Telugu Vipalava Telangana Veeragadhalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. కహ? ॥ కా ఏం లల ర్య | న...

విపవ తెలంగాణా వా

పోర్రాట వీరగాథలు

2 సెళకొంగా 68

ఆగ, తిల అ ణా (పజాశ్వక్తి బుక్‌ హౌొన కారల్‌ మార్క్స్‌ రోడ్‌, విజయవాడ-2

పచురణ నెం: 105 'పఠను ముద్రణ: 1984 జనవరి కాపీలు : 1200 అ టజ* - డన్న ళో హే ఈ వెల; రుక5-00 న ౫. క న్నా | లత లా ర ఖ్‌ యు లాగ న్‌ స్య 7 గ ఇ ౮ క్‌చె4ం శ్‌? ప్త క / స స లు యయ లో ౧ పకల మ్నుదణ వజాశ్తి _పెన్‌ = విజయవాడ.

ఖ్‌ ర౮)గస్తేతంంా 8గ విషయాను[కవమణిర -ల తిం విషయం "పిజీ శ. వీరతెలంగాణా విష్ణవ పోరాటం --పి సుందరయ్య శ 2 అచంచల యోధుడు చ్మిరావూరి క్లాపకాలు [1 8 వీర తెలంగాణా సాయుధపోరాట స్మ తులు --వి నరపింహారెడ్డి. 28 శ. వీరవనిత అయిలమ్మ వీ నరసింహారెడ్డి కశ 6 ళాచుకోఊదర బాంబుడదెబ్బ వి వరపింహా రెడ్డి ర. శి కదనరంగంలో జంటహృ్మదయాలు ఎాబి నరసింహారెడ్డి 42 7. కొమరయ్య వీరమరణం ఎావి నరసింహారెడ్డి. 55 శ మవాోపీరులను సృష్టించిన ఆనాటి తెలంగాణా విద్యార్థి ద్యమం --ఏం వి, ఎన్‌. రెడ్డి 80 $. తెలంగాణా గెరిల్లాయోధరుల సాహసం --ఎబుందరయ్య గారి “దెలంగాణా విష్ణవ పోరోటంగ్నొగంధంనుండి (8 10. పూనుగొండ ఏరులు -- నండూరి ప్రసాదరాపు 7

1. తెలంగాణా సాయుధపోరాటంలో మహిళల మహోన్నతమైన ప్నాత ---స్రీమతి మల్లు స్వరాజ్యం 77 12... ... --వివ్లప కిశోరం యాదగిరి --వి. నరపింవారెడ్డి. 87 18 _ఆలేదువద్ద గెరిల్లాదళం జావాబాహీపోరాటం -_సి యాదగిరిరావు రి
2. గెరిల్లాదళం ఆకస్మికదాడి -ాళొట్ల మల్చూరు 086
3. క్మామేడ్‌ కొంతం కొండల్‌ రెడ్డి వీరమరణం చెందిన ఘట్టం రాచకొండ రంగయ్య 108
4. శతృమూకను దునుమాడేందుకు మహాప్రవాహంలా కదలిన ౌమీణుల చైతన్యం --కె రృష్టమూర్తి 108 17... 'ఆయుపుపట్టు --వి ఎన్‌. చెడ్డి 112

ఉపోడద్దాతం

వీరోచిత తెలంగాణా విష్ణవ గాధలు కొన్ని ఈ పచురణలో వెలువడ్డాయి. ఇందులో

ఎక్కువభాగం ఇంతరుముందు “ప్రజాశక్తి (సత్మ్యేక సంచికలలోనూ, వార పృతికల్లోనూ అచ్చయినాయి ఐనా వాటన్నింటినీ సంకలితంచేసి చదువరులకూ, నేట్‌ యువతీ యువకులకూ అందించాలన్న ఆకొంక్షితో వత్యేక పుస్తకిరూవంతో తీబుకు వచ్చారు

ఆ మహత్తర పోరాటంలో వేలసంఖ్యలో సంభవించిన ఘటఓటనలలో ఇవి కొద్దిసంఖ్యలో కొన్ని _ప్రాంతాలప వరిమితమైనవి మ్మాతమే. ఐనా ఆ పోరాటం ఆరం భ్వం విజృంభించిన _పాంతాల్లో _పథ్యాతిపహించిన పోరొటరూపాలు ఈ రచనల్లో వెల్ల వ్రైనాయి ఇవి ఉఊహాజనితాలూ గాపు, విని మవాపీన చ్యిత్రీకిరణలూ గావు ఆయా సందర్భాల్లో (ప్రత్యక్షంగా పొళ్లొన్న నాయకలు తమ అనుభవాలను, క్లాసకాలను ఆధారం చేసుకొని స్వయంగా సవ్రాసినవే యీ గాథలు

అధునిక భారతదేశచరిితలో ఒక మహోజ్వల పోరాటం, వీరతెలంగాణా రైతాంగ సొయుధ విష్ణ వపోరాటం 1848 నుండీ 1851 వరకు జరిగిన ఆ పోరాటంలో దాదాపు 5000 మంది వహావీరులు నేలకొరిగారు మన జుతీయోద్యమ చరిిళలో ఇదొక అపూర్వస్థానాన్ని అందుకున్నది

వెట్టికి వ్యతి రేశంగా భిక్షికోనం, దున్నుకునేవాడికే భూమికోసం (ప్రారంభ మైన యీ పోరాటం పొక్షికవిజయాలను కొన్నింటిని సాధించింది పూర్తి విజయాలు పొందలేకపోయింది అయినా ఆ పోరాటం స్వాతం్యత్య భారతావని ముందు అనేక కీలకసమన్యలను ఎజెండామీదికి తెచ్చింది

ఆ పోరాటం తమ చేతులుదాటివోతుందన్న భయంతోనే యూనియన్‌ “పీనలు నైజాం సంస్థానంలో అడుగుపెట్టడం జరిగింది

స్వాతంయ్యత్య మొ స్తేనే చాలదు,ప్యూడల్‌ భూస్వామ్య వ్యవస్థను అంతం చేయ పండా ఆర్థికవిధానం ముందడుగు వేయదన్న సత్యాన్ని ఆ పోరాటం ఎలుగెత్తి చాటింది వినోబావాపే భూదానంతో ముందుకునచ్చారు. కానూన్ల ద్వారా కౌలుదారీ రక్షణ, గరిష్ట పరిమితి ద్వారా మిగులుభూమి పంపకం మొదలైనవన్నీ రంగం మీడి 'కెక్కాయి. పంచవర్ష ప్రణాళికలకు భూనంస్కరణలొక (ప్రధానాంశం అయింది

పూ్యూడల్‌ సంస్థానాలను (బద్దలుగొట్టడం, భాష్యాపయు క్రంగా జాతులవారీ రాష్ట్రాలను పునర్నిర్మ్యాణంచేయడం రంగంమీదికి వచ్చాయి అందుకు ఆనలు వేసినవి

ని

కమ్యూనిస్టుల నాయకత్వాన జరిగిన ఆం్యధ్ర-తెలంగాణా పోరాటాలు. ఈ పరిణామం 'దేళవ్యాపితంగా జరగడానికి, ఆంధప్రదేశ్‌ అవతరణే నాండీ.ప్రస్తానన పలకడానికి కారణం అదే.

ఆంధ్ర-తెలంగాణాలు సమైక్యంగా అభివృద్ధిచేసుకునే విధంగా సీటిపారుదలి విద్యుచృ క్తి పాజెష్టలు తిరిగి వాయదిడటానికి దారితీసినదీ ఈ పరిణామమే.

ఆందుకే వీరోచిత తెలంగాణా విస్త్ణవపోరాటం దేశాన్ని ముందుకు నడప టానికి సమైక్య ఆంధప్రదేశ్‌ అభివృద్ధికీ అనేకవిధాల దోహదమిచ్చింది.

అంతేగాదు. విస్ణవ పోరాటాలకు తెలంగాణా అనేక గుణపాఠాలు నేర్చింది కూడా. పోరాడేవారు ప్రజలు. “నీ బానిసోణ్ణి దొరా, సీ కాలికి మొక్కుకా”నన్నంతగా “వెనకబడున్న జనం, వడిసెలరాయినుండి (గెనేడ్డవరకు, నాటు తుపాకులనుండి వైన్‌ గనొలవరకు (స్రయోగించి ఆ దొరలను- నై జాం నవాబు రజాకారులను తరిమికొట్టడమే గాక, యూవియన్‌ 'పేనలతో సైతం తారసిల్సి ప్రతిఘటించారం పే ప్రజల మనస్తత్వం ఏ పోరాటరూపాన్నయినా చేపట్టగలదనీ, ఏ పోరాట రూపానిక్రైనా ఆ జనం సంసిద్ధతే మూలమనీ విదితం అయింది.

(పజల మన _స్తత్వాలనుబట్టి పోరాటరూపా లుంటాయి. (ప్రజలు ఏ పోరాట, రూపానికి సిద్ధం అయితే ఆ పోరాటరూపాన వారికి నాయకత్వం వహించడానికి కమ్యూనిస్టులు సంసిద్ధులై'వుండాలి. మారిన రాజకీయ, ఆర్థిక, సొంఘిక పరిస్థితుల ఆధారంగా (పజల సంసిద్ధత వుంటుంది. దిన్ని అర్ధంచేసుకోలేని పిడివాదులు పిడుక్కీ-, విడియానికి ఒఓకేమం్యతం అన్నట్లు, తమ బురలోవున్న పైత్యాన్నే జనం ప్రై రుద్దడా నికి పయత్నించి పరాభవం పొందుతారు. విస్టవ పోరాటానికి మేలుకంటే కీడే ఎక్కువ తెచ్చిపెడతారు. తెలంగాణా పోరాటం ఆ కోవకు చెందినదిగాదు.

ఒక చార్మితకావసరాన్నమసరించి అది జన్మించింది. మారిన రాజకీయ, అక్టిక పరిస్థితులరీత్యా అది నిిష్కమించింది. అయినా దాని ప్రభావం చర్మిత్నపై బడ్డది భారత విష్ణవోద్యమంలో విస్తవకొరులు నిర్వహించవలసిన క_ర్తవ్యాలకు పోరాటాలకు. వెలుగుబాటలు తీర్చిదిద్దీంది.

• జనకా (ప్రజాస్వామిక విఫప్లవంద్వారా సోషలిజం, కమ్యూనిజం అన్న మహ త్తరాశయాల సాధనకు కంకణంగట్టేన వీరుల త్యాగనిరతికి విదర్శనంగా అది ననముందున్నది. ఆ పోరాటంలో పాల్గొన్న పీరులచర్కిత, వారనుసరించిన పోరాట

రూపాలు, అందులో (ప్రజలు చూసిన సాహసం, చేసిన త్యాగం - అన్నీ కంటికిగట్టి నట్టున్న గాథల సంకళితమే యీ పృస్తకం. నిస్పందేహంగా యీ సంకలనం చదుఐరు "లప వై కన్య వేదికగా ఉపయోగించగలదని భావిస్తున్నాను.

వింయనాడ _ మోటూరు హనుముంతరావు శిశీ._1_కి4 - క్ష

స్‌ హై కషం స్టైప జ న టో పతన లో జే పే న క సైన్య ్‌ష్టు 1] రం ఆ న ప్‌. ౦౦౦౦౮౦. అక్షి వీర తెలంగాణా విప్లవ పోరాటం 1018 - 1051 మధ్య జరిగిన తెలంగాణొ (ప్రజల విష్ణవ పోరాటం అనేక విజయాలను సొధించడమేగాక మన దేశానికి అత్యంత (ప్రధానవైన వ్యవసాయ సమస్యను, జాతుల, భాషా రాష్ట్రాల సమస్యనూ శక్తివంతంగా భారత రాజకీయరంగం మీదకు తెచ్చింది అంతేకాదు ; భారతదేశ పజాతంటత విప్లవానికి సంబంధించిన ప్యూహం, ఎత్తుగడలకు సందింధించిన మౌలిక సూత్రాలు, సిద్ధాంత సమస్యలను- చాదాప్ప అన్నింటినీ ఆ పోరాటం మన ముందుకు తీసుకొనివచ్చింది ఎవ్వరూ నిర్ణ క్యం జేయడానికి వీఎలేనంతటి పటిష్టమైన రాజకీయ శక్తిగా కమ్యూనిస్టుపార్టీ రూపొండేలా ఆ పోరాటం సహాయపడింది ఈవిషయాలన్నింటినీ వ్లప్తంగా సమీక్షించుతూ కాామేడ్‌ సుందరయ్యగారు 1972లో రచించిన “వీరతెలంగాణా విష్ణవ పోరాటం - గుణ పాఠరాలు”కు ఉపోర్దాతంగా రాశారు దానివి పాఠళకలకు అందజేస్తున్నాం- -- ఎడీటర్‌

త్రైలంగాణా రైతాంగ సాయుధ పోరాటం 1051 అక్టోబర్‌ 21వ తేదీన ఉప సంహరించుకోదిడింది. ఆ ఉపనంహరణ జరిగి ఇప్పటికప్పుడే ఇరవై సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. అయినప్పటికీ న్లైజొం పరిపాలన [కిందనున్న ఆ ప్యూడల్‌ హైదరా వాదు సంస్థానంలో ఈ ర్రైతాంగ పోరాటం (పజల సాయుధ తిరుగుబాటుగా ఏలా పెంపొందిందీ, 1018 సెప్టెంబర్‌ 18వ తేదీన భారతసైన్యం ,పవేశించగా నెెహూ వభుత్వపు సాయుధ బలగాల అండదండలతో భూస్వాములు తిరిగి హ_స్తగతంచేసుకో కుండా గళంలో తాము పోరాడి సంపాదించుకున్న భూములను కాపాడుకొనడం కోసం పామాన్య రైఠాంగం మూడు సంవత్సరాలపాటు పీరోచితమైన సాయుధ (ప్రతిఘటన ఎలా సొగించిందీ క్షుప్తంగానైనా వివరించే సాధికొర కథనమేదీ ఇంతవరకూ 'వెలువడ లేదు. ఈ మహోద్యమానికి (ఆగర్భ శ్య్యతువులు, శ్యతుత్వంతో గూడిన విమర్శకులు మ్మాతం ఈ పోరాటాన్ని కమ్యూనిస్టు “*హింసొకొండ, బందిపోటుతనం, అరాచ కత్వం”గా తెగనాడుతూ టన్నులకొలది పుస్తకొలను తయాపచేయించి (పచారంలో పెట్టారు.

ఆ పోరాటాన్ని ప్రత్యేకించి 118.51 పంవత్సరాల మధ్యకొలంలో సొగిన సాయుధ పతిఘటనాదళను..ఒం టెక్తు పోకడగా, పిడివాదంగా, ప్రధానంగా వ్యక్తిగత దొర్జన్యకాండగా చి్నితించడంలో మిళవాద కమ్యూనిస్టులు నిమగ్న మైనారు,. 1861 అక్టోబర్‌లో ఉపసంహరించడం ద్వారా తెలంగాణా పోరాటపు నాయకత్వం ఆ పోరా టానికి దోహంచేసిందని నగ్గర్రైట్‌ నాయకులు గుసగుసల ప్రచారం సాగిస్తున్నారు.

ఈ వీరోచిత వైతాంగ తిరుగుబాటు మొత్తంమీద సాధించిన లాభనక్టాలను బేరీజువేసి స్పష్తంగా చెప్పుకుందాం : ఈ పోరాటంలో వీరతెలంగాణా ర్రైతాంగమూ, ఈ ర్రైశాంగ పజల తిరుగుబాటుకు నాయకత్వ దాధ్యతను స్వీకరించిన కమ్యూనిస్టు పార్టీ విశాలాం్థద రొష్ట్రశాఖ అనుపమ త్యాగాలు జేశాయి. నాలుగు వేలమంది కమ్మూ నిస్టులు, రైతు యోధులు చంపి పేయబడ్డారు. పదివేలమందికి పైగా కమ్యూనిస్టు కార్య కర్తలు, (పజాపోరాట కార్యకర్తలు మూడు నాలుగు సంవత్సరాల కాలం నిర్బంధ శిబిరాలలో, వ్రైళ్ళలో దింధించబిడ్డారు. కనీసం యాై వేలకుతగ్గకుండా _పజలనుపోలీను క్యాంపులలోకి, మిలటరీ క్యాంపులలోకి ఈడ్చు'కెళ్ళి వారాల తరబడి, నెలల తరబిడీ చ్నితహంసల పాలుజేయడం, దెబ్బలు కొట్టడం, నీభత్సపరచడం జరిగింది. వేలాది ఆూమాలక చెందిన అనేక లక్షల నంది ప్రజలపై పోలీసు దాడులు, మిలటరీదాడులు జరిగాయి. [కూరమైన లాలీదెబ్బలకు (ప్రజలు గురిఅయ్యారు. ఈ మిలటరీ, పోలీసు దొడుల సమయంలో _వజలు లక్షల రూపాయల విలువజేసే ఆస్తులను కోల్పోయారు. ఆ ఆస్తులు లూటీ చేయదిడడమో, ధ్వంసం చేయబడడమో జరిగింది. వేలాది మంది మహిళలు మానభంగాలకు, నానారకాల అపమానాలకు, అత్యాచారాలకు గురిమైనాడ, ఒక్కమాటలో చెప్పాలంపే- మొట్టమొదట్లో నైజాము, అతని రజాకార్‌ సాయుధ

6

మూకలు, ఆ తర్వాత కేంద పభుత్వానికి, మైదళలావాదు సంస్థానానికి చెందిన సాయుధ దిలగాలు ఐదు సంపతృరాలకౌలం ఈ (ప్రాంతం మొత్తంపై నా పాళవికమైని పోలీసు, మిలటరీ వీభత్సపాలన సా.;ంచారు. పోలీసుచర్య అనంతరం వివిధరకొలకు చెందిన యాభై వేల మంది సోయుధ బలగాలను దించారు. హింసాకాండ ద్వారా ఈ ఉద్య మాన్ని అణచి వేయడానికి, చెదిరిపోయిన భూస్వామ్య పాలనను పునరుద్ధరించడానికి ఆ సాయుధ బలగాలనుపయోగించారు. కాశ్మీరు సమస్యపై భారతప్రభుత్వం 1047-48 సంవత్సరాలలో పాకిస్టాన్‌తో యుద్ధం చేయడానికి ఎంత డబ్బు అర్చుచేసిందో అంత డబ్బును, వనరులను అనాడు హైదరాబాద్‌లో ఉపయోగించిందని కొన్ని అనధికార అంచనాల పల్ల తేలింది. అంతటితో నే ఈ చ్వితీకరణ సమ్మగం కాజాలదు. మరోవైపు రైతాంగ తిరుగుబాటు సాధించిన అమోఘమైన విజయాలను చ్చిత్రీకరించినప్పుడే ఈ గాథ పూర్తి కాగలదు. ఈ పోరాట కాలంలో ఎప్కువగా నల్గొండ, వరంగల్‌, ఖమ్మం జిల్లాలకు చెందిన వదహారు వేల చదరపు మైళ్ళు విస్త్రీర్ణంగల (ప్రదేశంలో సుమారు ముప్పయి లక్షల జనాభా కలిగిన దాదాపు మూడువేల (గ్రామాలలో లైతాంగం పోరాటం సాగిం = చింది. ఆ పోరాట ఫలితంగా ఆ ప్రాంతాలలో పంచాయతీల (ప్రాతిపదికగా ఆౌమ రాజ్యాలను నెలకొల్చుకోగలిగారు. తాము ద్వేషించే భూస్వాములను ఆ (గామాలనుండి “*గడీ"లని పిలువదిడే కోటలపంటి వారి గృహాలనుండి (వ్రజలు తరిమివేళారు. వారి పొలాలను రైతాంగం స్వాధీనపరచుకుంది. _గామీణ _సపాంతాలలో న్లైజొాం నిరంకుశ పాలనవ మూల స్థంధాలుగా పున్నది ఆ భూస్వాములే. (ప్రజా కమిటీల ఆధ్వర్యాన _... పది లక్షల ఎకరాల భూమి రైఠాంగానికి పంపిణీ చేయబడింది. చేదఖళ్ళన్ని నిలుపు చేయబడ్డాయి. వెట్టేదాకిరీ రద్దు చేయదిడించి. సక్డీ వ్యాపారంలో పాగుకున్న కొల్ల గొళ్లే అత్యధిక వడ్డీరేట్లను త్యీవంగా తగ్గించి వేయడమో మొత్తంగా రద్దు చేయడమో జరీ గింది. వ్యవసాయ కార్మికుల రోజు కూలీ పెంచబడింది. కనీస వేతనం అమలుపరచ బడింది, పీడించే ఫాలెస్టు అధికార బృందనుంతటినీ ఆ (ప్రాంతోంలోని అడవులనుండి వెళ్ళుగొట్టడం జరిగింది; దీనితో ఆటవిక తెగల ప్రజలు, ఆ (ప్రొంశానికి అనుకొని నివ పిస్తున్న _వజలు తమ (శమఫలితాన్ని “స్వేచ్చగా అనుభవించగలిగారు. 12 నుండి 18 మాసాల కాలం ఈ (పాంకాలలోని పరిపాలన నంతటినీ (గౌను రైతు కమిటీబే నిర్వ హించాయి. నైజాం నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఈ పోరాటం సాగించే క్రమంలో నైజాం పోలీసుల సాయుధ దాడులనారినుండి రైతాంగానికి రక్షణ కల్పించడం కోసం (ప్రజలు పదివేలమంది (గామదళ సభ్యులు, దాదాపు రెండు వేలమంది గెరిల్లాదళ సభ్యులతో కూడిస శక్రిపంళమైన సాయుధ బలగాన్ని నిర్మించుకోగలిగారు. లక్షలాది 'వజలు తమ జీవితంలో మొట్టమొదటిసారిగా రెండుపూటలా భోజనం బేయగలిగారుః ఒక్కనాటలో చెప్పాలం కే చార్మి ళాత్మకమైన ఈ రైతాంగ తిరుగుబాటు అసఫ్‌జాహీ వంశపు మధ్యయుగారినాటి విరంకుశ పాలనను మొదలంటా కుదిపి పేసింది. ఆ పాలనపై చావుదెబ్బకొట్టింది+ 7

వ్యావసాయక విప్లవ నమస్యను ముందుకు తీసుకొనివచ్చి అవెంతటి లోప భూయిష్టమైనవైనా - అరకొరచర్మలైనా - వివిధ వ్యావసాయిక సంస్కరణలు ఇష్టంలేని కొం్టగెన్‌ నాయకులు చేపట్టటం తప్పనిసరి అయ్యేట్లు చేసిన ఖ్యాతి ఈ వీరోచిత రైతాంగ పోరాటానిదే. రైతాంగాన్ని శాంతింపజేసే కార్యకమం. పేరుతి కమ్యూనిస్టువ్యతినేక పచారం చేయడానికి కాంర్యగెను నాయకలచే. అక్కడకపంవ బడిన సర్వోదయనాయకడు శ్రీ వినోబాభా వే ఈ పోరాటం జరుగుతున్న సమయంలోనే భూదానమనే ఊహాజనిత ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు, బూర్జువా,భూస్వామ్య పాలకుల తియ్యనికబుర్లతో, ఆడంబరమైన వాగ్దానాలతో భూసమస్య ఎన్నిటికీ పరిష్కారం కాదని, శక్తివంతమైన సంఘటిత, సమరశీల _ప్రజాపోరాటం మ్మాతమే భూసమస్యను పరిష్కరించగలదనే సత్యాన్ని పజలు ఆగహించగలిగిందీ. సుద్నీర్ధమైన ఈ థీషణ = పోరాటం సాగుతున్న రోజులలోనే. భాషా _పయుకక్తంగా మన దేశంలో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ త్వరగా జరగడానికి, ఛిన్నాభిన్నవైన-చెల్లా చెదురుగావున్న అనేకజాతులు తమ చిరకాల వాంఛికమైన ప్రత్యేక రాష్ట్రాలను సాధించుకొనటానికి తెలంగాణా పోరాటం దోహద పడింది. దీనిప్యాత తక్కు వేమీకాదన్న విషయాన్ని కూడా మనం గుర్తంచుకోవాలి. దేశంలోకెల్లా అతి పెద్దదైన _హైదరాగాదు సంస్థానంలో న్వైజాం నవాబు పాలన్నపై ఈ పోరాటం కొట్టిన శక్రివంతమైన దెబ్బలే 1852లో పొట్టి శ్రీరాములు ఆత్మార్సణ అనంతరం ఆంధరాష్ట్ర సాధనకోసం ఫోరాదేందుకు ఉత్తేజాన్ని కలిగించాయి. ఆ తర్వాత 1856 లో భారతదేశమంతటా. భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల నిర్మాణానికి ఆంధ్రరాష్ట్ర నిర్మాణమే మార్గాన్ని సుగమంచేసింది. పూర్వపు బిటిష్‌ పాలకులు న్యూతరహితంగా, నిరంకుశంగా భారతదేశంలో ఏర్పరచిన పరిపాలనా రాష్ట్రాల జాతుల విభజనను అంతం బేసేట్లుగా కాంగెసు నాయకత్వాన్ని మెడలు వంచింది కూడా ఈ తెలంగాణా పోరాటపు ప్రభావమే. భారతదేశపు రాజకీయపటాన్ని జాతీయ, వ్రజుతంగ్యత, భాషా (ప్రాతిపదికపై తిరగ రాయడానికి ఆ విధంగా వీర తెలంగాణా "రైతాంగ పోరాటం అసమానమైన పాతను నిర్వహించింది.

ఈ చరిత్రాత్మక మైన తెలంగాణా పోరాటానికి నాయకత్వం వహించి అతి దారుణ విర్బ్భంధకాండకు గురిభమై అగణిత త్యాగాలతో ' గర్వకారణమైన ప్యాత వహించింది కిమ్యూనిస్టుపార్టీ. కేరళలో వాయలార్‌ _- పున్నప్రా పోరాటానికి నాయకత్వం పహించిందీ, యుద్ధానంతరం బెంగాల్‌ లోసాగిన కార్మికవర్గపోరాటాలకు, రై తాంగపోరాటాలకు నాయకత్వంవహించిందీ కమ్యూనిస్టుపార్టీ యే. ఈ కారణంగానే కమ్యూనిస్టుపార్టీ జాతీయ రాజకీయరంగంలో విస్తృతంగా గుర్తించబడింది. ఎవ్వరూ నిర్ణక్యం చేయడానికి వీలులేనంతపటిష్టమైన "రాజకీయశక్తిగా పార్టీ రూపొందింది. భొారతదేశంలోవి కోటానుకోట్ల (ప్రజల భవితవ్యాన్ని తీర్చిదిద్దటంలో అప్పటివరకు సమరశీల కార్మికధోరణులకు చెందిన స్వల్పశక్తిగాపుంటూవచ్చిన కిమ్యూనిస్టుపార్టీ

| శి

క52 సార్వ్మతిక ఎన్నికల అనంతరం మొట్టమొదటి పార్లమెంటులో అన్నింటికంటె పెద్దదైన (పతిపక్ష్యగూపుగా రూపొందే (పతిష్టను, గౌరవాన్ని సాధించుకోగలిగింది. చివరకు తెలంగాణా రైతాంగ తిరుగుదాటు భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు ఉద్య మావికి అత్యంత (ప్రాధాన్యతగల ఒక _దహ్మాండమైన మేలుచేసింది. అదేముం కే భారతదేశ _పజాతంధత విష వానికి సంబంధించిన వ్యూహం, ఎత్తుగడలకు చెందిన మౌలిక సూ,శ్రాలు, సిద్ధాంత సమస్యలను దాదాపు అన్నింటినీ ఈ పోరాటం ముందుక తెచ్చింది. వాటికి సవ్యమైన - శాస్త్రీయమైన సమాధానాలను, వా_స్తవికతతో కూడిన ఆచరణాత్మకమైన పరిష్కారాలను వెదకవలసిన అనసరం ఏర్పడింది. జనతా (ప్రజా ప్వామ్య విష్ణవంలో నైకాంగం స్నాతక, సాయుధ (ప్రతిఘటనకు, (గ్రామీణ విష్ణ వాలకు గల స్ధానం 'పాఠాన్యళ, రై కాంగాన్ని ఖచ్చితంగా వన్లీకరించడం రైళాంగంలోని వివిధ తరగతులు విష్ణవంలో నిర్వహించే ప్యాత, భారతదేశ విస్ణ్రవలక్ష్యం, మన విష్ణనంలో కార్మికవర్గానికి, పట్టణ కేం్యదాలకుగల నిర్దిష్టమైన స్థానం పాత, కార్మిక వర్గ నాయకత్వం అన్న భావానికిగల ఖచ్చితమైన అర్ధం, దీనికిగల (ప్రభావం ఆధునిక కార్మికవర్గం జనాభాలో నూరింట ఒకటికి మించని = అభివృద్ధి చెందని 'వెనుకబడిన డేళంలో ఆ నాయకత్వాన్ని సాధించడంలో కమ్యూనిస్లు పార్టీ నిర్వహించవలసిన ప్యాత-మొదలయిన సమస్యలన్నీ ముందుకవచ్చాయి. పార్టీలో అంతర్గతంగా చర్చలు జరిపి వానిపై నిర్ణయాలు తీసుకోవలసిన ఆవళ్యకత ఏర్పడింది. చార్వితక పరిణామం, అనుభవమూ ఫలితంగా రీర్హృకాలంపాటు జరిగిన పార్టీ ఆంతరంగిక పోరాటం అనం శరం ఈ సమస్యలలో చాలావాటికి సంతృ్తికరమయిన సమాధానాలు లభించాయి. చాలావరకు సవ్య మయిన రాజకీయపంధాను రూపొందించుకొనడానికి పార్టీ కిఆస్కారం కలిగింది. పోరాటం సాగుతున్న కాలంలో - (ప్రత్యేకించి ఆ పోరాటంలోని చివరి 'రెండుసంవత్సరాల కాలంలో - కమ్యూనిస్టుపార్టీ పైనుండి కిందవరకూ రెండ్కుప్రత్యర్థి శివిరాలుగా చీలిపోయిన విషయం కూడా ఇక్కడ (ప్రస్తావించవలసిన అవసరం వుంది ఒక శవిరం పోరాటాన్ని, దాని విజయాలను సమర్డించేదిగాను, రెండోది ఆపోరాటాన్ని వీభత్సకాండ అని, ఇంకేమేమో అని తైెగనాడేదిగాను చీలిపోయింది. ఈ పోరాటాన్ని వ్యతి రేకించినవారు బహిరంగంగా ప్మృకికలశెక్కారు కూడా. ఆ పోరొటంపైన దానికి నాయకత్వం వహించిన కమ్యూనిస్టు పార్టీ పైన బురద చల్లడానికి ఆస్కారం కల్పిం చారు. నిశితమైన ఈ రాజకీయ, పిద్దాంత్‌ సందింధమైన చీలిక దేశంలో మొ త్తంపార్టీలో. 'వబలింది. అయికే ఈ వీరోచిత రైతుపోరాటంలో ప్రత్యక్షంగా నిమగ్నమైయున్న విశాలార్యధ్ర కమీటీలో ఈ దీలిక ప్రత్యేకించి మరింత నిశితంగాను, త్నీవతరంగాను ఏర్పడింది. 1851 అక్టోవిరులో తెలంగాణా సాయుధ (స్రతిఘటనను ఉపసంహరించిన అనంతరం ఫార్టీలో సాధించదిడినది క్రేవలం లాంభన్నపాయమైన - తాశ్కాలికమైన ॥ శ్రి

పెపై ఐక్యత మ్యాతమేనని ? ఆ చీలిక నిజానికి రెండు (ప్రత్యర్థి రాజకీయ ధోరణుల మధ్య గండిగా స్థిరపడిపోయిందని అ తర్వాత చరిత రుజువుజేసింది

1802-68 లో పార్టీలో ఏర్పడిన చీలిక సందర్భంగా విశాలాయ్యధ రాష్ట్ర కమిటీ ఏిభజన 1800-61 పార్టీ అంతర్గత పోరాటంనాటి ఏిభజన స్వరూప స్వభావా లనే దాదాపుకలిగిపుండడం యాదృచ్చికమేమీకాదు, ఇది ప్రత్యేకించి గమనించవలసిన విషయం తమ విశ్వాసాలను, రొజకీయాభపాయాలను మార్చుకున్న బఐహుకొద్దిమంది కమ్యూనిస్టు నాయకులు, కార్యకర్తలు మినహా ఏదో ఒక సందర్భంలో తెలంగాణా పోరాటానికి వ్యతిరేకంగా నిలచినవారంతా సంస్కరణవాద రివిజనిస్టు మితవాద కమ్యూనిస్టుపార్టీ లో చేరిపోవడానికే నిర్హయించుకున్నారు ఆ పోరాటాన్ని తుదకంటా బలపరిచినవారిలో అత్యధిక సంఖ్యాకులు భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (మార్క్సిస్టు వెనుక దృఢంగా నిలిచారు. తెలంగాణా పోరాటాన్ని- పీరోచితమైన ఈ రైతాంగ (పతిఘటనోద్య మాన్ని నడిపేసమస్య చుట్టూ పార్టీలో అంతర్గతంగా తలెత్తిన పలు విభేదాలను దృష్టిలోకి తీసుకోకుండా నిర్హ క్యుంచే స్తే భారత కిమ్యూనిస్టు ఉద్యమాన్ని గూర్చి అధ్యయనంచేసే వారెపరయినా 1062-68 లో చీలిక అనివార్యం అవటానికి దారితీసిన మూలకారణాన్ని _గహించజాలరు

ఆంధ, తెలంగాణా 'ఫాంశాలలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం పారంభమై నప్పటినుండీ ఆ ఉద్యమాఖివృద్ధితో సన్నిహితంగా సందింధం కలిగిపుండే అవకాశం నాకు కలిగింది అలాగే తెలంగాణా పోరాటంలోని వివిధ దశలతో నాప సన్నిహిత సందింధం పుంది అంతేకాదు, తెలంగాణా విజయాలన్నింటినీ పూర్తిగా హరింప జేయడాన్నికై సాయుధపోరాటం ఉపసంహరణ అనంతరం గత రెండు దశాబ్దాలుగా కాంగెసు భూస్వాములు ఎవమోగిస్తన్న శూరనిర్బంధాన్ని, లత్యాచారాలను ఎదుర్కొని సాగిస్తున్న పోరాటంతోనూ నాకు సన్నిహిత సందింధం వుంది

ఆ మహత్తర పోరాటం యొక్క అమూల్యవచైన వివిధ విస్హవానుభవాలను, గుణపారాలను గూర్చి కనీసం ప్ష్రప్తంగాన్నైనా (వ్రాయటం నా (ప్రాధమీక దాధ్యతగా పరిగణిస్తున్నాను. గత రెండు దళాజ్షాలకాలంలో ఈ బాధ్యతను నిర్వ ర్తించలేక పోయాను ఆనాడు తెలంగాణా పోరాటంలో ఆర్గనైజర్లుగా పనిచేసిన వారినుండిఅందిన నివేదికలోని వాస్తవిక సమాచారం (ప్రాతిపదికగా, ఆనాడూ, ఈనాడూ కూడా అచ్చటి ఉద్యమంలో నిమగ్న మైయున్న అనేకమంది (ప్రముఖ కా_మేడ్స్‌ వ్యక్తిగత అనుభ వాల ప్రాతిపదికగా తెలంగాణా పోరాట చరితను వివరించడానికి ఇక్కడ (ప్రయత్నిం చాను తెలంగాణా పోరాటం నుండి మనం నేర్చుకొనవలసినవిగా నేను భావిస్తున్న కొన్ని అనుభవాలను, గుణపారాలను కొన్నింటిని ఈ రచన ద్వారా అందజేస్తున్నాను

| ఇతో శా. . ౧౦౦౦౦౦ స . . . శ స్ట ర6ంం600+ధ అచంచలయోధుడు చ్మిరాపూలి జ్ఞాపకాలు కాాయమేడ్‌ చ్యిరావూరి లక్ష్మీనర్పయ్యగారి జ్ఞాపకాల నుండి, యీ అంకం తీసుకున్నాం, ఆయన మాటల్లోనే ఆయన గురైన నిర్వంధకాండ ఆయన చెప్పారు. ఎన్నో విధాలుగా శారీరక, మానసిక చిిత్రహిం సలకు గుర్రైనాఎ్యారజెండాపై అచంచల భక్త్యప్రపత్తులతో, పార్టీ రాజకీయాలపై చెక్కుచెదరసీ విశ్వాసంతో నేటివరకూ, మొక్కవోని దీక్షతో నిలదిడిన క్యాకేడ్‌ చ్చిరావూరి అనుభవాలు యువతరావికిఆదర్శ పాయం, వు శ్తేజపూర్వకం కాగలవని ఆశిస్తాము. ఆయన గురైన చ్చ్శితహింపలు- ఆయన రై ర్యంగా అందుక తలవొగ్గకుండా నిలిచిన తీరు మ్మాతమే యూ వ్యాసం పరిధి ఆయన జ్ఞాపకౌలను, వేరే ఒక చిన్న ప్పృస్తకంగా ఈర్వాత తీసుకురాగలం. -ా ఏడిటర్‌, ం 11

క0డీథిలో ఢిల్లీలో సంస్థాన _ప్రజ్యాపతినిధుల సభజరిగింది నారాయణరెడ్డి గారు, నేను ఆ సభలో పాల్గొన్నాం బూర్షుల, రామానందతీర్థ వగ్లైరాలుకూడ వచ్చారు కాశ్మీర్‌ నుండి కేక్‌ అబ్బుల్లా, అద్దుల్లా భార్య కూడ వవ్చారు. అప్పుడు కాశ్మీర్‌లో దిలియమైన _పజా ఉద్యమం కొనసాగుతూవుంది ఆ సభకు వచ్చిన గులాం మహ మ్మద్‌ సాదిక్‌ గారు కమ్యూనిస్టుగానే వచ్చారు అప్పుడే వారు పరివయం అయ్యాక సాదిక్‌ గారు తర్వాత చీఫ్‌ మినిష్టరు గూడ అయ్యారు

బలీయసైన ప్రజా ఉద్యమ నిర్మాణంద్వారానే సంస్థానాధీవలనుంచి సంస్థా నాలను ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో విలీనం జేసుకోవలననే ధోరణిని నె హూగారు 'పదర్శించగా, సంస్థానాధీశులు గూడ దేశీయులేకాబట్టి, వారిని అనునయించి ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో విలీనంచేసుకోవడ మే మంచిదనే వాదన వల్లభాయి పపేలుగారివిగా వుండేది ఈ సభలో మాట్లాడిన బూర్లులవారు వల్హథాయివి బలపరచగా, తీర్థాగారు న్నెహూవాదాన్ని బలపరిచారు వల్ల భాయిని బలపర్చిన బూర్గులవారు తర్వాతకాలంలో ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు

ఢిల్లీ వెళ్ళిన మమ్ముల్ని అక్కడే అరెస్టు జేయవచ్చుననే హెచ్చరిక ఇక్కడే చేయబడింది మేము విజయవాడనుండి సరాసరి ఢిల్లీ వెళ్ళాం ఢిల్లీలో మేము దిగినప్పటినుండి పి వి డీలు మమ్ము వెంటాడుతూనే పన్నారు సభలు పూర్తి కాగానే తిరిగి బయలుదేరేం అయితే ఈసారి సరాసరి ఢిల్లీనుండి ఖష్మం రాసండా మధ్య భారత్‌లోని రాయ్‌పూర్‌ నుండి వైజాగ్‌ మీదుగా విజయవాడ చేరి అక్కడనుండీ సరాసరి మానుకోట చేరేను

ఇక్కడనుండే నా రహాస్య జీవితం ఆరంభమైంది. అయిడే నిజాంకాలంలో

రహస్యజీవితం నొకవిధంగా బఐహిరంగరహస్య మే ఎందుకంటే సాధారణంగా నిజాం మిలటరీగాని, పోలీసు, రజాకార్‌ తదితర మూకలు పల్లెల్లోకి అడుగుపెట్టడానికి సాహసించేఏి కొవు. వందలనంఖ్యలో వుంకే తప్ప వాళ్ళు వూళ్ళుల్లోకి వచ్చేవాళ్ళు కాదు వాళ్ళకు సమాచారం చేరవేసే వాబ్శకూడ చాలా అరుదుగా వుండేవాళ్ళు సాధారణంగా వుండేవాళ్ళు కాదు వాళ్ళు వెయ్యి, పదిహేనువందలు, రెండువేలమంది సంఖ్యలోనే పల్లెలపై దాచు, దోపిడీలు, కిరాతక చర్యలు చేయడానికి వచ్చి చేసే వాళ్లు అలాంటి సమయాల్లో పల్లెల్లో ఐనం సాధారణంగా వూళ్ళును వాళీచేసి ఎక్కడో వొ.చోట తలదాచుకొనేవారు పల్లెలు దాదాపుగా పార్టీ అదుపు అజ్జల్లోనే వుండేవి వెల్లువలా శ్యతువు యెగసి మీదపడుతున్నపుడు వొదిగివుండి శ్యతువు వెను దిరగగానే దళాలు మళ్ళా తమ కార్యక్రమాలు చేపడుతూ వుండేవి వొక్కోసాతి పవీలువెంట వెన్నంటి దొళ్లుకూడ చేసేవాళ్ళం.

ప్యూడల్‌ భూస్వామ్య శక్తులనుండి ఆయుధాలు స్వాదీనపరచుకోవలసిందిగాను, ధాన్యాగారాలు స్వాధీనపరచుకొని నిరుపేదలకు పంచవలపినదిగానూ, (గామ రక్షణదళా

12

లను, ప్రాంతీయ దళాలను, ప్రతిఘటనో దళాలను ఏర్పరచవలసినదినుగాపాక్టీ పిలుపు ఇచ్చింది ఈ పిలుపు అందగానే (పతిపల్లెలోను నిరుపేదన్యవసాయకూలీవర్గంనుండియే గాకు పేద, మధ్యతరగతి రైతాంగంనుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటంలోకి ప్యూడల్‌ భూస్వామ్య వర్గాల దోపిడీ దుర్మార్గ కిరాతకాలనుండి రత్షణకుగాను (ప్రవాహంలాయువ లోకం కదిలింది ధనిక వ్రైకాంగంకూడా వుండేది వాళ్ళ పీడనకు గురిఅయే చిన్న చిన్న వ్యాపారవర్షాలుకూడా తోడ్పాటు ఇవ్వడానికి ముందుకువచ్చాయి ఒకళ్ళిద్దముమినహా ప్యూడల్‌ భూస్వామ్యుశ్తులు దళాలు ఏర్పడిన తర్వాత పళ్లెలు వదలి పారిపోయేరు ఆ మిగిలిన ఒకళ్ళిద్దరు నిరంతరం నిజాం మిలిటరీ కావలా మధ్యనే గడిపారు ఆఖరిలోవాళ్ళు పరారీ చిత్తగంచారు చాలామంది లొంగిపోయేరు

మొదటిలో చెప్పుకోదగిన ఆయుధాలుయేవీ వుండేవికొపు ఆమాటపప స్తే నిజాంమిలటరీవద్దతప్ప పోలీసులవడ్డ, రజాకా ర్లపద్ద, గొప్పగాచెప్పుకోదగిన ఆధునిక ఆయుధాలు యేమీవుండేవికోదు కబ్ల, కత్తి, వడిసె, బరిసె మన్నపధాన ఆయుధాలు, బర్మార్‌లు, నాటుళుపాకులు వుండేవి

పనివిభజనచేసి కొరస్ట్య్యక్రమూలు జయప్రదంగా జరిగేవిగా వుండేయేర్చాట్లు చేయదిడ్డాయి _గామరత్షణ దళాలు, ఏరియా చళాలు, పోరాట దళాలు- ఇలా ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ఆర్గనై జింగు విభాగం 'వీరుగాపుండేది

ఆయుధశేకరణలో భాగంగానే పిండిపోలు జగన్నాధరెక్డి గడ్సీపై దాడిచేయా లని నిశ్చయించాం ఇతకుమహాపీడకుడిగా కేరుబడినవాడే రాయల వెంకటనారాయణ మొద్యలేన చాలామంది ఇళనినిర్బృంధాలకు గురియైనవా రే గడీముందువరకూవచ్చినాకో కొందరు జారిపోయారు. గడీలో (పపేశించాం ఆయుధధారియైన వొకగిర్జావరు కూడ అక్క డేపున్నాడు ఆయుధాలులేవని జగన్నాధరెడ్డి బుకొయించేడు ఆయనను బంధించి ఆయుధాలుస్వాధీనం చేసుకొన్నాం అలాగే గిర్హ్జావరును కూడా బంధించి ఆయుధం తీసకొన్నాం ఆ తర్వాత ధాన్యం స్వాధీనం చేసుకొని పజలపవంచాం

సరిగ్గా యీ కాలంలోనే కాంగెన్‌ పాన్టీకూడా విజాంపవ్యతిరేకంగా గెరిల్లా యుద్ధం ఉపారంభించినట్టు ఆం్యధ్యప్రభలో వొక ప్రకటన ద్వారా తెలిపింది చందాలు వనూలుచేసి సరిహద్దుల్లోకి పారిపోవడం యిక్కడేదో పొడిచి గెలిచినట్టు అక్కడ డంభాలు కొడుతూ గడపడం వీళ్ళ పనిగా పుండేది యిలాంటి ముళాలలో ఓ మురాకు కృష్టా రెడ్డి అనేవారు లీడరుగా వుండేవారు మనం పల్లెల్లో. స్థిరవడిపోయాక. వీళ్ళుజాడ పూర్తిగా లేదనే ఇప్పాలి

నేను ముఖ్యంగా అర్ల్గనైజింగు వ్యవహారాలను చూస్తూ వుండేవాణ్జీ మంచి కంటి, తీగల మొదలైన వారు పోరాట దళాలైన 'పెంటరుదళాల వెంట వుండేవారు. అయుధపేకరణ, ధాన్యపంవకం, దళాల నిర్మాణ కార్య్యకమాలతోబాటు 104? లో ప్యూడల్‌ భూస్వాముల భూములను పంపకం చేయడ అనే కొర్య్యక్రమం కూడా

[8

జేపట్టడం జరిగింది. పంపకౌలు జరిగాయి. పార్టీ పిలుపు వినబడగానే వేలాది (ప్రజలు కదిలేవారు. భూస్వాముల రక్షణ దుర్గాల్లా వున్న గడీలు కొన్ని నేలమట్టం చేయబడ్డాయి. ప్యూడల్‌ భూస్వామ్య శద్తులు పల్లె ల నుండి పారిపోయారు. లేదా పూర్తిగా లొంగి పోయారు నిజాం మిలటరీ, పోలీసు, రజాకార్‌ విలగాలు కూడా పల్లెల్లో అడుగు పెట్ట సాహసించలేకపోతున్నాయి. యిలా నిజాం పాలనా యం్యశాంగం పల్లెల్లో తుడిచి పెట్టకుపోవడంతో (గామాల్లో శాంతి భ్యదతల బాధ్యత పార్టీ స్వీకరించవలసివచ్చింది. స్వీకరించింది. అలాగే పల్లెల్లో సహజంగా (ప్రజల మధ్య తలయె_శ్టే చిన్నా పెద్దపంచా యతీలను వరిష్కరించవలపివచ్చేది. అలాపంచాయతీ వ్యవహారాలుపరిష్కారిస్తుం డేది. అంతేకాదు. అంత్మక్రితం యెంతోకాలంగా అపరిష్కృతంగా పున్న పంచాయతీలు కూడ పరిష్కరించడం జరిగింది.

ఆమ పాలనా వ్యవస్థ సంపూర్ణంగా పార్టీ అధీనంలోవుందని ఇప్పవచ్చు. పోలీసుకు సమాచారం చేర పేసేవాళ్లు ఈ కౌలంలో సొధారణంగా పుండేవాళ్లుకాదు. ఎవనైనావుంకే వారి విషయం మనదృష్టికిన స్తే త్వీనదండన పుండేది. (ప్రజలు వాణ్జీ 'ైతకనిచ్చేవాళ్లుకాదు

జన్లేపల్లి దాడిలో కిషన్‌రావు, నెల్లికుదురు దాడిలో తీగెల సత్యనారాయణ త్నీవమైన గాయాలకు గురియైనారు.

ఈ రోజుల్లోనే పెద ముప్పారం (ప్రజలు పోలీసులనుండి తుపాకులు గుంజు కొన్నారు. కంది,జొన్నచేలు బాగా యేపుగా ' పెరిగివున్న రోజులవి. అక్క-డివారిని కలిపేందుకు ఒక రాతి పెదనుప్పారం వెళ్ళాను. వూరంతా తిరిగాను. కలువవలపిన వారినందరిని కలిశాను. అప్పటికి చాలా _పొద్దుపోయింది. ఏ క్షణంలోనయినా నిజాం మిలిటరీ పోలీసు, రజాకార్‌ మూకలు పూరిమీదపడవచ్చు. అవమానంతో పారిపోయిన పోలీసుపిచ్చికుక్కల్లా రెచ్చిపోవచ్చు. అప్పటికే జనంకూడా ఎెటువాళ్ళు అటు సర్దుకొంటు న్నారు. ఆయుధాలు ముండే అక్కడినుండి సురక్షిత (ప్రాంతాలకు చేరాయి. నేను అక్కడినుండి బయలుదేరి పెదముప్పారం,సూ రేగున్ముడిల మధ్యకు వచ్చాను. అక్కడ వో కంట ఒడ్డున గుడిళ వుంది. గుడిశకాడ పున్న ముసలయ్య ఒక నులక కుక్కి మంచం యిచ్చాడు. అలసటవనల్లు కౌటోలు నిదుర దాగా పట్టింది' తెలివిరాలేదు తెల్లవా రుతూ వుండి* దాదాపు అయిదు వందలమంది నిజాం మిలిటరీ, పోలీసు, రజాకార్‌ మూకలు ముప్పారాన్ని అన్నివైపులనుండి ముట్టడించి దగ్గరకు వస్తున్నాయి. ఇటు సూశేగుమ్మడి వైపునుండికూడా చుట్టుముట్టుకవ స్తున్నాయి. అంఘే. నేను, నాతోవున్న క్మామేడ్‌ వాళ్ళు చ్మకదింధంలో ఇకుక్కుపోయాం. దిగ్గున లేవిచూద్దుంగదా దగ్గరకు వచ్చేస్తూ నేవున్నారు. ఒకవైపు మ్యాత్రం ఒక ఫర్లాంగు ఎడంవుంది. ఈ సందు గుండా తప్ఫుకోడానిశ్రై వరుగు లంకించుకున్నాం- నేనంతగాపరుగె త్తగలిగేవాడినికాదు. మొదటనుండి కాస్త బొద్దుగా స్టూలకొయుడిలా వుండేవాడిని. నావద్గ మెన్‌ గన్‌కూడా పుంది- ఎలాగో వాళ్ళు చ్మకబంధం నుండి తప్పుకుపోయాం. లల

" - శక

ఆకొలంలోనే ఒకనాడు జగ్గయ్యపేట దగ్గరగల పోలంపల్లివెళ్ళి ముఖ్యుని కలిసి తిరిగివస్తున్నాను. నావెంటమకియొక క్నాయేడ్‌ కూడ పన్నాడు అప్పడు తెల్లవారు యూము. మంచుదాగాకురుస్తుంది- చీకటి. ఆ చీకటిలో, మంచులో కొకీదుస్తులలోపున్న పోలీసులు కనబడలేదు. దగ్గరదాకొవచ్చేరు. ఎటూపటుగె త్తే అపకాశం కూడా లేదు. వాదికి _వేటుడదూరంలోశే వచ్చాం. గబుక్కున నేలమీదపడిోయి కొంతలెక్కూ ఆ చీకటిలో డొల్లుకొంటూపోయి పరుగులంకించుకొన్నాం- పెదముప్పారం సంఘటనలో 'కెండునైళ్ళుదాకా పరుగెత్తవలసి వచ్చింది గాని యీసారి ఆంత్మ్పపయాన లేషండా తప్పుకోగలిగాను - రాయపాడు ధాన్యం నాగువ్యాపారుల్కపై దాడిచేసేం. ఈ దాడిలోవందలాది జనం మనవెంటకదలిధాన్య౦పంచుపన్నారు-నాల్లురోజులపాటు సుమారు నాలుగువందల పుట్ల ధాన్యందాకాజనం పంచుకున్నారు. ఇంకొ అతనివద్దధాన్యం మిగిలిపోయింది. ఆనాడు మనపిలుపువింపచే జనం అలావేలాదిగా కదిలివచ్చేది. తిరుణాళ్ళకుబయలు దేరినట్లు సంబరంతో దియలుదేలేహారు. బండ్లతో కదిలివచ్చేవారు. చుట్టూరా నలువైపులా యెటు చూసినా గుట్టలు, అటునుండి ఆకేరు యిటు నుండి మునేరు మధ్యభాగం. అందులో ఒకగుట్ట. ఆ గుట్టకు _పళ్ళతి సిద్ధంగా ఏర్పడిన పెద్ద గుహ. అంతా చిన్నపెద్ద చెట్లతో నిండిన చిట్టడవి. యీ దట్టమైన చిట్టడవి మధ్యలోని గుహయే మా కార్యాలయం, నివాన స్థావరం. ఆ గుహలోని రాయి, రప్పః పుట్ట, బుడుసులు అన్నీ బాగుచేసి అందులో వుండేవాళ్ళుం. ఈ (పొంత కార్యకలాపా అన్నింటికి యిదే కేర్మద స్థానము. ఎల్లారుగూడెం దాడిలో దళ నాయకుడు చంద్రయ్య నా కనులముందే చని పోయాడు. మేం తప్పుకొన్నాం. ఆ శవాన్ని శ్యతుపు స్వాధీనం జేసుకొని ఖమ్మం తీసుకవెణ్గారు. ప్రజలను చూడనివ్వకండా, దగ్గరకు రానివ్వకుండా వుంచి చచ్చిపోయిందినేనని చెప్పి (ప్రచారం చేసేరు. పజల స్థయిర్యాన్ని దెబ్బతీయడం, గందరగోళం సృష్టించి ప్రజా వెళ్లువను అరికట్టాలని శ్యయతాప్య్తతయం, ఎక్తుగడ- విజాంపై పోలీను యాక్షన్‌ జరిగేవరకు మనదే పైచేయి, హారికెంత మిలటరీ పోలీసు బిలగమున్నా స్టావిక పజాబలం మనస పుండేది. అదే మన పెట్టని కోట. వారే మనకు అండదండ మనకు భోజనాలు పెట్టడం, రత్త్సణ యివ్వడం, అనుక్షణం. శ్యతుకదిలికలను యెప్పటికప్పుడు - తెలియజేయడం, దాడుల్లో పూర్తిగా సహకరించడం, కామూ పాల్గొనడం తమ బాధ్యతగా స్వీకరించారు. అది తమ రక్షణకు అవసరకార్యముగా భావించారు. చిన్నచిన్న వర్తవలపై పోలీసు, రజాకార్‌ దౌర్జన్యాలులేవు, రైతులపైగాన్మి. మరి యేవర్గాలపైన పన్నులభారంలేదు. బలవంతంగ్యాపభుత్వం(వ్రజలనుడిళిస్తు కూడా 15

పసూలు చేయలేకపోయింది ఏదైనా మారుమూల 'ఉపౌంతంలో పట్వారీ యెవనైైనా అలా చేశాడని పార్టీ దృష్టికి వస్తే వెంటనే వాడినుండి ఆ ధనం గుంజుకోవడంజరిగేది- నిజాంప్రై పోలీసు యాక్షన్‌ జరిగిపోయింది. నిజాంపై పోలీసుయాక్షన్‌గా

. కొససౌగిన్మా ఇది మనలను చుట్టబెట్టి అందులోనే హతమార్చిపేసే యాక్షన్‌గా కొన

" సాగింది. యూనియన్‌ మీలటరీ పెద్దయెత్తున విరుచుకపడసాగింది. మనకండదండ లిస్తన్న (ప్రజలపై కూరమైనదాడి (పారంభించింది. పల్లెలు వదలి పారిపోయిన ప్యూడల్‌ భూన్వామ్యవర్గాలను తిరిగి పల్లెల్లో ప్రవేశపెట్టింది. వాళ్ళకు కొపలాదారుగా నిలబడింది. వాళ్లు చెప్పినట్లుచేయసాగింది.

• మిలటరీ బలగాల అండతో భూస్వాములు, వాళ్ళ ఏజంట్లు పల్లెల్లో మన కద లికలను పోలీసులకు చేర వేయసాగారు. ప్రజలపై భయంకరమైన నిర్బంధాలు ఆరంభ" మైనాబు. 'పజలు భయ భాంతులై పోయేలా, మనస ఏమ్మాతం సహకరించినా తుతక లేమనే భయంకలిగేలా. వారిపై విరుచుకపడసాగేరు పోలీసులు, మిలిటరీవాళ్లు, వాళ్ళ అండదండలతో తిరిగి వర్లైలప చేరిన ఫ్యూడల్‌ భూస్వాములు, వాళ్ళ గూండాలు, ఏజంట్లు.

చాటుమాటుగా మనం నహాయపడుకున్నా “బాబూ మేంటబితి కేలాలేదు.మిమ్ము అను _బశకనివ్వరు. వెళ్ళి యెక్కవైనా రక్షణపొందండి” అంటూ అశ క్తఠతో తమ లప్యాయతను తెలుపసొగేరు. నల్లగొండ _పాంతం నుండి బి. యన్‌., స్వరాజ్యం మొదలైనవారు యీ పాంతాలప వచ్చారు. సుందరయ్యగారు, దేవులపల్లి కూడ వచ్చారు. మా స్థావరం వారికి అప్పగించి మేం గార్లవైపు సాగిపోయాము. తర్వాత కొందరు జనగామ వైప్ప వెళ్ళిపోగా, మిగతా వాద గార్జ వైపు కదలివచ్చేరు. గాంధీజీ చనిపోయిన రోజున నేను కొత్తగూడెం _పాంతంనుండి మఖ్మం పరిసరాలలోనే పున్న క్రై కొండాయగూడెం. వచ్చాను. ఆ రోజుల్లో మాకు ప్రతి వారికి చూమూలు మిలటరీ వాడికిలాగానే మోతబరువు సొమాను వుండేది. ఒక గొంగళి ఓ జత దిట్టలు తప్పనిసరిగా పుండేవి. ర్మాత్రికి ఖమ్మం వచ్చాను. ఖమ్మంలో ఓ మిని సహాయంతో విజయవాడ మైైయిన్‌కు టికెట్‌ తెప్పించుకొని విజయవాడ వెళ్ళాను. అక్కడకూడ అప్పటికే పార్టీ కార్యక్రమాలు ఛిన్నాభిన్నం చేయబడ్డాయి. కార్యాలయం విచ్చిన్నం చేయబడింది. నొ కుటుంబం అక్కడే వుంటూవుంది. విజయ వాడలో వుండే అపకాళం లేకపోయింది. అక్కడనుండి గుడివాడ పంపబడ్డాను. గుడీ వాడనుండి పార్టీ పీలుస్పపై విశాలపట్నం వెళ్ళాను. అప్పుడు అక్కడికి సమీపంలోనే వున్న అనకొపల్లి ఉపాంతంలో చెరకుతోటల్లో పార్టీ అత్యవసర సమావేళం జరిగింది. ఈ నమావేళంలో పాల్గొన్నాను. దళాలను రీఆర్గనై జ్‌ చేయాలవి, మైదాన [ప్రాంళాల నుండి, పట్లిలనుండి విరమించి అడపుట్లో రక్షణ స్థావరాలు. ఏర్పాటు చేసుకోవాలని

• [8

రక్షణ కవసరమైన యింకా అనేక ఇతర నిర్ణయాలు ఈ సమావేశంలోనే తీసుకో బడినాయి.

నేను ములుగ్యుప్రాంళ ఆర్గనై జర్‌గా పంపదిరాను. మానుకోట దాకా దాని వరిధి విస్తరించియుండేది. మా రక్షణకు వొక నెంటల్‌దళం వుండేది.

గళంలో నునకు మైదాన పాంశాలలో మెలాంటి, రక్షణ సహకారం లభిం చిందో యీ అడవుల్లో అంతకంశే అధికమైన రక్షణ సహకారం లభించింది, గిరి జనులు మనకు సంపూర్ణ సహకారం యిచ్చారు. ఆ అడపుల్లో, వాగులు, వంకలు, కొండలు, కోనలు, లోయల్లో వొళ చోటు నుండి వొకచోటికి వెశ్ళేదార్లు అవి వాళ్ళకు తప్పు యితరులకు తలదాదుకొన్నా అర్థం అయ్యేదికాదు. ఆ భయంకర అడవుల్లోకి అడుగుపెట్టాలంపే పోలీసు, మిలటకి గూడ అంతగా సాహసించేదికాదు. పైగా కోయలు మొదలైన గిరిజనులకు, మన మంపే శప్ప తెల్ల గుడ్డలవాళ్ళం టే శ్న్రుత్వం వుండేది. తెల్లబట్టల తెలివ్వైనవాళ్ళు నిరంతర దోపిడియే అందుకు కొరణం. యీగిరి జనులు పూర్తిగా మనతోనే వుండిపోయేరు. మననుతమలో వొళరిగా చూచుకొనేవారు.

కటిక చీకటిలో మైతం మనవాళ్లు గురితప్పక కొల్చేవాప, పిండిపోలు వద్ద వన్న ఆశ్వికదళంపై గాడాంధకారర్రైన ర్యాతి వర్షపు మైములో మనవాళ్ళు గుక్ఞాల సకిలింపు ఆధారంగా కాల్పులు జరిపి మూడు గుద్దాలను కూల్చారు. వొకటి అప్పటికప్పుడే మరణించింది -

బహు అరుదుగా మనతో వన్నవారిలో ఎవరో ఒకరుచేసే పొరదాట్ల కార ఇంగా కూడ కొన్ని దుస్పంఘటనలు జరుగుళుండేవి. ఎప్పటికప్పుడు అలాటివారు తక్షణమే త్నీవ హెచ్చరికల, శిక్షణాచర్యలకు గురిచేయబడుతూ. వుండేవారు. మేం ఒక్కొక్కళ్ళం యాతైగామాలదాకా పర్య'పేక్షిస్తూ పుందేవాళ్ళం.

ఒకసారి మాతోవున్న ఓ క్యామేడ్‌ ఓ చిన్న పొరబిటుచేసాడు. ఆ విషయం మా దృష్టికి వచ్చింది. అతను భయపడిపోయాడు. మైదానంలోకి వెళ్ళివస్తానని చెప్పి వారందాకా తిరిగిరాలేదు. మాకు ఆనుమానం వేసింది. వైటికివెళ్ళిన వ్యకి అనుకన్న వకొరం తిరిగిరాకపో తే రాగల (ప్రమాదం గుర్తించి, అతవికీ తెలిసివున్న అన్ని స్థావరాలను క్షణాలపై ఖాశీచేయడం, కొల స్థావరాలు ఏర్పాటుచేసుకోవడం రక్షణ నీళ్యా తప్పనిసరి అవసరంగావుందేది. శృతుదాడి నుండి తప్పుకోడానికి అది ఆవసరం,

నేను ఆ స్థావరం భాశీచేశాను.. మిగతావాళ్ళు యింకా అక్కండేవున్నారు, మేం అనుకొన్నట్లు అనుమావించిన విధంగానే ఆపోయనవ్య క్రీ నెక్కొండలో నెత్తిన మూట పెట్టుకొని అటునిటువి త్తరచూపులుచూస్తూ పోలీసుకుచిక్కిపోయాడు. యీవ్నార్హ అందగానే క్షణాలిమీద స్థావరం ఖాశీేచేయడము ' జరిగింది. వైక్లోస్టయిల్‌ మిషన్‌, వీయ్యం, వంటప్కాత్రలతో సహా అన్నీ అక్కడీనుండి తప్పించడం జరిగింది. బియ్యం బుట్టలు, హాలీజాల్‌ నెట్లుమ్మ్యాతం అక్కడే మిగిలిపోయాయి. భయంపలనో, బొధలమ

[7

తాళలేకనో ఆ. పట్టుబడినవ్య క్రీ స్థావరంచూపిస్తాననిచెప్పి మిలటరీ ఐలగాలవెంట పేసుక పచ్చాడు. పదిహనువందలమంది మిలిటరీవారు రాగ్నిప్రారంభించి ఖాశచేయబడిన స్థావరందా కావచ్చి దానినిచుట్టముస్తురు. దళొన్నిపట్టకోలేకపోయారు. వట్టిరట్టలు వాలీబాల్‌ నెట్దుమ్యాత మేదొరికాయి. హతాళ్ళుల్తిపోయేరు. ఆపట్టకొన్న వొజ్జీయింకౌ బాధించివుంటారుకొటోలు, యీ దగ్గశేయెక్కడో షండిషంటారు, చూపిస్తాననిచెప్పి “వెదకడం మొదలు పెస్రేన మా స్థావరాలు అడప్పల్లో వాగుల, వంకల తీరంలో ఏర్పాటు చేసుకునేవాళ్ళం, ఎందుకం'కే అడపుల్లో నీటిది ప్రధాన నమస్యగా వుండేది. అందుకని పుష్కలమైన సీటివసరులున్న చోటనే స్టాపరాలుండేవి. పులులు మొదలైన కార న్మృుగాలు కూడా యీ నీటికొరక్రై మా స్టాపరాల చుట్టూనే వుండేవి. యీ పట్టబడిన వ్యక్తికి నాపేరు తెరియదు. నాకు అప్పటికే తలపూక్తా చెరసిపోయింది. బొద్దుగా పుండేవాణ్డి. " వ్యెరెత్తిపోయిన మిలటరీ క్రూరత్వానికి తట్టుకోలేని లతను అడేపనిగా వెదకి చివరకు, విడదీయబడి దారిచేయబడిన గడ్డిని మంచు కారణంగా ఏర్పడిన గుర్తుల ఆధారంగా గమనించి మిలటరీకి దారి చూపాడు. వాబృయికముందుకుసాగారు, అయితే సకాలంలో మన సెంటీ యిది గమనించి కాల్పుచేసేగు. యూ కాల్చుతో శ్నమరాకను గమనించి నునవాళు, అక్కడినుండి తప్పుకొని మావద్దకు వచ్చేరు. ఆలా -.... అది మనవాగ్శ్గస హెచ్చరిక కౌగా, శ్యకువుకు పిచ్చెటత్తిపోయింది. ఒక్కసారి రెండు వందల మంది కౌల్చులు ఆరఖించేరు. అడవి దద్దరిల్శిపోయింది. కాల్చి కొల్చి వాళ్ళుస సాలివచ్చేదోకొ కొల్చారు. ప్రతి చెట్టుపట్ట గాలించేడు తిరిని తిరిగి అలసి పోయేరు. హతాకులై వెనుదిరిగి తిరుగ్యుపయాణం అయ్యేక. ఆయుధాలు, వాటికన్న _ మందుగుండు ననరులు మనకు పరిమితంగా వుండేవి కౌబిట్టి, పతి గుండు ఫలితం పాధించాలి. అనేది పుండేదికాబట్టి దాడి చేయగలవారిని, దాడి చేయవలసిన పాంళ అనుపానులు పూర్తిగా నిర్ణారించుకొన్న పిదపనే శ్యతువు పై దాడిచేయడం జరిగేది. ఒక్కొక్కప్పుడు ఆహారం లభించేదికాదు. జంతువుల మాంసమే అప్పటీ ఆహారం, ఆలా ఆయా పరిస్థితులకు అలవాటుపడిపోయాం,

. నగరాలలో ,_పేడ్‌ యూనియన్లలో వుద్యమం నిర్మించి వాటిని పటిష్ట పరచాలనే పిలుప్పు యిచ్చింది పార్టీ. ఈ సందర్భంలోనే నేను, రామనాథం వరంగల్‌ పంపబిడ్డాం. నాకేమో ఈ నగరం శొత్త. రామనాథానికి పరిచయంగల నగ ఈమే+ వరంగల్‌ కాల్మిక వర్గాల్లో మా కార్యక్రమాలు (ప్రారంభించాం. వ్రైలునుండీ తప్పించుకువచ్చిన ఒక క్మామేడ్‌ని హైదరాబాద్‌ నుండి మావద్దకు పంపేరు. ఇతను

_ కౌస్తమాటకారి. వ్రాయగల నేర్చరితనంకూడా వుంది. ఆ రోజుల్లో యూజీలో వన్న

"| వాగ్గున్నా, జైళ్ళునుండి తప్పుకు వచ్చిన వాళ్ళన్నా ఒక (ప్రత్యేక గౌరవము వుండేది.

18

ఈయన వరంగల్‌లో దిహిరంగంగా తిరుగుతూ వుండేవాడు. అది కూడదని హెచ్చ రించాం. వరంగల్‌లో తననెవరూ గ్నుర్తించలేరనే థీమాతో వుండేవాడు. అయితే అతనితోబాటు త్రైలులోవన్న ఇట్‌కాల మధుసూదనరొపు అనే ఆయన యీయనను పట్టించాడు. మధుసూదనరావు కాంగెన్‌. తర్వాత ]గ: వ, కూడా అయ్యేడు. అది ఆనాడు కమ్యూనిస్టులను పోలీసులకు పట్టించాలని కౌంటగెనొవాదులు చేపట్టిన కార్యక మంలోని భాగమే, ,

సాధారణంగా అందరం వొకచోట పుండేవాళ్శం కాదు. ఒకరి నొకరం కలుసుకోవాలను కొన్నపుడు, అందరమూ కూడి చర్చలు జరుపుకోవాలను కొన్నప్పుడు తప్ప, ఎవరికి వారుగా విడివిడీగానే వుండేవాళ్ళం. ఒకరుపుండే తాపు మఠియుకరికి తెలిసేవిధంగాకూడ వుండేవాళ్ళం కాదు.

ఇతను పట్టుబడిన తర్వాత ఇతనికి తెలిసిన పదమూడుమంది వివరాలు చెప్పాడు. అక్కడే. రామనాథం పుంకేపుండవచ్చునని (_పభుత్వానికి అనుమానం పుండేదిగాని నేను పున్నాసవిమ్మాతం తెలియదు. ఇతని వలన షా అందరి ఉనికి శెలిసిపోయింది. త్మీసంగా బాధించారని, భార్యను చ్మితహింసలు పెట్టి చంపి పేస్తారం'పే జెంచేలుపడిపోయి మాసపికస్టయిర్యం కోల్పోయి తట్టుకోలేక చెప్పానని చెప్పాడు.

ఆ రోజు ర్యాతి బాగా (పొద్దుపోయింది. నేను వొక కా_మేడ్‌ను కలిసి తిరిగి వచ్చాను. అది బొగా యిరుకుసందులోపున్న పడిపోవ సిద్ధంగాపున్న పాతకాలపు గోనె పెంకుటిల్లు, ఆ ప్రాంతములలో దొంగలరద్దీ అధికంగా పుండేది, అది రెండు చిన్న గదులు,పరండా వున్న యిల్లు. బాగా మబ్బు కూడా పట్టివుంది. అప్పటికే చాలా ొద్దు పోవడంతో నేను దొక్కా విడిచి వం3ెకు తగిలించి నులకమంచంలో మేనువాల్బాను. రామనాథం పద్ద వుండే రివాల్వర్‌ ఆరోజు నా దగ్గర ప్పంది. అది కూడ వంకీకే తగిలించాను. పడుకోవడమే ఆలస్యంగా గాఢంగా విదురపట్టింది. యెప్పుడు చుట్టు ముట్టారో యింటిని చుట్టుముట్టారు మిలటరీ వాళ్లు. నేనదిగమనించలేదు, కాలుమడుచు కొనడానికని నెమ్మదిగా గడిదీసి కాల్వపైకి అలా వంగేను అంతే. గభీమని వొకడు యింటి మీద నుండి నా వీపు మీద దూకేడు.తూలి కాల్వలో పడిపోయాను. ఆ పైన నలుగురు పడిపోయారు. అందరూ కలిసి వాసేసుకొని యొత్తుకుపోయి వ్యాన్‌ వద్ద చింపేర. యీ అలికిడికి చుట్టుపట్ల జనం లేచేరు. పోలీసు వాళ్లు దొంగలు దొంగలని అరవసాగారు. దానితో జనం సర్దుకొన్నారు. ఎవరా నువ్వని అడిగేడు సర్కిల్‌. రామిరెడ్డిసని సమాధానం చెప్పాను. పీడిలా విజం యెందుకు చెపుతాడురా అంటూ గద్దించేడు డి.ఎన్‌ పి. యెల్త్తి వ్యానులో పడ వేసేరు. -

నా బిట్టలు, రివాల్వర్‌ నాపద్దపున్న ఉ_త్తర్యపత్యు త్తరాలు వ్నగైరా అన్నీ స్వాధీనంచేసుకొన్నారు. వ్యానులో నమ్న హనుమకొండలోపున్న ఎన్‌.పి. ఆఫీసు ఆవరణలోని పోలీసుక్యాంపుకు తీసుకపోయేరు. రానునాథాన్ని తీసుకవచ్చారు. మిగతా

10

పదకొండుమందిని తీసుకవచ్చారు. మా ఇద్దరిని వొకచోట వేరువేరుగా వుంచారు" మిగతా పవకొండుమందిని వేరుగా వొకటిగా వుంచారు. మైదరాబాద్‌ నుండి వచ్చి ముందుగాపట్టుదిడి మా అందరి అరెస్టుకు కొరసనైన అతన్ని కూడా పట్టుకవచ్చి పేరుగా బంధించి వుంజేరు, అతని భార్యనుకూడ పట్టుకవచ్చేరు- ఆమ పెద్దగగ్లోలు పెట్టి యేడ్చేది. నేనంటే ప్రభుత్వానికి మహాకక్షగా వుండేది. నేను 1816 నుండి ఇప్పటి దాకా పష్టుబడలేదు. వాళ్ళదృష్టిలో నేనుమహాభయంకర వ్యక్తిని. 'పమాదకారిని. రెండనరోజు పగలు నా కొళ్ళకు, చేతులకు బేడీలువేసి ఎన్‌.పి. వద్దకు తీసుక పోయారు. ఎన్‌ పి. ముఖపరిచయం వున్నవాడే, ఆయన భార్య మహిళా సంఘాల కార్యకమాలలో పాల్గొన్నష్త్రీ. మహిళాసంఘ కార్యక్రమాల సందర్భంలో ఆమెమా ఇళ్ళకు కూడ వచ్చినట్టు నాకు గుర్తు. అప్పటికే నా భార్య, మా అమ్మగారు నిర్బంరిప ఐడి పున్నారు. నేను దొరకనందున వాళ్ళను నిర్బంధించారు. నేను వట్టుబడిన వెంటనే మా అమ్మగారిని విడుదలచేశారు. తర్వాత నెమ్మదిగా నా భార్యను విడుదలచేశారు ఎన్‌.పి. మౌనంగా కూర్చొని చూస్తూ పుండిపోయాడు. డి.ఎన్‌.పి. మహా కిరాతకుడు. సబ్‌ యిన్‌స్పెక్టర్లచేత నన్ను చితకజాదించేడు.. డెబ్బలకం టె నన్ను అవమావించడం వొడికి అతి (ప్రీతి సంతృప్త కలిగించిన విషయంగా నాకనిపించింది. అలా అవమాసపరచడం ద్వారా మానసికంగా కృంగదీపి లొంగ దీయడం వాళ్ళు లక్ష్యం కాటోలుననిపించింది. అలా బాధించి నూనుంచి వాళ్ళు సాధిం చింది యేమీలేక సాలివచ్చికాబోలు మధ్యాహ్నం తిరిగి తీసుపవెళ్ళి పోలీసు ఫ్రేషన్‌లో బంధించేరు. పై అధికార్ల ఆజ్ఞలను కాదనలేక తను రక్షణార్ధం అలా బాధించినందుకు సబ్‌ఇసస్పెక్టర్‌ త్సమాపణ కోరేడు. ఆ తర్వాత మాకు భోజసం తెప్పించాడు. భోజనాలు యిళ్ళవద్దనుండి వచ్చినా ఆ పదకొండు మందికీ ఇస్వుడానికి యిష్టపడ లేదు వాళ్లు, వాళ్ళపస తిండిపెట్టనిదే మేంకూడా తినమని చెప్పి, ఆహారం నీరాక రించాం. మాకు ఎన్‌. పి. యే ఈ యేర్చాట్లు చేసినట్లు చెప్పేడు. ఏమైనా ముందు అఆ పదకొండు మందికి ఆహారం యివ్వాలని పట్టుపట్టాం. చివరకు అంగీకరించారు. వాళ్ళకు వచ్చిన ఆహారాన్ని తీసుకొని వాళ్ళకు యిచ్చారు. అప్పుడు మేం వాళ్లు శెప్పించిన ఆహారాన్ని తీసుకొనడానికి అంగీకరించి తీసుకున్నాం. మమ్మల్ని యిద్దర్ని విడివిడిగాను, కలిపి ఓకటిగాను, కొంతసేపు ఎన్‌, పి. ఆఫీసు ఆవరణ వద్ద కొంతపేప్ప దానికి దగ్గిరలోనేవున్న 'పోలీను స్టేషనుతోను వుంచారు. నాక రాత్రి పగలు అనే కేడా యేమియు లేపండా కౌళ్ళకు చేతులకు గొలుసులతో బేడీలు వేసియే వుంచుతున్నారు. నేను అరెస్టు అయినప్పుడు నంబప్ప ఆ ఛెండు మూడు రోజులు ఆ (ప్రాంశాలలోలేడు. ఆ తర్వాత వచ్చాడు. ఆ రోజుల్లో నల్లగొండ, వరంగల్‌ జిల్లాల్లో కమ్యూనిస్టుల తిరుగుబాటు అణచడానికి నియమించబడిన పోలీసు, మిలిటరీ బలగాలకు . లలి

యితడే సర్వాధికారి. ఆనాడు వాడీ మాపే శాసనం. జైళ్ళపైనా, ఆఖరికి జిల్లా కలెక్టర్హ పైనకూడా వాడిదే అధికారం. వాడిమాటకు ళిరుగులేదు. కీ ర్తికొరకు, పారితోషికాల కొరకు, _పమోషన్‌ల కొరక పోలీసువాళ్ళు పోటీలుపడుతూందేవాచ్ళు, ఎవరు ఏమిజేసినా, అది ఘనతగా మలుచుకొని (ప్రకటించు కోవాలనే కాపష్యతయం, తపన పతివాడిలోనూ వుండేది. ఎవరైనా దొరికితే “అయ్యో నాప దొరక్కపోయెనే'అనే ఆవేదనవుండేది. ఇంకోడు ఆ కీర్తి కొన్లుస్తున్నాడనే ఈర్ష్యకూడ వాళ్ళల్లో వుండేది. లక్ష్మీనర్సయ్యను తనే స్వయంగా బింధించినట్టుగా నంజప్ప ఒక్కపతికౌ పకటన కాటికాయంత అక్షరాలలో వేయించుకొనగా, పట్టుబడిన వాడసలు లక్షీ నర్చయ్య కాదని దక్కన్‌ _కొనికల్‌లో ఇంకో (ప్రకటన వెలువడింది. ఈ చెండవ పకటన దక్కన్‌ (కానికల్‌ విలేకరిని పట్టుకుని ఖమ్మం డిఎన్‌ పి. శ్రీని వాసరావు అనే ఆయన పేయించాడని వినికిడి. నంజప్ప వరంగల్‌ వచ్చేడు. నాకాళ్ళకు చేతులకు బేడీలు పేసి, వంటినిండుగ గిలకలనుండి కుతికలవరకు పెద్దమోకును వరిగడ్డి వెంటిచుట్టినట్లు చుట్టి నంజప్ప వద్దకు తీసుకుపోయారు- ఒకపెద్దహాలులో ఆయన కూర్చొనివున్నాడు. చూసీచూడటంతో శే మండిపోయేడు ఎవ్మరానువ్వు అంటూ రంశెలుపెట్టాడు. తన ఆ_గవోన్నంతా వెళ్ళు (గక్కాడు. అవమావించ్యపయత్నించాడు. నా జవాబుతో తృగ్యుడైపోయి. తలతిరుగు తుందా అన్నాడు. అది అధికారంలో వున్న నీలాంటివాడికి జరిగేపని అన్నాను. అంతే ఇక సలువైపులనుండి ఇటుపడితేఅటు, అటుపడితేయిబు బూటుకాళ్ళతో నలుగురు ఇన్‌ ప్పెక్ష ర్లు అన్నడం మొదలుపెట్టారు. కౌళ్ళుకుచేతులకుబేడీలు వేయబడి వంటినిండా వరిగడ్డి వెంటిలా మోకు చుట్టబడివుండటాన టోరెంలా 'కిందపడుతున్నాను. లేవదీస్తూ తంతూవున్నారు- శ్రైంమ్‌[బ్రాంచివారు ఇంకొందరు యీ వినోదాన్ని చూస్తూ కూర్చున్నారు. అలిసిపోయారుకాటోలు అక్కడినుండియె క్తుకుపోయి వ్యానులోపడ పేసి హనుమకొండ పోలీసుస్టేషన్‌లోదిం'పేరు. మాప ఒక శిభ్‌జమేదార్‌ కాపలావుండే వాడు. నా గడియారం అవీ ఇతడే "తీసుకొన్నాడు. ఆవిశ్వాసంతోకాటోలు కొంత సమాచారం యిస్తుండేవొడు. చేను లక్ష్మీనర్పయ్యను అవునా కాదాఅనే వాళ్ళలనుమానం ఇంకా నివృత్తి కాలేదు. నాకు బేడీలు వేసి వరంగల్‌ జైలుకు తీసుకుపోయారు. జైలులోపలికి నన్ను తీసుకపోవడావికి లోపల నేనువెశ్తే గందరగోళం జరగవచ్చుననే భయంతో జైలర్‌ అంగీకరించలేదు. అందుకని విశాలంగావున్న క్రైలర్‌ హాలులో నన్ను కూర్చోబెట్టారు. జైలరు, సూపరింటెండెంట్‌, వ్తై9ిం (బాంచివారు, డి. ఎన్‌. పి. మొదలైన వారంతా కుర్చీల్లో కూర్చొన్నారు. ఆ డ్రైల్లో నిర్బంధించబడియున్న నా భార్యను అక్కడికి తీసుకువచ్చారు. ఆయన ఎవరు ? అవి అడిగారు. ఆమె గుర్తించింది. మా వారే దొరి కారు గదా యిక వారిని ఏమీ అనకండి అంది. “నువ్వ చే గామి వాళ్ళు 'పాణభివ పెళ్టువాల పో అవతలపొ అన్నాను. గ యాడండి వాడి యార్రగన్న అన్నాడు డి. వీన్‌. పి. అలా నా గుర్తింపు పొర్తిశయిరి.” లి 2] ల స [గ 6. బం! కీర స లో నో

ఇలా నా గుర్తింపు ఇంటరోగేషన్‌ పూర్తికాగానే వరంగల్‌ జైల్లో పింగిల్‌ "పెల్‌లో వేశారు. సెల్‌లోళూడా. కాళ్ళకు, చేతులకుకూడా బేడీలు వేసియేవుంచారు అడి ఎటుచూసినా ఆరడుగుల వైశాల్యం మామే వుండేది. చాలా పొతది. మండ్ర గబ్బలుతిరుగుతూ వుండేవి, వై లుసూపరిం'బండెంట్‌ నేనం కేకక్షగావుందేవాడు. కారణం తెలియదు.వాడికి అవకాశం లభించినప్పడల్లా నన్ను మాటలతో అవమావించచూ 'సేవాడు. సీ ఇల్ల ఇంతకంటే గొప్పదాయని గేలి చేసేడు. అప్పటికి ఆతను వుండే జైల్లోని క్వార్టర్‌ సగం వడిపోయే దశలోనే వుంది. నీవు వున్నదానికన్నా నా ఇల్లు వేయిరెట్లు మంచిదని సమాధానం యిచ్చాను. మా ఇల్లు అప్పటికే పోలీసు ఆధీనంలో వుంది" నా ఆస్తులు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి.

అప్పటిలో ఐర్చే అనే ఆంగ్లో-ఇండియన్‌ వైలర్‌గా వుండేవాడు. కైల్‌ రూల్స్‌ (వకారం నడిచే మనిషి. కొంత కౌరుణ్య భావంకూడావున్నవ్య క్రి. ఎవరినైనా బయటకు తీసుకువెళుతున్నా లేక జైలు లోపలకు తీసుకువచ్చినా వాళ్ళవివరాలుపూర్తిగా శికార్టు చేయబడుతుండేవి. లగడపాటి గోవయ్యను జైలునుండి బయటకు పట్టుకు వెళ్ళి చంపి వేయడం జరిగింది. ఈ విషయం రహస్యంగా జైలరు మా ఇెవినకేసేగు. ఒక రోజు సన్ను, రామనాధాన్ని క్రైలునుండి బయటకు తీ'సేరు. మమ్ములనుకూడా వధిం చేందుకే పట్టుకువెపకున్నారేమోననే అనుమానం (పకటితమైంది-

మమ్ములను హనుమకొండ పోలీసు 'సేషన్‌లో వుంచారు. వగలంతా అధి కార్లు తర్జన భర్జనలు చేస్తూనే వచ్చారు. కాళ్ళకు చేతులకు బేడీలు అలాగే వున్నాయి. మిలటరీ అధికారి నంజప్పవద్దకు పట్టుక వెళ్ళినష్లే కలక్టర్‌ పళని యప్ప వద్దకు వంటికి మోకుచుట్టి, కాళ్ళుపు చేతులకు చేడీలువుంచితీసుకువెల్లరు. వ్యానులోనుండిదింపి తీసుకు వెళ్ళి అతని ముందు నిలబెట్టారు. నేనెంత _పమాదకారినో వివరించారు. నేను పట్దుబడి నందుకు సంతోషం ప్రకటించాడు.

ఆర్వాతి అంతా అలా తిప్పుతూనే వున్నారు. అఖరికి తెచ్చి పోలీసు స్టేషన్‌లో బంధించేరు. తెల్లవారి మధ్యాహ్నం డిపేన్షన్‌ ఉత్తర్వుపె వరంగల్‌ వైైలుకు పంపారు. కాళ్ళ బేడీలుతొలగించలేదు. సూపరింటెండెంట్‌ కుకక్షపోలేదు. నాకు మెఫాయిడ్‌ జ్వరంవచ్చింది. (ట్రీటుమెంటులేదు. సూపరిం'పెండెంట్‌ పట్టించుకొ నేవాడు కాదు. ఈ దశలోకూడ కాళ్ళు బేడీలు తీయించిన వాడుకాదు డాక్టర్‌ అంతకన్న దౌర్భాగ్యుడు. _బతుకుతానవి యెవరూ అనుకోలేదు. చివర చివరలో ర్యతిచు ఒక కాలికి ఓక చేతికి చేడీలువేపి వుంచేవాడు. ఖైదీలను చూడటానికి వచ్చినపుడు కనీసం కన్నె త్తిగూడ నేను వాడివైపు చూ'సేవాణ్ణి కాదు. వీడెంత పొగరుబోతని అనుకొనే వాడు.

ఈ దశలోనా ఆరోగ్యం పూర్తిగా చెడిపోయివున్న సమయంలో ఇంటరొ గేషన్‌కుగాను హైదారాబాద్‌ పంపవలసిందేగా ఉ _త్తర్వులు వచ్చాయి. నేను కదలగల స్టితిలోలేను. ఆ స్టితిలోనే ఆ బేడీలతోనే నన్ను హైదరావాద్‌' తరలించారు. వర్షాకాలం వర్దలతో రోడ్లుకూడా అధ్వాన్నంగావుండి (పయాణం బాగాసాగలేదు.ఎలాగో హె్యదా వాదీ చేరాను. నాతోపాటు రావేనాధం కూడా వున్నాడు. హైదానాద్‌ జైల్లో వేళిదు.

22

ఆరోగ్యం పూర్తిగా క్షీణీంచివున్న ఆ దళలోపున్న నన్ను ఇంటరాగేషన్‌ పంపడానికి జ్లైలు డాక్టర్‌ అనుమతించలేదు. ఆ విషయం ఇంటరాగేషన్‌ చేయు అధి కార్గకు తెలియజేశాడు. అలా ఇంటరాగేషన్‌ ఆగిపోయింది. నేను కోలుకునేందుకు నందులు యిక్కడ లభించాయి. (క్రమంగా నా ఆరోగ్యం కుదుటపడుతూనేవుంది.

నన్ను, రొమనాధాన్ని, తదితరులను పట్టించినవాడీని కూడా ఈ జైలుకు తీసుపవచ్చారు. అతన్ని మేమే పట్టించినట్టును మేమే లొంగిపోయినట్టును వరంగల్‌ ఏరియ్యాప్రాంత పార్టీలో ఎలాగో (ప్రదారం జరిగిపోయింది. ఈ విషయమై వ్లైలుకు కూడా విచారించి వాస్తవాలు తెలుసుకోవలసిందిగా రహస్యంగా ఉ త్తరాలువచ్చాయి. పరంగల్‌ జైలునుండే సమాధానం కూడ వెళ్ళింది. మాపై కరపత్రాలు కూడ (ప్రచు రించారు. తిరిగి హైదరాబాద్‌ డ్రై లుకుకూడ విచారించవలసిందిగా రహస్యంగా ఉత్తరాలు వచ్చాయి. అప్పుడు ఆరుట్ల లక్ష్మీనరసింహా రెడ్డిగారు లోపల వ్యవవోరాలన్నీ చూస్తుండే వారు. విచారించి బైటకు తెలియజేయడం జరిగింది. ఐనా మరలా అదేవిషయమై బైట చుండి మరొక ఉత్తరం వచ్చింది. ఈ రోజుల్లోనే వరంగల్‌ జైల్లో వైలర్‌ గావున్న ఆంగ్లో-ఇండియన్‌ దిర్చే హైదరాబాద్‌ శైలుకు జైలర్‌ గా రానడం జరిగింది. ఈ కర వ్యశ్రాలు, ఉత్తరాలు పభుత్వం చేతిలోపడ్డాయి.

మమ్ములను పట్టించిన ఇన్‌ఫార్మెంటు ఎవరై కే వున్నారో ఆయన తను చెప్పిన విధంగా మమ్ములను పట్టించి మాట నిలబెట్టుకన్నా, మమ్ములను పట్టి స్తే తనను పూర్తిగా వదలి వేస్తామని చెప్పి _సభుత్వం, పోలీసు తనకు ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టు కోకుండా. తనను విడుదల చేయకుండా అలాగే నిర్బంధంలో వుంచి మాట తప్పేనందుకుగాను (ప్రభుత్వాన్ని, పోలీసును విందిస్తూ తనను వెంటనే అన్నమాట పకొరం విడుదల చేయని యెడల కాను ఆమరణ నిరాహార దీక్ష పూననున్నట్లుగా హెచ్చరిస్తూ ఒక ఉత్తరం పోలీసుకు (వ్రాసేడు. ఆ ఉత్తరం డ్లైలర్‌ చేతుల్లోపడింది- అర్ధర్శాతి గార్డులు అందరూ కునుకు తీస్తున్న సమయం కనిపెట్టి ఆ అంగ్లో- ఇండియన్‌ జ్లైలర్‌ ఆ ఉత్తరం తెచ్చి నాకు చూసేడు- దానిని 5. ఇక, & 1.5 చూవవలసిందిగా కోరేను. నన్ను ఉద్యోగం చేయనివ్వదలచుకోలేదా, నేను ఉద్యో గంలో ఉండటం నీకు యిష్టంలేవా అవి అడిగాడు- తర్వాత' వారికీ చూ'పేడు. ఎ.ఎల్‌.కు అప్పటికే వాస్తవం పూర్తిగా తెలిసియేవున్నా ఈ ఉత్తరం వాస్తవాలను మరింతగా ధృవపరచింది. కానీ అవా_స్తెవికమైన ప్రచారం, కరప్థతాలు మొదలైనవి అవ్పటిశే వచ్చి జరగవలసిన _పచారమంళా జరిగిపోయింది.

ఇర్మటాగేషన్‌ ఆరంభమైంది. ఈ ఇంగ్యటాగేషన్‌ కేవలం. నేర పరిశోధక విభాగానికి యింటిలిదెన్సొ విభాగాలకు చెందిన ఆఫీసర్లతోకూడినది. కేవలం మా మూన సిక స్థయిర్యాన్ని పరీక్షించడం, 'దెబ్బదీయడంలాంటి వాటికే వినియోగించబడింది. నా స్పై వేయబడిన కరపశ్రాలు చూపించి పార్టీ సీపై _కమశిక్షణా చర్యలు తీసు కొంటుంది గదా; నీపేమి చేయాలనుకొంటున్నావని పళ్నించేడు. అడి మీకు సంబం

లికి

'ధించిన అంశంకాదనీ చెప్పాను. ఉద్యమాన్ని గూర్చి (ప్రశ్నించారు. అది నిర్ణయించ వలసింది పార్టీ అని సమాధానము యిచ్చాను. యిలా సాగి ఇంటాగేషన్‌ పూత అయింది.

జైళ్ళలో కానీయండి, వైటకానీయండి ఈ కొలంలో మనకు సమాచారం చేర వేస్తూ వచ్చినవాళ్ళలో పోలీసులతో సంబంధాలు వున్నవాళ్ళు, అసలు పోలీసువాళ్ళ జీఠనే నియమించబడినవాళ్ళు అత్యధికంగా పుండేవాళ్ళు.వీళ్ల బ్రైటనుండి మనకు, మన నుండి బైైటికీ మన ఉత్తర (ప్రస్తు త్తరాలను చేరవేస్తూ మనకు సంపూర్ణమైన నమ్మిక కలిగిస్తూ, మననుండి కీలకమైన సమౌచారం (గహించి, పోలీసుకు అందించ వయ త్నించేవాళ్లు, అలా బేశారు కూడ. మనవాళ్ల వీళ్ళను నమ్మినవాళ్లు కూడ లేకపోలేదు.

పార్టీలో విభీదాలు, నారాయణ ెడ్డి గారు బొంబాయి వెళ్ళడం జరిగింది. ఈ సమాచారం పోలీసు వద్దవుంది. పార్టీ రెండు (గూపులుగా చీలిందిగదా నీది ఏ _గూపు అని _పళ్నించి నా ఆంతర్యం (గహించ (ప్రయత్నించారు పోలీసు.

“ఆరుట్ల, చందగుప్త చౌదరి మొదలైన వారు హైదాబాద్‌ జైల్లో వుండ గానే ఆచార్య ఏనో బాభా'వేగారు తన శిష్యగణంతో జ్లైలుప వచ్చేరు. జైల్లో వొక వోలులో తివాచీ పరచి మీటింగు ఏర్పాటు చేశారు. వినోబాగారు అహింస ప్రబోధం చేశారు. హింసను విడనాడపలసిందిగా బోధించారు. (వభుత్వంకూడ దౌర్జన్యం చేస్తుందని తెలిపారు. మానుండి "సమాధానం అభిలషించారు. మీరు మా ఫ్రేట్‌ కమిటీతో మాట్లాడండి. మీకు మా 'ఫేటు కమిటీమ్మాతమే సమాధానం చెప్పవలసింది అని చెప్పాం. డాక్టర్‌ సలహాపై ఇక్కడ వుండగా నా కాలి బేడీలు తొలగించారు.

నేను మరలా వరంగల్‌ జైలుకు తీసుకు రాబిడ్డాను. మరలా యధాప్రకారం నా కాళ్ళకు చేతులకుబేడీలు వేయబడ్డాయి. సింగిల్‌ సెల్‌లో పెట్టబడ్డాను. సూపరింటెండెంట్‌ కసి ఇంకొ తీరినట్లు లేదు. తనను బతిమాలి అడిగితే తీసి వేయాలనేది ఆతని ఆలోచన, ఆ విషయం వార్డర్‌ల ముందు లైటపెట్టారు కూడ. వాడిని (బతిమిలాడరాదని, కనీనం పలకరించరాదనేది నా పట్టుదల, అంతకాలం వుండటాన బేడీలు అలవాటు అయి పోయాయి. వాటినిగాని, వాణ్నిగాని ఖొతరు చేయడంకూడ మానిపేసేను. వాడు వచ్చి సప్పుడు కనీసం చూడకపోవడం వాడికి మరీ గుజ్జుగా వుండేడి.

౨. నాపై ఆరు మర్ధర్‌ కేసులు ఒక రివాల్వరు కేసు పెట్టదడ్డాయి. రివాల్వర్‌ శ్రేసు రామనాధం పైకూడా వుండేది. మర్దరు కేసుల్లో నాతోపాటు కిషన్‌రావు, తమ్మా శేషయ్యలుకూడా. వున్నారు. గూడూరుపాడు, కైకొండాయగూడెం, వెంకటాయ పాలెం, పిండ్మిపోలు, నంకీన మొదలైనవి ఆ శేసులు. ఈ కేసుల విచారణ పేర 'శిష్పసాగేరు. పోలీసులు పెట్టిన ఈ కేసులలో ఏదీ నీలువలేదు. పోలీసులు తెచ్చిన 'యే సాక్షి సభుక్వానికీ, పోలీసుకు అనుకూలంగా సాళ్యుం ఇన్వలేదు. ఇచ్చేవాళ్ళు శాదు. పోలీసులు బలవంతం చేసినా (ప్రజలు మనకు వ్యతిరేకంగా సాక్ష్యం చెప్పేవారు కాదు. పోలీసులు _పలోభపెట్టినా యేమిచెప్పినా సావులు మనక వ్యతిలేకంగా సాక్ష్యం చెప్ప సాహించేవారుకూడాకాదు. =

ల్లి ॥

ఈ కాలంలో నిర్వహించబడిన "స్పెషల్‌ కోర్టుకు జడ్జిగా వచ్చినవాడు ఆ పదవికేగాదు, ఆ వదానిక్రే అర్హుడుకొడు. మహాక్రూరుడు. తన ముందుకు వచ్చిన కేసు పూర్వాపరాల విచారణకం'ే శిక్షించడమే కర్తవ్యంగా, ఆదే తన ఉద్యోగంగా ఎండే వాడు. మరణశిక్ష వేయడమే ధర్మంగా భావించేవాడు. మా కేసుల విచారణ నాటికి ఈ కోర్టు అనలు ఎ త్తి వేయబడింది.

వినోబాభా వేగారు వరంగల్‌ వ్రైలుకు కూడ వచ్చారు. వారివెంట వారి శిష్య గణం కూడ వచ్చింది. కోదాటి, బొమ్మకంటి, రావెళ్ళ శంకరయ్య గారలు కూడ వచ్చా రటగాని, వారు జైలువైటనే వుండిపోయారు. జ్లైలువోలులో మీటింగ్‌ పెట్టారు. నేను, వట్టికొండ నాగేశ్వరరావు మొదలై నవారిమి థా వేగారి మీటింగ్‌లో పాల్లొన్నాము. భావే గారు యథాశక్తి ఈన అపాంసా (ప్రబోధంచేశారు. వెళ్ళారు. "

కలెక్టర్‌ పళనియప్ప జైలుకు వచ్చారు. నా కాళ్ళకూ చేతులకు బేడీలు పేసి వున్నాయి. వీడు మోన్డ్‌ దేంజరన్‌ "ఫెలో అంటూ సూపర్నెంటు కలెక్టర్‌కు నన్ను షరిచయంచేశాడు, కలెక్టర్‌ రాకనుగాని, సూపర్నెంటునుగావి నేనసలు పట్టించుకోలేదు.

పర్పా సత్యనారాయణగారు కూడ ఈ కాలంలో వరంగల్‌ జైల్లోనే వుండే చారు. నాకు, కిషనారావుకు, పర్పాకు అప్పటికే తలలు బాగా నెరసివుండేవి. వెనకనుండి దూరంలో వుండ్‌ చూస్తే యించుమించు మా నెరపిన తలలన్నీ వొక ఈరవాగానే వుండేవి. పర్నా యింటికి (వాపిన వొక ఉత్తరం నేను (వ్రాసినదిగా (భాంతిపడిన సూపర్శెంటు నన్ను పట్టుకు రాపలపిసనదిగా వాసులను షంపేగు.. ఎవరీ ఉత్తరం (వాపింది యవి గర్జించాడు. నేను (వాయలేదన్నాను. యొవరిదీ ఉత్తరం అంటూ వ్యుగుడై పోయేడు. నాది కాదన్నాను. నాకు తెలియదన్నాను. మండిపోయేడు. చిందులు వేసేడు. నేను మొసం వహించాను.

ఈ కాలంలోనే కెప్టెన్‌ రషీద్‌ ఆనే ఓ బర్మా మిలటరీకి ఛెందిన మాజీ అధికారి, మిలటరీలో రిపైర్‌ ఆయి స్టేట్‌ యింటీలిజన్సొ అధికొరిగా వచ్చేడు. మాట కౌరి, చురుకైనవాడు, సుర్మదూపి, ఆఎహ్మచారి, మంచి వ _క్తుచాతుర్యం గలవాడు. ఒక &.ఎన్‌.పి.వి కొట్టిన సందర్భంలో ఈ జైల్లో వేయదిడ్డారు. ఎ క్లాసు యిచ్చారు.

ఆజాడ్‌ హైదాబాద్‌ వినాదం మొట్టమొదట ఇచ్చి ప్రచారం చేపింది ఇతనే అనే పచారంకూడా పుంది. అప్పటికే పోరాటరంగంలో వున్న కమ్యూవిస్టులను కూడ గట్టుకొంపే అజాద్‌. హైైదాదాద్‌ నిర్మాణం సులభ సాధ్యం అవుతుందని భావించి వాళ్ళకుకూడ పిలుపు యిచ్చినట్లు తెలిపింది. అప్పటిలో ఈ నినాదం కొందరిని ఆకర్టీించకపోలేదు. రాజబహదూరి గౌడ్‌లాంటి వారు బహిరంగసభల్లో ఈ వినాదాన్ని బిలపరిచేరు, కానీ పార్టీ వెంటనే ఈ నినాదాన్ని ఖండించింది.

రామనాధం, కిషన్‌రావులు వరంగల్‌ జైలునుండి పంపి వేయబిడ్డారు. తుమ్మూ శేషయ్య చ్పెల్లో అన్ని వ్యవహారాలు చూసేవారు. ఆయన మంచి చొరవైన మనిషి వేర్చరి. "జైలు హస్హైన్‌లకు ఆళ చూపించి యేదోవిధంగా కార్యసాధన చేసేవాడు.

2క్‌

క్రైల్లో పింగల్‌'సెల్‌నుండి లోయర్‌ ఖానాకు మార్భవిడ్డాను. ఇక్కడ సలు గురిలో కలిసిపుండే అవకాశం వుందేది. యిది పాతదే. అయినా విశాలమయిసది ఉదయం అయిదు ఆరుగంటల మధ్య ఇద్దరు, ముగ్గురుగాగానవి, అధిక సంఖ్యలోగావి ఆప్పటి వారిక్‌ చిత్తం వచ్చిన రీతిలో స్నానాలకు బైటికి పదిలేవారు. ఇడే మాట్లాడుకో డానికి కొంత అవకాశంగా వుండేది. ఏడుగంటలకు రేషన్‌ వచ్చేది. మిగకాకాలంలో వొర్తలక సైగలు, చీటీలు సాధనలు. ఆఖరిరోజుల్లో (కమ్శుకమంగా కొన్ని మౌర్చ్పులు వశ్చేయి. కొందరు విడుదల అయ్యేరు. కొందరు ఇతర జ్లైళ్ళకు మార్చబడినొరు.

'మేదే వచ్చింది. జండా యెగరేయాలనుకొన్నాం. అన్ని బ్యారక్స్‌లోకి రహ స్యంగా వైటినుంది యెరజండాలు వచ్చాయి. పెద్ద జండాకూడా వొకటి తెప్పించాం. వొకదాని కొకటి రెండుపోల్చు యేదురువేసి కట్టిన స్టంభావికి జండాకట్టి యెగరేశాంం సూర్యోదయానికి పూర్వమే యెగుర వేయబడిన జండా సూర్యకాంతిలో. వినువీధిలో రెపరెపలాడుతూ జైలువైటవున్న పోలీసు క్వార్టర్స్‌ పైకి తన ధగధగలను వెదజల్లి పోలీసు గుండెలను దిడదడ లాడించింది. సూపర్నెంటు గుండెల్లో రై ళుపరుగె త్తాయి. క్షణాలమీద మిలటరీ సోలీసుదకాణు రప్పించభిడ్డాయి.

రైలు బురుజులను క్షణొలలో పోలీసులు ఆకమించారు. గేటును చుట్టు ముట్టాడు. ఏడుగంటలు దాటీంది. వార్దన్‌లుగాని, ఇంకొకళ్లు గాని లోపలికిరాలేదు. వచ్చే పొహసంకూడ లేకపోయింది. అన్ని బ్యారక్స్‌నుండి నినాదాలు మిన్నంటుతున్నాయి. ఆ నినాదాలతో త్రైలు వ్రతిధ్వసించిపోతూ వుంది, జండాను వొచ్లవచ్చి తీసి వేసేరైర్యం జేయలేకపోయారు. ఏం జరుగుతుందోననే భయంలో పడిపోయారు. ఆ బారక్‌ వైలరు వచ్చాడు. ఈయన మవారాష్ట్రడు. జైల్లో ఈ ఆగడం ఏమిటన్నాడు ? ఇందులో ఆగడం యేమీలేదు. ఇది (ప్రపంచ కొర్మికులకు చిరస్మరణీయ దినం అంతే అన్నాం. గిపూర్ధటీ జై లర్‌కూడా వచ్చేడు. సేన్‌లవి ఈయన బెంగాలీ. ఏమైనాసరే బలవంతంగా గాని, పగలు మేం చూ స్పుండగాగాని జెండాను తొలగంచేసాహసం చేయలేకపోయారు" మా చేతనే తీయింబాలనే మంతం అసలే పారలేదు. భోజనాలు నచ్చాయి. ఆరోజంతా ఆందోళనా, గజివిజితో అధికారులు, పుళ్చాహో ద్వేగాలతో మేమూ వుంగిపోయాం. ర్యాతి మేం బ్యారక్స్‌లోకి పోయి నిదురించే యెప్పుడో తిసుకపోయారు- ఈ కాలం లోనే జరిగిన ఫిలిపై ఎన్‌ గెరిల్లా పోరుపై అమెరికన్‌ వాసిన పుస్తకం చూస్తే మన పోరాటాన్ని వక్షిస్తూ రాశాడేమోననిపి స్తుంది.

ఈ కాలంలో జైల్లో వైదీల స్థితిగతుల విచారణకు యే అధికారాలులేపి అనామక కమిటీ వొకటి పుందేది. ఈ శమిటీ నభ్యులైన డాక్టర్‌ అయ్యంగార్‌, కనక

రత్నమ్మలు అప్పుడప్పుడు జ్రైలుకు వచ్చి వెళుతుంచేవోరు. అలా వొక పర్యాయం డాక్టర్‌ అయ్యంగార్‌ వచ్చి వెళుతుండగా చూసి,వారిని ఫిలిచేను. అయ్యా ఆయ్యంగార్‌ మీరెందుకు వస్తున్నారు, ఏమి చూస్తున్నారు, ఏమి తెలుసుకొంటున్నారు? అవి 26

అడిగాను. ఈ మాటల సందర్భంలో నా బేడీల విషయం (ప్రస్తావనక వచ్చింది. ఈ విషయం జైలు సూపరించండెంటుతో మాట్లాడటానికి అంగీకరించి వెళ్ళి మాట్లాడేడు. సూపరింయెండదెంటు మొదట డాక్టర్‌ అయ్యంగార్‌ గారి మాటలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వక పోయినా ఆ విషయం జైలు కంప్లెయింటు పృస్తకొలలో (వాస్తానని, అయ్యంగార్‌ కాస్త గట్టిగా మాట్లాడిన పిదప బేడీలు తీసి వేయడానికి అంగీకరించి తీసిపేసేడు. జసరల్‌ ఎన్నికలు వచ్చాయి. పార్టీ నన్ను పోటీచేయించాలని అనుకున్నాి ఓటడ లిస్టులో నా పేరు లేకుండాపోయింది. ఆ కౌరణంగా ఎన్నికల్లో పోటీచేయలేద్సు ఆ తర్వాత ఖమ్మం ఓటరు లిస్టులో నాపేరు నమోదు చేయించడం జరిగింది. ఇంతలో స్థానికసంస్థల ఎన్నికలు వచ్చాయి. జైత్లోపుండే పోటీచేసి నేను ఖమ్మం మున్నిసల్‌ కౌన్సిల్‌కు ఎన్నుకోబడినాను. (ప్రజా ప్రతినిధులుగా ఎన్నికై నవారిని జైళ్ళనుండ్‌ విగుదలచేస్తాం అంటూ జవహర్‌లాల్‌ ఇచ్చినహామీ ననుసరించి నన్ను విడుదలచేయ వలసిందిగా వి.డి. దేశపాండే, రావి నారాయణరెడ్డి, రాజబహదూర్‌ గొడ్‌, ఎల్లారెడ్డి మొదలైనవారు బూరక్లులను కలిసి కోరేరు. వీరందరికీ బూర్గులవారితో బాగా పరిచయాలు కూడా పున్నాయి. మొత్తంమీద యొట్టకేలకు నా విడుదల జరిగింది. నిజాం నిరంకశ పాలనపోయింది. శతృవుయొక్క ఎత్తుగడల వలన, బలీయువైన వాడి భయంకరమైన, కూరమైన దాడిలో ఖీతిల్లీన ప్రజానీకంలో కలిగిన మార్చులు, వాటి ఫలితాలు, ఇటుపార్టీ బేరీజు వేసుకొనగా, కోట్ల రూపాయలు ఖర్చుచేసి వేలాది మిలిటరీని దించి, వూళ్ళుప, వూర్లు పీకించి కొన్‌సం్యకేషన్‌ క్యాంపులు పెట్టి, ఆశ్వక దళాలను సైతం రంగంలోకి దించి సాధించింది యేమిటనే విషయం 'పభుత్వంకూడా పునరాలోచన చేసుకోవడం వలన, అటు నెహూతోను, యిటు రాంకిషన్‌రాపుతోనూ జరిగివ సంప్రదింపుల అనంతరం ఆయుధాలు దించడం,పోరొటం విరమించడం జరిగింది. అశోకనగర్‌లాంటి ముద్దుపేర్లు పెట్టబడినవన్నియు అనాడు. గిరిజనుల వూళ్లుకొల్చి యేర్చరచబడిన కాన్‌సంకేషన్‌ క్యాంపులే. ఆ జనం అనాడూ. ఈనాడూ మనవు అండగానే వున్నారు. - " కము మ? |! వరి ఇసు య! "

ల్‌ [1 ఎ. (4కే భ్‌... ం౧ం౦౦౧౦ 6 ర 7. స ? న్నే సక. 6అంంం౦౧౦౦6 ర. సం న న్యు | కః న. సీ గే పి ణా సాయుధ పోరాటస్వ్రుత ర ఆలంగాళ్‌ ్రం రాటనస్కతఈలు (ఇది కథకాదు వాస్తవంగా జరిగినదే అది 1840 ఆరంభం సరిగ్గా అంతకు ముందే వీర తెలంగాణాలోకి కాంగెన్‌ వైన్యాలు విష్ణ వోద్య మాన్ని, _పజా శక్తులను మట్టుబెట్టడానికి పవేశించి దండయ్యాతలు సాగించుకున్న రోజులవి మిలిటరీ దండ యాత చకబంధంనుండి ఛేదించుకొంటూ విష్ణవదళాలు రక్షణ స్థావరాలకు తరలి వెళుతున్న సందర్భ మది అలాంటి సమయంలో ఒకొనొకచోట ఆనాటి నహూ మిలిటరీ రైకాంగ విస్తవ గెరిల్లాలను వెన్నంటి తరుముతూ తన చృకబంధంలో విగించటానికి యత్నించింది ఆ సందర్భంలో దానినుండి తప్పించుకోవటానికి జరిగిన (ప్రయత్నాన్ని గురించి ఆ పోరాటంలో స్వయంగా పాల్గొన్న రచయిత తెలుపుతున్న విషయాలను పారకులకు అందజేస్తున్నాం ) ఎడిటర్‌ 28

ట్రాప్‌, టాప్‌, టట, టి, .... ,... మోదుగుల్లో అప్పుడప్పుడే కూర్చొని కుదుటబడుతున్న మాపై కొల్పులు:

" మిట్టనుధ్యాహ్నం ఎండ వేగిమికి చిన్న మోదుగుకొమ్మ చాటున తల్లిఒడిలో ఒదిగియున్న చిన్నారిబాలుని చిరునవ్వును భంగపరుస్తూ వచ్చిన కొల్పులు. చుట్టూ మోదుగులతోనూ, వెనుకతట్టు పర్వకాలతోనూ అల్లుకొని వున్న ఆ చిట్టగవిలో యీ రైఫిల్‌ కాల్పులు నిప్పుల పిదుగుల్లాగ విరుచుకు పడుతున్నై.

ఆలవాట్యుపకారం ఆయుధం అందుకొని తోటి మిితులతో రెండు గంతులు వెనక్కు'వేశాను. కానీ క్షణంలో వెనుదిరిగి చూడగా కనిపించినది పసికందుడి ఒక వింత విషాదకర దృళ్యం. ఆ రణగొణ ధ్వనుల మధ్య (ప్రశాంతంగా పరిశీలిస్తున్న పపివాని దృశ్యమది. ఆకాశంవైపు అమాయకంగా చూస్తున్న ఆ పసివాని దృక్కులు నన్ను అడుగు ముందుకు వేయకుండా అరికట్టాయి,. కణంలో తిరిగి ముందుకు మరో గంతు వేసి తల్లి ఒడిలో నుండి ఆ పసికందును లాక్కొని పర్వతసాొనుపుల్లోకి పరుగు సొగించాం. ఆ సమయంలో అంతా పొతికమందికి పైగా వున్న మేను పర్వతనునెక్క నారంభించాం. అప్పటికే ఆ చిట్టడవి బయటిభాగంలో వున్న ఇద్దరు శ్యరువు జేతికి చిక్కారు. ఇటు కొల్పుల ఉధృతం మరింత తీవతరమొకుంది. శత్రువు మమ్మల్ని సమీపించుటకు 'ప్రయత్నించుకున్నారు. మూడువై పుల నుండీ ముట్టడి వీగించుతున్నాడు,

అట్టి సమయంలో స్త్రీలు, పిల్లలు తక్కిన పెద్దలను ముందు తప్పుకొనుటకు అవకొశమిచ్చి ఇద్దరమూ ఎదురు కొల్పులు ఆరంభించాం, ఒక చేతిలో ఖంగుతిని కల పరపాటు చెందుతున్న వనివాడు, మరొకబేతిలో మరతుపాకితో కొల్పులు....(స్రతి ఘటనా వేశంతో (పాణాలకు తెగించి నిలిచి ఎదురుదాడిగా మా కౌల్చులు సాగు తున్నాయ్‌. అదునుగా ఎంచి ఆశపడి ముందడుగు వేసిన శత్రువు అక్కడే నిలువక తప్పిందికొదు. ఆ క్షణంలో దొరికిన రెప్పపాటు వ్యవధిని వినియోగించుకొని తక్కిన మ్ముశులు ఆ పర్వత పామపుల్లోకిదూరి మరొక వైపుకు తప్పుకొంటున్నారు. రాయి, రాయినీ, రక్షణతీసుకొవి ఉధృతంగా సాగిస్తున్న మా కౌల్పులప శ్యతువు చృకబంధం విగింపు నడలక తప్పింది కాదు. పర్వతం మరొకవైై పుకు దిగి చృకబంధంనుండి తప్పు కొనే వయత్నంలో వున్న మేము రొళ్ళచాటులో నుండే పర్వత పైభాగానికి చేరాం.

కౌని ఎడతెగని ఈ కాల్పులతో రాసురాను ఒక రెక్కపై పసీవావిదేమించిన బరువుగా తయారైంది. ఆ క్షణంలో అనుకోకుండానే ఒక చేయి తుపాకీ ,టిగ్గర్‌మీద ఆడుళుండగా, మరొక చేతిలో వున్న పసిపాణి అమాంతంగా (కిందికి దొర్లాడు ఆత్మీయుడుగా దిగుప శిఖరం పైనున్న తోటి మితుడొకరు ఆ _ప్రాణినందుకొని పర్వతొ వికి ఆనుకొని వున్న పచ్చటి పొలాలలోకి దుమికొడు- నిజానికి ఆ మ్నిళుడు పడిపోయే వ్యజప్పటద్దాన్ని మధ్య లోచనే అందుకొని పగులకుండా కాపాడిన దృశ్యమది, అట్టి సమర రంగంలో సహయోధుడుగా నిలిచి అందుకొన్న ఆ మ్మితుడు నాటికీ నేటికీ జీవితం లోనే విప్లవ సహచరుడు. పరన్పరం టావగార్లుగా పిలుచుకొనే యీ (ప్రాణమ్మికుడు

శతి "

మరెపరోళాదు స్వయంగా మన వెంకటాచార్యులే। [వ స్తుతం _హైదరాదాదునగరంలో (ప్రజాశక్తి బుక్‌ హౌన్‌ నడుప్పతున్న మి్విితుడు].

ఆ తరువాత పొలాల్లోకి దిగిన మేము శతృవు చ్యక్రబంధంలో నుండి బయట పడ్డాం ముందు తప్పుకొన్నవాళ్లపోగా మిగిలినది ఇద్దరం. చెరొక చేతిలో ఆయుధం* కానీ మిగిలిన మందుగుండు తూటాలు చెరి నాలుగు, అయిదు మ్మాతమే. అయినా పర్వతానికి ఆనుకొని పున్న పచ్చటి పొలాలు, ఎటుచూసినా ఎకరాల కొలదీ పరచుకొని ఉన్న ఆ పచ్చటి వనం నిజానికి శతృపు చకదింధాన్ని ఛేదించు రక్షణలుగా మాకెంతో ధ్రైర్యాన్నిచ్చాయి పొలాల చివరకు చేరుకొన్న మేము మోదుగుల్లో శృతువు (ప్రవే శించటం గమనించాం కొంచెం వ్యవధి తరువాత తిరిగివస్తున్న మా కొల్చులకు పొదల్లో స్త్రీలు, పిల్లలకోసం గాలిస్తున్న శతృవు కంగారుపడ్డాడు ఆ కంగారుతో గాలింపులో పైపైన చూస్తూపోయాడు కానీ తరువాత ఏమీ జరిగిందో చూడలేక పోయాం, దగ్గరవున్న మందుగుండు పూర్తిగా కోల్పోయిన మేము తప్పుకొనే మార్గంలో పడమటి దిశకు నడిచాం,

ముందుపోతున్నమి్యతుడు చంకలోనున్న చంటిబాలునితో పరుగెత్తుచుండగాా, వెనుక మేమిద్దరము ఆయుధములతోసహా న్వైరుతి దిశకు నడుస్తున్నాం అంతక్రితం వెళ్ళిన ముఖ్యమైన క్ళామేడ్స్చ్‌తోసహా పాతికమంది మాకు కనబడకుండా వెళ్ళిపోయారు, పీరు ఖచ్చితంగా ఎటు వెళ్ళిందీ మాకు తెలియదు మేము పాయం నమయానికి ఒక లంబొడీ తండకు చేరుకున్నాం శృతువు గుంపు మమ్మల్ని వెంటాడుతున్నదని మా అనుమానం. మరొక చోటికి తప్పుకొనే _పయత్నంలో వున్నాం. ఈ స్థితిలో చంటి వాడి చప్పుడు శ్యతుపుకు అలికిడినందించవచ్చు. ఆ పపిపాపను ఆ తండాలో ఒక తల్లికి అప్పగించి తిరిగి మరునాడు అందుకోగలమని ఆమెక మసవి చేశాం అపరిచితురాలరైన ఆ లంబాడీ తల్లి చేకుల్లోకి దొర్లిన ఆ పసి హృదయం కన్నతల్లిని కరుచుకున్నశ్లే కరుచుకొన్న ఆ దృశ్యం నేటికీ నా కళ్ళల్లో మెదులుతున్నది ఆ పసివానిని ఆ పళంగా వదిలి వెనక్కు తిరిగి చూడకుండా న్వైరుతిదిళకు కనపడుతున్న పర్వత్మశేణులవై పుప నడిచివెళ్ళం. మా కన్నా ముందు వడిచిన మిత్రులు ఆ దిశకే నడిచినట్లు తెలిసిందిం వాళ్ళనందుకోగలమన్న ఆళతో నడుస్తున్న మాకు అరమైలు దూరంలోనున్న తాటి వనం *టి, “టి అని ప్రైన్‌గన్‌ కాల్పుల చప్పుడుతో 'పళిర్వనిం వింది ద్మగ్భాంతి చెందిన మేము నరొళక మూలకు తప్పుకొన్నాం. ఎక్కడివీ కాల్పులు ? శ్యతువు వెంటాడు తున్నాడా? లేక ముందు వున్న మన వాళ్ళపై కాలుస్తున్నాడా ? అనే అయో మయ స్థితి, ముందువెళ్ళిస మన జట్టు ఎటు వెళ్ళిందీ? వెనుక మోదుగుల్లో చిక్కుకు పోయిన సరోజిని, కొరియరు, కృామేడ్స్‌ ఏమయ్యారు. వాళ్ళు గురించి ఇంకా ఆశించ టమౌ? అంతుపట్టని ఆవేదన; హృదయభారంతో పదడుగులు ప్రక్కకు వున్నమదుగు (చిన్నపొద) లోకి మేము చేరాం అప్పటికి బాగా అలిపిపోయిన మేము ఆయుధాలు నక్కకు పెట్టకొవి వాటిపై నే ఒరిగాం.

80

సురునాడు మబ్బులోనే మేల్దొని దిగ్గునలేచి కూర్చొన్న మా కండ్లలో (క్రితం రోజు తండాలో వదిలివేసిన పసివాడు మెదిలాడు.ఎంతకూ వాణ్ణీవడిలి అరుగు ముందుకు వేయలేకపోయాం. అనుకోకుండానే ఆ తండానైపు మా నడకసొగింది. (పొద్దు పొడు స్తుండగనే ఆ తండకు చేరాం. పసివాడికోసం ఆ లంబాడీ కలిని తిరిగి అర్థించాం. ఆ తల్లి మేనుపై ఒరిగివున్న ఆ పసివాని పచ్చని శరీరం లేత కిరణాల కాంతిలో వింతగా మెరుస్తున్నది. వానిని అందించుటకు ఆ తల్లి సుతరామూ అంగీకరించ కున్నది. “రాముడూ 1.... నా రాముడూ 1 అనే పిలుపుతో కంట తగిపెడుతూ ఆ లంబాడీ తల్లి మా బాబును బలవంతంగానే మా చేతి కందించింది. ఆ పసివాణ్డీ హృదయానికి హత్తుకొని తిరిగి దారి నడిచాం.

కొంతదూరం పోగా అక్కడ "మనుషుల అలికిడి. అదొక బావి. అడుగు ముందుకు వేశాం. చూడగా మరికొంత అలికిడి. ఇంకొక అడుగు ముందుకేసి చూడగా మనవాళ్ళు । । మాకు ముందు సడిచిన మి్యతబ్బందం. వెంటనే వాళ్ళ నందుపన్నాం. ఇెదిరిన రెండుజట్లు కలుసుకొన్న ఆ సంతోష సంరంభంలోనే ఒక విషాద దృళ్యం. మన ముఖ్య నాయకుడు ఒకరు రక్తసిక్తమై వున్నాడు. ఇది శృతువు కొట్టగళిగిన గాయం కాదు. పొరబాటున మన తుపాకీయే పేలి ఏగ్పడిన గాయం. అంతకు (క్రితం నాటి సాయంగ్యకం కొల్పుల ధ్వని విన్నాం. కాల్పుల ఫలితమే ఆ గాయం.

అనుకోకుండా కలుసుకొన్న ఆ సందర్భంలో పరస్పరంగా మాలో జరిగిన సంభాషణలనేకం. ఇంతలోనే బావిగట్టుపై నున్న చెట్టుమీద కూర్చొని పలుదిష్కలు పరీక్షిస్తున్న రైతు మమ్మల్ని, “ఇది సురక్షిత _ప్రాంతంకాదని, మరో చోటికి తరలి వెళ్ళాలనీ” హెచ్చరించాడు. ఇంతకూ. 'మేము ఎక్కడికి చేరుకొన్నాం. గూడూరు. (మానుకోట తాలూకా) (గామ శివారులలో పున్నామని ఆ రైతు తెలిపాడు. ఆ వెంటనే రైతు హెచ్చరిక ననుసరించి నైరుతీ ముఖంగా పర్వత సానువుల్లోకి నడిచాం. ఆ పర్వత పరిసరాల్లో జేరిన మాకు మరొక దిక్కునుండి మరొకదళం నడుస్తున్నట్లు కనిపించింది. ఒక చిన్న దళం నలుగురితో నడుస్తూ వస్తున్నది. సమీపిస్తున్న ఆ దళంలోనుండి ఏ్యర్రజెండా ఎగిరి మెరిసింది. ప్రతిగా మా జెండా ఎగిరింది. అంతు లేని సం్యభమాళ్చర్యాలు । రెండంగల్లో మమ్మల్నందుకొన్నది ఆ దళం, ఆ దళ నాయకుతెవరో కాదు । స్వయంగా మన మళ్లు వెంకట నర్మింహారెడ్డి (వి. యన్‌ గారే ః1 వ్‌ క్ట ఛవోనెడ్డి ( )

నిజానికి అంత్మకితం భయంకర శతృ వలయాన్ని ఛేదించుకొని బయటపడ్డ మాకు మరో వైపునుండి అందిన ఈ దళం ఆపద సమయంలో ఆదుకొన్న ఫెర్‌ (బిగేడ్‌లా కనిపించింది. అంతృ్మకితం జరిగిన భతృదాగీ వార్త విని మమ్మల్ని అందు కొనే మహత్తర బాధ్యతతో కదలిన సెన్యమిది. వికానికి అదొక (ప్రత్యేక చార్వితక దృశ్యం. (వమౌద సమయంలో రెండువైపులనుండి అనుకోకుండా తమ బలాలు ఒకచోట కలుసుకొని సూతన స్టావరాన్ని చేరుటకు సన్నద్ధమైన దృశ్యం. ఆ తరువాత మరో సురక్షిత ప్రాంతానికి గాయపడీన మిృిితులతో సహా మమ్మల్ని క్యామేడ్‌ వి.ఎన్‌.

థి!

| చేర్చాడు. మేము బోనులోనుండి బయటపడిన వాళ్లుగా ఎంతో ఆత్మ విశ్వాసం పొందాం. -. | స్వయంగా ఆ ప్రాంత పజలలో నీళ్ళలో చేపలవలె మెదులుతూ చెట్టూ చెట్టరాయా . వరక పొం రాయీ పరిచయం కలిగిన సారధ్య సైనిక దళం మాకు రళ్షణగా నిలబడింది. అందు సమీప ఫో, వలి మాలో నూతన విశ్వాసం, గాయపడిన మ్యికుని విషాద పరిస్థితిని మరపించిన ... కోగలిగౌమ . నూతన ఉత్సాహం. శ... వియదిపడ్డా || ఇప్పటికి మేము చేరుకున్న ఈ చోటు ఏ (గామ శివారులోనిది ? ఖచ్చితంగా | పులు, వాటి ] ఈ చోటు ఏ (గామానికీ సమీపంలో లేదు. రెండు పర్వత సానువుల మద్య 'అదొక ఇంతలో ల మడుగు. ఆ మడుగులో చిన్నదావి వద్ద ఒక కొట్టం. ఆ కొట్టం(పకుపులదొడ్డి పైన ' కొపరి. క | నిలబడి నలువైపులా చూస్తున్న ఆ రైతు కళ్ళలో మెరుస్తున్న మెలుకవ అద్భుతం. | హ్‌ అ్య ఒక దేళ సరిహద్దును కావలా కాస్తున్న సాయుధ మైనికుని దీక్షమ మించిన దీక్ష ఆ న చైశు ముఖంలో కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తోంది. ఇంతకీ ఈ (దేశం గూడూరు-జంగిలి అం జీ క్‌0డ(మానుకోటతాలూకా) మధ్య స్థిలంలో వున్నట్టిది. తను స్వస్థలానికి చేరుకొన్న ర్యాతియే వైనిపలవలె అనుభూతి పొందుతూ ఊపిరి పీల్చుకొన్నాం. 'రెండు పూటలుగా ఆహారం స... వారుకుం! అందని మాకు ఆ రైతు కుటుంబీకులు ఇద్దరూ హడావుడిగా యేర్పాట్లు చేస్తున్నాడు... | మీ అంద! అలిసి 'పేద తీర్చుకుంటున్న మాలో అనుకోకుండానే ఒక తీరని వ్యధి ఎదలో రాజా ర్లోటికిచి: కంటుంది. సరోజిని మదిలో మెదిలినపుడు మనకిక ఆమె అందే ఆళ కనపడదు. శ్మరుపు వ | జీవితంలో సహచరిణీని కోల్పోయిన ఒక కొ _త్త్‌ మలుపు, అంతుచిక్కని అగాధంలోకి కూలీల దీ . దిగుతున్న మలుప్ప, చేతిలో వున్న వసిగుడ్డుప వర్తమానమూ, భవిష్యత్తూ. రెండూ / కాలంలో కనదిడవు. వాని ఏడ్చులు, ఆ ఏడ్పుల మధ్య అప్పుడప్పుడూ కనిపించే వాని బోసినోటి చిరునవ్వుకు అర్ధమూ కనబడదు. అంతు చిక్కని సుడిగుండంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న + ఆరంభం ,” మా ఆలోచనలకు ఇంతలోనే ఒక అంతరాయం ? ఓక ఆశ్చర్యం । గాడాంధకొరంలో + మించిన. 'మెరిసీన మెరుప్పలాగా ఒక వార్త, *అదుగో ఎవరో ఒక ఆడమనిషి, వెనకొల మరొక | క్యతువు। అబ్బాయి సస్తున్నారని” 'సెం్యట్రీ నుంచి కబురు. అరే ఆడమనిషాః నా నరూ కాదుగదా। గట్టిన దు తీరా సమీపించేసరికి సంభమాశ్చర్యాలు; నిజంగా నా సరోజినే; తప్పిపోయిన మరొక | కోట తాల మి_తుడు, శత్రువు చేతిలో సాక్షైత్తుగా చిక్కిపోయిన వీరు తిరిగి మన ముందు యెలా స చిన ఈ (ప్రత్యక్షమయ్యారు? ఇది ఏమి కలకాదు కదాః మాయా, మోనంకాదుగదా? ఇంతలోనే | చాడు. ఇ. చంటివాజ్జే అందుకొని హృదయానికి హత్రుకొంటున్న అమె స్థితి అయోమయం. కబురు అ అదొక “తెగిన శరీరాల అతుకు”. ఇంతకూ ఈ, నిచిత దృశ్యం ఎలాసంభవమయింది. కరమైన అదొక విచ్యిత వినూత్న గాథ । నలువైపులా పరికించిన మేము వారిని తర్కించి గెరిల్లా వీ అడుగగా టోనులో నుండి బయటపడ్డ తమ గాథను ఆమె చెవ్పనారంభించింది. (.. దండలమ “కితం రోజు జరిగిన కాల్పుల నిష్పురన్వల మధ్య ఒక పొదలో దాగిన | వేదం శమకు (బతుకు మీద అళీలేదు. కాల్పులు సద్దుమణిగిన ఆ కొద్ది క్షణంలో బూట్ల ( క్రోట్‌ పప చప్పుడుతో, పొదల్లో తుపాపలతో పొడుస్తూ, కొడుతూ, గాలించిన భయంకర నృతక్థ | మం మది. ఇంతలో రెండో దిశన దియటి నుండీ పొదల్లోకి ఉధృతంగా వచ్చిన కాల్పులతో , ఉద్యమం . గాలి స్తున్న తోడే త్వరత్వరగా. తిరగుముఖంపట్టాయి. కుక్కినపేనువలె రాతి | ం.! .

నరప పొదల్లో వడిపోయిన మేము చీకటిపడిన తరువాత సద్దుమణగగానే లేచిచూశాము. సమీప పొదల్లో పున్న మేము (సరోజిని మరొక కొరియప) ఒకరినొకరు గుర్తించు కోగలిగాము. నెమ్మదిగా వాయువ్య దిశగా దారివట్టాము. ఇప్పటికీ శ్యతయవలయం నుండి వయవదిపడ్డామనే విశ్వాసం మాకులేదు. పోగా అదొక గొర్హపొది. కాపలా కుక్క అరు పులు, వాటిని అనుసరించిన గొర్హ కాపరులు -- అనుమానిస్తూ అడుగు ముందువ వేశాం. ఇంతలో సమీపించిన మమ్మల్ని ఎవరక్కడ అని బెదురుతూ ప్రశ్నించాడు గొర్హ కాపరి. క్షణం 'సేపులో మా వృత్తాంతం (పారంభించగానే అర్ధంచేసుకొన్న ఆ కాపరి మావ ఆ_శయమిచ్చాడు. అయినా శ్యనుపు వెన్నాగుళున్న భీతి మమ్మర్ని వదల్లేదు. అతన్ని అనుసరించి ఒక (గామంలోకి వెళ్ళం. ఆయన మరొక సహచలునివద్దకు తీసుకెళ్ళగా ఆకలి దిప్పిగొనియున్న మాప అక్కడ అల్బాహారంగా ఇంత అంబలి అందింది. అక్కడ నుండి ఆ ఘడియలోనే బయలుదేరిన మేము మరొక (ప్రదేశం ఆ ర్యాతియే చేరుకొని అలసినాలసి పున్న మేము గంటసేపు న్నిదించాం. తిరిగి తెలతైల వారుకుండగానే మెలకువతో వున్న ఆ (గామ ప్రజలు, మిష్నతులు మమ్మల్ని లేపుకొని మీ అందరికోసం గాలిస్తూ దోవలో కలిసిన ఒక రైతు ద్వారా ఆరా తెలుసుకొని ఈ ఛోటికి చివరకు మమ్మల్ని చేర్చాడు. నిజానికి “మమ్మల్ని పట్టుకొనుటకు గాలించిన శరుపు పట్టుదలకన్నా, ఆ్నశయమిచ్చి రక్షించి తెగిన శరీరాలను అతికించిన ఆ రైతు కూలీల దీక్ష అనేక రెట్లు హెచ్చు”. అదొక అద్భుతమైన అభయహస్తం అది కష్ట కాలంలో వెన్నాడుళున్న శతువు నీడలోనే జరిగిపోయిన మహోజ్వల ఘట్టం 11 ఇంతకూ ఆకస్మికంగా శృ్యతువలయంలో చిక్కుకున్న ఈ దుర్భటనప ఆరంభం ఎక్కడ ? రక్షణ స్థావరమనుకొన్న ఆ (ప్రదేశం ప్రాణాంతకంగా పరిణ మించిన ఈ దుష్పరిణామానికి మూలమక్కడ ? మృీతునిగా నటించిన ఒకానొక కతుపు అందించిన ఆచూకీయే దీనికంతటికీ ఆరంభం. అలాంటి దుష్టప్కాతకు ఒడి గట్టిన దుర్మార్గుడు ఒకానాక పెత్తందారు. ఆ పెత్తందారు గామం ఎల్మంపేట. మాను కోట తాలూకా, వరంగల్‌ జిల్లాలోని ,గామమది. కొంతకాలంగా మిితునిగా నటిం చిన ఈ శపని మన దళాలకు ఆహారం, నీళ్ళూ మొదలగు వాటితో ఆతిధ్యాన్ని అందిం చాడు. ఇటు అన్న పానాదులు ఒకచేత అందిస్తూ, రెందోచేత శ్మతుమిలిటరీ క్యాంపుకు కబురు అందించాడు. ఆ కబురందుకొని వెంటనే బయిలుదేరి శ్యతువు మాపై (ప్రమాద కరమైన దాడికి తలపడ్డాడు. శతుపు మమ్మల్ని చాపుదెబ్బకొట్ట పూనుకొన్నాడు. కానీ గెరిల్లా వీరుల విష్ణ వదీక్ష ముందు, మెట్టుమెట్టుకూ అందిన ప్రజల ఉధృతమైన అండ దండలముందు శ్యతుపవు ప్లాను పటాపంచలైంది. (ప్రజల రక్షణలో విష్ణవవీరులు అజేయంగా విలిచి సమరరంగంలో ముందుకు సాగిపోయారు. ఇది చరిిత రుజువు చేసిన గొప్పసత్యం, అట్టి సత్యానికి సాక్ష్యంగా దేశం ముందు, (ప్రజల ముందు నేటికీ తోట్‌ సహచరులతో నిలిచివున్న మేము ఎంతైనా ధన్యులం. అదే దీక్షతో కమ్యూవిస్టు-. ఉద్యమంలో తోటి సహచరులతో దిగ్విజయంగా ఇంకనూ ముందుకు సొగిపోగలం- 11విష్టవం వర్జిల్లాలి: 1: =ఖీమిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి 88 న ఉం

ల య వీరవనిత అయిలవ్ము [వీర తెలంగాణా ర్రైతాంగ పోరాటం శ్రీమతి అయిలన్ము వీరోచిత (వళి ఘటనతో ఆరంభమైంది. సాయుధ పోరాటంలో (ప్రముఖ పాత విర్వహంచిస కామేడ్‌ భీమిరెడ్డీ నరసింవా రెడ్డి “ప్రజాశక్తి” 1871! జనవరి 1వ తేరీ సంచికలో శాసిన జ్ఞావకౌలను తిరిగి _పచురీంచుతున్నాం --ఎడిటర్‌ ) ఆమధ్య నేను క్యామేడ్‌ యాదగిరితో కలసి జనగామ తాలూకాలో పర్యటిం చేండుకు వెళ్లిను. ఆ సందర్భంగా 1070 డిళంబిర్‌ 81న తేదీన పాలకుర్తి (గ్రామం చేరుకున్నాం. ఆ పూరికి క కిలోమీటర్ల ముందు ఏసునూరు చేరడంతో నే మోటార్‌ సైకిల్‌ వెనుక సీట్లో కూర్చునివున్న క్యామేడ్‌ యాదగిరిరావు తన చేతి వేలెళ్తి చూప్తతూ “అదిగో; అదే మనల్ని చ్యితహింసలు పెట్టిన బందిఖానా” అన్నాడు, లిశీ

నేను తలెత్తి అటు చూశాను. నిజమే, అది చికపొంనల గుహ. ఇరవై అయిదు ఏళ్ళనాటి తెలంగాణా విష్ణన పోరాటంలోని అనేక ఘటనలు నా స్మృతి పథంలో అలలు అలలుగా మెదలనారంభించాయి.

నన్నూ, యాదగిరిరావు, మరో ముగ్గుకు కొ్యమేడ్చ్‌ని బంధించింది ఆ గుహ లోనే, అందులో మమ్మల్ని విపరీతంగా కొట్టారు. మాలో (పతి ఒక్కరి ఒళ్ళంతా హూనమైపోయింది. స్పృహతప్పి పడిపోయాం. కొంతసేపటికి శేయకోగానే కళ్ళు తెరవడం అసాధ్యంగా వుంది. కళ్ళలోనుు శరీరంలో తగిలిన గాయాలలోను కారం చల్లుతూ నానా హింసలు పెట్టారు.

మౌ తలవైైపున, కొళ్ళవైపున కూర్చున్న కసాయి పోలీన్‌లు క్యరలతో మళ్ళీ మళ్ళీ వొదారు. అంతకు ముందు పోలీనొప్టేషనునుండి మమ్మల్ని ఈ గదిలోకి ఒక్కొక్కరిని విడివిడిగా లాక్కొాచ్చేటప్పుడు మా చేతులకు బేతీలు వేశారు. బేతీలతో మడివేయ బిడివున్న చేతులతోనే (ప్రతిఘటిస్తూ. నేను, మృితుడు యాదగిరిరావు, గంటల తరబడి దుండగులప అలవి కానివ్వలేదు. అప్పుడు మా ఒక్కొాక్కరిపై

ఇతిదుగురు విరుచుపపడి రూళ్ళు క్యరలతో కాళ్ళమీదవాది కింద పడగొట్టి గొడ్ల ను ఈడ్చి నట్లు ఈడ్చి గదిలో పడ వేశారు.

ఇదంతా నరరూప రాక్షసుడు దేశముఖ్‌ విసునూరు రామచంద్రారెడ్డి ఆదేశం 'పకౌరం సాగించిన హింసాకాండ,

ఆ దిందిఖానా గదిని చూడటంతో మనసుకు తట్టిన ఈ ఘటన నెమరు కేసు కొంటూ నరో రెండు ఫర్లాంగులు ముందుకు వెళ్ళాం. దారికి ఎడమ వైపునవున్న 'మోదుగచెట్లు గుబుర్లును చూప్పకూ -

“ఇదుగో । వందమంది దుండగులు మారణాయుధాలతో దొంగచాటుగా మనపై దాడి చేసింది యిక్కడే”నని మ్మితుగు యాదగిరిరావు గు రుచేశాడు.

" 'మోడులై వున్న ఆ మోదుగులు నాటీ దుండగుల బందిపోటు దాడిని గు రు చేయుటకై నేటికీ నిల్చి వున్నయా అన్నట్లు అవి చలనంబేకండా పడివున్నాయి,

ఆ రోజులలో ఒకనాటి ఉదయం పదిమందిమి. కలిసి పాలకు _ర్తినుండి విసు చూరు వస్తున్నాం. దేశ్‌ముఖ్‌ దుండగులు వందమంది మారణాయుధాలతో హఠార్తుగా మౌపైవిడి చితకబాదారు. చనిపోయామని భావించి మమ్మల్ని విడిచి వెళ్ళారు,

అప్పటి మటనలన్నీ ఒకటొకటిగా మా మెదడులో దొర్లి పోతుండగా ఇంతలో పాలకుర్తి చేరాం. ॥

డెబ్బయిఏళ్ళు ముదిసగ్గు అయిన శ్రీమతి అయిలమ్మ ఇంటికి వెళ్ళాం. ఆమె నన్ను వెంటనే గుర్తుపట్టలేదు. మ్మితుడు యాదగిరిరావు నా గురించి ఆమెకు గుర్తు చేశాడు. నన్ను పరికించి చూస్తూన్న ఆమె పెద్దకళ్లు ఆనంద బాష్పాలతో అలరారినాయి. ఆనాటీ విష్ణవ చర్నితంకా మూక్తీభవించిన వ్మిగహంగా నేటికీ చెక్కు చెదరనీ ఆరని

శిగ్‌ .

జోష్ళతిగా నా కళ్ళకు కనిపించింది. ఆమెను చూడ్డంతోనే ఆనాటి పోరాట ఘట్టమంఠా జ్ఞప్తికొచ్చింది. ఈ వీర నారీమణి అయిలమ్మ వాయకత్వాన సొగిన పోరాటంనా మచిలో చ్యకంపలె తిరుగుతూ కనవదిడింది. నిపకేద చాకలి కుటుంపీకురాలయిన అయిలమ్ము, ఆమెతోపాటు మరో ఇద్దరు పేద నైతులు రెండు ఎకరాలు సేద్యం చేసుకుంటున్న రోజులవి. ఆ భూమిని వారు తరతరాలుగా సౌగుబేసుకొంటున్నారు. ఈ పొలంలో పంటను అమాంతంగా దాడిజేసి కోసుకేళ్ళాడానికి దేశ్‌ముఖ్‌ విసునూరు రామచంద్రారెడ్డి, దుండగుల మూక పొలంమీద వాలింది. దీని మక్ర్తాదారు మల్లంపల్లి దేశ్‌ముఖ్‌ అనే మరొకడు వుండగా కావాలని వీళ్ళను సాధించేందుకు అతనివద్ద అధికారం పొంది ఈ భూమి మీదక్సు దాడికి వెళ్లాడు విసునూరు దేశ్‌ముఖ్‌. అయినా, యీ దురంళానికి అయిలమ్మలొంగలేదు. ఈన ఇంటిపై ఏష్యారజండా ఎగురవేసి ఇంటిని కమ్యూనిస్టుపార్టీ కార్యాలయంగాచేసి దేశముఖ్‌ కిరాతకాన్ని ఎదు రొడ్డి నిలవదల్బుకొన్నది. ఈ భీకర పోరాటంలో అయిలమ్మకు తన భర్త, 'పిద్దకుమ్తూ రుడు వెంటలేరు. వాళ్ళను అంత్మకితమే దేశ్‌ముఖ్‌ దుండగులతో ఘర్షణ పడ్డారన్న మిషతో జైళ్లో పెట్టారు అమె దీక్షతో (గాను ప్రజలు ఉ_స్టేజిరులై సెలచారు. ఈ వార్త ఆ పరిసర _ప్రాంతాంపు దూర్మప్రాంకాలకు కూడా అందింది. అండిందే తడప్పుగా నందలాది ప్రజలు పాలకుర్తి వచ్చి అయిలమ్మకు అండగా విలిచారు. చుట్టుపట్ల శామాల నుంచి వచ్చిన కమ్యూనిస్టుపార్టీ వలంటీర్లు దుండగులను తరిమికొట్టారు. వరికోసి, కొట్టి ధాన్యాం మూటలుకట్టి వీపులమీద మోస్తూ అయిలమ్మ ఇంటికి చేరు స్తుండగా దారిమధ్యలోనే మరొక కిరాతకదాడి ఎదురైంది. దుండగులచే నెర పేరని తన దుర్మార్గం సాయుధ పోలీసులచే సాధించాలని దేశముఖ్‌ తలచాడు. అందుకే సాయుధ పోలీసు మూకను ఎగదోలాడు. వీపలమీద ధాన్యాం మూటలు మోస్తున్న వారిలో నేనూ పున్నాను. నా కళ్ళకు సబ్‌ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ టార్భిల్లైటువేస్తూ “పకడో, పకడో” అని బిగ్గరగా కేకలు వేశాడు. ఒక వైపు అందినవారిని అందినట్లు అరెస్టుచేస్తున్నా, మరొకవైపు (ప్రజలు బహునేర్చుగా ధాన్యాన్ని ఎక్కడికక్కడ తప్పించి అయిలమ్మ ఇంటికి చేర్చారు. ఇందుకు (ప్రతిచర్యగానే ఒక దొమ్మీ కేసు మాపై బనాయించి పైనె "పేర్కొన్న విధంగా చ్మితహింసలు పెట్టారు. అయిలమ్మ తన ఇంటిపై ఎ్మర్రజెండా ఎగుర వేసి కమ్యూనిస్టులకు ఆశయ మిచ్చిందన్న కక్షతో ఆమెపై ఈ దురంతం సొగించారు. అయినా ఆమెలోదీక్ష చెక్కు ఇెదరలేదు. దేశముఖ్‌ వెట్టిచాకిరికి, నిరంకుశ పాలనకు గురౌతూ నిత్యం పీడించబడు. తోన్నకుటుంబాలలో ఆమె కుటుందిం ఒకటి, ఈ కుటుంబాలలో పృరుషులు తమకు కలిగిన కలో, గంజో తాగి భార్యాపిల్హలతో కలిసివుండే అవకాశం వాళ్ళకు పుండేది కాదు. దేశ్‌ముఖుల స్వాధీనంలో బానిసలుగా (బ్రతుకుతూండేవారు. ఆరోజు ఈరోజా శ్రి

కనుండా ఎల్లప్పుడు వాళ్ళు ఏదో ఒక ఊరు పంపబడగుతూండేవాబ్ళు వారి స్త్రీలు డేళ్‌ముఖ్‌ల ఇళ్ళలో బానిసలుగా 24 గంటలూ చాకిరీ చేయాల్సిపుండేది ఇలాంటి ముర్చర చాకిరీజీవితం నుంచి బయటపడేందుకు దేశముభ్‌ల క్యూరత్వానికి వ్యతి రేకంగా పజలను సమీకరించి నాయకత్వం వహించిన వ్యరిజెండాను తన ఇంటిపైఎగుర వేసిన వీరవనిత ఆయిలమ్మ దేశ్‌ముఖ్‌ గూండాలను ప్రతిఘటించిన నేరానికి ఆమె భర్తను,ఇద్దరు కొడుక లను జైల్లో!పెట్టారు వాళ్ళు జ్లైల్లో మగ్గుతున్నకాలంలోనే ఈ పోరాట:ంతా సాగింది, అమె తనఇంట్లోనే కమ్యూనిస్టపార్టీ కార్యాలయం పెట్టి, కబళం అడుక్కొచ్చి మాకిందరికీ పెప్టేది పోలీన్‌ల, దేశముఖ్‌ దుండగుల వీభత్సకాండతో ప్రజలు లీతి జెందివున్న రోజులలో కణకణ మండే నిప్పుకిణీకవలె నిల్ఫిందామె గత పోరాట చర్మిత అంతటికీ నిండు నిదర్శనంగా నిల్చిన లయిలమ్మను పాతిక సంవత్సరాల తర్వాత మళ్ళిచూడగలిగినందుకు నేను నిజంగా ధన్యుణ్ణి = వీమిరెడి నర్చింహారెడ్డి. యతి ౪ (లా! ఇ ర్ట

౧౦౦౦౦౦ న. రొంంంం౮-ర్‌ నాం వం కాచుకో ఉళదరడాంబు దెబ్బ | (అది నల్లగొండ జిల్లా సూర్యాపేట తాలూకాకు చెందిన కోటపాడు (్రామములో 184? సంవత్సరం వేసవిలో నిజాము రజాకారు మిలటరీ మూకపై కమ్య్యూని స్టుపార్టీ నాయకత్వాన జరిగిన సాయుధ గెరిల్లా దాడి అది తెలంగాణాలోని నాటి పాయుధ విజాము రజాకొరు మిలిటరీ మూకలపై జరిగిన తొలి దాడులలో ముఖ్య మైనది. హత్యలు, లూటీలు, గృహ దహనాలు యధేచ్చగా పొగించుతోన్న రజాకారు మూకలప్రై తమ (ప్రతీకార దీక్షకు పరిష్కారము దొరకక విరాయధి జనం మసలి పోకున్న రోజులవి. ఈ (ప్రతీకార దీకలోముండే అగ్నిబాంబులు ఎగిరి శతృమూక ప్రై విరుచుకపడ నారంభించాయి. అందులో ఈ కోటపాడు గెరిల్లా దాడి తొలి మచ్చుతునక యవి చెనృవచ్చును. ) --ఎడిటర్‌. శిరి

“చూస్తారెందుకు ఊదరచెట్టి చంపక దుర్మార్గులను” అనే మాటలకు ఆప్ప టికి ఎటూ తోచవ్‌ స్థితిలో తలపట్టుకుని వున్న నేను హఠాత్తుగా ఉలిక్కిపర్దాను. ఒక వండు ముదుసలి నోటినుండి వెలువడిన ఈ మాటలు కొౌరుచీకటిలో కాంతి రేఖను మెరి పించి కర్తవ్యం గుుద్తచేసాయి

అప్పటికి మధ్యాహ్నం 2 గంటల నుండి 5 గంటలుగా నిజాం రజాకార్‌ మిలిటరీతో సాగుతున్న పోంది. వాస్తవానికి గెరిల్లా దళంగా సాయుధ మిలిటరీతో తలపడటం నూకు చర్విత్రలో ఇదే. మొదటిసారి. ఇది ప్రతిష్టంభనలో పడి యెటూ తేలని స్థితి ఏర్పడింది. శతృమూక మూడు అంతస్తుం మేడలో రక్షణ తినుకొని ఆధునిక ఆయుధాలు కలిగిన మిలిటరీ పవికిరాని నాటు ఆయుధాలు గల ( బర్మార్‌ తుపాకజ) మమ్ములను దరికిరాకుండా తపముతున్నారు.

నలుమూలల ముట్టడి వేసివున్న మేము ఒక అడుగుకూడా ముందుకు కేయ రేకపోకున్నాం. మార్గముతోచక తలపట్టుకావి చతికిలపడి తరుణోపాయం కొరప అన్వే షిస్తున్న నాకు వ్యజాయుధిమొకటి ఈ దెబ్బతో అందనే అందినది. “అవును అవసర 'మైకే ఈ భవనాన్నే తగులబెట్టి ఇందులోవున్న దుండగులను దునుమాడితీరాలొ అనే వినాదం _పతిధ్వవిస్తుండగా అప్పటికే కర్తవ్యం కొరకు కాచుకొనివున్న వందలమంది జనం విజృంభించి గడ్డివాములు అందుకొన్నారు. చూస్తుండగా భవనం నలువైపుల పేరకొనియున్న గడ్డి మోపులు అగ్ని బాంబులుగా మారి మంటలతో భవనాన్ని నలు 'వ్లైపలా ముట్టడించాయి. ఇంతవరక భవనం అడుగు భాగ ౦లో రక్షణలోయున్న శ్యతుమూక ఈ ఊదర దాడికి ఉడికి ఉడికి పోనారంభించింది. నలువైపులా ఈ అగ్ని బాంబులు (మండుతున్న గడ్డి మోంలు ఒక్కటిగా గోడపైనుండి లోపలికి దొర్లుతూ వెదజల్లుతున్న అగడకు (వేడి శ్యతుమూక తాళలేకపోతున్నది. అడుగుభాగం చేడె క్కడంతో ప్రైఅంత స్తుకెక్కిన కిరాతకులు అక్కడినుండి తిరుగుదాడి ఆరంభించారు.

(వజల అండతో విజృంభించిన గెరిల్లాలు భవనంలో (ప్రవేశించి మొదట రక్షణ్నశేణిని ఛేదించారు. మొదటి అంతస్తుపైనుండి తిరుగు దాడిని ఆరంభించిన శ్యయమూకలకు అగ్నిదాంబులు ఎదుర్కోవడం ఎలా అనే సరికొ త్తసమస్య ఎదురైంది.

పెద్ద పెద్ద గడ్డి మోపుల స్థానాన్ని అగ్నిజ్వాలలో మండుతున్న చొప్పకట్టలు మంటలు (కక్కుతున్న రామదాణాలుగా అతివేగంగా దూసుకొని పై అంతస్తులోవికి (పపవేశిస్తున్నాయి. (ప్రతీకార దీక్షతో వెనుకనుండి ప్రజలు కడు చాకచాక్యంతో గెరిల్లా లకు అండగా వెనుకనుండి సాగిస్తున్న ఫసరికొత్తదాడి అది. రివ్వున అగ్నిదాణాలు అప్పటికే అందులో వున్న మిరపకాయ, చింతపండు అంకెములు అంటుకొనగా అవి " రణగొణధ్వనిచేస్తూ శ్యతువుకు ఊపిరిసల్బని స్థితి కల్పించి ఉక్కిరి విక్కిరి చేయ వారంభించాయి. దీనివల్ల శ్యతుపు తిరుగుదాడి విచ్చిన్నం కాగా (పాణాలు రక్షించు కొసుటయే (_స్రధానమని తలచి ఆ దుండగులు ఆఖరిఅంత స్థుకు చేరుపన్నారు. అయినా ఆ వెనువెంటనే అగ్నిజాల్వలు పజల (ప్రతీకార డీక్షగా అదేపనిగా వెంటాడుతూ శిఖ

గరి "

రాన్ని సహితము అంటుకొన్నాయి. మరోవైపు గెరిల్లాలు కొల్చులను తప్పుకుంటూ గోడనంటి పెట్టుకొని బుసలుకొడుతున్న (తాచులవలె పైకిఎగ్మబాకుతూ శిఖరాన్ని అందు కొంటున్నారు. భవనంలోపలి భాగంలోనుండి మంటలమధ్య చోటుచేసుకొవి జనంపైకి ోసుపవ స్తున్నారు. అటు తమ _చేరువలోకి సమీపిస్తున్న గెరిల్లాల దాడికి ఇటు నాలుకలు కొరుకుతూ తమనందుకో _పయత్ని స్తున్న అగ్నిజ్వాలల అగడుకు ఆగలేక శతృమూకలోనుండి కొందరు తమ రైఫిళ్ళను భవనంమీదనుండి (క్రింద పడేసి “నాయకులారా శరణు” అంటూ ముగింపు దేడికోలు ారంభించారు. శాసీ అప్పటికి అందుబాటులోకి వచ్చిన జనం ఈ వేడికోలును మన్నించుటకు సిద్ధంగా లేర. ఈ దుండగుల అత్యాచారాలకు, అమాయిత్యాలకు నిత్యం గురిమైన జనం వగ సాధించే పట్టుదలతో ఆ మంటల్లోనుండే (తో సుకువచ్చి ఆవేశంతో చిందులు _తొక్కుతున్నారు. అప్పటికే శతృవులపై ఆఖరి దెబ్బ తీయుటక్షై గెరిల్లాల దళంతో తారొడుతున్న మేము ఈ జన (ప్రవావోన్ని విలుప్పజేశాము. ముగింప దళశలోనున్న శతృపు దేనినైనా శెగించవచ్చు. కనుక దీనిపై మరో అంతన్తుగావున్న పిట్టగోడ చాటుగా రక్షణ తీసుకొని పున్న శతృవును కనిపెట్టుకొని కొందరు గోడ కానుకొని పిద్ధంగాపుండగా మాలోనుండి ఒకరు హఠాత్తుగా పిట్టగోడ ఎక్కి, దుమికి “లాంగిపొండి” అనేకేకతో శెండు రౌండ్లు పేల్చాడు. మొదటి దెబ్బకే ఇద్దరు కూలిపోగా తక్కినవాళ్లు శరణు అంటూ మా మధ్యలో పిట్టగోడమీదనుండి దూకారు. (ప్రతీకార ఆవేశంతో బుసలు కొడుతున్న జనం దొరికిన వొణ్జి దొరికిన క్లే చితకబాదుతున్నారు. వాళ్ళ కమాండర్‌ మ్యాతం తప్పించుకొని శరణుశరణు అంటూ నన్ను సమీపి స్తున్నారు. అలా సమీపి స్తూనే అమాంతంగా నాఫైబడి నా చేతిలోవున్న “ఫ్రైనొగన్‌” మడిమ పట్టుకొని ఆ గొట్టం నాపై ్నతిప్పబూనుకొన్నాడు-

ఆకస్మికంగా పై బడిన ఈ దొంగ దెబ్బకు కొంచెం ఆలస్యంగా తేరుకొన్న నేను ఆ గొట్టాన్ని వానిపైకి తిప్ప చూచినాను. ఆజానుబాహుడుగాపున్న - ఆ కమాం డరు అందుకు అలవి కానివ్వడంబేదు. ఈ పెనుగులాటలో ఇద్దరం (కిందపడి ఒకరిపై ఒకరం దొర్లుతున్నాము. ఇరుపురి మధ్యలో తుపాకి మెసలుతున్నది. దొరికిన కిరాత కులను ఈమ కసికొద్ది బాదుతున్న జనంలోనుండి కొందరు మా పెనుగులాటను ఆల స్యంగా గమనించారు. ఆ క్షణమే ఆ రజాకారు కమాండరును దెబ్బతీయుటకు అలవి గాక పెనుగులాటలో వున్న మమ్ములను అవేదన, ఆవేళంతో పొగలు (_గక్కుతూ చూస్తున్నారు. చివరకు పదిచేశులు ఆ దుండగీడును అందుకొని దెబ్బ తీయబటోగా, ఆ రక్కంసుడు అమాంతంగా పిట్టగోడమీది కెగిరి భవనం (ప్రక్క-నేవున్న ఇంటిపై దుమికాడు. ఈ దొంగ దెబ్బతో శివమెత్తివున్న నేను ఆ వెంటనే రేచువలె వేటాడి అదే పిట్టగోడమీదినుండి దెబ్బ వెంట దెబ ఎ కౌల్చడం జరిగింది. తక్షణమే పడి పోయాడు _ప్రమాదకొరువైన ఆ కిరాతకుడు. “

ఆయిపోయింది నిజానికి ఒక యుద్ధమే ముగిసింది. 8 గంటలుగా ఎడకెగ కుండా నిప్పుల మంటలుచెరుగుతూ మవాోఅద్భుతంగాసాగిన గెరిల్లాయుద్ధం ముగిపింది,

. 40

అప్పటికి రాతి సమయం కొవచ్చింది. భవన శిఖర్మాగంలోవన్న మేము శ్యరుకోటనే గెలుచుపన్నంతటి విజయధ్వనితో “విజిల్‌ వుదుతూ విజయభేరి (మోగించుతుండగా “కమ్యూూ ని స్ట|పాన్టీ జిందాబాద్‌ 1, నైజాం (ప్రభుత్వం నశించాలి “ఆంధ మహాసభ జిందాదాద్‌ 1” అన్న నినాదాలతో భూన భువనొంతరాలు దద్దరిల్ల గా డప్పులు, కొమ్ములు విజయ దుందుభితో నూరు_మోగగా అప్పటివరకూ తమ తమ స్థానాలలో నిలిచి పోరా డీన గెరిల్లావీడులు ఖ్యతువునుండి స్వాధీనం చేసుకన్న నూతన ఆయుధాలను ధరించి విజయ గీతికతో కదం తొక్కుతూ-పదం పొడుతూ ముందుసు నడిచారు. ఆ వెంటనే జన్నపవాహం ముందుకుసాగింది. ఈ మహాప్రవాహం అప్పటికే చుష్టు (ప్రక్కల (గౌమాలనుండి కెరటాలుగా ముందుపవస్తున్న మానవ నుహాసమ్ముద్రంలో కలసి పోయింది. తమ విజయవీరులైన గెరిల్లాలను ఒక టోరుగడ్డపైన నీలబెట్టిదుష్టూ పాటలు పాడుతూ నాట్యమాడుతూ గంతులు వేశారు. విజయచిహ్నంగా గెరిల్లాలు ఈమ నూత నాయుధాలను _పేల్చుతూ యుద్ధనాట్యం చేళారు.

చివరకు ఈ వీరోచిత విజయఘట్టం ఒక నిరుపేద స్త్రీచే మంగళవారతులతో గెరిల్లాకు అందించిన నీరాజనాలతో కుభంగా ముగిసింది. ఈ మహాజనం మధ్య నుండి ముందుకు (తో సుకవచ్చిన మధ్యపయస్కురాలైన ఈ తల్లి చేతుల్లోని హారతిదీపాల వెలుగులో కళ కళ లాడుకున్న ఆమె కళ్ళలో నుంచి ఆనందబాష్పాలు ఒక్కొక్కటిగా లాలిపడుతున్నాయి. తీరా విషయం. విచారించగా చారిత్రాత్మకమైన ఈ ఘట్టానికి ఈమెయే మూలకందమని వెల్లడయింది.

• (పక్కనే రాగిపొడు _గామస్తురాల్టైన ఈ తల్లిని ఆరోజు మధ్యాహ్న సమ యంలో రజాకార్‌ రక్కసులు బలాత్యంరించే యత్నంలో వుండగా గెరిల్లాల మొదటి బర్మార్‌ దెబ్బ (పేలింది. వెంటనే నలువైపులా (మోగిన తుపాకి దెబ్బల _మోతలకు కంగారుపడిన ఆ మృగాలు ఈ తల్లిని నదళలి పరుగెత్తి (ప్రక్క (గ్రామాలయిన కోటపాొ డులో రక్షణ తీసుకొని ఎదురుదాడి (ప్రారంభించారు. కానీ ఆ భవనమే ఆ రక్కసులను పూడ్చి పెట్టిన సమాధిగా మారింది.

= భీమిరెడ్డి నర్చింహారెడ్డి,

సీకక ౮ రగ శీ

6! రిం0ళ00లలీ రంగంలో జంట హృదయ కదనరంగంలొ జంట హృదయాలు [1858 [ప్రారంభంలో కారడవిలో కోయ్యనజల అండదండలతో సాయుధ మిలటరీ మూకల దాడులను (బతిఘటిస్తూ _వజొ విముక్థీ దళాలు పోరాడుకున్న రోజుల్లో జరిగిన ఒకానొక వొస్తన గాథ ఇది ] -ావిడిటర్‌ గశ్రేబువదులు లంజాకొడకా, ఎవడవురా వీవు నన్ను ముబ్దుషంటావురాఃొ అని వెంకటమ్మ పెనుగులాడుతోంది.. సాయుధుడుగాఉన్న సైనికుడి ముండి వదిలించు కొనుటకు, “ఏమిట్‌ వెదసముండా। ఏమీ జేయళలేపు, ఇటురా” అంటూ, ఇనుపహాస్తా లతో 'వెంకటన్మును ఆ గుడివెలో ఒక (పక్కపలాగుతున్నాడు నైనికుడు "ఆరి ; వందీ ।; ఎవడపురా నీవు నన్ను గుంజడానికి మిద్దిలేదు ॥ పోరా ఎలుగ్గాడ్జూ” అంటూ వెంకటమ్మ తన రెండు చేతులు బలంగా లాగుకొని వాజ్డీ ఒక్క పూప్పన వెనక్కు నెట్టింది ఆ వూవుతో వెనక్కు ఒక అగుగు మొగ్గనా ఆ రిజర్వు పొయుధువి నల్ల టి పెంజేరులాపున్న ముఖంలో కళ్ళు చింతనిప్పుల్లా కోపంతో ఉరి మాయి, 'సక్కవున్న ఆయుధం వైపు చూప్పతూ. శి

“ఆ లంజ। నఖరాలుచే స్తే కాల్చిపాలేస్తామొ” అని అమాంతంగా వెంకటమ్మ మీదికి ఆకలిగొన్న మృగంలా లంఘించాడు. "

ఇంతలోనే. “టాప్‌, టాప్‌, టాప్‌, టాప్‌

“ధన్‌, ధన్‌, ధన్‌,”

అని రైఫిల్‌ గుళ్ళు ఆ గుడివెలోనించి దూసుపపోయిన ధ్వని.

మెరుపు చెబ్బ తిన్న మృగంలా చెదరిన సైనికడు కంగారులో ఆయుధం అందుకొని నేలపై పొన్లుతూ. వచ్చిన దాలివైపప్రాపతూ వున్న శన జట్టులో చేరిపోయాడు.

కొల్పులు ఇరువైపులా ఉధృతమయ్యాయి.ఆకస్మిక ముట్టడికి లోనయ్యామనే కంగారులో ఆ సాయుధ పోలీసు జట్టు అయిదు విమిషాలలో పరుగు అలంఘించుకొంది. దాదాపు నిన్నృహ సితిలోవున్న వెంకటమ్మ సొమ్మసిల్లి మూలన గుడిశలో కూలదిగీ కష్ణ మూసుకొని నెమ్మదిగా శ్వాస పీల్చుతుంది. ఇంతలో (క్రమంగా తిరిగి గుడిశలో అలికిడి. నెమ్మదిగా కళ్ళు తెరచి చూచింది. మరొక పాయుధుడు పత్యక్షం- అయితే ఇళచు పోలీసు వేషంలో లేడు. కాకీ బనియను, నిక్కరు-ఒ౦టిపై మరేమీ లేవు-

అలవిసాలని పడివున్న వెంకటమ్మ అదిరిపాటుతో లేచి విలబిడి బెదురు కళ్ళతో చూస్తూ ఒక మూలకు నెమ్మదిగా జరుగుతోంది.

“"ధరయవడకు, మేము పోలీనులం కొము, మీ వాళ్ళమే”

“మావాల్లి?” ఇది చ్నిశం. హతేరా చేశబూనిన ఈ పెద్ద మనుషుల మన వాళ్ళెలా కాగలరు? అని తలుస్తూ, వణుకతూ వున్న వెంకటమ్మ కళ్ళలోంచి కన్నీటి విందువలు జలజలా రాళనారం వించాయి.

“అయోస్థ ఏడుమ్తన్నావా అమ్మా: వమ్ము, మేము కమ్మూవిస్టలం, మీ రక్షణకు వచ్చాము.”

“కమ్య్యూనిస్టో ఈ మాట అదుకపాటుతోవిన్న వెంకటమ్మ మెదడులో మెరుపులా మెరిసింది. ఇంతకు,కికమే ఆ పోలీసు మృగాలు-

“కమ్యూవిష్టులు వచ్చారా? వున్నారాః”అవీ పలుసార్లు _పశ్నిస్తూ చేధించారు “ఆ కమ్యూవిష్టులెవల్ల” అవే ఆలోచనాతో నెమ్మదిగా స్టిమితంలోకి పస్తున్న వెంక టమ్మపు బయట అలికిడి వినిపించింది.

“అమ్మా: వెంకటీ ఏమయిపోయినా వే అమకుంటూ తన ముపలికాత వచ్చి అమాంతంగా కౌగలించుకుని బాపురుమంటూ ఏకుస్తోన్నాడు. ,

“ఏమిలేదు కారా, లంజకొడుకులు పారిపోయింరు"అంటూ తన తాత గడ్డం వట్టకొవి కళ్ళనీశ్ళు తుడిచింది.

“వీళ్ళు మనవాళ్లే, కొత్తచుట్టాలు*” అవి జగన్నాధంవైవ చూపుతూ వరి చయం చేసేవావిలాగా మునలిశాత గాంఖీర్యావ్ని దాల్చాడు. ఇంతలో ఈ "వింత

శకి

చుట్టాలు” పదిమంది రెండు దళాలుగా. వేరు వేరు దిక్కుల మండి ఆ “చిన్న గుడిసె ముందుకుచేరారు, ఎక్కువమంది సభ్యులకు ఒంటిపై చొక్కాలు లేవు. వున్నవాళ్ళకు కౌకీబనియన్‌లు మ్మాత్రమే. అందరూ ఆయుధాలు చేతబూనిపున్నారు.జగన్నాధం అదే శించగానే ఎపరిస్థానంలో వారు రెండుదళాలుగా గుడిసెకు రెండు దిక్కులుగా కూర్చు న్నారు. ఇద్దద కాపలాగా కొద్దిదూరం దారులవైపు నిలబడి ఆయుధాలతో సన్నద్ధులుగా నలువైపులా చూస్తున్నారు. ఇదేసమయంలో నలువైపులా పొదల్లోనుండి శ్రీలు -పురు షులు నెమ్మదిగా వెలువడి గుడిసెల వద్దకు చేరుతున్నారు.

అవి, మహా సమ్ముదంలోనున్న చిన్నదీవిసలె ఆ మహారణ్యంలో పడివన్న పూరి గుడిసెలు. అందులో తరాలుగా కాప్పరంవుంటున్నవి పది కోయకుటుందాలు, ఈ రెండింటికిగల రుణానుబంధం ఏమిటో పీరిని అనాదిగా ముట్టడించివున్న ఆ మహార ణ్యానికే తెలియాలి. "

“ఏం మామాః జ్ఞాపకం వుందాః తాగి కడుపు చల్ల చేసుకో*లని ముసలి తాత జగన్నాధంవైపు చూచాడు.

. “ఎపరీ మామలు ఎక్కడిదీ వింత చుట్టరికం, బయటి దేళంనుండి వచ్చిన ఈ నునుష్యులకు తమపై ఎందుపు మమత?” అని పరిపరివిధాలా ఆలోచిస్తోంది వెంక టమ్మ-

“అమ్మా: వెంకటీ: ఆ బ్యురజావ అందుకొని మానులకు పంచుతల్లీ” అని జగన్నాధం జవాబును అందుకోపండానే ఆదేశించాడు. అస్పటికి ఒక సొరకాయ బ్యురను అందుకొని సిద్ధంగాయున్న వెంకటన్ము గుడిశలో ఒకప్రక్కకుపెట్టి బాణంలో ఉన్న త్రైరుజావ అందులో నింపుకొని జగన్నాధంకు, తక్కిన దళ సభ్యులకు వరుసగా వడ్డించింది. వాళ్లు ఒకేచోటికి కదలిరాకుండా ఎవరి స్టాసంలో వొళ్లు సన్నద్ధులుగావుండి జాన సేవించడం వింతగా తోచింది 'వెంకటమ్మకు.

“*మంచిదిమామా। కడుప్ప చల్లణడీండి” అని ్రోవ్‌మంటూ ఆరంభించాడు జగన్నాధం. "

“ఇక శెలవు, దగ్గరలోనే వుంటాము. పిలవండి ఎప్పుడంకే అప్పుడు. నమ్మండి మమ్మల్ని. మేముమీ సిల్లలవంటి వాళ్ళం. ఈ ఆయుధాలు చేతబూనింది మీపంటి జనం కోసమే” అన్నాడు జగన్నాధం*

“ఎక్కడి 'కెళ్ళారుమామా? ఏ దేశమో; యెందుకొచ్చిందో। ధర్మరాజులు నిజంగా” అంటూ (ప్రక్కకు తిరిగి “ఓరి బొరోడా వీరికి పులివాగు దిక్కు చూపిరా పోరా” అవి పక్కన నిలబడి కరుపు అంటుకుపోయి ఎముకలగూడువలెనున్న మరొక నుధ్య వయస్కుదైన కోయమామను ఆదేశించాడు.

ఈయన “బొ ర” గల వొడెలా అయ్యాడో జగన్నాధంకు అర్దంకాలేదు. దిహుశా ఇదీ ఒక "పేరు. అ “రాం రాంో లని ఇంతలో అంతా ళొతో నాయకత్వాన ధ్వనిస్తూ యిచ్చిన పేడికోలు శిక్షణగా తోచింది జగన్నాథంకు. ఇది తన దళాన్ని మించిన శిక్షణగావుంది.

శీ4

ఒక విధంగా దానికి ఈ 80 ఏండ్ల ఈ పండు ముదుసలి ఇప్పటికీ ఈ గూడెమునక నాయకుడు కాబోలు; పాపం తల్లడిల్లి పోయాడు తన నునుమరాలు వెంకటమ్మ గురించి,

వమిటా వెంకటమ్మ సొహసం, చిత్రంగా పుందేః యెక్కడిదీ పోరాటపరీక్ష, సీల్చిపోరాడి తన మానాన్ని రక్షించుకొన్న నీతిముంతురాలు బయట్నగొమాల్లో సహితం అరుదు ఇలాంటి ఉదాహరణలు అంటూ దారిలో తలపోస్తూ జగన్నాథం దళంతో యుక్తంగా ఒక వాగు ఒద్ద్డుప చేరారు. దారిచూపుతూ పన్న కోయమానుఆ సమీ పంలో ఎదటి పొదలవైపు వేలెత్తి చూపుకూ “ఆ పొదల నడమ ఉండిరి- ఈ వాగులో నీళ్ళ” అని తిటగుముఖం పడుతూ ఒక క్షణం ఆగాడు. సెలపకు అనునుతికోరుళున్న భావం వెల్లడిస్తూ.

“మంచిది మామా; జ్యాగత్త । ఎక్కడా మనజాడ పొక్కకూడదు సుమాఃో.

అలా ఎన్నటికీ జరగదన్నట్లుగా నిబ్బరంగా తలవూపుతూ. వెళ్ళిపోయాడు ఆ కోయ బ్మారదొర.

వ న! వ న! భయంకర మైన్మపిడుగులతుపానునుండి బయటపడినట్లుగావుండి వెంకటమ్మ క నిజానికి ఈన యిన్ని సంవత్నరాల జీవితంలోతనచేయి ముట్టిన దుష్టుడు ఎవడూలేడు. తను స్హ్రీమైనా పురుషువిపఠె స్వేచ్చగా తిరిగింది. తనకు వివాహం ఎప్పుడు జరిగింది? ఎలా జరిగింది? ఒక వింతకథగానే వుండిపోయింది. ఆ కథను తన కాత అడపాదడపా వినిపించుతూవుంటాడు. "

“యెరోడు పట్నంబోయి జాడటేడు. వున్నాడో, వీ మరదిండికన్నా గుద్దు కొని చచ్చిండో”అవి తనవైపు చూస్తూ కళ్ళనీళ్లు తుడుచుకుంటూ తనను చేసుకున్న వావి గురించి ఒకిసొరి తాత అనగా వెంకటమ్మ విన్నది.

“మొండీచెట్టువలె ఎందుకుంటాడే వెంకట । మరొకన్ని మనువు చూచుకో రాదూ అని తరచుగా తనను ఎ త్తిపొడుస్తూపుంటుంది తన చిన్నవ్వ చుక్కమ్మ.

ఇవ్వన్నీ తనక పట్టని వింతముచ్చట్లుగా వుంటున్నాయి. ఐతే తాను ఒకనికి ముడిపడి వుందన్నమాట : వాడు రాకపోతాడాలనే తన మడి హెచ్చరిస్తోంది. కాని తన ఇరుగు పొరుగులు - చివరకు తన కాత సహితం ఏనాడో యిట్టీ ఆశపదులుకున్నారు. నిజానికి తన చిన్నయ్య బొ_రమామ కూతురు గతియిండే జరిగింది కదా;

“గాడ్డి కొడుకులు, ఆకు,అలం తిని వుండలేక ఇల్లు, సంసారం వదలి పారి పోళారుూ అవే గూడెం పెద్దలనోటినుండి తరచుగా వెలువడే విసురు వెంకటన్ము మదిలో మెదిలింది. ఇంతకూ తన చిన్నన్వ కూతురు నాగివలె తానూ మనువు యెందుకు పోవాడదు? అనే ఆలోచన ఒకటి, రెండుసార్లు మెరుపువలె తలలో మెరిసింది. కొనీ ఎందుకో తన మనస్సు అందుకు ఇచ్చగించటం లేదు. ఈన "స్వేచ్చకు . ఏమి లోటు పచ్చిందవి? ఉన్న త్రైర జాస (త్రాగుతూ గడ్డబొద్ది ఆకుకోసం అడవిని గాలించి

. 45

శేటాయించడంలో శాను తనతోటి అమ్మలక్క-లక, ఆమాటకొస్తే ఏ మగానికీ తీసిపోదు. ఈ మహారణ్యంలో జీవితంలో పలుసార్లు ఒంటరిగా గడ్డలకోసం గంటల ఈరబడి గాలించుతుండగా గార్మడ్రించుళూ సమీపించిన మృగాలు సహితం తన ఖీకర చూపులకు కదలి _ప్రక్కకు తప్పుకున్నాయి. తునికి చెట్టుపైన ఆకలివొద్దీ తనతోపాటు పండ్లు మెక్కుతున్న తన బావ ఒంటరిగా వున్న ళశపై సాహసించి. దురాశ 'వెల్లడిం . చాడు. ఒకనాడు "అ రేకొండముచ్చు। గూడెలో బెట్టి మెదగొట్టిస్త్ర ఏమినుకున్నావో ? ఛీ” అని తన నోటిలో వున్న తునికి పండు అతని మొగాన అదేపళంగా కొట్టి ఆ క్షణమే క్రిందకు దుమికింది. నిజానికి ఇట్టీ మహారణ్య కీకొారణ్యంలో తన తనువుని మింగ సొహసించిన మృగాలు లేవు. తన మాన మపహరించ పాహసించిన మగాడు లేడు. కానీ తఈనక బొత్తిగా తెలియని (ప్రళయము తాను జీవితములో ఊపొంచపీ ఖీభత్సము పరుగులిడి తన గూడెం పై విరుచుకుపడింది. ఆంతేకొదు. తన గుడిసెలో ప్రవేశించి ఈనను చెరచడానికి తలపెట్టిన ఈ దుర్మార్గులు తలపుకు రాగానే తన. గుందెలు అదురుతున్నాయి. నిజానికి అట్టి ఆపదనుండి తమ్ము కాపాడిన ఆ దేవుడు ఎివరో? ఎందుకు వచ్చినట్లు తన గూడానికి ? వాళు బయటదేశం మనుషులే కదా?

ఈనపై వాళ్ళప యింత మమత యేమిటి ? “ఈ దియట నునుషులను నమ్మకూడదు” అని తన గూడెం జనవాక్యం. ఎవరు నచ్చినా రెండుమూడు తెల్ల పైసలు, జానెడు, మూరెడు గుడ్డా మొఖాన పార సేసి . తేనె, వండ్లు, క్యర,కాయ అపహరించుకు పోశారు. గాలిలో కలసిసోయే. నాలుగు తియ్యటి షూటలు చెప్పి బెల్లాన్ని మించిన తేనె కొళ్లుసి నిత్యమూ నాలుకను తీపి చేసుకొంటాడు. కానీ ఈ దళం మనుషులో చిితంగా పున్నారు. గుడిసెలోకి దూరిన వారి నాయకుడు పారిపోయిన పోలీసుకు మించిన భయంకరాకారుడుగా వున్నాడు. కాని

• ఆయనది వింత మనస్సు; పోలీసు మృగాన్ని తరిమివేసి తనను కాపాడిన ఆ దేముడికి ఎలాంటి దుర్చుద్దీ లేదు. ఆ దేముడే ఆదుకోకుంపే మగాళ్ళను మించిన 'మొనగాడిగా తిరిగిన తన పరస ఏమయ్యేది ? “వీబ్ళ మనోశ్ళే వెంకటీ ;? అవి , తనక వీళ్ళను పరిచయం చేశాడు తన తాత. “చూద్దాము । ఈ కొ త్తమామల చిత్రం”

. భావించుతూ వెంకటమ్మ ఒక దీర్చ నిట్టూర్పు విడిచింది. శి శి శి ఎటుచూచినా, మహారణ్యం నూర్యరళ్ళి దూరదు. దయతో చల్ల నినీడను యిస్తున్న ఆ మవావృకెలు చూడ భయంకరంగాపున్నాయి. ఆ మవోవనంలో ఏ చెట్టు . "పేశేమిటో తెలిసిన మానవుడున్నాడా అని; మానవ పంచారము కనబడదు. అడపా దడపా పిట్టధ్వనులు, సన్నని వింతకేకలు, చెట్టు చెట్టు రాచుకున్న కిరుధ్వనులు, గంఖీ రమైన పులిమవోరాజు చరాయింపులు అవ్వుడప్పుడునిళబ్దంలో న్నిదిస్తున్నాయి. అడవిని | అల్లకల్లోలం చేస్తున్నాయి. న. -

అది రెండు మహాపర్వకాల మధ్య ఒకలోయ. ఆ పర్వతాలకు ఆరంభమేదో అసొంతమేదో గుర్తు దొరకదు. సన్నని సెలయేరు. దాని పుట్టుక ఎక్కడి నుండియో £ పైనుండి చరచరాదినివచ్చి ఒక చదునుప్రదేశంలో ఒకఘడియ విశ్రాంతి కోసమా అన్నట్లు నిల్చి విటారుగా కొద్దిదూరం ముందుకుసాగుతోంది. అక్కడ నుండి తిరిగి లోతై నసారంగంలోకి మధురసంగిత ధ్వనులతో సోగిపో తున్న ఆ సెలయేరున్నుప్రక్కానే వన్న ఆ చదున్నుపదేశంలో కూర్చొని రెప్పవాల్బకుండా గమనిస్తూ ఏదో దీర్జాలోచనతో _ సాగిపోతున్నాడు జగన్నాధం. _

నిజానికి ఏమిటా మహారణ్యం । మైదానాల్లో అడుగడుగునా తమను చక బంధంలో ఇరికించిన ఆ కౌంగెసు మిలటకీ బందిపోటు సైన్యం ఇక్కడ కనీసం ఈమ ఆచూసనై నా ఆరాతియ్యగలదా ? ఒక వేళ కనుగొన్నా తమను ఆకస్మికంగా ముట్ట డించడం ఈ లోయలో ఆ పరమ దుర్మార్గులకు సాధ్యమా ? అక్కడ అడుగు భూమిని వదలకుండా అదుపులో పెట్టుకున్న ఆ వేల సైన్యానికి ఇక్కడ దీని అంచుకు చేరడము కూడా శక్తిని మించిన పనికొదా; అందుకే కాటోలు, వేల పైన్యంతమపై విరుచుకుదిడి తమ నాయకులను పేటాడుతుండగా యొల్లండి నాల్గు రోజులు ఎక్కడైనా అడవిలో తలదాచుకోండి" అని ఆ మహాజనం అడుగడుగునా తమ హృదయపేదన వెల్లడించారు. ఇట్టి భీకరమైన సహజ దుర్గమారణ్యములు తమను కనిపెంచిన మవాజనానికి ఏనాడో చిరపరిచయమన్నమాట కాని ఆజనం మహోన్నత ఆశయాలకు వాటి సాధనలో సమరవాదులై న తమకు ఈ మహారణ్యాలు ఆ్య_శయాలుగా మారగలపనేది ఇప్పటికీ తమ ఊహకే అందని సత్యంగా వుండిపోయింది.

“చిత్రమైన మనుషులు ఆ కోయోళ్ళు; ఆకు అలం మీదనే వాళ్ళుబతునైనా- అంళులేని మర్యాదున్న మనుష్యులు వాబ్గ” అని తన కాత తనతో కాలక్షేపానికి కధలు చెప్పుచుండేవాడు.

నాడు ఎల్లెైడల మేత కరువ్నై అంబా అని అరుస్తూఉన్న పశువుల మందలను ఈ కారడవికి తరలించుకొనివచ్చాడు తన తాత. నేదోః భూమి, భుక్తీ కావాలన్న ఆ మవాజనం ముందునిల్చిన తాము అడవి మనుషులని పిలువబడే ఈ అమాయక జనం అండజేరాల్పివచ్చింది. నిజానికి వీబ్ధు అమాయక జనమేనేమో: ఏ తెల్ల గుడ్డలవాడు వచ్చినా వాళ్ళమ నిలుపునా దోచుకుంటాడు. వాడు చెప్పిందల్లా నమ్మి ఆరు గాలం కష్టించి అరగజం పాతగుడ్డతో తృ ప్తిచెందుతారు. వేలు,లక్షలు సృష్టించే క్యరను ఆమాంతంగా అడవిలోంచి పెకలించి నాగరిక (ప్రపంచానికి అందించే ఆ మహోజనం ఆశపడేది అణాబేడల కోసమే. అణాబేడల వడ్డీలతో నాములతో సాగే నిలువు దోపిడీని మనదేశంలో చవి చూచాడు జగన్నాధం. విజానికి అట్టి దోపిడీని సహించ లేకనే ఆయుధాలు అందుకున్నారు మవాజసం. కొని అంతుచిక్కవి యీ విలువు దోపిడీని ఈ అమాయకజనం ఎలా సహించుళున్నారో। ఇంత విచ్చిక సరుకుకు వేయి రెట్లు మించిన విలుపను చేకూర్చే ఈ జనం అకు, అలం, గడ్డలసారం పీల్చి దినాలు

47 _

వెళ్ళబో స్తున్నారు. బయటిదేళం జోలి లేకండా తము మానాన తాముపోయే ఈ జనంపై సహితం అధికార ముష్కరుల నిత్య దాడి తప్పడంలేదు. తల దాచుకొనుటకు, చలి భరించలేక నెగడు పెట్టుకొనుటకు పడిపోయిన నాలుగు పనికిరాని క్నర మొద్దులు వాడు కున్నందుపు కొమ్మలు రెమ్మలు విరిచి అడవి చట్టాన్ని ఉఊల్లంఘించారని అధికార్లు, ఆకలికి తాళలేక దొరికిన పండ్లు. ఆకులు, అలం అందుపన్నందుకు తము లాభసొట్‌ వ్యాపారాన్ని దెబ్బిగొట్టారని చౌకీదార్లు, కంస్నటాక్టరు, వొళ్ళు పాలక ముసష్కరులుగా , గొంతుపై తిష్టవేసి ఊపిరి ఆడనివ్వరు. నిజానికి అడవితో అనాదిగా కాపరం వుంటున్న మృగాలు తమతో ఈ ఆటవిక మి్యకులతో కాంతియత సహజీవనం నెరుపు తున్నాయి. నేడు నిజజీవితంలో నిత్యదోపిడి హింసలతో ఈ ఆదివాసుని రక్తం పీల్చు తున్నది ఈ నాగరిక మానవులుగా వస్తున్న మృగాలేనేమో ॥ ప

“ోబతుకుతెరువకోసం” అశేష జనం అఘోరించటం స్వీయానుభవంలో

చూశాడు జగన్నాధం, కానీ ఈ అడవి మనుషుల హరిఘోష.” (దిళుకుతెరుప

= కోసంకాదు. నాలుగు రోజులు పాణాలతో ితకడంకోనం మ్మాతమే. కేవలం (పాణం నిలుప్తకొనుటప ఈ పారుపొట్టలో ఆకులలం, గడ్డిగాదం వేయాలి. అందు కోసం మైళ్ళకొలది మహారణ్యాలు గలవు. (తవ్వగా (తవ్వగా అందని లోతున దొరికే గడ్డ అయిదుసాన్లు ఉడికితీనేకాని ఆహారంగా చూరదు. ఆకలికొలది అందుకొవీ భుజించే ఈ ఆహారం పుణ్యమే కాబోలు నల్లగా రొమ్ము ఎండుకపోయి, ఎముకఠ గూడులా పున్నారు. లోతుకు నెస్టుకుపోయివున్న వారికళ్లు కనిపెట్టని మరుగులేదు ఈ మహారణ్యంలో అంటూ తన కళ్ళముందు. విధి విరామం లేకండా సాగిపోతున్న "సెలయేరు ధారకు జోగుధారగా నడచిపోతున్నాయి. ఈ ఆలోచనలు జగన్నాధం మెదడులో.

“"క్శామేడ్స్‌! భోజనం సిద్ధంొ అనే పలుపుతో దిగ్గున మేల్కాన్నవాడిలా వెనక్కుమళ్ళి చూచిన జగన్నాధం ఈన దళాన్ని ఒకసారి కలియజూచుకున్నారు పదిమందిగా పున్న తన దళంలోని సభ్యులు తలొకిపనిలో నిమగ్నమైయున్నాద్మ ఒకరుచదువుకొంటున్నారు. మరొకరు ఏదోరాసుకొంటున్నారు. ఇంకొకరు పలకా దిలపం తీసుకొని ఓనమాలు దిద్దుకుంటున్నారు. ఇద్దరు వంటపని ప్పూర్తిచేసి కేకు ఆకుల్లో అన్నం పడ్డించుచున్నారు. మరో ఇద్దరు కొంతదూరంలో పెర్మటీ డ్యూటీలో ఉన్నారు" పిలుపురాగానే ఎవరి ఆకుతో వారు భోజనానికి సెలయేరు సమీపంలోకీ వచ్చారు.

“ఉడుకబెట్టిన యెొండుకునకలు బిలేరుచిగా వున్నాయే” అంటా వూరిస్తూ చప్పరిస్తూ ఒక సభ్యుడు అన్నాడు. యెండుళకునకలు భక్షిస్తూ “ఎక్కడవి ఈ తునకలు నాగన్న” జగన్నాధం 'పశ్నించాడు. .

“మొన్న ఈ లోయ్యకింద ఉన్న మిడాల సెంటరులో కోయమామలు ఓకీ బిస్తా తునకలు యిచ్చిం్యగ్రు జగ్గులు, మనప వియ్యం తక్కువ ఉన్నప్పుడు ఇవి అవ వరంగదా 1 ఏమి ఆకు ఇది. మన వద్ద వండరేయటునంటి ఆకును $

శశి

“బొద్ది ఆక, కోయమామలు వాడేది వగరువగరుగా పచ్చిఆకుర్ని తిన్నట్లుగా రుచికొడుతున్న ఆకుకూరతో ఆ యెండుకునకలు ఒక్కొాక్కముద్ద అన్నంతో భోజనం పూర్రిచేసేసి జగన్నాధం కాపలా డ్యూటికివెళ్ళగా సెలయేరు ధారపై ఆ నల్లటి తల లన్నీ ముసురుపన్నాయి. వారంతా సంతృప్తిగా నీరు (త్రాగి సేవ్‌ మంటుండగా ఆనందంతో నవ్వుతున్న గృహ స్తునివలె కిలకిలారావడంతో సాగిపోతుందా సెలయేరు.

. వ ఇ అ

“ఒరే మునలగొడ్డూ ; గుడారాన్ని లేపుకొని క్యాంపుకు రమ్మంపే రాలేదెం దుష” అంటూ కొరడాతో అడ్డదిడ్డంగా బాదుకున్నాదు కసాయివాడు వెంకటమ్మ కాతను. రక్తం ముద్దగా ఉన్న ఆ బొమికల గూడు భూమిపై మూలుగుతూదొష్లుకుంది.

“అయ్యీ, రామాఃనా బిడ్డను చంపేస్తున్నారు రక్క_ సులు "అంటూ వక్యనే

_ ఉన్న వెమటిక్నరను రెండుచేతులాలేపి గుడిసెన ఒక మూలన నిండుచూలాలైన తన బిడ్డపై చేయిచేసుకొంటున్న మరొక ,కూరుని తలపై కోయ బులుకమ్మ చేయికొలది బాదింది. కీచుమంటూ ఆ (క్రూరుడు వెనక్కుబడగా ఆ నిండుచూలాలు కొనపూపిరితో మూల్లుతుండగా నోటిలో నుంచి చివరి రక్తం బుడగలు వెలువడుతున్నాయి. క్షణం లోనే డొక్కలో గుచ్చుకొన్న బాయిపెట్‌ పోటుతో ఆ రెండు ముదుసలులన్‌ కుబులు కమ్మ అడ్డంబిడి గిలగిలా తన్నుపంటూ కూతురువైపు చివరి చూపులు చూసింది .... “*మృ....గాలు" అని (పతిజ్ఞాసూచకంగా పళ్ళుబిగించి ఏదో గొణుగుతూ పిడికిరివిగించి కన్నుమూసింది ఆ _పాణము. "

“అలే ముసలిగొడ్డు ఏమంటావ్‌ “;పిల్లా మేకను సర్దుకొని క్యాంపుషచేరుతారా లేదా? ఇది మా దొర ఆజ్ఞ” అని అరుస్తూ దాదాప్త నిస్సహాయస్థితిలో ఆ బొమికలా గూడును బింతినలె యిద్దరు సైనికులు అటూఇటూ తన్నుతూ బొర్లి స్తున్నారు. పోతు న్నారు. కాని చివరి మూలుగలు తప్ప వాళ్ళకి దొరికే సమాధానం ఏమీ లేదు. “నిష్పుపెట్టండిరా కొంపకు; దొంగనాకొడుకులు అనుభవిస్తారు" అవి ఉరిమాడు ఆ సాయుధ జట్టు కమాండరు. క్షణంలో లేచిన మంటలు వికటాట్టహాసం చేస్తూ దూరంలో కొండశివిరంపై వుండి చూస్తున్న వెంకటమ్మ చూప్పులును అందుకొన్నాయి, నొలుకలు గోరుకున్న అృకూర జ్వాలట

“ఆగుముండా కాల్ఫివేస్తాం” అంటూ అతివేగంగా తరుముకొ స్తున్నారు కసాయి ఉక్కుటోపీ సాయుధులిద్దరు. వెంకటమ్మ, మరో నలుగురు శక్రికొలది అంద కుండా పరుగెక్తుతున్నారు. ఆగమవి వెనుకనుండి వస్తున్న హెచ్చరికను వొళ్లు వాతరు చేయడం లేదు. (ప్రాణం పోయినా ఈ కసాయిమూకల చేతుల్లో పడకూడదని ఏనాడో నిశ్చయంచుకున్న దీకెపరులు వాళ్లు. దారివెంట పరుగిడుకున్న ర్‌ గురిలో ఒకరు “బుర్గమ్మ లకెయ్య, మల్లండ్యరా కొండముచ్చులు: బఒగిరిచ్చి ఒనగిరిచ్చి ఎనకకు మల్లుదురు" అవి కేకవేయగా ఆ క్షణమే అయిదుగురి జట్టు అనూంతంగా ఎడమవైపు

40 .

వెళ్ళణో స్తున్నారు. బయటిదేశం జోలి లేకండా తను మానాన తాముపోయే ఈ జనం వె సహితం అధికార ముష్కురుల విత్య దాడీ తప్పడంలేదు. తల దాచుకొనుటకు, చలి భరించలేక నెగడు పెట్టకొనుటకు పడిపోయిన నాలుగు పనికిరాని కర మొద్దులు వాడు కున్నందుకు కొమ్మలు 'రెమ్ములు విరిచి అడవి చట్టాన్ని ఉల్లంపంచారని అధికొర్లు ఆకలికి తాళలేక దొరికిన పండ్లు. ఆకులు, అలం అందుకున్నందుకు తమ లాభసాటి వ్యాపారాన్ని దెబ్బగొట్లారని చౌకీదార్లు, కం్యటాక్టరు. వాళ్ళు పాలక ముష్కరులుగా గొంతుపై తిష్టవేసి ఊపిరి ఆడనివ్వరు. నిజానికి అడవిలో అనాదిగా కాపురం వుంటున్న మృగాలు తమతో ఈ ఆటవిక మి్యఠులతో శాంతియుత పహజీపనంనెరుప్ప తున్నాయి. నేడు నిజజీవితంలో నిత్యదోపిడి హింసలతో ఈ ఆదివాసువి రక్తం పీల్చు తున్నది ఈ నాగరిక మానవులుగా వస్తున్న వృగాలేనేమో | నత

చ వితుకుతెడవకోసం” అశేష జనం అయఘోరించటం స్వీయానుభవంలో చూశాడు జగన్నాధం. కానీ ఈ అడవి మనుషుల హరిఘోష.” (బకుకుతెరువు కోసంకాదు. నాలుగు రోజులు (ప్రాణాలతో (చితకడంకోసం మ్యాతమే. కేవలం (పాణ? నిలుపుకొనుటకు ఈ పాడుపొట్టలో ఆకుఅలం, గడ్డిగాదం వేయాలి. అందు కోసం మైళ్ళకొలది మహారణ్యాలు గలవు. (తవ్వగా (త్రవ్వగా అందని లోతున దొరికే గడ్డ అయిదుసాన్లు ఉడికితేనేకాని ఆహారంగా మారదు. ఆకలికొలది అందుకొవీ భుజించే ఈ ఆహారం పుణ్యమే కాబోలు నల్లగా రొమ్ము ఎండుకపోయి, ఎముకల గూడులా వున్నారు. లోతుకు నెష్టుకుపోయివున్న వారికళ్లు కనిపెట్టని మరుగులేదు ఈ మహారణ్యంలో అంటూ తన కళ్ళముందు విధి విరామం లేకుండా సాగిపోతున్న "సెలయేరు ధారకు జోదుధారగా నడచిపోతున్నాయి ఈ ఆలోచనలు జగన్నాధం మెదడులో.

“*కా_మేడ్న్‌; భోజనం సిద్ధం” అనే పిలుపుతో దిగ్గున మేల్కొన్నవాడిలా వెనక్కుమళ్ళ చూచిన జగన్నాధం తన దళాన్ని ఒకసారి కలియజూచుషన్నాడు వదిమందిగా పున్న తస దళంలోవి సభ్యులు తలొకిపవిలో నిమగ్నమైయున్నారు ఒకరుచదు పుకొంటున్నారు. మరొకరు ఏచోరాసుకొంటున్నారు. ఇంకొకరు పలకొ బరిపం తీసుకొవి ఓనమాలు దిద్దుకుంటున్నారు. ఇద్దరు దంటసని పూరర్తిచేపి కేకు ఆకుల్లో అన్నం వడ్డించుచున్నారు. మరో ఇద్దరు కొంతదూరంలో 'పెం్యటీ డ్యూటీలో ఉన్నారు పిలుపురాగానే ఎవరి ఆకుతో వారు భోజవానికి సెలియేరు సమీపంలోకి వచ్చారు.

“ఉడుకబెట్టిన యెండుకునకలు బలేరుచిగా వున్నాయే అంటా పూరిస్తూ చప్పరిస్తూ ఒక సభ్యుడు అన్నారు. యెండుకునకలు భక్షిస్తూ“ఎక్కడవి ఈ తునకలు నాగన్న” జగన్నాధం (ప్రశ్నించాడు. ం .

“= "మొన్న ఈ లోయ్యకింద ఉన్న మీడాల వెంటరులో కోయమామలు ఒక బస్తా తునకలు యిచ్చిం్యగ్రు జగ్గులు. మనప వియ్యం తష్కవ ఉన్నప్పుడు ఇవి అవ నరంగదా 1 ఏమి ఆకు ఇది. మన వద్ద వండ రేయిటువంటి ఆకును $”

_ - శ్ర

“వొద్ది ఆక, కోయమామలు వాడేది వగరువగరుగా పచ్చిఆకుల్ని తిన్నట్లుగా రుచికొడుతున్న ఆకుకూరతో ౮ యెండుకునకిలు ఒక్కొాక్కముద్ద అన్నంతో భోజనం పూరిచేపేసి జగన్నాధం కాపలా డ్యూటికివెళ్ళగా సెలయేరు ధాంపై ఆ నల్మటి తల లన్నీ ముసురుకున్నాయి వారంతా సంతృప్తిగా నీరు (కాగి (దేవ్‌ మంటుండగా ఆనందంతో నవ్వుతున్న గృహ స్తునివ౯ కిలకిలారావడంతో సాగిపోతుందా సెలయేరు.

శ వ ఠి ణి

“ఒరే మసలగొడ్డూ ః గుడారార్ని లేదృకొని క్యాంపుకు రమ్మింటే రాలేచెం దుక” అంటూ కొరడాతో అడ్డదిడ్డంగా దాదుకున్నాడు కసాయివాడు వెంకటమ్మ తాతను రక్తం ముద్దగా ఉన్న ఆ బొమికల గూడు భూమిపై మూలుగుతూదొట్లుకుంది.

“అయ్యో, రామా; నా బిడ్డను చంపేస్తున్నారు రక్క_సులు”"అంటూ పకనే ఉన్న వెదుటిక్నిరను రెండుచేరులాలేపి గుడిసెష ఒక మూలన విండుచూలాన్తైన తన చిడ్డపె చేయిచే,..కొంటున్న మరొక (కూరుని తలపై కోయ బులుకన్ము చేయికొలది బాదింది కీచుమంటూ ఆ 1కూరుడు వెనక్కుబడగా ఆ నిండుచూలాలు కొనపాపిరితో మూల్గుళుండగా నోటిలో నుంచి చివరి రక్తం బఒడగలు వేలువడుతున్నాయి. క్షణం లోనే డొక్కలో గుచ్చుకొన్న దాయిపెట్‌ పోటుతో ఆ రెండు మదుపలులన్‌ కుణులు కమ్మ అడ్డంబడి గిలగిలా తన్నుపంటూ కూతురువైపు చివరి చూపులు చూసింది ,.. నమ్మ ...గాలు” అని (పతిజ్ఞాసూచకంగా పళ్ళువిగించి ఏదో గొణుగుతూ పిడికిలిబిగించి కన్నుమూసింది ఆ _పాణము.

“అశే ముసలిగొడ్డు ఏమంటావ్‌ “;పిల్లా మేకను సర్ధుకొని క్యాంపుపచేరుతారా లేదా? ఇది మా దొర ఆజ్ఞ” అని అరుస్తూ దాదాపు నిస్పహాయస్టితిలో ఆ బొమికలా గూడును దింతివలే యిద్దరు సెవికులు అటూఇటూ తన్నుతూ బొర్లి స్తున్నారు పోతు న్నారు. కాని చిపరి మూలుగలు తప్ప వాళ్ళకి దొరికే సమాదానం ఏమీ లేదు. “నిష్పుపెట్టండీరా కొంపకు; దొంగనాకొడుకులు అనుభవిస్తారు ” అనీ ఉరిమాడు ఆ సాయుధ జట్టు కమాండరు క్షణంలో లేచిన దుంటలు వికటాట్టవోసం చేస్తూ దూరంలో కొండశిబిరంపై వుండి చూస్తున్న వెంకటమ్మ చూప్పలును అందుకొన్నాయి నాలుకలు గోరుకున్న అృకూర జ్వాలట

“*ఆగుముండా. కొల్ఫివేస్తాం” అంటూ అతివేగంగా తరుముకొ స్తున్నారు కపాయి ఉక్కుటోపీ సాయుధులిద్దరు వెంకటమ్మ, మరో నలుగురు శ_క్రికొలది అంద కుండా పరుగెత్తుతున్నారు ఆగమని వెనుకనుండి వ స్తున్న హెచ్చరికను వాళ్లు భాతరు జేయడం లేదు. (పాణం పోయినా ఈ కసొయిమూకల చేతుల్లో పడకూడదవి ఏనాడో నిశ్చయించుకున్న దీకొపరులు వాళ్లు దారివెంట పరుగిడుళున్న ర్‌ గురిలో ఒకరు “బుర్గమ్మ లఅకెయ్య, మల్లండ్యరా కొండముచ్చులు; ఒగిరిచ్చి ఒగిరిచ్చి ఎనకకు మల్లుదురు” అవి కేకవేయగా ఆ క్షణమే అయిదుగురి జట్టు అమాంతంగా ఎడనువైప్పు

48

పొదల్లోకి గంతువేసి మాయమయ్యారు. పాయుధురియిన ఈ వీర సైనికులు చెత్త చెత్తగా కాల్బారుగాని "అందులోకి అడుగిడ పాహసించలేకపోయారు.. చిపరక హతాకులై వొగరించుకూ వెనక్కునుళ్ళి కోయగూడెం చేరి కసికొలదీ అప్పటికి అక్కడ చిక్కిన ముదుశలులపై, స్త్రీలపై సాగిపోతున్న సొయుధ హింసొకాండలో దబుమికి విజృంభించారు.

“మీ తాత యికలేడు” అనే చాపుకబురు కాస్స ప్టక్తం చేస్తూ ఉన్నాయి (ప్రక్కనున్న తఈన చిన్నయ్య. జ్యారదొర పైబడిపోయిన వెంకటమ్మ బోరున ఏడ్వ సాగింది. /

ఓదార్చయత్నించిన బ్యొరదొర పొంగిపొర్లుతున్న దుఃఖంతో చిన్నపిల్ల వానివలె వెంకటమ్మను పట్టుకోవి బిగ్గరగా ఏడ్వసాగాడు. ఇంతటితో ఇటు కొంపా గోడూ అటు ఆపులను గూడా కోల్పోయిన "ఆ నిర్మాశయల దుఃఖారావం ఆ కొండ!€ఖరం (ప్రతిధ్వనిలో లీనమై గాలిలో కలిసిపోయింది.

వు న! వ వ

• కారడవిలో పేనుతుఫాను, జోరువర్షం రండూ కలిసిషచ్చినప్పుదు జాయ్‌ మని తేరలు తేరబుగా పెకిలినచ్చే శద్దింవంటి కోట్టంతో అడవి అటూ ఇటూ కదలి పోకుంది కొని వొ_స్తవానికది నర్షమూకొదు, శుసానుకాదు కంగారుగా నలువ్లైపం తమ మిషన్‌గన్‌ ఆయుధాలతో అంతులేసండా ఆయుధ మిల్నటీ బందిపోటులు కురి పిస్తున్న గుళ్ళవ ర్లమది. అదొకవొగు. దానికిరువ్నై పుల కొండశిఖరాలు. వాటిప్రే కుచ్చుత వలె దట్టమైన పొదలు, తూట్చ వెచుడు పాము మలికలుగా వంకర పోకడలతో సాగి పోయే ఈ వాగులోనీరు అతిస్వల్నం. ఐతే దీనీ అగుగుతట్టు అన్నివాగుల్లోవలె ఇసుక తిన్నెలతో కప్పి చేయబడలేదు. ఎటరటీ చారికల రంగులలోనున్న రాతిచిష్పలు ఆ వాగు అంతటా పరుపువలె పరుండివున్నాయి. ఇలా జడవిలో దూరదూరమునుండి తరాలుగా ఎత్తయిన శిలిరాలనుండి వర్షధారలప ఊడిపడుతూ కొట్టుకువచ్చిన రాతిచిష్పుల వాలకం చూడ ర్నక్తం్యతాగే రాళ్లుగా ఇవి కనబడుకున్నాయి జానెడు, బె త్తెడుమించని వెడల్చుతో పలుక ముక్కటలనలెనున్న ఈ రాళ్ళపై రక్షణదొరక్క- ఆగమాగ ముగ పొర్లుతున్నారు సాయుధ నైనికులు, ఈ బందిపోటులు ఆ సమీపంలోనేపున్న ఒక కోయగూడదెమును తగులబెట్టి దొరికిన కోయజనాన్ని లాగుకొని క్యాంపులోకి వెళ్ళతూ ఈ వాగులో చిక్కిపోయారు. దక్షిణదిశ నుండి ఉత్తర దిశకు కనిపిస్తూ తీరా వాగులోకి (వవే శించగానే ఇరువ్వైపుల నుండి అప్పటికి మాటుతో జగన్నాధం సోయకత్వాన కాచుకొని _ యున్న గెకిల్లాల మెరుపుదాడి ఆరంభమైంది. మొదటి వెబ్బలకే ఇద్దరుగాయపడటంతో కంగారుతో సాయుధ మిలట్రీ జద్దు చెదరగా అప్పటికే సమయంకోసం ఖై దీలుగా కాచుకొనియున్న కోయజనం క్షణంలో గంతుపేసి వాగు ఒడ్డున గల ఒక ఇటప్‌ తోవ గుండా అడవిలో దూరి మాయమయ్యారు. తమ స్రాణాల రతణలోనే సతమతనువు

తున్న ఆ బందిపోటులు పారిపోయే కోయజనంవైపున చూడను కూడా చూడలేక పోయారు.

కటీకె రాళ్ళ పరుపుపై రక్షణ దొరక్క వైనిపలు ఆశకొలదీ ఉత్తరదిళ ఒడ్డుకు చేరే యత్నంలో ముందుకు అతికష్టంగా _ప్రాపుతున్నాడు. కాని ఇది సరిన్షా కనిపెడుతున్న జగన్నాధం కొండపై నుండి వాని మూతిముందే రైఫిల్‌ గుండ్ల రార కురిపి స్తున్నారు. చివరకు ఆ సైనికులకు ఆ వాగులో పడుకొని పొర్లాడుకున్న సన్నటి సొందలు మినహా మరో రక్షణలేదు అదను వదలితే అమాంతం శాల్తీ ఎగరవలసిందే ఆ విధంగా మూడువైపుల నుండి జగన్నాధం దళం దాడి చేస్తూ గంటల తరబడి ఆ సాయుధమిల్య టీని చ్యకబంధంలో నిలవేసింది ఇంతలో అనుకోకుండా ఆ బందిపోట్లకు అదనపు సాయుధదిలం ఒక న్యాన్‌నిండా ఆ దారిలో రొనేవచ్చింది.పచ్చే రాకలోమధ్య వాగులోకివచ్చి ఆగింది. దారికి నలువ్హై పులాగల కవచాన్ని ఆసరాచే సుకొని అందులోంచి నలువైపుల గుండ్లవర్ష ంకురిపించుతూ గెరిల్లాలపొదల్లోకిరై ఫిల్‌, (గనేద్‌లుపేల్చుతూ పుండగా వాగులో అంతక్కుకితమే పొర్లతూవున్న సైనికులు ఎలాగో వ్యాన్‌లోకి (దిశుష జీవుడా అంటు ఆదరాబాదరాగా (పాకొరు ,ఆ నమయంలో కనీ పెట్టీ పీలుస్తున్న దళం దెబ్బలకు ఇద్దరు చనిపోయి పడీపోడం, మరికొందరు గాయపడగా శవాలను వారి ఆయుధాలతో కూడ వదిలి అందిన వారిని యెక్కించుకొని లదోదివో అని పరగు లించుకుంది ఆ వ్యాన్‌. వాగులోపడి వృజాలవలె మెరుస్తున్న ఆ ఆయుధాల నందుకుని దళంతో యుక్తంగా తన కేందానికి జగన్నాధం విజయానందంతో చేరుకోగా అక్కడ విస్మయదృళ్యం ఎదురైంది. వెంకటమ్మతో సహా అక్కగిశేతెంచిన పాతికమందికోయ జనం తమ భుజాలపై సొమానుతో యిుదక్తంగా (వత్యశ్షం అథయ్యారు. మౌనమ్మువ

.. వారి ముఖాల్లో తాండవిస్తోంది.

“ఏం వెంకటక్క । ఏం జరిగింది ?ొఅని _పక్కనవున్న సభ్యుడు అడగగా వెంటనే ఆ దృళ్యంవైపు నెగచేసింది. కనబడుళూనే పుందిగా అన్నట్లుగా వెంకటమ్మ మౌనంగా ముఖంలో అదురు పాటుగాని, నిరాశా నిస్పృహలుగాని కనిసించడంలేదు. పైగా ఏదో దృఢ విశ్చయానికి వచచ్చియున్న గంభీరభావం ఆమె ములంలో ద్యోతక మౌతుంది. జగన్నాధం దళసభ్యులు ఆ ప్తలప ఆశయం యిస్తున్న గృహస్టులా ఆ కోయజనం భుజాలపై వున్న వారి యావత్తు సంసారభారాన్ని దింపుతున్నారు.

“కని పెంచిన ఈ అడవి తల్లిని వదిలి పులినోట్లోకి ఎట్టటోతముమూమ”తమ భుజం కొవడి దింపుతూ కథను ఆరంభించాడు.

“మొత్తం కోయగూడెం వున్నపళాన లేచి క్యాంపుల వద్దనే స్థిరనివాసం చెయ్యాలని మిల్ళటీ అధికౌరి అజ్ఞ. ఇందుకు పున్నకొంపలను ఆందులో చిక్కిన ఈన కూతురుతో సహా వదిదేసి తగులబెట్టిన తర్వాత తమకు మార్గమి: ళు. ౬కోయ జనం. వెంళటన్కు బార దొరతో సవా మిగిలిన ప్రడికహ్తూకారు! పిల్లీ కీ కతోము కొషె మ్పొక్తం గూడెమే. వారి భుజాలపై ్యప్రత్యస్హమైథద్‌ తరాలుగా పెదెకావియను

ర్‌! [ల 6 జ రమ6 శ ల జో న్న ష్‌. న్‌.

కొండలను అమాంతంగా లేస్తకొని రావడం ఇలా అవలీలగా యీ అడవి జనం చేయ గగ్గిన పనియని జగన్నాధం ఊహించలేకపోయాడు.

“మీశోపాటుమేము” అంటూ టార్‌ జగన్నాధంవైపు చూసి అక్కడ ఆవ రించియున్న విషాదభావాన్ని తేలగొడుతూ వింతసప్వు నవ్వాడు. అప్పును ఇది నిజమని భావిస్తున్న జగన్నాధం మదిలో పూర్వ సందేశమొకటి మెరిసింది. యానక్తు (ప్రజలు గెరిల్లా జీఏతం అలవర్చుకోవాలనే సందేశం తాను పూర్వం వియటిదేళశంలో తరచుగా విన్నాడు. దాని నిజ స్వరూపం ఇక్కడ సాకి త్తుగా జగన్నాధం కళ్ళముందు నిల్చింది"

శ థి థు థు మహాయాత సాగిపోతుంది. ఎక్కడా అంతుకనపడదు. ఈ యాత నడు? స్తున్నకొలది ఆకాశాన్ని అందుకొనుటకా? అన్నట్లు దారిప్రై ఫైకి వెకురుంది అయితే ఆది నిళ్వక్తుగా నున్న కొండ ఎక్కినట్టుగా లేదు. పోఠకున్నవొలది ఆకాశాధిముఖంగా __మట్టిదిబ్బపై సాగిపోతున్న య్యాతగా నున్నది. అట్టి మట్టదిబ్బపైై ఎటుజూచినా చిహ్మాండమైన కీకారణ్యం. రెండు భుజాలపై ర0డు పెద్దమూటల బియ్యం వేసుకొని ముందు సరుసోన్న వెంకటన్ము అవలీలగా అంగలు వేసుకొంటూ ముందుకు సాగి పోతుంది. చిపరకు సూర్యుడు శిఖభరంచాటుకు మటుమాయమపుతుండగా అట్టి ఒకానొక శిఖరం పైగల కోనేరువద్దకు చేరుకున్నారు. “ఇక్కడ నాల్లుకోజులుండవచ్చు. రావే ఇక్కడికి” అంటూ ఆ సరస్నుకు ఒక (ప్రక్కకు గల చదును పదేశంపై పొదల మధ్య బిపపులు దింపింది వెంకటమ్మ. జగన్నాధంతో సహా ఈ మహాయాతలో ఈమెను అనుసరిస్తూ వచ్చిన గెరిల్లా దళసభ్యులంతా ఒక్కొక్కరిగా చేరి శమ దిరువులు దింపారు. అంకా సొమ్మసిల్లి కూలఐడిపోయారు. ఇంతవరకు పురుషునివలె ౧... నెరత్తికి రుమాలు చుట్టియన్న వెంకటమ్మ బిరువుదింపి కూలబడకుండా అలాగేనిల్చి రుమాలు తీసి చిక్కపడి ముడిపడియున్న వెంర్టటుకలను దులుపుతూ పొగుతున్న మెడ సరాలను విదిలించడానికి అన్నట్లు తల ెండుతడపలు అటుయిటుగ పిసిరి మ్మురగా కందియున్నతళన భుజాలను చూసుకుంటూవుంది - సభ్యులంతా అక్కడి పొదల్లో యెటు ఒదిగేవారు అటు వొరిగి అలసట తీసుకుంటూ వుండగా -.. వదేళాన్ని వెతికించుటకు సమీపించుతున్న జగన్నాధంతో “ఇదంతా నే నెరిగిన 'దేళమే మామా. ఇది మనకు మంచి రక్షణ స్థలంగదా” అని నిటారుగా నిలుచున్న 'వెంకటన్ము పలికింది. ప్రదేశాన్ని వరిచయంజేస్తూ ఆ [వదేశ పరిశీలనకు మరింత శుళలూహలాన్ని వెల్లడిస్తోన్న జగన్నాధంషము పది అడుగులు పరస్సునుండి ఎడమ వైపుకు తీసుకువెళ్ళి భూపింది, అక్కడ జోరుగా. రెండు పర్వతాలు కొంతదూరం

• స్తాగిపోయాయి. మధ్థ యిరుశైన లోయ. 'యిటురెండోవైపు కాము విడిదిచేసిన (ప్రదేశం నుండి ఆపర్వతాలపైకి నడపడానికి రెండువైపులా దారులున్నాయి. 52 +

“ బ్రిహ్మశరం కాదు మనల్ని చేరుకోవడం” అని ముఠిశాదు ఇవి అన్నీ గమనిస్తున్న జగన్నాధం.

ఇంతలో ఆయుధాలతో నన్నర్ధమవుతూ అయోమయ చూప్పలతో బెదిరి రెండడుగులు వెనక్కి వేవిన జగన్నాధంవైపు చూచి పకపక నవ్వుతూ “అయ్యో మామ, పులిగాదు ఎనుము మీ దేశంలో చూడలేదా" అని వెంకటన్ము అనగా బిడియ వడిన జగన్నాధం *ఎనుమ దున్నాః ఏనుగును మించిందే;:: అంటూ నక్టుపన్నాడు.

ఆ తర్వాత ఇద్దరు మొదటి _పగేశానికి చేరి వంటలు చేసుకొని సడచి వచ్చి అలనిసొలసియున్న ప్రాణాలు కొబట్టి భోజనాలు అయినదే తడవుగా కొందరు వరు కొన్నారు. వెంకటన్ము కాపలా డ్యూటీనందుకొని అక్కదే ఎర్తువై ఆ సరస్నుపు అఖి ముఖంగా వున్న రాతిపై కూర్చున్నది. చుట్టూ నిలువుగోడలవలనున్న ఆ మహారణ్యం మధ్య నీలిరంగుతో మెరుస్తున్న ఆ నరస్సు నీటిని తదేక దీక్షతో పరిశీలిస్తుంది వెంకటమ్మ. అప్పుడప్పుడు అందులో మెదిలే మొసళ్ళ అలజడికి కదిలే నీటి తడులకు 'పతివింబముగా వెంకటప్ము మదిలో అనేక ఆలోచనలు మెదలుతున్నాయి.

ఇంతకూ ఒక ఆడఏిమనిషి జాతి ఈనది. తస తాత ముత్తాతలంతా ఆడవిజాతి రకం దియలుదేశం మనుషుల సావాసం తన జాతికెన్నడూ లేదు అడనిలోఅం టకుండా ముట్టపండా దొరరి జాతిగా ఆపు, అలము తిని గడుపుతున్న బజొతికి ఎండుకు వచ్చినట్లు పోరాటం?

కమ్యూనిస్టు దళాలు వ స్తే తమ ఆచారంప్రకారం వారికి ఆతిథిమర్మాచచే స్తే పాపమా? అన్నట్లు ఆ మిలటరీ ఈ దుర్మార్గ దాడిని ఆరంభించింది

• అవును ఎందుకు ఆరంఖించదు? నిత్యము తమను పీల్చుకుతినే చౌకీదార్ల యజమానుల వేటకు ముప్పు వచ్చింది. కనుక వారంతా కమ్ముక్కుయి. వస్తున్నారు. ఇంతటితో ఆగక తాము తరాలుగా తల దాచుపంటున్న కొంపల్లో తఈసును పుండనివ్వ రటః అమాంతంగా లేచి వారి క్యాంపుల్లో వుండాలట; పురినోట్లో యెవరు కొపురం చేస్తారురాళొ అనేది తఈన గూడెం జనవొక్ట్ళం గనుక తామూ జగన్నాధం అడుగు జాడల్లోనే.

ఎవఠీ జగన్నాధం? జీవితంలో ఈన మానావికే _పమాదం సంభవించిననాడు సమయానికి ఆదుకొన్న ఈ జగన్నాధం తన జీఏఠాన్నే మార్చిపేస్తున్నాడు. లేపంశే చూడగానే నఖశిల పర్యంతం అనుమానింపదిదే ఈ నాగరిక రొజ్యం మనుమ్యులతో తమకింత సావాసం ఏమిటి? ఏదో _ప్రజారాజ్యమటః నేటి దొంగలు, దోపిడీదార్లూ పోవాలి; ఈ అడవులు, భూములు కాయకష్టంచేసే పొనురులనట అంటూ అనేకంగా వినిపించబడిన పీరి బోధలను తొలుత వినిపించుకోని తన తాత తిరిగి వాటినినమ్మ మని ఈస గూడాన్ని ఆదేశించాడు. ఇంకేముంది? చిన్ననాటి మండి ఈన తాత చెప్పిన ఏ పురాణగాధల్లో కూడా వినని కనని తను అనుకోని దృశ్యాలు అన్నీ కళ్ళముందు సాగి పోతున్నాయి. తన గూడెంలో తన చిన్నయ్య కొడుకు నేడు దళ నాయకుడు. ఈన చిన్నయ్య ఒక కొరియరు.తన గూడెంలాంటి అనేకం ఇదేవరుసలో చివరకు అడవిలో ఆడదైనా కాను జగన్నాధం దళంలో సభ్యురాలు కౌటోతుంది. ఇప్పుడీ కొరియరుకు

రక

నిత్యము సాగే చళ శిక్షణలో అడపాదడపా. తాను పాల్గొంటూనే పండి యీ జీవితమే నిత్యనూతనం కాగా జగన్నాధంతో సాహసం మరింత వింతగా పంది, ఇంతలో గంభీరమైన చరాయింపులతో న్నిదిస్తున్న ఆ నీలిరంగు సరస్సు దిగ్గున అదిరి

.. పడిలేచిందా అన్నట్లుగా ప్రతిధ్వనించింది. అటువైపు నుండి కరెంటుబుడ్లవలె మెరు స్తున్న 'రెండుకళ్లు. ఆపలివొద్దును కనిపెట్టిన వెంకటమ్మ వెంటనే తమాయించుకొని కూర్చొని చూ స్తుండగా దిగ్గునలేచిన జగన్నాధం ఆయుధ సన్నద్ధుడుకాగా వెంకటమ్మ వెనుకనుండి ఆమె తలకు కుడిపార్శ్వంగా ఆమె భుజంపైనుండి ఆయుధం ఎక్కు పెదు తున్న అలికిడి జరిగినవైపును విశితంగా పరిశీలించుతున్నాడు. ఏమిటి ? ఎక్కడ ? అన్నట్లుగా _ప్రళశ్నించుచున్న జగన్నాధం కళ్లు వెంకటమ్మ కళ్ళను మరింత సమీపించి (పళ్నించాయి. చివరప ఇద్దరి శ్వాస నిశ్వాసలు సహితం సంఘర్షణపడడంతో క్షణం పాటుబెదరని ఆ ఉభయుల చూప్పలు పరస్పరం కలవరపాటుతోనే కల్చుకొని ఒకచిన్న చిరునవ్వు నవ్వాయి...” ఏమీలేదు మామః। పృలిరాజు వచ్చిండు,'నీళ్లు (తాగిపోతుండు” అన్నది వెంకటమ్మ తనకుతాను సర్దుకుంటూ “ఇక నువ్వు పడుకో. నేను వుంటాను కొపలా”' అంటూ జగన్నాధం 'పక్కక జరిగి కూర్చున్నాడు. ఆ పక్కనే చెట్లకింద పరుపువలి పరృబడిపన్న ఆకులపై వాొరిగింది వెంకటమ్మ. కలవరంతో ఆమె 'రెండుచూప్పలు కలుసుకొస్నకితం ఆ దృశ్యం వెంకటమ్మ హృదయంలో ముడులు తోంది. ఐనా కలవరపడటం యెందుకు ?

“బందిపోటు దొంగలు కనుపించినా ఆడది కనుమరుగై తే రక్షణీవ్వరు ;” అనేమాటలు ఈ దియలురాజ్యం మనుషుల గురించి అనేకసార్లు తన గూడెం పెద్దలు అనుకోగావిన్నది. కానీ ఈ జగన్నాథం ప్యాత అందుకు భిన్నంగావున్నది. నిజానికి అడుగడుగునా ఈన పరీక్షకు గురౌతున్న జగన్నాథం తనజాతి అనుమానాలనే శుళ్తు నియలుచేస్తూ దళముతోసవా తమజాతిలోనే లీనమైపోతున్నాడు అంతేకాదు; ఊరూః "పేరు తెలియని ఈ పోరాటరంగంలో తనజాతినే దింపాడు తన చిన్నవ్వకొడుకు ఒకో దళం కమాండరయ్యాడు. తన వసనాగమ్మ కొారియరట. ఏ గూడెంలో చూచినా దళ సభ్యులవరో? కానిదెపరో తెలియకుండాపుంది. కాను నిత్యమూ దళశిక్షణలో పాల్లాం టుంది. ఏదో కొరియరు కొరియరట | స్వ

కొరియరు వెనకే యెందుకు వీరి మతనుయ్యి వుండాలి తాను ? తనక్ష అటు వొళ విద్య ఇటు గెరిల్లా విద్య నేర్చుచున్నాడు జగన్నాథం. తాను ఈల్చుకొంపే ఈ దళంలో గెరిల్లా సభ్యురాలు ఎందుకు కాకూడదు? ఆ మాట కొ స్తే ఒక దళాన్నే తాను తన గూడెంలో నిర్మించకూడదూ। యెంత మార్పు తనలో; యింతకూ వీనంతకూ మూలకారకుడు జగన్నాధం. ఆ రోజు కొరోజు తనకు మరింత నన్నిహితుడౌతున్నాడు, వూరూ, పేరూ, జాతీ తెలవని, కలవని ఈ జగన్నాథానికి తనకు ఏమిటీ సహవాసం? అని ఆలోచిస్తూ వెల్లకిల పరుండి ఆపల్లో నుండి అకాళాన్ని చూస్తున్న వెంకటమ్మ కళ్ళలో ఆకుల మధ్య సుండి రెండు జంట తారలు తళతళమెరుస్తూ చరునవ్వునవ్వాయి

వాన ఈ చిరునవ్వు 'వెంకటన్ము హృదయంలో ఏదో వింత అనుభూతిని వెలుగిసోండగా అప్పటికే విిదాభిముఖరాలై యున్న వెంకటమ్మకు కునుకుపట్టింది. గా వ న! గా ఖ రశ

పెద్ద (పేలుడు శద్దం. జోడుగా ఉన్న ఆ రెండు మహాపర్వతాలు రంటిల్లుతూ కదలిపోయాయి, విపరీళతైన ధ్వని, ప్రతిధ్వనులు నిశ్శబ్దముగా నిలచితన్న ఆ మహా రణ్యం అంతటా విస్తరించాయి.

దాదాపు అయిదు గజాలు అందుబొటులోకి సమీపించిన నల్లటి భూఠాలతో విండీిఉన్న _టప్కులోకిీ 'గెనేకు వినిరిన వెంకటన్ము ఆ రొతిగుంవెమీద నుండి అలాగే వెనుకవైపు విసురుగా దొర్లి ఆ ఎత్తు మామూలు వర్వతంపై దోర్లవడి నృహతప్పిన దావిలా పర్వత సొనువు పై గల మట్టిని కర్చుకొని పడిపోయింది. _టప్కులో పషయ్యా మొ్యరోమనీ ఏడుపులు. ఏమి జరిగిందీ అర్థంకాని ర్లైంివరు హఠాత్తుగా ,కిందికిదుమికి పక్కన ఉన్న చెట్ల మొదటలో నక్కాడు. ఆయుధాలతో. చెల్లాచెదురుగా దుముకు శున్న వారిపై రెండవవైైపునుండి తుపాకీ గుండ్లవర్షం. ఆ వెంటనే ముగ్గుకు సైనిుల చివరి మూల్లులు. తక్కిన వాజ్ళు చదునుగావున్న ఆ రాళ్ళ (ప్రదేశంప్తై పెంజర్లపలె పొర్లుతూ కంగారుపడుతూ కాల్చనారంభిందారు.

ఇది రెండు నుట్టిదిబ్బలవలె మామూలుయె్తులోనున్న రెండుపర్వకాలనువ్య మండి నడీచేదారిలో మంచి మూలమలుపున జరిగిన మెరుపుదాడి. ఆ మూలమలుప్ప (వదేశంలో అడుగడుగునా రక్షణ దొరకని ఆ సైనిపలు పొన్లుతూ పొర్లుతూ తిరిగి (టఉక్కుకడకే చేరకన్నారు. ఇంతలో (డ్రయివరు తిరిగి టక్కులోకిదూకీ ట్రక్కును స్టార్షుచేసి కడిలించగానే (బతికొమురా బాబు అనే కళాలుతో ఆ నైనిపలంకా దదిచదా దుముకుగా గుండ్లవర్షం మధ్యలోనుంచి ఆరి.బళుపజీవుడా అని పారిపోయింది. ఈ రణగొణధ్వని నేలనుకర్చుకుని ఏదో కలగంటున్న వెంకటమ్మను ఏమీ కదలించలేకో పోయింది. శ్యశుపుపై తొలిదెబ్బశీసి తఈనజీవితంలోనే నూళనఘట్టింలో పషేశించా మనవి తనివితీరా తృలప్తచెందుతున్న వెంకటమ్మ అందుకు ఆనకాశమిచ్చిన ఆ గడ్డ మద్దని పెదాలతోతాకి ముద్దు పెష్టుకున్నది. -

“వెంకటష్మ ఎక్కడ?” అనే జగన్నాథం పిలుపు ఎక్కడో బొవి లోళుల్లో మంచి వచ్చిన ధ్వవివలె రాగా దిగ్గున చలించి లేచినది. జగన్నాథం మూయ సైనిక శవాల మధ్య ఆయుధాల కట్టతో పీరునిలా మెరుస్తున్నాడు. ఆ వెంటనే కాను నిలబడి యున్న ఆ యొక్తుషుట్టి దిబ్బ అంచునుండీ వెంళటన్ము అపళంగానే దుముకగా కంగారు పడిన జగన్నాథం ఆమె పడిపోకుండా రెక్కలు అందుకుని నిలబెట్టాడు.కదనరం గంలో చెరొకవ్టైవునుండి కలుసుకున్న విజేతలుగా వారు ఒకరినొకడు పీరోవేశంతో అభినం దించుకొంటూ కౌగిలించుకొన్నారు. సమరరంగంలో సన్నిహితులైన ఆ రెండు హృదయాలు జీవితరంగంలో మరింత పెనవేసుకపోయి మూడు పుప్వులు, ఆరు కాయలుగా వర్టిల్లాయి. చర్మితలో విష్టవ ఘట్టానికే ఏశష్ణ చిహ్నంగా వెంకటమ్మ, జగన్నాథం కుటుందిం నేటికీ విలిచి ఉంది. -

= భేమిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి, ఠ్‌ర్‌

అంంం0౮0 ర్స | క్తి అంంిరంింరింల కొమురయ్య వీరమరణం (1948 నుండి 1851 వరకూ తెలంగాణా వీరోచిత విష్ణవపోరాటం సాగింది. అ మహత్తర పోరాటంలో మొదట ఆహుతైన అమరవీరుడు దొడ్డి కొమరయ్య. 1846 జూలై 4వ కేరీన జనగాం తాలూకా కడవెండి మంలో ఆఘటన జరిగింది. జగత్‌ (ప్రసిద్ధికెక్కిన రైకాంగ సాయుధ పోరాటం తెలంగాణా గడ్డపై _పజ్వరిల్ల డావికి అదే ఆరంభం.) దొడ్డీకొమరయ్య వీరమరణం ప్రళయమైన తిరుగుబాటుకోసం రంజిల్లిన ఒక పింహగర్జన. అది బానిసత్వాన్ని ధిక్కరించి చెలరేగిన 'పజావిష్ణవ జ్వాల. నాటి బానిసత్వం తరాలనాటి ఒక పాతకాలపు విరంకుళ చ్మృటం. కుటుంబాలకు కుటుంబాలుగా ఈ చృటంలో బిలై, నువ్వై మవైన ఘటనలు కోకొల్లలు, యావత్‌ (గామాలు ఈ నిరంకుశత్వం (కింద నలుగుతున్న రోజులవి. దీనియొక్క ఒకానొక కూర స్వరూవమే, వెట్టిచాకిరి, చాకలి,నుంగలి, కమ్మరి, కమ్మరి, హరిజన కుటుంబాలు ఈ చాకిరీ చ్యటంలో పదేండ్ల పనినాలరతో సహా ఇరుష్కుని బలిఅవుకున్న రోజులవి. . రర.

ఎమిందార్హ (వ్రయాణాలప్క,, వీరి మేనా, పల్లకీల బరువుల మోతలకు, వారి భూవ, దీపాల అలంకరణలకు, (ప్రక్కలు వేసి పొదధూ? నెత్తిన వేసుకొని వరిచర్యలు చేయటకు అన్నిటిసీమించి వివాహ, తదితర వండగాపవ్బాలకు, కొర్యాలకు ఈ కుటుం బొాలకు కుటుంబాలు నొశసమైన రోజులవి. ఎదుకు తిరిగితే చివరకు ఇసం కూడా నవాబుల గడీల లోపలి శవాల గోతుల్లో మటుమాయమయ్యే రోజులవి, ఇదానాటి విసునూరి రామచం,దారెడ్డి కడారు సోదరుల, జన్నారెడ్డ, (వ్రళొవలెక్డి, నూకలదేళ ముఖుల రాజ్యంలో సాగిన వెట్టిచాకిరి బానిస వ్యవస్థ. ఇది తరాలుగా నడగున్తూవచ్చిన పాళకాలపు వ్యవస్థ. ఇట్టి వ్యవస్థ అడుగున ఆణగారిన (శ్రమజీవుల ఆ్య(గహం, ఆవేశంలోనుండి అప్పుడప్పుడే తిరుగుదాటు అగ్నికణాలు చెదురుమదురుగా. ఎగిరిపదు ళశున్న రోజులవి.

సూర్యాపేట తాలూకా తుంగతుర్తి పోలీసు శేషనొలో ఒకానొక వింత ఘటన , పోలీసులకు నిత్యము వంటచెరకు మోస్తున్న ఒకానొకహరిజన అమాయకుడు కశ్లైల మోపును అమాంతంగా (కింద పడ వేస్తూ ఒక చీటీ ఆ శ్రేషను హెడ్‌ కాని ప్పేబల్‌కు చూపెట్టాడు. “ఇంతటితో ఈ బాకిరికి స్వస్తొ అనే మాటలు అతని హృదయంనుండి అగ్నికణాల్లా దూసుకు నచ్చాయి. దిగాలుపడి ఆ హెడ్‌ కానిస్టేబుల్‌ ఆ చీటి చూడగా “వెట్టి చాకిరీ నశించాలి, బానిసత్వాన్ని ధిక్కరించండి అనే ఆయ్వద మవోనభ, కమ్యూనిస్టు పార్టీల పిలుపు అందులో చూకొడు. “నేటినుందీ నేనూ ఒక మనీషిని” అనే గంభీర వదనంతో ఆ (శ్రమజీవి తిరిగి వెళ్ళిపోతుండగా దిగాలుపడిన హెడ్‌ కాసీఫ్రేబుల్‌ అలాగే చూస్తూ వుండిపోయాడు.

ఇక్కడొక వీరవనిత ఈ బానిసళ్వాన్ని ఎదిరించి నిలచింది । ఆమెయే నాటి అలగా జనంలోంచి అమాంతంగా పై కివచ్చిన చాకలి అయిలమ్మ. ఆమెది జనగామ కాలూకా పాలకుర్తి గ్రామం. (పక్కనే రెండుమైళ్ళు దూరంలోవున్న కర్కోటకుడు విసునూరి రామచంద్రారెడ్డి రొజ్యాన్ని ఎదిరించి యావత్‌ (గ్రామానికి నాయకురాలుగా విలచిన పీర నారీమణ్‌. వెట్టి చాకిరీని ఈ కర్కోటకుల ముందే అడుగు (తొక్కి (ప్రతి ఘటనకు ముందు నడుస్తున్న ఒక విముక్తి వాహినికి సేనాని ఈమె. కా విగగట్టి, క్మరందుకొవి అర్థర్శాత్రి ఆణగారిన జనాన్ని మేల్కొలిపి తిరుగుబాటుకు పరిగొల్పిన మలొక వీరననిత చాకలి వీరమ్మ. వెట్టిచాకిరి తరాలుగా తము వృతత్తిగానే మారిపోగా

“అట్టి బానిస వృత్తిని బీల్ళి చెండాడి తోటి జనాన్ని మేల్కొల్చుటక అహోర్శారులు కృషిచేస్తున్న ఒక (ప్రజా నాయకురాలు. ఇది కరకు భూస్వాములకు వ్యతీరేకంగా జనగాం తాలూకా రామారంలో తలెత్తిన మరొక తిరుగుబాటు జ్వాల. . . దావాలనం లాగా వ్యాపించిన ఈ విఫ్టవజ్వాల 60 ఏండ్ల కొరివిదెయ్యం అనదిడే జానకమ్మ దొరసాని ఎ స్టేటులంకను సహితం అంటుపన్నది. ఆమె ఎవరో కాదు. స్వయంగా అతి ,కూరుడుగాా పాఠకాలపు నిరంకశుడుగా పేరుమోసిన విసునూరి రొమచంటదారెడ్డి తల్లియే సుమా। జనగాం తాలూకా కడవెండి (గ్రామములో ర్‌?

ఈ లంకిణికి ఓ లంకంత ఎస్హేటు కొరుపచే కేటాయించబడింది.. కొడుస పేరుమీద తల్లి సాగుబొట్లు పట్టపగ్గాలు లేకుండా సాగుతుండగా పొగమంటలు అంటుకొని ళం 4 ఆల ౧

ఆ పగ్గాలు కాస్త తునాతునకలుగా తెగ నారంభించాయి. అప్పటికీ 'డవెండి ఇగ్టామంలో 'మజీవులు ఈ చాకిరీని దిహిష్కరించారు. యాపక్తు (గ్రామం ఉడికిపోతోంది. అనుకన్నట్టు ఓ మంగలి కుటుందిం తల్లీ పిల్లతో సహీ ఆ రోజు దొరసాని దీపాలంకర ణకు, పక్కలు, పాదధూళి, పరిచర్యలకు అందలేదు. నిలువెల్ల అమ్మ తల్లితో కొన వూపిరిలో మూల్ల్గుకున్న పసిపిల్లలను అరచేతుల్లో పెట్టుకున్న తల్లిది ఒక ఘోషకాగా, (బతుకు తెరువీకోసం పోయిన భర్త ఇంట్లో లేస్‌ ఆ సమయంలో అభాగ్యజీఏ ఇంటిపై. ఒంటిపై జానకమ్మ గూండాలు విరుచుకు పడ్డారు. కాని కాలం మారింది. మారుళున్నది. అదే ఆ లంకిణి దొరసాని (జానకమ్మ దొరసాని) అర్థం చేసుకోజాలని విషయం.

(సజలు పదిమందీ గుంపు కూడనేకూడారు. ఆ పరమరాత్షసులను నిలవేయనే వేశారు. అందుకు చిందులు తొక్కిన ఆ గూండాలు జనం పైకూడా విరుచుకుపడి చేయి జేసుకోనారంలించారు. ఇంతలో ఆంధ మహాసభి-కమ్యూనిస్టు పార్టీ వలంటీరు దళం

• అందనే అందింది. గూండాలప్రై ఎదురుదెబ్బ తీయగా (బకుకుజీవుడా అవి పారిపోయి దొరసాని గడిలో దూరారు. ఉృద్రిక్తులై న (ప్రజానీకం పీరుడు దొడ్డి కొమరయ్య అగ భాగంలో వుండగా (హ్మాండమైన పదర్శనగా ముందుకు కదిలింది. కొని ఇటువైపు అవమానం భరించజాలని 60 ఏండ్ల కొరివిదయ్యం తన సేనాధిపళులకు సరికొత్త ఆజ్ఞలు జారీ చేసింది. జనానికి ఎదురువచ్చే సాహసం చాలని ఈ బందిపోటు గూండా మూకలు దొరసాని గడీలోనుంచే సాయుధ దాడికి సన్నద్ధమయ్యారు. ఊరేగింపు కోట గడీమూలరాగానేల్యగగామి భాగంలో అడుగులేస్తూ అత్యం తఉత్సాహంతో నినాదాలి స్తున్న పీరుడుకొనురయ్య దొక్కలోంచి తుపాకి గుళ్లు దూసుకుపోయాయి. ఆమూలమడతలో సున్నకిటికీ లోంచిబందిపోటు దొం గకి రాతకుడుల్రైనమిష్కనతి తన షాట్‌ గన్‌తోదొంగ చొటుగా కల్చగా తగిలిన దెబ్బయిది. ఇంకేముంది? పీరుడు దొడ్డి కొమురయ్య నేల కొరిగాడు. అమరవీరుని రక్తంతో అక్కడి నేలంతా తడిసి అరుణారుణంది. ఈ సంఘటనతో (వజల (కోధాగ్ని భగ్గునమండింది. ప్రజలు ఆ్యగహా వేశాలతో కుత కుత లాడిపోతున్నారు. అలాంటి స్థితిలోనున్న ప్రజలు కోటగడీని చుట్టుముట్టారు. కొరివి దెయ్యంతోసవో హంతకులను, కిరాయి దొంగలను దిగ్బంధంచేశారు.

అదేర్యాతి వార్త నందుకన్న కర్కోకుడు విసునూరి రొమచందారెడ్డి నలు వైపుఃనున్న చోటా మోటాదొరలకు, వారి బిలగాలప కబురంపి, తనకుమించిన కరారువ్నైన శన కుమారశేఖరువై న వాబుదొర నాయకత్వాన అదనప్పబలగాలను హుటా హుటిగా తరిమాడు. వీరికన్నాముందే రామన్నపేట తాలూకాలోని ముడిపడీగ, వీర్మా లఅతోసహా అనేక (గ్రామాలనుండి ఒడిసెలు, క్యరలతో యుక్తంగా పజ్యాపవాహము కదంగతొక్కుతూ, పదంపాడుతూ విజృంభించి కడవెండిగామాన్ని కమ్మి వేసింది. దాడికి వెడలివ స్తున్న దొరల బలగాలను గామానికి మైలుదూరాన్నే నిల వేశారు.

ఉత్తర దిళనుండి దొరల బలగాలు తరలివస్తుండగా దక్షిణ దిశనుండీ (ప్రజా (ప్రవాహం కదలివస్తున్నది దొరల బలగావికి ఆయిదురెట్లు అమాంతంగా. పెరిగి వేల గ్‌కి

జనం తెల్లవారి మధ్యాహ్నం వవకష మూరువై పుల నుండి శ్యయదలనాలను చుట్టివేయనే వేశారు షాట్‌గన్‌ చెబ్బలతో దార్‌ _పారంఖించిన పాఠకాలపష మూళలను వడివెళి రాళ్ళు పర్షంతో (వ్రజాబలం ఎదుర్కొన్నది. ఎటు చూచినా పడివెల రాబ్మ రంయె మనే ఇబ్దుతో తుపాకీ గుళ్ళవలె అతి వేగంతో గూసుకుపోనున్నాయి. ఈ హాయ మైన (వైజ్నానవాహం దాటిక్‌ తట్టుకోలేని ఈ కిరాయి బందిపోయి మూకలు తమ యట మామళలితో సహా వచ్చిన వారు పలాయనం ప్రారంలించామ _విరుపజీషడా యుటూ షమగెత్తడం వారి ఏదిమైంది. అతికధులు, మహారధులుగావన్న రొరలు, చొరవాష్లు జమిఎదార్లు తపు కచ్చడాలను (చిన్నబున్లు) ఆఘమేఘాలమీచ తరుముకుపో చున్నాయా. కౌని కోధాగ్నిచే బసలువొదుతూ తముముపవస్తున్న ఆపజొవాపివి ఈ చేరమ్వుంచు, హంశపలమ వదిలిపెట్టలేమ. కొర్టికోజుల కిళమే తమ నాయసలమ దార్‌కాచి పాడాం తకంగా కొట్టించడమేగాక పోలీసుల ద్వారా అతి సీచవ్వైన చెతహింపలపాలు చేయిం చిన్నవముఖలైన చండగులకచ్చడీ యొకటి నేలపై ఆనీఆనసండాపరిగె కుచువ్నదావివి అందుకోవవావిక్‌ ప్రజలు 'రేచుల్లా వెందిడించారు. అంచుబొాములోకి వచ్చినవి ఈ ఎళొవ్న్వి చూచివ ఈ హంతకులు అమాంతంగా చెదరి ఆయుధాలతో చిర్తుదొ త్తుగాకాల్చ నావం విం చారు. అప్పుడవియుద్ధరంగంలోవి ఒకానొక ఉన్నది క్తఘట్టం.కచ్చి డాన్నిఅమాంళంగానేలా పైకిలాగిగంతులు వేయించుతూనాల్లు కాళ్ళ సవారీ పొని స్తన్న ఆమె సూ రుఎడ్తజశలశ్వాంచు తలపవ్ని ఆమమేఘాలమీద లేచిపోతున్నది. అవర్‌లో పైకీ, కిందికీ. అతి వేగంగా ఊగుళూలేచిపోతున్న కచ్చడంలో నుంచి తుపాక్‌గుళ్లుకగ్ని గోళాస్లఎదువవ తగా కచ్చడం ఊపులప అమగుణ్యంగా. ఫీట్పుజేస్తూ అమాంతంగా అగ్రగామి రళం కచ్చడంలోకి దుమికి అతి ముఖ్యమైన గూండాలము గుమాస్తాలను పష్టాకొవి శొపామ లనుఎదుక్కుతిప్పాను. ఆ క్షణం మరొక దళం ఎడ్ల మెడం మీచమండి కచ్చడం కౌడి శప్పించివేశారు. ఇవిలా వుండగా ఎటుచూప్‌నా మైళ్ళి వెడల్పున తబమిుక వస్పవ్నె ప్రజావాహివీకి ఎందరెందరో పరమళ్ళకుష రైవ పెత్తందాన్లు, వారితా కులు అందాయి ఈ (ప్రవాహం విసునూరు వొలిమేరది మూకసాగింది. వజల చేవుల్లో చిక్కకుండా వియటపరిన దొంగల. దొరబూ _దిరుమజీప దాయంులూ పారిపోయి వినుమారు డొరగదిలో దూరి వెనుతిరిగి చూశారు. ఇక దొరిక్‌నవారిలో ముఖస్థలు, నీచాతి వీచులు అనుమల రాంరెడ్డి, ఒలమిచి జొనీర్జాము భొన్‌మియూ వెచలగు కిరాత కులము ఒక్కొక్కటిగా పేరుపేరునా పంజాయిషీ అమగుతూ డేవికడే శక వరంచ్చి వారిపై అమలుజరిపారు. ఇదీ అమరవీరుడు దొడ్డి కొమరయ్య రకపు మమనులోంచి విజృంభించిన ప్రళయం. ప్‌జావికి వాటి బావిసత్వాన్నే ధిక్కరించి విజృంభించిన మొదటే తిరుగుబాటు. మాటపముందు “అయ్యా : వీ కొకు మొష్కత:ః పీ బాంచమఃొ (వీ బావిషమ) అంటూ అణగె మణగిన జవం ఫీడులుగా విజృంభించి కామళైన జమీందార్డ పై ఎదుకుదెబ్బితీసిన ఒక భీకిరమట్దిం లూది అన్నింటినీమించి బారి శాత్మక మైన పీరతెంంగాణా విష్ణవపంలో మూతనపోరాటఘట్లావికి పిలుపుయిచ్చిన శంఖారావం

యిది. అడే పాయుధ పోరాట ఘట్టం. = ఖమిమై నరసింహార్డై.

న! | $్‌$

టా చచ్పట్టస్తట్టుతరుత్రంం ల అం. ఇబట్లా్టూంాయ్య ర్‌ భట్టి న. న న్‌ జ్జ న య ల. 1” శా వ న. ను ల్ల క్‌ ము గా గమనే ప. ర్ట ర ఖు సే 1 0౦౦౦౧౦౧౦౦౮ ఈ | | , . లే ఇచ అచు € మహా వీరులను సృష్టంచిన ఆనాటి తెలంగాణా విద్యారి ఉద్యమం ఇ ల్రేగీలు, నెలలు సరిగా జ్ఞాపకింలేకపోయినా అది 1018 సంవత్సరకాలం, ఆనాటికే విసునూరు దేశ్‌ముఖ్‌ గూండానాయకుడు మిష్కి-నలీ కుపాకిగుండుకు అమర జీవి దొడ్డి కొమరయ్య దారిణంగా ఆహుతిచేయబిడ్డాడు చ్లైజాం నిరంకుళ (ప్రభుత్వానికి, ప్యూడల్‌ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా (గామ సీమలలో భగభగమండే ఏిష్ణవ మహాగ్నిజ్వాలమ ఆరంభంలోనే ఆర్బిచేయటానికి నైజాం రిజర్వుపోలీసు ముష్కురమూక సట్టనడి రేయి చార్మి త్రాత్మక పాఠ సూర్యాపేట, వాలెంల (గ్రామాలను చుట్టుముట్టి ఆంధమవిసభ కార్యకర్తలను _.._అమరపీరులు 60

_అనంతరెడ్డీ, మట్టారెడ్డి గారల నీండు (ప్రాణాలను తుపాకి గుండ్లకు చిలిచేయటం ఆనాటికే జరిగిపోయింది.

(పభుత్వ నిర్భంధ విధానం అప్పటికే తీవస్థాయినందుకున్నది. నాయకత్వం లోని (పధానభాగం ఆనాటికే అశెస్టు జీయబడటమోా, రహన్యంగా పుండవలసి రానటమో సంభవించింది. "

ఒకవైపున (ప్రభుత్వ నిర్బంధ విధానం త్వీనంగా సాగుతూనే ఉన్నప్పటికీ (వజా ఉద్యమాలు తమ తమ స్థావరాలలో మోహరిస్తూనే వున్నది.

కఠీంనగర్‌ విద్యార్థులు తము సమస్యలపై సాగించిన పోరాటాలు ఉన్నత స్థాయినందుకున్నవి. సమ్మె పోరాటాలు సాగినవి. విద్యాధ్టలలో పెల్లువికిన వెల్లువ కట్టలు _తెంచుకున్నవి. పురోగమిస్తున్న ఈ ఉద్యమాన్ని “కర్కశంగా అణచి వేయ

• డానికి పభుత్వం అనేక నిర్భంధ విధానాలను ఉపయోగించటంతో పాటు యిద్ధరు విద్యార్థి నాయకులను స్కూలు నుండి వెళ్ళగొట్టింది. _పభుత్వ' ఈ చర్య అగ్నిలో ఆజ్యం పోసినట్టయింది. అగ్నిజ్వాల దావాలన మైంది. తెలంగాణాలోని అన్ని పట్టణాలకు వ్యాపించింది. కరీంనగర్‌ విద్యార్థులకు సానుభూతిగా విద్యార్థులపై పభుత్వం తీసు కున్న కఠిన చర్యలను వెంటనే విరమించాలని _హై్యదాదాదు, ఖమ్మం, నల్లగొండ, నూర్యాపేటలలో విద్యార్థులు ఊరేగింపులు, సమ్మెలు (ప్రారంభించారు.

కరీంనగర్‌ విద్యార్థులకు సానుభూతిగా సూర్యాపేటలో జరిగిన ఊరే గింపుల్పో సమ్మెలో నూటికి నూరుపాళ్ళు విద్యార్థులు పాల్గొన్నారు. విద్యార్డు లలో పెరుగుచున్న ఈ సంచలనాన్ని 'దెబ్బతీయటకు (పభుత్వం కొత్త ప్లాను లతో సిద్ధమైంది. సూర్యాపేటలో 8 మంది విద్యార్థి నాయకలను ఉన్నతో పాధ్యాయుడు స్కూలు నుండి తొలగించాడు. విద్యార్థి నాయకలపై (ప్రభుత్వం

• వారంట్లు జారీచేసింది. కొందరిని అరెస్టు గావించింది. ఎంత కఠినంగానైనా వ్యపహ రించి విద్యార్థి ఉద్యమాన్ని ఆణచాలన్న ధోరణిలోనే ప్రభుత్వవైైఖరి కొనసాగింది. 'వభుత్వ ఈ నిర్బంధ చర్యలు విద్యార్దులను తను కాళ్ళు ముందర మోకరిల్లేటట్లు చేయ లేకపోయినవి. పైగా విద్యార్థులలో గంఫీరత పెరిగింది. తమకు జరిగిన అ్యకమాలను పోరాడి రద్దు చేయంచుకోవాలన్న పోరాటదీక్ష ఉన్నతస్థాయి చేరుకున్నది. ఇకముందు కార్యక్రమాన్ని నిర్ణయించుకోవటానికి జరిగిన విద్యార్థుల సమావేశంలో విద్యార్డి వోాయకులు విడుదలయ్యే వరకు, వారంట్లు, డిబార్లు రద్దు గావించబడే వరకూ సమ్మె పోరాటాలు సాగింబాలవి, ఉన్నతోపాధ్యాయుడు హైస్కూలులో (ప పేశించకుండా పికెటింగ్‌ పోరాటం సాగించాలని నిశ్చయమైంది.

శెల్లవారి కి గంటలకల్లా విద్యార్థులు వచ్చి స్కూలు గేటులో కూర్చున్నారు. వందలాది విద్యార్థులు చుట్టూమూగి వున్నారు. జై క్రై ధ్వానాలు దిక్కులుపిక్కటిల్లు చున్నవి. ముస్తిం విద్యార్థులను బీలదీసి విద్యార్జులలో మళకలహాలు సృష్టించడానికి అధికార వర్గాలు అనేక _సయత్నాలు చేశాయి. కౌని ఆ కుయుక్తులు సాగలేదు.

న!

“హిందూ ముస్లి ౦ భాయి, భాయి తుల్చామెబరాదరీ జిందాబాద్‌” అన్న 1పజాతం్భత భావాలను వెదజల్లే నినాదాలు అధికారుల కుయు క్తుల నాటకాలను సాగనివ్వలేదు. పికె టింగ్‌ ఉద్యమం నూటికిసూరుపాళ్లు విజయవంత మైనది. రెండవరోజు పికెటింగ్‌ కార్య్యకమం ప్రారంభమైంది, విద్యార్థులు గేటులు అఆ్యకమించివున్నారు పికెటింగ్‌ చే స్తున్న విద్యార్థులకు వత్తాసును, ఉత్సాహాన్ని యిస్తూ వందలాడి విద్యార్థులు సమీకృతమైవున్నారు. పాఠశాల అవరణంకా విద్యార్థులతో కిక్కిరిసివున్నది.పి కెటింగ్‌ ను ఆత్మ కమించడానికి ఉపాధ్యాయులుకూడా సిద్ధపడేట్టులేట. కాని ప్రధానోపాధ్యాయుడు గేటుకు అడ్డంగాపడుకున్న ఏిద్యార్థులను తొక్కుకుంటూ పోవడానికి కర్కశంగా పయత్నించాడు. “ఉన్నతో పాధ్యాయుని విచ్చిన్నచర్యల “పతిఘటించ వేగమే కదలిరమ్ము సోదరా 1” అన్న పాట వినిపించింది. వెంటనే ఆపాట వందలాది గొంతులలో 'వళిధ్వనించింది" విద్యార్ది సమూహం ఉత్తేజం పొందింది. విద్యార్థులంతా _పతిఘటనకు సిద్ధమయ్యారు. విద్యార్థులకు అండగా మిల్లు కార్మికులు, గుమాస్తాలు, ఊరేగింపులతో (ప్రజాసమూవోాలు కదనరంగానికి సమీకృతమయినాయి. పట్టణమంతా అక్కడే (పత్యక్షమైనట్టుగా వుంది. ఎటుచూసినా విద్యార్థుల న్యాయమైన కోర్కెలను (ప్రభుత్వం ఆమౌదించాలన్న నినా దాలే, ,పవాహంలాగా కదిలివస్తున్న “వజావాహినిని ఇదరగొట్టడానికి రిజర్వ్‌ పోలీసుల దళాలు సపమాయత్తమైనాయి. లాఠీలతో (వజలప్రై, విద్యార్ధులపై పోలీసులు విరుచుకుపడ్డారు. అమానుషంగా లాతీధార్డి ప్రారంభమైంది. అనేకమంది లాకఠీఆ 'దెబ్బిలు విపరీతంగా తగిలాయి. పన్నెండు ఏండ్త బాలుడు, విద్యార్థి తలపగిలి శరీర మంతా రదక్తసిక్తమై స్పృహతప్పి పడిపోయాడు. ఈ సంఘటనతో రెచ్చిపోయిన (జలు, విద్యాద్ధలు 'వళీకొరానికే పూనుకొన్నారు. అందిన రాయినల్లా వుపయోగించి 'పతిఘటించారు. ఒక గంట పేప్ప విద్యార్థులకు, పోలీసులకు భీకర పోరాటం కొనసా గింది. ఆ కారణంతో హుంకరిస్తూ వివ్యార్థుల మీదకి పోలీసులను తరుముకున్న పోలీసు అధికాని గురిపెట్టి ఒక నిద్యార్థి రాయితో కొట్టాడు. ఆదెబ్బకు అమిన్‌సాహెట్‌ గారి టోపీ అమాంతంగా ఎగిరి (కిందపడిపోయింది. అహంకారపు అధికారికిఅంతులేసి అవమానిం జరిగింది. ఆ తర్వాత విద్యార్థులు అమీన్‌ను కొట్టారు, కాబట్టి లాలీఛారి చేయవలని వచ్చిందని ఒక కుంటిసాకును అధికారివర్గాలు (ప్రచారంలో పెట్టాయి. నైజాం సంస్థానంలో తీరని విద్యా సమస్యలు త్మీనంగా కలపరపరుస్తుండేవి తెలంగాణా ప్రాంతమంతా తెలుగు మాతృభాషగా గల విద్యార్థులకు ఉర్దూభాషలో విద్యాబోధన జరుగుతుండేది, టోధించబడే ఆ విద్య కూడా (ప్రభుత్వం తన ప్రారిక నిరంకుశ యంగశ్రాంగాన్ని సృష్టించుకోవడానికీ మాత్రమే ఉద్దేశించదిడింది. చదువు కున్న వారిలో కూడా ఎవరో కొందరు నవాబులక్కు 'దేశముఖ్‌లకుతప్ప ఇతరులకు శ?

ఉద్యోగంగ్యారంటీ వంచేవికాదు. సూ్యలులో వవేళం సంపాదించడావ్‌కి విషరీతంగా డొవేషళ్లు కావలపివచ్చేది. ఉపార్యాయులవర్థ బ్యూషన్లు చదివితెనే లేక వారిఇండ్త తో వెట్టదాకిరి చేస్తేనే ఉల్తష్టలు కొవటావికి అవకాళశాలుందేవి. ఇంత అధ్య్వాన్న్టితి పండ టమేకాయ. అవలు విద్యాలయాలే కూన్మం. జిల్లా ఒక్క మైన్కూలు, ఒక మికిల్‌ స్కూల్‌ మ్మాతమే వుండేఏ. పైగా్యగామీణ. ర్రైకుకూలీల కూరమైన ప్యూడల్‌ రోపిడీకి గురికావటం వల్లి వారి వారి బిడ్డలను చదినంచిటానికి వాతి ఆర్థిక స్థోమత ఏ విధంగా కూడా పరితూగేదికొదు ఆఅంచువల్లి విచ్యి సాధారణ పజలకుఅసరే అందు

విద్యాలయాల్లో న్రైజాంరాజును దైవాంశ సంభూ కుదుగా పేర్కొని (ప్రార్థనలు విద్యాష్టలచే చేయించేవారు. ప్యూడల్‌ వ్యవస్థ మారడానికి వీలులేవన్నభావాన్ని (ప్రబో ధించేవారు. ఇలాంటిస్టితిలో విద్యార్థులు విద్యాన్థి సంఘాలు స్థాఫించుకొని నల్గొండ, మార్యాపేటలలో అనేక పోరాటాలు చేయటం జరిగింది. సూర్యాపేటలో హైస్కూలు వెలకొల్చాలవి నిరంతరం పోరాడి తుదకు సాధించుకోగలిగారు. నల్గొండ, సూర్యా పేట లలో విద్యార్థి వసతిగ్భహా లేర్పరచి విద్యార్థులకు సౌళర్యాలు కళ్గించట మేగాపండా ఈ వసతి గృవాలు విద్యార్థులలో సంఘచై తఈన్యం,శపజొతంగతభావాలు పెంపొందడానికి విలదూలుగా ఉపయోగపడినఏ. లై,దిరీలు, ఆటపాటలపోటీలు మొదలగు సొంస్కృృళిక కార్యక్రమాలద్వారా విద్యార్థుల విజ్ఞాన వికాసొలకు, జొన్నత్యానికి కృషిగావించబడింది.

_ తద్వారా విద్యార్థి సంఘాలు విద్యార్దుల విత్యజీఎతంలో భాగమయ్యాయి.

వాటి సాధారణ (వజాతం్యత ఉద్య నుం విద్యార్థుల మనోభావాలపైనా, కార్యా చరణపైనా (వభావాన్ని కలుగజేపింది. (బిటీము స్నామాజ్యవాదొనికి వ్యతిరేకంగా భారతపేళమంతటా వీస్తున్న విష్ణవ పెనుకుపానులు, గదర్‌ వీరుల గాథలు, భగత్‌ సింగ్‌, చంద్రశేఖర్‌ ఆజాద్‌, సీతారామరాజుల విరోచిత త్యాగాలు విద్యార్థుల ఉడుకు రక్తాన్ని ఇంకొ వేడక్కించాయి.

రెండవ (ప్రపంచ నం్యగ్రామంలో కామేడ్‌ స్టాలిన్‌ నాయకళ్వాన ఎర వైన్యమూ, సోవియట్‌ చజలు సాగించిన అజరామర త్యాగాలు, పవీరయువశులు జోయా, లూడ్మిల్లాలు ప్రదర్శించిన అపూర్వ ధైర్యసాహసాలు, తుదటే నాజీలవతనం అనేక పోషలిస్టుదేశాల అసతరణ విద్యార్థులకు ఎంతో ఉ త్తేడాన్ని కలిగించినాయి.

విజయవాడలో జరిగిన అభింభారత రైతు మహాసభ, మునగారి రైలు పోరా టాలు, ముఖ్టంగా చెలంగాణాలో విసునూరు, జన్నా రెడ్డి జేశ్‌ముఖ్‌లకు వ్యతిరేకంగా వెట్టిచాకిరీ రద్దుకోనం రై ఈతుకూలీలు పొగించిన పోరాటాలు,ఆ పోరాటాలలో కిడవేండిలో దొడ్డి కొమరయ్య ,పాణబలిదానం, అయిలమ్మ భూమి పోరాట విజయం, పాతసూర్యా “పిట, బారెంల, మల్లా రెడ్టిగూడెంలలో నైజాం ముష్కరులు సాగించిన అమానుష హళ్యాకాండ విద్యార్థిలోకొన్ని ఉదేకపరిచినవి.

608

ఆంధ నుహాసభలు (ప్రధానంగా భువనగిరి, ఖన్ముం మహాసభలు విద్యాష్టం మనోఫలకొల పై (ప్రత్యేక్వైన న్యుదను వేశాయి. మాతృభాషలో విద్యాబోధన కావా లన్న వాంఛను (పేశేపించాయి.

ఆ రోజులలోనే * విశాలార్థధలో _పజారాబ్యం” అన్న క్యామేర్‌ సుందరయ్యగారి పృ్పస్తకం (ప్రచారంలోకి వచ్చింది. ఈ నినాదం ఆనాటి వరకు ఆంధ్ర మవోసభలో వున్న చాలామందికి సాధారణ అవగాహనను నిర్మష్టపరచి హైదరావాదు సంస్థానం విచ్చిత్తి చేయబడి వేరువేరు భాషా పాంళతాలు తమ మాతృభాషగా గల ఇతర ప్రాంతాలలో సంలీనమై భాషా పయుక్త రాష్ట్రాలుగా ఏర్పడాలని, ఆ విధంగా ఏర్పడిన విశాలాంయ్యధలో పజాతం్శత పభుత్వం ఏర్పడాలన్న _పజాతంత కార్యక్ర మాన్ని (ప్రలిపాదించటం జరిగింది. ఈ కార్య(కమానికి గూడా ఒక స్పష్టమైన అవ గాహనను కలిగి చింది.

దేశమంతటా. పెల్లుబుకుతున్న విష్ణవవెల్లువ (ప్రజాతంత ఉద్యమాలతో (పభావితమై విద్యార్థులు మొత్తం _పజాతంత ఉద్యమానికి అండగా నిలబడటంలో కూడా తమవంతు కర్తవ్యాన్ని ఎంతో విజయవంతంగా నిర్వరించటంలో కృత

అనాడు జాతీయ, అంతర్జాతీయ సమస్యలపై వెలువడీన పుస్తకాలు, కఠ ష్మతాలు, పృతికలు పంచటంలో, ప్రచారం సాగించటంలో విద్యార్థులు చాలా కృషి గావించారు.

భారత ప్రజలందరినీ ఆందోళన పరచిన బెంగాల్‌ కరువు విషాదవార్హలు విస్తృతంగా (ప్రచారంగావించి విరివిగా విరాళాలు వసూలుచేసే కర్తవ్యాన్ని జయ (పదంగా నిర్వహించారు. '

"ఘోరమైన వెట్టిచాకిరీ విధానాన్ని విరపిస్తూ “నూరువిందెల సొనిపోయన్నా- విసునూరు దొరవారింటి ముందు మారుపలకక చల్లవలెనన్నా” వెట్టికి బరువులు మోయించుకుపోయే అధికారుల గురించి “కోసుకు వీసం విన్వమన్న సర్కారుమాటనే తో పేసారయ్యో, తాలేలిల్లియ్యలో” అనే పాటలు పాడుకుంటూ ఆంధ మహాసభ వలంటీర్లుగా సూర్యాపేట మండి ఖమ్ముందాకా సుమారు నలభై మైళ్ళు కాలినడకన ఊరూరు తిరుగుతూ, ఊరేగింపులు సాగిస్తూ [ప్రచార కార్యక్రమంలో విద్యార్థులు ఉచితప్యాతను నిర్వహించారు,

'. మొండాయిదేశముభ్‌లు, కడారు సోదటలు నరపింవారావు, రామచంద రావులు లంబాడీ కౌలు రైతులను భూములనుండి తొలగించడానికి రైతులపై అనేక

• దౌర్జన్యాలు సాగించారు. వీరి వెట్టిచాకిరీ విధానానికి వ్యతిరేకంగా చాకలి వీరమ్మ నాయ కత్వాన పోరాటం [ప్రారంభమైంది వీరమ్మ కొడుకులకు ర్యాత్రి పాఠశాలపెట్టి విద్యా టోధన చేసి వారిని నాయకులుగా తయా చేయాలని 'మొండ్రాయిలో కేం్యద్రీకరించిన

ఆం్యధ మవానభ కార్యకర్త క్నామేడ్‌ వెంకపేళ్వరరాపును దేశ్‌ముఖ్‌ గూండాలు చావ చితకగొట్టారు. ఈ దురంతం విద్యార్థులలో వి_న్బృతంగా (వ్రచారమైంది. ఒకరోజు కడారు రామచం్యద్రరావు డేళ్‌్ముల్‌ మార్యాపేట పచ్చి విన్ను దిగుకుండగానే విద్యా ర్థులు పషిగస్టి చుక్టూ సమీకృతన్వైనారు. అడది గమనించిన రామచం్యదగరావు వరుగు లంకించుకున్నాడు. విద్యాక్థాలు వెంటవడి తరిమాకు. శుచప ఒక పోటల్‌ గదిలో చొరదిడి గడియ కేసుకొవి రక్షణ పొందాడు దీనికో స(గామాలలో ఉవ్యిమ కార్యకర్త లవై దౌర్జన్యాలు సాగించేవారు. సూర్యా పేట పట్టణానికి రొవటానికే రై ర్యాన్ని కోల్పో యారు.

అమరజీవి దొడ్డి కొమరయ్య మరణానికి సానుభూతిగా ఒకసారి, పాత షార్యా పేచి, బాలెంలలో న్పైజాం పోలీసులు సొగించిన దవమనకాండను నిరనిస్తూ మరోపారి విద్యాషప్టలు _ప్రదర్శనలు గావించారు. సూర్యాపేటలో మిల్లు కార్మికులు తమ వేతవాల పెకుగుదలకోపం తమ సంఘం పెట్టుకొని పోరారుళుంపే వారిని ఉర్యోగాల నుండి తొలగించటం జరిగింది. కార్మికుల తొలగింపుకు వ్యతిరేకంగా విద్యార్థులు (చదర్శనలు పొగించారు. తుదకు కార్మికులు పనులలో తిరిగి చేర్చుకోదిష్దారు

అంతేకాదు; కైళ్గులోపున్న నాయకులను జైలు కిటికీలు (బద్దలుకొట్టి విడి పించుకోవటావికీ (ప్రయత్నించారు. అది సాధ్యంకానపుడు పోలీసుల కండ్లలో కారం కొట్టే నాయకులు పారిపోవడానికి విద్యార్థులు సహకరించాడు రహన్య నాయషలప వార్తాహరులుగా మఖ్యమైన బాధ్యతలు విర్వహ్‌ంచారు. ఉద్యమ నాయకత్వం ద్రైళ్ళి లోను, రహస్యంగానుపున్న పందర్భంలో ఇవపంచ యువజనసమాఖ్య ,పతినిధివర్గం హార్యాపేటకు వచ్చినపుడు న్రైజాం పోలీసుల దమనకొండను ,పతినిధివర్గానికి అవ గతం చేయించడావికి షపతినిధిపర్గాన్ని బాలెంలప తీసుపవెశ్ళే బాధ్యతను కూడా విద్యాష్థులే విర్వహించారు.

1947 ఆగస్టు 15 నాటికే తెలంగాణా (గామసీమలలో నైజాం _పభుత్వముం 'డేశముఖ్‌లుసొగించే వెట్టిచాకిర్‌కి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమం ఉన్నతస్థాయికి చేరకోవడం, ఆ ఉద్యమాన్ని అణ్‌చివేయడానికి త్నీవమైన పఏర్చంరాన్ని, దౌర్జన్యచర్యలను (పభుత్వం, డేశ్‌ముభ్‌లు కొనసాగించటం, ఈ విర్బంధవిధానాన్ని తట్టుకొని ఉద్యమం పురోగమించటావికి (ప్రతిఘటనోద్యమం అప్పుడే ప్రారంభమై ఉంది. అయిలన్ము పొలాన్ని పాధించడం, విసునూరు గూండాలను తరిమికొట్టడం, బాలెంల, పాఠసూర్యా సేటు మల్లారెడ్డి గూడెంలలో పోలీసుదాడులను (ప్రతిఘటించడం అప్పటికే జరిగింది

ఇక ఆగస్టు 16 తో భారతదేశానికి స్వాతం్యత్య (ప్రదానం జరగడం, స్వతం్యత భారతదేశంలో చేరడానికి నై జాం (పభుత్వం--- ప్యూడల్‌ కక్తుం మధ్య, రైతు హూలీలమధ్య మండుళున్న వైైరుధ్యానికితోడుగా భారత బూర్జువావర్గానికి, న్లైజాం నవాబుకు మధ్యవైరుధ్యం (ప్రారంభమైంది. హైదరాబాద్‌ పేట్‌ భారతదేశంలో విలీనం

65

కావాలన్న భావం అన్ని వర్గాలలో వ్యాపించింది. _హైవరావాదము సంస్థానఎలోవి బూర్జువావర్గం, దాని ననుసరించే విద్యార్థులుకూడా ఈ ఉద్యమంలో భాగస్తులయ్యారు, దీని పర్యవసానంగానే శ్రీ అయ్యదేవర కాశేశ్వరరాపుగారి ఇంటిలో జరిగిన సమా శీ4ంలో తెలంగాణాలోని అన్ని జిల్లాలకు, వి౨ధ రాజకీయ (గూప్పఐకు చెందిన విద్యార్థులు పాల్లొన్నారు. ఆ సమా వేశంలోనే “క్విట్‌ కాలేజి” నినాదం ఇవ్వబడింది. పిద్యార్థులంతా విద్యాలయాలు వదిలివేసి _గామీణప్రాంతాలక వెళ్ళి సాయుధ ప్రతి ఘటన ఉద్యమంలో పొల్లొానాలన్న కార్య్మకమం తీసుకోబడింది.

విద్యార్థి ఉద్యమం అనేకమంది మహావీకులను సృష్టించింది. క్విట్‌ కాలేజి నినాదాన్నందుకొని లనేకమంది విద్యార్థులు విద్యాలయాలు వదిలిపెట్టి సాయుధగెరిల్లా దళాలలో చేరిపోయారు. గెరిల్లా ఉద్యమంలో చాలా వీరోచితమైన ప్యాతను నిర్వ హించారు.

విద్యార్థి నాయకుడూ, అద్వితీయన్లైన ప్యాతను నిర్వహించిన కా_మేడ్‌ పస.నూరు వెంకటరెడ్డి సాయుధపోరాటరంగంలో గూడ సాటిలేవిమేటి నాయకుడుగా తన ఫ్యాతను నిర్వహించాడు. వకిరేకల్‌ (ప్రాంతంలో గెరిహ్లా ఉద్యమాన్ని ఆజచ టానికి రజాకారు సైన్యాలు గుంపులనుపయోగించినపుడు పున ఉద్యమం చాలా చిక్కు సనుస్యల నెదుర్కొన్నది. ఈ క్లిష్ట సమయంలో కూడా తన (ప్రాంతాన్ని పదిలిపెట్ట కుండా పుండి, ప్రజలను ఉ శ్తేజపరుస్తూ ఎంతో దైర్యంగా తన బాధ్యతలను నిర్వ హించాచు. తుదకు తన' ఇరువ దేండ్ల్యప్రాయంలో ఒక విదోహి వార్త అందించిన ఫలితంగా రజాకొర్డు అన్నారం (గ్రామాన్ని చుట్టుముట్టి క్యామేద్‌ వెంకటరెడ్డిని పట్టు కొని కాల్చిచంపారు.

సూర్యాపేట, వరంగల్‌లలో విద్యార్థి ఉద్యమంలో ఉత్చాహంగా బావ్యతలు నిర్వహించిన కాాయమేడ్‌ పొనుగోడు సీతారాంరాపు గెరిల్లా పోరాటంలో కూడా అంత వంటే ఉత్సాహంగా తన బొధ్యతలు నిర్వహించాడు అర్గన్తైజర్‌గావుండి, ఆ తర్వాత జోనల్‌ కమాండర్‌గా ప్రమోట్‌ చేయబడ్డాడు. తాను కమాండర్‌ గాపున్న సమయంలో పోలీసుక్యాంపును చుట్టుముట్టి వేసిన వీరోచిత పోరాటానికి నాటి ఏరియా కమిటీ సీతా శాంరావును అభినందించింది. పోలీసుచర్య తరువాత అడవులలోనికి దళాలు ర్విటీటు "మైన తరువాత బయ్యారం (ప్రాంతీయ కమిటీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. ఈ సమయంలో మన దళాలు ఇల్లెందు బొగ్గుగనులపై వాడిచేసి కొన్ని సంవత్సరాలకు సంపోయేంత (కేలుడుపదార్జాల్ని సంపాదించటం జరిగింది. ఈ విజయాత్స్వాహంతోనే "మేమంతా వేరువేరు ్యన్రదేళాలకు విడిపోయాము.. రెండోరోజే. పిరుగులాంటి వార్త హోలీసుదళం కాము మరో, పాంతంలోంచివచ్చిన గెరిల్లాదళమని మోసగించి నమీపించి 'పైన్‌గన్‌తో కాల్బగా సుమారు 28 గుండ్లదాకా పొట్టలోపడి సీళారాంరాపు చనిపో యాడు. అప్పటికి ఆయన వనయస్సు 18 ఏండ్లు మృాతమే.

విద్యాస్థలుగా పుండి తన అన్నలతోపాటు సాయుధ పోరాట ఉద్యమంలోకి వచ్చి ప్రాంతీయ నాయకుడుగా బాధ్యతలు నిర్వపాంచాడు క్నామేడ్‌ రామిరెస్టి. పోలీసు

(08

దూక్షన్‌ తరువాత తాను పున్నస్టలాన్ని కనుగొని శృశుపులు చుట్టుముట్టారు. కాల్పులు సాగించారు. తన దగ్గరవున్న 'ప్పైన్‌గన్‌తో ఆఖరు తూటావరకు ప్రతిఘటించి వీర మరణం చెందాడు. (ప్రజలలో భయోళ్పాళాన్ని సృష్టించడానికేమో ? నాయకుని శవాన్ని బండివై పుంచి సూర్యాపేటలో ఊరేగింపు జరిపారు శతృవులు. కుర్ఫీవై కూర్చుండబెట్టిన తీరుచూ స్తే నాయకుడు తన తుది నందేళ మివ్వటానికి వచ్చారా అన్నట్లుగా వున్నది. పభుత్వం వొకటి తలిస్తే నురొకటి జరిగింది. _పజలలో భయావికం'పే ప్రభుత్వ దుష్ట చర్యలమీద అక్కసు పెరిగింది. నాయకుడి తుది పందర్శనంకోసం సూర్యాపేట పట్టణమంతా కదిలింది.

" క్మామేడ్‌ పీతారాములు అర్షనై జర్‌ గా వుండి దేవరకొ*డ దాకా ఉద్య మాన్ని విష్ఫృతం గావించాడు. శ్యతువుచేత చుట్టుముట్టవిడి శ్యకువు తుపాకీ గుండ్లక ఎరమై చవిపోతూనే తఈన దగ్గరవున్న హాండ్‌్‌గెనేడ్‌ విసిరి కొందరు శ్యకువులను విరిగావి తన 18 వ ఏట కన్నుమూశాడు.

క్నామేడ్‌ వెంకకేశ్వరరాపు దిద్యూరం ఫాంతంలో 'మొదటి గెరిల్లా దళాన్ని నిర్మించి ఇృతుపులకు సింహస్వప్నంగా పుండి తుదకు శృకుపులచే చుట్టు ముట్టబడి హోరాహోరీగా పోరాడి ఆ పోరాటంలోనే ప్రాణాలు పదిలాడు.

__ కొండపీటి ప్రతాపరెడ్డి, మునుగ వెంకటరెడ్డి, నాగిరెడ్డి చం్య్యద్రాలెడ్డి లాంటి విద్యార్థి నాయకులు సాయుధపోరాటంలో తమ బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూ వీరమరణం పొందారు.

భూమికోసం, భుకక్టికోసం పీడిత పజలు పాగించిన చార్మి తాత్మక పాయుథ పోరాటంలో అనేకమంది విద్యార్థులు యుపకిళోరాల్లాగా ఉద్యమించి తమ _పాణాలను తృణ్మపాయంగా బలిదానంచేపి పునీళమైన మమవావ్‌రుల్ని సృష్టించిన మన విద్యార్థి ఉద్భము చరిత చిరస్తాయిగా ఉంటుంది. భావితరాలకు ఆదర్శ పాయమౌతుంది. = మల్లు వెంకట నర్చింహారెడ్ట. న్‌ ఏ మల-అఆఅ ఇ ఫ్‌ మయా జయకు . 67.

ర్లం000006 ( ల్ల ర ౦౦౦౦౦౧60 'ఆలంగాళ్‌ ల గంల్లాయోధుల ఆ లొంఆం క్రాయేడ్‌ ముత్తిరెడ్డి వెంకటాచలం, గుంటూరుజిల్లా రేపల్లె తాలూకౌకు చెందిన ఒక మధ్యతరగతి రై తుకుటుంబింలో జన్మించాడు ఆయన పొలాలలో పవి చేసుకుంటూ, కృష్ణానదిలో ఈదటావికి బాగా అలవాటుపడ్డాడు చాలా తొలిరోజులలోనే ఆయన కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో చేరాడు, 101848 లో కాం్యగెన్‌ (ప్రభుత్వం పోలీసు బీభత్సకాండను విచ్చలవిడిగా ప్రయోగించినప్పుడు, హత్య చేయాలన్న దుష్ట బుద్ధితో పార్టీ కార్యకర్తలపై దాడులు (ప్రారంభించినప్పుడు ఆత్మరక్షణకోసం ఎదురు దెబ్బతీయవలసిందిగా పార్టీ పిలుపునిచ్చింది పోలీసు వీభత్సకాండ సాగుతూ వుండగా అక్క-డ తట్టుకొని విలవడం అతికష్టంగామారిన తర్వాత, వారిని ఫారెస్టు _పాంశాలప తప్పుకోవలసిందిగానూ, పోరాడుతున్న తెలంగాణా గెరిల్లా దళాలలో చేరవలసింది గానూ పార్టీ కోరింది అలా వెళ్ళినవారిలో ఆయన ఒకరు. న!

1951 జులైలో ఒకరోజున నేను కృష్ణానది పమీపాన దేవరకొండ కొండ లలో ఆ ప్రాంత నాయపలతో మాట్లాడుకున్నాను. వందగజాల దూరంలో సాధారణ దుస్తులు ధరించిన ఒకయువకుడు, ఇద్దరు లంబాడీ యువపలతో తీవంగా సుదీర్హచర్చ పానెస్తుడబం గమవించాము. దాదాపు ఒకగంటపేపు తర్వాత వారక్కనుండి వెళ్ళి పోయారు. ఆ పాయం్యతం, ఆ (ప్రాంతానికి చెందిన మన నాయసడు ఖిన్నవదనంతో వా దగ్గరకొచ్చాడు. క్యామేడ్‌ సుబ్బయ్య (వెంకటాచలం మాఏపేరము కృష్ణానదిలో కొట్టుకుపోయాడనేవార్త చెప్పారు ఆ కథంతా వాక విపరించారు.

కృష్ణావదిని దాటి, ఆవళివైపుపున్న గెరిల్లా దళాన్ని కలుపుకొని, ఆంధ పాంతలో అది చిష్కకొనిపున్న ప్రమాదకర స్థితినుండి దియటపడటం కోసం ఆ దళాన్ని సువక్షితంగా తెలంగాణావ చేశ్చే పని క్నామేగ్‌ వెకటాచలంకు అప్ప గించబిడింది ఈతలో నిస్తణుకైన యిమపుప లంబాడీలు, కృిష్టానదిని దాటటంటో అయన తోడ్పడటుకోసం ఒప్పగించదిడ్డారు. అయితే దువద్యష్టవళార్తు వాబ్ళు కృష్ణా నదిని దాటటానికి నిశ్తేశంచబడిన రోజు ఆకస్మికంగా పెద్ద వరదలొచ్చాయ్‌. ఆ కొండల వద్ద అష్టుడు నదిని దాటవలదని నిపుణులైన ఆ లంవాడీ ఈతగార్యడు సలవాయిచ్చారు. వకదలు తగ్గుముఖం పశ్టేంతపరపు కొలదిరోజులు ఆగటంగావి, లేదా 500 మైళ్ళు దిగువకు వెష్ళి అచట మైదాన _పాతతాలలో నదివి దాటి, ఆపలి ఒడ్డునుండి మరల వెనుకకు నడిచి _పమాదంలో చిష్కకొనిషన్న దళంవన్న (ప్రాంతానిక్‌ జేరటంగానీ- ఏదో ఒకటి చేయదగునని వారు సూచించారు. వెంకటావలిం బదులు చెపతూ “ఇది

మనప అసాధ్యం. ఒప్పుగించదిడిన పనిని వీక్వద్తించడంలో తప్పక విఫలమౌతాం. శతృ ముట్టడిలో చిక్కుకొని, ఆ దళం సర్వనాశనం చేయబచే (ప్రమాదం ఎంతగానో వుంది" అని పాక్టీ యిచ్చిన పనివి విడనాడవలదని ఆయన లంబాడీ ఈతగాంయడప విజ్ఞప్తి చేశాడ. పార్టీ ఆడేశాన్ని విర్వ క్తించడంకోసం తమ (ప్రాణాలు కోల్చోవ టావీకికూడా పిద్ధం కొవలసిందిగా ఆయన వారిని కోరాడు. తర్వాత పదిమంది సర్యులు గల దళంయొక్క (ప్రాణాలు కాపాడపలపిందిగా విజ్ఞ ప్పి చేశారు. పార్టీ "పేరు చెప్పడం తోచే లందాతీ క్మామేడ్స్‌ తము అభ్యంతరాలను వదులుగన్నాకు.

ముగ్గును మూడు ఎండు దుంగలు చేతవ్యుకొవి పరవబ్యు తొక్కుతున్న కృష్ణానదిలో దూకారు. క్యామేడ్‌ వెంకటాచలం నప పటిలోకికొట్టకపోయాడు. మిగతా ఇరువురూ ఒప్టప నెట్టదిడ్డాము. వెంక టాచలింతో కలుసుకోవాలని వారు పడే పడే 1పయత్నించారు. కౌవి శలువలేకపోయారు. (సవాహడేగంలో. వెంకటాచలం నీటి కందికి నెట్టదిడటం: ఆయన తన దుంగనే గట్టీగా అంటిపెట్టుకొని, వీరోచితంగా పైకి తేలుకుండడం వారు గమనించారు వారు ఖిన్న వదనంతో నది ఒడ్డు నుండి ఆయనను అనుసరించారు. ఆయన వారికి కనిపించకపోయిన తరువాత ఆ విషాద వార్తను తెలియజేయటానికి వారు తిరిగి వచ్చారు. స్తుత నాగార్జునసాగర్‌ ఆవకట్టపు కొంచెం పైనే యిది జరిగింది.

కైగి

మేమంతా నిర్ధాంతపోయాం: అలాంటి క్నామేడ్స్‌ని కోల్పోవటమా , అని ముగ్గురు కామేడ్స్‌ ప్రాణాలను పమాదానికి లోనుచేయటానికి నీద్ధమై కృష్ణానదిని దాటటానికి (ప్రయశ్నించటానికి ఆయనను మేమనుమతించటం సరైనదేనా? మొ క్త దళం _పాణాలు గొల్పోయే (ప్రమాదానిక్రైనా సిద్ధపడి, ఆ దళాన్ని కాపాడేయత్నం విరమించికే బాగుండేదీకదా ? అయిచే ఆ సనుస్యకు సమాధానంకోసంగాని, ఆదేశం కోసంగాని, ఆ _పాంత నాయకత్వానికిగాని _నాషగాని నివేదించటం జరగలేదు. కామేడ్‌ వెంకటాచలం, కార్యదీక్షాపరులై స ఆ యిరువురి లంబాడీ క్నామేడ్స్‌ తము తట తామే ఆ సమస్యను పరిష్కరించారు.

ఎంతటి సంతోషకరమయిన విషయం: నాలుగురోజులనంతరం ఒకనాటి సాయంగృతం క్నామేడ్స్‌ వెంకటాచలం మాకు కనిపించాడు. దళాన్ని వెంటపెట్టుకుపచ్ళి అయన మాకు సైనిక సందనం చేశాడు. మేమాయనను ఆలింగనం చేసుకొని జరిగిన దాన్ని గూర్చి _పశ్నలు గుప్పించాం,.

“కామేడ్స్‌ ః అసాధారణమైనదేమీ జరగలేదు. నేను ధైర్యం" కోల్పోలేదు. నా కొయ్య దుంగను గట్టిగా పట్టుకున్నాను. అవలి ఒడ్డుకు చేరాను. అక్కడ గొడ్డకౌవ రులు నాకు సహాయపడ్డారు. దళాన్ని కలుసుకోవటానికి నిశ్రేశంచబడిన చోటికి వాడ నన్ను చేర్చారు. వరదలు తగ్గుముఖం. పట్టిన తరువాత మేము కృష్ణానది దాటాం, అదిగో మొత్తం దళమంతా సురక్షితంగా వుంది” అని ఆయన చెప్పాడు.

అయితే ఆ దళ నాయకుడు నాకు అడ్డుతగిలి, గొడ్ల కాపరులు చెప్పగా కాను విన్నగాథను వివరించాడు. క్కొమేడ్‌ వెంకటాచలం తెంపరితనంతో ఈదుతున్నాడు. ఆయన చిన్న సుడిగుండాన్ని ఒకదాన్ని సమీపిస్తున్నాడు. చిట్టచివరి ప్రయత్నంతో దైర్యసాహసంతో సాగించవలసిందిగా కోరుతూ. గొడ్డకొపరులు ఆయనకు కేకలు పెట్టారు కమ, పైపంచెలు ముడివేసి దానిని పొడుగాటి వెదురుబొంగుకుకట్టి ఆయన వైపుకు విసిరి పట్టుకొనవలసిందిగా కోరారు. ఆయన సుడిగుండంలోకి ఈడ్చబడితే మరణం తధ్యం. క్మామేడ్‌ వెంకటా చలం ఈదాడు. వెదురుబ్లొంగును పట్టుకున్నాడు. ఒడ్డుకు చేరుకున్నాడు. సురక్షీతంగా బయటపడ్డాడు. ,

వోళ్ళష తన విషయం చెప్పటానికి ఆయన ప్రయత్నిస్తున్నాడు. అయినా . వారాయనను మాట్ట్లాడనిన్వలేదు. “కామ్రేడ్స్‌ మీరు చెప్పనవసరం లేదు. ఈ వరద అలో కృష్ణానదిని దాటటానికి తెలంగాణా గెరిల్లాకాక మరెవరు సాహసించగలరు ; ఈ రాతి కిక్కడ వి్విశాంతి తీసుకోండి అనీ కోరారు. కాస్రైడ్‌ వెంకటాచలం విశ్రాంతి తీసుకోనిరాకరించాడు. తాను వచ్చిసపని ఏవరించి చెప్పాడు. వారు ఆ ర్మాతంతా నడి.

చారు నిర్జీక ప్రకారం చేరవలసిన చోటుకు చేరారు. దళాన్ని కలుసుషన్నారు. మేమంతా ఆనండింఛాం. 1051 అక్టోబరు 21 న తెలంగాణా పోరాటం ఉప

. 70

సంహకించబడినప్పుడు (ప్రభుత్వం అంతకుముందు చేసిన వాగ్దానాలను పాటించకుండా వగ పాధింపు చర్యలకు పూనుకొన్నది.

కామ్రేడ్‌ వెంకటాచలం ఒక (గ్రామంలో జరిగిన సభలో కిమ్యూనిస్టు (పిడి ఎఫ్‌ అభ్యర్థికి ఓట్లు వేయనలసిన ఆవక్యకతనుగూర్చి వివశిస్తున్నాడు. పోలీ సులు ఆకస్మికంగా ఆ నభను చుట్టుముట్టి 'వెంకటాచలంను తీసుకొని వెళ్ళి కాల్చి చంపారు

తెలంగాణా మహాయోధుల త్యాగం, దీక్ష అంతటి మహత్తరమయినడది అవి శానున్న తరాలను ఉ_శ్తేజపరుస్తాయి. (ప్రజా విష్ణవం, విజయం కోసం, నవసమాజం కోసం పయనించే వారి నూగ్గాన్ని కాంతివంత మొనరించ గలవు --నుందరయ్యగారి “పవీరతెలంగాణా విష్ణవపోరాటం” (గంథంనుండి

71

అమరవీరుడు కొండల్‌ రెడ్డి

క్రొండవంటి కొండల్‌ రెడ్డి పోయాడోయ్‌

మనకందరికి దారిచూపి పోయాడోయ్‌ ఇకొండ॥ వీరుడు కొండయ్య విస్తాగ్గ పురమందు రైతూలోకమున దిహు దొడ్డవావై పట్టి దోపిడీ పాలనా గూల్చుటకు కాను కాంగెసు సంఘమందు జేరాడోయ్‌ ॥కొండ॥ వీదోరి కస్టాలు పోపుటాకు తాను అడ్డమెై కాంగిరేసు బుద్దితకకమ్కువ దొరోళ్ళ పెద్దాతనమును నిల్చ బొధాలు పడుతుంకె పీరూడు ఓర్వలేకపోయాడోయ్‌ మన గెరిల్లా దళమందు జేరాడోయ్‌ ॥కొండగ నళ్యంపేట ఆత్మకూరు, మిరియాలగు ఎ్మరజాడు ఎన్నాన్నో దాడులందు అన్నిట్లో గెలికాడు దళమంతా దెబ్బతినిపోయిందోయ్‌ కొత్త. దళమును తయారె చేశాడోయ్‌ సకొండఃి ఆదరకా బెదరకా గుండ్లెక్కి మిళ్ళ్‌ల్రీని గుండెకూ గురిజూసి

లాం

గుంద్లెన్నో వదిలాడు పోలీసు సిబ్బంది అదిరిందోయ్‌ దెబ్బకే వాడొకడు సచ్చాడోయ్‌ ॥1కొండః ఆదగంటచిసపేపు అతి ఘోరయుర్ధంబూ గుట్టాదద్దరిల్లా గొప్పగా జరిగింది గుండ్లు లెక్కకుమించి పేలాయోయి కొన్ని బొందూచెద్చిలు కూడా వేగాయోయ్‌ 1కొండ*॥ క్రై ఎ్యరజెండాకు ప్లై అండీ మన కొండ్నలెడ్డీకీ జై అండీ సీ పేరు విలిపెదము కొండయ్య వీక్రివే జోహార్లు కొండయ్య కొండ! [ఆ పాంకంలో నేటికీ ఇది (నచారంలో

వన్న కోలాటంపాటి. పేరి జీవిత విశేషాలమ సుందిరయ్య గారి

సగంధంలో చూడవచ్చు

ఎాసం॥] న్‌ ౯78

గ క న జ ॥ టై (ల 4 న స్తం ర్టంం 0000000600 ో గ. న ష్ష గొండ పీరు పూనుగ-౦ లం (బిగ ష్టానును తెలంగాణాలో అమలుజరుపుతున్న రోజులవి (గ్రామాలకు ఆామౌ లను పూర్వ్తిగా భస్మీభూతం చేసి, కోయ (_ప్రజలందరనూ అళోక్‌నగర్‌, పపేల్‌ వగర్‌ అని ఆర్భాటంగా "పేర్లు పెట్టదిడిన కానొసం(పేషన్‌ క్యాంపుకు తోలుసు పోయిన కాలమిది గెరిల్లా దళాల కార్యకలాపాలు మానుకోట ఏరియాలో బాగా జరుగుతూ వుండేవి ములుగు, నర్శం'పేట తాలూకొల అడవి (ప్రాంతం ఇందుకు (వధానరంగ భూమిగా వుండేది దీనిని అణచటానిశ్సై 4, క్‌ మైళ్ళకొళ మిలిటరీ క్యాంపు పెట్టబడింది. అడపి "4

ప్రాంతంలో (ప్రజల సంఖ్యకమించి మిలిటరీ వున్నదా అన్నట్లు పుందేది. మిలిటరీ క్థాంపులలో గెరిల్లాదళాలు మెరుపుదాడులు గావిస్తూ వుండేవి,

బొగ్గుటలోవి కాలరీన్‌పై గెరిల్లాదళాలు దాడిచేసి పెద్దమొత్తంలో తుపాకి మందునూ, డైనమైట్లనూ, వాటి ప్యూజులనూ స్వాధీనంచేసుకొనటం జరిగింది. దీనం తటిసీ అడవిలో ఒకచోట భ్యదంగా దాచటం జరిగింది

కొద్దివారాల తర్వాత ఆ దాపులలోనే -మిలిటరీక్యాంపు వెలిసింది మిలిటరీ గాలింపు (ప్రారంభమైంది, అందువల్ల అక్కడి మందుగుండు సామా(గివి మరొఠచోటికి చేర్చటం అవుసరమైంది

మానుకోట ఏరియా కమిటీ కేం్యదం ఆరోజుల్లో పూనుగొండ (ప్రాంతంతో వుండేది ఆ కేంద్రాన్ని సురక్షితంగా వుంచటానికీ, చురుకుగా పనిచేస్తానికీ (గామస్థు లంతా విశేషంగా సహాయంగావించేవారు

మందుగుండు సొమ్మాగిని పూనుగొండ_పాంతానికి తరలించాలని నిర్ణయించ బడింది పూనుగొండ (పజల సహాయం అర్జించడం జరిగింది ఎంతో ఉత్సాహంతో 22 మంది వలంటీర్లుగా ముందుకువచ్చారు

మందుగుండు సొమొగగ్రిని తరలించటం అతి ప్రమాదకరమైన పని ఒక మిలి టరీక్యాంపు దగ్గరనుండి పూనుగొండక కొవిళ్ళలోగాని, నెత్తిపైగాని మోసితేవాలి తోవలో కామారంలో మరొక మిలిటరీ క్యాంపు పుంది ఏమ్మాతం అలికిడి తగిలినా మందుగుండు సొత్మూగ్రి పోపటమే కొదు; 22 మంది కోయ వాలంటీర్లు ఆహుతై. పోతారు కొని ఆ వీరులు జంకలేదు 4 రోజులలో £ పర్యాయాలు తిరిగి ఆ మందు గుండు సొమ్మాగినంతటినీ ద్రైనమెట్లుతోసవహా పూనుగొండ ప్రాంతానికి జేర్చటం జరిగింది ఏరియా కమిటీ స్వాధీనంలోవున్న తుపాకుల స్టాకునుకూడా వీరితోనే మోయించి, అదే పొంతంలో భ్యద్రంచేయడం జరిగింది

కొంతకాలానికి వూనుకోట ఏరియాకమిటీ కేం్యదం పూనుగొండప్రాంతంలో పన్నట్లు శృతువు పసిగట్టాడు కామారం క్యాంపు మిలిటరీ 5 రోజులలో 4 పర్యా యాలు పూనుగొండ (గామంపై దాడిచేసి ప్రజలపై అనేక అత్యాచారాలు గావించారు కోళ్ళు, మేకలూ కొల్లగొట్టుకు పోయారు అయినా కేర్యదం ఎక్కడ వున్నదో ఎవ్వరూ చెప్పబేదు

4 వ దాడిలో మిలిటరీ విచక్షణా రహితంగా స్త్రీలను కూడా కొట్టటమే గాక సమ్మక్క అనే ఒక యువతిపై అత్యాచారం గావించారు. చివరకు ఆమె భయపడి, తనప తెలియదనీ, పెణక సమ్మయ్య అనే అతనికి తెలియవచ్చుననీ చెప్పింది మిలిటరీ పెణఠి సమ్మయ్యను పట్టుకొని గొడ్డును బొదినట్లు బాదారు చివరకాతడు తనకు తెలియ దవీ, ఒక మడుగువద్ద పుంటారవి జనం అనుకొంటూ వుంటారనీ, ఆ మడుగు దగ్గరకు శీసుకపోతాననీ అన్నాడు

మిటలిరీ (గామం మీద దాడి చేయగానే, పాలక్షై రోజూ వూరిలోకి

"7

వచ్చే దళ సభ్యులను వూరిలోకి రావద్దని ప్రజలు కబురు పంపటం జరిగింది కౌబట్టి మేము వూరికి దూరంగా అడవిలో కూర్చొని. చూస్తూ వుండటం జలీగింది. పాలతో ఒకరిని పంపి సమ్మక్కపై జరిగిన అత్యాచారాలను తెలియజేశా సమ్మయ్యతో మిలిటరీ మడుగుదగ్గరకు వస్తున్నట్లు తిరిగి కబురు పంపారు. వెంటే కేంద్రానికి వెళ్ళి వున్న గుడిపెను తగులబెట్టి రికార్డునూ, సాొమ్మగినీ క్షేమంగా మరొక 'పాంతావికి తర్హించడం జరిగింది

మడుగు దగ్గరకు మిలిటరీ వచ్చుసరికి బూడిద, పొగ ఇంకా పూర్తిగా అరి పోని కొరివులు మ్మాతం కన్పడ్డాయి.

ఆ_గహోద్యగులైన మిలిటరీ సమ్మయ్యను (గ్రామంలోకి ఈడ్చుకు వళ్చి (పజల సమక్షంలో అళతనివి కాల్చి వేశారు,

పెణక సమ్మయ్య కమ్యూనిస్టుపార్టీ సభ్యుడు, పలంటీరు పార్టీ శేంగదాన్ని కాపాడటంలో ఆ మహాపీరుడు (పాణ్నబిలిదానం గావించాడు.

సమ్మయ్యను హత్యచేసిన మరుక్షణం మిలిటకి (గ్రామంలోని (ప్రతి యింటీ! చిచ్చు పెట్టింది ఒక గంటలో సుమారు 100 యిండ్ల కు పైగాపున్న ౌామం శ్మశాన వొటికగా తయారైంది.

సశువుల మందను తోలుకుపోయినట్లు పూనుగొండ _పజలనూ, వారి పజవ లనూ మిలిటరీ 20 మైళ్ళ దూరానవున్న పాథాల చెద్వవద్దకు తీసుకుపోయి, కాన్నెన్‌ పీేషను కాస్టంపును ఏర్పర్చింది.

అదే నేటి ఆళోక్‌నగరీ .

సమ్మయ్య కొల్చి వేయదిడ్డాడు (గ్రామం భస్మీభూతం గావింపబడింది, తామ దూరప్రాంతాలకు కట్టుగుడ్డలతో తరించబడ్డారు. అయినా, ఒక వ్యక్తికూడా మందు గుండు, తుపాకుల అచూకీని మిలిటరీకి చెప్పరేదు, తాము నాశనమైనా తమక నూతన వెలుగును, కొత్త జీవితాన్ని చూపించిన కమ్యూనిస్టుపార్టీ కి (దోహం చేయ దలచుకోలేదు / ॥ ఆనాడు పట్టుబడి, ఒకలారీ మీదదిడగానే దిట్టలు తడుపుకొని రహన్య స్ట్థావరాలన్నింటిని దియటపెట్టిన కొందరు నాయపలతో ఈనాడు పట్టుబడి, ఒక్కా లాకీ కూడా మీదపడకముందే రహస్య స్థావరాలను గూర్చి, రహస్య కార్యకలాపాల గూర్చి పోలీసులకు కేజీలకు పేజీలు రిపోర్టులు (వాన్‌ ఇచ్చిన “విష్టవ” నాయకులతో ఆనాటీ పూనుగొండ వీర (ప్రజానీకాన్ని పోళ్చిచూడండి

ఉత్తర గ్రమాబలాకరు, అభిమన్యు కుమారులొకరు :

ఈనాటికి పూనుగొండ (ప్రజలు మార్కిస్టు కిమ్యూనిసు పాఠీ నాయకతా నంమటితమై పనిచేస్తూనే వున్నాడు వంట గరిట గజ నాయకన్వా

• నండూరి _పసాదరావు ;6

హు! జ స్ట ల ఉంరం0ర00౦౦6చిర్తి స శ జే ప్లై | ళ్‌ న రే చక సాగ ట్‌ న టో ఉ్తో న 4. రి ర | హ్‌ ర౦౮౦౧౦6660600ఈ | శ ల 1 న... మె గక గాలకీ తెలంగాణా సాయుధ పోరాటఎల్‌ ఇఒ _టి, జ వ్‌ = వహిశల మహా కన్నత మెన దాత రుూనా “నేనూ, సబగువుదిక సళ్యులం కలపి అడవిలోకి వెళ్ళిన (ప్రారంభ దినాలపి. బ్రామాలలో, సజలతో పందింధం పెట్టుకో వలసిందిగా పార్టీ మాకు అదేశాన్నిచ్చింది ఐతే ఏ ఊరు వెళ్ళాలి ముందు, పజలను యెలా కలుసుకోవాలీ అవి ఆటలో చిస్తూ (ప్రయాజం సాగించాం మేము వెగుకున్న దారిలోనే కొంతమంది (స్రజలు బుట్టలు, అంబిలి పోసుకునే బ్యురలు చంకనేసుకొవి విప్పపుప్వు ఏదడకొవేదావికి వక్తు న్నారు వాళ్ళు నమ్మ చూచి, బెదురు బెదురుగా వాళ్ళభాషలో కీసరబాసరగా మాట్లాడు కొంటూ పమగ్గెత్తడం (ప్రారంఖీంచేరు. వాళ్ళ పదగు చూస పోలీసణ వస్తున్నారా అవీ పరికించాం కొనీ హరు మమ్ము చూపే నటగెక్తుమున్నారవి గమఏంచేం, ఎందుకంకే, అదిసరశే ఒకటి రండు దళాలు *ప్రజలమ కలుసుకునేందుకు 77

వెళకే _పజలు దగ్గరకు రాకుండా బెదిరిపోయారని తెలిసింది. (వజలలో దళాలంశే చంపుతారనీ, దోచుకుంటారవని శ్యతువులు విపరీత (పచారంచేళారని తెంసింది. *ఎలా' గైనా వీళ్ళని కలుసుకోవాలి కృామేడ్‌” అన్నాను. మాలో ఒకరు “ఓ అన్నా! ఓ దొర చట్టపన్నా; (కోయలను గౌరవంగా అలా పిలుస్తారు మేము మీవాళ్ళమే ఆగండి”అని . కేకలు వేశాడు. కౌనీ వాళ్ళు పరుగెత్తుతూనేవున్నారు. నేను “ఓ సమ్మక్కః వైదక్కః ఆగురల్గాః;” అన్నాను. “దూపబొతుంది. అంబలి పోయరల్లా ;” అన్నాను. శ్తీగొంతు విన్న ఆ స్త్రీలు వెనుదిరిగి చూశారు, ఆగారు. ఎలాగైతేనేం వాళ్ళను కలుసుకున్నాం. అంబలిబ్యుర చూపిస్తూ పోయమన్నాను. నువ్వంటే నువ్వు అనుకుంటూ ఒకామె అంబలిపోసింది. ఆమె దృఢంగా, ఎర్రగా, ఎత్తుగావున్నది. ఇలాంటివాళ్ళు దళాలతో చేరితే, ఎంతబాగుండును అనిపించింది. అంతా ఒకచోట జేరాం. నేను వాళ్ళతో ఇలా

“అడవి సంపదంతా మీరే అనుభవించాలి. ఈ అడవ చౌకీదారులను గూడేల మండీ తరిమి వేయండి. పన్నులు కట్టవద్దు. కాయలు, గడ్డలు స్వేచ్చగా ఏరుకోండి.

• తునికాకులు మీరే కోసుకొని బొగ్గట్ట, ఇల్లెందులలో అమ్ముకోండి. కంటటాక్ట ర్లనువెళ్ళ గొట్టండి.ఇలా మీరుజేయగలిగితే ఆకలితో మాడవలపిన పనిలేదు.చూడండి,మీ ఒంటిపై గుడ్డ పీలికలు కనీసం శరీరం సాంతం కస్పుకొనేందునైనా చాలకండా వున్నాయి. చలికి, ఎండకి, వానకి గురియై బాధపడటం వుండదు” అని చెబుతుండగా ఒక అతను “ఫోజుని రాజు తోలడా?” లని అడిగాడు. “నిజమే తోలుతాడు. ఈ అడవిలోకి పొజు (పోలీసు రావడం అంత తేలికకాదు. మీరంతా ఒకటిగా వుండి, సంఘంలో చేరి,

"దళాలతో కల్సి పోరాడి వారిని ఎదుర్కొనవచ్చు. స్వేచ్చగా (బతకవచ్చు” అనే సూటలు భయపడే ఆ (ప్రజలు నిన్న శర్వాత వారిలో ఉత్సాహం కనబడింది. "

“మీ గూడెం పస్తాం. మీరా గూడెం వాళ్ళను అందరినీ కూడ గడతారా?ొ అన్నాం. వాళ్ళు “మీరు రాపద్దు మేము వెళ్ళి గూడెం దొరకు చెబుకాం. ఆయన ఎట్టా సెపితే అట్టా సేద్దాం” అన్నారు. “ఎల్లుండి ఇక్కడే కలుసుకుందాం” అని చెప్పి ఎవరిదారిన వారిమి వాళ్ళిపోయాం.

పాయంక్రానికి మరొక గూడెం దగ్గరకు చేరాం. మాలో ఒకరు వెళ్ళి శ్యతు వుల ఏజెంట్లు ఎవరైనా వున్నారేమోనని చెలుసుకొనివచ్చారు. ఎవరూ లేరని తెలిపి అందరం వూళ్ళోకి వెళ్ళాం. ఎదురై న వాళ్ళనందఠినీ పలకరిస్తూవున్నాం, కానీ ఎవరూ. మాట్లాడటం లేదు. అడుగగా అడుగగా కుల పెద ఇలు చూపెటారు. ఆయనతో మాట్లాడాం. అందరినీ కూడగట్టమన్నాం. ఆ "కల ప గూడెంలో ఎవరూ. లేరని అబద్ధమాడాడు, నేను స్త్రీలనైనా కొద్ది మందిని కూడగటితే మాట్లాడి వెళ్ళిపోతామనీీ మాకు బాగా ఆకలిగా వుంది తింటానికి ఏమైనా. పేట మనీ ఆ పెద్ద నడిగాను. ఆ కులపెద్ద ఇంటిలోపల కెళ్ళి మొక్కజొన్న “పేలాలు, ఇద్దరు. వ్రీలను కూడా తీసుకువచ్చాడు. ఆ స్రీలతో మమ్ముచూసి భయపడవద్దని చెప్పి, బాలా

78 +

విషయాలు వారికి వివరించాను ఇదే పద్ధతిని మూడు గూడేలు తిరిగి మొదటివాళ్ళును కలుసుకున్న (ప్రదేశానికి చేరాం అక్క-డవాళ్ళు విష్పపువ్వు ఏరుకుంటున్నారు వాళ్ళును “మీ కులపెద్ద ఏమన్నాడు ౩” అని అడిగాం. “మా కుల పెద్ద “చీకటి దొరలువ స్తేఫౌజు (మిలిటరీ వచ్చి బాధలు పెడతారు వాళ్ళను కలవొద్ధ'న్నాడని చెప్పారు అందులో ఒకామె ముందుకొచ్చి “నీవు అప్పుడు “సమ్మక్కా” అని కేఠపెట్టావు నా పేరు నీకేం ఎరిక అని అడిగింది (నిజంగా నాకు ఆమె. పేరు తెలిసికొదు సామాన్యంగా వాళ్ళ “పళ్ల అవి అని కేశేశాను అంతే ) “మేము మీ చుట్టాలం అందుకే మీ పేరు తెలుసు కోగలం” అన్నాను ఆమె ఎంతో సంతోషించింది అనేఃం వాళ్ళు విషయాలు ఇతర గూడెంల విషయాలు చెప్పింది |

'పక్కపూరిలో పెద్ద భూస్వామి పున్నాడనీ, పడ్డీలు లెస్స గుంజుతున్నాడనీ 'మేము పండించిన ధాన్యం అంకా ఆయన నాగులకే పోతుందనీ, కోళ్ళు, ఆవులు, నజరానాలు వంపాలనీ, జవానులు వసూళ్ళ కొచ్చినవ్వుడు అన్నీ దోచుపుపోతారనీ, అబ్బా వీడిపీడ పదిలితే వాగుండునని ఆ పదిమంది స్త్రీలు చెప్పారు

“మీ సమస్యలు పరిష్యరించడానికే సంఘం, దళం వున్నది మీ కోర్కెలు తీరాలంపే మీరు చాలా చెయ్యూలి- మీ వూవి వారికి నచ్చజెప్పండి మేము వక్క (గ్రామములో అడోళ్ళనుకూడా కిలుసుకున్నామని, నేను వారిపేర్లు చెప్పాను వాళ్ళు పంతోషంతో “అట్లు మా చుట్టాలే' అన్నారు. వాళ్ళలో కొంతమంది స్టీలు మరింత సన్నిపాతంగా వచ్చారు ఉత్చాహం వెలిబుచ్చారు

తర్వాత ఫ్‌ళ్ళను నురల కలుసుకున్నాను పూర్వం నచ్చిన వాళ్ళంతా లే గాని సమ్మక్క ఆమెవెంట మరో వూరిలో కలిసిన ఇద్దరు యువతులు, వీరుగాక మరికొత్తగా నలుగురు స్త్రీలు వచ్చారు. వాళ్ళు చొరవతో చాలా విషయాలు చెప్పారు. వాళ్ళను పీడించి ఎలా దోపిడీ చేస్తుందీ, రోజంకా కష్టపడినా కడుపు నిండని స్థితిని గురించీ వివరించారు వాళ్ళవాళ్ళ గోజెంవాళ్ళప నచ్చజెప్పామనీ వాళ్ళ గూడెం వాళ్ళ నందరినీ (సక్క. అడవిలోకి తోలుకొస్తామని, మీరు వచ్చి మాట్లాడమనీ చెప్పారు ఆ మాటలు విన్న నాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది. ఎందుకంళే వాళ్ళను. గురించి నాకు అంత అంచనా లేదు

ఎప్పుడు వస్తామో వారికి చెప్పాము నా దగ్గరన్న తుపాకీ వారుత్చాహూాంగా చూస్తూ ఈ బందూషలు (తుపాపలు) చాలా వున్నాయా? అన్నారు ఉన్నాయన్నాను వాళ్ళ పేర్లు సమ్మక్క, ఆదెమ్మ, పాపక్క- అని తెలుసుషన్నాను. మరికొందరి ససేర్లు ఇప్పుడు నాకు గుర్తులేదు

వాళ్ళు చెప్పిన్యప్రకొరం తగిన రకణ ఏర్పాట్లతో గూ డేలన్నిటా మీటింగులు జరిపాం వాళ్ళలో ఒక ఆచారం వుంది. కులపెడద్డ చెప్పినమాట జనం జవడాటరాదు. అలాగే జనం గూడెం మధ్యచేరినిర్ణయించినదాన్ని ఆ కుల పెద్దజవదాటరాదు అందరూ సమావేశాలలో పాల్గొన్నారు. ఎంతో ఉత్సాహపరడ్డారు ఫారెస్టు చౌకీదారులు పెస్టే

70

బాధలు ప్రభుత్వ జవానులు పెళ్లే హింసలు, భూస్వాముల దౌర్జన్యం, రౌడీయిజం, దుండగాలు అన్నీ వివరించేరు

మేము మీరంతా ముందుకున స్తే శిక్షణయిస్తామనీ, మేమే అండగా నిలబడ తామనీ, అందరం కలిప్తి శతృవులను పారద్రోలి మనవాధలు విరగడ చేసుకుందామని, హాయిగా, "స్వేచ్చగా జీవించవచ్చనీ చెప్పాం

మనదళాలు అడవిచేరిన సడీ విని (ప్రభుత్వ ఏజంట్లు, భూస్వాములు వాళ్ళ వాళ్ళ జాగత్తలు స్రారంభించారు ఇడేగాక పాతబాకీలు బెదిరించి-అదిరించి వసూలు చేస్తున్నారు అడగకుండానే కోళ్ళను, గొరెలను తోలుకపోయేవారు ఈ పరిస్టితి ప్రజలలో భయాందోళన కలుగదేసింది

ఈ పరిస్థతినిబిట్టి పభుత్వ ఏజంట్లను ఊళ్ళు విడిచిపొమ్మని నోటీసులు అంబించాలని “అనంతరం” భూస్వామి ఇంటిపై దాడిచేసి ధాన్యాన్ని ప్రజలకు పంచా లని పార్టీ కమిటీముందు సాచసపెట్టాం.

ఇపుడీ చర్యలు సాగిస్తే శతృవు నిర్బంధ విధానం ఎక్కువ చేస్తాడని? మైదాన పాంతాలనుండి వచ్చిన దకాలకు రకణ కష్టమని కమిటీలో కొందరు అభిప్రా యాలు వెల్లడించారు,

'మేము (పజల సమస్యల విషయంలో వాళ్ళి బాధల, ఇబ్బందుల విషయంలో మనం పట్టించుకోకుండా ఆలస్యం చేస్తే ప్రజలు ఈ ఉద్యమం విషయంలో ఆసక్తి కోల్పోతారని, తొందరపడాలని పట్టుబిట్టాం ఎలాగైతేనేం ఈ రెండు కార్య్యకమాలకీ పార్టీ అనుమతి పొందాం

నోటీబుల కాపీలు20తయారుచేశాం అనంతరం దాడి చేదికూడా నిర్ణయించాం, నోటీసులు తీసుకుని కోయ యువకులతో రా్యకులకు ర్మాతే 16 గూడేలలో నోటీసులు అంటించివచ్చాం అనంతరం పంపక విషయంకూడా చెవులలో గూడేల (ప్రజలక వూదివచ్చాం*

ఇంకో కొందరు యునపలను తీసికొని *అవ్వాల” గుట్టలలో మకొం పెట్టాం. శిక్షణ పారంభించాం

ఉదయం లేవగానే కమాండర్‌ “వన్‌” _*టూ అంటూ శిక్షణ (పారం భించేడు శికతణలో తయౌరపుకున్న యువకులను చూస్తుంకే నాకు బలే ఆలోచన వచ్చింది అరే। వాళ్ళను సమీకరించడానికి ఆనాటి స్త్రీలే ఆధారం కదా: ఆరోజు సమ్మక్క అడిగిందికూడా, 'బందూకులు మాకిస్తారా ? అని అయినప్పటికీ వారిని ఈ శిక్షణకు పిలవలేదు, ఆడవాళ్లు ఎంతపని చేసినా వెనుకేనా అనిపించి, ఏమైనానరే వాళ్ళను కలుసుకొని ఈసారి శిక్షణలో సిద్ధపడిన స్త్రీలందరికీ శిక్షణ యివ్వాలని విర్ణ యించుకన్నాను

నోటీసెలు శతృవులలో చాలా సంచలనాన్ని కలిగించాయి. (ప్రభుత్వ

రి

ఏజెంట్ల యిన జో తేదారులు హడలిపోయి, ఇల్లెందు, బొగ్గుట్రపోయి. రత్త్షణక అధి కారులతో మొర పెట్టుకొన్నారు 'వభిత్వం వారికి హామీ ఇన్వలేకపోయింది

పోలీసు చర్య అనంతరం కొద్ది కాలానికే మైదాస్టపాంకతాల _పజలపై. కూర నిర్చంధి రాక్షసకాండ సాగిస్తూ శక్తినంతా అక్కడే 'కేంటద్రీకి రించుటవల్ల ఈ చౌకీ దార్హకు (ప్రభుత్వం రక్షణ కల్పించి లేకపోయింది

ఇక గత్యంతరం లేక (ప్రభుత్వ ఏజెంట్లు మూటాముళ్లై కట్టుకొని (ప్రజలకు మర్యాదగా చెప్పి వెళ్ళిపోపుటకు సిద్ధమయ్యారు ఇడే సమయంలో అనంకారం భూస్వామి కూడా వూరునుండి పారిపోయాడు

మనం నోటీంల అంటించింది 185 బామాలలో వొళ్ళు పారిపోయింది 80 (గ్రామాలనుండి మనతో సంబంధంలేని ప్రజలు “ఏమిటి, వెళ్ళిపోతున్నారా? అని చౌకీదారులను అడిగారు. చౌకీదారులు “మమ్ము సర్కారువాళ్ళు పిలిపి స్తే పోతున్నా” మన్నారు *మరల ఎప్పుడొస్తావు?” అని (ప్రజలు అడిగితే “ఇం కేమిపస్తాం, కిమ్యూ విస్టులు వస్తృన్నారి" అని చెప్పేవారు

ప్రజలు భలే సంతోషించారు. చీకటి అన్నల (మన దళాలను అలా పిలిచే వారు) పుణ్యమా అంటూ ఈ దుర్మార్గులపీడ వదిలిందని ఆనందంతో దళాలకోసం (పజలు వెతకనారంభించారు కమ్యూనిస్టులయెడ (ప్రజల యేమాఖిమానాలు పెంపొంద సొగాయి అనంతరం పంపకానికి గూడెం గూచెంకి _పచారం సొగించబిడింది

ఒకరోజు తెల్లవారురూము 4 గంటలకు అనంతారం వూరికి నాలగ్ముపక్తల దారులు కాపలా చేశాయి దళాలు భూస్వామి ఇంటిచుష్టూ నిఘా వేశారు తెల్లవారేసరికి ఒక్కాక్క గూడెం నుండి గుంపులు గుంపులు జనం చేరురున్నారు థి గంటలకల్లా మొదట 6 గూడేల వాళ్ళు చేరుకున్నారు

నా కళ్లు మొదట స్త్రీలకోసం వెదికాయి. కొని ఆ జనంలో గుర్తించలేక అరగుఎక్కి- “సమ్మక్కా” అని శేకి పెట్టాను సమ్మక్క మందిలో నుండి దూసుకపచ్చి అరుగెక్కి నా భిజంపై తలవాల్చింది (అది మర్యాద-వాళ్ళి ఆచారం)

దోచుకున్న వారి సంపద వారికే దష్కుతుంది అని బంగారు ఆలోచనలతో నిండిపన్న జనం ఇదిచూసి ఉప్పొంగిపోయి “జై” అన్నారు అనేకమంది స్త్రీలు సమ్మక్క, రాజమ్మ దగ్గరకు పరుగెత్తి కౌగలించుకొన్నారు ఇంతలోనే తుపాకీ ఎవరో తాకుతున్నట్లు అనిపించి ఒక్కసారి వెనుదిరిగాను ఆ స్తీ గుంపులోకి పారిపోయింది. ఎవరు సమ్మక్కా ఆమె అన్నాను సమ్మక్క గుంప్పలోనుండి ఆమెను తీసుకువచ్చి నాముందు నిలబెట్టింది ఎవరు నువ్వు అన్నాను. ఆమె ధైర్యంగా “నాపేరు వెంకటమ్మ గూడెం “లింగాలి నేనూ మీతోవస్తా"నంది నాకు బాలా అనందం కలిగింది ఆమెను చూస్తుంపే

కమాండర్‌ కార్యక్రమం 'పారంభిస్తున్నామని పజలస (ప్రకటించాడు.

81

(వజలు ఎలా పాల్గ్లొనాలో వివరించాడు. ధాన్యం, మొక్కజొన్నలు, చిక్కుడు గింజలు వపన్నవన్నీ సమంగా పంచుకోవాలన్నాడు. సమ్మక్క, వెంకటమ్మ నాయకత్వాన 14 మంది శ్రీలు పోచయ్య నాయ శళ్వాన 10మంది యువకులు భూస్వామి ఇంటిలో (ప్రవేశించారు. సామానంతా దియట వేశారు. దాస్యం బస్తాలు బమటికి దొర్జించారు. చీరెలు, నగలు, వస్తుప్తులు వియటకు శెచ్చారు. కొన్ని కాగితాలు కూడా తెచ్చారు. కులపెద్దలు చెస్సిన్టపకారం ముందు ధాన్యం అందరికీ పంచటం జరిగింది. “ఎవెనుకపచ్చిన జనానికి.ధాన్యం అందనివారిక్‌ చీరెలు, వస్తువులు పంచారు. తాకట్టు కొగితాల్మప్రకౌరం నగలు ఎవరివి వారికియచ్చారు. ఒకబస్తా వియ్యం, ఒకిపచ్చడిజాడీ దళానికి పుంచామని _పజలలో (ప్రకటించారు. ఆనాటి థోజనానికిగాను చిక్కుడుగింజలు కొన్ని ఉడకబెట్టమని వెంకటమ్మకు చెప్పారు. కొన్ని గూడేలనుండి జనం ఇంకావచ్చారు. వారికి పంచడానికి ఏమీలేవు, అందుకని దళానికని వుంచుకున్న బస్తావియ్యం కూడా అందరినీ పంచుకోమన్నాము. జనం ఆనందంతో పుత్చాహంగా పన్నారు. వెంకటమ్మ పరుగెక్తుకెచ్చి అరుగు ఎక్కి. “చీకటి అన్నలజాడ ఎవరికీ. చెప్పొద్దు. పోలీసోళ్ళప లొంగొద్దు. ఆడోళ్ళు గూడా దళాల్లోకి పోవాలి” అని చెప్పింది. ఇంతలో కమాండరు విజిలు వేశాడు. దళ సభ్యులంతా అనుకున్న (ప్రదేశానికి కదలిపోయారు. వారితో కొంతమంది యువకులు అనుసరించారు. మాతో వచ్చిన యువకులను కూర్చోబెట్టాం. ఎంతమంది మిలిటెంట్పు శిక్షణకు వస్తారో పేర్లు తీసుకొని వాగ్గినందరినీ ఫలానా చోటికి చేర్చమని కార్య శ్రమమిచ్చి దశాన్ని వాళ్ళువెంట పంపించాం. వజలు అడవి సంపదను "స్వేచ్చగా అనుభవిస్తున్నారు. దళాలు ర్మాత్రిపగలు లేవండా సంచతి స్తున్నాయి. ఉన్న రోడ మార్గాలు ధ్వంసం చేస్తున్నారు. ఆర్లనై జక్ల గూడెంలను ఆగమేఘాలతో అందుకుంటున్నారు గూడెంలలో నున్న యువతీయువకులు వలంటీర్లుగా చేరి శిక్షణ పొందుకున్నారు. సమ్మక్క, వెంకటమ్మ నాయకత్వాన 10 మంది స్త్రీలు హడా శిక్షణ పొందుతున్నారు. ॥ అడవిలో పమలకై వెళ్ళిన జనం వింతగా గంటలు గంటలు ఈ విన్యాసాలు చూ స్తున్నారు. ఇళ్ళుకు వెళ్ళి కథలు కథలుగా చెప్పుకోసాగారు. ” ఒకసారి తుపాపల్లాగా క్కరలు చంకనేసి కమాండరు శిక్షణా దళాన్ని పాకీ స్తున్నాడు. ఒక వరుస అందరూ పొకిన తరువాత మరల రెండవసారి పాకించ ప్రారం ఫించాడు. సమ్మక్క రెండవసారి రొప్పుతూ ఆగిపోయింది. కమాండరు “నమ్మక్కా పాకు" అని గర్జించాడు. సమ్మక్క మారు పలకకుండా కూలబడింది. దగ్గరకు వెళ) నెవ్మదిగా అడిగాను. ఆమె తలపంచి కడుపున్తైపుకు చూపిస్తూ *“మావ-మావ'" అంది. అయ్యోోః ఈ ఉద్యమానికి పునాదిరాయిలాంటి సమ్మక్కా ఒక దళాన్ని 82 "

నడసగలిగే కమాండకు కౌవాలనే నీఆకొంక్ష నెర వేరలేదుకదా అనిబాధపడ్డాను ఆమెను వ్శిశాంతి తీసుకోమని-దిగులుపడకు నీపు చేయాల్సిన పనులు చాలా పున్నాయి. అని పుత్చాహవరిచాను మర్నాడు గూడెం వెళ్ళడానికి సమ్మక్క. సిద్ధపడుతుంపే తోటి శ్రీలు కూడా వాపోయారు ॥

“అందర్నీ కూర్చోబెట్టి అన్నినిబంధనలు ముందే చెప్పాంగదా మీరు ముందు ఎందుకు చెప్పలేదు” అవి అడిగాను వాళ్లు దళంలో చేర్చుకోరే మో అని భయపడి చెప్ప లేదు అన్నారు వాళ్ళు ఆ మాట అనగానే నాకు మైదాన [ప్రాంతంలో జరిగిన ఒక ఘటన మనసులో మెదిలింది

మైదాన (పాంతంలో ఒకొమె 8 నెలల గర్భిణితో దళాలలో చేరింది ఈ సంగతి ఎవరికీ తెలియదు మూడు రోజుల శిక్షణ తరువాత ఒకరోజు పరుగెత్తడం, "రెండవ రోజు ఎత్తు ఎగరడం (హైజంప్‌) శిక్షణ ఇస్తున్నారు. శతృవులు వెంబడి స్తే మనం పరుగెత్తేటప్పుడు గోడలు అడ్జువచ్చినా ఎత్తు ఎగిరి గోడలపైనుండి తప్పించు కొనే పద్దతి శిక్షణ ఇస్తున్నారు ఇసుకవాగు యుసతీయువకులు ఎత్తు దూకుతున్నారు. ఆమె మూడుసార్లు దూకింది నాలుగవసారి “అమ్మా” అని కూలబడింది గర్భస్రావం జరగడం రక్తం పోనడం ప్రారంభించింది ఆమెను నేలజోలే కట్టి దళ సభు్భ్ధాలం మోశాం డాక్టర్‌ రామదాసుగారి చికిత్సతో కోలుకుంది నెమ్మదిగా.

ఈ ఘటన జరిగిన వెంటనే దళ నాయకులంతా నూపై విరుచుకుపడ్డారు స్త్రీలకు సహజంగా యిలాంటి ప్రమాదాలు వస్తాయి కనుక స్త్రీలు దళాలలో పనిచేయ రాదు నర్పులుగా, వార్తాహరులుగా, (ప్రచారకులుగా వుండిపోవాలన్న నిబంధనలు పలుకసాగారు.

వారి వాదనలు బాధ కలిగించాయి, తర్వాత చర్నితలో ఈ నిబంధినలు పనికి రావవి స్త్రీలు రుజువు చేశారు.

మరికొన్ని రోజుల తర్వాత సమ్మక్క, ఆదెమ్మ, వెంకటమ్మల నాయకశ్వాన అనేక దఫాలుగా మొత్తం 40 నుంది స్త్రీలు దళ శిక్షణ పొందారు

వెంకటమ్మ ఇంటికివెళ్ళి భర్తను సమ్మతింపజేసి ప్రాంతీయ దళాలలో జేరా లనీ నిశ్నయించాం

వెంకటన్ము ఇంటికిపోయి దళాలలో చేరకాననీ చెప్పింది భర్త మండిపడి కొట్టడానికి తయారయ్యాడు. వెంకటమ్మ “నీకు ఇంకా ముగ్గురు పెళ్ళాలున్నారుగా, వాళ్ళతో కులుకు నేనుమ్యతం దళాలలో చేరాల్చిండేనని ఇంటినుండి పరుగుతీసింది

అంతే, మళ్ళీ ఇంటిముఖం చూడలేదు అడవిలో కాామేడ్స్‌ను కల్పుకొని విషయం చెప్పి దళంలో బేరకానంది ప్రాంతియదళ నాయకులు అమెను దళసభ్యురాలుగా చేర్చుకోడానికి వెనకాడారు. ఎందుకంళే ఇలా చేర్చుకుంటే శ్యకువులు “ఆడవాళ్ళను ఎత్తుకుపోయా'రని సచారం చేస్తారేమోనన్న ఆలోచనలో పడ్డారు వెంకటమ్మ ఏమైనా సరే చేను వెనుకకువెళ్ళేది 88

లేదని పట్టుబట్టింది “మొగాళ్ళంతా ఆడాళ్ళకు చెప్పివస్తున్నారా ?”అని (ప్రశ్నించింది. “మిరు భయపడకండి, నా మొగుడు నా సంగతి పట్టించుకోడులే” అంది

తప్పనిసర్లై వెంకటమ్మను _పాంతీయదళం ల్లో సభ్యురాలుగా చేర్చుకున్నారు ఆమి శతృషుపై చేసే దాడుల సమయంలో ఎంతో చాకచక్యంగా నేర్చుతో బాధ్యతలు నిర్వహించేది ఆమె పోరాట పదును, చొరవ వల్లిదిళ కమాండరుగా ఎన్నుకోబడింది

నాగమ్మ చరిత ౮ ఓ

నాగమ్మభర్తతోసహాదళంలో చేరింది నాగమ్మ సూటిగా తుపాకి కాల్చ్బడంలో ఆరితేరింది నాగన్మకి పాపం ఒక యిబ్బంది వుంది ఆమె చాలా పౌల్టైమనిషి తుపాకి అందరిలాగా చంకన వేసుకోడానికి వీలుండేది కాదు తుపాకి భుజంపై పెట్టుకొని మోయసలసిపచ్చేది. అది (ప్రమాదమని ఈమును కొరియరుగా పనిచేయమని నిర్ణయించారు ఈ నిర్ణయాన్ని ఎదిరించి పోరాడింది, ఆఖరికి పార్టీ శిక్షణను అమలు జరపాలని బాధతోనే అంగీకరించింది వార్తలు తేపడంతోపాటు కొన్ని దాడులలో ఈమె చాకచక్యంగా, సాహసంగా, నిర్హి యాత్మక పాత నిర్వహించుతూ ప్పండేది

ఒకరోజు మధ్యాహ్నం వెళ్ళి శ్‌గురు పోలీసులు, ఇద్దరు చౌకీదాళ్లు పక్క గూడదెంకు వస్తున్నారన్న వార్త తెచ్చింది

ఎచ్చట దళం మాటు కాయాలో నిర్ణయించుకున్నాట ఎవరి స్థానాలలోవారు నిర్ణయః (ప్రకారం సిద్ధంగా వున్నారు ఈమె చివరి క్మామేడ్‌ పద్ద ఆపేక్షకరొలగా నిరాయుధురాలుగా నిలబడి వుంది

మొదట కమాండరు (ఒకరికొకరు కనబడకుండా దూరడూరంగా నిర్ణయించిన స్టానాలలో వున్నారు) పోలీసులు మధ్య కురాగానే మొట్టమొదట గ తుపొకి పేల్చాలి ఆ ధ్వని విని దళసభ్యులంతా అదే ఆజ్ఞగా అనుకొన్న ప్రకారం తుపాకులు "'సేల్చాలి వారిని దెబ్బతీసి ఆయుధాలు సంపాయించాలని ప్లాను అనుకొన్నట్లుగానే శతృవులు ఆ స్థలం మధ్యకు వచ్చేస్తున్నారు కమాండరు తుపాకి చెడిపోయింది. అడి మిగతావారికి తెలియదు దళ సభ్యులంతా కమాండరు ఎందుకు తుపాకి కొల్బలేదని ఆళురతతో ఆజ్ఞ్జకోసం ఎదురుచూస్తుశ్నారు ఆవేదనతో నాగమ్మ శతృషులు. దాటి పోయేట్టున్నారిని క్క కామేడ్‌ని తుపాకి ఆపేల్ళముంది ఆ కెమేడ్‌ కమాండర్‌ ఆజ్జలేనిదే కొల్చేదెలాగా అన్న సందేహం వెలిబుచ్చాడు ఇక లాభంలేదని నాగమ్మ ఆ కామేడ్‌ పద్ద సున్న తుపాకీ అందుఖని పరుగులంకించుకుని (ప్రక్కనున్న శతృ వుల కంటే ముందువెళ్ళ ఎదురుగామాటపేసి వాళ్లు దగ్గరకు రాగానే గురచూపి ఆపేల్ళింది యీ ధ్వని విని దళసభ్యులంతా అన్నివైపుల నుండి తుపాకులు_పేల్చారు. దళకమౌాండర్‌ తుపాకీ బాగుచేసుకొవి ఆనందంతో సింహగర్జన చేస్తూ వెనకనుండి కౌల్సులు సాగించాడు నాగమ్మ తుపాకిదెబ్బకే పోలీసు పడి చచ్చిపోయాడు. అందరికీ

శశీ

గాయా ౫ తగిలాయి. తుపాకులు విడిచి పోలీసులు పారిపోయారు. కొంత మైము వేచి వుండి శతృవులు పోయారని నమ్మకం కలిగిన తరువాత నాగమ్మ పరుగెత్తి ఆయు ధాలు చంకనబెట్టుకొని కమాండర్‌ కు అందించింది కమాండర్‌, దళ సమ్యల ఆనందం చెప్పనలవికాదు. నాగమ్మన్నుపాంతీయ దళ ఉప కిమాండరుగా ఎన్నుకున్నారు నాగమ్మ ఉప్పొంగిపోయింది. ఆఅఆబెమ్మ

ఆదెమ్మ మాటకొరి ఈమెను గూడెంలో జనాన్ని కిదిలించే కార్యక్రమాలకు ఆర్గనై జర్‌గా నియమించారు ఈమె కృషి ఫలితంగా స్రీ, పురుషులు ఉత్సాహంగా బ్యాచీలు, బ్యాచీలుగా వస్తున్నారు

ఆదెన్ము దళాల లోనికి యువతియువకులను ప౦ంపటమేగాక పజలక అనేక విధాల మ్రైనింగు ఇచ్చింది శతృవలను తపవ్చుదారులు పట్టించడం, పోలీసులు (పజలపై దాడులు చేసినప్పుడు (ప్రతిఘటించిడం, దళాలకు వార్తలు అందించడం, ఆహారం చేరవేయడం, రహన్య స్థిలాలను కాపాడటం మొదలగునవి ఎంతో నేర్చుతో (పజలను వెంకేసుకుని చేసేది అంతేగాక భూమిదున్నే కార్య్యకమం (ప్రజలు చేపట్టిన సందర్భంలోకూడా ఆమె పృాత యెంతో సంది పాపమ్మ, అలాగే అనేకమంది స్త్రీలు దాడుల్లో చేరి, అనేక దాడులలో, పోరాటాలలో యెంతో నేర్చుగా వారి వాధ్యతలు నిర్వ వాంచారు

ఈదశలో స్థానికంగావున్న న్త్రీలుకూడా ఎంతో దాకచక్యంగా నేర్చుతో బాధ్యతలు నిర్వహించేవారు అన్నాలు చేరవేయడం, అడవులలోవున్న దళాలకు ఐ్త్రీలనుండి వార్తలు అందించడం- పోలీసులు ఒంటరిగా వెళుతుండే స్త్రీలు గుంపుగా వాళ్ళవైబడి తుపాకులు గుంజుకొని దళాలకు అందించిన ఘటనలు కూడా పున్నాయి

అలో సమ్మక్క

ఆ ఊరువారు ఆ రోజు అడవిలో పనికీపోయారు. ఆ ఊరు రావాలంపే గుట్టయెక్క. రెండు గుట్టలమధ్య ఇరుకుదారిగుండా గుట్టదిగి రావాలి చొకీదారులు, పన్నులు వసూలుచేసేవారు ఆ ఊరికి పోతున్నారు. వాళ్లు ఈ గుట్ట యెక్కకముందే సమ్మక్క మరికొందరు వాళ్ళను చూళారు. చౌకీదారులు మొత్తం నలుగురే వున్నారు. మంచి ఛాన్సు తుపాకీ గుంజుకోవాలన్నారు చౌకీదారులకంకు ముండే గుట్ట యెక్కి ఇరుకుదారిలో సమ్మక్క-వాళ్లు మాటువేశారు వొళ్లు ఇరుకుదారిలోకి రాగానే వారిపై ఒక్కసారిగా బండలు తోళారు చెట్లపై నుండి కొంతమంది రాళ్ళవనర్షం కురిపించారు. దీనితో వాళ్లు గాదిరా పి దెబ్బిలు తివి “దిందూకుఇస్తాం, మమ్ము వదలండి అవి కేకలు 'పేశారు సమ్మక్కం ప్రక్కనున్న చెట్టుకు తుపాకీ తగిలించి చేరులెత్తమంది చౌకీదార్లు

6] 85

అలాన్‌ చేశాట. సమ్మక్క ముఠా అంతా. వారిదగ్గరవెళ్ళి తుపాకి తీసుకొని వాళ్గను గుంజీజు తీయించి, అనేక బాధలు పెట్టి ఈ విషయం యెక్కడయినా చెప్పారా మీ ప్రాణాల దక్కవవి బెడిరించింది. వాట్ల చెప్పం అన్నాక. ఆ తర్వాతా చెప్పలేదు. శుపాకి దళానికి ఆందిఎచేద.

జలు భూమి దున్నుపనే కార్యక్రమం. విరివిగా చేదిట్టారు. ఇప్తరు అడవికి హడ్డులులేప్ప. వాళ్ళ ఇష్టర్టైన మంచి భూమివి చడునుచేసి పంటలు పందిం చాష. ఈ కార్యకమం పజలను వూపివేసింది. (పజలు ఒక పంటను పండీంచుకొవి ఆనుభవించారు. మొక్కజొన్న బాగా పండింది. చిన్న చిన్న వాగుల దగ్గర పరి కూడా పండిండే పద్ధతి (ప్రవేశపెట్టారు. సజంలో ఇక తిండికి మాడవల్నిన అవసరం వండ. దనే విశ్వాసం పెరినెంది,

1850 ఉపారంభపైంది. అడపషలలో పవేళచి పజలను అణచడావికి, దళాలను గాలించడం కోనం త్మీన ప్రయత్నాలు చేస్తున్నారు. రోడ్డుపై లారీలను ఆప్‌, గూడెంలో పన్న జనావ్ని కొట్టే ఒకలోట చేర్చి అడవుల దారులను చూపించవమవి వేధించడం ప్రారంభించారు. ఆ సమయంలో (ప్రజలు మిళిటకీకి దాగా బుద్ధి చప్పాప. చళాలు కూడా దాపలలోకాచి వైనిపలను డారి చూపిస్తాం అని కీకారణ్యంలోకి తీసు శెళ్ళి అటూ ఇటూ చీకటిపదేదాకా శిప్పి ర్మ్యాతి అక్కడ వుంచేలా చేసేవారు. ఆ ర్యాతి అక్కడ మకాం చేడూల్చి వచ్చేది. మిళిటర్‌ (ప్రాడొలు గుప్పెట్లో పెట్టుకొని క్షజముక యుగంగా గరుప్పతూ ఏ బెట్టు కదిలినా, దళాలు జని కొల్చులు చేపేవాప. ఒక్కక్క పారి గుట్టలమధ్య ప మిలిటరీని తీసుఇళ్ళి చశాలకు అప్పతెప్పేవాప దళాలు మకప్ప దాడిచేపి మిలిటకీవి చెబ్బతీ'పేవ. డావితో వైనికలు ఖీళిన్లి పోయారు

ఈ మహోద్యిమ చర్నితలో ప్రజలు - స్త్రీలు చేపిన త్యాగం, కృషి, కార్య త్‌మాలు పాయాలంకే పెద్ద గంథమొతుంది. (ప్రభుత్వం ఎంతో కైర వి్చుంధ విధానం పాగించిండి సృకుషులు వుండేవారకొదు. రాక్షసంగా. స్త్రీలను చిత్రహింసలు పెట్టడం, కాన్‌వెంపేషన్‌ క్యాంపలకు తీసు3ెళ్ళి ఎవ్నోఅవమావాలక గురిచే పేవారు- వారి విలువైన శేలాన్ని కూడా. దుర్మార్గులు దోచుకొనేవారు. ఎన్నోదాధలు పెష్టనాః ఓర్పుతో సహించాశేగాని ఏ స్త్రీనుండీ శ్ళతువులు రవ్వంత రహస్యం చెప్పించలేక పోయాము. అన్నింటినీ సహించి -వాళ్ళ జీఏతాలు సర్వనాశన మైనా పాక్టీని, దరాలచు శన్నవీడ్డలకింపే మిన్నగా కాపాడారు.

తెలంగాణా అంతటా కూడా మహోద్యమ పోరాబనర్నితలో వందలు, వేలు ఈద్లలుగా, యువశులుగా వీదచేపిన క్యాగాలు, కృషి ఇంకా మరుగునపడే పవ్నాయి అలా స్రీలోకం పార్టీవి, దకాలచు కంటికి పావలాకాపాడి, అనేక పోరాటఘట్టాలలో పాల్గొవి, వీరోచిత ప్యాత నిర్వహించి చర్చిత సృష్టించుకున్నది.

• =శ్రీమతి మల్లు స్వరాజ్యం లా ఏ శిరి

ళ్ష

ల్ని ంంంంంంంం0ం000

కె వారి రా ఒక జ గాం విప్లవకిళోరం యాదగిం (“నైజాము సర్కరోడా-నాజీల మించినోడా” అవేపాట వాటికి, నేటికీ విష్ణ హాగుల్ని విరజిమ్ముతూ వీర తెలంగాణా పోరాటంలో పాల్గొన్న అశేష (పజ ఆశయా లకూ, ఆపేశానికీ తార్కాణంగా విలిచివుంది ఆ పాట రచించిన క్యామేడ్‌ యాదగిరి స్వయంగా విప్లవ వీరుడు. 1948 జూలై శవ ఆలపర్తి (గామంలో డేశ్‌ముల్‌ విసునూరు రామచండ్రారెస్టి గూండారి చేశుల్లో క్నామేడ్‌. దొడ్డి కొమరయ్య ఆహంతి కావడంతో తెలంగాణా పోరాటానీకి అంకురార్పణ జరిగింది జొవై, శన రామన్న గ! పోరాట వార్షికోత్వవం పండికృంగా యాదగిరివి గురించి తెలంగాణా పోరాట అగ వాయకుల్లో ఒకరు నేటి మార్క్విస్ట పాక్టీ వల్గొండ జిల్లా కమిటీ కార్యదర్శి అయిన భ్రీ భీమిరెడ్డి నరసించోశెడ్డి రాపివంపిన సృతులము పారపలకు అందజేస్యన్నాం- _-పంపాదకుడుజ] వగా

బం౦చెనక బండిగట్టి పదహారు దిండ్ల గట్టి ఏ బండ్లా వస్తవు కొడక్షో నైజాం సర్కరోడ నాజీల మించినోడ వ్న్‌జాం సర్కరోడ గదిందెని పోలీసు మిళ్చి 9 రెండు ఒలంపవంతులానుకోని పృఖ్గెలు దోస్తివి కొడుకో నువు ఇల్లెల్ల దోస్తివి కొడుకో నైజాం సర్కరోడ ॥దించెజ బాగీరుదారిలంతా జామీనుదారులంతా నీ యండా జేరిరికొడుకో వ్తైజాం సర్కరోడ ॥దించె॥ శ్రీ పురుషులంత కలపి పిల్లాలమంత కలిసి వడిసెలల రాల్లు నింపి వడివడిగా గొట్టితేను కౌరాప్పునీళ్లు తెచ్చి కండ్లళ్ళ న్లితీను వీ మిల్మిటి బారిపోయే మైజాం సర్కరోడ ఇబిం॥ి బండెనక దిండి గట్టి పదహారు దిండ్లుకట్టి పి దిండ్ల పోతు కొడకో నా కొడక (పకాపరెడ్డి జదించెః చినపంది మల్లి గాడు పెదమంది మల్లిగాడు అల్లి ద్దర్ని తింటముకొడుకో నా కొడ్రక్ర (వశాపరెడ్డి ఇదిండిని చుట్టుముట్టి మార్య పేట నట్టనడుమ నల్లగొండ

నీపుండే హైదరబాదు దానిపక్క గోల్‌కొండ గోల్‌కొండ ఖిలాకింద సీ గోరికడతము కొడుకో న్లైజాము సర్కరోడ ॥నీగో ర! నాటి చర్మెత నిష్పులను నేటికీ చెరుగుతున్న ఈ పాట మొదటపాడిన ఆ వీర యోధుడు ఎవరు? అమర వీరుడు యావగిరి, (గామం ఎల్కా పెల్లి, తాలూకా నూర్మా "పేట, జిల్లా నల్లగొండ 32 ఏళ్ళకితం యాత్రగా సాగిపోతున్న ఒకానొక విమోచన దళం ముందు నడుస్తిన్న ఈ వీరుని గళం నుండి, స్వయంగా. దాధలు, బిపవులు అనుభవించిన ఈయన హృదయాంతరాల్లో నుంచి అలలు అలలుగా పెబ్లవికి వచ్చిన అగ్నికణాలివి. పక్యంనున్న జన్నారెడ్డి దొరల దాశులు, దౌర్జన్యాలను చెండారుతూ వాటి అంతుచూడగలమని గర్జించిన గార్మడింప్పఇది అప్పటికి తరతరాలుగా పాదుకుున్న ఈ బొరలు, వారిని కాపాడుకున్న నిజాం పాలకులు (ప్రజ్యాపవాహము ముందు నిలువదేర్కు గెలవలేరు అవి, అమాంతొంగా పడిపోగలరని పూరించిన శంభారావమిది ఇంతకూ ఆ అమరవీరుడు యాదగిరి మరణించినచెక్కుడ? ఏ సందర్భంలో? ఆ మధ్యనే తోటి కాామేడ్‌ కృష్ణమూూ్తితో నేను జీపులో జనగాం నుండీ సూర్యాపేటకు వస్తుండగా తిర్మలగిరి దాటిన తర్వాత సమీపంలో కినిపించిన ఎత్తైన ఒకానొక రాగిచెట్టు నేటికీ నాటి చర్మితను చెప్పడానికా అన్నట్లు సజీవసాక్షిగా నిలిచి యున్నది మ్మిరుదు కృష్ణమూర్తి ఆ చెట్టును గుడ్తచేయచూ. నాటి చరిత చ్యక్రాన్ని కదిలించాడు. అది 82 ఏళ్ళనాటి మాట రోడ్డుకు ఉత్తరభాగాన ఉన్న ఆ చెట్టును ఇద్దరము ఇెరొకవైపు సాయుధ సైనికులుగా సన్నద్ధమైషన్నాము ఆ పకంానే అక్కడక్కడ వున్న రొళ్ళును చాటుచేసుకొని మరికొంతమంది క్యామేత్సు ఆయుూలు రోక్టుపైక్‌ దకిణ పడమటి ముఖము గురి పెట్టి 'రెప్పవాల్బకుండా చూస్తున్నాడ మిలటరీ వర్వీనులో అనుభవం కలిగి ఆరితేరిన మరో యిద్దరు కామడ్స్‌ రోడ్డుకు దక్షణ, పడమటిభాగంలో పొలాల్లోగల లావాటి తాటిచెట్లను చాటు చేసుకొని రోడ్డుకి అభి ముఖంగా ఆయుధములు ఎమ్మ పెట్టుకుని సమయంకోసం కొదుకుని మన్నారు ఇలా మూడువై పలనుండి గేరిల్లాయోధు లందరి ఆయుదాలు రోక్టుపెగల ఒకానొక పదే శానికి ఎక్కుపెప్టదిడి వన్నాయ ఆ వడేశంలో. ఒకదిండీ లడ్డంపెట్టబడి వున్నది రెండు కొయ్య షెద్దులు శేయబడివన్నవి మా జీపల్లోషన్న ఆయుధాలు ఆధునిక మనవికావు ఒకిటి, ఇెండు మజిల్‌లోడర్స్‌ తప్ప తక్కిన అన్నీ నాటుకుపాపిలే లా “మెషిన్‌గన్‌లు,. సబ్‌ మెషిన్‌ గనొలతో సమీఎంలోని మొంుడాయిల్నో వకగ్రాన పరిగిరిలోనూ ఇటవైపుల కంపు వేపివన్న సాయుధ శ్యవును ఎదుర్కో 681

డానికి ఇవేమీసరిపోపు. ఐనా (గ్రామాలలో నాటికీ మారణహోమం సాగిస్తున్న రాక్షస రజాకారుమూకను అడుగడుగునా (ప్రతిఘటించాలనే ప్రజల ఆవేశం, ఆ_గహం మమ్ములనీదాడికి పృరికొల్బాయి. అయితే నిత్యం బస్సులో కాపలాదారులుగా వచ్చే సాయుధ పోలీసుకోసం కాచుపన్న మా ముందుకు అనుకోకుండా ఒక మిలటరీ టక్కు నిండుగా సాయుధ విజాం మిళ్ళటీ మూక వచ్చింది. అడ్డంపలను చూచి దిగాలుపడుళూ. కంగారుతో 'పక్కక తప్పుకోవటానికి పయత్నిస్తున్న ఆ కసాయిమూకల తలలకు గురిపెట్టి మూడువైపులనున్న నాటు ఆయుధాలతో కాల్పులుసాగాయి. (ప్రక్కనేవున్న మితృరు కృష్ణమూర్తి తొళిదెబ్బ సరిస్గా గురిగాతగిలింది. కనులెప్పపాటులో ఆ కపాయిమూకలో నలుగురైదుగురు (ప్రాణాంతకంగా గాయపడి ఘడియ కూడా నిలుపకండా కంగారుకొద్డీ 'పక్కనుండిళడ్డం పలనుఅధిగమించి అతి వేగంగా చి త్తుదొత్తుగాకాలుస్తూ వాహనాన్ని పరుగెత్తించారు. వారు పక్కనే వున్న 'మొంగడ్రాయి క్యాంపు నుండి అదనప బలగా అతోతిరిగి రాగలరని గనునించిన మేము మొత్తం దళానికి కేక చేశాము. కాని పరు గెక్తరున్న కసాయి మూకను వెంటతరుముతున్న కాామేడ్స్‌ ఆవేశంలో మాయొక్క పిలుపను వినిపించుకోలేదు. మా తొలి దెబ్బకు గురిమై పరుగెక్టచున్న ఆ మిలటరీ మూకలను చూచిన మన కామేడ్స్‌ ఆ నాటు తుపాకులతోనే కొంతదూరం రేచుల్లో వెంటబర్హామ.అలా వెంటబడ్డ కామేడ్స్‌లో యాదగిరి ముందున్నాడు. తక్కినవాళ్లు మౌ కేకలను ఆలస్యంగానైనా ఏనిపించుకొని వెనుదిరిగారు. కౌని వీరావేళంలో మైమరచియున్న యాదగిరి మాతం శకువువెంట పరుగెల్తుకున్నాడు. ఆ క్షణంలోనే ఒకదాని వెంట ఒకటి రెండు లారీల మిలటరీ మూకలు ప్రళయంగా కాలుస్తూ అతివేగంగా తిరిగి రానేవచ్చాయి. వీరుడు యాదగిరి నేగంగా మమ్ములనందుకనే (ప్రయత్నంలో వెనుకకు కాలుస్తూ మావైప్పకు పరుగెక్తు కొని వస్తున్నాడు. విధివిరామం లేకండా గుండ్లవర్షము మావైపు సాగిపోతూనేవుంది. లారీలు మావైపే వచ్చాయి. అక్కడున్నటువంటి పొదలను ఆసరా చేసుకొని అడు గడుగునా మెలికలు తిరుగుతూ ఎలాగో పొలాల్లో డూకొము. ఎకరాలకొలది ఉన్న ఆ పచ్చటి పొలాల్లోకి లారీలు దిగబేకపోయాయి. కాని మరింత అందుబాటులోకి వచ్చిన యావగిరిని అందుకొనే 'సయత్నం చేశాము. పీరుడు యాదగిరి పామువలే మెలికలు తిరుగుతూ లారీకి అందకుండా గంతులు వేస్తూ చివరిదాకా పరుగెత్తాడు. అక్క సుతోవున్న ఆ రజాకారులు అంతటితో వదలలేరు. చివరికి ఆఅతిసమీపంలో నుంచి గురిపెట్టి కాల్చారు. ఆదెబ్బతో గాయపడిన యౌదగిరి నల వలా వంటినిండా రక్తం కారుతున్నా కొనవూపిరితోనే అందకుండాపోయే ప్రయత్నం చేశాడు. నిలువెల్లా కతగాాకున్పైన ఆ యోధుడు పరుగెత్తుతూనేపవున్నాడు. మెలికలు తిరుగుతూ కొల్చుతూ తనపొట పాడుతూ కమ్యూనిజం జిందాబాద్‌, వ్మారిజెండా జిందాబాద్‌, సిజాం రాజ్యం నశించాలి అనే నినాదాలతో నిష్పులుగక్కుతూ

క్నామేడ్‌ యాదగిరి నేలకొరిగాడు ఆ వెంటనే మీద దుమికి యాదగిరిని అందు కున్నాయి ఆ రజాకార్‌ మృగాలు (ప్రక్కనే మొండాయ క్యాంపుకు తీనుకువెళ్ళి అప్పటికే కొనపూపిరితో పున్న యాదగిరిని రహస్యాల కోసం అనేక చిత హింసలకు గురిచేశారు రహస్యాలకు బదులు “ఎరజెండా జిందాదాద్‌ ”, “నిజాం నిరంకుశ రాజ్యం నశిందాలిో, “ప్రజారాజ్యం. పర్థిల్లాలి" అనే నినాదాలతో నిష్పుల్యుగక్కుతూ కడ శ్వాస వదిలాడు అమరుడు యాదగిరి యాద రి గురించి తెలియని వాళ్ళు ఏనోవూరు ఏదోపేరూ ఏమో రాశారు. కాస్‌ పీరుడు యాదగిరి మా దళ సభ్యుడిగా, మము పాల్గొన్న ఈ చారిత్యాకమైన పోరాటంలో మూధడుగా పోరాడురూ మరణించిన అమకుదు ఈయస (గ్రామం స్వయంగా మా తాలూకాలోని ఎల్కసెల్లి అనే్య్యగామం విష్ణవనవీరుడు యాదగిరి జిందావాచ్‌ ఆయన గర్జించిన గర్జన ఆరని జ్యోతిగా నిల్చింది చిపరికది దశదిశలా నుహజ్వాలగా విజృంభించి నిజాం్యప్రభుత్వాన్ని దాని ప్యూడల్‌ వ్యవస్థనే దగ్ధంచేసింది. “పజాళక్రి' 29 జూన్‌ 1980 (తీట ర స

అంం౦ం౦ం000౦౦0౦౦4౧ . ంంంంం0000000 ( అ ర్య గా ఇ ఆలేరువద్ద గంల్లాదళం చాహాడాహి పోరాటం న! అప్పుడే మేల్కొన్నాను కండ్లు తుడుడుకొని సలువైపులా పరికించినాను. అంతా సవ్యంగానే పంది. దళం గాఢనిద్రలో వుంది కొద్దిగా దిబ్బిగావండి పదిగజాల దూరంలోప్యన్న స్థలంలో "సెం్యటీమ్యాతం మెలుకువతో వున్నాడు ఆకాశం నిర్మలంగా వుంది. చీకటిర్యాతిలో కూడా నక్షత్రాల వెలుగుకు నాచుట్టా యాన్సైగజాల దూరం స్పష్టంగా చూడగలుగుళున్నాను వర్షాకాలంలో వం సిడుపారిన చెల్కలో చిన్న ఇసుకవాగు--- ఒకచోట వెడల్పు; మరఠొకిచోట ఇరుకుగా ఏటవాలుతో కొంతదూరం వెల్లగా కిన్పించుళూవుంది ఈ ఇసుక వెడల్పున్నచోట లర్జుగా, యిరుకుగాపన్నవోట నిలువగా దళ సభ్యులు ఇసుక చూసుకొని పడుకొనివున్నారు ఇసుకలో పడక మెత్తగా షండటమే గాక బట్టలుమాయపని, పురుగు, పూచీ ఇనికిలోకిరావవి దళాలు సాధారణంగా ఇల్టాల లోని వాగులిను తనము పడకలకు ఉపయోగించుకునేవారు కొందరు పక్కకు “శువ్వాలు" పంటి గుడ్డలను పే.కొన్నారు. కొందరు బెట్టియి..కలో పడుకొని సంచులు చెల్తి రై

కింద పెట్టుపన్నారు. కొందరు విమరలోకూడాతుపాక్‌ వై చేయివుంచినాము” మరికొందరు తమపొట్టష ఆవించుకొవి వైమండి. చేయివేపి విదురపోచున్నారు. నేను తుపాకీ (3ఫిళ్‌్‌ 'రెంకు తొడలపై అడ్డుగా పెట్టే కూర్చున్నా మావిళంటో ఒకి సైన్‌గన్‌, ఒక గ్లైడర్మ్‌ కండు వవ్నెండవ టోల్‌ చపామలు, తెంయ లైనేన్లు-- తతిమ్మావి. నాటు తుపాకులున్నవి.

ఇప శతృవు సమీషావికి వచ్చినృుడు మరియు ఎదురు దాడికి బ్రవ్యాండంగా వనివేస్తాయి దూరం మండి శతృవును చెబ్బకొట్టీ తప్పుకొనుటన రైఫిల్‌ 4ఉపయోగం అవసరం అగాచు ఎంతో వింది దార మక్తైదాము పద్ద లాగుపన్న నైఫిల్‌ మాంచెస్టర్‌ గాక్ట్రియన్‌ లనువది మాదళంకు షన్న కొవతను తీర్చింది కానీ ఈ రైఫిల్‌ తూటాలు వీకీ మ్మాతిమే దొరికినవి ఇవ అము పెకితే తిరగి దొరకడం కష్టమని తేలింది- కనుక జానత్తగా వాడాలవి ఆస్రైఫిర్‌ ఎ నావేఎలో వుంచపన్నాను దీనికి దూరిమును బిర గురిచూసి గేజుకు ఒక విన్న దూరదర్శిని అద్దం కూడా అమర్చి వండటం, మాదళానికి వ్లైఫిన్‌ పై ప్రత్యేక లభిమానావికి కొరజం అయింది *

ఎ. అంతప 8,4 రోజుల క్రితమే ఈ ర్వైవిర్‌ విచ్నింది. వచ్చినబ్బటి నుండీ

శతృషతో పోరాడటం తటక్టవడలేదము ఈరోజు తెల్లవాకకముంచే ఆబేము సమీపానికి

• మాదళం చేరవలిపిపుంది. ఆలేరులో ఒకి పోలీఎ క్యాంపు తిష్టవేసి వంది కళ్లు

గీయించుతూ పన్నులు వసూళ్ళు దుబ్బవట్ల (గ్రామాల్లో లేనివాటిని ఇచ్చట ఈ క్యాంప్ప

సాయంతో _వ్రభిత్వం సౌగించుతూ వంది దీనిని బండ్‌ చేయించాలని పాన్టీ కమిటీ విక్టయించింది.

ఈ నిక్ణ్వమోమసారం ఆ చికల్లో మూ దళం బయలుచేవవలపి వంది టైం వెంత అయిందో తెలియదు మా రళానికి ఉన్న ఒకే ఒక "రిస్టువాచి పెంటీ వద్ద పుంటుంది ఆ వాచ్‌ రేడియం డయల్‌ గలది చీకటిలో వెలుతురు సవోయం లేసండా మం గుర్తివవచ్చు అయితే అవ్వుడచ్చను కొంత అన్నస్టుగా వుండేది

నేను లేచి విల్నుని రైఫిల్‌ భజానికి వేపిసంటూ కాపలా కృామేడ్‌ వద్దనళ్ళి మెల్లగా మై అడిగాను ఆ క్నామేడ్‌ మూడు అయిషంటుందనవని అన్నాడు వాచ్‌ తీను కానీ చూడగా టైం స్పష్టుఎగా కన్పించలేదు నా ఓడిలో వాచ్‌పెట్టి టార్బిలళ్టైట్‌ను డయల్‌పైకి ఫోకిన్‌ చేసినాను అప్పుడు స్పష్టంగా $ గంటలు చూపించుతూ పంది.

“కార్స్‌! లేవండి, తెల్లవారకముందువెళ్ళాలి " పముకున్నవారికి దగ్గరగా మెళ్ళి చెప్పినాను మా దళంలోని వారంతా 24 సంపత్నరాలు అంతకు తక్కువ వయబఒు గలవాశే లేఎ కూర్చొన్నాకి 9 8 నిమిషాలు విదవశ్తు వదిలేదికాదు లేచి సంచులు, తుపాకులు భుజాలపు తగిలించునున్నార

మో దళానికి యిడ్దమ కారియర్స్‌ ఉండేవారు. ఒకరు ఎల్లప్పుడు దళంతో ఉందేవారు మరొకరికి దియటి వార్తలు, ఉత్తర పమ్యత్తరాలు తేవడం, తీనకొవి

క్రి

పోవడం పనిగా వుండేది, దళంలో పున్నవారు వార్తలు తేవడమేకాక దళంకు కొంత దూరం ముందర నడిజేవారు.

కా్యామేద్స్‌, మనం ఆలేదడ గామం వద్దకు చేరాలి. తోవలో మక రోడ్డును, మరియు రైలు బాటిను దాటవలసిపుంది. కనుక నిగబ్దంగా సడవోలని దళంలో ఓక గొంతు కొంచెం బిగ్గరగా వినబడింది. మరొకరు ఇక నడవండన్నారు. దళం నడక పారంఖించింది. రోడ్డు 58 గజాల దూరం ఉందనగా కొరియర్‌ మమ్ముల ఆగమనీ సంశకేతమిచ్చి తను ఒక్కడే రోడ్డుదాకొదెళ్ళి తిరిగివచ్చి మమ్ముల రమ్మని 'పైగచేళాడు. రోడ్డుదాటి అలానే ర్రైలుహార్గం పద్దకూడా జ్యాగత్తగా దాటి శాయగూడెం వద్దకు దళం చేరింది. నిర్ణయానుసారం భువనగిరి దళం మాపద్దప చేరలేదు. ఇద్దరు కామేడ్స్‌ నాటు కుపాపలతో వచ్చి మాలో కల్సినారు.దళం ఆలేరు తాటివనంలోకి (ప్రవేశించింది కూలీలందరినీ పోగుచేసి “నిజాం ప్రభువును గడె దింప్పటకు (ప్రజలంతా తెగించి పోట్లాదుకుంపే మీమ కల్లుగీత గీసి పన్నులు ఇస్తున్నారని, ఇదికూడదని 15 నిమిషాలు వారికి నద్చజెప్పడర జరిగింది. వారు ఇకముందు గీయమని, సన్నులు చెల్లించమని హామీ ఇచ్చినారు. అలాంటప్పుడు మోపులు, ముస్తామలు యిస్వనుని అడిగి వాటిని పనికీ రాకుండా చేశాం. కొందరితో కాబ్ళు ఎక్కించి గెలలు కోయించడం జరిగింది ఈ పని ఒకవ్వైస సాగుతుండగా ఉత్తరం వ్వైప్సన పుంచిన కాపలా క్మాయమేడ్‌ వద్దకు వెళ్ళాను. ఆలేరు (గ్రామం అపే వుంది. కనుక శతృవు వస్తే అటునుండే వస్తారు కనుక ఆ పరిసరాలు చూడాలని అటువైపు నడచివెళ్ళినాను. సెర్టటీకి ఒక వంద గజాల దూరంలో అలేరు ఆతామం చివరి ఇండ్లు, ఊరు కన్చించుటూ వుంది. ఖామంలో పోలీను క్యాంప్ప వుండగా అంత చేరవలోకి ఉదయం 8 గంటల సమయంలో 'వెగ్ళడం తెలివికమ్యువతనం అప్పుకుంది. నువు 'మొండిగోడల చాదునుండి కాల్పులు సోగంచితే మాకు రక్షణ సరిగాలేదు.. తాటిదొత్తలు చాటుచేసుకోవల్సి వుంటుంది- ఏకొద్దో నృర్రతాగలాగ వున్నవితప్ప తతిమ్మావి బొదత్తలు. వీటినుండి తుపాకిగుండ్లు అవలీలగా దూసుకపోతవి. కనుక ఇవి రక్షణకు ఉపయోగంకావు. కనుక అక్ష ఆలస్యంచేయకండా దక్షిణంవైపు దళంపోయి 'సెంటీని 200 గజాలు వెనక్కి. పిలిచి కార్యక్రమం ముగించుకొని శాయిగూ డెం చేరినాము. దళం ట్వీతాగి [పయాణమునప సిద్ధమౌకుండగా పోలీసుదళం. వస్తూపుందని సెంట్రీ పరిగెడుతూవచ్చి చెప్పినాడు. ఊరి వెలుపల ఎదిరించాలని ఊరిలో వొద్దని, మనక అనుకూలస్థలం వచ్చేవరకు శృతుపును వెంటాడనీయాలని, ఎలాంటి కాల్పులు మొదసే చేయరాదని తెల్పినాను, అగౌమంలో వుండి పోరాడాలని, ఆలా చేయకపోతే మనం పిరికివారమని (వజలుభావిస్తా రని ఒక క్యామేగ్‌ అన్నాడు. అప్పటికే రేణుకుంట్ల పోరాటంనుండి గుణపాఠళంగా పార్టీ ఒకలేఖ సంపింది. సగామాల్లో మిపజులపైవుండి పొజిషనల్‌ వార్‌ ఫేర్‌ (నిలబడి బాహ్యయుద్ధం)కదిగరాదని, మనదళాలను చృక్రబంధంలో ఇరుక్కోటకుండా చూడాలని, ఇరుక్కుంం'ే విడిపించగల అదనపుదళాలు మనకు లేవుగాబట్టి కొట్టి తప్పుకోగల చాటు

మాటు యుద్ధ (గెరిల్లా తం్యతంను చరచిపోరాదని ఖచ్చితంగా చెప్పబడింది. ఈ విషయం ఆ క్మామేగ్‌ దృష్టికి తీసుకుపచ్చినాను.

.. సామంలోపుండి ఎదిరించవద్దని, ఒక పోలీసు చచ్చినా ఊరు మొళ్రాన్ని తగులవెడతారని (గ్రామం వెలుపల పోట్లాడసుని _గామస్తుల్లో ఒకరు కోరినాచు.. దళం (్రామం దియటకు నడిచింది. పోలీసు మమ్ము వెంటాడుళూనేవుంది. కొంతదూరం వెళ్ళాక ఒక రాతిదొడ్డి రక్షణకు అనువుగా, తుపాపలుపెట్టీ కాల్చుటకు పీలుగా గూబ కలది కన్పించగానే కొందరు దళసభ్య్యులు దళ నాయమని నూచనల మేరకు దొడ్డిలోకి పవేశించినారు. మరికొందరు చెట్లరక్షణగా నిల్యున్నారు.

ఆ దొడ్డివంపే వరిపొలం కరిగబ్లు చేయబడుళూ పుంది. కొందరు స్త్రీలు నారు పీపళున్నారు. కొందరు నాబుపేస్తున్నారు. కొందరు మగళూలీలు నాగంగ్లు దున్ను తున్నారు. నురికొందరు నారుకావళ్లు మోస్తున్నారు. వారందరిని ఉత్తరంవైపు వెళ్ళి పొచ్ముని, నాగం గ్లనుకూడా అటువైపే కొట్టమని, లేషంపే కౌల్చుల్లో యిటస్కంని చచ్చిపోయే (ప్రమాదముందని దస్గిరగావెళ్ళి గట్టిగా చెప్పినొము. పోలీసువారి రాక చూచిన కూలీలు చిందరవందరగా. పరుగులుపెకుతూ. అచ్చటచ్చ పే తిరుగసాగారు* వాగండ్లు దూరం కొట్టబడలేదు. శతృప్పు సమీపించురున్నాడు. మేం కాలీ స్టే కతృవు ముందుకు రాలేడు. కాని పిచ్చిపిచ్చిగా కాల్పులు సాగిస్తాదు. మా మధ్యు-పోలీసుసుధ్యు కాల్పుల్లో ఆడ, మగ కూలీలకు నాగలి పశువులను పాణనష్టంతప్పదు. మేం ప్రజలకు నష్టం జరగకుండా జ్య్నాగత్తపడగలం. కాని శతృవు నేరుగా యపజలప గురిపెళ్టై కొలు స్తాడు. కనుక అచటనుండి మరొక ప్రదేశానికి, నునప అనుకూలమైన (ప్రదేశానికి శతృవును తీసుకుపోవాలి.

కొంతదూరం తర్వాతో శతృవు మమ్ము తరిమివేళామని భావించి నిలబడి పోయారు ఒక నాటుతుపాకి పేల్చమని ఒక క్నామేడ్‌ చెప్పటం, వెంటనే పేలడం జరిగిపోయింది. మేం పారిపోవడంలేదని, పోరాటానికి సిద్ధమని శ్యతువుకు ఇది సిగ్నర్‌. దీనితో శతృమూక కోపంతో తరుముతూ వస్తున్నది. మా దళం కొరియర్‌ తో సవా 15 మందికి మించిలేము. శతృవులు 40 మంది న్వైఫల్స్‌తో కావల్చినన్ని గుగ్శతో వెంటాడుకున్నారు. /

కొంత దూరం పోయాక శారాజిపేట గడ్డ (మైదానం) వచ్చివది. 1£46లో ఈ స్థలంలో 'విటిష్‌ వైన్యప గుడారాలుండేవట, చెడ్టుచేనూ ఏదీలేదు. మూత్రాలు

_పోయుటకు కట్టిన ఒకటిరెండు సిమెంటు కట్టడాలు చిన్న అసగులు మాదిరివి ఉన్నవి వాటి (పక్కనే ఒక పెద్ద గొయ్యి వుంది. ఆ గోతిలో దళం ఆంకా రక్షణ తీసుకొను టకు ఫీలుంది. నేను, ఉపషకనూండర్‌, మరిద్దరు క్మామేడ్స్‌ ఆ సిందు అవగుల చాటున రక్షణ తీసుకున్నాము.

పోలీసుదళం మమ్ముల 'వెంటాడటం మాని ల₹ెండు దళాలుగా వీలి ఒక దళం

వడుకొని మాపై కాల్పులు (_పారంభించింది, 'రెండవదళం దక్షిణంవైై పునుండి ళూప్చ దిశకు సడుస్తూ మా వెనక తట్టుకు నడుస్తూవుంది. . శతృవు మమ్ము చ్యకజంధంలో యిరికించాలని చూస్తున్నారని మేము అర్థం చేసుకన్నాము ఆలేరునుండి జీడికల్లు వెశ్ళేరోడ్డుపై ఒకలారీ పోలీసులను పంపి కౌరాజి 'పేటవద్ద కొందరిని, పోరాటం ప్రారంభమైన స్థలానికి కుడిపక్క దగ్గరగావున్న పాయింట్‌ పై కొందరిని దింపితే మేము చృక్రబింధంలో బిగింపదిడతాము. కనుక తూర్చువైపు నడచి, లేక ఉత్తరంపై పునుండి రోడ్డును ఎంత త్వరగా దాటగలిగితే అంత క్షేమమని భావించాం. కొని శతృపు మాఫప్టై ఎడతెరిపి లేకండా గుండ్లవర్షం కురిపిస్తున్నాడు, మాకు కదల మెదలలేనిస్థితి ఏర్పడింది. కఠ్‌రుమని భయంకరమైన గుండ్ల మోత .... బెపల పక్కనుండి శబ్దంచేస్తూ పోతూపుంది. తలపై తేనెటీగల దాడిమాదిరి గుండ్లు ఎగుటతూ అటుపక్క ఇటుప్రక్క- డూసుకుపోతున్నవి, మేం సిమెంటు అరుగుకు ఒక్క రవ్వ అంచు ఎటుజరిగినా గుండ్లు తగలటం ఖొయంగా కన్పించింది. సిమెంటు అరుగుకు యిరువై పులా తగిలిన గుళ్లు ప్రక్కలకు దూసుకుపోయి భూమిపై దున్ము లేపుళున్నవి. నా చేతిలో ఆయుధంవుండీ శతృవుపై పయోగించ పీలుకొకుండావుంది. నా తలపైకి ఎత్తే వీలులేసండా గుండ్లురావడం, ఇరవై రైఫిళ్ల ఒకే టాన్గెట్‌గా సిమెంటు అరుగుపై శకేంద్రీకరించటం, ఒక నిమిషం దాడిలో 240 గుళ్ళు పేల్చడం - అదే మొదటి అనుభవంకనుక నన్ను కలవరపర్చుకున్న భయంకర ఘడియలు. ఒక నిమిషం ఆలస్యం మా కంఠాలకుదగ్గరగా ఉచ్చు బిగించదిడుతున్నట్లు భావించుకున్నాం- పోలీసువాళ్లు కాల్పులు ఎప్పుడు ఆపుతారో తెలియదు. ఆ శుభసమయంలో మ్యాతమే నేను తలపైకెత్తి గురిచూచుటకు అవకొశముంది. సిమెంటు అరుగు యింకా కొంత వెడల్పు, ఎర్తుపుంపే ఈ చిక్కు వుండేదిగాదు. అడుగువెడల్పు, అడుగున్నర ఎత్తు వుండటం అదే రక్షణగా తీసుకోవాల్సిరాపడం, మేము కదలలేనిస్థితికి కొారణంఅయింది. చివరికి పోలీసువాళ్ళు మ్యాన్జిన్‌ (తూటాల తొడుగులలో గుండ్లు అయిపోయి నిర యంగా నిల్చున్నారు. మా దళం బర్మారుదళమని భావించిపుంటారు. నిల్చుని గుండ్ల మ్యూగ్జిన్‌లు తగిలించుకుంటున్నారు. - ॥ ఇంతకం కే మంచిఅదనుదొరకదు. అంతపముందే 1500 గజాలకు ఎక్కు వే ఉంటుందని గేజు సరిచేసిపెట్టి ఉంచినాను. నా తల మూడుఅంగుళాలు ఎత్తి గురిచూసి ిగ్గర్‌ నొక్కడమే నేను చేయవలసిన పని. తతిమ్మా క్మామేడ్స్‌వద్ద శతృవులపద్దకు చేరి గాయపర్పగల ఆయుధాలు లేక (పేక్షకులుగా ఉండవలసి వచ్చింది. మాన్‌చెస్టర్‌ రైఫిల్‌ ఒక్కటే ఇప్పుడు ఉపయోగపడుతుంది. గురిపెట్టి దూరదర్శిని అడ్డంలోంచి శతృవులను సమీషంలో చూడగలిగాను. ఇద్దరు ఇనుపటోపీలుధరించిన తలలు ఒకరిపై నుండి ఒకరు ఇద్దరూ ఒకే యాంగిల్‌లో కన్పించారు. (టిగ్గర్‌ నొక్కడం వెంటనే శతృవుల్లో యిద్దద పడిపోనడం, ఈతిన్మూవారు చిందరపందరగావడం మేం స్పష్టంగా లగి "

చూచాము ఇదంతా కొన్ని "సెకండ్లలో జరిగింది దళంయొక్క మొదటి రైఫిల్‌ గుండు యిది “కాలమీడ్స్‌! వాళ్ళుపడ్డారు. వెంటబడి తరమాలన్నాడు ఒక క్యామేగ్‌ అలా వద్దని చృకబంధం (సమాదం సుండి తూర్పుకు పరిగెక్తుతూ. శారాజిపేట మానికి దక్షిణ దిశన పొలాలు, ఈతచెట్లు ఉన్ని పాయింటునుదాటాము. మేము దాటి ఊరికి ళూప్పదిశ చింతమానుల రక్షణకు చేరుకన్నాము. ఆ కరెండులారీల పోలీసులొచ్చి ఒకటి జీగికంటివై పు వెళ్ళిందనీ, ఒకటి పోరాటం జరిగిన పౌాంతమునక దగ్గరగాఉన్న ఉ త్తరది రోడ్డుపై ఆగిందని తెల్సింది ఈ విధంగా శతృచ్యకబంధం నిరుపయోగం చేయలర్సీ మా దళం విజయం సాధించింది తర్వాత లారీలనిండా పోవీ ఎలు శారాడిపేట _గామంవచ్చి చచ్చినవారి పై గుడ్డలుకప్పి కమ్యూనిస్టులను చంపామని (ప్రజలతో చెప్పిపోయారు. పోలీనులు పడిపోయిన స్థలంలో రక్తంతో తడిసినవట్టేని (తవ్వి తీసుకు పోయారని, గు_ర్లించకుండా పొరిమట్టి చల్లారని తెల్లవారి వార్తవచ్చింది నోటు . పోరాట ప్రారంభంలో పార్టీ కల్లుగీత మాన్పించింది. తౌటిగెలలు కోయు కార్య(క్రనుం యిచ్చింది తర్వాత గీత పనివారు తము బతుకుతెరువు దెబ్బ తిన్నదం'పే నీజాంకు షన్నులుకట్టకండా కల్లు గిసుకొమ్మని చెప్పింది ఈ ఘటన పారంభరోజుల్లోది- = సి యాదగిరిరావు షు (7

ర్ధంర0000000006 న. '౧౨లాదకం ఆకస్నకచాదసె

యం జో అడి 1048 వ సంవత్సరం ఫిసబ్రవరిసెల. నిజాం పోలీసు రజాకారుమూకలు ఆామాలమీదపడి ఇండ్లు లూటీచేస్తూ, తగులచెడుతూ, ప్రజలను చ్యితహింసలకు గురి చేస్తూ (ప్రజా నాయకులను కాల్చిపేన్తూ, పడకుల శీలాన్ని హరిస్తూన్న అత్యంత భయంకర కాలమది. ప్రజలు అరచేత్నప్రాజాలు పెట్టుకొని ఏక్షణంలో ఏమీ జరగ

మన్నదోనని విస్కవిక్కుమంటూ జీవి స్తన్న రోజులవి. అదీకాలంలో తెలంగాణొ ప్రజలు భూమికోసం, భుక్త్‌కోసం, మొత్తం తెలుగు (పజల ఐక్యతకోసం, వెట్టిచాకిరి రద్దుకోసం, పకేలు, పట్వాకీల దోపిడీ దౌర్జన్యాలను అరికచ్చుదానికోనం, విజాం నిరంకు। రాచరిక (ప్రభుత్వాన్ని, దాని మూల స్థంభాలుగావున్న జమీందార్హను, జాగీర్జారులను కూలగొట్టుటకు పొగిస్తున్న ఆగ్గివంటి విష్ణపపోరాటంలో (సజల ధన్మ మానరక్షణకోసం _ప్రజారక్షణదళాలు (గెరిల్లాదశాలు)

ఏర్చ్పరి (ప్రజలను నిరంతరం కాపాడుతున్న కౌలమది. అటువంటి. పరిస్థితుల్లో. ఒకనాటిర్భాతి [8 మంది. పభ్యులుగల మా దళం న!

పర్యాయపల్లి శివారులోని బాపులవద్ద న్నిద్రించి తెల్లవారి చీకటితో నే లేచి కర్విరాల కొత్తగూడెం చేడకోవాలని బయలుదేరింది. తోవలోవున్న అన్నారం చేరుకునేసరికి దాదాపు ఉదయం క గం॥లు కావస్తున్నది. గ్రామములోని ర్రైళులు వేసంగి పొలం చేసుకునేందుకు పొలాలకు వెళ్ళుచున్నారు. (గామంలో కొందరు పెద్దలు, పిల్లలు ఊరి పశువులను మేతకోసమని (గ్రామం వెలుపలకు తోలుకు వెచ్ళచున్నారు. స్త్రీలు వాకిళ్ళ ముందర ఊర్భి, కళ్ళాపి చల్లుతున్నారు. అంతా న్నిద్రనుండి లేచి తమ తము పనుల్లో చేశేందుకు సందడిగా ఎటు వెళ్ళేవారు అటు వెళ్ళుచున్నారు. అంతలోనే పన్నట్టుండి ఎవరో కేకవేశారు. “గ్యురాల పోలీసులొచ్చె, గృురాల పోలీసులొచ్చెో ఈ వార్త క్షణాలమీద (గామమంతా పాకిపోయింది. జనం ఎక్కడి హారక్కడ బయటికి కనపడ కుండా తప్పుకున్నారు. కొలదిసేపట్లోనే వీధులన్నీ నిర్మానుష్య మైనాయి. అన్నారం (గ్రామానికి దాదాపు మూడుముళ్ళు దూరంలో తుంగతుర్తి పోలీసు "స్టేషన్‌ వున్నది. అక్కడ సాయుధుల్లైన పోలీసులు, రజాకార్లు క్యాంపువేని వున్నారు. ఈ క్యాంపులోకొన్ని గ్నురాలు కూడా పున్నాయి. ఆరోజు ? గ్నురాలతో 25 మంది పోలీసులు, రజాకార్లు కలిసి తుంగకుల్తికి 15 మైళ్ళు దూరంలోవున్న ఏపూరు పోలీ: క్యాంపుకు వెళ్లుచున్నారు. ఎండువల్లనో ఈ పోలీసులు అన్నారంలో అస్రేసేపు ఆగ కుండా హుటాహుటిగా ఏపూరుదిశగా బయలుదేరి వెళ్ళుచున్నారు. అంతవరకు కొత్తగూడెం వెళ్ళాంనుకొని వస్తున్న మా దళానికొక ఆలోచన వచ్చింది. ఈ ముష్కరులు ఏపూరు చేవేలోగా తోవలోపున్న ఏదో ఒక ,గాదుం మీద తప్పక దాడిచేస్తారు. కసుక ఈ పోలీసులను వెందిడించి మంచి రక్షజణగల ప్రదే శానికి ముందుగానే చేరుకొని పోలీసు, రజాకాడలను పార్శదోలి _గామాలమీద జరగ బోయే దాడిని అరికట్టాలని నిర్ణయించుపకన్నాము. ఐతే పోలీ;ులు వెళ్ళేతోవనే వెడితే హాళ్ళనుడాటి ముందుకువెళ్ళడం సాధ్యంకాదు కనుక (తోవవదిలి పొలాల వెంటదిడి వెళ్లిలనుకున్నాము. మేము యీ నిర్ణయానికి వచ్చేసరికి పోలీసులు గ్రామంవదిలి వెళ్లు చున్నారని మాకు వార్త చేరింది. ఇక్కడ మేము ఒక్క కణం కూడా ఆలన్యం చేయ కుండా బయలుదేరి పొలాల వెంబడి నడక సాగించాము. పోలీసులు దారివెంట వెళ్ళు చున్నందువల్ల నేమి, గ్మురాలమీద వెళ్లచున్నందువల్మనేమీ పయాణం వేగంగా సొగుకున్నది "మేము బురదల్లో నుండి, చఇలకల్లో నుండి, చెట్లలో నుండి నడవవలసి రావటం వలన పోలీసులు మాకన్నా ఎప్పుడూ ముందుగానే వెళ్సచున్నారు. మా దళం దారి, డొంకా లేకుండా పొలాల్లో నడిచి పోలీసులను వెంబడిస్తున్న సంగతి చెలకల్లో. పొలాల్లో పనులు చేసుకుంటున్న జనం అంతా చూస్తూనే ఉన్నారు. పోలీసులపై దళం దాడిచేయబో తున్నదని వారు అర్థం చేసుకున్నారు. ఏమి జరగ మన్నదోనని ఆందరి ముఖాల్లో ఒక రకవ్వైన ఉత్చుకత ద్యోతకమోతున్నది. మేము పోలీసులను వెంబడిస్తున్న విషయం వందలాదిగా జనం చూస్తున్నారు. కాని, ఈ ఏిషయం పోలీసులకు చెప్పటానికి ఎవ్వరూ సొహసించలేదు. 800

ఆ విధంగా. వెంబడిస్తూ వెచకున్న మేము పోలీసులను సంగెంలో అద్హృకోవాలనుమున్నాము కాని సాధ్యం కాలేదు. ఎలుకవన్మికి చేరేసరికన్నా ఎనురు తిరగవచ్చు ననుకున్నాము కాని మా్యప్రయత్నం నెరవేర లేదు చిపరకు చిల్చసంట్ల లోన్నైనా అడ్డుకొనక లాభంలేవచను కొన్నాము కావి మా (ప్రయత్నం పృధా అయింది శతృషులు చాలా వేగంగా. వెబృచున్నందువల్ల మీము అందుకోలేకపోయాము కము చిల్పకంట్ల చేరేనరికి పోలీసులు సూతనకల్లు సమీపించారు దానితో మాలో నిరాశొచ్చాయలు అలముకున్నాయి. దానికి తోడు చాలా దూరం దారీ డొంకాలేని ఎగుడు దిగుడు స్థిలాల్లోంచి వడివడిగా నడిచిరావటం పల్లి బాగా అలసిపోయాము ఇకముందు సడవపటం కష్టసాధ్యమని తోస్తున్నది అయినా చిల్చ్పకంట్లలో ఒక $ నిమషాలు ఆలోచించుకున్నాము. పోలీ.లు ఏపూరు (గామం చేశేలోపల (తోవలో ఇక ఒక్క నూళతనకల్లు గామమ దాటవలసి ఉన్నది వాళ్ళు అక్కడ ఆగటం జరిగితే తప్పకి మాకు దొరుకుతారు ఈ ఆలోచన మాకు కలిగే సరికి మళ్ళీ నూలో ఆళ చిగురించింది తిరిగి శక్తినంతా కూడదీసుకొని కేగంగా నడక 'పారంభించాము పొలాల వెంటదిడే, నూతనకట్లు చేరుకున్నాము

సరిగ్గా మేము అనుకున్నదే జరిగింది పోతీబులు నూతనకిల్లుపై దాడిచేసి పజలను బెదిరించి పాలు, సిగరెట్టు పెళ్తాలు, కోళ్ళు, నేతిడబ్బాలు, ఇతర సరుకులు వసూలు చేసుకొంటున్నారు ఊరికి దక్షిణదిశగానున్న దిజారుత చేరుకున్న మాకు 'ఆామములో పోలీఒలు సాగిస్తున్న చర్యలగురించి _పజలు చెప్పారు ఇది మాకు అదునుగా దొరికింది ఈ స్వల్పవ్యవధిని జారవిడుచుకోకుండా ఊరివెంబడి వున్న చెడవుకట్ట మీదుగా ఊరికి తూర్చుదిశగా ఏపూర్ముతోవలో బాగా రక్షణగానున్న ఈత తోపుకు చేరుకున్నాము అప్పటికి దాదాపు ఉదయం [0 గంటల్లైంది మా దళంలో అంళా బాగొ అలిసివన్నారు పైగా ఇంతదూరం నడిచిరావటంవలన తీవ్రంగా దప్పిక కాసాగింది కొలదిదూరంలోషున్న బావివద్దప వెళ్ళి దప్పిక తీర్చుకుందామనుకున్నా వ్యవధిలేదు దాహ తీర్చుకొనివచ్చేలోగా పోలీసులు వెళ్ళిపోతే మూ _శనుంతా వృధా అవుతుంది అందుకని వేసంగి పొలాల్లోవున్న మురికినీరు (త్రాగి దాహంతీర్భు కున్నాము ఇక ఏమ్మాతం ఆలస్యం చేయకుండా 10 మందిగాపున్న మేము రెండుగా చీలి _తోవకు రెండువైపులా ఐదుగురు చొప్పున చెట్లలో మాటు వేశాము

'మేము రక్షణ స్థలంలో మాటువేసిన 15,20 నిముషాల్లోనే పోలీసులు ఆౌమంలో దోచుకున్న సరుకు పొమ్మాగ్రితో ఆర్భాటంగా (గ్రామం నుండీ దియలు దేరటం గమనించాము, త్వరలో జరుగనున్న దాడిని ఊహించుకున్న మాగుండెలు వేగంగా కొట్టుకోవటం _పారంఖించాయి. ఏమి జరుగనున్నదోననే ఆదుర్దా మాలో ఎక్కువైంది కాని అంతలోనే మా కర్తవ్యం స్ఫురణకు వచ్చింది విజయం సాధిం చాలనే వట్టుదల మనస్సుల్లో మెదిలింది అంతపరకు అలసట చెందినట్లున్న మాలో ఏదో నూళన శక్తి వచ్చి చేరినట్టయింది పోరాటంలో శతృవును పరిమార్చుటకు

100

చళం సర్వసన్నద్ధమైంది ఇంతలో పోలీసులు కొన్ని గజాల బేరువలోకి వచ్చారు. వెంటనే దళ కమాండరు కాల్పులకు ఆర్జరిచ్చాడు అంతే; ధన్‌... ధన్‌....ధనొ నంటూ మా దళం కాల్చులు సాగిస్తున్నడి ముందు వరుసలో వస్తున్న గ్మురాలకు, పోలీసులకు శరీరాల్లో తుపాకి గుళ్ళు దూసుకపోయాయి. ఆకస్మిక 'మెరుపుదాడిలో తుపాకి కాల్పులకు గురైన గ్మురాలు పెద్దగా సకిలుస్తూ ముందు రెండు కొళ్ళు పై కెత్తి వెనక్కు తగ్గటం (ప్రారంభించాయి. ఖంగు తిన్న పోలీసుల గుండెలు జారిపోయాయి. దిక్కుతోచని స్టితిలో గబ గబా గ్మురాలపై నుండి కిందికి దుమికి అంకా “కిందపడి ,ప్రాకుకుంటూ ఈతచెట్లు చాటుకు చేరు ఈన్నారు తర్వాత చెట్ల చాటున రక్షణ తీసుకున్న పోలీసులకు గెరిల్లా దళానికి చాలా "సేపు పోరు జరిగింది కాని దళంలో ఎవరికీ ఎలాంట్‌ ప్రమాదం జలుగలేదు. ఇక అక్కడ ఆలస్యముచే స్తే తమకు చాపు మూడుతుందనుకున్నారు కొబోలు, ఎక్కివచ్చిన గ్యురాలను, (గామములో వోచుకువచ్చిన సామ్మగ్రిని వదిలివేసి కాల్పుల్లో గాయాలు తగిలిన తమ సహచరుల్ని తీసుకొని చెట్లను రక్షణగా చేసుకుంటూ. (ప్రక్క వాటుగా ఏపూరు దిశగా పారిపోయారు ఈ దొడిలో దళం పొగించిన కాల్పుల్లో ఒకడు మరణించాడని, ఇరువురు త్నీవంగా గాయపడ్డారని తర్వాత తెలిసింద్‌ పోలీనులు, రజాకార్లు సబితుకు బీవుడా యంటూ, రంగంనుంచి పారిపోయిన శర్వాత, వాళ్ళు వదిలివేసిన సరుకు సామ్మగినంళా స్వాధీనం చేసుకొని దెద్బిలు తగిలి గాయపడిన గ్యురాలను వెంట తీసుకొని మిగతా గ్నురాలమీద ఎక్కి. మాదళం నూతన కల్లు చేరుకున్నది పోలీసు, రజాకారు మూకలకు మాటుగాచి దాడిచేసి వాళ్ళను పార (దోలుకున్న సంగతి ముందుగానే తెలిసితన్న _ (గామ ప్రజలు మా రాకకోసం వందలాదిగా ఎదురువచ్చి మాకు ఘనస్వాగతం యిచ్చారు. అనందోళ్చావాలతో జయ జయ ధ్వానోలు చేశారు. ఆతర్వాత ఆక్కడ గుమికూడిన ప్రజలు, దళ సభ్యులను ామమంతా ఊరేగించారు. ఊరేగింపు ముగిసిన తర్వాత మాదళం నూతనకల్లు నుండి బయలుదేరి చిల్చకంట్ల చేరుకున్నది అప్పటికే చిల్చకుంట్ల ప్రజలకు ఈవిజయ వార్త తెలిసింది గామంలోని ఆబాలగోపాలం మారాకక ఎదురుచూస్తూ (గ్రామందియట ఉన్న దిందామ్మరివద్దకువచ్చి దళావికిఘనస్వాగతంఇచ్చారు మిన్నుముక్షే హర్షధ్వానాలు చేస్తూ వినాదాలు చేశారు అందులో అనేకులు దళసభ్యులను ఆలింగనము చేసుకొని ఈమ హర్షాతిరేకాన్ని వెల్లడించారు వారిలో నామాల గుర్వయ్య అను మధ్యవయనస్కు డగు వ్యక్తి దళ కమాండరును వెళుష్కుంటూవచ్చి ఇట్లావ్యాభ్యోనించాడు “అలనాడు అర్జునుడు యుద్ధంలో శతృవులను ఓడించి ఆపులను మలిపితే ఈనాడు మీరు పోలీసు లను ఓడించి గ్నురాలను మలిపిం్యడు ఇక లాజ్టం మన గన ళ్‌ నాయషణ్ణీ (“పేమాతిశయం ఉట్టిపడగా గొఠాలింగన ఇద ల్ల ముగ ఆక్క న "ట్‌ వ. స 101 | ఉలి 6 ౧ 1820) | ఓ నీనే. సూ నే

కూడిన (ప్రజలంతా రాజ్యాన్నే గెల్బుకున్నంత సంతోషంతో ఉప్పాంగిపోయారు ఎవరి ముఖాల్లో చూచినా ఆనందోత్సావోలు తొణికిసలాడాయి. ఆనాడు (గామంలో విజయోత్సవం జడుపుకున్నారు పోరొటంలో పాల్గొన్న దళాన్ని (గ్రామంలో వీరోచి తంగా ఊరేగింపు జరిపారు. ఈ దాడిలో గెరిల్లాలు సాధించిన విజయం చుట్టుసక్కల 10 _గామాలలో జనాన్ని ఎంతో *ప్రభావితం చేసింది వారిలో ఎంతో ఆత్మవిశ్వాసం పొదుకొల్చింది

=శ్రీ తొట్ట మల్పూరు

స్థోంంిం6000000ఛ0ి

జో 15 (నే ళ్‌ ంంంంాంరి ంచించింి

కామ్రేడ్‌ కొంతం కొండల్‌ రెడ్ది

అజ

ఏర మరణం చెందిన ఘట్టం అది సూర్యాపేట తాలూకాలోని పాత సూర్యాపేట (గ్రామం* లెవీగల్లా నసూలుజీ వ్యతిరేకంగా నైైజొం సీరంకుళ (ప్రభుత్వ పోలీసు దళాలను ఎదిరించు టకుసిద్ధమైన స్టానిశ వజలకు అండగా ఆ (గామం చుట్టూ 10, [15 (గామాల నుండి వేలాదిగా జనం సమీకృతులైై సాగించిన పీరోచిత పోరాటంలో చర్విత _పసిద్ధికెక్కిన (గౌమమిది, ఆ్మగామం (పక్కనేపున్న చృఠయ్యగుట్టకష కూడా అఆ పోరాట చర్మిళలో ప్రముఖ స్థానమున్నడి అందుకు ఆ గుట్ట మీదనున్న ఏడు వెడ్డ కొట్టము ఒక ముఖ్య కారణం అది జన నీవాసొనికి అనువుగా వుండి వకృతిసిద్ధంగా నిర్మితమైయున్న ఒక రక్షణ (ప్రదేశం ఆ గుహలో ఆనాటి పోరాటయోధులు తరచుగా రక్షణ తీసు

కంటూ వుండేవారు, వ్లైజాంకాలంలో. (_పజలు పోరాడి సాధించుకన్న భూములను తిరిగి 13

లాక్కుంటూ, ఏర్పరచుకున్న (గామరాజ్యాలను కూలగొడుతూ పాధించుషన్న 'స్వేద్భాస్వాతంగత్యాలు, పౌరహక్కులను నేలవేసి కాలరాస్తూ కొం్యగెసు సైన్యాల అడతో భూస్వాములు, వారి గులాములైన గూండాలు పజలను చితహింసలకు గురిచేస్తూ, (గామాలకు్కుగామాలనే పదులసంఖ్యలో చుట్టేస్తూ, చేతికిచిక్కిన (ప్రజా నాయపలను దారుణంగా కాల్యివేస్తూ తెలంగాణా పృన్ధెసీమల్లో కసాయికాంగగెసు మిలటరీ మూకలు, కొం్యగెఒహోంగార్జు గూండాలు కరాళనృత్యంచే స్తున్న భయానక రోజులవి-

అది 1818 సంవత్సరం జనవరి నెల అంతకుముందు పిండి,ప్రోలు కొండలు ఇళర అడవి _పాంతాలకు వెళ్ళిన గెరిల్లా దకాలనుండి కొన్ని దళాలు తిరిగి మైదావ ప్రాంతాలకు వెళ్ళి _పజలతో సంబింధాలు పెట్టుపని పార్టీ కార్యక్రమాలు నిర్వహించా లని నిర్ణయించబడింది. ఆ విర్ణయానుసారం నేనూ, క్నామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి? మరొక ముగ్గురు కావే డ్స్‌ బాలెంల్క పాత సూర్యాపేట తదితర (గ్రామాలు తిరిగి ఒకనాటి ర్యాతి చృకయ్య గుట్టమీదనున్న “ఏవెడ్డ కొట్టం”లో న్నిదిస్తన్నాము మాలో ఒక క్మామేడ్‌ సెం్యట్రీగా పన్నాడు మిగతా నలుగురము న్నిదపోతున్నాము సెంటీగా నున్న కొమేడ్‌ కాలకృత్యాలు తీర్చుకోడానికిని గుట్ట (కింద భాగములోగల పొలం లోకి దిగాడు అప్పటికి ఉదయం అయిదు గంటలయింది

అప్పటికే ఆ గుట్టకిందనున్న మరరిచెట్టు కిందకు కౌంగెబు మిలిటరీ, సో మ్‌గార్డ్స్‌ దళములు చేరుపన్నవి నైజామ్‌ వ్యతిరేక పోరాటకాలంలో మృరిచెట్టు (క్రింద ఏవోకొన్నివస్తువులు దాచిపెట్టారని, వాటిని స్వాధీనము చేసుకునేందుకోసము మిల్మిటీ అక్కడకు వచ్చిందవి ఆ తర్వాత తెలిపింది. ఆవిధంగా మృరిచెట్టుకింధదికి చేరిన మిల్మిటీ, హోంగార్డులకు అదేసమయములో పొలంలో కాలకృత్యాలు తీర్చు కుంటున్న కామేడ్‌ కనిపించాడు ఆ కామేడ్‌ను అందులోనున్న హోంగార్డులు గుర్తించి పట్టుకొనేందుపు వెంటబిడ్డారు. ఆ కాామేడ్‌ కొంతదూరము. పరుగెత్తాడు కౌని సైనిపలకు పట్టుబడ్డాడు చాలసేపు ఆ కామేడ్‌ను చ్మితహింసలకు గురిచేసి మేమున్న *ఏడెర్తకొట్టము” దిళగా పట్టుకువ స్తున్నారు.

అప్పటికి- తెల్లివారి 6, 6-30- గంటల కాలము కావచ్చుచున్నది నేను ఉలిక్కిపడి లేచాను కాలకృత్యాలకు వెళ్ళిన పెరటి క్యామేడ్‌ ఇంకా తన స్థానంలోకి రానందున క్షణకొలము వరకు కలవరపడ్డాను నా (పక్కనే గాఢన్మిదలో మన్న క్మామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డిని తట్టి న్నిదలేపాను. సెం్టటీక్నామేడ్‌ కన్చించనివిషయంఆమయః నకచెప్పామ, పెంటీ కామేడ్‌ యెందుకురాలేదో చూద్దామని కాామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి జ్యాగ్త్‌గా కూర్చొని కదులుళూ గుహ వెలుపలకు వచ్చి చూపి గిరుక్కున వెనుదిరిగి వేగంగా కదులుళ్ళూ తాను పఢుపన్న స్థానానికి తిరిగి వచ్చాడు వస్తూనే “రంగన్నా పోలీసులు, పోలీసులూ” అంటూ వినిపించీ వినిపించని ధ్వనితో చెప్పాడు

ఇమకోకుండా జరిగిన: ఈ_ఇకస్మిక వగిణామానికి మేమంతా కొలది క్షణాలు

104

నివ్వెరపోయాం తక్షణమే కొమేడ్‌ కొండలరెడ్డి ముఖ కనళికల్లో మార్చులు రాపడం స్పష్టంగాగమనించాను ముఖంలో గాంభీర్యం,కృతనిశ్చయం,వివ్ల వదీక్షముప్పిరి గోన్న బ్లుగాకన్చించాయి. కండ్లు ఎరగా చింతనిప్పుల్లా జ్వలిస్తుండగా శతృవుపైకి లంఘించ సున్న సింహ కిశోరంలా శన చేతిలోనున్న ఆయుధాన్ని గుహ వెలుపలి దిళగా వన్తున్న మిలి,టీవైపు ఎక్కు పెట్టి కిరాతక మిల్ళిటీ మూళలు నమీపించడమే ఆలస్యం కాల్చడానికి నంపిద్ధుడయ్యాడు ఆయన అలా గుహ ద్వారావికి ఒకవైపున నిలబడి వుండగా, రెండనవైపు ద్వారము (వెనుకు నద్ట నేను నిలచియున్నాను. అంత తొందరగా క్యాయమేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి, నేను సాయుధనసన్నర్దులమై మిళ్ళిటీని ఎదుర్కో పిద్ధపడడానికి ఒక కారిణమున్నది అదేమిబంళే శతృవుచేతిలో చిక్కి నిష్కారణంగా చావకూడదు. గెరిల్లా శాను మరణించే నమయమే వస్తే చివరకు ఒక _వైవికుడినయినా చంపి చావాలనే వివ్లప నిదింఛన మా మదిలో మెదలడమే గుహలోనున్న మావద్ద చాలా పెద్ద ఆయుధాలున్నాయన్న భయంతో మిలిటరీ హోం గార్డు మూకలు త్వరగా ముందుకు రాలేకపోతున్నాయి. అడుగులో అడుగు వేసుకుంటూ బండరాళ్ళను చాటుచేసుకుంటూ. గుహ దిశగా పురోగమి స్తున్నారు. ఆ పమయంలో నాకు గుహాలోనుండి తప్పుకొనుటకు ఎందుకు (వయత్నించకూడదని ఆలోచన వచ్చింది ఆ ఆలోచన వచ్చిందేతడపుగా గుహలోనుండి వెలుపలికి పాకుతూ పోవడం సాగించాను మిగళా కాాయమీడ్స్‌ ఆ గుహకు పరిసరాల్లోనే ఎక్కడో ఒకచోట నక్కి దాగుకున్నారవి తరువాతతెలిసింది కానీ క్మామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి తప్పుకోడానికి అవ కాశంచిక్కలేదు శతృవుదృష్టి ఆయనమీదపడి నమయంమించిపోయింది. నేను అలా కొంతదూరం (పొకానో లేదో ఆటు గుట్ట (కిందనుండి ఒకదళం ఆ దిశగానే గుహ వైపు వస్తున్నది వాళ్ళను చూచి నేను అక్కడున్న ఒక బండరాయి. చాటుకు వక్కి పడుకున్నాను. మిలిటరీ వాళ్లు సన్ను చూడకుండా ముందుకువెళ్ళారు ఆ తర్వాత మళ్ళీ అదేవిధంగా గుట్టమై పడుకునీ దక్షిణ దిశగా _ప్రోకతూ వెళ్ళాను. కానీ ఆ గుట్టదిశగా జారుడు బండవలె నున్నగావుండి దిగటానికి పేలులేవీ విధంగా పుండటం వలన *గుట్టకు వడమర దిశగా (పాకటం మొదలుపెట్టాను కాసే అంతలోనే మరికొంతమంది మిల, టీవావ) అక్కడినుండి “ఏడెడ్డ కొట్టం” దిళగా ఎక్కి. చెకుకున్నారు. వాళ్ళ దృష్టి ఎంతసేపటికీ ఆ గుహవై సే కేం్యదీకరించదిడటం పలవన (పక్కనే చాటుననక్కి= వన్న నన్ను గమనిందలేకపోయారు. ఆరకంగా వేను తవ్వుకొని గుట్టదిగి, చెదువుకట్ట మీదుగా తూము వద్దప వెళ్ళగానే వేసంగి పొలాలు దున్నేందుకు పీరు తీసుకవెళ్ళుడావికి తూమువద్దనున్న రైతు నన్ను చూశాడు అయితే నేను అలా వెళుతున్న నంగతి ఎవరికీ చెప్పకూడదంటూ నరైైతును హెచ్చరించి ముందుకు షాగుకుండగానే అంత పరకు ఆ ,పాంతమంళా ఆవరించివున్న గంభీర విళ్శబ్ది హాళారణాన్ని భగ్నంచేస్తూ “ఢాం అని (మోగిన తుపాకీ దెబ్బతో ఆ ప్రాంతమంతా కల్లోలం రేగింది అతిచేదవలోకి. సమీపించుతున్న క్యతువును నిరోధించుటకు క్నామేడ్‌ 105

కొండల్‌ రెడ్డి తన చేతిలోనున్న ట్విల్‌బోర్‌ గన్‌తో కాల్చినకాల్పులపు బదులుగా అమిళ్ళిట్రీచేతిల్లోనున్న అధునాతన మారణాయుధాలు కొ_మేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి వున్న “గుహ్మపె నిప్పులుగక్కుతున్నాయి “ఢాం .. ఢాం....ధన్‌....ధన్‌ .. ధన్‌ .. "అంటూ తుపాకుల ఫెళ ఫెళార్భాటంతో చృక్రయ్యగుట్ట, ఆ పరిసరాలు మారుుమోగిపోతున్నాయి. ఆ రణగొణధ్వవని అలాసాగుతుండగానే, నేను ఆ చెరువుకుసమీపములో నున్న జొన్న జేనులో మంచెవేసుకొవి చేనుకాపలావున్న 'సరసాని లచ్చక్కవద్దకు చేరుకున్నాను. అక్కడికి నారాక చృకయ్యగుట్టమీద జరుగుతున్నపోరాటము అంకా ఆర్థముచేసుకున్న ఆ ర్రైకుమాత నన్ను ఆదరించి ఆ్యశయమిచ్చింది ఇంతలోనే చ్యక్రయ్యగుట్ట పెనగల గుహవద్దనుండి కాంగెన్‌ హోమ్‌గార్జుల ఉన్మాదపూరితమైన కేకలు విసబడుచున్నవి “అరేః రంగాః కొండల్‌ రెడ్డి పెండ్లి చేసినం ఇక వీ నాగటబెన్లిచే స్తం: ( వివాహ సమయములో జరిపించే ఒక తంతు ) బయటికిరారా అంటూ అరుస్తున్నారు. పట్టరాని ఆనందంతో పరవభ్ళతొక్కుచున్నారు* నేను, మిగళా క్మామేడ్స్‌ యింకొ ఆ గుహ లోనే పున్నానుని ఆ కిరాతకుల్లభమ అరేరంగా బయటికివెళ్ళరా అంటూ ఆకౌంగెన్‌ హోంగార్డులు వేస్తన్నకేకలనువిని చేనుకాపలాపున్న సరసాని అచ్చక్క యిట్లా వ్యాఖ్యానించింది. “మీ మొహంమీద తన్ని రంగయ్య అప్పుడే తప్పించుకొని యిక్కడపస వచ్చిండు బర్లు తండురా దొంగ ..” అంటూ తుపష్కున ్రీింద ఉమిసింది

ఆ కాంగగెన్‌ హోంగార్డు గూండాల వెకిలి చేష్టలు,: పెడబొబ్బలు విన్న నాక అసలువిషయం అర్థంచేసుకోవడానికి అశ్హే సమయం పట్టలేదు తరతరాల భూస్వాన్యు వానిసదింధనాల నుండి విముక్తి పొందుటకు తెలంగాణా రైతుకూలీ మహాజనం సాగి స్తున్న మహాపోరాటంలో తాను స్వయంగా చేత ఆయుధం ధరించి తెగించి మీదదిడు తున్న శతృవును మట్టుబెట్టుటక అత్యంత సాహసోపేతంగా తన చివరి రక్తం బొట్టు నేల చిందేవరకు పోరాడిన కాామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి ఇకలేడు. ేదలపాలిటి పెన్నిధి" బిడుగు జీవుల ఆశాజ్యోతి, వెరపులేని విష్ణవపీరుడు కాామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డి ఏ మహో న్నత ఆశయాల సాధనకోనమైకే పోరాటంలోకి ఉరికాడో ఆ మహ త్తరకి ర్తవ్యం పరి ఫూూల్తి కాకముందే వీరన్వర్గ మలంకరించాడు ఆ రకంగా ఆనాటి విష్ణవాకొళం నుండి ఒక అరుణతార నేలరాలింది ఈ విషయం నా మదిలో మెదిలేసరికి దుఃఖం పొర్లుకు వచ్చింది నోట మాట పెగలలేదు. నా పరిస్థితి గమనించిన లచ్చక్క- పన్ను యెంతో ఊరడించింది

ఆరోజు నంకాంతి పండుగ, పాడిపంటలతో (ప్రశాంత వాతావరణంలో కళ కళలాడవలపిన పల్లే సీమలు ఎందుకో వెలవెలటోతున్నవి. ఎవరిముఖంచూపినా విషాద చ్భాయలు గోచరిస్తున్నవి నంక్రాంతి పండుగ అనే సంతోషం ఎక్కడా కనిపించడం లేదు అవును మరిః అగ్గిబరాటాల కాంగెనొరాజ్యంలో మానవ విలువలు బుగ్గిపాల్తై ఫోకుండగా హక్కులకోసం ఉద్యమించిన (ప్రజలను నిలువునా కాలుస్తూ, కూలుస్తూ

100

కాన్సన్నపేషన్‌ క్యాంపుల్లో (ప్రజా జీవిఠాన్ని కకావికలుచేస్తూ పాలకులు తమ కొత్త మురిపెం తీర్చుకొనుచుండగా ప్రజల ముఖాల్లో విషాదచ్చ్భాయలు గాక వింత రంగుల్లో కొంతులు ఎలా కనుపించగలవు? క్మామేడగ్‌ కొండల్‌ లెడ్డి చనిపోయినా కాంగగెన్‌ కిరాతకుల పగ చలారలేదు మిగిలివున్న మమ్మల్ని కూడా పట్టీ పల్లార్చి తేగాని వాళ్ళు హృదయాగ్ని చల్లా రేట్టులేదు అందుకని ఆ ఏడెడ్డ కొట్టము అను గుహను, దాని పరిసర _పాంతాలను త్మీపంగా గాలించారు వాళ్ళు గాలించడమేగాక పాత సూర్యా పేట _గామంచెళ్ళి జనాన్ని బెదిరించి పట్టుకు వచ్చి గుట్టంకా వెతికించారు కొని ఫలితం శూన్యం, చివరకు ఆరోజు సాయం్యతం 4 గంటలకు కాని వాళ్ళు గుట్ట విడిచి వెళ్ళలేదు మిలిటరీవాష్ల చృకయ్యగుట్టను విడిచివెళ్ళిన తర్వాత నేను లచ్చక్క నుండి "సెలపు తీసుకొని ఆరెగూచెం చేరుకున్నాను ఆపాటికే చృకయ్యగుట్టమీద జరిగిన దాడి అందులో కొండల్‌ రెడ్డి చనిపోయినవా_ర్త విన్న ప్రజలు విచారసొగరంలో మునిగివున్నారు దాడిలోనుండి తప్పించుకొని దియటపడ్డ సన్నుచూసి కొంతవిచారాన్ని దిగ్భమింగారు. సంక్రాంతి పండుగ సందర్భంగా వండుకున్న పులగం (బియ్యం, నువ్వులు, బెల్లం కిలిపివండిన వంటకం) పెట్టి పడుకొనే ఏర్పాటుచేశారు తరువాత ఎపరి ఇంటికివారు వెళ్ళి న్మిదలోచేరిపోయారు కాని ఈ కాంగెసు పెనుభూతం వారిని అంత తేళికగా విడిచిపెట్టలేదు. ఆ ర్మాతి మళ్ళీ మిలిటరీవచ్చి _గామ్మవజలను ఒకచోటచేర్చి నాయకులజాడ చెప్పమని వత్తిడిచే స్తున్నారు బొపులు,బందాలు వెళకాలని వానిని తమవెంట తీసువవెళ్ళారు నాకు రక్షణ విర్పాట్లు బేసినవారిలోనుండి ఒకరు వచ్చి మిఠరిటరీబారిని పడపండా నన్ను సురక్షితంగా తప్పించారు చృకయ్యగుట్టమీద దాడి జరిగిస రోజేగాక ఆ మరునాడు కూడా కాంగెసు పాయుధమీలిటరీ, హోంగాడ్డుగూండాలదాడులు పాతసూర్యా'పేటకు చూరంగానున్న మాలు కూడా వ్యాపించినవి అనేక ్యగానూలలో ప్రజలను మరదలు మందలుగా ఒకచోటికి చేర్చి చ్యితహింసలు పెట్టడమేగాక చందుపట్ల, తిమ్మాపురం, వట్టికంపాడు గామాలకు చెందిన శ00 మండి పురుములకు ఒకవైపు మ్యూతమే మీసాలు గొరిగించి కౌంగగెను పాలకులు తమ అత్యంత ఆటవిక స్వభావాన్ని బహిర్గతం చేసుకున్నారు. న్రైజాం విరంకుళ (ప్రభుత్వానికి, కాంగెసు మిలిటరీ పాలనకు వ్యతి రేకంగా తెలంగాణా (ప్రజలు సాగించిన వీరోచిత రైతుకూలీ సాయుధ గెరిల్లా పోరాటంలో హాతసూర్యాపేట గుట్టమీద జరిగినలాంటి దాడులు వందలు, అలాగే ఆ మహోజ్వల పోరాటంలో (ప్రజలకోసం అవలీలగా ఆత్మబలిదానం చేసిన క్మామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డీ లాంటి పీరొధిపీరులు వేలకువేలు అందుకనే క్మామేడ్‌ కొండల్‌ రెడ్డిని స్మరించుకుంటూ _సజలు ఇలా పాడు కుంటున్నారు కొండవంటి కొండల్‌ రెడ్డి పోయాడోయ్‌ః మనకందరికి దారిచూపి పోయాడోయ్‌: = రాచకొండ రంగయ్య 107

ఉఇంం౦ం౦0౦౦౦౦౧౦౦బ ంం౦ం౦౦౧౦0ల0600 శతృమూకను దునువూడేందుకు మహాప్రవాహంలాకదలిన గ్రామీణులవైతన్యం లీ ల ష్‌ “నెజాం ప్రభుత్వం తెలంగాణా ప్రజల పోరొటాన్ని అణచటానికీి మార్షల్‌ లా చ్‌ (పకటించింది (వజా పుద్యమావికి 'కేంద్రాలైన (గామాలపై పెద్దఎత్తున పోలీనొ దాడులు ప్రారంభమయినాయి. పాత సూర్యాపేట, బాలెంలతోపాటు దేవరుప్పల 'గొమం పై అర్ధరాత్రి దాడి జరిగింది. వెంటనే (గ్రామం మధ్యలోని సంఘ ఆఫీసు పైనున్న ఢంకా దెబ్బ మోగటంతో ప్రజలంతా (గామానికి ఏదో ఆపద సంభవిం చిందని మేల్కొన్నారు యువపలు, యువతులు క్యరలు, వడిశలలు, రోకటిబండలు చేశవుచ్చుకుని తమ [గ్రామాన్ని చుట్టి పేయజూ న్గున్న నైజాం సాయుధ దిలగాన్ని (గామంలోనికి ప్రవేశించకుండా రివ్వునుని పడిళశల వర్షం కురిపిస్తున్నారు తెల్ల వార్లు (గ్రామంలోనికి వైవికలు ప్రవేశించనీయకుండా నిలవేశారు ప్రక్క పల్లెల యువకులు పడీ*లలతో రాళ్లు విసురుతూ _ వెనుకవైపు నుంచి దాడిచేశారు వెనుకనుండి వచ్చిన యువకులు సోలీను కొల్చులలో 'నేలకొరిగారు 104

ఆ మరుక్షణమే చుట్టు ప్రాంతాలకు డేవరుస్పల (గ్రామంపై జరిగిన దాడి న్నర్తమానం అందిన వెంటనే రామన్నపేట కాలూకొ కోటమర్త్హి, అడ్డగూడూరుః పడిశాల్క బుజులొప్పరం, అనాజుపురం, దాచారం, పొటిమట్ల, రొపాక్క _కపరాయివల్లి? గుండాల, చ్విరగూడూరు, కాటిపాముల, జాసకీపురం, వెళ్దెసి, మనిమిద్దె, గురజాల 'మొడలగు (గామాలసుండి మూడువేలమంది వలంటీర్లు క్యరలతో, వడిళలలతో ఆ మవోజన (ప్రవాహం 'వేడజేగ కదలింది.

కొండూరు (గానం చేరేసరికి ర్యాతి అయినది ఆ్యగామంలో నాలుగుబస్తాల బియ్యం వంటచేశారు ధోజనాలుపెట్టారు మరునాటి ఉదయమే [ప్రవాహంలా యి మవాజనం ేవుప్పల గ్రామానికి కదిలింది దారిలోనడుస్తూ కొమ్ము నైగతోచుట్టి చేయడం, శతృకాల్చులలో టోర్లపరుండి తప్పుకునేవద్ధతి వగ్రైరాచేస్తూ ముందుకి సాగాయి అప్పటికే ఒక గుంపు దేవరుప్పల (గ్రామంపై దాొడిచేపి ఆ (గ్రామస్తులను నొనాబాధలు పెట్టీ పట్టుకెళ్ళి మొంటడ్రాయిక్యాంప్‌లో పెట్టారు దేవరుష్పల కార్యకర్తలను విడీపించుకోటానీక్‌ అక్కడీజనం మొం[డ్రాయికాస్టంప్‌ పైదాడిచేళారు ఆక్యాంపునుచుట్ట్‌ 'వేనిన జనాన్ని కాల్పులు కాల్చితరిమారు ఆ జనం తిరిగివస్తూ ఈ జన్నపవాహంలోకలి సింది అంతా ఆ దేవరుప్పల (గామంచేరేసరికి జనగామ తాలూకా దేవరుప్పల (గామం చుట్టుపొంళాల్నపజలు వెండు మూడు వేలమంది సమీకృతులయ్యారు అంళా ఒకేచోట కలిపేసరికి వపూరిపక్క వాగు ఒకపెద్ద పజల్యసవాహంగా మారింది ఆజనం 'దేవరువ్పల్యగామంలో ఊ రేగింపుతీకారు. వూళ్ళోని వీధులన్నీతిరిగారు వూరిదియట జనం యింకామిగిలేవున్నారు. ఊ చేగింపుఎటూవడవటానికి గొమవీధుల్లో చోటులేదు. ఎక్కండినారక్కడే. నిలబడి నినాదాలు చేయవలసివచ్చినది బయటనుండి వచ్చిన వేలాది పలంటీర్లను, జనాన్నిచూచి దేపరుప్పల (గగామ్మప్రజలు తమపై జరిగినదాడీ వీభత్చాన్నేమరిచిపోయారు. ఎక్కడలేవి మాతనోత్చాహంతో బాలాపెద్దమొ త్తం ధాన్యాన్ని పోగుచేసి పంటలుచేపి రాసులుపోళశారు ఇంటింట వంటలు జేశారు. అవి వచ్చినజనానికి అందరికీ సరిపెక్టేందుకు ఎలాగో సాధ్యమయింది పచ్చినజనం వూరేగింపుతో సంతృప్తిెంచలేదు. మొం్ముడాయిక్యోంప్పుపెబడి దేనరుప్పల నుండి వట్టు3ళిన రైతులను, కౌర్యక_ర్తలను విడిషించుకొనటానికి దాడీచేద్దామని వట్టుబట్టారు కేవలం వడిపెలలతోదాడి ఎలాపాధ్యమవి ఎంతచెప్పినో వీనకుండా ముందువరుసచావగా "వెనుక వరుస్నపై పడతోసుంటూ పట్టుబట్టారు అప్పుడు సాయుధులకో వతిసుటించటా నికి కాసలసిన సన్నాహాలు మొదలగువిషయాలు ఎన్నో విపలాలు చెప్పి అచ్చటనున్న ముఖ్య బాధ్యులమంకా చాలాకష్టంగా పజలను కాపాడడమైంది ఈ పోరాటంలో సాయుధులతో (ప్రతిఘటించుట్నకై (ప్రత్యేకశశకణ పొందాలనేవాంఛ రై తుకూలివిడ్డలలో పబలసాగింది

ఇాలిగారారం పోలీసునాకాపై దాడి

నైజాం రజాకారు గుంపులు పోలీసు సహాయంతో (గ్రామాలపై వుధృతొంగా

దాడులుచేస్తున్నరోజులవి 'ర్రైశుకూలివిడ్డలు, రజాకొ ర్ల పై శొచికదాడులనుండి,దొమ్మీల [00

నుండి తమధనృమాన,,ప్రాజాలను కాపాడుకోవటానికి సాయుధంగా (ప్రతిఘటించడానికి శిఇణ పొందుళున్న రోజులవి. దళాలు ఏర్పడుకున్న మొదటిరోజులు “| శాలిగౌరారం పోలీసునాకాలో ఎనిమిదిమంది పోలీసులు, హెడ్‌ కానిస్టేబుల్‌ వుంటారు చుట్టుపట్ల గ్రామాల (ప్రజలను అనాకా పోలీసులు నానా వాధలు పెడుతు న్నారు అచ్చటకూడా ఒక రజాకార్‌ క్యాంప్‌ పెట్టడానికీ సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి ఈ సందర్భంలో ఆ చుట్టుపట్ల (ప్రాంత (గామాలమండి దళాలకు తోడుగా 8, 7వందల మందివలంటీర్లు సమీకరించబడ్డారు. అంతా చప్పుళ్ళతో నినాదాలుచేస్తూ ఆనాకాపై దాడి శచ్చేయక్రదిలారు. దళాలు దాడికిరావటంచూసి పోలీసులు నాకానుంచి పారిపోయారు పీరు పారిపోవటంతో ఈ దళాలు వెళ ఆ నొకాలోనున్న పోలీసు (గ్రగ్‌లు దాదాపు ఒకబిండి భ్తీగా స్వాధీనపరచుకొని ఆ నాకాను తగులబెట్టి వేళారు దళాలకు సరిపోను (గ్రన్‌లు లభ్యమయ్యాయి. తెలంగాణా (ప్రజా పోరాటంలో పోలీసు నాకౌపై దాడిచేసి పోలీసుల డస్సులు స్వాధీనపరచుకొని నాకా తగులబెట్టి ఆ (గ్రామంలో పోలీసు గూడు లేపండా జేయటం యిదే మొదటిది, దీని ప్రభావం చాలావరకు పడింది నైజాం రజాకార్లు తమ దాడులను ఉధృతం చేస్తూ క్యాంపులసు అధికం చేస్తున్న రోజులవి, మోతుకూరుగడ్డ అమీను *అజీజుద్దీన్‌' సాయుధ పోలీసు రజాకార్‌ మూకలతో మన ఉద్యమానీకి బలమైన కేర్యద్రమగు అడ్డగూడూరుపై దాడిచేసి ప్రజలను భయకంపితులను చేపి అచ్చట రజాకార్‌ క్యాంప్ప నేర్పరచడాన్నికై సాయుధ పోలీసులతో తిష్టవేళారు ఈ సమాచారం వెంటనే దళాలకు (స్రజలు చేరవేశారు. వెంటనే ప్రాధమిక దశతో ఏర్పడియున్న దళాలకు తోడుగా బుజులా పురం, వొటిమట్ట, పౌొంచేడు, దాచారం, అనాజుపురం, రామాజాపురం, కొత్తపల్లి , మనిమిద్దె, గురజాల, ఆదింపేట, వెళ్టేవి, సింగారం, ధర్మారం, లక్ష్మీ దేవికాలువ, కోటమదర్తి (గామాలనుండి [1500 మంది పలంటీర్లు కబురందిన వెంటనే వడిశలలు, క్యరలతో దళాలకు తోడుగా చేరారు ఆదిర్లపేటలో సమీకృతుల్లై బాజాకామ్ముల యుక్తంగా శాలిగౌరారం పోలీసు నాకౌ మీదకు దాడికివెళ్ళిన రీతిగా దారికి కదిలారు అడ్డగూడూరుకు అర మైలుదూరంలో పున్న శివారుపల్లైయగు కమ్మగూడెం చేరేసరికి ర్యాతి అయింది చుట్టూ 'వలంటీర్హను కావలా పెట్టుకొని దళ సమూహర (గామంలో నిద్రపోయింది సరిగ్గా నాలుగు గంటల 'వేకనకుముందు గడ్డ అమీను తన సాయుధ గుంపుతో దారికొచ్చారు కాషలావున్న జనం కనిపెట్టి వెంటనే కమ్మగూడెం పీధుల్గో ఇండ్లలో పడుకొనివున్న దళాన్ని, వలంటీర్ల ను “శతృవు వచ్చే” అంటూ లేపారు - ఆదింపేటవాసి కన్నెబటోయిన శాయన్న అనేర్తైతు తన లారీనందుకొని పలం టీర్ల ముంద్యుశ్రేణిలోపరుగె శ్తాడు అతను తన ఇంటినుండి దాడికివెశ్సే సమయంలో తవ భార్య అన్నం పెట్టినపుడు ఈసారి రజాకారు పోలీసు కిరాతకులను నా శక్తినంతా ఒడ్డి ఒకరిద్దరినయినా హతమార్భకుండా వుండనని శవథము చేస్తూ చెప్పాడు ఆయనింకొ 110.

ఒకటి రెండు అంగలు ముందుక వేయగలిగితే తప్పకుండా సాయుధ రజాకారుపోలీను దుండగులను ఒకరిద్దరినయినా నేలకూ ర్ర్రేవాడు ఇంతలోనే రైఫిల్‌ గురిపెట్టి పీల్చు తున్నా పైదిడీ ముందుక సాగుతూనే వున్నారు నరాంతకి నైజాం పోలీసు తుపాకి గుండు ఆ వీరుని నుదుటి నుండి దూబుకుపోయింది “సంఘానికి జ్లై” అంటూ ఆరు అడుగుల ఎత్తు, మంచి బంశాలియమైన ఆ వీరుడు గక్జిస్తూ వడిపోయాడు మరొకిదెబ్బ ౫ పొడీవెటి లింగయ్య అను యువకుని పొట్టలోని పేగులన్నీ నేలకూలి మృతిచెందాడు. దానితో వాలంటీరు జనము వెనుతిరగవలసి వచ్చింది ఇంతలో నిద్రనుండీ లేచిన రై కుగెరిల్లాలు చూసేగరికి వలంటీన్గంతా తప్సుపంటున్నారు. వెంటనే ఆ యాత దళనాయపడు -ఈ పరిస్థితిలో _పాధమికదళలోనున్న దళము వెనుకడుగు సినా- ముందుకెళ్ళి తన చేతిలోనున్న*ట్విల్‌ "తీసి ఎదురుకాల్పులు చేయబూన గాశతృ వు వై ఫిల్‌ గుండ్లవర్షం కురిపించసాగాడు. _ప్రక్కనేవున్న రాతికడ్డీల దొడ్డి మాటున “టేల్‌” జోరుతో ముందుకవన్తున్న న్వైజాం పోలీనొ రజాకార్‌ _ మూకలపై కాల్బగా ఆ గుంపుతో ఏడుగురు అక్కడికక్కడే నేలక్షూలారు ఆ కారుచీకటిలో సడి పోయిన, గాయపడిసనవారిని తీస కొని పోలీన్‌ రజుకొర్‌ మూక పారిపోయింది " కాల్పులు ఆగిపోవటంతో నలువైపుల పరికించిచూచి ఇటు కాల్పులలో పడి పోయినవారిని పరికించగా కన్నెవోయిన సొయన్న నుదిటినుండి రక్తం దారాపాతంగా 'ప్రవహి స్తోంది " గురకలు వేస్తూ తల్ల డిల్లి పోతున్నాడు. పొడిచెటి లింగయ్య సపేవులు బయటపడి మరణించి వున్నాడు ం వెంటనే అందుబాబులోవున్న దళసభ్యుడు సూర్యనారాయణను (గ్రామం వఐయజబికి వెళ్ళియున్న వాలంటీర్‌ జనాన్నివెనుకళు తీసుకురండి, రజాకొర్లు పారిపోయా రని తెలుపుటపపంపగా కొందరుమాత మేవచ్చారు పడియున్నశవాన్ని, కన్నెటోయిన శాయన్నను ఎర్తుకవచ్చి, ఒక ర్రై కుయింటిలోని చొప్పగాడ్నిపె పడుకోబెట్టి కాస్తపాలు నోటిలో పో స్టండగా తెల్లవాయిమన్న సమయములో తిరిగి పోలీన్‌ రజాకార్‌ మూక మశళ్ళీచుట్టి వేస్తూ దాడికి వస్తోంది. ఈ సంగతికని పెట్టి ఒకగంట ఆమూక ముందుకు ఆడుగేయ్‌కండా ఎదుకుకార్పులతో నిలపేయబం జరిగింది శతృషారైఫిల్‌ పేల్చగా మమ్ముదాటి మావెనుక ఒక ఫర్లాంగుదూరంలో వన్న ఒక నిర్భాగ్యుడు నోరులేని (ఎడ్జివాన్రి - చొడలోనుండి దోసుకుపోయింది ఆతను కేకలు వేస్తూ విలవిల తన్ను కుంటున్నాడు అప్పుడుదళము ఎదురుదాడి చేయజాలమని ఎంచి _కమంగా వెనుకకు తగ్గాల్సివచ్చంది దళం 'వెనుకకుపోయిన తర్వాత ఒకగంటప అరిచేతిల్యోసాణాలు పెప్టుకొని అన్వైజొం పాయుధమూక భామములోకి (పపేశిచింది వెంటనే కొన 'పాణాలకోవున్న కిన్నెబటోయిన పాయన్న పొట్టలో బాయ్‌నెట్‌తోపొడిచి చంపొరు అ ఇద్దరి వీరులళవాలను ఆ రైతులతో మోయించుకు వెళ్ళి అడ్డగూడూరు. సమీపంలో పూడ్చించారు ఆ రోజే పోలీసుదళం కొల్పుల్లో ముగ్గుకు చనిపోయారని నలుగురు త్మీవంగా గాయపడ్డారని వార్త అంతటా వ్యాపించింది ఇద్దరు వీవుఫను కోల్పోయినా (ప్రజల మననోనిబ్బరం చెదరలేదు శతృపును దారికాచి కొట్టాలనే దీక్ష దళంలో పెరిగింది = కె. కృష్ణమూర్తి ర! అటో 111

స్టోంం00000064 17. "ఆయు వు పట్లు” రు

“అల్లాః: ఓ పిల్లా; లేవవేమే?!; ఇంకొ తెల్లారలేదాః!। ౫ అవి లేపుతోంది తనవిడ్డను అచ్చమ్మ 5 ఏండ్ల వయన్ను నడచిన నడిగారు ఆజాను దాహుమనిషి, నవయునకులుగా ఇద్దరు కొడుకులు, 17 ఏండ్ల కూతురు జీఏతంలో అన్ని డక్కా ముక్కలు తిన్న మనిషి, పయస్సు మళ్ళిష్పటికీ బిలంగావుండి ఇంటి, వ్యవసాయ వన్నుల్ని శానే చేఎుకుంటుంది-

“* ఈ పిల్ల లేవదాయెను! ఏందిది!! ఇది పెంద్లికి ఎదిగిందిగాని తెల్లారితే పింజరిగేది దీనికి పట్టనస్తుంది ఏమోసమ్మా ముందెట్ల బకుకుర్దో; లేపే గంగమ్మా ఊళో్ళోఅప్పడే అంకాలేచి తయారవుతుంటపే ఇంకా లేవపేందే” అని వెడ్డ రెక్కపట్టే బేపుతోంది

ఆ ప్టింద్రే ఇంతపొద్దుగాల చీకటితో నే లేపుళావూ. యేంబడిపోయిందవి? ”

• షంబడి పోయేది నీకేమి తెలుసుద్ది-యాలకు పెగీతే తినేదానివి..సనదేగావి లేచిపొయ్యి లాబెయ్యి, నేను పాలుపిండుకొస్తా రాంరెడ్డి వస్తాడట దళం వస్తుందట, కౌఫీ చేద్దాం”

1112

“రాంరెడ్డి వస్తాడే? ఎందుకే ఇయ్యాల ఊళ్ళో సభ వున్నదా?”

“టః ఒక్క సభేనాఃః ఊరంతా పెద్ద పండగ చేసుకుంటుంటే ఇయ్యాల సంఘపోరు భూములు పంచుతారటో

"ఎవరి భూములు పంచుకారే?ో

“రెండువందల ఎకిరములకు మించినోరి భూమి లేనోరికి పంచుతరట. వెనకట్‌ వం కేడు అన్యాయంగా తీసుకున్న చెలకలు గూడా యెవరిది వారికి ఇస్తారట,”

“మరి మన చెల్కలు పహేండ్ల బేకుళ్లో వున్నాయి మనకొస్తాయె?ొ

“మన ఒక్క-రివేంది । ఊళ్ళో ఎవరిది వారికి ఇస్తారు సరేగాని నీకెందుకే ఈ రాద్ధాంతనుంతా లేచి ముఖం కడుక్కొని పొయ్యిరాజెయ్యి”

అని విడ్డప లచ్చమ్మ చెప్పగానే బిడ్డ గంగమ్మ మొఖం కడుక్కొని పని (పారంభించనే ప్రారంభించింది ఇటు అచ్చమ్మ బ్నురకు ఎక్కడలేవి ఆలోచనలు తవ్చలు, తెప్పలుగా వస్తున్నాయి (గామంతో భూపంపకం జరుగుతుందన్నవార్త విన గానేఅడేదో కొత్త _ప్రపంచంలో తాను 'వవేశించినట్లయింది తనది 55 నంవత్చరాల జీఏతం తన పన్నెండేండ్ల బిడ్డ గంగమ్మకన్నా చిన్ననాటినుండి చేత కొడవలి పట్టి కోయని పొలమంటూలేదు వూళ్లో తర్వాత తన భర్తతో 8లసి రెక్కలు పిండీ చేసు కున్నది మొండి ఎద్దుల్లా ర్మాత్రిందివళ్లు కష్టం చేశారు ఆ మొండి కష్టమంతా తన శరీరం మీదపడి వంటినిండా ఎక్కడికక్కడ కాయలు కొచి సజీవంగా ఇంకా నిలిచే వున్నవి ఆ మొండి కష్టము రోజురోజువుు పెపగుతున్నది తప్పితే తరగడం లేదు. ఆ మొండి కష్టంతోనే తన భర్త జబ్బునపడి చనిపోయాడు ఇంతకూ ఇన్నేండ్ల కధిన జీవితంలో తనక మిగిలిన _ప్రతిఫలమేమిటి? “ఆయువుపట్టు పదెకరాల వ్యరగడ్డ చెలక పపేలు వళమయిండి ఈ అమూల్యమైన ఎర్రగడ్డ తమ చేయి జాంపోనంతవరకు జీవితంలో ఎన్ని ఒడిదుడుపలు వచ్చినా దాన్ని రైర్యంతో తాను, తన భర్త జీవితాన్ని ఈడ్చుకురాగలిగారు అంతేకాదు, ఈ పంటతల్లి తన ముంధున్నంత కాలం తాము ఈ దుస్థీతినుండీ తేపకోగల రోజులు ఒకసారి కాకున్నా మరొకసారి నా రాకపోతాయా అనే ఆశ తమలో మెదులుతూపుండేది; కానీ ఈ “*ఆయుపుపక్తే” తమనుండి దొంగి లించదిడటంతో తను ఒకేఒక ఆశాజ్యోతి ఆరిపోయింది. ఇక తమకు మంచిరోజులు రాగలవన్న ఆ యింత దింపుడు గల్లం ఆకా నకించిపోయింది.

ఇంతకూ ఈ ఎ్యరగడ్డ అచ్చమ్మ చేతినుండి ఎలా దొంగిలించదిడ్డట్లు ౯ ఆమె దుఃఖరనగాధి _గామాధికారులుగా వున్న దొరల దుర్మార్గానికి ఇది కాశ్వతసాత్యంం

అచ్చమ్మ కొప్పరానికీవచ్చిన తొలిరోజులవి. వాడే పపేలురాజయ్య కన్నుతమ ఎల్యరగడ్డపై బడింది నాటికి తమ అప్పులు అసలు, వాగులు కలుపుకొని మూడుపుట్ల ధాన్యానికి ఆందుకన్నదని ఇందుకు తమఎ(రగడ్డ తమస్వాథీనం చేయడమే గత్యంతర మని పటేలు రాజయ్య తన క్యూటను వియట పెట్టాడు. ఇది విన్న తన భర్తకు 1పాణంలో (ప్రాణం లేకండా పోయింది యిచ్చిన అసలు ధాన్యం పందుము (అర

(11

పట్టి) వాగుతి నాగుకు కలపి మూడు రెట్లు మప్పందుం. ఆ మరుసటి సంవత్సరమే శవ భర్త విండు కళ్ళంలో పటేలుకు కొలిచారు. అయినా మూడుపుళ్లెక్కడివి ? అధవా పోనీ ఈ మూడు పుక్లేకాదు, ఆరు పుట్లయినా సరే తమ యిల్లు వాకిలి శాకట్టు పెట్టి యిస్తారు విధిలేనవ్పుడు. కౌవి తమ “*ఆయుపుపట్టు”క్రే ఎసరువచ్చిందికదా ; ఆందువర్లి సహజంగానే లచ్చమ్మ భర్తతన _పాణాన్నైనా అడ్డంగా. పెట్టి తన ఎ్యరగడ్డను కాపా రుకోదలచాడు. సహజంగానే ఆదర్శపోరాటంలో శన భర్తవెంట నిలదిడదలచుషండి లచృమ్మ. అందువల్ల అనేకసార్లు వకేలు రాజయ్య కొందరి ఏజంట్లు బలంతో పాగిం

చిన దుర్యాగ్గావ్ని కాను, తన భర్త, ఇరుగుపొరుగు ర్రైతులు, తన పాలివారి అండ దండలతో (ప్రతిఘటించి భూమినిల్చుకున్నారు. అంతటితో దుర్మార్గుడు రాజయ్య ఊరుకోడుగా ? వెంటనే కోర్టుకీడ్చాడు. ఈ కష్టజీవి దంపకులు కోర్టులో తనకు పందల

బాకీ ఉన్నారవి దోొంగదస్తావేజులు దాఖలు చేయించాడు. కౌవలపిన దొంగసాక్ష్యానికీ స్వయంగా తవ పాలివాండ్లలోనే వున్న ఒక పుండాకోరును ఉపయోగించుపన్నాడు- అయినా తాను, తన భర్థ కన్హైకు సద్దిమూట కట్టుకొని కోర్టులచుష్టూ పక్త్షుంవలె తిరిగి

_ తిరిగి వున్న కాస్త వగ, నాణ్యం గుల్లచేసుకొవి కొ త్తఅప్పులకు గురిఅయ్యారు. _అయికేనేం, జరిగేతీరుగానే జరిగింది ; కోర్టుఆర్డరు పఫేలుకు అనుకూలంగానే ఇచ్చింది.

ఆ తురుపుముక్కను చేతబట్టుకొని సకేలు సాయుధ పోలీసుఐలగంతోగూడా దిగి

= అచ్చమ్మ దంవతుల *“ఆయుపుపట్టును పట్టపగలు . దొంగిలించొడు. -

ఈవిధంగా ఎన్నో ఒడుదుడుసలతో అనేక గండాలతో సాగిపోయిన తన

• సదీర్హృజీవవయ్యాతలో ఎన్నడూ కనీవినీ ఎరుగని అనలణభూమి పంపకం జరగగలదనే వ్నార్త వినగానే అది లచ్చమ్మకు మింగుడు పడలేదు. ఆమె దాన్ని పూల్తిగా నమ్మజాల లేదుకూడా. ఎలా నమ్ముతుంది? తన జీఏతంలో ఎందరో ఎన్నో చెప్పారు. అలనాడు - శాముడు, "కృష్ణుడు దుష్టులను శిక్షించినట్లుగానే ఒక కొత్త అవతార పురుషుడు భూలోకములో (ప్రజలందరికీ సౌఖ్యము చేకూర్చుళాడని వూరి గురువులోరు యెన్నో

= పొప్ల బోధించారు. తర్వాత తురక సర్కారుపోతుంది. హీందూ సర్కారు మవకు వప్తే | మంచి రోజు వస్తాయని వారెవరో ఆర్యసమాజ పోరట.. వారు చెప్పారు. అలనాటి " లామవివోలె నేడు భగవంతుడు గాంధీఅవతార మె త్తాడని, సారాజ్య మొస్తుందని పటేలు మల్గాలెడ్డి ఏమోమో బోధ చేశారు ఇవన్నీ చెప్పిన జ్ఞానబోధనలు టోధనల తిరుగావే వున్నాయి. తస పేదరికము పేదరికముగానే వుంది. ఇవేవీ రాశికి రంగావికి రాకుండా గాలిలో మాయమైపోతున్నప్పుడు యీ -(కొత్సగా వింటున్న భూమి పంపకం అసలు జరగగలదా అనిః ఇదివరకు జరిగిన బోధనలు పకేండ్లకే అక్కరకవచ్చాయి. చీమలు తుక్కుగా పూళ్లోవున్నతను తన తోటి వేలాది అభాగ్యులకక్కరకొచ్చే ఈ (కొత్త బోధవ నెగ్గగలదాయని? తాను ఏవాడో ఆశ వదులుకున్న తన ఆయువుపట్టు ఒకే ఒక అళాజ్యోతి ఎ్యర్రగడ్డ తిరిగి తన చేతికి రాగలదా లవిః ఇవే లచ్చమ్మ మెదడులో పరుగులు తీస్తున్న ఆలోచనలు. ఈ ఆలోచనలతోనే అచ్చమ్మ ఆ చీకట్లో దూడను

114

పాలకు విడిచింది పాలు పిండింది పిండినపాలన్నీ రాంగెడ్డికి ప్రత్యేకించింది. ఎందు కంటే రాొంధెడ్డితో దళం కూడా రావచ్చునవి అచ్చమ్మకు తెలుసు.

“తలుపు తీయె పెద్దమ్మ, తొందరగా తియ్యి నేను పోవావొ అవి బయట తలుపు చప్పుడు

ఆ చవుడు గంగులుది గావచ్చునని అర్థం చేసుకొవి వెంటనే పోయి తలుపు తీసింది తీయగానే గంగులు _వవేశించాడు చురువైన 80 ఏండ్ల వయన్నుగల యువ కుడు. దిక్కవలచవి, సాయనలుపు ముఖం. ఇవాళ ఏదో మహా హడావుడిగా వనిలో మువిగి యున్నట్టున్నాడు లోవలికి వచ్చిందే తడపుగా-

“”ఏం పెద్దమ్మా పాలు వంచుయియ్యాల”ొ

“డేవికిరా పిలగా పాలు”

“దేనికా ; ఇంకా నీకెరుకలేదన్నమాటగొ కొంచెమాగి “అమ్మో మా పెద్దమ్మ కెరుకగానిది పుంటాది ఊకనే అట్లుంటుంది గవి । సరెగని నాకు పవిషన్నది, నేను తొందరగా పోతా అంటూ గంగులు వెనుకకు తిరిగి పోటోగా “ఉండు పిలగా ఏందాతొందర ? ఎప్పుడూ తొందరేమిరా మీకు సరిగావి సంగతేదో చెప్పు”

చెప్పులో కాలుపెట్టి “ఏం ఇెప్పమంటావు పెద్దమ్మా, ఇయ్యాల మన డభ్యో భూమి పంపకం రాంరెడ్డి అప్పుడే వుళ్ళోకొచ్చిండు కాసేపట్లో పెద్ద ఊరేగింపు ఆ ఊరేగింపులో తప్పక మవుండాలె పెద్దమ్మా ”

" రాంలెడ్డి అప్పుదడేవచ్చిన్నాడా” గంగులు వెసకకు తిరిగి తలుపు రెక్క తట్టుతూ “వచ్చిండొచ్చిండు! దళం కూడా వచ్చింది మీ అప్పయ్యగూడా వచ్చారో అనుకుంటూ గంగులు ద్వారందాటి వెళ్ళనే వెళ్ళాడు.

“* అద్ని ఎంత ఉత్పాహము ఈ ఏలనగావికి సంఘం వవి అంటబో అంటూ అచ్చమ్మ హృదయంలో కొ త్తఆలోచన మెదిలింది. ఈ ఆలోచనల్లో ఒకవంకిమున్నిగి 'శ్రేలతూనే పాలువిడ్డకిచ్చి కాగబెట్టించుకన్నడి శాను వియ్యం గాలించుచుండగా తిరిగి తనలో మెదులుతున్న ఆలోచనావరన సొగించి- _వవంవంలో ఎన్నడూ అనుకోవి మాద్పుణ జరుగుతున్నాయి. తన మామ ఉన్నపుడు మంచిములోపడి దగ్ధతూ, తుమ్ముతూ అదృష్టముంటే వీదోడుగూడా గొప్పోడవుతాడని యాదషవి “యింట్లో పెరిగిన కృష్ణనుపామ. ఎవరికి తెలుసుపవి, అందువల్ల నేడు కూడా అటువంటి మహాత్ముడు ఎవడో తేలకమానడని ఏమేమో వాగేవారు.

అయినా వాటివి కాను, తన ఇంటిల్లాదులంతా అదంతా ముసలివావి మూల్గుడు (క్రింద పెష్టేవారు కానీ ఈ గంగులు చూస్తుంకే తమలోమండి గూడా వూరినేబేవాడు జేలాడే; విజంగా ఈ పిలగాడు ఊరుకు హాయకడయ్యాడు వేడు. వాడంటే వూరంతొ (పాణమిప్తారు. అనలు వాడు వూరంతటికీ పాణం. వాడు తోన కళ్ళముందర పుట్టిన పిళ్లవాడు వావీ (బతుషతేరుపు చూద్దామంకే తనకంశే అన్యాయం తివ్పితిప్పేకొడితే

11

అయి దెకరాలు కుష్కి-(మెట్ట్రలేదు అటువంటి గంగులు నేడు ఊరికే అధిపతి ఊరికే నాయకుడు అబ్బ ఎంతమాద్చు । అంటూ ఆలోచన సొగిపోతూంది బియ్యం గాలింపు పూర్తిచేసి వేరు పొయ్యిమీద ఎసరుపెట్టింది బయట కేకలు, జోరుగా కేకలు ఆర్మ్యధ మహాసభకు జై। కమ్యూనిస్టు పార్టీకి జై: దున్నేవానికే భూమి: నిజాంను గద్దెదింపాలె 'పజారాజ్యం వర్టిల్లాలె ఈ వూరేగింపు కేకలు విన్న బిడ్డ గంగమ్మ బయట గడపదాటింది" లచ్చమ్మప హృదయం ఆగడం లేదు హృదయం రెక్కలు గట్టకొని (వదర్శనవైపు పరుగెడుతున్నది ఇంతలోఎసరుకాగ్గానే వియ్యంపోసి ఆ కుండప,పొలకుండకుమూతలు పెట్టి బయటకు దౌడుతీసించి పూరేగింపుకూడా ఇంటిముందుకు రానేవచ్చింది వూరే గింపును చూసేసరికి, అబ్బాః; ఎక్కడి జనం, వూరంతా మూలనున్న ముసలమ్మలతో సవా, పొరిగింటి లేవలేవి ముసలమ్మ, యల్ల మ్మకూడా వూరేగింపులో పన్నటేః నిండు చూలాలు తనయారాలుయొక్క కోడలు పిచ్చమ్యుళూడా వూరేగింపు వెనకాలే గెంతు కంటూ వస్తున్నదే; అని పరిషరివిధాలా మదిలో తలచుకుంటూ లచ్చమ్మ వూరేగిం పును తలెత్తి ఎవరికోసమో నిక్కినిక్కి. చూడసౌగింది తనలాగానే అనేకలు ఎవరి కోసమో వెతుకుతూ ముందుకు తోసుకుపోతున్నారి. ఇంతలో ఒకాయన వూరే గింపులో ముంద్యుశ్రేణివైపు వేలుబెట్టి చూపుకున్నాడు అదుగో, అదుగో ఆయనే " రాంకెడ్డి ముఖంనిండా నీరు కారుతోంది. భుజాన మూరెడు చిన్న తుపాకీ, ఖాకీ దుస్తుల్లో గంభీఠంగా పున్నాడు వయస్సు వాడయ్యాడే అప్పుడేః ఏదో చిన్నప్పుడు బంధువుగా పకేలు మల్లారెడ్డి ఇంటికి వచ్చినపుడు కామచూసి:ది అయితే ఆ రాంరెడ్డి ఎక్క-డః ఈ రాంరెడ్డి ఎక్కడ; నాడు రాంరెడ్డి పకేలు మనిషి-నేడోః తనలాంటి. కోటానుకోట్ల అభాగ్యుల మనిషి, అంతేకాదు, తమ సంఘం మనిషి ఈ ఆనందంతో లచ్చమ్మ ఊరేగింపు మధ్యలోకి చేరుకో నేచేరుకుంది అం'ేకాదు, తన కళ్ళముందరి పిల్లవాడు గంగులు, తన చిన్నకొడుకు అప్పయ్య నినా దాలు యిస్తుంపే జవాబు నినాదాలతో వందల గొంతులతోపాటు తన గొంతుహడా తనకు తెలియకుండానే (ప్రతిధ్వనించిసొగింది ఇంళలో ఊరేగింపు (గామం బయటలో గల మైదానానికి చేరుకుంది సభ (గామనాయకడు గంగులు అధ్యక్షతన (ప్రారంభ మైంది రాంరెడ్డీ అక్కడవున్న ఎత్తుగడ్డమీదు నిలదిడి తన ఉపన్యాసం సాగించు చున్నాడు, సమాజంలోగల కరువుకాటకాలక్కు 'పేదరికానిక్షి నేడు జమిందారీ విధానము ఎలా'మూలకారణంగా పనిచే స్తున్నదీ వివరించాడు. ఈ దుష్ణవిధానంపోయి కొంతమంది బడా జమీందార్హ. చేశుల్లోగల లక్షల్నా 1118

ఎకరాల భూమి, కోటానుకోట్ల ,ప్రజలచేతికి వచ్చినపుడే (సజల ఆర్ధిక రాజకీయ విద్యాభివృద్ధి సర్వతోముఖంగా సాగిపోతుందని వివరించాడు అందువల్ల కమ్యూనిస్టు పార్టీ, ఆం్యధ మహాసభలు భూవంపక కార్య(కిమాన్ని నిశ్చయించాయని తెలుప్పతూ

“కమ్యూనిస్టుపార్టీ, ఆం,_ధమహ సభలఆ డేళాలననుసరించి ఈ గామంలోగూడా భూమిపంపకం సాగిపో వుటకు నిర్ణయించదిడినది ఆ పని యివాళనుండే ఈ (గామంలో (ప్రారంభించడానికి నేను యివ్వాళ ఇక్కడకు వచ్చాను ఈ (గామ కమిటీ ఆధ్వర్యాన ఈరోజు భూమివంపకం ఆరంభమౌతుంది ఆెండువపందల ఎకరాలకు మించిన భూస్వాములభూములు భూములులేని పేద్మప్రజలకు పంచబడుతాయి- అంతేగాకుండా పూర్వము ఘాస్వాములు అప్పులపేరుతోనో, తదితర అనేక మాయోపాయాలతోనో అన్యాయంగా కొల్లగొట్టిన భూసులుకూడా ఎపరివి వారికి పంచబడతాయి ”

ఇదంతా విన్నరై్లైతులు, కూలీలు ఉపన్యాసం పూర్తికాగానే అనేకరకాల గుసగుసలు 'ఉపారంభించారు “మొత్తంమీద ఇంతకాడీకి వస్తదని దొరలెన్నడనుకోక పోవచ్చు”. అన్నారు ఒక ముసలి పిన్లికండ్డ రైతు తన (ప్రక్కనున్న ర్రైతుతో+ “అసలు మసంమ్మాతం ఇటువంటి గొప్పరో జులు పస్తాయినుకున్నామురా?” అన్నాడు. 'రెండవర్వై తు క్యరనేలకు పొడుస్తూ

“సరెగని ఈయన రాంగెడ్డి ఒక్కడు వచ్చిచెప్పగానే సాగనిస్తారా ** అన్నాడు నోట్లోవున్న చుట్టను తీస్తూ, పందేహం వెలిబుచ్చాడు మరొక చెపుల పోగులన్న బట్టతల రై శు “ఓర్నీ; రామాయణనుంకా విన్న తరువాత రాముడు సీత కేం గావాలన్నట్లున్నది నీ పని; అసలు వెనుక పెద్ద కమ్యూనిస్టుపార్టీ ఉన్నది మసతో పాటు దేశ దేశాలు కలసిన సంభఘమున్నది" అవి ఠీవిగా అన్నాడు మరొక క్మురకారు మనిషి “ఇదంళా చెప్పింది అసలుది చెప్ప వేమిరా; వూరంతా రాంగకెడ్డి చెప్పిన మాట మీదనాయె నిర్చేది అంతా ఒక్క మైనంక ఎవడేమీ చేయలేడు” అంటూ ఇలా నానా రకాలుగా ఈమలో తాము చర్చించుకుంటూ (గామ ,ప్రజానీకమంతా భూమి పంచుకొని తీరాలనే దృఢ నిశ్చయంతో తమ తమ ఇళ్ళకు వెళ్ళిపోయారు.

అందరితోపాటు లచ్చమ్మ తన యింటికి వెళ్ళి కాగి పిదముగాయున్న పాలను వెంటనే గామ ఆంధమవోసభ ఆఫీసుకు తెసుకెళ్ళింది తాను ఆఫీసుకుచే రేవరక్కుగొము రైతు, కూలీలు గుంపులుగుంపులుగాఆఫీ సుకుచేరుతున్నారు తనచిన్నకొడుకుఅప్పయ్య ఈనచేతిలోని పాలను అందుకొని 'మొత్తందళానికి, రాం రెడ్డికికాఫీ చేశాడు దళం,దాం రెడ్డి కాఫీపని పూర్తి చేయగానే వెంటనే ఆఫీసు వరండాలో కిక్కిరిసియున్న వందలాది రైతు కూలీల నుండి గొన ఆంధ మహాసభ కిమిటీ, రాం రెడ్డి వారి భూముల గాధలు విన్నారు అచ్చమ్మ కొడుకు వెంకయ్య, తన బావయల్లయ్య ఇరుగుపొరుగు రైతులతో సహా తమ ఎర్రగడ్డ చెల్క గాధను రొంగరెడ్డికి (గ్రామ సంఘానికి పూసగుచ్చినట్లు ఇప్పాడు ఈ గాధలన్నీ వివరంగా విన్నతర్వాత (గామ కమిటీ తాను సేకరించిన,

ళి 117

విన్న భోగట్టా ఆదారంగా రాంరెడ్డి సమక్షంలో దీర్షంగాఆలోచించి ఏఏ భూములు ఎవరికి పంచాలో తుది నిర్ణయాలు _ప్రకటించుతూ.గామసంఘ అధ్యక్షుడుఇలా అన్నారు.

“అన్న తమ్ములారా । అక్క చెఖ్లెండ్లారాః వినండి । నేడు మనకొక గొప్ప సుదినం. మన తండ్రుల శాతలనుండిగూడా మనం చూడలేదు. అదేమం శే నేడు భూమి వంపకం (పారంభించుచున్నాం. మొత్తం [గామశివారులో ఇప్పుడు దాదాపు 5040 ఎక రాల భూమి పంపకంగాయున్నది ఇందులో 800 ఎకరాలు (గాను పెత్తందార్లదీ మన ఆమం ప్రక్కనేయున్న అ్యగహారీకునిదీ అనగా ఇది వారికి ఉండవలపిన భూమి (200 ఎకరాలు) పోగా మిగిలినదన్నమాట 800 పోను తక్కిన 200 ఎకరాల భూమి అన్యా(కాంతాలకు సంబింధించినది ఇందులో అక్రిమమైనట్టి, అప్పులపేరుతో కొల్ల గొట్టినట్టి, బదులుకు ఐదులు ఇస్తామని కొజేసినట్టి, బ్యాంకు అధికారులను ఉసిగొలిపి చేజిక్కించుకున్నట్టి మొదలగు అనేక మాయోపాయాలతో లాగుకొన్న అన్యా కొంళా లున్నాయి ఇది పూర్వం కష్టపడి పోడుగట్టినట్టి రైతులకు పంచబడును” అనే మాటలు వినగానే చెప్పులు నిక్కబొడుచుకునివింటున్న వందలాది రై తులు, కూలీలు ఉవ్వెత్తున ఉప్పొంగి జోరుగా కరతాళధ్వనులు చేయసాగారు “ఆంధ్ర మహాసభ బిందొవాడ్‌” “కమ్యూనిస్టు పార్టీ జిందాబాద్‌”, “దున్నేవానికే భూమి”, “(గామ _ప్రజారాజ్యాలు వర్డిల్లాలి” అనే వందలాది నినాదాలతో ఒక్కపెట్ణన ఆఫీసంతా దద్దరిల్లింది ఈ మహోత్సాహం పట్టలేక లచ్చమ్మ కొడుకు వెంకయ్య మరికొంతమంది రైతులు ఒక ఆడుగు ముందుకు ఉరికి రాంరెడ్డిని భుజాలపై ఎక్కించుకుని బిగ్గరగా “జై చ* నినా దాలు చేయసాగారు అదే సమయంలో అచ్చమ్మ మరికొందరు స్త్రీలు రాంరెడ్డి రెండు కణతలను తమ రెండుచేతులతో అద్దుకొని హృదయానురాగంతో దీవించారు

ఒకవంక ఈ మహోత్సవ వెల్లువలు కట్టలుతెగి పారుతుండగానే గంగులు (గామపంఘ పెద్దలతో భూమికొలశలకు కొవలసినరాళ్ళు, గొలుసులు మొదలగు పరిక రాలతో సిద్ధంకానే అయ్యారు. వెంటనే వారితో భూనంవకానికి దియలుదేరినారు" ఈ నూతన మార్పులన్నీ తనలో పూర్వం పెల్లువికిన నానాసందేహాలను పటాపంచలు చేస్తూ అతి వేగంగా సాగిపోతున్నవి అసలు ఈ భూమి పంపకం నిజమేనా అని; అధవా నిజమైనా భూమిపంపకం జరగగలదా అని; ఎవరైనా ఆ పని చేయబోయిన శమ పెత్తందార్లు సాగనీయగలరా అని లచ్చమ్మతలలో పూర్వం పెల్లుబికిన నానారకాల నంచేహాలమీదుగా, ఆలోచనల మీదుగా బండి సాగిపోతూనేయున్నది చివరకు అయిష్టంగా చిక్తురులొత్తురుగా పడివున్న లచ్చమ్మ ఆలోచనలన్నీ నేటికి ఒక కొలిక్కి లాకతప్పలేదు వచ్చాయి కూడా*

అవును భూమి పంపకొన్ని యెవరూ ఆపలేరు దున్నేవానికే భూమి రాక తప్పదు. భూమిని వంచుకోవలపిందే ఆ దెబ్బతో యీ పాడు జమీందార్ల రాజ్యాన్ని కూల్చవలసిందే సంఘ రాజ్యాన్ని సాధించపలసిందే. అదీ లచ్చమ్మ హృదయంలో నేటికి స్థిరపడిన సంకల్పం. ఏర్పడిన నవచ్చైతన్యం. ఆరోజు సొయంగృతం,* తెల్ల వారి

118

మధ్యాహ్నంవరకూ ్రామకమిటీ ఆధ్వర్యాన పంపకందళం చెల్కాచెల్క తిరిగి భూమి పంపకం కార్యక్రమాన్ని పూదర్శిచేయనేచేశారు ఇంకేముంది రైతులు, కూలీలు ఏనాదో తాము కోల్పోయిన తము భూములు తిరిగి చర్మితలో మొదటిసారిగా తాము చేసుకోవ టమేతరువాయి, దళాద్దాలుగా తమకు దూరమైయున్న తమ భూమిపై తాము తిరిగి అడుగు పెట్టటమే తరువాయి. ఇలాంటి మహోజ్వల ఫఘడియ కోసమేకదా లచ్చమ్మ హృదయం పరితసించుచున్నది అట్టి చరిశాత్మకచైన ఘడియరానేవచ్చింది వెంటనే (గామ రైతుకూలీ సోదదలంతా తమప భూమిపంపకంలో కొత్తగావచ్చిన చెల్కలను సాగుచేయుటకు ఒకరోజు నిర్ణయించుపన్నారు ఆరోజు అవృమ్మకు, యావర్‌ (గామ రైతుకూలీ జనానికి ఒక గొప్ప పంమగ దినం

ఆ మహా సుదినం రానే వచ్చింది ఇక లచ్చమ్మ తన బిడ్డ గంగమ్మ తోటి కూలీలందరితోపాబు తన ఇంటిబయట గోడలు క్యుభంగా ఎవ్యరమన్నుతో అలికి, సున్నపు చారలతో ఘసంగా అలంకరించింది విడ్డ రకరకాల ముగ్గులతో తిల్లి చేసిన అలంకరణకు కొ త్తవన్నె తెచ్చింది అచ్చమ్మ చిన్న కొడుక అప్పయ్యకాగా దళం కార్యక్రమానికి 3ండు రోజులు శెలవు పెట్టి ఒకరోజు ముందేవచ్చి ఇంటిఅలంకి రణలో పాల్గొన్నాడు ఇంటికి ఆయన కట్టిన సుత్తి, కొడవలి వ్యారజెండా కాటిచెద్దుఎత్తున రెప 'రెపలాడుతూ ఎటుచూసినా నాలుగుఫర్లాంగుల దూరం కనిపిస్తున్నది ఇలాగే అప్పయ్య చెల్మలోకూడా నాన్లు మూలలా నాలుగు ఎ్యకజెండాలు చాలా ఎత్తున కట్టాడు ఎంతో ఎత్తనపవన్న ఆ ఎ్యరజెండాలు లచ్చమ్మ ఇంటిప్రైెనగల జెండాకు ఎదురుగా ఉంటూ పరస్పర శుభ సందేశాలు అందించుకుంటాయా అనిపించుకున్నది తెల్ల వారితేపండుగ రోజు కనుక, ఇంట్లో సన్నాహాలు మహా వేగంగా సాగిపోతున్నాయి ఇంటిల్లాదులంతా మహావుత్చాహంగా ఉన్నప్పటికీ ఎందుకో లచ్చమ్మ హృదయంలో ఏదో విచారం (పపేశించింది తాను రోలుమీద కూర్చొని గారెలకోసం పిండి రుబ్బుతూ ఏదో విచారంతో దీర్హాలోచనలో మునిగింది అపను, తెల్లవారితే తఈన ఆయువు పట్టు వర గడ్డ చెల్క తిరిగి మొదటిసారి సాగుచేసే సుదినం వస్తుంది ఆ మహాఘనత తనపు, తన కొడుకుంకు దక్కుతుందిగాని, అందులో వధాన భాగస్వామిగా పుండివలవిన తనభర్త నేడులేరడు అదే లచ్చమ్మ విదారకారణం నిజానికి ఎ్యారగడ్డ చెలక ఆబోతులా వున్న తనఠతర్హ రక్తమాంపాలను నడుసుకున్నది ఎందుకూ ఫనికిరావి గిస్టైద్రుల అడవిగాయున్న ఎ్యారచల్క రూపురేఖలు దిద్దబడి ఒక చల్కగా రూపొందించంయే అందుకు ర్యాతింబినళ్లు రెక్కలు విరుచుకొని తనభర్త చేసిన మొండి కష్టమే కారణం. ఎక్కడ చూసినా యున్నట్టి నివ్వెరు బొందులు, అడ్డమైన స్నరెలు మటుమాయమై వ్మారగడ్డ చల్క ఒక చక్కని చదున్తైన చల్కగా రూపొందిందంపే అందుకు తన భర్త ఉప్క రెకంలకే మొక్కొాంల ఎ్యరగడ్డ చల్క చరి్యకే తన జీవిత చర్మిత ఈ చల్కా తన భర్తకు ఒక ఆయువుపట్టు ఈ చల్క పోపడంతో తన భర్త ఆయువు సస్టేపోయింది కనుకనే నాటినుండియే తన భర్త వీతువునా రుంగిపోయి జీపచ్భవంలా

కి 118

కొంఠకొలంగా జీవితంయీడ్చ్భుకువచ్చాడు. అలా తన"ఆయువుపట్టు"కో సంతల్లడిల్లుతూ చివరకు (ప్రాణం విడిచాడు. ఇది తలచుకునేనరికి అచ్చమ్మ కళ్ళలో నీళ్లు గ్నిరున తిరిగి సీటిధారలుపటపటాదుమికాయి. “ఏందే రేపు పెదపండుగంబనేమో ఇయ్యాలేడు స్తవు+ ఎందుకో _ నాకు చెప్పవు” అని అందుకున్నది వెంటనే పిండికి నీళ్ళందించుచున్న గంగమ్మ శల్లి కళ్ళనీళ్ళు చూసి, “ఎందుకే పిల్ల నీకు లోకింలో వున్నదంతా కావాలె. సరెగాని ఓ చుక్క నీళ్ళొాంచూ అంటూ లచ్చష్ము పిండి రుబ్బటం సాగించుళూనే యున్నది.

“ఆ నాకుచెప్పాలి. అట్లయితే నీళ్ళొంచనుపో”అంటూ గంగమ్మ నల్లచెంబు కింద పెట్టనే పెట్టింది. ఇడి విని లచృమ్మ తలపై కెత్తి విడ్డముఖం ఒకక్షణం చూసింది. దీంతో లచ్చమ్మకు దుఃఖం మరింత పొర్లిరాసాగింది. ఇప్పటికి గంగమ్మ అర్థం డీసుకో గల్లింది ఇదంతా తన తర్మడ్రిని గూర్చిన దుఃఖమేనని. వెంటనే గంగమ్మ ముఖము కూడా చిన్నబోయింది.

“అమ్మా । అయ్య గనుక యిష్పుడుంటె ఏంత బాగుండును. నేను అయ్య "పెంట పోదును ఎ్యరగడ్డ చెల్కక” అంటూ కిందపున్న చెంబుఎత్త్తి సీపద పోయ సొగింది.

“ అవును నేడు తనభర్తవుంకే ఎంతబాగుందును. తనముసలిభ ర్త కరచేత వట్టుకొని మహావిజేతగా చెల్కాలకు ముందునడిచేవొడు- కొడుకలతో గొప్పగర్వముతో తానూ తనభర్తను వేంటాదేది. ఆ దృళ్యాన్ని చూచిన తనకతృవులు(బెల్కను దొంగి లించినవాళ్లు సిగ్గుతో తలవంచుకొనే వాళ్లు. స్వయంగా తానుపెంచి పెద్దచేసిస

““ఆయువుపట్టు"ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకొనే ఆ మహాఘనకార్యంలో తనభర్త ఆధ్వర్యంలో తాను, తనబిడ్డలు గర్వంగా పాల్గొనేవాళ్ళు, నిజానికి అటువంటి గొప్ప అదృష్టము తన భర్తకు, తనకు పట్టలేదు. ఇందుస ఇంకావిచారించి లాభంలేదు. పైగా తఈన భర్త కోల్పోయిన *“ఆయువుపట్టు'ను తాను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నట్టు రేపే ఛాను _పకటించనున్నది- తనథర్త నుండి పట్టపగలు దోపితీచేయబడిన -తన అమూల్య వ్యజాన్నితానే సాంతంజేసుకున్నట్లు రేపేప్రకటించనున్నది. తనభ_ర్తవదలిపోయినవీర "జెండాను తానురే పే తిరిగి నిలబెట్టనున్నది. అందువల్ల యికవిచారించడం డేనికి; ఇవి పిండిరుబ్బుకున్న అచ్చమ్మకు తిరిగి పెల్లువికివ స్తున్న నూతన అభ్మిపాయపరంపరలు. ఈ నూతన నిబ్బరంతో తనపనిని త్వరగా పూర్తిచేసి, ఇతరపనులకు తన కొడుకుల, విడ్ణలసహాయంతో ఆ రోజు సాయంగ్యతానికల్లా పనులుప్పూర్తిచే సుకున్నది- తెల్లవారింది. అప్పుడప్పుడే తొలిసూర్య కిరణాలు తమబేత ఎండపొడ భూమిమై వెదజల్లుకున్నాయి.

.. ఇిల్కమధ్యలో ఒకఎ త్తైన మోదుగుచేట్టు వున్నది. ఈ లేత బూడిదవర్ణపు కిరణాల పద్నునైన కాకిడికి ఆ లేతమోదుగు. అకులు ఎంతో రమ్యంగా మెరుస్తున్నాయి. ఈసుందర దృశ్యం అక్కడికి మూడుఫర్జాంగుల దూరానవున్న ఒంసప్పలో వన్న

-అచ్చమ్మకళ్ళలో కాండవమాడుచున్నది.

[20

లచ్చమ్మ తన ఇంటి దుల్లాలతో బయలుదేరి. చెల్క. పారుజాబుప రానే వస్తున్నది. తన బిడ్డపు ఒక కొలత్తవీర కట్టింది. ఆ చిన్న అమ్మాయి లేతిముఖం ఆనం దంతోఉప్పొంగిపో తుండగా ఇవ్ఫుడిప్పుడే మీదపడుకున్న లేత ఎండపొడలు ముఖానికి కొత్త కళను కూర్చుతున్నాయి. అచ్భమ్మ నిన్ననే శ్యుళంగా ఉరుప్కున్న బూదామీ రంగు. చీరకాళపోసుకుని నిండు హృదయంతో ముంచుప సాగుకోంది. లచ్చమ్మ ముఖంలో స్థిరపడుతున్న నిబ్బరం, నిండు ఆనందం తొణికిసలాడుకున్నాయి. అందరి కన్నా ముందు వెంకయ్య అరకతో నడుస్తున్నాడు. అరకఎద్దుల నొసట లుక్కంగులాలు చల్లబడి కుచ్చులు కట్టబడి చక్కగా అలంకరించదిడిషన్నాయి. మధ్యస తిల్లీ విడ్డలు అండరికన్న వెనుక చిన్నకొడుకు అప్పయ్య భుజాన రైఫిల్‌తో నలువ్వైపులాకని పెడ్తూ నడుస్తున్నాడు. అందరూ పున్నంతలో శుభమైన గుడ్డలు కద్దుకొని మువొన కుంకువము బొట్టు పెట్టుకొని విలక్షణంగా అలంకరించుకొని ఠీవిగా సాగిపోతున్నారు.

“అదిగో 1 అదే నాటి మోదుగు చెట్టు- ఆ మోదుగు కొమ్మకే తాను తన (ప్రిభుమైన భర్హకోసం తెచ్చిన బువ్వ కట్టి పుంచేది; ఈ మోదుగు కొమ్మ చ్రీిందనే అరక ఆపినపృడల్లా తన భర్త క్షణం సేపు కూర్చొని చుట్జ తాగుతూ పేద తీర్చుకునే వాడు. తాను ఆ సమయంలో తన భర్త వద్ద కూర్చొని మంచి చెడ్డ నూట్లాగ్‌ ఆయనకు . ఒక కణం మనళ్శాంతి చేకూర్చేది. తిరిగి ఆ మోదుగుకొన్ము తనపంచనచేరింది. ఇది తన శేర్చడిన నూతన ఘనత, తిరిగి ఆ కొమ్మకు బుప్వుబుడ్డీ కశ్తురోజు. పచ్చింది- భేదమల్లా నాడు తస భర్తకోసనమైతే నేడు తన కొడుస కోసము. త్వరలో కొత్త కోడలు వస్తేఆ కాస్తపని ఆమె చేస్తుంది” ఇలాంటి రసవత్తర దృశ్యాలన్నో ఒక్కొక్కటి తన కళ్ళులో గ్నిరున తిరుగుచుండగా, లచ్చన్ము కౌళ్ళు ముందడుగు వేస్తున్నాయి. మరో ఫర్లాంగు నడవగానే ఒక చిన్న పదపుబండ కనిసించింది- పదునైన లేతకీరణొల తాకిడికి ఆ బండబొడుప్పలు తెల్ల నిముక్యాలవలె మెరుస్తున్నాయి. అచ్చమ్మ కళ్ళులో నోడు ఈ చబ్బంలో పండిన వంటను కళ్ళుం చేసుకొనే బండమీదనే ఆ కల్లం రోజున తాను ఏదో పున్నంతలో సరి మెతుకులు, ముచికూర, గారెలు చేసి తన భర్హక ఈ బండమీదనే తినిపించేది. ఆ రోజు తన భర్తప ఏరో గొప్ప జన్మహక్కు గెలిచిన పీరునిలాగా సాయం్యతం పూట ఈ బుడఫపై కూర్చుని తన పాలివాళ్ళ, ఇరుగు సోరుగు చెల్కల వారి గుంపుతో తీవిగా మాటా నుంచీ చెబుకుండే వాడు. వర్షాల దాటికి ఆగలేక దిండపై ఒక చిన్న గుడిసె పవేసుకొఏ. రేయిందివళ్లు తన భర్త ఇక్కడే వివసించేవాడు. నిజానికి బండ తన కుటుంచాని కొళమారు జల్లు ఈ బండకు మరొక (ప్రత్యేకత కూడా వున్నది. తన చుద్దూ వున్న పాలివాళ్ల, తన భర్త ళరచుగా కూడుతూ ముందు వ్యవసాయము, దికుప దెరుపు సంగతి, అదీ ఇది

మాట్లాడుకనేదీ బండమీడనే. తిరిగి ఆరోజు రాబోళున్నది. అదే తనపు కొత్తగా

కలిగప గొప్పు విజయం. ఇలా భావించుతూ లచ్చమ్మ ళన కొడుకుంితో, బిడ్డతో ఎర్ర

గడ్డ వధకు చేరుకోనే చేరుసంది. 121

“లంజకొడుకు ఇష్టమొచ్చినట్లు అనుభవించిన్రు మనసా త్తును. యిఘవాళ్శ్ళతరం

అగాదులే” అని కంగున పలికింది అప్పయ్య గొంతు. “చెల్కమీద అడుగు పెట్టగానే

ఇంకా వాళ్ళు కంద్లు నుండుతాయి. ఇంకెన్ని పానాలు తీస్తరో యీ చెల్కకోసం” అన్నాడు వెంకయ్య.

“మారె: ఎన్ని పానాలు తీసినా చల్క మనదే. ఇది మన ఆయువుపట్టు. మన చేతుల్నే వుంటుంది” అన్నాడు అప్పయ్య.

“ఆం మాట విజమే. ఇక వాళ్లు చెల్కకోసం ఆశపడితే అదంతా వారి పగటి కలే”అంటూ తిరిగి వెంకయ్య అందుకున్నాడు.

“అది కలయ్యేది, నిజమచ్యేది మీ చేతిలోనే వున్నది” అని కొడుకులవైపు గంభీరంగా చూస్తూ అన్నది లచ్చమ్మ.

“ ఇక చల్కపోతుందనే పికరే మనకక్యరలేదు. మనకిండగా ఒకపెద్ద కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆయ్యధ మవాసభలున్నాయి. అప్పుడంకే సంఘం అండ లేదాయె అయ్యకు” అన్నాడు అప్పయ్య కిందకు జూరుచున్న ర్రైఫిల్‌ను భుజంపైకి ఎగర వేస్తూ.

“ఊరంతాగూడా ఒకపేనాయె ఇప్పుడు” అని విసిరింది బిడ్డ గంగమ్మ. తన బిడ్డ గొప్ప వాక్కులు వింటుంపే లచ్చమ్మ హృదయంలో నూతన గర్వం, ఆనందం తొణ్‌కీసలాడుతున్నాయి.

ఇప్పటికి చెల్బలో అరక బయలుదేకవలసిన క్షణం _రానేవచ్చింది. చల్లి బిడ్డలు నలుగురూ ఒకచోట నిలబడి వున్నారు. పెల్లుబుకరున్న చిరునవ్వుతో తల్లి అందరి నొసట కుంకుమ అందించింది. తిరిగి మరొకసారి _ -

“వ్మరజెండాకు వై శిమ్యూనిస్టు పార్టీకి వై ఆంధ్ర మహాసభకు తై”

• అంటూ అప్పయ్య గొంతు ఖంగుషునసాగింది తల్లి ముగ్గురూ జవాబు నినాదాలు అందుకున్నారు. ఇది పూర్తికాగానే వెంకయ్య అరకను కదలించాడు' అప్పయ్య భుజాన రైఫిల్‌ పండగా చెల్క నలువైపులా కలియజూస్తూ తిరుగు తున్నాడు. బిడ్డగం గమ్మకి పొంగులుపారుకున్న ఆనందంతో అటూఇటూ వరుగెక్తుతూ లేత మోదుగు ఆవలను అడపాదడపా తెంపుతోంది. ఇక లచ్చమ్మ మ్యాతం అరక బయలుడేరినచోట అలాగే నిలదిడి నడుస్తున్న అరకను విజయగర్వంతో చూస్తున్నది, నాడు తన భర్త యీ చెల్కలో అరక నడుపగా చూసిన దృశ్యమే దృశ్యం;

తిరిగి చర్మితలో మొదటి సారిగా తన కళ్ళముందు యిష్పుడున్నదా దృశ్యం, అయితే నేదు ఆ భర్త లేడు. అయినా తన బిడ్డలు తన భర్త వీడిన ఆ జండాను తిరిగి నిలబెగుతున్నారు. విజంగా తనకెంత గర్వకారణం! తనకిచెంత గొప్ప విజయం । ఈ ఎ్యరగడ్డ ఏనాడో తమ చేతుల నుండి జారిపోయినప్పటికీ '(చితికుం కే దాన్ని తిరిగి సాధించలేకపోతామా ? అనే కొన ఊపిరయినా వుండేది తన భర్త జీవించి

122

యున్నంతకాలం. కాని ఆ భర్త పోవడంతో ఆక్సొస్తి దింపుడు కళ్ళం ఆశకూడా లేకుండా పోయింది లచ్చమ్మకు. నాటి నుండి యిలా ఆశ అనేది లేపండా పోవడం, ఈ ఒక్క ఎ్యరగడ్డ గురించేకొదు, అసలు యావత్తు తన భాఏ జీఏతం గురించే. నాటి మండి పూర్తిగా ఎందుకూ కొరగాని అశద్తరాలనని, అభాగ్య జీవిననీ అచ్చమ్మ భావిం

= చింది. ఇక తన (దిళుకు అసలు తన పసికూనలకు అదనసప్ప భారం తప్పితే, తాను వాళ్ళకోసం సాధించగలిగేది ఏమీలేదని తలపోపింది. కాని చర్మిత కాను అనుకోని కొత్తదారి తొక్కింది. తాను, తనలాంటి కొటానుకోట్ల అభాగ్యజీవులు కూడా గొప్ప శక్తివంళులని ఈ నహాళక్తి నుందు వేళ్ళమీద లెక్కించగర్లిన ఇతువుల కూటమి నిలవలేక గింగరాలు తిరుగుచున్నదని చర్విత చాటింది. అందుక ఇప్పుడు అచ్చమ్మ కళ్ళముందున్న ఈ ఎ(రగడ్డ దృళ్య మే తార్కాణం, ఇది నేరు లచ్చమ్యలో ఏర్పడిన నూతన ఆత్మ విశ్వాము, ఇలాటి నూతనోత్సాహమనుతో అచ్చమ్మ తానున్న చోటినుండి కదిలి బల్కనలువైపుల పరిశ్‌లించుతూ, తిరుగుచుండగా వెనుక నుంచి చప్పుడు.

“అమ్మాః చిన్నయ్య, పెద్దయ్య, మనాళ్ళుంతా వస్తున్నారు. రాఃరొ; ఆందరం బండమీదకూడి నూట్లారుకుందాం” అంటూ అప్పయ్య తల్లిని కేకేశాడు. చప్పుడు విని వెనక్కి. తిరిగిచూడగానే తనపాలివాళ్లు, ఇరుగుపొరుగు చెల్కలవాళ్లు సుహారు 28 మందిదాకొ కల్లి ందండవరకూ రానేపచ్చారు. వీరంతా లచ్చమ్మవలెనే కొత్తగా వచ్చిన తమతమ చెల్కల సాగుబాటు కార్యక్రమం పూర్తి చేసుకొని వచ్చారు. అంతా ముఖాన కుంకును పెష్ణుకొవి, తెల్ల బట్టలు కట్టుకొని కళభంగా అలంకరించుకున్నారు. వీరిలో అచ్చమ్మ యారాలు పృల్లమ్మ, ఆమె కోడలు పిచ్చమ్మ వగ్లైరాలుకూడా వున్నారు అందరూ ముసిముసి నవ్వులతో పొంగులువారుతున్న ఆనందంలో పున్నారు. వీరిని చూసి ఇంతలో తన అర్క_కూడా విడిచి వెంకయ్య, లచ్చమ్మ, బిడ్డ గంగమ్మకూడా పచ్చొరు దిండ మీదకి.

“పిల్లా ఆ తంగెడు మండలుతె, ఇక్కడ కొడదాం” అని తల్లి అనగానే విడ్ణ వానే తంగెడు మండలందుకువి చకచకొ ఊడ్చింది

“కూర్చుండి, మాకన్నా పొద్దుగాలనె పూర్తి చేసిర్యడె. సాగుపని” అని అంటున్నది వారందరినీ చూపి లచ్చమ్మ.

“*ఆ౬ భేచినప్పటినంది ఇదే పనిమీద పుంటిమి. ఎంత'సేపులేో అన్నాడు లచ్చమ్మ ముసలిబావ యల్ల య్య తన నోల్లోషన్న పొడుగాటి చుట్టను తీస్తూ. వెంటనే బిడ్డ గంగమ్మ గంతేపి తన పెద్దయ్య యల్ల య్య మీవ వాలుతూ, “పెద్దయ్యా ఇప్పటి నుండి ఈ చెల్కలన్నీ మన చేతిలోనే పుంటాయి గదూ అంటూ గడ్డం పట్టుకొని 1పశక్నించింది.

“ఆ మొట నన్నడుగుకావేందే? ముందు పెరిగేది మీరు, కాపొడేదీ మీరే” అన్నాడు యల్లయ్య. “చేతికొచ్చిన చెల్కవింక పోవిస్తామా రాకాసులపో అంది

_ 128

గంగమ్మ గంథధీరంగా, “ఆ౯ గదిమాట ఈనాటి సంగతే వేరు యల్ల య్యబావ”అన్నాడు పొరుగు చెల్క రైతు వీరయ్య ఇది విని అంతా గంగమ్మ ముఖం చూస్తూ పకపకొ నవ్వారు “దీనికి య్యేడు బుడబుడమనిపిద్దాం లచ్చమ్మ "అన్నాడు యల్ల య్య గంగమ్మను చూపుతూ వెంటనే గంగమ్మ యల్లయ్య తలపై కొడుతూ, రుమాలు చెదరగొట్టింది

“ఎట్లయినా చెల్కొౌచ్చె. ఈ సంబరాన నీ యిడ్డరు బిడ్డలు - వెంకయ్య, గంగమ్మ -కు బుడబుడమనిపించవలసిం దే” అని అందుకున్నాడు వీరయ్య ఇది విన్న లచ్చన్ము ఆ పొంగుకున్న ఆనందంతో బిడ్డలముఖం చూస్తూ -

“* మీ అందరి దయపుంయటే లదిమాతం ఆగతాదిః ” అన్నది ఆ తరువాత అలా ఒక్కక్షణం నిళ్శబ్దంగాగడిచింది యనల్లయ్య పౌొందికగాకూర్చొని తన కెదురుగా మూలచాటుగా పైఆకాళం వైపుచూస్తూ ఏదోది ర్షఆలోచనలో తేపకొకసారి చుట్టపీల్చి ఫై కెగజల్లుతూ “ఎటోచ్చి తమ్ముడులేకపాయె। యియ్యాల వాడువుంటి ఎంతబాగుందు” అంటూ యృల్లయ్యచుట్టపక్కకుతిసి నెమ్మదిగా వూళాడు

ఇదివిన్న లచ్చమ్మ హృదయం తనభ_ర్తే పుంటే ఎంతదాగుండు తనబిడ్డల హృదయాల్లో అయ్యపుంపే ఎంతబావుండు, అనే నినాదాల మెరుపు మెరిసినట్లు తక్షణమే (ప్రతిధ్వనించాయి. అంకా ఖిన్నులై ఒకక్షణం నిశ్శబ్దంగా వున్నారు.

“*చూడాలె భూములు పొగొట్టుకన్న దొరలంతా యింకేమి దుర్మార్గాలు చేస్తారోళా అని తిరిగి _పారంభించాడు వీరయ్య

“వారిష్పుడు తోకి తొక్కిన తాసులుగ లేరు; రజాకార్లకు మనవూరు ఆయం వున్నది, లేనిది చెప్పి దాడులు ఇంకొ ఎక్కువ చేయించుతారు ” అన్నాడు వెంకయ్య వెంటనే అప్పయ్య అందుకొని “అపునపును వారంతటితో పూరుకుంటారనుకోవద్దు, రజాకార్ల దాడులు కూడా నున (గ్రామంమీదే ఎక్కువవుతాయి "

“అయితే అప్పుడేమి వుపాయమంటాపు” అవి అడిగాడు అప్పయ్య యల్ల య్యను ముందుమార్గం చెప్పమన్నట్లుగా... “ఇంకొ వపాయమేంది। వూరు అయం చెప్పేవారికి వూళ్లోనీళ్లుకూడా దొరకనియ్యొద్దు మీరువూశ్ళోఊఉండి కనిపెట్టి దాడి వచ్చి నప్పుడల్లా తప్పుకుంటానే వుండాలి ఇటు దళంకూడా వెనుక మార్గం కా పెట్టుకొని దెబ్బ తీస్తూనే పుంటుంది. ఏదెట్లున్న ఈ చెల్కలు మనం దున్నవలపిందే పండిన పంట అనుభవించవలసిందే *

"ఆం ఆ ఇక మనకున్న మార్గమే అది ఏమైనా తప్పదు అని ఒక్క సారి పలికాయి లచ్చమ్మతో సహా అక్కడవున్న వారందరి గొంతులు, అప్పుడప్పుడే వెలుగుతున్న వ్యుదేకముతో కొంత ముందువైపు జరిగి లచ్చమ్మవైపు చూస్తూ పీదరయ్య-

“లచ్చక్కా నీ కెరుకిలేదేందిగవి” గంగమ్మను చూపుతూ, “గింతపిన్ల కానించి మనం ఈ చెల్కలు బిట్టుకొనేయున్నాం నుధ్యన్నఅన్నేండ్లు మనకు దూర మయినా, తిరిగి మన చెల్కలు మన చేతికొచ్చినాయి. ఇన్నేండ్లు మనం పడని అవస్థిలు

[లక

లేవు. ఇప్పటికి పెటత్తనానికి వస్తున్నాం, ఇంకా చేసేదేంది; పానాలు తీస్తారు. అంతేనా మనం పోతేపోయె. బావపానం పోలేదా మనం పోయినా మన భూమి మనకే దక్కాలె. అదెనాయెం, మన ఆయువుపట్టు” అవి అన్నాడు.

“ఎంతైనా వూరంతా ఒకమాటకట్టు మీద పుందాంొ అన్నాడు చుట్టను ఆఖరిసారిగా పీల్చికిందేసి కార్మడ్రించివూస్తూ యల్లయ్య = “జాగామాటన్నావు, మెచ్చినా బావా. నాడు వూరంకా ఒకమాట కట్టుమీదుం పె ఈ చెల్కలు పోయీయా బావా?

“అంతేకాదు తమ్మునిపానం కూడా పోకపోయేదే మో”

“అప్పట్‌ కిప్పటికేం పోలిక పెద్దయ్యా! ఇప్పుడు పూరంతా ఒక్క ైంది. పె దకమ్యూనిస్తుపాన్టీదళాలు, ఆంగధమహాసభ అండగాపున్నాయి” అన్నాడుఅప్పయ్య .

“ఆమాటా నిజం”అందుకున్నారం కా.

“సరెయిగ మన సామ్మేగొ మనజేతకొచ్చింది. దాన్ని కాపాదుకోపడమేయిగ మనమీద వున్నభారం” అవి ముగించింది లచ్చమ్మ. తరువాత అంతా లేచి గ్రామానికి వెళ్ళి ఎవరిండ్లకు వారు చేరుకున్నారు.

తర్వాత కొద్దిరోజులకే, ముఖ్యంగా భూపంపకంజరిగిన (గ్రామాలపై రజాకొల్లు దాడులు మహా ఉధృతంగా సాగాయి. ఒక్కొక్కసారి వందల రజాకొర్లు, మిలటరీలు ్రామాలపై వికుచుకపడి (గ్రామాలకు (గ్రామాలే తగులబెడుతూ, దొరికిన వారిని చ్యిత్రవధలు గావించుతూ మారణహోమం సాగించారు. ఇలాంటి మారణహోమానికి తక్కిన (గామాలవలెనే లచ్చమ్మ (గ్రామంకూడా గురి అయింది.

ఈ రాక్షస దాడుల మధ్యన (గామ (ప్రజలందరినలెనే లచ్చమ్మ తనచెల్కను "సీద్యం చేసింది. ఆ సంవత్సరం పండిన పంటలను, ఇంట్లోసున్న ఆస్తిపొస్తులను రజాకార్లకు అందకుండా అనేక ఉపాయాలతో ప్రజలు రక్షించుకోగలిగారు. ఇంట్లో పున్న చరాస్త్రినంతటిన్కీ పండిన ధాన్యం మొత్తం అడవికి తరలించి. గట్లలోనవి బొరికెల్లో, చెల్కల్లోని పాతరల్లోనూ దాచుకొనిరక్షించుకున్నారు. అం తేకాదు,శతృ పులు అప్పుడప్పుడు అడవులనుకూడా గాలించేవభ్రకు, ఆస్తినంతా ఒకటి రెండు బుట్టల్లో మల్ఫుకొని భుజాన వేసుకొని దినదినము మకొములు మార్చుకుంటూ రక్షించుపన్నారు, తర్వాత రానురాను (గ్రామంచుట్టూ -కోటవలెనున్న గడ్డు-దట్టమైన _పకృతి అంటిషన్న సమయంలో ప్రజలు వెంటవెంటనే అందించే వార్తల. ఆధారంగా గెరిల్లా దళం రజాకార్ల పై దెబ్బలు తీయసాగింది. దీనివలన రజొకార్లు జంకి 'ఈ (గామౌనికి వందల విలంతో సెద్ద దండయాత్రకు రావడం తప్ప, మామూలు. బలంతో దాడులు చేయడమే

మానుకున్నారు. య ౨ ఏది ఎలా పున్నా (ప్రజలక వచ్చినభూములు 'పేద్యంకావడం, ఆ సంవత్సరం వర్జాలుకూడా సమృద్ధిగా పరవపడం వలన, పంటలు పుష్కలంగా- పండాయి, గట్లల్లో ఏ చిన్న పౌరికచూపిన ధాన్యరాసులే. ఏ చెల్కగడ్డను ఏ మ్యాతంగెలిచినా పుష్టలంగా గింజలు (పత్యక్షం- . 120

ఈ పంటలు మహోత్చాహంతో అనుభవించుతూ (సజలు మహాపోరాటంలో తమవీడ్డల, కొడుకల పెండిండ్లు కూడా పూర్తి చేసుకున్నారు ఇలాగే లచ్చమ్మ కూడా ఆ సంవత్సరం తన బిడ్డ గంగమ్మ పెం్టర్టి, పెద్దకొడుస వెంకయ్య పెండి దిగ్విజయంగా పూర్తిచేసింది ఇదేకాలంలో ఇంటివ్యవసాయభారం హెచ్చటంవన్ల దళంఅనుమతితో అప్పయ్య ఇంటివద్దనేవుంటూ, (గామకమిటీ సభ్యుడుగా తన బాధ్యత నిర్వహించాడు. ఇలా ఎంతో ఆసందంగా ఆ సంవత్సరం గడచిపోయింది

[ ఆగస్టు 15, 27.1972 * పజాశ క్రి నుండి ] ఎన యాన ౧:

గంర టీటా కా ల్‌ స్ట్‌ న త్య ఖ + లే స! సు సీ మ బ్‌ న్‌ ఆయాన్‌ అనల (

ర స లం.

ర బి త నం టట క

(చ న మ

196

శచండోా పంచా కదాడాా తిదాడా. ండాాంయతో పండా డా ఆడా కాడా / విరు అధ్యంయయంనం చేయవలసిన ( | గంధవదంుంలఎ ల జ వీర తెలంగాణా విష్ణవ పోరాటం = గుణహపారాలు దు 40-00 [ “ా వుభ్చలవల్లి నుందరయ్య ॥ ( శ ఆం్యధ్యపదములో సమ్మగ నీటి పథకం 8-00 ॥ జా వ్రచ్చలవల్లి నుుదరయ్య ॥ జ (గామ సేవలు - భూ పంషం 2-00 గ్‌ | ఎ వువ్చలవల్లి నుందరయ్య ( * వ్యవసాయ రంగంలో పార్టీ కర్ణవ్యాలు 1-50 , వ ఉ వ్యావసాయిక సమస్య 8-75 ఎ లెనిన్‌, స్టాలిన, మావో, వైనా కయ్యూనిన్టుపార్టీ / గ ఉ లెనినిజం = పునాదులు శీం00 ఎ స్టాలిన్‌ | (నతులకు | వజాశకి బంక్‌ హౌొన్‌ న బాటు కారల్‌ మార్క్‌ రోడ్‌, విజయవాడ _ 2 మూనాయానా.యోనాయానాయానాయానాయా వాయన ఆడా కీ