Telugu Vajja Laggam(V 2) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
బ్‌ ఆనా” ంా లాలా వనము) వజాలగలవు జ 0౧ (ద్వితీయభాగము) బగ్‌ = తెలుగు ఆనువాదము డా॥[ తె ఠకసుల క చరం . గా ॥ షు య గ శం + స శిలా ్‌ ॥ ల. న | ణ్‌ , “త్త శ... సురభారతీ సమితి “కి ప ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ [పాంగణము శీ ఎ కా చ్యక్ష. -ా | హైదరాబాదు-500 00?
ఠా వజాలగలవు జి ౧ (6 వైతీయధాగము) జానపీక ఇవాసు గ్రపొత | ష్‌. ఎంరాతుణు లెడ్డి గారి బహూకరణ . తెలుగు అనువాదము చా॥ 3. కమల ం. న్‌్‌ ర, సురభారత సమితి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ (ప్రాంగణము హైదరాబాదు-000 007
వళ్తులగ్గన్‌ (ర్వాశీయకాగము) ౪౭121200౬7 ర౭౯ 11 త € ప్‌ో 1వళనునము(డరణ 1490 క1561 561౪0౧ 1900 (వతుల 00 బగ్‌! 600168 500 భు నన. స (౯ త్న. కబు-- పట్లా ఫి ( 6౫ ౫ 605 గి వష, గు కీ ళ్‌ న. న్‌ కాపీలు చున 000 0 60018౯5 , కార్యదర్శి 56061618గ/ సుజారిలీ నమితి వ్‌6?80087811] 580214, ఉస్యోనియో యూనివర్సిటీ కాంపస్‌ 08౧13౧13 ౮౧1౪౭91 08౧౧౮౩ "సానరాబాచు =. 000 007 $17609/20864-500 007 మ్మునణ ; ని/౧466 ౩8; ఆన్‌, కె (పింటర్స్‌ గిన, ౯1౧195 వాచిపల్లి సనీతగన3111' 'మైనకానామ = 1 సిం 85364=1
వజాలగం జ్‌ ౧ ౬ (వజ్యాలగ్నవ్‌ం "రండవ థాగము ర్‌ం మ జొ అలి మూ, దీహరఖడియా హతో జోఇనిఓ భమ నయరమృజ్ఞమ్మి, జాణల సుక్కన్స గజం గణఇ జఇ గణావవ కోవి. 1 శ్లో దీర ఖటికాహ సో అణ ఖు లజ జ్య్యాతిషికో(భ్రామ్యతి నగరమధ్యే, జానాతి ష్మక్రన్య గతిం గణయతి యది గణయతి కోఒవి,
జ్యోస్యుడు చేతిలో నికివియగు బలపాన్నో, సుద్దముక్కంనో పట్టుకొని నగరమధ్యములో |భమించుచున్నాడు. అతనికి పషక్యగహసంచారవిధానము తెలియును, ఎవరైనను ఆతనిని (విజ్ఞునిగా) తెక్కలోనికి తీసికొని (పశ్నిం చిన, ఆతడు లెక్కలువేసి చెప్పగలడు,
ఈ విభాగముతో ఆరంభమయి, జ్యౌతిషిక, లేఖక, వైద్య, దార్మిక యార్మతిక, ముసలపద్ధతులన్నింటిలోనూ ఆ యా వృత్తులను వర్ణించుచు, కవి' (వయత్నపూర్వకముగా, ఆన్యార్ధమును సూచించు పదజాలమును ముుడా లంకారము ద్వారా ఉపయోగించును. అందుచే ఈ సఎదర్భమున (పతిళ్లోక్ష మును, రెండర్హములను తెలుపునదియే ఇచ్చట అనేక (పాకృతపదములకు
లై వజ్జాలగ్గమ్‌ నంన్కృతమున రెండర్థములు వచ్చుటవలన కవి ఈ్యపయోజనమును సాధిం చెను. ఈవిధముగా ఆనాటి వృత్తిపరికరములసు మనకు తెలియజేయు ఈ గాథలు సాంఘిక చర్మితన్టు వప్నినిప్పర్తున్నము, పాఠకుడు అ్యపస్తుత (వశంనవలన (సమాసో క్రి) ఏర్పడు చ్యితములను చూసి రోమాంచితుడు కాక మానడు, జానపదసాహి త్య్యార్తిగమ్షల్తేల్లో 'నొర్పెయ్యరు ఒకభాగమే.. వైగాథకు ఆర్థాంతర మిది.
ఈ జ్యోతిష్కుడు "సౌభాగ్యమును (పదర్శించుకొనుచు తిరుగు చున్నాడు. (ఇతనికి నప్పధ్వాతువ్లూ, నద్దికార విదా నమచాదా గ్గుగ్భాతెలియను. ఆతనిని ఏ శ్రీయైనను లెక్కాలోనికో తీసికొని ఆదరించినచో, ఆతడామె అంకెకు వచ్చును.
మూ. “జోఇనీయ మా విలంబసు
ఖడియం మేత్తోణ సణసు మహ తురియం, ఆఅంగారఎ వణస్లే సుక్కన్స గ ఈ-తపాచ్చేయు లి లొ జ్యాతిషికృమా విలంబన్వ్య౧౧ .ఖడిగ్వాం (గృహ్హీత్వా గణయ్హమమ త్వరితమ్‌, అంగార కే (వణష్టే పగ్రన్య గతి _న్లైవ:
. జో్ర్టితిష్క్టుడా! :'ఆలన్యము -చేయవలదు..: ఖటికను ఎ(బలపమును) : (గహించి తొందరగా లెక్కలు వేయుము.- ఏమి చేయుదును? అంగారక = (గహము _పణష్టమయిని (నళించిషోయిన) _ తరువాత గూడా _ ఫ్యక్యగహ
ఈ గాక్సార్థముల్లోస్‌ . న్లమాసోక్ర _అంతృన్చష్టమన్నా లేదు. -జింగ్గార్తక్వ (గచానందానమునకు, క (క్రిగతికిని గల_నంబ౦ంధమున్లు, ఎరుగదగ్నియన్నది, , దీన్సి వావమ్సు, నిట్లు చెప్పవచ్చును. ఇట జక ్ర్రీ జ్యోతిమ్యని కనంవద్దకు.
రమ్మవి నలుగురి మధ్యలో ఎవరికిని సులభముగా తెలియకుండునట్లు ఆహోస్ట" నించుచున్నది. నా లాలనత్వమును “శీక్పొమ సెపను వెఆభళిద్టిన్నై"మిచ్చట సూచితము మూ. ఆతి షర చ్చియ గణప... విచిత్తకిరణేహి సిట్టుర్వం గణ, ఎన: హు:ఇాణఇసుక్కరథం: 0 తేణాహం తుషువుదే వత్రా., $ క్లో లస్తి గృహ ఏవ గణక్షో ల ద విచిత్రకరజైఃనిష్టర్వు గణయతి,. న ఖలు జానాతి. ప్యక్రగతిం .. తేనాహైం తవ గృహే.్యప్రాహ్తా. నా 'యింటిలోనే ఎగణకుడు : (జ్యోతిష్కుడు) - ఉన్నాడు పందాంగ” జ్ఞానములోని ఆంగమగు పడునొకండు -కరణములా ష్థానముతో” నిష్టరముగా- (నిక్కచ్చిగా) లెక్కలు వేయగలడు కాని ,అర్మవిక్కి మ్మ కగతి, న్వటాపమ్స్ము తెలియదు. అందులకే నేను న్నీయరట్షికి చేరుకున్నాను; మూ. జోఇనీయ కీన చుక్కసి విచిత్తకరణాఇ జాడీమణో పి. తహ కహ వి కుణసు సిగ్దం! జహ సుక్కం నిచ్చలం' హోష ల్లో _జ్యౌతిషిక ! కిం (వమాద్యసి విచిత్రకరణాని జానానోషవిని .తథాకురు .కథమవి...శీఘం , యథా" శక్రోంనిక్చలో భవతి: ఓ జ్యోలిష్కుడా[” సొ వేల'...విచి[తఈకరొజయబిల ఎంగయిండయు, తవ్వులు చేయచున్నావు” ప్యప్రడు నిళృ౭మగా'నుండునట్టు వదౌ ఒక్‌ విధముగా తొందరగా (పయత్నించుము.
? వజ్ఞాలగ్గమ్‌ మూ, వివకివ 5ఇదిందే
నష్టర్తాణం చ కాణగహియాణం,
న్‌ వడ జవన్న చివడూ
సుందరి చిత్రజ్ధివి సుక్కే, ల్‌
లో, వివకితే రవిదించే (రతిదింద్వే నక్మరాడా౦ (నభవతానాం) చ స్థానగృహీ తానామ్‌, న వతతి జలన్య (వీజన్య) బిందుః సుందరి చిత్రా స్తే (చిత్తస్థ్ర) ప్రే,
ఓ నుండరీ |! రవివింబము (సూర్మచింబము) విపరీతముగా నున్న పుడు (్యపచండముగా. నున్నపుడు?) నకలతము యాస్థానములలో పట్టుబడి నప్పుడు. నీటిచుక్కుగూడా, ప్యక్యగహము చిత్రానక్యతములో నుండగా రాలదు. (వర్షము పడనే పడదు) బహుళః చితకా రైలో పస్యక్యగహయోగ మున్నప్పుడు వానలు పడవని భావము కాబోలు, మూ, విఉలం ఫలయం థోరా
నలాయయాతుం విగణయ కనలో సి , తహవిన ఆట సుక్క్లో
సచ్చం చియ సున్నహియఓ ని, 68 క్లో విపులం ఫలకం దీర్హాశలాకా
త్వమవి గణక కుళలో౬సి,
తథావి నాగతః శుక్షః
నత్యమేవ కహన్యహృదయోఒని, "
ఓ గణకుడా | నీవు గణితము చేయ పలక వెడల్పుగా నున్నది, శలాక (సుద్దముక్కంబలపము) పొడవెనది పలక మీద (వాసి లెక్కలు వేయట యందలినిపుణుడవు నీవు, అయినను ప్మక్యగహ దశ కనిపించుట లేదేమి? నిజముగా నీవు హన్యహృదయుండవు సుమా | (మనస్సును నీవు పని యందు లగ్నము చేయట లేదు) " "
(వజ్యాలగ్నమ్‌ . = ర్‌ మూ, డజ్జ్య సో జోఇనిట | విచిత్తకరణాఇ జాజమాణో వి, గణిఉం నయవారం మే ఉట్టఇ ధూమో గణంతన్న. /7 కో దహ్యతాం న జ్యోతిషికో విచిిత్రకరణాని జానానోఒవి, గ్‌ణిరుం (గణయిత్వా) శతవారం మమోత్తిష్టతి ధూమో గణయతః.
ఆ జ్యోతిషికుడు తగులబడి పోవుగాక ॥ విచ్యితకరణములతనికి తెలిసి కూడా ఏమి లాభము? నా జాతకమును నూరు పర్యాయములు లెక్కించి గూడా మరల లెక్కలు వేయనప్పు డతనికి ధూమకేతువు వైకి లేచి వస్తుంది* (నా జాతకమునం దట్టి యోగ మతనికి కనిపించుచున్నది.)
మూ. జజ గణసి పుబోవి తుమం
విచి _త్తకరబేహి గణయ నఎఏసేనం,
సుక్క ర్కమేణ రహియం -
నహు లగ్గం సోహణ౦ వోఐ, 8 శ్లో యది గణయని వునరవి త్వం
విచ్నితకరతణై క్లణయ నవిశేషం,
శక్ర క్రమేణ రహితం
న ఖలు లగ్నం శోభణం భవతి.
ఓ గణకుడా |! ఈమారు నీవు లెక్కలు వేయనప్పుడు నవిశేషము విచితకరణములతో (పంచాంగజ్ఞానముతో) లెక్కింపగలవు. శుకగహ నంజారములేని లగ్నము సరియయినది కాదు.
మూ, మోత్తూణ కరణ గజణియం
అంగులిమెత్తేణ జఇవి సో గణఐ, అఇబివణో జోఇసిఓ కద్ధయి నాడీగయం నుక్కం. రి
గ్‌ వష్షాలగ్గమ్‌ శ్లో ముక్త్వా కరణగణిత, మంగులిమ్మాతేణ ,యృద్యువి.న.గ ఇయత్సి ఆతినివుణో జ్యౌతిషష్ష్యు. కర్షతి నాడ్వళ్ధుష్టక్రమ్త్‌ ఒక దినమానమున పదునోళరయ్మకన ఇములుళ్యా ఆనివజించేదరు.. ఆ కరణ గణితమును విడిచివేసి (లేదా మయలళకన బలవము మ్లున్‌గునవి లెక్కలు వేయ కరణములు? సాధనము, ఆయోదనములను: ఏవిడిచి పెట్టి ఆ గణ కుడు వేళ్ళమీద లెక్కలు -వేసినప్పు టికిని£ఆ తడులికడ్రునమర్థుడు గావున నాడీ జ్ఞానముతో. (నాడీ కాస్త్రజ్ఞానముదే) శుకుని, లాగి. తీసుకొనివచ్చి నిలబెట్ట జొలినవాడు. ,[ఇరువడి నాలుగు .నిముషములకు ఘడియ్య లేక. నాడి యని "పేరు, "మూ. భజణిఓ వి జకి న కువ్చస్గి జఇ న'ళుమం హోసి కూడజోఇనిఓ లళలాకిన తుజ్ఞ 'హమాో | అన్నేహి శణాపఎప్రియవాం;? 10 శ్లో భజితోఒవి యది" కుష్యసా యది న త్వం-భవస్‌ కూటజ్యాతిషిక*, తత్‌ కిం (కస్మాత్‌ స ప్రమజాయాచన్చ్యైన్షము గణయతి దివేనీమ్‌; న నిన్నేమి నిందించ్చిన్సన్న క్షోష్టర్సించ్సక్సానకున్నావ్యు , నీవు కూట జ్యోస్ముడివి కాకున్న (తప్పుడు లెక్కలు నేయ్వకున్న) నీవార్వ దిన [కమ ములలో తీథి, వార, నవ్మత, యోగ్య కరణాదులను, .ఇతీర్షులచేత ఎందుకు లెకగ్టాలు “చేయించుకొని తెలిసెకొనును? మూ. ఆంగరయంనయాణకష న వాం బు.జఖ్యహస్థ బ్లిత్తనందారం' ఇయ మా కూడగణక్షీ కహ జాణఇ సుక్ష్వనందారుంవీణ ౬ స్థకె [1
(వ్రజ్యాలగ్నమ్‌ గ్ల లో అంగారకం (ఆంగర్రతం] శ వోనోలే న ఖలు 2ఏధర్థతి వా స్రచ్మతో (నప. నంచారమ్మ్‌ ఇతి మాతః కూటగ్గణోన కథం జానాతి శస్రనంచారమె. వా ॥
ఓ యమ్మా |_ ఇతడంగారక ' ఖగహామ్దు నెర్దుగడ్డునే హన్త; చితా నడ్యత నంచారజ్ఞాన మతనికి లేదు కూట _గణకు డితడు ఈ తస్పుడు లెక్కలు వేయువానికి ప్యకగహనసంచారము నంగతి. ఎఖ్ష్లకైలియును?
ఓ యమ్మా! ఇశడంగరతము "నెరుగడు. _హన్త చిత్ర గందారము ఇళనికిరాదు. అంతయ్య మోనమే!
తన, : లేహయ: పజ్డా *(లేభకపద్ధత్తిః) మూ, మసి మళలిఊణ :నంయాణది. లేహణి గహిఊ్రిణ యూరు ఖలైఓ నీవత్తిల ఓరనసు కూడ లేహయ , సులలియవ త్తం కణొానిహనిన క్ష లో మష్షీం మర్చితుం న జానాన్‌ చ . వెళ్ళ ఎంలేలనీడె భృషాళ్వా. మూఢ్గ ్థకితోని: ఆవనర కూటలేఖక " సులలితవ(్రం విన్హాశయిష్యన్‌,
-2వీకొసీరాను మర్దనమాచేసి తయారు కేయిటయురుదు. చేతలో లేఖినిని పట్టుకొని తా్యటుపడుచుంటిపి: ఓ కూటికేటకుడా" గోలగిహోమ్ట గబంగరమ వంటి సులలితమగు కాగెళము-నేల:నాళనము' చేయటోయెచవూ
:ఈ్చవర్దతియందు! “గూడా “శ్యాతిషకవద్ధతిలో హలెనే” లేలసి- మని, ప్యతము వంటి _వదములనిన్షయను: అన్యార్థముసు సూచంయచ్చున్న వినేఆద “ య్వను.4(గామీణులు,. వరునలు కలుపుకొని" ఏహిరంగముగో 'వేళ్చిరఖలమగా ఎకనక్కె-ములాడు వైనమిది,
ర (వజ్ఞాలగ్గమ్‌ మూ. ఢలియాయ మసీ భగ్గా యలేహణీ ఖరడియం చ తలపట్టం, ధిద్ధిత్తి కూడలేహయ : ఆజ్ఞ విలేహత్తజే తద్డాం లి శ్లో. స్షరితాచమషిభగ్నాచ ౨ కిలనీ భగ్నం చ తాలవ్మతమ్‌ (తలవట్టమ్‌), ధిగ్‌ధిగితి కూటలేఖకా ద్యావి లేఖకత్వే తృష్ణ.
సిరా ఆరిపోయినది (తగ్గిపోయినది), నీచేతిలోని లేభినికూడా విరిగి పోయినది. రాళష్మతము నలిగిపోయినది. ఓ కూటలేఖకుడా! నీకు దిక్కా ॥ రము ఛీ! ఇంకను వాయవలెనను తృప నీకు పోలేదు కదా!
మూ. విహులం మసిభాయణయం
అక్జ్రిమసీ విత్సరం చ తలపట్టం,
అమ్హారిసాణ కజ్జే
హయలేహయ లేహణి భగ్గా. ॥? శ్లో, వృథులం మష్షీభాజన
మృస్పిమషీ విస్తృతం చ తొలష్మతమ్‌ (తలవ్మతమ్‌),
ఆస్మాదృశానాం కార్యే
హళతలేఖక లేఖనీ భగ్నా.
సిరాబుడ్డి పెద్దదే, అందు సిరా కూడా ఉన్నది. (వాయటకు। | ముందున్న తాటియాకు కూడా వినత మయినదే. కాని పొడు లేఖకుడా మావరకు వచ్చువేళకు నీ చేతిలోని లేఖిని విరిగిపోవలెనా?
(గ్రామమున కంశటికిని ఒక వైద్యుడు, జ్యోస్యుడు,ఒక ధార్మికుడును . ఉన్నట్లు, ఒక లేఖకుడుండునట. అతనివద్ద లేఖనసామా[(గి యుండుట స దానిని (గ్రామీణులు వినిమోగించుకొనుట ఇచ్చట (గహింపదగినది. ఆతడే కరణీక వృత్తియందున్నవాడు.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 0 త్తి, విజ వజా (వైద్యపద్ధతి) వ! జి చాల అ మూ, విజ్ఞ న వసో జరటఓ నయ వాహీ ఏన కోవి నంభూట, ఉవసమణ నలోదేణం విదంగజోయామయ రసేణం.
శో వెద్యనైష జ్వరో
రా కు | న చ వ్యాధిరేష కోఒవీ నంభూతః, ఉపశామ్యతి సలవణేన విడంగ (విటాంగ) యోగామృతర సేన,
వైడ్యుడా | ఇది జ్వరము కాదు, ఏ వ్యాదియును రాలేదు. విడంగ
యోగామృతరనమును ఉప్పుతో కలిపి సేవించినచో నిది ఉపశమించును,
మూ, సచ్చం జరఏ కుసలో
సరసువృన్నంన లక్ర్రనే వాహ్‌
వయం వుణో వి ఆంగం
విజ్ఞ విడంగేహి పన్నత్తం, లి లో నత్యం జ్వరే కుశలః
నర్వసోత్సన్నం చ లక్ష్యునే వ్యాధీమ్‌,
వైద్య విడంగైః (వజ్ఞైవ్లమ్‌.
ఓ వ్వైడ్యుడా | నీవు నిజముగా జ్వరమును నివారింపవేయటలో కుశలుడవే యయినచో, వ్యాధి సరసోత్చ న్నమయినట్టు సీవు కావించినచో (శీత (పకోవమువలన _ జ్వరము వచ్చినదనుకున్నచో) ఇదిగో ఈ నా ఆంగములన్నియను విడంగములచేత (వాయువిడంగములచేత) (వజ్ఞిప మయునవి. (పునర్నవీకృత మయినవి) చూడుము.
10 వజ్బాలగ్గమ్‌ _
ఓ వైద్యుడా! నీవు జ్వరనినావము నెరుగుటయండదు నిజముగా కుళ్ల లుడవయి, నా వ్యాధికి కారణము నాలోన వల్లమాలిన పేమ యని భావిం చినచో (రామజ్వరము) ఇదిగో తిరిగి నా మేను విడంగమువలన పునరం వీకృతమయిసది, యథాస్థితికి వచ్చినది చూడుము
మూ. పుక్కారయం పఉంజసు .
వాలాష రసుబృవా£ వాహీఏ,
అజం అణజ నిలజ
వి జ గుది రి దిజ పెజాఇ న హు కజం, " లె హ్‌ జి
పకా శ్‌ ప ర పయు
న పుక్కారయం (పుంస్కారకం) (ప్రయుంక్ష్వ . వాలాయా రసోదృవన్య వ్యాథేః అదాకనార? నిరజ వెద్వ ద్యానార్య నిర్హజ్ఞ వైద్య
పేయయా'న ఖలు కార్యమ్‌.
ఓ అనార్భురా ససుతేనివాడా | వైద్భుడా 1 ఈనాడు వాలిక రసోద్భవమగు.. పాదరస వమయోగముచే ఉద్భవించు) వ్యాచిచే దాదపడు చున్నండుస. ప్రేయమగు.. [ృతాగుటకు వీలుగా (దవరూవమున నుండు) బొాషదమువలన (ప్రయోజనము. లేదు. పుక్యారయమును, (పుత్కారకము- బహుళః రోగలోటిలో నోరుపెటి గాలిని ఉిఃదిగాని, వొాషధమునుగాని సేవింప నేయట అముడఉిండును. రోగి, చాలా నీరసించియన్నప్పుడు గత్యంతర ముండదు కాబోలును.) '(పయోగించి చూడుము.
ఒ నిసుమాలిన వైద్యుడా, అనార్యుడా ! ఈ దాలిక కామ్మపకోపము వలన వచ్చిన వ్యాథిచే పీషెశ్రురాలయినది
మూ. సొమా భామాన నహేఐఇ మదవణం విజ కిం వియప్పేణం ౧0 వ! ఆగంగులీఖఇ దిజ్జడ అవలహే మాఉలింగన్య, డీ
(వజ్యాలగ్నమ్‌ న! ళో భ్యామా వామాన సహతే మర్దనం వైద్య 80 వికల్చేన,
- అం్యగాంగుల్యా దీయతా మవలేహో మాళులింగస్య
ఓ వైద్యుడా! ఈచదామ జాలాడ్షీణించి, ఎండిపోయియున్నది* శరీరము నకు చేయు మర్దనప్తూర్వకమగు చికిత్సను (మాళిష్‌-వంటిదానిని) ఆమె ఓర్చు కొనలేదు ఎందులకిక వికల్పములు? మాతులుంగ లేహ్యము. (నిమ్మకాయ లేహ్యము)ను కొనగోటెచేత ఇచ్చి నాకించగలపవు.
మూ, పుక్కారఏణ విజ్ణయ
నివ్విజ్ఞా తుహ య దీహసాసేణ,
మా చారిజ్జట దాలా
భుంజఉ అన్నం జహిచ్చాఏ. ర్‌ కో వుత్కారకేన (వంస్కా రశేన) వైద్య
నిర్విజ్ఞా తవ చ దీర్చృశ్వా సేన.
మా వార్యతాం బాలా
భుర్తామన్నం (అన్యం) యథేచృమ్‌.
ఓ వైద్యుడా! ఆ దాలిక నీవు దీర్చ క్వానసలను ఒదులుచు బరుపును మోయుచున్న వానివత పూత్యారకమగు వొషద సేవనము చేయించుటకే నిర్విణ్ణురాలై నది. ఆలసి సొలసి షోయిసడ్‌, ఇక ఆమెను ఆపవలడు, యతేష్ట ముగా అన్నమును తిననిమ్ము.
మూ. గహవఇ సువిణ భబియం
అఉవ్వవిజ్ఞ తణం హయాసేణం _ ౯ జేణ పషంజః పుక్కారయం " వి పన్న త్తియాణం వి, 6 శ్లో గృహవతిసుతేన భణిత మపూర్వ'వైద్యకం హతాళేన, (పుక్కారరతమ్‌) అవి (వ్వజవ్తి కానామవి. _
192 వజ్జాలగమ్‌ హతాపడగు గృహపతిసుతుడు (కాపుబిడ్డ) ఈ ఆపూర్వ వైద్యునితో ఈ విధముగా పలుకుచున్నాడు; “రోగము నయమయినవారికి గూడా (పన్న త్రియా పునర్నవీకృతా) పుక్కారయమను నివారణో పాయమును మరల (పయోగించెదరా? యని. ఇచ్చట ఆమాయకుడగు కాపులిడ్డ తన దార్య నొాకవైద్యుని వద్దకు ఆమె మాటలకు మోసపోయి కొనిపోయినొడు. వాడు చేసిన ఆఅపకారమునకు కుంగిపోయి, నలుగురి నమకములో మింగనూ లేక, కక్కివేయనూ లేక అన్న మాటలివి; ఆ తరువాత వాక్యార్థము నృ్పష్టముగా లేదని వ్యాఖ్యాతలు మిన్నకున్నారు. మూ, విజ్జ తుహాగమణ చ్చియ ముక్కా జరఏణ కిం న వరిముణసి, ఠా నియసు మజ ఆంగే నంపఖ 'సేఓ సమువ్పన్నో, గ్గ శ్లో, వైద్య తవాగమన వవ ముక్తా జ్వరేణ కిం జానాౌసి, తత్‌ పళ్య మమాంగే స్వేదః నముతృన్నః. . ఓ వైద్యుడా! సీరాక మా్యతముచేతనే నాకు జ్వరము విడిచినది. నీ వెరుగవా? చూడు చమటలు పట్టినవి. ఇచ్చటి ధ్వన్యర్థము న్పష్టము. వైద్యునియందు మనస్సును నిలిపిన
- శ్రీ పలికిన పలుకులివి। నీ రాకవలన నా కామజ్వరము నివారింపబడినదని సీ వెరుగవా? ఇదిగో ఆ స్థితిని సూచించు చమట [కమ్ముకొని పోయినది. . మూ. విజ్ఞాయ అన్నం వారం మహ జరటఓ 'నయరఏణ పన్నతో, జఇతం నేచ్చసి దాడం తౌ కిం భాసీవిమాహోట ౨.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ . 18 శ్లో. వైద్యాన్యం వారం మమ జ్వరః శతరయేన (శతరతేన) (వజ్ఞవ్తః
- యది తత్‌ నేచ్చసి దాతుం తత్‌ క్రిం త్యకమవి (షడశీతిరవి) మా భవతు.
ఓ వైద్యుడా |! మరియొక పర్యాయము నా జ్వరము శతరయ మను మూలిక వలన తగ్గిపోయినది ఆదిప్పుడిచ్చుట సీ కిష్ణము లేకున్న పోనిమ్ము. ఇంత మజ్జిగ నీశ్ళెనను నాకు వలదా?
మూ, వాలం జరావిలంగిం
కలమహురపలావిణిం నియంతన్న,
విజ్ఞన్స నూసుఓ
నూసుఓ వి నహనత్తి వన్నట్లో రి ల్లో బాలాం జ్వరావిలాంగం
కలమధుర్మప్రలావినీం వళ్యతః
వైద్యన్య స్నుకుతః
స్ముళుతోఒవి నహసా (పనష్టః
వైద్యుడు న్యుపత తం్యతము (శస్త్రచకిత్స) యందు, ను(పరుడే (బాగుగా ఆధ్యయనము చేసినవాడే) ఆయినప్పటికిని జ్వరముపడి వాలి పోయిన అంగములతో అవ్యక్త మధుర భాషణములు చేయు ఆ బాలికను చూచిన తరువాత ఆతడు తన కాస్త్రజ్ఞానము నంతయును విన్మరించెను.
. ఒక రోజు జ్వరము పడి లేచిన అమ్మాయి, ఆరునెలల గర్భవతిః రంగస్థలము నందభినయించి దిగివచ్చిన స్త్రీ, నెలరోజుల దాలెంతరాలు-దాలా ఆకర్షణీయముగా నుండెదరని గాథాన ప్రశతిలోని ఒక గాఠ వర్ణించుచున్నది,
మూ, మోత్తూణ దాలతంతం౦
తహ య వసీకరణమంతతం లేహిం, సిద్దల్జేహి మహమ్మ£
. తరణీ తరుణేణ విజేణ, 10
కో. మున్చ్వా దాలతంటలోం
తథాచ వశీకరణమం(త్రతంతై 9, . సిద్ధార్థెః (ప్రహణ్యతే తరుణీ తరుణేన వైద్యేన
కథ వజ్దాలగ్గమ్‌ వైద్యుడు పడుచువాడే, రోగి యును పడుచుపిల్లయే- ఆమెను బాల తం్యతము లేక కౌమారభృత్యపద్దతిలో, నయము చేయవలెను. (ఈడొచ్చిన -పిల్లల విషయమునందనుసరించు వైద్యవిధానము, కుదూర తంతము) అట్లు గాక, వశీకరణమం[తత౦(తములచేత తెల్ల ఆవాలను ఆమెమీద చల్లుచు మాంష్యతికుడయిన ఈవైైద్యుడు, వివిధ (వయోగములను చేయ చున్నాడు / మూ. అన్నంన రగచ్చఇ చ్చియ మృ ్రి పీయ సొఇ పూరియం హియయం, నేహ సురనల్దయంగే తుహ సురయం విజ్జి వడిహా£ి, 11 భై. అన్నం (అన్యత్‌) న రోచతే ఏవ మమ పిపొానయా (1వియాశయ్సా పూరితం హృదయం; 'స్నేహసురతార్దాంగే తవ సురతం వైద్య వతివాతి.
ఓ వైద్యుడా ! అన్నమసనలు రచించుటలేదు. నా హృదయమంతయు దప్పికచే నిండిపోయినది. చమురు పట్టించుకొని ఆర్జ్రములై న ఆంగములకు నీ వాషధ్యపయోగమే బాగుగా ఉపకరించినది.
ఓ వైద్యుడాానా కన్న మేదియును రుచించుటలేడు. నాహృదయ _ మంతయును (ప్రియనియందలి (వత్యాశచేత నిండిపోయినది,
- ధమ్మియ వజ్ఞూ [ధార్మిక పద్ధతిః] మూ. జోధమ్మిఓ న పావణ కురయం మందారయం చ ముగ్గరయం, సో గహియకరండో చ్చియ కల్లో భు త్తీరయం లహఖ£, శ్లో యో ధార్మికోన 'ొప్పోతి . కురబకం మందారం చ ముద్గరకం , " (కురతం మందరతం చ ముగ్ధరతం), . న గృహీతకరండ ఏవ (గృహీత కరాందక ఏవ) కుతో ధత్తూరకం (ధూర్తారతం) లభలే.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ + కేర్‌
ఏ ధార్మికుడు చేత పూలబుట్టను పట్టుకొని కురబకము, మందారకము, ముద్గరకము (ముగ్గరయము,- మొగరా, మురారీ - మళ్లె)లను సంపాదించ జాలడో, అతడు దత్తూరకములను (జిల్లేడు పువ్వులు) ఎచ్చటినుండి తేగల్లును?
మూ. ధు త్తీరవీణ ధమ్మియ
జక ఇచ్చసి లింగపూరణం కొడిం
తా ఎజ్జసు మృ జ్ఞ పవోహ " ల్లో, ధర్తూరకేణ (ధూరారతేన) ధార్మిక
యదేచ్చని రీంగపూరణం కర్తుం,
తత ఆగచ్చ మమ గృహ
వళ్చాద్భాగే నూర్యేఒ స్తమితే.
ఓ ధార్మికుడా, నీవు దత్తూరములచే (జిల్లేడు పువ్వు లచే) లింగార్చన చేయదలచుకొనినచో నూర్యుడ స్తమించు చేళశకు నాయింటి వెనుక భాగమును చెపకొన గలపు,
ఓ ధార్మికుడా, నీవు ధూ ర్తరతముచే సంతోషమును పొందగోరినచో టాద్దగుంపవవకు నాయింటి వెనుక భాగమునకు రాగలవు (ఇది (పత్యజు హ్వోనము)
మూ. గభుత్తీరయన్న క్దే
ం గహిరాణి వరోహడాఇ వచ్చంతో ధమ్మియ సురంగకాఓ (కజ్టే) కురయాణ వి నవరి చుక్కిహిసా 8 భాం ధరూరకన్య (ధుర్తారతన్య) కార్యే గభిరాన్‌ గృహపళ్ళాద్చాగాన్‌ 'వజన్‌, ధార్మిక సురంగకాత్‌ కుర బకేభ్యోఒవి కేవలం భ్రంశిష్యసి, ॥
ఓ ధార్మికుడా, నీవు జిక్లేడు పపవ్వులకొరకు ఇంటివెనుక పెరటి (ప్రాంతములలో తికగుచు సురంగమునుండి (రంగురంగులున్న పుష్పజాతు లున్న వనము నుండి) కురబక వృషములమీ దనుండి గూడా పడిపోగలవు"
16 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ " మూ. ధుత్తీరయాణ కద్దేణ ధమ్మి ఓ పరపరోహడే భమజ, అన్నేహి విలుప్పంతం నియయారామం న లక్షేఇ. శ్రీ లో ధత్తూరకాణాం (ధూ ర్తారతానొ౦) కార్యేణ ధార్మికః పరగ హవళ్చాద్భాగే (భమతి, అన్వైర్విలువ్యమానం సీజారామం న లకయతి.
ఈ ధార్మికుడు దత్తూరకములకొణకు (చేడియలగు పర స్త్రీల కొరకు) ఇతరుల ఇండ్లవెనుక భాగములలో తిరుగుచుండును. కాని తన ఇంటిలోని పూలతోటలో జరుగు దొంగతనములను తెలిసికొనలేకున్నాడు. (ఇతరుల స్రీలవైన కన్నువేసి తిరుగుచుండెనే గాని, పరోక్షమునందు తన స్త్రీకి గూడా నిట్టిగతియే పట్టుట నెరుగడు. ఇది వస్తుధ్వనికి చక్కని ఊఉడాజారణము.) మూ. ఘెర్తూణ కరండం భమ వావడో పరవరోహదే నూణం,
ధుత్తీరఏసు రత్తో ఎక్కంవిన మేల్రయే ధమ్మీ. ర్‌ . ల్లా. గృహీత్వా కరండం (బ్రామ్యతి చ్యాపృతః పరగృహ _పళ్ళాద్భా 1
| గాన్‌ నూనం రత్తూర కేష (ధూర్తారతేషు) రక్త (ఏకమపి) న ముంచతి ధర్మీ*
ఈ ధర్శ్మి (ధార్మికుడు) పూలబుట్టను, చేతిలో బట్టుకొని ఇతరుల ఇండ్డ వెనుక భాగములలో అదేపనిగా ధత్తూరకములకొజకు పాకులాడు చున్నవాడై , ఆపుష్పములమీద టపేమచేత ఒక్కా పువ్వును "సైతము వదల కున్నాడు- (శ్రేషార్థము స్పష్టము.) మూ. సులహీఇ పకోహడ సంఠియా &ఇ ధుత్రీరయాణి మోత్తూణం +
కురయాణ కఏ రణ్ఞం పేచ్చహి కహ ధమ్మిఓ భమ. "
1వజ్యాలగ్నమ్‌ క్ష శాం సులభాన్‌ గృ హవళ్చాద్భాగనంస్థికాన్‌ ధత్తూరకాన్‌ ముక్తా? కురబకాణాం (కరతానాం) కృతే ఒరణ్యం (చేకర్వం కథం ధార్మికో (భమతి. ఇండ్లపెనుక విరివిగా లవించు దర్తూరకములను ఒదిలివేసి కురబక ముల కొజకము ఈధార్మికుడెట్లు ఆరణ్యముళో, ట్రమించుచున్నాడో చూడండి మూ. కంచీరిఏహి కణవీరఏహి భుస్తీరఏహి బహుఏహి, ట్‌ ఇచ్చసి దేహరయం ధమ్మియ తా మహ ఘరే ఎజ్జ ౯7 శ్లో, క్రంచీరక్సైః కరవీరనైః ధత్తూరకై 1 బహుభిః, (కాంచీరతైః కన్యార జెః ధత్తూరకైః బహుభిః) యదీచ్చసి దేవగ్భహం (దేహరతం) ధాత్మిక తన్మమ గృహే ఆగచ్చేః . కంబీరకములు (కాంచనారములు), గన్నేరులు, రళ్తూరకములు (జిల్లేష) నీకు చాలా ఎక్కువ కావలసినచో, వానిని గొని దేవగృహమునకు నీవు పోదలచుకున్నచో, ఓ ధార్మికుడా! నా యింటికి వచ్చివేయము, మూ. మందారయం వివజ్జ్ఞణ పరిహరఇ చయణఇ భంగరయం, ధూత్తీరయ మలహంతో గహియకరండో గణో భమఇ, 8 శో మదారకం (మందరతం) వివరయతి కురబకం (కురతం) న! న! - పరిహరతి తృజతి భృంగారకం (భంగరతం), ధత్తూరకం (శూర్తారతం) అఆలభమానో గృహీతకరండో గణో, 1భమత్రి*
కేగి వణ్గాలగ్గమ్‌ మందారపుష్పములను విడిచి పెట్టినాడు. కురబకములను పరిహరించి నాడు, భృంగరాజమును (గుంటగలగరాకు - వృవము) త్యజించినాడు" ధత్తూరకములతనికి లభించుటలేదు. వానికొరకు ఆ గణుడు(గణి -ధార్మి కుడు గణమునకు గుంపునకు నాయకుడు)చేత పూలబుట్టను పట్టుకొని తిరుగు చున్నాడు. మూ. వియసీియముహాఖ వజ్డుజ్ఞలా॥ మయరందపాయడిల్టాఇం, దుత్రీరయాఇ ధమ్మియ పుడ్ణహ్‌ విణాన లబృంతి. 0 శ్లో, వికనితముభాని వర్ణోజ్ఞైలాని మకరంద(ప్రకటాని, ధత్తూరకాని (ధూ ర్తారతాని ధార్మిక వుజ్వైర్వినా న లభ్యంరే' నిండార విచ్చుకొని మంచి రంగులను వెదజల్లుచు ఉజ్వ్వృలకాంతిన్సి గలిగి పూదేనెను (ప్రకటించుకొను ధరత్తూర కుసుమములు, ఓ దార్మికుడా పుణ్యాత్ములకే తప్పు ఇతరులకు లభించవు. (వికసించి, కాంతితో ఉజ్జ్య లములై, మకరందమును (ప్రకటించు గడుసరి శ్రీలు ఒసగు సౌఖ్యము ఓ ధార్మికుడా | పుణ్యాత్క్యులకు తప్ప ఇతరులకు లభించదుం మూ. ఎక్కేణ వి జహ ధుశ్రీరఏణ లింగన్స ఉవరి లగ్గేణ, మందారయాణ ధమ్మియ కోడీ నతం సుహంహోఇ, 10 ట్లో. ఏకేనావీ యథా ధతూరకేన (ధూర్తార తేన) లింగస్యోపరి లగ్నేన ముందారకానాం (మందారతానాం) ధార్మిక కోట్యాన తత్పుఖం భవతి.
1[వజ్యాలగ్నమ్‌ 19. ఓ ధార్మికుడా[! ఒక ధత్తూరు కుసుమమును శివునిమీద పెట్టిన దానితో సాక్షియగు సుఖము కోటిమందారములతో ఆర్బించినను రాదు. ఓ ధార్మికుడా, పురుషునకు ఒక ధూర్వురాలి (గడునరి, నెరజాణ) వలన కలిగిన సుఖమునకు సాటి ఒక కోటిమంది ఇతర న్రీలవలనను రాదు.
మూ, సిసిర మయరంద వృజ్ధ్ఞరణ పఉర వసరంత పరిమలుల్లూఇం,
కణవీరయాఇ గేణ్యసు ధమ్మియ నద్భావరత్తాణం. క్ష] టౌ అబి
ల్లో. శశర మకరంద (వ్రక్షరణ (వచుర (వనరత్పరిమలయ $ాని,
కఠరవీరాణి (కన్యారతాని) గృహాణ ధార్మిక న్వభావర క్రాని
(నద్భావర క్రాన్సి ఓ ధార్మికుడా | చలికాలములో మిక్కుటమై (నవించుచున్న చల్ల నగు మకరందమును వెదజల్లుచు సుగంధమును గుబాళించు కరవీరకుసుమ ములను - స్వభావర క్రములను న ఎజ్జిని రంగు గలవానిని గహించుము,
రస్‌, జంవియ వజా (యాం,తిక పద్ధతి) జు ఓ "నౌ
మూ. జంతియ గులం విమగ్గిసి నయమే ఇచ్బాఇ వాహసనే జంతం అఆరసన్న కిం న యాణనిన ర'సేణ విణా గులం వమోఇ. [|
శ్లో యాంత్రిక గుడం విమార్గ్ణయసే న చ మమేచ్చయా వహని యం్యత్రమ్మ్‌
ఆరసజ్ఞ కిం న జానాసి న రసేన వినా గుడో భవతి.
ల్లి " వజ్ఞూలగమ్‌ గ! టి ఓ యార్మతికుడా, (చెజకుమర (తిప్పుచు రసమును తీయువాడా |) నీవు గుడము (బెల్లము) కొజకు ఆరాటపడుచున్నావు. నాయిష్టానుసారము యం్మతమును మా్యతము సతిప్పుటలేదు ఓ ఆరసికుడా! చెజకురసము మరలోనుండి దిగకముందు గుడము రాదు అని నీకు తెలియదా ? నూ, వియడా వీ జంతవాయా మడిఓ నాలో రసాఉలో వఉచ్చూ, ' లట్టి వి సుష్పమాణా కిం జంతియ ఊణయం వహసి. లి శ్లో. వికటా అవి యంత్రపాదా మృదుకో నాలో రసాకుల ఇమః, _ యషిరవి స్మ్నుపమాణా కిం యాం్నశ్రికోనకం వహసి, బ్‌ ఓ యాం్యతికుడా 1 చెలకుమరను బిగించిన నాలుగు కొయ్యలు (పాదములు) బలముగా స్థిరముగానున్నవి. రనము దిగివచ్చు నాళము మృదువుగా (శ్లన్సముగా) నున్నది. ఇక చెజకుగడనుండి రనము చిప్పిలు చున్నది. గడ నిడివిగా నున్నది. ఆయినప్పటికిని నీవెందులకు వెనుకకు నయ కు! తగ్గచున్నావు ఏల కృతార్ధడవు కాకపోయితివి ? మూ, నద్దాలయం సరావ౨ విత్ధిణ్ఞం వరరనం సుమద్దసహం, జం ఏరిసయం జంతం తత్ప సుహం జంతిఓ లహఇం తి శ్రో* శబ్దాలయం నరూపం వి_స్తీక్ణం వరరనం సుమర్దనహం, యద్‌ ఈదృశం యంత్రం తత్ర సుఖం యాంతికో లభతే, శబ్దమును చేయుచు చూడచక్కనిదై విస్తీర్ణమై బాగుగా రనము నొనగుచు చెరకును మర్తించుటకు వీలయిన యంషతము లభించినచో యాంతి
(వజ్యాలగ్నమ్‌ ల్లి్షే కునకు సుఖమగును. (తగిన స్త్రీ లభించినప్పుడు ఆమె [పియనకు సుఖ ముగా నుండును.) మూ. తహ జంతివణ జంతం అక్కంతం నేహ ణిబ్బర రనేణ,
జహ పఢమం చియ కుండి భరియా ఎక్కేణ ఘావణ, శ్రీ ల్లో తథా యాంతి కేణ యం[త్రమా(న్రాంతం స్నేహనిర్భర రసేన, యథా (వ్రథమమేవ కుండీ భృతైె కేన ఘాతేన. యాంతికుడు చాలా దకుడు. అతడు ఒకే దెబ్బతో నిబ్బరముగా చమురును పెట్టిన యం[తమును ఒక్క ఉదుటున (తిప్పివేసినాడు. చెజకు రసమును దించుకొను కుండీ (పాాత) రసముతో శాలి దెబ్బకే నిండిపోయి నది, మూ. తం జంతంసాకుండిసో ఉచ్చూ బహలవత్తలచ్బాఓ, పీలావయ తుజ గుణోలజ్ఞ వి ఊణో రసో జా, ర్‌ ల్లో తద్యంత్రం సాక్షుండిన ఇక్షుర్చహలప్యతలచ్భాయః, వీడక తవ గుణోఒ౬ద్యావ్యూనో రసో జాతః, ఆదే యంతము, ఆదే మునుపటిదే కుండి. చిక్కని చక్కని ఆకు లతో నీడనిచ్చు చెజకుగడ కూడా పూర్వము వలనే ఉన్నది. ఓ పీడకుడా (రనమును తీయవాడా) నీగుణము (సామర్థ్యము) ఆది ఏమో గాని ఇప్పటి కిని రసము తక్కువగనే దిగుచున్నది, . య ధా. మూ 56, ముసల వల్లా మ్రథయషష్టం నమా టి / గల ఏ... మూ. చందణవలరియం దిఢధకంచిబంధణం,|ద్తీహరం 'సుపరిమాణ్వు, యే. హోఖఇ ఘరే సాహీణం మునలం రసా బృన్తుషాలాణం, ॥ ల " మప వచసా ంటి
లిల్లి వజ్ఞాలగ్గమ్‌ క్లో. చందనవలితం దృఢకాంచీబంధనం దీర్షం సువరిమాణం, భవతి గృహే స్వాధీనం మునలం ధన్యానాం మహిలానామ్‌, + చందనము (జాజు) పూసినది, దిట్టమైన పొన్నుగలది, నిడివిగానరీ యగు పరిణామమునందున్నది ఆయిన రోకలి, ధన్యులైన స్రీల ఇండ్లలోనే ఉండును. మంచి రోకలి ఉంటే ఇంటిపని అంతా నెరవేరిన ప్లే. మూ. థోరగరయాఇ సుందరకంచీజుత్తాఇ హుంతి నియగేహే, ధన్నాణ మహిలియాణ ఉకలనరిసాః మునలా£ఇ. లి ల్లో, న్ధూలదీర్హాణి-గురుకాణి సుందరకాంచీయుక్రాని భవంతి నిజగేహే, ధన్మానాం మహిలానాముదూఖలనదృళాని మునలాని, ధన్యురాం[డగు మహిళల ఇండ్లలోనే డిట్టముగా నిడివిగా, చక్కని పొన్నుతో కూడుకొని రోలు పరిమాణమునకు అనువుగా నుండు రోకండ్హృం డునుం మూ. ముహభారియాణ సుట్ట వి సుట్టు వి కంబీ£ దిఠనిబద్దాఖం, అన్నాహివిహు జుజ్ణక్టలమ్మి భజ్జంతి మునలాఇం, లి శో, ముఖభారికాణి సుష్ట్వవి సుష్ట్వ్రవి కాంబ్యా దృఢనిబద్ధాని, అన్యాభిరవి ఖలు టీర్ణోదూఖలే భజ్యంతే మునలాని. మొదలునందు బరువుగా మొద్దుగా నుండి బాగుబాగుగా పొన్నుచేత బంధింపబడిన రోకళ్ళు పొరుగింటి ఆరిగిపోయిన రోళ్ళలో కూడా వాడుక లోనికి తేబడుచున్నవి. రోకలి బాగుంటే రోలు ఆరిగిపోయినదయినను ఆంత యిబ్బంది లేదు.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ | లత
మూ, భమిఓ చిరం అసేసో గామో మఇఖ నహియఓట నయం వారం, గేహుక్టల వరిమాణేణ మామి మునలం చియ న దిట్టం, శ్రీ
కో. త్రాంతశ్చిర మశేషో (గామో మయా నఖ్యః శతవారమ్‌, గేహోదూఖలవరిమాణేన మామి మునలమేవ న దృష్టమ్‌.
ఓ నఖులారా, నేను నూరుసార్లు చిరకాలము (గామమంతా తిరిగి చూచినాను. కాని ఓ అత్తా! నా యింటిలోని రోలుకు తగిన రోకలి కని పించనేలేదు. శః మూ, భద్దముహమండణ చియ దరవీహులం తప య క ఐచిసోహిల్లం
అన్నేసి వియ మునలం పడిఛందం తేణ వచ్చామో, ర్‌ శ్లో. భ్యద్రముఖమండనమేవేషల్‌వృథులం తథా చ కాంచీళోభితమ్‌,
ఆన్యేషామవి మునలం (ప్రశిచ్చందం లేన (వ్రజామః.
చక్కగా ముఖమండనముతో శోభించుచు, కొద్దిగా పృథులమై పొంక ముగా నుండి చక్కని పొన్నును గలిగిన మునలము ఇతరుల వద్దనే ఉన్నది. అందుకే అచ్చటికే కదలుచున్నాముం
- బాలానంవరణ వజ్ఞా (దాలాసంవరణ పద్ధతి;) మూ. జన్స తుమం అణురత్తా సో తుజ్బయ మందహ జణేహఓ వృత్తి, నహు దిజ్జయి లాటో దీహరచ్చి ఎక్కేణ హళ్టేణ, కే ల్లో యన్య త్వమనుర క్షా నతవచ మందస్నేషో వతి, ని ఖలు దీయతే తాలికా దీర్దాక్మ్యేకేన వాస్తేన,
రి వజ్ఞాలగ్గమ్‌ ఓ దీర్చాశ్షీ 1 పతీ! . ఎవరియందు నీకనురాగముకలదో అతనికి నీ ఎడల మందస్నేహమే కలదు. ఒక చేతితో చప్పట్టు కొట్టలేము గదాం మూ. జత్ధ గఓ తత్ట గట సామలి సిపో న జుప్పఇ హలమ్మి నప్పురిసో వి తహ చ్చియ పుంనసు నయణాఇ మా రుణ్ణం, లి ల. య్యశ్రగత న్త్మవ గతః క్యామలే సింహో న యజ్యకరే హతే నత్పురుషోఒవి తథైవ (ప్రోంఛ నయనే మా రుదితమ్‌.
ఓ శ్యామలాంగీ 1 నీ (వీయు డెచటికి పోయెనో, పోయెను. అవుక్న సింహమును ఎవర్తైనను నాగటికి కట్టివేయుదురా ? నత్చురుషుడు (నీ పురు షుడు) గూడా అట్టివాడే. కన్నులు తుడిచివేసికొనుము. ఏడవవలదు. మూ, తణయా వారిజ్జంతీ వీయనీ వఇషం ఉల్లీరీహి అచ్బీహిం
ఏజ్జిం విరహావత్హం వుణో వహంతీ కిలామిహిసి. శి క్లో, తదా దార్యమాణా వీబసీ వతిమార్దాంభ్యామడిభ్యామ్‌
ఇదానీం విరహావస్థాం పునర్వహంతీ క్రమిష్యసి.
అప్పుడు నివారించుచున్నన్పటికిన్ని వినక, చెమర్చిన, కన్నులతో సీ పతి రూపమును పానముచేసితివి. ఇప్పు డతని ఎడబాటు నహించలేక కృశించుచుంటివి. " మూ. మా రువసు పృత్తి భఛభేయాణ అగ్గవీ ఇజ్జిహింతి నయణాఇం _
నహు భిజ్జష తాణ మణం సేల్టం మివ సలిలవూరేణం, శ్రీ
న ఖలు ఖిద్యతే (శ్లేయతే) తెషాం మనః శైల ఇవ సరిల
పూరేణ
ఓ ప్వ్యతీ చేకుల నమక్షమునందు వీడవరకుము, నీ కండ్హు భేదము చాందును. అంతియే. వారి మనస్సు మా్యతము కరుగదు. భేదము నొందదు- పర్వతముమీద నీరు ఎంత్మపవహించిన నేమి లాభము? మూ. దాణు న దేంతి బహులం నేహం దరిసంతి నేయ రజంతి
జ
గేబ్బంతి న దేంతి మణం పత్తి చ్చేయా దురారాహోా, ర్‌
4 దానం న దదతి బములం స్నేహం దర్శయంతి నైవ రజ్యంతే గ్భృహ్షంతి న దదతి మనః ప్యతి చ్చేకాః దురారాధాః.
ప్యుత్రీ! చేకులు (చమక్కారముగా మాటలాడుచు. తిరుగు గడుసరి మనుష్ములు. బుర్దితోదాటు మనస్సుఎదగనివారు) ఇతరులకు దాగముచేయరు (చేయి విదలించరు.) కాని బహుళముగా _పేమను ఒలక బోయుదుగు, తొము మాతము ఆనురకులు కారు. మనస్సును పుచ్చుకొనెదరే గాని ఇవ్వరు, కెకులను ఎవ్వరును ఆకట్టుకొనబేరు. మూ, రజంతి నేయ కన్స వి రత్తా పనయచ్చి నహు చిరజ్జంతి
జి దిణయర కర వ్వ ఛేయా ఆ (య) దిట్టదోసా విరజ్జంతి. ఠ ట్‌ & రజ్యంతే నైవకస్మిన్నపి రక్రాః (పనృతాక్షి న ఖలు విరజ్యంలే నళ ఛే జా బఆ(+ రో షె (7
దినకర కర ఇవ చ్చేశా ఆ(చ)దృష్టదోషా అవి రజ్యంలే.
ఓ (వనృతాషీ! (బారెడేసి కన్నులున్నదానా[) చేకులు అనురాగము నాందరు. ఒక వేళ అనురక్తులైనచో తిరిగి విరకిని పొందనే పొందరు. (వారికి ఇష్టమున్నచోట ఆంటీ ముట్టనట్లు ఉండజాలరు.) చేకులు నూర్యకిర ములవంటి వారు, వారికి ఇష్టమున్నచోట తప్పులు కనిపించినను లెక్క చేయక ,పేమను వెంపౌందించెదరు. సూర్యకిరణములుగూడా దోషదర్శ
£గ వజ్జాలగ్గమ్‌ నమున (రాశి ముందు కనిఏంచు (వదోషవేళ)కు పూర్వము రాగమును (వదర్శించును, ఎజుపెక్కును. ఇచ్చట “దృష్టదోషా అప” “అని ఒక పాఠము అదృష్టదోషా అవీ” అను మరియొక పాఠకమున్నది. “దృష్టదోషాః” ఆను పాఠమునకు వై ఆర్ధము చెప్పుకొసవచ్చును. ఆదృష్టదోషా అపి అని చెప్పినచో చేకులకు ఇంచుమించు అదే. అన్వయము కుదురును. నూర్యకిరణముల పరముగాషహా్యాతము .=అదృష్టదోషాః అనగా రాషతికనిపించనంతవరకు ఎరుపురంగులో ఉండును అని అన్వయించు కొనవలెను,“_పన్ఫతాక్షి” “అను _పయోగమును విశిష్ణముస పనయచ్చి” అను పాకృత పదమునకు=(పనృతావ్ని, (వన్ఫృత్యకి పొ యచ్చి అను మూడు విదములుగా అన్వయించుకొననగును, “వనృతా&ి యనగా పస్ఫృతిములగు, నిడివియగు కన్నులు గలదానా యని, (వపస్ఫృతి యసగా పుడిసిలి, చారెడు, ఆను అర్రమున్నందున చారెడేసి కన్నులదానా” అను అర్థమును వచ్చును. పనయ అనగా (ప్రాకృత భాషలో మృగవిశేషము ఆను ఆర్జమున్నందుస వసభయచ్చి. అనగా హరిణాడ్షి యను ఆర్థమును పొనగును, మూ. రజ్జావంతిన రజ్జ హి హరంతి హియయంన దేంతి నియ హయయం భేయా భుయంగనరిసా ఢసిడఃణ వరంముహా హోంతి. గ్‌ కో రంజయంతి న రంజ్యంతే హరంతి హృదయం న దదతి నిజ హృదయమ్‌ ఖా భుజంగసద్భృకా దష్ట్వా పరాజ్ముఖా భవంతి, చేకులు ఇతరులు తమపై మరలుకొనునట్లు చేయగలరు. తామెవ్వలి యందును అనురాగనును పెంపొందించుకొనరు. ఇతరుల హృడయములను హరించగలరు గాని తామెవ్వరికిని తమ హృదయము నివ్వజాలరు, వారు భుజంగములవంటివారు, ఆచ్చోట నిక నిలువరు.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ రై మూ, రజ్టావంతి న రజ్జహి దేంతి అసోక్టం న దుక్టియా హుంతి
ఆసుయవిణయ త్తి ఎళ్లీం దుక్రారాహా జఏ భఛేయా. 8
శా రంజయంతి న రజ్యంతే దదత్యసౌఖ్యం న దుఃఖితా భవంతి
ఆ్రతవినయా ఇతీదానీం దుఃథారాధ్యా జగతి ఛే-ాః.
చేకులు, ఆనురాగమును ఇతకులనుంకి పొందెదరేగాని, ఇతరులను టపేమించరు. ఇతరులకు కష్టమును కలిగించుచు, తాము కొంచెముగూడా దాధనొందరు. వినయమనునది. వాశిలో లేనేలేదు. ఆ మాట గూడా వారవస్త వినిపించదు, ఈ జగత్తులో వారిని ఒప్పించుట కడుంగడు కష్టము. మూ. రల్తే రత్తా కనణమ్మి కసణయా ధవలయమ్మి తహ ధవలా
ఫలిహమణి వ్వ ఛల్లా హుంతి జణే పుత్తి సంపుణ్డా.
జ మా జ్ర ళో రక్తే రక్రాః కష్టే కృష్ణో ధవల తథా ధవలాః
నృటిశమణిరివ చ్చేకాః భవంతి జనే పుత్రి సంపూర్ణాః,
జేషుల ఒక రంగు వెంట మరి యొకటిగా రంగులు మార్చుకొను చుందురు. తమ ఎదుటి వారు ఎజుపు అన్నచో వాకు గూడా తామునూ ఎజుపునే కోరుకొండు మని, (తమయందను రక్తులయిన వారి ఎడల తామును ఆనురక్తులయినక్షే కనిపించెదరు) అన్తే నలుపులో నలుపురంగును తైలుపులో తెలుపురంగును ఆపాదించుకొని తామును ఎదుటివారికి అనుగుణముగ నున్న ఫ్లే (పవర్తించెడరు. (భంగ్యంతరముగా, సత్త్వరజ స్తమో గుణాత్మక మలిన (శిగుణత త్త్వమును ఉసర వెల్లివలె రంగులను మార్చుచు చూపించు చుందురు చేకులు, సృటికమణివంటివారు. ఎదుటివారి చిత్తవృత్తినే వారు (వతిబించింపజేయిచు సంపూరక్త్షులగుడురు. సృటికమునకు ఒక రంగుఉండదు ఏ రంగు వస్తువుముందుంచిన ఆడే రంగు నది (పతికిందింపజేయును గడా!
ర్ట వళ్ఞాలగ్గమ్‌ త్‌ కాప ని. కుట్టిణీ సిక్టా వజ్జా (కుట్టినీ ఇక్తా పద్ధతి మూ. దర హసియ కడక్థ్ర జిరిక్టణాష సింగారకమ్మమసిణాఇం ఏయాట పుణో సిస్టసు నిరువమ సో హగ్గదఇయాఇం,. | ల్లో, ఈషద్ధసిత కటాడ్షనిరీకణాని శృంగారఃర్మ మన్ఫణాని " ఏళాని వునః శికస్వ నిరుపమ సొౌభాగ్యదాయకాని, ఒక కుట్టిని (వేశ్యామాత) తన కుమార్తెకు చేయ ఉపదేశ మిది- “ఓ ప్ముతీ1! నిరుపమసొభాగ్యమును కల్గించునవి శృంగారకర్మలో మసృణత్వ మును కల్గించునవి చిబునగపులు; ఓరచూపులుం సీవు పనిని నేర్చుకొనుము. మూ, వుగ్గంతీ మూలియమూలియాఇ మా భమసు ఘరహరం పుత్తి ఛందానువత్తణం వియయమన్స ఏయం వసీకరణం, ెకి శ్లో, మార్గయమాణా మూలికా మూరికా మాభ్రమ గృహ గృహం పుత్రి ఛందానువర్తనం (వియతమన్వై తద్‌ వశీకరణం,
ఓ పతీ! వశీకరణొాషధములను (మరలు మందులను) పదకుచు ఒక ఇంటినుండి మరొక ఇంటికి తిరుగాడకుము. 1పియతముని పశము నందుంచు కొనుటకొక్క చే మందు. అతని ఇష్టానుసారము మసలుకొనుటయ్మే నూ. భూసణ పసాహణాద. చేహి మా భివసు పుత్తి అహ్బిణం
రంజిజ్జ్ఞఇ జేణ జణో అన్న చ్చియ తే ఆలంకారా. లి
శ్లో. భూషణ (ప్రసాధనాడంబరైర్మా క్షీిప ప్యుత్యాత్మానమ్‌
రజ్జ తే యేన జనోఒన్య ఏవ తేఒలంవారాః.
ఓ ప్యుతీ! నగలు, నాణ్యములవంటి అడంబరములలో పడిపోవలదు (నిన్ను నీవు తోసి వేయ వలదు) పురుషుల మనస్సులను గెలుచుకొనుట కుపయోగించు ఆలంకారములు వేరుగనే నుండును, (భూషణములకన్న హావ భావ విలాసములచే పురుషుని మనస్సును గెలుచుకొన వచ్చును
(వజ్యాలగ్నమ్‌ రగ మూ. అన్నాన తే వి వివి ఆహియయరం ఆయరం కుణిజ్జాసు
ఉద్దచ్చి వేయణా£ వి నమంతి చరియాణ వి గుణేహిం. డ్తీ
శో అన్నాన కేఒవి (వ్రియేఒధికతరం ఆదరం కుర్వీథాః ణ దా
ఊర్థ్వాషి చేదనా ఆవి నమంతి చరితా అవి గుబైః.
ఓ ప్యుతీ। సీ (పియుడు అన్యాసక్తుడయిననూ ఆతని ఎడల ఆధిక తరము, ఆదరము చూపించగలవు. ఓ ఊర్జ్వాడీ! (పైకి హన్యములోన్ని చూపులు సారించుదానా! మంచి వేద నలు (కడగండ్లు) ఎన్నింటి ననుభవించి నను మంచినడవడికచే ఎదుటివారిని లోంగదీయవచ్చును. (మంచితనమునకు మించిన ఆయుధము వేరోకటి లేదు. (ఈ గాథార్జము స్పష్టముగాదు. వేదనను కలిగించు వారును, సచ్చరిితము గలవారును, ఈ ఉభయులును, సర్దు ములశే లొౌంగిపోయెదరు. మూ. న విణా నబ్భావేణం 'సువ్పఖ పరమత్ధవాణఓ లోట
కో జుజ్ణమంజరం కంజివణ వేయారిఉం తరలి ర్‌
శ్లో న వినా నద్భావేన గృహ్యతే పరమార్దజ్లో లొకః వ్‌! (ఉషా
తో జీకమారారం కాంజికేన వికారయితుం శక్నోతి.
ణి జ
లోకులు పరమార్థము. నెరుగుదురు, నడ్భావములేకుండా ఎవ్వరిని ఆకట్టుకొనలేము. ముసలిపిల్లిని గంజిపోసి పాలుఆని మభ్య పెట్టట తరమా! మూ. జేణవిణాన వలిజ్జఇ ఆణుజిజ్జన సో కయావరాహో వి
- పత్త వి నయరదాహే భణ కన్స న వల్లహో అగ్గీ, 6
శో. యేన వినా న స్టీయతేఒనునీయతే స కృతావరాధోఒవి పాప్రేఒవి నగరదాహే భణ కస్సన వల్లభోఒగ్నిః,
ఎవరులేక ఉండజాలమో, ఆతఢు అపరాధియయినను ఆతనిని ఆనున యించక (వేడుకొ నక) తప్పదు. ఊరుకారిపోయినంత మాత్రమున ఆగ్నిమీద పేమ ఎవరికి తగ్గిపోవును? అగ్నివలన (పయోజనమున్నంత వరకు చేతులు కాలినప్పటికిని, ఆగ్నినార్పివేయము కదా!
80 వళ్ళాలగ్గవ్‌ మూ, అవ్యో జాణామి ఆహం తుమ్ము వసావణ బొడుయనమా ఇం
ఎక్కం నవరి న ఇాణ్లే నిజ్ణేహే రమణవజ్ఞరణం, 7 ల్లో అహో జానామ్యహం తవ (వసాదేన దాటుకశతాని
వీకం కేవలం న జానే నిఃన్నేహె రమణ(పకరణమ్‌.
ఓ అవ్వా! అవ్వా! నీ పుణ్యాన ((పసాదమున) చాటుశతములన్న నేర్చితిని (ఎంతటి పొగ డ్రలజేనై నను ఎదుటివారిని మెప్పించగలను.) ఈవిద్య నీ వద్ద నేర్చితిని. కాని ఒకే ఒక్క విద్యమాాతము నా కబ్బలేదు.. (పేమ లేనివారి ఒడిలో కరిగి పోవుట మా్యతము నాచేతగానివని మూ. తావ చ్చియ ఢథలహలయా జావ చ్చియ నేహ వూరియ నకీం-
నీర్భల్టా ఉణ భేయా నేహవిహూణా అలీహుంత్రి, తి శ్లో. తావదేవ మృదుకా యావదేవ స్నేహపూరిత రీరా,
సిద్ధార్దాః పునశ్ళేకా స్నే వావిహీనాః ఖలీభవంతి.
శరీరము న్నే హభరిత మయినప్పుగ్లే మార్జవముండున్న (మనస్సులో
(పేమ ఉన్నప్పుడే మాట (వవర్తనలలో మెళ్తదనము వచ్చును, ఒంటికి
స్నేహము-చమురు రాచుకున్నవ్చుగే చర్మము, మెత్తబడును.) ఎంత్రటై
రార్యసాధకులగు చేక్పలు (చమత్కారము చేయగలవారు) అయినను వార 'స్నేహవిహీనులయినచో ఖలులుగాక తవ్పడదు, (నూనెగింజలలోనుండ చమురు విండివేసిన తరువాత మిగిలినది గానుగపిండియ్వే. నీద్రార్దకములు అనగా తెల్లఆవాలు ఆనిగూడా అర్థము, స్నేహ మశ చమురు,ఇలము,గానుగ పిండియును అని అన్వయించుకొనవలెను,) .
త్‌9, వేసా వజ్లా (వేశ్యా పద్ధతి;) టి | మూ, ఆహిణివ్వ కుడిలగమణా రోరవ్హారే దీవయ వ్వ నిజ్హేవో సుకఇ వ్వ ఆల్టలుద్ధా వేనం చట్టూణ వందామి, /
(వజ్యాలగ్నమ్‌ వ శో అహిరివ కుటిలగమనా దరిద్రగ్భృహే దీపక ఇవ నిఃస్నేహా యలు సుకవిరివార్థలుద్ధా వేళ్యాం దృష్ట్వా వందే, వేశ్య నర్పము వలె కుటిలగమనము గలది. దరి్శిదు నింటిదీపమువలి 'స్నేహరహితము (పేమలేనిది వేశ్య, చమురు లేనిది దీపము. సత్కవివలె అర్థలుస్థ, (ధనలోభము, వేశ్యకు, మంచి అర్థము నిచ్చు పద లోభము కవికిని తప్పవు గదా!) అట్టివేశ్యకు నమస్కారణయు. మా. వజ్దడ్ధా ముహరనియా నేహవిహూణా వి లగవఏ కంఠం పచ్చా కరజ వియారం వలహట్టుయసారిసావే సా, లి శో, వర్హాఢ్యా ముఖరసికా స్నేహవిహినాఒవి లగతి కంఠం ల! యణ వళ్ళాత్‌కరోతి వికారం చణకరోటిాసదృశా వేళ్యా. వేశ్య మంచిరంగు పులుముకొని, ఆరంభములో రసికత్వమును (పద రెంచుచు, స్నేహము లేకపోయినను ఉన్నట్టు నటించుచు (పియుని మెడను బిగియార కౌగిలించుకొనుచు, తరువాత తన ఆసలు రూపమును (పదర్శించుచ వికారమును కలుగ జేయును. వేశ్య శనగపిండితో చేసి నూనెలేకయే కాల్చిన రొప్టైవంటిడి. శనగపీండిగూడా వర్ణాఢర్యము-బంగారమువలె మినమినలాడును. నోటిలోవేసుకొం టే, రుచిగనే యుండును. చమురు లేకన్నందున గొంతులో పట్టుకొన్నట్టుండును. ఆ తరువాత వికారమును పుట్టించును, మూ. సహణఖఇ నలోహా ఘణఘాయతాడణం తహ య వదాణసంబఐబంధం కుంఠి వ్వ వఉరకుడిలా వెసా ముట్టిఇ సంవహవ, 8 ల్లో నహతే నలోభా (నలోహా) ఘనఘాతతాడనం తథా చ బాణ సంబంధమ్‌ నందంశికేవ ్మవ్రచురకుటిలా వేశ్యా మష్ట్యా నంవహతి. ట్‌
82 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ వేశ్య బాలా లోలి. తనపనిని సాధించుటకు ఎంతటిదెబ్బలక్రై ననుఓర్పు కుంటుంది. పరపురుషన్పర్శ (బాణసంబందమ్‌)ను నహిస్తుంది. చాలాకుటిల (పవృత్తి గలది. ముష్ట్టిపహారములకు లొంగిపోతుంది, సందంశిక (ఇనుప పటకారు) గూడా నట్టిదే. ఆది నసలోహము. సు ల్తెదెబ్బలను, మధ్యలో ఆదిమి పట్టిన బాణ నంబంధమును నహిస్తుంది (బాణమును తయారు చేయునప్పుడు సందంశికతో ఆదిమి పట్టి కొనను నునుపు జేయుటకు సుల్తెదెబ్బలను వేసి' నప్పుడు, ఆ దెబ్బలను నందంశిక గూడా సనహించవలసివచ్చును. ఆదిగూడా బాగా కుటిలమగు ఆకారమును గలిగి పిడికిట బిగించి పట్టుకొనుటకు వీలుగా నుండును | (వేశ్యను ఇంత లోకువచేసి దూషించుట కావ్యములో బాగున్నదేమ్నో గాని మానవత్వము మ్మాతము కాదు. ఆ స్థితికి స్త్రీని దగజార్చిన దెవర? వయస్సు మరలిన వేశ్యకు పిడికెడు మెతుకులు పెట్టువారెవరు? మూ. శజాఓ వీయం వియం పణ ఎక్కం విజ్ఞాణ తంచియవరితం గా న హోఇ అవరట్టిఓ చ్చియ వేసానళ్టో తిణగ్గివ్వ త్తి శ్లో, యాతః (వయం (వియం (వతి ఏకం నిర్వావయతి తమేవ (వదీప్తమ్‌ భపత్యపరన్థిత వవ వేళ్యాసార్థ న్హృణాగ్నిరివ. వేశ్యాసార్థము (గుంపు) ఒకి పియని వద్దనుండి మరియొక (పీయనని వద్దకు వెడలి పోవును. ఒకరి హృదయములో మంటలు రగుల్కా లిపి తిరిగి ఆమంటలనే చల్లార్చి వేయును. గడ్జివాముకంటుకొన్న నిప్పువలె ఒకచోటినుండి మరోక చోటికి వ్యాపీించుచు ఎచ్చోట గడ్డిని రాల్చిన అచ్చట నేదాని నార్చివేయుచు, మరియొకచొటికి వ్యాపించు వేళ్యాసార్థము తత్త్వ మింతియే, మూ. నిమ్మల పవిత్తహోరా బహులోహా వులఇఖవీణ ఆంగేణ ఖగ్గలయియ వ్వ వేసా కోనేణ విణాన సంవహవ, ర్‌
వజ్యాలగ్నమ్‌ స్టై ఇ క అం. చా శీ ళో. నిర్మల వవత్రహాం(ఆ౯) హలోకా(తోహా)సలి నాన్‌. ఇడ్గలతిశేప వేశ్యా కోశేన వినా న నంవహతిం నిర్మలము పవిషతములణ హారములను దరించి బహులోధముపే సరారాంగపులకి తమయిన వేశ్య కోశము (ధనాగారము) నకు గొని లొంగడు- ఇర్గలతికయు నంతియేం దాని దావ [కాని నిర్మలము? పప్మితయము నయినది. ఇూలాగట్టిగా లోవానిర్మెతమయునది- బగ్గీ (పహారమువలన చిమ్మిపడిన రక్ష వందువులే* ఐర్గముయొకా పులకావకురములు= కత్తి ఒరవేక వెంట గొని మోవ వేలు గాయ మూ. భణ సొచయా సుగుజ్లా సెబడ్ధలోడో భుయంగ మణివద్ధా మంజూపియ వ్వ దేసా కొలి2 వియ లోహ పిత్తేన్స. చ జి శ్దో, ధననంచరయా సుగహ్యా నిజద్ధరో భాలోహా) భుజంగ మహనియా మంజూష కేవ చేళొన్టి స్థానమేప లోభవి త్తస్య(రోవాపి తస్య) వేశ్య కనసంచయమును చేయునది- గు ప్రస్టానమును కాపాడుకొసు ఇది. కడులోలి, విటులచేత మహనీయ స్థానమును హైందునడి. లోద మను విత్తమునకు లోదముడే... నాక్తీించి విత్తముసకు ఆమె మూలస్థానము ఆందుకే ఆమె మంజూషిక (పెల్లి నిది) వంటిది సుంజూషికము; ధనసంచయ యును గలిగి? 'సురషతముగానుండీ ఇనుముతో చేయబడిన దై భుజంగ రష శమై లోహమునకు; విత్తముసకును, స్టానమై యున్నడి మూ. న గబేష రూపవంతం న పలీణం నేయ రూపసంవన్నం కసా వాణరిసరెసా జళ్ళ ఫలం తత్భ సంకమణ* 7 ల్లో న గణయతి రూవవంతం న కులీనం నైవ రూపసఃపన్నం వేశ్యా వానరీసదృశీ య్శత పలం తత సంక మతి. వేక్య రూపవంతుని గాని సలీనుని గాని దూపముడే సంపన్నుని గాస్‌ ఇక్క పెప్టిదు- వేశ్య ఆడకోతి వంబెది+ ఎచ్చట (ఫలము అభించునో అచ్చ ఖకే నంకమించును-చేరుకొ నును
కశ వజ్జాలగ్గమ్‌ మూ అన్నన్న రాయ రసియం ఆనన్నపయోహరం గుణవిహూణం ఠడ్డం నహావవంక్రం వెసాహియయం సురధణు వ్వ. రి ళ్జో, అన్యావ్యరాగర సికం ఆసన్నపయోరరం గుణవి హీనం స్త్‌ద్ధిం న్వధావమ్మక్రం వేశ్యాహృదయం సురధనురివ. వేశ్యా హృదయ మింటదధనుస్సువలె, ఎన్నియో రంగలను పులుము కొని రసికమయినది, ఉభయములును, ఆనన్నపయోధరములే. మెజపుతీగ మేఘము వద్దనే యుండును. వేశ్య అంగసౌష్టవమును కాపాడుకొనుట కెంతయు పయత్నించుచుండును- ్కవయోధరములు పొంకముగానుండుటకు యత్ని౦ చును), గుణవిహీనముతే (వేశ్య గుణరహిత ఇం్యదదనస్సుకు అల్లెలాడు? లేదు.) (వేశ్యమొండిస్వభావమును మిథ్యాభిమానమును గలది మెజపుతీగ కదలిక యుండును.) స్వభావ వ్యకములే. (ఎంత చక్కని రూప కల్చనముళ్నై మూ, కపడెణ రమంతి జణం వియం వపయంపంతి అత్సలోహేణ రాణ నమో వేసాణం అప్పా విన వల్టహో జాణ, (| శ్లో కవటేన రమంతే జనం (వియం (వజల్పంత్యర్థలోభేన తాభ్యో నమో వేశ్యాభ్యః ఆత్మావిన వల్దభో యాసామ్‌. - వేశ్యలు జనులతో కవటముతో రమించెదరు. ధనలోభముచే పీతి పూర్వకముగా మాటలాడెదరు. వేశ్యల కొక నమస్కారము. వారికి వారి ఆత్మ (శరీరము) వెన గూడా ఆవ్యాజానురాగముండదు, మూ. కులంంఛణం అకిత్తీ ఆశ్టన్న ఖఓ ఆసీలనంవాసో గంతుం చియ వేసపురంన జుజ్జఏ పండియజణన్స. 10 ల్లో, కులలాంఛనముకీ ర్తిరర్జ స్యక్ష యో౬ కీలనంవానః గంతుమేవ వేశ్యాగ్భహం న యుజ్యతే పండితజనన్య. సండితజనము వేశ్ళాగ్భృహమునకు హోవుటయుక్తమే గాదు. దానివలన కులమునకు మచ్చ, అపకీర్తి,ధననష్టము, శీలమును గోల్పోయినవారితో సహ వానమును ఏర్పడును.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ తిగ్ర మూ. సంప త్రియాణ కాలం గమేసు సులహాఇ అప్పముల్దావ
దేవులవాడయవ తం రుటణసీలం ఆఇమహగం. క్ష]
అాజటి ట్‌ ళం శ్లో. సంప్మతికయా వాలం గమయ సులభయాల్బమూలయా దేపకుల వాటక ప్మతం (తుటనశీలమతిమహార్త మ్‌. న!
సులధము (తొందరగా లభించునది), తక్కువధరలో దారరు సంప (తికతో (పిప్పళ్ళ ఆకుతో రాలమును గడుప్పము. (ఆమ్మాయితో కాలకష్షేపషమును చేయము) దేవకులము (దేవాలయము) లోని తోటలో లభించు వ్యతము చాలా వ్యయసాధ్యము, అది తొందరగా విరిగిపోవును, వెళునుగా నుండును.
కులశ్రీసులదసాధ్య లేక అల్బవ్యయమున లభించువేశ్యతో తృప్తిని పొందుము, పెరట్లోని పిప్పపష్యఆకువంటి వారేవారు. దేవకులవాచిక ప్యతము వంటిది దేవదాసి. తపకు చెపకుల సింగారి యగు వేశ్య బహుళవ్యయముననే లభించును వైెపచ్చు ఆబు న్వభావము చాలాపససుగా నుండును. దేవాాఃయ ములోని తోటలో పెరుగుబిల్వవ్యతము పెళసుగా నుండును (?) రొందరగా విపగునదిగూడా ఆ ఆకు, (త్రీని ఆకు అని ఆన్యాపదేశముతో చెప్పుట మార్మికము గానూ జాసపదుల తీరుతెన్నులను తెలుపునదిగానూ నున్నది. మూ. వేసాణ కవడ సయ పూరియాణ నబ్భావణేహ రహియాణం'
న్‌ అద అక్థరహిఓ న రుచ్చఇ పచ్చక్టో వామదేవో వి. 12 ల్లో వేశ్యాభ్యః కవటళతపూరితాభ్యః నద్భావన్నేహరహితాభ్యః
ఆర్థరహితో న రోచతే (వ్రత్యతః రామద్రేవోఒవి,
వేశ్యలు నూరువిధముల కపటభావములతో కూడుకొనినవారు. నడ్భావ మును, స్నేహమును లేనివారు. వారికి దనములేనివాడు (పత్యవముగా కామ చేవుడయినను రుచించడు (ధనమునకే తప్ప గుణమునకు రూవమునకు అచ్చట (ప్రాధాన్యము లేదు. “ మూ, అత్థన్స రారణేణం చుంబంతి మహాఇ వంకవిరసాఇం
అప్పా వి జాణ వేసో కో తాణ పరో వయో హోళఇ, 18
జ వజ్జాలగ్గమ శ్లో, ఆర్దన్య కారణేన చుంబంత్‌ ముభొన్‌ వ్ర విరసాని ళ్‌ ఇ ఆత్మావ్‌ యాసౌొం ద్వేష్యః కస్తాసాం పరః (వయో భపర్‌.. వేశ్యలు ధనము కొణకు వ్యకముగా వరసముగా నున్నముఖములను. చుర6బించెడరు. (వారు ప్రేమను చూపిన వారందరిని స్‌జముగా. వాడ పపేమించుచున్నట్లు గాదు.) వారు. తమను తామే. ద్వేషించుకొనుచుండగా ఇతరులు చారికి (పియలగుట ఎట్టు? మూ. సుపమాణా య సుసుత్తా బహురూవా తహ య. కోమలా న్‌నికే కత్తో పృజ్లేపి విణా వేసా సడీయ వ్వ నంపడఇం ేకి లై. సుప్రమాణా చ సునూక్తా (సునూగత్రా). బహురూపా తథా చ_ న్డ్‌ కా కోమలా శి?రే కుతః వుజణ్వ్యైర్వినా వేశ్యా పటికేవ నంపతతీ.. పుణ్యూత్ములకే గాస్‌ ఇతరులకు వేశ్య ఎట్టు లభ్‌ంచును? అట్టి వేళ శ?రర్తువు (చలెకాలము)లో లభించిన దట్టముగా. పొడవు వెడల్పు- బాగుగా ఉండి రంగు రంగులలో నేయబడి. బహుహూవములలోనున్న బట్ట వంటిది. వేళ్య గూడా స్కుపమాణయయి (ఆంగసౌస్టవముండి = చాలా పొడవు చాలా కృశించియ: ఉండక ఉండవలసినట్టుండి) మధురవాణి యయి. కోమలత్వ మును గలిగి చలికాలములో తనపొందుచే. వెచ్చదనమును కల్పించ చుండును * చల్‌కోలములో బట్టరుచి వేనవిలో నీట్‌రుచ్‌ ఆన్‌ ఆంటారు. చక్కని, చక్కని వెచ్చని బట్ట ఎంతఅవసర మో కోంతలేమిన్‌ రుచి చూసినవారే చెప్ప గలరు. అట్టి వస్త్రముతో వేళ్ళను హోల్చి వేశ్య పుణ్యార్ములకే. అలభించునః చెప్పట కేవలము జానపద కవులకే సాద్యముం మూ. కుడిలత్తణం చ వంకతణం చ వుచ త్‌ణం అసవ్చం చ అనల్‌ అమామ అన్నాణ హుంతి దోసా వేసాణ పుణో ఆలంకాధా. శ!
(వజ్యాలగ్నమ్‌ ॥ 87 శో. కుటిలత? వ చ వంచక్రతయసత్యం చ కాం కుటిలత్వం చ వ్మక్రత్వం వంచక్రత్వ శ్‌ అన్యేషాం భపంతి దోషా వేళ్ళానాం పునరలంారాః, కుటిలబుద్ధి మ్మకబుడ్ధి కఇతకులను వంచించుట ఆసత్యమాడుట ఇవన్ని యును. ఇతరులలో. దోషములుగా పరిగణింపబడును, గాని వేశ్యలకివన్ని యను ఆలంకారములేం మూ. నరసా నిహసన సారా గంధడ్డా బహుభుయంగవపరిమలియా ఛందణ లయవ్వ వేసా భణ కన్స న పల్దహా హోళి 16 శో. నరసా నిఘరణసారా గంధాఢ్యా బహుభుజంగ౧వరిమలితా (పర్సి ల లు | మృదితా చందనలలేప చేళశ్యా భణ కన్య న వల్టభా భవతి. చందనలత పంటి. వేశ్య ఎవరకు వల్లభ కాదు? చెప్పము ఉధయ ములును (సుగందములే, ఆరగదీసినకొలడి దాగుండునవియే, గందాఢ్య ములే (సుగంధముగలది చందనము, సుగంధ్యదవ్యము నలదుకొనునది వేశ్య) బహుభుజంగ పరిమృదెతములే (బహుసర్పములచే మర్డింపబడునది చందనవృషముం పెక్కురు విటుల పాలబడునది వేశ్య-) వేశ్య సరసురాలే గాని దుష్టులచే చుట్టుకొనబడ్‌యుండు నని. చెప్పట కొమెను కవి చందనలతతో పోల్చెను. మూ. మా జాణబహ మహ సుహయం వైసాహాయయం సమమ్మణు , . లావ ॥ లా 'సేవాలలిత్తవత్సరనరిసం పడబేణ జూణిహిస్‌ 17 ల్లో, మా జానీత మమ సుభగం వేళ్యాహృదయం నమన్మనోల్దాఎ శై వాలలి వ్యవ స్త్వరనదృశం పతనేన జ్ఞాన్యసి. వేళ్యా హృదయము. తియ్యగా, రహాన్యముగా మంతనములాడుచు, ఆకట్టుకొను న్వభావమున్నది- డాని నెవ్వరును పసిగట్టలేరు. నాచు పేరు
కఫ్‌ వజ్ఞాలగ్గమ్‌ కొన్నణాయి వంటిడామనస్సు. దాని మీద పడి జాటిపోయినప్పుడే! డాని సంగతి తెలియును. మూ, ఎక్కం భాయఖ మడయా అన్నం చ కడక్టరక్టియం ధరఖ| అన్నన్స దేఇ దిట్టిం మసాణసిపసారిసా వేసా, 18 క్లో, ఏకం భాదతి మృతకమన్యం చ కటాక్షరడితం ధారయతి అన్యన్య దదాతి దృష్టిం శృళానశివానదృశీ వేళ్యాం వేశ్య, శ్మశానములో తిరుగు ఆడునక్క వంటిది. ఒకరిని తన వళ ములో నుంచుకొని మృత్మప్రాయుడగు ఆ పురుషని నమిలి మింగి వేయును (వేశ్యపాలబడినవాడు, చైతన్యమును కోల్పోవును. ఆతడుమృత[ప్రాయడు.) ఆమెచే ఆకర్షింపబడిన మరియొక్క- వానిని ఓరచూపులచే రడ్షించుకొని, తన వాసినిచేసికొని అతడు తననుండి దూరముగా పోకుండ రాపాడును. వేరో కరవై దృష్టిని సారించును. నర్కలుగూడా తమపాలబడిన మృతజీవులను అచ్లే మింగివేయచుండును, మూ. గహిఊణ సయలంగంధం మొకం రూయంతి తగ్గయమణాఓ వేసా ముణిసారిచ్భా నిచ్చం చియ కిపలియాహత్థా. 10 ళో, గృహీత్వా సకల్మగంథం మోక్షం ధ్యాయంతి తద్గతమననః వేశ్యా మునినద్భక్షా నిత్యమేవ కవలిత కపాలికా హసా. ఖ్మ జాజుల డబ్బుముడిని చేతిలో నుంచుకొని ఆందు వ్యననముచే విటుడు, డబ్బు ముడిని ఎప్పుడు ఏప్పివేయునొ ఎప్పుడు తొము డబ్బును అందుకోొనవలెనా అని ఎదురుచూచుచు ఎప్పుడును ఎదుటి వారిని కబళంచివేయు స్వభావమున్న వారు వేశ్యలు. వారు మునుల వంటివారు. మునులును, సకల [గంథజాల మును చేతిలో నుంచుకొని మోక్షమును గూర్చి ధ్యానించుచు, కపాలికాహన్తులై (తలమీ దచేతులు పెట్టుకొని) ఆలోచించుచు, లేక, కపాలమునే భిఇపా్యతముగా చేత ధరించి) యుందురు,
(వజ్యాలగ్నమ్‌ ల్రిఫీ టి ఇ జ్‌ అగి 60. కివిణ వజ్జా (కృపణ పద్ధతిః) మూ నహు కన్స వి దేంతి ధణం అన్నం దేంతం వితహనివా రంతి అతా కిం కివిణతా సతాపకా సుయంతి ప్వం | థి నే గ క్లో, న ఖలు కస్యావి దదతి ధనమన్యం దదతషవి తథా నివారయంతి ఆర్థాః కిం కృవణస్థాః న్వస్థావస్థా న్వవంతీవ. కృపణులు లోభులు. వారెవ్వరకును ధనమునివ్వరు. ఇచ్చువారలను 'సెతము నివారించెదరు. ఇట్లు కృపణజనము వద్ద నున్న ఆర్థములు (ధనము నేర్చురితనము మున్నగునవి స్వస్థముగా (ఉన్నచోటనే హాయిగా) నిదించు చున్నట్టగుపించును. మూ. నిహణంతి ధణం ధరణీయలమ్మి ఇయ జొణిడోణ కివిణజణా హపెయాలె గంతవ4౦ తా గచడి అగణాణం పి. లి ట్ర 1 ల ల్లో నిఖనంతి ధనం ధరణీతరే ఇతి జ్జొత్వా కృవణజనాః శ ల 6 ఈ. పొతాలే గంతవ్యం తద్గచ్భత్వ(గస్థానమవి, కృపణులకు ధనమును ధూమి లోపల (తవ్వి పాతి పెట్టెదరు, అని తెలియునేమో యన్నట్లు రాము పాతాశళలోకనునకు పోవలయునని అందుచేత ధనమచ్చట తమకన్న పూర్వమే అగస్థానమును పౌండుగాక యని వారు తలంచబదరు. కృపణులకు నరకపాప్తే తప్పదు గొన తమకన్న ముందు తాము కోరుకొనుచున్న ధనిధినిషేపములచ్చటనే యుండుట వారికి ముదావహము గదా యని కవి ధ్వనింపజేయుచున్నాడు, మూ. కరిణో హరిణహరవియారియన్న దీనంతీ మోత్తియా కుంభే కివిణాణ నవరి మరిణే పయడ చ్చియ హుంతి భండారా. 8
శ వజ్ఞాలగ్గమ్‌ ళో. కరిణో హరినఖరవిదారితన్య దృశ్యంతే మౌ క్షికాని కుంటే కృవణానాం కేవలం మరణే (ప్రకిటాన్యేవ భవ తి భాండాగారాణి ఏనుగు కుంఠస్థలము, సింహము గోర్లచేత పేల్చి వేయబడినప్పుడే ముత్యములు కనుపించును. అఫ్లే కృపణులు భాండాగారములు (ధనసంచ యము) మ్మాతము వారు మరణించినప్పుడే _పకటమగును. (ఎంత హృదయ విదారకమగు ఆర్ధాంతర న్వానము-) మూ. వరిమునఇ కరయరేణ వ పేచ్చఇ ఆల్ఫీహి తం నయా కవిణో ఆలిహియభి త్రివాఉల్హయం వనహు భుంజిఉం తరఇ శ్రీ క్లో. వరిమృళతి కరతలేనాపి వక్యత్యడిధ్యాం తత్సదా కృవణః ” ఆలిభితభి త్రిపొంచాలికామివ న ఖలు లోక్తుం శక్నోతి కృపణుడు తన వద్దనున్న ధనమును చేతితో పరామర్శ చేయును (నృృళశించును. నిమురును.) కన్నులచే చూచును. కాని ఎన్నటికిని దానిని అనుఠవించజాలడు, చిితమునందున్న బొమ్మను సైతము కంటితో చూచుచు హస్తములతో నిమురవచ్చును. గాని ప్రాణమున్న త్రీ పొత్తుననువవించినట్లు ఆ బొమ్మ సౌనాగ్యము ననునవించలేముగ డా! , మూ. పుచ్చిజ్జంలా నియవరియణేణ పడయంతి నేయ ఈం అత్ధం నంతం వ రణం నళ్థి త్తి కే భధణంతి తే మారీరా, ల్‌ శ్లో, వృచ్చ్యమానా నిజవరిజనేన (వకటయంతి నైవ తమర్థం నదవి ధనం నా స్తీతి యే భణంతి తే మవోరీరాః, పరిజనము అడుగుచున్నప్పటికిని పరి పరి ఏధముల బతిమాలు చున్నను కృపణులు తమ వద్దనున్న ధనమును _పకటనము చేయరు, (బయట పెట్టరు) ఉన్న రనమును లేదని చెప్పువారు మహాధీరులు. (ఇది కాకూక్తి అట్టివారిని కవి ఆధి కేసించుచున్నాడు.]
(వజ్యాలగ్నమ్‌ శ్రీ మూ. ఆత్హం ధకంతి వియలా న దేంతి పూయంతి నయలభూయాణం
పుజ్ఞ క్ట్‌యేణ రుజ్జష న నుపయా బాయభోయేణ. 6 ళో అక్టం ధరంకి వికలా న దదతి వపూజయంతి సకలభూతాని
సణ్యక్షయేణ కీయతే న సంపత్‌ త్యాగభోగాధ్యామ్‌.
వికల మననూలు (కృపణులు) ధనమును దిగబసైదరు. ఇతరుల కివ్వరు, కాని తమ దనరడ్షణమునకై ధూతములను ((గామ దేవతలను గ్యుద శక్తులను) ఆరాధించెదరు. ధనము పుణ్యడ్ష్యయమున క్షీణించునుగాని త్యాగ భోగమున వలన క్షిణించదు కడా! మూ. దేమిన కస్స వి జంపణ ఉద్దారజనన్స వివిహరయణాఇం
చాఏణ విణా వినరో పులో వి అచ్బ్చీఇ పమ్ముక్కో. 7 ల్లో, దదామి న కస్యావి జల్బతి ఉదారజనన్య వివిధరత్నాని
త్యాగేన వినావి నరః వునరవి లష్మ్యా (పముక్తః,
నేను నీ ఎడల (పగన్నురాలనగుచున్నాను. నీకు వివిధ రత్నములను ధన కనక వస్తువాహనము, డ్రీరత్నము మున్నగునవి ఇచ్చుచున్నానని ధనము ఏ ఉడార జనమునకు చెప్పిరాదు. (ఉడారులు తమక ముందు రాబోవు దానిని లెక్కించి దానమును చేయరు) త్యాగము చేయని వాని వద్ద నుండి గూడ లక్ష్మి వెళ్ళిపోవుకాలములో ఆగకుండ వెడలి హోవుచునే యుండును,
కాబట్ట ఇవ్వగలిగి నప్పడిచ్చివేయుటయే ఉ త్తమమార్గము. పోవు కాలమున ధనము నెవ్వరును ఆపి ఉంచజాలరుం
క్తీలి వజ్దాలగ్గమ్‌ 61. ఉడ వజా (కూపఖనన పదతిః) యె జి ఇ
మూ. ళహణఇ దథఢం కుద్దాలం అఇగమణే ఆఉలం వ పేల్లేఇ
విలిహణఇ దో వి తడీఓ ఆణఇ హియపాణియం ఉద్దో. |] ల్లో. ఉ&పతి దృఢం గుద్దాలమతిగమన ఆకులమివ (ప్రేరయతి
విలిభతి ద్వే అవి తట్యావానయతి హితపానీయం ఖనికః*
“ఊఉడ్డ” శబ్దమునకు “ఒడ్డె"వాడు బావులు _తవ్వువాడు అని అర్థము, ఈ “ఉడ్డ వజ్ఞ్జొలో నున్న గాథలు అఆన్నియుసు గమ్మ్యమానార్థము కలిగి యున్నవి. ఈ గాఠథార్థమిట్టున్నది. ఒడ్జెవాడు కుడ్దాలమున్తు ధృడముగా భూమిలోనికి వేయును. ఇంకను లోతుకు పోవుటకు ఆ ఉపకర ణము ఆకులముగా నున్నదాయన్నట్లు దానిని (పేరేపించుకు, రెండు దిక్కులనుండి భూమిని చెక్కివేయును. (రుడి ఎడమల నుండి చెక్కుకొని వచ్చును) అట్టుచేయచు హితమగు పానీయమును భూమిలోనుండి ఖనకుడు వెలికి తీసుకొని వచ్చును. " మూ. సిరజాణుఏ నిదిత్తో ఉద్దో హత్తేణ ఖణణకునలేణ,
కుద్దాలేణ య రహియం కహ ఉడ్డో ఆణఏ ఉయయం, లి ల్లో. శరోజునుకే నియక్తః అఖనకో హస్తేన ఖననకుశలేన
కుద్దాలేన చ రహితం కథం ఖనక ఆనయత్యుదక్షమ్‌.
శిరస్సు మోకాళ్ళను ఒంచి నియుక్తుడయ్యును, ఖనకుడు ఖననకుశల మగు కుద్దాలము హస్తమునండు లేకున్నచో భూమిలోని సీటినెట్టు వెల్వి తెచ్చును ? మూ, నిరయకుద్దాలయమజ్ఞ్య బహులుచ్చలంత జలసౌత్తం
ఉద్దో లబ్బవ్పరిసో భరియం వి న మేల్లఏ వావిం, శ
(వశ్యాలగ్నమ్‌ కీతీ శో నిరయ కుద్దాలక మధ్యబహులోచ్చలజల(స్రోతనమ్‌ లు చి గన
ఖనకో లబ్బస్పర్శో భృతామవి న త్యజతి వాపీమ్‌,
ఖనరకుడు (ఒథ్థెవాడు) నిర్ణయముగా కుద్దాలకముతో మధ్యభాగమున బిగువుగా షతవ్వుచు సీరు పెకి ఉదికివచ్చి (ప్రవహించిన తరువాత గూడా లబ్లన్పర్ముడై (భూమి స్పర్శకు మరిగి) నిండిపోయిన బావిని గూడా వ్వ చునే యుండును. నీటి జల చిమ్ముకొని వచ్చిన తదుపరి ఇంకను లోతుకు (తవ్వవలసి వచ్చును గదా! దూ, కుద్దాలయ మాయ ఘణతఠాడదేణ పృజ్ధరణ వసుహ న హుచొజ్జం
సో ఉడ్ణో జన్స వి దంనణేన వడవా జలం దేషం జీ ల్లో, కుద్దాలక ఘాత ఘనతాడనేన (పక్షరతి వసుధాన ఖలు చోద్యం
స ఉడ్డో యస్యావి దర్శనేన వడవా జలం దదాతి.
కుడ్డాలక ఘా తమువలన కలిగిన గట్టిదెబ్బకు ధూమి (నవించి సజల యగుట చోద్యముగాడు. నిజమైన గొప్ప ఒడ్జెైవాడెవరనగా ఆతని దర్శనము చేతనే ఆడుగుజ్జము గూడ (నవించవలెను.
అక య్‌ 62. క్ల పజ్జా (కృప పద్ధతిః)
మూ. కుసలం రాహే సుహిటసి “కంస కంసో కహిం” కహిం రాహాీ
ఇయ దాలియాఇ భణిఏ విలక్మహసిరం హరిం నమహ, క్షే క్లో కుళలం రాధే “సుభితోఒసి కున కంసః క్వ” క్వ రాధా
ఇతి దాలికయా భణితే విలకహసనశీలం హరిం సమత,
ఒకొనొక గోపికను చూచి కృష్ణుడు ఆమెమే రాధయగునని (భమించి “రాధా కుశలమా” అని (పశ్నించి గో(తస్థలనమును చేసెను. ఆ గోపికయు
శీథీ వజ్జాలగ్గమ్‌ కోసగించుకొనక “ఆ కంసునకు సుఖమా” అని |పత్కిపళ్నమును చేసెను. అచ్చెరవొందిన కృష్ణుడు, “కంసు కెక్కడ?” అని అడుగగా గోపిక" రార “వెద?” ఆని అతనిని తిరిగి (ప్రశ్నించగా, తన తప్పిదమును (గ్రహించిన కృష్ణుడు విలషణముగా నవ్వెను, అట్టి శ్రీహరికి నమస్కరించుడు. మూ. తం నమహ జన్స గొట్టి మయణాణల తావియాడఉ గోవీఓ హైయడ కంఠగహ్ర మగ్గిరీఉ రిట్టం వనంనంతి. లీ లై తం నమత యస్య గో ప్పె మదనానల తాపితా గోప్యః ఛట కంఠ(గహమాక్షణశీలా ఆరిష్టం (వశంసంతి. ఎవరి కొట్టములో మదనాగ్ని తాకిడికి వేగిపోయిన గాల్లెతలు (పకట ముగా (నలుగురి నమకములో న్వైనను) ఏ (పియుని కంఠ(గహణోపాయ మును వెదకుచు, అట్టి అవకాశమును చేత చిక్కించుకొనగలిగిన వృషవా సురుని సాహనమును (పళంసించుచుండిరో అట్టి శ్రీహరికి నమన్కరించుడు. జన నమక్షములోనైనను ఏడో ఒక వ్యాజమున శ్రీకృష్ణుని స్పృ$ి౦్వ వలెనని ఆది సాధర్యముగానిచో అతని (పకిబింబమునైై నను స్పృశించి, చుంబించవలెనని గోపికలు, కృష్ణుడును, పరన్పరము _పేమను వ్యక్రము చేయట యను భావమును [పాకృతకవులు కొల్లగొట్టిరి. అట్టిదే ఈ శోక వ! ళు బ్‌ బ ఛా భావము గూడా మూ, క్లో జయణ జువాణో రాహీ ఉమ్మత్త జొవ్వణా జయ, జడణా బహులతరంగా తే దియహా తెత్తియ చ్చేవ + అణావ ల్లో, కృష్ణో జయతి యువా రాధా ఉన్మ తయౌవనా జయతి యమునా బహులతరంగా తే దవసాసావంత ఏవ. అలి యువకుడగు శ్రీకృష్ణునకు జయము. ఉన్మ త్తయౌవన యగ (మ త్తెక్కించునది) రారకును జయము. బహుల తరంగవతియగ
వ్యజ్యాలగ్నమ్‌ శీస్‌ యమ్మునానదికిని జయము, (ఈ మూడింటికిని అవినావావనంబందమును కలిగించిన ఆ రోజులట్టివే. (ఇప్పుడా కాలము రమ్మన్న వచ్చునా? మూ, తిహుయణణమిఓ ఏ హరీ నివదఇ గోదాలియాఇ చలబేసు నవ్చం చియ నేహణిరంధలేహి దోసా న దిసంతి. డ్తీ శ్లో. సతిభువననమితోఒవి హరిర్నిపతతి గోపాలికాయాశ్చరణయోః (౯ నత్యమేవ స్నేహనికంధైః (స్నేహాంధై దోషా న దృశ్యంతే, శ్రీహరికి (తిభువనములును చేతులెత్తి నమస్కరించుచుండగా అతడు '"మా్యతము గోపాలిక కాళ్ళమీద పడుచున్నాడు. నిజమే - (పేమలోపడ్‌ గుం వారయినవారికి తమ (పియురాం్యడదోషములు (అల్పత్వమ) ఎట్టు కన్చి3్ర ం ఓపె “చును? మూ. కతళ్లో కణ్లో నిసి చందవబ్లియా నిబిదచేడిసా జడఉణా ౬ తె టౌ జు భమరీ హోహిసి జఇ లహసి వుత్తి వయణన్స గంధేణ, ర్‌ స్యా క్లో. కృష్ణః కృష్ణో నిశా చం్యద్రవర్షితా నిబిడవేతసా యమునా (భమరీ భవిష్యసి యది లభ సే పుత్రి వదనన్య గంధేన. ఒక గోపికరకు తల్లి ఇట్టుపదేశించుచున్నది; క్ష దిడ్డా! శ్రీకృష్ణుడు శాపిచ్చ వర్ణమువాడు కన్నుపొడుచుకున్నప్పటికిని వోనిపించని ఘన నిచిడాందకారము చంద్రోదయము కానందున వ్యాపించియున్న ది. యమునా నడిస్‌ చూచెదమా దట్టముగా పెరిగిన బెత్తప్పుచెట్టతో అనలే నల్టని నీరు అతి మా(తమున నల్లగా కనిపించుచున్నది. ఇంకా ఆ శ్రీకృష్ణుని పొందుటకొక టే ఉపాయము. ఒకవేళ నీవు ఆడుతుమ్మెైదవయినచో (అదిగూడ నలుపులో నలుపు కలిసిపోవును లెమ్ము) శ్రీకృష్ణునిమఖము పద్మనుగంది గావున ఆ వాసనను గుర్రించి, ఆతనిని చేరుకొనగలవేమో?) ఇచ్చట్మభమరగితము లాలపించిన భాగవతపురాణమును సూచన (పాయముగా కవి వర్ణించెనేమో?
శక -. వజ్ఞాలగ్గమ్‌ మూ, కేసి వియారణ శుహిరుల్ల కుప్పషగ్హ నణ లంఛభణగ్షవియం న ముఏ£ఇ కస్ధా జుబ్దం వీ కంచుయం ఆజ్జ వి విసాహో, 6 శ్లో. శేశిచిడారణ రుధిరార్జు కూర్చురోద్ధర్దణ లాంఛనార్హితం ర చు ఇ న ముంచతి కృష్ణ జీర్ణమవి కంచుకమద్యావి వికాభాం విశాఖ యనునది రాధకు మరియొక పేరు. “రాధా విళాభోొయని అమరకోశము చెప్పుచున్నది. విశాఖ ఒకానాక గోపిక పేరని గూడా చెప్ప బడినది, ఆ విశాఖ సౌథాగ్యమునేమని వర్ణించవలెను? శ్రీకృష్ణనభఖుడొకడిట్లు తలుపుచున్నాడు; “ఓ కృష్టా! నీవు కేశొయను తురంగడానవుని చిల్చీ చెండాడినప్పడు, నీరూర్చానము రక్తపుమరకలతో నిండిపోగా అదేస్టితిలో సీవు విశాఖను ఆలింగనము చేసికొంటిపి. మరకలతో విలువయగు రజ ఎంత పాతబడినప్పటికిని ఇప్పటికిని దానినామె వదలివేయలేకున్నడి." (ఆ రక్తపుమరకలు, కేశినిషాడనుని పీయురాలు తానని అమెకెంత గర్వ కారణములగుచున్నతో?) మూ, రాహాఇ కవోల తలుదృలంత జోణ్తాణవాయధవలంగో రఇఖ రహన వాహడాఏ ధవలో అక౦గిఓ కణో, ॥7 క్లో రాధరయా కపొలతిలోచ్చ లజ్ఞ్యోత్స్నా నిపాతధవలాంగః రతిరభసడ్యావృతయా ధవల ఆ౭౮గితః కృషః. తా లణ రాధ చేత తెల్లని కృష్ణుడు ఆలింగనము గావింపబడెను. (కృష్ణుడు నల్లని వాడు గడా | లెల్లనివాడగుట ఎట్టు) ఎట్లనగా రాధాకపోతలమునుండి చిప్పిలునట్టి వెన్నెల వాక వలన .లలువెక్కిన ఆ నల్లని వాని మేను రతిరథస వ్యాపృతయగు రాధచేత ఆలింగితమయ్యెను. మూ, ధవలం ధవల్ధీఏ మహిురం మహరాడిరీఇణ మజ మ్మి య తక్కం విక్కంతీఏ కణ్ణో కణ్హో త్రి వాహరిఓ, 0 ల్లో ధవలం ధవలాష్యా మభథరం మభురాపుర్యా మధ్యే తకం వి(క్రీణత్యా కృష్ణః కృష్ణ ఇతి వ్యాహృతమ్‌,
వ(జ్యాలగ్నమ్‌ |!
చుధురాష్పరీ మధ్యమున ధవలము (మజ్జిగ)ును ఆమ్ముచున్న ధవలాష్ని నోట “ఆమ్మా ధవలము* అని అరచుటకు బడులు కృష్ణా కృష్ణాయని కృష్ణనాముచ్చరింపబడెనట, ధవలము నమ్మువారు “కష్ణ కృష్ణి అంటే అమ్మకము జరిగేదెట్టు? తెలుపుదనమున్న వస్తుషును చూపచూ ఇదిగో నల్లనిది అంపే ఎవరు కొనగలరు?) మూ. సళ్చం చేయ భుయంగ్‌ విసాపియా కజ్హ తబ్బహా హో
సంతే వి విజయతణ) జీఏ భమ్మావిఓ తం సి.. లి
ల్లో = నత్యమేవ భుజంగ్‌ వికాభికా కృష్ణ తృప్టకా భవతి సత్యవి వినతాతనయే యయా ఘూర్లిత స్వమని, ఏ వు
ఓ కృష్ణా! నిజముగా వికాభిర (రాధ) విషాధికయగు మజంగి (ఆడ నాగు తృష్టను కలిగించునది సండియములేదు. వినతాతనయుడు (గరుత్మం తుడు) నీ వాహనమైయుండగా నిన్ను గుజ్జుపెట్టి చూడగలళ క్షి ఆ విషాధిక నాగు చే చెల్లును.
ణు
(ఇచ్చట “విసాహియా“యను _పాకృతపదమునరు విళాభిక, విషాధిక యరు రెండు సంస్కృత ఛాయలు ఏర్పుడుచున్నవి. విశాభిక యనగా రాధ యనియే భావము. “రాధా విశాభాయని. అమరకోశము చెప్పుచున్నది. విగొభా నక్యతమును రాధా యనిగూడా అందురు. రాధానడ్మతము ననున ఠంచియుండునడి, ఆనురాధఎ) మూ, కేసవ వృరాణపురిసో సస్పం చియ తం సి జం జణో భణ
జేణం విసాహియాఏ భమసి సయా హత్ధలగ్గాఏ. 10
శ్లో, కేళవ పురాణవురుషః నత్యమేవ త్వమసి యద్‌ జనో భణతి
యేన విశాభికయా (భమసిసడా హ _స్తలగ్నయా. .
ఓ కేశవా! నత్యముగా నీవు పురాణపురుషుడవే. (ముదునలివి, ఆది పురషుడవగు పరమాత్మపు.) జనము నిన్ను పురాణపురుషుడనియే అందుకే విలుచునది. ఏలననగా' నీవు ఎల్లప్పుడు వికాభికను ఆధారముగా చేగుకొని
శం వజ్ఞాలగ్గమ్‌ (భమించెదవు. (ముదునలివాడు, కొమ్మలు విరిచిన కట్టిను చేత ధరించి మూడుకాళ్ళవాడగును. పురాణపురుషుడగు పరమాత్మ రాధను వెంటనిడుకొనీ (చమించును) . " మూ. కిసిఓని కీన కేనవ కిం న కఓ ధన్ననంగహో మూఢ కత్తో మణవరఓసో విసాహియం భుంజమాణన్స. ! క్లో ఈతోఒసి కశ్మాత్‌ శ్రేశవ కి నకృతో ధాన్యనంయ్యగహో మూత కుతో మనఃపరితొషి విశాభికాం (విషాధికిం) భుంజమానస్మ. ఇది సంవాదాత్మకము. ఓ కృష్ణా; కృశించిపోయితివేల। తగినంత దాన్యసం్థగహమును చేయలేదా ఏమి? (తగినంకమండి దన్మురారయ్మడగు నాయికలను వళమునందుంచుకొన లేడా? ఏమి త్రీ గుఖము లేక కృశించి పోయినావు? అని గూడ భావము) ఈ (పళ్నకు కృష్ణుని నమారానమిది. విష్షాదికమగు అన్నమును భుజించువాని మనక్సునకు పరితోషమెక్కడిది? (విసాధితము [బాగుగా వుష్టికరముగా తయారుచేయబడనిది ఎక్కువగా స్‌టెని కలిపి గంజివలె తయాకచేయబడినది]). భుజించు వానికి పరితోష చుక్కడిది? విశాభికయగఏ రాధతో పొత్తు కుడిరినవానికి సంతృప్తి ఎర్కుడిడి?- ఎంత మన్నెంచినను ఇంకను కోరికలను రేపునట్టి దీవిశాభిక) 2 మూ. విహడఉ మండలిబంధో భజ్జఉ రాసోన ముచ్చవఏ క్‌బ్ద " నవనియన ఏహి లద్దో రుహ హత్టో మజ్జ హర్డేణ, . ల్లో, విఘటకః మండలీబంధో భజ్యతాం రాసోన ముచ్యతే కృష్ణ " ఉపయాచితకళతైర్హబ స్తవ హస్తో మమహస్తేన రానన్ఫృత్యము జరుగుచుండగా చాలాకాలమునుండి ఎదురుచూచుచున గోపికచేతికి శ్రీకృష్ణుని చేయిపట్టు దొరికినది. ఆస్పుడామె ఆన మాటలివి; “ఈ రాసమండలిబందము విడిపోయినపోవుగాక రాసలీల భగ్నమైన నగు గాక, వందలికొలదమార్డు యాచించగా యాచించగా లభించిన 'నీ కేతిని నృత్యరీతిని నెరవేర్చుటకు ఓ కృష్ణా, నేనెన్నటికిని వదలుకొనలేను. (రాస
వ్యవ్యాలగ్నమ్‌ శ0 లీలలో (వతిగోపీకష ఉండునది ఒకే ఒక తపన వ్రుకృష్ణుని నరసనచేరుట. లేక లేక లభించిన ఆ వాగ్యమును నృత్మముకొరము ఎవరు ఒదులుకొన గలర?), . మూ. కణో దేవో దేవా వి పతరా సుయణు నిమ్మవిజ్ఞఐత మ. థి మై ఆంనూహి న మడఇజ్జంతి పత్ధరా కిం వి రుళ్లేణ. 18 శ్లో. కృష్ణో దేవః దేవా అవి (ప్రన్తరాః సుతను నిర్మాప్యంతే అఆకులిర్న మృదూ(క్రియంతే (వస్రరాః కిం వా రుదిలేన. ఒక గోపికతీ సలి ఆడినమాటలివి; “ట్రీకృ్లుడు నిజముగా దేపుడే దేవుడం పే ఓ సుతనూ! జాతితోనమ్మా, దేవతలను నిర్మించుశది. డాస్మ ఎచ్చుటనసైనా కన్నీళ్ళకు కరగిపోవునా? వీలనమ్మా ఏడ్చునది? మూ. మహురారజ్డే వి హరీ న ముయణఖ గోవాలియాణ తం పెమ్మం ఖందంతిన నప్పురిసా పణయ పరూఢాః వెమ్మూఇం. 14 ల్లో మథురారాజ్యేఒవి హరిర్నముంచతి గోపాలికానాం తత్‌పేమ ఖందయ-68న సత్పురుషాః పణయ్మపరూఢాని (వేమాణి, మథురారాజ్యమును (వవేశించిన తరువాత తము హరి గోపికల యొక్క ఆ లోకోత్తరమగు పేమను విడువలేదు, నత్పురుమలు _పణళయము జలములచే) 'పెరిగిన (పేమ (వృవము)ను ఖండించరు. మూ. నచ్చం చియ చవ॥ జణో ఆమ. జియపరమళత్థ నందగోవాలో థణజీవణోసి కేసవ ఆలీరో నత్ధి నందేహో, [5 లో సత్యమేవ వదతి జనోజజ్టాతవరమార్శో నందగోపాలః న్తన్యజీవనోఒని రేళవాన్సీరో నా సి నందేహః. నందగోపాలుడజ్ఞాతపర మ్యాళ్టుడు “(శత్త్వము నెరుగనివాడు, ఇంగిత మును తెలిసికొనలేనివాడు) అని లోకులు అనునదీ నిజమే. ఓ కేశవా! నీవు స్రన్మజీవనుడవు. (1) పశుపుల పాలను అమ్ముటయే జీవికగా గలవాడపు
ర్‌0 _ వజ్బాలగ్గమ్‌ . (2) పాల్ముతాగు పిల్లవానివలె మాయమర్మములనెరుగని వాడవు.) సీవు
ఆభీరుడవు (గొల్లవాడవు) ఆనుటలో సందేహములేదు. (అందులకే కాబోలు,
మేమనుభవించు మన్మథదాద నీకర్థమగుటలేదని, గోపికలు అధిక్షేప పూర్వక
ముగా ఆడినమాటలివి).
మూ. సంభరసి కబ్బ కాలింది మజ్జదే మహ కడిల్పఫంగురణం
ఏణ్శిం మహారారళ్డే ఆలవణస్సావి నందేహో,. శ్లో, నంన్మరని కృష్ణ కాలిందీమజ్జనే మమ కటీవస్త్రాపహరణమ్‌
ఇదానీం మధురారాజ్యే ఆలపనస్యావి సందేహః.
ఓ కృష్ణా! యమునానదిలో జల్యకీడలాడువేళ సీపు నా కటివస్త్ర మును చుట్టుకొన్నవిషయము గురున్నడా? ఇప్పుడీ మథురారాజ్యములో- . సీతో ముచ్చటించుటగూడా గగనమైనది, (సందేహాన్బృ దము).
ఈ కృష్ణ పద్ధతిలోని పదునారు గాఠలు, (శ్రీకృత్ణుడు పడునారువేల గోపికలతో క్రీడించి, వారినలరించి, సరసమాడిన తీరు వర్ణి-ము. ఇది సూటికినూరుపాష్న జానపదనంపదాయము. ఇచ్చట “దప్పించి. ఎగసి" కుండలంబుల కాంతి” గాని “శిష్య స్తేషహం కాధి మాం త్వాంపపన్నంన ఆన్నగితా వాళక్యముగాని “*వందికై పోరాడ ఫాలాదుడెవ్వని బలమున నాకిచ్చె పాపపతము” అన్న రాజనీతి, మి(తదర్మముగాని కనిపించవు. పండిత పామరరంజకమగు కృష్ణతత్త్వ ములో, విశేషించి ఉత్తర భారతదేశము నంతటిని ఉట్జూతలూగించిన మధురభ క్రిక్షి వీజములిచ్చట కనిపించుచున్నవి,
ణో. రుద్ద వజ్ఞా (రుద పద్ధ౭ి;) మూ. రఇళకలహ కువియ గోరీ చలణాహయ ణివడివ్‌ జడాజూడే నివడంతచందరుంభణ విలోలహత్తం హరం నమహ, శ్లో, రతికలహ కువిత గౌరీ చరణాహత నిపతితే జటాజూటే నివచ్చం[ద్రరోధన విలోలహాన్తం హరం నమత.
వ్యజ్యాలగ్నమ్‌ ర్‌1 రతికలహములో కోపగించుకొనిన గౌరీచరణాహతివలన జటాజూటము [కిందపగగా పడపోవుచున్నచం్యదవంకను ఆపుటకై కదలిన హస్తముగల హదనకు నమస్కరించుడు. మూ. పంహాన వాన ఛోడబ కరకినలయరుద్ధ ణయణజుయంస్స రుద్దన్స తఇయణయణం పవ్వ ఇవరిచుంబియం జయర, లి శ్లో. వరిహాస దాసోమోచన క రకినలయరుద్ధ నయనయగలన్య ర్యద్రన్య తృతీయనయనం షార్వతీపరిచుంబితం జయతి. పరిహాసమునకై రృుదుడు, పార్వతీదేవి మొలనూలును ఉడదీయగా ఆమె ర్యుడునిచూపు తనమీద పడకుండునట్టు ఆతని నయన యుగళమును తనక్షి కరకిసలయముచే కప్పివేసినడి. ఇంకను మిగిరిన మూడవకంటిని చుంబించి, చృష్టి పసారమును నివారించినది. ఆప్టి ముక్కంటిదేవరమూడవరకంటి జయము జయము- మూ, సంషూసమఏ వరికువియ గోరియా ముద్దవిహదణం విడఉలం అద్ధుమ్మిల్ల పలోయంతి లొయజణం తం హరం నమహ, ల్సి ల్లో సంధ్యానమయే పరికువిత గొరీముద్రవిథ టనం విపులం అరోనీ ల(పలోకయ లోచనం తం హరం నమత, థి త జు సంధ్యాసమయములో (సంధ్యాదేవిని శివుడు ఉపాసించుచున్న బేళలో తనయందు దృష్టిని మరల్చుటలేదని పార్వతి కోపగించుకొని మౌన ముదను వహించగా) పరికుపితయగుట గౌరీదేవి మౌనము దావిఘటన హేతువు? విపులము, ఆర మోడ్పుచూపులతో చూచునట్టి వాడును అర్హువుహరువము నమస్కారములు చేయుడు. ధరల గలరాలం, సె లి ల కా భు సే టన ౧ ని ల్‌ మూ. “చందాహయపడిబింబాఇ జాఇ ముకు వోసక్‌యావ )] శ ఇ ఠం అలం ఇ గోరీఇ మాణవిహడణ ఘడంతదేహం హారళ్గనమహ,” "శ ల /] సు చా స పటా వాం. స్ట లాడ నం 0 _ మ్వూ...
గ్ర్‌లి వజ్జాలగ్గమ్‌ ర ణా అరం యుణా జోసదధి కాం లే చం(ద్రాహత(వతిబిందాయ యస్యా ముక్పట్టహాస తాయాః ,-. .. గౌర్యాః మానవిఘటన భుటమానదేహం హరం నమత. గౌరీదేవి (పతివింబము. (ముఖము?) చందునిచే ఆహతమయినద్ది శిపుని తలమీదనున్న చంద్రవంక తాకిడికి దెబ్బతిన్నది) దానిని చూసి శివుడు ఆమెనుపహసించుచు అట్టహాసమును చేయగా, గౌరి చెదరిపోయి అ మానము (లజ్జావావము)ను వదలుకొని, భయమును పోగొట్టుకొనుటకైై శివుని దేహముతో తన దేహమును ఘటింపజేసుకొనెను (ఆలింగనము. చేసికొనెను, అటి సితిని పొందిన శృంగారహరునకు నమస్కారము చేయుడు. ప మూ. నమిడోణ గోరివయణస్ప పల్లవం లరియకమలసర భమరం కియరఇమయరందకల౦ లలియముహం తం హరం నమహ, లో నత్వా గౌరీపదనన్య పల్టపం లరితకమలసరో[(భచురం కృతరతిమకరంద॥ లం లలితముఖ9 తం హరం నమత. గౌరీవదన పల్దవము. (మొగ్గ, పూవు, చిగురు) నకు (పణమిలి ఆ పల్లవమనెడు సుందరి పద్మ శరోవకమునందలి (చమరము, రతిమకర్య దము ననువవించుచు కలరవమును చేయునది, సుందరముఖమును గల్గినడి యగు ఆ్యభమరమునకు (హరునకు) నమస్కరించుడు. 64. హియరీవజ్ఞా (హృదయపరి పద్ధతి) గో ల 0౧ మూ. విపరీయరయా లచ్చీ బంభం దట్టూణ నాహికమలత్హం హరిణో దాహిణణజయణం రసా4లా కీన రుఎపేఇ. | శో వివరీతరతా లక్ష్మ్మీక్రుహ్మాణం దృష్టో నాభికమలన్థం యాహ్హార్లేర్ణడదిణనయనం రసాకులా కస్మాత్చిదధాతి. ఇ ర? శ ల ల" న. పురుషాయితగ్తతి యందు అగ్నయగు లక్ష్మీదేవి శ్రీమహావిష్ణు; నాభికకమలమునందు వెరాజమానుడగు 1బహ్మదేవునిచూచి విష్ణుమూ. కుడికంటిని రసాషలచిత్తముతో ఏల మూసివేసెను?
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 58 (ఈ “హియయాలీ వజ్జ” లోశి గాథలన్నియును పొడుపు కఠథఆ వంటివి. ఒక చమత్యారపూర్ణమగు (పళ్నను వేసి కవి పాఠమల మెదడుకు భావము, పై గాఠలోని పశ్నగతదావ మిట్లున్నది. తమ ఏకాంతమునకు బంగమును కలిగించు. (బహ్మ కనుమరుగుకావలెనన్న ఆతని ఆననమగు కమలము ముకుశించుకొని పోవలెను. ఆందులకే సూర్యాత్మకమగు విష్ణు మూర్తికుడికంటిని లవి మూసివేసినది. సూర్యాస్తమయము తోడస్త కమలములు ముకుఇంచుకొనిపోపును. అదియే ఇచ్చటి చమఠ్కారమ్ము, మూ, ఢక్కసి హక్టేణ ముహం జం జంవసి అణిమినం పలోయంతో హసిరం చ వహసి వయణం తుహ నాహ న నిప్ప్వయా దిట్టి. లి కో, బాదయసి హ సేన ముఖం యజ్ఞల్బన్యనిమిషం (పలోకయన్‌ ళా అమల న! హననశీలం చ వహసి వదనం తవ నాథ న సిర్వుతా చృష్టిః. ఓ నాథాః నీపు చేతితో నా ముఖమును (కన్నులను) మూసివేయు చున్నాపు, కనురెప్పపాటు లేక నన్ను ఏీడ్షించుచు ఉండుటవల్లను సీముఖము నింశను నవ్వులను విరియించుటవలనను (ఇన్ని బేసిసన్సు సీదృష్టి నిర్వృతిని (సంతృప్తిని పౌండుటలేదు. (ఇది చోద్యము). ఈ గాథ కేవలము (పేయసీ పియుల రసాకులత్వమును ప్యక్తము కేయుచున్నడి. మూ. జఇసా నహీహి ధణియా తుజ్బ ముహం పుజ్ణచందసారిచ్చం తాకీస ముద్ధదముహీ కరేణ గండత్ధలం పుసఇ. $ి ల్లో. యదిసా సభీభిర్భణితా తవ ముఖం పూర్ణ చంద్రసదృక్షం తత్‌ కస్మాన్ముగ్ధముభీ కరేణ గందస్థలం (ప్రోంఛతి. ఒక ముద్దురాలితో నఖులు “నీ ముఖము పున్నమనాటి చందునిబోలి యున్నది” అని పలుకగనే ఆమె తన గండస్థలమును చేతితో తుడుచు కొనివనది. ఎందులకు? (ఇదిగో సమాధానము - పున్నమనాటి చంటదునిగూడా
ర్‌ వజ్ఞాలగ్గమ్‌ కలంకము వదలదు. ఒకవేళ తన చెంపల కెవరైనను కాటుకను ప్వలిమి వేసిరేమోనని అనుమానముతో ఆమె చెంపలను తడుముకొన్నది. లేనిచో మొగలిరేకువంటి తనముఖలావణ్యమును పున్నమచం(దునితో పోల్చుట ఎందులకు?) మూ, అచ్చీహి పఇం సిహిణేణ దియవరం గురుయణం నియంబేణ తిన్ని వి జూరేఇష వహూ న యాణిమో 'కేణ కజ్టేణ, డీ ల్లో అక్షిభ్యాం పతిం స్తనాభ్యాం ద్విజవరం గురుజనం నితంబేన త్రీణ్యపి నిందతి వధూర్న జానీమః కేన కార్యేణ. ఈకోడలు కన్నులతో పతిని స్తనములచే ద్విజవరుని (బాహ్మబణుని _ నితంబధారమువలన గురుజనమును (ఆత్తమామలను) నిందించుచున్నది ఏలనో - ఏ కార్యముచేతనో? వాఖ్యాత చెప్పేన సమాధానమిది - ననముల పొడుచుకొని వచ్చి నందున (దాహ్మణునకు చేతులెత్తి దండము పెట్టలేకున్నది. స్తనముల కారణ మున వచ్చిన (కాహ్మణునివై కోవగించుకొనక తప్పుటలేదు. అళ్లే నితంబ వారమున అఆలనగతియయి గుకజనము ముందునుండి వైదొలగజాలకున్న ది? వారిముందునుండి వారిని రాచుకొని పోవలసివచ్చుట కారణముగా వారిమై కోపము. (ఇక కన్నుల నంగతి చెప్పనే అక్కర లేదు. కన్నులనె త్రి పతిని చూడనూ లేదు. దృష్టిని మరల్భనూ లేడు. పతి ఎగుటబడినందులకుగద్షా! ఈ బాద ఆంతయునూ అని పతిని నిండింపక ఉండలేకున్నదడి.) మూ. జఇ సా వఇణా భణియా తిలయ విరవమిఆ తణో(ఆత్తణా)తజ్ఞ్య లాకీన ముద్ధడమ హీ హసిడిఃణ పరమ్ముహీ ఠా, ల్‌ ల్లో యది సా వతినా భణిలా తీలకం విరచయామ్యాత్మన నవ తత్‌ కస్మాన్ముగ్గముఖీ హసిత్వా పరాజ్యుఖీ తిస్టతి, ఒక ముద్దరాలితో ఆమె పతి “నేను నాచేత సీకు తిలకమును దిద్ద వలెనా?) అని అడుగగనే ఆమె నవ్వి వెనుకకు తిరిగి నిలబడుట ఎండులకు?
[వజ్యాలగ్నమ్‌ క్‌ ఎందువలననగా తిలక హీనమగు ముఖమునకు తిలకమును దిద్దుట ॥ తన (పియురాలిని _పసాధనముతో ఉన్ముఖురాలినిగా చేసుకొనుట. ఆ వ్యాజముతో ఆమెకు చేరువగా మరింత దగ్గరగా. చేరి చుదవించ గోరుట, ఆము ముతుమతిగాన (వసావనమును చేగికొనలేడదు. తన వన్తుస్థితిని లల్‌ిపి ఆతనిని వారించుటకై వెనుదిరిగి రుధిరాక్తమగు తనడేలమును (చూపించినది) మూ. హియవ రోసుగ్గిజ్ణం పాయవహారం సిరిమ్మి వత్హంతో తహ ఉ త్తి వియో మాణంసిణిఇ థోరంసుఅం దద్డం ॥? జో ను వ! వశజషుం గ పా జర శ. హృదయే రోషోర్గీర్ణం పాద్మవహారం శిరనీ ( ర్థయమానః తథె వేత్తి మనస్విన్యా స్టూల్మాకుకం రుదితం, ల్లు థ్‌
- ఎడడలోనలవిగాని కోపముతో పాద(పహారము (కాలితోతన్నుట)ను శిరసా వహించుటకు ప్రార్థించు (ఎదురుళూచు) (పియని జూచి ఆ మనస్విని థి “అది ఆపే, నేననుకున్న విధముగనే జరిగినది "యని, పెద్ద పెద్ద కన్నీటి వొట్లను రాల్చుచు ఏడ్చినడి-- ఖండితానాకయి (పియుని.వె పేరలుకను వహించి పాద(పహారమును చేయగోరగా దానుని తప్పులు దండముతోనరి, ఇది ఇంతటితో ముగిసెనని (పియడు, ఆ (వహారమును తల దిల్చుటకు గిద్ధపడుట తన తప్పి దమును ఒవ్పుకొనుటయే. తనవాడుగాని వాని నెంతదండించిన ఏమి ఫలమని ఆమె పలుగెత్తి ఏడ్చి నది- ॥ మూ, తం చట్టూణ జువాణం పరియణవజ్ఞృమ్మి పొఢమహిలాఏ ఉపృల్హదలం కమలం కరేణ మఉలాఇయం కీన. గ్గ ల్లో. తం దృష్ట్వా యవానం పరిజనమధ్యే (ప్రొాఢమహిలయా . న! ట్‌ ఉత్ఫుల్లదలం కమలం కరేణ ముకులీకృతం కస్మాత్‌. న! (పౌడమహిల పరిజనమధ్యమునందున్న యువకుని చూచి, చూడగనే? ఆమె తన చేతిలో వికసించిన రేకులున్న కమలమును ముడిచివేసినది" ఎందులకు? ,
ర్‌ వజాలగర్‌ ల! న. ఎందువలన అనగా ఈ కమలము సూర్యా సమయసమయములో ముడుచుకొని పోవును, ఆదియే సంకేత సమయము ఆని భావము, మూ. హంతూణ వరగఇందం వాహో ఎక్సేణ నపరి దాణేణ ధువఇఖ సరం పిబఇ జలం తం ఇాణహ కేజ కజ్టేణ. | వో హత్వా వకగజేంగదం వ్యాదః ఏకేనెవ బానేక తీ స ధావతి శరం పిబతి జలం తజ్ఞానీత కేన కార్యేణ. వ్యారుడు (వేటగాడు) ఒకే ఒక ఆమ్ము |వేటుచేత దెబ్బకే వరగచేం (చమును చంపి ఆ ఆంబును కోనేటి నీటిలో కడిగి ఆదే నీటిని దోసిట (తాగను. ఎందుచేత? ఎందుకనగా వేటగాడు చాలా గొప్ప విలుకాడు. మర్మస్థానమును చూచి ఏనుగును వేటు వేసి ఆసువులు జాయునట్లు శేసెను. కాని ఎదుటివారికా బాణము విషదిగ్ధమేమోనని ఆనుమానము కలుగవచ్చును. తన్నివారణమునతై నాణమును నీటితో కడిగి నీటిని రాగుట ఇట వర్షితము. మూ, కుంకుమ కయంగరాయం పడిహత్ధపయోహరీ కురంగచ్చీ సయణమ్మి నావగూహష రమణం భణ కేణ కదేణ, 0 న! క. కుంకుమ కృతాంగరాగం పరిపూర్ణ పయోధరా కురంగాక్షి శియనే నావగూహతి రమణం భణ కేన రార్యేణం పరిపూర్ణ పయోధరములను గలిగిన కురంగాడ్ని (లేడి కన్నుల లేమ! .కుంకుమప్పువ్వును రంగరించి ఆంగరాగమును ఆలదుకొని వచ్చిన (పియుని (స్తనోపపీడ పరిరంభణమునకు ఈ లేత కుంకుమపూవుపూత మామ ఏల అడ్జురావలెనని కాబోలు) బిగియార ' కౌగిలించుకొనుటలేడు. ఎందువలన? (సమాధానము స్పష్టము.) ట్‌ మూ, సాల్యత్తయం పయం ఊరుఏసు తహ కజ్జలం చ చలణేసు పట్టిఇ తిలయమాలం పహంత కహ సేరయఃవ . వ!
(వజ్యాలగ్నమ్‌ ర్‌? ల్లో సౌలక్తకం వద మూర్వో న్తథా కజ్జలం చ చరణయోః వృష్టే తిలకమాలా వహన్‌ కథం తస్యాః రతం ప్రావ్లః లతుకపూసిన కాలిగుర్తులు తొడలమీద కొటుకగుర్తులు కాళ్ళమీద వీపుమీద దిద్దిన తిలకపు గుర్తుల వరుసను వహించుచు అతడామెతో ఎట్టి రతిని అనుధవిచెనో కదా! దీనివల్ల ఆ _పాథయువతి కామళాస్త్రనంబద్ధమగు నర్వ బంధజ్ఞానమును ఆవగతమగుచున్నది. మూ. అహిణవ పెమ్ము నమాగమ జొవ్వణరిద్దీ వనంతమానమ్మి పవనంతన్స వి వఇణబో భణ కిన వలోఇయం సీనం. 11 బ్లో అభినవ (వేమ నమాగమ యౌవనర్‌ ద్ధివనంతమా సే (వ్రవనతోఒవి వళ్యుర్శణ కస్మాత్‌ (ప్రలోకితం శీర్షమ్‌. కొత్త కాపురము. నిండుయౌవన సమృద్ధి, వనంతర్హువు. ఇట్టి స్థితిలో ఊరువిడిచి పవానమునకు బయలుదేరిన భర్త తలమీదికి దృష్టిసారించిన దట ఆ యిళ్టాలు. ఎందువలన? ఎండుకనగా ఇట్టి మధుర వణములను ఒదులుకొనుటకు ఎవరి మనస్సు ఒప్పుతుంది. పళువు కాకపోతే, ఈ మధ్య కొమ్ములేమైనను పొడుచుకొని వచ్చినవా ఏమియని ఆ యిలాలు హాన్యము చేయుచున్నది. - మూ. జఇ దేవరేణ భణియా ఇగ్గం ఘేత్తూణ రాఉలే వచ్చ తాకీస ముద్ధడముహీ హనిఈఊణ వలోఆవీ 'సెజ్జం, లి శ్లో యది దేవరేణ భణ్‌తా ఖడ్గం గృహీత్వా రాజకులే (వ్రజ తత్‌ క్రస్మాన్ముగ్ధముభీ హసిత్వా (వలోకయతి శయ్యామ్‌. ఒకవేళ మరిది వదినతో చేలమాడుచూ “ఖడ్గమును ధరించి రాజకుల మునకు వెళ్ళ్గగలవు” ఆని అనగానే ఆ ముగ్గములి నవ్వుచూ తన పడక వైప్తనకు దృష్టి సారించినది. ఎందులకు?
ర్‌రి _ వజ్ఞాలగ్గమ్‌ ఎందులకనగా ఖడ్గమును ధరించి రాజకులమునకు పోవువాష పురుషులు, ఆమె పురుషాయితమును జరిపినస్టు పడకమీద లత్తుక గుర్తులు కనిపించినవి. అందులకే ఈ వదినామరదుల సరసాలు. మూ. జఇ సాసుయాయి భణియా వియవనహిం పుత్తి దీవయం దేహి తా కీస ముద్ధడముహీ హసిఊణ పలోయఏ హియయం. 11 కో, యది శ్వశ్వా భణితా (వియవనతౌ దీపకం దేహి న! యు క ష్‌ క! తత్‌కస్మాన్ముగ్ధముఖీ హసిత్వా (వలోకయతి హృదయమ్‌. ఒకవేళ అత్తగారు కోడలితో “ృోపియవసతియందు దీపమునుంచుము.” అని అన్నచో ముగ్గముఖి నవ్వి తన హృదయమును చూచుకొనినది, ఎందు లకు? ఎందులకనగా అత్తగారు పడకటింటిలో దీపము నుంచుమని యథా లాపముగా ఆనగనే (పియవనతి తన హృదయము గదా అచ్చట దీపమును నిలుపుట ఎట్లు? అని తలవంచి గుండెమీద దృష్టిని నిలిపిన కోడలు అమాయ కత్వము నిర్భరమగు పతి పేమ తెలియుచున్నది. మూ జఇ సా నహీహి భబియా తుజ్బ పఈ సున్న దేఉలసమాణో తాకీన ముద్ధడముహీ అహియయరం గవ్వముప్వహణఇ. 14 ల్లో యది సా నఖీభిర్భజితా తవ పతిః భూన్యదేవకులనమానః . తత్‌ కస్మాన్ముగ్ధములీ ఆధికతరం గర్వుముద్వహతి. ఒక వేళ ముగ్ధముఖిని సఖులు నీ భర్త జాన్యదేవకుల సమానుడు (దేవుడు లేని దేవాలయమువంటివాదు)- అని ఆనినప్పుడామె ఇంకను ఎక్కువ గర్వ పడినదెండదులకు? హన్యదేవకులనమానుడనగా, పుంస్త్వ్యము లేనివాడు అని భావము, తనకు తప్ప ఇతరులకు వాని సౌభాగ్యము రెలియకుండుటకేమి హేతువు? ఆతడు పరస్త్రీవిముఖుడగుటయే హేతువు, ఆ విషయమే శ్రీకి గర్వ కారణము గాదుం
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 59 65. సనయ పజ్ఞా (శశక పద్ధతిః) మూ. ఢురుఢుల్లంతో రచ్భాముహేసు వరమహిలియాణ హతళ్టేసు ఖందారహారినససో వ్వ వుత్తి దజఓ న భుటిహి౫. [| తాటి ౬ శ్లో, వర్యభ్రమన్‌ రథ్యాముఖేషు వరమహిలానాం హస్తేష నస్కృంధావారహారి శశక ఇవ పుటి దయితో న మోక్ష్యతే.
ఓ ప్యుతీ! న్నీపియుడు వీధులలో తిరుగుచు వరమహిళాహ స్తగతు డగుచు స్కంధావారము మధ్యలో పడిపోయిన కుందేటివలె[కటకమధ్య ములోని కుందేలు-వంటయింటి- వెంటయింటికుందేలు అని అర్థము-వెంటయిల్లు అనగా స్కంధావారములోని కుందేలు పిల్ణయనియే భావము) మోడమును పొందలేడు, (అచ్చటచ్చటనే చేతులు మారుచు పదుగురు ఆడువారి పాలబడు చుండును), మూ. తిలతునమె_ల్తేణ వి వివ్చీవణ తహ హోఇ గరుయనంతావో
సుహయ వజ్జఇ ససఓ చమ్మచ్చఏణ వి వరాఓ, లి
శ్లో. తిలతుషమాలేణావి వివియేణ తథా భవతి గురకనంరాపః సుభగ వివద్యతే శళకళ్చర్మ చ్చేదనేనావి వరాకః,
ఓ సుభగుడా! నువ్వుపొట్టు ఆంతమోతాదులో కలిగిన విిపియము వలన గూడ (న్మీపియురాలికి) మిక్కుటమగు సంతాపము కలుగును. వరాకమగు కుందేలు చర్మమును బలిచివేసిన దాలును, ఆది మరణించును, (అండుజే ఆమె ఎడల ఎట్టివ్మిపియమును తలపెట్టకుము.) మూ. ఇహ ఇందరణూ ఇహ వేహగట్టియం ఇహ సిహీణ ఉిల్దాఓ
పవహిఓ హారీ ననఓ వ్వ పాఉసే కహ న భారేఇ, లి
ల్లో. ఇహేంద్రధనురిహ మేఘగర్జితమిహ శిభినాముల్దాపః
వథికో హారీ శశకణవ (ప్రావృషి కథం న పశ్యతి,
60 వజ్టాలగ్గమ్‌ ఒకవై పు ఇం్యదవనుస్సు _ వేరోకచోట మేఘగర్జితము మరికొంచెదు ముందువ పోయినచో నెమళ్టఉబ్దాపములు (కేంకారములు-పాపమాబాటసారి న్యంధావారములోని కుందేటివలె తనను తాను నంబాళించుకొనలేకపోవు చున్నాడు, మూ. జా ఇచ్చాకొావి మణోవియన్స తగ్గయ మణమ్మి పుచ్చామో ననయ వహిల్లో సి తుమం జీవిజ్ఞణ అన్నహా కత్తో. శ్ర శ్లో, యేచ్చా కావి మనః్యవియన్య తద్గ్దతం మనసి పృచ్చామః శశక శీమోఒసి త్వం జీవ్యతేఒన్యథా కుతః | ఓ శశకమా! న్మాపియుని మనస్సులోని ఒకానాక అనిర్వర్లనీయమగు కోరికకు సంబందించి నా మనస్సులో నన్ను నేను _పశ్నించుకొనుచున్నాను. సీ కెందులకింత వేగిరపాటు? మరీ ఈ విధముగా తొందరపడితే (పాణములు నిలుపుకొనుట ఎట్టు? - ఇచ్చట శళశకము, కోమలమగు మనస్సునకు (పతీకము శశకమును ధ్రేశించు పలికిన ఆన్యాపదేశవచన మైనను గావచ్చును- మూ, అలిఏణ వ నచ్చేణవ నేజ్హసి నామం వి దడ్ధగమణన్న సుహయ వివజ్జ్ఞః సస చమ్మచ్చేఏణ వి వరాఓ. ర్‌ లో, ఆలీకేన వా సల్యేన వా గృహ్హాసి నామావి దగ్ధమానన్య సుభగ విపద్యతే శళ కళ్చర్మచ్చేదేనావి వరాకః. ఓ సువగుడా! అబద్ధముగానో సుబద్ధముగానో నీవు ఈ దగ్ధమానము (పాడు అభిమానము) మాట ఎత్తవలదు. అభిమానమును వహించ వలెనని (మేలమాడుటక్తై అన్నప్పటికిని ఆమె విపన్నురాలగుట తథ్యము. వరాకమగు శశకము చర్మచ్చేదనమునకే (చేవినికోసివేసిననూ) మరణించును.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ , |! అచ జస 66. వసంత వజ్జా (వసంత పద్ధతి;) మూ. వణయ శురయాహిరూఢో ఆరిఉలర్భుంకార తూరణిగ్లోసో వత్తో వనంతరాయో పరహుయవరఘుట్టజయనద్దో . ళ్జో వనక తురగాధిరూ ఢో ఒలికు లధుంకార తూర్యనిర్జో షః (ప్రాప్తో వనంతరాజః వరభృతవరఘుష్ట జయళబ్దః. మధరుమాసము వచ్చినది ఎట్లు? పచ్చని వనసంపద యనెడు గుబ్దము మీద వచ్చినది (పెండ్లికొడుకువలె). తుమ్మెదల రుంంర మనెడు మంగళతూర్యధ్వనులతో వచ్చినది. కోకిలలు (పరభృతములు - "సేవకులు) 'మోషించు జయ జయ శబ్దములతో వచ్చినది. మూ. వరిధూసరా వి నహయారమంజరీ వహఉ మంజరీ ణామం సీసేసవనూణపరమ్ముహం కయం జీఇ భమరఉలం, లి ల్లో పరిధూనరావి నహకారమంజరీ వహతు మంజరీ నామ నిశ్శేష్మపనూన పరాజ్ముఖం కృతం యయా (భమంకులష్‌. మామిడిపూగుత్రి పరిదూసరమయినను పూలగుత్తి పేరునే పెటుకొన నిమ్ము. ఆ పేరు మాహాత్మ్యము ఎంతది అని అంపే _భమరకులము నిశ్శేష ముగా ఇతరపుష్పజాతులతో పరాజ్ముభమయినది. వానిజోలికి పోవుటలేదు* మూ, ఉబ్భిజ్జణ సహయారో వియసజ కు;ందోయ వియన£ఖఇ లసోఓ సిసిరపరిణామ సుహియం ఉిమ్మీలం పంకయం సహసా. తి క్లో, ఉద్భిద్యతే నహరారో వికనతి కుందళ్చ వికనత్యళోక। శిశరపరిణామసుఖీతం ఉన్మీరితం పంకజం నహసా, మామిచ్శ ఉద్భిన్నములై నవి (పొడుచుకొనివచ్చినవి.) కుందములు, ఆశోకములు, వికసించినవి. శిశిర పరిణామము (ఆవసానదళ)చే సుభితమగు తామర ఒక్కుమ్మడిగా కన్నులు తరచుకొన్నదిం
(612 వజ్బాలగ్గమ్‌ మూ, రుందారవిందమ దిరమమయరం దాణందియాలిరి-ఛోలీ రణరుణఇ కనణమజిమే హలవ్వ మహుమాసలచ్చీఏ. శ్రీ శ్లో. విశాలారవిందమ దిరమకరందానందితాలివం కి ॥ గణరుణతి కృష్ణమణిమేఖలేవ మధుమాన :. మ్య్యాః. విశాలమగు ఆరవింద మందిరము నంగలి మకరందమును (గోలీ ఆనందము నొందిన తుమ్మెదలబారు మధుమాసలష్మి నడుమునకు ధరించిన ఇం(దనీలమణుల వడ్డాణము వలె రుణత్కారమును చేయుచున్నది. మూ. నంధుక్కిజ్జఇ హియఏ పరిమల ఆణందియాలిమాలాహిం ఉల్లాహి వి దిసి మణిమంజనీహి. లోయన్స మయణన్నీ. ల్‌ శ్లో. సంధుక్యతే హృదయే వరిమలానండితాలిమాలాభిః | టం ఇళ ఆర్జాాభిరవి దిజ్మణీమంజరీభిర్లో కన్య మదనాగ్నిః- లోకుల హృదయములోని మదనాగ్ని దిక్టులయందెల్ల ఎడల వనము లలో విచ్చుకొనిన పూలగుత్తులలోని తెమ్మదనమును గలిగి (తేనియలు) పరిమలమువలన ఆనందించిన తుమ్మెదల బారులవలన గూడా, రాజుకొని మండుచున్నది. (తడి ఇంధనము మంటమండుటకు ఆటంకిమును కలిగిం చును గాని తీపి తేనియల పరిమలముచే ఆర్జ్రమగు తుమ్మెదలదారు మద _ నాగ్ని నందుకణమునకు హేతువగుట విరోదాలంకారా చమక్కారమునక్స హేతువు) మూ, “గహిఊణ చూయమంజరి కీరో వరిభమఖ వ తలాహతో . అవాట్‌. గ. ఓనరసు సిసిరణరవర లద్ధా పుహవీ వనంతేణ,” 6 ల్లో గృహీత్వా చూతమంజరీం కీరః పర్మిభమతి వ్మ్యతలహ న్తః (చ్రతీహారః) ఆపనర శరనరవర లప్దా వృథివీ వసంతేన
(వజ్యాలగ్నమ్‌ | 63
-.. కీరము (చిలుక) మామిడి పూగుత్తిని (గహించి ప్యతలాహ స్తమయి (దందధారుడగు (పతీహారివలె - ప్యాతలాళబ్దమునకు అర్ధము న్పష్టమగుట లేదు-) తిరుగుచున్నది. ఓ శిశిరరాజమా పక్కకు తొలగిపొమ్ము. ఇక నుండి ఈ ధూమి వసంతుని పరిపాలనలోనికి వచ్చినది.
“వతలా” అనగా ఒక ఆయుధము అని అర్థమును చేసికొన్నచో కొత్తరాజు పరిజనములలో నొకడగు చిలుకసేనాని పాతరాజగు ?8రుని వెడల తరుముచున్నదను థావము కలుగును. మూ. *క్సిం కరణ తురియ తురియం అలిఉలఘణ వనమ్మలోయ
" నహయారోః
పహియాణ విణాసానఎకియ వ్వ లచ్చీ వసంతస్స న ౯77 ల్లో. కం కరోతి త్వరితత్వరితం ఆలికులఘనళబ్దళ్చ నహః ఈ,
వథిానాం వినాళాశంకితేవ లక్ష్మీర్వసంతన్య,
వసంతలవ్మీ నహకారము (తీయమామిడి) రూపములో త్వరిత త్వరితముగా తుమ్మెదలదండుచేత ఘనమగుశబ్దమును చుట్టువి స్తరిల్ల జేయు చున్నది. ఎందుకీ తొందరపాటు ఆనగా ఈ వసంతలష్మి బాటసారుల వినాశ మును శంకించుచున్నడా యన్నట్లున్న దట. (జాటసారులకు వినిపించీ వినిపించనట్లు తొందరగా రు౦ంకారమును చేసి వైదొలగిన వారు వనంతా గమమును నిశ్చ్శయపూర్వకముగా నెజబుగజాలరు, దానివలన వారి ఉత్కంఠ మిక్కుటముగా వాధించక, వారి (పాణములు నిలుచుచున్న వి, మూ. “లంకాలయాణ వ్తత్తయ వనంతమానమ్మి అద్ధపసరాణం,
ఆపీయ లోహియాణం వీహేఇ జణో వలాసొణం.” 8 ల్లో ఐంకాలయానాం వుత్రక వసంతమాసే లబ్ధపసారాణామ్‌,
ఆపీతలోపాతానాం బిభేలి జనః వలాళానామ్‌,
లంకాలయేభ్యః ప్మతక వనంతమా సే లబ్బ(వ్రన రేభ్యః,
ఆవీతలోహితేభ్యో బిభేతి జనః పలాశేభ్యః.
64 వజాలగమ్‌ జ ళం ఓ ప్కుతకా! జనము లంకాలయములు (లంక-ళాఖ) వసంతమాసనములో లబ్బ్మ్యపసరములు కొద్దికొద్దిగా పనుపు ఎజుపు రంగును కలిగిన మోదడుగులను చూచి జనము భయనవీతులగుడురు. పలాశయు లనగా, రాక్షసులు ఆనిగూడా అర్థము. పలము మాంసమును తినువారు పలాపలు వారు లంకానగరముళో జీవించెదరు. (లంకాలయులు) వస-ఆం౦(త-మాంసములను "సేవించుటలో ఆరి రేరినవారు. రక్తమును (తాగినవారు వారికి ఎవడు భయపడరు? చెప్పండి. మూ. “"ఎక్కొ చ్చియ దువ్వినహో విరహో మారేఇ గయవఈ భీమో, కిం పుణ గహియ సిలీముఖసమాహవో ఫగ్గుణో పతో. రి క్రో. వక ఏవ దుర్విషహో విరహో విరథోమారయతి గతపతిం।
- (గజపతీన్‌ ధీమ్మ,, _ కిం వునః గృహీతశిలీముఖ నమాధవః ఫాల్గున। (పాపః. నీమము. దుర్విషహము అగు విరహమొక్కటియే. గతిపతికలను (విరహిణులను) చంపీవేయజాలును. పాల్గుణము నమాదరవ శిలీముభమయమినచో చ్యైతమానమును వెంటనిడుకొని తుమ్మోదల దయుంకారములతోకూడుకొనినచో నిక చెప్ప నేల? " వీముడొక్కుడే.. 'విరకుడయ్యును /రథారోహణము చేయకయే) దుర్విషహుడై, గజపతులను నంహరింపజాలును. ఇక అంబులను చేత బట్టుకొని మాదవుని వెంటనిడుకొనివచ్చు పాన్లునుని అర్జునుని మాట పప్ప యళ ః మ జ నేల? " - - మూ. హోన£ఇ కిల సాహారో సావిశే ఆంగణమ్మి వడ్డంతే, ణి పత్తే పసంతమాసే వసంతమాసాఇ సోసేఇ 10 శో. భవిష్యతి కిల సాధారః నహకారేఒజ్లణే వర్ధమానే, పావ్రే వనంతమాసే వసాంత్రమాంసాని శోషయతి. ఒకానొక విరహిణి ఆన్న మాటలివి. “*ఆంగణములో తీయమామిడి 'వెరుగుచుండగా మునుముందు ఈ నసహకారవృక్షము నాకొక ఆధారము
తో ణ్‌ (వశ్యాలగ్నటు 65 కాగలదు ఆని లోవబలనిరి. వసంతర్తువు (పవశంచగనే ఆధారము, నహాయ భూతమును అయిన ఈ నహకారము వన, అంత, మాంగములను కోషిల్ల మూ. “కి:36 కఠి రు ఆజుతం జబేణ జం దాలఓ తి భణిఓ సి, అనీ అావావ్‌ ఫవల తం దేంతో కంటయాణ సాహాణ మంణతం"” [1 అలాటి బయటి
కీ ం శు వ తా ణల ౪, కింకరి మరు మా ఆయ క్రం జనన యద్బాలక ఇతి భబితోఒసి వ్యా అధి
ధవలత్వ: పద్రానః కంటంనాం కాథానాఐ మంసెద్వమ్‌,
(ఈగాధార్థము స్పష్టముగా నేదు. తోచినంతవరకు లాగి ఈ విధముగా చెప్పవచ్చునేమో? చూడండి)
ఓకింకరీ డాసీ[, ఆయుక్తమగు పనిని చేయపలదు. ఎవరిని బాలకు డని జనులుఆనిరో (అది అఆయుక్తము). అతడు కంటకములవు (ముండ్లకు) తెల్లదనమును కొమ్మలకు మాలిన్యమును ఆపాడించువాడు. దాలుడెట్టగును? సంశేతస్తానములగు చెట్టు, కొమ్మలు, ముండ్డు, గట్టు అన్నియును ఆతని
వ లు న! ళు హు ఖు ళ్‌ దూ “మారజ సుహంజణఏ సోహంజణఎ య దిటమ త్తమ్మి,
న! ఏం అట్‌
భజ్ణేహినియ సాహసియా సా హసియా నవ్వరోయేణ.” 18 శో మా రజ్య సభంజనడే ళోభాంజనకే చ దృష్టమ్మాలే, . . ల ట్‌
భండ్య సే ఇతి సాహసికా సా హసితా నర్వలోకేన
ఓ శోదాజనకమా (ఇది ఒక చెట్టు ఆని అన్నారు) పదజన, రాలగు ఆమె కనిపించినంతమూతమున రంజిల్లవలదు. నీవు వికుగగొట్ట బడెదవని సాహసికురాలగు ఆమె లోకముచేత నవ్వులపాలగుచున్న ఏ" (ఎత్తైన చెట్టును, దారికడ్డముగా పెరిగినవానిని విరిచినసయచు సం₹ేత స్థానమును చేరుకొను సాహసికురాలు లోకులవలన నవ్వులపాలగుచున్నది.)
66 వజ్టాలగ్గమ్‌ ణా ద జ 67, (గిమ వజ్ఞా (గీష్మపద్ధతి) మూ. “అవరేణ తవఇ సూరో నూరేణ య తాపయా తవ౫ రేణూ, సూరేణపరేణ పుణో దోహిం వి తాపయా పుహవీ.” | ఖో అఆవరేణ తపతి సూర్యః నూర్యేణ చ తాపిలా తపతి రేణు. సూర్యేణాపరేణ వునర్జ్వాధ్యామపి లావితా పృథివీ ఆపరమగు ఉత్తరాయణ్యప్రవేశముచే సూర్యుడు తపించును. సూర్యునివలన , వేడెక్కిన ఇసుక తపించును. సూర్యునివలనను ఆపరమగు ఉ త్తరాయణము వలనను, ఈ రెండింటి చేతను భూమి తపించుచున్నది.
(ఇచ్చట వ్యాభ్యాత ఆపర శబ్దమునకు త్తరాయణమని అర్థము చెప్పి అన్వయించినాడు. ఇది అతుకుల అన్వయమే. సూరిని తాపమునరు కూడా వేరొక దివ్యశ క్రి కారణమగునని కవిహృదయము గానోప్పను, మూ. “గిమ్హే దవాగ్ని మసీమషనయా దీసంతి వింధునె హరాఇం,
ఆనసు పఉిత్ధ వకఏ న హుంతి నవహెపసబ్భాఇం,” లి & ీష్మే దవాగ్నిమషీమలినితాని దృశ్యంతే ఎంధ్యశిఖరాణి,
ఆశ్వన్‌పొ (ఫోషితపతికే న భవంతి నవ్మప్రావృడధాణి.”
ఓ |ప్రోషితపతికా (ఇలు వదలి (వవాసమునకేగిన పతిగలదానా వింద్యశిఖరములమీదికారుమబ్బులవలె కనిపించునది, (గీష్క్మమునందలి కార్చిచ్చు వఐన పొగచూరిన పర్వ తశిఖరములే గాని వానకారు మొయిస్మ గావు ఊరడిల్దుము. నూ. “చహిఊణ నిరవసేసం నసావయం సుక్టరుక్టమారూరో ,
కిం సేసంతి దవగ్గీ వణో పి రణం వలోఏఇ.” | శ్లో, దగ్ధ్వా నిరవశేషం నశ్వాపదం శష్క్టవృక్షమారూఢః, కిం శేషమితి దవాగ్నిః వునరవ్యరణ్యం (పలోకయతి.
షవజ్యాలగ్నమ్‌' 67 దవాగ్ని నిరవళశేవేషముగా అడవిలోనుండు పనరములనన్నింటి కాల్చివేసి ఎండుమానుమీది కెక్కి ఇంకనునేమైన మిగిలియన్న దాయని తిరిగి ఆరణ్యమును విలోకించుచున్నది. (అట్లు దాసించుచున్నదని ఉత్పేగు) మూ. “మూలాహింతో సాహాణ నిగమో హో సయలరుక్టాణం, సాహాహి మూంబఎదో జేహి రఓ తే తరూ ధన్నా.” శీ ళ్డో మూరేళ్యః ఖాధానాం నిర్ణమో భవతి సకలవ్యృగాణామ్‌, శాధాలిర్మూలబంథో యః కృత స్తే తరవో ధన్యాః. కా. ఇంజన్‌ వేరులనుండి కొమ్మలు వెలికివచ్చుట సకల వృడములకును చూచె దము. ఏ చెట్టకొమ్మలనుండి. తిరిగి చేర్తుకూమిలోనికి చొచ్చుకొనిపోయి మూలబంధములు ఏర్పడునో ఆ చెట్టు ధన్యము (మజ్జిచెట్టా?) ఇమ: జ క 68 పాడఉసవజ్డా (పాషృట్‌ పద్ధతి; మూ. “ోభగ్లో గిమృప్పసరో మేహా గజ్జంతి లద్ధసంమాణా, మోగహి ఎ ఉగ్గుట్టం పాఉసంరాయా చిరం జయడి” లి ళో భగ్నో ీష్క్మథటనరో మేఘా గర్డంతి ఐబద్ధినమ్మానాః, మయా _ర్తెరుద్దుష్టం (పావృ(డ్రాజ్చెరం జయతు, గీష్మ (పసరము ; (పఠాపము) దగ్న మైనది. నమ్మానమును పొందిన మేఘములు. గర్జించుచున్నవి. _ నెమస్ట (సీరాకను) ఘోషించుచున్నవి, (పొవృట్‌ కాలమనెడు రాజునకు జయమగు గార! మూ, కక్టాయవీంగలచ్చో కసణంగో చడుల _జ్ఞుజీహాలో, వహియఘరిణీఇ దిట్టో మేహో ఉర్కావిసాఓ వ్వ” లి ల్లో కషాయవింగలాక్షుః కృష్ణాజ్ల్షశ్చటులవిద్యుజ్జిహ్వః, పథికగృహిణ్యా దృష్టో మేఘ ఉల్కావికాచ ఇవ,
లే లి వానకాలపుమేఘము కాషాయవర్ణమువలన;, ఎరుపెక్కిన కన్నులను. గలిగి సల్లనిమేనుతో మెరుప్పతీగయను నాలుకతో పథికగృహిణికి కొఆవి దయ్యము వలెకసిపించెను. (ఆమె ప్రాణమునకు మేఘము ఆంత దధయంకర : మయ్యెను. భర్త పథిమడు, ఈ మేఘములు వర్షించటరారంభించగనే ఆతర తిరిగివచ్చు ఆశ నన్న గిల్లైను) మూ, “గజ్జంతి ఘణా భగ్గాయ పంథయా పనరియాడి నరియాట, = ఆజ్ఞ వి ఉజ్జుయసీలే వియన్స వంథం పలోవఏసి,” క్‌ షో గర్జంతి ఘనా భగ్నాశ్చ పంథానః (పనరికాన్సరితః, అడ్యాపి బుజుకశీరె '(వియన్య ప:థానం 'ప్రతలోకయని. , మేఘములు గర్జించుచున్నవి, మార్గములు చీలిపోయినవి. నదుల పరవస్శ తొక్కుచున్నవి. ఓ బుజురశీలా (ముక్కుసూటిగా మతమే చూడగలదనా[) ఇంకను నీభర్త రాకళైై దారిని నికీడ్షించుచుంటివా? మూ, అఆణుడుక్తిరీట ఆలోఇడిఃణ పహియన్స వహియణడాయా ఓ, ధారామోక్టబి హేణం వేహాణ గలంతి ఇంనూణి.” క ళ్జో, అనుకయణశీలా ఆలోక్య వథికన్య పథికజాయా:, ధారామోక్షనిభేన మేఘానాం గలంత్యూబి, వర్షక్తపులో దూరదేశమునందు (ద్రిమ్మరుచున్న పథికుడు క్షీణించ చుండగా తదనుసారమే క్షీణించచున్న పఠథికజాయలను జూచి కాబోలును; వర్షరారలను కురిపించు నెవషమున మేఘములు (రశవలకొలడి) కన్నీటిని వక్షించుచున్న వి- మూ “ఉచ్చం ఉచ్చావియకంథరేణ భజియంవ పావిసే సిహిణా, కేశే ఇమే పఉర్ధా మోత్తూణ ఘరేసు ఘరిజీఓో ల్లో, ఉచ్చ్పైరుబ్బీకృతకంథరేణ భణితమివ (ప్రాప్ఫషే ిఖినా, కేకే ఇమె (ప్రోషరా ముక్త్వా గృహేషు గృహిణీః,
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 60 వొనకాలములో నెమస్శ విగ్గరగా మెడను పైకెత్తి అరచుచు, అడుగు చున్నచాయన్నట్టున్నది? (ఏమని?) ఎవరెవరు ఇండ్లలో గృహిణులను వజిలి , తికుగుచున్నారు? అని- మూ, “జొ నీంజలప+రోదారగొజ్జిఎ మరణ నేయ తుహ జాయా, తా పహియ తరియళతురియం వప వహ ఉలవ౫ కలకంరఠీ” ఈ యా కశ న ॥| లం న శో, యావన్నీలజలధరోదారగర్జితే (మియకే నైవ తవ జాయా, తత్‌ వథిగ త్వరతత్వరితం వహ వహ ఉల్చపతి కలకంఠీ, ళా ఓ పథికుడా! నీ భార్య నీలజలధరముల ఉదారగర్జితమును విని మర తించరకమునుపే తొందర తొందరగా పయనించుము- అంగలు చేయుము కలకంఠి, ఇంకను ఉల్లాసము చేయుచునేయున్నది. మూ, అముబజియవయస:చారా దీనంతి భయంకరా భుయంగ వ్వ, పనవినమా దుల్లంఘా మహా మహిను దరే లగ్గా” 7 లు ణి బై. అజ్బాతపవనంచారా దృశ్యంత భయంకరా భుజంగా ఇవ, విపవిషమా చుక్తంఘ్యా మహీమండలే లగ్నాః. యలు మేఘము. విషవిషమములై (నీటెబరుపుచే, ఎగుడు దిగుడుగామారి] భూమిమీదకు (వాలి (తాకుచు (జలభారముచే ఒంగిపోయిన మేఘము భూమిని లాకినట్లుండునుం) దుర్గంఘములై, తమ పదసంచజారమును గుప్తముగనుర్చి దయంకర దుజంగములవలెనున్నవి, చుణజంగములును అజాత వదనంచార ముఠే (హాముటహాకిపోయిన అడుగుజాడల నెప్పురను /పర్తించతేరు.) పాములు కూడా విష విషమము౩ (విష్మపసారమవలన విషమములు), భూమిని తాసచూ ప్రాకుచుండి, దుర్ణంఘ్యములు (డాటిహోనివ్వనివిఎ 69. సరయవజ్ఞా (శరత్చ్పద్ద్ధతిః) జ యు మూ. “సుసఇ ప వంకం న వహంతి నిజ్ఞ్రరా బరహిణో న నచ్చంతి, తణుఆయంతి నఈఓ అత్జమిఏ పాొఉనసణరిందే.”
71 వజ్బాలగ్గక్‌ శ్లో, _శుష్యతీవ పంకో న వహంతి న్నిరిరా బర్షిణో న నృత్యంతి, యు ర ఆ జీ తనుకాయంతే (తనూభవంతి) నద్యోఒ స్తమితే 'పావృట్‌ నకేందే = ((పాషృజ్ణరేందే) ప్రావృట్‌ నరేందుడ స్తమించగనే, బురదళంటికిపోవును. సెలయే్‌ 1పవహించవు. మయూరములు నాట్యమాడవు. నదులు కృశంచిపోపున్ను (ఒక్క రాజు క్షీణించినందున ఆతని బలగము ఎంత డెబ్బతినెనో చూడండి మూ. “ఉయహ తరుకోడరాఓ గచ్చంకి వూసయాణ రింభోలీ, సరిఏ జరిఓ వ్వ దుమో విత్తం వ సలోహియం వమఖ” శ్లో, వళ్యత తరుకోటరాన్షచ్భంతీ వుంపకానాం పంక్రిః, ॥ శరది జ్వరిత ఇప (డదుమః విత్తమివ సలోహితం వమత్‌. శరదృతువులో చెట్టు కోటరమునుండి బయలువెడలు మగు చిలుకల బారును చూడండి! జ్వరమువచ్చిన దానివలె ఆ చెట్టు పీత్తమును రక్తమును వనమముచేసుకున్నట్లు కనిపించుచున్నది- (చిలుక శరీరములోని ఆకుపచ్చ, ఎరుపు, ఠంగులను వీభత్స్మపియుడగు కవి చెట్టకు జ్యరము వచ్చి చాం్య చేనుకుంటున్నట్ల్టుగని ఉత్పేంషించుట కొంచెము ఆసహజమే.) 70. హేమంతివజా హేషుంత పద్ధతి;) జి 09 మూ. “జాణిజ్జ న ఉ వియమవ్పియం వీ లోయాణ హేమంతే, సుయణ నమాగమవగ్గీ నిచ్చం నిచ్చం సుహావేఇ,” . శ్లో జ్ఞాయతేన తు వ్రియమ్మవ్రియమవి లొకనాం తస్మిన్‌ పేమంగే సుజననమాగమ ఇవాగ్నిర్నిత్యం నిత్యం సుఖయతి. " ఆ హేమంతములో (వీయము ఆపియము అనునది లోకులక ఏర్పడదు. (తెలియదు.) సజ్జనులతో సమాగమమువతె ఆగ్ని నిత్యము నిశ్యముసుఖమును కలిగించును,
వజ్యాలగ్నమ్‌ గై 71. సిసిరవజా (శర పద్దతి;) ష్‌ 0
మూ, “దజ తు సిసిరదియహా వియమప్పియం జణో వహఖి,
దవావయణస్న వ హియవఏ నీయాయవణక్ట్రఓ జొఓం” శో. దహ్యాంతాం శిశిరిదివసాః (వియమ్మవీయం జనో వహతి, రా
దశవదన స్యేవ హృదయే సీతాతపనక్షయో జాతః,
శిశిర దివసములు మండిపోనివ్వండి జనులుఎన్నియో (పియము అను ఆ(పియములను మననులో నుంచుకొనెదరు. ఈ బుతువులో దశ వదనుని హృదయమునందువలె శీతమువలన తపనునకు (సూర్యునకు) క్షయము కల్లినది. (రావణునకు సీతఠావిరహాగ్ని వలన కయముకటల్లినది.) మూ, “ఆవధూతలక్టణధూసరాఉ దీనంతి ఫరుసలుక్టాఓ,
ఉయ సిసిరవాయలఇయా అలక్టిణా దీణవురిసి వ్వ.” తి శా అవధూతతలక్షణధూనరా దృశ్యంతే పరుషరూశాః.
వళ్య శిశిరదాతగ్భహీతా అలకణా దీనపుడషా ఇవ,
చలిగాలుల దెబ్బతిన్న వారు ఆవధూతలక్షణములతో డుమ్ము గొట్టు కొనిపోయి పరుషముగా రూకముగానుండి ( పెపసుగా ఎండిపోయిన చర్మ ముచే) భాగ్యహీనులు (అఆలకణులు) అగు దీనపురుషులవలె కనిపించు చున్నారు చూడండి. మూ. చోరాణ కామయాణ య పామరవహియాణ కుక్కుడో రడణఇ,
రే వలహ రమహ వాహయహ వహహ తణుఇజ్జఏ రయణి.” 8 శ్లో. చోరణుం కాముూూనాం పామరవథివానాం చ కుక్కుటో రటతి,
శే పలాయధ్వం రమధ్వం జాహయత వహత తనూభవతి రజనీ.
చలికాలములో తెల్లవాలటే దూమున కోడి కూయుచున్నది. ఏమని? శిశిర బుతువులో ర్మాతులవ్యవధి (కమముగా తగ్గుచున్నది* కాపున, ఓ
వ వ్‌ . 7౯ వజ్ఞాలగ్గమ్‌ చోరులారా! పలాయనమును చిత్తగించగలరు, కాముకులారా] రమణులతో కలిసి త్వరితముగా రమించగలరు, ఓ పామరపథికులారా! షీ సాొమానులను తరలించగలరు. మీదసూ తరలిపోగలదడ, అఆని- ఇచ్చటి కమాలంకారము ముగ్గమోహనము. చోర, కాముక, పామర పథికులతో, కోడికూయుచు పలాయనము చేయుడు, రమించుడు, తరలిం చుడు, తరలిపొండని చెప్పినదట. = 72. జరా వజా (జరా పదతి _ ణి యు మూ. “రా ధణరిద్ధీ లా సుందర త్తణం తా వియడ్జిమా లోయే, ణా తరువీేయణకడుయ త్తణాఇ న హు హుంతి పలియాఇం.” 1 ట్‌ తావద్ధనబుద్ది సావత్సుందరత్వం తావద్విచగ్ధతా లోక్తే యావ శత్రరుబీజనకటుకర్వాని న ఖలు భవంతి పలితాని, తరుణీమణుల హజృాదయములకు కటుళ్తుమును కలిగించునట్టై, నెజసీన పెం[టుకలు లేనంతవరచే ధనము ఐశార్యము సొందరణము వెదగంము ల బోలే శ్రీ జా ఇప (లలివితేటలు) రాణించును. (ముదునలితనము _పవేశించుటతో అన్నియును, ఉండియు, లేనటే.) గా. మూ. “న తహో రోయమిి కడఠయమి; న హుజంవియం తిహ చేయ, ఈ వ్‌ త్రై ల జహ జహ తరుణీయణరోయచబేసు సీసే పడంతాణం.” ్ష శో న తథా లోకే కటాషితే న ఖలు జర్చీతం తథెవ, న్‌ రి యథా యథా తరుబీజనలోచనేష శిర్షే వతత్కు, వృద్దాప్యములో లోకులు ఓరగంబితో చూచినప్పుడుగాని, ఇతని వయస్సు పైబడి పోవుచున్నదని మాటలాడుకున్న ప్పుడుగాని, ఆంత బాదగా ఉండదు, గాని తరుణీజనుల చూప్పలు వె్యటుకలరంగుమీడ పడినవుడుః మిక్కిలి బాధాకరము-
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 78 మూ. “రమమం జహిచ్చియాఏ ధూలీధవలమ్మి గామమజ్ష్యృమ్మి, డింభ త్తణన్స దియహాయ ణం కయా జరయదియహ వ్వ.” 8 శ్లో, రమితం యథేవృితం ధూలీధవరే (గ్రామమధ్యే, డింభత్వన్య దివసా నను కృతా జరాదివసా ఇవ,” దుమ్ముకొటుకౌనిన, గామమధ్యములో యథేప్సితమురమించుటచే (రూ? వలన వెం్యటుకలు శరీవము లెల్లబకుటచే) డింఫత్వ దివనములే పిల్లతనము లో రోజులే) జరాదివనములవలె మారిపోయినవిం ఇచ్చట కవి, గడుగరి తనము తెలియుచున్నది.) మూ. “నంకఘుఇయక్షంపిరంగో సన _85ో దిన్నినయలపయషగ్గో, పరియాణ లజ్జమాణో న గణేఇణ అష త్తీఏ దిన్నం.” తీ శ్లో నంకుచిత కంపనశీలాంగ శంకనశీలో దత్తేసకలవదమార్షః, పలితేభ్యః లజ్జమానో నస గణయతీ అితీతే ద్తమ్‌* ముదుసలి, తన అంగలములనన్నింటిని ముడుచుకొని వడకుచు, తడ బడుచు అడుగులువేయుచు నెజసిహేయిన వెం్టటుకలను చూచి సిగ్గుపడుచు మునుపటికాలములో, తాను చేసిన డానములను ఒకటిగూడా లెక్కించడు* ఇదివరలో చేసినది లెక్కగాదు. ఇప్పుడు చేయజాలకుంటినే యని పరితా పము కాబోలును.) ॥ మూ. “వమ్మ హఠక్టణదివ్వోనహీఇ అంగం చ కుణఇఖ జరరాటఓ, పెచ్చహ నిట్టురహియఓ ఏజ్హిం సేవే తం కామో.” నో ల్లో. మన్మథ భకణదివ్యాష ధ్యాబ్గు చ కరోతి జరారాజుః, పశ్యత నిష్టరహృదడయ ఇదానీం. సేవతే తం కామః, జరారాజము, దివ్యాషధుల భడణమువలన, మన్మథకమముగా జ్ఞములను చక్యదిద్దుకొనుచున్నాడు చూడండి! నిష్టరహృదయుడగు, కామదేవుడు ఇప్పటికిని ముదుసలివానిని సేవించుచునే యున్నాడు.
74 _ వక్ళాలగ్గప్‌ మూ. ఉల్లసు వినయం పరిహరసు ఢుక్కయం కుణసు నియమణేధమ్మ యి ఠాడిఃణకణ మూలే ఇటం సిటు వ పరియేణ.” గ య. అ రి (| హర దు న క్ట ఉద్హ. విషయం పరిహర దుష్కృతం కురు నిజమననసి ధర్మం, సైత్వా కర్తమూలే ఇష్టం కథితమివ పలళితేన, థి ణు ట్‌ చెవ్మికింద, వెనుక, నెజసిపోయిన వెర్యటుకలు “విషయవాంచలను . విడిచి పెట్టుము, దుష్కుర్మమును, పరిహరించుము, మనస్సులో ధర్మమును నిలుపుకొనుము" అని చెవిలో నిల్లుకట్టుకాని ఉపదేశించినట్టున్నది. మూ. “జీయం జలబిందుసమం ఉప్పజ్ఞష జొవ్వణం సహ జరావ, దియహా దియహేహి సమా న హుంతి కిం నిట్టురో లోట” శ్లో, జీనతం జలబిందునమముత్పద్యతే యౌవనం సహ జరయా, దివసౌ దివనైః నమా న భవంతి 80 నిద్భురో లోకః, జీవితము బుద్చుద్యపాయము. యౌవనము ముసలితనమును వెంట నిడుకొనియే ఉత్పన్నమగును. ఒకరోజున్నట్లు, మరియొకరోజు ఉండడు ఇంక లోరులెందులకింత నిషఘ్టరత్వము? = మూ. “వరిససయం నరఆఊిః తస్స వి అర్జేణ హుంతి రాఈఓ, అద్ధన్న య అద్ధయరం హరఇ జరా బాలభావో య.” [ శ్లో. వర్షశతం నరాయు న్తస్యాపష్యక్టేన భవంతి ర్యాతయః, లర్ధన్య చార్జతరం హరతి జరా జాలభావళ్ళ్చ. మనుష్యునకున్న ఆయుర్దాయము నూజేండ్డు. అందులోని నగదొగ్‌ మును ర్మాతులు హరించివేయును. మిగిలిన సగములోని సగమును జరా భావము, దాలధావమును హరించుచున్నవి,. (ఇంక మిగిరినది ఆత్యంశ న్వల్బకాలము. దానిని సద్వినియోగమును చేసికొనవలెనుకడా! యని ధ్వని.)
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 70
మూ, “కో ఏత్ధ నయా సుహిఓ కన్స వ లచ్చీ థీరా£ 'వెమ్మాఇం, కన్స వన హోఇ వరియం భణ కోన హు ఖండిఓ విహిణా.”
ఎట్లో కోఒ్యత నదా సుభితఈః కన్య వా లక్ష్మీః స్థిరాబి వేమాణి, కన్య వా న భవతి పలితం భణ కోన ఖలు ఇందితో విధినా,
ఈ (ధూమిమీద) చోట ఎల్లప్పటికిని సుఖపడు వాశెవరు? లక్ష్మీదేవి ఎవ3 సౌర్తు? ఎవర్నిపేకులు స్థిరము? ఎవరి వెర్యటుకలు నెజకవయుండును? ఎవరు విధిచేత భఖండితులు రాలేదు? ఆళాభంగము నొందలేదు?]
ఈ జరాపర్దతిలోని రొమ్మిడి గాథలును విలక్షణములు, సం్యపదాయ బడ్డమగు నంన్కృృత సాహిత్యములో వృర్దులను సేవించి, చారి ఉపదేశము లను గహించవలెనను వావము పతి పర్షనములోనూ రనిపించును. ఇచ్చట మ్యాతము వార్టక్యము కామని షేపణము సకద్దుపడునని, వార్థర్యమున కారతు లెత్తక యావనమునే, మరికొంతకాలము దక్కించుపూనవలెనను తపనను జరా కావము, జీవనసత్యమను తత్త్వచింతనముతో జోడించుకొని. ఈ సుధాషిత సరణి విలవణమైయున్నదది.
- *దుహిలా వజా” (సహిలా పద్రతిః) ౯ వ! య మూ. గహచరియ దేవచరియం తారాచరియం చరాచరే చరియం,
జొజంతి సయలచరియం మహిలాచరియం నయాణంతి.” 1 శో... లహవరితం దేవవరితం తారాచరితం చరాచరే చరితం,
జానంతి సకలచరితం మహిలాచలితం న డానంతి,
(గహచారమును తెరినికొనుటకొక కాస్త్రమున్నది. దేవతలజాడలను (పయత్నించి, ఎజుగనగును. తారల చరితమును, కనుగొననగును. అన్ని రకముల వారి చరితమును జాడలను ఎటుగనగునుగాని, మహిళల మనన్స్నును కనుగొనజాలము, (గ్రీకి లోకజ్ఞానము కలుగకుండునట్ట్లు జాగదాకతతో
76 వజ్జాలగ్గమ్‌ వ్యవహరించి విద్యాగంధము లేక ఆమెను అణచిఉంచిన సమాజము శ్రీని అవహేలన చేయట సహజమేకదా! ఆది జాతికే తలవంవు.) మూ. “*బళుకూడకవడభరియా మాయారూచేణ రంజఏ హియయం. మహిలాఏ సవ్భావం అజ్ఞ వి బహావో న యాణంతి. లి ల్లో బహుకూట కపటభరితా మాయారూ'పేణ రంజయతి హృదయం మహిలాయా సద్భావమద్యావి బహవో న జానంతి. బహువిధములగు, మాయామర్మవులచే కపటమును వహించి కూట వర్తనముచే హృదయమును రంజిల్లజేయు. స్త్రీలోని మంచితననును సుహృ డ్భానమును నేటికిని ఎవ్వరును ఎజుగజాలకున్నారు. (అవును మరి, ప్పరు షుని సద్బావమును గూర్చి అడుగజాలిన దమ్ములెవరకు గలవు?) -" మూ “ఘేవ్పఇ మచ్చాణ పఎ ఆయాసే పక్టిణో య వయమగ్గో, ఎక్కం నవరి న మెప్పష దుల్పక్టం కామిణీహియయం.” _ న్‌ గృహ్యలే మత్స్యానాం పయస్యారాశే పడిణళ్చ వదమార్గః, " ఏకం కేవలంన గృహ్యతే దుర్గక్ష్యం కామినీ హృదయమ్‌. నీటిలో చేపజాడలను ఆకాశములో ఎగురుచున్న పతుల పదమార్గము లను (కాలిగుర్తులను) ఒకవేళ గుర్తించిన, గుర్రింపవచ్చునుగాని, కామినీ హృదయమును మాతమెవ్వరును గుర్తింపజాలరుం క న! తి [హీ మయం జ శి ౮ లు... 71. పువ్వ కయ కష్ము వజ్ఞా (పూర్వకర్మ పద్ధతిః) మూ. “ఇహ రీోఏ చ్చియ దీసఇ నగ్గో నరఓ య కిం పర లేణ. ధణ.లసియాణ నగ్గో నరఓ దాలిద్దియజణాణం, ” | శ. ఇహ లోకే ఏవ దృళ్యతే న్వర్గో నరకళ్చ కిం వరలోశేన, ధనవిలసితానాం న్వర్గో నరకో దరిిదజనానామ్‌.
[వజ్యాలగ్నమ్‌ 77 ఈ లోకములోనే స్వర్గనరకములు కనిపించుచుండగా పరలోకముతో నేమిపని? ధనవిలసిళుల కిది స్వర్గము, దర్శిదులపాలిటి సరకము, అంతియే* నూ. “ఎహడంతి సుయా విహడంతి బంధవా విహడేఇ నంచిఓ లల్లో ఎక్కం నవరిన విహడఖ నింస్ప్స వువ్వక్కయం కమ్మంం. ౬ ళ్జో, విఘుబంతే సుతా విఘటంతే. బాంధవాః విఘటతే నంచితోఒర్థః, ఏక్రమేవ న విఘటతే నరస్య పూర్వకృత౦ కర్మ. నుతులు విడిపోయెదరు. బంధువులు విడిపోయెదరు. నంచితమగు దనము నష్టమగును. ఒకే ఒకటి నరుని పూర్వకృతమగు కర్మమా(_తము తాలగిపోక అతనివెంటనే ఉండును. మూ. “ఆవహడణ జంన విహియం జం విహియం తం వుణోన నాసేఇ అఇణిఉణో నిపరి మిహీ సిత్హ్రం విన వడ్డిటం దేఇ ప శ్లో, అపహరతి యన్న విహితం యద్విపాతం తర్పునర్న నాళ యతి, ఆతనిపుణ,: శీవల: వికమవి స వర్ధిరుం దదాతి. థి విధిలో రాసిపెట్టని భాగ్యమును గూడా అపహారించునది ఈ పూర్వ కర్మ. విహితమును, నశింపజేయదు. ఇది ఎంత నిపుణమైనదనగా అన్నపుమెతుకును సైతము ఎదగనివ్వదు. మూ, జం చియ విహిణా లిహియం తం చియ పరిణజమణ సయల ఇయ జాణిడోణ దీరా విహురే విన కాయరా హుంతి” శ్తీ & యడదేవ విధినా లిఖితం తదేవ పరిణమతి నకలలోకన్య, - ఇతి జ్ఞాత్వా ధీరా విఘురేఒవి న కాతరా భవంతి. నకలోకులకును ఏది నొనట (వాసిపెట్టిన నదియే పరిణమించును. ఈ విషయము నెరిగిన ధీరులు విధి వ్యకించినను పిజికితనమును వహించక రైర్యముగా నుండెదరు.
76 వజ్బాలగ్గష్‌ మూ. పావిజఖ జ్జ సుహం పావిజ్జణ మరణబంధణం జళ్హే, జె . లేణ తహిం చియ నిజ్జణ నియకమ్మగలత్థిఓ జీవో. ర్‌ * తస నం యత, శో 'ప్రావ్యతే యత్ర సుఖం ప్రాప్యతే మరణబంధనం య్య తేన తతై 9వ సీయతే నిజకర్మగలహ స్తితో జీవః. లు క ఎవి ఎచ్చట సుఖము (ప్రాప్రించునో నచ్చటకు మరణబంధనమెచ్చట ఏర్పడియుండునో నచ్చటకును _కానుచేసికొనిన కర్మచే గలహస్తీ శుడ్లై (మెడమీద: చేయివేసి (తోసివేయబడినవాడై, జీవుడు కొనిపోబడును. (కర్మ ఆనుభవృప్రాప్తి స్థానమునకు, జీవుని లాగికొనిపోవును.) నూ, “తా కిం భఏణ కిం చింతివణ కిం జూరివణ బహుఏణ, . జఇ సో బ్చేయ వియంభ పువ్వకట పుణ్ణపరిణామో.” ర కొ తతిర్కా భయేన కిం చింతిలేన కిం భిన్నేన కువీలేన బహునా, యదిస ఏవ విజృంభతే పూర్వకృతః వుణ్యవరిణామ;, | భయమెందులకు? ఎండులకీ విచారము . విన్నహృదయత్వము పలు, మాటలేల? పూరకృత్వమగు పుణ్యపరిణామమే విజృంభించి అనువగు' ఫలమునిచ్చును. మూ, “కో దాపే!ణ సమళ్థో కోవా హరిడింణ జప్స జం విహియం, పరిణయ ఫలం పుత్తయ వువ్వకమ్మాబుసారేణ,” గ్గ ల్లో కో దాలుం (దత్వా) నమర్థః కో వా హర్తుం యన్య యద్విహితం _ వరిణమతి ఫలం 'ప్యత్రక పూర్వరర్మానుసారేణ, ఎవరు ఎవరికీ ఇవ్వగలరు? ఎవ్వరికి విహితమగుదొనిని మరియొక రెవరు హరించివేయగలరు? ఓ ప్యుతకా। పూర్వకర్మానుసారము ఫలపరిణా మమగునే గాని మరి యొండుగాదు.
(వశ్యాలగ్నమ్‌ 70 75, ఠాణవజ్డా (స్టానపద్దతిఇ ణి వి ఖ
నూ. “రాయంగణమ్మి పరినంఠియన్స జహ కుంజరస్ప మాహప్పం,
వింకుసిహరమ్మి న తహా కఠాబేసు గుణా విసట్టంతి.” 1 శ్లో, రాజాంగణే పరినంస్టితస్య యథా కుంజరస్య మాహాత్మ్యం, ళు థఇ
వింధ్యశిఖరే న తథా స్థానేమ గుణాః (వనరంతి.”
రాజాంగణమునందునిలిచిన గజమునకున్న మాహాత్మ్యము, (గజ నివాన స్థానమగు) వింద్య శిఖరమువై గూడా నుండదు. (అంత గొప్పతన ముండదు) ఆయా స్టానములలోనే గుణములకు (పసారము లభించును.
“స్టానజలముగాని, తనబలముగాదయా, విశ్వడాభిరామ వినురవేమ" మూ. అజ్రా కవోలపకనంఠియన్న జహ చందణన్స మాహప్పం, యం)
మలయసిహరే వి న తహా ఠాబేను గుణా వినట్టంతి.” లి కో. ైడయువతి (ఆర్యా) కపోలవరనంస్థితన్య యథా చందనన్య
మలయ?భఖరేఒవి న తథా స్టానేషు గుణాః ్నప్రనరంతి.
ఆభిజాత్యమున్న (పాఢయువతి చెక్కుటద్దములమీ ద చబురయచున్న చంవనమునకున్న మాహాత్మ్యము. చందనము. పెరుగు మలయ! ఖరము పననూ ఉండదు. స్టానముయొక్క బలమువలననే గుణములు (పనరిం మూ, “వరతరుజీణయణ పరినంఠియన్స జహ కజ్జలస్స మాహప్పం
దీవసిహరే విన తహా ఠాణేను గుణా విసట్టంతి, తి బ్లో. వరతరుబేనయన పరిసంస్థితన్య యథా కజ్జలన్య మాహాత్మ్యం
దీప?భరేఒవి న తథా స్థానేమ గుణాః (వ్రసరంతి,
80 వజ్ఞాలగ్గవ్‌ వరతరుణీనయనాంచలములో మెరయు కాటుకకున్న విలువ కాటుక శయారగు దీపశిఖరమునందుగూడా లేదు. చూడండి! ఆయా స్టానములలోనే గుణములు వికసించును, , మూ. “కేసాణ దంతణహఠక్కురాణ వహుయాణ వవాయిణ తహలయ థణయాణ ఠాణచుక్కాణ మామి కో ఆయరం కుణక.” శ శో. శేశానాం దంతనఖఠక్కురాణాం వధూకానాం పధూజనే తథా -' ఛ్సా న్తనానాం స్థాన్టభష్టానాం నభి క ఆదరం కరోతి. ఓ సభీ[! వెం్యటుకలు డంతములు నఖములు, ఠాకూర్‌లు (గావ పెద్దలు) వధూజనము, స్తనములు ఇవన్నియును, స్థాన్టభంశము నొండి; చం అావాన్‌ ళు వారి నాదరించునదెవరు, దంత నభఖములతో కలిపి (గామాధికారులను, లెక్కించుటలో, కవి ఆనాటి (గామ రాజకీయము ఏ స్థితికి దిగజారినది తెలుపుచు, నాటికి, నేటి! స్థితిగతులు ఒకే విదరముగొనున్నవని తెలుపుచున్నట్లున్నది. మూ. “కాణం న ముయణ ధీరో ఠక్కురనంఘన్స దుట్టవగ్గస్స ఠంతం వి దే జుజ్జ్యం కాచే కాబే జనం లహ£ఇ,” శో. స్థానం న ముంచతి ధీరస్టక్కురంఘన్య దిష్టవర్గన్య తిషదవి దదాతి యదం సొనే సానే యళో లభతే. ఠి (2 ఖి థి రీరుడు ఠాకూర్తు దుషవర్గము ఉన్న స్థానమును వదిలివేయరు. (ఉన్న “్‌ ళా బ్‌ శి థి స్థానమునుండి చలించరు) ఉన్నచోటనే సంఘర్షణ చేయుచు తమ ధర్మము: కాపాడుకొనెదరు. తమ తమ నెలపులలో ధీరులు వాసి గాంచెదరు. మూ “గహియఎముక్కాా తేయం జాణంలి సామాఇణో నరిందాణు దండో తహ చ్చియ ట్టియ ఆమూలం హణఇ టంకారో.” |! లో గృహీతవిముక్రా 'సిజో జనయంతి సామాజికా సిరేంథద్రాణామ్‌ షి. అావి అహ దండనథెవ సిత ఆమూలం హంతి టణత్కారః. అటి కూల 0
(వజ్యాలగ్నమ్‌ రే సౌమాజికులు రాజదండనమును (పత్యక్షముగా పొందకున్నను వారిని బంధించి వదిలివేసినచాలును. రాజతేజము అంతటితోనే ఎక్కువగును, దండదయమట్టివి) దండమును విధించకున్నను రాజువద్దనుండి. వినిదించిన ". ధనుష్టంంారము గూడా సామాజికులను (పౌరులను పదురులోనుంచ జాలును కిరాతాష్టసియములోని ఈకింది శ్లోకము. ఆదే భావమును ఆలుపు చున్నది. "న తేన నజ్యం క్వచిదుద్యతం రను, + కృతంనవా కోపవిజిహ్మామాననమ్‌ ౨... 10 [లే మూ. “ఉయహివడవాణలఐణం పరోప్పరుల్హా వణ సోసణమణాణం౦ ఇ అముణియమజ్ష్యృవజలణాణ వకయరో జిణఇ జియలోఏ.” ౯7/ శ్లో. ఉదధివడవానలయోః వరస్పరనిర్వాపణశోషణమనసోః ఆజ్ఞాత మధ్య(వజ్వలనయోర్వ్యతికరో జయతి జీవలోశే. సము దము, వడవానలము ఈశెండును పరస్పరము ఆర్బ్చివేయ గలిగి, వండగొట్టగలిగినవి. ఆ రెండింటికిని, తమ మద్యలో ఇంతటి పజ్వ లన శ క్రియన్నట్లు పలియడు. (ఆగ్నెకి తాను ఇంతటి జలరా? మధ్య (పజ్వలించమున్నట్టుగాని, జలరాశకి తన కడుపులో నింత మంట యున్నట్లు గాని తెలియదు. నటిని ఎండ గొట్టగలిగిన శక్తి మంటకు, మంటనార్పివేయ గలిగిన క కి నీటికిని గలవు) ఈ రెండింటి. వ్యతికరము. (కలయిక)కు జయమమగు గాక! ఇదియే జీపనపరమార్థము. + 76. “గుఐపజ్లా” (గుణ పద్దతి జ 9 మూ. “జ నళ్ధి గుణా లా కిం కురేణ గుణిణో కులేణ న హు కజ్ఞం 1 కులమకలంకం గుణవజ్జియాణ గరుయం చియ కలంకం, శో యదిన సంతి గుణా స్తత్‌ కిం కులన స ఖలుకార్యం కులమకలంకం గుణవర్టితానాం గురుక ఏవ కలంకః.
రక్షా వజ్ఞాలగ్గమ్‌ | గుణములు లేని వారి కులముతో నేమి పయోజనము. గుణవంతునకు ] కులముతో పని లేడు, గుణవర్జితులకున్న ఆకలంకమగు కులము గాప్పనగు ; కలంకషు. మూ. “గుణహీణా జే పురిసా కులేణ గవ్వం వహంతి తేమూఢా వంసుప్పన్నో వి ధణూ గుజరహిఏ ని టం౯రో.” లి శో, గుణహీనా యే పురుషా కులేన గర్వం వహంతి తేముఢా వంశోత్సన్నమవి ధనుః గుణరహితం నాస్తి టంకారః. గుణహీనులై తమ కులమును చూసుకొని గర్వించువారు మూడులు చూడండి. రనువు వంగోత్పన్నమైనను (వెదుళ్ళనుండి తయార్హయినను సద్వంశమునందు పుట్టినప్పటికిని) గుణహీనమైనచో (ఆల్ల్నెతాడుతో బిగింప బడకున్నచో--- నడ్గుణములు లేకున చో) టంకారము ఉండదు. గ్‌ షి ఇచ్చట వంశము, గుణము, ఆనుళబముల మీద శ్లేష కవి ఈప్పితార్థ . ద్‌ ణల 5 మును నెరవేర్చినది. | మూ. “జమ్మంతరం నగరయు గరయం పరినన్స గణగణా రహణం : ముతాహలం హిగడయం న హు గరఠయం నసిష్పినంపుడయం.” . వాతో శ్లో. జన్మాంతరం న గురు గురు పురుషన్య గుణగణారో హణమ్‌ " ముక్రాఫలం హి గురకం న ఖలు గురు శు క్రిసంపుటకమ్‌. ఈజన్మగాక మరియొక గొప్ప జన్మ లభించుట గొప్పకాదు, జన్మాల తరమునందు పురుషుని గుణగణములలో జొన్నత్యము కలుగుట గొప్ప ' ముకాఫలము గొప్పగాని ముత్య్మప్కచిప్ప కేమి గొప్పదనముండును? (ఇది . చక్కని ఆర్థాంతర న్యాసము, . మూ. ఖరఫరుసం సివ్బిఉడం రయణంతంహోఇ జం అణగ్జేయం జౌఈఇ కింవ కిజ్జణ గుణేహి దోసా ఫుసిజంతి. త్తీ ల!
_వజ్యాలగ్నమ్‌ 88 ల్లో, ఖరవకుషం కక్తిపుటం రత్నం తచృవతి యదర్హ్యమ్‌ జాత్యా కిమివ (్రీయరె గుదై ర్లోషాః (ఫోంఛ్యంతే. ముత్యపుచిప్ప కడుంగడు గదన్రై నది. ఆయిననేమి? అందుండి ఉద్భ వించు రత్నము ఆనర్షము. బాతితో సెమి పని? పురుషగుణములవలన జాతికి నగంబంథించిన దోషములు తుడిచి షెట్టుకొనిపీవును, మూ. “జం శాణష భఐష ఇతో గనణాణ విహవాణ అంతతం “ గపయం లబ్బఇ గుణేహి విహవో విహపహి గుణాన ఘెప్ప్రతి"”" క్‌ లో యజ్జానాతి భజతి జనో గుణానాం విభవానామంతరం గురుకం లభ్యతే గుజైస్విభవో విభవ్వైర్లుణా న గృహ్యంతే, జనము రామరిగెిన సత్యమునే చెప్పెదరు. గణములకు వినవముల కును (సంవదకును) మద్య బేదము చాలా గలదు. గుణమువలన సంపద లసించునుగాని సంపదలచేత గుణములు పవెంహిందవుగదా। మూ, “ఠాణు గుణేహి లబ్భృఇ రా గుణగహణం అవస్సకాయవ్వం వోరో వి నేయ పావఇణ గుణికహిఓ తరుణితణ పట్టం” 6 ల్ల. స్థానం గుణై క్షభ్యతే తన్‌ ుణ్యగ్రహణమపళ్యం కర్తవ్యం హాకోఒవి నైవ (హైప్నోతి గుణరహితో తరుబీస్తసపట్టమ్‌. ఎవరిత్తై నను మంచిస్థానము గుణమువలననే లభించును. ఆండ్వుచే గుణ [గ్రహణము (మంచి గుణమునలపరచుకొనుట) ఆపళ్యము (పయత్నించదగిన ధ్యేయము. గుణరహితమగు హారము (దారముతో (గచ్చని ముత్యములు) గూడా తరుణీజనము యోక్క సనపట్టమును (వకఃస్థల మును) చేరుకొన జాలదు, మూ, “పొసపరిసంఠిఓ వి హు గుణహీనే కిం కరేఇ గుణవంతో జాయంధయన్స దీవో హత్రకఓ నిప్పలో చ్చేయ” (|
రక్ష వజ్ఞాలగ్గమ్‌ శో హిర్శ్వప3సంస్థితోఒవి ఖలు గుణహీనే కిం కరోతి గుణవాన్‌, ల
జాత్యంధకస్య దీపో హ న్తకృతో నిష్ఫల ఏవ.
గుణవంతుడు గుణహీనుని పార్వమునందుండియును , ఏమి చేయ నోపును? (ఆతనిని గుణ సంపన్నునిగా మార్చజాలడు.) జాత్యంధుని (పుట్ట (గుడ్డివాని చేతిలోనున్న దీపము నిష్పలమే. (ఎంత గొప్ప ఆర్భాంతర న్యాసము) మూ. “పరలోయగయాణంపి పచ్చత్తాఓ న తాణ పురిసాణం
జాణ గుణుబ్భా హేణం జియంతి వంసే సముష్పన్నా.” ళో పరలోకగతానామవి ఖలు పళ్ళాత్తాపో న తేషాం పురుషాణామ్‌
యేషాం గుణోత్సాహేన జీవంతి వంగే సముత్నన్నాః. -
పురుషులు పరలోకగతులయినను (వారు మంచివారయితే) పళశ్చా ల్రాపము నొందనక్య్టారలేదు. వారి గుణోల్సాహమువలన (గుణ గణ సంకీర్ర నము, మననము, నిదిధ్యాననమువలన) ఆతని వంశమునందు జన్మించిన వారు తమక్షై మంచి బాటలను వర్చరచుకొని) జీవించెదరు.
ఈ గుణపద్ధతి అఆలివిలడణవము. ఆధునాతన నమాజములో కులము కన్న శీలము మిన్న యను వాదము _పబలముగానున్నట్లు మనము భావించు చున్నాము, ఈ పద్ధతి లోని గాథభలనేకములదే భావమును వ్యక్తము చేయుచు గుణవంశతుని కులముతో (ప్రమేయము లేగను సనాతన ధర్మమునుపదేశించు చున్నవి.
- గుఇణిందా పజా (గుఖనిందా పద్ధతి న [దో మూ. ముత్తాహలం వ వహుణో గుణిణో 60 కరణ వేహరహియన్స
జ! న పవినష నూ ఈతత్ట గుణా వాహిర చ్చేయ*” ! శ్లో, ముక్షాఫలమివ (ప్రభోర్లుణినః కం కరోతి వేరరహితన్య
య్యత్ర న (ప్రవిశతి నూచీ త్మత గుణా బహిరేవ.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 685 (ప్రభువు గుణవంళుడయినను వేధరహితుడై నచో, (ఆనుచరులనుభ
వించు కష్టములను (గహించవేనిచో- ముక్తాఫలపకమున రం్యధము చేయని
దగుళో) ఆతడు ముత్యమువలె నిరుపయోగి, దేనిడ్వారా సూది దూరలేదో
ఆ ముత్యము గుణదాహ్యమే గదా! (దారము చొరిరానిదే గడా[)
మూ, “వియకేరిసంగ మోసొారఏణ హోకేణ చింతియం వీయం
అవనరరహియా గుణవంతయా వి దూరే ధరిజ్జంతి.” 2 క్లో (వ్రియకేలినంగ మోత్సారితేన హారేణ చింశితమేతత్‌
అవసరరహితా గుణపంతోఒపి దూరేధియంతే,
(పీయురాలితో (క్రీడించువేళ (పియుడు ఆమె వకఃస్థలముమీ ద కదుఆ చున్న ముఠ్యాలపేరును పక్కకు తొలగించగా ఆ ముత్యాలపేరు అవసరము లేకపోయినప్పుడు గుణవంతులను గూడా దూరముగనే నుంచెదరు గదా యని తలపో సెనట, మూ, “తా నిగ్గుణ చ్చియ వరం వహుణవలంభేణ జాణ పరిఓసో,
గుజిణో గుణాణురూపం ఫలమలహంతా కిరిన్సంతి.” ఠి శో తన్నిర్గణా ఏవ వరం (వభునవలంభేన ఏషాం పరితోషః గుజినో గుణానురూపం ఫలమలభమానాః ర్లిళ్నంతి.
“ఇచ్చట పహుణవలంభేణ” అను పదము నకన్వయము శ్ర్లిష్టముగా నున్నది, ఈ విధముగా [(పయత్నించవచ్చును.
గుణహీనులే మేలు, వారికి (పభువుయొక్క, నవలంధమువలనగ (కొత్తగా (పభువు చూపించు ఆన్ముగహమువలన) పరితోషము కలుగును (తమ వ్యక్తిత్వము వారికి ఉండడు గాపున పదుపు ఆనుగహించిన చాలును ఆని భావించెదరు.) గుణవంతులు మ్యాతము తమ గుణానుదూపమగు ఫల మును పొందనపుడు శ్షేశమును అకుభవించెదరు, (అసాధారణ గుణసంపత్తి గలవారు కష్టములపాలగుట చూచుచున్న సత్యమే గడా!
86 పజ్జాలగ్గష్‌
మూ, “నిగణా గుణేహి నియణిగ్గణత్తణం దేహి లమ్ష్మ స్జిఏ కరికారే కిం కీరజ గుణేహి పహుణో న మేప్పంతి." శీ
లో, నిర్షణా గుణైర్నిజనిర్లణత్వం దేహ్యస్మభ్యం వీసి మయేన కలికాలే కిం ్రియతే గుణీ: (వళవో న గ్బహ్యంచే.
ఓ నిస్గనులాకా। (గుణహీసులారా[) మాగుణములతో మీ నిరఐర్వ మును ఏినిమయము. చేసికొనుడు (మాగుణములను మీకిచ్చెదము మీగుణ హీనత్వమును మాకివ్వగలరుఎ) ఈ కలికాలమునందేమి చేయగలము? (పళు వలు గుణములచేత ఆకర్షింపబడుటలేదు-
గుణజత లేని, పమవు రలివ౨ాల మాజిత్య్యము వలన సమాజమునకు
నే టాగంంిల శ్రే శీడు కలిగించుట కొత్త ఏమియునుగాదు. వచునైదు వందల సంవత్సరముల (కింద జరిగినదే నేడును జకుగుచున్నది. ఇండు ఆశ్చృము లేదు, మూ. “సవ్వతో వన ధరా సంతి నరిందా గుణా వి ల్య్యంతి తా ంసహంతి గుదిచొ ఆణాయరం అతవంతిణఎ.” న్‌ థి తో నంతే కణ ౯ న ౭ ఇషం జస వల్‌ వన ధరా సంతి నర్మేద్రాః నుణా ఆవ్యర్ష్యంతి తత్‌ కిం సహతే గుజినోఒనాప్‌మ్ణవతామ. భూమందలమంతయు ఎల్లవడల నివాసస్హైనమే, రాజులకును వైడువ " లేదు. గుణవంరులకును మన్నెంపుకలదు. ఇంత మా్యాతముచేత రనవంతుల అనాదరమును గుణవంతులు సహించగలరా, ఏమి? 78. గువసరాహాపజా (గుణశాఘా పదతిం జ వ గజ! , సుహడా నియజణణిజొవ్వ ణుల్లకణేణ కిం లేణ జావీణ.” ] జ ల్లో యన్యన గృష్హంతి గుణాన్‌ సుజనా గోస్టిషు రణముఖే సుభటొ నిజజననీ యౌవనోచ్చేదకేన క తేన ఇజాతేన,
వజ్యాలగ్నమ్‌ 08 / ఎవరి గుణగణములను నజ్జనులు తమ గోస్టులలోనూ సుభటులు రణ ముఖములలోనూ కీర్తించరో అట్టి కుమారుడు పుట్టి ఏమి లాభము? తమ తల్డుల యావనమును ఉచ్చేదనము చేయుటకే వారిజన్మ పనికి వచ్చినది. (తల్లి జవన త్త్య ములు, పిల్లలను పెంచుటలో ఉడిగిపోవునుగదా మరి మూ. “కిం లేణ జాఇఖఏణ వి పురిసే పయపూరణేవి ఆసమత్ఞే జేణ న జసేణ భరియం ని వ్వ భువణంతరం సయలం.” ల్డ్తో కిం తేన జాలేనావి పురుషేణ వదపూరబేఒవ్యనమర్థేన యేన న యశసా భృళం నరిద్వత్‌ ధువనాంతరం సరలమ్‌, పాదపూరణమును గూడా చేయగల శక్తిలేని పురుషుడు పుట్టిఏమి లాధము,.? సకలభువనములు, నదీజలములు పారుటవలన నిండిపోయినట్టు ఎవరి యశము చే జగములు నిండిపోవో అట్టి పురుషని జన్మ కేమి ఫలము? మూ. దేసే గామే నయరే రాయపహే తియచక్కమగ్గే దా జస్స్‌ న పనరఖ కిత్తీ ధిరతు కిం లేణ జావణ.” క్రి శో. దేశే(గామే నగరే రాజవథే (లికచతుష్కమార్గే వా యన్య న (వనరతి కీ ర్తిరిగస్తు తేన జాతేన, అవధ = దేశములో, (గామములో, నగరములో, రాజమార్గములలో తిక చతుష్కమార్గములో (మూడు, నాలుగు బాటలు, కలియ కూడలి స్థానము లలో) ఎవ్వాని కీర్తి (పనరించదో అట్టి వాని జన్మకు ధిక్కారము (ఆట్టి జన్మ వ్యర్థము.) మూ, “కిం తేణ ఆఇవణ వ కిం వా పసయచ్చి లేన వ గవీణ జన్స కయే రణరణయం నయరే న ఘరాఘరం హోఇ” శ శ్లో. కిం తేనాగతేన వా కిం వా (ప్రనృతావీ లేన వా గఠేన యన్య కృతే రణరణకం నగరేన గృహే గృహే భవతి.
గి వజ్చాలగ్గవ్‌ ఓ (పనృతాశ్నీ! (దారెడేసి కన్నులదానా) ఎవ్వరిరాకవలనగాని ' నిష్క్ర్రిమణము వలన గాని నగరములో ఇంటింట రణరణకము (అలజడి; కలుగదో, అట్టివానితోనేమి వయోజనము? ॥ 70, పురిసనిండా వజ్జా (పురుషనిందా పద్ధతి; . మూ. “ఉడ్ధం వచ్చంతి అహో వయతి మూలంకుర వ్వ భువణమ్మి | విజ్ణాహాయఏ కత్తో కులాహి పురఠిసా నముష్పన్నా. 1 కో. ఊర్త్వ్యం (ప్రజంత్యహో 'చజంతి మూలాంకురా ఇన భువనే ళా త ॥ విద్యాధికే కుతః కులాత్‌ పురుషాః సముత్చన్నాః. | వేర్ణవలె,. వైకి వెరుగుచు సకిందకును పెరుగుచు ఓ ఫిధ్యాధికురాల నద్వంశములనుండి ఈ పురుషులెట్లు ఉన్మించిరోగదా]! ) మూ. “నియకమ్మేహి వి నీయం ఉచ్చం పురిసా లహంతి సంఠ్రాణం సురమందిరకూవయరా ఉద్ధద్ధముహా య వచ్చంతి.” |
4 నిజరర్యభిరవి నీవముచ్చం పురుషా లభ్యంతే సంసానమ్‌ ] యణ థి ॥ సురమందిఠమహాపకరా ఊర్జ్వాధో ముథాశ్చ (వజంతి. " పుకుషులు తమ తమ కర్యానుసారము వెపైకి (కింద (కిందది సంస్థానమును పౌంచెనరు. (పోవుచుందుకు) సురమండిరములసు ₹వాలవి ములను, గాలిగోపురములను) నిర్మించువారు. వెకి బావులు తోడువాన
(క్రింద్మకిందకును పోవుచుండురు. (వారి వారి పనులు అబ్టివిఎ
మూ. “ఎక్కమ్మి కులే ఎక్కమ్మి మందిరే ఎక్కకుక్టిసంభూయా ఎక్మో. నరనయసామీ అన్నో ఎక్కన్న అనమళ్తో. |
శ్లో. వీకన్మిన్‌ కులే ఏకస్మిన్‌ మాదిరే ఏకకుక్షి సంభూలాః ఏకో నరళతస్వామ్యన్య వకస్కాసమర్హ
(వశ్యాలగ్నమ్‌ గ్ర
ఒకే కులమునందు ఒకే ఇంటిలో ఒకేతల్లిగర్భమునందు. జన్మించిన వారలలో ఒకడు నూరుగురికి నాయకుడు కాగలడు. వేరొకడు ఒక్కరిని . గూడా అదుపాజ్ఞలలోనుంచుకొనజాలడు,. మూ, “సజ్జణనలా హజిజ్టే పయమ్మి అప్పా న ఠావి& జేహి
సునమళ్చా జే న పరోవయారిబో లేహివిన కిం వి.” “| బ్లో సజ్జనక్లాఘనీయ పద ఆత్మా న స్పావితో యైః . య జ ౧ థి యా
, సుసమర్థా యేన పరోవారిణస్రైరవి న్‌ కిమపి.”
ఎవరు నజ్జనులచేత బ్లామనీయమగు పదమునండు తమను తాము నిలుపు కొనజాలరో, ఎవరు సమర్థులు, పరోపకారపరాయణులుగారో వారి వలనను ఎట్టి (పయోజనమును లేదు.
- కమల పజా (కమల పద్దతి;) జీ ఖ
మూ. “హిట్టకయకంటయాణం పయడియకోసాణ మి_త్తనముహాణం
మామి గుణవంతయాణ౨ కహ కమలే వసడి న హు కమలా.” 1 శ్లో, ఆధఃకృతకంటూనాం (వకిటితకోకానాం మ్మితసమూహానామ్‌
నభి గుణవరాం కథం కమత వసరు న ఖలు కమలా,
కంటకములను (కిందమ (తోసివేసి కర్ణికను (కోశమును) (పకటించి, మితసమూహముతో (సూర్యకిరణములతో) నఆరారుచు, గుణవంతులగు (దారములుగల) కమలములో (కమలములలో) నో నభి! కమల (లక్ష్మీదేవి నివసించకుండు బెట్టు? భంగ్యంతరమున కంటకములవలె నడ్డుపడు దుర్జన మును ఆణచివేసి ధనసంచయమును (_పకటించుకొని సన్మి_తమండలిచే విరాజిల్లుచు గుణవంతులగు వారియందు సంపదలు వసింపకుండు టెట్టు?
| “అన్నన్నలగ్గకయప త్తపరియణే నిహయగుడపజడాజాలే మితాలోయణసుహిఏ కహ కమలే పనష న హు కమలా.”
ర్ట వజ్ఞ్జాలగ్గమ్‌ ల్ల, _అన్యోన్యలగ్నకృతవత్ర(పాతృవరిజనే నిహతగురుజటాజాలే మిషతాలోకనసుఖితే కథం కమలే వనళు న ఖలు కమలా. దగ్గరగా ఒకదానితో నొకటి కలసి అరవిచ్చిన రేకులనెడు పరి జనముచే. ఆడుగునకు పెరుగుచున్న ఒక్తేన వేర్ణచే మితాలోకముచేత (సూర్యుని చూచుటచేత) సుఖముగానున్న కమలములో కమల (లక్ష్మీదేవి) నివసించకుండు బెట్టు?
ఆన్యోన్యము కలిసికొనిపోయిన నత్సాాతులగు పరిజనమును గలిగి జడులను మందబుద్ధులను ఆణచివేసి సన్మిితులను చూచి సుఖపడు వారి యందు సంపదలు స్థిరనివాసము నాందకుండు బెట్టు? మూ, “వయడియకోనగుణర్జే తహ య కురీణే సుష్మత్రపరివారే
ఏవంవిహే వసంతీ కమవే కమవ కయత్థాసి శో, పకటితకోళగుణార్యే తథా చ కులీనే సువత్రపరివారే
ఏవంవెధే వన తీ కమలే కమలే కృతార్థాసి.
(పకటితమగు కోశము గుణము (డారములచే సంపన్నమై కులీనమై భూమి మీద-నీటిమీద నిలిచి) మంచి ప్యతములనెడు పరివారమునుగలిగినట్టి! ఈ విధమగు కమలము మీద నివసించు కమలా! (లక్ష్మీదేవీ!) నీవు కృతాష్ణ రాలవు. మూ. “జడసంవాహియ ఫరుస త్తణన్స నిణ్మవియ ణియగుణొహన్న
రే కమల తుజ్జ్భ కిమలా నీవనఇ రత్రాణ వత్తాణ,” / శ్లో జడనంవాహితవరుషత్వస్య నిస్నూతగుణాఘన్య రే కమల తవ కమలా నివసతి రక్రానాం వతాణామ్‌. ఓ కమలమా! జడము (జలము)నందు దాచిపెట్టిన (వేర్ల రూపములో! = ప్రరుషత్వముగలదానా? గుణొఘములను (సన్నని డారములను) నాళము లోపల దాచిఉంచిన దానా! ఎటువెక్కిన రాగరంజితమైన [మక్కువ గల్గిన నీ జేకులలో కమల (లక్ష్మిసంపద) నివాసము నేర్ప్చరచుకొనినదిః
(వజ్యాలగ్నమ్‌ రో మూ. “జహ ఫలహిగుణా పరభిద్ధధాయణే తహ ను కమల జఇి తుజ్ఞి తా ఇహ సయరే లోఏ ౯ ఉవమా తవ ఠవిజంతి.” ర్‌ శ్లో యథా కర్పానగుణాః పరిచ్చిద్రచ్భాదనే తథా ను కమల యది తవ తదిహ సకలే లోకే కా ఉవమా_న్తవ స్థావ్యంతే.
ఓ కమలమా! పరచ్చిదజ్భారినమునందు (ఇతరుల ఛి్కిదములను కప్పివేయుట యందు) కర్ఫాసమునకు (పత్తికిగల గుణములు నీకు గూడా నున్నప్టియినచో సకల లోకమునందును నీతో పోల్చుటకు దేనికి వీలుండె డిది? (నీ వసద్భృశవయ్యెడు దానవు)
- కమల ణిందా వజా (కదుఐ నిందా పద్ధతి; వ! మూ. "“ఆలియాలావే వియసంత కమల కలిఓసి రాయహం నేహిం తా సుందరం న హోహీ తుజ ఫలం కాలపరిణామే.” శో అల్వాలాపే వికనత్‌ కమల కలితమసి రాజహంసైః న్‌! లి యా
తత్‌ సుందరం న భవిష్యతి తవ ఫలం రాలపరిణామే.
తుమ్మెదల రుంకారములతో నాలపించుచు వికసించుచున్న నో కమ లమా]| రాజహంనల మన్నికరు లోనైైతివి. కాలపరిణామమున (కాల్మకమ ములో) నీ ఫలము సుందరముగా నుండదు. చూసుకొమ్ము. (రాజహంసలు కమలనాళములను తినుట వలన పరిణామము సుందరముగా నుండదనుట భావమే) మూ, “ఆప్పం పరం న యాణసి నూణం సఉణోసి లచ్చివపరియరిఓ
ఉజలనముహో పెచ్చహ తా వయణం వి హు ఠావేఇ.” లి జ్ర శ్లో ఆత్మానం పరంన జానాసి నూనం సగుజోజఒని లక్ష్మీపరి చరితః
. " రి వజ్దాలగ్గమ్‌ . ఉజ్జలసంముఖః 1పేశధ్వం తద్వదనమవి.ఖలు న స్టాపయసి, . (ఓ కమలమా1) నిన్ను సీవు గు ర్రింపలేకున్నావు. చాలా గుణవంతు రాలవుసుమా! లక్ష్మీదేవి పరిజారములను కూడా పొందుచుంటివి. చూడండి! ఆటు చూడండి! ఓ కమలమా। నీవు ఉజ్వ్యలముగా (పకాశించుచు సమ్ముఖము నందుండి సీ ముఖమును నైతము నిలువుకొన జాలకుంటివి. (కమలము ముఖము సూర్యుని ఉదయా స్త్రమయములతో రంగులు మార్చుకొనుచుందును కడా) మూ, “లన్నీఏ పరిగహియా ఉద్ధముహా జఇ న హుంతితా పచ్చ జేహిం చియ ఉడ్ధవియా తంచియనాలంంన వెచ్చంతి.” ఫ్ర శ్లో. లక్మ్యా వరిగృహీతా ఊర్ప్వ్యముఖా యది న భవంతి చా 0 తత్‌పేకధ్వం.” యై రేవోర్ట్వళ్ళతాని తాన్యేవ నాలానిన (వేకంతే.
ఓ పంకజమా। లక్ష్మీదేవి వలన పరిగృహీతులు (సంపన్నులు ఊఃర్జ్యముభఖులు కాకున్న మరెట్లు? (వారిది పైెచూపే గాని (కిందిచూపుగాదు) అట్టివారు ఎవరివలన తమకిసంపద, ఉన్నతస్థితి లభించినదో వారినే పలక రించరు. పైకి ఎదిగిన కమలములు తమ ఉన్నతికి కారణమగు నాలమును చూడనే చూడవు. మూ, “లచ్చిజిలయ తణురాణవయణ గుణిణో నయాణుల్లగ్గస్ప
అజటి జయ లుగ నియణాలన్స వి విముషో తా పంకయ కస్స నముహో సి.” & క్లో, లక్ష్మీనిలయనత్వోత్తానవదన గుణినః సదానులగ్నన్య నిజనాలస్యావి విముఖం తత్‌ పంకజ కస్య సంముఖమసీ.
ఓ పంకజమా! లక్ష్మీనివాసమువలన ఉత్తానమగు (పైకెత్తిన) ముఖము గలదానా! దారములతోకూడుకొని, ఎల్లప్పుడును, నీకు అంటుకుని ఉన్న సీ నాలమునకే నీవు విముఖరాలవు, ఇక నెవరకు సంముఖురాలవుకా గలవు?
(వజ్యాలగ్నమ్‌ . న! ఇచ్చట సమాసోక్తి హృద్యము, గుణినః, నదానులగ్నన్య అనురెండు
విశేణములును ఆ(శయదాతల గుణ విముఖత్వము (తమను నమ్ముకొనిన
వారిని ఆదరించకుండుట)ను సూచించుచున్న వి.
మూ, “వరడ్ధావియకోసో జం సి క్రమల పరిసోసివహి పత్రేపాం
అచ్చడఊ తా లచ్చివఓ తం చియ నామం వి హోరిహిసి”" ల ల్లో వర్థితకోశం యదసి కమల పరిళోషిలై। పతై 9
ఆస్తాం తావల్లక్ష్మివదం తదేవ నామావి హోారయిష్యసి,
ఓ కమలమా! ఎండిపోయిన ఆకుల మధ్యలో నీపు నీ కోశమును (కర్ణిక వర్ధిల్లచేయచున్నావు. నీవు లక్ష్మీదేవికి స్థానమగుట అటుండి నీ "పేరునకే ముప్పువాటిల్లజేయుచునుంటివి.
ఆ్యశయదాత, తనను నమ్ముకొనిన పాాతలను (అనుచరులను) పప్పీంపజేయచు, తన కోశమును (బొక్కసము) వర్ధిల్లవేయచుండగా, లక్ష్మీ పదము లభించుటమాట ఎట్లున్నను, అసలుకే ముప్పువాటిల్లగా, ఆ్మశితులు తొలగిపోవు సమయము వచ్చును, మూ. “మితో నూరో కయవ త్తపరియణో లచ్చియాల ఓ కిమలో
వయహీణన్స సహాలో కేణావిన నక్కీఓ నిమినం,” 6 లో మి్మితః సూరః కృతవ్మతవరికరం లవ్మ్యాలయః కమలం
వయోహీనన్య (పదహీనన్య) సాధారః కేనావి న శక్తో
నిమిషమ్మ్‌
కమలమునకు సూర్యుడు మి్య_తము ఎన్నియోరేకులు అనుచరులు?
లక్ష్మీదేవికి అది ఆలయము. అయినను, నీరులేకున్న ఒక్క నిమిషము వైతము అది సాధారముగాదు. (నిరాధారమగును-)
సన్మిళులుండి, అనుచరులుండి, సంపన్నులై నవారు గూడా పదహీగో రైనచో, పదవి యందు లేకున్నచో) ఒక్క నిమిషమైనను శక్తిని కలిగి యుండడు, నిరాధారుడగును.
(శ 4 వజ్జాలగ్గమ్‌ మూ. “నరసాణ నూరపరిసంరియాణ కమలాణ కీన ఉవయారో ఉక్టయమూలా సుక్టంతపంకయా కహ న సంఠవియా.” శో. _సరసానాం నూవ్యవరిసంస్థితానాం కమలానాంకీదృగువగరః ఉత్భాతమూలాని పష్యత్సంకాని కథం న సంస్థాపీతాని గౌ కమలములు నరసములు (రనపూర్ణములు) నూరు[నికి ఉన్ము ఖముల్తే సూర్యుని వైన ఆధారపడియున్న వి, అట్టివాని వేర్తను పెటకివేసి పంకమును శుష్కింపజేసినచో మరల వానిని సంస్థాపనము చేయనగునా? వానికీ సరస శ్వాదులవలన నేమి పయోజనము కలిగినది. సరసులగువారిక్షైనను మూలమునుండివేరుజేయబడినప్పుడు తిరిగి వాకిని సంస్థాపనము చేయుట ఆశక్యము. వారి సరనత్వ మట్టి ఎడల ఉపక రించదు. 88. హంస మాణసవజ్ఞా (హంన మానస పద్ధ&) మూ. ఛండిజ్జ్ఞఇ హంన సరం కత్తో వాసో వరమ్ముహే దివ్వే - జొపన ఠవేఇ చలణే కూడబఓ షత్థఏ ఏణ్హి ౦.” | శ్లో త్యజ్యతే హంన నరః కుతో వానః పరాజ్ముఖే దైవే యావన్న స్తావయతి చరణా కూటబళో మ న్షక ఇదానీమ్‌. | అవని ఓ హంసరాజమా] నీచేత సరస్సు త్యజింపబడుచున్నది. దైవము నీకు పరాజ్ముఖమయినప్పుడు సరోవర నివానసమెక్కడిది? దొంగ కొంగ నీ తలమీద కాష్ట మోపి నిన్ను ఆణచివేయక మునుపు నీవిచటనుండి తొలగి పొమ్ము. మనస్వి యగువాడు దుర్జనుల తాకిడికి తట్టుకొనవాలక వారు తమమీద వచ్చిపడిపోకమును పే ఆస్థానమును త్యజించవలిను. మూ, “పథమం చియ జే విగయా ఘణాగమే సాహు తాణ హంసాణు జేహిన దిట్టం ఉచ్చానణట్టియం ఖలమయకుడుంబం.” థి
(వజ్యాలగ్నమ్‌ ర్ట ళో వ్రఠమవఏవ యే విగతా ఘనాగమే సాధు తేషాం హంసానామ్‌ యమైర్నదృష్టం ఉచ్బాననస్థితం ఖలబకకుటుంబమ్‌, .
మబ్బులు కమ్ముకొనగనే వెడలిపోయి దూరమయిన హంశగలే మేలు. ఆరాయంచలు ఉన్న ఠాసనముమీదడ (పతిష్టితమయిన ఖలబకకుటుంబమును చూడనక్కరలేకుండ సుఖపడినవి, (ఇదిగూడా ఖలుని జొన్న త్యమును చూసి కొలవంపులు పొందని మనస్వియగు మానవుని పశంసించు వాక్యమే.) మూ, “ఇయరవిహంగమపయవంతి చిత్తలా జల్ట్‌ పులిణపేరంతా తత సనరేనహు జుత్తం వసియవ్వం రాయహంసాణం,” భో, ఇతళరవిహింగమవదపం క్రిచ్యితితా య్యత పులినవర్యంతాః తత సరనీన ఖలు యుక్తం వసితవ్యం రాజహంసొనామ్‌. ఏ సరోవర తీరమునందలి ఇసుకతిన్నెలమీద ఇతర" పక్షుల కాలి గుర్తుల చిత్తడి ఏర్పడునో అట్టి చోట రాజహంసలు నివసించరాదు. మూ. “*వివిహ విహంగమణి వహేణ మండియం వెచ్చిడఃణ కమలవణం ముక్కం మాణబృరివహి మాణస6 రాయహాంసేహిం.” శ్రీ శ్లో వివిధ విహంగమనివహేన మండితం దృష్ట్వా కమలవనమ్‌ ముక్తం మానభరికై $మానసం రాజహంనైః, వివిరములగు విహంగమనివహముచే (పమల గుంపుచే) మండితమగు కమలవనమును చూచి ఆభిమానముతో రాజహంసనలు మానస నరోవరమును విడిచివేసెను. " 88. చక్కవాయ వజ్ఞా (చ్మకవాక పద్ధతిః) మూ, “అద్ధత్ధమిఏ సూరే జం దుఃఖం హో£ చక్కవాయన్న తం హోడ తలుహ రిడశణణం అహవా తొణంవిమాహోడ్కి” 1
| “06 వజ్టూలగ్గమ్‌ శ్లో అర్షానమితే సూర్వే యద్దుఃఖం భవతి చ్మక్రవాకస్య లణ ధి ష్‌ తదృవతు తవ రిపూణామథవా తేషామపి మా భవతు. సూర్యుడు అఆర్జథాగము అన్తమించి అస్తమించకున్నప్పుడు చృకవ్వాా పక్షి అనుభవించు దుఃఖము ఓ రాజా సీ శ్యతువులకు కలుగుగాక! ఆథవా వారికి 'సైతమట్టి దుఃఖము కలుగకుండుగాక! చ్మక్రవాకపకుల జంట సూర్యుడున్నంతవరశే కలిసియుండునని కవి సమయము, _ మూ, “భూమీగయం న చత్తా నూరం దట్టూణ చక్కవావీణ జీయగ్గలవ్వ దిన్నా ముణాలియా విరహనీఏణ.” క ళ్‌ ॥ శో భూమిగతం న త్యక్తా నూర్యం దృష్ట్వా చ(క్రవాకేణ జీవార్లలేప దత్తా మృణారిా విరహధీతేన. భూమిమీద సూర్యకిరణములు. నిలిచియండజూచి (సూరాషాస్తమయ వేళ దగ్గరగుచుండగా) తనజంటతో విరహము కలుగునను ీతిచే తన నోజి కందిన మృణాలికను (తామరతూడును) జీవార్లలమువలె [జీవమును ఎగిరి పోకుండునట్లు ఆపీవేయు గడియమానును వలె] విడువకుండ పట్టుకొనెను, మూ “అగ్గి వ్వ పఉమసండం చియవ్వ నలిబీ మడోవ్వ అప్పా ణం జీ మి చక్కేణ వీయావిర హౌ మసొణసరిసం నరం దిట్టం.” ( & అగ్నిరిప వద్మషండం చితేవ నరినీ మృతక ఇవాత్మా నను స్తూ న న అట ఇల చ్మశ్రేణ (వియావిరహే స్మశాన సదృశం నరో దృష్టమ్‌. తన జంటపక్షికి దూరమైన చ్మకవాకమునకు తామర్హగుంపు, అగ్గివళె తామరతీగ చితివలె తనకుతాను మృతకశేబరమువలె, సరోవరము న్మళానమః వలె నగుపించెనట. మూ, “ఆసాసిజ్జణ చక్కో జలగయపడిబింబదంనణాసావీ తం వి హరంతి తరంగా వెచ్చహ ణిడణత్తణం విహిణో.” +
(వజ్యాలగ్నమ్‌ ర, ళో ఆశ్వాస్యతే చో జలగత వతిబింబదర్శనాశయా తామపి హరంతి తరంగాః పశ్యత నిపుణత్వం విధేః, చ్మకవాకపవ్షి ఒంటరిగా తిరుగుచూ నీటిలో తన (పతిదింబమునై నను దర్శించవచ్చునను ఆశతో ఊరడిల్లుచుండును. (ఒంటరితనము ఆ పక్షికింత భరింపరానిది.) అంతటి నంతోషమును_ సైతము తరంగములు [నీటి ఉప్య తలములో అలజడిని కలిగించి] హరించివేయును. విధి న్తైపుణ్యమును చూడుడు! నూ, “ఆసంతి సంగమాసౌ గమంతి రయబిం సుహేణ చర్కాయా దియహా నయ హుంతి ఏఓయకాయరా కహను వోలంతి.” గ క్లో. ఆసతే సంగమాళయా గమయంతి రజనీం సుఖేన చ్మకా యాః దివషసా న చ భవంతి వియె గకాతరాః కథం ను వ్యత్నికామంతి ఏ చ్యకవాకములు ర్నాతులు సంగమాశచే కూర్చుని సుఖముగా గడిపీివేయనో దివసములు మాము తెల్లవారగనే తిరిగివచ్చు రాతిలో కలుగబోవు వియోగమునకు భయపడుచు నతికష్టముమీద గడుపుచుండును. వియోగములో నంగమ(పత్యాశ, నంగమమునందు వియోగఖీతియును కలుగుట నహజము.] మూ “ఆరియం జంపేఇ జబో జం పెమ్మ౦ హో అత్హలో హేణ 'సేవాలజీవియాణం కఓ ధణం చక్కవాయాణం.” క! క్లో. ఆరీకం జల్పతి జనో యత్‌ (యేమ భవత్యర్జలోభేన ళా ౧ శె వాలజీవితానాం కుతో ధనం చకవాాణామ్‌, ల్లు ం టేమకు మూలము ధనమని జసము సలుకట ఆలీకము [తప్ప నాచువద్ద జీవించు చ(కవాకములకు ధనమెచ్చటనుండి వచ్చినది? [ఆ పక్షుల జంటకున్న పరన్పర్మపేమ ఆర్జనిర పేక్షము.]
06 వజ్జా అగ్గష్‌ 81. చందణ వజ్ఞా (చందన పద్ధతి; బి ల మూ. “*నుసిఏణ నిహసిఏణ వి తహ కిహ వి హు చందజేణ మహమహియం నరసావి కుసుమమాలా జహ జామా పరిమలవిలడషా” | శ్ఞొ.. ళోష్షితేన నిఘక్షితేనావి తథా కథమవి ఖలు చండనేన (ప్రనృతవ్‌ నరసావి కుసుమమాలా యథా జాతా పరిమల విలా. గండపుచెక్కు ఎండిపోయినను సానరాపిడికి అఆరిగిపోయినను ఆ సుగంధము ఘమఘమలాడుచు నరనమగు పూలదండను గూడా పరీమల విలషమొనర్చుచుండును, [పూలగుబా?౦పుకన్న చందనచర్చులో పరిమళము ఎక్కువయని కవి తాత్సర్యము.] మూ, వరసుచ్చేయ వహరణేణ నిహననే నేయ ఉక్ష్రియా పయ ఈ చందణ నంనయసీసో తేణ తుమం వందవ లోట.” లి శ్లో. వరవచ్చేదవ్రహరణేన నిఘర్షబేన నై వోజ్తితా వ్రకృతిః (వదవీ) చందన సంనతశీర్ష స్తేన త్వాం వందతే లోకః.
ఓ చందనవృడమా। గొడ్డలి పెట్టుచే నిన్ను చేడించినందువలన గౌన్సి నీవు తిన్న దెబ్బచేతగాని రాపిడిచేతగాని, నీ _పకృ్ళతిని నీవు విడిచి వెట్టలేదు. అందుచేత లోకము తలవంచి నీక్సు వందనము చేయును, మూ. “ఉత్తమకులేసు జమ్మం తుహ చందణ తరువరణ మజ మ్మి
" యి
దుస్జీహోఐ ఖలాణ య నిచ్చం చియ తేణ అణురతో.” శ క్లో... ఉత్తమకులేషు జన్మ తవ చందన తరువరాణాం మధ్యే
ద్వెజిహ్వానాం ఖలానాం చ నిత్యమేవ తేనానుర కః,
(వజా్యాలగ్నమ్‌ [ర
ఈ తకువకముల మద్శనోచందనమా! నీదగు జన్మ ఉత్తమ కుల ములో నంధవించినవ. అంపవలననే కాచోలు, ద్విజిహ్వూలగు భలుల అను వానమును నీప్ప నంహేవచించివది. | సేది ఉన్నతకులమైన ఖలులతో సహవాస చెందులకుండును అనె ఉపాలంధము] మూ. “ఎకో. చియదోళో తా౭నన్స చందణమమసృ ఎహిముదెగీ
జిసే మట్టభుయంగా ఖణఐ వెపానంన మెల్పంతి. శీ చే. వర నవ దోషసాదృశచందన్యనమన్య విధి టితః ణ్సా నా హా
యస? దుషభజంగాః తీణమవి పాళ్య్వం న ముంచం6తి
టా లి మ.
కలదు. ఈ వెడుముజంగములొకా చణదమైనము, ఆ చెట్టు చెంతనుండి మూ “బహు కరుపరాణ మజ్ష్యే వంచణవిడవో భుయంగదో నేణ
ఛిజష ఎరావరాహో సౌొహు వ్వ అసాహు సంగేణ.” ర్‌ ఫో. బహుతపవరాణాం మధ్యే చంకనవిటపో భుజంగదోషేణ గ్‌ా
ఛివ్యతే నిరపరాది. సాధ ఏవాసారు న- గేన.
బహుతరువరముల మద్యలో చందనవిటపమొక్కటెయే. నిరపరాది యయ్యును దుజంగ డోషమువలన అసారుజనము నహచానమునందున్న సాదపవతె చేడింపబడుచున్నది.
- వటపజా (వట పద౭:ః) జ జో
మూ, “జాఓనె కీస పంథే ఆహదా జాటసి కీస ఫరిఓసి
అహ ఫ£ఓసి మహాదుము తా న3ణి-డంబణం నహసు.” 1 శో. ఉాతోఒసి కస్యాత్‌ పథి అథవా జాతోఒస్‌ి క్‌స్యాత్‌ వలితోఒనసి రా
అథ ఫరితోఒని మహాద్రుమ తచ్చకునవిడంబనాం సహస్వ.
" గ్‌ 100 వజ్ఞాలగ్గన్‌ ఓ మహా్నాదుమమా! వటవృషమా] నీవెందులకీ నడిబాటలో జన్మిర్చి తివి? ఒకచేళ అట్టు జన్మించినను ఎందులకు ఫలించితివి। అట్లు ఫలించి నందున పకులచేత విడంబనమును (అవమానమును) సహించుము. (ఆది నీకు తప్పధు) మూ. “నీరన కరీర ఖరఖఇరనంకులే చినమ నమి మరుడ్దే నే కొ హోజ్జ గఈ పహియాణ జం సి వడపాయవ న హోంతోం" శ్లో, నీరస కఠీఠ - ఇర-ఖదిరసంకులే విషమళ మీమరుదే శే కా భవేర్గతిః వథికశానాం యదసి వటపాదప న భవన్‌ నీరసములగు కరీరములచే గరకుగానుండు ' ఖదిరములచే సంకులమై విషమములగు జమ్మి చెట్లతో కూడుకొనియున్న నీ మరుస్థలములో ఓ వట వృవమా] నీవు లేకున్న బాటసారుల గతి ఏమైయుండునో గదా! మూ, “భూమీగుణేణ వడపాయవస్స జఇ తు:గిమా ఇహం హోఇ తహవి హు ఫలాణ రిద్దీ, హోనఇ వీయాణుసారేణ,” | శ్లో భూమిగుణేన వటపాదవన్య యది తుజ్గ్లత్వమిహ భవతి, . తథావి ఖలు ఫళానొమృద్ధిర్భ విష్యతి వీజానుసారేణ. మజట్జిచెట్టు పెంపుదల భూమిగుణము ననుసరించి యున్నను వీజాను సారము ఫలసమృద్ది కలుగును. తర్మడి వీజరూపుడు, తల్లి భూమివంటిది. తల్లిదండ్రుల పెంపకములో వంశగుణములు సమముగనే శిశువునకు గుణమునిచ్చుచున్న విగదా। 86, తాలవజా (తాలపద్ధతిః) ౪8 ఛి మూ. “కిం తాం తుజ తుంగ తగేణ గయణదరుద మగేణ య జు దక ళుహజలణ తావిఏహీ వి ఉవహేవ్పనీ జం న పహిఏహీం,” |!
(వజ్యాలగ్నమ్‌ " 101 శో కింతాల తవ తుంగల్వేన గగనరద్ధమార్లేణ
మయధాజ్వలనతాపితైర ప్యుపగృహ్య సే యన్న పథికై 8.
ఓ రాలమా] తాట్మిమానూ[ ఆకాళమార్గమును నిరోదించు నీ తుంగ త్వము వలన నేమి (పయోజనము? ఆకలితో ఎండతో తపించిపోయిన దాట సారులు నిన్ను ఆ్యశయించజాలరు గడా! [(మానపుడు తన వృత్తియందెంత ఏఎదిగినను ఎంత ధనమును యళశమును నంపాదించినను ఇతరులకుపయో గించని ఆ సంపద వ్యర్థమని ఇచ్చట భావము.] మా, “భాయారహియన్స నిరానయన్స దూరయరడావియఫలన్స
దోసేహి సమా జా రా వి తుంగిమా తుజ్బ రే రాల,” లి శ్లో, భాయారహితన్య నిరాశ్రయన్య దూరతరదర్శితఫలన్య దోషేః నమం యత్‌ కిమవి తుజ్లత్వం తవ రే తాల.
ఓ తాలవృకమా! నీవు రాయారహితుడపు. నిర్శాశయుడవు [ఎవ్వర కును ఆ్యాశయము నివ్వజాలవు.] సీ పండ్లు అల్లంతడూర ములో నెచ్చటనో 'పెరుగుచు కంటికగుపించును. నీ తుజ్ఞత్వ ము' [ఎత్తు] గూడ [అన్యథా గుణమై నను] దోషములలోనే లెక్యింపదగినది. మూ, “జేహిం నీఓ వడిం లారో నయనసలిల దాణసేవాఏ
తస్పేవ జోనవఫళలిఓ సో ఫరిఓ కహను అన్నన్న. 8 ళా యేర్నీతో వృద్దిం కాలః శతనరిలదాన సేవయా గ్గ సూలు ధి తమ్యైవ యో న ఫలితః న ఫలితః కథంన్వన్యన్య.
'నూర్లకొలది [కడవలతో] సీడినిపొసి, సేవించి ఎవరు ఈ తాళ వృవషమును పెంచెదరో వారికే ఆచెట్టు ఫ్టలము నివ్వదు. ఇతరుల కెట్టు పయోగపడును?
87, పలాస వజ్ఞా (పలాశ పద్ధతి; మూ. “మఉలంతస్స య ముక్కా తుజ్జ వలాహ వలాసొ నఉణేహిం యి జేణ మహుమాననమఏ నియవయణం ధుత్తి సామలియం,” 1 రలూ$ి టంధాల్యు, ళ్‌ వెలి' ఉరగ 6. రారేకు ల్‌ _
102 వజ్ఞాలగ్గక్‌ , శ్లో. ముకులయతళ్ళ సుకాస్తవ పలాకాః పలాశ శకునై ల నన వస రా " యేన మఫమాననమయే నిజపదనం రఠ్వుటితి క్యామళితష్‌ ఓ పలాశదూ!. [(మోదుగా1 నీపు మొగ్గతాడుగుచుండగా పతులు నిన్ను వడలివేయును. [ఇది కవినకమయము] మధుమాసములో (వసంత ర్తుపులో) నీ ముఖమును నల్లగా మాన్ఫుకొనుచుంచివ గదా! [అందుకే పతులు నీవు పుష్పించువేళ నిన్ను వదలివేయును ] వసంతర్హుపులో మోదుగ ఆకులను విడుచుముందు ముకుళించినట్టుండి ముఖము నల్లదారినటు కనిపించును. ఎంత ప్యత పృష్పసమృద్దియున్నను యాచకులను చూచి ముఖము మాడ్చుకొనువారివర్టనుండి యాచకులు భయముతో డూరముగ తొలగిపోయెదరు. మూ. “అచ్భ్చడఉ లా ఫలంణివహం వుల్లణ దియహమ్మి గ్రలుగియం వయణ- ఇయ ₹గఉ'ణ పలాసో రుఢరతశి ముక్క “సవ లేప్‌ 0" శ్లో. ఆస్టాం తావతృలనివవ : వుష్పణదివసే కలుషితం వదినం ఇతి కలయిత్వి పలాళో రుటితి ము కః న్వపత్రే రి జ న్‌్‌ కా. ఫరించుట మాట అటుండనిమ్ము. పుష్పించునాటికే ఓ మోదుగా! నీ ముఖము కలుషితమయినది. ఇది గమనించిన పలాశమును ఆకులు గూడ వదలివేయును. (విచ్చుకొనును), మూ, “దట్టూణ కింసుయా సాహా తం బాలా? కీన వేలవిఓ ఆహవాన రుజ్జృ దోసో కోన హు ఛళిఓ వలాసేహిం.” కో చృష్ట్వా కింళుగ్ర కాభాస్ట్వం వాలయా కస్మాద్వంచితః అథవాన తవదోషః కోన ఖలు ఛభృలితః వలాళై:, _ఓ కించుకమా! కాభలనుచూసి, ఆ బాలికచేత, ఆ కాభలు ఎందుకు వంపి వేయబడినవి? _(మెలిపెట్టుట, వెలిపెట్టట “వేలవిట్‌ సమానారకములా? ల థి
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 108 (మెలిపెట్టి ఆంచివేయవలసివచ్చును. ఇదే “పలాన పజ్టా”లో అయిదవగాధర 748] రహో నికుంజములో అనగా ఠరహన్య నంకేత స్థానములలో పెరుగు చున్న పలాశమును ఈసడించుకొను నాయికను, నాయకుని గురించి తెలుపు చున్నది. మోదుగలు విచ్చుకున్నచో, వొనికొటకు (గామ్మపజలు రావచ్చును నంశ్రేత భంగము కొవచ్చును.] అందులకై, మోదుగకొమ్మలను మెలిపెట్టి విరిచివేయట అశగుఆర్థము సముచితమేమో? అథవా! కింపకమును చూసిన చాలిక “కిం శుకఃొ ఇది చిలుకయా? ఆని (భ్రమపడి తరువాత సత్యము నెజిగి, సరసోక్తులతో తన (ప్రియుని ఆలరించి యుండవచ్చును. విరబూచిన మోదుగ వసంతోదయమును సూచించుచు, (ప్రేయసీ (పియుల ఎడదలోన్సి ఉత్కంఠను తెలియజేయును. అందుకే కవి “పలాళములచేత ఛలితులు కాని వారవరు? ఆని చమళ్కరించెను. మూ. “గురువిహవ విత్హరుత్సంభిరే వి కివిణమ్మి అత్థిబో విహలా
భణ ఫలిఏ వి పలాసే మణోరహా కస్స జయంతి 1 డీ శ్లో గుడ విభవవిస్తరో త్తంభనశీలేఒవి కృపణేఒర్థినో వివఫలా।
భణ ఫలిలేఒవి వలాశే మనోరథాః కన్య జాయంతే.
కృపణులు గొప్పనగు విభవముతో వైవెకి ఎగురుచున్నను, అర్జి జనమునకు ఆది నిష్పలము, పలాళము ఫలించినను దానిమీద కోరిక ఎవరి కేర్చడును?
పలాళశవృషమును కృపణునితో పోల్చుట ఇచ్చట సామాన్యముగా కన్పట్టుచ్చు్నుది. మూ, “నచ్చం వలాన జం భుల్లిఓ సి ఫలిఓ స్‌ రహణిఉంజేసు
జ హొజ్జ సుఖజ్జఫలో మణంపిలా రజ్జు కో ముర్ణో.” ర్‌
సత్యం వలాశ యత్‌ వుల్లో ఒసి(వుష్పితోఒనిఫరితోఒని రహో
నికుంజేషు యది భవేః సుభాద్యఫలో మనాగపి. తత్‌ తవ 80 మూల్యమ్స్‌
101 వజ్జాలగ్గ్స్‌ ఓ పలాశమ్హా, నత్యముగా న్నీ రహన్య నంశ్రేశ్ర స్థానములలోన్సి నిపంజములలో పుష్నించిననూ ఫలించినన్స వమి లాభము? ఎవ్పుడైైన్సన్స తినుటకు యోగ్యమృలగ్య ఫలములున్నవా? నీీశ్చ్వీ విలువ ఉండును? ఉితరులకువయోగంచ్వన్స “వన్నెల విసనకజ్ఞోల వలన లోకమున క్రేల్చి లాభము? అన్సి క్‌వి (పళ్నించుచున్నాడ్ను? 88, వడవాఖల పజ్ఞా వడవాన్వు వద్ధత్ర,) మూ, “సోనణమత 4 నివనసు వడవాణల ముణఇ ఇావన నముద్ధో జొవ య జాణిష్తాల్ల వదంతానర్ర్ష్వ్చు నేయ భువణయలం, * క్లో శోష ణవతిస్తు నివన వడవానల జానాల్రి యావన్న నముద। యావత్సముదద్రో క్రాన్యతి న్చుటం తావన్న త్వంనైవ భువనతలం,
ఓ వకవానలమా॥ న్ల్వి శోషవణమతివి, [ఎండగొట్టు న్వ ధావముగం వానివి.] సమ్మద్రుడ్ష న్లీ ఉనిక్రిన్సి (గ హించనంతకాలన్సు నీవు నీటిలో నుండ గలవు, నమ్ముడుడు నీ ఉనికిని (గహించిననాడ్షు నీవును ఉండవు, ర్మ భువన తలమును ఉండదు. [పౌర్వాగ్ని నీ తోలమును నిల్పుష్టున్న, ఈ రెండింటి
నిష్ప త్రి మాగ్రినచ్లో (వళయము వచ్చున్న.] మ్హూ “క న్వ్వస్తీన్స తియనిందయాణ వడవాజలన్స నరినమ్మి ఉవనమియనిషావ్చ న్వ* మయరవాశ్రో ఇంధణం ఉన్న,” లీ నో రా నమఃీర్షవా (తిదశేంద్రాణాం వడవానలన్య నదృశ్లే ం ఉవళమిత?ిలివనగ్రో మక్రరాలయ ఇంధనం యన్య, దేవేం్యదులక్ష నైతము వడవానలవ్సుత్రో పోల్రిక్ష ఎక్కడిదీ? అగ్ని [వనరమును [వ్యా సని! ఉవళమింవజేయ్య మకరాలయము [నముదమ] ఈ వడవాగ్న క్ర ఇంధనమగుచ్చుర్నద్చ [అగ్గిని చల్పాప్ప నీక్ర్త క్క అగ్నికి ఇంధనమగుపవ్చే క్ష ఆగ్నికి బలమ, అందుచే ఇందాదులును ఈ వడవాగ్ని ఎదుట నిలువకాలరని వావమ్స,)
వా నా న నై 1011 అచ మ్‌ ఎ పం. లల & ( ప. అట. భాను ఇ బు త్య న న స స న | ఇభ ఇఇ నా... అ ఉప ఉవ ంటులళ ల్లా జ జ ॥ ॥ ల న్న ఉంంత్తా లు జరా మం నన ల ర టవ ల ల్‌ మ పంల "ళవకక న ల న్న నా జ భకర క వ వ! న గ్‌ = న క ॥ ఎ న య్‌ జ క వ వలలంని. విశేవి అ సాంతము ముం వ్‌ న లై న లౌ న. వత న . వక వవ వజ వి తపన్‌ అటు వివి చలు త్న ర్వ మ ఉంటాంల న ము సతు న్న వి చస వ ఆశా మ లలల ల మై శి ఎర వన్ర యమన; న న క భన ఇ న ఇ క ర. ఆ జు అమ్‌ న న్న క. ఉవలజ ౩. క స మ ౬ వ్‌ ౬ . కణ న. న. ఇ = 4 న. నర టూ ఆ. అరా! ఖా అ వానటగ చుల్‌నీ ఈ న న. ఖు హై క లు వ న క్‌ అం వ్‌ చం దవిమము జ జ ఇ అ లాం . . క... న మివ ము తభ న్య అ క అ వ ఉం శా బల కు ఓ కార” జ వ & షా. అన్గా. న. వా బం ఆ ఓ 48 గా కవ వ వ జ టు న. చ న్‌ ల శ ఇ వం. చ్‌ ప. అమంతం క వలం న మూ. క్ల ఎ టల టం వ ఆ శి పవ రడ వ వరి దుర లవ ల కె. ఆ అక క క ౨ కచ న స య న ఎంరైంం ంమముల లి ఉ ఉనా ఆలనా. హ్‌? = ఎ జా | జా ల్‌ ఎ ౯ వా రు. | శ * అజ ఓ బ్‌ లీ . శ ఇ “4 త్‌ ట్‌ వ న తా గో క ఇక స. న్య క “శేష న ప. న లు వ్‌ సల్‌ న న ఆ క + గ్‌ ఆ స స ర న క అన్న ఛి అ న నం జ్వా న అజా న్‌ స యు ఆంత వై ఇ ఎ అర తన ఒ . లా మా ట్య న హే క. వ మ షై ౬ు గ ప్‌ జు న. అ న. న జ ఇ సలా జ న వ ములు ఆమడ న వి అరల న నాలాల ఆ మ . =. న న బా వలు రుమొచు తు క న న. నవ శక స అంక జ ల అంటు. జూ న. చె య అలలకు. ము పంటి. మొ ఇల్‌ ఇ అత. వ న. ఫి జూ మ వాన వైవి నము వా వము వహి వెనిస్‌ వవసైమం క ఆ కలరు లు తానా ఊ ను. కః / ఎత త తా ల్‌ న ముప తానా యం యాగం న జాం ల [ మ మెవంటో మాల, అనమనిటూ ౧ నలా. త లం. శు ఊక అ డా హా న. లు హాం ఆ జ సో న వ లు న గ శ ల జ అకా నష ల స న (వా చ ల న్‌ ఎవా కా! . లట“ లా నన న ల క జ ఆ సద కమం” అ వయ ఇక న అవవ అనా తు జ ఫి న జా వా శ వ ల వ నూ న మ ప కా ఇ వో వెం న ళా స కయ జ మ్‌ అ కూ. తా క్‌ మ్‌ న. ఉంటు డ్‌. 48 క న. ఆ క జ లం అ న య మల క న. ॥ ల ॥ న జ శ య వ నక సల ఆ వి యువ వం కః న్న టా అ జ న వాతము? నాన ఇచ. న. అ కోలో యొ సెటా. ఖు ల వ చ క ౧ నం న నశ ఇ అనక్తా. న స న్‌ అ య. జ 4 ఖమ నా ణ్‌ వ టు శ ను ధి క మై 4 మ రా న క కా నా కా న. జా జు జూ
106 వజ్జాలగ్గమ్‌ మూ. “చేలా మహల్దకల్తోలపెల్లియం జః వి గిరిణఇం పత్తం
అణుసరష మగ్గలగ్గం వణో వి రయణాయరే రయణం.” ఖి క్లో, వేలా మహాకల్లోలప్రేరితం యద్యవి గిరినడీం (ప్రాప్తం
అనున5తి మార్గలగ్నం వునరవీ రత్నాకరే రత్నమ్‌.
నమ్ముదము రత్నాకరము. ఇందలి రత్నము ఒక్కొక్కస్కా ఉవ్వెత్తుగా లేచిన ఆలలతోబాటు బయటకు విసిరి వేయబడి 'సెలయేరులో వచ్చి పడిసప్పటికిని తిరిగి ఆ సెలయేటి _పవాహముతోదాటు రత్నా కరము లోనికే వచ్చి చేరును. (రత్నము లాల్కాలికముగా తన స్థానమును కోల్పోయినప్పటిని తిరిగి పోగోట్టుకున్న స్థానమును చేరుకొనును. విద్వాంసులు గూడ అట్టివారే ) మూ. లబ్ఫీఇ విణా రయణాయరస్స గ. ధీరిమా తహ చ్చేవ
సా లచ్చీ లేఐ విణా భణ కస్స న మందిరం పాత్రా. ర్‌ శ్లో. లక్ష్మ్యా వినా రత్నాకరన్య గంఖీ9మా తథ్రేవ
సా లక్ష్మీ స్తేన వినా భణ కన్య న మందరం (పాపా.
లత్ష్మీ దేవికి రత్నాకరము పుట్టినిల్లు, లక్ష్మి లేకున్నను రత్నాకరుని గంలీరత్వమునకే లోటును వాటిల్లదు. కాని రత్నాకరుని ఒడిలోనుండి బయటకు వచ్చిన లశ్మ్మీదేనిని చూడుడు | ఎందరి ఇండ్లు ఆమె తిరుగుట లేదు. (ఇల్చిల్లు తిరుగుచునే యున్నదని భావము.) మూ, వదదాణలేణ గహిఓ మహిఓ య సురాసురేహి నయరేహిం
లబ్బీఇ ఉవహి ముక్కో వెచ్చహ గంభీరిమా తన్స 6 ల్ల. వడవాశలే; గృహీతో మధితళ్చ సురాసురైః నక లెః
లఖ్ష్మ్యోదధిర్ము క్తః (వేకన్వ గంఛీరిమా తన్య,
నము(దుని వడవానలము పట్టుకొని పీడించుచునేయున్నది. దేవ దాన వులచే మభించబడుచున్నదీ సమ్ముదము. లక్ష్మీదేవి గూడ ఆతనిని విడిచి వేసినది. అయినప్పటికిని ఆ గంభీరము[దను చూడండి. (ఆది మహాత్ముల లవణము. ఎంతటి కష్టములోనూ తమవారు గాంభీర్యమును ఒదులుకొనరు
1 (వజ్యాలగ్నమ్‌ 107 మూ. జలణ౦ జలం చ అమియంవిసం చ కణో నదాణవో చ్చేవ భీరోయహి తుజ తహా వరమహిమా అహియలహియయరో, "”? ల్లో జ్వలనో జఅంచ ఆమృతం విషంచ కృష్ణః నదానవక్షేప . _ త్మీరోదధే తవ తథా వరమహిమాధిాాధికతరః.
ఓ పాల సము్మ్నునమా! నీయంక జ్వలనుకు (ఆగ్నె) జలము ఈర0డును( గలవు. అమృతము, విషము. ఈరెండును, కృషడు గోప వేషమును. ధరించిన విష్ణువు). దానవ సంఘములును గలవు, (ఇవి) ద్వంద్వములు - పరన్పర విరుద్ధములుు. _ అయిసను నీ మహిమ అధి కాధకముగనే యున్నది. . మూ. “రయబేహి నిరంతర పూంవహి రయణ'యరన్స న హు గవోవీ
కరిబో ముత్రాహలనంసఏ వి మయవబృలా దిట్టీ “? 8 ళల, రక్నేక్తిర రత్సాక లు గర గ్లో రత్ష్నై షరంతపహూరిత్తే త్నాకరన్య న ఖలు ౧ర్వః
కరిణో ముకాఫంనంశయేఒవీ మదవిహాలా దృష్టిః.
తాటి హ్‌ బ్‌
నిరంతవము రత్నములచే పకిపూర్ణుడగు రత్నాకరునకెటి గర్వమును లేడు. ఉన్నదో లేదో యను సంశయమును. గల్గించు ముళ్త్రఫలమును మ్హ్యాతము పెట్టుకొనిన ఏనుగు దృష్టీ మదవిహ్వలము. (అన్ని ఉన్న విస్తతి ఆణిగి యండును. ఏమియును లేనిది ఎగి౭గిరి పడును) మూ. ఆణవరయం దె:తస్స వి తుట్టతి న సాయరే విరయణాఇం _
పుబ్దక్టయేణ భిజ్జజఇ న హు లచ్భీ బాయభోఎహిం.” ర శ్లో ఆనవరతం దచతోఒవి న ఖలు (శుట్కంతి సాగరేఒవి కర్నాని ళా
పుణ్యషీయేన క్షీయకే ఛిద్యతేశ ఖలు లక్ష్మీస్సాగభోగాభ్యామ్‌.
అనవరతము ఇచ్చుచున్నను, సాగరములో రత్నముల వకసన తెగి పోపుట లేడు. (రత్నములింకను ఉదృవించుచునే యన్నవి.) లక్ష్మీదేవి ప్యణ్యక్షయమున క్షీణించును గాని త్యాగభోగములవలన తరిగిహోడు.
100 వజ్జాలగ్గమ్‌ మూ “రయణాయరన్న న హుహోఖి శుచ్చిమా నిగ్గఏహి రయజబేహిం తహవిహు చందసరిచ్చా విరలా రయణాయరే రయణా.” 10 స లు భవ తం లీ ల్లో, రత్నాకరన్య న ఖలు భవతి ఈ&చ్చత్వం నిర్షత్రః రత్ష్నేః తథాపి ఖలు చంద్రసదృషణి విరలాని రత్నాకరే రత్నాని, రత్నాకరుని నుండి వెలువడి కొన్ని రత్నములు వచ్చివేసినంశ్ర మా్యతమున రత్నాకరునికి తుచ్చత్వ మేర్ప్చుడడు చందునివంటి రత్నములు విరలములు.(గొప్పవాని వద్దనుండి ఎన్ని వస్తుష్పలు, పదవులు లాగివేసినను, ఆతని బౌన్నత్యమునకు లోటు రాదు. రాని అన్నింటిలోనూ మహార్షమగు పదవిగాని సంవదగాని ఆతని యశిన్నునకు కారణ మగును. తిరిగి దాసి స్థానమున మరియొకదానిని ఆమర్శ్భి ఆ లోటును పూర్తిచేయట కష్టసార్యము, మూ. “రయణాయరచ ల్తేణ వి పతం చందేణ హరహ తిలయతత్తం తేణ ఉణ తస్స కాణే న యాణిమో కో వకిట్ట? ఓ.” 1 ల్లో రత్నాకరత్య _క్లేనావి (పాప్తం చంటదేణ హరన్య తిలరత్వం తేన పున న్తన్య స్టానే న జానీమః కః పరిస్తావితః, నాగ థి సము[దునిచేత త్యజింవబడిన తరువాత సైతము చం[దునకు,హకునకు శతిలకముగానుండు స్థానము లభి౨చినది. చందుని స్థానమునందు రత్నాకడ డెవ్వరిని స్థాపంచగరిగ.న ఎవరికెరుక ? (అసాధ్యము-విద్వాంసునకు స్థాన (భంశము [ప్రాప్రించినను లోటురాదు. “విద్వాన్‌ సర్వత పూజ్యతే” అని కదా! సాధూజ్రి. కాని విద్వాంసుని స్థానమునందు మరియొకరిని నిలువ గలమా? మూ. “జ౫ వి హు కాలవనేణం నసీ సముదాఉ కహవి విచ్చుడిఓ చి తహవిహు తస్స పయావం (వపయాసో) ఆణందం కుణః దూరేఎ” 1 లో యవ్యవీ ఖలు కాలవశేన శశీ సమ్ముద్రాత్‌ కళమవి వియో బీతః తథావి ఖలు తన్య (పతాపః (1వకాళః) ఆనందం కరోతి దూరేఒ.వీ
చ ల వవాశైలన్నమ్‌ 103 పై చా న్‌ నకం లం ళ ర. ల కాలవశమొున సము వమునుండి చం; దుడు విముకడమునప*టైకిన్సి ఆ ఆ అతి ఈ ఆతం వెరావిము పరాశము! మారమునుండిటు ఆనంచదాచయకము ఆన టి చున్నాచ (హైం చవము ఆబ్బ నం నాని మహెక్మునకక్తార లము) చం [్ష ఈ ఈ జ | జలం క నా ఈ భజ మెం ను వ సా కళ ము టం నం అయ ల అదు దురాణ సమక" డిాణ ఒటవాణలగ్భు ఏవ ఆ అ మ. ఠా న! న గ్‌ా వ ఎ చేల ఇ వబ ఇం స టిటిన అచ క అచ్చా! ఆవ ౨ చంలణ తఎ సనసముద ముచి?కియం మవణం. సు నక ది ౧ థో జ త అనిఆం ఆ శ. శ్ర ఇక ఇ గాన క శత్నాాని ను౭ంభ్యః నమక్చ్యు పదవినలాయ షభితెయ లు పి అట ఇ జ్‌ యయ. క శ వ జే ఎత్వానఎ చదతా వయా సమద ముదాంకితం భువనమ్‌. వ ఎ ఆ ఉం త తవు తులా నొరు విలనే వాళుల మొనా వదినే కిం వ్‌ చు లత ఆమె క ఇచి ఎటంఆై నుని బెంనెచి పదివి య ఓ వ ఆ న జు టు ఆజ వనుష ఆ ముం లల లం వజ ధి వం లంక కా అట అం అల షట వరావణ వరా తనతి పకృనములమినకచు ములను నురానుకులకు నమకం టా. శి మాం శూ నమా. ల్‌ వాలం తింటే న జంబ జ రిత్తపోబు) నిన్ను నీవ వకవానలమున కర్పించుకొనుటలో ని చేత దవనము వః ముుడాంకితమము్యును గడా (౧ యశఃపలాకిము, ఎంకవయద వను నివా ఆ న జ జ్‌ యుతం టన క ఇ మూ. ' అతి ఆసంభధా సంభా ధవలా రయజణు యన్న సంహాయా న వ్‌ న ఇద్‌ ఆల ది గ వు + ఇర శన హు తాజణజ నకంది జా జాయా పంవజన న [3 అచ వం ౯4 దో అధ అధ జ్‌ ణు అధి, ఉం. శె నంతుస. థా? ?:ధా? రివలాః త్నాకరన్య ంంతూలా? ళా ౭ ళల లి వ లం గప సాలా మా 6 శ్‌ ఖర కషం శబలనరాన? జడొతా = ంచజన్యున్ను. వ త కో వ్‌ ఇ ఆలం వశం కా క అపి జజ, రత్నాకదనకు తనలో జన్వుంచిన కంభియులు 2ల్లసివి ఆంంభాస్థికము వ. జో ః ఫె ॥ అ ॥ కి మం ఎనో టు రతం అ హాం ల డల లున్వవుఎెకిన వాని క బాంవరుము వాంచజనైముళ సరే లవాళడు స మం. ద్‌ ప చె ఎఖ ల లో టి జ, అ ఇ ౪ జ్‌ న 1 య. ల. కన ల కే. ఆం అవన ల కం జ ఖల గిం ము లా (ఆ మ 7 జబాంచిజన్య మొక గ్రామము చదల ఈ స్టైలు జు చ వర 4 జీ, గళము) వాక్‌ తం క్యారట్ల జట ఆలోపె క న న. శె.ణ రణ శవలికఓ నీనూణం నముద్‌ ణ౧ంకాణ చ వ బు! న న! అ ఆ వి జ ఆల్నో జం జా జు కో అఫప్టశ్తజణ హత్తం వగారియం జస్స కద్రైణం క వా వ ఆ ఈ నా! ఆళి జం ఎక న వ ఆ మ. ట్‌ బు 4 లావి అలల ఆర్‌ నర. హే చ జాం, త శ వలిక్చృత 2సీనూగం నమ్ముద శంకువు గ వనం అయ్య అల్ల భమోవనో ఆశ ఇ "షేన ఆంళతం?.వొనః “ఈవి అటో ముణస్ధి లజ వై అ అజాన్‌ న మంతం ల్‌ ₹ంబమునే పీవ రిక మూ కవల ఓ సనమ్ముదమా ఆ (వాంచజన్యి కంభముజ అవు నిక్పువుగా. ఇవి ల వ ఆ జ జ్‌ న్‌ా న త టన తఇతీతరామువ ఇము వావజఖ వనము” కర్త "కర. లా నా శ చత%ిజాి జ అము కెంత కృతుడవ ముతెపిం డాని వెజకు రృక్తునిచత ఆల్జిత్వ |
110 వజ్ఞాలగ్గవ్స్‌ (గోపవేషమును ధరించిన కృష్ణుడర్శియై నీంవద్దనున్న పాంచజన్యము కొక చేయిజా పెను,) 00, నముద్ద నిందాపజ్ఞా (సము[దనిందా పద్ధతి) మూ. “సాహీడామయరయణాో అఆమరమరోరం చ భువణమక్తరంతో ఉల్దనిరహి న లజ్ఞని లహరీహ తరంగిబీశ్రావ, ” ] ల స్వాధీనామృతరల్నో ఒమకమదరిద్రం చ భువనమకుర్వన్‌ పల్లసనశీలాభిర్న లజ్జనే లహరీభి సరం గిబీనాథ,
ఓ తరంగిణీ నాథా (సమ్ముదుడా[) నీవు అమృత రత్నముచే (విలు వైన అమృతముతే] నంవన్నుడవయ్యును భూలోకమునుగాని న్వర్గ నమూ హము వారినిగాని దరిదదాధనుండి దూరము చేయలేకపోయి ఉవ్వెత్తుగా లేచి వడుచున్న ఆలల తాకిడిలో [సీ గొప్పతనమును చాటుచ్చు] సిస్టు వడుట లేదా? [నంపన్నుడితరుల దాదలను నివారించలేక తన నంవదలనే కేవలము (వదర్శించుకొనుట సిగ్గుచేటు) మూ. “రయణాయర తి నామం వహంత ఠా ఉవపా కింన సునిఓ నీ
మక్డే న జాణవ క్రీ అత్చత్థీ జం గయా పార్ర” ల్లి శో రత్నాకర ఇతి నామ వహంన్తదుదద్రే కింన చుష్కోో౬న్స, మధ్యేన యానవ్రినోఒర్జ్భార్ధినో యద్గరా పాగ్రే ఓ ఉదధీ! నీవ్య రత్నాకరుడవను పేక పెట్టుకొని వట్టిపోయిన వానివే యగుట్రలేవా! అర్థములను వెదకుకొనుచు ఓడలో (వయాణము చేయ వారు నీ మధ్యములోనే చిక్కుకొని పార్రమును (ఒడ్జును] చేరుకొనలేకు న్నారు గద్రా, మూ, “ఉవహి లపొరీహి గ్‌వ్విర గజ్జంతో క్తింన దీవ నునిఓ స్కి జీసే గిమ్షువివాసా వలంతి వి పరమ్మువో వపియ్రా.” శి కో ఉదరే లహారీలిగ్లర్వో వ్యహనథి గర్జన్‌ కన దీర్హం పష్యోజని యస్మాద్‌ గీవ్మవపాసా కలంతో వరాజ్ముధా। వథికాః.
వ్యజాాలగ్నమ్‌ క్షే ఓ సము్వ్నుదమా! [ఉదదీ!] తరంగముఅవలన ఎగిరివడుచున్నవాడా గ్‌్టంచుచు చింరాలమునకు సీవు సష్కాంచిపోవుటలేదా? (గీష్మపిపానచే ష్‌తులయు ను దాటసాడలు నీ నుండి పరాజ్ముఖుఆగుట చూచిన విషయమే గడా? ఒర3 ఎగెకిపడిననేమి లాభము? ఆర్తులయిన వారు తమి దాహమును తీద్పకొనుటకు చేనవిలో నమ్ముదునివద్దకు రాలేరు. ఈ భావమనే జగన్నాథ పండితరాయలు తస సుభాషితములలోనిట్లు చెప్పెన, , “ధన్యం జీవనమన్య మార్షసరితో ధిగ్య్వారిదీనాం జనుఃొ [వాట పక్కన పారే పిల్లకాలువ జీవనము ధన్యము. సముదముల (బతుకు వ్యర్థము. మూ. “సాయర లలా కహం న మజ చింరాఇ కహన వీనన్నో వఇ హుఐతే బోహిత్ధియహి కఓ జలనంగహో అన్నో,” శీ శో సాగర లజయా కథంన మృశశ్చింతయా కథం న విషణః ణ జి ణి
త్తయి సలి (ప్రవహణన్ధితైః కృతో జలనం(గహో౬న్యః,
ఓ సాగరమా! సీవు సిగ్గుచే నేల చావలేదు. చింతచేత ఏల పిషణ్డు డపు కాలేడు, నీవుండగా ఓడోలోనివాట నీటికొజకు వేరుగా ఏర్నాటు చేసి కొనవలసివచ్చుచున్న దిం [ఈ గాథలో ఓడ, నావికులు, వారి యిక్కాటు పర్ణితములై సమ్ముదవర్షనము దివినుండి ధువికి దిగినది,] మూ, “బద్ధో సిత్తము పీఓనీ పవువ్వయఎ లంఘిఓ నీ తం ఉవపార్‌
కిం గజ్జసి అలియజవీ న అజ్జసే ఉయహి కిం భణిమో,” క్లో బదోఒనసి త్వం వీతోఒసి పూర్వం లంఘితోఒసి త్వముదధే ప్‌ 0
కిం గర్జ్హన్యలీక జయే న లజ్జసే ఉదథధ కిం భణామః.
ఓ సముుదుడా నీవు పూర్వము బంధితుడవైతిషి. నీ జలము నర్వ మును పానము శేయబడెను. నిన్ను దాటి లంఘించినవారునుగలరు.
క్షి వజ్డాలగ్గమ్‌ డి౭రకయే[ కవటముగా జయగర్వముతో] ఏల గర్జించెదవు? నీకు సిగ్భలేడా? ఓ ఉదథీ! ఏమి చెప్పగలము?
శ్రీరాముడు సేతుబంధముతో ఉదధిని బందించెను. అగన్హుడు సము[దజలమును నిశ్శేషముగా పానము చేసెను. హనుముంతుడు లంఘ[ఘం చెను. ఇంకను సము(దమునకు గర్వ మెల? మూ, నిద్దోయక దయ జంభిక ప*థియ మా వచ్చ సాయరో ఎన
జత్డ నియత్తఇ తల్లా అన్న చ్చియ లే సరుద్దేసా'' 6 లో నిర్జాతో దకకాంక్షణశీల పథిక మా (వజ సాగర ఏషః
యత్ర నివర్తతే తృష్టాన్య ఏవ తే నర ఉద్దేకాః.
ఓ బాటసారీ! ప్యభముగా నున్న నీటిని కోరుకొనువాడా! ఆటు పోవలడు. ఇది సాగరము. దప్పికను తీర్చగలిగిన సరోవర్మపాంతములు చేరుగానున్నవి. (ఇది మాతముగాడు.] ము, “జలబపచేసో బామీయరన్స కహసహిన జుజ్జవ కాడిం
హదర్దీ జస్స పరిక్టంతి పళ్టరా నవరి గణణివహం."” | ల్లో జ్వలన్యవ్రవేశళ్చామీకరస్య కథం నభిన యుజ్యతే కర్తుం
హో ధిక్‌ యస్య పరీక్షంతే (ప్రనరాఃకేవంం గుణనివహమ్‌.
ఓ నభీ చామీకరము [బంగారము] జ్వలన్యపవేశము (అగ్ని పవ శము] చేయుట యుక్త మెట్టుగాడు? అయ్యో! దేని గుణమును ఒరిపిడి డాప్ల మామే పరీశ్షీంచుశో అట్టిదానికి గత్యంతర మేమున్నది? మూ. “*జలణడహణేఐన తపా పత్తరభనజేణ ఖండణే తహ య
గుంజాహల సమతులచే జం దుఃఖం హోఖ కణయన్స *” లీ ల్లో జ్వలనదహనేన న తథా (వ్రస్తరఘర్షబేన ఖండనే తథాచ.'
| గుంజాఫలసమతులనే యడద్ధుఃఒం భవతి కనకస్య.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ క 118 అగ్నిలో వేసి కాల్చినందునగాని జాలిమీద ఒరిపడి పెట్టినందునగాని ముక్కలు చేసినందువలన గాని బంగారమునకు గురిగింజతో సమముగా శూకము వేసినంచులకు కలిగిన దుఃఖము కలుగదు [మనస్వియగు వాన్ని కష్టములనెడదుల్కొానుటవలన జాదకలుగడు. నీచులతో సమముగా వారిని పోల్చినందువలననే వారికి దుఃఖము మిక్కుటమగును.] మూ, ““జూరిజ్ఞవ కింన జఏ కిం న జరా ఆవఏ అ౯లమ్మి జహ నక్టర తులఇ ఖలీ నిరక్ఞరో కంచణం ఖండం లి శో భిద్యతే కిం న జగతి కింన జకావతత్యకారే యథా సాక్షరస్తులయతి ఖటికాం నిరక్షరః కాంచనం ఖండమ్‌. లోకములో జనము ఖేదము నొందుట లేదా? అకాలఅములో మునలి తనము వైబడుటలేదా? ఏ విదముగా అడరముల గుర్తులున్న పెద్ద ప్వె తక్కెడలు గానుగపిండిని [పిప్పిని] తూకమువేయుచుండగా నిరవరమయిన చిన్న్యతాసు కాంచనఖండమును ] బంగారు తునకను] తూకము వేసివెలగట్టు చున్నదో ఆదియు నష్టేయగుచున్నది. నిరక్షరాసులు బంగారమువలె వెలిగిపోవు వండితుల వెలగట్టు చున్నారు. "పెద్ద పెద్ద విద్యావంతులు అయోగ్యులను వెలగట్టుచున్నారు జగత్తులో భేడమనగా వేరుగానేమున్నది? , . మూ, గోనారాయ నిరక్టర లోహవంత దోముహయ తుజ్జ్ర కిం భణీమో గుంజాఖ నమం కణయం తోలంతో కహ న లక్టేసి,” శీ ల్లో... నారాచ నిరక్షర లోహవన్‌ (లోభవన్‌) ద్విముఖ తవ కిం భణామః గుంజయా సమం కనకం తోలయన్‌ కథంన లజ్జనే. ఓ తులాదండమా [నారాచమా]) నిరడరకుక్షీ | లోహగిత్మితమా ద్విముఖమా! నిన్నేమని అనవలెను? (నిందించవలెను?) గురిగింజతో సమాన ముగా కనకమును తూకమువేయుటకు నీకు సిగ్గు కలుగుట లేదా?
శ14 వష్ణోలగ్గమ్‌ బంగారమును తూకమువేయ్యతానులో తులాద౦డ ము సన్ననిచువ్వయే, చానిమీద ఆశరముల [కొలతల] గుర్తులుండవు, పెద్ద పెద్ద వానికి ఉండును, ఆది ఇనుముతో నిర్మింపబడును. రెండు మొనలకు రెండు (శాసులను కట్టెదరు. కావున ద్విముఖము. ఇన్ని దోషములున్న నారాచము కనకమును గురిగింజతో సమముగనే తూకము వేయును. . మూ. జహ కణయం తహ వడిమాణవత్టరం వెచ్చ తులఖ సారాచో అఆహవా నిరక్టరాణవ గుణదోనవియారణా క్త” ర్‌ లో. యథా కనకం తథా ప్రతిమానవ్ర న్తరం వగ్య తోలయతి నారాచః
అథవా నిరక్షరాణాం' గుణదోవవిదాంణా కుతః.
ఈ నారాచమును చూడుము. కనకమునెట్లో తూకవురాయిని [ళులమ మాషము బరువును నూచించినది]) తోలనము చేయును. ఆఠవా నిరతరము లగు నారాచపిలమగుణదోషవిదారణ ఎక్కూడీది?
ఆర అర న ఆఇచ్చవజ్ఞా (ఆదిత్యపద్ధరిః) మూ. గ*ోభమిఓని ఓళమని భమిహిసి ఆణుదిణు పానమ్మి . మేరునిహరన్ఫ జఇ పావస్‌ కంచజమాసయం వీతా నూరనూరో సి” /| భో. థాంతోజన (మన్‌ (బ్రమిష్యన్యనుదినం పార్శ్వే మేరళఖగన్య యది (పాప్పోన్న రాంచనమాషశమవి తత్‌ నూర్య జూరోఒన,
" ఓ సూర్యుడా! నీవ మేరుశ+ిభరపార మునందింతకు పూర్వము పరిక మించితివి. ఇప్పుడును అభ్లే భమించుచుంటివి, ఇంక ముందుగూడ [భమించ బోవుచుంటివి. ఒక్క మానమెత్తు బంగారమునై నను. నీవు పొందగలిగినలో సూర్యుడా! నీవు భారుడేవగుదువు. [నిధి నిషేషముల చుట్టు తిరిగినంత మాతమున అవి లభించవు. వానిని పౌందగలిగినవాశే శూరుడు.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ 115 మూ. “వియలియతేఏణ వి నసహరేణ జహదంసిఓ దిణే అప్పా
తహ జ౫ రయణీఇ తుమం తానచ్చంనూర సూరో సి. 2 రి విగలితతేజసాఒవీ కశళధరేణ యథా దర్శితో దిన ఆత్మా,
తథా యది రజన్యాం త్వం తత్సత్యం నూర్య శూరోఒని,
శళధరుడు (చందుడు) కాంతిహీనుడయ్యును డివనమునందొక్కసారి (ప్రాతఃకాలమున) తన ధర్మ్శనమును లోకులకు కలిగించును. అశ్రేే ఓ సూర్యుడా 1 రాశులలో నీవుగూడా (ఒక్కసారియయినను కనిపించినచో) నిజముగా నీవు హూరుడవని ఒప్పకొనెదము. మూ. “ఉయణం భువణక్కమణం అత్థణం ఎక్కదివసమజ్ఞృమ్మి
సూరన్స వి తిన్ని దసా కా గణణా ఇయరలోయన్స. క శ్లో, ఉదయనం భువనక్రమణమ న్త్వమనం ఏకదివనమధ్యే
నూర్యస్యావి త్యిసో దళా కా గణనా ఇతరలోకన్యం
ఉదయము భువనములయందు (కమణము అఆస్రమయము ఒకే ఓ దినమునందు_సూర్యునకే ఈ మూడు. దళలుండగా ఇతర లోకుల లెక్క ఏమిటి ? సూష్యనంతటి తేజఃపుంజమునకే ఉదయాలి వర్ధనా భ్రమా నములు తప్పనప్పుడు సామాన్యుల మాట యనగా నెంతటిది? -
- దీవయవజ్ఞా '(దీపక పద్ధతి)
మూ. “నడణో నేహనఉజ్లో లోఇల్లో లోయలోయణాణందో , నానియక మోహవనరో కిం సుయణో నేహ జోఇక్టో 1 ల్లో. నగుణః న్నేహనంపూర్ణః ఆలోకదాంల్లోక లోచనానందః
" నాశితతమఓఘపనరః కిం నుజనో నేహ జ్యోతిష్కః,
గుణవంతుడు. (వత్రిగలవాడు) స్నేహపహూర్ణుడు (ప్రకాళమానుడు, లోకులకు నయనానందమును కలిగించువాడు, ఆంధకార, (పవాహ్మపసార మును నాశనము చేయువాడు, అతడు నజ్బనుడా? కానే, కాడు, జ్యోతిష్కుడు
116 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ (జ్యోతి-య్యపకాశముతో కూడుకొనియున్న దీపము అదియును వ త్రిచేకూడుకొని , యండి తై లనంపూర్ణమై (ప్రకాశించుచు అందరకు ఆనందము కలుగ జేయుచు అఆంధకారమును పటాపంచలు చేయుచుండును.) మూ. జోరక్టో గిల తమం తం చియ ఉగ్గిలఇణ కజ్జ్దలమి సణం ఆహవా సుద్ధనహావా హియఏ కలుసం న ధరఠేంతి.” లి క్లో. జ్యోతిష్కో గిలతి తమ నదేవోదిరతి కజలమిషేణ ళ్‌ల్నా ॥ అణి ళ్‌ జ | ఆథవా శద్ధన్వభావా హృదయే కలుషం న ధారయంతి. జ్యోతిష్కుము. (దీపము) చీకటిని (మింగివేసి ఆదే చీకటిని కాటుక నెపమున తిరిగి ఉద్గీర్ణము చేయను. (వెలికి కక్కివేయును.) అథవా పరిప్ట చేతస్కులంతియే. వారు తమ హృదయములో కలుషమును వహించరు. మూ. “నియయాలఏవసు మలిణా కుణంతి మలిణ త్తణం జఇచ్బాఏ గుణణేహకంతిజు తయ న జుజ్లఏ తుజ, జోఇక్ష శ వాటి గో యు న! ల్ల, నిజాలయేష మలినాః కుర్వంతి మలినం యథేచ్చం గుణస్నేహవాంతియుక్త న యజ్యతే తవ జ్యోతిష్కం ఎవరు తమ యింటిలో హృదయములో మాలిన్యమును కలిగియుం దురో వారు యథేచృముగా మాలిన్యము నితర్మతను వ్యాపింపజేయుదురు. గుణము, స్నేహము, కాంతి, ఇన్నింటిని గూడుకొనియున్న ఓ జ్యోతిష్కా ఇది నీకు తగదు. ం మూ. నిమసపణణేపహాఖయుకర మరినం నియయా లయం క్యుంతన్స జోఇక్ట తుజ ఛాయా పరిచత్తా లేణ సుయణేహిం.” థీ ల్లో, నిజగుణస్నేహక్ష్షయంకర మలినం నిజకాలయం కుర్వతః జ్యోతిష్క తవ బృాయా పఠిత్యల్రై తేన సుజనైః, ఓ జ్యోతిష్కా- (దీపమా 1) నీవు నాలోని వత్తిని నూనెను (స్నేహము చమురు) క్షిణింపజేయువాడవు. నీ చుట్టునున్న ఆవరణమును మలినపరళు చుంటివి. అందుచే సజ్జనులచే నీ ఛాయ పరిత్యజింపబడెను.
(వజ్యాలగ్నమ 1! మూ, “కిం తుజ్ఞ్య పహాఏ కిం గుణేణ కిం దీవ లుజ్జ నేహేణ
భాయ జస్స విసిట్టా దూరే వి చయంతి నిందంతా.” ర్‌ శ్లో. కిం తవ ్యప్రభయా కిం గుబేన కిం దీప తవ స్నేహేన
భఛాయాం యన్య విశిష్టై దూరేఒవి తృజంతి నిందంతః,
ఓ దీపమా! నీకు [పకాశముండి, గుణముండి, స్నేహముగూడ నుండి ఏమి లాభము? విశష్టులు [గొప్పవారు] డూరమునుండియే నిన్ను నిందిం చుచు నీ ఛాయను పరిత్యజించెదరు.
0శ, పియోల్లావ వజ్ఞా (పియ్తోల్లాప పద్ధతిః) మూ. “ఎక్కేణ విణా వియమాణునేణ వహుయాఇ హుఎతి దుక్టాషం ఆలస్సో రణరణయోఒజిద్దా వులఓ సనజ్జ్యసఓ. / శ్లో ఏకేన వినా (చియమానుషేణ బహూని భవంతి దుఃధాని ఆలన్యం రణరణకోఒని(దా పులకః నసాధ్వనః.
ఒకే ఒక (పియుడు లేకపోయినచో ఎన్నెన్ని దుఃఖములు కలుగునో సోమరితనము రణరణకము [తత్తరపాటు] నిిదలేకుండుట, పులకాంకుర ములు, సౌధ్వసభావమును సిగ్గు కలిగియుండుటవంటివి. మూ. ఎక్కేఐ విణా వియమాణునేణ నద్భావణేహలరిఏణం
జణసంకులా వి పుహవీ అవ్వో రణ్ణం వ వడిహాద. లి శ్లో. ఏశేన వినా (వియమానుషేణ సద్భావస్నేహభరిరేణ
జననంకులాఒవి పృథివీ అఆహోఒరణ్యమివ (పతిభాతి.
నడ్భావస్నేహవరిరుడగు (ియడొక్కడు లేనిచో. ఈ పృథివి జననంకులమయ్యును ఆహో! ఆరణ్యమువలె కనిపించును. (ఆది అంతియే.) మూ. "సో కఠ గఓ సో సయణవల్టహో సో సహాణ సయథభాణీ
సో మయణగ్గివిణాసో సౌ సో సోసేణ మహ హిాియయం.” 8
18 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ న మదనాగ్నివినాశః న న శోషయతి మమ హృదయమ్‌. నజ్జ్ఞనులకు వల్లభుడు, నూర్షకొలది సుఖములకుగసి, మదనాగ్నిశ్ని
నశింపజేయజాలినవాడు, వాడెచ్చటకు పోయెనోగదా! నా హృదయము
నెండగొట్టి వేయుచున్నవాడు వాడు,
మూ. “నో హోహిజ కోవి దిణో జత్ధ పిఓ దాహువంజరవిలీణో రజర హనఖేయభిన్నో నిజ్ఞరల వహనదుకాఇం.” డ్తీ
క్వ తదృవివ్యతి కిమవి దినం య్యత్ర (వియో బాహుపంజర విలీనః రతిరభనఖేదభిన్నో నిఃకరతి వవానదు?ధాని.
ఆ రోజెట్టుండునోగదా! ఓహో ఆనాడు నా (పియుడు నా బాహు పంజర విలీనుడయి అతిరభన మగు రతి అేదభిన్నుడై (_పవానడుఃఖములను వెలికి పరింపజేయుచుండును. [(పోషితభ రృృకయగు స్త్రీ తన (పియుడు తిరిగి వచ్చు దినమును ప!హించుకొని వపరవశించుచున్న ది. మూ. “ఆవిహిఇ విఓ చు.ంబిహిఇ నిట్టురం చుంబిదఊణ వుచ్చిహిఇ
దణఇఏ కునల త్రి తుమం నమో నమో తాణ దివసాణం.” + శ్లో. వష్యతి (వియస్పంబిష్యతి నివ్టరం చిందిత్వా వక్ష్యతి
దయితే కుళలేతి త్వం నమో న మస్తేభ్య దివనేభ్యః.
నీ పియుడు వచ్చును. నిన్ను చుంబించును* నిస్థురముగా చుంబించి “ఓ దయితా నీకు కుశలమా"యని (పశ్నించున్తు, ఆ దినములకు (పణామ ములు [అట్టి దినములకై (ప్రతీషించదగును.]". మూ, “ధన్నం తం చేవ దిణం సా రయజీ నయలలక్ట్రణసఉణ్జా అమయం తం వి ముహుత్తం జత్ధ వీయో రుత్తి దీసిహిఇ.” 6 భో. ధన్యం తదేవ దినం సా రజనీ నకల లక్షణనంవూర్జా అమృతం సోఒపీ ముహూ ర్రః య్యత్ర (వియో ఠుటితి దక్యతే.
(వజ్యాలగ్నమ్‌ . ఆదినమే ధన్యము. నకల లక్షణ నంపూర్ణమగు ఆ రాతియే ధన్యము ఏ వణము, ఉన్నట్టుండి (ప్రియని దర్శనమొక్కుమ్మడిగా నగునో ౮ ముహూర్త మే ఆమృతమయము. ఆహా। మూ “దూరయరదేనపరిస =ఠియన్స్న వీయనంగమం మహంతన్న ఆసాబంధో చ్చియ మాణుసన్స్న అవలంబవఏ జ్లీవం*” | శ్‌ దూరతర దేశ పరిసంస్థితన్య (వియసంగమం రాంక్షతిః ఆళాబంధ ఏవ మానుషన్య అవలంబతే జీవం, సుడూరదేశమునందుండి (పియసంగమమును కాంక్షించు మానవుని (ప్రాణమును ఆళాబంధ మొక్కంటియే అవలంవింది. నిలువును [ఆతడు జీవించియండుటకొక్క అకళాబందమే హేతువు.] మూ, “హియయట్టిఓ వి సుహవో తహావి హు నయణాణ హోణ | దుప్పేచ్చో పేచ్చహ విహిజణూ న కయా మహ హియఏ జాలయగవక్ట్రాా ర క్లో హృదయస్థితోఒవి సుభగస్తథాఒవీ ఖలు నయనయోరృ్భవతి దుష్ప్రక్యః. (వేకధ్యం చిధినొ న కృతొ మమ హృదయే జాలకగవాషాః. సుభగుడు [్యసియడు] నొహృదయమునందుండియును, కన్నులకు కనుపించకున్నవాడు, చూడండి! విధిచేత నా హృదయమునకు జాలక్ర గవావములయినను ఏర్పాటుచేయబడలేదు. (ఆట్టయినవో హృదయములోని నా సియని వీంబము కన్స్పభ్రైడిది- 05, దోసియవజ్డా (దౌషిక పద్ధతి;) మూ, “దీహం అజం బపహుసు త్తరుందయం కడియలమ్మి సుహజణయం “ “తహ వానం మహగ్దం దోసియ కడిలమ్మ వడివోఖ,” 1
190 వజ్జాలగ్గమ్‌ . శో, దీశం శక్షం బహుళూతవిశాలం కటికతె సుఖజనకం వ్యా ఖు శాస్ర 0 హి సం మమ 1పరిభాతి. తథా వానశ్చు మహార్హ్వృం దొషిక కటివస్త్రం ౮ ఓ దౌషికుడా (బట్టలు నేయువాడా] అమ్మువాడా! నిడివైనది, మెత్తనై నది ఎక్కువడారములచే చిక్కనైైనది, విశాలము, నడుమునకు వీగించినప్పుడు, సుఖజనకము, బట్ట విలువైనది యగు కటివస్తము నాకు ఇష్టము. మూ, “మా*విహూణం రుుదీఇ ఛోడయం సిలధోయగయభాయ౨ జం వనణం న సుహోవఇ ముయ దూరం నమ్మయాడే తం ౨ శ మాన ఎహీనం విస్తారేణ త్యక్తం శిలాధౌాతగతచ్భ్చాయం _ యద్వననం న సుఖయతి ముంచ దూరే నర్మదాతటే తత్‌ కొలతకు [మానమునకు] చాలనిది వెడల్పులేనిది బండమీద ఉదికి నప్పుడు రంగుపోవునదియగు, ఏ బట్టయో, దానిని దూరముగా వినక వేయుము. ఏది సుఖమును కతిగించదో, అట్టి వస్త్రమెందులకు? మూ. “వమ్ముహసుత్తం లట్టీఘహావహక జణియరాయపులఇలం దోసియ దిజ్జంతం, వి హు నాకంంగం అమ్మ పడిహో£ఇ.” లి శ్లో, వ్రముఖనూ(త్రమస్థిసుభావహం జనితరాగపులకవత్‌_ దౌషిక దీయమానమవి ఖలు నారంగం మమ (ప్రతిభాతి, చక్కని దారములుగలది, సుభావహము, రాగమును కలిగించుళు పులకాంకురములు గల్గించునది, ఆంతమంచి బట్టను నీవు నాకిచ్చినను ఓ దౌషికుడా! ఆద్‌ రంగులేనిదయితే నాకు నచ్చదు. న్రీరత్న మెంత గొప్ప దైనను, రంగు=ఆకర్తణ లేకున్న నచ్చదని భావము. హుం | మూ. “జం పద్ధాలియసారం జం గరుయం చేవ ఖమమహా సంచ తం దోసియ అమ్హాణం దంసిజ్జ కిం వియారేణ,” శ్రీ
(వశ్యాలగ్నమ్‌ , క్ష 4! యత్ప)ఏకాలితసారం యదురుకం చెవ శ్షమమహార్లంచ ణు గ్‌ య ఖు
తద్‌ దౌషికాస్మాకం దర్శతాం 80 విచారేణ
ఓ దౌషికుడా! ఏది (పవాలితసారమో (గంజిని సిండివేసిన మెత్తని బట్ట ) ఏది గురుకమో [గాప్పనిదివిలువై నదో [నాకందుదాటులోనున్నంత వరకు] ఆ బట్ట నాకు చూపించబడుగాక! విచార మెందులకు? ము. “దోసియ ఘణగుణసారం సువిబీయం సుట్టు సోహ సంజణయం
దంసహి మా కుణ భఖేయం తఐ అమ్మం జణవష పకిఓసం,” శ్‌ క్ల. దౌష్షిక ఘనగుణసారం సువినీతం సుష్టు శోభానం జనకం
దర్శయ మా కురు ఖేదం తదస్కాకం జనయతి వరితోషమ్‌,
ఓ దౌషికుడా! చిక్కగా, దారములతో నేసినది, అల్లిక బాగుగా నున్నది, బాగుగా శోఛాజనకమునగు బట్టను చూపించుము, భేదము నాందకుము. అట్టి వస్త్రమే మాకు పరితోషమును కలిగించగలదు. మూ. “జహ పరమే తహ దీనఇ అవసాణే సాడయన్న నివ్వహణం
తం పుడు అమ్మ నియంబే దోనియ పుట్టం వివదిహాఇ,” క ళ్జో యథా (ప్రథమే తథా దృశ్యలేఒవసానే. కాటకన్య నీర్వహణం
తత్‌ స్ఫుట మమ నితంబే దౌషికి స్ఫుటితమవి (ప్రతిబాతి.
ఓ దౌషికుడా! ఏ శాటకము [సాడీ-బట్ట]) యొక్క నేత మొదట ఎట్లో చివరకును నశ్లేయండునో, [సమముగా నేయబడినది.] అట్టిది నా నడుము నకు తగినట్టుండును. అది అచ్చటచ్చట, చిరుగులు పడినను పనికి వచ్చును. సమముగా నేసిన బట్టను చిరిగిపోవు వరకు దరించుటకు వీలగును.
- పజంతగాహాజుయలం (పర్యంతగాథాయుగలమ్‌) జ మూ. “ఇయ కఇయణేహి రఖఏ వడ్జ్డాలఏ నయలలోయహిట్టిఏ పవతావే గొటిటియ ఇచ్చియగాహో వధిజ్జంతి.” శే థి ౦
క్షేల్సీల్లి . , వజ్బాలగ్గమ్‌ శో ఇతి కవిజనె రచితే వ్రజ్యాలయే సకలలోకాభీషే ళ్తొ మా / ట్‌
(వ్రస్తావే గోప్టీస్టిత ఈవ్సిత గాథాః పథ్యంతే,
ఈ విధముగా కవిజనముచే విరచితమయిన (వజ్యాలయము సకల లోకాలీష్షమగు (ప్రస్తావమును గలిగి విద్వర్గోష్టులలో స్థితిని పొందినది. ఇచట ఈప్సితగాథలు కోరిన గాథలు పఠింపబడును. మూ, “ఏయ వజ్జాలగ్గం ఠాణం గహిడిణ పథఢణఇజోకోవి
నియఠాణే పర్డావే గురుత్తణం లహఖ సో పురిసో,” క్లో ఏకద్‌ వ(్ర్యాలగ్నం స్థానం గృహీత్వా వఠతి యః కోఒవి నిజస్థానే (వస్తావే గురుత్వం లభతే స పురుషః,
ఇది. వజ్జాలగ్గము (_వజ్యాలగ్నము]. దీనిని నియతస్ట్థానము నందుండి ఏ పురుషుడు పఠించునో ఆతడు విద్వాంసులలో తన స్థాన (వస్తావము వచ్చినప్పుడు గురుత్వము నొందును. గౌరవాన్సదమగును.
జూ టిది పద్యాలయము ఎ వజ్జాలగ్గము అ ఆ (వజ్యాలగ్నము - నమావ్రము __
తింంం౧64 తిరగే! 410౧81 6౪౮24129 *₹ంబగ6 1౧ 15, 6. అనుబంధము
మాధవ వాసుదేవ పట్వర్థన పండితుడు సంపాదించిన వజ్బ్ఞాలగ్గ (గంథములో ఏడువందల తొంబదియయిదు గాఠలున్నవి. ఇవి గాక అత డనునరించిన యనేక తాళప్యతగంథములలో [5,0 అను (వతి ఎల్‌.డి- ఇన్‌స్టిట్యూట్‌, ఆహ్మడావాదు నుండి "సేకరించినది. మూల్యగంథ వ్యాఖ్యాత రత్నదేవుడు. ఈ (పతియొక్క వ్యాఖ్యాత "పేద మా్యతము ఒ కేశగచ్చా మఠాధిసతియగు శ్రీ సిద్దసూరి శిష్యుడు ధనసారకవి యని చెప్పబడినది. ఇతడు కీ, శ. పదునైదవ శతాబ్దమునందున్న అశ్వ సేన నృపతి సమకాలి కుడుగా నోపును.
ఈ అనుబంధమునందు మూలగాథ ,కమసంఖ్య తరువాత ఆదన ముగా నున్న గాఠ[లు] గుర్తింపబడినది. విషయము ననుసరించియే ఈ ఏర్పాటు జరిగినది.
గాహావజ్ఞా (గాథా పద్ధతి
మూ. “గాహా రులఇ ఆణాహా నీనే కాడణ దో వి హత్ధాఓ
సుకఈహి దుక్టరఇయా సుహేణ ముక్టో విడాసేఇ,” శీ శో గాథా రోదిత్యనాథా శీర్లే కృత్వా ద్వావవి హనై
సుకవిభిర్దఃఖరచితా సుఖేన చూర్జో వినాశయతి. .
ఆనాథయగు గాథ [కవిత] నెత్తికి రెండుచేతులను ఆనించి ఏడ్చును, ఏలననగా సత్కవులతికష్టముతో రచించిన ఈ గాథలను సులభముగా ' మూర్జుడు నాశనము చేయును.
దురుచ్చారణము, అన్వయములో తప్పులు, పీనిచేత, కవితాసౌండ ర్యము మరగున పడి వినష్టమగును, తెనుగులో “కవిత కవిచేతబుట్టి, రవి చేతహెచ్చి, దాసరి చేత జచ్చె”నని సహృదయులు కవితయొక్కం దుఃస్థితిక్సి వాపోవుట వర్ణితము- మూ, “కుప్పాఢఏహి కుల్ణేహవీహి అత్థం అయాణమాణేహిం
“నయరి వ్వ ఛెత్తభంగే లుంచవలుంచీకియా గాహా,” త్రి
కేరిశ వజ్జాలగ్గమ్‌ కో, కుపాఠవై & కులేఖక్తై రరమజానద్శిః ల ము న్‌ా థి నగరీవ చృ్యత్రభంగే లుబ్బ్యప్రలుణ్చీకృతా గాథా. కుపాఠకులచేత, కులేఖకులవలన, ఆర్హమును తెలిసికొనజాలని వారి చేత గాథ ఛ్యత్రభంగనమయమునందలి [రాజుయొక్క ఛ్యతము ఓటమి వలన భగ్నమయినప్పటివలె] నగరము వతె తొక్కిడిపాటువలన నలిగి పోవును, మూ. “వాననఏణ వి బద్ధా ఎక్కా వి మణోహరా వరం గాహా లక్టణరహియా న ఉణో కోడీ వి ఖణద్ధమె _ల్తెణ.” శ్రి శో, వర్షళతేనావి బద్దెావి మనోహరా వరం గాథా న్‌! న! లి లక్షణరహితా న పునః కోటిరవీ త్షణార్థమాలేణ. నూరేండ్లకొక్కటిచొప్పుననై నను సలడణమగు గాథనొకదానిని మనో హరముగా రచించిన చాలును. చణమా్యతములోనే కోట్లకొలది లక్షణరహిత ములగు గాథలెన్ని రచియించబడిన నేమిలాభము? , “*గంగగోవుపాలు గంబెడైైనను చాలు కడివెడైననేమి ఖరముపాలు.” మూ. “గాహాహి కో న హీరఇ వీయాణ మిత్తాణ కో న నంభరణ దూమిజ్జఇ కో న వి దూమివిణ సుయణేణ రయబేణ.” | కో గాథాభి! కో న హైయతే (వ్రీియాణాం మి(త్రాణాం కోన నంన్మరళి దూయతే కో నాపి దూనేన సుజనేన రత్నేన, గాథలు ఎవరిని హరించవు? ఎవరికి మనోహరములుగావు? (ప్రియ లను మి్యతులను ఎవరు స్మరించరు? గుణరత్నుడగు సజ్జనుడు ఇతరులను నాధంచడు. అట్టి సజ్జనుని వలన ఎవరు బాధరనొందెదరు?
అనుబంధము 195 కవ్వవజ్ఞా (కావ్య పద్ధతి మూ. “సరసా వి హు కవ్వకహా పరిఓనం జణఇ కన్స వి మణమ్మి వియసనంతి న సకిలతరూ వరతరుణిచరణ ఫాసేణం” [ శ్లో నరసావి ఖలు కావ్యకథా వరితోషం జనయతి కస్యావి మనసి వికనంతి న సకలతరవో వరతరుణీచరణనృర్మేన.
కావ్యకథ నరసమయినదియయినను, ఎవరికో ఒకరి మనస్సునకు [సహృదయుని మనస్సునకు] ఎకు,ను. వరకామినీ చరణ రాడితమునకు అన్ని చెట్టును పుష్పించవు గదా!
ఆశోకవృకము. లడ్షణవతియగు స్రీచరణరాడనమునకు వికసించి పుష్పించునను కవినమయము ఇచ్చట అఆతలుపబడినదిం ॥ మూ, “అణునరణ మగ్గలగ్గం ఆజ్ఞ వి కఖఇమహుయరాణ రింఛోలీ
రాణ ఛయిల్దాణ నమో పాఖఇయక£ గంధహ త్తీణం,” లి .& అనునరతి మార్గలగ్నమద్యావి కవిమధుకరాణాం వంక్తిః
తేషాం ఛభేకానాం నమః (ప్రాకృతకవిగంధ హ న్తినామ్‌.
(ప్రాక్ఫత కవి గంధద్విపములకు నమస్కారము. వారు చేకులు [చమత్కార కవితామర్మమునెరిగి నత్క-విత చెప్పగలిగినవారు] కావుననే నేటికిని కవి మధుకరముల వరుస [కవులనెడు తుమ్మెదల గుంపు] ఆసన్మా ర్గము ననునరించుచున్నది. [మదప్ప టేనుగుల మార్గమును తుమ్మెద లనున రించుట పొడియే. _పాక్సృత కవులుఏర్పాటు చేసిన నసన్మార్గమునితరక వులనున రించుట రఘువంశములోని శ్లోకము నొకదానిని తలపించుచున్నది-
అథవా, కృతవాగ్ద్వారే వంశేఒస్మిన్‌ పూర్వసూరిభిః, మణౌ వ్మ్యజసముత్కీర్డే సూత స్యేవాస్తి మే గతిః
196 వజ్బ్టాలగ్గమ్‌
గ. టి కా వళ వ చ నిమియ జే మూ. డిజ్భ డి నక్కయకవ్వం సక్కయకవ్వం త్రయం ణ
వంనహరమ్మి పలిత్తే తడయడతట్ట త్తణం కృుణఇం ర! కో, దహ్యతాం నంన్కృతకావ్యం నంస్కృృతకావ్యం చ నిర్మితం యేన
వంశగృహే తరిప్తే తడయడశబ్దం కరోతి.
నంన్కృృతకావ్యము కాలిపోనూ1నంస్క్టుతకావ్యమునెవరు నిర్మించిరో వారునూ కాలిపోనూ (నంస్కృృతము) కాలిపోపుచున్న వెదుళ్ళ ఇల్లువతె “తట తట"చప్పుడు చేయచుండునుగదా] .
ఇది (ప్రాకృతతీ్యీవవాదుల పలుకు. (_పాకృతము కోమలమయినదని మొదటినుండి పాడిన పాటయేగాగి కాల్సిపోవుచున్న వెదుళ్ళ, శబ్దమువలె నంస్క్యృతభాష వినిపించననుట మ్మాతము (పాక్ఫతుల దాలిశత్వమును తెలియజేయుచున్నది.) | మూ. “పాఇయకవ్వల్లావే వడివయణం సక్కయేణ జో దేఇ
సో కుసుమనత్ధరం వత్ధరేణ దలిఉం విణాసేఇ.” డి ళ్జో, (ప్రాకృతకావ్యోల్లాపే (పతివచనం నంన్కృలేన యో దదాతి
స కుసుమ్మన_స్తరం వవన్తరేణ దలిత్వా వినాశయతి.
ఎవరు [ప్రాకృత కావ్యోల్లాప నమయమున నంస్కృతమునందు బదులు పలికెదరో. వారు పూలపాన్పుమీద డాతినివిసిరి పూలసౌందర్యమును చూర్చితమునేసి నింపదేయవారు,
నంస్కృతప్రాక్సృతములపోటీలో సంస్కృతము ముందు. పాకృతము నిలవజాలకుండుటయే పెగాథకు (పేరణ కలిగించియుండును. మూ, “ఛభందేణ విణా కవ్వం లక్టణరహియమ్మి సక్కయాలావం
రూవం విణా మరట్టో తిణ్ణి వి సోహం న పావంతి”" ర్‌ శో ఛందసాొ వినా కావ్యం లక్షణరాహిత్యే సంస్కృృతా లావః
రూపం వినా గర్వనస్ర్రిణ్యపి శోభాంన 'పాప్నవంతి,
అనుబంధము 1! ఛందోహీనమగు కావ్యము లక్షణరహితము (వ్యాకరణ కాస్త్రజ్ఞానము లేక సారుశబ్ది 1పయోగము తెలియని) సంస్కృత సంధాషణము సౌంద ర్యము లేని వాకూరకయే గర్వించుట, ఈ మూడును ళోభాదాయకములు గావు. ఛందో బద్ధముగాని కవిత్వ (పప్తావము ఇప్పటికి వేయేండ్లకు పూర్వ ముండుటవలన భావ్యపధానము కవిత గావున, చందస్సు మాట ఎందులకు
“ఆన్న నినాదములోగూడ కొత్తదనము రేదని అప్పుడప్పుడు చందోబద్ధము గాని కవితారచనచేయుటకు కనీనము (ప్రాకృతకవులు (పయత్నించియుందు రిని తోచుచున్నది. మూ. “తం కిం వుచ్చష కవ్వం తేణ కఏణావి విణడిఓ అప్పా
స (1 పహ ఏలు 6 ఎక్కసుయ వ్వ కుడుంబే హతా హళ్టే న జం భమగ.
శ్లో, తత్‌ కిముచ్యతే కావ్యం లేన కృలేనావి వినటిత ఆత్మా
ఏకసుత ఇవ కుబుంబే హస్తాద్ధస్తే న యద్‌ (భమతి.
*.... ఆకావ్యమునేమని ప్రిలువవలెను? అట్టి కావ్యరచనవలన్న లాభమేమి ? శేవలముకవి తనను తాను ఆగ్లీంచుకొనెను, అంతయే! (ఆహా! నేనుగూడ కవినై తినిగడాయని మురిసిపోయి. ఆత్మవిడంబనము చేసికొనినాడు. ఎవరి కావ్యము ఒకేఒక సుతుడున్న 'కుటుంబములోవలె ఒకచేతినుండి మరియొక జేతిలోనికి పోయి లాలింపబడదో, అట్టి కొవ్యరచనవలన (ప్రయోజనమేమి? మూ. “అఇచంవియం విణస్స॥ దంతచ్చేఏణ పోఇ విచబ్బ్చాయం
థలహలయం చియ ముచ్చఇ పాఖయకవ్వం చ వెమ్మం చ”? ల్లో, అఆతినిపీడితం వినళ్యతి దంశచ్చేదేన భవతి విచ్చాయం
శిథిలం చైవ ముచ్యతే (పౌకృతర౯వ్యం చ (ప్రేమచ.
గట్టిగా ఒత్తినచో నశించును. పండ్లతో కాటువేసినచో చాయను గోల్పో వును. సడలిపోయినప్పుడు విడిచివేయబడును. (ప్రాకృతకావ్యము (పేమ ఈ
188 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ రెండునునట్టివే, కావ్యము గట్టెగా ఒత్తి విమర్శలతో దుమ్మురేక త్రీంచినచో నశించకమానదు. ఆష్లే పేమ చాలాఎక్కువ పీడించినవ నశించకమానద్దు దంతక్షతములవలన (పేమ చాయను గోల్పోయి నప్లే, పండ్లతో ఒత్తి ఒల్తి సంస్కృతము నుచ్చరించినట్ట్లు, [పారృతము నుచ్చరించిన నది విచ్చాయ మగును, చందోబద్ధము, అర్హనమన్వితముగాని (ప్రాకృుతకావ్యము. శిథిల మగును. సడలిపోవును. అప్పుడా కవితను లోకులు విడిచిపెట్టైదరు- శిథిలా వస్థలోని (పేమగూడనంతియే, పేమ నడలిపోయినచో నిలుచునా? సజ్జఐవజ్ఞా (సజ్జన పద్దతి జ జి జి ధి |
మూ. “ఖహఇ న కరడుయం జ:పవఇ లేఇ న దోసే గుదే పయాసేఇ
రూసంతాణ న రూనఇ దకిణ్ణమహోయహీ సుయణో.” | శ్లో మభ్యతి న కటుకం జల్బతి లాతి న దోషాన్‌ గుణాన్‌
రష్యతాం న ఉష్యతి దాక్షిణ్యమహోదధిః సుజనః,
సుజనుడు దాక్షిణ్యమహోదవఏ. (పేమసాగరము) అతడు మోధించడు, కటువుగా మాటలాడడు. ఇతరుల దోషములను లెక్కపెట్టడు. ఎదుటివారి గుణములను సపకాశింపవేయును,. ఎదుటివారు. కోపగించుకొనివను తాను కోపగించు కొనడు. (ఎంత దొడ్డవాడు?) మూ. సుయణన్స హో సుకం న తెత్తియం జెత్తీయం దుహం హోకి
జం జం విచ్చఇ దుహియం తం తం అణుసోయమాణన్స.” ౨ శ్చొ సుజనన్య భవతి సౌఖ్యం న తావద్యావత్‌ దుఖం భవతి
యం యం పేక్షతే దుఃభితం తం తమనుకోచతః,
ఏ దుఃభితుని చూచినను ఆతని కొరకు దుఃఖపడుచుండు సజ్జనులకు దుఃఖము కలిగినంత సుఖము కలుగదు, = మూ. “హోంతి వరకజ్జణిరయా నియకజ్రపరంముహా ఫ్పుఢం సుయణా
కీ + ఖు చందో ధవలేఇ మహిం న కలంకం అ'తణో వునఇ,” న్‌
ఆనుబందధము 190 అర్‌ అధ బాజ్‌ ,క్కొ ల్‌ ళా ఆ బో భవంతి పరూర్శ్యనిరతా నిజకార్యపరాజ్ముభాః స్ఫుటం సుజనాః రం టంని ఈవ్‌ ణం. జి చంద్రో ఆఅవలయిలతల బుజటా0 ౫:౨ కలంకమాత్యనః 'ప్రోంకతి. న యక క స ఎ ణి క అట టం హాన్‌ ల సజ్జనులు పదరార్శానిరతులు, నిజకార్యుము నుపేవించెదరు... (వరోప నన యయ య క్షయ 4 ఆ (1 కారమును ఇయచు, న్వకావమొ ఎడల ఉపేవకవావమును వహించెదకుి శట, శం లు వం మ చైనం అపు జడ కించ ను స | అదలా న చెన్నె కిన కుద ఎంచును గాని (ఎ కలంకమును చుకిచి పెటుకొనడుం ఉట, శల న్‌ న్‌ అట త మా. “నచ్చుచ్చరణా పడీవన్నపాలణా ఉడదయభారణిషహణా మూ ష్‌ య. క తాన్‌ క. అరా పనన్నవయణా సుయణా చినజీవణా హొంతుం శ్రీ న! భన్‌ ఎరా ణా ముం స స్మి క్ట సత్యోచ్చారణాః (వలిపన్న వాలనాః గుదకభారనిర్వహణాః నవ జు హ్‌ అందు వాం జన్‌ లొ ఛకాః (వసస్నవవనా। సుజనా! చిరజీవనో భవంచు, భారములను నిక్వహించువాకు, దీకలు వనన్న వదనులు ఆను సుజములు షి చిరంజిపఆగుడుకుగాక! - జ్‌. కళ్‌ భా ఎన ల్‌ క. మ్‌ మా, “విహవక్షవ వ సుయణో సేవ రజ్జంన జంవఏ డీణం న 2 ఇ న్‌ ్య ఖం న్‌ మరణ మూ మహణగయకం న వికటఐ మాణజమాణిక లి ఖు ౮ ఆ ని = జొ ఆళి చి ఆం ఆ న క్బాం వఎభవక్షతేఒపి నుజనః సేవరతేఒరణ్యం న జర్బతి దనాలి అవే ఖీ మరచేఒవిమహాకంంన వ్రీణాత్‌ మాన మాణికంమ్‌. వో నలో ర జి, న్‌ నార ఎం అ అ ఆం నం కూట నజ్జనుడు లావ నంపదడలను గెల ఎ మినవుడు సతమ = నెలకు నష = న్యు వ అల మ లు పోవును గాని దెనవచనములను పలుకడుు మవేరము 1ఆఅత్వాంతిము విణుల్తె మనా ష్‌ జూ నది యగు ఆవిమానమను మాణిక్యమును మతము. వికయంచడుం గ వ అమ్మోవమమ ల * (దీనవచనములను పలికి సహానుభూతిని సంపాడించడుు 4 మ్‌ ణా! దుజనణ వం (దుర్తన పద్దతి) జ తే అ |! న. నాజీ న్‌ మూ, “తం నత్తి ఘరం తం నత్చి దేజంం రాటలం ఎ తం నెత్రి య వ నా ళా జ్‌ న్యా జత అ=రణకువియా దో తిన్ని ఇకా గ చినంతి కే థి
180 వజ్జాలగ్గమ్‌ ల్లో తన్నాస్తి గృహం తన్నా స్తీ దేవకులం రాజకులమపి తన్నా సి యతా కారణకుపితాః ద్వౌ్య(త్రయః ఖలా న దృశ్యంతే. ఏకారణము లేకయే కోపగించుకొను ఖలులు ఇద్దరు ముగ్గురైెనను కనిపించని ఇల్లుగాని, దేవాలయ |వదేశమును గాని రాజరులము గాని కని సించవు. (పతిచోటను వారేం మూ. “ఖలనంగే వరిచ_లే వెచ్చహ తిల్లేణ జం ఫలం వృత్తం మియణాహి సురహి దాసియ పహుసీసం ఉవలహంతేణ.” ళో ఖలసంగే పరిత్య క్రే (వేక్షధ్వం త్రైలేన యతృలం 'ాప్తమ్‌ మృగనాభిగురభివాసిత (వ్రభుశీక్షముపంభమానేన. భఖలసంగము పోయిన తరువాత (గానుగలోనుండి దెరికి వచ్చిన తరువాత) చూడండి! త్రై లమునతెంతఫలము పాప్తించినదో? కస్తూరిగందము చేత సువాసితమగు రాజు శీర్షము నందు స్థానమును పొందగలిగినది లై లమ గానుగలో తిరిగి కష్టమున కోర్చుకొనినప్పుడే సత్పల ప్రాప్తి కలు గును. ఆట్టే ఖలుల (దుర్షనుల) చేత దెబ్బలు తినినప్పుచే నజ్జనునకు, ఓర్మి తాల్మి;, వలన సత్చలము లభించును, నూ. “ధన్నా బహిరంధలియా దో చ్చియ జీవంతి మాణుసే లోయే న సుణంతి పిసుణవయణం ఖలన్సరిద్టీ న పేచ్చంతి.” లే శ్లో, ధన్యా బధిరాంధౌ ద్వావేవ జీవతో మానుషే లోకే న శృబ్వంతి వీసనవచనం ఖలన్య బుద్దీర్న (వేకంతే. చెవిటివారు (గుడ్గివారు రఈమనుష్యలోకముళో జీవించుచున్న ధన్యులు, /చెవిటివారు) పిశనవచనములు వినరు- ((గుడ్డివారు) ఖలుల అబభివృర్ధిని దర్శించరు. మూ, “ఎరంభ చ్చియ చడుయారయాణ నిష్పన్నకజ్జ వీిమ.హాణం ముడలసురయాణ వ దుజణాణ మగొచియ అవపవ్వోం శ్రీ జ జ
ల్లో. ఆరంభ ఏప చాటు?రకాణాం నిష్పన్నకార్యవిముభానాం మండలసురతానామిప దురనానాం మార ఏవాపూర్వః. గి మర్ణనులు ఆరందమునందే గాటు వచనములు (స్తుతి వాక్యములు) మాటలాడుదురు. పని నెరవేరిన వెంటనే విముఖులగుదురు కుక్కల సుర శమువళలి (కుక్కు మైమునవేళలో ఎడమొగము పెడమొగముగా నిలబడును.) వారి మార్గమే అపూర్వ ము. ఇచ్చట “మండలసురతము”తో. దుర్షనులను కవి పోల్చిన వైనము గూడ అపూర్వ మే " మూ. “పయడియ పయావకిత్తదేణ లజ్జంతి జే మహానత్తా ఇయరా వుణ అరియపనంనణే వి ఆంగేనమాయంతి.” 5 శో, పకటితప్రఠాపగుణకీ ర్తనేన లజంతే యే మహానత్ర్వాః, ళా న! టి అజాన్‌! ఇతరే పునరలీకపళ ంననేఒప్యంగే న మాంతి, మహాసత్త సంపన్నులు (పకటితముంయిన తమ [(వతాపమును గుణములను ఇతరులు కీర్తించుటను విని లజ్ఞాభావమును వహించెదరు. ఇత రులు (అల్పులు).తమలో లేని గుణములను ఉన్నట్టు ఆపాదించుకొని ఇతరుల వలన పొగ డలనండుకొనుచు పట్టలేక పొవుచుందురుం మిర్తపజ్ఞా (మ్మిత పద౭:) ౨ దబ (వ మూ. “సురసరిపూరం పదవిడఏతుంగిమా సుయణలోయపడివన్నం పథమం చియ తే ఐఅహుయా పచ్చా జాయంతి గరుయాఇం” ) శ్లో... సురిసరత్పూరం వటవిటవితుంగతా సుజనలోక(ప్రతివన్నమ్‌ .. వశమం చైవ తే లఘుకావళ్చాత్‌ గురకణి. సజ్జనుల నిశ్చయము. సురనదియగు గంగా (ప్రవాహము. వంటిది. మజ్జీిమానంత ఎతుగలది ఇవిరెండును మొదట చిన్నగా, రుబుచగా " న్వండును. రాను రాను వి స్తీర్లములగును. గజ్జనుల మైతియ. నట్టిదే.
క892 వజ్జాలగ్గమ్‌ మూ. “అద్దిప్టే రణరణఓ దిప్టే ఈసా అదిట్టఏ మాణొ చి
దూరం ౧ఏ వ దుఃఖం పిఎ జణే నహి సుహం కత్రో | ల్లో అదృష్టే రణరణకో దృషై ఈర్ష్యా అదృష్టే మానః
దూరం గతేఒపి దుఃఖం ప్రియే జనె సభి సుఖ కుతః.
ఓ నలీ! (పియడు[! కనిపించనప్పుడు మనస్సులో రణరణము (తోచకుండుట). కనిపించినప్పుడు ఈర్ష్య (కోపము), తిరిగి రనుషురుగయిన ఆభిమానము, సుడూర (పాంతమునకు పోయినవ్వుడు దుఃఖము ఇంకియే, (పియు౪ ఎడల మను 'వెంచుకొనినవ్వుడు నుభఖమెక్కడిది? మూ. “అడ్జాహం పుష్పవఈ రుమం వి రే చుంబణసయణ్తో
టై వి తహ చుంబ జహ న ఛిప్పన్‌ భణిదఊోణ సమవ్చిఓ ఆహరో, $ శో. అద్యాహం పుష్పవతీ త్వమవి రే చుంబససతృష్ణ - . తథా చుంబయథాన స్సృళసి భణిత్వా నమర్చితోఒధరః,
“ఓ (ప్రేయడా! నేడు నేను పృష్పవతిని. నివేమో చుంబనము గోరు చుంటివి-నన్ను సృశించక చుందించుము,” అని (ప్రియుకాలధరమును నమ ర్పించెనుం మూ. “హతక్టే ఠియం కవాలం న ముయజఇ వరాఈ ఖణం నీ ఖట్టంగం
సా నిద్దయ శుజ్జ కఏ బాలా కావాలియా జాయా” ళో సాస్తే స్థితం రపాలం న ముంచతి వరాకీ క్షణమని భట్వాంగం, సా నిర్ణయ తవ కృతే బాలా కాపాలికా జాతా.
తలకు చేతుల నానించి ఆ వరాకి (ఆసాహాయురాలు) ఒకక్షణమైనను ఖట్వాంగము. (మంచపుకోడు) ను విడువదు. ఓ నిర్ణయుడా నీ కొణవమె కాపాలికగా మారినది (కాపాలికసైతము చేత కపాలమును ధరించును. ఒకా వషణమైన రఇర్హము ధరించిన ఇఖట్వాంగమును, కోలను-చల్కోలను వర లదు, అదియే ఉపమానము
ఆనుబంధము 188 మూ. “కీరణ సముద్దతరణ౦ సవిసిజ్జఇ హుయవహమ్మి వజలిఏ ౧ న! న! ఆయామిజ్జక మరణం నత్ట్రి దులంఘం సిణభేహన్స. ॥? శ్లో, జీయకే నము్యద్రతరణం (ప్రవిళ్యతే హుతవహే (ప్రజ్వలితే ఆకామ్యుతే మరణం నాస్తి దుర్గ్ణంఘ్యం 'స్నేహన్యం
'స్నెేహమునకసాద్యము, దుర్షంఘ్యమునగు. వస్తువేదియును లేదు "స్నిచామును నిలుప్పుకొనుటకు సముుదమును దాదెదడు, మండుచున్న అగ్ని లోనికి (ప్రవేశంచెదరు. మరణమును సైతము స్నహదర్మమును నిలుప గోరుదారు కాండ్షించెదరు, | దూ. “మా జాణసి వీననియం తుహ ముహకమలం విదేస గమణమ్మి
సున్నం భమ కరంకళం జత్హ తుమం జీవియం తత్త.” 6
ళు న్‌! శ్లో... మా జానాసి విన్ఫృతం తవ ముఖకమలం విదేళగమనే
హన్యం (భమతి కరంకం యత్ర త్వం జీవితం తత.
ఓ (పియడా నీవు విదేోమునకు పోయినప్పుడు నీ ముఖకమలమును మరచితిననుకొనకు ము. ఈ కరంకము (తలకొయం-వట్టి కస్టైగా నూరిన శరీ రము. హన్యములో ఊరకనే (భమించుచుండును. యఠార్థమేమన నీవున్న చోటనే నా జీవితముండును, (ఇక మరచుట ఎట్టు?) మూ. రణరణఇ ఘరం రణరణ దేఉలం రాఉలం వి రణరణణ
ఎక్కేణ విణా సుందరి రణరణ౫ నసౌాయరా పుహవీ, గ్గ శో, రణరణకం కరోతి గృహం రణరణతి దేవకులం రాజకులమవి న!
రణరణతి ఏకేన వినా సుందరి రణరణతి నసొగరా వృథివీ.
ఓ నుందరీ! నా(పియగొక్కడులేకున్న ఇల్లు వెలవెలబోయినట్టుం డును. దేవకుల, రాజకులములు రణరణకము చేయును, (వెల వెల ణోవును)
[ేశి॥ వజ్జాలగ్గమ్‌ సాగరములతోగూడిన భూమియే. వల వెల బోపునుగడా! (అంతియే! అతడు లేని లోకము లేదు.)
కళ ళ్త ఎట శరాగే ౯ క్‌ స మూ. “*బహళతే తమంధయారే విజ్ణుజ్లోయేణ దీసఏ మగ్గో
ఆహిసారియాణ నేహో ఆప్ట - ఆణత్థీ పయూ'నేఇ." 8 శ్లో, బహలే తమోఒంధూరే విద్యుదుద్ద్యోలేన దృశ్యతే మార్గః
అభిసారి౯కాణాం స్నేహో౬ఒ స్తీ నా స్తివకాశయతి.
దటకుగు వీకట్లు కమ్ముకొని ఆంధకారము వ్యాపించగా. మెజప్ప
జ! మెజిసినప్పుడు మ్మాతము మార్గము కనిపించుచుండగా, అభిసారికలలో స్నేహమున్నదీ లేనిదీ ఆ మెజపు (ప్రకాశింపజేయును. (అంతటి చీకటిలోదు మిక్కుటమగు ప్రేమగల అభిసారికలే పియల ననుసరించెదదు. వారిలో (పేమ ఉన్నది లేనిది తెలియనది అప్పుడే.
ర! అ జ్యా పద నేహవజ్ఞా, (స్నేహ పద్ధతి
మా. “గణవక్టియే వి నేహో అహ నేహో హోఇ కన్స వి కహంవి
మోత్ర్తూణ మనహరడదుమే నింబమ్మి దివాయరో వన£, | శో, గణవర్తితేఒవి న్నేహోథ న్నేహో భవతి కస్యావి కథమవి ల జి లా రి
ముక్కా మనోహర్శద్రుమాన్‌ నింబే దివాకరో వసతి.
అవధ్‌,
'స్నేహమునకు గుణముళతో నిమి త్తములేదు. ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొర్హ్య యందు వాకు 'గుణహీనులయినను స్నేహము ఎందులకో ఒకండులక ఏర్పడును. మనోహరములగు వృషక్వములన్నింటిని వదలి నూరక్యుడు వేప చెట్టుమీద (పరాశించుచున్న వాడుగడా! వేపచెట్ట ఎత్తయినది. నూర్యోదయా స్తమయ వేళలలో అచ్చట నూర్యబింబము కనుపీంచుటను కవి ఉ్పతే)షం మూ, దూరయర దేనపరినంఠియన్న వియసంగమం వహంతస్ప
ఆసాబంధో చ్చియ మాణునన్స పరిరక్ట ఏ జీయం,” ఖీ
ఆనుబంధము 185 శ్లో, డూరతరదేశ పరిసంస్థితన్య (వ్రియసంగమం వహంతః ఆళాబంధ ఏవ మానుషస్య పరిరకతి జీవితమ్‌ నుదూరడేశమునందున్న 1వియని నంగనుమును కోరుచున్న వారి. శేవితమును.. (రాలిహాకుండునట్లు) ఆకాబంధమొక్కటియే. పరి రక్షించును. " మూ, “ఎక్కేణ విణాపియమాణుసేణ సద్భావడేహభరిఏణ జణసంకులా వ వహవీ ఆవ్వో రజ్ఞం వ పడిభాష” న! ళ్జో, ఏశ్తేస వినా 'చియమానుషేణ నవ్యావస్నేహధరిలేన జననంకులావి వృథివీ అహో ఆరణ్యమివ (వతిణతి. నద్భావము, స్నేహముతో కూడుకొనియన్న ఒకే ఒక సపియ మాన వుడు లేకుండినచో ఈ పృథివి జనసంకులమయినను ఆరణ్యము వలె కను బ్‌ ం వే అధ నిఇ వజ్జాం (నీతి పద్ధతి) మూ. “లవణనమో నత్తి రసో విన్నాణశమో య బంధవో న్ధి ధమ్మసమో నత్ధి నిహీ కోహనమో వేరిఓ నట్ధి.” | ఉు శో, లవణసమో నా సిరసో విజ్రాననమళ్చో దాంధవో నాస్తి ణ్సా అటి లో న్‌ా ధర్మసమో నా నీ నిధిః క్రోరదసమో వైరీనాస్తి. అాాటి అజాత లవణము వంటి రనము. (ష్మడసములలో) లేదు... విజ్తాననముడగు బజంధువునులేడు* ధర్మములో పోల్చదగిన నిదియును, (కోరముతో నమాన మగు వై రియను లేడు. మూ మహిలా జత పహాణా డింభో రాయా నిరక్టరో మంతీ థి అచ్భడి లా ధణరిద్దీ జీయం రకడి వయ త్తేణ” లి
186 వక్ఞాలగ్గమ్‌ ఖో, మహిలా యత్ర (ప్రధానా డింభో రాజా నిరగరోమంత్రీ యల ॥ న నం ఆస్తాం తావద్ధనబుద్ధిర్జీవం రక్షతు (ప్రయత్నేన ఎచ్చట త్రి ్యప్రధానపదవియందును బాలకుడు రాజసదవియందును నిరకరుడు మం్యతిగను ఉండెదరో అచ్చట ధనసమృద్ధి మాట ఆటుండసిండు జీవమే [1పయత్నపూర్వకముగా రక్షించుకొనవలసి యుండును. మూ, “జన్న న గిజ్హంలి గుణా సుయణా గోట్టిసు రణముహేసుహడా నియజణణి జొవ్వణుల్టూరజేణ జావణ కిం లేణ.” త్రి శో యన్య న గృష్హంతి గుణాన్‌ సుజనా గోష్టీషు రణముఖే ౧ స్కి ర సుభటాః నిజజననీయొవనోచ్చేద కేన జాతేన కిం తేన, ఎవ్వరి గుణగణములను సజ్జనులు గోష్టులలో న్మరించరో, యుద్ధ రంగమునందు నుభటులు స్మరించరో ఆట్టివాని జన్మము శేవలము తన కన్న తల్లి యావనమును రొల్టగొట్టుటకే పనికి వచ్చినది. ఆటువంటివాడు జన్మించి ఏమి లావము? | మూ, “కుప్పు త్తీహ్‌ కులాగఇం గామణగరాఇ వినుణసీరేహిం నాసంతి కుమంతీహిం నరాహిదా సుష్టు వి నమిద్ధా.” శీ శో కుపుత్రై 9; కులాని గొమనగ రాణి విశునశీరైః నళ్యంతి కుమంలిభిర్నరాధిపా; సుష్ట్వవి నమృద్ధాః. కుపుుతులవలన కులములు (గామములు, నగరములు లేకివారివలనన్సు చెడ్డముం్యతులవలన రాజులు ఎంతసమృద్ధులెనను నాశనము నొందెదరు. మూ. “నాన దాయేణ తునం నాసఇ గేయం జణన్స నదేణ ? ళం అగుణిజ్జంతీ విజ్ఞా నానఇ భజ్జా వవాసేఐ 1”. ర్‌ శో. నశ్యతి వాతేన తుషం నళ్యతి గేయం జనన్య శబ్లేన స! చి అగుణ్యమానా విద్యా నశ్యతి భార్యా (వ్రవానేన.
అనుబంధము 187 గాలికి తుషము (వరిపొట్టు) ఎగిరిపోవును. జనుల సద్దువలన గేయ' మాధుర్యము ఆస్వాదితము కాజాలదు. గుణింపబడని విద్య, (ఆధ్యానమువలన గట్టిపడనిది) (పవానమువలన భార్య నశించును, (ఇల్లు వదలి భర్త బహు కాలము దేశ్యదిమ్మరి యగుచో భార్యకు ముప్పు వాటిల్లును.) మూ, **కజం ఎవ్వ పమాణం కహ వ తులగేణ కజఇఠాణం న్‌! ళం జి జా జష తం అవహేరిజఇ పచ్చా ఉణ దులహం హేఇం” 6 లో, కార్యమేవ (పమాణం కథం వా తులా(గేణ కార్యక్ర_ర్భృణాం ఖా జ త సపనతుల యది తదవ చహాల్యతే పళ్చ్ళాత్‌ పునర్జర్హధం భవతి, ఒక కార్యమును నిర్వహించినవారి రార్య మెట్లు (ఠాచులో వేసితూచ గలము? ఒకవేళ ఆ కార్యమును ఆవహేలనము చేసినచో తిరిగి అట్టిది దుర్లభ మగును. (కావున ఒకపనిని నిర్వహించినవారిని ఆవహేలన చేయరాడు.] మూ. మాహోసు సుయగ్గాహీ హాపత్తీయ జం న దిట్ట వచ్చక్టం వచ్చక్టే పియ దిపే జుతాజు తం వియారేహ “| ఖ లబ అవవ వావ్‌ ఖో. మా భవ (క్రత్యగ్రాహీమా(వ్రత్యేహి యన్న దృష్టం (వత్కతమ్‌, (వత్యకేఒవి చ దృషే యక్రాయ క్షం విచదారయత, విన్నమాటలను విన్నట్లు నమ్మవలడు. (పత్యవముగా చూడనంత వరకు దేనిని నవ్మవలడు. (ప్రత్యక్షముగా చూచినదానిని సైతము యూ యుక్త విజారణము శేసి ఆతరువాతనే నీవు నిర్ణయింపదగును. మూ. ధమ్మో ధణాణ మూలం జొయా మూలం సుహోణ నయలాణం' విణఓ గుణాణ మూలం దప్పో మూలం విణానన్న,. 8 ఠో ధర్మో ధనానాం మూలం జాయా మూలం సుభానాం స్‌. నకలానామ్‌ వినయో గుణానాం మూలం దర్చో మూలం వినాశన్య,
18% వజ్జాలగ్గమ్‌ ధనమునకు ధర్మము మూలము. సకలనుఖములకును ధార్యచూలము; " సకలగుణములకును విసయము మూలము. వినాశమునకు దర్పము మూలము మూ. నానఇ జూవీణ రణం నాసేఇ కులం అసీలవంతాణం అఇరూచేణ వి మహిలా నానఇ రాయా కుమంతీహీ౦, ౪ కో. నథ్యతి ద్యూలేన ధనం నశ్యతి కులమశీల పతామ్‌, ళా గ! అతిరూపేణావి మహిలా నళ్యతి రాజా కుమర్మతిభి?, జూదము వలన రనము నశించును. శీలమును కోల్పోయినవారివలన కులము నశించును. ఆతిరూపమువలన మహిళ నశించును. రాజు చెడ్డ మంగతులవలన నశించును. మూ. “జమ్మంతరం న గరుయు గరుయం పురినన్ప గుణగణగ హణ ముత్తాహలం య గరుయం న హి గరుయం సివ్పినం ఉడయం”. 10 శ్లో. జన్మాంతరం న గురు గురు పురుషన్య గుణగణ[గ్రహణం మకాఫలం చ గురున హి గురు శు కి నంపుటకమ్‌. న! తాశాలే మరియొక జన్మ (ఉన్నత జన్మ) నెత్తుట నొప్ప గాదు. పురుషుడు గుణ్యగహణపారీబుడగుట గొప్ప. గుణమును (దారమును (గహించగల్గిన ముత్యము గొప్పగాని ధాని జన్మకు కారణమగు స క్తినంపుటకము - ముత్యష్ప చిప్ప గొప్పదికాడు.) మూ, “జం జాణ భణ జణో గుణాణ విహవస్స అంతరం ॥ గరుయం లబ్భష గుణేహి నిహవో విహవేణ గుణాన లబ్బంతి,” 1 శ్లో. యజ్ఞానాతి ధణరు జనో గుణానాం విభవస్యాంతరం గుళుకం లభ్యతే గుబ్హైెచ్వెభవ విభవేన గుణా న లభ్యంతే.
అనుబందము 1గ్ర0 ఎవరికేది తెలియునో అది మాటలాడగలరు. గుణములకు విభవము నకును మధ్యనున్న వేడము చాలా ఎక్కువ. గుణములవలన విభవ మును పొందవచ్చునుగాని ధనము వలన గణములు రాపు, మూ. “బుద్ధీ సచ్చం మితం చరంత నో మహాకవ్వం (1) సవ్వం నవ్వం విసుహం పచ్చా దుక్టేణ నివ్వహణం” 12 ళో బుద్ధిః సత్యం మితం చరతాంనో మహాూప్యం ప ౧సనసర ందీసు తుం గక పూర్వం సర్వ మవీ సుఖం వళ్చార్ధుఃభేన నిర్వహతి, మహారావ్యరచస చేయునపుడు మనకు బుద్ధియే నిజమగు మ్నితము* తొలుత నిర్వహణము అంతయును సులభధముగనే యుండును. తరవాత అతి కష్టము మీద నిర్వహణము జరుగును. దూ, కింవాగుణేహి క్రీరణ కిం వారూపేణ కించ సీలేణ ధన విరహియాణ సుందరి నరాణ కో ఆయరం కుణఖ." 18 శ్లో కిం వా గుణ్రేః (ైయతే కింవా రూపేణ కించ శిరన ధనవిరహితానాం సుందరి నరాణాం క ఆదరం కరోతి? గుణముల వలన నేమి లాధము? రూపము, శీలమువలన నేమి (పయో జనము? ధనవిరహితులగు నరులనెవరాదరించెదరు? చెప్పుమా నుందరీ! మూ. కాణం గుజేహి లబ్బణ తా గుణగహణం అవన్సవాయవ్వం హారో వి గుణవిహూణో న పావవ తరుణిథణవట్టం, కశ శో సానం గుణె రభ్యతే తద్‌ గుణ్మగ హణమవశ్యక ర్తవ్య౦ం ధా ఖ జ=- గ్ల జ అని హారోఒవి గుణవిహీనో న ప్రాప్నోతి తదబ్నన్తన పట్టమ్‌. గుణముల వలన గొప్ప స్థానము లభించును. అందువలన గుణ (గహణము నవశ్యము చేయవలెను. హారము (ముక్యాలపేరు) గూడ గుణ ఏహీనమగుచో. (దారమునందు. (గుచ్చకున్న తరుణీ స్తనపట్టమును-వకఃస్థ లమును) చేరుకొనజాలదు. మూ, దేసే గామే నయకే రాయపనా తియచడిక్క మగ్గే దా జన్స న వియరణ కిత్తీ ధిరత్తు? కిం లేణ జావణ,” ర్‌
140 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ శ్లో... దేశే గ్రామే నగరే రాజవథే (తికచతుష్కమార్లే వా యస్య న విచరతి కీర్రిర్ధిగస్తు కం లేన జాతేన.” దేశమునందు, (గామమునందు, నగరములో రాజమార్గములో తిక చతుష్కమార్గములలో (మూడు, నాలుగు మార్గముల రూడలిలో)ఎవ్వరి కీర్రి చరించడో, అట్టి వాని జన్మము వ్యర్థము. దానికి ధిక్క్యారము. సాహస పజాం (సాహస పద్ధతి జె లు మూ. విహవక్ట్రఏ వి దాణం మాణం పనణే వి ధీరిమా మరణే కజ్జసఏ వి అమోహో వసాహణం ధీరవ్వరిసాణం.” | శో, విభవక్షయేఒవి దానం మానో వ్యననేఒపి బ్రైర్యం మరనే ల న్‌ కార్యశ తేఒప్య మా హః (చసాధనం ధీరవురుషాణామ్‌. విభవము క్షీణించినప్పటికిని దాతృత్వము కలిగియుండుట? కష్టదళ లోనూ అభిమానము, మరణమానన్నమీయినను ర్లైర్యము, నూర్షకొలది పను లున్నను, మోహము. (వమరుపాటు)ను కలుగనీయకుండుట_ ధీరపుషులకు ఆలంకారము. మూ. ధీరా మయా వి కజ్జ్ఞం నియయం సాహంతి పేచ్చహ హరనస్స దద్య్యే వి ఆవరద్ధం అవహరియం కుసుమబదా ణేణ లి శ్లో. థీరా మృరా అవి కార్యం నిజకం సాధయంతి వళ్యత హరన్య ధగ్ధేనావి అపరార్థమ్‌ అవహృతం కుసుమ బాజేనం తీరులు మరణించియు తమ కార్యమును సాధించెదరు చూడండి కునుమదాణునిచేత తాను దహింపబడుచున్నను హరుని అపరార్థము. (వామా ర్హము) ఆపహరింపబడెనుగడా[. (తాను దగ్ధమగుచు పార్వతి మనస్సును హరించి శివునియండు లగ్నమగునట్లు చేసినవాడు మన్మథుడు. మూ. జహ జహ వావఇ విహీ విసరినకరణేహి నిట్టరం వడహం [2 ధీరా పహనియవయణా నచ్చంతి యతహ తహచ్చేవ 5
అనుబంధము 111 ల్లో. యథా యథా వావయయ$ి విధిర్వినదృశకరత్రే ర్నిమరం వటహం ధీరాః ప్రహసితవదనా నృత్య తి చ తథా తథా చైవ విధి సిష్టరముగా పోలుపొందికలేని ఠీతలో ఏవిదముగా పటహామును - చోలును వాయించుకొనుచు పోవ్ఫనో ధీరులు, పెద్దగానవ్వుచు (గత్యంతరము లదని తెలిసికొని) అచేరీతిని నాట్యమాడెదరు. వారును - విదిజేతిలోని కీలు "సేవయ పజా. (సేవక పద్ధతిః) న! య మూ, ఆప్పడియం న లబ్భగ వతిజంతేవి కుప్పసి నరింద ఖు న! హద్టీ కహం సహిజ్జః కయంతవనపహిం గవీ సంతే.” 1 మ +" అప్రార్థితం న లభ్యతే (పొక్ట్ర్యమానోఒవి కుష్యస్‌ నరేం్మద హాధిక్‌ కథం సహిష్యతే ర్భతొంత వసతిం గతే నత్తి, 'సేవకునరు తాను (బతిమిలాడి దామాలనిది ఏదియును లభించదు ఓ నరేం్యడా! నీవతనిచే (ప్రార్ధింపబడుచును కోవగించుకొనెదవు, అయ్యో ఆతడు యమపట్టణమునకు పోయినప్పుడై నను నీవెట్లు ఓర్చుకొనెదతో చెప్పక మరణించి సేవానిరతుడై వెడలిపోవుట అజ్ఞోలంఘనమే గడా మరి? సుహడ వజా, (సుభట పద్దతి) జీ 9 మూ. “చిరయాల సంఠియాఇం సామియజణియాణ మానదు స్టాఖం రిఉగయదనణ వ్పెల్లణ వివరేహి భదన్న గరియాఇం". శ క్లో చిరకాల నంనితాని సామిజనితాని మానదుఃధాని రు మల్‌ రిపుగ జదశన్మవేరణవివర్రే రృటన్య గరితాని, భటుడును స్వామి అజ్ఞావళవ ర్తియే. భటుని దుఃఖములు చిరకాలము ఆతడు సహించుచున్నవియే. స్వా మియొక్క నిరంకుళాజ్ఞ వలన మానరనుడగు వానికి దుఃభమే కలుగును. ఆ దుఃఖములు బయలువెఢలుటకు శ్య్రుసైన్యము లోని ఏనుగులవాడి దంతముల [పేరణవలన (చీల్చుటవల) నర్పుడిన రంధ “ములనెడు మార్గము ఓక్కటియే గలదు. అతనికి (బతికియన్నన్ని నాప్ల
శ్షే[8 వజ్జాలన్గమ్‌ మూ. “కదమ రహిరవిలితో రణంగణే నేయ నివడిఓ సుహడో ౧ అణాధి అఇసాహసేణ వీఓ ఇందో ఆఅమఏణ సెంచేఇ.” ళీ, కరమ రధిర విశిపో రణాంగణే నైవ నివతితః సుఠరటః కీ ల ద అప జా అతిసాహసేన వీతో ఇంద్రోఒమృులేన సించతి, బురద, రక్తముతోను పులుముకొనిన సుభటుడు రణాంగణమున పడి పోవుటయే తడవు, అతడు (ప్రదర్శించిన అతిసాహనమునకు_ లీతిర్టిన ఇ ౦్యదుడమృుతమునతని వై చిలకరించును. మూ. “ఎక్కతో రుయణ వియా అన్నల్తో సమర రూరనిగ్గో సా పెమ్మేఐ రణరనేణ య భడన్స దోలాఇఖయం హియయ:. 3 శ్లో. వళతో రోం వితాఒన్యతః నమర ళూర్యనిర్దోషః లు న! (వేన్టూ రణరసేన చ భటస్య దోలాయితం హృదయమ్‌. తండి ఒకవైపు రోదించుచుండును. వేరొకవైపు సమరతూర్యధ్వని వినిసించును. పేమ, రణరనము ఈ రెండింటిమద్య భటుని హృదయ మూగిసలాడుచున్నది. " భటుని వృత్తిని (సవృత్తిని వర్ణించు ఈ క్షోకములు నిజముగా పాకృత సాహిత్యమునకు మణిపూనలు వీరరసము, ఉత్సాహము, ఆను "పెద్ద మాటలకు బదులు రణరసము అని చేసిన 1పయోగపూర్వుము, గయవజ్ఞా, (గజపద్ధతి) జి యఖ మూ, “నిష్టంగణా ఉరత్హల థణభరుచ్చలంతమంథరతరంగం సుమరంతో చ్చియ మరిహిసి గయింద రే నమ్మయాజీరం.” కో సిద్దాంగనా ఉరన్ధల_న్తన భరోచ్చలన్మంథర తరంగం యణ థ = జీ న్యరన్నేవ మరిష్యతి గజేంద్ర రే నర్మదానీరమ్‌.
అనుబంధము 1కి ఓ గజేందమా | సిద్ధాంగనల వక్షఃన్థలమునదంలి ససవరము తాకిడిచేత అలనల్లన లేచు తరంగములను గల్గిన నర్మదానీరమును న్మరించుచునే మర ణించెదవు, లెమ్ము. నర్మ దానీరము, వింధ్య్యపాంతము, ఏనుగు లకావానస్టానము, ఆత్యంత (పీతికరమగు ఆటపట్టు. ఆస్థానమును వదలివేసినచో గడేయ్యదము. దుఃభించు వని కవి చేసిన వర్ణనము “ఫిలాధట్టారిక” నర్మదానది మీద తనకు గల మక్కువను వర్ణించిన ఈ కింది వాక్యమును తలపించుచున్నది. “*కేవారోధని వేతసీ తరుతరే చేతః సముజ్బృంభతే” మూ. “దంతుల్రిహణం సవ్వంగమబజ్జణం హతచలణాయాసం ళా ణి న స పోఢగఇందాణ మయం వుణో వి జఇ నమ్మయా సహ£ణె. ౨ శ్లో, _దంతోల్లిఖనం సర్వాంగమజ్జనం హ స్రచాం నాయానం పౌర గజేం్రాణాం మదం పునరవి యది నర్మదా నహతే, దంతములతో గీకుట సర్వాంగమజ్జనము (లోతులోనికి మునుగుట, తొండము చేత చాలనము చేసి అలజడిని కలిగించు గడేం్యదముల మదమును (పౌడరయగు నర్మాదానది ఒకవేళ నహించునేమో గాని ఇతరుల కసాధ్యము) (ఇచట ధృష్టనాయకుని సురతము ధ్వనితమగుచున్నది.) మూ. “సయలజణవిచ్చబిజ్లో జో అప్పా ఆసి సో తవీ మూఢ ఆం కలి 0] శేసరిభవణ భజ్జంత ఆజ్జ లప ఎయత్తణం పతో, శ్లో. సకలజన్రేకజీయో య ఆర్కాసీత్‌ న త్వయా మూడ శేసంభయేన భజ్యమాన అద్య లఘుత్వం పావఃం ఓ మూర్జగడేం్యదమా! సీవ్య క్రిత్వము, జొన్నత్యము సకలజన (పేసణీయమగు నీ ఆత్మ, సింహధయమున ముక్కులయిపోయి అల్బత్వ మును పొందినది. (ఎండుకును పనికి రానిదయినది..)
కకక వజ్జాలగ్గమ్‌ మూ. “నరలాముూహేన జీహాీ థోవో హళ్టో మజిబృడా దిజ్జై
రే రయణకోడి గద్విర గఇందన హు 'సేవనిజ్ఞా సి" డీ శ్లో. సరలా ముఖే న జివ్వో స్తోకో హస్తో మదోదృటా దృష్టిః
రే రత్నకోటిగర్విన్‌ గజేంద్ర న ఖలు సేవనీయోఒసి,
ఓ గడేం్యదమా 1 నీకున్ననాలుక నసరలమముశడి. (ఆదీ యకు నోటిలో బయటకు వేలాడి యుండును.) ఒక మోళకాడులో చిన్నగా నున్న లాండమును, మదముతో ఉదృటమగు దృష్టినిగలిగి రత్నకోటివలన గర్వము నొందు సీపు సేవనీయుడవు గావు.
గజేం్యదము లోని గాంభీర్యమును గుణములను అవగుణములనుగా హేశనచేయు గాథ యిది. ం మూ. “కుంజర మఇంద దంసణ విముక్కవుక్కారమయ పసంగేణ
న హునవరి తవ అప్పా విసో వి లహుయతణం పతో"5 శ్లో, కుంజర మృగేం్యద దర్శన విముక్త పూత్కార మద(ప్రనంగేన
న ఖలు క్రేవలలం త్వయా ఆత్మావి సోఒవీ లఘుత్వం నీతః.
- ఓ కుంజరమా! నీవు మృగేం్యదము (సింహము)ను చూచి పూత్కా రమును చేయుచు మదమును (సవించిన _పసంగము వలన నీవు మ్యాతమే కించబడలేదు. ఆ మృగేందమునకు సైతము అవమానము జరిగినట్టే, శ్మ్యతువును చూచి ఉమ్మివేయుట శ్యతువునకు (అవమానమేగడా! మరి)
జ (. జ వాహ వజ్జ్ఞా, (వ్యాధ పద్ధతిః) నూ. ఓ సుయ విల్దరవ్విల్హ లులియధమ్మిల్దకుంతల క్రలావో అన్నత్త వచ్చ వాబియ అమ్మం ముత్తాహలం కత్తో.” శ్లో అహో స్వవితి ఉద్వేల లులిత ధమ్మిల్ద కుంతల కలావః అన్యత్ర (వజ వణిగ్‌ అస్మాకం ము క్రాఫలు కుతః,
ఆనుబందము 143 ఇదిగో! చెజగిపోయి, రేగిన సిగముడి గల వెం్యటుకలతో మా వాడు నిదించుచున్నాడు. ఓ వణిజుడా మరియొక చోటికి పొమ్ము. మావద్ధ ముక్తాఫలము లెక్కడివి? . మూ. “ఇంతీఇణ కులహరాఓ నాయం వాహీష భత్తుణో మరణం గయమయ కవోల ణిహసణ మలమఇలకరంజసాహాహిం.” ౨9 క్ట ఆయత్వా కులగ్భహాత్‌ జ్జాతం వ్యాధ్యా భర్వుః మరణమ్‌ గజమదకపోలనిఘర్షణమరినకి రంజళాధాభిః. వ్యాధస్త్రీ పుట్టినింటనుండి తిరిగివచ్చునస్పుడు మార్గమర్యములోనే గజముల మదము కపోలముల రాపిడి వెలికివచ్చి మలినములయిన కరంజ శాఖలను చూచినప్పుడే తన భర్తమరణమును ఇతరులు చెప్పకయే తెలిసీ కొనెను, | వ్యాధుడు జీవించినంతకాలము పళ్టతోముపుల్లలకు పనికివచ్చు చిట్టి డవిలోని కరంజళాఖలవరకు ఆడవి ఏనుగులు దాడిచేయలేడు. ఆ కొమ్మలు మదగంధదమును. వెదజల్లుటవలన ఆ విలుకాడు మరణించియుండునని వేరుగా చెప్పవలెనా?) మూ. “న తహా వఇమరనే విహు రుణ్లిం వాహీఇ నిబృరుక్కంఠం జహ పల్లిసమాసన్నే గఇఖందగలగబజియం సోడం.” తి ల జి బ్‌ న తథా వతిఘరణేఒవి ఖలు రుదితం వ్యాధ్యా నిర్భరకంఠం యథా పల్టీనమానన్నే గజేం్యద్రగలగర్జితం (పత్వా. వ్యాధస్త్రీ పూడుకొనిపోయిన కంఠముతో తన పతి మరణించిన రోజు గూడ ఆంతగా రోదించలేదు. కాని వ్యాధుల పల్లెవద్ద ఏనుగుల గర్జితము (ఘీంకారము)ను వినినప్పుడు చాలా ఏడ్చినది. ఇప్పుడు వానికంశటి దైర్యము వచ్చినదిగడా యని.
146 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ మూ. వలివవసే వజ్ఞానణిగయం లులియకుంతలకలావం దట్టూణ వాహవందం దంతక్కఇయా నియ త్తంతి.” శ్తీ శ్లో, _పల్టీపదేశే (వత్యూషనిర్గతం లులితకుంతలకలాపం దృష్ట్వా ద్యాధవృందం దంత్మకయికా నివర్తంతే, పల్టీ (పదేశమునందు. తెల తెలవారు. వేళలో చెరిగిపోయి, రేగిన వెం్య్టటుకలతో, బయలుదేరు వేటగాం్యడగుంపును చూచి ఏనుగు దంతములు కొనవలెనని పల్లెను నమపించినవారు వెనుదిరిగిపోయిరి. జేయి పియురారయ్యడసహవాసముచేసి సొక్కిన ఈ వ్యాధులు ఏనుగు లనేమి వేటాడగలరు? మాకు దంతముల నెచ్చటినుండి తెచ్చి అమ్మగలరు? అవి భావించి, కొనుగోలుచేయువారు వెనుడిరిగిపోయిరి ) మూ. “అచ్చత తా కరివహణ* తుహ తణుఓ ధణుహరం నముల్లిహఇ థోరథిరథణహరాణం కం అమ్హ్మ మాహవ్చం” ర్‌ శ్లో, ఆస్తాం తావద్‌కరివధనం తవ తనుజో ధనుర్హరం సముల్చిఖతి అట్‌ ళా న్థూలస్టిర నృ్వనభరాణాం కిమస్మాకం మహాభాగ్యమ్‌. ఏనుగులవేట ఆటుండనిమ్ము. నీ కుమారుడు ధనస్సును నేలకువేసి రాపిడి పెట్టుచున్నాడు. (నన్నగా, బరువు తగ్గితే మోయుటకు వీలగుననిి భావము), స్టూలముగా, స్థిరముగానున్న మా స్తనభరముల మాహాత్మ్యమును చూడుడు! న " కఠరహ వజాం (కరభ పదతిః) జ [దో మూ. దేజంవితం వీ అహిలనసు పల్లవం మాకహీం వి రేకరహ ఉడ్ధముహదీహసాసో వల్టి నరంతో వివజ్జిహిసి,” | కో అహం (పార్థయే యదవి తదవి అభిలషన్వ వల్లవం మా క్ముతావి రే కరభ ఊఈర్థ్వముఖదీర్హళ్వాసో వల్టీం న్మరన్‌ విపత్స్య సే.
నువ ష్‌ అనుబంధము (7 ఓ కరవభమా! (ఒంచె)! నిన్ను వేడుకొనుచున్నాను. ఎచ్చుటను ఏది పడితే ఆ పల్లవమును ఆవిలషించకుము. తలమీదకు లేవీ దీర్చముగా. నిశ్వ సించుచు పల్లెను స్మరించుచు విపత్తుకు లోను కాగలవు. మూ. కహవి రులగావడియం మహుపదచల౦ చక్టిడోణ మాభిట్ల, జి ర్‌. చావా వారా తో ఠి హియ£ఇచ్చియా: కుతో అణుదియహం కరహ లబ్భంతి.” 2 జ ఇక, | జ ఇ ల శ్లో కథమవి యదృచ్చావతితం మహపపటలమాస్వాద్య మా ఖద్యుస్వ అద న ఓ ఒం కే! ఏదోజకవివముగా నీకులవించిన లేనెతెట్టను నాకివేయము. విదమునొందకుము. నీ తనివిదీర నీవు కోరిన వాని నాస్వాడించు ఆవ రొశము (పతిదినమెట్టు కలుగును ? లా మూ, నీసననస్‌ పయసె శ్‌జ్జని జూరని చింతేసి భమసీ ఉబ్బింటో సా మరణన్న కవ ణం కరహ తఏ చక్టియా వల్టీ,” తి ళా లా. నిళ్వసిషి రోదిషి లిద్యసే క్షీయనే చింతయసి (భమసిఉద్విగ్నః సా మకణస్య కృతే నను కఠరభ త్వయాసాాద్‌ితా వలీ, ల శ శ వా ఓ కరధమా! నీవు నిఃశ్వసించుచుంటివి, వడ్చుచుంటివి, బేదము నాందుచుంటివి, డీణించుచుంటెవి, చింతిల్లిచుంబివి, (దమించుచుంటివిి ఉద్యిగ్నుడవైైతివి. మరి ఆ తీగ తాను మరణించుట పొరకు (పెకీలినేయ బడుటకే) నీ చేత ఆస్వాదింపబడి నది. ఒంటి ఎత్తున,. . మెడను వెకి సారించి వడితిప్పి నమిలివేసినరీగ పెకలింపబడునుగదా! ఇందిందిర వజ్హా (ఇందిఐదిర వద్ధతి;) న మూ. “*మోతూణ వియడ కేనరమయరం దుద్దామ సురహిసయవ తం కన. అమా జం మహణ మహుయరో పొడలాఇ తం కేణజవగుదేణ,” 1
140 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ క్ఫ ముక్త్వా వికబకేనరమకరందోద్దామ సురలిశతవ్యతం స! అణాల! ౧ యత్‌ కాంక్షృతి మధుకరః పాటలాని తత్‌ కేన వా గుబేన వికటములగు కేసరములుండి మిక్కుటమగు మకరందముండి సుగంధయు క్షములగు శతప్మతములున్న పుష్పమును (కమలమును?) విడిచి పెట్టి మధుకర మెందులకో పాటలపుష్పముల పొత్తును కాంక్షించుచున్నది. (మధుపానము చేసి మ త్తెక్కిన మధుకరమునకు విచక్షణ ఎక్కడిది?) మూ. తంకిం వీ పఏనం పంకయనృ భమిడఃణ ఛప్పఓ ఛివఇ, నలిబీణ జేణ కడ్ధష ఆమూలగయం వి మయరందం.” ల్డి ల్లో. తం కిమవి పదేశం పంకజన్య (భ్రాంత్వా షట్పదః నృళతి నలినీనాం యేన కర్షతి ఆమూలగతమవి మకరందమ్‌. షట్పదము (తుమ్మెద) పంకజము చుట్టును (భమించుచు ఏలోతుల లోనో యే భాగము నందునో ఉన్న మకరందమును స్పృశించును. (ఈ గాథ (పొడ నాయకుని రతిపొండిత్యమును ధ్వనింపజేయుచున్నది. మూ. “ఇందిందికం మా భిజ్ఞసు దే నిలసు కహం వీమాలఈ విరహే హియఇచ్చియాఇ న హు నంపడంతి దివ్వే పరాహు ర్త” త్రి ళో ఇందిందిర మా భిద్యన్వ (పార్ధయే న్‌లయ కతావి మాలతీ విరహే హృడయేవ్సితాని న ఖలు నంవతంతి దైవే పరాగ్‌భూతే.
ఓ ఇందిందిరమా | బాధవడవలదు. నేను నిన్ను వేడుకొచున్నాను. నీకు మాలతీవిరహము కలిగినప్పుడు ఎచ్చటనో ఒకచోట నిలిచి పొమ్ము. దైవము ఎదురు తిరిగినప్పుడు నీ ఎడదలోని కోరికలు నెరవేరవు మూ, “బహుగంధలుద్ధ మహుయర కమలఉదనిరుద్ధ భిజ్జ్ఞనే కీ్‌స
అహవా వనణానత్తా అన్నే వి సుహం న పావంతి.” శీ
అనుబంధము 140 బ్లో. బహుగంధలుబ్ధ మధుకర కమలపుటనిరుర్ధ ఖిద్యసే కస్మాత్‌, ఛి 0
అథవా వ్యననాన క ఆన్యేఒవి సుఖం న ప్రాస్నవంతి,
ఓ మరుకరమా! నీవు బహుగంధలుబ్ధుడవు. కమలపృ్పటమునందు బంధింపబడినవానివి. ఏల భేదము నొందెదవు? అథవా వ్యననపరులత రులెవ్వరును సుఖమును సొందకుండుట చూచుచున్న విషయమే గదా।
హంన వజా. (హంస పదతిణ జ వ్‌! మూ. “వచ్చిహిసి తుమం పావిహిసి నసరవరం రాయహంస కిం చొజ్జం మాణనసరసారిక్థం పుహవి భమంతో న పావిహిసి” | శ్లో (వజిష్యసి త్వం 'పావ్పుని సరోవరం రాజహంన కిం చ్కితం (చోద్యం) మాననసర।ః నద్భక్షం పృథివీం (భ్రమన్‌ న (పావ్పసి
ఓ రాజహంనమా! నీవు కదిలుబోవుచున్నావు, కొత్త కొత్త సరోవర ములను చేరుకొననున్నావు. అందు చోద్య మేమున్నది, కాని భూమండల మంతయును తింగినను మానసనరోవరమును నీవు పొందజాలవు, మూ. “మాణననరోరుహాణం మా సాయం నరసు రే హంన .
కచాఖ దివ్వవసనంఠియాణ దుఃఖేహి లబ్భంతి." ॥ లి
జ ల్లో మాననసరోడహాణాం మా సొతం న్మర రేహంన
కొర్యాణి దై వవళసంస్థితాని దుఃజ్లే ర్లభ్యంతే.
ఓ హంసమా మానవ! నరోవరమునందలి సాతమును (సౌఖ్యమును) న్మరించకుము. ద్తైవవళాన, నెరవేరిన అట్టి కార్యములతి కష్టముమీద మరల లభ్యమగును. |
150 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ జ లి మూ. “హంసేహి సమం జహ రమ౫ కమరిణీ తహయ మహు యరేణావి స్‌య -కసిణ -ణివ్వె సేసాణ హోంతి మహిలాణ హియయా[ం,” కో హంనైః సమం యథా రమతే కమలినీ తథా చ మధుక తి ళా , రేణావి సితకృష్ణ నీర్విశేషాని భవంతి మహిలానాం హృదయాని. కమలిని (తామరతీగ) హంనలతో ఎట్టు రమించునో మధుకరము తోనూ అస్లే రమించును. స్త్రీల హృదయములు సిత కృష్ణ నిర్వి శేషములు. (తెలుపు - నలుపు రెండింటేయందు గుణదోషముల నెరుగజాలనివి.) మూ. గ*విడిలం వి జలం జలరంకుఏహి తహ క్రలుసియం
- " హయాసేహిం జహ అవసరవడియాణ వన హునిలయం రాయహంసొణం, 4 శ్లో వివులమవపి జలం జలరంకుకై స్తథా కలుషితం హతాతైః యథా అవసరవపతితానామవీ న ఖలు నిలయో రాజహంసానామ్‌. పహతాశములగు జలరంకుకపకులచేత విపలమగు జలాశయము ఎంతకలుషితము చేయబడినదనగా అవసరము కొలది వచ్చి వాలిన రాజ హంసలకు ఆ జలాశయము నెలపు కావాలక పోయెను, ఛఇలవజా. (శక పద్ద్ధఠి; మూ. “అక్ట్రండియ ఉవయారా పువ్వాబావే అభిన్నముహరాయా సిథిలంతా వి సిణేహం భేయా దుఃఖేహి నజ్జంతి.” | కో ఆఖండితోవచారాః పూర్వాభావేఒభిన్నముఖరాగాః . శిధలయంతోఒవి స్నేహం భేకా దుఃఖ ర్‌ జాయంతే. జా జి
ఆనుబంధము 151 చేకులు ((బదుక నేర్చిన వారలు) తమకు జరుగు ఉపకారములకు (సేవలకు) లోటు రానివ్వరు. మునుపటివలె లేకున్నను ముఖముమీద రంగును మార్చుకుండ జాగళరూకులగుడురు. వారిలోని స్నేహము శిథిలమై. నను ఆ స్నేహకైథిల్యము నతికష్టముమీద ఎదుజివానికి తెలియజేయుడురు. (ఆలియకుండ జా్యాగత్తను వహించెదరుఎ మూ. “తావ చ్చిన ఢలహలయా జావ చ్చియ నేహవూకియనరీరా ఛేయా నేహవిహూణా తిలనచ్భాయా భలా హుంతి.” లి శ్లో. తావదేవానుకంవినో యావదేవ స్నేహపూరితళ రీరాః ఛేకాః స్నేహవిహీనాః తిలనచ్భాయాః ఖలా భవంత చేకులు స్నేహపరివూర్ణులయినంత వర కే ఇతకులవై దయను చూపించ గలద. ఆ పాటి స్నేహముకూడా వారిలో లోపించినప్పువు చముకుకేని నూవుగింజల ఛాయను గలిగి భలులగుమరు, (గానుగ పిండిగమారెదదు) మూ వంకభణియా౫ కిత్తో కల్లో, అద్ధచ్భి వెచ్చియవ్వాఇం ఊసనియం వి ముబిజష ఛఇల్టజణనంకులే గామే.” 8 జి శ్లో వర్రథభణితాని కుతః కుత అర్ధాషి(వ్రేక్షితవ్యాని వ జాయ జననంకులే (గామే. ఉచ్చ్వస్విత మవిక్ఞ్‌ 'యకే భేక ల క్టగౌటు ఛేకజలనంకులమగు నీ (గామములో వంకరమాటలకు (అక్తపూక్షము లగు సంకేత పదములు) ఓరగంటి చూపులకు ఆవకాశమెక్కడిది? ఇచ్చట గట్టిగా ఊపిరిని పీల్చినను దాని ఆర్థమును గహించెదరు= బ్‌ ఏ! చమూ. “అణుణయకునంం వఠివోసపేసలం లడహవాజి సోహిల్టం ఆలావ చ్చియ భఛేయాణ కమ్ముణం కం చ మూలీహిం”. శ్రీ శ్లో, అనునయకుళలం పరిహానపేశలం లటభవాణశోవాఢ్యమ్‌ లలాప ఏవ భఛేకానాం కార్మణం కించ మూలీభిః.
కేగ్‌ల వజ్ఞాలగ్దమ్‌
చేకుల ఆలాపమే, మాటతీరే ఓదాద్ప చేయనేర్చినది. పరిహాస (పసంగదొరిగినది, కళ్యాణ కరమగుమాటల శోభతోనిండినది. ఆ మొటయే ఎన్నియో పనులను సాధించగలడు. ఆదియున్నచోట కార్యసాధకములగు మత్తుమందులు -వేర్లు మొదలగువాని వలన _వయోజనమేమున్నది? మూ. “తే ధన్నా తాణ నమో తే కుసలా తాణ వమ్మహపసాఓ
జే దాల తరుణి పరిణయవయాహి హియవఏ ధిరిజ్జంతి.” ల్‌ శ్లో. తే ధన్యా స్తేభ్యో నమస్తే కుళలా స్తేభ్యో మన్మఠత(ప్రసాదః
యే దాలతరుణీ పరిణతవయాలిర్హ్భృదయే ధార్యంతే.
- ఎవరు బాలికలు, తరుణీజనము, పరిణత వయస్క_లు , ముదుసలి వారు) నగు స్రీలచేత నమానముగా హృదయము నందు వహింపబడెదరో (ఆదరింపబడెదరో) వారు కేకులు] ధన్యులు. వారికి (పణామము వారే కుశలమతులు. వారిశే +" మన్మథ (పసాదము లభించగలదు. (మన్మథుడు వారి ఎడల (వనన్నుడగును.) | మూ. వంకం తాణన కీరణ కిం కజ్జం జన్న్స తే వి యాణంతి
సవ్భావేణ య ఛేయా పుత్తి దేవ వ్వ ఘెప్పంతి.” 68 ళో వక్రం లేషాంన (క్రీయకే కిం రార్యం యన్య తేఒవీ జానంతి నద్భావేన చ భేకాః పుత్రి దేవా ఇవ గృహ్యంతే,
ఓ బిడ్డా చఛేకులు దేవసమానులు. వారి ఎడల వ్యకముగా నితరులు వర్తించరు. ఎవరి కేపగియుండునో దానిని సైతము (గహించెదరు. సడ్భావము చేతనే వారు (గహింపబడెదరు. (సుముఖులగుదురు. మార్గాంతరములేదు*) మూ. “దిన్నాపుణో వి దిజఉ రేహాభేయ త్తణమ్మి కణ్మన్న .
మ! అవధి ల్‌ జోరమష గోవిసత్హం హియయజణిహిత్తాణ లచ్చీఏ.” /
శ్లో... దత్తా పునరవి దీయతాం రేభా ఛేకత్వే కృష్ణన్య యో రమతే (రమయతి) గోవీసార్థం హృదయ నిహితయా లవ్య్య్వాం శ్రీకృష్ణునకు చేకత్వమునందు అర్షతగలదని తెలుపు రేఖ [గీత - మార్కు] ఇవ్వబడినది. మరల ఇంకొక రేఖను గీయుడు, ఆ కృష్ణుడు హృదయము నండిడు కొనిన లక్ష్మీదేవితో సహా గోపికలను రమింప జేయును. మూ. “హియఏ జం నిహిత్తంతం వి హు జాణంతి బుద్ధీఏ మా పుత్తి వంకబంధం జంపసి పురఓ ఛఇల్దాణం, 8 శ్లో హృదయే యన్నిహితం తమవి ఖలు జానంతి బుద్ధ్యా మా పత్రి వ్యక్రబంధం జల్బసే వురత శ్చేకానామ్‌. శేకులు ఎదుటివారి హృదయమునందడున్న విషయములను 'స్తెతము బుద్ధిబలముచేత (గహించెదరు. ఓ ప్యుతీ! చేకుల సమవమున వంకరమాట లాడకుము. (చమత్కారోక్తులను పలుకకుము. ఈ సందర్భములో ఆనేక పర్యాయములు వ్యకోకి మార్గమును కవి సూచించుట గమనించదగినది. శ్ర, ఇఒ శ, ను నయణ పజా, నయన (పద్ధత్సి మూ. ధను నంధఇ భుయవలయం (భూవలయం) ఆయడ్ధణ నయణదాణ కి ణ్లంతా '. వింధఇ మణంన జీయం అఉవ్వధాణుక్కిబీ దాలా.” క్షే శ్లో, ధనుః నందధాతి (భూవలయం ఆకర్షతి నయనవాణాన్‌ కర్టాంతాల్‌ విధ్యతి మనోన జీవమపూర్వధాసుష్కా దాలా, ఈ బాలిక ఆపూర్వు ధానుష్క-- (ధనుర్వి ద్యయందపూర్వ (ప్రావీ ణ్యమును సాధించినది.) కనుబొమలనెడు ధనుస్సును సంధించి, కన్ను
154 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ లనెడు బాణములను కర్ణాంతరము వరకు లాగి మనస్సునే తప్ప జీవమును వేధించదు. (కనుబొమ్మలనెగురవేయుచు. టరచూపులచే (పాణహానికలుగ
కుండ మనస్సును వేధించును)
మూ. “పామరవహుయాఇ నవమ్మహాణ నయణాణ రక్టసాణం వ
సాసంకో భమఇ జణో. జోయజ మగ్గం పులోయంళో"” లి ళ్జో పామరవధ్వాః సమన్మథావ్యాం నయనాభ్యాం రాక్షసాభ్యామివ సాథంక్షో (భమతి జనో పళ్యతి మార్గం (వలోకయన్‌, గ్రామీణస్త్రీ పామరవధువు. మన్మథపూరితములగు ఆ కన్నులను చూచి రాక్షసులను చూచినట్టు బెదరుజనము మార్గములో ఇటునటు చూచుచు శంకించుచునమించెదరు, (ఇది ఆ కన్నులలోని ఆకర్షక శక్తి) మూ, అజ్జం పి య లేణ విణా ఇమేఇ ఏయాఇ కసిణధవలాఖణం జచ్చంధగోరుయాఇ వ దిసొసు ఘోలంతి నయనాఖఇం.” ఫి థో అద్యావి చ తేన వినా ఆస్యా ఏతే కృషధవలే నో! ణి జాత్యంధగోరూపాయా ఇవ దికాసు ఘార్జ్మతో నయనే. నేటికిని సియుని విరహముతో ఆమె కన్నులు కృష్ణదవలములైె నలుపు, తెలుపు రంపలలో) పుబ్గుసడ్డియసు ఆవుయొక్క కన్నుల వలె నలుదిక్కులలో గిరగిర తిరుగుచున్నవి, మూ, “సియకసీణదీహరుజ్జల వమ్షులఘలంతతారణయణాణం తరణాణ మా హు హయలిహి దిట్టివనరం వి భంజిహిసి,.” శీ శ్లో, _సితకృష్ణ దీర్జోజ్యలవక్మలఘూర్షమానతారనయనానామ్‌ తపణానాం మా ఖలు హతవిధే దృష్షివ్రసరమవి భంక్ష్యసి. ళబ ఓ హతవిధీ నలుపు, తెలుపు, దీర్హము, ఉజ్వృలములై అందమగు కనురెస్పలతో గిరగిరతిరుగు పెద్దపెద్ద కన్నులున్న తరుణయువకుల దృష్టిపసారమును గూడ నేల భంజనముచేయుదువు?
కళలో శ నా మూ. “రత్తంర త్రేహి సియం సిఏహి కసిణం కుణంతి కసిజహిం సియకనిణచ్చీహి తవ మయచ్చిరత్తో జణో చోజం.” క్‌ కఫా రికంరవః సీతం స్నితెః క్సృష్షం కుర్వంతి క షె! ణి ఆజ టే యు గ లజ అం సితకృష్ణామీర్సాం త్వయా మృగాక్షి ర'కో జన ఆశ్చర్యమ్‌. ఓ మృగామీ 1 లోకములో ఎజ్జని రంగు, ఎలుపును, తెల్లని రంగు శెలుపును, నల్లని రంగు నలుపును (పగరింపడేయును. కాని సితకృష్ణు వర్ణ ణ ములను గలిగిన న్‌ కన్నులను చూచి జనులు రపలగుట అక్చరసము - ఛా ॥ తాకి. నలుపు తెలుప రంగుల పరిణామమడచే రంగు లోనుంకవలెనుగాని. ఎజ్జగా మారుటలో.... వార్యకానణ కావము పొనగుట లేరని కవి చమత్రూ రింజిను. ఆల్మాదయరచుంబణు _ఒహలనీలంజణాగ రేహంతి మూ. “గారయరచుుబబుప్పుసియబహలనలంజణ = కేహం 2 లాయర్‌ తీ, స జ బప్పంబ్భింతర పసకియగల౨తవాహేటా అబ్బు కం. 6 గ వై త్‌ ్తోరేతే రో గాఢధతరచంబన్నపోంచిత బహల నలాంజు క అల ణ ణి "దే (వావోసని ఏకి ల దాష్పాంభ్యంతరప్రనృతగలన్‌ === (౯౫ ) అక్షిణ, మ ఎం ఆల అకుడ ్నప్తియు న! లోనుండి పెంగిపొరలు కన్నీటి దారలుగల వని మ మపియునిచే / కాన పాలిట గారతరముగా చుందించబడినందున సెలింటుక చుకుచుకొనిం ము క అదన! రల సిడీ మూ. “నమవీరుజంన కయమమంగలం హోంతు నయలనిర్ధిటీ ణ ళ్‌ జ్‌ టు! ళా క్‌ శి క ఎతు న వద శో నమయా ఉదితంన కృతమమం౭/ ౨౦ భవంతు నకల +? డ్జయం నా! క్త న్‌ “యనే పిరహాగ్నిరూముకటుకీకృలే (వ్రగలళ నయన.
156 వక్జా లగ్గమ్‌ " (పవాసమునకు బయలుదేరు పియునితో భార్య అన్న మాటలివి; నేను రోధించుటలేదు. నీకు ఆమంగలకరమయిన రోదనమును కట్టి. పెట్టి తిని. సకలసిద్ధులును నీకు జరుగుగొక! కేవలము విరహాగ్ని నుండి బయ ల్వెడలు పొగచూరిన కన్నులు నీరును కొార్చుచున్నవంతియే. క. అణా2 న!
మూ, “నహకుంతగ్గయభిన్నా హోరావలిస్తుత్తమండల గ్గకియా
రేహంతి సరయరజ్ఞాహిసేయకలన వ్వ సే థనయా” 1 శ్లో, నఖకుంతాగకభిన్నా హారావలీనూూతమండలా (గ్రస్లితా ళా ఠి
శోభేతే సురతరాజ్యాభిషేకకలకావివ తస్యాః స్తనౌ
ఆమె స్తనములు సురత రాజ్యాభిషేకమునకు సిద్ధపరిచిస కలశముల వలె శోభిల్లుచున్నవి. సనములు నఖములనెడు 'కుంతములచే కతములయి నవి (నఖవ్షతములు గలవి.) హారములలోని దారముచే ఏర్పడిన మండలా (గమునందు (గుర్ముడని గొలుసుల నడుమ) నిలిచినవి. అక్లే రాజ్యావిషేక సమయమునందు గొనిపోవు కలళశములును నభఖకుంతా[గభిన్నములు [7] మ౭గళకలళములచుట్టును వేయబడిన గొలుసుల మఠిడలా(_గమున ఆ కలశములున్నవి. మూ. “థణకణయ కలసజుయలం రోమావలిలోహనంకులా బద్ధం,
కన్న కఏ ణం వాలా రయణణిహిణం నమువ్వహఖ.” లి
త న్తనకనకలళ యుగం రోమావలీలోహళ్ళంఖలా బద్ధం
కన్య కృతే నను చాలా రత్ననిధానం సముద్వహతి.
ఈ దాలిక తనస్తనములనెడు బంగారుకలశములను రెండింటిని రోమావలియనెడు ఇనుపనం కెళ్ళచేత బంధించి ఆ రత్ననిధానమునెవరి కొరకు మోయుచున్న దో?
ఆనుబంధము 157 మూ, అణురాయరయణభరియం కంచణకలనమ్మి తరుణి ఫణజుయలం తా కిం ముహమ్మి లం మసిముద్దా మయణరాయన్న.” డ్తీ శ్లో, అనురాగరత్నభృతం కాంచనకల'కే తరుబీన్తనయ/లం తత్‌ కం ముఖే కాలం మషిమ్ముదా మదనరాజన్య. తరుణీ నసనయుగలము బంగారు కుండలే. ఆరెండింటి యందును “అనురాగమనెడు రత్నములు నిండియన్నవి. ఆ రత్న భాండద్వయము ముఖము నల్లగానేల ఉన్నదనగా మదనరాజు వేసిన మషీముుదయది (లక్కసీలు, లేక సిరాతో వేసిన మ్ముద+) మూ. ““ఠాణచ్చుయాణ సుందరి మండలరహియాణ విహవచత్రాణం థణయాణ సుపురసొణ య కో హత్తం దేఖఇ పడియాణం. 5 శ్లో, స్థానచ్యుతానాం సుందరి! మండలరహితానాం విభపత్య క్షానామ్‌ _సనానాం సుపురుషాణాంచ కో హన్తం దదాతి పతితొనామ్‌. ఓ సుందరీ మండలరహితములయి (గుండని తనమును కోల్పోయి విధవము (సొందర్యనంపద)ను కోల్పోయి స్థానచ్యుతములయిన శనములను సత్పురుషులను చేయూతనిచ్చి ఎవరు లేపగలరు? నజ్జనులును, తమ అను యాయుల మండలమును, ధనమును కోల్పోయి, స్థానచ్యుతులయినచో వారిని ఉద్ధరించువారెవరు? , ళ్‌ మూ, “నహకుంతగ్గయభిన్నా సముహాగయ కుంభవీలణనమత్థా థణయా నివ్వూఢభరా భడు వ్వ వడియా వి సోహంతి.” 6 క్లో నభకుంతాగ్రకలిన్నా నముభాగతకుంభవీడన నమా ననా నిర్వ్యూరభరౌ భటావివ పతితావవి శోభేతే. అణి ళో ననములు నఖములనెడు కుంతా్యగకములచే భిన్నములయి ఎదుట వచ్చిస వాని ఎదను పీడించ సమర్థములయి తాము మోయదగిన భారమును
158 వజ్టాలగ్గన్‌్‌ మోసి పతితములయ్యును సుభటులవలె శోధించును. భటులుగూడా నఖముల వంటి రుంతా[(గములచే ఒడలు వీలిపోగా, ఎదుటబడ్డ (వతి భటుని కుంభ స్థలమును (కడుపును) పీడించగలిగిన సామర్థ్యమును గలిగి తమ కార్య మును నిర్వహింది భూమిమీద పడిపోయిగూడా శోభించెదరు* మూ. “ఆకన్నవడణ భయ భీరుఎహి జమలేపి సామలముహేహిం దుద్ధంసుఏహి రుజ్ణం థభబేహి లాణం ముయంతేహిం.” 7 శ్లో ఆసన్న పతనభయనీరుకాభ్యాం క్యామలముఖాభ్యాం దుగ్ధాశుభిః రదితం స్వనాభ్యాం స్దానం ముంచద్‌ థా భ్యామ్‌. తమ పతస మానన్నమయినదని బెదురుచున్న, క్యామలముఖము లయిన స్తనములజంట స్టాన (భంశ మొందుచున్నందున చేపుచున్న పాల నెగడు కన్నీటి బిందువులను రాల్బులు ఏడ్చుచున్నది+అనికవి ఉల్పేష్షించెను. మూ. “ఆలియా ఖలవ్వ కుడిలా మజ్ఞృంసే కివిణదాణసారిచ్భా థణయా ఉన్నయచింతియ వ తీఇ హియఏవీ న మాయంతి.” 8 శ్లో. అలీకౌ ఖల ఇవ కుటిలౌ మధ్యాంశేకృవణదాన నద్భక్షౌ స్తనౌ ఉన్నతచింతితమివ తస్యా హృదయే న మాతః, ఖలునివలె అలీకములు (నమ్మదగిన స్థానమునందు. లేవు) అను కుటిలములు మధ్యాంశమునందు లోభిచేసిన దానము వలె నల్లనైనవి. ఉన్న తమానవుని చింతనము వలె ఆ లేమ స్తనములు ఆమె ఎదలో నిమగ లేక వెలికి వచ్చుచున్నవి. మూ, థణహారం తీఇ సమున్నయం పి దట్టూణ ఠరారిసం వడియం' మాకుణఉకోవి గవ్వం ఎత అసారమ్మి సంసారే.” రి శ్లో. _న్తనభారం తస్యాః నమున్నతమవి దృష్ట్వా తాదృశం పతితం _ మా కరోతు కోఒవి గర్వమళభత్రాసారే సంసారే,
ఆనుబంధము 150 అమె యోక్క. నమున్నతమగు ఆంతటి స్రనభారము సైతము పడి పోప్టటను చూచినతరువాత ఆసొరమగు నీనంసారము నందెవ్వరుమ గర్వము నొందనక్కరలేదు* మూ. ఉచ్చట్టాడా వి సునంగయా వి నంవుజ్జయా వి తుహ థణయా తరుణమణకయణసారం హరంతి జంతే మహచ్చరియం,” 10 అర్య లీ అజ్‌ ల్లో, ఉచ్చస్థానాపవి సునంగతావవి నంపూర్ణావవి తథా (తవ) న్తనకౌ తరుణమనోరత్నసారం హరతో యతృన్మహాళ్చర్యమ్‌. సనములు ఉచ్చస్థానమునందుండియు సునంగతములయ్యు (కలసి మెలసీ యుండియు) నంపూర్ణములయ్యును తడణుల మనన్సనెడు రత్న సారమును హరించివేయుట మహాశ్చర్యకరము కదా! మూ. “ఠాణాయరేహిం ఏహి ఆఅహోము హేహిం ఆణవరయవడఢే 0 సిహిణేహి నరిందేహి వ కిం కిజ్ఞణ వయవిముక్కేపాం” 1] క్ట స్థానక రాభ్యామాధ్యామధో ముఖా భ్యామనవరత[పొడాధ్యామ్‌ _న్తనాభ్యాం (సిహిజేహి- న్నే హశీలాభ్యామ్‌? ) నరేంగదా భ్యామివ కం (క్రియతే సదవిముక్తీకాభ్యామ్‌. ల్‌ ఈ ననములు స్వస్థానమునందుచేతులు, భుజముల కండరము లుండుట వలన జారిపోకుండ నిలిచినవి, అఆధోముఖములు, నిరంతరము 'ప్రైరములు ((ప్రారవయస్సులోనే సనావిర్భావ మగును). అట్టి సనములు "శమ స్థానమునుండి పడిపోయినప్పుడు (ముదిమి, మునుగొని వచ్చినప్పుడు) ఏమి చేయగలవు? అశ్లే నరేం్యదులును, తమ స్థానములలో కరమును (వన్నును) (గ్రహించువారు. తరోమఖరై, అత్మిపొడులయ్యను, పదవీ చ్యుతులైనప్పుడేమి చేయగలరు?
, 1600 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ అష అర ఒడి లావణ్ణ పజ్ఞా, (లావణ్య పద్ధత్సి మూ. “ఇహ తివలిరమబే ఇహవయణకమలే ఇహ కఢిణవిలథణవట్టే అక్ష్రావ లావజ్ణ :ఫరియం ? ఢరుంగఢుంగేహి. శై శ్లో, ఇహ (తివలిరమణ ఇహ వదనకమల ఇహ కఠినవివులస్తనపవై (పౌాఠయవత్యా లావణ్యం ఫలితమివ _న్తబకన్త బకై 8,
. ఇదిగో, ఇచ్చట తివలిరమణము (జఘన్మప్రాంతము)కలదు. ఇట వదనకమలమునందిట కరఠినమగు విపుల స్తనపట్టమునందు (పౌరయువతి యొక్క లావణ్యము (లావణ్య వృక్షము) గుత్తులు గుత్తులుగా పండుచున్నది* మూ, “అన్నన్నా మేహలయా అవ్నన్నో కంచుఓ నవవహుఏ
పరిహేఉం న సమప్పణ సమారుహంతమ్మి తారుజే. జ్‌ న! క్లో, అన్యాన్యా మేఖలా అన్యాన్యః కంచుకో నవవధ్వాః పరిధాతుం న నమావ్యతే నమారోహతి తారుణ్యే, ఇ ఆ-మేఖల తీరు వేరు, ఆమె ధరించిన కంచుకము సౌఐగు వేరు. ఆ పెండ్లి కూతురు ధరించిన ఆభరణములు, కంచుకము వెరుగుచున్న కారు ణ్యమృులో ఇమడలేక పోవుచున్నది. నూ, “అంతోకఢంత మయణగ్ణి తాచియం వహ కణయకంతిల్లం బొలావ లావజ్ఞం ఉప్ఫిణియం థణభరమి నేణ ” రి అంతఃక్వథత్‌ మదనాగ్నితావితం వహతి కనకకాంతియ క్ష్‌ దాలాయా లావణ్యం బహిర్నిర్గతం _స్తనభరమిషేణ, " బాలిక ((పౌథయువతి-) యొక్క లావణ్యము శరీరములోపల నిరం రరము మదనాగ్నితాపితమయి కాగి ఉడికి బంగారు రంగుతో కూడుకొని యుండి స్తనభరమనెడు మిషతో వెలికి పొంగి, పొరలి వచ్చినది*
ఆనుబంధము . | 161
మూ సహస త్తిజంన లజ్జ థణహరభారేణ మృజ్ధతణుయంగీ భంజణభఏణ విహిణా దిన్నో రోమావలీఖంభో క్రీ
శ్లో నహసేతి యన్న భజ్యతే న్తనభరభారేణ మధ్యతనుకాంగ్‌ భంగభయేన విధినా దత్తో రోమావలీ_నృంభః,
ఈ న్రీయొక్క నడుము పిడికెడంతనే. స్తనభరము యొక్క కారము వలన తటుక్కున నింతసన్నని నడుమేల విరుగుట లేదనగా అట్లు విరుగ కుండుటకు విది రోమావళియనెడు స్తంభమును కల్పించుటయే హేతువు. మూ. జాలాకవోలలావజ్ఞజిజ్దిీఓ చంద లిజ్ఞనే కీస
ఆహ మాణో న హు కీరత ఐహురయణవిధూసియాపుహవీ ర్‌ శో, దాలాకపోలలావణ్యనిర్తికళ్చంద్ర భిద్యసే కస్మాత్‌ ల ణి
అథ మానోన ఖలు '్రీయకాం బహురత్నవిభూషితా సృథివీ.
ఓ చం్యదుడా | బాలికయొక్క కపోలలావణ్యము. చేతిలో ఓడి పోయితినని ఏల ఖేదము నొందెదవు? ఇక అభిమానమును పెంచుకొనకుము. ఈ పృథివి యందనేక రత్నములుండి పుడమిని విభూషిత మొనరించు చున్నవి. (జాలా లావణ్యము ఒక రత్నము. దాని (_పకాశమునకు చర్మదు డీసు వహింపరాదు, మూ, “బాలా లావత్ణి జిహీ నవల పల్లి ప్వ మాఉళింగన్న ల
చించి వ్వ దూరషక్కా రకేఇ లాంాఉయం హియయం 6 శ్లో. దాలా లావణ్యనిధిర్నవీనవల్లీవ మాతులింగన్య
చించేవ దూరపర్వూ కరోతి లాలాకులం హృదయమ్‌.
బాలిక లావణ్యనిధి, లేత నిమ్మచెట్టుకు నీరెత్తినట్లు నవనపలాడు చున్నది చింతకాయవలనే దూరాన, చిటారు కొమ్మమీదనుండియే నోటిలో నీద ఊరించుచున్నది.
సువయ పజ్జా (నురత పద్ధతి) మూ. ఆన్నోన్నచేహణ్శిజ్ఞర ష్‌ యు
విఇజహియమాణ ఆరియకువియాణం
వత్తియజణాణ సురవఏీ
జం సోక్టం తం పుడం అమయం, (|
162 వజ్జాలగ్గమ్‌ బ్బా అన్యోన్య న్నే హనిర్హర వికీర్ణ హృదయా నామలీకక్షవితానామ్‌. విశ్వ స్తజనానాం సురతే యత్‌ సౌఖ్యం తత్‌స్ఫుటం అమృతమ్‌ (ప్రేయసీ (ప్రియులకు పరస్పర విశ్వాసమున్నచో వాని హృదయ ములన్యోన్యము స్నేహమనెడు వెల్లువచే. _చెల్పాబెడురయి డిఃరకనే పర స్పరము చిరుకోవమును (పదర్శించుచున్నచో అట్టివారి మదన్మక్రీడలం దేసాఖ్యము కలుగునో అది అమృతము. మూ, “సురయావసాణసమయే మఉలియణయణాణణా య బింబొట్టి అలహంతీ సురయనుహం పానత్హముహీ వియం భణఐఇ.” శ్లో, సురతావసానసమయే ముకుళలితనయనాననా బింబోక్షీ అలభమానా సురతసుఖం పార్వస్థముఖీ (వయం భణతి. మూ. "సురయవ్పసు త్త కోవణ అవ్చంభర మాహురే వివజ్జిహిసి కయకజ్జ కిం న యాణసి అనమత్తరయాణ జం దుఃఖం.” క్రి శ్లో. సురతప్రసువ్త కోవన ఆత్మంభర మా ఖలు రే విపళ్స్యసే . కృతకార్య కిం న జానాసి ఆనమా_ప్తరతానాం యద్దుఃఖమ్‌. మూ, “చలవలయమే హలరవం కలకలికమణోహరం చ సోఊణ ఈసారోసో మహి ల్తణం న ముక్కం సవత్తీహి “ం డీ
ఆనుబంధము 168 క్లో చల వలయ-మేఖలారవం
కలయు క్రమనోహరం చ (ఫత్వా
ఈర్ష్యా రోష మహిలాత్వం చ
ముక్తం నపత్నీభిః.
చలించున్న గాజులరవః, ఒడ్డాణపురవము, కలకలముగా ఆవ్యక్ష మనోహరముగా వినిపించినప్పుడు నపత్నులు ఆనాయిక_వై ఈర్ష్య, రోషము, గ్రీత్వమును. విడిచివేసిరి, (ఈమెకున్న _ న్వైపుణ్యము ముందు మేము తీసిక ప్రేయని ఈమెముందు మా శ్రీత్వమేమి నిలుచునని ఇట్టిడానితో ఈర్ష్యను రోషమును వహించరాదనియు భావించిరి. ఇది పురుషాయిత వర్ణనము గదా, మూ. “బాలా అసమ త్ర్తరయా .
రయావసాణమ్మి వహరిసే భణ
కిం సుయని నొహ, హం సుయమి,
కింమ వజ్జత్తకజ్టోఒసి” క శో దాలా అసమా_వ్రరతా
రతావసానే వ్రహృష్టా భణతి
కిం స్వవిషి నాథ, ఆహం
న్వవిమి కిం ఖలు పర్యావ్త కార్యోఒసీ.
అత్తా వా అద్య ంభ వా పెమ్మవజ్ఞా [ఎమ పద్ధతిః]
మూ, “వఢమారంభమణహర
ఘణలగ్గం మాణరాయరమణిజ్జం
పెమ్మం సురిందచావం
వచంచలం రుత్త్తి వోలేఇ.” శే క్లో. వ్రఠమారంభమనోహరం
ఘనలగ్నం మానరాగరమణీయ? పేమ సురేంద్రచావ ఇవ చంచలం రుటిత్యవ(క్రామతి.
16కి వజ్బాలగ్గమ్‌ పేమ సురేం్యద చాపము వంటిది. తోలిదశలో మనోహరము. దట
ముగా అల్లుకొనునది. మానము (ఆభిమానము) అనెడు రాగముబే (మక్కువ
-తగులు) రమణీయము, చంచలము, ఉన్నట్టుండి తోలగిపోవును (ఇంద
రనుస్సునంతియే* ఆరంభదశలో మనోహరము, మేఘమునకు లగ్నమై
యుండును. ఎజుపురంగుచే రమణీయముగానుండును. ఇది చంచలమ్ము
ఉన్నట్టుండి మటుమూాయచుగును.
మూ, “"ఇణభంగురేణ వినమేణ హారిణా దుణ్ణీవారవన రేణ ఆణవట్టియనబ్భావేణ సవ్వహా హోఊ వెమ్మేణ.” ల
లి
ల్లో, కణభంగురేణ విషమేన హారిణా దుర్నివార్మపనరేణ అనవస్థితనద్భావేన సర్వథా భవతు 'వేన్టు.
(పేమ ఎల్లప్పటికి వణభంగురము, విషమము; మనోహరము, దుర్నివార్మపనరము (పేమ (పసరించుట నెవరును నివారించలేరుఎ సద్భా వము నిలకడగా నుండునదిగా, ఆగుగాక | (ఈ లోపములలోనే [పేమలోని మాధుర్యము వెలువడును.) మూ. “*జఇ దేవ మహ పసన్నో మా జమ్మం దేహి మాణుసే లోయే
ఆహ జమ్మం మా వెమ్మం ఆహ వెమ్మంమా విఓషయం చ," 8 శ్లో యది దేవ మమ (వ్రసన్నో మా జన్మ దేహి మానుషే లోకే
అథ జన్మ మా పేమ ఆథ (పేమ మా వియోగం చ,
ఓ దైవమా! నీవు నా ఎడల పసన్నుడవైనచో మనుష్య లోకములో నన్ను పుట్టించవలదు. ఒకవేళ విధిలేక పుట్టించిస నా మనమున (పేమ నింపకుము, ఇక తప్పని నరిగా (పేమ నింపిన (సియల ఎడబాటును మా్యతము కలిగించకుము.
అనుబంధోమ్సృ 165 మూ. లఅన్న౦ తం నయదలియం వి మిలఖ రనగోలియవ్వ జం వెమ్మం అస్త్మం మయచ్చి ముత్తాహలం వ పుట్టం న నంభడణ,” కీ బ్లో. అన్యత్‌ తత్‌ శతదలితమవి మిలతి రనగోల్రిశ్త్వ యక్‌ (వేమ అస్మాకం మృగాక్షి ము క్రొఫలమివ స్ఫుటం న నంభటత్తే, రసగు?ికలవలె నూరుముక్కలయినను కలిసికొనిపో్యో (పేమ భిన్న జాతికి చెందినది. ఓ మృగాక్షీ! మా నిషయములో మా్యతము ఒకసారి. విరిగిపోయిన మనస్సు (పేమ ముత్యము వలె గ కలసికొనదు. ముత్యము ముక్కలైన తిరిగి కలియునా? . మూ, _దఠబేహణాలవనరియనద్భావదంన్స రఇిసుయంధన్స వెమ్మువ్పలన్న ముద్దే మాణతుసార్రో చ్చియ విణాస్తో* ౮ ల్లో దృఢ న్నే హనాల్యవనృతనద్భావదలన్య రతిసుగంధన్య (వేమోత్సలన్య ముగ్గ మానతుషార వవ వినాళ, దిట్టమగు స్నేహమనెడు నాళమునుండి విచ్చుకున్న సద్భావమనెడు రేకులుండి రతియినెడు సుగంధమును విరజిమ్ము చున్న (పేమోతృలమునకో ముద్దరాలా! ఆభిమానమనెడు మంచుమాతమే వినాశకరము. మూ, “అవ్వో జొణామి ఆహం వెమ్మం చ హవేజ లోయమజ్ఞృమ్మి థిరఆసాఏ రఇఖయం న వీడియం నవం దివ్వేణ,”* ఢి ళో. అహో జానామ్యవాం (పేమ చ భవలి లోకమధ్యే స్టీరయా రచితం న వీడితం కేవలం దై వేన, అహో లోకములో (పేమ కలుగునని నాకు తెలియును. స్థిరముగా ఆళాబంధముచేత రచితమయి కేవలము దైవము (భాగ్యము) వలననే పీడింప బడునది (పేమ. (మానవులు (పేమను ళుంచివేయజాలరు, కేవలము క్షైవము దానికి హేతువగును,
166 వజ్జాలగ్గమ్‌ మా, “జాన చంఇ తా అమయం చలియం పెమ్మం వినం విసేసేఇ దిట్టం సుయంవ క్‌త్త వి మయచ్చి విసగబ్భిణం ఆమయం.”' శ్లో, యావన్న చలతి తావదమృతం చలితం (ప్రేమ విషం విశేషయతి దృష్టం (శుతం దా కృుకావి మృగాచి విషగర్భితమమృతమ్‌. (యేమ (పసరించనంతవరకు అమృతమే, ఒకసారి చలించుట కారంభించినచో నది విషమును మించిపోవును. ఓ లేడికన్నులడానా! విష గర్భితమయిన అమృతముండునని ఎచ్చటనైైనను వింటివా? చూచిలివా? మూ, “భగ్గం న జా ఘడిటం దుజ్ణణహియయం కులాలభందం వ సయఖండం వి ఘడిజ్జణ కంచణకలస్తో సుయణచిత్తో.”” రి శ్లో. భగ్నం న యాతి ఘటితుం దుర్దనహృదయం కులాలభాండమివ 'శతఖందమవి ఘట్యతే రాంచనకలశః సుజనచి త్రమ్‌, దుర్జీసచిత్తము కుమ్మరివాడుచేసిన కుండవలె ఒకసారి విరిగినచో మరల అఆతుకుకొనదు. సజ్జన చి త్తమయితే బంగారు కలశము వలెనూరు ఖండములయినను తిరిగి ఆతికించుటకు వీలగును. మూ, “ోభగ్గం ప్పబో ఘడిజ్జఇ కణయం కంకణణేఉరం నయరం పుణ భగ్గం న ఫడిజ్జఇ వెమ్మం ముత్తాహలం జల్చం.ి థి న. వే అటి శ్లో భగ్నం వునర్శట్యతే కనకం కంకణ నూపురం నగరమ్‌ పునర్భగ్నం న ఘట్యతే (పేమ ముక్తాఫలం జాత్యమ్‌. విరిగిన బంగారము కంకణనూపుర ములును భగ్నమయిన నగరమును సైతము తిరిగి జోడించవచ్చును. గాని విరిగిన _పేమను మేలుజాలికిచెందిన ముక్తాఫలమును తిరిగి జోడించవీలుపడదు. మూ. “సోకోవిన దీసఇ సామలంగి జో ఘడఖఇ విఘడియం 'పెమ్మం ఘడకప్పరం చ భగ్గం న ఏఇ లేహి చియనలహింంి 10
అనుబంధము 167 శ్లో. న కోఒవి న దృశ్యతే క్యామలాంగి యో ఘటయతి విఘటితం (వేమ ఘటకర్పరం చ భగ్నం నైతి తైరేవ సకరైః
ఓ క్యామలాంగీ] విరిగిపోయిన (_పేమను ఘటింపజేయువారలెవ్వరును ఇంతవరకు కనిపించలేదు. ఆది పగిలిపోయిన కుండ పెంకఘవలె పనికిరాక పోవును
మాణ వజ్ఞా, (మాన పద్రతిః) న! ఖ మూ. “దంతే తిణాఇ కంఠే కువారయం సుందరం చ తుహ ఏయం
మాణమడప్పరణడిఏ తుహ మాణో కేణ నిద్దిట్టో.” . శ్లో. _దంతే తృణాని కంఠే కువారకం[1) సుందరం చ తవైతద్‌
మానాహంకారవంచితే తవ మానః కేన నిర్జిష్టః
నోటిలో గడ్డిపరకలు, కంఠములో కువారకము (కువాడము-కుత్సితపు మాటలు), ఇది చాలా సుందరముగా నున్నది. అభిమానము, ఆహంకారముతో, వంచింవబడిన దానా! ఈ మానమును వహించమని ఎవరు చెప్పిరి? మూ, “వయేవ కహ వి మాణుసిహీఇ తహ మహమహావిఓ మాణో
జహ భేయకుసలనంధానమే_త సో విఓ జాఓ” లి శో, ఏవమేవ కథమవి మనస్విన్యాః తథా (వసారితో మానః మ!
యథా కేమకుళలనంభాషమ్మాతః న (వయో జాతః,
ఈ విధముగనే ఎట్లో, ఏదో ఒక విధముగా, మనస్విని (మానవతి) తన అధిమానమును పెంచుకొనినది. డాని వరిణామమేమన, షేమమా? కుశలమా ?"” యను సంభాషణకు మ్మాతమే తన మాటలను పరిమితము చేసి కొని ఆంతటివరకు మా్యతము (పియునితో నంబంధము పెట్టుకొనినది.
1686 వజ్చాలగ్గమ్‌ పవసియ సజాం (1పోషిత పద్ధతి; జ థ్‌ మూ. "“వాసార త్తే పవాసియాణ విరహగ్గితావ తవియాణం అంగేసు లగ్గమాణో వధఢథమాసారో ఛమచ్చమఖ.” | శ్జో, వర్షార్యాతతే (ప్రవాసినాం విరహాగ్నితాప తప్తానామ్‌ అంగేషు లగన్‌ ('ప్రథమాసారశ్ళమచ్చమాయతే. వర్షాకాలపు ర్యాతియందు _పవానము చేయుచున్న వారల విర హాగ్ని తాపతప్త్రమగు అంగములకు లగ్నమగు [పథమాసారము [లాలి వాన చినుకులు] చిమ చిమ లాడించును. [వేడిగా నున్న వస్తువు మీద పడిన నీరు చిమచిమ లాడునుగదా!] విరహ వజూ (విరహ పద్ధతి; జ". థి మూ. “జేహిం సోహగ్గణిహీ దిట్టో నయణేహి తేహి తే చ్చియ రుయంతు అంగాఇ ఆపొావియసంగమాఇ తా కీస భిజ్జంతి. || శ్లో, యాభ్యాం పొభాగ్యనిధికృష్టో నయనాభ్యాం తే ఏవ రుదకామ్‌ ఆంగాన్య్యప్రావ్లసంగమాని తత్‌ కస్మాత్‌ భిద్యంతి.
" ఏ కనుదోయి చే సౌభాగ్యగిది యగు (పియుడు, చూపులకందెనో ఆ కన్నులు [విరహతాపముతో] ఏడవ వచ్చును, గాని ఈ ఆంగముల కత నితో సంగమమే (పాప్తీంచలేదు. అవి ఏల ఫేదము నొందును. (ఇది కేవల గణితము, దుఃఖమును మరచుటకై ఆన్న మాటలివి+) మూ. “"తుహ సురతపవర తరవల్దవలగ్గకవలాణ లద్దమాహప్పో
మహ మణకరపహో ముద్దే దక్థాకవలం వీ వరిహరఖ.” లి బై, తవ సురత్యవవరతరువల్లవలగ్నకవలానాం లబ్దిమాహాత్మ్యః మమ మనఃకరభో ముగ్గే (ద్రాశాకబలమవీ వరిహరతి.
అనుబంధము 100 " ఓ ముద్దరాలా] నీ సురతమనెడు (పవరమగు వృక్షమునకు లొడి'
గిన చిగురటాకఈకనకు లగ్నమయిన కబలములవలన మాహాత్మ్యమును
పొంది(నంతసించి గొవ్పగా భావించుకొని) నా మనన్సనెడు ఒంటె ఇస్పుడు
పిడికెడు (దాషలను గూడ తినకున్నది నీవు కలిగించిన సుఖముముందు
ఇతర సుఖము లేపాటివి?
మూ. “విరహగ్గిజలణణాలాకరాలియం కువలయచ్చి మహ లింగం తుహ రమణమహాణఇపాణివణ ముద్దే వవిక్షాహి,” లి
శో విరహాగ్నిజ్వలన జ్వాలాకరాలితం కవలయాక్ని మమ ఆంగం
తవ రమణమహోనదీపానీయేన ముగ్గే విధ్యావయ.
ఓ ముగ్గా! విరహాగ్ని ఆగ్నిజ్వాలలను వెదజల్లగా ఆ వేడికి కరా తము (కాలిపోవుచున్న) నా అంగమును ఓ కువలయాళ్షీ! నీ ఠమణమనెడు పానీయముచేత చల్గార్చుము, మూ, “రేహణ వియవడిరుంభణ వసొరియం సురయమందిరద్దారే
. _హలాహల్దావియ థోరథణహరం భుయలయాజుయలం.” శీ శో. రాజకే (వియ(సప్రతిరోధనవసారితం సురతమందిరద్వారే న. ః హేలాబాలితస్టూల_న్తనభరం భుజలతాయుగలమ్‌, సురతమందిర ద్వారమునండు బయటకు పోకుండ ఆపుచు (పియడు ని*ంచునియుండగా హేలగా సనయుగమును చలింపజేయుచున్న ట్టి (వయ రాలి భుజలతాయుగలమును చూపు దృశ్యము రాజిల్లుచున్నది. మూ. “తొ జాఇతా నియత్తణ ఠాణం గంతూణ యుతి వాహుడబ వియవిరహో ఘోడా విగ్గహే వ్వ హియఏ ననంఠకాణ,” క శ్లో, _తావద్యాతి రావన్నివ ర్తతే స్థానం గత్వా ఢుటితి వ్యాఘటలి న! (వియవిరహోఒళ్ళో వ్మిగహ ఇవ హృదయే నా నంతిష్టతి,
170 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ (వియని ఎడబాటు అంతలోనే తగ్గిపోపును మరి కొంత సేపటికి తిరిగి పెద్ద పెట్టున త్వరితగతితో తిరిగి వచ్చును. ఊపిరి సలుపనివ్వక ఒక్కు మ్మడిగా వచ్చును. గుజ్జపు వ్మిగహము ఒక్కచోట నిలకడలేక కదలుచునే యుండును, ఆజ్హ్ర పియ విరహమును హృదయములో స్థిరముగా నిలకడ గలిగి యుండదు. + మూ, “న జలంతి న ధగధగంతి న విమసిమంతి న ముయంతి
- ధూమవత్తీఓ అంగాఇ అణంగపరవ్యసాఇ ఏయేవ దజ్జ్భంతి * 6 శో న జ్వంంతి న ధగధగంతి న నిమసిమంతి న ముంచంతి
- ధూమవ రీః ఆంగాని ఆనంగవరవళాని ఏవమేవ డిహ్య:తే. అనంగవరవశములగు అంగములు కాలిపోవు. ధగ ధగ మంటలు మండవు, చిమచిమలాడదు. పొగరాజదుం ఇట్టి పరిణామములు ఏవియును లేకయే దహింపబడుచుండును. మూ. “వడ్డని విరహే హన్ససి సమాగమే హా నిసే నినంసా సి భద్దే తుమ౦ వీ మహిలా తహ విహు దుఃఖం న యాణని.” శ్రో+ వర్ధసే విరహే (హ్రనసి సమాగమే హా నిశే నృళంసాసి భద్రే త్వమవి మహిలా తథాఒవీ ఖలు దుఃభం న జానాని. ఓరేయీ! నీవు ఏిరహముతో పెరుగుచు సమాగవ కాలములో మటు చగా మారుచుండెదవు. నీవు నిజముగా నృశంసురాలవు సుమా। భదే! 'సీవును స్రీవేగదా! ఆయినను మా దుఃఖము నెరుగజాలకుంటివి.. (నికా శబ్దము స్త్రీలింగముగావున కవి ఈ చమత్కారమును చేసెను.) ॥
అనుబంధము | 171 అణంగ వజాః (అనంగ పదతిఖ ద్‌ 0 మూ. “తా కిం కరోమి మాఏ నిజ్జియరూవన్స కామదేవన్స దడ్డం వి దహణఇ ఆంగం నిద్దూమో నంఖచుణ్ణువ్వ.” కే ఢి 6 ష్‌ శ్లో, తత్కిం కరోమి మాతర్నిర్దితరూవన్య కానుదేవన్య
దగ్గమవి దహత్నంగం నిర్జూమః శంఖచూర్థ ఇవ. .
' బయమ్మా! నేనీ కామదేవునితో నేమి చేయుదును? అతడు నిర్జిత చూపుడు (జయింపబడిన = దగ్గమయిన రూపము గలవాడు.) మొదతే కాలి పొయిన అంగమును, పొగలేని గవ్వలసున్నము వలె తిరిగి కాల్చి వేయు చున్నాడు. మూ హోరేణ మామి కుసుమచ్చడాయలుప్పన్న చిచ్చిణా దడ్జో
వమ్మీసణో న మన్న£ ఉలూ' ఓ లేణ మం దహ£ణం"” ల
అ అర్‌ అ వ లే ఆ ః ల్లో హారేణ మామి (నలి!) కుసుమచ్చటాతలతృ్పన్నవహ్నినా దుః
వర్మేషణో న మన్యతే విధ్యావిత స్తేన మాం దహతి.
ఓ సభీ! కుసుమచ్చట (రాంతు)ల వంటి కాంతిలోనుండి పుట్టిన హర నంబంధమగు (ముక్కంటి నుండి బయల్వెడలినది) ఆగ్నిచేత దహింవ బడిన వర్మేషణుడు (వర్మ - కవచమును గోరువాడు - భటుడు - మన్మ థుడు) తాను కాలిన మంట చల్దారిపోయినను, ఒప్పుకొనక ఇంకను నన్ను, (విరహాగ్నిలో) దహించివేయుచున్నవాడు,
తి లం రాళ లి. అగ జర
పియాణు రాయపజ్ఞా, ((పియాసురాగ పద్ధతి) మూ. “జే కేవిరసా దిట్టిప డాడి చే భరహభావియా బాహ
తే నచ్చిజ్జంతి ఆణచ్చియా వి సాహసా పిఏ దిట్టి” | శ్జో, యే కేఒని రసా దృష్టయో యా యే భరతభావితా భావాః తేతే నర్యంతేఒన్ఫతా (అనర్హితా) అవి సహసా (వ్‌యే దృష్టే.
క్షే7కి వజ్జాలగ్గమ్‌ ఎన్ని రనములున్నవో, యేయే. రకములగు చూపులున్నవో (స్నేహ చరితములు) ఎన్నియెన్ని భావిత భావములో [భరత?] ఆవి యన్నియును _ ఉన్నట్టుండి పియుడు కనిపించగనే నిశ్చలముగా (ఆన ర్తితములై) ఉరుకు ఆళావకుండినను ఆవణమున వానికి ఆట పట్టించినట్టయి, నాట్య మాడును, . మూ, *ోసో కత్ధ గఓ సో సుయణవల్లహో సో సుహాసియసముద్దో సో మయణగ్గివిణాసో జో సో సోనెఇ మహ హియయం.” ల్ల. న కుత్ర గతః న సుజనవల్టభః న సుభాషితసముద్ర స మదనాగ్నివినాశః యః న శోవయతి మమ హృదయమ్‌. ఆ సుజన వల్లభుడు సుభాషితసము[దుడు, ఆ మడనాగ్ని వినా శరకుడు నాహృదయమును శోషిల్బనేయువాడు ఆత డెక్కడకు హోయెనోగదా మూ. “సో మాసో తం విదిణంసారాఈ సవ్వలక్థణనడణ్ఞా " అమయంవతం ముహుత్తం జత్ధ వియో రుత్చి దీసిహిఇ.” 3 క్లో న మాస న్తదవి దినం సా రతిః నర్వలక్షణసంవూర్జా అమృతమివ స ముహూర్తో యత (వయో ్ట్చ్య్బటితి (దశ్యతే. ఆదే మంచి మానము, ఆది ఒక్కటియే సరియగు దినము. ఆర్వాతియే నర్వ లవణనంపూర్ణము. ఒక్కుమ్మడిగా పియుడు కినిపించబోవు ఆ స్థానము ఆ ముహూర్తమును ఆహా అమృతమయములు, మూ, “హియయట్టిఓ వి వియో తహవి హు నయణాణ హోఖ దుప్పేచ్చో 'పెచ్చహ విహిణా న కయా మహ ఉయకే జాలయగవక్టా త్తీ ల్లో హృదయస్థితోఒవి వియన్తథావి ఖలు నయనానాం భవతి దుష్చే్రక్ష్యః (వేక్షర్వం విధినా న కృతా మమోదరే జాలకగవావాః,
అనుబంధము [178 (పియడు హృదయస్థితుడయినను, గుండెలో గూడు కట్టుకొని
యున్నను కన్నులకు మ్యాతము కానరాడు. (ఈ విరహవేళలో) నిధి నా
కడుపులోనికి తాంగిచూచుటకు జాలకగవాక్షములై నను (సోరణగండ్ధు-కిటి
కలు) అయినను, ఏర్పాటు చేయలేదు చూడుడు. ॥
మూ. పహోహీ తం కిం పిదిణం జత వ్‌ఓ బాహువంజరణిబద్ధో
విత్తే సురయవనంగే పుచ్చిహిఇ పవానదుక్టాణం,” 5 కో, భవిష్యతి తత్‌ కిమపి దినం యత్ర (వియో వాహువంజర ళు
నీఐద్ధః వృత్తే సురత్యప్రనంగే (వక్ష్యతి (వ్రవాసదుఃభాని,
ఆ రోజు ఎంత రమణీయముగానుండునో గదా! (పియుడు నా బాహపంజరని బద్దుడె సురత్మపనంగము (పవర్తమానమగుచుండ (ప్రవాస కాలమునందలి దుఃఖములను గూళక్చి నన్ను (పశ్నించుచుండును. మూ, “దిన్నం గేజ్హ ఇ అప్పే£ పర్టియం ఆన£ఇ, బోయణం దేఇ
ఆక్టఇ గుజ్జ్యం పుభ్ళేఇ పడివయ౦ం జాణ తం రతం.” 6 ళో దత్తం గృహ్హాతి ఆర్ప్వయతి (ప్రార్థితం అళ్నాతి భోజనం దదాతి
. ఆభ్యాతి గుహ్యం వృచృతి (వ్రతిపదం జానీహి తం రక్షమ్‌. ఇచ్చినది (గహించువాడు, తాను తిరిగి కోరినది ఇచ్చువాడు, నీచేత భుజించువాడు, భోజనమును పెట్టువాడు, రహస్యమును తెలుపువాడు, తిరిగి వెంటనే నీ మంచి చెడ్డలను గూర్చి _పశ్నించువాడును, ఆట్టివాడన రక్తుడని తెలిసికొనుము. దూరః వనజా. (దూకి పద్ధతి; జ న కళ్ళి ర అల ని తి ఉరస మూ. “ఆహవా తుజ్జ్య నదోనో తన్ప ఉ రూపన్న హియకింసస్ప అజ్జా విన ప్పసీయః ఈసాయంతి ప్వ గిరితణయా."”" 1
శే క "వజ్టాలగ్గమ్‌ క్ల. అథవా తవన దోషనస్తన్య రు రూపన్య హితశ్లేశన్య అడ్యావి న ప్రసీదతి ఈర్షాయమాబేవ గిరతనయా. పరమేశ్వురునితో డదూతి అన్నమూటలివి, *లడ్రవా ఆదీ నీ దోషము గాడుః క్లేశమే హితమయిన ఆరూపము యొక్క దోషమే యిది. (నీహాపము పౌర్వతిళ్లేశకారణమయినది. ఇప్పటికిని కోపగించుకొని ఈర్ష్యచే కాజోలును గిరితనయ నీయెడల వనన్ను రాలగుట లేదు.” మూ. “కన్స వహిజ్జంతి వుడం దూఇ-ణట్టాణ సహి కజ్జ్ఞాఇం అహవా తోయవసిద్ధం న ఫలంతి సమ్కుడారామా.” లి శ్లో కన్య కళ్యంతే స్పుటం దూత్రీవినష్టాని నభి ౯ర్యాణి అథవా లోక(్రసిద్దం న ఫలంతి నమర్కటారామాః. 9 ఎవరిముందు స్పుటముగా చెప్పుకొనవలెను? ఆసలుసంగతి ఏమనగా కార్యములు చూతీవినష్టములు (దూతీగణము, చెడగొట్టినవి) ఆధవా కోతులు తిరుగు తోటలు ఫలించవనునది లోక 'పసిద్ధమగు విషయమే గడా! ఓీలుగొవియా వజ్ఞా, |[అవరుగ పద్ధతి; ౧ ణి లా ఇ నూ. సా దియహం చియ పేచ్చఇ నయణా పడియాఇణ దవ్పణ తలమ్మి ఏఏహి తుమం దిట్టో సి సుహయ దోహిం వీ లచ్బీహిం. .. శ్లో, సా దివనమవి (పేక్షతే నయనే వతితే దర్చణతలే ఏలాభ్యాం త్వం దృష్టోఒసి సుభగ ద్వాభ్యామవ్యడిభ్యామ్‌. _ ఆమె పగటిపూటగూడ అఆద్దమునందు పతిబింబించిన తన కన్ను లను చూచుకొనును. ఎందుకనగా ఈ రెండుకన్నులతోనే గడా ఆమె . సువభగుని చూచినడి- (ఆవి ఎంత (పియములు),.
ఆనుపంవము 7ష్‌ లి భూ శక ఇగ -వేఖి, వి అచ వ ల ఉప అఎవబొ _ళతు్తూ విజవహా భాందన సెక షం లలి ॥ వచె -తుహవిరచంచవాంయ చక తవ0 ఆహ చ్భావ ం న్‌ అ చాత ల్ని సమె చ వ అశనాఖ న చ్‌ ఓ, పట ఆఎహాజం జె ఎస్జై౦ం ణనాసహ్‌ం పి ఎనసయం. ల కో త ఆల్‌ ం న క్‌ జల వంట సవ 2 ఇ, జాం జ ఇ జ్‌ ర" చంకా వ టప ఒర వా దొాలక ఎ౭ఖిం స్‌వమవ ఠా షూ వి వం నినా వత్చి జ వా సల సై మి ణంల వ గూ అల ప. యా తి నెన్న కం ఆ మా స అల ంంక్టీ ప్‌ టాం నశ్వాంలిబు. వ నాలవండాలీ! యడవాటువలన వలనిన మఃవములటుాడ వతి ర వా మ ఇరా జి అమ జి, “స " చశదవము లాం సైటు వచం వాటం కె్చరున కాప్పనపుడు క్‌ పైక మ వ్‌ ఇ ఆం జా శ వ సై జబ డి కొ 8. చక టైం టు సకం ఇ క్ష పేఎవెవ్ప లని విదిల్సినిడంనిట్టూక్పులు ప్రైతము నిటైక్నుమని. విడిచినవిం పల య్‌ స్‌ు లి య చే. ళం న అద సనం నలా ఉని వె ల ఆబ, చం దాయ నాహండదూక। లీఇ విఓీ సి తనము డాహాకో టా. జ | ఆజా మె ఆస నిట క52ంమెళి్‌ బై జ బో న ల్‌ ఎఎంటి అబ్బ అహం ఆ లేణ చిమ్చుక్షరం ళణిమోా. ల హా అ జూవ్వ ఖో కాం జ | గా సరా దూశీ చహౌం- 22 మలై వాహా,?*౯9 చం బహ రూ. నే. నలి (జా మానుల నావె+పి 23 మా ప ళ మైల, వా్యాలాం॥ న ను రూ... న ఇంజ జట్టే భలే ౩ క జ అనాం నై మియక తవ ఆయ॥ ఇతి తన ధరక్యాడీరం భజ మః ణ్‌ ఎజ్‌ ఖే ఆవు వల. లే ఓ కాలకనా! నేను దూతినాను నీవామె (పియకవసముకావవుప జ ఫీ వ్వ జ న్‌ా వే ఎవ. నెన్‌ ఇ్యాహౌకముకు. (యత్నమునుు చేయటలేకుు. ఆమె మవచించును. ఫై చా ల మేట వ్‌ వలం. కం వల నెం నే క శ న నకు అవక వకలునును. అకు హెశుపుపత ఈ రక్యామిరమునుు న్యా నా | అధర ఆఅం ళ్ళ వజ అ అ అ అం అ లే. ఆల “ప డం ఆ శలేళ్ళా నమ్ముతమాంవచనముమ్ము పలబకుచుంటెని. జ, మో అ అకా లర మొతం ణనీ మ పం నరమెశి న లన కి అహా క. ము స రం నామంంగ జొ నా సాన: యా -రె వం మమల ల లా వరల మాల ఆ మ్మెొమెల సర ఆఆ ఎవ ఆనం పల మె సం జావ నే క గం జవ జ్ట్టుం కొం శ్రి ణే ము అగ ఆ, చ్‌ మల లా న భా. ఖ్‌ నాసభళగ ళామలాంంి యా నా అ॥ళాంనక వృటుకి ఎరా గ! ఓ క లా ణ్‌ ఎక్‌ | అలి అదందు మెల అకా అడవ వజ * ఆ అభాంనిాత సహణాయాఎను కిల నమన రిల. య “ప వం ఈ ॥ః ఎడ్‌ నూ ం జ్‌ 7వ ల అనా ఆ త్త నం ఓ సువగుడా కేవలము ఎవరనిటూడ్పులవలన పవి ంచిన కందము చె చ వ నో న త ల = జం వా డై గలడయో, ఆ క్యామలాండి ఊపిరి ఆగిఐ పులి వలి వెంటచ వారని టిం
176 . వజ్ఞాలగ్గమ్‌. మూ. “వరవురవవేన విన్నాణలాహవం సుహయ సిక్టియం కత్ధ
జేణ వవిట్టో హియయే పథము చ్చియ దంనణే మజ.” ర్‌ శ్లో, పరవురవ్రవేశవిజ్ఞాన లాఘవం సుభగ శిషితం కుత
యేన (ఫ్రవిష్టో హృదయే (వథమమేవ దర్శనే మమ.
ఓ సుభగుడా పరులపురములను(ప్రవేశించు విజ్ఞానలాఘువము నెచ్చట నేర్చితివోయీ? తొలిచూపులోనే నా హృదయములోసిికి _పవేశించగలిగితివి గదా!
పంథియ వజ్ఞా, (పథిక పద్ధతిః) మూ, ఉద్ధచ్య్చో వీయణ జలం జహ జహ విరలంగులీ చిరం వహిఓ పొవాలియా వి తహ తహ ధారం తణుయం వీ తణువఖ.” | ల్లో, ఊర్జ్వాకః విబతి జలం యథా యథా విరలాంగులిశ్చిరం వథికః
(వ్రపాపాలికావి తథా తథా ధారాం తనుకామవి తనూకరోతి.
పథికు డతిజాప్యమునుచేయుచు. ఎట్బెట్టు చేతివేళ్ళను విరళముగా చేయుచు (దూరిముగాజరిపి జల్లెడగా మార్చుచు) కన్నులను వెకెత్తి నీటిని (తాగుచున్నాడో అతనిఆంతర్యమును (గహించిన (పపాపాలిక ఆదేవిధముగా నన్నగానున్న నీటిధారనింకను సన్ననిదాసిగా చేయుచున్నది. (పథికునకు తన మీద ఏర్పడిన మధుర భావమును (గహించి చలివేం్యదములో
' బాటసారులకు నీరుపోయు జాణ తాను తన్మపేమను వ్యక్తము చేయుచు నీటిధారను నన్నగాచేసి ఆదాటసారి తన సౌందర్యమును (గోలుటకవకాశము కల్పించినది. ఆన్యోన్యాలంకారమునకు ఉదాహరణగానిచ్చు నీగాథ (పాకృ తము పేరు తెలిసిన వారందరకును తెలియును,ఇది గాథాస ప్రశతిలోని గాఠతఎ మూ. “ఆహిణవగజ్షియనద్దం మోరాణ య కలయలం నిసామంతో మా పవస ధిట్ట పంథియ మరిహిసి క్షింతె వదక్టేణ,” లి
అనుబంధము 77 క్లో ఆభినవ గర్జిశళబ్ధం మయూరాణాం చ కలకలం నికామ్యన్‌ అద జి జ య్‌ జ జబ్‌ గి గ్‌ మా (వ్రవస ధృష్ట వథిక మరిష్యసి కం తే (వవాసేన. కొత్రగా గుమిగూడిన కారుమొయిళ్ళసద్దు, మయూరముల కేంకార యుక్త కలకలమును వినుచు ఓ ధృష్ట పథికుడా! (మొంగివాడా!) (వవాన మునస బయలుచేరవలదు. చనెపోగలవు, (వవానమెందులకు నీకు. మూ. “*వాసార లే దాజిచువణ దానం విమగమాదేణ మావా ఛి ౧ పహివణ పహియఫఘరిచే దయావియా థరహరంతేణ.” లి శో పర్షార్మాతే వాతోదూలేన వాసం నమాగరయతా రా మె య క్షి పథికేన వథికళ్ళహిణి రోదితా కంపమానేన, వర్షిము కురియుచున్నరాషతి గాలికి చూరుముదకప్పిన ఆకులు ఎగిరి దోగా, వరథవక ఒడకిహోవుచు పథిసడు వసతికి అనువగుస్థానమును వెదురు చుండగా వతవనృహిణి, ఆమఃఫ్థితికి దురపిల్లైను, (పథికుడూరలేనందున వ్పూరిళ్లును చక్కచేయుట కుదరలేదు. అతడు తిరిగివచ్చు వేళకు వర్షమారంధ చుయినది. ఇక చేసేదిలేక గాలికి ఎగిరిహోయిన ఇంటివైకప్పునుచూసి కొత్త వసతిని వెదకుచు యజమాని వడుచున్న _బాదనుచూసి.. అతని భార్య దురపిల్లుట సహజము.) మూ. “సిపొిరదియం ఘణరచెయం దూరం వి భురం ఘణత్హణ రమణిం సంభరిడఃణ నవసం పహిఏణ ఘణగ్టణం రుద్ణం.” ( శో, $భీరటితం ఘనరటితం దూరమవి గృహం ఘన ననీం రమణీమ్‌ ప ల అబల నంస్కృత్య స్వదేశం పథికేన భుగం ఘనం రుదితమ్‌. . నెమళ్ళ కేకలు మేఘగర్జనములు, దూరానఇల్డు ఘన స్తనియగు రమ
178 / వజ్ఞాలగ్గమ్‌ ణిని, న్వదేశమును, న్మరించి పథికుడు ఘనము ఘనముగా పెద్ద పెట్టున నేడ్చెను. మూ. “తఇ వోలంతే వాలయ తిస్సా వరియాఖఇఖ తహ ను ఆంగాఇం జహ వట్టిమజ్షృణివడంతవాహధారా వ దీనంతి."" ర్‌ కాం త్వయి అప్ట్రామతి దాలక తస్యా వలితాని తథా ను అంగాని యథా వృష్టమధ్యనిపతత్‌ బాష్పధారా ఇవ దృశ్యంతే. ఓబాలకుడా! నీవు కదలిపోవుచుండగా ఆమె నీకొజకు మెడను తిప్పి తిప్పి చూచుచు ఆంగములను వ్మ్యటువడిని పెట్టి ఎంతవరకు వంచినదనగా ఆమె కన్నీటిదారలు వీపుమీద పడినట్లనిపించినది. ధన్నవజ్డాం (ధన్య పద్దతి) + మూ. “ఇయ తరుణితరుణసంభరణర5ారణం తురగతరణరణుచ్చలియం రఖయం ఇయ-వరకులయం వాఇయసీవేణ లీలేణ [| లో, ఇతి తరుణీతరుణ నంన్మరణరణం తురగతరణణోచ్చరితమ్‌ రచితమితి వరకులం పాకృతశీలేన లీలేన,
ఈ విధముగా తరుణీమణులు తరుణజనమును న్మరించుటకు కొరణ భూతమయినది, గుజ్జపుదాటుతో యుద్ధము చేయునప్పుడు దుమ్ము పెకి రేగి నప్పటి ఉచ్చులనమువంటి "భావమును కలిగించునదియగు వరకులము (గాథల చక్కని కూర్చు) లీలగా (పాకృతశీలుడగు కవిచేత రచిత మయినది. + హ్‌యయ సంపరణ వజ్జాం (హృదయసంవరణ పద్ధతిః) మూ, 'హేహియయ అవ్వవట్టియ అగణిజ్జంతో వి తం జణం మహసి
కందు వ్వ సిలావడియం ఆలద్ధవసరం నియత్తిపహిని” 1
అనుబంధము 170 కందుక ఇవ శిలాపతితో అలద్ధివ్రనరం నివర్తిష్య సే.
" ఓ అవ్యవస్థితహృదయమా। నిన్ను లెక్కింపనివానిని కాండ్నించు చుంటివి. రాతిమీద పడిన బంతివలె స్థానమును చేరుకొనక తిరిగి వెనుకకు చేకుకొనదవు. మూ. “సాతమ్మి హియయ దులహమ్మి మాణునె అలియనంగమాసావ
హరిణ వ్వ మూఢ మయతజ్హియాఇ దూరం హరిట్టిహిసి,.” ల శ్లో. సాత్రే హృదయ దుర్లభే మనుష్యే అరీకనంగమాళయా
హరిణ ఇవ మూఢ మృగతృష్టికయా దూరం హరిష్యసే.
ఓ హృదయమా! ఈ మనుష్యజన్మ మునందు లేనిపోని నంగమాళను పెట్టుకొని డుర్షభమగు సాతము (సౌభఖ్యము)ను గోరుచు ఓ మూఢహృద యమా! జింకవలె ఎండమావి వెంట పరుగిడుచు డూరముగా తొలగిపోగలవు. మూ. “నయణాఇజ నయంతి నయంతు హియయ కో ఎళ్ళ తుబ్ష్భ
వావారో . , పహోహింతి ఇమా త్రడే తుహ వడిహి£ వమ్మహచఉక్కా" 8 శో నయనే నయతో నయతాం హృదయ కోఒ్యత తవ వ్యాపారః త ... = భఏష్యత ఇమే తటే తవ పతిష్యతి మన్మథచపేటా.
ఓ హృదయమా! నిన్ను సీ కన్నులు ముందుకు గొనిపోవుచున్న వా? పోనిమ్ము. నీకు పని ఏమున్నదియని, ఆలోచించుకొనుము. ఈ కన్నులు గట్టున నిలిచియండును. నీమీద మన్మథుడు వేసినదెబ్బపడును. (కావున (పియుని వద్దకు నా కన్నులు గానిపోయినవని యోచించకూడడు. పరిణామ మును హృదయమే అనుభవించవలసి వచ్చును.)
100 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ మూ. “నయణాఖ పునసు మా రయసు అణుదిణం మయసు తన్స అణుబంధం గాఇజ౫ఇ కిం మరిఊోణ పంచమం ముద హరిణచ్చి జు చి క్లో నయనే (ఫ్రోంఛ మా డదిహ్యానుదినం ముంచ తస్యానుబంధమ్‌ గీయతే కం మృత్వా పంచమో ముగ్గే హరిణ్రాషి, శ్వ
ఓ హరిణా్నీ! కన్నులు తుడుచుకొనుము- (వతిదినమునిట్టు ఏడువ వలదు. ఆతనిమీద అనుబంధము (మమకారము)ను వదిలివేయము. ఓ ముగ్గా! మరణీంచిన తరువాత పంచమన్వ రములో నెవర్తై నను గానము చేయుదురా ఏమి? (విరహము భఖండితత్వము-మరణసమానములు. అట్లు మరణించిన వారు పంచమ న్వరములో నెచ్చటనై నను గానముచేయుదురా?) మూ, “ఇందీవరచ్చి సయవారవారియా కీన తం జణం మహని
| జష్‌ కణయమయచ్చురియా తా కిం ఘాఇిజ్ఞణ అప్పా.” ర్‌ శో, ఇందీవరాక్షి శతవారవారితా కస్మాత్‌ తం జనం కాంవ్షనీ ళు ఎ
యది కనకమయచ్చురికా తత్‌ 80 ఘాత్యత ఆత్మా,
ఓ ఇందీవర్గాక్షి! నూరుమార్లు వారించినను ఆ జనమును ((పియని) ఏల కాంక్షించుచుంటివి. బంగారుక త్తి దొరికినదిగదాయని తనకు తాను ఘాతకమొనరించుకొనెదరాఏమి? (ఎదుటివాడెంతటి సుభగుడయినను ఆందని ఆతని పొత్తుకొరకు అంతగా - పరితపించనక్కరలేదు. పరితాపమువలన ఆత్మహానియే కలుగునుగాని మరియొకటి లేదు.) -
సుఘరిణీవజా. (సుగృహిబిీ పద్దతిః) జ ౧ మూ. “వరఘరగమణాలసిణీ వరపురినవలోయనే య జచ్చంధా పరఆలావే బహిరా ఘరన్న లచ్చీ న సా ఘరిణీ” శీ
ఆనుబంధము . 181 ళో పరగృహగమనాలస్యవతీ వరపురుషవిలోకనే చ జాత్యంధా పరఆలాపే బధిరా గృహస్య లక్ష్మీర్న సా గృహిణీ, పెరవారలణండ్లకు హోవుట కాలన్యముచేయునది పరపురుషులను చూచుటయందు పుట్టుగుడ్డిది, ఇతరుల మాటలను వినుటయందు చెవిటిది యగు గృహిణి, గృహిణిగాదు ఇంటికి లమ్మియే యామె. నూ, “ఆజ్జేవ వీయవవాసో అనఈ దూరే విదంబవీ మయణో చరబుగ్గఓ వ్‌ అగ్గి కయా వి సీసం సమారుహబ.” 12 శ్లో. అద్యైవ (వ్రియ్యవవాసో అనతీ దూరే విడంబయతి మదనః ॥ చరణోద్దతో ఒప్యగ్నిః కదావీ శీరం సమారుహతి. ణ్‌ ష్‌ నేడే పియుడు (పవానమునకు బయల్వెడలెను అసతియని అని పించుకొనుట దూరపుమాట., మన్మథుడు వెక్కిరించుచున్నాడు, కాలిలోలేచిన మంట ఎప్పుడో ఒకసారి తలకెక్కితీరును. సరఈవజ్ఞా, (సతీ పద్దతిః) జ 0 మూ, “*భద్దం కులంగణాణం డొనిం మణకమలకోనమణుపత్తో మయణభమరో వరాఓ వచ్చఇ నిహణం తహిం చైవ,” శే శ్లో, భద్రం కులాంగనానాం యాసాం మనఃకమలకోళ మను(ప్రాష్హః మచన[భమరో వరాకో (వ్రజతి నిధనం తర్టై వ.” కులడ్రీల మనస్సులనెడు కమలపుష్పకోళ ములను చేరుకొనిన మదన (భమరము పైపము అచ్చటనే మరణించును. అట్టి కులాంగనలకు భద మగును. వారు (పశంననీయులు. - కమలక్రోశమునుచేరిన తుమ్మెద ఆచ్చటనే మడియుట కవులకతి (పియమగు వర్ణనకు విషయము. దానిని శీలవతి మనఃకమలమున (వవే శించిన మన్మథ (చమళముగా ఆన్వయించుట ఆద్భుతముగానున్నదడి.
182 ం వ క్రీిలగమీ జ ౧
మూ. “నకులకలంకం నియకంతవంచణ ఆజసపడహణిగ్గోసో
నరిసపమెత్తే చ సుహే కో దూఇ చిడంబవ అవృం” లి శా _న్వకులకలంకో నిజాంతవంచనమ్‌ అయళఃవటహనిర్హోవః
సర్షపమ్మాథే చ సుఖే కో డూతి విడంబయత్యాత్మానమ్‌.
లె
తన కులమునకు మచ్చ, పెనిమిటిని వంచించుట, ఆపకి రి యొక్క ధక్క్యాషమోగుట, కేవలము ఆవగింజంత సుఖము కొజకు ఓ దూతీ! తనను తానెవరు ఇంతగా కించపరచుకొన నిచ్చగించెదరు?
అసరఈ వపజాం (అసకీ పద్ద౭;) " వ! న!
మూ. “జేణ నమం సంబంధో గిణ్మ॥ నామం పుణో పుణో తస్ఫృ
వుచ్ళ్చేఇ మిత్తవగ్గం భజ్జణ ఏవంవిహా రత్తా” ] ల్లో, యేన నమం నంబంధో గృహ్దాతి నామ వునః పవున్నన్తన్య
ళ్‌ వ్‌ ణలా లా
వృచ్చతి మ్మితవర్గం భణ్యతే ఏవంవిధా రక్షా.
ఎవరితో నసంబందముండునో వారి పేరును పదే పదే స్మరించెదరు. మి(తవర్గమున్నూ వారినిగురించి _పశ్నించెదరు, వారికి సమోధానము ఇట్టు తెలుపబడునుం “ఈవిధముగానున్నవారను రక్తులను చెప్పబడెదరు.
భణ్గిష, రత్తాయను ఏళ్లవచనములు, బహువచనార్థకములని “బహు వయణే హోఇ ఏగవయణం” ఆను పాకృత స్తూతము తెలుపుచున్నది.
లణ్ధ:,. రత్తా యను వదముల ఏకవచనార్హమును బహువచనముగా (గహీంచనక్కరలేదని నాకు తోచుచున్నది. దానికి అర్జమిట్లు చెప్పవచ్చును. “మిషతవర్గమ్ము ఇది ఏమిటి అని సపశ్వించును. అప్పుడు వారికిట్లు నమాదాన మొనగబడెను. నేను ఈవిధముగా ఆమరక్తురాలయితిని,” ఆని మూ. “అసఈ ఆసమ తరయా సయదం దటూణ గామ మజ మ్మి
అాజవ [రో యి రన్నా హు చక్కనాహీ నిర్చ: అక్టో హిఓ జిస్సా.” లి
ఆనుబంధము 188 శ్లో. అనతీ అనమా వ్రరతా
శరిటం దృష్ట్వా గమమధ్యే
ధన్యా ఖలు చ(కనా
భిర్నిత్యమమ్షో హితో యస్యాః
నాలి ఆక్షము జోడింపబడియుండుటను చూచి తన కట్టి సౌఖ్యము ఎల్లప్పుడును కలిగిన దాగుండుననుకొనుట తెగించిన స్త్రీలకే సాధ్యము. మూ. “గింభ త్తణమ్మి డింభేహి |
రమియా జోవ్వనే జువాణేహి
శ్రేతీ ఏ గయవఏహిం
మయా వి ఆనఈ విసాఏహిం త్ర శ్లో, డింభత్వే డింలైరమితా
యౌవనే యువఖిః
స్థవిరావి గతవయోభి
ర్మృళాపవ్యసతీ వికాచైై:.
అనతి చిన్నతనములో పిల్లల నహవానములో, యౌవనమునండు యువకుల్గచే ముదుసలియయి ముడునలివారితో, మరణించినతరువాత పిళాచ ములతోనూ విహరించుచుండునుం మూ. “భయవం హుయాన ఎక్క
దుక్కయం ఖమసు జం పఈ రమిటఓ
నిహణఇ పావం జూరా
ణుమరణకయణిచ్చయా అనఈ”ం శీ శ్లో, భగవన్‌ హుతాళ ఏకమస్మ్కాకం
దుష్కృతం క్షమన్వ యత్‌ వతీ రమితః
నిహంతి పాపం జొరా "
నుమరణకృతనిశ్చయా ఆసతీ.
కేర్రీథ వజ్దాలగ్గమ్‌ మూ, “నంక్రేయకుడం గోడ్డీణ సడిణకోలాహలం సుణంతీఏ ఘరకమ్మవావడాఏ వహుఖ భిజ్జంతి ఆఅంగాబఇం.” ర్‌ శో నంకేతకుంజోడ్డీనం శకునకోలాహలం శృణబ్వక్యాః గృహకర్మవ్యావృతాయాః వధ్వాః భిద్యంతి అంగాని, నంకేతనికుంజములోనుండి ఎగిరిపోవుచున్న పషుల కొలాహలమును విని ఇంటిపనులలో వ్యాపృతురాల్తై యున్నప్పటికిని వధువునకు ఆంగములు భేదము నొందెను. ఈ పని ఎన్నటికి ముగియవలెను ? నేను నంకేతము నెన్నడు చేరుకొనవలెను ? ఆను భీదభావము నాందెను. మూ, “జారట్టంణిమ్మియమే హలావలిం జాన బంధణఇ నియంచే తావ చ్చియ నవకామా లిణిఐ రమణం వ వజ్జ్బరియం "6 శ్లో జారార్థ నినిర్మిత మే ఖలావలీం యావన్న బద్నాతి నితంే తావదేవ నవకామాతురాయా రమణమివ (ప్రక్షరితమ్‌. జారుని మెప్పుదలను పొందుటకొజకు చేయించిన ఒడ్డాణమును నడుమునకు బిగించుకొనునప్పటికే (ఆతని మీద మరులుకొన్న మనస్సు ఆగజాలక) నవకామాతురయగు ఆసతియొక్క రమణము (పవరితమయి నట్టయ్యెను. మూ, జారమసాణనముబృవ భూ ఈ సుహఫంససిజ్డిరంగీఏ న నమవ్పఇ నవకామా లిణీఇ ఉద్ధూలణారంభోం” ళా
ఆనుబంధము 185 క్రోం జార | శ్యశాననముద్భృవ
భూతి సుఖన్చర్శ స్వేదనశీలాంగ్యాః
న నమావ్యతే నవకామాతు
రాయాః ఉద్దూలనార౦భః.
సవకామాతుర (కొత్తగా శీలమును కోల్పో యినది) జారునకు నంబం ఢించిన శ్మశానములో రేగిన బూడిదయొక్క సుఖన్పర్శనముచే చమట
-.. పట్టు ఆంగములు గలది (సాత్వికభావో(దేకముచే, చమట పట్టునది) ఆమె
ఉద్ధూలనారంధము (శ్మకానములోని బూడిదను ఆంగములకలదుకొను (వయత్నము) ముగియటలేదు.
భర్తమరణాంతరమతని శవమును చహించగా వచ్చిన బూడిదను? కార్య అంగములకు రాచుకొనుటయే ఉద్ధూలన కర్మ. మూ. “బహరే తమంధయారే
రమియపముక్కాణ సాసుసుజ్ఞాణం
నమయం చియ అబ్బిడియా
దోజ్ఞ్యం వి నరద్దహే హత్తా. 8 క్లో. బహలే తమోఒంధకారే
రమిత్మప్రముక్తయోః శ్వహాస్నుషయోః
నమమేవ నంగతౌా
ద్వయోరవి ....? హస్తా, నూ. “సంవ త్రియా వి. ఖజ్జః
వత్తచ్చేయమ్మి మామికో దోసో
త్త .
నియయవళఈ। వి రమిజ్జణ
పరప్పరిసవివజ్జివ గామే. " 9 శ్లో. విప్పలీవత్రమవి భాద్యతే
వ్మతచ్చేదే మామి కో దోషః
నిజపతిరవి రమ్యతే
... వరవుడవవివర్డితే (గ్రామే.
188 వజ్ఞాల్గమ్స్‌ మూ. “రచ్భ్బాతులగ్గవడికఓ నాలత్రో జం ఉజణన్స భీయావ సో చేయ విరహడావూ ఆస్ట వి వాయవీ ఛమచ్చమణ,” లో, రథ్యా యదృద్భావతితో [| నాలవితో యజ్ఞనన్య భీతయా స్‌వైవ విర్ర హదాహో౬ద్యావి హృదయే చమచ్చమాయతే, ం వీథిలో జనమునకు భయవడి అనుకోకుండా యాద్భద్చికముగా కనిపించిన (పియని సలుకరించనందున ఆ విరహదాహమే నేటికిని హృదయములో చివ్వవివు లాడుచున్న ది. ((వజ్వరిల్లుళున్నది,) మూ “అఆచ్చీవా లేణ భణియం మవ వి హయయేణ తన్స వడివన్నం జొవత్రియం వి జొయం మజహుణియం తా హయగ్గామె, / ల్లో ఆడిభ్యాం తేన భణితం | మయావి హ్మదయేన తన్య (వతివన్నం యావత్‌(ప్రతీతమవి వాత్రం ఘుణహుణితం కర్ణోవక్ష ర్త్‌కయా (వకటితం తావల్‌ హెత్మగామే, ఆతడు కన్నులతో నేదియో తెలివెను, నాచేతగ్తూడ్ర హృదయము నందా నందేశము (గహింపబడెను, ఆది ఆకళింవు చేనుకొనునంతలోనే ఈ పాడు (గామములో ఆ చెవినుండి శ చెన్న గునగునలాడుచు [పా పోయెను. ఇంక ఏమనవతెను, మూ, “*నందంతో వి మీయంకో జోజానలిలేల వంకయవణాఇం " ॥ తహ వి ఆణిట్యయరో చ్చియ నకలంక్షో కన్స వగిహోఇఖ” శ్‌ల్లీ
ఆనుబంధము " 187 శో సించన్నవి మృగాంకో యణ నాన
జ్యోత్స్నానలిలెన పంకజవనాని
తథావ్యనిష్టతర వవ
సంకలంకః కన్య కిభాతి.
వెన్నెలయనెడి జలములచే పంకజవనములను సేచనము చ₹యు చున్న మృగాంకుడుగూడా నకలంకుడగుటవలన అనిష్టము కలిగించవాడే యగును. ఎవరికట్టివాని (పవర్తన గిట్టును?
జా ల మూ. “అలా జాణ౫ సుణ౦ వాల టౌ |
సుజ్జం జానేఇ ఆ తచరియాఇం
పచ్చడి నుహేణ ౯లో
మా పుటఉ బిల బికేణ.” !
బ రా ళా .
కో శ్వకూర్జానాతి స్నుషాం
న్నుషా జానాతి శ్వశూచరిలాని
(వ్రజతు సుఖేన కాలో
మా స్ఫుటతు బిల్వం బిల్వేన, మూ, “పథమం చియ మహ రేహా
అఆసఈమజ్హ్రమ్మి ఉల్భిఓ హత
యు వ్‌
సురనరి దూయదత్తణం కుణణ,” 14 శ్లో, ్రఠమమేవ మమ రేభా
అనతీమధ్యే ఊర్థ్వితో హస్షః
శరణాస్మి తవ పాదె
సురనరిత్‌ దూతత్వం కరోతి.
అసతులమర్య నా రేఖ తొలుతనే స్థాపితమయినది, నేను చేతిని పైకెత్తి చెప్పితిని. ఓ సురనడీ (గంగానదీ నిన్ను శంణు వేడుచుంటి దూతత్వమును చేయము (ఓ గంగామళల్లీ |! నీపు న్యాపియని వర్ష దూతవు కమ్ము.)
183 వజ్జాలగ్గమ్‌ జోఇసియ వజా (చ్యొతిషక పద్ధతి( వ! మూ. “నీసేణ కహాన కీరణ
నిఉంబణ౦ మామి తన్స గణయనృ ..... ఆశమ త్తసుక్కసంకమ
ణవేయణా జేణ మహ మణియా”, శ] కో. శర్లేణ కథం న (క్రియతే
నికుంబనం (2) నభి తస్య గణకస్య
అసమావ్ర శక్రసంక్రమణ వేదనా యేన మమ జాతా,
ఆ గణకునకు శిరస్సువంచి నమన్యరించకుండు డెట్టు 7 శుక సం్టకమణము నమాప్తముగాని నావేదనను ఆతడు తెలిసికొనగలిగెను*
ధమ్మియ పజ్జా (ఢార్మిక పద్ధతి) మూ, “దు త్తీరవణ ధమ్మియ
జో హోఖఇ చడావివణ ఎక్షేణ
సో కురయాణణ సవణ ॥
విన హో లింగన్స వరిఓసో,”” | ల్లో ధత్తూర కేణ ధార్మిక
యో భవతి ఉపరిస్థావితేనై కేన
న కకబవూనాం శతేనావి |
న భవతి లింగన్య వరితోషః.
ఓ ధార్మికుడా | ఒక్కధత్తూరకపవుష్పముమీద పెట్టటవలన లింగ మునకెంత పరిరోషము కలుగుకో ఆంతటి సంతోషము నూరు కురబకము లను ఎక్కించినను కలుగడు,
దాణేణ తవేణ తిత్హజత్నాఏ
తరుణతరుపలపులూ
ణు యలు కం రణేణ ధమ్మో కహిం దిటో”. తి
' 189 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ కో ధార్మిక ధర్మః [శ్రూయతే . దానేన. తపసా తీర్హయ్యాతయా . తరుణ తరుపల్లవోచ్చేదనేన . ధర్మః కుత దృష్టః, . “౨ ఓ ధార్మికుడా | దానము, తపన్సు, తీర్థయా(తచేత; రర్మము నార్జించెదరని వినుచున్నాము. చిగుకుటాకులను (తెంచివేయటవలన కలుగు ధర్మము ఎచ్చట కనిపించినది? (నంకేతనికుంజములోని కొమ్మలను ఆకులను వంచుచు విరిచివేయు చాదస్తపు ధార్మికుడు తనపు పూజకు పయోగమున్న పనిని చేయుచుంబినని భావించినను ఆతనిన్సి హేలనము చేయ గాథలు [పాకృతసాహిత్యమున కోకొల్లలు.) 2 బాలాసంవరణ వజ్జ్ఞా. (బొరాసంవరణ పద్ధతి)" మూ, “తోలిజ్జంతి న కేణవి నవ్వం గాయారగోవణనమత్ధా ఆన్నం ఉణ హియయతులాఇ - దిట్టం చియ తులంతి.” శ క్లో. తోల్యంతే న కేనావ్‌ నర్వాంగాకారగోవన నమర్జాః ఆన్యం వువర్షృదయతులయా దృష్టమేవ తోలయంతి. ఎవ్వరును నర్వాంగముల ఆకారములను పికారములను - (ఆలోచన . లను) గోపనముగనుంచుకొను నమర్థులను తూకము వేయజాలరు. (ఆంచనా వేయలేరు.) ఇతరుఅను మ్మాతము అట్టి నిపుణులు చూనీచూడగనే హృదయ మనెడు తులామానమునండు తూకము వేయుదురు. కుట్టిణీసిక్టా వజ్ఞాం (కుట్టిని 94 పద్ధతి) ప! టి జి ఘు ఇ మూ, వజ్రరణం రోమంచో పయణే నచ్చుం నయా మహాదిట్టి ఏయం వుణోఒవి నిక్టసు ముద్దే అత్ధక్కవిన్నాణం.” - |
100 వజ్ఞాలగ్గమ్‌ భో. ప్రకరణం రోమాంచో . వదనే నత్యం నదా మవిదృష్టిః ఏతత్‌ వునరవి శికన్వ ముగ్గే ఆాం తవిజ్ఞానమ్‌.
....” కట్టని వేళ్యకు చేయ ఉవదేశమిది. ఓ ముద్దరాలా | నీవ్ముళమలేని విజ్ఞానము నార్జించుకొనుము.' అవి (వవరణము (నిర్మలత్వ ము?) రోమాం చము, ముఖములో నత్యవచనము, ఎల్లప్పుడును ఉన్నతమగు దృష్టి.
ఈగాథ “కుట్టినీ సిక్థావజ్ఞా”లో చేర్చబడినది. ఏ కుట్టిగియను సత్య మొను పలుకమని వేశ్యనుపదేశించదు. కావున దీనిని సైతము పై “బాలా సంవరణ వజ్ఞా”లో చేర్చిన బాగుండును, మూ. “కరఫంనమలణచుంబణ పీలణణిహణాఇ హరినవయణేహిం అత్తా మాయందణిహీణ కిం పీ కుమారీఉ సిక్టవఇ. లి శ్లో కరస్పర్శనమర్దన చుంన . సీడన నిహననాని హర్షవచనై £.. " ఆర్యా (వితృవ్వసా) మాకందనిధీన్‌ కిమనీ కుమారీః శికయతి, " వేసావజ్ఞా, (వేశ్యా పద్ధతి మూ. ఆముణియజమ్మువ్పత్తీ . నవ్వగయా బహుభుయంగ వరిమలియా మయణవిణానణసీలా హరో వ్వ వేసా సుహందేఉ | లో, అజ్జాతజన్మోత్ప్తిః' - - నర్వగతా బహుభుజంగ పరిమలళలితా మదనవినాశనశీలా' '" ౨ హర ఇన వేళ్యా సుఖం దదతు,
ఆనుజణంధము కపి 1 పుట్టుపూర్వో త్తరములన్ను. గురించి. తెలియకుండుట, నర్వవ్యాప
కత్వము, బహుభుజంగ పరిమలనత్వము (వెక్కుపాములచే- వెక్కురువిటు లచే నాక్య బడుట) మన్మథవినాశమును కలిగించు శ క్రియండుట వంటి గుణములచే ఈశ్వరునివలె వేశ్య సుఖమును కలిగించుగాక! (పరమశివునకు గలలోకో త్తర ధర్మములు, అలక్యజన్మత్వము, నర్వవ్యాపకత్వము, నర్ప ములయొక్క- సహవాసము, మారదమనము వంటి వానినివేశ్య కన్వయించటో కవియొక్క-, చమతాారముతోబాటు, ధార్ష్యమును నైతము తెలుపుచున్నది. మన్మథుని శివుడు దహించివేయగా, కామమును తీర్చుచు, వేళ్యసైతము మన్మథ వినాళమునే కలిగించుచున్నది. మూ, ““నవ్వంగరాగర త్తం దంనజ కణవీరకుసుమ సారిచ్చం
గబ్బే కహ విన రత్తం వేసాహియయం తహచ్చేవి .ల శ్లో. నర్వాంగరాగర_క్తం దర్శయతి కణవీరకుసుమసాదృశ్యం
గర్భే కథమవీ న రక్తం వేళ్యాహృదయం తథా చైవ.
వేశ్య గన్నేరు పుప్వువంటిది. ఆమె సర్వాంగరాగర క్షయయ్యును (ముఖమునిండ, శరీరమునిండ (ప్రేమను పులుముకొనుసది వేళ్య -_ చుట్టును ఎజుపుఉన్నది. దేవగన్నేరు) గర్భమునందు ఆమెకు (కడుపులోపల-హృద యములో - పూవులోని భాగములో) ఏరకముగను అనురాగముందదు. వేళ్యా హృదయ మట్టిదియే.
క ఇధి ఇద నా కణ్ణ వజ్ఞా, (కృష్ట పద్ధతి)
మూ, “*ఉవ్వూఢ భువణధారో వి కేసవో థజహరేణ రాహావీ
మాలఇదల వ్వ కలిఓ లహుఇజ్జణ కో న వెమ్మేణ.” 1 కో ఉద్‌ వ్యూఢభువనభారోఒవి కేళవః న్తనభరేణ రాధాయాః
మాంతీదలమివ కలితో లఘ్యూకియతే కో న (పేమ.
102 వజ్బ్ఞాలగ్గమ్‌ కేశవుడు కువనభారమునంతటిని వహించినవాడయ్యును రాధాన్తన భరముముందు మాలతీపుష్పముయొక్కరేకువలె పరిగణింవబడెను. _పేమ వలన ఎవరు తేలికతనము నొందరు? మూ. “తహ రుబ్తం తీఇ తడట్రియాఇ రాహాఇ కణ్శవిరహమ్మి ణి ఠి మ! జహ సే కజ్జలమఇలం అజ్ఞ వి జఉణాజలం వహ." " లి ల్లో. తథా రుదితం తయా తటస్థితయా రాధయా కృష్ణ విరహే. యథాస్యాః కజ్జ్టలమలినమద్యావి యమునాజలం వహతి. యమునానది గట్టున నిలుచాని కృష్ణవిరహముచేత రాద ఎంతగా ఏడ్చినదనగా నేటికిని ఆమె కన్నీటినుండి జాజిన కాటుక నలుపును యము నానది వహించుచునేయున్నది. హియాలీ వజ్ఞా, (హృదయ వతి పద్ధర;) జ 0 మూ, “లీవ జీవ న భణియం వరియణమజృమ్మి పోఢధమహిలాఏ ఛోడేష చిఉరభారం పుణ బద్ధం కేణ కష్టేణ” | శ్లో. మతేజీవన భణితం వరిజరమధ్యే (పొాఢధమహిలయా మోచయతి చికురభారం వునర్భద్ధం కేన కార్యేణ. | “*వియని తుమ్మి శతాయుష్యము (జీవించుము), ఆని పరిజన మద్యమునందున్న (పొడమహిళ ఆనక ఊరకనే కట్టిన కొప్పుముడి తిరిగి ఎందు కూడదీ సెను? ఎందుకనగా ఊరకనే దీర్చజీవివి కమ్ము అని ఎందుల కనవలెను? ఈ నా చెం్యటుకలెన్నిగలవో ఆన్ని వత్సరములు జీవించుము అని ఆమె నూచించుచున్నది, మూ. “*కులబాలియా వనూయా పుత్తవఈ సురయకజ్దత _త్తిల్లా " ఏరినగుణనంపన్నా భణ కిన న వానియా వఇణాి లి శ్లో, _కులవాలికా ప్రనూతా వుత్రవతీ సురతకార్యతత్పరా ఈదృశగుణనంవన్నా భణ కస్మాన్న వాసితా పత్యా.
అనుబంధము 103 ..మూ-. కన్స కఏణ కిసోయరి . “_ వరణయరం వహని ఉత్తమంగేణం , “కడ్ణేణ కజ్బవహణం ,.. . వాణరనంఖం చ హళ్టేణ, . థి ఖై "కన్య కృరే కృళోదరి -. . వరనగరం (వర్ణకం) వహస్యుత్తమాంగేన _ కరే నకర్ణవహనం _ వానరనంఖ్యం చ హస్టేన, గమనిక $- ఈగాథయొక్క' భావమన్పష్టము - 'వరణయరంీ “కర్ణవహనం” 'వానరనంఖ్యం' అను మూడు పదబంధములకును అర్థము తేలుటలేదు. 'వానరశంఖం"' అని చెప్పుకున్నను ఏమియును లాభ _ మగుటలేదు. ఓ కృళోదరీ 1 సీ వన్వరికొణకు ఇన్ని బాదలు పడుచుంటి వను (పళ్న, నమాధానము నృష్టము. ఇట్లు ఇప్పవచ్చునేమో? సీవెందులకు సీ (పియుని యొక్క వర్ణన పరములగు మాటలను నెత్తిమీద మోసుకొని పోవుచున్నావు? నీచెవి ఆతనిని గూర్చిన (పళంసావాక్యములను ఎందుకు మోయుచున్నది? (వినుచున్నది?) చేతిలో నీవు వానరళంఖమునేల పట్టుకొని పోవుచుంటివి? (కోతికి ఒకవేళ శంఖము దొరికిన ఆది దానిని ఊది నప్ప టికిసి ఏను వారెవరు?) . వసంత వజ్జాం (వసంత పద్ధతిః) మూ. లంకాలయేణ రత్తం వరవేసిణా దిన్నపుష్పృయాణేణ దహవయణేణీవ కయం - _ సీయాహరణం పలాసేణ, క్షే “శ లంకాలయేన రక్షాం బరవానినా ద _త్రవషృయానేన
- _.,దళవదనేనేవ కృతం. :. శితాహరణం (సీశాహరణం) వల్తాశేను .
వజ్ఞాలగ్గమ్‌ 194 మోదుగ, అంకలలో మొలిచి ఎజ్జిని వస్త్రమును (పుష్పములను) ధరించి, పుష్పయానమును కల్పించి (వనంత రాగోదయమును కల్పించి, దశవదమనివలె, శీతము (సీత)ను ఆపహరించెను. మోదుగులు పూయ వేళరు చలి పూర్తిగా తగ్గిపోవును. (ప్రాకృత సీయా ళబ్దము ' సీతా-శీతయని రెండు విదములుగ, శ్లిష్టమగుటచే రావణునితో నౌపమ్యము కుదిరినది. మూ. గుఉవిరహనంధి విగ్గహణిమ్మవణో అఆత్థి కో వి జఇ మత్తో వథమిక్కమంజరిం అంగులిం వు ఉచ్చేఇ సహయారో. శే శ్లో, గుడవిరహనంధివిగ్రహనిర్మాతా అస్తి కోఒవి యది మత్తః (ప్రశ మైకమంజరీమంగులమివ ఊర్థ్వ్యయతి సహకారః, నహకారవృక్షము (తీయమామిడి) తొలిగుత్తిని తొడిగి, మిక్కుట మగు విరహము ననుభవించు జంటల నంధిని వ్యిగహమును కలిగించుటలో నాకన్న గొప్పవారు ఎవరులని చేతివేలిని వెకెత్తి తెలుపుచున్నట్లుండెను. మూ. చంచుపుడకోడి వియలియమాయందరసోహసిత్తదేహన్స. “'కీరన్స మగ్గలగ్గం భమరఉలం భమ గంధడ్థం.” లి శ్లో. చంచువుటకోటివిగలితమాకందరసొఘని_కృదేహన్య కీరన్య మార్గలగ్నం 1భమరకులం (భ్రమతి గంధాఢ్యమ్‌, చిలుకముక్కుతో మామిడిపండును చీల్చ్బగా -చిల్లిన రస్యపవాహముచే -చిలుకమేను తడిసిపోగా ఆ సుగంధమున కాకృష్ణమై దారిలో చిలుకవెనుక పడ్డ తుమ్మెదలగులపు సుగంధభరితమై భమించుచున్న ది. మూ. నచ్చం చేవ వలాసో అనఇ పలం విరహియాణ మహుమాసే తిత్తిం అవచ్చమాణో జలఇ వ్వ ఛుహాఇ నవ్వంగం.” 8 ల్‌ సత్యం చైవ వలాశోఒళ్నాతి ఫలం విరహిణాం మధుమాసే తృ్హిమ్యవ్రజన్‌ జ్వలయతీవ సుధయా నర్వాంగమ్‌.
ఆసుబంధము " 105 నిజముగా పలాశము (మోదుగ) పలాశమే. ఆది మధుమానములోను విరహిజనముల ఫలము (మాంసము)ను తినివేయును. (పలమళ్నాతీతి పలాళః) ఆంతపితో తృప్తి2ందక నర్వాంగములను సున్న ముపోసియో యన్నట్లు మండించును, మూ. సుహియాణ సుహంజణయా దుక్టంజణయా య దుక్థియజణస్స ఏవ సోహంజణయా సోహంజణయా వనంతన్స."” శ్రీ కో సుభితానాం సుఖజనకా దుఃఖజనకాళ్చ్ళ దుఃభితజనన్య ఏతే కోభంజనవాః కోథభాజనకా వనంతన్య, సుభఖముగానున్న వారికి సుఖమును, దుఃలితులైై నవారికి దుఃఖమును చేకూర్చుచున్న నీ వనంతచిహ్నాములు వసంతర్తువునకు శోభాజనకములు, పాఉసవజ్జా, ((పావృట్‌ పద్ధతి మూ. ' విజ్జుభుయుగమనహియం చవలబలాయాకవాలకయసోహం గజ్జియపుడట్టహానం భఇరవరూపం నహం జాయం. శ్లో విద్యుద్భుజంగమసహితం చవలబలారాకపాలకృతశోభం గర్జితస్ఫుటాట్టహానం భై రవరూవం నభో జాతమ్‌, మెజపృుతీగయనెడు పాముతోకూడుకొని చపలములగు కొంగల శలకాయలతో శోభిల్చుచు, ఉరుములనెడు సృుటమగు అట్టహానమును చేయుచు బైరవదూపము (దయంకరరూపము, శివరూపము)ను వర్షర్తుపులో నాకొశము వహించుచున్నది, ం ॥ పజ్జంత గాహాజుజుయలం న ॥ " [పర్యంత గాధలు సమా గ్ర్ధంతోదేన్కగగ" దాలల్య సె ల్‌ స్‌ తి క్‌! రారెక సే ఇ స్కై హైద నో
ఘూ _పచురణలు ఇ భామహుని కావ్యాలంకారము తె. వ్యా. డా॥ పుల్లెల శ్రీరామచం[దుడు 8-00 2. విదురనీతి : తెలుగు పతిపదార్థ. తా శ్రీమతి చిరుమామిళ్ళ సుజాత 10-00 3. రామాయణంలోని రత్నాలు (పః, తా, డా వి. ఆననూయ 6-50 4, _సామాన్యధర్మములు శ్రీ శ్రేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రి 6.00 5. శాంతివర్వంలోని సూర్తులు ప, తా. డా! కె. కమల 6-00 6. ఈశ ఐతరేయ కళోవనిషత్తులు (పతా. శ్రీ వి సుందరశర్మ €-' 7. ₹09 ౪6౧14౮6 ౪16౪4 ౧01౧1 0 8 ౧౦౪1 :; 5/1 శి. ౪. 3500'20౧8౧౫78గొ వ శ్రీకృష్ణకర్ణామృతము డా! వి, రామరాజు 9, భాగవతములోని రత్నాలు శ్రీ ఎమ్‌* శ్రీరంగాచార్యులు . 10. సుందరపాండ్యుని ఆర్యా డా॥ పుల్లెల శ్రీరా మచం్యదుడు 5-00 11. శివానందలహరి సౌందర్యలహరి డా॥ దివాకర్ల జేంకటావదొని. 15-00 12. సీలకంఠదీక్షితుని కలివిడంబన సభారంజన వై రాగ్యశ తకములు డా॥ పుల్లేల శ్రీరామచం్యదుడు 6-00 13. షేమేం్యదుని సేవ్య సేవకోపదేశ ము డా॥ప్పల్లెల శ్రీరామచం్యదుడు. 1-00 14, కౌచిత్యవిచారచర్చ, కవికంఠాభరణము నువ త్రతిలకము | డా పుల్లెల శ్రీరామచందుడు 21-00 15. యక్యపశ్న, నహుష్యపశ్న, దర్మవ్యాధోపాఖ్యానాని డా ఆర్‌, శ్రీహరి 12-00 16. దశళ్లోకి : తె, తా, ౪ శ్రీనివానరావు 5-00 17. దశక్షిణామూ ర్రిస్తోోతమ్‌ (నం. వ్యా 4-00 18. తై త్రిరీయ-పశ్న -ముండ మాండూక్య- కేనో పనిషత్తులు | తె వ్యా, డా! పుల్లెల శ్రీరామచర్శదుడు జ౦+లిట... ల 19. సంన్కృృతనూ క్రిముక్తావి డా॥ ఆర్‌. శ్రీహరి తలో . 20. తెలుగుకవుల నంస్కృతానుకరణలు డాః॥ ఆర్‌. శ్రీహరి 1జ్రా టక స. 21. హరిశ్చంగదోపాఖ్యానమ్‌ డా బి. సరసింహాచార్యులు ల్స్‌ న. 22, పజ్జాలగ్గమ్‌ (మొదటి భాగం) నం.
- కషి వేడ చింతనం : వినోబాభావే, త ఆః చా. బి నరనీింహాబార్కులు 12-00