Telugu Vishaka zilla Swathanthra samara yodula charitra - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

సమరయోదు (షన రాం కరు జల్లా న్నాతంతాసమోుమోడుం సంఘం

అాలాలనాణాననానినాానానాల ననా నననన ననన తానా ననలనాత ననన ననన నానననిననననననునునుననననలు. ౪174 8657 6౦0141౯౬1145౯7౩ గ(౧౦గ| ౧౧౭౧౮4 5౪/6615 4 1౫ గ౦4౦ -- *|54గ గ 4కి? [14%:-530 001 దిగంగ౧88: 5%[00: 62807 ౧6౩! : 54049 [0గ 88657 ౦౮4౬17౯ 5/8౯€5 4&|%0 54౪700[ ౬5 ౪17౧ 8657 00[0/%”౬1141౯1౫73 క5గ౧౦గ| గ1/5. 50గ%గి గడ! గ౦4ఉ౦ -- ౪154క44షంిష [414-530 001 ని౧౦గ౧68 ; 62798 5౧09, 55975 ౧౪. ౪౧౫౧౦౧౧4 50౯౧౬[౬౫58 "0 501100౬5 -- 60౬౬6655 6 11౦౮9౩7౧1౬ ర9816/6 1౧ 81 ౪2/3%68 0; 501765 ఎ 511182171%65 -- 54[8£8[8 ౦౯ 2౯౯౮7౬౨ 1411౬౬5 నిల ననకనినుకునునానానననముల ననిన నొననకములుతుతనాత నకును నాకొక న నకతుత ననన ననన నానానానానానాయననినవనానా.

విశాఖవిల్తా స్వాతంత్య సవురయోధుల చర్మిత

• జ్‌ (ప చురణ :* విశాఖ జిల్లా స్వాత్య్యత్య సవురయోధుల సుఘం విశాఖపట్నం

పకవాలననానకాకవానాలనుాాానాాాంాంనన యన ౪154[ట4ీగి 2 ౬౬కి 54/44%017౧4 54గ1ఉగిఉ/00గ౮౬క ౦0|4గి 7౧4 [18 5610099 01 గ౧౯౬౦౦|4 [౧1౮౫౪7౬౯౧9] 87 4140104 50[74సికి గడికి గి (గిగీఉ5 లగి గై నాలను ననా నాననా భానులనననననననననా నానా ననపునననననననననునుకుకొతి ననున వానను నునానకావానానానవానాననాననప్సు న01 8066 87 : క 8100471240 547% షగి కి గి /గకిషి గిడింల 05106౧1 7)4గిషసింగ గిన 54/4ఉ74ఉ%11౧4 54ఉ%1ఉగిట/0014/10౮౬4 54664 ౬181 86౮0110౧ -- 56016౧౧068! 1992 (6 ష్‌సైగా ఎ న ష్య నిగి౦౬: [౧౩ 25/-- గా ల య్యా శ తి 7 క ట్ట ప మ గ్‌ షోను వ. వ పంట పని [0 000165 : య వాట్‌ ఫు లం 811004) గఉం౮ కతన షకిష షన సొగిమోం 5౬౫. 1 ఓడి. 6 ౧|66౮60గ ౮౧16౯ న?691060౧1 ౮1880౧౧౧78 5౪/8180174 58గ౧౧8/8౪7060061& 58౧008౧ 6౫4/౦౦4ఉ౪4గిఉగే--531 036 ౪152608 ర ౯/౧6 శి( 5[1 [౧4%౦|4 ౯౧ ౧17|%6 ౪/౦౧౧౩ 1౧గి న్‌ా. ఎ దసర ఇగ3గా-530 001 అిగింగళ : 65155, ఖ్‌. నట స్‌ న్చళావానాయారువార్లనననొానపునననటునునునువులురాలా నడా లడాలనననననటనునునానడానానకాలనాననా నావానునాలు మ తన న త శ ఇ టొరాఖక్రా ఫృఫకి జూ వాచవా ఫ్రా

“ప వందేవూతరం *” సుజలాం సుపలొం మలయజ శగీతలొం సస్యశ్యామలాం మాతరం 1వంబేవూతరం॥ శు భజ్యోత్సా పులకిత యోూంమినీం పుల్లకుసుమిత [దువుడళ కోభినీం సుహాసినీం సువుధుర బాషి౭ఫీం సుఖదాం వరదాం వవూతరం 1వందచేమాతరం॥

[సంక్తి ప్తం] కవి __ బంకించం(ద చటర్జీ విజయా విశ్వతి రంగాప్యారా ల జండా ఉంచా రహే హమారా ॥వి॥ సదాశక్తి బరసానే వాలా = (పేవు సుధా సరసానేవాలా వీరోంకో హరషానే వాలా 1! మాతృ భూమికా తనవునసారా ॥వి॥ అస జండాకే నీచే నిర్వ సయాలే స్వరాజ్య-అవిచల నిశ్చయ బోలో భారత వమాూతాకి జయ = స్వతంత్రతా ళా ధ్యేయ హమారాళ్న'॥వి [సంక్షిప్తం]

విశాఖపట్నంలో [గంధము అచ్చు వేయించుటకు సహాయపడిన దాతలు

శ్రీ అల్లూరి సీతారామరాజు, కంటటాక్టకు 5000-00 శ్రీ హీరాలాల్‌ బట్టలషాపు, మెయిన్‌రోడ్డు 1116-00 శ్రీ ఎస్‌. భాస్కరరావు, కంటటాక్టరు 1116-00 శ్రీ శరత్‌ సినీమా (పాాపమిటరు, శ్రీ కొండారెడ్డి 1000 00 శ్రీ మోహిని సిల్కుహౌస్క్‌ మెయిన్‌రోడ్డు 500.00 శ్రీ చందూలాల్‌ స్వీట్ళు, మెయిన్‌రోడ్డు 500.00 శ్రీ కొల్లూరు రత్నం 501.00 శ్రీ చందన _బచర్చు 500-00 శ్రీ అడ్డూరు నరసింహరా జ 500.00 శ్రీ కొమ్మూరు అప్పలస్వామి, భోగాపురం 500.00 శ్రీ సుంకరి ఆళ్వారుదాసు 500.00 శ్రీ మట్టా వరహాలుచెట్టి, బుక్‌ సెంటర్‌ 500.00 శ్రీ కె.యస్‌, శాస్త్రి 300.00 శ్రీ దండు రామమూర్తి రాజు 1000-00 శ్రీ విష్టుదాను 200.00 శ్ర 'షేకు రీహీమాను 200.00 శ్రీ యిమంది కృషారావు

టే శ్రీ వాటొజీ పర్షిచరు, మెయిన్‌రోడ్డు శ్రీ కె. గురుమూర్తి

శ్రీ కె. ఆదినాంయణ _100-00 శ్రీ పి. సత్యనారాయణ 100-00 శ్రీ విఆర్‌ నాయుడు 100.00 శ్రీ ఎయస్‌. రాజు 400.00 శ్రీ కర్షలు లక్ష్మి, 1%. 200.00 శ్రీ సింగవరపు సూర్యారావు 1100-00 శ్రీ పిన్నమరాజు సుబ్బరాజు 100.00 శ్రీ బొంతా విశ్వనాధం, భీమునిపట్నం 3100-00 శ్రీ కొప్పల అప్పారావు, ఆషా మెడికల్పు 1100-00 శ్రీ ఏ. పైడితల్లి, 1 8,4. 100.00 శ్రీ శిష్టా పురుషోత్తం, ఎలమంచిలి 1100-00 ల శ్రీమతి శిష్తా లక్ష్మీనర్శమ్మ, ఎలమంచిలి 1300-00 లె శ్రీ మధ్ధాల తాతంనాయుడు, ఆనళాపల్లి 10000 శ్రీ శిప్పా శ్యామ సుందరమ్మ, ఎలమంచిలి 100.00 థె శ్రీ పుల్లంరాజు, (పాాపయిటర్‌, రాయల్‌ లాడ్డి 200.00 శ్రీ దండు శ్రీనివానరాజు 200.00 శ్రీ గోపాలక ఏప్ల ఫైనాన్సు, (పా్యపయిటర్‌ 200-001

చోడవరంలో [గంధవు అచ్చు వేయుటకు సహాయపడిన దాతలు

శ్రీ ఈదర శ్రీకృష్ణ. పంచాయితీ టోర్టు ఎగ్యిక్యూటీవ్‌ ఆఫీసరు 500-00 శ్రీ ముత్యం జయరావు, ఎమ్‌ ఆర్‌.ఓ. చోడవరం 400.00 శ్రీ ఎమ్‌ ఆర్‌ కె. రాజు, జయపూరు 500-00 శ్రీ ఎస్‌. బంగారరాజు, ఖత్లపూరు (సీనియర్‌ ఇంజనీరు) 500-00 శ్రీ వి. సీతారామరాజు, భిలాయి 500.00 శ్రీ సకురు పెంటారావు, సర్పంచి, చోడవరం 1116-00 శ్రీ వింజమూరి రామచందరావు 200.00 శ్రీ విజ్ఞపు రాజేశ్వరరావు 1100-00 శ్రీ కలగర్ల ఆప్పలరాజు . 116.00 శ్రీ భూపతిరాజు రాజేశ్వరరాజు 1116-00

హయ్యరు ఎలిమెంటరీ స్కూలు ఉపాధ్యాయులు ఎ

హెడ్‌మాపష్టలు శ్రీ _పసాదుగారి ద్వారా 3116-00 శ్రీ వ. వెంక కేశ్వరరావు, ఎమ్‌.బి.ఓ. చోడవరం 100-060 శ్రీ బి. వెంకటపతి రాజు, (పెసిడెంటు విశాఖజిల్దా ఆంధ్మపదేశ్‌ ఉపాధ్యాయుల ఫెడరేషను 16-00

విరాళదాతలు భూపతిరాజు కుమారరాజు, కంగటాక్టర్స్‌ 16-00 డాక్టర్‌ కందర్చ రామకృష్ణారావు 200.00 శ్రీ ఈర్లె శ్రీరామమూర్తి, భారత సేవక సమాజ

ఆధ్యక్తులు, చోడవీవం మండలము 3116-00 శ్రీ చిట్టూరి వెంకటసత్యనారాయణ 16-00 శ్రీ పూసర్ల (బహ్మాజీ, (ప్యాపయిటర్‌ లక్ష్మి టాకీస్‌ 1316-00 శ్రీ ఆబూ మేష్టారు, పాకలవారి వీధి. 11600 శ్రీ సాలాపు చిన రామునాయుడు. మగర్‌ ఫ్యాక్షరీ అధ్యక్షులు 200.00 శ్రీ బెహరా క్రీనివాసరావు, _ప్మాపయిటర్‌ రాజామెడికల్స్‌ 216.00 శ్రీ పూసర్ల వెంకటేశ్వరరావు, _పొ్కాపయిటర్‌ పూర్ణా సినిమా 1116-00 శ్రీ భూపతిరాజు శ్రీనివాసరాజు. కంసటాక్టర్‌, లకవరం 1216-00 శ్రీ కందాళ శ్రీనివాసరావు, ఎడ్వకేట్‌, విశాఖపట్నం 1216-00 శ్రీ కె కొండలరావు, అసిస్టెంటు కమీషనర్‌, ఆరోగ్యశాఖ 100.00 డాక్టర్‌ సుందరరామం 1116-00 శ్రీ ఆల్లు తాతంనాయుడు 1116-00 సబ్‌ '(టెజరీ ఆఫీసర్‌, చోడవరం 116.00 శ్రీ యిమ్మిడిశెబ్టి రామకృష్ణ & సన్స్‌, అనకాపల్లి 516-00 శ్రీ ఉప్పల శ్రీరామమూర్తి & నని, ఆనకాపళ్లి 250.00 శ్రీ పీలా జగ్గారావు, ఆనకాపల్లి 216-00 శ్రీ భూపతిరాజు నరసింహరాజు, లకవరం 500.00

శ్రీ పి. విఘ్నేశ్వరుడు, డిప్యూటి తహశీల్‌ దార్‌ 1116-00 థీ వైజాగ్‌ మార్చుల్చ్‌ గ్రూప్‌ 216.00 శ్రీ యల్‌, సి తోషన్‌ వాలా 200.00 శ్రీ ్రీనాధ్‌ మార్చుల్స్‌ 200.06 శ్రీ ఆర్‌ హెంట్‌ మార్చుల్స్‌ 200.00 ట్రీ పవ్శిత్ర మార్చుల్స్‌ 200.00 శ్రీ బొమ్మన (బదర్చ్‌ (కాలేజీ డౌన్‌) 500.00 శ్రీ భూపతిరాజు సత్యనారాయణరాజు (సింధియా 200.00 శ్రీ మద్దాల సూర్యకాంతం కుమారులు థ్రీ వరహ నెహూజీ 116.00 శ్రీ పిన్నమరాజు సుబ్బరాజుగారి భార్య శ్రీమతి లక్ష్మీకాంతమ్మ ం 118.00 ((౧)) లబ

న్‌ పప మం ఆ ల శ: ఆ - వ నజ వం శ కచ స హన న ఫా ననీ ఇ న స ॥ య్‌ వస్త్ర న. గ్‌ నె వ య శం లే న. సప టై బే వ న హే ప క స్టైన్న నా తీనే న సా 4 ను శ. పళ శల త [= జీ ళు వలికి శజ్ఞుక్త 4 వా క్త ౬ స. గు $ ఎ న సను ఖా న కలో న నే న ళ్‌ ఇ ప ప! శే నలం. వ ప, అకు పో న్‌ు శ్‌ + శ లో ల లీ ర్ట శ (్‌ స షే చ్న న. స్ట ర సన్లు టై ల న్‌! టీ. అలో ళీ ఆ ళ్త చే “క్‌ ము ఫస వ్‌ వ్యాటన్లే బంక గే నే. వ వ శ టీ వ్‌ ో వవ. ల. నో 1 సమా నఖ వ. + . 1 అం కు చాన స న. టో యాన్‌ స్ట శతా త్‌ . గ నీ జ. ష్త న. . కసత చ శ్‌ స ట్లో న. జమ వ. న. నో న న న. ళ్‌ శ గ్‌" ప. మ ళు స్ట జ గా ( ఒసే లో! వ. ఖ్‌ఖ్లో ష్‌ . ఎ ర్త 7 ల స్‌ స కే పే జ ం ల అర పై గై న్‌ లం స్‌ క్లే న 4 క లం వ యారు చట న. లలో శస స వ స ( ని? చ్‌ వో మునుజటపా లవాసా స సన ళం. సం 1 అటి ఇల మహాత్మా గాందీజీ

కాన శైతాక్టాశాశాళతాంాలా న న. అనాం నళ వసే పై మం జ్లై న షే న న వ. జ్‌ జ్జ ం స్టో ౬ మ 4 ల శి మం ( ఖ . వ ఎకు ఐజీ న. న మ. పు క శ స్య ం. కం ఇ | సశ స్య ల అలో బసు? న య క ను. చ టో ల 4 న. ల్‌ రపు ము ల ప కటా మ న స లో లే? + త టల త నం తొలి (పదాని = జవహర్‌లాల్‌ సహా

టాం ను న పతే స కా ఖ్‌ సర్ప ళి న! నను ఆం నల వే ఆ మనం జే గం లు ఫై శ న. నల శన అ, || స్‌ ని శ కో టే శః వ్‌ష్లా ల్‌ స్య వ. టాడా న్‌ శి క న ౮ జై య లా టే. లేలేత స న తే రా? ర్ల సళ న టవ. రన న్న నో! రుత వు ల్ల లీ నళ టు ర సం జవం జీ లా లలి + ౧కి జీ ప్ర జ ౧అంబౌాంం చందబోస్‌

టన క్‌ ళ్‌ చ స సు ట్‌ శ్చ తని ప న చం పష నట. లో పం రడ బట న నం మ నా ము 7 టు న న ల టం వ సక్స లో వం “వ వస “అపో న క తా అ ము /. అట్టి ఆ శ జు ల. ర తం ట్‌. న వాం నా స వ + కళకళ వలనో లంటి టి విప్లవజ్‌ నిత” అల్లూరి బతారావమరాజు

న్నా ఖో టో నక న. నై న ప టం న శే ఓ ళ్‌ న టీ మ న, ర న లాన్‌ కే పం ప ల టం ల్‌ ్‌! శ చలో త ల “జ్యా టే. స న టే చో నాం నట న్‌ శా. టం. ళ్‌ . ట్‌ టం ముం షై శ.. ,. ల నో భం. న స్‌ క జే ళ్య మే! మం ల ల ఊం టా! శ స “4 సం జ నం స ప స ఆ గ. న స? శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి

సన క ల కు ఖా స నం న ర స కా ల వ్ల ! వంచి ॥ గా నా

క.

రు పంపి సన ప లే .

త్త టల్‌ ్ల న త న భే లక ము శ

త స్య న లశ షో నీ స్ట

స్ట నాకు స్‌ ష్‌ ఆ 12 జు. ళ్‌ ప

సగ త్‌ే త శట్తా, “ష్తేటింట్హ. తు

ల. న త. వవ్రా్య్యా” న వ శ

గ్‌ ష్‌ జో ఇ క ల్‌ క ర ల 7 భే గ క్‌ ల జ న!

న్‌ సరల వ ్‌ఢ ఫ్‌ న జ నస ల

2 చ గ . వ కర

స, ట్‌ వ ఇట్ల కే, లకే ఖా శల

ప్ర తు ళం వం న (:

ర పనటం. భవతి ఘు [వత్‌ “పే ఇకా నో మ వన్‌ వ ఫ్‌

స. శ్‌ ల ల స్త బ్‌ జం నో న. ళా 1 న ఎ న “పోస్టు ॥ శ ల క ర అట్‌ ఆగ్‌ త్‌, దె ఉడారతరత్న రాజ్‌పిగాంథి

న. ॥ కం నా (| స (ల ల్‌ టూ. నో సహ. ఇ బ్‌ * ॥ లో శ ఫా శ 4. ల న టీ “శృం -ట్‌ 2 త. ఫు సి సైతం శశ క్లైన్‌ మీ / జ న ఇన షాన్తాన సేం ఇ ట్‌ భా ఈత సంతులు! (టు వం. ఎక ఆ శా, వసంతరావు బుచిసుందరరావు ఆలో

హను న. షన. స్ట న పప న తన ప స టు “శన నన. చ ధన్‌. చ, వన సన్యనటి సో షః స ల . ము బు న ( టా స న. ప మ న్‌ వసా శ్‌ సహ న ల నా ల్‌ క్ట నం. న. న్‌ రం క్ర వ ప గ. నం నం స్తో సు క్‌ సో శ వా అసె అట | ఎనక జ స క్యా స్టే వే. ఉం “| ల వన్‌ ట్‌ న ఠ్తళ్జే

• | తల స ల లే

1. . | న ౧

• . ( 7 ఫై స కం బున స్ట లం టం 2 . పస తతో స చ. |. ఖ్‌ శ య ర హా న. క ల నం లన ల చ్‌ ళ్శ్య శ ఇ చ్‌ ఆ స స్తేన తప్పుల నో శ్ర వ లలి ॥. ౭ న... జ్‌ ః వ సూ ఖే శ్‌ ఎంకే ఉం భం లవ నే, / వ్య గై శ ఓ న్యా త. స్స ల్‌ రా శే తెన్సేటి విశఃనాధం ఆణ్జ ల్‌

శ టో న న్‌ మేఖ _వి ఖై క్ష ఏం స లన బు జత లే గ న మ | న ఆ ప ప్‌ ఎట సు రు షి ఇ త్త ల జ ఖీ అశ హి గో త ॥| నే మోగాళ నే టి రం త న లనే కర స లే తు చట్‌... భే న టు న శక్‌. న. స భూపతిరాజు రా. ఆ జు గణల్యునారాయిలణు రాజు జిల్లా స్వాతంత్యసమరలె అనో సంవ త్‌ గొపరాల్‌ ధుల సంఘం అధ్యక్తులు

శ్ర ఫపలట్యై పతా వ్‌ అల ఖ్‌ సలి స శస జై వ | ఒలు ౩ స ॥ వ్ర. ౯ “ఖభ . వె జా స యే స: ౯. ఖ్‌ శే ఫీ ॥ ఓ లె సట్‌ గ సు లీ వు [ ఖ్‌ య. వాజి సై న్‌ నం న సై | జ నే వై గో న. భి శ్లో ఎ స 1 శ ప. స క న్‌ భ్‌ ళ్ళ ల స్థన్య శ్‌ ల ఇ. ఒ స్‌ లే వశ శ ఇ న ఖజ . శ శ. ళ సలం | | క్త ణీ స ను ల గ. | శ్రి భా క్ష ౬ గ జు శం ॥ ఖే య పా లై? షు శ సు ( 1. టు " “ఆస్‌? న. శ నీ. ఃి శ్‌ ల ౯ = క్ల ంస రను శ్‌ ్‌ " నే” య చ లవ శ శ్‌. న. న జామి”టి ఎల్లాజీరావు నై ఇం. ఆహా;న సంహం ఆధ్యకులు విం నే

వం యా శ లి క శ? యు స స ట్‌ నలు ఏ ల్‌ ల వి 1 కాంగెస్‌ "సేవాకార్యకర్త లతో రాజేంద్మపసాద్‌ కూ లాల న సా న. నా

, లే 1. ఇ య ల చ నటస్యా న వ రం

విశాఖలో ఉప్పుసత్యాగహం - 1031

నారా రాాి క్యాల్యకాలన ఇత్వ స్‌ వ. శ వి ళల చ్‌ వ | న ష్‌. జా లు. గ గా ల జో శన న శే సౌ. . ఆ న. ఆంధదకేసరి టంగుటూరి (ప్రకాశంపంతులు టూ? న రగ 4% య న్నే క , తనీ | పాస్తా న. వహామేధావి ళ్‌ భోగరాజు పట్టాభిసీతారామయ్య

• ఆహ్వాన స౦ంఘఫఘం౦ * గౌరవ అధ్యక్షులు శ్రీ మల్లిమడుగుల జగన్నాధరావ్‌ అధ్యక్షులు ౪ జామిశెబ్ధి ఎల్లాజీరావు మాజీ వై చైర్మన్‌, విశాఖ పృవపాలక నంఘం శ్రీ నెల్లెమనక్ల విజయరామారావు పాయకరావుపేట శ్రీ దండు రామమూర్తిరాజు (పహ్ల్హాదపురం కోళాధిళారి శ్రీ భూపతిరాజు సత్యనారాయణరాజు చోడవరం కార్యవర్గ నభ్యులు ; శ్రీ పీతల పెడయ్య, కసీ తీ 4 శ్రీగుక. కాస్త్రి శ్రీ శిష్టా పురుషోత్తం,ఎలమంచిలి॥ శ్రీ పేరి శ్రీరామమూర్తి శ్రీ కొప్పల (అష అప్పారావు * శ్రీ గొట్టుముక్కల రామచం(దరాజు, వెంపాడు? శ్రీ సింగవరపు నార్యారావు శ్రీ మాల కాతంనాయుడు, అనకాపల్లి శ్రీమతి శిష్టా శ్యామసఘుందరమ్మ, ఎలమంచిలి ర్త - శ్రీ క్టరి అప్పారావు $ శ్రీమతి తొట చిట్టమ్మ
• _ శ్రీ వాడపల్లి మూర్యనారాయలురాజు

శుఖాకాంతలు = సందేశాలు భూపళిరాజు సత్గనారాయణరాజు గారికి. మీ లేఖ అందింది. విశాఖ జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల చరిత్ర హిఏయించినట్లుగా వా9ళారు చాల సంతోషమయినది. విశాఖ జిల్లాలో రూడా స్వాతం(త్ర్యోద్యమం ఏ పా9ంకానికీ తీసిపోకుండా జరిగింది, తెన్నేటి విశ్వనాధంగారి వంటి యావదాంధ్ర నాయకులు విశాఖకు చెందినవారే.__(శ్రీ మారేపల్లి రామచర్యద్రశాస్తిగారి జీవిత సర్వ స్వం విశాఖ జిల్లాకే ధారపోళారు. థశ్రీ గుప్తా, (శ్రీ సర్వేశ్వరళాన్తిగారి వంటి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల త్యాగం నాకు స్వయంగా తెలుసు. ఇంకొ ఆవేకమంది స్వాతం(త్ర్యోద్యమంల్నో పనిచేసినవారు. విశాఖ (ప్రాంతంలో ఉండడం నాకు తెలిసిందే. ఈ ఏధంగా పనిజేసిన విశాఖజిల్లా స్వాతర్శత్యోద్యమ చరిత౦ి ఈనాటికైనా వెలువడడం చాల సంతోషం. యావదాంధ9 దేశానికి సంబందించిన స్వాతం్యత్రోద్యమ చరిత9) చెప్పుకో దగిన రీతిగా ఇంతవరకూ _ వేలువడలేదు. ఈ విధంగా (ప్రతిజిల్లా స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత౦లు "వెలువడితే వీటిలోని సమాచారాన్ని ఏరి కూర్చి యావదాంధధ్రదేశపు స్వాతం(త్ర్యోద్యమ చరితంను మనం (ప్రజల కోసం వాయి నే ెద్దలోటు తీరుతుంది. ఆంధ్రదేశంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమం అనేక ఫంధాలుగా విజృంభించి జరి గినప్పటికీ దానికి “సంబంధించిన సమాచారం ఈ తరం యువకులకు తెల్చియజేనే వారే లేకపోవటం ఎంతయినా విచారించ వలసిన విషయం, మీరు చేసిన ఈ కృషికి నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు, ఇట్లు. కోదొటి నారాయణరావు అధ్యక్షులు, “నెలంగాణా స్వాతంత్ర్య నమరయోధుల సంఘం,

ఆనాటి స్వాతం త్య సవురయోధుల గరార్చి ఈనాటి కనితిలకులుు కవికులాలంకారంలు సమర్పిస్తున్న ప ద్య సువవాంజలి అను న్‌ తి సామ్యాజ్యవాద రాక్షసి తుపాకీ గుళ్ల బిల్లులో తడియు వక్షములవారు, స్వాతంత్య భావనో చ్భ్వాస నిశ్వాన రుం యూ మరుజ్ఞాగృ్గత జానపదులు, భారతాంబా శుభ _పదపాద భక్తి పూ రిత కావ్య నిర్మాణ చతుర మతులు, పరతం[త మోకణా వశ్య సర్మ్యగామసం (పాప్త కారాగార వాస రతులు, రాజ్యతం(తాతిరథ మహారథులు, బుధులు | ధర్మ నిష్టా సిధారా [వక (పవణులు, పుణ్య చరితుల గన్న పుట్టినిల్లు, జాతి రత్న పపుల్ల విశాఖజిల్ల 1 పాయక రావుపేటకును బారువకున్‌ నడుమన్‌ గలట్టిపూ ర్వాయుత మండలంబున నుహా మహితాత్ములు పుట్టి నూతనా ధ్యాయము రూవు దిద్ధిరి గదా యని భూపతిరాజు సత్యనా రాయణరాజు పూన్మిమెయి (వాయగ జేసె తదీయ గాధలన్‌! కేవలము దేశ సేనకంకితములైన జీవితమ్ముల నిట, (బకాశింప జేస్కి

• ఖావితరముల నుత్తేజ పరుప నయ్యె, ఇంత కంటె జగద్ది తమేమి గలదు? కవికులాలంకార -. చామర్తి కృష్ణమూర్తి

(పపాంజలి దేశ స్వాతయ్యత్య సమరాన దీక్ష బూని జంకు గొంకును లేకయే జడిమ మాని నిత్య చైతన్య విస్ఫూర్తి నెగడు నట్టి (వముః స్వాతంటత్య వీుల (పాంజలింతు తెల్ల దొరలార! పాండు! మీ దేశమునకు _ చాలు నింక మీపాలన నర్దు కొండి మూట ముడియు కద లుడని ముదలయిచ్చి గాంధి తాత జాతిపిత స్ట్కక్కాంతి దాత -_ అగ్టి పిలుపందు కొన్న ది పట్టు దలగ ధరణి వైశాల పాంతము దద్ధరిల్ల భరత జనయ్యితి దాన్మమ్ము పార్గదోల వెలసి నారిక్క డెందరో వీరవరులు॥ నాటి స్ఫూర్తియు, దీక్షయు నేటి తరము పాందుగాక 1! సంపద వృద్ధి నొందుగాక 1 భారతావని శిరమెత్తి వరలు గాక | సాటి దేశాల యందున మేటిగాను॥

ఎ. వే॥ పాలవెల్లి

వందనం౦బు

ఉత్సాహంబున ఉద్యమించి స్వాతంత్య సిద్ధికి ఊత మిచ్చి

చైశన్యపు సెలయేరులై

చెలగి నలుదెనల దారులై -

కొదమ సింగపు బారువై " '

కుటిల ఆంగ్లేయుల కుత్తుకుల కోరలై నమరము సాగించి

స్వాతంత్యము దెచ్చుకొన్న వీరులకు, ధీరులకు

వందన౦6బు!

ఎ ఈదర శ్రీకృష్ణుడు

అభ్యర్దన

కరడు కట్టిన దేశభక్తితో జాతి కేమమె ధ్యేయ మంటూ

దేశ దొాన్య పు శృంఖలాలను

(తెంచు కొరకై దీక్ష బూనీ (కూర (శౌర్యపు (బిటిషునేతల కుటిల రాజ్యపు కుతంతాలకు

ఆహుతైన అమర వీరుల

ఆత్మ శాంతికి ఆంజలింతును __ ఆంగ్ల (పభువుల ఆ(గహానికి లారీ చార్జి శికలకునూ

కఠిన కారాగార శిక్షకు

సమిధలైనా పట్టు వీడని - దేశభక్తికి = జాతి సేవకు ఉదాహరణ గ - నేటికీ మరి

నిలచి యుండీ ధ్యన్యులెనా

వీర వరులకు _ (మొక్కు విడుదు __ దేశ స్వేచ్చా సమర జీవుల త్యాగ నిరతిని - సాహసంబును

స్ఫూర్తి నీ మరి దీప్తినీ గొని

వారి అడుగు జాడ లందున దేశ పునరుజ్జీవన నానికి దీక్ష గొని ముందడుగు వేయగ

తరలి వేగమే రండి రండని

దేశ యువతను కోరుకొందును

న ముత్యం రామమూర్తి

విజాపన ఇ

దేశ స్వాఠం్యత్య సమరంలో పాల్గొని ఎందరో తమ జీవితాలను ధన్యం చేసుకున్నారు, 10920 నుండి 1942 వరకూ జరిగిన ఉద్యమాలన్నింటా లక్షలాది దేళ భక్తులు పాల్గొని స్వరాజ్యం సాధించారు, దేశం కోసం సత్యాగ్రహాలు చేసినప్పుడు, (ప్రభుత్వ చర్యలు (ప్రతిఘటించి నపుడు తెల్లదొరల పోలీసులచే ఆత్యంత కఠినమైన లాఠీ _దెబ్బలుతిని, ఏళ్ళు తరబడి కారాగాాలలో మగ్గి విలచిన స్వతంత్ర వీరులను (క్రమంగా స్వతంత్ర భారత (ప్రభుత్వం గుర్తించింది. ఆదరించింది. గౌరవించిండి. జాతీయ (ప్రభుత్వమనిపించుకొంది. స్వాతర్మత్య వీరులకొక ప్రత్యేక (ప్రతిపత్తిని కల్పించింది. అందరికీ ఆవ సరమైన సదుపాయాలు కల్పించినందుకు కేంద్ర, రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలను అభినందించకతప్పదు. దెశానికి స్వాతంత్యంవచ్చి 45 ఏళ్ళయ్యింది. ఆ నాటి సమరయోధులు ఒకరొక్కరే అదృశ్య మౌతున్నారుః... ఈ యోధుల చరిత్రలు రాబోయే తరాలకు స్పూ ర్రినివ్వగలవని. విజ

[ | అవా ఖా లెరుగుదురు* (ప్రభుత్వం రాష్ట్రాలవారీగా, జిల్లాలవారీగా ఆంగ్తంలో స్వాతంత్య వీరుల సంక్షీప్త వివరాలు 1గంథస్థం చేయించింద్‌. ఆయితే...ప్‌ భాషకాభాష, ఏ (వాంకాసకావ్రాంతం, ఏ జిల్లాకొజిల్లా " చరి (శ్రలు (గ్రంథ రూపంలో వెలువర్చడం కూడా ఎంతైనా ఆవసరం,

యీదృష్టితో కొందరు మిత్రులు తమతమ జిల్లాల చరిత)లు వెలువర్చ

బ్‌ క్ట ణా డమూ జరిగింది. విశాఖ జిల్లా స్వాతర్శత్య సమరయోధుల చరిత్ర రచింపజేయాలని__ | ఉరి 1885 నుండి అనుకు టూ వచ్చాను, ఆవాంతరాల తర్వాత 1900లో శుభోదయ పతికా సంపాదకుడు, మండా సూర్యనారాయణ గారు ఒక సుదర్భాన తారసపడగా నా కోరిక చెప్పాను. వారు సమ్మతించారు, విషయ నేకరణ, ఫోటోలు సంపాదిం చడంలో చాలా పియాస, వ్యవధి పట్టింది.

అ ల ల అ

అయినా యమా కృషి యిప్పటికీ విండ్లైన తృప్తి నివ్వలేదు. ఎందరో స్వాకంత్ర్య యోధుల చరిత్రలు ఆందుబాటుకొక, గంంథంలో స్దానం శఏ్పించ సాధ్యం కాలేదు. చరితలు లఖించినవారిలోమ.___చాలా మంది ఫొటోలు లభ్యం కాలేదు. ఏది ఎట్లాగున్నా నేటికీ చరిత) గంథాన్ని పిజల ముందుంచగల్లు తున్నందుకు ఆనందమౌతున్నది. ఈ ప్ప్రస్త్సకం యీ విధంగా వెలువడడాన5 ఎందం- పెద్దలు, మ్యక్రులు, సోదర స్వాతం్యత్య యోధులు, దాతలు-_తమకు తోచినట్లు సహాయ మందించారుం వాణిజ్యవేత్తలు, సంపన్నులు విరాళాలిచ్చి ఆర్టికంగా ఆదు కున్నారు ఇందు విషయమై ఆహ్వాన సంఘ సభ్యుల తోడ్పాటు ఎనలేవిది. పిమ్మట, (గ్రంధానికి చక్కటి రూపం ఇచ్చి అందంగా ముది9ించి యిచ్చిన శ్రీ రుగా ప్రింటింగ్‌ వర్క్స్‌ అధిపతి ఛీ పిం వెంక కేళశ్వ రావుగారు సిబ్బందీ, బ్లాక్‌ మేకింగ్‌ పోంనెన్‌ (శ్రీ సూర్యారావుగారూ కృతజ్ఞతలకు పాత్రులు.

గంంథ ముద్రణా పియత్నం తెలిసి రాష్ట్ర స్వాతర్యక్య యోధుల కార్య చర్శి (శ్రీ కాటం లక్ష్మీనారాయణ. శ్రీటి, ఎప్‌. గుప్తా, ఛశ్రీ నెల్లిమర్ల విజయ రామారావుగార్లు మున్నగు ఆనేకమంది పెద్దలు (ప్రోత్సహించి నందుకు కృతజతలు, వో ఇంకొ ఆశేక మంది స్వాతంత్ర్య ప్రియులు, 'దేశాభిమానులు, స్వచ్భం దంగా యీ కార్యం జయప్రదం కావడానికి దోహదం చేశారు. ఆందరికీ కృతజ్ఞతలు తెలుప్పతున్నాము. సా ఇట్జుం భూపతిరాజు సత్యనారాయణరాజు అధ్యతడు - విశాఖ జిల్లా స్వాతంత్య సమరయోధుల సంఘం

ఆవినంచనలు ఇల్లా కట్టడం, పెళిచేయడం వుంటి బృహకత్కార్యమే గంత (వ్రచురి చడం కూడా మమారు + వందల మంది స్వాతర్శత్య సమరయోధుల జీవిత చరిైలు గల ఈ గ్రంభం విచురణ చేయించడంలో విశాల జిల్లా స్వాతాంభ్యై యోముల సంఘార్యక్షురై న శ్రీ భూపతిరాజు సెత్యనారాయణరాజుగారి శ్వద్దాశ కులు అనుపమానమైనవి* " వయను భారం కూడా లెక్కచేయక, ఏడాదిగా తమ నహచర మ్మితులగు. సమరయోధులకు లేఖలువ్రస్తూనూ, వీలున్నవ్పుకు స్వయంగాకల్సి వారి నుండి భోగట్టాలు సంపాదించడంలోను మిక్కిలి శ9ిమ తీనుకున్నారు* కించిత్తు జాగు జరిగినా, విశాఖ జిల్లా స్వా॥ స॥ యోః చరిత) యిట్లా 'వైలువడడావికి మొక్కవోని రాజుగారి దీకిచక్షతలు బహుదా అభినంద నీయము,. (శ్రీ సత్యనారాయణరాజుగారి సత్‌ సంకల్పం వలననే ఈ సమరయోధుల చరిత) తెలుగువారి కరకమాలను ఆలంకరించింది. ఇవే వారికి మా ధన్యవాదాలు, ఇట్లు, క్‌. ణ కరి అప్పారావు జామిశెట్టి ఎల్లొజీరావు ప్రచారక్‌ ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షులు

(గుచు నురెంచి * మనేవి మూటలు

ఈ గంచచేచన భాధ్యత స్వీ౭రశిచడానికి మూచు వళా స్టాలఖు ముందే చూ ఆకాంక్ష, అన్వేషణ నాలో పామకొని వుంది.

“ఆత్త రాత్యన చక త-సాస్ప్టేత చూ నేముగ మైన ఒక భం థఛంకూర్చు చేయాలని 1కి. 461 మధ్య సశ ల్చించుకున్నా, అ కృషికి ఆనెన అవేకాళత 16 వేపూ అభించని ఇాచీలుంగా ఆ ఆలోచన నాలోనే అస్టాశుగా అని వుంషిపాయిందచిం

ఉత్త రాళ్ళవచర్మి అసుచ్చేతిలో ఒక విభాగం: టి స్యాత్య త్య నేమశేమున్నూ, అపూచ్వమైన అహింసా చేమచింళో జన్మభూమి చాస్య విమోచన కొస తపు జీవితలను ఛారషొని చరిశాస్ట్రారన మహోచారుల వన జీవిత గాశలు సించాపేలోశనం చేసుకుంటూ అక్కడా అక్కడా చెల్లా చెచురుగానున్నే మస్థ్‌లో మాచిళ్ళాలను ట శనేమాపహాశేంగా బూర్చశం మ్మాతిమ నేచేసించి. చూ స్వాతత్ళశ్యయాయల చేలకిప్త జీవిచగావల మౌక్తిశచారం చళిమాతి శంధాటరలంగా. చేవుకూర్చగల్ళిషెం నా పూర్వజన్మ సుక్ళతిం.

నా సేశల్బాన్ని వేగిరవతిచి ఒక తూవం ధరించేకానికి శ్రీ భూపతి రాజు సేత్యనారాయళు రాజుగారు శాశఎముయ్యారు. చారు నాకి సేదచే శాళిన్నిచ్చి నన్ను కార్మోస్ముటుని చేశారు.

ఈ (గంధం చూచ్చు చేయడానికి ముందూ శర్వాళి నలై విళ్లుగా నా అచఛ్యయన్మక మంలో పళ్ళు గ్రంధాలను పరిశిలించడం. జరిగింది జాశియోవ్యమ గాధఆను తెలిపి మహానియుల స్వీయ చరిత అను, వ్యాఖ్యానాలను, చరిత 4ళభధాఆ చుచదివేసు, స్వాళల్యళిద్యమను నేంరంభాన మహామశుల పృచయాలనుండి కవిశా టారవీశ్యాన సలు ఓకిన మహోస్ట్వలగీ తాలన్సు పచస్థాగంధాలను ఉద్వేగంతో ఎన్నా చఫాల గానం చేళిను.

ఆయా (గంధావ లోకనానిక తోడు 1942 నుండి ఎందరో జాతీయ నాయకుల (పసంగ్మపబోధాలు నన్ను దేశభక్తి భావభరితుని చేశాయి, ఆంతేకాక స్థానిక కాం్టగెను 'పెన్టలతో 1944 నుండి నెయ్యము పెంచు కున్నా. నా పుట్టవు, పరువము, విద్యాభ్యాసము, ఉపాధి నిధానము- యా అన్ని పదేశాలు నన్ను దేశభక్తునిగా రూపుదిద్రాయి. నా తనువు, మనువు బాతి సేవకే ఆంకితం చేసుకొగల్గుటకు యభధాశక్రి కృషి చెస్తూనే వున్నా, " విశాబజిల్లా స్వాతం్యత్య సమరయోధుల చిత రచనకు ఏడాది (క్రితమే శ్రీకారం చుట్టినా, నాషతికా, సాహితీ వ్యాసంగాల పనుల ఒత్తిడి సమరయోమల చర్మిత కూర్చును కొంత జాగు చేసింది. స్వాతంత్య వీముల చర్మితలు రాబెట్టడంలో కూడా చాల జాప్యం జరిగింది. (గంధ ము్యుుదణ ఆరంభించిన తర్వాత రూడా నిన్నమొన్నటి వరకూ సమరయోధుల సమాచారాలు, ఫొటోలు, అందుతునే వున్నాయి. వాటిని శ మపర్దతిని సవరించి (వాసి (పెస్‌కు యివ్వడ లో అనుకోని కాల విలంబనం జరక్క తప్పలేదు. ఆయినా. ఇంకా ఎన్నో చక్మతలు ఆసంపూర్ణంగానో, ఆసలు, ఆందకనో మిగిలి పోయాయి - ఇక _చెప్పలేని మరో ముఖ్యమైన మాట చెప్పక తప్పదు = 1979లో విభజించ బడిన విజయనగరం జిల్లా లోని స్వాతం త్య సమరయోధుల చర్మితలను యీ (గ్రంధంలో చేర్చి (వచురించ సాధ్యం కానందుకు మిక్కిలి బాధపడు తున్నాము. ఉత్తరాంధ స్వాతంత్య సమరయోధుల చరిత ఒకే (గంధంగా (ప్రచురించే విర్చాటు చేయడానికి పెద్దలు పూనిక చేయవలసింది.-కానీ- ఆఅనవకాశాల వలన ఆహ్లా జరగలేవనిపస్తుంది. తొలుత శ్రీగాకుళం జిల్లా వారు తమ సంపుం తరపున గంధం _మ్ముదించారు. తమవాత విశాఖజిల్లా స్వాతం త్య యోధుల సంఘమూ అదే బాటను అనుసరించింది. చే | ల్‌

చివరకు విజయనగరంజిల్లా మిగిలింది, ఆజిల్లా పెద€లున్నూ త్వరలో విజయనగరం జిల్లా సమరయోధులచరి(త (పచురించగలరని ఆశిధ్ధాము,

నేటి యీా్యగంధ౦లో పలు తరహాల చరితలున్నాయి స్వాతలత్య సమరంలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించినవారు, జైలుకు వెళ్తకున్నా ఉద్యమంలో స్వయంగా పాల్గొన్నవారు; గా౦ ధీజీ నిర్మాణ కార్య కమానికి తమ జీవితాలు అలకితం చేసినవారు; కాంగెసు సంస్థలో సభ్యులయి సంస్థ చేపట్టే అభివృద్ధి కార్య్యకమాలలో పాల్గొన్నవారు ఇట్లా అన్ని తరహాల దేశాఖిమానుల చర్మితలూ వున్నాయి. ఆంతేకాక ఎయీా పుస్తకంలో చోటుచేసుకున్న జీవిత చర్మితలన్నీ ఆయా వ్యక్తులు, వారు స్వయంగా ఇచ్చినవీ, లేదా కుమారులో బంధువులో ఆండజేసినవే-యీ చర్మితలను ఎక్కడా ఉక్పేకించడంగాని, కల్పనలు చేర్చడంగాని జరగలేదని గమనించగలరు,

యూ సందర్భంగా మరొక (_పధానాంశమూ విన్నవించ వలసివుంది. “ఈత్తరాంధ జిల్లాల స్వాతంత్యోద్యమ చరి ఈ” సమ్మగమంగా వెలు వరించవలసిన అవసరం వుంది. ఎట్లాగూ విడివిడిగా ఆయా జిల్లా నమరయోధుల చర్మితలు ముదించబథ్డాయి కనుక ఉమ్మడిగా సాగిన స్వాతచ్నత్యోద్యమం యొక్క చరిట(తను రూపాందించడం ఇక్కడి పజలక ర్త వ్య ౦ కాగలదు. సమీప భవిష్యత్తులో యా ఆవసరం తీర్చడానికి కా ర్థ్యశీలురైనదృఢ (వ తులు ముందుకు రాగలరని వెశ్వసిస్తాము,

గంధరచనకు విషయసేకరణలో, సలహాలివ్వడంలో నాకు మిక్కిలి తోడ్పాటు నందిందినవారు (_బహ్మశ్రీ మల్లెమడుగుల జగన్నాధ రావుగారు. జిల్లాలో ఉద్యమచర్శితకు సంబంధించిన భోగట్టా ఆంతా వారే వివరించారు. వారికి నా కృతజ్ఞతా వందనములు.

ము(దణ పా ర౦ఖించిననుండి, అంతకు ముందూ నాకు అత్మంతమూ సహకరించిన సర్వోదయ వాయకులు, జర్నలిష్టుమ్మితులు శ్రీ క్టరి ఆప్పారావుగారికి నమస్సులు. |

ఓ శ

ఈ (గంధంలో (పచురించబడిన జీవితచరి (త లు భోగట్టాలు సంక్షిప్త పరచడంలోను, లేదా ఆంగ్లం నుండి తెలుగు చేయడంలోను వివైనా పారపాట్లు దొన్లి వుండవచ్చు అట్టి పారపాట్లుదోషాలున్న చో సహృదయులై నన్ను మన్నించ పాొర్టన.

ఈమ భోగట్టాలు, ఫొటోలు పంపి సహకరించిన నమరయోభులం దరకీ కృతజ్ఞతలు. య్‌ (గంధంలో (పచురించబడిన (పబోధ, సూక్తుల కర్తలకు (పణతులు,

(గంధం వాాత్మపతి తయారు చేయడంలో సహకరించిన చి సా॥ జానకి, అరిస్టు చి॥ బి సత్యనారాయణ కృతజ్ఞతలకు పాృాతులు”

స్వాతయ్యత్య యోధుల చరిత గంంధం యూవిధంగా వెలువడ డానికి కారకులైన విశాఖజిల్లా స్వాతంత్య సమరయోధుల న౦ంఘం౦ం అధ్యక్షులు, సభ్యులు, ఆహ్వాన సంఘ సభ్యులు, వదాన్యులు ఆందరికీ వందనాలు సమర్పిస్తున్నాను.

దేశ స్వాతంత్యం కోసం సత్యాగహ నమరాలలో తనీ జీవితాలు సమర్పించి ధన్యులైన యోధుల గాధలు యు వతర ౦ తెలుసుకోవడం ఎంతైనా అనవసరం.

విజ్ఞులు, దేశాభిమానులైన విద్వజ్ఞనులు (గంధాన్ని సమాదరించ గలందులకు ప్రార్ధిస్తున్నాము.

ఇట్లు బుధ జన విదేయుడు, వుండా సూర్యనారాయణ [వుసూనా] 9__9_ 1992 ((౧))

యె వ్‌ జా ఆన్చి ఇస ల _ బారత స్వాతం, త్యోద్యమంలో-విశాఖపట్నం జిల్టా ఉద్యువు చరిత 1985 సం॥ వరకు చెన్నరాజధావ్‌లో విశాఖపట్నం జిల్లా ఆతి పెద్ద జిల్లాగా ఉండేది. ఆటు జయప్పరం=రాయఘడ, కోరాపుట్‌, బిసంకోట, గోల్కొండ_యిటు పాయకరావుపేట మున్నగు (ప్రదేశాలమధ్య__£8 తాలూకొలతో [17 వేల్ల చదరప్ప మైళ్ల విస్టీర్షం కలిగి ఉండేది. ఆ నాటి విశాఖ జిల్లా. 1986 లో విభజించబడిన తరువాత ఈ జిల్లా వ్నిష్టీర్ణం 8 వేల చదరపు మైళ్ళుగా మారింది. తర్వాత మరొక విభజన, పిమ్మట యింకొక విభ జన జరిగి నేటికి మిగిలిన జిల్లాను నేడు మనం డూస్తున్నాం. = ఆ నాటి విశాఖపట్నం జిల్లా_గంజాం మండలము, ఉభయమశీడలాలలో అ శ లు వేలాది మంది దేశళ కులు "స్వాతంత్రోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. ఎన్నో త్యాగాలు చేశారు, కఠిన కొరాగార శిక్షలు అనుభవించేరు. బరంప్పురం (ప్రాంతం శ్రీకాకుళం పోంతం-_విశాఖ$ విజయనగర పాఠం తం ఆంటూ మూడు విభాగాలుగా నమరసమీకరణం జరిగింది. మూడు ఆంచెలు కొనవచ్చినా-ఆటు బరంప్పరం నుండీ యిటు+” పొాయకరావు పెట, కాకినాడ వరకు స్వాతంత్ర్య యోధుల సంచ్రార (ప్రబోధ కార్యక్రమాలు సమైక్యంగానే సాగుతూవచ్చేయి. అన్నిపా9ంతాలు ఒకటిగా సత్యాగ్రహ ఉద్యమాలన్నిటా సమానాదర్శంతో సముజ్జ వలోత్సొహంతో పాల్గొన్నారు- బరంపురం పా9ంత౦ నుండి వరహగిరి జోగయ్య పంతులు, సర్‌, ఎంపి. జ ॥ క్‌ ల్‌ టై“

పాత్రో, ఉన్న వరామలింగం' పంతులు విశాఫపా9ంతం నుండి వసంతరావు

మారేపల్లి, భూపతిరాజు.నరసింహరాజు- వెంకటపతిరాజు-బి యన్‌. శర్మ

వంటి ముందటి తరం నాయకుల నుండి-_క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమ

యోధుల వరకు అందరూ న్యరాజ్యం కోసం ఆవిరామ కృషిచేశారు.

ఆ నాటి యావత్‌ చర్విత కూక్పుచే స్తే మరొక పెద్ద గ౦ంధమే

అవుతు౨ది. కనుక నేటి విశాఖపట్నం జిల్లాకు పరిమితమై, లభ్యమైనంత

మేరకు రేభామ్మాత మైన ఉద్యమ చరిత్రను యిక్కడ పొందుపరు స్తున్నాం, శ - ళీ ళి .

ల! రా జ! జి విశాఖపట్నం జిల్లా తొలి కా్యగెన్‌ కార్యనిర్వహణ సంఘం 1921 సం॥ " ఆధ్యతలణ :; మారేపల్లి రామచంద్రళాన్తి కార్యదర్శులు :;: వసంతరావు బుచ్చినుందరరావు

• మళల్లై మడుగుల కోదండరామస్వామి - కోళాధికారి ; మల్లె మడుగుల బంగారయ్య . థి " శీ ళీ

2వ జిల్లా కారగెస్‌ సంఘం (1922-27) ఆధ్యతులు : పి. సి. వెంకటపతిరాజు కార్యదర్శి. ; మల్లెమడుగుల కోదండరామస్వామి

• థీ ళీ శి 3౩వ సంఘం 1927 = 30. ఆధ్యతలు :; పి, యల్‌. యన్‌. రాజు

తీవ జిలా కాంగెస సంఘం 1030 = అధ్యక్షులు :; మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రి కౌర్యదర్శి :; తెన్నేటి విశ్వనాధం కోశాధికారి. 2. విన్నకోట జగన్నాధగు ప్త

4 4 4 1094లో భమిడిపాటి చిన యజ్ఞనారాయణశర్మగారి పూనికతో మాడుగు లలో జిల్లా కొంగన్‌ మహానథలు జరిగేయి.

థీ ళీ ళీ 4031! లతో విశాఖసట్నంలో యూత్‌ కాం్యగైన్‌ సభలు ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. + యూత్‌ కొంగైస్‌ కొర్యవర్గం ;._

ళ్‌

అధ్యక్షులు ; కేకుమళ్ళ సీతారామస్వామి కార్యదర్శులు ; మన్లిమడుగుల జగన్నాధరావు " కందాళ సర్వేశ్వరశా స్త్రి కోళాధీకొారి *; కోరుకొండ బుచ్చిరాజు

4 4 4 రాష్ట్ర రాజక్రీయ సమావేళం [980 పా9ఎతంలో విశాఖపట్నం పూర్ణా ధియేటర్‌ హోలులో జరిగింది (ప్రతినిధుల బసకు టర్నర్‌ సత్రములో చక్క-వి ఏర్పాటు చేశారుం. అప్పుడు విశాఖపురపాలక సంఘాధ్యక్షులు ఎ, వి భానోజీరావుగారు ఉన్నారు రాజకీయ మహాసభకు భానోజీవావు గారు అన్నివిధాలా సహకొారమందించారు

గాంధీగారు 1924లో ఖాదీబోడ్డు ఏర్పాటు చేశారు. విశాఖ జిల్లాలో 1926లో ఖాదీబోర్టు విర్చడింది. కమిటి ధర్మకర్తలు 1 1 వసంతరావు బుచ్చిసుందరరావు, 2 తరిగొప్పుల శ్రీనివాసరావు 3 భమిడిపాటి చిన యజ్జ్ఞనారాయణక॥ర్మ జిల్లా కార్యగెష్‌ కమిటీలను రద్ధుచేసి సత్వాగహం : కోసం - డిక్టేటర్లు (నాయకులు) నియమింపబడ్డారు.

ఠి శ 1930లో తాలి డిక్టేటర్‌ మారేఎల్లి రామచంబ8ప. వాయి ఆరెస్టుకాగానే రెతడోడిక్టేఎర్‌రుగో మల్లెమడుగుల జగవ్నాధరావు ఉన్నారు. ..వారుకూడో ఆరెస్టుకాగా-మూడవ డిక్టేటరు బాధ్యత శ్రీమతి దిగుమర్తి జానకిబాయమ్మ స్వీకరించారు. తొలిడిక్టేటరు మారేపల్లివారు - వారిదళం ఎ విజయనగరర "ముండి నడచుకుంటూ కాంగెస్‌ (పచార : చేసూ, విశాఖబీచ్‌లో 1930 వి పిల్‌ 13 తేదీని ఉప్పు సత్యాాగహం జరిపెరు ఈ దళ౦లో మా॥ రామచే్య్యదకవి. భ॥ చి యజ్ఞనారాయేణ శర్మ తెన్నే టివిశ్వనాధ౦ - దిగుమర్తి రామస్వామి - కొల్లూరు సూర్య నారాయణ గుప్త ఉన్నారు. సత్నాగహులందరినీ .ఆరెస్టుచేసి 'జైలుశేక్ష విధించారు.

శీ ॥ 4 రెండవ సత్యాగహం 193౧ మే నెలలో బాలచ్చెబువు ఉప్పుగల్లీల వద్ధ జరిగింది. “ఈద భం లో ; మల్లెమడుగుల పగన్నాధరావు; కందొళ నర్వేజ్టర శాస్త్రి మ "మల్లవరపు వెకట్‌ కృష్టేరావు (మెడికల్‌ వద్వార్రి ఉస్నారుశముగ్గుతనూ అరెస్టు చేసి శిక్ష వేశారు మూడవ జట్టు _ శ్రీమతి జానకి బాయమ్మ, వి, జె. గుప్త, దేవులపల్లి గణపతిరావు మున్నగు 20 వంది వలంటిర్లున్నారు. వారికి శిషపడెంది.

న్‌ రాజీ నిఖా ల స్వాతంతో బ్ర్‌ద్యము సాహిత్యం విశాఖపట్నలలో “న్వ శక్తి ఆను పృతిక కరా సీతారామయ్య ఆ౩పత్యంల్లో 1927 [పాంత ౦లో నడిచింది. తొలుత మళల్లైమడుగుల కోదండరామస్వామి _ తర్వాత పురిపండా అప్పలస్వామి స౦పావక బాధ్యతలు నిర్వహించేరు. ఆనకాపల్లి నుండి స త్య వా ణి” ఆనుష్మతిక 1934 ప్రాంతం నుండి నడిచింది. విశాఖనుండి భూపతిరాజు సీతారామరాజు ఆధ్వర్యాన 1927 ప్రాంతంలో “రాజప్వుతాభినర్థని” ఆను ష్మతిక వనడుపబడింది. ప్రముఖ ప్యతికా సంపాదకులు సి, వై. చింతామణి 1901 సం॥ ప్రాం తంలో “వైజాగ్‌ స్పెస్టేటర్‌” అను ష్మతికను “యిండియన్‌ హెరాల్డ్‌” ఆను స్మతికను విశాఖపట్నం నుండి కొన్నాళ్లు వడిపించేరు. 1935 షాాంతంలో “సరన్వతి” అను పతిత శారదామకుట మ్ముదాక్షర శాల ఆధ్వర్యాన వప్పల కాళిదాసుగారి సంపాదకత్వాన నిర్వహించ బడింది. ఈ పతికలన్ని దేశభక్రిని (పబోధించేవి. జాతీయోద్యమమునకు సంబంధించిన మేలైన శీచనలు చేసిన కవులు ఊ త్తరాంధులో పళువ్వురున్నారు. వారిలో __మారేపల్లి రామచందశాస్త్రి, “దండాలు దండాలు భారత మాత” అను (పసిద్ర గేయాన్ని రచించిన చర్జాది సీణారామాంజనేయకవి (కశింకోట)....“రాట్న పతాకము” కావ్య ఖండికను రచించిన పురిపండా ఆప్పలస్వామి (సాలూరు-1925) దేశ భక్తి పూర్తములైన గీతాలెన్నో రచించిన మండా సత్యనారాయణ (విజయ నగరం-_-1922) “మాకొద్దీ తెల్లదారతనము” ఆ నుగొప్పపాటను రచించిన ఉత్తరాం (ధకళకవి గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ (1922-25) పాయకరావుపేట సమీపానగల తువి వాస్తవులు కొండపల్లి జగన్నాధదాసు ఎన్నో(ప్రబోధగీతాలు వ్రాసేరు. ఇంకా కొండపంటిబహ్మాజీరావు, “నవధర్మము*; కూరెళ్ల రామనరసింగరావు “గాంధీశతకము” మున్నగు (ప్రబోధ సాహిత్యరచనలు చేశారు,

ఉత్తరాత్యధలో స్వాతంతోద్యమానికి ఎంతొమంది దేశభక్తులు తమ సేవలను ఆందించేరు ధనకూపేఖు, వస్తురూపంలో వాచా మనసా పలువురు స్వచ్చందంగా తోట్బాటు నందించేరు. వారి సేవలను యిక్కడ ' వివరించలేకున్నా కనీసం ఆ మహాత్యాగుల పేర్పైనా స్మరించవలసిన కర్తవ్యం ఉంది. వారు ?- శ్రీ మల్లెమడుగుల బంగారయ్యగాము = వారి ధర్మపత్ని లలితాంబగారు, పోలిశెట్టి హనుమయ్య గుప్త (బారెట్లా) బెండపూడి పేరాజు, బుద్ధిరాజు శ్రీశైల మళల్లిఖార్టునరావు, సి.వియసం నరసింహారాజు, పి.సి. వెంకటపతి రాజు, బ్యురా సత్యనారాయణ, సత్యవాడ సూర్యనారాయణ ప్రసాదరావు (రావుబహుదూర్‌్స్‌, అంకితం వెంకట భానోజీరావు, పూడిపెద్ది సుందర రామమ్మ్యు, భాగవకుల సోమనాధం, తియ్యాలి రామశర్మ, బీరుసనుమంతి సింహాచలం, పొడుగు విశ్వనాధం, మొసలికంటి సంజీవరావు (ప్ర సి ధ్‌ రచముత్స దామెన్ష వీర్మపతాప్‌ (ఇంజనీర్‌) పి.ఎ వైద్యనాథ ఆయ్యరు, నంబూరి రంగారావు, ఇలపరుర్తి సత్యనారాయణ, గొబ్బూరి వెంకటా నంద రాఘవరావు, ఆకెళ్ల సత్యనారాయణ (ఎలమంచిలి, ముద్దా సోమప్ప శాస్త్రీ (మేలుపాక) పురాణం సూర్యనారాయణ తీర్థులు, పట్టిసపు శ్రీరామ మూర్తి, వేపా భీమశంకరం, జయంతి నుబ్బారావు, (గంధి రమణయ్య బాబు, (గంధి కన్నయ్య పంతులు, సబ్నవీసు సత్యకేశవరావు మున్నగు దేశభక్తులు స్మరచీయులు.

ఎావుసకానా

((౧ ఏఏ

విషయసూచిక స్వాతం్యత్య సమరయోధుల చరితలు

వరున పేను పెజీ! వయస పెను పేజీ 1 వసంతరావు బుచ్చిసుందరరావు- శ | 28 కోరుకొండ బుచ్చిరాజు అ న 2 బయ్యా నరసింహ శర్మ = త8| 29 కొడవంటి _బహ్మాజీరావు = ర్‌డ్సీ 8 మారేపల్లి రామచందశాస్త్రి - 5$| 30 టేకుమళ్ల వరహ నరసింహం -క5 4 భూపతిరాజు వెంకటపతిరాజు - 8 31 - పూళ్ల తిరుపతిరాజూ =ర్‌ర్‌. 5 టేకుమళ్ల సీతారామస్వామి -]10| 32 శాగుపాటి చిదంబరం ఎ ర్‌6 6 తెన్నేటి విశ్వనాధం ఎకే!! 33 ఆవంత్స వెంకటసళ్యనారాయణ = క్‌? 7 అల్లూరి సీతారామరాజు “కేర్‌ | 34 దర్భా వెంకట రమణమ్మ ఎ 8 వి చినయజ్ఞనారాయణ శర్మ -19 | 35 శ్రీపాద వెంకట నారాయణ -ర8ి 9 విన్నకోట జగన్నాధగుప్త = 2] | ఏ6 రాచూరి వెంకట గోపాలరావు -” 10 కొల్లూరు సూర్యనారాయణగుప్ర- 28 | 37 స్వామి వెంకటాచారి జీ 1 దిగుమర్తి వేంకటరామస్వామి * 26 | 38 ఖండవిల్లి పరాహనరసింహం -59 12 దిగుమర్తి జొనకీబాయ్యమ్మ -28| 39 సరస్వతుల వైద్యనాధం జో 13 డి. లక్ష్మీనరసింహరాజు “81 | 40 చోటిమెల్ల శ్యామలరావు జో 14 వి.వి.గిరి - 34 | 41 కందర్ప సూర్య (ప్రకాశరావు - 60 16 శకాలనాధభట్ల మహలక్ష్మమ్మ -+56 | 42 గుంటూరు సూర్యనారాయణరాజు- * కర మిస్పుల ఏీ.వె. సత్యనారాయణ |? | 413 కొడుకుల సూర్యనారాయణ = కే 17 పుట్టా ఆమరయ్య చెట్టి = 89 | 44 అంకరాజు సుబ్బరాయశర్మ =” 18 సీ, సు్రబహణ్య సోమయాజులు = జీ! (8 ముమ్మిడిశెట్టి సత్యారావు జల 19 గాం మల్లుదొర “45 | 46 ఈదరపేట సత్యనారాయణరాజు 68 20 గాం గంటందొత “శీ ్య్య7 కరా సీతారామయ్య ఖీ 21 మల్లవరపు వేంకట కృష్ణారావు - 45 48 రాగవరపు అక్కి రాజు 63 22 వి. గోపాలభూపతి దేవువర్మ = 47 | 6 ్వాక్రండ వెంకీ శేశ్వరరావు. =“ 23 గుళ్లపల్లి నారాయణమూర్తి. - = 48 | 0 బ్రాడ్డపాటి అచ్యుత రామశర్మ =” 24 చ్యిటావీరభ్యదరావు __ “ఈ ,] వప్పుల బాపునోయుడు ఎ ర్‌కీ 25 మిస్సుల లక్మినరసమ్మ _ *50 50 కె. జోగారావు సట 26 శిస్థాలింగమాంబ = | 6 జబ్బుల్‌ రజాక్‌ మహమ్మద్‌ = = 27 శష్ట్ణారామదాసు _ ___.. -52 | 54 మంచంబొట్ల నరసింహమూర్తి: 4 65 నన పనన. కకక నను పసన

వరుస 'పేకు ॥ పేజీ! వమన పేరు పేజీ 5. రాజేబి నారాయణాచార్యులు - 65 209 ఆలేటి అప్పలస్వామి = 109 $ఠ యు నారాయణమూర్తి = 66 | 300 చేకూరి సూర్యనారాయణరాజు- * 57 కేదారిశెబ్టి పెద్దకామరాజు -” | 301 ధన్యంరాజు విశ్వేశ్వరరావు - * 58 అతి పెద్ట సుబ్బరాయుడు -” | 312 నేమాని సత్యనారాయణ _ - 110 59 గుండుమల్ల రంగనాయకమ్మ -67 | 303 1. సూర్యానారాయణమూర్తి జ 60 దూర్వాసుల సాంబమూర్తి. -” | 304 !%. నారాయణమోహనదాసు - 111 61 . కాపుగంటి సత్యనారాయణ =-67 | 305 శిష్టా కామేశ్వరరావు ఎ 62 . వారణాసి సత్యనారాయణ = 68 306 ఇషా సోదెమ్మ 1192 63 వి. సత్యనారాయణమూర్తి. -* కా | 64 చుండూరు సీతారామయ్య -” | 307 భీశెస్ట అప్పారావు క భక్‌ . ముసునూరి శ్రీవెంకటేశ్వర్లు = 69 | 308 గొట్జెపాటి బుచ్చి అప్పారావు - 113 66 - జి సుందరం ఎ” | 309 కామయ్య క; 67. సీతంవాజు సుందరరావు - -” | 810 కొడుకుల కామేశ్వరమ్మ అ కైషేడీ 68 అరై సూర్యనారాయణ అ” | వైకీకే గుళ్లపల్లి కామేశ్వరరావు జ 69_ చింతలపూడి వెం. కృష్ణంరాజు = 70 | 3812 యం,జి. దేశాయి అ 70. ఇం్టదగంటి వెంక కేశ్వరరావు -”' | 313 శ్రీమతి యం.జి. దేశాయి - 115 71. నీలమణి పాఖ్ళిగాహి =. | 314 పోతుకూచి గంగాధరం జీ 72. ఢి. రామకృష్ణ పరమహంన -71 | 315 యం.వి. జగన్నాధం అ 73. సేనాపతి అప్పలనాయుడు -” | 316 ముమ్మడి లోవరాజు = క1ేర్‌ 74. మంథా ఆనంతరావు ౨” (3817 వి.వి. నరసింహం అ 73 ఎల్లాయి అప్పలనరసింహం = 72 | 318 దాడి రామమూర్తి ॥ = 76. ఎల్లాయి నారాయఖు రావ =” | 319 రంగారావు - న. 77. సిగిరెడ్డి పొతన్న =” | 820 ఉబ్బెటి రంగారావు అం 78. కె. జగన్నాధ దీక్షితులు = 73 | 321 వై. అచ్చయ్య అ ౯ 9. గాదె నారాయణమ్మ ఎ” | 322 సి. సీతారామయ్య = 118 80 అల్లూరి విష్ణవ సైన్యం 74 నుండి 106 | 3238 యన్‌. వెంకట నరసింహాచారి - ”

• 80 నుండి 292 వరకూ 213 మంది | 324 కొత్తమాసు సత్యనారాయణ -” 293 కృరి సత్యనారాయణమూర్తి = 106 | 325 పయాగ సత్యనారాయణ - 119 291 తోట చిట్లి అబ్బాయి = 107 | 326 గెడ్డం సన్యాసిరావు = క్షేడైషే 293 దెద్లాపు అప్పలకొండ ఎల్‌ (327 గాదె పేేరాజు = 123 296 చ్చిటాజు సోన రాజు = 308 | 328 6. వెంకటరమణమూర్తి. = 124 297 అతీ వెకటరమణు. - = * | 325 !4. కోదండరామస్వామి = ]25 298 ఇందగంటి కామేశ్వరరావు = ” | 330 ముళ్లపూడి వీరభ్య దం = 127

వమన పేరు పేజీ, వరుస పేరు పేజీ 331 ముత్యం పార్వతిశం = 180 | 861 కొల్లూరు వీరభదరావు - 188 332 నాగదేవర వెంకటరావు = 182 | 862 పీతల పైడయ్య = 19] 333 చోడిపల్లి సూర్యనారాయణ = ]38 | 3863 క వెంకన్న ఎ 19 34 మడ్డు కృష్ణమూర్తి = 137 | 364 బి ఆర్‌.జె. అయ్యంగారు. - 196 835 గుడ్డ శ్రీరాములు - 139 | 865 తెప్పల నారాయణ ఎ 197 336 ౪ సీతారామాంజనేయకవి -]41| 366 చి రాఘవరామమూర్తిరాజు - 199 8387 మల్లె మడుగుల జగన్నాధరావు- 144 | 367 కందాళ సర్వేశ్వర శాస్త్రి - 201 838 చర్ల గణపతిశాస్త్రి _ 149 | 368 పప్పు పాపయ్యపంతులు - 2038 839 గౌతు లచ్చన్న = 151 | 369 6, వెంకట నరసింహరాజు - 206 340 టి.యస్‌, గుప్త = 154 | 870 యలమంచిలి విజయకుమార్‌. 205 వశ శిస్టా పురుషోత్తము = కేవ్‌5 | 37] (తిపురాన రాఘువదాసు = 208 342 శిష్టా లక్ష్మినరనమ్మ _ 156 | 3872 ౪, సూర్యనారాయణరాజు = 209 కకం శిష్టా శ్యామసుందరమ్మ _ -157 373 ఈటి నాగయ్య నాయుడు = 210 లె 874 దండు రామమూర్తిరాజు = లెక 344 భూపతిరాజు సత్యనారాయణ 375 మల్లెమడుగుల (పభాకరరావు- 222 345 11. వెంకట రామయ్య రాజు క్ష ] ఫి 376 పిన్నమరాజు సుబ్బరాజు - 218 846 వెలువకి నరసింగరావు - 162 377 కాతా జనార్ధనరావు - 216 ఖ్‌ 378 యరా రామారావు = 217 347 కొరుకొండ సుబ్బరాజు. _-164 | 379 పెంటకోట (బహ్నదేవుడు. - 228 348 నెల్లిమన్ల విజయరామారావు ' - 166 న్‌ " శిశం . రామచత్య దరాజు ఎ 168 380 మధ్ధాల తాతంనాయుడు = 219 350 జొన్నలగడ్డ రామలింగయ్య - 169 | 3!1 బొంత విశ్వనాధం - 220 351 తెన్నేటి వెకటరమణమూర్తి - 170 | 882 పెధ్ధాడ విశ్వేశ్వరరావు ఎ 221 352 మళ్గాది రామచందళాస్త్రి 171 | 383 క కొండలరావు ్య 353 జె.వి కె, వల్లభరావు = 172 | 384 కొత్తుర్తి జగన్నాధం న! 354 కందాళ సముబహ్మణఖ్యతిలక్‌ . 173 | 385 పుభ్రా బంగా రాజు = 2238 55 కోడుగంటి గోవిందరావు -176 | 386 కొప్పల అప్పారావు ఎ వ2శ్తీ కి36 కొల్లూరు సత్యనారాయణ కాస్త్రి . 178 | 387 సింగవరపు సూర్యారావు - 225 357 పేరి శ్రీరామమూర్తి = 181 | 888 జామిశెభ్రి ఎల్లాజీరావు = 226 358 కొడుకుల సోమన్న = 183 | 389 దిగుమర్తి గోపాలస్వామి - 228 359 లుకలాపు లక్మణదాసు 184 | 3890 క్టరి అప్పారావు ఇ 2ఫ్రి]ై 860 ఫరీదుజామాన్‌(బాబూలాల్‌) - 186 | 391 రొంగలి బైరాగి = 233

న “సాల ఎ న్‌ “ తై మ శ | ఇ లస స్‌ పలు క్రై స మచ క్ట [1 క “ బీ జ కాలీ న. ( ల మండా సూర్యనారాయణ ' (మసూన్సా | రచయిత

వసంతరావు బుచ్చి సుండరరావు నా ల జ జననం : 1887, విశాఖపట్నం / గ్‌ య మ. తండి ? లక్ష్మీనారాయణురావు గారు న్‌! [ా. | బుచ్చి సుందర రావుగారు సంపన్న కుటుం వు జో ఉన్న; బంలో జన్మించారు. విశాఖ జిల్లాలోని

1. సే. |” |! రావాడ ఎపేటు అధిపతులు వీరు, న. న విద్యార్థి దశలోనే జాతీయ ఉద్యమం వీరిని న య ఆకర్షించింది. దేశ స్వాతంత్యం కోనం అహర్నిశలు కృషిచేయాలని తపించేను చిన్ననాటి నుండి వీరు. విశాఖ వి వి యన్‌ కళాశాలలో చదువుతుండగా “వందే మాతరం” ఉద్యమ (పచార య్మాతలో (పముఖ నాయకుడు బిపిన్‌ చం దపాల్‌ విశాఖ జిల్లాకు వచ్చారు. పాల్‌గారి రాక సందర్భంగా మహాసభ జరిగింది. ఆ నభలో బుచ్చి సుందర రావుగారు ఉపన్యసించేరు యీ యువ విద్యా వీరుని, జాతీయ ఉద్యమ (వబోధం చేసిన కారణాన కాలేజీ నుండి సస్పెండ్‌ చేశారు ,పిన్నుపాల్‌. తర్వాత సుందర. రావుగారు మృదాసు వెళ్లి బి.ఎ. పూర్తి చేశారు. ఆనిబిసెంటు హోమ్‌రూల్‌ ఉద్యమంలో తిరిగి పాల్గొన్నారు. అప్పుడూ చదువుకు భంగం కళింది. పిమ్మట (తివేర్యడం కళాశాలలో “లా' చదివి ఆడ్వకేట్‌ అయ్యారు. 1918లో విశాఖ వచ్చి వకీలు వృత్తెచేపట్టారు అయితే కొద్దికాలమే వారు ఆడ్వకేట్‌గా ప్రాక్టీసు చేశారు. గాంధీగారి ఆదేశం మేరకు '(పకాశం పంతులుగారు, వెంకటప్పయ్య పంతులు, మున్నగు ఆంధ నాయళటలు తమ వృత్తులు విడిచిపెట్టారు. బుచ్చి సుందర రావుగారూూ వారిని అనుసరించి వకీలు వృత్తిని విడిచి పెట్టేరు ఆ నాయకుల రాక సందర్భంగా విదేశ వస్తు బహిష్కరణ సభ జరిగింది. (పజలు ఉరకలు వేశారు. బుచ్చి సుందర రావుగారు తమ 'లా దుస్తుల్ని తొలుత దహనం చేశారు. తర్వాత తమ కుటుంబపు విదేశీ వస్తాలన్నీ ఆహుతి చేశారు. . శ

1920లో మ్మదాసులో జరిగే ఆభిల భారత కాం(గెసు మహాసభకు మోతిలాల్‌ నెష్టూగారు విశాఖపట్నం మీదుగా వస్తూ విశాఖలో దిగవలసి వచ్చింది. మోతిలాల్‌ గారు వనంత రావువారింటే బస చేశారు.

విశాఖ పజలలో జాతీయ భావ ప్రబోధం కథించడంలో విశేష కృషి చేశారు సుందర రావుగారు.

మారేపల్లి రామచరం్మ్శద శాస్త్రిగారు, తెన్నేటివారు మున్నగు స్టానిక జాతీయ వాదులతో కలసి కాం గెస సంస్ధకు ఎనలేని సేవలందించారు. జిలీయన్‌ వాలాబాగ్‌ హత్యా కాండను - పోలిన “ఆభినవ (పహ్ల్హాదొ ఆను నాటకాన్ని తయారుచేసి ఆ నాటకాన్ని (పదర్శనకు _(పయత్నాలు చేశారు. అయితే _పజలు '(పభుళ్వంపై రెచ్చి పోవచ్చునని పట్నంలో 144వ సెక్షన్‌ విధించి నాటకం (ప్రదర్శించ నీయలేదు.

1921 డిశంబరు ఆఖరున ఆహమ్మదాబాద్‌లో జరిగిన కాంగెను నభకు బుచ్చి సుందర రావుగారు వారి సతిమణి లక్ష్మీ నరసు బాయమ్మ కల్సి వెళ్లి వచ్చారు.

విశాఖపట్నలో గాంధీటోపీ ధరించి కళాశాలకు వెళ్లేరను నేరం మోపి 24 మంది వైద్య కళాశాల విద్యార్థుల్ని (పభుత్వం సస్పెండు చేసింది. ఆసంగతి ఆహమ్మదా బాద్‌లో గాంధజీతో సంప్రదించి విశాఖపట్నం వచ్చేరు. బుచ్చి సుందర రావుగారు విశాఖ చేరుకోగానే వారిని పోలీసులు ఆరెస్టు చేశారు. ఆదివరకు ఏదో సభలో రాజ్ఞదోహకరమైన ఉపన్యాసం చేయడం వీలన నిన్ను అరెస్టు చేశామన్నారు. 711922 నుండి ఆరు నెలలు రాజమండి సెం్టటల్‌ జైలులో వసంతరావు వారు శిక్ష అనుభ వించారు. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమకాలం కనుక ఆ శిక్ష నహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకే అని పోలీసులు (పకటించారు. కం37 ఎన్నికలలో తెన్నేటి విశ్వనాధం గారు, విన్నకోట జగన్నాధ గుప్తగార్తు శాసన నభ ఎన్నికలకు నిల్చున్నష్పుడు వారి విజయానికి ఎంతో పాటుపడ్డారు.

బుచ్చి సుందర రావుగారు గొప్ప దాన!లి. ఎన్నో గుప్తదొనాలు చేశారు. ఎందరికో విరాళాలందించారు నంఘ సివా కార్య్యకమాల లోనూ పాల్గొనేవారు. యీ అకలంక దేశభక్తుడు, త్యాగి 1937 మార్చి తిన దివంగతులయ్యారు. " 2 .

చనా నానానానాననననోలనానానలా ననా టాననలన నని లననననులునుననని న నొసటన నకల నతధ నటకల కనను. బయ్యా నరసింహశర్మ తతత జననం ; జనవరి 1867

నే. స్త తుమ్మపాల, అనకాపల్లి దగ్గర

వవ నే ప్రాకి శ వ విశాఖపట్నం హిందూ కళాశాలలో,

స యా హ్‌ మ్మదాసు ప్రెసిడెన్సి కళాశాలలో విద్యా

నే క్‌ క్‌ భ్యాసంచేశారు. మెట్‌ కాఫ్‌ విద్యార్థి వేతనం

గగన గ. పొందారు. బి.ఏ. పరీక్షలో కత్తీర్ణులెన

న్నీ న! “శే. తరువాత కొంత కాలం కళాశాలలో ఉప

ఎ క్ష న్యాసకులుగా ఉన్నారు.

పిమ్మట న్యాయశాస్త్ర పట్టభ్యదులై 1892 నుండి ప్రధమశ్రేణి న్యాయ వాదిగా (పభఖ్యాతులయ్యారు.

౩905 నుండి 1909 వరకు విశాఖపట్నం పురపాలక నంఖఘానికి ఆధ్యక్షులుగా ఉన్నారు,

జాతీయ భావ పూరితాలైన (పసంగాలు చేసి (పజలను ఉత్తేజ పరచే , వారు. 1906లో వీరు మ్మదాను కాసన సభకు (లెజిస్టేటిప్‌ కౌన్సిలుకు సభ్యులుగా ఎన్నికయ్యారు. చాలా టెర్ములు కాసన నభ్యులుగా ఉన్నారు.

1915లో స్మామాజ్య శాసన సభకు (ఇంపీరియల్‌ కౌన్సిల్‌ ఎన్నుకో బడి ఐదేళ్ళు సభ్యులుగా ఉన్నారు.

భారత జాతీయ కాం్యగేస్‌ మహానభలకు ఆ నేక మాక్షు హాజరయ్యారు.

1919లో ఇంగ్లాండులో యిండియన్‌ కౌన్సిల్‌ బిల్లుపై జాతీయ కార్యగెస్‌ తరపున అభిపాయాన్ని వెల్లడించడానికి తమ (పతినిధిగా నరసింహశర్మ గారిని కాం్యగెను పంపించింది.

రైల్వే “రేట్పు ఆడ్వ్వైజరీఠమిటి” (కలకత్తాకు అధ్యక్షులుగా చాలా శాలం ఉన్నారు.

య్‌!

శర్మగారు ఉత్తమ దేశభక్తులు, జాతీయవాదులు. అయితే - వారు మితవాదులు ఆవడంవల్ల యువీకుల ఆభ్మిపాయాలతో వికీభవించలేక వెనుక నుండి పోయారు దేశానికి స్వరాజ్యం కోరిన ఈ జాతీయవాది-భాష్మాపయుక్త రాష్ట్రాలు గా దేశాన్ని విభజించవలసిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పిన స్వరాష్ట్ర వాది రూడా,. 1930లో (వథమాంథథ మహా సభకు నరసింహ శర్మగారు ఆధ్యక్షత వహించడమే కాక, (పత్యేక రాష్ట్రావిర్భావానికి యావజ్జీవితము రష చేశారు. విశాఖ జిల్లా తొలి తరం జాతీయవాదులతో శర్మగారు ముఖ్యులు. ఆ)ం((- హిమగిరి శిరము, వింధ్యవనీం్యదము కన్యాకుమారీ పదడిండీరము, స్పురిళము, భరిళతము చలితోల్లలిళము, స్వాతం్యత్యముచే, స్వాతం త్యముచే | ॥ | స్వాగత మనవోయ్‌ 1 కని, పనివినవోయ్‌ ! మనవోయ్‌ ! అనవోయ్‌ ! జయ్‌! జయ్‌! జయ్‌! " -- కవికొండల దారితప్పిన బాటసారులకొరకు, దారిగానని పేడవారల కొరకు వెలిగించు కాగడా వెలిగించపోయి ! జా వేదుల దేశాలిమానం నాకు కద్దని వట్టిగొప్పలు చెప్పుకోకొయ్‌ పూని యేదైనాను వొకమేల్‌ కూర్చి జనులకు చూపపోయ్‌ ఎ గురజాడ న వనక క టీ

న మాచేపలి రామచంద శాస్త్రి గో చ్‌ న భారాన్రాకనాాలాలంలరా॥ జననం : 3-22-1874 న్న ఖ్‌ జన్మస్థలం: కనక వల్లి ఆగ్రహారం-కృపా జిల్లా న్‌ 1 ల య ఆ మి (ఈ త తల్లిదండులు ; కనకదుర్గమ్మ-శ్రీ రాములు మం యో స్ట విశాఖపట్నానికి, తెలుగుజాతికి పేరుతెచ్చిన నైవ టి. వారంలో మారేపల్లి రామచం్యద శాస్త్రిగారు రవ మున్‌ " సేవకుమారుపేరు శాస్త్రిగారు, మారేపల్లి వారిని విశాఖ (పజలు “కవి” గారు అని పిలిచేవారు. శాస్త్రిగారు పుభ్రైంది కృష్ణాజిల్లాలో-ఆయినా విశాఖపట్నాన్నే తన స్వంత ఊరు చేనుకున్నారు. (పాధమికవిద్య కనక వల్లి ఉగామంలోను, కళాశాల విద్య కాకినాడ, విశాఖలలోను సొగింది. 1893లో విశాఖలో హిందూ కళాశాలలో ఎఫ్‌ ఎ న్లౌనులో చేరడానికి శాస్త్రెగారు తొలుత విశాఖలో ఆడుగు పెట్టారు. విద్యార్థిగా విశాఖవచ్చిన రామచంద శాస్త్రిగారు బహుముఖ సేవల ద్వారా (పజల హృదయాలకు నన్నిహితులై, తన మనుగడను విశాఖకు అంకితం చేశారు, 19వ శలాభ్ధి అఖరు దశకంలో “జాతీయ ఉద్యమం విద్యావంతు లలో నెమ్మదిగా దేశభక్తిని (పబోధించ సాగింది. 1893లో కార్మగెఏు నివేదిక చదవడంతో శాస్త్రిగారిలో “నా దేశం - నా భాషొ అనే ఆభిమానం విర్చడింది. వీకుు చదువు చాలించిన తరువాత కొద్ది మాసాలు మునసబు కోర్టులో వని చేశారు. విశాఖ మిషన్‌ పాఠశాలలో కొన్నివిళ్ళు తెలుగు పండితులుగా పని చేశారు. న్‌

“దేశ సేవకు భాషాసేవకు తగినవారిని తయారుచేస్తేనే ఉద్యమాలు ఫలవనీంతం కాగలవనిొ కవిగారు తొలినుండి భావించారు. సంఘసేవు, దేశసేవ కార్య కమాలు :=

విశాఖపట్నం కేరదంగా రామచందశాస్త్రిగారు (కవిగారు వివిధ రంగాలలో సమాజానికి ఉపయుక్త మైన పెక్కు కా ర్య (క మాలు చేపట్టారు. సాహిత్యరంగం, నంఘ సంస్కరమరంగం, విద్యారంగం, నాటకరంగం, దేశ సేవారంగం ఇట్లా శాస్త్రిగారు లేని జనహిత శార్య (శమాలే లేవంక్షే ఆశ్చర్యం ఉండదు,

ఎన్నో (గంధాలు స్వయంగా రచించి,పచురించారు- యువీకవులను (పోత్సహించి వారిచే (గంధములనూ (వాయించేరు,

నంగీత మానినీ నమాజము, జగస్మిత సమాజము, కలాభిలాషక నాటక నమాజము, మున్నగునవి స్టాపించడమో లేదా (పారంభానికి మూలకారణమవడ మో అయ్యారు. నటులుగా, నాటక దర్శకులుగా, నాటక రచయితగా శాస్త్రిగారు తమ నైపుణ్యం చూపేరు. _

1913లో “ఐందవ హిత నభొ (ఐండియన్‌ మిషన్‌) భారతీయ ధర్మమును బోధించే నంఘమును స్టాపించేరు,

• పగటి పాఠశాల, సీతా బాలికా పాఠశాల, నిమ్నజాతి ర్మాతి పాఠశాల స్తాపించేరు,

ప! ఇ 1918లో ధర్మాశమంలో "అంధ క ళాశాలి పెద్ద చదువులవారికి చెప్పేది _పారంభించేరు. 4 1915లో వేదపాఠశాల, ఆయుర్వేద కళాశాల, నెలకొల్పారు. (కీడల (పోత్చాహానికి 1917లో విశాఖపట్నం వ్యాయామ (శీడా నంఘం అను పేరున కొందరి పెద్దల సహాయముతో ఏర్పాటు చేయించేకు.

(గంధాలయ ఉద్యమానికి కూడా రామచర్శదశాస్త్రిగారు విశేషమైన సేవ చేశారు. విశాఖమండల (గ్రంధాలయ (పత్యేక సభలు జరిపించేరు.

1008ళో హిందూ పఠనమందిరంలో విశాఖపట్టణ (గంధాలయం విర్పాటు చేశారు.

దంత కళాళాల, నేత కళాశాల కూడా స్థాపించారు.

6

దేశసేవ :=

014 నుండి 1933 నరకు దేశ స్వాతంతోద్యమంలో పలుతెరగుల సేవ లందించారు.

1916లో కాకినాడ ఆంధ మహాసభలో పాల్గొన్నారు.

1918లో విశాఖపట్నం జిల్లా (పజాసంఘం స్థాపించేరు, వసంతరాఫ్సే బుచ్చి సుందర రావుగారు వీరికి చేదోడు వాదోడై నిలచేరు. '

1920లో కవిగారు, బుచ్చి సుందరరావు పంతులుగారు కలిసి నాగ పూర్‌లో జరిగిన జాతీయ నభలొ పాల్గొన్నారు. 1022లో జిల్లా కాం్యగెను ఆధ్యకులుగా గయ కాం్యగెను నభకు (పతినిధులుగా వెళ్ళారు, వీరితో మల్లిమడుగుల బంగారయ్య గారును వెళ్ళారు.

192%లో కాకినాడ శాంగెనుకు 'పతినిధులుగా వెళ్ళారు.

1926లో అభిల భారత ఖద్ధరు _పచారంలో ఆంధ శాఖ తరపున కవిగారు చాల (_పధానప్మాత వహించారు.

1930లో ఉప్పు సత్యాగహంలో పాల్గొని, ఆరునెలలు కారాగార శిక్ష అనుభవించారు.

1932లో శాసనోల్లంఘన కార్య్యశమంలో పాల్గొన్నందుకు ఒక సంవత్సరం వీ౨కి కఠిన కారాగార శిక్ష విధించ బడింది. సాహిత్యరంగం ఫి

1004లో “క ళాఖిలాషక శావ్యమాలికొ పేరున గ్రంధాలు (_పచురిం చారు. 1926లో వీరి ఆధ్యక్షతను 'కవితా సమితి" ఆవిర్భవించింది. మ హోద్యమంవంటి రామచం్యద కవిగారు 1951లో పరమ పదించారు.

• భూపతిరాజు వెంకటపతి రాజు జననం * 1872 సం॥ ము టా క సళ జన్మస్థలం ॥ రేవిడి గామం భీమునిపట్నం లన్న 1 జనక తండ ః పద్వనాభ రాజుగారు రా క ట్‌ దత్తు తండి ః; బోగి జగన్నాధ రాజుగారు హం. న + విద్య ; విజయనగరం మహారాజా కాలేజీ- సు మయము టుంతివయు...... హైస్కూలు, రాజమహేందవరం కళాశాల లోను చదివేరు. 1893లో మ(దాసు (కిప్టియన్‌ కాలేజీలో వి.వి. పట్టభ్యదులయ్యారు. 1896లో బి.యల్‌. డ్నిగీ తీసుకున్నారు. న! విశాఖపట్నంలో న్యాయవాద వృత్తిలో _పవేశించి, అచిరకాలంలోనే (పఖ్యాత న్యాయవాదిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. న్యాయవాది వృత్తిలోనే కాక సాంఘిక, రాజకీయ రంగాలలోను మంచి (పతిష్టపాందారు రాజుగారు (పజాసేవా రంగంలో పాతికేళ్లు అవిరామంగా పాల్గొన్న ఉత్సాహశీలి వెంకటపతి రాజు. " జాతీయ ఉద్యమానికి విస్తృత ప్రచారం చేసిన విశాఖజిల్లా ప్రముఖుల్లో భూపతి రాజుగారు ఒకరు 1907లో బిపిన్‌ చందపాల్‌ విశాఖజిల్లాలో పర్యబించినపుడు వారి సభలను ఏర్పాటు చేసినవారిలో రాజుగారు ముఖ్యులు. హోమ్‌రూల్‌ ఉద్యమంలోను వీరు పాల్గొన్నారు. విశాఖపట్నం, గోదావరి, గుంటూరు, నెల్లూరు, కడప మున్నగు జిల్లా లలో జరిగిన రాజకీయ మహాసభలకు వెంకటపతి రాజుగారు అధ్యక్ష స్థానమున నుండి గంభీరోపన్యాసాలిచ్చారు. 8

ఫిజీ దీవులలొోని భారతియుల కష్టాలను విచారించడానికి (వభుత్వంచే నియమింపబడిన సంఘానికి రాజుగారు అధ్యక్షులుగా ఆ దీవులకు వెళ్ళి ఒక నివేదిక తయారు చేసి (పభుత్వానికి యిచ్చారు. ఆ సందర్భంగా న నాగరిక దేశాల్లోని విద్య, కార్మిక రంగాల స్థితిగతుల పరిశీలనకై విదెశాల్లో పర్యటించి వచ్చారు, 1020లో మ్మదాను రాజధానిలోని భూస్వాముల నియోజక వర్గం నుండి మద్ర్దాను లెజిస్టైటిప్‌ కౌన్సిల్‌కు రెండు పర్యాయాలు ఢిల్లీ లెజిస్టేటీప్‌ అసంచ్లీకి రెండు మారు సభ్యులుగా నియమితులయినారు. విశాఖ పుర పాలక సంఘానికి చాలఏళ్ళు అధ్యక్తులుగ ఉన్నారు. వి విషయంపై ఆయినా నిస్సంకోచంగా తమ అభి పాయాలను వెల్ల డించడం వెంకటపతి రాజుగారి స్వభావం. 1920లోనే భాష్మాపాతిపదిక పై ఆం(ధరాస్ట్రం కావాలని మ(దాను లెజిసేటివ్‌ కౌన్సిల్‌లో తీర్మానం ప్రవేశ పెట్టినవారు వెంకటపతిరాజుగారు. ళా జీ టి హరిజనాభ్యుదయానికీ వీరు విశేషకృషి చేశారు. 193లో వీరు దివంగళు లయినారు. నా నవారు శ్రీలు పొంగిన జీవగడ్డయి _ పాలువారిన భాగ్యసీమయి (వాలినది ఈ భారత ఖండము భక్తి పాడర తమ్ముడా ! దేశ గర్వము దీప్తి చెందగ , దేశ చరితము తేజరిల్లగ దేశమరనిన ధీరపురుషుల _ తెలిసి పాడర తమ్ముడా శే ఎ రాయ్యపోలు సుబ్బారావు త్రి

టేకువుళ్తు సితారామసా;మి (వే లు జననం । 1878 తండి । నరసింహం గారు పోతల వలస గ్రామం- చోడవరం తాలూక విశాఖజిల్లా జాతీయోద్యమంలో. చురు కుగా పాల్గొన్న (పముఖులగు ఆద్యులలో కేకుమళ్లవారు ముఖ్యులు. 1908 లో వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. స్వదేశీ ఉద్యమానికి విశేష పచారం చేశారు. విదేశ వస్త్రదహన శార్థ్హక్రమాలు ఎన్నో వీర్పాటు చేశారు. భీమునిపట్నం పురపాలక సంఘానికి 1915 = 16 లో ఆధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. గొప్పత్యాగి, వివిధ స్వచ్చంద సేవాసంస్థలకు విరాళాలు ఆంద జేశారు. ఉప్పు సత్యాగహంలో పాల్గొని 23-6-1930 నుండి ఒక సంవత్సరం కఠినకారాగార శిక్షను బరంపురం, వెల్లూరూ జైళ్లలో ఆనుభవించారు. జిల్లా కాయ్యగెను కమిటికి కొన్నేళ్లు ఆధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. 1935లో సీఠారామస్వామి మృతి చెందారు. ఎ /0/-- మాదీ స్వతంతదేశం | మాదీ స్వతంత జాతి భారత దేశమె మాదేశం ఖారతియులు మా_పజలు -- బాలార్యతపు రజనీళాంతరావు 10

ల లతలు తెన్నెటి విశ్వనాధం న క. జననం ః 99.1895 తండి గౌరీపతి కాస్త్రిగారు. జన్మస్థలం 1 లక్కవరం గ్రామం, వీరవిల్లి తాలూక విశాఖజిల్లా. మాతామహులఇంట జననం, తల్లివం డ్రుల నివాసం ఆలమండ (గౌమం. మేనత్త భర్త ఆకెళ్ల నూర్యనారాయణుగారు (సీనియర్‌). విశ్వనాధంగారి తమ్ముని పేరు నూ ర్య నారాయశో (జూనియర్స్‌. ఈ జూనియర్‌ సూర్యనారాయణను సినియర్‌ (ఆకెళ్ల) సూర్యనారాయణగారు దత్తుత చేసుకున్నారు. అందువల్ల విశ్వనాధంగారి తమ్ముడు ఆయన పిల్లలు ఆకెళ్ల వారైనారు. విద్య ల విశాఖ సి.వి యమ్‌. హైస్కూలులో, కాకినాడ మెక్షారిన్‌ హైస్కూలు లో విశాఖ ఎవి.యన్‌. కళాశాలలో సాగింది. తశరువాత నముదాసు ప్రెసిడెన్సి కాలేజిలో వి.ఏ, ఆనర్స్‌ ఉతీరులెనారు. ల స్‌ లో ఎటూ 1018.20లో త్రివేండ్రం లా కాలేజీలో బి.యల్‌. పట్టా ఆందుకున్నారుః విద్యార్థి దశనుండి విశ్వనాధంగారిపై జాతీయోద్యమ 1పభావం పడింది. విశాఖ ఎ.వి.యన్‌. కాలేజీలో ఇంటర్‌ చతువుతున్నప్పుడే విద్యార్థులు వందేమాతరం నినాదాలు చేసేవారు. అప్పట్లోనే వసంత రావు బుచ్చి సుండరరావు గారు విశాఖలో జాతీయోద్యమానికి వపట్టుగ్యర లయ్యారు. _ 19218 (పాంతంలోనే విశ్వనాధంగారికి గాంధీజీతో పరిచయం కల్గింది. దకిణ్మాఫికా నుండి వచ్చినతరువాత గాంధీజీ దేశం పర్యటిస్తూ మద్దాను వచ్చారు అప్పుడు తాము బస చేస్త న్న విక్టోరియా హాస్టలుకు గాంధీజీ చాగా వారితో మాట్లాడే సందర్భం విశ్వనాధం గారికి లభించింది. మద్రాను క.

లోనే అనిబిసెంటమ్మ, గాంధీజీల ఉపన్యాసాలు విన్నారు. మృదాసులో చదువుతుండగనే ఆరవిందుని దర్శనం చేసుకొని విశ్వవాధం గారు మాట్లాడేరు-

ఆనిబిసెంటమ్మను పలుపర్యాయాలు కలునుకుని దేశ స్టితుల గురించి ఆనె అభిపాయాలు విశ్వనాధం గారు తెలుసుకుంటూ ఉండేవారు.

1921 లో విశాఖపట్నం వచ్చి సీనియర్‌ అడ్వకేట్‌ అయిన ఆకెళ్ల సూర్యనారాయణగారి పద్ద జూనియర్‌గా పాక్టీను (పారంభించారు.

3920లోనే గాంధీజీ శఎఖారావం విని విశ్వనాధం జాతీయ ఉద్యమం లో ఉరికేరు.

1922లో సబర్మతిలో గాంధీజీ సత్యాగహాసికి వెళ్లారు. విశ్వనాధం గారు కొన్నాళ్లు గాంధీజీకి అంతే వాసిగా ఉన్నారు.

1922-23లో గుజరాతు విద్యాపీఠంలో తన్నేటివారు అధ్యాపకులుగా ఉన్నారు- _

కెం24 ప్రాంతంలో విశాఖజిల్లా కాంగ్రెస్‌ సంస్థకు కార్యదర్శి అయ్యారు.

1925లో ఆభిల భారత కాంగ్రెస్‌ కమిటి సభ్యులుగా ఎన్నుకో బడ్డారు.

1930లో నత్యాగహంలో పాల్గొని, మొదటి పర్యాయం జైలుకు వెళ్ళారు. బరంపురం, మదాను, వెల్లూరు జైళలో శిక్ష ఆనుభవించారు. దండి నత్నాగహంలో విజయనగరం నుండి విశాఖ వరకు నత్యాగహ యాత ఖిరిపేరుం

1937లో విశాఖజిల్లా నియోజక వర్గంనుండి మదాను అసెంబ్లీకి

ఆంధకేసరి (ప్రకాశం పంతులుతో విశ్వనాధంగారికి పరిచయం (పాఠరంభమై (ఈమంగా వారిమధ్య, గురుశిష్యుల అనుబంధం విర్చడింది.

193లో గాంధీ విశాఖ వచ్చినపుడు తెన్నేటి వారింటనే బనచేశారు.

19%6లో న్మెహూగారు విశాఖ వచ్చిన సందర్భంలొను తెన్నేటి వారి యిఎటనే ఐస్‌ విర్పాటు జరిగింది. 12

1938లో రాజేర్యద (పసాద్‌ విశాఖ వచ్చినపుడు తెన్నేటివారి గృహమే బస.

1940లో విశ్వనాధంగారు వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొన్నారు,

విశాఖజిల్హా కోర్టు ద్వారం వధ్ర గాంధీజీ ఆదేశ వాక్యాలు చదివి శాననో ల్లంఘనం చేయగా విశ్వనాధంగారిని అరెస్టు చేసి వేలూరు జైలులో 18 నెలలు కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు.

“క్విట్‌ యిండియా” ఉద్యమంలో 1942 అగష్టు 9-10 తేదీలలో ఇంటివద్ద విశాఖలో విశ్వనాధంగారిని అరెస్టుచేసి, వేలూరు జైలుకు తీనుకు వెళ్లారు.

1946లో జరిగిన ఆసంన్లీ ఎన్నికలలో తిన్నేటివారు అఖండ విజయం సాధించేరు,

కంశరలో మదరాను రాష్ట్రంలో టంగుటూరి (పకాశం పంతులుగారి మంతివర్ధం ఏర్చడిన తరువాత తన్నేటిందీస్‌ పార్లమెంటరీ స్టెకటరీగా నియుక్తులెనారు.

ఆద ల్‌ వం విశాఖపట్టణ మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌

1047లో విశ్వనాధంగారు విశాఖపట్నం మునిసిపల్‌ చైర థన్‌ ఆయ్యారు. 1952లో ఆ సెంచ్లీ ఎన్నికలలో తెన్నేటివారు 8సాన్‌ మజ్‌ీదూర్‌ (పజా పార్టీ తరపున విజయం సాధించారు.

మ్మదాసు ఆ సెంబ్లీలో (పతిపక్ష నాయకునిగా వ్యవహరించారు.

శె953 అన్టోబరు కన ఆంధ రాష్ట్రం విర్పడింది. (పకాశం పంతులు గారు ముఖ్యమంతి అయ్యారు. ఆ మం్మత్రివన్దంలో తెన్నేటి వారున్నారు.

1955లో తెన్నేటివారి షష్టిపూర్తి మహోత్సవం ఘనంగా, వైభవో పేతంగా జరిగింది.

1962లో మాడుగుల నియోజక వన్సంనుండి రాష్ట్ర ఆసెంబ్లీకి పోటీచేసి గెల్బారు విశ్వనాధం.

13

“నేషనల్‌ డెమా. కాటు” వర్గ నాయకులుగా ఆ సెంబ్లీలో తమ (పతిభనూ, అనుభవాన్ని చవి చూపించేరు. 1966లో “విశాఖ ఉక్కు ఫ్యార్షరీ” ఆందోళవంలో తెన్నేటి (ప్రముఖ ప్మాత వహించారు. 1967లో ఎన్నికలలో అసెంబ్లీకి, పార్ల్షమెంటుకూ పోటిచేసి రెండింటా విజయం సాధించారు. 1962 నుండీ 6ఠ వరకూ రాష్ట్ర ఆ సెంబ్లీలో (పతిపత నాయకులుగా రాషస్ట్ట్రపజలకు గొప్ప సేవలందించారు 1971లో తెన్నేటి సమక్షంలో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం శంఖుస్థాపన చేశారు. 1977లో అక్టోబరులో సహస చం్యదోదయ దర్మనోత్సవం తెన్నేటి వారికి జరిగింది. 1078లో ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం విశ్వనాధంగారికి “డాక్షర్‌ ఆఫ్‌ లెటర్స్‌” డి (పదానం చేసింది. క చిరపరాధీన శృంఖలాచ్చేదమునకు జీవిత సుమాలె ధారవోసితిరి మీరు కురియదే నేడు స్వర్గీయ కుసుమవృష్టి శ్రీ విరాజిల్లు మీయోధ శిరములందు ॥ . బాధలే భాగ్యముగ నొడిబట్టజాలు భారత్మాశమ తరుణ తాపసులు మీరు ఏ నిరంకుశులేని బంధింప నిండు నిగళముల (తెంచుకొ నెడు సెనికులు మీరు! స్వార్టలవమేని లేని మీత్యాగ గరిమ (పాకిపోయెను ఖండాంతరాల దాటి ఐఏ స్వరాజ్య రమానవాభ్యుదయ వేళ నభమె నినదించె విజయదుందుభుల (మోత ఎ పురిపండా అప్పలస్వామి [4

అల్లూరి పిశారావరాజు జననం : 4_7.1897 జన్మస్థలం; పాండంగి గామం. విశాఖజీలా ళా లో ల ఛం మాతానుహుల యింటిలో బన్మించారు. స్వ్మగామం , “మోగల్లు” గోదావరి జిల్లా తండి 1 వెంకట రామరాజు విద్య ॥ విశాఖపట్నం ఎ.వి యన్‌. ఉన్నత పాఠశాల _నర్సాపూర్‌ హైన్కూలు =తుని హైస్కూలు, = కాకినాడలలో చదువు సాగింది. తునిలో మద్దూరి అన్నపూన్తయ్య గారితో సితారామరాజూ కలిసి చదువుకున్నారు. కాకినాడలో వుండగా తెల్లదొరల దౌన్టన్యాలు కళ్ళారా చూడ్డం జరిగింది. రాజు పదకొండవ ఏటనే తండి మరణంచారుః గాంధీగారి _పబోధాలు, సహాయ నిరాకరణలు ఉద్యమ (పభావము తన మీద పడినా ఆఅహింసా” పద్ధతులు రామరాజు అఆనుసరించాలనుకో లేదు, వ్రజలను ముందుగా తయాకుచేసి, వారిచేత తిరుగుబాటు లేవదీయ డం ద్వారానే స్వరాజ్యం సాధించగలమని సీతారామ రాజు భావింవారు మంత శాస్త్రాన్ని, యోగ విద్యను అభ్యసించడానికి వీలుగా - రాజు ఒక సంస్కృత పండీతునివధ్ధ సంస్కృత భాషను నేర్చుకున్నారు. కొన్నాళ్లు గుహలో ఉండి తపస్సు చేశారు. 1౦21లో గోదావరి విశాఖజిల్లాల మన్య (పాంతం అంతటా సంచారం చేసి = ఆక్కడి (పజలతోను = గిరిజన పెద్ధలతోను పరిచయం చేసు కున్నారు. గిరిజనుల విద్యలను నేర్చుకున్నారు* కృష్ణాదేవి పేటలో, దారకొండల్లొ మకాంవేసి మన్య్యపజలకు నాటి దేశ పరిస్థితులు అర్దం అయ్యేటట్లు బోధపరిచారు. మల్లుదొర - గంటం న! గ! 15

దొరలతో కలసి అక్కడివారిని స్వాతంత్య పోరాటంలోకి ఆకర్షించే (పయత్నం చేశారు. ఎందరో మన్యంవీరుల్ని (పాణాలను నహితం ధార పోయడానికి సిద్ధపరిచేరు.

1922 ఆగష్టు నెలలో సీతారామరాజు విప్లవ పోరాటం (పారంభించారు ఆ పోరాటంలో రాజు ఆనేక శక్తులు ప్రదర్శించేరని తెలుస్తున్నది. ఆయనను మన్య (ప్రజలు విశేషంగా గౌరవించడమే కాక ఆగాధించేరు.

“పరాయి (ప్రభుత్వం నుండి మన్య (పజలను విముక్తం చేయడానికే (బిటిష్‌ (పభుత్వం పె నాపోరాటం” అని గిరిజనులను పోత్సహించేరు.

“మనదేశం నుండి 'బిటిష్‌ (పభుత్వం కొంతకాలంలో ఆంతరిస్తుంది” ఆని రాజు వాఎతో చెప్పేవారు. _

సీతారామ రాజుకు కుడి ఎడమ భుజాలుగా గాం సోదరులు - మల్లుదొర, గంటం దొర ఉపనాయకులు ఆయ్యారు.

ముఠాదొారుల వలనగాని, (పభుత్వాధికారుల ద్వారాగాని, గిరిజనులకు పి ఆన్యాయం జరిగినా రాజు సహించేవారు కాదు. |

తుని వాస్తవ్యుడైన తన మ్మితుడు-పేరిచర్ల సూర్యనారాయహు రాజుకు తన విప్లవ పంథానంతా వివం౦చి = "దేశ (శేయన్సుకు (పభుత్వం మీద యుద్ధం అనివార్యం” అని నమ్మి విప్లవాన్ని (పారంభించినట్లు” ఒక లేఖ (వాశారు,

సాయుధ పోరాటం చేయడానికే రాజు నిశ్చయించిన తరువాత, ఆయుధాల సేకరణలు (ప్రారంభించారు. |

అన్ని వర్గాల _పజలు రాజుకు ఆండదండలై నిల్చేరు. చింతపల్లి, కృష్ణా దేవుపేట, రాజవొమ్మంగి, పోలీస్‌ స్రేషన్లపై దాడిచేసి ఆనేక ఆయు ధాలు సంపాదించారు. ,

రాజును ఎదుర్కోవడానికి (పభుత్వం పోలీను బలగాన్ని ముఖ్య కేందాలలో మోహరించింది. 16

కైం92ై సెపఫైంబరులో రెండు మూడు మార్షు రాజును హతమార్చడానికి పోలీను ఐలగం గట్టి (పయత్నాలు చేసింది కానీ ఎందరో పోలీసులు, పోలీను ఆఫీనక్లు, రాజును ఎదుర్కోలేక మృతి చెందడమో = వెనుతిరిగి పోవడమో జరిగింది.

రాజు ఆసమాన సాహసచర్యలు, యుద్ధపద్ధతి (లిటిష్‌ వారికి భయాం దోళనలు కలిగించేయి.

ఆత్యంత నేర్చరులైన చిటిష్‌ పోలీస్‌ ఆఫీసర్లు, కమౌండర్లు చాలాకాలం సీతారామరాజు ముందు వఏీమీ కాకుండా పోయారు.

కమాండర్‌ ఆండర్‌వుడ్‌ రిపోర్టులో ఇలాఉంది.

“౦23 సెప్రెంబరు రెండవ తేదీని రామవరం నుండి అడ్జతీగలకు మేము వెను తిరగడంలో మన ఆనుచరులు ఈగలవలె రాలిపోయారు. ఈ తిరోగమనం మాస్కో నగరం నుండి నెపోలియన్‌ తిరోగమనం వలె ఉన్నది” అన్నారు.

1923 డిశంబరు (పార్యతంలో సీతారామ రాజు _పవాసంలోకి వెళ్ళి పోయారు. రాజును పట్టుకొని అప్పగించిన వారికి పదివేల రూపాయల బహుమతి ఇస్తామని (పభుత్వం (పకటించింది, .

మన్య (వజలకు పలురకాల ఆశలు చూపి, రాజును అనుయాయు లను వపబ్బుకోవడానికి (పభుత్వం అనేక రకాల _పయత్నం చేసింది.

గంటం దొర ఒక (గ్రామంలో పోలీసులకు చిక్కాడు. సీతారామ రాజును యీ సంఘటన బాధ పెల్టింది. ఆయితే పోలీసులు ఎన్ని బాధలు పెట్టినా గంటం దొర ఏ రహస్యాలూ వెల్లడంచలేదు.

ఈ ప్రాంతాన యిదివరళటి పోలీసు దళాలతో మరికొన్ని దళాలు వచ్చి చేరాయి. 1924 మేలో అస్సాం రైఫిల్స్‌ దళాన్ని రంగంలోకి తెచ్చారు. 'లూధర్‌ఫర్జు ఆ దళానికి స్పెషల్‌ కమీషనర్‌గా నియమింప బడ్డారు.

(ప్రముఖ విప్లవ వీరుడు - దర్శి చెంచయ్యుగారు “*నేస్సుంనాదేశంొ ఆను తన (గంధంలో అలా (వాశారు.

ళ్‌

“౦2౩ ష్మిపిల్‌ 17న రాజు అన్నవరం దేవుని దర్శించారు. అక్కడి (వముఖులు రాజును వారి వారి గృహాలకు తీసుకు వెళ్ళారు. వారి కుటుంబ సభ్యులు రాజు కాళ్లు కడిగి ఆ జలాన్ని తమ శిరస్సులపై జల్లుకున్నారు. రాజు వారిని దీవించారు. రాజు దర్శనానికి పరిసర (గామస్టులు తండోప తండాలుగా వచ్చి ఫలపుష్పాలు సమర్శించుకొని పొషాంగ పడారు”"

వ! న!

పాడేమవద్ధ రాజు విప్ణవదళానికీ, (పభుత్వదళాలకు త్మీవంగా పోరా టం జఏ౨గింది. పోలీసులు కొందరు హత మయ్యారు. అగ్గిరాజు వారికి చిక్కేడు.. అల్లూరి పట్టు పడలేదు,

మర్నాడు మే ఏడవ తేదీని పోలీసు బలగాలన్నీ విజృంభించి విప్లవ శారులమీద దాడి చేశాయి.

“ఆప్పుడు శాజును కాల్చి చంపినట్టు" 1024 మే 16వీ తేదీని పభు త్వం (పకటించింది.

దొరికిపోయిన రాజు ఆనుయాయులకు ఆనేకమందికి శిక్ష వేశారు

కన్ననూరు జైల్లో (కొవ్విడి లింగరాజుగారితో గడిపినప్పుడు సీతారామ రాజు ఆనుయాయుడు మల్లుదొర యిలా చెప్పేరు ॥=

“ఆసలు లూవర్‌ఫపై చంపింది సీతారామరాజును కాదని ఆ పోలిక లున్న మరొక వ్యక్తినని = రాజు ఆహ్హాత వానంలోకి వెళ్షిపోయారని" దృఢంగా చెప్పారు.

ఆన్న పూనర్ణయ్యగారు (మద్దూరి రాజూ కలిసి చదువుకున్న రోజుల్లో తీయించుకున్న ఫాటోలో రాజుకు, పోలీఘులచే చంపబడ్డ రాజు అని చెప్తున్న వ్యక్తికి పోలిశలే లేవని పేపర్‌ టెక్నాలజీలో నిపుణులైన అంజనీ రులు నిర్ణయించారు. విమైనా మన్యం విప్లవం చల్లారి పోయింది.

గంటందొర తన సహచరులతో మరో రెండునెలలు పోరాటం సాగిం చారు. కొని పోలీపఏ బలగాల (పాఐల్యంతో గంటందొర దొరికి పోయారు.

భారత స్వాతం్యత్య సమర చర్మితలో అల్లూరి సీతారామరాజు ప్నాత, ఆయన మహనియమైన వీవ సాహన గాథ చిరస్మరణీయమైనది.

_ గ

418

చవిడిపాటి చిన యజ్ఞ నారాయణశర్మ జననం : 1887 సం. హు కే జన్మస్టలం । మాడుగుల (_గామం = విశాఖ ॥ ట్ట వల ఇ వ్‌ పట్నం జిల్లా, స చె ॥ ల క స శ తండి ; పెన్టలక్ష్మీ నారాయణ సోమ త ౨. 1920లో వీరు జాతీయ ఉద్యమంలో (పచేశించారు. యజ్ఞనారాయణ శర్మగారు తమ ధర్మపత్ని శ్రీమతి సింహాచలమ్మతో కూడా మాడుగుంణలో విదేశ వస్త్ర బహిష్కరణం జరిపేరు. అందరూ ఖద్దరు బట్టలు ధరించాలనే నినాదం బాగా _పచారం చేశారు. ఆ దంపతులు న్వయంగా నూలువడకి ఖద్దరు బట్టలు తయారుచేసి, ఖద్దరు ధరించి ప్రజలకు ఆదర్శమయ్యారు. 1922లో గయ కాంగెను సభలకు శర్మ సతిసమేతంగా హాజ రయ్యారు. _ . 1930 ఉప్పు సత్యాగహంలో ఆరుమాసాలు జైలు శిక్ష విధించబడి మ(దాసు, రాయవెల్లూరులలో నిర్భంధించ బద్జారు, విశాఖలో ఉప్పు వేలం వేస్తున్నప్పుడు యజ్జ-నారాయణు శర్మగుప్పిటి లోని ఉప్పును పోలీను సూపరింటబండెంటు తొలగించడానికి ఎంత (పయత్నించినా సాధ్యం కాలేదు. లారీతో కొట్టి విప్పడానికి చూశారు. కానీ చేయి ఆంతా రక్తసిక్తం అయింది గాని, ఉప్పును ఆయన విడువ లేదుం శర్మగారిది మంచి కసరత్తు శరీరం, మాడుగులలోని భూపతులను, వైశ్యులను విశాఖమండల కాంగెను సమావేశాలకు తీసుకు వచ్చేవారు శర్మ. మారేపల్లి రామచంద శాస్త్రిగారు, తన్నేటి విశ్వనాధంగారు మరెందరో పెద్దలతో శద్మగారికి సాన్నిహిత్యం ఉండేది, క్రి

పీకు మంచికవి, నాటక కర్త, నటులున్నూ కన్తూద్ర బౌక్చిలి” నాటకం (పజల్లో (పసిద్ధమైంది. “పభాకర విజయం” -*నంద వధ” వీరి మరికొన్ని నొటకాలు. విశాఖజిల్లా బోర్డుకు 1924లో ఉపా ధ్య ములుగా ఎన్నికయ్యారు పంచాయితీ బోర్డుకు ఆధ్యక్షులుగా 15 సంవత్సరాలు పదవిలో ఉన్నారు. ఆచ్మధ నాటక కళాపరిషత్‌ కార్యదర్శిగా వున్నారు. 1938లో వీరు స్వన్హస్టులయ్యారు. భారతమాత నొంచెడు నభాగ్యపిశాచము బార(దోలి యిం పార స్వరాజ్యవైభవము నందగ కంకణ ధారులై నముహా ధీర వరేయ్యుల నృలుకు తెల్లముజేయరె పేరు నిల్చరె 1 భారత ప్వుతులార ! కడుపారగ గాంచిన తల్లి గావరే _ “స్వరాజ్య గీతామృతం” నుండి (1921) ఎ వడ్డాది - పూడిపెద్ది

నలత. ఖ్‌ విన్నకోట జగన్నాధగుప్త న న ॥ జననం :ః 15-3.1889 లో న జన్మస్థలం & బొబ్బిలి-పూర్వపు విశాఖ జిల్లా | న , తండి , రామమూర్తి (శేప్పి

• న వారి కుటుంబం బొబ్బిలి నుండి కొత్తవలన క దస్గర దేవాడ (గామం, తరలివచ్చింది, సహ 8 పిమ్మట విశాఖవట్నం చేరుకుంది. జగన్నాధ గుప్తగారు ఎఫ్‌ ఎ. చదివారు. విశాఖపట్నం సి.వ,.యం. పాఠశాలలో పను టీచర్‌గా 1919.21 లో ఉద్యోగం చేశారు. జాతీయ ఉద్యమ (ప్రభావం జగన్నాధగుప్తగారి మీద గాఢంగా (పసం౦ంచింది, గాంధీజీ పిలుపును విని తన ఉపాధ్యాయ వృత్తికి రాజీనామా చేసి సహాయనిరాకరణ ఉద్యమంలో (పవేశించారు. ఉప్పు నత్వాాగహంలో పాల్గొనడం వలన 114.6-30 నుండి ఏడాది కరిన కారాగార శక, 3800రూ జరిమానా విధించబడింది. రాజమం్యడి తిరుచునాపల్లి, ఆలీపూర్‌ జైళ్లలో శిక ఆనుభవించారు. 1937లో మృదాసు లెజిస్రేటివ్‌ ఆసెంబ్లీ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు. 1910లో వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొని 5 మాసాలు జైలు శ& తిరు చునాపల్లిలో అనుభవించారు. 1947లో ఉమ్మడి మ(దాను రాష్ట్రంలో అనకాపల్లి నియోజక వరం నుండి అసెంబ్లీకి ఎన్నికయ్యారు. _ 1950-52లో పార్లమెంటు నభ్యులుగా ఉన్నార.

సంఘ సేవలోనూ గుష్తాగారికి పత్యేక ప్మాతవుంది. 1909లో అర్య వైశ్య యువజన నంఘ స్థాపనలో ముఖ్యులై జగన్నాధ గుష్తా విశేష సేవ అందించారు. విశాఖ చాంబర్‌ ఆఫ్‌ కామర్భుకు కార్యదర్శిగా హిందూ రీడింగ్‌ రూమ్‌ళు, వైజాగ్‌ క్లబ్‌కు కొన్నాళ్లు అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. బగన్మిక నాటక సమాజం '(పదర్శించే నాటకాలలో గుప్తాగారు పాాతలు ధరించేవారు వీరు చిత లేఖనంలో కూడా నేర్చరులు. " ఆనాడు విశాఖలోని కవులు, కళాకారులు, జాతీయ వాదులందరితోనూ జగన్నాధగుప్తగారికి సాన్నిహిత్వం ఉండేది. వి.జె. గుప్తాగారు 1963 జులై 13వ తేదీని దివంగతులైనారు. వ మనమున్న భారతమాత మందిరమున దివ్వెలై మనముందామా = పైడి దివ్వెలై మనముందామా* పరమపావని తల్లి పాద పూజలవాడు పువ్వులై మనముందామా - పొన్న పువ్వులై మనముందామా॥!_ భారతి దేవి విపంచిక రవళించు తర్మతులై మనముందామా _ దివ్య తం[తులై మనముందామా॥ జన్మభూమి శార్య సౌరభ్యములు చల్లు గీతలై మన ముందామా _ భావ _ గీతలై మనముందామా॥ కదన వీరులచేతి ఖడ్గఛారలలోన మెజుపులై మనముందామా - కాటు - “- మెటుపులళై మన ముందామా॥ -- "దువ్వూరి రామిరెడ్డి. కరో!

న కొలూరు సూర్యనారాయణగుప్ర రొ అవ | ( లం -ాజి జననం 2 180! - విశాఖపట్నం హ్‌ స తండి ; వెంకటసాఇమి క. ప. క న్‌ దత.

న ను. నటే 1021లో _పట్టభ్యద్రల్నై కొంతకాలం " టం. హైస్కూలులో ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో ట్ట పై ఉన్నారు.

టి సహాయనిరాకరణ ఉద్యమంలో (ప్రవేశం చాలని నిర్ణయానికి వచ్చి ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశారు. ఆప్పటినుండి జిల్లా కొంగైెన్‌ సంఘం కార్యక్రమాలలో నిమగ్ను లయ్యారు. _ ఉద్యమంలో పాల్గొనడంవల్ల 102122లలో లా కీ చార్జి చేయదిడి కొద్దికాలం జై లులో ఉంచి విడచివేశారు, | 1028 తరువాత సహాయనిరాకరణ ఉద్యమ త్మీవత కొంత తగ్గగా పేరు “లా” పరీక్ష పాసయ్యారు.

విశాఖపట్నం౦-విజయనగరం జిల్లాలలో న్యాయవాది వృత్తి సాగిస్తూ రాజకీయాలలోనూ పాల్గొంటూ వచ్చారు.

1980లో ఉప్పు సళ్యాగ్రహం చేయుటవలన 21-4.120$0 నుండి ఆరు నెలలు బఐరకంపుకం, మద్రాసు, కన్ననూరు, వెల్లూరు జైళ్ళలో శిక్ష అనుభవించారు

తిరిగి 1840_41లో వక్షి సత్యాగ్రహం చేయడంవలన 20.819 41 నుండి ఆరు మాసాలు అలీపూర్‌ క్యాంపు జ్లైలులో కఠిన ళిక్ష అనుభ వించారు.

23

గుపాగారు ఖాదీ (ప్రచారానికి చాలా పాటుపడ్డారు. వాతో యణ

గుప్తాగారు కార్యవాది, మంచి సంస్కాలరి. సంస్కర్నం పూర్వా చారాలను విర్మూలించాలనే తీ్మనవాది.

శారదాబిల్లు రోజులలో ఛాందసు పూర్వాచారాల తీవశక్తిని ఎది రించి విజయనగరంలో గుష్తాగారు స్వజాతిలో బాల్య వివాహాలు ఆపి వేశారు. ॥

తమ ఆత్మీయ కుటుంబాలలోనే వితంతు వివాహాలు చేయించారు.

జిల్లా హరిజన సంఘ కార్యదర్శిగా హరిజనులకు విశేష నేవ లందించారు.

విశాఖపట్నం మున్సిపల్‌ కౌన్సిలర్‌ గా, వై ర్మ న్‌ గా పకపాలనా విషయల్లో మిక్కిలి (శద వహించేవారు.

ల నము!

గుప్తాగారిది నిండు విగ్రహం, గాంధీటోపి లాంగుకోటు షర్వా - ఆయన ప్రత్యేక దుస్తులు

“ఏకాఖ నెహ్రూ” అని వారిని పిలిచేవారు. విశాఖలో ఏ సభ జరిగినా నవ్వుముఖంతో వలంటీరు మ్నితులతో గుప్తాజీ హాజరయ్యేవారు.

1937 ఎన్నికలలో కాంగగెన్‌ పార్టీ ఘనవిజయం సారించిన స౦ద రృంగా వి.వి. గిరిగారు మదరాసు మంత్రిగా అయినప్పుడు వారిస్థానంలో కేంద్ర శాసనసభకు విశాఖ _ గంజామ్‌ జిల్లాల నీయోజక వర్షం నుంచి హేమాహెమీలను ఓడించి గుప్తాగారు గెలుపొందారు. _ ఒ

కొంగను నాయకులు జైళ్ళలో ఉండగా విశాఖజిల్లా కరువునివారణకు కేంద్ర శాసన సభ్యులుగా ఉన్న గుప్తాగారు అఖండమైన నేవ చేశారు. వారి ఆరోగ్యం అంతబాగా లేని కారణాన ఉద్యమంలో పాల్గొని క్రై లుకు వెళ్ళరాదని గాంధీజీ గుప్తాగారిని ఆదేశించారు. నాటినుండి వతియేటా 24

ఢిల్లీ సభకు వెళ్తూ కేషద్ర ఆమెన్లీతో శరవర్షంలా (ప్రజల సమస్యలకు సంబంధిచిన (ప్రశ్నపరంవ5లు కురిపిస్తూనే ఉండేవారు. లెక్కలేనన్ని సమన్యలమీద ఎద్‌ జార్న మెంటు తీర్మానాలు తెస్తూ ఉండేవారు. కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ కేంద్ర అనెంన్లీ భవనం లోనే 5_8.[9(5లో హఠాన్మరణం చెందారు విశాఖజిల్లా దుర్భిక్షం గురించి, మందులు దొరకక పోవడం గురిందీ సభలో మాట్లాడుతూ (ప్రజాప్రతినిధిగా (ప్రజాసభా భవనంలో మరణించడ వీర నురణం అవుతుంది. ఆయన జన్మ ధన్యమైంది. ననన నా మాళ్ళృదేశమూ! నా (పాణ్యపదము నా నాకలోకమా ! నా తఫః ఫలము నా (పాణములకన్న నామేనికన్న నతి గాఢముగ నిన్ను నాత్మ (పేమింకు జు చెలగి నేను విదేశ సీమలయందు బహు సుందరోద్యాన వనములయందు స్వర్ణ నిర్మిత దిన్యసొధమ్ములందు విహరించు చున్నను వేవేగముగను నా జన్మభూమికి నన్ను గొంపోవ వాయువునకు నేను స్వాగతం బిడుదు = మంగిపూడి వెంకట శర్మ 25

లగును దిగువురి వేంకట రామస్వామి న! జననం : $.11.1892 న్‌ా నాలాల” జన్మస్థలం ; ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో టి స లను ఆ ( టం అ టా ఆజ గ “"అస్కా” పట్నం, గంజాం జిల్లాలో. న్‌ కంట ర జ న చతర ప మ సు... సకల. కో గో తండ్రి * రామదానుగారు. శ స సు(ప్రసిదమెన “బరంపురం దిగుమరి "వారి ఇఉజా అజాత కుటుంబం వీరిది. " బాల్యంలోనే తండ్రి గతించడంవలన స్వామిగారు పెదనాన్న వెంట రామయ్య పంతులుగారి పర్యవేక్షణలో బరంప్పకంలో పెరిగారు. అ.ఏుడే వివి గిరిగారు సోదరులతో తామూ ఉత్తమ శిక్షణను పొందగర్లే మ. రామస్వామి గారి 'పెద్దస్నోగారు రఘునాధ రావుగారు & ద్యోగం౦ంలో చేరిన తర్వాత అన్నగారు, ఛత్రపుంం విశాఖఒట్నంలలో పోలీసు ఉన్నతోద్యోగం చేయడం వలన వీరి సోదరులు ఆయా పట్నాలలో చదువు సొగించారు. కళ్లికోట కారేజీలో గ్‌.డి పాఎయ్యేరు, మదద్రాను [క్రిష్టియన్‌ కాలేజీ లో బి.ఎ చదివేరు. తర్వాత మద్రాసు యూనివర్పీటీలో న్యాయశాస్త్ర పట్టభ్యద్రులి నారు శు వ. 191418 మర్య వరహగిరి జోగయ్య ప-తుల గారి వద్ద గిరిగారి తండ్రిగారు జూనియర్‌ గా న్యాయవాద వృత్సి సాగిఎచారు. [918లో గుంటూరు సబ్‌ కోర్టులో శిస్టారుగా నియమింప ఐఒడ్డారు అప్పట్లో గుంటూరు (ప్రభుత్వాద్యోగ సంఘాలకు నాయకత్వం వహించి సమ్మె చేయించారు 26

బాల్యం నుండి జాతీయ ఉద్యమ (ప్రచారం వీరిమీద ఉన్నది. దానికి తోడుగా జాతీయవాదుల కుటుంబలోస ఆడపిల్ల జానకీ బాయమ్మను 1015లో వివాహం చేసుకున్న తర్వాత పీరు కఈకమంగా స్వాతం (త్య పోరాటంలోకి నేరుగా ('ట్రవేశించారు.

1924ఠో విశాఐ స్ధిర వివానం చేసుకున్నారు. ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉవ్యమంలో పాల్గొనుట వలన 21-.4.1930 నుండి ఆరు మాసాలు బరంప్పరం, వెల్లూరు జైళ్లలో కఠిన కారాగార శిక్ష అనుభవించారు.

తిరిగి శాసనోల్లంఘనంలో పాల్లొనడంచేత 7-1-1082 నుండి రెండేళ్లు కఠిన కారాగార శిక్ష కడలూరు, మధుర రాజమండ్రి జైళ్లలో అనుభవించారు.

క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో 81-8-42 నుండి ఆలిపూర్‌ కేంపు జైలులో 6 మాసాలు కఠిన కారాగార శిక్ష పడింది.

మచిలీపట్నం జాతీయ కళాశాల ప్రిన్పిపాల్‌గా కొన్నాష్ల పనిచేశారు.

వీరు గాంధీతత్వ ప్రచార సంఘం విశాఖనగర కేంర్రావికి ఆచార్యత్వము వహించారు

ఎన్నో (ప్రజాహిత కొర్య(క్రమాలలో పాల్తొని సమాజ వేవ చేసిన

గ.

దేశభక్తులు రామస్వామిగారు.

వీరి సతీమణి జానకీ బాయమ్మ గారున్నూ వీరితో జాతీయోద్యమా లలో పాల్గొని సహధర్మ చారిణి ఆవిపించుకున్నారు.

రామస్వామి పంతులుగారు 1978లో పరమపదించారు.

27

దిగుమర్తి జానకీబాయమ్మగా రం జననం ః 1902 - విశాఖపట్నం. వ్‌ నాణణాన గా అం(&ి : మల్లెమడుగుల బంగారయ్య స్‌ షై ఖు న, గ పంతులుగారు పు. ఖై భర్త ॥ దిగుమర్తి రామస్వామి పంతులు పూర్వాచార పరాయణురాలైన వీరి నాయనమ్మ బాలికల చదువుకు యిష్టపడని రోజులలో తల్లిదండులు సాహసించి మగపిల్లల పాఠశాలలో యీమెను చదువుకు చేశారు. తల్లివం్యడులు సోదరులు జాతీయోద్యమానికి పాటుపడుతున్నప్పుడు యీమెకూడా తనవంతు సేవీలందించేవారు చక్షిభ్యాఫికాలో గాంధీజీ సత్యాగహ ఉద్యమానికి, బందరు జాతీయ కళాశాల స్థాపనకు సహాయ పడడానికి చిన్న తనముననే జానకీ బాయమ్మ విరాళముల కొరకు యింటింటికి వెళ్ళేవారు. 1915లో పెండ్లి ఆయిన ప్‌మ్మట రూడా విశాఖలో కొత్తగా (పారంభించిన క్పిన్‌మేరీ పాఠశాలలో యీమె చదువు సాగించారు స్కూలు (పధమంగా వవ్చినందున గవర్నరు నతీమణి లేడీ 'పెంట్లాండ్‌ పతకం వీరికి బహుకరించారు. "| భర్తగార (పోక్సాహంతో, తంగడిగారి అనుమతితో మదాను శ్వీన్‌మేరీ కాలేజీలో ఇంటర్‌మీడియట్‌ చదివారు. " . రామస్వామిగారు గుంటూరు శిరస్తారుగా పనిచేస్తూండగా ఆక్కడకు వెళ్ళారు. దేశఐంధు కొండా వెంకటప్పయ్యగారు నిర్వహిస న్న శారదానికేతనము ఆనే మహిళల పాఠశాలలో జానకీబాయి ఉపాధ్యాయినిగా కొన్నాళ్ళు పని చేశారు. 28

గాంధీగారు రౌలడ్‌ బిల్లు నిరసిస్తూ సత్య్యాగహం మొదలిడగానే భర గారు ఉద్యోగానికి రాజీనామాచేసి నెల్లూరు, పల్లెపాడు, పినాకినీ నత్యా (గహ్మాశమంకు వెళ్లారు. అప్పుడు ఈమె వారిని అనుసరించారు.

గాంధీగారి అనుచరులు దిగుమర్తి హనుమంతరావుగారు పినాకినీ అ్యశమాన్ని నిర్వహించేవారు. ,

1920లో భర్తగారు బరంపురం కాం్యగెస్‌ కమిటి కార్యదర్శిగా నియ మింపబడిన తర్వాత ఆక్కడికి చేరారు.

1922లో కాకినాడ ఆభిల భారత శార్యగెస్‌కు వాలంటీర్‌ గా వెళ్ళారు.

1924లో తండి బంగారయ్య మరణించగా భర్తగారు అ కుటుంబ బాధ్యళలు తీసుకున్నప్పుడు వారితో విశాఖ చేరుకున్నారు.

1929లో ఢిల్లీలో జరిగిన మహిళా విద్యాసభకి, విశాఖపట్టణ (పతి నిధిగా వెళ్ళారు.

లాహోరు కాం్టగెనకు వెళ్లారు.

ఉప్పు సత్యాగహ ఉద్యమ (ప్రచారంలో విశాఖనుండి విజయనగరం పేరశూ (పచారం చేస్తూ తెన్నేటి విశ్వనాధంగారు, పరి భర్తతో మహిళా పతినిధిగా యామెకూడా పాల్గొన్నారు.

తర్వాత జరిగిన ఉప్పు సత్యాగహ శిబిరం వీరి నాయకత్వంలో నడిపేరు. " "

(పభుత్వంచే నిర్భంధింప బడి ర నెలలు కఠరినకారాగారళి క్ష జరిమౌానావడిన తొలి ఆంధ మహిళ యామె. చున్గాబాయమ్మ, పబ్టాబిగారి భార్య మొదలగు _పముబుల పరిచయము రాయవేలూరు జైలులో వీ58 కలిగింది.

విశాఖపట్నంలో ఉద్యమము కొనసాగించుటచే తిరిగి 1931లో 18 మాసాలు కారాగార శిక్ష విధించేరు. |

రాయివేలూరు జైలులోనే ఏఎకి స్త్రీ శశువు జన్మించింది. జైలులోనే అ శిశువు (యోగమాయ) 7 నెలలు పె5గింది.

29

విడుదల తర్వాత వీరికి వివి గిరి దంపతులు స్వయముగా వచ్చి మ్మ దాసు తీసుకు వచ్చి అక్కడినుండి విశాఖకు పంపేరు విశాణల పురపాలక సంఘసన భ్యురాలిగా యీమె 2 మార్డు ఎన్నిక అయ్యేరు. భారతీయ స్తీ సమాజము నెలకొల్చుటకు చాలా కృషి చేశారు. 195457 లో శ్రీమతి దుర్గాబాయమ్మగారి సలహా ననుసరించి విశాఖ జిల్లా సాంఘిక సంక్షేమ కమిటి ఆధ్యక్తురాలిగా పనిచేసి 5 సెంట ర్గు స్థాపించి గామీణ (పజలకు పలువిధాల సేవ చేశారు. వీఏకి 'తామష్మతము" (పభుత్వము బహుకరించింది. మనమున్న భారతమాత మందిరమున దివ్వెలై మనముందామా _ మెడి దివ్వెలై మనముందామా॥। పరమ పావని తల్లి పాద పూజలవాడు పువ్వులై మనముందామా = పాన్న = పుప్వులై మనముందామా॥ భారతీదేవి విపంచిక రవళించు తం్యకతులై నమునముందామా = దివ్య తంటతులై మనముందామాః జన్మభూమి శార్య సారభ్యములు చల్లు గీతలై మనముందామా = భావ = గీతలై మనముందామా॥ కదన వీరులచేతి అస్గ్థధారలలోన మెజుపులై మనముందామా - కాటు = మెబజుపులై మనముందామా! _ -- దువ్వూరి రామిరెడ్డి 30

దంతులూరి లక్షి శ్రినరసింహరాజు కా జననం = 1688 నం

వో క వ్‌ న జన్మస్థలం; జాగారం గ్రామం (విశాఖజిల్లా

నీ క్‌. | మతిమహుల యింట జననం

ర న్న టే తండి ; బంగార రాజు

యనే. సంగామం , కోటనండూరు తుని దగ్గర

తమో సా (తూర్పు గోదావ౨జిల్లా)

80 విళ్ల కిందటి విశాఖపట్నం ఆభివృద్ధి చెందడానికి కారకులైన (పముఖవ్యక్తులలో దంతులూరి నరసింహరాజు గారొకరు.

పారి శామిక వేత్తలైన రాజుగారు తన జూతి స్వాతంత్యము, దేశాలి వద్ధులకై తపన చెందేవారు. తమ కార్యకమాలన్నిటా పారి_శామికంగా దేశం న్వయం నమృద్దం శావడానికి పునాధులు వేయసాగారు.

భావితరాల మహానగరం కాగల విశాజపట్నాన్నే తన ఆధారక్ష్యతంగా చేసుకున్నారు.

1920-21 సం॥లలో జాతీియనాయకులు తలపెట్టిన ఉద్యమానికి శఈన వంతు సహకారమందించేవారున విశాఖపట్నంలో తొలినాళ్ల సహాయ నిరాకరశోద్యమానికి పలురళాల ఆర్థిక వనరులందించేవారు రాజుగారు.

ఆట దంతులూ౨ రాజుగారి జీవిత విశేషాలు కొన్ని తెలునుకుందాము.

వీరి బాల్య విద్య ః కోటనండూరు, తుని, పెధ్ధాపురంలలో

ఉన్నత విద్య * విజయనగరం మహారాజా కళాశాలలో. 1909లో గణితం (పథాన పాఠ్యభాగంగా పట్టభ్మదులైనారు.

మదాసు పచ్చయ్యుప్ప కళాశాలలో పదార్థ విజ్ఞాన శాస్ట్రాలతో మరొక డీ తినుకున్నారు.

3౩1

1912 నుండి 1915 వరకు లక్ష్మి నరహింహరాజుగారు ల౦డన్‌లొో సివిల్‌ మరియు మెకానికల్‌ ఇంజనీరింగ్‌ 850 డి గీ సంపాదించారు విదేశాలకు వెళ్లి సాంకేతిక విద్య ఆభ్యసించిన మొదటి క్ష్మృతియులు పీరుం

ఇంగ్లాండు నుండి రాగానే విశాఖపట్నం జిల్హాబోర్డు అసిస్టెంట్‌ ఇంజ నీరుగా నియమింప బడ్డారు. అయితే రెండేళ్లకు మించి ఆ ఉ ద్యోగం చేయలేదు

స్వతంత్ర జీవనంపై వారి దృష్ట మరలడం వీలన ఆ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశారు. _

గృహస్టజీవితపు తొలినాళ్లలోనే కళ్ళత వియోగంవల్ల నాల్లేళు రామ చం్మదప్పురంలో తన మామగారింట నిర్వ్యాపకంగా ఉండిపోయారు.

కాకినాడలో ఒక భాగస్వామిని కూర్చుకుని “*ఆంగధా యింజనీరింగ్‌” పేరున ఒక వ్యాపార సంస్థను స్థాపించారు.

పిమ్మట, దూర దృష్టితో యోచించి 1922లోతమ కార్య స్టాన్నాన్ని విశాఖపట్నానికి మార్చి విశాఖలో మరొక భాగస్వామితో అంధా యింజ నీఠింగ్‌ కంపెనీ స్థాపించారు.

సుమారు 10 సంవత్సరాలలో రాజుగారి బహుముఖ _పజ్ఞ ఫలితాలను ఇవ్వడం (పారంభమైంది.

విశాణపట్నం హార్చ్భరులో, మునిసిపాలిటిలోో పబ్లిక్‌ వర్కు డిపార్ట్‌ మెంటులో = పన్నెండు లక్షల రూ॥ విలువైన నిర్మాణపు పనులు జరి

॥ పంచారు. రాయగడలో 5 లక్షల విలువగల కట్టడాలు చేశారు

1929 సెపఫైంబరు 28 తేదీని తమ కంపెనీని ణా లక్షల మూలధనంతో “ప్రెవేటు లిమిటెడ్‌ నంస్థగా మార్చారు. అనంతరం వంతెనల నిర్మాణం చేపట్టారు. విశాఖ, నెల్లూరు జిల్లాలలో నదులపై 5% లక్షలతో వంతెనలు పూర్తిచేశారు.

1923లో మోటారుకార్ష మరమ శతు శార్థానా నెలకొల్పారు. కొన్ని కంపెనీ కార్ల అమ్మకానికి విజన్పీ తిసుకున్నారు* ఏ2

1023.1937 నం॥ల మధ్య ఆంధా ఇంజనీరింగ్‌ కంపెనీ యాజ మాన్యాన కీ౦ లక్షల మూలధనం కూర్చుకొనుటకు "ది విశాశపట్నం ఎలక్ట్రిక్‌ నప్టయి కార్పొరేషన్‌”, “ది ఆనకాపల్లి ఎలక్ట్రికల్‌ సప్లయి కార్పొ రేషన్‌”, “ది విశాఖపట్నం నుగర్భు అండ్‌ సిరిమిక్‌ ఇండస్ట్రీసొ, “ఆంధ సిమెంట్‌ కంపెనొ లు సాపించి 4 సం!లలో మూలధనమంతా సేకరించి (కమంగా వానిని కొనసాగించారు.

విజయవాడ సిమెంట్‌ ఫ్యాక్టరీ = రాజుగారు స్థాపించిన కంపెనీలలో కెల్లా అభఫివృద్దిచెందిన పెద్ద ఫాక్టరీ,

ఆపారమైన వీరి పార్మిశామిక విజ్ఞానం తమ మాతృ దేశానికి తమకు గేను ప్నాతులైన సమస్త (పజలకు ఆందించాలనేదే వారి తహతహ!

ఆ విధంగానే ఎన్నో నిర్మాణాత్మకమైన భారీ పనులు తలపెట్టారు. చాలావరకూ అవన్నీ ఫలొోన్ముఖానికి వచ్చాయి.

1920 నుండి రాజుగారు ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాంగెను నభ్యునిగా ఉన్నారు.

తమ కార్య్యకమాలలో తలమునకలవుతున్నా కొంతతీరిక చేసుకొని దేశ రాజకీయాలలోనూ సంబంధం కల్లి ఉండేవారు. ఖద్దరు దుస్తులనే ధరించేవారు.

19౫6-37 ఎన్నికలలో కాంటగెన్‌కు (బహ్మాండమైన విజయం అభించింది. -

ఆ సందర్భంగా విశాఖజిల్లా (గామీణ నియోజక వర్గం ఎలమంచిలి 'పాంతం నుంచి లక్ష్మీనరసింహ రాజుగారు జస్టిస్‌ పార్టీ తరపున నిల్చున్న జి.వి. జగన్నాధ రాజుగారి మీద ఆత్యధిక మెజార్టీతో నెగ్గారు.

ఆంధ పార్మిశామిక పితామహులు రాజుగారు 1939 డిశంబరులో తీవ ఆస్వస్థతకు గురియె దివంగతులయ్యారు.

న! యూని 33

వి, వి, గిరి . జననం , 10-8-1894 _ బరంపురం, గంజాంజిల్లా. తండి : వెంకట జోగయ్య పంతులు, విద్య ః కల్లికోట కళాశాలలో పట్టభదులై ఇంగ్లాండు, ఐర్లాండులలో 1913-16 మధ్య విద్యాభ్యాసం చేసి బార్‌-ఎట్‌-లా పట్టాన్ని పొందారు వరహగిరి వెంకటగిరిగారు. ఐర్లాండులో విద్యార్థిగా వుండగనే ఆ దేశపు స్వాతం తోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

1916లో భారత దేశానికి రాగానే గిరిగారు కాంగెను సంస్థలో చేరారు. 1921లో సహాయ నిరాకణ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వల్ల కొద్దికాలం జైలులో ఉన్నారు.

1922 నుండి భారత దేశంలో (కేడ్‌ యూనియన్‌ ఉద్యమాన్ని పటి వంగా రూపొందించడానికి అవిరళ కృృషిచేయ సాగేరు ఆవిధ౦గా ఏర్పా పైనదే ఆల్‌యిండియా (టెడ్‌ యూనియన్‌ కాంగెన్‌,

ఆ సంస్థకు 1026లోను, 1942లోను గిఏిగారు అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు.

ఆల్‌ ఇండియా రైల్వే మెన్స్‌ ఫెడరేషన్‌ (పధాన వ్యవష్టాపకులలో గిరిగారు ముఖ్యులు.

ఈ సంస్థకు గిరిగారు విడు సంవత్సరాలు (పథాన కార్యదర్శిగాను, మరో ఏడేళ్లు ఆ సంస్థకు ఆఛ్యక్తులుగాను ఉన్నారు.

1927లో జెనీవాలో జరిగిన ఆంతర్జాతీయ కార్మిక మహాసభకు భారత కార్మిక సంఘాల (పతినిధిగా వెళ్లారు.

1931లో లండనులో జరిగిన రౌండు టేబుల్‌ సమావేశంలో కార్మిక 'పతినిధిగా గిరిగారు పాల్గొన్నారు. ప్రశ

= 1932లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో గిరిగారు పాల్గొన్నా, రైల్వే ళార్మిక నాయకుడవడం వల్ల = వారిని నిర్భంధి స్తే, రైల్వే నిర్వాహణ దెబ్బ తింటుందని భయపడింది (పభుత్వం. 1940లో వ్యక్తి సత్య్యాగహంలో పాల్గొన్న గిరిగారిని 30-11-1940 లో మృదానులో నిర్బంధించి పదిహేను మాసాలు శిక్ష వేశారు. వెల్లూరు, తిరుచునాపల్లి, మ్మదాను జైళ్ళలో ఉన్నారు గిరి, 10492లో (గేడ్‌ యూనియన్‌ కార్మగెను (పసిడెటు హోదా లో కార్మికుల్ని _పభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఆందోళన చేయమని కోరడంవల్ల 248.42 నుండి 1946 వరకు వెల్లూరు, నాగపూర్‌ జైళ్లలో నిర్భంధించారు* 1934 - 37లో కేం్యద శాసనసభకు సభ్యులుగా వున్నారు, మృదాసు ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో రాజగోపాలాచారిగారి మం్యతివర్గంలో కార్మిక, పర్మ్శిశమలశాఖ మంతిగా ఉన్నారు. 946లో తిరిగి మ్మదానురాష్టానికి ఎన్సికై (పకాశం పంతులుగారి మంతి వర్గంలో కార్మిక మంతిగా పనిచేశారు. .. 1947-51లో లంకలో యిఎడియా హైకమిషనర్‌గా పని చేశారు. _ మొదటి సార్వతిక ఎన్నికలలో 1952లో పాతపట్నం నియోజక వర్గం నుండి లోక్‌సభకు గిరిగారు ఎన్నికయ్యారు. జవహర్‌లాల్‌ న్మెహా మంతి వర్ణంలో కార్మిక శాఖ మంతిగా ఉన్నారు. కేరళ, మైసూరు, ఉత్తర పదేశ్‌లలొ గవర్నర్‌ పదవులు చాలా విళ్లు నిర్వహించారు. 1067-69లో భారతదేశ ఉపాధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. 24.8.19069లో భారతరా ష్ట పతిగా ఎన్నికై ఐదేళ్ళు ఆ పదవిలో ఉన్నారు. 1975 రిపబ్లిక్‌డే నాడు అత్యుత్తమ గౌరవం 'భారత రత్న గిరిగారికి (పథధానం చేశారు. 1980లో ఈ మహా నాయకుడు న్వర్గస్థలైనారు. ఏ5

7 4 త్‌ కాలనాదభట్ల వహలుక్ష శ్రమ్మ జననం :£ 1891 ._ ఎలమంలళిలి. తండి; మిస్సుల దీకితులు గారు. భర్త ; కాలనాధభట్ల జోగారావు. 1930లో ఉప్పు సత్యా_గహంలో పాల్గొని ఆరునెలలు జైలుశి& అనుభవించారు 16-3-1933లో శాసనోల్లంఘన ఉద్య మంలో పాల్గొని పదిమాసాలు శిక్షను వెల్లూరు -కన్న నూరు జైళ్లలో ఆనుభవించారు, వ్యక్తి సత్మ్ర్గహంలో పాల్గొని 21-1-41 నుండి మూడు మా సాలు బైలుశిక, కిట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడంవల్ల 55-10-1942 నుండి మూడు మాసాలు జైలు శిక్షను అనుభవించారు. ఈ దేశభక్తురాలు 1967లో 76వ ఏట మృతి చెందారు. క జయ జయ జయ (పియభారత జనయ్యితీ | దివ్యధ్యాతి | జయ జయ జయ శతసహ్మస నరనారీ హృదయన్నేతి ! జయజయ నన్యశ్యామల నుశ్యామ -. చలచ్చే లాంచల! జయవనంత కునుమలతా “చలిత లలితచూర్ష కుంతల! - జయమదీయ హృదయాశయ | లక్షారుణ పదయుగళా 1 జయశ*॥ _- దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి 36

మిస్సుల వీర వెంకట సత్యనారాయ 9) క జననం : 1896 (పాంతం, గ సాగే జన్మస్టలం: 'దిమిలి _గామం ఎలమంచిలి ఫీ. ం. వ్‌ క తంగడి దీకితులుగారు న్‌ ”్‌ . ఇ విశాఖజిల్లా (గామీణ [పాంతాలలో మయం ఆకుడునే జాతియ ఉద్యమ వ్యాప్తికి ఆత్యధిక ధ్ర వహించిన ముబఖ్యులలో వీర వెంకట సత్య నారాయఃణజగారు ఒకరు. 1921లో విశాఖపట్నం మెడిక ల్‌ స్కూలులో చదువుతుండేవారు పీకు, గాంధీ టోపీ పెట్టుకొని మెడికల్‌ స్కూలుకు వచ్చారని 24 మంది వైద్య విద్యాక్టలను డబా ర్‌ చేశారు. ఆ విద్యాన్టుల్లో మిస్పులవారూ ఉన్నారు. ఆ వెంటనే సత్యనారాయణగారు స్వాతం త్యోద్యమంలోకి ఉఈరికేరు దిమిలి (గామంలోను, పఠిసర (గామాలలోను స్వాతంత్య ఉద్యమ ఉత్పాహానికి మూలకారకులు వీరు, 1922లో సహాయ నిరాశరణ ఉద్యమంలో పాల్గొని నాల్గు మాసాలు కరిన కారాగార శిక్ష ఆనుభవించారు. 1930లో ఉప్పూ సతొారగహంలో పాల్గొని తొమ్మిది నెలలు రాజమండి, వెల్లూరు, ఆలిపూరు జైళ్లలో కఠిన శిక్ష అనుభవించారు, తిరిగి 1932లో శాసనోల్లంఘన న! ద్య మ౦లోపది నెలలు జైలు, వందరమూపాయల జఏ3మానా విథించ బర్జారు, ఏ7

మరలా 12-5-41 లో వక్తి సత్యాాగహంలోను, 1942లో క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలోను శిక్షలు అనుభవించారు. 1039 నుండి 94] వరకు తాలూకా కాంగెసను అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు, 1940లో ఆభిల భారత కాం గెను కమిటి సభ్యులయ్యారు. పాణ ధన మానముల పూజా (పనవములుగా నీ మహోజ్వల పాద పీఠిక నుంతుమమ్మా 1

• భరత జనయ్యితీ | జయము భారత భాగ్యధాషతీ || జయము వినమిత ప్వ్యుతప్పుతీ ! జయము శాంతి జగత్పవ్నితీ ! జయము జనయ్యితీ | జయము హిమగి5౨ మణి కిరీటా |! జయము సింహళ పాదపీఠా ! జయము విజయాంకిత లలాటా |! జయము (పియ జననీ 1 ఎ వేదుల సత్యనారాయణ 38

పుట్టా అవురయ్యు చెట్టి [. “కీ. జననం : 25081007 | | న. |; మాడుగుల (గ్రామం, విశాఖజిల్లా = జీ న స తండ్రి : లీమన్న చెట్టి. ప నతో స్టా ల | మో తె నే ్షే విద్య: పాథమిక్ష విద్య విశాఖ మొసలి ళు | ( కంటి వారి స్కూలు, తర్వాత ఎవి యన్‌ శ. లా (4 కళాళాల హెస్కూలలో 1918లో ము... | ని + లూ థె సూలు ఫైనల్‌లో ఉతీర్ణలయ్యారు. [1921లో కళాశాలలో యింటర్‌ చదువును ఆపివేసి జాతీయోద్యమం లో పాల్గొన్నారు. ॥ విశాఖలో ఉండగా వసంతరావు బుచ్చి నుందర రావుగారి రాజకీయ సభలకు తరుచూ వెళ్ళేవారు. గాందీ మహాత్ముని సంభారావంతో ఆంగృ విద్యకు స్వసి చెప్పి జాతీయోద్యమంలో చురుకైన పాత్ర తీనుకున్నారు._ ఆమరయ్య శేష్టి కళ్ళాప్రియుడు నాటకాలలోను పాత్ర ధరించేవారు. కళారాధకులకు ఆర్థిక సహాయం చేసి (ఫ్రోక్సహించేవారు. 1928లో ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాల కృష్ణయ్య గారి ఆద్యక్షతను మాడుగులలో జరిగిన పదమూడవ విశాఖజిల్లా కొన్స రెన్నుకు ఆహ్వాన సంఘ కొర్యదర్శిగా సభలు జయప్రదం చేశారు. / . కొకిండ అఖిల భొరత కాం[గైసు సభ ల కు మాఠెంల్లి రామచంద్ర శాస్త్రిగారు మున్నగు పెద్దలతో ఆమరయ్య చెట్టిగారూ (ప్రతీవిధిగా వెళ్ళారు. _. | 39

1000లో భమిడిపాటి యజ్ఞ నారాయణ శర్మగారి నాయకత్వంలో జిల్లాకంతటికి మొదటి దళంగా మాడుగుల నుండి బయలుదేరి మిగిలిన స్వాకంత్య యోధులతో కలసి _ విశాఖ సాగంత్తిరంలో “లవణ” సెత్యాగహం చేశారు.

1980 జూన్‌లో కల్లుదుకాణాల వద్ద పికిటి.గు చేయడంవల్ల వీరికి ఒక సంవత్సరం శిక్ష వేశారు. బరంపు5ం౦ం, వెల్లూరు జైళ్ళలో శిక్ష అనుభవించారు. _

జైలులో పట్టాభి సీతారామయ్య, కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులు* అయ్యదేవర కాశేశ్వ[ర్రావు, బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, దిగుమర్ని రామ స్వామి తెన్నేటి విశ్వనాధం మున్నగు కాం(గైను నాయకులతో గడి పేరు.

జ్రైలునుండి వచ్చిన తర్వాత కందాళ సర్వేశ్వర శాస్త్రిగారితో కలిసి గాంధీజీ నిర్మాణ కార్యక్రమాలను గూర్చి జిల్లాలో (ప్రచారం చేశారు.

తమ గ్రామంలోని జిల్లాలోని పెక్కు సంస్థలను వ్యక్కులను వారివారి కార్య(క్రమాలలో ప్రోత్సహించి సహకరించారు. ఈ శడద22కకడనకడడనకడకకకకన తతత కారు మబ్బుల నల్ల కష్పువేసిన నింగి పారతంటత్య తమస్వ పాముకొన్న ధర్మిత | కలికరాయంచ రెక్కలు విప్వకొనియెనో తలి తమ్మిపూల రేకులు కప్వకొనియెనో ఎన్నాళ్ల కెన్నాల్లకీ మహోదయ దీప్తి కన్నార గాంచు భాగ్యము గనైమనక హో || -- నాయని సుబ్బార౮ావు జ్ర

చతల. జ్‌ న! అలో నిల నృాబహ్మణ్య సోమయాజులు తనయ టా షక. జననం : [8.101880 | ళ్‌ గ్‌ జన్మస్థలం ; విజయనగరం. శీ వ ల తల్లిదండ్రులు : అప్పలనర్సమ్మ, | ఇ" ్‌ వేంకట చలపతికాస్తి. శ ” భై లీ గ. | " నం. చదువు : విజయనగరం మహారాజా కళా శాలలో బి.ఎ. పట్ట భ్యదులయ్యారు. లు వృత్సి : మ(గ్రాసులో “లా” పట్టా పొంది. 1920లో బరంపురంలో న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టారు. ఆంధ్ర సొరస్వతంలో వీరికి మంచి పరిచయం ఉంది. దేశనేవ ; బాపూజీ పిబుపు విని నెలకు వెయ్యి రూపాయలు ఆదాయం గల వృత్సిని విడిచి, జాతీయోద్యమంలోకి ఉరికేరు. సహాయ విరాశరరణ ఉద్యమ సందర్భంగా గ ౦జా౦ జిల్లా న్యాయ వాదులతో వృత్సిని వదిలి పెట్టిన మొదట్‌ న్యాయవాది సుబ్రహ్మణ్య నోమయాజులు. ॥ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 7-2-1922 నుండి 18.90.22 వరకు రాజమండ్రీ నెంట్రల్‌ జైలులో శిక్ష ఆనుభవించారు. 1980లో ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో ఆబ్కారి వేల్పు పికీటింగులో పాల్గొని ఏడాది జైలు శక విధించ బర్జారు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, శే

క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో ఏడాది కఠిన కారాగార శిక్ష ఆను భవించారు. జ్రైలునుండి విడుదలై న తరువాత వందిగామ, చెముడు, గోపాల్‌ పూర్‌, ఎ్టేటులకు దివానుగా పనీచే నేరు. విజయనగరం కళాశాలలో అధ్యాపకులుగా, సబ్‌రిజిష్ట్రారుగా కూడా ఉద్యోగాలు చేశారు 1015లో విశాఖజిల్లా చోడవరం చేరుకుని న్యాయవాద వృత్తి చేపటారు. ట్‌ పీరు [980లో చోడవరంలో దివంగతులయ్యారు. =ఏం మేలు కొలువు =: మేలుకొనుమీ భరత ప్యుతుడ 1 మేలుకొనుమీ సుజన ప్యుతుడ | మేలుకొనుమీ నచ్చర్మితుడ | మేలుకొనవయ్యా | వత్సా | మేలుకొనవయ్యా || వేడుకను జాతియతను వేగుచుక్క పాడిచె నదిగో కూడి వందేమాతరమ్మను కుక్కుటము లరచెన్‌॥ న “ఆం ధభారతొ పష్మతిక _ 1909 జీ2

గాం మల్లుదొర జనవం , 1900 బట్టపముకులు భౌమం, చింతపల్లి తాలూళా, తంటడి + జోగుదొర మల్లుదొరకు మల్లయ్య అని మరొక పేరు. విష్ణవ వీరుడు అల్లూరి సితారామరాజుకు సన్నిహిత ఆనుయాయుడు మల్లుదొర. విశాఖజిల్లా విజన్సీ (పాంకాల (పజలను బిటిష్‌ _పభుత్వం౦పై తిరుగుబాటు చేయమని | పేరేపించేరు దొర. 22.8.1922 నుండి 18-9-1923 వరకు 58 మార్లు పోలీసులను ఎదు ర్కొని = పోలీసు స్రేషనులమీద దాడి చేసిన సొహన వీరుడు మల్లుదొర, చివరకు మల్లుదొర పట్టుపడగా 23.10.1024 నాడు మరణశిక్ష విధించారు. ఆ శిక్ష యావజ్జేవ శారాగార శిక్షగా మార్చబడి పదమూడు సంవత్స రాలు విశాఖపట్నం, రాజమర్శడి, కోయంబత్తూరు జైళ్లలో ఉన్నారు. జైలునుండి విడుదలవగానే తిరిగి మరో మూడున్నర సంవత్సరాలు విశాఖజవైలులో శికింపబద్దారు. 1952లో విశాఖజిల్లా గిరిజన నియోజక వర్గం నుండి మల్లుదొర లోక్‌ సభకు ఎన్నిక య్యారు. -(0- జీవె

" గాం గంటం దొర తండి ః జోగుదొర. బటపణుకుల గామం, మునసబు. చు క నివాసం, గానెర్లపాలెం, చింతపల్లి తాలూకా. 1922-24 మధ్య అల్లూరి సీతారామరాజు సాయుధ విప్లవ ఉద్యమంలో ఆల్లూరుకి దండు నాయకుడు గంటందొర. వీరి సోద రులు మల్లుదొర, న! . విటిష్‌ పోలీనుల, సైనికుల గు౦డె ల్లో బల్లెమై సంచరించే వారు దొర, రిజర్వ్‌ పోలీను బలగాన్ని సైనికులను ఎదిరించి ఎన్నో విజయవంత మైన దాడులు నిర్వహించిన నాయకుడు గంటందొర - - గంటం దొరను పట్టియిచ్చినవారికి వెయ్యి రూపాయలు బహుమానంగా యిస్తామని (పభుత్వం (పకటించింది. న చిరరకు 7-_6-1924లో వెదురుమూడి (గొమం వద్ద మలబారు పోలీసుల దాడిలో గంటం దొర మరణించారు. ) అ వాతృమందిరవు య మాతృదేవీ బలి మంటపమందు యజ్ఞపశువుగ నిల్చునంతటి భాగ్య మెవనికి సిద్ధించు నిందరిలోన " నా మహాపురుషుని యజఖి కాలిదుమ్ము (పజల శిరంబెక్క భవ్యంబు 'సేయు* _- దువ్వూరి రామిరెడ్డి జీ

ల నో వుల్లవరపు వేంకట కృష్ణారావు నప తనన... మ - ప. ఉండి గామం, భీమవీరం తాలూకా. న. న జ సే. నివానం ; విశాఖపట్నం. ఎ శీ సీస. సీ గీతం్యడి : శ్రీరాములుగారు.. |. స న టీ 1921లో సహాయ నిరాకణ ఉద్యమంలో బత! టిని సు శిక్షింపబడ్డారు* వైద్యశాస్త్ర విద్యార్థి గా యం.బి.వి యస్‌, ఆరు సంవత్నరంలో ఉఎడగా, ఉప్పు సత్యాగహంలో పాల్గొనడం వలన 29-5.1930లో ఒక సం1॥ కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు. బరంపురం, వెల్లూరు, మ్యదాను జైళ్ళలో శిక్ష ఆనుభవించారు. మదానులో ఉండగ తన యం.బిబి.యస్‌, ఆఖరునం॥! పరీకీకు హాజరైనారు. 1931-69లో ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్‌ సభ్యులుగా ఉన్నారు, 1936-44లో ఆంధా యూనివర్సిటికి గౌరవవైద్య సలహాదారుగా ఉన్నారు. 1947. 62లో ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం సిండికేట్‌ సభ్యులు, భారతియ వైద్య సంఘం (ఇండియన్‌ మెడికల్‌ ఆసోసియేషన్‌్స్‌ ఆంగధశాఖకు వ్యవస్థాపక సభ్యులు. ం ' ఆ శాఖరు 1946లో, 1948లో, 1965.66లో అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు, యిండియన్‌ మెడికల్‌ కౌన్సిల్‌ ద్వారా ఆంధా మెడికల్‌ డి లీ లు గుర్తింపు పొందడానికి (పథాన కారకులు వెంకట కృష్ణారావుగారు. జ్‌

గుంటూరు మెడికల్‌ కళాశాల స్థాపించడానికి కృషిచేసిన ముఖ్యులు.

కాకినాడ రంగారాయ వైద్య కళాశాల వ్యవస్థాపకులున్నూ మల్లవరపు వారే! రా

ఉమ్మడి మృదాసు రాష్ట్రపు లెజిఫ్టేబివ్‌ కౌన్సిలుకు 1952లో కృష్ణా రావుగారు ఎన్నికై - విద్య, హరిజన సంక్షేమం, సమాచారశాణల మందిగా పని చేశారు.

ఆంధపదేశ్‌ గాంధీ స్మారక నిధికి తొలిఆధ్యక్షులు (3959) మరియు గాంధీ సాహిత్య (పచురచభాలయానికి వీరే అ ధ్యకులుగా ఉండేవారు చాలాకాలం.

1981 విశాఖపట్నంలో తమ స్వగృహంలో కృష్ణారావుగారు దివంగతు లయినారు. అక్షిణ జయగీతి ;

• • కావిమునుగల్లాడ వేకువ

శాంత దిపసాంగణము చేరెను గాలిలో వనపొలిలోో సుమ గంధమలమికొ నెన్‌! ఆదె (శివర్షధ్వజ వీటాంచల ముదయ పవనోచ్చలిత మయ్యెను వవలె జయ శంఖారవమ్ముల నిదురమైకమ్ము!॥-_ వేదధాతతివి, జ్ఞానధ్యాతివి పేదపాలిటి యన్నపూర్ణవు వీరరాజ్డీ, లేదునీకిక పారతం_త్యమ్ము॥ = వేదుల సత్యనారాయణ జర్‌

వడ్డాది గోపాలభూపతి దేవువర్మ జననం , 28-10-1902 8 భా న్‌. జన్మస్టలం + మాడుగుల = చోడవరం తా స సం మం ల్‌ . శ్‌ స యగన క్ట తండి: జగన్నాధ భూపతి దేవువర్మ, | శ్యతభాతొ సం ఆ వ్యవసా యదారులు, సంస్కృ త, వసా శ్రి. ౨. శై విద్వాంసులు. రం న 1930లో ఉప్పు సత్యాగహం ఉ ద్యమనిలో హ్‌ మ టత మ.. పాల్గొన్నారు. ల! శి చోడవరం తాలుకా కాంగగెస్‌ ఆధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. మాడుగుల పురపాలక నంఘానికి ఆధ్యమలుగా చాలాకాలం పదవిలో నున్నారు. -)(- భౌది ఖొది యనగ నేమి? కద్ధరా? కాదు సంకర (పభుత్వ విఛాన ఖాదిగాని, ఖాది యనగ నేమి? కద్ధరా? కాదు, | నంకర (వభుత్వ వాణిజ్య ఖాదిగాని ఖాది యనగా నేమి? కద్ధరా? కాదు నిష్కారణ పరదాస్య ఖాదిగాని_ __ గుళ్లపల్లి నారాయణమూర్తి క్‌

. గుళ్లపల్సి నారాయణవలూ రి ణజఉ్‌్ళళ సే

• తండి 1 వెంకన్నగారు. ఫై పను స్వ్మగామం : ఆనకాపల్లి, విశాఅజిల్టా. ! సై న. నారాయణమూర్తిగారు జాతీయ వాదులు. " ప్‌ గా ల ఉమవు సత్యాగహ ఉద్యమంలో పాల్గొని స్ట; అ 29.5.1930 నుండి 28-11-80 వరకు కఠిన స. వ్‌ కారాగార శి క్ష ఆనుభవించారు. వ్యక్తి ం సనన... సత్యాగహంలో పాల్గొని 17-12-1940 న 2 నుండి వెల్లూరు, తిరుచునాపల్లి జైళ్ల లో ఆరుమాసాలు శిక్ష ఆనుభవించారు. రూ 200,/-_ జరినూనా విధించారు వీరికి. డాక్టరుగా, స్వాతం్యత్య యోధునిగా - జాతికి సేవలందించడమే కాక నారాయణమూర్తిగారు మంచినటులు, (గంధకర్తలు కూడా. నాటక రంగంలో 'ఆనకాప నొక ఓక విశిష్టస్థానం విర్చరచిన వారు గుళ్లపల్లివారు. ఎన్నో ఉత్తమ నాటకాలలో నటించారు. స్వయంగా "'విడాకులా?” “ఆంధ జ్యోతి 'ఆకలి” ఆనే నాటకాలను రచించారు. 'ఆరోగ్యకా స్తం” విద్యుచ్చక్తి" అనే వీరి (గంధాలకు ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం వేయి రూపాయల వంతున బహుమతులు ఇచ్చారు. అనకాపల్లిలో మొట్టమొదటి “మెడికల్‌ షాపును” 'పెట్టనవారు వీరు. కోరుకొండ లింగమూర్తి గారితో ఆత్మీయులు గానుంటూ, శారదా (గంధాలయ స్థాపనలో నారాయణమూర్తిగారు ముఖ్యపాత వహించారు. (పపంచంలో కాంతిని నెలకొల్బే కశార్య్యకమాన్ని పిల్లలతోనే (పారంభించాలి,
• ఎాగాంధజీ 48

చిటా నీరభద రావు జననం: కి జూలై, 1003 = విశాఖపట్నం, తండి ; వెంకటరాయుడు, " విశ్వ భారతి శాంతినికేతన్‌లో - శిల్పంలో, చ్మితకళలో పట్టా పుచ్చు కున్నారు. శాంతి నికేతన్‌ కళాభవనానికి (పిన్సిపల్‌గా ఉన్నారు. 1921లో నహాయనిరాశకరణు ఉద్యమంలో చదువుకు స్వస్తి పలికారు. మ్మదానులో [వభుత్వపు కళలు, నృత్తుల పాఠశాలలో (ఆర్జు) మరియు (కాష్ట స్కూలు) పని చేస్తున్నప్పుడు అప్పటి కాం యెస్‌ (పభుత్వం 1939 నుండి 1940 వరకూ ఒక విడాది జపాన్‌లో వృత్తి కళల గూర్చి ఆవగాహనకై వి.ఆర్‌. చ్మితాగార్ని ఆధికారిక (ప్రతినిధిగా పంపించేరు. . జపాన్‌లో న్ముపసిద్ద కళాకారులు రాసబీహారీ బోస్‌ ఆంత రంగిక సాన్నిహిత్యం కూర్చుకుని, ఫార్వర్డ్‌ బ్లొక్‌ పార్టీలో రహన్య సభ్యులుగా చేరేరు. అప్పుల్లో వీఏద్వాగా రహస్యలేఖలు, వ్మతాలు రాన ఓహారి బోను నుండి భారత దేశంలోని సుబాస చందబోనునకు అందించడం చేసే వారు చ్మితాగారు. జపాన్‌నుండి భారతదేశం తిరిగి రాగానే ఉద్యోగం విడిచిపెట్టి 1941లో ఫార్వర్డ్‌ బ్లాక్‌ పార్టీకి నహకరించేటందుకు ఆ భా త వానంలోకి వెళ్ళారు (వి.ఆర్‌. చ్మితాగారు కం42 సెపైంబరులో అరెస్టు కాబడ్ధారు. వెల్లూరు, దామోద్‌, ఆమరావతి, మృదాసు జైళ్లలో గడిపి క్ష-9-1945లో విడుదల కాబద్దారు. | ఎనిమిదేళ్లు యునెస్కోలో పనిచేశారు. తర్వాత శాంతి నికేతనంలో ఉన్నారు. వీరు వి. ఆర్‌. చ్మితగా 'పసిస్టులు. గొప్ప చితకామలు, వాస్తు శిల్చి. విశాఖ (పియ ప్వుతులలో చ్మితాగారొక 1వముఖవ్యక్తి. 1 ( శీ

మిస్ఫుల లక్ష్మీ నరసమ్మగారు యనా జళ్యుు. తండి శిష్టా రామమూర్తిగారు. స త. + లస భర్తః మిస్సుల వీరవెంకట సత్యనారాయణ "శ కు 1932 శాసనోల్లంఘన ఈ ద్య మ'0లో ల్‌ ర ఎల్ల పాల్గొనగా ఆరునెలలు కారాగారశిక్ష వం 1 పొందారు. తిరిగి 1932 సెప్టెంబరులో అసమమంయడే. అరెస్టు కాబడి 4 నెలలు వెల్లూరు, కన్న నూరు జైళ్ళలో శక ఆనుభవించారు. వీరికి జైలులో ఒక ఆడశిశువు జననమైంది. == దొరవు నీవయ్యెదవురా 1 పరమ శివుడే తం్యడిరా! ఈ (పకృతి సుందరి తల్లిరా ! పాడియావులు, పంట పొాలములు భాగ్యములు రాజ్యములురాః మన్నరా ఈ భరత భూమిని తొలకరించిన పుణ్య భూమిని కరువులేనీ స్వర్గరాజ్యపు దొరవు నీవయ్యెదవురా 1 గాలి వెలుతురు జూడరా-మే . రూల వక్షము నడుగరా 1 సూర్య చం్యదుల గమన లీలా శోభలను దిలకింపరా |! " శుభదమగు రాట్నంపు శుతితో నుందరీమణు పాడుచుంటే ॥ పాంగుతూ ఆడేటి బిడ్డలే భూములన్నీ యేలెదరురా | "తురగా వేంకట రామయ్య క్‌0

నిజా లింగవరాంబ ఉ ల నవ జననం ౪ 1881. తండి ॥ మిస్ఫుల దీక్షితులు. భర్త । శిష్టా వెంకన్న. ల్‌ దిమిలి (గామం, ఎలమంచిలి తా! 1930లో ఉప్పు నత్యాగహంలో పొట్టా న్నందుకు 3 నెలలు కారాగార శిక్షను ఆనుభవించారు. శాసనోల్లంఘన ఊఉద్యమ౦లో పాల్లొానుటవలన 6-9.1932 నుండి 6 మాసాలు కారాగార వాస శిక్షను, రూ 200 జరిమానాను విధించబడ్డారు. జరిమానా బెల్లించకుంకే మరో చెల జైలు శిక్ష = వెల్లూరు, కన్ననూరు జైళ్లలో శివ అనుభవించారు. తిరిగి వ్యక్తి సత్మాగహంలో పాలొనటంచే 8 మాసాలు కారాగార శిక్షను మరల శ్వట్‌ యిండియా ఈ ద్య మ౦లో 35-10-1942 నుండి 3 నెలలు శిక్షను వెల్లూరు జైలులోనూ ఆనుభవించారు. అవాయు టం ఎలా. ౨వ చేశ సేవకుడు = వ్యజతుల్యము దేశ సేవకుని మనను పూలపానుపువలె నుండు ముంద్లపాన్ను మదిని మానావమానముల్‌ కదపలేవు వేదనల గణింపడతడు పేమ మయుడు.

• __ “సాాతం[త్వ దిక్షు నుండ పోట॥ శళేసి (కొల ఖీ గణపతి శౌస్త్ర్రాచ ర2ం్‌ ళ్‌ ణి గ ఉ్య[టయిల్యో ఖ్మ అల అనో? స చదల న” .! జ!

నిమై రామదాసు సి కాన జననం , 1906 వ ఖు హై దిమిలి యలమంచిలి తాలూకా. న ట్‌. తండి ః వెంకన్న ట్ల ఫతే వంని పప్పురాముడు అనికూడ పిల్చేవారట. ప గ న ఖీ "క్కుట్ట వృత్తి గ్‌ పురోహితం. స కీగ ల సై. 1930లో వీరు ఉప్పుసత్యా[గహంలో అటమువసేయతటటము పాలొని ఆరెన్టు కాబడి బరంపురం, అలీ పూర్‌ జైళ్లలో ఆర్నెలు శిక్ష పొందారు. తిరిగి 1932లో శాసనోల్లఘనంలో పాల్గొన్నారు. త ర్వా త 1941లో వ్యక్తి సత్యాగహంలోనూ కొర్కి రాపల్లి _గామంలో అరెస్టు చేయబడ్డారు. 9 మాసాలు కఠిన కారాగార శిక్ష ఆలీపూర్‌ జైలులో ఆనుథవించారు 15.8-1972లో శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ _పధాన మం్నతిగా ఉన్నప్పుడు వీ9 స్వాతంయ్యత్య సం్యగామ సెవలకుగాను "త్నామప్యత” పురస్కారం స్వీకరించారు. -ఏం((- చం తతత గాంధీజీ బలపై బుద్ధుని కంకును తలపగ శిబికంటె, ధర్మతనయుని కంటెన్‌ వెలయు నహింసా శీలము కలిలో నెవరీడు నీకు గాంధీతాతా 1 ఇ. -- కోట సోదర కవులు 62"

కోరుకొండ బుచ్చిరాజు ఈండి ? సుబ్బరాజుగారు. అనకాపల్లి వాస్తవ్యులు, వ్యాపారవేత్త, జాతీయోద్యమం అ బుద్దిమంతులైన యువీ కులపై, పెద్దలపై విశేషమైన పభావం చూపించింది బుచ్చిరాజుగారు కూడాగాంధీజీ సత్యా (గహ ఉద్యమంలో పాలుపంచుకున్నారు, శాంగెస్‌ నంస్థలో చేరి పలురకాల సహకారమందించారు. 3931లో విశాజిల్లా కాంగెనులో కో శాధి కారిగా ఉండేవారు. శకార్యగెసకు అర్ధిక సహాయ మందీయడ మేకాక ఆనకాపల్లిలో ఖాదీ కేందం ఏర్పాటుకు ఆధారం కల్పించేరు. ” ఉప్పున త్యా(గ హం౦లో పాళ్గొని 29-5-1930 నుండి ఒక ఏడాది బరంపురం, ఆలీవురం, బల్లారి జైళ్లలో శారాగార శిక్ష అనుభవించారు, వ్యక్తి స త్యాాగహం లోపా లొ ని 15-2-1941 నుండి ఆరు మాసాలు కఠిన శిక్షను ఆలీపురం, రాజమం డి జైళ్ళలో అనుభవించారు రూ 250/._ జ౨మానా చెల్లించారు. ఆన కాపల్లి పురపాలక సంఘానికి కొన్నేళ్లు అధ్యక్షులుగా వున్నారు. నిరక్షరాస్యత దేశానికి తలవంపులు తెస్తున్న కళంకం నిళ్మూలించి తిరాలి దీనిని సత్వరం ననా గాందీజీ. వ!

తతత కొడవంటి (బహ్మాజీరావు నహ = యా స జనవం : 31-8-1906 - విజయనగరంలో నం. గళ లు. తంగడి : నరసింహంగారు. ఛి స స... నివాసం : విశాఖపట్నం. ళ్‌ 1 ట్‌ [ విద్య ః బి.ఏ, వి.యిడి, బి యల్‌, పట్టాలు కా నేన పాందేరు. విం. త్యజ సా జైనీ ళు చ “ రగ. -1932 ఇాసవోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొని మలయ యలిటెకయమనామే. జైలు శిక్ష ఆనుభవించారు. తర్వాత 1942 క్విట్‌ అ౦డి యా ఉద్యమంలోను పాల్గొని శిడింప బడ్డారు. న కవీ. సత్యశీలి. ఆదర్శజీవనునిగా జీవితమంతా గడిపిన సచ్చీలుడు. వీరు రచించిన కావ్యం, “నవ జీవనం”. మరికొన్ని “మహనీయుల జీవిత చర్మితలు” రచించి [గంధ౦గా వెలువర్చారు. విశాఖపట్నంలోని సెయింట్‌ ఆంధోనీ ఉన్నత పాఠశాలలో గణిత శాస్త్ర ఉపాధ్యాయులుగా చాలా ఏళ్లు ఉద్యోగం చేశారు. ఆ/0/- తనల. గాంధీజీ వంటి మహావ్యక్తి రక్తమాంసాలుగల శరీరంతో ఒకప్పుడు నంచరించాడంటే భావితరాల వారు నమ్మక పోవచ్చు ఏన్‌ సీ స్‌. 654

లతలా టేకువాళ్ల వరాహ నరసింహంగారు లపల తతత తనాలానాతాావామనానివలు జననం । 19006. తండి , సన్వానయ్య గారు. న్వ్యగామం ఃి అప్పికొండ అ అనకాపల్లి తాః విశాఖజిల్లా. కార్యగెస్‌ ముఖ్య శార్యకర్త, 1020-21లో నహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో సాఠరాకొట్లు మూసి వేయాలంటూ ఉద్యమం లేవవీశారు. ఆప్పుడు వారికి జరిమానా విధించారు. ఉప్పు సత్యాగహంలో పాల్గొని 13-6-1930 నుండి ఆరు మాసాలు కరిన కారాగార శిక్షను ఆల్లిపురం జైలులో అనుభవించారు. విడుదలై తిరిగి కా న నోల్లంఘ నంలో పాళ్లొనటంవల్ల క9.21.19032 నుండి 2 నం॥ కఠిన కారాగార వానశిక్ష రాజమం్యడి, బళ్లారి జై ళ్ల లో ఆనుభవించారూ. వాల టై అనాలా నలత తతా. పూళ్ల తరుపతి రాజ-గారు ననన ఈండి ః లక్ష్మీ నరసింహం గారు. విశాఖపట్నం. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయంలో మానసిక శాస్త్రవేత్త అ సెకాలజీ ఆచార్యులు. విద్యార్థి దశలో సహాయ నిరాకరజఖ ఉద్యమంలో 192లో పౌలొని రాజమం్మడి సెం్టటల్‌ జైలులో ఆరుమాసాలు బైలుశిత అనుభవించారు. అాటైలూ క్‌5్‌

• కాగుపాటి చిదంబరం

తండి ॥ సూర్యనారాయణమూర్తి = విశాఖపట్నం,

ఉప్పు సత్య్యాగహ ఉద్యమంలో విశాఖన త్యా(గహ శఛివిరంలో పాల్గొన్న (పధాన యోధులలో చిదంబరం ఒకరు. పోలీసులదారుణు మైన హింసకు గురియైన స్ధిర సంకల్పుడు చిదంబరంగారు.

మారేపల్లి కవిగారు ఆరెస్టు ఆయిన తర్వాత విశాఖలోచిదంబరం కరష్మతాలు పంచుతూ, వందేమాతరం నినాదంచేస్తూ ఉండగా సర్కిల్‌ ఇన్‌స్పెక్టరు చిద౦ంబర౦గా ర్ని లారీతో చిశళ బాదేరు,. రక్తాలు కారుతున్నా తెలివి తప్పిపోయేవరకూ వందేమాతరం అంటూ నినాదం చేస్తూనే వున్నారా సత్యాగహ వీరుడు,

మెమున్‌ రోశ్‌మీవ ఆతడ్ని యీడ్చుకుంటూ వీస్‌టౌొన్‌ పోలీసస్రేషన్‌కు తీసుకు వెళ్లారు. లాకప్‌లో పెట్టి, శిక్షవేసి జైలుకు పంపేరు.

యీ ఘోరకృత్యాన్ని తెలిసి సక్కాల్‌ భార్య భర్తను. తీ్మవ౦గా నిందించింది,

చివుబరంగారి పట్ల జరిగిన యా కూర హింన చాలాకాలం విళాఖ పౌరులు మరువలేదు, జిల్లాలో పెచ్చ సంచలనాన్ని కఖించింది.

13-6-1930 నుండి ? నెలల రెండు వారాలు కఠిన శారాగార శిక్షను తిరుచునాపల్లి, ఆలీవూర్‌ జైళ్ళలో ఆనుభవించారు.

తిరిగి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలొోను పాల్గొన్నందుకు ఒక సంవత్సరం కఠిన శిక్షను బరంపురం, బళ్లారి జైళ్లలో ఆనుభవించిన దేశభక్తులు చిదంబరం గారు...

న.

ర్‌6

ఆవంత్స వెంకట సత్యనారాయణ జననం ; 18-10-1906 పిఠాపురంలో - " నివాసం :ః గిడుళూరు లామం అ నర్పీపట్నం తా॥ - విశాఖజిల్లా తండి ః రామన్న - సంఘకార్యకర్త 1920.21 - సహాయ నిరాకరణ కాలంలో హిందూస్తాన్‌ సేవదలళ్‌లో శికణు పొందారు. 1930లో కాకినాడలో లాటిచార్జీ చేయబడ్డారు 1031-32లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం లో పాల్గొని 9 మాసాలు రాజమం్మడిలో కరిన కారాగార శిక్ష ఆనుభవించారు. విడుదల తరువాత తిరిగి గుంటూరు రాజకీయ నభలో పాల్గొన్నందుకు 16-1-1933 నుండి ఏడాది కఠిన కారాగార శిక్ష జరిమానా బదులుగా మరో మూడు మాసాల శిక్ష రాజమండి జైలులో అనుభవించారు. (౮ దర్భా వెంకట రవుణమ్మ భర్త ; హనుమంత రావుగారు. ఆనకాపల్లి = విశాఖజిల్లా. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడంచే 16-2-1932 నుండి శ మాసాలు జైలు శిక్షను నెల్లూరు, వెల్లూరు జైళ్లలో అనుభవించారు. ఆంతులేని త్యాగం చేయగల దేశం అనంతమైన ఉన్నత శిఖరాలకు ఉన్నతి చెందుతుంది." ఎ గాంధీజీ ళ్‌7

న శ్రీపాద వెంకట నారాయణి తతా తండి +? రామమూర్తిగారు = విశాఖపట్నం. ఫస్హ్‌గేడ్‌ ప్లీడరు వృత్తి. ఉప్పు సత్యాగహ సమరంలో పాల్గొన్నందుకు 29-5-1930 నుండి ఆరు మాసాలు కఠిన కారాగారవాస శిక్షను బరంపురం, వెల్లూరు జై ళ్లలో ఆనుభవించారు. -)0[-_ రాచూరి వెంకట గోపాలరావు తండి & వెంకట రామ్‌గారు = విశాణపట్నం. జర్నలిష్టు అ ప్మతికా రచయిత. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొని 13-6-2930 నుండి ఆరునెలలు మరియు ఆరువారాలు కఠిన కారాగార శిక్షను తిరుచునాపల్లి, ఆల్లిపురం జైళ్ళలో అనుభవించారు. -$ం||- స్వామి వెంకటా చారి తండి రంగాచార్యులు గారు - విశాశపట్నం. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్లొన్న కారచాన 17-10-1930 నుండి ఒక సవత్చరం ఖుళ్లారి, తిరుచునాపల్లి జైళ్లలో శిక ఆనుభవించారు. )( ర్‌8ి

ఇం౦డవిల్లి వరాహనరసింహం విశాఖపట్నం. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొని 10-2-1922 నుండి శ మాసాలు జైలు శిక్షను రాజమం్యడి జైలులో అనుభవించారు. సరస్వతుల వైద్యనాధం తండి | సాంబమూర్తి గారు ణు విశాఖపట్నం, శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 16-1-1933 నుండి ఒక సంవత్సరం కఠిన కారాగారవాస శిక్ష, జరిమానా చెల్లించనందుకు మరో మూడు నెలలు కఠిన కారాగారవాసం. శాజమండి బైలులో నిర్భంధిం చారు. ఎం(6).... ఎ ఆశి ల క చెడిమెల్ల శ్యామలరావు తండి ॥ రామమూర్తి గారు = విశాఖపట్నం, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో ప్మాత తిసుకోవడంచేత 10-2-1922 నుండి 4 మాసాలు జైలు శిక్షను రాజమండి సెంటటల్‌ జైలులో అనుభ వించారు. ఆ శ్టేం[- _ కమా నాననా వ రానననంాావునరాానతారన. ఆంతులేకుండా అవసరాలను పెంచుకోవడం కంకే ఐచ్చికంగా అనసరాలను తగ్గించుకోవడమే నాగరికతకు చిహ్నం. ఎఎ గాందీజీ క్‌

న స జననం ; 15-11.]3901. జన్మస్టలం * బందాడి _(గామం, శృంగవరపు కోట తాలూకా. నివాసం , విశాఖపట్నం, తండి ః లక్మయ్యగారు. వైద్య కళాశాలలో చదువులూ ఉండగా సహాయ నిరాశరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనుట వలన కళాశాలనుండి డిస్‌మిస్‌ చేశారు. 1021922 నుండి శ మాసాలు రాజమ౦ (డి జైలులో శిక్ష అనుభ వించారు. -[0[- గంటూరు సూర్యనారాయణ రాజు తంగడి ; నరసింహరాజుగారు, మంగవరం [గామం - ఎలమంచిలి తాలూకా - విశాఇజిల్లా. ఉప్పునత్యా్యగహ౦లో పాల్గొని 23-6-1930 నుండి 4 మాసాలు రాజమం్నడి, తిరుచునాపల్లి జైళ్ళలో శిక్ష విధిచ బడ్డారు. ఎం(-

మానవుని నిష్కల్మషమైన మనన్నులో

కలిగిన పవమ్మితమైన ఆలోచనలే

సేవాకార్యాలు -_

ఆవి మంచి పరిణామాన్ని కలగజేస్తాయి.

ఎ గాంధీజీ

60

కొడుకుల సూర్యనారాయణ తంగడి ॥ సోమన్నగారు. ఆనకాపల్లి = విశాఖజిల్లా, వ్యవసాయ వృత్తి. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొని 192.32 నుండి 6ర మాసాలు కఠిన కారాగార శిక్షను మ్యదానసు జైలులోను, వ్యక్తి స త్యాగ హ౦ చేయడంవల్ల క5-3-)941 నుండి ఎనిమిది మాసాలు కఠినశిక ను ఆలీపురం జైలులోను అనుభవించారు. =౦- ఆంకరాజు సుబ్బరాయశర్మ తండి న రామయ్యు పంతులు = విశాఖపట్నం. ఉప్పు నత్యాగహంలో పాల్థానడంతో ]6-6-1930 నుండి ఒక నంవత్పరం జైలుశిక్ష - రాజమంగడి, తిరుచునాపల్లి, ఆలీపూర్‌ బైళ్లలో అనుభ వించారు. ముమ్మిడి శెట్టి సత్యారావు తండి ॥ మల్లయ్య ఎ విశాఖపట్నం. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 13 6-1930 నుండి ఆరు మాసాలు కఠీన కారాగార శిక్షను తిరుచునాపల్లి, అల్లిపురం బవైళ్లలో ఆనుభవించారు. 61

లలత. ఈదరపేట సత్యనారాయణ రాజు లతల లలత తండి ః బోగిరాజు. విశాఖపట్నం = మోటార్‌ ఫిట్టర్‌ ఉద్యోగం. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు 14.33.1932 నుండి ఒక ఏడాది కఠిన కారాగార శిక్ష బరంపురం, మృ్మదాను జైళ్లలో ఉన్నారు. లలల ల లం కరా అణతారావయ్య అకా నాకనళాలకనకనములానలలళుతకాలనా నినన తననన నానానాతునానననునా శోధన నననునన ననన నునాన్రాభనననానముణాననని నొననాలకానాయకానగనానానానాాళుకానననననున న నననానునాను తండి; రామమూర్తిగారు. చోడవరం - విశాిజిల్లా - వ్యవసాయ వృత్తి, సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 12-1-1922 నుండి 4 మాసాలు జైలు శిక్ష విధించి రాజమండి జైలుకు పంపేరు. తి౨గి ఉప్పు సత్వ్యాాగహంలో పాఠళ్గొనడం వలన 15-7-1930 లో ఒక విడాది బరంపురం, రాజమండి జైళ్లలో శిక్ష అనుభవించారు. 1924-25 సం॥ (పాంతంలో “"స్వశ క్తి ఆను ప్యతికను నడిపంచారు ఆ ప్మతిక ముదించడం కోసం న్వశక్తి _పెస్‌ పెట్టేరు మారేపల్లి రామ చం(దశాస్త్రిగారు, వడ్డాది సీశ్రారామాంజనేయ కవిగారు వసంతరావు, బుచ్చి సుందర రావుగారు, వంటి స్వాతంత్యయోధులతో కల్పి ఉద్య మంలో పనిచేశారు సీతారామయ్యగారు. నిజమైన బలం శరీరక శక్తి కాదు జయించ శక్యంకాని ఇచ్చాశక్తితో రూడిన బలమే బలం. ఎ గాంధీజీ 62

రాగవరపు అక్కిరాజు విశాఖపట్నం. తండి సాంబశివగారు. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొని 10-2-1922 నులడి. నాలు మాసాలు జైలుశిక్షను రాజమండడి సెం్టటల్‌ జైలులో ఆనుభవించారు. అల రేలా. రాచకొండ వెంకటేశ్వరరావు తండి లక్షీ థ నారాయణ సిద్ధాంతిగారు. విశాఖపట్నం. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు ]10.2.19022 నుండి రాజమం్శడి జైలులో 6 మాసాలు శిక్ష విధించారు. ఆ/ం/- బొడపాటి ఆచు?త రామశర్మ య ఒ తంగడి రాజారావుగారు. నర్చీపట్నం (గామం, విశాఖజిల్లా విద్యా దశలోనే శాసనోల్లంఘన ఉ ద్యమం లో పాల్గొని 1438-1932 నుండి ఒక ఏడాది కఠిన కారాగార శిక్షను మాను, బరంప్పరం జైళ్లలో అనుభవించారు. తిరిగి అరెస్ట యి 17-12-1940 నుండి 1942 జూన్‌ 26 తేదీ వరకూ వెల్లూరు సెం్టటల్‌ జైలులో నిర్భంధింప బడ్డారు. జ్రి(ా 63

పప్పుల బాపునాయుడు ఎలమంచిలి, విశాఖజిల్లా. ఉప్పు సత్యాగహంలో 1930లో పాల్గొన్నారు. ఎలమంచిలి నుండి 1952 శాసన సభ్యులుగా ఎన్నుకోడ్డారు. అనా టై వాలా 5. జోగారావు తండి; సన్యాసిరాజు. అనకాపల్లి, విశాఖజిల్లా. కం(టాక్టరు. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాళొన్నందు వలన 13-6-1930 నుండి 6 మాసాలు కఠిన కారాగారవాన శిక్షను తిరుచునాపల్లి, ఆలీపురం జైళ్లలా ఆనుభవించారు. అటట నోరును. ఆబ్బుల్‌ రజాక్‌ మహమ్మద్‌ కనాలనినానాయునననననానొననన ననన నన ననన ననన ననున తననన నన్తరసనన్తుకుననను కాముని నకొననునులనా తానని చలన నలకముతనానామానని. తండి ; మహమ్మద్‌ ఇసాక్‌. విశాఖపట్నం. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొని 10-2-1922 నుండి క మాసాలు రాజమండి 'సెం్టటల్‌ జైలులో శిక అనుభవించారు. వసంతరావు బుచ్చి నుందర రావుగారి నాయకత్వంలో జాతీయ ఉద్య మానికి సహాయకారిగా పనిచేశారు. -]-[- 64

నుంచంబొట్ల నరసింహవంా ర్తి జననం 24-1-1910. తండి ః వెంకట రామమూర్తి, వడ్డాది _గామం, చోడవరం తా! విశాఖజిల్లా.

|! ళం ఇంటరు పాసయ్యారు. వ్యవసాయదారులు. 1930 మార్చిలో కళాశాలలో విద్యార్థిగా ఉండగా కళాశాల చదువులను బహిష్కరించాలని (వచారం చేయడం వలన లాఠీచార్జీ చేయబడ్డారు. తర్వాత చట్టవిరుద్ధమైన ఆభ్యంతరకరమైన కరష్మతాలు పంపిణీ చేసి నటు ఆరోపణ చేయబడి అరెసుచేసి 15 రోజులు నిర్భంధింప బరారు. రా న! న! వ్యక్తి స త్యాాగహం చేయడంవలన 1 నెల నిర్భంధంలో పెట్టారు. అనంతరం 30-1-1941 నుండి 9 మాసాలు కరిన కారాగార శిక్షను ఆలీపురం కేంప్‌ జైలులో అనుభవించారు. తిరిగి క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడంచే 30-2-1942 నుండి 9 నెలలు కఠిక కారాగారం. ఆలీపురం కేంప్‌ జైలులో ఉన్నారు తాలూకా కాంగెస్‌ అధ్యక్షునిగా, జిల్లా కార్మగెస కమిటి సంయుక్త కార్య దర్శిగా పనిచేశారు. -(-)-

రాబేటి నారాయణాచార్యులు తండి ॥ అప్పలాచార్యులుగారు. కొర్ముపోలు (గౌమం, ఎలమంచిలి తాలూకా, విళాఖజిల్లా. శాసనోల్లంఘన ఊఉ ద్య ముం౦ంలొ పాల్గొనడం వలన 6-9-1932 నుండి 27-6-33 వరకూ కఠిన శారాగార శిక్షను బరంపురం, బళ్టారి జై ళ్లలో అనుభవించారు. 0 (

లిక్‌

యం, నారాయణవునా ర్తి విశాణపట్నం, 1907లో వందేమాతం ఉద్యమంలో పాల్గొనడంవల్ల రాజమం్మడి ఆర్జు కళాశాల నుండి వెళ్లగొట్టారు. కేదారిశెట్టి పెద్దకామరాజు తండి, పాపయ్యగారు. విశాఖపట్నం, శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 6 మాసాలు 25-39-1932 నుండి కఠిన కారాగార శక్షను బరంపురం, మ్మదాను జై ళ్ల లో అనుభ వించారు. (20+ లై,202 ఆళి పెద్ద సుబ్బరాయుడు తతత లు తండి ॥ వెకట నరసింహం చిన నందిపల్లి (గౌమం - చోడవరం తా॥ శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందు వలన 1-2-1932 నుండి ఒక సంవత్పరం జైలు శివను బరంప్పురం, బళ్లారి బైళ్లలో ఆనుభవించారు. క్‌కి

గుండుముల్ల రంగనాయకమ్మ తండి ః గూడూరు నరనింహంగారు = విశాఖపట్నం. భర్త ః వెంకటాచారి. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 17-2-1935 నుండి ఆరు మాసాలు వేలూరు జైలులో శిక్ష ఆనుభవించారు. (ఎ) దూర్వాసుల సాంబవనవాూ ది ల అటి శలననాన్వావాలనా శీపకనాానుక్తుననినానననుననానానాలాభినిభావకునా నకును ననాానా నన లననులటినసుా ననన నాన నానాననునాలనాా సాగాను మనన మనదానానా కొ ఫుననననానానా ననిన మనక నాన నాలాలు వనన పా నననిమనపానునానానుా నని. జననం : 19007, విశాలపట్నం. తండి ॥ సీతారామయ్య గారు. విజయనగరంలో కొన్నాళ్లు నివసించారు 1930లో ఉప్పు సత్మాగహంలో పాల్గొన్నందుకు 6 నెలలు కరిన కారా గారశిక్షను, తిరిగి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం లో పాల్గొనుట పలన 11.1.1932 నుండి రెండేళ్లు కరిన కారాగార శిక్షను విధించగా రాజమరం్మడి, బళ్లారి వైళ్లలో శిక్ష అనుభవించారు, ఏ2. 6. 1933లో (పభుత్వంచే విడుదల చేయబడ్డారు 1940లో 1 సీడి లో చేరేరు. (-) కాపుగంటి సత్యనారాయణ తండి: నత్యనారాయఖు = నర్చీపట్నం, . పిటీషన్‌ రైటర్‌గా ఉండేవారు. ఉప్పు సత్న్యాగహంలొ పాల్గొన్నందుకు 18.6-1930 నుండి 6 వారాలు కఠిన కారాగారా శిక్షను తిరుచునాపల్లి, ఆలీపురం బైళ్లలో పొందారు." తిరిగి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొని 13-2-1932 నుండి ఆరు మాసాలు జైలు శిక్షను, తిరిగి విడుదల కాగానే 6-9-32 నుండి ఒక వీడాదిపాటు బరంపురం, బళ్లారి జైళ్లలో శికు అనుభవించారు, 67

వారణాసి సత్యనారాయణ జననం ;ః 1906 - విజయనగరం నివాసం, విశాఖపట్నం. తండి + జిగనాధంగారు. ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు. ఉప్పు స తా గ హ౦లొో పాఖ్గొనడంవలన 29.5..1930 నుండి ఒక సంవత్సరం వేలూరు, బరంపురం జైళ్లలో +కఓంపబడ్డారు. గాంధీ యిర్విస్‌ ఒడంబడిక కార ఖ౦గా 2 నెలల ముందు జైలు నుండి విడుదల చేయ బడ్డారు. తిరిగి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడంతో 11.31.1032 నుండి ణి సంవత్సరాలు కఠిన కారాగారవాస శిక్షను రాజమం్మడి, బళ్లారి జైళ్లలో అనుభవించారు 2-10.19383 న (పభుత్వంచే విడుదల చేయబడ్డారు. ఆ్రం(-

ఏ. సత్యనారాయణవత్నూర్హి పెంటకోట _గామం, విశాఖజీల్లా. 1007లో వుదేమాతరం ఉద్యోగంలో పాల్గొనడం వలనరాజమం౦ (డి ఆర్టు కళాశాల నుండి బహిష్కరించారు. (౮)

చుండూరు సితారామయ్యు రాజమం డి అరు కళాశాలలో విద్యార్థిగా ఉండగా వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాల్లొనడం వలన క ళా శాల నుండి బయటకు పంపించి వేసేు. [-] 68

లవాడా ముసునూరి శ్రీవెంకటేశ్వర్లు జననం * 17.7.1000. నర్పీపట్నం = విశాబజిల్లాం తంగడి ॥ నుబహ్మణ్యశాస్త్రి. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనుటవలన 4మాసాలుబటైలు శిక్షను రాజమండి జైలులో 10-2-1922 నుండి ఆనుభవించారుం =[0]- జి సుందరం న న. ఎలమంచిలి. 1907లో వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాలొనడంవలన రాజమం (డి ఆసు కాలేజీ నుండి బయటకు పంపివేయబడ్డారు. = సీతంరాజు సుందరరావు విశాఖపట్నం. నహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 10-2.1922 నుండి 9.622 వరకు నాలుగు నెలలు జైలుశిక్షను రాజమండి సెం(టల్‌ జైలులో అనుభవించారు. (ఎ) నం ఆరై సూర్యనారాయణ ననన యా హా యయా పిశాణపట్నం. పహాయ విరాకరణ ఉద్యమంలో పాలుపంచుకోవడం వలన 10-2-1922 మండి శ వెలలు శిక విధించి రాజమండి జైలులో శ$ఓ0పజర్డారు. శిరి

న టో చింతలపూడి వెంకట కృష్ణంరాజు యలమంచిలి, విశాఖజిల్లా రాజమం్మడి ఆష్ట కళాశాలలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు 1007లో వందే మాతరం ఉద్యమంలో పాల్గొనడంవలన వీరిని క ళాళాలనుండి బయటకు పంపివేశారు. ఇం దగంటి వెంకటేశ్వరరావు కనాలని పలానక్తునే ను నతన ననతలానానాటాతకనటేసోలునా భకత నానా నషనభుకాననననన కాలా నననానానానాణా ననా ననిననానానానానాచనుామునననమ టీని పాలణా మి కామము తినాధాయానుననాటాానాభనిమనానా తపనను. తండి 1 హనుమంతశాస్త్రి, _ మాడుగుల (గామం, చోడవరం తా సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన రమాసాలుకరిన శారాగార శిక్షను బరంపురం, కడలూరు జైళ్లలో ఆనుభవించారు. నీలవుణి పాణ్మిగాహి తండి & రాధాక ప్ల పాణ్మగాహి, విశాఖపట్నం. ఉప్పు సతాాగహంలో _ పాల్గొనడం వలన 29-5-1930 . నుండి ఒక విడాది కఠిన కారాగారవాన శిక్షను విధించారు. బరంపురం, వెల్లూరు, ఆలీపురం జైళ్ళలో శిక్ష ఆనుభవించారు. ధైర్యమే శీలానికి మూలం, ధైర్యం లెనిదే నతి మతం, (పేమ ఏవీలేవు ఎ. గాంధెజి భయం తొలగనంతవరకూ సత్వాని) | పేమను ఆనుసరించడం సాధ్యం కాదు. ఎ గాంధీజీ ౪06

న. దూర్వాసుల రామకృష్ణ పరముహంస నన ననొనననాలనా గాకని నా భొననా నునన పుకును నారతో ాన్రానానగానానాన నునన తననన నితునుతుతనాననముకుకనునననిత. జననం ః 1910 = విశాఖపట్నం. నివానీ+ ; విజయనగరం. తండి; సీతారామయ్య. 1032లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమ౦లో పాల్గొనుట వలన 11-1-82 నుండి రెండేళ్లు శిక్షను రాజమం్మడి, బళ్ళారి జైళ్లలో అనుభవించారు. 1! 4లో కూడా పాల్గొన్నారు, ా శాొనానునాుననననన నినున తానును న్రపలాగాలత కొలను నానారకాల ను నానా నలు. "సేనాపతి అప్పలనాయుడు పతనం తండి గ్‌ ఆదెప్ప. న కస దిమిలి (గామం, ఎలమంచిలి తాః హ్‌ శే రా శాసనోల్లంఘనోద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు స జో తత! 6 9_]1932 నుండి 19 మాసాలు బరం తే ఫు / . పురం, బళ్లారి జైళ్లలో కఠిన శిక్షను అనుభ అననా ననాానాలినానాన్వన్యానానఫనవ్యులా అపప్రన్నభాకనానననా నినన ననున తనను నొక కానుకలను నన కమనననాననాను. వ.౦థా అనంతరావు న తండి ౪ సూరయ్య. ఎలమంచిలి. శాననోల్లంఘనోద్యమంలో పాల్గొనుట సలన 27-1-1932 నుండి ఆరు మాసాలు బరంపురం, బళ్లారి జైళ్ళలో శిక్ష ఆనుభవించారు. గ్‌

ఎతొయి అప్పలనరసింహం డ్రా ననన. తం్రీ ; లక్ష్మీనారాయణ = ఎలమంచిలి (గ్రామం శాసనోలంఘున పాలుపంచుకోవడం వలన 8-.2-_1982 నుండి 4 నెలలు ణా కఠిన కొరాగార శిక్షను బరంపురం, బళ్లారి కైళ్ళలో ఆనుభవించారు. వ్యకి సత్యాగహ ఉ ద్య మ౦టలో పాల్గాన్న కారణాన 4.2.1041 నుండి $ మాసొలు కఠిన కొరాగారళిక్షను ఆలీప్పరం కాంప్ప జైలులో అనుభవించారు, ఎల్లాయి నారాయణరావు తంది 2 సూర్యనారాయణ. దిమిలి (గ్రామం, ఎలమంచిలి తాః ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్లోవటం వలన 5-5-1080 నుండి $ నెలలు బరంప్పరం, మధుర, వెల్లూరు, ఆలీపురం జైళ్ళలో కఠిన శిక్షను అనుభ వించారు. తిరిగి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనుటచే [10-2.1002 నుండి 18 మాసాలు కఠిన శిక్షను రాజమండ్రి, తిరుచునాపల్లి, బళ్లారి జై ₹ళ లో ళం క. వ అనుభవించారు. న సిగిరెడి పోతన్న క! న నన నరు తండ్రి ల సన్యాసి. _ దిమిలి ఆపామం = ఎలమంచిలి కా॥ వ్యవసాయం. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 1-2-1982 నుండి ఆరు మాసాలు కొరాగారశిక్ష విధించ బడి 5) రూ4 జరిమానా విరించగా చెల్లించకుంటే మరొక నెల ఆవదనంగా శీక్షను ఐరంప్కరం బళారి చెళలో లా ౧ లాగ ఆన.భవించారు, - 72

కాలనాధభట్ల జగన్నాధ దీక్షితులు ఈడీ: జోగారావు. సర్వసిద్ధి శ్రామం. ఎలమంచిలి ఠా॥ పురోహితం - ్యసెవేటుమాష్టారు. ఉప్పు సత్యాగహంలో పాల్గొనడంచేత 80.68.1080 నుండి 6 నెలలు కఠిన శిక్షను బరంపురం, వెల్లూరు క్రైళ్లలో ఆనుభవించారు. ఎ తిరిగి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంతో పాల్గొన్నందుకు 6 నెలలు జైలు మక. గ. న. శిక్షను, రూ ర్‌0/- జరిమానా విరించబడి 22.11.1002 నుండి బరంప్పరం, బళ్లారి డైళ్లలో శిక్ష అనుభవించారు, " ద్రైలు నుండి విడుడలకొగానే ఒక ఏడాది మీద ఒక మాసం (18 నెలలు) కారాగార శిక్షను బర్లారి, బరంపురం జైళ్లలో అనుభవించారు. తర్వాత వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నందుకు 2[=ఎ!=ఎ4! నుండి ఆరు మాసాలు శిక్షను వెల్లూరు, ఆలీపూర్‌ జైళ్లలో ఆనుభవించారు, గాదె నారాయణమ్ము తండ్రి *£-య్యర్రయ్య బి. భర్త గాదె ేర్రాజు. మంగవరం (గ్రామం, ఎలమంచిలి తాః శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొనుట వలన (6.9-19882 నుండి ఆరు మాసాలు కొరాగార శిక్షను, 200 రూః॥ రిమానా విధించబడీ జరిమానా చెల్లించకుం కే నెల అదనపు శిక్షను వెల్లూరు, కన్ననూరు ఇ ళలో ఆనుభవించారు. న న. 73

“టక నాననానానానననననినననినననపున గా ననినననినమనొనానునునననననునమునకమో నకలు నకననునాిలునానానతతను నకనుసోతాల ననిన ననా నిన్తుకిలలా ననున భనకు నాలనననననన్రాలున. అలూరి విప్లవసైన్యం _ న్యా రొ కా [భారత స్వాతంత్రోద్యమంలో భాగంగా ఆంధ్రలో అల్లూరి సీతారామరాజు నాయకత్వంలో 102214 సంవత్సరాల మధ్య సాగిన “మన్నం ఏిప్పవంో ఆసాధారణమైన రీతిలో నడచింది దేశంలో ఆనేక విధాత ఆంాచకం చేస్తున్న (బ్రిటిష్‌ దొరలపైకి కొండ ప్రజలను యుద్ద సన్నద్దులనుగా తీర్చిదిద్ది. మొక్కవోని వీరులుగా చేసి, పోలీసుల్ని, "నె న్యాన్ని నెలల తరబడి ఎదిరించి నిలచిన మహా క్‌ు యోధుడు అల్లూరి గాందీజీ (ప్రశంసలు కూడ అందుకున్న మహా ఏీరుడు పీతారామరాజు రాజునాయకత్వ౦లో వేలాదిమంది గిరిజనులు త్యాగాలు చేశారు. ఎందరో దొరల తుపొకీగుళ్ల కు బలి అయ్యారు. మరెందరో పట్టుబడి యావజ్జీవ శికలు ఆఘుభవించారు నుమారుగా ఒకే తీరున ఆ నైనివ లందరూ శిక్షలను ఆనుభవించారు, ఆఅ యోధుల వివరాలు దిగువపొంద దాల అబ్బాయి తాళపారెం భ్రామం, చింతపల్లి తాలూకా. జ న్‌. అల్లూరి సీతారామరాజు నాయకత్వంలో సాగిన రంప తిరుగుబాటుకు మద్దతు ఇచ్చినందున 22.6-1024నుండిన్‌ .8.182*+ ర సూట్‌ కొండ కై లలో శిక్ష అముభవించారు, జి న్‌ ు ణా సిద్ధాబత్తుల అప్పల స్కాతుడు గంటావారి కొత్తగూడెం _ నిర్పీపట్నం తాలూకా. ప్‌ అజో రంవ తికుుబాటు నందర్భంగా [021లో ఆకరెస్టు కొబడీ కొంత కొల౦ శిషీంపఐడారు యె 4

అగ ఆక్‌ ఆగ్ని సుమార్ల అప్పన్న నడింపాఠెం (గ్రామం, చింతపల్లి తాలూకొ. రంప తిరుగుబాటులో (ప్రధాన విందితుదై న గాం మల్లుదొరకు తన యింటి లో ఆశ్రయం ఇచ్చినందుకు గాను 2 సం; కతినకారాగారళిక్ష విధించారు. గంటొ అప్పన్నదొర గంటావారి కొత గూడెం కౌప్పరనుడు, నర్సీపట్నం తాలూకా. అావాటీ నాటీ రంప తిరుగుబాటు సందర్భంగా ఆ రెస్టు చేయబడి కొంత కాలం పిమ్మట విడుదల చేయబడ్డారు. ముత్తాడం అరంగదొర కొండవాడ గ్రామం (పెద్దవల్బ ముఠా. రంప తిరుగుబాటులో పాల్గొనుటవల్ల రెండు మాసాలు దైలుశిక్ష ఆనుభవించారు. కిమిడి అచ్చయ్య తండ్రీ నూకన్న _ మాకారం (గ్రామం = బింత పల్లి తాలూకొ, చేదల బాలయ్య మారుపేరు మిట్టాల రాయుడు. తండ్రి ౯ వెంకయ్య, గూడెం ఆామం, చింతపల్లి తాః 76

దోసపాటి బాలయ్య చీకిపొలెం (గ్రామం - చింతపల్లి తా॥। ఖ్రామ మునసబు.

కూడు బాలయ్య

తాళ్లపాలెం ట్రామం _ చింతపల్లి తాః లొత్త బాలయ్య

కొత్తూరు ఆామం అ చింతపల్లి తా భామ మున్సబు

వామిడ్మి బాలయ్య

కాట్రగడ్డ భౌచుం చింతపల్లి తాః సెట్టి బాలయ్య

పొతవరం ౌమం _ చింతపల్లి లా సుమర్ల బాలయ్య

బూదరల్ల ఆపౌామం _ చింతపల్లి లః ఖ్‌ మున్నబు. - 778

అడపా బాలయ్య పడాల్‌ నంగులు (గామం = చింతపల్లి తాః "సేవ బాలేసు చుడ్రపెల్లి (గామం అ చింతపల్లి తాః పెత్తందారు "సెటి బాపనయ్య

ట్‌ పోతవరం (గామం - చింతపల్లి కా॥ గౌమముననబు సొారవుండ బ్మెరన్న లమ్మసింగి ౌామం చిం! తా! పెత్తందారు దోసపాటి భాస్కరరావు శావల్లు (గామం =చిం తొ (గామ మునసబు దూచేరి భీమయ్య కినపర్తి (గామం =చిశప॥ తాః మోతె బోదెన్య ఈతరొబ్బ (గౌమం చి॥ తాః తండి ॥ మల్లయ్య మంచాల బోడేసు (బోడయ్య) = గానెర్లపాలెం మం -చి* తాః

బోజ బోడయ్యు ఆన్న్మవరం గాంమం = నర్చీపట్నం తాః నుత్తూరు బోదయ్య పొాతవరం గాంమం చి। తా॥ (గామ మునసబు ముత్తాడం బోడిదార నమారందొరపాలె శౌమం =చి॥! తాః (గామ మునసబు ముత్తాడం బోడిదొర తండి - వీరయ్యదొర బుద్దమరుపాకలు శామం కాకూరు బొజ్జన్న

హ్‌ తండి అ పంపన్న గుము ఉలగొండ (గౌామం =చి॥ తాః కంకిపాటి బొజ్జు పడాట్‌ సాపరాతిపాలెం (గౌామం =చి॥ తా॥ వెడ్రా బొజ్జయ్య

ఈ! న!

గంగులు గాామం = చితా! కాకూరు బొౌజ్జయ్య మారుపేక్షు ? నాదపి బాలడు = నాదపి పడాల్‌ గుమ్మగాండి గామంచిః తాః తండి / మంగయ్య 78

దోర బొద్దయ్య

(త ఉపాధ్యాయుడు కొయ్యూరు గౌమం =చి! ఖవాజ యాదం చిన్నయ్య మరొక పేరు , (పెంటయ్య) ఈండి అ పాట్టయ్య పాడి (గామం = నర్చీపట్నం తాః శాలం చల్లయ్యు

ట్‌

నాగపురం _గామం పనసల చెంచు పడాల్‌ కౌంపరేగులు గామంచిః తాః గామ మునసబు పనతాల చిదంబరం చిన జగ్గంపేట (గౌమం = నర్చీపట్నం ఖౌం మోస చిన్నప్ప రామన్నపాలెం (గామం - చి* తా* పాడి చిన్నప్ప శోటలూరు (గౌామం = చి॥ జొక బూద చిన్నయ్య విశాఖ జిల్లా

బూసారి చిన్నయ్య బాకులూరు గౌమం =చి॥ తాగ చేదుల చిన్నయ్య గూడెం (గౌామం చి॥ తాః గాడుతూరి చిన్నయ్య మంగలపాలెం (గామం చి! తాః ఖామ ముననబు

జంపా చిన్నయ్య

పాడి గాామం అ నర్సీపట్నం క! లోచాలి చిన్నయ్య బాకులూరి (గామం చి॥ తాః లోచెల చిన్నయ్య

మరో పేరు, సిద్దయ్య

శేలంగి గాామం -చి॥ తా* గౌమ మునసబు

నూమిడి చిన్నయ్య గానెన్సపాలెం - చి* తా॥

తండి , సోమయ్య

నూత చిన్నయ్య మల్లంపేట (గౌామం - నర్సీపట్నం తాగ 80

పొత్తూరు చిన్నయ్య చీడిపాలెం (గౌమం =చి* తాః సుంకరి చిన్నయ్యు గోనెల్లపాలెం (గామం-న* థాః కోమిజి చింతాలు రాజన్న పేట (గామం =న॥ః తాః దూచేరి చిట్టయ్యు ట్‌ గానెర్లపాలెం =చి! త్రా॥ ముర చిటికిలయ్య నో గాంకొండ లౌామం (గామ ముననబు వుగ్గిన దొరయ్య ఆడుకుల (గామం = నర్చీపట్నం తాః (గామ మునసబు వూడుగుల గంగరాజు నాగపురం కారూరి గంగయ్యా గుమ్మడిగొండ (గామం = న॥। తాః

కూడ గంగయ్య

తండి ॥ చిన్నయ్య ఆంకంపాలెం (గౌమం =చి॥ తా॥ కూడ గంగయ్య

తండి ॥ ఆచ్చయ్య అఆంకంపాలెం గాామం =చి॥ తాః పొత్తూరు గంగయ్య చీడిపాలెం గాంమం - చి॥ తా॥ పూజారి గంగయ్య వబుకుడూరు (గామం సంకోజు గంగయ్య

తండి గ్‌ చిన్నయ్య

మాకారం (గ్రామం = చి॥ తా॥ వందలొం గున్నయ్యు తండి ॥ వేపయ్య సాపరాతిపాలెం గౌామం =అచి॥ తా॥ గృరంగి జాకిరి

'రల్లపాలొ గామం =చి॥ తాః సురభం జోగన్న నడింపాలెం గామం = చి! తా॥ 862

నత్తూరి జోగయ్య పాతవరం గాంమం - చి॥ తా॥ య్శరా జోగి

నాగపురం

కూడ కామయ్య మాలమాకారం -_ చి॥ తా॥ తండి ః బాలయ్య

దిబ్బ కన్నయ్య

తంగడి; బాలయ్య

అద్ధంకి (గాౌమం - చిఃతా॥ చింతా కన్నయ్య అనంతసాగరం గ్రామం గాసాడి కన్నయ్య కినపర్తి (గౌమం = చి॥ పః తాః కరి కన్నయ్యు

తంగడి: బ్యురయ్య కృష్ణదేవుపేట ఆగౌమం - నర్బ్చీపట్నం తా కోన కన్నయ్యు

చిష్టంపాడు గాామం చిక తాః

| సింగంపళల్లి కన్నయ్యు కొ _తీమల్లంపేట (గౌమం - చి॥ తా॥ పనసల కన్నయ్యా పడాల్‌ కొంపరేగులు గాంమం =చి॥ తా! తండి ॥ లక్ష్మిపడాల్‌ బూడితె క్‌్రరయ్యు తడి ॥ బాలయ్య వొంచురొబ్బ గాంమం =చి* తాః వూమిడి కృరయ్య కేటగడ్డ (గామం =చి॥ తాః వలం క్‌రయ్యు గానెక్షపాలెం గాామం - చి తా॥ పూజారి కరిడు రుంటమామిడి (గామం =చి* తా॥ కూడ కొమ్మయ్య మాలమాళకారం గాామం చి* తా॥ సుంకరి కొండయ్య తీగల మెట్ట (గామం =చి* తా॥ తండి ః వీరయ్య రశ

బచ్చల కోటన్నాయుడు పొంచురంగి (గామం (గౌమ మునసబు బొంగురంగి కోటన్ననాయుడు బొంగురంగి (గామం (గామ ముననబు కొళ్జాబు కోటయ్య తండి | పెన్నప్ప నాయుడు విశాఖజిల్లా. వాడపలి కృష్ణవళూర్తి

వే వర చి కృష్ణ్టదేవుపేట = నర్పీపట్నం తాలూకా. పూసర్ల అక్ష్మాజీ కృష్ణదేవుపేట - నర్చీపట్నం తాలూకా గప్పిలం లక్ష్మణ దొర తండి 1 చిన్న బాలడు డోకూరు మం = చిఃప 1త్రా॥ (గామ మున్సబు లింగాతి లక్ష శ్రి నాయుడు లింగాతి (గామం (గామమున్నబు

అంబటి లక్ష్మ శ్రియ్య తండి ; య్యరయ్య కొయ్యూరు (గామం కాకారి లక్ష్మ శ్రయ్యు క్యాటలొడ్జి (గామం - చి॥ప॥తా॥ కాకూరి లక్ష శ్రయ్యు మాలమాకారం (గామం . చి॥ప॥ తాః తర్మడి ? సోమయ్య కోరగాని లక్ష్మ శ్రియ్యు గూడెం (గామం - చి॥ప॥తా॥ కూడ లక్ష శ్రయ్యు బట్టపణుకులు (గౌమం = చింతపల్లి తా॥॥ తండి : మల్లయ్య కూడ లక్ష్మయ్య కుడుపుసింగి (గామం -_ చింతపల్లి తా॥ (గామమున్నబు గూడ లక్ష శ్రయ్యు (జగ్గయ్య మరోపేరు) తాళ్లపాలెం _గామం - చింతపల్లి తా॥ 86.

చలో ల

లొత్త లక్ష శ్రయ్యు

మాలమాళకారం భౌామం = చింతపల్లి తా

ఈండి శ సింగయ్య

పేగు లక్ష్మ శ్ర్‌య్యు

ఈండి 1 కన్నయ్య

ఆంకంపాలెం (గౌమం _ చింతపల్లి ఈా॥।

రీమాల లక్ష్మయ్య

కివపర్తి (గామం అ చింతపల్లి తా

సాదల లక్ష్మయ్య

బాకులూరు గ్రామం = చింతపలి తా॥। ళా

'పెత్తందారు

ఆలి

తాళ్లపాలెం గామం = చిఃప*తా!

(గామమున్నబు

అ *ు

సుర్లలక్ష్మ శ్రవ్య

ఫిడత మామిడి (గామం - చింతపల్లి తా॥

(గమమున్నబు

పణతుల లక్ష్మీనారాయణ

ఆడకూల (గామం ఎ నర్నీపట్నం తాః

దానకొండ లక్ష్ముడు

తండి: చిన్నయ్య

బాకులూరు (గామం = చింతపల్లి తా॥ వార లచ్చుడు

ఏజన్సీ లక్ష్మీపురం శ్రామం

బవుడు లింగన్న దొర

గొండిపాకలు గ్రామం అ చింతపల్లి తాః 'శొామ మున్సబు

గిడుతూరి లింగయ్య

సాపరాతి పాలెం (గామం జూ చింతవల్లి తా; పెత్తందారు ” క్‌రాబు లింగయ్య

తండి వేపి నాయుడు

కొరపిల్లి (గౌమం = చి॥ప।॥।తా॥॥

లొత మల్లయ్య

జాన్‌ ణ్‌

జాజులపాలెం గౌనుం జా చింతపల్లి తాః (గామ మున్సబు

పొత్తూరు నుల్లయ్యు

ముల్లగాలెమెట్ట (గామం జు చింతపల్లి ఈ - గామ మున్సబు

88

సాబె మళల్లయ్యు ణ్‌ మాలమాకారం (గౌమం వా చింతపల్లి తా॥ "సెగి వుల్లయ్య ౧ ళ్‌ సామగిరి (గామం జూ చింతపల్లి తా॥ (గామ మున్సబు సెగ్గి వుల్లయ్యు బ్నెరంపేట (గామం (గామ మున్సబు జో ఇ న్న్న సుముర్హ పుల్లయ్య నడింపల్లి టౌామం (= చింతపల్లి తాః తండి మల్లయ్య వులు పడాల్‌ నే తంగడి ( యొండు పడాలు పెదనలస (గ్రామం = చిఃప॥।తా॥। కంకిపాటి ముల్లు పడాల్‌ తూరుమామిడి (గామం = చికప! తాః (గామ మునసబు పనసల ముళ్హు పడాల్‌ మరొక పేరు మల్లయ్య తండి 1 చిటుకుల పడాల్‌ కొంపరేగులు లౌమం - చి॥పఃతా॥ 81

సాగిన మళ్లు పడాల్‌

తండి = బాలయ్య పడాల్‌ సింగంపల్లి గాామం =చి॥। ప॥। తాః ఆప్పన వురిడయ్యు

నాగపురం [గామం

తోట వరిడయ్య

తండి ॥ బందయ్య

కృష్ణదేవుపేట _గామం - నర్ప్చీపట్నం తాః బొంకాలు మోడి

కొంతాలం (గామం = నర్చీపట్నం తా॥ సంకోజు వం౮ాకయ్య

తండి ॥ మల్లయ్య

సింగంపల్లి గాామం చిఃతా। కాకూరు నడిపన్న

గుమ ఉలగొండి (గౌమం = చి॥పః తా॥ ముత్తాడం నడిపన్న

తండి; సరభన్న దొర

డోకులూరు (గామం _ చి॥$ప॥తా॥

9౦0

తగ్గి నడిపి దొర పాతగూడెం గాామం అ నర్చీపట్నం తా॥ గడుతూరు నాగయ్యు బట్టపణుకుల (గౌమం చి! ప॥తా॥ చింతల నారాయణవనూర్తి నాగపురం _గామం రూని'సిటి నూకయ్యు

ట్‌ నాగపురం పాలొసి పండయ్యు యీతరొబ్బ (గౌమం =ఎచి॥ప।తా॥. సంకోజి పండుడు మరోపేరు పండయ్య తండి ; సన్వాసి గానెక్లపాలెం గాంమం = చి।ప తా॥ పూజారి పాపయ్యు కోడిసింగి (గొామం అ చింతపళ్లి తా (గామమున్నబు సిరిబాల పరదేశి లక్కవరప్పకోట _గామం = చింతపల్లి తా॥

కాకూరు పెద్ద బాలుడు గుమ డిగొండ (గామం = నర్చీపట్నం తాలూకా. ల = ఇ సింతెర్ల పెదరామున్న లమ్మసింగి గాంమం = చి॥1ప! తా।॥। (గామమున్సబు పనసల పెద్ది పడాల్‌ నర్నీపట్నం రంకిపాటి 'పెంటన్న పడాల్‌ తండి; వలనన్న పడాల్‌ తూరుమామిడి (గామం =ఎచిప తా॥ టి వష "2. బు

(రంశెట్టి పెంటయ్య చి॥ప తా! శాకర పెంటయ్య కో(టలొడ్ధి గాంమం చిప:।తా॥ (గామమున్నబు పిటల పెంటయ్య

ట్‌ రెల్లల్లపాలెం లామం =చిప త్రా॥ (మ మున్సబు 92

పొతూరం పసెంటయ్యు తీ

సాలాబు గామం = చి॥ప॥తా॥ పెత్తందారు సద్గా 'పసెంటయ్య

చో 'పెదజనుగూరు గాామం =చి* తాః భౌమ మునసబు 'పెనువుత్స్చ పే రాజు కుమరపల్లి (గామం ఎ చింతపల్లి తా; ఈతంగి పిన్నాలు గారమండ (గామం = చి॥ప। తా॥ పిట్‌ పోలయాన

ట్‌ తండి 1 పోలయ్య రామనపల్లి (గాౌమం = చి॥'ప తా॥ ఆడపా పోతురాజు తండి 1 వెంకయ్థ కృష్ణ్టదేవుపేట = నర్సీపట్నం తాలూకా. చోనంగి పోతరాజు తండి ॥ చిన్నయ్య పడాల్‌ మాళారం మం - చి! తాః

సల్లా పోతరాజు పల్లవూరు [గామం కొ రాబు పొట్టయ్య కండి & తవిటినాయుడు చింతపల్లి తా॥ కొత్తిరి పొట్టయ్యు బ్యుడెల్ల గ్రామం చొర్ల వులయ్య తాళ్లపాలెం (గౌమం =చి॥ తా॥ (గామమున్సబు యింగువ రాజన్న పడాల్‌ కొయ్యూరు గౌామం =చి॥ తా! లొ చ్చల రాజయ్య సంగాలు గౌమం =చి॥ తా॥ పెత్త ందారు రావు జోగిరావు విశాఖపట్నం జిల్లా. సాగిన రామన్న పడాల్‌ బ్మ్‌రిల గాంమం =చి॥ తా॥ న!

వరంకాడ రామస్వావిం

శాయ్య్యూరు (గామం = చింతపల్లి తాా। ల

శగామ మున్చ్సబు

మొక్కే రామస్వామి

కించిలి _౧గామం

పెత్తందారు

పందిరి రామస్వామి

తండి , సంగయ్య

ళృష్ణదేవుపేట గౌమం = నర్చ్సీవట్నం తౌ॥

రొంగల రామస్వామి

కొత్తూరు [గామం _ చింతపల్లి తా॥

కూడ రామయ్య

వలసపేట _. చి!। తా!

ప్‌త్ర రామయ్య

రాజందొర పాఠెం = చిఃప?తా॥

గౌను మున్సబు

నాగులుపల్లి సమ్ముదుడు

బాలారాం (గామం - నర్చీపట్నం తాః

కొలగాని సంగాతులు

మరికొన్ని పేళ్లు । పునుప్లులేటి కొన్తోడు, గూబలగాడు అని -__-

తండి : బ్యా్తర్డ్యు

+! మం =చి॥ తాః ఒపైద్రనలస లుం

ఆనుదల్లి సంకనాయుడు

ఆమదల్లి (గామం

గామ మునసబు

గోలివిల్లి స్వ్యాసయ్యు

తండి ॥ చిటుకులయ్య

మాలమాకారం (ఉగామం = చి! తా॥

లొత్త సన్యాసి

జాజులపాలెం (గౌామం జు చింతపల్లి తాః.

సాంబె సన్యాసయ్య

తండి / వీరయ్య

మాలమాశారం చి* తా॥

గొలిసింగి సన్యాసి

తండి $ చిన్నయ్య

నక్కలపాడు లౌమం -చి॥ తాః

కుంచెట్రి సన్యాసి

ట్‌

తండి గ బాలయ్య

బోదరల్లు (గామం -నః॥ తాః

96

లొత్త సన్యాసి

కాకరపాడు (గామం

'ెత్త దారు

రావాల సన్యాసి

చాపరాతి పాలెం (గౌమం జా చింతపల్లి తా తండి ః బాలేసు

సాగిన సన్యాసి పడాలు విశాఖ బిల్లా

యింగువ సన్యాసి పడాలు మంప భామం అ చింతపల్లి తాః మెచ్చిరాజు సన్యాసిరాజు విశాఖపట్నం జిల్లా

కంకిపాటి శరభన్న పడాల్‌ తండి 1 బాలయ్య పడాల్‌ పెదవలస (గామం = చి॥ప॥తా!॥ కఐకిడాటి గరభన్న పడాల్‌ ఆఅంటాడ (గౌమం అం చింతపల్లి తాః పె త్తందారు

సోమిల్లి సత్తయ్య వాన్స అతో

బుదరల్లి గాామం = చి॥ ప॥ తొ॥ లగుడు సత్యనారాయణ కృష్ణదేవుపేటగామం - నర్చ్సీపట్నం తాః (గామమునసబు

గబ్బిలం సింగయ్యు

తండి ॥ సన్యాసి దొర

పెద్దవలన గామం -చి!ప॥ తా॥ గోకిరి సింగయ్య

తండి ॥ లక్ష్మయ్య

అద్ధంకి (గౌమం = చి! ప॥ తాః బవుడు సింకిదొర గొండిపొకలు గాంమం చి! ప॥ తాః పెత్తందారు

సుంకర సోమన్న గానెన్ల్షపాలెం శ్రామం = చి॥ప ,తా॥ పది సోమయ్య

"స కొండవొంచులు _గామం 58

సోడిపిల్లి సోమయ్య

మాలమాకారం గౌమం = చింతపల్లి తా॥।

తండి గ యెండయ్య

సాండి సూరన్న

మాకొరం (గాౌమం _ చి॥ప॥తా॥

(గామ మున్న్సబు

చింతల స్వావునాయుడు

కృష్ణ దేవు పేట (గౌమం - నర్సీపట్నం తా॥ సాంవ

చల్లూరి స్వాములు

కొంకసింగి (గౌమం -_ నర్చీపట్నం తా॥

సాగిన తమ్మన్న పడాల్‌

గంగవరం గామ - చి! పః తా॥

(గామ మున్సబు

వూళ్ల తమ్మయ్య

తండి; వలసయ్య

పెద్దరామన పాలెం గౌామం

బోర్డ తొక్కయ్యుదొర

తండి న లింగయ్య

పెద్దవలన గాామం చి॥ వః తాః

ఓం. తొడు చినవంచురంగి (గామం పోతుకూరం ఉంబయ్యు బట్టపణుకుల ామం చిశప! తాః గొలిసింగి వలసయ్యు నక్కలపాడు గౌమం చి! పణతా॥ యామ మున్సబు రూడ వలసయ్యా తండి 8 బాలయ్య మాలమాకారం గాంమం _చిః ప। తాః పొడె వెంకటస్వామి రావనపల్లి (గామం = చి।;ప॥తా। జలునూరు వెంకయ్య దొడ్డవరం గ్రామం = చిఃపః తా॥ (గమ ముననబు రాగం వెంకయ్య ఈడి, నన్యానయ్య మాడుగుల మల్లవరం [గామం - చింతపల్లి తా॥ . 16

రెడ్ది వెంకయ్య మారుపేర్లు ! కురువెల్ల భూపయ్య - భూపతి తండి ॥ జింకయ్య గానెన్ల్సపాలెం (గౌమం = చింతపల్లి తాః గూడెపు వీరన్న య్మెరవరం మం -చి! తాః (గౌామమున్నబు కిల్ల వీరన్న మాడుగోలె (గామం చింతపల్లి తా॥ పెత్తందారు బటా వీరన్నదొర బ్‌ గోలుగొండ ఆయామం ఎ నర్నీపట్నం తాః కివిి వీరయ్య శరభన్నపాలెం (గామం = చి! కా॥ సాగిన వీరయ్య టాజులపాలెం ఆమం =చి॥ తా॥ వేవరయుల వీరయ్య ఈండడి ॥ సోమయ్యు నడింపాలెం (గ్రామం =చి॥ తాః వముతాడం వీరయ?దొర వాత ల తండి ఇ లింగన్న దొర బెష్టమరుపాకలు (గామం =చి॥ తొ* నా లంణ్‌

ముత్తాడం వీరయ్య పెత్తందారు యె రచెరువుల గాంమం - చి॥ప తా॥ నంచి ాం-యయి ఇ ౧ ల్లవళ్లి పూబయిళ్ట్ర (గామమున్నబు సరుగుడు (గ్రామం నర్నీపట్నం తా॥ జొన యెల్లంరాజు మొఖాసాదారు బాలారాం (గౌమం అ నర్చీపట్నం తాలూళా.' జర్దా యెండయ్య మారుపేర్లు । చిన్న బాలుడు - నారాయణ బాలయ్య తండి ఇ సింగయ్య

గుమ్మలగొండి గాంమం చి పః తా॥ జర్దా యె[(రయ్య

తండి ॥ సింగయ్య

గుమ్మలగొండి (గౌామం = చి'ిప।తా॥ సెగ్గి యెరయ్య

తండి ॥ గంగయ్య

నడింపాలెం (గామం = చి॥[ప॥తా॥

గోకిరి యె రేడు

తండి ॥ లక్ష్మయ్య

ళృష్ణదేవుపేట = నర్చీపట్నం తాలూకా,

గ్గ ల 102

ననన తగ్గి వీరయ్య దొర ౧ న. జననం : 1898 ప్రాంతం ఈండి ॥ వీరయ్య దొర ఖండబయలు (గామం, చి॥తా॥ మన్యం విప్లవంలో సాహసోపేతమైన పృాత నిర్వహించి అల్లూరి రాజుకు ఆండనిల్బారు. అయికే పట్టుఎడి రాజమ్మ డి, బల్లార్హి మ్మదాసు జైళ్లలోను, ఆండమాన్‌లో యావజ్జీవ కారాగార శిక్షను 14 సంవత్సరాలు ఆనుభవించారు. స్వాతంత్యరజతో తృవ సందర్భాన 1972లో వీకు త్మామప తంతో సత్క్మరించబడ్డారు. -( ్స- కంకిపాటి రొంండు పడాల్‌ పదవలన గాామం, చి! తాః గామ ముననబు గూడెం, పెవవలస గాామాల (_పజలమీద వీ98 ఆత్యంత (పాబల్యం౦ ఉండేవి. ఆ గ్రామాల (పజలు వీరి మాటను జవదాటే వారుకాదు. అందువలన మన్యంవిప్లవం నిర్వహించడంలో చివరకు ఒకనాడు పడాల్‌ ఈన కుమారుని (బిటిష్‌ దొరల తొత్తులెన కొందరి నుండి రకించుకో ప్రయత్నిస్తూండగా 26-5-1924 నాడు ఆదగుల్బాజీలచే యెండు వడాల్‌ ! శన ం చంపివేయబడ్డాడు. = |[0[[- 103

చేదల గంగయ్యు తండి ॥ లమ్మయ్య గానెన్లపాలెం గాంమం, చి॥ప॥ తా! 23.8.1922 నుండి అల్లూరి సీతారామరాజు ప్రారంభించిన మన్య "= తెరుగుబాటులో ఒక పోటరి గంగయ్య. రాజుకు తోడుగా కృష్ణదేవిపేట పోలీసు స్టేషన్‌పై దొడులుచేశారు గంగయ్య. 3 13.9.21922 నాడు సీతారామరాజునుండి ఒక లేఖను రహస్యంగా తుని లోని రాజు సోదరుని వద్ధకు తీసుకు వెళ్తుండగా గంగయ్య పట్టుబడ్డారు. ఆ లేఖలో మరికొంత బలగాన్ని సహాయంగా పంపించవలసినదిగా రాజు కోరారు. " గంగయ్యను అరెస్టుచేసి 25-6-23 నాడు వీజన్పీ జర్డీ వీడాదికఠిన కారాగారవాన శిక్ష విధించారు. రాజమం డి ఆక్కడ నుండి తాంజూర్‌ బోస్టల్‌ స్కూలుకు గంగయ్యను పంపడమైంది. " ఏం( తలలను జార్త గంటయ్య నస తండి శి భీమయ్య గూడెం గాంమం, చిశతాః వ్యవసాయదారుడు (బిటీష్‌ (పభుత్వం వారికి వ్యతిరేకంగా అల్లూరి ప్రారంభించిన ప మన్యం విప్లవంలో పాల్గొన్న భీమయ్యను పట్టుబడడం వలన 19.10.1925 న ఆదనపు ఏజన్సీ జడ్జీ విచారించి యావజ్జీవ శిక్ష విధించారు. రాజమండడి, మృదాను జైళ్లలో పదకొండున్నర విళ్లు శిక్షను ఆనుభ వించిన తర్వాత 3.419037 నాడు వీరిని విడుదల జేళారు. ప్రెం(= 104

బోనంగి పొండు పడాల్‌ జననం :; 1890 సం। ప్రాంతం తండి ॥ ఆందయ్య గొండిపాకల గాామం, చి ప। తా॥ వ్యవసాయదారులు. విశాఖజిల్లా విజన్ఫీ ప్రాంతంలో ఆల్లూరి తిరుగుబాటు ఊఉ ద్య మ౦లో పాల్లొన్న ముఖ్యుల్లో వీరూ ఒకరు. (బిటీష్‌ పోలీసులతో జరిపిన ఎదురు దాడులలో పలు పర్యాయాలు పాండుపడాల్‌ పాల్గొన్న సాహసి. పట్టుకు దొరకని వీరిని గూర్చిన భోగట్టా అందబేసెన వారికి 100 రూపాయల బహుమతిని (పభుత్వం (పకటించింది. చివరికి 1924 మే నెలలో ఆరి స్టు చే సి 138.5-1925 నుండి యావజ్జేవ కారాగారశికు వేశారు. " చ వ. రాజమండి, కన్ననూరు, తిరుచునాపల్లి, పాలంకౌట్ట, మ(దాసు జైళ్ల లోనూ, ఆఖరుకు 25-4-1928 నుండి చెల్లూరు జైలులో, అండమాన్‌ చేర్చారు కారాగారవాసం పూర్తయిన తర్వాత పాండు పడాల్‌ ఆండమాన్‌ లోనే స్థిరపరారు. (-) రూడ రావయ్య తంగడి ॥ చిన్నయ్య ఆంకంపాలెం గాంమం, చిఃప॥తా॥ రంపావిప్లవంలో ఆ్య_గగణ్యు యోధులలొ కూడ రామయ్య ఒకరు.. 12.5.1925 లొ వీరికి జీవితళైదు శిక్ష విధించబడింది. రాజమండి, సేలమ్‌లలో నిర్చంధించబడ్డారు. (౮) 1065

సుంకరి పొట్టయ్యా ట్‌ తీగల మెట్ట (గ్రామం =చిః తాలూకా సీతారామరాజు విప్లవంలో పొట్టయ్య ఒక సేనాని. (బీటిష్‌ పోలీసులపై జరిపిన దాడులలోను, పోలీససేషన్ల పై జరిపిన దాడులన్నింటా పాట్టయ్య పాల్గొన్నారు. ఒక్క చింతపల్లి పోలీస్‌ స్టైష న్‌ మినహా అన్నిటిమీదా 5-12.23 దాడిచెసే ముందు పాట్టయ్యను ఆరెష్టచెసి 12.5-1924లో యావజ్జీవశక్ష విధించారు. రాజమం్మడి, మృ్మదాసు జైళ్లలో శిక్ష పాంది ఆండమాన్‌ పంపివేయబడ్ధారు. ఎఏం(- లత | 6రి సత్యనారాయణ వనారి ఎడ వ మ వనయయయయయయో తండి ॥ అన్నయ్య ఎలమంచిలి _ విశాఖజిల్లా - శాసనోల్లంఘన ఈఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు ఒక విడాది కఠిన శిక్షను బళ్లారి బరంపురం జైళ్ళలో అనుభవించారు | వ్యక్తి సత్యాాగహంలో పాల్గొనుట వలన 10-1-1941 నుండి మరో విడాది కఠిన కారాగార శిక్షను వెల్లూరు, ఆలీపూర్‌ జైళ్లలో ఆనుభవించారు. -(-)- న ఈనాటి (పపంచ సమన్య (పపంచ రాజ్యాలు పరస్పరం రోొషారుణు నే్మతాలతో వీకించడఎవల్ల కలిగే (పమాదాన్ని గురించి గాంధీ మహాత్ముడు ఒక సందర్భంలో హెచ్చరించాడు. + “మీ చూపును తిన్నగా ఉంచుకోండి” =ఎటఖని. ౮ గాంధీజీ 106

తోట చిటి అబ్లాయి టి ఒ కాగానానాం్థాలాక్రాకాజ్ట జననం , 10-421906 శే. లే న గుంటుపల్లి శామం, ఎలమంచిలి తాః ముం ప) స్‌ సా. న్‌ న ఇశే తండి , కొండల రాయుడు శ్రే వ్యవసాయ వృత్తి వో టో లే చాల 1942 క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో తోట సీతయ్యుమ్మ (భార్య) ప్రాల్గాని 25-8-42 నుండి నాలుగు నెలలు జైలుశిక్షను ఆలీపురం జైలులో ఆనుభవించారు. ఎలమంచిలి రైతు కాంటగెస్‌ సంఘానికి కార్యదర్శిగా పదేళ్లు ఉన్నారు. )9|( ణ్‌ అ ఆన్ని ం తెడ్డాపు అప్పలకొండ తండి ॥ అప్పలస్వామి తగరపువలస గామ - భీమునిపట్నం తా॥ వ్యాపార వృత్తి స్థానిక జ్యూట్‌ మిల్లు కార్మికులచే సమ్మె చేయడానికి _పబోధించినందుకు 28.11.1941 నుండి 25-8.31942 వరకు క ఠిన కారాగార శిక్షను ఆలీపురం, బళ్లారి జైళ్లలో ఆనుభవించారు. తిరిగి క్వట్‌ యిండియా ఉద్యమం లో పాల్గొనడం వలన 9.5-1944 నుండి 5 నెలలు జైలుశిక్ష విధించారు. టాంజూర్‌ జైలులో శిక్ష అనుభ వించారు. శిక్ష ముగిసినా వఏడాదివరకూ విశాఖజిల్లాలో (_పవేశించరాదని ఆంక్ష విధించారు. ః 107

లలా చి టాజు సోమరాజు సూదిపురం (గామం = యలమంచిలి తాః పైలరు వృత్తి 1942 క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని 7210-1942 నుండి ఆరు మాసాలు ఆలిపురం కాంస్‌ జైలులో కఠిన కారాగారాశిక ఆనుభవించారు. అకటా ఆకీ వెంకటరమణ తండి: కృష్ణారావు యషఒమంచిలి గాంమం వ్య3 సత్య్యాగహంలో పాఖ్గొని 29-1-1941 నుండి ఆరు మాసాలు కఠిన కారాగార శిక్ష ఆలిపురం కాంప్‌ వైలులో అనుభవించారు. పురుషోత్తమపురం వద్ధ వ్యక్త్కనసత్యాాగ హం జరపగా నర్చీపట్నం జాయింట్‌ మెజిస్టేటు యో శిక్షను వేశారు. అలలా ఎలా ఇందగంటి కామేశ్వరరావు తండి ॥ రామచం[దుడు పెనుగొల్లు లొమం = ఎలమంచిలి తా* వ్యాపార వృత్తి వ్యక్తి సడ్యాగహంఎలో పాల్గొని 25-1.1941 నుండి కఠిన కారా గార శిక్షను బళ్లారి, ఆలిపురం జైళ్ళలో అనుభవించారు. నర్చీపట్నం జాయింట్‌ మెజిస్టైట్‌చే యౌాకఠిన కారా గార శిక్ష విధించ బడింది. (౧) 108

ఆలేటి అప్పలస్వామి స య. ఈండి : ఆప్పల స్వామి తగరపువలస (_గామం, భీమునిపట్నం తా॥ స్థానిక జూట్‌మిల్లు కార్మికులు కార్మిక కాం్యగెస్‌ యూనియన్‌ అధ్యక్షులు. మిల్లు కార్మికులను సమ్మెకు (పోత్సహించేరను కారణం వలన 2811-1941 నుండి 25-8-1942 వరకూ ఆలిపురం, బళ్లారి జైళ్లలో శిక ఆనుభవించారు. (-) చేకూరి సూర్యనారాయణ రాజు జననం * 19019 సం॥॥ ఈండి ః సీతారామరాజు 'వెంపాడు గౌమం, ఎలమంచిలి జా వ్యవసాయదారులు యుద్ధ వ్యతిరేక _పచారం చేయడం వలన 27-1-1912 నుండి ఆరు మాసాలు కఠిన కారాగార శిక్షను తిరుచునాపల్లి వైలులో అనుభవించారు. _[0]- ధన్యంరాజు విశ్వేశ్వరరావు ఈండి ; గంగరాజు ీరామపురం, ఎలమంచిలి తాః వ్యవసాయ వృత్తి 1941లోవ్యక్తిన త్యాగ హ౦ లో పాల్గొనడం వలన వీడాది కఠిన క్రారాగారవాస శిక నూరురూపాయల జరిమానా విధించబడ్డారు వెల్లూరు, ఆలిపూర్‌ జైళ్ళ శిక్ష ఆనుభవించామ. (౨ 109

నేమాని సత్యనారాయణ తండి 1 ఆదినారాయణ ఎలమంచిలి, విశాఖజిల్డా వ్యవసాయదారులు వ్యక్తి సత్యాగహంలో పా్గొనుటవలన శీ.2.1941 నుండి 9 మాసాలు కఠిన శిక్షను ఆలిపురం కేంప్‌ బైలులో ఆనుభవించారు. మరియు రూ 2500/-_ జరిమానా వసూలు చేశారు. తతత మిస్సుల సూర్యనారాయణమూ ర్తి తండి ॥ వెంకన్న కొండకర్ల గాంమం ” బి.ఏ.పంతులుగారు అని వీరిని పెల్చేవారు యుద్ధ వ్యతిరేక నినాదాలను స్వ్మగామం: లో చేయడంవలన నర్చీపట్నం జాయింట్‌ మెజి ష్‌ టు శి క్ష విధించగా 1-2-1941 నుండి 9 నెలలు ఆలీపూర్‌ కాంప్‌ జైలులో కఠిన కారాగారశిక్ష ఆనుభవించారు. వంద రూపాయల జరిమా నాను చెలించారు. ళా 8 దఫాల పార్లమెంటు సభ్యులుగా ఎన్నిక య్యారు. (పజలమన్ననలు: పొందిన నాయకునిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. స్వంత ఆస్తులు ఖర్చుచేసి (పజలకు పలువిధాల సివలందించిన ఉత్తములు. _ జిల్లా కార్యగెను అధ్యక్షులుగా 10 సంవత్సరాలు కాం(గెను సంస్థకు 'సేవచేశారు. 410

తతా మిస్సుల నారాయణ మోహనదాసు నప జననం ః 24-9._ 1924 - లి + తంగడి ః వీర వెంకట నత్యనారాయణ సో | శూ! ల త దిమిలి గాాంమం, యలమంచిలి తా॥ నతి "+ వ మ. సనా / . 19వ ఏట క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో శ పాల్గొనడం వలన 11-12-1942 నుండి ౨.౩ . మాసాలు కఠిన శారాగారశిక్షను సను ఆలీపూర్‌ కాంప్‌ జైలులో అనుభవించారు. నూరు రూపాయల జరిమానాను చెల్లించారు. ఎలా పె జా లల తలలతతతతతలతతటతతనతతడాడాడు. గష్టా కామేశ్వరరావు / నానా న ననా లావాలా నొ నననానానన నానన నాననా నననా క్షనము లనకాలునితు చూలాలు నాలకను ననానానాననాననినవవాను. తండి ః వెంకన్న దిమిలి గ్రామం, ఎలమంచిలి తా% వ్యక్తి నత్మ్యాగ హోద్యమంలొో రాంబిల్లి (ానుం వన్ద యుద్ద వ్యతిరేక నినాదాలు చేయడంవలన ఆరె ష్‌ చేయబడి 29.31.1941 నుండి ఆలీపూర్‌ కాంప్‌ జైలులో 6 మాసాలు కఠిన శిక్షను అనుభవించ వలసి వచ్చింది. తిరిగి క్విట్‌ యిఎడియా ఉద్యమంలో పాల్లొన్న శారణంగా 17-8-1942 నుండి మకో ఆరునెలలు కారాగార శికను ఆలీపూర్‌ కాంప్‌ జైలులో ఆనుభవించారు. _ విడుదల తర్వాత వెల్లూరు, తాంజూర్‌ జైళ్ళలో మరికొన్నాళ్లు నిర్భంధింప ఖడారు. వ! -$ం[- 111

న ర సోచెవ్మ ౮] ద భర్త ; కామేశ్వరరావు దిమిలి - ఎలమంచిలి తా॥ " 1940లో వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొనుటవలన మూడు నెలలు జైలు శిక్ష ఆనుభవించారు. తలల వతననతతనాా ఛీశెట్టి అప్పారావు నాలా మా స జననం , 1913 మే నెలలో - అనకాపల్లి న సం. (౨ తండి నూకయ్య నాయుడు న్‌ మళ నక్ష... వార్మిక నాయకుడు న. టై స సట. 1042 క్వట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలా పాల్గొని 11 నెలలు కఠిన కారాగారవాన ఉట శిక్ష విధించబడి పాట్నా జైలులో ము లు ఎచట... నిర్భంధించబడ్డారు. మరలా 7 మాసాలు జెమపషెడ్‌పూర్‌ జైలులో నిర్భంధింపబడ్డారు, 1.2.౮. ఆంధ (పాంత శాఖకు మొదటి నిర్వాహక కార్యదర్శిగా పనిచేశారు (| కొండజాతుల రైతు ఉద్యమాన్ని నిర్వహించారు. - జిల్లా శాంగెస్‌ కమిటి నభ్యులుగా, 'పదేశ్‌ కాంగెస్‌ కమిటి సభ్యులుగా చాలాకాలం ఉన్నారు. 1955-62 లో ఆంధ్యపదేశ్‌ శా సనస భ్యు లుగా ఉన్నారు. 1969 నుండి 1973 వరకూ అనకాపల్లి వ్యవసాయమా ర్కె ట్‌ కమిటీకి అధ్యకులుగా ఉన్నారు. ాక్టేం[- 112

గొజ్జెపాటి బుచ్చి అప్పారావు తర్యడి ౩ పెద్ద య్యెరి నాయుడుగారు విజినిగిరి గాామం, శృంగవరపుకోట దగ్గర వృత్తి ? వ్యవసాయం వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో పాల్గొని 10-3-1941 నుండి 6 నెలలు కఠిన కారాగార శిక్షను ఆలీపురం జైలులో ఆనుభవించారు. (1 శాసన సభ్యులుగా, జిల్లాపరిషత్తు' అధ్యమలుగా ఉన్నారు. కొన్నేళ్లు జిల్లా స్వాతర్శత్య సమరయోధుల నంఘాన్‌ికి అధ్యక్షులు. -([0[- కామయ్య మాడుగుల గ్రామవాసి, చోడవరం తా॥ _ మాడుగుల విజన్పీలో గిరిజనులను ఆణచివేసే (బి టిష్‌ పాలకుల శాసనాలళు వ్యతిరేకంగా" తన విధులు ' నిర్వర్తిస్తున్న ఫారెస్టుగార్జుని అడ్డగించడం చేయగా విడాది జైలుశిక్ష వేశారు. | +" తిరిగి క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొంటే 1942లో శికించి వెలూరు జైలులో ఉన్నారు. " జైలునుండి తప్పించుకొని ఆజ్జాతవాసానీకి వెళ్లి క్విట్‌ యిరడియా ఉద్యమాన్ని కొనసాగించేరు. విజన్పీ-శిరి జ నుల్లోచర ఖా ను-పరిచయం వేసిన మొదటి వ్యక్తి కామయ్యగారు.- ఎన్నో కష్టాలను ఓర్చి మధ్య నిషేధం చరఖా వ్యాప్తిని, వయోజన విద్వా వ్యాప్తికి విశేషక్పషి చేసిన సాహసిక యోధుడు కామయ్య- (4) 13

తా నొడుకుల కామేశ రమ్మ _ తండి: సూర్యనారాయణ ఆనకాపల్లి -క్విట్‌ ముండియా ఉద్యమలలో పాల్గొనడం వలన 35-10-1942 నుండి మూడు మాసాల కఠిన కారాగార శిక్షను వెల్లూరు జైలులో ఆనుభవించారు. (-) జ అలి త్త గుళ్లపల్లి కాపెశ్వరరావు జననం ః 1915 న్వస్థలం । జామి, నేటి విజయనగరం జిల్లా నివాసం : ఉద్యోగం = విశాఖపట్నం రాయపూర్‌లో (మధ్య్యపదేశ్‌) విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. . జిల్లా హిందుస్తాన్‌ సేవాదళ్‌కు కెపైన్‌గా నాయకునిగాను, భీమునిపట్నం తా॥ కాం్యగెస్‌ కమిటీ కార్యదర్శిగాను పనిచేశారు, విశాఖ సెయింట్‌ జోసెఫ్‌ కాలేజీలో హిందీ లెక్చరర్‌గా ఉద్యోగం చేశారు. (౪) చొసనానననననావానవానానాధానననననాననననానననాలకనతు ఫలాన నకానతతాలితత నిను నాభాత నననునకనుషుకకునులానొపకనా కున ధాతమునననాలనునన నకమోకాననననానానాననానాతనాననినను యం, జి దేశాయి విశాఖజిల్లా . 1940-41లో వ్యక్తి సత్యాగహంలో అరెస్టు శాబడ్డారు. (0) 114

శ్రీపుత యం. జి- దేశాయి విశాఖజిల్లా 1941లో వ్యక్తి సత్యాగహంలో ఆరెన్ట చేయబడ్డారు. న పోతుకూచి గంగాధరం తండి: సుబ్బయ్య విశాఖపట్నం అడ్వకేట్‌ వ్యక్తి నత్య్యాగహంలో పాల్గొనడం వలన 17-1-1941 నుండి 3-5-1941 వరకూ రాజమం్మడి సెం్టటల్‌ జైలులో కరిన శిక్ష ఆనుభవించారు, యుం. వి. జగన్నాధం తండి 1 అప్పలస్వామి విశాణపట్న6 శ్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని 21.11.1942 నుండి నుమారు నెలరోజులు కఠిన కారాగార శిక్షను విశాఖపట్నం, ఆలిపురం జైళ్లలో అనుభవించారు. ఇ (౮

• మంచిని ఆచరణలో పెట్టు చెడుగును ఎదుర్గో ఈ రెండు కార్యాల ద్వారా నీ ఆత్మ యొక్కయు, సర్వమానవ సంఘం యొక్కయు ఆధ్యాతి శకోన్నతికి సహక రించునట్లుగా వర్తించు ఎఎ గొంధీజీ 4115

ముమ్మడి లోవరాజు లతో నాలోనా ననన ననన కానా నమోనారనతువవవవలలలు. తండి : కొండయ్య ఉద్దండ పురం, ఎలమంచిలి తా॥ క్విట్‌ ముండి మా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు 26-8-1942 నుండి నాల్లు నెలలు ఆలీపురం జైలులో శిక్ష ఆనుభవించారు. /0/-

వి. వి, నరసింహం తండి । వెంకట రామశాస్త్రి ఆల్లిపురం, విశాఖపట్నం వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొన్నందుకు 3-12.1940 నుండి 9 నెలలు జైలుశిక జరిమానా బదులుగా మరో రెండు నెలలు బైలుశిష, వెల్లూరు, తిరుచునాపల్లి జైళ్లలో ఆనుభవించారు (౧

దాడి రామవరార్హి జననం ః 1925 తడి 1 సోములు వడ్డాది గాామం చోడవరం తా॥ వ్యవసాయ వృత్తి క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. 1943 డిశంబరులో అరెస్టు చేయబడి 2 నంవత్సరాలు జైలుశిక్ష విధించపెడింది. పాలయం కొట్టయ్‌, బోస్టల్‌ స్కూలులో యౌ రెండేళ్లు ఉన్నారు. విడుదల తర్వాత ఫర్కాడవలప్‌ మెంట్‌ స్కీమ్‌లో కొన్సాళ్లు పనిచేశారు.

ఎంట

116

ననన రంగారావు మాడుగుల గ్రామం, చోడవరం తాః వ్యక్తి సత్యాాగహ ఉద్యమ సమయంలో తన విధులను జరుపుతున్న ఫారెస్టు గార్డును అర్థుకోవడంవల్ల 1939 _ 40 లో ఆరెస్టుకాబడి విడాది వైలుశిక్ష విధించబడ్డారు. 0 ( ఉబ్బెటి రంగారావు ఈండి ;: రామానుజయ్య విశాఖపట్నం వ్యక్తి సత్యాగహకాలంలో యుద్ధవ్యతిరేక నినాదాలు చేయడం వలన 2 నెలలుకఠీన శిక్షను రాజమం డి 'సెంటల్‌ జైలులో ఆనుభవించారు. విడుదల ఆనంతరం 2-4-1941 నుండి 16-5-1942 వరకూ వె ల్లా రు జైలులో శిక్ష ఆనుభవించారు ఎ$ం[- వై. ఆచ్చయ్యు నర్చీపట్నం, విశాఖజిల్లా 2941లో మిలటరీలో చేరారు. తిన (వపంచ యుద్ధంలో పట్టు బడ్డారు. - 4లో 15.12.1942లో (పవేశించి (బిబిష్‌ సైన్యంచేత పట్ట.బడ్డారు నర్సీపట్నం, నక్కపల్లి, తుని, తాడేపల్లిగూడెంలలో సైనిక సహాయక శిబిరాలు నిర్వహించారు. (ఆర్మీ వలంటీర్‌ కేంప్పు) కణ

పప. సి, సితారావయ్యు నలల తతతతతతతతతతతాడాడా తండి : వీరభ్యదయ్య విశాఖపట్నం ఆంధ విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు వ్యక్తి సత్వాాగహం లో పాల్గొనడంవలన ఆరెస్టుకాబడి 19.2.1941 నుం 25-7-1941 వరకు వెల్లూరు, రాజమండి వైళ్ళలో శిక ఆనుభవించారు. కరాటక రాషంలో ఉతర కనరాజిలాలోని హనోవర్‌ ఆర్టు అండ్‌ సైన్సు క! శో ఆక య! లీ మూ కళాశాల (పిన్సిపల్‌గా ఉండేవారు. -(0)- నండూరి వెంకట నరసింహాచారి తండి ॥ రంగాచారి రాయపురం ఆ_గహారం, అనకాపల్లి తా॥ వ్యవసాయదారులు వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొనుటవల్ల 202.1941 నుండి 5 నెలలు రాజమండి జైలులో కఠిన శిక్షను ఆనుభవించారు కొత్తమాసు సత్యనారాయణ తండి ॥ సుబ్బారాయుడు విశాఖపట్నం వ్యక్తి సత్యాగహ ఉద్యమ సమయంలో యుద్ధవ్యతిరేక పచారం చేయడం వలన 23-8-1940 నుండి 25-6-1942 వరరూ రెండు సంవత్సరాలు జైలుశిక్ష ఆనుభవించారు. (౧ 118

(ప్రయాగ సత్యనారాయణ ఈండి ॥ నరసింహశాస్త్రి విశాఖపట్నం చిన్ననాటినుండి ఉద్వేగ పూరితుడైన వ్యక్తి శ4వఫారం చదువుతూ 1921లో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలోకి ఉరికేరు. కొన్నాళ్ల తర్వాత తిరిగి పెద్ధవాళ్ల ఒత్తిడితో స్కూల్లో చేరారు. విశాఖ సి.బవ,యం హైస్కూల్లో స్కూలు ఫైెనలు చదివేరు. ఇంతలో ఆతనికి మానసిక వైకల్యం సంభవించింది చ్శితమైన చేష్టలు చేయడంవల్ల ఆతడ్ని అదుపు చేయడానికి, ఎక్కడికిపారిపోకు౦డా కాళ్లకు గొలుసులు వేసి ఉంచేవారు ఇంటిలో తల్లీదం డీ. వారింటికి దగ్గరనున్న మల్లెమడుగులవారి కుటుంబంతో [పయాగ వారి శుటుంబానికి సాన్నిహిత్యం వుంది. జగన్నాధరావుగారి సోదరులతో నత్యనారాయణకం మతి. అందువల్ల సత్యనారాయణ యింట్లో దండించి నిర్భంధించినపుడల్లా ఎట్లాగో తప్పించుకొని మల్లెమడుగుల వారింట ఆ(శయ౦ పాందేవారు.. జగన్నాధరావుగారి తల్లి లలితాంబగారు ఆ అబ్బాయిని ఆదరించి మంచిమాటలతో నమాధాన వేరచి భోజనం పెట్టి స్వస్థ్రపడిన తర్వాత వారింటికి వెళ్లేట్లు చేసేవారు. విద్యార్థి దశనుండి దేశ స్వాతంత్యం గురించీ, శకార్యగెను కార్మక మాల గురించీ వీరు ఉపన్యాసాలిచ్చేవారు. యూతను శాంగెస్‌మీద పాటలు రచించగా అన్నగారి అన్బామి బాల నరసింహశాస్త్రి పాటలు పాడేవారు. (రేడియోలో హరికథలు, బు(రకథలు చెప్పీ, హాన్య సంభాషలులు చేసే కళాకారులు _పయాగ వరసింహకాసి ఆనాటి కా౦1౫గె సు పాటలుపాడే నరసింహ కాడ్రై)

119

(ప్రయాగ సత్యనారాయణ ఉప్పు సత్యాగహంలో పా ల్లొన్న శారణాన 5-5-1930 నుండి 6 మాసాలు మ్మదాను, బరంపురం జైళ్లలో శిక్ష అనుభవించారు. తిరిగి 23.12.30 నుండి ఒక సంవత్సరం రాజమంటడి జైలులో శిక్ష అనుభవించారు. కాసనోల్లంఘనంలో పాల్గొన్నందుకు 7.].1932 నుండి 6-1-2933 వరరూ ఎడాది శిక్ష రాజిమండి, బళ్ళారి జైళ్ళలో అనుభవించారు. (పయాగ.గొప్ప సాధకులు, 1922 నం॥ ప్రాంతంలో హిమాలయాలకు వెళ్లిపోయి అయిదేళ్లు ఆ పర్వతసానువులో మానన సరోవర పరిసరాల్లో యోగసాధనలు చేశారు మహాతాపనులకడ అంతే వాసులయ్యారు. అక్కడనుండి కాశీవచ్చి గబపతి మునిగారివద్ధ కొంతకాలం సాహచర్యం: చేశారు. ' ఆధ్యాతి శకజ్జాన సంపన్నులై విశాఖ తెరిగి చేరుకున్నారు. “సూరు (పశ్నలు-జవాబులు" ఆను ఒక (గంధం మ్యుదించారు. యా రచనను బరంపురంలో ఉన్న రామలింగం పంతులుగారు, ఇంగ్లీషులోకి ఆనువాదిం౦ంచారు. సత్యనారాయణ భగవదధద్ధీతకు న్వతం్యత వ్యాఖ్యానం రచించి (పచురించారు. మళల్లెమడుగుల-. జగన్నాధంగార్ము సీతానగరం ఆ(శమంల్లో ఉన్నప్పుడు విశాఖలోనూ పలుతడవల . పచ్చిన కంత సమయం వారితో గడిపి వెళ్లేవారు. చైతన “నీవు చేయు 9చ్మిక నివ ఆధికారివి. దాని ఫలానికధికారివి కావు. కర్మఫలం కొరకు ఆశ పడకూడదు! కర్మను వినర్జంచనూ హూడదు.& అను భగవద్గీతా వాక్యమున్నూ గాంధీజీ జీవితమునకూ విశ్వాసము నకు మూల న్యూతాలుగా వర్తి చాయి, గే20

అల్మ్‌ జ్‌, గెడ్డం సన్యాస రావు గానాకాఅలన్యాాణాల్త ఈ 25-9-1914 దీని రైతుకుటుంబంలో శ. శ య బన్మించేరు. ర్‌ కనక ఫ్‌ అక లి ల సస భ్‌ ల! స్వస్థలం , గుంటపల్లి గ్రామం విశాఖజిల్లా. సన అవ్నీ తడి : చల్ల్ణయ్య నాయుడుగారు. ణి ఫూ. విద్య 1 తుని రాజా హైస్కూలు, విశాఖ న. | పట్నం వివియన్‌.క ళాకాల, ఆంధ వలల తా అయుమే విశ్వవిద్యాలయంలో వి ద్య సాగింది. బి.వి. పట్టభ్యదులు. 1938లో కాంగెస్‌ సంస్థలో పావలా సభ్యులుగాచేరారు నన్యాసిరావుగారు. 1సఫారం చదువుతున్నప్పుడు వారి అత్మీయ మి_తుడు భవానీ భట్ల సుబ్బారావు సహవాసం వల్ల శాఖాహారిగా మారేరు సన్యాసిరావుగారు. రెండోఫారం చదువుతుండగా తుని స్రేషన్‌లో గాంధీ మహత్ముని దర్శనం చేసుకున్నారు వీరు, హైస్కూలులో చదివే రోజుల్లో విదేశీ వస్త్ర దహనం జరిగినప్పుడు ఈన సఫేంటు, కోటు మ౦ట లో పడవేశారు. కళాశాల విద్యార్థిగా ఉండగా విద్యార్థి సంఘ కార్యక మాల్లో ఉత్సాహంగా పాల్గొంటూ ఉండేవారు, - (శిపుర కార్యగెస్‌ మహాసభకు (పతినిధిగా హాజరైనారు. 194) లో వ్యక్తి సత్య్యాగహ ఉద్యమంలో పాల్గొనుటవల్ల 16-1-1941 నుండి ఏడాది కఠిన కారాగార శిక్ష విధించబడింది మ్మదాసు, తిరుచునాపల్లి జైళ్ళలో నిర్భంధింపబడ్డారు. | మరలా క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందువలన 25-8-1942 నుండి 4 నెలలు, తిరిగి 20-1.1943లో కొన్ని వారాలు ఆలీపూర్‌, నెల్లూరు జైళ్లలో శక ఆనుభవించారు. 121

194]లొ తిరుచునాపల్లి జైలులో (పముఖ జాతీయ నాయకులు రాజాజీ? శామరాజు నాడారు, గోపాలరెడ్డి, (పకాశం పంతులు, తెన్నేటి, తిరుమల . _గువారి సాహచర్యం వీరికి లభించింది. బి. ఏలో మిగిలివున్న ఒక భాగం “ఆంగ్లం”లో పరీక్షకు హాజరు కావలసి యున్నది. జైలులో పేక్ప్పియర్‌ నాటకాలను రాజ గోపాలాచారి వద్ద పాఠాలు చెప్పించుకున్న అదృష్టం లభించింది సన్యాసి రావుగారికి. _ ౩945-46లో గాంధీజీ విశాఖపట్నం మీదుగా మదాసులో దక్షిణ భారత హిందీ పచార సభలకు హాజరవుతున్నారు. అనకాపలి నుండి దునివరకు గాంధగారు కూర్చున్న రైలు పెక్టైలో పయాణం చేసే భాగ్యం కళ్లింది రావుగారికి. గాంధీగారి ఫోటో ఒకటి ముందుగనే పట్టుకొని దానిమీద సంతకం చేసి యిమ్మని గాంధీగారిని ఆర్టంచారు, హిందీలో మహాత్ముడు “*పాంచ్‌ రుపయా దేవ్‌” అన్నారు. ముందుగా ఆ సంగతితెలిసిన సన్యాసి రావుగారు జేబులో ఐదు రూపాయలు తీసి ఫోటోతోకలిపి యిచ్చారు. అట్లా మహాత్మాజీకి సమీపంలో మసలే అదృష్టం, వారి చ్మేవాలు సంపాదించే భాగ్యం పొందారు సన్యాసి రావుగారు, 1947లో జఏగిన అసంబ్లీ ఎన్నికలలో శాసన సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు, 1953లో వార్థా సేవ్యాగాం వెళ్లి పభాకర్‌జీ వల్లభ స్వామిగారిని గాంధీజీ ఆ_శమంలో కల్పి సర్వోదయ సమాజంలో సభ్యులుగా చేరారు. తర్వాత పోనార్‌ ఆశమంలో వినోబాజీని దర్శించి వారి నలహాలు పాంది నర్వో దయ భూదాన కార్యక మాలలో, వినోబా పాద య్యాతలలో పాల్గొన్నారు భూదాన యజ్ఞ టోస్టులో పీకు ఒక (పధాన సభ్యులు, గాంధీ స్మారక నీధి రాష్ట్ర బోర్డులో సభ్యులు. విశాజ [ప్రేమసమాజ పాలక వర్ణ సభ్యులు ఓంకార్మాశమ పాలక వర్గంలో సభ్యులు రాష్ట్ర స్వా తఈ0 త సమర యోధుల సలహాసంఘంలో సభ్యులుం స్వాతం్యత్య సమరయోధులు గెద్దం సన్యాసి రావుగారు ఇటీవలే ఏడాది (కిందట న్వర్గస్టలయ్యారు. )

అవా రై ఎల క22

గాదె సే రాజు మంగవీరం గాంమం, ఎలమంచిలి తాలూకా మురకాడ గామ కరణంగా ఉండేవారు జాతీయ ఉద్యమంవైవు విశేషంగా ఆకర్షించ బడ్డారు. కరిణీకానికి రాజీనామాచేసి స్వతచ్యత్యోద్యమంలో చేరారు. కాంగెస్‌ కోసం ఎన్నో విరాళాలు సేకరించి యిచ్చేవారు. ఇల్జూ వాకిలి, తల్లి, భార్య ఆందర్నీ పట్టించుకోక (వపకాశం పంతులు గారిలా నిస్వార్దంగా దేశీయోద్యమం కోసం పొటుపడ్డ దేశభక్తులు ప్కేరాజు, గాంధీగారి పిలుపు నందుకొని ఢిల్లీ చాందినీ చాకు సత్యాాగహ౦లో పాల్గొన్నారు. 1032లో శాసనోల్లంఘన య! ద్య మ ౦లో, 1041 వ్యక్తి సత్యాగహంలో 1942 శ్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని జైలుశిక్ష లు అనుభ వించారు. ॥ + లం (౮) ఉం మనం శతాబ్ధాల తరబడి వేచియున్న పూర్ణపురుషు డు ఇప్పుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు. (పేమపూరిత హృదయంతో (గామీణుల ఇళ్ళ తలుపులు తట్టాడు. తలుపులు తెరచుకున్నవి. (పేమ ఏ కవాటాన్ని తిరవలేదు ? (పేమ (పజలను పిలిచింది. ఈ పిలుపుకు _పజలు లా / $ మేల్కొన్నారు. ఆయన సలహాను శిరసావహించాలు. (గామ (గామాన్ని సందర్శిస్తూ గాంధి(,పజల కు 'భయపడకండి!" ఆని (పబోధం చేశారు, ఆ సాధు వాస్వానీ 123

చెముడుపాటి వెంకట రవముణవాారి వ వాళ వే స్వస్థలం ; హరిశ్చంటదపురం, శ్రీకాకుళం న న్యు న్‌ ౬, ల విశాఖపట్నం నివాసం త్రైటంాశే చిన్న వయన్సున ఉప్పు సత్యాగహంలో శే క! పోలీసుల ఆధీనంలో ఉంచబడ్దారు. 1932లో శాసనోల్లంఘ ఉద్యమ౦లో పాల్గొన్నారు. విశాఖజిల్లాలోని, కైలాసపట్నం, నర్చీపటంలలో జరిగిన జిల్లా కాయ్యగెను సమావేశంలో పాన్గాన్నందుకు ఆనాడు 11 మంది పురుషులను, 6 గురు స్త్రీలను అరెస్టు చేశారు. కన్నేపల్లి సాంబమూర్తి, ఆధికార్ల బగన్నాధస్వామి, తాతా దేవకీ నందన రావు, మిస్ఫ్సులవారు, కేకుమళ్ల సీతారామ స్వామిమున్నగువారితో కలసి రమఖు మూర్తిగారికి నర్చీపట్నం మెజిఫ్టేట్‌ ₹సం॥11 నెల కఠిన కారాగారళిక్ష వేయగా 6-9-1932 నుండి బరంపురం, బళ్లారి సెం్టటల్‌ జైలులో ఉన్నారు. 1935లో వి.వి. గిరగారి పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో, తదుపరి శాసన న భల ఎన్నికల నందర్భంగా విశేష సహకారం అందించారు. న

• గాంధి నాయకుడుగా లభించడం భారతదేశం అదృష్టం, _ ఆయన నిరాడంబర నాయకత్వాన భారతదేశం స్వాతం త్యం సముపార్ణించుకొంది ఎ క ఆంగ్ల ష్మతిక 124

మళ్లైమడుగుల కోదండ రామస్వామి పట సనన్‌ ము! వే జన్మస్థలం ః బరంపురం. ల ను. న్వస్థలం 1 విశాఖపట్నం సస! క తండి ః: బంగారయ్య గారు 1919లో గాంధీగారు రౌలత్‌ నత్యాగహం ప్రారంభించే ముందు, కఠిన నియమ ఖద్ధులైన యువకులు కావలనని కోరారు. గాందీజీ నియమపాలనకు సిద్ధపడిన ఇఅధ్ధరే అధ్ధరు యువకులు విశాఖ జిల్లా నుండి నత్యాాగహ (_పమాణం తినుకున్నారు. వనంతరావు బుచ్చి సుందర రాపుగారు, మల్లెమడుగుల కోదండ రామ స్వామిగారు 1919లో మ్యదాసు (కిష్టియన్‌ కాలేజిలో !.%ఉ చదువు తున్నారు చదువును ఆపివేసి జాతియ ఉద్యమంలో ,పవేసించారు. 1919 వ్మిపెల్‌ 6న మొట్ట మొదటిసారిగా భారత దేశంలో గాంధీజీ తలపెట్టిన సత్యాగహ ఉద్యమం ప్రారంభించ బడింది. ఆదే రౌలత్‌ చట్దవ్యతి రేక నసతార్ట్హగహం, ఆరోజు రౌలత్‌ చట్టాన్ని వ్య త8రేకన్తూ 1₹పమాణం చదివి కరష్మరాలు పంచడం, ఉప న్యాసాలు చేయడం దేవాలయాలలో, మసీదులలో, చ ర్చి న్లోప్రా ర్జ నలు, కొట్లు మూసి వేయడం జరిగావి. కోదండ రామస్వామిగారు 6-4-1919 నాడు ఉదయం విశాఖ కురుపాం మార్కెట్‌వద్ర (పమాఖం చవివి కరష్మతాలు పంచారు. సాయంకాలం విశాఖపట్నం బీచ్‌లో మల్లెమడుగుల బంగారయ్య గారి ఆధ్యకఓతను సభ జరిగింది. 125

విశాఖజిల్లా కాం్మగెసకు 1921 నుండి 1925 వరకూ కా ర్య దర్శిగా ఉన్నారు. +

1027 నుండీ గాంధగారి నిర్మాణ కార్య్యకమంలో స్వామిగారు నిమగ్ను లయ్యారు. ఖౌ దీఉద్యమ నిర్వహణ, (ప్రచార బాధ్యత వీరి మీద ఉంచబడింది.

మొదట విశాఖ ఖాధీ భాండార్‌కు మేనేజరుగా 1927.29 లో పనిచేశారు. ఆ రోజుల్లోనే 1926-27 లో విశాఖనుండి వెలువడిన “స్వశక్తి” ప(తికకు సంపాదక బా ధ్య తలు వహించి కొంతకాలం నడిపించేరు. తర్వాత పురిపండావారు కొన్నాళ్లు “స్వశక్తి"ని చూశారు.

1032లో కోదండ రామస్వామిగారు, సో దరులు జగన్నాధ రావుగారు తమకు గల అస్తి హక్కుల్ని వదలుకుంటూ డీగ్‌ వ్రాశారు సత్య్యాగహ సమరంలో పాల్గొనడానికి యీ డీష్‌ స్వేచ్చ నిస్తుందని వారలా చేశారు. కోదండ రామస్వామిగారు తమ జీవితాన్ని సంపూర్ణంగా భాదీకి అంకితం చేశారు. “ఆంధ ఖాదీ" ఆంకే స్వామిగారే అని పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఖాదీ నస్వచ్చతను, ఖాదీ తత్వాన్ని చివరంటా కాపాడమే తమ ధ్యేయంగా (బకుకు గడిపిన సేవా _వతులు స్వామిగారు. ఆలసట వారి జీవితంలో లేదు. ఒక “ఆర్థ శతాబ్ధం” ఖాదీ అభివృద్ధికి నిరంతరాయంగా తమ నిస్వార్దమైన సేవలు ఆందించిన ధన్యజీవి కోదండరామస్వామిగారు- పూర్వపు గంజాం విశాఖ మండలాలలోని వేలాదిమంది ఖాదీ (శామికుల (శేయస్సు కోసం స్వామి పెక్కు తెరగుల కషి చేశారు.

రాట్నంమీద స్వయంగా వడుకుకున్న నూలుతో నేసిన బట్టలు ధరించడం: నేటి రోజులలో చాల ఆరుదైన విషయం తాను నమ్మి, (ప బోధించివ ఆదర్శాన్ని జీవితమంతా అనుష్థించిన కర్మయోగి కోదండ రామ స్వామిగారు.

426

తతత ముళ్లపూడి వీరభ దం రా (4 త ౫. భిన్న గళ్‌ జననం, 31.1918 మాతామహుల ఇంట 2 న భట్నవిల్లి (గామంలో, ఆమలాపురం తా॥ మ క వ. న స్వస్థలం ; ఇనుశపూడి, గామం, కొత్త పేట “క తాలూకా, తూర్పుగోదావరి జిలా శ శ స భా .. స్‌ బ్య . తంటడి ; (బహ్మానందంగారు యమ! నివాసం ః విశాఖపట్నం సంపన్న కుటుంబంలో జన్మించిన వీరభ్యదంగారు సమి ప్రికుటుంఖ విచ్చిత్తితో పరస్థతులు వం్తడివలన 1936లో న్కూూలు ఫైనల్‌తో చదువు ఆపివేశారు. తన బాల్యం నాటికే దేశ స్వాతం త్యపు ఉద్యమ ప్రభావానికి లోనయ్యారు. ఆ ప్రాంతపు జీల్లా బోర్డు ఎన్నికలలో కార్యగెస్‌ అభ్యర్థిగా పోటిచేసిన ఉప్పులూరి దేవయ్య గారి తరపున శ్రీ భ్యదంగారు (వచారకులుగా పని చేయడంతో రాజకీయ జీవితం ప్రారంభించారు. తరువాత 1937 ఎన్నికల్లో కాంగెన అభ్యర్థికి మద్ధతునిస్తూ చిత్తశుద్దితో పనిచేశారు. అప్పువ కార్మగెస ఘఫవిజయం సాధించింది. ఆ ఉత్సాహంతో తన పూర కాలాన్ని కార్యగెన నంస్థకే వినియోగించా లనుకున్నారు. అమలాపురం తాలూకా కార్యగెస కమిటి కార్యదర్శిగా శ్రీ ఖ్యదం సేవలందించారు. ఆ రోజుల్లోనే "విశ్వ ఫాహిత్యమాలి న్యవస్టాపకులు మహీధర సోదరులతో పీ౨కి పరిచయ మయింది. వారు (పచురించిన (గంధాలు చదివేవారు భ్యదం అప్పట్లోకోటీపల్లెలో జరగిన రాష్ట్ర రైతు మహాసభలలో వలంటిరుగా పనిచేశారు. 127

కొన్నాళ్ళకు కంభంపాటి సీనియర్‌, నండూరి ప్రసాదరావు, మోట్ల వీరయ్య మున్నగు (ప్రముఖ శా మేడులతో వీరికి పరిచయం కలిగింది.

ఇదే సమయంలో జయ పకాష్‌ నారాయణుగారి "సోషలిజం ఎందుకు అను పుస్తకం చదివి (ప్రభావితులై భ్యదం “కాం్యగెస్‌ సోషలిష్టు పార్ట నభ్యులుగా చేశారు.

తరువాత వీరికి కమ్యూనిస్టు పార్టీతో సంబంధ బాంధవ్యాలు విర్చథడ్డాయి. మరికొద్ధి రోజులకే విశాఖపట్నంలో గల ఈ శ్వ రఫార్మసీలో వీరికి ఉద్యోగం దొరకడం వలన భ్యదం విశాఖపట్నం చేరుకున్నారు.

విశాఖలో కా్యామేడ్‌ కొత్తమాసు సత్యనారాయణుతో పరిచయం కావడం పా ర్జీ సాహి త్య ౦ చదవడం, తర్వాత ఏిటికూరి బలరామ మూర్తిగారి పరిచయం, ఏరిని కమ్యూనిష్టు పార్టికి సన్నిహితం చేశాయి.

ఇంతలో విజయనగరంలో జొన్నలగడ్డ రామలింగయ్య గారి పరిచయం కలిగింది.

1919లో జూన్‌లో విశాఖపట్నంలో కొత్తమాసు నత్యనారాయణుతో కలిసి కమ్యూనిష్టు కార్యకర్తగా జీవితం ఆరంభించారు. మరికొధ్రిరోజుల కే జొన్నలగడ్డ రామలింగయ్యగారు కూడా మకాం మార్చి విశాఖ వచ్చారు ఈ ముగ్గుకు విశాఖ పరిసర ప్రాంతాలలోని కార్మికుల సమ స్య లు, వారి సంక్షేమం కోసం కృషి చేయడం ప్రారంభించారు.

1040లో చిట్టివలస కార్మిక యూనియన్‌ తరఫున మేడేసభలునిర్వ హించారు తరువాత భీమునిపట్నం మున్ప్చిపల్‌ కార్మి క స౦మఘం౦ం నిర్మాణం చేసి కార్యదర్శిగా పనిచేశారు

చిట్టివలస కార్మిక సంఘ ఆ ధ్య కు లు కరుణాకరం సుబ్బారావుగారు వ్యక్తి నత్యాగహంలో ఆరెస్టు ఆయినప్టుడు భ్యదంగారు ఆకార్మిక నాయకత్వం వహించారు. - - ” ఇంతలో ప్రభుత్వ వ్యతిరేకులుగా కమ్యూనిష్టు పా రీ స భ్యుల ను (పభుత్వం ఆరెస్టుచెయ్యడం పాంరంభించి, భ (ద గారిని విశాఖలో అరెస్టుచేసి వెల్లూరు జైలుకు పంపారు. - ఎ 128

37.12.1910 నుండి 25.6-1942 వరకు ఎటల్టూరు, తంబావూర్‌ వై ల్ల లో నున్నారు భదం, క్విట్‌ యుండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 18-3-1942 డి 12 5-1944 వరకు వెల్లూరు, తంజావూర్‌ జైళ్లలో నిర్చంధించ బ్యారు? తిరిగి ఊ ద్య మళ లో పని చేయడంతో 18.944 నుండి ఒక విడాది ఆలీపూర్‌ జైలులో కఠినశిక్ష విఫించగా 2-11-44 విడుదల చేయబడ్డారు 1916లో _పధమ విశాఖజిల్లా కార్మిక మహా సభను జొన్నలగడ్డ రామ లింగయ్యగారు, ఎలమంచిలి విజయకుమార్‌గారు, భ్యదంగారు కలిసి నిర్వహించారు. 1052 విశాఖ నియోజక వర్గం నుండి శాసనసభకు ఎ న్నికయ్యారు, తరువాత రాజ్య సభ్యులుగా ఎన్నికయ్యారు పోర్టు, డార్‌ = వాటర్‌ వర్కు = ఫెడరేషన్‌ ఆఫ్‌ యిండియాసం వ (వధానకా ర్య దర్శిగాను, విశాఖ హార్బర్‌ అండ్‌ పోర్టు వర్కర్సు యూనియన్‌ ఆధ్యక్షులుగాను, చాల వళ్ళు పదవులునిర్వహించి కార్మికుల సంక్షేమం కోసం విశేష కృషి చేశారు. కార్మిక బంధు భ్యదంగారు రెండేళ్ల (శితం కాలధర్మం చెందారు. [0 డడ డై

• సాధనములు విత్తనముల వంటివి. ఆశయాలు చెట్లవంటివి. విత్తనాలకు చెట్లకూ ఉన్న సంబంధం వంటిదే సాధనాలకూ ఆదర్శాలకూ కూడా తీరని సంబంధం వుంది. ఎ గొౌందీజీ క29

య్య ముత్యం షా ర్వతీశం నానా. జననం ః 1839 సం॥ స లో తల్మడి : రామమూర్తిగారు ర్‌ ల టై. మామిడిపల్లి గ్రామం, చోడవరం తా! హా ట్రజాల్లో ల . భ్‌ గ | విద్య ః విశాఖపట్నం ఎ. వి. యన్‌. కళా న నే శే శాలలో బి.ఏ. వరకూ చదువుకున్నారు. . "1. 29128 నుండి 1922 వరకూ డిప్యూటి గ వల ఖా భంాత తనస్‌ల్‌దొడ్‌ ఉద్యోగం చేశారు. ॥ దేశ స్వాతంత్య సమరంలోనూ, దేశ పునర్నిర్మాణ కార్య కమాలలోనూ ఆంకితభావంతో పాల్లొన్న యోధులు,కా ర్య కర్త లు అవసరం అని (పబోధించిన గాంధీజీ పిలుపును అనుసరించి పార్వతీశంగారు చేస్తున్న (పభుత్వోద్యోగానికి రాజీనామా చేసి స్వ (గామ ౦6 మామిడిపల్లికి చేరు కున్నారు. జాతియోద్యమానికి ఆధారమైన ఖద్ధరువ్యాప్తి, విదేశవు బహిష్కరణ, అస్పృశ్యతా నివారణ మున్నగు నిర్మాణ కార్యకమాలు రామమూర్తి గారు చెపట్టారు. హాకింగ్‌ పత్తినుండి నూలు తీయించి అధ్ధరు బట్టలు నేయి౦ంచడం౦, హరిజనోద్ధరణ (పచారం చేయడం వంటి గాందీజీ ఆదేశాల ఆచరణ కోసం నడుంబిగించారు. విజయనగరం, మాడుగుల జమీందారీలకు చెందిన మామిడిపల్లి రైతుల భూముల నీటి తీుువా వివాదం చిరకాలంగా పె ధ్‌ సమన్య ఆయి కూర్చుంది. ముత్యంవారు యా ఉభయ జమీందారీ అధికారులతో నంపదించి, ఆ నీటి సమస్వను పరిష్కరించి గామ | పజలకు మేలు కల్సించాకు అదే విధుగా మామిడిపల్లి రైతులు అధిక శిస్తు భారంతో సతమతమవు చూండగాఇనాందా వ్ల తో మాట్లాడి 1924లో రెంట్‌ రిడక్షన్‌ అమలు చేయించారు. 130

1937లో పార్వతీశంగారు ఉమ్మడి విశాఖజిల్లా బోర్డుసభ్యులుగా కాం గెసు పార్టీ తరపున ఎన్నికయి జిల్లా గ్రామీణాభివృద్ధికి విశేషకృషి చేశారు. 1942లో వారి నతీమణి గతించగా ఆమె పేరున “కామేశ్వరీ విద్యా పీఠం” అనే బాతీయ పాఠశాలను 1913లో మామిడిపల్లి గాంమంలో స్థాపించారు. కులమతాలకు అతీతంగా గాంమస్టులందరినీ విద్యాపంతుల్ని చేయాలని వారి సంకల్పం. ఇతర బడుగు వర్గాలవారి చదువుకు వీలు కల్పించారు హరిజనులు గామాలలో స్వేచ్చగా తిరగడానికి ఆవకాశం కల్పించారు ఆస్పృశులను దేవాలయ (పవేశం చేయించారు. వయోజనుల విద్యాభివృద్ధికి ఏర్పాట్లు చేశారు, కామేశ్వరీ విద్వాసీఠంలో బాలబాలికలకు సంస్కృతం, అమరం, ఆంధం, హిందీ, భగవస్థత వంటి ఉత్తమపాఠళ్యా౦ం శాలు నేర్చ్పించ సాగేరు. (పభుత్వ గుర్తింపు, ఆదరణ లేక ఉపాధ్యాయుల జీతాలు, పాఠశాల పరికరాల ఖర్చులను తామే భరించి చాలవి ల్లు పాఠశాల నడిపెంచారు. షక. - కళలలోను విద్యార్థుల ఆభిరముుచులను పెంపొందించడానికి పలు విధాల కృషిచేశారు. పాండవోద్యోగ విజయాలు నాటకాన్ని సహ జత్వ౦ పుటి పడేట్లు పదర్శించాలని చాల్నదవ్యం, సుమారు 25 వేల రూపాయలు వెచ్చించి విశ్వరూప యంకాన్ని (పసి ద్ద క ళాళారునిచే తయారు చేయించారు. 1957లో వారు దివంగతులైనంత వరకూ గా మాభఖి వృ ద్ధి క్కి జిల్లా (శేయనస్సుకు అవసరమైన నిర్మాణ కా ర్థ్య్యకమాల లో నిమగ్నులై (పజలకు "సేవలందించారు.

• హింనకంటె అధైర్యం ఇంకా ఆసహ్యకరమైనది. == గాంధీజీ 131

నాగదేవర వెంకటరావు కనాను క జననం ; 1919 న ర. తడి: సూర్యారావు మం! శ 1 స్వస్థలం : సోమెశ్వరం, రామచంద ” ల స. స గోదావరీతిరం జాతీయ ఈ ద్యమ౦లో మ వ్‌. చాల పథాన ప్నాత నిర్వహించింది నన ఎందరో యువకులు, పెద్దలూ స్వాతంత్ర్య సమరంలో చేరి త్యాగాలు చేశారు. వెంకటరావు గారూ కార్యగెన సుస్థ నిర్వహించిన ఉ ద్య మాలలో ఆకరించబడారు. ఇమె డర విద్యార్హి దశలోనే వీరు సత్యాాగహానికి సిద్ధపడ్డారు. ముమ్మడివరం, ఆమలాపురాలలో జరిగిన వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొన డం వలన అరెస్టు చేయబడి ఆలిపూర్‌, కలకత్తా, బెంగుళూరు జైళ్లలో శిక ఆనుభవించారు. జైలులో ఉండగానే వారితంటడి మృతిచె-దారు. జైలు నుండి విడువల తర్వాత నాగదేవర వారు (క్రియాశీలక రాజకీయా లలో పాన్గొని (పజాహిత కార్ట్మకమాలు ఎన్నో చేశారు. క974 డిశంబరు 12 తేఏని 'వెకటరావు విశాఖలో మృతిచెందారు. చైతన తనా కోపంతో కళ్ళు ఎను పెక్కితే[_పయోజనం టేదు. అప్పుడు స్పష్టమైన యోవనకు గాని ఆచరళఖకుగాని అవకాశముండదు జూ గాంధీ మహాత్ముడు 132

చొడిపల్లి సూర్యనారాయణ రికాశారాయలాణన్నై.. జననం | 17-8-1924 స్‌ ల . నే షై తండి, సూరయ్య ప! ( స్వస్థలం , కొమరవానిపాలెం గ్రామం, ఇల క్షా. శ్రీకాకుళం జిల్లా న సుఖ. పథమిక విద్య స్వగ్రామంలోను తర్వాత క్‌. న్‌ రంగూన్‌లో 6వ తరగతి వరకూ చదువు. క పం సే ల తండి సూరయ్య రంగూన్‌ (బర్మాలో ఉండేవారు. 1937లో న్వ్యగామం వచ్చి చఛుమారుని (పయోజకుని చేయాలని రంగూన్‌ తీసుకు వెల్లారు. రంగూన్‌ కమ్మకచ్చి బస్తీలో వీరికి స్వంత యిల్లు ఉండేది ప్రైవేటు మాష్టారి వర్ద ఈవ తరగతి వరకూ చదువుకున్నారు సూర్యనారాయణ 1041 డిశంబరులో జఫానువారు రంగూన్‌ పై బాంబులు వేశారు. అప్పుడు కొందరు భారతీయులు భయంతో నడక దారిని తమ ప్రాంతాలకు వెళ్లి పోయారు, 1942లో జఫాన్‌ బర్మా ఆకమించింది. సుభాను చం్యదబోను రహస్యంగా న్వదేశం నుండి జర్మనీ చేరి ఆక్కడ నుండి జపాన్‌కు తర్వాత సింగపూర్‌కు చేరుకున్నా రు. (బిటిష్‌ దొరలను ఎదిరించగల సైన్యం దూర్చి భా రతదేకళానికి స్వాతంత్యం సంపావించాలని నుబాస్‌ బోను సంకల్చం. ఆందుకోనం ఆవాద్‌ హింద్‌ ఫౌజూ సైన్యం విర్పాటు చేశారు. 1943 జూలైలో రంగూన్‌ పట్నంలో జరిగిన బహిరంగ నసభటో బోను భారతియుల్ని సంబోధిస్తూ ఉపన్యసించారు. మాతృదేశ విముక్తికై భారతీయులు త్యాగాలు చేయాలని విజ్జప్తి చేశారు బోసు. 433

ఎందరో యువకులు, భారతీయులు సైన్య 6లో చేరారు. వారంతో వారిరక్తంతో సంతకాలు చేశారు. సూర్యనారాయణ తండి తమ యింటిని ఆమ్మి బోసుబాబుకు విరాళంగా యిచ్చారు తండి ఆనుమతితో సూర్యనారాయణ సైన్యంలో చేరారు. అబాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ 1943 నవంబరులో హెడ్‌ శ్వార్జర్చును సింగపూర్‌ నుండి రంగూన్‌కు తరలించారు. రంగూన్‌ నుండి సైన్యం అండమాన్‌, నికోబార్‌ దీవులలో (పవేశించి ఆ్మకమించింది. ఆక్క డ ఆనేక మంది ఖైదీలను (ఎక్కువ మంది స్వాతంత్య సమరయోధులు) విడుదల చేసింది. 19439 డిశంబరులో ఆండమాన్‌ జైలుపై భారతీయ పతాకనుబోను ఎగురవేశారు. య తర్వాత బర్మా సరిహథ్ధు దాటి మణిపూర్‌, ఇంపాల్‌, కొకింయా (పాంతా లను స్వాధీన పర్చుకొని (ఓిటిష్‌ సైన్యాన్ని ఎదిరించి అస్సాంలో (పవేశించి ఇరవాడీ ఎఫ్టేటును వశం చేసుకున్నారు. ఇంతలో ఆజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ (బిటిష్‌ సేనతో త్మీవంగా తలపడవలసి వచ్చింది. 044 సెపెంబరులో ఇరు సైన్యాలకు త్మీవపోరాటం జరిగింది. హిందు ఫౌజ్‌వారు అనేకులు మరణించారు. సూర్యనారాయణకు గాయాలు కాగా అస్ప్మతిలో చికిత్స ఆనంతరం యుద్ధభూమికి చేరారు. ఇదే సమయంలో అమెరికా జపాన్‌పై ఆయిబాంబు వేసింది. జపాను భయంతో యుద్ధం ఆపి వెనుతిరిగి పోయింది. యీ ఆదునులొ 'విటీష్‌ అమెరికాలు కల్చి ఆవాద్‌ఫౌజ్‌ పై బాంబులు కురిపించాయి. * భారతీయ సైనికులు వెనుకమళ్లి రంగూన్‌ చేరుకోవాలనుకున్నాలు. కానీ మార్గమధ్యంలో వి టీష్‌ సై న్య ౦ ఆధిక మొత్తంలో చుట్టుముట్టి పట్టుకున్నారు. శక్‌్పత

1945 మేలో ఫౌజ్‌ సైనికులంతా రంగూన్‌ సెంటల్‌ జైలులో ఖైదు చేయబడ్డారు. నేతాజీ పట్టుపడ లేదు. లొంగిపోయిన ఆజాద్‌ హింద్‌ఫౌజ్‌ వారిని ఢిల్లీ మిలటరీకోర్టు విచారించింది. ఆఏంతరం 1916 వష్మ్‌పెల్‌లో వారినందర్నీ రంగూన్‌ నుండి మ (దాను తీసుకువచ్చి విడుదల చేశారు. ఎవరి గామాలకు వారిని పంపివేశారు. చోడిపళ్లి సూర్యనారాయణ విశాఖపట్నంలో సింధియా నావిగేషన్‌ కంపెనీలలో ఉద్యోగంలో చేరారు 1947 నుండి 1952 వరకూ కార్యగెన సేవాదళ్‌ కమాండర్‌గా ఉన్నారు చోడిపల్లి 1984 లో ఉద్యోగ విరమణ చేశారు. 1080 నుండి పీు స్వతంత్యయోధుల పెన్షన్‌ పొందుతున్నారు. న “భారత దేశాన్ని నేను (పేమించడానికి, ఈదేశసేవకు నేనుద్య మించమనికి కారణం కేవలమిది నువిశాలమైన భూభాగమనికాదు. దీని గత చరిత మ హోజ్ట్రలమైనదనీ కాదు. వర్తమాన భారత దేశంపై నాకు గల విశ్వాసం. ఈ దేశం సత్యానికి, ఉన్నత లఖ్యాలకు నిలయమై నిలిచి వుంటుందనే నమ్మిక. ఇవే నాదేశభక్తికి కారణాలు“ ఈ ఉత్త మావర్శాలనే గాంధీజీ మనకు (పబోధించాడు, | ఎ నెహూ జీ 135

ముడ్డు కృష్ణమూర్తి

గుద్ధ శ్రీరాములు

తెన్నెటి వెంకటరవుణ వళూర్తి

కొల్లూరి వీరభదరావు

జొన్నలగడ్డ రామలింగయ్య

కందాళ సర్వేశ్వర గాస్త్రి

వడ్డాది సీతారామాంజనేయకని

ముల్లివుడుగుల జగన్నాధరావు

చర్ల గణపలిశాస్త్రి

గౌతు లచ్చన్న

టె యస్‌, గుప్త

శిస్హా పురుషోత్తం

న్న.

శిష్టా లక్తి శ్రినరసమ్మ

శ్‌స్టా శ్యావము సుందరమ్మ భూపతిరాజు సత్యనారాయణ రాజు మళ్లెవుడుగుల వెంకటరామయ్య వెలువర్తి నరసింగరావు కోరుకొండ సుబ్బరాజు

నెల్లివుర్హ విజయ రామారావు గొట్టుముక్క రావమచం.డరాజు మల్లాది రామచం ద గాస్ట్రె బె.వి.కె. వల్లభరావు కందాళ స్ముబవుణ్య తిలక్‌ 136

తతత వుడు కృష్ణవమూ రి త వ్‌ ఎవ నన న | శాల. సుంగౌమం : బారువ, శ్రీకాకుళం జిల్లా గ కా ట్ట అబ్బుల్‌ రహమాన్‌ కంపెనీలో ఓడకలాసీ న శ వ. శన్‌. గా పనిచేస్తూ జీవించేవారు. నన “టంత (తో అ ఆ 1041 డిశంబరులో రంగూన్‌ పై బాంబులు అలం సర్‌ శనీ వేని జపాన్‌, బర్మాను ఆకమించుకుంది. "జ పే ఉఅశతుతయామేకే చాలమంది భారతీయులు బర్మా వదిలి తను తమ ,పదేశాలకు వెళ్లిపోయారు. కానీ, కృష్ణమూర్తి ఆయన అన్నా రంగూన్‌లోనే ఈన్నారు. 1943 జూలైలో రంగూన్‌ బుట్టాం మైదానంలో నుబాన్‌ బోస్‌ నభ చేశారు. భారతదేశ స్వాతం్యత్యం కోసం (పతి భారతీయుడూ సిద్ధం కావాలన్నారు. అబాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ సైన్యం విర్చడింది. మ ఠ్గుక్ళ ష్ణ మూర్తి అన్న అనుమతితో 1913 సెపైంబరులో స్వతంత్ర సైన్యంలో చేరారు. రమాసాలు (టయినింగ్‌ తర్వాత 1944లో యుద్ధభూమిలో (పవేశించారు. మణిపూర్‌, కొహిమా రంగాలలో (బిటిష్‌ సైన్యంతో పోరాడే సమయం అది. 1944 నాటికి భారత భూభాగంలో భారతీయ పతాకం ఎగుర వేశారు. ఇంఫాల్‌ మీద దాడికి సన్నాహం చేస్తూంకే వర్షాలు విపరీతమయ్యాయి. జపాన్‌ విమాన సహాయం లేక దాడి విరమించుకున్నారు. ఇంతలో అమెరికా సహాయంతో (భిటిష్‌ సైన్యం ఆఅఆధికసం౦ ఖ్యలో విమానాలు యుద్ధటాంకులతో ఆజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ మీద యుద్ధం ప్రారంభించారు. ఆ పోరాటంలో చాలమంది భారతీయులు మరణించారు. ఆదే సమయంలో జపాన్‌మీద ఆమెరికా ఆబిబాంబు వేసింది. జాపాన్‌ ఖీళతో లొంగి బర్మానుండి తొలగిపోయింది. 137

ఆజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ సైనికులు ముట్టడించి ఆందర్నీ బందీలుగా చేసి రంగూన్‌ సెం్మటల్‌ జైలులో పెట్టారు. మిలటరీ కోర్టు విచారణ పిమ్మట భారతీయుల నందర్నీ విడచి పెట్టారు, 1946 వ్మపల్‌లో ఓడమీద ఆ౦ద ర్నీ మ్శ్మదాను తీసుకు వచ్చారు. అక్కడ నుండి ఎవరి ఊళ్లకు వారిని పంపించారు. కృష్ణమూర్తి విశాఖపట్నంలో సింధియా కంపెనీలో హేమర్‌గా ఉద్యోగం సంపాదించారు. 1970 వరకూ పనిచేశారు. -|[0[- అనినా ననా నననననననతనాాాాానానా ననా నాననననపుపనిటనుననానణన ననా ననన కనాలనాన లాం నతానా నన ననన నలననన నానా ననా నాను నననననననాననలనా ననన నటనను. మనిషి నిజంగా జీవితంలో ఆనంద మనుభవించాలంకేు ఒక మహతర లక్ష్యాన్ని ఎంచుకొని, దానికే అంకితమై పోవాలి. ఆ లక్ష్యసాధనలోనే జీవితం పూర్తిగా పండి రాలిపోవాలి. ఆ విధంగా (పకృతిలో తానొక మహత్తర వి శక్రిగా రూపాందాలి. ఆంతేగాని మ(దమైన వస్తువుల కోసం ఆరాటిస్తూ, రోగాలతో. నొప్పులతో బాధపడుతూ (పపంచం నాకు ఆనందం (పసాధించడంలేదని తిట్టు కుంటూ కూర్చోవడంవల్ల (పయోజనం లేదు, ఆాబెర్బార్ట్‌ షా కనాన నణాననననినానిలననననననిన ననిన నాననా నననిననాతలనాలనుుక తో నొకొనన నతన నషా నానతీకతకత తనక నకాకనాననననానానిని 38

గుద్త శ్రీరాములు రెండవ (పపంచ యుద్ధంలో (శుటీష్‌వారి థు కన తరపున జర్మనీతో తలపడటానికి వెళ్లిన న నబ న. భారతీయ దళంలో శ్రీరాములు ఒకరు, స. న స ము లిబియాలోని అల్లాడిన్‌ రంగానికి వీరి ళ్‌ తనో సె సా ఇ, ఆరోజుల్లో ఇటల్కీ జర్మనీ విమానాలు ౮ వ్‌ ఇ మ మట . న. శ్యతువులపై అగ్నిపర్త్షం కురిపిస్తు న్నాయి, పోరాటం భీకరంగా సాగుతున్నది. ఒకనాడు బాంబులు పడడానికి బదులు కరష్మ తాలు కట్టలు కట్టలుగా పడ్డాయి, హిందీ, ఈర్టూ, ఇంగ్లీషు భాషల్లో వున్నాయా కరప్మతాలు వాటిని శ్రీరాములు చళంలోవారు తీసి చదివేరు. “జర్మనీకి (ఈటీష్‌వారికీ జరుగుతున్న యుద్ధమిది. భారతీయులకు ఇందులో విమీ లాభంలేదు, జర్మనులు భారతీయులకుమితులు. కనుక మీరు పోరాడవద్దు-.అని నుభాస్‌ చందబోస్‌ సంతకలతో ఉన్నాయా కరప. తాలు, భారతియ సైనికులలో ఆలోచనలు రేకెత్తించాయి ఆకరప్మతాలు-- మాతృదేశ స్వాతయ్యత్యంకోసం జర్మనులవైపు వెళ్లడం మంచిదేమో అని ఆశ కళథ్గింది వీరికి. జర్మనులకు భారతీయులు లొంగిపోయారు. జర్మనీ చేరగానే బోను దర్శనం అయింది. “జర్మనులకు-భారతీయులకు ఉమ్మడి శ్యతువు (బిటన్‌ కనుక భారత స్వాతం,త్యానిక భారతీయు లంతా కలిసికట్టుగా పోరాడండి అని బోధించారు బోస్‌ 1౦42లో ఆజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజు స్థాపించబడింది. “జైహింద్‌” వారి వందనం *అజాద్‌ రేడియో స్టేషన్‌” నిర్మించబడింది. వివిధ భాషలలో భారత దేశానికి నందేశాలు ఆందబేసేవారు బోసు. 39

భారతీయ 'సైనికులందర్నీ గౌరవంగా చూసేవారు జర్మనులు. జర్మనీలో టోసుకు “నేతాజీ” అని బిరుదు వచ్చింది. నుభాస చందబోను కొన్నాళ్ల తర్వాత అవసరమైన పనిమీద వెళ్తున్నట్లు చేప్పారు. తర్వాత హిట్లర్‌ భారతీయ పైనికుల్ని సంబోధించి (పనంగించారు, రైస్‌ లాండ్‌ కొండమీద ఉండగా కొన్ని వందల పారాచూట్లు నుండి శతు సైనికులు దిగి భారతీయ సెనికుల్ని ముట్టడించారు. పెద్ర పోరాటం జరి గింది. అయితే జర్మనుల నుండి సమయానికి సహాయం రానందున భారత సైనికులు లొంగిపోవలసి వచ్చింది. ఆ సైనికుల్ని ఢిల్లీ తీసుకువచ్చి నిర్భంధించారు. మిలటరీ కోర్టులో విచా రించారు 1946మార్చిలో శ్రీరాములు. తదితరులు విడుదల చేయబడ్డారు. శ్రీరాములు హిందుస్తాన్‌ షిప్‌యార్జులో ఉద్యోగంలో చేరారు. 1972లో స్వాతంత్య యోధుల పెన్షన్‌ వీఏకి మంజూరు చేయబడింది. తతత (5మశిక్షుు మనిషి చిత్తశుద్ధికి నిదర్శనం. త్యాగం (కమశిక్షణ సంయమనం లేనిదే మనిషికి ఆశలేదు, నిష్మృృృతిలేదు. క్రమశిక ణలేనిదే త్యాగంకూడా వ్యర్థమే ననన 140

వద్డాది సీతారామాంజనేయ కవి లు క జన్మస్థలం 2 కశికోట (గామం లు విశాఖ జిల్లా. స తండ్రి : భీమశంకరంగారు య || జ విద్య : కళింకోట, కాకినాడ. . _విశా౭పట్నాలలో చదువు సాగింది. జాతీయోద్యమంలో ; అనకాపల్లిలో ఒకనాడు రాజకియ సభ జరుగు తున్నది. గొబ్బ పండితులు, కవి, పురాణం సూర్యనారాయణ తీర్థులు గారు సభలో “యిండియావారు నడుముకట్టండి మీరు” అని పద్యాలు చదువుతున్నారు. వారి పద్యం చదివే తీ ఆంవనేయులుగారిని ఆకట్టు కొంది. తీర్ధులవారి పద్యాలు వీరిలో ఎంతో ఆవేశం కలిగించాయి. “బాల కవిని మేల్కొల్చింది. సభ తర్వాత పురాణంవారిని కలిసి తనను శిష్యునిగా స్వీకరించమని అర్చించారు. పుఠరాణంవారు వీరిని ఆశీర్వ దించి సీవు మంచి కవివి అవుతావన్నారు. విద్యార్హి దశలోనే వడ్తాదివారి మనస్సు జాతీయోద్యమం వైపు మళ్లింది. వ క మ్‌ లా 19109 లో గాందీజీ జాతీయోద్యమం తరపున బొంబాయిలో చేసిన ఉప న్యాసం పత్రికల్లో వీరు చదివేరు. గాంధీజీ ఆభిప్రాయాలు, పద్రతులు వడ్డాదివారికి బాగానచ్చాయి. విద్యవట్ల విముఖత కలిగింది. 193) లో ఆఎజనేములుగారికి విశాఖలో వసంకరావు బుచ్చి సుందర రావుతో పరిచయం కలిగింది. బుచ్చి సుందదరావుగారి రాజకీయ ఉపన్యా సాలు, ఆవరణ వారితో వడ్డాది వారివి సన్నిహితులను చేశాయి. కడ

వసంతరావు వారింటి (గ్రంధాలయంలో వీరు ఎన్నో (గంధాలు చదవ

గలి గేరు. ఆప్ప సకాలలోని ముఖ్యాంశాలు నోట్‌ పుస్తకంలో వాసు

కొని వాటి ఆధారంతో విశాఖ బీచ్‌లో ఆంజనేయులుగారు దిన్న చిన్న

ప్రసంగాలు చే నేవారు,

విశాఖ జిలా (గ్రామాలలో కాం్యగైసు (ప్రచారం చేశారు.

ళం

“దండాలు దండాలు భారతమాత” మున్నగు గీతాలతో “స్వరాజ్య గీతా

మృతము అనే ప్పస్తకం 1821 లో (ప్రచురించేరు. ఆ (గంధ రచన.

రాజద్రోహ నేరం క్రింద అరెస్టు చేస్తామన్నారు. కానీ అప్పట్లో విడిచి

పెట్టి [922 నవంబరులో వడ్తాదివారిని అరెషుచేసి సంవత్సరం జైలు

ళల (జా ళు వూ.

శిక్ష వేశారు.

1818 లో చదువుమానిన సీతారామాంజనేయులుగారు స్వయం కృషితో

ఉభయ భాషా ప్రవీణ పట్టాన్నీ పొందారు.

1943 నుండి తెలుగు పండితునిగా కళికోట, సోంపేట, సాలూరులలో

పనిచేసి 1855 లో రితైరయ్యారు,

“దండాలు దండాలు భారతమాతో అనే పీరి గీతం ___ *మా కొద్దు తెల్ల న.

దొంతనము” అనే గరిమెళ్ల సత్యనారాయణగారి గీతంవలె బహుళ

(ప్రజాదరణ పొందింది.

1921_22 తో సహాయ నిరాకరణోద్యమంలోను తిరిగి ఉప్పు సత్యా

(గహంతోను, వ్యక్తి సత్యాగగిహంలోను ఆంజనేయ కవిగారు పాలు

పంచుకున్నారు.

ఆంధ్రదేళంలో ఆ నాటి యువతరంలో కవితాభిరుచులను (ఫ్రోదిచేసి,

సారస్వతాభివృద్దికి విశేష కృషిచేసిన "కవితా సమితిని 1026లో

విశాఖపట్నంలో స్థాపించిన మువ్వురు ముఖ్యులలో వడ్తాదివారు ఒకరు

యె 142

మిగిలినవారు (శ్రీ శ్రీగారు. పుంపండావారు. మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రి గారి అధ్యక్షతన ఆ సమితి రెండు దళాబ్దాలు బాగా నగచింది, “స్వరాజ్య కవిగా” వీరు ప్రసిద్ధువెనారు. వడొదీవారు శతాధిక (గ్రంవక రలు టి ననా “పులిగోరు పతకంొ అవ్చైన ఏ8 తొలి శతకము, “కలాంజలి “రాధా కృష్ణోదాహరణము” అశే కావ్యాలు, గురుదక్షణ మున్నగు నాటకాలు ఆనేక శతకాలు, స్తోత్రాలు, నుమారు నూటము ప్రై (గంధాలు రచించారు, వీనిలో ముప్పై (గ్రంధాలు ముద్రించబడ్డాయి. పీరు (ప్రస్తుతము సింహాచలం దగ్గర (ప్రహ్తోదపుకంలో తమ ప్వుశ్రునివద్ద (ప్రశాంత జీవనం గడుపుతున్నారు. అనా నోనననా నినా వనాని ననా ననా ననన నినన ననిన ననన నననననా తననన ననన నానా ధాభిలధినన ననన నలా ననా నననినో నా ననిన నను నతన ననినననననకుా నననలునపఖననునననననానాననా. (పపంచ జీవితంలో గాంధి పూశ్ణపురుషుడు ఆయన ద్వారా భారత దేశానికి పూర్ణత్వం సిద్ధించింది. --ఆఅమెరికా పష్మతికా రచయిత 143

ముల్లైెవుడుగుల జగన్నాధరావు సొర్టస్ట్యున జననం : 2!1_[!._1805 కసూ టా. జన్మ స్థలం : బరంపురం [1 .. లన ంంంన సలం. విశాఖపట్సం౦ స ల్‌ న తండ్రి ; బంగారయ్యగారు ల ప్రాధమిక విద్య: ఏవిశాబపట్నం మొంలి యట ముమునోట్లే కంటివారి స్కూలు. సివిఎం హైస్కూ లులో ఎన్‌ ఎన్‌ ఎల్‌ సి, విజయనగరం మహారాజావారి కళాశాలలో ఐ ఎన్‌. సి. ఐదుమాసములు. శాంతినికేతనంలో భాగమైన శ్రీవికేతన్‌ (రూరల్‌ కీ కన్‌ స్రక్షన్‌ డిపార్ష్‌ మా టు బె మెంటు లో ఒకటిన్నర సంవత్సరిములు.___తిరిగి విశాఖపట్నం ఎ. వి. యవ్‌, కాలేజీలో ఐయన్‌.సి. (56) రెండు సంవత్సరములు. బెళారసన్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో నాల్గు సంవత్సరములు కి50., ఓఓ 5. మరియు గ॥.56.. ఒక సంవత్సరం బెవారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో 8 56. బోటనీలో ప్రరములుగా ఉ తీర్ణులై. నందుకు మాలవ్యాజీ గోల్డుమెడల్‌ ఫర్‌ బోటనీ లభించినది. 1018 ఏప్రిల్‌ ఆరున విశాఖపట్నం బీచ్‌లో జరిగిన బహిరంగసభలో రౌలత్‌ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా గాంధీజీ (ప్రారంభించిన దేశవ్యాప్త సత్యా (గ్రహం (ప్రారంభం క్రింద జగన్నాధరావుగారు చూసి ఛాసిన కరపత్రా లను పంచేరు. ఆనాటి హర్తాల్‌లో పాల్గొన్నారు. అప్పుడు ఆయన 55౬0 విద్యాగ్షి. ఛి 1921 లొ విజయనగరం మహారాజా కాలేజీలో ఇంటర్‌ మీడియట్‌ (150) చదువుతూ సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో భాగమైన పాఠశాలల 144

బహిష్కరణ కొర్యశమం (క్రింద జగన్నాధరావు చదువు మానివేశారు. కల్లు పాకలవద్ద పికిటిఎగ్‌ చేశారు జిల్లాలోని (గ్రామాలలో స్వరాజ్య క. యి లా ఉద్యమం గురించి (ప్రచారం చేస్తూ___సభ్యులను చేరుస్తూ....[గామ కౌం

జాతో అటి 'గెసు కమిటీలను ఏర్పాటు చేశారు. బార్లోలీ తీర్మానానంకరం 1022 లో శాంతినికేతన్‌లో చేరారు. 1923 కాకినాడ కాం(గైసు సభలో కాలేజీల బహిష్కరణ నిలుపు చేయడం వలన 1824లో తిరిగి కాలేజీలో (ప్రవేశించారు బెనారన్‌ విశ్వవిద్యా లయంలో చదువుతున్నప్పుడు [827లో వె మన్‌ కమీషన్‌ బోయ్‌కొలట్‌ను ఇతర తోటి విద్యార్థులతో కలిసి కమిటీ సభ్యులకు ఎదురుగా కాళీ వీధుల్లో వ్యతిరేక నినాదాలు చేయడంలో పాల్గొన్నారు.

ళ

1929లో లాహోర్‌ కాం(గైనుకు (ప్రతినిధిగా వెళ్ళారు. పూర్మ స్వరాజ్యం ఆమోదించిన పిమ్మట [హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో విశ్వవిద్యాలయ యూత్‌ లీగ్‌ కార్యదర్శిగా విదేశీ వస్త్ర బహిష్కరణ క్రీం యూనివర్సిటీ ఆవరణలోని షాపులవద్ద పికిటింగ్‌ ఏర్పాటుచేసి పాల్గొన్నారు. 1880 లో ఉప్పు సత్యాాగహం ముందు జనవరి 26వ శేదీని హిందూ యూనివర్సిటీలో విద్యార్దులు బహిరంగ సభ ఏర్పాటుచేసి-హాజరైన వందలాది యువతీ యువకులకు సంపూర్ణ స్వారాజ్య శపధము చదివి వారిచే (ప్రమాణము చేయించేరు. కాశీలో గీ-50. మొదటి సంవత్పరం చదువుతుండగానే ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉద్యమం కోసం చదువు స్వస్తి చెప్పి---విశాఖపట్న౦వచ్చి జగన్నాధ రావుగారు సత్యాగ్రహ శిబిరంలో చేరి రెండవ డిక్తేబర్‌గా జిల్లాలోని గ్రామాలలో ఇతర శిబిర వాసులతో కలిసి ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ ఊరేగింపు జరుపుతూ చివరకు - బాలాచెలువు ఉప్పు గల్లిపె దాడికి

. 145

ఏర్పాటు చేన్తుండగా.....! 880 మే నెలలో వీరిని అరెస్టుచేసి ఒక సంవ ఎలాటి లా తరం కఠిన కారాగార శిక్ష £500/__ రూఃలు జరిమానా విధించారు 19)! గాంధి_యిర్విన్‌ సంధి కొలంలో జిల్లా కార్యగెసు కార్యదర్శిగా (కందాళ సర్వేశ్వరళా న్తిగారు సంయుక్త కార్యదర్శి) పికిటింగ్‌ వగైరాలు ఏర్పాటు చేశారు [980 లో పభుక్వం స్వాధీనం చేసుకున్న శిబింపు ఆస్తులు గవర్న మెంటు నుండి తీనుకుని స స్టకు రాబెట్లారు. అతి థి బ

1832_సత్యాగ్రహంలో జిల్లా (ప్రధమ డిక్లేఐర్‌ మారేఎల్లి రామచం్యద శాస్త్రిగారి ఆదేశానుసారము ఆరెస్టు కాకుండా జిల్లాలోని వివిధ తాలూకా లలో సత్యాగ్రహుఇను తయారుచేసి జైలుకు వెళ్ళునట్లు చేశారు. ముఖ్యంగా 1338 డిశంబర్‌లో నర్పీపట్నం దగ్గ 'కై లాసపురంలో జిల్లా కౌంగైను రాజకీయ సభను జయప్రదంగా జరిపించడంలో జగన్నాధరావు గారు (ప్రధాన ప్మాత నిర్వహించారు ఆ బిల్లా భవ సంబందించిన ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షుల యొక్క, అధ్యవుల యొక్క ఉపన్యాసాలను, చిత్తు త్మ్మానాలను -రాష్ట్ట్ర కౌంగెనురహ త్య కౌొర్యాలయం సహాయంతో బెంగుళూరులో ఆచ్చువేయించి బహిరంగ సభలో పంచిపెట్టదిడి, చదివి, ఉపన్యాసాలు చదువుతూండగా పోలీసులు వచ్చి చిస్ని లాఠీ చార్జీచేసి సత్యా(గ్రహుఇను ఆవెస్టు చేసి శిక్షించారు. చాలమంది సభకు హాజంయిన (ప్రతివిధులమీద పోలీసుల నిఘా వుఎది. వారినుడి తప్పించుకువి సభకు వచ్చినవారిలో అధ్యక్షురాలు కేకుమళ్ల రామాయమ్మగారు. కూడా ఉన్నారు 1911 వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో జగన్నాధరావుగాము తమ ప్తీడర్‌ పెట్టాను 'ప్రొవెస్టుతో త్యజించారు, ఫింహాచలం కొండ దిగువన అడవివరంలో ఉపన్వసిస్తుండగా అరెస్టు చేయబడ్డారు. 6 నెలల కొళాగార శిక్ష యాభ్రై రూపాయణ జవఏిమానా విఫిఎచారు, జరిమానా చెల్లించక ఒక నెల అదనపు క్హైలు రాజమండ్రి, బళ్లారి జైళ్లలో శిక అనుభవించారుం ॥ 146

కైం42 క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో అరెస్టు కాకుండా వెనుకనుండి జిల్లాలో ఉద్యమ సుఫ్టరతకై అప్పటి జిల్లా కాం్యగెస్‌ అధ్యక్షులు మిస్స్పుల సూర్యనారాయణమూర్తిగారితో కలిసి ఏర్పాటు జరిపించేరు. యీసంద రృంగా “*విజయబేరిొ ఆనే సైక్లోన్‌ స్టయిల్‌ ష్మతికను మ్మితుల సహ శారంతో వెలువరించ సాగేరు జగన్నాధరావుగారు. వైలుశిక 1930-31లో విశాఖపట్నం, బరంపురం, రాయవెల్లూరు, రాజ మండి జైళ్లలో వక్ష _ 1941 లో రాజమం్యడి-బళ్ళారి కేంపు జైళ్లలో. శాంగగెస్‌ నంస్థలో- ఆతర నంస్థలలో పనిచేసిన వివిధ హోదాలు; 19238 నుండి 1952 వరకు కాంగెస నంస్థ్ట సభ్యత్వం కథ్గివున్నారు జగన్నాధరావుగారు. 1930 తర్వాత 11లో విశాఖజిల్లా కార్మగెస్‌ కార్యదర్శిగాను. 136లో, పట్టణ కాంగెంస్‌ కార్యదర్శిగా 1931 లో 1945 నుండి 50 వరకూ రాష్ట్ర కాంగెస్‌ సభ్యునిగా ఉన్నారు. 1045 నుండి 1950 అఖిల భారత కాం్మగెస్‌ కమటీి సభ్యులుగా ఉన్నారు. మీరట్‌ కాంగెస్‌_జైపూర్‌ కాంగెసలలో విషయ నిర్హాయక సంఘ నభ్యులుగా ఉన్నారు. 1987 లో విశాఖపట్నంలో జరిపిన ఆంధరాష్ట్ర కాం్యగెస్‌ మహాసభకు, కాం్యగెస యువజన మహానభకు ఆహ్వాన సంఘ కార్యదర్శిగా విర్పాట్లన్నీ చేశారు రావుగారు. 1936-39 సం॥ మధ్య న్యాయవాద వృత్తిలో ఉన్నప్పుడు విశాఖపట్నం పోర్టు లేబర్‌ యూనియన్‌లో న్యాయ సలహాదారునిగా, శార్య నిర్వాహక సభ్యునిగాను, చిట్టివల్బ జూట్‌మిల్లు లేబర్‌ యూనియన్‌ తరపున వారి సమన్యల పరిష్కారానికీ-మల్లెమడుగులవారు కృషి చేశారు.

కత?

విశాఖజిల్లా ఖాదీ (గామీణ పరిశృమల సంఘ శార్యదర్శిగాను, పాందూరు సన్న ఖాదీ కళా కార్మిక సంఘ కార్యనిర్వాహక వర్ల సభ్యునిగాను, చూఃగో॥ జిల్లా ఖాదీ గాంమోద్యోగ నంఘంలో టటస్టీగాను శ్రీ జగన్నాధ రావుగారు తమ సేవలందించారు. -

కస్తూరీబా రాష్ట్రీయ స్మారక టష్టు ఆంధ శాఖవారికి 1952 నుండి ఇప్పటి వరకూ గౌరవ సలహాదారుగా వ్యవహరిస్తున్నారు రావుగారు. 1952-58 లో భారత సేవక సమాజ్‌ యొక్క జిల్లా కమిటి పధమ కార్యదర్శిగా వుండి జిల్లాలోని (గామాలలో పర్యటించి రాజకీయపార్టీల సంబంధం లేకుండా నిక్మాణ కార్యక మాలవైపు పృజలకు దృష్టికల్లిస్తూ గాంమీణాభివృద్ధికి కృషిచేశారు వీరు,

1936 లో “సొసైటి ఫర్‌ పోపగేషన్‌ ఆఫ్‌ ఫెన్స్‌” (రిజిష్టర్డ్రుఅనే విజ్ఞాన పరిషత్తుకు జగన్నాధరావుగారు కార్యదర్శిగా ఉండి దాని తరపున “విజ్ఞానం” అనే చ్ర్వైమాన ష్మతికను కొన్ని సంవత్సరాలు తెలుగులో (పచురించారు.

వీ సహధర్మచారిణియెన డా॥ విజయలక్ష్మీ (యం. వి.వి. యస్స్‌ గారు ఈూ॥గో* జిల్లా సీతానగరం కస్తూరిబా ఆశమంలో రెసిడెంట్‌ డాక్టర్‌గా ఉండటం వలన జగన్నాధరావుగారూ 195] నుండి సుమారు 3 దశాబ్దాలు కస్తూరిబా ఆశమ విధులతో, కార్య్యకమాలతో సాన్నిహిత్యం కల్గిఅన్నారు మళల్లెమడుగుల లలితాంబా, బంగారయ్య (టస్టులో రావుగారు (టస్టీగా ఉంటున్నారు.

నేడున్నూ (_పజోపయోగమైన-నలహాలు సహకారాలు అందిస్తూ విశాల ఈస్ట్‌ ఫాయింట్‌ కోలనీలోని తమ గృహాంలో [పశాంత జీవనం చేస్తున్నారు. 149

. చర గణపతశాసి నో ఈ గారా నాలా జననం: 1-1-1909 న క! సే న్న ం గః స్‌ జన్మస్థలం ; కాకరప్మరు-ప॥ గో॥ జిల్లా 1" ట్‌ హై తండి శి నారాయణకాస్త్రి గారు ఓ ఎ. శా నేటి నివాసం, విశాఖపట్నం 1 “ * కొవ్వూరు సంస్కృత కళాశాలలో ఉభయ || భాషా (ప్రవీణ పరీక్షలో ఉ తీకులెనారు. య వే వా టవెకా ఈతయికు, నిడవవోలులలో కొంతకాలం నంస్కృృత ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేశారు. 1942 క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గోని జైలుశిక్ష ఆనుభవించారు. ఉద్యోగానికి రాజీనామాచేసి గాంధీ మహాత్ముని నిర్మాణ కార్యక మంలో పాల్గొన్నారు. సర్వోదయ ఉద్యమంలో (పముఖ పృాత నిర్వహించారు. వినోబాబావే గా౨తో, స్వామీ సీతారామ్‌గారితో కలిసి గుంటూరు, నెల్లూరు జిల్లాలలో (పతి గౌమాని8 వెళ్ళి నర్వోదయ (పచారం శావించారు మాటలలో, చేతలలో, ఆహార విహారాదులలో స్వచ్చమైన గాందేయవాదిగా జీవనం సాగిస్తున్న సేవామూర్తి గఖపతికాస్త్రిగారు, సంస్కృతాంధ సాహిత్యాలను జీన్హైంచుకున్న పండితనర్యులు. కాళిదాసు, భవభూతి మున్నగు మహాకవుల భావాలను తెలుగువారికి ఆఅందీయ కృషిచేశారు. " “ఆర్ష విజ్ఞాన పరిషత్తు" 'పేకుున పెక్కు సంస్యృృత (గంధాలను తెలుగు లోకి అనువదించి మహోపకారం చేశారు. తెలుగు చేసిన తమ (గంధ్నా లను తామే స్వయంగా ముుదించుకోవడానికి వీలుగా లలితా ఆర్డ్‌ 149

ప్రెంటింగ్‌ ప్రెస్‌ పేరున ఒక ముద్రణాలయాన్ని హైదరాబాద్‌లో నెలకొల్చి రెండు దశాబ్ధాలకు పైగా నడిపించారు. ఆనంతరం విశాఖపట్నం చేరు కొని తిరిగి (గంధ (_పచురణకోసం ము దాక్షరశాలను పునరుద్ధరించి నేటికీ నడుపుతున్నారు. ఎన్నో ఉత్తమ (గంధాలను శాస్త్రిగారు తెలుగువారికి ఆందించారు. యోగాభ్యాసంలోనూ, సంస్కృత భాషా బోధనలోను యధాశ క్రిగా పలు వురికి తరిఫీజునిస్తున్నారు. ఎన్నో సాంస్కృతిక కార్య_కమాలలో పాల్గొని (పబోధనలు చేస్తున్నారు. అటీవల శాస్త్రిగారి సంస్కృతాంధ భాషా సేవలకుగాను కేంద (వభు త్వం వీరికి నగదు బహుమతినిచ్చి సత్కరించింది. 1990 లో ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం వీరికి “కళ్ళాపపూర్ణ” బిరుదుతో గౌరవించింది. ఎ్రం((-

గీతా సంస్కృతి మహాత్మునకు సజీవశర్తి. భారత

దేశం తన విధ్యుక్త ధర్మాన్ని నిర్వహించదలిస్తే

గీతామహాశక్తిని ఆభిఫృద్ది చేసుకోవాలి.

ఆ-సాధూ వాస్వానీ

ల నతతననయవనవానానాయా 1560

గౌతు లచ్చన్న గ్‌ జననం , 16-8-1909 న శ ను! స్వస్థలం ః బారువా-సోంపేట తాలూకా మనలా... శ్రకాకుళం జిలా 9 వాస తండి ; చిట్టయ్యగారు ॥ నో (వస్తుత నివాసం ; విశాఖపట్నం న ప. శై విద్యః హైస్కూల్‌ స్థాయిలోనే చదువు షీ 1ఎ..తీ 4 విడిచిపెక్టురు. ఉప్పు సత్యాగహంలో పాల్గొన్నారు. నౌపడా ఉప్పుగల్లీపై 1930విపిల్‌లో దాడి జరపగా $ వారాలు రిమాండ్‌లో ఉండి ఒకటిన్నర మాసాలు కఠిన కారాగార శిక్ష విధించబడి బరంపురం జైలులో ఉన్నారు. 1031 లో సోంపేట తాలూకాలో విదేశీ వస్త్రాలయాలను, కల్లు దుకాణా లను మూయించే ఆందోళనను నిర్వహించారు. తిరిగి 1932 లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు రాజమండ్రి "సెర్మటల్‌ జైలులో ఆరు నెలలు కఠిన కారాగార శిక్ష వేశారు. హరిజన సేవా సంఘాన్ని వడిపి హరిజనుల అభ్యున్నతికి నిర్మాణాత్మక మైన కృషి జరిపినందువల్ల స్వజాతీయులు వీరిని కులం నుండి వెలి వేశారు. ఆనాడు (పభుత్వ నిషేధాన్ని లక్ష్యపెట్టక 1940 అభిల భారత కిసాన్‌ సదన్సును “పలాసా”లో నిర్వహించారు వీరు. స్వగామం నుండి ఎక్కడికీ వెళ్లరాదనే పభుత్వ నిషేధాన్ని ధిక జీ న్నా రించారు. 1940లో మందపా రైతు రక్షణ కమిటీని త లచ్చన్నగారు. టి గలలకటా శ శీర సోలి... .... ళు 151 పు పొంతన?

1940 జూన్‌లో ఆజ్జాతవాసంలోకి వెళ్లారు. 1942లో క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమ సందర్భంగా పోస్టాఫీసుల మీద దాడి, రైల్వే పట్టాలు తొలగించ డం వంటి ఆందోళనలు నిర్వహించేరు గొతు లచ్చన్నగారు రాజమండ్రిలో 8.219439 లో అరెస్టుచేసి సంవత్సరం కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు. ఆలిపురం కేంప్‌ జైలులో 28-12-43 వరకూ శిక్ష ఆనుభవించారు, తిరిగి 29.8.1945 వరకూ లచ్చన్నగారు కాంజూర్‌, వెల్లూరు జైళ్లలో నిర్భంధించ ఖ థారు.

1934 నుండి 1951 వరకూ ఆభిల భారత శార్యగెస్‌ కమిటి సభ్యులుగా ఉన్నారు. జిల్లా కాం్టగెస్‌ కమిటీ శార్యదర్శిగాను, ఆనంతరం అధ్యకులుగానూ ఉన్నారు (193840) ం ఆం్టధ పావిన్షియల్‌ కాంగెస్‌ కమిటీ సంయుక్త కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. (1946-51 సం 1946-53 లో %1.7. ౮.0. ఆం ధకాఖ అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు,

ఆభిల భారత గ|7౮౦ ఉపాధ్యక్షులలో ఒకరుగా ఉన్నారు.(1948.52లోో

అభల భారత స్టాయి కార్మిక నాయకునిగా 1948లో బర్మావెళ్లి ఆక్కడ

ఒక హత్య సందర్భంగా ఆ్మకమ నేరారోపణుకు గురైన భారతీయ కార్మిక సోదరుల విడుదలకు కృషిచేశారు.

1951లో కృషికార్‌ పార్టీ (పధాన కార్యదర్శిగా ఉన్నారు.

ఉమ్మడి మ్మదాసు రాష్ట్రం, ఆంధ రాష్ట్రంలో, ఆంధపదేశ్‌లోనూ

శాసనసభల నభ్యులుగా 1048..1967 వరకు ఉన్నారు.

7.11.1953 నుండి 4-1-1954 వరకు 'పశాశం పంతులుగారి మంతి ఎవళ్శంల్నో.వ్యవేనాయ, కార్మికశాఖల మంృతిగాను, గోపాలరెడ్డిగారి మంథతి క్‌ న!

అ వర్గంలో శ95వామ9క6 వరకు విద్యుచ్చక్తి కార్మిక, సాంఘిక సంక్షేమ "శాఖల మం(తిగో సెట్టారు. 152

1957లో స్వతంతపార్జీలో (పవేశించారు. 1965 నుండి 1972 సరకు న్వతంతపార్టీ ఆంధశాఖకు అధ్యక్షులుగా పదవి నిర్వహించారు. న్వతంతపార్టీ కేం్యద పార్ల మెంటరీబోర్డు కార్యనిర్వాహక నభ్యులుగాను ఆంధ్రపదేశ్‌ కాననసభలో స్వతర్శతపార్జీ నాయకునిగాను, 29-6-1972 నుండి ఆం(ధ్మపదేశ్‌ లెజిస్టేటిప్‌ కౌన్సిల్‌ నభ్యునిగాను ఉన్నారు. 197? సెపైంబర్‌ నుండి ఆఅంధ్మపదేశ్‌ జనతాపార్టీ ఉపాధ్యకులుగా ఉన్నారు. 1978 ఫ్మ్‌బవరి ఎన్నికలలో ఆంధప్రదేశ్‌ ఆ సెంబ్లీకి ఎన్నికయి జనతా లెజిస్టెచర్‌ పార్టీ నాయకునిగా ఆఅ సెంన్లీ పతిపక్షీ నాయకునిగా వ్యవహ రించారు. ” తర్వాత లోక్‌ దళ్‌ పార్టీలో (ప్రవేశించారు. చాల వళ్లు “బహుజన” వారపతికను మహెోదరాబాద్‌, విశాఖవట్నాల నుండి నడిపించారు. ఆ ]0[_ కనాలని నత లకనన తక లతా ననున ననా లినినా నవల కనన ననానా ననన నననాలా నా ననన నాననా ననన ను నననానాని నాననా శనిని ఇంతవరకు కనివిని ఎరుగని ఆతి బలీయమైన ఇచ్చా ళ్స్‌ని గాంధి (ప్రపంచావికీ (ప్రదర్శించి చూపాడని మనం ఆంగీకరించి తీరాలి. ఎాాటెంచి ఆచారుండు మార్డినూ అనా ననకానొననకలా నన ననతననా ననా ననా నా ననన ననన ననన ననన ననన ననన నననినననాన ననన ననన నాననా ననన. "153

లలత ఊట. యస్‌, గుప య ల! తననన న్య నాలా ననన కవునోనతనానతో లు ను ననమనననానావావవనును. న న లు జననం; 1909 డిశంబర్‌ 25 న స గవ త్‌ బ్‌ హి నివాసంః నరసన్నపేట +. హం న్‌ జన్మస్థలం: టెక్కలి, (శ్రీకాకుళం జిల్లా సో జం టో [బీ ఖై తంగడి: సాంబమూర్తి /] ౯. లో స్యవసాయం- వ్యాపారనృత్తి, నటులు- న య. ల్లి రచయిత 1922 నహాయ నిరాతరణ ఉద్యమంలో ఉన్నత పాఠశాల చదువు విడిచి పెట్టారు. ఉప్పు సత్యాగహ ఉద్యమంలో పాలొనగా 24-7-1930లో ఏడాది జైలుశిక్ష పడింది. బరంపురం, కడలూరు జైళ్ళలో శిక్షను ఆనువవించారు* గాంధీ ఇర్విన్‌ ఒడంబడిక సందర్భంగా కైం31 మార్చిలో విడుదలయ్యారు 1956-57 లో జిల్లా శార్యగెన కమిటి ఆధ్యకులుగా ఉన్నారు. హర౨ిజనాఘ్యన్నతిక, సహకార ఉఊద్యమాఖివృథ్ధికి విశేష కృషి చేశారు. (శ్రీకాకుళం జిల్లా స్వాతతయ్యత్య యోమల సంషూనికి కార్యదర్శిగా న్యవహరించారు. “నక నామాతొ అశే గాంధి (ప్రవచనాన్ని మాత్రం మరిచిపోవద్దు _-వాస్వానీ "కనాలననానాలనన నాకాలని నో నకు నినున ననన నాకాలని ననన ననన నననునననునా లలా లకును నాటా ుకకనతనననతనను న ననాానుల. శీర్‌డీ

నిషా పురుపషోత వు ఆ అటి దు హి పు సళ: తండి: వెంకన్నగారు క. [ న్వ్యగామం। దిమిలి__ న గం. ఎలమంచిలి తాలూకా అం లలో , 1930సం%॥ ముందు రైల్వేలో ఉద్యోగం షి గ , చేశారు. విశాఖ జిల్లా దిమిలిలో-కుటుం గ తనలాటి... ఖ్రస్తులందరూ నత్య్మాగహం చేస్తున్నట్లు ప్మతికల్లో చదివి వెంటనే ఈద్యోగానికి రాజీనామాచేసి-19382లో .- శాసన ధిక్కార ఉద్యంలొో పాల్గొని అరెష్టు కాబడ్జారు, రాజమం్మడి జైలులో 10.2.19082 నుండి కఠిన కారాగార శిక్షను 18 మాసాలు ఆనుభవించారు. వి. వి. గిరిగారి (పోత్సాహంతో బుద్ధిరాజు మళల్లికార్డునరావుగారి నాయ కత్వంలో పోర్టు యూనియన్‌లో కార్యవర్గ నభ్యునిగా పనిచేశారు. 1941లో వ్యక్తి సత్యాగహంలోను, 1942 క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం లోనూ పాల్గొని రహన్య తిరుగుబాటు చేసే ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. ఉద్యమం తర్వాత వ్యవసాయం చేసుకుంటున్నారు. వీరి నతీమణి లక్ష్మీ నరసమ్మ కూడా 1942లో క్విట్‌ ఇండియా మూమెంటులో పాల్గొన్నారు అ లాలా “గాంధి శబం విశిష శదిం, అ శబపు సమూలార్షం ళు ళ్‌ ళు యా ర! "* పరిమళం”. గాంది స్మృతి పరిమళం. ఆయన జీవితం పరిమళం, సాధు వాస్వానీ ఇిదైర్‌

నీషా లకీ ఇనరసవము స్టా లక్ష్మీ నరసమ్మ

సఖా పు భర్తః శిష్టా పురుషోత్తంగారు కు. న్‌ ॥ నారా ్‌ (గామం ; దిమిలి... వ్‌ ళ్ళ ్గ న్న ఎలమంచిలి తాలూకా న్‌. ॥ గ / ల ట్రీ స

న ళో (1

క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 5-]10-1942 నుండి

8 మానములు వెల్లూరు బైలులో కఠిన కారాగార శిక్ష అనుభవించారు.

ఏీరి భర్ర పురుషోత్తముగారున్నూ స్వాతంత్య సమరయోధులే,

ఆం]

-నాణానానన ననిన నననాణననానాభనననిననిన ననన నముకనుకుననాంనా న ననటాను నాకా లకకనుుతమననానమ నాననా. నానా (బ్రహ్మచర్యం అత్యున్నతమయిన [కమశిక్షణలలో ఒకటి. అదిలేనిదే మనస్సుకు ఆవసరమయిన (క్రమ శిక్షణ ఉండదు.

గాంధీజీ అనితా నాణ న ననననినినానాలనననునిననాభిననినా నలా లాలననాలనానలననలనననననననన కాకాను అననన లననానానననాననా నాననా ననన ననననానా 456 త్‌

వమ నేన్‌ రన ల న జ జననం స! శ్ర్‌త్తాంి టే వ లే. -క్తే భర్తః రామదాను / షి క హై గ్‌ గామం : దిమిలి... ' శ్‌ ళా క టే ఎలమంచిలి తాలూకా | ల శ

౧ నే జన్మస్టలం = బౌన్హాం.

ఓ చీవురువన్లి తాలూకా, (శ్రీకాకుళం జిళ్లా శ్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్లొవడం వలన 11.13.19టా మంషి విడు నెలలు కరిన శిక్షను అనుభవించారు. భర్త రామదాసుగారూ స్వాతం్యత్య యోరులే.

ఆర్య

అస్పృశ్యత (పజామోదము కోల్పోయింది. దానిలో

విశ్వాసం వళశించింది. వేలకొలది నంవళ్చరాల

నుండి తనను పీడిన్తూన్న జాఢ్యం నుండి పాందూ

మతం (బతికి బయట పడ్డది.

_-లూయీ ఫిషర్‌ అనా నకలినానాలనొతిలానతలకతనూలాననలకాత కష కొతత వాతు న నతన న నననినాతుననభాటననన నిననిననాలనానాన ని నిాలా ననున నినిననత నని ననననినానా ననననని నినన ననినననననను 157

తతత భూపతిరాజు సత్యనారాయణ రాజు తనో చు రారా లనని.. పననం * 10-11-1914 క

• ” స్తే న . జన్మస్థలం ః విశాఖజీల్లా రావికమతం ళో శ | మండలం ; “*గొంపొ (గామం క్‌ జే గీ + | శీ ౧ శీ స్వ(్యగామం , చోడవరం మండలంలో తల్లివండులు ॥ సుందరమ్మగారు, సూర్యనారాయణ గారు విద్య 5.5. ఓ. 0. వరకూ చదువుకున్నారు. జాకీయ కార్య గెనలో సభ్యత్వం, 1937 లో జాతీయ కాంగెన సంస్థలో సభ్యులుగా చేరారు. 1038 లో టంగుటూరి (పకాశంపంతులుగారి ఆధ్వర్యాన కాం్టగెస్‌ సేవా కర్తల శిక్షణ శివిరంలో ఒక నెల శిక్షణ పాందారు రాజుగొరు. 1939లో చోడవరం తాలూకా కాం్యగెన సంఘాధ్యక్షునిగా ఎన్నుకోబడ్థారు. 2941లో వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొని ఒక సంవత్సరం బళ్లారి జైలులో శిక్ష ఆనుభవించారు. 1042లో క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొని మూడు, మానములు బళ్ళారి జైలులోనే శిక్షపాందేరు.. 1943 నుండి 1948 వరకు రాష్ట్ర కార్మగెస్‌ సభ్యులు, 1948లో అభిల భారత కాం్యగెన సంస్థలో సభ్యులు, 1946లో కార్యగెస్‌ తరపునపోటిచేసి ఉమ్మడి మాస్‌ రాష్ట్ర కాసన నభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు. 158 న

19416 నుండి 51 వరకూ కానన నభ్యులు. శి948 నుండి 1951 వరకు లకవరం” (మ పంచాయతీ ళిడెంటుగా ఉన్నారు. ౩952 నుండి55 వరకూ చోడవీకం పంచాయతి (పెశిడెంటుగా పనిచేశారు త్మామపష్మత (గహీళలు రాజుగారు. (పన్తుతము చోడవరంలో నివసిస్తూ సత్యనారాయణ రాజుగారు తలామీబుల సేవలో సార్టళ జీవనం చేస్తున్నారు. శతాని ననన ననిన ననా తాననననననననిననననినననా ననన ననిన నననతు ననన ననన నిభననననా ననా నానననననననననలి. జీవితం సిరాడంబరం చేసుకోండి నిరాడంబరం చేసుకోండి. గాంధీజీ 159

తు మళ్లివుడుగుల వెంకటరామయ్య పనా నాన ా జననం; 198198 సంః॥ మ. శ న తండ్రి ; బంగారయ్యగారు వసా వ విశాఖపట్నం స క మల్లె మడుగులవారి కుటుంబ సభ్యులందరూ ల ్గ్‌ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న వాను రోజులలో 'వెంళటరామయ్యకు 8 సం;:లు ఆ బాల్యంలో వారందరితో ఉద్యమంలో వారివెనుక వెళ్ళేవారు చిన్న వెంకటరామయ్య, విదేశ వస్త్రాలను "సేకరించి వాటిని దహనకాండకు సిద్ధంచేయడం-_సాయం కొలం జరిగే సమావేశాలకు కరపత్రాలు పంచడం వీరుచే నేవారు, చిన్నప్పుడే వీరు దారం తీయడం-_నేత పని నేర్చుకున్నారు. 1900లో శ్రీకాకుళం వద్ద ఉప్పు సత్యాగహంలో పాలు పంచుకున్నారు. ఆ రోజున సమావేశంలో ధిక్కరించడానికి ఆ బృందం తీర్మానించింది, (శ్రీకాకుళానికి మూడు-నాల్లు మైళ్లు దూరంగల సముద్రానికి వెళ్లి ఉప్పు నీటిని తీసుకురావడానికి నాయకులు వీరిని వినియోగించారు. కుండతో సముద్ర జలం తీసుకురాగా ఆనీరు పట్టుకుని వాలంటీర్ల ందరూ (గ్రామాలలో (ప్రచారం చేసుకుంటూ బరంపురం వరకు నడక సాగించారు. ఆక్కడ ఉప్పువండి దాన్ని అమ్మి విరాళాలు వసూలుచేశారు. బరంపురం నుండి తిరిగి_ఆ బృందం కాలినడకను నౌపడా ఉప్పు గల్లీల మీద దాడిచేయడానికి బయలుదేరారు. త్ర మందిజట్టు అందుకు సిద్దపడి వెళ్లారు. ఇంతెల" వాలిసులు నాయకు లను ఆచెమ్టు చేశారు. వెంకట్రామయ్య గారిని ఉద్యమం నిర్వహించమని పహారు జె లుకు వెళ్ళారు. హ్‌ ఇ అల 160

జట్టుకరువాత జట్లుగా (వతిరోజూ ఉప్పు చటాన్ని భుగపరచడానికి గల్తీకి

పంపబడేది.

ఇలాగ సుమారు £0 రోజులు సళ్యాగ్రహ శిబిరం జరిగిన పిమ్మట

(ప్రభుత్వం వెంకటా9మయ్య-_మిగిలిన కౌంగగైను వాలంటీర్లను ఒక అడవి

వద్దకు తీసుకువెళ్లి రాత్రివేళ విడిచిపెట్టారు ర్యాత్రంకా నడిచి_.ఆ వాలం

టీర్లు దగ్గర ర్రైల్వే స్టేషన్‌కు చేరి ఉదయం 10 గం॥[ల పా9ంతానికి తిరిగి

నౌపడా చేరుకున్నారు. 9న్‌ దిగగానే అందర్నీ ఆరెస్తుచేసి నరసన్న

ఓ... లబ

పేట జైలుకి తీసుకువెగ్గాను. ఒక చిన్నగదిలో 24 గంటలు ఆందర్శ్నీ

బందీలను చేసి ఉంచారు.

ఉద్యమంలో చేరినందుకు క్షమాపణ చెప్తే విడిచి పెడతామన్నారు

పోలీసులు,

కాని ఒకరిద్దరు తప్పించి అందరూ క్షమాపణ చెప్పడానికి ఇష్టంలేదని

నిరాకరించారు.

'వెంటనే ఆ బృందం అంతటికీ నాలుగు మాసాలు శిక్ష విధించి బరంపురం

జైలుకు పంపించారు. బరంపురం జైలులో 'వెంకటా్శమయ్యగారు

నాలుగు మాసాలు శిక అనుభవించారు.

పీరు నాగపూర్‌లో ఉండగా 1842 క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో విద్యార్దు

లతో కలిసి పాల్గొన్నారు. అప్పుడు లాకప్‌లో ఉంచి తిరిగి పీరిని విడిచి

"పెటారు.

ల

విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తర్వాత £51 కొర్పొరేషన్‌లో ఉద్యోగిగా

ప్రవేశించి రీజనల్‌ రై రెక్టర్‌ గా 1070 లో వెంకట్రామయ్యగారు పదవీ

విరమణ చేశారు.

తర్వాత ఆంధ్ర మహిళా సభలో చేరారు. (ప్రస్తుతం హైదరాబాదు

ఆంధ్ర) మహిళాసభ టిన్జుబోర్డు కార్యదర్శిగా తమ వేవలండిస్తున్నారు. 161

నలత వెలువర్తి నరసింగరావు లత నాననవానా. | గళ! ౨. జిననం : 15-2-1014

లు | / తంగ్రి; సూర్యనారాయణ

" (గ. ( స్వగ్రామం : కంచెరు (గ్రామం

వ క - భీమునిపట్నం తా॥ భోగాపురం మండలం

ఖ్‌] 1 గె ॥ ప విద్యాభ్యాసం : విశాఖపట్న౦, స క టు విజయవాడలలో విశాఖపట్నం ఏ,వి.ఎన్‌. కళాశాలలో ఇంటర్‌ మీడియట్‌ చదివేరు, 1030 లో గాంధీజీ విశాఖపట్నం వచ్చినప్పుడు రైల్వే చేషవ్‌లో చేసిన ఉపన్యాసం విన్న తర్వాత పఏీరిలో చాలా మార్చువచ్చింది. నేటి కళాణలల చదువు బానిస చదువులని, విద్యార్మలెన యువకులు కూడా సత్యాగ్రహ ఉద్యమా లలోసహకరించాలవి గాంధీగారిహిత వచనాలను పవీరున్నూ (ప్రచారం చేయసాగేకు ఉత్తరారధ్ర జిల్లాలలో తమంగా జాతీయ ఉవ్యమం ఉదృతం ఆయింది. కళాశాలలు మూతపడసాగేయి "౯ స్వ గ్రామంలో కుటుంబ స్థితులు అంత అనుకూలంగా లేకున్నా, తన ఆలోచనలు మానలేదు. కుమారుని రాజకీయాల' కోంణంగా తండ్రి కరిణీకఃం ఉద్యోగావికి ముష్ఫృవచ్చిది 1930 జూవ్‌లో వసంతరావు బుచ్చిసుందరరావు, మారేపల్లి రామచంద9 కవి, దిగుమర్తి రామస్వామి మున్నగు నాయకులు జిల్లాలో పర్యటించి నప్పుడు తనూ పాల్గొన్నారు. 162

ఉద్యమ సందర్భంగా వీరు గోదావరిజిల్లా కాకినాడ వెళ్ళి అక్కడ బులును సాంబమూర్తి దూర్వాసుల సత్యనారాయణ, వేదాంతం వెంకట కృష్ణయ్యలతో కలసి (ప్రచారం చేశారు. ఆవ్బుడే రామచం(ద్రప్పరం వెళ్లగా ఓనాటి ర్యాతి పోలీసు అధికారిచ్రే లారీ చాక్టీ చేయబడి త్మీవంగా బాధపడ్డారు. తర్వాత ఏలూరువెళ్ళి ముళ్ళ పూడి రంగయ్యగారి నాయకత్వంలో పనిచేశారు...ఆ సందర్భంగా 144 శెక్షన్‌ ధిక్కరించి నందుకు మరో అయిదుగురితో కల్పి ఆరెస్టు చేయ బడి రెండేళ్ళ డ్లైలుళిక్ష పడింది, తంజావూరు బోస్టల్‌ వ్లైలు, తిరుచునాసల్లి నెంట్రల్‌ వ్వైలు, చివంగా రాజమండ్రి బోస్టల్‌ జైలులలో శిక్ష అనుభవించారు. శికొ సమయంలో గాందీ ఇర్విన్‌ ఒడంబడిక జరగడం వలన విడుదల చేయవిడ్డారు. తిరుచునాపల్లి జైలులో ఉండగా తను పరిచయం పొందిన నంబూద్రిపాద్‌ గారి అభిప్రాయాలపై (ప్రీతి ఏర్పడింది.తర్వాత పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య, కంభంపాటి సత్యనారాయణలతో_ మద్రాసు, గుంటూరు, ఏలూరు, నెల్లూరులలో కార్మిక సంఘాల స్థాపన, విర్వహణ కార్యక్రమాలలో పాల్గాన్నారు. 1835-84లో తిరిగి జైలు శిశు విధించబడింది. విడుదల తర్వాత స్వగారిమావికి నచ్చి గృహ పరిస్థితులు బాగులేక ఉద్యోగము చేయడం తప్పనిసరై, వింవి. గిరిగారి సిఫార్స్‌తో విశాఖ జిల్లాటోర్డు ఉద్యోగంలో చేరారు. 1009 లో రితైర్‌ ఆయ్యారు. 1072 నుండి (ప్రభుత్వం నుండి సమరయోధుల ఫించను పొందుతున్నారు

=|[0[-

గ్ర

కోరుకొండ సుబ్బరాజు భ్‌ గ సా లా ఖ్టైబననం, 1914 కం న్న ఇ గర్‌ - ప్‌ లీ వో డైతం్యడి । బుచ్చిరాజుగారు ర. సీ లు. ద జి గామం: అనకాపల్సి, విశాఖ జిల్లా క న యు టే గ సీ , విద్య, ఆడయార్‌ దివ్యజ్ఞాన సమాజం మా గ *హైన్దూల్‌లో, ఆంధ విశ్వవిద్యాలయంలో మున్‌ ఒక్‌ ,..ఇ కకం ఆనర్ప్‌. 11335డి్టగీ తీనుకున్నారు. టంాతతవలచేదనరతోా అండి డాక్టర్‌గా (పజలకు 'సేవచేయడమే కాకుండా సాంఘిక సాంన్మ తిక రంగాలలోను- సేవాతత్పరులు డా॥ సుబ్బరాజు, తండి బుచ్చిరాజుగారు, లింగమూర్తిగారు దేశ సేవా (వతులు. కాం్యగెస్‌ ఉద్యమ సైనికులు కావడంవల్ల డా నసుబ్బరాజుగారిలోను బాల్యం నుండి జాతీయ భావాలు పెంపాందుతూ వచ్చేయి. 1942 ఆగష్టు క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనుట నలన 30-10-1942 నుండి ఆరు మాసాలు ఆలిపూర్‌ జైలులో శిక్ష ఆనుభవిం చారు. 200/-_ రూ॥లు జరిమానా చెల్లించారు. అనకాపల్లి పురపాలక సంఘానికి లింగమూర్తిగారు చాల వళ్లు ఆధ్యకులుగా ఉన్నారు తండిబు చ్చిరాజుగారు న్నూ కొన్నేళ్ళు పురపాలక సంఘాద్యక్తులుగా ఉన్నారు. బ్‌ ఆన కాపల్లి వర్తక నంఘంల్న పేమ సమాజం-హిందీ (వచార కాఖ-హరిజన సంఘాలెన్నో లింగమూర్తిగారి ఆధ్వర్యాన (ప్రారంభమయ్యాయి. డాః సుబ్బరాజు జైలు నుండి వచ్చిన తర్వాత ఆభల భారత స్వాతంత్య సమరయోధుల నంఘ కార్యవర్గ సభ్యులుగా కొన్నాళ్లున్నారు. అనకాపల్లి సుగర్‌ ఫ్యాక్టరీ నిర్మాణంలో పీరు విశేష కృషిచేశారు. చెజుకు ఉత్పత్తి దొరుల ఆఅభిఐభారత కేంద సంఘ సభ్యులుగా ఉన్నారు. 164

స్టానిక శీలి. ఉ.ఓి, కళాశాల పాలకవర్గ సభ్యులుగా ఎందరో -విద్యా వంతులు కావటానికి ఆర్థికాది అనేక సహకారములు ఆందించారు. ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్‌ సభ్యులు. అనకాపల్లిలో _పఖ్యాతమైన శారదా (గంధాలయ ఫ్టాపక ముఖ్యులు వీరు. గ్రంధాలయ నిర్వహణలో వీకుు చూపిన శధ్ధానిష్టలు-అపారమైనవి. అనకాపల్లిలో మూడు దశాబ్దాలుగా నిర్వహించ బడుతున్న కల్చరల్‌ సాసైటికి వీరు మూలవిరాట్టులు. ఈసంస్థలో వివిధ రంగాల పముఖులచే ఎన్నో (పనంగాలు చేయించేరు. అనకాపల్లిలో గాంధి టి.వి. క్లినిక్‌ స్టాపించి ఉత్తరాంయధాలో వేలాదిమంది తీయ రోగ వ్యాధిగస్తులకు చికిత్సచేసి నీరోగులను చేశారు. రాట్నంమీద నూలు వొడుకుతూ ఖధ్రరు ధరించడం నేటికీ పాటిస్తున్న గాంధేయవాది సుబ్బరాజుగారు డా॥ సుబ్బరాజాుగారికి ఇటీవలనే ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం క ళ్ళాపపూర్ణతో సత్కరించింది. -

((౧))

“రా

165

ననన ననన ననన ననన నానన

• నెల్లిమర్ల విజయ రామారావు జననం ; 16-6-1916 స స ల జన్మస్థలం: గుంటఫల్లి (గామం స గ. యలమంచిలి తాలూకా విశాఖ జిల్లా వ స ప పం జల ట్ట _ తలిదం, డులు, చల్లయ్యుమ థా స్‌ షన. న | శీ 1 | వెంకటరత్నంగార్లు - న న. | స్వ్యగామం విజయనగరం దరి శర కోటదేవుపల్లి (గామం చదువు: _పాధమిక విద్య కోటదేవుపల్లిలో రెండో ఫారం వరకు చదివి వ్యవసాయ కృషిలో చేరారు, తాతగారి మం “గుంటపల్లి”కి 1982లో వచ్చి వ్యవసాయం-వ్యాపారం చేసేవారు రామారావుగారు. జాతీయ ఉద్యమ (పభావం: విజయనగరంలో కేకుమళ్ల సీతారామయ్య పంతులుగారు విదేశీనస్త్ర బహిష్కరణలో ఆకర్షించబడ్డారు నెల్లిమక్లవారు. 1938 లో గుంటపల్లి వచ్చి 1940 వరకూ వ్యవసాయం చేస్తూ దేశ సేవా కార్యకమాలలో పాల్గొనేవారు. 1941లో ప్యక్తి నత్యాగహంలో పాన్గొన్నారు. ఆలీపూర్‌లో 9 మాసాలు బైలుశిక ఆనుభవించారు. 1942 ఉద్యమంలో ఆందోళన చేసినప్పుడు మూడేళ్లు డిటెన్యూలుగా వుంచి 1945 సెప్టెంబరు 9న విడుదల చేశారు. విజయరామారావుగారితో జైలులో వున్న పెద్దలు _పకాశం పంతులుగారు, చెజవాడ గోపాలరెడైగారు, రంగాగొరు, లచ్చన్నగారు, నడింపల్లి రామ భ్యదరాజుగారు, తెన్నేటివారు, కాకానివారు మొదలెనవారు. 166

కెం4ంలొో విశాఖజిల్లా కాం(గెస్‌(పెసిడెలటుగా ఎన్నుకోబడ్డారు, సంజీవరెడ్డెగారు రాష్ట్ర కార్యగెస అధ్యక్షులుగా నున్నప్పుడు రాష్ట్రకాంగెస్‌ సభ్యునిగా ఉన్నారు నెల్లిమక్లవారు. 1952 సం॥ నుండి శ్రీ మళ్లీిమడుగుల జగన్నాధరావుగారు, దిగుమర్తి రామస్వామిగార్లతో కలిసి చరఖా వడకుట గూర్చి (గౌమాలలో (పచారం చేశారు. 1952 నుండి 1966 వరకు గుంటపల్లి (గామ (పెసిడెంటుగా ఉన్నారు. 1954లో వినోబాజీ భూదానయజ యా (త లో విజయ రామారావుగారూ వారితో నీహకరించి పర్యటించారు. ఆంటరాని తనం నిర్మూలన కార్య కమంలో, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సేవలలో చాలా ఏళ్లు పాల్గొన్నారు శ్రీ రామారావుగారు.

ఎ్రఎం(- |

167

గొట్టుముక్కల రామచం.దరాజు లు బు జన్మస్థలం ; నడురబేద గాజుల, నయగ కి. రామచందపురం తా* తూ॥ గో! జిల్లా. . న 0. తన ఎనిమిదో ఏట తండి మరణించడంతో వ్‌ న్‌ మేనమామ ఇ౦టికి విశాఖజిల్లా మంలో | ॥ | _ ఎలమంచిలి వద్ధ వేంపాడు చేరి కొన్నేళ్లు జీ టీల. ఖీ గడిపేరు. ఆక్కడ ఒక హాోాటలులో పనిచేశారు. తర్వాత తిరిగి గోదావరి జిల్లా వెళ్లిఆయా[గామాలలో నివసించి చివరకు భీమవరంరాజుల కుటుంబంలో పనికి ుదిరారు. జాతియ ఉద్యమం ఉదృతంగా ఉన్నరోజులు భీమవరం గౌమం లో కారగెస్‌ వాలంటీర్లకు వంటచేసి పెట్టేవారు రాజు, 1930 ఉప్పు సత్యాగహంలో థీమవరం పరిసర (గాౌమాలలో ఉప్పు వండటం చేయగా పలువురు సతాాగహాలతో రామచం[ద రాజు కూడా అరెస్టు కాబడ్దారు. 1930 మే 30 తేదీని విచారణచేసి 1 సంవత్సరం జైలు శిక్ష వేశారు, రాజమండి, బళ్లారి జైళ్లలో శిక్ష ఆనుభవించారు. విడుదలైన నుండి కార్మగెస్‌ సేవకునిగా ఉన్నారు. (పభుత్వ పెన్షన్‌ పొందుతున్నారు. అలా లు 168

జొన్నలగడ్డ రామలింగయ్య

_ ణి జననం : 1012 తండ్రి ! కోటయ్యగారు విశాఖపట్నం దేశ విదేశ రాజకీయ తాత్విక సంబంధమైన అనేకమైన ఉద్దింధాలను ఆధ్యయనంచేసి ఆపారమైన పరిజ్ఞానాన్ని సంపాదించిన రామలింగయ్య గారు ఉత్తరాంద్ర(ప్రాంతాన ఎందరో యువ విద్యార్ధులలో, దేశాభిమాను లలో జాతీయ సామ్యవాద బీజాలు నాటడానికి విశేష కృషిచేశారు. వారి (వేకణతో, (ఫ్రోత్సాంతో సెక్కుమంది యువకులు రాజకీయాలలో 'పవేశించి పిజా నేవకు ఆంకితమయ్యారు. క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడం నలన వీరికి ఏడాది కారాగార శిక్ష విధించబడింది. 18__1044 నాడు విజయనగరం జాయింట్‌ మెజిన్త్రేట్‌. వీరికి ఒక ఏడాది శికవిధించారు,-2. 11.1044 వరకూ ఆలీషూర్‌. క్రౌంప్‌ జైలులో

ఇ న! లా ఉండగా విశాఖపట్నం వెషన్స్‌ జడ్జి రామలింగయ్యగార్డిన్ని విర్ణోషిగా తీర్పుచెప్పారు. జైలునుండి విడుదలయిన తర్వాత ఏళాఖి ప్రొంతాన కార్మిక ఉద్యమాల స్టాపనలో-కర్షక కార్మిక జన సంక్షేమంకోసం ఈమ మితుఎలతో అవిరళ కృషిచేశారు రామలింగయ్యగారు. ((0౧. న!

క్ట తెన్నేటి వెంకటరవుణ వలూర్తి ల! [ననన పయ. తండ్రి ; గౌరీపతిళాస్త్రీగారు ॥ ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 13.64.1800 నుండి $ నెలలు మరియు ఆరువారాలు కఠీన కారాగారవాస శిక్ష తిరుచునావల్లి, ఆలీపూర్‌ జైళ్ళలో ఆనుభవించారు. ((0)) రా

అనాలననాలానననననననననినినననననినిననన నాలాల ననిన నను ననన ననన నననకననతానాననల నొ నకులుని నానా ననా నననననాా నతన.

రాజకీయ స్వాతం్యత్యం మనకు రాజకీయమైన

పన్నాగాల వలన సిద్ధించలేదు. (ఈమ శిక్షబును,

నవచైతన్యాన్ని, త్యాగబుద్ధిని మనం పెంపాందించు

న!

కున్నాం. అన్నిటికీ మించి గాంధీజీ నాయకత్వంలో.

సమిష్టిగా కృషిచేయడం నేర్చుకున్నాం, ఈగుచా

లను మన మీనాడు నిలుపుకొవడమే కాదు,

ఇంకా పెంపాఎదించుకోవాలి. ”

ఎాన్మె హాజీ

నానా నినన ఖనాననానననిననినననానాలలనను ననిన లలన లలత నననకకుతకకనననన తానని. 170

వులొౌది రామచంద గాసి యత ఈ జననం , 14-9_1914 బన్మస్టలం ॥ కనకవల్లి (గామం, కృష్టా జిల్లా. తండి; దకీణామూర్తి శాస్త్రిగారు 1047 నుండి విశాఖపట్నంలో నివసిపున్నారు. 1921 నాటికే తన 6వ విట నుండీ కాస్తినహాయ నిరాకరబు ఉద్యమంలో చాలా చురుకుగా పాల్గొన్నారు. గాంధీ మహాత్ముని పిలుపును అనుసరించి పెద్దలతో “వందేమాతరం”, “భారతమాతకు జై” అనే నినాదాలు చేస్తూ పచారాల్లో పాల్గొన్నారు. 1928లో తన 14వ సంవత్సరంలో ఆంధ జాతీయ బాల ఐకమత్య సంఘం ఆనితమపరిసర (గామా ల పల్లలను చేర్చి ఒక సంఘం స్థాపించారు. జాతీయ భావాలు పల్లెపల్లెకు (వేచారం చేశారు. ః 1930లో ఉప్పు సత్య్యాగహంలో పాల్గొని రెండేళ్లు కారాగార శిక్ష అనుభ వించారు. జైలు నుండి తిరిగిరాగానే శాస్త్రి, వారిసోదరులు కళల్చి “శాం గెస్‌ విజయ దుందుఖి"ఆనే జాతీయ గీతాల పుస్తకం కాంగెసు సంఘం తరపున (పచురించేరు. / స్వాతం్యత్య సమరయోధులైన వీరు గొప్ప జాతీయ భావాలుకల కవి ఎన్నో ఉత్తమ కవితా (గంధాలు రచించారు, విశ్వవీణ-(31956 లో సర్వోదయ (గంధం (ప్రచురించారు - పలువురు (పముఖ కవి పండితులచే ఆ (గంధాలు '(పశంసలు పొందాయి. మధువీచి, మాతృపూజ, మార్గదర్శి-_వీరి మరికొన్ని గంధాలు. సంస్కృత భాషలోను “సంస్కృత భారతొఆను (గంధం 1989లో వెలువరించారు. వీరు త్మామప్యత హీళకలు. ఆ్రం((- శ

క జె, వి. కె. వల్లభరావు ననన జనశం : ఏ_12_.19819 సం.

జిన్మస్టలం : సోంపేట

ఖు

విజయనగరంలో చాల ఏళ్లున్నారు. ఇటీనల సంవత్సరాలలో విశాఖవచ్చి సిరపడారు,

ఖు యణ

తండ్రీ ; జయంతి జగన్నాధరావుగారు

వల్లభరావుగారు ఎంఎ. పట్టభద్రులు.

ేడ్‌ యూనీయన్‌ నాయకులు

1941లో యుద్ధ వ్యతిరేక నినాదాలతో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం కాన్వొ గేషవ్‌-సమయాన ్రవర్శిన ఇవ్వడంచే రి॥గ ప్రకారం 23.1.1041 నుండి 1812 వరకూ నెల్లూరు, రాజమండ్రి జైళ్లలో శిక్ష ఆనుభవించారు. 1%7౮6రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా కొన్నేళ్లన్నారు. 1858 లో పేడ్‌ యూని యన్‌ కొంగ్రెన్‌ వరల్డు ఫెడరేషన్‌ కు హోజరయ్యారు.

రష్యా, చైనా దేశాల్ని సందర్శించి అక్కడి (పేడ్‌ యూవియన్‌ ఉద్య మాలను పరిశీలించారు,

103460 లో రాజ్యసభ సఘ్యలు

((౧)) టే

172

కందాళ స్మబహ్మణ్య తిలక్‌ (కె.ఎస్‌, తిలక్‌ ) నా జననం: 1571920 ల. వత కం. న ఖన్మస్టలం ; విశాఖపట్న౦- అల్లి పురం ష్టు న న అ గా స. కి? స్వగ్రామం : రేగ ఆగ్రహం, స మల న. [షే శృంగవరప్పకోట తాలూకా * శో గ మ ం....కనో తండ్రి: శేషకాయిగారు... విద్య: ఇంటర్‌ వరకూ....._విజయనరం మహారాజా కళాశాల. 8.56 1న సంత్సరం - కొశీవిళ్వు విద్యాలయంలో 184845 కరాటకలోవి బెలాం న్యాయ కళాశాలనుండి స్యాయ పట్టా వ! ళి ట్‌ తీసుకున్నారు. బాల్యంనుండి తంగడి 'శేషశాయిగారు, చిన్నాన్న సర్వేశ్వరకాస్త్రిగారు జాతీయ ఉద్యమంలో పాల్గొవి పవిచేయడం వలన తిలక్‌ గారున్నూ అత్యంత ఉత్సాహంతో వారివెనుక వెశ్లేవారు. 1987 లో బోవ్చిలి పార్లమెంటు ఎన్నికల పోరాట సమయంలో గిరిగారికి పోలింగ్‌ ఏజంటుగా తిలక్‌ పనిచేశారు 1940లో జొన్నలగడ్డ. రామలింగయ్యగారి సాన్నిహిత్యం వికయ నగరంలో లభించడం వలన సొమ్యవాద (గంధాలు కొన్ని చదివేరు. గాంధీజీ ఆత్మ కధ మున్నగు ఉత్తమ (గంధాలు చదివేకు తిలక్‌. 1989 నుండీ 1817 పరకూ వీరు కాంగగెస్‌ సభ్యులుగా ఉన్నారు. విద్యార్థి దళలోనే విద్యార్థి ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించారు. 1042 లో క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో విజయనగరం కళొశాల విద్యా ర్ధంచేత 18 రోజులు విజయవంతంగా సమ్మెను చేయించారు తిలక్‌ మిత్రులతో కలిసి, 173

విజయనగం సబ్‌ డివిజనల్‌ మెజిన్సేట్‌చే ఆరెస్టు' చేయబడి. 28-842 నుండి 4 మాసాలు ఆలీపూర్‌ క్యాంష్‌ జ్లైలులో కఠిన శికవిధించబడింది. శిక్షకాలంలో లా రీచార్జీ చేయగా పీరి ఎడమకాలికి తీ.వమైన గాయమైంది, వై లనుండి విడుదలయిన తర్వాత తిరిగి 26.1! 48 నుండి 4.2.48 వరకూ జైలులో నిర్భంధించారు.

19816-.47 లో విశాఖజిల్లా కాం(గన్‌ సంయుక్త కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. 1817 ఏప్రిల్‌లో సోషలిస్టు పార్టీలో సభ్యులయ్యారు

1905! లో ఆపారీ పిధాన కార్యదర్శీగా ఎన్నుకోబడ్లారు.

వం ట్‌ యె కొంగగైెన్‌ సోషలిస్టు పార్టీ ల్‌- - ఉంటూ. పద్యార్థి, ర్రైతు ఉద్యమాలుః యునజన, కౌర్మిక ఉద్యమాలలో విశాఖజిల్లా ఆంతటా విరివిగా పర్య ఉరి

టి.చి పనిచేశారు.

సోషలిస్టు పార్టీలో, పట్టణ, జిల్లా, రాష్ట్ర కొాళ్యదగ్శిగాను, అఖిల భారత కార్యవర్గ సభ్యులుగాను వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు

195 ఎన్నికలలో విజయనగరం నియోజకవర్గం నుండి లోక సభకు ఎన్నికయ్యారు.

మహారాజా అలక నారాయణ సౌనైటీ ఆఫ్‌ ఆర్ట్స్‌ ఆండ్‌ నైన్సెస్‌ (మానసాన్‌) కు (ప్రధాన కార్యనిర్వహణ అధికారిగా బాల యేళ్ళు 1077 వరకూ పనిచేశారు.

కేంద్రంలో జనతా (ప్రభుత్వం అధికారం చేపట్టిన పుడు రైల్వే సర్వీన్‌ కమీ షన్స్‌ _వైర్యన్‌ పదవిలో 7-10.1977 నుండి 6-2.1078 వరకు మద్రాసులో పదవిలో కొనసాగేరు, యలమంచిలి వి సి.టి.తో (భాగవతుల చారిటబుల్‌ (టన్హ్రు అధ్యక్షులుగా సలహాదారుగా ఒక్ష "టర్మ్‌ పనిచేశారు. 174

1984 నుండి “స్పందన” సంస్థను విర్వహిస్తున్నారు. తూర్పుగోదావరి జీలా పెద మలాప్పరం దగర *పోలవరంో కేందంగా బడుగువర్లాలెన . ణి గే నా! గిరి సీమలలోని (ప్రజల అభ్యుదయానికి కృషిచేస్తున్నారు. నిరంతర నేవానుర క్తి తిలక్‌ గారిచే విత్యోత్సాపాగా దేశనేవు (ప్రజా 'వేవలు చేయిస్తున్నది. ((౧)) వె అననన నననా లావ ననానాల నాన నినాననననాునననననినాననానననాలననననషకన నినన ననన నననినననా ననిన న ననా తకానా నినో నతనలా నాననా. "నిరుపేదలు, దుఃభితులు మన మోకం కొరకే వున్నారు. మనం సేవించి తరించడానికే పిచ్చివాని రూపంలో, కుష్టు . రోగి రూపంలో పాపిరూవంలో పరాత్పరుడవతరించి వున్నాడు..__ఆన్ని రూపాలలో భగవంతుని సేవించే ఆవ శాశం కలగడం మన జీవిశంలో అన్నింటినీ మించిన ఆదృష్టంొ ఎజూవివేకానందస్వామి 4176

కోడుగంటి' గోవిందరావు గ గ టం! ఏజననం 2 31-51 928- ఫా వ సి = బెన్యి స్థలం వ్‌ బశాఖపట్నం౦ ॥ ( లో ల స తండ్రీ ; రామదాసుగారు / నతో న. /, నా శ నఖ (ప్రస్తుత నివాసం; అనకాపల్లి స్‌ బ్రతి నిట న్ని ం శశీ జ న ల షే () శీలి ం ఖీ వద్య [౯ విజయనగరం మహారాజా కళా లవి జజ శాలల్లో బిఎ. (తెలుగు, ఇంగ్లీషు) విజయనగంం కాలేజీలో చదువుతూండగనే జాతీయ ఉద్యమంలో క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం తీవ్రస్థాయిలో ఉండగా విద్యార్థి సంఘ నాయకులలో ఒళనిగా గోవిందరావు, కె ఎస్‌. తిలక్‌, 3 ఎన్‌. శాస్తి, డి పి. శాస్తి మున్నగు (ప్రధాన ఉద్యమకారుల్ని నుమారు పది, పదిహేను మందిని (ప్రభుత్వం ఆరెస్టుచేసి జైలుకు పంపింది. ఆలీపూద్‌ క్యాంప్‌ క్తైలులో నాలుగూ”మాసాలు క ఠినశిక్ష ఆనుభవించారు. జైలులో. లారీ చార్జీ వేయడంవలన ఆస్ప్యతిలో చికిత్సపోందిన2'గోవింద రావు గ మాస్తాల్త తర్వాత విడుదల (య్లూశర్హు 104415 లో ఉత్తర వీశాఖ కరువు నివారణ సంఘంలో కార్యదర్శిగా బాధిత 'ప0ఏజలకు "సేవచేయగళ్లేరు, పార్ల మెంటు సభ్యులు కొల్లూరు సూర్యం గు వగారితో కలిసి 'జిల్లా అం ల భ్‌ అనీ ! ఆ తటా బట్టలు, విరాళాలు వసూలుచేశారు. గుప్తాగారి. మరణానంతరం డా॥ పాలకోడేటి గురుమూర్తి (రాజమండ్రి) అధ్యక్షులై నారు__వారి ఆధ్వర్యాన ఉత్తర విశాఖలో నరసన్న పేట నుండి ఇచ్చాపురం వరకూ [12 వై ద్య కేంద్రాలు ఏర్పాటుచేసి కరువుచే. అష్టకష్టాలు _ పడిన ప్రజ 176

లకు మందులు, బట్టలు. పాలపొడి సరఫరాచేసి కొన్ని నెలలు ఆ కేం (ఛ్రాలు నిర్వహించారు. బృహత్‌ "నీవా కార్యక్రమాలన్నిటా జొన్నలగడ్డ రామలింగణయ్యగారు విశేషమైన 'పోళ్సాహమందించారు, 1018లో తుమ్మపాల చెజకు ప్యాక్టరీ వర్కర్స్‌ యూనియన్‌ ఆధ్య తులయ్యారు 1932-54 ఆంర్ర(ప్రదేశ్‌ శాసనసభ ఎన్నికల్లో నిల్చుని విజయం సాధించి శాసన సభ్యులుగా ఉన్నారు. 1964-65 లో ఎస్టిమేట్స్‌ కమిటీ సభ్యులుగాను. 1870-71 లో పబ్లిక్‌ అకౌంట్స్‌ కమిటీ 3ఘ్యులుగా శాసనసభకు (ప్రాతినిధ్యం వహించారు. 1970 నుండి జిల్లా రైతు సంఘం అధ్యత్షులుగా ఉన్నారు. 1971 నుండి జిల్లా కమ్యూనిష్టు పార్టీ కార్యవర్ష్ల నభ్యులుగా, రాష్ట్ర కమ్యూనిష్టు పార్టీ ఆఫ్‌ ఇండియా కౌన్పిల్‌ సభ్యులుగా ఉన్నారు. 107778 పి. పి, ఐ. కార్యవర్గావికీ, జిల్లా కౌన్సిల్‌ కూ కార్యదర్శిగా ఉన్నారుం 1978 నుండి ప్రైవేటు మోటార్‌ వర్కర్స్‌ యూనియన్‌-ఆనకాపల్లి కీ గౌరవాధ్యక్షులుగా ఉంటున్నారు. - ((౧)) రా ళ77

చను కొల్లూరి సత్యనారాయణ శాస్త్ర ద ళ్‌ చతు రార గ్‌ జననం ॥ 1923 నవంబరులో య! టీ ళ్‌ తండి; బృహ్మాజీరామశర్మ పామ . సస హా సట. జన్మస్థలం । పెద్దాపురం, తూగోః జిల్డా. సల మీ అన! నె నివాసం; విశాఖపట్నం ఖే ల . / బాల్యం , పెద్ధాపురం, కాకినాడ, (గ య (| రాజమం(డిలలో గడిచింది. విద్యః 1937 నుండి 40 వరకు రాజమం్యడి మ్యున్సిపల్‌ హైన్కూూల్‌ 1942 నుండి 46 వరకు విజయనగరం మహారాజా కళాశాలలో 8 50. 78 సంవత్సరముల వయస్సులోనే శాస్త్రిగారిని మహోన్నతాశయులు, దేశభక్తులు అయిన మద్దూరి అన్న పూర్ణయ్య దంపతుల సాన్నిహిత్యం, సాహచర్యము. కాకినాడ, రాజమండి పట్టణాల స్వాతం_త్య నమరోత్సా హం, జాతీయోద్యమం వైపు ఆకర్షితులను చేసేయి, శాస్త్రిగారి అక్క వెంకట రమణమ్మగారు, బావ అన్నపూర్ణయ్యగారు స్వాతర్యత్య సమరయోధులు, కాకినాడ బాంబుకేనులోని ముఖ్యులైన భయంక రాచారిగారి (పొత్సాహంతో బాల్యంలో పెద్దాపురం, సామర్షకోటలలో 1932 (పాంతాన విదేశీ వస్తు బహీష్కరణ, కల్లు దుకాణాలవద్ధ పికిటింగులలో శాస్త్రిగారు పాల్గొన్నారు విజయనగం కాలేజీలో చదువుతుండగా 1942 క్విట్‌ యిండియా ఉద్య మంలో పాల్గొనడం వలన నాలుగు నెలలు కఠిన శిక్షను విశాఖపట్నం, ఆలీపూర్‌ క్యాంప్‌ జైళ్ళలో అనుభవించారు. జైలులో లాఠీచార్జీ చెయ్యడంవల్ల శాస్త్రిగారు ఎడమ మోకాలుకు తీవ గాయమై రెండు నెలలు చికిత్సకోసం అస్పతిలో ఉన్నారు. యిప్పటికీ ఆ నాటి గాయం స్వల్పంగా బాధిస్తూంటుంది. 178

జైలునుండి విడుదలై వచ్చిన తరువాత జాతీయ విద్యార్థి సంఘం, రాష్ట్ర విద్యార్థి కాం గెస్‌, యువజన కాం్యగిస, వ్యవస్థలను సాపించడమేె థి నే చు

శా$కఆయా సంస్థలకు చాల ఏళ్ళు నాయకత్వం సహించేరు. విజయనగరం “కస్తూరిబా రీడింగ్‌ రూమ్‌” వ్యవస్థాపకులు ఇాస్ట్రిగారే 1 1944 లో _పముఖ స్వార్యత్య యోధులు, రైతు నాయకులు గి6. రంగా గారిచే [_పారంభింపజేసిన ఈ రీడింగ్‌ రూమ్‌ 1954 పరదు అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగి బాతీయ నాయకులు జయ్మపకాష్‌ నారాయణు, టంగుటూరి (పకాశం పంతులు, ఆయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు, హరికృష్ణ మహతాబ్‌ మున్నగు ఆనేశ మంది (పముబఖులను ఆకర్షించి, రాజకీయ విజ్ఞాన కేం్యదంగా, సత్యనారాయణ శాస్త్రిగారి ఆధ్వర్యాన వర్షిల్లింది. / 194244 మధ్య విశాఖ జిల్లా కాంగెస రిలీఫ్‌ కమిటి ఏర్పాటుచేసి బెంగాల్‌, ఉ త్తర విశాఖ తుఫాన్‌ బాధితులకు పెక్కు విధాల సేవలందిం చారు. అది గుర్తించిన రాష్ట్ర కార్యగెస్‌ సంఘం అసెంబ్లీ రిలీఫ్‌ కమిటీ ఏర్పాటుచేసి దానికి తెన్నేటి విశ్వనాధంగారు ఆధ్యక్షులుగా, కాస్త్రి కార్య దర్శిగా నియమించబడ్డారు. వివి గిరి, ఠాకూర్‌ రామకృష్ణారావు. గేదెల చం దయ్యనాయుడుగొర్లు ఈ కమిటిలో ఇతర సభ్యులు. " ఈ కమిటీ ద్వారా కాస్త్రిగారు ఉత్తర విశాఖ కరువు బాధిత (_పజలకు ఆయా (ప్రదేశాలలో గృహ పర్మిశమలు స్థాపించడం, రోడ్లు, పంట కాలువలను మరమ్మత్తులు వంటి కార్యకమాలలో ఉపాదులు చూప గలిగేరు 1948 సం[లో బొబ్బిలి సాలూరు పార్వతీపురం తాలూకాలలో చెటుకు లైతుల ఉద్యమం (పారంథించి వారి నమన్యలు పరిష్కరిస్తూ, ఆనేక సంవత్సరాలు పీరు నాయకత్వం వహించారు. 1954లో విటికొప్పాక పంచదార కార్మిక ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించేరు. శాంగెస్‌ (పభుత్వం ఆ సందర్భంలో 250 మంది కార్మికులతో సహా శాస్త్రి గారినీ అరెస్టుచేసి విశాఖపట్నం సెంటల్‌ జైలులో శిక్ష వేసేరు.

ఖాద్రి

1976-77 సంవత్సరం బొబ్బిలి, సీతానగరం పంచదారమిల్లులు అమ్మి వేసి అమిల్లులను ఆక్కడ నుండి తరలించడానికి (పయత్నాలు జరిగి నపుడు శాస్త్రగురు ఉద్యమం నడిపేరు. 13రోజులు నిరవధిక నిరాహారదీక్ష కొనసాగేసరికి (పభుత్వం కదిలి ఆ మిల్లులు స్వాధీనం చేసుకొని అభివృద్ధి పరచడానిక సంసిద్ధత (పకటించింది. ఆ విధంగా కార్మికుల ఉపాధికి చేటు రాకుండా కాసి వందలాది కుటుంబాలను ఆదుకోగలిగేరు. 1963 సంవత్చరం హిందుస్థాన్‌ షిప్‌యార్డ్‌ డ్రైడాక్‌ కార్మిక యూనియన్‌ లకునాయకత్వము । 1970-7] లో గరివిడి స్కెరో ఎల్లైస్‌ మిల్లు ఎత్తి వేయకుండా జరిపిన పోరాట శార్థ్మ్మకమం కెళి69 సంవత్సరం విశాఖ 8 1 ౧.౪.లో 14 రోజుల నిరాహారదీక్ష ద్వారా సాధించిన విజయాలు ఈఊత్తరాంధ శార్మిక చర్మితలో (పముఖ స్టానం వహిస్తాయి, 1972-78 మధ్య “కార్మిక జగత్తు పేరుతో తెలుగు-ఇంగ్లీషు ఖాషలలో పక్ష వ్యతికను ఆదర్శవంతమైన పద్దతిలో నిర్విహించారు. కార్మిక సంక్షే మానికి సంబంధించిన పెక్కు వ్యాసాలు, వార్తా వ్యాఖ్యలు - కార్మిక నమన్మల పరిష్కార ఉదంతాలు ష్మతిళలో (పచురిప్తూ ఆంధ ఉస్మా నియా విశ్వ విద్యాలయం ఆచార్యుల, మేధావుల (పశంసలు పాందేరు- గాంధే యవాదియైన శాస్త్రిగారు 1985లో “గాంధీ సెంటర్‌” అను సంస్థను విశాఖలో స్థాపించాను. నంఘంలొో నన్నగిల్లుతు న్నే వైతిశ విలువలను పునరుద్ధరించడం వంటి ఆనేకానేక సమస్యలను పరిష్కరించడానికి గాంధేయ మాన్గమే శరణ్యమని వీ3 విశ్వాసం దేశంలోని సహృదయులైన మేధావులతో కలిసి గాంధీ తత్వాన్ని (పబోధిస్తూ సమాజంలో సరియైన చైతన్యం కల్గించాలన్నది గాంధీ సెంటర్‌ (పఛానాశయం, ఆఎచెలంచెలుగా సంఘంలో మాౌర్చువస్తే భావితరాలైనా కాంతి సుఖాలను ఆందుకోగలదని వీరి ఆశ. " ల/ర్య/_ 180

సేం శ్రీరామమూర్తి నటన... జననం, 14-4-2928 జ్‌ దశ (1 న తండి ;: సూర్యనారాయణ అవధానులు సం వ య క జన్మస్థలం : పెదనందిపల్లి ఆ్మగహారం గ “౪... చోడవరం తాలూకా శి కా కటల సా టాఎడ్తే. తంగడిగారి ధార్మిక జీవన [_పభావంలో పెరిగిన శ్రీరామమూర్తి గారు చిన్ననాటి నుండి విశాల దృక్పథము, దేశ సేవాఖిరుచులు కలిగియుండేవారు. విద్యా్థా దశలోనే వారిలో స్వాతం త్యోద్యమ కాంత మేల్కొంది, 1940లో వారి స్వ్యగామం పెదనందిపల్లిలో కాం్యగెస్‌ జెండా (పళిష్టా పించిన నాటీ నుండి వారు నిరంతర స్వాతం(త్య నమరశీలులయ్యారు. క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం మహోదృతం ఆయింది. శ్రీరామ్మూ ర్తిగారు విజయనగరం నంన్మ ఎల కళాశాలలో భాషా (పవీఐ చివరి నంవత్సరం చదువుతున్నారు. క942 ఆగష్టు మొవటి వారం-విజయనగరంలో విద్యా్థా-యువజను అందరు-సంస్థలన్ని సమ్మె చేసేయి. ఆందరూ విక ఉమ్మడిని విజ్భృం ఛించి ఉద్యమంలో ఉరికేరు. ఆబిజే విద్యార్థి నాయకులను మ్మాశమే అరెస్టుచేసి శిక్ష వేశారు. ॥ అనట్లా శ్రీరామ్మూర్తి 4-9-]942 నుండి తొమ్మిదిమాసాలు అలీపూర్‌ కేంప్‌ జైలులో కఠిన శిక్ష అనుభవించారు. జైలునుండి విడుదలైన తర్వాత జిల్లా కాల్యగెన ఆఫీస్‌ విజయనగరంలో ఉండగా కాం్యగెన పృచార కార్య్టకమంలొ విశేషంగా పాల్గొన్నారు. 181

1946లో ద్వితీయ ఆంధ్ర మహాసభకు 19.12.1945 నాడు (పాచ్య విద్యార్థి కాయ్యగెన ద్వితియ సభలలోను-25-1-]31946వ తేదీని జరిగిన విశాఖజిల్లా విద్యార్థి మహాసభ విజయవంతమవడానికి శ్రీరామమూర్తిగారి సేవా సహకారాలు అత్యంత ఉపయోగమైనాయి. నాయకుల (పశంసలు: అందుకున్నారు. మిస్సుల, భూపతిరాజు. తెన్నేటి, కందాళ, మళల్లైమడుగుల, తిలక్‌, శాస్త్రి మున్నగు ఎందరో (పముఖ కాంగెస్‌ నాయకులతో శ్రీరామ్యూ ర్తిగారికి ఎంతో సన్నిహిత పరిచయం వుంది. విశాఖపట్నం పురపాలక సంస్థ ఉన్నత పాఠశాలలో శ్రీరామమూర్తిగారు తెలుగు పుడితులుగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశారు, ((౧)) 11

మానవ లోకానికి సేవీ చేయడం ద్వారా భగ

వంకుని సందర్శించాలని యత్నిస్తున్నాను. ఎందు _

కంటే భగవానుడు స్వర్గంలోనూ లేడూ పాతాళం

లోనూ లేడు. (పతి వ్యక్తిలోనూ ఉన్నాడని

ఎరుగుదును. * "

,చావివేకానందస్వామి

అాాకాలనననననననాలనినాా లాలన ననన ననన లలన నననా ననన లన నకకననననునునున ననా ననానమి. 182

త్యారు కొడుకుల సోమన్న న స న చ్‌. తండి, సూర్యనారాయణ మంట వ! (గామం, అనకాపల్లి తి టిం శ ఫో గి న తండి సూర్యనారాయఖుగారు జాతీయ ఉద్యమంలో పాల్గొనడంవల్ల ఆ స్పూ రితో సోమన్న గారున్నూ --స్వాతంత్య ఉద్య పాల్గొన్నారు. 1942 క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 2-10-42 నుండి మూడు నెలలు బళ్ళారి క్యాంప్‌ జైలులో కఠిన శిక్ష అనుభవించారు. శోరుకొండ సుబ్బరాజు __ జక్కనపల్లి శ్రీరామమూర్తి __ భూపతిరాజు సత్యనారాయణరాజుగారు జైలులో వీరికి సహఖైదీలు, ((౧)) నయ యయ. “ఈ ఆయి యుగంలో మనమిప్పుడే యుధ్రాన్ని రద్దు చేయకపోతే యుద్ధమే మనలను రద్ధు పరచనున్నది నేటి ప్రపంచంలో రాజకీయ చైతన్యం గల (పతి స్త్రీకి (వతి పురుమనకు తెలును* --అఆర్నాళ్‌ టాయెన్‌బీ తననన నప నొనునలతను తాల ననకుక ని లొటకకునతాా తాతకు నముకతకషమ లా 183

లలత లుకలొపు ల క్యణదాసు నడ... రానా జననం; జూన్‌ 1918 నే జు " జన్మస్థలం : కొమ్ము సరియాపల్లి _(గామం “శఉలరూడూ,. ' పాతపట్నం తా! శ్రీకాకుళం జిల్లా న! సై ణ్‌ ఓ. (పన్తుత నివాసం। విశాఖపట్నం వ. న తండి: సూర్యనారాయమినాయుడుగారు ఛ్‌ . ఓ. కాం, పట్టభ్మ దులు స్టూడెంట్స్‌ ఫెడరేషన్‌ రాష్ట్ర శార్యదర్శిగా ఉన్నారు. తొలుత (పభుత్వోద్యోగంలో చేరారు. ఉద్యోగం చేస్తూ అజ్ఞాతంగా క్విట్‌ ఇండియా ఉచ్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. - " శ్రీకాకుళం జిల్లా సహకార కేం్గద బ్యాంకుకు. జిల్లా మార్కెటింగ్‌ సంఘానికి ఆధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. రాష్ట్ర సహకార మార్కెటింగ్‌ ఫెడరేషన్‌క్కు రాష్ట్ర కో-ఆపరేటివ్‌ బ్యాంక్‌ల డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. ల న ॥ శ్రీకాకుళం జిల్లా కార్యాగెస్‌ కమిటి ఆధ్యక్షులుగా కసం!లు కార్యదర్శిగా 8 నం॥లు జిల్లా హరిజన సంక్షేమ సంఘాధ్యకులుగా, ఆంధ (పదేశ్‌ కార్మగెస్‌ కమిటీ _పధాన కార్యదర్శిగా, అభిల భారత కాం్యగెన కమిటీ నభ్యులుగా చాల సంవత్పరాలున్నారు, 1952 లో-___తిరిగి 1972లో రాష్ట్ర శాసన సభ్యులుగా ఎన్నికయ్యారు. 184

శ్రీపి. వి, నరసింహారావుగారు రాష్ట్ర ముఖ్యమంతిగా ఉన్నప్పుడు వారి మం్మతివర్లంలో కార్మిక్క గృహనిర్మాణ శాఖలను, శ్రీ జలగం వెంగళరావు గారి మం తివన్గంలో పంచాయతీరాజ్‌, ఎండోమెంట్‌ శాఖల మంశతిగాను లక్మబుదాసుగారు పదవులు నిర్వహించారు, 1977 లొ జనతాపార్టీలో చేరి కొన్నాళ్లున్నారు. నేడు గాంధీ 'సివాదళల్‌- శాంతి సేన..ఫ్రంస్ట ఏర్పాటుచేసి నిర్వహిస్తున్నారు లక్షణదానుగార్వు కొన్సి వ్మతికలు(పారఖించి నడిపించారు. నిత్యోత్సాహె శార్యశీలురు. ((౧)) రా

చకా ననిననకలటకనితితతాధాతనతక తతత భకత కనక నాాడా ాకా నత్తా నధాననినానునన.

నేను ఊహాలోక విహారిని కాను. అనుష్టాన పూర్వక

మైన ఆదర్శవాదినని మాతం చెప్పుకోగలను.

ఆహింసా (వతమనేది " రుమలకు, ” మునులకు"

మ్యాతమే ఉద్చిష్టంకాదు. సామాన్య మానవులకు

కూడా అది ఉద్దేశింపబడింది. అహింస మానవజాతికి

జీవిత ధర్మం, హింస పశు ధర]0

గాంధీజీ భతానననానననానా నాన నకనా నినన నననత నతన నినన నతిననా ననన ధాకనా నాననా నానా ననన ననినననననన నాన నినినినాననననానా ననిన నననననననానననననాాణా. శేరిక్‌

కనాన ఫరీదుజ్జామాన్‌ వాడుకలోని పేరు : బాబూలాల్‌గారు లలత [గా గ సాలే జననం: 1007 సం॥ ॥ | శంటే శ నివాసం: విశాఖపట్నం శ న జైల?! స స న 'నేనప మారుపేరు బాబూలాల్‌ గారు. య క ॥ య ళీ షా క్ట శ (సి ఛా. న! చిన్ననాటి నుండి స్వాతర్యత్య పోరాటా సు టు ఇఇ అన్నింటా పాల్గొన్న యోధులు వీరు. ఫరీ ( సు స క, '*॥ దుజామాన్‌గారు తొలుత నీల్‌ సతా సై షస తే * తో జ్‌ క్‌ 1: శే “.. ల[హంలో పాల్గొన్నారు నద్రాన్‌లోవి సీల్‌దొర వి[గహం తొలగించాలని జరిపిన సత్యాగ్రహానికి విశాఖ నుండి మద్రానువెళ్ళి 1824లో బాబూలాల్‌ పాల్గొన్నారు. వీరిని ఆరెస్టు గ! గ. లట చేసి జ్రైలు శిక్ష విధించారు, నహాయ విరాకరణ ఉద్యమంలో, ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో, వ్యక్తి సత్యా లహంలో, క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలోనూ పాల్గొని సంవత్సరాలుగా డైలుకిక్ష ఆనుభవించిన స్వాతంత్ర్య యోధులు బాబూలాల్‌ గారు, ఖాదీ భాండార్‌ ఉద్యోగిగా ఖాదీ వ్యాప్తికి విశేష కృషిచేశారు. 'దేశస్థాయి. జాతీయ యోధులెందరితోనో సాన్నిహిత్యం పొందగల్లిన భాగ్యశాలి దేశభ క్తులు పరీదుజ్జామాన్‌ గారు. ఏనాడూ పదవికోసం, అధికొరం కోసం ఆ్మర్రులుచాచని నిరాడంబర సేవా మూర్తి బాబూలాల్‌. గాంధేయ వాదిగా కడవరకూ నిజాయితీతో బతుకు సాగించిన పవిత్ర హృదయులు పరీదుజ్జామాన్‌ గారు. క్ల్షానమెరిగిన నాటి నుండీ జాతి, మతాల (ప్రసకక్తిలేక ఇరుగు పొరుగులకు పురజనులకు, 'దేశీయులకు-_ఏ అవసరం వచ్చినా, ఏసాయం కావలసినా తాను సిద్ధంగా ఉండేవారు. 486

విశాల పురపాలక సంఘ సభ్యునిగా, మ్యున్నిపల్‌ కౌన్చిల్‌ వైన్‌ చైర్మన్‌గా విశాఖ పౌరులకు నేవచేసిన ధన్యులు వీరు విశాఖపట్నంలోని తొలితరం కాంగ[గైసు నాయకులైన మారేపల్లి రామ చందిళాన్త్ర, వనంతరావు బుచ్చినుందరరావు, మన్లైమడుగుల బంగా రయ్య,మళ్లై మడుగుల కోదండరామస్వామి, మల్లె మడుగులజగన్నా ధరావు దిగుమర్తి రామస్వామి, తెన్నేటి విశ్వనాధం, కొల్లూరి సూర్యనారాయణ అంత్‌ ఛా గుప్త, వి.జి. గుప్త, పురిపండా, కొల్లూరి వీరభదిరావు వంటి అజాత వాతి ఉం జాతీయవాదులతో సన్నిహితంగా మెలగుతూ వారందరి గొరవాదరణలు పొందిన విశిష్త వ్యకి బాబూలార్‌ గారు. లబ అంటీ నేటి తరం వారికి బాబూలాల్‌గారి జీవితం ఆదర్శనీయమైంది (0౧1 లలా “నేడు జీవించియున్న మనమందరం ఆణుయుగపు నిండు . సుడిగాలిలో నివసి స్తున్నాము, మనమందరము సోదర మానవులతోటి సంబంధ బాంధవ్యాలలో అపొంసను అనుష్షి నే తప్ప, సర్వనాశన దక్షమైన ఈ భౌతిక శకి కం కూ తాకీ అనే తుఫానులో మానవజాతి స్వవినాశనం నుండి తన్ను తొను రక్షీించుకో జాలదు*ో | ఎాగాందీజీ .అనొనాణానాాననకానాానా ననా ననననన ననన ననిన నాననా నాన లకక నకనాననననకా నానన ననన ననినన నినన ననిలని చనన నాణనాననననిననానననానననానినా ఊవ్వాలను, 187

నం కా

కొలూరు వీరభ్నదరావు

2 ౫ క ళ్‌

కా నతన నక టాలకాల నాన నలత నానా భి తకాల తనానికి నాలా నో కాకా కన నననని.

యణాాణన లం(డ్రీ? వెంకటరత్నంగారు

నం ఉల్‌ | . విశాఖపట్నంలో... ప్రముఃమైన వైళ్య

వాం న కుటుంబాలలో కొల్లూరు వారి కుటుంబము వాలా. నసళై ఒకటి.

“వాచో!

మ ఆ! 2కే ." సి వెంకటస్వామి ఆండ్‌ సన్స్‌ వ్యాపార వ యం. సంస్థ విశాఖపట్నంలో (ప్రసిద్ధమైనది. వీరి సి వె. షాపు అనే డిపార్ట్‌ మెంటల్‌ స్టోర్స్‌ ఆ రోజుల్లో పెద్ద

షాపుగా పేరు పొందింది.

వై వ్స్‌ అమ్మకానికి (బిటిష్‌ ప్రభుత్వం నుండి ఆనుమతి పొందిన షాపిది న్రైతిక (ప్రమాణాలకు, మంచీ, మర్యాదలకు సంఘంలో (ప్రత్యేక స్థానం పొందిన గౌః నీయ వ్యాపార (ప్రముఖులు వెంకటరత్నంగారు. తండి9గారికి చేదోడుగా షాపులో ఉండేవారు యువ వీరభద్రరావు,

సుఖ సంతోషాలు పుష్కలంగా ఉన్న సంపన్న కుటుంలలో పుట్టిన వీగ భ(ద్రరావు గురప్ప స్వారీ నేర్చుకున్నారు. జన్నీసు ఆట వీరికి ప్రీతి ప్యాత్రమైనది ఆంధ్ర జిల్లాలలో బేడ్‌ మెంటన్‌ టోల్న మెంట్స్‌ విర్వ హించడం ద్వారా పవీరభ్యద్రరావుగారు విశాఖపట్నం ప్రా-తాలలో ఎందరో మిత్రులను నమకూర్చుకున్నారు.

విలాసవంతమైన జీవితం గడుపుతున్న వీరి జీవితవిధానంలో ఒక మలుపు వచ్చింది. ఆది 19368 ప్రాంతం. గాంధీజీకి ఆత్యంత సన్నిహితురాలై న - సరోజిని నాయుడు గారు విశాఖపట్నం టౌన్‌ హాల్‌ ఎదుట బీచ్‌లో నిర్వ హించబడిన (బ్రహ్మాండమైన బహిరంగసభలో (ప్రసంగించారు. ఆమె ఉసన్యాసం వీరభ్యద్రరావుగారివి ఎంతగానో ఆవేశ పరచింది,

186

చేశం కోసం త్యాగాలు చేయాలని _ఆమె ప్రటోధం వీరిని ఆకట్టుకుంది. ఆ వెంటనే వీరు తమ విదేశీ దుసులను ఇతర వస్తువులను దహనం

కవన జా ఎ లం చేశారు. ఈ విధంగా వీరభద్రరావు స్వాతం(త్య ఉద్యమంలో (ప్రవేశించారు. ఇంతవరకు అనుభవించిన విలాసవంతమైన అలవాట్లను విడిచిపెట్టారు జాతి స్వాతం్యత్యంకోనం దేశదాస్యవిమోచన మార్గాలను అనుసరించారు, ఇక్కడ ఓక (ప్రధాన సంఘటనను పేర్కొనవలసి ఉంది వీరి పర్యవేక్షణలో సి, వె. షాపు వ్యాపారం జరిగేవనీ యిదీవరకు తెలుప బడింది. పుర (ప్రముఖులు పలువురు వీరి షాపునకు వచ్చి కావలసినవి కొనుక్కు-వి వెశ్లేవారు. ముఖ్యంగా యితర వ్యాపార కేంద్రాలలో. లభిం చని విదేశీ మధ్యం వీరి షాపులో దొరుకుతుంది. పెద్ద కంపెనీలలో ప్రధాన ఉద్యోగాల్లో ఉండే ఆంగ్లేయులు ఈ మధ్యం కోసం యిక్కడకు వచ్చేవారు. జాతీయ ఉద్యమ (ప్రబోధితులై న . వీరభ్యద్రరావుగారు " విస్లవ వీరులైన భగత్‌ సింగ్‌_.నుఖదేవ్‌ల ఫోటోలను తమ షాపులో ఉంచేరు. కోరమాండల్‌ కంపెనీ జనంల్‌ మేనేజర్‌ హోర్టింజ్‌ ఆనే ఆంగ్ల వ్య క్తి బిటీష్‌ వ్యతిరేశవాదుల్హైన విస్తవ వీరుల - చిత్రాలుచూసి _ అభ్యంతరరమైన ఆ ఫోటోలు మీ షాపులో ఉంచడం మంచిదికాదని సలహా ఇచ్చివెన్తేరు. కొద్ది రోజుల తరువాత మరలావచ్చిన ఆంగ్లేయునికి ఆఫోటోలు ఆక్కడే కనిపించేయి. జిల్లా కలెక్టర్‌కు ఈ విషయం ఆకను_ తెలుపగా వెంటనే లిక్కర్‌ లై వెన్స్‌ రద్దు చేయబడింది. ఆయినా న్వాకంత్య ఉద్యమంలో టప్రవేశిచిన వీరభదింవుగారు దృఢంగా విల్బన్నారు. తన విశ్వాసాన్ని నదులకోరేదు. విర్ణయాన్ని మార్చుకోలేదు.

189

పీరు క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనడం వలన 12-9-1842 నుండి ఆరు నెలలు కఠిన కారాగార శిక్ష ఆలీపూర్‌ క్యాంప్‌ తైలులో అనుభవించారు. 500/-_. రూణ జరిమానా చెల్లించారు. విశాఖ జిల్లాలోని (ప్రముఖ స్వాతంత్య యోధులతో వీరికి మైత్రి ఉంది. ఆంధ్ర (ప్రదేశ్‌ లేజిన్లేచర్‌ కౌన్చిల్‌కీ ఎన్నిన్టై 5 సంవత్సరములు సభ్యులుగా ఉన్నారు. మున్సిపల్‌ కౌన్సిలర్‌గా చాలా ఏళ్ళు పిజా నేవ చేశారు. ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య యోధులు.సంఘ నేనకులు కొల్లూరు సూర్యం గుప్పగారు పీరి పీనతండ్రిగారు. వీరభద్రరావుగారు రాజకీయాలలోనే కాక సాహిత్య, శళారంగాలపట్ల మిక్కిలి అభిరుచి కలిగి ఉండేవారు. పురిపండ అప్పలస్వామి, సున్నం వీరరాజకవి, తెన్నేటి విశ్వనాధం మున్నగు సాహితీవేత్తలతో కళా కారులతో పీరికి దగ్గరి పరిచయం ఉండేది. ((౧)) = ఆహింన అంపే ఏ రూపానగానీ బొదాసీన్యం కానే కొదని నా అభిప్రాయం, అహింస అంపే (ప్రపంచంలో కెల్లా గొప్ప క్రీచూశీల శక్తి అహింసయే పరమధర్య్మం౦. * --మహాత్మా గాందీ అనానను నాినఖనననులంనలనననినినానకుననాతనాా ననున నననననననునకన నునన తకనానానాానానా నలల ననన నిన ననలతషుట తనల నదిలా నకును ననిన ఖనన నా ననానననినాన. 190

అతనతవాం. పీతల పైెడయ్య ఆ స్‌ నాననా నునన కాకలు నననలా నలల నతన ననలకాకనతకకనానుకనలాకానలతమనాయానమనని. జననం : 18-.1.1918 న. గ శ. . స. . జన్మసలం ; విశాఖపట)౦ శివాజీపాలెం వీ లు చీ నే తండ్రి; పీతల తాతయ్యగారు సనం గో.” ష్‌ జ్జ | గ. తండి9, ఛాతలు జొతీయ వాదులు కావడం ||. ఖం. వల్లి చిన్ననాడి నుండి కాంగైన్‌ పార్టీ ఖీ. న. స స ునకీ వారితో పరిచయం ఏర్పడింది. 1807లో తెన్నేటి విశ్వనాధంగారు అనెంన్లీ * ఎన్నికలలో విలబడ్డారు. వారికి నుద్దతుగా (ప్రచారం చేయడావికి వసంతరావు బుచ్చినుందరరావు పంతులు, మల్తెమడుగుల జగన్నారరావు, కందాళ నర్వేశ్వరళాన్తి మున్నగువారు శివాజీపొలెం రావడం.__వారికోసం బంధువులతో తనూ వెళ్లి జస్టీన్‌ పార్టీ రౌడీముతాలను ఎదిరించి తెన్నేటివారి విజయానికి న. న! బి తనవంతు నేవను అందించారు. ఎవడయ్య 1840 డిశంబర్‌లో టలిటీష్‌ ఆర్మీలో చేరారు. బెంగుళూర్‌లో ఒక ఏడాది మై 9నింగ్‌పొంది జూన్‌ [1841న కలకత్తా రేవుగుండా అల్లి పూర్‌ కేంప్‌లో 88.1941 నాడు ఓడ ఎక్కి. వారంరోజులు (ప్రయాణం చేసి 16 జూన్‌ నాటిక మలయాలోని కొలంబియారేవు చేరారు. ఈర్వాక సింగపూర్‌ పట్నానికి రైలులో వెళ్ళారు. విటీష్‌ ఆధికారులు జపాన్‌వారి రూపస్వభావాలనుగూర్చి తెలిపేరు. వై వికులందరికీ గుర్తింపు కార్డుబు యిచ్చారు. రెండు మాసాలు అక్కడ జపాన్‌ వారితో భీకంపోరాటం. 191

15-2.1942 నాడు యుద్ధరంగంలో జపొాన్‌వారికి చిక్కారు. భోరతీయ నై వికుల్ని-__జపావ్‌ వారు. మిశు9లుగా భావించి న్వేచ్చగా విడిచేరు ఆక్కడ. ఆంతకుముందే. భారతీయ జాతీయవాది రాస బిహారీటోసు వి9టీష్‌వారి ఆవార్టయాలను ఖండిస్తూ భారత ఆనుకూల వాతావరణాన్ని ఏర్పరచేరు. జర్మనీకి మారువేషంలో వెళ్ళిపోయిన నుభాన్‌ చం్యద్రటోనును జపాన్‌కు ఆహ్వానించారు యీ రాస విహారీ బోసు. సుభాన్‌-1048 ఏప్రిల్‌లో టోక్యో చేరుకున్నాడు, ఉన్నతాధికారులు బోనుకు మంచి స్వాగతం యళచ్చారు.

1. |. గీ ఏర్పాటయింది, టోను"ఉసన్యాసాలు ధారతీయ వీరులలో నవ్యో త్సాహం రేకెత్తించేయి. వై న్యానికి దనం” కావాలంటే ఎంతో" డబ్బు కూడింది “అజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌*లో పీతల పె డయ్య ఆజాడ్‌ 'విగేడర్‌ గా ఉండేవారు. అజాద్‌ హింద్‌ సైన్యం 1%44 జనవరీలో వి9టీష్‌వార్ని వదుర్కోడానిక్‌ యుద్ధం (ప్రారంభించింది. 1044 మార్చిలో జాతీయ స్టైన్యం-కర్నల్‌, ఎఇ. చటర్జీ గారిని భారత దేళ తాత్కాలిక గవర్నర్‌ గా నియమించింది-స్వంత కరెన్సీ తయారు చేయ బడిందీ. అయితే 1914 ఆగష్టు తర్వాత యుద్ధం ఆగిపోయింది. నేతాజీ జాడ తెలియలేదు. విమాన (ప్రమాదంలో మరణించారని వార్తల కధలు వ్యాపించాయి. + 192

అజాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ నైనికులను ఖై దీలుగా పట్టుకొన్నారు, నేర విచారణచేసి.చివరకు ఐ.ఎన్‌ ఎ వారిని కట్టుబట్టలతో విదిచిపెస్తేరు. భారతీయులు యీ జొతీయ 'నైనికులకు సంతోషంగా స్వాగతం చెప్పారు వైడయ్య-!0-6-1948 లో సింధియా కంపెనీలో (షిప్‌యార్డ్‌) వెల్డర్‌ ఉద్యోగంలో చేరారు 1080లో రిజెర్‌ ఆయ్యారు. ల ₹.... 1971 శివాజీ నగర్‌లో శ్రీ కృష్ణ 'నేవా సంఘం స్థాపించారు-దానికి గొర వాధ్యక్షుల వీరు. ఉద్యోగ విరమణ నాటిఘుండి.(ప్రజా వేవా రంగంలో _ జిల్లా వెనుకబడిన ప)జల మేలుకైై పాటు పడుతున్నారు. 1989 రిపబ్లిక్‌ డే నాడు___షిప్‌యార్డ్‌ తరపున దైర్మన్‌ గారు పెడయ్య న. యె పూ ఓ. గార్ని. చోడిపిల్లి సూర్యనారాయణగార్ని, తెప్పల నారాయణగార్నీ _.. శాలువలు, పూలమాలలతో ఘనంగా సత్కరించాయి. ఆరం

శాలిని ననననననననినలనననకనాలాలనా ల ననలననననననననననలననననన ననన నననననననననన నన ననన ననిన.

“విశాల భావం, కరుణ, జయాపజయాలకు, నుఖ

దుఃఖాలకు చలించని చిత్త్మవైర్యం యీ లక్షణాలే

వ్యక్తికి గొప్పదనం చేకూర్చుతాయి.

నెహ్రూజీ 193

కె. వెంకన్న లా నాలా స్వ్శగామం : సీతానగరం ల్‌ తం. న రాజమం్మడి తాలూకా, తూః॥ గో॥ జిల్లా చ! న్‌ ప ఫక విద్య ! ఇంటర్‌ చదివేరు (పోలవరం పీ ణా. రాజమంటడిల్రో భ్‌ (న సీతానగరం సత్వా గహ ఆశమం ఆనేక శ్‌. టి మంది జాతీయ వాదులకు కేందంగా ఉత్సాహం పాందుతూ వచ్చారు. 1940 డిశంబర్‌లో పీరు మిలటరీలో చేరేరు. (టయినింగ్‌ అయిన తార్వాత రూన్ప్చీలో ఉన్న రేంజిమెంట్‌కు పంపేరు, తర్వాత వీరిని మ్మ దాస్‌ బాటరీకి బదిలీచేశారు అందులో దక్షిణాదివారే అందరూ-చాల ముంది విద్యావంతులే. వారి పటాలము రయూన్నీ నుంచి సికింద్రాబాదుకు, తర్వాత పూనావచ్చింది పూనా నుంచి బొంబాయి తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ 42 ఫ్మిబపరి 20 తేదీని ఓడ ఎక్కి బాగ్జాద్‌ కైరో మీదుగా సవారా ఎడారిలో రెండవ (పపంచ యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. భారత దేశంలో వారికి లేఖలు (వాసినప్పుడు స్వాం్యత్యం గుంచి వీరు “బిటీష్‌ వారిని ఎదిరించండి" అని లేఖలు వాసేవారు వెంకన్నగారు. ఇంటికి వ్రాస్తున్న ఒక లేఖ మిలటరీ ఆధికారులకు పట్టుబడి అతనిమీద విచారణ (ప్రారంభించారు. ఆక్కడ యింటిలో కూడా పోలీసు అధికార్లు సోదాచేసిరి. తర్మడిని నిర్బంధించారు. 194

చివరిక్తి వెంకన్నను బంధించి క్వార్టర్‌ గార్భలో ఉంచడమయింది. యుద్ధ భూమిలోనే ఈ నేరానికి మదణశక పడుతుందనే నిర్ధారణకు వచ్చిన పరిస్టితులలో కొందరు మంచి ఆధికశారుల దయవలన అ గడ్డు పరిస్థితులు దాటడం జరిగింది. కొర్టు 16-4-48 తర్వాత రెండు సంవత్సరములు కఠిన శిక్ష విధించింది. న! ఫ్మిబవరిలో ఓడ ఎక్కి కరాచీలో 28.2.44న దిగగానే ఆతన్ని విర్భంథించారు. ఆనారోగ్యం వల్ల 30-11.44న విడుదలయ్యారు. కొన్నాళ్లు మదుర (ఆగ్యా) ఆసుష్మతిలో చికిత్స పాంది కట్టుబట్టలతో 1945 జనవరి మొదటి వారంలో వెంకన్న యింటికి చేరారు. శ భారత స్వాతం(త్య సమరం గురించి పేర్కొంటూ (బ్‌టీష్‌ (పభుత్వం పట్ల వ్యతిరేకత చూపినందుకు వెంకన్నగారు నిర్భంధమునకు, కఠిన శిక్షకు గురి ఆయ్యారు. భయంకరమైన యుద్ధభూమిలో నున్నా మాతృభూమిపట్ల దేశ స్వాతం (శృముపట్ల తన భక్తిని, ఆసక్తిని వెంకన్న నిరూపించుకున్నారు. శా ఉి = "ఒక మహాపురుషుడు. సర్వేశ్వరునిదూత, మన భారత భూమిలో నంచరించ్హి తన తపోమహిమచేత దానిని పునీతం చేశారు. ఆయన దేశాన్ని పునీతం చేయడమే కాదు మన [(వజల మనస్సులను, హృదయాలను మార్చివేశారు. _-న్యెహూజీ .అకొలనానాతకనానానాననకుననా నల నతన నతన ననా నన ననాటాలనా లన నానున నాకలని ననన ననన నాానన ననన నన ధనలిననననిననననననో 195

బి.ఆర్‌.బె. అయ్యంగారు లే జ! / జననం ; 6-8-1918 స ననన... జన్మస్థలం ॥ దొద్డబళ్లపూర్‌-కర్ణాటక స! నేటి నివాసం ః విశాఖపట్నం పు బెంగుళూర్‌ కళాశాలలో కఏ56., మెనూర్‌ న మెడికల్‌ కళాశాల నుండి 14885... పట్టా పుచ్చుకున్నారు 1944 లో. విశాఖపట్నం వచ్చి మిలటరీ సర్వీసులో డాక్టర్‌గా (పవేశించారు. కింగ్‌ జార్జి ఆన్పతిలో గౌరవ డాక్టర్‌గా సివచేశారు కొన్నాళ్లు. తర్వాత విశాఖలోనే స్థిరపడి 42 సం॥గా విశాఖలో వైద్య సేవచేస్తున్నారు. డాక్టర్‌గా ఐరోపా, ఆమెరికా దేశాలలో _పధాన కేందాలు దర్శించివచ్చేరు. 1985 4వ సంవత్సరం చదువుతూ ఆగహ్టులో క్విట్‌ యిండియా ఉద్య మంలో చురుకుగా పాల్గొన్న శారణంగా బెంగుళూర్‌ 'సెం్మటల్‌ జైలులో శిక్ష ఆనుభవించారు. డా* అయ్యంగారు వైద్య సేవలకు-!. 6.6. గ. 'ఫెలోషిప్‌(హైదరాబాద్‌) ఆందుకున్నారు. (౧). రగా ॥ 196

తెప్పల నారాయణ స్వ్మృగామం । బారువ, శ్రీకాకుళం జిల్లా 1937లో తండి వీరిని ర గూన్‌ తీనుకు వెళ్ళారు, అక్కడ అంగీ ఆనే (పదేశంలో వీరు కాపురం ఉండేవారు. వీ టిసి యల్‌ అనే కంపెనీ కర్పమరలో నారాయణు పనికి కుదిరారు. 1041 డిశంబర్‌లో రంగూన్‌ మీద జపాన్‌ వారి బాంబులదాడికి (బీటిష్‌ వారు బర్మా విడిచివెళ్ళారు. 1942 లో బర్మా జపాన్‌కు స్వాధీనమైంది. కొన్నాళ్లకు సుభాస్‌ చందబోస జర్మనీ చేరారని అక్కడనుండి జపాన్‌ వచ్చి తర్వాత రంగూన్‌ వస్తారని, వార్తాషతికలలో చదివి-పంజలు బోస్‌ శోసం ఎదురుచూశారు. 1043 జూన్‌లో బోస్‌ రంగూన్‌వచ్చి సభలు పెట్టి భారతదేశ స్వాతం్యత్యం శోసం పోరాటం జరపాలని ఆందరికీ నచ్చచెప్పేరు. అబాద్‌ హింద్‌ ఫౌజ్‌ కు చాలామంది విరాళాలు ఆందబేశారు. నారాయణి తండి కూడా తను ఇల్లు అమ్మి పెద్ధ విరాళం ఇచ్చారు. 1944లో తండి అనుమతి తీసుకుని వీరు అజాద్‌ హింద్‌ ఫౌొజీలొ

• చేరారు రంగూన్‌ గోశాలలో మ్రైనిం పూర్తిచేసుకోక _ మలేరియా సెక్షన్‌ పని అప్పగించారు. క945 ఫి ఐవరి వరకూ రంగూన్‌లోనే ఉన్నారు 45 ఫ్మిబవరిలోనే బ్రిటీష్‌ వారు రంగూసన్‌పై బాంబులు వేశారు. నారారయణగారి క్యాంపును మరో చోటుకు తరలించారు. చిటగాంగ్‌ (బిర్జి (శుటీష్‌వారు ద్వంసం చేయడం వలన (పక్కతోవలో అడవులలో ర్మాతులు (పయాణముచేసి-_వీరు మనీఘర్‌ చేరుకున్నారు. ఆక్కడినుండి బ్యాంకాక్‌ చేరుకున్నారు. బ్యాంకాక్‌ ఆస్ప్యతి మలేరియా శాఖలో వీరిని పనికి పెట్టారు. 197

అక్కడకు సుభాస్‌ చం(దబోస్‌ మరికొందరు ముఖ్యులు వచ్చి ఆపటా లమును ఉత్చాహపరచి ఆటునెలల తర్వాత తిరిగి కలుస్తామని కమాం: డన్షతో మాట్లాడి వెళ్ళారు. 1945 ఆగష్తులో (ఖటీష సైన్యం బ్యాంకాక్‌ ను ఆ(కమించుకొని హిందు గా కూ ఫౌజ్‌ వారినందరినీ బందీలుగా జైలులో పెట్టిందిం అక్కడనుండి వారి నందరినీ సింగపూర్‌ జైలుకు తీనుకువచ్చారు ఏడాది జైలులో ఉంచారు. మిలటరీ కోరు విచారణ జరిపి 1946 జూన్‌లో వారినందరినీ సింగపూర్‌ చి నుండి ఓడలో మ్మదాస్‌ పంపేరు. తర్వాత నారాయణ స్వ్మగామం చేరుకున్నారు. 1048లో విశాఖ షిప్‌ యార్ష్‌లో కార్మికునిగా (ప్రవేశించారు 1988లో రిటెర్‌ ఆయ్యారు, 1972 లో వీరికి స్వాతం్యత్య సమరయోధుల పింఛన్‌ మంజూరు చేశారు. లాం (౧1 ఫ్‌! || ల. లు. సనత్కు! “ఈ తరానికి చెందిన మనమందరం గాందీగారి భోధ ననుసరించ కృషిచెయ్యడం, చెయ్యక పోవడం మాట అటుంచి, ఆయన గురించి మన మాటలకూ చేతలకూ ఏమైనా సంబంధమున్నదా, లేక బహిరంగంగా ఆయ నను గురించి స్రోత్ర పాఠాలు చేస్తూ ఆచరణలో మరొక మార్గాన్ని అనుసరిస్తున్నామూ అనే సందేహం- నాకు తర చుగా కలుగుచున్నది... ._- జవహర్‌లాల్‌ నెవ్రూ 198

న

చింతలపాటి రాఘవ రావమవర ర్తి రాజు

నన జననం ; 1910 సం॥

సహ ్ష కస. ( తండి ; రామచందరాజుగారు

స వే హై జన్మస్థలం 1 రాంబిల్లి (గామం, ల జ నంఫలం , దిమిలి, ఎలమంచిలి తా॥

జ ల సల గీ టే దిమిలి ఆనగానే 1920 నుండి 42 వరకు నహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాదిగా క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమం వరకు అన్ని ఉద్యమాలలోను పాల్గొన్న స్వాతం్యత్య నమరయోధుల జన్మ భూమిగా గుమ్తువస్తుంది. చిన్ననాటి నుండియూ రాఘవరామమూ ర్రిరాజు గారు స్వాతం త్యోద్య మానికి తమవంతు సేవలు ఆఅందీయడంలో ఉత్సాహం చూపుతూ వచ్చారు. ఉప్పు సత్యాగహంలో సత్యాగహ శిబిర నిర్మాణం ఉప్పునీరు తెప్పిం చుట రోజుకు 60-70 కుండలు వంట చెజకు సిద్ధము చేయుట మున్నగు సన్నా హక కార్యకమాలు రాజుగారు చూసుకునేవారు. పోలీఘులు వచ్చి ఉవ్వు వండే కుండలు బద్ధలుచేసి పోయేవారు. తిగి మర్నాటికి ఆవపసరమైన సత్యాగహ పరికరాలు సమకూర్చడంలో రాజు గారు బాధ్యత వహించేవారు రాజమం్యడి, కాకినాడ, విజయనగరాలనుండి సత్వాగహులు దిమిలి వచ్చ పాన్ళొనేవారు. వారందరికీ భోజనాలు రైలు ఖర్చులు భరించడంలో వీంప్కాత అధికమైనది, ॥ అలా ఉప్పు సతారాగహం ఆ గామంలో సుమారు 18 రోజులు సాగింది. సత్యాగహ్మలెన మిస్స్పుల వీరవెంకట సత్యనారాయణగారు, ఎల్లాయి

199

నారాయణరావుగారు జైలుకు వెళ్ళేముందు “పోలీసులకు పట్టుబడకుండా సత్యాగహాన్ని ఎక్కువ రోజులు కొనసాగించడానికి మీరు తగిన ఏర్పాట్లు చెయ్యుండ” ని రాజుగార్ని కోరేరు. అందువల్ల వీరు ఉద్యమానికి వెనుకనుండి అన్నివిధాలైన సేవలు అందించారు. విదేశీ వస్తు బహిష్కరణ ఉద్యమంలోను, కల్లు, సారాయి నిషేధ కార్య (శమంలోను పాల్గొన్నారు. గాంధీజీ నిర్మాణ శార్య్యకమమైన హరిజనోద్ద రణ ఖాదీ వ్యాప్తి మొదలైన కార్యాలలోను శక్తి నవంచనలేక పాల్గొన్నారు. స్వాతంగత్యోద్యమానికి ఆర్టకంగా, శారీరకంగా, పలువిధాల సహకార మందించిన విశిష్ట దేశభక్తులు రాఘవరామరాజుగారు. ॥ రెండు దశాబ్దాల (కిందట దిమిలి నుండి మకాం మార్చి ఎలమంచిలి వచ్చేరు. అక్కడ ఆనాటి ఉద్యమ గాధల స్కృతులతో రామమూర్తి రాజుగారు (_పశాంత జీవనం సాగిస్తున్నారు. ఒ/ం్య/-- మహత్తర లక్ష్యాలను సాధించాలంటే బుద్దుని నాటినుండి మనకు గాంధీజీ తిరిగి ఫల్టపదమైన కృషి అనుకూ లించే సన్మార్గాన్ని చూపేసరకూ మన విశిష్ట నంస్కృతి బటోధిస్తు వచ్చిన ఉ త్తమాదర్శాలనే మనం పాటించాలి. " --జివహర్‌లాట్‌ | నాననా ననకానా ననా ననన ననన ననిన నతళథన ననన నని తననన న ననన ననన ననన నననననాానా నని. 200.

లలనా ఉల్‌ చు, కందాళ సర్వేశ్వర గొస్ట్రి స నస య న్‌ా పష షజననం 17-12-1902 జ జీ నే చి వ స ॥ ల క్త జన్మస్థలం : భీమునిపట్నం (2 న = ఈండి ? నీలకంఠంగారు న ఖ్‌ , ఎవిద్యః విశాఖపట్నం ఎ.వియన్‌ కళాశాల, స్‌ "విజయనగరం మహా రాజా కళాకాలలో | శే క విద్యాభ్యానం చేని బిఎ. వట్టా పొందారు. మృదాసులా కళాశాలలో లా చదువుతూండగా సైమన్‌కమిషన్‌ వ్యతిరేక (పదర్శన జరిపినందుకు కాలేజీ నుండి బహిష్కరింప బడ్డారు. తరువాత తిరువనంతపురం నేషనల్‌ కాలేజీలో లా పూర్తి చేశారు. 1030 నుండి విశాఖపట్నంలో న్యాయవాదిగా స్ధిర పడ్డారు. బాల్యం నుండి జాతీయ కాంటగెస్‌, గాంధీజీ _పభావంలో దేశ రాజకీయ ఉద్యమాలన్నిటా పాల్గొంటూ వచ్చేరు. 1920లోనే భారతీయ. కాంగెస్‌ సంస్థలో చేరి సంయుక్త కార్యదర్శిగా అభిల భారత స్థాయిలో పనిచేశారు పట్టణ, జిల్లా రాష్ట్ర, దేశస్థాయిలలో వివిధ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. నహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు 7-2-1922 నుండి 10 నెలలు కరినకారాగారం మూడువందలజరిమానా విధించారు. బరంపురం, కడలూరు జైళ్లలో నిర్చంధింప బడ్డారు. . 1930లో ఉప్పు నత్యాగహంలో ఒక వీడాది కఠిన శారాగార శిక్షను బరంపురం, కడలూరు, వెల్లూరు, కన్ననూరు జైక్ళలో అనుభవించారు. జ్య జీ ర య 1932లో శాసనోల్లంఘన ఉద్యమంలో పాల్గొని పది హ్‌ తక్‌ షేస్క్య్య న! వాం టె మఖ కే అనుభవించారు. కరా - ళు ఉం టట... .... ష్‌ 201 ష్య తవ తైాగా లి

శాకినాడలో, అఖిలభారత విద్యార్థి కాంగ్రెసు సమావేశాల ప్రధాన కార్యదర్శి దేశబ:దు చిత్తరంజన్‌ దాసుగారి ఆధ్యక్షతను ప్రధాన పాత్ర నిర్వహించారు* విశాఖలో మారేపల్లి రామచం(ద శాస్త్రిగారి నాయకత్వంలో వయోజన విద్య, హరిజనోద్ధరణ, మున్నగు. సివాకా ర్య ఈమాల లో విరివిగా పాల్గొన్నారు. శాస్త్రిగారు (క్రిమినల్‌, సివిల్‌ కేసులలో సమానమైన పతిభ కనపరచి _పముఖ న్యాయవాది అనిపేరు గడించారు. విద్యా రంగానికీ కూడా సర్వేశ్వర శాస్త్రిగారు తమ సేవలను విరివిగా అందించారు | ఆధ విశ్వవిద్యాలయంలో సిండికేట్‌, సెనేట్‌ సభ్యునిగా, న్యాయ సలహాదారునిగా విశ్వవిద్యాలయానికి విశేష సేవలందించారు. కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారి నాటినుండి ఆంధ విశ్వవిద్యాలయం పరిపాలనా వ్యవస్థకు శాసిగొరు పెన అండగా ఉండేవారు.

ళా లో ం ఆంగధా యూనివర్సిటి న్యాయశాస్త్ర విభాగంలో బోర్డు అఫ్‌ స్టడీస్‌లో కొన్ని దశాబ్దాలు సభ్యునిగా పనిచేశారు విద్యార్థుల, అధ్యా పకుల నమన్మల పరిష్కరించడంలో చాల (శద్ద చూపుతూ ఆందరి మన్నలకు ప్మాతులయ్యారు. - స్వాతయ్యత్య సమరయోధునిగా శాస్త్రిగారి "సేవలకు గుర్తింపుగా. భారత (పభుత్వం వీ9కి “తామ ష్మతం” ఇచ్చి సత్కరించింది. విద్యారంగానికీ, (పత్మేకంగా న్యాయకాస్త్రమునకు సర్వేశ్వర శాస్త్రిగారు చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా ఆంధధ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డార్చరేట్‌ను ఇచ్చి వీని గౌరవించింది -

ఆం] ు

202

పప్పు పాపయ్య పంతులు

• నారాల అ్వనుడ్నా ఇ ఆ 1 జననం 15-7-1915 . సం “వై జన్మస్థలం; రాజాం, శ్రీకాకుళం జిల్లా వ. ] రా వ న్వస్టలం + లోగీశ (గామం (ఓ, - శే గజపతినగరం తాలూకా స్‌ ఎస. ల చిన్నతనం నుండి జాతీయ గీతాలు పాడ అట మ య టే డం ఆంకే యిష్టం, 1930 (పాంతంలో తూర్చు గోదాపరి, సీతానగరం ఆశమంనుండి కాం (గెస్‌ ప్యతిక వెలువడేది. ఆ ప్టతికలో జాతీయ గీతాలు అచ్చయమ్యేవి, అ పత్తిక తెప్పించుకొని పత్తికలో గీతాలు కంఠస్టంచేసి పాడేవారు పాపయ్యపంతులు. పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు, " విద్యార్థులు పహారిచే పాటలు పాొడించుకొని ఆనందించేవారు. -. పై్యగామాలకు వెళ్ళి (పజలవద్ధ పాడి ఉదేకం కల్గించేవారు. ఉద్యోగులు, పండితులు, పామరులు వీరి పాటలకు ముగ్గులయ్యేవారు.- , 1942 వరకూ వీరిని ఎవరూ అరెస్టు చేయలేదు. 10942 ఆగష్టు క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమ3లొ విజయనగరం కళాశాల విద్యార్ధి నాయకులతో కలిసి యుద్ధ వ్యతిరేక నినాదాలు చేసేరు ఆప్పుడు పోలీసులు పాపయ్యపంతుల్ని అరెస్టుచేసి విజయనగరం నబ్‌ జైలులో 22 రోజులు నిర్చంధిఇద్రేరు. తర్వాత విడుదల చేశారు.

• 1937 నుండి పెక్కుమంది జాతీయ శార్మగెన్‌ నాయకులు = ఉపన్య సించేటప్పుడు పాపయ్యపంతులు జాతీయ గీతాలు పాడి వినిపించేవారు. 30 సంలు పాఠశాల ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేశారు.

2039

పాకలపాటి వెంకట నరసింహరాజు నూ షు కే సననం , 22-12-1914 భై వచు టా తండి , రామచంద రాజు కట భట టొ! 6 వ శే యా ఖే సట ద్వారపూడి గాంమం, విజయనగరం జిల్లా న్‌ ం ॥ / గ] విజయనగరం రాజావారి క ళాశాల లో అనం లి ఖ్‌ స 1987లో చదువు పూర్తి చేశారు. ల్‌ | జ € (1 వ. 1938 నుండి 1972 వరకూ ద్వారపూడి గామ కాం(గెస్‌ కమిటి , అధ్యక్షులుగా ను, విజయనగరం తాలూకా కాంగెస్‌ కార్యదర్శిగా కం39 నుండి 1957? వరకు తాలూకా కాంగెస్‌ ఆధ్యమలుగా ఉన్నారు. 1940 సంవత్సరం జిల్లా కార్యగెస ఉపాధ్యక్షులుగా పదవి నిర్వహించేరు, 194121 సంవత్సరం జనవరి 21వ తేదీని గాంధీజీ ఆదేశానుసారం వ్యక్తి సత్యాగహంలో పాల్గొనడం వలన అరెస్టు చేయబడి 22-1-1941 నుండి ఒళ విడాదికఠరినకారాగార శ 1 వెల్లూర్‌, ఆలీపూర్‌ జైళ్లలో అనుభ వించారు. 1942 సం॥లోక్విట్‌ యిండియా ఊఉ ద్య మంలో వీరు చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఆయితే పోలీసులకు పట్టువపడకుండా ఉద్యమం నడిపేరు* కళఠరలో ద్వారపూడి గామ పంచాయితీకి అధ్యక్షులుగా నరసింహరాజు గారు విక్కగీవంగా ఎన్నుకోబడ్డారు గంట్యాడ పంచాయితీ నమితిలో 1972 సం॥ వరకు ఆర్థిక కమిటి సఘ్యులుగా ఉండి (గౌమాలన్నిటికీ వివిధ సదుపాయాలు కలిగింప చేశారు విజయనగరం తాలూకా గామ పంచాయితీ ఆధ్యకుల సంఘానికి కార్య దర్శిగా పనిచేశారు. . 204

31960 నుండి 1975 వరకు గంట్యాడ సమితి హరిజన లేబర్‌ శార్యటాక్షర్స్‌ కో-.ఆపరేటీప్‌ సొసైటీకి ఆఅధ్యకులుగా ఉన్నారు, ద్వారపూడి గ్రామ హరి జనులకు నివేశన స్థలాలను - వాటికి రోడ్లు కరెంటు సేంక్షన్‌ చేయించారు. 19609 నుండి 1972 వరకు జిల్లా కే్య్యద సహకార బ్యాంకు డైరెక్టరుగా లోన్పు కమిటి సభ్యునిగా, (పజలకు విశేష సేవలు చేశారు. ప్రధాన మంత్రిగారిద్వారా నరసింహరాజుగారు త్యామపత్రం స్వికరించారు. స్వాతంత్య యోధులకు పెన్షన్‌ ఇతర సదుపాయాలు అందుకుంటూ తమ -శ4గౌముంలో (ప్రశాంత జీననం సాగిస్తున్నారు, యలవముంచిలి విజయకుమార్‌ క తర్‌ ల. ల . వ . జననం , 16-9_1918 నే |. వర, ౯" తండి ॥ రాఘవయ్యుగారు

• సో య. తుకమెల్ల గ్రామం, గుంటూరు జిల్లా " సచే 2 శ సె! ఆనాటి దేశ స్వాతంత్య ఉద్యమం వీరి శీ ఖే ల! బాల హృదయాన్ని ఉత్సాహపరచింది. కల్లూరి చంద్రమౌళి, నేతి చలపతి వంటి ప్రముల కాల్యగెసు నాయకుల _ ఉపన్యాసాలు చిన్ననాడే వారి గ్రామంలో (వతిధ్వనించేయి “ఇండియా ఇన్‌ బాండేజ్‌ో _ *ోఇండియన్‌ వార్‌ అండ్‌ యిండి పెండెన్స్‌” చతురుష్కు ప్రజాస్వామ్యం” వంటి జాతియ-స్వాతంటత్య భావ్మ పెరితాలైన ఉద్గ ధాలనెన్నిటినో విద్యార్థి దశలోనే వీఐ చదివి (పేరణ పాందారు. 205

సంస్కృతాంధాలలో పండితులైన తర్మడిగారే వీరికి ప ౦ చ కావ్యాలు బోధించ్దారు. పదిహేను విళ్ళ నాటికే తెలుగు సంస్కృత భాషలలో విజయకుమార్‌గారికి చక్కటి పరిచయం లభించింది. గుంటూరు పి. వి. శివయ్యగారి వంటి కమ్యూనిష్టు నాయకుల ద్వారా - ఆరోజుల్లో పల్లెల్లోకి విస్తారమైన సౌమ్యవాద సాహిత్యం ఆందివచ్చేది. 1987లో విజయనగరం మహారాజా కళాశాలలో ఇంటర్‌లో ప్రవేశించారు. 1941లో వీరు కి.56, డిగీ పస్ట్‌క్లానులో యూనివర్సిటికి (పధముళ గా ఉకీస్టలయ్యారు. -

ళు విద్యార్థిదశ లో విజయనగరం శ్రీకాకుళం విశాఖపట్నం జిల్లాలలో కమ్యూనిస్టుపార్టీని అఖభల భారత విద్యార్థి పెడరేషన్‌ నిర్మాణ నిర్వహణ అలో విజయకుమార్‌ ఎక్కువ సమయం వినియోగించారు. వయోజనుల కొనం ర్మాతి పాఠశాలలు, విజయనగరం, చిజ్బవలనలలో నిర్వహించేరు, క కార్మికుల కోసం రాజకీయ తరగతులు నిర్వహించడంలో వీరు ముఖ్య స్మాత వహించేరు. ప్‌రి కార్యకలాపాలు నచ్చని (బిటీష్‌ పభుత్వం ఏనిముషాన్నైనా అరెస్బు ॥ చేయడానికి ఎదురు చూసింది. 8.50. పరీక్షలు పూర్తికాగానే ఆంధ్రా యూనివర్పిటీలో వీరినిఆరె న్చు చేయాలనుకుంది ప్రభుత్వం కానీ పట్టుబడక విజయకుమూర్‌ అజ్ఞాత వానీంలోకి వెళ్ళారు. , కమ్యూనిస్టు షార్టీమీద నిషేధాన్ని పుభుత్వం తొలగించగానే (పజల్లోకి . వీరు తిరిగి వీవ్చేరు. తరువాత 1942 నవంబరులో చిట్టివలన లేబర్‌ యూనియన్‌కు, విశాఖ హార్బర్‌ ఆండ్‌ పోర్టు వర్కర్స్‌ యూనియన్‌కు ఆధ్యక్షులుగా ఎన్నుకోబడ్డారు 206

1942 డిశంబరులో హార్చర్‌ వర్కర్స్‌ - యూనిఫారల్క రేషన్లు, కరువు భత్యం కోసం పోరాటం చేయగా పృభుత్వం వీవిని అరెస్టుచేసి రెండునెళ్లు జైలుశిక్ష వేసింది, * జైలునుండి విడుదలకాగానే జొన్నలగడ్డ రామలింగయ్య, కె గోవిందరావు గార్షతో కలసి జిల్లా రైతుసభలు నిర్వహిస్తుంటే అనకాపల్లి దగ్గర నాగులాపల్లి గ్రామంలో అరెస్టు చేయబడి ముగ్గుమూ 12 రోజులు జెలులో శికింపబడ్డారు. 04౫ లో తిరిగీ జొన్నలగద్ధవారు విజయకుమార్‌ కలసి ఆ న్ప టట్‌ ఎంప్లాయీస్‌ యూనియన్‌, మున్సిపల్‌ వర్కర్చు యూనియన్‌, రి కార్మి కుల యూనియన్‌ మున్నగు అనేక కార్మిక యూనియన్‌లను ఆర్లనైబ్‌ చేశారు. క1ం43లోనే పోస్టల్‌ ఎంప్లాయీస్‌ యూనియన్‌కు వీరు ఆధ్యమలుగా ఎన్నుకోబఐథ్డారు. ఆంతేకాక యింకా 14 (టేగడ్‌యూనియ నస్‌ లకు అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. 1943లో ఉత్తర వి౭ఖ పాంంతంలో కరువు ఉదృతంగా ఉన్న రోజుల్లో విజయకుమార్‌గారు వారిమ్మి తులు రామలింగయ్ట్ధ, గోవిండరావుగార్లతో కలసి మరికొంతమంది వలంటిశ్ష సహకారంతో విరాళాలు వసూలుచేసి కరువు నివారణ కమిటికి అన్నివిధాల సహళకార౦ అందిస్తూ బాధిత (వజలకు 'సివ చేశారు. ళ-కి.1944 లొ చిజ్జైవలస మిల్లు కార్మికులతో జిల్లాకలె క రు కార్యాలయానికి ఆకలియా.త నిర్వహించారు. ఆకలియా తకు నాయక త్వం వహించిన జొన్నలగఢ రామలింగయ్య, యమన్‌వి. భం, విజయకుమారులనూ మరో ఏడుగురు కార్మిక నాయకు లను పోలీసులు అరెస్టుచేసి రెండు సంవత్సరాలు శిక్ష వేశారు. ఆలీపూర్‌, బళ్ళారి జైళ్ళలో వీరు శిక్ష అనుభవించారు. “జీవితమే పోరాబంగా” శాంమిక జనసంకేమం కోసం ఆహరహం కృషి చేస్త న్న కార్మిశనాయకులు విజయకుమార్‌ గారు. ఒ/0్య/- 207

(తిపురాన రాఘవదాసు గ జననం 36.12.1921 క టుత్ర _ నో మ. తండి : కృపమూరి. ను ఫై సిద్దాంతం గ్రామం, శ్రీకాకుళం జిల్లా ఫ్‌ లే శె. విద్యార్థి దశ నుండి సంఘ కార్యకమా షమ న! లలోఎక్కువ ఆసక్తిచూపేవార్పు విద్యార్థి కాం గె స్‌ కార్యకలాపాలలో - పాల్గొన్నారు. క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమం సందర్భంగా వీరిని అరెస్టుచేసి 26-1-19ట నుండి 42.1943 వరకు అండర్‌ట్రైల్‌ (పిజనర్‌గా విజయనగరం సబ్‌ జైలులో శికించేరు. జైలునుండి విడుదల అనంతరం రాఘవదాసుగారు విద్యార్థి కాంగెంసు యువజన సంఘాల స్థాపనలో నిర్వహబలో కృషిచిగారుం కొన్నాళ్లు ఆంధరాష్ట్ర యువజన కాంగ్రెస్‌కు ప్రధాన కార్యదర్శి ఉన్నారు. ఉత్తర విశాఖజిల్లా కాం్టగెన కార్యదర్శిగా రెండుమార్లు ఎన్నికయ్యారు. ఆచార్యరంగా గారి నాయకత్వంలో నడచిన ఉద్యమాలలో “రృషిక్‌ లోక్‌ పార్టీలో” “న్వకంత పార్టీలలో ఉత్సాహంగా పాల్గొన్నారు. 17౮6 రాష్ట్రశాఖ కార్యదర్శిగా శ్రీకాకుళం జిల్లా కార్యగెను ఆధ్యకులు గాను కొన్నేళ్లు ఉన్నారు. భారత సేవక నమాజ్‌ జిల్లా ఆన్గవైజరుగాను ఉండి వీరు పలు శిక్షణా కేంయ్టదాలు నిర్వహించేరు. 208

కుష్టు నివార సేవాకార్యకమాలలో హిందూ కుష్టు నివారళు సంస్థ రాస్ట్రళఖ కార్యదర్శిగా సేవచేశారు. అ ల ఆంధ్యపదేశ్‌ లెజిస్టేటివ్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యులు. ఆం(ధ్యపదేశ్‌ జైరీడవలప్‌ మెంట్‌ కార్చరేషన్‌ చైర్మన్‌గా 29.9. 1978 నుండి 15-7.198) వరకు ఉన్నారు. ఆభిలభారత స్వాతంయ్యత్య నమరయోధుల సమితి ఉపాధ్యములుగా, దకిణు ప్రాంతీయ స్వాతంత్య యోధుల సంఘాధ్యక్షులుగా, ఆంధ (పదేశ్‌ స్వాతంణత్య సమరయోధుల నమితి కార్యనిర్వాహణ అధ్యక్షులుగా కూడా వీరు పదవులను నిర్వహించారు. 4 శ 4 .అకలనాలాలు నలక నాను నాననా నధ ిలా నను భానుని నోతన కటలా నానన నని నా నను ననన ననన నాననా ననన వాడపల్లి సూర్యనారాయణ రాజు లలత వనలవలావడనపతతవయానానవాలాాలుు సా న. 4 ఈతే ॥ స ఆ + లనే ౪ జననం ః 10-10-1918 ॥ - న్‌ న న తండి: అప్పలరాజు .. గ్‌ ( . కోటవురట్ల గాామం, విశాఖజిల్లా శ వో విద్య ॥ ప్రాధమిక విద్య, కోటవురట్లలో ||| " తుని హైస్కూలులో, సంస్కృృతంకూడా న +. నేర్చారు. మనల యు అలుల ఎ ఎ మేాంంల ఈ సూర్థునారాయణరాజు చిన్నతనంలోనే తమ గామానికి దగ్గరగల కైలాన పట్నంలోనే 1929 ప్రాంతంలో జరిగిన జిల్లా కార్మగెస్‌ మహాసభకు వెళ్ళడం జరిగింది. ఆనాటి జాతీయ భావాలు రాజుగారి మనస్సును ఆకట్టుకున్నాయి. ఉద్యమంపట్ల ఆసక్తి ఆవకమై క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. 209

పభుత్వ వ్యతిరేక కార్య కమాల్లో పాల్గొనడం వలన పోలీసులు అరెన్టు చేశారు పెద్రాపురం కొక్టులో విడు మాసాలు శిక్ష విధించబడింది, 1950 నుండి కాంగెను సంస్థలో వీరు సభ్యులు. తర్వాత కృషికార్‌ లోక్‌ పార్టీలో సభ్యులై తాలుకా కార్యదర్శి ఆయ్యారు. కె954లో కల్దుగీత ఉద్యమంలో సత్యాగహం చేసి రెండవ దఫా అరెస్టు అయ్యారు. 1960లో స్వతర్శత పార్టీలోచేరి జిల్లాకార్యదర్శిగా సేవ చేశారు. వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన పలువుకు పార్టీ నాయకులతో వీరికి పరిచయం కలదు. తనను ఈటి నాగయ్యు నాయుడు . న నీ ల్‌ స. సభై జననం : 6-11-19008

1. శ తత ట్‌ తండి, సన్యాసయ్య నాయుడు | సత్యస్య మింది గాామర, విశాఖజిల్లా గ యువీకులుగానే సంఘ కార్య కమాలలో | =” శై ఆశక్తి చూపేరు. చిన్ననాటనే కాంగెస్‌ ॥ వ! ఉద్యమం వీరిని ఆకరించింది [ బటిష్‌ | షు టు అ అవి సజ ల్‌ యె (ల పాలకుల అణచివేత చర్యలను వీు వ్యతిరేకంచే వారు. స్వాతర్మత్య ఉద్యమాలన్నిటా పాలు పంచుకున్నారు. 20 వళ్ళ వయస్సులో తాలూకా బోస్టు అధ్యక్తులుగా పనిచేశారు, 1952 రాష్ట్ర ఆ సెంన్లీకి శాసన సభ్యులుగా ఎన్నికయ్యారు. (బేడ్‌ యూనియన్‌ నాయకుడుగా కా ర్మికుల సంక్షేమం కోనం చాల" కాలం పాటుపడ్డారు. నాగ య్య్ణునాయుడుగారు నిరాడంబరులు గాందేయవాది. అ జూ. 210

దండు రావముమూర్తి రాజు శవాకా కార పత్యా? స జననం ; 1917

• .. య. చై ॥ (| లే (| తంగడి । ఆప్పలరాజుగారు న్‌ న్‌ లల న్న ” లో | సు శా సో అద్‌ నన జన్మస్టలం ; లింగరాజుపాలెం, ప్ల శని [1 ఇల , ఫ్రే 1 సర్వసిద్ధి తాలూకా, విశాఖజిల్లా. | .. ' జాతీయోద్యమం ముమ్మరంగా ఉండే టీక. ఎటట రోజుల్లో ఉత్సాహవంతులు దేశాభఖిమానులు ఆయిన యువలీయువీక లెండరో స్వాతం త్యోద్యమంలో యధాశక్తిగా పాల్గొన్నారు. విశాఖజిల్లా ఎలమంచిలి కేర్యదంగా ఎందరో సక్యాగహ సమర౦లో ఉరికేరు. 1942 ఆగస్టు క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో మిస్పుల నూర్యనారాయణ కరి సత్యనారాయణ, ఇం(దగంటి మున్నగు ఉద్యమకారులతో పాటు రామ్మూర్తి రాజుగారున్నూ ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. పృభుత్వ వ్యత రేక శార్మకమాలలో పాలు పంచుకుని లాఠీచార్జీ చేయబడ్డారు. 1952లో వీరు జిల్లా కాంగెస్‌ సభ్యులు. 1958 నుండి ఎలమంచిలి తాలూకా శాంగెస్‌ ఆధ్యమలుగా ఉన్నారు. 10 నం!లు రాష్ట్ర కారగెస్‌ సభ్యులుగాను ఉన్నారు. నాలుగు సంవత్స రాలు నక్కపల్లి బ్లాకు మెంబరుగా ఉన్నారు.

953 నుండి రాయవరం హైస్కూలు కమిటీ అధ్యకులుగా ఉంటూ, హైస్కూలు భవననిర్మాణు౦ చేయించి1957? లో రాష్ట్ర ముఖ్య మంతి నీలం సంజీవరెడ్డిగారిచే నూతనభవీవానికి ప్రారంభోత్సవం చేయించారు.

2211

1952 నుండి జిల్లా అభివృద్ధి బోర్డు నభ్యులుగా పలు (ప జోపయోగ క్రార్య్మ్యకమాలు నిర్వహించేరు. వినోబావే - భూదానోద్యమ యజ్ఞంలో పాలుపంచుకొని ఎర్నేని స్మ్నుబహ్మ ణ్యం మున్నగు వారిని “*లింగరాజుపాలెం ఆ హ్వా నించి 22 ఎకరాల భూమిని గా్రామీబులందరితో కలిపి దానం ఇప్పించారు. 192% నుండి సింహాచలం దేవస్తానం ధర్మకర్త గాను, లింగరాజుపాలెం గామ మండలి -శ్రీ అన్న పాణేశ్వర స్వామి దేవస్థానం అధ్యక్షులుగా ఉంటున్నారు. కాం్యగెన సంస్థకు అనేక విధముల ఆండదండలౌతూ ప్రజల శ్రేయస్సుకై తమ ఆస్తిపాస్తులు కరిగిపోయినా నిస్వార్హంగా నేటికీ సేవలందజేస్తున్నారు రాజుగారు $ శీ థి శనినానానాణాణననానాణానాాననానననననననానననననననన లట ననన నాకనా ననన న ననన నాలికని భనన తననన నినా నానా. వుల్లెవముడుగుల (పభాకరరావు ననా నాలానా ననన పనన ననిన నాలు నకునతకనావ్రభన నానన ననన నతన కననతాతానలనన నలా నాకనాననన నునన నాశ. నక జననం 36-6-1918 స గ్‌ న! సే తండి: బంగారయ్యగారు మ వ స ఇ జన్మస్థలం । విశాఖపట్నం శీ లో మ విద్యః విశాఖపట్నంలో ప్రముఖ గాందేయ _ వాది మారేపల్లి రామచళ్యద శాస్త్రిగారు టు ఎ. ఎకు సా ఫ్రాపించిన నేషనల్‌ స్కూలులో కొంత కాలం చదివేరు. బరంపురం, శ్రీకాకుళం, హైస్కూల్లో చదివేరు. విశాఖ ఎ.వియన్‌, కాలేజీలో ఐం *ర్మీడియట్‌ కాశీ విశ్వవిద్యాలయంలో పాటరీ ఆండ్‌ పోర్చిలైన్‌లో డిప్పామో తీసుకున్నారు. 212

కుటుంబమంతా స్వాళతం_త్య ఉద్యమంలో పాల్గొన్నవారే అవడంవల్ల, చిన్నతనం నుండి వీరిలో జాతీయ భావాలు పొదుకున్నాయి. తల్లిదం్యడు ఎటో అన్నలతోపాటుగా తానూవిదేశీవస్త బహిష్కరణ, ఖద్దరు శద్యమంలో వీరు పాల్గొన్నారు. కాశీలో చదువు ముగించుకొని విశాఖపట్నం వచ్చిన తరువాత 1942 స్టట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో సోదరులు జగన్నాధరావుగారి పర్య రక్షణలో “క్విట్‌ యిండియా” ఆనే పత్రికను రహన్యంగా సెక్టోసైల్‌చేసి ఏంచడంలో ప్రధాన పాాత వహించారు. గతిక సిద్ధం చేయడంలో శ్రీ దామెన్ల వీర్యపతాప్‌గారు సహాయపడేవారు. ఉద్యమం అనంతరం 1943 నుండి 47 వరకు మహారాష్ట్రలోని చాందా గరం పాటరీ ఫ్యాక్టరీలో పనిచేశారు. $ర్వాత మద్యాసు రాజస్థాన్‌లో - గూడూరు సిరామిక్‌ ఫ్యాక్టరీలో - రాజు మండిలో ఉద్యోగాలు చేశారు. 1973లో పదవీ విరమణ పిమ్మట కుటు౦బం౦ తో బరంపురంలో స్థిరనివాసం ఏర్పరుచుకున్నారు. ఎ 0 [ల లలల చతల లతతతతననతతతతతతనతా . పిన్న మరాజు సుబ్బరాజు టర్‌. శశి జననం , 19-6-1919

• న స్‌ న్‌ తండి * వెంకటపతి రాజుగారు న్న ధి సన. గ శే వా చ స ెత్నో! విస్పాకోడూరు, భీమవరం తాలూకా నం. $ ణప న శ క! వీరు జమిందారీ కుటుంబంలో జన్మిం ల గ ౧ చారు. చిన్నతనం నుండి కుస్తీ, క్యర సాము, విలువిద్యల యందు అభిరుచి వలన ఆయా విద్యలను తర్మడిగారి వద్ధ వేర్చారు. 213

హిందీ విశారద పాసయ్యారు. కొన్నాళ్ళు విలేజి మునసబుగా పని చేశారు. వీరు గామ కాంగెసు అధ్యక్షులుగా 940 నుండి దేశ సేవారంగంలో పువేశించారు. 1942 సం॥లో క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో రెండుసార్లు కారాగార శిక్ష అనుభవించారు. 1060లో నుబ్బరాజుగారు విశాఖపట్నం వచ్చి ఇక్కడ స్థైరనివాసం విర్చరచుకున్నారు. ఆర్టోస మరియు సిమ్లా (డింక్స్‌ కంపెనీలకు వీరు మేనేజరుగా ఫనిచేశారు 1078 సం!లో విశాఖపట్నం సిటి కాంగ్రెసు వైస్‌ ఫ్రెసిడెంటుగా ఉన్నారు. కృతియ సంక్షేమ సంఘ సంస్థ ఫౌండరుగాా ఉపా ధ్య కములుగా పీరు ఉత్తమ సేవలందించారు. 1085 సంలో శాంతి నంచుం పైజంచి ఆధ్యమ గాను, మహిళామండలి ప్రారంభించి ఆసంస్థ కార్యదర్శిగాను, వయోజన పాఠళలలు నెలకొల్పి విద్యావ్యాప్తి చేన్తూ ఆధిక సేవలు ఆందించారు. కుష్టురోగుల సేవాసంఘ ఆధ్యక్షులుగా ఆవ్యాధ్మిగస్తులకు సహకరించారు. అల్లిపురం వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయ,టస్టీగా పలు దైవకార్యములు నిర్వర్తింపజేశారు. 1987లో స్వాతం త్యయోధులుగా రాష్ట్ర గవర్నరు కుముద్‌బెన్‌ జోషిగారు - నుబ్బరాజుగారిని సన్మానించారు. 1988 రిపబ్లిక్‌ డే సందర్భంగా వీరి సేవలను అభినందిస్తూ విశాఖ సిటీ కల్చరల్‌ సెంటర్‌ రాజుగారీని ఘనంగా సత్కరించింది. 214

ఎ ళ్‌ "మ స సతో. కాలా! ప కా! కయ ల్‌ు సుబ్బరాజుగారి భార్య లక్ష్మికాంతమ్మగారు. ఈమెజిల్లాపంచాయి తీ ఆఫీసరుగా పనిచేసిన కొత్తపల్లి లింగరాజుగారి పుధమ పు్యతిక. చిన్న నాటినుండి లక్ష్మీకాంతమ్మగారు ధైర్యసాహసాలు గల మహిళామణది. సుబ్బరాజుగారు స్వాతం్యత్య ఉద్యమ నమయంలో ఆజ్జాత వానంలో ఉండగా లక్ష్మీకాంతమ్మగారిని పోలీసులు అమెభర్త వివరాలకై (పళ్నించి ఆరా తియ్యాలనుకున్నారు. కానీ ఆమె అపర రూన్చీలక్ష్మగా ధైర్యంతో సమాధానాలు చెప్పింది. దేశ స్వాతంత్యం కోసం ఆండర్మ్‌గౌండులో కార్య్యకమాలు నిర్వహించే అతివాదులు మితవాదులైన ఎందరో రాజకీయనాయకులకు ర్నాతులందు వంటచేసి భోజనాలు పెట్టి వారి దీవె:లు పొందిన సా ధ్వీమణి లక్ష్మీ కాంతమ్మగారు- ఆవిధంగా నుబ్బరాజుగారి ధర్మపత్నికూడా స్వాతం్యత్య ఉద్యమంలో భాగస్వామిని ఆయ్యారు. సుబ్బరాజు = వారి ఖార్య = లక్ష్మికాంతమ్మగారు కాశ్మీరు నుండి కన్యా = కుమారివరకు యాతలుచేస దైవక్షేతాలు దర్శి ౦ చి వచ్చారు ఎండ 2165

కాతొ జనార్ధనరావు నాసా కానా కాాలలి జనన : శ-12-121920 వ నను కరన. తూర్పు గోదావరిజిల్లా.

తే క ప్రస్తుత నివాసం విశాఖజిల్లా యలమంచిలి

న దస 1936-37 సం౫లో కాంగెన్‌ ఉద్యమ

సతత... వ్యాప్తికి పాటుపడ్డారు. సభలు, నమా

న్‌” న్‌ ఎనీ న వేశాలలో పాలొనేవారు.

మ షటడులతల తక ము... 1008లో జయ్మపకాళ్‌ నారాయణ్‌, రామ మనోహర్‌ లోహియాల అధ్వర్యాన కాం్యగెన సోషలిష్టు విభాగంలో సన్ని" హితంగా పనిచేశారు.

1941.42 లో పెక్కు సభలలో పసంగించారు. ఒక సభలో (పనంగిస్తు న్నప్పుడు పోలీశులు అరెస్టుచేసి పెద్దాపురం సబ్‌ జెలులో పెట్టారు. 12042 ఆగష్టు క్విట్‌ యిండియా ఉ ద్య మ౦లో నాయకుల ఆదేశాల మేరకు కమ్యూనికేషన్ల విధ్వంశంలో పాల్గొన్నారు. పోలీఘుల వారంట్‌కు చిక్కకుండా ఆజ్జాతవాసంలోకి వెళ్లడం జరిగింది. విడాదిపాటు ఆజ్జాతంలో ఉండి ఉద్యమానికి సహాయవథ్థారు జనార్థన రావుగారు. విశాఖజిల్లాలోను కాంగెన వాలంటర్‌గా పనిచేశారు. తర్వాత జనతా పార్టీలో - జనతాదల్‌లో చేరారు. నేటికి జనతాదళ్‌ విభాగపు ఆధ్యక్షులుగా సమాజ (శేయస్సుకు యధా శర్తిగా సేవ చేస్తు న్నారు. లాం] 216

వలవల యా రామారావు

తతత ను

గాకా అకాల జననం * 8-2.1921

గ తట న. పాయకరావుపేట, విశాఖజిల్లా

య ఖా ఛ్‌ చేనేత కుటుంబం

| [౧ .. 1 1936లో గాంధీజీ పిలుపుమేరకు కార్మగెస్‌

శశ. ఆలి జ్యే

/ + ఈ. 1. సంస్థలో సభ్యులుగా చేరారు.

• చిన్నతనం నుండీ సాంఘిక సేవలో (పీతి ర్మాతిబడులు నిర్వహించి వయోజన విద్యావ్యాప్తి, అంటరానితనం నిర్మూలన, హరిజన దేవాలయ (పచేశములకు కృషిచేశారు విశాఖజిల్లాలో భూపతిరాజు నత్మనారాయణరాజు, మిన్ఫుల సూర్య నారాయణమూర్తి, కందాళ న్ముబహ్మణ్యు తిలక్‌ గార్లతో కలసి శాంగెస్‌ ఉద్యమంలో పనిచేశారు. గౌతు లచ్చన్న, _తిపురాన రాఘవదాసు గార్లతో కార్యగెస్‌ సోషలి ము పార్టీలో పాల్గొన్నారు 1942లో క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో గెడ్డం నన్యాసిరావు, నెల్లిమళ్ల విజయరామారావు మున్నగు వారితో కలిసి పాల్గొన్నారు.

ఆ నేరానికి 1942 ఆగష్టు 21 తేదీని పోలీసు ఆధికార్ల ఆరెభు వారెంట్‌ రాగా అజ్ఞాత వానంలోకి వెళ్లిపోయారు.

1943 ఆగష్టు 23 వరకూ అజ్ఞాతంలో ఉండి విశాఖ, శ్రీకాకుళం జిల్లాల విద్యార్థులను, వ్యవసాయ, చేనేత కార్మికులను -క్పట్‌ ఆండియా

ఉద్యమంలో పాలొన జేశారు.

చేనేత కాయగెసస0 ఘ౦లోచేరి విశాఖ జిల్లాలో 508 పైగా చేనేత నహకార సంఘాలు స్టాపింపజేశారు. వానిలో సుమారు 20 వేల మందికి

ఉపాధి కల్పనకు కృషి చేశారు.

217

ఆంధృ్యపదేశ్‌ సహశారఆప్కో సం ఘ౦ హైదరాబాద్‌లో సుమారు 15 సం॥లు డైరెక్టర్‌గా ఉన్నారు. ఈ= కొ పాయకరావుపేట సంచాయితీ సమితి సభ్యులుగా. గ్రామ పంచాయితీ సభ్యులుగా కశ సం1॥లు పనిచేశారు. పాయకరావుపేట అప్పర్‌ (పయిమరీ స్కూలు, జూనియర్‌ కళాశాలల స్థాపనలో విశేష కృషిచేశారు. నేటికీ (పజాసివ చేయుచున్నారు. చతల పెంటకోట [బహ్మదేవుడు కాకా కాలా సససలం ; భీమవరపు కోట స్తు? న లట క గ. / న్‌ రాయ గజపతి వర్మవారి ఓక గాామం. నవన్‌ + భీమవరపుకోట ఈ గ్రామంలో కోట ల (| న న్న నిర్మించేరు (బహ్మదేవుని పూర్వీకులు ॥| 11 కృష్ణం నాయుడు కోట పరివారంలో ఒక గీ ఆరా ఉక ఉద్యోగిగా ఉండేవారు. వారి కుంటుబా నికి గాంమముననబు పదవి వారసత్వంగా లభించింది. (ఇహ్మదేవుడు గాామమునసబుగా కొన్నాళ్ళున్నారు. వీరికి సాహిత్య మందు అనక్తి ఎక్కువ. ఆ అభి ఏచితో పద్యాలు, పాటలు వ్రాయడం ప్రారంభించా ముం - వీ5 గ్రామానికి సమీపంలో యిండుగుపల్లిలో కొండపల్లి జగనా1ధదాసు గారు ఉండేవారు. 218

ఆయన తమ గీతాల ద్వారా శాం్యగెన్‌ ఉద్యిమానికి చాలపుూచోరం చేశారు. కొండవల్లి దానుగారి పోోత్సాహంతో అహ్మటదేవుడు అద్ధరు ధరించడం కాంగెస్‌ గురించి, పద్యాలు పాటలు అల్లి పల్లే వుజలలో పుచారం చేసేవారు. కాంగెస్‌ సభలలో పాల్గొనేవారు. ఐహ్మదేవుడు - గాంధీ జీవితాన్సి దిఇపదగా రచించారు. గాంధీ సూకి (వ్ళ ఇ“ న్‌! ముక్రావళి - పాాచీనాంయ్యభ వైభవం, కాళహస్తి మహాత్మ్యం మున్నగు పద్య (గంధాలు నాటకాలు రచించారు ః వీరి రచనలు టంగుటూరి (పకాశంగారు విని వీరిని “కట్టు బహ్మ” అని పిలిచేవారు అందువల్ల వీరిని (బహ్మన్న అని పిలిచేవారు. శాంగెసు పుచారకులుగా సేవలందించారు. 1930 ఉప్పు సత్యాగహం లో, 1937 ఎన్నికలలో శార్యగెను గురించి పాటలు పద్యాలు (వాసి సభల్లో పాడేవారు. విదేశ వస్తు బహిష్కరణలో, మద్య నిషేద కార్య్యకమాల్లో పభుత్వ నిబంధనలను ధిక్కరించినిట్లు పోలీనుప్రేషనులలో వీరిని గురించి నమోదు చేయబడింది. ఆప్మ కాల ఆధారంతో బహ్మదేవుడు స్వాతంత్య సమర యోధునిగా పుభుత్వంచే గుర్తించబడ్థారు వుద్దాల తాతం నాయుడు నా రాను. జననం , 14.10.1921 తో ల. _. తండి ; రామునాయుడుగారు హా. స వే శా : క అనకాపల్సి, విశాఖజిలా సప గ ట్లో 1920 నుండి స్వాతం త్యోద్యమం య్‌ మం ,. | “౩ గాశక్తివంతం అవుతూ వచ్చింది, దేథంలో వం వి నక్ష ఆ ఉద్యమం విశేషంగా యువకులను ఆకర్షించింది. ం 2138

మైనారటి తీరని చిన్న నాడే కాశం నాయుడువీరోచిత మై న సేవలతో కారయ్యగెసుకు సహకరించారు, ఉద్యమ నాయకులు ఒక ప్రాంతం నుండి మరియొక పాంంతాలవారికి భోగట్టా తినుకు వెళ్ళడానికి తాతంనాయుడు ను వార్తాహరునిగా ఉపయోగించుకున్నారు. రహస్య స్టావవాల్లో అజ్ఞాతంగా ఉండే ఉద్యమకారులకు పోలీఘవారి జూడ గురించి సూచనలను సౌంజ్ఞల రూపంలో ఆందబజేయడంలొో మద్దాలవారు చక్కటి వైపుణ్యం చూపేవారు. ఒక రహన్యవర్తమాన తిసుకువెళుతుండగా పోలీసులకు పట్టుబడగా లారీచారి చేసేరు. త క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో ఆనకాపల్లిలో వీరిని అరెన్సుచేసి బళ్ళారి తు నో గా. సెం్టటల్‌ జైలుకి పంపేరు. స్వాతం[త్య సమరయోధులు భూపతి సత్యనారాయణగారు, భీ శెట్టి అప్పారావు మొన్నగు పె ధ్ధల తో కాఠతం నాయుడుగారికి మంచి =ఏం(- లతో నతతత బొంత విశ్వనాధం ను. జననం ; 22-6-1922 (త్‌ .. శరడి , ఆప్వారావు పంతులుగారు స్ట! న ॥ స్టే నేటి నివాసం విశాఖపట్నం స్‌ | (| ఫై | 1 తండిగారు, ఫష్టుగేడు న్యాయవాది | | న .. | 1 తఈండిగారు, తాతగారు జాతియోద్యమం ఏకత తిములి ఒకతి ఈ ప్రోసం విశేష త్యాగాలు చేశారు, 220

చిన్నశనంలోనే విశ్వనాధం ఉన్నత పాఠశాల విద్యతో చదువు ఆపివేసి క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో పాల్గొనగా అరెస్టు కాబడ్డారు. కారాగారం నుండి విడుదల తర్వాత అజ్ఞాత వాసంలో ఉద్యమానికి దోహదంచేసే (వచారం చేపట్టి అనేక కష్ట నిష్టురాలకు లోనయ్యారు. స్వాతంత్యం తర్వాత కార్టగెస సంస్థలో వదవు లాశించక దేశాభివృద్ధి కార్య కమాలలో పాలుపంచుకుంటూ యధాశక్తిగా [పజలకు కమ సేవలందిస్తున్నారు. " _ పెద్దాడ విశ్వేశ్వరరావు క్ష న లా తండి ః వీరభ్యదరావుగారు ం స: చోడవరం, విశాఖజిల్లా , రత జ త (డి వీరభ్యదరావుగారు, పెదతండి అ త. నుబ్బారావుగారు ఉప్పు నళత్యాగహంలో ల మ స్తో ఎ రీ స్‌ ట్‌ న. పాల్గొని 6 నెలలు కఠిన శిక్షలు ఆనుభ సరన న నిశేసాఖ్ళల.. వించారు. వారి కుమారులుగా విశ్వేశ్వర పా తస [6 రావు స్వాతంత్య సమరయోధుల కిచ్చిన

• • సదుపాయములు ఆందుకున్నారు, 4 ఛి థీ కనాన నాననా నటనా ననన నకల నాననా భకత కన నతతుతనాుత కొనన లతను ననా లన ననత ల ననన నాన వనన వరన నననాననననో క. కొండలరావు నాన ననలకకాలాత ననన నాననకల ననన భన నకాలి కనాలని నతన న నలత ననా కన్నాలు న ననిన ననన కనాన నిన యాల వాలని నాననామలం. నా? జననం ; 1920 వ్‌ న. తండి: కర్షెల వెంకటప్పయ్య
• కలా. | _గాల్లలపాలెం గామం, త. తూర్పు గోదావరిజిల్లా. నం పంంలి( క ప్‌ 1940 నవంబరు 19న తేదీని కొండలరావు త్త జ ఒకో గారు (బిటిష్‌ సైన్యంలో సిపాయిగా న్‌ గీ క మున పూ య ల! చేరారు. తరువాత ఐ యన్‌.యు.లో చేరి కె. లక్ష్మీ సాన్‌వాజ్‌ ఖాన్‌ డ్రైవరుగా ఉండేవారు. (3. కొండలరావు భార్య) 221

ఆజాద్‌ హింద్‌పౌజు (పతికూల వాతావరణం వలన ట.యని.ఎ. సైన్యం (బిటిష్‌ వారికి పట్టుబడవలసి వచ్చింది, మలయా దేశంలో ఉండగా వీరు 15-2-1942 నుండి 15-9.45 వరకు యుద్ధ ఖైదీగా ఉన్నారు. మిలటరీ కోర్టు విచారణ అనంతరం 1946లో విడుదలై వీరు న్వగాం చేరుకున్నారు. కొండలరావుగారి భార్య కె. లక్ష్మ. - ]0[ కొతురి జగన్నాధం అవాలి అవాలి న ననన హూ గ్‌ గతకాన్మాగనాళ్లు.. జననం : 23-10-1922 ట్ర్‌ స, శే తండి, సత్యనారాయమాిగారు ఫీ బల్‌ ఖ్‌ దిమిలి, ఎలమంచిలి తా॥ విశాఖజిల్లా స్‌ సీకో. | 1937-38 లో వీరు కాల్యగెన్‌ సంస్థలో [| .. శ హై సభ్యులుగా చేరారు. తరువాత తాలూకా స). జిల్లా పైప్‌ కమిటిలనభ్యులుగా ష్‌ న అయ్యారు. 4 స్వాతంత్య ఉద్యమ ప్రచారంలో వీపీ ప్రముఖమైన పాత్ర నిర్వహించారు" అనేక గాంమాలకు వెళ్ళి నసభలుజరిపి కార్యగెసు కార్య (క మాలు వివరిస్తూ ఏరు పజలకు విశేష సేవలందించారు శార్మగెను నాయకులైన మిస్పుల సూర్యనారాయణ మూర్తిగారు, గొజ్జెపాటి బుచ్చి అప్పిరావు, భూపతిరాజు సత్యనారాయణరాజు మొన్నగు వారికి జగన్నాధంగారు నన్నిహితంగా సహకారం ఆందించేవారు. స్వాతం్యత్యం వచ్చిన తరువాత దేశాలివ్నద్ది కార్య్మకమాల్లో పొలొంటూ వే ఓ భా ళల నేటికీ, కె కోటపాడ్యుగామంలో (ప్రశాంత జీవితం గడుపుతున్నారు. 222

టో పుట్టా బంగా రాజు స కాకా జననం : 18-21-1924 మ. క.

• ఖీ స్త న్య ' తండి; అచ్చియ్య ఆచారిగారు. రో బై జన్మస్థలం, శ్రీ సింాచలక్షేతం వట 1933లో గాంధీ దర్శనం చేసుకున్న [న నాటినుండి వీరిలేత మనసులో జాతీయ ॥ డ్‌ 1. భావాలు పాదుకున్నాయి. కాంగెస్‌ నంస్థ "శార్య్యకమాలన్నింటిలోను వీరు పాన్లొనసాగెరు. 3942లో తెన్నేటి విశ్వనాధంగారి సారధ్య ౦ లో కిట్‌ యిండియా ఉద్యమంలో ఖంగా రాజుగారు పాల్గొన్నారు. కులాచారం (పకారం బంగారపు వృత్తిలో ఫీరు _పవేశించారు. కెం63లో స్వంర్షకారుల నంఘాధ్యకులుగా ఎన్నికై స్వార్దకారులకు వి శేష సేవలందించారు. 1964 లో విశాఖ సిటీకారగెస్‌ ఒకటవ నియోజక పన్గం అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. తెన్నేటి విశ్వనాధంగారి నాయకత్వంలో సాగిన స్టీల్‌ప్లాంట్‌ ఉద్యమంలో వీర్తు చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఒకపక్క కార్యగెసు సంస్థ నిర్వహించే (పజాహిత కార్యక మాల్లో పాల్గొంటూ మరో వైపు స్వన్టకారుల సంఘ నమస్యల పరిష్కారంలో ఉశద్ద చూపుతూనూ, తమ జీవనోపాధికి బంగారం వ్యాపారం చేస్తున్నారు. స్వర్హక్ష్తారుల నంఘానిక కోశాధికారిగా ఉంటున్నారు సంఘ సేవకునిగా, నిరాడంబర దేశభక్తునిగా బంగ్యారాజుగారు విశాఖలో 1పశాంత జీవితం సాగిస్తున్నారు. 223

ానానకానాననుకళాల నునన నానా కానా నా నానా ల న నతన షు నకల ననా నకనననాలనా కొలికి నానకొన నన నునననుననానా యు, కొప్పల అప్పారావు జననం :ః 5-3-1927 క లల్నసై తండి, రామస్వామి (హవల్దార్‌ మేజర్‌ న్యా గ ( విశాఖపట్నం న సట జ వు 2వ పృపంచ యుద్ధంలో తన తొమ్మం టు ఆజ్యం సన్మసై... గురు సోడరులతోనూ (బిటిష్‌ ఆర్మీలో కనడం తర్‌ స క వ. అటిట పనిచేసిన యోధులు వీరి తండి రామ బే తం ఆంంలల విపమతత్‌ స్వామిగారు. 15వ ఏటనే జాతీయ కార్మగెన్‌ సంస్థలో చేరారు. 1958 నుండి 1968 వరరూ రెండుదఫాల విశాఖపురపాలక సంఘ సభ్యు లుగా ఎన్నికయ్యారు అప్పారావుగారు. 1975-78 ఆంధపదేశ్‌ ఖాదీబోర్డు సభ్యులుగా ఉన్నారు. 1975-85 - సిటి కాం్టగెను కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. 1976-75 సైనిక బోర్డు నభ్యులు. 1977.78 లో విశాఖ సుపర్‌ బజారు డైరెక్టరుగా ఉన్నారు. 1975-80 భారత కృషిక్‌ సమాజ్‌ కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. వీ భారత్‌ కృృషిక్‌ సమాజ యావజ్జేవ సభ్యులయ్యారు. ₹[%04ఉ యావ జ్జీవ సభ్యులు. నేడు సిటి కాం్యగెన (పత్యేక ఆహ్వానిత నభ్యులుగా ఉంటున్నారు ౯ దేశాభిమానం కళ్లిన ఉత్సాహ వంతులైన కార్య్టవతులు అప్పారావు (పజాసంక్షేమానికి ఏ సత్కార్యం తలపెబ్టినా చేదోడు వాదోడుగా సహకార | మందించే సజ్జనులు అప్పారావుగారు. 224

లలనతలలలలలననాంావవతలాలలలతడూవవతతతనాడానాయనాానావడారరాలలాల సింగవరపు సూర్యారావు సః నా పష పై జననం : కెకె 1914 వ. శ షన వణ. తండి । ఆప్పలస్వామిగారు లో | జన్మస్థలం ॥ విశాఖపట్నం | ( గన ఇష్ట... జాతీయోద్యమం తొలిరోజుల్లో పముఖ ( ఫ్‌ వేళ కే కాంలగెస్‌ నాయకులు మహమ్మద్‌ జల్సీ ల ఉమ? యీ సౌకత్‌ ఆలీ వాల్తేరు స్టేషను మీదుగా కాకినాడ కాం్టగెసు మహాసభలో పాల్గొనడానికి వెళ్తునట్టు తెలిసి పదేళ్ళ (పాయంలో సూర్యారాపుగారు శార్యగెసను నాయకులతోను కార్యకర్తల వెంట వాల్తేరు స్రేషనుకు వెళ్ళారు. ఆలీ సోదరులు వీరిని విశేషంగా ఆకర్షించారు. నాటినుండి వీరిలో జొతీయ అఆ భిమాన౦ మేలుకొని వృద్ధికాసాగింది. న! సైమన్‌ కమీషన్‌ బాయ్‌కాట్‌ ఉద్యమంలో పదిహేనేళ్ళ విద్యార్థిగా సూర్యారావు వందలాదిమంది తోటి విద్యార్టులతో విశాఖ మైన్‌రోడ్డులో సైమన్‌ వ్యతిరేక నినాదాలు చేస్తూ ఉరేగింపు చేశారు. 1930లో ఉప్పు సత్యాగహంలోను వీరు పాళ్లొన్నారు, వీరు 1934 లోనే కాం్యగెసు సంస్థలో సభ్యులుగా చేరారు. అప్పటినుండి కాం్యగెసు అన్ని ఉద్యమాలలోను సూర్యారావుగారు పాల్గొంటూ వచ్చారు. 1948 లో పుృధాని జవహర్‌లాల్‌ న్మెహూ “జలఉష” నొక [పారంభోత్స వానికి విశాఖవచ్చినపుడు సిటి కాం్యగెస అధ్యక్షులుగా ఉన్న సూర్యా శావుగారు విశాఖలో బహిరంగసభకు విస్తృతమైన ఏర్పాట్లు చేశారు. 1943 ప్రాంతంలో రెండవ పపంచయుద్ధ సమయాన ఆమెరికా (బిటన్‌ దేశాలు ఉమ్మడిగా జపాన్‌ బర్మాదేశాలను ఆ_కమించాలనే దుష్టవ్యూహం తెలిసి నూర్యారావుగారు పపంచ జన పరిరక్షణ యుద్ధ విరమణ” 2265

కు సంబంఏంచిన రెండు (గంధాలు రవించారు. అవి 706 ౪౭౪ 10 606 ౭ ₹ సీడ181002 080 984/6 1098 4/04” ఆ పుస్తకాల (పతులు రెంషదేశాల ఆఅధినేతలకూ పంపించారు విశాణపట్నంలోనే పుట్టిపెరిగిన సూర్యారావు అన్ని సదుపాయాలు కలిగిన సుందరనగరంగా విశాఖను రూపొందించాలని గాఢంగా ఆకాంకంచేరు. వీరు విశాఖ పురపాలక సంఘ సభ్యులుగా నాఖ్టుదశాభ్ధాలు విశాఖపట్టణా భివృద్ధికి, పువజనఘుల సమపాయాలకు ఆనేక విధాల కృషిచేశారు. టౌన్‌ ప్లానింగు (టస్టు-ఆర్చన్‌ డవలప్‌ మెంట్‌ ఆధారిటికి వీరు వ్యవస్థాపక సభ్యులు. ఉక్కుకర్మాగారం ఆందోళనలొను సింగవరపువారు పధాన * పాత నిర్వహించేరు. తన భవనాన్ని అమ్మి, ఆ డబ్బుతో “విశాఖ మహిళా కళాశాలను” స్టాపించేరు. ఆ కళాశాల అభివృద్ధికోసం తమ శక్తియుక్తు లను ధారపోసారు. విశాఖపుర్వపజలకు ఆత్యంత సన్నిహితులు, అత్మియులు అయిన (పజౌొ సేవకులు - సూర్యారావుగారు. శ జొమిశెట్టి ఎల్లాజీరావు . న లా స్ట స జననం కే-4-1027 *సశచళ్లా వో అసస ఎం (| న్‌. స శ అం వళ్ళ ల తం[డి సున. ఇహ్మలు చరుపు పూరి శాగానే త్య న. ఎహే శీ! గారు చేసే వ్యాపారంలో తోడుగా ఉంటూ టటుంటనేల ఉం వట (కమంగా మిత్రులనహకార౦ళలో స్వయంగా వ్యాపారం ప్రారంభించారు. | 226

(పజలకు సేవలందించడానికి దేశంలో _పధాన సంస్థ కారగెను కనుక ఆ నీంనీలో చేరాలనుకున్నారు. న! 1951 లో శ్రీ యుతులు సింగవరపు సూర్యారావు, డి.ఎ నాయుడుగారల పోంోత్సాహంతో కాంగెస్‌ పా ర్దీ లో చేరడం జరిగింది. నాటినుండి నేటి వరశూ కాంగెన సంస్ధ కార్యకలాపాలలో వీరు (క మాభివృద్ధిగా న! నంటూ వస్తూన్నా దుం 1956 లో ఎల్లాజీరావుగారు వారి సోదరుడు సన్యాసిరావుగారు మ్యున్చిపల్‌ ఎన్నికలలో పాల్గొన్నారు. 1086 వరకూ క్‌ పర్యాయాలు సోదరులిద్దరూ కౌన్నిలర్బుగా విజయం -"సాథిస్తూ వచ్చేరు. (పజల అవసరాలు, సమన్యలపట్ల న! చూపడం కారణంగా విశాఖ పురపాలక సంఘంలో తమకంటూ ఒక పత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించు కున్నారు. ఎ వి. భానోజీరావు, టియస్‌,యన్‌ రాజు,జి విరమణ, యన్‌ యస్‌ యన్‌. రెడ్ధిగార్లు - పురపాలక సంఘాధ్యక్షులుగా ఉన్నప్పుడు వీరు కౌన్సిలర్పు గా ఎన్నికయ్యారు. యా దీర్ష్ణకాలంలో ఎల్లాజీరావుగారు విశాఖ_పజలకు ఎన్నో ఉపయోగకరమైన పథకాలు ఆమలుపర్చడానికి విశేష కృషి చేశారు. క్షేం85లో విశాఖనగర శార్పారేషన్‌కు డిప్యూటి మేయర్‌గా ఎన్నిక య్యారు. 1986లో ఆక్టింగ్‌ మేయర్‌గా పదవీయోగం లభించింది. ఆంతేకాదు ఆ సమయంలొ ప్రతిషస్టాత్మమైన కార్యక్రమాలలో పాల్గొనగల్లేరు, బొంబాయిలో జరిగిన అఖిలభారత మేయర్గసమా వేశంలో పాల్గొన్నారు ఆక్కడ భారత మేయర్ల సభలో వీరు 1పవేశ పెట్టిన తీర్మానాలు బహుళ్ళపశంసలు ఇ అందుకున్నాయి. 1966 నుండి నేటివరకూ పీరు ఎన్నో స్వచ్చంద సంస్థలతో సహకరిస్తూ వచ్చేరు* హరిజన సేవక సంఘాధ్యక్షులుగాను, బి.సిసంఘా ధ్య క్త కార్యదర్శులుగాను ఈన్నారు, 227

ఎల్లాజీరావుగారు, వారితో మరో యిద్దరు సోదరులూ విశాఖ పూజలకు ఆఅనె్కవిధాల సేవలందించారు. స్టీల్‌ప్లాంట్‌ ఆందోళనను టియస్‌.యనస్‌, రాజు, పైడితల్లి నాయుడుగార్ల సహకారంతో ఆధిక[(శమలకో ర్చి ముందుకు తీసుకువెళ్లారు. _ భానోజీరావుగారు పుఠరపాలక సంఘాధ్యక్తులుగా ఉన్నప్పుడు, తాడిపూడి రిజర్వాయరు రావడానికి కౌన్చిలర్సుగా త్మీవమైన కృషిచేసి కౌన్సిల్‌లో మెజార్టీ సంపాదించి తీర్మానాన్ని నెగ్గించారు. ఆ విధంగానే, మేఘ్మాదిగడ్డ (పాజెక్టు. రోడ (పోజెక్టుల, ఏర్పాటుకూ 1986 లో ఎల్లాజీరావుగారు ఆక్టింగ్‌ మేయర్‌ పదవిలో నుండగానే గవర్న మెంటుకు పంపడమయింది. ఎల్లాజీరావుగౌరు విశాణ రాజకీయ సొంఘిక సేవారంగాలలో నిజాయితీగల ఉత్తమ నాయకునిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు. లలత తనతలలతతతతలతతతనవనాలో దిగుమర్తి గోపాలస్వామి; నాటో వను జననం: 1915 ఆక్టోబరు న్‌ ఖీ. చస ఈండి : వెంకట రత్నంగారు స్థ [హా స ఆల సన జన్మస్టలం: విజయనగరం " న క్ష - చన భి జ్ర. నివానం । విశాఖపట్నం జ వీరి అతి చిన్న వయన్సుననే తంగడిగారు ా | మృతి చెందడంవలన వీరిబాల్యమంతా ప్‌న తండి, '“స్ముపసిద్ద దేశభక్తులు స్వాతంత్య యోధులైన, దిగుమర్తి వెంకటరామ స్వామిగారు పినతల్లి జొనకీ బాయమ్మగారి పెంపకంలో సాగిందిం-_ ! 228

మరో చిన్నాన్న గాందీజీకి ఆత్యంత (ప్రీకిపాళులైన మహనీయుడు నెల్లూరు పిగాకినీ సత్యాాగహ ఆశ్రమ సాపకులు హనుమంతరావుగారు_ క 5 ఖై నిరంపురం వరహగిరివారు, విశాఖపట్నం మల్లి మడుగులవారి కుటుంబము గోపాలస్వామిగారి బంధువర్గం లోనివారు. విజయనగరం, బరంపురం, విశాఖపట్టా లలో పీరి విద్యాభ్యాసం సాగింది* దిన్నవాటినుండి పీరు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొనసాగేరు. పీరిపెద్దల ఆడుగుజాడలలో, గాంధీజీ సిస్దేశచిన సత్యాహింసలు స్వదేశీ (వ్రతం తూచా తప్పక పొటి.-చడం అలవాటు చేసుకున్నారు. చిన్నప్పుడే వడుకునూలు ఖద్రరు వస్ర్తాలను సిల్కు థాదీ బట్టలను పట్టుకుని యింటిం లు యో ట్‌ హో టికీ తిరిగి ఆమ్మకం చేసేవారు. కలు దుకొణాలువద్ద, విదేశీ బట్లలషాప్పువద్ద పికిటింగ్‌ చేనేము, ళా ౮ -ా లట ౧ యూత్‌ లీగ్‌ను ఆర్గనైజ్‌ చేశారు. రాత్రి పాఠశాలలు నిర్వహించారు. చజ్ష్‌ అద్య ఉక తెన్నెటి విశ్వనాధంగారు స్వయంగా రచించిన (ప్రభోదాత్మకమైన జాతీయ కీర్తనలను తెల్లవారుజామున పాడుకుంటూ దిగుమరి, రామస్వామిగారు, న! ళా వానో ఫరీదుల్‌రహమాన్‌ (బాబూలాల్‌) గారు, గోపాల స్వామిగారు, మరి కొందరు ఉద్యమాభిమానులతో కలిసి-నిష్టల సోదరులు హార్మోనియం వాయిస్తూంపే తెన్నేటివారి నాయకత్వంలో నగరసం౦కీ రన లో ఉత్సాహంగా పాల్గొన్నారు. విద్యార్థిగానే ఉప్పు చట్టానికి వ్యతిరేకంగా ఉప్పు సత్యాగ్రాహం చేశారు. [౧885 చదువుతూండగా క్విట్‌ యిండియా ఉద్యమం కొఅంలో అజ్ఞాత వాసంలో ఉండి మిక్కిలి సహకొరాన్ని ఆందించారు. 229

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో డాక్టరు ఉద్యోగంలో చేరిన తర్వాత మెడికల్‌ కాలేజి, ఎ.వి యన్‌. కాలేజి విద్యార్డులకోనం, నెన్సుక్షబ్‌, సంచార ఖ కు లి _

(గఎధాలయం ఏర్పాటుచేశారు, పేద విద్యార్థులకు సహకారం ఆందించారు. 1858 ఆమెరికావెళ్ళి పిల్లల వ్యాధుఖగురించి ప్రత్యేక అధ్యయనం జరిపి భారత దేశం వచ్చారు.

తిరిగి గాంధీ ఉద్యమాన్ని పునరుజ్జీవింపజేసి ఆపమార్గాలలో సాగుతున్న జౌతిన్‌ గాందేయ మార్గాన పెస్రేందుకు మేధావ ల యువకుల సమిష్టి సహకొరంతో కొార్యరంగం ఏర్పాటు చెయ్యాలని నిశ్చయించేరు. స్వాత౦త్యయోధులు = మాజీ పార్ల మెంటు సభ్యులు కె.యస్‌, తిలక్‌గారు ప్రారంభించిన గిరిజన సంక్షేమ సంస్థ “న్పందన”లో వీరు ఉపాధ్యక్షులుగా ఉన్నారు.

ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్‌ నేషనల్‌ స ౦స్థ లో ను రెడ్‌క్రాస్‌ సొనైటీ విశాఖకు స్వచృంద (గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థ అవా ర్డ్‌ కు గోపాల స్వామిగారు ఆధ్యతులుగా ఉన్నారు. యింకా మరెన్నో (ప్రజాహిత స్వచ్చంద సంస్థలకు వీరు (ప్రధాన సలహాదారులుగా ఉఎటున్నారు.

స్వాతంత్ర్య యోధుల కుటుంబంనుంచి వచ్చిన వీరి సతీమణి విద్యావతి, న్యాయశాస్త్ర ప్రవీణురాలు (శ్రీమతి సరస్వతిదేవిగారు అనేక విద్యా విషయిక సాంస్కృతిక స్వచ్చంద 'వేవాసంస్థలలో సభ్యురాలు, ఉభయులు గాంధేయవాదులు, దేశభక్నులు "సేవ్యావతులు.

= జీ౦ంై/ం (౩

230

కరి అస్పారావు జననం వ $918 జ న పీ తర్మర్రి : ఆన్బలనాయుడుగారు ఓ యం. జన్మనస్తలం : ఆనకాపల్లి న చ భి ప లం నే క్‌ు షెట్నీ జ). సబ్‌ స టవ వీరికాత గారు ఆడారి రామస్వామి క్‌ న్‌ “కళ నాయుడుగారు గొచ్చధర్మకార్య తత్సరులు స్‌ ం 1... శై పినతండ్రీ కరి సుబ్బయ్యగారు ఉదార మటసం * యితే ననావులు, వీరిర్వురి ప్రోత్సాహ౦ తో అప్పారావుగారు 15వ ఏటనే కాం(గైెను "సేవా కార్యకర్నగా జీఏతం పొొరంభించారు. గాం౦దీజీ సిద్ధాంతాలను (గామ(ప్రజలలో విరివిగా (ప్రచారంచేసూ, రాష్ట్ర రాష్ట్రేతర కాం(గైెన్‌ మహా ఎభలలో పాల్గొంటూ మహాశాయకుల (ప్రబోధాలకు (ప్రభావితులై న వారువీ రు ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలన్నిటా స్వతంత్ర్య సమర ఉద్యమ ('ప్రచారకులుగా ఎనలే5 నేవచేసినవారు ఆస్పారావుగారు, బాలునిగా ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో = తరువాత వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో వీఐు పాల్గొన్నారు. విదేశవస్తు బహిష్కరణ, మద్యనిషేదము ఖాదీ షీ. ఆటీ వాడక ములగూక్చి పీరు (ప్రజలకు విస్తుతంగా (ప్రచారం చేశారు. సాంఘిక కార్యక్రమాలలో వీ9కి అధికాసక్షి. రైతు రక్షణ పాఠశాలలు ఏర్పాటులో హిందీ విద్యాలయాలు స్థాపించి హిందీవాషా వ్యాప్తిచేయుట లోను వీరు విశేష (శ్రద్ధ చూపేరు, ఐడుగువర్గాలవారి "పేటలలో, (గ్రామాలలో వయోజన పాఠశాలలను నెల కొల్చి వందలాది మందిని విద్యావంతులను చేశారు. విజ్ఞాన సంపాదనకు (గంధాలయాలు -_ సాహిత్య నాటక మండలులు (ప్రారంభించి ఎందరోయు వకులను నంస్కృృతీపరులు కౌనటానికీ పాటుపడారు. ళ్‌ డై

సహకార పంపతి సంఘాల ద్వారా జిల్లాలో _ తుమ్మపాల, గోవాడ మున్నగు పంచదార ఫ్యాక్టరీలు నెలకొల్బడంలో (ప్రధాన కార్యకర్తగా పీరు తమ ఆమూల్యమైన కాలాన్ని వివియోగించారు. ఉత్తరా౦ (ధ్ర జిల్లాలలో పళువుకుుస్వా కంత్రోద్యమ నాయకులతో ఆత్యంతసన్నిహితంగా 'మెలగి ఉద్యమాలన్నిటా పాల్గొన్నవారు అప్పారావుగారు

ఆయా సఎదర్భాలలో నిషేధపు ఆజ్ఞలు ఉల్లంఘించి రావడంవలన కొన్ని దఫాలు వీరు అఆవెస్టుకొబడి పోలీసు కష్టడీలో ఉండడమూ జరిగింది. ఉద్యమాలప్పుకు అజ్ఞాతవాసంచేస్తూ ఉద్యమ నాయకులకు రహస్యంగా పదుపాయాలు కల్షిస్తూ చాలా సాయపడ్డారు.

1937 సుండి 47 వంకూ కాంగగైన్‌ సభ్యులుగా తర్వాత కృషికార్‌లోక పార్టీ _రంగా, (ప్రకాశం, తెన్నేటి. లచ్చన్న గార్హ నాయకత్వంలో జరిగిన శాానసభల ఎన్నికలలో-ఆంధ్రరాష్ట్ర ఉద్యమంలో న ఉక్కు కర్మాగార ఆ.దోళనలో వీకు (ప్రచార సారధులుగా ఉండి (ప్రజలను ఉత్తేజితులను చేశారు. - యుద్దనిధికిగాను గోల్టుబాండ్లు రూపంలో _ లాల్‌ బహుదూర్‌ శాస్త్రిగారికి ఎక్కువ నిధిని వ్యాపారులందరిచేత యిస్పించి ప్రముఖనాయకుల (ప్రశం)లు పెందారు.

100గలో విశాఖజిల్లాలో పర్యటన నిమిత్తం పూజ్యవినోబాజీ వచ్చినపుడు వారిని ఆనుంరించి రాష్ట్ర మంతా పర్యటనచేసి తమ నేవలందించారు. తెన్నేటి విశ్వనాధం స్మారక సంఘం పర్యవేక్షణలో వతి శేషయ్య గారిచే ఉక్కుకర్మాగార ఆందోళన రజతోత్సవం (శ్రీకృష్ణాశ్రమంలో విజయ్యప్రవంగా జరిపించడంలో వీరు (ప్రధానపాత్ర నిర్వహించేరు.

తమ సంపాదకత్వంలో “"గౌరొ అను పత్రికను చాల ఏళ్లు నిర్వహించారు అప్పారావుగారు వక్త. ప్రజా నేవార ౦ గ ౦లో వారు చేపట్టని కౌర్య (శమంలేదు. చిన్నవర్షకులకు, పేదజనాలకు, అఆట్టడుగువారికి, సంపన్నుల నుండి సాటివారివర కూ అందరికీ మనస్ఫూర్తిగా వహకారమందించే సహ్బృదయులువీరు.

232

రొంగలి బైరాగి టు... జననం ; 19023 తండ్రి ః జగన్నాధ నాయుడుగారు. జన్మస్థలం శ బుడతన పల్లి (సామం, నేటి విజయనగరం ళిల్లా 10వ ఏటనే ట్రైరాగిగారు స్వాత ౦త్య సమరంపట్ల ఆసక్తి చూసేవారు. విజయ నగరం కేం(ద్ర౦ గా పనుమర్హి వీరఠళటద్ర స్వామి,” నారాయణ చలమాజీ, * బొత్స ఆదినారాయణ మున్నగు నాయకుల సారథ్యంలో జరిగిన క్విట్‌యిండియా ఉద్యమంలో వీరు నుమారు 2 సం॥రాలుపైగా అజ్ఞాతవాసంలో ఉండి సహకరించారు అజ్ఞాతవాసం విడువగానే పేరిని ఆ రె స్టు చేయడానికి వచ్చిన పోలీసులకు చిక్కక తస్పించుకున్నారు. స్వాతంత్ర్యానంతరం, బుడతనపల్లి ఖ్రామంతో హరిజనులకు దేవాలయ ప్రవేశం చేయించడం, జంతుబలి నిషేధం, మద్యపాన నిషేధం వంటి కౌర్య(కమాలకై యునజనులకు సమీకరించి కార్యక్రమాలను విజయ వంతం చేశారు. 1019లో విజయనగఏం తాలూకా కాం(గైన్‌ కార్యదర్శి ఆయ్యారు. [1950 లో స్వామీ సీతావామ్‌ ' నేళ్ళత్వంలో మదరాను తెలుగువారి" రాష్ట్రంగా ప్రకటించడానికి జరిగిన ఉద్యమ సత్యా(గ్రహరిలో పొల్గొన్నారు. ప 0ఫల్లీ లో ఉప్రత్యేక-ఠాస్ట్ర, ఉద్యమంలో. -టై రాగి మరో._20మంది శార్యకర్న లతో సత్యాగ్రహం జరిపినందుకు బాపట్లలో నెల పదిహేను రోజులు జైలు శిక్ష ఆనుభవించారు. " 2౩3

1938లో విశాలజిల్లా పర్వోదయ కార్య దర్శి గా నియమింపబడ్లారు. స జ శ్‌ డె 1935లో వినోబాజీ నాయకత్వంలో జరిగిన భూదాచోద్యమ పాదయా[శ్ర లో” ప్రలాకర్‌జీ? గెడ్డం సర్యాసిరావు, ఎర్నేవి. సుబ్రహైణ్యజ్మ రాధే ళ్యాము నున్నగు వారితో ఆ౦ (ధ్ర ప్రదేశ్‌ ఆుంతటా',నంచరించారు? 1965లో వినోవాజీ ఆదేశాలమేరకు నర్గొండజిల్లా పోచంపల్లి (గ్రామం లోదానమీయబడిన భూమి షుట్టిని చేత పట్టుకొని అక్కడనుండి మహారాష వా రో సేవా ీ మ౦కు $8మంది బృందంతో నడచివెళీ శ న ళు ల వినోభా ఆశీస్సులు వీరు పొందారు. నాటినుండి ఆంకత భావంతో ఉత్వర సర్కారు జిల్లాల సర్వోదయ

• అటో ఉగ మంగలి కన్వీనరుగా కృషిచేస్తూ నీరాడంబర జీవనం చేస్తున్నారు. ((౧)౫ ఏవ ననా సవరణ: [| శవ పేజీలో _- కొడవంటి బ్రహ్మాజీరాజుగారు రచించిన (గంధంపెర “*నవజీవనంో బదులుగా “నవధర్మ౦" ఆని గమనించగలరుః తబవననకునననకనకుతతనతలతనననుతననుతల నకలు ననన తననన నొనానానానా నునా నాడాననాాలనయాడాడకో రో. యయ జ ను రన 234 ైంంంంల లంజల! షళ్పు లే న.

క. 8557 601476౬114 6౬1౫౩ "౬౧04 ((౧)) గా ౪1226 [/12[016 6/౦౪౧ గ౯/ 60౬00 -- ౪154గగని గిషకగిఉిగి!-530 016 5౧౦౯6) 4729 5/1౧2) ౧౧12౧016 6 11169 సి౬4ఉగ్‌ 0143౫0%0 ౧4౫౧న -- ౪154604074? ఉస-530 016 5౧0గ6 ; 47279 గ. 2 (6 [2 స౬షిగి గగ ₹4ఉ[టగ155 -- ౪)541014నిత తగగ ని 2 012016 6 11165 విక 5డఉి/ఉసి1గనఓకగి! -- ౪154 సట నిత సిడి గి! రి౧౦౧6:; 55377 ౦5౧౦ 12810165 శ1షరం01ఓ4నిన! దని! = ౪154షక014కి సిక గి! . న౧౦౧6ఏ 50958