Telugu Verri Padagalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| = | యు. వాన, (1 గ్గ పా మూ మ్‌ న ఖు తా, స్య “శ్రా జ ము... . | ' ॥ 4 - | .

అ అ ఆలె ఎరివడగ లం

తో

రచన;

ముక్కావముల-నవాగభూషణం

వచురణ: [కాంతివ భి క్తే షన్స్‌ వీలూరు రోడ్‌ $ఐ విజయవాడ-2

(థమ ము(దణ ;

8,000 (వతులు

డిసెంబరు 1075 దృం$ "| ని ఢర్ర్‌ా నళ - న్‌,

ముఖ ప్యతరచన ( (లో

ఆగుణ్‌ త దర ల జ (లలల... *

ఈ. ౭.0 గు

వాం న

ముద్రణ;

శాంతి ప్రింటర్స్‌,

విజయనాడ..£

పరిశీలనకు కారణవేంవింటి?

థ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు పండితుడు, కవి, ఎవరూ కాదనరు.

కౌన్మి వారిది పురోగామి దృక్పధం కాదు. వివిధ కులాల మధ్యగల హెచ్చు తగ్గులను ఆయన సమర్డిస్తారు. గోవులకు, బ్యరెలకు మధ్యగల కారతమ్యుం లాంటిదే మావవుల మధ్యకూడా కలదని ఆయన నమ్మకం,

సమాజంలో కొందరు చదువుకుంయే చాలు. అందరూ చదువు కోనక్కరలేదు, ఆడపిల్లలు బడికిపోనక్కరలేదు,. అంటారాయన, (పాకెప్టలు, రహదారులు విద్యుద్దీపాలు ,నీటికుకాయిలు, కాలేజీలు వారికి నచ్చవు, పంచాయతి పాలన వనికిరాదు. ఒక్కమాటలో పప్పాలంపే, జమీందారీ యుగంనాటి స్తొంఘిక, అర్దిక రాజకీయ పరిస్థితులపై ఆయనకు మక్కువ ఎక్కువ,

నత్యనారాయణగ్గారి రచసలు, ముఖ్యంగా వేయిపడగలు చది వికే చాలు, వారి తక్ష్యమేమీటో? చక్కగా తెలిసి పోతుంది.

అయినా, ఎందువల్లనోగాన్ని విశ్వనాథవారి రచనలను సోవియటొ రష్యాలోని తెలుగు భాషాధ్యయన కేంథద్రానికి చెందిన ్రీమతి పెొనిచేవా మెచ్చుకుంటోంది. గురజాడవారి పూర్ణమ్మ కంటే విశ్వనాథవారి కిన్నెరసాని గొప్పదిగా ఆమెక కనిపిస్తోంది, ఇంత వరకు చెలియలికట్ట, వేయి పడగలు రష్యన్‌ భాషలోకి అనువ దింపబడనందుకు ఆమె బాధపడుతోంది. కాబట్టి, విశ్వనాథవారి రచనల నుండి నేద్చుకోదగిన గుణపారాలేమిటో? వతిశలిద్దాం.

రజాడవారి'పూరవర్మి = గం వూ ర్ణ వర్మి విశ్వనాథవారి'కిన్నెరి విళ్వనాధవారి “క్రిన్నెరసాని” ఊహాజనిత మైస కళాసృష్టి. జీవిత సమన్యలను కళాత్మకంగా చిషతించగలిగిన గురజాడ వారి నిపణతకొక మచ్చుతునక “పూర్ణమ్మ” ఊఈహాజనితమైని కళాసృష్టికంపే జీవిత సమన్యలను కళా చకంగా చిితించటం కష్టసాధ్యమయిన పని గుట్ట, మిట్ట వాగు, వంక గోదారి, సమ్ముదుడు. విశ్వనాధ వారి రచనలోని ప్మాకలు, కాసుమీది ఆశతో కన్నకూతురిని ముసలివాని కిచ్చి పెండ్లి చేసిన తండ్రి - కన్య మెడలో తాళిగట్టిన ముసతి మొగుడూ - ఎది

రించలేక అసువులు బాసిన కన్య_గురజాడవారి రచనలో కన్ని సారు_

ఆత్తపోరు పడలేకపోయినా, భర్త ఓదాట్పును పొందలేక పోయినాసరే, భార్య ఇల్లు వెడలిపోకూడదు పోతే కష్టాలుతప్పవు. ఆపైన పళ్చాత్తావపడినా పయోజనం వుండదు. ఏ దారీ లేక చివ రకు గోదారిలో కలిసిపోక తప్పదు, అని చాటుతున్నది కిన్నెర సాని.

అమాయకపు బాలికలను డబ్బుతో కొని అనుభవింపజూచే ముసలివాళ్ళకూ, డబ్బుమీది ఆశతో కన్నకూతురు గొంఠతుకోసే తఈంగడులకూ బుద్ధి చెపుతున్నది పూర్ణమ్మ.

విశ్వనాథవారి కిన్నెర అవతారమూ ర్తిః ఆమె చుట్టూ మానవులుండరు. అడవి జంతుపులుంటాయి. పక్షులుంటాయి, వన దేవతలు, వాయు దేవతలు, జల దేవతలు భూ దేవత లుంటారు

గురడాడవారి పూర్ణమ్మ అన తారమ్హూర్తిగాదు. ఆమె చుట్టూ మామూలునునుషుకే ఉంటారు, ఆమెను ఆదుకోగల దేవత లెవ్వరూ వుండరు కొని, జమిందారీ సమాజంలోని నికృష్ణరూపం మాత్రం నగ్నంగా కనిపిస్తుంది,

కిన్నెారసాని ఒక కొండవొాగు అలాంటి వాగులు ఏదో ఒక సడిలో కలసిపోవడం సహజం. అందులో అసహజ మయినదేమీ లేదు. కాని, విశ్వనాథవారి కల్పనా చాతుర్యం వల్ల కిన్నెర ఇల్లా లుగా, శోకమూర్షిగా పత్మివతగా, ఒయ్యారిగా, (పొఢగా చంచ లగా పళ్చాఠాసంతో కుమిలిపోయిన పడతిగా కనిపిస్తుంది.

6

అత్త చేసిన నింద భరించడం కష్టమై కిన్నెర హృదయం శోకంచేత వళయ సముద్రం అయిదిః అందుచేత... "కరిగింది కరిగింది కరిగింది కరిగింది కరిగి కిన్నెరసాని వరదలై పారింది” కాని తన భర్తకు తనపైనగల (పేమను తెలుసుకున్న పిమ్మట. “వ్‌ వ్రపాయముచేత నైన మళ్ళీ కాను మనిషి కిన్నెరసాని నగుదామయనిపించి... ” వగ జెందుతుంది. జలదేవతలు వచ్చి పదమంచు బలవంత పెట్టగా చొణయ్యారి సడకలతో ముందుకు సాగుతుంది. అలా సాగుతున్న కిన్నెరపె వనదేవతలు పూలు జలుకారు. భూదేవత నూ ఉరి లామెను దీవిస్తారు. వాయిదేవకలు స్వాగతం పలుకుతారు, “లయ పెంచుతూ మధ్య అయ దించుతూ షాట రయ మెంచుతూ...కిన్నె రటు సోలి యిటు సోలి తెలిసీటి మేనితో 7

తలిరాకు మేనితో వయ్యారములు పోతూ సాగిపోతుంది “ముద్దు ముద్దుగ నడచి (ఫొడ వోలికనాడి మురిషమ్ముగా పొడి మగుద కిన్నెరసాని” ముందుకు సాగుతోంపే _ కడలిరాజు చూచి ఆమెను అందు కునేందుకు పౌొంగిపోతాడు అది చూచిన కిన్నెర భయపడి- “ట్స నాధ నినువీడి వచ్చి ఓ రాజ నిను వీడి వచ్చి నా యొడల్బయితమ్ము నానా జనులు కోర యీ యేవపుం (బదుకేల పొందితినిరా అంచు వగచిసదీ ఇంతలో కిన్నెర యేడుపులను విని స పబుషుల విడయెన గోదావరిదేవి ముందుకు సొగి కిన్నెరను తనలో లీసంచేసుకుంటుంద్ద. కొండవాగుపోయి. నదిలో కలిసింది రెండూ కలసిపోయ్యి సము(దంలో కలవక తప్పదు. , గురణాడవారి పూరమ్మ. కిన్నెరసాని లాంటిదికాదు, సంభ్న దురాచారాలకు స్వొరానికి బి లెపోయినది పూర్తమ్మం న! చ్‌ ళా పూర్ణమ్మ ప్తత్తడి బొమ్మ. 8

“పళ్ళను మీరిన తీపుల నడలును పువ్వుల మిరిన పోడుములున్‌ అంగము లందున అమరిను పూర్ణకు సౌరులు మించెను నానాటన్‌” ఈ పుత్తడి బొమ్మను. “క్రాస్తుకు లోనై తల్రీదండ్రీ నెనరూ న్యాయం విడనాడి కాటికి కళ్ళు చాచిన ముసలాడికిచ్చి ముడి వేయిస్తారు “ముద్దు సగవులూ మురిపెంబు మరి పెనిమిటి గాంచిన నిముసమున దాసెను కన్నియ ముఖ కమలమ్ము న కన్నుల _గమ్మెను కన్నీరు" భర్తవెంట పూర్ణ్వమ్మను సాగనంపటానికి (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. పెద్దల కప్పుడు మొక్కెాను పూర్ణమ తల్లీ తంథడ్రీ దీవించి” దీవన వింటూ ఫక్కున నవ్వెను ప్పత్తడిబొమ్మూ పూర్ణమ్మా ధన కౌంక్షతో తన గొంతుకోసిన తలిదర్భడుల దీవన లెవరి క్కావాలి? అవెందుకు పనికొస్తాయి? కనుకనే హేళనగా నవ్వింది పూర్తమ్మ. నవ్వి అందరివర్ల సెలవుదీసుకుంటూం. ణ య 9

సలుగురు కూచుని నవ్వే వేళల నా పేరొకపరి తలవండి” అని కోరుతుండగానే._ “బల ఐల కన్నుల కన్నీరొలికెను పుతడ్తి బొమ్మకు పూర్తమ్మకు 9 ఆత ళా వెంటనే పూర్తమ్మ దుర్గగుడికి వెళ్ళిపోయింది, న! ణి “అ వులు పెయ్యలు మందల జేరను పిట్టలు చెట్లను గుమిగూడెన్‌ మింటను చుక్కలు మెరయుచు పొడమెను పూర్ణమ్మ యింటికి రాదాయె చీకటి నిండెను కొండల కోనల 'మేతకు మకములు మెసల జనెన్‌ కాని పూర్ణమ్మ తిరిగి రాలేదు. “కనుల కాంతులు కలువల జేరెను మేలిమి జేరెను మేని పసల్‌ హంసల జేరెను నడకోల బెడగులు దుర్తను జేరెను పూరమ్య్మ” ళ్‌ లి ఇది పూర్తమ్మ విషాద గాధ ణి “మేలిమి బంగరు మెలకల్తారా। కలువల కన్నుల కన్నెల్లారా:ః తలుల గన్నొన్న పిలలారా వగ ౧౧౧౫ 10

విన్నారమ్మా ఈ కరనుః” “ఆటల పాటల 'పేటికలారా; కమ్మని మాటిల కొమ్మల్లారాః అమ్ములగనాన్న అమ్మల్తారాః వినరమ్మా మీరీ కధను" అంటూ పూర్ణమ్మ విషాదగాధను వినిపించిన వాడు మహాకవి గురజాడ = సమాజంతోని అవినీతిని తొలగించడానికి ఉద్దేశించబడినది పూర్ణమ్మ అత్త, భర్త ఎలాంటివారైనా సరే, ఎన్ని నిందలు వేసినాసరే, భ రపాదాల దగ్గ పడి వుండలేనివారికి కషాలు తప్పవని చెప్పేం వాది ఓ దుకు చిత్రించబడినది “కిన్నెంసాని” కృతిమ మైనదేదీ పూర్ణమ్మలో లేదు. అది కిన్నెరపానిలో వుంది, అవతారాల సిద్ధాంతానికి పాాజంపోస్తూ మనిషిని రాయిగా, వాగును జల దేవతగా వర్ణిస్తూ సాగింది విశ్వనాథవారి కల్పన, కల్వనాచాతుర్య 'మెంత గొవ్పగా వున్నా, సహజగుణం బెటఫడుతూనే వుంటుంది. మ్‌ అదే జల దేవతగా వర్షింస బడిన కిన్నార విషయంలోనూ జరిగింది. శ

“"గశగులాడు కెరటాల నొపుకొన పొకులాడు తరగల్లు నిల్చుకొన పాకిపోవు తన గుణము చంపుకొన చాలక చాలక చాలక చాలకి" ఏం? ఏందుకు చాలలేక పోయింది. కిన్నెరసాని “నదీ వనిత” గదా ? “మునుపే సీ కన్నులు గని అనుకొంటిని సీవు నదీ వనితవు మానుష జన్మము కపనావని మనసులోన” అని నుందుగానే చెప్పారు గదా £ పెగా సప్తృబుషుల విర్ణయైన గోదావరీ దేవికి చెల్తెలుకదా కిన్నెరసాని. ఆలాంటి కిన్నెర, తన ఇష్ట్రపకారం ఏందుకు ఆగలేక పోయింది? దీనికి జవాబు విశ్వనిధవారే చెప్పారు. కౌని నీటి గుణమ్ము కదలి పోవునెగాని చాన కిన్నెర కోర్కె. సాగించునే తాను” అంటూ ఏది సహజమో, దానిని చెప్పక తప్పలేదు. కాగా, కల్పనా చాతుర్యంతో, సమాజంలోని అభివృది నిరోధ్గక్ర వ భావాలను సమర్థించే రచన, సమాజంలోని చెడు నడతను మాన్చించ డానికి తోడ్పడే రచనకం'పేం ఉన్నత మైనదని చెప్పడం తప్పు. ఖ్‌ శై

టాల్‌ స్టాయ్‌గారి అన్నా కెరినినా విశ్వనాథవారి రత్నావళి అనాన్మ కెరినినా వలెనే రత్నావళి కూడా భ _ర్తను విడిచి పెట్టింది, తనకంటే ఇరవై ఏండ్ల 'పెద్లవాడె స అలగ్గీ అలెగ్గాండో వా న. ఏ కం జి జ విచాతో తొమ్మి దేండ్తు కాపురం చేసిన పిమ్మట తనకు తారసిల్లిన (వాన్సుకీతో కలసి, అన్నా కెరినినా ఇల్లు వెడలిపోయింది. తనకంటి దాదాపు ము ఫ్పైఏండ్లు పెద్దవాడై న సీతారామయ్య తో మూదేండ్తుకొపురం చేసిన పిమ్మట తనకు మరదియైన రంగా రావుతో కలిసి రత్నావళి మ్మదాను వెళ్ళిపోయింది. ఆలెగ్జాండోవిచ్‌ పాదాలు బల్లపరుపుగా పుంటాయి. కుంటి ఊపులకో నడుస్తుంటాడు, చెవులు దొప్పచెపులు, అందగాడు 2) 13

కాదు. పైగా అతను అన్నా కెరినినా కంశ ఇరవై ఏండ్లు పెద్ద భేషజం, వ్యంగ్యభాషణం అతనికి వెన్నతో బెట్టిన విద్యలు లోపల ఎంత కుళ్ళున్నాసరే పైకి మ్యాతం నలుగురికోనూ సెహభాష్‌ అనీపించుకోవాలనే మనస్తత్వం గల మనిషి, అతని కుటిలత్వం అన్నాకు రోత పుట్టించి ది.

(ాన్నుకీ అందగాడు. ఎప్పుడూ చలాకీగా ఉంటాడు. మిస మిసలాడే యవ్వనం కాసు చెయ్యదలచుకున్న దేదైనా సూటిగా చెప్పుకాడు. అబద్దాలాడడు, అన్నాను తన దానినిగా చేసుకోడానిక్తై విశ్వ్యపయత్నంచేసి, సాధించాడు.

సీశారామయ్య సలభై ఏండ్రకు పైబడినవాడు, ఇద్దరు బిడ్డల తంగడి. మొదటిభార్య రత్నమ్మ చనిపోతే పదిహేనేండ్ల వయసుగల రత్నాపళిని పరిణయ మాడాడు కష్టజీవి, తిధి, వార సక్ష్మత్రాలు సరిగ్గా కుదింతేగాని కరం చేయించుకోడు., చేయించు కున్నప్పుడు తలముందు భాగమంతా బోడిగా గొరిగించుకుంటాడు, శరణం సనిచేయడానికి సనికి వచ్చేంత వరకు మాత్రమే చదువు కున్నాడు. అతని తమ్ముడు రంగారావు పట్టిభళ్యదుడు, యుగకుడు, పట్నవాసపు నాగరికత అతనిలో తొణికిసలాడుతూ వుంటుంది న్వతంగతభావాలు కలవాడు తన అన్న సీశారామయ్య రత్నావళి గొంతు కోళాడనే అభిప్రాయంతో ఉండేవాడు. ఆ విషయం చెప్ప డానికే రత్నావళిని రవాన్యంగా కలుసుకున్నాడు. ఆ రహస్య కల యిక లేచిపోవడానికి దారితీసింది, క్షత

అన్నా 'శకెరినిన్మా (వొన్సుకీతో కలసి కొనావ్షళ్ళు శారీరక హెఖరి మనుభవించింది కాని తన కన్నకొడుకు సెర్యోజాకు దూర మైపోయి౫ందుకు విపరీతమైన మానసిక బాధను అనుభవిస్తుంది (శమంగా అన్నాకు__.వాన్సుకీకి మధ్య అనుమానాలు అఖ్యిపాయ జేదాలు పొడసూపుకాయి. చివరకు అన్నా ఆత్మహత్య చేసుకుం టుంది. -_ రత్వావళికూడా రంగారావుతో కలిసి కొన్నాళ్ళు సుఖాలనుభ వింఛింది కౌని, మానసిక బాధలనుండి తప్పించుకోలేక పోయింది రత్వ్వావళికి . రంారావుకు అభ్నిప్రాయభేదా లేర్పడతాయి. రత్నా వ౭ికి జీవితంమీద రోత పృడుతుంది. మృత్యువును ఆహ్వానిస్తుంది ఇలాంటి కొన్ని సారూప్యములు లియో టాల్‌స్టాయ్‌ రచిం చిన అన్నా శెరినినాలోనూ, విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు రచిం చిన చెలియలికట్టలోనూ వునొవయి.. కొని, అన్నా కెరినినా రత్నా వళి ప్మాతలు రెండూ ఒకేవిధంగా ఉన్నాయ చెప్పడం పొరపాటు అనాడు రష్యా జారు చ్మకవ ర్తుల పాలనలో వుంది, ఆ ప్యూడల్‌ వ్యవస్తలో కష్టజీవుల్నేన రైతుల కెలాంట్‌ హక్కులూ శేవు. దేశమంతా జమిందారుల మయం. చాలావరకు జమిందారు లంకా మాస్కో లెనిన్‌ (గ్రాద్‌ (ఆనాటి పెెటో(గ్రాడ్ర్‌ివంటి వట్టణొ లలో నివసించేవారు. ఆ జమిందారులే "వెన్యాధిపతులు- వాలే రొయ బారులు. సాంఘిక, ఆరిక,. రాజకీయ రంగాలలో ఈ ప్యూడల్‌ ప్రభువుల పెత్తనం, దోపిడీ. నిరాటంకంగా. సాగిపో యేది. క్షే5

ఈ కుటుంబాలలోని స్త్రీ పురుషులలో చాలామంది నీతి, నియ మాలు లేనివార్ము (తాగుడు, డ్యాన్సులు, గుంరషవందాలు, ఇష్టం వచ్చినట్లు తిరగడం, ఖర్చుపెట్టడం, క్లబ్బులు, జూదం సొసైటీ జీవితం పీరి పరమావధి.

ఈ సొపైటీలోని కుచ్ళునంతా లియో టాల్‌స్టాయ్‌, అన్నా కెర్‌నినా ద్వారా ఐబట్టజయలు చేశాడు మేడిపండులా అందంగా పైకి కనిపిస్తున్న దాని పొట్ట విచ్చి లోనున్న పురుగులను చూపించాడు.

వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని, వైదికాచార సాంప్రదాయాలను తిర స్క్మంరించినవారికి ఇహ సర సౌఖ్యాలు పూజ్యమని దాటిచెప్పేందుకె రక్నావళ€ ప్మాతను విశ్వనాథవారు సృష్టించారు. సంస్కారముకండె సంప్రదాయము మిన్నయని రత్నావళి నోటనే పలికించారు. సాం దాయముతోనున్న భ్యదత సంస్కారములోలేదు అనిపించా రుం

రత్నావళి వెళ్ళిపోయిన పిమ్మట సిఠళారామయ్య మరొక పెండి (మూడవ పెండ్ర్రి చేసుకుంటాడు ఆమె పేరు రాజ్యలక్ష్మి, ఆమె కొక మగపిల్ల వాడు పుడళాడు. రాజ్యలక్ష్మి, రత్నావళి ఒకే రైలులో వయాణం చేస్తుంటారు. రాజ్యలక్ష్మి తన విడ్డను రత్నా వళ చేలికిస్తుంది. ఆ బిడ్డలో సీతారామయ్య పోలికలున్నాయని రత్నా వళి భావిస్తుంది. చివరికా పిల్లవాడు సీతారామ చ్యు ప్యుకుదేసని తెలు సుకొవి అలాంటి విడ్డను కాను పొందలేక పోత్రినేయ?ి ఏడుస్తుంది.

“తాను సీతారామయ్యతో నే సంసారం చేస్తూ ఉన్నటయితే, తన కలాంటి వడ్ల పుస్టేవాడు రింగనికో సంసారం చేస్తూ పిల్లలను

16

కంపేఆ పిల్లలెవరి సంతానమపవుతారు? వారికి తంగడీ యెవరు? రంగారావా? సీతారామయ్యా? ఆ పిల్లలు (వాహ్మణులేనా?ః వారు గోళకులు, కింకరులు వారా? వారికి ఎవహహము లఅలపవుకొయా? ఇది వరకున్న వర్ణములు చాలక మరొక (కొత్తవర్దం తయారవుతుంది కదా?” ఈ దోషం ఎన్నితరాలకే నా మాసిపోతుందా?” ఇలాంటీ వెలివార్యడు కలుగుటకు తానేల “కారణభూతురాలు కావలయును?” అని పదే సదే (పఖ్వంచుకుంటూ రత్నావళి కుమిలిపోతుంది

“తనకు సంతానంబలేదు, మంచిదే స్వధర్మానికి కట్టుబడి తాను ఉండ లేకపోయింది, అందుకు ప్రాయశ్చిత్తం జేసుకుంటుంది. కొని తానుచనిపోయినప్పుడు తసకింత పిండంవే ఫేవారెనరు? రాజ్యలక్ష్యీకి సీతారామయ్యకు కలిగిన విడ్డడే కదా?” అనే ధృఢవిశ్చయంతో సీతా రామయ్య దగ్గరకు పోయి. ఆయన కాళ్ళ సట్టుఖంటుంది, తన తద్దినాలు సెట్టిస్తామని వాళ్ళు మాట ఇచ్చిన తరువాత _

“నాలోనున్న (సకృతికీ . సము్ముడుడిలో నున్న (వకృతికీ భేదం లేదు, నేనూ చెలియలి కట దాటాను ఆయనా దాటుళొడు. అంటూ రత్నావళి నముద్రాభిముఖంగా, పోతుంది.

పరిణామ [కమంలోని ఒకానొక దళలో వర్షాశమ ధర్మం సమాజాభివృద్ధికి తోడ్పడినమాట నిజమే కాని. ఆ ధర్మమే ఈనాడు కూడా పనికివస్తుందనుకో వడం పొరపాటు,

కనుకనె సీతారామయ్య తాను కలిణీకంచేస్తూ తనకున్న కొద్దిపాటి భూమిని సేద్యంచేస్తూ తన తమ్ముడైన రంారావును

[7

యం ఎ. ఎల్‌, ఎల్‌. వి వరప చదివుచాడు, అలాగే తన మేన ల్లుజీ కూడా చదివించాడు, అంతేగాని తాను వేదం చదువుకోలేదు. తమ్మునికి మేనల్లునికీ వేదం చెప్పించలేదు. ఎందుకని ? ఇంగ్లీషు చదుపులు లేనిచో సుఖజీవనం సాధ్యం గాదనే అభిప్రాయం వల్రనే గదా ? విజ్ఞాన సాంకేతిక శాస్తాంలు వృద్దిబొందిన కొలవీ ఉత్పత్తి సాధనాలలో అభివిద్ధి కలుగుతుంది, దానివెంఎనే ఆర్ధిక వ్యపస్టలో మాద్చులు కలుగుతాయి ఆర్థిక న్యవస్టనమనలించి సాంఘిక వ్యవ స్టో మార్చులు వస్తాయి, పాఠ ఆచారాలు సార్యపదాయాలు మారి పోతాయి,

కనుకనే సీతారామయ్య కరిణికం, దానితోపాటు వ్యవసాయం కూడా చేయవళసి వచ్చింది, అర్థిక ప్యవస్థలోనున్న ఆటుపోటులకు లోనుగావలసి వచ్చింది, ఇంటి పనులు సరిగా చేయలేదనే కోపంతో రళ్నావళి౨ కొట్టడం. విధవరాలై ఇంటనున్న తన చెల్లెలు సరస్వతి కూడా రత్నావళిని బాధపెడుతోంపటే సంతోషించడం జరిగింది చివరకు రత్నావళి కూడబెట్టి శెచ్చి యిచ్చిన డబ్బును పుచ్చుకుని వదిలంగా దాచుకోవడం కూడా తప్పుగాలేదు.

సారఘిక వ్యవస్థ మారడానికి ఆర్థిక వ్యవస్థ తోడ్పగడుతుం దన్న సత్యాన్ని విశ్వనాధవారు ఒస్పుకోరు పాత ఆచారాలను సాంసదాయాలను కాషాడుకుంజే ధర్మం నిలుస్తుందని, దానికొరకు వర్ణవ్యవస్థ అవుసరమని విళశ్వనాధవారి నమ్మకం.

18

కనుకనే రత్నావళి పాతను అలా చితింంరు. శారీరక సౌఖ్యాన్ని కోరి ఇల్లు వెడలిపోయిన రత్నావళి పళ్చాత్తాపంతో సం (ప్రదాయాన్ని నిలబెట్టాలనే తలంపుతో తన జీవితాన్ని అంతం చేసు కున్నట్లుగా చిత్రించారు

అన్నా కెరినినా పాత్రను లియోటాల్‌స్టాయ్‌ అలా చ్వితించ లేదు. ప్కూడల్‌ సౌసైటీ లొనికుళ్లును ఎత్తి చూపించేందుకు అన్నా 'కెరినినాసు సృష్టించాడు. కనుకనే అన్నా ఆత్మహత్య చేసుకున్న ప్పుడు ఇలాఅనాన్షడిం

“దాధలతోను అబద్దాలతోనూ, దుఃథాలతోనూ దుర్మార్షాల తోనూ నిండి ఉన్న పు స్తకొన్ని, అన్నా శేరినినా ఏ దీపం సహాయంతో చదుపుకుందో, ఆ దీపం ఒక్కసారి ఇదివరకెస్పుడూ వెలగనంత (పకాశంతో వెలిగి చీకటితో ఉన్న (పఫంచాన్నంతటినీ స్పష్టంగా కనబరచి, భగ్గుమని మండి, మెల్లగా తగ్గి శాశ్వతంగా ఆరిపోయింది-

కుళ్ళిపోయిన సమాజాన్ని మార్చేందుకు ఉదారబుద్ధితో లియో టాల్‌స్టాయ్‌, అన్నా కెరినినాను సృష్టించారు. గతించిన కాలంలోని వర్ణాశ్రమధర్మాలసు సమత్చించేందుకు వాటిని పునరుద్దరించేందుకు విశ్వనాధవారు రత్నావళిని సృష్టించారు, కాగా ఈ రెండుపొ(తలూ ఒక కేనని చెప్పడం తప్పుకాదా? ళు

19

గ్‌ అల్లి ఏది స్య్యపదాయం'? ర్మ వెకుడంను ది?

వర్ణాశవం ధర్మ వెంక్కడున్న

“పంస్కారం కంయకే. సొయ్యపదాయం మిన్న, సాంప్రదాయం లో నున్న భదత సంస్కారంలో లేద” అని నమ్మించేందుకు విశ్వనాధవారు చెలియలి కటను సృష్షి 9చాదు.

ల వు

(పతి జాతికీ ఒక సంసదాయం ఉంటుంది ఈ సంప్రదాయం కౌలాసు గుణమైన మార్పులకు లోనవుతూ. జాతి అభివృద్ధి జెంద డానికి తగిన పునాదిగా ఉపయోగ పడుతుంది ఆంతేగాని, మార్పు లకు చేర్పులకు లోనుగాకుండా ఉండదు.

సంస్కారం పనికిరాదని సంప్రదాయాన్ని పట్టుకుని పాకు లాడితకే పురోగనునమే ఉండదు. కాశ సం్యదాయాన్ని చైతన్య

20

విలసితంగా మార్చి పురోగమనాన్ని సాధించడానికి సంస్కారం అపుసరం

చెలియలికట్ట లోని రంగారావు పాాకకు నరియైన సంస్కారం లేదు. ఆవేశమున్నది. సం్యవదాయం "పేరుతో సాగిపోతున్న స్వార్దా వికీ (క్రార్యానికి ఎదురు తిరగాలనే కోర్కె. ఉన్నది, కాని ఏది నరి మైన సిద్దాంత మో = ఏడి కాడో? అతనికి తెలియదు. కనుకనే హద్దు లేని స్వేచ్చ మంచిదను కున్నాడు. చివరకు రత్నావళి తర్క-ం ముందు నిలబడ లేక ఓడిపోయాడు.

ఇలాంటి ప్యాతలను సృష్టించడం ద్వారా, విశ్వనాధవారు “సం స్కారం కంపే సం్యపదాయమే మిన్న” యని రుజు వుచేయడావికీ

(్రయతిష్నంచారు. కాని సాం్యస్రదాయ మనగా ఏది ? ఏనాటిది 2 అది మార్పులకు. క్షూర్చులకు, లోనపుతుందా ? లేదా? అనే్యప్రశ్న అకు మాతం, చెలియలి కట్టలో ఉావాబు లేదు=

మానవాళి మాతృస్వామిక దళలో నున్నస్పడు వర్ణాలు లేప్పు వివాహాలు లేవు తమ తండ్రి యెవరో బిడ్డలకు చఊలియదు, ళల్సి మాత్రమే కెలును. కుటుంబం మిద పెత్తనం తల్లిదే- తలి చెప్పిన మాటికుతిరుగులేదు అదే ఆనాటి సంప్రదాయం.

ఆ సమాజం మారింది సం్యప్రదాయం మారింది, వె వాహికజీవనం ప్రారంభ మైంది, పితృస్వామిక నమాణం వి స్పరించింది, ఆటవిక సాందదాయాలు అమలులో కొచ్చాయి, జంతుదిలులతో పాటు నర బలులు కూడా సమర్పించ బడ్డాయి. చివరకు ఆర్య బుషులు

త్రై క!

కూడా నూనవులను యజ్ఞ పళువులుగా జేసి వధించినట్లుగా శున 'న్సేపుని కథనుబట్టి _తెలుస్తున్నడి గదా? అలాంటి సంథపదా యాలు విడనాడవలసిసవి కావా?

(బ్రాహ్మణులు వేదవిహిత కర్మానుష్టానపరులై. వై దికవృ త్తితో జీవించపలెనేగాని ఉద్యోగాలు చేయకూడదని మనువు శాసించాడు గదా? అలా జీవించడం సాధ్యమేనా?

సాధ్యంకాదని ఏనాడో తేలిపోయింది. వై దికవృత్తులు లభ్యం గాక అనేకమంది (వాహ్మణులు బానిసలై పోయినట్లుగా నారద స్మృతి చదివితే తెలుస్తుంది. అవేకమంది (బ్రాహ్మణులు నియోగు లైనారు అలా గాకుండా నునుధర్మ సూత్రానికి కట్టుబడి, సాం దాయం పేరుతో మడి కట్టుకుని కూర్చున్నట్టయితే (వాహ్మణులు గౌరవప్రదంగా జీవించ గలిగేవారా?

సహగమనం 'ఘోరమని" దానిని ఆపవేయాలనీ రాజారామ మోహనరాయ్‌ ఉద్యమానిని (ప్రారంభించిసపుడు అనేకమంది సనా తనులా ఉద్యమాన్ని న్యతిరేకించారు. భర్త చనిపోయినప్పుడు ఆ శవంతోపాటు భార్య కూడా సజీవదహనం కావలసిందే నన్నారు. లేనిచో ఆ భార్యకు నరకం తప్పదన్నారు. పొందూమతం నాశన మైపోతుందన్నారు.

కాని ఈ నాడు సనాతన ధర్మపరాయణుల మని చెప్పుకుంటున్న వారి ఇండ్లలో కూడా వితంతువులు (బతికి ఉన్నా రేం? సహగమనం చేయ లేదేం?

22

రజస్వల కాకపూర్వమే అమ్మాయి పెళ్ళిచేయడం ఇటీవలినరకూ సం్యవదాయంగా ఉండేది, “అష్టవర్షా భవేత్‌ కన్యా” కొబట్టి ఎనిమి 'దేంత్ల నయనులోనే ఆడపిల్లలకు పెండ్లి చేయటం మంచిదని పీరాధివతులు, మఠాధిపతులు, గురుపులు, పురోపొకులు (నజలకు నూరిపో'పేవారు.. రజస్వల కాకముందే పిల్ల 'పెండ్రీ చేయటేని కుటుంబాన్ని వలిపేసేవారు..

ఆ పరిస్టితి ఈనాడు లేదు. యుక్తవయస్సు వచ్చిన పిమ్మటనే వివాహాలు జరుగుతున్నాయి

యు క్త్రవయన్సు వచ్చిన తరువాతనే సేత, దమయంతి మున్నగు వారి స్వయంవరాలు జరిగాయి ఆ సాంప్రదాయాన్ని మార్చారు న్వయంనరాన్ని. ఆపివేళారు.. బొాల్యవివావిలు. (ప్రారంభించారు, అలాంటి నివాహొలు మంచివి కావనుకున్నారు. మళ్ళీ సంవ చాయాన్ని మార్చుకున్నారు.

రళా్మావి మెడలో తాళికట్టిన సీతారామయ్య చెనిమిచేండ్ల్‌ పిల్ల అను పెండి చేనుకోలేదు, రజన్వలైన వారినే చేసుకున్నాడు, తన ఇెల్లెలై న సరన్వతి భర్త చనిపోయినప్పుడు, ఆమెను తీసుకుపోయి భర్త చితిమీద పెట్టి సజీవదహనం జేయలేదు. తాను వేదం చదుపు కోలేదు శమ్మునికే, మేనల్చురికే, ఇంగ్లీను చదువులు నేర్పించాడు. పం? ఎందుకని? ఇక్కడ సాం్రదాయ మేమైసోయింది?

కుంతికి పొండురాజుతో పొటుగా సూర్యుడు యముడు, వాయు డేవుడు, ఇంద్రుడు భర్తలు అని (వ్రాశారు (దౌవదికి పంచ పొండ

౭వ

పులు భర్హలు ఈ నిషయం భారతంలోనేఉండి. ఈనాటికీ హొమా చల (ప్రదేశ్‌లో కొన్ని చోట్ల ఇహం భర్ష్హృత్వం ధర్మసమ్మతంగా సాగిపోతోంది ఈ విషయాన్ని ఎవలైనా చెపితే దుష్టబుప్టతో చెప్పినశ్లేనా?

ఇంతవరకూ బహుభార్యాత్వం విచ్చలవిడిగా సాగిపోయింది. కోరదరు రాజులు, నవాబులు వందల కొలది భార్యలను పొందారు. ఈ బహుభార్యాత్వం ధర్మ సమ్మతమేనా? సాంద్రాయం. పేరుతో ప్‌టిని సమర్టించగలమా?

సృష్టిలో అనేకం పుడుతూ పెరుగుతూ సశిస్తున్నాయి.. కాని మార్పుమ్మాతం అలా నిరంతరాయంగా సాగిపోతూనే ఉంది. ఈ సత్యాన్నికాదవి పాఠ సంప్రదాయాలను పట్టుకు (వేలాడేందుకు విశ్వనాధవారు (సయత్నించడం దేవికి?

విశ్వనాథవారి _పయకాన్నైలను ,శీమతి పెతోనిచేవా సమరించినా "మరెవరు సమర్టీంచినా సరే పరిణామ(కమాన్ని మతం అడ్డుకో బాలరు, శే

4

అలి అటి వేయి పడగలలోని వగడాలు చెలియలి కట్టలో కంపే విశ్వనాధవారి భావాలు వేయిపకగలలో మరింత స్పష్షంగా బయట బడొయి. ఖై ౮ వేయిపడగల కంతకూ కీలక స్థానంలోనున్నది ధర్మారావు పాత, ధర్మారావు ఇంగ్లీ ఘచదివాడు, తెలుగులెక్సరర్‌గా కాలేజీలో కొంతకాలం. పనిజేశాడు. ఎస్టేటు వ్యవహారాలను హరస్పనాయడు చక్కంబెడుతున్న సమయంలో దివానాగావుశ్వడు. నలఖె యేండ వా. ళా వయసులో మొదటిభార్య చనిపోతే తిరిగి పదమూడేండ్ల బాలికను “పెండి చేనుకున్నాడు __ వ. కౌని, సనాతనధర్మం, ఆచారం సం(పదాయం మంచివని వాది స్తాడు. తాను చెప్పతున్నదానికి భిన్నంగా పోవలసి వస్తే, ఆపద్దర్మం గా పరిగణిస్తారు, ___. 25

ధర్మ నూ్యక్రాలకు విపరీతమైన అర్జాలు చెప్పడం, ఆచరణలో ధర్మచ్యు తులు గావడం ఈనాటిదికాదు మొదటినుండీ వస్తున్న దే = ధర్మారొవు తండి రామేశ్వరళశాన్తి. శాస్త్రికి పద్దెనిమిదేండ్త ఉపాయంలో మూడేండ్ల వయసుగల సాొవ్యతమ్మ నిచ్చి పెండ్తి చేళాడు తరువాళ మూడేండ్లకు రామేళ్వరళాస్త్రి గంజాం. జిల్లాకు ఏడో పవిమీదవెళ్లి, అచటిసుండి త్ష్యతియ కన్యయైన రంగాజమ్లను లేవదీసు కొచ్చాడు. మరొక నాలుగేండ్ల తరువాత తీర్థయాత్ర చేస్తూ తమతోపాటు య్యాతలు చేస్తున్న వెళ్ళుల అమ్మాయితో. కలసి పారిపోయాడు. ఆ అమ్మాయి పేరు హైమవతి. అంతటితోనై నా సరిపెట్టకోక శూ్యద్రవనిత యైన మంగ మెడలో తాళి కట్టాడు _.. ఈ నలుగురు భార్యబేగాక రామేశ్వరళాస్తికి రత్నగిరి అనేపేరు గల భోగాంగన కూడాఉంది అయితేనేం? రామేశ్వరళాస్తగారి ప్వాఠ విశ్వనాథవారి దృష్టిలో ఆదర్శనీయమైన పాతం “వర్ణాశ్రమ ధర్మములనిషయు ముద్ద కట్టినమూ రీ. భారతదేశము వ! యొక్క యాత్మ, (తయీవిద్యశ్‌'క వ్యాఖ్యానము,” అని రామేశ్వర కాస్త మూర్తిని నర్జించారు సత్యనారాయణగారు, అవకాళం దొరికితేచాలు, ఆడ పిల్లలను లేవదీసుకు పోయిన ఛి వాడు పైగా థభోగాంగన నుంచుకున్నవాడు, ఆదర్శమూర్తిగా పరిగ జింపబడితే. కొస్త సమర్థతగల (ప్రతివాడూ అలాంటి పనులు చేయ వచ్చుగదా? ఆ పనులు ధర్మసమ్మతమెన వేనా ? లోకులాతనిని నిందించరా ? 26

నిందించలేదంటారు విశ్వనాధ

“లోకదృష్టిలో నీ వివాహములు ఆయన కాముకతయు, (బవాద హేతువులై ననూ, రామేశ్వరళాస్తిగారి యౌదార్యగుణ సము[ద్రములో సవిమునిగిపోయెను” అన్నారాయన,

రామేళశ్వరశాస్తి అన్నుదాత గావచ్చు. మేటివిలుకాడు కావచ్చు. ఆయన దివాన్‌ గాబిళ్హి ఆపదలో నున్నవారిని ఆదుకునే స్వభావం కలవాడు కాబట్టి, పజలాయసను నిందించకి పోవచ్చు పైగా 'మెచ్చుకోనూవచ్చు కాని, అంతమ్మాతం చేతనే వర్జ్య్మాశమ ధర్మము లని యు ముద్దగట్టిస మూర్తిగా భారతదేశము యొక్క ఆత్మగా (తయీవిద్యకొక వ్యాఖ్యానముగా, రామేశ్వర శాస్తిని వర్ణించ వచ్చునా ?

“చాతుర్వర్దం మయాౌసృష్టం” అన్నాడు థ్రీ కృష్ణుడు. బహుళా ఆ దేపడు సృష్టించిన నాలుగు వర్ణాలను విస్తరింప జేయ డానికి ఈ భూదేవుడు పూనుకున్నాడు కొటోలు ? దేవర న్యాయం నిలబెట్టడాని కై థభోగాంగన నుంచుకున్నాడేమో ?

నలుగురు భార్యలకు నలుగురు కొడుకు లుపుట్టారు. వారిలో కూూదస్త్రీకి పుట్టినవాడు వసిరిక పాములాంటి వాడు, అసలు వాడి "పేశే పసిరిక భోగాంగనకు దేనదాసి పుట్టింది, తలా ఒక పదెకరాల చొప్పున వారందరికి రామేశ్వరశాశ్తిరాసి ఇచ్చాడు. తరువాత జమిం దారుతో “పీవీ పెట్టుకున్నాడు. చివరి దశలో పొట్టగడవక వాధ పడ్డాడు,

2

రామేళ్వ రళాశ్త్రి పుట్టింది వైదిక కుటుంబంలొ, సర్చింది విలు విద్య- దిహుళా అది క్ష్యతియధర్మం కావచ్చు. చిన్నతనంలో వ్యవసాయం జేశాడు. అది వైశ్ళధర్మం కాబోలు. ఒకప్పుడు జమిందారుగాతి ఛాన్యప్ప పాతరల వద్ద కాపలా ఉన్నాడు. అది కూద ధర్మమేమో? పెగా. నాలుగు వర్ణాలవారెని పెండ్లాడి థోగాం గన నుంచుకున్నాడు. కనుకనే వర్ణాశ్రమ ధర్మైములనిియు ముద్ద గట్టిన మూర్తిగా రామేశ్వరళాన్త్రిని వర్జించారేమో?

కాని, పంచమ వర్ణం మౌాపేమిటి? ఆ వర్షంవారి అమ్మాయిని కూడా రామేళ్వరళాస్త్రి పెండ్లాడితే వాగుండేది కదా? వాళ్ళ చేసే వనులుకూడా ఏదో ఒక సమయంలో చేస్తే పూర్ణత్వం సిద్ధించేదికదా? అంతటివాడు పెళిష్టుడు, అరుంధతిని పెండ్లి చేసుకోలేదా? కాశ్మీరు రాజైన చ్యకవర్మ, హఠిజన యువతిని పెండ్లాడి, పట్టపురాణిగా గొౌొరవించలేదా?

బహుశా, అన్చృశ్యత అడ్డం వచ్చిందేమో? అయితే, ఇతర వర్ణాల కన్యల విషయంలోనూ, భోగాంగస విషయంలోను ఏ ధర్మ స్యూక్రాలు అడ్ధం రాలేదా? వారు పెట్టిన భోజనం తినడానికున్న అభ్యంతరం వారిని పెండ్లాశటానికి లేదా? =

దేవరన్మాయం సాకుతో కామకలాపాలు సాగించినవారి సరసన రామేశ్వరశాస్తిని చేర్చవచ్చు ఇలాంటివాడు _తయీవిద్య కొక వ్యాఖ్మానిమా? తేక త్రయీ ధర్మాలను నాళనంచేసిన మహాను థధాపుడా?

26

రంగారావు చేసిన వనులు చెడ్డ్దవా ల సుబ్బన్న పేట జమీందారు దగ్గర దివాన్‌గా రామేళ్యరళా స్త్రీ చాలాకాలం సవిచేళాడు, ఏదో విషయంలో తను చెప్పినమాటను జమిందారు వినలేదని ఉద్యోగంనుండి విరమించుకున్నాడు. ఆ తరువాత కష్టాలపాలై చనిపోయాడు. మ8ి కొంత కాలానికి జమీం చారుకూడా చనిపోయాడు ..

ఆ పిమ్మట సుబ్బన్న పేట (పజల కనేక కష్టనష్టాలు కలిగా యని సమ్మించడానికి వేయిపడగలలో విశ్వనాథవారు. చాలా వాశావ,

పెద్ద జమిందారు చనిపోయిన పిమ్మట, ఆయన కుమారుడు రంగారాపుకు పట్టాభిషేకం జరిగింది. ఆ సమయంలో రంగారావు పట్టపు'సేనుగు నెక్కకుండాా కారులో ఊరేగాడు. అందువల్ల లఅక్ష్యణ అనే పేరుగల ఏనుగు బాధపడి, తలనేలకేసి కొట్టుకొని చనిపోయిందటం చచ్చిన పిమ్మట “స్వామి"గా మారి తన తడాథా చూపంచిందట.

వీధి భాగవతులను, తోలుబొమ్మలాడేవారిని, పురాణాలు చెప్పే వారిని, చివరకు రత్నగిరి మేళం వారిని కూడా రంగారావు సరిగా సత్కరించక పోవడం వల్ల సంపదాయక విద్యలు దెబ్బ తిన్నాయట -

త్త 29

రామేశ్వరళాశ్తి కుమారుడైన ధర్యారావును తృణికరించడం చేతనూ. గణాచారి మాటలను సమ్మకపోవడం చేతనూ కీడు జరిగిందట, కోటలోనున్న ఏనుగులను, గ్యురాలను రంగారావు తీసివేళాడు. కార్డు కొన్నాడు. సుబ్బన్న పేటకు మంచిరోడ్డు వేయించాడుం తరువాత రై లుమార్గంకూడా వేయించాడు. బస్సులు, రైచ్ళు రావ డంతో ఎవరెవరో చేరి హోటల్సు పెట్టారు. కనుకనే పాలు కరువై శోయాయట. ఖర్చులు పెరిగాయట, సుబ్బన్న పేటలో రంగారావు గారొక కాలేజి పెట్టించారు. ఒక టికి రెండు కాలేజీ లైనాయి కై9స్త్వవ ముషనరీలు సుబ్బన్న పేటలో (ప్రవేశించారు. కాబట్టి పరధర్మం పెరిగి, స్వధర్మం దె బ్బతిన్నదట._ గుండేరుకు ఆనకట్టకట్టారు, మెట్టభూములన్నీ మాగాణి భూములుగా మారాయి, అందువల్ల సర్వం వరిపైరుతోనిండి త్తెబుగు రైతు చచ్చిపోయాడట, మెట్టపైరులకు తావులేనందున పక్షులకు పాములకు నిలువ నీడలేకుండా పోయిందట. పెగా గుండేరుకు వర దళోచ్చెనపుడు కట్టతెగి ఊరు కొట్టువపోయిందటు హాస్పిటల్‌. పెట్టారు. ఇంగ్లీషు వైద్యులొచ్చారు.. కాబట్టి ఆయుర్వేద వైద్యం క్షీణించింది, డద్భు దండడమేగాని రోగం సయంచేయ గల శక్తి ఇంగ్లీషు వైద్యులకు లేదట జబ్బుచేస్తే ఇని్నై విఘభాతినీన్న మంత్రించి ఇవ్వగలవార్చు సుబ్బన్న "పేటలో లేకుండా పోయానట, 30

నుబ్బన్న పేట పెరిగింది. పంచాయతి పాలన (ప్రారంభ మెంది. పీధులలో విద్యుద్దీపాలు పెట్టారు, అందువల్ల లాంతర్లు మూలబడ్జాయట, పంచాయతీ (పెశిడెంటుగారి ఉంగరం, ర్మాతివేళ వీధిలో పడిపోతే, వెతకడానికి విట్యుద్దీవపు కాంకి బాలలేదట, లాం కరు దొరకలేదట, కాబట్టి _పెశిడెంటుగారి ఉంగరం పోయిందట సుబ్బన్న పేటలో సీటికుళాయిలు "పెట్టారు. కనుక బొవులతో వనిలేక్క అన్ని పూడిపోయాయబ, ఒకనారు పేటకు నిస్పు అంటు కుంక్కే ఆర్పేందుకు బాప్పలులేక కుళాయిల సీళ్ల చాలక "పేటింతా తగలబడి పోయిందట,

ఈ విధంగా సుబ్బన్నపేట పాడై పోయిందట, (నజలు కష్టాల పాలయ్యారట. వేయిపడగలస్వామి వడగలలో $08 నశించి, 'రెండుమా(త్రం మిగిలాయట. ఆ రెండింటిలో కూడా ఒళట్‌ కనిపించీ, కనిపించకుండా వుందట

ఇలా పాడె పోయిస సుబ్బన్న'పేట ఒకప్పుడెలా వుండేదో? వర్ణిస్తూ నత్యనారాయణగారిలా (వోశాడ = 1

“*పిర్రన్నినాయని వంశంవారు స్వామికి (సతినిధులు, (వాహ్మణ వంశము వారు (ప్రచారకులు, కాపవంశప్ప టాడుపడుచులు స్వామికి వ్యాఖ్యాతలు, ఈ రీతిగా భూమ్యాకాశముల మధ్య, స్వర్గ మర్త్య లోకముల మధ్య, (ప్రత్యక్షా (ప్రత్యక్షముల మధ్య నొక స్థిరమైన సంబంధ మేర్చడెను” =

క!

“పెన భగవంతుడు, (కింద రాజును, '(వాహ్మలుడును, ఈక శెండు మహాసంస్థలకు మధ్య గణాచారి (కించరాని లంక =

“ఇది నా్షుస్తంభముల ధర్మ మంటపము. స్వామి, జమిందార్కు (శ్రాహ్మణుడు, గణాదారి _ పీరు నల్గురూ స్తంభములు”

“ఈ మంటపములో సుబ్బస్న పేట (సజలు మహోత్సవములు చేయుచుందురు, ధర్మార్ధ కామమోక్షములను నటటిచెట్లు కట్టిన యా నాల్గు స్పంభములు, నిత్యము ళుభ చిహ్నాములై, వచ్చనై్నై శోభన హేతువులై యుండెను” _

ఈ విధంగా దేవతలకు నిలువ సీడయైన నుబ్బన్న పేటలో రంగారావుగారు రైలు, రోడ్డుమార్గాలు వేయించి, కాలేజీ పెట్టించి పంచాయతీ పాలస (సవేశపెట్టి, సీటికుళాయిలు, విద్యుద్దీపాలు సీట్‌ పారుదల సౌకర్యాలు కల్పించి, వరిసాగు విస్తీర్ణం పెంచడం వల్లి సుబ్బన్న పేట పాడై పోయిందని చెప్పడం కంకే, హాస్యాస్పద మన విషయం మరొకటుండదు,

వీజమే, రంగారావు తన తల్లివి, భార్యను, సరిగా చూడలేదు. పాశ్చాత్య నాగరికఠా వ్యామోహంలో పడ్‌పోయాడు. గవర్నుర్శకు, ఉన్నతోడో్యోగులకు షార్టీరిచ్చాడు, ఇంగ్ల్‌ వనితను తీసుకొచ్చాడు ధారాళంగా డబ్బు ఖర్చుచేళాడు. ఎపేటు అప్పుల పాలయింది. తను

చి రోగాలపాలయ్యాడు. ఈ లోపాలు రంగారాపులో వున్నాయి. వాటి నవర్రైనా విమర్శిస్తారు లా 3

కౌని, ఆయన అనేక మంచి పనులు చేళాడు. తన అధికారం తగ్గినా సరే, పంచాయతీ పాలనను (ప్రవేశ పెట్టించాడు. రోడ్డు, రైలు మార్గాలను వేయించాడు, సీటి పారుదల సౌకర్యాలు పెంచాడు. కాలేజీ పెట్టించాడు. ఇలాంటి పనులద్వారా (ప్రజలకేంతో మేలు జేశాడు. ఇందువల్లకూడా వెస్టేటు అప్పుల పాలై వుండవచ్చు ...

రంగారావు ఇంగ్లీమ చదువుకున్నాడు గాబట్టి సొంప్రదాయాలను విడిచి పెట్టాడనీ, ఆయన (ప్రారంభించిన అభివృద్ధి కార్యశకమాలు సుబ్బన్న పేటను పాడుచేశాయనీ చెప్పడం, తిమ్మిని బొమ్మిగా, బొమ్మిని తిమ్మిగా మార్చడమే గాని, మరొకటి కొదు,

చదువురాని జమిోందార్లు స్వర్గాన్ని సృష్టించారా 9 టు సుబ్బన్న పేట జమీందారులలో రంగారా వుకుదప్ప తక్కిన వారికేనరికీ చదమునను ,వ్రాయను తెలియదట. కాన్సి సాంప్రదాయ విద్యలలో వారికి మంచి పాండిత్యం కలదట. విలు విద్యలో, కత్తి సాములో వాళ్తు మొన ఇళ్లీట, అయితే వారెందుకు చదువుకోలేదు ? కొప్పలు కనుకనా ? తాము చదువుకుంటే వర్ణాశ్రమ ధర్మం నాళనమై ఫోతుందనే ఖీది వారు పాటించడం వల్లనా ఇ ఏ3

ఎందువల్లనై తేనేం ? వారు చదువుకోలేదు. కౌని పితృ దేవ తలకు మాసికాలు, తద్దినాలు పెట్టారు. స్వామికి ఉత్సవాలు చేయిం చారు. పురాణాలు చెప్పించారు. వీధి భాగవతులను, పగటి వేషగాళ్ళను + సన్మావించారు, తోలుబొమ్మ లాడించారు. అంతేగాని వ్యవసాయాభి వృద్దికి, విద్యాభివృద్ధికి (జల ఆర్టికపరిస్థిత్రిని మెయగు పరచడానికి, వారెవరూ చిన్న మెత్తు పని చేసి నట్టుగా కనిపించదు. అయినా, ఎసేటులోని (సజలు స్వర్షసుథాల ల్ని బి ణి సనుభవించారా ? తన పూర్వులు నడచిన మార్గానికి థిన్నంగా రంగారావు నడి చాడు, కాని. (ప్రజల క్షేమంకొరతు అనేక పనులు చేశాడు. కనుకనే సుబ్బన్నపేట _సజలకు తిన్నలొచ్చాయౌ ? గుండేరుకు అఆసకట కట్టించి, వరిసాగు విసి ర్దం పెంచడం గ న! సష్టదాయకమా ? సర్‌ అర్థర్‌ కాటన్‌ తప్వుచేశాడా లి ధవశేళ్వరం వద్ద, గోదావరి నడిమీద, సర్‌ ఆర్థర్‌ కాటన్‌ ఆనక్షట్లను నిర్మించకముందు, ఆనాటి గోదావరి జిల్లాలో జనసంఖ్య ఆయేటి కాయేడు తగ్గిపోయింది. 18బివ సంవత్సరంలో ఏడు లక్షల ముప్పై ఎనిమిదివేలుగా నున్న జనసంఖ్య 1848 నాటికి అయిదు కూ ప్రశ

లక్షల అరవై 'వేలకు తగ్గిపోయింది, అనగా పెరగడం లేకపోగా సంవత్సరానికి తొమ్మిదివేల చొప్పున జనసంఖ్య తరిగి పోయిందన్న మాట,

దీనికి కారణమేమిటి ? పలనాటి కరువు, రేనాటి కరువు, డొక్కల కరువు వంటి కరువులు, కాటకాలు కారణంకాదా 7 వర్షాలు సణావుగా కురిస్తే, పండడం, లేకపోతే పైటలు ఏండిపోవ డం పల్లికాదా శా

కోస్తా జిల్లాలలో వర్షాలులేక 1880 లో పంటలు పండలేదు, 1887 లో పండాయి. ఆ తరువాత వరుసగా నాలుగేళ్లు సంటిలులేవు, (సజలు మలమల మాడి చచ్చారు. ఇలాంటి కాటకాల బారి తిరిగి పడకుండా కోస్తాజిల్లాల (వజలను గోదావరి, కృష్ణ పెన్న ఆన కట్టలు కాపాడ గలిగాయి.

ఆనకట్ట పారంభమైనప్పుడు ఆనాటి గోదావరి జిల్లాలో అయిదు లక్షల అరవై వేలుగానున్న జననంఖ్య, 1881 నాటికి ఇరవై లక్షలు దాటింది ప్రజలుసుఖంగా జీవించ గలిగారు. అచటి సండిన పంటలు తరుగు (ప్రాంతాలకు సరాఫరా చేయబడ్డాయి,

ఈనాడు గోదావరి డెల్లాలో సగటున కోటి ఎనిఖై లక్షలబిస్తాల ధాన్యం, సలభై లక్షల టన్నుల చెరకు పండుతున్నాయి. తసుల పాఠకులు, పనస అరటి, కొబ్బరి తోటలు, ఒక'పేమటి? అనేక్తం పండుతున్నాయి. తె5్‌

ఇదే పరిస్టితి కృష్ణా డెల్హాలలోను ఇతర డెల్టా ప్రాంతాలలోను వుంది, కరువు కాటకాల బారి పడకుండా ప్రజలను రక్షించగల ధాన్యాగారాలుగా మన డెల్హాపాంతాలు పరిగణింప బడుతున్నాయి. ఈ అభివృద్ధికి మూలం సర్‌ ఆర్థర్‌ కాటన్‌కు మానవులపైన గల యేమ, ఆయనగారి దూరదృష్టి మాత్రమే...

కాగా, సర్‌ ఆర్ధరకాటన్‌ను మనంకీ ర్రిస్తున్నట్లుగానే, గుండేరుకు ఆసకట్టి కట్టి, వరి ఫాగు వి పస్తీర్తానిి పెంచిన రంగారావును కూడా కీర్తించాలి. అంతేగాని ఆయన చేసిన పనివల్ల, మెట్టపైరులు తగ్గి పోయాయని, పక్షులకు పాములకు నిలువ నీడ లేకుండా పోయిందన్మి కట్టకు గండి పడ్తి ఊరు కొట్టుకు పోయిందని దుస్పచారం చేయ కూడదు. మానపుల మీద కంపే పాములమీద తోద్ధాభ కులెక్కువ గలవారు మతమే ఆపని చేయగలరు.

విశ్వనాధ వారేమి చెప్పినా, ఇరిగేషన్‌ (ప్రాకెక్టులు లేకపోతే మనకు ఆహార కొరత తప్పదు. “అన్నమో రామచందొ యని అలమటిస్తూ _సజలు మరణించక తప్పదు. కనుకనే (పాజెక్టులు కావాలంటున్నారు ప్రజలు, అనేక (పాజెప్టలను నిర్మిసోంద్మి పభుత్వం.

“అన్నమయం (పాణం అన్నారు పెద్దలు “అన్నం పర అహ్మ స్వరూపం” అన్నారు “ఆకలితో నున్న్మవావికి అన్నంరూపం తోనే భగవంళకుడు (ప్రత్యక్ష మవుకాడు "అన్నారు గాంధీజీ. కాగా,

36

అన్నం కొరకు సృష్టికి పతి సృష్టి చేన్తునాన్నరు. జీవనదులో నీటిని (పాజెక్టలద్వారా పొలాలకు మళ్ళించి (ప్రజలకు అవసరమైన ఛాన్యాన్ని పండించు కుంటున్నారుః

ఇవన్నీ దేనికంటారు. విశ్వనాధ. ఈ (ప్రాజెక్టులు వరిపైర్డు మన నాశనానికి మ్మాకఠమే దారి తీస్తున్నాయని బాధపడుతున్నాడు.

మెట్ట పంటలు పుష్టికరం, కాబట్టి వాటినే పండించడం మంచి దంటారా? వర్షాలు ఎక్కు వెనా, తక్కువైనా పండ వ్లుగదా? పండినా, (ప్రజలందరికీ సరిపడ పండుతాయా ? జొన్న, సజ్జ రాగి, వేరుళనగ వంటి పెరులకు కూడా, (ప్రాజెక్తులనుండి నీటిని సరఫరా చేసి

నా ల

నప్పుడు మ్యూతమే పుష్కలంగా పండుతున్నాయి గదా?

వెగా, వరి పైరువేసే డెల్టా భూములలో మినుము, పెసర వేరుశనగ వంటి పైరు పంటలు కూడా దాగా పండుతున్నాయి గదా? ఇలా పంటలు, పండడంవల్ల తెలుగు రైతు చచ్చిపో యౌడా ?

వరద (ప్రమాదం గుండేరుకు ఆనకట్ల కటి, నీటిని నిలవ జేయడం వల్ల వరద వ! న!

లొచ్చినపుడు కటతెగి, పేట కొట్టుకు పోయిందనే నమ్మకం పాఠకులకు కలిగించడానికి విశ్వనాధ పయత్నించారుం

క్‌ 37

నాగార్జున సొగర్‌ (ప్రాజెక్టువల్ల కృష్ణానది వరదలు తగ్గాయి. హద్దూ ఆపూ లేకపోవడం వల్లనే గంగానది పొంగి అలనాడు హస్టినా పురాస్ని సర్వనాశనం చేసింది. ఈనాడు పాట్నా నగ రాన్ని ముంచివేసింది, కృష్ణానది మీద తగినన్ని ప్రాజెక్తు లున్నాయి గనుకనే వరద (ప్రమాదం పూర్తిగా తగ్గిపోయింది. ఎక్కడైనా, ఎప్పుద్యైనా,. ఏదోఒక కట్ట తెగితే, కొంత నష్టం కలగవచ్చు. కౌని. ఆసష్టం, (ప్రాజెక్టులు లేనందువల్ల కలిగే నష్టా లలో నూరోవంతు కూడా వుండదు.

కనుకనే, ఉధృతంగా పొంగి (ప్రవహించే నదుల మీదా వాగుల మీద ప్రాజెట్టలు నిర్మించడానికి (ప్రభుత్వం పూనుకుంటోంది.

ఈ నిషయంలో ఏదైనా అనువూనముం'పే, శ్రీనాధ కవి సార్వ ఖౌముడు పడిన బాధలనొకసారి విశ్వనాధవారు గుర్తు చేసుకోవాలి.

రాజుగారికి చెల్లించవలసిన శిస్తును చెల్లించ లేక, వంగబెట్టి తన మెడమీదనె త్తిన గుండు బరువును మోయలేక, శ్రీనాధకవి సాళ్వభౌముడు. ___

క కృష్ణవేణమ్మ గొని పోయి కొంత మెరు విలబిభాక్తులు దినిపోయె తిలలు పెసలు, ఎట్లుచెల్లింళు టంకంబు లేడు నూర్లు.” అని వాపోతున్న కవి సార్వభౌముని రూపాన్ని కళ్ళముందు. ప్రత్యక్షం చేసుకోవడం మంచిది.

ఆనాడు ఆనకట్టలు. లేప. కర కట్టలూ లేవు, అందుచేత కృష్ణకు వరదలొచ్చి పైరు కొట్టుకు పోయింది ఆతరువాత వేసిన

38

నూపుపంట, పెసర వంట పిట్టలు తినిపోయాయి, శిస్తులు చెల్లించ లేక (భ్రీనాధుడు బాధపడ్డాడు, స!

ఇలాంటి అనుభవాలెనోో పున్నాయిః కాని, ఇవేవీ విశ్వనాథ వారి కక్కరలేదు. ఆయనకు కావలసింది దేవ మాతృకలు, పిట్టలు, పాములు

కనుకనే మెట్ల మెరులు తగ్గిపోవడంవల్లి తిండి లేకను చెట్ల కొమ్మలు సరికి విద్ద్యుద్దీపాల తీగలు వేయడంవల్ల నిలువ స్‌డ లేకను, సక్తులు బాధపడి చెల్లా చెదరయిపోయాయని; పాములకు కూడా అదేగతి పట్టిందని చెప్పగలిగారు, ప్రజలకు నుఖ్య మైన ఆహార సమన్యను విన్మరించ గలిగారుం

అందరూ చదువుకో నక్కర్హేదా !

ఆందరూ చదువుకోవలసిన పని లేదంటారు విశ్వనాథం నిర్బంధ (ప్రాధమిక విద్యవలన లాభం అేదని ఆయన ఖచ్చితంగా చెప్పివేళారు.

“ఈ విద్యా విధానము వలన లాభమనునది మనకులేదు. దేశములో వృత్తులు చెడిపోయినవి గనుక సీవిద్యల వలననేమో సంపాదించవచ్చునని లోకమున కాళశగలుగవచ్చును, వృతి విద్యలో చదువు కొనకుండానే సం్యవ్రదాయమువలన్క (బతివాడును దన యింటి

౩9

ల్లోనే నేర్చుకొనును. ఫది పదునారేండ్ల పయన్సు వచ్చువరకు కుల విద్యయందారి తేరును. కులవిద్యయే కూడు పెట్టును.” అని హితోపదేశం చేశారు

దీని భావమేమిటి? ర తులనుండి పాకీ పని వారివరకూ ఎవరి వృత్సిలో వారుండాలి. వారి పిల్లలుకూడా అదే పనిచేయాలి. వారికి చదువులు సనికిరావు. అని చెప్పడమే గదా 2

అయితే ప్రజలకు విద్యాబోధన జరిగేదెలా? అని (వన్ని స్తే-

“వీధి భాగవతము, తోలబొమ్మలు, హరికధలు, యక్ష గానములు, జంగము కధలు, వొక'పేమిటి సర్వమును విద్యాబోధ కొరకే యేర్పడినవి. దేశమునకు విద్యాటోధ, యీ భాగవతాదులాడు వారికి వృత్తి విద్య, సంఘమును రెండుభాగములుగాజేసి, యొక భాగ మింకొక భాగమునకు బోధకము. బోధకమైన భాగమున కదివృత్సి * ఇంత విచితమైన సంఘసృష్టి యెక్కుడనుండును ? నాని నెచ్చటి వచ్చట మూలచ్చేదముచేసి యిప్పుడు నిర్బంధ విద్యయనిన నేమి లాభము ౯” అని బాధపడ్డారు,

వపపంచనుంతటా నిర్బంధ (పాధమికవిద్య కౌవొలంటు న్నారు. కౌని, విశ్వనాధ మాతం "సంఘంలోని ఒకభాగ మింకొళ్ర భాగమునకు బోధకము. అది వారివృ త్తి” అంటున్నారు.

టోధకమైన భాగంలో కూడా స్త్రీలు చదువుకోనక్కరలేదట.

తీగ

“సంప్రదాయము తెలిసికొనుటకన్ను నెక్కువ చదుపుండదు. సంప్రదాయము చదువే. దానిని మరచిపోరాదు వేశేచదువ నక్కర లేదు. మన యిండ్లలో బెద్దవారందఅము నిత్యము గొప్ప నంగళు అను గూర్చియే మాటలాడుకొను చుంటిమేని, పిల్లలకవి వానియంతటి నవియ్‌ వచ్చును, అందుకనియీ మనదేశములో నోములు,(వతములు, సండుగలు నిన్నియున్నవి. ఇవియన్నియు నాడు పిల్ల లకు విద్య పచ్చు మార్షములే. ఇంటిలో నా సౌం్య్రదాయము చెడకుండ చూచు కొనవలయును”, అని సలహా యిచ్చారు.

అయికే, బుగ్వేద సూక్ష్యదప్టలైన లోపాము[ద్రరోమళ, ఆదితి, విశ్వవార, శశ్వతి, అపాల, ఇంటదాణి వాగ్దేవి రా్యతిదేవి, ఊర్వశి, స్త్రీలు కారా? వారెవరూ చదుపవుకోలేదా?

యాజ్ఞ వల్కు్యు నంతటి వానితో వేదాంత చర్చసాగించిన మెతే9

ళా నూ శ యిక్కి గారికి చదువు రాదా? _ సత్యభామకు చదవడం. (వాయడం క తెలియదా? కృష్ణదేవరాయల. భార్య అన్నపూర్ణ చదువుకో లేదా? నోములునోచి, పటకలుగులలో పాలుబోసి, శ్రీమతి ఇందిరా ల్‌ గాంధీ (ప్రధానమంత్రి కాగలిగెనా? తోలుబొమ్మలు, వీధినాటకొలు జూచి, తిరుప్పనాళ్యార్‌- (హరి జనుడుు వైష్ణవుల వేద మసదగిన తిరువై మోలో గంథాన్ని రచిందాడా?.- |

రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు, కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి, ఉఆపురనేని రామస్వా మిచౌదరి, తాపీ ధర్మారావు, జాషువాకవిలాంటి వారంతా తో లుబొమ్మలు, వీధెనాబకాలు జూచి పండితులై నారా?

నాటకాలు జూచి, పురాణాలు వినడంవల్ల నే జగదీశ చంద్రబోస్‌ పపంచ వ్యాతి ఐడసెనా? అణు విజ్ఞాన శాస్త్రంలో భాభా? పొరాభాయ్‌లు మహోన్నత శిఖరాల సందుకునాారా?

చదవడం, (వాయడం తెలియకుండానే మహాత్మాగాంధీ జాతిపిత కాగలిగాడా? సర్దార్‌ పపేల్‌, సుభాష్‌ చం(ద్రబోస్‌, దాబూ రాజేంద్ర సొద్‌, లాల్‌బహదూర్‌ శాస్తి లాంటి వారంకా రాజకీయ చతు రులు, పాలనాదక్షులు కాగలిగారా? _

ఈనాడు దాదాపుగా మనదేశంలో అరవె కోట్ల చజలునా రు, సినిమాలు, నాటకాలు చూస్తున్నారు, హంకధలు, బు(రకథలు ఉజకు్క[-లకధలు వింటున్నారు. రేడియోలు (ప్రబారంచేసే భక్తిగీతాలు, పురాణగాధలు వింటున్నారు. భజనలు చేసున్నారు. నోములు నోన్తున్నారు. పుట్ట కలుగులలో పాలు బోస్తున్నారు. అయినప్ప టిక్కీ పారశాఅఅలో చదువృకోని వారెవరనా పెకి రాగలుగు తున్నాఠాః శా

డాక్టర్లు, ఇంజనీర్ల ఆఫీసర్లు, గుమాస్తాలు, కరణాలు, మునన బులు మొ్యకమేగాక, పరిశ్రమలలో పనిజేసే కార్మికులు కూడా యూ రోజుల్లో చదుపుకున్న వారై ఉండాతి. చదువురానివారు

తై

సై న్యంలో చేంలేరు, వ్యాపారం చేయళకేరు,. రాజకీయాలలో రాణించరు. స్రీలు చదువుకుంపే, పిల్లలకు విద్యను బోధించడం నులభ

మవుళుంది. విజ్ఞాన స్టాయి పెరుగుతుంది. రైతులు చదువుకుంటే వ్యావసాయక పద్ధతులు 'మరుగవుతాయి. ఉత్పత్తులు పెరుగుతాయి. వెనుకబడిన (సజలకు విద్యావకాశాలు కల్పిస్తే, (కమ్య,కమంగా పెకి రాగలుగుఠారు.

పారశాలలకు పోకుండా సం్యసదాయక వృత్తులతో జీవి స్తున్న గంగిరెడ్త, బుడబుక్కల, చెంచు, దొమ్మరి (పజల జీవితా లెలా వున్నాయో తెలియడం ళేదా ? నిరుద్యోగం పెరిగి పోతోంది గనుక, పారశాలల చదువు అక్కరలేదని చెప్పడం మంచిపవా ?

పారశాలల చదువులు ఉద్యోగం కొరకు మాత్రమేకాదు విజ్ఞానానిషై పెంచి, మూఢనమ్మకాలను తొలగించడానికి, పరి్యిశమలు స్థాపించి ఉత్పత్తులను పెంచడానికి, ఆరోగ్య సూ(శ్రాలను బోధించ డానికి, సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ చైతన్యం కలిగించడానికి అవన సరమవుతున్నాయి, కాబట్టి అందరూ చదుపు కోవాలి. చదువుకునే కాలంలోనూ, అ పిమ్మటను ఏదో ఒకపని, ఎపరికిష్ణమెనది. వారు చేయాలి. అప్పుడు గాని జాళి పురోగమించదు. నోములు, (వరాలు, హరికథలు, పురాణాలు, జక్కుల కధలులాంటి చెనిి ఉనప్నెప్పటికీ వ్యావసాయక పారిశ్రామికోత్సత్తులు. పెరగడానికి తోడ్చడవుం వాటివల్లి విజ్ఞాన, సాంకేతిక శాస్త్రాలు వృద్ధివొంద వు.

43

కనుకనే, 'పాధమిక, మాధ్యమిక విద్యలను వృద్ధిచేయడంతో పాటు, "బక్నికల్‌ మ్రైవింగ్‌ సూ(ల్స్‌, వైెన్సు మెడికల్‌, ఇంజ సీరింగ్‌, అగ్రికల్చరల్‌ కాలేజీలు అణుకేంద్రాలు,. పరికోధనా కే్యదాలు, రాడార్‌ ప్రయోగ కేం్యదాలవంటివి స్టాపింపదడు తున్నాయి. ఈ చదువులేవీ అక్కరలేదని, నోములు (వ్రతాలు, పురాణాలు, పహరికధలవంటివి మాత్రమే ధర్మార్డ కామమోక్ష హేతువులైన విద్యలనీ _ విశ్వనాధ వారెలా [వాయగలుగు తున్నారు ? విజ్ఞాన సొంశేతిక శాస్త్రాలు బహుముఖంగా వి _సరించిన నేటి కాలంలో, అంతరిక్ష వేదికలపెనుండి మానవుడు విశ్వాంత చా రాకాలను పరీక్షస్తున్న రోజుల్లో, మనంముక్కు. మూసుకుకూర్చొని (దిశ కగబమా? విశ్వనాథవారు మెచ్చుకునే వర్ణాశ్రమ ధర్మం. సంప్రదాయం ఏనాడో ఛిన్నాథిన్న మైపోయాయి. ఈనాడు, పై వర్ణాలవారి సేవలో కూయదులు నిమగ్నమై లేరు, వై భ్యులు వ్యవసాయం, పళుపాలన చేయడం లేదు, శ్షత్రియులు రాజ్యాలేలడం. లేదు (బ్రాహ్మణులు (వెదికవృత్తి తోనే జీఎంచడంలేదు. ఉత్పత్తి సాధనాలలోనూ, ఉత్ప త్తి విధానంలోనూ కలుగుతున్న మార్పులు, ఉత్పతి శక్తుల మధ్యగల సంబంధాలు, సామాజిక వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చి వేస్తున్నాయి న

ఈ సత్యాన్ని విశ్వనాధవారు చూడలేరు. కనుకనే సం్యప్రదాయౌా లను విడిచి పెట్టడంవల్ల ధర్మార్థ కామ మోక్షములకు దూరమైపోతు న్నామని, ఇలా దూరం గావడానికి, (బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం బయలుదేగడావిక్సి (వాహ్మణులు కూడా బాధ్యు లేనని విమర్శిస్తూ విశ్వన్తాధవారిలా (ఛాశారుు

“ధర్మశాస్త్రములు పోవునది యొక మార్గమున, ఈ (బాహ్మో ణులు ప్యోవునది మరియొక నూర్గమున, వీరియందు దయాతి ఓళ్లా దులు లేనేలేపు. బైబిలులో చెప్పినట్లుగా వీర”మేమను” _ అనగా ధనాధిదేవత__.. వానిని బూజింతురు. ఏదో చెప్పెచరే శాస్రం-- “మా ఇంటికి వచ్చుచు మా కేమి తెచ్చెదవు? మీ యింటికి వచ్చి నచో నూ కేమి షెట్టుదువులో అన్నట్టుగా నుండును వీర్తి వవ_ర్షన,

“*... వీరి నపయోజకులని, యైందుకును గొజగానివారని నింద్కి చుటలో తోపమేమియు లేధు; వీరి యింటిలో బిల్లి నమర్తయాడిన దనుకొందము. అందరును బెళ్తైలోని 'వెండిబెంబులును పట్టు సీతా

అను దిసి భోజనాదులకు తయౌరగుదుర్కు భోజ నములలో లోప

మేదయిన జరిగినచో "చేతకాని వెధవ. ఈ మా్యతమువాడు భోజన

ముస కెందుకు విలవవలయును” అని అల్లరి చేయును. ఎచ్చ

టనో తల తాకట్టు పెట్టి యప్పుదెచ్చి పీరందతిని మేవు ననుకొనుముం

అప్పుడు “వాడు కాబట్టి యా సంస్తార మీదుచున్నాడ” ని పొగడె

దరు పెట్టినచో పెండ్లి. పెట్టకున్న శాద్దము, ఇది. ఈబ్రాహ్మణ రు త్న్‌

ఆువుల పడతా ఏఐది యేండ్రు వచ్చి పెండ్లి చేసుకొనువారు, స్రీ యందును దమయందును గల దుర్నీతిని గోప్యముగా దాచుకొను వారు...

_కొడుకుచేత నింగ్సేషు చదివించని- యవదానులు సోమయాజు లును జూపించుము హైకోర్టులో వకీలనినచో తహసీల్దారనినచో గొప్పమర్యాద. వారందరు దొరలతోగలసి టీ తాగువారే, స్పెన్సరు హోటళ్ళలో కోడిగుడ్లు, అట్లు తినెడివారే....” నని ధర్మారావు పాత నడ్డం పెట్టుకొని ఘాటుగా విమర్శించారు విశ్వనాధహారు.

ధర్మారావు ఇవెసిస. పనేమిటి 1? ధర్మారాపు కంగ్షిషు చదుపుకోన్నాడు బిఎ, పరీక్ష నిచ్చాడు కాలేజీలో తెలుగు లెక్పరరుగా కొన్నాళ్ళపాటు ఉహ్వోగంచేళాడు మొదటిభార్య చనిపోతే, నలభ ఏండ్ల వయస్సులో పదమూడేండ్ల లా ళు ళం బాలికను పెండ్లాడాడు. (బ్రాహ్మణ్కక్రిస్టియన్‌.. స్త్రీకి __. హిందువు డైన రెడ్డిగారిక్కి పుట్టిన ఏవే క పృత్రికను ఆ స్తిమిద (పేమతో, ఒక (ాహ్మణయువకుడు పెంద్లాడగోతగా చేయూత నచ్చాడు, కొన్ని వర్ణాశ్రమ ధర్మం సం్యపదాయ విద్యలు సళించాయని బాధపడతాడు ఉతికిన బట్బకం'చె, మడిబట్ట మంచిదని వాదిస్తాడు, ఎనిమిదేండ్ల వయనులోనే ఆడపిల్లలకు పెండ్లి చేయడం మంచిదంటాడుః ఇదీ ధర్మారావు పాక, మాటలలో సాంప్రదాయం, చేతలలో '(బళుకుళెదవు చూపించే ప్యాక, తీగ

ఇలాంటి ప్యాతద్వారా ఫిశ్వనాధవారు బ్రాహ్మణుల నెందుజే నిమర్శించినట్లు? వర్ణాశ్రమ ధరాశ్రైనికి, నం్రదాయౌలక్రు, బద్దులె మెలగని బ్రావ్మాణులే కొంతవరకు (వ్రాహ్యాజువ్యతిరేక ఉద్యమం బయలుదేరడానికి కొారకులనా?

వర్జాాశమ ధర్మ పద్ధతి (ప్రారంభమైన పిమ్మట కొంతకాలం వరకూ (బ్రాహ్మణులు సుఖంగా జీవించగలిగారు. కాని, మారుతున్న కాలంలోపాటు వీరూ మారవలసి వచ్చింది. వైదిక విద్యలతో జీవించడం దుర్గభమైపోయింది. కాగా, అనేకమంది (బ్రాహ్మణులు బానిసలై పోయినట్టుగా, నారదన్యృతి చదివితే తెలుస్తుంది. కనుకనే లక్షలాది (బ్రాహ్మణులు ఉద్యోగాలు స్వీకరించారు. ఉద్యోగాల కొరకు పర్షియన్‌, ఆంచి, ఇంగ్రీషు మొదలయిన భాషలు చదివారు, నుఖంగా టీనించారు. ఇందులో తప్పేముంది? ధర్మారావు చేసిన వని కూడా అదేగదా? ఆయన (బాహ్మణుడే కదా?

ఈనాడే కాదు. అలనాడుకూడా అండరూ వర్ణాశ్రమ ధర్మానికి కట్టుబడి వున్నారని చెస్పజాలం. (దోజాచార్య, కృషపాచార్య. అశ్వ ద్ధామలు చేపట్టింది క(తీయధర్యం. క్త్యత్రియుడుగా పుట్టిన నిళన్‌ మ్మితుడు అవలంభించినది ాహ్మణధర్య్మం.

ఆాహ్మణులు కోడిగుడ్లు ఉంటున్నారు గనుకనో? ఇంగ్లిషు చదివి, తెల్లదొరలతోకలసి టీ (తాగుతున్నారు గనుకనో౭ బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక ఉద్యమం బయళలుదేరబేదు ధర్మారాపువంటి పెద్దలు కొందరు బయలుదేరి “వారు చదువృకోఠకూడమ. వీరు చదువనక్కర

ఖా

లేదు. నమాజంలోని ఒక భాగం మరొక భాళమునకు టోధకం” అంటూ ధర్మపన్నాలు వల్లించడంవల్లను వర్ణాశ్రమ ధర్మం "పేరుతో సమాజంలోని హెచ్చుతగ్గులను సమర్దించడంవల్లను, సంహ దాయం పేరుతో ప్యూడల్‌ వ్యవస్థలోనిచెడుగులకు, కావాడజూడడం

వల్లను (ద్రాహ్మాణ వ్యతిరేక ఉద్యమం బయలుదేరింది. కొందరు

దానిని స్వ్యపయోజనం కొరకు వినియోగించుకోజూచారు, అయినా.

ఆ' ఉద్యమం నిలబడలేదు. జాతీయోద్యమం (పబలం కాగానే తగ్గి

ఫోయిందిః

అఆగ్రవర్హ, హీనవర్డ విభజన, అస్పృశ్యత, దేవరన్యాయంవంటి వాటిని సహించలేక హిందువులు మళౌంతరులు గాకుండా నివారిం చేందుకు (బహ్మ సమాజ్‌, ఆర్య సమాజ్‌ ఆవిర్చవించాయి అస్పు శ్యతను_తొలగించి హరిజనుల స్థితిగతులను" "మెరుగు పరచేందుకు గాంధీజీ హరిజనోద్యమర (ప్రారంభించారు ఈ ఉద్యమాలు నడపిన వారిలో అనేకులు (బాహ్మణులు, ధర్మశాస్త్రముల మూల మెరిగిన వారు, వీరి కృషివల్ల (బ్రాహ్మణ వ్యతిరేకత తగ్గింది అంతేగాని పెరగలేదు. సహగనునం మంచిదికాదని, దానిన్‌ మాన్చించుటకు రాజారామ

మోహసనరాయ్‌ చాలా కృషి చేశారు దురాచారాలను తొలగించడానికి

కందుకూరి వీరేళలింగం పంతులు, గురజాడ అప్పారాపువంటి నవ యుగ వై జాళికులు పాటుబడ్డారు కనుకనే (ప్రజలు వారిని సదా స్మరిస్తున్నా రు.

లీప్ర్‌

కొగాా మనమొక విషయాన్ని గుస్తంచాలి,- పజల మేలు కొరకు ఎవరు కృషి చేస్తారో, వారిని (వ్రజలు మెచ్చుకుంటారు. వ్యతిరేకమైన వారిని - ఎమర్శిస్తాయ. అంతేగాని, వారు (వాహ్మ ణులా? లేక మరొళరా? అని ఆలోచించరు

(ాహ్మణులు కోడిగుడ్లు తిన్నా, తినకపోయినా సమాజానికి కలిగే కీడూ లేదు." మేలూ లేదు. కాశ్మీరు (బాహ్మణులు మాంసం తినోో, బెంగాలు (వాహ్మాజులు చేవలు తిన్నా, అచటి (పజలకు కలిగిన నష్టమేమీ లేదుం యజ్జపళుపుల మాంసంతిని, సోమరనం "సేవించిన బుషులు గొప్పవారై నప్పుడు, నేటి (శాహ్మణులలో ఎవరైనా కోడిగుడ్లు తింపే తప్పేముంది?

ఉఊనడం, తినకపోవడం, ఇష్టం, అయిష్టం మీదనే కాదు, పరి స్టితుల మిద కూడా ఆధారపడి ఉంటుంది మాంసం తనకపోతే కొశ్కీరు ాహ్మణులకు చేపలు తినకపోతే బెంగాలు తాహ్మణు లకు కడువు మాకుతుంది. కనుకనే “జీవో జీవస్య జీపనం” అని వారు సరి పెట్టుకుంటున్నారు.

విశ్వనాధవారు బ్రాహ్మణులను విమర్శించడానికి అసలు కారణం, కోడిగుడు తినడం, దొరలతో * పూనుకు తిరగడం కాదు. పాత ఆచారాలను] సంప్రదాయాలను తిరశదోడడానిక్కి బాహ్మాణాధి క్యతను తొలగించడానికి ఇతరులతోపాటు (ాహ్మణులుకూగా పూనుకున్నారనే కోపం విశ్వనాధవారి కున్నది అదే కారణం,

త్రి

రాజ్రారామమోహసనరాయ్‌, వీరేశలింగం పంతులు, గురజాడ అప్పారావు, గిడుగు రామమ్లూరీ సంతులు, వండిట్‌ జవహర్లాల్‌ న్యెహూ, ఆంకేనరి టంగుటూరి (వ్రకాళం సంతులు, భండారు అచ్చమాంబ వంటి వారి వల్లనే నం్యపదాయాలు మారిపోయాయని విశ్వనాథవారి నమ్మకం. కనుకనే ధర్మారావు పాత సడ్డం పెట్టు కుని తిటిపోళాడు.

“పెట్టినచో. పెండ్లి, పెట్టకున్నచో (క్రాద్ధం” అన్‌ తిట్టి పోసే స్వభావం (బాహ్యణులలో మృాత్రమే కాదు. అందరిలోనూ వుంది

ఎవరైనా సరే, తమ యందు గల దుర్నితిని గోప్యంగా దాచు కుంటారేగాని, బజారులో యెండ గట్టుకోరు గదుర్నీతిపరులై న వారు సిగ్గుపడకుండా మీసాలు 'మెలివేసే రోజులు గతించాయి, మాంనం తినేవారెవరూ, బొమికలు మెడలో వేసుకు తిరగరు (వాహ్మణులేగాదు, ఎవరైనా అంతే, అందుకు (వ్రాహ్మాణులను మాక మే నిందించడం దేనికి? _

విశ్వనాథవారు విమర్శిస్తున్న స్వార్ధం, అవినీతి ఈ నాటిమి కొపు. ప్యూడల్‌ వ్యవస్థనుండి, సంకమించిన వారసత్వాలవి, వాటిని పోగొట్టాలంపే, అర్జిక, సాంఘిక సమానత్వం కొరకు కలం పట్టాలి. అంతేగాని సమాజాని్మి వెనుకకు మళ్చి ౦చేందుకు గాదు _

సమాజాన్ని వెనుకకు నెట్ట జూచే వారితోపాటు (వగతికి తోడ్పడుతున్న ,బాహ్మణులనేకు లున్నారు. కాగా అందరినీ

50

వొకేగాట కట్టి విమర్శించడం, ఎవరికై నానరే తగనివని. విమర్శించ వలసివస్తే, తిరోగామి దృక్పధం గల వారినే విమర్శించాలి. అంతే గాని, పురోగామి దృక్పధం గల వారిని కౌదు. కుంటిసాకులు వితంతు వివాహాలలొ తప్పేమిటి? అని (పళ్నస్తే .. “వితం ళుపులు కూడా పెండ్లి చేసుకుం'పే, జనాభా పెరిగిపోతుంది కొబిట్టి చేసుకోకూడదు అని ధర్మారావు జవావిస్తాడు, అయితే ప్పరుషులుమ్మాతం రెండో పెండ్లి ఎందుకు చేను కోవాలి? వాళ్ళు కూడా చేసుకోకుండా వుంపే, జనాభా పెరగకుండా ఉంటుంది గదా? అని ఎదురు(వళ్న వేస్తే _ పోయినప్పుడు, భర్త మరో పెళ్ళి చేసుకోవచ్చు” నని జవాబిస్తాడు.. తను చెప్పినదానికి భిన్నంగా ఈ ధర్యారావే మరొకచోట మాట్లాడతాడు. ఏని మిదేండ్లు దాటకముందే ఆడపిల్లలకు వివాహం చేయాలంటాడు. అలా చేయడం తప్పుకాదా? అని (వర్ని స్టే_ “పదేండ్ల (ప్రాయం వచ్చునస్పటికే ఆడపిల్లలకు స్త్రీ పురుష సంబంధమైన పరిజ్ఞానం కలుగుతుంది కాబట్టి, ఎనిమి దేండ్ల వయ సులోనే పెండి చేయడం మంచిది. “అష వరా భవేత్కన్యా” రా న! లె వ్‌

యని, వివాహమన్వుడే చేయుమనిరి, బాల్యవివాహములో దప్పేమి?ళొ ఆని ఎదురు (సశ్న వేస్తాడు.

స్రీలకు ని్యిగహశ క్రి కలదు కౌబట్టి భర్త చనిపోయినా, మళ్లీ పెళ్ళి చేసుకో నక్కంలేదని ఒకచోటా, పదేండ్ల వయసు వచ్చు వరకే ఆడపిల్లలకు స్తీ పురుష సంబంధమైన పరిజ్ఞానిం కలుగు తుంది గాబట్టి, అంతకముందే పెండ్రి చేయడం మంచిదని మరోచోట వాదిస్తాడు.

జనాభా పెరిగిలోతు-ది గొబ్బె. వితంతువులు పెండ్లి చేసుకో రాదన్న నోటితోనే పురుషులకు నిగ్రపాళ క్తి బేదు కొబట్టి మరో పెండ్లి చేసుకోవచ్చునని సెలవిస్తాడు _

-చదువుల విషయం వచ్చేటప్పటికి, “ఆడపిల్ల లు పారళశాలలో చదవనక్కర లేదు” అంటాడు -_

మొదటిభార్య అరుంథతి చవిపోగా, నలఖె యేండ్ల వయసులో పదమూడేండ్ల వాలికను పెండ్లి చేసుకుంటాడు. “చనిపోయిన అరుంఫతి ఆత్మ ఈ పసిమేనులో నొదిగెను” అని- మురిసి పోతాడు.

చచ్చిపోయినవారి ఆత్మ, (బిలికున్నవారి శరిరంలో ఒదుగు. తుందా? బహుశా అది పరకాయ (ప్రవేశమేమో? అయికే, చనిపో యిన అరుంధతి భౌతిక కాయాన్ని దహనం చేయకుండా దాచిపెట్ట లేదేం?

వ్‌లై

ఒకటి చెప్పడం, చెప్పినదానికి వ్యతిరేకంగా మరొకటిచేయడం శి

చానిని సమర్షించుకునేందుకు వరమో, ళశాపమో, కర్మఫల మో, వూర్వజన్మ సంబంధమో? కలదని సాకులు చూపడం ధర్మారావు అాంటి వారికి చేతగాని పనా?__

ధన కాంక్షతో, పదమూడేండ్ర బాలికన్ను నలభై యేండ్లు దాటిన వానికిచ్చి పెండి జేయడం వల్ల కలిగే దుష్పలికాల నెత్తి చూపేం దుకు గురజాడ వారు పూర్ణమ్మను సృష్టించారు.

నిలభె యేండ్రు "వయసుగల ధర్మారావును దప్ప, మరెవరిపీ "పెండ్లాడనని థీష్మెంచి, సదమూడేండ్ల వయసుగల చిన్న అరుంథతి శధర్మారావు రెండవభాద్య ) చావుకు సిద్దపడినట్టుగా విశ్వనాధ వారు ఇచ్క్‌తించారు,..

అలాంటి ెండ్రి ఆయన దృష్టిలో మంచిది కాబత్షై, చపరును నకు అరవై ఏండ్లు వచ్చువరకు శకి ఉంటుంది. స్రీల శక్తీ నలఖై యేండ్లకే ఉడిగిపోతుంది, కాబట్టి, సీతారామయ్యకు సలఖై ఏండ్లు

యు వచ్చినా ఆయనకిది మూడవ సంఇంధమెనా వరవాలేద్స, మా పిల్ల నిచ్చాను. అమ్మాయి. అదృషవంతురాలూ”. అని స్పృకారామయ్య యు మామ చంకలెగుర వేసినట్లుగా చెతియతి కట్టలో చ్వితించారు స్వార్హవరుల వాతలు థి

గతంలో ఇలాంటి (వ్రాతలేగాదు ఇంతకంచే ఎక్కువగానే చాలామంది (వ్రాకారు. స్తీ బుద్ది ప్రళయాంతకం. శ్తీలు నిద్యార్డులు త్రి త్‌వె

కారు. అని (ప్రచారం జేశారు, దున్హుదెనా, నికృష్లుడెనా పతి'సేవయే స్త్రీకి పరమ ధర్మమని, బండ్లకొలది గంథాలు (వాశారు, భర్తను అనుసరందచిన స్ర్తీకి ముక్తి లఖిస్తు ౦దని నమ్మించారు. సహగమనం చేయించారు. ఇష్టంలేని స్రీలను, నిర్దాక్షిణ్యంగా కౌళ్ళు, చేతులు కట్టి చితిమీద పెట్టి కౌల్చెచంపించారు._

కపిల, కణాదుల సొంఖ్య వై శేషక దర్శనాలకు వ్యకభాష్యాలు చెప్పారు, పరిణామ సూత్రాలను కప్పిపెటి, అవతార సిదాంఠాని్ని చారం చేశారు య న

అధర్మ చర్యలను పెంచి పాపలతో నరకాన్ని నింపి, స్వర్గంలో వత్తిడి తగ్గించేందు కై బుద్దుడు జన్మించాడని కుత్పితపు (వాతలు (వాళారు, ౦

రామానుజుడు, రామానందుడు, బసవేశ్వరుల వంటివారు చెప్పిన ధర్మసూ(తాలను తారుమారు చీశారు, గుణంతో నిమిత్సం లేకుండా జన్మికు (పాముఖ్యత కల్పించారు.

శూద్రులు చదువ రాదన్నారు. పంచములు అస్పృళ్యు లన్నాష్షారు. విదేశాల సంగతులు తెలియకుండా చేసేందు శె, సమ్ముద యానం విషద్ధమన్నారు... కర్మ, పునర్జన్మ సిద్ధాంతాలకు. వాననా సద్దాంతాన్ని జోడించి భూత, భవిష్యద్వర్తమానాల నెరిగిన కాస్త వేత్తలమని చెప్పుకున్నారు.

వందలకొలది స్త్రీలను పరదాల వెనుక బంధించి. విలాన వను వులుగా వాడుకున్న రాజుల, నవాబుల దరిజేరి సుఖించారు. “స్తా విషుః పృధివీపతిః” అంటూ, పరరాజులను "సేవించారు, ధనకొంక్షతో జమీందారులన్సు వారి వంశావళిని కీర్తిస్తూ పద్యాలు పాడారు ప్పస కొలు (వ్రాశారు గా

వ్‌శీ

వరాహమిహర, భొన్కర, ఆర్యభట్టులు రచించిన గణిత, ఖగోళ శాస్త్రాలను కట్టగట్టి దాచిపెట్టారు సాధ్యమైనంత వరకు ఇహలోక పౌఖ్యాల ననుభవిస్తూ, పరలోక సౌఖ్యాలను (బ్రహ్మా డంగా వర్ణించారు. కష్టజీవులై న (పజలు నోరెత్తకుండా, వారీ మిద మచ్చు చన్లేందుకు (వాయగలిగిన్మ వన్నీ (శ్రాశారు, చివరకు “*విస్సన్న చెప్పిందే వేదం” అని చొప్పుకోక తప్పని దుస్పితిని తెచ్చి పెట్టారు.

ఇంత దూరం వెళ్లకపోయినా ఆ వరవడిలోనే ఈనాడు కూడా కొందరు [నాస్తున్నారు. కాన్సి సూటిగ చెప్ప లేక రకరకాల పాత్రలను సృష్టించి నవలలు, కథలు రాసిపడేస్తున్నారు.

చంద్ర విందంపైన మానవుడు కాలు పెట్టడంవల్ల, అమృతప సోనలు కురవడం తగ్గిపోయిందని, పంటలు పారై, రోగాలు పెరి గాయని, ఒకరు(వ్రచారంజే స్టే, భూగోళం మీద భగవంతుడు నిర్మిం చిన రక్షణకవచం రాకెట (సయోగంపల్ల చిల్లులుపడి పోయిందని" వాటిగుండా కారుతున్న సిటివల్ల నరద లెక్కువవుతున్నాయని మరొకరు ప్రబారం జేశారు,

స్వాతం(త్యా నంతరం, సగటు ఆయాః (వమాణం 28 సంవత్స రాలనుండి 58 సంవత్సరాలకు పెరిగిందనే విషయంగాని, ఆవార ధాన్యాల ఉత్పత్తి శ కోట్ని టన్నులనుండి 11 కోట్ల టన్నులకు పెరిగిందనే విషయంగాని వీరి కక్కరలేదు,

5్‌వ్‌

ఇలాంటివారి దృష్టితోనే విశ్వనాథవారు కూడా చూస్తున్నార్ము కనుకనే ఆనకట్టలు, రైలు, రోడ్డుమార్లాలు సీట్‌ కుళాయిలు విద్యుద్దీపాలు, కార్లు, కాలేజీలు సష్టదాయకమం నమ్మించేందుకు వేయి పడగలు [నాశారు మాసపులంశా నమానులు కారన్నార్కు చదువృులక్కర లేదనాారు. అస్నృళ్యతను సమర్జించారు,

దేవుడు చెడిపోతాడా |!

హరిజనుల దేవాలయ (ప్రవేశం విషయం చర్చకువచ్చి నప్పుడు ధరాష్టరావు బాధపడుతూ

“దేవాలయముల లోనికీ వారిని(హెరిజనులను, రానిత్తు మందురా? వ్యయములేని పనిగదా? ఊరిమీద నూరు పడినను, కరణము మీద గాసుపడదు... చెడిన దేవాలయములోని దేవుడు చెడుగాక, మనకేమి?” అని ఎత్తి పొడుస్తాడు

'చేవాలయంలోని చేపుడెందుకు చెడును? అని వళి స్తే. పర ప్వరుష సంగవము వలన భార్యను పరిత్మజించుట ఎందు లకు” ఆమె యే రీతిగా సపవిత మైనది? దానికి సమాధానము సీ మనసులో. సీ తత్వములో నున్నది. అశ్షే య్యపత్యక్ష విషయము: లను గూర్సీ (ప్రశ్నించరాదు, అవి యధా సితికముగ నంగీకరించ దగిసివొ అని జవాదిసాడు, తా

పరపురుష సంగమము పలన స్త్రీ చెడిపోతే, పరన్సీ సంగ నము వలన ప్పరువుడూ చెడిపోతాడు, కాని, పురుషుడు, తనకు గల

క్‌

ఆధిక్యతతో. ఎంకమంది స్రీలను పొందగలిగితే, అంత ఘనతను తనకుఆపాదించుకున్న్నాడు. స్త్రీకి మాత్రం అపవిత్రతను అంట గట్టాడు, సరే, ఈవిషయాన్నిలా వదిలేద్దాం,

హఎజనుల గాలి సోక్రితే దేవుడు చెడిపోఠాడు, గనుకనే కాటోలు, ఆయన చుటూ గుడులుకట్టి, (ప్రాకారాలు నిర్మించి, తలు పుదుమూసి బ్యాంకు తాళాలువేస్తి భటులను కావలా పెడు తున్నారు?

మానవులకు మానవులకు మధ్య అడ్డుగోడలు నిర్మించకూడ దన్నాడు బుద్దుడు, వర్ణ, లింగ భేదాలలో నిమిత్తం లేకుండా అంద రిసీ ఆదరించాడు,

మానవుల మధ్యగల భేదములను ,తొలగింవడానికి రామానుజా చార్యులవారు కృషిజేశారు, మేల్కోట్‌ దేవాలయములో హరిజను లను (పవేశపెట్టారు.

సీ కులమేమిటి? గోోత'మేది? అని ఎవరినీ (పళ్నంచరాదసి రామానంపుడు తన శిష్యులను శాసించాడు.

భక్తి తత్సరులైన వీర శైఐి మతస్టులమధ్య కుల లేదం ఉండో కూడదన్నాడు బసవేశ్వరుడు.

నేటికి 'మేల్కోట్‌ ఆలయంలో, సంథకొంతి సర్వ దినాలలో హరిజనుజే అర్చకులు, 'పెరంబుదూల్‌ లోని రామానుజ స్వామి కేరును హరిజనులే లాగుతున్నారు. తిరువాయూరు ఆలయంలో పహరిజనులీే నురటి వస్తున్నారు, వనవోలు

వ్‌

ామంలోని పాండురంగ దేవాలయంలో పూజారులు హరిజనులు, కౌబిట్టి చవుడు చెడిపోయాడా?

విశాఖణ (శ్రీకాకుళం జిల్లాలలో, కొందరు (బాహ్మణులు నివాహ సమయాలలో హరిజనులను సత్కటరిస్తున్నారు, తమిళనాడులో కొన్నిచోట్ల పరియలు సరిహద్దు తగాదాలను తీరుస్తున్నారు...

థ్రీ హర్షుని ఆస్టాసంలో, బాణ మయూరాదులతో పాటు, దివొ కరుడనే పేరుగల హరిజన కవీం్యదుడుండేవాడు,

కొంకణ (ప్రాంతంలో, నందహనుడు, $ఖుడు రాజ్య మేలారు, పలనాటి యుద్ధంలో బ్రహ్మానాయని సేనాధిపతి కన్నమనీడు హరి జనుడే గదా? జ్ఞానయోగి, శివనాగుమయ్య, నందనారు, తిరుప్పన్‌ ఆళ్వారువంటి డ్లానులు హరిజనులుకారా? =

ఇలాంటీవారిని వెలిగా చూస్తున్నందుకు గాంధీజీ బాధపడ్డారు హరిజనోద్దరణ కార్యక్రమాలను బేపట్టాదు. ఆలయాలలోనికి హరిజనులు (ప్రవేశించగలిగారు,

ఇదిచూచి నిశ్వనాథవారు బాధపడారు, దేవుడు చెడిపోఠాడని

న! (చారం (వ్రారంభించారు. అసలు విషయం దేవుడు చెడిపోవడం గాదు. అన్పృళ్యత పోకే కులభేదం తగుతుండి. దానితోపాకే ళ్‌

తనలాంటివారి ఆధిక్యత కూడా తగ్గుతుందని ఆయన భయవడ్డారుం

జారులు, చోరులు భోగాంగసనలు, చివరకు హంతకులను కూడా ఆలయంలోనికిరానస్తున్న దేవుడు హరిజనులొ సీ ఇడిపోతాడా౯

5

క్షయవ్యాధి, కుష్లురోగం. ఇతర అంటువ్యాధులు గలవారు ఆలయంలో (ప్రవేశించినా చెడిపోని దేవుడు, కష్టించి, చెమటోత్స్చి (బతికే పేద హరిజనులు వమాస్తే చెడిపోతాడా? - అలా చెడిఫోయేవాడు దేవుడుగాదు, అలాఎటి దేవుళ్ణీ “సేవించ వలసిన అవసరం హరిజనులకు గాని మరొకరికి గాని లేదు, హరిజనులు కష్టపడి పండించిన ధాన్యం, కూరూయలు అందరూ. తింటున్నారు. సితికినపాలు తాగుతున్నారు. కుట్తిన చెప్పులు తొడుగుతున్నారు. నేసిని ఐబటలు కడుతున్నారు, వాటికీ ర! అంటు లేదేం? మానవుల మధ్యనేనా అన్సృళ్యత? = పుట్టుకను ఐట్లి వర్దభేదం కలిగిందని అస్పృశ్యత సనాతన ధర్మో ఆమె ళా ల! మని వాదించే పండితులు అరుంథతీ వసిమ్షుల సంతానాన్ని ఏవర్షంలో చేర్చాలో చెప్పగలరా? వాల్మీకి, వ్యాన, కపిల, పిచండ, దేవాది మహర్షుల స్టానమేదో చూపించగలరా? మన వర్ణధర్యం ఎంత అధర్మ మైనదో అద్దం పట్టి చూసిష్తూ కీ శే గురజాడ అప్పారావుగారు “మలిన దేహుల మాలలనుచును మలిన చిత్తుల కధిక కులముల నెల వొఎంగిన వరధర్మి య! వ్‌

మధర్మ ధర్మంబే” “మంచి చెడ్డలు మనుజూలందు సన యెంచి చూడగ చెండి కులములు” “మంచి యన్నది మాలయైతే మాలనే యగుదున్‌” అని చాటి చెప్పారు. “ట్రోక్టమ్నులో ఎవరికిని పుట్టుకచేతనే గొప్పతనము రాదు. అది (వయత్న పరంపర చేతనే రావలెను. ఇెడిపోయిన అన్నమునటేి ఈ నాటి కులస్యపస్టయును పాడై పోయి యున్నది” అన్నారు శరభాచార్యులు, కాబట్టి హరిజనుల ఆలయ (వవేశంవల్ల దేవుడు చెడిపోజాడనే వాదన పట్టి బూచబక్‌ం _ సండితులై నవార్డు నేటి సాంఘిక, ఆర్థిక పరిస్టితులను స్య మంగా పరిశీలించాలి సొంశకేతిక, విజ్ఞాన రంగాలలో కలుగుతున్న (బిహ్మోండమైన అభివృద్ధిని తిలకించాలి. అపుడుగాని, ఏయ్‌ వృత్తులు ఏందుకు సశించాయో? ఏయే వృత్తులెలా (ప్రారంభ మయ్యాయో? వివిధ కులాలవారంతా కలసి వివిధ వర్శికనులలో ఎందకు పని చేస్తున్నారో? టోధపడదు. కులవ్యవస్థకు కాలం ఎలా చెల్లి పోతోందో అర్ధంకాదు కళ్ళముందు కనుపించే వాటిని చూడకుండా పగటి కలలుకనే వారు ఖూ(కమే, మానవులంతా వొకటిగాదని చప్పగలుగుతాయ, 60

మానవుఇందరు వాొకటిగాదా 7 పరపురుష నంగమము వలన భార్య చెడిపోయిసన్లే, హరి జనుల దేవాలయ (ప్రవేశం వలన దేవుడు చెడిపోతాడవి ధర్మారావు చెప్పినప్పుడు ఆయన నొకఠీ (క్రింది విధంగా (వళ్నిస్తారు..

“దేవాలయములలోని పూజారులు, (ాహ్మణులు, వీరికున్న యెక్కువ గుణములేమిః పంచములకున్న తక్కువ గుణము లేమి”

ఈ (పశ్నుకు, ధర్మారావు చెప్పిస సమాధానం చూ_్లేచాలు. విశ్వనాధ వారికి గల వెనుక చూప్ప స్పష్టంగా తెలిసిపోతుంది.

“ఆ (సళ్ళు మరల వర్షమును గూర్చి వచ్చిన (వశ్న. వర్షము కల్పితమా? సమాజమా?యని. పళుపులందాపులు, బ్యరెల్లు మెకల వలె (బ్రాహ్మణులు తదితర వర్ణములవారు భిన్నమైన వర్ణముల వారాయను (ప్రశ్న, ఈ _పళ్న వెసుక నొక అర్ధమున్నది. ఆవు చురుకై నృజంతువు, ద్శిరె మందమైన జంతువు, మౌటాడు పోవు చుండగా బ్మరెలగుంప్ప చూడుము. చచ్చినను కదలదు. సూక్ష్మ ముగా యోజించుము. దాని _సకృతితోని యా మాంద్యము, దాని రక్త మందున్నది....”

“౨. ౧ అందలు నొక్కటియను సిద్ధాంతము, బిశుపులన్నియు నొక్కటియే యను సిద్ధాంత ము వంటిది. అవు పేడతో నిల్లలుకు

రి 61

కొందుపు. గేదె "పేడను గ్జికివేసి కజ్చెదపు. గోపు పంచితము గోడలకు జల్లుము. వృళ్ళికొదులు నళించుట (ప్రత్యక్షమైన విష యము, బంరెకీ గౌరవములేదు ,...” అని జవావిస్తాడుం ఇక్కడ వేసిన్నపళ్ను “దేవలయములోని పూజారులు, (బ్రాహ్మ ణులు, వీరికున్న యెక్కువ గుణములేమి? పంచములకున్న తక్కువ గుణములేమి?” యని, చెప్పిన జవాబు, కుయుక్తుల మూట, పళుపులన్నియు నొక్కటియే యను సిద్ధాంత మెక్క-డున్నది? పళశువులన్నీ వొకేనంటున్న మూకులెపరూ లేరు పకువు అలో ఆవులకు, బ్యరెలకు, మేకలకు గౌ(రెలకు, గు్యరాలకు, ఒంచెలకు గల భేదం శత కుంరలకు కూడా తెలుసు. వాటిమధ్య భేదంవుంది, కనుకనే బ్నరె. ఆబోతు, మేక_ గారె పోతు, ఆవు. దున్నపోతు కలవవు, మానపుల మధ్య భేదంలేదు. కనుకనే ఒక వర్దంలొని స్తీ__ మరొక వర్ణంతోని పరుషుడు పెండి చేసుకుంటున్నారు, అరుంధతి వళిష్టుల నాటినుండ్కి నేటివరకూ లక్షోపలక్షల వరాంతర, మతాంతర వివాహాలు జరిగాయి, న వర్ణాంతర మతాంకఠర వివాహాలు చేసుకున్నవారికి మానవుతే పుట్టారు. విశ్వనాథ (వ్రాసినట్లుగా పసిరిక పాములు' పుట్టలేదు, 62

అసలీ వర్ణవిభజన వెలావచ్చింది? ఎప్పుడొచ్చింది? రాచరిక వ్యవస్థ (పారంభమైనప్పుడే గదా? మానవుని పరిణామ ఆకమంతో, గడచిన 28 లక్షల సంవత్ప్సరాలకాలంలో వర్ణవిభజన జిదుకదా? _ విజ్ఞాన సాంకేతిక ళాస్తాలు వృద్దిబొందుతున్న కొలదీ, వర్జ విభజన. హెచ్చు తగులు సంచి పోతున్నాయి. దీనిని కండ్లార చూస్తూకూడ వర్డభేదొన్ని సమర్షించడం వొప్పా? ఈ భేదం చ్‌నికి రాదని, ఇది కల్పితమని చెన్నడం తప్పా? వర్షం సమౌజమన్సి గోవులకు _ బ్యిరెలకు మధ్యగల భేదం వంటి భేదమే, (బ్రాహ్మణ వర్జానికి . పంచమ వర్ణానికి మధ్య కలదని, (బాహ్మణుల రక్తంలో చురుకుదనం, పంచముల రక్తంలో మాంద్యం. కలవని స్ఫురించే విధంగా (వాయడం తగనినని - పని, గుణం (ప్రాతిపదికగా వర్ణవిభజన జరిగింది = అంకేగాని పుట్టుకను బట్లికొదు. అదొకరక మైన వృత్తి విభజన. ఆనాటి వృత్తులిపుడు తారుమూరై పోయాయి. కొన్ని సశించాయి. శ్‌త్తగా కొన్ని వృత్తులు (ప్రారంభమయ్యాయి. కమ్మ, కొప్పు, రెడ్డి (వాహ్మణ, వైళ్య కులాలలో పుట్టినవారిపుడు చెప్పుల ఫ్యాక్టరీలలో గనులలో, ఇతర శకేంాలలో కలసి పనిచేస్తున్నారు. హరిజన కుటుంబాలలో పుట్టినవారు ఉద్యోగం, వ్యవసాయం, వ్యాపారం మొదలైన పనులు చేస్తున్నారు - కాగా పుట్టుకతోనే గొప్పవారమై ప్రోతామనుకోవడం తప్పు, (వొహ్మణుల ఇంట స్పట్టిసంత మాథశ్రాన నెవరూ వండితులు, జ్ఞానులు కాజాలరు. అందుకొర కెంతో కృషిచేయాలి. శగిన అవ 63

కాళముండాలి. చక్కగా చదువుకోగలిగితే (కాహ్మణులే. గాదు. ఇతర్గులుకూడా పెకి రాగలరు. ఇందుకు వాల్మీకి కాళిదాసు, చిరుస్పనాక్వార్‌, " జామవాకవి లాంటి వారంతా సాక్షుుఐ, ఇంక విశ్వామ్మికుడు, బుద్దుడు మవోవీరుడు, గాంధీజీ లాంటి మసోత్ము లను గురించి చెప్పనక్కరనేలేదు,

కొన్నివేల యేండ్లపాటు, అణగ్యదొక్కబడి వెలివేయ బడి నందున, హరిజనులు, నిరుపేదలుగా జీవిసూ, ఆంధకారంలోబడి, కొట్టుమిట్టాడుతున్న మాట నిజమే. కాని. తగిస అవకాళాలు కల్పిస్తే, ఇతరులతోపాటుగా వారెలా పెకి రాగలరో మనం చూడడం లేదా? లా

“ఆవుపేడతో నిల్లలుకు కొందువు. గేదెపేడను గజికి వేసి కపెదపు గోవు సంచీళము. గోడలకు జల్లుము. వృళికొదులు నశించుట (వత్యక్షమైన విషయము. బ్యరెకీ గౌరవము లేదు” అవి చెప్పడం దేనికి? _

గంగిగోవుల వంటివారై న పూజారులు, (బాహ్మణులు, దేవా అయంలో నున్నచో, దేవుడు బాగుపడతాడు, బ_రె గొడ్ల వంటి వారైన పంచములు (పవేశిచినచో దేవుడు చెడిపోతాడి నుమాః యని చెప్పడానికి గాదా? _

ఈ సందర్భ ౨లో రామానుజాచార్యులు, బసవేశ్వరుడు రామా నందుడు మున్నగు మహామహులు చెప్పిన ధర్య్మనస్తూూతాల నొక సౌరి గుర్తుచేసుకోవడం మంచిది. ఈనాడు, కోటానుకోట హరి జన్సుల దేవాలయ టవ్రవేళంవల దేవుకు చెదిపోయాడో? జాగు పడ్డాడో? పరీక్షించి చూడటం్‌ అపుసరం.

64

మా రక్తమే గొప్పది ఇతరుల రక్తం మంచిదిగాదు, అని గర్వించిన రాజులు నవాబుల గతి అరోగతి కాలేదా, _శాళవాహన నంశపు మూల పురుషుడు నాగుడుకాదా? ఆయన ఛార్య (బ్రాహ్మ ణుల ఇంట బుట్టీనది కాదా? మరి దేనికీ భేషజం?

ఎన్ని బుజువులుచూపినా. విశ్వనాథలాంటి వారు వొప్పుకోరి. కలికాలమంటారు పోయేకాలంవళ్చి.దుంటారు వారుచదువకూడచు. పీరచదువకూడదు. అని శాసించలేక “వారు చదువనక్కరలేదు, వీరికిపారళాల చదువులక్కరలేదు” అని డొంక తిరుగుడు (వాతలు (వాస్తారు దేవాలయాలలో హరిజనుల (ప్రవేశాన్ని అడ్డుకో. లేక, దేవుడు చెడిపోతాడని గోలబెడతారు, అభివృద్ది కరమైన కార్య [కమాల వల్లనే తిప్పలొచ్చాయని, అవి లేకుంటే. సుఖంగా (బిశికేవారమని బాకాలూదుకారు,

కనుకనే అభివృద్ధికి తోడ్చడే పనులను విశ్వనాథ విమర్శిం చారు. సం్యపదాయానికి కట్టుదిడీ పుంగ్రడం మంచిదని చూపిం చేందుక్తై హరప్ప ప్యాతన్ను సృష్టించారు

హరస్పనాయని తల్లి చనిపోయేటప్పుడు, కొడుకును దగ్గ రక పిలచి “నాయనా నీవు ధర్మారావగారి పద్ద చదువ్వకో” అని చెప్పినందున హశప్పనాయడు ధర్యారా వువద్ద తెలుగు చదువు కున్నాడు. తంటడిగారైన రంగారావు చెప్పిన (ప్రకారం ఓక ఇంగ్లీషు వాని దగ్గర ఇంగ్లీషు కూడా చదివాడు, కాని ధర్మారాప్పు వద్ద చదివిన చదువ హరప్పనాయనికి బాగా వంటబట్టిందట. నర్మప దాయములలోనున్న మంచిని గుర్తించ గలిగాడటి

రంగారావు దీర్ధవ్యాధి సగ్రస్టుడు కావడంతో, 18 ఏందో వయసుగల హరపస్పనాయడు వె స్టేటు వ్యవహారాలను చక్క

65

దిద్దడం _పారంభించాడు. అధికారం చేతికిరాగానే తన తల్లికి, నాయనమ్మకు మాసికాలు, తద్దినాలు పెట్టడం 'పాఠంభించాడుం ధర్మారావును దివానుగా నియమించాడు, స్వామికి కల్యాణ మహో త్సవాలు చేయించాడు. భాగవతులతో నాటకాలాడించాడు, సంప దాయక _విద్యలన్నింటినీ, పునరద్ధరించడానికి _పసయత్నించాడు. కార్లు తీసివేసి ఏనుగును కొన్నాడు. తంగడిగారై న రంగారావుకు, ఇంగ్రీషు వై ద్యాన్ని ఆపవేయించి, ఆయుర్వేద _వెద్యం చేయించాడు, కౌబిట్టి "రండు సంవత్సరములలో రంగారావు జబ్బు నయమై పోయిందట.

కుగ్తర్‌ ఆసుపత్రిలోని డాక్తర్ల కంటే, (పసూతి కేసుల విష యంలో నాటు మంతసాని “మంగ” ఆరితేరిన వైద్యు రాలెనట్లుగా చితించడం కూడా, సయ్యప్రదాయక విద్యలు మంచివ౦ చెప్పేందుకే.

“ఆమె చాల యనుభవళాలిని, వంత గడయిన (వసవమైనను మెలకువతో నామె సాధించెడిది. “ఫార్పెస్ప్ర్‌” మొదలైన సాధ సముల యవసరము లేకుండ నామె యపాంరుము వలననే గర్భ కోళము యొక్క సర్వంకషమైన జ్ఞానము _ తదనుకూల హస (ప్రయోగ వై శారద్యము-వీనితోనా మే లోకమునకు బహూపకారిణ్‌ గా నుండెను అదియొక విద్య, ఆ విద్య చదువుకొనునదికాదు. సం్యసదాయముచేత వచ్చుచున్నది” అంటారు విశ్వనాథ -

విశ్వనాధ గొప్ప పండితుడే, ఎవరూ కాదనరు. కాని. వారెందు కిలా (వొస్తున్నట్లు కా

ఆయనది, పురోగామి దృక్పధంగాదు, తిరోగామి దృక్పధం ఆయనకు కావలసింది వర వ్యవస్ద, ఆ వ్యవస్తలోని హెచ్చుతగ్గులు

ణ థి గ్‌ మ. 66

అలాగే ఉండాలి, పాలకీ లెక్కి తిరిగేవారూ,. వారిని మో సేవారూ వుండే వ్యవస్థ కావాలి. దేవళ్ళ పేరుతో దయ్యాల సాకుతో సుఖంగా జీవించదలచుకున్నవారికి అనుకూలమైన వాతావరణ ముండాలి, (వాయను, చదువను రాని జమిందారులుండాలి. వారి వడ్డ తామేశ్వరళాస్త్రినంటి దివాను లుండాలి. “విన్సన్న చెప్పిందే వేదం” అని నమ్మే స్దితిలో చజలుండాలి, ఒక్కమాటలో చెప్పాలంపే, బి. సి, నాటి పరిస్టితులు 83 గి యేర్చడాలి,...-

అందుకే ఆయన వేమి పడగల లాంటి నవలలను (వాస్తు న్నారు వాటిలోనుండి శ్రీమతి పెెతోనిచేవా ఏరుకోదలచిన పగడా లేమిటో ? ఆమెకే తెలియాలి,

ఆవులక -బ్యరెలకు మధ్య గల భేదం మానవుల మధ్య గలదని పెతోనిచేవా అంగీకరిస్తుండా ? కుల భేదం, అస్పృశ్యత బాల్య వివాహాలు మంచివని వొప్పుకుంటుందా ? ఏదో ఒక కులం వారు తప్ప, తక్కి-నవారు చదువు కోనక్కరలేదని స్త్రీలు చదువు కోనక్కర లేదని చెప్పగలుగుతుందా ?

వరొశ్రమ ధర్మమనగా నేమిటో ? సంక్రదాయమన 9 నెటు నంటిదో ? (శ్రీమతి పెతోనిచేవాకు తెలుసునా ?

వర్ణాశ్రమధర్మం |సకారం నడుచుకుంపే. కా్యమేడ్‌. స్టాలిన్‌ చెప్పులు కుట్టుకుంటూ, (బిఠకవలసి వుండేది క్యామేడ్‌ కృశ్చేవ్‌ పశువుఖ కాపరిగా నుండక తప్పేది గాదు, తెలుగు భాషనే కాదు, రష్యన్‌ భాషను చదువు కోడానికి కూడ్మాశ్రీమతి సెతోనిచేవాకు అవకాశం వుండేది కాదు,

67

సోవియట్‌ రష్యాలో విజాన సాంకేతిక కాస్త్రాల్కు (చిహ్మాండంగా వృద్ది వొందాయి, (గ్రహాంతర యానాలు సుసాధ్య మయ్యాయి, (ప్రజలందరూ చదువుకుంటున్నారు ఎవరికి యిష్తమయిన పని హరు చేసుకుంటున్నారు. కుల వ్యవస్థ లేదు హెచ్చు తగ్గులు నో లేపు, దోపిడీకి తావులేదు. మానవి కొక అళాజ్యోతీగా సోవియట్‌ రష్యా దినదినాఖివృడ్డి జెందుతోంది అలాంటి. దేశప్రజల మధ్య, _ విశ్వనాధవహాతి భావాలను పెళకోనిచేవా (ప్రచారం చేయగలదా ? సుఃక్షితులెని డాక్రర్లకం టే. నాటు మంత్రసాని గొన్సదని చెవ్ప్చగలదా? ఆనకట్టలు, విద్యు దుత్చిత్తి సర్మికమలు, లోడు, రెళ్ళు కారు కాలేజీలు యెక్కు టి ౧ కు ణి వైన కొలదీ పజల కషాలు కూడా పెంగిపోతాయని సోవియట్‌ (ప్రజలను నమ్మించగలదా। సోవియట్‌ పజలేగాదు. చివరకు పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్తగల నే లా చేశాలలో కూడా, విశ్వనాధ వారి అధిప్రాయోలతో ప్రజలు వీకీభ వించరు విశ్వనాధవారికి, జ్ఞానపీరం అవార్డు వచ్చిందిగనుక, ఆయనకు పద్మభూషణ విరుదు అభించింది గనుక ఆయనగారి రచనలు అభి వృద్దికి తోడ్చడుకాయనే (భమలో శ్రీమతి పెతోనిచేవా పడి పోలేదు గదా ? అయితే బోరిస్‌ పాస్టర్‌ నాక్‌ రచించిన “డాక్షర్‌ జివాగో” నవలకు నోలీక్‌ బహుమతి ఎలా వచ్చింది ? పెట్టుబడిదారుల క్కుట ఫలితం కాదా ? ఆ కుటను సోవియట్‌ (ప్రజలే గాదు. (ప్రపంచ మంతటా పురోగామి దృక్పధంగల వారంతా, ఖండించిన విషయాన్ని (శ్రీమతి పెళోనిబేవా జాపకవుంచుకోవాలి, శ్‌ క నాల నములు. ళా ఉయదరయ్య గ్రధాల్వ్యా 68 ణా ం శ ళు 40%. ట్‌! గళ్‌ శ క సి వ పక్ష వై

కశ ఈ. ళ్లు ళా. ఖీ ఆ మ. వ! నన వనం న వ వ్‌ యా స = న. . జ. = న్‌! [న శంక! వంతం ఈ = ల | “ఆ వ్ర గైట్‌ంటదఓి2ం212 డర40003220200 . |. [1 లం థీ ముక్కామల నాగభూషణంగారు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి సామ్రాజ్య ॥ , వాదులకు, నై జాంపాలనకు, జమీందారీ పద్దతికి వ్యతిరేకంగా పోరాడ్రారు, థై లుకిక్ష | “అనుభవించారు. రైతు సమస్యలపై అనేక పృస్తకాలు (వాళారు, రొష్ట్రరై తు సంఘో ధ్యక్షులుగా చాలాకాలం పనిజేశారు. ల | స

• హరిజనుల అభివృదికి ఎడతెగకుండా కృషి జేస్తున్నారు, రీజియనల్‌ డెవలవ్నా! కీ థి హ్‌ మ్‌ శ్‌," మెంట్‌. అస్సోసియేషన్‌ అధ్యక్షులు, ఆం్య(వదేళ్‌ సాంఘిక, సంస్కరణల సంఘ |! ్‌ నికి ఆంధధ(క్రికెట్‌ అస్సోసియేషన్‌క ఉపాధ్యక్షులు. ఆటలంటే . చెఫి కోసుశీం...! ॥ "టారు, అన్ని విధ సహాయం చేస్తారు |. గ్‌ . / విజయవాడ (ప్రాంతంలో కౌలేజీలు పెట్టించుటలో (స్రముఖ పోట(త వసహ్నిం ' =. బారు. ఉచిత హిందీ విద్యాలయాన్ని నడుపుతున్నారు ఢిల్లీనుండి వెలువడే | పేట్రియాట్‌; లింక్‌ ప్యతికల డై రెకర్‌, విజయవాడనుండి వెలువడే సపగ్గకి | = ఆం్యధవాణి- వారన్యత్రికల సంపాదకుడు, ఇంజనీరింగ్‌లో దిటు ఐగోళ శత? . శాస్త్రాలపై, అనేక వ్యాసాలు (వ్రాశారు, . . షు. | ” న్‌ యం. మన విద్యా 'విధానంపై భ్రీ నాగభూషణంగారిచ్చిస _ ఉపన్యాసం ' విని; న, ..” డ్రా॥- త. సచ్చిదానందమూర్తి (అ 'వేంక పేళ్వర విశ్వవిద్యాలయం వై స్‌ఛాన్సలర్‌్ర్‌ | ఇగ్వారు!870 డిసెంబర్‌లో శ్రీ నాగభూషణం గారి కిలా వ్రాశాడు, | న్‌! / “అనుభవంతోన్ము దూరదృష్టితోను కూడిన మీ ఉపన్యాసం విని'-చాట్లో సంతోషగ్లచాను,' ఇటీవల నేను ,విస్న్‌ మంచి ఉపన్యాసముల్హలో మీ ఉపనాణ్మ 'మొకటనీ మరోమారు చెస్పదలచుకున్నాను ”_ న ॥ “ / 7. ॥ ప గొంధి పర్వతం మీదగల నక్ష్యకళశాలలో “వివిధ (గహాలను, నక్ష్యతమండళ్ల *. అనుచూపిస్తూ, థ్రీ నాగభూషణంగ్గారు చేసిన (ప్రసంగాన్ని విని, శ్రీ పురిపళ ఫు అస్పలస్వామిగారిలా (వ్రాశారు. * (( ||. “మ్వైన్న ప్లానిటోరియంలో ఖగోళ రహస్యాలు వివరిస్తూ చేసిన ఉపన్యాస. నాలో చెరగని ముద్రవేసింది. మన సంస్కృతికి మీరు చేసిన చేస్తున్న 'సేవకు.. తెలుగుజాతీ ఎంతె నా బుణ పడుతుంది...” . , ॥ ఖ్‌ ॥ + 1 శ | . వ ॥ టో! న... జ ల్‌ నఖ . వ. 4 ఇ ఉభయ