లోగిళ్ళన్స వడకగదుల్లుగా తీర్చుకున్నాడు. గాలికోని వరుగును హరింద్రి కదిలే చనశ్రాలకు అంటించి కాలుమీద కాలువేసుకని లీలగా వయనీస్తున్నాడు. ఎక్కడో చిగరించిన ధ్వనిని ఎన్నెన్నో తీగలుగా షారించి [శవణాల వందిళ్ళలోన సౌరభాలు నింపుతున్నాడు. తెరవెనుక బొమ్మలాడిస్తూ దరువులు వేసుకున్న తాను పలికే మనుషులను తెరప్సీద

వెలుగునీడలుగా ఆడిసున్నాడు, దూరాన్ని దృళ్యంగా మార్చి చృళ్యానికి నాదం కూర్చి

విశ్వంభర లకే కంటిఇంటిలోకి చేర్చి కాపురం చేయిస్తున్నాడు. క్షణంలో వెలిగిఆరే మెరుపుల్ని తన ముంగిట్లో పునసృష్టి చేసి చైతన్యళ కిగా రాశిపోసి చాకిరీ చేయిసున్నాడు. కంటిచూపు అందుకోలేని ఒంటిలోని పొరలలోతుల్ని కిరణాలే చితనయనాలుగా వరికించి చూస్తున్నాడు. మరనే మతిగా మలచి మనిషికి (పతిగా నిలిపి ఆలోచనలకే సరికొత్త ఆకృతులు గీస్తున్నాడు. అవనిపై ఉంటూనే కళ్ళను అంతరిక్షంలోకి పంపించి నక్ష్మ్యతాల నాడుల జాడలు వీక్షిస్తూ ఉన్నాడు. ఆగుపించని జీవాణువుల ఆసలురూపు బయట పెట్టి చూపులకు ఊహించలేని సూక్ష్మత కలిగిస్తున్నాడు. మృళ్యువుకూ వ్యాధికీ ఉన్న పొత్తును విచ్చేదించి

"78 డాఃసిం నారాయణరెడ్డి ఆ రెంటికీ మధ్య మరింతగా అఖాతం పెంచుతున్నాడు. గాలిగూటిలో గళ పేటిలో మూలిగే అకరనిధులను (వత్య్మక నిక్షేపాలుగా వదిలవరుచుకున్నాడు. పిచ్చిగా ఉరకలె తేనదులను మచ్చికచేసి పెరట్లో కస్హేసి పైరుపావలకు పాలిచ్చే _పాడియావులుగా మళలచుకున్నాడు. ఆగోచరంగా వడిఉన్న అణుగర్భంలో పొదిగి ఉన్న విశ్వతత్త్యాన్ని గుప్పిట్టోబిగించి అశ్వ [క్రీడ లాడుకున్నాడు, మనిషితలలో అట్టహాసం మహోదధిలా ఉరిమింది. ఆరడుగులమేను మిన్నంటి అహంకృతిలా మెరిసింది. తనపాదం కరచుకున్నది మట్టిని తనమూర్థం కుమ్ముళున్నది మింటిని, వంచభూతాలున్నాయి తనచుట్టూ వడిగాపులు కాస్తున్నట్టు,

విశ్వంభర 78 గగనంలా విస్తరించిన శిరస్సులోన [గహతారకల బృందస్వరాలు. యుగయుగాల శాన్యఫలకాల పైన ఎగిసివస్తున్న స్మృతివలయాలు, ఒక వరిచితకంఠం హుంకరించిన కాసనంలా, ధిక్కరించిన మరోస్వరం డీకొన్న ఉఊ్మదేక ౦లా. ఆవేమాటలు అడరాలా అవేమాటలు అవుడెవ్వడో తానాడిన చెలగాటలు. “అయితే వెళ్ళిపో మట్టిమనిషి ఆ మట్టిలోకి “అలాగే వెళ్ళి పొంగిస్తాను ఆ మట్టిని నింగిపైకో “అందాకా వచ్చిందా నీ అహంకృతి!” “అక్కడే మొదలవుతుంది మానవ సంస్కృతి” తానిప్పుడు గాలిబుడగకాదు ఏ దారం చేతిలోనో ఎగిరే తోలుపడగ కాదు.

గా! డా సి. నారాయణరెడ్డి తనకన్ను వలికితేనే ఉదయం “తనమనసు మలిగితేనే అస్తమయం, తానే ఒక వైతన్మ వారిధి తానే దానికి కట్టిన వారధి, తన జ్ఞానం సృష్టినమస్యాపూరణం. తన ధ్యానం మూలరహస్య _పేరణం, తనకు తెలుసు తాను పెంచుకున్న మువ్వన్నెల చిలకను తన్నుకుపోవడానికి ఆహరహం ముక్కులు నూరుతున్న ఆరు గద్దలున్నాయని. తనకు తెలుసు తాను అఘాణిస్తున్న ఐదు రేకుల పువ్వును ఎగరకొట్టడానికి అనుక్షణం కాల[వభంజనం ఆఅంగలారుస్తున్నదని, కలికితీపి కలిమిపీపి కడుపుతీపి కలిసి ఆడే నిరంతర నాటకంలో లాను వేసే నాయకపాతకు కడకు మిగిలేవి సుడిగుండాలని,

విశ్వంభర 75 అణువులోని అవ్య క్షమూ రిని అజాండంగా చూసిన తాను (గహాలలో ను వంగా వడిఉన్న గాలి ఉనికిని తూచిన తాను చూసుకున్నాడా తనలోని రూవం? తెలుసుకున్నాడా తన మనసుతూకం

ఏ అడుగో తన పక్కను తాక్రితే ఎంత విషం కక్కుతాడు? ఏ చెయ్యో తన జుట్టును తగిలితే ఎన్ని పొగలు చిమ్ముకాడు? తన చేనిగట్టు కాస్తా తరిగిజే తలకాయలు వగులుతాము. తన ఆటపట్టు కాస్తా చెదిరితే అనుబంధాలు తెగుతాయి. ఊవృస్నులో తాను గీసిన చిత్రాలు మసకసందెలో మసిబారుతున్నాయి, విడిగా తాను చెక్కిన స్వవ్నశిల్పాలు నడివీధి తొక్కిడిలో ముక్కలౌతున్నాయి. మౌనంలా మీటుకున్న స్వరనంపుటాలు మహార్జ వం మఘోషల్లో మునీగిపోతున్నాయి. వయనంతో పిలున్తున్న మైలురాళ్ళ పాదాలకు (నళ్నార్థకాలౌతున్నాయి.

డా సిం నారాయణ కెడ్డి "8 ఎక్కిన శిఖరాబే అవి ఇప్పుడు మూల్లుతున్నాయి లోయల్డా. ఎగిసిన గగనాతే ఆవి ఇప్పుడు ముడుచుకున్నాయి ఇరుకుగడదుల్లా, వేసిన పొలిశ్లేక్రత్ర అవి వినిపిస్టున్నాల్పు పిచ్చుక గొంతుకట్టా. "పెళ తిన కాగడాలే ఆవి వడిజిన్నాయి చచ్చుమిణుగురుల్డా. కంఠాన్ని ముద్దాడిన విరిదండలు కరిచేసున్నా చ్వోమిట్ర? కీర్తి చుట్టూ షార్రాడ్ష్య దండకాలు క్‌ళ్ళన్స తొలుస్తున్నా క్పేన్సిటి? తన వంచలో పెరుగుతున్న షిళ్దకుక్క తనమీదికి ఉరికొస్తన్న ద్ఫిబ్రై వచ్చగా పెంచుక్సున్న మళ్లెమొక్క్ల పచ్చిపాలు పుక్కిలిస్తున్న దేమిటి? తానుఓ త్రినిక్టే మై జ్ర షాన్సు తనవే ఎ క్రిపారేస్తున్న దేమిటి? తాను పేర్చిన అక్షరాలక్షూర్చు తననే తప్పువడుళున్న దేమిటి?

విశ్వంభర 77 ఇది తానెక్కిన పీఠమే _- ఎవరినో మోస్తున్నదేమిటి ఇది తాను నేర్పిన పాఠమే ఎవరినో వల్లిస్తున్నదేమిటి ? ఏమయింది తన చేతిలోని దండం వ మాంతికుడు మచ్చిక చేసుకున్నాడు ? వమయుంది తన ఆజ్ఞాన్యతం ఏ ఆర్భకుడు గాలివటంగా చేసుకున్నాడు? *నా నీడ నన్నే వెక్కిరిస్తున్నది నా శవం నావైపే నడిచివస్తున్నది. గొంతుకలో నేను సవరించిన స్వరం గుడ్డగూబగా ఎదురొసున్నది. ఇది నేను కట్టుకున్న కోట ఎలా పొడుచుకొస్తున్నాయి గుడిసెలు ? (వహరీగోడ ఏమైనట్టు పారిపోయిందా కట్టుబట్టలతో శ కంచె ఎక్కడ చచ్చినట్టు కలిపిందా చేతులు చితిమంటలతో ? అడుగుమోపిన చోటల్టా అడుసు చిమ్ముకొసున్నది, గాలి పీల్చినపుడల్లా కమురుకంపు కొడుతున్నది.

78 డా॥ సి, నారాయణరెద్ధి ఏం చేసుకోను ఈ వెండికంచం? ఏవేవో క్రిములు కదులుతున్నాయి. ఎలా-వట్టుకోను ఈ మధుచషకం?

ఏ వికటస్మృతులో తొణుకుతున్నాయి. తెగిపోతున్న ఊపిరిని

సగం సగం గతుకుతున్నాను. బ్యురలో బద్దలాతున్న తేళ్ళపొట్టలు. వెరిగా కొట్టుకుంటున్న గుండె. వేళ్ళలో ఇరుక్కున్న జుట్టు,

కాళ్ళను లాగుతున్న ఊది.

తలను చీల్చేసే అరుపు

అలలు అలలుగా.

అలల నురగలమీద

అచ్చవుతున్న అక్షరాలు

అవ్యకాన్ని (వశ్నిస్తున్న ఆకృతుల్హాగా. దృష్టికందని సృష్టి ఉందేమో? సృష్టికందని దృష్టి ఉందేమ్లో? వాక్కుకందని అర్థముందేమో? మనసుకందని భావముందేమో?

వ్య కిని ఆవరించే శ క్రి ఉందేమో? చూన్యాన్ని చిత్రించే చై తన్యముందేమో,

విశ్వంభర ఉన్నట్టే ఉంది. ఊగింది శిరసు పరవశించి. ఉన్నత్హు ఉంది. మోగింది శరీరం వరిస్పందించి. అరమూసిన కళ్ళలో ఆవిర్భవిసున్నాయి చిరునవ్వులు చెక్కుకున్న ముఖాలు వరాలు కురిపిస్తున్న నేేతాలు వెరపును జడిపిసున్న హస్తాలు ముక్తికి మూ ర్తికట్టిన పాదాలు, రాళ్ళు పాతుకుంటున్నాయి రకరకాల ఆకారాలతో. కొయ్యలు కుదురుకుంటున్నాయి కొత్త కొత్త రూపాలతో. దిక్కులు మొక్కులందుకున్నాయి దివ్వెలు వినతులందుకున్నాయి అర్చనలందుకున్నాయి అస్థికలు ఆలయాలు కట్టుకున్నాయి కేశఖండికలు. కళ క ద్దుకున్నాడు తానుతొక్కి నమట్టిని, తలపై చల్లుకున్నాడు తనకాళ్ళు నిలిచిన నీటిని. చేతులెత్తి మొక్కుకున్నాడు చెకుముకిరాయి చిమ్మిన నిప్పును,

80 డా సి, నారాయణరెడ్డి తన బతుక్కి ముడివేసుకున్నాడు తారాచంద్రాదుల గతులను, అలంకరించుకున్నాడు మెడలో అభయ చిహ్నాలను. అద్దుకున్నాడు నుదుటిపై ఆత్మీయ విశ్వాసాలను. పైమెట్టు ఎక్కిపోవాలన్నా వగవాణ్ని తొక్కిపోవాలన్నా క ట్టుకున్న రహస్యాలమూటలు పట్టుపడకుండా ఉండాలన్నా

వాన రావాలన్నా

వరద పోవాలన్నా

మడి వండాలన్నా

ఒడి నిండాలన్నా

ఆ మనసుకు ఏకైక శరణం అతిలోకళక్షుల సంస్మరణం, స్మరణంతోనే ఆగిపోని మనస్స వరిశ్రేకపచింది బహుముఖాలుగా కనిపించిన (తిచేతిక

తన నమ్మకాల గుళికలందిస్తూ, వముందో ఆ గుళికల్లో ఏముందో ఆ పలుకుల్లో,

విశ్వంభర 81 అలలె త్తే జ్వలన్మతులు ఆగిపోయి వింటున్నాయి. కంఠీరవాల శిరసుల్లో గంగిరెద్దులు ఆడుకున్నాయి. మంటలుమిసే కంఠాల్లో మంచుగడ్డలు 'పేరుకున్నాయి. (వశ్నలు నాటిన పాదుల్లో ప్రార్థనలు మొలకెత్తుత్తున్నాయి. ఆలోచనలు చల్లిన వీజాలను అర్చనలు మరుగుపరుస్తున్నాయి. తన కన్ను చూసిందే వెలుగుం తన కాలు వెసిందే అడుగు. తాను ధరించిందే సిసలైన ప్మాత తాను దర్శించిందే అసలు పరమాత్మ. అదే నిజమైతే అరలెందుకిన్ని? అఖండాత్మలో పొరతెందుకిన్ని? కలరూపు ఒక్క- టెతే కలత లెందుకిన్ని? మూలతత్వం ఒక్కటెతే ముసుగులెందుకిన్ని? పరమార్థం (వవచించే లక్ష్యం నరబలులకు దారితీస్తుందా? ౪78.6

8కి డాఃసిం నారాయణరెడ్డి

మానవతను అన్నుగమించే ధ్యేయం

మనుషులనే వేరుచేస్తుందా?

(వపేమసస్యం పండాలంకే

ద్వేషం దుక్కిదున్నాలా? సమతాజ్యోతి వెలగాలంటే అహంత నిప్పులు కక్కాలా?

ఇది తేటసీరుకాదు

వట్టి బురదవరద,

ఇది మనోనాదం కాదు

మైకం పెట్టిన రొద,

ఆదర్శాల పారాయణమా ఇది? అసమర్థుల వలాయనమా ఇది? ఎన్నెన్ని నమ్మకాల నిచ్చెనలెక్కినా ఇక్కగ్షే నిలుచున్నాడు మనిషి, ఎన్నెన్ని విమ క్రివథాలు తొక్కినా ఇక్కడే ముడివడి ఉన్నాడు వనిష్ష కొండర్దాగా సమస్యలెదురైతే గుండెశు ముడుపుకట్టితే ఎలా? ఉల్కాల్దాగ్గా ఉవ్మదవాలు పైబడితే ఉలికిపడి చేతులెత్రితే ఎలా?

నేలను సాగృవేశే్య్యక్ర ధూళి అంటక తప్పుతుందా? (శమనే వణంగా ఒడ్డినవాడికి చెమట వట్టక్ష తప్పుళుందా?

విశ్వంభర 88 ఏ రంవం కోత లేకుంటే ఎలా పుడుతుంది వేణువు? వ ఉలిదెబ్బా వడకుంటే ఎలా పలుకుతుంది స్టాణువు? గుహనుంచి మహలుదాకా నడకనుంచి రోదసీనాకదాకా దివిటీలనుంచి విద్యుద్దీపాలదాకా అమ్ములనుంచి అజ్వస్తాంలదాకా (వవహించిన సంస్కృతికి మూలహేతువు మనిషిలో వికసించిన విజ్ఞానధాతువు. చుక్కలను లెక్కిస్తూకూచుంటే ముక్కారులు పండేవికావు. ఆంకా నుదుట రాసి ఉందంటే యంత్రాలు నడిచేవికావు. విధిపరిధిలో చం్యకమిస్తుంటే వివేకం సెరిగేదికాదు. సంకల్పం నడుము కట్టకుంటే చర్విత తిరిగేది కాదు. మనిషి జీవితం అనుభవాంకిత౦. అదికాదు గాలిఈత "అదకాదు నీటినేత,

డా సి. నారాయణరెడ్డి 8డీ చావు పుట్టుకలు జీవితానికి ఇరుగట్టు. సిత్య్మపస్థానం తప్పుతుందా మృళ్యుతీరం చేరేదాకా. ఆళల దీప స్తంభాలకు నిరాళలు [క్రీనీడలు. సజ్యాల జీవవాహినులకు స్వప్నాలు రంగులబుడగలు. ఆ సీడలకు జడుసుకోక ఆ బుడగలకు (భమసిహోక సాగిపోతాడు కాంతిలహరిలా చైతన్యకేతనుడు మానవుడు. ఆ వెలుగు ఆవులించే కాలానికి వెన్నుచరుపు. ఆ అడుగు ఆగిపోయిన మార్గానికి మరోమలుపు

ర్‌

అడుగు సాగుతున్నది

అడుసులో నక్కిన ముళ్ళను తాక్కేస్తూ. అడుగు సాగుతున్నది

అడ్డగించిన మంచుబెడ్డలను కక్కిసూ. కనిపిసున్నాయి అడుగుకంటికి మనుషుల తోళ్ళుకప్పుకున్న తోడేళ్ళు. వినిపిసున్నాయి అడుగుజెవికి తునిగిపోతున్నా అరవలేని లేళ్ళనోళ్ళు, అడుగు గుండెలో ఉవికింది

కడలిని ముంచేసే కన్నీరు.

అడుగు, గొంతులో ఉరిమింది పిడుగులను మింగేసే హోరు, “అయ్యో మనిషి?

అహంకారాల రంగద్దాలను అంతరంగానికి తొడుక్కున్న మసీ! తెలుపు నలుపుల కొలమానాలతో విలువ కడుతున్నావా?

మల్లెపువ్వుకూ నల్టకలువకూ

ఎల్టలు పెడుతున్నావా?

ఏ వన్నె గోవై తేమి? ఇవె.

తికి డా॥ సీ, నారాయజరెడ్డి ఏ రంగు తనువై తేమి? ఆ రక్తం ఎరుపే. గుహనుంచి విడివడ్డావు గుడిలోకి చొరబడ్డావు ధ్యానంలో జ్వలించావు జ్ఞానంలా వర్షించావు, ఐదు రూపాలుగా ఉన్న [(వకృతిని ఆలోకించావు ఒకటిగా. ఏడు పాయలుగా సాగే శతిని ఆలపి౦చావ్స ఆత్మకృతిగా. ఎందుకు చొరబడింది ఇరుకుదారి ఈ ఏశాల ఘంటావథంలో? ఎందుకు ఏర్పడేంది మండు బెడారి ఈ శ్యామలకాద్వలంలో? ఉరుముళున్న అడుగును చూసి పరిహసించింది వర్ణాహంకారం. ఆ (వగతిని కబశిందాలని ఆవరించింది శ్వేశాంధకారం, ఏ రంగులు పులుముకున్నా ఎప్పుడైనా గెలిచిందా చీకటి? ఏ ఆంతలు “నిషేధించినా ఉదయి౦చకృంటుందా కిరణసంపుటి-

విశ్వంభర 87 అడుగు ఆ్మగహించి కదలగా అడుసు పొంగులె తింది వరదగా, తెలుపురంగు తలకెక్కిన మౌఢ్యం తేలిపోతున్నది ఎండుగరికగా. వలలతో వప్రేసే మత్స్యమా మనిష్‌? గొలుసులతో క్దేసే మృగమా నునిషి? హత్య ఎరుగని సత్యాన్నే మరిచావా నిత్యం సిలువకు మొక్కుకునే మనిషీ: ఎక్కడిది నువ్వెక్కిన ఆసనం? ఎవరిది నువ్వు వల్లించే భాషణం? సాటిమనిషిపై స్వారీ చేస్తూనే చాటుతున్నావా [| పేమకాసనం? తరలిపోతున్న తిరుగులేని ఆ అడుగు దాస్యగీష్మతప్తులకు వట్టిన గొడుగు. సామ్యాన్ని (వ్రనరించిన ఆ అడుగు స్వామ్యాన్ని ప్రతిఘటించిన తొలినుడుగు. ఆ నుడుగు అంతటితోనే ఆగిందా? అది సాగింది స్వేచ ఏకు ఊపిరిలా. ఉరిమిచూసున్న కంచెలను ఉన్మూలిస్తూ పరి[క్రమించింది రుంరూలహరిలా, నల్దని భుజంమీద వాలింది తెల్పనిచేయి పావురంలా.

లికి డా! సి నారాయణరెడ్డి దౌర్జన్యాన్ని పెళ్లగించుకుని లేచింది సౌజన్యం గోపురంలా. “అవలచేతులు పండించే ధాన్యం ఒక్క-లోగిట్లో పరుకుచుంటే కోట్ట చెమటబొట్లు కురి సేమూల్యం ఒక్కగుప్పీట్లో అణిగివుంటే అచ్చమైన సౌజన్యం చచ్చుపీనుగలా పడి ఉంటుందా? ఆెచ్చిపోమిన ర క్రఘోవతో చిచ్చురెక్కలు సాచకుంటుందా? పెడితేనే పుచ్చుకునే చేయి పిడికిలి త్తి అడగకుంటుందా? తిడుతున్నా ఊరుక్షనే నోరు పిడుగులా (వశ్నించకుంటుందా? ఏ మనీషి శిరంలోనో ఇగురులె తిన సామ్యవేదం ఏ మనస్వి కలంళలోనో ఎగిసివచ్చిన (కాంతినాదం దిక్కుల గీటను విడిచి దేశాల గబ్దను తుడిచి చొారబారకుంటు౦దా డీవ్రమతుల నరాల్లో. పురివిస్పకు౦టుందా చిరపీడితుల స్వరాల్డో,

విశ్వంభర 89 ఆ నరాల్లో మునిగిన మూల్లులకు ఆ స్వరాల్లో మూగిన మూర్చనలకు తన గుండెను గర్జించే సందంగా మార్చి తన గొంతును ఘోషించే యంత్రంగా తీర్చి పొడుచుకొస్తున్నా డొక వికాంతినేత తుడుచుకుపోతున్నది గతం గీసిన గీత. అది ఉఊ్మగచేతన తెప్పించిన ఉద[(గ భూకంపం, కాలళిఖరం దూకించిన జ్వాలాజలపాతం. వణుకుపుట్టింది పాతుకుపోయిన వ(జదుర్గాలకు. చెమటవట్టింది బిగుసుకుపోయిన ఉక్కుచట్టాలకు. గంగిరెద్దుల కొమ్ముల్లో క త్రిమొనలు మెరుస్తున్నాయి. గోమాతల గిట్టల్లో కొడవలి అంచులు నదుస్తున్నాయి. తెగిపోతున్న కండలు ఎగురుతున్నాయి జెండాలుగా.

డా| సి, నారాయణరెడ్డి ప వగిలిపోతున్న గుండెలు ఎగబడుతున్నాయి ఆగ్నికుండాలుగా. పెకెత్తిన ఆ చేతుల్లో పీకలు తెగిన సంకెళ్ళ. కదలనివ్వని ఆ వీధుల్లో కదనుతొక్కిన పిడికిళ్ళు. కటక టాల్టా. అడ్డునిలిచిన కటికచీకట్ట గట్టను చీల్చుకుని పొర్పివస్తున్న పొద్దుపొడుపులు. కన్నీటిచుక్కల్లో చెమటతుంపరల్లో క ణక జలాడుతున్న దినకరబింబాలు, అంధకారం గద్దెను ఉన్మూలించి తరలి తరలిపోతున్న ఆరుణకిరణ వటాలాలు, చిందిన స్వేదదిందువులకే అందిన సస్యఫలాలు, వరి(శమించే శరీరాలక్షే పా ప్రించిన నిత్యసుఖాలు, మూలకువడ్డామి విచ్చుకొర డాలు మూగవడ్డాయి సిచ్చిసరదాలు, తొలిగిపోయాయి ఏళ్ళతరబడి తలకెక్కిశ నల్టమందు వరదాలు.

విశ్వంభర 81 ద్యోతలానికి ముడుపుకట్టిన చూపులు భూతలస్వర్గాన్ని చూసున్నాయి. ఆదృ్భస్ట రేఖలను తడుముకునే చేతులు ఆశించిన భవితవ్యాన్ని వండిస్తున్నాయి. చడ్రాలనూ చట్టాలనూ తిప్పినహ స్తం కావ్యసృష్టినీ కాస్త్రదృప్లినీ వి సరించిన మస్తకం వంచుకున్న విలువ ఒకటే “పెంచుకున్న వరువు ఒకటే. సమతను సాధించే ఆ అడుగు స్తంభించిపోదు ఒక మేరకు, సాగిపోతూనే ఉంటుంది సరిహద్దులు దాటి మునుముందుకు. మౌనమే నినాదంగా మందహాసమే మహోాస్త్రంగా సహనమే కవచంగా కాంతమే (ప్రవచనంగా నిరాడంబరంగా సాగే ఆ ఆడుగు గిరీంద్రాల తలలు వంచింది. నిళ్శబ్దంగా మోగే ఆ అడుగు నీరధులను అనువదించింది.

ఛి డా సి, నారాయణరెడ్డి ఉప్పుగొంతుకలో ధ్వనించింది నివృుళాంటి స్వరం. కదురుమూల్లులో వినిపించింది కదన శంథారవం. ఉజ్జ్వలించింది కోట్టహృదయాలలో ఒకే మాతృమూ ర్తి ఉబికివచ్చింది కోట్టకంఠాలలో ఒకే ధ్యాతిగీతి, అన్నిదిక్కులూ ఎగురుతున్నాయి &ఓకే పతాకగా అన్నిదృక్కులూ అల్లుకున్నాయి ఒకే [వతీకగ్గా, గుండెలు సవాలుచేస్తున్నాయి తుపాక్షీగుండ్డన్లు తలలు (వతిఘటిస్తున్నాయి లాఠీలమొనలను. మడమలు (వ్రవహిస్తున్నాయి చెరసాలలు మునిగేటట్టు మెడలు పర్మికమిస్తున్నాయి ఉరికొయ్యలు అరిగేటట్టు. ఎక్కడివీ తరంగాలు? ఎన్నెన్ని రంగుల విహంగాలు? పొంగుతూ నడుస్తున్నాయి నడుస్తూ ఎగుస్తున్నాయి

విశ్వంభర 808 ముకుచుకుపోయిన సందుల్లోంచి వరుచుకుపోయిన రహదాకుల్లోంది,

ఏ గుడిసెలు వంపినవో ఇవి? ఏ గుఖ్మ మంత్రించినవో ఇవి? ఏ మహశచ్మ ఆర్పించినవో ఇవి? వ మమకతలు దీవించినవో ఇవి? నిన్నటి మబట్టిబెద్ధలేనా నేడు మండుతున్న స్ఫులింగాలు, నిన్నటి గడిపరకలేనా డె

నేడు లేస్తున్న ధ్వజ స్తంభాలు. నిన్నటి మేషకంఠాలేనా నేకు గర్తిసున్న కంరీకవాలు.

మ్‌-ం నిన్నటి దూదిపింజలేనా నేడు (పతిఘటిస్తున్న లోహబాహువులు. తెలజోయింది __

న!

తన సీమలో అహర్నిశలు సూర్యుణ్ని క ప్రేసుకున్న దొరతనం. త త్రరపడి౦ది___ తన పె తనాన్ని ఆయుధాలో

తి 6. కుత్తుకనిండా కుక్కుకున్న దొరతనం, కంపరం పుట్టించి కొవ్వెక్కిన కరాలకు,

హీ

రక్త డా సి. నారాయణరెడ్డి కొంవమునిగినట్టయింది సువిశాల స్మామాజ్యతీరాలకు. ఇన్ని పాతరల తుషాకిమందు ఎగిరిపోయిండదే ఒక్క- బక్కుపలచని నిశ్వాసంముందు. ఇన్ని అంతసుల పునాదిరాళ్ళు ఎగిరిపడ్డాయే ఒక్క చెక్కుచెదరని విశ్వాసం ముందు, అది అపూర్వోదయం అర్జరా,త్రి ఉషోదయం ఎగిరింది మూడువన్నెలతో ఎదురుచూస్తున్న భానుహృదయం. నదినదాల పెదవులపై కదిలే విము క్తరాగిణులు. గిరివదాలలో పురపథాలలో పరవశించే ఉత్సాహవాహినులు. చిందులుళొక్షే యంతాలయాలు శిరస్సులూపే సస్యాలయాలు పులకలెత్తే లోగిళ్ళు పొంగులె త్తే అంగళ్ళు స్వచ్భందచ్భందంలాంటి

విశ్వంభర 85 సత్కవితాస్పందంలాంటి సంఠకంభంలో తడిసి సంతృ పిలా వెల్లివిరిసి అడుగు ,పస్థానించింది పుడమినిండా ఉషస్సులు మ్చుదిస్తూ కట్టువడిన నాల్య-లపైన (ట్రాంతిభాషలు ఆవిష్కరిస్తూ. అడుగుతిరిగి చూసుకుంది. అనంతంగా పారుళున్న చరితలో తన ముదలెన్నని? తాను తిప్పిన మలుపులెన్నని? ఆ ముద్రలు తనవేనా ఆ వేళ్ళ సందుల్లో పిచ్చిగీతలేమిటి? ఆ మలుపులు తనవేనా ఆ మూలల్లో ముసురుకున్న నెత్తుకునీడలేమిటి? తాను దువ్విన పొవురా కెక్కడ? తలలెత్రి సీల్లుతున్నాయి రాబందులు, తాను నాటిన పూలమొక్కలెక్కడ? తలలు బలిసి నిలుచున్నాయి ముళ్ళకంచెలు.

ఖిగ్రి డాసి, నారాయణరెడ్డి

'మనిషీ! ఎక్కడ నువ్వెక్కడ? మట్టిలోంచి మంటిలోకి చిమ్ముకొస్తున్నావా? నిర్మించుకున్న అహంకారాల (ప్రాకారాలు మట్టిగరుస్తుంటే

నిట్టూర్పుల శస భాలను

పట్టుకు వేలాడుతున్నావా? పరమాణువుల శిరసుల్లో చొరబడి వరికించిన సత్యాల పరమావధి

వినూత్న కై తన్యసృజనమా

విళ్వోగోళ విధ్యంసనమా?

చెంత వచ్చగా వెలుగుతున్నది

ఇన్నాళ్ళు నువ్వుపెంచిన సంస్కృతి సహమానవ్ల' హైన్ర్యంల్రో “సమజివన దహనంలో.”

అదేస్వర్య అదేస్వరం

ఆధికాకంల్ర (వతిధ్వనిస్తూ

మనిష్షిల్రోన్సి సంకల్పమూలాన్ని

మీ మళ్ళీ ఏ తీపౌడుస్తూ.

మనిషి చభిందల్రైన్ష

మౌనాన్ని వర్షించాడు,

మాటిలక ంద్రస్సి శశిరో

మనస్సుతో ఘోషెంచాడు.

విశ్వంభర 07 ఇది నిత్యవస్థానం ఎపడుదిగుకు తవ్పవు. ఇది నిత్య్మపయోగం ఎదురుదెబ్బలు తవృవు. వల్లకాటి దిబ్బల చుట్టూ ఊళ్ళ కాపురాలు. ఇసుకమండే ఎడారిచుట్టూ పసిమిపండే మాగాణాలు. మారణధూమాన్ని ఊదేసే జీవన పవనాలు. మృత్యుకాసనాన్ని పొడుచుకొచ్చే నిత్య శికూాదయాలు. ఆకులు రాలిపోతేనేమి? చిగురాకులు పుట్టవా+ నీళ్ళు ఇగిరిపోతేనేమి? నీలిమృబ్బులు గడ్జెకట్టవా! అలలు చలించినప్పుడే జలానికి ఉద్దీపనం, రక్తం వ్రసరించినపవ్పుడే నరాలకు ఉజ్జీవనం.

98 డా సి నారాయణరెడ్డి అబువునుంచి ఆంతరిళ్షానికి అంబరంను౦చి అవనీతలానికి అనుభూతినుంచి ఆకృతికి ఆదృశ $ంనుంచి అభివ్య క్తికి జరుగుతున్న అవిరళశోధనమిది, జారివడుతున్నా మెట్టుమెట్టుగా ఆరోహిసున్న సాధనమిది.

ఏ మసకసందెలు కమ్ముకున్నా ఆ మనసు కాంతిచక్షువే,

ఏ మంచుగడ్డలు పేరుకున్నా ఆ మేధ జ్వలనధాతువే.

అ కంటిని కబళించాలని

ఆ కాంతిని హరించాలని తమస్సు వలపన్నినప్పుడు మనస్సూ- పట్టుత స్పినప్పుడు ఆలోచన ఆయుధంగా

అంత శ్చేతన ఆలంబనంగ్రా పురోగమిస్తాడు మనిషి పరిసరాల పైకెగిసి రెండుగట్టను ఒరుసుకుంటూ

విళంచర 29 రేబవళ్ళను మోసుకుంటూ గుండెలోని సుడిగుండాలను నిండునవ్వులుగా మలచుకుంటూ. మండిపడే [గ్రిష్మంలో మబ్బుకలలు నారుపోసుకుంటూ కుంభవృష్టి పాతంలో కొండలను కుమ్మి వేసుకుంటూ సాగిపోయే (పవాహం చావులేని జీవితం. అడుగు నేలపె మోపుతూనే ఆకాళం అంచులు తడుతూ రెక్కలు రెంటితో ఈదుతూనే దిక్కులన్నిటిసీ గిలకొడుతూ తరలిపోయే జ్లీవితం తిరిగచూడని చిరవరం. బుషిత్వానికీ వపత్వానికీ సంస్కృతికీ దుష్క్యూకికీ స్వచ్చందతకూ నిర్భంధతకూ సమార్ద్రతకూ రౌ(దతకూ తొలివీజం మవసు తులారూపం మనను.

100 డా సి, నారాయణరెడ్డి మనసుకు తొడుగు మనిషి మనిషికి ఉడుపు జగతి. ఇదే విశ్వంభరాత త్రం ఇదే అనంతజీవితసత్యం. ల్ల (గ్రంఠాలల్వు (తతో వా '' 4 (౦౫! పపము ఇ | స్‌ లో | ౮ వక్షో”

ఆ1584/4గ/418[14[4 | ॥ ఓ విశ్వంభర పాందిన అవార్డులు |

1. భిల్వారా అవార్డు, భారతీయ భాషా పరిషత్తు, కలకత్తా 1080
2. కుమారన్‌ ఆసాన్‌ అవార్డు, (తిచేండం 1982 ౩. సోవియట్‌, ల్యాండ్‌ న్మెహూ అవార్డు (ఎ. కేటగిరి) 10982
3. భారతీయ జ్ఞానపీల్‌ అవార్డు. 1988 0/౧ 0. 2/౧2/20౧8 గంరయ