Telugu Vaishnavandhra vangmayamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వెషవాంధ ఆః ౪9౪ నో ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూర్తి ఎం.ఏ; పిషాచ్‌.డి; పి.టి డిప్‌. లింగ్విస్టిక్స్‌ తెలుగుశాఖ - స్నాఠరకోత్తర కళాకాల ఉష్మానియా విశ్వవిద్యాలయము -- హైదరాబాదు.

వైష్టవా్య్యధవాజ్యయము ౧ లి ([వభాకర (పచురబము / డీ ॥ (వమ ముదణము - 1000 (పతులు టీ ల్‌ మే, 10896 _ అక్షయ-వనంతము సర్వస్వామ్య సంకళివషుం గ! €/ 0/ ౪61407 తగంగరత సీోంగగ౪ ఓ!.గ., ౧౧.౦; 8.6. 010 1౧ గఉంం1166 ౬1౧9. 57016590 01 616606, ౧.6. 06116386 (0.౪.) కఅ06923086, గిగర[(8 ౧౧4౮66930౧, 1౧618. యె కిం0119%066 0 తగి ౪. య18౧6/8:814 “571 స౪48" 6/2 17 (164) ౪118280308 ౧010౧౪. (6608086 - 500 457. నిగ00 గ వం ఓ10125/ (రంగ ౧9 50. చిలి ట్‌ క లో (గ ఎం ఇ) 2న శ $ 510106214౬ మ్‌ టా? శ్రవణ చ వట (| ల 1-1-694/2/% _ట్రు౭ంంాాంతన్‌ పం 6618086 500 సరరాాాాో ఉననా ననా ఖిననినినాభినననననన ననిన నననునినా ననన నాన నవాని తనితనకానననానాణనననిలనునినాననినాననిననిన నల ననినాననానన నన నననినా ననన నభా ననన నులు. ఈ (గంథము తిరుమంతిరుపతి దేవస్థానము వారియ అంధధ్యపదేశ _పభుర్వము వారియు ఆర్థిక సహాయముతో ముద్రించబడినది. చినన నపననాపనననననానాననననామానా చపానా ననననననననవనవంపసననననననసనానననననమయో

ఈ ర్ఫ్‌తి గురుదేవులకు ఆచార్యవర్యు లకు అంకితము

“రవికి దీపమున నర్చలిచ్చు పగిదివోల నన్ని చోడడు “*వనరాశి జలముగొని యా ననరాశికి నర్ధ్యమిచ్చు వడుపున” =మడికి సియగోన పంక పట్టిన నాడు ఐంతు లోనామాలు పలికి దిచ్చించిరి బులుసువారు ; బడికి పోవని నాడు పొళాలు హితమును గోం గలపి రాత్మకూరివారు ; కాలేజీ చదువుల కథలు గాథలు చెప్పి దొ డ్డు పొగ్ణె న జీరెడ్డివారు ; ఇంట బుట్టిన తెల్లు నొంట బట్టిగ వెల్లు తెరువు జూపిరి భూపతించివారు ; ఆఫ్టె నాలోని పరిశోధనాంకురమున కల్లు గట్టించి రిట ఖండవల్లివారు ; పల్వు రొజ్జలు, పేర్పేర వారికెల్ల నంకిత మ్మిత్తు నీకృతి నంజలించి. ఎాధ్యాతుడు

• వేటూరి ఆనందమూ రీ

1శిము నమః (పవేశిక మరింగంటి (శ్రీరంగా చార్య ఆం్యధ వాజ్మయ సమ్ముద మపారమైనది. దానిని తన మేధామంభాన ఎముతేాచూళిరదిన వారు డా| వేటూరి అనందమూ ర్రిగారు. అట్లు మఠథించగా నేర్చడిన వైష్ణవ మత వికాస పీయూష బిందు సందోహ స్వర్ణభాండమే ఈ సగంథరాజము.. దీనిలో నాలుగు పకరణము లున్నవి. వానిలో ఆద్యంతములు ఉపోద్దా తోపసంహార రూపములు. రెండవ పకరణము" చై ష్ల్షవము-తచ్వికాసము” అను అంళమును | పతిపాదించుచున్నది. ఇందులో వేదము మొదలుకొని భగవ (దామానుజుల వరకును గల సంస్కృత వాజ్బ్యయము లోని వైష్ణవ మత వికాసము సర్యగహముగా స్మరించ బడినవి. మూడవ [పకరణము బృహ త్పరిమా అముతో భాసించుచున్నది; ఈ [పకరణమే నన్నయ్య మొదలుగా ంబ్బపతఠిష్ట మగు తెలుగు వాజ్యయములోని వ్లైష్ణ్టవమత వికాస రీతులను సోదాహరణముగా పేర్కొనుచున్నది. . మొదటి యపోద్దాత (పకరణములో మతమునకును సాహిత్యమునకును సౌదొనన్నిహిత సంబంధము స్పష్టపరచబడినది. గొప్ప తత్వ వేత్తల యూళ్తల వనునరించి మతమన నేమో చక్కగా నిర్వచించబడినది. స్థూలముగా “పేలాతకాపాలుడునలేదా సిద్ధాంతమును మతమని వ్యవహరించుటను కనుగొన వచ్చును. ౪ంకరు౨ అభ్మిపాయమే ₹ంకోర మతము రామానుజుల అభి పాయమే రామానుజ మతము. వేద పురుషుని అభ్నిపాయమే వేద మతము. ఇట్లు మత మనగా అభ్మిపాయమని అనుకొనవచ్చును. ఈ అభిప్రాయము నఖివ్యక్త మొన రింబునవి వాక్కులు. కావున మతమునకును వాజయమునకును సన్నిహిత సంణంధము సుప్పష్టమే. ఈ వాక్కులలోను తొలి చాక్కులు వేదములు. మన ప్రాచీన పరమర్దుంకే వేదవాక్కుల అర్థము భిన్న భీన్నముగా గోచరించినది. ర.

ఇందువలన వేదమత మొక్కుదయే విభిన్న మతములుగా వి స్తరించినది. వీనిలో న్యాయ ఫై శేషక సాంఖ్య యోగ పూర్వో త్తర మీమాంసా మతము లారును (ప్రధానములు. ఈ ఆరు కూడ దర్శనములుగా వ్యవహరించ బడుచున్నవి. వీనిలో నుజ్లర మీమాంసా దర్శనమునకు వేదాంత దర్శన మనియు వ్యవహారమున్నది. ఈ వేదాంత దర్శన మిఠతర దర్శనముల కంటె నుత్మట (ప్రజారము నంది (ప్రాధాన్యమును సంతరించుకొవినపి. ఇతర దర్శనము లీ వేదాంతమున కంగము లుగా మిగిలినవి,

ఈ వేదాంత దర్శనముగూడ అవగాహన _మొనరించుకొను ఆయా ఆచారు-ల అభ్యిపాయ భేదముల ననుసరించి శాఖోపశాఖలుగా వి_స్తరిల్లినద. ఆది శంకరుల అద్వైతము _బహ్మానిర్గణవ్వమును (పపంచ మిథ్యాత్వమును (పితిట్యా దించును. తదితర దర్శన కారులు _బహ్మ నగుణత్వమును (పపంచ సత్యత్వ మును ఉఊపదేశించుడురు. శ్లైవదర్శనము శివపరత్వము నుద్దోషి ంచుచుండ తవితర దర్శనములు విష్ణుపొరమ్మము నుగ్గడించుచుండును. ఇట్లనేక మతముశి ఆవిర్భావమునకు ఆవకాళమిచ్చిన వేద వాజ్మ్యయము మానవుని జీవిత విధానమును మహోన్నతమగు ఆధ్యాత్మిక స్థితికి అనుగుణముగా దిద్ది తీర్చడమునకే. ఏర్ప& నది, [కమముగా నీవేదవాక్యార్థ తాత్పర్య నిర్ణయము జటిలమైనందున వేద మఠము సామాన్య మానక్పనికి దూరము కాజొచ్చినడి.

అపు డితిహాస పురాణము లేర్పడి వేదమతమును వ్యాభ్యానించ నారల ఖభించినవి. మన్వావ ధర్మశాస్త్రములు ఇతిహాస పురాణములు వేద పురుముని అన్మిపాయమును విశదీకరించినవి. వైదిక మతము లన్నియు నీ ఇతివోస పురాణ ముల [ప్రామాణ్యము నంగీకరించి తద్ద్వారా తమతమ మతముల బెంపుసేసికొంి నవి. (పధానముగా నీ మతములను శై వములని, వై వ్లవములని "తనలో జించవచ్చును. పుంాణములలోకొన్ని శివవరత్వమున్లు మరికొన్ని విష్టుపడళశ్రమును- (పతిపాదించుచున్నట్లు భాసీంచును. ఆందువలన తరువాతిదగు కాంతా సమ్మిత సాహిత్య్మ్మకియలో గూడ నీ రెంటి పభావము గమనించవచ్చును. మహాకవి కొ?దాసు వైష్లవేతి వృ త్తముగల రఘువంశమును శై వేతి వృత్తముగల కుమాళఠ సంభవమును గూడ రచించి రెండుమార్గములకును (ప్రవర్తకుడని యనివించు కొనెను. భారవి పశుపతి కథగల కిరాతార్డునీయమును రచించగా మాఘకవి శ్రీకృష్ణ

౬

కథాబాగముగల శిశుపొలవధమును రచించెను. బుద్దచరితావి బౌద్ధమత (పనోఢక కావ్యములుడు కొన్ని రచించఐడెను.ఇట్టు కాంకాసమ్మిత సాహిత్య (ప్మకియగళూడ మానవు శీవితవిధానమును పదేశించుటకే ఏర్పడినదియని యనవచ్చును. “సదా చారోపదేశ రూపా హీ కావ్యనాటకాదిగోస్టీ మునిభి రవతారితా” అని కదా ఆనంద వర్చ వాచార్యులవారిసూ క్రి అందువలన భారతవర్షమున పరిఢవిల్లిన వాజ్క్యయ మంతయు మతముతో సపెనవేసికొనఐడి యున్నదనుట నిర్వివాదము.

“"ఆర్మధ వాజ్మయ వీధులలో జాహాటముగ జరిగిన సాహిత్య బ్యాపార మంతయు. మ్రతమను కాసుతోనే చెలామణి యగుచు వచ్చినది” ఇం ్రగోరవందమూ్తిగారు చక్కగ వివరించినారు. అంధదేశమున విలిన్న వైదిక మతములు వెలసినను పదునొకొండవ శతాబ్ది గాటికి వానిలో వానికి పరస్పర ద్వేష. భావము పెరిగినట్లు కానరాదు. కారణము వైదిక మఠము లన్నియు కలిసి యెదుర్కొనదగిన అవైదిక జైన బౌద్ధములు ఆర్యధమున వీర వివార మొనరించుఏ కావచ్చును. ఈ అవైదిక మఠ నిరాకరణ పూరుకదుగా వై ఏకమతమునందు విశ్వాసముకు స్యుపతిష్టిత మొనర్చు£ కొరకే. మహాభార తాం ధ్రీకరణ _పయశ్న మంకురించి యుండును. దీని వలన న్లైన బౌద్ధముం 'ఢ్రకారము సన్నగిల్లినది వైదిక మళ సౌభాగ్యమెట్టిదోగాని పనులు బౌన్టలున్ను తమ తమ మత (పచారమునకు తెలుగు సాహిత్యమును హెధనముగా వింయో గింటుకొనలేదు. ఐతే శివకవులు తమ మతపచారమునకు హాహిత్యమునుచక్కగ్నా విని మూగించికొనినారు. భారతము వారికి వైదికమత (పచారకముగ గొక మష్ట్రవ స్వ్యకచివచారకముగ భాసించి యుండవచ్చును. అందుకని _శెవసాహిత్యము సాహితా |పయోజనమగు రసదృష్టి కందె మత (ప్రదారాభినివేళమునే మిన్నగా (హహకనింనినవలాడాకిళనగారి. హరహరాద్వ్వైతభావన సాహిత్యకులలోని మత (పదారాధనవేవముకు కొంతవరర్షోోోచ్రల్దార్చినది. ఆందుకే ఆ తరువాత ఏర్పడిన సాపాఠత్యమున మతావేశము సన్న గిల్లి రసదృష్టి చోటు చేసికొనినది "ఈ సాహిత్వమున వై న్టవ మతొంశములు కన్పించినను రసదృష్షి లోపించలేదని (గంథక_ర్తగారు చక్కగా విళగీకరించి యున్నారు.

*. రెండవ (పకరణము వైష్ణవము - తదచ్వికాసము అను నంళమును ప్రతి పావించుచున్నది. దీంలోనే భగవదాామానుజ సిద్ధాంత విషయములు గూడ త్రి

సల్మగహముగా వివరించబడినవి. వేదములతో విస్ణత_త్ర్యమును స్మప్రమాణముగా సిఠూపించి యున్నారు (గంథకర్త. విష్ణువొక్కడే. పరమ పురుషుడు. ఇలకు దేవతలు పుంరూపమున పేర్కొన బడుచున్నను స్త్రీత్వ మ్యాత ద్యోతమానుతే యని ఈ సందర్భమున స్మసమాణముగా నిరూజీంచబడినది. ఈ యంశము విశష్టాద్వర సిద్ధాంతమును బాగుగా బలపరచు చున్నది. విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతమున దేపతలు మ్యాతమే కాదు జీవులందరును న్త్రి _పాయులే ($ మహావిష్ణువొక్కడే వురుషుడు. ఇట్లు పురుషుడుగా 'పేర్కొనబడు సరత_త్త్వము లక్ష్మీపతియే యని పురుష సూక్తము చాటుచున్నది. ఈ సందర్భమున పురుష సూక్తము గూడ ఆవళ్ళ స్మర్తవ్యము;

ఉపనివత్తులలోను విష్ణుత_త్వ్రమును |పతిపొదించు పట్టున చక్కని సమ న్వ్యయముగా సాక్షాత్కరించుసు. _్రత్రిరీయము లోను ఆ విస్ణువే ఆర్మయని ఇతర" దేవతలు ఆశని శరీర స్వరూపులని ఉపవేశించ బడుచున్నది. “నఆత్కా ఆంగా న్యన్నా దేవతాః” సర్వజీవులకు వాశ్మచ్రైన వానికిని ఆదిత్య మండలమున నున్న వానికికి ఇదే ఊపనిషత్తు ఆవేదము చెప్పుచున్నది. ఆదిత్య మండలాంతర్వలర్తీ పుండరీకాక్షుడని భాందోగ్యములోని ఆంతరాదిశ్య విద్య ఉపగేశించుచున్నడి. “*సోద్ర్వనః పార మాప్నోతి తద్విస్టోః పరమం పదం” అని విష్ణువు యొక్క పరమ పదమును ముక్తి ధామముగా కిలోపనివత్తు పేర్కొను చున్నది. బృహదా తణ్యకములోని అంతర్యామి (బాహ్మణ సమాన యోగశక్నేమ మనదగిన సువాలోప నిషత్తులోని ఆంతర్యామి విద్య సామ్షాత్తు నారాయణునికే ఆంతరాత్మత్వము నుప దేశించుచు పరత త్త్యము శ్రఏమన్నా రాయణుడేయని నిర్ణయించినది.

ఇక ఆగమములు శైవ వైష్ణవ ళా్లేయాది. లేదములతో. ననేళములు. వానిలో వై ష్రవాగమములు విష్ణుత_త్త్వ్వమును వ్విస్రరముగా విదరించుచున్నవి ఆవి హౌంచత్యాత వై భానములని రెండు విధములుగా విభ్యక్తములై యున్నవి. వీనిలో పాంచర్యాత మవై దికము అని వై ఖాన సాగమములో నొక చోట నున్నట్లు శేర్కొనబడినది. ఇది వివాదాంశను. పాంచరాతము దీక్షితుల అర్చనా విధా నమును తెలుపును. డీక్షితులు అవై దికులు కొవలయునని నియమ మేమియు లేదు, అండుకని ఈ యంళము పేర్కొనవలసినది కాదు.

౮

ఈ ర60ండు రకముల ఆగమములుకూడ విష్ణ్ట్రర్చనా విధానమును విపులముగ వస్రించుచున్నవి. భారత ఖాగవతాడు తీ యాగమముంను స్మరించు చున్నవియే కాని వీని కాధారములుగా ఖభావించబడినట్టు లేదు. యాననాచార్ములు గారు తమ చోఆగమ (పామాణ్య” మను (గంథమున భగవద్‌ రామానుజుల వారు ఉత్ప_తళ్య నంథవాధికరణ సంబంధి క) భాష్యమునను పొంచరాాతాగమ (పామాణ్యమును (పకిష్టించి యున్నారు.

పురాణ వాజ్మయడులో నొత్రిక పురాణము లన్నియు విష్ణు పారమ్మ మును వర్థించు చున్నవి. స్తాల్తిక పుహూణముంలో. నెచ్చటను $వ వర్వతము వ ర్రితమ్లు కాలేదు. భాగవతముటథో. శివుడు (ప్రాచేవ'ఏలరో తనకు విష్ణుభ క్తుల కం (ప్రీతి యధికమాయే చెప్పినాడు ఆ సందర్భమున శీవ పరతత్వమును ఒప్పు వూటకేవియు లేవు. భాగవతము థ_క్రిన దాగుగా (పంపాదించినది. ఇవె భగవంతు నిపై అందరికి ఉండవలసిన (పేమ. దీనికి మార్రమే పర్హ్యాశమాి తారరమృము నపేక్షింప బని లేదు. కాని ఉపాయ కోంలో చేరిన భక్రి యొకం తఉన్నద. ఆవి సాధన సప్రకొను గృహీతమని టోధాయక మహర్షి తన (బహ్మసూతి వృతి గంంథమున పేర్కొనినారు. ఈ భక్షక వర్ణాళమోచిత కర్మానుష్టాన మంగమ, కనుక వర్ణాాఫమాద్యపేకు గలదు. "“ఎవడు తన వన్హధర్మము విడవక........ వాడే విష్ణుభక్తుడు” అని యుటంకించ కిన రాధాకృష్ణ పండితుని వాక్యమును గమనించిన ఈ విషయము స్పష్టమగును ఇభ్ర బర్యబహ్మ రత్త్రము ఉపంషత్‌ కాలములో నిర్ణణముగా నుండి పురాణ కాలములో సగుణముగా సాఇుత్కరించి నట్టు ఈ సందర్భమున (గంథక_ర పేద్కానియన్నారు. కొని నిర్గుణ తత్త్వము నీగుణముగా సాడాత్కరించడప.. కుదరదు. ఆందుకన ఇక్కడి ఏరి ఈ మాటంకు

కాత్సరంమ: పురొణ కాలమున పరఐహ్మ స్పన్టమ* బహుగుణ గణములచేత భాసంపినదాలోని [గెహించ వెన్ను

ఆళ్వారులను పదుగురిని లేదా పండెండుగురిని భగవ్యదామానుజుల వారితో గూడ కలిపి భట్టరు వారు 'భూరం సరస్య'యను శ్లోకమున ఆనుసంధించు కొని యున్నారు. ఈ శ్లోకము లోని య తీంద శబ్బము భగవ్యదామానుజులను 'పేర్కొనుచున్నడి. ఆళ్వారులు థిక్రి యె'గమును ఉపాయముగా ననుష్టించిన వారు కారు. (ప్రేయసీ భావనతో _పియతముడగు భగవంతుని కొరకు పరితపించిన

న్‌

వారు. వీరి ఈ (పేమ సాధ్యభక్రి. ఉపాయ కోజిలో చేరంన భై కందె విలయ్షణ మైనవి ఆ_ర్హ (పపన్నులగు పరమైకాంతికులకు తప్ప అన్వు౨కు ఇట్టి భక్తీ “అలవడు నవకాశము లేదు. ఇట్టి భక్తి అలవడిన వారినే కులగ్మోత వల్ద్టాశటీ వరూలింగాదీ విచారము సేయక వూజించ వలయును. ఇట్టి వారు ఛగవంశునికి ఆఅత్కంత (పియులు. భగవ్మద్రామానుణ సిద్ధాంత విషయములు చక్కగా నీ [గంధమున ఉప పాదించ బడినవి. భగవంతునికి జీవులకును పరస్పరోము నవవిధ సంబంధములు గలవని పేర్కొనుచుందురు. వానిలో శేష శేని భావము. శరీర రీ) భావము మొదలగునవి కొన్ని. శరీర కరీరి భావము వృథక్‌స్థిత్య నర్షతను వ్యక్త మొన రించును. దీని కంటె శేష శేష భావము పూం్రిగా భిన్నమైనద. శేషత్వమనిగూ థగవంళుని మఖోల్తాసము కొరకు మాాతమే సేవలు చేయచుండుట, ఇందుతో (పతిఫలా పేక యుండదు. ఈ సేవలు ఎవని కొరకు చేయనుందురో. అతడు శేష యనబఐడును. ఇది శేష శేష భావము. ఇది అపృథరక్‌ సిద్ధ సంబంధ శూపము కాదు. ఈశ్వుర నాయుజ్యమునకు ఈశ్వరుడే ఉపాయమని రామానుణ సిద్ధాంతకు. అర్భ పంచక జ్లానము ఆత్మ స్వరూ పొనుగుణమను (ప్రపత్తి హూళ్లము న్మాళయించు టకు సహకరించును. విశష్టాద్వెత సీద్ర్దాంతిమున కర్మ జ్ఞాన భక్తి [ప్రపత్తులను నాలుగు మ్మాతమే గాక ఆచార్యాభిమానమను మరియొక ఉపాయము గూడ గలదు. మధుర కవి _పభృతు లీ మార్గమునే ఆయించినారు. జీవులరదరును ఖభగవద్దాస్యమే స్వరూప నిరూపక ధర్మము గలవారు. వీఠరందరికిని స్వరూపాను గుణ మగు నుపాయము శరణాగరియే. సాధాంతరము లహంకాఈతాజమకునోకో” గ రము లగుటచేశ ఉపాదేయములు గావ నన్గల వారి అభ్మిపాయము. ఈ సందర్భమున తెన్గలు వడగల సాం్యపదాయ ఛేదముల కొన్నిటిని పేర్కొని [గ్రంథకర్త తమ పర్మిశమను _పకదించియన్నారు. ఇట్లు విశిష్టాద్వైత వీధులలో పాఠకులను విహరింప జేసిన (గ్రంథకర్త మూడవ (పకరణమున ఆలధ వాజ్య్బయాంభోనథి నవలోడన మొనరించినోరు. ఆందులోన వైష్టవమును సోదాహరణయుగా శవిస్తరముగా పేర్కొబనినారు. పోతే ర్‌ం

శ్రవ్మితయము వారికి వైదిక ధర్మాఖినివేళమే కాని స్రైన్టవ మత సిద్ధాంతాలి నివేళము లేదు. ఇక రసభంగ కారణములు గాక చ్రైష్ణవ మత సిద్ధాంతముల నఖివ్యక్త మొనర్చిన (గంథముఐ ననేకములను (గంథకర్ల పేర్కొలనినారు. వీనిలో రంగవాథ రామాయణము, పాండురంగ మాహాత్మ్యము? ఆము క్త మాల్యద (వముఖముగా పేర్కొన దగినవి. వీనిలో వైష్ణవ మత సిద్ధాంతములే గాక తన్మశ సంబండఢి పారిభానిక "పదజాలము గూడ (పత్యక్షమగుచున్నది. బృహ త్కాయము గల నీ తృతీయ (పకరణము పాఠకులు స్వయముగా అనుభవింప వళనినదియే కాసి వర్థించవీలుకొడు. నాణగవ (పకఠరణము సాధారణముగా (గంథము యొక్క ఉపసంహారమును. తెలుపు చున్నది. ఇట్లు ఆంధవాబ్మ ఇఆకమున వైష్ణవ మత (ప్రభావమును సోదాహరణముగా న్యపమాణముగా నిరూ షించు డా వేటూరి ఆనందమూ ర్రిగారి. ఈ కృషి ఆధ్యాత్మిక మార్గానుయాయు లగు సర్వసహృదయులకును సరిళ్లాఘవీయము-

క-5..1986 మరింగంటి శ్రీరంగాచార్య

౧ంం

గొడవర్తి శ్రీరామమూర్తి (పిన్సిపాల్‌, న్‌ ౫7. 7. ₹ వ కళాకాం, హైదరాబాదు. మ్మితులు ఫ్రీ వేటూరి ఆనందమూరర్తి గారు రచించిన వైష్ణవాం్యధ వాజ్మి, యమము స్థాలిపులాకముగ పఎశీలించితిని, శ్రీ ఆనందమూ ప్రైగారి తల్మడిగారెన్ష వేటూరి పభాకరళా స్ర్రిగారు జగ మెజిగిన (బాహ్మణులు. మా గురుదేవులు. ఐపంముఖ _పజ్హాశాలులు. ఆకాలమున ఆంధదేళమున గల ఆంపళి గణ్యులగ సంస్క్యృతాం్యర పరిశో ధకుంలో (ప్రథమ గణ్యులు, _తర్మడిగార. వైదుష్యము తనయలు ఆనందమూ ర్తిగారికి సంకమించినది, వీరి నిరంతఠ కృషికి, ఐహ్సు (గ్రంథ పరిశీలనకు, తాత్విక దృష్టికి పకృత (గంథము నిదర్శనము. శః (గంథమున వేదకాలమునుండి ఆధునిక యుగమువజకును గళ వైష్ణవ ధర్మ [కమిక వికాసము సోదాహరణముగ చర్చింపబడినది. పూర్వ (ప్రబంధ యుగమునను, [పబంధయుగమునను వైష్టవ మెటులుండినదో, నాటి యాం్యధ సాహిత్యముపై వెష్ణవ మెట్టి భావము చూపినదో వివిధ _పబంఛములనుండి స్మపమాణముగ నిరూపితమైనది. వై ష్ణవమునకు సంబంధించిన వివిధ విషయము లను రచయిత చర్మిత (గ్రంథమును చదివినట్లుకాకః కుతూహలముతో నొక [వజంధమును చదివినట్టుగా పాఠకుల నానందింప జేయజాలిన శైలిలో రచించి నారు. నేటి సిద్ధాంత (గంథనులలో పెక్కింటిని చదువుటలో జనించు విసు గిను మంతైన నీ [గంథ పాఠకునకు కలుగదు. ఇది రచయిత కౌళలమని చెప్పక తప్పదు. వేయేల, సం[గహముగ నిది యొక వైన్టవ విజ్ఞాన వాన కళేమ్‌నో జెల్చునని నా నిశ్చితాభ్నిపాయము. హైదరాబాదు. ఆకయ ఉగాది సం॥ గొడవర్ని (శ్రీరామమూర్తి ౧౨

త్తి “4 అడ

నాటి సిద్ధాంతవ్యాసము - ఇ ఇస డే

ఆంగ్ల విషయసం[గహము

తెలు(గున శైవ వాజ్య్బయము విషయమున జరిగినంత పరిశోధన వైష్ణవ వాబ్మయము విషయమై జరిగియుండలేదు. అందును విజయనగరయుగమున వెలసిన తాళ్లపాక కవుల సాహిత్యము, ఆసూర్యంపళ్యముగానేయన్న కారణమున చనల" గూర్చిన పర్యాప్తమగు పరిశీలన కసలు అవకాశమే. మొన్నమొన్నటి వజకు( గలుగలేదు. నేటికిని వారిసాహిత్య మింక నెంతయో (పకటింపబడవలసి యన్నది. ఆ విషయమై విశేషమగు పరిశలనయు జరుగవలసియున్న ది.

కనుకనే ఆ యవకాశమును నద్వినియోగము చేసికొనుటకు "నే నిపుడు కొంతయత్నము సలిపితిః. “విజయనగర యుగమునందలతి (కీ ఈ. ౧౩౩౬౮ ౧౫౬౫) ఆర్మ్యధ వాజ్య్బయమఃపెనిగల వైష్ణవ (వభావము = తాళ్లపాక కవుల (వక్వేకత” అను విషయమునుగూర్చి నాచేసిన పర్మశమ మిపుడు రచనా రూప మ్మున వెల్పడి కానున్నది,

ఈ సిద్ధాంత వ్యాసము విజయనగర యుగమునందలి వై ష్టవార్యధవాజ్మ్యయ చునకును (ప్రధానముగా త్యాపాక వారికిని అఆంకితమైయున్నను, పరిశీలన కనువుగ దాని పరిధిని ఆం్యధవాజ్మయారంభ కాలమునుండి యిట పర్మిగహించితిని. తెలు౯గున వెలసిన విభిన్నములగు సాహితీ ప్మకియలనన్నిటిని దృష్టిలో నిడుకొని వై జ్ఞపామళాశుళావమున నాయాాప[కియలలో గోచరమైన నవ్యతను (ప్రదర్శించు టకు యత్నించితి?. ఈ పంళోధనా పంధిలోఐడు ము దితామ్ముదిత (గంథ సంచ యము ఐహుళముగానున్న కారణమునను, సమయాభావమునను _ప్యకియకొక కొన్ని చొప్పున ముఖ్యములగు (గంథములను మ్మాతమే పరామర్శించితిని,

ఇట్లు ఈ విషయమునుగూర్చి పంకోధించి సిద్ధాంతవ్యాసము (టట) ను (వాయటకును సమర్పించుటకును దయతో అనుమతించిన ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయమువారి కిట నా కృతజ్ఞతను వెల్లడించుకొనుచున్నాను.

క!

ఈ విషయమై నాకు(దగినంత (పోత్సాహమిచ్చి, నా రచనా పర్మిశమమును -విశితముగ పర్యవేక్షించి; అమూల్యములగు తమ సూచనల నొసంగిన దర్శకులు ఆచాత్య ఫ్రీ ఖండవల్లి లశ్ష్మీరంజనంగారికి కృత జ్ఞతాపూర్వకాభివందనము లర్చించు చున్నాను.

వెష్తవాయధవాజ్బ్యయము విషయమై యింతకు(బూర్వము పరికంమించి నాయీ రచనా మార్గమున దారి దివ్వెలను వెలిగించియు9ండిన పంముఖ విద్వాంసుల నందజఅిని, పిత్యేకముగ వితృవాదులు థ్రీ ప్రభాకర శాస్తి గారిని నేనిఐు భక్తితో స్మరించుచున్నాడను.

తెలుగు దేశమున వైష్ణవ మఠసౌషితంైముల వికానమునకు. ఉవ్యాలలిబనమై తేజరిల్లు శ్రీ తిళపతి వేంకఓశ్వరస్వామివారి చిన్న ప్రభావమును గీర్తించి వాక్పుష్పములతో నిట నర్చించుచున్నాను.

వాళిప్రతులను సిద్దము చేయటలో నాకు/దోడ్సడిన మితులక్షందలకును ధన్యవాగము లర్చించుకొనుచున్నాడను. హైదరాబాద్‌ =1965 ఇట్లా,

వేటూరి ఆనందమూ త్తి ల!

5/౧00915 ““1|1090206 04 ౪21388౧8౪7/1802 ౦౧ 791౪04 ౬116౯20౯౧9 0 416 105౪202387 నిఆాండి ౪11 5066121 గంళ6౧69 10 21180848 నింం" 1... యవిజా 0౧6 :

"౧9 ౦౧8౧16౯ 15 2౧ |1౧(౧0660+10% 10 6 ర౯996౧1 1౧69919, “అ*సం60 16 (618010౧900 0604660౧ ౯6110100 8౧6 111081౪769 తిల 1091౯ 1౧19౯ రం౧౦గిరేణగింం ౪88 6180659966.

2. ౧౫౭౫ ₹౪4/0 :

100 8 ౪19౪/ 10 2956089 1౧9 1౧10669006 0 ౪8190౧8౪ 19గ) | 76100౪6 ఓ1161810/6, 1౧6 ౪5%౧౪ 0౪11 89 11 6౪01౪86 [0093౧ 9 19095 280౧64 (19 11౧41 00౧96౧గ౧౧౭10౧ 1౧ 109 ఓ8గిరం 0 95/1 గి౭గా౭౧0ం)8, ౧89 066౧ 6190459064 1౧ 1018 60౧3016౬ 7౧059 ౭౯6 1౧9 ౧౦1౧19 10600664 ౧991౧.

౪190౧06 001 839 ౧౧౦0160664 ౪000" ౪0689, ఆ౧౭౧190868, శీం8గ089, నిలగ8౧89, క8ళ/89 8౧6 1(108989-4|1౪868 806 గీ౦18- శ8, 1191౯ 11/08 8౧64 162001095- గ౧||౦9001౧౪ 01 గ8౧౭౧౦౮)8- ౪8130౧8౪15గ౧) 1౧ 93/౧ గీంరగ?8 29 ౪16౪964 1౧/0” 116 శి॥008090- 103808! 8౧60 606౯ 9067095 0 ౧16(0%.

3. 6౧౭౧44 7౧౧68 :

వీగి8!౪1(108! 280070800౧ 10 16౪16౪ 1౧69 1౧11660066 01 ౪819008౪19గ౧ ౪856 ౧౯896౧1664 1౧ 1౧15 0%180౧19 8౧౮6౮ 116 1౧14660౧06 8389653664 0౧ €06 ₹610064 ఓ116/214/90 0 ౪16 ౪11872౧202” ౧671064 (1336 4౦ 10 1565 4౦). 861 10 ౧౫౪6 త 0198 16082 0 ;(9 6౪01610౧ 1౧6 9500)001 ౪౩9 1౧8066 ౯001 ₹ంగా 16 00౧1000౧06౧16౧ ౦01 06/ సతళా8 111916౧6. ౧౧౦66 ౩౯౦ 1౧9 ౧౦$౧+9 65065566.

రే

₹21902౧8౪1900 29 ౯611601664 1౧ -- 8) గింతేగ!8 180౧8 8081318 8౧6 0106౯ 811164 ౪౦౧18. 9) 76100064 గింగ8/80౧838 0 001% 116 0౧8%౧౮ 8౧6 0౪10668 1116/2%/ 107౧౧౧౩.

6. గిగర[8 గీ3గ8008084/818 8౧6 0106౯ 0/9 ౧౦౧181- ౧౧0౦10 1.

ఆ) గి 194 ౪4130౧౧2౪8 గి౮/8౧88.

9. కం[61/8 సీ80810/8008 2౧6 01౧69 స౭రగ౧8 సతంా/ళక 806 108117-

ఓ ర౭08గ60839. ౮౧౮6? 10౧19 6864108 (౧9 014206 01 £5॥2083౧6[౧39 [౧ 76100౮6 ఓ1168[310౯69 ౪85 39369366; 8 ₹0౪4/ [౧౧౦౧౩౧1 ౪815800౧82౪32 గ౭రి08గ౧ర[౧65 ౪/69 ౯౩౪౦౪66 ౪౧౦౧6౧ 23 ౪10౮06 ౯30౧06౦ ౪/89 ౧౦10౧96 11౧ ౧86706౧086 10 1౧6 1౧99 16౧౭8110 10౧16 ౧౩౧౦ ర౩|:00818, స419౯2 ౩౧౮ గ౭!10118 8౧6 8136 ౧0 ౪40 ౧౧౦౩ 01 స౭8ం ౧౫౭౧౦౪ లి॥98 8౧౮6 5/8౪/8.

[౧0 1౧10660006 0 ౪813[౧83౪1500 10600066 16 26౧111 ఈంగ/౧0 16 గా;రయ!6 0 19 1500 ౨౧6 1600 06౧0051699. 11 అతికి రం/1౧9 ౪1015 (634116 ౧6౫౦6 0 ౧611010౪49 111678౧/ 100906, 1౧6 74118088 ౧0613 8౧౧9866 0౧ 16 906౧6 త౧64 ౦౦౧౪106466 2 10.

కింగసం౯ 008016౯8 11 1015 106519 ౪6/6 66౦665 10 ల150 10 11000 1౧6 11799, ౪0/8 8గే 60౧౪10౪610౧ 01 8118023882 రింం15, *గింం0 06౦౧1౮9 ౪85 ౯6000౧1564 0౧17 0090117 8౧6 6౧ ౪౧10౧ 9౪01601 116/6 19 ౧4౦౧ గాం 10 లిం 94464166 8౧6 ౧౮91130౧96.

4. 6౧90697 గంళ? :

₹0 09 89019 10 800/6018160 116 ౧18౦6 0 81120818

రిం818 6౪71౧0 (౧6 రిణవగ8౧608 06/06 8 ల౯౧61 ౧1810%/ 61 ౧౬

కంం80, అల0గ ౪86 1౧60౧ 1౧0 06౧౪6 0 811 ౧611010649 &6౪1౪/14/ ౪85 96[౧/69౪766, 1009116౯ ౪11౧ 8౧ ౩0006౧ 01 116 806౦ 2౧౮ 5126 0 106 81180888 18౧0117 2౧6 1౧61 ౧1806 1౧ 910046 ౬1181066 (౧ 00౧439 ౪10౧ 16 6658521716 నిం619 1166 ది4!88ఓ6గం! $0గ౭౧౭64౧8 8౧64 011౧64.

1106610 1! ౧8౪6 ౪166 10 1౧/0౪ 90౧6 ౧6౪ 110౧1 0౧ 16 1769 0 7811898562 ౧౦69 8౧6 1౧61౯ ౦0౧౯7104110౧ 10 6 గం110310౧ ౩౧6 ౧౪1160౯9 రంగగిం 9 ౧6౧౦౮.

5. ౧0౧౭౧6? గ|౪6 :

1౧ ౪1౧19 0[80+ఈ 8 69121166 8౧6 6౫౧8౮501౪8 3666౪ 0 +16 ౪*ంగం3 06 7213038 ౧౦619 1౧ 0%/0౧01001023! 0766౯ ౪/89 41469౧౧166 3౧6 ౭8 6111081! 3౧06014100 9౫/6౧ క6610. శ[6 3ల0)|664 18116౯ అత 6౪1666 ౪౮౧౮6? 116 ౧6861౧99 61 09)9611౪769 8౧64 5060)60/1౪6 గొంం(౧/ 8౧6 116 10110౪71౧0 $117973%/ గుగాాంం ఆఆ6 34606196 8౧6 1౧6 ౧1806 01 ౪0౧6౩ 01 16 2811308632 [౦619 ౪౮౧౮6? గం86 ౧6861౧63 ౪/88 69)0)2169ర6. 0౪108635 -- సగీ8౧13౯| 0౪1౧2629 -- 52181629 -- ఆోరంగ౧3౯౧2౧88 - 8౧68885 -- 8018౧౩9 -- [8౮8689 -- 688908౧8 గడళ౪85 -- (12 గిీంం0 ౩౧6 ఓ8౧9౮896) -- ౦౦౧౧౧6౧+౩౧169 -- సంగలిహాతి సడళ/89 28౧6 1౧811 58౧4 )718౧29

ఈ. 6౧8౧+% 53౫ :

శీ 0716 80006౧ 0? 119 116 8౧64 ఇంగ; 0 380౧౧06 0 0 ౧౮౭౯ ౧6/79 0 (౧196 7811808348 కిం8[8 ౪89 01౪6౧ 18 అ 0౧40౧16౯.

ఇ. 6౧౭౯6? కిఠఆళ68 గ ;

గం61౧ కం 0౯౮1౧ ఇతే 0౧౦౪4౧ 0 0 5801061718౧8 ఓ1165214/69 1౧ 761006 ౪౭25 172096...

శీ!(16గ౧( ౪289 గ౧౧8౮6 10 ౧36 8 5146౪7 0౧ ౪16 1169 తగిలే ౪౦గం6 0 గ/150౧3గ3008౧/8 8౧6 90౧౫6 ౧6౪ 1100౧4 ౪29 అం? 0౧ 116 9640)606. 7౪/0 ౧6౪ అండ 061 181 ౧౦6౯ 66 ర(900౪ఆఈ964 ౩౧౮ ర19069966.

"19 00౧)01%1+ 69గ0గ9 01 110 78118038 రింం8 8౧6 16 గెం౪8! ౧౪౧౩౦౧౧౪! 0౯ 16 ౪118౪8౧808 00౮/1. 10౪44869 16

౧౬

శం౪76100౧06౧1 0 392౧111804 1146881086 *౧001 1106079066 88 81/06 81 1౧ 113 ౧౭౦౮౯6 61౪71006 ౧3136 10 ౧1/96 2౯19 ౧౭౩౧౫౦1౪ ర4౧౦6, సీోీయంం!0 2౧64 1110810169, ౪6/౧6 8౦౪9౧1 + 10౧1.

00 ౧8గ౫౦౧౫ 2౧6 ౧౩౧౧౫7 (91820౧9010 1౧81 6౫19696 061౪/660౧ ౪౧6 08988618 (౯౮|2౧68౩/3 0838 8౧4 01%6) 8౧4 6 దిం88! ౪8/08 (31180888 ౧౦615) ఆతం 6196658596.

8. 60౧8౧6౯ ౬191 :

53౧81513౧8 కి౭య2 గస8౪18 0 6 ₹811300ఓ8 ౦615 1211- 190 ౮౧69? 1౪0 ౧౧౭౧ ౧6861౧౮9 ౧౭౧౫౦1|/ ౬౧0116 (564౧0481 ఈర ౧౧||090001081 (ఉడగా81008) ఈ౭క త$900608566 1౧ 661211 1౧ ౭|| 119 ౪౩౧౦౪ ౪1 660 9[000౧89818 0౧ 11617 అ 01060 త౧6 1611010058 ౪౫|౮63.

709 1౧11౮06౧06 01 0/౭౪|ర4 8187162 న/౭03౧0600౧8౧౧) | 10917 5804614808 1110621626 ౪౧౦౧ ౪83 8010 0౭11064 116 తీగిరగ!8 9630135, ౪8౩ 8150 05096గ/06.

1690౧11/1083110౧ ౦0+ $0౧196 0 11౧06 16౧00163 01 1౯0౧0818 తిగిర 71/003101 2౧6 1191౯ 0?/601%019 89 61160166 1౧ 1091 58011౧1808 111022104/0 89 2116౧౧66 20౧64 1౧6 ౧౭౪౮6 ఆ *౦/50120. 16911౪8159 616.. ౪89 4190 ర6190౪69866. 6౪ 1100౧ “౭89 1౧౧0౪౧ 0౧ 1119 10౧010. -

700 1806639 ౪191166 07 11౧0 7811403518 ౧౦౦19 107 116 [008098110౧ 0 ౪819[౧౧౭౪|90౧ 2౧6 1౧6 6611169 ౪/0/3111096 66 ౧౦1066.

9. ౦0౧౭౧౫౫౯ సోగ6 :

[018 166643 1౧ 161౯ 54౧51906 1169౧340౧0 ౪౦8 రయ68614 1౧ 1159 0౧8౧0164 10. 0%౧8౯48౯ 769౧:

న80411811169 0 [80660399 0 106 7811203168 ౯౦618 “6౯6 6190669996 1౧ (1139 ౦0౧8౧18౯. గి8౯౦ ౪౦080618[/ ౮964 ప 1౧696 ౧౦618 ౪8 118166 061 8౧64 846004 ౪౩9 గిరీ 21 త/100 31౧9 ౧౧98౧10098.

౧౮

11. 6౧౭౧౪9? 516౪6౧ : నం1;/1081%, ౧611010469 3౧64 500141! 060౧6110౧9 89

నింగ/8౪664 1౧౧06౦9౧ 1౧6 1116621476 01 1౧6 81130882 ౧౦619

“6/౧9 ౧౧౦౩6౧1696 1౧ 1119 0౧3౧19౯

12. 0౧౩౧16? ₹7౪/681౪9 : (౧0౧౦1౮910౧)

1౧106౧06 0 ౪౭19[౧౧౩౪|198గ౧ 0౧ 910066 ౬116800౯69 ఈ౪%1౧0 1౧6 ౧౪౯౧౦64 ౪౧౮6౯ 514647 ౪85 గ0౪0౦66 “0౧ 1౧6- 0901౧౧1౧09 0౧ 81] 1౧6 ఓ(1678౧/ 0౧౧09 1166 1108585, స8౪౪/85, న్యెగ౧85, కంర ౧2627785. గం088గ౧8౧21౧00/85, క౯8083౧61238 ₹81630802౧25, వ8గక౬113౧89 8౧౮ 960౧ 009/9 (186 ౪30౧8౧8, లితగరే3స8, గింం్రంర8, అోర8౧8/3౧8, 531848 910... 14 6006164 06 9816 1౧81 (౧6 6౪౦016610౧ 01 76160౪ కర౦61౧౧ 1% 1916 £|80806[౧8 1116831416 0౧ 1౧6 0106 [౧8౧64 ౧8౮ 119 028519 1౧ 16 ౪4190౧8౪73 ౧050౧౧౪. ₹౧6 361౪76 ౧౧౧౦1౧1౦ ర06- 1౧6 ౪౩5 0౧1౫ 116 ౧611910609 11౧00640౧9 ౨8566 0౧ ౪81390౧౩౪8 6౪1౬. నింగంగం ౦౯ 6౧6 16518 0181౧06964 *€06 06 0 07161౧41

6౦ంగ౧€గ౧౦౮౪౦గ౧ ౦౯ ౦౦96౯౪౭106

1. 150069310౧ 0౧ 16 17/69 0 78118084౬8 ౧౦6౦౧౩.

2. 00566౧/4110౧9 0౧ 1౧9 ౪౦/౧౩ 0 7831180848 గ౦6[3 8౧౮ 119 1663౧ (100003 11166 0౪108689, సీ8గ0)869, ఆరయ8౧3[32089, ఏ862%835. 5808151202 ఓ2నం[2౧2 ౭8౧6 58గ4౧7872.

3. 0/91౧8౧6 ౮0౪/1 0 58116118౧8 1116781678 1౧ ₹6106౮- 60౧౪19610౧ 0 కగం[గగ8గ2002గ/8 3౧6 ౧19 అంటంక- 03౧౦6. గీం3106 8౧6 కరింం 6౮౧౧౦ 16 ౪114420308 న6॥06-706 1౧9111110౧ ౦0+ “క్‌8గ11718౧8 8౧3౧౮౩/8గ- 113 0191౧ 2౧6 ర6౪6100౧00౧ఈ ఆ౧ర6౯ 16 ౧810౧306 01 నీం[/౮(2 0౪88౪78 - ౧౧6 841౧1 061౪/696 +16 0834 సల 8౧64 0834 ౪2/03.

4. 00656౧/810౧9 0౧ ౪16 5710082 8౧6 నీర[౭81౧4 3408148089 0 16 7811808288 ౧౦68.

౧౯

5, 1౧10108110౧ 1602806170 116 1951౪819, శీ?00౧3౧8 610., 2 100240 8౧6 1౧6 016౯ గ౦1/ ౧13099 10666 ఛఈం98 ౧౦613.

+. 05%65౧/210౧9 0౧ €౧61/ +018 ౪0౧68.

కె (80908669 83060 1౧ 161౯ 1160720486 2౧6 1౧6817 (3/9 +004590418%/.

+, 500618! 16 0 ౪10 ౧౪౦౪౦౮6.

లిం

ళా కృుూతజతలు ళా “విజయనగరము నందలి ఆంధవాబ్బయమృుపై వైష్ణ్టవమత (పభావము= తాళ్లపాక కవీం్యదులపై (పత్తేకాలోకము''అను విషయమెన్నుకొని 1954 లో ఆరంభించిన నా పరిశోధన వ్యాసంగము=నడుమ కొంత అంతరాయము కలిగినను= 1965 నాటికి నిర్విమ్నముగ ముగిసినది. 1866 లో ఈ సిద్దాంత వ్యాసము ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాయయమువారి పిహచ్‌.డి. పట్టమునకు నోచుకొనినది. ముప్పేటగా నాగిన ఈ సిద్ధాంత వ్యాసమునందలి మధ్య భాగము 194 మే, ఆనంద-వసంతమున ““తాళ్ల్షపాక కవుల కృతులు-వివిధ సాహితి (ష్మశియలు” అను శీర్షికతో మ్ముదింపబడి శీ వేంకటేశ్వరస్వామి వారి-(శ్రీపాదముల కంకిత మీయబడినది. శదుపరి చివరి భాగము 1976=మే, నలావసంతమున ““తాళ్లవాక కవుల పదకవితలు - భాషా పయోగ విశేషాలు” ఆనుపేర ముదింపబడినది. ఆది నన్ను కని పెంచి పెర్దచేసి [ప్రేమతో విద్యాబుద్దులు గఅపిన జననీజనకుల కంకిత మీయబడినది. ఇ ట్లింతవజకును (పకటింపబడిన సిద్ధాంత టగంథ విభాగము లవి (పధానముగా తొళ్ట్లపాక కవులకు సంబంధించినవి. మీది పేర్కొన్న (గంథ విభాగములకు పూర్వరంగముగా నిలచినదియు, సిద్ధాంత వ్యాసము నందలి తొలి విభాగమునకు చెందినదియునగు (గంథ ధాగ మిప్పు డిది “వైన్దవా్యధ వాజయము” అనుపేర 1986-మే, అక్షయ-వసంత మున పకటింపబడుచున్నది. అక్షరాభ్యాస కాలము నుండి నేటిదనుక శిక్షా విధి నెజపి! వివ్యాబుద్ధులు గఅపిన మృద్గురువర్ము లందఅను భక్తితో స్మరించి చీని నీ నాడు వారి కంకిత మొనరించుచున్నాడను. మూడు దళాబ్దుల (కిందట నారంభమై ముప్పేటగా సాగిన ఈ రచన నేటికిట్టు మూడు (గగంథములుగా ముుడింపబడుటయా, ఆవియు దైవము పేర, దైైవసమాను అలి(0

లగు తలిదండుల పేర, గురువర్యుల పేర నంకిత మొనరించి, బుణము నీగి, కృత జ్ఞతను పల్పడించుకొనునవకాశ మేర్ప్చడుటయు నా భాగ్మముగా ఖావించుచున్నాను.

యథాపూర్వ మౌదార్యముతో ఆంధ్యపదేశ్‌ (పభుత్వ సొంస్కృతిక వ్గవహారాల శాఖవా రీ [గంథ మ్ముదణమునకు కొంర ఆర్థిక సహాయమిచ్చిలి. తీపమల తిరుపతి దేవస్థానము వారును రచయితలకు (గంథ ప్రచురణకై. చేయూత నొసగు పథకము [కింద మఠ కొంత ఆర్థిక సహాయమిచ్చిరి. వారి యాసవి యమె అందకున్న నేడీ (గంథ _పకటనయే సాధ్వమయ్యెడిది కాడు. అందుకు వారికి కృతజ్ఞతలు,

కోరిన వెంటనే నా యీ (గ౦థమునకు “ప్రవేక'ను కూర్చి తమ యమూ ల్బాళ్మిపాయములను సాధికోరముగా వెల్లడించిన సహృదయులు, (పముఖ విద్వాం సులు, వాగ్మివతంసులు, వ్రైన్ణవతర్వ సమాహితచిత్తులునగు శ్రీమాన్‌ మరింగంటి శ్రీరంగాచార్వుల వారికి కృతజ్ఞతాఖివందనము లర్పించు చున్నాను. విద్య పాదులు శ్రీపభాకరులకు శిష్యులు, విద్వాంసులు, విద్భావంప...న మాకు సోదరులునగు శ్రీమాన్‌ ఉదయగిరి (్రీనివాసాబార్యులుగారు, ఆచార తిమ్మావ్యుల కోదండ రామయ్యగారు తొరి రెండు సంపుటము లందును తమ అధ హాయములను వెపైకించిన రీతినే ఇందును నా కోర్కిని మన్నించి విద్వాంసులు, విద్యావంశమున సోదరులు, (శీ వేంకటేశ్వర. వేదాంత వర్ధనీ సంస్కృత కళాశాల పిన్సిపాలు ఆయిన శ్రి) గొడవర్ని శ్రీరామమూర్తి గారు తమ అభిప్రాయము నండించిరి, వారకి కృతజ్జుడను.

అతి శీఘ9 కాలములో ఆందముగా ఈ గ౦ంథమును తమ “మాస్టర్‌ ఆర్ట్‌ పి%ంటర్స్‌' (పెన్‌లో ముద్రించిన మిత్రుడు. చి! వాసిలి వసంతకుమార్‌ గారిని, అభినందించుచున్నాను. దొరలిన ఆచ్చుతప్పులను సవరించి చదువుకోవలసినదిగా సహృదయుల నర్థింును.

పూర్వమువలెనే ఈ గ౦ంథమును ఆంధి పాఠకలోక మభిమానించునని ఆశించుచున్నాను. హైదరాబాదు విధేయుడు, రీ-6- 1906 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి

వ సళ విషయసూచిక

1. (పథమ (_పకరణము- మతము-సాహిత్యము కేం 1న మతము-సాసాత్యము-1, మతము=మన యాంధభాషంక్‌, లి, ద్వితీయ (పకరణముఎ= “వెష వము-=తద్వికానము 18-66 యు కై వైష్టవము-తద్వికాసము- 1ళ్‌, వేదములు-విషుత త్వ్వము-16, ఉప నిషత్తులు-విష్ణుత త్ర్వము-£0, ఆగమములు--విష్ణుత శ్ర్వము-౨ిల, పురాణములు--విష్ణునత్వము-బి9ి, ఇతిహోసములు-విష్టుత త్త్యము =లిబి, ఆళ్వారులు -ఆచార్నులు=49ి, ఆళ్వాపల మత త్త్త్యముం భి రసము-86€6, భ్రీమ్మదామానుజలవారి మత సిద్ధాంతము-89, తత్త్వృము-4లి, పాతము? పురుషార్థస్వరూపము-48, ఉపాయ స్వరూపము సాధన సప్తకము=49, ఆచార్య పరంపర-5లి, అనంతర రామానుజుల కాలము వరా"రభట్టరుఎతెంగల కాఖ=ర్‌ కీ, తిరుక్కురుగై స్పిరాన్‌-వడగలశాఖ; తెంగల వడగల సంప దాయములు-55, (పాచీనాంధమున 2ద్జవ [వస క్రి-50 ౨3

రిం. తృతీయ (పకరణము-= తి తాజా ఆస అస ఆంధ సాహిత్యము పై వైష్ణవ (పభావము= వికాసము 67.8383 రామాయణ భారత భాగవతదులు=71, భారతము--కవి(తయము _ఎనన్నయ్య్గా78, తిక్కన-7ళ, ఎజ్జన-82, హరివంశము-ర56ి, ఉత్తర హరివంశము-నాచన సోమనాథుడు-98. రామాయణము-ఇతివృ త్తమ:=1 01 " రామాయణము--పద్య కొవ్య ములు-తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణము-108 భాస్కర రామాయణము-106, ఎల్జన రామాయణము 116, నత్యనారన : రామాయణము! 17, మొంూరామాయణము=!1 15, రామాయణము-ద్విపద కృృతులు=రంగనాథ రామాయణము-! 20, అన్నమాచార్య రామాయణము, అయ్యలరాజు రామభ్మదకవి- రామాభ్యుదయము--1 వ్య, భాగవతరము-=188, పోతన భాగవతము=1 లిక, ఇతర రచయి తలు-158, హరిభట్టు-154, మజికొన్ని పురాణములు=రక థా కావృషులు=]! లకీ, నృసింవో పురాణము-1ల్‌5, పద్మ పుకాణము-166, వరాహ పురాణము 176, పన్లు పురాణము-1168, కథాకావ్యములు-186, వాసిష్ట రామాయణము=187, మ్మికమోర్క. చర్మితము=-190, భోజరాజీయము-195, మేత మాహాత్మ్య్యములు--శ్రీర రగ మావిత్మము=196, ఎలి

(పబంధములు-207, ఆపు క్రమాల్మద--209, స్వారోచిషమను సంభవము-పెద్దన-250, పారిజాతాపహరణము-నంది౦మ్మన-- వ55, పాండురంగ మాహాత్మ్యము-తెనాలి రామకృష్ణకవి-2685, కళాపూర్ణోదయము-288, చింతలపూడి ఎల్లనార్యుని కృతులు- 808, రాధా మాధవము-811, తారక (బహ్మ రాజీయము-81 6, విష్ణమాయా విలాస నాటకము-8ి!19, ర్ముదకవి - స్నుగీవ విజయము=కి2కీ.

ఓ. చతుర్ధ _పకరణము తితిక్‌= తీ4తి ఉపసంహారము-శతి 8 తోడ్పడిన [గంథములు--889

న!

(పథమ (_పకరణము మతము - సాహిత్యము

తి వతవు - సాహిత్యము మ్రంణామస్వరూపమునుబట్టి పరిశీలింపంగా పరమేశ్వరుని సృన్టిలోం బరిపూర్ణత నందుకొనుట కవకాళము మిక్కిలిగాంగల (ప్రాణీ మానవుండే యని తోచును. ఆయవకాశమునకు(గల పలుకారణములలో మనుష్యునకు(గల మనసృః కల్చ మతిముఖ్యమైనది. మానవుడు భగవ్యత్పసాదితమైన తన చి త్తముతో, సంకల్ప ఐలముతో, ననుకూతి విళశ్వాసములతో, (శద్ధావేళములతో , నిర్మల మైన నిష్టతో సృష్ట్యాదినుండి యానృష్టిత త్వమును, బరమార్థమును నవగతము చేసికొనుటకును, ననుభూతికిందెచ్చుకొనుటకును నిరంతర యత్నము సల్పుచునే వచ్చిన. ఆ యత్నమున నాతడు నైతికముగ నభ్యుదయము,జెంది మానవ సమాజమునకొక సువ్యవస్థను గల్పింప( జాలినా(డు. ఇట్టాతడొనర్చిన పరమ (వయత్నమే యీశ్వరునకు. (బీతికరమైనది. ఈశ్వర ,[పీతికరమైన యీ నిరంతర యత్నమే సాధారణముగ మత! మనబడుచుండును, ఈ మళమునకే తాత్త్విక పరిభాష ననుసరించి మూ;డంశము లున్న వనవచ్చును, అవియే తత్త్వ హ్‌త పురుషార్థములు.

1. “౧611610౧ ₹ం8 ౧89 6160006౧19 0% ఆగాం౧/0౧, 665176 ₹9911086 2౧6 08116 1౧ 78౧906069౧131 ?168110199 0? 79811/,“" 9/. కగ.0. ౪874640047, "1698 06064" (5.౪.0. 5164641699 17.0. 1950.) ౧.2.

“గి8110100౧ 18 8 900181 1౧9111400౧ ౧౦0161౧0 ౧67181౧ 6611- ౧169 061199 8౧6 9౧18111౧00 661181౧ 091108110౧9 8౧6 6౧౮411- 45 1౧ 1౧6 గంగ086/9 01 116 క50016%/ 04౫161౧ 1౮0166 పీ/ 0౯. గ.0. ౪813680041 10164. ౧.3

“౧110100 ౪163 10 ౦006౪607 10 6౧16 116 8౧6 806171- ₹89 0 ౧8౧ 1010660 81 106 106! ౪౩/80 (1౧860౧0176 ఆ%న6గ6౧౦6, 9౪11081! 00౧6౮౦4 ౯|1|0900%'081 ]౮9111108- 110౧ 167066 1601009. 8౧6 06౧6/0% 0? ౧0880౧198110౧ 10౯7 13 ౧656౯21100 2౧6 61996౧01౧4110౧ 0 16 ౯” €//6గ0గ్‌ 24 4గబ్టి" 10164. ౧.4.

(వథమ (పకరణము

౫ వేటూరి ఆనందమూర్తి “తత్త్వమే. పరతత్త్వము, ఆది మతముయొక్క. అధిదై వికాలళము. “పురుషార్థము” మానవతకు పరత త్వమయమగు దివ్యజీవన మబ్బుట. ఇడి యాధ్యాత్మికాంశ ము! ఇట్లు మానవత పరత త్వరూపము నందుటకు దానిలో కొంత పరిణామ మవసరము. అట్టి హ్మైఠతకు *హిత్ర” మగు నాపరిణామ వికాసమే మతముయొక్క- అధిభౌతికాంశము. కావున స్థూలార్థమున దత్త్వపురు షార్ధ సమన్వయమే మఠవరమార్థ మనఃదగును. దానికి హితవిధానము సహాయ భూతముకాగా దేశ కాలపా[తములను, సంఘనంస్కారమును బురస్క-రించుకొని యది రూపవికాసము( జెందుచున్నది.ఇదియే మతస్వరూపము.కావున పరమార్థము వాశయమునందుంచుకొనునపు డీమతస్వరూవ మపధానాంశ మే యనఃదగును. ఇట్టి న్వరూప పరమార్థములను మేళవీంచుకొని పర్యాప్తమైన యర్థ మున బేర్కాన(బడిన మతమే మానవోద్ధారక మైనది. దానిక్షై మానవుడు సాధనచేయు చున్నా(డు. ఆ సాధనదళలో మానవుని హృదయము స్నిగ్ధమై, రసమయమగు చుండువు. అపుడు చైతన్యవంతమైన యీ (వకృతిలోని సర్వవస్తు సముదాయము నందును బర మేళ్వరుని లీలావిలాసము ననుభూయమానము గావించుకొనుచు సంస్కృతు:డై యాత.డీ రసజగత్తును స్వచ్చమైన తన హృదయదర్సణమున. (బతిబింబింప(జేసికొనుట కుద్యుక్తు. డగుచుండును. ఆ స్థితిలో ము(ద్రింపబడిన కనయనుభూతిని వ్యక్తికరించి నలుగురకు దాని నందించుట కాతండు విశిష్ట మగుయత్నము చేయుచుండును. ఆ _వయత్నముయొక్క- పర్యవసానమే కళా న

1. (2) “౧61810౧ 19 16 1౧౪0646100 0 60/1౧6 119 1౧10 16 9041! 01 ౧౧8౧” 86౧4౧1౧ ౧10౧0016, ౧౮01604 0 విగ గ.0. ౪836480025, 10164. ౧.9 (€) 57; ఉం?001060 60౧85366 116 ౧౭౦౪6 61 [8110101 10 96 “తీ ఆ౧/1౧41100 0 606-[౧686, 18 (6061596 042863 06/1601100, 1౧6 90281002 316 ౧079 4011 2౧6 ౧౧1౫66 నీ1139, 1౧9 $8౧960 966761 10౧౦౧110” ఓ/6 01౪/106 ౪01. 1.
2. ౧౮౦166 5 9౯ గ.07౪. 10164. ౧.9 (0) “గ611010%౧ 16 6 6168110౧ 0౧8౧ 10 ౪04 2౧6 6680901 0% 606 10 ఇగ [12064818 51008. 71809. 01 స8/2623 804441 544189. మళము = సాహిత్యము

వైన్టవార్యధ వాజ్బయము క విర్చూతికింగారణమగును, అవి విశిష్టకళ లగును అవి విశిష్ణమొలును, లలితములును, రసనిష్టములును నగుటచేత వానినే లలితకళ లనుటయు గలదు. అందు సాహిత్య మొకటి. ఆ కారణముననే మతమునకును సాపిత్యమునకును దగ్గర సంబంధము గలదని చెప్ప(బడుచున్నది. మానవుని ఉద్ధరించుటకు మతమెట్లు దోవాదమిచ్చుచున్నడో అఫ్లే తన్మత కారణమున వ్యక్ష్తీకరింపందిడు మానవనంస్కారరూవము లనందగు కళలును దోడ్పడుచున్నవి కావున మానవత లేనిదే మతము లేదు. నుతము లేనిదే సంస్కా రము లేదు. ఆ సంస్కారము లేనిదే కళయు లేదు, ఇది సాధారణ న్ధితి. నేటి ,వపంచవు సంస్కా-రమున కంతటికిని వేదములే మూలాధారము అనవచ్చును. మహర్ష లంతర్ముఖులై పరమేశ్వర సాఇుత్కారమునకు బరితపీంచు చుండగా నంతరుద్చోధమున నాలకించినదియు, నాలపించినదియు. వేద వాజ్మయ ముగ రూపొందినది. వ్యాసాదులు వానిని విభజించి వానికి న్వరూపకల్చ్పనము గొవించిరి. ఆ వేదములు నాల్గును నాల్గు కళల కాలవాలములై నవి, అందు ముఖ్యముగ బుక్సొమములు సాహిత్యనంగీతముల కాటపట్టులు. వీనిలో మనకు (విస్తుతమైనది సాహిత్యము. అందును భారతీయ సాహిత్యము. ఖారతీయ సాహిత్య మత్యంత (ప్రాచీనమైనది. మిక్కిలి విన్ఫృతమైనది. దాని వికసముకు గురించి తదంతర్గర్భితములై న వరిణామ సూత్రములను బరి! లించి వానినే మణి యేసాహిక్యమున కేని యన్వముంపవచ్చుకు. చెప్పవచ్చిన దేమనఃగా (పపంచమున నేసాహిత్యమునక్తైన విశానమును గాని నిర్ధరించు న్యూత మొక్కటియే యని! ఆది యేదన జాతి యొక్క సంస్కారమును ససీ పజచు పర్యాప్తమైన యర్థమున వైని జెప్పిన మతము, భారతీయ సాహిత్యము వేదములతో నారంభమైనది దాని గర్భముననే మతపరమార్థ మిమిడి యున్నది. కాని దేశ కాల పా్మాతములను, సంఘ సంస్కార మును బురస్కరించుకొని యాసరమార్థమును లిన్నులు భిన్నరూపములలో (పథమ [పకరణము

శ వేటూరి ఆనందమూర్తి దర్శించి సాధింప నెంచిరి. అవియే స్థూలార్థమున స్వరూపభేదమున ఖిన్నమతము లుగా నావిష్క్టరింపంబడినవి, ఆయా మఠతములే కాల్మ్కకమమున జాతియొక్క సంస్కారము పై( (పభావించి దానిసంస్తారసార మన(దగు సాహిత్యముపై మరల ము(చగొనినవి. తత్కారణమున సాపాత్య మనేకవిధముల. బెంపొంది భిన్నలవణ. ములతో నొప్పారినది. దానినిఐట్టియే సాహిత్యపరికశోధకులు సంన్కృత వాజ్మయ మును వై దికయుగ మనియు, బౌద్ధయుగ మనియు, హిందూయుగ మనియు నిత్యా దిగా విభజించుకొనిరి. ఆస్లే యేశళయందై నను, నేకళాశాఖయందై నను మత మున కనివార్య మైన సంబంధ ముండుటను జూడనగును, ఇచట నాయాయుగమత లషణముల విడచిపుచ్చి కేవల వాబ్మ్యయవికాసమును మాత్రమే పరిశీలించితిమేని యాపరిణామము వింతగను హృద్యముగ నునుండుట గమనింప(దగును. చెప్పెడి విషయ మొక్కటియేయైనకు జెప్పెడి విధానమున మ్మాత్రము చమత్కారములు హెచ్చినవి. వేదాదులు [పభుసమ్మితములై ళాసించున ట్టుండగా( బురాజములు మిత నమ్మితములై బోధించున ట్లుండును. కావ్యాదులు కాంతాసమ్మితములై లాలించు న ట్లుండును. ఆ కాసనమును టోధయు నాలాలింపుమాటునండేరి యా మూండును గాశ మూండి(టి సమ్మేశన మన(దగిన రీతిని మధురముగ దోచును, తొలి రెంటి కన్న కాంకాసమ్మితములై న కావ్యాదులే హృదయాప్ణోదకరములుగ నుండుటచేత నవి రసవంతములై [బహ్మానందవబవ్యాచారియగు రసానందమును సంధా నింపంజేయజాలిన వై నవి,ఆ కారణమున రసవత్సా హిత్యమును బూర్చి ప్రస్తావించి నపుడు (పతిన్మ్మతికాస్త్రపురాణాదులను కాక కావ్యనాటకాదులనుమ్మాతమే స్మరించుచున్నాను. ఈతీరుసాహిత్య మన్నియుగముఅందును సంన్క్నృతమున విస్తారముగ నభివృద్ధి చెందినది, భారతీయ సాహిత్యమున నీ సంస్కృత వాజ్మయవికాసము ననుసరించియే తదితర దేశీయభాషాసార స్వతములును వికాసము నందినవి. వానిలో మన యాం భాష (పళ స్తతమ మైనది మఠము - సాహిత్యము

వైష్టవాం్యధ వాష్యయము ర్‌ మళము = మన యాంధిభాష

ఆంగధభాషావికాసమును బరిశీలించితిమేని న్పష్టముగ దానివ్నై స్టూలార్థ

మున బేర్కొనబడిన మతఠపభాన మెట్టుండినదో తెలియనగును. అన్ని భాషలకు వలెనే మనభావకును మతమే వెన్నుపూనవలె నిలచి ఖభొషాళరీరమును గాపాడి వృద్ధి చెందినది. (పాయికముగా నాం[ధభాషా సారస్వతారంభము పదునాకండవ శరాన్లీ పారంభమున జరిగియండు ననియు, ఆదికవి నన్నయగారే త్యత్చారంభ కుండనియు సాహిత్యజ్ఞులు తలచుచున్నారు. నాంటిమండి నే/టిదనుక మనవాజ్మ యము ఐహుముఖముల నభ్యుదయము నందినది. దానికెల్స మతవికాసమే మూల కారణ మని పరిశీఆంనమువలన( దెలియంగలదు. ఈ విషయ మిట్లు నన్నయ యుగా రంభమునుండిమ్మాత మేకాదు, తత్పూర్వమున కూడ ననుమానింపందగియున్న ది, (ప్రాబ్వన్నయ యుగమున కాసనాధారమలతో నాం(ధభాషా (సారంభ విశాసములను విస్పష్టముగగుర్తి ంపందగిననాఃటినుండికూడ దానికిని మత మునకును గల గాఢమైన సంబంధము తెలియందగును. పుణ్యార్థ మొనర్భు దానధర్మములు, సప్త సంతానముల (పతిష్ట మున్నగునవి మత స్వరూవమునకు సంబంధముగల కార్యకలాపములే యగుటచేత తత్సంబంధి కాసనస్థ సాహిత్యముకూడ మఠ సేంఠితమే యనఃదగును. క్రీ.శ ఎనిమిదవ శతొట్ది తరువాత మనయెరుకకందిన శాసనము అన్నియు నా తీరువే. గుణగ విజయాదిత్యుని సేనానాయకుండగు పండరంగని యద్దంకి (తొమ్మిదవ ళతాబ్ది) కాసనకాలము మొదలుకొని యుద్ధ మళల్లుని (పదియన శతాట్ట్యంతము) బెజవాడ కాసనకాలమువణకు నన్నియి నిట్టివే. పదకొండవ శతాబ్ది (ప్రారంభి మాంర్రనాజ్బ్యయములో నతిముఖ్యమైన కాలము. స(మాట్టు సహృదడయుండు నగు రాజరాజనరేర్యదు/డు కవిపండిత పోవకుండై తెలుగున తొలికావ్య మనదగిన మహాభారత ము ననువదింపించినాండు ఆదికవి యనిపించుకొనిన నన్నయథభట్టారకు( డాకార్యము నారంభించి కొంత నిర్వపాంచినాండు.. దానితో నాంధ వాజ్బయ రంగ సంరంభమునకు నాందీ పిస్తావన జరిగినది నాంటినుండియు నాంధవాజ్మయ వీధులలో బావిటముగ (పథమ [వకరణము

క వేటూరి ఆనందమూ ర్తి జరిగిన సొపిత్యవ్యాపార మంతయు నత మను కాసుతోనే చెలామణియగుచు వచ్చినది. అప్పటినుండి సాహిత్యమునకును, మతమునకును గల పరమార్డ మొక్కటియేక. మైనను వానివాని స్వరూపములలో మా[తతము చాలభేద మవ తరించినది. ఆది యెట్లన, వర్తకుల తీరుతెన్నులనుబట్టియు, కొనువారి యభిమాన మును బట్టియ వ్యాపారమునకు(దెచ్చిన సాహిత్యపు సరకులో భేదముండెడిది. ఆదే చెలామణిలోనుండిన కాసులపైకూడ ము[గ్రలు మారుచుండెడివి. ఆయినప్ప టికి నావ్యాపారమున కాటంక మెన్నడును జరుగలేదు. ఆదియబ్టే సాగిపోయినది. ఇప్పు డాసాపాత్య వ్యాపార (వ్యశియ నొకింత స్థూలమాగ పరిశీలింతముం

వదునొకండవ శతాబ్ది యారంభమున మహాభారత మాంగధీకరింప(బడినది. దానికి/గల పలుకారణములలో నతిముఖంమైనది మతము. దానిని పురన్కరించు కొనియే తూర్పు బాషక్యచ[కవర్తియ/ు రాజరాజు నన్నయ్యను భొరకాంధ్రీ కరణ మునకు/(బోత్సపాంచెను. అప్పుడది యవసరమాయెనుకూడ! ఏలన (కీళ్ళు అయిదారు శతాబ్దుల వరకును బౌద్ధ మాంధమున బట్టువీడలేదు. తుడికాలమున బౌద్ధమున వెలసిన వైపరీత్యము కారణముగ దేశమందలి (వజ్ఞావంళుల కడ యసహ్య మాయెను. వతనావస్థలోనుండిన యామత నుటుపై సామాన్య్యపజల చాకర్షింపలేక పోయినది. ఆ స్ధితిలో నేడనళతాన్దియందు కుమారిల భట్టాదార్యుడు కర్మసిద్ధానమును (ఇతిపాదించు. పూర్వమీమాంసాళాస్త్రము. నూత(గాంగొన హైందవమత పునస్సంస్కార మున కొకింత యత్నిందినాడు. ఆపై కంకరు+ డాకార్యమునకు మరింత చేయూత నిచ్చినా(డు. వారి యత్నము థలించినది, కొంత. కొలమున కేని దేశ్వపజలు హిందూధర్మాభిమాను లైరి ఆప్పటికి పరిపాక మందు కొన్నది-రాజరాజు దానిని స్థిరీకరింప(దలంది పంచమవేద మనఃదగిన మవోభార తము నాంధధీకరింపించినాండు. సమ న్త వర్ణాళమ ధర్మములను సంరవించుటకును: వైదిక ధర్మము నుద్ధరించుటకును జాతికి నీతిని బోధించి లోకమున వ్యవస్థ గల్పించుటకును భారతాంధధ్రీకరణ మానా డావళ్యకమాయెను. ఆం[ధ మవిభార తము వెలసినది. కాని యాంధామవాదమున నన్నయగారికి పారమార్థిక దృవ్షీని మించిన కవిత్వ కళాదృష్టి యేర్చడినది. తన్మూలమున నాం్రభాషయు( మతము- సాహిత్యము

చెష్టవాయ్యధ వాష్క్మయము క్‌ గవితయు( బరిపుష్టిని జెందినవి!,. కాని మొదటి మూడు పర్వములు ముగించు లోపుననే నర్నయ్యగారి రచన యాగిపోయినది. తరువాత కొద్ధి కాలమునక్రే రాజ్యమున కలిగిన రాజకీయ మళ సాంఘిక విప్లవముల మూలమున నలజకజి తెల రేగి భారతాంధ్రీకరణము కొనసాగించుట కవళాళము బేకపోయినడి, సరిగా నా యుగమునందే ఆంధదేళపు నరివాద్దు రాష్ట్రములలో మత సంచలనము తీవరూపము దాల్చినడి. హిందూ మతాంతర్భూతములేయగు 3వ వైష్ణవము లా (ప్రాతములలో విజృంభించి వీకరూపము దాల్చినవి, అం ధదేళ మునకు( బశ్చిమమున గర్జాటకదేశమున బసవేళ్వరుండు జన్మించి దేశము3 వీర శ్తై వభ క్రిరసావేశమున నుజ్జూత లూగించినాండు. అప్పటికే దష్షిణదేళమున థ్రీ పెరంబుదూరు [పాంతమున రామానుజస్వామి జన్మించి వైవ్లవమునకు సిద్ధాన్త కల్చ్పనము గావించినాండు. ఈ రెండు నుతములును రెండు (పక్య్కలనుండి తరువాతి కాలమున నాంధము నావరించి యా క్రమింపసాగినవి, పం(డెండవ శతాన్దియం దాంధదేశమీ మత సంఘర్షణమునకు గురియైనదిం కాని తొల్త రాజకీయ కారణముల మూలమున నాం ధమునకు( గర్జాటక ము తోడనే యధికసంపర్క ముండినది. తూద్పు(చాకుక్యుల యనంతరము రాజ్యము నా్నాకమించిన కొకతీయులును కై వమతాభిమానులై యుండిరి. ఆ కారణమున నాంధమున మొదట శ్రైవమే విజృంభించినది. తన్మత వ్యాప్తికి వీరతై వమతాభి నివేశపరులుగావించిన పలు పయత్నములలో ఫలవంతమెనది సాహిత్య సమా రాధనమే! పాల్కురికి సోమనాథుడు సాహిత్యము నూతగాంగొని మతమున కమితమైన (పచారమును దెచ్చినాండు, అస్లు మఠమునకు( (_బఐచారము గల్పించు టలో సాహిత్యము నెంతో యుద్ధరించినొండు. మత పదారము (పజా బాహుళ్యమున గాన (పజాసంఘమున కందువాటులో నుంకు సాహిత్యరితినే యాత డవలం లించి _పకాకవిరైనా(రు. (పజాసాహిత్యమును సృజించినాండు. ఉదాత్తమైన $= చూ. కవిస్తమాట్‌ భ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి “నన్నయ గొరి (పసన్న కథా కలితార్థ యుక్తి, మజియు “మవిభారతోప న్యాసము=నన్న య్యభట్టు' (పథమ (వకరణము

8 వేటూరి ఆనందమూర్తి భానమును, సమకాలికమైన వస్తువును, [వసన్నమైన రచనను గూర్చుకొని నూత్న సాహిత్య (న్యకియలను సాధించినాండు. భాషలో జానుతెనుంగును, ఛందస్సులో ద్విపదను గల్పించుకొని, శానపదులుకూడ నాడుకొనుటకును, బాడుకొనుటకును వీలుగ సాహిత్యమును సృన్షించినా(డు.నా/టి మతమః నానాటి (పజాబావుళ్య మొంటబిట్టీంచుకొన్నది.

ఈ శినకవుల కాలమునకు, దరువాత మన సాహిత్యమున [ఐవ్య కమైన మఠము వైష్ణవము. పలువురు కవులు రచయితలు నా కాలమున వైన్హవ మతాలి మాూనులై శివకవుల యడు గుజాడల(బడి వారి సాహిత్యవణ నకు భాయాకల్పనము గావింపసాగిరి. సాహిత్య (ప్యకియలందునుు రచనారీతియందును వైష్టవ సాహిత్యము శైవసాహిత్యము ననుసరించినప్పటికిని (గమముగ నొక కాలమున కది దాని నధిగమించి వెన్నుదన్ని విఖ్యాతము కా(జొచ్చినది. ఈ యీ మతముల సారాంశను.న భేద నుంతగ లేకుండినప్పటిని వీని వీని న్వరూపముల లోని ద్వైవిధ్యము మ్మాతము నాటి సాహిత్యమునందును, తదనుభూతి రస పరిపాకముచేత సౌహిత్యాభిమానులయందును గోచరించీనది. తత్కారణమున నాంధ్రదేశమున నన్నిరంగములందును నవ్యవస్థ (పబలిపోయినది.

విషపు మొక్కను మొగ్గలోనే (దుంచవలెనన్నట్లు అ వై షమ్మములను లేవదీయ మతసాహిత్య సంపదాయముల నాదియందే ళోధించి సమన్వయ పరచుట కానా,డే కొంత యత్నము జరిగినది. హరిహరులు భిన్నులను వాదమున కపవాదముగ వారిహరా ద్వ్వైతమును (బ్రతిపాడించు మత సంపదాయ మొకటీ లోకమునం దప్పటికప్పుడే పాకిపోవుట చేత నా సామరస్యమును సౌధింపంబూనిన సాపాత్యకుల కదియొక (పదిలాధారమైనదిం

కవిబహ్మ తిక్కన్న నెల్లూరు చోళరాజులయండ( జూచుకొని యవకా శము కలుగగా నీ నూతన దృక్పథమును వెలిగించు కవితావ్యాసంగమున కారంభించినాండు. హరిహరాద్వైత పరముగా(౬ జెస్పందగిన మవాకావ్యమాతనికి భారతము గోచరిందినది, “శ్రీ యన గౌరి నాంజరగు జెల్వకు6 బిత్తము పల్పవింప మఠము= సాహిత్యము

వైస్ణవాం్యధ వాజ్యయము 9 భదాయితమూ ర్తియై”న హరిహరనాథ రూపంబును సొపాత్య _పపంచంబున నావిష్మరించుచు పదున్రైదుపర్వము లొక్కమొగిని పూరర్తికావించినొండు. ఆతనికి బాహిరమైన మత స్వరూపముకాదు (సధానము= మతఠపరమార్థము. ఆ మత పరమార్థ మానందానుభూతియే కావున దానినే మహాకవిత్వదీఇ విధిగా, రసానందానుభూతిగా. బరిణమింవ(కజేసీ తన రచనకు( గావ్యత్వమును సిద్ధింప వేసికొనినాండు. ఈ కారణముననే తిక్కనగారి కాయధసాహిత్య (వపంచమున నద్వితీయమైన స్థాన మున్నదనుట, తరువాత తిక్కనగారి యడుగుజాడలను బడియే నాచన సోమనాఖాదులు మతసామరస్యము సంస్థాపించుకొని పోయిరి. ఎజ్జన శ్రీనాథారులు కావ్యాంగము లను బోషించుకొని [పబంధముల నావిష్కరించుకొనసాగిరి. ఎవరి మతవిళశ్వాస మెట్టిదై నప్పటికిని సమర నభావమే తరువాతి సాహిత్యకుల లవత్యమైనడి. రస సిద్ధియే వారి సాహి త్యవరమార్థమైనడి. ఆ లత్ష్యమును సిద్ధింప జేసికొనుచు నాపర మార్థమును సాధించుట కే మార్గ ముత్తమమో ఆ మార్గమునే ఆం[ధరచ యిత లనుసరింపసాగిరి. పరిపాలకులక డనుండి (వజాసామాన్యము వజకును సీ సామరస్య సాధనయే లశ్యమగుటచే సాహిత్యమ నగూడ తన్నిర్వాహమునకే యరధికొవకాశము కల్గినది. రెడ్డి విజయనగర చకవర్తుల పరిపాలనాకాలమున భిన్నమతములు పోష్‌ంపంబడినప్పటికిని, వారి లత్య మొక్కటిగానే యుండినది, అది యేదన పహైందవధర్మ సంఠషణ ము, ఆంతకు( బూర్యము మహమ్మదీయుల దురాకమణము వలన కలిగిన దుష్పలితములు కారణముగా నస్త్రవ్యస్త మెపోయిన హైందవత నుద్ధరించుట. ఇంతియే కాదు. ఆ యాళయము సాధింపంబడినతరువాత నొక దశలో మహమ్మదీయ మతానుయాయులకు వైత మాదేశమున నాదరముకల్లినది, ఇది మఠ విషయమున వారు చూపిన సవానమున కుదాహరణము. ఇట్టి సవాన మను వునాదిమీంద నాండు సామరన్య మనునిర్మాణమే సాహిత్యరూపమున సమావిర్భావము నందినది, దీనికి వారి భోగభాగ్యములు తోడ్పడినవి. ఈ భోగమే శృంగారముగా పరిజమించినది, ఆ సమరస ఖావమే భక్తిగా పర్యవసించినది. (పథమ (పకరణము

[0 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి ఈరెండింటి నమ్మేళశన మానా+డే సాధ్యమైనది.నా(డు కై వవైన్టవ కావ్యము లెన్ని వెలసినను నవియెల్ల నంతరాంతములం దొక్కసమానధర్మమునే ధ్వనించుచుండి నవి. ఇ(క రసశిల్పమునే జీవముగా నిల్పుకొన్నవి. ఇవి యెల్ల నిట్లాక్కరిచేతి [కింద (పకృష్ణముగా బంధింపబడి మనోహరముగ మేళనమునందుట సాహిత్య చర్మితయం దపూర్వవిషయము. ఆ కారణముననే యాంధసాహిత్యచరి తయం దదియొక స్వర్ణయుగ మని చెప్పవచ్చును అదియే (ప్రవింధయుగము.

కృష్ణరాయలు స్వయముగ వైష్టవమతాభిమానియైనను ఆత డన్ని మళముల వరమార్థము నర్థము చేసికొని (వభువుగా నందరియెడ సమరస దృష్టిని [బదర్శించుటకు యత్నింినవాండు, అ కారణముననే తాను వైష్ణవ 1ప్రబంధమగు ఆముక్త మాల్యదను చెప్పెను. వై ష్రవమును పుచ్చుకొని మనుచర్శిత మొను దనఃింకితముగా రచించిన పెద్దన తాతగారికి గండ పెండెరము దొడిగెను, అయినను ఈ1సరాంకితముగ శ్రే వకావ్యములనే రచించిన ధూర్జటి మహాకవికి హృదయ మర్పించెను. ఇవె భక్తి తాత్పర్యములతో స్పందించు నాతని రనహృదభ మును రాజనీతిజ్ఞతను వెల్లడించును. అప్పటి సాహిత్యముకూడ నట్టిదేయని తెలియనగును.

అన్నిమళములలోను నాడు వైష్టవమ నకే వచార మధకమైనది, దానికి మరియొక కారణ మాంధదేశమున (వసిద్ధిగాంచిన వైష్ణన పుణ్యకేతములే యనవచ్చును, వానిలో మఖ్యమైనది వేంక టేశ్వరావాసమగు తిరుపతి క్నేతము. విజయనగర చ్మకవర్తుల విశిష్టాధిమానమును, వేంక టేశ్వరుల దివ్య_ప్రభావమును జూజ(గొనిన వైష్టవమునం దానా( డన్నిమతముల స్వరూపసారములును లీనమై పోయినవి. ఆంతియేకాక రసవరాకాష్ట్ర నందుకౌనుట కనువుగ నే యితర దృక్ప థమునందును కలుగని విధముగ క్తి శృంగారముల మేళన మీమతమునం దతిలోకోత్త రముగ సాధింప(బడినది. తక్కారణముననే నాడు తాళ్లపాక మహా కవు లాసమ్మేళనమునకు సాహిత్యస్వరూపమిచ్చి స్వామి సన్నిధి నానందకాండ వము చేసినారు. వారిది విశాలమైన దృక్పథము, శివకవులకు త్రై వమందే దృన్షి. వా రన్యమత సాహిత్యములను ఖండించుటకు వెనుదీయరై రి. కాని తాళ్లపాకవా మఠము -- పాహిత్యము

వైష్టవాంర వాజ్యయము ల! రట్టు కాదు, వారికి వైష్ణవ మాలఎవిన మ్మాతమే, అందే వా రన్నిమతము౨ నంతర్లీనము గావించుకొనిరి. ఆందరి సాహిత్యపు తీరుల నవగాహనముగావించు కొని మేలి మెజు(గులు దిద్దుకొనిరి,

నాంటినుండి దేశమందలి సాహిత్యకులలో నట్టిభావమే సుదృఢము కా(జొచ్చినది. భక్తిశ్ళంగారముల సమ్మేళనమే వారి లకృమైనది. శృంగారము లౌకికము. భక్తి యలౌకిఃము. అయినను లౌకికానుభూతి యలౌకికానుభూతి కన్న నుస్పష్టముః స్పర్శనీయము నగుటచేత ([భమపడి మవాీభోగయుగ మగు నాయకురాజులకొలమున నొక దళలో వారుభక్తి నిశూడ విస్మరి*చి శృంగారము నకే పాధాన్యమిచ్చిరేమో యనివించును, వారు శృంగారము నొక కళగా, శాస్త్రముగా నారాధించినారు, నాండు వారి రచనలలో శృంగార మొక రసముగా ద్యోతకమగుటకు బదులు వ్యక్తము కాంజొచ్చినది. అందుననే సాహిత్య (పవంచ మున రసవిషయమున నాయుగము క్షీణయుగమని విమర్శకు లభ్మిపాయపడు చున్నారు.

ఆ తరువాత దేశమునకు దౌర్భాగ్యదినము లాసన్నమైనవి, పాళ్చాత్యుల యాకమణముతో మన మనదేశభాషలు, వాబ్య్బ్యయము నడుగంటిపోయినవి, [క్రమమున దర్ధానమున విజ్ఞాన వికాసమున కవకాళము కర్గినది. మళమున కన్న నార్ధిక సాంఘిక రాజకీయాదై్యైపాక విషయములకు విలువలు హెచ్చినవి, స్వాతర్యత్యము వచ్చినది. ఆ స్థితిలో కొంతకాలము. దేళభాషా సారస్వతము లుద్ధరింపంబడినప్పటికిని నానాంటి పాశ్చాత్య జీవిత సీద్ధాంతముల[పభావము వలన వావిస్థాయి భౌతికి పయోజనమునధిగమించిపోజాలక పోయినది. పర్య వసానముగ _పజా హృదయములలో నలజడి, న్రైరాళ్యము, విజృంభించినవి, ఆ స్థితిని దౌల(గించుకొని పరమశాంతిని బొందుటకు భౌతిక సిద్ధాంతము లుప కరింపలేదు. ఆ హేతువుచేతనే నేటికి నేడు [పపంచవాసులతో, పజ్ఞావంతు లలో నాధ్యాత్మిక చింతన మధిక మగుచున్నడి. ఆన?గా జీవితచ[కమున నిటీవల మన యజ్ఞానము కారణముగా దునిగిపోయిన యంశమును మానవత మరల పూరించుకొనుటకు యత్నించుచున్నదన్నమాట.

(వళమ పకరణము

క1 వేటూరి ఆనందమూలరి

సచ్చీలముతో, సద్భావనతోః నంఘర్ష ణములేక , సామరస్యముతో, సరస ముగా నీశ్వర(పీతికరముగా జీవింసకల్గుబయే నేడు మానవతకు మళతముగా గుర్తి ంసబడుచున్నది, అందువలన _ నాధునికసాహిత్యమున నా సీద్ధాంతములే (వతిధ్వనించుచున్నవి. ఇది నేటి ప్రపంచ సాహిత్యపు స్థితియే యన్నప్పుడు పరిచ్చేదము గల్పించి భారతీయాంర సాహిత్యముల (బత్యేకముగ నెన్న(/బని లేదు,

శాళ్వతములును, సౌర్వజనీనములును నగు సత్యధర్మములే వాంఛనీయ ములు గాన సాహిత్యసర్వన్వమున నే(డు వర్వమానవ సౌభాగ్య సామకస్య జ్యోతులే సందీవ్వము లగుచున్నవి, సత్యస్థిర మైన యిట్టి సమరనభావనయం దుద్భుద్ధమైన పొహిత్యముహాడ సత్యమై స్థీరమై వేదములవలె విఖ్యాతి నండ(గల దని భావింపవచ్చును. మతము = సాహిత్యము

ద్వితీయ (వకరణము జా 4 ణు ఇట వ్రైప్ల వమవము*"త ద్వి కాసమవు 'వేదములు.... విషుకత ము ఈ -౨ఐఎ ఉపనిషత్తులు... విష్ణతశ్వ్వము ఆగమములు....విషుతత వ్‌ము తం త పురాణములు... విష్ణతత్వ్యము కొ వ్యేతిహాసములు.... విష్తు తత నము తి తా ఆళ్వారులు : ఆచార్యులు ; వారి మత తత్వము (శ్రీమద్రామానుజులవారి మత సిద్ధాంతము పాళిచీనాంధంిమున వెష్ణవ ప్రనక్రి

వైష్ణవము-తద్వికాసము వ్‌ 'ఆఅవిద్యాదూషితమును, మూయావిలసితమును నగు నీ లోకము ఈ యనంతమగు కాలావకాళమున స్థిరధర్మోజ్జ్యృలమైన సత్యవథమును విడనాడి యెడమెడముగ నిటు నటు నెంత గడచిపోయినను, డానికి మార్గాంతరము లేమిచే నెప్పుడో యొకవ్పుడైన దస్పనిసరిగ నావథమునజడి వీడకుండ గమ్యమును జేరుట జరుగును. అదియే కాళ్వత సత్యము. అదియే మానవతకగు సత్య మతము. ఆ మతసత్య్మ మనాదియగుటచే వేదయుగమునుండి నే6టిదనుక నా మత ధర్మమే నిలచియున్నది. ఏతద్ధర్మమే సవన సామరస్యములి రూపుడాల్చినది. ఏకత్వము బహుత్వమగుటను గుర్తించుట సహ నము. బహుత్వమున నేకత్వమును దర్శించుట సామరన్యము. ఈ దర్శనమున సృవ్షిరర్మ మవగతమగునుగాన నీశ్వరసాఇాత్కారమున కది యొక్కటే సత్యపథ మగును. విశాలమగు నిట్టి వైదిక ధర్మమునకు వ్యాఖ్యాపాయములుగ తరువాతి కాలముశ స్వరూప భేదములుగల లిన్నదర్శనములవతరించినను వానిలోనెల్ట విశష్టమైనదియు, ద్వైళాదై్సతముల కనుసంధానముగా వించి నదియు విళిష్టాద్యైతమే, ఇది వైష్ణవ మతమునకు విశిష్టమైన వికాసము. ఈ వైష్ణవము విష్ణునాధారముగ జేసికౌని విస్తరించినడి. విష్ణువు వేదపురువండే. అందువలన సీవైష్ణవ మత బీజ వ్యాప్త లను మనము చేదకాఅమునుండి యూహింపవచ్చును. అంధ సాహిత్యముపై వైష్టవ మత్యప్రభావ మెట్టిదో పరిశీలించుటకు( బూర్వ మామత సంప్రదాయ మెట్టిదో[దాని (ప్రారంభవికాసము లెట్టివో కొలదిగ పరికించు టవసరము. ఆదృష్టితోడనే వేదకాలమునండి విష్ణుమత వికాస మెట్టుండి నదో దిజ్మాతముగ నిట (పదర్శితమగుచున్నది. ద్వితీయ [సకరణము

కక వేటూరి ఆనందమూ ర్తి వేదములు = విష్ణత త్వము బుగ్వేదమున భిన్న ద్రైవతములు పేర్కొనంబడినను వానియందలి మూల శక్తి మ్మాత మొక్కటియే యని యది చాటిచెవ్పచున్నది. ఉన్న దివ్యశక్తి యొక్కటియే. అదియే ఐహుముఖముల పలుళక్తులుగా ద్యోశకమగుచున్నది, “మహత్‌ దేవతానామనురత్వమేశమ్‌” అని బుగ్వేదము (౪. 11-55). ఇంధే కొక దైనతముల సమస్టి శక్ర స్వరూవ మనందగు( విశ్వదై వత్వ [పళంసకూడ నందే కలదు! అవాజ్మానసగోచరము నేకశ్లైకమునగు నా పరతత్తృముముందు శదిళర దైవతములు శ్రీళ్వద్యోతమానమ్మాత స్వరూపములగునని యండే వేరొక చోట చెప్పంబడినది. ఆ తత్త్వము నాదేవతలును పరిపూర్ణముగ నెరుఃగజాలరు. వారినుద్దేకించిన స్తుతులన్నియు(గూడ కడ కాతత్త్వమునకే చెందునీ ఏలన వారినెల్ల విశ్వవ్యాపియగు నాజగత్కా రకుని విభిన్నాంశములుగనే బుగ్వేదము బాటుచున్నది!. దీనినిబట్టి యీ పరతత్త ;ఇస్వరూపాదిక మును సమ్మగముగ గుర్తింప/జాలక పోయినను ఆ దైనతవణల నమష్టీ క క్రిస్వరూపమే యది యనిమ్మాత మూషహింస

1. ౧6 00గ౧౧౧6[౧6౧90/6 ౮1060 081166 715౪76 ర2[” 0౯ శీ!1-60649 00000199 40౧ 1౧0౧0గ౭4౧€ ౧౦౩60౧ 0 &1 10250 +ంగ/ [7౧౧9 8౯6 266౧659664 10 ంగు. 115980 81140181 5807116181 9౧౦౪౧ 1౧19౧666, $0 1౧౦1౪66 411 ఉంళలీం' శీ. త. 80600611 “76610 గెంతరం”* ౧. 147.
2. “0/6 86 10164 1౧ 0౧9 0 ళ+€6 గగ౧౧9 86 4! 116 బ్రంరేక్‌ 286 1౧ 621106/ +₹6గ౩|69 1౧00600౧ 06811664 గొ!69 (౧౪. ౪. 1. 104. 16). . ౭! ౧౧౭౪౭౧౩ 8౧6 ౧౪౧౧౩ 36౧౮10 ౧౭౧౧ ౦65 ౪|11౧౧౩160/ 7667 10 ౧1౧ 210౧6“ 0/౧ గ౦. *2/362008౧. “1464 06% 064“"0. 31
3. గిం.౪. 1111-55 ”706/ 6811 61౧ 1౧0, సీ 8, “211౧8 8౧6 దీరగ, 8౧6 గ 19 6 ౧632౪76౧01/ ౧౦918 = ౪1౧౮664 6871610౧. ౧46 గ౧)00 615659 18 0౧6; 5920299 6811 14 “810౪8910 88 గిం) *₹3గ8, [8406245౪20 ౧౮౦19064 5౪/ 9 స. 0. ౪864400౧87, 1016. - ౧ 31. చై ష్టవము- తద్వికొనము మాత

లలి వేటూరి ఆనందమూ ర్తి భగవత్సమూ_ర్రయజన! మందురు, దీని నుపదేశించు శాస్త్రములే యాగమములు.

ఈ యాగమములు చరితమును, జ్ఞానమును, యోగమునుకూడ నుపదేళిం

చును చరిత మన(గా వేదవిపాత (శౌతస్మా ర్తసంస్కారముల( దెలియుట. కొన మనగో నృష్టితత్త్వము నెజబు(గుట. యోగ మనగా నణిమాదిసిద్ధుల నందుట.

భారతదేశమున (బాహ్మణమతనిరాసముతో వే నబౌద్ధము లవతరించినవి.

కొని భ క్రివశ్వాసములతో' బరమేశ్వరుని కరుణాకటాక్షమునక్షై నిరీషించు మానవత కామతము లవుడు తృ ప్రినొనంగ జాలవయ్యెను. ఆ దళలో హిందూ మత ముద్ధృతమై జైన బౌద్ధముల నా శ్లేషించుకొని భక్షి (ప్రధానములును, వే కేశ్వరమతములును నగు శైవ వైష్ణవములుగా నేర్పడినవి. ఇవియే [క్రమమున శ క్ర్యారాధనముతో శళాక్రేయమతములుగ రూపొందినవి. ఆ దళలో వారి వారికీ (ప్రత్యేకమైన యాగమములు వెలసినవి. ఆ కారణమున నవి మూడు విధములు, శే శైవాగమములు, వైష్టవాగమములు, 3 కాక్తాగమములు. ఇందు మనకు( (స్తుతమైనవి వైస్టవాగమములు,. ఈ యాగమళాస్త్రము తిటీగి వైఖానస మనియు బాంచర్నాత మనియు ద్వివిధము.!ి వైభానసమున కిరువదియేడు (27) న

శ. “శతదారాధనం ద్వివిధ మమూర్తం సమూర్త మితి. అగ్నాహుత మమూర్తమ్‌. _పతిమారాధనం సమ్హూర్తం (మరీచి)' ఉదాహృతము చూ. శ్రీ పార్థసారధి ఆయ్యంగారు వారి వ్యాసము--వై భానసము-ా- జె. యస్‌. వి, ఓ, ఐ. తీరుపతి.

ల వైన్లవం ద్వివిధం. వైఖానసం పాంచర్మాత మితి. వైభానసం వైదిక్షై రర్చిత మైహికాముష్మికఫల_పదమ్‌. పాంచరాత మవై దికం. దీశిరై రర్చిత మాముష్మిక వల(ప్రదమ్‌*

(00౧464) వైష్టవము = తద్వికొసము

వైష్రవార్యధ వాబ్బయము డ్రి ఈ కారణముననే భారతభూమి కర్మభూమియై (బవ్మానుభూతి కొధారతల మైనది. సృష్టికర్త యగునీశ్వరేశ్వరుండు దయామయస్వరూపుః డగుటచేతనే శాను సృష్టి. చిన జీవులకు తనతో సారూస్యమునందుట కవకాశముగూడ కల్పిం చినా! డనవచ్చును ఆ యవకాశమును వినియోగపఅచుకొనుటయే జీవుని యాశయము. ఆదియే యాతని కానందము.ఆ యాశయసిద్ధియగునపుడు దివ్యత్వా వరోహణము జరిగి వూనవత్వారోహణమున కవకాళ మేర్చడును. జీవుండు పరతత్వము నన్వేషింవకున్నను ఆ పరత త్రము జీవు నభిమా నింపక మానదు! దానీ యనుకింప యట్టిది. అ కారణమున జీనోద్ధారణమున కె దివ్యత్వావరోహణము పెక్కుభంగుల జరుగుచుండును. ఈ [కియ యంతయు నాతని లీలావిలాసమేం ఇట్టీ జీవళరీరములను (వవర్తింపచేయుటకును, ముందువెనుకలనుండి నడిపించుటకును నా పరత త్రమే భిన్నాంశములుగా నవతరించును. ఆ యఃశ లనే భారతీయ త_త్ధ్యశాస్త్రమన వ్యూహము లందురు, ఈ వ్యూహముల సిద్ధాంతమే భారతదేశమున _పతిమాకల్పనమునక, బింబారాధనమునకు దారితీసినడి. ఇట్లు “ ప్రార్థనాయజ్ఞ ములతో(గూడిన వైదికారాధనమే భక్తి పతిమారాధనములుగా రూపొందినది”8. దానితో “వై దికయజ్ఞ మళవిధానమునుదేవాలయార్చన విధాన మును, ఐహిరంగోత్సవ పద్ధతులును బెంపొందినవి”. ఈ [కియాకలాపమునే

1. "6064 9566%43 1౧0 961 6౪6౧ ౧౧0౧9 కజగ 119 561 566%3 606 8౧6 ౧6 19 8011/ 06611664 89 1౧6 "౫106౧6 6 116 (౪102౪760౧" 5/1 9. %|. 5/01౪8920071, ₹౧0 501109001౪ 01 ౪191806౪48102. వ, చూ. లారతీయ త త్త్వ్వళాస్త్రము డా॥ యన్‌. రాధాకృష్ణన్‌. ద్వితీయ [పకరణము

వం వేటూరి ఆనందమూ రి

ఇట్లుసనిషత్కాలమునకు సత్యజ్ఞానా నందోత్మక మగు నిత్యపదార్థ మే (ఐవ్మా మనియు, దాని యన[గహముననే జీవుల కాత్మసాఇాళ్కార మగుననియు, నా స్థితిని బౌందుటకు భక్తిసాధన కొంతయవనరమనియు నిళ్చయమైనది. ఇట్టి నిశ్చయ బుద్ధియే తరువాత ఆగమ వురాజేతీివీసములలో విన్తరింపంబడీ వైష్టవమత ముగారూపొందిన ది ఆగమములు - విష్ణత కము

వరతత్త్వ సాఇాత్చారమునకు భక్షిపూర్వకమైన సాధన యవసరమన్న విషయ ముక్తమే. వేదనులందే యాపరతత్త్వమునుగూర్చియుః నా సౌధనమును గూర్చియు, నూహిపోవాలు జరిగిన వనుటకూడ వ్యక్తమే _కమమున నాలళాన ములే యుపనిషత్కా అమునకు విన్నరించి విస్పష్టరూపము నందుకొన్నవి. వేద ములందు చెప్ప(బడిన పరతత్తమే నాటికి విమ్ణవుగాను, శరువాక నారాయణ వాసుదేవాది రూవములుగాను సంభావింపంబడినది. అట్లే వేదకాలమందలి _దైవ న్వతి కూడ తరువాతి కాలమున ,కియాత్మకమై, మంత ప్రయోగసహితమై యుపాసనారూపమున విస్తరిల్లినది. వేదములందే ఈ ,పార్థన లాలించి దయా మయమగు నా వరతత్త్యాంశ మప్పుడప్పుడు సొఇాత్కరించి యాపదల! జక్క( వెట్టుచుండె ననియును దెలియు చున్నది!. ఇట్లు దైవ్నపార్థనలమూలమున లౌకిక ములగు [1పయోజనములు సాధింపంబడు చున్నవని గుర్తించిన పిమ్మటనే వేద శాలవు బువులకు (బహ్మమునుగూర్చిన జిజ్ఞాసయు తత్సాధనయందు (శద్ధయు నధిక మైనవి.

$ “*మానోవధిఃపితరం మోతనూతరం (వియామానస్త నువః రుదరిరిషః

మానస్తోకే తనయే మాన ఆ కువ, మానోగోషు మానో ఆశ్వీషురీరివః”

ఉదాహృతము చూ,ఆదార్య (శ్రీఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనంగారి వ్యాసము

“ఉపనిషత్తులు" వైన్ట్ననము -- తద్వికాసము

వై మ్టవాం[ధ వాజ్యయము శః పూర్ణమదః పూర్ణమిదం పూర్ణాత్పూర్ణ ముదచ్యతే

పూర్ణస్య పూర్ణ మాదాయ పూర్ణమే వావశిష్యతే (బృవహ.౫.1)

పాంచభౌతిక మైన యీసృష్టియంతటను నిండి యన్నిటిని వెలింగించి తాను వెలు(గుచునుండు సత్పదార్థ మదియే, అది సర్వభూతాంతరాత్మ!. నిత్యమై నెగడొందు సత్యజ్ఞానానందాత్మక మైన స్వరూప మదియే. దాని దివ్యమంగళ స్వరూప మాపరతత్వ్వముయొక్క_ దివ్యానుగహముచేతనే ఆనుభూయమానము, ఆ యను గహ మొకరు పొందించుకొనునదికాదు. ఆది దానివలన కలుగవలసిన దే, కాని యప్పటిస్టీతికి. దగిన యున్ముఖుతను బీవు( డేర్పజచుకొనందగును, ఆ యున్ముఖతనే భక్తి_శద్ధలందురు. భక్షిళద్ధలు మానవుని భగవదనుభూతి మార్గ మున గొనిపోవును, అందుచేతనే ఉవనిషత్తులలో భక్తిని గూర్చియు, భగవదను (గవాళకిని గూర్చియు ప్రపంచింప(బడినది. కాని వీనినిగూర్చి యూహించుటకు వేదములలో మన కాధారములు లేక పోలేదు. వేదమం_తములలో ముఖ్యముగ నారణ్యకములలోని యుపాననాకాండలలో భక్తిబీజములు కాననగును. ఆ కారణ ముననే''హృదయావర్దకములగు వై దికమంతములను పఠించునవ్చు డందు భక్తి తే దనుట పొసగ” దని విమర్శకు లభిపాయపడిరి.

ఈ భక్తిమారగ్గము* తొలుత వేదములలో సూచింపంబడినది. పిదప ఉప నిషత్తులలో యోచింపంబడినది. ఆపైన ఫురాణేతివోసములలో (పవచింపంబడి (వపత్తీ మార్గమునకు పాతివడికను గల్పించినది. 'తాలలడనతానాతాననాకననుతనుతనుడడాతన మనా ననిన 1, ఏకోదేవః సర్వభూతేషుగూఢః సర్వవ్యాపీ సర్వభూతాంతరాత్మా

కర్మాధ్యడః సర్వభూకాధివాసః సాథ్షీచేతా కేవలో నిర్గ్ణణశ్చ (శ్వేతాశ్వత రోషనిషల్‌ =౬- ౧౧) 2, యమేవై ష వృణుతే తేనలభ్యః 3. చూ.561౪81%80౯ 2౧64 గెం౧866. "11910%౧/ ౦0 1౧618౧ ౧|౧|౦80౧౧౪' 4, యస్యదేవే పరాళకిిః యధాదేవేతధాగురౌ త స్యెళీళద్యితాహ్యర్భ్యాః వకాశన్తే మవాత్మనః శ్వా ౨౨ ద్వితీయ వకరణము,

త వేటూరి ఆనందమూ ర్తి ఉపనిషత్తులు జా విష్ణతత్వ్వము

ఈ యపనిషత్తులళో( [బధానములై నవి పదునాలుగు-! ఇవియే వేదాంత తత్త్వళాస్త్రమునకు యినాదులు. వేదకాలమున భగవంతు నెజుంగుటక్షై మహర్షులు పడిన పరితాపము కారణముగ నాధ్యాత్మిక [ప్రపంచమున వారికొక వెళు/గుబాట గోచరించినది. అదియే ఉపనిషద్వీధి. దాని గమ్యమే క్రై వల్యము. ఆలక్యమును జూచుకొనుచు, నా మార్గమున వయనించినమహర్షుల కానాడు చింతన మొక్క తీరుగా సాగినది. ఈ సృష్టి ఠత్త్వమేమి? తన్నిర్మాత యెవరుః తత్కారణ పరమావధులెట్టివి? ఈ (ప్రశ్నల కంతరాత్మావబోధమున మవార్షులకు౯ దోచిన సమాధానమూలే ఉపనిషత్తుల దుల్లేఖింపంబడినవి, ఛాందోగ్యము, తైత్సిరీయము ఆ తత్వమును విపులముగ వివరించినవి.బృహదారణ్యక మళంతర్యామి తత్త్వమును విశదీకరించినది. ఈళావాస్యమః విమ్టుకత్త్వమును వెల్లడించినది. కేనోపనిషత్తు పర(బహ్మమః యొక్క పరమళక్తిని (వతిపాడించినడి, కఠోపనిషత్తు నద్విద్యా వసరమును, శ్వేతాశ్వతరోపనిష త్తు పరతత్వ్వముయొక్క _పభుత్వమును _బన్యక్త పళచినవి,

అస లీజిజ్ఞాసయే యి ట్లారంభమైనది. “(బహ్మవాదినో వదన్ని కిం కారణం (ఐవ్మా కుతః స్మజాతా జీవామ కేన క్వచసంగపతిష్టా అధిప్పితాః కేన సుఖేతరేష వర్తామహే (బవ్మావిడో వ్యవస్థామ్‌” (శ్వేతా - ౧)

దీనికి సమాధానముగ నుపనివత్తు లిట్లు చెప్పుచున్నవి. సృష్ట్యాదినుండి యున్న సతృదార్థము _బహ్మమొక్కటియే (బృహ. ౧౩ *, ౨) దానినుండియే చరాచరమైన యీజగత్తు నృష్టింపంబడినది. ఇతర భౌతిక శక్తులన్నియు దానికీ లోబడినవే. దాని యనుజ్ఞలేనిదే అగ్ని (వజ్వలి.పలేడు. వాయువు వీవ(జాల(డు. (కేన. 3, 4--10) ఆది పూర్ణమైనది. వ క, ఈళ, కేన, కఠ, (పళ్న, ముండక, మాండూక్య, రైత్తిరీయ, ఐతరేయ, ఛాందోగ్య, బృహదారణ్యక, శ్వేతాశ్వతర, కౌసితకి, సుబాల, ఆగ్నిరహస్యో పనిషత్తుణ పదునాలు(గు. వై ప్టవము - తద్వికాసమః

వైష్టవాంధ వాజ్యయము కఫ ఐడినను [కమమున దరువాత నదియే అధిద్రై వికంళమునగూడ. భావిత మగుట జరిగినది, 1 పరమేళ్వర సొషాత్కారమునక్రై వరితపించు మహర్షుల యాధ్యాత్మిక సాధనయందే వేదిము లవతిరించిన వని విజ్ఞు లందురు. ఆక్మావలోకన సిద్ధినందు దళావరిణాను పరిశీలనమున భారతీయతత్తళాస్త్రమున వేదములకు | పముఖమైన స్థానమున్న దనవలెను విశ్వసృవ్లి కేకై కకారణ మగుపరతత్తము నెజు(గుట శై మహర్షులు సల్పిన గాఢమైన తపస్సునకు ఫలితమే వేదములు. ఆ దళలో [పథ మకున వేదములందు యజ్ఞ కియాత్మక మైన సారధనకుగూర్చియు. నా యజ్ఞనల (పదాతలగు భిన్న దివ్య_పధానతత్తాంశములను గూర్చియు [పపంచింపంబడినది, [ప్రార్థనలవలనను, యజ్ఞ కియాచరణమువలనను ఆయాదేవత లనుగహించు చుండినట్దుకూడనందే తెలియవచ్చుచున్నడి, కాని యంతటితో మహర్షుల తపస్సు వలింపలేదు, అందుచేత తళువాతి వేదకాలమున వారు పరతత్త్వమునఃగూల్చిన పత్యవ్షానుభూతికై పరితపించిరి. ఆ దళలో నాత్మజ్ఞానమున వారి కందిన సద్వి ద్యాంశముతే వేదములయంత ముగా రూపొందినది. దానినే 'వేదాంత' మందురు ఆవేదాంతభాగములనే 'యుపనిషత్తు' లనుటయు గలదు, వేదములలోని మూల మళ్ళతములకు వ్యాభ్యానములను జతచేసి తరువాతి కాలమున వానినే [బాహ్మ ఇఅములనియు( బేర్కొనిరి. ఆ [బాహ్మణములకు( జెందినవే ఆఅరణ్యకములును, ఉపనిషత్తులును, ఆ కారణమున వేదములలోని మూలమం[తముల నాధిదై విక మనుకొనినచో బ్రాహ్మణము లాధిభౌతికమును, ఉవనివత్తు లాధ్యాత్మికమును నగును, ఆ వై దికవాబ్బయమున బరాకాష్టనందుకొనినది ఆధ్యాత్మికాంళమే కావున వేదముల కుపనిషత్తులు "వేదళిరము” లుగా. (బస్తుకింప(జడినవి.

1. శీ! ౪6610 069, ౧౭8౪. 8! గీగ/4౧ 6ంరేం ౩76 1౧ 116 06931౧01౧9 ౧౧౪౩1681.1! 98౪ 1౧ 1౧9 066౪1౧౧1౧9. +0౯ 1౧6౯6 08౧19 ౧౦ 640401 8 1106 “౧6౧ 116 00౧0601 0 6614/ 06109 0౧౦9 10/౧౧664 2౧64 ౧౭౪1౧౮ 09600౧9 18౧21184 1౧౪1910169 8౧64 ౧౮/61/ 309౪7306 090]6013 ౪6౯69 8190 81566 10 & ౮1౪1౧6 5181459" ల0%. [48% 4461161 140166 0 ర..6. ౪8౧2680081 49164.0. 38 ద్వితీయ (పకరణము

8 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి అతనిలోనే వరుణుని ధర్మవరిపాలనము, ఇందుని మేథాసంపత్తి, అగ్ని వీర్యము, సూర్యునిదివ్యజ్ఞానము గుర్తి ౦పంబడినవి. ఆతడే సృష్టిస్థితిలయకారకు( డని ఖావింపంబడినది. బుగ్వేద (బావ్మాణములలో విన్హుఎ పరదై ఎతమగా చెప్పబడినది. పైయంశములనుబట్టి వేదవాజ్యయమున విమ్ణతత్త్వమునకు: గఆ (ప్రారాన్యమెట్టిదో మనమూపహింప వచ్చును* పరమపదనివానీ యయి ఆదిత్యదేవ తగా భావింపంబడిన విష్ణవే (క్రమమున ,తివికమ, నారాయణ) వాసుదేవ థ్రీకృన్న నామములతో వ్యవహరింపంఐడినాండు. నునుస్మృతి కాలమునకే విష్ణు నామము నారాయణ శబ్దముతో ననుసంధింప(జఢినది, భాగవతళప్పరాణకాలమను నాటి కీపరిణామము నిశ్చితమై రూఢియైపోయినడి. వేదమునం దీనూర్యవరుణాది దేవతలేకాక భగదేశక్నాపళంన కూడ నున్నిది. ఈ భగ శబ్దమునకు (శేయళ్ళక్తియని యర్థమః చెప్పుడుళు. అట్టీశ కీ గలవా(డును, ఆ,కయిఎప(బడువా(డును సాగ్షాద్విష్తువే కావున (కమమున నాతండే క్రగవాను( డనియు భావింహబడెను. అట్టి భగవదారాధనతో (గూడిన మతమే ఈరు వాత భాగవతమతమగా రూపొందినది. భగవానుడే విష్టుపుగావున భాగవత మతమే వైష్ణవ మతముగా పరిణమించినది, ఈ పరిణామ స్వరూపమును మనము మహాభారతమునగూడ దర్శింపవచ్చును. చేదకాలమున దొలుత పరగ్దె వతస్వరూప మాధిభౌతిక ముగ నూహింపం ల నవవున మా ాంనవా సగాగ5" శి.గి. సీ80ర0గ691. *ం610 గింంథం ౧.30 “౧8 గింంర10 గ౪గాగం 1౧0౧086917 98, ఏంలంర 16౪/8 ౧ ౧౮౧౧9౭౯ 18౧ 11056 8661095664 10 [1౧౮౧8 0? ౪8౧౧8, 8౯6 0 108 గాం91 6%81166 ఓ1౧6. ౪19౧౪ 198 7౧91216964 0౪ ౧౧౩8౧౪ 10 ౪804౧8. 10 గిం58౧, 9 ౧669౧౧8౧" ౦06, 10 58౪7118౯ 610., 3౧64 25 60౧2 ౧6 $8 1216౯ ; 66౧1166 ౧ అం నగ్గం008 ౦1 16 ౬౧1౦ 8౧6౮ 106 5[8048౪831270౯. గ.6. ౪8/౧36448008/ “468 0 606' .౧. 58. చైన్టనము -- తద్వికానపు

వైన్టవాం(ధ వాజ్బ్యయము క! నగునని తత్త్వజ్ఞులయలభి.హైయమఃు. వారే యింకను నిట్టఖ్మిపాయపడుచున్నారు, ముగ్వేదమునందు పేర్కొనంబడిన దై వములలో వరుణేం[దమి[తాగ్నులు (ప్రధానులు, వీరందరొక్కొాక్క. రొక్కక్క శకి కధిపతులు, అయినను ఆ పర తత్తమునకు సర్వవ్యాపకత్వాదిగుణము లూహింస౧బడుటచే నాయాయిగుణములే. దేవతలలో నొకరొకరికి తర్వాతికాలమున గుర్తింపబడినవి. అట్టు జరుగుటలో నొస్థాయి తొలత సూర్యాగ్నివరుణులకు . చేకూరినది, సూర్యు( డీగోళమును జుట్టి వచ్చు చున్నట్లిగుపడుటచేత నాత,డే విశ్వువ్యాపియనియు, జగత్కారకు(డనియు వేదకాలఅమున భావింవనడినది. ఆ కారణముననే విష్ణునామము*, తొలుత సూర్యునితో ననుసంధింప(బిడినదికీ, సూర్యునకు జెప్ప(ఐడిన ఎళ్వవ్యాపక త్వాది విశష్టలకణము లన్నియు నూర్యాంత రాత్మశక్తి కి జెందినవేయగుటచేత విష్ణువే సూర్యాంతరాత్మయనియు, దరువాత తల(/ప(బడినది పురాణములలో వర్ణింప,బడిన (తివికమావతారముకూడ నీ పరతత్య్య (వతిపాదికస్వరూపమేయని గుర్తింపబడి నది. ఇట్లు బుగ్వేదమునందలి వలుదై వతములలో నొక్కడుగా పేర్కొనబడిన విష్టువేశ. - ఒకకాలమునకు దేవతల కెల్ల దై వతముగా భావింప(బడు పరతత న్వరూపముగా సంఖభావితమగుట జరిగినది, నతన తనునా ొననననననానాాానా తానా లు ేముతపలానా మా లనామా నమ కీ, విష్ణుః -- విశ్వం వేవేస్టి వ్యాప్నోతీతివిష్టుః గుడవాల(పటోధిక (ప్రథమ,--స్వర్గం 2. “06039 116 106? ౧౧౦౫1౧6౧ 6[౧8/3016%191109 59౮0669166 5 10 (200౪79) 601106౪ 0 ౪15౧6 (1౧ 16 గిం౪6628) న8౧౧61౪/. 166 $1600100౧653 0 గ౧౧0110౧, ?606౪618/4/ 01 00060196 8౧64 ౧6౪ 8౧౮6 20౧019౧4 10/౧9 0 116 98౧6 ఈ87/ 86 10004 1086009౯ ౦0౧|1/ 1౧) 6 560౧ 606” “౪19064 1౧ 106 ౪6683“ 41601664 0౪ 9౯ [. 0. ౪48/264400871. “$668 016064' . ౧. 58. 3, “౧18 6610/ 60060169 8 5000/610316 ౧౦91110౧ (౧ 16 గిం౪ాం64 06100 0616078906 1౧ 0౧౧/ 1769 0? 5% (00౧4) ద్వితీయ (ప్రకరణము

వ్లైష్టవార్యర వాజ్యయము ల సంహితలు. పొంచర్మాతమునకు నూటయెన్మెది (108) నంహితలు. వై ఖానసము వై దికము, సొమ్యుము, వైహికాముష్నిక థల్యప్రదమును. గ్రామ నగరాదులందు పూజింపదగినది. విస్ట్వాదిమూ ర్తులుగలది. పాంచరాత మవైదికము. ఆగ్నేయము, క్రేవలాముమ్మిక ఫల్మపదముం నదీతీర పర్వతాదులందుపూబింపం దగినది. వాసుదేవాది మూర్తులుగలది. ఈ వై భానసపాంచర్మాతళాస్త్రములకే భగవచ్భాస్త్ర మనియు వ్యవవారముగలదు.

ఈ భగవచ్చాస్త్రవికాసమున కాధారభూతమైన వ్యూహసిద్ధాంతమే యిందు (ప్రధానమైనది. వ్యూవా మన(గా విభాబ్యీకరణము, సఫ్టవర్ణ సంభావితమైన కాంతిపుంజములసమూహ మచ్చమై వెలుగొందు నట్లుగను, నదియే యిన్నిరంగు లైనట్టుగను, వ్యూహసమూహమే పరతత్త్యమగును., పరతత్వాంళములే వ్యూవాములగును. ఆగమములం దీవ్యూహసిద్ధాంత మిట్టు పప్రపంచితమైనడి. వై భానసాగమమున వ్యూవాసిద్ధాంత మిట్లుర్నది. పరమాత్ముని సంకల్పమఃన సృజింప(బడిన వైన్టవాండ ముత్తమమైనది. ఆ వైషస్టవాండకషణ ఆమోద, (మోదం నమ్మోద, వైకుంఠ లోకము లని నాలుగు విభాగములుగ నుండును. ముక్తులై నజీవులు [కమవికాసము నందుచు ఆమోదలోకాదుల నుండి వైకుంఠ లోకమును జేరుకొందురు. అట్లు (కమవికాసము నొందెడి జీవుల నను[గహించు టకు పరమాత్ముడు విళ్షు మహావిష్ణు సదావిష్టు సర్వవ్యాపినారాయణ రూపముల నాలుగు లోకములందును నెళకొనియుండును. అట్టి పరమాత్మునంశములే

సొమ్యం సర్వ_తసంపూజ్యం- గౌమాదిషవా_స్వ్వంగాలయేమధ్యేపళ్చిమే

(వావ్మాణానా గృహేషవా ఆర్బయేత్‌. ఆగ్నేయమవాస్తాంగాలయే

పర్వతారణ్యా దిషుబార్చయేత్‌. (మరీచి విమానార్భనాకల్పము 17వ

పటలము-)

పూర్వంతు వైదిక ప్రోక్తం, పాంచరా తంతు లాంధతికమ్‌ (ఆతి.)

ఉదాహృతమః: శ్రీ పార్ధసారధి అయ్యంగారు వారి వ్యాసము-వె భానసము:

జె. యన్‌. వి. ఓ, ఐ, తిరుపతి ద్వితీయ [పకరణము

లి వేటూరి ఆనందమూ ర్తి దర్శనీయములై ఆ నాలుగు లోకములందును పురువ, నత్య అచ్యుత, అనిరుద్ధ నామములతో నొప్పుచుండును. ఈ నాలుగు రూపములకే వ్యూవాము లనిపేరు, ఈ చతుర్వ్యూహములనే సేవించుకొనుచు తదను్ముగహమున ము క్రజీవలు [కమమున ఆమోద (ప్రమోద సమ్మోద వైకుంఠ లోకములందు సాలోక్మ సామీప్య సారూప్య సాయుజ్యము లనుభవించుచు ధర్మ, జ్ఞాన, ఐక్వర్య, వైరాగ్యము లను (బహ్మగుణములనే విషయగుణములుగా ననుఖవింతుకు* సరమాత్ముని పరతత్త్వ మిట్లు వ్యూహరూవముననేకాక విభవ, అవతార, అంతర్యామి, అర్బారూపములనుగూ డ( దాల్చి బద్ధజీవుల నుద్ధరించుటకో సహక తించు ననియు వై ఖానఫాగమములు వెళ్లడించుచున్నవి. వైఖాశసాగమమున వ్యూహసిద్ధాంతమునకు స్థానము లేదని కొందరు పండితులు తలచుట సబబుకాదని

ట్రీటి. కె. టి. వీరరాఘవాబార్యులుగారు [వాయచున్నారు.! పొంచరా తొగమమున వ్యూవాసిద్ధాంత మిట్టున్న దింసకళ నిర్దణ _ఐవ్మా స్వరూపమే ఆదివానుదేవుండు. ఆతండు శృద్ధసృటికాకారుండు. ఆతండే జీవాత్మల “ఠభిమాని దేవత" యగుటక్షై వరావాసుదేవకూపమును. దాల్చును. ఈత+ యావాసము వైకుంఠము, పరావానుదేవుండు చతుర్చుజళోభితుండు. శంఖ చ్యక్రలాంఛను6డు. శ్రీభూదేవుల సేవలగొకుచు కేషతల్పమున శయనించువాండు, కాంతి, తృస్తి, త్‌్ధం విద్య, జయ, క్షమ, శాంతీ, క! ఆనమళఅవ్షవిధళక్తు లామూర్తిని పరివేస్టించుకొనియుండును.. గరుడ విష్వ కేనాదులెప్పుడును అతన కొలువుదీర్చి యుందురు. కాను బల, ఐశ్వర్య, వీర్య, రే, శక్తు లను షడ్డుణములచేత నాతండు కోలితుండు ఇట్టి పరావాసుదేవుండే వ్యూవావాసు

1. "066 19 ౩ ౦00౧6౧1100 1819064 ౪ 90౧06 ౪81102౧882 ర30౧6109 086106 ౪760౧8 160౧/ ౧89 ౧౦ ౧18౦6 ౧ 1917 తీర2గ08. 80/04 15800108 గం౪6౪/6/ గ౧౭౬6౦9 1 01698౯ €041 560% 8 60[౧1601100 19 666 10 16 గ౧౧|9౦౦౧౦౪౧౪1౦౧ 086116 ౪0160 7008 19 ౧౦ ౪566 1౧ (7౧6 761484 661110౧ 0%) 16 1436౧001 58౧1౧112 *౧|16 ౪౧0 16

61౪1910౧ 0 ఉ6)-గ0851 1౧40 067 100009” చూ, తిరుపతి చర్మితంసం॥ 1 పుట 429

వ్లైష్లవము - తద్వికాసమః

వైష్టవాం వాజ్బ్యయము రో దేవుండ్రై షడ్డుణశోభితుండును శుద్ధ సృటికాకారుండునునై వ్యూహలోక ములందు ముక్త శీవోద్ధారమునక్నై నంకర్షణ: పద్యుమ్న, అనిరుద్ధ, రూపములను మజటి మూడింటిని దాల్చియుండును. ఈ వ్యూహవాసుదేవ, సంకర్షణ, (ప్రద్యుమ్న, అనిరుద్ధ రూపములనే చతుర్వ్యూహము లని పాంచరాతాగమము పేర్కొను చున్నది. పరావాసు దేవునియొక్క. చతుర్వ్యూహాంశములును వ్యూళూలోకముల నేలుచుండగా నాతని మూ ర్త్యంతరమే యనందగు నారాయణుండు (బవ్మోాండ సృష్టిని బాలించుచుండును. ఈ నారాయణుడు నీలమేఘళ్యాముడు. చతుర్భుజ లాంఛను(డు. చతుర్వ్యూహములలో వ్యూహ వాసుదేవునకు జ్ఞాన బలై శ్వర్యాదిషడ్గుణము లున్నవి. తక్కిన మూడు అంళములలో సంకర్షణునక -. జ్ఞానబలములును, (వద్యుమ్నునకు ఐశ్వర్య వీత్యములును, అనిరుద్ధునకు క్తి తేజస్సులును నున్నట్లు పాంచర్మాతాగమములు చెప్పుచున్నవి. ముక్తిజీవు వీయనిరుద్ధాది మూర్తు లను ధ్యావించుకొనుచు తత్తద్గుణము లనుభవించి వికాసమునందుదురు.! ఈ వ్యూహ ముణ పరావాసుదేవునియంళములేకాని వేరురూపములుకావు!ీ. వ్యూహములు నాలుగేకాక వ్యూహాంతరము లిరువదినాలుగున్నవని ఆగమములు తెలుపుచున్ననవి. దివ్యము భవ్యమునై న పరతత్తము యొక్క కరుణాన్వరూపమే. పరా, వ్యూహ, అంతర్యామి: విభవఆర్బారూపములుగా సాధకుని సహాయార్థ మవత రించుచున్నది. ఆందు పరమాత్ముని పరా వ్యూహరూపములనుగూర్చి తెలిసి కొంటిమి* ఇ(క మూడవది అంతర్యామి ఇది యోగి హృద్ధ్యానగమ్యమై లతల కేం చూ. శ్రీం టి.౩.టి. వీరరాఘవాచార్యులవారి తిరుపతి చర్నిత సం. ౧పు= ౪౩౭, 2, “గిగ2౧౮|8, 89 ౧01౧1664 0641, [౧౦149 1181 1౧6 ౪౪70086 279 ౧౦౪50413 81811, ౧61౪౧6 ౧1/29 ౧౦? 08664129, ౧౦? 29 18 3006853 106 0098౧౫16 6611169 116 8/20008, నియ18 2౧6 1౧6౧883౧64 01%613"'0౯ క. 0.౪4/8648008/, 1068 ౦0+ 606., ౧. 98 ద్వితీయ (ప్రకరణము

26 వేటూరి ఆనలనమూ ర్తి సకలబీవుల హృదయకుహరములందు వనీంచు పరమాత్మ స్వరూపము. విభ వము అవతారమే పురాణ్యపసిద్ధములగు దశావతారము లివియే. దుష్టశిక్షణము, శిష్టరక్షణముగావించి జీవకోటి నుద్ధరించుటకు భూమిమీందికి తానై దిగివచ్చిన పరమాత్ముని కరుణాస్వరూపమే దివ్యావతారము, ఇది పూర్ణము బారితకము నై నట్టిది. ఇక మిగిలినది ఆర్బారూసము, ఇది యవతారము (విభవము) వలె చార్మితకముగాక భక్తి మంతములచేత సాక్షీకరించు కొనంజాలిన కాళ్వత రూపా విష్కారము. దీనిని నిత్యావతార మనవచ్చును. ఆలయములలో స్థాపితములగు యర్చారూపము లీశ్వరుని కృపామూర్తులు, ఇట్లు పరతత్త్వ మర్చా రూపమును బొందు సరిణ్యాకమమును వ్యక్తికరించు కాస్త్రమే భగవచ్భాస్త్రము.

పొం చర్మాతాగమమున కా పేరెట్టుకలిగిన డనికొందరు విమర్శకులు చర్చించి యున్నారు. డొ. (షేడర్‌ (సంగవోనువాదమిది) ఇట్లు తెలివినారు.! “కృత యుగారంభమున కేళవుని యన్ముగవామున అనంతు ( డొకరాతియు ,గరుడ(డొక ర్మాతియు విన్వక్సేన( డొకరాాతియుః (బహ్మ యొ ర్యాతియ ర్నుదుం డొకర్మాతియు (ప్రశ్నలడిగి తమ సందేహములకు సమాధానముల బడసీరి. ఇట్లు అయిదు ర్యాతులందు వారు సంపాదించుకొన్న జ్ఞానమే చరిత జ్ఞాన, [కియా యోగములను విభాగములతో నై దులక్షల శ్లోకముల పరిమితికలద్దె న పాంచర్మాత శాస్త్రముగా నావిచ్క్బృతమైనది" ఈ విషయములెల్సి. బరిశీలించి డా. కెసి. వరదాచారిగారు పాంచతంత నామమునకొక చక్కని సమన్వయము చూపి నారు. పంచమూ ర్తి భేదములను (నతిపాదించు తత్తాంళములతో, జ్ఞాన్నకియా చరితయోగము లను వానితో _పపశ్తిని గూడ జేర్చి పంచవిధమగు హిత మార్గ ముతో ధర్మార్థకామమోక్షకై ంకర్యము లనుపంచవిధ పురుషార్థములను సాధిం చుకొనుట కవకాశము కల్పించిన ళాస్త్రమే పాంచరా(త్రళాస్త్రమని వారు వివరించిరి. రాత్రిమనగా డ్గానమని వివరణము.

ఈ ఆగమ కాస్త్రములకు భారత భాగవతాదిపురాబేతివీసములే యాధా రములు

1 చూ. 1662 01 6067 ఇం166. 07 5.6. ౪286300271 0.192

వై ష్టవము - తడ్వికాసము

వైష్టనాం,ధ వాబ్బయము విరి పురాణములు; విష్ణత_త్త్వము పరమార్థ్యగహణమునత్తై యువనివద్వీధిని బయనించుచున్న పథ్తికున కొకదళలో కల నిజమైనది, ఆ మార్గమున వానికి చితతనమున కన్నను ననుభూతి వైలుంగు దివ్వెయై దారితెరవియిచ్చినది. ఈ యనుభూతి (వసారనమే సాహిత్య మున బురాణేతివోసము లనందగును, తాత్రికాన భూతి లోకాతీత మైనప్పటికిని దానిని లౌ కికముగాం [బదర్శించుటయే వాని వైశీష్ట్రము. ఆ కారణముననే “ఠా త్విక సిద్ధాంతములను (బాకృత జన విశ్వాసములతో మేళవించి వర్ణించు నానాభాన నమన్వితములే యీపురాణములని రాధాకృష్ణ పండిత డనెకు. ఇవి వేదసం్యవదాయమునే తమలో నిలుపుకొని రక్షించినవి. వై డికనం్యవదాయానుసార మివి కాత్తి వ్రకసిద్ధానము లను గథారూప మున _(బదర్శించినవేగాని యొక నమన్వయవద్ధతి ననుసరింపలేదు. ఇవి యన్నియు నీళ్వరాస్తి తృమును వెళ్లిడించునవియే. కాని యిందు కొన్ని వై ష్రవములు, మటీకొన్ని కై వనములు, వీనిలో ముఖ్యము లై నవా నిసంఖ్య పదు నెన్మిది, (వీనినే యష్టాదళ ముఖ్యపురాణము లందురు.) ఏతత్కర్త వ్యాస డన్నప్రతీతి యున్నను పద్మపురాణాదులు కొన్ని విష్ణకర్శృత్వ్యమునే చాటుకొ న్నవి. శ్లైవపురాణములు. శివునకును వైష్ణవ పురాణములు విష్ణువునకును (ప్రాధాన్య మిచ్చును, కొన్నియెడల కైవ పురాణములు విష్ణప్రారాన్యము నంగీక రిచుటయు, వై వ్లన పురాణములు శివప్రాధాన్యము నంగీకరించుటయుగూడ లేకపోలేదు. భాగవత పురాజమున శివు(డు (వాదేతసునితో 'భగవంతం వాసు దేవం పపన్నః [వియోహిమే"”” అనును. ఇట్టి వాక్యములు చదివినపుడు పురాణ

1. చూ. రాఠాకృష్ణపండితుని “'భారతీయతత్వ్యళాస్త్రము” శ అస్టాదళముఖ్యవురాణములు. ..విమ్లు , భాగవత, నారదీయ, గరుడ, పద్మ, వరావా పురాణములు (౬) వై ష్టవములు, 9వ, లింగ, స్కాంద, వాయు, మళ్ళ కూర్మపురాణములు (ఒ) క్రై వనములు; మిగిలినవి _బవ్మూ, _బహ్మాండ, (బహ్మ వైవర్త, మార్కండేయ, భవిష్య, వామన పురాణములు (ఒ) “(బహ్మ సంబంధములు, ద్వితీయ [ప్రకరణము

కిం వేటూరి ఆనందమూ కి ములు కర్త్రత్వ నేతృత్వ భావమున భిన్నములుగందోచినను పరతత్త్వ (పతి పాదనమునమ్మాత మవి యేకసూ_తముననే భానిల్లుచుండినవని తెలియవచ్చును. విన్ణువే సృష్టికి మూలపురుషుడు. ఆ భగవంతునకు నామరూపము లనంత ములు, ఆతడు సర్వలోక నయనాభిరాముండు. అనంత కళ్యాణగుణస్వరూ పుండు.! అగ్నియం దున్లమువలె నాతని యందే సర్వసృష్టియు నున్నది. ఇ ట్లీపురాజములు నృన్టి కారకుని పర మేశ్వరత్యమును నిరూసించుచున్నవి, సృష్టి స్థితి లయము లాతని లీలావిలాసములే. ఆతని పూర్ణస్వరూపమే సంకర్షణ (వద్యుమ్నానిరుద్ధాంశ ములుగా విభాగింపంబడినవి. బహుస్యామ్మని _పారంలిం ప(బడిన యీనృష్టిలో తరువాత నాతని లీలావిలాసమున బంభూతాత్మక మైన (యళ్ళతితత్త్వ మవతరించినది. ఆటుపై తత్సహాయమున జీవ జడ జగత్తును గల్పించి సృష్టిని నుందర మొనర్చుటకు (బహ్మరు దుల నాతడు సంకల్పమాత మున సృజించినాండు. ఇట్లు స్థితికారకుం డగు విస్ణునితో(గూడుకొని బవ్మా ర్ముదులు మువ్వురును తిమూ ర్తులుగా( బురాణకాలమునకు( బరిగణింప(బడినారు. వేదకాఅమున( (పథాన దైవతములుగా భావింప(వడిన అగ్నీం్యద విష్ట్వాఖ్యరూప ప్యతయమే, ఆగమముల కాలమున సంకర్షణ (పద్యుమ్నానిరుద్ధాఖ వ్యూహ|త యముతో మేళవించి, పురాణకాలమునకు తిమూర్త్య వతారముగ రూఢికెక్కినది. ఈ (తిమూర్తులలో _బహ్మరాజసమూర్తి. విమ్లువు సాత్త్వికమూర్తి. శివుండు తామసమూర్తి. ఆ కారణముననే వీంయాధిపత్యమున కిరవైన పురాణముల కూడ _గమమున లరొజసములును సాత్తి్వికములును తామసములు నైైయున్నవి. కే. విష్ణుపు, ౧,౨౧౦ “ఎవ్వ(డిందియాతీతు(డో సర్వ్మ్మ్వదవ్యములలో నుత్తమ (దవ్యమో, ఎవడు పరమాత్మయ స్వయం స్థ్‌తియు+ గలవాండున్సై రూపవర్జాది లక్ష్మణవిరహితు,డ్రై జన్మజరామృత్యువులుగాని,వృద్ధిక్షీణతలుగాని లేకనిర్వికారు/డె యుండున్నో ఎవ్వ(డద్వితీయుడు నిత్యుడు న్వై విభుండ్లై విశ్వగర్భుడై (పకా శించునో అట్టివానుదేవు( డన(బడినవాని నెవరు వర్ణింపగలరు' '-ఉదాహృతము చూ. డా, రాధాకృష్ణ వండికుని “భారతీయ తత్త్య శాస్త )ము. వైన్టవము = తద్వికాసము

చెష్టవాంతధ వాబ్బయము య!

ఈ ముఖ్య పురాణములే కక మజిళొన్ని యుపపురాణములుకూడ నున్నవి. వీని కన్నిటికిని సర్గః పతిసర్గ వంశ, మన్వంతర, వంళానుచరితము లను పంచంక్షణము లుండును, వీని రచనాకాలము క్రీసునకు( జాలవూర్వమని విమర్శకుల యల్మిపాయము కొని వానిలో కూర్చులు మార్పులు [కమమున తరువాతికాలమున చాల జరిగినవి. ఏమైనను వీని యావిర్భానము [కీపూ5వ శలాబ్ద పాంత మగునని పర్గీటర్‌ అభిపాయపడినాడు. (భాందోగ్యము 8, ౪ ౧౩ శతపథ(బాహ్మణము ౧౧,౫.౬,రా అర్థశాస్త్రము ౧౪౫ పురాణములను స్మరించు చున్నవి అందుచేత నివి వానికన్న పూర్వము లనదగును,) |

వైష్ణవ పురాణములలోనెల్ల పద్మ, విళ్లు, భాగవత పురాణములే విష్ణుమత వికాసమునకు ముఖ్యాలంబనములు. ఈ పౌరాణికధర్మము సం్యప్రదాయవిరుద్ధము కాదు. వేదములందే సూచింపంవిడినట్లు విష్ణ్టపాధాన్యమును, భక్తి భావమును, పుకాణములు [పపంచించినవి. వానిలో నీ విషయమున విష్ణుభాగవత పురాణములు (వత్యేకముగాల బేర్కొనందగినవి, భాగవత పురాణమున భక్తి భావము _వపం చింపబడినది. అదియే ఉత్త మోత్తమమైశ మోవసాధన మనియు భక్షి కసాధ ములు లేవనియు స్ప్షీకరింపంబడినది. వర్ణభేదాది తారతమ్యములు తన్నార్ల మున నిలువజాలవు!,

అందరును మోవార్డులే.. "ఎవడు తనవర్ణధర్మ్శమును విడువక మితా మితభేదదృన్టిలేనివా.డై పరుల ధనమున కాసింపక, యే (ప్రాణి కెన్నడు నప కృతి సేయక పరిశుద్ధ చిత్తుండ్డై యుండునో యాత,డే విష్ణుభ క్తుడు”£,

ఇట్లే భగవదృక్తిని గూర్చియు భక్తి లక్షణమునుగూర్చీయ కుక నారదాడి మహర్షి పుంగవులు భాగవతాది పురాణములందు వివరముగా (పసంగించిరి. ఈ

డరయ;గంగై వల్యపదవి నందుట యరుదే

ధర( జండాలుం డై నను

హరినానుస్మరణ. జెందు నవ్యయపదమున్‌ = (భాగ ౫౧,౨8) వ చూ. విష్ణుపురాణము శి? ఉదాహృతము డా రాధాకృష్ణ పండితుని

భారతీయ తత్త్వళాస్త్రము. ద్వితీయ పకరణము

వై వేటూరి ఆనందమూ ర్హి భక్తి మూలమున భగవ త్చేమానుభవానందమును, భగవత్సావాత్కారలబును కలుగును. ఇతిహాసములు ; విష్టత్వత్నము

ఈ పొౌరాణికధర్మములే తరువాతి కావ్యేతిహాసములందును విస్తరింప (బడి నవి. రామాయణ భారతములందు పరమపురుషుని యవతార స్వరూపముతోపాటు ళక్తి సంప్రదాయము కూడ బాగుగ వివరింపంబడినది. ఉపనిషత్కా లమున [పజ్ఞోద్భోధములకండిన నిర్గుణ ఐహ్మతత్త మసలు పురాణకాలమునకే సగుణ తత్వమై సాఇ్షాత్కరించినడి. అడి యితివాసకాలమున రామకృష్టాది భవ్యనామ ములతోను దివ్యరూపములతోను మేళవించినది. రామకృన్లులు లోక రక్షణకై గడ/గి వచ్చిన పరమ పురుషులు. ఖభారతమం దీభావమును ల్రీకృష్ణుండే పలుతావుల వ్యక్త పజచెను. ఖారతమందలి నారాయణీయఖండమును భారతీయ వేదాంతసర్వ స్వ ముగా నెంచదగును,

భగవత్సావాత్కారము నకు/దగిన యోగ్యతను మానవునకు (బసాది+చు టయే భగవంతుడు మానవున కిచ్చిన దివ్వవరమః. కావున సాధకుడెవ్చుడును పరివపూర్ణమగు భక్తితోవాసుదేవు(డగు ్రీమర్నారాయణు9 ధ్యానింపవలెను!.

1. “వలములుగోరక కర్మ

బులు నడుపుచు దాని విమలటోధాగ్నిహతిం

టొలియించుచు నిర్వ్వంద్వత

నెలకొను నేకాంతిజనులు నిను గండు హరీ.

ల సర్వావస్థలండదు వి

శిష్ట భక్షి ననుస్మరించిన యతండు

సకల పాపంబులను బాన్‌ కాంతినొంది

యవ్యయానంద పదమున నతిళయిల్లు = (భారతము శాంతి నం. వైష్ణవము = తద్వికాసము

వైష్టవారయ్యధ వాజ్మయము న! నిష్కామముతో నట్టు ధ్యానించి యాతనశే కరణువేడినచో నవ్యయానందపడ మబ్బగందు. ఇట్లు భక్తిభావము (పపత్సి శరణాగతి థభావముగ రూపాందుట భారతమున గాననగును. రామాయణముకూడ నిట్టి భక్తితత్వమునే [పతిపా దించుటవఐన దానికి “శరణాగతివేద'' మను నామము సార్థకమైనది. భగవంతు నెజుగుటకు భక్తీవిధానము దక్క వేణొండు మార్గము లే దని భారతమున నారద మహర్షియే వచించును!. ముఖ్యముగా న్మాగంథమందలి గీతాభాగ మీ సొధన విధా నమునుగూర్చియు, తతృలమునుగూర్చియు. విపులికరించినది, “'“మత్పిసాదా దవాప్నోతి శాశ్వతం పదమవ్యయమ్‌” ఆని భగవాను( డందనుటంజేసి యాతని యను(గహమునక్రై భక్తు లననృచిత్తముతో నాకనినే వలచియుండిరేని పరమపద మ్రే లభించును.

ఇట్లు భారతసార మనందగిన భగవద్గీత యుపంవషత్సారమును, భాగవతా సి త్వమును జీర్చెంచుకొన్నది. అందుచేతనే భారతీయతత్ర్వళాస్త్రమున భగవద్గీత కమిత (పాధాన్ళ మున్నది.

పరమేశ్వరుడు లోకరక్షణమున కప్పుడప్పు డొక్కొక్క యుగమున నవ తరించుచుండునద్లే తత్స్రేరణమ.న తద్భక్తి రసావేగపూరితులై న మహాపురుషలు కూడ నుదృవించుచుందురు. యగయుగమున నావిష్కారమందిన యామూర్తులును సాఇాదృగవదవతారము లనియే చెప్పవచ్చును. తశ్సేేగణమున యుగయుగమున నుదయించిన మవోపురుషు లా పరతపత్త్యము నెలుంగుటక్లై తపియించిన సమన్షి పనన నుకునానా కనులు చుననాననడాుముానన న కననననునకసనానముం నను నననానమంాయ ననన

1. నారదుండు పుండరీకుంతోహా

“కను టరిది యొండుమెయి వి

ష్తని భక్సిం గనుషు నీవు స్యువత యత్జే

వుని వినుము భక్త వత్సలు.(

డనునామముగలిమి దృళ్యుండగు భక్ర్తలకున్‌ "(భారత - అను కోలఎ92౬)

ద్విలీయ (పకరణము

[4 వేటూరి ఆనందము" శ్రి

మానవస్వరూపములన(దగీనవారు. (ప్రాణికోటి సృష్టింపఖుడిన తర్వాత నభ్లై

యవతోరములును బెక్కుజరిగినవి. మహాపురుషులును ఐలువు రుదయించీనాడే. వైష్ణవ వపంచమున నట్లు (ప్రాభవమందిన విభవ రూపములే దోశావతారములు, పేర్వెలసిన మవో పురుషులే పన్నీ ద్దరోళ్వారులు.!

ఈ సన్నిద్దరాళ్వారులు చార్మి తక్‌ మవోపురువలై నప్పటిక౨ గొలాంతర మ.నందందుకొందరికి కొంచ పొరాణికళతయు సిద్ధించినది. పరాశరభట్టరు పెప్పినట్లు వారు వీరు.కీ

ఛి అవి -. జ్ర

భూతం, సరక్బ, మహదాహ్వయ, భట్టినాఠ,

ణే డి ౭ ౮

ఫ్ర భక్తిసార, కులశేఖర, యోగీవాహాన్‌,

ఇ ౧౦ ౧౧ భక్తాంఘ్‌రేణు, పరకాల యకంది, మిశాంన్‌ ౧౨

ట్రీమత్పరాంకుళదునిం, (వణతోస్మినిత్యమ్‌.

1. వైన్లీవ (పపంచమున స్యుపసిద్ధులగు నీ పన్నిద్దరాళ్వాడులి శీవికమును గూర్చియు, వారీ సాహీత్యమునుగూర్చయు నెరుగవలసినవిషయ మెంతయా గలదు. ఆయాఎషవయములను విపులముగ చిన్నన్న కృతమగు “వరమటమోగి వీలాస” మను డ్విపదగరింశమున.గూర్చి విమర్శించుపట్టున “తాళ్లపాక కవుల కృతులు-వివిధ సాహితీ (ప్మకియలు” అనుగంథమున) వివరింపబడినది. కకుక నాయాయంశము లిట విడువ(బడీనవి.

లిం. పూదత్తాళ్వారు, లిం పాయ్‌గ్లైయాళ్వారు, క పేయళ్వారు, ౪, పెతియా శ్వారు, ౫. అండాళ్‌, ౬. తిరుమళిత్తై యాళ్వారు, ౭, కులశేఖరాళ్వారు,౮. తిరు ప్పాణాళ్వారు, ౯. తొండరడిప్పొడియాళ్వారు, ౧౦. తిరుమంగెయాళ్వారు: ౧౧. మధురకవియాళ్వారు, ౧౨ నమ్మాళ్వారు

వైన్టవము-=తద్వైికానము

చైష్టవార్యధ వాబ్బ్యయము నే

శః యాళ్వారుల చరితము భగవద్భక్తి పరాయణులకు మార్గదర్శకము. వారి యనుభూతి. వీరి కాదర్శము. వారి సాహిత్యము వీరి కుత్తేజకము. వారి సిద్ధాంతము వీరి కుద్చోధకము, వారి జీవితమే వేగాంతము. వీరిమిందనే తరు వాతి వైష్ణవ మళ్ళ వికాస మాధ్గారప్టడ్తియున్న ధి.

చివృసూరి చర్మితము, (పపన్నామృతము, ద్రవిడ గురుపరంపరలు మున్నగు సాంపదాయిక వైష్ణవ (ప్రణంధము లీ పన్నిద్దరాళ్వారుల చర్మితమును జెప్పుచున్నవి.! “కారి వీని రచన ఆశ్వారుల జీవితకాలమున కెంళయో తరువాతి కాలమున జరిగిన దగుటచేత నా కథనమున(బౌరాణికములు, నపంబద్ధములు నగు చిషయము లెన్నియో దాపురించినవి.! వ్రానినెల్ల పరిశోధించి థ్రీ టి.ఏ. గోపీనాథ రావుగారు తమ పరిశోధనాపొటవమున, చార్మితకాధారములతో. నాళ్వారుల జనన కాలాదిథమును గూర్చి యిదమిత్ధమగు పరిజ్ఞానమును లోకమునకు. గళ్లించిరి. దానెనిఎట్టీ యాళశ్వారువు జననము ఫైనిఇెఫ్పిన కంన్రుముననేసాగి, ద్వాపరాదియగ ములంధు గాక [కీ శ. నాగ వళతాన్దీ మొదలుకొని తొమ్మిదవ శతాబ్బ్యంతము వజటకును వ్యాపించియుడె ను నిశృయింపనై నది. ఈ యాళ్యారుల రచనలలో తళ నునుపును ననున కాన నముముపడా యమా వాలాను.

1. పె సాంప్రదాయిక్ష గుంథములనెల్ర సంశోద్దించి పండిత ౨. లక్ష్మృణాచార్యుల

వారీ “ఇళశ్వారాచార్యుల చరిత్రమును విపులముగా (పకటించియున్నారు. ముదగణము క్రీం 1337,

2. “51009 16 206 0 గికీంర31-41౪73%3 ౪8౯6 181 6౧౧౦౪66 0/1 00036 016 ఉం8౧/39,116 ౧8౫|౦౮|80౧6(3 01 57 ౪8190౧8౪19౧౧ 60౪16 ౧౦1 06 661 ౧118 80061 ౪110 1169 1౧ *౧10౧ 19 41౪8 100౧3066 ౧౦౯ ౦౦౪౮14 0167 91౪6 8౧౪ 2౩౦094౧1 01 1౧61౯ 08/6౧ - +8009. [6౧09 1067 [౧86 10 644 6౧౫౧ ౧61? 1౧201౧810౧ +0/ 1౧91౯ 94౮౧౧౦0566 30699 8౧6 10 8౧1/10018 10 86౪6౯81 0 ౪10 9గ 8 13001141! 0/౧01౧ (0౧) [0౪60౧3 610, ₹00 00110౯ 166౧069 ౧0౪6౪9౯ 9660) 10 11౫18157 116 ౧6గ౦6 1౧ ౪౧10౧ 116/ 11౪66” 566 51౯ 5,10/80గ౧03[౧౪8 జీ8 ఓ6010899 0౧ +1౧6 ౧1910౧/ ౦ 54 ౪8130౧౧౩౪239 6౪ 5/1 శ₹.4. 600౧1౧8018 గ8౦ క! &ీ., (06౦౦గ౦౮౦౯

1917. ౧ 18.

చ్యి తీయ (వరరణము

88 వేటూరి ఆనందవవార్తి గొనవచ్చిన మామల్లాపుర (మహాబలిపుర) (పళశంసనుబబ్టియు, పాండ్య చోళ చ్మకవర్తుల నామములనుబట్టియు, శివకవుల శైవభకుల సాహచర్యమునుబట్టియ, తదితరసమకాలిక రచనా సంపర్కమును బట్టియు వీనిని మించి తమ యభ్మిపాయ ములతో నేకీభవించు 'నితర చార్మితక కాసనాధారములను బురస్కరించుకొనియు గోపీనాథరావుగా రట్టునిర్ణయించిరి. ఆ నిర్ణయమేనేంటికిని వశ్వసనీయమైయున్న ది. అళ్వారుల మతతత్త్వము

భ్‌ కీరసము

భక్తి స్మామాజ్యమున బట్టముగట్టుకొన్న మవోత్కులే పన్నిద్ద్వూళ్వారులు. థ క్రివినా వారికి ఉనికి లేదు. భ_క్రిసేయుటయే వారికి జీవితము. సకల కల్యాణ గణగణో పేతుండ్తైన సచ్చిదానందవూర్రియెడ [శద్దాపూర్వకమైన ( పేమానో రాగములగ్యఐదర్శించి సతతానంద మనుభవించుటయే వారి యాశయము. ఆదియే వారి భదక్తి కర్టము. భక్తి యొక రసపారవశ్యమునకు లోనైన భవ్యస్థితి. అది యమృతస్వరూపము., “రస్తో సః” ఆనుటచేత నా పరత త్త్రము భక్రికిమా(తమే సులభము.! ఆకారణముననే ఆళ్వార్డు ఆ మార్గమున శరణాగతులై సర్వాత్మ సమ ర్పణముగావించుకొని పరమానందమః జెందగల్లిరి. కులశేఖరు(డట్రే భక్తి రసా వేశమున పరత_త్త్యముతో ఠాదాత్మ్య్య మనుభవించినాండు, మొదలాళ్వారు లట్లనే భక్తి సులభుండగు పరతత్త్రమును భౌకికముగ వెదుకబోయి, జ్ఞానముచే దెలియ బోయి: గుర్తింప వీలుకాశ తుద కాతని యను[గ్రవహముశే యర్థించి యనుళ వించినారు.£ వారు లౌకికులై న పురుషులుకారు. భృ్వక్తిపార వశ౧మున పారమార్థిక బీవితము గడపిన పరమపురుషులు. 1... భదక్తకందెను వేరైన వథములందు

బడయ దుర్లభుండగును నా స్వామియెపుదు

-నమ్మాళ్‌ వార్‌ తిరువాయ్‌ మొళి -ల్రీ బపా.శేష్ట్‌ లనువాదము. ల. ఇం్యదియంబులళ క్ర్‌చే నెటు(గ6దగిన

భౌతిక పదార్థములవంటి వాండు కాడు. అడే, వ్లైష్టవముంతచ్వికాసము

వైష్టవారధ వాజ్యయము క్ష!

ఆయిన వఏీరెచె రాపరతత్రానుభూతి నాధ్యాత్మికముగ్‌ ఫక్తి పరవపల్సె యనుభవించినవారు మా్యతమే కారు. అర్బారూపమున నా దివ్యమంగళవి.గహుని అర్ధగాం బూజించినవారే. ఈ యర్భారూపము భగవంతుని శృసకు సాగరము వంటిది. భక్రరక్షణార్థ మీయిలకు. దిగివచ్చిన కరుణా స్వరూపమది. దాని గుణాకివర్జన మెవ్వరికి. దరము? ఎవరు వర్జించినను గొంతమ్మాతమే. అందుకే వన్నిద్దరాశ్వారులు నవ్చారూపమును వర్ణించి వర్ణించి యాడిపాడీ యానండ02వారు- శె ౦కర్యము-సౌందర్యము యు

అట్టు వర్దించటతో మా్యతమే తృ ప్తిగొనక (తికరణశుస్ధిగా తదేకధ్యాసతో చదనుష్టానముననే యుండుటకు భదక్తిపూర్వకమైన కైంకర్యము తోడ్పడినది అదియే దై వారాధనమున నికునై మిత్రిక కర్మవిధానమైనది. వానిలోనెల్ల భవ నైక సుందరుండగు స్వామికి మాలాక్రైంకర్యమే యిచ్చగించినది. అందుకే భగ వంతుడు సుదామున కంగసంగమిచ్చినాండు. పెరియాళ్వార బ్లే జ్ఞానమునక్తై కూడ యత్నింపక మాలాక్షై ంకర-మునశే మనుగడసొగించినాండు- ఇదియొక విధమున సౌందర్యారాధనమే యగును. నౌకుమాత్య సౌగంధ్యము లాసౌందర్శమునకు( బోషకము అగుటచేత నాపుష్పకె -కర్యమునే స్వామివరించెను.. ఈ సొండర్యము శతీరమున కెట్లో యాత్మకు నద్రీ యగుటచేత తిరుప్పాణాళ్వారు వాక్పువ్పములతో స్వామిసౌందర ము నాూూధించెను. ఇట్లు సౌందర్య విషయకమగు కై ంథర్యము కూడ రసలోషకవే.; సిద్ధిం గల్చింపంశాలినదేం దివ్య శ ఫంగారము

అది లౌకికమగుచో శృంగార మనిపీంచుకోనును: ఆలోకికమగుచో భక్తి యగును. అందుచేతనే భగవద్విషయిక మగు రతి ఎకికాలౌకికస్థితులను సంధించి బక్రిశ్ళంగారముల కేడబాటులేని సందె గనున తాదోక్క్యతాసిద్ధిని

ది్టితీయ (సకరణము

న! వేటూరి ఆనందమూ ర్ర గల్లించును. ఆ కారణమునకే గోదావేవి శ్రీకంగనాథు నట్టు వరించి తరించినవ. అతడు లోకనాయకు డగుటచే తన భక్తుల నెల్లి నట్లే యేలుకొనంగలఃడు. గురుపూజ

అట్టి కరుణామయుఃడగు లోకసుందరుని యన్ముగహము బడయుటక్షును, లేదా పడయు ప్యాౌతత( గల్పించుకొనుటకును, సంకల్పసంస్త్కారములకు. దోడు మార్గడర్శకుడగు వాదార్యుండు కూడ నవసరము. స్వామికిని శిష్యునకు నాచార్యుడే ఫంధానకర్త. ఆభార్యుడు లేకున్న స్వామినెటుంగుటకు దిక్కేలేదు. మధురకవి యాళ్వా రళ్హే భావించెను. ఆతని గురుభక్తి యట్టి దగుటచేతనే సకలకల్యాణ గుణములను జ్యోతిస్ప్వరూపముగ నాచార్యుండగు నమ్మాళ్వారునందే యాతడు దర్శింప(గల్లెను. భాగవత కైంకర శ్రమా

తత్త్వ్మ్యతయమున _ చిదచిత్పదార్ధము. లన్నియు. నీశ్వరుని కరీరములే యగుటచే నాతని బూజించుబన్న కరీరమ్హున్తు బూశించుటయ్దే. శరీరము నర్చించు టన్న ళరీరి నర్చించుటయే. అనగా _బహ్మపురి యందున్న అంత్య్యూమి నర్చించు టన్నవమాట. ఆ కారణమునశే భగవతై ్క_ంకర్భమునకన్న భాగవత కైంకర్య మత్యు త్తమ మైనదిగా భావింపంబడుచున్నని. ఆ భావమునశే తిరుమంగ్రై యాళ్వారు తదీయారాధనమువకై పడరాని పట్టుఎడే పరమపద మంగుకొనెను. అర్హ త-భక్ష

స్థూంముగా పైన జేర్కొనబకినదే యాళ్య్వారుం మతతత్వము. ఇం దన్ని విధానములును మోక్ష్రపదములే. ఆస్ట మోక్షమున కందరు నర్హులే. కావున జాతి లింగ వివక్షత జీవులకు లేదు. తిరుప్పాణాళ్వా రంత్యజు(డైనను బరమపద మంచెను గదా! గోదాదేవి స్త్రీ యయ్యును కాదాత్మ్యానుభూతి ననుభవించెనుగదా! అంతియేకోదు శీవులు ఏమిత్తమాతులగుటచేతను, వారిని నడీపించువా( డీశ్వురుం న*పటచేతను, తవేక జీవితము గడుపువారికి క్థానాజ్ఞానములు, ధర్మాధర్మములు, 2 వ్లవము-తద్వికోసము

కై ప్టవా్య్యధ వాజ్మయ్‌ము శ్‌ న్యాయాన్యాయములు వక్తింపవు. వాత్సల్యపూర్చుడగు భగవంతుడు టశితులదోష ములను భోగ్యముగా గపాంతు ననియు, పరదుఃఖ దుఃఖిత్వమే భగవంతునికారుణ్య మనియు (దావిడాదార్యుల మేశేము. వ్మిపనాంయణు-డు న్వదూవజ్ఞానమును గోల్పోయి. కేవకేవితో రమించి పాప మొనరించెను.. తీరుమంగ్రైయాసవా. రూప చోచి పరులను పీడించను.

అయినను వారిభక్తి విశ్వాసము లచంచలములై నవి.భీగవత్స్వరూప మట్లగుట చేతనే వారు మోషార్డుల్తైరి. పేమించి భక్తిసూపుటయే జీవుని కర్తవ్యము. వాని ననుగంహించుటయే భగవంతునకానందము. ఆ యానందీ సంభోగమునకే భగ వంతుడు జీవున కిందుబాటులోనిక్‌ వచ్చును. అఆ కర్తవ్యాచరణముననే జీవుండు శగవంతునందుకొని-జూచును. వీక్కడో పరలోకమందు (పొప్తమగు ముక్తి కాదు పీరికివలసినది. ఈలోకమందిక్కడనే (ప్రాప్త్వమగు భగవదై్యైంకర్యరూపమగు భక్తియే వీరికి లభ్యము.

ఈ నన్ని ద్హశార్వారుుమకతత్వమే తరువాతి కాలమున విశిష్టాద్వెతసిద్ధాంతి స్థాపనకవకాళమిచ్చినది. ఫ్రీ రామానుజులవారు ఆళ్వారుల (దావిడామ్నాయము నకు ఉవనిషత్తుంతో, ఆగమములతో( దుల్మమగు [ప్రామాణ్యము నంగీకరించిరి,

శ్రీమ(దొమానుజుల వారీ మత సిద్ధాంతము

అర్ష విజ్ఞానమునకు సౌధ్యాత్మిక తపస్సునకు! (ఐసిద్ధి గాంచిన భారతదేశ మున వెలువడిన కారిక సిర్దాంతములలో శ్రీమ్యదామానుజులవారి. విళష్టాద్వెత మొక తాత్త్వికమత మనదగినవ. సృష్టిలో తత్త్య్యాతయ మనవఐడిన చిదచిదీళు తుల నడుమగల సంబంరమ.గీసీద్దాంతము (వతిపాదించినంత చక్కని సమన్వయ దృష్టితో మరియే యెతర్‌ ఠార్ర్రైక సిద్దాంతమును (బత8ిపాడంచియుండలేదని చెప్ప వచ్చును. శంకరొల యర్ర్యైతమువలి కేవల కొర్కిక సీద్రాంతమునుగాక, మధ్యా చార్యుల డ్ర్వైతమువలి కేవల భకిసీబ్ధాంతమును గాక లీని రెండింటి మేశన రూప మనదగినదే రామానుజుల విశిష్టైద్వెత్‌ సిద్ధాంతమ్‌.. ఆందు డ్రైవ భక్తికి తర్క

చ్వితీయ (పకరణము

శీలి వేటూరి ఆనందమూ క వాదమును తోడుచేసికొని రామానుజులవారనుభూతివాదమున. వానిని సమన్వయ పరచుకొనినారు. అద్వైతుల మాయావాదమునందలి నైరాశ్యముగాని, ద్వైతుల శేవల భక్తి మార్గమందలి పరమార్థరాహిత్యముగాని: లేక విశిష్టరీతి నాశాపారవళ్య ముల కొధారతలమయి వెలసిన ౦వా మళతత్త్హమే మానవోద్ధాంకమై యిలలో నీలువగలిగనది.

తత్వ్మతయ నిర్ణయమునందును, వాని పరసృర సంబంధము విషయము నందును రామానుజులు జ్ఞాన _పమాణములగు (ప్రత్యక్ష అనుమాన శబ్ద ప్రమా ఇములను మూడీంటి నంగీకరించెను. దీనిలో (పత్యజానుమానముల కన్న అపౌరు షేయమును అత్యంత సత్యమును, దోవ రహితమును, సర్వధా ఆంగీకార్యమును నగుట చేత శబ్ద ప్రమాణమునశే రామానుజులెక్కువ [(పాముఖ్య మిచ్చిరి. పై మూడు [పమాణములలోనే యోగద్బున్ష, స్మృరి, (పతృభిజ్ఞ, ఊహ, సంశయము, ఉపమానము, అర్థాపత్తి మున్నగు నంశములన్నెయుజేరి పోవును గావున నవి వేరు (వమాణములు కాజాలవనియు ముఖ్య (ప్రమాణము లవి మూశే అనియు వారు వివరిరచిరి.

అనలోక వస్తువును గూర్చిన పరీజ్ఞాన మేర్ప్చుడుట ఆను సందర్భమున ముడు విషయము లందమిడి యున్నవి. తెలిసికోనువాడు, తెలియబడు వస్తువు, తెలియుట ఆను జ్ఞానము-2వియే ఆ మూడంళములను. ఈ మూడీంటికి గల సంబంధమెస్టదని (హ్నించుకొని రామానుజుడు వస్తువులు మన బుద్ధియొక్క కల్పనా విశేషములు కొవనియు, వస్తువై విధ్య దృవ్షి అవిద్యామాలకము కొజాల దనియు, తార్కకముగా ఖండించెను. అవిద్మావిదమును రామానుజులు సప్తవిధ అనుపవత్తులు చూపి తిరస్కరించిరీ. వీరి దృష్టిలో వస్తువులన్నియు మనస్సు కన్న భిన్నములై స్వతం్యత పతిపత్తీ గభిగినవే. తెలియబడు వస్తువును, తెలిసి కొనువానిని ఐంధించు విషయమే జ్లానము. ఇది స్ట్రయం (పకోళ కమే కొక అర్థ 1వకాశకమును దీనినే ధర్మ భూశజ్ఞానమందుళు. మతి, (వజ, శేముషి, సంవిత్‌ అనియు దీఎశే పేరులు. ఇది స్వయం, పకాళకమును, అర్థ్మ్యపకాశకమును మ్మాతమే వై ష్రవము-తద్వికాసము

వైన్లవా్యధ వాజ్ఞయము శ్రి కాను (దవ్యగుణమును, (దవ్యమునుకూడ నగును. ఆవి చేతనమునకును, జడ మునకును నడిమిదళ. చత్షుస్సువలె నదిచూషగలదేగాని తెలిసికొనజూందు. డా॥ కె. సి. వరదాచారిగా రీ విషయమై ఇట్లు వివరించియన్నారు. "”?[6 ౯618110౧ ౦0% $651601+-00)6061 18 89810 8౧ 1గ౧౧౦౧8౧1 ౧/0016/7 1౧ ౩౧౫ 1౧60/౧/ 0 ఓ౧౦౪|16609. ౧6 001601 13 ౧66-

. ఆం6ర 10 1౧6 16౪61 0 8 1౧౦66 0 ౦0౧9౦[049౧9939 8౧6 11౮9 0౧9 గ౫౦డ6 0 60[౧501069[౧6999 18 9816 10 శ౧౦౪| 8౧౦106 ౧౧౦౮6 0 60[౧09010419౧699 29 8081094 11 8౧6 88 9౫1911౧0

“= €0/1..70076 18 0౧| 8౧ 80(1౪1%/ 0 1౧9 3౪0)60౪9 00౧9- 610౪65౧639 ౪౧16౧ 6౧0౪73 116 09016014 8౧64 6౫010769 11. 706 00)6901 44 5940318006 18 061 8౧ [౧౧౯౦9౦౩10౧ ౦08౯164 ఈ 119 00౧9610690999 ౪౧10౧ 6౫౧10౧99 (11 8౧౮6 89 300౧ ౪116 ౧౦౧8౦1069౧693 88 8011౪10/ ౪౧౧౦౧ 19 1౧ 8 39060181 ౧614110౧ 83 1౮౧౮౦10౧ (0౧౩౧౧8) 0 116 960)601 19 16 8011౪71 81 0/౧౩ 80061 106 918010౧ 681166 ఓ౧౦౪||౦6౮6. (119 0 60౪67969 ౧01 ౮౧11౧11664 1౧ 18 ౧8౦46 10౯ ౧0౩1 960]160%9, 001 119 1౧110186 ౧095101111/ 0% 6౫08౧9100౧ (1/18858) 19 8385- అ౯౦6 ౪౧6౧ 1౧6 960)6061 16 666 +/0గ ౪16 00౧64806 64౮49 €0 |1(8 10081100 8౧6 86౪410౧ 8౧6 198౧౦౯8౧06. “3

వస్తువుల యునికి యథార్థము కొవునను, క్లొనము స్వయం(_పకాశకమై వస్తుుపకాళన మొనర్చును కావునను వస్తుజాలమును గూర్చిన మన తలంపులును, ఆనుభవములును యధార్థములేయని రామానుజులనరి, "సర్వం విజ్ఞాన జాతం యథార్థ మితిసిద్ధం” (్రీభాష్యం-1-1- ). అట్టిచో రజ్జువునందు సర్ప(భాంతి యెట్లు కలుగుచున్నదను (పశ్నకు రామానుజులవారు పంచీకరణసిద్ధాంతము నూతగా గౌని సమాధానము చెప్పిరి. జ్ఞాన మెప్పుడును సత్యమునే తెలుపును.

(భమలలోకూడ వాని విషయము సత్యమే. కొని[ధమయొక గ్రా కారణము పదార్థ ము

కాదు. దీనికి జీవుని ఆళ, భీతి మున్నగు చిత్తవృత్తులే కారణ మనిరి.

1. ౪1913186౪48118 - 7౧౪8౧౦౦౧69 ఆ౧|౪6610/ 5066181 1601069 ౯401190664 1౧ ౮.5.౪.0.1 ౫/ 2-1956 08065 15, 16. చ్వితీయ (పకరణము

త్రి చేటూరి ఆనందమూ రి . పంచస్థూలభూతములలో (బతి స్థూలభూతమునందును, దానియొక్క యంశము సగమును, తక్కిన నాలుగు భూతములలోని ఆష్టైమ భాగములును చేరిన భాగము సగమును కూడియుండును. వీనిలో నేభూతముయొక్కపొలు అధికముగ నుండునో దానిని ఆ భూతము యొక్క. పేరుతో విలచుచుందురు. పృధ్వీస్థూల భూతమున పృధ్వీ యంశము సగమున్నను, తక్కిన ఆకొశఘు, వాయువు? ఆగ్ని, జలము అను భూతముల అష్టమాంశములతో గూడిన సగభాగము కూడ నందు లేక పోలేదు. సృష్టిలోని సర్వవస్తు జాలమును పంచభూతార్మకమే. వానిలో నేభూత మెందు (ప్రబలమో తల్లక్షణమే తద్వస్తువుగా మనకు గోచధించుచుండును.. కాని కొన్ని యెడల నా వస్తువు లందలి (పధాన భూతము కాక ఆఅపధానభూత మను భవింపబడి ఆయథార్థ స్ఫురణ కలుగు చున్నది. (భాంతికి మూల మవయే. ఇట్టి (శాంతియే కాక స్వప్నావస్థలయందు గానబడు వస్తు విషయములు కూడ సత్య ములే యని రామానుజలవారు నుడివి యున్నారు. (భాంతియు, యథార్థ జ్ఞాన వివ యములే కావున సత్యములై నను, యధావస్థితి వ్యవహారానుగుణ జ్ఞానము (ప్రమ యగుచున్నది. అన్యధా జ్ఞాన విపరీఠజ్ఞానము లట్టు కాజాలకపోవుచున్నవి. ఆంతే భేధము.! రామానుజులవారు జ్ఞాన (పమాణమ.లు, మూడింగటలో ళ బ్మైపమాణమున కెక్కువ (_పాముఖ్యమిచ్చియుండిరని తెలిసికొంటిమి. ఉపనివద్వే దాంతమునే కాక వై భానస పాంచర్మాతాగమములలోనూ ఆళ్వారులరచనలగు (ద్రావిడ వేదము లోను గల యంశములను గూడ రామానుజులు సమన్వయము గావించినారు. అందుకే విశిష్టాద్వైతము ఉభయ వేదాంతమనబడుచున్నది. ఉపనిషత్తులను, ఆగ

1. “నిజమైన జ్ఞానము జీవితోపయోగి, ఎండమావులలో దోష మేమనగా నందు జలాంశము లేకపోలేదు; . అందలి నీరు మన డాహమును దీర్చు నంతలేదు. నిజమైన జ్జానము యధార్థ వస్తు సంబంధియు, వ్యవహారాను గుణమునై యుండును.” చూ. రాధాకృష్ణపండితుని “భారతీయ తత్త్వ శాస్త్రము అనువాదము. సం, క్‌. పుట. 298 యకీం్యదమత దీపిక నుండి యుదాహృశము, వై న్లవము-తద్వికాసము

వైష్లవారధ వాజ్బయము శిరి మములను, [దావిడామ్నాయములను మూడింటిని రామానుజులు శ బి (ప్రమాణము నందు చేర్చి స్వీకరించిరి.

పూర్వాచార్యుల ననుసరించి రామానుజులవారు సిద్ధాంతీకరించిన విశష్టా ద్ర్వైతమును తత్త్వహిత పురుషార్థము లను మూడు విభాగములుగా వింగడించి మన మిచట పరిశేలింపవచ్చును. ౧. తత్త్వము

రామానుజుల సిద్ధాంతము ననుసరించి తత్త్వములు మూడు. అవియే జీవుడు, పకృతి, ఈశ్వరుడు అనునవి. వీనినే చిదచిదీళ సరు లినియు పరి గణింతురు. ఈశ్వరుడు

ఈశ్వరుండనగా ,బహ్మము. సర్వవస్తువులకును ఆత్మయైనవాడు. జీవులకును, (పకృతికిని ఆత్మ. ఆవి అతనికి శరీర భూతమైనట్టివి. ఈ శరీర శరీరి సంబం ధమే విశష్టాద్వెతమునకు _పధాన (పతితయ్యతము. ఈసంబంధము చేతనే (బహ్మము యొక్క ఏకత్వమును నానార్వమునుగూడ (సతిపాదితమగుచున్నది. రామానుజు లిందలి శరీర లక్షణమును నిర్వచించుచు, 'యస్యచేతనస్య యద్దివ్యం సర్వాత్మనా స్వార్టే నియంతుం, ధారయితుం చ శక్యం, యచ్చేషతైక స్వరూపంచ, తత్వస్య శరీరం '(శ్రీబాష్యం 8-1..9)! అనిరి. డీనిని బట్టి చేతనునిచే నన్ని విధముల నియ మింపబడి, ధరింపబడి, భోగవస్తువుగా నుండు వస్తువేదియగునో అదియే ఆ చేకనునకు శరీరమనియు, ఆ చేతనుండే దాఎకి శరీయనియు తెలియచున్నది. కనుక చ్మిమాపుండగు జీవుండును,ఆచ్మిదూసమగు (వక్ళతియు నీశ్వరునకు సర్వా వస్థలందును సర్వ విధముల శరీర భూతములగునని భావము, ఈ యంశము (పతిపాదితమైన కారణముననే ఎళిష్టాద్వైతమునకు “కారిరక కాస్త్ర' మనియు పేరు

1. ఉదాహృతము. చూ. డా. శే. సి, వరదాబారి గారి వ్యాసము, విశిష్టా

ద్వైతము, థ్రీ వేంకటేశ్వర (పాచ్చ పవశోధనాలయ సంచిక, (14-2=

1958, పుట, 9).

ద్వీతీయ (పకరణము

క వేటూరి ఆనందమూర్తి గలదు. ఈశ్వరు(డొక్కండే. ఆత(డద్వి తీయు(డనుట సదృళగొక్కండు లేమిచేతనే, ఆతడు నిర్గుణుడనుట హేయ (ప్రాకృత గుణము లతనియందు లేవని చెప్పుటకే,

• ఆత(డనంతకల్యాణ గుణయుక్తుడు. సత్యము, జ్ఞానము, ఆనందము, ఆనంతము, అమలత్వము అనునవి ఈశ్వరుని స్వరూప నిరూపక ధర్మములు. వాత్సల్య మార్టవ సైర్య కారుణ్య మాధుర్య కౌదార్య ఆర్జవ సౌహార్టము లాతని_ కల్యాణ గుణములు. జ్ఞాన ఐల ఐక్కర్య వీర్య తేజో శక్తుంను వడ్డుణములు కూడ నాగనియందు పూర్ణముగ నుండును. అతండు. విళువు. సర్వవ్యాపి, జ్ఞాన స్వరూపుడే కాక జ్ఞానము ధర్మముగా గలవాడును. మాయ ఆతని జ్ఞానశక్తి. చిద చిత్తులను శరీరముగా గలిగియన్నను, వాని దోషములో, సంకోచములో.. వికార ములో అతనికి చెందవు. సృన్టియాతని లీలా విలాసము. చిదచిద్విశిష్తుం డీశ్వరుండు. ఓదబత్తులు స్థూలముగా పరిణమించుటయే సృష్టి. లయమనగా నవి రెండును సొక్మదళను బొందుట. ఇట్లు (బహ్మమునకు కార్యకారణావస్థలు రెండని తలవ బడుచున్నది. ఈశ్వరుండు (పకారి. చిదచిత్తులాతని [పకారములు. అతండు శేషి. అవి శేషరూపములు, అత(డు విశేష్యము, అవి విశషణములు. అతడు కరుణా స్వరూపు(డు. జీవోద్ధారమునకైై. యాతని కరుణా స్వరూపము పరా, వ్యూహ, వీభవ, ఆవ్బా; అంతర్యామి రూపముల నయిదు విధముల నందుచున్నది. ఈళ్వ రున కిట్టి పంచవూర్తితృ్వమున్నదనీ ఆగమములు వివరించినవి. తదనుసారము వాని వివరణమిది. (యతీం్యదమతదీపికలో శ్రీనివాసాచార్యులు దీనిని గూర్చి విపులీకరించియున్నారు) పరావాసు దేవన స్వరూసము

నిక్యము క్రానుభవార్థమై పరమపదమునందు ఇచ్చ్భానుగృహీతంబై న నిత్య వ్మిగహంబు- పరావాసు దేవాఖిధానంబున వెలుగొందు (పథాన (పకారంబు. వ్యూహము

జగదుత్ప్తీ స్థితి | పళయార్థంయబిను(. నుపాసకానుగహార్థంబును నిజేచ్చా వశంబున గ్లైకొనిన సంకర్షణ (ప్రద్యుమ్న అనిరుద్ధ వాసుదేవ భావంబులగు చతు వై స్ట్రవము-తచ్వికాసము

వైష్లవాళ్యధ వాజ్మయ్‌ము. థె ర్వాధ విభాగ విశేషంబులూ. ఇవి నాలుగే కాక్‌ అవాంతర వ్యూహంబులు _.వివిధంబులు. విభవము

శిష్ణ రవణార్థమను, దుష్ట శిషణార్ధ్థమునుం దిర్యజ్మనువ్య విజారీయతాం *గీకొరంబునం జూపు నావిర్భావంబుః దీనికే అవతారమనియు బేరు. ఇట్టీ మత్స్య తూర్మాద్యవతారములు పది అంతర్యామి

ఉపాసనా సిద్ధిక్సై యుపానకాంతరింగొంబులకు విషియంబయ్యెడు నుపాశ్య వ్మిగహ విశేషంబు; యోగి హృద్ధ్యానగమ్యమగు రూపమ్ము, అంతర్యామి. జీన స్వడాపమున శాత్మభూతమైనది-

• పరావ్యూవాోది స్‌మస్త పో న్రలవణి పరిపూర్ణంబుత్తై దేశకొల స్వభావ వ్మవకర్షంబులేక అశేష జగజ్జనోట్జీవనార్థంబుగా మాంసనయనంబుల కనుభావ్యం బైన అవతార విశేషము. ఇది యిండ్రయండుగు: కొండలందును, పల్లె పట్టణము అందును,పుణ్యస్థళములందును నెలకొని పూవాదికములందుకొను స్వరూషము. ఇడి

ఇట్లు ఈశ్వరు(ఈ భక్తసులభుడ్లై పంచస్థితుంను దాల్చినను ఈశ్యరతీ త్హ్య మేకమే. అతడు నియంత; శేష, ఫల ([పదాత, మూలకారకుడు, జీవ రవకుడు. భువనైక సుందరుడు. ఇట్టినే ఈశ్వర రూపము. ఈశ్వర తత్త్వ మెళ్లప్పుడును శ్రీతత్త్యృముతో. గూడియుండునే. ఈశ్వరుడు శ్రీ సమేతుడు. వారిడి దివ్య దాంపత్యము. విశిష్ట ద్వెతులలో కొందరు దయా స్వరూపిణియగు శ్రీదేవికి! ఈళ్వరునివలెనే విభుత్వము నంగీకిరించి యూశ్వర కోజిలోం జేర్చి చెప్పుదురు. మరికొంద రావిషయము నంగీకరంపళ శ్రొదేవి కీశ్వరతుల్యత్యము లేదనియు, నామెయ జీవకోటిలోని ఒకానొక విశిష్ట జీవ విశేషమే యగియు తలపోయుదురు న (1)*౬0౯6 ౧16౦9 ౨౪ 184 8౧64 5/ ౧169 6౪ 10౪69 గిగ||౦960౧0౧?

0 ౪1919186౪3113. 9/ 3/;. ౧.౧| 5/101౪8980%8గ. ౧ 1609.

ద్యితీయ (కరణము

తథ వేటూరి ఆనందమూ క్త జీపుండు :

చిక్వ్వరూపులగుజీవు లనంతసంఖ్యాకులు. ఆణురూపులు. రర్మభూత జ్ఞానము జీవునకు (పభవలె నుండును. ఈ ధర్మ భూత జ్ఞానమున కేర్పడు సంకోచ వికాసములే జీవున కేర్పడుచున్న సంకోచ వికొాసములుగా భావింపబడును. జీవుడు స్వస్వరూపజ్ఞానమును, తానీశ్వరుని శరీరభూతమను జ్ఞానమును మరచియుండు. టయే అవిద్య. జీవుడు (వకృతికి శరీరియు, నీళ్యరునకు శరీరము నై నవాడు. ఆత్మకాని దేహమునం దాత్మబుద్ధితో దేహాభిమానముతో అనావెయగు కర్మకు వవలై యవిద్యతో జీవులల్లాడుదురు. వీరు స్వయముగా అఆసంకుచిత అపరిచ్చన్న నిర్మల జ్ఞాన స్వరూపులై నను కర్మానుగుణమున జ్ఞాన సంకోచమును పొంది, పలు దేహములు ధరించి, తత్రడ్ధేహాధిమానముతో( దగినట్లు కర్మలాచరించుచు! దదను గుణమగు సుఖ దుుఖములననుభవింతురు. సంసారమన నిదియే. అవిద్యా కర్మ నీవృట్రికి జీవుని స్వ్వాపయత్నమవసరము. ద్లైవాయటత్తమై దై వారణ బుర్ధితో నిష్కామముగా కాస్త్ర విధి ననుసరించి కర్మముల నొనరించుటయే తన్నివృ్తిక్‌ మూలము. కాని యదియొక్కటే చాలదు. దాన కీళ్వరుని యన్ముగహము సహక రింపవలెను. ఈ (పయత్న- సహకొరముల మూలమున సంసార బద్దులగు జీవులు . ముక్తులు కాగలరు. సంసార ఐద్ధదళ నెన్నడును పొందని జీవులు నిత్యులు. కనుక వీరుముఖ్యముగా నిత్యులు, ముక్తులు, ఐద్దులు నని మూడు తెగలవారు. ఈ దశా పరిణామమున బీవులు (క్రమమున సాకోక్య సామీప్య సారూప్య సాయుజ్యముల నంది యానంద మనుభవింప గలరు. అట్టి స్థితిలో వారు జగత్సృష్టీ క_ర్భుత్వమను విషయమును దప్పించి మిగిలిన విషయముల. నన్నిట నీశ్వర తుల్యులుగనే యుందురు. బీీవులు (బవ్మము యెక్క విశేషణ రూపములని రామానుజులు చెప్పిరి.

జీవేశ్వరులకు శతీర శరీరి సంబంధమును శేష శేష్‌ భావమును. సిద్ధము. శేషేత్వమనగా జీవుల విషయమున నీశ్వరునకు గల సమ్మగ శక్తి. దీనిే అప్ప ఛక్సిద్ధ సంబంధమనియు( చెప్పుదురు. వై వ్లవముంతద్వికాసము

వైష్టవార్శధ వాజ్బయేము శ్ర

రామానుజ మతమున (వమేయము (దవ్యా_దవ్యములని రెండు విధము లుగా వివరింపబడినది. _దవ్యములు (వక్సతి, కాలము? నిత్యవిభూతి, ధర్మభూత జ్ఞానము, జీవుడు, ఈశ్వరుండు అని యారు విధములు. వీనిలో (పక్ళతి, కాలము, విత్యవిభూతి యనున చేతన ద్రవ్యమును గూర్చి ఇట పస్తావింపబడుచున్నది, 1వక్సృతి-కాలము- నిత్యవి భూతి

సత్వరజ_న్తమో గుణయు క్తమైన వస్తువే (పకృతి. దీనికే _తిగుణి యను నామమున్నది. ఇది ష్షరముం నిరంతరము మార్పులను, వికారమును కలిగి యుండును దీనికే వల పకృతి, ఆకాశము, అవ్యక్తము, అవిద్య, మాయ అనియు ఛిన్న వ్యవహారనామములున్నవి. అవ్య క్రస్థితియందు పై మూడు గుణము లును సమతులితస్థితియం దుండును. సృష్టికాలమున నీళ్వరేచ్ళచేత పై ముడు గుణములందును హెచ్చు తగ్గు లేర్చడును. పరిణామారంభమున తమస్సనబడు 1దకృతి నుండి తొలుత తిగుణయు _క్తమగు మహత్‌ త_ల్త్యృముదృవించును ఆవియే (కమమున సాత్విక రాజస తామసాహంకారములతోడి ఆహంకారముగా సరిణమించును. సొత్వికాహంకారము నుండి యేకాద శేర్యదియములును తామసా హంకారము నుండి పంచతన్మా[తలును జనించును. రాజసాహంకారమీ రెంటి పరిణామమునకు సహకరించును అహంకారము నుండి శబ్బమును ఆకాశవాయ్వాది సూవ్మభూతములును, స్థూలభూతములును వ్యశ్రములగును.వీనినుండి ఈశ్వరునిచే పంచీకరణ [వ్మకియచేత మ్మిశపంచభూతము లేర్పడును. ఇట్లు పకృతి నుండి పరిణమించు చతుర్వింశతి త_త్త్వములును జీవునకు శరీరముగాను లోకములుగాను ఏర్పడును. ఈ (పకృతికి ఈశ్యురుండే నియంతయు, కారకుడును.

కాలము సర్వాస్తి స్వరూపము; (పత్యతవిషయము.

నిత్యవిభూతి తేజోమయ (ద్రవ్యము. దీనికే శుద్ధసత్త్యమనియు. పేరు. ఇచి నిత్యము క్రజీవులకును ఈళ్వరునకును భోగభూమి. కాలాతీతముగానున్న

“ద్వితీయ (పకరణము

గ్‌ వేటూరి ఆనందము ర్రై శద్ధస త్త్వమిది స్వర్గాతీతము. ఈణ గరునకీ (దవ్యసరబంధము లీలావినోదము- స్థూలరూపమునను శుద్ధస _త్త్వరూపమునను ఈశ్వరుండు కావించు నీసృస్టీివార్య మొక లీల, (ప్రకృతియు. జీవులు నీశ్వరుని క్రీడావస్తువులు ౨ హితము

తత్త్వస్వరూపము. నెరిగిన వీదప పురుషార్థసాధనక్ర - విశిష్టాద్వెతముః సూచించిన సాధనపథమే ఈ విభోగమున వివరింపబడును. ఈశ్వరపాయుజ్యము: నకు రామానుజులు ఆర్హసంచకమును పేర్కొనిరి. (బహ్మస్వరూపమును, జీవ స్వరూపమును, పురుషార్ధస్వరూపమును, ఉపాయస్వరూపమును,_ విరోధిస్వరూప మును (గహించుటయే అర్థపంచక జ్ఞానము; ఇందు తొలి రెండును తత్వవిషయ మున స్మరింపబడినవి. ఫలస్వరూపమైన పురుషార్ధమును. గూర్చి చెప్పునపుడు ధర్మార్ధకామక్రై వల్యములగు చతుర్విధ పురుషార్ధములకు భగవత్సా? ప్రీ? వరమ [ప్రాప్యముగా విళష్టాద్వెతము పేర్కొన్నది. విరోధి స్వరూవము శఈణ్వర స్వరూప సాఇాక్కోరమునకు విరుద్ధములై నవాని స్వరూపము. ఈ పురుషార్ధమును సాధించుటకు విశిష్టాద్యెతమున వివరింపబడిన ఊపాయస్వరూపము చతుర్విధము. కర్మ, జ్ఞాన, భక్తి, పపల్తీ మార్గములు (బహ్మ(పా పికి చతుర్విధోపాయములు. వివేక విమోకొది సాధనస _ప్త్రకముతో కూడిన భక్రియో గము, ఆనుకూల్య సంకల్ప 1పాతకూల్య వర్ణ్జనావి వడంగ విశుద్ధమైన శరణాగతి యోగము అధికారులకును అనధికారులకును ఉపయు_క్రమగురీతిని విశిహ్టైద్వెతమున (పవచింపబడినది. ౩. పురుషార్థన్వరూపము

ఇతర దర్శనములు ధర్మ అర్ధ కామ మోక్షములను చతుర్విధపురుషార్ధము అనే పేర్కొనగా విశిష్టైద్వైతమున వానిమిద భగవత్సాఏప్తిని ఐదవ పురుషార్థముగా "పేర్కొనినవ. భగవత్సాగోప్తే జీవునకు పరిపూళ్చానందము నొసగి భగవతై ,ంకర్య భాగ్యము. గిచ్చును. స్వస్వరూపప్రాప్తీ వలన కలుగు క్రి వల్యమునకన్న భగవతా) ప్తీయు భగవతై్యైంకర్యమును పరమానందదాయకములగునని భావము. స్టైష్టవము-తద్వికాసము

వైమ్హవార్యధ వాజ్యయము శ్రి ఉపాయస్వరూపము (బహ్మ్యపా ప్లికి కర్మజ్ఞాన భక్షి పవత్తులను చతుర్విధోపాయములు చెప్ప బడినవి. కర్మయు నిత్మ నైమిత్తిక కామ్మములని (తివిధమ.. (బహ్మార్బతి బుద్ధితో నిష్కామముగా శాస్త్రవిధి ననుసరించి కర్మముల నాచరించుటయే మోక్షము నకు మార్గము. కర్మాచరణమున జీవుని మాలిన్యము తొలగి జ్ఞానముదయించును, భక్తి యవతరించును. జ్ఞానయోగము స్వస్వరూపమును ఈళ్వరస్వరూపమును దెలిసికొనుటకుపకరించును. భక్రిసాధనకును ఈశ్వరానుభవమునకును జ్ఞాన మొక ద్వారము. జ్ఞానవికాసమునశే భ క్రి యవతరించుననియు భక్తిగా పరిణమింపని జ్ఞానము జ్ఞానమే కాజాందరియు విశిష్టాద్వెతుల సిద్ధాంతము. తై లధారానవచ్చిన్నతా గతంబును | పీతిరూప సమాపన్న మై తనర్చు సతత భగవత్స్వరూపాను సంస్మ రణరూపమును నగు భక్రియోగంబు తత్పద్యప్రాపకంబు. ఈ భదక్తియోగమున యమనియమానన (పాణాయామ (_ప్రత్యాహారధారణ ధ్వానసమాధు లనునష్టాంగ యోగ మన్వయించును. భీక్రియోగమునకు వివేక, విమోక, అభ్యాస, (కియా, కల్యాణ, అనవసాద ఆనుద్ధర్షము లను సాధన సప్పకము చెప్పబడినది. సాధనస పకము అట

1. సాత్తికావారమున హితాహితాహార జ్ఞానముతో కాయకస్టిచేసికొనుటయే వివేకము. రజ_స్తమోగుణ వర్ధకమగు తివిధ దుష్టభోజనము వర్ణనీయము. ఇది బహిష్మచి మార్గము. ౨. కామ కోధాదుల నధిగమించుటయే విమోకను. ఇది ఆంతశ్ళుచి మార్గము. 8 ధగదద్ధర్శనాభిలాషతో సదనుహ్టైానరూపమున సాగు యత్నమే ఆబా-సము. అంతర్చహిస్మృచ్ధికిిియు మార్గమే,
2. చింతారాహిత్యము అనవసాదము. దుఃఖసై రాశ్ళములకు దూరమైన (పవృత్తితో పరికృప్తితో ఉత్సాహముతో నుండుట. దీనికి చిత్తవిరతి ముఖ్యము. . ళ్‌. అరిపంతోషమో అసంతోషమో లేని మధ్యరకమగు సౌమ్మదళ అనుద్ధర్షము. ద్వ ంద్వములం చున్వేగములేని లక్షణమిది. - 'ద్వితీయ [పకరణమూ

ర్‌0 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి

6. పరోపకారబుద్ధి కలిగియుండి పంచమహాయజ్డానుష్టానమును యథాశ కి నొనరిం చుటయే (కియ.

₹, సత్యనిరతి, బుజువర్హనము, దయ, అహింస దాతృత్వము మున్నగు గుణ సంపదలను గళలిగియుండు పరిశుద్రజీవనమే కల్యాణము.

ఇట్టి సాధన సప్తకమునగాని, ఆహ్టైంగయోగమునగాని ఐబంధవిషమోచన

మును బడయజాలని అనధికారులకొర ౩ రామానుజమతమున శరణాగతి యోగము (పతిపాదింపబడినది. ఇతి సర్వజీవకోటికి నుపయు క్త్రమగు యెగము. దీనికే [పపటత్రి యనియు. బేరు. (పపత్తికి సమర్పణమే జీవము. దీనికే న్యాసమనియు పేరు ఈ భక్రియ (పపత్తియు జీవుని ధర్మభూతజ్ఞానము యొక్క అవస్థా భేదములు.

ఈ గరణాగతియోగమునకు !. ఆనుకూల్య సంకల్పము; ల, (పాతికూల్య వర్దనము; 8. మవోవిశ్వాసము; శీ. కార్పణ్యము; ల్‌, గోప్పృత్వవరణము; అను న్రైదు నంగములు. ఇక నారవది యగు ఆత్మనిషేపమే అంగె. ఇదే సర్వాత్మ సమర్పణము. |

1. భక్తి కనుకూలమగు భక్తుని సంకల్ప మిందు ముఖ్యము. భగవత్సేవకనుకూల

మగు బుచిని బజడయుటయే అనుకూల్యసంకల్పము.

లి, ఆనుకూల్య సంకల్పము కలిగియండుటతోపాటు తత్చ్రతికూల వ ర్తనమును విడనాడుటయు ముఖ్యము; (పాతికూల్యవర్జనమన విపరీతాచారమును విడచుట. ఈశ్వరాధిక్యమును గుర్తించుట.

8. సంశయరాహిత్యమే మహావిశ్వాసము. పరమాత్ముని రక్షకత్వమునుగూర్చికాని సర్వళ క్రిమత్వమునుగూర్నికాని శంకలేకుండ రక్షింపగలడను దృఢ విశ్వాస మున నుండుట.

వైష్టవము=తద్వికాసము

చ్రష్లవార్యధ వాజ్యయము ర్‌!

4. కార్పణ్భము ఇవియే కృపణత్వము. చీనుడను ఆల్బుడను ఆశక్తుడను ఆను తలంపే కార్పుణ్యము. ఈ కార్సణ్యను భగవ్యదక్షణకొలకై న మొయిగా పర్యవసింపవలిను. అప్పుడా మొజయే (ప్రపత్తి కైదవ యంగమగను,

ర్‌. రకకుడవీవె అగి నమ్మి ఈళ్వరున్నాకయించి కావవే వరద! అని మొల యిడుటయే గో పృృత్వవరణము.

ఇట్లు ఈ అయిదంగమువతో గూడినడే శరణాగతి. దాని పరాకాష్థ్రయే (ప్రపత్తి. తక్కినవన్నియు దానికంగములే. సర్వాత్మ సమర్పణరూపమైన ఆత్మనిక్షేపమే అంగి.

6. వపత్తియే సర్వేర్యదియ సర్వాత్మ సమర్పణబుర్ధి, ఇదియే ఆత్మనిక్నేపషము. దీనికే న్యాస మనియు పేరు. ఆత్మసమర, ఎణబుద్ధితోపాటు అహంభావవిసర్ణన మును ఇందు ముఖ్యము. భగవత్పంవృతత్తి విరోధియగు స్వ(పయత్న నివ త్రియే (ప్రపత్తి. ఇట్టి (ప్రపత్తికి జ్ఞానకర్మలనావళ్యకములు. ఈ దళలో (పపన్నునకు క్రైవల్బ్యముకన్న కై ంకర్యమెక్కుడని తోచి ఆనంతకల్యాణ్యపద మైన భగవరైై-ంకర్యమే పరమపురుషార్థమన్న యనుభూతి బలపడును.!

ఇట్లు (ఐహ్మమే త_త్తమనియు, తత్సాధనకు హితకరమగు నుపాయము శరణాగరి యనియు, తన్మూలమున కరుణామయుండగు నీశ్వరుండు జీవుని ఊదరించి పరంధామమునకు: గొనిపోవుటయే పురుషార్థమనియ విశిష్టావ్వైత సిద్దాంతసారముగా (గహింపనగును. తత

1. విజ్ణాన సర్వసము-'?లో విశిష్టాద్వెతమును గూర్చి డా॥ కె.సి, వరదా చార్భ్యులవారు (వాసిన వ్యాసమీ రత్హవ్రక్రణో్షననకాక్కు. ద్వితియ్య(వక్మేణము

ఆచార్య పరంపర

రామానుజు(గు

వైష్ణవ ప్రపంచమున నాళ్వారుం తరువాత నాబార్ములకే య్మగతాంబూ లము. ఆళ్వారులు పరత _త్త్వమునుగూర్చిన | పత్కవ్షానుభూతితో భ_క్తిమయమైన బీవితము గడపి [(ద్రవిడవేదముల నా౭పింపగా నాాదార్యులు వాని నవలోడించి? యవగాహనము చేసికొని యందు (పపంచితమైన భక్తి (వపర్తి భావముల నపూ ర్వముగ వ్యాఖ్యానించి తరించినారు; వారి. దనుభూతిమార్గము. బేరి దభివ్యక్తి మార్గము. ఆట్టగుట నాబార్యులకన్న నాళ్వారు లొకమెట్టు మీంఏ వా రనందగుదురు. వీరిలో నాథమున [పథమాచార్యు(డు. నాథముని

ఆళ్వారుల కాలమునకు చాలకాలము తరువాత (దవిడదేశమున నాళ్వార్‌ తిరునగరిలో పరాంకుశదాసాహ్వయు (డగు మధురకవి శమ్య-డొకండు వర్తిల్లేను. సమకాలమునకే వీరనాయణపురమున నాథమున యను ధ క్త్రబా్రహ్మ ణుందొకడు వర్తిల్పాచుండెను. ఈతని కుమవూరుం క్రిశ్వరమునియన తాతగారి పేరుగలవాండు. సద్భక్తుండు వీరిరువురును బహుకాలము తీర్థయా్యతలు సలిపి తుదకు వీరనారా యణపురముననే స్థిరనివాస మేర్పరచుకొనిరి. ఇట్లుండ నొకనాండు కొందరు వైన్హవ తైర్థికు లాయూర విడిసియుండంగా వారివలన నాతడు కుంభకోణము నందలి స్వామియగు శార్ణపాణిపై నమ్మాళ్వారు చెప్పిన ఆరావముదే యను పావరమును విని యానంపించి. వారి తిరువాయ్‌మొిరచనను పూర్ణముగా విశ నభిలష్మించెను. కాని వారి కడి పూర్ణముగ వాకునందు లేమిచే నాథముని కోర్కి నీరినదికాదు. అపుడు వారి సమాలోచనముపై నాథముని తిరువాయ్‌ మొళిం వినెడి కుతూహలమున నాళ్వార్‌ తిరునగరి కేగి పరాంకుశదాసు న్మాశయింవను. వాకిక్సి నది వాక్కునకు రాదుకాని దాని నెరుగుటకు వారొక రహస్యమార్గ ముపదేశించిది. అఫ్టే నాథముని మధురకవి చప్పిన కణ్జీనున్‌ శిరుత్తాంబు అను. పది పాశురముల కావ్యమును బం డెండువేలమారులు పఠించి నమ్మాళ్వారునే (పత్యక్షీకరించుకొని తన కోర్కిని నెర వేర్చుకొనెను. ఆపై నాకండు వీరవూయణపురమున కేతెంచి తన మేనల్టుండ్లకు కీశియకతాళ్వార్‌, మేలై యకత్తాళ్వార్ల తోడ్చాటున దానిని సుస్వరమున సంగితముతో మేళవించి పాడి యానందించెను. ఆపై వారి విఖ్యాతి గంగై క్కాండ చోళషర'మువఅకును (బాకిపోయినది. తుదకు వీరచటనే పరమపదించిర్హి వైష్టవమా-తప్వాకాసము

వైష్ణవార్యధ వాజ్బయము ర్‌కి యామూనాచార్యులు నాథముని పరమపవించుటకుంబూర్వము తన శీష్కులగు ఉయ్యక్కొంండార్‌ (పుండరీకాకులు) తోడను కురుక్షై కొవలప్పన్‌ తోడను తనకు! గలుగంబోపు మనుమనికి చేదయోగళాస్త్రము. లుపదేశింపుండని యాదేశించి యుండెను, అతని మరణానంతర మీశ్వరమునికి యామునాచార్యుండుదయింబను. అప్పటికే ఉయ్య క్కొౌంండార్‌కూడ పరమవదించిరి. యామువార్కునకు వేదశాస్త్రమును. బోధించు భాగంము తమకు గలుగకపోయెగడా యని వారు చింతించి యాకార్యభారము నాతని శష్యుండగు మణక్కాల్‌ నంబి (రామమ్మిశుల) పైనుంచి వారు శరీరమును విడచిరి. యామునుండు పుట్రిననాందీనుండియే మహాపతిభాళాలియై మవాభాష్య భట్టరనువారికడ కొంతవాస్తాభ్యయనము గావించను. ఆ నాళ్టలో చోళరాజు పురోహితుండగు ఆర్కీయాళ్యాన్‌ (విద్వజ్జ్ఞనకోలాహలుడు) విద్యాగర్వమున విజ్ఞవీగి కవిపరడితులను దమకు(గప్పము(గట్టుండని యాజ్ఞాపించెను. మహాభాష్య భట్టరును గళ్టటోగా యామునుండవ వారించి వారికి తెలియకుండ వాదమునక్షై _ నానికింగబు రలపెను. చోళరాజు సభలో వాద మేర్చాలైనది. అప్పటికి యామునుడింకను బాలుడే. అయినను వానికే విజయము చేకూరినది. ఆఅక్కియాళ్వారునకు శృంగ భంగమైనది. బాలుని విజయము చోళరాజునకును రాణికిని ముచ్చటగిల్పినది. రాణి యామును నాలింగనము జేసికొని, మెచ్చి? భర్తతో వేసికొనిన తనపందెము సెగ్గినందులకర్థరాజ్యమిప్పించినది. అప్పుడామె పందెమును గాపాడినంవాడగుటదే యామునుని జూచి రాణి యసనట - “ఎన్నైయాళవందీరో”. అన్ని గాటినుండి వారికి ఆళవందారని పేూయెను. ఆళవందారు (పభువాయెను. వారికి వేదాంతమును బోధించు సమయము నక్షై మణక్కాల్‌నంది యెదురు చూచుచుండెను.. రాజు రాజ్యాభిమానమున గురుతుల్యుండగుమణక్కార్‌నంచని గుర్తింపకున్నను నందిమాాతమాతనిని విడువక వాని కిష్టమగు ముండ్లము స్తెళూరను దనదినము( దెచ్చియిచ్చి వానిదృష్టినాక ర్షించ తాను ధన్యుండాయెను. తమతం్రితాతలు తనక్షై యార్డించి పంపిన సంపదనాతః డెజి6గి దానిని పూర్ణముగ గొనుటక్షై నంచియాచేశముచొప్పున కురుక్రైకావలప్పన్‌ కడకేగి మిగిలిన సగముకూడ [గహించెను. తుదకు సన్మాస్మాశమమును స్వీకరించి దివ్యపద మందుకొనను. ఈతనికి పేఎయనంది (మహాపూర్ణులు) తిరుమలనంబి

ఫ్ర వేటూరి ఆనందమూర్తి (భీ3 అపూర్తులు) తిరుక్కచ్చినంవి (కాంచీపూర్ణులు) తిరుక్కాట్య్యూరు నంది (గోస్టీపూర్చులుళ్చి అనువారలు నలువురు శిష్యలు.... ఇట్టు నొథమునులు సంపొదించి పెట్టిన దివ్యసంపదను తరుగనీయక యామునుని తరువాతకూడ నాచార్య పరంపర తామరతంపరయైై దివ్యదేశములలో దానిని సుస్థిరపరచుకొనిరి. రామానుజాచార్యులు

యామునాచార్యులకడ నుభయ వేదాంత (పవచనముగావించి సచ్చిష్ములె యుండిన ్రీకై లపూర్ణు౨ (తిరుమలనంబి) కిరువురు చెల్పెండు) ఉండిం. వారిలో పెదయామెపేరు కాంతిమతి (భూమిపిరొట్టి). రెండవయామె. పేరు ద్వుతిమతి (పెరయపిరార్ట్ర. థ్రీశె లపూష్టలు పెద్దయామెను ్రీపెరంబూదూరువాసియగు ఆసూరి కేళవసోమయాజికిని, రెండవ యామెను' మధురమంగలవాసియైన కమల నయనభట్టరనువారికి నిచ్చి పెండ్లిచేసిరి. శకము ౯౩౯ పింగళనామ వత్సరము వ్వైత శుక్షపంచమి ఆర్ధ గురువారమునాడు శ్రీ పెరంబూదూరున ఆనూరి కేశవ సోమయాజికిని భూమిపిరాద్టి (కాంతిమ9) క భగవదాడజ్డానుసారము ఆదికేషుడే రామానుజులై యవతరించిరి! - వీరే విశష్టాదెితమతమునకు సిద్దాంతకల్పనము గావించినారు. పూర్వాచార్ముల యనుభూతి నాధారముచేసికొని స్వయం (పతిభతో వీరు వైష్ణవ (వపంచమునకు చేసిన సేవ మిక్కిలి గణనీయమైనది.' వారు స్థాపించిన మత విషయమునుగూర్చి ౦వ వ్యాసమునందే స్థలాంతరమున వివరింప(బుడిన కొరణమున నీట వాసిని విడచి యనంతర రామాను జులకాలమును గూర్చిమ్యాత మించుక వివరింతును, ఆనంతర రానుమాజ కౌలము

రామానుజుల యనంతరము. వారి శిష్యబృ్బందము విశష్టైద్వెతమునకు (బచారము గల్పింప సాగినారు. అట్టివారిలో వారి యాంతరంగిక్రు లిరువురు కలరు. వారిలో నొకరు పరాశరభట్టరు. మటియుకరు తిరుక్కురుగై ప్పిరాన్‌. పరాశర భట్టరు = తెంగల శాఖ

ఈ పరాళర భట్టరు రామానుజులవారి చేతనే నియ గింపబడి తదనంతర మామతపచారమునకు. గడిగినవారు. వీరికొాలముననే, వీరిమూలముననే మైసూరు మండలమున (బసిస్టవడసియుండిన మాధవుండను నద్వ్వైతవేదాంతి విశిష్టాద్వైత ఎ రామానుజులవారి శ్రీవిత విశేషాదికము. విపులముగా “పరమయోగి

విలాసము”నగలదు, వైన్త్రవముూతడ్వికాసము

వైష్టవాంధ వాబ్మయము ర్‌5 మతము స్వీకరించి, (దావిడవేదము నధ్యయనమొనరించి నంజీయరనునామము! దాల్చి ఫ్రీ వైన్హవళాఖకు శిరోభూవణమైరి. భట్టరు తరువాత వీరే వారి పీఠ మలంకరించినవారు. వీరిపీదప నంబూరు వరదరాజన్‌ అనువారాపదవి నలంకరించి “లోకాచార్య” వీరదమువహించిరి. ఈ నంబిక్నై లోకాచార్యుల ననుసరించినవారు " పిశ్లైలోకాచార్యులు. వీరికాలముననే విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంత సం్యపదాయమున సుంత వేద మవతరించినది. వీరిశిష్యలలో' (సిద్ధులు పెరియవాచ్బాంబిళ్ల గారు, వీడే (దావిడ వేదమునకు లోకోత్తర మైన వ్యాఖ్యపలయించినవారు. అసలు మూలవేద మొక యెత్తయిన వీరి వ్యాఖ్యాన మంతకుం బదిరెట్లు మహిమో పేతమైనదని విజ్ఞు లందురు. ఏరి సతీరుండే పింబళగజీయర్‌. వీరే తాల్త గురుపరంపరా ప్రభావ ముట్టంకించినవారు. తిరుక్కురుగై ప్పీరాన్‌ = వఢగల కాల రామానుజులవారి యాంతరంగిక శిష్యలలో నొకరయిన తిరుక్కురు గ్వైప్పివాన్‌ థ్రీవారి మేనల్లుండే. [ద్రవిడ (పఐంధ (పవచనమునకును, (శీభావ్య (పవచనమునకును రామానుజులు వీరినే నియోగించిరట! వీరే మొట్టమొదట నమ్మాళ్వార్‌ తిరువాయ్‌మొళిని సమ్యగముగను,సమర్థముగము వ్యాభ్యానించినవారు. వీ5 తరువాత రామానుజ (పశిమ్యలగు తిరువెళ్లాలె యనువారాపీఠము నలంక రించిరి. వీరినే ఎంగళాళ్వానందురు. వీ5ి తరువాత నడదూర్‌ అమ్మాళ్‌ అనువారా పదవి నలంకరించిరి. అటు తర్వాతనే స్ముపసిద్గులగు వేదాంతచేశికులవా రాపీఠము నలంకరించిరి. తెంగల-వడగల సంపదాయములు పిశ్లై లోకాదార్యులును, వేదాంతదేశికులును సమకాలికులు. వీంకి సమ కాలికులు విజయనగర సా మాజ్యస్థాపన కారయితలగు విద్యారణ్యస్వాములును, అద్వైత సిద్ధాంతులగు ఆత్షోభ్యతీర్థులును. ఇట్టి మహనుభావుల యునికిచేత నసలా కాలము. దక్షిణ భారత చర్మతలోనే పరమస్మరణీయము. వీరు పరస్పర మొకరినొక రెరిగియుండిరి. మత సం్యపదాయ సిద్ధాంతములనుగూడక్చి వాదించి చ్వితీయ (ప్రకరణము

ర్‌6ి వేటూరి ఆనందము" ర్తి కొనియుండి3. _కాని వీరందరిలోను నఖండవిశయమును సంపాచెంచుకొన్న న్ముప సిద్ధమలాచార్యులు వేదాంత దేశీకులవారు.

అంతకు. గొంతకాలమునకు(బూర్వము దక్షిణభారతమును యవనులా్యక మించి హైందవళకు నిలువనీడ లేకుండ(జేయ(గా నీ మహాపురులవతరించి పైందవ మళమునుర్ధరించి హైండవజాతి నుక్తేజపరచి హైందవ సంస్కృతి నుజ్జీవింప( జేసినారు. ఈ శుభదినముల తర్వాతనే రమృజామాతృలని పిలువబడిన మణవాళ మహామును ఎవతరించి వేదాంత దేశికులవలెనే వై శీష్ట్రమును నంహచంచుకొనిరి. విశ్నై లోకాచార్యుంఆయనంతర మా మార్గమున నంతగా( బేర్కొనదగెనవారు ఏరే ! ఆకాలమునశే వేదాంతదేశికులవా కేర్పరచిన సం్యపదాయమార్గమునకు భిన్నమగు మార్గమును వీరావిష్కరించిరి,

(పాయికముగా వీంరువురును నొండు ప్రష్షవ మళమున రెండు భీన్నసం[ప దాయముల నేర్చరచినవి రనవచ్చును. అందొకటి తెంగల (దాక్షిణాత్య) సంప్రదాయము. మటియొకటి వడగల (బౌత్తరాహ) సం్యపదాయము. వీరి వీర సం్యపదాయములలో ముఖ్యములగు భేదములు పదునన్మిదికలవందురు!.

౧. భగవత్క్భృప నిర్తేతుకమన తెంగలవారు తంంపగా స హెతుకమని వడగలవారు తల/తురు.

న భగవ్యతృయర్న విరోధియగు న్వ్యపయత్న నివృత్తి శరణాగతియని తెంగలవారు తలతురు. స్వ్యృపయర్న భారసమర్పణమే శారణాగతియని వడగల వారందరు. తెంగలవారిది మాక్షాలకిశోరన్యాయ ముయు, వడగలవాంిచె మర్క_టకిశోరన్యాయ మనియు చెప్పుదురు. దృకృథములోని (పథానమగు నీదేవ

/ సూష్మఎవరములకు చూ. (ప్రసాదభూపాలుని ఆం్యధవిజ్ఞానము-సం,8- పుట 38080 మణశయు ఆం్భగ్ష విజ్ఞానసర్వస్వము. దర్శనములు మతములు. సం పుట 695 వ్రైన్తవముతద్వకాసము

వైస్టవాంయధ వాజ్మయము 11 మును బట్టియ ఆ రెండు సం్రపదాయములందును పాపమును గూర్చియు, పాప పరిహారమును గూర్చియు నభ్మిపాయఖేదము లేర్పడినవి,

"౩ వార్సల్యాతిళయమున గోవు ఆప్పుడే పుట్టిన దూడయొక్క మాలిన్య మును భోగ్యముగా (గహించినట్లే వాక్సల్కపూర్ణుండగు భగవంతుండుకూడ అ్యశితుల దోషమును భోగ్మముగా (గహించునని తెంగలవారి విశ్వాసము. దోషముల నుష్పుగించ ఆ_తు౨ను గాపాడుటయే వాక్సల్యముగాని దోష భోగ్యత్వము కొదని వడగలవారి సమ్మకము.

౪. ఆశితుం ముఖములనుజూచి దుఃభించుటయే భగవంతు కారుణ్య స్వరూపం తె.గఎవారన;గా, పరదుఃఖ ఆశహిస్ణు స్వమే కారుణ్యమ) వడగంవారు నిర్వచింతురు.

౫ చేతనుని (బహ్మ్మపావ్తి వలన భగవంతునకే (పమయోజనమని తెంగల వారందరు. భగవంతునక్షే పురుషార్థమయినచో నాతని యవాప్త సను_స్తశామత్వ మునకే భంగమగునంయు. గనుక (పమయోజన మాతనిది. కాదనియు వడగలవా రందరు.

పం మహావిశ్వాసకాలి (పపత్తి యోగకమునకును, విశ్వాసమాంద్యము గలవారు భక్తియమోగమునకును అధికారులగుడురని తెంగలవారు తలకళురు. భక్త్యనుష్టానళక్తుండే భక్తియోగమున కధికారియనియు, నట్టి శక్తిలేని వారెవ్వరేని (పపత్తి కధికారులుకాదగుదురనియ వడగలవారు (పవచింతురు.

౭, “సర్వ ధర్మాన్పరిత్యజ్య" అను చరమక్లోకార్థము నన్వయించుచు ధర్మ కర్మపరిత్యాగము ఉపాయత్వేనస్వరూపత్యాగమని [దావిడ సం్యపదాయము వారందురు.. ఫల _పరిత్యాగమేకాని స్వరూపత్యాగముకొదని యౌత్తరాహ సం్యపదాయమువా రందురు,

౮. (ప్రపన్నుడెంత హీనకులు!డై నను ఉత్తముండు గౌర వార్డ్యండు నగునని తెంగలవారి మతము. ఆట్టుకొాదనియు హీనకులజు(డు (పపన్ను.డ్రై నను తారతమ్య ముండుననియు వడగలవారి మతము.

ద్వితీయ [వకరణము

ళ్‌8 కేటూరి ఆనందమూ ర్తి

౯, జీవుని యంతరాళమున నీశ్వరుండు (వవేశించియండునని తెంగలవారి విశ్వాసము, జీవుం డణుస్వరూపు(డగుటచేత జీవాంతరా* మున నీశ్వరుండు వ్యాపిం చుట అసంగతమనియు. వెలుపలనంకటను వ్యాపించి యండుననియు వడగలవావ యళభ్మిపాయము.

ఇట్టివే భేదవాదము లీయిరుతెగలవారినడుము మజికొన్నిగలవందురు కాని వానిలో ముఖ్యమైనవి మతి యొక రెండిటినిమ్మాత ముట్టంకింపదగును.

౧౦. లక్ష్మీస్థానమును గూర్చి యూయిరువర్గములవారి యభ్మిపాయభేద ములును గుర్తిప/దగినవి. లక్షి చేతనకోటిలోనిదనియు నామెకు పురుషకారత్వ మేగాని మోక సాధనత్వము లేదనియు తెంగలవ్లారు తలతురు. కాని లక్ష్మి ఈశ్వర కోటిలోనిదనియు, మోక సాధనత్వ మామెకుంగూడ కలదనియు వడగల వారు విశ్వసింతురు.

౧౧. (పపన్నుండు _పవత్తికియిర్వధర్మముల నాచరింప(బనీదేదని తెంగల వారు తలపంగా నట్టి పూర్వధర్మములను (పపత్తికంగములుగా నాచరింపవలసి యుండునని వడగలవారు తలంతురు.

ఇవియేకాక భాషను గూర్చియు మతచిహ్న స్వరూపమును గూర్చీయ వీరిలో నభ్మిపాయభేదములున్నవి. వడగల సం్యపదాయమువారు (ద్రవిడ భాషాగత సం్యపదాయ జ్ఞానముతోబాటు సర్వభారతీయళాస్త్రసారనును జీర్ణించు కొనుటకు సంస్కృత (ద్రవిడ భాషలు. రెంటిని గుర్తింతురు.. తెంగల సంప దాయమువా రట్టుగాక సర్వశాస్త్రసారమును (దావిడ భాష యందే నిండియుండుట వలన దానిని మ్యాతమే గుర్తించిన చాలునని తలతురు. ఇప్లే మత సంకేత రూప మగు పుండధారణ స్వరూపమును గూర్చిన విభేదముకూడ వివాద కారణ మగునేమోకాని తద్విభేదవాదమున సాధింప నగు పరమార్థ మేదియు నున్నట్లు గోచరింపదు.

ఇట్లు ఛేదవాదములు గల్పించుకొన్న పైరెండు సం్యపదాయములందును నా(టినుండి నేంటిదనుక గురుపరంపర తామరతంపరయై చిక్కులు వారి వచ్చుచునే యున్నవి, తత్పరిశీలన మిట ననవసరము. వై న్టవము-తద్వికాసము

వ్రైష్ణ్టవాళ్యధ వాజ్బయము ఠ్‌9 పా9చీనాంధ)మున వైష్ణవ (పని, వేదకాలమునుండి విభ్యాతిగాంచి, వికాసము చెందిన వైష్టవమే భారతీయ తత్వశాస్త్రములలో నెన్నికంగన్నది. ఆది రామానుజుని యవతారమున విశిష్టమై+ ద్ర్వైళొద్ర్రైతములసంధించి, తర్కానుభూతుల కందువాటులోంబడి, సౌర్వజనీన మగు నొకతాత్తి్యికమతముగ రూపొందినది. దానికపుడు జన్మస్థానమగు దశ్చేణ భారతముననేకాక సర్వభారతమునగూడ (పసిద్ధికల్లినది. కాని రామానుజునకుం బూరక్ట మీ మత స్యపదాయమునకు దక్షిణభారతమున, నాంధదేశమున నెట్టి (పజోరముండెడిదో పరిశీలించిన వార్యధ్రుల కామత మెంతసన్నిహితమైనడో తెలియ, గలదు. ఆ కారణమున నిట [ప్రాచీన ఆం్యధము నందలి వైష్టవనునుగూర్చి కొంతయుటంకింతును. అసలు ఆంధ్రు '“లోనామాలు”” దిద్దు దళనుండీయు. శై వులేయని కొంద రందురు. అయినను వారిలో నాటినుండి నే(టిదనుక వైష్టవముకూడ జీర్చించుకొని యుండిన దనవచ్చును. ఆర్మధుల యూశ్లయందును. బేళ్ణయందును, కులము లందును గో తములందును, (వాశలందును జేతలందును, ఆటలందును బాట లందును-సర్వత వైష్ణవ (వభావమునుదర్శింపంగల్లుట ఆ ఖావమున కధికబలము చేకూర్చుచున్నది. పూర్వము. రాజులును? రాజనంశములును గొంతకాలము వైష్ణ వేతరమతముల నాదరించినట్టగుపడినను (పజుబాహుళ్యముమ్మాతము వాండు వైష్ణవము నభిమానించుచుండినళ్లే మనమూహింపవచ్చును. ఆయభిమానము నొక దళలో రాజవంశములు సైత మామోదింపసాగినట్టు తెలియనగును. వారిలో సాతవాహనులే తొలియాం[ధ స్మామాజ్యస్థాపకులుగా మనచరి[త కెజుక. కొని యాంధసర్యపదాయ మివ్వాకుుపసిద్ధమైనదన్న వ్యవహారము తెలు(గునాటగలదు. ఆతిపురాతనమనుటకు “ఇచ్వాకులనాంటి"దందురు. ఏమైనను నాధునిక పురాతత్వపరిశోధనమున నిజ్వాకు వంశచర్మిత ససిగానుద్ధరింప(ఐడి ద్వితీయ (ప్రకరణము

60 వేటూం ఆనందము ర్తి యది సాతవాహనవంళమునక న్న బూర్య మాం ధమందుండిన వంళమని తెలియు వజకు సాతవాహనవంళమే తొలి యాంధరాజవంశనన చెప్పందగును.. వారిలో పురుషులు కొందరు ప్రైదకధర్మ మును, స్త్రీలు బౌద్ధధర్మమును బోష్‌ంచినట్లు శాసనా ధారములున్నను, నాండు (ప్రతేకముగా 2ష్ణవ సం్రపదాయముకూడ నార్యధమం దుండెనఏ బస్పుటకుదగినంత సొక్ష్యమున్నదనవచ్చును. ఒక్క వై ప్ట్రవమేకాదు, భాగవత సంపదాయమనున్నట్లు నాండు మన మనుమానింపవచ్చును.

సాఠవాహన స్మామాజ్యస్థాపకుండు | శీముఖు(డు. అసలి నామమే విష్ణువు నకు సన్నిహితమైనవ. ఈతని పేరనే ల్రీకాకుళ మాంధవిస్ణుస్థానమై యాంధ్ర సామా ఎ్యాపీఠ మైనదనినారు క్తి స్థ (పభాకరశాస్త్రగారు. ఈతే కాందితని తమ్ము డును గృష్టుడే! బర్లీస్‌దొరయన్న ట్టాపే రానాళలో గుర్తింపందగిన _వముఖ నామమే! ఇట్లు వీరినామములందేకాదు వీరి విష్ణపియత్వమును వీరి శాసనారంభ ములందు కూడ గుర్తింపనగును. “(సిధం). . . నో ధంమసనమొ ఈదసనమొ సరకసన వాసుదేవానాం చంద సూరానాం (మహిమావ) తానం చతునం చ లొక పాలానం . .” (నాగనీక నానేఘాట్‌ గుహాశాసనము). ఇట్లు సంకర్షణ వాసుదేవు లను స్తుతించుటచే విష్ణు (పియులనందగిన వీ రాం ధ్ర0లై నపుడు, వీరేలిన సామా జ్యమునం దాం్యధభూమియం దీవిష్ణు సర్యపదాయ మున్నదనుట కాధారములున్న పుడు, లేదనుటకు వ్యతిరేకాధారములు విస్పష్టముగా కానరానప్పుడు, (పాలీనాయ్యధ మున వైష్ణవ ముండిన దనుకొనుటలో నాళ్చర్యములేదు. బెన్‌ నగర్‌, నగరి [ పాంతములందుజరిగిన త)వ్వకపు పరిశోధనలమూలమున నచట నాండు వాసు దేవాది మూర్తుల పూజాదికము కూడ జరిగినట్టు తెలియుచున్నది. ఆంధ్రమున ్రీకాకుళ మాంధివిష్ణుస్థానమై పఖ్యాతిచందినపుడింక నెన్ని విష్ట్యాలయము లాప్రొంతమున నుండెడివో! "సర్‌ వాల్టర్‌ ఎలియట్‌ పరిశోధనమున వేంగీ పొం తములందెన్నియో పాాచీసాలయము లుండి యుండవలెనని యనుమానించినాండు. నాంటి యాలయపూజాప్రళంస తొలి సౌతవాహనుని గాధాసప్వశతిలో(గూడ కొన నగుచున్నది. (చూ. “ఉఆరిదరచిట్ట'' ౭-౬౪ “ఫాలేయి అచ్చభల్లం” ౭-౯) ఇన్లే శిలప్పధికారమను దొవిడగంంతమున (కీపూ. ఒకటవ శతాచ్చీది) కూడ వాలయ (_పసక్తియుః నందును విష్వాలయ (పసక్తియు గానవచ్చుచున్నడి, వైష్టనము=తద్వికాసము

వైష్టవార్యధ వాజ్ఞయము 61 వీనిలో. గొన్నియనివిష్వైలయము అనుట కాధారమీనాండు లేకున్నప్పటికి, నొక్క విషయముమా్యరమానాండు విష్ణు సంపదాయమున్నదనుటకు _ నిర్ధారకమై యన్నడి అదియేదన భ్రీముఖుని నామమున సూచితమైన లక్ష్మీీపశంస, లక్ష్మీ శిల్ప స్వరూపము మొట్టమొదట బార్హత్‌, బోధ్‌ గయలలో కాననై నట్లు కుమార స్వామి పండితుండు భావించినా(డు. (పాయికముగా నాయుగమునకే చెందిన యమరావతీ [పాచీన శిల్పములలో కూడ తిరిగి లక్ష్మీరూపము కాననైనది, (చూ. ఖ) కంచి శివరామమూర్తి గారి అమరావతీ శిల్పములు-బులెటిన్‌.) అంతేగాక గాధాసప్తశతి యవతరించిన కాలమున కానాటి యాంధ్మపజలపై రామాయణ ప౦భావముద* యుండెననుట విస్పష్టమే! అమూూవతీ శిల్పము లీసత్మమును శిలారూపమున జితించినవి. ఇన్లే భాగవత సం్యపదాయము కూడ నచటనుండిన దనుటకు గాధాస ప్రశతియే యాధారమగుచున్నది!. అందు మనకు రాధాకృష్ణ గోపీకృష్ణుల పశంసాకథనము కానవచ్చుచున్న ది. దాని నిటనుదాహరించుచున్నాను

1. “కృష్ణుని గూర్చిన ఆనేకగాధలు (పచారమునందుండినవి. రాధాకృష్ణుల పేమ గాధలు నాంటిజనులను చక్కగ నాకష్షించెను. హరి, (తివ్మికమ అను పేర్లశో విష్ణువును బపబజనులు ఆరాధించుచుండిరి. శ్నీరసాగరమధనము, లక్ష్మీ ఉత్పత్తి, ఐలిచదమనను మున్నగు గైష్ణవగాధలు నా(డు బహుజన విదళెముగ నుండెను, ”

చూ. సాతవాహనసంచకలో డా. మారేమండ రాష *౮వ్పగారి వ్యాసము, గాధాఫ్రప్తశతినుండి మటికొన్ని యుదాహరణములిచ్చుచున్నాను.

““'యవిభ్రమసి [భమ ఏవమేవ కృష్ణ సౌభ్రాగ్యగర్వితోగోషే

మహిలానాం దోష గుణౌ విచారయితుం యది కమోసి” (547)

“మధునూసమారుతాహర మధుకరరుంకార నిర్భరేరణ్యే

గాయతి విరహాక్షరా బద్ధపథికమనోమోహనం గోపీ”. (2-28)

““ఐలేర్వాచాఖంధే ఆశ్చర్యం నిపుణత్వం చ (పకటయన్‌

సురసార్ధకృతానందో వామనరూపో హరిర్ణయతి” (5-6)

ద్వితీయ (వకరణము

69 వేటూరి ఆనందమూలరర్తి “నర్తన ళ్లాఘన నిలేన పార్వ పరిస ంస్థితానిపుణగోపీ సద్భళ గోపీనాం చుంబతి కపోల(పతిమాగతం కృష్ణమ్‌” (ఎఎ) “ఆద్యాపిబాలో దామోదర యితియితి జల్బ్యతే యశోదయా కృష్ణముఖ పేవీ కాషంనిభృతంహసితం (వజవరధూభిః” (౨-౧౨) “ముఖమారుతేన త్వం కృవ్ణ గోరజో రాధికాయా అపనయన్‌ ఏతాసాం పల్లవీనామన్యాపిమపి గౌరవం హరసి” -. (౧-౮౯) ఆ భాగవత సం్యపదాయ మెంతగా నాటీ _పజలనాకర్షింపకున్న నా నాల్లు గొఢలేని యందు చేరినవోకదా! ఇట్లు సాతవాహనుల కాలమున గుర్తింపనైన విష్ణు సం్యపదాయమే తరు వాళ నివ్వాకు, పల్లవ, సాలంకొయన, విష్ణుకుండిన, చాళుక్య, కాకతీయ, రెడ్డి? విజయనగర పరిపాలకుల _ కాలములందును. బరికింపనై నది. _ ఇందు కాక్రతీయలకాలము వకును వైన్లవము లీలగా గోచరించును. నాంటినుండిమా[త మది ముమ్మరమై విఖ్యాతినందుకొన్నడి. పరిపాలనా దృష్టిలో. చై పేర్కొన్న వారివారిమతవిశ్వాసము లప్పుడప్పు డెట్టుండినప్పటికిని విష్ణు సం్యపదాయము మా్యతము నాండంతటను నుండుట కాననగును. వీరిలో నిశ్వాకులు ““విష్ణువృద్ధ గోతులు” (చూ. శీ భావరాజు కృష్ణారావుగారి ఎర్లీడై నాస్ట్రీస్‌ ఆఫ్‌ ఆంధదేశ- పు, లలి.) ఇక పల్పవులుకూడ గుప్తస్మమాట్టుల వలెనే పరమభాగవతులమనియు , భాగవత వఏన్లుని పూజించెడి వారమనియు( దమళాసనాదులలో( (ఐకటించుకొనిరి. నాంది వారి పభుత్వ మతము వైన్లవముగనే యుండినది. కుమార పళ్లు “(౨౫౨౬౫ (క్రీశ విష్ణగోపదర్మ (93౪౨-౬౦ కీంశ.). ఇత్యాది పల్లవ వై స్టవము-తద్వికాసము

వైష్టవార్యధ వాబ్బయము 68 నామములా సం్యపదాయమును స్పష్టీకరించుచున్నవి. వారి శాసనములన్నియు జాలవలికు విష్ణుస్తుతితోనే యారంభమగుచున్నవి. రెండవ నరసింహవర్మ వాయ లూరు శాసనమున పల్పవ వంకోత్ప త్రి విష్ణువునుండి మైనట్టుగా బేర్కొన(బడినది! వీరి తరువాత సాలంకాయనులుకూడ చాలవజకు వైష్ణవ సం్యపదాయమునే యనునరించినట్టు తెలియుచున్నది. వీరును పరమభాగవతులే. వీరి యారాధ్య ద్వైవము చ్మితరథ స్వామి. ఆదిత్యు(డగు నా చ్మితరథస్వామి యాలయముకూడ నానాండు వేంగీరా జధానియందుండెడిదట. విష్ణువే ఆవిత్యాంతరాత్మ యనుట వైదిక సం్యపదాయమగుటచేత, వీరిలోను వైదికమగు విష్ణు సం్యపదాయమే జీ ర్థించుకొని యుండిన దనవచ్చును. ఆపై కీ.శ. అయిదారు ళ తాబ్బులలో నాంధమును బరిపాలించిన విష్ణు కుండినులుకూడ ఏ చిక ధర్మాభిరతులే యగుటచేత వారిలో/(గూడ కొంత విష్ణు సం్యపదాయ ముండెనని యూహింప వచ్చును. విష్ణుకుండినులు వహ్నికుల క్షత్రియ లని కీ.శే. కొమక్దాజు లక్మణరావుగారనిరి. కీల్హారన్‌ _పభృతు లది వారి యింటి 'పేరనియు, వారు వినుకొండవాసులనియు వివరించిరి. అది యెటైనను విష్ణు కుండిన నామమున విమ్లు సం్యపదాయమే ముృుద్రితమైయున్న దనవచ్చును. పురాజకాలమున (పసిద్ధి కెక్కిన త్రిమూర్తి సర్మపదాయము పీరికాలమున శిల్పరూపమును గూడ నందినది. విష్ణుకుండినుల కాలపు నిర్మాణము లనదగిన మొగలా*జపురము, ఉండవిల్లి మున్నగు [(పాంతములందలి గుహాలయములలో మనకా సంహుదాయము కొననగు చున్నది. మొగలా్రాజపురమున (పరధానాలయ మునకు. బశ్చిమమున లక్ష్మీ విష్ణుల వ్శిగహములున్నవి. అట్లే కృష్ణ కద్దరిన గల ఉఊండవిల్లిలో ననంతశయనున కంకితమైన పెద్ద గుహాలయమున్నది. అది నాల్లు అంతస్థుల గువోనిర్మాణము. అందు మొద. అంతస్తు త్రిమూర్తుల కంకిత మైనది. రెండవ యంతస్తు విమ్ణవునకంకితమైనది. ఆది యొక పెద్ద విశొలమగు నాగారము, అందు మహావిష్ణువు అనంతళయను(డై. పరుండిన (బవ్మోండమగు విగవా ద్వితీయ (ప్రకరణము

| వేటూరి ఆనందమూ ర్తి మున్నది. విష్ణుకుండినుల మత సం్యపదాయమును బరిశీలించు చార్మితక విమర్శ కుల కీమహావిష్ణునివిగహ మొక సమస్యగా పరిణమించినచి. ఇదియెల్లనాండు విష్ణు సం్యపదాయమేదేశమున లేదని దొరకిన కొద్ది యాధారములతో నిర్ణయించు కొనుటలో కల్గిన చిక్కులే కాని వేరుకాదు.

వీరి తరువాత నార్యధము నేడవ శతాబ్ద్యారంభమున న్నాకమించి మూడు నాల్గుళతాబ్దులు పరిపాలించినివారు తూర్పు చాపక్యులు. నీరికొలమున వైన్లవమున కొకింత (ప్రాధాన్యము కళ్గినదనవచ్చును. ఈ సా_మాజ్య స్థాపకు+డగు విష్ణువర్ధనున్ని పేరునందే మనకావిషయము స్ఫురిఐచుచున్నది. వీరిలో చాలవరకు నందరును విష్ణు వర్థనులే. తుదికాలమున వీరు కాంచీపుర చోళులతో బాంధవ్యము గల్పించుకొని విష్ణుమతపియుల్లై రి. ఈ కాలమున అన(గా పదకొండవ శతాబృంతమున చాళుక్య చోళులకు సామంతులుగ వ్యవహరించిన తెల్లు చోజలలో పేరెన్నికగన్న ఒలనాటి చోళులు ముఖ్యముగ పరమనైైవ్లవులు. (చూ. ద. హిం, శా. ౪- సంఖ్య ౮౦౪ నుండి ౮౦౬) వీరికాలమున విష్వ్రాలయ (ప్రతిష్ట లెన్నియో జరిగి, తన్మత మాంధంమున బాగుగ కుదుర్కొన్నది. సరిగా నీ యగమునందే దక్షిణా్య్యధమున ఫ్రీ పెరంబూదూరిలో రామానుజు( డుదయించి వైష్ణవమతము నుద్ధరించినా.డు. (వీరితండి” అసూరి కేశవస్వామి. తల్లి కాంతిమకీ దేవియని తిరుమలవాసి యగు తిరుమలనంబి (శీతైల పూర్ణుల) వారి కుమార్తె. వీరి యిందిపేరును, తల్లి దం్యడుల పేళ్లను, జన్మస్థానమును గమనించినపుడు వీరాం్యధులే యనిపించునని విమర్శకుల యభిప్రాయము.) నాఃటినుంటి [దవిడదేశమంతటను వైష్లవమే (పచారమందినడది.

“ ఈ కూర్పు చాళుక్యుల తరువాత నాంధమును పరిపాలించిన కాకతీయ లును రెడ్డిాజులును విజయనగఠరజులును వైష్టవమునం దభిమానము జూపి పోషించి యుద్ధరించినట్టు తలియనగుచున్నవి, కాకతి గణపతి దేవు(డును(౧౧౯౮- ౧౨౬౨ (కీ శం (పళాపర్యుదుడును (౧౨౯౬ - ౧౩౨౩ (కీ. శ.)వారివారి సామంతులును, విష్ట్వాలయముల కెన్నియో దానధర్మములు చేసిరి. (చూ. ద. హిం. శా నంఖ్యలు ౭0౫, 3౫౯, ౯౬ర౮ా, ౬౭౮, ౯౩౯. చమజీయు' మడికి వై న్లవము-తవ్వికానము

వ్ర ష్టవా్యధ వాజ్యయము 65 సింగన పద్మపురాణ పీఠిక -- గన్నయ యనువాండు కాకతి గణపతి?ాణా. కడ మాన్యుండై “గుప్త కట్టి గణపేళ్వర దేవుని గోపికాధవున్‌ దిరమనగుచున్న లక్ష్మిని (ుతిష్టలు చేసె పభుత్వ మేర్చడ్‌న్‌ ”) శెడ్డిరాజుల పరిపాలనలో తుదికాలమున నీమతమున కమిత (ప్రాముఖ్యము కల్గినది. అప్పటికే విజయనగర సా మాజ్మపీఠమునుండి సంగమవంళము నవలకు (చోసి సావవంశము దాని న్యాకమించుకొన్నది. ఆ దినములలో మొట్టమొదట (వచారమరధికమై, పళువుల కడనుండి _పజాదాహుళ్యము వజకును, కవులు మొద లుకొని గాయకుల వజకును - సర్వత వైష్ణవ (_పభావము కాననైనది. దాన కాంధవిష్ణువగు వేంక టేశ్వరుం గివ్మపభావమును, తాళ్ళపాకవారిధ క్రీ (వ్రపత్తులును ములమై నిలిచినవి, పెని పేర్కొనబడిన రాజవంశములన్నియు బౌద్ధ శ్రైవములనే (పథాన మతములుగా! జేసికొని వ్యాప్తికి దెచ్చినట్లు చార్నితక సాష్ష్యమున్నను, వారిలో జీర్ణించుకొనియన్న విష్ణుసం్యపదాయము. నెత్తిచూపుటకు మ్యూతమే యించుక యత్నించితిని. ఇట్టి బారి తక విషయములను బట్టియే కాక, నాఎ పజల యాచార వృవహారములను బట్టికూడ వైష్ణవ సర్యపదాయ మెంతగాఢముగ వారిలో నుండెనో తెలియదగును. పాల్కురికి సోమనాథుడు (౧౨౯౫ (కి క) పండితాాధ్య చర్మితమున బేర్కొన్న పదకవికలలో తుమ్మెదపదములు, గొబ్బిపదములు మన మిట పరిశిలింపదగినవి. ఆతడు వానిని. పేర్కొనుబ చేత సంవకుంబూర్వమే యాంధమున వాని (పస_క్రియండద/”ఏనని మనమూహింపవచ్చును. ఈ పద కవితను వీరశ్లె పులు తమ మక్యపచారమునకు విగమాగించుకొనినను, పైవాని యుత్స త్తిమ్యాతముః వస్తు సం్యపదాయమునకే సంబంధించిన దనవచ్చును. భాగవతమందలి _భమరగితుచే మనవారి తుమ్మెదపదముల కాధారమని తలప వచ్చును. అట్లే 'గొబ్బిక్లు' కూడా గోపీకృష్ణుల రాస్మకీడా వినోదములకు సంబం ధించిన పదసంపదాయమే (చూ. కీ. శే. వేటూరి (పభాకరళాన్తిగారి సప్త పదులు పీఠిక.) ఇడియే గోదాచేవి కథతో మేళవించి ధనుర్మాసోర్సవ సం పదాయముగ్‌ నాంధమున గుదుర్కొన్నది. ఈ గోపీకృష్ణుల విలాసములు ద్వితీయ (పకరణము

66 వేటూరి ఆనందమూర్తి మనకు గాధాస ప్తళతి కాలమున నుండి యుండుటదేత నన్నయ కించుక పూర్వుమం దార్యధమున నీ పద సర్యపదాయ మద్దాని నాధారముగ( జేసికొని వ్యాప్రికి వచ్చి యుండుననవచ్చును. ఆ పద ]ప్మ్యకియలనే తరువాత శ్రైవులును, ఆపిదప తాళ్ల వాళవారును (పసిర్ధికి దెచ్చియుందురు.

ఇట్టనాదిగ. వచ్చుచున్న _ విష్ణసం్యపదాయమే వష్టన తురమగా రూపొండి విజయనగర రాజుల కొలమున బున్టి చెండి యాం్యధ (పజల నుద్దరించి తరింపచేసినది, వెష్టవము-తద్వికానము

తృతీయ [పకరణము ఆంధ సాహిత్యము ఇం జ్‌ 'వైెష్పవ్మపథావము అ నిదానములు - పరిశీలనము పూర్వ (ప్రబంధ యుగము భారతము = తత్సంబంధి రచనలు భారతము -- హరివంశము రామాయణము -- తత్సంబంధి రదనలు పద్యకృతులు -- ద్వీపదక్పతులు భాగవతము - తత్సంబంధి రచనలు

మటికొన్ని పురాణములు =

నృసింహ, పద్మ, వరాహ, విష్ణు పురాణములు, కథాకాన్మములు -

వాసిష్ట రామాయణము, వ్మికమార్కచరి తము, భోజరాజీయము,

క్షేతమావాత్మ్య్యములు =

(్రీరంగ మాహాత్మ్యముం

(పబంధ యుగము

(వబంధములు = ఆముక్తమాల్యద స్వారోచషమనుసంభవము హెరిజాతాపహరణము

పాండురంగ మాహాత్మ్యము కళాపూర్ణోదయము

రాధామాధవము

తారక బహ్మ రాజీయము విష్ణమాయానాటకము,

యక్షగానము. - స్యుగివ విజయము.

రి ఆహ రా. ఆంధ సాహిత్సముపె బ్రా న్‌ అద జల వైష్టవ్యపభావమహము ఇంతవణకును విస్టుమతము లేదా ప్రష్ణవము వేదకాలము నుండి యిట్లు విన్తరంచుకొని విఖ్యాతినందుచు విజయనగరరాజుు పరిపాలనాకాలమువణకు వ్యా ప్రికివచ్చినదో స్టూలముగ వివరింపంబడినది. అంతియేకాక, ఆ మతమును సిద్ధాన్తపలచి దాననాక చక్కని తాత్త్రకమతముగ నావిష్కరించిన రామానుజుల మతతత్వమునుగూర్చికూడ కొంఠకొంత వివరించుమైనది.. (స్తుత (పకరణ మున పైపరిచయముతో నాంధవాజ్బయమున తన్మత (ప్రభావ మెష్న తిజంగుల నెట్టుండెనో దెజ్మాాతముగ పదర్శించుటకు [(పయత్నించదను. సాహిత్యముపై వె ష్రవ్యపభావము: నిదానము ౬... ౧.ణి ఇట్లు మతమన:గా నేమిమ” యవగాహన చేసికొని, తల్పక్షణమురి నాకళించుకొన్న పిదప తన్మత్యపభావము సాహిత్యముపై నెట్టు _పసరించనో పరిశీలించుటకు వూర్వుషము పరిశోధనాత్మకదృష్టితో కొన్ని నిదానముల నుటంకించు చున్నాను. ఆవి యేవన- 1. కృతికర్త వైష్టవుండై నను లేదా విషస్టమతమందు విశ్వాసముగలవాండైై నను ; 8, కృతిభ ర్త విష్ణుదాసు(డై నను లేదా విష్ణుస్వామియ మైనను-అనంగా విష్ణువుకాని యాతని దళావతారము౨లో నేమూ ర్రియైనను సరియే; 8. కృతి విషయము వై ష్టవమునకు సన్నెహితమైనను-అనంగా విష్ణుని గూర్చిరూ కాక వైష్టవభక్తులయిన యాళ్వా రులకును-నాచార్డులకును సంబంధించియో, కొక చేష్టవ పుణ్యక్షేతములను గూచ్చెయో. వివరించునదైనను; శీ. చైష్టవమత తత్వము కథ్రాత్మకముగాగాని, చకర్చాహవపవునగాని, (వసంగరూపమునగాన (పస్తుతింపంబడిన కావ్యమైనను; లేదా 5. ష్వైష్టదమకము నాధారముగా! జేసికొని (ప్రధానముగా వ్యాప్తికి వచ్చిన నూతన రసాత్మక సాహిత్యధర్మముల కంకిత . తృరియ (పకరణము

70 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి మైనను-తద్వాజ్యయమునలదలి సాహిత్యమెల్ల వై ష్టవసాహిత్యమే యనెడి దృక్పథ ముతో నిట్లుపైె రచసకుప్యకమించుచున్నాను.

ఈ వ్యాసము కేవలము విజయనగర దైష్ట్ణవాయ్య ధయుగమునకు-నందును (పధానముగా. దాళ్ళపాకవారి సాహిత్యమునకు సంబంధించినదై నను! -దత్కాలపు సాహిత్యపు రూపురేఖలను తీర్చిదిస్దినది తత్పూవ్వాం్యధసాహిత్య (ష్మకియలే గావున, దీని. పరిమితి విజయనగరరాజుల పరిపాలనాంతము వజకును గల్పించు కొని, స్థూలముగ నావనుండి పైవ్ఫవ్యపభావ మెట్టాయ్యధసాహిత్నరంగమున బలుకు ఐడి సాగించుకొనుచువచ్చినడో ముందు కొంత వివరించుట అపస్తుతము కాదను కొందును.

(పాయికముగా నాం్యధమున గావ్యవాజ్బ్యయము నన్నయగారి మహా భారతాం[ధ్రీకరణముతోడనే (పారంభమైనట్టుగా విజ్ఞులు తలంచుచున్నారు. ఆదికవి యైస నన్నయ భారతాంధీకర ణమునకు బూనుకొనిన మణి కెండువుూడువంద లేండ్లకే తిక్కనయెజ్జన లను మణి యిరువురు మహాకవులుదయించ త్మదచనను ఐరిపూర్ణముగావించిరి. వారినే “భారతకవితయ”మని తరువాత క్క-నావకవులు పేర్కొనిరి. ఆపయినొక్క శతాబ్టీ తీరుగక(బూర్వమే పోతన శ్రీనాథాదులవత రించి తెలు/గు నాహిత్యసరస్వతికి వింత యలంకారములు సంతరించినారు. ఆనడుమ నిక నెందరో కవిశిఖామణులు పైని బేర్కొనన వారికి దీటువచ్చువా రున్నారు. కాని పదునొకండవ శతాబ్ది (పొరంభమున నారంభమైన మన సాహిత్యోద్యమము పదునై దవ శతాబ్బ్యంతమువఅకును (వొయికముగా సంస్కృత కావ్యేతిహాస పుూణాదుల నంటిపట్టుకొనియే వికానముచెందుచువచ్చినను గొంతకు గొంత నూతన దేశిమార్గముల ననునరించికొని, యనంతరకాలమున దివ్య(పబంధ కవితారూపమున రసరామణీయకమును జేకూర్చుకొన్నది

ఇట్లు తెలు(గుసాహిత్యమున దొలి యుగమున సంస్కృతము నుండి సంత రించుకొన్న మహనీయ (గ్రంథములలో రామాయణ భారత భాగవతములు ముఖ్యములు.

1. చూ. నా రచనలు = తాళ్లపాకకప్పల తృతులు (1814); తాళ్లపాక కవుల పదకవితలు (1976). అంగధసాహిత్చముషై....

పష్టవార్యధ వాబ్బయము య! ఆది మహా[గంథతములు మనసంస్కృృతికి సంకేతములు = రాహాయణ, భారత భాగవతములు. ఇవి మూడును భారతీయుల సంస్కృతి పుంజీధవించి సాహితృతనంచదు కొన్నకావ్యసర్వనస్వములు ఇవియే తరువాత నే(టిదనుక భారతజాతిని తీర్చివచ్దు చున్న సాంస్కృతిక శిజ్యాగంథ సర్వన్వములు, ఇందు వాల్మీకి మహాకవి రచిత మనసు రామాయణము సంస్కృత వాజ్బ్మయమునం దానమహాకావృము. తరువాతివే వాసవిరచితములగు భారత భాగవతములు. సంస్కృత వాజ్మ్యయమునందు వేని యుష్మకమ్యకమవికాసములుసరిగా మానవతావికాసమును సమన్వయించు ష్మక మముననేయున్నట్లు తోచచున్నది. మానవుండు తొలుతవ్య క్రిగత కుటుంబవ్య క్రియై తరువాత సమష్టమానవ సమాజమునందొక నామాజిక పురుషు(ర్తై, యామీద సృష్టికారకుండగు విశ్వపురుషని లీలా విలాసాను, గహములకు(వా తుంగై పరిపూర్ణ మానవృు,డగును. అనంగా నాత(డు కుటుంబనీతిని, సంఘనీతిని, ఆనుసరించుకొని పాటించుచు? విశ్వనీతినవగాహనం జేసికొని ధన్యుండగుటకు యత్నించుచుండు నన్నమాట! పరికింప(గా సరిగా నీపరిణామమే మన క్మాగంథ్యతయమందును గోచ రతెంచుచున్నచి. రామాయణము మన గృహకుటుంబ నీతులకు నిధివంటిది. పితృ భక్తి, (భాతృత్వము, భక్తి, శరణాగతి, దాంపత్యము, ధర్మము, = వీననే రామాయణము బోధించుచున్నది. ఇది మననీతి మహాకావ్యము. దీని నాలాపించు కొని యొంటబట్టించుకొనియే మనమొకనీత8తో జీవింపగల్లుచున్నాము. షక రెండవది భారతము. ఇది మన జొతియుక్క యిల్సహాసము. ఇంటగెలిచి రచ్చ. బడిన మానవుడు సామాజికముగా నభ్యుదయము బెందుటకుముందు సమాజము సహనసామరస్యముల నలవరచుకొనవలెను _ అట్లుకాక మానవసమాజ మీకా సూయలను, మదమాత్సర్యములను బెంచుకొని వానిని చంపుకొనజాలకపోయినచో సం్యగామ మనివార్యమై సమాజమే యడుగంటుస్థితి రాగలదు. ఇది మానవుని సామాజికాభ్యున్నతికి భంగకరమైన విషయము. ఈ ధర్మమునే బోధంచుచున్నది మహాభారతేతిహాసము. దీని నవగాహనజేసికొని, తద్గత ధర్మసారమును (గోలియ మనమొకజాతిగా కలసికట్టుగా జీవింపంగల్గుచున్నాము. అటుపై మూడవది భాగ వతము. ఇది కౌటుంబిక, సామాజకనీతుల నత్మికమించిన విశ్వనీతిని (ఈ . తృతీయ (పకరణము

72 వేటూరి అనందము*ర్హి స్థితిలో దీనిన నీతియనుటకన్న ధర్మమనుటమేలు) బోధించు. తత్త్య్మగంథము. ఈ విశ్వనీతి (ధర్మము) మానవుని పరమెళ్వరునితో ననుసంధించును. పరమేశ్వ రుండు భక్తి సులభుడు. ఆట్టగుట నివ భక్తిపపత్తులుతోగబవ్మక్తమగు సృష్టి ధర్మమును (బకటించును త్తమమత్యగంథ మనందగును. భాగవతమే మన భక్తి కోశము. దీనిని జపించుకొని ధారణయందుంచుకొనియే మనము భక్తివిశ్వాసము లఅతో(దపించి, తతంపగల్లుచున్నా ము,

ఇట్లు మనకు నీతిని, జాతిని, బత్తిని, కూర్చి* తీర్చి, పేర్చిన మూ (గంథ్యతయమే మనభారతీయ సంస్కృతికి పఠీకము. _ ట్టి యదా త్తమైన సంస్కృత సాహిత్యము ననువదించుకొని యనుసతంచుకొన యాం(ధవాజ్మయను; కూడ పరిపుష్టమైన దనవచ్చును.

కొని యూ కమమిట్లే తెను;గున సుండవలసియుండగా. గొంత (ప్మకమ భంగమేర్చడినది. దీనికి కారణమానాంటె సామాజిక స్థితియే. నాడు సమాజము నై తికముగా పతనావస్థలో దీనముగనుండుటను గుర్తించియే చాపక్క చ్మకవర్తి రాజరాజనరేర్యదుండు "జగద్ధితముగా” బంచమ వేదమగు మహాభారతము నాం(ధీ కరింపించిగాండు. ఆదియొక్ట పక్క కొనసాగి తుదముట్టుచుండినది. .న్వెంగినే రామాయణ రచనకు(గూడ దేశమున నావళ్యకమేర్చడినది. ఇవి ౮0డును బూర్తెయై యాంధజాతికొళ సీతికుదుర్కొన్న పిదప నాసమస్థలిపైె 'భాగవతాఖ్య కల్చతరు”' వుదృవించి తెలుగువారి కొదువ(దీర్చినవి. ఆందుచేత మనవారి కావ కావు మార్యధమహాభారతమై, తరువాతి రచనలు రామాయణ భాగవతములై.నవి. ఈ మూండింటియందును విష్ణువేస్తూతధారుండుగాను, కథానాయకుండుగాను గోచ రెంచును ఆందుచేత దీనిలో విష్టమతమునకు సంబంధించిన యంశములుండు టొక వింతకాదు. కావున దానిని పరికించుచు పరిశీలించుకొనిబోయితి మేని, ఆంధసాహిత్యమునందు తన్మత వికాస (పభావమెట్లు (కమముగా బయ మగుచు వచ్చినదో యెటుంగనగును,. ఆ దృష్షతో మ్మాతమే యాగంథములనిట పరిశీలించుచున్నా(గను. ఈ (గంథ(తయమున/దొలిడి భారతము. ఆంధనాహిల్యముపు ॥

చై ప్లినార్యధ వాజ్బయము 78 భొారతము-కవితయము దీనిని తెలుంగున (పారంభించి, కొనసాగించి, తుదముట్టంచినవారు “కవి (తయ'మని (పశంసింపణుడిన నన్నయ, తిక్కన, యెబజ్జనలే! వారిలో నన్నయ నొదరించి భారతము నొంధ్రీకరింపించి ఆది, సభాపర్వ ములను, నారణ్యపర్వములో సగభాగమును విని యానందించిన భాగ్యము 11వ శతాబ్దిలో వేంగీపట్టణము రాజ ధానిగా నార్యధదేశమును బరిపాలించిన తూర్చుచాకుక్య చశ్రవ_ర్రియగు రాజరాజ నరేం్యదునకు దక్కినది. తరువాత విరాటపర్వము మొదలుకొని స్వప్గారోహణ పర్వ పర్యంత మొక్కమొగిని హరిహరనాథాంతతముగా( దెనింగించన తిక్కన కవిబహ్మ నాదరించిన ఖ్యాతి 18వ శతాబ్ట్వృంతమున సల్లూరుమండలమును ఐరిపొ లించిన ఆలు(గు చోళరాజులలో స్ముపథ్యాతుండును, తిక్కభూపాలుని కుమారు డును నగు మనుమసిద్ధి భూపాలునకు( దక్కినది. అటుపై శేషించిన యారణ్య పర్వఖాగమును బూరించి, శతపర్వసనాథంబై న భారత సంహితను దుదముట్టించు నుద్దేశముతో హరివంశ, విష్ణు, థవిష్యపర్వ్యములతో నొప్పు హరివంశ మునుకూడ( దెనింగించి యాం్యధమహాభారతమును గడముట్టిజేసిన యెజ్ఞన మనీష్‌ని బోషించిన [పళ స్తి పదునాల్గవ శతాద్ది మారంభమున గొండవీండు రాజధానిగ నాం ధదేశ మును ఐరిపాలించిన (పోలయవేమారెడ్డిగారికి. దక్కినది. ఈ కవిితయమును టోషంచిన రాజవంశములు మూడును వై దికమతాభిమానము గలిగినవే. అందును వష్ణవాలిమానము తూర్పుచాళుక్క్యులకన్న నెల్లూరు చోకులకును, వాంకన్న రెడ్డిరాజు ౦కు (కమాధిక్యమున నుండినది.. ఆందుచేత వారివారి కాలములలో వెలసిన యాం్యధ సాహిత్యముపై వైన్లవ (పభావపు మ్ముద [(కమముగ నధికమగుచు గోచరింపసాగె ననుటలో నతిశయో _క్రిలేదు. నన్నయ నన్నయ రచంచిన భారత భాగమున నొకటి రెండు పట్టులలో విష్ణు (పళంస గానవచ్చుతున్నది. రాజసూయయాగానంతర మర్హ్య మచ్యుతునకీయంగా నలిగిన శిపపాలుండు (పలాపింపంగా ధర్మజ భీష్ములాతని మందలించు. పట్టున గొంత విష్ణ్టపోంస కలదు. (సభాంద్వి-18, £0 ప. మటియ ౨4, £9 ప) తృతీయ (పకరణము

౯్గత్త వేటూరి ఆనందమూ ర్తి ఇట్లే పాపాత్మకు(డ్రైన దుళ్ళాసను డేకవస్త్రయైన (దౌపచిని బలాత్కారముగ సభకు గొప్పువట్టి లాగికొనిరాంగా నప్పు“డీభరత వీరుల వంశమునే(డధర్మసంపద నతి నింద్యమయ్యెనని భామిని” భీతచిత్తర్లై కృష్ణుని తలంచెననియు, నామె “భయా_ర్తడైు యార్తజన శరణ్యు(డ్రై న జగన్నాథు జనార్దనుందలంచె' ననియు మ్యాతమే నన్నయ రచించినాడు.

ఆరణ్యపర్వమున నగస్తున కథా సందర్భమున మతీయొకచోట కాలకే యుల బాధ లోర్యుంజాలక వేల్చులు వైకుంఠమునకు జసి (తిభువనపతియు, గరుడవాహను(డును, దనుజవిభంజనుండును, వైకుంఠుండునునగు విష్ణుని గని కృతాంజలులె “*డేవా! నీవు వరాహరూపధరుండవై మహీతలంబెత్తి, నరసింహ రూపంబుదాల్చి యాదిదైత్యు హిరణ్యకశిపు వధించి, వామనుండవై బలింగిట్టి.... రక్షించుచున్న జగ్యదక్షకుండవు. గొవున నీకు విన్నపంబు చేసెద”మని మొఠ వెట్టుకొనినట్టున్నది.

ఇట్లొకటిరెండు మూండు పట్టులలో విష్ణుపళ స కానవచ్చినను నది. మూలమున నున్నంత విపులముగాలేక సం్యగహింప(బడినది. స్తుతి వాక్యములు సంకోచింపయిడినను స్తుతిపరమార్థము మా్యతము కుంటుపడలేదు. “ఆదిజుండైన (బఐహ్మయుదయంబునకాస్పద మైనవా(డును, వేదాది సమ స్త వాజ్యయములందు (బశంసితుడైన వాడును -- జంగమ స్థా వరాత్మకమైన సకలభూత (పపంచంబునెల్ర దన చివ్యశ _కిమై/దాల్చినవాండును, సర్వాత్ము(డును. సర్వభూతేశ్వరుండును నగు జగన్నాథు నెంతవర్షించిననేమి? ఈ భావముతోడనే నన్నయ మూలమును సంగహించి కథాకథన (వధానదృష్టితో, నౌచిత్యమునకు భంగములేనివిధమున శరణాగతరక్షకు(డగు ఫ్రీకృష్ణుని మాహాత్మ్య్యమధికతరమగు నట్లు వర్చించుకొనను. ఉదాహరణకు మూలమున దుశ్ళాసను(డు (దౌపదిని జడ కొప్పు పట్టి లాగినపుడే ఆమె శ్రీకృష్ణుని స్మరింపక సభలో గట్టినపుట్టము నొలిచి నపుడు సుదీర్బ ముగొ నామజపముచేసి రక్షింప వేడును. కానీ నన్నయ యనువాద మున మానినియగు (దౌపది దున్స సేనుడు కొప్పులాగినపుడే'యా_ర్తజనళరణ్యుం” డగు జనార్దనుని “తలంచ”నని (వాసినాండు. తుదకు దుశ్ళాసనుండు పుట్టము లొలిచి ఆంధసాహిత్యముపై....

వేష్టవారయ్యధ వాజ్యయ "ల్‌ నపు “డొలువంగంబడియు మున్నపనీతమైన తద్వస్త్రంబు నట్టి వలువ లలితాంగి జఘనమండలమున( బాయక యొప్పు”చుండెనని కథాకథన చాతుర్యంబున జెప్పి మిన్నకుండెను. సుదీర్చముగ నామజపము చేయించుటకన్నను నాపట్టున నామెచేత జనార్దనుని తలపింపచేయుటయు., దలంచినంతమ్యాతముననే ఇగదక్షకుం డామె మానమును_ గాపాడినట్టు వ్చాంచుటయు నన్నయగారి కథాకథనదృష్టకే గాక జనార్దనుని ఆర్హ్మ్యతాణపరాయణత్వమునకు( గూడ వ్యంజకముగనే యున్నది. ఇట్లు నన్నయగారిది కథా_పథధానమైన సం్యగవు రచనయైనను విష్ణు ప్రభావము మ్యాతము కొజవడలేదనియే చెప్పవచ్చును. మూలమున నున్నష్లే యిందును విష్ణుని మూండవతారముల (పళంసకూడ నున్నది. తిక్కన తిక్కన రచించిన భారత వర్వములందు (పసక్రాను (పసక్రముగ నాది .దేవుండగు విష్ణుని గూర్చియు, నాధ్యాత్మిక తత్త్వమును గూర్చియు? హితపురు షార్థములను గూర్చియు. బలుతొవుల విపులముగా జర్చింపంుడినది. ఈతనికి (గూడ నన్నయ కన్న మిన్నగానే కధాసన్ని వేళ పాత రసౌఎత్యములపై దృష్టి యుండినను మతమొక యడ్డుగాక తన రచనా పరమార్థమున కొకకొంత పున్టినే సమకూర్చినది. సాహిత్యమున సీతని మత దృష్టి వినూత్న మును, సామరస్య సంపాదకమును నగు హరిహరాదై్వ్వైతమే మై యుండినప్పటికిని, దనను బోషించిన రాజుల తాతతం్మడులు (ప్రత్యేకించి వై స్లవాభిమానులగుటంవేసి తొలుత గౌంత స్వీయాభిమానమును విష్ణుమతమునందే యుండెనేమో యనిపించును ఆతని నిర్వ చనో _త్తరరామాయణ రచనయు కృష్ణళతకము నద్దానికి స్పోరకములు. (పస్తుత మాతని ధారతానువాదమందలి విష్ణు మత (ప్రశంస నించుక పరిశీలింతము. భీవ్మపర్వ (_పథమాశ్వాసమున బదుసెనిమిది యధ్యాయములలో వివరింప( బడిన యుపనివత్సారమగు భగవద్గీతాభాగమును దెనింగించు పట్టున తిక్కన కథౌ చిత్యమును బొటించి కథాగమనమున కాటంకము గలుగని విధమున నతిసం్యగ హముగ నన్ని విషయములను బొందుపరచి రచించెను. గితాభాగమున కాతని తెనీ(గింపు దాదాపు 48 పద్యములకన్న నధికముగ లేదు. తృతీయ [పకరణము

76 వేటూరి ఆనందమూర్తి

“*పురుషుండన వేజొకండే

పురుషో త్తముడై న యేన పురుషోత్తమ తా

స్ఫురణకు బురుషత్వంబను

మెరమెరగల దదచియ కాదె మెయికొను+ (గియకున్‌” " ఆని వెండియు వివిధ వాక్యముల నాళ్మునకు బాధ్యబాధకత్వంబులు లేకునికి వివరించి వివ్వచ్చునకుంగృపాశోకంబులకు మూలంబగు నహంకారంబులు వారించి యతనికి రణోత్సాహంబునకుం గారణం వైన స్వకర్మ్యావలంబనంబు వదలం దగమి దెలియుటకు వలయు. వాక్యంబులు. పెక్కులుపన్యసించ....” అనినా డంతియే.

ఇక వైష్ణవ ధర్మమునకు మూలకల్పమనం దగిన నాంాయణీయావ ఖండములుగల శాంతి పర్వరనచలో మ్మాత మాతండు మూలము నట్లే యను కరించుచు€ గొంతస్వతంతించుచు విష్ణుమతమునకుః బెంపుచేకూర్చినాడనియే చెప్పవచ్చును. ఈ నారాయణీయ భాగమునకే శాంతిపర్వ పారంభమునందును, అనుశాసనిక పర్వమునందందందును కూడ వైష్ణవ (పశళంసకొనసాగుచున్నరి. విష్ణుస్తుతులనేక స్థలములలో నున్నవి. ఇస్లే భక్తి, శరణాగతి భావములును నేకాంతిక ధర్మములును గొన్నికొన్ని పట్టులందు [ప్రపంచింపః బడినవి. పాంచర్మాతాగమ [(పశంసయునిందు కానవచ్చు చున్నది. సుతి వావాతీ

ధర్మరాజు పట్టాభిషేక మహోత్సవానంతరము శీంకృష్ణునకు (గృతజ్ఞ తాంజలులర్చించుచు తన్మహాత్మ్యంబును గీ ర్తించినాండు. (శాండి- _ప్రథమా- 880, 891). అందే. ద్వితీయాశ్వాసమున ఖీష్మండు శికృష్ణుని భక్తి యుక్తుండ్రై స్తుతించుతు (శాంతి-- ద్వి- 20,ప. నుండి 57 ప, వలకు) సహ్మస శీర్ణుండును, సహప్రావుండును, సహ్యస _పాదుండును, నమృతమయుండును, నగుహరి దయాళువనియు, భచక్తిగమ్యుండనియు భజించను. ఇట్లే మూలమున నున్నట్టు విష్ణుస్తవమును వివరముంగాదెనింగించుచు; నా నడుమ దశావతారములను అర్మథభసాహిత్యముపై....

వ్రైష్టవాయ్యధవాజ్బ్యయము 77 గూడ తిక్కన స్వరం[తముగ రచించెను. ఈ పట్టున మూఐమం దా దశావతార స్తులి కానరాదు. ఆపద్యము లివి

“*మ్సీనల్సు తానతలగతం

బై నిగమచయముః దెచ్చియజునకు నొసంగం

గానేర్చిన సుమనస్స

మ్మానిత వి(గహు భజింతు మత్స్యాత్ముహరిన్‌ ॥3 ఇదే; (కూర్మాత్నున్‌ (40వ) (కోడాత్కున్‌ (41ప) నృసింవోత్మున్‌ (482ప) (వామన రూపంబున) (భాంతాత్మున్‌ (48త ); (పరకురాము(డనంగ) | కోధాత్మున్‌ (ఊప); (శ్రీరాముండనంగ) క్ష్మ్యకాత్మున్‌ (45వ) (హఐముసలధరుని) భోగాత్మున్‌ (46వ); కృష్ణాత్మున్‌ (47వ); కల్కా్యాత్కున్‌ (48) భజింతునని (కమముగ స్తుతించెను. తిక్కన బుద్రావతారమును చేర్కొనక ముగురురాములనే స్తుతించెను. ఈ దకావతారస్తురి వలన దిక్క-నకుః గల విష్ణుభక్తి యెట్టిదో వ్యక్తము కాగలదు. ళకి ; ళరణాగతి

న!

మూలము ననుసరించియే తిక్కన భక్తి (పపత్తి భావముల నీకీరున వర్ణించినొండు.

“శందుకొను సర్వ ధర్మ వికల్పములను

నెడలవిడిచి దృఢథంబుగ నేనాకండ

శరణముగ న్మాశయింపుము సకలదురిత

ములకు. దొలఃగింతు నిన్నుగ్యబమోదమంద.”

(భీష్మ-(పథమ--224 ప) సర్వమును విష్ణమయమగుటచేత శరణాగతి. బౌంచిన జీవునకు గల్మషము లేదనినాండు.

తృతీయ (ప్రకరణము

౯78 వేటూరి అనందమూర్తి “శరణాగతుండ భక్తుండం బరమ పదవి గోరెదను శుభంబుగ నన్నుం ఐరికించి యేదిమే ల య్యిరవు దొరకొనంగం దలంపవే కమలాషా!' (శాంతీ ది. 54) అని పరమధక్తితోడను, నిర్మల (నద్ధతోడను, నిందియ న్మిగవాము తోడన్ను (శాంలి.-. చతు-211| ప) విష్ణుని బూజించినచో మోతము లభీంచుననినాండడు. ఆసలు శరణాగతిబొందిన భక్తుని చింతన మట్టుండవలెను, “హరియండేమను నాయం దరయంగా హరియు గలము హరి నాకును నా హరి కేను ననశ్వరులము హరి (పసాదోదయ మహత్తరమహిమన్‌. బుద్ధియును (బాణమును నిన్ను (బౌరయంజేయ, జాలుళక్షీ నా కొసంగుము జలధి శయన! పూర్వ కర్మ ఫలంబులు వొందు(గాక యివి ముణంబులు గడతేజు టై సుఖింతు. నిన్ను నెప్పుడుందలంచెద నన్నునీవు వత్సలుండవయి వీడు నావాండనంగ వలయు జుమ్మయ్య మఅవక వాసుదేవ దేవదేవ ! మునీశ్వర థావనీయ !* (శాంతి-చతు--వి44, 245, బి46) “ శుతిపరతయు గురుభక్తియు మతిగల దొక కొంత కొంత మస్నింప(గ( బా శత గలిగెనేని నా కొసం గు తదీయాలోకనం బగుతెజంగు కృషపన్‌.' (శాంతి-షష్టా=శిక్‌2 ప ఆంరసాహిత్యముపై ....

వైష్టవారయ్యధవాజ్క్మ్యయము 70 ఇట్లు చింతించు భక్తునకు మోక్షసిద్ది భక్సిచేతనే యగును గాని కర్మ జ్రానములచే కాదు. ఆ కారణమున వానిగూర్చి యత్నించి లాభములేదు. పరమానుషేయం బిది నరోత్తమా ! నీవు నపుడు నారాయణు( ద త్పరత*దలంపు సౌరకు సవి స్తర శాస్తాంర్ధముల్మ కందు. దలపోతలతున్‌. (ఆనుశా. చతు-8'0 ప) తుదకొక్కు మాటలో భక్తినిగూర్చి యిట్టనినాండు : కనుటరిది యొండుమెయి వి ష్ణుని భక్తింగనుము నీవు స్మువత యద్దే వుని వినుము భ_క్రవత్సలు( డనునామము గలిమి దృళ్యుండగు భక్తులకున్‌. ఏకాంతిక ధర్మము వళాంతిక ధర్మమును భారతకర్త యిట్టు వివరించెను. “ఫలముల(గోరక కర్మం బులు నడపుచు దాని విమల జోధాగ్ని హడిం దొలియించుచు నిర్ద్వంద్వత నెలకొను-”. (శాంతి. చతు. 286) వారే యేకాంతికులు, అట్టీవారే హరిని బడయ/గలరు. పరమేశ్యరావలోకనంబగుతెలం గను్యగహింప భక్తుడు వేడంగా విష్ణువు “ఏకాంతివగుము నీకట్టి పెంపు సంపాదించెదం బొమ్ము” (శాంతి. వష్టా-లిక్‌8 ప) అగినాండు. భక్తు, చేకాంతికుండై నపుడే భగరద్దర్శన మగునుగాని యితర విధముల తొందరపడిన లాభములేదని యేకతద్విత్మతితలు బృహస్పతికి తృతీయ (పకఠరణము

80 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి ఏకొంతిక దధక్తిరరి న నేకములగు వత్సరముల కివ్విష్ణుని నా లోకింపంగా దొరకొను గా కిటు వేగపడ మీకు. గానంగ వశమే ?

(శాంతి-షష్టా-870 ప) ఉపరిచరవసు వష్టేకాంతియై జపించుటచేతనే “విష్ణుండు విహగపతి( బుత్తెంచి యెత్తుకొనిపోయి్ఞబహ్మలోక మిచ్చె. (శాం.షష్టా.875 పు

“నను గానంబడయ రెవ్వరు ననఘా యేకాంతికులక యర్శమ్రు మద్దర నము"

(శాం, షష్టై-87/9 ప) ఆని నారదునితో నారాయణు డనువాక్యమును బట్టియే తద్ధర్మ మెంతట మహత్తు గల్గినదో మన మూహించుకొనవచ్చును. భగవన్నామ మాహాత్మ్యము

ఇట్లే భగవన్నామమావాత్మ్యము భారతమందు బహుళముగ వర్చింపండి నది, (చూ. కాంతింసష్టై 419ప. నుండి 141ప వజకు.) పెక్కు పూసలందు (శాడువలె నాకండస్నట( బరుగువారి యుండును

పక్షి రత్నచయంబు బుష్ప్మవజంబు .

వంజరము (తాడు నార యువ్మాశయముగ

నుండు చాడ్చున విశ్వుంబు నుండుటకు సు

థాస్పదంబగు” వాడు పుండరీకాతు( డొక్కంనే ! పాంచరా త్రాగమ [వళశంస _... ఇట్లు విశ్వము నుద్ధరించుటక్షై నిష్ణువు వ్యూవోకారము. నందునని. వివరిం చిన యాగమ (_పశంన కూడ నిందు కొంత కాననగుచున్నది.'. - ఆర్య ధసాహిత్యముపై....

చైవ్లవాయ్యధ వాఖయము 8 “న్ఫపకులంబులు బహుశాఖంబుర్చై వ ర్రిల్లు వానినెల్లం దనవలసినయపుడు విష్ణుండు పరస్పరవిరోధజనిత సం్యగామంబులు నిమి_త్సమ్మాతంబులుగాంగల విశేష్మపకార ంబుల నుపసంహరించు నద్దేవుండు వాసుదేవ సంక ర్షణ (పద్యుమ్నా నిరుద్ధాత్మకంబులగు చతుర్విధ దివ్యరూపంబులు గలిగి జగద్భరణం బాచరించుచు నిట్లు లీలాజన్మ ౦బులంబొంది (కీడసలుపు” (శాంతి-చతు-2068 ప), ఆతడు “యజ్ఞధరుండు పంచయజ్ఞుండు లక్ష్మికి నునికిపట్టు;” పంచకాలజ్ఞుండు గుణాత్య కుండు మటియు నిర్గణాత్మకుండుకూడ! (శాంతి-చతు-228244ప). “క్షే తజ్ఞు/ డాతండు జీవుండు వాసుదే వుండును సంకర్షణుండు! జూవె వారు మననం బహంకారంబు వరుస [ఐ ద్యుమ్నానిరుద్ధ నామోపహితము లింతయు మన్మయంబు యే నిరువదియును నాల్గునగు తత్త్యకోటికి నాధుడైన పంచవింశకాభిఖ్యుండ( ఐ రమపురుషుం డనియు నాపేరు మణి పర మరయ లేదు”

(శాం-వష్ట-9881 ప) అని నారదునకు నాాయణుండుపదేశించెను. ఈ చతుర్వ్యూహములకును (బాధాన మిచ్చినయాగమమే షాంచర్మ్శాతము (చూ. శాం, షష్ట-500=501 ప) ఈ పాంచరాతమునకు విష్ణుండు (పవ ర్తకుండు-పాంచర్మాతమే వైన్దవంబనం ఐరగు. (శాం-షష్ట-517 ప.)

ఈతెజ(గున 'నచ్యుతాననోద్గతమును, వేదార్థమయమును, యోగసాంఖ్యాత్మ శమును నైనవాగమృతమును' తిక్కన ఆానుగో)లిన మకును. గొంతపంచి యిచ్చినా,డు. ఇట్లే యెజ్ఞన రచియించిన భారతభాగములందు కూడ మనకీ

వైష్ణవ ధర్మప్రతిపాదకమగు. వస్తువషయ మొళకొంత కాననగుచున్న ది. తృతీయ (ప్రకరణము

82 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి ఎఅన | మహాభారత కవ్యితయమున ద్వితీయుడును,' ముఖ్యుండునునగునాతండు శివపదాబ్బపంతతధ్యాన సంన క్రచిత్తు,డును, థ్రీ శంకరస్వామి సంయమీశ్వరచణ సరోరుహధ్యానానంద సౌందర్యధుర్యుండును. శంభుదాసలక్షణాభిధే యుండును నగు నెజ్టినార్యుండు. ఈరండు 'జయి'నామకంబగు భారతాష్టాదళవర్వ(గంథమును బూరించి! శతపర్వుకనాధంబై న మహాభారతసంహిత నార్టధమున నుద్దరించు తల/పున నారణ్భపర్వ కేషమును దెనింగించి హరివంశము ననువదించినాండు. ఈక(డు క్రైవుండ్రైనప్పటికి “ననేక జన్మపాపక్షపణంబునన్‌ వెలుంగు భారతసంహిత కెల్లం బుండరీకావుని వానువేవు( (బకటార్థముగా( గని విన్న మానవుం డకయ పుణ్యలోకములమందు నిరామయస్థిన్‌ రమించు” (తిక్కన-స్తం 8ంప) నని పూర్వులు చెప్పగ నరసికొన, “యేకళయందు ఎప్లు జగచీశ్వరు నాద్యు ననంతు నంచిత | క్లోకవరేణ్యుంగాం. దెలుపుసూ క్తలు బాలంగ గల్గుంబన్నుగా! నాకథ విస్తరింపందగు నాకథ వీనుఐగ్యగోలగాండగున్‌ "(హరి-ఉ.ఖా. ! 0-8+4ప) అని నిర్ణయించుకొని భారతరచనకుం బూనుకొనెను. “ఎజ్జనారుండు సకలలోకైక విదితు. డయిన నన్నయకట్టమహాకపేం దు సరన సొరస్వతాంక పళస్తే దన్ను( జేందుట” చేశ “తత్కవితారీంయు. గొంతందోపం ద్శ్యడవనయ 'కా-దొలుత నారణ్య పర్వ శేషమును బూరింపను. తతత

1. “నావన సోము:డుకు ఉక్కరహరివంశమున బదరిక్మాశమవర్గనమున మహా భారతంబునుండోలె శతుపర్వసనాఠంతై' అం శ్లేషలో బెప్పియున్నా+డు,” కవ్మితయము-ఎజ్లిన. పెట్టిన వన్హతి- శ్రీ నిడదవోలు వెంకటరావుగారు. (పరశోధన-జూన్‌-జూలై ల్‌6) లి ““బంధురాష్టాదళ పర్వొనిర్వహణసం భావితంబగు మహాభారతయి హరివంళ పరిపూర్ణ మగునట్టుగా. (గమ వ్యాథ్యాన మొనరించి తనఘ నీవు” (హరివం-4. భాగ- 10-299) ఆంధ సాహిత్యముపై కంల

వైష్టవా్యధ వాజ్బ్యయము 88 ఈ పర్వభాగమున విష్ణ్టుకత్త్రమొకటి రెండుపట్టులతో మ్మాతమే సంగ హముగనున్నచి. ఆమినను దుదకు రామాయణగాథ మాాతము మూళలానుసార మిందు సుందరముగ( బొందువజచినాండు. ఆరణ్యపర్వము చతుర్థాశ్వాసమున నాాయణుడు నిజతత్త్వమును మార్కండేయునకు( గొంత వివరించినాండు. (264వ. నుండి 2౨81. ప, వజపష) నాయణుండు “ఎప్పుడు ధర్మవోనియగు నెప్పు డధర్మ ము మీఆుం (గూరులె యెప్పుడు దైత్యు లఅుబ్బుదురు హీనతంబొంచుదు రెష్టు వేల్చు లే నప్పుడు సత్కులీనుఐ గృహంబుల నుదృవమొంది లీలమై నెప్పటియట్ల నిల్పుదు సురే్యదుల నంచితధర్మ పద్ధతిన్‌౬ (277 ప ఆని తనకరుణాస్వరూపమును గీతయందువఠి చాటుకొనినాడు, భూమి నుద్ధరించినప్పటి తన వరాహావతారము నిట్లు వివరించినా(డు. “విబయపయోధిమగ్న మగు విశ్వమహీమయంబుదొ ల్రియే నలఘువరావా వి(గహు(డనై వెసనెత్తి తిశేషమూ్రి నై లలితఫణా నకహ్యసములావున (దా క్రన శేషధ్యాతియన్‌ జలనిధి నిర్నుగానగలశన్నగరి వనమండలంబుతోనే”* (చ, 27 0.ప) ఆతడే *కలియుగాంతంబున భువనవివితంబయిన శంబళ్యగామంబున విష్ణయ శండను (బాహ్మణోత్త మునకు కల్కా్యాత్మకుండయి. జనియించి" లోకమున ధర్మమును (ఇతిష్టింప(గలండు. ఇట్లు విష్ణుని యవతారి పభావాదికము కొంత యిందున్నది. _చైష్ణవంబను యాగమునుగూర్చిన (ప్రళంస షష్టాశ్వాసమున నిట్లున్నది. దుర్యోధనుండు తానును రాజసూయముచేయందల(పగా నాతని బురో హితు( డద్దానిని వాంచి. “రాజసూయయు న్టిద రాజవర్య వైన్టవం బఐను యాగంబు వాసుదేవు( . తృతీయ (వకరణము

రికీ వేటూరి ఆనందమూరర్తి డిమ్మఖముసేసె( దొల్లి యలీష్ట మిదియ

చేయు నిర్విఘమ్నముగ నిది సెల్టు నీకు”

అని వాని నౌప్పించినాండు దానిక్తై నగరసమీపంబున నొక్క పుణ్య స్థలంబున యజ్ఞశాలలు నిర్మించి, యథాకాలవిహిత కర్మకలాపంబై న యథాళాస్త్రీ యంబైన వైష్టవయాగమును బూర్తి కావించెను.

ఈ పర్వమునందే తుదకు మన స్టెర్యమునకై మార్కండేయుండు ధర్మజు నకు రామాయణగాథను (శతపజచును. ఇందీగాథ తెనుగు నుడికారముతో! (సన్నముగ నితివాస (ప్రోక్తముగ నున్నది. మచ్చున కొకటి రెండు పద్యములు భరతుడు చితకూట్నాది శ్రేగిలా

*కనియెంగోమల నీలమేఘ సుభగాకారున్‌ జటావల్కలా

జీనధారున్‌ పీతభూతి భూవితుని రాజీవాష' గల్యాణకీ

ర్తనుగా కుత్సృకుల | పదీపకుని సీతాలమ్మణో పేతుస

న్ముని లోకార్చితు సత్కృపాభరణు రామున్‌ రాజచూడామణిన్‌.”

(ఆర-షష్టా-809 ప) రామరావణ యుద్ధము ముగిసినది-

“అంత ననంతకీ ర్రి శరణాగతరక్షణశాలి రాఘవుం

డెంతయు వేడ్కతోడ నసురేం్యదు పదంబున నవ్విభీషణున్‌

సంతతపుణ్యు! బుణ్యజనసంతతి వర్జను గథ్టెం బట్ట మ

త్యంత దయాంతరంగు(డు గృతాహితభంగుండు దొను( దమ్ము(డున్‌'.

(ఆర-సప్త-158.ప)

తుదకు రాముడు తన్ను వేరంన సీతతో “నీచరితంబుమేలై న గీడైన(

గానిమ్ము నిన్ను నిక్కముగనొల్ల........ నీకు నిష్టమయిన కడకు నేగు మతివ”

యనగా నామె “నాదగుబుద్ధి నీదుచరణ స్మరణంబ యొనర్చుంగాని యొండేదియు ఆంధసాహిత్యముపె....

'వై చ్టవార్యర వొబ్మయేము నే నెన్నడుం దలంప చెట్టిద్‌ యింకొక చందమైన.... ...-నీనుగొల్బరె వేల్పులుచెట్ట భూసెతురే.” అని పలుకగా పృథివ్యాది భూతంబు లెలుంగులు 'సెలంగ్‌ నెల్లవారును వినం, దమతను నామంబు లెరింగించి యామ్మెపాతి.వత్యంబును గీర్తింతురు. పితా మహం డపుడువచ్చి రామునకు ఐవ్మితయగు సీత నర్పించును. అపుడు “అవిరోధంబున్‌ జానకీసహితుండై యాబద్ధరత్న (ప్రభా నవ పుష్పడుగు పుష్పకంబను విమానంబెక్కి యర్కాన్వయే (వవరుం డెష్ముల నేంగె సమ్మద భర్యపాగ్భార వారాకఠ ప్లవమానుండగుచుం బురంబునకు. (బాప్తత్రీ వి శేషోన్నతిన్‌.” (ఆక-సప్తం165. వ.) ఇ చ్లెజ్జ్టన వైష్టేవ (గంథమనందగు రామాయీణగాథ నారణ్యపర్వమున శచించెను. ఈయారణ్యపర్వభాగమును బూరించునప్పటికే తిక్కనగారి భారత రచన పరిసమాపప్తిని బొందుటచే భారతమునకు( బవాంశమని పొగడ(ఐడిన హరి వంశము వాత(డు చేపటిను.. హరివంశము విష్ణమహిమాభివర్ణనముగల మహి కావ్యము భారత సంహితను దృష్టిలో నిడుకొనియే శంభుదాసు+డీ వైష్ణవ రచన తేసెశేమో యేనుకొనుటకీ వీలులేక యానడుమనొక రామాయణమును, నొరీ సెంహపురాణమునుగూడ రచించెను. దీనినిబట్టి యాతని వైన్ణవాభిమానముకూడ వ్య శ్తము కాగలదు. నృసింహపురాణమున నాతనిగూర్చి యిట్టున్నదికడా! “గరి పదల్నక్తి రసతీ తర భావము కలిమి శంభుదాసుం డన/గొ( ఐర+4గిన గోవిందగుజా దరనంభృత సౌమనస్య ధన్యుడ వెందున్‌*, అనగా భ_క్రివిషయమున దనవ్య క్తిగత విశ్వాసము శివునియంచేయున్నను రసవత్సాహిత్య నిర్మాణము నందాతగకి వైష్టవమే యాకర్షణియముగ( డోఓనడి

థా వేటూరి ఆనందమూర్తి. కాబోలును. ఇప్పుడ్‌క యాతని హరివంశమునుగూర్చి మ్మాతము. కొంత స్థూలు ముగ (పశంసించి “భారత” మను శీర్ణికను ముగింతును. హరివంశము ఫారతపరాంశమని పేర్కోన(ఐడిన హరివంశమును రమ్మముగా తెగ(గించి “యాదిదేవు(డౌ వెన్నుని వృత్తమెప్టు కడువేడుకతో వినునాయకుం' (1-42) డగు, 1పోలయ వేమారెడ్డిగారి కంకితము. గావించినాడు, ఎల్జిన ! హరివంశము. కేవల హరిమాహాత్మ్య కథనమే కావునను, దత్కృతి భర్త వైష్ణవోత్తము(డు! కావునను. వైష్ణవాయ్యధ కావ్యములలో దీనికి (బాముఖ్యమున్నదనియే చెప్పవలేను. ఇందవతా రముల [పశంసకోంత వివరముగనేకలదు. (శీకృష్ణుని బాలచరిక మతి వీపులముగను, వృద్యముగను, రచింప(బడినది. కృష్ణస్తుతి వరుణేం్యద నోరదఘంటాకర్ణవామదేవ భరద్వాజాదులు గావించినది పలుతావులలో ప్రపం చింపణబడీనద. ఇ(5 ణ్‌ప్ట మావాత్మ్యమును దత్పరోక్షమున నారదార్జునులు వరించిన సన్ని వేళము లొకటిరెండుపట్టులందు గలవు. మజియు కృష్ణుడే స్వీయ. మాహాత్మ్యాభివర్డన [పసంగము నోకతూరి మార్కుంచేయుుతో(జేయును. ఇక జాంబవరీ కళ్యాణము, కోళియమర్హనము, గోవర్టనోదరణము? రుక్మిణీపరిణయము, పారిజాతోపహరణము మున్నగు వైష్ణవగోథలతిసూక్షుముగను సుందరముగను వర్ణింప(ఖుడినవి. ఇట్లు జగన్మోహనుండగు [శీమన్నారాయణు? జీవితకమునే యితి వృత్తవుగాగోగన హరివంశము కళ్యాణావహమహనీయమనగు రచన యుటలో మ్మిపరిపత్తి లేదుకదా ! 1 అదతారములు : “'యజ్ఞాకోరు(డు విన్లు/4 యక్లేశ:డు యజ్ఞస్మత్కియార్చీతుండును స ర్వూజ్జుఃడు యసష్ఞవల(పదు( డాజ్బాపళభు డఖీలమునకు నను నోగమముల్‌* (411) నమోని నరునాడాుమయావననననుతునననునునులతతనానమయ ల వననలయయుడతని 1 (పోంయ వేమారెడ్డగారి వ్లైష్టవాభిమానమును సోచించు శోసనములున్నవి. ఆర్మధసాహిత్యము పై...

వై్ణ్టవాం్యధ వాజ్మయీము ళ్‌

అట్టి శ్రీ మహావిస్ణుని 'యవతారములు మున్నైనయవియు నింక నయ్యెడు నట్టివియును సహ్నస సంఖ్యంబులు. (4-18) అనినాండు. హరివంశకొారు.డు" ఇందు. వరాహ, నారసింహ, వామన, పరకూమ, రామ, కృష్ణ, కల్క్యవతార ములు మ్యాతమే నం్యగహముగం జెప్ప(బక్షినవి. కాని గంథమున దిరిగి వరాహ్క నారసింహ వామనావతారము అతిమ్మాతముగ వివరింపఖ'(డీనవి,

“వరియేవతార సంశథన మాగమసమ్మత్‌ మాద్యాసంయమీ

శ్వరహృదయానుమోదనము సన్మతిః (బాంజలియై పఠించినం

చిరముగ విన్న నాపదుదధిం దరియించి నరుండు మంగళ

సృురణమురెల్లంగాంచి తగ బొందు. దుఏన్‌ హరిలోకవాసము౯ా ' శశ 70) ఖాలచలెతీము 3

“మహిత శావణమేచకాష్టమి నిళామధ్యంబునం్య బస్ఫురి

.ద్గహముల్‌ స్వోచ్చగ్భృహంబులండయిదు విభాజిల్ల( బుతున్‌ యిదూ

ద్వహు. బుణ్యాంగనగాంచె విశ్వజగదాధారోదయున్‌ ధర్మని

ర్వహణారంభ ధుఠీణు నిత్యవిభుతాపరైష్టునిం గృష్టున _ (56-116) తాని దుర్కార్షండగు కంసునకు భయపడి వసుగేవృండాకుమారుని. గోకులమున నందున కర్పించినాడు. ఈ పట్టున నెజ్జిన వర్టించిన (వేపల్రేవర్షనము (5-1 48) తెలు(గుపల్లైపట్టులను కన్నుల గట్టంచునట్లున్నది. ఆ కృష్ణుండును గోకులంబున గోపికాపర గంటై యత్యద్భుతంబగు [వభావం బపరిభావ్యంబుగా.. నుండుచు చుండెను. ఆతని బాల్భము నెంత వరించినను దనివితీరగుగదా !

“త్సైలోక్య మోహనేంబగు

లాలిత ననవయౌావనంబు లశ్ష్మీపతికు

స్మేలితమైనది వినమే

వాల్యకీడలు విచ్చితభంగులుగావే” (8.184)

తృతీయ (వకరణము

రళ చేటూరి ఆనందము"_ర్తి ఈ పట్టునుమ్మాత మెజ్టిన పరమాభిమానముతో వర్ణించుకొనివాడు. ఇది. ఎబ్జన కవితలోని నిగ్గులదేర్చిచూపిన రమ్యమైన కథాభాగము. శాంతమై (పసన్న మైన యాతని పరిశీలనాత్మక దృన్టికిని, రససమంచితమైన దివ్యకవితా నిర్వాహ మునకును మచ్చుగా నొకటిరెండు పద్మములను మ్మాతముదాహరింతును. “పోలుపారఃగా బోరగిలి పాన్పు నాల్లుము లలకును వచ్చుచు మెలఃగి మెల+గి లలి/గపోలంబులు గలిగిలింతలువచ్చి నవ్వింప( గలకల నవ్వినవ్వి ముద్దులుదొలకొడ [మోకోల:గేలను దడవుచునెందును దారిదార్‌ చీలుచుండ( బెట్టి యంగుళియూతసూపః గా4 (బీతి-దప్పడుగులు వెట్టివెట్టి యన్న+(గంటి, దర్మడిని'-గంటి నయ్యగంటి నిందు రావయ్య విందులు విందు లనుచు నర్థిందను! బిలువ(గ నడయాడియాడీ యల్లసిల్లె. గృష్షుండు శై శవోత్సవముల” (65-198) మూలాతిశాయియైన యిట్టి మహనీయరచన యెజ్జినకొక్క-నికే దక్కినదనవలెను. ఈ ఘట్టమెల్ల నిస్లే సుందరమై గోపాలకృష్ణుని బాల్మకీడలను ముద్దుమురి పెములతో గనులగప్టించునట్టుండును. బాలకృష్ణుడు (వేపల్లె నెల్లెడం గలయఃచిరిగి పాలుమీంగ గల గొల్లలాడెను, “శ్రరాంభోధిమధించి తాను గృపతో గీర్వాణకోటిన్‌ సుధా పూర ప్రీతిగ+జేసినట్టి చెలువంబున్‌ జూపునట్టింపుగా నోరంగోగిన పాలమీ'గడలు హస్తాబ్దంబులం గేలిలీ లోరమ్యంబుగ! దోడీ బూలు(రకునెల్లంబెట్టి తానుంగొనున్‌'' (5-207) ఇట్లుట్ల(బెట్టినచట్లగొట్టి, పాలమీ/గడల/ జాలహరించి గొల్లపిల్లలనె్పై విసిగించి, (వేవళ్లెనెల్ల నేలకుంగోలకుందేగొ నూరి (వేతలెల్ల నాదుశ్చేస్టికములను యళోదతో ఆధ్మధస్తాహిత్యముపై....

వైష్ణవాంధ వాజ్మ్బయము 89 మొజణవెట్టికొనిరి. ఆమె వారినందఅ వేర్వేరననూనయించి తనతనయుని విచారించి దండింతునని మాటయిచ్చినది. “*భ్రువనశ్షేశములెల్ల మాన్చి శికుతాస్పూర్తి౯ (పవర్తిల్లుచు౯ా వివిధ కీడలబోడయైన (బభువున్‌ విష్హున్‌ ్మబవర్చిష్టు నా నవనీతామృతచోరు జూచి యెలమిన్‌ రాజాస్య యాత్మీయ సం భవతాబుద్ధి, (బవృద్ధమైన మమతాబఐంధంబు సంధిల్లగన్‌ ఏలా యి?దును నందువాజెదవు నీకే. (బాంతియే వెన్నలుం బాలుం బాలక చాలజే(పెనిదెనా షాలిండ్దు పెన్‌ సోనలై పాలొక్కుమ్మడి [గమ్ముచున్నయవి నీభావంబునం దృప్తిగా€ గోలంజాలవె యింతవట్టకట యూగోసేల చుట్టాలలోన్‌ తల్లి చనుబాలు గుక్కెడు తక్కినయవి పుట్టెడును నొక్కరూపున భూమిః బరంగు నొడువు బొంకయ్యె. జన్నిత్తు( దొడలమీ/ద గుండెవట్టి యించుక దడ వుండవన్న'”" అని అశేకవిధంబుల నభిమానంబున (బతిమాలి తుదకు వాని నులూఖలబద్ధుని గావించినది. అదిమొదలుగా నొత(డెన్ని వింతలనో గావించి, యెందరు రాక్షసు లనో మట్టుపజచి, వాల్యమందే పర మేశ్వరత్వమును తనలో తనవారిచేత దర్శింప, వేసెను. ఈ భాగములెల్ల నెజ్లిన రచనలో హృద్కాతి హృద్యములయి. తరువాతి కవిశేఖరుల కొజ్జబంతులైై నట్టివి. స్తుతి వ ఎల్జిన హరివంశమున స్తుతిపూర్వకములై న గద్య పద్య రచనలు ఐపఖశ ముగనే యన్నవి. వానిలోనెల్ల పరమేశ్వరుండు భువన్నై క రక్షకుండుగాను, భద్రి తృతీయ (పకరణము

80 వేటూరి ఆనందముూచరి సులభు(డుగోను, సర్వవ్యాపీగోను, సర్వళ క్రిమంతుండుగాను. గీర్తింపబడ్‌నాండు. ఈ స్తుతి రచనాభాగముల నెజ్జిన మూలమునతి కమించి తన కవితాశ క్రీని జోడీంచి, తన్మహనీయమూ ర్తి సావాత్కరించునట్టు గావించినాండు.

ఉదాహరణమునకు వాసుదేవ్‌ భరద్యాజు లనుముని పుంగవులు శ్రీకృష్ణుని దర్శించి గోవించిన స్తుతిని పకించినచో నొవేవునిజగద్వ్యాపకత్వ డువబోధము కా(గలదు. (6.192. 198) ఈ పట్టున వాళు వరాహ, నోరసింహూ, వామన, పరళరామ, కృష్ణావతారములను మా్యతము (పళంసించినారు.

(62158 9 198).

“కోరుండై న హీరణ్యన్నేశు. డను రతోవీటిం డ్‌షోళ్యు(డ్రే

వేరూ పే(దగగ్యగుంగం్యబొక్కిన్‌ మవావీః $ంభరాచ(కమున్‌

వారాహాకృతి నుద్ధరించి సుచిావాప్తీం (బతిస్టింపంగాం

గారుణ్యంబొనరించి తెవ్వనికి శక్యంబిట్టు (గిడీంపంగన్‌”* (6-194

“నిలిపితి సేకువట్టి నవ్‌నీ తుచ ళాన్కున హంధవ ంబుగో

గలనమునం (దీ ప్తపటు కాండములం గడతేర్చి తేల్లవో

ళలకు వినంగంజేప్పనభిరా మము నీరఘరామజన్మమం

గళ గుణవై భవం బలఘు కల్నవష వంకవేరోధిమాధచి. ” (శ=188)

ఇట్లే గోరవణార్థంబు. గోవర్ధన పర్వతంబు నుద్ధరించిన వీమ్మట నిర్మదుండు థ్రీ కృష్ణుని స్తుతించిన భాగమందు కూడ నామందరధరుని వైష్టవంపు తేజ నుఖిలలోకముఐకు. దేటవడునట్టున్నది. తప్పులు సేయుట దాసులకు పరిపొటిచ్రైనను వారిని, వారితప్పులను, సైచి రక్షేంచుటళే స్వామీలష్షణ ము యిందున్నది.

శా శదళ[పీీయొనర్ప+గోరి ధరణీం దేజోంక ముల్రీలమై

నుదయంవొందంగంశేసి సీవ్ప శ్రీయ కుదో[గెంచుటెల్లన్‌ ఇల్‌ ఆంధసాహిత్యము పై,

వై ష్టవాయ్యధ వాజ్మయము ర (పదమై పూర్ణత (జొందినట్టిదయకా భావించితిన్‌ జూవె నే, డు దయావర్డన యిట్టి వ్యికమకళాటోషంబు రూపించుటన్‌ _ (6-204) పరమేశ్వరుని కరుణామయ స్వభావ మిందు స్మరింప(ణడినది. ఆ పట్టుననే జ్ఞానహీనులగు గోపవృద్ధ్దులు శ్రీకృష్ణుని స్తుతింపనెంచు సందర్భమున “గొల్లలమే విధి. జేరుకొనువారమెలు(గ మొకటియున్‌” అనగా నవ్వి యువ్విభుండు “మాకు నిన్ని (దవ్వంగనేల మిన్నకున్న (బోదె మా వాంధవ్లుండ ననుబుద్దిగాలు వవలనేమి ేసెదరు మీ రనఘులార!” ఇనినాడ్డు. సంతత స్మరణమున్నజాలు స్వామి యను (గహించునని యీ భాగము భక్తి భావమును (_పవ్యక్రపజచుచున్నది. ఆతని ధ్యానమే సర్వఫల్మ పదము. క్షావ్లననే క్రేశనాళంబునకుం |బీతుండ్తైన నారదుండు ్రీకృష్ణు నిట్లు (ప్రార్థించినాండు. “ఆద్యు(డ వాచిడేవుడ వనంతు'డ న్ను తృపరూప్రబోధతా హృద్యుండ వుద్యకాఖిలస హేతుక సృష్టివిధాయి వుదృవ చ్చేద్యనవద్యవిద్యు;డవు సిద్ధుండ వీవు భవన్ననమ్ముస్కియా స్వాద్యసుధారసం బెపుడు జాల(గంగల్లెడు మాకు నచ్యుతా” ఆతని ధ్యానమున భ_క్రికి దోడు తచ్చారవక్యము గూడ జతను పడినప్పుడు ఘంటాకర్టుగివలి యానందతాండవం బాడ మనం బిచ్చగించును. హరి(గంటి గృషమ్హుంగంటిం. బరమేళ్వురు. గంటి భక్తభయహరు గంటిం బురుషోత్తుము! డచ్చుతు! త్రీ

• శ్వరుః డభవుండు పీ,డెలీచ సమ్ముఖుం డయ్యెన్‌ ఆశార్థ ధన్వు( డీతం డా శంఖసుదర్శనాబ్దహస్తుః డీతం డా _ పేశల నవజల భదడసం కాశ శరీరుండు నలఘు కరుణుండు బుద్ధిన్‌. తృతీయ _పకధరణము

92 వేటూరి ఆనందమూ ర్రి

ఆని ఘంటాకర్డ,డు, 'పాలమున్నీ టసడుమః బవ్వశించు నిత్యానంద భావుగడగు శ్రీమన్నారాయణుని యవతారాది విశేష స్వభావంబులను న్నీర్తిందివర్డించినాండు. ఇందే

ముద్దులాడయి (వేతల మొఅ+గి పాలు

వెన్నలును దాఃపరింపంగ( దను బట్టీ

తల్లి రోలితో దామెన్మతాట (గట్ట

నీత(డ కాడె మద్దులు (దోచి యేపుసూపె? !

అనీ ఘంటాకర్టుని నోట నచ్చతెనుంగు నుడికారపుసొంపుతో గూడ నెజ్టన పలికించినా(డు.

క్రై లాసంబున దీశ్వురుండు (భ్రీకృష్ణు నిట్లు స్తుతించినా. డు.

“హరియన సర్వ సంహరు(డవొట (ఎసీద్ధు/డవైతి భక్తులం

గరుణసుఖాత్మ జీవనుల(గా నొనరించుట శంకరుం డనం

జర-గితీ బృంహణతమ్వున (బహ్మయనందగి ౦ (తిలోకముల్‌

వెరప్పున వి కమించుట (చివ్మికము(గైతి (తివ్మికమంపులన్‌” (6-78) ఈ పట్టున హరిహ తము (వతిపాదితమైనను. “పురుష సూక్త వాచ్చ్యులిడగు భ్రీమన్నారాయణుని నామవైశిష్ట్రము మాత మతిమ్మాతముగనే వర్ణితమైనది.

ఇట్టే అనిరుద్ధ కథాభాగమున గరుత్మంతు,.డు గావించిన స్తుతియందును (₹-5ళి-నుంచి కిల) పరాణికుండై వరుణు డు గావించిన స్తుతియందును (8 2౨58-84) ్రీకృష్ణుని సర్వశక్తి మత్వమును సాత్నికతయు వ్యక్త మయినవి*

(గంథాంతమున గళ్యపుండు. గావించిన స్తుతిభాగమున నెజ్టన యొక చక్కని చూర్ణికను రచించెను. ఆది యాతని శై లికిని, భాషాపటిమకును దారా అము. "జయ జయ జగ దుదృవస్థితి సంవార హేతు గుణ....హృషీకేశ శేశవ నమస్తే నమక్తే నమః” (10-211) ఆంధసాహిత్యముపై ....

వై్టవార్యరధ్‌ వాజ్ఞయ్‌ము ఫ్రై

ఇట్టి స్తుతుంను వినినప్పుడును, ఐఠించి నవ్పుడును భక్తులకు [ళద్దాసక్తు 'లతిశ యించును.

ఆవియే వీని (వ్రయోజనము, ఇట్టి తన్మావాత్మ్య .కథనము వినినప్పుడు కూడ భక్తుని మనస్సు భగవదఖిముఖంబగును. "

కృష్ణమా హా త్మ్యకథనము ,

హరినంశకావ్యమున్‌ (శ్రీకృష్ణ మావోర్మ్య కథనమున కవకాశ మెక్కువ ఫలదను విషయము చేయుగ( జెప్ప'బనిలేదు. ఇందు నారద్మపోక్షృ మైన వింతకథ యొకటికలడు. ఒకనాడు నారదు(డు ముకుంద సర్గుణపర*పర వీణ గదల్ని పౌడుచున్‌ జనుదెంచి శ్రీకృష్ణుని దర్శించి “అమికాద్భుతకీర్తి తో మహాధన్యు-డవో కమలాక్ష" ఆనె [పస్తుతించెను. ఆ మాటంకు 'గృష్టుండు నవ్వి తీలయూపి 'అద్భు శాత్మకుళడ నత్యంత ధన్యతముఃడనగుదు నేనొక,డ' ననెను. ఈ సంభామణము నందలి గూఢార్థము నెజు-గగోరి పరివేష్టించియున్న కౌరవమహీపతుఎడుగ(గా వాసుదేవుని శాసనంబున నారదు+డిట్లు ఏప్పదొడ(గెను. ఆయనుకూతి యిది.

ఒకతూరి నారదు డు స్నానార్థమై గంగకుజని యందొక మహాకూర్మిమును గాంచియదియే జలచరములలో ధన్యశమమైన దశెను. దానికది సమాధానముగా తన కన్న" దనను భరించు జాహ్నవి ధన్యతమురా అనెను. అప్పుడాత్‌( డెబుకసెం- జాహ్నవి నట్టు కీర్రించెను కాహృవియు దనకన్న దిక్క్కైనజలధి గొప్పదనెను; తెలివిదెచ్చుకొని నారదు+డు నమ్ముదుని గీర్తింప/గా నాతడు నొచ్చుకొని తనకు నెలవొస€గిస పృథ్వి తనకన్నమిన్న యనెను. నారదుఃడు పృధ్యిని గీర్తించెను. అప్పుడు పృథ్వి తనను భరించునవి భూధరములగుట న్నొపశళంస వారికి. వేందు ననెను. నారదు గటుపై కులపర్వతముల కడశేగి కీర్తింపసాగెను- వారు" మేమెసో రము విశ్వంబున కాధారంబగువాండు పితామపలం” డనిరి, అప్పుడు నారదుండు కమ౭గర్భుని పాలికింజని (వణతుండై కరంబులు మొగిచ “పఠమాద్భుతంబునధిక ధన్యంబునగు మహాభూతంబునివే' యని (పళంసించెను. అవి విని యదరిపతీ

తృతీయ ((వకరణమ:

కథ వేటూరి ఆనందమూర్హి కమలగర్భుండ్రు తనకు। బాణతుల్యములు వేదములు గలవనెను. వేదములు యస్థ్రము అమ పేర్కొన్నవి. యజ్ఞముల నభినందింపంగా

“మాకొత్మ విష్ణుః డాతండు

గైకొని నడపంగ జెడక కలుగు నిర్తుపమో

న్సేకం బగ్నియు హవియు న

నొ కులమంగత ఇలళుతులు నత(డ మునీణ్యదా' అనీనవి. అట్లాళ్చర్య ధన్మ గొబ్బంబులు రెంటికి వాత్యుం ఢమ్మహాపురుషుండనీ వళ్కిన యధ్వరయిల పలుకులు విని హర్షపులకితాంగు!డై ఛదను[గవాంబున నోతని నట్ట యెజీ(గి గరించి నారదు/డు సంభొవితు! డయ్యెను. భక్తుని జిజ్లా సయు, పరమేశ్వరు నన్ముగహంబును లేనిచో భూతములకెల్ల నాధారభూతమగు నొ మహాభూతము నివై యజఖుంగ్‌ వెవ్వరి తరంబు ?

'పె కధను వినిన తరువాతజ నమేజయుడు వైశంపాయనునితో బల్కుచు,

“మునివర యువ్మదీడిత సముజ్వల విష్ణుకథా సుధారసం

బనయము+౬ (గోల్మికోల్‌ యిటు లాత్మ యొకింతయు( దృప్తిబొంద డిం

కను ఏవరింసవేలసదగణ్య గుణౌఘ విచింత్యు. డమ్నహో

ళ్యుని చరితంబు లుద్ధత విమోహా తఈమోహరణ (వవీణతన్‌'. (5-49) అని యనెను.

అప్పుడోతండు శ్రీకృష్ణుడు బోహ్మణకునూరుని (ఐవికించిన గొథను, ధర్మరాజునకు ధనంజయు:డు చెప్పినదానిని వివరించి, గోవిందుమాహాత్మ్య్యంబును గోనియాడెను. భగవంతుని భక్రితోజ్లే! 'ఛభవత్సమ్మగవిభవముల్‌ గను తెలివి నిచ్చి నెజపుము ఘనమగు నీ కరుణపెంపు కారుజికవరా!' అని వేడినచోః దన యునికీ నొతండే (వసన్ను(డయి (పవ్శ క్రపజచుకొనును.

వై స్టేవారధ వోజ్మయేము స! ప్వీయామాహాత్మ్యాలివర్ష నము శొల్లి నూర్కూండేయు! డొక్కళతూరి యట్లడుగగా నారాయణుండిటనెను. “చేయి కఠంబులన్‌ వెలిగి విశ్వజగయి వెలుంగ(వేయదున్‌ చేయి శిరంబులందనరి విశ్వజగంబును దాల్తు6 దాలిమిన్‌ వేయపసడంబులుల గలిగి విశ్వ జగంబున కిత్తు సంస్థితిన్‌ వేయి ముఖంటులన్‌ అరణగు విద్యఅ ధర్యనన లన్మదాకృతుల్‌ 4 (క్రీయయును [గ్రీయాభలంబును; " (గీయార్‌ హిత పురుషుండును (ఎకృతీయన్‌ విడ ల్నిియములగు సాంఖ్యయోగా (శయ పరీబోధములు నాదు సంజ్ఞలు వత్సా ॥ వేయం బినీ యెర్యుది (వ జ్ఞాడేంక్తులు య్‌క్ర బుద్ధి జర్చింతును స్స వాయిద్ధపదము మార్కుం చేయ! కనుము నమ్నంగాలబిష్టపు ” ష్టన్‌ (9-127-12, 189) “ఐహూక్తురి. ఐనియేటికి! జూడ వినళగంబడియెడు నం యెల్లన కాన" లేనీ నోరోయడణుయ వక్కాణీ చేను. అతడ నర్వాంతర్మామికడా! కావుననే ఫారి మహిమల చేందము లజునకుళు బొ “డ శక్యము" కోడు. అయినను వాసు దేవుని మాహాత్మ్య విలానళళగి కీజు/గుట దొంవంశమున మన కెవ్నియో వె సవగోధలు ఆాః=లు "రాళిందీనేది సొచ్చి కోళియు మహాకాలాహీనుద్యి స్వషే జ్వాలాకర్ణ కరాళవక్ట్ర 6 ఐడగటీ (గ్గంబడం్యడోక్కుచుం తృతీయ (పకఠణకః

ఫ6 వేటూరి ఆనందము" ర్‌ గేశీనర్రన మాచరించి యడంచెన్‌ గృన్సుంకు గోపాల నా వేళంచేసీన యమ్మహాత్ముపను. లున్వేల6బులాలీ౨ముల్‌ (255) యకూనా (హదమున గుకర్కొని. కంటకూడై న కశేయుని మదమడంచిన ఘట్టము హరివంశమున నొక రసవర్దట్టము. అందు బాలగృష్టుని పౌరుష పరాక మములి, గోపకాంతల దీనాలాపములు; సహృదయుల జకితుల గావించి వీరా ద్భుత కరుణ శాంతాది రనముల వారికా నందోల్లాసము గొల్పించుచుండును అట్లే యాతని బాల్యగాథ లన్నియు ననృతరసో పేతములై. క క్యుక్సాహములి నుద్నో థీ చుచున్న ట్లుండును ఆకార ణముననే “వె కుంఠు పొరుషోత్సేకంబు లశకిలోకంబు లని హరివంశకారు! డనినా,డు. ఇదు నరకాసుువధ ఘట్టము మూలానుసారియై హృద్యముగనున్నది. అట్లే రుక్కిణీఏరిణ ఎ ము. పారిజాలాహకణము, ఉషాపరిణు యము, మున్నగు గాథలును న వృదయ వృదయావర్డకములుగ నున్నవి. ఉత్తర హరివంశము: నొచన సోమనాథుడు భారతమను శీర్షికతో హారివర;శమును ముగించులోవున నంగ త్తర భాగ మును మ్మాతము తెని/గింవి తిక్కనగా౦ ననుసరించి వారిహ“నాభ క:కిరతము గావించి యాంధకోవ్యవీథులలో రచనారంగమున వింతసోయగముబు వె యించి, నవీనగుణ సనోథ(డని పేర్వెలసిన నావనసోమనాథుని రచనను గూడ. నించుక ట్రస్తావించు టవసరమే కాగలదు. ఈతని ఉ_త్తరహరివంశరచన ఎట్టన హరవంళ రచనకు సమకాలికమైనదే. కొని యిళువురి యనుందపద్ధతులలో భేదమున్నది. ఆ ఖేదమే 2ైష్టవార్యధ వాజ్బయమున నోచన సోమనాథున కొళఠ “నవీన” స్థానము లధిం-(జేసనది సోమన యనువాద పద్ధతి స్వతం[తిమైనది. మూలము నాధారముగా మొతము చేేకోని తన రచనాపరమార్థము నందు సాధిం 3జేసికొన్నవా+డీతండు. ఆ విషయ మాతని కథాభాగములలో నేపద్యమును బరికించినను వ్యక్తము కొ/గలదు. ఆసలు కథా కమమున గూడ నీతండు మూలము ననుసరించినట్టు కాన ఆర్మధసాహిత ముపై-4

వైష్టవార వాజ్బ్యయము 9 రాదు. కథావిషయములు వ్యక్త్య స్తములయినవి. ఎజ్జన విడచిన వహంసడిభకో పాఖ్యానము నీతడు నడుమనే యనువదించుకొనినాండు. గాథలు . సోముని (గ్రంథములో స్ముపశ స్తములైన గాథలు- నరకాసురవధ ; పౌం్యగక వాసువేవుని కథ; వాంసడిళకోపాభ్యానము; ఉషాపరిణయము అనునవి, ఇందు హంసడిభకోపాఖ్యానము నీఠండు స్వతంత్రించి _వాసీనాండు. [_బహ్మ దత్తున కీశ్వరాన్ముగహంబున బుట్టిన హంసడిభకు లను కుమారు లిక్వురును ధూర్తులు. బహ్మదత్తుని మ్మతుండు మత్రసహు( డను వానికి జనార్జనునను గహం బున జనించిన జవార్ధనుండు సౌమ్యుడు. వారు ధూరులె చెలగి చెడిపోయురి, జనార్దనుండు సౌమ్యు(డై న్వామి యను గహమును నంపావించినాండు ఇందు శివ భక్తులు కర్మ పధాను ఎ=జనార్జనభక్తు(డు భక్తిపధానుండు కర్మ యహంకార మును బెంచి, రాజస తామస గుణముల కభ్యుదయము గల్లించి, పెడమార్గముల కీడ్వవచ్చు ననియు; భక్తి పారవళ్యమును గల్లించి, సా_త్రికతను పెంచి మోక్షపదవి నిచ్చుననియు వివరించుచు? భ_క్రిమార్గమునంగల (పాధాన్యము నీకళ సూచించు చున్నది. సోముని రచనలో భావౌద్ధత్యము, భ క్ర్యావేశము. రెండును మేళవించు కొని యుండుట చేతను నీకథ యాతని కవితాశల్పమునకు వన్నెదెచ్చినది. ఇట్లే యాతని యిశర కథలు కూడ చమక్కారవంతములై , శిల్పభూయిష్ణ ములై్లై మూలము నత్మికమించియు, ముచ్చట గొల్పునవ్నై యున్నవి. కాన వాని నెజ్బనరచనలతో. బోల్చి చూచినప్పుడు మాతము వారివారి రచనా పరమార్థము లందుగల విభిన్నాశయములు వ్యక్తము లగుచుశే యుండును. ఎల్జిన కౌచిత్యము,పై దృష్టి. స్వారస్యమన్న అక్ష్యము- రసాభినివేకమధికము గంభీరమైన శైలి యలవాటు. సోమున కదికాదు దృన్టి. ఆతనికి భావౌచిక్యము కన్న భావావేళమును భావౌద్ధత్యము నధికము. స్వారస్యముకన్న చమత్కారమం దాశయ మధికము, రసదృష్టీ కన్న రచనాదృష్టి యధికము. ఆకారణమునశే చమత్కార పియుండగు సోముని ప్మాతలన్నియును, మూలానుసాడలై, (పసన్నములె న యెజ్జనప్యాతల తృతీయ (పకరణము

ఫ్ర వేటూరి ఆనందమూ ర్తి పలేగాక కొంత గడసరములే. గొంభీర్యము కొజవడీ యుండును. ఉదాహరణము నకు వీరిరువురును జ్మితించిన యూర్వశీ సత్యభామలను టోల్చిచూడందగును. అంతియే కాదు ఎజ్జన సృస్టించిన ప్మాతలలో గల గాంభీర్యమును సోమనసృష్టీలో కొఅవడీనది. దీనికుదాహరణముగ పౌంగడకుని కథలో నిరువురును చ్నితించిన వాసుదేవ ప్యాతలను తిలకింప వచ్చును. వాని నిండుదనమే యిందులేదు. ఇట్లే ఉషాపరిణయగాథ కూడ భిన్నవిధములుగా; జ్మితింపలుడినవి. అగును. దృష్టివేర ధయునపుడు సృష్టి కూడ వేరగును కదా! సోముని కవితలో రచనా శిల్పము, భావౌద్ధత్యము నధికమను విషయము -. మనకడుగడుగున గోచరించును. ఇందు మనకు (బస్తుతమైన భ క్రిభావము గూర్చి మాళమే కోరితీ వివరింళును. తక్కనగారి వలె సోమన దృన్టీయ. హరిహరాద్ర్వైతమందె యన్నప్ప టికిని బారీవంశ్‌ రచనలో వై ద్టవాభినివేశ మతనికి దగినంత లేకపోలేదు. వేన లేయ, ఘంటాకర్ణ, జనార్లీనుల కథ్యాపసంగములందును, కృష్ణకృళ కైలాన యాత్మాపసంగమునను తదభిమానము గోచరించును. కైలాస యాతా సందర్భమునను, అనిరుద్ధరక్షణావసరమునను, పై నతే యునిపైనేగు శ్రీమన్నారాయణుని గూర్చిన స్తుతులు భ క్రిపూరితములు. అట్రే జనార్జను*డు శ్రీకృష్ణుని సందర్శించి యానందించి పల్కిన పల్కులు భక్త్యావేళ పూరితములు. ఇక ఘంటాకర్ణుడుగావించిన స్తుతులు భక్రిరస ప్లుతములు. వీనిలో భ_క్రభావ ముద్ధతముగా గోచరించును. ఒండురేం డుదాహరణములు. జయ జయ మంగళ సంగతరూపా జయ జయ పొవన సంభృత రూపా జయ్‌ జయ కల్పిత సాగర తాపా ఉయ జయ ఖండిత శంకర ఈపా, (6-18) ఆరధసాపాత స్టమ్నుపై....

వ్రైష్ణవార్యధ వాజ్యయము 909 జయ జయ శంఖచ్మకధరళార్ణ్డ గదాధర శ్రీధరాధరా జయ జయ ఖటక్రిభావిత నికాచర భేచర చిత్తగోచరా జయ జయ కిల్చిషానుపదశాంత వృదాస్పద చిత్తసమ్మదా జయ జయ భూతభావన (ప్రజా కలితావన లోకషావనా (6-19) ఇట్లే; “జయగోవింద ముకుంద మందరధరా శౌరీ మూరి హఠీ. (6-20) (ఐదరికా వనంబున) బీశాచద్వ్యయకృత కృష్ణ స్తవము. ఓనాాయణ ఓమురాసుర హరా! ఓ భక్త చింతామణీ! ఓనీలాంబుదవర్ణ! ఓగుణనిధీ! ఓలోకరక్షామణీ! ఓ నీఠేరుహ ప్యతన్నేత కృప వాయుప్లంబులో నుండవే ఓ నావే భవబంధముల్‌ చెలుపవే! ఓ దేవకీనందనా! (2-129) గోవిందాయ నమో నమో భగవతే గోపాల భ_ర్రేనమో దేవేశాయనమో నమో మురభిదే దిక్సాల క ర్రేనమో భావజ్ఞాయ నమోనమో మదహృతే పాష్మపహ_ర్ట్రేనమో శ్రీవస్థాయనమో యనంగ శుభముల్‌ చేకూజు మాకెప్పుడున్‌. (2-180). ఆ పిశాచద్వయము ్రీకృష్ణుం దర్శించిన పుడందగజుండు ఘంటా కర్ణుండనువా.డు జనార్దను నాక(డేయని లోలోనెలిగికొని గావించినస్తుతి సుందంరి సుందరమును, రసఫ్లువమును. “ఎక్కడి వాడవన్న?' యః _పళ్నించిా- యాతడు “చేతోజాతు(డు నీవు నేమవుదురో శీతాంపచూడామణిం (ప్రీతుంజేయం దపంబు చేసెదొ, విచారింపంగ నట్లేలగున్‌ =... బాతాళంబును నేలయుం (దిదివముం బాలించు సిద్ధుండవో నాతర్యక్రీ! నను నేల వచ్చిన జగన్నాథుండవో చెప్పవే! (2=188) తృతీయ (ప్రకరణము

100 వేటూరి ఆనందమూ రి

అనెను. ఇందు తువచరణ మత్యంతసుందరము. సంస్కృత మూలమున నున్న శ్లోకములకు( గొన్నిటికి సార మీపద్యము. ఇక్కడ నెజ్జిన మూలాను గుణముగ( బురాణ శైలితో రెండు పద్యముల చెప్పినా. డంతియే; అటుపై ఘంటాకర్ణు/డ్రు థ్రీకృష్ణుని స్తుతించిన రెండు సీస పద్యములు నిందు కవితా శిల్పపు మెల్పులు గలవ్వై భృక్తిభావమున ద్రైవారునవి (2-144.146). ఈ పట్టున నెల్జిన స్తుతికూడ సుందరమైనడే. కాని యిందు. భక్త్యావేశ మెక్కువ. *“మనసులో( గంటి భవనములు మానమంటి' !

అని ఘంటాకర్ణుండనుటయు 'సత్యభామాక టాతుములగముల జూజగొను చున్న దేవకీసుతుని గంటి'; 'కంటంగంటి దయాగిధిం గుణనిధిన్‌ గారుణ్య పాథో నిధిన్‌ గంటిన్నమ్మిక( దమ్మికంటి. గొలువంగంటిం గృతార్థుండనై " అని జనార్దనుండు కాండవము సేయుటలోను భక్తిరసావేశ మెట్టుట్టిపడుచున్నదో యయలు(యనగును.

భక్తి స్తుతిపూరితములై న రచనలు సేయుటలో సోము డెల్బనకు( దీసిపోండు. అతనిద పురాణక్రైలి, సోమునిది శిల్పపు మెల్పులుగొన్న రస వత్పంజంధశై లి,

ఇట్లే కైలాసమున ద్వాదశవర్ష తపస్సుగావించిన థ్రీకృష్ణునకు సావాత్క రించి, ప్యుతునొసఃగి శివుండు కొనియాడీనవిధము విపులమై, సరనమై యున్నది. (2-201 - 219) ఇందు భూతోత్ప త్తి కమము విష్ణునామ నిర్వచనము మున్నగు నాధ్యాత్మిక విషయములు వివరింపబడినవి.

“నమో భగవతే తుభ్యం వాసుదేవాయ ధీమతే ఇత్యాది క్లోకములకు “వణుతింతు నో న్నమో భగవతే వాసుదేవాయ నమా భక్తవత్సలాయ (2217) అను నాంధ్రీకరణము రుచిరముగా నున్నది. పరిశీలనము ,

ఇట్టి వైప్టవేతిహానమును స్వతంతించి వినూత్నముగా, కవితాశల్పముతో, రచనా పాధానముగల రచనగా. దెనింగించిన, సాహిత్యరన పోవణ సంవిధాన ఆం్యధసాహిత్యముపై లం

వై ష్టవాంధ్‌ వాజ్మయ్‌ము గెచ్చిష ఇవ్యకవర్తియు, నవీనగుణ సనాథుండును నగు నాచనసోమనాథు( కిపట్టున నవళ్యము( (బస్తుతింపందగినవాండే. భావోద్వేగస్పోరక రచనచేయుటలో నీతండు సర్వజ్ఞుడే. సంస్కృతాం్యధము అన్నభేదములేక, ఖావావేశముతో భాషావచిముతో ఛార్మాపవాహముణ, కివితామర్మ్శ్మ పులోతులతో, వింతవిశ్వాసములతో, శబ్ద వైచ్చితితో, పల్కుపొంకముతో ముద్దులమూటగ థ్రైడి మోహనంతైన రచనారీతిని తరువాతి కవిశిఖామణుల కలవరచిన యిక్క-వు(డీతండే రామాయణము = ఇతివృ త్తము

“చరితం రఘువాథస్య శతకోటి (వపవి_స్తరం

ఏకై కమతరం (పో.క్రం మవిపాతక చాగనమ్‌”

అను (హా నిసి గాంచినట్టిది శ్రీమద్వాల్మికి రామాయణము. విష్ణువే పర శత్ర్వమను విషయ మాద్యంతము వ్య క్రీకరింప(బడియుండుటచేత నీరామాయణ ముత్క్యృూన్ష వైష్ణవ కావ్యమని సం్యపదాయజ్ఞులు ఖావింతురు. వైన్లవ మతము నకు మూలధర్మమన+దగిన శరణాగతతత్ర్వ ఏందు [పథానముగా (పతిపాదితమై యుండుటచేతను, ద్వయమం్యకార్థము విశదీకరింపంబడియుండుటచేతను రామా యణమునశే “*రిర్టశరణాగతి [(గంథ” మనియ 'శరణాగతి కాద్య' మనియు వ్యవహారమున్నది. పూర్వాచారు[లు (_పవచించిన ఛ్రీమ| డామాయణ సం్యపడా యార్థ సారము నీ దిగువ సం్యగహముగ ను వాహారించుచున్నాను.

రామాయణమున విష్ణువే పర్మఐహ్మమని నిశ్చారణి చేయంుడినడి. ఇందు బాలకాండమున జగత్సృస్టికారణత్ప మును, అయోధ్యకాండలో స్థితికారణత్వమును ఆరణ్యకాండమున సకలకల్యాణగుణ విశిన్టత్వమును. సుందరకాండలో ప్రళయ హేశుక్వమును, యుద్ధకాండలో వేదాంఠ వేద్యత్వ మును, ఉ త్తరకాండలో (ఐహ్మజన కత్వమును (శికిపాదితములై యున వి. శరణాగతియే పర్మ్నబవ్మమగు విష్ణువును ఐడయుట కుపాయమని యిందు విన ్పష్టముగ నున్నది. అధికారి తెలిసికొనవలసిన యర్థపంచకజ్ఞాన మీరామాయణమున విపులతరోముగ వివరింప(బడీనది. శ్రీరామకథీ వలన (1 (బవ్మాస్వరూపమును; సీతావ్నకాంతమున (2) జీవాత్మస్పురూపమును।

శ్పాంయ (పకరణను

162 వేటూర ఆవందమూ ర్త విఖీషణాదుల వృత్తోంతమున శరణాగతి వర్ణనమువలన. (8) నుషౌయ స్వరూప మును లక్మణ భరతుల కథలచే. భగవతై్క-ంకర్యరూపష (ఈ) ఫలస్వరూపమును? రావణాదుల వృత్తాంతమువలన. (5) విరోధిస్వరూపమును జెప్పంబడియున్న వి. ఇట్టియర్ధ పంచకట్ఞానమున కోచార్యుండే మూలకారణు మనువిషయ మిందలి హను మంతుని వృత్రాంతమున. వెల్ణడ్‌యగుచున్నది. ఆసలీరామాయణగాత (బ్రహ్మపురి యనఃదగు నీ శరీరమునకు సంబంధించిన (పతీకాత్మ" ధర్మముగల (్ర౫గారీంటల్స రచనయే. లంకానగర మే ఈ శరీరము. రావణముంభకర్ణు లహంకార మమకారములు. ఇందజిత్తు మున్నగువారు కామ్మకోధాడులు. విఖీషణు/డు వివేకము. లంకలో? చేరలోనుండు సీతాదేవి సంసారబద్ధు(డగు. చేతనుండు ఈ చేతనునకు హను మంతు(డే అర్ధసంచకజ్డానముమగల్లించి యాని నుజ్జీవింప( జేసిన యాచార్యు(డు. కనుక రామాయణము సమస్తవైష్టవ ధర్మవపంచకమగు నుత్తమ మత (గంథము. అంతేళోదు. పూర్వో_త్సరరామాయణములందు (పసిద్ధమగు గాయ్యతీ మంయతార్థము గర్భితమైయుండుటచేత నవియే _పశ_స్తమగు పారాయణ (గం మనియు సాం్యప 7? యజ్ఞుల విశ్వాసము,

[కీః ఈ పదునారవ శత్తాట్టి మధ్యకోఎమున వ్తిల్లిన గోవిందరాజాబవారు వస్టోద్వెతపరముగ రామాయణమున కొనరించిన తమ 'గోవిండరాబీయ వ్యాఖ్య" యందీ నం్యపదాయార్థమున్నె. సమర్థనుగ బోషించియన్నారు.. తెల్లుదేకమున రామాయ౫ణగాథకును. వై వ్టవమతమునకును (సిద్ధిని, [బచారమును గల్పించి నస్టవి తెల్లువాం రామాయణోనువాదములును. పైని పేర్కొన/బడీన గోవింద శాశీయ వ్యాఖ్యయు నని పేర్కొనవలనియున్నది.

రొమాయణమార్మ ధులకు. జిరపరీచితమైన మహాకావ్యము. మహాభారత రచ్తనానంతర మార్మధదేశమున మతదృష్టితో నీ మహాకావ్యమునకు గల్గిన (పచార మీంతింతనరాదు. పదుమూండవ శతాబ్బృంతభాగమునకే స్నుపతిష్టితమైయుండిన పీఠ శై వమతమునకు విరుగుడుగా వైష్టవము దేశము నొవహించుచుండన. దినము లవి; వీరశవులు చతవ్యా ప్రికి సాహిత్యమును సషాధనముగాగొని (బచారము గోవించ్రుకొనుచుండంగో వైష్ణవులును వారీ నమసరించి వారికన్న మించిపోయి ఆంధసాహీత్యమపై... -

వైష్టవా్యల్‌ వాజ్మయ్‌ము 109 వారు. తతృలితమె తెలు(గువారి (కొత్తరామాయ్‌ణములు.. వీరశైవ సాహిత్య మున మతావేశమధికముగ నుండునుకాని వైష్ణవ సాహిత్యమున మకావేళమును వానిని మించిన రసావేళమునుకూడ్‌ నుండును. అందుచేతనే వైష్ణవ కావ్యము లన(ఐడిన తెలు(గువారి రామాయణము , మాటుగా - కొంత మఠ న్రచారమునకు దోడ్చడెనను రసవత్సాహెత్యఖండములుగా నవి (పజా హృదయములలో శాళ్యత స్థానమును సంపాదించుకొన్న వి. అట్టి రామాయణములలో, శివకవుల ననుసరించి త్విపదీలలో వేలయింపః ఖడిన వానిలో ముఖ్యమైనవియు, మనకుం (బస్తుతముభై నవియు మూడు. అవియే ఈ ంగనాథరామాయణము, అన్న మాఠ్య రామాయణము, వరదంాజురామాయణము!. వేరికి రసదృష్టీ యెంశయే ,పచారదృస్టియనంత! ఇంక రసదృష్టియే (వధాన్‌ ముగా గల రామాయణ రొచనేలలో తిక్కనగోరి నిర్వచనో _త్రరరామాయణమూ వెట్టాపెగడ రామాయణము, భాస్కరరామాయేడ్‌ము, మొల్లరామాయణమేి ముఖ్యముక్‌.: ఇవి పద్యకావ్యముటు.. వీనిలో నెజ్బనకృత, అన్న మాచార్యకృతే నామాయణము లిప్పీటికీ నలభ్యములై రామాయణ పరిష్కరణము విషయమున గొన్ని సమన్య లందదుకులుగానే నిలచియున్నవి. పరిశీలన మెంతయో జరుగవలసియున్నది.. వానిన్చ దృష్షిలోనుంచుకౌనియే తెలు!గు రామాయణము లందు పదర్శితమగు వైష్టవ్యపభావమెక్టుదో వివరించుట కిపుడు ! పయత్నింతును. రామాయణము: పద్యకావ్యములుః తిక్కన: నిర్వచనోత్తర రామాయణము:- అటి సాహిత్య విద్యాపారీజుండును సారకవిళాభిరాముండును నగు మం్నలీ భాస్కరుని మనుమండును చోడతిక్కని మనుమఃడగు మనుమసిద్ధి భూపాలుని తతత వానాచుయమునా

1. ఈ (గ్రంథరచనాకాలము 1వ ళతాల్టీ యగుటచేత దీని నిట (పత్యేక ముగా బరిశీలించుటలేదు, ళ్ళ్‌తీయ (పకరణము

ఫగ4 వేటూరి ఆనందమూ ర్తొ అాస్థానకవియనగు తిక్కనామాత్యుండే యత్తర రామాయణ. రచనకుష్యకమిం చెను. ఆదియు నీర్వచనముగ.. "వచనములేకయ వర్ణన రచియింప€గ( గొంతవచ్చు. (బౌఢులకు. గథా (పచయము( బద్యములన పొం దుచితంబుగ( జెప్పు టార్యు లొప్పిద మనరే." అని యాతండనిన మాటయే త(దచనా విధానమునకు హేతువుకానగును ఆద యొక కవిళాచమత్క్బృతీ. చమక్కరించి రస్‌కుల దృవ్టి నాకట్టు రసదృష్టీ తీక్కనగారి కలవడీన మార్గము, ఆందుకే కాహల సంధించినట్లు లలితమగు రచనతో

• వొతీయమగు. నుడికోరపుసొంపుతో, పలుకుపొందుతో రసవంతముగ కూర్చి యాసత్కావ్యమును తిక్కన తనయేలికయగు మనుమసిద్ది కంకితము గావి:చినాఃడు షట్కాంజొాత్మకమగు పూర్వరామాయణ ముండ+€గా విడచి యుత్త రరామాయణ: మునుమాతమేల యనువడించె నను (పళ్నకు తిక్కనగారి సమాధానమిది- “ఎ్త్రటీనై నను ధీరో వొత్త నృపోత్తముండు రామధరణీ పతిస ద్వత్తము సంభోవ్యమగుట నుత్రరరామాయణో క్రి యుక్తుండనై తిన్‌* (1-10) ఉ_ర్తర రోమాయణము రామాయణమున నేడవకొండము- ఇందుపూర్వ రామా యణమున వివరింపణుడని రావణ జననాది పూర్వ వృత్తాంతములును, శ్రమ పట్టాభి షేకానంతర సీతోదిపయోగ వృత్తాంతమును, కుశలవ జనవాదిక వృత్తాం తమను గలవు. దీనిని తీక్కన యథావూూలముగ గాక కోంతకొంత రసదృష్టితో సతీశయించి రచించి తనకీ వైష్టవకావ్యమందున్న యభిమానమును (ప్రకటించు కొనెనుం ఆ-|ధసాహిత్యముపై....

వైెష్టవాం్యధ వాజ్బయము 105 ఇందు పూర్వరామాయణ కథా సం్యగహమును దౌలుతనే తిక్కన యను వడించినా;డు. రణ విజయానంతరము రామాయణ కథానాయకుడగు శ్రీరామ చందు(డు తనపరా[కమాదులను గ్వీర్రించుచుండిన మునులనడిగి త్యత్పతినాయ కు(డగు రావణుని కౌర్యాదికమును తెలిసికొనగోరుటయే ఉత్తరరామాయణ కథా (క్రమమున కారంభము. “ధీరోదాత్త నృపోత్తముఃడగు రామధరణీపతి సద్వృ త్త మున” కిందలి (సతినాయక గుణ (పళంసయు ళోభాహేతువేయైనది. అందుకే మునులు “ఐనను రావణు(డట రిపు( -.. డానెలకువ చొచ్చి పొదివితంట పోరను నీ చే సెత్తురుంగాకుండంగ వానిం జంపిత(ట తగదె వర్ణనసేయన్‌? (జఒ11) అని శ్రీవామచం్యదుని గీర్తించిరి. ఇందు _పతినాయకుండగు రావణుని వృ్తమును వివరించు పట్టున నాతని యంతమునకు దోహదములై న కథావిశేషములు కూడ వర్ణితములై నవి. ఆతడు దురహంకారి. బహుళాపదగ్ద(డు. అందుకే తుదకు! జెడినాండు. నందికేశ్వరుని బరిహసించి శ ప్తుడై వానరుల చేతనే లంకాాజ్య వినాళమనకు (బాతి పదికను గల్పించుకొౌన్నాడు. పర్మాకమ పదర్శనము పేర పత్మివతలను భంగ పజచి వారల చేత శప్తు(డై స్వీయనాశనమును చేంజేతులం దెచ్చుకొనినాడు. “పరమపత్మివతా విభవ భాసుర లీల వెలుంగమమ్ము ని ష్కరుణత నిమ్మెయిం ఐజిత( గావున నీదనుజాధముండు స త్పురుష పర్మిగహంబయిన పుణ్యసతిం గలుషింప(జేసి త ద్వరుని పరాాకమంబున నవళ్యము మృత్యువు! బొందు(గావుతన్‌ ' (56-110) అని చెజబడ్డ యింతులు రావణునకు శాపమిచ్చినారు. పై శాపములు [పత్యక్షరమత్లే జరిగినవి. పరమేశ్వర వర్మపసావయు, బహుపరా[కమశాలియు తృతీయ (ప్రకరణము

106 వేటూరి ఆనందముఇ_ర్రి నగు రావణునకు పె శాపము లుపాదానము డ్రై యవతారపురువుడగు. ్రీరామ చర్మదునితోడి వైరమే సంపా ప్రింపకుండినచో వాతండవేయ్యు.డేయై యుండెడి వాండ్రు. దుర్ణయుండగునట్టీ (పతిస్పర్ధి నంతరింపంజేయుటయే థ్రీ రామావతార పరమార్థము. కనుళ నిందలి కథానాయకు(డగు శ్రీరామచంగదుండుు ధర్మయుథ్ధ పీర (పథానుండగు ధీరోదాత్తుండనియేకాక సాఇుత్సరమాత్ముని విభవరూపమగు నవతార పురుషుండేయనియు. నీ యృత్తరకాండ కథావిషయములనుబట్టి వ్యంజిత మగుచున్నది.

అట్టి యవతార పురుషుండగు (శ్రీవామచం్యదుఃడు రర్మస్వరూపు(డు. కనుక నాతని ధార్మికతయే ఈళ్టగంథమందలి ద్వితీయార్ధమున (ప్రతిపొదితమైనది. శ్రీవామపట్టాభి షేకానంతర సీతావ్మిపయోగ వృత్తాంతాదికమగు నా కథావిషయ మును తిక్కన బాల రమ్యముగను, రససమంచితముగను దెనింగించినాండు. కరుణ రస [పధానమగు నీ కథాఘట్టమున నాతని కావ్యకళా పౌంధథిమ సర్వ్ముత పవ్యక్తి మైనది. చూడుడు;

“ఆభిలదేవతా సన్నిది నగ్నిద_త్త

మైన జునకీ నానందమతిశయిల్ల౮ (1-80)

-... జ్రైకొనిన థ్రీరామునకు నర్మసచివుండు 'అష్థులయిన జనము లాడుచుండ

నెల్లచోట ఏందు నని చెప్పిన విషయము డెందము సూ+డిన తెజంగై నది.

*రొవణు నింట నుండంగ ధరాసుతనే మరలంగ' దెచ్చి నం

భావన సేంత కష్టమని పల్కిరి చూచితె లవ్మణా మహా

దేవుండు [బహ్మయున్‌ మునులు దేవగణంబులు మెచ్చ నయ్యెడం

బొవకు డిల్ళె వాకు సతి. బాపపు మాటలు పుథై నియ్యెడన్‌.” (8-16)

అని శోకమున జానకీ పియుండు తల్లడిల్లినాడు. ఇందు “చూచితె లక్ష్మణా!" యనుటలో దైన్యము వ్యంజిశమైనది. “పావకుండిచ్చె' ననుటలో సీళొ పాత్మివత్యమునందు రామునకున్న యచంచల మగు విశ్వాసము సూచితమైనది.

వై న్టవాంధ వాజ్క్యయము 107

“జడమతు లయిన జనంబుల

వేడమాటలు మాన్పనిదియ వెర వెబ్బంగిన్‌

సడికంటె. జావు మేలని

యెడి పలుకు దలంప వలదె యిల బురుషులకున్‌.

పూని జీవితంబులైన మిమ్మైనను

వలయుచోట విడువ వచ్చు౯(గాని

వర్తనంబు గౌరవం బొక యించుక

మైన విడువ దుస్సవహంబునాకు. (8-118-120)

ఆరి రాము డనుటలో నో మహారాజపురుషుని ధార్మికత లోకో_త్తరముగ చతితమైనది.

ఇ(క మూలమున సంగ హముగనున్న సీతారాముల వనవిహారావకము నీ కథా (పారంభమున తిక్కన (ప్రజంధ ధోరణిని సుదీర్చముగా రచించినా(డు.& “మూలములో పది పద్యములలో ముగిసిన ఈ దంపతుల స్వచ్చంద విహారాదు లను తిక్కన ఆరవై పెద్ద పద్యములలో వింతవింతగా విరివిగా వ ర్లించినా(డు. ముందు ఆమె పడబోయే మహాయాతనను కవి భావన చేయగలుగుట కివి పాధేయంగా భావించినాండేమో' 1అని (శ్రీ రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణళర్మగారభ్యూహించి నట్టి వర్డ్‌ నమును తిక కాన కావ్యకళ్ళాపయోజనముకొజికే కావించినాడనవచ్చును.

1. “పురంతిపాణి నామ్యగే గచ్చంతీతి పురుషాఃపుర ఆగగమనే-

• చూ. గురుబాల (పబోధిక -ద్వితీయ- మనుష్య, ల. నిర్వచనోత్తర రామాయణము (2ఆ. ప, 20-80)నగల యా వన విహారాదిక వర్టనమును తిక్కన నన్నెచోడుని కుమారసంభవమును ఇదివి [పఖా వితుండై గావించియుండవచ్చుననియు నవియే తరువాతి (_పఐంధ కప్పులకును మార్గదర్శకమైయుండునుయు భావింప(దగును.

1. చూ, సారస్వతాలోకము. “తిక్కన తీర్చిన సీశమ్మ' వ్యాసము, ".. లృతీయ (పకరణము

108 వేటూరి ఆనందమూ కి

ఇస్దే పాతచ్మి తణమునందును, సంభాషణాదులందును తిక్కన (పదర్శిం చిన పాటవ మసామాన్యమైనది. తిక్కన తీర్చిన సీతమ్మ సజీవమగు ప్యాత. ఇందలి సీతావిలాపఘట్టము కరుణమున కాలవాలము. విలపించుచున్న సీతమ్మను వాల్మీకి మవార్షి యోదార్చుచు, “లోకముల నెద్దియేనియు నాకు నెలు(గరానియడ్టిది లేదు. నిర్మలత నొప్పు నీదు చరితంబు తెల్లంబుగాదె. రామునేరమియ చూవే యింతయు నిక్కమరయ' ననుటలోను, “ఇదె మన య్మాళమం విచట నీవు వసింపు-ఇదె నీ గృహంబునీదు గర్భమభ్యుదయము(బొందు దుర్యశము వోవు” ననుటయు నెంతయో సరసము నౌచితీ సమంచితమును. ఇట్లే “జనకుని కూతు! రార్యగుణశాలిని! రాముని దేవి! సీత యాతని కొజగామి నియ్యెగకు. దాపస వృత్రి. జరింపవచ్చె'నని వాల్మీకి తపస్వినులతో ననుటయందా మహాకవి పలుకుల లోని మితభాషిత్వము నలంకార వ్యంగ్యము సహృదయ హృదయెకవేద్య మగు చున్నది.

ఈవిధమున తిక్కన నిర్వచనోత్తర రామాయణ గాథను పొరమార్ధిక దృష్టితో రసబంధురముగ రచించి తరువాతి సబంధకవులకు మార్గదర్శకుః డైనాండు. భాస్క్‌్రరరామాయణము

భాస్కరరామాయణము. తెనుంగున వెలసిన రామాయణ పద్యకృతులలో నుత్కృన్టమైనది. ఇది! బహుక ర్భృకమై, శ లీభేధముతో (గంథమాద్యంత మొక్క

1. భాస్కరక వికృత మనికా బోలు దీనిని తరువాతివారు'భాస్కర రామాయణ మని వ్యవహరించిరి'. కానిలభ్యమగుచున్నవాత్మప్రతులను బట్టి బహుకర్తృళమని వెల్లడి యగుచున్నది. ఇందు బాలకిష్కింధా సుందరకాండములు మల్లికార్డునభట్టు పేరను, అయోధ్మాకొండము కుమారరు[ దదేవునిపేరను, ఆరణ్యయుద్ధకాండములు భాస్క రునిపేరను యుద్ధకాండాంతభాగముకొంత 'ఆయ్యలార్యుగిడనువాని పేరను గోచరించుచున్నది,. అందును ఆరణ్యకొండ, యుద్ధకాండరచనా (పణాళకలోను, ఆర్యధసాహిత్యముపై ంంం

.వైష్టవార్యధ వాబ్మయ్‌ము ఇ0ళి వేలుంగ మండకున్నము ఆక్క డక్కడకొన్ని ఘట్టము లకెసుందరములై. రామకథా గృపవంచమునలనందగియుండి, వై స్టవమతావేశ మునుడుళెత్రించనట్టున్నది ఇదియొశ 'స్వతం్యత్రానువాద మగుటచేత విషయ పకటనమునందును, వర్ణనవిధానమందును! ఆభ్యానవై ఖరి యందును ము*లముకన్న నతిశయించిమనోజ్ఞమై తరువాతి (ప్రబంధ క్రవులకు మార్గదర్శ్గకమైయున్నది. ఇందు శ్రేవలము వాల్మీక విషయమేకాక కొంత విధానమునందును ఖేదమున్నదనియు ఆరణ్యకాండరచయిత ఛాస్కరుండు శిక్కనతాతగారైన మంతి భాస్కరు౬ (1200.4ల) అనియు, యుద్ధకాండ భాగమును రచించిన యాతండు హుళక్కిాస్కరు(డు (1250-60) వేజనియ గొందరియభిిపాయము. (చూ కీ;$ే! బాగంటి. కేషయ్యగారి ఆంధ కవితరంగిణి ౪64. 2 మర్శతిభాస్కరుడు).

మం్యతివాస్కరుడే. రామూయేణానువాదమునారంభించననియు, _ రెండు మూండుకాండములరచనకాగా, నాతండుచనిపోగా,నాభాగములుకొన్ని శిధిలముకొగా, శరువాత హుళక్కి. ఖాస్కరాదులును, తత్పుతశిష్యులును వాసిని బూరించిరనియు పెవాదసారాంశము-

ఈ వాదమునకు భిన్నముగ కృతిభర్తయేగు సాపాణిమారనకొలమే కృతి కర్త యగుహుళక్కిభాస్కరునికాలమగుటచే భాస్కర రామాయణరచనాకాలము 14వ శళాబ్బ్యారంభమగుననియు-- దీనికిని మం్యతిభాస్కరున కునెట్టిసంబంధ మును లేదనియు మజికొందరిమతము. (చూ. ఖా, రామాయణ పీఠిక)

(ప్రబలమగు (గొంథస్థ చార్మి తకసాక్యములభించువణకును పైమతముల లోని యాథార్థ్యమునుగుర్తింప(జాలము కాని భాస్కర రామాయణాంతస్థమగు నే ఇ'గమును రంగనాథరామాయణ భాగములతో బోల్చిచూచినను రంగనాథరామా యణమునే భాస్కరరామాయణరచయితీ లనుసరించినట్టును తడ్గంంథముల పొర్వా పర్యమశ్రేయన్నను వ్యక్తమగుచున్నదని కీ॥శే॥ వేటూరి _పభాకరళాన్త్రి గారి యభ్మిపాయము, (చూ. సింహానలోకనము = రంగ నాఢరామాయణము)

తృతీయ [పకరణము

110 వేటూరి ఆనందమూ కొంత మురారిమున్నగు సంస్కృృతకవులకొవ్యవాటకాదులలోని మనోజ్ఞభావ సంపద గూడ పొందువజుపంబడినదని విమర్శకులు (వాసియన్నారు. వ ర్డ్ధ నలు

ఖం దయోధ్యాపురవర్డ న మూలమునకన్న నధిక ముగనున్న ది. గజాళ్వాది వర్ణనము లిందమూలకములై (పొఢ్యపబంధధోరణిలో విశేషముగనున్నమి. ఇ్లే అరణ్యకాండమున మాయాకురంగ వర్షన మతి మనోహరముగ మూలము నతిశ యించియున్నది. యుద్ధకాండమున యుద్ధవర్ణనములు పెక్కులు మూలమునకన్న విపులముగ భావస్ఫోర కములగుగద్యపద్యములందున్న వి. ఇది యెల్ల నొకవుల కవితాళ కిని, రచనాభినివేశమునకును దార్కాణములు. ఆభ్యానములు: నూర్పులు_చేర్చులు ;

ఏ నోండుమనదేశమున (బబారమును ఐబడీసినవోయెజు/గలేముగాని, మూల మునగానరాని _ వింతకథలెన్నియో, _సుంతమార్పులతోను, కూర్చులతోను తెలుగువారి. రామాయణ (ప్రతులందన్నిటను గోచరించుచున్నవి. ఇందు అయో ధ్యకొండమున రాముడు మంఢఠనుగాలితోతని స్ననట్లున్న విషయ మము=లకము ఆర ణ్యకొండమునందలి జంబుమాలి వృత్తాంతమంతయు నమూలకమే. అఫ్రే కీష్క్‌ందొకొండమున తోర రొముగి శపించినవిషయ మవాల్మీకము. ఇ(కయుద్ధ శాండమున మూలోనువాదములకు గల వ్యత్యాసముల కంతులేదు, విభీషణుడు రాముని శరణువేడుట కేగుటకు( బూర్వము మాతృనుందిరమున కేగనవృత్తాంతము వాల్మీకమునలేదు, ఇం'దజిత్తు రామలక్ష్మణులను నాగపాశ బద్డుఐనుగావించినపుడు నోరదు! డేతెంచి వై నతేయని (బ్రార్థింపుమన “రామునకుజెప్పినాతము మూలమున గానరాదు, ఇట్లే యుద్ధోన్మత్తుండై నరావణునకు మందోదరి గావించినపాతమున్ను ఆంధసాహిత్యముపై....

వైస్టవాం్యధే వాబ్మయ్‌ము య. కాలనేమి, ధ్యానమాఠినీ వృత్తాంతములును, కాండాంతమున భరతుని స్వష్న వృత్తాంతమును భాన్కదరామాయణమున నవాల్మీకములగు నధికవిషయములే!

ఇట్టమూలకములగు విభిన్న విషయములతో (గంధమునుబెంచి వాయుటలో వీరామాయ్‌ణరచయితలు (_పదర్శించిన వై షవాథిని వేశ మెట్టిదో వ్యక్తృముకొగలదు- న

1. రెల్లు మాయణములందున్న యిట్లిగాథలు పెక్కులు అవాల్మీకములని విమర కులచే తలపంబడుచున్నది. కాని యీ కథంతో కొన్నికొన్ని కొలని భేడములతో దేశమందతి విభిన్నప్రాంతములలో( (ఐసిద్ధకెక్కిన సంస్కృతరామాయణ [పతు9లో/గానవచ్చుచున్న కారణమున నవియెల్స వాల్మీకములే యనదగునేమో యని కీ॥శే॥ మళ్లంపల్లి సోమ శేఖభరశర్మగారభి పాయపడుచున్నారు.

2. (క 1860లో ఇటలీలో వరిగి నగరమున నాగరాశరములలో మ్యుదితమైన వాల్మీ కిరామాయణము ఇటాలియన్‌ (పతిర్‌ నంపుటములలోను,

3. *“ఆవ్యావర్తాది కొవ్య పశ్చిమోత్తర కాఖీయ్యవతి' యనంబఢి (కీ. 1020--1044ల నడుమ దయానంద విద్యాలయ పరిశోధకళాఖవారు (వచురించిన లాహోరు (పతియందును.

4. కీశ. 1926లో బొంబాయి గోపాలనారాయణ కంపెనీవారు ముదిరి చిన ఆనందరామాయణం (పతిలోను,

పై గాథలు కొన్నియున్నవని [శీ సోమశేఖరశర్మగారు విశదీకరించి యున్నారు. (చూ. రంగనాథరావాయణమ్తు రాయల్‌ అండు కంపెనీ 196? పరిష్కర్తలు తిక సోమశేఖరళర్మ? తిరునుల వెంకటరంగొచార్యులు) _

మథి యీగాథలన్నియు వాల్మీకి కృతములేయనిగాని, లేక రామాయణకథో [ప్రాచుర్శము కారణముగా వివిధ మండలములలో (కొం్టగొ త్సగా మూలకథకు వచ్చిచేరిన గాథలనే తరువాతి కాలమున నెవరేని సంన్కృృతీకరించి వాల్మీకీ రామాయణమున జేర్చియుందురనిగాని, మనమీనాడు చెప్పజాలకున్నాము. కొని ఆయా(పతులలో పైగాథలకే పాఠభేడము లధికముగా నుండుటనుబట్టి యాయో కథాభాగము లర్వాచీనముకేయని తలపవచ్చు ననుకొండును,

తృలీయ (పకరణము

1౯ వేటూరి ఆనందమూర్త పె ప్రవ (పభావము = టె

1. నాగపాళబద్ధులేన రామలక్మణులకడ 'కేఠెంచిన నారదుని. వర్ణనము. “మహనీయకొంచన మౌంజీ సమేతమై. జిగి. జెల్వమగు మృగాజినముతోడ' '*--రామచం దుకడకువచ్చి ॥ రమ్మకాంతిజితశరన్నీరదుండు. గుణవిశారదుండు నారదుండు” (యుద్ధ---808). ఆతడు రాముని మహావైభవంబును [యుద్ధ--6 11నుండి684 వరకు] ఫవరించుచు నందే రామావతారము వజకునుగల యవతారములనన్నిటిని విపులముగ వర్డించిం

“ఆనుపమ మిట్లు నీమహీోమమంతయు నీంకటుగోన నీదు వా

హనమగు వ్లైనతేయుని మహాబలశోొలి (దలంపు మెందు న: .

య్యనఘుండు దుర్నివారగతియై విలసిల్లునతండు దక్కన

న్యునకు నళక్య మీఘనతరోరగబంధము మాన్న రాఘవా! ” అని కర్తవ్యము నుద్చోధించినోండు.

2. యుద్ధమున (బహస్తు౦డు మరణింప(గో రావణుండే స్పయముగ రణ మున కుద్యుక్తుండగుచుండెను. అప్పుడు మందోదరీ రాజసభ్‌ క్రేతెంచి రావణుని: హితోక్తులతో వారించి రామ పర్మాకమమును జాచిచెప్పీనది- అమూలకమగునీ విషయమునిచట [హయుటలో రచయితకు రామసక్షపాత మెండగలదో వ్య_క్రమగు చున్నది. అంతేకాక మండోదరికిగల ధర్మపక్షపోశమును, సౌశీల్యమునుకూడ వ్య క్తమగుళున్నది. “*రాముం బుణ్యగుణాభీరాము (దిజగ్నదమైకదీగాగురున్‌ సౌమాన్యక్షితినోథుంగా. దలంపవల' దన్నదిం “పళ సిట్టుగరి[ంపరాదని వారించి=

వైళ్సువా్యధ వాజ్మయము శి

*“సమరమునందు శ్యాతవులె చత్తు రనం జన దాత్మవానియున్‌

సమకొను గెల్పుసందియము సన్నుతికెక్కిన సామభేదదా

నము అవియుండ(గా మొదల నాంవవెంట సమస్త ఐంధునా

శమునకు నోర్చి రాజు లిటు సాహసవృత్తి( దొడంగు టొప్పునే 1

(యర్ధ---774) అని పళ్నించి రావణుని ధర్మబుద్ధితో యుద్ధవిముఖుని గావించుటకు యత్నించి నది. శరణాగతవత్సలు/డగు రాముని శరణువేడు మన్నది. ఈ సౌమనస్యము మూలమున గానరాదు.

8. రావణుడు పౌతాళ హోమము చేయుచుండ(గొ నంగదాది వానర వీరుల హోమమును జెజచి, సీత నవమానించినందులకు (పతీకారముగా మందోదరి నీడ్చితెచ్చి రావణునముం దవమానింపగా నామె శ్రీ జాతికే కోభ గూర్చునట్టు రావణుని జ్లీవాట్లు పెట్టినవ. అప్పుడామె (రావణునితో బలుకు సమయమున] రాఘవృని మాహాత్మ్యము నతిళశయించి వర్టించినది.

“*రఘురామున్‌ రణభూమిలో గేలువ(గారాకుంట తథ్యం ఐతం

డఘదూరుండు కడిందివీరు/డు (పభావాఢ్యుండు పూజ్యుండు లో

. లఘనాస్త్ర కమవేది లోకసతత ల్లామార్హసచ్చేన్టితుం

డు ఘన (ప్రాభవ దూరితాసురవరాటో పానుభావుం డిలన్‌. (16895)

మానమదాతిరేక ఘనమక్సరహీనయతీం్యద విస్ఫుర

న్మానసరాజహంసు నసమానుం బవాభవదూరు నూర్జితొ

మానజగ్మత్చపూర్ణ మహిమ స్ఫురణున్‌ హరి నాదిపూరుషన్‌

మానవరాజ రూపధరు మానవమ్మా. తుని.గా( దలంచితే. (1897)

అం యిట్లుగా బోధించిన పిమ్మట శ్రీగామచందున కల్యాణ గుణములను దకావతారస్తుతి మూలమున విపులముగ గీర్హించి తుదకిట్టనిన ది.

• తృతీయ (పకరణము

కసత వేటూరి అనందమూర్తి దశకంక నిన్ను జంప్‌ దళదశమఖరక్ష జెక తత్సరమతియై దశరథసుతుండై పు నైను దశశతకరది!ప్తి శౌరి తథ్యముసుమ్మీ (1౪05)

ఆతని మహానుభావము

లాఠని భుజయుగళమహిమ లా శౌర్యబల

ఖ్యాతులు( డగ వర్ణింపంగ

నాతరమే 'పెక్కులేల నలువకు వశమే. (1906)

వాలి. బొలియించి కిష్క్‌ంధ వానరేర్యదు

గరుణ స్నుగీవుం బట్టంబు గట్టినట్టు

నిన్ను(బొలియించి యీలంక నీతికాలి

యగువిభీషణునకు నిచ్చు నవ్విళుండు. (1918) ఈ ఘట్టమంతయు మధుర మోహనము, జౌచితీ సమంచితముః విష్ణుకథా విభూవ్న్‌ తము (యద్ధ* 1898-1921)

4. ఇట్లే (గంథాంతమున సీతాదేవి'యగ్నిిపవేశమొనర్చి తన శీల సౌభాగ్యమును లోకమునకు చాటునపు డిందాది సకలదేవతలు విచ్చేసి రాముని స్తుతింతురు. అటుపై (బహ్మగావించిన స్తుతిని (పత్యేక ముగా మూలమున ౨0ళ్లోక ముఇకుంటబైగా నున్నదానని భాస్కరరామాయణ కర్త ఆచ్చముగ తెని(గించుకొని నాడు, అందీ పద్యము హృద్యమైనది.

“మేదినీశ్వర! మున్ను మీనంబవై సీవు

వెదకి తెబ్బతివయ్య వేదసమితి(

'గాకుత్‌స్థకులదీప! కమఠంబునీవయి

యమృత మిచ్చితి వేడ్క నమరతతికి ఆం ధసాహిత్యముపై....

వెన్లవా్యధ వాజ్మయము 115 కితిన్ఫదు త్తమ ! నీవు కిటిరూపధరు(డవై ఢరణియెత్తితి సముద్దామళ క్రి నరవరాధిప ! నీవు నరసింహవమూరర్తివై రాక్షసోరస్థృలి వచి ్‌తయ్య వామనత్వంబు ధరియించి వలి నీవు ముజ్జగంబుల చేకొంటి మూ(డడుగుల బరశురాము(డవై భూమిపతులనెల్ట సరవి ముయ్యేడుమాజులు చంపితయ్య. (2896 యుద్ధ) ఆనీవు జగద్దిథముగ మానుషవేషంబు( దాల్చి మహిమోన్నతిమై మానుగ దశముఖు( జంపితి దానవ సేనారి రామ దశరథరామా ! (౨897 యుద్ధ) అటుపై శివుండు (పతృేకముగా గావించినస్తుతి మూలమున లేదు. రచయితకు! గల వైన్టవాభఖిమానము కారణముగ నీస్తుతి యిందు జొప్పింపంణడిన దనవచ్చును, మచ్చున కొకపద్యము. “సురలకు గుండెతల్లడము, కూరులడెందనులోని కొజ్టు: ఖే చరుతతి కంటిలో నలుసు, సాధ్యుంకొంగున నున్నచిచ్చు, భూ సురులకు నెలనాండు మెడ(జుట్టిన పాము మునీం(దకోటిపై బొరి/ ఐడనున్న యాపిడుగు. బొల్బజం (జేసితి వీవు రాఘవా! (యుద్ధ ఎ 2419) ఇట్లు వవాలమునలేని స్తుతి (పసంగములతో నీమహాకావ్యము. తెలు౯గున నుత్తమ చ న్లవకావ్యముగను రసవ్యత్పణంధముగను నావిష్కృత మైనది. తృతీయ (పకరణము

116 వేటూరి ఆనందము- ర్తి ఎజ్జ్బన ౩: రామాయణము

భారతారణ్యపర్వ కేషమును బూరించి హరివంశ నృసింహ పురాణముల

నార్మధీకరించిన చదలువాడ ఎట్జనయే ఆనడుము నొక రాొమాయణమును!గూడ రచించెను. ఎజ్జినవంశమువా(డేయగు చదలవాడ మన్లనగూడ '“వల్మీకభవువచో వై ఖరి రామాయణంబు నాంధ్యపబంధంబు(జే సెోనని యావిషయము నిర్ధారించి నాండు. ' కాని నేటికిని మనపాలిటి కీమహాకావ్యము దుర్లభముగా నున్నది. ఈ ([ంళముపలభ్యమానమైనగాని యందలి సాహితీ సౌరభ మాస్వాద్యముకాజాలదు. కాని కూచిమంచి తిమ్మకవి, గణపవరపు వేంకటకవి (వభృకిలాశజికు లందం దుదాహరించిన యెజ్జనకృత రామాయణ పద్యములను; ఎజ్జన పేరున గానవచ్చిన కొన్ని సంకలన (గంథములందలి పద్యములను, బరిశీలించి, భాస్కర రామా యణాది రామాయణ పద్యకృతులతో సంవదించి, తద్గంభ వై శివ్ఫుమును కీ॥ఫే। [వలాకరళాన్త్రిగా రొకవ్యాసమున పూర్వము వివరించియండిరి. అందు వారిట్టనిం,

““ఎజ్జ్యాపెగ్గడ రామాయణాం(ధీకరణము హరివంశాం[ధీకరణమును బోలి యుండు నన(దగును. ఇప్పుడుపలబ్ధములయిన పద్యములు సంస్కృతానుసారు లుగనున్నవి. ఆయాపద్యములపట్టులను సంస్కృత వాల్మీకి రచనలతోను* తెలు(గు రంగనాథ, భాస్క్‌రరామాయణ రచనాభాగములతోను టోల్చిచూచిన నీయెళ్ట్యాపెగ్గడ పద్యములు సరిగా సంస్కృతానుసారులుగా. నుండుట వ్యక్తమగును.” దాని కీలావణికోదాహృత పద్యమే సాక్యము. నతన

1 _హరినంశపద్యమిది యాధారము.

““నాతమ్ముండు ఘనుండు మల్లర థినీనాథుండు నిన్నాతత

(శ్రీతోడన్‌ సముపేతు(వేసి యెలమిన్‌ చేపట్టి మాకిచ్చుటన్‌

వేతోమోదమెలర్ప రామకథ మున్‌ వెప్పించి యత్యుత్తమ

థ్యాతీంచెందితి నింకనుం దనియ నేం గావ్యామృతాస్వాదనన్‌. ఆం్యధసాహిత్యముపై అంతం

వైష్టవార్యధ వాజ్యయము 117 ““ఇెట్పుకుందో(టల బెంచి శాలిమయ సుక్షేతస్థలుల్‌ నించియ క్క_అలేకుండంగ+ బూగ నాగలలికా కాంళారముల్‌ (పోచి యే _డ్రెఅనంతం గుముదోత్పలా? వనవాటీకోటి. బాటించి పె న్లైలువుల్‌ వొల్చె(. బురంబు నల్దెసల౯ (స్ఫీకాంబు పూర్ణస్థితిన్‌.”

[తిమ్మకవికృత సర్వలక్షణ సారసం్యగహము) మ్మ దాసు (పాచ్యలిభిత పుస్రకళాలలోని సంకీర్ణ పద్యముల తాళవ్యత

(గంథమునం చజ్జనకృతరామాయణ పద్యములుగా నుదాహృతములై న ముప్పది

పద్యములలో “నిను సేవించిన గల్గు మానవులకున్‌ .... శివలింగా సీలకం ఠేశ్వరా!””

అనుపద్యమొకటి యుండుటనుంట్టి ఫ్రీ ాన్త్రిగా రిట్టభ్మిపాయపడినారు. 1“ఎక్టా 1డెగ్గడ నెల్లూరు మండలమందళి గుడ్తూరి నీలకంకేశ్వరస్వామిళక్తుండు. [పోలయ వేమారెడ్డి గారి [ప్రేరణమున నాతండు రామాయణము నా నీలకంఠేశ్వరస్వామి కంకీ తముగా రచించెనేమో! ఈ వద్యము గుడ్డూరి నీలకంతేశ్వరస్వామిస్తుతి సందర్భము లోనిది గావచ్చును!''.

పెని. వేర్కొనిన పద్యములేకాక నింక నెన్నియో వద్యము అేజ్జనవి కా(దగినవి, గు _ర్రింపనం వికాకుండ భాస్కరరామాయణ (పతులలోం (టెక వ్‌ ములుగా నెక్కి సుపరిష్కృతముళలు గాక మ్యుదితములె నవికూడ! ఆవియెల్ల నెజ్జన రచన ముద్ధరింపహబడువఅకు నిప్పటివలెనే చెల్లుబడి పొందగలవు. ఆ పిదప గాని వాని వేర్చాటును, తర్గంథవై శిష్ట్యమును వెల్లడికావు.

నఠ్యవారన : రామాయణము. ఇచే దుర్షభకకీ కవి పళంసలలో మ్మాతమే తెలియవచ్చీన్‌ రామాయణ

రతన మింకొకటి యెజ్ఞన కించుకతర్వాతకాలమున నున్నది. తత్క్భతికర్త

వెలుగోటి వలమంజగు (ఆనపోతకుమార) సింగభూపతికాలము వా(డును శే ఎక్జా_ పెగ్గడ రామాయణము = చూ. తెలు(గుమెలుగులు, తృతీయ (పకరణము

118 వేటూరి ఆనందమూ ర్త 'ఆంధకవిపితామహు'(డనీ "పేరొందిన వాఃడునునగు పినవీరన! నామముగల సత్యనారన- 'మొన్ట = రోమయణము

తెలు(గునాట విశేష్టపబారమును గొంచిన రామాయణములలో మొల్ల: రామాయణముకూడ నొకటి. న్రీబాలపొమగాదులేకాక పండితులును జదివి భయానందింప(దగిన లఘుకావ్యమది, ఏతరద్గ్రంథక ర్త మొల్ల వసించిన కాల మిద మిట్ధముగ తెలియూకున్నను [గ ంథస్థసాక్ష్యములను బట్టీ యామె పెద్దనాదులకు దరువాతి కాలమున నుండి యుండ(దగునని విమర్శకు లూహించుచున్నారు.

ఇది. మూలము ననుసరించిన సంగహరచనమేయ్రైనను, విభీషణుడు మాతృమందిదమునకేగుట, కాలనేమికథ, రావణుని పాతాళహోమము మున్నగు

_ వధికవృ త్తములతో నీలఘు కోవ్యము తెలు(గునాంట వెలసిన పూర్వారామాయణముల

ననుకరించుచు హృద్యమై యున్నది. కాక న్ర్రీ నై జమున నామె కావించిన మరియొక్క లెండు మార్చులుకూడ సహృదయులు మెచ్చ+దగినవే. 'వి!లక్మణా!'యనిమాయా కురంగ మరచి చచ్చిన సందర్భమున లక్ష్మణునితో “జనకరాజ నందన కినిసి వినరానిమాటలం దూలనోడీన మనంబునం గంది కుందుచు శ్రీవ మచం్యదుండేగిన మార్గంబునన చనియె”” నని మ్మాతమే మొల్ల రచించి సీతాదేవిశీల మాఠాసకాకుండ కాపొడీనది. ఈప బ్టింయదక్క్‌ మూలమందును, దానిననుసరించిన యితరకృతు భందునుగూడ తీ_వభాషణముతో విరసముగానే యున్నది. ఇళ్లే మజియొకమార్చు! చూచి రమ్మన(గో లంకకుంబోయిన హనుమంతుడు సీతాదేవితో సంభాన్‌ంచి- 1, రామాయణ కృతీ కృతీయై .

తామెజటయుచు నొంధకవిపీతామహు( డన(గో

... భూమిం బినఖీమన యను

నోమంబున వెలసె సత్యనొారన ఘను(డై. (సింహాసన ద్వా(తిణిక)

1. చూ. థ్రీ ఖంపవల్లి లక్ష్మీరంజనంగారీ (ఆర్య ధసాపాత్యచర్మిత- సం్యగహము]) ఆంధసొహిత్యముమై....

వైష్ణవాయ్యధ వాజ్మయ్‌ము ను “ఇను. డుదయింపక మున్నే వననిధి లంఘించి మనుజవస్తభుకడకున్‌ నిను గొనిపోయెద వీపున జననీ! కూర్చుండు” -మనినాడు. అనిన సంతోషముతోన్‌ -- సీతాదేవి.

• స్రివంతనాండ వగుదువు వీ వెంటనె వత్తునేని నెగడవు కీర్తుల్‌ రావణునికన్న మిక్కిలి భూవరుండే దొంగయం్మడు బుధనుత చరితా॥ (సుందర - 118-1193) అదియునుంగాక రామచేం్యదునిందప్ప నితరుల నంటు దానంగాను గావునే ఫెతో రాదగ'"' దని సమాథానమిచ్చినది. ఈ మార్చుకూడ వృద్యమై రామాయణ ప్మాతలకు వన్నెగూర్చునదే! ఈమె రచనలోనెల్ల నుత్క్సీన్టమైనవాగ మీభాగమే; అందును వాయ నందను,డు రఘునండనునకు వందనం బాచరించి భూమినందనకు వర్షించి ఛెప్పిన పద్యమిది తెలుంగువారి నోట తిరమై నిలచినది, “సిలమేఘచ్భాయంటోలు దేహమువాడు ధవళాఖ్లష్మతనే[ తములవాడు కంబుసన్నిభమైన కంఠంబు గలవా(డు బాగ్లైనయట్టి గుల్ఫ్బృములవా(డు తిన్ననై. కనుపట్టు దీర్చబ లవాండు ఘనమైన దుందుభిస్వనమువా(డు పద్మరేఖలుగల్లు పదయుగంబుల వాడు చక్కని పీన వక్షంబువా(డు తృతీయ [వకరజము

శ20 వేటూరి ఆనందమూ రి కపట మెలు/గని సత్యవాక్యములవాండు. రమణి! రాముండు కభలకణముల వాడు ఇన్నిగుణముల రూపింప నెస(గువాండు వరుస సౌమ్మితి బంగారు వన్నెవాఃడు.” (సుందరకాండ - 102-ప) ఇట్టి మహనీయమైన రచనతో నీ మొల్సరామాయణము. తెలుగువారి హృదయములకు హత్తుకొని పోయినది! రామాయణము = ద్విసద కృతులు రంగనాథ రామాయణము . రామాయణ ద్వివదకృతులలో రంగనాథ రామాయణము మొట్టమొదటిది. ఆంతేకాక తరువాతి వైష్ణవ ద్విపద మహాకావ్యములకు మార్గదర్శకమై మతావేళ ముడుకెత్రీంచు రసరచనమది. ఏతద్గ౦ంథకర్త వర్ధమాన పుర పొంతపాలకుండగు గోనబుద్ధి భూపతీ యని గ౦ంథస్థపీఠకయందున్నది. కాని ఆనూచానముగ వచ్చు చున్న తన్నామ _హోస్టిని బట్టియు, సన్నిహితకాలపు కర్ణాటక కవిపుంగవుల కథనమును పురస్కరించుకొనియు, (పాచీనకావ్య లక్షణళాస్త్రకవిచర్మితాది పరి జ్ఞానముగోల్పుటలో విమర్శకులకు( బీతృతుల్యులయిన లక్షణ్యగంథక ర్త ్లలుదా హరించిన యధోరముల నోధారపజచుకోనియు, రంగనాథ కవికృత (గంథాంతర స్థాధారముల నూతగా(గోనియు! దత్కర్త బుద్ధభూపతికాక వైష్టవోత్తము(డ్లై న రోంగనొథభు(డు కొాదగునని కోందలు విమర్‌ కు! లభిప్రాయవడుచున్నారు. రంగనాళరామాయణక ర్త కూడ సమకాలిక వీరశై వమహాకవియగు పాల్కురికి సోమనాథుని వలెనే మతఠ్యపచారమునక్షై కావ్యరచనకు(గడంగినట్టు కానించును. చంగనాథరామాయణమునందలి వై వవ (పధానములగు నవాల్మీకరచనలే కాక యందలి రచనారీతియు నిట్టు తలచుటకు హేతువు. న కపట స కు

1. చూ. కీ.శే. వేటూరి (వలాకరళాన్త్రగారి వ్యాసము = రంగనాథరామాయణము _ సింహావలోశ నము, ఆం ధసాహిత్యముపై.... -

వైన్టవాయ్యధ వాబ్బయము [ఏ1 వెషవ రచన - అమూలకములు ఒలు -.... తెలుగుదేశమున (పచారముగాంచిన రామాయణ గాథలలో మూలమున లేని వింళకథలిన్ని యో. పూర్వమే (పవేశించినట్టున్న వి. అబ్టెవానినెల్ల (గంథస్థము కావించి తన మతదృష్టి కనుకూలముగవానికి సాహిక్యత సన్యుగహించిన విళ్యొతి రంగనాథునకే దక్కిన దనవలెను. అటుపై పంళక్కి భాస్కర (పళ్ఫ్ళతి రామా యణకవుభందరును వానినే యనుసరించి యంతతి యళలతి మార్పులను గావించు కొరిక. భాస్కర రామాయణమకు శీర్షిక కింద | పహ్తైవింపబడిన అవాల్మీకరచన అగు జంబుమాలికథ, రాము(డు మంధరను తన్నుట, విలీషణు(డు మాతృమంది రమునకేగుట, నారదాగమనము? మందోదరి హితము, కాలనేమికథ మండోదరి రాఘపు మాహాత్మ్యము నుగ్గడించుట మున్నగువానితోబాటు కైకసి హితము? రావణు(డు రాముని విద్యాకాశలమును గొనియాడుట, ఆతికాయు౧ మూ ర్తభాషణము మున్నగు నధికాంశములుగూడ నిందున్నది. ౧ కైక సి హితము. రాఘవుండు సువేళ్ళాదికేగిన వృత్తాంకమును విన్నపిదప రావణుండొక నాండు కొలువున్న వేళ నక్కొాలువులోపలికి కనశల్లి కైకసి వచ్చి తనయునకు హితమును బోధించును. “బ్బళ్ళల రక్షింవ నసుకు శిక్షింప = ధరమీన కమఠభూదార మనుష్య హరివటు రామ రామాది రూపములు- ధరియించుచుండనా దానవాంతకు(డు ఆవినాాయణుం డాతని మహిమంఫేదించి చెప్ప నభేద్య మెవ్వరికి.” (రం. రా. యుద్ధ = పుట = ౩౭౦) కావున తెలివి దెచ్చుకొని “థై ర్యభూషణుని సంతతసుభాషణుసి-నార్యహాషణు డైన యావిఖీషణుని బరగ అంకారాజ్యుపట్టంణు గట్టి - శరణనుమా రామ జననాధు( టోయి శరణన్న నెటువండి క్యతువున్నైన = గరుణతోంగాచు నక్కి. గాచురీతి.” (పుట = 88౧) . తృతీయ (వకరణము

19వ వేటూరి ఆనందమూ ర్రి ఆని హితము జెప్పినది. కాని రావణు+డు వినివాండుకాండు. తల్లి రోసి సభను బాసి పోయినవి. ఈపట్టున నీ సంభాషణము వూలమున గానరాదు, భాస్కరారామా యణము దీనిననుసరించలేదు. కాని ౦౮ కథాంశమున కాధారమనందగిన విషయము మ్యాతము మూలమున సరమసీతకు. జెప్పినట్టున్నది. కాని యది చాలసంకుచితము. ఈ పట్టున (ఐదర్శింప(బడిన వై స్టవాభిమానముతోబాటు రంగనాథునకు త్రీ పాతల జ్మితించుటలో(గల (శద్ధపైతము వ్య క్రమగుచున్నది. తి. వానరులు లంకను విధ్వంసమొనప్పటకు౧బూర్వుము రాముడు రావణుని చామంాదులపై నస్త్మ్వపయోగము చేయంగా. నాతని ధనుర్విద్యాకౌశలమును రావణుడు =

“నల్లవో రఘురామ నయనాఖభిరామ = విల్ణువిద్యగురువ వీరావతార

కరశర లాఘవ [కమకళానిపుణ - స్ఫురదురుచాపస ంశోషిత కృపణ” ఇత్యాదిగా (బశంసించును. అపుడు మంతులు “*పగవాని నీలీతిఐంతంబు విడిచి, పొగడుదురే దైత్యపుంగవయిట్లు?” అని (పళ్నింపగా ''రామభూవరునితో సురలు హరిహర బహ్మాదులై న నెంతయును సాటియే ూమూ,డు జగముల యందు - మేటి శూరులపెంప్పు మెచ్చంగవలదె”' అని రావణు(డు సమాధాన మిచ్చును. ఇందు రామచందుని యసాధారణ పరాక్రమమును రావణునకు విద్యయందుగల గౌరవమును వ్యక్తమగుచున్నవి.. రచనలో నిట్టిపట్టులందు రంగనాథభునకవ్య క్త్రము నుండి రామపక్షపాతమిభ్ర బవార్గత మగుచుండును. ఇదియు భాస్కృరరామాయణ మున గౌనరాదు. ౩. ఇర్యదజిత్తు రాఘవులనాగపాళశబద్ధులనుగావించినఘట్టష. ననున్న నారదాగమన వృత్తాంతమమూలకమని పూర్వమే తెలిసికొంటిమి. అప్పటి నారదుని రూపము రంగనాథ రామాయణమున నిట్టావిష్క్టృతమైనది. “*అనునంత సూర్య్మసహ్మస సయాపం -డననొప్పి కృష్ణ మృగానజిం బమర మెకబ(గులుగల చ్యధమేఘంబు(బోలె- నెజయుపింగళజటానిచయంబు వెలుగ ఆర్యధసొహిత్యముపై....

వైన్లవారధ వాషయము 128 బొనరనుదుట నూర్చ్వపుం| డంబు వెట్టి తనరంగ గౌపీన దండముల్‌. దాల్చి రమణమై నొప్పు నారాయణమంగత-- దముమలమై తనవీణజయందొప్ప (మోయ! దనతోడి యోగీంద్రతతి నాకసమువ-నునిచి, చిత్తంబు నుల్హాస మొదవ, ఐరమయోగీం(దు డు పరత త్త్వవేది పరమ-పావనమూ్హి పరమనై ష్టవృండు నారదు(. డాంామనరనాథుకడకు-”

(పుట ౪౧౪) వచ్చెను. ఈ వర్ణనము భాస్కర రామాయణసున గానరాదు, ఇందు ఊర్థ్య పుర్యడము విషయము గమంంపదగినడి. ఇది వైష్టవాభిమానపూరితరచన.

ఈ పట్టున నవతారస్తుతి భాస్కృరరామాయణమున నధికముగాగలదుకాని యిందులేదు, ఇల్లే రావణుని (ప్రథమ యుద్ధ సందర్భమున మందోదరి గావించిన సితోపదేశమునందుకూడ శ్రీరాముండాదినాయ ణు/డనిరంగనాథరామాయణక ర్త యనినాండు. ౪. హనుమదాదులు (త్రశిరఖ్యపభృళులను దునుమాడిన పిదప అతికాయుడు రణ మున కురికెను. ఊరికి ,మృగముల(దోలెడుమృగపతిమాడ్కి- నతికాయు( డగచరా వళి దోలి, పారెడి కపులంగూల్చక రాముని సమీపించి ''పగతోడి భక్తి నప్పరమేళు వలన దగముక్తి గందునెంతయు” నని తలంచి = నిగమార్థముల రామునికి నతికాయు( డగలని తెగువమై ఇట్లు బీరములు పల్కెను.

“రామ యీసమరధరాస్థలిలోన- నీమగ(టిమింజూపు నిక్కంటు నాకు ంతటివా(డవో ఊువ్వరు నిన్ను-= నింతటివాండవని యెజు(గరెన్న డును” న! |! న! “డేను సీ మగతనం చెయయ చేముందుహానాఖిమానముల్‌ మరి నీకుంగలవ? గణతింప నన్నె జుంగవుగాక నీవు-గుణహినులకు సత్త్వగుణ మెందు(గలదు? ఏజాలిగలవా(డ వేమిజెప్పెడిది-౮ జకులాచారరతు(డవే నీవు అనఘ తాపస మానసాటవృల్‌ దూరు=నను,జేం పోరాడ నాయడు గావు తృతీయ |పకరణము

[లక వేటూరి ఆనందమూూలర్తి గొనకొని చేద్యాది గుహలలోనుండు--ననుజేరి పోరాఢ నా యాడు గావు సనకాది మునియోగి జలధులు సొౌరుము=-నశుజేరి పోరాడ నాయీడుగావు.'

ఖీ ణి వ “దిక్కెవ్వరును లేక తిరిగెడు నీకు-దిక్కయ్యె నిప్పుడీ దినకరాత్మజుండు ఎక్కడ గురు(డని యెలు(గని నీకు-అక్కట గురుడు విళ్వామి[తుండయ్యె నొకదేశమును లేక యుండెడు నీకు-నకలంకమగు నయోధ్యాదేశమయ్యె. నివి నీకు! బెద్దగా నిచ్చలోనుబ్చి -తివురకు నీవింక ధృతిపెంపు(దూలి చలియించి మీనమై 'సకలవారిధులు-సౌలవకచొచ్చిన(జొత్తుగా'కేమి తలపు నీమీదిది తప్పదునాకు(--ఐలుకులేటికి నిన్ను(ఐస్రైద వెదకి నలువాంద(గూర్మమై నగము కిందికిని-సాలవకచొచ్చి నం జొత్తుగాకేమి తలంపు నీ మీదిది తప్పదు నాు--బలుకులేటికి నిన్ను(బథ్లైద వెదకి”

ఫి వ _ న “*యచ్చెరువై న రణ్యాంబుధిలోన(=చెచ్చెర నిన్ను మోచియు దేలియాడ బరికింప నఐ వటప్మ్యతంబుగాదు-కరము ఫీషణము నొ కంకప్యతంబు దురమున నను నీకు. దొడరంగరాదు-వరగర్వమున నెందు వాలినవాండ?” వని అతికాయుండు ఘనగర్వమున బలికెను. ఈ ఘట్టమంతయు నమూల కము. వ్యంగ్య వదానము. ధ్వనిమయము. వైన్టవమత (పతిపాదనమే రంగ నాథుగ యుద్దేోమన్నట్టిపట్టున్న వి. “యథా వైరానుబంధేన మర్త్య _స్రన్మయతా మియాత్‌ నతథా భక్తిము గేన ఇతి మే నిశ్చితామతా'' (భాగవతము ౭-౧-౨౬) ఆగి భాగవతమున నొరదాదులు వివరించినవిధముగా పధతోడి భక్తితో ముక్తి గాంచనెంచిన ఆకతికాయు-డును బరమేశ్వరాన్ముగహమునకు! బాాతుడేకదా, “యేనకేశాప్పుపవాయేన” ఆనుపచేవ నకండి యుపాయమున విధిదర్శితుండై నాండు. ఇక “నెంతఎవాండవో-మానాఖిమానపుల్‌ మఖి నీకుగలవె-ఏజాతిగలవా(డవు- వేద్నాది గుహలలోనుండు-వారంలోపలంటోయి వ _ర్తింతుగాక-ఒంవికాడవె దిక్కెవ్వరునులేక -ఎక్కడ గురుండు" మున్నగువాక్కు లర్థయు_క్రిగలవి. ఆం్యధసాహిత్యముపై...,

వైష్టవాంధ వాబ్బయము 185

1. రావణుడు పాతాాహోమముచేయునపుడు దానిని కపిపుంగవులు బరచితి. ఆంగదు(డు విజృంభించి యల్లకల్లోలము(గావించి మందోదరిని రావణునొద్ద కీడ్చు కొని వచ్చును. అపుడు రావణుని యయోమయస్థితికి మందలించుచు మందోదరి రాఘవు మహాత్మ్యము నెన్నును, ““నీ వొక్కడవె యేల నెజసి రాఘవుని=దేవాసురులకై నం దీరదు గెలువ నీమది రాజుగా నిర్ణయింపకుము-రామచం దుండు పురాణపూరుషు(డు ఆ మేటి తొల్లి మత్సావతారమున- సోమకు సర్జించి సుతు లుద్రరంచ - ఘనమంధ శ్ర లంబు/(/గమఠమై యత(డు-దనవీపు గుదురుగా ధరియించెం దొల్లి భూమివరాహమై పొలుపొంద నెత్తీ-రాము(డు మున్ను హిరణ్యాక్షు జంపె నతడు నృసింహు.డై యలుకతో దొల్రి=పతితు దైత్యునిజంపీ (వహ్లాదు గాచె నలిగి యాతడు వామనావతారమున-బరలి నర్జియై వేడి ఐంధించెం దొల్లి జమదగ్ని రాముడ్హై జన్మించి తొల్లి--విమలశౌర్యుని గార్తవీర్యునిజంపె ఏకమై. జేకొన్న విశ్వమంతయును-నాకళ్యపబ-హ్మ కర్టితో నిచ్చె దనస త్ర్ర్వ్రమంతయు( దలకొనవచ్చి-నినుజంప నిప్పుడు నిష్ట్ణతోంబూని దిశల( దేజంబులు దీపింప మెజసి -దళర థేశ్వరునకుః దనయు?2ై. పుద్దొ.... (యుద్ధ-౫౯౦-౯౧ పుటలు) ఈఘట్టముకూడ నమూంకమే. కాని యిది సర్యగహము. దీనినే థాస్క రాదులు యథేదృముగ( బెంచుకొని తమకుంగల రామపక్షపాతనును జాటుకొనిరి. ఈపట్టునమాతమేకాదు-ఇల్లే సందర్భపడినపుడెల్ల రంగనాథరామాయణ కర్త స్వతంగతించి, రామపక్షృపాతిలై పలువృరిచేత రావణుని మందలింపించి, రాఘవుని కీర్తించుకొనెను. అంతేకాదు రంగనాథుని యావేశమున రావణుండే ఒక్కొ-కతరి బేలయైపోవుచుండును-ఇది యెల్ల రచయితకుగల రామకథా (పపంచ నాఖినివేళమునే తెల్లము సేయుచుండును. తృతీయ (పకరణము

126 వేటూరి ఆనందమూ" ర్తి ఇట్టు మూలమున లేని వింతకథలతో మార్పులతో చేర్పులతో నై స్టవాదిక్య

మును సూచించు రంగనాథుని రామాయణమొక యుత్క్బృస్టవ్రష్టవ ద్విపద కావ్య

మని చప్పవచ్చును.

అన్నమాచార్య రొమాయణము...

తాళ్లపాక అన్నమాబార్యులు కూడ నవముగా నొక రామాయణమను రచించినట్లు తెలియనచ్చుచున్నది.

(చూ. అన్న మాచార్యచర్మిత పుట ౪౬)

“సారస న్మేతుపై సంకీర్తనములు

సరసత్వమున(. దాళ సముఖముల్‌ గాగ

పరమతం్మతములు ముప్పది రెండువేలు

(వవిమల ద్విపద (ప్రబంధరూపమున

నవముగా రొామాయణము....

[వతిలేని నానా పబంధముల్‌ చేసి”

ఈ రామాయణమును నవముగా రచించననుట ద్విపద రచన మంతకు ముంచింకొకటి కలదని సూచించుటకు(గాబోలును : ఈతని రామాయణ రచనము నే,డు గొనరాకపోయినప్పటికిని రామాయణకథా (ప్రస _క్తములగు సంకీ ర్తనములీతని వనేకములున్నవి. అన్నమాచార్య రచనలన్నియు. వేంకటేశ్యరునికే యంకితము లగుటనుబట్టి యిదియు నా దై వమునకే యంకితమైయుండునని భావింపవచ్చును.

ఈ రామాయణమునుద్ధరించుట తెలుగువారి పనియైయున్నది. (దీనిని గూర్చిన చర్చ తాళ్లపాకవారి కృతులను గూర్చిన నాాగ్రంథమున చూడనగును.)

అయ్యలరాజు రామభదకవి అ రామాఖభ్యుదయము.

[పబంధయుగాంశమున వెలసిన రామాయణ చంపూకావ్యములలో నీ రామాభ్యుదయము [పళ స్తమైనదని చెప్పవచ్చును. తత్క_ర్త ఆయ్యలరాజు రామ ఆరయ్యధసాహీత్యముపై ం604

వై ష్టవాంధ్ర వొజ్యయము 1921 భ(దకవి కృష్ణదేవరాయని అష్ట దిగ్గజ కవులలో నొక్కండను (పతీతి లోకమున గలదు. రాయలే స్వయముగ్‌ నీ కవిని సక లకథాసార సం్యగవమును రచింపగోరి నట్టుగా తద్ద్రుంథ పీఠికా భాగము నుదాహరించి ణీ వీరేశలింగము. పంతులుగారు [వాసీయున్నారు. ఆ (గంథమిప్పుడు లభ్యముకాకున్నను వారుదాహరించిన పీ్రికొ భొగమునుబట్లి యాతడు రాయలకాలమున నుండినవాఃడుగా భావింపవచ్చును. రామభళ(ద్రకవి రచించిన (గంథములలో నేండు మనకు లభ్యమైనది రామాభ్యుదయ మొక్కటే. దీని నీతండు గొబ్బూరి నరసరాజున కంకితమిచ్చెను. ఆరవీటి శీ రొంగరాజునకు డౌహ్నితుండునుః రామరాయలకు మేనల్టుండును నగు నీ గొబ్బూరి నరసరాజు గొప్ప వైష్టవభకక్తికలవాడు, ఈతండు “ఖోజనపల్లి నారాయణాచార్య క్రై ంకర్యపరాయణు/ డట, ఈ కృతిపతి మా[తమేకాదు కృతిక ర్తయగు రామభళ్యద కవియు వైష్ణవాఖిమానముగలవా(డే. (గంథావతారికలో నిట్లు ప్పుకొనినాండు. పరవస్తు వంళరత్నా కర కౌస్తుభమణి (ప్రభావ ఖనియయి నాకుం బరమ గురువయిన ముమ్మడి వరదాచార్యాంఘి వనజ వందారు(డనై. ౧=౧౧ ఇ(క కృతివిషయము రామాయణమునకు సంబంధించినది. కనుక నీకృతిని గూర్చికూడ స్ఫూలముగనిట (పశంసింపఃదగును, [గ్రంథారంభముననే యాతడు వేంకటనగాధ్యవ్షుని అలమేలు మంగను, విష్ణు పంచాయరధిని, అనంతుని, పుల్లు రాయని, ఆంజనేయుని, వ్మేతపాణిని, సరస్వతిని, స్తుతించుచు కృతిపతికి ఆశీస్సు లందించెను. “దాళరథీద్ధక థాసుధా చమత్క్బృత కృతి రామభ్యద ! చెవికిం జవి కొల్పు భవత్కవిత్వముల్‌' అని కృతిపతి రామాయణ కథను విన గుతూహలపడి యర్థింపగా ధామభ(దకవి యీ రామాభ్యుదయరచన గావించెను. రామాభ్యుదయమునందలి యుతివృ తము (వభ్యాతమే మైనను దాని నీకవి (వబంధరీతి ననుసరించి కావలసిన కథావిషయమును మ్మాతమే సంగహించి కొలది కొలది మార్పులతో [కొత్త కూర్చులతో నష్టాదళ వర్ణనలతో నెంచి యెనె తృతీయ (పకరణము

1లిర్ర వేటూరి ఆనందమూ ర్తి మివ ఆశ్వాసముల మ్మిశేరివృ త్తముగల [పబంధముగా పరివ్కరించుకొనినాః డనవచ్చును. ఈతడు రామాయణవపహాలమునందలి ఆర ణు యుద్ధకాండ క్‌థ్రాభాగ ములను సంయ్యగహపణచెను. శబరి వృత్తాంతము, సీతాదేవి ఆగ్ని [వవేశము మున్నగు కథాంళముంను విడనాడెను. కాని తన (పబంధరచన కఠనుకూలముగా వూలమునందు క్లుప్తముగానున్న కథావిషయములను గొన్నిటిని బెంచి పెద్దచేసి రచించెను. కావ్యారంభమందే దశరథ శాపవృత్తాంతమున కీఠవి (పాముఖ్య మిచ్చి రచించెను. ఆందే సందర్భము కల్పించుకొని దశరథుని వనవిహార వర్ణ నము; జల్మకీడావర్దనము మున్నగు నంశములను రామభదుండు స్వతంతించి రచించెను. ము+లమునందువలెకాక రాముండే శూర్చునఖ ముక్కుజెవులు కోసినట్లు రామభ్యదుండిందు వర్ణించను = ౧. ఇట్లు మార్పులను గూర్పులను గావించినను రామాయణమునందలి (పథాన కథాభాగమును విడువకుండ నీకవి కథావిషయము నతివేగముగ( జెప్పుకొనిపోయెను. కొన్నిటిని సూచనామా_తమున విడిచిపుచ్చెను. _ కొని సందర్భమును బురస్కరించుకొని వలసినచోటమా[తము వర్ణనములను బెంచుకొని రచన నాలంకారికముగ దీర్చుకొనెను. బాలలను ౧. పద్మ పురాణాంతర్గతమగు రామకథయం దీవృత్తాంత మిత్లేయన్నది. చూ, మడికిసింగన పద్మపురాణము. “ ఆక్కాకుళ్ధ్స కులాధిపు( డక్కజముగ దాపునున్న యడిదముగొని యా రక్కసి యొజలంగ నొక్కట ముక్కును గర్జములు మొబ్టమొదలికి, (దెంచెన్‌” ౮ - ౧౪౨ చూ, పద్మపురాణమూలము “ఇత్యుక్త్వా రాషసీ సీతాం గృహీతు మువసర్పితా లాం రామః ఖడ్గముద్యమ్య కర్ణా నాసాం (వచిచ్చిదే” థీ పద్మ పురాణే గ త్తరఖండే అష్టచత్వారింశోధ్యాయః వా ఖా ఆం్యధసాహిత, గముపైంం

వైష్ణవార్యధ వాజ్యయము 120 ఆతని కావ్యములోని కథాగమన వేగమునకును ఆలంకారిక రచనా చమ త్క్యారములకును ఈ కించి యువాహరఠరణముల జూపవచ్చును. లం అహల్యాశాపవిమోచన ఘట్టము “ఇఉనపాలసుతుల( దోడ్కొని జనపదరంజన పద పచారుండ్రై పా వన వనభూములు గనుగొని చని యకపదా_ళమంబు చక్కి- న్నిలిచెన్‌. రఘుకులేర్యద [పనూతియౌవన విఘాతి రాతషసారాతి చరణ నీరజము రజము రాతిరుచిరాతిరూప విభమగుణోత్క రాతి రోహిత విఖ్యాతి నాతింవేసె రాచందము గలరాముండు రాచందము మానె దపసీ రాచానకు నౌ రా చతుకాస్యోపాస్య ట్రీ చతురపడాంబు జాణు రేణు వ్యాప్పీన్‌. శిల. జిగురుంబోడియై యుల్లసిల నొనర్చి యెత్తుపోయిన గౌతము నిల్లు నిలిపె నడుగు కెందమ్మి కమ్మపుప్పొడిన యింక నేమని నుతింపవచ్చు (శ్రీరాముమహిమ. ఆ నళినాప్రవంశమణి యచ్చట గౌతమ సంయమీందస న్మానము గాంచి యమ్మని జన పభ వీడ్కొనిపోయి గొధిపు (తానుగు2ై నదీనదన గాదులుదాంటి జయేందిరా వళా లానము€ జేరవచ్చె మిథలానగరంబు( గరంబువేడుకన్‌ ” (౪= ౫౩ నుండి ౫౮) తృకీయ (ప్రకరణము

180 వేటూరి ఆనందమూ ర్రి లిం పట్టాభిషేక భంగఘట్టము రాముం ఐట్టము గట్టగా దొడరువార్తల్‌ సుచ్చినం గ్రైకయీా నామ స్తీ పతిపూర్వుద త్తవర విఘ్నం బాచరింపన్‌ సతీ సౌమ్మిితుల్‌ దను€ గొల్వ గానలకు( గౌసల్యా దశస్యందనా జ్ఞామాతంబు ధరించి యామిహిరవంశస్వామి యేంగెన్‌ ధృతిన్‌ (1౫-౨౩) ఈ. ప్యుత వియోగమున దశరథుడు పొగిలిన ఘట్టము- “*హాయను గాథినందన మఖారినిశాటమదాపహారి బా హాయను (గౌవజీవదపదాంబురుహా యను -” హా సుకుమార! వి రఘుకులాంబురిపూర్ణసుధామయూఖ హా భూసురపూజ్య యాడు చెడ్తుబుద్ధులు విన్నఫలంబు నేడు నిన్‌ = బాసీతి *--- “కానక కన్న సంతానంబుగొవున( గానకకన్న సంతానమయ్యు నరయ గో[తనిధానమై తోయ గావున నరయ గో_తనిధాన మయ్యె నేడు చ్విజకులాదరణ వరిష్టుండు గావున ద్విజకులాదరణ వర్థిష్ణుండయ్య కటకటా దాశరథి సముత్కటకరీం్యద కటకలిత దానధారార్హ్ర కటకమార్గ గామి యెట్లు చరించు నుత్కటకరీంద కటకలిత దానధారార్డ్భు కటక తటులొో .... (౫,--౧౦, - ౧౨) ఈ రీతిని కబ్దార్భాలంకోరములను గుప్పిగుప్పి కథను వేగముగ నడిపినను రామభ్మదుని రచన రసౌచిత్యమున కుంటుపడలేదనియే బెప్పవతెను . కథా కథన ఆం ధసాహిత్యముపై *890

వైష్టవాయ్యధ వాజ్యయము 18] మున నీకవికి రామపక్షపాత మతిమా[తముగనున్నది. రణరంగమున_ చారులు రామమూర్తిని రావణునకు జూపుఘట్టమున గవి యవకాశము గల్పించుకొనెను.

“= ఇందుశతంబు నేలుమొగ మితుగరాసనకోటి నీను చ

క్కందనమున్‌ దనర్చు తొలుకారుమొగుల్‌ జిగిమేనివాండు లం

కం దెరలించు చూడి. గినుకం దనువాన్వయ మొక్క గుక్క (మిం

గందమకించు మించువిలుకా డలరాముండు చూడు రావణా” ....

మునుగాంచెం (గతు వం్యఘిధూ? శిల గంబ్బ్యుగీవ( గావించె శం

భునివిల్‌ (దుంచె వరించె సీత భృగురాముంగెల్బె, గూల్చెన్‌ ఖరున్‌

దునిమెన్‌ మాయమెకంబు నేలె రవిప్వుతున్‌ వాలి. దూలించెన

వ్వనిథింగ థై, విఖీషణున్‌ నిలిపె నైవ్వాకుండు సామాన్యుండే. . చిలటుత్యప్రాయంబువా+డు పసిండిచాయ

మేనుగలవాండు విలుకాం[డమేటివా/డు

వీరరస మ్‌ట్టిరూపమై వెలయువాండు

రాముతమ్ము( డయావా(డు రాక్షసేంద ౭ ౧౯౮ = ఎ౨ంం

రామభ్యదుని పకపాతమున రావణుని బాళులు “రిపుహిత (పచారులు దుష్టైచారులు కువిచారు'' లయిపోయినారు. సమయము చిక్కినపుడెల్ల “రఘు పీరుండు కరుణాపరుం"డనియు*చూ డ్లికిన్‌ వేడుకగొల్పరే వినిన వీనులవిందులుగావె తత్కథల్‌” అనియు గని భావించి యానండించును. విభీషణుని వలె “వాకు నింక వేటొక్క-.రుం డెవ్వండు శరణ్యుండు' అని తలపోసి

** శ్రీరఘువీరు నుదారుని భవ్వ్యుని సేవ్యుని మాదృగనన్యగత

(కూర దళాపహృతి (వతధారుని ఘోరవనాటన బీరజటా

భారుని ధీరుని గారణజన్ముని భావనమన్ముని భూనుతుసిన్‌

ద్వార సమాగతు నున్నతిగొల్చెద ధన్యత నిల్చెద విత్యుఃడ నై '(7-81) ఆనుకొని ఆనంద తాండవమాడును.

తృతీయ (పకరణము

18 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి

రాముని వీరరసమూ ర్తిగా చితించినవ్లే రామభ(దకవి యూ (ప్రబంధమున వీరమునే అంగిరసముగా జేసి ర్మౌదాకృుత ళశృంగారముల నంగరసములుగా( బోషించుకొనినా(డు._ఇబ్ర్‌రామాభ్యుదయమును రామభదకవి రసమయముగా+ బోషించి రామకథను పట్టాభిషేకముతో మంగళాంతముగావించినాండు.

ఇందలి యాశ్యాసాంత గద్య యిట్లున్నది. “ఇది (శ్రీమదొంటిమెట్ట రఘువీర శతకనిర్మాణ కర్మఠ జగదేకఖ్యాతి ధుర్యాయ్యలరాజు తిప్పయ మనీషి పర్వతాఖి ధాన పౌతాక్కయార్య ప్యుత పరిశీలిత సమిద్ధరామానుజమత సిద్ధాంత మర్మ ముమ్మడివరదాచార్య కటాక్ష వీషాప్మాత హృదయ పద్మాధిష్టిత ఫ్రీరామభ్యద ' రామభ్మద కవ్యిపణీతంబై న రామాభ్యుదయ మహ్మాపబంధ ంబునందు సర్వంబును"

ఇందలి వాక్శనిర్మాణమునుబట్టి కొంద అీకవి రఘువీర శతకము నొక దానిని రచించియుండినట్లు చెప్పుదురు. కాని యాకృ్ఫతి మనకు లభ్యముకాకున్నవె. రంగరాట్ఫందాది [గ్రంథములలో “పు_ల్లేటి రామభ్యదుని రఘువీర శతకమునందు' అని లక్ష్యము లుదాహరింపంబడిన వి. ““రామభ దుండు కూడ మజతియుక రఘువీర శతకమునిర్మించెనో, పై రామాభ్యుదయ గద్యమే తల్లాక్షణికుం గూడ ఒెర పెబ్టెనో తెలియదు.” అని శ్రీ వంగూరి సుబ్బారావుగా రీవిషయమై (వాసి యున్నారు -1 ౧. చూ. శతక కవుల చర్మితము పు ౧౦౬ ౧౬౨౪ (పకటితము. రామా భ్యుదయ గద్యమునందళి వాక్యము నన్వయించి '“శతకనిర్మాణ కర్మఠ విశేషణము తాతగారి కే చెందనని తలంచెదముగాక” అని శ్రీ సుబ్బారావుగారు (వాయుట సబబుగానే యున్నది, రఘువీరళతకనిర్మాత రామభ్యదుని తాతయగు తిప్పయ మనీషి యను విషయమును (కీడాభిరామపీఠికా పద్యమొకటి సమళ్థించ చున్నదన కూడ వారం దుదాహరించినారు. కనుక తిప్పయ కవియ ఆ రఘువీర శతక కర్త యనవచ్చును. రామభ్యదుండు కూడ నింకొక్క శ తఠము నా పేరుతోనే రచించియ నుండవచ్చును. రెండును నేడలభ్యములు. ఆంధసాహపిత్యముపై....

వైవ్టవారధ వాజ్బ్యయము 188 ఏమైనను రామధ్యదుని వంళమువారు కడప మండంమందలి ఒంటిమెట్టను నివాసముగా జేసికొన్నవా రగుటచేత కావచ్చును; వారుతొలినుండియు, రామ భక్తులు. రామభ్యదుని రామాభ్యుదయ మిని రామభక్తి (వతిపౌదకమగు నొక చక్కని పబంధము, భాగవతము భారత రామాయణముల యనంతరము ఆం[ధ వాజ్యయమున (ఐబథ్యాతి గాంచి సహృదయవర్ములను రసానందమున భక్తుత్సాహములతో నురూ%తలూగిం చిన వైష్ణవ పురాణము శ్రీ మద్భాగవతము. వ్యాస విరచిత మగు నీ భాగవత పుణము పైన్ల్నవ మశతదత్త్యమునకు బట్టుగొమ్మ యనవచ్చును. భారతీయ సాహిరీవనమున గల్బవృతమై వెలసిన ౦౮ త_త్త్య(గంథము నాం్యధగేశమున బదు నేనవ శతాబ్ది తొలి పాదమున నోరుగల్లువాసియైన బమ్మెర పోతనానూత్యు,డాం ధీక రించి, నిస్సృపళ(డై, నరస్తుతి విముఖుండ్తై విష్ట్రవతారమగు శ్రీరామచందునికే యంకితము గావించినాండు. మనఃపవృత్తియం దద్వైతి మైనప్పటికిని మత విశ్వాసమున భక్తిమార్గమున కే _పాధాన్మమిచ్చి, తత్పోషకమ:గా నా పురాణము నొక రసవత్పిబంధముగా నిజంధించి యాం[ధరసికవర్యుల హృదయకే[తము అందు భక్తిరసధారలను బారించి చివ్యమోత సస్యములను బండించినాండడు ఆ మీదనే భాగవతము తెలుగువారికి సుపరిచితమై నరనరమున జీర్ణించుకొని, వారి సంస్కృతికి. (ఐబల్యేకత నాపాదించినవి. దాని మహతత్తము నెరిగికొనియే ఆంధు?లు పొంగిపొర్లి యాడిపాడి తరించినారు. తతృలితముగనే భాగవత (గంథ మాంధమున చంపూ రూపమునను, వచన రూపమునను, ద్విపద రూపమునను, గేయ రూపమునను, సంగహముగను, విసృతముగను పలువిధముల వెలసి యాంగధ్రజాతి చరితయం దంతర్తినమై హోయినది.. దినినిబట్టియే ఆ (గ్రంథ వైశిష్యుము నెరుగ నగును, భారత హరివంశాదులలో గోచరించిన థ్రీకృన్లుని యవతార మహత్త్యాదికమే యిందలి యితివృత్తము. దానినే పోతన యభినివేశ ముతో జంపూ రూపమున నాం్మధికరించినాండు. తృతీయ (పకరణము

184 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి పోఠతన-భాగవతము

“లలిత స్కంధము గృష్టమూలము శుకాలాపాభిరామంయబు మం

జులికా కోభితమున్‌ సువర్ణ సుమనస్సుజ్జేయమున్‌ సుందరో

జ్ఞ్యల వృత్తంబు మహా ఫలంబు విమల వ్యాసాలవాలంబున్సై

వెలయున్‌ భాగవతాఖ్య కల్చతరు వుర్విన్‌ స ద్ధిజ (శేయమై”

(భాగ. (ప. 29) అనినాండు పోతన. జననంబున్‌ సఫలంబుచేసికొని, పునర్జన్మంబు లేకుండ నొన రించుకొనుటకే ఆతడు రామభ్మదునిపై భారమిడి వేరొండు గాభ పలుకక భాగవత మునే దెనిగించినా,డు. కాని యాం్యధుల సొభాగ్యరేఖ ససిగాలేక అనాటి మత సాంఘిక రాజకీయ పరిస్థితు లందుకు( దోడయి కాబోలు సంపూర్ణమగు వారని రచన దుర్లళమై యచ్చటచ్చ టందదుకులుగా నొండు రెండు స్కంధము లితరుంచే బూరింపబడిన భాగవతము మా్యతమే మనకు నేడు లభ్యమగుచున్నది. ఇంధు పంచమ షష్ట స్కంధములు, ఏకొదళ ద్వాదళ స్కంధములు దప్ప తక్కిన భాగ మంతయు! బోతన రచనయే. ఈభాగములం దీతఈ డద్వైత దృన్షితోనే రచన సాగించినను నాతని తర్వాత నాయా భాగములను (గమముగా€ బూరించిన సింగన గంగనలును, వెలిగందల నారయయును విశిష్టాద్వైత మకమున కనుకూలముగనే రచన సౌగించి రనవచ్చును. మొత్తముమీ(ద ఖిన్నమత దృక్పథములకు నెలవైన యీ భాగవతమందు విశిష్టాధ్వెతమున కభిన్నము ననుకూలమునై న సాహితీ సామగి లేకపోలేదు.

“*వలిశెడిది భాగవతమట

పలికించెడి వాడు రామభ్యదుండట నేం

బలికిన భవహర మగునట

పలికెద వేరొండు గాథ పలుక(గ నేలా” ఆను నారంభ పద్యమే విశిష్టాద్వెత తత్త్వ (పతిపాదకముగా నున్నదని శ్రీ బి.వి. కృష్ణారావుగారు తలంచుచున్నారు.

(చూ. కళాపూర్ణోదయముమీది పరిశోధన వ్యాసము, పు. 817)

ఆంధసాహిత్యముపై....

వైన్దవాయ్యధ వాజ్కయము కీలీర్‌ భాగవత మందళిభావ ముదాత్తమైనది. వస్తువు సుుపసిద్ధమైనది. రచన (పళ స్తమైనడి. పై యన్నింట నీ తెలుగుకవులతీరు తియ్యందన మందించినది, వసువు వాణక “భాగవతము తెలిసీ పలుకుట చి(తంబు శూలికైన( దమ్మి చూలిక్తై న” అని నాడు పోతన. అంతది స్మువసిద్ధమైన, మహనీయమైన, కథావస్తువు నాతడు “విబుధజనుల వలన విన్నంత గన్నంత తెలియవచ్చినంత తేట'' పరచి(నాడు. అష్టాదళ పురాణములలో నఠ్యు_త్తమమైన యూ వైన్సవపురాణమందలి కథావస్తువు నత్మంత రహస్మార్థ _పతిపాదకమును, భక్తిరసోర్టీపకమును, భగవళ్లీలా విలాసా త్మకమును నగుటచేత కావ్య గౌరవ మినుమడియైనది. ఈ (గంథభమందుపాఖ్యాన రూపమున'ధ_క్రిమత ముద్చోధింపబడినది. ఆధ్యాత్మికత _త్త్వము నిరూపింపబడినది, బీవపర మాత్మ ల యనుబంధమునకు సంబంధించిన యళౌకిక విషయములెన్నెహై రసవంతముగ జ్మితింపబడినవి. అప్టిగుట నీ గంథము వస్తు వైళద్యముతో, వ్యంగ్య వ్రైరవముతో, విఎసిల్లిన దివ్ముపబంధ సముదాయ మనవచ్చును. ఉదా హరణ కిందలి ధు'వోపాఖ్యానము, అజామిళోపాఖ్యానము, (పహ్ల్హాద చరితము, గజేయ్యదమోక్షణము, క్షీరసాగరమధనము, వామన చర్వితము, రాన్మకీడలు, రుక్మిణీ కల్యాణము, కుచేలోపాఖ్యానము మున్న గునవి విష్ణుత_త్వ్వ పతిపొదకములే. భక్తుడు బాలుండై నను, మూఢుండై నను, పళువైనను, పేదయైనను శరణాగతి చెందినదో గరుణామయు,డగు శ్రీమన్నారాయణు+డే నర్వన్వమై పరక్షించునన్న పరమసత్యము నివి యుల్లేభించుచున్నవి. అజామికండు దాసీ పియుడు, కామ (కోధాదులకు లోనై నవాండు. అయినను మరణసమయమున నాయణ నామాంచితు డగు తన కుమారుని నామమును బలుమారులుచ్చరించి (ప్రలపీంచుటచేత నామ సామృముననే (భ్రీమన్నారాయణు! డజామికుని యాలర్తిని బాపినాండు. అతడును శ్రీమన్నారాయణ పదారవింద సేవాచరణ పరిణామ స్థితికిం జనినాండు. భక్తుని యోగ్యతా యోగ్యతలుగణీంపక యన్న్ముగహించినట్టున్న యీకథ పరమేశ్వరుని యపార కృపాస్వభావమును వ్యక్తము చేయుచున్నది. అస్లే స్కుపసిద్ధమైస (పహ్లాదచర్మితము కూడ కర్మజ్ఞాన రహితముగ నిశ్చల భ_క్తి మహ_త్రమునే వెల్ల డించుచు వైష్ణవ మత ధర్మమున క్మాళయమిచ్చుచున్నది. గజేం[దమోక కథలో తృతీయ ప్రకరణము

186 వేటూరి ఆనందమూ ర్రి నాధ్యాత్మికత (వశీకాత్మకముగా రచనారూప మంచినది* జీవు. డను గజేర్యదుండు కర్మవళమున మదించి, సంసారమను కాసారమున విచ్చలవిడిగా సంచరించు చుండగా దార సుతొదులను నక్క గాహములావరించి పాదములను బట్టి పడ్మదోయు టకు యత్నించినవి. కాని యాత( డందే కొంతకాలము పెనగులాడి, ఆహంకార మణగి, సర్వళ క్తులుడిగి 'లావొక్కింతయు'". లేని దళలో “నీవే తప్ప నితః పఠంబెరుంగ' నని దీను(డై శరణు వేడగా నాపద్బాంధవు(డగు నారాయణుండు గజ (ప్రాణావనోత్ర్సాహియై సంరంభించి రక్షించెను. ఈ కథలోని | పతీకాత్మకతను పోతనయే “ఊహగలంగి జీవనపు టోలమునం బడి పోరుచున్‌ మహామోహా లకానిబద్ధ పదమున్‌ విడిపించు కొనంగ లేక సందేహము బొందు దేహి కీయ దీన దన్‌ గజముండె" నని వ న్లించు వట్టుననే గొంత విళదీకరించినాండు. ఇంచేకాక ఈ కథారచన మూలమునకన్న మిన్నయైః కథా విస్త్రృతియందును, విషయ గొరవమునందును, వ్యంగృమాధుర్యమునందును, భొవావేశమునందును అనుప నూనమై వన్నెకెక్కినది. విహ్వల నాగేర్య్యదము పొహి పాహి యని కుయ్యిడగా నాంంచిన నూయణు( డప్పు, “డల వైకుంఠ పురంబులో నగరిలో నామూల సౌధంబు దాపల మందార వనాంతరామృత సరః _ప్రాంతేందుకాంతోపలోత్సల పర గంకరమావినోదియై” యుండెనట. ఆసని వ మసాధారణమైనది. అఎజడీ నొందక నేకాంతమున పేక్షంచు సమయమది. అయినను ఆపన్న [పసన్నుండగుట చేత నా కుయ్యాలించి సంరంలియై 'సిరికింజెప్పక శంఖ చ్యకయుగమున్‌ జేదోయి సంధింప కే పరివారంబును జీరకభగపతిం బన్నింప కాక న్రికాంశర ధమ్మిలము జక్కనొత్తక వివాదపోంథ్ధిత శ్రీ కుచోపరిచేలాంచలమైన వీడక భక్త రకార్థమై పరుగు లెత్రెనట. ఈ కథాంశమునందలి సూక్ష్మ వివరణము అన్నియు నమూలకములై పరమేశ్వరుని యాలర్హ రక్షణ పరాయణయత్వమును, దయా స్వభావమును జక్కగ నిరూపించుచున్నవి. ఇట్రే క్షీరసాగర మధన కథయు సాంకేతికమై యాధ్యాత్మక విద్య నుద్చోఢించుచున్నది. ఈ జగచ్చరీర మనెడి పాలసమ్యుదమున (ఇది అవణోదధికాదు. రుచ్యమైన క్షీరసాగరమే) మంచి ఎడుగు లనెడి సూసురపకత్షము లిటు నటు మధించు చుండగా సత్య స్థిరమైన మన స్సంకల్ప మొక్కొక తూరి జారిపోవచ్చును. అప్పుడాది కూర్యమై ఆంధసాపొత్యముపై.... "

వైష్టవార్యధ వాజ్బ్మయము 187 నారాయణుడు అవరరించి పర్వతసమమైన యా సంకల్చ్పమును బై కెర్తి నిలుపుసు, ఆ మథనము ఫలితముగశే చెడును బహిర్గతమై, యమృతము తుదకు సిస్టించును. ఇందు దయామయు:డగు పరమేశ్వరుని విభవము వర్ణి తమైనది. ఇట్లే వామన చరిితమందును పోతన తన కవితా తపస్సుచేత వియద్వా హినియగు భవభావామృతరుురిని తన కావ్య (ప్రపంచమునకు దించుకొని మన కండించినా డు. ముఖ్యముగ వామనమూర్తి విశ్వరూపమునొంది విజృంభించిన సందర్భమం రీతని వాగ్యాపౌధ్‌ నిజముగ నాతనితోబాటు మిన్ను ముట్టినది* అచ్చట ధారా పర్మిగహంబు సేసిన వటు డిండింత్తై మరియు దానింత్తై నభోవీధి పై నంత్తై - యిట్లే - “సత్స పదోన్నతుండగుచు _బహ్మాండాంత సంవర్థియై” పోయినాండు. అట్టి విధట్స్వరూపమిక దుర్నిరీక్వు మైపోయినది. ఆ కారణముననే కవియు నేతత్స్వరూప తేజస్సును (పత్యక్షముగ నీక్షింపజాలక పరోక్షముగ రవి బింబము నాధారపరచుకొని యూహను బోహశళించినాండు “రవి బింబం బుపమింప( బ్యాతమగు ఛతంటబై శిరో రత్నమై (శవణాలంకృతిలై గళాభరణమై సౌవర్జ కేయారమై ఛవిమత్కుంకణమై కటిస్థలి సుదంచద్హంట యై నూపుర (వవణందై పదపీఠమై వటుడు దా (బహ్మోాండమున్‌ నిండు చోన్‌." (68-627) అని పోతన - వర్టించినాడు. ఇందలి యాలంకొరిక సౌభాగ్యము; వ్యంగ్య మాధుర్వము, భావసొందర్యము వర్ణనాలీతము. ఈతని రచనయెల్ల నిట్లే పాయి కముగ సాగుచుండుననన వేరుగ సిని కవితా మహతత్త్వము సెన్న( బనిలేదు, పోతన మహర్షి. ఇట్లే తని రచనలోని గోపికా వస్తాపహరణ వృత్తాంతము, రాస్మకిడాభి వర్ణనము, కుచేలోపాఖ్యానము మున్న గునవికూడ సార్ధకములై న సాంకేతిక గాథలు. వీని యన్నిటిలోని వస్తువెంత స్కుపసిద్ధమైనదో దాని నాలంబ నము చేసికొని బహిర్గతమైన భావ సంపద కూడ నంత పరిపుష్టమైనది, ఊదాత్త మైనది- తృతీయ [పకరణము

18 వేటూరి ఆనందమ్పూరర్రి

భావన ; ఈ [గంథమం దాద్య్మంశగము పరుగువారిన భావ మొక్కజియే. ఆవి యే దన రౌకికాలౌకికములను, స్వర్గ మర్త్యములను బంధించు దివ్య రతి యన బడిన భి భావము. ఆదియే రసమై యిం దిరుతెబ(గులం దొణికిస లాడి, సహృదయులను బులకింప జేసినది. ఇట్టే భక్తి శృంగారముల నింత చక్కగా మేళవించి, కరగి, కరగించిన సాహిత్య చ్యకవదర్హి తరువాతి కవి _ప్రపంచమున గానవాడనిన నతిశయో క్రిలేదు. “ఆడుగడ్గునను మాధవాను చింతనసుధా మాధు ర్యమున” మేను మరచిన భక్తుడు తానేయె రచనలో (పతిపదమున భ క్త్యావేశము నుట్టిపడదేసినాండు. వైష్ణవ మతమునకు (పాణ సమానమైన యా భక్తి, గౌణ ముఖ్యరీతుల నిందు చక్కగా వివరింపబడినది. ముఖ్యముగా భగవత్సేనారాయణ త్వమున వివేక విమోకాది సాధన స_ప్తకముచే సరిశుర్దులడైన భక్తుడు సర్వాత్మ సమర్పణమునకు సంసిద్ధుచై [పపత్తి మార్గము ననుసరించి యాత్మనిక్నేపము గొవించుకొనుతెజు( గిందు [గంథస్థమై భక్తి శాస్త్రమును (పతిపాదించుచున్నది.

“హరివదాంటభోజ యుగ చింత నామృతమున,

సంతరంగంబు నిండిన బైన నత(డు

నిత్య పరిపూర్ణు-డగు నన్నెయును మరది

జడత లేకయె యుండును జడునిభంగి” (7-29) అనినాండు పోతన. ఇట్టి భక్తి? గూర్చి చెప్పుచు శుకుడు “మోక్షంబు దక్కిన మూర్షంబున వెంటలే దనుచు ధక్రిం జింత'' సేయవలె నని/నాడు. ఆది నవ విధము లని యిందే (పహ్ల్హాదుండు-

“'తనుహృద్భాషల సఖ్యమున్‌ [శవణమున్‌ దాసత్వమున్‌ వందనా

రృనముల్‌ సేవయు నాత్మలో నెలుకయున్‌ సంకీర్తనల్‌ చింతనం

బను నీ తొమ్మిది భక్తి మార్గముల సర్వాత్మున్‌ హరిన్‌ నమ్మి స

జ్ఞనుంర్తై యుండుఏ భ్యదమంచు తలతున్‌ సత్యంబు ౬త్మోత్తమా”

(7167)

ఆంధసాపిత్యముపై 860

వైన్టవాంధ వాజబ్మయము 100 అని హరిభక్తి వర్షిరుల రిక్త వ్యర్థ సంసారములు న్మిషృమూజనములని యాలం కారికముగా దేలబలికినాండు. ఈ నవ విధములనేకాక నారదాదులు పేర్కొన్న బ్రేకాదళ! విధములగు భక్తిభావముకూడ నిం దాఖ్యానరూపమున (బతిపాదిత మైనది. ముఖ్యముగ వీనిలో రూపాస క్రి, పూజాస క్రి, స్మరణాస క్రి, సభ్యాస క్రి వాత్సల్యాస క్రి, కాంతాస క్తి, ఆత్మనివేదనాస క్రి, పరమ విరవోస క్రి మున్నగు వానికి [కమముగ బృందావన సుందరీ బృందము, ఆంబరీషుండు, (పహ్హాదు(డు, ఉద్ధవుడు, దేవకి, రుక్మిణీ సత్యథధామలు, బలి, గోపికలు మున్నగువారి యాఖ్యా నములు వ్యాఖ్యానములుగా పరిగపాంపవచ్చును. ఇప్లే [బహ్మరసము ననుసంధించు రాగ భావమును కూడ నీ కవిధ క్తితో మేళవించినా(డు. దళమస్కంధమున చెప్పబడినట్లు "అంగన _ఐంచిత స్వరముతో నంకించుచుం బాడుచుం దను రావే యని వీరి యేడువిగా జగత్రాణుండు త్తై 9లోక్య మోహనుండై మన్మథ మన్మ థుండయి మనోజ్ఞాకారియై హోరిమై ఘన పీతాంబర ధారిమై' తత్కాంఠతా సమీంబున బొడమెనట, ఇం దాభువనై కసుంద రని సౌందర్యము బహుభంగుల వర్ణితమైనది. ముఖ్యముగ “మన్మథ మన్మథు." డనుటలోనే విశిష్టాద్వైత మందలి సార్ధకమగు సొందర్యతత్త్య మిం దానందముకు టసవించుచున్నది. ఇట్టు ఆవ్యయానంద సంధాయకమగు నలొకిక రాగభావమే “సా న కామయమానా నిరోధ రూపత్వాత్‌” అని నారదు( డన్నట్లు మార్పుచెంది రస స్థితికిబరిణామము చెందుచున్నది. అవ్పుడీ విషయ కామము విషయికామమై,యాత్మ కామమై,అమృతస్వరూపమై, బ్రహ్మరసముగాపర్యవసించుచున్న ది.శృంగారమం దీ పరిణామ మీకని రచనలో లోకో త్త్రరముగ చ్చితింపబడినది. రాస్యకీడాభివర్ణన మందులకు దిన్యోదాహరణము. "మానస బంధు డగు (్రీక ఎపుడు “నిత్యధ్యానము నొసగ దలచి గోపికలకు గనుమరుగ్రై నటీయింపగా వార' లోపికలు లేక భి చత (1) గుణమావోత్మ్యాసక్తి, రూపాన _కి, పూజానదక్తిః స్మరణాస క్రి, దాస్యాస క్రి సఖ్యాస క్రి, వాత్సల్యాస క్రి; కొంతాస క్తి, అత్మనిచేదనాస కి, తన్మయతాస క్రి, పరమ విరహాస క్రి, రూపా ఏక్రథా అపి వఏకాదళధా భవతి, (నారదభ క్రి సూ, ్‌-3ల్లొ తృతీయ [ప్రకరణము

140 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి యోగంబునం జింతించుచు, “నిను గన్నుల నెప్పుడు జూడకుండ లక్ష్మీవర శెప్ప లడ్డముగ జేసె నిదేల విధాత కూ౦రుండ్లై ' యని విచారించుచుండిరట.

“ఒక్క లతాంగి మాధవుని యుజ్జుల రూపము .(జూడ్కి- తీవలం

జిక్క(గ (బట్టి హృద్గతముంజేసి, వెలిం జనకుండ నేతముల్‌

(గక్యూన మూసి మేన( బులకంబులు (గమ్మ గ గౌంగిలించుచుం

జొక్కములై న లోచవుల( జొక్కుచు నుండెను యోగి క్రైవడిన్‌,”

(10-1065)

ఆనె వర్ణించినాడు కవి. భక్తి శృంగారముల మేళగింపు నిం దెంత మనోజ్ఞముగా సాధించినాండో 'సా త్వస్మిన్‌ పరమ (వేమ రూపా" “సాపాపరానుర క్రి రీశ్వరీ' ఆని నారద శాండిల్యాదులన్న వాక్యముల సెంత సొగసుగా వ్యాఖ్యానించి పోతన చ్మితించినాండో సహృదయు లెరుగ నగును. ఈ రాగ భావమునకు సంయోగము నందుకన్న వియూగమందే యనుభూతి యెక్కువ. వియోగానంతరమే రాగము పరికద్ధమైన యుపభోగమున ద్విగుణీకృతమగును. అందుకే భాగవతమున బర మాతు! డిబ్రనినాండు.

“నను సేవించుచు నున్న వారలకు నే నా హపముం జూపం జూ

చిన( జాలించి మదించి వారు మఠటినన్‌ నేవింపరో యంచుని

ర్థనికుం డాత్మధనంబు సెడ్డ నెపుడుంద త్పారవళ్యంబు( దా

ల్చిన భంగిన్‌ ననుం జాసి మ్మత్చియుడు దాఃజింతించు నా రూపమున్‌ అందుకే 'చతురనటము*ర్తి గోపాంచ్యకవ్తి' మాయా మానుష వ్మిగపంండై నటి యించుచు, జీవుల నందరను దన సౌందర్యాతిశయమున నాక ర్షించుచు, ననురాగ వహ్నిలో. వారి యజ్ఞానాహంకారములను (వేళ్చి కళంకముల గడిగి వైచుచు మోక్ష మార్గమునకు దారి జూపినాండు. ఈ నిగూఢాంశమే గోపికా వస్తాావహరణ వృత్తాంతమందును, రాస్కకీడాభివర్ణనమునందును పొందుపరపబడినది. ఇట్టు భి శృంగారములనే కాక భిన్ని రసముల నీ కవి సమ్మ పొడితో బోష్షించినాండు. ఆర్భధసాహిత గముప్రె ఇజతం

వైష్టవార్య్యధ వాజ్బయము క్షేత్ర మొత్తము మీంచ నీతని భావ సంపద ఆంబరచుంబి యనవలెను. మనః (పవృత్తిని బట్టి పోతన యద్వ్యైతి యైనప్పటికి నీతని భావనలో వస్తు వై శిష్ట్రమును బురస్క రించుకొని కొంతకు గొంత విళష్టాద్వెతసామరస్యము కూడ దోపక పోలేదు. ఈతని రచనయం దెట్టున్నను భాగవతమందలి శిథిలభాగములను బూరించిన గంగన సింగనల రచన యందును, వెలిగందల నారయ రచన యందును విస్పష్ట ముగ్‌ విశిష్టాద్వైత దృక్పథము విశదమగుచునే యున్నది. వానినెల్ట విట (కోడీ కరించి యా మత సిద్దాంతమున కాం్యధనుం దీ_గంథమెంత పలుకుబడి కల్పించినదో వివరించుటకు యత్నించెదను. ఇందలి స్తుతులు, సంవాదములు, తత్త్వ (పళిపాద కాఖ్యానములు; అవతార (ప్రశంసలు, ఇవి కాక విశిష్టాద్వైత మతమున కను కూలించు నితర విశేషాంశములు పరిశీలించినచో నా విషయము తేట తెల్లము కాగలదు.

న్తుతులు

భాగవతమందలి స్తుతులన్నియు భక్తిపూరితములు. విన్లు స్తుతు లేన్నియో యున్నవి. _బవ్మోది దేవతలు, సనకాది బుషులు, దక్షాదులు, భూదేవి, దేవకి, రుక్కిణ, ముచుకుందుండు, లీష్ము(డు, శివుండు, (ధువుండు, (సహ్హాదుండు, మున్నగు భక్తులెందరో గావించిన స్తుతులలో ముఖ్యభకి తప్ప నన్యము గోచరింపదు. అందరు నాతని దివ్య మంగళ విగహమును దీనివి తీర స్తుతించినవాగే. అంతే కొదు దండనమును గూడ నన్నుగహముగనే గహించి భక్తి రస పొరవళ్యమున బుంకితుల్లై న భీష్ము6డును, కాముని భార్యలును భక్తి మఠముస బరాకాస్థను (వదర్శించినారు,

“కుప్పించి యెగసినం గుండలంబుల కాంతి గగనభాగం బెల్బం గప్పి కొనంగ.... గరికి లంఘించు సింహంబు కరణి మెరసి: నేడు లీష్మని జంపుడు నిన్ను గాతు విడువు మర్దన యనుచు మద్విశిఖ వృష్టి. దెరలి చనుదెంచు దేవుండు దిక్కు నాకు'" (1=222) అని భీష్ముండును

తృతీయ (పకరణము

14న వేటూరి అనందమ్నూర్రీ **“కూరాత్ముల దండింపగ

ధారుణిపై నవతిరెంచి తనరెడి నీకీ

(కూరాత్ముని దండించుట

[్రూరత్వము గాదు సాధు గుణము గుణాఢ్యా” ఆని కాాయ మర్దననతర మాతని భార్యలు నాగాంగనలును గావించిన స్తుతులు లోకోత్తరములు, ఇవేకాక (్రుహ్మాదులు భక్తి యోగమున వినమితుల్నై యజ్ఞ వరాహమూలర్తిని, దేవకీ గర్భ స్టుండగు థ్రీకృళ్లుని స్తుతించిన పట్టులందును, [ప్రహ్లాదుడు నృసింహస్వామిని స్తుతించిన భాగమందును నందలి రచన (పళ స్తమై(ప్రబంధ ధోరణిలో సాగినది. చూడు.డు....

“ఆరవిందోదర కావకీన సిత దంష్టాాగాావ ల గ్నక్షమా

ధరనద్యబ్దిన దాటవీయుత సమ స్తవ్మాతలంబొప్పె భా

సురకాసార జలావతీర్థ మదవచ్చుండాల రాడ్డంతశకే

ఖర సంస క్త సష్యత పంకజమురేఖం బొల్పు దీపింప(గన్‌.” (౮0- 499)

“ఖరదంహ్టైరిభుకుటీ సటా నఖయు నుగ ఛ్వానయన్‌ రక్ష శే

సరయున్‌ దీర్హ వరార్యత మాలికయు భాస్వన్నే తయు న్నైన నీ

నరసింహాకృతి. జూచి నే వెటివ( బూర్జ్‌ [కూర దుర్వారదు

ర్భర సంసార దవాగ్నికిన్‌ వజతు నీ పాద్యాశయుంజేయవే.'" (7-850)

“నరు పాఠీనమవై జల (గహమవై కోలంబవై థ్రీ నృకే

సరివై ఖీకుండవై హాయానను(డవై మ్మా దేవతా భర్తవై

ధరణీ నాథుడవై దయా గుణ గణోదారుండవై లోకముల్‌

పరి రక్షించిన నీకు (మొక్కెద మిలా భారయి వారింపవే....”

(10. పూ.ళా. 100)

ఇట్లే రుక్మిణీ దేవియ, సనకాదులునుః శవుడును గావించిన స్తుతులలో (38-548, 10-ఉ. భా. 249 వ, 10-ఉ, ఛా, 441) నాతని దివ్య మంగళ ఆంధసాహిత్యమ్ముపై అంతం

ఎవన్జవాంయ్యధ వాజ్బ్యయము |. వ్మిగహము స్మరింపంబడినది. రుక్మిణీదేవి గావించిన స్తుతులలో “విజ్షాన దీపాంకు రంబున నిరస్త సమస్త దోషాంధకారులై యిహ సౌఖ్యంబులు విడీచి సుమళులు భవదీయ దాస సంగంబు గోరు చుండుదు' రనుటనుబట్టి భగవద్భృ క్రితోబుటు భాగవత భృక్తియ సూచితమైనది. భక్తుడు ముఖ్య భక్తి మార్గము ననుసరించినచో గోవు వత్సంబును, _స్రన్యపానంబు సేీయించుచు వృకాది భయకబు వలన రక్షించు చందంబునం' గామ (వదుండై.. నూయణు,డు సంసార భయంబును మాన్ని [ధువంబగు పదము నన్నుగపాంచునని (ధ్రువం డనినాడు. భక్తితృత్వ మళట్టిదే కదా. సంవాదములు

ఇందలి సంవాదము లాధ్యాత్మిక తత్త్వ (పతిపాదకములు. శ్రీమన్నారా యణుసి యోగ మాయా (పకారము, సృష్ట (కమము, బీవోత్పట్తి మున్నగు విషయము లిందు నిరూపింప(ఖడినవి. ఆంతేకాక “సరసిరుటోదరు మంగళ చంతా మృత" మార గోంగ నిందవకాళము గల్పింపంబడినది. విదుర మైైతేయ సంవాద (8169) మిందట్టిదే. ఇట్లే అజామికో పాఖ్యానమున _ విష్ణదూత యమదూతల సంవాదమొకటి యున్నది. ఇందు పుణ్య ఎక్షణము, దుష్కుత భావము, దండ కృత్యము మున్నగు నంశములను గూర్చి చర్చింపంబడినది. బీవుండు కర్మాను బర్దుండ్లై యెట్టి దుష్ట వ_ర్రనుండ్పై గోచరించినను, సంస్కార వళమున నా పాప నివహంబుల వార [దోలుకొను ననియు, మరణ కాలమున నేని హ౦ పుణ్య నామ సంభూత సుధామయాద్భుత విళభూటకరాక్షర సంగహంబునన్‌ మోక్షార్డు/డగు ననియు నిందుల్తేఖంపణడినది. “తలిదండులు గడ్డల కెస్గు చేయరాదనియు, దొడలమీ6ద నదించు చెలికాని నమ్మదగినవాడు నయము విడిచి (దోహము” చేయ రాదనియు విమ్లు దూతలు వివరించు పట్టున పరమేశ్వరుని జగదక్షక స్వభావము వ్యక్తమగుచున్నది. ఇందే హరినామ సంకీర్తన ఫంమును! విష్ణుదూతలు వేనోళ్ళం (1) “*టఅుహ్మ హత్యానేక సాపాటవుల కిగ్ని, కీలలు హరి నామ కీర్తనములు

గురుతల్ప కల్మష (కూర సర్చములకు( గేకులు హరినామ కీర్తనములు

తపనీయ చౌర్యాఘతమసంబునకు సూర్య, కిరణముల్‌ హరినామ కి ర్రసములు

తృతీయ (పకరణము

[తట వేటూరి ఆనందమూర్హి బొగడిరి. ఇట్లే (గంథాంతమున గల యవధూత యదు సంవాదమును (పోస్త మైనది.! ఇందు దేహి లోభ మోహాదుల వర్జించి జనార్జనుని జేరు విధము వివరింప బడినది. ఇంకను భాగవత ధర్మము, ఏకాంతికత, అర్చన మున్నగు విషయములు విశష్టాదె ్వత మత సిద్ధాంతముశ కనుకూలముగ నుపాఖ్యాన సపొతముగ వెల్లడింప బడినవి.

“*క్రనక్రావరీ పురమున నొక్క ధరామరుని కన్యృకారత్నంబు వరమాహ్హావ కరంబుగా నన్నంబు గావించుటకొజకు శాలి తండులంబులు దంచునప్పుడు ముసల (గహణ భారంబున గంకణంబు అతి రావంబుగా (మోయుచుండ నప్పరమపతి (చత యందుల కసహ్యపడి యన్నియు డులిచి యొక్కటె నిలిపెనట! అట్లు గావున దత్తరఫడక భగవదాయ త్తంబై న యేక చిత్తంబునం (ఐసన్న చిత్తులై నరులు ము క్తులగుదుదు.” ఈ యుపాఖ్యాన మతి సూక్కుముగ నేకాంంికతను వెల్లడించు చున్నది. “సర్వధర్మానరిత్యజ్య మా మేకం శరణం (వజ యను నుపనిష క.

మధుపాన కిల్చిష మదనాగ సమితికి, కేసరుల్‌ హరినామ కీ _రనములు

మహితయాగ్మోగ నిత్య సమాధి విధుల,నలరు _బహ్మాది సురుఐకు నందరాని భూరి నిర్వాణ స్మామాజ్య భోగ భాగ్య, ఖేలనంబులు హొనామ కీర్తనములు, ము_క్రికాంత్తైకాంత మోహన కృత్యముల్‌, గేలిమై హరినామ కీర్తనములు సత్యలోకానంద సౌభాగ్య యుక్తముల్‌, గేలిమై హరినామ కీర్తనములు మపాత నిర్వాణ సాామాజ్యాభిషక్తముల్‌, గేలిమై హరినామ కీర్తనములు ఐహుకాల జనిత తపః ఫల సారముల్‌, గేలిమై హరినామ కీర్తనములు పుణ్య మూలంబు లనపాయ పోషకంబు లభిమతార్థంబు లజ్ఞాన హరణకరము లాగ మాంతోపలబ్ధంబు లమృత సేవ లార్త పభములు హరినామ కీర్తనములు.” (6-118, 119) క. ఈ యవధూత యదు సంవాదము గల యేకాదళ స్కంధము వెలిగందల నారయ రచనము, ద్వాదళ స్కంధము కూడ నీతనిదే. ఆం(ధసాహిత్యముపై 3806

వైవ్లవాంద్ర వాబజ్బ్యయము 145 ల్యంఖగు గీతా వచన _పకారంఎిన నెవ్వండేనియ నాయందు మతి గలిగి వరించు వాడు నేనని పలుకంబడు'' నను వచనమందు నీ ధర్మమే వ్య_క్రమగుచున్నది,

ఇద్రే భాగవతుం డెవ్వండనిన “భక్తి భావన పూయణుీండై , కృపారస తత్ప్చరుండై , మిత భాషణుండై? బెంకక కర్మంటులు మదర్సణంబుగా! జేసిన యాతొండును'; మక్కథలును, మజ్ఞన్మ్న కర్క్మంబులును వినుచు మత్స్చేవకులగు థభాగవతులం బరితుష్టులం జేసిన యళతండును, “ఆస్మరీయ ఖభక్తుండును హరి పరాయణుండు న్హైన యతని చరణరజః పుంజంబు తన శోరీరంబు సోంక, జేయు నతండును,;. “మ్ముదాధారణపరుంకును హారి చివు నామంబులు ధరియించు వార లకు నన్నోదకంబుల నిడు ుతండును, వాసుదేవ భ క్రుంంగన్ని హర్షించు నతం డును, ఐఫికాముష్మిక సుఖంబుల( గోరక మనంబు గుదియించి యే (పొద్దు నన్ను దలంచు వాడును, నని యందక్కడక్కడ వివరింప! బడినధి.

ఇక ఆర్బ్చన విషయమున నారాయణుడే నర్వ వర్ణములకు సమంబవైన పూజా ప్రకారము వివరించును. 'కాంస్య|తపు రజిశ కాంచన (పతిమా విశేషంబు లుత్తమంబు లిట్లు నా (పతిమా రూపంబులందు మద్భావం బుంచి కొల్చిన వారికి నే _బసన్నుండ నగుదు' నననాడు. ఆ (ప్రతిమా. విశేషంబులందు. 'సౌందర్శ సారంబులు మనోహరంయిలు ఎనెన రూపంబుల' మనః (పసన్నుండ్లె. తఠానుండు నని కూపి వివరించినాడు. అట్టి చ్‌వ్య మంగళ వ్మిగహాని ధ్యానించినవారు తన యంచు, గలియుదురనిమూడ పలికెను, ఇందు అబ్బావతార మహత్హ్వృము (పలి పాదితమైనదె.

ఇట్టి వివరణంతో( గూడిన ౨వా యవధూత యదు సంవాదము భాగవత మందలి విమ్టాద్వైతము్యుదను స్ఫురింప( చేయుచున్నది. ఆవకారములు

పుండరీకావు: చేలావతారంబుల సంఖ్యాకంబులని, యందు కపీల దత్తా తేయాద్యవతారము అనేకములు వ ర్ధింపం బడినది. భాగవతమున (ప్రముఖ

తృతీయ (ప్రకరణము

146 వీటూరి ఆనందమూలరర్తీ ముగ వ నింప(బడిన- యే. కవింశ తృవతార ములలో :ఎుద్ధావతారమును వర్ధితమైనది.! ఇళ్లే మత్స్య కూర్మ వరఠాహాద్యవతారములును, విపులముగ రామకృష్ణాద్యవ తారములును వ్యరింప( బడినవి. కొని దీనియంద బౌర౮ాణికాంశ మధికము. రచనా విశేషము లేకవోలేదు. విశిష్టాద్వైత దృక్సథము పరమేశ్వరు) దివ్య మంగళ వి[గహ సౌందర్యమును గూర్చియు, మూర్తి పూజాదికమును గూర్చియు? నేకాంతిక భాగవత ధర్మమును గూర్చియు, గీతా రహస్యమును గూర్చియు నిందు గల యంశములను మున్నే వివరించితిని, ఇవి కాక యింకను నిందుగల శేష శేషిత్వాది. విశిష్టైద్వెతశ సిద్ధాంత విశేషములను, ఆగమ (పళంసలను, వేంకటాచల (పథ్యాతిన గూడ నిట పొందూపరచుచున్నానుః

1. “దేవా భవదీయ సంకల్పాధీనంబు లయిన శరీరంబులం (బమేాంచి యున్న జీవ సమూహంబు నీకు శేషంబని తెలిసో” (10- ఊఉ. భా. 1815)
2. “*బీవుండు భగవత్క్బృపావశంబున(వేసి, దేహధర్మంబులై ధృతి ననేక జన్మాను చరిత దృశ్యములై న యజ్ఞవా, మరణంబు లాత్మ ధర్మంబుఎయిన ఘన పుణ్య పాపనికాయ నిర్మోచన స్థితి నొప్పి పూర్వ సంచితములై న యపహత పాష్మవతాదృష్ట తద్గుణ, వంతుడ్లై తన భగవచ్చరీర భూతు,డై పార తంత్యాత్వ బుద్ది రొప్పి దివ్యమాల్యాను లేవన ఛభవ్యగంధ కలిత మంగళ దివ్య వ్మిగహ విశిష్టం డగుచు పశి రూప మొొందుపే యనఘ ముక్తి" (2-269) | ఆరి లోభాత్ములు సూనృతేతరులు వేదాచార సంశీలురు దత పాషండ మతొపధర్మ్యులు జగత్పంహారు లై నట్టి యా దితి సంజాతు లధర్మ వాసనల వదర్తింపం దదాచార సం హరతి మాయించి హరిం దానవుల(బ బద్నాతుండు బుద్దాకృతిన్‌. ఆంధసాహిత్యముపై ...

వైష్టవార్యధ వాష్బయము 141 $. 'హేయగుణ రహితు. డన గల నాయందుల భక్తి లక్షణము తెలివీటి”' (ఈ-958) 4. “న త్ర్ర్వరజ స్రమోగుణ విహీనుండయిన జనుండు మత్సమా నాకారతన్‌ బొందును” (38-059) 5, “గురుతరానేక కల్యాణ గుణ వి;ష్టుండనంగ నొప్పిన (88-964) ర. “మహిత ఫలసంగరహిత ధర్మ మున దనరు నట్టి పురుషుండు దలవెయ నఖిల హేయ గుణములను వొసి కల్యాణ గుణవిళిష్టుం డైన హరి నొందు! బరమాత్మ ననఘు! డనుచు” (81026) 7. “కొందరు సచరాచర వస్తు శాతంగబులకు నంతర్మామివ్నై సర్వంబును నీవ యగుటం దెలియలేక నిత్యంబనియు ననిత్యంబనియును విపరీత బుద్ధి తెలియుదురు.... జగచ్చరీరుండవు. . . జగచ్వికారానుగతుండవయ్యును నిఖిల హేతు (పత్యనీక కల్యాణ గుణాత్మకుండ 3 యుందువని,..” (104. భా. 1290) 8. “...స్వతం తుండపు.. -జీవుల దేవతిర్యజ్మ నుషృస్థ్టావరాది శరీరంబులు సొచ్చి యణురూపులై యుందురందును నీవుందువు (104. భా. 1228 వ్ర 0, “జనార్త్‌న వాసునేవ సంకర్షణ (పద్భుమ్నానిరుద్ద నారాయణ విశ్వరూప సర్వభూతాత్మ ” (11-77) 10. “ పాంచారా తానునారంబుగా( ద్వన్మయళత్వంబుతో గొందజణీవార్మవంచున్‌, మరింగొంద రావాసుదేవాది శేదంబులన్‌ నల్వురై చెల్పు వాటింతురంచున్‌ ” (10 పూ. కా. 1987) 11... “వైఖానస సమ్మతంవై న యు[గతపంయినందు” (4445) తృతీయ (పకరణము

148 వేటూరి ఆనందమూర్తి 12. “మరధ్యదేశంబునం గల తీర్థంబులాడి (ఫ్రీశైల వేంకటాచలంబులు

దర్శిచుటయు (10-4. భా. 1845) “'ల్రీై లంబినకుం జని

చేంకటాచలంబు దర్శించి (10. ఉ భా. 951) “ఫ్రీశ్లై లంబును

వేంకటా దియును" (5-లళ్‌5్‌ వ)

పైన బేర్కొన్న యంశములన్నియు నీ (గంథమందలి పైప్టవతా ముద లవి చెప్పనగును. ఇట్లు వైష్ణవ మత ధర్మమునకు బట్టుకొమ్మ మై తెలుగున భాగ వత _గంథ మావిష్కరింప( బడినది. కాని రచనలో పోతన కన్న గంగన సింగనలు, వారికన్న ఎలిగందల నారయ్య యధికముగ చైన్షవ ఆభిమానమును (బదర్శించి తదై్పశిష్ట్రమును వెల్లడించిరి, రచన

భాగవత మందలి వస్తువు, భావన ఎంత మహనీయమైనవో అందలి రచన కూడ నంత (పల్యాతమైనవి; విశష్టమైనది. ఆంధ్ర భాగవతము రచనా కాలనును బట్టి సాహిత్య చర్మితలో, బురాణ పబ ౨ధయుగములకు నడిమిద గచున్నది. అట్టగుట నిందా రెండింటి సమ్మేళనము కాననగును. ఆ సామరస్యము వస్తువు నందును, భావన యందును, రచనయందును గూడ గోచరెంచుచున్నది. ఇందు మూడింటికిని సమ్మప్రాధాన్మమున్న ది. అదియే యీ [గంథ మందలి ప్రై*ష్ట్రము పోతన రచన మనోజ్ఞమైనది. భావస్ఫూ్తిగలడి. రసవంతమైనది. ఈతని చేత పద్య మెట్లో వచనము నటే సాగినది. ఇందు నాటిసాహిత్యపు సంప్రదాయములు, అభిరుచులు, మన కందచింపబడినవ. వస్తు సన్ని వేళములనుబట్టి అాతండు (గహిం చిస వృత్తములు, నందలి తీయందనము, వాని? నడపుటలో జూపిన పై విధ్యము, వాడీన భాష, భాషలో జూపిన చమత్కారము, నందలి యాంంకారక రచన, రచనలోని సారస్యము నన్నియు మనోహరములై చదువరుల నిపై పులకింప

ఈతని రచనలో గేయాంశ మధికము. ఆందుచేలనే పోతనగారి ఘంఓము నుండి జారిన పద్మములు మనవారి నాలుకలపై నాట్యమాడ దొడగీనవి. ఆంధ సాహిత [ముఫై అం60

వై వ్టవా్యధ వాజ్బయము 149 “ఆదె నందనందనుం డంకర్షితుండమయ్యె, పాటలీ తరులార పట్టరమ్మ” “మందార మకరంద మాధుర్యమున డేలు, మధుపంబు వోవునే

మదనములకు” “కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు, శ్రీనాథు వర్షించు జిహ్వ జిహ్వ” “కంజాక్సునకు గాని కాయంబు కాయమే, పవన గుంభిత చర్మథన్తి గాక” “సంసార బజీవూత సంఘంబువిచ్చునే, చ్మకి దాస్య [వళంజనము లేక” ఇత్యాది సీసములు మనకు నిళ్యానుసంధానము లై నవి. ఇట్టే వృత్తము లను నడపుటయును, సాధారణకుగ (కియాపదముంతో నారంభించి యన్న్ముపాస ముల ధట్టింపుతో [పబంధ ధోరణిలో రచన సాగించుటయు నీ కవి కలవాటు. ఇక నాం౦కాంక రచనకు గొదువలేదు. "* ఆడిగదనని కడు వడి. జను నకిగిన దను మగుడ నుడువం డని నడ యుడుగున్‌ వెడ౫డ సిడి ముడి రడ(ఐడ్‌ నడుగిడు నడుగిడదు జడిమ నడు*డు నెడలన్‌” (8-108) ఆను గజేందమోక్ష మందలి పద్య మప్పటి. ఛ్రీదేవి చ్చిత్తము నా త్తిపలికినట్టు న్నది. ఆంగే పోతన కరి మకరుల పోరాటము వర్ధించు పట్టున $ కరి. విపచు మకర సరసికి/ గం దంకిని మకరి. చిఏచు(. గరకరి బొారయం గరిక మకర మకరికి; గరి ఖర మనుచును నతల కుతల భటు లరుదుపగడన్‌” (8-54) ఆ) (వాసినాండు. ఐలాబలములు సరిసమానముగ నున్న వాని హోరాటమును (దొనులో దూచినప్లే కందమున కవి మాటలతో దూచినా డు. రచనా సంబంధులగు తృతీయ (ప్రకరణము

150 వేటూరి ఆనందమూ క్రి నిటీ యదాహరణముల నీ [గంథమున వందలకొలదిగా. జూపవచ్చును. ఇవికాక యిందళి దండకములు, వచనములు ముఖ్యముగ మన మెన్నదగినవి.. దండకములు ఈ దండక రచనలో పోతన కొక మెలకువ యున్నది" ఎంతటి నిగూఢ

మగు నాధ్యాత్మికతత్త్యమునేని యాతడు సునాయాసముగ నొక్క గణమున జిగి బిగితో నొక్క మొగిని లాగికొనిపోపును. “శ్రీనాథ నాథా జగన్నాథ నమైంక రా విపక్ష తృమాధృత్స హ్యసాక లీరేజ ప్యతేక్షణా దేవ దేవా భవద్దాస వర్గోప తాపంబులం బాపగా నోపు దివ్యాతప్రం బు నాం బొల్బు యుష్మత్పబాంభోజమూలంబు. . . విజ్ఞానముంజూపి కారుణ? సంధాయిప్లై మమ్ము రక్షింపు లక్ష్మీ మనః పల్వల [కోడయోగీంద చేత స్సరోహంస దేవాది దేవా నమస్తే నమస్తే నమః” (89-204) ఫ్రీ మానినీ మానకోరా కుభాకొర వీరా జగచ్చేతు హేతు (పకారా సమస్తంబు నస్తంగతంలవై మహాలోల కల్లోలమాలాకులాభీలపాధోనిదింగూల( గా బాలకేశీ గతిం దేలి నాయణాఖం బటుఖ్యాతీ శోభిల్టు నీ నాభి కంజంబులో లోకపుంజలబులం బన్ను విన్నాణిలమై మన్న యా బమ్మ యుత్పన్ను(డయ్యెన గదా....లయాంభోధిలో మీను మేనన్‌ విరోధిన్‌ నిరోధించి సాధించి మున్వేధకున్‌ వేదరాశిం (బసావింపవే (తుంపవే క్రై టభ శ్రీమధుం జ[కివై మొత్తవే యెత్తవే మందొారాగంబు రాగంబుతో( గూర్మ లీలా పరివ్చందిన్లై పందివై మేదినిన్‌ మీ(దికిన్‌ (దోచి (దోషాచరుం గొమ్ములన్‌ నెమ్ములం జిమ్ముచున్‌ _గువ్వవే... ళుద్ధ బుద్ధుం డవ్లై ఏ రిదారాంతరంగంబుల న్నంత రంగంటులుంగా గరగంపవే పెంప దీంపివతే కల్కిమూల్రం బవ్నల్డించి నిన్నెన్న శేనెవ్వండన్‌ నన్ను మాయా

వివన్నున్‌ విషజ్జున్‌ (బపన్నుం థఅసన్నుండవై ఖిన్నతం జాపి మన్నింపవే అర్మధసాహిత్యముై --.

వైష్టవాం్య్యధ వాజ్కయము 151 పన్న గాధీశతల్పా కృపాకల్ప వందారు కల్పా నమస్తే నమచ్హే నమశ్తే నమః” (10.పూ.ళా. 1287) స్తుతి మ్మాత సుందరములై న యిట్టి దండకము లిండు వైష్ణవముతావేళము ననే చొప్పింపంబడినవన వచ్చును. ఇట్లే నాటి వచనపద్ధతియు నిందలి సుదీర్హ వచనముఐలో నచ్చటచ్చట గోచరించు చున్నది. వచనములు, విన్నపములు

ఆంధ భాగవతము చంపూకావ్యమైనను భారత రామాయణముల వలికాక వచన రచన కొక్కింత [పొముఖ్య మిచ్చినస్తే కనబడు చున్నది. చంపూకావ్యమున పద్య రచనతోబాటు వచన రచనకును దగ్గిన స్థానము నొససు సం్యపదాయము మన సారస్వత చర్మితలో (బాయికముగ పదమూడవ “తాబ్బ్యంతమునకే వచ్చిన దనవచ్చును. నాడు మొదలుకొని వచన కావ్యములే (పత్యేకముగను వెలయ చొచ్చినవి.! కావున తరువాతి ప్రబంధములలో వచన రచనకు (బాముఖ్యముండు టొక వింతకాదు. ఆ విషయమున ముందుగ దారకీసినవాండు నవీన గుణసనాథు( డగు నానన గోమన యుండనే యున్నాండు.క రచనా విషయమున నా కవీశ్వరునే పోతనగారును సనుసంలచుబచేత భాగవతమందును నష్లే పాదింపబడిసది. ఇందలి వచనములు సమకాలిక చన పద్ధతికి సూచశ్నాపాయ:ంఎ... అన్ముపాసయుత మైన, సమాస భూయిష్టమైన సుదీర్చ రచన వీని లక్షణము ఒండు రెండుదాహరణ లిత్తును.

“కని రక్కసుల చేండు ౧క్కసంబ్లై చాల్పుగం వేల్పుల నెలవులం దరి యం వొచ్చి ... మిసిమి గల కిసంయమ్ములు వొసంగ మొసంగి కిసరు వడళ .చనాలనానాలానానలకనున ననన నొక శనన ననన ననననానా ననిన సనన ననా నాలికలా లాలన కననుణా నును చనా నా నానకొనారుకానాడా నాలుకాను ానన్రననొతాన్తు అనిమునుానమవానుు.

1. కృష్ణమాచార్యాదుల వచవము లుదాహరణములుగా నెన్న దగును £. చూ. ఫ్రీ రాళ్లపల్సివారి వ్యాసము 'నాచన సోమశాథుని నవీన గుణములు" సారస్వతాలోకము. తృతీయ _పరకణము

59 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి కసరు సెడి బిట్టు రట్టడితనంబు లలమ్‌ మించికరాశించు కోయిలల మొ _తృంబులును, మొత్తం:ఎలై చిత్తంలుల మృత్తంబులగు తత్తరంబుల నొయ్యన దియ్యని పండ్రకు (గయ్యంబడి చయ్యన నెసదేంగి బేసంబుల గాసయిలుగాల గొని వాసికెక్కి. పలు వాసలాడుచు .. రంగదు_త్తంగ విశద మదకల కరటి కిటతటజనీ తమ దసలిం కణగణ విగళిత దశశత నయన భుజ సరళ మిళితలలిత నిఖిల దిగధీపతి శుభకర కర కనక కటక ఘటిత మణి సమదయ సముదిత రేణువర్ల దుర్గ్షమంబులైన నిర్వ(కమార్గంబుళును, మార్గస్థలోపరి గతా గత శత శతాయుతాేేక గణవాకీత రోహణాచల తట విరాజ మానంబులగు విమానంబులున్ను విమాన విహారి మాణ సుందర సుందరీ సందోహ సంపాడిత భూరి భేరీ వీణా పణన మృదంగ కాహళ శంథాచి వాదనానూనగాన సాహిత్య నృత్మ విశేషంబులునువిశేష రత్న నంఘ టిత కృంగార శృంగాటక కవాటికాదేహ నేహ (వదీపంబులును, దీపాయమాన మానిత శభామండవ ఖచిత రుచర చింతారత్నంబులునుంగలిగి.... రామచంగదుని తేజంబునుంబోలి ఖరదూవణాది దోషాచరాను లబ్ధ్బంబయి,లబ్ధవర్జు చర్మితంబునుం బోలె విమలాంత రంగ ద్యోత మానంబులయి, మానధనుని నడవడియునుంబోలి సన్మార్గథాతి సుందరంటులయి . “(6-450) ఇత్యాదిగా వచన రచన నాల్గుపుటలకు సాగసుచున్నది. ఇందలి స్వరవర్జముల సమ్మేళనము. వేద పంక్తులవలె నేర్చడి, చదువు నపుడు గీతాలాపనవోలె (కావ్యములగు ధ్వని చ్మితముల నావిష్మరించు చున్నది. ఇచి యొక తెలంగ వచన రచక. చేరాక చోట,*

“దేవా! నీవు (ఐహ్మ స్వరూపంబగు జ్యోతిర్మయుండవు.. నిఖిం వేద వేదాంత నిగూఢుండవు. నిర్మలుండవు. సమనాధిక రహితుండవు. సర్వువ్యాప కుండపైన నిన్ను సర్మలాంతఃకరణులై నవార లాకొాళఠిబు పగిది నవలో3ంతు రదియంగాక పంచోవంషక్మయంబై న భవదీయ. దివ్యమంగళ మహా విగ్రహ పర్మిగహంబు సేయునెడ నాయం దాకొళంబును, ముఖమునం గృశానుండును, శిరమున స్వర్గ దును, ( శో తంబుల దిశలును, న్మేతంబుల సూర్వ్యుండును, మనం బున జందుండును, -.హృదయంున ధర్మంబును గలిగి మవోపురుషుండవై లోక కల్పనంబు కొరకు నీ యకుంఠిత తేజంబు గుప్తంబు నేసి జగదుదృవంబు కొరకు గ్రైకొన్న భనదీయ చివ్యావతార వైభవం వెటింగి నుతింప నెంతవారమ. నీవ ఆంధ సాహిత్యముపై క66

వైన్టవాం్యధ వాజ్బయము 1539 సకల చేతనా చేతన నిచయంబులకు నాద్యుండవు, నద్వితీయుండవు, పురాణ పురు షుండవు, స కలసృవ్షీ హేతుభూతుండవు, నీశ్వరుండవు..... విపరీత బుద్దింజేసి 1పియుండవై న నిన్ను నొల్లక యిందియార్జానుళకవంబు సేయుట యమృతంబు మాని హాలాహలంబు సేవించుటగాదె జగదుదయ పొంన లయ లీలా హేతుండవై, శాంతుండవై. సుహృజ్జనభాగధేయుండ వై సమానాధిక వస్తు కూన్యుండవై న నిన్ను నేసును (బహ్మయుం బరిణకాంతఃకరణులై న ముగగణంబులును భజయించు చుందుము! " (10-ఉ.భా.441) శివుండు బాణుని రక్షించుటక్తై పురుష సూక్తంబు చదివి శ్రీకృష్ణునకు గావించిన విన్నపమిది. పదువాల్ల శతాబ్టీ నడిమి భాగమందు విన్న పములనియు, వచనములనియు బేర్వెలసిన స్తుతి పూర్వక రచనలకిది యను కరణము కాదగును. ఇది నాటి వచన పద్ధతి కొకసాగసైన యుదాహరణ మన వచ్చును. ఇట్టి వచన రచన నాడు వైష్టవ మత _పచారమునకుం దోడ్పడిన యొక సాహితీ (ష్మకియ యగుటయు, నిం దాతీరు గోచరించుటయు గమనార్షము.

ఇట్లు వస్తువునందును, భావన యందును, రచనయందును స్ముపసిద్ధమై, వైవ్లవేతి వృత్తము గల్గిన శ్రీమదాయ్యధ భాగవత మొక రసవ్మ్యత్పబంధమే. భక్తి కిని, శృంగారమునకును దావలమై, రచనా శిల్బమును వెలార్నుటకు దగిన యవ కాళము గల్పించు కథాంశములతో గూడుకొన్న దగుట చేతనే పలువురు కవుల దృష్టి నీ (గంథ మాకర్షించినడి, మన వీనుల నోము ఫలింపజేసినది. ఇతర రచయితలు

భాగవత మందలి శిథిల భాగములను బూఏంచిన గంగన్క, సింగన నార యల వలెనే పలువురు కవులు తిరిగి భిన్న కాలములలో నాయా స్కంధములను విడి విడిగా రచించిరి. గంగన తప్ప పంచమ సర్కధమును మరియెవ్వరును ముట్టలేదు. కాని షన్ట స్కంధమును, నేకాదశ ద్వాదశ స్కంధములను సింగన నారయలే కాక పలుపురు కవులాం[ధీకరించిరి. దీఎకి హేతువు [(పాయశః పోతన గారి రచన మా పట్టుల గానరాకుండుటయు, భిన్న మత దృక్పథముల కనుకూలం ములగు నుపాఖ్యానముల తోడను, దత్త్వ్య విషయముతోడను గూకికొని యా స్కంధము లుండుటయు గావచ్చును. దశమ స్కంధ పూర్వ భాగముతయు!

తృతీయ (పకరణము

184 వేటూరి ఆనందమూర్తి బోతనగారి రచనయే లైనప్పటికి నది (పధానముగా సద్వైత పరమగుటచే విశష్టా రైతు లొప్పక తమ మతమున కనుకూలముగ నా భాగమును విరిగి విరచించి రేమో! ఏది యెట్లున్నను, మతాభినివేళమును, రసదృష్టియు జతకూడి యాంధ సాహిత్యమున భాగవతమునకు( (బచార మధికమైన దనవచ్చును. ఈ కి ది కవు లలో గొందరి కాలము ససిగా దెలియరాకున్నను వీరందరును భాగవత భాగము అను విడీవికిగా విశష్టాద్నెత పరమ.గా (వాసినట్లు తెలియ నగుచున్నది, హంభట్టు

ఈతడు 15, 16 కతాబ్బులనడుమ నుండినవా(డు. విశిష్టాదై్యైత నీద్ధాంతాను గుణముగ వషైకాదళ ద్వాదళ స్కంధములను బూరించినవాండు. భోగవత (పతు లలో! గొన్నింట సీతని పూరణమ:లు నచ్చటచ్చట గోచరించుచున్న వి. హరిభట్టు రచనమంత హృద్యమమునవి గాకున్నను ఎ?ష్టాద్వైత పరమగుటడేక ౨ట స్మరింప రగి యున్నది.

మజికొన్ని పురాణములు = కథా కావ్యములు

మశ సాహిశ్య చర్యెతలో( (_బాయికముగా కవి(తయమువారి కొలమును బుూణయుగమనియు, రాయల కొలమును (పఐంధ యగమనియు వ్యవహరించుట గలదు. కొని ౧వ రెండిటికిని నడుమగల యొక శతాద్ది కాలము మన సాహిత్య చరి్మితలో పరిణామయుగమని మనము భావింప వచ్చును. ఈ కాలమున మన సాహీత్మ నం్యపదాయమే (క్రమముగ మార జొచ్చినది. పూర్వపు పురాణఫక్కిని కొంత వదలించుకొని, నవ్యకావ్య నణితిని గొంతకొంత కూర్చుకొనుచు నా రెండిటి సమ్మేళనముల్లై నావ కావ్యము లాం ధసాపహితీ గృవోంగణమున వెద్ద ముత్హైదువల వలె పసుపు కుంకుమల శోభను వెలార్చినవి. పసుపు పారిశద్ధ్యమునకును, కుంకుమ రాగమునకును సంకేతములు. అట్లగుట నానాటి కావ్యము లాదర్శవంతీ మగుచిత్త కుద్ధికిని, అనురాగ భావమునకును ఐరమావధులగు భక్తి శృంగారముల మేలు కలయికతో నత్యంత (పౌఢములై విలసిల్లినవి. కావ్య (వ్మ్యకియయందును రచనా వైఖరి యందును నవి యజ్లే యుండినప్పటికిని వ్యవవారమున మ్మ్యాతము ఆం ధసాహిత మాపె....

వైన్టవాయ్యర వాబ్బయము 155 వాని నన్నిటిని పువాణము అనియు? కేతమాహాత్మ్మములనియు, గథా కావ్యము అనియు. నిత్యాకి ఫ్టూల విభాగముల (కింద పేర్కొన వచ్చును.

తక్కిన వెట్టున్నను వీనిలో! గొన్ని మ్మాతము కృతికర్త యభిమానమును బురస్కరించు కొనియో, కృతిభర్త విశ్వాసము ననుసరించియో కేవల వైన్షవ మతానుసారులుగ నున్నవి. మరికొన్ని విష్ణ్రవతారములక్రే యంకితమై యున్నవి. అట్లు వైన్హవేతి వృత్త మధికముగా గల ౦ కావ్యనులలో గోచరించు కొన్ని విశేషాంశములున్నవి. అవి యేవన -- వైష్ణవ మత (ప్రభావము కావ్యాంగము అందంతటను (పముఖముగ గోచరించుట, రసడ్భృష్టి యక మగుట - రచనా శిల్బ్పమునకు (ప్రాముఖ్యము కల్గుట -- కథా _పాధాన్యముతోవాటు బౌత్సుకృము లత్ష్యమగుట, జౌచత్యము పై దృష్టి పెరుగుట-యనునవి. ఈ లక్షణములే తర్వాతి (పబంధ కాలపు సాహిత్యమునను గొంత విశిష్టముగ దోచుచున్నవి. ఇట్టీ లక్షణము లతో లక్షణమైన యీ కాలపు సాహితీ [ పష్మకియలలో(దొలుత పురాణములను గూర్చి ముచ్చటించి యా పై శ్షేతమాహాత్మ్యములను, గథాకావ్యములనుగూర్చి కొలది కొలదిగా పేర్కొందును. నాటి వైష్ణవ పురాణములలో ముఖ్యములు నృసింహ పురాణము, పద్మ పురాణము, వవాహ పురాణము, విష్ణు పువూణము అనునవి. పురాణములు

మడికి సింగన పద్మపురాణమున అష్టాదళ పురాణములను మూడు తెఅ(గు లుగా సా_త్తికములనియు, రాజసములనియు, తామస ములనియు వేర్కొనినాండు అందు సా_త్తికములెన వైష్ణవ నారడీయ భాగవతాదులు మోక్ష (పదము లనినాండు. కావున పైనపేర్కొనిన పురాణములన్నియు సాత్వికములే యగుచున్న వి. వాంలో/ దొలుత పేర్కాన దగినవి= $ం నృసింహ పురాణము ..... కవ్మితయమున దుదివాడగు న్మెరన రచించిన కృతులలోనీ నృసింహ పురాణ మొక్కటి. *శంభుదాసు( డన(గాం ఒరగిన గోవింద గుణాదర సంభృత

తయ వ్రకరణము

156 వేటూరి అనందమూ ర్తి సౌమనస్య రధన్యు” డగు నీ య్యెరన వైన్టవాభిమాని!యై యీ పురాణమును న్వతంతముగాం దెనిగించి నృసింహస్వామి కంకిత మిచ్చినాండు. ఈ కవి వీర వైష్టవుండు గాకున్నను గావ్వ్యేతి వృత్తము వైష్ణవ సంబంధియై కృతిపతి విష్ణ్వవ వకారమగుట చేత (గ్రంథము నిట పరిశీలించుచున్నా (డను. తెలు(గున వెలసిన పురాణములలో నిదియే (ప్రాచీనమైనది. ఇందలి విషయ మహోబల మందు వెలసిన లక్ష్మీనృసింహస్వామి చరితము. [పహ్హాద చరిత మిందలి (పధానేతివృత్తము. ఈ గాథ భాగవత విష్ణు పురాణాదులలో గాన వచ్చు చున్ననుః గవి యిది (అహ్మాండ పుంణాంతర్గతమనినాః డు. ఐదాశ్వాసముల చివ్య (పబంధముగా తెనుగున నొనర్చినాండు. తానును తన యాచార్యు(డును ైవులై నప్పటికిని “కంసారి చరణ కమల మధుకర పతులును, విమలయకు' లును పుట్టినట్టి వంశమున బుట్టిన య్మెరన వైన్ణవ భక్త్యావేళమున నీ గావ్యమును సంతరించుటలో వింతలేదు. నృసింహస్వామి నీతండు భక్తితో స్తుతించినాండు. “శీ మదహోబల తీర్థ స్వామికి శరణాగత (పసన్నునకు గృపా ధామునకున్‌ _(బణమజ్జన కామిత ఫలదునకు( బరమ కల్యాణునకున్‌ ,

1. హరివంశ తాళపష్యత (ప్రతులలో గొన్నిట పీఠిక యందు గోచరించిన సీస మొకదానిలో “*కందాళ వర దేశికొప్పకణ్ణ శిష్య - పెద్దింటి తిరుమల సింగరాత్మ జాత తిరుమల తిరుమలాబార్య వర్యు = సన్నుతి యొనర్తు మద్గురుస్వామి నెపుడు''అని యుండుటను బట్టి యీ కవి వీరవైష్ణవుండేమో యని ్రీ శేష్మాది రమజకవు లభ్మిపాయపడిరి. కాని యీ పద్యమిందు (పకప్తమేషో యని ఆంధ కవి తరంగిణీకారు లూహించుచున్నారు. (చూ. ఆం. క. త. 76+ పుట) ఆయంశ మొట్లున్నను ఎ రనకున్న వైష్ట్ణవాధిమాన మసాధారణ మనక్‌ తప్పదు. ఆర్యధసాహిత్యముమై....

వైష్టవారయ్యధ వాజ్మయము 25%

లక్ష్మీ వల్పభునకు శభ

లమ్మోజ్జల వషునకు నలభ్యా ప్తవచ

స్పూఇ్మార్ణ రూపునకు ఫవ

యక్ష్మ్మనిరసనైక నిరుపషమౌషధమునకున్‌,” (షష్థ్యంతములు

180,81

ఇటే “జ్ఞాన జల శౌర్య సుఖ సంతా వైశ్యర్యాది విభవడాయి దయా విద్యా నిత్య (శ్రీమనుల” డని కూడ స్వామిని యాగమ సం్యపదాయము నమసరించి ]పస్తుతించినాండు. ఇబ్లే నృసింహస్వామి యవతరింపగా నాదిత్యులు నాది మునులు (దహ్లాద పురస్పరంబుగా వందనము లొనరించుచు నొక దండకమును బరించికి,

“శ్రీనాథ నాధా జగన్నాథ నమెక రా సమతా సరోశాడ్‌ సర్వాలి వంద్యా మహానంద గోవింద నీ వెందు శ్రీ విశ్వదృశ్య (ప్రపంచంబునన్‌ నిండీ.... నాథా పరోప (కియా దక్ష రషాపరత్వంబు మీపాలు మాపాలు నీ పాలన పౌకి ఖావించి సేవించుఖావంబు భవ్యాగమ్మవాత చౌర్భంబుగా కార్యంబుగా గొన్న యన్నీచు మన్నీటెం బాతాళమూలంబులన్‌ గిట్టి వేపట్టి చెండాడి శ్రీడార సోత్సేక పాకంబు గై కొన్నయన్నిర్భరోన్మాన మీనావతార క్రియా వి్మిభమంబున్‌ బరి (కొమ్మ మాన స్ఫుటోత్తుంగ శృంగషథాకాళకూలంజు కై లంబు కవ్వంబు చర్వోల్లనత్కాల కాకోల కాలానలా ఫీల భోగంబు నాగంబు వ్యేతంబు చి తయ పెంపొందు. బొంగారు. నుజ్బృంభితాంభోధి కుంభంబునై నట్టి పెన్మోపు డీపెక్క నింపెక్క+ స ంపద్యమానాత్మ సంపత్కశానంద తందాకువైై బొల్బు నక్కామ్య కూర్మత్వ శిల్పంబు కల్చషయోద్వృత్తతోయంబలండెంది పొందేది... ..యొప్పు నీ యొప్పు మమ్మెప్టు రక్షించు లక్ష్మీశయాకా నృసింహా నమస్తే నమస్తే నమస్తే నమః” (శ111, అప్పుడు వారికి నృసింహస్వామి గోచరించిన విధ మెట్టిదనంగా :=

"*జండొండ వేడ్వడ నునిచినం బొలుపారు,పదముల( ఐర్యంక బంధ మమర(

దొడలమై నున్న దైత్యున్ని పేవులిరు దెసం,దివిచి యెత్తిన కరచ్భితయమమర:!

తృరీయ్‌ _పకరణము

1686 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి గమనీయ శంఖ చ్యక పభాభాసురం,బై పరహస్త ద్వయయి నమర దంష్ట్రాాకరాళంబు దరళ జిహ్వాయునగు,వదనంబు లింత యొస్పిదము చూపం దీవ) లోచన తయ దీప్స్‌ దీటు కొనఃగ నిళృత కర్చ కేసర కాంతి నివ్వటిల్ల వీవిజసురముని ధ్యాన విధేయ లీల4 దేజరిల్రై శ్రీ నరసింహమూర్తి ” (56-109 అప్పుడా మూర్తి వారకి '"వీరరౌద) భయానక విస్మయాఖ్య రసము”

లోక్కరూ పైనట్లు డొలుత( తోచినదట, కాని వీరు భక్తులు గొవున వెంటనే 'దయా

సౌందర్య నూతనాకారుండై * గోచెరించెనట, ఆత డట్టి యవతారమున భక్త రక్ష ణార్ధ మాగరుడాది9పై వెలసి తన ఐల (ప్రాభవముల చేత నందఅ నహో యని పింపజేసినాండు. అందుకే ఆ [ప్రాంతమున కహోఐలమని పేరైన ట్రైరరిన ఏవరించి నోండు. అది “ద్వితీయ వైకుంకం' ఐనంబరగినది.

• సకల కల్యొాణంబులకును జన్మభూమి" "

అట్టీ యీ త్ష్యేత మావోత్మ గాథనీ కవి పాబంధికముగా రచించెను. గాలవ దేవ్యళవుల సంభాషణలో శ్రీ కేత ప్రస్తావన వచ్చి (వవ్హోద చర్మితము విపుల ముగ వర్ణింప ఐడీనదే. వర్ణనలు కూడ విష్పలముగనే యున్నవి. ఇందలి రచన భక్ష్యావేశపూరితము,

హారి భక్తుల తపము తపమః

హిరి భక్తుల జపము జవము హిరిభక్తుల ఖా

సుర జన్మము థ్‌వ సారము

హరిభక్తులు భువన పౌవనై క' వివోరుల్‌ ” (2.88) అనును. అట్లే భక్తితో దహతహ లాడిా

వై స్లవాం[ ధ వాజ్ఞయము 10

“విన్నం జాలు భవన్మహత్త్య్యము భవద్విజ్ఞాన్‌ నర్గోస్టి య్‌ం

దున్నం జూలు భవత్చదాంబురుహ సేవోత్సాహ సంపన్నులం

గన్నం జాలు భవత్సమంచిత జగత్కల్యాణ నామంబు( వే

ర్లాన్నం జాలు నరుండు శాశ్వత శుభారూడుండు లక్షీశ్వరా." యని వాపోవును. హరిభక్తు డెప్పుడును విష్ణు కీర్తనంబు విష్ణుచింతయ కాని" వేరొండు దలంపడట.అ బ్లేవిష్ణు భక్తి 'పరాయణత్వము వీ కవియిందు వివరించినాండణ

“విష్ణ డెహపర దైవంబు విష్ణు దేవు

నొల్లమియ యిహ పరముల నొల్లకునికి

విష్ణుపద భక్తిభావ పవితు( డగుట

యైహికామువ్మిక పతి నందం గనుటి (2.89) అనినాండు. విష్ణు ద్వేషంబు తీగదనినా(డు. ఆది నిరంతర దోషంబనియు , నసుర స్వభావం బనియు దెగడినా.డు.

“నారాయణ విద్విషులకు

గూిరుల కాయువును శ్రీయ గుతము బలింబున్‌

బేరును బెంవును బొౌలయుట

ఘోర నరక కూపములను గూళలుదురు తుదిన్‌” (2.41) అని చెప్పినాడు “విష్ణు భిజన దూరుడు" మోహాంధుండనియు, దోంహి యనియు చింఏంచినాండు (5=2ళ). ఇంకను 'బరుల నాగ్మ సముమకా ఖావించి=యొరులకు గీడు-తలంపమి' యే హరి భక్సికి రూపమనినాండు- జలత్త్రంతయు విష్ణుమయమే కావున నా సమత యెట్టిడో వివరించినాండు.

“దైవత రైత్య మానుష కీోదంబములోనుగో( గల్గు జంగమే

స్థావర భూత సంచయము సర్వము విష్ణు శరీర మిందులో

తృతీయ _వకతిణను

166 వేటూరి ఆనందమూ_ర్హా నేవిధి నే శరీరమున కించుక నొప్పియుః జెందకుండ! గాం గేవల సత్క్భృపానిరతి గీల్కొనియున్న సమత్వ మారయన్‌” (6-166% పరమేశ్వరు డట్టి దయామయుండు గావునన్నే “పగవాఃడ్రైనను, మూర్చచిత్తు.డయినన్‌ బాపాత్ము! డ్రైనన్‌-- భగవద్ధ్యాన విధేయ ధీ పరిణతుండై నచో' -నాతని. "సుగుణుంగా నతీ ధన్యుంగా సుజనులా పద్ధాత్ముంగా నిత్యుగా జగదేక |పభఃగా ( (బభూత విభవస్ఫారాత్యు( క జ్లేయునని కవి యాతని మాటలలోనే వివరించినాండు. పన్లు మంగళ కథా సుముఖాత్ములను, విముఖాత్ములను (ప్రత్యేకముగా నిట్లు వర్జించి నాడు. తొలివారు. "ఆకూరాత్ములు సత్య సంగతులు మాయాదూరు అత్యంత ని ర్వ్మాకాబాళులు ధీరు లుత్తమ కృపావ్వాపారు లుద్యద్యశో వికోంతాభిల లోకు లూర్జిత సమావేశ (పకాశోన్నతుల్‌ శ్యకాద్యామర పూజ్యు లచ్యుత కథా సక్తుల్‌ మవోత్ముల్‌ మదిన్‌ "(5-58 వారు సాత్వికులు. “అమర పదంబు మెచ్చ రమరాధిపు లీల గణింప రేమియున్‌ గమల భవత్వమున్‌ సరకుగా( గొన రచ్యుత దాస్య వృత్తిమై నమిత సుఖానుభూతి నమృతాంబుధి. దేలుచు'-నుందురు. వారు “' శ్రీకమ్ములు విస్తు చరణ 'సేవాసక్తులు” కొనీ తద్భిన్నులు వ్యర్థులు. వారి జన్మ లెస్టవన--'ఊషర బీజముల్‌ భసితయోజ్య ఘ్ఫుతంబులు:షండక న్యకోన్వేషణముల్‌ , పయా ధిగత వృష్టిత తుల్‌ మృగతృష్టికాంబు గండూషలు? దుర్గ కానన కఠోరీత చంద్రిక వేద మూక సద్భాషలు విస్తు మంగళ థొవిముఖాత్ముల దుష్టజన్మముల్‌ ' అఆనినొండు. ఈ యంశములను బట్టి వైష్ణవ భక్తితత్త్య మిం దెంతచక్కగా (ప్రదర్శితమైనదో యెరుగ నగును.(5-24) ఆం ధసోహిత్యముపై*...

వైష్ణవా్య్యధ వాఖయము 161 ఇటే “నారాయణుని యవతార కథా సుధా లీలలు" వీనులారం (గోలనిచ్చి నాడు కవి. కేవల కరుణా మూరర్తివి గావున భక్తాభయత్వ కరణము పని నీ క్రీ విశ్వము గాంచుటకై " (శ్రీ వల్లభ యెపుడు నవసరింతు నిజేచ్చన్‌ (8-88) ఆనినాండు అందు మత్స్య కూర్మావతారముల నిట్లు వర్ణించినాడు. చదువులు గోలు పోయి యొక జొడయు. గానక బమ్మరించు న ముదుసలి వేల్పు దేర్చి వెస ముచ్చు బడిం ఐళయాట్టి నీట (గ క్కదలంగ దాడి వెట్టిన నఖర్వభవ త్రీిమి రూప మిప్పుడున్‌ మదరుచి (గోలు చుండు ముని మానస పూరములం జగన్నిధీ 1 కమఠతనూ విలాసమున గవ్వపు. గొండ ధరించుకే వ నీ యమృతము దెచ్చి య్యాశిత జనావలికిచ్చితి నేడు నమ్మహా క్రమరతవూ విలాసము దగన్‌ దలఃపన్‌ గొనియాడ( గన్న వా రమృతము ! గాంచి నిర్మల సుఖాంబుధి! దేలుదు రార్త రక్షకా (8-86, 8) అట్లు ఆవతారములను విడిగా వర్ణించటయే కాక కథా సందర్భమును బురస్కలరించు కొని యవకాళము దొరికి నప్పుడెల్ల నీ యవకార లీలల నతికి చెప్పుచునేయండెను, బాలుడైన [పహ్హాదుని వర్టించునపు డాతని బాల్య లీలల నవతార లీలలుగానే కవి సంభివించినాడు.!

1. కవికర్ణ రసాయన కర్తకూడ నిక్లే బాల్య వర్ణనమున నవతార లీలలను జ్మితించినాండు. తృతీయ (పకరణము

169 వేటూరి ఆనందమ్హూల్తి పసి పాప(డై కాను ఐవడించు కాలంబు వటసత్ర శయను భావంబు 6 దలంచు( ఇలువాందలా టోరిగిల శయ్య దడవెడు తరి కూర్మమూ్తి చి _త్తమున నిలుపు శెండు మూడడుగు లొండొండ తట్టాడు న ప్పుడు (తివ్మికమ లీల బట్టీ చూపు లోలత పన్నలు బాలు గో౭డు నొండు గోపాల సంస్కృత గూర్చు నాత్మ బరమ పురుష భూత భావిక భవ్యావ ళోర బోధ మహిమః దగ నెరింగి యొండెరుంగ ( డంబుజోదరధ్యాన త్‌ త్పరత యొకటి కాని బాలకుండు, (88-147) ఇస్లే (పహ్లాదుని హిరణ్యక శిపుడు మున్నిట వైచి హింసింప( బూనినపుడు -- ఘనభుజగశత ఫజావృత తనుండ్రై బాలుండు పయోధి తరగల మీందన్‌ వైనువాప సజ్జ ఐవడిం చిన వెన్నుని పొటి యగుచు కెన్నెసలారన్‌, (4175) అని శీర సాగరశయనునితో( బోల్చినాడు. ఇట్లు రచనలో నడుగడుగున (హళస్తమైన భటక్రి భావముల వెలార్చుచు మనోజ్ఞమగు శైలిలో బోతనాదులును జూచి దిద్దుకొనునట్టు వరన నృసింహ పురాణమును రంచించెను. ఒండు రెండు పద్యములుదాహరించెదను. సీ, కల(డు మేదినియందు! గల డుదకంబుల గలడు వాయువు నందు! గలడు వహ్ని ఆంధధసాహిత్యముపై....

వైవ్టవాంధ వాజ్యయము 1638 గలండు భానునియందు. గలడు సోమునియందు గల డంబరమున గలడు దిళల.... అం వర్షించి =తుద కెత్తు గితిలో.... కలడు కలవానియందున గలడు లేని వానియందును గల డెల్లవానియందు నింక వేయును నేల సర్వేశ్వరుండు కలడు నీయందు నాయందు. గలడు కలడు. (5-78) ఈ పద్యమునే తరువాత పోతన యనుకరించినాండు. ఇట్రే విష్ణు మంగళకథావిముఖాత్ముల దుష్ట జన్మమురి వర్ణించిన పూర్వోదాహవృళత పద్యమును గూడ “హరిభక్తి వర్ణితుల రిక్రవ్యర్థ సంసారము" అని పోతన యను కరించినాండు. ఇట్టి వెన్నేని జూపవచ్చును. విష్ణు నామ సంకీర్తనమును గూర్చి యూరని పద్యమిది, దారుణ దురితాంధకార సూర్యోదయం, బధిక పాతక విపి నొనలంబు నిబిడ కల్మష మేఘ నిర్బర పవవంబు, బాఢపాపాంబుధి బాడబంబు (క్రూర కిల్చిషత్రైల కులిశ నిపాఠంబు, ఘనకలుషోరగ గరుడమూర్తి 'మోరదుష న! కొాలకూటగంగామౌళి, యతులాఘవారిణపంచాననంబు సకల కల్యాణ మూలంబు సకల చేద శాస్త్ర సారంబు సకలార్థ సంచయంబు సకలమంత రహస్యంబు సాధు హృదయ నర్తనము విమష్షునామ సంకీ ర్తనంబు. అదే భక్రిమీరి విష్ణు ధ్యానము సేయనిబళుకుుబదుకుకాదనినాండు ఇది యాళతనీ భక్తి మయ రచనకు( ఐరాక్షాష్ట. (2-89) ఛృతీయ (పకరణము

164 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి వాసుదేవుని పాద వనరుహంబుల భక్తీ, తగదను తం్యడియు( దర్మడిగాడు" వేద చోదితమైన విష్ణు ధర్మమునకు(, గోపించు గురుండును గురుండు గాండు భవధుఃఖముల మాన్నః (వళవైన, హరిసేవ నడళలించు హితు(డును

హితు(డు గాడు పరయోగమక మను వైస్టవజ్ఞానంబు, వదలిన చదువును జదువు గాదు శ్రీీవాకార లీలల గీలుకొని ము దంబు( బొందని తలంపును దల(పు గాదు మాధవస్తోగ్య తఘన సుధామధుర రుచుల బిలుక కుండెడు జిహ్వాయు జిహ్వకాదు (5-92) దీనికి పోతన్న గారి యనుకరణ మిస్హే యూహింప వచ్చును. ఇట్టడుగడ్గున భక్తి తాంగ వించునట్టుగ మహాభక్తుని చర్మితము నీకవి (పబంధీకరించి యహణోబల నృసింహ స్వామి కంకితముగావించుటతో వైష్ణవార్యధ సాహిత్యమునకు మరింత పుష్టీచేకూరిన దనవలిను. ఎ్మరనయే కొక పదునోరన శాతాబ్దిలో హరిభట్టు కూడ నారసింహ పురాణ మును (ఉత్తర భాగము) రచించి యున్నాడు. ఈతడు విశిష్టాద్వెతియగుట చేత నీతనిగూర్చికూడ నించుక మాత మిట స్మరింతును- భాగవత షష్ట ఏకాదళ ద్వాదళ స్కంధములను రచించిన యాత(డే యీ హారిభట్టు. ఈతని కృతులు నాలుగింటిలో నీ నారసించో త్తర పురాణము చిట్ట చివ రది. ఎ్యర్మాపెగడ పూర్వ భాగమును రచించి యండగా నీతండు ఉత్తర భాగమును రచించినట్టు తెలియుచున్నది. ఈ కృతిని హరిభట్టునిర్యాణానంతరము తత్తన యు(డగు రాఘవమనీష్ని (ప్రోలుగంటి రంగనమంతి రునునొోతని కంకిత మిచ్చినట్టు (గంథావతారికా పద్మములను బట్టి తెలియుచున్నది.- కృతి పతి రంగన మంతి ఆంధసాహిత్యముపై....

వైష్లవార్యధ్‌ వాష్కయమ్‌ 136 1పోలుగంటి పురవాన్త్వవ్యు(డు. నంద్యాల చిన యౌభళ (పభువు నొద్ద మంతిగా మండివాండు. కందాళ శ్రీరంగాదార్యుల శిష్య(డు.! [గంథమున నిట్టున్నది- గురుతర నాభూల గో తాన్వయాంభోధి పూర్ణిమా చందుండై పొలుపు మీరె ఛ్ర్రీ వేంకటాచల శిఖర మందిర దేవ తాపర మూర్తియై యవతరించె జగతి( గందాళ భావనా చార్యవర్య తసయు.డయ్యె గురుస్వామి ఘనత శెక్కె నట్టి శ్రీరంగ గురునాథు! డాత్మ గురుండు గాంగ సన్నుతి వడసె రంగ (పభుండు. కృతిభ ర్త వైన్ఫవుల డగుటయే కాక కృతి కర్తయగు హరికట్టుకూడ వై ష్టవాభిమాన్‌ ముగలవాండని ఆతని యితర కృతులనుబట్టి తెలియు చున్నది. అతడు తనను గూర్చి ఇట్టు చెప్పుకొనివాండు “లారద్వ్యాజస గో సీంభ్‌వుండ నాప స్తంబు(డన్‌ దిమ్మమారి జా రాజద్వర గర్భ సంభవుఃడ రామ్మా సురానేకజ న్మారూఢాధిక పుణ్యలబ్ధి హరినామాంకా ప్త సత్పుుతుండన్‌ శ్రీరామానుజ పాడ పద్మయుగ+ీ చింతాసమాయుక్తుడన్‌.” ననన కఠ సనన న కనన నక

1. ఈ రంగ మం్యతికి. బిన కాతయైన (పోలుగంటి చెన్నళారి 'ద్విపదగా నారసింహపురాణ మొనరించి భకి నహేఐల భర్త' కిచ్చి యుండెనట. కొని యా (గంథమిప్పుడు కానరాకున్నది. పినతాతగారికి నారసింహ పురాణము నందుండిన, యభిమానమే ఈ రంగ మంతిచేత హరిభట్టునారసింహ పురొణమును గృతి నందునట్లు చేసి యుండవచ్చును. తృతీయ (వకరణము

166 వేటూరి ఆనందమూ క్ర అతన వరాహ పురాణము నందలి గద్య పద్యములను బట్టి యీ విష యములేకాక అతః “డస్ట ఘంటావధాన బిరుదము గలవా/డనియు, హమ్మ్యత్పసాద లబ్ద వర (పసాద సహజ సారస్వతు€డనియు తెలియుచున్నది.” కనుక నీ కృతికర్తయగు హఏభట్టు రామానుజ మత విశ్వాసము గల వాడంయు విశిహైద్వైతియనియు తెలియనగును. ఈతని యా వైస్ణవాభిమానమే వరాహపురాణము, మక్సృపురాణము, భాగవత ష మైకాదళ దా్సాదళశ స్కంధములు, నారసింహ పూణము; అను నీ వైష్టవ కృతులను రచించుటకు హేతు భూత మైనది. పద్మపురాణము మడీకి సింగన కృతులలో సీ (గంథమునకు వైస్టవార్యధ సాహిత్యమున నత్యంత (పాముఖ్యమున్నది. కృతి విషయము వైన్టవము- కృతికర్త వెవ్లవుండు, తీరుమలయ్యలార్యుల శిమ్యండు కృతిథ ర్తయు వైన్టవాభిమానము గలవా(డే--వెలి గందల కందనా మాత్యు/డు. “ఫ్రీవిళ్లు పాదద్వంద్వస్థిత హృత్సరోధుహూ, మహా చానైక రాధేయ' అనియు, “విభవ దివిజవర్యాః విష్ణు తాత్సర్యధుర్యా" అనియునాశ్వాసాంతములందు కవి. చెప్పుటను బిబ్టి కందనామాతు,న్ని వైష్ణవాభిమాన మెంతటిదో యూహింపనగును. కందన పూర్వీకు లెల్టరును వైష్ణవులు. ఆతని సోదరు+డు శేసనయు, ముత్తాత పెత్తాతరలు మల్లన గన్నయలు నృసింహస్వామి కుత్సవములు జరిపియు, రామేశని, గోపికాధవుని, లక్ష్మిని దేవాలయములలో. (బతిష్టాపించియు, దమ విష్టు భక్తిని (బకటించుకొన్నారు. అజ్రి నంశమున బుట్టి రామగిరి పట్టణాధీశుండగు ముప్పిడి నాయకుని (పాపున బెంపు చెంది, “వవ్య కవితా రసపోషణ వాగ్విలాసుండును, “విష్తమంగళకథా సుముథాత్ముడు” గను నగు మకికి సింగన కవివర్యున కాశయ

1. కూ. ఆంధ కవి తరంగిణి. - సం, 8. పుట. 167.
2. ఈతని యిశర కృతులను గూర్చిన వివరణ మీ వ్యాసమున వెడ నెత నున్నవి. ఆం ధసాహిత్యముపై....

వైస్టవార్యర వాజ్మయీము 18? మిచ్చి? “విష్ణు కథా పధానమైన పద్మపురాణమును దెలింగింపించి, కృతిగొని ధన్యు(రైనాండు. కృతి కర్త మడికి సింగన, “శీ నృసింహ వర్మపసాద లబ్ధ కవితా విశారదుడు" 'ఆ పరమేశ్వర మకుట వ్యాపిత గంగా (పవాహ వరకవితా సల్దాపు పుండు" ఆయినను 'సాత్యవతేయుండు. చెప్పిన దేల్ల దప్పకుండ జెప్పుట కష్టము గావున 'భక్తి కారణంబుగా కథ రచింతు' నన్నాడు. ఆ కారణముననే పద్మ పురా అమందు అసాధారణముగ సింగన (పదర్శించిన కథా కథన శిల్ప శక్తియు, వైష్ణవ భక్రియు రసిక వర్యుల న్మురూత లూగించునట్టుండును. పద్యపురాణ మమృత పయోధినాః బరగునట్టిది. స్వామి విభవాదులే యందలి దీవులు. విమ్లు చర్మితమే భోగి తల్పము.ఆది యొక కల్పతరువు. అందలి పుష్పరసమే హరిభక్తి . చాని నానెడి భృంగబులే వైష్టవ యోగులు. ఆ తరువు నందలి పరిమళమే పరమ సౌఖ్యాసక్రి. “విష్ణు రూపంబు దానయై' వఐసినఏ,. అనై మహో పురంణంబును సింగన తానేర్చిన చందమున గద్య పద్యములలో వదకొండాళ్వాసముల _పబంధ ముగా నొనరించినాండు. విస్టు స్తుతితోంగావ్యము నారంభించి, దేవతలను, పూర్వకవులను; భాగవతు లను, ఆళ్యారులను స్తుతించి, గురుచరణములను స్మరించినాండు విశేషమేమన నీ (గంథమందలి విష్ణుని కథ గౌరీ శంకర సంవాద రూపమున చెప్పబడినది. పరమ శివు(డును నిందు విష్ణు భక్తుడుగ వర్ధింప బడినాండు- &ీరసాగర మధనము జరిగి నపు డీశ్వరుండు “అఖిల మంగళ స్వరూపుడగు నావాయణు నాకారము మనంబున నిలిపి తన్నామ్మతయ మంత జస పరాయణుడై" హీలాహలమును (మింగెనట, ఇస్లే (గంథాంతమున 'గోప్యమైన హరి భక్తి విధమును వింటి ధన్యన్తైతి మంటి ననఘ'" యని పార్పుతి భక్తురాలై విష్ణు పూజ జేయుటకు దొరకొన్నది, ఆమె ఏకాదశీ [వతము చేయుచుండగా శివుడు సహపంక్రి నారగించుటక్తై పిలిచినను [వత భంగమున కిష్టపడక రానన్నదట -- ఆంతట శివు(డామె భక్రికిమెచ్చి రామ నామ [(పభావమును వివరించెను. కవి రామభక్తుడు కాబోలును, హరినామము కంటె రామనామ (వభావ మెక్కుడని శివుని మూలమున నెరింగెంచెను. [శీరామనామా ష్టోత్రర శతమును శివుడు జపించెనని యిందున్నది, (బహ్మ రుుదాదులు సేవ్యులు గారనియు, సాత్వికులకు విష్ణు వొక గాడే పూజింప( దగినవా(డనియు నిందు గంఠో త్యతీయ (పకరణము

కే వేటూరి ఆనందమూ ర్తో క్తిగ జేప్పబడీనది. శివపూజను గూర్చియు: శివలోకమును గూర్చియు నిందల్ప ముగ వర్శింపబడినను నాతండును విష్ణుభక్తుండే కావునగవి యా విషయము తన మతమున కభిన్నమగునట్లుగనే భావించననవచ్చును. ఏమైన నిట్టా గౌరి శంకర సంవాద రూపమునగల యీ పురాణ కథను నడపుటలో నాతనికి గల వైష్ణవాభి మాన మెరత తీ(వమైనదో యెరుగనగును. ఇందు విష్ట్రవతారములన్నియు మనో హరముగ్‌ వర్టీంపబడీనవి. వానిలో ముఖ్యముగ రామ కృష్ణాద్యవతారములపై కవి శెక్కువ మక్కువయని దలప నగుచున్నది. ఈ యవతారములన్నియు నుపా ఖ్యానములతోడను? తదనుబంధ గాభల తోడను వివరముగ వర్జింప ఐడినమి. ఇంకను ద్రయమంటత (వభావాదికము, నిత్యానుసంధాన విధి, నిత్య నైమిత్తిక పూజా విధోనము తన్మహామాదికము? చతుర్వ్యూహ తత్త్వము, విపులాతి విపుబ: ముగ జర్బింపబడ్‌నవి. మాఘస్నాన మావోత్మ్యము, నేకాదశీ వత మవోత్మ్యము. కూడ నిందు వివరంపబకినవి. ఇట్టు పరమా వెష్టవంబై న యీ పురాణమును గవి సమర్థు(తై తెనిగీంచెను. ఇందలి యు పాఖ్యానములలో వృత కాంగన చర్మి తము? సుందోపసుందుల కథ, ళీ కుండల వికుండలుల చర్మితము, దేవద్యుతికథ= ఉషా నీరుద్ధుల కథ మున్నగునవి కావ్య పరమార్థమున కనుకూలమగు గతిని పౌరాణిక వస్తు సొమ్మగికి _పబంధ శోభను గూర్చినవి. ఇక నీ కింది గ్రంఠస్థ విషయ మును ఐవామర్శించుకోనుచు బోయినచో నీతని కావ్యమున వైన్లవ పథావ మెంతగా పనిచేసినదో తేట తెల్పము కాగలదు.

“వైష్ణవ భక్తి రాహితృమున వ్యిపుండు నిరర్ధకుండగునట," ఆట్రే మరి యేుకచోట “విష్ణు భక్రిలేం వ్యపునీ చండాలు జూచినట్టులిపుడు జూడవలయా, వర్డ్‌ బాహ్యుండ్రైన వైస్టవుండగునేని పరగ(వాడు లోకపావనుండు; “విష్ణు భక్తి కలిగి యుండుట లెస్స” జూ “భవపయోధి కిదియె బొడబాగ్ని” అని పరి పరి విధముల కవి తన విష్ణుభకక్తిని | పకటించుకొనినొండు. అట్లే భక్తి పరవళుండ్రై స్తుతించి తన్మ యుండైనొండు దేవద్యుతి యనువాడు నారాయణుని బూజించి పురుషసూక్త విధాన మున షోడళోప చారముల గావించెను. దానికీ మెచ్చి విష్ణువు (పసన్ను(డ్లై యను (గహించెను.. 'నీయడుగులు నా మనమున నిశ్చయముగ గొల్బు భక్తినా' కిమ్మని యాతండర్థించి వాసుదేవుని స్తుతించెను- ఆంగధసాహిత్యము.పై--..

వైవ్ఫవాం్యధ వాజయము 1609 “వాసుదేవ మురాంతక వనజనాళ భక్త వత్సల కృష్ణ కృపా సమ్ముద హరి జగన్మయ కేశవ పరమ పురుష నీకు మొక్కెద6 గరుణింపు లోక వినుత” అది భక్తి భావముతో నధిక భక్తిగోరి భజించినా,డు. సీసములు, ఉల్సాహమ' , తరలము మున్నగు వృ త్తములలో నాస్తుతి మొత్తము పదునాలుగు పద్యము అతి సుందరముగ రచించినాందు. ఇట్లే చ్యితసేనుని కథలో '(దవిశేశ్వరుండు' వైష్ణవ ద్వేషియై నరక మనుభవించిన వృత్తాంతమును డెలిపి మాఘస్నాన మాహాత్మ్యము నుగ్గడించెను. వైష్ణవ ద్వేషము కూడదనుటలో .నాతని భక్తి _పపత్తు లెట్టివో యూహింపనగును. ఇట్లే పంచమాశ్వాసమంతయు( బరమ _వైస్టవముతో నిండి యున్నది, 'మంత రత్నంబును, న్యాసంబును (పపత్రియ, కరణాగతియు, లక్షీనాయణంబును, సర్వ ఫల (పదంబును, హితంబు ననం బర్యాయ నామం బులు' గల ద్వయమం్మత మిందు వివరింపబడినది. ఏ జతి వారైనను దీని హైవాయణవేసి ముక్తులు కాదగుదురట. కాని 'భక్రియోగంబున స్వామిని సేవించు పరమ వైన్టవునకే” దీనిని టోధింపవలె ననియన్నది. అట్టి మహనీయమగు ద్వయ మం[తము ననుసంధించుటకు గావలసిన దీక్షా విధులనుగని యిందు విశదముగ (వాసీవా(డు. (శవణమున నొండె ద్వాద+ తివిరి యొండె వైష్టవంబఐను శోభన వాస రమున నొండె నాచార్యు సేవనా యుక్తుండగుచు దీక్ష' గ్రైకొనవలయును. బంగా రముతోగాని: వెండితోగాని, రాగితోగాని కాస్త్ర[పకొరము శంఖ చ్మకముల ముదలు చేయవలెను. యథావిధిగా నా శంఖ చకముల నగ్నిలో వేళ్చి కాల్చి వానితో షడవరీ పారాయణానంతరము కుడిభుజమున జ్యకము? నెడమ భుజమున శంఖము నుంచవలెనట. ఇట్లే ఊర్థ్వపుర్యడ ధారణమును గూర్చి కూడ నిందు విపులముగ నున్నది. పుండ్ర ధారణము, మంత పఠనము, ధ్యానము, నామస్మరణము, సంకీ ర్హృన పఠనము, సంకీర్తన (శవణము, అభివందనము,. కొవాద తీర్ధ సేవనము, [వసాద లోజనము, భక్త సేవనము, ద్వయాను సంధానము; ననన్మారాధనము, ద్వాదశీ (వత నిష్టయు€ దులసీ రోషణము, తులసీ దళ భత్షణము, శంఖ చర తృతీయ (పరకణము

170 వేటూరి ఆనందమూర్రి ధారణము = నను షోడశ విధముల గావింపవలెననినాండు. “ఫాల పట్టిక నూర్జ్వ పురము గలవారలె వైష్టవులని పూజింప వలెనన్నా(డు.

“వర్ణ హీను(డైన వైష్టవు డయ్యెనే

నతండు పుణ్యపురుషు। డభిలమునను

(బావ్మాణుండు విష్ణుభక్తుడు గా(డేని

యతండు శ్వపచు కంటె నధము డండు9.'” అనుటలో నీ కవికిగల వీరవైష్ణవ భావమెట్టిదో తలియనగునుగదా' ఇట్టు వైస్ణవు లై నవారికి 'సర్వ వర్ణధారణ యోగ్యంబగు నూర్జ్వపుఇ్యడము దండాకార ముగి” నుండవలెినట, దానికి వలసిన మృత్తిక యెొచ్చటిది లేష్టమో కూడా వివరించెను" ఊర్జ్థ్రపుణ్యడము ముక్కునకు సూటిగా నిలువుగా క్రేఠాంతము పెట్టవలెను. రేల (వేలిమంద ముండవలెను. రెండు రేఖల నడుమ రెండు [వేగ యంతర ముండ వలెను, ఆదియు దెల్లని తిరుమణితో నట! లేనిచో నరక మనినాండు. పుం్యడధార ణానంతరము చేతులు కడిగికొని, వాసుదేవనామముతో నా నీళ్ళు శిరమున జల్లా కొనవలెను. ఇ ట్లత్మిళద్హతో పై వివరములను పేర్కొని కవి యా నడుమ గొంత లక్ష్మీ _ప్రవమును, మూల _పకృతి స్వభావమును దెలుపుచు వైకుంఠ వర్ణనమును రచించి ఆ యాశ్వాసమును ముగించెను. ఇట్లే వష్టాశ్వాసమున సృష్టి.కమమును, లోక సుందరుని లీలా విభూతిని, వివరించి వాసుదేవుని చతుర్విధ వూూహములను (ైళంసించెను. ఆపై [గమముగ దశావతారములకథ లతి విపులముగ వర్ణించెను. ఈ కథలయందును, దనుజులకు విమ్ణుభక్రినే వెల్లడించినాడు. జయ విజయలు సనకస నందాదుల నడ్డగింపగా వారిచే శప్తులై యేడు జన్మలు భక్తులుగాగాని, మూడు జన్మలు విరోధులుగా గాని దనుజులై యుండవలసెనట! అప్పుడు స్వామి వియోగము నధిక కాలము భరింప( జాలక విరోధి జన్మలనే యపేక్షంచిర్‌ట. ఈ కథనమున భక్తుల యోగ్యతయు, స్వామియన్ముగహ శ్రియ. నెట్టిదో యెరుగ నగును, కృష్ణావతారమున బాలకృష్ణుని లీల లతిమనో జ్ఞముగ సిందు వర్ణింపబడీ నవి. అప్పటినుండి _పలంచాసురుని వధ వరకు గల రచన హృద్యాతి హృద్య్మము, అప్లే గోపికల విషయమును ముచ్చటించుచు *“గోపరమణులందరును గ్సృష్ణుని ఆం థసాహిత ్యముపై -...

వైప్ణవాంయ్యధ వాజ్బ్యయము 1. గామించి రాత్మలందు' అంనాండు. “స్రీలతోడ శౌరి గేలి సలిపె' నట, అప్పుడు _శ్రీకృష్ణుండు పరదార రతి వాంఛ నెట్టు చేసెనని పార్వతి శివుని (పశ్నించును. పరమ శివుండు దానికి సమాధానముగా రామావతారమందలి మునులే సుందరా కారులై స్వామి శరీర స్పర్శ సౌఖ్య మనుభవింప గోరి జన్మించిరని వివరించెను. కావున నందు దోషము లేదు. ఆంతేకాదు లోకమున న్త్రీ పురువుల శరీరము అన్నియు నా పరమాత్ముని శరీరములే కావున స్వామి తన శరీరమును తానే యాలింగన మొనర్చుకొనినస్టగుచున్నది. ఇది యలౌకికము శాశ్వతము నగు నాత్మకామమేగాని కణికము, తుచ్చమునగు లౌకికకామముకాదు.! ఈ విధ మున శివుడు పార్వతియొక్క. సందేహమును దీర్చినాండు. ఏకాదశాశ్వాసమున విష్ణుని పూజా పకొరము వివరింపబడినది. 'పరగనర్చన, మంత పఠన యాగం బులు నాత్మ యోగమును, జ్మకాంకితములు, నామ కీర్తన, సేవలు, విష్ణు భక్తీ, సమారాధనంబులు ననగ నొప్పు నీ నవ (క్రియలను నేపారి విపుండు వాసుదేవా రృన వలయు! జేయ” ననినా(డు కవి. ఇట్లే [క్రమమున విధులను దగ్గించుచు కతి యాదులకును వివరించినాండు. అర్చనమును గూర్చి వివరించుచు (గామ గృవార్చ నములను _కమముగ రెంటిని గూర్చి (పస్తావించెను. (పతిమలు రెండువిధములని చెప్పి లోహదారు శిలాదులం దనరారిన (పతిమాదు లెల్ల స్థాపనములనియు, (బక్కాత క్షేతములందొప్పినవి స్వయం వ్యక్తములనియు, బేర్కొన్నాడు. వీనిని పూజించుటలో వేగుజామున లేచినకడనుండి విధిచెప్పినాడు. సంస్థాపనములలో సంప్రాప్తమయిన గృహార్చనా విశేషమాగమో క్తముగనై నను: శాత స్మార్త విధు క వా (1) భాగవతమున పరీక్షిత్తునకు నిట్టి ళంకయే కల్గినది. దానికి భగవాను+డే యిట్టు సమాధానము చెప్పినాండు. “నమయ్యావేశితధియాం కామః కామాయ కల్పతే భర్జితాః క్వధితాధానాః పాయో బీజాయనేష్వతే (భాగ. 10-80) మత్కామా రమణం జారం మత్స్వరూపావిదో బలాః (ఐ్రహ్మమామపరం (ప్రాపు స్సంగాచ్చత సహ్మసళః” (భాగ. 11-12-12) తృతీయ (పకరణము

172 వేటూరి ఆనందమూలరర్తి లతోన్సై నను బూజింప వలెను. ఇందు [శాతము వై ఖానసము, స్మా ర్వము వాసిష్ట “సరణి. ఆగమో_క్త్రము పాంచర్యాతము, పురుషసూ శ్రమునగాని, మూల మంత మున గాని ద్వ్యయమునగాని విక్సు పూజ గావింపవలె నన్నాడు,

“పద్మనాభు చారు పర్యంకతలమున - ఐవ్వశింపంజేసి భక్తి తోడం

జలురలీల నాకి సంకీ _ర్రనముంజేసి హోమవిధియొనర్చుటొప్పుల నదియు”

(1 1.25)

అని చెప్పి తదుపరి భాగవతైకాంతిక భాగవతో త్తనులను గూర్చి యిట్లు చెప్పెను. “అవైదిక దేవతార్చనము పరహరణీయంబు, స్వధర్మ జ్ఞాన భక్తి సాధకుండె వైమ్టవుండు హం౦యాజ్ఞా రూపంబున కర్మజ్ఞానాదు లొనరించునాత(డు పరమ భాగ వతుండును, ఐర మైకాంతియుననంబర గు. వాసుదేవ (పియంబుగ కర్మజ్ఞానాము లాచరించునాక(డు పరమ భాగవతో త్రముండు' అనెను. ఇస్లే మాసములనుగూర్చి వివరించుచు, కార్తిక మందును: మాఘ ఫాల్గునము లందును, మధుమాసము నందును, ధనుర్మాసమునందును. విర్ణుపూజకు వైశిష్ట్రమున్నదనెను. భగవత్సేవ వలెనే భాగవత సేవయు మోడు (పప్రదమని ౦వ (గంథమందున్నది.

ఇట్టతిముఖ్యమగు వె వన కొవ్యముగా వెలసిన పద్మపుూణమును మడికి సింగన మతళాభినివేశముతో మూలము ననుసరించి రసవంతముగా నావిష్క రించను, కవ్మితయమువారి కవితాధర్మముతోబాటు పోతన్నగారి రస రీతియు నీతనికి బట్టుపడినగి. రచనయం దౌచిత్య మడుగడ్గున దొణికిసలాడు చున్నది. ఈతని వచనములు నాచన సోముని వచన రచన ననుసరించియున్నవి. మళ్స్యా వతారమును వర్ణించునపుడున్న దండకమున చక్కని స్తుతి కలదు. ఈతని శైలి మనోజ్ఞమైనది.

“నీలశ్యామల కోమలాంగుని సమున్నిదాబ్ద ష్మకాక్షును

క్తాలైశ్వర్య సమేతు దీర్సభుజు నుద్యుత్సీతకౌ శేయునిం

వాలార గా(వతిమాశరేజుని మహాభాగున్‌ సహ్మస్రాంకు వం

శాలంకారుని బ్యుతునిం గనియె నుద్యత్చీతి గౌసల్య కాన్‌” ఆం[ధసాహిశ్యముపై ఇథంం

వైష్టవార్యధ వాజ్క్మయము శేరి "కలువల విందు పూవిలుతు గాదిలిచుట్టము కి వెలుంగు వే న్నెలగని చం్యదకాంతముల నెచ్చెలి లక్ష్మికి! దోడునీడ చు క్కల గమికాండు రాజు కజకంఠుని యొదల సూనకంబు పాం థుల వెరగొంగ నాగ శశి తూర్చుదేసం బొడ తెంచె న్యుగతన్‌” “కని డ్రాయంజని పల్లవ (పకర మా:కంపింప గుప్పించి త్రీ గవ నినాదం బొదవంగ విట్టణుక నవా కేం్యదు( డు గాక, ితిన్‌ ఘన వూత్కార నిరర్గళానల శిఖల్‌ గ్రొమ్మంగ నేతెంచి టో ఈ దాకెన్‌ హరి నీలకాంతి తిను వి భాజిష్టునిన్‌ గృష్టునిన్‌.” చ ఆయ్యెడ రామ కృష్ణులు పియంబున నందవధూటి పెంపనొ యొ్యొయ్యనొరంగి బోరగిలి యూంకర తిచ్చుచు మోములెత్తి యా శయ్యల నల్లడన్‌ మెలగి జానులు మోపుచు లో!గి లెల్ల డా శయ్యవనిం జెలంగి తడవాడిరి (వేశలు ముద్దు లాడగన్‌” ఇట్టిసరసమెన శ్రైతి కుడాహరణము లెన్నియేని పేర్కొనవచ్చును ఛందస్సు నందును, వాక్య నిర్మాణ వైఖరులందును సింగన చమక్కారమును బాదించినాడు. పరసరాముని కథలో లయ్య్మగాహులు, పార్వతి యుత్సాహమున (బక్నించునపుడుత్సాహములు, నితివృత్తమునకు శోభ డెచ్చినవి. తిక్కన వలె విని (పాలికిన్‌” వ. పెట్టిన నతనికి నక్వమేధ ఫలంబు... ....” ఇష్లే “నిర్వాహంబులు తప్పియున్న కతనన్‌ సీ పాద సంసేవకుల్‌ సర్వజ్ఞా! చనుదెంచినారము జగత్స్యామీ కటావీింపవేో అనుటలోని సంబోధన పద్ధతియు, వాక్య నిర్మాణ వై ఖరియ గవికి గల స్వాతం్యత్యమును [బకటించుతున్నవి, ఈ విధమున “సరస వాక్య విస్తర ఫజణితిన్‌'” సింగన కావ్యమురచించి?, కందన కంకితము గావించినొడు. తృతీయ (పకరణము

కథ వేటూరి ఆనందమూ _ర్రి వరాహపురొణము వరాహపురాణ కర్తలు నంది మల్లయ, ఘంట సింగయి కవులు ప్రాచీ నాధ కొన్య క ర్హలలో సుపసిద్దులగు జంటకవులని చెప్పవచ్చును. శరీర (పాణముల రీతి జరించిన వీరిరువురును “గురు దక్షిణాము* ర్త ఘోర శివుల శిష్యుల “భ్రీ మదువూమ హేశ్వర (_పసాద అఖ్ద' కవితా ఏశారదులై నప్పటిక్‌ని, గావ్య రచ నకు వైష్ణవేతివృ త్తము హృద్యమం తలచియో, కృతిభర్త తున నరసా నాయఃడు వై స్టవాభిమానియని యుత్సహించియో, “భక్త జన మనోరథ నిర్వాహక మహా వరాహ దేవ చరణ స్మరణాయత్త చిత్తులై ' వైష్ణవ పురాణమగు వరాహ పుూణమును వీరొక సత్చ్రబంధముగా నాంగధ్రీకరించిరి. కృతిభ్నర్త విజయనగర చ్యకవర్తి తుళువ నరసానాయ,డు, “వైష్ణవ కథాపూతాత్ముడు), '“నీరేరుహాక్ష పూజా పరతంతు,డు' “శీ వేంకట్నాది పతి సంసేవా హేవాక నిపుణుడు ఆయన కృతిభ్యర్తయగుట వీ కావ్యకనంబునకు నూత్న రత్నమును గూర్చిన జై నది, “విష్ణుపాదములనుండీ గంగయుదృవిల్లిన ప్లే పుణ్యు( డగు నరసా నాయకుని పాదముల న్మాశయించి వీరి కవిత్మాసవంతియు భక్తి రస సింధువులో లీనమై నది. కోవ్యారంభమందే కవులు వరాహ స్వామి స్తుతి తో నరసానాయని కాశీస్సు లపేకంచిరి. “శీలీలాస్పదమైన కొమ్మున ధరి తీకాంత (గారుణ్య ల శ్మీ లోలాత్మత నెత్తీ లీల ఇలదాశ్రేషెక శృంగోన్న మ తై (లాసంబును బోలె నున్న జగదేకస్వామి వారావాదే హాలంకోరుండు (పోంచు నీశ్వర నృసింహశ్మావధూ వల్లభున్‌'” ఇట్టారంభించి “వచన రచనాచాతుర్యంబున నల్పాతరంబుల నధికార్థంబు గుదియించి' “పర్మడైెండాశ్వాసముల (పబంధముగా! దెనిగించినాండు. ఈ కావ్య ముపాఖ్యానమయమై భటక్రి (ప్రతిపాదకమై యలరారినది. ఇది పురాణమైనను నిందళి వర్ణన లీ కావ్య ఫక్కికోక వై లవణ్యమును జేకూర్చినవి. (పకృతి వర్ణనలు, బుతు వర్ణనలు, ఉపాలంభనలు, వేట, దానికై పోవు భిల్లుల వర్ణన స్వామి వర్ణన, ఆం ధసాహిత్యముమై--..

వైస్తవాంధ్‌ వాజ్మయ్‌ము కశ ఇత్యాది వర్ణన లెన్నో యిందున్నవి. ఇవియేకాక నాటి సాంఘిక పరిస్థితులు కండ్దకు గట్టిన ట్లనేక విషయములను గూర్చిన [పాస్తావిక 1పసంగము లిందున్నవి. కరవుకాటకములు, వ్యవసాయము, నృత్యము, సంగీతము, నాటి సం్యపదాయ వైఖరులు? జానపదుల శీతములు మున్నగు విషయములను గూర్చి యీ కవులు కొంత సూక్ష్మముగనే వెల్లడించిరి. ఒక్కమాటలో వీ లోకవృ త్రపరిశీలనా జ్ఞాన మపారముగ నిందు (పదర్శితమైన దనవలెను.ఇవికాక యిం దాధ్యాత్మిక తత్త్వము, సృని[కమము, జీవోత్పత్తి విధము, భగవత్పూజ, మాసవ9ళములు, గురుపూజ: భాగవత కైంకర్యము: మున్నగు నంశములు కూడ నతి విపులముగ వర్డింప ఎడినవి. విశేషమేమనగా నిట్టి సాంకేతికవిషయములు కూడ నతి మనోజ్ఞమైన శైలిలో గంభీరముగ నుపన్శసింపబడినవి. ముఖ్యముగ రచనావిషయమున_ వీరు చూపిన (ప్రతిభ తరువాతి కవులకు మార్గదర్శకమై యొప్పినదీ. పేరి కావ్యము అందు వీరి తరువాత తరపు సావాత్య (ప్యకియలకు బీజావాపషము జరిగినద౧ చెప్పవచ్చును. సంగహముగ వివరించెదను, చకావతారములు-పూజా కమము

ఈ కావ్యమం దవతార(పళంస పలుచోట్ల గానవచ్చుచున్నది. మొఖ్యముగ నష్టమాశ్వాసమున దత్పూజ్నాకమ ఫలము లుపాఖ్యాన సహితముగ వివరింపబడి, సమర్థింపబడినవి. అవి +

“పాపాట్టి గఢచువారికి, దేసలు వైకుంఠ రమణ దివ్యాకృతి వీ

ఇాపేశు నడచు వారికి, దాపలు ధరణిన్‌ దళశావతారములె సుమీ!” అట్టి విభవముల నీ కవులు భక్తితో స్తుతించిరి. “పాఠీనమూలర్తివై పగవాని వచ్చి వే, దముల దెచ్చితీ ర్‌సొతీలము చొచ్చి కచ్చప రూపివై కలళాబ్ధి వస్షియించి, గిరివహించితి దురంధరత మించి కిటివైషివై నన్ను( గృప/జూచి కాచితి, కఠిన దంష్టా విీటంకమున మోచి నరమృగాకృతివై జన శ్లామవాాలి _ప,వ్లాదు నేలితి పలలాశ( (దోలి

. తృతీయ | పకరణిము

6 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి వామనుండవై. బలీం[దు గర్వంబు చెలచి-భార్గవుండవై సమస్త భూపతుల నులిచి రాఘవు(డవై దశాస్యు వక్త్రములు డులిచి-నిలిచినాండవు నీమాయందెలియవశమెి” ఇందు రామావతారము వరకు నేడవతారములు వర్షింపబడినవమి. ఇల్లే మరియొకచోట సీ. బలజ గర్భుని చదువుల చెజ వీడ్కోలు మంధానకుధర రురంధరుండు నీషధి మునింగీన విశ్వంభరకుం దేప సుమనో ఏపత వమా విదారి కుంభినీ నభములు గొలిచిన కొల గోల పార్థివరుధిర తర్పణ పరుండు: లంకాధిపతి తలలకు గండ క_త్తెర దేవకీ హృదయ రాజీవ శకేళి (తీపుర వనితల యీలువు తెక్కలీడు ఖురఘరట్టవిఘట్టితమోణితలుండు చింతిత ఫల (వదాత రకించుగాత నన్ననుచు భక్తీ రెట్టేంప సన్నుతింప (5-59) అని స్తుతించినాండు. ఇట్లే నవమాశ్వాసమున గల విష్ణుస్తవ రూపమయిన దండక మందు(9--100) నీ దళావతారస్తుతియున్నది. ఇట్లు భక్తితో: ఐలుతొవుల _సశం సించిన యీ దశావతారములకు (బతిమా కల్చనముగావించి మాస్మవతములలో€ బూజింపవలసిన (పకోరమునుగూడ నీ కవులు వివరముగ నుల్లేఖించిరి. మార్గశీర్ష మున మత్స్యావతారుని బూజింపవలెను. ఆ (కమ మిట్టిదిం ఆంగ ధసాహిత్యముపై....

వైష్టవార్యధ వొబ్బయము 177 మార్గశీర్ష ము

ఈ మాసమున శుద్ధదశమినాడు దానాదులొనర్చి ....రవివింబగతుని విష్ణు శంఖ చ్యక గదాంబుజ స్వర్ణ వసను మణిమయ కిరీటి దేదీప్యమాను దలచి--ఏకా దశినా డుపవాసముండి, “కేశవ లక్ష్మీనాయక! నీకు (బియముగా నపర తిథిన్‌ భుజింతును గావు' మని (ప్రార్థించి, న్నిదించి మేల్కని=మృత్పిండంబుపట్టి-తీర్థ ఫలమిమ్మని? మహీభాస్కరులం గొలిచి, న్రై జాంగంబుల నలడుకొని* నదీస్నాన మాచరించి, మరలి ఇంటికేతెంచి మంటపంబున ర్యాతి నూాయణు నారాధించి,.... స్తుతితో శీర్షమున గలళముంచి, (పతిమజేసి, పీఠమున (బతిస్టించి, దానిపై మత్స్య (పతిమ నుంచి, షోడశోపచారములు సలిపి, 'దై త్యాంతకా! రసాతల గతంబైన వేదంబులంటోలె సంసార నిమగ్నుండనైన నన్నుద్ధరింపు'మని (పార్థించి, జాగరణముచేసి, దానధర్మము లొనర్చి, స్కువతము గావింపవలెను. అట్టు చేయువా( డాాబహ్మకల్పము సత్యలోకము నందును. ఐహికాముమ్మికఫలము లొందును. ఇట్లు (వతనియమమును బోధించి దానికి దార్కాణగా కవు లీవిషయ మును దెల్సిరి. 'ఈ స్కువతమును తత్పరయై సలిపిన వలమున గదా మునులయ వేళా సాగర మగ్న ధర్శితీస3ి హరిచేత నుర్ధరింపగబడియెన్‌.”

ఇబ్రే దశావతారములకును బూజా (కమ మిందు విపులముగ నున్నది. పువ్గమాసమున = శుద్ధ దశమినాడు -.---..(పైన వివరించినట్టివే యితర విధు లను జెప్పి) కూర్మావతారుని బూజింపవలెననినారు.

ఈ విధమున మాఘము,ఫొల్లునము, చై (తము, వై కాఖము,జ్షేస్టము, ఆషాఢము, (శ్రావణము భాద్రపదము మాసము లందును (వతవిధులనుజెప్పి యాపై నాశ్వ యుజ, కార్తిక మాసములం దనంత పద్మనాభనాాంయణులకు గావింప వలసిన పూజా విధినట్లే విశదీకరించినారు. ఇట్లు ఒకొక్క మాస విధిని జేప్పిన యనం తర మాయా విభవములను గూర్చిన (పస్తుతి యిందు కొనవచ్చుచున్నది. ఆయా పదృములు మనోహరములై నవి. ఒక్క యుదాహరణముకు డిలకింపుండు:=

తృతీయ (పకరణము

178 వేటూరి ఆనందమూ క్రి వరాహరూపము *....కన్నెగే దంగితుద న్వసించిన మద (పద సౌరభ నిశ్చలీభవధ్భృం గము( టోల గొమ్ముకొన నెెత్తె మురరి వూహ రూవమై” (8-16) ఇట్లీ[వతవిధులను జెప్పిన పిదప (కమముగా నీ దశావతారములను _ 1. సర్వొజ్ఞ కొములు, £. కులవృ త్రికాములు, 8. మృుక్తికొములు, 4. పాపహరణకాములు 5. పరిజ్ఞాన కాములు, 6. ధనకాములు, *. (పబలారిజయకాములు, 8. తనయ కాములు, 9. అపూర్వ సొందర్యకాములు, కొలుతురని వివఏంచిరి. ఇట్లే పద్మనాభుని మీఃదను, నారాయణుని మీందను వీరు రచించినపద్య ములును [వళస్తములుం స్తురి ;= పీరిందు గావించిన స్తుతులు సంస్కృతాంధ), ములం దత్మంత సుందరముగ నున్న: “*ష్టార్రా వారాశయానద -- యారసపరిపూర్ణలోచనాంచల _ శ్రీమ, న్నారాయణ భువనావన,పారాయణ పరమ పురుష పరపారగతా (1-109) వీన్లుని, “వివర్ణిత భేదమునం భజింప'” వలెను, “అఖిల వేదాంత వేద్య మహం భజామి,సంథభవక్షయరహిత మహం భజుమి సాసి చకాబ్ద శార్ట మహం భజామి, కుంభసాగరశయన మహం మీ భజామి," (2-42) ధర్మ వ్యాధోపాఖ్యానమున “విష్ణునోమం' ఐను పుణ్యస్త వ మిట్లున్నది. “విన్లుదేవునకు ్రీవిపుల వక్షునకు వి,శ్వ్యపభునకు షట్పద (పళునకుః దామోదరునకు భూధరునకు దైత్య సం,హోరకారికి నృకంఠీరవునకు,

ఒవెష్టవాం ధ వాజ్బయము [70 చృకహస్తునకు! ది౦వ్చికమునకు మథు, శక్రైటభారికీ, భక్త కామ గవికి శుభవ క్తుునకు! బురుస్తుతునకు( బురుషో త్త మునకు న్మిశ్రేయ సాఖ్యునకు

హరికి,

గగన పవవాత్మ రవి సుధాకర ధరాగ్నె, సలిలమూరర్తికి గురునకు జలదివాసు

నకు ఎనార్హీనునకు నరునకు సనావనునకు నచ్యుతునకు వరాహునకు ( ఆాణతి,

(2-158)

నుువతుని కథలా బ్యతకూటాది మీ(ద ్రీరాము నాతండు స్తుతించినపద్ధతి

వచనమున నిందున్నది.

“థ్రీరామ కారుణ్భ రసాబ్ధి సోమ నిశిత శిలముఖవిఖండిత నిశాచర యూధ నరనాథ (పపన్నారర్తి హరణ ,(సవీణ సురూప ధరీణ విజయలక్ష్మీ కళానిస్తం్యద పురాణ కవీం్యద దేవా నీవ సూఖ్మాకారంబున సకల తేజంబులకు మహత్తర లేజంబులుగొవింతువు, భూత త్తృంబున నైైదు గుణంబులు, జల తత్వ్వంబున నాలుగు గుణంబులు, రజస్తత్వంబున మూడు గుణంబులు, వాయ త త్త్యంబున రెండు గుణంబులు,నథ స్తత్వంబున నొక్క గుణంబును నై నిలుతువు, దుఃఖజరాబడబాగ్ని భయంకరంబును, ఐహిరభ్యంతరేం[దియ (_గాహ దురవగా హంబును నైన సంసార సాగరంబున మునుంగు జంతు సంతానంబులు భవదీయ నామంబులు దంచిన, దర తరంగున దరి చేర్తువు.... ..- కావున నిక్ను శరణు వేడెద” (5-45) అని!

ఇందే కవులు మానస, కొయిక, వాచక (వరముల (ప్రస్తావన దెచ్చి, “*భగవంతుడు భావసాధ్యుంచేకాని మం్యతహోమ డానాది విధుల సార్యుండుకాండని యాతని మాటలలోనే వివరించిరి. మోక్ష పాపి భక్తి యొక్కటే మార్గమి విశదీకరించిరి. రత్నసంభవుల కథలో “భక్తి గౌరవంబను పేరోడ గలిగెనేని ఘోర భవసాగరము దాది చేరవచ్చు మోక్ష మను దీవి మానవాధ్యక్ష తిలక" ఆనె

తృతీయ (ప్రకరణము

180 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి వాాయణ+డు స్కుపభునకుం దెలిసెను. భ_్రిమార్గమున మానవుడు. సలుపు సాధనలె ఆయోడను దిన్నగ నడుపు సాధనములు. ఇట్లే భ క్రి మార్గమున భక్తుని భగవంతుని కడ( కుదార్చు విషయమున నొచార్యుండును ఐరమ ముఖ్యుండు. “అవిద్యో వా సువిద్యోవా గురురేవ జనార్దన 'సంసార సాగరోత్తారకుండయిన గురువుం బూజింపక పరిహరించి, యితరుబం జేపట్టుట చీరోడ విడిచి వదరుపట్టుట' భ కుని యభీన్టములను డదీర్చించు విషయమున నాదార్యు. డుసు ర్యదువు వంటివాడు. ““శల్పతరువు గురువు” (8.110) ఆనినారు.

ఇట్టు గురుపూజతోదాటు భాగవత'సేవ మొదలుకొని భగవత్సేవ వరకు గల జష్టవ ధర్మముల నన్నెటిని వీరి కావ్యమున సుందరముగ (వళిపాదించిరి. ఐంగారమునకు దావియబ్బినట్లు వీరి శైలి కావ్యేతివృ త్రమునకు కోభను దెచ్చినది. “దారు ఫణితిని లాటువుగాగ” చెప్ప నేర్చిన యీ జంట కవులు మధుర విస్తార కవితలను గూడ చెప్ప నేర్చిన ఘనులు. వీరి కవితా రీతి నెరుగుట కొండు రెండు పద్యము లుదాహరగింతునుం ఈశ్వర నారసింపళని (పళంసీంచుచు- “పుడమి హిరణ్య శూన్వదళ( బొంద(గం జేయక వ్మీకమంబు జూ పెడు సమయాన మార్కొగము వెట్టక దేవశార్థ మె య్యుడ దయమాలి పుణ్యజనహింసకు( బోవక సంచరించినం గడిమి నృసింహ మూర్తి సరిగాందగు నీశ్వరో నారనీంపుతోన్‌ (1-49) ఇళ్లే వీరి యాలంకారిక శ లికి మరియొక యుదాహరణము. . గంగకు మందగంధవహాకల్చిత నర్రన తర కారతా రాంగకు, గర్భ పూర్ణ మకరంద హిరణ్మ యసార సారస్తా రంగకు బొల మైకత నిరంతరఖేలన చ్యక చ్యకచ (్రాంగకు! బోయి థ్రీ హరి దయానిధి గీర్తన జేసె' నచ్చటన్‌ (46-104) వీరి చ్నిత గర్భ (బంధ) కవిత్వమున కుదాహరణము... (గర్భ శి ఆం ధసాపాత్యముమై....

చవేస్తేవార్యధ వాజ్మయము 181 “సారస నయనా ఘన జమ నారచిత్‌ .....-- ఇది (పతిలోమానులోమకందము. కాగా నిరోష్ట్రమును. ఇస్తే ఏకావర "ళందములు, ద్వ్యషర కందములు, కందద్వయ గర్భ భాసుర విలసిత చృత్తములు నిందీ కవులు పొందుపరచివారు. ! వీరి రచనలో న్మెరన, సోమన పోతన, థ్రీవాఠాది పూర్వ కవుల కవితా రీతి కొంత గోచరించును. ఇట్లే తరువాతికవ్ప లభిమానించి యనుకరించుకొన్న కవితా సామ్యగియు నిం దధికముగ నున్నది. పద్యముల మొదళ్ళు పరిశీలించిన ఇాలును వీరి కవిత శెట్టి (సభావమున్నదో యెరుగ నగును. - “వ్యజనా నిలంబున వచలునే తాపరంబు ఈమణుని క్వాసానిలమున గాక'---- “లోలా& పొదగుళ్ళలో నున్న సుతు చిన్ని చిన్ని నవ్వులు నిరీక్షించువారు'-- *ఘోర పాతక వీర సారణ్య పటలంబు గాల్పంగ నే వేల్పు కారుచిచ్చు'--- *ఫాలమున (వాల నిడువాలు మగమీలగమి డీలుపడం దోలెడు పిసాళికను (గేవల్‌,'_. *“ఒకతన్వి దోర్మూల యుగళయు రుచులు మి న్నులు (వాక బన్నీటం జలక మార్చి" “సకల ఐంధులకు( బూపలలోని దార౦బు వలి సరాగంబున మెలగు మమ్మ'--

1. వరావా పురాణము 9-10 ఆశ్వాసములు చూడందగును.క్లీ(ఈ రీతి రచనను) వీరు నన్నెచోడని కుమారసంభవమును జూచి సర్యగహించి రనవచ్చును, (చూ. కుమార సంభవము 12=216, 218) తృతీయ _పకరణము

[2 వేటూరి ఆనందమూలర్తై ఇట్టు పలు[పభావములకులోనై పుస్షి చెంది తరువాతి కాలపు (ప్రబంధముల పై

ఐహుళ (ప్రభావము చూపజాలిన వీరి వాహపుంాణ మీ యుగమందల్‌ వైష్ణవ సాహిత్యమున నెన్నదగిన గ ౧థవాజముం

వరావహాపుూణమును పే జంటకవులే కాకో తరువాత కృష్ణరాయల" కోలమునతి హరిభట్టు కవికూడ తెనిగించినాడు. “ఈ కవి వరాహ పూజణమును బూరర్తిగా నాంధ్రీకరింపలేదు. పూర్వ భాగమును మ్మాతమే రచియించిన ట్లీ (క్రింది పద్యములో( గవి చెప్పియున్నా (డు.

"కపట స్తంతులు గొక యేవ్వ3ల నాొకాంక్షించి యేత ద్వరా -

హిపురాణంబున నోది ఖండ చరితం బాద్యంతమున్‌ విందు రా

నీపుణుల్‌ గాంతురు పత ప్మౌత ధన వాణీ సంపదాయువ్య ము

ఖ్య పదార్థోచిత సౌఖ్య వృ_క్రియు దుదిన్‌ గైవల్య సంపా ప్రియన్‌ '” ఈ (గంథము నీత(డు అయిడాశ్వాసములలో నిర్వహించినాండు. కంథ్‌ము మెట్టు (గామ. కరణమగు కొలిపాక యెరయామాత్యున కంకితము గావించినాండు. ఈ యెరయామాత్యు-డు తీరుమల నాశోం గుదువునకు శిమ్యండ్రై నట్టీ (కింది పద్యమును బట్టి తెలియుచున్నడి.

“తీరుమల నారాయణ గురు, చరణాబ్ద ధ్యాన మధుర సస్థిర మతి వ

టృరణునకు ఫలిత కృన్ద, న్మ రణునకు నరాతీ మంతి

మదహరణునకున్‌.””

వేష్ణవాథిమానము గల య్యరయాోనూత్యున కంకితమైన యీ వైన్టవ

పురాణాంధధ్రీకరణ మింక్రను ముద్రణ భాగ్యమును బడయలేదు.

1. చూ. అర్యధ కవి తరంగిణి = సం, 8, పుట, 170.

'శర్య్థథసాపోత్యము పై...

వైష్టేవా్య్య ధ్‌ వాజ్క్మయ్‌ము 108 వి ష్ణుపురాణము ఇ

స్నాత్తికములగు వైన్సవ పురాణములలో విస్ణుపురాణ మొకటి. ఇందు భాగవత _హరివంశాదులందలి గాథలే సంక్షేపముగ వర్జింపబడినవి. [ధువ (వహ్లాదాది భక్తుల చర్మితముతోడను, శ్రీకృష్ణుని దివ్య చర్మిత కథనముతోడను నీ పురాణమునకు వైష్టవ సాహిత్యమున (పళస్తీి హెచ్చినది, ఆ కారణముననే [కీ ళ. 1880 (ప్రాంతములలో పపపతి నాగ నాథుండను! కవి పుంగవు డీ గంథము నాం్యధ్రీకరించెను.కాని నే శాకావ్యము దుర్గభముగ నున్నది.నే డుపలభ్య మానమగుచున్న కావ్యములలో వెన్నెలకంటి సూరకవి రచితమగు విష్ణుపురాణమే తొలుత పేర్కొనదగినది. క వితకుంబుట్టిల్లగు వెన్నెలకంటి వారియింటంబుట్టి స్తూర కవియీ వైన్ణవ పురాణము వాం్యధీకరించి 'వరిపాదపద్మ సేవా పరచిత్తు/డును" “విష్ణుపురాణసంహిత [క్రచణకుతూహలుండును' నగు రావూరి వాఘవ రెడ్డి కంకితము. గావించెను. పంట రెడ్డి కులజుండగు నీ రాఘవ' రెడ్డియ, తత్పూర్వీ కులును వైకళ్లవాభిమానులు రాఘవరెడ్డి గురువు తిరుమల తాతయ వంశీకుండును, (మనుమడు) పరమ వైస్టవమార్గ తత్పరుండును ఊభయభాషా కవిత్వోజ్జ్యులుండును, అవక కావ్య నాటకాలంకార సానాకళాభిజ్ఞుండును నగుసింగరాబారుండు. అట్టగుట నీ కృతి కర్త వంళమంతయ వెష్టవ సల్యపదాయము ననుసరించినదిగనే తెలియ నగును. ఆ కారణముననే సూరన ఈ కావ్యమును చేబస్టనాండు

“విష్ణుండె భక్త వత్సలుండు విష్ణుండె దేవ మయుండు వేల్చులన్‌

విష్ట్ణుడె పోవ శేర్చు మణి విష్ణుండె విశ్వగురుండు సర్వమున్‌

విష్టమయంబులై నడుచు వేయును జెప్ప!” నేల నీవు శ్రీ

విష్ణు పుూణమున్‌ వినుము వేదనమాశము దాపసోత్తమా ! (1499 ఆని పరాళరుండందుకే దీనిని పళంసించినాండు.. ఇటు కొవ్యముల లోనెల్ల వ్ల తరమగు నీ కావ్యమును సూరన యెనిమిది యాశ్వాశములలో సరసముగ దెజ్యళ్య

అందలి యొక పద్యము (పబంధ రత్నావలో నుదొహృతమైనది.

(చూ. (పఐంధ రత్నావళి పుట. 57)

తృకీయ [వక్ష్షణమ్హు

16క వేటూరి ఆనందమూ ర్ర చెను. ఈతని శ్రైలి పోతన శ్రీనాథాదుల శె లి ననుకరించి యుండును. సమకాలిక (పఐంధ కవుల రచవా ధోరణియు నిందు కొంత దోపక మానదు, కథలన్నియు సంక్షేసమ.గ నున్నవి. కొవ్యారంభమందే. వాసుదేవ నారాయణ నామ నిరు క్రి యున్నది. అపై సృష్టికొమము కొంత వర్ణితమైనది. తదుపరి స్కుపసిద్ధములగు వైష్ణవ గాథ లెన్నియో (ప్రస్తావింపః బడినవి. కాని వాని విషయమున నిందళి వివరములకును, భాగవతావ పురాణాంతర్గత కథా వివరణమునకును సు౨త భేదము న్నది. దానిని బట్టి సంస్కృతమున నీ పురాణము (పాచీనతమ మేమో యని యూహింపబడుచున్నడి ఆయా మాళ్చులకు హేతు వే మైనను, నిందలి కూర్చు మ్యాతము కొన్నిట హృద్యముగ నున్నది. ఉదాహరణకు (వహ్హాద చర్మితమున హిరణ్య కశిపుండు విష్ణు భక్తుండగు తన కుమారునినిడుమలు గుడ్‌పించును. కాని యో బొోలుండు విశ్వాసమును వీడక స్వామినే శరణు వేడును. అపుడు (పప్లాదు నకు (వత్యక్షమై వాని కష్టముల గడతేర్చి “నీకు నుచితమేని నీదు తండీ పుణ్య నీధి. జేసీ మోతంబు నర్థితోడనిత్తు” ననినాండు. అప్పుడు తండి కూడ హరి వరమున తొంటి యూరసము పోయి సుతుని కౌగిలించుకొనెను. అట్లు విష్ణు భక్తి నిరూపితమగుట తన భాగ్యమని తలచినాండు. కాని తుదకు “తనకు జన్మ (తయావసానంబున గాని క్రై వల్యప్రాప్తి లేకుండుబంటేశి రజోగుణ పేరితుండై ” విష్ణుదేవునితో వైరమును బూని యాతండు సమసినాండట! ఈ కూర్చు భాగవత మందు కానరాదు. ఇని యెంతయో హృద్యమైనది. హిరణ్య కిపున కా జన్మ లోనే విష్ణు తత్త్యమవగాహనమగుట ఐట్టి యా తత్త్వ మెంతటి మహత్త్యము కలిగినదో యెరుగనగును. ఇష్లే కృష్ణావతార ఘట్టము మొదలుకొని తన్నిర్వాణము వరకును గల కథళలన్నియు విష్ణు మహత్త్వ పితిపాదకములై, భ కి రస పూరిత ముల్రే, (వసన్నములై యున్నవి అం దచ్చటచ్చట ఎర%న పోతనల కవితా హస్త ము తొంగి చూచుచుండును. స్తుతులును స్ముపశస్త ములు. నల్లనీ మేను పూర్జళశి నవ్వెడీ మోము నురంబు మచ్చయన్‌ దెల్సని కన్నులుం గరుణ దేరెడి చూపులు పచ్చ పట్టురం ఆర్యరసోహత్యముపై....

వై ష్టవార్యధ వాజ్బయము . 185 జిల్లు కటి (ప్రదేశమును జేతులు నాలుగు నై విభూతితో

నెల్చ జగంబులం బలిమి నేలిడువా. డుదయించె బాలుండై'.. (56) అప్పుడా తలిదండ్రులు మా కీవు జన్మించినాడ. వట యెంత కృతార్థులమో కదా వారీ!,యని యుప్పొ గి పోయిరట. అబాలుని శైశవ మిట్టున్నది.

“ఉయ్యాల తొట్టిలో నునిచి చేతులు వట్టి

యూచి యాడెడు పాట నుబృ నేర్చె బసిడి కుందియనలోపల బట్టు పొత్తుల

యొత్తున నొరగి కూర్చుండ నేర్చె నించు కించుక దూర మిందు రమ్మని బిల్వ

నల్ల నల్లన దోంగి యాండ నేర్చె

(వేలు చేతికి నిచ్చి విద్దెంబు లాడంగ

నిలిపిన గొంకుచు నిలువ నేర్చి,

వేడ్క్మమాటలు విందులు విందు లనును

బిలిచి చే చాంప నడుగులు పెట్ట నేర్చె౯

దల్లి దర్మిడుల మనములు పల్లవింహ

గృష్టు డొప్పారె శైశవ (క్రీడలందు. (7.125) ఇఫ్రే యా పట్టంతయు హృద్యమై రచన పులకింప! జేయనట్లుండును.

ఈ కావ్యమందు వైష్ణవ మహదత్త్యము బహుధా _పోంసింపబడీనడి, యముడు తన కింకరున కా విషయమును బోధించుచు, 'వైన్ణవుల్‌ పావనుల మ్మహాత్ములకు( బాపము లిన్న(డు! జేంద వెమ్మెయిన్‌ '-ఉజ్జ్వల మహిమాఢ్యు లే వెలయు వైైష్టవు లెల్స నవేయు లట్టి వారల దెస చోకుమా (బతుకు [బాణనులున్‌ వలతేని కింకరా.' (ఈ-111-112) అని పౌచ్చరించినాండు.

జ్‌ తు మ్మితులందు సమబుస్ధియ్రై నిశో,బార వర్ష నముల వలన మెలి

యల్పమైన నధికమైనం ఐర(ద్రవ్య, వాంఛ లేనవాడె వై వ్లవుండు.”

, తృతీయ (ప్రకరణము

188 వేటూరి ఆనందమూార్తి

“444..అధీక శుద్ధార్ము. డై యుండు నాళ లేక

వా(డె లోకోత్తరుండై న వైష్టవుండు.”

“*తనకు( గళికలుష మొదవిన, మనసున దుఃఖంబు లేక మధుసూదనుపైం

గొనకొన్న భక్తి వదలని, మనుజుడె హో విష్ణు భక్రి మహితుడు జగతిన్‌.

(44114, 115, 116) ఆం ఇట్లుగా వైష్ట్రవుని నిర్వచించినాండు.

ఇందే సమకాలిక పబంధములకు గథా వస్తువులుగానై న పాఠజాతాప హరణవృత్రాంతము, ఖాండిక్య కేశధ్వజోపాఖ్యానము కూడ నున్నవి. కానియిం దవి సర్యగహ రచనలు.

ఈ ((గంథమందలి రచనా రితిలో నచ్చటచ్చట వర్ణనలందు కొంత (వబంధ ధోరణి కానవచ్చినను, నధిక భాగము పౌరాణికముగనే కొన సాగినది. ఇది (పబంధయుగమన వెలసిన యొక (సిద్ధ వై న్హవ పురాణము.

కథాకావ్థుములు

ఈ కారిమున వెలసీన కావ్య (వ్మకియలలోం గథాకావ్యములని యెన్న+ దగిన వైన్టవ కృతులును గొన్నియన్నవి. ఆసలు కథావస్తువు లేనిదే కావ్యమే లేదు. అయినను (పత్యేకముగా కథాకావ్యము అనుటలో నొక విశేషము కలదు. నాటీ సామాన్య కొవ్యములన్ని యు కథావస్తువు నొ౨ంబఐనముగావించుకొని కావ్య పరమార్థము నావిష్కరించినట్టుండగా, నీ కథాకావ్యములుమాాతము కొవ్యపరమా ర్భృము నోధారవఅచుకొని కధానర్మాణము గావింపబడినట్టివిగా గోచరించుచున్నవి. వీనియందలి కథలు కట్టుకథలేయైనప్పటికిని ధర్మ్మ్యపతిపాదకములై , చమత్కార జనకములై, యాహ్లోదకరములై? యౌచితీసమంచితములై, శిల్పభూయిష్టమ్నులి: రస్మపధానములై, తనరారి పఠిత అహృదయములకు వికాసానందములు గొల్పునట్లు న్నవి. అదియే నాటి కథాకావ్యముల లక్ష్యము, ఎత్తుగడలోను, కథనుజెప్పు పద్దతి లోను, నొక (కొత్రదనము చమత్కారము గోచరించునేగాని యందు కథకు(గాదు ఆంరసాహిత్యముపై....

వైష్టవాంర వాజ్మయము 187 (పాధాన్మము, త్యదచనకును( దద్గతకొవ్యార్థమునకును! అనంగా [క్రమమున వస్తు (వధానములైన కావ్యములు రూపుమూర్నుకొని భావ్మపధానములును, రచనా పధా నములునునగు పబంధములగా నావిషృృత ములగుచుండినదళయని యది యన్న మాట! ఆసంధికాలమున వెలసినవే యీకథాకావ్యములు.అట్టి కథాకావ్యము లెన్నియో యున్నను వైన్లవ [వభావమునకు లోవైనవి రెండుమూడు మాతమున్నవి.

అవియే వాసిష్ట రామాయణము, వ్మికమార్క చరితము, భోజారాజీయము. వాసిస్ట రామాయణము వాఇదిపేరునకు రామాయణమే కాని యిందు రామా యణ కావ్యవస్తువేమియులేదు. వసిస్టుండు శ్రీరామున కొనర్చిన హితోపదేళమే యూకావృమందలి వస్తువు. దానినే చమత్కారమయములగు పదులకొల.ది కథ లలో నిందు కవి చ్మితించినాండు. ఇచి సంన్కృతమండలి జ్ఞానవాసిష్టమునకు “వారిజదళనయన చరణవారిజ సేవాసారమతి” యగు మడికి సింగనగావించిన యా (ధ్రీకరణము. సింగనయే తొల్లి హరిళ క్రిరసావేళంబున గతిపయాక్ష రాభ్యాస చాపలంబునంజేసి విష్ణు విభవాభింామకథా (పభూతంబులగు పద్మపురాణో త్తర ఖండంబుము, భాగవత దళమస్కంధంబును దెనుంగు జేసెను. అవండే దీనిని చేబట్టి యహోవీల నృసింహప్వామి కంకితము గావించినా-డు. ఈతండు శ్రీనర సింహవర్న్మపసాద లబ్ధి కవితా విలాసు, డగుటచేత నాస్వామికే తనకావ్యము నంకి తముగావించుట గమనింప(దగిన విశేషము. “వన౫శి జలముగొని యావనరాశికి యర్శమిచ్చువడువున హరియిబ్బన వాక్సుము లే నతనికి ననయము గృతి సెప్పి సుకృతి నగుదు ధర్శితిన్‌” అఎవాండు కవి. ఈ కవి వైష్టవు(డై చైన్సవ ప్రబంధ ముల రచించి “నన్నయార_తిక్కు కవీం దుల”ను మాతమే స్తుతించినను గాక్య నిర్మాణపద్దతియందుమా[తము పరమశై వృండగు నన్నెచోడు ననుసరించినట్లు గోచ రించును. ఈతండును కావ్య ప్రారంభమున డేవతాస్తుతియు, కవిస్తుతియ గావించి నన్న చోడునివలెశే కుకవినిందకు దొడగి 'మవకి నసహ్యమై శునకమార్షమునం ఉరియించుచున్న దుష్పథకవులెల్ర మత్కవిశ తప్పులుపట్టక నుండు గావుతన్‌'. అనివాండు (చూ. న.కుసం. ౧- ౨౮ ౨౯ ప). ఆత్ర గురుస్తుతి గౌవించిన పిదప నంకితమునుగూర్చి చెప్పుచు నతండు చెప్పిన పైపద్యము నన్నిచోడుని “శరరి వీరులు పయోధరములు గొనివచ్చి కు3సి వారిధియందు( గూషృనట్టు “(న.కు.సం, తృతీయ [ప్రకరణము

168 వేటూరి ఆనందమూలర్తి ౧ = ౪౯) ఆనురచన కనుకరణము. కొని వైస్టవుండగు నీతండు కైవు(డగు నన్నిచోడుని పేరైన స్మరింపక వాని _పబంధధోరణిని మాాతము పుడికి పుచ్చు కొన్నా(డు. దీనిని ఐట్టి సింగన వైష్టవాభిమానమెట్టిదో, వైష్ణవ కావ్య్యపచారమున కొత( డెన్ని కావ్య్యష్మకియలను బరిశీలించి,మేల కూర్చుకొన్నాండో తెలియనగును. తెలు(గులో శైవులు (ప్రవేశపెట్టిన నూత్నకావ్యప్యకియలనన్నిటిని తరువాతికాల మున వైష్ణవు అందుకొని వానికి వైశిన్టమును చేకూర్చినారు. దీనికెళ్ల మతదృష్టీయే [పధానము. తత్ప్రచారముననే సాహిత్యమును బెంపుచెందినది. ఇన్లే షన్ట్యంతము లందును గవి స్వామిని భక్రి (ప్రపత్తులతో దేర్కొనినాండు. తన ౧వ ప్రబంధ రత్నము స్వామి కాకల్పోన్నతిగ నిచ్చి యపవర్గపద్మశీ కర్షత సంపాదించుకొనున ట్లిందు చెప్పినాండు. వాసిష్ట రామాయణము స్ముపసీద్ధమగు పబంధము. ఆది వినుటకు మొద

లెట్లున్నను దుదకు రసాయశ మగుశనన్నాండుకవి. అభిల తత్వరహస్మార్థకమగు సీ కావ్యము చెఅకుగడవలె నమలిన కొల/ది తియ్యనుండునట! [గంథవిషయ మాధ్యాత్మికమై జగదుత్ప త్రినుండి నిర్వాణాంతముసృష్టి వ్యవహారమును బోధించున దగుటంబట్టి విషయము కొంక క్షి వ్రమెనప్పటబికిని కధాకథన వై ఖరిలోని మాధు ర్యమును ఐట్టి స్ముగాహ్యమే యగుచున్నది. కవిరచనలో నా సామర్ధ్యమున్నది. అందుకే తుమ్మెద చెట్లను దొలిచి, తేనెను (గోలగల్లినట్టు తానత్యంతక్షిష్టమగు విష యమునుగూడ మనోజ్ఞముగ (పదర్శింపగల నన్నా(డు కవి. ఇది భక్తి మయమైన రచన. ఆధ్యాత్మిక విషయమును గూడ నింపుగా! జెప్పీనాడు: ఇంతేకాదు. ఆము" ర్హృములగు మానసికావస్థలకెన్నిటికో కథారూపమున గతి కల్పించినాండు. ఇందు ఆకాళ టోపాఖ్యానము,లీలోపాఖ్యానము, లవణోపాఖ్యానము, అజ్ఞానభూమికోపాఖ్యా నము మున్నగునుపాఖ్యానము లెన్నోయున్నవి.

ఒక దేశంబున నొకపరి

నొక రాజవరేణ్యు దాది యొక్కతె యొకచో

నొక రాజకుమారునితో

నొకకథ వినిపించె మంజులోక్తులు వఎయన్‌, ఆంగ ధసాహిత్యముపై....

వైష్టవాం్యధ వాబజ్మరనీము 1ఛళ అని యిట్లుగా కథల నెత్తుకొనుటలోనే కవి లోకరీతి ననుసరెంచి యాకగర్షించి నాండు. ఇందు ముఖ్యముగ లవణోపాఖ్యానము, గాధియుపాఖ్యానము (పళ స్తము లైనవి. అమృతరన సమానమగు వాక్యములతో సీ కథలను గవి రచించినాండు- *ఆవనికి. దొడవగు నొకపురి అవణుండను రాజరాజ్యఅవ్మీయుతుండ్లై

యుండెను. వాని యాస్థానమున కొకతూరి శంబరుండను నైం్యదజాలికు(డు వచ్చి చప్పట్లు చరచి వ్మిపవికోదము చేయగా వెంటనే రాజు నిశ్చేష్టుండై ముహూ శ్తద్వయంబుండి వెండియు మేల్కాంచును. కాని యీలోపుగనే రాజు పండడ్రెం డేండ్ర జీవితము ననుభవించినట్లు భావించును. ఇదియంతయు పరమాత్మ స్వరూప మగు మనోమాయయే. దానిని వివరించుటే ఈ యుపాఖ్యానలక్యము, ఆ స్వప్నా వస్థలో రావొకహయ మెక్కి, కడుదూరమేగి, కాని కులముదాని నొకతెను గాంచి, వరించి, వివాహమాడి నల్గురు బిడ్డలను బడయును ఇంతలో రాజోపప్టవము కలిగి నది. అందరును వలస పోవలసి వచ్చినది. తిండితిప్పలు లేక వీరందరును ఐబయనమసుచుండంగా డారిలో నాకలికి. దాళలేక తల్లియును, విడ్ణలును జనిపోవు దురు. రాజు దుఃఖమున (గుంగిపోవుచుండును. ఇంతలో మెలుకువవచ్చును. ద్మిగృమ చెందును. తుదకొకసారి జ్యాగడవస్థలోనే లవణుడు స్వప్నమున టోయినజాడనుబట్టి పోయిచూడగా నాడు చూచిన వన్నియు నిజముగానే యాత నికి భాసించినవి. ఇవి యొక విచ్శితమగు గాధ!. ఇట్టిదే గాధియుపాఖ్యా నముకూడ. ఇవి యల్ల మనోమాయను (బతిపాదించునవై, యడ్భుత రసోపేత ముల్లై పరమార్థమును బట్టి చూపునట్టుండును.. ఇట్లు “పరమరహస్యరూపమయి పావనమై నిగమాంతసారమై పరగిన _బహ్మవిద్య"”ను ఐహుభంగుల నీత€ డుపాఖృానరూపమున జ్శితించి తరువా3 (వబంధకవులకు మార్గదర్శకుఃడై నాడు.

1. పఐంధకాలమున రాధాహధవకఎ చింతలపూడి యెబయ రచించిన

“విస్టుమాయావిలాస నాటకము” కూడ నిర్టి కథలకావ్యమే. తృతీయ [పకరణము

196 వేటూరి ఆనందమూర్లి ఈతని కవితాశైలి కేన కవితారీ3వలే నూంంకారీకమై పోతన కవితారీకీ వలె (ప్రసన్నమై యొస్పుచుండును. విక్రమార్క చరితము :=

వ్మికమార్క చరితము నాదె కథాకావ్యములలో. బేరెన్ని కగన్న కావ్యము. కృతికర్త జక్కన కవియు, కృతివ_ర్హ సీద్రామాత్కుండును హరిహూదై ్రంత మతము నభిమాంంచినవా రై నప్పటికి గొవ్యమం దల్పముగ నున్న వైన్లవేతి వృత్త మును బురన్కరించుకొని యిట సూక్ష్మముగ( ఐరిశీలించుచున్నాను. విజయ నగర (ప్రభువగు దేవరాయల కడ గణకుండుగా నుండిన సిద్ధనామాత్యుని: పూర్వికులు కవులుగను వైన్టవాభిమానులుగను వ్యికమార్మ- చర్మిత పీఠకను బట్టి తెలియుచున్నది. సిద్ధన తండి జన్నమర్శతిని గూర్చి (గంథమున నిట్టున్నది. “విమలవ_ర్తనమున వేదకాస్త్ర పురొణవాకా ర్థసరణికి వన్నెవెట్రైః బరమ హృద్యం బైన పద్య ళతంబున వేవకితనయు విధేయు. జేసె, రసికత్వమున దేవరాయ మహాాయ కరుజాకటాక్ష వీషణముగాంచె"ల

పెన బేర్కొనంబడిన “డజేపకీనందన శతకము” శేండు మనకు గానరా కున్నవ!. జన్నమంతివలెశే సిద్దనయు భాషాభిమాని. అతని (ప్రాపునశే జక్కన కవి కన కవితాళ క్రిం సార్థకము. చేసికొనినా డు. ఈతండును నెల్లూరి తిరుకాళమను జవిభున సమ్ముఖమ్మున సాహిత్య సరణి మెరసి, మహిమ గాంచిన పెద్దడూమాత్యసుకఎ. మనుమండు = పేరయాన్నయామాత్యుని కుమారుండు- ఈతనిని కృతిపతి యిట్లు సంబోధించినాండు

“చక్కన నీ ప్రైదువ్యము

చక్కు" నీ కావారచన చాతుర్శంబుల్‌

1. “కృష్ణా చేవకీనందనా మకుటము గల పద్మములు కొన్ని చింతల

పూడి యెల్లనార్యుని రాధామాధవమున నున్నవి. [పాయళః ఎల్లైన ఆ శతక

మును జూచి వభావితుండై నాండేమో | - ఆం్యధసాహిత్మముపై లలత

వైవ్లవార్యధ వాజ్యయము 4వ 1

చక్కన నీ వాగై 8ఖరి

చక్కన నీ వంళశమహిమ జక్కన సుకవీ!

ఈతడు 'సాహన (కీయాకళితవదాన్యతాది గుణగౌరవరేఖల” నొప్ప విెకమార్కుని చర్మితమును _పబంధశయ్యగా. దెలుంగున నొనర్చినాండు. “వాగ్వి శీష రచనాబాతుర్య మేహారగన్‌-శ్ళంగారావిరస (పసంగములుగా( జేప్పంగ నేర్తున్‌' అని ౨ూూత+డు చెప్పుకొనినాడు. శృంగార వీరములను బోష్‌ంచుటలో వే కవి తన పతిభను జూపినాండు. అద్భుతము, ఆశ్చర్యము గొల్పు నితివృత్త ముతో నిందలికథ లుత్కంఠ జేపునవిగా శిల్పభూయిష్టములై యొప్పుచుండును. అసలి కావునాయకూడగు వి్మికమార్కు./(డు ఆదినాంయణవవాదద్తి యవతారమట. ఇండు ద్వితీయాశ్వాసమున తీర్థయా[(తా (పసంగమున శ్రీశైలాదులతోబాటు అహోలిలావి వైన్సవ శేత్రములును (ఐశంసింపంబడినవి. కంచి శ్రీరంగము పేరుల మ్యాత మిందు పేర్కొనబడినను, అహోఎల పుణ్యతీర్ణమును గూర్చి మ్యూతము కొంత వివరముగనే యున్నది. (చూ. ద్వితీయాశ్వాసము). అఆహోవిలము

“*జనరిచి యావజిగ్గన కులో_త్తము? డాగెరిమీ/ద డిగ్గి తా?

జనిచని ముందటం గనియె సాల రసాలతమాలకుంద చం

చన హరిచందన (కముక దాడిము నింబ కదంబ పొటలీ

పనసవనీ కృతార్థమును భాస్వదహోబిలపుణ్యతీర్థమున్‌. ”

“కాంచె పురందరుం డెదుర గన్నులపండువుగా సమాధి ని

శృంచల సత్స్వభావ డివిషన్మునిరాజమనస్సరోజ లీ

లాంచిత రాజహంసు సుజనావనదేవ శిభావతంసునిం

(వాంచిత ఘోరవీర రసభావుని శ్రీ నరసింహదేవునిన్‌”

“శ్రీమదచోదీలేశ్వురు. డశేష జగన్నిఛి భక్రలోక చిం

ఆామణి వైరిదానవ విదారణ దారుణ నారసింహ శ

తృతీయ్‌ హోరణము

కరణ వేటూరి ఆనందమూ ర్తి లా మహనీయమూర్త కమలా రమణీ రమణీయు. డబ్జ జేం (దామరబృందవంద్యుండు నిజాశ్రితలో కము గాచుగొవుతన్‌." (౨---౨౧౮=౨౧౩) ళం దొక్కచోటమ్మాతమే వైన్టవ [వళంస గానవచ్చుచున్నది. జక్కన కవిశ మరోహరమైనది. ఈకని వర్ణనలు ప్రబంధ ధోరణిలో సాగినవి. భోజరాజీయము పదునై దవ శతాబ్ది నడ్‌మి భాగమున వెలసిన కథాకొవ్యములలో లోజూజీ యము సు పసిద్దమైనది. తత్క_ర్త “వైన్దవధ్యాన సమాహితాత్ముండు'ను "నరహరి టు థా చా చరణ సరోజ స్మరణామృతపాన సతత సంతుష్టాంశఃకరణుండు'ను నగు అనంతా మాత్యు(డు, పరమభాగవత విభాసితు/(డగు ముమ్మడీ_పెగడ యూతని తాత. ్రీళకుళస్వామని కేవించిన తిక్కన యాతని తం్యడీ, “తిరుమల నల్లానువర తనూజుడు గోవిందచ[కవ ర్తి యీతని గురువు. ఇట్లు కృతికర్త వంశమంతయు వైస్టవాభిమోనము గలదిగా( దోచును.. అట్లే కొవ్యము కూడ నహోఐబల నృసింహ ష్వామికే యంకితమైనది. (ప్రారంభమందే కవి - *శ్రీరమణీ పయోధర పరిస్ఫుట కుంకుమ ఫాలభాగ క స్తూరంక లిష్టక్రేశిగతి( జో(కిన భంగ నురంబునందు (ఐ స్సారిత రత్నలోంభన విభిోయుగళయబు దలిర్ప నొప్పు త క్షీ రమణుం డఉహోబల నృసింపళడు మాకు. (బసన్ను( డయ్యగున్‌ ".. ఆని నన్నయగారి కవితాఠీతిలో నృసంహప్వామిని పూజ్‌ంచినొ. డు. అటుపై కావ్య ప్మకమము ననుసరించి ఖావగత సంకీ ర్తనంబును, గురుచరణస్యరణంబును కూడ గావించినోండు. వంశాది కథనమైన పిదప కావ్యనాయకుని భక్తితో. నిట్లు (వసుతించినా(డు. సీ. వేదరబులేవేవు పోదాబ్దములయందు “ననిశంబు మోయు నయ్యలుల భంగి నలువ యేదేవు? నాభిసరోవరం'బున నంబుపములపోల్కి( జదువు ఆం్మధసోహిత్యముక్తై ....

వైష్టవార్యధ వాజ్మయము 198 శేమండే దేవుని చెవింజేరి యాప్తవ గ్లమువొోలె. ఐరమార్థ సమితి/బల్కు నిం్యదావిదేవళ లే దేవు! గై వార, మొనరింతు రవ్వందిజనుల భంగి

నట్టి దేవదేవు నభిలాండ నాయకు. నాదివిభునహోబలాధినాథు వరదు బరమపురువు శరణాగత్రాణపరుని (ఎస్తుతింప నొరుల వళమె (౧-౬౮) కాని 'పసివిడ్డం వెడ తొక్కు( ఐలుకులు' స్వామికి “దృఢంబగు ముద్దుల నీన కుండునే' యని కవి యిందు సాహసించినాండు. ఆయినను 'అవోబలేక(డు

(వసన్నగుణాఢ్యు. డనాధనాథు(డై చదువులకుంగరంగ(డు నిజంబగు భ క్తి

రసోక్తికిటోలి, కావున భక్తి యుండునో కావ్యపరమార్థము చేకూరగలదని

కవి యభ్మిపాయపడినాండు.

స్యూతకథ భోజరాజచర్మితమైనను, నడుమ ధర్మరీతులు నీతుల్‌ చిత కథల తనర్చునట్లుగా కవి రచించినాడు. ఇట్లు వివిధ కథానూతర్నరత్న భూషణ ములతో నభామముగా నొనర్చిన యీ కావ్యమాల నాతడు నృసింహస్వామి కంథమున గై సేసినాండు.

ఇందలి (పధానకథ మవు(డను కాంభోజరాజు కుస్థ వ్యాధిపీడితు డ్డె గౌతమీ నదిలో పాణక్యాగము చేయబోగా గౌతమి స్రీ రూపమున (ఎఐత్యక్షమై యాతని" వారించి హితము గజపును. పిమ్మట నాతడు తీర్థయా_తలుగావించి, స్వాస్థ్థము వహించెను. ఇట్టుండ నొకనాం డరణ్యమున సర్పటియను సిద్ధరిగాంచి, _పార్థంచి తన గృహమున కాహ్వాసించును. కాని కారణాంతరములచే( వారికి స ఎర్జలేర్పడును. సర్పటి మహుని యాతిథ్యమును గ్లైకొన(డు. అప్పుడు వరస్పర ముపాఖ్యానముల జెప్పికొందును. తుద కాత(డాతిథ్యము నంగీకరించును. మపంండు సుఖముండును. అసలు కథా విషయ మింతయే యెనప్పటికీ నా నడుమంగల యవాంతర కథతే కావ్యమునకు జీవము నిచ్చినవి. బహుళముగానున్న కథావస్తుపులోనే కవి

వ స్పైక్య్కమును సాధించుటకు యర్నెంచినాండు. ఈ విషయసషున నీ కావ్యము

తృతీయ (వకర ణము

194 వేటూరి ఆనందముూర్తి తరువాతి కొలపు పఐంథముల కాదర్శమై యొప్పీన దనవచ్చును. కథలలో, గథంను బూస్యగుచ్చినట్టు చెప్పి (ఐధాన కథావస్తువునకు విస్కృతి కలుగని విధముగ రచనయందు వైచితిన జూపుటలో నీ కవిని తరువాతీ కాలమున నాముక్ర మాళల్యదాకారుండును, గళాపూర్ణోదయకారుండును, పాండురంగ మావిత్మ్య కారు(డును, అనుసరించి రనవచ్చును. ఇందలి కథలర్నియు ధర్మ(పతిపాదకములు. కో3 కౌన్నిట కథనమున బురంాజానుకరణమున్నది. ఇందలి పుష్పగంధి చర్మితము, గోవ్యాామ సంవాదకథ, చాకితచేంచెటుప(బడీన మునికథ, మదనరేఖ కథ, సుశీల చర్మితము, అన్నదానపరుండగు వ్విపుని భార్యకథ - మున్నగునవి మ కోహరములగు (పొబంధికగాథలు, ఇందలి విష్ణు స్తుతులును దండకములును భక్రిరసోర్టీపకములై యన్నవి. _వరావదేహమును స్వామియన్ముగహమున గోల్పోయిన [బాహ్మణుండు నారాయణ నిట్టు న్తుంంచెను ““దేన లమ్ష్మీధామ! దేవగోకుఎధామ! దేవ సాగరధామ! దేవ కృష్ణ దేవ భ_క్సీనద, దేవ ము_క్షిపద, దేవ సర్వ్యప్‌ద్‌ దేవ, విజయ, దేవ దివిజగణవిధేయ దేవ సమన్ల దనుజనికర విపినమనకుఠార ”” (౪-౧౯౦) జయ పుణ్యసూచన ' జయ దుఃఖమోచన! జయ జయ్‌ గోవింద ! జయముకుంద ! జయకృపారసపూర్ణ జయపయోధరవర్ణ జమ జయ కధువైరి జయ మురారి న! న! ఇ జయ దళ్ళగీవ ఖండన చండళత్త జయ్‌ విఫీషణ రాజ్యసంస్థాపనాంక (౪౧౯౮) ఇట్లు భ_క్తి _వపత్తురిను బోఢించు స్తుతు థీం దొండురెండుపట్టుల నున్నవి. సప్తమాశ్వాసమునగల డండకము నిట్టిడే-__. ఆం(ధసాహిత్యముపై ....

వైష్టవా్య్యర వాజ్కయము 1900 ““ల్రీళామినీచారువృ త_స్తనాలింపతోర స్థ్రలున్‌, శంఅచ్యక (వలాళోభివా స్త ధ్వ్యయుం బవీశ వస్తా)వృతోథ్యన్నితంబోజ్ఞ్వలుణ్‌ .... సతోవార్డు వక్షీణసంపన్ను నిన్నుం _ఐళంసించు నన్నాలుకల్‌ నాలుకల్‌, నీ చర్మితంబు లాలించు చాకర్ణ ముల్‌ కర్ణముల్‌ , నీ శుభాకారముల్‌ చూచునా న్మేతముల్‌ న్మేతముల్‌....నీ సత్క్భృ పాదృక్సుధాపూర మత్యంతముం దోరమై నాదెస (న్వ్యాలుటం జేసీయే నిన్ను వర్ణించు చున్నా(డ నీవాండనై నాడ నన్నింక నేవంకదుం బొచ్చెపోకుండ రక్షింపు రక్షింపు పవ్షిధ్వజా రక్షితాండ్యపజా యాదినాయణా భక్రసంరకణోపాయ పారాయణా సర్వలోకాధినాథా కమా పాణనాథా నమస్తే నమస్తే ననుముః.” (8 - ౨౫) భాగవతశేవన మిందు విన్తరముగ నున్నది భక్తులూ భగవదృక్తులను పూజించుతెజ గిందు జై లాక్యంగనాదుల మొడలుకోని వల్జి 0ప(ఐకినవి ఓ కాగా ఈశని కవితలో నడుగడుగున వైష్ణవాభిమానము గోచరించుచున్న చి. ఉపాఖ్యానములవెప్పు సందర్భమున నవకాశముగలయప్పుడెల్ల భాగవత రామాయ ణాది ఐమ్లవ కావ్యగతకథాంళములతో నుపమించి చెప్పుచుండును. ఇది యాతనికి వీడని యలవాచై యిందు గోచరించుచున్నడి. అన్నదానపరు డగు వ్నిపునికథలో విష్ణుమూర్తి యావిపుం భార్భను బరీక్షింప( బోయి బహుభంగుల దృప్రిపడెకు = ఆ సందర్భమున గవి యిట్లనును: “నావుడు నవ్విభుంఢు యళో దడావాసమునండు శబరియాతయనువం గుం తీవరగృహమున! బోలేం గేవలహర్షమున నారగించె. దనివిగన్‌.' (౬-౨౦౫) ఈరచన మెంతో బౌచితీ సమంచతమై యున్నది. ఇట్లే పలుచోట్ల. ఇందలి వర్ణనలన్నియు (బబంధ ధోరణిలో నున్నవి. పురవర్దన, చతు ర్వర్జవర్జన, వేళ్ళావర్జన మొదలుగా బుతువర్ణ్షనలవణకు నన్నియు నిందున్నవి=

1. చూ. ఆముక్తమాల్యద - విష్ణుచిత్తునికథ. తృతీయ (పశరణము

106 వేటూరీ ఆనందమూ ర్తి ఈతని రచన చైతన్యవంతమైనది. మాటలలో బొమ్మలందీర్పగలనే ర్పీకవి కున్నది. వసంతబుతువర్దనలో నీ పద్యమొక్కటే పె వాక్యమును సమర్థింప జాలును,

“తరుజీరత్నము పువ్వు(దీగ నొకచేతన్వంచి పాద్యాగమనన్‌

ధరణిన్‌ మోపి యొకింత నిక్కి తనుమధ్యంబౌన్స( గతద్వయ

స్ఫురణంబారం గుచంబు లుబ్బ నయనంబు లిచ్చి లీల న్ముఖాం

బురుహం బెత్తి యొకర్తుగోసె నెలమిన్‌ పుష్పంబు లత్తోటలోన్‌' (3౧౭౦)

నన్ని చోడని కవితాదాతుర్యమును, గేతన తిక్కనాదుల కవితారస పున్టియు సీతని కలవడినవి. ఇట్టి మనోజ్ఞమగు రచనా సరిపాకముతో నీత,డీ ధర్మ (పతి పాదకమైన భోజరాజీయమును రచించెను. వైన్లవంబునకు సాత్విక గుణంబె వరఠానంబుకాని మతంబు కాదని యిందాత(డు సోదాహరణముగానిరూపించినా+డు.

క్షేతమాహాత్మ్య ములు

శ్రీరంగ మాహాత్మ్యము

వ్యాస్మపోక్తములై న పురాణములు ముయ్యారింటిలో రమామనోహరు మాహాత్మ్య వ్యక్తి మూలములయి ఖాసిల్లునవి నాలుగు. ఆందు సౌపర్ణ పురాణ మొకటి. ఇది వేదాంఠార్థ గంభీరమైనది. ఇందే శ్రీరంగ క్షేత మాహాత్మ్యము కూడ నూజధ్యాయములలో వివరింపణుడినది.! దానినే గౌతమాన్వయ నన మని

1. గరుడపురాణమంగేకాక ఫ్రీరంగ మ్మేతమావోత్మ్యము (బహ్మాండపురాణ మునందును తొమ్మి దధ్యాయములలో వివరింపబడీనది. ఆంగధకవు నీయుభయ పురాణాంతర్గతములై న గోథల నాధోరపజచుకొని (వత్మ్యేకములుగా కావ్యము లల్లినొరు. అల్టీవారిలో (బఐధమ్మపయత్నము గావించిన కవీశ్వరుండు చెన్నమల్టు ్రీగిరకవియని పెదపోటి జగ్గన కృతమగు (వబంధరత్నాకరమున నుదొహరింపః ఐడీన నోలుగు పద్యములనుబట్టి దలియనగుచున్నడి. కాని [గంథ మలభ్యము (చూ. థీ నిడదవోలు వేంకటరావుగారివ్యాసము, భారతి, ధాత, జ్యేష్ట్వమాసపు సంచిక.) ఈ

సైష్టవార్యథ వాబ్మయేము ఛా పవ్మితుండును, గౌరనామాత్య సత్సుళు(డును; గల్యాణలవమణస మర్థుండును నగు భైరవ కవి తెలి/గించెను. తాను శై వుండైనప్పటికిని కృతిభ్నర్తయగు బాగయ రామవామాత్యుండు 1 పరమ వైన్హవాభిమానియగుటచేత నాతని యాజ్ఞానుసార మీ కేతమాహాత్మ్యమును త్తైరవ కవి యభిమానముతో నార్మర్రీకరించెను.

1ప్రారంభమందే కవి శ్రీరంగనాథుని స్తుతించినాండు. అటుపై (కమముగా నాస్వామికి శయనమై యలరాంన శేషాహిని, వాహన మైనవై నతేయుని, "సేవకుడైన విష్య్ర క్సేనుని స్తుతించి హరిభ క్రిదములై న పురాణగాథలను రచించిన సుకవిపుంగవులను గూడ కీ ర్తించినాడు. అసలీ కొన్యమే భువన్నైక సుందరు కథా సంబంధ బంధురమైనద్‌, కవి యిట్లనినాండం తలల కవి 3ై వుండు. తరువాతి పయీత్నమే మనమిపుడు పరిశీలింపటోవుచున్నకావ్యము- ఫ్రీగిరిఖై రవకవులేకాక (బహ్మాండపురాణముననుసరించి కందాళప్పయాచార్యుల శిష్కుండగు ముకుందయోగియు నీకావ్యమును ద్విపదలో వెలయించెను. తదుపరి కట్టా వరదరాజకవియు దినిని చంపువుగా! దెలింగించెను.

శ. ఈ రాఘవామాత్యుంఢు హరిపదాంాధనాయ త్తమైన చి త్తముగఅవాండని యిందు చెప్పబడినది. ఈకండేకా దీతనితం్యడితాతలును వై ష్టవాలిమానులు. ఛాఘవామాత్యుని విష్ణుభక్తి సీ (కిండవాక్యము లుద్దోషీంచు చున్నమి...

“తామర సాషధ్యానానురాగర ంజితమానసపద్మునకు' " యా ౫౮

“* శ్రిమాధవపదకోమలతామరసార్ననవిధాన తత్పర” ౩- ౪౪౩

“*శ్రీరంగరాజ సేవాపారంగత ” ఆచాత౪లం

“ శ్రీరఘునాయక మృదుపదవారిరుహభమర ” ౫జం౧ం౨౮

“హరిపద సరసిజమరుకర ” జ ౧౨౯౨ రాఘవామాత్యుని సభాగారము “ముక్తావలముకురతలభి స్రిచ్చితిత హరివీలావతార విహారంబు” నై! వెలయునట ౨౧౫౧౪

శృతీయే (కరణము

198 వేటూరి ఆనందను" క్తి

“సర్వశ క్రి మయము జగతి (శ్రీరంగంబు

సర్వతీర్థ మయము చందసరసి

సర్వపుణ్యమయము చర్చింప నీఠావు

సర్వ్యవేదమయము శార్డపాణి. (3-౫1౫4న)

క.

"మేదినిపై విఖీషణునిమి త్తమునం గరుణామయాళ్ళు డై

యాదట రంగముందిరమునందు భుజంగ మరాజశాయి ప

ద్మాదయితుం డజ[సమును దావసియించుట( జేసి కాల దో

షాదుల నే యష్యదవము నందవువాసరసీసరిత్ధృలుల్‌' (9- ఒంళ)

ఇంతటి పవ్మితమగు నొ పుణ్యక్షేత (ప్రాదుర్భావాదికంబును, తన్మ

వత్స (పతిపాదకములగు నుపాఖ్యానాదులనుగూర్చి యీ క్మేతమాహాత్మ్యమును బైరవ కవి రచించెను. (బహ్మదత్తమై వంళశపారంపర్యముగ నిష్వాకుని కాలము నుండియు దమకడనున్న ్రీరంగశాముని శ్రీరామచం[దుండు రావణ వధానంతర మభయోధ్యకేగుచు విలీషణునకిచ్చి పుచ్చెను.. అతడును శ్రీరంగనాథుని గొని పోవుచు నడుమ కావేరీతీరమున్‌ నావ్మిగహము నుంసగా స్వామి యచ్చటనే యుండుట కిచ్చగించుటయు, నచ్చటి చోళధరాధిపతియు వైన్టవ భక్తుడై తగిన వసతుల గల్పించుటయు ఇరిగెను. స్వామి యిట్లనినాండు.

“పరమాహ్లాదన మీక వేరతనయాపర్యంత మీచంద పు

మ్కరిణీవారి సుధానుకారి జనలోకస్తుత్యు( డీధొరుజీ

శ్వరు డస్మత్పదభ క్తు లీమును లుదంచత్చుణ్యు లిట్లాట నొ

కీర వీఠాపు వసింతు నీయెడన పౌమ్మీవింక నీ లంకకున్‌'", (౧0-౩౮౫) ఆర్యధసాహీతృము పై....

వైస్టవార్యఢ వాజ్కయీము 199 ఆ హరి యాజ్ఞపై విలీషణుండు వెడలిపోయినాండు. నాంటినుండియు గావేరీ తేరమున ్రీరంగమందిరము, విఠజానదిత్రీరమునందలి వైకుంఠ పురమువతె నలరారినడి. 1 “నరులిలన్‌ విరజోపకంథమున వై కుంఠంబునన్‌ డివ్య ఖా నుర భోగంబుల నిందిరానహితుం డ్రె శోఖిల్లునేభంగిం దా హరి యాభంగిన తత్కవేరతనయాభ్యర్ణంబునన్‌ మంగళా కర రంగన్మణిధామ ముఖ్యముగ నౌఖ్య (శ్రీలంజెన్నారెడిన్‌.. ఇం౮౬౫ తత్సమీపమందే 'సకలతీర్థంబులకు సల్ల చ్మకవద్తి యనందగు చంద పుష్కరిణి కలదు. ఇది మహామహిమోపేతము. ఇట్లే కావేరీ త్రీర్థమును క చండ పుష్కంణియు 8 రొంగమందిరమును * భక్తులయభీష్టములను దీర్చుటక్తై యిట వెఎెనవి వా? వాని (పభావములను వెల్లడించుటక్తై కవి యపాభ్యానసహితముగ

1. పురాజోకక్తరీతి నీ విషయమును కవికర్టరసాయనకర్త (గంథస్థము గావించియున్నాండు. శ్రీమ్మదామాయణవ్యాఖ్యలో గోవిందూజులవారు కూడ ని ఎషయమును (వస్తావించ యున్నారు.
2. _లిజగళ్చావన రీర్థసారములు క్రి ఫ్రీనజొకారముల్‌ భజడిచ్భావలద[పచారమ.లు శుంభన్మంగళాకారముల్‌ కుజన_వాత విదూరముల్‌ మధురనిర్జోషోది గంథీరముల్‌ విజతా ఘౌఘవికారముల్‌ దలంప( గావేరీపయఃపురముల్‌. (౮- ౪౧౦,
3. పరమంబైై సకల జగ త్పరిపారనమై సమస్త భ్యదాకరమై దురితనిరాసకమగు పుష్క్ర5ణీ తీర్ధంబు తీర్థ సారంబెందున్‌. (8- ౪౯౧)
4. ఇపుడీ, జెప్పిన 0వ స్వయంభువులయందెల్లన్‌ గడున్మేటియై కతాపిశేష దురంతదోష చయమై కల్పాంతర స్టాయియై యపవర్గ్ష్యపదయో జనద్వయయాళంతై భవ్యమై దివ్యమై విపుల శికర రంగఢోమ మమరున్‌ వేదాంత విక్ళాతమై, (౧-౧౯౫) -ంఛృతీయ _వకరణము

ల్‌ళ0 వేటూరి ఆనందమూర్తి శెంతో దీర్హముగ (పసంగించి వర్టించినాండు. ఆ శ్మేత మాహాశ్మ్య్యమును వినియ సందర్శించియు బందిపోటుదౌంగలును బాగుపడినట్టును, (బహ్మరాక్షసులును సాత్త్వికులై నట్టును బురాణమున (బత్యక్ష నిదర్శనములున్నవి. కావుననే కవి- “ఆరవిందాక్షదినోపవాసము తులస్యాస్వాదముం జందపు వ్కంరిణీ స్నానము రంగమంవిర లసత్పందర్శనానందచున్‌ వరగీతాపఠనంబు గల్గునొక జన్మం బందు నెవ్వారి క ప్పురుషుల్‌ (ప్రోప్రసమస్తకాములు జగళ్పూజ్యుల్‌ ముకుందాకృతుల్‌ -” (౧౧౦౭) అని భక్ర్యావేోమున భక్తుల నిట్లుత్సాహపణచినాండు "ల్రీరంగమునకు నరుగు(డు టఫ్రీరంగం బనుచు జపముసేయు(డు మదిలో ్రీరంగము దలపు(డు భవ భారముల హరింపనోపు( ఐగలున్‌ రేయిన్‌. (౧ - ౧౧౯) ఫ్రీరంగ క్షేశము పాంచర్మాతాగమ ! (ప్రాధాన్య్మముగలది. “తిలల దైలమును బోలె వ్యాపించి తమ్ము(గూడి” స్వామి సర్వత వ్యాపించియుండినప్పటి కీ భక్తుల నుద్ధరించుటకును భక్తి తదఎ నధకము చేయుఏకును విభవ అన్నా రూపముల నందుచుండును అట్టి తనయ్బూ స్వరూపములు స్వయం వ్య క్రములు, దివ్యంబులు, సైద్ధవంబులు, మానుషంబులు (౧=౧౯౧ అని నాలుగు తెజంగు లని స్వామియే యిందు వివరించినాండు (కవికర్ణరసాయవనము చూడందగును.) అందు ్రీరంగము స్వయం వ్యక్త (పధానం బై నది- (౨ - 9౨౩) తతత |. పొంచర్శాతాగమ (ప్రపంచిత విధొనంబున సోవధానమానసుండై. యాభోగి శల్పుననల్బ భవ్యదవ్యోపద్గారంబుల బూటించి - అ ఎ బావన ఆర్య ధసాహిత్యమ్లు ఫై.

చెవ్పవాం[ధ వాజ్బయము 201 నను మదెనిల్చి మున్ను నలిన్నపభవుండు తపంబుచేసినన్‌ మనమున మెచ్చి త్యత్రియమొనర్చుట కీగతి రంగమందిరం బున మణి సతృణాన్విత సమున్నత పన్నగరాజశయ్యపై( దనరెడు దివ్యమూర్తి నవతారము నొందితి సత్కృపామతిన్‌ ౪-౯-౬౬ అని రంగనాథుంే చెప్పివాండు. అందుకే ఆ క్షేతమున కంతటి మహ త్త సము కల్లినది. దానినెల్ల భైరవి కవి సమర్థుడ్రై విరచించెను = ఇందలి స్తుతు లును, వర్ణనలును భక్తి భావమున కాలవాలములు. అసలిది వర్ణనా పధానమగు కావ్యము. కవి యిందు సంస్కృతాం్యధములం దనన్యసామాన్య్మమగు రచనా నైపు ణ్యమును [బదర్శించినాండు. విధి నిషేధములతో !. “జ్ఞానళ క్రిబలామితై శ్వర్య వీర్య, తేజములువొల్చునతనికి న్నై జమగుచు ఐపలగుణానంత్య్మమున గర్జ భావమునను, వెలయునాత (డన ంతాఖ్య+ గలిగియధిప'. (౪ - ౯౭౯) కే. థ్రీవిభున భక్తవత్సలు* గోవిందుని విస్వలోకగురు నతిభక్తిన్‌ 'సేవింపని మూఢాత్ములు, భూవర సంసారముకక్తి చొందంగలరే -- కావున నప్పరమేశ్వరు( బావనమతి, బూజచేసి పడయుము ము క్రిన్‌( (౪ = ౮౫౯ - ౮౬రి “*శతోయజభవహరిభవన, చ్భా యాలంఘనముసేయ స మకొనుపాపంబు' ' “వనజోదరు శుభగుణములు, గొనకొ? కీర్తింప గేలింగొనుచునవజ్ఞం జను జనులు బధిరుల్లై మహి, జఎయబింతు రశేకజన్మజన్మములందున్‌ ” గ రడి 8౧౨) 1౧2 భయా రగ వచు పెళ న్‌ 0? వ క ౦ న. ( + శ . న! స్స గ్‌. య =

209 జీటూరి ఆనందవమూలర్తి భాగవతులకిందు భ క్షిశద్ధల నుడ్చోధించినాండు. శరణాగతి ధర్మమును (బతి పాదించినాడు. పరమేశ్వరుని యపారకృషపాస్వభావమును వ్యక్తము చేసినాండు. ఏకాదశీ వతోపవాసమాహాత్మ్యమును, తద్విధానమును వివరించి యా_వతమును బాటించినవా రక్షయానందపదంబగు వైష్టవసదనంబు నొందుదురనినాండు. రంగ నాథుశకు శాస్త్రచోదితోత్సవములెట్ట జరిగెడివనియు, విశేషంచి ఫాల్గున మాసంబున బూర్వఫల్లుని నక్ష్మతమున మహోత్సవమయ్యెడి దనియు వివరించినాండు. ఇట్టా పుణ్యతీర్థమునకు స బంధించిన సర్వవిషయములను సోదాహారణముగ నిరూపిం చుచు లైరవక్షవి కావ్యమంళశటిని వర్ణనలతో నింపి వె చినాండు. రచన = సుతులు, వర నలు అతి న!

“కలుగు ధన మఖభిల దిశలను

వెలుంగు యకం బతిళయించు విద్యలు పీతిన్‌

జేలఃగు నురీతతి యెడనెడ(

దిళంగు శీవేకరచయంబు టీగు కృతిజెప్పన్‌.” (౧- ౧౧) అను నాలంకోరిక నిర్వచనము ననువదించి

చెప్పెదగావ్యము రసముణ, చిప్పిఐవర్లనల నింపుచిలుకగ( బొకం

బుప్పతిల( జీతరచనలు, చొప్పడళబ్దార్థఘటన సుకవులుమెచ్చన్‌ (౧-౨౩) అని పూనుకొని కవి ౦హాకావ్యమును నిర్వవాంచినా(డు

కావేరీ తీరమును, జందపుష్కరిణిని రంగనాథు౨ వర్ణించిన సొగసైన పద్య ములును సుదీర్ధ ములగు వచనములును నిందు పదులకొల(దిగనున్న వి. అష్టైదళ ముఠరిని పేర్కొనబడిన పురవనవర్ణనాదులన్నియు నిందున్నవి. పుణ్యదంపళులగు లక్షీనారాయణలా జల?కీకఅమగూడ వర్డించినాడు కవి. గాలి (పోగుచేసి కవిత తంర్భధసాహిత్యము పె...

వైష్టవారయ్యధ వాజ్య్బయము 208 చెప్పగల మొనగా-డీతండు! మచ్చునకు రంగనాథస్వామిని వర్చించిన పద్యము లొండురెం డుదాహరింఠతును. “నేరేడుపండుభాయ ఠవణించెడుమేన( బదాజువన్నె బం గారొజంబట్టు పట్టు(ఐసగందని తామర రేకు మైసీరుల్‌ దోరణ(గట్టి యేలుకనుదోయును బొందుకునుద్దియై మెలుం గౌరు నురంబు కెంపు దయనానిన యుల్లము చల్లచూపులున్‌' (౧ _- ౧౬౭) సీ. తలగడగా నిడి శలమూ/ది వలచెంహ గుడిహస్త మెత్తుగా నిడినవావి మేలిచేదొ(డవుల మెటు/(గుదాపలుమించు పెఅక్రేలు కటింజూచి మెజయువాసి సిరిమేని పొందున( జీత్తంబు సౌగయింప నరమోడ్చు/గన్నుల నమరువాని నాకుంచితోన్నతం ఐగు వామపదమున బిరుదు నూపురము శోభిల్లువాని

1. పరువైన కంకేశ విరులశాఖల(వీలి తొర/గు పుప్పొడి ధూళి. దూలందోలి మాధవీ కుసుమాలి మకరందములు[ గోలి (భమరించు మత్తారరవము నేలి (వియులతోరతికేశ/ బెన(గి యింపుల సోలి యలయుపాలమునోలి దెలుప(జాలి కొనియాడందగు మేళికొల/ులపై (వాలి వీది పంక్తులగాలి వేడ్కదేలి కలితపరిపాక భరకాలికలమకాలి, కలళసందోహముల(దూలి గగనపాలి మెల(గె విరవోతురుల పాలి మేటిజాలి, చందనపుగొండ. బుట్టినచల్లగాలి (౪--౮౨౩) తాళ్ళపాక వారుకూడ నిస్ధిదే గాలిమీంచయ చక్కని కీరన మొకటి రచి చియన్నారు. తృరీయ (సకరణము

లి0కీ వేటూరి ఆనందమూరి మొలకనగవుల దెలివాందు మోమువాని మెఅపుగల మేఘరుచి(బొల్బుమేనివాని నురగశయ్యపె నొదికిలి యున్నవాని సకలవభదాయి శ్రీరంగకాయి(గనియె. (౧ = ౧౮౦) తెల్లని తమ్మి రేకులగతిన్‌ జిగిమించు వెడెందకన్నులున్‌ ళా జల్లిని సత్కృృపారసము? జల్లి డు చూపులు లేత నవ్వు రం జిల్లైడు నెమ్మొగంబు వికసిల్లైెడు నర్లిని కల్వపూవుతో నుల్లసమాడ మై పసయు నొప్పి విజాకృతింజూపి నిల్చినన్‌ (*-౮౮౦) టే మ్‌ ఇత్యాది. వర్ణన లెన్నో సౌగసయినవున్నవి. తారక (ఐహ్మమూర్తి యగు శ్రీరామచంయదుని వయిగూడ నిద్ధి చక్కని వర్ణనలున్నవి. చూ, (౨-౩౫-౨ కశ) పద్యములండే కాదు గద్యములండును జ్మాతరచనతో నస వర్షనలున్నవి. “కుందచందన చం్మదికాపాండుర బగు కుండలిాాజపర్యంకంబున బవ్వళించి సముచిత మణి శిఖర విరాజితరాఎతాచలసంగతి( గనుపట్టు నీలమేఘంబు చందంబున నందంబై పద్మరాగ (పథాటోవ విశంకట ముకుఏ సంగతం బగు నుత్తమాంగంబును, గలిగి యంగికృత భ క్రజవాన్ముగహంబగు థ్రీరంగ రాజ దివ్యమంగళవ్మి గవాం వాపాదమస్తకంబును” (౪=౯ల౬౧ి సందర్శించి - యిట్లా “వరమేశ్వరునిత్యనిరతివయ నిరుపమ ౨రువధికలావణ్య సౌందర్య సౌకుమార్య చాతుర ఫైర గాంభీర్య సౌశీల్య వాత్సల్య తేజళ్నపభావసౌభాగ్యసా హోర్ట దయాద్యనంత కల్యాణ” గుణముల నలివర్చించి పునః పునః వణామంబు లాచరించినాండు (సుబోధుడు) రంగనాథుని పాదసంస్మరణమొక్కటే సర్వరచ శోపాయమని. కవి చాటి “ముకుందపాదయుగ పంకజ సంస్మరణంబు దక్క నెయ్యవియు సముద్ధరింప నసమరంబు” లని చెప్పినాడు. ఆందుకే తాను ఆంధధసొహిత ము పై...

-వెష్టవార్యధ వాజ్యయము లిరిశ్‌ స్వయముగ ్రీరంగనాథుని స్తుతిపూర్వుకమగు ని దలడకమున నద్భుతముగ శభబించినా(డు.

దండకము: “జయ్‌ జయ్‌ జగదేక కల్యాణభొవానిళతాణ పారీణ నిష్కారణాపారకారుణ్య రత్నాకరా (శ్రీకరామ్నాయసారాభిదా *.. సురీనాథ మీనాకరాధీనహీనా సురాధీన మానాధికానూననానాగమాదాన సూరాయ మత్స్యావ తారాయ ధీరామృతాహోార వీరార్డవ క్షీర పూార్చితోదార భారాచలాధారరూపాయ కూర్ముస్వరూపాయ సర్వ్యంసహా ఖర్వుదుూ్యూర చోర్గర్రు నిర్వాహావత్పూర్వు గీర్వాణ భూతోర్వరోద్ధార లోలాయ లిలాధికోలాయు కాలాన లాలోలకీలాసముత్రా ఫాలాక్షదోఃస్టూఆ శూలాధికాలీల భానంన్నభఖాలఢతారాతి దేహాయ లక్ష్మీనృసిం వాయ ధీమన్మునిస్తోమ సామస్తుతవ్యోమ. భూమ ర్వ్యభుగ్ధామసీమ [కమ ేమరజ త్పదాస్దాయ్‌ మాయావికుద్ణాయ ప్యుతాప్త సన్మి_తగ్యోతానస్వత కతగ్యాతాదలిచ్చే తృపష్మతావలీ చ్విత బాహాకుఠలాాతి భీమాయ్‌ రామాయ చండా భవేదండ శుండానదోర్టండ కాండాసనాఖండకాండె హృతోద్డండ పొం_స్త్యృకంఠళ (పకొంచాయ కౌకుత్‌స్థ వంశ పకాండాయ్‌ కోపావమానాప తేపామకశ్షేప తాపారికృత్చాప రూపావలీ తాపకేలసతృష్ణాయ కృషాయ వై హాయసప్యూహ గోహార8 సన్నాహ ఖాహాబలోత్సాహ నీహారరుగ్వాహ దుర్లత్య రషిఃపురవోభ కర్మ పబుద్ధాయే బుద్దాయ రోషాగమద్వేష భాషాతిదుర్వేష యోషావడాతోపమేషాది. డుర్జోష శీఎస్థలర్దర్మ సంస్థాపనోల్కాయ కలై ఎ్యహయాయా _వమేయాయకించామి తానంత లీలావతారాయ తుఖ్యం నమో దేదతుకంం నమః....

శరచ్చం్యదబింబ (పసన్నస్మితాస్కం లసత్కుండలాలోక చంచత్కపోలరి పరంపళ్యబింబ్య పభాపాటలోష్టం దర ద్యోతితస్వచ్చదంతాంపజాతం నవామోది నిశ్వాస నాసావిలాసం దివా్భంభితాంభో ౫దీర్దావలోకం సలీలానత్మభూవిలాసం సుఫాలల....గోఎంద విష్ణో జితంతే శియఃకాంశరంగాధిళాయిన్‌ జితంతేహరే వాసునేవాది దేవ (పసిద్ధ పథో పాహిమాం పాహిమాం పాహీమామ్‌.. .*

తృతీయ (వకరణము

జి06 వేటూరి ఆవందమూ ర్తి ఇందలి భాషయు ఖావము చక్కని గతిలోసాగినవి. దశానతొరము లిండే

స్తుతింపబడినవి. ఇట్లు కావష్షితిపుటియనందగు వస్తుభావరచనలలో నుదా త్తమై యీ వైష్ణవ మేత మావాత్మ్య మతిశయించినది.

“శ్రీరంగరాజ మహీమో

దారం ఐదికృతి దలంపం దత్పతి సుగుణో

దారుండు రాఘవు( డటె వళ

కారణ మగునిట్టి పొందుగలదే యెందున్‌?” ౧-౨౨

ఖ్‌ వు శ్‌

(పబఐ౦ధములు

ఆం్యధ సాహిత్యోద్యానమున వస్తు (పధానములగు రసాల వీజములను మువ్నితుల్యులగు కృషివలులు నాటగా నవి మొలకెత్తి, పెరిగి పెద్దవె, _పళు పోషణమున బుంజుకొని రచనారూపమున గొమ్మలతోను రెమ్మలతోను గుబురు కొని, యౌవనావిర్భావనమున రాయలయుగ మను బుతురాటమయ నమాగమ మున బువ్పించి ఫల్మ్యవదములై, రస (_పథధానములగు (పబంధములను మన కంవంచినవి. ఆ కవితా వృక్షమున బండిన తీయని [పబంధఫలమున కుండిన తొడిమరీ మతము అందుండియే దానికీ గావలసిన మధురస సామగి నర్యగధింపబడినది. ఆదియే లేకున్న నా ఫలమునకు నిలుకడయే లేదు. ఆది తల్లివంటిది. కాని పండు పండబారి యోగ్యమైనప్పు. డది పట్టువిడి యదృశ్యమై సంకేత రూపమున మ్మాతమే శీరస్థానమున నుండును. ఇక నా ఫలము నందలి రస సామ్మగి కడుగున మడగియుండు కోష్టమే కథావస్తువు, ఆ బీజము పరిమాణమున నెంతటిరై నప్పటికిని ఫల _సౌొష్టవమున కది య్యాశయము కల్పించిన ద్రైనప్పటికిని రస పరి[గహణ సందర్భమున మా్యతము రసికవర్యుల శది పరితృాజ్యమే యమైనదీ మరి యా కోష్టము న్నాశయించి మెండుకొని నిండు కొన్నదే అమృతోపమానమగు రసపదార్థము ఆది యవళ్య మాస్వాద్యము. అట్టి యా రసమును బంధించు సల్బీష్ష నిన్మాణమే రచేన. ఆవి దర్శనీయము- మరియు. విమర్శనీయము. ఇక నా ఫలమున కోష్టమునుండి త్వగావరణము వరకును గల సర్వవస్తు కముజాయము నందును, నునికి యెరుగరాకళ వ్యాపించి, పరిమళించు మాధుర్యమే ధ్వని. ఆది యనుథవై క వేద్యము. కావున నా ఫల

మవళ్య మనుఠవింప దగినదే, అద్ది వానిలో రౌయలందించిన ఆము _క్రమాల్యదాఖ్య (ప్రబంధవల మత్య పూర్వమైనది. ఆది యెట్లు పండబారి రస నిష్టమైనదో ఇందు ముందు వివరింతును. తృకీయ (పకరణము

న! వేటూర ఆనందమూ_ర్రీ

మర సాహీత్యముల విషయమున దిక్కున కల్పించిన సహన సామరస్య ములను పునాదులపై జరిగీన నూత్న కొం్య నిర్మాణ మెై జాలవరకు రసభరిత మే కొజొచ్చినది. అదియు పదునోరవ కకాబ్టీ శతొలిపాదమున విజయనగర చ్మకవరర్తి యగు [శీకృష్ణదేవరాయల పరిపాలనా కొలమున బరకాష్ట నందుకొన్నది. అంతకు, గొంత పూర్వమే ఆం్యధదేశమున రాజకీయ రంగమందెట్టుండినప్పటిక్‌ని, మత సాంఘిక రంగములందు మ్యాత మలజడీ తొలగి శాంతి సౌఖ్యములు నర్తనమాడ దొడగినవ. సామూహిక రాజకీయ (పపంచమున భేదవాదము లుండిన్నప్పటికిని నొటి సర్వార్యధ (పజల యేక్ష్తైక లవ్యము హైందవ ధర్మోద్ధరణమే యనుట చానికి బబల హేశువై నవ. నొడు హైందవ " ధర్మముతోబాటు లలిత కళలకును విశాసము కల్లి, దేశ పజల మనస్తత్వము లలితము సుందరమునై, సామాజిక జీవితమే భోగ భాగ్యనుల కాలవాఐమైనవి. తత్ప్రితిబింబమే నాటి సాహిత్యము. అదను వదనులు ససిగా పొసగి తెలుగు పొలమున బెరిగిన సాహిత్యపు పైరు కృష్ణరూంయల కొలమున బంగారు పంటి పండీ, కోతకుదిగి వచ్చినది. ఎన్నటికిని దరిగిపోని యెనిమిది పుట్ట సాహిత్మపు బంగారు పంట నా రాయలు మూటలు గట్టి కువన విజయ సభా భవనమున నిక్షిప్త పరచినాండు. సారన్వత లోకమున కరువు కొటకములు తొల”పోయినవి,

“అక్షర పషపాతముని' వాయలు పలువురు కవులను బోషించినాండు. వారు తమ దివ్య కవితా సుగంధ రసమును (బబంధించి రాయల రసిక మూర్తి కభ్యంజనము. గోవించినోరు. ఆ వాసవ కొంత తన సంస్కార గంధమునకు దోడయి. కొగోపును, రాయలును సరనుండ్తై తన యభిమతమును (ఐబంధించి స్వామిక నిబంచంచుకోంనొా(డు. అనావె (ప్రబంధము లల్బకథావస్తుకములు. అనంత రసొర్మకములు. బౌచితీ సమంచితములు. వర్ణనా [పధానములు. అవి రమణీయముల*ు (శవ్యకోవ్యములై నను నందలి కల్పన లత్యంత దర్శనీయము లె వానికీ దృశ్యకావ్యత్వ మారోపించినవి. వర్ణన లుండీనప్పటికిని కావ్యములందలి కథాగతీ లోకరీతి ననుసరించి, (కియాత్మకమై (పత్యక్షమగుటను బట్టి యవి దృళ్య[శవై్రైకరూపములనదగు (పబంధములుగా రూపొంవినవి. అదియే. నాటి కోవ్యముంఎ వై శిష్ట్రము. ఆం్యధహహిత్తసు మై...

వెన్ట్‌వాంధ వాజ్యయము 200 ఆముక్త మాల్యడ

వైన్సవార్యధ సాహిత్యమున విష్ణుచిత్తీయమను నామాంతరము గల ఆముక్త మాల్యదాఖ్య (పబంధమున కొక విశిష్టస్థానమున్నది.ఏలన తత్కృతిక ర్రవై ష్పవుండు . కృతి భర్త శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి. ఇక కృతి విషయము కూడ వైష్టవమే. ఇట్లన్నియు నతర్కితముగా వై వ్లవములుగానే సమకూడు టొక వింత. అదియు గవికి గల వెన్లవ మకాభిమానము బట్టియు, తన్మత్మ్పచారమం దాతనికి గల గాఢాభినివేశమును బట్టియు నొనగూడినది. ఆ _పబంధము నాద్మంతము బరిశీలించి తిమేని వైన్సవ మత సీద్ధాంత స్థాపనకును, (బచారమునకును ఆ కవి గావించిన యపార వరి శమము తెలియనగును. కృత్యాద్యవస్థలోనే మన కా విషయము తేట తెము కాగలదు.

రాయలెంత మళ సహనము కలవా(డని తెలియవచ్చినను, ఆతనికి గల వైన్లవ మఠాభినివేశ మసాధారణమైనదనియే చెప్పవలయును ఈ విషయ మాతని యా (ప్రబంధ కథావస్తు స్వీకారము నందును, దన్నిర్వహణమండును, భావ (పకటనమునందును, _ వర్ణించు వైఖరియందును. నడుగడుగున (బస్ఫుటమగు చుండును. ఆ యభినివేశ మాతని యవ్యక్త పహృదయమునుండి మెలమెల్లగ వెలువడి కథా కథనమున వృక్తావ్యక్రమై రచనారూపమున సువ్యక్త మెనది,

ఇది యొక కథల సంపుటి. ఇందు ప్రధాన కథ విష్ణుచిత్తమునుల ముద్ద పస్టేయగు గోదానేవి కథయే కాని దానికేదేని నెషమున ముడివెట్టిన యితర గాథ లన్నియు (్రారాన కథకు కథావిషయమున నంతగా నంగభూతములు కాకున్నను, త్యదచనా (పణాళికకు వెనుక నున్న వూల ధర్య్మ్యమగు మశ (పచారమునకు మాత మధికముగనే దోవాడము చేసినవి. అ దృవితో బశీలించినపుడు మా్యతమే. ఈ (పబంధమున పై కథల యునికియు, వాని విస్తృతియు సమర్థ నీయములగుచున్నవి. రాయల కవితా సృష్టిలో గల దృన్లి ద్వివిధము. అందు మొదటిది మవదృన్లీ, రెంవవె రసదృస్లీ. ఈ దృష్టిం మనము దర్శించినపుడుగాని యా కవి సృష్టిలోని సౌందర్యమును మనము గురుతింపజాలము. ఇప్పుడాతని మతద్భష్షిని గొంత రసదృష్టతోబాటు వివరింతును,

తృతీయ (_పశరణము

ల10 వేటూరి ఆనందవవ్హార్రి రాయ లొకతూరి “కళింగ దేశ విజిగీషా మనీషం దండెత్తిపోయ విజయ వాటిం గొన్ని వాసరంబులుండి శ్రీకాకుళ నికేతనుండగు నా్యధ మధు మధను శ్వీవిటోయ? హరివాస రోపవాసం బచ్చట గావింప నప్పుణ్య ర్యాత చతుర్ధ యామంబున”=కలలో( దెలుగురాయ(డు (పత్యతషమై “ఆం్యధభాష యసాధ్యంబె యందు నొక కృతి వినిర్మింపుమిక నాకు లియముగాగ” యని యర్థించుచు- ““ఎన్నిను గూర్తు నన్న, విను, మే మును దాల్చిన మూల్యమిచ్చు న ప్పిన్నది రంగమందయిన పెండిలి సెప్పుము, మున్ను గొంటినే వ న్ననదండ యొక్క మగవాడిడ* నేను తెలురిగు రాయండ న్గన్నడరాయ, యక్కొడువ(గప్పు (వియాపరిళుక్త భాక్కథన్‌ ” (1414) ఆరి యాదేశించెను. రాయ లాయాదేశమును శిరసావహించి తన “యివ్టమైనవే ,ల్పగు శీ వేంకటపతి కంకితముగా గోదాదేవి చరి_తమును రచించెను. కావ్య (ప్రారంభమందే యిష్టదేవతా వందన మాచరించి? తదుపరి కావ్య సం్యపదాయము ననుసరించి తదితర స్తుతి (పశంసాడిక పద్యములను రచించి, కథా కథనమున కుష్మకమించెను. కావ్య ఎస్తువు మొత్త మిం దేడాశ్వాసములలో నున్నది. గోదాదేవి (శీ రంగనాథుని పిణయమాడుట ఇందలి (పధానేతి వృత్తము. ““శూట్టిక్కొ-డుత్త నొచ్చియార్‌ '' అని (దావిడ వాజ్బ్యయమున (బళ_స్థిగాంచిన ఈ గోదానేవి, పన్ని ద్దరాశ్వారులలో నొకరని (పళ్యాతిగన్న పెరియాళ్వారు లనబడు చిష్ణుచిత్త మహోమునులకు బేంపుడు బిడ్డ. ఈమెయ నందొక యాళ్వారే. వీరి వృత్త్రాంతములు సవిస్త రముగా దివ్యసూరి చర్మితము, పపన్నామృతము మున్నగు నంస్కృత [గంథములందును, వైష్టవ గురుపరంపరా పభావమును దెలుపుకొన్ని (చావిడ (గంథములందును కాననగుచున్నవి. వానిలో! దన కాలమునకు బూర్వ మున్న (గంథముఅందలి విషయముల నాధారములుగొని రాయ ల్నాపధాన కథను రచించుచు, నడుము నడుమ తనకు హితములని తోచిన మత సాహిత్య సంప దాయములను వెల్లడించుటకుగా కొన్ని మార్పులను చేర్పులను గావించి యీ వబంధమును వెంచినాడు. ఇందాశనికి కథ చెప్పుట కాదు (పధానము = కథ నాధారముగా గొని మతమును .రసముగా పర్యవసింప జేసి మన కిందించుటయే.

చప్టహర్యధ _-వాజ్మయము లై] కావున నా దృష్టితో బరిశీలించితిమేని యీ _పబంధమందళి కథల కూర్పులో రాయ లెంతవరకు కృతకృత్యుండై వా(డో యెరుగ నగును. అప్పుడాతని కథల కూర్చులో పొందిక పొసగినదా, (బబంధమందు వ్యసైక్యమున్నదా యను (_పళ్నల శెడముండదు. కొవున నా దృష్టితో మ్యాశతమే యందలి యితివృత్తమును బరిశీలించి యాకరములను వెల్పడించుచున్నాను. ఇందలి కథా వసువు - ఆకఠములు, మార్చులు, చేర్పులు వ! కథా (ప్రారంభమందే భాగవత పూజాసక్తుండు:ు, మహా భక్తుండును నప విష్ణు చిత్తుని యావాస స్థానమగు శీ విల్దుబుత్తూరువర్దన మున్నది. “*అందుండున్‌ ద్వయ సద్మ పద్మ వదనుం డద్వంద్వు( డ(శాంత యో గాందూబద్ధ మధు ద్విష ద్విరదుః డన్వఫ్ఞాభిరానుం డురు. చృందో బృంద తదంతవాగపథనా సంజాత తజ్జన్య ని వృంద ద్వైత సుసంవిదాలయుండునిష్ట న్విమ్లచిత్తుం డవన్‌.”” (1-77) అనినా(డు.! ఇందలి చివరి చరణములను బట్టి ౨త+డీ జన్మలో వేద వేదాం తములు చదువకున్నను, '(వహ్లాదో జన్మ వైన్లవః' అన ట్టా సర్వేశ్వరుని న్నిర్లే శుక కటాత్నముననే ఖ్ఞానియం, యోగియ నై నట్టు తెలియుచున్నది. అకండు న్యాయార్జిత విత్తమున జీవిక గడుపుచు, భాగవతుల పూజించుచు మాలా క్షైంక ర్యమున నా యూరి స్వామిని సేవింపు చుండెను ఈ వివరములను జెప్పుచు,వాని వట్టుంచి కవి యా నడుమ పాండ్యమండలమున మధురాపురమును విపులముగా వర్ణించి, డానిశేలు మత్యధ్వజునిక గూర్చి (పన్హావించును. ఆ ఫై (గీష్మ

1. జేషైధ మాసే పవమానతారే, (శేస్టోగుణేనా జని 'భట్టనాధః తత్యుతయీ రూప గరుత్మదాత్మా కటాష లక్ష్యం కమలాపరేర్యః (ది.నూ.చ.) £, _ దివ్య సూంచర్మితాదు అన్నింటిలోను పొండ్యరాజు క. వళిభదేవుండని యున్నది. తృతీయ ప్రకరణము

ల19 వేటూరి ఆనందమూలర్తి

వర్ణన = ఆ (గీష్మమున నొకర్మాతి మత్స్యధ్వజుండు ఆరక్షక పరివారముతో

భోగిని.! యింటి కేగుచు మార్గమధ్యమున మధురరాపుర వైభవమును జూడ వచ్చి నిజ పురోహితు నింటి వాకిటి వేదికపై విడిసి యుండిన పరదేశి విపుం డొక( డు ఎసుపోకకు దోడి వారితో, _బసంగించుచుండిన సుభాషితము నాలించెను. అందొకటి.

“వినియె నెల లృ్బతుర్ద్హ్వయిని వృష్టిననాశికి, రాతి కై దివం

బున, జరక్షై వయస్సునను, బూని పరంబున కిప్పు, డుద్యమం

బనువుగ( జేయంగావలయు నంచు బురోహిశ ధర్మ మాత్మ గీ

ల్కొన నల విపుల డాద్విజుల లోన సుభాష్‌తము న్పఠింప(గన్‌ '*

(2-76)

విని రాజు దద్గంథార్థము నెమ్మనమున మాహించి, భోగ వైభవములు క్షణిక ములని యెంచి, మోక్ష (ప్రాటప్రి మార్గముల నన్వేషించుట కుద్యుక్తు. డాయెను. తనకు జ్ఞానోదయము గల్లించిన యా వ్యిపునకు 'న్వీటీ కరండమున ముదితమై

1. (ద్రావిడ (గంథములలో వీ సందర్భము వ్యత్య స్తముగ నున్నది. “హెణ్ణియన్‌కుల త్రిలే శ్రీ వల్లభ నెన్లిర రాజా .... .... ... మధురైలే యిరున్హు రాజ్యం వణ్ణికొల్లు పోరుకిజకాల త్తిలే ఆన్ఫరావా, నగర శోభ నార్థ మాక వరుకిర వకవికే ఒరు (బాహ్మణన్‌ అన్లె ఒరు తిజ్హాయలే కిడక్కక్క-ణ్లు, రాజా అనన యొర్పినార్‌”

ఇత్మాదిగా (దావిడ గురుపరంపరా (_పభావమున నున్నది. పెరి యాళ్వార్‌ వై భవమ్‌-పేజి 75.

ల “ల అనాల్‌ ఒరు క్లోకమ్‌ కొల్లిక్కాణాయ్‌” ఎన్న అస్ట |బావ్మ అనుమ్‌ “వన్దర్ళ మష్టా _పయజేత మాసాన్‌, నిశార్థ మర్థం దివసం యతేతః వార్థక్య హేతో ర్వయసా నవేశ, పరత హేతో రివ జన్మనాచి ఎన్లిర శోక కె చ్చాప్ప....' (దావిడ గురుపరంపరా [ప్రభావం పెరియా ల్వార్‌ వైభవమ్‌ - పేజి 5.

ఆం ధసాహిత్యముపై ---.

వైష్టవార్యధ వాబ్బయము వేం యునిచిన యొక ముడుపు నారక్షకునిచేత నిచ్చి పుచ్చి, నగరుసొచ్చి, యానిశ కడవగనే, తద్విషయమున నొక నిశ్చితాఖ్నిపాయమునకు వచ్చుటక్షై తన సభలో భిన్న మతముల వారి కొక శాస్త్రర్చ నేర్చాటుగావించి, విలువగల ఇహుంమతిని (పకటించెను- ఎందరో చర్చలో పాల్గొనుచుండిరి. అపుకొకనాడు 'విల్లి బుత్తూరిలో నల్ల వి్హు చిత్తు/డతుల తులసీ సుగంధ మాల్యమును మూల మంత౦మున నక్కుసేర్చం. టోగా మన్నారు స్వామి యా మవీామతిని సంబో ధించి వాదమునకేగి దుర్మదాంధులనణచి, యిహము రోసిన పాండ్యునకు వైష్ణవ మిపష్పింప వలసినదిగా నాజ్ఞాపించెను, ఆతండందు కర్షుండు కాకున్నను దై వాజ్ఞను వాటించి యండుల కచ్చటికేగి, సంభావితుండ్తై, శాస్త్ర చర్చలో స్వామి యనగ హమున సర్వమళస్థుల నోడించి వైష్టవమును సిద్దాంత పరచెను. పిదప శత్పోవకముగా 'ఖాండిక్య కేశధ్వజ సంవాద '1మను నొక యితిహాసమును గూడ వక్కాణించెను. విజయముతో వాటు బవుమానమును గూడ నాతఃడే (గ్రహించి, రాజ లాంఛనములతో. నేనుగు మీద విల్లిబుత్తూరున కేతెంచెను, |గామము పొలమేరలో నాతనికి మన్నారు స్వామి _పత్యకమయ్యెను ఆ ఖ కుడా స్వామి యవతార మూర్తులను భక్తితో స్తుతించి తాండవమాడెను. తనకు అభించిన గౌరవ సంభావనల నా స్వామికే యర్పించి యథావిధిగా ద్విగుణీకృతో త్సాహముతో భాగవత మాలా కైంకర్యాదుల గొన సౌగించుచు సుఖముండెను ఇక నాతని కొకనాడు తులసి వనమున నాండాళమ్మ పసిబిడ్డగా చేతికి దొరకుట తర్వాతి కథ. ఈ లోపుగా కవి ఇట్టి మవాభక్తుడే యనందగు యామునాదార్యుల చర్మితము ను గూడ కొంత విపులముగానే పషి పుంగవ కేతనుండు పుండరీక 1; ఈ పట్టున నీ యపాఖ్యానము దావిడ _గంథములలో గానరాడు. ఇది

విష్ణపుూణాంతర్గత గాధ. వీ. ఈ పట్టున నిందలి రచన మూలానుసారియై యున్నది.

“తాళ గృహీత్వా కరిరాజ ఘంటే తన్మంగళా కాసన గేయమాహ”ొ

పల్‌ వక్తై యాలుమ్‌ 8రుప్పల్తాణ్ణు పాకి యెరుళినార్‌. 8. వీరి చర్మితము కూడ చివ్యసూరి చర్చితాదురందు కలదు. కొని కొన్ని

యంశములలో నించుక భేదమున్నది. మున్ముందు ఏవరింతును.

తృరీయ (పకరణను

ప్లాక్‌ వేటూరి ఆనందమూ రి నిక్రేతనకు డేప్పినట్లు చెప్పుచు నో నడుమశే కథోగతీ కనుకూలముగా నుండునట్లు వర్ష శరదృతువుల నధికముగా వర్టీంచి, యొకింత రాజనీతిని గూగ బ్రంళస్థము గావించెను. ఆ ప్రెగాన్ని బుతువులు వెళ్టీనవి. ఒకనాడు తోటలో 'నెలిదమ్మిబావికి వెంగట నుల్ససిల్లు తులసీ వన సీమ్‌ లో నాళ పొలగచ్చు తిన్నెమీద నొక యాడు నిసుగు దొరికినది. కన్నబిడ్డ కన్న నెక్కుడు గారాబముతో నాబిడ్డను పెంచి పెద్ద సేసెను.. ఆమెయే. గోదాదేవి! సంస్కార వళమున_ నామె రంగవాధునే [ పేమించినది. తండి దండలు కట్టగా ఆమె రహస్యముగా వానిని గొప్పునదాల్చి, యలంకరించుకొని, కూపవారిలో (ఐతిబింబమును జూచుకొని మరియు. చుండెడ్‌ది. తిరిగి యా దండనే గూడలో పెట్టగా తంగడి యెరుగక స్వామికర్పించెడీవా(డు. స్వామీయు సంతసించుచుండెడివాండు. ఇట్టు కొంత కాలము గడచినది. అమెవియె-గ మధీకమైనది. తుదకు రంగనాథుని మీది విరా శితో నోమె యొక పుణ్య పతము నారంభించి, దినదినమునకు కుష్కి.ంచుచుండెను. “అబుద్దేమ ధనుఃప్కతి'" యగు వా విష్లుచిత్తు డదియేమో యెళుగ( జాలక, గోద యవస్థను స్వామికి విన్నవించెను ఆయన మందస్మితము గావించి, తన భక్తు "రాలి (వత విధానమును వివరించుటకైై విష్ణుచిత్తునకు మాల దాసరి గాథను విపు లీకరించి, యామి మహీమహిళ యవతారమని చెప్పెను. విన్హుచిత్తుండు సంళసింిభి? గోదాదేవితో గూడ శ్రీరంగమున కేగెను. వివాా నిర్ణయము జరిగెను. గోదా రంగనొథుల వివాహమును విస్హుచిత్తు:డే దివ్యముగ జరిపించెను.. దేవతలు పుష్ప వృన్లి గురిసిరి. ఇదియే అందలి కథాసారము.

1. “సవిస్ణుచ్చిత్త స్తులసీ వనావనిం, ఖగ్మితవక్రేణ నీథాతయన్‌ కరౌ, శుభే ముహూర్తే శుచిమాసి ఫల్గునీ (పతీతకారే తులసీవనా నరే భువోభవా త్కాంచన బాలకన్యాం భూమ్యంశకొం వీక్ష్య విసిష్మయే ముదా' (విసూ.చు) బీ. గోదాదేవి కథయే యిందలి ఇతీ వృత్తము గావున నీ _పబంధమునకు 'అనుక్తమాల్గద' అని శేరైనది. (ద్రవిత (సబంధములతోకాననగు “కూడిక్కోగుత్తాక్‌' అను వ్యవహార నామమునకు సరియైన యనువాదము ఆముక్తమాల్యద, ఆర్నధసాహిత్యముపై అజ64

వై స్టవాంధ్ర్‌ వాబ్మయ్‌ము లస్ట్‌ ఈ (పధానేతిన్సృ త్తము సిళండు (ద్రావిడ వైస్టవ [(గంథముల నుండి శగహించినను, దన్నిర్వహణమున మ్నూతము కవి స్వేచ్ళను వాటించినా(డు. అందలి వల్లభదేవుం డిందు మత్స్యధ్వజు/రై నాండు. మూలమున నాూజు నగర శోథ వార్థమేగి యా (బాహ్మణునితో బసంగించి వచ్చినట్టుండగా నిండు రాజు లోగిని కడ కేగుచుండినపుడు జరిగినట్టీ వృత్తాంతమును మార్చినాఃడు, విషయోన్నుఖు(డగు రాజున కా తర్వాత వైరాగ్య చింతన ముఓతమగునని కాబోలు నీ కవి ఇట్టా మార్చినాండు.! ఆ (బ్రాహ్మణుని న్మిదలేపి యడిగినట్టు మూలమున నుండగా నిందు వేశగిలో వెన్నెల బయట తిన్నెపె గూర్చుండి సుభాషితము లాడుకొను చుండిన విపు ని మాటలు వినినట్లు మ్మాతమే కూర్చినాండు. ఇందు రాజు గలీరుండు. ఈ మాట్పి సుందరము. గోదాడేవి కథ ఇట్లే గోదాదేవి చర్మితమునను గొన్ని మార్పులున్నవి. అమె నిసుగుగా నున్నప్పుడు తోటలోని తిన్నె పై దొరికిన దన్న చూర్పులో కవికున్న నవీన చృష్టి (పదర్శితమగు చున్నది మూలము ననుసరించి గోదాదేవి భూదేవి యవతారే మని వివరించినను కవి " 'తై౦కాలిక జ్ఞానవంతుల్తై న యుషులు పలికొ నట్టామె ఇెలిక త్రెల మూలమున గోద సళ్యాదేవి యవతారమని కూడ జెప్పించెను! ఈ

1. “*భోగలంపటునకే తదైవ్రముఖ్యముం జెప్పుట అనంతర తత్త్వ జిజ్ఞాసాభిని దేశమునకు అనుకూల తరమని ఆం్మధ కవి ఇట్టు మార్చినూండనవలసి యున్నది.” క్రి శే. వేదంవారి పీఠీక పు. 56) ౨ “డివిజ్యద్ముపవవంబు?గాంచిన సపత్నిం జూచి చూపోప, కిం తవు జిల్లుంబని యంశసేసి, మది సీర్ష్యా (కోధము లృందడిం పః విరింబోక, (దుమంుకై కొని, పఠతి న్మందన్న [మానెల్ల దే నవధిం బెద్దీన సత్య వీవహహ, కొవా ? భామినీ నావుడున్‌.”. (5-74) ఈ ప్రస్తావనలో సత్యాదేవి కథ నంది తిమ్మనగారి పారెజాళాపహరణ కావ్యము ననుసరించి యున్నడి. ఆ విషయమను స్మరించుబకే కవి మూ (పస్తావన నిండు తెచ్చినాండేమో. శృశీయ (వకరణము

ల్‌16€ చేటూర ఆనందమూ రి వీషయము (దావిడ వైన్లవ (గంథములలో గానరాదు. మూలమున నీమె బెలికత్తో అను[గహ యొక్కతెయే. కాని యిందు మరాళ హోరిణి, (సగ్విణీ మున్నగు పేర్లు కలవారు ముగ్గురు నలుగు రున్నారు. వారందరును బూర్యు భవమున నాగకన్యలని కవి చెప్పెను. ఇందు వారు గోదా దేవి విరహమును గమనించి యుపదారాదులచే గాపొడి, రంగనాథుని పొసగి*చుకొనుబకు( దగిన (వతచర్య కామెను (ప్రోత్స హించినారు. అమోగ శృంగొరమును వరించు నప్పు డీ చెలికత్తెల [వమేయమే గాని విష్ణుచిత్తుం వారు జోక్యము గళ్చించుకొని విచారించుట పరిశీలించుట ఇందు కానరాదు. [వత విధానమున బిడ్డ కృశించుచున్నదని డిగులుపడ్‌ మన్నారు స్వామినే యతండు ప్రార్థించును. వివరము తెలిసికొని యుత్సాహముతో శుభ కార్థమున కేర్చాటు చేయును.

అంతియే కొని మూలమునందువలె యోవనవతియగు కుమార్తెను తం్యడ్‌ వివరము లడుగుటయు, నామె రంగనాథుని వరించినట్లు చెప్పుటయు, వారు శీర్థయ్యాతల. కేగుటయు. మున్నగు నంళము లిందులేవు. కథా కథనమున వొచిత్యము నధికముగావి:చుటక్రే వా మార్చు కావింపబడీనది. ఇట్టిదే గోదాదేవి పూలనూలలను ముడిచి విడుచు పట్టుకూడ. మూలమఃన తండి కావిషయము తెలియటయు?. వాతండు నొచ్చుకొనుటయు, స్వామి యాతని యభ్మిపాయమును దిద్దుటయు. జకుగును. ఈ ఘట్టమున నిం బొము _కృమాల్యద దార్యిత మాపుణ్య దంపతులకు మ్యాతమే యెరుక తర్మడ్‌కి/ గూడనొ విషయము. నెరుకపరుప కుండుటకు బట్టి కవికిగల రసదృవ్షి యెట్టిదో యూహింపనగును. ఇళ్లే గోదాదేవి పరిణయానంతర్‌ మామెను రంగానాథు. డంతర్థానము గావించినట్టు మూలమున ను౭డగా నీందు కావ్యమును బరీణయము తోడనే కవి పూలర్తిగావించినాండు.. కాని యామె యంతర్థానమైన నెట్టుండునో సూచించుటకు గవి యా విషయమును గొంత ముందుగానే ముచ్చటించిన: డు. విన్హుచిత్తుండు గోదాదేవినిశ్రీరంగమునకు గొనిపోయి స్వామి దర్శనము చేయించినపు డారంగనాథుం తామె మీది తమకము నాపుకొనలేక లోగొని తత్భానమున నొక్క మాయావధూటిని గల్చించను. పల్చకి యెక్కినది తన విడ్డ్ణయే ననుకొని విస్టుచిత్తుండు విడిది కేగి పరిశీలింపగా నందెన్వురును గొన కారు. తన బీడ్డను మాయజేసి రంగనాథుడపహరించెనని తర్మడి తశవికలే అర్య ధసాహిత్యముపై. . +

వైన్లవా్య్యధ వాజ్ఞయము ల్‌ పోయినాండు. అప్పుడా “భాగవత వ్షోళభంబునకు భువన భర్తయు భయవడి, తచ్చాందసంయునకు గేలి సేయుచున్నవాడను భావం బతనికి. దోప” విష్ణుచిత్తుని స్వామి మందలించి, యేమియు నెరుగనట్లు విడివిలో నామె నెప్పటియట్లుంచెను. ఈ చమత్కృతి మూలమున లేదు. ఇందు కవి పరిణయము తోడనే కథ పూర్తి గావించినాడు. యామునాచార్య = చరితము (ప్రబంధము నందలి (పధాశేతి వృత్తమున క్యపశ క్తముగా నిందు లక్ష్మీ నారాయణుల (పసంగ రూపమున ఉొప్పింప ఐడిన యామునాచార్య చర్మితము కూడ (దావిడ వైష్ణవ (గంథములనుండి పర్మిగహించినడే.. క థాస్వీకారమున నెట్టుండినప్పటికిని, కథా నిర్వహణమున మాత మేద్భవ్తితో దానికి గావ్యమున స్థానము గల్పింపబడినదో యా దృన్షి కనుకూలమగు విధముననే రచన సాగినది. విశిష్టాద్వైత మత సిద్ధాంతమును (ప్రచార మొనర్భుట కనువై న మరియొక మహి భక్తుని దివ్య చరి తమును స్మరించి, తత్ప్రస:గమున దనకు దోచిన (వాతలనొ, నీతులరో కవితా రూపమున సాహిత్యకుల కందించుటయే దాని పరమార్థము, ఈ కథ కొకరము మ్మాతము వేరుగాని యిక నందలి కల్చన లన్నయు నీతని పొంఠములే. (దావిడ వైష్ణవ [గంథముఐలో నీశ్వరముని పృుతుడు(ను, వాభముని పొొతుండును నగు నీ యామునాదార్యులు మహో భాష్య భట్టరుల శిమ్యులనియ, నొకతూరి యప్పటి పాండ్యరాజు నాస్థాన విద్వాంసుండగు నక్కియాళ్యాన్‌ రాజునకు వలెనే తనకును విద్వాంసులందరును గప్పము కట్టవలెనని నిర్బంధించగా నొచ్చుకొని నిర్భయముగా యామునులు వారినెదిరించుటయు( దత్కారణముగా రాజసభలో వాదమగుటయు నిత్యాదిగా నున్నది. ! కాని యిందారంభముననే కథ భేదించినది. ఇందా పాండ్యరాజు 1 వ్వెరి శ్రైవయి ముదిరినవాండు. వీరకై వుండె 1 “ఆనన్తరమ్‌ యమున్రైతురి వరుమ్‌ మహాభాష్య భట్టరుడశే శాస్త్రాభ్యాసం పణ్జికిర కాల త్తిలే, అన్ద రాజ్య త్రిలే, రాజపురోహితనాయ్‌, 'పెరియవిద్వానాయి రున్హ అక్కి.యాళ్వానుక్కు. అన్గదేశ త్రిల్‌ విద్వాన్గలెల్లోరుమ్‌, దసబన్ధ మిరుత్తు హ్పారుకై యారె, మహాభాష్యభట్టర్‌ పక్క_లిలుమ్‌ దళబన్షత్తుక్కు త్సృలియ [(వకరణము

218 వేటూరి ఆనందమూర్తి మతము పేరిట నాన్ని (దోహములనేని మైరించువా.డు. కాఎ వాని ధర్మపత్ని పరమ వైష్టవి. పత్క్మివత విష్ణు పతిమలకు _మొక్కుట కూడ భరకు దప్పే- కాని యామె యెల్లో పతి ననువ ర్హించుకొని, విష్ణు వాసరోపవాసాదులను నిర్వర్తిం చుకొనుచుండెను. ఈ (ప్రసంగ మేమియను మూలమున లేదు. వీర వైప్లవాభినివే శమున రాయలు కల్పంచిన విశేషములే యివి, ఇట్లుండ నొకనాడు “విష్ణు తత్వందే పరతత్వంబని వాదించి నిరూపింపజాలిన వైదేశికుండగు వైష్ణవ వటుండొకండు అమ్మగారి న్మాశయించి, సభ్యాపవేశ మెట్లో గల్పించుకొని వాదించి: జయించి? విష్ణుదేవుండే పరత త్త్వంబనియు, విశిష్టాద్వెతంబే మతం” బనియు రాద్ధాంత పర చెను. వాదమున నోడిన 'మొరోయన'గ మెడలో లింగము గట్టింతునన్న వీర శై వుండును తలవంచుకొని, మతము మార్చుకొని (పతిజ్ఞను జెల్లించి యావటున కర్థరాజ్యమిప్పించినాండు. మూలమున మహావిద్వాంసులెందరో వీరివాదమునకు సౌషులు కాగా నిండు సభాభవననమునకు ముందున్న యశ్వళత్థ వృక్షమే సామి యైనది. “అశ్వళ్టం సర్వ వృషాణామ్‌' అన్న గీతా వాక్యము ననుసరించి శీసమన్నారాయణుండే వీరికి సాషి యైనాండు. ఇట్టి మార్పులు (గంథ విషయమున నెంతటి యల్చ్బమైన వై నప్పటికిని, రచయిత యొక్క వ్యక్తిత్వమును 1బతిపాదిం చునవి కావున మనకీ పట్టున నవి యతిముఖ్యములే యగుచున్నవి. ఈ మార్పులలో నాళనికి గల వీర వైైన్టవాభినివేశ మెంత (పగాఢమైనదో యెరుగనగుచున్నది _త్తరవుర ...... ఆదై క్కేట్టురు? ఇవరుమ్‌ వన తరవై క్కిజివిత్తువిడ అక్కియాళ్వాణున్‌ ఆత్తై క్కేట్టు “వెరుమ్‌ కవియో త_న్హుపారగనో ఎన్జు శేట్టువరవిడ యమునైత్తురై వరుమ్‌ 'నవయం కవయస్తు కేవలం నవయం కేవల తన్త్రపారగాః అపితు (పతివాది వారణ _పకటాటోప విపాటన శ్షమాః” ఎన్లిరళ్లోకి వై ఎరుతి ప్పోవిట్టరుళ .... రాజువుమ్‌ యిమునైత్తురై వర్రై శరక్కెన వరువతెంను స్వశాసనం వరవిడ ....'ఇక్యాదిగా నున్నది. (దొావిడ గురుపరంపరా (పభావమ్‌ యమునై త్తురవర్‌ వైభవమ్‌ -

(పు 2084, 2. ష్మరి శ్లైవము ముదిరిన దనుటకు ఫ్రీ రాళ్లపల్లి వారన్నట్లు రాయలకు వీర

వైష్ణవము ముదిరి యుండుటయే హేతువు కానోపును. ఆం్యధ సాహిత్యముపై....

వై ష్టవాంధ వాష్క్మయము ౯19 కదా! ఇట్లే తర్వాతి కథా భాగమున బుతువులను వర్ణించుటయు, రాజనీతిని జొప్పించుటకై యనువు గల్పించుకొని యామునుండు భోగములనుభవించుటయు దిగ్యిజయము లొనర్బ్చుటయు, వివరించి యాపై రామమి_కు లలర్కకాకముతో నాళనిని సాత్వికునిగా నొనర్చి వైన్హవ దీక్ష నిప్పించుటాదిగా కథను బెంచినాండు. యామునుడు “పంచ సంస్కార సంస్కృతు(డై ' యంతనిలువక తురీయా(శమం బునకు' బోవువా!గ్రై, కుమారుని రాజ్యమందు నిలిపి దీర్హ ముగా రాజనీతి 1 నాతని కుపదేశించును. దానితో నాతని చర్మిశ కథనమును నాయణు(డు ముగించును 8

ఓ. ఈ పట్టున రాయలు వివరించిన రాజనీతి కేవల మాతనికి సంబంధించినది గానే మనము గుర్రిరపవలెను. ఎవ రెవరి కెపుడు చెప్పినా రన్నదికాదు, రాయలక్కుడ గమనించినది. తాను చెవ్పదలచుకొన్నది, చెప్పించీ యొప్పించినా,డా లేదా ఆనియే. కొవున నట్టే మన మా విషయమును పర్మిగహింపవలెను.

వ. ఈ (ప్రబంధము నంతటిని కవి యొక్కమొగిని (వాసినట్టు గోచరింపదు. లక్ష్మీనారాయణుల వాదరూపముననో, మరియొకతెరుగుననో (పవేశ పెట్ట ఐడిన యా యీ గాథలలో గొన్నిటిని రాయంపుడప్పుడు రచించియుంకి నవాని నిండు పబంధించినాండేమో. యనందగియున్నవి. ఆ యనుమాన మునకు ముఖ్యముగా నీ యుపాఖ్యానము దోహదమిచ్చుచున్నది. విష్ణు చిత్తుల యామునుల కాలము లందలి విపర్యాసమున కిడియే హేతువు కాదగును. ఆ కథ సచ్చటశే చొప్పింప వలనుపడి, యడి యసంగతమగు నని యెరిగి దానిని చిద్ధకొనుటకే “ధాతా యథాపూర్వు మకల్పయత్‌' అన్న [(పమాణము నాధారముగా చేసికొని, (పష్ఞతోనే "చెలువ యిప్పటి పాండ్య వృపతి పూర్వ వంచ్యండే యొకండు” అవి నాంయణుండనినట్టు [వాసి చాడు. దానితో పతిబంధములు తోలగిపోయినచ్లే.

తృతీయ (పకరణను

లీలీ0 వేటూరి ఇనందమూ ర్తి ఖాండిక్య కేళధ్వజోపాఖ్యానము

ఈ గాథను విష్ణుపురాణము నుండీ రాయలు సంగహించినాండు.! తిందలి శధావస్తువు మూలమునకు సన్నిహితమైనదై నను వంశ వివరణమున మ్మాతము కొంత వ్యత్యాసమున్నది- ఇందు నిమివంజ్య(డగు ధర్మధ్వజునకు మితిధ్వజుండు కృతధ్వజు(డుప్పుతులనియు, వారికి (గమముగ ఖాండిక్య కేశిధ్వుజు లిరువురును బుతులనియ నున్నది. అనగా థాండిక్కుండు కేశధ్వజునకు బితృవ్య ప్యుతుండు. కాని మూలమున భిన్నముగ నున్నది. అందు అమితధ్వజు(డను వానికి గృత ధ్వజుడు(ను,ఖాండిక్కు, డును జన్మించిరి. ఆ కృతధ్వజుని కుమారుండే కేశిధ్వజు(డు. ఈతడు పినరండితో విరోధించి యుద్ధము (ప్రకటించును. సం్యపదాయ మిట్టుండ రాయలు వానిని మార్చుటకు హేతువేమో స్పషముగ నెరుగరాదు.! (పాయళః సముల యెడనే వైరాదులు చెల్లునని యట్లు మార్చినాండేమో- ఏమైనను, మిగిలిన కథ యంతయు మూలానుసారమే యిందున్నది. తుదకు కేశిధ్వుజు;డు ఖాండిక్కు నకు బోధింబన యోగవిద్యా (ప్రకార మిందు విపులముగను, వై ష్టవమునకు సన్ని హితముగను నున్నది. మాలదాసరికథ -పోమశర్మోపాఖ్యానము

ఈ మాలదాసరి కథను *వవన సమయంబున గుహనా దంాహంబు వలన మహీమహిళ 'విఎనట్టు మన్నారుస్వామి విష్ణుఓత్తులకు వివరించెను. 'విష్షుపూజోచితోప ఛారంబుల విశేష ఫలదంబు గానంబ' యని దైస్టవియగు నా మహీ మహిళ గోదా దేవిగా నవతరించుటి కీఠథాకర్ణనమే హేతువని యిందున్నడి. సత్యమును; ఖర పాతమునుః భక్తిని సంకీర్తనారూపమగు కైంకర్యము నుద్చోధించెడి యూ

1. పాయికముగా నీతని కొలమువా(డే యగు వెన్నెలకంటి సూరన తన “విస్త్ణపురాణము"న నీ కథను గూడ తెలిగించినా(డు. £. ఇబ్ట మార్పులలో రాయలు సమకాలిక రాజకీయ వాతావరణమును సూచించు

చున్నా(డవి (శ్రీ దేవరపల్లి వెంకటకృష్ణారెడ్డిగా రూహించుచున్నారు*

(చూ. ఆంఛసాహిక్‌ సారంఖౌము(డు పు, 51) ఆంధ సాహిత్యముపై....

వైస్ణ్రవాయ్యధ వాజ్మయేము ప్త యుపాఖ్యానమున కాకరము సంన్క్సృత్‌ వరాహ పుూంణమొని గౌందు. (చూ. ఆముక్త, పీఠిక పుట ₹6) కాని ఇంతకు పూర్వుండ గు ననంతామాత్యుని భోజ రాజీయమునగూడ 1 నిట్టి నత్యసంధుల, 1బహ్మరాశనుల కథలున్న ఏి. అందలి గోవ్యాఘి నంవాదమను గాథను బోలినడే వా మాలదాసరి కథ. కాని యిందు మాలదాసరి యెంతటి భక్తుండో ఆ 1బహ్మరాతసు(డు కూడ నంతటి సంస్కాంరి. నోటికడియైన యా దాసరిని స్వామికి గాన క్రైంకర్యము చేసివచ్చుట కనుమతిం చుట కనుమానించుచుండ(గా నాత౯ డొక్కడే _పమాణము చేసినాండు.! తానన్న మాటను దప్పినచో విష్ణువుకాక వేరొండుడ్తైవ మున్నాడని చెప్పిన పావమున బోయిన వానితో శమానుండ నగుడునని, అప్పు డా రాక్షసుండు వాని బంధమూడ్చి యనుమెతించును. రాయలకున్న వీరవై ష్టవాభినివేశ మాతని యా *(పమాణము చలన [కూరుండగు నా రాషసుని గుండెలలోకూడ కొంత కనికరమునకు. దావు గల్చించినది. లేకున్న నాపట్టున రాష్షసుండు వానిని విడువవలసినవికాదు. ఇళ నారండు శేమముగా దిరిగివచ్చి శరీరమును దృణ(పాయముగా బరపాఠార్థమై యక్చించుటను జూచి (బహ్మరాక్షనుండు తల్మకిందులై పోయినాడు. ఎట్టకేని నా చాసరి _పభాతసమయమున వబాడిన చరమగీత ఫలమీయగా (_బహ్మరాతసున కొ రూపు పోయినది.ఆత(డే సోమళర్మ -చోళ చేశ మందుండు నొకానొక (బావ్మజుండు. ఆతఈడొకతూరి మ్మితులతో సాతుగట్టి తన యూరికి బయనమగుచుండగా నరణ్య మున బందిపోటు జరిగివది. ధనాళచేతను, రాజభీతిచేతను సోమళర్మ నా ఇంద పోటు దొంగలు (పాణముండగనే చ్మితవధచేసి చంపిరి. ఆశా9ర్యమును దర్శించి

1. ఈ భోజరాజీయమున (వధానేతివృత్త మల్పమే మైశప్పటికి నందలి యుపాఖ్యానముల యళల్లిక జిగివిగి యాము_క్తమాల్యదాకారునకును గొంత యలవడిన దనవచ్చును. రచన యందును గొంత దాని యనుకరణ మిండు గాననగుచున్నది. ల, “ఎవ్వని చూడ్కి(జేసి జనీయించు జగంబు, వసీంచు నిజ్జగం

బెవ్వయందు, డిందు మరి యెవ్వనియందిది, యట్టి విష్ణుతో

నివ్వల నొక్క వేల్పు గణియించిన పాతకి నౌదు నేండ నే నెవ్విధినైన ని న్లడియ కేన, యన ర్వని బంధ మూడ్చినన్‌” (8-49) లయ (పకరణము

£్‌ళలీ వేటూరి ఆనందమూ _క్ర నరకమనుభవించుటచేత నోతండొక (బహ్మరాక్షసు(డై వెనుకటి కథలో (పత్యత మైనాండు. ఆ రాషసు+డును, సంస్కారియని నిరూపించుటకే యీ కథ యవత రించి యుండవచ్చును. కాదేని (పాయళః రాయలు తానెరిగిన కొన్ని సంఘటనల నదికి చెప్పుట కీ కథను స్వయముగ బెంచియ నుండవచ్చును.! ఇట్లైన్నో కథలను, గాథలను, కన్నవానిని, విన్నవానిని గుదిగుచ్చి యొక చక్కని [ప్రబంధ మణిహారమును రచించి రాయలు భక్తితో వేంకటేశ్వర ప్వామిని పరిష్మరించినా(డు. వస్తుపూామతనము ఈ (ప్రబంధమందలీ వస్తువు (పధానముగో మతము న్యాశయించుకొని యున్నది. విశష్టాద్వేత సిద్దాంతములను (వతిపొదించుట కనువైన సన్ని వేళముల తోడను, వైష్టవ మతధర్మముల నావిష్కరించు నుపొళ్యానముల సముదాయము తోడను గూడుకొని మతత_త్ర్యములను రేంటిని [పదర్శించు నీ యాము_శ్రమాల్యద నొటి వై ష్టవ (పబంధములలో గలమానిక్‌ మనడగినది. వీరవై స్టవాభిని వశముతో నేతత్య ర్త గావించిన రచనలో దత్ర్యాంగముతోవాటు, భగవద్భ క్రి భాగవత థ్‌ క్రి, తైంకర్యముం గురుభక్తి, దెగము, శరణాగతి, భారన్యాసము? సర్వాత్మ సమర్పణము మున్నగు మతాంగములును (పతీపాదింపబడ్‌నవి. ఇందు భక్తిరస పూరతములగు నీతు లున్నవి. అవతార వర్ణన లున్నవి. వైష్ణవ సంక్రేతములను

1. బోళ పాండు మండలములకు (పతినిధులగు తంజావూరు, మధుర (ప్రాంతము లానొ డలజడ్రులకు గురియగుచుండ్‌న వనియా, ముఖ్యముగ తంజోవూరు (పొంతముననే బందిపోటుతనము అధికముగ సాగుచుండిన వనియు, వానినెల్ల రాయల సేనొను లజచిరనియు, నా పునాదుల మీందనే తర్వాత తంజావూరు మధుర రాజ్యము లేర ఎడీనవనియు చరిితమూలమున మన మెరిగిన విషయమే. అఆండేగాథనేని కవి యిందు విపులీకరించినాః డేమో! (చూ. తంజావూరు ఆం్యధరాజుల చర్మిత-వేటూరివారి పీఠిక) ఆంధ స్రాహిత్యముపైై....

వైన్టవాయ్యధ వాజ్మయ్‌ము లిపి గిర్తించు వర్జనలున్నవి. చైతన్య మళ సర్యపదాయమును గొంత యన్నది. కాక, విశేష మేమనగా, నివియెల్ల రచనలో నావేళపూరితములుగను, రశసమయములుగను పరిష్కరిలిపబడినవి. ఇట్ట జీవిత మర్మమనదగు మత మునకును, సాపిత్యధర్మమనదగు రనమునకును సామరస్య మంత చక్కగా జోషింషబడుటచేతనే యీ (పబంధమున కొళ ([పాముఖ్యమున్న దనుట = వె యంశములను వివరింతును.

విష్తుచిత్తుండు పాండ్యుని సభశేగి భిన్న మతస్థులను స్తో క్త సరణి నోడించి వైష్ణవమే సర్వోత్కృష్టమని సిద్ధాంతపరశెను. అన్యమతముల నాతః డిట్ల్టు నిరనించెను+

1 సీ. “జగుదుద్గతికిని జము (పధాని మన "నీ

త'త్నాది వీ నళబవాదింీ

ాతలననునున్నననననొననూనుునవునుునమునుునునములుననముుునననెనునులుకునననముతనొన ప రాలలానాయకకసాననసు పనన, చూవముులునననమునమునననపునాననోమొనిడ

1. _ఇంచుదాహృతములై న (బ్రహ్మ స్యూతములకు రామానుజస్వామి థ్రీ భావ్య

మున నిచ్చిన వ్యాఖ్యానము చొప్పున నాయా నముతసం్యపదాయమలు నిర

సంవ బడినవి. రాయలు (బ్రవ్మస్మూత భాష్యాడులు చదివినవాడు గావున

నా యంశము లిందు _గంథస్థము గావింపబడినవి, విష్ణుచిత్తునితో ముడి

పెట్టి కాలవిపర్యాసము నిందు గమనింపగూడడు, (చూ, వేదంవారి వ్యాఖ్య) ల సాంఖ్యమును _బహ్మసూ[తము లందలి “ఈకతేర్నాళబ్దమ్‌' (1-1-5)

అను వాక్యమును వ్యాఖ్యానించి నిరసించెను, దానికి రామానుజుల వ్యాఖ్యాన

మిట్లున్నది. 'యస్మిగ్‌ ళబ్రఏవ (ప్రమాణం నభవతీ తదళబ్దమ్‌ అనుమా

నికం (వరానమిశ్యర్థః నతజ్జ్ఞగత్కారణ నొదివాక్య (పతిపాద్యమ్‌, కుతః,

ఈవరేః సచ్చబ్ద వాచ్య సమృస్థి వ్యాపార విశేషాభిధాయిన ఈక్షరేర్హాతో।

(ోవణాక్‌, (కు. “తదైవ్షత ఐహుస్యాం (పజాయేయేతి”

తృతీయ [పకరణము

లైక్‌ వేటూరి ఆనందము_రీ బొరి “నీశుండేన' నొ 'భోగమ్మాతేత్యా" ద్యు దాహృతి స్పూర్తి మాయావివాది! "ఫలెయించు! ([గియయ" నా'ఫలమత” యిత్యాడ్‌ సర్వేశ! గొనని యుపూర్వవాది+ి లతా ఈవషణ [కియా యోగళ్చాచేతనే (పధానే నసంభవతి- అతః ఈ దృశే క్షణక్షమశ్చేతన విశేష స్సర్వజ్ఞస్సర్వశ్‌ _క పురుషోత్తమ స్పచ్చబ్ధాధిధేయః- తధోచ సర్వే ష్వేవ సృష్టి (పకర జే ష్వీఇ పూర్విక్రైవ సృష్షిః (వకీయరేశ్యకు. “స ఈషత లోకాన్ను సృజా ఇతి స ఇమాల్లోకొ నన్ఫృజతి ఎకు. “స ఈవషాంచ్యకే స పాణ మస్ఫృజతే” త్యాదిషు శ్రీభాష్యము-

1. ఆద్ర్వైతమును "భోగమ్మాత సామ్య లిబ్లాచ్చ” (బం సూం ఓ=కారి 1) అను వాక్యమును వ్యాఖ్యానించి నిరసించెను, దానికి రామానుజుల వ్యాఖ్యాన మీట్లున్నది.

“ బహ్మయాధాక్మా?నుభవరూప భోగమా[జే ముక్తస్య _బహ్మసామ్మ 'పశిపాదనాచ్చలిబ్లాగద్వ్యాపార వర్మ మిత్యవగమ్యతే. -కు “సో ప్నతే సర్వాన్‌ కామాన్‌ సవా (బహ్మణా విపశ్చితే' తి. ఈతో ముక్తస్య పరమ వురుష సామ్యం నత సంకల్చ్పత్వంచ పరమ పురుషాసాథధారణ నిథిల జగన్నియమన (శుత్యాను గుల్యేన వర్ణనీయ మితి జగద్వ్యాపార్‌ వర్ణ్యమేవ ముక్తైశ్వర్యమ్‌" థీ భాష్యము,

2. మీమాంసా మతమును 'ఫలమక ఉఊపప _త్తేః" (౯ సూ. 8-2-98) అను వాక్యమునిట్లు వ్యాఖ్యానించి నిరసించెను.

“తుల్య న్యాయతయా శాస్త్రీయ మైపొకాముష్మ్‌ క మపి ఫంమ్‌ ఆత ఏవ, పరస్మార్‌ పురుషాదృవ తీతి సామాన్యేన.. - క్ర... “వలముత ఇత్యుచ్యరే కుత ఏీతత్‌- (ఉపపశ్తేః) స ఏవహి సర్వజ్ఞః సర్వళక్రి ర్మృహోదారో యాగదాన వోమాదిభి రుపొనశేన చారాధిత ఐహికాముష్మిక భోగజాతం స్వ స్వరూపా వాఫ్రి రూప మపవర్గంచ దాతు మీష్టే- నవ్యూ చేశనం కర్మక్ష్షణధ్వంసి కాలాన్తర భోవీ ఫల సాధకం భవితు మర్హతి" ఆంగ సాహిత్యమృుపై =.

వైన్లవాంధ వాజ్మయము విలిల్‌ “రాస్త్రయోని' త్వాది సరణి “నీశ్వరుని దె ల్పెడు ననుమాన' మన్పీలువాడి,] “నిత్యులందెల్లనిత్యులో డ్మన్ముత్యురూ క్రి క్షణిక సర్వజ్ఞతేషి సౌగత వివాది,కీ “ననుపప త్తేర్న' యను సూతమాదియైన వాణి నృపశీశ (బత్యక్షవాది( గెలిె.*ీ (8-8)

1. వైశేషిక మతమును 'కాస్త్రయోనిత్వాత్‌” (బ).సూ. 1-1-9) అను వాక్య మునువ్యాళ్యానించి నిరసించెను. దానికి రామానుజుల వ్యాభ్యానమిట్లున్నది.

“శాస్త్రం యస్య యోనిః కారణం (పమాణం తచ్చాస్త్రయోని తస్య భావః శాస్త్రయో నిత్వమ్‌ =తస్యార్‌ (బహ్మజ్టాన కారణక్వాత్‌ కాస్త్రస్య -తద్యో నిత్వం బిహ్మణః. అత్యన్హారిన్షియల్వేన _పత్యకాది [వమాణా విషయతయా (బహ్మణ శ్శాస్త్రెక (పమాణకత్వాల్‌ ఉక్త స్వరూపం (హ్మణః = ఫ్‌ “'యతోవా ఇమాని భూతా” నీత్యాది వాక్యం బోధయత్యే వేత్యర్థః” శీంభాష్యమ్‌

£. బౌద్ధమకమును 'నిత్కో నిత్యానాం చేతన శ్చేతనానా మేకో బహూనాం యోవిదధాతి కామాన్‌ తమాత్మస్థం యేఒ నుపళ్యస్తే ధీరా న్లైషాంకాన్తి శ్చాశ్వతీ నేతరేషామ్‌'' (కఠ, 5-18) అని యాత్మ నిత్యత్వమును చెప్పెడి శతి వాక్యములచే నిరసించను.

8. అప్లే బావ్వాక మతమును” ఆనుపప శ్రేస్తు కారీరః” (బి0). సూ. 1-2-8) అను వాక్యమునిట్ల్టు వ్యాళ్ళానీంచి నిరసించెను.

“శమిమం గుణసాగర౨ పర్యాలోచయతా ఖద్యోత కల్పస్య శరీర సంబన్థ నిబస్థనా పరిమిత దుఃఖ సంబన్ధ యోగ్యస్య బద్ధముక్తావస్థస్య జీవస్య (వస్తుత గుణలేశ సంబస్థ గన్ఞోఒపి నోపపద్య్మత ఇ8 నాఒస్మిన్మ్‌పకరశే శారీర పద్మిగహ శజ్యాజామయత ఇత్యర్థః"

తృరీయే _పకరణను

ల26 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి ఇందు (కమముగా సాంఖ్యము, అదై్యతము, మీమాంస, వై శేషికము, బౌద్ధము, చార్వాకము - అను మతములు నిరసింప(బడినవి. (కీ. శే. వేదంవారి వ్యాఖ్య చూడందగును) ఇట్లు సర్వ మతములను ఖండించి. “*విద్వద్వందితు( జాత డిట్లు సుఖ సంవిత్తత్వ్రృటోధైక చుం చు ద్రైపాయన సూత సచ్చుుతుల సీస న్మున్నిరూపించి, పై6 దద్విష్ణుత్వము దాని కన్య దివిషద్వ్యా వర్తనంబు న్విశి హ్టైద్వెతంబును దేటగాః దెలుప మాటాడెన్‌ (బమాణంబులన్‌” _ (8-9) సి. 1. ఆది నారాయణుండాయె నొక్క(డ (బఐహ్మ(ఆఅ-ఆ) లే;డు, మహేవండు లేడు, లేదు రోటీసి, లేడు సోర్యుండు? లేడు చందుండు: లేవు నక్ష్మ్యతము ల్లేవు నీళ్ళు లే దగ్ని, యట్టుండ “లీల నేకాకిత' (ఇ) చనదు పెక్కయ్యెద ననుచు నయ్యె([ఈ)

1. ఇందు పరామర్శింపబడిన యుపనివద్వాక్యము లివి. (చూ. వ్యాఖ్య) (అ) “సేవ సోమ్యేద మగ అసీ దేక మేవాద్విలీయమ్‌' భాందో. 6. (2) (ఆ) 'ఏకోవహ వై నారాయణ ఆసీన్న (బహ్మోశేశానోనాపో నాగ్నీషో మౌనేమే ద్యావా పృథివీన నక్షతాణి న సూర్యోన చన్హ్రమాః మహోప 1. అ. (ఇ) 'స ఏకాకి నరమేత, తస్యధ్యానాన్త। స్థన్య --.. జాయన్తే దశేన్ది యాణి' మహోప. 1. అ= (ఈ) 'సోఒకామయతీ బవుస్యాం (పజాయే యేతి, సతపోఒతప్సత సతపన్తప్త్వా ఇదగ్‌ సర్వమసృజత, యదిదం కించ, తత్సఘ్ట్వైా తదేవాను ప్రావిశత్‌, తదను (ప్రవిశ్య, సచృత్యచ్చాథవత్‌ ! (తై. ఉ.౨.60) ఆంధ సాహిత్యము.పై....

వైష్టవార్యధ వాజ్బ్యయము వలి? చిదచిద్ధ్యయంబు సొచ్చి యని ఛాందోగ్యంబు దెలిపెడు నంతరాదిత్యవిద్య. (4) నర్కులో( బుండరీకావు. డతండ యగుట కక్షిణీయని యసష్ట దృక్తక దశశ తాక విధి రుద శ్యకాదులందు నొకండు లేమి కావితియే విలషణత దెలిపె. (ఈ10) ఐహూపనిషత్సార మనదగిన పై పద్యమున గవి విష్ణుతత్రాధిక్యమును వెబ్ల డీంచిను. ““ఠులలేకుండు స్వరూప రూప గుణ లూతుల్లోచు నెరచ్చుతిన్‌ దలమై లో వెలి దానెయున్కి.. దెలి !పె న్నారాయణం వారుణం బుల సామాన్య విశేష రీతి నిఖిలంబు నృబ్బణాలయంబు ని ర్మల నూయణ* కబ్బమందునె తుదన్‌ బర్యాప్రమయ్యెన్‌ (కతిన్‌.” (ఊఉ) య ఏషో న్తరాదిత్యే హిరణ్మయః పురుషోదృశ్యతే హిరణ్యళ్మ (గర్హిరణ్బకేళ ఆ (పణభార్సర్వ ఏవ సువర్ణ స్తస్య యథాకప్యాసం పుణ్ణరీక మేవ మక్షీణీ తస్యోడితి నామ స నీష సర్వేభ్యః పాష్మళ్య ఉఊదిళ ఉదేతి హృవై సర్వేభ్యః పాొష్మభ్కోయ ఏవం వేద 1-6 (6-7) ఛాందో - అన్తరాదిత్య విద్యా

1. “యచ్చ కిజ్చి జ్ఞగతృర్వం దృశ్యతే శూయతేఒపివా అస్తర్బహిళ్చ కత్సర్వం వ్యాప్య నాయణః స్థితః వతి యందారుణములలో నీ విషయ ముక్తిము. (వారాయణీయ యి కోవనిషత్తు) ౨. “నర్వే శబ్దాః అచిష్టేవ విశిష్ట పరమాత్మనోవాచకొః ఇత్యుక్రమ్‌ నామ రూపే వ్యాకర వాణి" ఇత్యత” రామానుజుల వేదార్థ సర్టగహము, శృకీయ ఉపకరణము

228 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి “వా దాసహతపౌప్మాది, వ్యో దేవా] యనంగ(ఐరంగు సూక్తులమీదం, బాదగు నారాయణ పద, మే దేవాంశరము లేమి కీ (శుతి( దీర్చెన్‌.”

(8-19) కొవున నారాయణునికన్న వేరు దేవుండు లే(డని విన్లు చిత్తుని వాక్కున గని నిరూ పించినాండు. దినోదా సాశ్మజుండగు (పతర్దనుండు జనార్దను నెరుగక యపవర్గ కొంత నిందు నాధించిన నతండు సన్నిహితు(డ్రై 'మాముపాస్వ' యనినాండట. తన్నే కొలిచిన వానితో తన్నే కొలువమనుట తన కంతర్యామియైన నాాయణని కొలువు మనుటగా (గహింపవలెను. బుగ్వేదమందలి కౌశీతకీ బాహ్మణోపనివత్తు నందలి యా గాథనుకూడ కవి యిందువాసి పై వాక్యములను నిర్ధారించెను. ఇళ్లే అడుగడుగున, ముఖ్యముగ నీ ఘట్టమున తన విజ్ఞానముంతయు (పదర్శించి రాయలు విష్ణు మహ_త్త్వమును, విశిష్టాద్వైత తత్త్యమును వే విధములం (బకటించి వాడు మరి యొండు రెండుదాహరణముల నుద్ధరింతును.

“చిదచిచ్చరీరకుండగు నప్పరమాత్యుని గూర్చి...

“చిదచితృ్స్రొపంచంబు లతని శరీరంబులనియు వినంబడు"”

“ముముకువున కప్పుండరీకాము( దక్క నే వ్యక్రినైన నుపాసింప

వచ్చునే? "

“ఎహ్మ ర (దార్జున....భార్గవాది భజనంబు తైఏవర్లికునకుం గాక యప

వర్ల కాంక్షుల కయు_క్తంబు"

“మాతా పీతా (భాకా నివాస శరణం సువృద్గతిర్నారాయణ' యని సమ స్తృంబునకు( “ఐరాయణంబుగా నతనిం (బతిపాదించు (కుత్యంతరంబు గలదు.” (8-18 వచనము)

1. “న ఏష సర్వ భూకాన్త రాత్మా ఒ పహత పాప్మా దివ్యో దేవ ఏకో నారాయణః” సుబాలోపనివత్‌.

ఆంధ్ర సాహిత్యముపై....

వైస్టవార్యధ వాబ్బ్మయము ల్సి

“ఈ చెప్పంబడెన సకల (పపంచింబును పెష్టు శక్తి సమన్వితంవై యతని శశీరంబునై యుండు (8=79) 1.

ఈ విధమున ద త్రము బోధించి రాయలు భక్తిని కూడ (పదర్శించెను. ఇభకి

అతో

ఈ (పబంధమెల్స భక్తి యోగమును (బతిపొదించునడదె. విష్ణుచిత్తుడు, యామును(డ గోదా-వీరందరును భక్తులే. కాని అర్బ్భనము మొదలుకొని సర్వాత్మ సమర్పణము వరకును గల దళలెన్ని యో ఈ భక్తుల చర్మితమున దర్శింప నగు చున్నవి “గృహ సమ్మార్జనమో, జలాహరణమో శృంగార పళ్యంకికావహనంటో వనమాలికా కరణమో వాల్లళ్య లభ్యధ్వజ (గహణంబో, వ్యజనాత ప్మత ధృతియో 1దాగ్రీపికారోసమో,” మ్యాతమే చేయజాలి యంతకు మించిన యర్శ్శతల జోలికి పోని విష్ణుచిత్తుని భావమందున్న భక్తియే, భగవద్వియోగమున బరితపించి-

“ఆది యొండె భక్తి యెవకే

నెద విశ్లేషైక భీరు వృత్తి వియాలా

ళదళ న్మెయి. డొర+గించిన

వాదనన యదిగాక యున్న యీవి వై శికముల్‌”” [5౯8 1)

అని సర్వాత్మ సమర్పణము గావించికొన్న గోదాదేవి యెదలో పండినది ఏమైనను ద'త్పదస్మృతి నేమరక' మాలదాసరి వలె క్రై ంకద్యము చేయు. చుండు టయే భకక్రి. ఆసాధారణమగు నీ భక్తి సంస్కార వళమునగాని, సాధారణముగ నలవడదు. అందులకే మాలదాసరి యనినా(డు-

1. “పకృతి కంటె బరుండగు దన్నును, తనకంటె బరుండగు పర మేశ్వరుం డును....ఆత్మీయ్‌ తశదీయ్‌ శేష శేషిత్వు సంబంధం బనొద్యంబుగా తెలిసి ఇలలలీ (1-78వ) ఇత్యాది వచన మొకటి యున్నది. కాసి యది (విస్త మని జోగి జగన్నాథ పండిత మఠము (చూ. ఆము. వ్యాఖ్య. పు 81)

తృతీయ [పకరణము

290 వేటూరి ఆనందమూర్తి “ద్రిక్సాల తనువెత్తి తిరిప తనువు, దోన యెన్నిమా ర్లైత్త మీ యేను నీవుం గేసరి తనువే త్తి కీట తనువు. దోన యెనిమా ర్లెత్త మీ యేను నీవు! సోమయాజుల మెర్ని మార్చాము, శ పపచ లి

ఖగ కులుల మెన్ని మారులు గాము, పొము

గాముల మెన్ని మారులు గౌము వెండి

కంసరిపు భక్తుల మొకండె కాముగాని'" (6-61) ఆనీ. అట్లు తపీంచుటయే భక్తి,

ఈ భక్తి భగవంతునియందెట్లో భాగవతులందును అశ్లే.. ఏలన నీ చిద చితృ్ర్వపంచమంతయు నాతని శరీరమే! కావున భాగవతుల నతి 4 ద్ధతో పూజింప వలెను. “భాగవత పరిచయ (పభావంబున (బాహ్మణ్యంబి కాక భాగవత (_శీయు నుం” గలుగును. అందుకే వష్ణుచిత్తుండు తన జీవిత మంతయు నా భాగవత పూజకే యంకిశము గావించుకొని తరించినాండు. భాగవతు లతిథులై, విచ్చేసినపుడు విల్లిబుత్తూరలో భక్తులు "ఎదురేగి సాష్టాంగ మెర(గి పాద్యంబిచ్చి, వారికేళ కటా సనములనునిచి....వార్చిన పిదప సంవాహన మం ఘులకొనరిచి, తాంబూల మొసగి, కుళంమడి?, పోయెదమన్న దవ్వనిచి, సిరికి దగిన సత్క్బృతిచేసీ, భేదమున మగిడి యృు....” (1-76) గావించెడివారట. అట్లే విష్ణుచిత్తుండును “ఆ్యప్రాలేయ పటి రాచల పద్యాయాతాయాత వైష్టవావలికెల్లన్‌' (1-79, న్యాయార్జిత విత్తమున నన్నము పెట్టుచుండెడ్‌వాడు. జడివట్టిననాడుకూడ '====నాలుగేన్నొగిపిన కూరలు న్వడియము ల్వరుగు ల్చెరుగు స్రృతపుతిన్‌” దానే వడ్డించెడివాడు. వారికి వలసిన సచుపాయములన్నియు గావి-చెడీవా(డు.

“*కద్రళగభఖీర పువృపుటికాచ్చటలచేతుల నీప్ప పీండీ పై

గుదురుగ నిల్చి, యోపుగతి గూనల నూనియ నించి తాటము ఆంధ సాహిత్యము పై-...

వై ్షవాయ్యధ వాజ్య్మయము వి౭]

న్నుదికిన కాట్మి వేల, నదినొక్కట గ్యుంకిడి వత్తు రెందరే

వదలక యాతనింట శనివారమున నృరదేశి వైన్ణవుల్‌” (1-88) ఆఅ రాయలు వర్ణించినాడు. ఆంకేకాదు.

“ఆ నిష్టానిధి గేహ సీమ నడురే యాలించినన్‌ ((మోయునెం)

తేవాగే్య్యద శయాను పుణ్య కథలుం దివ్య _ప్రబంధాను సం

ధాన ధ్వానము నాస్తిశాక ఐబహుతా నాస్తుష్టతా నాస్త్యపూ

పో నాస్తోదన సౌష్టవంచ కృషయా లో క్తవ్య మన్మాటలున్‌'

అవి! త

(మైోయునట 1 అందుకే ఆ యాళువారి (బతుకు ఫలించినడి. వై స్టవుండగుటచేత రాయలు భాగవత సేవను భగవత్కైంకర్యముగనే భావించి యంత (శద్ధతో ఛందుకే వర్ణించినాడుకూడ. క 0కర్యము :- మక్‌

పరమేళ్యర [పీతికరముగా( జేయు (పతి పవ్విత కార్యము థగవత్కెంకో భ్యమే. ఈ (షబంధమందలి గోదాదేవి, విష్ణుచిత్తుండు, మాలదాసరి మున్నగు భక్తుంందరు నట్టి క్షైంకర్యము గౌవించినవారే. ఆందు మాలా కైంకర్య] మనిన స్వామికి పరమ పీతి. “వెస్టవాళ్యరృనంబు గన చిరంతన త్తులసికొదామ కగణ దాస్యమును' విక్తుభిత్తుండు తత్పరతతో గావించుచుండెనట. ఈ పువ్చైంకర్య మునకు పైష్టవమున (ప్రాముఖ్యమున్నది.కి కానాల నతన ననా ననిన నాలాల ననన లలు ననననన ననున ఈసను......వాడానునోనన్తూతుల్టు- నోమును నిననననుశసునన న పనానననానన్తూున వాన.

1. శ్రీ కృష్ణావకారమున సుదాముండిచ్చిన దండను గ్రైకొని స్వామి వాని యలీన్షము నీడేర్చుటు స్ముపసిద్ధము. ఈ ప్రబంధమున గూడ నా విషయము సూచింపబడినది.

వ. “*ఆహింప్తా (పథమం పుష్పం, పుష్పమిల్యదియని_గహః। వషంతిఃపుష్పం, దయాపుష్పం జ్ఞానపుష్ప మతః పరమ్‌;సత్యం పుష్పం తపఃపుష్పం భావ పుష్ప మధాష్ట్రకం: ఏవమన్ష విధం పుష్పం విష్ణోః _పీతికరం పరమ్‌”

తృకీయ (వకరణము

లల్లో వేటూరి ఆనందమూ ర్త కువనై క సుందరుండగు నీశ్వరేశ్వరుని తద్‌ యాంకములనదగు. సుందర సుగంధ పుష్పములతో. నారాధించుట సౌందర్యము వావాధించుబయే అనగా నాతని. సౌందర్య సృష్టితో నొ సృష్టి సౌందర్శము నాాధంచుటన్నమాట్‌. ఆంతేకాక ఈ పుష్పములు మానవుల మనస్సులవలె సుకమారములును, సుందరములును, ఆందుకే వానిని శ్రీ. చరణములందు చేర్చుట. కావున నా కైంకర్యము కూడ నొక పూజయే. ఆత్లే ఆలయ [వసాధనముకూడ్‌ క్రై ంకర్యమే. గోదాదేవి ధనుర్మా సమున, (పతీ దిన (పత్యూషమును మోన నియతితో మేల్కంని, అనుసంధిత (దాని జాన్నూయమై స్నానమాచరించి ....

“బోద గట్టిన చెంగల్వ పూవు బేత్తుం

చరు పరీణతోరు కదళ మంజరియు( గొనుడుః

బోయి, గుడీనంచి విజనంబు జేయంజొచ్చి

(మొక్కే వేదిక బలువన్నె (ముగ్గు పెట్టి (6-91 )

కపిలగవి సర్ప్చి. బృథు దీపక క డ్‌ర్చి

చ్వయముతో వక్యమున గల్వదండ సేర్చి

యగరు ధూపంబులిడీ శర్కరాజ్యయు క్త

హృద్యకదశీఫలాళి నై చేద్య మొసగి. 5-99) వినతయె మౌ? శథఠకోప్రమును ధరించి, చరణతీర్థముగొని తత్చసాద లభ్హమయిన మాల్యముదాల్ళి గేహమున కరుగు (5-80 నుండీ 84 వరకు నని కవి వ్వంచినాండు ఆఎయమున (ముగ్గులు పెట్లుట మున్నాగున వన్నియు కంకర ముళే.

ఇపియే కాక సంకీర్త మొసరీంచుటయ గ్లేంకర్యమే. కుహనా వరాహము మహీమహిళకు చెప్పిన విధముగా దదీయ “పూజోచితోవచారంబుల విశేష ఫల దంబు గానంబ (726 వ) ఆందుకే గోదావేవి “వ్మిపలంభ దడంభేరితాగాథ గాథార్థీ సమేత గీత రసంబున బొద్దుపుచ్చుచు” “నయ్యదుపతి గుణములు (దావిడ ఆంధ సాహిత్యము పై...

వెష్టవాంధ వాజ్మయము వ్వ భాష( బొడుచు' నుండినది. '“భకక్తికిని వేల్చులు మెత్తురుగాన రాగమన్‌ ఛలమున దన్ను/” బాడిన పరమేశ్వరుండును మనల నన్ముగహించును ఈ సంకీర్తన ఫల మళ్యంత మహనీయమైనది. అందులకే మాలదాసరిని బహ్మరాక్షసుండు- “సంగీత ఫలంబున గో - సంగీ, సగమైన దయ పొసగనీవే....* అని యక్థించెను. “పాటం బాతిక పాలేని' తుదకు చరమ గీతంబేని యిచ్చుట కాతడు సంశయించినాండు ఆతని దృష్టిలో బాణముల కన్న విలువగలిగిన దా ఫలము. ఈ కై ంకర్యమహ త్త్యమును వెళ్లడించుటకే మాలదాసరి కథను రాయలు రచించి నాడు. ఆత(డురణద్విపంచి పై స్తుతి కలిత పబంధముల జొక్క(గ( బొడు” చుండెడివా-డు. మంగళ శ్రైశికీ రాగమున ముఖ్యముగ నా భక్తుడు పొడి మనసు కరిగి పోయెడివాడట.] “గండాభోగముల న్ముదశు్రలహరు ల్లప్ప న్నుళుల్పాడి యా దండ న్వేంగులు డీంచి భక్తి జనితోద్యత్తాండవం వాడునా చండాలేతర శీలు డుత్పులకు! డ్రై చాండాలిక స్మీటుచున్‌, గుండు ల్నిరుగ నెండగాలి పసితాకుం జూడ కొపాహ్హమున్‌” (6-7) అని రాయలు వర్టించినాండు. నిజమే. ఇడి “విశేషఫలదంబె' ఏలన నీ కై ౦కర్య మున దనక్రేకాదు తన తోడి వారికిని దన్మయత్వము కలుగును. అందుకే భగ వతై్కైంకర్యములలో సంకీర్తన పద్రతి కంత (_పాముఖ్యము వచ్చినది. ఆక్రైం

1. సంకీర్తన పద్ధతి యొక విశిష్టమైన క్రైంకర్యముగా తాళ్శపాకవారి (పతిభా (వభావముల మూంమున నానాడు రూఢికెక్కి రాయం. నీక్రీరు రచనకుం (బేశేపించి యుండును. ఈ మాలదాసరి కథను జదువునపుడు పఠిళతల స్కృతిపథమున దిరుప్పాణాళ్వారును: తాళ్ళపాక మహాకవులును మెసలు చుందురు. ఏతన్మహనీయుల రసానుభూతిచ్చాయలే యిందు (పతిబింబిత మగుచున్నవి. మరియొక విశేషము. ఈ మంగళ తై శకీ రాగము నన్న మభయ్య్మాదులు రాయలకు. జూల పూర్వమే యాఎపించి ముక్తినందినవారు. తృతీయ [పకరణము

వ్‌లిశీ వేటూరి ఆనందమూ" క్రి కర్య పద్ధతిలోనే ర్నక్రియు, మ్నుక్తియ గూడుకట్టుకొన్నది. అందులోనే భక్తుని సాధన (పతిబింబించును, రాయ లావిషయమును గూడ వివరించినాండు యోగము = శర నాగతి - భారన్యాసము భక్తుని కై ంకర్యమే సాధన = అదియే ఐలీయమై గురూపదిష్టమగు మార్గము ననుసరించిన, (బహ్మసాధర్మ్యంబు నన్ముగహింప జాలిన యోగమన బడును. 'సకల ధవకేశ సంక్షయంబగునట్టి యోగమునే కేశిధ్వజు,డు ఖా డిక్యు నకు బోధించెను. దాని సం్యగహ స్వరూపమిది (క్రీ, శే. వేదంవారి వ్యాఖ్య చూడ. దగును). ఆవిద్య వలన జీవుండు తమస్సున బడును. అట్టి యవిద్యను బాసీ జీవు డమృతత్వమును డయుటే యోగమునకు లక్ష్యము. ౩ ఈయవిదృ్యయను మహి తరువునుత్చ త్రి కి'ఆత్మ కాన మేననాత్మ బుద్ధియు, నఫ్వంబునందుమిగులన్వత్వమతియు నను నీ ద్వయమే విత్తు మొదలు. ఈ యవిద్యచేత పాంచ భౌతిక శరీరమున మోహితు(డ్రై జీవుడు ఆహంకార మమకారవులతో. గొట్టుకాడు చుండును. కాని యవి యా జీవాత్మ కంటవు. అఆవిడ్య శరీరమునకు ధూళివంటిది. అది విద్య యనెడి వేడినీళ్ళ స్నానమన నంతఏ3౦ప గలదు. ఆ మోహము పోయినపు డన న్మాతిశయ మబాధ మనగ విలసిల్లు నిర్వాణము ననుభవింపవచ్చును.* చల్లిన నీరు _పత్యక్షముగ నిప్పులను తాకకున్నను మృత్చాతి*%క మూలమున కాగినల్లే, కే “అన్ధం తమః (పవిశన్ది యే విద్యా ముసొసకే' ఈళా. (21 “విద్యాం చావిద్యాంజ ఈ స్త్వదేదో భయగ్‌ సహ అవిద్యయా మృత్యుంతీర్వా విద్యయామృత మవ్నతే' ఈశా. ఉ. 11. షె. 'ఆనాత్మన్యాత్య బుద్ధిర్యా అన్వేస్వమితి యామతిః ఆవిద్య్భాతరు సంభూతి వీజమేతద్ద్విధాస్థితమ్‌ (విష్టుపు) 4. 'జ్ఞానం లబ్ధ్వాపరాంశా ని మచిరేణాఒధిగచ్చతి. (గీత. 4-89) ఆంధ సాహిత్యముపై....

వ్రైష్టవార్యధ వాజ్బయము లీశీర్‌ జీవుడు కూడ (పకృతి సాహచర్యమున మోహితుండగును. కాం యహంకారాది (పాకృత ధర్మముల కాత+డు విలషణు(డు. కావున నక్షయుడగునట్టి జీవాత్మ కనర్థముల దాపురింపం జేయు నీ యవిద్యను దొలగించు నుపాయమే యోగము.

• పాజికోటికెల్పి బంధంబు మోక్షంబు చేరుటకును మనసు కారణంబుి! కావున మానసికముగా విషయాదులనుండి తొలగి యమ:యమాదులచేత నిర్మలీకృత మెన సాతత్తికపు మరోగతిని (బహ్మ సంబంధినిగా చేయటయే యోగ మని పించుకౌనును. అట్టి వైశిన్టు మేమార్గమున దర్శనీయమో అది యుత్తమ యోగ మార్గము. దాని ననునరించినపుడు కూదంటురాయి బాణము కాజాలిన యినుము నకు గూడ తన స్వభావము నిచ్చినట్టు (బహ్మము కూడ స్వధర్మమును జీవున కన్నుగహింప గలదు. మలిన చిత్తమునందు వస్తు స్వరూపము స్ఫుటముగ గోచ రింపదు. కావున చిత్తమును [పాణాయామాది యోగాంగాభ్యాసముచేత్‌ శుద్ధమైన తర్వాతనే పభ్యాశయమునం దుంచుటవసరము. ఆది యేదనగా - “బ్రహ్మ సమా (శయంబు మనంబునకు*. ఆదియు మూర్తము నమూర్తము న్నైయపరము పరము ననబడును.! ఇందు పరము మక్తాత్మ: అమూర్తము. కావున నుపాననాదుల కళ కృము అపరము హిరణ్య గల్భాచి రూపంబులనుండు బద్ధ జీవ సంఘాత మగు నపర (బహ్మము. ఇది మూర్తము. ఉపాసన కనుకూలమెనను, భొావన్మాతయము కలదగుటచేత ననర్హ్మ ము. కాఎట్టి ముముకువునకీ పరాపరములు రెండును త్యాజ్య ములే. అయినను ఈ లోకమ' విష్ణుళ క్రి సమన్వితంబైై యాతనికి శరీరంబై యుండును. ఆ క్రి యపప్రాణుల మొదలుకొని హిరణ్య గర్భుని వరకు నన్నాట నతిశయిల్లుచు [కమమున నభ్యుదయము చెందియుందును. ఈశ్వరుండు కరీరి చేతనా చేకరాత్మకమైన ౨౫ _పపంచమెై నావని శరీరము అట్టు వ్యాపించి,

1. “మన ఏవ మనుషా_ణాం కారణం ఐన్ఫమోకషయోః బన్ఫాయ విషయాసక్తం ముక్యై నిర్విషయగ్‌ స్కృతమ్‌” ల. 'ద్వేహవ (బహ్మణో రూపే మూర్తంచై వామూ ర్తంచ.... (బృహ ఉ. ఈ, 8 1)

లి “జగత్సర్వం శరీరంతే స్టైర్యంతే వసుధాతలమ్‌ '(ర.యు.కాం. 20.26.) తృతీయ (పకరణము

286 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి యన్న యా విష్టళ క్రి యమూర్తమైన పరసంజ్ఞకమునకు రెండవదియై యోగుల హృదయములలో ధ్యానోపయోగిగా నుండును. అది యీ (ప్రపంచ రూపమున కంటె విలక్షణమైనదై, కల్యాణగుణములు, ననంత విభూతులు గలదై, భక్త రకణార్థ మవతరింప( జాలియుండును; ఆట్టవతరించుట కర్మానుభవమునకుగాదు లోక రక్షణార్థమే.! ఆట్టి యనంతుని స్థూల రూపాంతరముకి యోగి హృద్గమ్యమై యొప్పుచుండును. ఆ చివ మంగళ వ్యిగహమును (కమముగా ధ్యానించి, మనమున నిలుపు కొన సోః నవిద్య' నశించును. అపుడా గుణ సౌగ్యమున నాతసికిని, హరికిని నడుమ గల భేదము జారిపోవును. ఆ స్థితిలో లేని భేదము నెవ్వరును గల్పింపజాలరు. ఇదియే భ_క్రి యోగ సారాంశము. దీని ననుసం ధించియే భాంండిక్కుడు మధుమధనసాధర్మ్యంబు నొందగల్లెను. కేశిధ్వజు(డు మిథిలలో యోగమున భోగము లనుభవించెను.

“ముమువువునకు న్మాశయణీయు(డధోకజుండే' అనియే భక్తియోగము కాని యందొక దోషమున్నది. దానికంతరాయము కలిగిన పునర్భవంబు నొందించి ముక్తిం జేర్చును. కాని యింతకంటె సులభోపాయము ్రీకృష్ణు. డర్జునునకు బోధించిన శరణాగతి ధర్మము వమూఐమం్యత పూర్వకముగా ద్వయము ననుసం ధించిఅన్యధా శరణం నాస్తి 'యని [శ్రీపాదములందు భక్తితో (వ్రాలుటే శరణాగతి. ఇంతయు వివరించి తుద క్రీభావమునకే రాయలు (పాముఖ్య మిచ్చెను. భక్తుడు ణీ పాదములను జేర నర్హుండు కానపు డాచార్యు/డు వానికా యోగ్యతను కల్పింప జాలియండును సాధకుని యయోగ్యత నాచార్యుం డాహరించి వానికి మోక్షము నిప్పించును. కావుననే ఆచార్యపూజకు వైష్ణవమున నంత (పాధాన్యము కలిగినది. ఈ భావమునే భారన్యాస మందుకు, దీనిని కూడ రాయలు సోదాహర ఇముగ నిందు వివరించను. 'హయవదన పదాాధకుండై వేంకటేశ డను

1. ““జగతాముపకారాయ నసాకర్మ నిమిత్తజా' విష్టుపు.

స్వలీలయా జగదుపకారాయ స్వేచ్చ్భావతారం'” (వే. సం.)

ల. “శరదిందు చక చక స్మయజితృ్రసన్నాస్యు. _-శంఖర థాంగాదులలరువాని., (8-85) ఆంధ సొహిత్యముపై....

వైష్టవాంధ్ర వాజ్కయేము వ? వంకొక్క మనీషి మధుమధన మళ (ప్రతిపాదక్‌ంబగు (పబంధ శ₹తంబు రచించి శిలోంఛవర్తనం దీపంబు చేయం దనకు జరచ్చదన శాకదానంబు చేయు నగస్తోర్వీ +రుహంబునకు! నిర్వాణం బొసంగంగలడు౮ (మాలదాసరి కథ). ఇట్లనేక (వ్రసంగ ములలో నగాధమగు పొండెత్యమును [బదర్శించి రాయలీ యాధ్యాత్మిక విద్యను వపంచించినా,డు. వైష్ణవ మతమునం దాతనికున్న భక్తా గవేళములే దీని కెల్ల మూల కారణము. ఇంతేకాదు డాయలకు సమకాలమున నీ దేశమున (ప్రచారము వడసిన వ్లైతన్య మత సం్యపదాయ (ప్రభావమును కూడ నీ [పబందమున మన మనుము ఖావింపవచ్చును.

వీక వైష్ణవము - _పచారము మొత్తము మీడ రాయల కీవైన్షన [పబంధ రచేనలో౯ (ఐబార దృష్టి యేథి కముగ నున్నట్లు దోచును. యామునుల కథలో పాండృరాజునకు “వెరిశ్తై వంబు మువిరిన'దట. ఇట్లే 'సంకర దాసమయ్య' అనుబలోను కవి శ్రైవమును దేల( బలికి చవాండు. 'శినలింగము దాళ్చినవాండు చేయనివిపాప'*మట! ఈ విమర్శ నిశితము. అంతటితో నాగక కవి విధూతిపూసికొన సూత సంహితల నిరికించుకొని తిరుగు పారువారల నిందు కడిగివైచినాడు. ఇది యెల్ల నా కవికున్న వీర వైన్షవాలిని వేళమునే చాటుచున్నడి. తదనుకూఆముగనే యిందు 'విష్ణుదేవుండే పరతత్త్య" మనియు, మిశిష్టాదైె తం బె మఠం” జనియ వచనములున్నవి. అత్లే స్వామియు “వనజజ ర్ముదాదులు మత్తనువుతె ఆబ్లైనం గలవు తరత మవృత్తుల్‌ ' అనుచు దన్న గొలుచుట యుక్తృమని చెప్పిన ఘట్టములు నిందు లేక పోలేదు. అవి యట్టుంచి రాయల ఏర పైన్టవత కొండు రెండు _పసిడ్దోదాహరణము లీట నుటంకింతును, =

1. చూ. వేదాంత దేశికులవారి చర్మితము. భారన్యాసమునే కింత చక్కని యనుభవ పూర్వుకమగు నుదాహరణము తెలుగు సొహిత్యమున మరి యే కావృమందును కానూదు ఆని 0 రాళ్టపల్లి అనంత కృష్ణ శర్మగా రీవిష

యము నా కెరుక పరచిరి, తృతీయ (_వళరణను

క్‌ల8ీ వేటూర్‌ ఆనందమూ_ర్త పెరీయాళ్వారుల కథలో మన్నారు స్వామి కలలో గోచరించి యాశ్వారులను: హెచ్చరించుచు; “వాడును రోసినా(డిహము వైవ్షవుగా నొనింపు సత్కృపన్‌ అనినట్టున్న ది. ఈ వాక్యమున రాయల స్వరూపము మన కవగతము కాగలదు- ఆగవర్జ్ణములవారి చేత ననాదరింపబడ్‌న పంచములకు సానుభూతితో మతాంతర మిప్పించెడి నేటి పాళ్చాత్యకై స్తవ మిషనరీల కున్న చాకచక్య మిందు కాననగు” చున్నది. పొండ్య రాజగు మత్సధ్వజు. డిహమును రోసినాడట! వానికి వైన్హవ మిప్పింపవలినట! ఇందలి *“రోయు" “ఒనరించు" ధాతువు లర్హయుక్తములు. వైష్ణవమున మూల (గంథకర్తల కన్ననీతం డొకయా కెక్కువ చదివినట్టున్నా (డు- ఇప్లే మాలదాసరి కథలోను రాయల వ్వక్తి త్వమెట్టిదో గోచరించును. మాలదాసరిని బ్రహ్మరావసుండు పట్టుకోగా నాత(డెన్నో తీరుల వానిని (బతిమాలుకొనును. కొని వాడు మాట వినండు. తుదకు మాలదాసరి యిట్లని _పమాణము చేయును. “ఎవ్వని చూడ్క్‌/ జేసి జనియించు జగంబు, నసించు నిజ్జగం బెవ్వనియండదు డిందు మరి యెవ్వని యందిడి యట్టి వివ్హుతో నీవ్వుల నొక్క వేల్పు గణియించిన పొతకినౌదు నేడ నే నెవ్విధినైన నిన్సనయశేని, యస న్విని బంధ మూడ్చినన్‌” (6-48) వరాహపురాణాంతర్గతమగు నీ గాథను భోజూజీయమందలి కొన్ని గాథ లను, మరికొన్ని స్ధల పురాణములందలి గాథలను ననుసరించి యూ కవియిట్లు తన కాలమునకు, భావములకు ననుగుణముగా మంచుకొనినాండు. ఆ మూలకథలలో నాయా పాతల సత్యసంధతయే వాంని గాపాడినది. కాని యిందు వికేషమున్నది. మాలదాసరి యెన్నో వాసలను, బండికండ్డను! గావింపగా వానినెల్స (ఐహ్మరాక్ష

1. 'వాసలు బండికండ్తు మది పాణ భయంబున లశ సేసినం (గౌసము కృ చృలబ్రముడుగన్వసమే ?.... “అన్నదానికి వేదంబారి వ్యాఖ్య “బొసలు-- పపతిజ్ఞలు, బండికండ్తు-నిలుకడలేవి' అని యున్నది. కాని ఐండికండ్లనుట కనుసన్న లకుటకని 'బాసలట, బండికండ్లట, చేసన్నల విన్నవారు చెప్పిరినోతో' అను వకసటప్తతీ పద్యము ననుసరించి యర్థమూహింప బడుచున్నది. ఇండికండ్తు యు (బండిచ్చకమువలె టగుడు తిప్పుట) కన్నుసన్న లుం ఆంధ్ర సాహీత్యముపై....

వైస్టవాంయ వాబ్మయేము లత సుండు (తోసివై చినాండు. అతనికేమియు! దోపక యాపతృమయమున తుదకు “అట్టి విష్ణువుతో నివ్వల నొక్క వేల్పు గణియించిన పాతకినౌదు నని (ప్రమాణము శావించినాండు. తోడనే జాత్యన్నముగా నరమాంసమునే భుబించుచుండిన _బహ్మ రాషసుండుకూడ మనసు కరిగి, విశ్వసించి వదలివై చినా/డు. అబహ్మరావసుని మాటయేమోగాని రాయలముం దెవర్తైన నట్టి (ప్రమాణము చేసి యుండిన వెంటనే వారి నన్ముగహించెడివా+డే యనిపించును. రాయల సంస్కారము (బహ్మరామసుని సెత మావేశించినది,. ఈ పె యంశముల+ బరికించిన రాయల హృదయ మెట్టిదో= అతని వైష్ణవాఖిమాన మెట్టిదో తేటతెల్రము కాగలదు.

స్వ్రతులు = ఆతవతార వర్ధనలు అ [వకృతి వర్థనలు

కావ్యారంభమందే విపులముగా నిష్టదేవతా స్తుత్యాడికమును ధాయ్‌లు ఇావించెను.

“శ్రీం కమసీయహారమణి' యను మొదటి పద్యమందు. “లక్ష్మీ విశష్టుని చేంకట భర్తను (వధానీకరించుటచేత కవి యా (పబంధఢమందు విిష్టాద్వెత మతము పతిపాద్మమని సూచించినా'డు' (వేదంవారి వ్యాఖ్య).

ఆపై *హరి దన్దేర నృ్రహర్రించు నుర్వరకు న్వంచన గూడంగాల గలుగు భాస్యచ్చ్భం[దళాలా పరంపర్‌లమ్యు నృరపైన యెవ్వని ఫబణాపందక్తు" లయ్యనంతుని భజించినా(డు (ఆము. ఎలి. ఇం దనంతునకు€ బొగడ యేలనగా నుర్వర కా సౌథాగ్యము గల్పించినాండు కాబట్టి. కాగా “(బహర్షించు నుర్వర' యనుటలో గవి రాగ భావమును సా_త్రిక భావోదయముతోడ వ ర్థించినట్షై నది. ఆుడుడే _పజంధ నుల కనాను నాననా ననన నను నన నననకనా నాలా ననన నో ననన ననన నాణాల ననెమననుననాలా నమా ననన కాన ననన పకనమునునానా నవాజాలా న నానానినీ-

1. ఇందొక కథా కథన తమత్కృతియు కలదు. ఆ రాక్షసుని కా సంస్కార మెక్కడిదని (పశ్నించుకొన్నప్పుడు సోమళర్మోపాఖ్యాన మా పెంట సమర్థనీయముగనే యుండి, తత్సూచకముగ కూడ నుండును, మరియు వీ పద్యము హోళడ థ్రీమద్భాగవఠాంతర్గతమగు (ప్రార్థనను డలపించు నట్టుండు టింకొక విశేషము.

శృతీయ్‌ _పకరణము

246 వేటూర్‌ ఆనందమూ ర్రొ మందల్‌ (పథాన రసము శృంగార మనసీయు-నందును చివ శృంగార మనియు- ధ్వనింప బడుచున్నది. అంతేకొకిందు. విశిష్టముగా కావ్యార్థము. కూడ సూచిత మగుచున్నది. ఈ పబంధమందలి నాయికయగు గోదాదేవి భూదేవి యవతారమని. వైష్ణవ సం్యపదాయము తెల్పుచున్నవి. అట్రగుట నాము_క్తమాల్యదడా రంగనొథులు సమాగమమే యిందటి యితివృత్తమని. పై పద్యమును బట్టి తెలియుచున్నది. ఇదగాక మరియొక నిగూఢ విషయము కూడ నిందుభావింప నగుచున్నది.. గోదా రంగనాథుల సమాగమమున క్మాశయము గల్పించిన విందు “భాస్వచంద శాలా పరంపరటై” యెప్పిన యనంతుని ఫణాపంక్తులు. అనగా నేతదుపాధిపై. వారి సమాగమ గాథ జరీగిన దన్నమాట. వ్వైష్ణవ సం్యపదాయజ్ఞులు శ్రీమ్మదామా నుజుల ననంతుని యవతార విశేషముగా బేర్కొంయరు.. ఆ మహనీయుని (ప్రజ్ఞా పాదుర్భూతమగు మత తత్త్వమే విశిష్టాద్వైతము. దాని న్నాశయించియే - తదనుగుణముగనే ౨ ఈ యాము_క్షమాల్యదా రచన సాగినది. కావున నిందలి యనంతుని. స్తుతిలో నుడయవరుల (పశంసయు నిట్టు వింతగా సమకూడు టన్నది కవికి గల సంపదడాయ పకిజ్ఞానమునే చాటుచున్నది. అటుపై స్తుత పద్మము గరుత్మంతుని గూర్చి "పతగ న్మమాట్బత్యత (వభంజనములు వృజినతూలౌఘముల దూలవిసరుగాత" (1-8) మని యొక యూహాతీతమగు భావన గల సీసమును గవి రచించెను. ఇందలి గరుడుని వర్ణన మసాధారణమై చదివినదే తడవుగా. పఠితల మనమును భావాంబర వీథీలో న్యురూత లూగించునట్టుండును. మరియొక విశేషమేమన “విష్ణుచిత్తీయ' మను నోమాంతరముగల ౦వ (_పబంధమున వర్థిశుడై న విష్ణుచిత్తుడీ 'యవిదిత పురందరాయధంబై న కనక శిఖరియును చో౭ి నెరకల జీగులు దెసలనింగి నీరెండ గోయు వేదొంగు వినత సుతుని యంళమున నవతరీంచిన మహాభ క్తుండే! ఆట్లగుట. సీ పద్యమందును గొవ్యార్థ్‌ సూచన మద్భుతముగ నున్నదనవచ్చును. 'వృజిన తూలోఘముల దూల విసరుగాత' మనుటలో విష్ణు చిత్తులవారు పాండ్యుని సభటో వాదమున దుర్మదొంధుల నోర్చి, విష్ణు తత్త్వమును నిరూపించుట సూచితమైనదిం ఆవధసాహిర్మము మై-*..

వైష్టవార్యధ వాజ్బ్యయము ల!

ఇదే యా పై గావింయుడిన వివ్యుక్రేనుని స్తుతియ! పాంచజన్య నందక

కౌమాదకీ కార్డ సుదర్శనాది వైష్ణవ సంక్రేతములి వర్ణనములును విశేషముగా ళ

కవికి గల భక్తి శద్ధలను, సంప్రదాయ సరిజ్ఞానమును వెల్లడి చేయు చున్నవి.

ఉదాహరణ కిందలి వర్ణన మమోఘముగ నున్నది -

“పతతోర్థ్వ్యాధర భాగ పీఠ యుగళీ లాస్వత్స్పరు స్తంభ నం

స్థితి దీర్యడించెడి జాపవా మొసలివా దీప్తార్చిగా. గజ్జలా

న్విత ధూమాసితరేఖ పై యలు;గుగా విజ్ఞాన దీపాంకువూ

కృతి నందంబగు నందకం ఐఘలతా కేణిచ్చిదం జేయువన్‌” (1-6) భౌతికముగా నందక స్వరూపమట్టుండుటయే కాక యందొక సంప్రదాయ విశే వము కూడ నున్నది. మొదలాళ్వారులలో చివరివారగు 'పేచూళ్వా రీనందకాంళ మున జన్మించినహరే. వారివిషయమే ఈ వర్ణనమందు ధ్వనింపబడినది. మొద లాశ్వారులు మువ్వురును దేహ+శుని (స్వామిని) విజ్ఞాన దీపమును వెలిగించి వెదుకబోయిరి. అందు తుదివారగు పేయాళ్వారు “విజ్ఞానముద్వారా లభించిన అను తలా

1. విష్వక్సేసుని వర్ణన మిందే (గంథభాంతమున మరియొక చోట నున్నది (7-82)
2. వైష్ణవ సంపదాయమున బన్నిద్దరాళ్వారులును వైన్టవాంళ సంభూతులని యున్న ది.విష్యక్సేను నంశమున నమ్మాళ్వారు జన్మించెను. అర్రే యిందు వ్యర్రితములై న పాంచజన్య నందక కౌమోదకీ కార్త సుదర్శనాంశ ములతో

గి

(గమమున పోయిగ్లై యాళ్వారు, పేయూళ్వారు,. పూదత్తాళ్వారు, తిరు

మంగ్రె యాళ్వారు, తిరుమళి శ్లైయాళ్వారు జ్మ్మాంచిరి.

(ఇక గోస్తుభాంళమున గులశేఖరులు , కీవత్సాంశమున తిరుప్పాణాళ్వారు, వనమాలాంశమున తొండరడిస్పొడియాళ్వారు నవతరించిరి. ఏతదంశము లిందు విడువ బడినవి. ).

తృతీయ (ప్రకరణము

వకవ వేటూరి ఆనందమూ రి భవదీపమును వెలిగించి తత్సాహాయ్యమున స్వామిని నందర్శింపజాలిరి. ఈ గాథను స్మరించుటకే రాయలు విజ్ఞాన దీపాంకురముగా నందకమును వర్ణించెను. ఇల్లీ సంక్రేతముల నెల్ల వర్డీంచిన పిదప రాయలు పన్నిద్దరు సూరులను గూడ నొక పద్యమున భక్తితో స్మరించెను. “*ఆలపని స్నద్ధరు సూరు అందును సముద్యల్లీలంగాపున్న వై గ్గలపుందాపము( బాప నా నిజమనః కంజాత సంజాత పు ష్కల మాథ్వీకరురి న్మురారి సొగియంగా? జొక్కి. ధన్యాత్ములౌ నిల పన్నిద్దరు సూరులం దలంతు మోకేబ్భ్బామతిం దివ్యులన్‌ ” (1-10 “'సవితృమణ్ణల మధ్యవర్తి వూయణః” అను (శతి _పమాణములను పురస్కరించుకొని వర్ణితమైనయీ పద్య మాళ్వారు ఘనతను జాటుచున్నది. ఇట్లే (గంథమం దచ్చటచ్చట నున్న వర్ణనలును, నాశ్వాస్వాద్యంతము లందున్న వర్ణనలును స్తుతి మాత సుందరములై. యున్నవి. అందు గొన్నిట భాగవత విష్ణు పురాణములందలి వైస్టవ గాథలు న్మరింపం బడినవి.! మరి న న స న క.

1. అ) 'రైక్యానీత సుర థ్రీ పునరానయన (కమణ' ఆ) 'దంగ్లింకోత్క త్త హిరణ్యాత క్షపాచర” ఇ) “భక్త (పహ్లీాదారచిత స్తోత పులకితాంచిత గ్యాతా" ఈ) 'దవీయస్తర (పస్థితాం మీ" (8-99) ఉ) దృష్య ద్భౌమాహృత సుర జనయ్యితీ మణి తాటంక (4-1) ఊ) “గో తభిద్దుంమవోరి దోచ్చండిమోత్సులకీకృతాంగకసత్య ' (4-888) బు) “అజచౌర్యాపహృృతాత్మతోక సముదాయాఖీర కాంకామణి [వజగోరాజి మనః (పమోదకర తద్వ(త్సాప్త రూపాను రూప ఇని (పాళవ' (8-87) ఆంధ సాహిత్యముపై ....

వైష్టవార్యర వాజ్యయము ల్రిశ్తకి కొన్నిటి నా వెంకటేశ్వరుని యనంత కల్యాణ గుణములు వర్టి ంపబడినవి!. అతనీ సర్వశ క్రిమత్త్వ్వము నింక గొన్నిట వర్ణింపబడినది. (ఆము.8=968) వేరొక కొన్నిట నాతని యవతార మూర్తులు ధ్యానింపబడినవి.

ఇన్లే భక్తితో స్తుతించుచు రాయలు రచనలో తాండవము చేసినాడు. ఒకటి రఆండుదాహర ణములు--

*“వకుకాలంకృత యోగివృన్నిలయ భాస్వత్చాండు భాస్వన్మయాం

ఐక నాలీజలజాత సూత విధి సం్యప్పాప్త స్మరారిష్ట ము

షి కఠోరార్బణ కర్కటి ఫలిత కేశి (కూర రవోంగ కొ

కృకవాకుధ్వజ దీర్దికాప్లవ తప (కీడోత్సవాద్యుత్సుకొ (8-00) భుజంగ పయాతమను

“బల ద్విడ్వినిర్జిష్ట పాధోధరోరూ

పలాసార ధారాతప్మతీ కృత్శాదీ

ఫల న్మూర్ధ చాణూర భంగ్యోగ బాహా

కలాకృ త్తకంసా, శిఖండావతంసా” (1-88)

ఈ వర్ణన లోనే రాయలు కొన్నిట నవళొరమూర్తులను కూడ స్మరించినాండు. $!. అ)లీలా వార్థుికా" వడ్డికానులివా/డా, అనుటకు (2-99)

ఆ) థ్రీ నీళా జాంబవతీ మానస తొమరస విపరమాణ మిళిందా- -

నానార్యఘ శిరోక్ష శేష నగ హర్యఖు' (5-1) ల స్వామిపుష్కరిణజి తిరుపతి కొండలలోనిది. కావున దానిచేత శ చేంకటాచలపతి సూచితు(డు” (వేదంవారి వ్యాఖ్య-) తృతీయ [పకరణము

రైథీకీ వేటూరి ఆనందమూర్తి ఇట కాక (ప్రత్యేకముగా కథామధ్యముని విమ్లుచిత్తునిచేత దళావతార ములను ఘనముగా స్తుతింపించివాండు. అవి శేవల పౌరాణిక గాథా (ప్రభూత చమత్కార కవితా కల్పనలు కావు. భక్రిభావము నుద్చోధీంచు శబ్బధ్వనిగల గంభీర రచనా శిల్పములు. విష్ణుచిత్తుడు వాదమున జయించి మవీ వై భవముతో విల్లిబుత్తూరున కేతంచుచుండగా మార్గమధ్యమున శ్రీమన్నారాయణ! డాతనికి సాషాత్కరించినాండు. అప్పుడు అవతారముల ! నన్నిటిని పౌనః పున్య్మముగా స్తుతించి యాతడు భ కక్రితో తాండవమాడినాండుం ఇట వరాహ నృసింహావతొారములను వర్ణించిన పద్యములను మాతము 'ేర్కొందును. “ఒకమజి బుడ్డగింప విలయోదకముల్‌ పయికుబ్చి, చిప్ప [వ చ్చుకొని మహవా[భవీథింజన, సూకరత న్మెయి పెంచి, వెండి, (క్రిం దికి. గయి[వాలు తత్సలిల నిర్మలధార నదః పరస్ఫుర (త్పక్ఫాతికి ని యజాండమును బంగరు ముంగరగా నొనర్పవే” (4.21) “ఆసురేం్యద్రాశయ కుంకికాచ్చరుధిర వ్యాప్త స్వకచ్భాయం గాం చి సముద్యత్పతిసింహ మత్ప్సర మిళచ్చేష్టన్‌ దదుద్దామ దీ ర్ధృసటారూటము( బెల్బగించు గతి నాం్య ల శేణి( గిన్కన్‌ వెరం జుసిత (క్రూర భవన్నభానకలు (పోచు న్మర్త్య పంచాననా” (4-29) ఈ రితి వర్ణనలందు కవి యెంత (భాంతిజనకముగ నతిశయించి యుుక్సే కృించినను వెనుక గోచరించు నాయా మూర్తులు భక్తి భావమును దూరదర్శినీ యంతసాహాయ్యమున జూచిన, నున్నవానికి పదిరెట్టు విలువ హెచ్చి గోచరించున తు

1. ఆళ్వా, 4-16 నుండి 4-81 వరకు గల పద్యములలో (గమముగా దశా వఠారములు వర్ణితములై నవి, ఆంధ సాహిత్యముపై అలం

'వై'స్ణవార్యధ వాజ్మయము ఫ్తఫ -ట్లవి గోచరించును. ఇట్టి రచనామూలక భావ ధ్వని చ్మితణమే రాయల కవిత లోని వైశిష్ట్యము. ఈ గుణము చేతనే రాయలు తక్కిన సర్వాం్యధ కవి మండ అలికి భిన్నుడై విలవణు(డుగా గోచరించుచున్నా (డు-

ఇట్లే కవి 'ఆదియొండె భటక్రి యెవరే, నెదవిశ్లేషై క ఫేరు వృత్తిం బియా “లాభదశన్మెయి! దౌర+గెంచిన హదసన యదిగాక యున్నయవి వైశికముల్‌” (6-8 1) అని గోదాదేవి యెదలో మదనవ్యధ ననుభ్‌వించు దళలో నామెచేతనా ,యవతారముల నుపాలంభింపించినాండు. అనురాగ జనితమైన కోపొవేశమున ,నామె =

=తాను సురమౌని నృవతనుల్‌ దాల్చి యకట -

కామినీతతి నుడికించు కంటె నటై

గండెయును నల్లదాసరిగాండు శీరియ

హరియునై పోవుటయ్‌ మంచి దనుయుగంబు” (ఈ) అని యవతార మూర్తుఆను లేశముగ+ గొని పలికినది. మరియొక చోట స్వామికి వార్మ్శగ్ణంతు జన్మపా ప్రికి గారణము కామినీ లిరస్కృరణమే యని హేతు సహిత యగ ముత్ప్రేక్షించుచు గోదాదేవి

“ధర మై నీతండు పూర్వ కల్పమున స్నక్త స్త్రీ విళాలాంబకొలి

బురుహ (కేజి జలంబుమై! బులకలున్‌ బూరించుచున్‌ వేయడు

రృర కర్మం ఐలమంగవచ్చు జలజత్వ స్తబ్ధ రోమత్వ కే

సరిత ల్యూర్యవతార గంభమున వాచ్భాదించు? దాః (బౌరిమై” (5-44) అనినది. ఇట్లవతారములను వ్యాజఖమున నిందలోనే స్తుతించినడి గోదాదేవి.

ఈ విధముగా కొవ్యమందాద్యంత మేక విషయములలో వైష్ణవమునే రాయలు (పతిపాదించినా,డు, తుద కాతని (పకృతి పర్షనరలో సహితము వైనష్ట వమే గోచరించును.

చశృతీయ్‌ [పకరణము

కథ వేటూర ఆనందము*ర్త వర్ణ నలో వైష్ణవము ?-

దర్శన వర్ణనాత్మక శక్తులు గలకవి సాధారణముగా తన కభిమానమగు మత దృక్పథమునుండియే (వకృతిలోని వస్తువులను వీషించును. రాయలు పరమః వై ప్టవు(డగుటచే నాతనికీ (పకృతి యెల్స విష్ణమయముగనే భాసించినది. విల్లి బుత్తూళులో మన్నారు కృష్ణుని యాలయము నందలి ద్వజ_్రంభపు చిరుగంటలు లా తులలో మలయమారుతము వీవగా (మోగుటయు, నొ సవ్వడికి కోవెల యొక ట్రా (ప్రాకార పుటంచులమీద్‌ సంపెగ్‌ (మాకుల కొమ్మలలో ని(దించెడీ పక్షులు మేల్కోని రొద సేయటయు!. మనోజ్ఞముగా వర్ణించినా! డీకవి. ఆపద్య మంధలి భావము, దృశ్యము నత్యంత సుకుమారములు. ఇట్లే శ్రీ విల్లిబుత్తూరి వర్ణన మంతయు వైన్లవ (పభావమునకు లోనైన దక్షిణ దేశ సౌఖాగ్యమునే చాటు చున్నది. "చెంగల్వ డీగ్గియ నీ రచ్యుత మజ్ఞనార్భము కటిం గీలించుచున్‌ బోవు (దవిడ (పబంధగాస్యల' వర్ణనము (1-56) మొదలుకొని “ఏనుగుదోయి. సీరాడ్చు నపరంజి నీటి వాతశ్రీలు-దత్పార్య్య చ్మితిత శంఖ చ్యకముల్‌ రత్నంపు దిన్నెల (వతీఫలించు" టాదిగాగల వర్ణనము వరకు సర్వత ఆ సౌభాగ్యమే భొసించును. బౌమ్మల పెండిండ్లలోను:, వతపర్వములందును పారుటక్కలుపాడు వైవ్టవ పుణ్య గాధలను, లక్ష్మీనారాయణ గీతములను గని విని, యానందించి, వర్ణించి నోటి జాతి జీవనమున వైన్లవ మెంతగా జీర్ణించుకొనిపోయినదో మన శెరుక పరచినొండు. ఆంతేకాదు. పకృతి వర్ణన మొదలుకొని విరరోపాలంభన వర్ణనల వరకు గోడ నొకని దృష్టీ వైష్టవమున కేడముగ పోనేలేదు. వర్ష ర్తువున మబ్బులు రాయలకు మోహినీ గాథను న్యరింపజేయును (4-108). వరదలె హేరి సర్మ్యదములో, గలియు నదు లాతనికి పియు న్నిదురపోవు హరి న్వడి గౌంగిలింపగా ధర్మితి సొచు గురుదాలుపు గేళ్ళనిపింప జేయును' (4-101). నీల

1. "మలయపు గాలిరేలు వనమాలి విమాన పలాక ఘల్దుమం

చులియ! బసిండీ మువ్వగమి నొక్కాకమాటు గదల్ప నుల్కి మి

న్నలము తదీయ హేమ వరణాంచల చంపక శాఖలందు( బ

తులు రోద సేయ వేగౌనని కూడుదు రల్క_లు దీరి దంపతుల్‌ ” (1-76) ఆంధ సోహాత్యముపై.... ం

వైస్ట్రవాంధ వాజ్బ్మయము ర్మ మేఘ మాకసమున నానయు టాతనికి వామనుని విజృంఫణముగా భాసించును (4-10). ఆతనికి మొగిలు సకలమును న్నిదపుచ్చు క్రేళవుని నిదపుచ్చు ఘన నియత్పదార్థముగ తోచును. (4-109). ఆష్లే వసంతమున నాతనికి వామన మూర్తి దర్శనమిచ్చును. “*సార్మదమకరంద వృష్టి రసాతలంబు(, డొరగు పువ్వుల భువియు బూధూళినభము సీ [కమ్మతయి. మాధవు డ్యాకమించెనురువిరోచన జనిత మహోేష్మ మడంగ. (65-186) ఇట్రే “సౌంధ్యరాగలహరి సామిరంజితములై, ఇందిరాధిపతికి నెత్తు కర్పూర సీరాజనంబు" అనునట్లుగా శరద్దనంబు లాతనికి (పతిభాసించును. “*నిరజేష్షణు! డవ్వేళ నిద దెలిసి యడుగు డనమీడ మోపనో యేవసి రమణి కంటకిత గ్య్మాతియయ్యెనో( గా విపాక పరుష కంటక శాలి మంజరులు' పౌలిచనట ఇన్లే వర్షన లెన్నేని యిండు చూపవచ్చును. ఇట్లే వర్షాదినముల పోక తచే మనోహరుఃడై న శరదృతుపురుషుని చర్మితము రాయలకు రామాయణ గాథను స్మరణకు. డెచ్చును (11-166). ఈ వర్ణనలెల్బ రాయలకు గల మత దృన్లినే వెల్లడి చేయుచున్నవి డీ౨ని బట్టి వర్ణనా _పధానములన నీ (ప్రబంధ ములపై వైష్ణవ [పభావ మెంతగా పనిచేసినదో యెరుగ నగును. 'సర్వం విష్ణు మయం జగ 'త్తనెడి సత్యము తా్రికముగా ననుభవించిన మహానుభావు(డు రాయ లని తెలియనగును. అందుకే చివరకు సరియైన వై ష్టవుని యాకృతిని గూడ విడవ కుండ్ర నిట్లు సోమళ ర్మోపాఖ్యానమున వివరించి వర్టించెను, తత వలా 2. “నారాయణుడు వర్షాకాలమున నిద్రలో నుండుకు. ఆషాఢ పద్దికాదశి పర్యంతము నారాయణునకు నిదా సమయము” (వేదం వారి ప్యాఖ్య (4101) ఇబ్టీ సర్యపదాయ పరిజ్ఞానమును రాయ అడుగడుగున తన (పకృతి వర్ణనలలో (పదర్శించెను. ళృతీయ (ప్రకరణము

రా వేటూరి ఆనందమూరర్తో “స్నిగ్ధ తింభాగముండ్‌త శిరశ్శిఖతోడ, హిమధవళోపవీతములతోడ( బుణ్యషడ్వితయోర్థ్వ్య పుండ్రపల్లుల 1, తోడ(, దులసికాబ్బ సగావళుల తోడు గౌపీన కటిసోూత కాషాయ యుగితోడ, జలపూర్ణ శుభకమండలువుతోడు బాణిస్థ దివ్య ప్రబంధ సంపుటితోడ, నుత్తరవాక్పూర్వకో క్రితోడ( బసిడి జీగతోడ (వ్మో వర్చసము వొల్చు, భాగవత లమ్ష్మితో ధూమ. పటలి నుండి. వెడలు శిఖవోలె నమ్మేను వెడలి చూడక జూడ వైష్ణవుండ్లై నిల్చి సోమశర్మ” €7-2బి రొయలును వైన్టన. భక్తుడేకదా. రచన - (ద్రావిడ (పభానముూ ఆముక్త మాల్యదారచన విశి్షమె సమకాలీక [పదింధములలో నెత్త్‌ చూప డీగినవిగా నుండును. దానికి. గారణ మాతని పాండిత్యమును, గొంత యాశని.

1. లలాటే కేశవం విన్యాల్‌, నాంాయణమభోదరే, మూధవం హృది విన్న్యస్య గోవిన్హం క్‌జ్దా కూపకే ఉదరే దక్షిణే పోర్మ్వే విష్ణుం విన్మాద్ధ్విజ సథా తత్సార్న్యే బాహమధ్యేతు! స్మరేత్తు మధుసూదనమ్‌ (శివ్మికమం కజ్దవేశే వామే కుఖో తు వామనమ్‌, శ్రీధరం బాహుకేనామే: హృషీ కేళ ంతు కళ్ధకె, షషైతు పద్మనాభంచ కకుద్దామోదరంస్మరేత్‌ , ద్వాద శై తానినామాని వాసు దేవేతి మూర్చని

• హోదా కాలేచ హోమేచ సోయం పా్రొతస్సమాహితః, నామాన్యుచ్చార్య విధినా ధారయే దూర్జ్వపుం్యడకమ్‌ (చో. వేదరవారి వ్యాఖ్య). అంధ సాహీత్యముపై....

వైమ్లవాయర వాజ్బయము విశ9 స్వాతం[తృము ననవచ్చును. ఈ రచనలో నడుగడుగున కాస్త్ర పాండిత్యము, పైంణిక సం్యపదాయ పరిజ్ఞానము [పస్ఫురించు చుండును. ఆపారమగు లోక వృత్త పరిశీంనముతోడను, స్వానుభవ (పకటనోద్యమముతోడను బూనుకొని తొడగిన యాతని రచనలో సంస్కృతాం్యధములు సమత్తై లిలో నుండును. గద్య పద్య రచనలందు నట్లే (పజ్ఞ సమానమై, భావము నిబిడమై, (గంథమున కధిక గౌరవము శాపాదించునట్టుండును. వీని కన్నిటి కుదాహరణము లీ (గంథమున లెక్క లేనన్ని చూపవచ్చును. కొని యావని ఇట నవసరము కాదని విడుచు చున్నాను. (గంథవిషయము 2 సవ మగుటచేత రచనయందుగూడ ద్మత్పభావము విశేషముగ గోచరించుచున్నది. దానిన మ్మాత మించుక వివరింతును. అసలీ [1పబంధ నామమే గోదాదేవి (దావిడ నామమగు 'కూట్టికొడుత్తాళ్‌ ' అనుటకు, దెలిగింపు. ఇట్లు సాంప్రదాయిక సాంకేతిక (దావిడ వైన్హవ నామాదులకు తెలుగు సేయు యత్నమున మన భాష కభ్ముదయము చేకూరిన దనవలెను. ఈ పద్యమును గాంచు(డు :--

“పొలయుం గాడ్పు లుదజ్మహాలయ పదంభోజాక వవస్తుల

స్యలఘు(సజ్మకరంద బిందువుల బణ్యారంపు( బుణ్యంపు గం

పులం దాష్మతయి మీ నీట నటన (పోద్యోగ సజ్జీభవ

ల్లల నా వర్ణిత క్లైశిక క్షరిత కవ్లోరాశి నల్లార్చుచున్‌.” (1-78) ఇందలి 'యుత్తరపు గొవ్ప కోవెల గలవాండయిన హరియొక్క' అను మ్మిగహము గల “ఉదజ్మహాంయ పదంభోజాక్ష' అను సమాసము కేవలము “*వడవ్నెరుంగో విలుడ్తైయన్‌” ఆను (దావిడ నామమునకు భాషాంతరీకరణము. ఇల్లే 'మన్ననారు' “ఆపవారు' మున్నగు పదములును తెలుగున నవతరించినవి. గరుత్మంతునకు "పెరియ తిరువడి” (= పెద్దవా'డయిన పూజ్యమయిన పొదములు గలవాండు) అని (దావిడమున పేరు. దానినే ఆము_క్తమాల్యదాకారుండు ' పెస్టిరువడి' (క-10) అని యనుస రించినాండు.

తృతీయ (ప్రకరణము

250 వేటూరి ఆనందమూ క్రి ఇవియే కొవు; తిరువిళక్కోలలు (== (శ్రీ, వెలుగు? కంబనులు) (4-కిల్‌) మొరము (= చేట), సావి (= తాళముచెవ, పసి (= ఆకలి 6-7), సాపడి (= సాపాటుచేసి, భుజించి 2-28), తప్పిదాలి (= తప్పితవిరి = ఒకవేళ అని భావము. తప్పి అను ధాతువు (దావిడమున 'తవిరి' అని కలదు. ఆంధ (దవిడ ధాతువులు ఆమేడితమున నిట్టి రూపమును దాల్చినవి (2-27), పణ్యారము (: భవ్యార్థమన (ద్రావిడ భాషలో నెక్కుడువాడుక 1-78), ఒడమె (= ధన " ముల), ఎవియు (=మండు, శ.-26) మున్నగు [దావిడ పదములు నిందుగలవు, ఇళ్లే ఊరుంగాయలు, (1-82), ఎన్నినుగూర్తు (1-14],మీన్‌ (మింగిన[68--64] అనుటలో (దోవిడ భాషా తత్వము గోచించుచున్నది. భాషా విషయమ:ననే కాక సం్యపదాయమున గూడ నిందు కొంత [దావిడ తత్త్వము కాననగుచున్నది. '“ధౌలాంచకంబులు తదియొత్తులును" గొనిపోయి *దావిశామ్నాయయై స్నానమా చరించి' నది గోదాదేవి. [ధౌతాంశకములు, నిన్న అరవై చినవి. ఇది | దావిడా బారము. ఆంగధులకు నేజివేగాని పనికిరావు. చూ. వేదంచారి వ్యాఖ్యపుట 578] ఇంతేకాదు “సీలనృషకకు దేఖ నెడమ కొక్కికంత యెరగనిడిన ధమ్మిల్ల వలయంబు నడుగునందు" గోదాదేవి స్వామి కర్పించు మాలను సవరించుకొ నెడిదను సందర్భ మున “నెడమ కొక్కింత' యనుట (దావిడాచారమును వెల్హిడించుటకే (చూ. వేదం వారి వ్యాఖ్య పుట 589], ఇట్టు (గ్రంథమం దచ్చటచ్చట వైష్ణవ (ప్రభావమును, గొన్ని _దొవిడ భాషా సర్మపదాయములును , సర్మకమించినవి. ఇవియెల్ల మన భాషకు! బున్టినే చేకూర్చిన వన వచ్చును, '

ఈ కారణముననే రాయల యుగమున వెలసిన [పబంధములలో నాముక్త్‌ మాల్యద విశిష్టమైనదనుట, వై ష్టవార్యధ సాహిత్యమున నేతద్గంంథమునకు గల (పాముఖ్య మపూర్వమైనది. తత్కర్త ధన్శాత్ముండు.

స్వారోచిషమనునంభవము : పెద్దన స్వారోచిషమనుసంభవమను నామాంతరముగల మనుచగ్మిత _పంబంధ మును అల్లసాని పెద్దనామాత్యుడు రచించి ్రీకృష్ణదేవరాయని కంకితము గావిం ఆం్యర సాహిత్యముపై....

వైష్టవాయధ వాజ్యయము వళ! చెను. పెద్దన రాయని అవ్షదిగ్గజ కవులలో( బెద్దయు; వృద్ధు(డును. ఆంధకవితా పితామహుండని 'పేర్వెలసిన (పఖ్యాతుఃడు. మనుచర్మితమునందలి యాశ్వాసాంత గద్యయం విట్లున్నదిం "లది శ్రీమదాం్యధ కవిఠోపితామహ సర్వుతోముభాంక పంకజావ పాదాం బువాధీనమానసేందిందిర నందపుర వంశోత్తంస శతకోపతాపస (పసాదాసాదిత చతుర్వి ధకవితామతల్లి కొల్ల్పసాని చాక్కయామాత్య ప్కుత పెద్దనార్య (_పణితం బైన స్వారోచిష మనుసంభవ మను మహా పబంధమునందు” దీనినిబట్టి యీ కవిశేఖరు-ండు నందవరీక స్మార్త (బొహ్మణుండనియు, శతకోపయతి శిష్యు(త్రై వైన్టవమును స్వీకరించినాండనియు! దెలియుచున్నది. నందవరీక స్మార్త (బాహ్మణులు వైన్లవము స్వీకరించుటలో తాళ్ళపాక అన్నమా చార్యుంచే (పధమోదాహరణమని చెప్పందగును. “పచ్చి తొమసులందెచ్చి పరమ వెన్లవుల జే సె-తాళ్టవాక అన్నమయ్యగారు” ఆగి తిరుమలాచార్యాదులు (పళం సించియన్నారు. నందవరీకులు పలువు రటుతర్వాత వైష్ట్ణవమును బుచ్చుకొంన వారున్నారు. ఆట్టివారిలో ' నల్పసాౌని పెద్దన్న; విరూరి వేద్యాది మంతి, గణప వరపు వేంకటకవి పభృతులు పేర్కొన,దగినవారు. పెద్దన్న మనుచర్మితలో గురుస్తుతి నిట్లు గావించెను. కొలుతున్‌ మద్గురు విద్యా నిలయుం గరుణా కటాకనిబిడ జ్యోత్స్నా దళితా్యాశితజనదురిత చ్చలగాఢధ్వాంత సమితి శఠకోపయతిన్‌ (౧-౬)

• మార్కండేయ పురాణో క్రరీతి నీతండు సంధానించిన స్వారోచిష మను సంభవ (వబంధము మూడు జన్మల కథయె కాంచరస | పధానమై యొప్పినట్లిది. (పబంధరికి నహ్షైదశ వర్ణనలతో విలసిల్లిన యీ కృతి యందు నషహ్ఞైశ్వాసమున తృతీయ (పకరణము

252 వేటూరి ఆనందమూర్తి స్వారోచిష డుదయించిన తరువాత నాశని ముఖముననే వైష్టవభ న! (పశిపాదక మగు రచనకు. గొంత 'ెద్దనగా రవకాశము గల్పించిరి. అట్టు జనియించి స్వారోచిషాఖ్యనతండు శాంతిదాంతిదయాసతకౌచ నిరతు( డై యకామత జిరతపం బాచరించె నచ్యుతునిం గూర్చి యంతగృపార్ద్ర డగుచు సిలమేఘము డాలు డీలుసేయ/గ( జాలు మెటు(గు. జామన చాయ మేనితోడ నరవిందముల కచ్చు లడ(గించు జిగి హెచ్చు వాయతంబగు కన్నుదోయి తోడ బులు(గు రాయని చట్టుపల వన్నె నొరవెట్టు హొంబట్టు హొజిలుంగు రెంచెంబుతోడ నుదయార్కు- బింబంబు నొజపు విడంబంబు( దొరలంగ నాడు కౌస్తుభీముతోడ జయజయధ్వని మౌళి నంజలులు సేర్చు శర్వళశత ధృతి శతమన్యు శమన శరరి పాలకై లబిలాది దేవాలితోడ నెదుట (పత్యక్షమయ్యె లక్ష్మీశ్వరుండు = (౬-౧౦౦-౧౦౧) లఖ్మీయుతుండగు (శ్రీమన్నారాయణుని చీవ్యమంగళ స్వరూప మిందు రమ్యముగ, జ్మితితమైనది. స్వారోచిమని గుణగణములు కూడ ను త్తమ వైన్ట వున కుండవలసిన తీరున నున్నవి. ఇట్లు (ప్రత్యక్షమైన పరమపురుషని స్వారోచిషండు' సాష్టాంగ 'మెర(గి యంగముపులకాన్వీతంబుగ హర్షా(శువులేతేర(గ€ జూచి; భ_క్తిభావంబున (పస్తుతించెను. ఇందు భక్రీరసావేశమున నా వైష్ణవ భక్తు ఆంధ సాహిత్యము పై

_వ్రవ్టేవాంయ్యధ వాబ్యయము లి నిలో గల్గిన యనుభావము వర్ణితమైనది. స్తుతిరూపమున గవి యిందు ఆనంద్‌ జాండవము గొవించినాడు దకావతారములను భక్తితో సంస్మరించినాండు. మూడుండుం

జయ జయ దానవదారణకారణ కార్టరథాంగగదాసిధరా

లి

జయ జయ చందదినే్యద శతాయుత స్టార్యదళలీర మహః (పసరా

జయ జయ తామర తామరసోదర చారుపదోజ్ష్మితగాంగరురా

ఇయ జయ కేశవ! కేళశనిషూదన! కౌరి! హరీ! దురితాపహరా!

(౬--౧౧౩) చేద్యమీవ యీ వచ్చిన్‌ విబుధ?ణము సర్వుమునునీవ, యెట్లన్న సర్వగతుండ వగుట మటి నీవు గానివాడనంగ సవ్వః డరయంగను శేషభూత సమృస్ట! శేష!

శేష శేషి భావమును జ్యితించుటలో( గవికిగల (శడద్ధగమనింప(దగును. ఆభ్రవార్తున్‌ జడున్‌ శశణార్థిన్‌ నను గావ౯గాడగు( (బధానవ్శక్త ! కొలాత్మ |! యీశ్వర 1! భూతంబుల క్రీవెక ర్తవును (టోవన్‌ భదర్తవున్‌ హ ర్హవున్‌” అని యా భక్తుని మొజణ.

'పెద్దనగా రటుపై పరమేశ్వరుని పంచమూర్తి భేదములలో నొకీటగు విభవ మును విపులముగ దళావతారపద్యంబులందు వర్జించిరి. ఈ పడ్యములకును నక కవన కతన సనక మ

1. మనుచర్శితము నందలి యీ పద్యములే కొన్ని కొలది మార్పులతో నాముక్తమూల్యదయందును కాననగుచున్నవి. ఆము_క్రమాల్యద మనుచర్మితమున కన్న పూర్వము రచింప బడినదని శ్రీ దేవరపల్లివారు తలచుచున్నారు. ఆ విషయ మెట్లున్నను పై పద్యములు పెద్దనకృతములనియు, వానినే రాయలు తనకృళలి యందు నిబంధించుకొనియండుననియు( ( ఆవతారికాపద్యములవలి) దఠపః౭నగును,

తృతీయ (సకరణమూ

లిరళ్‌ తీటూర్‌ ఆనందమూర్తి అముక్త్రమాల్యదయందు. విస్ణుచిత్తులవారు గాపంచిన స్తుతిపద్యములకును ఉాల పోలికలున్నవి. ఆముక్తమున. ముిత్యపతిలో గొన్ని యవతారవర్షనలకు రెండు మూడేసి పద్యములుకూడ నున్నవి. శ్రీ దేవరపల్లి కృష్ణారెడ్డగారు “ఆంధసాపితీ: సార్యభౌముళోరను (గంథమున న్నాఫవీప్త పద్యములను గూర్చి యిట్లు [వాసి వాళు. “దీనిలో | అము_క్తమాల్యడ) కూర్మావతార చర్ణన జేళక పోవుట చ్వితము. దశావతారములలో కృష్ణావళోరము (ప్రవేళ పెట్టుటచేతకాబో లాకూర్మావతారము. విసర్జింప(బడినదీ. ఇళ్లే తదాస్టానకవులుకూడ కృష్ణావతారమును దకావతారము లలో చేర్చినందునల్డ కలికి, బుద్ధ అవతోరములలో ఏదో ఒకటి తోసిరాజనక తప్పలేదు. పొరిజా ౩-౩౮ లో కలికి లేదు మనుచ. ౬౮-౧౧౪ లో బుద్ధ లేదు.”! ఆముక్షమున ముదిత్మపతిలోని “జలపూర ప్లవమాన” ఇం౨౦ అనుపద్యం [ప& ష్తమను తలపుతో మజియొకపద్య మందు లేనికారణమున వారట్లు |వాసినారు కావచ్చును. రాయని (గంథమున కూర్మావతారవర్షనము విడిగా లెకుండుట గుర్తిం పందగినయంశ మే. కాని పారివాళోపహలణమున కల్క్యువతారము లేకుండుటలో నొళ్చర్యములేదు. ఆ కావ్యకథ కృష్ణానతొరమునకే సంబంధించినదగుట దానికి హేతువు కోందగును. ఇక మనుచర్మితమున బుద్ధావతారము విడువబకినమాట వాస్తవమే. శ్రీ రెడ్డీగోరు (వాసినట్లు కేవలము ““దళావతార సంఖ్యను సరిపెట్టు టక్షై“ బుద్ధావతారము విడువ(బడినదసి తల(చుటకన్న వైన్లవు/డగు పెద్దనామాత్యు నకు “క్షణిక సర్వార్ధ తేష” యగు సుగతుని వర్ణనము విడచుటయే తగునని శోచెననుట్‌ యుక్తము అందుకే అశండు పరకుూమావతారవర్జ నముండంగా బలరొమావతొారము నధికముగా( జేర్చుటయు దళావతారసంఖృను సరిపెట్టుటయు జరగీయుండవచ్చును.

పెద్దనోమాత్యునీ దళావఠారపద్యములు మీక్కిలి గంభీరములై అవతార తత్త్యరహస్యమును వెల్లడీంచునవయై యున్నవి £& ఒక్కపద్యముదాహరింతును.

1. చూ. ఆర్యధ సాహితీ సార్వభౌముడు:పుటలు ౪౦;౪౧.[పకటితిముం౯ ౬౩ ఏ. దళోవతోరత _త్త్వమునుగూర్చి [సవంతీ ప్యతికలో నచ్చుపడిన నొవ్యానమును

జూచ్చునది, (నవంబరు 19056)

అంధ సాహీత్యముపై....

వైన్టవాంధ వాబ్మయేము లస

శరుణించున్‌ నము నట్టి నీదుభుజయొగ్య్యం బెర్దిపూనెన్‌ నభోం

తరసీమన్‌ దితిజాంతసక్త నఖన ంతానంబుతో నోన్ఫశే

నరి! ర్యాతించరఖీతిక్తై (తిభువనాస్థానీయవీథిన్‌ విక

స్వర శోణ్యసగలంకృత [కకచ భాన్వతోరణ స్తంభతన్‌ (౬ాగింకొ ఇట్లే యన్నియును. రామావతారవర్గనమున “యుష్మన్మరుజ్జవనా స్త్రోంబొన(గున్‌ సిరుల్‌ రఘుకులస్వామీ! రమావర్సిభా!”” అను నంతము శబ్దసొకుమార్నముతో వినసొంపుగానున్నది. ఇట్టు స్వారోచివుండు (పస్తుతించిన తరువాత పరమఫురు షుండు వరము వెడుకొను మనంగా-

దేవ! భవద్దాన్య సుఖ?

జే వేడెద దయకుందగుడునే సాలోక్యం

బీవే యితరము లొల్లన్‌..-- (ఒంం౧9) అని యర్ధించెను.. పెద్దనగారి స్వారోచిషమడు ఆదర్శ వ్రైష్టవుండు. అందుకే స్వరూ పైెక్యమునో సాయుజఖ్యమునోకాక పరమపురుషని డాస్య సొఖ్యంబనుభవించు టకు “'సాలోక్యము”'ను మ్యారమే అఖభిలషించినాండు, అత+డట్టి వరమునే చేడు కొనుటకు పెద్దన్నగారి వైష్షవ దృక్పథమే (ప్రధాన కారణము

పారిజాతాపహరణము ; నందితిమ్మన

రాయల యాస్థానమునలంకరించినయప్టేదిగ్గ జములనబడిన శవిప్పంగివులలో పారిజాతాపహరణకర్తయగు నంది తిమ్మన తొలుత. జేర్కొన డగినవా/డు ఈత: డార్వేల పవ్శితకులు(డు. “నంది సింగామాత్యునక్తును డిమ్మాంబకు( డన యుండు, సకల విద్యావివక చతురుడు మలయమారుతకవీం్యదునకు! మేనల్లుడు కృష్ణరాయషేకీళ కరుణాసమాలబ్ధ ఘనచతురంతయాన మహ్యాగహార సన్మానయుతుండు తిమ్మయార్యుండు శివపరాధీనమతి యఘోర శినగురు తనానొనొనతనులుకున తానా నతకాననానాననానన నునన ననన నాన్‌ సననాము నటు ళోసు ముతా నోయుసనాననషుటయనోలాటనలటన

1. వరాహ పురాణాదులను రచించిన జంట కవృలలో నొక(,డగు ఘంట

సింగయయే యీళండు.

తృకీయ (_పకరణము

256 వేటూరి ఆనందమూ. శిష్యుండు పారిజాతహరణమను కావ్యమొనరించె నాం్యధభాష (౫1-౧౦౬) అని. తననుగూర్చి తానే చెప్పుకొనినాడు అంతేకాదు “శ్రీమదుమామహేశ్వర (పసాద లబ్ధసారసార స్వతాభినంవి"తుండీతండు ఈ వివరములనుబట్టి కవి యభిమానమున. ఐరమ శ్రైవుడని తోచినప్పటికిని, వైషు (గంథమగు హరివంశమునందలి. పారి జారాపహహరణ కథాభాగమునె కావ్యేతివృత్తముగా (గహించి “శ్రీ వేంకటగిరివల్లభ సీవాపరతం(తహృదయుగొడగు _ ్రీకృష్ణదేవరాయల రసవ్య క్రిని పూతము గోవించుచు( దన విష్ణుభకక్తిని (బకటించుకొన్నాడు: హరివంశాంతర్గత విష్ణపర్వము నందును భాగవత ప్‌ష్టు పుంాణములందును (బపంచింప(ఐడీన రసమయమగు నీగాథ కాదినములలో గృష్టభకక్తి సర్యపదాయ (ప్రభావమున (పచారము కల్లినదిం తతృలితముగనే రస్మాశయమగునట్టీ _పబంధ మావిషృతమైనది. ఇందు పీఠికలో కృతభర్తయగు థ్రీకృష్ణదేవవాయలే కృతినాయకుండగు థ్రీకృష్ణుడుగా వర్టితు(డైనాడు (౧-౧౭, ౧్కొ, అందుచేత కావ్యకథలో నమూలకాంశ ములందచ్చటచట రాయల జీవితేతివృ త్తము స్యరింప(బడినదేమో యని. యనుమానింపందగియుస్నది. ఈ _పబంధగాథ రాయల. రసికబీవితమును (పతి బింబించు చున్నదను న్రైతిహ్యముకూడ లోకమున లేకపోలేదు. కౌ వ్యేతీవృత్తము _ అకరిములు - మార్పులు, కూర్చులు, “వేల్పు (మానీయందు వేడుకపడ్‌ కూర్మి స్‌తుఐ కోర్కె దీర్పోంజాలీ యపుడు హరియు హరియుఃబోరి ర్‌న్యోన్య ఇయకాంక్ష నసుర జీవితాపవోశుగముల ....” (౫ -- ౨౩) ఇదీయే యందలీ (సధోన విషయము దీనినే గవి నాఓకములోవలె (కమో స్మేంనముగల సన్ని వేశములలో మలచుకొని కథాగతిని , సంభాషణాత్మ కముగా నిర్వపొంచుకొని రసోభినయమున కా్మాపబంధరంగమున న్మాశయముగల్చించినా(డు. ఇందలి యితీవృత్త మిది. నరకాసురవధోనంతరము శ్రీకృష్ణుండు రుక్కిణియింట ఆర్థధ సాహిత్యముపై-..

వైన్ఫ వాల్ల ధ వాజ్బయము వ! నుండ(గా నారదుం డేకెంచి సుకపుష్పుము నొతనికిచ్చి రుక్మిణి కిప్పించి, వారి దాంపత్యమును వేనోళ్ళ గీర్తించి, సత్యభామను తెగడినా/డు. ఆ వివరములు సత్యభామ చెలికత్తెల వలన విని కినిసి కోపగృహమున ముసుగిడియండంగా కృష్ణు, డచదకేగి యనునయింప(బోవును. సత్య వామపాదమున నాతని శిరమును దొల గర్మదోయును. తుదకు పారిజాత వృక్షముశే తన పెరటి తోటలో నావంతు ననగా నామె య్మాగహము తీరిపోవును. అపతికుండలముల నర్పించుటకై. తాని్యద లోకమున కేగు విషయము వారదుని చేత కృష్ణుడు వర్తమావమంపును. సత్యా కృష్ణులిరుపురును స్వర్గమునకేగుదురు. ఇందాదులు వారిని సత్కరింతురు, అవితి ్రీకృష్ణుం స్తుతించును. అటుపై నందనవనవిహార సందర్భమున (శీళృష్ణుం డాతరువును వెరుక(టో!గా వనపాంకు లడ్డుపడుటయు, సత్య వారిని, వారి యజమానులను దిరస్కరించుబయు జరగును. అంతట నిం్యదో పేం్యదులకు 'ఘోరసమర మగును. దిక్సాకుబందరు నోడుదురు ఇం్మదుని వ్యజమును (శీకృష్ణు డవలీలగ్మాగహించును. అప్పుడిం[దుఃడోడి యాకార్యనున కామోవెంచును. సత్యాదేవ ెరటితోటలో నావృక్షము పెరుగుచుండును. తిరిగి కొంతకాంమునకు నారదః డేతెంచి సత్యాదేవి చేత పుణ్యక (వతమును చేయించి, తానే టీకృష్ణం ఎవ తాంతముశ దక్షిణగా( గొని, మరల నామెకే సమర్పించును. వారందరుకు శుద్ధాత్ములగుదురు. వారదు డు (శీకృష్ణున స్తుంంచుకు అందరును సుఖముందురు. ఇదియే యీ

(ప్రబంధ కథానారము. ఈగాథ నీఠండు (పధానముగా హరివంశ 1. మూలమునుండి (గహించి నట్టు చెప్పుకొన్నను కథాకథనమున! ఐలుతావుల నీతండు విష్టపుూూణకథను, తదనుసారము ర్ముదళట్టుకవి కన్నడమున గావించిన జగన్నా థవియకావ్యమును గూడ ననుసరించినట్లు తెలియుచున్నది. ఇందు [శ్రీకృష్ణుడు సత్యాదేవి పాదము లకు6 బణమిల్లేననయు, నామె వామపాదమున నాచనిశిరమును తొలగంచోచెననియు

1. హరివంశము 3ెజ్జన తెనెంగించెను గొని యందీ పారిజాతాపహర ఇగాథ మిక్కిలి సంకేపముగనున్నది. నారదాగమనవృత్తాంతమే యిందు

లేదు.

తృతీయ (పకరణము

258 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి నున్నది. మూలమున నిట్టులేదు!1. అల్లే యిందు కుంలములనర్పించుట కె తామే వచ్చుచున్నట్టు కృష్ణుండు నార దునిమూలమున నియ్యదునకు వార్తనంపెను కొని హరివంశ మూలమున దానికి భిన్నముగా పారిజాత వృక్షమునక్తై నారదుని రాయబారము జరిగినట్టున్నది!. ఈ పట్టున నీతండు విష్ణుపురాణగాథ ననుసరింనినట్టున్నా(డు. ఇందాదుల జయించి వృక్షమును (శ్రీకృష్ణుడే గై కొన్న ట్లీందండగా హరివంశ మూలమున భిన్నముగా నదితి కళ్యపులే వారిరణమునకు లీతిజెంది (బహ్మ(పచోదితులై సమర్పించినట్టున్నది !. ఇప్లే సత్యాదేవి తొలుత తపముసేయ భర్త ననుజ్ఞ వేడుటయు నిదలోకమున కేగుటకుం బూర్వము (శీకృష్ణు-డు పర మేశ్వరునిగూర్చి తపంబొనర్చి పారిజాతహరణంబునక్రై వరమును బతయుటయు పుణ్యక్యవకానంకరము నారదునకు ళీ కృష్ణుండు సాలోక్యము నన్ముగహించుట ు మున్నగు నంశము లిందు విడువబడి వి. పుణ్యక్యవత వివరములు మూల్మగంథమున నతివిపులముగ నున్నవి. ఇం దవి సం్యగహముగ నున్నవి. ఇవికాక [పబంధ మర్యాదచొప్పున సిందు కవిచొప్పించిన “సాయం ప్క్మాతస్సమయ చం్యదసూర్యోదయా స్తమయాది వర్ణనమును, కృష్ణు డమరావతికి సత్యభామా సమేతంబుగా నరుగుచో మేరునగసిద్ధ సాధ్యవిద్యాధరాది ఖచరగణ వర్ణనంబును, నాకపురీ వర్ణనంబును, వై జయంత వర్ణనంబును, దశావతార స్తుతియ+ గృష్ట్ర చరి తాత్మకస్తవంబును, నందనారామవిహార వినోద జల్మకీడాది వర్ణనం బులును'' అమూలకముకే +. ఇప్లే నారదుడు (గంథాంతమున గావించిన చిత రచనాత్మక_స్తవమును నమూలకమే.

1. చూ. హరివంశాంతర్గత విష్ణపర్వము (౧౨౬ = ౩0: ౩౧)

£, హరివంళాంతర్షత విష్ణుపర్వము (౧౨౭, ౧ = ౧౦)

శీ. హరివంశాంతర్గత విష్ణుపర్వము (౧౩౪, ౧౯ - ౧౦)

4. ఈకథధా చేదములనుగూర్చి థ్రీ నాగపూడి కుష్పుస్వామయ్యగారి హారి జాత పరిమళోళాసపీఠికాభాగమున చూడందగును. ఆంధ సాహిత్యముపై....

వై వ్లవార్య్యర వాజ్బయము 250 ఇట్టిందు సంస తాల్‌ మూలము ననుసరించి గావింపబడిన మార్పులను కూర్చ్పులను బరిశీలించినచో !. నీ వైవ్టవ [పబంధేతివృత్తముపై! గవికిగల మక్కువయెట్టిదో తెలియగలదు. కవి తాను శ్రైవు(డ్తై నప్పటికిి ముఖ్యమగు శ్రీకృష్ణుని శివస్తుతి నిందు విసర్థించినాండు. మూలమునలేని కృష్ణస్తుతుల నిందెంతో భక్తితో రచించినాండు. ఇది కృతి భర్తకుగల విమ్లుళకక్రిని, కృతికర్తకుగల సహన బుద్ధిని వెల్లడిచేయుచున్నవి. ఆంతేకాదు - రసవంతమగు నీ వైష్టవగాథ నభిమాన ముతో (బదర్శించుటలో కవికింగల విచక్షణాదృషస్టీయు నిందుమూలమున వ్యక్త మగు చున్నది. సుతులు

ఈ _ప్రబంధమందలి స్తుతులన్నియుం (వాయికముగా నమూలకములే. ఆరంభమునను, గావ్యాంతమునను నారమఃడు గొవించిన స్తుతులు సుందరములు. చ్మితరచనాత్మకములు, అవ్లే ఆదితిగావించిన భ్రీకృష స్తుతియు భక్రిరసపూరితము. నారదు(డు గావించిన స్తుతిలో దశావతారము లభివరి తములై నవి. ఇందు కృష్ణావతా రము వజకేకాక తరువాతి యవతారములు కూడ వర్దింపంబడినవి.

1. పారిజాతాపహరణగాథ భాగవత విష్ణు పుూూణాదులందును గలదు. కాని మిక్కిలి సర్మగహముగ నున్నది. “గత్వా సురేర్యదభవనం దత్వాదిత్ర్యైచకుండలే పూజితన్త్రిద కేం దేణ మహేందాణ్యాచన్మపియః” ఇత్యాదిగా నాలుగుమక్కలలో నున్నది. (చూ.భాగ.దళమ స్కంధేషష్టితమోధ్యాయః ౩౮, ౩౯, ౪౦) పోతనయు దానినట్లే తలిగించెను. కాని విష్ణుపుశాణము నాంధధ్రీకరించిన వెన్నెలకంటి సూరన యీగాథకు( గొంత _ప్రాముఖృమిచ్చి నట్లు గోచరించును. సత్యాదేవితో శ్రీ కృష్ణు డింద లోకమునకేగి కుండలముల నవతికర్పించి సత్క్బృతుడ్తై తిరిగి వచ్చుచుండగా నందనవనమందలి పారిజాతముకావలెనని నర్మముగా వ్యక్త్రపజుపగా సత్యాదేవి కోర్కెదీర్చుటకై. కృష్ణుండావృక్షమును పెలయకుటయు, నంతట దనపాలకు లడ్డు పడుటయు, సత్య వారిని గర్వమున దిరస్కరించుటయు, రణమగుటయు, శచీచేవి పతిభికవేడుబయు నిత్యాదిగా న దలికథ యున్నది. సత్యాదేవి ప్యాత యిందు కొంతవఅకు తిమ్మన రచనకు సన్నిహితముగ నున్నది.

తృతీయ (ప్రకరణము

ల606 చేటూరి ఆనందమూలర్తి సీ. [ప్రామినుకులదొంగ6 బాతాళ కుహరంబు( జొర(దాటి చీటిన చోఆవీవ తరిగొండ వెన్ను పై/ దాల్చి వేల్పులళగూడి చవి( దేల్చినట్టి కచ్చపమ వీవ నీటిలో ముని-గిన నేలచేడియ/ గొమ్ము కొన నుబ్బనెత్తిన మోణి వీవ మునిమాపు బలుగంబమున 6 బుట్టిబంటు నె య్యమునంగాచిన నృసింహంణ వీవ దితిజు మెట్టిన యా పొట్టిట్ట వీవ పుడమిళేండుల నడచిన వడుగవీవ కడలి. గోలకు. దెచ్చిన గబ్బీ వీవ యిపుడు ద్వారక వసియించు నీవు. నీవ రక్కసి మగువల లూ”లువు మొక్కపజిచెదీవ పాపములగమి కాలం 1దొక్కెదవు నీవ యింకిట నిక్కముగా నిన్ను బొగడ నేర్తునె కృష్ణా (౧-౯౪, ౫౦) ఇట్లే (ప్రాతసృమయమున వైతాళికులు పాడెడి మేలుకొలుపులలోను కృష్ణ స్తుతి యున్నది. ఇయ గోవింద ముకుంద చ్యకధర కంసద్వేషి స్మాతాజిలీ (పీయనారాయణ కౌస్తుభా భరణ కుంభి తాణపారీణకా శియ దర్చఘ్న పతంగవాహ వనమాలి కృష్ణ వైకుంఠ కొ రి యశోదాత్మజ భక్తవత్సల మురారీ గోపికావల్లభా 1 ఆంధ సాహిత్యముమై-..

చైష్టవార్యధ్‌ వాజ్మయము వై! శరధికోడనివెళ శార్టధర శిష్టధ్యేయ శీతాంకులా వీ 'స్కర న్యేతద్వ్యయ వ్యభపంకరువ భాస్వన్నాభ కూరాన్వయా భరణా శ్రేషళయాన శై లధర శోభారమ్యసర్వాంగ కౌ ర్య రపోదంచిత కంఖ చ్వకధర శర్వాజణీ సహాయ (కియా. (౨౫1౬, జంకే ఇందలి రచనారితి 1 ననోజ్ఞమై హృదయావళ్షకముగ నున్నది. ఇళ్లే అపితియ శ్రీకృష్ణుని స్తుతించుచు = సర్గ మొనర్తు (బహ్మయన సత్కృహ బెంతు జనార్దనుండు నో ఫర్గుండనంగ( (గమ్మజ ల వారణ సేయుడు విజ్ఞగయి న్హై సర్గికలీల నొక్కమణి సౌఖ్యమునొందుదు క్రేవలంబు డో రర్గళ భూషజీక్చుత రథాంగ నినుంగొనియాడ నేేర్తునే. [8 - ౨౭] అననది. అటుపై దళవతారములను భక్తితో! గీర్రించిన్‌ది. మచ్చున కిండతి వవాహావతార వర్ణనమును ఐరికింపవచ్చును. 'పెకలి యజాండకర్పర్‌ము బీటలువాజంగ మేనువెంచి యా మకరనికేతనోదర నిమగ్న మహీమహిళాలలామః గే తకముకుళ్యాగ సంగతమద్యభమరీ సమఠితిగాంగం గొ మ్ముకొనం దగిలి యెత్తంగిటివప్చార్తిని దాల్చితిగా జనార్దనా. తి-కిగి -భకననానననకను నను భకక లకకానాను ననా నొనాలనాన ననన నాననకమునినాలాన ననన నటనా నేననానా నాకా మాలసుకమా నముకము నననననాల మకా నలత టీనాలాతననాయాతునునేటట ...=వడుతకనాలా- నాను.

1. ఈ పద్యమందలి సమాసాది వర్ణములు గుణిత్మకమమునునన్నవి. పాల్టుర్కి సోమనాథకవి (ప్రభృతులు వీరశై నమతవ్యాపి క్రై యానాండుదొక్కిన సాహిత్యరచనారీతుల నధిగమించిపోయినా రీ నా టి_పబంధకవులు,. వారు ఆతరాంకగద్యలలో ననుసరించిన రచనారీతియే ఇందును మంగళకరమగు “శ'వర్గమున బాటింప(బడినది తృతీయ [పకరణము

కళళ వేటూర్‌ ఆనందమూ_ర్రి ఇందల్‌ భావము వరాహపురాణమునందల్‌. వరాహావతారవర్ణనమునేకు.! సమాన: ముగమన్నదిః

తదుపర యీమె స్తుతపూర్వకముగ గాపంచిన కృష్ణావతార వర్ణనము గణసమక దండకము. ముక్తపద్యగస్తాలంకార - శోళితమై భక్త్యావేశపూరితముగ నున్నది-

“'యదుతీలక, జగ త్తృయినిర్మిత్‌ _ప్యకియా కర్మ కేందిందిరోద్భాసినా భ్‌సరః పద్మ, పద్మొసతీపాదపీళాకృతి (వస్ఫురత్కొస్తుభాంకూరితాళిక బాలాత పద్యోత, పద్ద్యోతరంగిణ్యుదక్షాళితై ణాంక భృత్పాంసులక్టి ప్ట వేల్లజ్జటాజాల, జాలింధ రోడ్యాణ మూలాఖ్యబంధ్యతంవాబంధసంధుక్షిత _స్పర్శనస్పర్శ నిర్గుంధిత (గంధిషట్కాంతరోన్ని దకదూసుత ఠీ ముఖజ్వాలవళ్లీ పర్మిసంసమాణేందూ నిష్యంద సర్వాంగ నివృంద యోగిం దహృద్వేదికొవాస - యీవాసవాదుల్‌.... ఘోరభోమాసుర [గామణీ శికకో, కౌరవాకర్షి తదొొపదీరక్షకా, భఖేదసంగ్ధ్గ సాందీపసూన్ను ప్రదా, వేదశాఖాశిభొంచ త్పవాళత్పదా, మాధవా. సత్యభామాధవా.

(౧౯-౭౯)

ఈ దండకమునందు శ్రీకృష్ణుని చర్మతమంతయు. సం్యగహముగ వర్జిత మైనది. ఇస్తే (గంథాంతముస

నిగమాంత్యపతిపొద్యు నోడు నభవు న్నీత్యు న్గుణాతీతు వ్‌

శర్షగురున్‌ జిన్య్మయు నవ్యయుం ఐరము నిశ్శంకం ఐనుళ్లొంచు వౌ

నీ గరిష్టండు కృతాళ్టుండయ్యెనన సందచేహింపగానేల భ్‌

_కీగణాధీను(డనంగ నవ్విభుండు లోకఖ్యాతి. బెంపోందండే. (౫-౮౩)

కే వలలో అ66టో తళ6ళ శన్నెగే

దంగీతుదన్వసించిన మద్మపద లీరభనిశ్చులేభవ

ద్నృంగము(జోల! గొమ్ముకోన న్నెత్తె మరార వరాహారూపమై

(రా = ౧౬ వరాహపురాణం.) ఆంధ సేహీత ముపే..*

వైస్టవార్యర్‌ వాబ్బయము లి అని కవి భక్రనారదుని (బళంసించి యాతని వాక్కుననే కృష్టస్తుతిని ఇవ్మితరచనామూలమున స్వతర్మతముగా విరచించెను. అవి రచనాశిల్ప (_పధాన ముటు 1. చూడుడు. పాద్యళభమకము ధీర శయనీయళరథి .మార విభానుమతమమత మనుభావిరిమా .సారసవన్‌ నవనరసా చారద సమ తారతార కామస దరదా (2-౯౨) చ్వ్యషరి మనమున ననుమానము నూ నను నీ నామమనుమను మనమమున నేన్‌ మున మాన నన్ను మన్నన మను మను నానామునీన మానానూనా. న. ఇస్తే యిందుగల భుజంగ్యపయాత గర్భ (సగ్విణివృ త్తరచనకూడ మనోజ్ఞముగ నున్నది. వాసుదేవా ఘనస్వచ్చీకాంతీత మా వాస వణశస్వర వ్య క్రవేద్యకమా రాసలాస్య పకార (పవీణోద్యమా వాసవాదిస్తుత వ్యశ్తనామా నమః. (జాలక)

1. ఇట్టి చ్యతగర్భరచనలలో వరాహపురాణకర్త లనల్బశిల్పమును [బదర్శిత చినారు వారినే తిమ్మన యనుసరించినొ.డు. ఈతని రచనాధోరణి వారి నుండి పట్టుబడినదే = నిరోష్ట్య పతిలోమానులోమకందమునకును, ఏకాడ్ష రి ద్య్యక్షరి కందములకును, కందద్వయగర్భభాస్క విలసితవృ త్రమున కును వరాహ=౯ాః ౧౦ ౧౧ ఆశ్వాసములు చూడ(దగును. తృతీయ (ప్రకరణము

ర6ీ4 వేటూరి ఆనందమూ ర్హొ

ఈ (సగ్విణ్‌ని “నమో” యనిమొదలిడి పఠించినచో భుజంగ్యపయాత'

మగుచున్నది*

ఇ ట్లా యవతారమూ ర్తికి తిమ్మన తన కవితాశిల్పమున రూపావిష్క్బృతి గావించినో(డు. రచన:

ఈ (పణంధమే. రచనో (పరానమైనదే. ఇందల్‌ ... స్తుతులేకాక వర్ణనలును జోలవణకు వైన్లవ (ప్రభావమునకు లోన్తైనవే. గరుత్మంతుని వర్ణనము ౨-౭౨; నోరదునివర్ధ్సనము ౧-౪౪, ౫౯౦ ౬౦ ౬౧ మఠియు, పారిజాత తరుపుష్పముల వర్ణనములు ౪-క,౪1౬ఒ౧ ఇందుల కుదాహరణములు. ముద్దుల మూటగట్టు రచనోశిల్పముతో ! ఏీకవిగాంచిన యష్టాదశవర్ష్దనము లందును లాలా

1” మక్కుతిమ్మనార్యుని ముద్దుపలుకు"లని లోకమున వ్యవహారమున్నది- శిల్పసౌకుమార్యమే ఆముమ్రుపల్కులకు లవణము. ఒండు రెండుదాహర ణఇములిత్తును*

ఆ(. పూనుకొని మేలుగీళ్లకు లోసయి విహిరించువారి లోక మెటుంగదో యా నరకాసుకదమనుఃడు దా నెజు(గగొ భోజకన్య తా నెలుగ దొకో. (౧-౯౧)

ఆం మరు దథిప మలిన పథ మహిషరధ మాంసాళన మకర౮ాకరేళ మాతరిశ్వ మనుష ధర్మ మ హేశ్వరధులకు మానవుండిడగునే (౪-౬౬వ) మాది పదవాచ్యులగు. దిక్పాలురతో-మాది పదవాచ్చుని మానవుని జెప్పి యీడుకా[. డనుట చమత్కోరము. ఇం డాయ న్యతకోటిల గేలి శతప త్త్రక్రీడంబ దన్‌. (౫-9) శతకోరని శతవ్యతమువోలి. బర్లు ననుటలో కత శబ్మపయోగమున జమ త్కారము

ఉ.. ఉన్నతసోధమెక్కి. యనృ్ఫతోదరి యొక్కలె....

కన్నియలార మేనృడలి కంటిరె నాకని బొంకే శేర్చునన్‌. (3-౧౫)

ఊ. గ్కోఠారీరమ్ము గజమ్మునెక్కుమని నొగారాతిపై నెక్కె.- (3-౮)

ఆఆ ధ స్తాపోత్యముపై...

వై వ్టవాంధ్ర వాబ్బయము లికిర్‌ (పకృతికి మానుషత్వకల్పన గావింపబడినది.!= ఇందలి సాయం[ప్రాతస్స మయ చం[ద్రసూర్యోదయాస్త మయాది వర్షనములం దాయంశము చక్కగా దర్శింపనగును. అంతేకాక సందర్భమును బురస్కటరించుకొని కవి యీ వర్ణనలలో నచ్చటచట నశేక నాయికొవస్థలను బదర్శించినాండు స్వభావచి తణమం దీకవికి/గల క్రౌాశల్యమునుజూపుట కవి చక్కనియుదాహరణములు. అఆసలగాథలో భామ స్వాధీక పతిక. కాని కోపగృహమున నామె ఖండితగా చితింంస(బడినది. భర్తశిరమును వామపాదమున డొలగండో9యు ఘట్టమున స్వకీయాధీర గాను: ఆధీరాాపగలృ్భగాను చ్మితింపబడినది. ఇట్టామె శీలమును చద్దుటలోనేకాక, (పబంధమునందలి శృంగార రసపోషణమున గూడ తిమ్మన మిక్కిలి (శద్ధను పతిభను పదర్శించినాండు. దృళ్య _పబంధము లోవలె పాతల మానసికభావాదులను _ప్రస్ఫుటముగా నీరూ పించుచు, రచనలో నాటకీయతను (ఐదర్శించినాండు. ఆళ్వాస విభాగము? సన్ని వేళ కల్చనము, సంభాషణా [కమము, రస%రూపణము, నాయికా నాయక (పవర్త నము మున్నగు నంళములన్నియు నాఓకమ.నందు వలెనే యిందును స్మక మముగ నిర్వపింపబడినవి. సంధినియమములను గూడ కవి యిందు పొటించి దృశ్య[శవ్యకావ్యలక్షణముల'నేక్యత ఐంధించి నాడు. ఇది యానాటి _పఐంధ

సౌమాన్మ లష్షణముగ నూహింపనగుచున్నది. పాండురంగ మాహాత్మ్యము అను పరమభొగవత చరితను

అచ ఆనాలిరామకృష్ణకవి రాయల కాలమున వెలసిన వైష్ణవ (పబంధములలో నొముక్రమాల్యడ తరువాత _(ప్రముఖముగా బేర్కొనడగిన దీపొండురంగ మాహాత్మ్యమే- (గంథ విషయము వైష్టవమగుటయేకాక-తత్క_ర్రయు, భర్తయు పరమవై ప్టవులగుటయే చాని (పాముఖ్యమునకు గారణము. తతననతతననాలడాడాననులుానునుననముతుంతకుతమయలనతూతపలతనును. యలినిలనకుమాలననానమలల నాను. శీ. చూ. వా౪ళయవి ౯3 ఆళి

చృదియ (పకరణము

ల66 వేటూరి ఆనందమూర్తి “'స్కందపురాణవిరనిధి కౌస్తుభమై (వభవించు దేవకీ నందను సత్కథోద్యమము నవ్యకనిత్వక ళాకలాపమన్‌ కుందనమున్‌ ఘటించి కడుగ్యగొ త్తగు సొమ్మెనరించి విష్ణు స్తే వందలకించు...." (౧-౨౬) నప్పరమ వైష్ణవకోటి నలంకరించినా! డీతండు. “మహాంగధకవితా విద్యా ఐల పొఢి నీ శెదురేరి సరసార్థ బోధఘటనా హేలాపరిష్కార శారద నీ రూపము రామకృష్ణ కవిచం[దా” యని పరమ వైష్టవు/డును, గృతిభర్తయ నగు విరూరి వేద్యాదీ మం్యత్రిచే గీర్రింపంబడిన రామకృష్ణుండు'- “శైవ వైష్ణవ పురాణావ? నానార్థ రచనా పటిషైకరమ్యుమతి” యగుటచేత “నలుదెరంగుల నెన్నదగు కావ్యరీతితో నా (ప్రబంధమును రచించెను. వీరిలో విరూరి వేద్మాది (పసిద్దుండు. “తన రులాదార వర్తన వైష్టవాచార పర్యాయముల కొజ్జబంతిగాంగ వెలయు మంగయ గురువభూవిభుని సపెద్దసంగభూపాబమణి _వాయస (పవృత్తి జయయుతుందై న రామానుజయ్య సుతుడు భ్యదగుణసీరి విరురి వేదా దిశారి” వాధూలమునిచం్యదవంళవర్ధనమూర్తి యు, యతిరాజరచిత ఇభావ్యగంంథ నిర్దేతయు నగు కందాళస్పయ్యగారి శిష్యతాన్ముగహమునకు( బ్యాతుండ్లైన వాండు. ఈత(డు “రామచం్యదపాదసరోరుహబంభరము ” వీరిపూర్వులందరును బరమభక్తులు. రామానుజయ్యగారి సోదరులు నల్వురును భజంగశాయికి నాలుగు ముజములు. ఇక వేద్యాని, వారి సోదరులు చతుర్వ్యూహములట్లు. వీరంద్రరును వై వ్లవులే. “విరూరి" యింటి పేరువారు నందవరీకులు నేడున్నారట. ఈ విరూరి వేద్యాది మం్యతియ

1. తెనాలి రామలింగకవి తొలుత శై వు€డై ఉదృటారాధ్యచరి[ కాదులను తచిం చెను. తదుపరి భట్టరు చిక్కాచార్కులవారి శష్యుడై వైన్టవము పుచ్చు కొని రామకృష్ణు/డైనాండు. ఈతని జీవితమున మతవిషయమున గల్గిన పకిణామమే పాండురంగ మావోత్య్యమున చమత్కాఠరముగ దర్శనీయ మగుచున్నది.

వై న్సవార్యధ వాజ్యయము ల6? నందవర [బాహ్మఖుండేమో అని శ్రీ [ప్రభాకరశాస్త్రిగారు భావించినాను. విజయ నగరమున తాళ్లపాఠవారితో నారభించి నందవరీకులు పలువురు వైష్టవమును స్వీకరించినవారున్నారు. వారిలో వీరు నొకరు కావచ్చును ఇక కృతికర్త తెనాలి రామకృష్ణుండు వ్యాకాంత్మాశయ భట్టరు చిక్కాచార్యుల శిష్యుడు. కావున నభిమానముతో పరమ వైష్ణవరర్నంబులపు. (బయత్నపూర్వకంబుగ నఖివంద నంబాచరించి, గురుమూర్తిన్‌ నిక్కపు భక్తి భజించి కావ్యమారంభించినాండు ఆదియందే శీకృష్ణ ప్రార్థనము గావించి తదుపరి లక్ష్మిని, (బహ్మను, సరస్వతిని, శివుని, పార్వతిని వివ్వక్సేనుని, గరుడని అనంతు? (_పత్యేకముగా స్తుతించి “యక్కావ్య్మకళాకలాపమీడేర్చుట' కుద్యమించినా(డు

ఇచి యొక వైష్ణవ క్షేతమాహత్మ్య్యము నుగ్గడించు - దివ్య పబంధము. స్కాందమే దీ౨కి మూలమైనప్పటికి? కథా కల్పనలోనూ, రచనా ని్మాణము నందును పద్మభవిష్యపువాణములను కూడ నీ కవి యనుశరించినట్టు తెలియనగు చున్నది 1 సామాన్యముగ నన్ని కేతములవలె గాక యూ పుండరీక క్మేతము “సమస్తము (కిందుచేసి మించిన(బలువేల్చు/ దీర్థమును క్షేతము నొక్కెడ( గూడి' మహామహిమో పేఠముగనున్న దివృస్థలము. వాసువేపుండుండుట “కన్నే అయే తెల్లదీవి” ! భ్లైమి దషిణశీరమున లక్ష్మీవరు డగు పాండురలగండు పుండ రీకుండను (బాహ్మణునకు దర్శనమిచ్చి యాకఎ నశ్తుగహింప నచ్చటనే సాకృతి (బహ్మలీఐనలకొనినాండు. ఆ విళలయ్య నెంకొనిన పుండరీక క్యేతమం. “వసుఃంధథ రొనాకము నామపాకశుకనాస శకాదెక సన్ముని స్తుక శ్లోకము శోకకర్టమ విశోషణ శోకహిత (పభాసముత్సేకము దాపవహ్ని జలశీకర సేకము' అఎ కవి యెక్నో

1. ఈ పబంధమందలి నిగమళర్మోపాఖ్యానమును గవి పద్మపురాణము నుండి (గహించెను. అశ్లే పుండరీకు/డు తలిదం్యడులకు సేవచేసి స్వామిని మెప్పించి (పత్యతము గావించుకొని యా పుణ్యక్షేత్రమున సెంకొనచేసిక గాథ భవిష్య పుాంణమునందును గలదు. అంతమా్యతమే దానినుండి యీతండు (గ్రహించి నాడు. ఇక గౌరీశంకరుల సంవాదరూపమున పద్మపువాణ గాథను జెప్పించిన

సింగన రచన నీకవి యనుకరించెననడగిన టి (పబంధరచనయు నున్నది. తృతీయ _పకరణగు

268 వేటూరి ఆనందమూరి విధముల (బశంసించినా(డు. ఆ క్షే తావిర్భావమునకు( (బధానకారకుడు ప్పండరీ కు(డను మహాభ క్తు;డు. ఆతడు విష్ణుళ క్తుండై గాఢమగు సాధన యొనర్చగా నాతని భక్తికి మెచ్చి దేవకీతనయు(డు (ప్రత్యక్షమై “నీ పితృభక్తి నీతపము సీవనిశంబు నొనర్చు నర్చ యద్దీపితహర్హుజేసె జగతీసురనందన నన్ను నీకు నారూపము భ క్రిమత్సదనరోహణ శ్రైలము చాల దక్క గాంక్షాపరిపూర్తిగా వర మొసంగెద వేడు యథారువ్మిపభన్‌ '-(౪-౧౦౭) అనంగా పుండరీకు(డు-- “అద్భుతార్జిమర్ధంతు నిపుడున్నయట్ల యస్మన్నామ చిహ్నిత్రై తన్మహా క్షత తీర్ధ మధ్యతలమున నిలువు నామనవి(జేసి” యని ,పార్టించినాండు. అపుడు స్వామి “త్వన్నామ చిహ్నితంబగు నిన్నేలయె తెల్లదీవి యే నుండుటకున్‌” అని మన్నించి భర్త వాంఛాభ్యున్నతు లొసంగుటక్రై “పకట సుపాకారంబునం ఐశ్చిమాభిముఖుం డ్రె సర్వో _త్తమత్వంబు నిర్వహింప”” నచ్చటముచ్చటందవిలి వర్తించెను. క్షేతపాలు రతోగూడ నచ్చటవెలసిన యా స్వామిని పరమేశ్వరుథిట్లు వర్జించినాండు. సీ. శిలిపింఛధారియై చేదోయి కటి నిల్చి హరితీర్థమ.న( బశ్చిమాభీముఖు/డు క్ష్మేతంబునందు( (బాగ్దిగభిముఖుండునై శెండుమూ ర్తులు దాల్బుచుండునతని పదపీఠమై యొప్పు ఫణిభర్త రమ గొల్బు (హీయన (శ్రీయన రెండుగడల' జామరహ_స్రయై ఛందోమయా కృతి ఖగలోకనాథు( డ్యగమున వెలయు దక్షిణంబున సనక (పధానమునులు దాను బొగడుచు సేవించు. దమ్మిచూలి యేను ర్యుదులు సేవింతు మెడమ వలన వెనుక నుండుడు రిం దాది విబధవరులు (౪-౧౧8౭)

వెష్టవాంధ వాబ్మయము ౨69 ఆ విఠలయ్య-- సీ. మువ్వంక మురువుతో మురళి యొక్క-కవేశ (మోయించు భువనైక మోహనముగ౪ (గీడించు నొకవేళం దోడిబాలురంగూడి యశ్షీణగతి. గుబేరావకేశి సవరించు నొకొవేళ జలవివారము చాల+ (బేమ ఖీమరధీ గభీరవారి కొలువుండు నొకవేళ నలినసంభవవుండ రీకాస్మదాదులు (పీతి/గొలువ నురగరిపు వావానమున నొక్కొక్కవేళ వేడ్క-వేంచేసి మోయు! ఏిర్వీథఘులందు నెన్నెకల్పంబు లరిగిన యేన యేండ్డ వెలయు _పాయంబుగల కొయ్యవిఠలయ్య. (౪-౧౪) అట్టి యాపాండురంగడు వెలసిన పుణ్య క్షేతము దివ్యమైనది. దానికి సమం బౌంి డెద్దియు లేదని పలుతావుల కవి విశదీకరించినా(డు!. ఆ క్షేతవర్జనముననే సమీ పమందలి ళక్తిపంచకనామ తీర్థాదులనుగూడ (పశంసించెను. ఆ పౌండరీకతీర్థహరి మూత్తియుగము పొపకారులకేనియు దివ్యపద మిచ్చునని గీర్హించుచు కవి యఖిని వేశముతో ర్మైగంథమునం దచ్చటచ్చట నాస్వామివైభవాదికముల నిల్లే వేనోళ్ల

1. ఇతర కేతస్థితదై; వతపూజల(గలుగువల మవశ్యము గలుగున్‌ శతదళకగుజితమైయూ! ర్జితమతి( దళ్లే తపూజనేయనరునకున్‌. నరు(డరు వదివేలేడులి! తరదై వతదర్శనమున(దాగనుఫలమున్‌ టొరయునలవోకవలెకాం। కరి యాశ్షేతో9త్తమంబు గనుగొన్నంతన్‌. సకలక్షేత్రవాసము। నకంటె నం దునికి యొప్పనరునకు మృగడిం భకనయన యేకదినవా। సక్సతికి వేదొరకు(గానసాయుజ్యంబున్‌. (2-82-84) తృతీయ (ప్రకరణము

లర వేటూరి ఆనందవవా & బొగడ్‌నాడు.. ఆ స్వామీ యాక్షేత్రమున క్షేతూత్మయనః డిర్థాత్మయనంగ మూర్యాత్మ యనంగా( (దివిధమూర్తులు దాల్చిదీపించును. దోనధర్మాదులచేత నామష్మేఠొత్మ కతి ప్రమద మగును. అట్లే 'పరమాన్నళర్కరాషాడబగోష్కు తేషు ఛసళొక 'ములతో నర్హవిధిని ద శ్రీర్జమూర్తిని భజించిన నాతః డహపరముల నోసగును, అట్టే మూర్యాత్మను మర్యతపూతముగ మజ్జనం బొనరించి బుతుకం మముగ నర్హవిధులతో ననుచినము పూజించిన నాతఈ డభిమతశతముల నొసగును. అట్టి రమణీయమగు పుణ్యన్థలమగుటచేతనే “చతుర్ముఖులకు4 దెలియగరాదీ దై వత న. త మహావి్య్భావములు చింతతార్థ (పదముల్‌ * అన వాపోయినాండు పరమేశ్వళు(డు. కవి యీ తీర్థ క్ష్మేతద్రై వతముల మావోత్మ్యము నుగ్గడించుటకే నిగమళర్మోపాఖ్యానము!. సుశీలాచర్మితము, మున్నగువానిని చక్కగా ఏరచించినా/(డు. పరమనికృస్ణులడ్రైనను ఈమే_తావాసమున ఐ" మపద మందునని పై గాథలలో నిరూపింపంబడినది సోర్మోపాఖ్యానమున శ్రీవారియే చ్మితగుప్తుని హైపపు రెక్కలను తుడిచి వైచి తక్ఞ్యానమున “ర్రళతండు పద్మతీర్థమున శ్రీగి యొకొనొకనా(డు తత్పయో పోత నిజోంగుండై చనుకతంబున మ్మాపవధాది పాఠక 1వాతమూు( దొంటిపుట్టువుల (బొప్తముల్తేన యఘంబులున్‌ మరు ద్ధూతమనాఘనోవలుల తో సరిమై సరిపోయె నన్నాియున్‌” (౫-౮౯) ఆని రచించి వాఏని నమర్థించి సముద్రంంచినాడట! యథార్ధమే. అ పౌండరీకతీర్థ హరిమూర్తి యుగము పొపకొరులకేనియు ఐరమపద మొసగును. ఈ విషయము పరమేశ్వరు? కృపా స్వభావ మపారమనియు, నవ్యాజమంయు నిరూపించుచున్నది. స్వామికృప మానవమా(తులకే కాక సర్వజీవకోటికి ననుభూయమానముగనుండు నని యిందలి సుశీలాతనయుల వూర్వానుభవములగాథ్‌ వ్యక్త్రముచేయుచున్నది.

1. ఇటీ యపొఖ్యానములు మత సాహిత్య సంపదాయమున గొంత్తలుకొవు- కొశీఖండమున (శ్రీనాథుడు గుణనిధిగాథను, కందుకూరి ధ్యుదకవి (పర్యేక్కపబంధము గోచే నిరంకుళోపాఖ్యానమును విరచించిరి. రానముకృష్ణునియారచన వానిని పోలినదే. ఆంధ సాహాత్యముపై ...

వైస్తవాంధ్ర వాబ్మా థుము ల్దా ఇస్తే క్రై తమాహాత్మ్యము నీక్షవి యెంతగా సమర్థించి ర చించినా/డో పేర్కొ నుట కిం దవకాశముచాలదు. అడుగడుగున వైష్టవ ముట్టిపడునట్టు భక్తి రసావేళా త్మకము లగు వర్ణనలతోడకు, స్తుతులతోడను ఈ (స్రబంధము వాత డావిష్క శించెను. వర్ణ నభ స్వామి న ందర్శవసౌొభాగ్యమును. పర్టించు. పందర్భమున గవి రచనలో మబ్చితబ్బిబ్బయిపోవును, “వచ్చి వచ్చి కల్పశంబునేంటి యొరిటివాన్‌( గ్‌ న్నిచ్చవచ్చు చంచ్చకాయ లెంచి యాడువాని మో విచ్చు నచ్చగంబివానివింట వెన్న ముచ్చున ప్పృచ్చవిల్లుగన్నతండి) బాండురంగ విఠలున్‌” (౫-౧౯) అని యక్సాహమున పొంగిపోవును. ఇక "పడదకన్నులవావి వెయినామనుల వాని (వేతల వలపించు వెరపువాని! జీస్పకూకటి వాని జిన్ని నవ్వులవాని జెరివిన మంచిసించియీమువాని” (౧౧-౨౧౩) వరి ంచుటలో శవి కేంతకును దృషప్తిలేదు+ “దిగ్యాసుం డురుపింఛలాంధితశిథోదీర్ణుండు పర్షాపయో మ.గ్యర్జుండు నవాంబువాపాత అతాముక్తాంగదుండున్‌ సుదొ రుగ్వి స్మేరముఖుం డనంగళతజిదూ) పాదికుం డగ౦భూ వాగ్గర్వోదృవభూమి (శీవిభు'డు శీవళ్చాంక వమండునైై (ఎం౪28) ఇత్ర వర్ణించి వర్షించి తుదకు 'జడనిధిశయేనుండు. కొంగునమడీచినే మజణీిగాదె భ _క్రమఖ్యులకిల్లన్‌ అన్ని దాటి చెప్పును. అఆస్లే “జఅధసంకాకు న్మిర్వీడ జఘనదేశు( గోస కందర్పలావణ్యుగుణ శరణ్య విన్లు నిజభక్రి వర్ధిస్టు గృృమ్షు గాంచి” = కవి మోహితుండ్లై పోయి. తుదకు స్వామి(ప్రత్యంగ వర్ణసమునకుం గడగును. (౨-౩౨ నుండి ౨౨ ఇం వణకు) తృతీయ (పకరణము

272 వేటూరీ ఆనందమూ శ్ర *'కలుష ఖగవధవిధోనా కలితఘటికలనత (గచ్చకాయలు వలచే నెలకొను నల జిలిబిలి వ! న్నెల వన్నెలసంచి నిండ్‌ యింపలూరన్‌” (౨-38) ఈ విధమున మూర్త్యాత్మను తనివిదీర వర్జించి వరించి తుదకు భక్తితో స్తుతీంచుటకారంఖించును. స్టుతులు +, దండకములు ఈ |పఐంధమందలీ స్తుతులు భకక్షిర సావేశాత్మకములు. ఆవేశముతో స్వామిని దలచి కవి "కోమల తులసీ పల్లవ దొమాంచిత వత్స లక్ష్మధోము(ఐ మయోడ్‌ శ్యాము( ఐదద్వయనతసు (శోమున్‌ మన పొండరీకథాము గోలువుండీ' (౪౨౮౩) ఆని భక్తులను హేచ్చరీంచును. ఇళ్లే “ఇగదుదృవస్థీతికీయ హేతువెవ్వ (డో దేవాదిదేవురడు దిక్కు. నోకు (గోహానిగగవోమీ!గి కరింగాతెనెవు (డో (శీభవనాధీపండు దిక్కు. నోకు

1. ఈ పొండురంగ విఠలునీ యాోకృతినిట్లే తాశ్రపాక్‌ కవులును వర్జించిరి.

వై స్టవాయ్యధ వాజ్యయము టే! చుదిపడంబు నొనంగి (ధువు. గాంచె నెవ్వ( డొ దృఢ దయామయమూర్తి దిక్కునాకు ।దౌపది బన్నంబు దఠలగించె నెవ్వ( డా డీనమందారుండు దిక్కు. నాపి నెవ్వని పదాబ్దమున జనీియించు జలము మజ్జనకుండై న శివు డాత్మమౌళి నిలిపె వన్మువావిష్ణు, డాకృష్ణుండా గుణాబ్టీ దేవకీనందను(డె యెందు దిక్కు నాకు (౫౧౩౯) అని వాపోవును. ఆ 'దేవకీ సుతుండు (పత్యక్షము కాగా భ క్రిళరాకులత్వ మేర్చరచుచుం గేలుమోడ్చి పుండరీకునిచేత కవి బహుధా స్తుతింపించినాండు. అ పట్టున “లోక్యతయమోహనుని” గూర్చిన స్తుతి యిండు చ్యితవృత్తాత్మకమై దాదాపు ౧౭ పద్యములవజ కున్నది- “క్రవడం[ఘదూరునకుం బు ణ్యవసతి సులభీంబి వెఅతునయ్యి ఖ్రవంబులట్‌ సవరింప యుష్మదర్చా (పవణమతించేయు నన్ను( బరధామపతీ' (1౬0) అని వేడి సి నగతునీ మే తంబునకుః జియిచాంచి యే ర్చింతు నీ నమ్మిన సేవకులను [మొక్కుదు నీ పాదములకు జిహ్వావీథి నీ నోమములు వకాణింతు నెపుడు తృతీయ (వకరణము

క్‌4 వేటూరి ఆనందమూార్తి నర్పింతు నీ సేవక్షే నసర్వదేహంబు టింతింతు నిలీల( జిత్తసరణీ దనివోక నీచక్క(దనము సంవీషింతు నీ యవధానంబు నెమ్మి విందు (బహ్మర్న్ముదాదులకుః గానబడని నీవ నేడు వామోల నిలచితి నీలవర్డ వర్ణనాతీత మత్సాాగ్భృవప్రవృ త్త పుణ్యపరిపాక మేంకి బొగడ( దరమె (౪౯-౨౨) అన గిర్హించి ధన్యు॥డగును. ఇట్టి దే కథావిషయమును గవి పలుమారులు 'వసంగించి తనభకక్తి (పపత్తులను వేల్పడించుకొన్నా (డు. ““ఇం్యదనీల నిభ దేహు గనుంగొని హర్షవర్షధారావిలమానసుండగుచు నమ్మునీ - విలిఖితమో శేలాకృతియొ విన్ఫృతిరూపువహించెనో యనన్‌ జలనవిదూరుంై ” యండంా స్వామి పుండరీకునన్ముగహించి వరము వేడుకొమ్మనును. ఆపుడు - “భస్మోర్ధూళన పొండురాంగము రమ్మాప్రాణేశు పాదద్వయిన్‌ విస్మేరాంబు నుగామి హంసజమిది నా వ్యేవాల్పుచున్‌ లేచి దే వాస్మాకం శరణం త్వమేవగతి రన్యోనా స్తి దుర్వాసనా పస్మారం వహరచుయం6 బల్కిమటియున్‌ భక్తుండు భక్తిస్పృహన్‌ (౨-౫౪) సీ. పొదలునీ పొక్కిట పువ్వుకొన్పునఃగదొ 'ెనుమాయ పిల్పలః బెట్టు బెల్ల బొడము నీ మొదలి యూర్చుల నేర్పులన్‌ కదూ చడువుసంధ్యలు గల్లి జగము మనుట ఆర్గథ సాహితృముపై....

వైష్టవారయధ వాజ్యయేము వి?ఫ్‌ శెరలునీ యతుగుదామరణ తేనియం గదా పొప్రంపు(చెనుకొంపి పలుచ నగుట పొసఃగు నీతెలిచూపు పసగదా యిది ర్యాతి యిది షపగలను మేర లెజుంగఐబడుట

భవన ఘటనకు మొదలికంబమునుబోలె

భువనములకెల్ల నీ వాదిభూతు€ డగుట

నిట్ట నిలుచున్కిచే/గావె నెట్టుకొనియె

గెంటు6 గుంటును లేక లమ్మీకళత!' (౨-2౫)

అంఢజా'ధీళవావి! జగడ్గేహ! డో

ర్హండ చండారి నిర్దారితారీ ! నతా

ఖండలా! గండరింఖన్మణీకుండలా!

పుండరీకేషణా! (పోవునన్‌ సుషణా!” (౨౫౫)

ఇత్మాదిగొ పుండరీకు; డనన్యీ చింతతో 'స్తుతించి పరమేశ్యురానుగహము కుం బ్యాతు(డ్రైనాండు. ఈ స్తుకిపూర్వక రచన కొంత డండక రూపమునగూడ నిండున్నడి. దండకము (౪౨8౭).

అవతారములు -. స్తుతి సందర్భ్శమునశే కవి దశావతారములను గూడే

శీ రంచెను-

“రవిధామంబులు సిద్ధమం్యతములు చంయ్యదజ్యోలత్సికల్‌ సన్మజీ

(వనర కేణులు భన్యభేషణ తతుల్‌ పాధోడరంబుల్‌ సుఢీ

భవనిస్తారక! నేను మిచ్చి జగముల్‌ బాలించు మర్యాద నీ

యవతారంబు లశేషలోకహిశచర్యాఢుర్య సంచారముల్‌ శ(౪ఎరోళా)

చృతీయ (సకరణము

276 వేటూరి ఆనందమూరర్తి అని “రామో రామళ్చ రామళ్చ" అను సం్యపదాయము చొప్పున దళావ తారముల నతిశయించి స్తుతించినాండు. ఈతని యవతారస్తుతి రాయల రచన వలెనే రసగంభీరమై భావనామ్యాతమున భక్తి నుద్చోధించునదిగా నుండును. ఉదాహరణ కిందలి నృసింహ వామనావకారములను గీ ర్తించిన విధము నెజుళ వచ్చును. నృసింహం “అలఘు జగద్ద్విషద్ద్వి పఘటాంకుళశ శాత నఖాంకురా[గలాం గలముల మున్ను నీవసురఘస్మర! వైరి భుజాంతరాళ జాం గలమహి( జాలు వట్టి పయి( (గమ్మెడు నెత్తురు నీరు వెట్టీయం దలుకవె కీర్తిపూ ర్తి కలమాంకుర మిర్యదరమాలార్థివై (౨౫౯) ఇందు క్మేతసాయ ముదాత్తముగ వర్డి తమైనడి. వామన = “దండిత బలివై జగములు! నిండబెరుగుచున్న వేళ నీ యడుగున భూ మండలమతి సూ ఇ్యాక్కతి। గొండికమచ్చయునుబోలె గొమరందు హారీ! (౨-౬౦) పోతనాదులవలె నీకవియు (తివిికమావతారమును బరోక్షముగా వర్ణించి పఠితల భావనొచక్షువుల( జీకట్టు కమ్మించెను. ఇట్లే తదితరములును.

ఈ యవతారముల నెత్తుటలో స్వామి యుద్దేశము. జీవకోటిని సంసార మనెడి ఆపతృమ్ముదమునుండి దాటించి మోక్షమను దీవికి. జేర్చుటయే. ఆ యూహ నోధారముగ జేసికొని యాతని యవతారము లన్నియు గలసి యొక చక్కని నావగా రూపొందినట్లు కవి సంభావించినా/డు. అది యొక హృద్యమైన పద్యము, ఆంధ సాహిత్యమ్వుపై-....

వైష్టవాంధ వాజ్మయము ల్టి? సీ. నీటిలో శీవుకక నిలిచి (కమ్మలజుపూస్కి =. మళ్ళు గళఠిన కర్పరపు జుక్కొని బిగువు =. కూర్మ దంచ్ట్రనె త్తిన మహితలపు గాడుపుంజీర అ వరాహ యుర దాకుకలన యందుదయ్‌ మగుట వా నారసింహ నరులకు! దనకట్లబలిమి చూపు విధంబు ఆ. వామన పులిమిన న్నెతు గుగ్గిపు నూనె = పరశురామ ద్వీపాంతరమునకు( దెగువమై! జను పెంపు = రామ చేముట్టునాంగంటి బీనుతెగులు అ అంరాము సౌగతాగమమాలిమి కాస్త సరణి జా బుద్ధ వల్గువల్లన చితధావనముగల్లు అ కల్కి నిన్ను దరిచేసి థవవార్ధి నిస్తరించి దరి. దజియకున్న గలదె మోదము మురారి (౨-౬౬) భకీ న ఈ స్తుతి యెల్ల భక్తి పేరేపితమే. ఆందుకే కవి జ్ఞాన కర్మ యోగాదుల కన్న భక్తియోగమే గొప్పదని వక్కాణించినాండు. స్వామి యిట్లు చెప్పెను. ““ఆప్మత్ప్రళంసాభిముఖులుునైన!వారు నాభక్తులగువారు వారియందు( బ్రీతిగలవారి నేనుద్ధరింతు( గీడు! వలన వారలకంటె నవళ్యమగుట”" (౪౯౬) “సద్భ క్త సేవచేతన్‌ మద్భావము తున్షిగన్నమాడ్కి./ దరశలొ ద్యుద్భూత (ప్రతిమార్చల ముద్భరితముగాదు నిక్కముగ దలపోయన్‌.” (౪-౯౨) సర్వధర్మ విహీన ,_పదారు(డైనను భ క్తు(డై నతో నొత(డే తనకు బయ డనిాండు స్వామి వై కుంఠనగర ముకన్న భక్తుని హృదయమే తన తృతీయ పకరణము

ల్లై?గ్ర తేటూ6 అనంకతూ ధి కానందొవానమని చెప్పెను భక్తుని యందు స్వామియు మ్యోమియందు భక్తుండు నుండురట. వారిరువురకును "గాయ (పాణానుకూల్య కౌశల్యళంబుల్‌ "' గలుగునని కూడ చెప్పెను. “దేవాస్మోకం శరణం త్వమేవగతిర న్యోన్నాస్టి దుర్వాసనాపస్మారం హర”“యని వాపోవుచుండుటయే"్కకికి లవణము. దానిముం దికీ నే యోగమార్ల మును ఐనికీరాదు. “వలనో యేటికీ న్నోశయించి మనంగా వానీకమున్‌ సీరమున్‌ చలవెట్టే పచరింప నేటికీ సమిద్దానంబు దానంబు న చృలమా యేటీకి నెత్రీ గొట్టుకొన(గా సవ్యాసమున్నా్యాసమున్‌ గలి॥ దేశాలు మదీయ భక్తిరుచి భక్రశేణి క్మశాంతమున్‌” (౪-౯౯ ఈ భక్తి యొక్‌ యోగముగో ప్రొధించీ యనుభవింవ(దగనది. సాధకుడు తన్‌ యోగ్యత పరీపక్కమైనపుడు పుండలీకునివలె, మూలాధారము నుండి నహ [స్రోక పర్యంతముగల సప్తాధారములందును వ్యాపించిన విన్హుశ క్రియను జ్యోతి సర్పమును సందర్శించి తమస్సును బాన్ర్చకో;గలడు. ఈ యంశము లీ గంథ మున విపులముగ వర్ణింపబడీనవి. (౪-౬౭ నుండీ ౭౯), భక్రియోగ మట్టిదగుట జేతనే “నిస్తుల భక్తిగౌఠవమ నిచ్చెనయె చననిచ్చు మీవికిన్‌" అనినొడు కవి. రక్తి భగవంతునియందెట్లో భాగవతులందు నట్లే, భాగవతుల దిరస్కం రించునోతండు భగవద్భృక్తుండును గా(జాలండు. “మహితపుణ్యులే న మద్భ క్రవరులకు గొనివా/డు నోకు( గానివాండు , భాగవతుల వమ్న భావించి యొకటిగో గన్నవాఃడు నమ్మ గన్నచాంఢు (44120) ఆంర సాహిత్యనుపై....

వై ష్టవాంయ్యధ వాజ్యయము లి0 ఆఅనినాండు ఈ యర్థమును నిరూపించుటకే రామకృష్ణకవి నుశీలోపాఖ్యా వాదుల నిందు విపులముగా రచించెను.

ఈ భాగవత భగవద్భక్తి భేదములు రెండును క్లైంకర్యరూపమున దజచు వ్యక్తములగుచుండును క్షేత్యతయాత్మలనుగూర్చి చెప్పినపుడు వివరింపంబడివ యర్చావిధానమేగాక సుశీలోపాభ్యానమున సోదాహరణముగ వివరింపబడిన క్షా ంకర్యవిషయములుకూడ తన్నా వోత్మ్యమునే వెల్లడించునున్న వి. త యుపాభ్యా నమున శుక కాకహంస పన్నగ సరఖఘాది జీవకోటి యాదృచ్చికముగ. గావించిన కార్యములాను స్థలసౌభాగ్యమునుబట్టి క్రైంకర్యముగానే. భాసించి మోక పదము లై నవి. ఆలయ్యపాంగణము నూడ్చుటయు, జల సేచన మొనర్చి [ముగ్గులిడుటయ స్వామికీ బివేదింంబడిన తీర్‌ పసాదముల స్వీకరించటయు కూడ క్రై ంకర్య ములే!. (౪-౨౧౨ నుండి ౨౫౭) అట్లు కై ంఠర్యమొనర్చుటచేతనే వాని కుత్త మజన్మలుకన్లి తుదకు మోతమబ్బినది. ఈ గాథను రామకృష్ణకవి బాల వృద్యముగ రచించి వై వ్లవ ధర్మమును యౌగికముగ(్యబధర్శించెను.

తల్లి యంశములేగాక ముక్తి గార్హస్థ్యృము మున్నగు విషయములుకూడ విందుచక్కగా వివరింపబడినవి. [పయుత సుతులగాథ యీ సరమార్థము నుద్ధ శించుట క్షుద్దేశింవబడినదే.... ఆ విషయములగూర్చి కవిదృన్దీ యిట్టిది-=

“నిత్యనై మిత్తికములు నిర్జి దబుర్ధి నాచరించుచు హరిభుక్త మాత్మ భార్య భక్తి నిడ భుక్తిగొనుచున్కి ముక్తిగొని నిదురవంటిని ఛాతివంటిడియు+( గౌదు'. (55-216) కనాన ననిన లానాతామా టేపు ననుకమునాత నకు తపననా తపన వనకట భాషని ధాన వన నననానలికాతసనానన ననున తనమును ననన నానానాననను

1. ఆముక్తమాల్యదలో గోచాదేవి గావించిన యిట్టి క్రై ంకర్యోములనుగూర్చి రాయలుకూడ వివరించెను. శృతీయ (శరణము

£266 కేటూర ఆనందమూ ర్ర

ముక్తి యనునది మాయామయము చై తన్యరహితము నగుస్థితి కాదు; ఆది యా సృష్టిలో జీవుం డనుభవింపంజాలిన యొక దివ్యసత్యానుభూతి - యని వెళ్లడించి కవి యిందు వైన్టవ మతసారము నతిరమ్యుముగ( (ాకిపాదించివా(డు రచన = గొథలు

ఈ పబంధమందలీ రచనయు నందలి భావసంపదవలినే యుదొత్తమై మనోజ్ఞముగ నున్నది. రాయలవలేనే!. యీకవికిని (ఐకృతిపరిశీలనొజ్ఞున మపారము. జోతరను వర్ణించిన ౩-2౩ నుండి ౮౦,ఘట్టమీ సత్యమును వెల్లడించు చున్నది. ఇక భాషా విషయమున మజియొకకవికి బట్టువడని తెలుంగుదన మీతని రచనలో(గుదుర్కోన్నది. పద్యపయోగవైఖరి; సమాసగుంఫనముః వాక్య నిర్మాణపద్ధతి, క్లైలి, సర్వమును లలితమై యొప్పుచుండును. బానికితోడు *'మాధవ కథాళ్దాఘాసుథాసక్తు-డై * యభిమానముతో రచించినదగుటచేత రచన మొత్త మొక గోప్ప రససింధువువలే దోచును. |[పబంధమ గుటచేత నీక (పాబంధిక వర్ణన లనణడునహ్టాదళవర్డనలకును గోదువలేదు ఈతని కవితాతై లిని వర్జనా శక్తిని ఐరికీలీంచుట కోండురేండు దాహరణలు చాలును.

1. రాయల రచనయగు నోముక్తమాల్యదనుగూర్చి యీ [వఐంధమునగవి (పతక్షముగను, పరోక్షముగనుగొడ _ (పస్తావించినొండు. అట్టే వసు చర్మితనుకోడ నీకవి స్మరించినొండు.

““గిరికానుషక్త్యబుద్ధి నుపరిచదునింటోలు నోక్కసన్నగ మొకనాడు” (4-242)

*““వఎెటచఆచి యాఖుకన్యక్‌ కమలారోమబటొంఘిఖీ(జేరె గురులీత

మతికి నోముక్త మాల్యడకు సెనయగుచున్‌.. (ఉ-244)

““మొళ్టోయనంగ లింగంబుగట్టు జంగమన నంగనల(గూర్చు(జనడు

గాక్‌ టో (54184'

వై ష్టవా్యధీ వొష్బయము కీర! శా, గంగా సంగమ మిచ్చగించునే మదిన్‌ గావేర దేవేరిగా నంగీకార మొనర్చునే యమునతో నానందమున్‌ బొందునే రంగత్తుంగ తరంగ హస్త ములనారత్నాకరేందుండు నీ యంగం బంటి సుభించునేని గుణభదా! తుంగభ్యదానదీ! (1-19, శా. '“ళాచోచ్చే జిత రత్నలక్ష్మిగురుశివా వత్కిళోరాకృతిన్‌ రేణుకాళనళారిమూర్తి కలభ థ్రీదోహదోదృన్నవ వోణీజ్యపభముక్త కంచుక ఫణిస్పూర్తిన్‌ సుధీఐంధవ (శేణీ పీణఐనకారణోజ్జ్వల కళోత్సేకాఢ్యులై రేవురున్‌.” (4-268) సీ. _నీలమో కాల్మాభజిలమో వాలశై వాలమా యీసిద్ధవరునికాంతి శెంపులో పవడంపు గుంపులో యీరెండ సొంపులో యూమేటి జోగిజడలు హోరమో హాం నీవోరమో భూరిక ర్ప్బూరమో ంపాయాదిపురుషునగవు మెజపులో వ్యజంపుటొఅపులో శశిరేఖ తఅపులో ౦వావటూ త్తమునికోట లన(గ శకారికి నాదిక్కునందు నిలిచి గ్‌ [యేళ భూత నికాచర పీడ లడంచి క్షేతరక్షణ దక్షుండ్రై వ్మేతపాలు( డుండు విభునాజ్ఞతలమోచి యోమునీం్యద (౪౨౮౭) “రమ్ము గరమ్ము (దోచి మఘర్మపియభాషణి న్ను(గన్న మీం దమ్మజియున్‌ భయమ్ముగలదా” వల దాతురవృత్రి మన్నియో గమ్మున నీ [ పదేశమున (గమ్మిన మజ్జనజన్న జాడ్యపా 3 మ్యాం( (దెంపు అంపు మం పధభమ్ము అభూతకో "3న్‌ (౫౨౯౧) త్య" ల _వకరణము

వ82 వేటూరి ఆనందమూ _ర్రీ

“కటి( వేలార్థముచుట్టి చిక్కినది మేనం జుట్టి పాలిండ్లమీం

దట సంధించుచు నార్జ్రదేహలతమాద్యద్వర్షధారావల

తృటిదాకారము( జూప6 (దోసికొనుచున్‌ ధమ్మిల్లబంధంబు ముం

గిటికిన్‌ సు స్తని వచ్చె గోసనహరత్కీర్మగహవ్య_గయైై (౪-౨౩౪)

ఈ తుది పద్యమునందువలెనే కవి సంయమనమ.తో శృంగారము నతి లభితముగ వర్ణించి భక్తితో మేళవించును. ఇందలి రాధాకృష్ణుల గాథలో వర్ణితమైన శృంగారముకూడ వాలంబనముబట్టి యలౌకికమై దివ్యముగాశనే పరిణమించినది. కథా కథసమసు

““సరసార్హబోధఘటనా హేలాపరిష్కార కారద నీరూపో మని సొగడించుకొన్న | రామకృష్ణ _ సుకవి రచనాపద్ధతియే విశిష్టమైనది. అందును అతని కథాకథన వైఖ9 వకృష్ణమైనది.. ఆదియ. గాంతా సమ్మితమై, సాంకేతకమై, ధ్వశమయమై సూక్ష్మముగాను, సుందరముగను నుండును. అస లిందలి యుపాథ్మానములే తక్కువ. వానినే కవి బపం చమత్కారముగ వర్ణించి సాహిత్యలోకమున వానికి శాశ్వతత మును గర్పించి నాండు... ఇందలి నిగమోర్మోపాఖ్యానము! - సుశీలాచర్మితము? = ముఖ్య ముగా (బ7ంసింప దగినవి.

శా ర్టపల్లివా రన్నట్టు'ఆ చట్టన తల్లి పేరేమో తెనాం౨రామకృష్ణక వి మనకు దెలుపలేదు” కాన - ఆమె యాక్ళపిం మాతము ముమ్మూర్తుల గోచరించునట్లు న 1 చూ, (శ్రీ రాక్టవలి అనంకకృష్ణ శర్మగారి వ్యాసము “నిగమర్మ అక్క"

సారస్యతాలోకము. ౨. చూ థ్రీ నాయణప్వామికెడ్డి గాం వ్యాసముోసుకీఎ విందు” పరిశోదన -

వ్యపెర్‌ = మే 1055 ఆంధ సాహిత్యమ్వుపె...

వై మ్టవాయ్యధ వాజ్బయము ల్లీరిఫ్ట- చితించినాడు చి_తించినంతవల కెంతో [శద్ధ్దతో నాయాప్కాతలకు జీవము పోయును గాని “పరిహాసముపవి[తవస్తువునుగూడ్యగ మనింపదేమోయనదగినట్టాయా పా. తలను పోషించుచు జిట్టచివరకు నిర్హక్ష్యమున వాని నంతటితో వదళి మరియొక వస్తువునకు మజలిపోవును. ఏమైనను ధూర్తు,డగు సోదరుని చక్కజేయుటక్తై యప్పగారు చూపిన చాకచక్యము (పళంసనీయమ.గ [పదర్శితమైనది. ఇట్లే సుశీల్దా చర్మితమున కవిచూపిన కథాకథన చదాతుర్శ మసాధారణముగ నున్నది. [పారంభమందే యామె వైన్టవవరునకు! దనుజాత యగుచు వసుధం బుఫైైన్‌ = అని=యధో చితకాలంబున = “తాళి విభుండు గట్టిన మొదల్‌ పతిదేవత యాసుశీల” యను నొక్కపద్యమునశే వారి సాంసారిక పరిస్థితులను కనుల గట్టించినాండు. అత్లే యామెభర్తను వ్థించుటతో వారిదాంపత్యసౌభాగ్యముకూడ( జ్మితితమై సుశీలకీల మొజిచిచూపినట్నె నది.ఇంతటి “ప్రీ ఇడగల వచనరచనా చమతొ్కర మితరులకవనమున గానము. ఇళ్లే ““'మనశీల సుశీల విష్ణుగాథాలోలన్‌*' వర్ణించుచు కథాంశమున కవఫరముగాని వివరములను పిడది గబగబ దాటిపోవును. “అఖిల కల్యాణ గుణశీల యా సుశీల వెం జేమీందుగా నెల్లి చుట్టములకు భక్తితోంగూడ ముత్తాటిపండు దినియె నెత్తెమున్మన్మగుజ్జ నెందటేని' (౪-౨౬౭) ఇ ట్రీ మూండు ముక్కలలో నవసరముకాని కథావిషయము నెంతో నెమరు వేసినాడు కవి. ఇంత వేగమగ కథాగతియున్నను నందలి పరమార్థమునకు మాత మేమియును భంగము కల్లనీయండు. ఇక నీతని క థాకథనమున గలధ్వనికిని సాంకేతికతకును లక్ష్యముగా సుశీలాతనయుల పూర్వగాథలను గై కొనవచ్చును. “నిశ్ళేయసపదమైన పొండరీఃఖ్లోణిన్‌ - వసించుచుండిన వాయస మాలయ మూడ్చి పరిక్యభపణచినది. అచ్చటి హంస రజోవికొరములు దూరముగాన్‌- తనపక్ష సలిం విపుషముంచే వొదు కొదవించుచు గాడ్పులువొద వెట్టినది. ఆపై చకిము. తాదెచ్చిన మణిసరంపుమణుఎన్నాయు( జమ్మి యాలయ[వాంగణమున తశ్ర్వీత్తూ పకరణము

ల్రీట్ర శ్వ వేటూరి ఆనందమూ ర్త రంగపల్లికలశోభ గూర్చినది. అటుపై నొక సర్ప మాగర్భగృహమును (బవేశించి కై టభాంతకపూజవాకై తక_పసవనవామోద పారణాసౌఖ్యముదితయె ....వ్యాపించు తీమిరహరమైః దీపించునిజోత్త మాంగ దివ్యమణిరుచిన్‌ దీపొదళ హరి కిచ్చినది, తుదకొక తుమ్మెదవచ్చి “యదుకుం తిలకొంఘి*సరోజకివ్యతీర్థము గోలినది. ఆయా కై ౦కర్యములవూలమున వారి కన్నిటికిి పుణ్యము చేకూరినది. ఈగాథ యందుకవి తఅచుగ వివరించు యోగసాధనారహస్య మతి రమ్యమఃగ (పకీకాత్యక ముగ జితిఏంప(బడిన ఏ. సాధకు(డు తనమె"గసాధనమువలన నిశేయసపద మన(దగు నీశరీరమునం దమృతత్వమును సిద్ధింపజేసికొనుటిందు ఏివరింప(బడినది. అతడు సాధనలో తన కామసమునూడ్చివై చి; రజోగుణము నడచి = సాత్రికత నావిష్కరించుకౌని దానితో శరీరమును పరిష్కరించుకొనవలెను. అప్పుడీ శరీర మను మండిరము శుద్ధమై, సుందరమై దివ్యత్వావిగ్భావమున కవకాశముకల్గును, అప్పు డాతని లోని మూలాభారశక్తి జోతిర్మయమగు సవ్పాకారమున (పజ్వలిత మగుట కాననగును. తుదకమృతము సిద్ధించును. ఈ యోగ విషయమే పై గాథా విషయ మనదగును. ఇందు వాయసము తొమస * నకును, హంసూజసమున కును-శుకము సాత్త్వికతకును సంకేతములు. “రజోవికారములు దూరముగన్‌ ” అనుటలో రాజసము నణచుటయు, ““తేనియ యూగకు సోమపానరతుల సుకృత ఫలము” లభించె ననుటలో నమృతత్వసిన్థియు సూచింపబడినవి. ఇల్లే గాథ యంతయు. (పకీకాత్మకమై చమత్కారముగనున్నది,. కవి దీని నంతో శద్దగా వాచ్యవ్యంగ్య మర్యాదలను బాటించి చితి+ంచిగాండు ఇట్టాధ్యాత్మ కతావాస నతో గూడుకొన్న గాథలక్రే (ప్రాముఖ్యమిచ్చి రామకృష్ణ కవి సం్యపదాయబద్ధమగు తన వీరవైన్ల్నవాభిమానము నవకాశము దొరికినపుడెం (పకటించుకొన్నా(డు. ఇందలి వైష్ణవ మహాభక్తుఎ వర్షనలు వ్యూహవిభవఆర్భా రూపములనుగూర్చిన విశేష వర్ణములు పరిశీలించినచో మన కాతని రచవలోంగొంత (పదారదృష్టియః దోపకపోదు. ఈ [పబంధమంఎదలి రాథాకృష్ణుల (పణయగాథా శథనము నారచ ఫుంచరీకఘుల వర్తనము, కుంక రాజధాని వర్ణనము, కవికి గల వైష్టవమతాభిమానమునే సూచించును. ఇవి కాక కవికింగల వీరచైప్త వాభిమాన మును వృక్షము సేయుట కుదాహరణముల 3న్నె -73ని చూపనగును,

వ్రైక్టవాం్యధ వాజ్బయము ణ్‌ ఈ (కింది యంళశములు కొన్ని పరికింప(దగును. క్షే ఆశ్వాసాంతగద్యలో “ఇది పరమపదనాథ నిరవధిక కృపాపరిపాక పరిచిత సరసకవితాసనాథ రామకృష్ణకవి (పణీకంబయిన”=అని చెప్పుకొనినాండు. ఇందు సౌందర్భారాధనమునకును కళాభిజ్ఞతకును పరమపదనాథుని యన్ముగహమే ముఖ్య కారణనుని సూచించుట వై వృవమతానుసారమే. £. “తల్లేత తీర్థమధ్యంబుల నంగీకృతాధ్యాసీనుఎడ్లై వాసుదేవాది. వ్యూహం బులు జ్ఞాన (కియాది శక్తులు * . (౪-౨౨౮) ఈ పట్టున గవి వైన్షవాగమాను సారము పరమ పదనాథుని కృపామూర్తులగు వ్యూహములనుగూర్చియు. వాని శక్తులను గూర్చియు పేర్కొనినాండు. 8. అసలీ |గంథమంతయు. వైవ్టవాగమములలో |(పధానముగాః జెప్ప(ఐడు అర్భ్బామూర్తుల సౌందర్య సౌభాగ్యముల నుగ్గడించునదే =చూ సీ. తంపించు నేదేవు తనువునం దభిలాండ ములు పయోనిధిభంగ విలస నములు నే దేవు మహిమకు నింతయు దంతీంద పదమగ్నతరితర పదసమాన నా జగత్కర్త దుష్ట సంహరణబుద్ధి విబ్ధలుండన ధర నుదృవించె శ్లేత పాలుండును బుండరీకుండు బలసికొలువ నుండు తీర్థంబునకు నేగు మదయకాంక్ష (1-౫౧) ఇట్లు అన్చామూర్తులను వర్ణించుటయే కాక వాసి నర్చించుటయే మోశపదవికి మార్గ్షమవియు గవి యిం దశేకములగు నువాఖ్యానములండు వివరించినా(డు. త్శతీయ (ప్రకరణము

986 వేటూరి అనందమూ బి 4. భాగవత భగవద్భక్తుల కీ కవి [పామఖ్య మిచ్చినాండు. “నాయందు భక్తు( డుండున్‌ బాయక యే నధివసింతు భక్తునియందున్‌ మాయిరువురకుం కలుగున్‌ = గాయ (ప్రాణునుకూల్య కౌళల్యంబుల్‌ '; “మహిత పుణ్యులై న మద్భక్త వరులకు _- గానివాండు నాకు గానివాండు భాగవతుల నన్ను భావించి యొకటిగాః గన్నవాండు నన్ను గన్నవాండు' (౪=౧౦౨,౧౦౩) ళ్‌. ఇట్లే వీరవైష్టవాభిమానమును నూచించు వాక్యముల నింక కొన్నిటిని చూడనగును. “తృష్టారహితులు మత్పద నిష్ణాతులు నిత్య సత్య నిరతులు నగు శ్రీ వైస్షవుల గాంచి ననుంగా విష్ణు వదవలగ్న! గారవించి కొలువుమీ (౪-౨౦౫) “మావంటివారలకు( బా పావిల దృక్కులకు ధర్మ మారయని యస ద్భావులకు భవాదృపలగు థీవైష్టవవరులె దిక్కు చిత్చూర్గమకీ'” (౫-౪౩) *పురుష (ేష్టలు గొందజాత్మ చరితంబుల్‌ జ్లానవైరాగ్య భా స్పరముల్‌గా విహరించుచుం గురుకృపా సంపన్నులై. సాధనాం తర మంఠాంతర దేవతాంతరములం దర్కించి శీరోదక స్ఫురణ బొప్ప ముకుందలీనతను లై పొందర్భ్చునర్జన్మముల్‌ (౪౮-౨౭౭) అయ్మధ సాహిత్యము పై...

వైవ్ళవార్యిధ వాబ్బ్మయము లిఫ్రి? “లో కేశస్థితలోకవాసకృతి సాలోక్యంబు నర్చింప అ శ్ష్మీకాంతాంఘింయుగంబు? జేరుతమి సామీష్యంబు సద్భక్తి ర వోకారిం దనరూపుగా నిలుపటన్‌ సారూప్యమున్‌ నుద్ధినా _ కౌక శ్మేఖరు౯గూర్చియున్కి. సతి సాయుజ్యంబు నొందున్‌ దుదిన్‌' (౫1-౧౫౧) *“దే_వాస్మాకం శరణం త్వమేవ గతిర ర్యోనా_స్తి దుర్వాసనా పస్మారం హర యంచు బల్కి. మఠియున్‌ భక్తుండు భక్తిస్పృహన్‌” (౨-౫౪) ఇంతయుజెప్పి తుదకు వీరవై న్షవాభిమానమున గవి “మురారి సేవా విముఖ [(వచాదలకు పైష్టవమార్గముగాని హీనపుం (దోవ జరించుసజ్జనవిరోధులకుం దగ దింత దెల్ప/గన్‌” ,౫-౧౧౩) అని ఖండించి పల్కినా,డు. “దైవత క్మేేత తీర్థముల మేళనం బెజింగించితి నానాకథావిధానంబ సుదాని కెన్నడును దీని వైష్ణవ ధర్మ (పవ ర్తనం జెడలిన యనదుల కెటుక సేయకుము నీవు' (౫1-3౨౦) అని వారంచినాండు. “హరిచవ్య చర్నితములు దురత తమోదినకర కిరణాయిత ములు' (౫1-౩౨౪) ఆనినాందు “నిర్భయ భవసాగరో త్తరణ నావకు లాదిమ వైష్ణ వ్నా?తుల్‌ ” (౫1-౩౨౧ ని ఈరీతిని కవి ౧౮ వరమ భాగవత చర్మితమునందు తన వీ5వైన్టవా భిమానమును జాటుకొనినా[డు, రామకృష్ణునకు ఆడిమ వైవ్లవ్య్నాశితుల రచన లన్నియు గరతలామలకములు. కులశేఖరాక్వారు లిట్లు పాడుకొనినారు. *'దివి వాభువివా మమోస్తు వాసో నరశేవా నరకాంతక (పకామం అవధీరిత కారదారవిందౌ చరణౌ లే మరగేపి చింతయామి' తృతీయ (వకరణము

వ£885 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి

ఈ భావమును రామకృష్ణు( డిట్టు తెలిగించుకొనినాండు.

“సుఠసదన:బునందయిన వోణితలంబున యందునై న ఖీ

కర నిరయంబునందయిన!. గర్మవశంబున నుండు నామదిం

బొరయునుగాత, గాతరస ముద్దరణోచిత కార్యదుర్యత్వ

చరణ సరోరుహ ద్వితయ సంతత సంస్మరణానువంశ ముల్‌ *

(౪-౩౦౬) కళాపూ ర్లో దయము

(పబంధపరిశీలనమున కావ్యదృష్టితో€ జూచినను మతదృష్షితో! జూచినను ఆముక్త మాల్యద, పాొండురంగమాహాత్మ్యము మున్నగు వాని తర్వాత _వముఖ ముగా బేర్కొనదగినది కళాపూర్జోదయమే. వై ష్టవమత సాహిత్యము లనుపునాదుల మీంద (పబంధ ౨ర్మాణ కళా కౌశంముశో( బరిపూర్ణత నందుకొని పె కిలేచిన కళాపూర్ణోదయ మొక దివ్య ప్రబంధ మందిరము. తన్నిర్మాత పింగళి సూర నార్యుడు. పోషకుండు వైష్టవాభిమానముగలవా(డగు నంద్యాల కృష్ణభూపతి. కవి =కాలము

పింగళి సూరన నిమాగి (జాహ్మణు,డు, గౌతమ గ్కోతు.డు. అఎఐ మాంఓకా అమరనొమాత్యుల తపః ఫలముగా జన్మించినవాడు 'సుకవిత్వ సదాచార శివభక్తి వినయోదార త్వాదులితో (బసిద్రి వహించిన పింగళి వంశీకుడు. పింగశివారు భక్సి విశ్వాసములందు హరిహరాభేదమును బాటించినవారుగా గాన వత్తురు. సూరన తండి యమరనామాత్యుండు “శీమదాజేంద గురుః స్వామి స్థిరవంశ కలణ జలనిధి సోమ।త్సోమారాధ్య కృషాల బ్ధామల శివభ క్తి శోభితా చారు'డని తెతియచున్నది. కాని యాతని తాతకు 'దాతయును, పింగళ పురాంకు డును నగు “పింగళి గోక విబుధోత్త ముండు' “గోపకుమారుని ఖడ్గవర్జన' మును -- అన(గా నందకస్త వమును గావించిన కవిశేఖరుండట. శ్రీ విష్ణుని పంచాయుధ ములలో నొకచియగు నందకమును స్తుతించిన యా కవి ఫరమవై స్థవాభిమానము గలవాండనుటలో సంవేహము లేదు. ఆర్మధ సాహిత్యము పై...

వైన్సవార్యధ వాజ్మయము ౨60 ఇట్లు వీరి పంళమువారు హదిహరాభేద భక్తిని [పదర్శించినవారై నను,

పీంగళ సూరన మా్యతము సమకాలిక మళ (సభావమునకు లోగియు( దన్నా దరించిన నంద్యాల భూపతు9 వైన్టవాభిమానమునకు( జాగియ నించుక విష్ణు భక్తి కే పాముఖ్య మిచ్చె ననదగియున్నది. డా. జివి కృష్ణారావుగా రీతని కళా పూర్ణాదయముపై విశేష పరిశోధనము గావించి యా కవి పరము వై ష్టవుడేయని నిర్ధారించిరి.1 ఆ అభ్మిపాయమునందును సతృము లేకపోలేదు. 'నీ సంగీత విశేషాభ్యాసము సథలముగ విష్ణు(బరమేశ్వరు నత్కాసక్షితోడం వాడు” (2=31) మని నారదు( డనుఓలోనో, 'ఈళార్చనమున హరి బరమేకుం బూజించుట' యని (ల-158) యోగ విషయమును గూర్చి మధురలాలస జెప్పుటలోనో, “క్రేళవు. డవ్విరాట్న నువు కృష్ణసమాఖ్య వహింపగజే సెనో యాళు(డు మూర్తు లెన్మి దియు నేనిక తోలున గప్పెనో' (8-11) అం కవియే నయముగ (పకృతి వర్ణనమున నిశి? భావించుటలోనో పింగళి వంశీకుల హరిహరాభేదబుద్ధి యించుక గోచరింపకపోదుకాని ఆూతని దృన్షిలో “హరి. బరమేజు' ననుటలో 'నీపన కీశ్వరుండగు హరిన' అను పరమ వైష్ణవ భావముకూడ నిమిగి యుండక పోలేదు. ఈ పల్కులను నారద మహాముని పల్కుట వలననేకాదు, లక్షీనాయణ సంవాదమున “నెట్టన రామకృష్ణముఖ నిర్మల మూర్తులు డాళ్చితీవు నిన్నెట్టు నుతింప నేర్తు( బర మేశు నకారణ సత్కృపాపరున్‌” (89-246) అని లత్ష్మీదేవియే పలుకుఓను బట్టేయగూడ పైభావము సమర్థనీయమగుచున్నది. కనుక సూరన హంహ౮భేవబుస్థిగలవా డనుటకన్న విశేషమగు హరిభక్తి కలవా( డనుటయే సమంజసమగుశేమో. _ శ్రీ వేంకటాచలాధీపం నామోచ్చారణమున గూడ పరమ వైష్టవండగు శ్రీకృష్ణదేవ వాయండు “వేంక టేశ్వురుగ డనక ' వేంకటనాథుగ డనియే పలికెను. కాం త్వాపాక వైష్ణవులు 'వేంకటేశు' ననకపోలేదు. అళ్లే పింగళి సూరన్నయ వైష్ణవ భావ వకటనమున రాయలంత వీర వైస్శవు(డు కాకున్నను పరమ వైష్టవాభిమానము కలవా(డే యని యను£ఓలో శ్రీ కృష్ణారావుగారు చూపిన యితరముంగు నుపపత్తులను ఐట్టి సందేహ ముండవలసిన పని లేదనుకొందును. కొని యాతడు నిజ జీవితమున వైష్ణవ మతమును స్వీకరించినట్లు చ్యూతము

1. చూ. $46199; (1౧ సం)68 ౮౧౧౦6878౧6

తృతీయ (పకరణము

లీ9ి0 వీటూరి ఆనందవమూర్తి మన కాధారము లేదు. కవివిషయ మట్టున్నను కృతి పతియగు నంద్యాల కృష్ణభూపతి మ్మాతము వై ష్టవమును స్వీకరించిన విస్ణుభక్తుయే. ఈకృష్ణభూపతికి( బూర్వీకులగు నార్వీటి బుక్కరాయాదులును, వారి గశంళమునకు! జిందిన. వారే యగు పొట్లపాటి వారు, నంద్యాలవారు గొబ్బూరి వారు మన్నగు శాఖల వారును వైష్టవమును స్వీకరించినవారే ఈ కృష్ణభూపాలుని తాతగారగు నంద్యాల నరసరాజు అహోబల మఠాధిపతియగు (నైదవ) చేదాంత శఠకోప జియ్య్మరు తన కొచార్యు(డని చాటుకొనియున్నా(డు. వారిది “సన్నిధి గురుపరంపర" యట. ఆందుకే కాబోలును కృష్ణభూపాలుని తర్మడియగు నరసింగ విభుని “కవీంద కోటికిన్‌ సన్నిధి యంచు నిత్యహరిసన్నిధి యంచు" జనుల్నుతించు చుండినట్టుగా సూరన చెప్పినాండు. ఇక కృష్ణభూపాలు(డు స్వయముగ “విపక తిరుమల తాకార్య (శేష్టాన్వయ సుదర్శనాచార్య తనూజ ఫ్రీఎవాన గురు చరణా (శ్రయణ సమార్దితాభిలాభుదయు:డు' (11-104). ఈ తిరుమల తాతాచార్థాదులు (భ్రీమ్మాదామానుజుల వారి మేనమామయగు పెరియ తిరుమలనంబి( శ్రీశ లనాథుం) వారి వంశీకులు. శఠమర్షణ గోతీకులు. [వపన్నామృతమున వీరి గురుపరంపర యున్నది. ఈ యాచార్య పురుషుల (హంసలు గల కాసనములుకూడ విజయ నగర యుగమున కొన్నిగలవు. వానిని పరిశీలింపగా కోటి కన్నాదానం, పంచ మఠ భంజనం లక్ష్మీకుమార తాతాచార్వు లనువారికి లాతయు, తిరుమలై. కుంభ కోణం తాతాచార్యార్‌ అయ్యావయ్యంగార్‌ అనువారికి( దర్శడియు నగు థీనెవాసా చార్యులే, నంద్యాల కృష్ణభూపతికి గురువగునని తెలియుచున్నది3. శ్రీ గురుజాడ థ్రీరామమూర్తి గారు [వాసినట్లు “శ్రీనివాసాచార్యులు విశేషముగా ముశలివాడైన తరి కృష్ణమరా జాతని కడ నుపదేశమంది. శిష్యు డె యుండవచ్చును ఫ్రీ తిరుమల తాకాచార్య వంశీకులకు సంబంధించిన కాల నిర్ణయాదికముల

1. చూ. 6౮౧007 గ. 874-060 2, 240/64 2 ౧౬ 7 7ల. ౯౫

తిల్తుంగగ లి 265

1. చూ. థ్రీ గురుజాడ శ్రీరామమూర్తి. గారి "కవి జీవితములు" పు 815-310 మరియు ₹.7ల. ౭0/౧ గిలుంగ 810-813. ఆంధ సాహిత్యముపై....

వైన్షవాం్యధ వాబ్బ్యయము వఫ1 విషయ మించుక చిక్కుగొల్పునదిగానే యున్నను కృ్ణభూపాలుని పరిపాలనా కాలమును గూర్చియు సూరనార్యుని కళాపూర్ణోదయ రచనా కాఎమును గూర్చియు నిస్పష్టముగా నెరుగ( దగిన యాధారము లితరములు లేకపోలేదు. సూరనార్యుని రాఘవ పాండవీయ కృతి రచనా కాలమును తత్క్భృతిపతిపాలనాకాలమును బట్టియు. నితరాధారములను బట్టియ సాహిత్య చర్మితకారు లీవరకే నిర్ణయించి యున్నారు. ఫ్రీ చాగంటి శేషయ్యగా రీవిషయమై చర్చించి సూరన రాఘవపొండ వీయమును కీ9.శళ. 1545 (పాంతములందును, కళాపూర్ణాదయమును 1550లోను, (వభావత్కీపద్యున్నుమును 1560 (పాంతములందును రచించి యుండునని విశ దీకరించిరి. ఈ కాల నిర్ణయము సరియైనదే కాదగుననుటకు మరియొకయుపప త్రి నిట జూపుచున్నాను. తాళ్లపాక చిన్నన్న కృతమగు పరమయోగివిలాసమున “కళాపూర్లోదయమును గూర్చిన పరోక్ష్యపశంస లున్నవి. చిన్నన్న 1ళ558- 60 ల నడుమ పరమపదించెను. ఆతడు కీ, శ, 1516 [ప్రాంతములందు! అష్టమహిషీ కల్యాణోషాపరిణయములను, 1550 (పొంతములందు పరమయోగి విలాసమును, ఆటు తర్వాత తన యవసానములోగా అన్నమాచార్య చరి తనును రచించి యుండునని నేను తీలచుచున్నాను. చిన్నన్న కృతములగు పరిణయ కావ్యముల |పభావము సూరన్నగారి కళాపూర్ణోదయమున గుర్తింపనగును. అచ్రే యతని కళాపూర్ణోదయ (ప్రభావము కూడ చిన్నన్న కృతమగు పరమయోగి విలాసమున కననగుచున్నది. చిన్నన్న తాత తండ్రుఎ జీవిత చర్మితములను రచించి, వారిపై తనకుగల భక్తిని జాటుకొనినా:డు. తత్ప్రభావముననే కాబోలు సందర్భముగా వేయించిన శాసన మొకటి కలదు. అయిదు దినముల పెండ్లి విశేషములను, వా రందు వివరముగా పేర్కొనిరి, ఈ కృతులను గూడ చిన్నన్న ఆ దినములలోనే రచించి యుండునని తలపనగును. ఇందు వర్ణితములై న వివాహములందు పేర్కొనబడిన వివరములకును, శాసనస్థ విషయములకున జాలపోలికలున్నవి. ఇక కళాపూర్ణోదయమున సూరనాద్యుండు వర్ణించిన “దేవరపసెండ్తి" విశేషము (7-50 /9 158) లకును. పై శాసన కావ్యగత _ విశేషములకును గూడ! జాల పో0క లున్నవి. తృతీయ (పకరణమః

ర! వేటూరి ఆనందమూ ర్రి ఏనుం బితృపూజన నాచేనై నట్రెద్దియెనజేయ(గవలయు"” నని తలచి సూరన్న తన తర్వాతి కృతియగు |పథభావకీ _పద్కుమ్నమున పిశృవంళ విఖ్యాతిని వివరిం చినా,డు. ఆతని (పభావత్మీపద్యుమ్నమును చిన్నన్నగారి ఉషాపరిణయమను బోలనహరివంశమూలకమగు [పబంధమే

మై పరిశీలనమును బట్టికూడ సూరన్నగారి కళాపూర్ణోదయ రచనా కాలము (కీ. శ. 1550 కి. బూర్వమే గాని తరువాత మాత్రము కాజాలదని తలసనగు చున్నది. ఇట్టు కృతికర్త వైష్ణవాభిమానము కలవాండగుట చేతను, కృతిభర్త పరమవై ప్టవుండగుట చేతను మాత్రమేకాక కృతి విషయము కూడ వైన్టవ సంబం ధము కలది యగుటచేత నానా వైన్టవ (పబంధములలో కళాపూర్ణోదయము (పముఖ మైనదని చెప్పనగుచున్నది. (పబంధ కథా స్వరూపము - _పతీకాత్మక ధర్మము

కళాపూర్ణోదయ మొక అపూర్వసృష్టీ కృష్తభూపతి “ఒకరం మహీ (ప్రబంధము గడు న్నిర్ణిద సారస్య లీలా చిత్రంబగుదాని'ని 'సుధీవర్గంబు లోహోయనన్‌”” “మాధుర్యధుర్యోరువాగ్ర్వైచ్చితి' (నచియించి తన వేడ్యను సఫలము చేయవలసినదిగా సూరన్నను కోరుకొనెను.. ఆత+డును “నమ్మహా (ప్రభువు సగౌరవ నియోగంబునకు ననుగుణంబుగ” తన “శ క్యనుసారంబున విచారించి యత్యపూర్వకథా సంవిధాన వైచ్చితీ మహనీయంబును, శృంగార రస (ప్రాయంబుకు, బుణ్య వస్తు వగ్గనాకర్ణనీయంబును నగు కళాపూర్ణోదయం ఐను మవో కావ్యంబు నిర్మింపం' దొడ(గెను. విశిష్ట వ్యక్రిత్వముగల పింగళ సూరన ,పతిభావ్యుత్చత్తు లపారముగా గల మవోమనీషి. బపఇళాస్త్ర పురాణ “కావ్యనాటకాలంకార గాన మదన శాస్త్రపరిచయ'ము నపూర్వముగ సాధించి దానిని స్వయం పతిభతో మేళవింపంజేసి తన కావ్యకళాసృష్టిలో పరిపూర్ణత సాధించుకొన్న కళాతపస్సి యాతడు. ఆకని యా కళాపూర్ణోదయ (పబంధ మాలంకారికో క్రి నన్ని విధముల కన్వర్థ మొనరించు “మహాకావ్యము'- శృంగార (పకాశమున భోజుడు విశదీకరించిన శ జ్ఞార్ణతదుభయగుణములన్ని యు సీ మహాకావ్యమున రమజీయముగ భాసించుచున్నవి. ఆంధ సాహిత్యముపై ....

వైన్టవాల్యధ విషయము ఫ్రీ

కళాపూర్ణ్జోదయము. మూడు జన్మలగాథ. (ట్రహ్మలోకమున సరస్వతీ దేవి పెంపుడు చిలుక కర్మవశమున నామె శానమునకు గురియై ముందు కలభాషిణి యను వేళ్ళగా జనించి యా మీంఏ జన్మమున (బహ్మ కృపచేత మధుర లాఖసమై యవతరించి కళాపూర్ణుని వివాహమాడి సుఖించుట మున్నగుగాగల మూడుజన్మల కాల్యకమగాథయే కథాసంవిధాన వై చితిని (పదర్శించు నురశమతో కార్యకారణ (కమమున' ముందు వెనుకల్నె కథాగతి కవసరమగు మికౌన్ని యవాఎతర కఖ౨ చిక్కరియలైకతోం గూడ చక్కగా నిందు చెప్పబడి యున్నది.

కళాపూలై “య కావ్య కథా కల్పకమునకు సరస్వతీ చతుర్ముఖుల శృంగార కేశీ వృత్తాంతము తల్లి వేరువంటివ. దాని మూలముననే ఆ కథావృక్షము టహ్మాండ సృష్టియందలి సత్వ్యసారమునంతను (గహించి కాద్యేతి వృత్తమను శాఖభోప శాఖలతో విసృృతినంది (తివర్గ ఫలము లందించినది ఇందు సరస్వతీ చతుర్ముఖుఎ శృంగార వృత్తాతమును కలథాషిణీ మణికంధరుల వృత్తాంతమును, మధురలాలసా కళాపూర్ణు వృత్తాంరమును (ప్రధాన కథలై నను 'తన్నిమిత్తో పాఖ్యానవు' లనందగిన సుమ థాస ్రీమదస్తంభుం కథ, సుగ్యాతీ శారనుల కథ, రంభానలకూబరుు కథ, నారద తుంబురుం గాన మాతృర్యకథ, అఈంఘ (వతునకథ, అభినవ కౌముదీ శల్యాసురులకథ, మదయ (పథమాగమాదుల కథ, స్ముగపళ:కథ, స్వభావ సిద్దునికథ, లక్ష్మీనాాయణ సంవాదకథ మున్న గనవి (పఠరాన కథతో ననివార్యములై పెనవై చుకొని విడిదీయరాని వై పోయినవి. ఈ కథా రత్నములను కల్పనా కాసారము నుండి కవ్మిబహ్మ (తవ్విపోయంగా నారదుండు వానిని _పోవసేయగా మణిహార వృత్తాంత మను స్యూతము చేత నవి యెల్ల కళాపూర్ణోదయ ప్రబంధమున పొందికగా బంధింప! బడినవి.

కళాపూర్ణోదయ మొక మహాకావృచేకాదు సంభాషణాత్మకముగా ప్యాతల ముఖమునశే కఖాగతి సాగుబచేత నెక గొప్ప నాటకమఎయు భావింపవచ్చును. ఇట్లు దృళస్ధ్యశవ్యకావ్య లక్షణముల మేళనముతో నొప్పారి, పంచసంధి బంధ ముజతో భాసిల్ల, ొత్కుక్యమును,. బొచిక్యయును. పలు విధముల టోషెంచు

తృపీయ (ప్రకరణము

లం వేటూరి ఆనందమూ శ్రీ కొనుచు సాగిన రచన 1 మగుటచేత కళాపూర్ణోదయ మొక “నాటక (పఐంధి'మని చెప్పదగును.

కళాపూర్ణోదయ మత్యపూర్వకథా సంవిధాన వై చ్మితీ మహానీయమైనదని కవి కంతో క్రిగాః బేర్కొానియున్నను పలువురు విమర్శకులు తత్కథామూలము నారయ యత్నించిరి. ఈ (పఐంధ మందలి కథల యలిక జి”బిగిని పురస్క రించుకొనియో, పాతల పోలికను జూచియో, వారి (పవృత్తిని దలచియో, (ప్రతీకాత్మక ధర్మము ($గారిం/ూ) ననుమానించియో కవీశ్వరుని సూచన లందుకౌనియో, కథాసామ్యములను బరికించియో పలువు రీకళాపూర్ణోదయమునకు కాదంబరియో, మార్కండేయ పురాణమో, మహభారతమో, (పబోధ చందో దయమో, ఆళృ్ళర్యచూడామణియో: లింగపురాణమో మూలము కాదగునన సూచించి యుండిరి. కాఎ వాఏనెల్ల నిశితముగా చర్చించి శ్రీ కృష్ణారావుగారు, సూరనార్యుని కొవ్యమునందలి విమూత్నత్వమును, వైలక్ష్యణ్యమును గుర్తించి వానిలో బెక్కులు వవూలములు కాజాలవనియు, నొకవేళ నందేవేని కొన్నిటి పభావ మాతని (గంథముపై పడియుండిన నుండవచ్చుననియు విశదీకరించినారు.! తుదకు తమ యభి[ప్రాయముగా వారందు పై (పభావముల కన్న సోమదేవసూరి రచితమగు కథాసరిత్సాగర (ప్రభావమే కళాపూర్లోదయ రచనా విషయమున గొంత పడియుండవచ్చునని వివరించిరి మిగిలినవానిమాట యెట్లున్నను నారదగాన మాత్సర్య కథా విషయమునకు మతము లింగపురంాణ కథ మూల మన దగినథ్హే యున్నది. అందీకథ ఉత్తర భాగమున మూడధ్యాయములలో వర్ణితమై యున్నది. నారదుడు గాన బంధు(డకు నులూకము కడ శిష్యరికదు నెరపెనను విషయమును దప్పించి మిగిలిన కఖాఎశములు రెండింటను సమానముగకే యున్నవి ఈ

1. ఆ యాయంశములను గూర్చె డా.జి వి. కృష్ణారావుగారు వొ/4డీ/లా ఓ సం/0747గ04402౮/4౫| అను తమ పరిశోధన వ్యాసమున సమ్మగ ముగ చర్చించియున్నారు. చూ.6, 7,8 ఆభ్యాయములు, 2౨ చూ. [శీ జి. వి. కృష్ణారావు గారి పరిశోధన వాసము,

ఠ్‌వ అధ్నాయషు.

ఆంధ సాహిత్యముపై ...

వైవ్షవాయ్యధ వాజ్మయము క్రీం విషయమై శ్రీ మల్దాది సూర్యవారాయణకాన్త్రిగారు (వాయుశు, వసుచర్మితము సంప్కృతీకరింప( బడిన్లే సూరనార్యుని పై కథా భాగమే సంస్కృృతీకరింప(ఐడీ గొంత పెంపు చేకూద్చకొం యుండవచ్చునుగదా యనయు నభ్మిపాయమును వెలిబుచ్చిరి. దానిపై థ్రీ కృష్ణారావు గా రీ కథను లింగ పురాణము నుండి సూరన (గహించినటు కానరాకున్నదను భావమునకు. [(బోదృలకముగా “మీకు గాన విద్య చేశ దుంబురు) గెల్బు సం్యభమం బిప్పటి మాఓటలవలన నెరుంగ ఐబడియె, నతని యం కస్ట బద్ద మకృరం బేఎ బుటై” ఆను నుణికంధర వచనము నుదొవారించిరి. ఆ కథ లింగ పుకాణము నుండియే (గవాంప! బకియుండెశేనగి వినయ కృతజ్ఞతాది నుసణరూవషిరు 2 చూరన్న “ఇప్పటి మూటల వలన సెరుంగ బడియె' ఆని తన (ఒసంగము చేస తత్కథ తెలియబడుచున్నదను విశేషార్థ స్ఫూర్తిగల వి ర్యమును విడచి బాహాటముగా నా విషయమును కుర్రించియ యుండుననియు, కనుక నాకరా థాగము కూడ నాకర స్వోపజ్లకమే కాదగుననియు వాళు భాఎంచరి. “అమోఘ వాగ్విలపనము” గలవాఃడగు సూరనార్యుని పలకులు జ్యాగర్తగాం ఐరశీలియం దగినవే. “సృష్టికర్తలు యెబట్లైన వేయగలరు' ఆని సూరకన్నయే వ్రాసియండెనుగదా! కావున నాతని “యపూర్వు కథా సంవిధాన వైచ్మితొయు. “తత్కథా కథన లిలాధవ్య పైచ్చిరియు స౦పూర్ణముగ కావ్యమున (బదర్శిశతమగుచున్నది. కళాపూర్ణోడయము వై స్షవమతసాహిత్యము. లను పునాదులపై వినూత్న ముగా నిర్మింపబడిన సుందర కళామందిరమని చెప్పదగియున్నది. ఆ మందిర మున (పతిష్టాపితుండగు నధ్‌దై వతము పూస్వరూపు(డగు వాసుదేవు(దే. అది “(యాతని యన్నుగహవిశేషమునను, సంకల్పబలమునను గావింపబడిన [(ఐహ్మాండ మగు సృష్టి. ఆస్ట స్పష్షికి చతుర్ముఖుడు నిమి_త్తమాాతుండగు కర్తయెనాండు. అ సృష్ట “సిర్నిద సారస అలా చ్యతం” ఐగనస్టిది, ఆది యాతని “లలా భవ వైచ్మితి'. ఆ సృష్టి మాయయో ఆయథార్థమో కాజాలదు. అందుకా (బహ్మ యొక్క లలా నిమిత్త కల్చన వట్టిది కాకుండ _పత్వక్ష సత్యమై నిలిచినది. లలా నిమి_త్తమ్మాశమైనను, ఆ సృష్టీయం దొక పరమార్త మున్నది. అట్లు (హ్మము కుక్క ఎంంకు ర్వ న వెదయును. బలుకు తెలసి... అరియకమూ. జరిగిన తృతీయ (వకరణము

ల్రి0ఢే వేటూరి ఆనందమూ ర్రీ కర్మ యొక్క పరిపొకమునక్తై సంసోరమున బద్ధమై జన్మ తీసికౌనును. ఇట్టి బద్ధజీవులయొక్క- ధ్యేయము సంసార కర్మ వాసనల నుండి షాళితమైన ముక్త దశ నందుకొనుటయే. ఆ యత్నమున జీవుడు సాలోక్య సామీప్య సారూప్య సాయుజ్యము లను చతుర్దశల పరిణామమందును. ఖహ్మలోకమున నుండిన చిలుక కలభాష్‌ణియై భూలోక వైకుంఠ మనదగిశ ద్వారకా నగర సమీపమున వర్తిల్లి స్వామి యనుగహమునకు బ్యాతయైై, కోరిన రూపము నందుదళను గూడ ఐడసి తుదకు మదాలసయైై “పూర్ణ సమస్త సద్గుణ విభూషితుండ్రై పొలుపొందు నా కళా పూర్ణ'ని తోడి సాయుజ్యము ననుభవింఒనది. జీవుని దశా పరిణామమునకు€ ఐర మేళ వరానుగహమే ముఖ్య కారణము. ఆయను[గహమున్ననాండు ఒక్క జన్మలో సాధింపబడకున్నను, మరికొన్ని జన్మ లలోనేని ధ్యేయము సాధ్యమెతీరును, “ఇప్పుడు గాకున్న నింక నొక మేనం దప్పక యొదవు డిరంబుగ నప్పరముని భక్తి.”

(బ్రహ్మము యొక్క విలా వినోదమున గళ్లిన సృష్టి ఐహు చ్మీతమై, సంశ్చిష్టమై, స్థూందృష్టి కజ్టేయముగ నుండును. కాని జీవ్వ( డాసక్రితో తత్పర మార్థమును దర్శించి యానందింపగలిగినపు డందేదో కళా పరిపూర్ణతను జీవలోక మున కన్ముగహించుటక్తై పూనుకొనిన పరమేశ్వరుని దివ్య సంకల్చ మొకటి స్యూతితమై భాసించి యా వై విధ్యమునందొక రక లక్మము సుందరముగా గోచరించును. కళాపూర్ణోదయకారుని కావ్య కల్పన వస్తువ విధ్యముతో గూడి యున్నను సంపూర్ణ కళావిష్కారమను ధర్మమున సూూతితమై వక్వైక్యముతోడనే భాసించు చున్నది. ఆందుకే శ్రీ కృష్ణారావుగారు '2746 0ర్త66/ 4౯ 746 70౯ బో 270200 42 00గా/46 అాంగ్రాలోంం ౧/47, 244 6 400 ౧0గ(7/0- ఉం/6డ ౧24 ౧/ [4 ౧005040007 ౧ లింం4గ4గ్స? వటర్రత్రిలాలండే రీ 286 6ంగ17/000404 42046 ౧/ 46 0౧౫౮ (5257) అని సూచించియున్నారు.

సర్వ కళలును, విజ్తానమును భగవల్పాం ప్తికే యుపకరించుశవి కావలను. నారద తుంబురుల గాన మాత్సర్య కథయు, మణికంథరునిి వృత్తాంతమును పై విషయమునే నిరూపించునవిగా గలవృ. కళాపూర్ణోదయమున సంగీతము, సాహి అంధ సాహిత్గముపై....

వైష్టవార్యధ వాబ్బ్యయము వం త్యము, శిల్పము, చ్యితలేఖనము ఆను లలితకళలను గూర్చియే కాక్క యోగము వేదాంతము మున్నగు సద్విద్యల పరమార్థమును గూర్చి కూడ చర్చింపబడి యున్నది. కనుక శ్రీ కృష్ణారావుగారు విశదీకరించినట్టు కళాపూర్ణోదయము వస్తు విషయమును బట్టియే కొక గంథ నామమును బట్టి కూడ సర్వకళాపూర్ణోదయ మును సూచించు నుద్గంభమే ఈ (ప్రబంధము శృంగార రస (ప్రధానమైనది. నాయకుడు ధీరోదాత్తుడు, దక్షిణుండు, శృంగార వీరములలో నేదేని కావ్యమున నంగిరసము కాదగునని లావ జిక మఠము. సర్వజనహృదయాహ్లాదకమును రసరాజమును నగు శృంగారము నంగిరసముగా( గొని దాని కద్చుతము నంగముగా? జేసి సూరనార్యు. డిందు రస పోషణము. గావించినాండు.! ఒక్క అద్భుతమువేగాక శ్యతు మ్మిత రసముల (పయోగ విధానమును చక్కగానెరిగి, ఆంగిరసమగు శృంగారమునకు టోషకము లగు రీతిని కథా[కిమమున తక్కిన రసములను గూడ నిర్వహించి. కావ్యమున సంపూర్ణ రసావిష్కారమునకు యత్నించుటయే సూరన్న (వతిభలోని విలక్షణత, ఈ దృస్టితో/గూడ కళా పూర్ణ్జోదయము సార్థక నామధేయముగలదైై సృవ్టికిం _బతి సృష్టిగా సిలచియున్నవి, అంగిరసమగు శృంగారము సీకవి యనంత వైవిధ్య ముతో (పదర్శించెను. ఇందు సరస్వతీ చతుర్ముఖులయు, సుగ్మాతీ కాలీనులయు మధురలాలసా కళాపూర్ణలయు శృంగారము ధర్మశృంగారము. రంభా మణి కంధరులయు, అభినవ కౌముదీ కళాపూర్ణులయు శృంగారము అఆర్థశృంగారము, మాయా రంభా మాయా “లకూబరుల శృాంగారము కామ శృంగారము, ఇవి సంభోగ కృంగారమున కుదాహరణములు. ఇద్లే కవి సుగ్యాతి కథలోను, యజ్ఞ శర్మ కథలోను కొంత విపలంభ శృంగారమును కూడ పోషించెను. శల్యాసురుని ననున

1. విషయ వివరణమునకు శ్రీ కృష్ణారావుగారి ౨౫446 సో శ/2ల4గ0టీ7 ౮౫౭౧౫ 8వ ఆధ్యాయము నందళి రసచర్చను చూడనగును, తృతీయ [పకరణము

ర98 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి వృత్తాంతము:నను, యతి శిల్చమును గౌగలించుకొను ఘస్టమునను శృంగారాభానము వర్ణింపబడినది, ఇట్లు శృంగారమునేకాక తదంగ రసముగా నద్భుతమును కవి మణి స్త్తంభుని కథలోను సుముఖాస త్తి చర్మితమందును, మాయారంఖా నలకూబరుల నృ త్తమునందును, మణిహార (ప్రభావమున బాలికయగు మధురలాలస కథలు వెప్పిన ఘట్టమునందును చక్కగా పోష్షించినాండు. ఇట్టే కలభానిజీ మణికంధరుల కాసవృత్రాంతములందు కరుణమును, కళాపూర్ణుం విజయయా(కా వర్ణనవంనందును శల్యాసురునితో మణికంధరుండు పోరిన ఘట్టమునందును వీరమును, సత్యమాయా రంధల కలహ వర్ణనమున హాస్యమును, యుద్ధభూమి వర్ణనమున బీభత్సమును, మృగేం[ద వాహనాలయము నందలి కాసనస్థ విషయ వివరణమున భయానక మును, కళాపూర్ణని రణ విజృంధణమున రౌ్యద్రమును, మణీకంధరుని తీర్థ యాతా వర్రనమునందును, లకీ వారాయణ సంవాద కథయందును కాంతమును గూడ సందర్భానుసారముగ, టోషించి కాదన్యమున సంపూర్ణ రసావిష్కారమునకు పాటుపడినాండు కవి. సూరవొర్ము(డు కావ్యకళా సౌందరంము నారాధించిన గొప్ప తపస్వి. కవిత్వము నొక కళగా నాాధించి యుద్దిష్ష [వ్రమయోజనమును సాధించిన మనీషి యాతండు. కావ్య సౌందర్యము నా కవి ఇటు రమణీయముగా భావి:చినా(డు. లయ. చలువగల వెన్నెలల చెలువునకు సౌరభము గలిగినను సారభము చలువయు( దలిర్చం చిలు పెనగు కప్వురపు( బలుకులకు గోమలత నెలకొనిన సౌరభము జలువ వసయుం గో మలతయును గలిగి జగముల మిగుల బెంపెస(గు మలయ పననంపు గొదమలకు మధురత్వం బంవడీన నీడుమటీ కలదన౦గ వచ్చు. గడు వలయే/గల యూ సుకవి పలుకులకు నెంచన్‌. (కళా, 1-190) ఆంధ సాపిత్యముపై అజం

వైష్ణవార్యధ వాజ్బ్యయము కం వస్తు సౌందర్య మాత్మ గుణములచేత ననుభవింపబడునని దీనిని బట్టి తెలియుచున్నది. ఇందు వస్తుస్వరూప వస్తుగుణానుళూతుల (పశంస కలదు. సూరన దృష్టిలో కవితా సౌందర్య మొకవస్తువు కాదనియు నది భావింపందగిన వస్తుధర్మము మాత్రమే యనియు తెలియుచున్నది. సౌందర్యము బహ్మగుణమని విశష్టాద్వెతుల మతము. “నిత్య నిరవద్య నిరతశయౌజ్వల్య సౌండర్య సౌగంధ్య సౌకుమార్య లావణ్య యొవనమార్దవార్డయో దివ్యమంగళ వ్మిగహగుణాః” ఆ) వారు తెల్పుదురు ఇట్లు సౌందర్యము బహ్మగుణమై (పకృతి న్నాఇయించి వస్తుగత _ మగుచున్నడి ఆట్టు వస్తుగతమగు వౌందర్వ/గణమునే. దై వాన్యుగహ మున కవి భావింప గళ్గి కావ్య టాపమున తత్స్వరూపము నావిష్కరింపః గల్లుచు న్నా(డు. వస్తుగత సౌందర్శ్యపణమును భాఎంపల గల్లుటకును, దానిని పతి హెడింపగల్డుటకును పరమేశ్వరుని యను్యుగహ మవసరము ఆయన యను(గ్రహము తేనిడే కళకు! బరిపూర్ణతగొని, [పయోజనముగాని యుండ6జాలదు. ఇది సూరన్న గారి కళాపాందర్య సిద్ధాంతమయు- మణికంథఛర తీర్థయా(తా వర్ణనము నందును, నారదగాన మాత్సర్య కథలోను సూరన్న (ప్రతిపాదించిన సౌందర్యకళా తత్వ రహస్య మివయే.! ఇట్లు సూరన్న పరిపూర్ణ కళావిష్కరమును భొవించియే కళాపూర్ణోదయ [(వంంధమునకుం గడంగినాండు. దాని కనుభళూలముగానే ఆత(డు తన కావ్యవస్తుపు (పఖ్సాతమో విశమోగాకుండ నుత్చాద్యముగనే యంచుకొనినాండు. ఇందలి వస్తువు కేవల ముత్చాద_ మెంప్పఓకిం [పక్వాతమి[ "తివృ _త్తములతో నావష్కం ౦ంపబడిన తత్పూర్వకవికృత్యపబంధప.ల కేమ్యాతమును. దీసిపోని పథ మున నడి పరిష్భృాతమై యున్నవి అంతేకాదు వానికెం మెరుగులు డెక్టినట్టున్నడి యీతని కళాపూర్ణోదయము. ఈతని కవిశలో మనము నన్నపార్యుని (వసన్న కథాకవితార్థయు క్రిని; తిక్కనగారి తెలుగుదనమును, రసపోషణమును; (ప్రబంధ పరమేశ్వరుని విర్ణనాప్టైళారద్యమును; శినాథుని శబ్ద క్రిని; తనన 1 విషయ వివరణమునప చూ నజడల్‌ 2 న౮/4047/4040020 అధ్యాయము 1£. తృతీయ _పకఠణము

శ00 వేటూరి ఆనందమూలరర్హీ 'పెద్దనార్యుని శిరీషకుసుమ పేశలసుధామయోక్తులలోని మాధుర్యమును, తిమ్మ నార్యుని ముద్దులు మూటగట్టు నుడికారపు పొంకము గల నాటకీయ ధర్మమును, కృష్ణదేవరాయని. కవిత్వ _ కళలోని జిజ్ఞాసను, రామకృష్ణుని యపాఖ్యాన రచనలోని సరసార్థబోధఘటనను, సూరనార్భుండు సొంతము. చేసికొని మెరుగులు దిద్దుకొనినాండు. అంతేకాదు ఈతని కళాపూర్ణోదయము నాటి సాహిత్య సరస్వతి యొక్క గళసీమ నలంకరించిన (పబంధమణిహారము నందలి నాయక మణియనం దగినది. కొన్ని విశేషములు తిలకింప దగును.

1. ఆల్లసాని వాని మనుచర్శితము మూడు జన్మల గాథ, రూప వ్యాషాహ మున వరూధిని నిజ్మపవరు నాశించి మాయా (ప్రవరుని వంచనకు బాల్పడినది, ఆ శృంగారఘట్ట మించుక రసాభాసముగా పరిణమించినది. కళాపూర్ణోదయ కథయ నిప్లే మూడు జన్మలగాథ. రూప వ్యామోహ మిందును కవి [వవేశ పెట్టినాడు. కాని మాయారంభా మాయానలకూబరుల వృత్తాంతమున కామ శృంగారము. ఆభాస కాకుండ చక్కగాం బోషింపబడినది. చిత్తవృత్తిలో సూరనార్యుని శాలీను(డు 'పెద్దనగారి (ప్రవరుని టోలినవా-డు మృగమద సౌరభ విభవ ద్విగుణితమై మనుచర్మితమున వీచిన బీటీ గంధమును సూరన స్మరించి నాడు. చూడుడు 'రత్నఖచితోజ్వల సౌధ వివోరిణీ స కర్పూర సువీటికారుచిర భూరి సుగంధసమేత వాతసంచారకృతావిదూరసురస ౦పదపూర్వుమనః 1పమోదమై' (56-118). ల. _ తిమ్మనార్యుని పారిజాతాపహరణము సంధి సంధ్యంగములతో థాసిల్లి నాటకీయతతో నలరారు చక్కని నాటక [ప్రబంధము.! కళాపూర్ణోదయము నిట్రే ! అందు [పభువుల అంతఃపుర రహస్య వృత్తాంతమే కావ్య నిర్మాణమున కాధారతల మైనదని చెప్పుదురు. ఇందును నళ్లే సరస్వతీచతుర్ముఖుల కేశీవిలాసమే కథాగతి కాధారతలమైనది. రెండు నాటక [పబంధములందును సూ(తధారు!డు వారదుడే. $, ధూర్జటి కాళహస్తి మాహాత్మ్యము మూడు యుగములలో జరిగిన కథల సంపుటి. కళాపూర్ణోాదయము మూడు లోకములలో జరిగిన కథల సంపుటి.
2. చూ, తెలుగు. మెలుంగులు. పుట. 55. ఆంధ సాహిత్మముప్రై....

వైష్టవాయ్యధ వాజ్యయము కి01 తిన్న(డు కనులు పెరికి 9వుని కర్పించి సాహస భక్తిని (కటింపగా, మణి స్తంభుఃడు కనులు, చెవులు. పొడుచుకొని మృగేందవాహనళ క్రి యను _గహమును బడ సెను. శ. రామభ్యదుని రామాభ్యుదయము ఎనిమిది యాశ్వాసములరసవత్న్ర బంధము “బహువిధ కవితా చమతా్క_ారము"లతో “సాహిత్య లక్షణ చిత కవిత్వ (పభావంబు లొాక్కొాకచోట గనంబడ'” రచితమైన సత్క్యృతి. సూరనార్భుని కళా పూర్ణోదయము. కూడ నట్టిదే. అందు ఆయోధ్యా నగర వర్ణనము గం (పొడ వచన ముండగా నిం దతి[పొఢమగు ద్వారకా నగర వర్ణన వచనమున్నది. వన విహార వర్థమున “సలిపిరి డోలికా విహృతి సాటికి బేటకె నింతు లిద్ద'అని రామభ్యదు(డు వారిచేత నుయ్యెల పన్గమును; నెలత వేనలిని దన్నింపగా సత్యవియైన సూర నారు.్రు “తమి-బూదీగల తూగుటుయ్యెలల పంతా' లాడుటలో “తై )లిష్టప న్రీల యౌదలినే తన్నించినాండు. తాడి తన్నువా(డుండగా. దలతన్ను వా రుందురని కవు లిరుపురును గుర్తించిన విషయమే. *రామళ(దు'ని సూరన స్మరించినాండన వచ్చును. (చూ, 2-159) 5. మంనగారి రాజ కేఖరచర్మెత ముత్చాద్య వస్తువుతో: గూడినది. సూరనార్యుని కళాపూర్ణోదయ మిట్టిదే. అందు విశంకటు/డను ద్వై త్యుండు కాశీద త్త కఠోర లోహ మయాశ్వము నెక్కి. తీరుగుచు భానుమతి నపహరింపగా నిందు మణి స్తంభుడు మృగేందవాహనము నధిరోహించి కళభాషిణిని వంచించి కొనిపోవును. రాజశేఖర చరిితమందలి దివ్యమణి నృత్తాంతమును, చిలుక కథయును సూరన్నకు కళా పూర్ణ్జోదయమున మణివార వృత్తాంతమును గల్పించుటకును, _పభావతీ (పద్యుమ్న మున శుచిముభి ప్యాతను తిర్చి డిద్దుటకును కొంత తోడ్పడియుండవచ్చును. 6. రామకృష్ణుని హండుకంగ మహాత్మ్కృమ. నందలి 'పతిదేవత యాసుశీల' యే సూరనార్యుని సుగ్మాత8గా అవతరించినట్టున్నది. ఇందలి ఆన్బదాన మహిమ వృత్తాంతము సూరన్న గారి అన్నదాన వ్విపుని కథకు దోహదము కల్గించి యుండవచ్చును. పొండురంగమాహాత్మ్యము నందలి విగమఃర్మ, తృలీయ (పకరణము

809 వేటూరి ఆనందమూర్రి నుశర్మోపాఖ్యానములను గాబోలును “రామకృష్ణుని 'పేరతోంగూడ సూరన చమ త్కారముగ్‌ స్మరించినాండు

“అట్టి గోతి న్మృతుల్‌ తెలుపునట్టియపాయము నాదరింప కి

ట్లట్టు చరించి ముక్తి కెడయైన జనంబుల (బోచు సత్క్సృపస

స్నృట్టన్న రామకృష్ణముఖ నిర్మల మూర్తులు దాల్చి తీవు ని

న్నెట్టు నుతింప నేర్తుం బరమేశు నకారణ సత్క్భృపాపరున్‌' (8-340) 7, రాయని ఆముక్తమాత్యదలోని వస్తు వైవీధ్యమునకును, కళాపూర్ణోదయము నందలి వస్తు వినాసమునకును జాల హోలికలున్నవి. ఆందులోప్‌ించిన ష్వైర్య మిందు సాధింపబడినవి. లక్ష్మీనారాయణుల సంవాద రూపమగు కథా విషయ ములు రెంటను సమమే* గాన క్రైంకర్శ మాహత్మృము వందు మాందావరికథయ, నిందు నారదుని కళయు విశదముగా వివరించినవి. వైష్టవ తత్త్వ (పతిపొదనమే ([వబంధకవు లిరువురి లక్ష్ష్యమును.

(పబంధ కవి రామభళ్యదుడు స్వవిషయమున జెప్పుకొనినట్లు "పురాతన మహాకవి విరచిత (వ్రబంధంయి ల్వ్వేషించి భగవద్భ క్రినిష్టాగరిషస్టులగు రాణ [శేష్టల వృ త్తంబులు (పసిద్ధంబు లగునట్టుగో [పశ స్త కథలు విన్న స్తంలులుగొ సమకూర్చి సొహిత్య లక్షణ చిత కవిత్వ (పభావంబు లొక్కుచోట' గనంబడు నట్టుగా సూరనార్యు, డీక్రళాపూర్ణోదయమున నావిష్కరించియున్నా( డనవచ్చును. పసేపవత వ!

కళా పూర్ణోదయ [గంథ విమర్శనమున డా.జి.వి. కృష్ణారావుగారు నూరగ కొవ్య కళాత_త్హ్వ రహస్యము విశష్టాద్వత దృక్పథముననే (పత్మిపాదింప బడినదని విశడీకరింఒ ఇట్లు [వాసినారు. “1 ౧801 16968 11 ఆగళంం 6 కడ!6- వ050068723500౪ 19 10 రంం06 116 60౧౨6169 ఈ16186000 61 తగి 206 [16 ౧౭౩ 6౧0౧౦61౪66 11 0/౯ 116 901౧40౪164 0€ +౪19151867218- గకీ1391008 119 ౧౦1౧1 13 ౧9౩1౧0 16 66౧18! 1463 0 116 ౧09” 396 19 ఉ౧1[/ 48 ౪41! ౩8 105 96801౧. (9. 357) ఆంధ సాహిత్మముపై....

టైమ్లవార్యధ వాజబ్బయము 808 సౌందర గ (బహ్న గుణ మనియు, నద్దానిని శీవండు పరమేశ్వరాన్ముగహము చేతనే అంతరుద్చోధమున భావింప( గల్లుననియు, నట్టి పరమాత్ముని దివ్య స్వరూపమే జీవుల కొరకై పరా వ్యూహ విభవ అంతర్యామి ఆర్బారూపముల వెలసి యున్న దనియు దన్నిరూపణార్థమే సూరన కళాపూర్ణోదయ కావ్యమును నిర్మించననియు, నందలి మణికంధర తీర్ధయ్యాతా వర్ణనమున గల యళ్చారూపముల (పస్తుతియు? నారద తుంబరుల గాన మాత్సర్య కథయు; లక్ష్మీనారాయణ నంవాద కథయు నాయా విషయములను ఏస్సందేహముగా నిరూపించుచున్నవనియు వారందు వివరించిరి. అంతేకాక ఆ కవీశ్వరున్మి గంథ(తయమును బరిశీరించిచూడ(గా నాచం డదై్వైతియనుట కాధారముల కానరాకుండుటయే గాక మీదు మిక్కిలి విశిష్టాద్వెతి యని తలచుటకు కావలసినన్ని యపత్తుల గుపించుచున్నవనియు వారు పేర్కొని నారు.! వారు చూపిన యుపపత్తులతోబాటు మరి కొన్నిటిని గూడ జూపి యా విషయము నించుక వివరించును. -

కీ కళాపూర్ణోదయ ద్వితీయాశ్వాసారంభమున కవి ద్వారకా నగర వర్ణన వచనము నొకదాగిని సుదీర్చ ముగా రచింవెను. ఆ (ప్రౌఢ వచనము _వబంధ లమషణానుసారమై రామాభ్యుదయము నందలి యయోధ్యా వర్ణన వతనముతో( బోల్పదగినదై యున్నది. కొని యిందొక విశేషమున్నది. తన్నగఠ మందలి పరిావలయంబుల తోడను, వైరూర్య (పాకారంబుల తోడను రొప్పిన వాసుదేవ (పాసాద రాజు వైభవము కవీశ్వరునకు క్షీరసముుదమధ్యమున శేషతల్సగతు( డైన నారాయణుని రాజ వైభవమును స్ఫురింప! జేసినదీ. ఇది యాతని కవితా భావనలోని పారమార్థికత కుదాహరణము.

౨. 'ఆద్దేవుని యనవరత సన్నిధి మహత్వ విశేషావా_ప్రికి( బెద్దలచే వినిన యుపాయ'” మెరిగింతునని సూరన నారదుని నోట నీ పల్కులను పలికించెను.

1 చూ. 51464168 1౧ గ8!8064/౧౧068౪78గొ అధ్యాయములు రి19

తృతీయ (వకరణము

801 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి “తన శ క్రి కొలది సత్కర్మము లృలవాంఛ మాని కృష్ణార్పణ మతి. జలుపుట వతిషిర్ధ కర్మంబు పరెహారించుట విష్ణు భక్తి పె _కమమున బాదుకొనుట తదృక్రి గలం పుణ్యతముల సంసర్గంబు దుర్జను లున్నట్టి (తోవ జనమి విష్ణు సన్నిధి కళా విఖ్యాత వివిధది వ్య నేత తీర్థయాతా చరణము (బహ్మచర్యంబు దపమ: సైరాగ" గుణసపు వలయు వై కుంకము గోరు వారి కెల్ల వీీ లోపల( గొన్ని గావింప గనిన వృధ చనవు చేర్చు (గమమున విష్ణుపదము.” (2-114). ఇందు వ్రప త్తి భావమున కంగములుగా ్రీరామానుజులవారు సూచించిన అను కూల్య కంకల్పము, (పాతికూల్య వర్ణనము, సంశయ రాపాత్శము, కార్పణ్యము, అఆత్మనిషేపము మున్నగు నంశములు వివరింప! బడినవి. లి, “థ్రీ పురుషోత్తమ థ్రీరంగాడి దివ్య క్షేతములందు ముకుంద సన్నిధిం దద్దిన్యగుణ నామసంకీ ర్తన గానంబు గావింపు మది సకల (శేయోనిదానంబు' (2115) అని నారద మహర్ధి మణికంధరున కుపదేశించుబలో సంకీర్త నసేవ లోని మావాత్మ ముగడింపం బడినది. సత్కళకు (పయోజన మప్పుడే సిద్ధించనని 9 సూచింప(బఐడీనది శ. మణికంధరుని తీర్థయ్మాతావర్ణనము విచ్ణుభక్తి (వతిపాదకమై పఠమా త్ముని యర్చామూర్తులలోని సౌందర్య తత్త మనుభవైకి వేద్యముగా నిరూపిత మైనది, ఆధ్యధ సాహిత్యముపై....

వైష్టవార్యధ వాజ్మయము 805 మబెకంధరుండు పురుష్రోతమముః. థ్రీ కూర్మము, సింహాచలము, అశో ఐలము దర్శించి చిరుమబశు జేరుకొనను. స్వామిపువ గ్రారిణిలో స్నాన మొన రించి "క్షితి వరాహమూర్తి శ్రీ కాంత, గొలిచి'యక్సాహముతో (ఈ వర్ణన మిందు ఉత్సాహవృత్తమున. నుండుట విశేషము) వేంకటేపనగరు! జేరుకొంను. థ్రీ వేకటేవని మందిర మచట పంచభూతములకు బావనక్వముగల్ల చేయుచుండిన దట (22-180) ఆతండు ముందుగా పరివార దేవతలను శ్పివించి మేన గగురు పొౌడున లోన కరిగి శ్రీ వంకటేనం దివ్వ మంగళ వ్యిగహమును దర్శించను. ఈ పట్టున గల వర్ణన మెలి మిక్కిలి మరోజ్ఞము. స్వామి యాకృతిని గవి యిచట నారోహణ్యకమమున సర్మపదాయము ననుసరించి వర్ణించెను (కళాపూర్లో దయమున నీ పట్టున గం వర్ణన కమ మిఖ్లే చిన్నన్న కృతమను పరమయోగి విలాసమున కానసగును). సీ. “మృదు పదాంబుజములు మెరుగుటందెలు( బెడీ దుష్పశియును మొల ముప్పిడియును మకర కుండలములును దామరల( చెగడు కన్నులు మరోష్థ్యాసయు( గలికి బొమలు ముత్తియపు నొమమును రత్నముకుట పదము నెస( గ గనుపట్టు శ్రీ వేంకటేస జూప (2=189) ఇట్లు దర్శించి “(పతృంగంబును మిక్కిలి దడవుగా భావించి'మణికంధరు( డత్యంత 1పమోదంబందెను. ఆ దెవ్య మంగళ విగహము నందలి సౌందర్య తత్త్వమబభ్లిది గావునను స్వామి యస గహమున మజికంధరున కబ్చిన కరాందర్శదిదృక్ష యంతటిది కావునను ఆ భక్తుని చూడు. లామూకవ్కెయందు దగిలి పొసి రాకుండినవి. తృతీయ (పకరణము

806 వేటూరి ఆనందమూర్తి “పద పద్మముంం జ్కూపౌయదు నాదృష్టి కనకాంబరమున కే కరణి( దెత్తు( గనకాంబరపషు.స గీల్కొనిస€ ఎలింప గే నుదరబంధమున శె ట్తొనర( గూర్తు.... నాశక గను గవ బొమల గుంతలములందు నెందు! బర్విన విడంజాలల దేమి చెప్ప'' (2136) అని యాతః డితర ్మపపంచము సర్వంబును మరచ యుం॥ినాండు. మూ(డహో ర్మాతంబు లచట గుండి “ఆచ్జేవుం డివ్యమంగళ గుణగానంబు లొనరించి ధన్ను( డాయెను. ఇద్ర మణికంధరుండు కాంచి, (శీరంగము, కుంభకోణము, రామేశ్వరము మున్నం క్షేత్రముల దర్శించ యచట యర్చామూర్తులను తనివిడీర దర్శించ వాంపై'గీత రూపములుగా వాపకవిత నుతులు రచియించి పాడుచు నతడు గొలిబ నట! ఈ ఫఘట్టమున కళాపూర్ణోదయకారు(డు చదువరులకు ఆళువారలను, సమకా లపు తాళ్లపాక సంకిర్త చాబార్ములను తలపునకు. దెచ్చినాండు. కుంభకోణమున సశ్రీరాముని దివ్య మంగళ వ్యిగహమును దర్శించన మణికంధరుండు 'రామభదుూ నిర్జిద భక్తితాత్సర్మంబుల సేవించి. యొక రగడ రచనలో రామాయణ కథా సం్యగహమును గావింపను. ఈ రచన రామభ్యదుని రామాయణ రచనను దడంపిం చుచున్న3 *తర నికాచరీ వరూపతా కృత (పియా వినోద' అని యాతడు (శేరాముని వర్ణించుటలో రాముంయే కూర్చూణఖ ముక్కుజెవులను గోసినట్లు వర్జించిన చామభదు(డు స్ఫురణకు రాక మానడు. పద్కపుాణాంతర్లత రామాయణ గాభలోంగూడ నిశ్ణుగలదు. ఇట్లు మణికంధర తీర్థయా[తా వర్ణన మీ ప్రబంధమున లోకోత్తరవుగ విష్ణు ధక్తి (పతిపాదకముగా నున్నది.

5, సూరనారు:(డు కథా శందర్భమును బురస్కరించుకొని మణికంధరుని పలుకులో “గౌతమ వణాదమత6:)లు చేదవాద సిద్దాంతము పైమినీయ మురగాధిప శాస్త్రము(గాపిలంబు నత్మంచము గాకలించి యవి యార్మల మెచ్చని పౌంచర్యాత అంధ సాహిత్యముపై..4,

వైష్ణవార్యధ వాజ్బ్యయము త. రాద్రాంత విధా సమర్థన సమర్థ కృతార్థమతి హాదిఫ్తు " ఎను గూర్చి _పస్రాఎంపను. ఆచట ప్రష్టవులు సథర్లు (పవర్తిలు చుండిరట. వారిని సూరన “శీ మహితాహ్టా క్షరీ మం్యతజప పూయణు లనియు, నారాయణ ర్కానపరు లనియు, దేవతొంతర చింతనావిదూరు లనియు? కామరోషాదిరపితు అనియు, చిదచిదీశ్వార తత్త్వ విదుంనియు. దమకు జ్యకెకి నిత్మ సిదంబులెన శేష శేషిర్వములు చంత చేసికొను వారంయు, నతని దాస్యంబె గతిగాగ నరయువారశయు వివరించను. అంతేకాదు వాలిచేతపర మపదనాథు,డు సర్వజ్ఞ. డె సర్వళకి యె,సర్వనియళి మైసక్వాత్ము డె చలయుచు సర్వంబు( దనకు శీషముగ సర్వమునకు శేషి దానగుచు ఎమ్మయునగు దాను రుచియు(ర వియు,జండి కళయు( జందు*ండువోలె నయిత సిదత్వ మొప్పంగ నాది మిథునయనగ సకల వదాంత చేద తదనర్చువా౯' (4-37) డంగయు బ్బపిం చెను. ఇందు కవీశ్వరుని విశిష్టాద్వెత మతపక్షపాతము వృక్తమగుచున్నది.

8. 'పరుపరంపర జింతించి తదు. క్రజపము" (4-82) చేయుటనుగూర్చి సూరన్న 'పేర్కొనెను. ఆంతేకాదు కళాపూర్లోదయ కావ్య తత్త్వ సం వదాయము నకు వేరొక గురుపరంపరనుగూడ కవి సృష్టించనా,డు. “ఎవృహారనాయక మాణీ క్యంబునకు నంజలి చేసి తదీయ (వా_పఫ్రికారణంబులై న యా కళాపూర్ణుని నలఘు (వతు మణికంధరు గృష్షుని విపుని స్యుగపల వటప్మతళాయిని హృదయంబున దల(చ యీ గురుపరంపర వాకు నన్ముగహకారిణియగుగాపుత' (68-218) ము (ాయుటలో న్మీకొ త్త గురుపలంపరను జూడవచ్చును.

' “కొథఘరొందు. మ్మ్యరియాకున బవ్వుళించి. వేడుక నంచు విష్టువేవుసి (868-167) సూరన వర్ణించినాండు.

ఈ. కళాపూట్ణు= వివాహమును “దేవర పెండ్రి'గా భావించి స్తూరళ ఎపులసుగ వర్తింబను. (+-51 నుండి 158 వరకు) ఈ వర్గనము, నాడు తాళ్శపాకవారే ఆరంభించి తిరుమల మీది దేపునకు( జేయుచుండిన పెండ్లి తిరునాళ్ళ వేడుకంను తలపింపజేయునదిగా నున్నది. పెండ్లిమైన పిదప నరుంధతీ దర్శనముతోదాటు (భువ దర్శనమును జేయించు విషయము చాళ్ళపాకవాం శాసనషుంందున్న బ్ర కళాపూర్లోాదయమునను గందు.

తృతీయ (పకరణము

808 వేటూరి ఆనందమూర్తి

ఇట్లు పె యం₹ములను బట్టి సూరన్నకు ప్తష్టవమతమునందుగల భక్తి విశ్వాసము లెట్టివో తెలియనగుచున్నది. సూరన్న “'సర్వజ్ఞత్వంబును, సకల వాక్పటుత్వంబును' పరమాత్ము నన్ముగహంబున సంపాదించుకొన్న మహాకవి. అతని కళాపూర్ణోదయ మొక దివ్యమైన వైష్ణవ (పబంధము.

చింతలపూడి ఎల్లనార్యుని కృతులు

చింతలపూడి యొైవార్భు,డు శీకృష్ణదేవరాయని ఆష్టదగ్గజకవులలో నొక్క డను (పతీలి లోకమున గందు. ఈతని కృతులేవియు (శీకృష్ణదేవరాయని కంకి తము కాలేదు. ఈతడు రాయని కాలమున యువకవిమైయుండుట నిశ్చయమే కావున భువన విజయము నలంకరించన ఆష్ట చిగ్గజకవులలో నొక్కండై యుండు ననుటయు సందేహింప నవసరములేదు. (పబంధయుగమున పేర్వెలసిన శృంగార కవులలో నీతండు పేరన్ని కగన్నవాండు. రాయడు తనను సన్మానించిన వైఖరిని ఎల్లనార్యుండే యిట్టుచెప్పుకొనినాండు.

రాధామాధవ మచ్యుతాంకితముగా6€ (బౌఢ్యకియం జెప్పిత

న్మాధుర్యంబున! గృష్టరాయవిభు( గర్జాటేకు మెప్పించినా

నాధాకృ పతిమానసత్క_వులలోనన్‌ భూ షణ శేణితో

రాధామాధవ నామమంచిన జగత్చఏఖ్యాతచార్మి తు(డన్‌ (రాధామా-౧-౩౦)

ఈతడు రాధామాధవకృతిని మదనగోపాలాంకితముగంజెప్పి కర్ణాటారీశుని మెప్పించి “రాధామాధన” బిరుదము నందినాండట ఈ బిరుదముతోడనే తరువాత నీఠవి “రాధామాధవకవి” యనియు వ్యవహృతు(డై నాడు “కవితా మాధుర్య ధుర్యు నన్నున్‌ రాధామాధవుని సుకవి రత్నము బలికెన్‌ " అని పప్పుకొనినాండు.

రాధామాథవకవి చింతలపూడి యుల్లనార్యుండు (శీవత్సగో[ తుండు. కృష్ణ భట్టారక ప్వాతుండు. కామయ (పళుసుపుతు,డు గుంటూరుజిల్హా రేపల్లి తాలూకా లోని చింతలపూడి [గామమే యీ కవీళ్యరుని నివాస్మగామమై యుండునని (శీ నడకుదుట్‌ వీరరాజుగారు (వాసియున్నారు (చూ. రాధామాధవ పీ8క పు ౮). ఈ కవీశ్వరుని కృతులు నేయు మూడు లఅభించియున్నవి. వానిలో తొలికృతి ఆంధ సాహిత్యము.పైఎ,

పైవ్లవార్యర వాజ్బ్యయము 809 “రాధామాధపము”. శృంగార్మ పబంధము. అనువాదము మదనగోపాలమూర్తి కంకిరము. రెండవది"తారక[ఐవ్మారాజీయము"యతివరేణ్యుండు నారయణా[ఈమి నుడివిన సంస్కృత కృతికి. దెనుంగు (శ్రీవ మచం్యదున కంకితము, ఈ కృతిని రాధామాధవకవి అచ్యుతదేవరాయల కందచారలేఖకుండగు నంజరుసు తిమ్మయ (పేరణమున తదిష్ట ద్రైవమగు (శీర ఘునాయకున కంకితముగావించినాండట- ఇక మూ!డవకృతి విష్ణమాయా నాటకము. ఇదియొక స్వతంత్యప్రబంధ మన/దగినదచి దినింగూడ నీకవి మదన గోపాలునకే అంకితము గావించినా డనవచ్చును. ఈ కృతియందు కవి సంపదాయానుసారము పీఠికా భాగమును జేర్చినట్టు కానరాదు. పెమూండు కృతులలో తారక్నబహ్మరాజీయము “దక్క€ దక్కిన రెండును ము[ద్రితములైయున్న వి. ఈతని [(గంథములందలి యాళ్వాసాంతగద్యలనుబట్టి రాధొామారవకవి “శద్ధసారస్వతవిభవు("డనియు, “సుకవివర్యు౮డనియు “భ్రీమదన గోపాలచరణ కమల సేవాధురీణుగడనియు, “సత్సళాపారీణు."డనియు( తెలియుచున్నది. ఈత(డు హరిహరాభేదమును బాటించినవా॥డుగా స్థూలదృష్టికి గోచరించినను రాధాకృష్ణ తత్వమును బాగుగా జ్వీరించుకొని మం్యతోపాసనాబలము చేత పారవళ్య మను భవించిన పరమ వైష్ణవ భతక్తుండుగానే (గంథస్థాధారములనుబట్టి తెలియనగు చున్నా(డు. విజయనగర రాజుల కాలమున రాధాకృష్ణ (సణయక త్త మాం్యధదేశ మున నూతనో _త్తేజమును గాంచినది. భాగవత సంప్రదాయమునుండి పుట్టిన భగవద్భక్తి (ప్రాచీన కాలముననే దక్షిణ భారతమం దవతరించి (కమమున నుత్తరదేశమునకు( (వాొకియండుననియు వంగదేశమున జయదేవాదుల కాలమునకన్న 6 జాలపూర్వమే వైష్ణవ రాధాకృష్ణభదక్తితత్వము (పచారము గాంచియుండిన దనియు వంగభాషా విద్వాంసులు తలచుచున్నారు'కి రాధాకృష్ణ ధక్తిత త్త్వమునకు జయగేవమవాోకవి కనన వను పున కస న

1. ఇదియు నేడు మ్ముదింపబడినది.
2. చూ. రూపగోస్వామి సంధానించిన *'పద్యావళి'' - యస్‌. కే, డే రచిం చిన పీఠక ౧౬౩౪ తృతీయ పకరణము

లై0 అఆజోంద మూర్తి తన-శగతగోవిందము' మూఎష్థం. వంగ్తగమునలి వాదు. సర్వభారతమునను బప్టిముగట్టినాడు. ఆ తరుషాక క్రి వదుస్టేదన ₹త్య్యాంతమున_ చై లన్యమహా (పభు వవతరించి" తత్సం(సక్తాయమున కొక నూరనో_భ్రజము కల్పింబనాండు. చై తన్నుండు (పక్రాపర్ముదగఎపలిచేత సన్మానితు. రైనవాడు. ఆతడు తన దశ్షణదేళయా[తలెసందర్భమున రాజమ హేం్యదవర (హంతమున మాధవేం్మదుం [హాఘ్యచనే్‌ ఛామానందరాయనితో సమి=వేళ మైనపుడు లాధాకృష్ణ (పణయ శత్ధ్యము విషయమున విశిష్టానుభూతిని సంపాదంచుకొననట! ఈ కృష్ణ ఫ్యా ' హేరళముననే తలువాత శ్రీ ౧౫౩౩ తో తుదిపద మందుకొంను. బ్ర తన్నుని భక్తితత్త్యమును దరువాతికాలమున ,గోస్వాములు సిద్ధాంచీకరించి వచారపంనకుం

• దెచ్బెచారు. వంగదేశీయ వైష్ణవ దృక్పథమున ్రీకృష్ణుండే సావాత్‌ భగవంతుడు. ' అతడే పరాశక్తి. ఆంతరంగస్వహపుండు ఆశ_క్రియ స్వరూప తబిస్థ బహిరంగ "౪ క్తులుగా (పవ్య క్తమగుచుండును. ఆతని బపిరంగళ క్రయ మాయ. భగవంతు నితో నిరంతర మనుబంధించుకొని యుండుటయే జీవు* లవృము, కాని మాయా శక్తివలన తల్లక్షమునకు భంగము కల్గుచుండును కినుక మాయా” క్రిభంజనము నక్తై భక్తి యవసరము. భక్రిమాలమున జ్ఞాన వైరాగ్యము లంకురించును. ఇట్టి అకై తవ భక్తిని వంగవైప్షవులు వైరి, రాగానురాగ = ఆని రెండు తెజగుల పరి గణించిరి. వై ధిభక్తికి కాస్త్రవిధుల ననుసరించి భక్తి శద్ధలను బాటించు టవసరమొు. రాగొనురాగమున కవియేమియు నవసరము లేదు. వారింపరాని యనురాగ మంత రంగమునుండి పెల్టుబికి వచ్చుటయే దానికి లక్షణము, ఇట్టి భక్రిసాధనకు సాధు సంగము? నామకీర్రనము, భగవత్న్మరణము, మధురావాసము,_ శ్రీమూ ర్త్‌సేవ ముఖ్యాంగములని వారు భావించినాను. ఇట్లు న్లైధి, రాగానురాగరూపములనున్న సాధనభక్తి యే [కమమున భావభక్తికిని పిదప (_పేమధక్తి లేదా కృష్ణపీలి ఆను దశకును సాధకుని గొంపోవును. రాధాదేవిభ_క్రి కృష్ణ (పీఠకి పరమోదాహరణప... ఈ విధమున రాధాకృష్ణ (పణయత త్రము (క్రి. పదునైదవ శతార్చుంతి మున కొంధ దేశమున చ్చైతన్యుని రాకతో నూతన చై తన్యమును గూర్చుకొన్న2. చింతలపూడి యొల్లనార్యు(డు రాధాకృష్ణ సపేమత తత్వమును జీ ర్థించుకొని [బంధ ఆం్యధ సాహిత్యముపై....

ఇవె వ్లృవార్యధ వాజ్మయము | వ్ర] భూపమున నావిష్కరించుటలో తత్నభ్రావముచే మనము ఫ్తైంవనగును. ఇట నాతం ్నవబంధముల నించుక సం్యగహముగా సమీక్షింతును " రాధామాధపము

(గంభారంభముననే వాధామాధవకవి యిట్లు _వాసియున్నా.డూ

“నుతియింతు వాగ్వి శేష

స్థితి రాధామాధవంబు చెప్పిన విద్యా

చతురానను నీలాచల ॥

పతిహితు జయదేవ సుకవి పంచ పదరున్‌' (౧-౧౦! ఈళసి రాధామాధవ మా జయదేవకవి కృతమగు కాన్యముశ కనువాదన _ కావచ్చును. ఇందు పేర్కొనబడిన జంపడేవుడు. స్కుపసిద్రుండును, గీతగోవింద కర్రయునప జయడేవుండే కాదసునం కొందలఠి యథ్మిపాయము, కాని జయగేవుని రాధ పరక్రీయయు, రాధామాధవమునందలి రాధ స్వీయయు. నగుటచేత రాధా మాధవ మూల్యగంథ రచయిత గీఠగోవిందక _రకాక భిన్ను(డై. యుండునని శ్రీ చుకుదుట ఏీరరాణాగారు (వాసినారు. (చూ. రాధామాధవ పీ8క పుట ౧౧). రాధామాధవము*ల మీనాండు మనకు ఆభ మ'పటేదు ఆనువాద మైదాశ్వాసములు గలవి.

ఇధ్రా*వఎ వృతాంచము (బహ్మ వ్వైవ్రి పురాణమునందును, దేఏళాగవతము నందును గలదు ర౨టియందును కృష్ణ పాణారధికయగు రాధాఎవి మూల వకృతిగా వర్జితకైునవ. దాం యందలి కథాంపదుే మగహించి రాధామాధవకర్త తన దృక్పథయున కనుకూుమ/ విధమున గొన్ని మాద్చ్పుఐను గావించి (పటంధరీతి నిందలి కథను ఎర్వపొంచినాండు. ఇందలికాధ స్వియ. లక్ష్మీచేవి యంశమున జగత్సిపె విలాసార్థ మవతరెంబసు.

వ్రైకుంఠమున అమ్మె యొకతూరి నారాయణుని అవతార సౌందర్యమూరి ననుధవింవ వేడ్కుపడీశవి.(రామావరారమున రామచం్మదునిమూర్తిని జూడవలెనను

తృతీయ (సకరణము

812 వేటూరి ఆనందమూర్రి కొనినదిం ఆ విషయము ౧టబిగి నారాయణుండు “వింత చెలువు కాంతలకుం (బియంబుకాడొ యని తలపోసి జగతిపై: దన సౌభాగ్యమును లక్ష్మీదేవి కను భూయమానముగావింపంజేయదలచ తాను కృష్ణావకారమెత్తినపుడు లక్ష్మి బృందావనము (తోవనున్న మందలోని సహస గోపు6 డనువానికి, దనయ యగునట్టుగా నన్నుగహించను. కృష్ణునకును, సహ్యసగోపతనయయగు రాధా దేవికిని సరస్వతీదేవియే. ' మధురవాణి” రూపమున ( పణయరాయబారమ నిర్వహించి హరి హృదయములను సంధించును నారదుఃడు సహకరించును. కాని సహ్మసగోపుని తనయుడు భ్యదకుడనువాడు రర్మడ్షిని వ్యతిరేకించి రాధను కృష్ణున కిచ్చుటకు పఏీలుతేదని ఖండించి పలుకును. సహ్మసగోపుండు చేయునది లేక శివునగూర్చి తపస్సుచేయును. శివుడు _పత్యక్షమైోఆప్పరమ కల్యాణ దంప తులకు దాంపత్యసిద్ధి యడుగవలయుకే...రాధాస్త్వయంవరంబు లోకంబున జాటిం పుము” అని [పోత్సహించును. పరమేర్వురుని యను్ముగహమున యమునాతీరమున గోమకీనగర మావిర్భంచును. సహ్మసగోపుండు స్యయంవరమును జాటించును భధకు(డు పరిస్థితులకు లొంగి, స్వయంవరమను చెడగొట్టు దుర్చుద్ధితోనే ఊర కుండెను, రాధాదేవి ముకుంవిని యఘనామెను కృష్ణునికడకు రాయబార మంపును. స్వయంవరమున భారచీదేవి పెంపుడుచిలుక, రాజకుమారులను వాధాదేవికి పరిచయము గావించును. ఇంతలోనే కంస పేరితుండగు హల్మగీవుం డనుదనుజు(డు మారువేషమున నటనుండినవాండై సమయ మరసి రాధాదేవిని బలాత్కారమున నపహరించికొనిపోవును. ్రీర్సష్టుండు వానిని పట్టి పల్పార్చును. భ్యదకుండుగూడ నెదిరించును. శ్రీకృష్ణుడు 'వికటనాకీగర్భంబను బాణమును (ప్రయోగించి “భ్యదకున కాడురూపు సల్యపాప్త”" మగునట్లుచేసి వాని్నఐదుకు పరివోసాస్పదమగునట్లు గావించును. తుదకు రాధాకృష్ణులకు వివాహమగును. వారు శృంగార్మ క్రీడలలో! దేలియాడి సుఖముందురు. ఇదియే ఇతివృత్తము. ఈకథను కవి చాలవజకు భాగవతమందలళి రుక్మిణీ పరిణయ కథవలెశే నిర్వహింపను. ఇందు నారదుని విష్ణుభక్తిని, రాయ బారఘట్టమున మధురవాణి చాకచకృమును రాధామాధవకవి [శద్ధతోంబోషంచి నాఃడు. రాధాకృష్ణుల [వణయ వృత్తాంతమును కృష్ణపేమభక్తి రస్తావేశముతో ఆంధ సాహిర్యముపై....

వైష్టవాంర వాజ్మయము 818 నొడలు పులకరించునట్టు చితింవను. ఎల్లనార్యుండు (పబంధకవులలో మిక్కిలి [పౌంఢుడు. “సరసులు! చిత్త గింపు,డని బాటను మామక వాణీ సన్మనోహరయగు నేని వారి హృదయంబుల కింపొనరింపకున్నె'' అని తలపోసినాండ. సామర్యమున “హరికథామృతరస ఏచులందు” చేల్చినా డు ఇందు రాధ సాఖాత్‌ లమ్మియని కవి పలుకావుల పేర్కొన్నాడు. '“ఆదిలక్ష్మికి జోడు నీడైన రాధ (౨-౯) “అమ్మవికేవి వివరింప నావిలష్ష్మి యాదెనారాయణుం డితం డరసిచూడ'' (౨-౪౩) అందుకే “నాకుమారి. జ్యకవాణి పాణీగహణంబు సీేయ(గాతమని పల్కి యమ్మహావీరశై పుండు'” సహ్మసగోపుండు కృతనిశ్చాయు(డ్లై యుండెనట. వీరశై వునకును విష్ణుభక్నిని ,_పేరేపించుటలో( గవికింగల వై వ్లవాభఖిమానము వ్యక్తము కాగలదు. సహ్మసగోపుండే యనశేల పరమశివుండును నిందు నారాయణు నకుః జెలికాడును భక్తుండు న్నైయున్నాండు. మదన గోపాలమూర్తిని కవి యిట్లు చ్మితించినా(డు. సీ. మదన గోపాలకవిని కరూపములు ము *. ప్పదిరెండు తై 9లోక్కపావనములు మదనగోపొలక పదపూజనాకల్పి తార్థంబు లభిల్మకియాకలనలు మదనగోపాలక మం[తంబు సకలతం (తములలో నిహపరదాయకంబు మదనగోపాలక మంశసంసిద్ధులౌ జనులు పరిష్కృత సకలహృదయ లనుచు నిగమాంతములు చెప్పునట్లచూడ మదనగోపాలకృష్ణ! యీమహిత మూర్తి నిఖిలలోకైక పూజ్యత సీదుభూత భావిమూర్తులకంటె దృక్సర్వమయ్యె. (55-122) తృతీయ (పకరణము

ల్ర14 వేటూరి ఆనందమూర్తి ఇట్లే ఆ వవార్తిని థక్నితో( బలుతావుల వర్షించి తుదకు “బాలనోప్పారె మదనగోపాలమూర్తి సర్యలావణంవలోక చ్మకవర్తి”. (౪-౫౯) అని ఒక్క ముక్కలో చెప్పెను. రసానుగుణమగు పలి యీతని కలవాటు. శతకరచనయందీ శవికిగల యభిమానమును, [పావిణ్యమును (గంథమున బలుతావుల వ్యక్షమగు చున్నది. “ళ్ళష్ణావల్లపీవల్లభా” యనియు, *“అట్టినీకు నమస్కార మబ్దన్మేత!” యనియు మకుటములుగల వృత్త ములను సీసములను ఈకవి యించెన్నోరచించి నాడు. ఒకటి రెండు పద్యము లుదాహరింతును. నారదకృత కృష్ణస్తుతి “సినామామృతవీచిక్‌ ల్పెవులకు న్విందయ్యె నీరూపతే జోన్సీరేజమునందు దృజ్మధుపముల్‌ శళోభిలై నీ సత్కృపా ఫ్రీనింజారిన మానసంబు దంిసె న్సేవింప నీవంటిని త్యానందోజ్వుల మూర్తియుం గల(డె కృష్టా! వల్లనీ వల్లభా 1” (1-18) సరస్వతీ కృత కృష్ణస్తుతి - (శుతివధూటీ రత్నచూళికాపుష్పగం ధాస్వితం బెవ్వని య్య్యఘియుగము మహనీయముకి సీమంతవతీ కే? పల్లవు లెవ్వని భక్త వరులు వరమ యోగీంద హృదృవన మధ్యములకు మజిదీప మెవ్వని మహితమూర్త (బవ్మ్యోదు లెవ్వని పుట్టపుదేవి కృ పాకటాక్షమున సంపన్నులై రి భువనపద్మంబు ముణిగింప( బొడల(జేయ( గలిగి మిన్నందు నెవ్యని కన్నుదోయి ఆంధ సాహిత్యముపై....

వై వ్లవాం్యధ వాజ్బయము లీ15్‌ మూడు మూర్తుల కెవ్వ-డు మూలకంద మట్టి నీకు నమస్కార మబ్దన్మేత! (౨౨౮) భక్తియే కా దీతని రచనలో నాలంకారికతయు( దొణికిసలాడుచుండును, చూడు(డు-ఆళ్వానాంతపద్యము. “కరధృతశంఖ! శంఖనిభకంధర! కంధరనీల! నీలకం ధర వినుతాత్మ! యాత్మభవ నవ్య మనోహరరూపవ! రూపక ల్పరచిరకీర్తికందళ! దళన్నవనీరజస్నతనే త! నే తంరుచి ఎకాసితాబ్టకుముదా! కుముదావహబాహుమండలా!” (320౬౪) ఇట్లే ద్వితీయాశ్వాసమున మధురగతిరగడలో నున్నస్తుతియ సుందరము. అందలి తుదిభాగమునగల యెన్మిదిపంక్తులలో విభక్తికమమున నుదాహరణ (ప్మకియ ననునరించినాండు. చూడుడు “వీవే చిన్మయమూర్తివి తలపంగ నిన్నుంగొలువ శుభము చేకూరును నీచేత. దమోవరణము విరియును నీకై నుతివాజ్మణు లొడ౯/గూర్చుట నీవలన, గృతార్థత్వము నొందుట నీకున్‌ సరిగా రేవేలుపులును నీయందు! దలంపులు నిలుపం దగు నీరేజానా!' రత నమస్తే... (౨-౩౦) ఈ రీతిని రాధామాధవ (_పబంధమునీ కవి దివ్యశృంగారరసభూయిష్టముగా ఆత్మా (శయ పర్మాశయకవితా నిరూపకముగా నొనరించి మదన గోపాలమూర్తి నర్చించి చరితార్థు(డాయెను. తృతీయ (పకరణము

16 వేటూరి ఆనందమూరి తారక _బహ్మ రాజీయము ఎనార్యుం కృతులలో నిది రెండవది. [గ్రీరామతార కమం[తమాహాత్మ మునుగూర్చి తెలుపు నై దాళ్వాసముల ప్రబంధ మిది. ఈ (గంథపీఠకను బట్టియే మనకీ కవికాలాదులనుగూర్చిన యెజుక స్పష్టమైనది. కవి యీకృృతిని గూర్చి యిట్లు చెప్పుకొనినాండు. “యతివరేణ్యుండు నాాయణ్మాళములు మ హానుఖావులు నుడివిరి యాగమాంత పరిచితంబై న తారక (బహ్మరాజ మఖిల సన్మంత తారాఖ్య మైనదాని.

ఆ ధీరుని గతి దెలు/గున

రాధామాధవు(డు సుకవి రంజిల(జెప్పెన్‌

వేధోవరముని బుధఠగం

గాధర జప్కంబు తారక బహ్మంబున్‌.”

(వయాగ క్షేతవాసియను నీ శాయణ్యాకము లను మహాయతీశ్వరుండు సంస్కృతమున రచించిన (గంథముకూడ నేడు లభింపకున్నది. ఈ కావ్య కథ యాగ క్షే శతమహిమాభివర్ణ నముతో నారంభించుచున్నది. అగస్తు/డు లోపాముు దతో(హడి వింధ్య దాం దవెణచేళమునకు వచ్చినపుడు రామేశ్వరము చేరి యచ్చట గూడిన వాంభిల్భావముషిపుంగవులకు తఠారకఐహ్మ్కోపదేశ ంబు గావించిన రీకిశే ప7ళరముని_శేన్టుండును నిందు వసిష్ట మహాముని శిష్యుండగు వామదేవునకు తారక[బహ్మమం్యత్మ ప్రభావమును వివరించెను. తన్మంతపభావ నిరూపణమునకై కవి యిందొక కథను వేర్చినాండు. మహార౮ాష్ట్రచేశంబున ధర్మ ధ్యజు(డను రాజు పాలించుచుండిన కాలమున (శోతియుండగు (బాహ్మణు/డొక డు తీర్థయ్యాతలు సల్పుచు మార్గమున నొకటోయదాని తగులమునబడి _భష్టుళ్మడె దానితో లేచిపోవును. ఆ బోయదా? మగండు ఆ విషయము నెటిగి (కుద్దుఃడై ఆంధ సాహిత్యము పై....

చెవ్లవార్యధ వాజ్బ్యయము లే? వారిని వెన్నంటి వెళ్ళి రాశాన్టానముననున్న అయిద్ధ్దజను దెగనజకును. రాజు బోయనితల నజకించెను. ఇట్టు ముగ్గురును జచ్చునపుడు అచటి సభలోనున్న ఒక చలుకతోసహా అందరును “రామూ” ఆనుకొన్నారట. రామనామసంకీ ర్తన మును విని యసువుల(దాసిన కారణమున ఆ మువ్వురకును విష్ణులోకము పాప్తించినని.. ఇది రామమర్నన మాహాత్మ్య్యమనియు? ధర్మధ్యజుని కాలము నుండియు మహారాష్ట్రదేశీయులు రామనామ సంకీర్తన పరులై యున్నారనియ, గవి యిందు. విశదీకరించినాండు. ఈ కథ యిందు (_పసక్రాను 1వసక్ర్తముగొ వచ్చిన ఒక ఉపాఖ్యానము మ్యాతమె- ఇంకను రామేశ్వరలింగ ,పతిష్టాపనము శివుడు తారకమంగ్యలోపదేళమును ఐడయుట, సీతారాముల వనవాసొదికము మున్నగు నంభములు రహూడనున్నవి. “సకలమంతో _త్రమము వేదకళాస్త్రజాల వర్చితము తారకబహ్మ వై ధివంబు (్రీజయోంకార శబ్దాది సిద్ధ మమృత పద సుఖ [శీపదము దాని భంగి వినుము" అని కవి తన్మాహాత్మ్యమును ఏిశదీకరించెను. “ఇచియె తృదామ మం్యతంబు ఆనఘులార తారకబహ్మ మెరుగుండు తదఖిలహిత లలిత కైవల్య అత్మ్మేవిలాస సిద్ధి దంబు వేదాంత సారమం్యతములలోనం కలవు మంతం. లెనవ్నైన కామితార్థ సంపదల నిచ్చునట్టివి జగతిలోన నెవ్వియును మోక్ష మీజాల వెరిగికొనుండు రార కబహ్మచివ్యమం తంబె కొని," తృతీయ (సకరణము

818 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి అఆగమముల వెలసిన శ్రీరామమం్యతో త్తమమును “నిజేచ్చ నుచ్చరించిన గలుగుసాయుజ్య లకే” అనినాండు కవి. ఓంకారసహితమగు తారకమం[త జపమే మోక్షత మనినాండు. శివుండీ తారకమం్థతమును జపించివాండు “తారక(బహ్మదివ్యమం[ తం వౌసంగె శివున కావిష్ణు. డాబార్యశేఖరుండు”. బోయడాని కథలో రొమమంత (పభావ మిట్టు వర్ణితమైనది. “రామేతి వర్ణయుగళం జేమరక జపీంచువారలీ సంసార వ్యామోహ ముడిగి దురిత స్తోమము నణగించి పొందుడురు మోతంబున్‌. రామభ్యద యనుచు రఘురామ యనుచు శ్రీ రామచంద్రయనుచు రామ యనుచు పలుకుచున్నవా/డు పలుకగా వినువాళడు మ్చుక్తిగం్యడు రామమూలరర్తిం జెంది.” “షడక్షరం మహామంతం తార కబఐవ్మా ఉచ్యతే యేభజం రీహమాం భక్తా తేషాం ముక్తి ర్నసంశయః” అను వాక్యానుసారమే యీమంత్మపభావ మిందు వర్ణితమైనది. రాధొామాధవకవి కవిత య్యీగంథమున (దుతగతిని సాగినది. శృంగార మిందు మిక్కిలిగా వర్ణితమైనది. బోయదాని కథలోను, సీతారాముల సురత విహార వర్ణనలోను ఈ విషయమును గు ర్తింప నగును. చూడుడు. “కులశీలంబులు విడిచెన్‌ దలపక (ప్రాణంబు విడువ( దల(చెన్‌ మ్మిపుం ఆం సాహిర్శముడై ....

వ్రైష్ట్ణవార్యధ వాజ్బ్యయము త్ర19 డలివేణి నెత్తుకొని చను తల(పున సెవ్వాండు చెడడు ద్లైవము చేతన్‌" సీతారాముల శృంగారమునుజూచి బృహసృతి యిట్టనుకొనెనట= "మాఠున కగపడక కులా చారాచులు నిర్వహించు సతులుం ఐతులున్‌ లేరు జగంటబున! బుట్టవి వారున్‌ దేహంబులేనివారుం డక్కన్‌”

ఈ కృతి. రాధామాధవ విష్ణుమాయానాటకము లంత (_పళస్తమైనఏ కాకున్నను వైష్ణవ మంత (పతిపాదకమగుటచేత నిట మనకు గణింపదగి యున్నది. విష్ణమాయా నాటకము

"పేరున నాటకమేగాని వాస్తవమున కిడియొక పద్మ పబంధము-విష్ణుపు యా విలాసము నీకవి యిం దై దాక్వాసములలో చమత్కారములై న కథలలో నిరూపించి నా(డు. పైరెండు (గంథములును అనువాదములే కొని యీకృతిమ్మాత మట్టిది కాదని తోచును. విష్ణుమాయావిలాస _ప్రబంధథకచనా పరమార్థమునుగూర్చి శ్రీ కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు పీఠికలో నట్టు [వాసీయున్నారు. “అచ్చటచ్చట పురా ణాదుల( _బసిద్ధములై యున్న విష్ణు కథలను దెచ్చి గుద్యిగుచ్చి రచించిన స్వతం్యత (గంథము = (పపంచమంతయు విష్ణుమాయాళ క్రి పకల్పిత మనియు, వద్ధానిం దెలియక యహంక రృృత్వాభిమాన (పేరితులై (బహ్యాది దేవతలును మాయచే వంచితులై తుదకు పళ్చాత్తాపమును బొంది యావిష్టుమాయకు లోబడియుందు రనియ, సత్వగుణ్మపధానుల్నై యిం్యడియన్మిగహము. కలిగి జ్ఞాన వైరాగ్యము లను సాథించినను నహంత్వాభిభూతులుకాక (పసన్నులై యేకాంత భక్తితో నావిష్టువు నూధించినవారుగాని యావిష్ణుమాయనతి(కమించి (పపంచ తత్వమును

తృతయ (ప్రకరణము

820 వేటూరి ఆనందమ్పూరర్తి దెలిసి సంసౌర చ్యకమునుండి విముక్తి బడయలేరని తెల్పుటయే యిందు కవి సూచింప(దలంచిన పరమార్థము.

(గంథారంభముననే కవి విష్టమాయను, (_పకృతిపురుష సంబంధమును వివరించియున్నా.డు, “కమలదళాక్షుండింతచెకి, గారణ మావెడగాని యిం్యద జొలము భువన్యతయంబు సకల్మకియలుం దదఖీష్టకేశితం్య తము లరయంగ” (౧ = ౨౩) నని బప్పినాండు.

“మానవేంద్ర వినుము మాయనా (ఐకృతి త

త్కర్త విష్ణు. డతండు దానె విష్ణుం

డత(2 మొదలితేజ మామీ/ద మటిలేదు

దొని నెజటు(గు నిగమత త్త వేది.

సీ, పంచేం్యదియములకు! ఐరమంబు లైయుండు నర్థంబులభిల విధార్థయు క్రి నర్ధంబులకు నెక్కువై తనర్చు మనస్సు నిఖిల _పవర్తన నియతిగలిగి మనసున కధికమై మనును సద్భుద్ధిని శృల సూక్క్య దృష్టికి నిలయమగుచు బుద్ధికి నుత్కృష్ట భూమియై విలసిల్లు నాత్మ విజ్ఞానసీమాంత మగుచు

నొత్మ కతిరిక్తమగుచు మహత్తు వెలయు

నంతకంటెను నవ్య క్రమతిశయిల్లు

నవల బురువుండు పరకాస్ట్రయై వెలుంగు

(పకృతిలో నంబుధరగర్భ భానునట్టు” (౧-౪౦, ౪౧) నాననా ననా పునితుబననణా భావనని ననననన నాలకను ధాత భ నాకము ననా కాను తనునన ననా ననన.

1. చూ, విష్ణమాయావిలాస నాటక్రము పీఠిక పుట ౧౫ ఆర్యథ సాహిత్మమ్నుజ్త,

వైష్టవాంధ వాజ్బయము ఫ్ర! “ అవతారంబులలో మిక్కిలి కృష్ణావతారవిలసితుండగు విష్ణుండు సహజమాయా మానుష వేషధారిమై తత్పురుష [ప్రభావంబు గలిగి విహరింపుచుండు” (౧-౪౨ వ “దేవగంధర్వ్య యక్ష దై తేయతతికి గలవు మాయలు విను మల్చకాలగతులు సలిలజని బుద్చుదాంబుదచ్చాయలట్ట లన్నిదిని (మింగి హరిమాయ యతిళయిల్లు' (౧ = ౪౪) హరిమాయకులో(బడనివా రెన్వరును లేరు. ఈ (పబంధమున హరిమాయ తమ్ము బంధింపంజాలదని యహంకరించిన సంపద్విలాసినియు, నంభోరుహగర్భుండును, ఫాలలోచనుండును, నారద మహామునీంద్రుండును దానిత_త్త్వమును స్వయముగ ననువించి పళ్చా త్తప్తులగుదురు. “కావున నుత్తమసాత్విక ధీవిభవము గలిగి తదధిదేవతయగు నా శ్రీవిష్టుని నతినిర్మల భావంబున నిలుపవలయు భజక్తినిరూడిన్‌. ఈరీలిన్‌ నిజసాత్ర్విక (కియలతో, నేక్యాగనిష్టన్‌ మవో ఢీరుండ్తై హరిమూర్తి యాత్మనిడు నాధీమంతు. డామూలర్తి సం స్కారం వొప్పంగ నచ్చునన్‌ ఐ)తిమయె-జం జఇెందుచందాన( దే” జోరూపంబున ముక్తుండై మెలంగు జూ వోణీతలాధీశ్వవా! "(౧-౧౯,౨౦) అని కుకుని ముఖమున గవి చెప్పించినాండు. మహామాయానాటక సూతరారుం డగు నప్పరమపురుషుండు సూపు చివ్యకేశకృత్యంబులు బపంవిథ విచ్చిత (పవ్లాద కారణంబులు. ఈ విష్ణుమాయా విలాసకథలను దొలుత గోవిందశర్మ యనునాత(డు (శ్రీకృష్ణుని దేవేరియగు సత్యభామకు వినిపించియు9డెను. శ్రీకృష్ణుని నర్మసచివుడగు గోవిందశర్మయే కృష్ణు? పంపున ధర్మజునాస్థానమునకు పచ్చి తృతీయ (వకరణము

9829 వేటూరి ఆనందమూర్తి మునులందతణును వినునట్టుగా మరల వాకథలను వివరించెను అవే కథలను గోవిందళర్మ చెప్పినట్లే శుకమహర్షి పరీక్షిన్నరేం్యదునకు విపులీకరించను. ఈ కథల వల్లుటలోను, చెప్పించటలోను రాధామాధవకవి స్వాతంత్యమును సామర్థ్య మును (బకటించుకొనెను. ఇందే ధర్మజుడు చెప్పినట్లు

“హరినామాత్కరములు పభ

కరములు .తౌలోక్యవిజయకరములు (శేయ

స్కరములు హితకార్యవళీ

కరములు సత్సురుష సౌఖ్యకరములు వినినన్‌.

కలమృధువల్లకీర వముకంటె వసంత విహారచారుకో

కిలనినదంబుకంటె నళికీరరుతంబులకంటె తాళసం

కలిత మృదంగ శబ్ధములకంటె మనోహరకామినీవచః

కలనలకంటె నింపొస(గు నా చెవికిన్‌ హరినామవర్జనల్‌ * (౧-౬౯ ౭0)

ఇందలి విష్ణమాయా విలాసకథ లివి _- (౧) జూధమున లక్ష్మి యోడి యహంకరించి విష్ణు తో పంతమాడి వై కుంఠ సంపదనుహరించును. విష్ణు వామెకు+ దనమాయాళ కిని పదర్శించుటక్రై వేరొక వైకుంఠమును, లక్ష్మిని సృజించును. లక్ష్మీదేవి విష్ణమాయకు (భ్రమించి వనమున. డిరుగును, మాయాలక్ష్మీవై భవ మును జూచి ఇపలక్మి యాళ్చర్శపడ్తును. ఆదిలక్ష్మియెక్క తేజస్సును మాయా లమ్మే హరింపగా తుదకు పళ్చాత్త_ఫయై విష్ణమాయా ₹కిపాభవమును గుర్తించి వివేకము దెచ్చుకొనును. (౨) విష్ణునాఖీకమలమునందుబుట్టిన యజుండు రాజస గర్వముచేత తానే [బహ్మోండమును నృజించినట్టు విజ్ఞవీగును. మార్కండేయ మహా ముని (ఐహ్మాదేవుని యజ్ఞతను ఖండించి, విష్టు (పభావమునుగూర్చి సోదాహరణ ముగ విపులీకరించును. కాని [బహ్మదేవుని యహంకారము విష్టమాయనే ధిక్క. రించు స్థితికి హెచ్చినది. తుదకు విష్ణమాయా విలాసమున మాయాసరస్వతి యావిర్భవించి చతుర్ముఖుని వ్యామోహితుని గావించి పల్యుతిప్పుల బెట్టును. అంతటితో నాతనికి జ్ఞానోదయమగును. (ఖ) ఇం్యద్రియవికారముల కతీతుండనని ఆయ్యధ సాహత్యమృుపై....

వైష్టవార్యధ వాజ్బ్యయము పికి విజ్ఞవీగు సాంబశివుడు మాయామోహినీ రూపవిలాసములకు వశు(డై వెళ్లీవాని వలె నగును. తుదకు విష్ణమాయా (పాభవమును గుర్తించి శివుడు పరఖహ్మ జ్ఞానమును ఐడయును. (౪) నారదుడు (బవ్మోదులతో విష్ణుమాయ తనను జనక జాలదని (పషగల్భృములు పలుకగా నారదుని వంచించుటకు విష్ణుమూర్తి సర్ప్వవరము కడ మాయామునియై వర్తిల్లైను, నారదు(డును విష్ణమాయకు వళు(డై యచటికి వచ్చుటయు' గొలనిలో మునిగిలేవ(గా శ్రీరూపమును వహించుటయు, చంద్ర కేతు( డనురా జావనితను (చేమించుబయు: సంనారసుఖదుఃఖముల ననుభవించుటయు, విసిగి వేసారి తుదకు వృద్ధ బాహ్మణరూపు(డయిన నారాయణుని యను[గహ మున పూర్వరూపమును, స్మృతిని, బడసి వుమాయ్యాపభావము నెరిగి స్తుతిం చుటయు జరుగును.

ఈ గాథలను చ్చితించుటలో రాధామాధాన కలి హాస్య ఇద్భుతరసములను చక్కగా పోషించెను. ఈ గాథలలో గొన్నిటి నీతండు దేవీభాగవత, భాగవత, స్కాందపురాణాదులనుండి [గహించియన్నను వానిని స్వీయరచనా పరమార్థ మున కనుగుణముగ దిద్దుకొని కొఎత్తరూపులను వెలయించిన వై ఖరిని శ్రీ కోరాడ వారు (గంథ పీఠికలో గొంత చర్చించియున్నారు. (చూ. పుటలు ౨౮-88) పై (గంథములనేగాక వాసిష్ట రామాయణ రచననుగూడ రాధామాధవకవి పలుతా వుల ననుసరించెనని చెప్పవచ్చును అందలి లవణరాజుకథయొక్కయు గాధి కథ యొక్కయు [పభావము నిందలి (హ్మకథలోని పుండరీకుని వృత్తాంతము నందును, నారదుడు న్ర్రీయె సంసారము ననుభవించిన కథలోను గొంతగొంత గుర్తింపనగును.

రాధామాధవ కవి విష్ణమాయను కథాకథన చాతురమున వివరించుట తోబొటు తనకుగల వైష్ణవాభిమానము నడుగడుగున (పదర్శెంచినాఃడు విష్ణు స్తుతు లకును వర్ణనలకును నిందు కొదువలేదు (గంథాంతమున ధర్మనందను! డొనరించిన స్తుతిరూపమున గల దండకము (౫-౨౫౧) నం దీకవికిగల భక్త్యావేశ మెట్టిదో తెలియగలదు. పుండరీకుని కథలో (3౨౬౪౩ ౧౩-౨౨) రాధామాధవకవి పైష్ణవా

తృతీయ [పకరణమ.

తిలక వేటూరి ఆనంద మూరి భిమానమును మిక్కిలిగా (ఐదర్శించుకొనెను. తులసీ [పభావమును హరినామ సంకీర్తన _పభావమును గవియిట్లు వర్జించెను. “తులసీ కొనన మెచ్చట ఏిలసిల్లుచునుండు నచ్చట విష్ణుండు నురిడున్‌ జలజాత్రు( డున్నచోటను జలజాసన ముఖ్యదివిజ సంఘముకుండున్‌” (9౩-౧౦౧) హరినాను కీర్తనమునకు నరయంగ నేకుంజులయిన నర్హలు పూజా పరతగల పుణ్యసంపద హరి యొసగుం గీర్రనీయు(డై వారలకున్‌.' (౪౮-౧౧౬) ఈ కవీశ్వరుని భక్తి (పపత్తులను వెల్లడించుట కింక నొక్కపద్యమును మా[తముధాహరించి యి యంళమును ముగింతును. “ఓ నారాయణ! యోజగద్వరద! యోళూగీంది! యోగీందహృ ద్ధానధ్యేయఫలాత్మ! యోజనక! యోయ మ్నాయతత్త్వార్థవి జ్ఞానానందనిధాన! యోపరమ! యోసర్వేశ! యోమోవల శ్మీనిత్మాశయ! య్యాశితుండ నను నెమ్మిం జూడవే సత గ్రాపన్‌'(3=౯) రాధా మాధవ కవి పుంధయగమున వైష్ణవ మత సాహిత్యములకు చేసిన సేవ గణనీయమైనది, రుదికవి = సుగ్రివ విజయ యతగానము విజయనగర యుగమున (ప్రబంధరచనలతోబాటు యక్షగాన దేశిర చనలును వెలువడినవి, ఆ దినములలో సంగీత నాట్ట సాహిత్వముల కమిత వికాసము గల్లినది. ఈ మూడు కళలును పుంజీభవించిన రచనారూపము లనందగు సంకీర్తన అంధ సాహిత్యముపై....

వై వ్టవారధ వాజ్మయము 8265 పదకవితలకు తాల్లి పాకవారు (ప్రత్మేకత గల్పించినారు. దినములలోనే కందుకూరి రుదకవియు సుగి౨నవిజయ యక్షగాన (వబంధమును రచించుట గమనింపందగినది. ఇందు అ మూడు కళంకును చక్కని మేళనము జరిగినది. యడగానము లన(ఐడునవి దేశి దృశ్య పబంధములు. ఈనాడు మనకు లభ్యమగుచున్న యిట్టి యక్షగాన (వబంధములలో దొలి [పశస్తకృతి “సుగీ9 వవిజయ”మనియే పప్పవచ్చును. ఆంతకు(బూర్వము పో౦లుగంటి చెన్నళారి యను కబీళ్వరుండు “సౌభరిచరిత' "మను యక్షగాన మొకదానిని రచించినట్లు హరిభట్టు కృత నృసింహపురాణ పీఠికను ట్టి తెలియళున్నది. కాని ఆ [గ్రంథ మిపుడు దుర్లభము. నృసింహపురాణ పీఠికలో తత్కృతిభర్తయగు పో౦లుగంటి రంగనమంతివంశమువారిని వర్శించు నొకపద్యమం డీ విషయము గలదుశా “ఆనాగమంతి-వరునకు, (వాణపదందైన డేవమాంబకు దానే దానీంతన కాసినుం డోనా( దగి బన్నశౌారి యుదడయము నొందెన్‌. ఆ మందతిపుంగప్పండష్ట భాషాకవి వర్యుండై పొగడొందె పసుధయ:దు ద్వవదగా నారసింహపు-ణ మొనరించి భక్తి నహోబలభర్త కిచ్చె బాలభారత మాం దభాషను వచన కా వృంబు చేసెను గవీశ్వురులు మెచ్చ సౌభరిచరరంబు ఉక్కులకథ చెప్పె లాలిత నవరనాలంకృతముగ!.

1. చూ. ఆం్యధకవి తరంగిణి సం, ఒ పు - ౭౪ తృతీయ (వకరణమను

826 వేటూరి ఆనందమూర్తి పో9లుగంటి ర ంగనమంతికి-చినతాతకుమారుండగు చెన్నశారి సౌకువ నర సింగరాయలచేత సన్మానితు(డ్రైనవాండు.. కనుక చెన్నశౌరికృతమగు సౌభరి చరితము విజయనగరయుగమునశే తాళ్లపొకవారి కాలముననే వెలువడిన యక్షగాన మని చెప్పందగును ఆంతకు/బూర్వ మీదేశిదృశ్యపబ= ధములను గూర్చిన పూర్వ కవి పళంసలే! గాని కాలకర్షృత్వము లెరుగందగిన యక్షగానరచనలు లభింపలేదనియే చెప్పవలెను. లాక్షణికులు కొందతీ యక్షగానరచనలను మధుర కవితాశాఖలోంజేర్చి చెప్పియున్నారు. అనుభవమునకూడ యతకగానరచన మధుర కవితారచన యనియే చెప్పనగును సుగి్రివ విజయము కర్త కందుకూరి రుుదకవి. విశ (బావ్మణవంళ్యుండు. యక్షగాన (పబంధాంతమునగల ద్విపదలలో నిట్టున్నది 'నిగమగోచరు పేర నిఖిలలో శేస( డగు కందుకూరి జనార్దను పేర నంకితంబుగ గాళికాంబా పసాద సంకలిత కవిత్వ చాతుర్యధుర్య తాన (ద్య) పెదలింగనార్యతనూజ కోవిదస్త్రవనీయగుణ ర్ముదధీర క్ష గ్రీనాథుని థీమఖండమున (దాకారామభీ మేశ్వరమహోత్స వసమయము లందు సానులు (వేశ్యలు) వేషములు వేసికొని నాటకములాడుట వర్ణితమై యున్నది. (శీనాథునికాలముననే దేవోత్సవాదులయందు వేశ్యలు వేషములు కట్టి నాటకముల (పదర్శించు సం్యపదాయము (పబలినది. చూ, (శీ [పభాకర కాన్తిగారి స్ముగివ విజయ పీఠిక పుట ౮ ఆంధ సాహీత్యముపై....

వైష్హవా్య్యధ వాబ్బయము 827

విరచిత సుగ్రీవ విజయాభిధాన

కరుణ భాసుర యక్షగాన (ప్రబంధ

హాచకవాళ శ్రై లావనియందు

నాచందతాంార్క మై యొప్పు(గాతి (పుట *౬)

ఈకృతికర్త రుదకవి కృష్ణరంయని భువనవిజయము.న నీకాన్య సింహాసనము

నలంకరించి యుండెశనియు వన్ట దిగజకవులలో నొక్క+డనియు. (బతీతిగలదు. (శీ (పభాకరళాన్తగా రతీయభి పాయమున కనుకూలముగా నిట్లు _వాసియున్నారు. “ అప్పకవీయమున వినుకొండలో గుంటుపల్లి భాస్స్కరయగారి సముఖమున కందు కూరి రుదకవి కవితాచర్చ జరపినట్లు కలదు. మనరుదకవి యాత/డగు నేమో! నిరంకుళోపాళ్యాన స్ముగివ విజయకర్త (కీ. ఈ. ౧౫౬౮ (పాంఠములవా!గేని, కొంతతర్వాతివాండేని కాగలడు" '! *శీకృవ్ణరాయలు (కీ. ౧౫౩౦లో స్వర్గస్థు డయ్యెను ఇబహీం పాదుషా (కీ. ౧౫౫౮ ర్ముదకవి కిచ్చిన (రెంటచింతల పాళెము) |గామము నేంబికి ననుభూయమానముగ నున్నది. కొన యిఐహీం కాల మున రృుదకవి యుండుట సునిశ్చితము........ ఈత+డే (నిరంకుళోపాఖ్యానక ర్త) బాలుండుగా( గృవ్షరాయల నా(ట(గూడ నున్నాండేమో! లేక యాతని తాత వేజొ కండే యానాట నున్నా డో!” ర్ముదకవి నామకులు పలువురిలో స్ముగివ విజయకదర్త రసవత్కవి. ఈతండే రాయని యాస్థానమునలకరించిన కవిమై యండవచ్చును. ఏమైనను ఈతడు పదూరవళతాచ్ది నడిమిభాగమున నుండినవా! డనుట నిశ్చయము,

ఈ కవీశ్వరు+డు _పచండ కవితా గక్తికలవాండుగా నాతనీ [ప్రబంధము లను బట్టీయేకొక + చాటుపద్యములనుబట్టి కూడ తెలియనగుచున్న ది. రుద్రకవి రందుదూం జార్దనస్వామిభక్తు,డు. స్యుగీవ విజయ మాదై వమునకే ఆంకితము. ఈతని విష్ణుళ_క్తి యపారమైనదని యారనిరచనలే చెప్పుచున్నవి. ర్ముదకవి నానా నాలనాళనననరానా నాలాల ననపలనకనన్పులాలానాానననాలా ననున కళా నాలనిననున యానా టే టుాలాతానానన.

1 చూ. న్మూగివ విజయ పీఠిక పుట 16 మజియు బాటుపద్కమణిమంజరి

ద్వితీయ భాగము (పథమ సంపుటము పుట 120.

తృతీయ (పకఠణమను

828 వేటూరి ఆనందమూ రి రచనలుగా. దెలియవచ్చిన మణి రెండుమూడు భక్తిమయైకరచనలను గూర్చి (ఖీ వభాకరకాన్త్రిగారు బాటుపద్డ మణిమంజర్‌'ద్వి థా. లోగ్యబస్తోవించియన్నారు. *“దనుజమర్దన కందుకూం జనార్జనా” ఆను మకుటముతోనున్న శృంగార పద్యాష్టక మీతని రచనయే యని వినికి. ఇదేకాక జనార్దన స్తోత మొకచయు? శతకమొకటియు గూడ నీరనిరచనలుగా€ దెలియవచ్చుచున్నవి. ఈతని జనార్ధన స్తోత పంచరత్నములలో నొక్కపద్యమిది తిలకింపు(డు. పంచ, “అనాథనాథ నాగిశల్ప యజ్ఞకల్ప మౌని రం జనా జనార్హి నాళనా దికా పరీవృఢార్ల కా సనా సనాతనా యనాది సత్య కందుకూరి శ జనార్దనా జనార్దనా ససాహసారి మర్దనా.' ఈతని శతకము విష్ణుభక్తి రసోద్దీపకము = ఈ పద్యములు పరికింపుండు! “కలశపయు ధిమీందయ దరంగల్‌ మజి హోరని మోయ వేయభం గుల తలపాన్సుపాము బుసకొట్టంగ నేగరి న్నిదచెందెదో యలసత( దండి చీమచిటుకన్నను నిద్దుర రాదు మాకు నో ఐలవదరీదరీ కుహరభాస్వదరీయదరీ దరీ హరీ” “అలషగవానిశమ్ము(డు భయాతురు(డై చనుదెంచినంతనే బళిఐళి వచ్చితి వనుచు( బట్టము గట్టవె లంక కప్పుడే కొలిచిన నిన్నె కొల్వవలె. గోరిక లిచ్చిన నీవ యీవలెన్‌ బలవదరీదరీ కుహర భాస్వదరీయదరీ దరీ హరీ' లలల

1. చూ. చాటుపద్యమణిమంజరి, ద్వి భాగము (సథమసంపుటము పుటలు ౧౧౯ - ౧౨౦

వైన్టవాం్యధ వాజ్బ్యయము 829 పై పదృములందు ర్ముదకవికి రామకథయందుగల పక్షపాతమెట్టిదో తెలియనగును. పస్తుత మీతని న్ముగివవిజయ యక్షగాన్మపబంధము. నించుక పరిశీలింతము. ఇదియు( గందుకూరి జనార్తిన స్వామికే అంకితము. బుష్యమూక మున వర్తించుచుండిన స్ముగీవు డు శిరామచం్యదుని సఖ్యము నపేక్షంచుటయు! నాత(డు వాలిని వధించి స్నుగీవుని గాపాడీ ధర్మమును నెలకొల్పుటయు/ గిమ్మిం ధలో ఐట్టము గట్టించుటయు నాదిగా/గల రామాయణవృత్తాంతమే యిందలి యితి వృత్త ము. రామాయణకథావిషయము నీతండు (గహించుటలో “సంస్కృతాంధ్ర రామాయణకవులు తొక్కిన (తోవనే (తొక్కెనుగాని, యపూర్వకల్పనాంశము నేమాాతము నిందు జేర్పలేదు” = శ) శాన్రిగారనినట్టు “ఇది దేశిరచనముతో గేయ రూపమున నుండుటయే విశేవము”. ఈకృతి నీత,డు సం్యపదాయానుసారమే యారంభించినా(డు. కృత్యాది రచనా_ప[కియ నాకపద్యముననే నెరవేర్చినాండు. షష్థ్యంతము లర్ధచందికలలో నిర్వహించినా/డు. ఇడి (గ్రంథాంతమున గవియే చెప్పుకొనినట్టు కరుణ రస (_పధానమని తోచును. ఇందు శ్రిరామచందుని సీకావిపయోగవర్షనమునందును, వాలివధానంతరము తారానిలాపవర్షనమునందును శ్యుదకవి కరుణమును సమర్ధముగ బోషించెను. చూడుడు. దుఃభావేళమున రామ చల్మదు( డిట్లు కోకించినాండు- (త్రిపుట, వి సరీమణి ధర్మచారిణి వీ గుణోన్నత జనకసుళ నను బాసిపోయితి వింతలోనే పద్మనయన ఎంత భయవడి తల్లడించితొ యెంతయగలితొ యెంతబడలితొ యింతి రావణు! గెత్తుకొని చన నేమి సేతున్‌ రమణితో నిను(బాసినప్పుడె రాతిరే శివరాతి రాయెను నిముస మైనను నాదుకంటికి నిదుర రాదు లలన నిను గలనైై న బాయ(గంగలన నీవిట లేకయుండిన( జలన మొందెను నాదహృదయము జలజనయనా. తృతీయ (సకరణము

880 వేటూరి ఆనందమూ. కి జంసె పాజేశ నీవంటి పతి జన్మజన్మలకు నేణాంకబింబాస్థ కిల గలుగ గలదె కపికులోత్తమ రాయి గాబోలు నాగుండె యిపుడు తుమురై పోవ దేమి సేయుదును వనచరోత్తమ నీవు చనిన లోకంబునకు నెనయ వచ్చెద! గాక యిక నుండగలనే.

ఈ ఘట్టములందు కవి శబ్దపయోగముననేగాక ఛందస్సునందలి విజబుపున గూడ శోకస్థాయికి( బుష్టీచేకూర్చినాండు. కవి యిందు కరుణమునే సూచించినను ధర్మవీరమిందలి యంగిరసమని తలంపదగును. వాలివధకై స్ముగీవసఖ్యమో, సీతాలాభమను స్వ్మ్హాపయోజనబుద్ధియో కాదు శీంరాముని (ధేరేపించినది;. వాలి యపచారమును శ్రీరాముని ధర్మోత్సాహమును దానికి గారణములు. అందుకే “ఒకమాట నాకు జోప్పకపోయితివిగాక సకలద్వైత్యుల. దున్మి జానకిని దేనే"అని వాలి చులకనగ( ఐలుకగా శ్రీరామచం్మదుండిట్టు బదులుంభెప్పినాండు.

“ఏల కపీవర్య యీపాలుమాలినమాట

లోలి నాడెదు కౌార్యశాలివై యుండి రోసమున నిజసోదరుని యాలిగ్గె కొన్న

దోసకారివి నిన్ను (దుంపనే తగవు పరమధార్శ్మికు(డై న భరతవిభుపంపునను

జరియించుచును దోషకరు( జూడగలమ పొంచి యేసితి వంటి భువిలోన మృగములను

పొంచి యేయకయున్న( బోనె దవ్వులకు ధర్మమే జయమనుచు. దలఃపనేరని ఘోర

దుర్మార్గులకు (బతుకు దూరమై చనదె”

అంధ్ర సాహిత్యముపై....

నైన్టవాంధ వాష్యయము 881

స్వధర్మ నిర్వహణమదు నాయకా [శితమైన ఉత్కటోత్సాహమే ధర్మ పీరముగా నిందు! బోషింప౧బడినఏ. ఇందు ఆపన్నుండును, (_పపన్ను(డును నగు స్కుగీవుండు ఆలంబనము.వాలి దుడుకుదన ముద్దీపనము. ధైర్య సైర్య శౌర్య వై కారద్యాదు లనుభావములు ఆమర్షము, ధృతి ,జౌగ్యోము సంజారులు. వీని సంయోగముచే ధర్మవీరరసము నిషృన్నమగుచున్నది.

రచనలో నీకవి కొంత రామాభ్యుదయరచన ననుసరించినట్టున్న ది. పాప జాతి సుప్పనాతి. గోపగించి ముక్కు చెక్కా యేపునను ఖరుని ద్రంచవా = ఓ రామచంగదా!" అనుటలో నితండు రామాభ్యుదయక ర్తను, పద్మపురాణాం తర్గతగాథను ఆనుసరించినాండు.

“కాష్టు దెగ్‌రావజాది క్యాతవులయాం[డ

(తాప్ల దెగు నిట్టు లనెడుచందమున నంత

మరలి దొనజొచ్చె రఘువీరవరళరంబు

శరము దొన చేరు బెందు నై జంబుకొదె' (౫౨౯౯) అను రామాఖ్యుదయపద్యమును స్మరింపంజేయునదే యిందలి పద్యమిది.

*తరువు లేడు గాడి దగ్గరి గిరి డుల్చి

జగతి గాడి యరగజగతి గాండి

మగుడి దొనకువచ్చు మనుజేకబాణంబు "

ప్లవగనాథు( దూటి పాజదయ్యె !' (గంభాదిని షష్ట్య్రంతములలో నీకవి చమక్కారముగ దళావతారములను వర్జించి "హెండు. . చూడు(డు = అర్ధచం[దికలు .

“చదువులు దెచ్చిన జలచర పతికిన్‌ కుధరము మోచిన కూర్మంయబునకున్‌ ' మేదిని దాల్చిన యాదిమకిటికిన్‌ .... తృతీయ (పకరణమను

889 వేటూరి ఆనందమూ ర్తి

ఖలు నణపంగల కల్క్యాకృతికిన్‌

సర్వము దానగు జన్నప్పనికిన్‌

గేయ్యపధానమగు నీయక్షగానమున న్మీకింది దేశిరచనలు-- (తిపుటలు, జంపెలు, కుంబచజంపెలు, ఆర్థచందికలు; ద్విపదలు, ధవళములు, ఏలలు గలవు. అర్ధచం దికలు భిన్నగతులలో రసానుగుణముగ నున్నవి. ఆట, ఏకశతాశముల (వస _క్రియు నిందుగలదు. (గంథాదినిగల (తిపుటరచనకు “ఆహిరి” రాగనిర్దేశముగలదు. ఈ రాగ మాదినములలో బహుళ (ప్రచారము గాంచినట్టిది. తాళ్ళపాకకవు లీరాగము నభిమానించిరి. ర్ముదకవి యిందు రచించిన ఏలపదములు ఆాళ్లపాకవారి సంకీర్తనలకణానుసారము, వారి యేలలతో( టోల్చందగినవిగా నున్నవి. పరిశీలన కొక్కయేలసదమునువూత ముదాహరింతును,

“*భానువంశమున బుట్టి

దానవకామిని(గొట్టి

పూని మఖము నిర్వహింపవా, ఓ రామచందా ||

మౌనివరులు సన్నుతి ంప(గా,

రాతి నాకి(జేసి పురా

రాతిచేతి విల్లు విటిచి

భూతలేందు లెల్ల మెచ్చ(గా, ఓ రామచంద్రా ||

సీతను వివాహమాడవా.” అన్నమాభార్యుని యేల యిది చూడుడు.

“మేడ లెక్కి నిన్నుజూచి

కూడే ననే ఆసతోడ

వాడుదేరి వుస్సురందురా -- వేంకటేళ !

యాడనుంటి విందాకానురా. ఆఖ్మధ సాహిక్యముపై ఎం46

వైష్టవార్య వాజ్మయము ల3లి స్ముగీవ విజయమునందలి. పైయేల పదములను పట్టాభి'షేకానంతరము స్నుగివుండు రామచం్మదుని 'సేవింపవచ్చిన సందర్భమున “అగ్గిర్మిపాంత్యంబున నున్న శెంచెతలు” పాడిరట! దేశిక వితామాధుర్యమును జవిచూపుటలోనే కాక పాాతచ్శితణమునందును, రసపోషణము నందును, బౌచితీ నిర్వహణమునందును రుుదకవి స్ముగివవిజయ యక్షగానమునః గృతకృత్యు(డైవాండు. వైన్టవేతి వృత్తమగల యీరచన మనో ఖ్ఞమెనది. తృతీతు (పకళణము

చతుర్ధ (ప్రకరణము ఉపసంహారము

ఇఒ ఉపసంహారము ఈ సిద్ధాంత వ్యాసమునందలి పూర్వ[పకరణములలో విష్ణుమత వికాసము, అంధ సాహిత్యముపై తన్మత్యపభావము, _పబంధయుగమునందలి వైష్టవార్యధ సాహిత్యము, అప్పటి కాళ్ళపాక కవుల (ప్రత్యేకత ! మున్నగు నంశములను గూర్చిన పరిశీలనము కలదు. అసలు వైష్ట వాం ధవాజ్బ్యయమునుగూర్చియు, తాళ పాక కవల సారస్వతమునుగూర్చియు పరిశీలనమింకనెంతయో జరుగవలసియున్నది.ఆలభ్యము లగు కావ్యములను సేకరించుట జరుగవలెను. ఆముుదిత రచనలు పరిష్క్యృత ములై ముదణభాగ్గము నందవలెను. కావ్యపరిశీలనమును బహుముఖముల సూత్స్మ్యమముగ జరుగవలెను. కొని “ఐహుళాం్యధో క్రమయ (పపంచము"'న నేనిట నొక్క కాలఖండ మును మాతమే రత్పరిశీలనమునక్తై పరిగహించితిని. అందై నను వలసిన సాహితీ ప్మకియలు ఐబహుళములును, పరిశీలింపవలసిన కావ్యములు పెక్కులును నగుఓచేత ణా క్థికొలది నా యా (ప్మకియలలోని కావ్యముల నొక కొన్నిటిని మా[తమే స్థూలముగ పరిశీలించి, విష్ణు మత (ప్రభావ మాయాకావ్యములపై నెట్టు గోచరించినదో చూపుటకు యత్నించితిని. అంగధదేశ చర్మితలో విజయనగరయుగము స్వర్ణయుగమనియు, అంధ సాహిత్య చర్మతలో (పఐంధయుగము బంగారు.పండిన కాలమనియు మనమీనాడు క. ఈ విభాగము లిదినజకే _పకటింప(బడినవి. చూ. తాళ్ళపాక కవుల కృతులు--వివిధ సాహితీ _ష్మకియలు 1974. తాళ్ళపాక కవుల పదకవితలు-భాషా(ప్రయోగ విశేషాలు 1976. = చతుర్ధ (పకరణము

888 వేటూరి ఆనందమూ ర్రి తలచుచున్నాము. ఆది యట్టగుటకు అప్పటి మత సాంఘిక రాజయ పరిస్థితులే కారణము. (పసిద్ధమగునట్టి (సబంధయుగమున వెలసిన కొవ్యములు పెక్కింటిలో విష్ణమతమువల్లన్నైతేశేమి లేక అనాది (పభువుల యభిమానమువల్లనై లేనేమి? [వముఖములై నవి వైష్టవ మత (ప్రభావమును (_ఐకటించునట్టివిగనే తోచుచున్నవి. అప్పటి యావైష్టవ [ప్రబంధముల వికాసమునకు తత్పూర్వ సొహిత్యమెంతయో దోహదమొనరించినది. అందుకే నన్నయయుగమునుండి తన్మత్మపభావ మాంధ సాహిత్యముపై నెట్లు పనిచేసినదో గుుర్రించుచు బపళళముంగు కావ్య (స్మకియలను స్థూలముగొనిట పంశీలింపబూనితిని. విష్ణు త_త్త్వ్యమునుగూర్చిన పరిజ్ఞానమునకును, తద్వికాసమునకును మూలాలవాలములు రామాయణ భారత భాగవతములు. అవి తెలుగున పరివర్తనమును జెందినవి. అటే వైష్టవపురాణములును? కథా కొవ్యములును, శ్మేతమాహాత్యములును తెలుగున వెలసినవి. వాని మూలమున శెలుంగు కవుల మతదృష్టీయ: రసదృష్షియు నేకమై పబంధము లావిష్కృతము లైనవి. ఆవి దృశ్య [శవ (పబంధముల సమ్మేళన రూపముల్నై వింసిల్లెనవి. ఆనాడే దేశి రచనలు పొటమరించినవి. యక్షగానముబును బయల్వెడలినవి, ఇట్లు బహుముఖముల సాగిన రచన్మాప్మకియల కన్నిబికిని ఆనాడు విష్ణుత తత్త్వమే (వధానము, దివ్యము నగునాలంబనమై యొప్పినది, అంతేకాదు. మరం తన్మత తత్త్వ్మపచారమునకై ఆం్యధ సాహిత్తము వివిధ _ప్యకియంలో. -రిపుష్టి చెందినది. ద్విపదలు, మంజరులు, “తరములు, ఉదాహరణములు, దండకములు, వచనములు, సంకీ ర్తనములు యక్షగానములు మున్నగునవి విభ్మారినందుకొన్నవి. ఇట్లు మతము కారణమున సాహిత్యమును, సాహిత్యము మూలమున మళతమ.ను వరసృరము. వికొసము. చెందినవి. ఈ కారణమున నాడు అం సాహిత్య గౌరవభారము చాలవలకు విష్ణుమత వికాసము మీదనే ఆధోరహోనేదనుట సత్యదూరము కాజాలదు. ఉపసంవోరము

తోడుడిన (గంథములు అన్నమాచార్య చర్మిత అప్పకవీయము ఆహోబల పండితీయము ఆండాళ్‌ తిరుప్పావై _ స్పవదులు థ్రీ వేటూరి _పభొకరశాక్త్రి గారు ఆంధ కవితరంగిణ్‌ మొనంపుటములు. థ్రీ బాగంటీ శేషయ్యగారు ఆర్మథ క విజీవితదులు ఫ్రీ గురుజాడ ్రీకానుమూూర్తిగారు ఆంధ కవుల చర్మిత. ఫ్రీ వీరేశలింగము పంతులుగారు ఆం్యధ్మపదేళల్‌ ఆవతరణ సంచికం ఆంధ వాగ్గేయకొర చచ్మతము ఫ్రీ బి. రజనీకాంతరావుగారు ఆం్మధ విజ్ఞానము ఫీ _పసాదభళూపాలుడుగాడ ఆంధ సాహిరి సార్వభౌముడు థ్రీ దేవరపల్లి ఎంకట కృష్ణారెడ్డిగారు ఆంధ సాహిళ్య చర్మిత సం్యగహము ట్రీ ఖండవల్లి లక్షీ ్మరంజనంగారు ఆంధ సాపాత్య పరిషత్చ్యతికలు ఆం(రుల సాంఘిక చర్మిత (శ్రీ సురవరం (పతాపరెడ్డిగారు ఆచార్యసనూ క్రిము కావ? ఆళ్వారుల ఆచార్యుల చర్మితము పండిత టి. లక్ష్క్మణాచార్యులుగారు ఉదాహరణ వాజ్మయ చర్మితము అ్రీ నిడదవోలు ఎంకటరావుగారు కట్టా వరదరాజ రామాయణము

చతుర (వకఠరణము

శి40 కర్ణాటకద హరిదాస సాహిత్య థ్రీ ఆర్‌. యస్‌. పంచములిగారు కావ్యాలంకార చూడామణి కావ్యాలంకొర సంగహము కుమారసంభవము క్షేతయ్య పదములు గాశాస_ప్రళతి జానపద సాహిత్య చర్మిత డా. వీ. రామరాజుగారు తెలు(గు విజ్ఞాన సర్వస్వము =

సంపుటములు తెలుంగు మెజుగులు ఫ్రీ వేటూరి _పభాకరళా స్త్రిగారు తంజావూరు తాశప్టత (గ్రంథముల

శేటలాగులు దశోపనిషత్తులు నమ్మాళ్వార్‌ తిరువాయ్‌ మొళి-ద్విపద కా డవేటి రామనుజాచార్య కవి. నారద భ_క్రి స్కూతములు పండితారాధ్య చరితము పరిశోధన పష్మతికలు (పబంధ రత్నావళి (పాజ్నన్నయ యుగము డా. దివాకర్ష వేంఠటావదానిగారు (పౌఢథ వ్యాకరణము ఐబసవపురాణము బొలవ్యాకరణము భగవద్గిత భరత నాట్యళాస్త్రము ఖారతీ = సంపుటములు

ర! భారతీయ త త్త్వళాస్త్రము చా. సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ పండితుడు మదరాసు ఓరియంటల్‌ లై (బరీ

బులెటిన్‌లు మహాభారతోపన్మాసములు రంగనాథ రామాయణము ఆంధ విశ గకళాపరివత్తు మ్ముదణము మజీయు రాయల్‌ అండ్‌ కో [మ్మదణము రసమంజరి రామాయణము గోవింద రాజీయ వ్యాఖ్య వీరరనము శ్రీటి.వి స్కుబవ్మాణ్యముగారు వేంకటాచల మాహాత్మ్యము వైయాకరణ పారిజాతము థ్రీ వజ్యృల చినసీతారామ కాన్త్రగారు వ్యాసయోగి చరితము సోమనాథకవి శతక కవుల చోరి! నే ్రీ వంగూరి సుబ్బారావుగారు శ్రీ భాష్యము థ్రీనూక్షిముక్రావళి థ్రీ బచ్చు పాపయ్య ,శ్రేష్టిగారు సౌఠవావోననందిక సారన్వతాలోకము థ్రీ రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగారు ప్రాహిత్య సమీష ఫ్రీ దీపాల పిచ్చయ్య శాస్త్రిగారు సింవోనలోకనము " హిందువుల పండుగలు శ్రీ సురవరం (_పకాపకెడ్డిగారు మరియా. శ్రీ తిరుమల రామచంద గారు రచించిన (గంథముణ

శ42 శీగగ౧8|9 01. 5.౪.0.!. చి?౦౪/గ౧'9 01060౧84 క8/17 6౪౧8969 01 గగ౧64౧8

5698 5/1 8౧. సగం౧౧8 గతం 1001800806/89 60౧4౧40౧౮౪

5858౧8౧౧) (1౧౪) క/౦1. ౪618౧681 11510%/ 0 58096714 ఓ11678-

1416 1118400/ 01 71౧60811 07. 5. సగంగగ8 54/8౧01

10౧08౯ $11910%౧/ 01 7170086 5/1 7న. ౪9918180 02౪78- 0౧౧/2

1119100/ 01 1౧618౧ [£౧11090-

వగ ర801౪7281%8/ 8౧౮6 [౦౧86౦ 1608 0 046 01. గ.0. ౪8౧2644008 ఆత౦౪౯౧8|6 ౦0+ 5.౪.0.గ. 1౧91-

+1౮16 క11091“59 91010187 ఓ6010/96 6౧ 1౧6 ౧$౩0౧/ 01

5/1 281580 ౧2౪18౧1 98/1 ₹.గి. ఆ౦ం౧1౧864౧8780 [164/ ౧812400965 08181090౧1గ౫

౪012౧06 1. 0. ౪. ౧౭౦౧8౪4౧ . న8678౪78%-గ౮౧8౮ం౦9౪/8౧౧౫|

(1౧౪౯) 5.గ. 06

౧110809107 6 ౪19151860౪81448 5/1 ౧.౧. 5/౧1౪/4980[౧8/1 390౪610౧ 1౧618౧ 1౧907100౧9

160౦5

కల 5106163 1౧ గ2120౮6/౧064878౧6 0/౯ 6.౪. గగం౧౧8/80 98/1౧9813 గీశీ8౧ 2/1 541౧4 గీక08!/ 5080 (1౧౪) 01.౪7. ౧8౦౧8౪8౧ 7.7.0. 60106/6011081 గం౧౦గ 5/1 5. 56018[గ8౧౪8& 5851471 770. 1౧90/౧110౧9 ౪౦16౧౫6౩ ౪6610 గ6౭౮9౯ గీ.నీ. [804100౧611 ౪11278౧8౮8 56%- 66౧18౧8 ౧/ 6౦0౧౧౧౫౭౦౧౦|4౪౦౧ ౪010౧6 +ఆ15818186౪8112 5060181 ఓ6006- ఆ/65 08! గ.0. ౪80680[౧8గ మజియు పరిశోధన వ్యాసమునందు పరిశీలింపబడిన ఇతర (_గంథములు