Telugu Vilaasinee Vayinteyanamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| కః . / జా ప్త న స “త్‌ శ . న వి! గో , " టో! వంగ శాన గ | న్‌ వ్‌ ఎ పకన లం మ అక్కైన |. మల త్యో ఇ త లు న? గ్‌ న! ఖగ! ళ్‌. / ననన బక నాచే లతకి స నాటు. సంపుటి) క న! వ్‌ స హీ ే. న ౯. చ ఎత్తే

• ః॥ బా మ ప 1! ల ష్‌ ః. (| కే. టం వ వ ల త్‌ వ మనే ॥ ్‌ = త్య టీ కాత! కవి బూక్‌ మాచి న , ఇ వళ! త న్‌్‌ మ. ర్డ ల వ్వ మ ల్‌ పాపే దనక! శే చే ॥ 1 య. మం య. ప. వ స్‌ డా డడ శ ల్‌ ప /1 నాడా గాలా డా హం ం మ్‌! వైన ఆకా. పక. | చా జానా కాకా. వ. ॥ వ యనాయయ వలన నవ డడ మై పో. పా! మం ద డడం న నా క న... | నడవ వా ఆా పా నా. ము మ నాల మ్‌ న్‌... | కాడ యయా. నై న వ అలుల న. క్ష. న. ॥ నిహజానననం నమ కా టా న హవె జ నం. తతా చమన జా పన్‌ కంక హా చట మసాలా. మ హాహా ళన నాడు హం. నడవడిని నాకా క య స్‌. వ ను! న. మడా డడ ల లావ వసనం కాం శవా కా. సాన్‌. ను. లన [ల బు తరవాతా లలనా. సు న ననా నన్న 2న కా! _ లే అకా. హమ నాన చాలునా: ర్‌ం శ ఎ ను స.” చ భష? తప్‌ . సే శ - మామ (జ మ న ట్‌! అమన)... ఫ్ర / = వ య. నం. - ఆలో ( 1. 7 టట న మా ్ట జ చ శ. మ్‌ చే క క్‌ హ్‌ న మట సన్‌? (| ॥ య క్‌ హం. య్‌ ఓ కాజానక్నో కే ఇ గ్‌ నాం మ ఈ అ శు కు టా సంవత. శ క త షె సం 1 ॥| లే న టేల్‌. నూ భం న. వ క | గ్‌ న పు కం రేట్‌ స నా. సన శ స + నట జు. న వ వ. / . | న ౯. 1 లం చ - .. ? || పస మో న నే " ॥ జ /| కము గ్‌ ఫు . | శ్‌. వాల = . వ్‌ | " వ్‌ లో మ ప యి. న. కాలాల | టా మషజం +... = చై - న

6 0 ఇ ౮6 ం శ నా ణి స్‌ మనన 2 త నడక డా ల సెల రు నాయ ణో య మి గ పో ల$ 0 / క గ గ్ర లం

తొలిపలుకు తెలుగుదేలయన్న దేశంబు తెలుగేను తెలుగు వల్లభుండ; తెలుగొకండ ఎల్ల వృపులుగొలువ నెరగవే బాసాడి దేశభాషలందు! దెలుగులెస్స --- థీ క్‌ ఎన్లదేవ రాయల ఆముక్తమాల్యద పీఠిక అద్ది తెలుగు భాషామళల్లికి శ్రీ కవికొండల వారు చేసన సేవ అపార మైనది వారి లేఖినినుండి అనేక రసవంతములగు రచనలు వెలువడెను. [వపంచములో ఆంగ్ల కవి *వర్‌డ్సువర్త” వలె అడుగడుగునా (పకృతి ఉపానకుడు. ఆలుచిప్ప మొదలు శీవర్శాతి సభ వరకు సృష్టిలో నమస్తమూ ఈయనకు ఏదో ఒక ఊహను స్ఫురింపజేస్తుంది. ఆధునిక వాజ్బయంలో విమర్శక్శాగగణ్యుడై న శ్రీ టేకుమళ్ల అచ్చుతరావు గారు అనాడే కవికొండల వారి మౌలిక త్వాన్ని (0/9104%6) కని పెట్టి 1924వ సంవత్సరములో అచ్చువేసిన “ఆం ధపదములు-పాటలు” అనే (గంధములో శ్రీ కవి కొండల వారి గేయాలను కొన్ని ఉదహరించారు. “*కవికొండల” వారి దివ్యస్కృతి చిహ్నంగా ఈ చిన్నాణీ పౌత్తమున్తు సవృదయులకు చనువుతో అందచేయచున్నాము. “టోగంతిరో 5 ౧0/7 రంగ" గీటగిం్రార” మే * /0/శరంటగ/ల గీటగిరై6/ హైదరాబాదు ఇట్టు 1984 “ుుమనోవ్లాదిని సారస్వత సభ్యులు”

విషయినూచిక పేజి విలాసినీ వైనతేయము | శివర్శాతి పథ లా శీలి :విమలభాగిత కేర్‌ వి మగిరిశి ఖరము ఎ కే? దాక్కుూనివు:ంటాయి వా క్రి మువ్వమెళ్లో న కాలరధము జూ లలి నా మంచిపాట న మమ్ముగన్న మాతృదేశమా జా వై4 ఆంజలి లైక్‌ ానాననననానా్రాన

విలాసినీ వైనలేయము మహాగితి; =- నంవాద.ము ఓడలరే4లో ఒయ్యారి ఎవరం౬ ఓయం పరికింది వైనతేయము గాఢాంధ కారంయు కామో సమావాస రూఢి/ద దాస్యంబు రూపింపవపహా] యోడల రేవళౌ ఆడున్నదెవరంచె ఆటబాడి పోయింది వై వతేయము. కవ్వించి సాగరూడు నవ్వించి నాగరూరు ఇవ్వాచ కేలౌస్తీ వెవ్లుర్తె వన్నాడువ నాయిసక మేటంది, నాయీల తోట:ది, - నాయినురు నీకై ఐది, నాదొక్కూ మాటండి; ఓడలరేవుకో ఓయారి ఎవరంచె ఊవ్విళ్ళు ఊరింది వై నతేయము నళ్ళించి సాగరూడు చెల్లించి సాగరూడు కశ్రేవి సికంటు కల్లోలుడై నాడు, నామంచి నీళ్ళకు నీమేలు మీలన్ని ఏమైన వన్నాది, సామిని చూడన్నాది; ఓడల రేవులో ఓయారి ఎవరంటె ఉప్పొంగి పోయింది వైనకేయము, కెరటాల సాగకూడు ఆరకాల నెగదన్ని మగరాల పోతర్తె ఎగబోసె అచ్చిక్ళు, ఓడల రేవులో ఓయారి ఎవరంటే అంకింది జంకింది వై నతేయము;

వీరుచూకు పైబడకు, కరవాకు మంఆంది, డ్రీకొనకు కలబడకు నాకోరెె, వేరంది, ఓడల రేవులో ఓయారి ఎవరంటె పాటో హటి పాగ్‌ంది వైనతేయము; ఓలంటు సాగరూడు. వాల్లాడి వొళ్టికొచ్చె నత్తగుల్ల ముత్తెపుసుల్ల జతగట్టి తాళంవేసేయి స్వేచృవిండుటే వచ్చా. ఇచ్చ విందంటే వచ్చాం కచ్చించుభంగ మంటే అఆచ్చట్నే ఆగేదాన్ని; ఒడం రేవులో ఓయ్యారిఎవరంటె ఓడ్చింది కన్నీరు వై నతేయము, జాలసి సౌగరూడు, సవరించి సాగరూడు సీళఆగునన్నీ ముశ్రే నేవిప్పేనంటూ మెఅసే; వోలొల రేవులో వొయారి ఎవరంటె ఉరికురికి పరుగులెత్రె వై నతేయము; సరసాల సౌగరూడు చక్కని సొగరూడు ఎల పీతల/దరిమి, తరిమి ఎలయించె(గ త్రిరిపదును | మొగలోనఖగ రాజువై ముందూకి పోతానంక, నీమీది శెగసియెగసి నీలాల నీర మౌకా లోత్రె న సాగరూడు లోకోత్తర సాగరూడు త్నానెతే వెన్నుదన్ని, తాడెత్తు వేచెని సై, వోడల రేవులో వొయారి ఎవరంటె, ఒగ్గింది సిగ్గంబుగ్గవైన తేయము, ముద్దెట్టు బోకునన్ను. హద్దిదిగో నీకునాకు, వానీరు తియ్యనీరు, నీనీరు ఉస్పనీరు; మొగవాడు సఫాగరూడు మొగాడు సాగరూడు బలకొచి? ముంతదాచె జాలువే అంటూకునికె, 2

వోడల రేవులో వాయారి ఎవరంటె కోనదో నెక్కేకంది వై నతేయము తెద్ధూని సాగరుడు మెడ్డిస్తాడిటదూ అటూ ఒగ్జేటి చూపుల్‌ కాయ గొడేమై కలోశల అటూ; క్రయిన వాలరిచుక్ను పూన కాదంది మొగఠిపు వ్వోస నొడ్డు తగిలి చెరిగేంండి; వోడల రేవృురో వాయారి ఎవరంటే ఉప్పట్టు*న్నా నండి వై నతేయము, పాటారి సాగరుగు ప£ విస్తాడుండియుండి, పగటేల సాగరూదు వరికిక్తాడుత్న మొండిశ బాటింకరేదూదయుశకు, మాటింక లదూమనకు, స్మ్రదయి, న్తైనానంది అందుకే వచ్చానం | వోడలలేవ్చలో వొయారి ఎవరంకె సందేల క ందాలంది, వ్వై నతేయము, ఆడియేఐ౨టి అందమంటూ అర సేడు సాగరూడు ఆరీశినందరిబిలచి అడిగేడు సొగడాడు, సద్దారి పొద్దుకూ కే యద్దగోడెశక దించిం మాపాగే తోవూర గు మరసిపోచావని అండి వోడం రేవులో వాయారి ఎవరంటె పల్టీలు కొట్టింది వైనతేయము, నీబ్రెన సాగరుడు గోటైన సాగరుడు ముస్లే ట్‌ కామయమబ్బు శెగ దేసి పండువట్టి తోట్టంటా సౌగరూడు పేల్టంటా సాగరుడు ఉటాడి పోయేడు వేటాడ పియేడు! వోడల రేవులో వోయారి ఎవరంటె కొమిరెవే/తనియ చి ఎ నతేయము

వ్ర

దొరిచ్చీ సాగరుడు సౌరెక్సి సాగరుడు వైరు గాలూపీరోసి, పూరించెబెద్ద సంకు నాలోకి ఊదామంది, నొదంభంభం అంది! ఆడద మందేనంది, అందూకె వచ్చాకందీ! వోడల రేపులో వోయారి ఎవరంటె. వోడేకు_తున్నానంది వైనతేయము, మేడెక్కి సాగరుడు, మిద్దెక్సీ సాగరుడు నాకెరట మెంతయెత్తో సీకెరట మేన? అనె నాకెరట మేదో సేప్పి, నీ₹రటమేదో సెప్పి నాకొనీచూచి నవ్వు అందూకే వచ్చానంది, వోడలరేవులో వోయారి ఎవరంటె ఉన్నానీ (పక్కనంది వై నతేయము, ఠవణల్లి సొగరుడ్కు హవణీల్లి సాగరుడు పకి_౦కా సరిదిసరిది దగ్గగ సారీసేడు! నొకాయికు బోవాయంది చక్కీలిగెలీ బోవా? అందీ చక్కన్ని ముత్యాలకోక్‌ నాకీవా? ఆంది. వోడలరేవుళో వోయారి ఎవరంటె కోన సేంపిల్లానంది వై నలేయము, కనబడ్డ పిల్లకు పగడాల్‌, నివబడ్డ పిల్లకు ముర్యాల్‌ వినువీధి చినుకుల్లాగు విరజ్‌మ్మె సాగరుడు! చిక్కీతీ సీచేనంది నక్సితీ నీలోనంది, అక్కర లేదండి ముత్యాలు, అక్కర లేదండి పగడోలు' వోడల రేవులో హోయారి ఎవరంతె అయినంటి పడుచునంది వై నతేయము ఇసక తెర ఆరుబయట, బిసిబిసీ, మాటల్‌ వెట్టీ, గుసగునలులో కిదింపి గునిసేడు సాగరుడు; పరవసమయ్మేనంటు, పరువుల్లు [దొక్కేతొక్కి

తీ

బిసవీసకడకనలసి, ముసిముసి నవ్వించి! ఓడల రేవులో ఓయ్యారి ఎవరంటె శ్రైకాలవాలకవది వై కతేయము, వెన్నెట్లొ సాగరుడు, చీకట్లో సాగరుడు ముచ్చట్ట నచ్చట్ల నేర్వవెన' మంటాడు, వం ఎగ యం. చెప్పేది కూఫంత ఒప్పేది కాసంత

సాగారు కచెకంటంనాగాసరమూదంట |! సప్త మహాబుషులు-ళవభిషల నిలగేరు! చెప్పన్న రాజూలు-గజిబిజిని దల కేరు చెప్పేది కానంత -ఒప్పేదికూసంత, సాగారు పజ్ఞానె-మూగేరు పజవిఐత ఎవరెవరి కేంగావాల-విరళము నానడక ఆవళన్హై పోళూంట-నలబూధి కోఎయటక ఆబుటక చిటిక్రైన-అకపిస్త వెన్నెన్నా! ఆవార్త్ర వింవిస్త-అవథారు అవధాకు

ఇపుడంచె

ఈ రేపు

ఈలాగున్నది కాన్ని

అపుడు - మేడల -- పంకా!

లప్పడు _- మొడల = శంఖా!

లపుడు * ఓడల - రాక.

లపుడు = ఓడల _ పోక!

లపుడు -_ చేడెల - జింక!

లవుడు = కోడెల = పౌంకా!

లవురా !

అపుథారు ఆవధారు

క్‌

చెప్పేది కానంత /| ఒప్పేది కూసంత / కుంబాల; కొలిచేరుపై డి కాసుంగ ఘు మ:౭దొల లభ్య కిం_దు: చేరు బొతప్ప; ఏిశుపామిల రియ నోకీక హోరెత్త గోదారి మూపాట-పాడూగ నాకూడ్‌ --అవధాప ఆవధారు 'పెద్ర దోభవం8--మధ్య నోమందుూవ, మంచూపపై నెగుషుు-తూ ఎడేది మొకగర్డ ముద్దినును లింటుంటె, గొద్దాఎ యెవర్‌కి* ముద్దుగారు మగువ-యమున్షుతై చూసే. జాడెక్సి మగడెల్లింయేడాది పైవామె; మేడెళ)ం మనగా -కాడుండె చూసేది నీచెర మండూవ-కేశాకూ€ మిద నీలి రంగాకాశళం తేలిపోయు.డేడి | -ాచేప్పేది రూ సంత-ఒప్పేది కానంత పద్దాకి కలిగుంటె-పైనై ల్వ మెవశీకి? సోగమైన యమ్మగువంపగడాలె గుచ్చే. వోడెక్సి మగడెర్లి-యేడాది ప్తెవాటె; మేడెక్క మసుగా-కాడా ర్నెకుచ్చేవ్య చెప్పేది కాసంత-ఒప్పేది కూసంత, మండూవ గుండానో-గుండుమీను జాలీ, కేళాకూ? నీట= కేరింత మెరిసింది, పడుచుశిరహణి దాని-నౌడిసీపట్టి, నిండు కడుపుసీల్చి తాను-పడిపోయె నేలాపై = చెప్పేఎ కూసంత-జఒప్పేడి కానంత్య శంపదెంతుం టేమి?-శాలారినై జంబు] క

వాలారు గోళా నె. వాల్లంటి చీల్చిందె, రఈరంగారు తనపగ ౧=బంగారు ఉంగరము ఆఅచేప అంపట్టా-చొంగట్టుడా పంది, విభవ మె-తుం టేమి? (పేమాకు వై జంబు? విభుని యుంగరం మాట-వెలది మూర్చిల్సింది, -లాచెప్పేద కాసంత ఒప్పేది కూ3ంత. రామూల డఊంగరము-సీతమ్మ చూచింది, సీతమ్మా కవ్వేళ-=చెణదప్పి పోయిఐడి1 వామగని యుఃగరము-శేచూస్త సూస్తునె జము చెరనుబడి%చని-జకవ్షరాలు దన్నుకునే, ఆయాయొ?1 నా శాధఎముయే?రు ముభ్రైదే్య సీయోడ కొయ్యంటూ-%లువూన సరి చి చెప్పేది కూనంత-ఒప్పేది కాసంత! హాము నిందుండాక-మాయన్రక మేల శోయీ ా సామంటె (పాయ మస్థిరమంటి | కాయ మస్థివ నుంటి! దేహా మస్థిరదు౨టి 1 మోహ మస్థికమంటి | అహాస్తాస్టుండ వైతె? పెద్దఐటి వారీతో= పెనకూవ నేలంటె ఏడుమండూవ లోగి-వేనూగడుదూడంటె( ఈలాగు వాపోమి-వాపోయి ఆపణతి చేపవచ్చిన జాత్య-ఎాపౌ3 చూసిండి! పాతాళ గంగంట-పెకెక్కి తకయిఃటి కేళాకూళి దూలి-మింటేకి మెరసిందా? క్‌

ఆకాశ గంగంట=ఆగ లేక్‌ పరిగె మండూవ గుండా,చూఎ=రండాను గుకిసిందో? మాయదారి చేవ-సాయావమ. చేచేదో”* కోయకూచ్చు యొ, = తీరాకూ ష్‌ ాయొం అ-€ మ వాహవోయి=వారేోలయి ఆపణతి చేపచిక్సి న జాడంజూపా చూసి.౬ [గచ్దనింగిని రోచెంఉప్పురుళ్లని చేప బడ్డలు చూపిడ్మేంవర్దంది ఆగట్టం డిప్పురుద్రిన చేప-బడ్జలు చూపిస్తే (వాలింది ఆగర్ల-జిమ్మముచుం గద్ద చెప్పేది కూసంత-ట ప్పేది కాసంత కొకాంణి త నమగం-కకలమడి7” ఏ గచ అళరీర వాక్కల్లె-ఆడి పో సెనెట్లు" ఏ మగడు శస్థిరుడు ? ఏ మసవ శస్టిరము 9 ఏ సాగసు నస్థిరము 2 ఏ సోకు నస్థిరము ? వాసిగాను వికుము-వై కతేయము తోడు? వాసిగాను వినుము-కౌశి కేళ్వరు తోడు, ఈపట్న మీపైని-నేపాడు. పెడుతున్న! నా (ప్రేమనీమేద-నేయేటగలి పేవో? ఈ పట్నమీపెని- నేపాడు పెడుతున్న నీ కుచ్చు పవడాల-నేనీట గలి పేవా? అదిముందు చెప్పంచుంనాగంది యాగడ్డ చెప్పేది కాసంత-ఒప్పేది కూసంత| మడిరాక్షి మారుపుడ-మాడినట్లా తోంది. 8

మండూవ రోగిలి-మండి పోతున్నాది ఊరువరు పొడిచి-కారుప్పు గట్టింది? ాచెప్పేద్‌ కాసంత-ఒ ప్పేది కూసంత[ ము=గొంస నుం" వము-ము=గొ:౫ నుంపిగనె ముంజేశ పపడాలయ-ముందేకి ము ఐడి” నే, ముదిత తురుముముక టి. వచిముోచ్చిదుత్తి, ఆకాళ వీరీకి-నాయ బిల ఇళయిఐచి ఆగర వలయాలు నొగించి నాగించి ముంగొంగు చంగరము=తన ముకు _ కెక్కిందీ, (గుక్కూ మిక_నఎండ-కూ ర్చొంద్‌ యువి తాడి పడాల పేవమొ-త వగొళ్ళవంచింది? -బెప్పేకి కూనంత-ఒప్పేద్‌ కాసంత్య బాల వివవయయ్యె। లోల యవళయాయ్యె 1 గోం సౌమ్మసిత్తె | సిలాల కకు చేల-బుణము సప చెప్పేది మజిరాదు-ఒసప్పేది ఇకలేదు! హిలించే పయి పళు-నివణమే మీదు ఉపసంహారమ == ఆకరీరు వైరి విథ వశమూన దంపతులు అళరీరు వైన, ఆత్మ-లవళివ్టత మెకయు వోడల వేవులో వోయారి యేదంటు మగడొచ్చిపిలచేడు-మశువేదీ శై వోడల రేవులో వగ లాడీ యేదంటు భరొచ్చి పిలిచేడు - భార్వేది! గాఢాంధ కారంబు-కామోస మావాస' రూఢిద దాస్థంబు= రూపింప ప్రవాస శ త్తి

మోడల రేవులో. ఉన్న వాంవరంటె ఊడేస్‌ందా గద్ద ఉంగరము పవడాలు పారేసిందా గద్డ్ద- పవడాలు ఉంగారము, ఏరొడిచిన పంచశదిలో- ఎగి రేసిందాగడ్డ కారుప్పు పంచదిలో -కడిగేసిందా న కన్నీళ్లవి యెవరి వనక దలేసీందా గద్ద ఒడలరేవులో-ఉన్నా నీ పక్కనంటూ, మంగువంటే, మారువలుక మగడులేడు[ ఓడంరేవులో-ఉన్నానీ _పక్కానంటూ విర్భంచే వెంటాకింప-భర్తలేడు, అదియెల్ల ఉప్పెన కడలి. ఆదియెల్ల అప్పులఏరు 1 ఒడల రేవులో =ఒయారి ఎవరంటె పంచనది_పైదీ ఆంది-వై వలేయము.

గద్దెక్కిన కాడీ మొదలు

కదలించిన వంతెన గట్టి,

దరికంట దారిచూసీ,

క్‌రువ విశేకత లుగొల్పి”

చెలపన్ని చెల్షగుండా

పులినాల మిలమిల కెండ

చెలియలి కట్టకంటా

కలకొట్టు గున్నదదిగో $

10

ఓడల శేపులో-ఓయారి ఎవరంటె

అచ్చరల మొజ్ఞాన:ది- వై నతేయము

వోడల శేవులోంవాయారి ఎవకంబె -

అవషరళయే-సే”:ది-దై నతేయము, "

మంచోడు సాగరూడు-మ:వోదు నాగిరూడు

సర్వజన రత్మింటు-సాయవగమన్నాడు

వోడల లేవులో-వాయారి ఎవరంచే

ఓయని పలికిండి-ప్పై నతేయము[

ఒయని పలికింది. వై గతేయము] -

(రశళన 4-6-1923 తోలి _పకటసము ఆంధ పిక - యువ - సంవత్స *8ి సంచికిళో గోదావరి నది గంగా. సింధునదుల తరువాత మన దేశంలో గొప్పది. యీ నది నడ్తుగు 000 మైళ్ళు. బౌంబమి. పట్టణమునకు 50 మైళ్ళ దూరములో వున్న నాసి స తయంబక ము వద్ద (పారంభించింది రాశమం:!డి దగ్గర ధవ శేశ్వరం ఆనక వకు 'చ్చేనరికి య౫ౌ నది సుమారు 4 మైళ్ళ వెరల్పు కలిగి వుండును. ఇచ్చటి నది రెంకు స్త భాగములుగా మారును. ళూర్పు వైపు దానికి అఖవఐడ గౌతమీ గోదావరి అని పరు. పవసటి భాగమునకు వశిష్టగొదావరి అని పేరు ఇందులోనుంచి వైనతే నుదురు సము గల భాగము. విడిపోయి కొమరగిరి పట్నము కడ. సము[దలోకలయును. కవి రు 1929 లో ఆ(పకృశి కోకను చూచుకప్పుడు ఒక యుదంతంబు వింటిరి అక్కడ కగ్గణలో. “ఓడల రేవ” పేర బజగు పల్లె వాదపర్లె, కలదని ఆయ్యది మ్మేన్ను ఎక్కిలి యుచ్చస్థికిలోనుండి, సకల భాగ్య భోగ్యములను భవించి కాంగర్భమునల బుంచనదని ఆ చరిత స్కృతిని సాగరనంగమ (పకృతి [శ్రుతుల మేళవించి రచించిన ఫిపమే లూ గేయము. దీనిని సంవాదము, కత, ఉప సంహారము అని మూడు వాగములుగా విభజించి (గ్రహింపనగును. - 11.

ఇద అన ! కాలకంరుని నొగగ సర్పము కుబుసమూడీ పడగ బుస్సంది ; లెండు నాల్మాలు,.. గండు మీసాలట్లు దూసిండి ; బెవులు మోసింది ; నొాగపఫర మూదేది యెవరోయి ? రాగమొలికించేది యెవరోయి ? కాయినల్లని కాళర్యాతి (| తి నొోనట( గొసరిన మూడోకన్ను నిపురులూదిన కొలిమిదెగడి చనెగడీ (దిప్పింది ; పొగలు గప్పింది ; కమ్మరయితే యినుముకరగ, సోమరయితే చలినికాగ నెవరు వచ్చేరోయి ళి కాలునల్లన కాళరాతి ; శి అర్థభాగపు మవాంకా+ కర్థమడి కాలేదొ 1 పునుకులా గలగలలు వింటూ క్షై2

కనుప గన్నాదో ?

వారునీ వద్దనదునాట[ము, నాధుసీ కద్దశడు :

అరెరే , ఆడిహోతుళ్నాయి / వాడి ముమ్మొనవాలు, హుతభుక్‌, అజక పాలం, డొక్కుడుయిడక్‌ , నాల్గు చేతుల నాడు లౌతున్నాయి క! శరభ శరభ శరభ శరభ, పందెమూ వేసేది యెవరోయి? కుందనము గాసేడి యెవరోయి ? కాలునల్లని కాళర్మాతి ?

౪ చం[దమకుటము, జటావాటము, సాం దసీలపుం జడలవాపట సురిగి పొతున్నాయి, చక్కనీ మువ్వన్నె చర్మము అక్పళించిన పొట్టపెని ఆ౨టియుండీ యంటకున్నా దోయి! “ఆకలా? యని యశేదెవరు ? “*సోకులా?ొ యుని కనేదెవరు? కాలు నల్లని కాళరాతి,

౫ మోకరింపులు కావ్య అది మరి .., ,...

క్షం

బూకరింపుల నిలువు గాదు! ఆ కడకు: బడువౌక్కు యంజు ఈ కడకు బడునొక్పూ య:ంజ ఏకము” యుచుఏ రేఖగాం దొనింది గౌందు * సందియం చేపంచు వావరు” “నియమో ఆని తో ౮౨కు వాంవరు రాణుకల్లని కాళరా త్మ ౬ అహంకారము తేదులో లో, మవార్షిటవము ముూము దాటదు. ఆన్బృహా నే వా యధ మగుడు" మన అభివషయాశకు హస్తమే రేదు లభసమున చషముందు వెఒకల (వథలః గలీపించు (పభిలరో (వభనిలుప నెవరో.ఎ ? (వణలలో థ్‌! గలుప నెవరోయి ? కొయినల్లని కాళరాతి | (శివరాత వళ గీతిక ౨8.౨౨.1929 న రచింపఒడినడి. నటరాజు సృృత్మ్కమే యీ గీతికకు మ్రూలకందము. శివుని తాండవ _పబోధనము శివడాతి (పభ మొదట “భారతి లోను, తరువాతనై తాళకులందును పచురింప బడినది ఈ గీతికలో శ్ఞాంజాల ఏర్పాటుఉగ్నద్‌. హస్వ పాద విన్యాసము గమనించ దగ్గది. నూతన పద్దతిలో ఆరోజుల్లో వొక విలక్షణ ఛందస్సు చేసి గొప్ప గొప్ప విసురులు చూపించిన గీతిక ఉద్విగ్న మైన చ్చితము ఆ కట్టిన కవిత) ల!

విపులభఖభారత

చిమంభా"త | విశాలభారత |

విఒఛభారత | నివా - చూ మహాభారత | మధురధాంత |

మాతభారత 4 బళాబ$ | సహంకిరణ పశారి రారుణ

హిమాదలాఖలపభోదయమ్‌ విచితముపా | ఒహోఎచి త

మవనీ వఎధు*ముని దుబీ వయమ్‌ _ వివ? ముగాంకతరణ _వకాళ

మంజుల పిన్‌లతడీ తర :/ము మర్వోమొహా |, హొ మకోస్థై 1

ముపకీ ర్ఫురీ వరి (గ్రీితవరా.గము = విమల కిరీటి రభసారధి (పచో అతో

సిలాళ్ళఖురభాస్వరవ్నితి నిదానమొవా 4 ఒహొ నిదాన

మహరహ జయాజయాస్తనయళకొన్నతి = విమల సయాము ఇర్మా బలీసుమ తల

విశేషశేముషిక శాకృష్ని (వ్రజోర మొహొ | ఒవౌొ | పబోళ

మంబుధి సుధినిధిస్తుతిలిపీమషి - విమల

కేప్‌

వతి మాలవునకు ఆతని దేశం అన్నా. ఆతని దేశీయ సంపద లన్నా, ఆతని జాతీ అన్నా, నదులు అన్నా, = ఆదరళం, అభిమానం గౌరవం, ఆవ్మాయత కల్లును. ఇది మహూన్నతమైన అబిమానం, సంస ఒృతి, వొకప్తుడు. విదేయులు మన దేశాన్ని మన నాగరిక తలను, మన సంస్క్రుతి, శక్తి సామర్థ్యాలను. అనురాగాలు అణచి పెట్టిరి. మశస్సునుహరించే, చక _న వడక, లయ్య్మ శబ్దవాందర్వము గల ఈ దేశభక్తి గేయము అటువంటి పరిస్థితుల్లో రచింపబడిగది.

మనం భారతీయులం మన మాతృ"హ6. ధిరతమాత విములసుముంది విమల భారత పూత విశాలమముంది జ్ఞాన్తపదం అముశడి కాసి అంధకార భంధురతకు కాణాచి అయి, లీకటి కోణంలో పడి మూలినది కాదు విఎధ భారత

“జననీ జన్మ భూమిళ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ”.

16

హివుగిరిశిఖరము హిమగిరి శిఖరము- వింధ్య వనీయ్యద్రము క న్యాళమారి పదడిండీరము స్ఫురితము-- భరితము- చలితోబ్దలితము స్వాతం(శ్యముచే- స్వాశం[త్యముచే స్వాగతమనవోయ్‌, కని పని వినవోమ్‌, మశవోయ్‌, అనవోయ్‌, జయ్‌, జయ్‌, జయ్‌ జాహ్నవి, గొతమి, కృష్ణ, పినాకిని, కావేరి నర్మద, యమునా, సింధులు ఆహర్నిళాదులుం వొళటే గానము కలలో అలలో- అద్మేసయాణము స్వాత ంత్యముక్తై -స్వాళంత్యముక్రి స్వాగతమనవోయ్‌, కని, పని, విశవోయ్‌ మనవోంగు, అనవోయ్‌, జయ్‌, జయ్‌, జయ్‌! గుజరాత్‌, వంగ, అంగ, మరాటా, (తిలింగ, తమ్మిళ, కళింగొమును జను లజరులు-- అమరులు అనామయులుగా స్వాతం[తృముహేయ్‌।॥ స్వాతర్యత్యము హేయ్‌ స్వాగతమనవోయ్మ్‌ కని, పని, వినవోయ్‌, మనవోయ్‌, అనవోయ్‌, జయ్‌, జయ్‌, జయ్‌! నోరోజ్‌ తిలకులు, లజ పద్దాసులు దాని పధరంబున, నలిగిన నొగిలిన క్ష?

వెచ్చని నెత్తుటి దివిట్‌ వెలుగునై స్వాతర్శొతకరబదో స్వాతం తళ్పోంబీదే స్వాగతమనవాయ్‌ కని, పని, వినవోయ్‌ మశవోయ్‌, అనవోయు, జయ్‌, జయ్‌, జయ్‌ ఇంగ్లండ మెరిక, స్వీడన్‌, స్విట్టు, జపాను, జర్మనీ, కీచు, పరాసు, అంబవిశ్వకళ కభివాదనమిడు స్వాతంత్యమురా, స్వాతం[త్యమురా స్వాగత మనవోయ్‌, కని, పని వినవోయ్‌ మనవోయ్‌, అనవోయ్‌, జయ్‌, జయ్‌ జయ్‌! ళా శ8

దాక్కునివుంటాయి దాక్కుని వుంటాయి - దారంట - గడ్డి ఎని రుక్కుని వుంటాయి ---- తలప గరాని పూలు పిలువంగటోని పూలు నిలుషంగలేని పూలు దాక్కునివుంటాయి - దారంట = గడ్డి -ని రుక్కునివుంటాయి--- ల (గుకె్యాడు వాననీళ్ళకు పక్కుననవుళొయి; ఉక గ్రగగగానంతుంటే (లొక గ్రాటిపడ తాయి. దాక్కుని వుంటాయి = దొారంట - గడ్డి - ని రుక్కుని వుంటాయి--- వి లెక్కకురా వోలక | చిక్కువు మాలన్నుగుచ్చ ్ప్పం ఇక్కడ నక్కడం౧బచ్చ( జక్కనబూస్తాయి. దాక్కుని చూస్తాయి - దారంట - గడ్డి ఎని రుకు,_ని కూస్తాయి-శ్న ఠి ఒక గ్రాడనడుస్తూవుం టే, కుక్కలు పొడుస్తూవుంటే, కం

మకు_వ( కూర్చ్పోమంటాయి ఎక్కడా యెందుకొ చెప్పవు ; దాక్కునివుంటాయి - దారంట -- గడ్డి ఎవ రుక్కుని వుంటాయా మంచుబిందును పడిన, ఎంచిబావ్పము విడిన, ఆంచుల/గాస్తాయి; వంచక మోస్తాయి; దాక్కువనివుంటాయి = దారంట -- గడ్డి-ని రుక్కుని వుంటాయి-- కనికొండల వారు తనకు _ కవితా. [పేరకమైన [పకృతిని మనసారా (ప్రేమించెను. కావునే *దారంట గడ్డి నిరక్కొాని” యున్నపూలను గూడ (యేమించినారు. శ త్ల మ్మో 20

మువ్వ మెళ్ళో

మువ్పమెళ్ళో కట్టి విడిచిన తువ్వవెనకాలున్న కృష్ణా ! నవ్వవోయి నాకేసిచూచీం పువ్వులిస్తున్నా | జుంయి జుంయని హైలుపిది కే ఆ యళోదను కానుకృష్ణా | ఆడవోయి నాకంటిపాపలొ, నీడ మోస్తున్నా, ఆ-ఫ్ప్యెగు పెట” గని వీధినజచే వెలదిచట్టీని వెలుచుకృష్ట నింపవోయి నా నిండు కొను హృది మురళి దెస్తున్నా | [యేమకోసం పెనగులాడే రారరూపం బెయిదుకృష్ణ "| నిలవవోయి నా పరుగుపందెం గెలుపు వస్తున్నా।

2

కాలరథము కొలాధ మెందాక కనిపించి క నబడదొా'-* ఆ కాశపధ మెందాక అగపీంచి యగపడదా*- ఆ స్తోకమైన ఆ పరమాత్మ కర్పింత మంజలి $శుాంజలి | సువాఎజలి | (ప్రాంజలి సకల లోకాదోర సౌషీ చిన్నయ మెదో, నిఖిల నిగమ పణవ నిళ్శబ్ద లయ మనో, అడి ఆదే కే పంచభూతాత్మక ంబగు “దైవ మంజలి | కుభాంజలి | సుఖాంజరల్‌ పాంజలి ] మలయ పవన స్పర్శ మధుర తన్మా(తంబు మధుమాస మల్రీకా _పణమయనీ గాతంబు మాంగల్య సు వోక్త మః$ిక్తు మల్రదే | జు నాజి అవా. ళు అంజలి | బుభొాంజలి | సుఖాంజలి “| ప్రాంజలి [| శాంతిరూపము సత్వ సాధు మూర్థము ఘనా ఘన బిందుదళ శీతలాపూర్ణ సార్ధంబు సస్మపసన్నంబు సంపన్నమదె అదే | అంజలి | కుభాంజలి | సుథాంజలి | ప్రాంజలి | మాళృ్ళభూమికీ శపఃవలదాత, సం[కార, మనయాత్య ౯కు మాళ, నిర్దేత, అదె | చూతే మజ్ఞాన గాఢ గాఢాంధకార ద్యోత మంజలి | శుభాంజలి | సుఖాంజలి 1 [ప్రాంజలి | 22

ణా వుం చి వాలు నా మంచిపాట నాలో నేనే పొడుకుంటాను, శేపెకి పాడ. నేపెకి పాడే పాట యెల్టారెండో రక మేను.--- నా కలమ్ముంచి, కాయితాన్నుంచి, “౩ త్య” అంటాను. న్మేవాస్తే పచ్చేదంతామేలిం, వాయనంతేను- ॥నామంచి॥ నా యెడదాపెంచి, కళ్ళానించి, నవరసమెొలికిస్తా. నా శదవీ విప్ప- జేపీజేపి నాల్భ-చివరి నాచియూకొడుతూ = ఇనామంచి॥ నే లోకంగాస్తూ శోకంమూస్తూ, లోలూపున్నై పోతా. నేనేడ్వానవ్వా- నాచెక్కిళ్ళుంటా కాతేసేళ్ళు నవనాళ్ళనింకించి = । నామంచి॥ నే బేరంసారం, దూరంఖారం నేరాను కించిత్తు. నేనేమీ కోర. నాగడపాకొచ్చినస్నూలిల్చి, ననుగొనిపోతూంటే ॥నామంచి* నా రాజ్మంపూజ్యం, రాగంఠత్యాగం, నేనే రాజ్‌ఐంటు. నాకెవరూ లేరు.” నానాజే మెంచి కంబీవిడించి, నాదంబెయేదంటూ జనామంచి॥ నే కవినిగాను, కథకూడగాను, ఏకోలంగలఅయే 1 వేనిదరా బోను వీరామెదిపి, సిరావిదిపి, శ్రీరామసుశ్రీనె నామంచి॥ 23

మమ్ముగన్న మాతృ దేశమూ

మమ్ముగన్న మాతృదేళమా | రమ్యమైళమానివాసమా |

ఎన్వడు నీఎ (హ్యనృజన ఎః కన్నులార చేసినాడొ ॥మమ్ము॥ కొండదాటి కొండనెక్టి. = గొప్ప మంచుకొసలు (బాకి ఆంత రాళనిశ్యబ్దం _ ఖందుగందు గౌరిశంకిరీ ను శతమగు సీ శిరమును మమ్ము జాగీరర్‌ యమునసింధు = గోదావరికృవ వేణి నీ వృదయంబెవరికెరుక = నీ సుతులకె నీ సుతులకే మమ్ము! నీడుపొాదయుగళమే 3 = నీరరినిత్యాభి షేక శీకర శీతల పుబోది = భరతమాత వందనంబు ఇమమ్ము ! వాన చికుకువైకిబడగ = బెంగలించు సస్యేందిర మ" యా౨లమిప్రైవీవ = పాటపాడు - పికవాణి ధవళ రవనళ ఉందికలను = సుమకూరెడు నవకక్తి దివ్య సంస్పురిత చరిత | - మమ్ముగన్న మాతృదేళమా | రమ్మమైన మా నివాసమా 1

డత

అ౦జలి (ప్రపంచమంతా మానవభావం (వ్రపంచమంతా మానవహృదయం అయిపోవాలని ఆంజలివట్టు | పకత్వమన్నది పోవాలీ అను అమరత్వంబడది వద్దను చెలియా | (ప్రపంచ మంతా మానవ భావం (పపంచ మంతా మానవ హృదయం అయిపోవాలని అంజలిపట్టు తీవెనుజూచి తెజవకుటోల్చ, తెఅవనుజెప్పి తీవమబోర్చి, పురుషనిచేత వుస్తకముచితె. చాలదు చెలియా (| దాలదు చెలియా | (చపంచమంతా మానవభావం అయిపోవాలని అంజలిపట్టు తీవమ జూచిన నిక్నుజూచినా భావంబొక్కటె మదిగొలపాలి, తీవపూసినా నీవు నవ్వినా ఎదలోనెర్తై ఆ కెందుకుభేదం? కౌగలించి నీ కమ్యని వాతెర, కౌగిట నేనై గాఢ గాఢముగ ముద్దుపెట్టుకొని మురిసేటప్పుడు లోకమంత నిదుకంచు చుండవలె, నిదురించుచు గలబలవరించవలె (పపంచమంతా మానవఖొవం [పపంచమంతా మానవ హృదయం, అయిపోవాలని అంజలిపట్టు 25

సపరణలు

శ్పీజ్రి లైకు తప్పు ఒపు = 10 జ తోలి న తొలి

కీ = 17 ఎ దణలయో వభ = ప్రకలలో పథ శశీ ఎ ౭0 అ శివదా త క శివర్యాతి

18 - 1 ఎ మాలవు-కు -- మాడపవునకు లై ర్‌ ఎ చిచృయ ఎ చిన్నయ

లలి = కవి జ బభాంజలి _ కుభాంజలి లీ - ల్‌ ఎ ఎఏనడు - ఎక్నడు

వీ శ ర = నిశ్శస్దం

24 ౨ 11 _. మ యానసిలమిట్టె - మలయానిలమి?

హాని. శీ | ణ్‌ | గడ్డ 1 | ళం ౫ / టో [1 ॥ గే శ / ళల నె | క య. కా / ప శ న. క |] శ నం జుం శో సో సే లౌ (శ్‌ క ా గ్‌ శా? | 1 కే. | రే 0 ో 1 గ (=. టై తనా భాస ఆస్‌ మ హా కా థ్రీరంగ ప్పణపు వడు పధి (కవిజన్మ స్టలము) క 0 = ఓ నుమనోహాదని పచుశిణంం న్‌. వత /2 క], 0వ నఎరెత్త జ వాంరానానుంం ( 2-. జ గ హూ. ౨ హా 5-ల0ి€౦ దధ హి ం మా. త.

షా... జ జ. చలా శ న న ళ్‌ క | స ॥. . . . స .. ॥ 1 | రం శే క స. కవి... న ట్రీ కవకొండల వేంకటరావు వీవ., వియల్‌, సో సం ష్‌ ట్‌ సిం జ క్ష న _ ను అననము = శ్రీం 1092 , సే శ | తం రలము?ా ్రీకంనట్నము, తూర్పుగోదావరి జిల్లా రు... గ్రత విమనంయేమ(నాటకమల,) న మం. వశస్థైతీసాంచణన్యము ( త్ర కావ్యము నం యు సి స

• న న నో! "| జా ; | ల్‌ న బ్‌ో న న సనా స శ . || | మం ముం, పమార శేష [ . క. న్‌ న చంగ టం |. + | నం నన య న చం ప న టి ర నం ల జ్‌ న. క. ంం క న నం నాం. 1
• [( | | | న వ. | సండ్‌ ఎ స్టాళ్ల జ్‌ ఒం ర . స ॥ . కం