Telugu Vaidyam vignanamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స తినిన 4 లలన శన ననన నినన నణిళ శంతి చని న. న! క్‌” ఓక్‌ టై 1] ద్ద క స్‌ స్ప స్త జే యా స మ వ్‌ ప్‌ ఆఊఈఆరోగ్య్ధమస్తు ం ఫ్‌ అదా లో షై వ ఇల) ద్వ వి జ్‌ స్తవం వ్‌ ర యెోఆన లా ర స్త్‌ కకక ల నా ననన వై ాాడాడావావయాలానండాజలు ర ర్‌ _ 6109 న. స “్హ్వుత్రీ - చ్‌ సూ. ర స గ్రంథక్త "సో వ్‌ న ల్‌ ' ఆయు ర్వేదభూపణ” “భిమగ్వర” హ్‌ ర్‌ి ర్ల ర్‌ స శ్రీపాద కృ షు మూర్తి శాస్తి) ప్‌ మ ఏ ఎమ్‌, పనీ స స్‌ న వ హై ప్‌ జ రడి ర్ల ల్‌ ద్‌ ప ళో ప్‌ లా ప్‌ న ద్వి తీయ ము (దణ మక్కా ప్‌ వ శి , పార౩30) స క్ష ల గ్‌ దై న ఇళ గ్‌ న వ జ్జ క (కో గ స. భాక్సుపెన్‌, రాజముడియందు. మది కము, స స్ట్‌ హో ద్ద న 1976 ప న్న సర్వసావ్యు సంకలిత ము] [వెల | 3౦ క న ర

ఛా గ" ) పజ పి కఇావాఐ ఈ [గంథమునక టె ద్యవిజ్ఞానము అనెడి నామంబిడి యున్నది అందులకు కల శారణమును తెలుసుకొనుట మంచిది ఎందుచే ననగా 2 (గంథముయొక్క_ పేరును బట్టియే (చ్రంథమునందలి ప్రధానవిసుయువ్తులను సారాంళమును "తెలుసుకొనుటకు అవ శాళము కలుగును వై ద్యవిజ్ఞానమనగా వైద్యులకు బ్రిశేషమగు . పరిజ్ఞానమునన ఉప యోగ పడవలెనసెడి అభ్యిపాయముతో్‌ వాయబడినచన్‌ ఒక అర్థము నాయొక్క బై ద్యపరిజ్ఞానము మొదటనుండి "నేటివరకు ఎట్లు ఆభివృద్ధి ని -పొందినదో "లేక ఎట్లు ఆఫివృద్ధి ని పౌందించితినో ఆ విషయములను "ెలుపుగంథమని ఇంకొళ అర్థము సకదియుం-గాక (ప్రజలు వై ద్యముమయొక బ్రాయుూ, వైద్యుల యొక్కయు విషయములను "తెలునుకొనుటక అనుకూలమగు 'చంథమని ఇంకొక అర్థమునుకూడ పరికల్పించుకొన వచ్చును (గ్రంథములను (వాయుట అనునది సామొన్య విషయము శా-సేరదు అందులకు -గాను భగవంతునియొక్క_ (ప్ర ల్యేకమగు దయహాడ అవసరమెయున్నది పూర్వకాల చుందు చరళాది (గ్రంథములను రచించిన మహర్జులయొక్క_ శక్సి సామర్థ ఫ్ట్‌మాలా ఎట్టి వియో తెలియకుండ నున్నవి వారియొక్క ఓపిక శాంతము. పట్టుదల మనోళ క్రి ఇారీరక సొమర్థ వ్ట్‌ముం శవల పరోప కారబుద్ధి (ప్రతిభ తబేశాగత, మొదలగువానిని గూర్చి ఆలో-దించినచో వారు కేవలము భిగనవదంళ సంభూతులే అని నిళ్సందేవాముగ చెప్పవచ్చును ఎందువేనన-గా * (గ్రంథములను (వాయవలయున నెడి అభిలాష కలిగి నంతమొఠముచే ఎనరునుకూడ (గ0థములను (వాయజాలరు అందులక-గాను (ప్రత్యేక మగు ళక్తీ సామర్థ్యాదులు కొన్ని ఆవనర్వమైయున్నవి అట్టివానిని భగవంతుడుక లుగ వేసీనప్పుడే (గ్రంథములను (వాయుటపవు వీఎకలుగును (గంథమునందలి విషయములను 'ఛ్రాయాటన (ఫ్రారంభింపగ నే భగవంతుడు ఇచ్చిన (ప్రత్యేకజ్ఞాన సాధనముబే విషు యము విదచల్లు పడుచుండవలనియు న్నది అట్లుగాక విషయమును వూ ర్తిగ ఆలోచిం చుటవ మొడలుపెట్టుట తనునది కావలనీయున్నచో (గంథమనునది వూ ర్హిళా నేరదు భగవంతుడు నాప నాయందలి '(పేసుచే ఇచ్చిన శ క్తి సామర్థ్య్యములను అనుసరించి ఇది వరలో (వాసిన గ్రంథములను వలె" ఈ గంథమునుహూడ (వాని వూర్చి శసీతిని ఆయాశ్వే డాభివ్యద్ధికరములగు 'ప్రయత్నములలో ౦ధములను (బ్రాయాటకూడ ఒక సాధనమేయని తలచ “జేనిట్టు గాన్నిగంథములను (వాసితిని ఆయాూశ్వేదమున్సు అభివృద్ధిలోనికి [తీసువని రావలయునని అనేకమందికి అనేక ఉ్రేళములు కలవు, అంధువలన వారివారియొక్క_ ఠా శముఎను అనుసరించి ఆనేక (్రయత్నములను చేయుచున్నారు, అట్టి (ప్రయత్నయుఎలో. వేనిని కూడ అనవసరములని అనజాలన్ఫు శాని సేవలను ఆడంబరముల నిమిత్త మే చేయు 'పయక్నము*వలన ఎట్టి ,పయోజన ముకు ఖేదు నిష్కూల్ముషమగు నాద నుముతో వేసిన (చయత్నముళలే క్రొంఠవరవై నన

త

ఫలింపగలవు, నలుగురును కలినీ ఆయా తీరజ్ఞనములను చేయుటవలన ఎట్టి (ప్రయోజన మును ఉండదు ఆ తీర్ళ్ధనములు కొంతవరకై నను సఫలీకృుతములగునట్లుగ తమతనవు శక్తికి తగినట్టుగ సరియీసీమనస్సుతో (ప్రతివారును తగ్యుపయత్నములను కొద్దిగనెనను శార్యరూపకి ముగ 'చేయుచున్హచో కొంతకాలమునై నను కొంఠేవరకై నను (ప్రయోజ నము కలుగగలదు శేవలము ఇతరుల మోద నే ఆధారపడియుండు (పయత్నములమిద అధారపడియుండుట చాలవరన నిరర్ధ్థకమనియే నాయొక్క_ అభ్మిపాయము ఆయు "శ్వేచాభివృద్ధిని చేయుటవ తగిన అవశాళశము కొంతవరకు మనయొక్క_ అనగా (శతి వైద్యునియొక్క_ చేతులలోనే ఉన్నదని నాయొక్క అభ్మిపాయము ఎట్లనగా 9 రోగులకు తనట్‌ "తెలిసినంతవరకు నిష్క_ల్భుపుమగు వృాదయముతోడను కేవలము కుంచుతోడను జ్ఞైనవూర్వకముగను రోగియిక్క_. సౌకర్యమునే ప్రధానముగ ఎంచియు చికిత్సను చేయుట మందులను వీలుఅయినంత వరక స్వయముగ తనయొక్క పర్య వేషణతోడను విమర్శనముతోడను సరిగను తయారువేయించుట లగు స్మక్రమపద్ధతులను 'శతివై ద్యుడును అవలంవింపవలయును (ఢ్రతివైద్యుడును ఆట్టిపద్ధ తులతో ఆయుశ్వేదము యొక్క_ (ప్రతిభను లోకమునకు (ప్రత్యమమాగ చాటినయెడల ఆయున్వేదము [1కమముగుతప్పళ అభివృద్ధిని పొందగలదు మరియు అట్టితరి ఇతరులు కూడ తగు సహాయమును తప్పక చేయగలరు. శావున ఆయు ర్వేచాభివృద్ధిని వేయు (చ్రయళక్నములవ (పతివై ద్యునియొక్క_ చవతిలోను తగు తావుకలదనియు అట్లు చేయుట విద్యున్తిక్తధర్థుమనియు నా యఖభ్మిపాయము ఇట్టి ఉశ్చేళముతోడ నే “నీను నాయొక్క_ళ క్సికి తగెనట్టుగ చయత్నించుచు ఇట్లు కొన్ని(గంథములనుకూడ శ్రమ నొంది ానీతిని

(పతీ మశుజుడును _తనక $ తెలిసిన (పశోపయోగకరములగు విషయములను అందరికిని తెలియునట్లుగ బయట “పెట్టుచుండదవలయును అందువలన తనకు నష్టము కలుగునని అనుకొనుట పొరపాటు అయియున్నది లాభమే అధికముగ కలుగును, శేనిచో అనేక (గంథములు వెలువడుటక గాని లోకములో జ్ఞా నాభివృద్ధి కలుగుటకు గాని అవకాశమే యుండదు మవోనుభఖావులు (గంథములను 'వాయకపోయినను సద్దుకువులు ఆయావిషయములను బోధింపకపోమునను లోకములో క్ఞైూనాంవరము ఆహ్‌నదియే లేవండగపోయియుం జెడిది తనకు శెలినీన విషయములు ఇతరులను తెలియ వలయునన్నచో (గంథ మే స్థైరరాపకమగు సౌగనమని నాయొక్క " అభిప్రాయముం “నేను అట్టి _ఉజ్టేళముతో నే ఇదివరలో కొన్నిగంథములను, ఇప్పుడు ఈ (గ ౦థమును

ఈ (గంథమునందు కేవలము నైద్యశా_స్త్రృమునకేగాక నాయొక్క 'స్వంతము నకు సంబంధించిన కొన్నివిషయములుకూడ (వాయబడినవి అనగా నేను జన్మించినది మొదలు జరిగిన విషయములు, (శ్రమపడినవిధము, విద్యల నభ్యస్వి-చినవిధము; వైద్య శ్యాస్త్రమునుఅభ్యనించినవిధము; పార్మసీని అభివృద్ధిపర చినవిథము -మొదలగునవికూడ (వ్రాయబడినవి ఈ విషయము లన్నియుకాడ అవసరవునియే నాయొక్గ్శ్గా అపి

క! యము ఎట్లనగా * ఒకవిషయము పూర్తిగ 'తెలియవలయునన్నచో ఆపదులకు సంబం ధించిన అేకవిషయములను సరిగ తెలిసికొానవలన్‌ యున్నది (గ్రంథములు సామాన్య ముగ ఆట్టిటాట్టేకముతోడ-నే ాయబడుచుండును. మరియా అ-నేకవిధములుగ (శ్రమల నొంది సంపాడించిన పరిజ్ఞాన విషయముఅను ెలిసికొనుటయే ముఖ్యమె యూన్నది కాన "నేను పొందిన 'శోమలు మొదలగువానిని కూడ ఇందు (వాసీతిని కాస్త్రవిషయములను, అనుభూతవిషయములను ఉదాహరణములను కొంత వరప విమర్శించి దిజ్యా(త్రముగ నుండునట్లు స్వల్చమున "నే 'వొనీతిని. ఈ విషయము లనే ఇంకను అతివివరముగ విమర్శించి వాయాుటన అవశాళము కలదు అట్లయినచో ఈ వివయమనూులను గురించియే అనేక (గ్రంథములను (వాయవలిని యుండును దిద స (త్రముగను అంకర్యపాయముగను (వాయబడిన ఈ విషయములే మవోవృమషమె దిళది లవ్‌ వ్యాపీంపగలందులకు భగవంతుని ధ్యానించుచు ఈ విషయములను. (పస్తుతము ఇంఠవజకమా(త్ర మే థానితిని తోగనిదానమునుగూర్చి అనగా ప్రతి వ్యాధినిగూర్చి నిదానలత [ణాదులను అను భవవూర్వకముగ విమర్శించుచు. వివరించి ఒక (గంథమును 'చథాయవలసినదిగ నన్ను అనేవలు కోరుచున్నారు అట్టు (వాయుటయనునది సామాన్యముగ సాధ్యము శా నే రదు, కాన (ప్రస్తుతము సమ_స్థములకును సం ఎంధించిన విపుములను 'సర్వసామౌన్యముగ నుండునట్ల.గ ఈ (గంథమునందు విమర్శించి (ానితిని భగవంతుడు తగిన అవశాశళ మును ఇచ్చినప్పుడు అట్టి నిదానాదులను గూర్చి ఒకగంథమును (వాయగలను ఈ (గంథమందు అనేక సందర్భములలో కొన్ని ఉఊదావారణములను (వాసీతిని అట్టు (వాసీనచో విషయము సులభముగ అవగాహనము కాగలదనెడి నాయొక్క అభిప్రాయమును అనుసరించి అట్టి ఉచాహరణములను (వాసితిని నాయొక్క చరితను" (వాయునవుడు 0.2.6 రెండున్నర అణాలతో 3 అయిదు "నెలలను గడపుట ఒకపట్టుటబట్ట నే ఒకరోజుయందు అనేకపనులు నిమి ర్త్‌ము ఉపయోగించుచు శౌొన్‌ నట్టు అనేక సంవత్సరములన ఉపయోగించుట మొదలగు కొన్ని అతిసాఘోన్య విషయములను (వాయానప్పుడు ఇట్లు (వాయుట మర్యాద యగునా ? శాదా ? అని ఆలోచించి (గంథరూపముగ నున్న కొందరియొక్క_ జీవిత చరిత్రలను చూచితిని వారు మిక్కిలి ఉచ్చస్థితిలో ఉన్నను వారియొక్క చరిత్రలాశి తొలుత సంఘటిల్లిన ఇట్టి సామౌన్యవిమయములను (వానీకొనియేయున్నారు అట్రిత8 “జీను (వాయవచ్చునన్‌ శ్రీలచి నాయొక్క జీవిత చరి[తలో సంఘటిల్లిన సొమౌన్యవిష యములను కూడ కొన్నీటినీ (పోనీతిని ఆయా విషయముల సందర్భయలో యోగములను విశేషించి (వ్రాయలేదు ఊప యోగకరములగు అనేకయాగమయులను ఇదివరలో నే వ్రాసియున్నాను సర్వసామౌన్య ముగ ఉపయోగించునట్టియు న్యూత్యపాయ్యమెనట్టియు అనగా ఆ నేకసందర్భములలో సమన్వయావ-గాహానములను చేసికొనుటకు వీలుగనుండునట్టియు విషయము.లుమో (త్రము శ్రరల్సడునట్టుగ (వ్రానీతిని చరశాది మహర్డు లుకూడ శీవలము యోగముల"నే (ప్రథా

కో నముగ *నెంచ లేదు అజ్లేక సందర్భములలో ఊపకరించు. విషయములే (ప్రథానమగ చెప్పిరి అదియుం-గాక కేవలము యోగములే వైద్యశ్యాస్త్రమ అని అనుకొనకూడదు. రోగ న్వభావము చికిత్సావిధానము; వస్తుగుణము ఈ మూడింటిని వూర్చిగ తెలినీ కొనుటయే వైద్యశా_స్త,తత్వమెయున్నది అక్రి వానిని సరిగ తెలిసికొన్న చో అనేక మచూగములను న్వంఠతముగ నే పరికల్పించుకొనవచ్చును శావున ఈ మూడింటిని గూర్చియే నాకు (పస్తుతము వీలు అయినంతవరకు విమర్శించి (వానీతిని కొన్ని సందర్భములలో విషయము బాగుగ విపులీకరముగ నుండవలయున నెడి అభ్యిపాయనుతో (వ్రానీన వాక్యము"నే మరల (వాయవలనీ వచ్చినది మరియు కొన్ని శందర్భములలో "నేను విషయమును విశేషించి (వానీయున్నను కొందరికి సమన్వయము శాకపోవుటచే కొన్ని సంజేవాములు కలుగవచ్చు ను. ఇయ్యది (వధమ్మపయత్న మగు టచే ఇట్లు ముగింపవలని వచ్చినది క్ట "నేను ఇదివరలో నాయుక్క_ ఇతర (గ్రంథములయందు (వానీన కొద్దివిషయము లను ఈ (గంథమునందు అచ్చటచ్చట మరల కొద్దిగ వాయవలనీి వచ్చినది నంద క్ళానుసారముగ నుండునని తలంఛియు ఏకముగకలిపి (ఛానీనచో చక్కని అవగావా నము కాగలదని తలం-చియు అట్లు వ్రాసితిని కాని వేరళారణములేదు ఈ గ్రంథమును ఇట్లవాని ము[దింపవలయునని నాకు 28 ఆ0డు మూడు 'సంవత్సరములనుండి అధికమగు ఉఊత్సావాము కలదు అయినను అధిక్నమెన కార్య భారము వలనను అనివార్యములగు ఇతర కారణముల వలనను ఇదివరలో నీ ము(దింపజాలకపోతిని సుమారు నాలుగు "నెలలనుండి తగుదితును వహించి ఈ (గ్రంథ మును ఇట్లు వానీ ముద్రింపించితిని ఇతరులన అ"నేకవిధములుగ ఉపకరింపవలయున నెడి ఊ్రేళముతో "దేను ఈ (గ్రంథమును (ానీతిని “జీను అనుకొనినంతగ ఉపళరింపకపోయినను శొంతవరై నను ఉఊపకరింప కలదని నాయొక్క వూర్తినిశ్వాస్వమై యున్నది, కావున ఈ గ్రంథ మును వూర్తిగ చదివి ఇందలి _(గావ్యాములగు విషయములను [గ హాంతురుగాక “నేను ఈ (గ్రంథమును (వఛాయునప్పుడు చరకాది (గ ంథములను మరల అవలో-చనమును వేయుటచే కొంతజ్ఞూనమును సంపాదించితినని వాయసాహసనీంచుచున్నాడను కావున ల ంథపరనమువలన కొంతవరశై నను ఉపళకారము కలుగగలదని నాయొక్క విశ్వా సె యున్నది శ్రమపడి "నేను వానీన ఈ (గ్రంథమును పోళ్సిగ చదివి విషయమునంతను అవగాపానము చేసీకొనినయొడల చదువరులకు కలిగిన వ్యయ్మవయాసములవ తగిన (ప్రతిఫలము లభించుననియే నాయొక్క వూ ర్తివిశ్యాస్యమె యున్నది “నేను ఇదివరలో ఆయున్వేదావధ రత్నాకరము ఆంధై్రైమజ్య రత్నావళి "మొదలగు కొన్ని (గ్రంథములను వొసియున్నాను వానియందు కొన్ని విషయము లను (వాన్‌యున్నాను చానియంద్లలి ఆ విషయములనుకూడ జ్గస్తీయందు ఉంచు

6 కొనీనచో ఈ 'గ్రంథమునందు 'వాయబడిన మందులకు సంబంధించిన విషయములు "మొదలగు వానియందు పూంర్తియగు అవాూాపహానము కలుగ గఅదు శ్రీపాద సోమేళ్వరరావు, శ్రీపాద శ్రీరామచంద్రమూర్తి అను నాయొక్క ఇద్దరు కమారులయొక్కృ_్దయు పట్టుదల చేకూడ “శీను ఈ (గ్రంథమును వూరి వేసీతిని ్రీ/ సోమేశ్వరరావు అను నా పమౌారుడు వియస్‌ సీ అనెడి పరీమీలో ఆంధ విశ్వ విద్యాలయపు పరీతోర్థు అందరికం మెను అగ్రగణ్యుడుగ ప్యాన్‌ అయినాడు అందుచే కారీ విశ్వవిద్యాలఅయమునందు ఎకు ఎస్‌ సీ మరియు యల్‌ యల్‌ వి అనెడి రండు కాసులయందునుకూడ (ప్రచేశమునొంది చదువుచున్నాడు. (శ్రీశ్రీరామదంద్రమూ ర్ని రనుకమారుడు స్వల్పవయస్సు కలవ్యాడైెనను నావద్ద నేయాండి తవళ క్తి కిమిం-చిన అేకములగు పనులను నెరవేర్చుచున్నాడు తమయొక్క_ తం(డినగు “నేను ఈ త్రంథ మును ఇట్లుషవానీ పూరి చేయుట వారలకు అత్యు త్సాహముగ నుండుటచే చారిద్దరును కూడ నన్ను మిక్కిలి (పోత్సహించి "నేను ఈ [గ్రంథమును ఇట్లు పూర్తి చేయుటన శారణభూతులుగ నైరి నాయొక్క ఆరోగ్యము సరిగ లేకపోయినను 'శ్రీమద్ధన్వంతరి యొక్క కరుణా కటాతమువలన నావతో-చిన విషయములను ఇతరులట తెలియపరచవలయుూన నెడి ఉఊ తృావాముతోడను పట్టుదలతోడను ఈ (గ్రంథమును ఇట్లు పూర్తి చేసితిని ఇందు ఏవైనను లోపములు ఉన్నవని తో-చినయెడల అట్టి లోపములను నాన తచ్చూక తెలియ పరచినయెడల మిక్కిలి కృతజ్ఞుడనుగ నుందగలను రాజమ౦ (డి న ఇట్లు ఖ సకల్మశేయోఖిలాషి జి ౨, 1క__కి--ఉ శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్తిశాస్తి. అనాలా నలు తనో నాళనుళ లొ కనాదాలాకాన్తోనాడ్తటడదానానానాన్తానాలలయాణడా అదన భాడానకకోరల క గాలా గాగాకోనానానావయానకారతాడ రల ావనావవానావనావలాం తి విజపి కై ==-౨ (ద్వితీయ మ్ముదణము) ఈ ద్య విజ్ఞానము” మరల ముదించి ఆయుశ్వేద వై ద్యసోదరులక, వైచ్యాభిమౌనులవ అంధం టీగలొనందున శ్రీమద్ధన్వంతరికి మా సహ్య్రర్రణామములు శాగితము నికీ తథరక సరఫరాచేని మిగ తా్యగంథముల వలెనే ఈ (గంథ వం మ్యుద్రణప తోడ్పడిన (ప్రభుత్వమువారికి మౌ కృతజ్ఞతలు. రాజమం డడి ఇట్లు $ే0ా?6 శ్రీపాద కృషమూ ర్తిశాస్తి) స్రీ సను క త అజ ఆయ. ఎత సె

అయిుర్వేదొషధరత్నా తీరవంం (ఆరవమ్ముదణము)

నేను మోదాసు ఆయుర్వేద కళాళాలయందు ఆయు్వేదవిద్యా భ్యాసమునకై (పవేశించినదాదిగ, (పసిద్ధములై.నట్టియు. వాడుకలో నున్నట్టియు యోగములనిమి త్తమై ఆంధ్రవై ద్యసోదరులు అనుభవించు చున్న యిక్కట్టులను గుర్తెరిగి ఎటులనై నను -ఈ లోపమును పరివా రింపనెంచి (పతి యోగమును (పతివైద్యునకును కరతలామలకమువలె జేయవలెననెడి అభినివేశముతో 10 సంవత్సరములు అనేక వ్యయ (ప్రయ +సలకు లోనై. అనేకవేలయోగములను సంపాదించి యందు సార వంతములగు యోగములను కూర్చి వైగంధమును రచించితిని ఈ (గంథముయొక్క (ప్రాశస్త్యము మోకు తెలియుట క్రై యిందలి కొన్ని యోగములయొక్క జేరులను ఉదవహారించుచున్నాడను వంటవసంత కుసువూకరము, సువర్ధ కాంతవల్లభర సము, నవరత్న చింతామణి, సువ ర సూళ్యావ ర్మిః వంటసువ కగ్షసూర్యావరి, శ్రేలోక్యచింతామణి; మకర ధ్వజముః మడ్డుణ బలిజారిత మకర ధ్వజము, సిద్ధమక రభ్వజనము,ర జతలో హ రసాయనము, (వంటమయోగము) (ఫుటయోగము) సూతికాభరణను, మహాసూతికాభరణము, సిందూరభూపణము, సువ శ్రసిందూరభూప ణము మేపావంగశళోజీయము, రజతముహూావంగరాజీయము, స్య ల వంగము, లక్షీ గ్రవిలాసరసము? మొవ్డోలశ్నీ గ్టవిలాసము, [కచువృద్ధిముహా లశీ గవిలాసముః రస్మక్రవ్యాది, మహో[క్రవ్యాది; సువర్థ(కవ్యాదిః మేహోంతకము మహా మేహాంతకము, 'చాలసూర్యోదయము, వంట బాల సూర్యోదయము, రజత చందో్రోదయము, (పళాపలం శేశ్వరము; నువర్ష వుషృురసాయనము, వంచేశ్వరము, హేమరజతరసాయనము రాజ మృుగాంకరసము త్మామళలోహఠరసాయనము, శ్వాసకురారను న్‌

త్రీ

విధ్వంసిః పహుతాశనము, వై. త్యాంతకము, సూతికామ్యాతలు, కస్తూరి మ్యొత్రలు, మొదలగుసవన్నియు. కలవు పితియోగమునకును శ్లోక మును, చక్క-ని "తెలుగువ్యాఖ్యయును కలవు వె ద్యసోదరులు వయో గము నిమిత్తమును ఏఇతరగ )౦ధమునుగాని వమూడనవసరములేకుండగ శీతాంశురసము, సన్నిపాత ఖై రవి, వాతీరాతసము మొదలగు యోగ ములన్నియుగూడ ఇందు వర్చబడినవి.

జావమధనామములకర్థ 'మను పేరుతో జొపమధనామముల కన్ని టికిని వరుసగ అర్థమును, శొవధపవిశేపవివరణము లను చేరుతో వమందు ఎట్లుచేయవలసినదియు మత భేదములు, గుణ భేదములు మొద లగునవియు 'శౌషధవిషయము' లను రుతో మందును ఖల్వము నందు వేయవలసిన విధానము మర్షనవిధానము మొదలగునవియు (కుప్పెలుకట్టి జ్యాగ_త్తచేయువరకు), * సేవనావిషయము” లను -పిరుతో అనుపానము మోతాదు మొదలగువాని విమర్శనలును, “నంచేహ సమాధానములను "పేరుతో మందులను చేయునప్పుడుగాని సేవించు నప్పుడుగాని కలుగు సంచబేహములును వానికి సమాధానములును కావ పాకవివరణి” మను చేరుతో వంటకుప్పెలు ఇసుకపోయుట కుప్పెలకు మున్నుపూయుట కుండల్యు పొయ్యిలు అగ్నులు మొదల? వాని వివరములును, *పాకసామాన్యవిషయమను” లనుపేరుతో మందును వండునప్పూడు చేయవలసిన విభానములును, సామాన్యవిషయము”లను ఉరుతో వై ద్యస్వభావము, అయు ర్వేదమునందలి పరిమాణము మొద లగునవియు అతివివులముగ (వాయబడినప్‌ వెల రు 10-00లు

పలయువారు (వాయవలసిన విలాసవ --- శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి & సన్ఫు, రాజమం డి,

ఓమ్‌ శ్రురస్తు ఆరోగ్యమస్తు వుంంగళాచరణవం అవాశాణవానట్రేకాాాా. న్లో యోగేన చిత్తస్య పబేన వాచాం, మలం శరీరస్న చ వె ద్య శేన ఎం ట్ర న యో2.వాకరో త్తం (ప్రనరం మునీనాం, పతళజ్ఞలిం (పాజులి రానతోస్ని జ శ్లో నమామి ధన్వ న్వరి మాదిబేవం, సుఠాఒనురై ర్వన్షితపాదపద్య (మ్‌ లోశే జరారుగ్భయమృత్యునాళం, దాతార మోళం వివిధాషధీనామ్‌ న్లో (శ్రీ'పాదవంశసమ్య్భూతః కృష్ణ శాం్రీ భిమన్వరః నావుతో వైద్యవిజ్ఞానం రచయామి చ యత్నతః సర్వేషాం నుఖభోధాయ జనానా మౌాస్ధ ఏిళ్చామలమా విషయై రానుభవిక్షై ర్యుక్తం గృహ్షన్తు సజ్జనాః

గంథ్యపారంభము [ప్రథవుగుచ్భ ము ాలుంటలా విజయనామ సొవత్పర వుమ్యశుద్ధ చవితి గురువారము రోజు నందు అనగా ద్రివి 11 జనవరి 1894 వ సంవత్సరము లేదీయందు ఉద యమున సూూర్యోదయాది 8 ఖుడియలకు శతభిషా నతతి తృతీయ చరణ కుంభలగ్నమందు నాయొక్క జననము అయ్యవి సంకాంతి పండుగ రోజులు, తతాపి ఆరోజు భోగిపండుగ కనుక నావుట్టుకను "జెలిసినవారు. ఈకుర)వాండు. భోగిపండుగ రోజునందుం వుట్టినాండు గావున మిక్కిలి భోగవంతుండగునసి” చెప్పుకొనుచుండిరట నాకు ముందుగ జనించిన తోయిట్టువును, సోదరుండును, ఇద్దజును పూర్వ సాంప్రదాయ్యపకారముగ మాతల్లిగారి వుట్టింటనే (ప్రసవము నొందిరి వమాతండిగారికి జన్మించినవారిలో వమాతండిగారిమింట నేనే (వ్రథమ ముగ జన్మము నొందితిని అందుచేత నా కుటుంబమువారు నన్ను6 గొంత యధికమగు (పేమముతో. జూయచుండిరి అదియునుంగాక్ష "శెండవ కుమూరుండనగు నాకు పూర్వకాలపు కుటుంబ సాంప్రదాయ (వకారముగ మాళతల్లిగారి తండియొక్క- "పేరును బెట్టం. అందుపవలనం గూడ సహజ (ప్రకారముగ మాఠల్లిగార్లు నాయందు (పత్యేకమగు పేమముతో నుండెడివారట నా చిన్నతనమునం దింతకంశు 'వ్రత్యేకమగు సంగతులు మత్త మియును జరుగుటకుంగాని (వాయుటకుంగాని యవకాళము లేదుకదా కాని నన్ను జూచిన కొందటు కొన్ని లతణములు అనంగా? “చిహ్న ములనుబట్టి” యా కుర్రవాడు అనేక ఏధములుగ గొప్పవాండు కాంగలం డని మాతము ఇవ్పికొనుచుండెడి వారట నువూరు 9-10 సంవత్సర ములు వయఘ్స్బ వజకును 'జలియందగినట్టి గాని, వా్రాయందగినట్టిగాన్సి ప్రత్యేక సంగతు ేవియును లేవు స్కూలులో మామూలుగ ర్‌ అయిదు శ్రాసులను జదివితిని, గోడావరిజిల్లా అవమలాఫ్తురమ్సు

కృష్ణపండితీయము క్ర తాలూకా మోజేకురు (గామను నాకు స్వగ్రామమై యున్నది. అయిదు క్షాసులును ఇదివిన వీిదప, నా స్వ్మగామమగు మోజేక్కురు (ామమునందలి 'ప్రబేద్షమగు మోటేక్కురు సంస్కృతపారశాల యందు సంస్కృత విద్యా భ్యాసమునుం (యారంభించితిని మూ (గామమునందలి కొందబజు గృహస్థులు తమయమొక్క కువూరులకో ఆంగ్లేయ విద్యను”నేర్పుట కొక గురువును నియమించిరి. నన్నుగూడం జదువుకొనవలసినదిగం' (బోత్సహించిరి మా తృల్లి దండుల యాజ్ఞ పకారము 'నేనుగూడ ఆంగ్లేయ విద్యను (ప్రారంభించి తిని అందు 2 ₹౦శు క్షానులు గలవు నాయొక్క నయమ్స చిన్న దగుటవేతం చిన్న క్షాసులోం "జేర్చిరి తోటి విద్యార్థులలో గొందణు మజునాటివజకునుగూడ పారము లను వప్పుగింపలేకపోవుచుండిరి. ,నాకు శ్తానులో పారము చెప్పిన వంటనే పారము వచ్చుచుం డెడిది _అడిగనఛోం పారమునంతను జెప్పిన వంటనే వప్పుగించుట్లకు సిద్దముగ నుండజెడినాండను అవివమషయమునా శ్రీమియును గష్టములేకుండంగ నుంజెడిది సీకుం పారమును జెప్పిన నెంటనే యంతయునుగూడం జూడకుండంగనే శ్షాసులోనే నప్పగించుచున్నానని యును, మిక్కి-లి యాక్చర్యముగా నున్నదనియును, ఇంతకంగం వెద్ద శ్ర్లానులో వేయుటకు నయన్సు చాలం చిన్నదనియువు, ెద్దక్షానులో “వేని నీమనస్సునకు (శమపెట్టుటకు మూత మిష్టములేదనియును మౌ మూాపషరుగారు తజచుగా ననముచుంజెడినారు. ఇట్లు ₹₹0గు, మూడునెలలు మాశతమే గడచినవి తరువాత నూ గామనులో పయి -వీటుగా. ఇంగ్లీషును ఇప్పించుటయే వమానివేసిరి నేను శ్తామలో ఇంగ్లీ షు భామను జదువుట యిట్లు ₹ండు మూడు నెలలు మ్యతమే జరిగినది తరువాత నాయొక్క స్వబుద్దివలననే యాంగ్లేయ విద్యయందుం కొంత (ప్రావీణ్యమును కమముగ _ సంపాదించితిని. మా (గామములో ఇంగ్సీషు క్షాసును దివి వేయంగనే మజల సంస్కృత పారశాలయందు. సంస్క్య్బాలే విద్యాభ్యాసవ.నకుం (చారంభించితిని. అందు దొెలుత కావ్యములు, నాటకములు చంవులు మొదలగు

డ్తీ వె ద్య విజ్జా నము సాహిత్య (గ్రంథములను కాంతవజకుం బూ కి జీసితిని తరువాత నూ జిల్లాలోనే-చేరిన నక్కలంకొ యనెడి గాంమమునందు నునికి సేర్చా టును జేసికొని ముక్కా-నులొ యనెడి (గ్రామమునకు. ప్రతిదినము నందును వెళ్లుచు సాహిత్య (గ్రంధముల నన్నింటిని బూ ర్వెగంజదివితిని తరువాత మణల మా (గ్రామమునకు నచ్చి నూ (గ్రామమందలి సంస్కృృతపారళాలయందు వ్యాకరణశాస్రుమును అభ్యసించుట కై (పారంభించితిని నాయొక్క- చిన్నతనమునంబే మా తండిగారికి జబ్బు చేసినది కాళ్ళు చేతులు సా్యధీనము తప్పినవి మల మూళతాది విస నములు మంచముమిోాద'నే జరుగుచుంజెడివి. పల్లెటూరు గా్రామమగు టచే నెకర్లను బెట్టుకొనుట "మొదలగు నభ్యాసములు తక్కువగా నుంజెడివి మాయొక్క- కుటుంబములో. చిన్నవయసు గలవారయే యథికముగా నున్నారము. కనుక నూకుటుంబముయొక్క-. చాకిరీ3ే అనలా. నింటిలోని సంసారవు వనులశే యిబ్బంది. పకుచుండుట వలన మా తండిగారికి నేనే యుపదారములు వేయనలసీవచ్చినది ఈ వ్యాధి తొలుత హెచ్చుగ నుండుటవలన నేను సుమారు 5-6 నెలలు పారశాలకు వెళ్ళుట మానివేసి నూతండిగారియొద్దనే యెల్ల ప్పుడును నుండి మలమూతాిదులను దీసిచేయుచుండుట, "లేవందీసి పరుండంబెట్టు వుండుట, భోజనమును 'బెట్టుచుండుట, నొప్పులకు మర్షనచేయుచుండుట “మొదలగు నుపవారములను జేయుచుంజెడివాండను ఇట్లు ర-6 నెలలు గడచి వ్యాధి కొంతవజణక తగ్జినపీదప నూ తండి్రిగారికిం గావలసీన యుపచారములను కొంతవరకు చేయుచు గొంత యవశాశమును జూచుకొని పారశాలకు వెళ్ళుట (పారంభించితిని. మర్షనలు వేయుట్క నడక నలనాటువేయుట మొదలగు నుపదార ముల వలన సుమారు 2-8 సంవత్సరములకు వ్యాధి పూర్తిగ తీ నా మొక్క. యవసరములేకుండగ నుండెను కాలనును ఒక నిముషమును గూడ6 వ్యర్థవుచ్చకుండంగ చశేదియో యొకపనిని దప్పక చేయుచుండ చలయుననెడి దృఢదీత నాకు చిన్నప్పటినుండియును బూ ర్మిగం గలదు

కృ ష్ద పండితీయము అందుచే నేను వనూతండిిగారికి ఇట్లు ఉపదారములు చేయుచున్నను మాతల్లి గారికిలసూడ నింటిపోంజచేయవలసిన సంసారవు పనులను అనలా కూజలు తజుగుట, పచ్చళ్లుచేయుట, మంచినీళ్లు తెచ్చుట, వీల్ల లకు అన్నములనుబెట్టుట మొదలగు నవనేశవిధములగు సంసారవు పనుల నన్నింటిని గూడం జేయుచుండెడివాండను అట్లు పనులను 'జేయుచున్నప్పుడు కూడ వు_స్తకమును విడువ కుండంగం చదువుచు నేయుం డెడివాండను అట్టిదీతకలవాండ నగుటవల ననే చిన్న తనమునందలిచదువునందుంహాడం [(బవీణుండనుగనే యుండెడి వాండను ఎట్లనంగా ఇంగ్లీషు విద్యాఒభ్యాసమునందలి ప్రొవీణ్యమును నిదివజలో నే వ్రాసియున్నాను సంస్కృత విద్యాభ్యాస సమయమున నావలన నెట్టి లోపమును ేకుండంగ నభ్యసించుచుం డెడివాండను. నాకంశె ముందు (గ్రంధములను జదువుచున్నవారు, వారికి సంబేవా ములు కలిగినప్పుడు కొన్ని సంచేహములను గూర్చి నన్న డుగుచుంజెడీ వారు - అంతియీగాకుండంగ నట్టి వద్ద విద్యార్థు లెవ్వ రె. నను మేము చదువుకొనుచున్న గురువులయొద్దకు వెళ్ళి సంచేహాముల నడిగినప్పుడు కృష్ణమూ రి శా స్ర్రైని అడుగసలసినదనియును, అతండు "చెప్ప లేకపోయిన ఇబొడల మేము ఇెప్పెదమనియును సమాధానమును జెప్పూచుం డెడినారు. వమ్యూాగాదమునుందుంపార శాలయున్నను మాతండిిగారికి వ్యాధి పూర్తిగ తగ్గుటవల్లను ఇల్లువిడిచి 'వెళ్ళినవో విద్యాభ్యాసమునకు ఇంకను నధిక ముగు సౌక ర్యములుండునని తలంచియు మ్మాగ్రామమును విడిచి యితర (గామములు వెళ్ళవలసివచ్చినది. కాని యింటియందు తనకు నెల్లప్పు డును ననేకవిధములగు నుపవారములను 'జేయుచుండుటవలన నేగాక నా మెయొక్క- తంగడిగారి జరగుటవలనను, కొ న్నియితర సందర్భముల నలన నన్ను (ప్రల్యేకమగు చీముతో జూచుచుండుట నలనను, మాతల్లి గారికి నన్ను విడుచుట కెంతమ్మాతము నిష్టము "లేకుండెను నేనుగూడ ఇల్లు విడునలేక పోతిని అయినను నాకు విద్యయందుంగల యభిలావముచేత నితర (గానుములకు వెళ్ళుట తటస్థించినది అట్లు నేను వెళ్ళి వక్క-లంకొయను

థ్‌ వై ద్య వఏిజూానము ణః

(్రామమునందు నున్నప్పు డొక గృవాస్థుని యింట బస యీర్చాటుచేసి కొంటిని. చిన్నతసము నుండియును నేను గొన్ని పద్దతులను మనస్సు నం దుంచుకొని యా పద్ధతుల (ప్రకారముగ సరిమయెన యలవాబులతో సడుచుకొను చుంజెడివాండను అదియునుంగాక ఏద్యాభ్యాసమును బూ ర్చిగచేయుచున్నను ఏీలయినంతవజకు నేదియో యితరపనులను గూదం జేయుచుండవలయు ననెడి దీతు కలవాండ నగుటవలన అగ్భహ స్థుని యింటియందులహాడ వీలయినపష్పుడెల్ల నేవియో పనులను "జేయు చునే యుండజెడివాండను. ఇట్టి కొన్ని కారణముల నలన నేనున్న కుటుంబమువారే గాక నా (గావమమునందలి యందజుగూడ నా యందు: (ప్రల్యేకమగు (పేమతో నుంజెడివారు. తుదకు ఇట్టి విద్యార్థి వమాయింటియందు బస కున్నయెడల బాగుగా నుంజెడిది యసి యనేకులు తలంచుచుంజెడివారు ఇట్లు ఆ్యగామమందు నుండి సాహిత్య (గ్రంథములను బూ ర్తి వేసికొని వ్యాకరణవిద్యను (ారంభించి చదువు టకం దిరిగి మూ (గామమునుజేరి మవ్యగ్రామమునందలి సంస్కృత పొరఠరశాలలో వ్యాకరణవిద్యను (చారంభించితిని

అందులకు కందుకూరి కృష్ణశాస్త్రులుగారు అనువారు నాకు గురువులై యున్నారు (పారంభించిన తకునాత కాలము [5 వుముగ గడుచుచుండెను ఈ శాస్త్రము మిక్కిలి దురూహ్యుమైనది కనుక నామాన్యబుద్ధిగలవారలకు (వవేశము కలుగనేరదు కావుననే (పారం భించిన తపనాత చారి వారి బుద్ధివ్‌ శేషము ననుసరించి కొంతమంది కొంతవజకును, మజికొంతమంది మటికొంత వజకును మవ్యాతమే యభ్యసింపగలరనియును, ఈశా(స్తు విషయము అవగాహనకాక పోవ టచే [క్రమముగ చాలమంది (పాఠరంభించియునుగూడ నీ శొస్రుమును వదులుకొందురనియును ఏతచ్చాంస్రువే_త్తలగు "వెద్దలు స్పష్టముగ ఇప్పుచునే యుందురు

మేము కొంతమిందివి. కలసీ చదివితివి. చదువును జెప్పు నప్పుడు గురువుగారు శిష్యులను ఆయా _విషయములనుగూర్చి

క ష్య వండితీయము

(పశ్నించి. సమాభానములను నోరుచుండుట సవహాజము కదా మూలో. గొందతీని మాగురువుగారు (పశ్నించునప్పుడు *ఈ విమ యమునకు సరియగు సమాధానము నీవు ఇచెప్పవలసినయవసరము "లేదనియును” ఈవిషయము. నీకిదివజులోని పారములలో వెళ్ళి నదియా ? లేక యింతవణకును వెళ్ళలేదా! ఇందుకు సమాధానము చెప్పినచోం జాలుననియును”ప్రన్నించుచుండెడివారు అనంగా (కొ త్తది యును (పాతదియును సమముగానేయున్నచా * మరియు యిదివజలోం 'జెప్పినపారమేదియో ? [కొ త్తపారమేదియో 1! తెలియక యంతయును వకముగను, అయోమయముగను ఉన్నదియా *! యనెడి విషయమును 'జెలసికొనుటశే మూ గురువర్యులు కొందటి నట్లు (ప్రశ్నించుచుండిరి.

గురువుగారు ముందు జెప్పంబోవు పారమును ముందుంగనే పూర్విగం జూచుకొని యందు గురువుణారు దనకుం జెప్పకుండంగనే -జెలిసినవిమయము ేవియో, పారసమయమునందు గురువుగారి వలనం -జెలిసికొనందగిన విమయము లేవియో, ముందుగనే యేర్చాటు చేసి కొన్న యెడల పారసమయములో మనకు గొవలసిన విషయములందు మనస్సును (ప్రల్యేకముగ (ప్రవేశపెట్టిన యెడల విషయమును. సరిగ (గ్రహించుటకు జక్కంని యవకాశ మేర్పడును నేను నట్టి యు శ్రే ముతోం (ప్రతి పారమును దొలుతనే విమర్శించుక్‌ ను చుంజెడినాండను మజీయును బెలిసిన ఏవయమును గూడ గురువుగారిని తజుచుగ నడుగుచు. బూర్తిగ6 -తెలిసికొనుచుండెడినాండను. అందువలనం తరువాత సెట్టి (శమయును జెందు నవసరము "లేకండంగనే " పారము త్వరలోనే పూర్తిగ వచ్చుచుండుటయీగాక వివమయమంతయును మనస్సునందు స్థిరముగ నిలిచియుండు నవకాశము కలుగుచుం డెను

ఈ విషయమును మా గురువలేణ్యులు గమనించి * నీకు విష యము ెలిసియున్నను అెలియనట్లు నటించి నన్ను తజుచుగా (పశ్నించు చున్నావనియును; అయినను నీవు మంచి యుద్దేశముతో నడుగుచున్నావు గనుకం జెస్తాచున్నామనిో నవ్వుయను శాంతనుగను

ర్రీ మె ద్య విజానము గ నాకుం గావలసిన విషయమున కంతకును బూర్శిగ సమాధానమును మజల మజలం జెప్పుచుండెడివారు తరువాత నారెష్టు జే విషయము నడిగినను ఒక్క. యతరమైనను గూడలోటు. లేకుండంగనే సమాధా నము చెప్పుచుం జెడివాండను. ఇట్లు కొంతకాలము గడచినది "వాగుగనేయున్నది. కాని నాకుం చిన్నతనమునుండియును కొన్ని (ప్రల్యేకములిస ఉ్రైేశములు కలవు ఎట్లనంగా నాకు స్యాతర్యత్య మే ముబ్యో ధ్రైశము ఒకరియొద్ద నౌకరీని జేయుటయందు నాకెంత మతమును నిష్టములేదు. ఎంతటి చిన్నపనిని జేసినను స్వతం త్రముగనే యుండవలయును అట్టివృ త్తినే యవలంబించుటయును? అట్లు వచ్చిన (దవ్యముతోనే జీవనమును గడు ఫుటయును నాయొక్క ముఖ్యో ధ్రేశములై యున్నవి అట్టివానియందుం గూడ నేను సంకుచిత మైన యు దేశమును గలిగియుండ లేదు అదృష్టమనునది యున్నచో నెంతవజకు అభివృద్దిని పొంద గలమో అంతవణకు అభివృద్ధిని పొందగల స్వతం(త్రవృ త్తినే యవలం బించుట నాయొక్క- ముజ్యో భ్రేశము మజియు నెట్టి స్వతంత్ర వృత్తిని అవలబెంచినను శేవలము (ద్రవ్యమే (పధానము కాకుండంగ చాల మందితో సంబంధము కలుగునట్టియును, పరోపకారమునకుం. గూడ సంబంధించినట్టియును, స్వతర్యతవృ _త్తినే యవలంబించుటకూడ నా యొక్క. ముఖ్యోభ్రేశమైయున్నది నేను సంస్కృతవిద్యను జదువు చున్నను నాకు జ్ఞానమువచ్చినది మొదలు నిట్టి వృత్తివిిషయమై యనేక్ర విధములగు ఊహలను ఎల్ల ప్పుడును 'జేయుచునే యున్నవాండను కాన్సి యీ విషయమై నాకు తగుసలహోను జెప్పువారెవ్యరును లేపు చిన్నతన మగుట వే నేనుమ్యూత మెబ్లు నిర్ధారణము చేసికొనంగలను 1! మాతం్షి గారి నిమి _త్తము మ్మ దానునుండి పండిత డి గోపాలాచార్యులువారి యాయు ర్వేదా(శమమునుండి ముందులు తెప్పించు చుండెడివారము అదియునుగాక నొ స్వ(గామస్థులును ధీముంతులును మా కుటుంబమునందు విశేష్యవేను కలిగిన ట్టయును ' కొంవెల్ల

ల] క్ర ష్టపండి తీయము ర్రి నుబ్బరాయశా స్రీ” అనువారు. తీర్థయాత్రలను శేవించి మ్మదాసు వచ్చినప్పుడు (శీ నోపాలా చారు లువారి ఆయు ర్వేదకాలేజీని సందర్శించినట్లును, అందు నీవు (పవేశించి చదివినచో మిక్కి-లి చాగుగ నుండుననియును (పసంగవశమున నాకు సలహా నిచ్చిరి ఈ సలహాను గుజించి నేను నా మనస్సునందు నెంతయును తర్కి.౦చుకొంటిని. నేను అనుకొనిన యు శ్రే శములు ఆయు ్వే ద విద్యాబ్యాసము వలన సిద్ధింపంగలవనియును, పల్లెటూరు నందుండియైనను వ్రైద్యమును "జేయవచ్చుననియును, నేనింతవజుకుం జదువుకొనిన సంస్కృత విద్యకు గూడ ఫలములభింపంగల దనియును దలంచి మ్యుదాను వెళ్ళి ఆయు "శ్వేదమును జదువుకొనుటకు నిశ్చయించుకొంటిని అందువిషయమై ఈ కొంపెల్ల సుబ్బరాయశా స్ర్రిగారితోం చెప్పి మ్మదాసు ఆయు ర్వేద కాలేజీవారికి దరఖాస్తులను పెట్టుకొంటిని కాని కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌ వారి యొద్దనుండి యొట్టి సదమూభానమును రాలేదు దరఖా _స్తులు పెట్టుకొ ని కాలేజీలో (ధ్రవేశించుటకుంగాని, అందుల కుందగు సమాథానములు (వాయుటకుంగాని తగిన సమయముకాక పోవుటచే సమాధానము [వాయలేదని తరువాత టెలిసినది సమా భానము రాకపోవుటచే ననేక విధములుగా జింతిల్లితిని చేయుటకు ధృథముగ నిశ్చయించుకొనిన కార్యము పూర్తి గ నెరవేరువజకును ఆ సంకల్పమును విడనాడు స్వభావము నాకింత మాత్రమును "లేదు. కావున నేను జదువుచున్న న్యాకరణ శా్యస్త్రుమును విడిచి ఆయుర్వేద వైద్యమునే యభ్యసించుటకుం పూర్తిగా నిశ్చయించుకొని యున్నాను అందుచే నేనదినజలో నప్పూడప్పూతు దాచుకొనుచు నిలువ యుంచుకొనిన 6 ఆరురూపాయిలను దీసికొని మ్మదాసునకు బయలు జేరితిని రైలు చార్జీ నువూస 5 అయికుమూపాయలని అెలిసినది చి అ్రరఖర్చులకుంగాను ఇంకొక రూపాయి. యున్నదికదా యని థె ర్యముతోం బయలుదేరితిని రాజమండి) చేరుటకుంగాను మూ [గ్రామమువద్ద మభ్యాహ్నము రహచావీపడనను ఎక్కి-తిని ఆ పడన

10- వె ద్య వి జ్జ నము మజునాండు మధ్యాహ్నమునకు రాజమండికి చేరును. నేనది వజులో నెచ్చటికిని దూర్యపయాణనును 'జేసియుండలేదు.. తుదకు రాజమం్మడికూడ వచ్చి యుండలేదు కావున మాకుటుంబమును వదలి పడవను యొక్కి-నపీదప సాయంకాల నుయిన కొలదియు మనస్సునందు బెంగ అనంగా దిగులు అధికముయ్యెను వెనుకకు వెడలుట పురుష లతణముకాదసి తలంచి యొట్టశేలకు మటభటునాటి మధ్యాహ్నమునకు 'రాజమండి చేంతిని రాజమండ్రి చేరునప్పటికి నామనస్పింకను నెక్కు-వ యాందోళన ముగా నున్నది పట్టణవుగు రాజమండ్రిని జూచినంత నే. పంతకంశు గొప్పదియును దూరస్థ్రమును నయిన 'వా(ాసునకు ఎంతమాత్రము చేర ేనని” పూర్తిగ నిశ్చయించుకొంటిని మా(గ్రామస్థులును (శీ సుబ్బ శాయశా స్తులుగారికి సోదరులును నగు “కొంపెల్ల వసంతము ర్రిగారు” అను వారలు రాజమం।(డిలో. “కావురనముగనున్నారు. (గానుపరిచయ మును బట్టి వారి యింటికి వెళ్ళితిని నేను వెళ్ళునప్పటికి (శ్రీనుబ్బరాయ వాస్ర్రైగారు కూడ ఆ వసంతమూ ర్కిగారి యింటి యొద్దనే యున్నారు జరిగిన విషయము నంతయును జెప్పినాను వారు అట్లయినచవో మ్మదాసు వెళ్లవద్దనియును; ఇప్పటి కాలములో. “*తునియందు” శ్రీ "'రాజూవారి పారశొాలయందు వ్యాకరణ శె్యస్ర్రుము మొదలగు వాసిని బాగుగల. ఇెప్పుచున్నారు. కొవున సీవచ్చటికి వెళ్ళినవో సీవు స్‌యొక్క- వ్యాకరణ శాస్త్రుమును సరిగంపూ ర్చి చేసికొనవచ్చు నని యును” సలహాయిచ్చినారు నేనును వారిచ్చిన యూసలహో నంగీకరించి తుని [గామమునకు బయలు బేరితిని నేను మదానుకు వెళ్ళందలంచి పయ నమై మార్చుకొని తున్మిగ్రామమునకుం 'జేంనసమయము నుమారు 1918 వ సంవత్సరమయి యున్నది తుని [గామమదంలి పొర శొాలలోని వ్యాకరణ శాస్త్రాపాథ్యా యులకు మూ[గ్రామమందు బంధువులు గలరు అదియీగాక వారును నాకు బంధుకోటిలోలసాడం 'జేరియున్నారు

కృష్ణపండితీయము [1 వూ (గ్రామస్థులును, “ క్రవిరాజూ” అను జఉరుతో (ఖ్యాతి వడసినవారును నగు (శ్రీ వత్పవాయి నీల్మాది రాజుగారు తుని రాజా వారి యాస్థానములోంశ వీశ్వరులుగా నున్నారు. ఈ యిద్దజకును నా మొక్క. విషయము నాగుగాం 'జెలియటచేత నేనెట్టి శ్రమలును బడనవసరము లేకుండంగనే పారశాలయందున్ను భోజన దర గస త్రము నందును నాకుం పివేశము కలిగినది మ్యదాను “వెళ్లుటకుంగాను. కీసి కొని వెళ్ళిన యారు రూపాయిలలోను, రు 0-18-6 లు మైలు ఖర్చు లకు బోగా మిగిలిన రు 0-2-6 లు మాతము చిల్లరఖరద్పునకు ఉంచు కొని మిగిలిన $ అయిదు రూపాయిలను జ్యాగత్తీగ నుండునుగదా యని శీ కవిరాజుగారి యొద్ద నుంచితిని వ్యాకరణశా'స్త్రుమును బూ రి చేయుటకు చారంభించితిని నేను నొన్ని పద్దతుల కలనాటు పడి యున్నానని యిదివజులోచే నాొసితిని ఇచ్చటంహాడ నట్టి పద్దతులనే కలవాండ నగుటచేత ఆ పారళాలలోని యుపాధ్యాయు లందజును నన్ను [వెముతోం జూచుచుంజెడివారు. నానలన సామాన్యముగ ఎట్టిపొౌర పాటును ేకుండగ వుంగెడినాడనము అందునలన న్యాకరణశా్త్రుమును బోధించు. (శ్రీ సోమనాధళా స్త్రులనారు నాయందు ప్ర త్యేకమగు సిమతో నుండెడివారు ఒకప్పూ జా పారశాలలోం పరీతులు జరిగినవి అస్టైతజి శ్రీ సోమ నాధళా స్త్రుయనారు నాకంశా ముందుక్తాను”ోనున్న విద్యార్థ్య కం పరీతైప్మత్టముల నిచ్చునప్పూడు పరీమొప్టళ్తములను సీను తయారుశేయ నలసీనదనియును అనసరయమైనచో నేనును ఒకసారి మా (వశ్నలను సరి మూచెదననియును జెప్పీరి నేను నారు వెప్పినటులనే చేసితిని అంతియే గాక శ్రీ సోమనాధ శాస్తు )లుగారు తర్క-శాత్రు విద్యాజ్థలకుం నాశ నొకసారి పరీమొవత్తముల సియవలపినచ్చినడి అట్టితతియాడి నాకు ఆ శాత్రుమునందు బసహుకొద్దగ జ్ఞ నముండినము. ఈ పరీయాపిశ్నిలను గాడ నీవే యాయవలసీనదనియును, నీవు చయపడ నవసరము జేదని యును, నేను తప్పక సరిచేయుదునసియు ” ననిరి 'సర్వాజ్మ మోాజురానిది

గలి వె ద్య వి క్షా నము కనుక తర్క-శాస్ర్రుపరీమోప త్రములనుగూడ సిద్ధముచేసితిని, ఈ మూ శాక్ర్రైగారియొక్కంక్టితండి కుటుంబమునవా రందణును ప్రఖ్యాత వ్యాక రణశా(స్ర్రవేత్తలై యున్నారు వారు వచ్చుచుండు నష్పుజెల్లను నన్నుం దజుచుగా. సంతోపముతో శాస్ర్రువిషయములనుగూర్చి (పశ్నించు చుంజెడివారు నేను జదిప్‌న విషయములో నొక్క యతరమైనను/గాడ మజచిపోవకపోవుబవేతను,. నెప్పు జెవ్వరేది యడిగినను వెంటనే సరి యగు సమాధానము ఇెప్పుటయే స్వభావముగా గలవాడ నగుట చేతను "పెద్దలగు వారు అడిగిన (పశ్నలకును వెంటనే తగు సమాధాన మును జెప్పుచుండెడినాండను వారును మిక్కి-లి సంతోపి,౦చుచుం డెడి వారలు

ఒకరోజున పారళాలయందు. కొంతమంది పండితులకు చక్కని ఇశాస్రువాదము జరిగినది అందు మాసోమనాధళ"స్తులనారు ఒకవివమయ మునుగూర్చి నిశ్థారణము చేయవలసివచ్చినది ఎంతటి గొప్పవారికై నను గొన్నివిషయము లొక్షా క్రవుఎడు మజుగువడవచ్చునుగడా * కావున నప్పుడు శీసోమనాథశా స్త్రులవారు ఆలోచనమువేసి యొక యు క్రినిబన్నిి యీ విషయ'మంత? నాశిష్యుండగు కృష్ణమూర్శిశాన్ష్రి యీ యొక నిమిషములో సమాధానము ఇెప్పుతాండని యనుచు నన్ను చిలువ వలసినదిగాం గోరిరి విద్యార్ధలందజును ఆ నసభయంబే గలరు. కాని నేను నూతము కొంత భయ స్వభావము కూడం గలవాండ నగుటచే * అనంగా మనవలన నెవ్చ్టుడెనను పొరపాటు కలుగవచ్చు నేమో” యనెడి భయము కలవాడనగుటచే కొద్ది దూరములో నొళ్ల (పక్కన నొంటరిగాం గూర్ప్చొని యున్నాను పీలువంగానే వెళ్ళితిని, అంతవూ శా స్త్రులు వారు ఈ వివాదవిషయమనము నంతయును నాక్షుం 'జెప్పీ నీవే యిందుకుంతగిన సమాధానము?వెప్పనలసి యున్నదని యనిరి నాకు తీరికయున్న యఫ్పుజెల్లను నేదియో యొక (గంథమునందలి విషయమును జూచుచునే యుండుట మొదటినుండియును బూ రగ నభ్యాసమై యున్నది వార లడిగిన నిషయము సామాన్యముగా నంద

క ష్ణ ఫండితీయము లీ అును జూచు [(గంథములలో గాక చేజొక (పత్యేకమగుచోట [నాయం బడియున్నది. అ విషయమును నే నదివజలో నెప్పుడో చూచి యున్నాను స్క స్స అతిపథమునందు. గలదు. అందువే వారడిగిన వెంటనే యనంగాంగూర్చొన కుండంగనే సరియగు సమాభానమును జెప్పి నెం టనే మజలి వచ్చివేసితిని అంతమాశా స్త్రులుగారు “నేను జెప్పినట్లు గనే శీ కృష్ణమూర్తి ఇాన్ర్రి యొక నిమిపములోనే సమాధానమును జెప్పినాండు మూచితిరా” యని సభలో మహానందముతోననిరి సభ పూదర్తియయి ఇంటికి వెళ్లుటకు మా శాస్త్రలవారు శిమ్యబృందముతో గూడ బయటకు రాగానే నారితో నేనుగూడ గలిసినాను అటులు కలిసి కొద్దిదూరము వెళ్లగనే నూళా ద్రులుగారు హరాత్తుగా నాయొద్దకు వచ్చి నన్ను గాగలించుకొని *నేడు నాయొక్క మర్యాదను బూర్తిగ నిలబెట్టుటయే గాక నాకుమిక్కిలి యధికవుగు శారజవమును సంపా దించితివని యానందబావృములను వదచ ల్లిరి

ఇట్లు కాలము గగణుచుచుండగా నేను జదువుచున్న సారశాల లోనే చదువుచున్న యొక విద్యార్థిని జూచుటకు అతని తండ్రిగారు తఅ చువచ్చుచుం డెడివారు వారియొద్ద వివాపహామున కొక కుమూ _ర్తెగలదు ఆ పిల్లను నాకు ఇచ్చి వివాహముచేయుటకు దలంనుగలిగి మూశాస్తులు వారి సన్నిధి శీతంచి యా విమయమును నెజబుకపబచిరి

వారు మోరతనియొక్క-. యాస్తులు మొదలగునవి చూచు కొనుటయును, మజియును నీతని తల్లి దం్రులతో మాటలాడుటయును ధర్మము కావున” నట్లు చేయవలసినదిగా వారితో ఇవెప్పిరి కాని నారు ఇతని ఆ స్తులతో నాశేమియును సంబంధము లేదనియున్తు మాకు వారు పరిచితులుగావున నీతని తల్లిదండులతో ఈ వివాహవిషయము మారే నచ్చజెప్పి సంబంధము కుదిరే యేశ్చాటును జేయవలసినదని యును మిక్కిలి పా శ్థించినాప అప్పుడు [శావణమాసమును బసుళ పతమును అయి యున్నది ముందు భా[దపదమాసము వినాహమున

4 వై ద్య వి జ్ఞా నము కనుకూలముకాదు కావున కీ సోమనాధశా_స్త్ర9ంలువారు ముఖ్యులగు కవిరాజుగారితో సం[పదించిరి

"మనము సాహసించి అన్నియేర్చాట్లు వేసి పంప్రదుమనియును, త ల్లిదండులు అంగీక6ంచినవనో వకముగా ఇం జ్రిశే వ త్తురనియును నిర్గారణము చేసికొని యప్పటికి క అయిదురోజులు మాత్రమే కల శావణబహుళ నవమిరోజునందు వివాహముహూ 'రృమును గూడ మా తల్లి దం గుల శీముయును 'జెప్పకుండంగనే నిళ్ళ యించి యీోవిషయము లన్నియు మోత ల్లిదం్యడ్రులు మొదలగువారి కందజుకును జెప్పవలసిన దనియును, వారి కిష్టమైనచో వఏకముగ వివాహమునశే బయలుజేం రావలిసిన దనియును, వారెంతమ్మాతను సంగీకరింపనిచో ఆ విషయ మును వెంటనే వచ్చి నాకు జెస్పవలసినదనియును నన్ను మా (గాము మునకు బంపిరి ఈ వివాహమునకు వారంగీకరించి వచ్చే. యెడల మారు మంచి వృదయనుతో ఈ కృష్ణమూర్తి శాన్ర్రికి పిల్లనిచ్చి వివాహము చేయదలంచుకొన్నారు గాన ఈ వివాహమునకగు ఖర్చుల నన్నింటిని నేశే భరించి యితండు నా శిష్యుండు గావున ఇతని పాదములను ముబ్టుట నాకు ధర్శము కాకపోయినను నేను స్వయముగా నితనిశాళ్ళు కడిగి కన్యాప్రదానమును 'జేసి వివాహమును నూయింటి యొద్దనే చేసెదనని యును, విూకుడబ్బుతోంగాని మరియింక ఎట్టి పను లతోలాని యవసరమే లేదనియును, ఇందుకు మిారంగీకరింపవలసిన దనియు” కన్య్యాపదాతను కోరిరి అందుకు వారును సవ స్రతించిరి వీమ్మట వెంటనే నేను నూ ఇంటికి వెళ్ళితిని నేనిల్టు. చేరినది గుప వారమైయున్నది కనుక ఈ విషయము ఇంటియొద్ద అరోజునం జెప్పక మిజునాండు శుక్రవారము ఇప్పుటకుం దొెలుత నిశ (యించుళొంటివిం గాని యింటివద్దం తొందజు చేయుటచే విషయనును గురువారము రోజుననే ఇవెప్పీవేసితిని ఇంటియొద్ద త శదం[ులు మొదలగునార నేక్ర విథములుగ నాలో-చనముజేసిరి బంధున్చలతోడను మ్మితులతోడను గూడ సంపతించిరి వీ ,బ్లనిచ్చువారు వాల నుంచి హృదయముతో

కృషవ్ణపండి తీయము 16 నిచ్చుచుండుట వేతను, (శీ సోమనాధశా స్త్ర్రలుగారును. (శీ కవిరాజు గారువు మనయొక,. చేనుమును గోరువారగుట ేతను వారి యిష (వకారము నడుచుకొనుట మంచిదని తలంచి వివాహమును జేయుటకే మూ త్శల్లిదం(డ్రులు నిశ్చయించుకొనినారు.

కనుక మేము వెంటనే బంధుమిత్రాదివర్గముతో గూడ బయలు "జేరి తుని ([గామము 'వెళ్ళితిమి. అదినజులో ననుకొన్న ఏవిధముగానే మూాగురువులగు థ్రీ సోమనాధశా క్ర్రిగారి యింటియొద్ద నే చారి ఖర్చు లతో వివాహము జరిగినది వూగురువుగారును వారి ఛార్యయును గలసి కన్య్యాపదానమును 'జేసినారు. అట్లు అనుకొనిన విధముగా నావివాహూనము సలతుణముగా జరిగినది నేనింతటి ప్రతిభగ విద్య నభ్య సించుచున్నను ఈ విద్యవలన నా కెట్టి (ద్రయోజనము. కలుగును? నే ననుకొనుచున్న యుచ్లేశము లెట్లు నెరవేరును? అను మొదలగు అలో చనలు నావమునన్ఫ్బునందు 'తాండవమాడుచునే యున్నవి అట్లు -తొండవమాడ కుండుటకుం దగిన మార్టము నాకింతవజకును దొరక -వేదుకచా బాగుగ నాలోచనము చేసినాను. అనుకొనినమార్షము లభించి నాయుజ్రైశములు నెజివేరునట్లుగా గనిపించలేదు. ఇంక గత్యంతరములేడని తలంచి శేవలము సంస్కృృతమును చదునుటకంశె, అందుకు సంబంధించినట్టియును ఇప్పుడు అవులులో నున్నట్టియును గవర్న మెంటుకు సంబంధించినట్టియు “విద్యాన్‌ ” మొదలగు సంస్కృత పరీతలను జదిపి ప్యాసయినచో నే వస్కూ-లునందై నను సంస్కృత పండితునిలగ (వవేశింపవచ్చుననియును, నల కింత యని నిర్ధారణగ జీతము వచ్చుచుఎడు ననియును దలంచి వి జయనగరమున౦దలి సంస్కృత కాలేజీలో విద్యాన్‌ పరీతను జదువుటకు మూాగురువు గారితోం జెప్పకుండలగనే విజయనగరను వెళ్లితిని వెళ్లిన రోజు రాత్రియందు నీ తాతా సుబ్బర్తాయశాశ్ర్రైగారి యింటియొద్దనే భోజనము వేసితిని అప్పటికి నాకు సాహిత్యగ్రంధము లన్నియును పూర్తి యగుటయీగాక వ్యాకరణ శాస్త్రము నందు గొప్పగంథముల

కేగి వె ద్య వీ జ్జ నము ననంగా వ్యాఖ్యానముల నన్నింటిని పూర్తి చేసి మిగిలిన భామ్యమును పూ ర్తి చేయుటకు సిద్ధముగనుంటిని నాకు వ్యాకరణ శా్యస్ర్రమును చెప్పిన గురువుగారగు సోమనాధశాస్త్రులుగారు గొప్పపండికులు. ఇంకను నిట్టి కొన్ని కారణములచేతను నాయదృష్టమును బట్టియును (శీతాతా నుబ్బ రాయశాస్త్రులువారు మజునా డుదయమే నన్ను6 కా లేజీయొక్టపథానాధి కారియొద్దకు స్వయముగాం తీసికొనివెల్లి విషయములను జెప్పిరి అట్టి "ెద్దకాలేజీలో జేర్చుకొనుటకు నన్నెట్టి పరీశతలనుగూడ. జేయకుండగ నే కాలేజీయందుంజేరి చదువుకొనుబకును సత్ర)మునందు భోజనముచవేయు టక్షును ఆయధికారి వెంటనే యార్షరు నిచ్చివేసెను కాలేజీయందుం "చేరితిని. స్యత్త్రమునందు భోజనము-చేయుచుంటిని. ఇట్లు సువూరు క్తీ5్‌ రోజులుమాతి'మే గడచినవి ఆ కాలమున ఏిజయనగరమందు బోద కాళ్లు, బుడ్డలు మొదలగునవి తజచు సంభవించుననియును సత్త్రము నందు భోజనము విశేషించి సౌకర్యముగ నుండదనియును నాకది నబులో. 'జెలియని ఏపయముకాదు అయినను సంస్కృత విద్యలకు పిథానస్థానముగ ఉరుపొందిన విజయనగరమునందు అందటితో చాటుగ ేనుగూడ విద్యను సాధింపందలంచి వెళ్లితిని సుమారు ఉర్‌ రోజులు మాత్యుమే గడచినవి. విద్యాభ్యాసమునందలి విశేషములను వ్రాయ జాలనుగాని సత్త్రమునందు భోజనమును "జేయునప్పుడు విద్యార్థులు కొంత యలజడిని గలిగించు చుండుట స్వభావము నాకిట్టి ప్రత్యేక పద్ధతు "లెంతమాత్ర మిష్టము 'బేదు కావున భోజనశాలయం దుండువారలు ఈవిద్యాన్థి యెట్టి పహాజ్రా వుడియులేని వానివలె నున్నాండని యనుకొనుచుండెడినారు సత్ర్త్రివ్సు నందు భోజనము కొంతవణకు అసౌకర్యముగా నున్నమాబ నిజమే, అందుకు సహింపదలంచుకొనియీ యున్నాను ఇంతలో నాయొక్క యండఫహోళము కొంచె మభివృద్ధి పొందినది ఈ బాధతో జన్ఫమంత యును కష్టపడి యుండవలసి వచ్చునని తలంచి యట్లు చాధపడుట కెంతమ్మాత్ర మిష్ణ్టము "లేకుండుటచే మనకింక వ్యాకరణశాస్త్రుమును

లీ) కృష్ణపండి ఫీయము | పూర్తి వేటయుగాక మజీయొక గత్యంతరము "లేదని మనస్సునకు దృఢ పజచుకొని మజల తునిగాదముమునకు బయలు'బేరితిని తునినుండి బయలు బేరి వచ్చినవ్వుడు _రెలుఖర్ను న్పులకుంగాక నింకొకరూ పాయిమ్మాత మధికముగం 'బెచ్చుకొంటిని విజయనగరమునుండి తునికి ._లుటిక్కెట్టు నకు సరిపోవునంతటి డబ్బు నాదగ్గణలేదు నువూరు 5 అయిదణాలు మూ[తము తక్కు-వగనున్నది [కొ_త్తయగుటచే నెవ్వరినడుగుదును! ఎవ్వరి చ్చెదరూ స్టేషనుకు వచ్చితిని ఒకయామె ఒక గారితయే వయా ణము చేయుచు. టిక్కె-ట్లిచ్చుసమయమాన నన్ను బిలచి తనకు రాజమండికి ఒకటి కెట్ట తెచ్చివెట్టవలసినదిగా గోరుడు వైనము నిచ్చెను వాకందు $5 అయిదణాలయ మిగసలునట్లుగ నామెయొక్కం టిక్కెట్టును శనాజమండికి పూర్తిగ గాకం కొంతదూరము తక్కు-వగు నట్లు అనగా నాకం $ అయిదుఅళణాలు మిసగులునటువం టి త కైవదూరము నకు కొని రాజమండిశే టిక్కెట్టు తీసికొన్నట్లుగ నామెతోంెప్పి అక్‌ అయిదణాలును నాయొద్దనున్న వైకమును గలిపి తునికి నాకు టిక్కె- ట్లును దీసి కొనెదమని యనుకొంటిని నేనిదివజులో నెప్పుడునుగూడ నిట్టిపని నెంత మ్యాతముకు జేసియుండలేదు కావున నిట్టి యాలోచన నామన ఘృవకు౬ తట్టినందుల శే నే ననేక విధములుళ పశ్చాత్తాషము నొంది యామాకు సరియగు పూ్తి టిక్కెట్టానే తీసి యిచ్చితిని నాయొద్ద నున్న వెకము సరిగా ఎలమంచఛిలివజ'శే ” సరిపోయినది ఆ టిక్కా ట్రో ఎలమంచిలి న్లేమనునకువచ్చితిని రైలు అగినది. దిగి ఎచ్చటికి 'వెళ్ళుదును వమిచేయుదును? లేక అచ్చటనేమి జరిగినను 'వకముగ తుని ప్లే వనుకు” వెళ్ళిపోవుట మంచిదా! ఈ మొదలగునాలోచన లను వేయుచుంటిని ఇంతలో టికెట్టు కలె క్షర్‌ వచ్చి టి శ్రెట్టును జూపింప వలసినదని యడిెొను చూపించిలిని మేమను నచ్చినది కదా ఇంకను నెందుకు దిగ లేదని యడిగెను దిగుచున్నానని ఇెప్పీ దిగితిని ఎలమంచిలి గా్రామములోనికి వల్లితిని వెళ్లియేమిచేయను ? ఎచ్చట్ననెనను భోజ నముచేసి- తున్మిగామము వటకును నడచి వెళ్లుటకు నిశ్చయించుకొంటిని,

శేరి నై ద్య పి జ్జ నము ఆ (గామముసందు ఒక వివాహము జరుగుచున్నట్టును, అచ్చటికి (పఖ్యాతజ్యోతిషపండితులగు దండిభొట్ల రామమూర్తి శా స్ర్రిగారు వచ్చినట్టును వింటిని ఈ దండిభట్ల రామమూ ర్మిశా స్ర్రిగారు మూ స్వ్యగ్రామమగు మోడేకుజ్టు (గామవ్నాస్త వ్యులే కావుననే తుని టిక్కె. ట్దుకు సరిపోవు $ అయిదణాలును వారియొద్ద తప్పక లభింపంగలవని యును అట్లు లభించినళ్లు యెంచుకొనియును నచ్చటకు వెళ్షితిని ఆ “రామమూర్తి శాస్త్రిగారు ఆపూటయం'ే అచ్చటనుండి వెళ్లిపోయి నట్లుగా జెస్పిరి ఇంక నేను చేయునేమున్నది? భోజనమువేసి వెంటనే నడుచుటకు (పారంభించితిని నాయంకాలమునకు ఒక (గ్రామమును "జేరతిని ఆ (గామముయమొక్క- సేరు జ్జ పకములేదు. ఆ (గ్రామమందలి స త్త్రిములో ఆ రాత్రియందు భోజనమును చేయుచుండగా నాక్షు [పక గ(ానకూర్చున్న వారు (వ్రసంగవశమున నన్ను (పళ్నింపంగా నేనెట్లు నడచివచ్చుచున్నట్లుగా చెప్పితిని మిరు అనవసరముగ [శ్రమపడ వద్దనియును, నేనుగూడ ఇప్పుడే తుని వచ్చుచున్నా ననియును, నాతో కూడ వచ్చినయిడల తునికి టిక్కెంట్టును కొని యిచ్చెదననియును ఇప్పిరి నడచుటయేమంచిది గాని [కొత్తవారియొద్ద వారివైకముతో ఇట్లు టిక్కెబ్బును తీసికొని వెళ్తుట మంచిది కాబేమోయని తొలుత కొంతసంేహించితిని గాని యొట్టకేలకు వారితో స్టేమనునకు 'వెళ్ళితిని, రు 0-9-6 లుతో తునికి టిక్కెటట్టును కొనియిచ్చెను. తెల్లవారు . జామునకు తుని వేరితిని మబజునాడు ఉదయమందు [శీ సోమనాధ శాస్తులుగారియొద్దకు వెళ్ళితిని నీవు విజయనగరము వెళ్ళ్గతలచు కొన్నచో నేనుమ్యత్రము అడ్డుచెప్పెదనా ? చెప్పకుండగ యెందులకు వెళ్ళితివి ! అని యడిగిరి 'చెప్పకుండగ వెళ్లుట నాదితప్పేయని యంగీక్ష రించితిని నేను అదివజిలో తునియందు చదునుచున్న ష్పూడు (శీ చావలి రామనూ ర్తి శాస్ర్రిగారు అను వారును నేనును గలసి చదువుకొను చుండెడివారము. ఇంతియేగాక మిక్కిలి. "వె శ్రీలోకూడ నుండెడి వారము. నేను తిరిగి తుని వెళ్ళినప్పటికి ఆ రామనుూ ర్ల శా స్ర్రిగారు

కృష్టుపం డితీియము 19 ఆయుర్వేద నై ద్యవిద్యాభ్యాసము నిమి త్సృము మ(డాసు వెళ్ళియుండిరి. నేను వెళ్లిన వెంటనే యీ విషయమును వింటిని వినిన నెంటనే (నాయసలవికాని విభమాశ, ఏరన్టైములు పొందితిని అనేకదినములనుండి (పయత్నించుచున్న నాకు ఈఅనకాశము లభింపకపోయినను నా శ్నేహితులొకరికి ఇట్టి అనకాకము లభించుటచే అధికమగు నంతోవు మును పొంది నాముఖ్య న్నే హితులకు ఆ ఆయుర్వేద "'కాలేజీయందు (పవేశముకలిగినది కవుక నేను ఎంతట్నిశమునై నను పొంది వారిదాంారా నేనుకూడ అయాయు ్వేద కాఖేశీయందు (పవేశించి నాయొక్క- మనోరధము నీజేర్చుకొనగలనని పూర్తిగ నిరయించుకొంటిని. వెంటనే కాలేజీ వ్రిన్సివాల్‌ గారగు శ్రీ నోపాలాచార్యులువారికి దర ఖా స్తులను సెట్టకొనుచు తలుచు జూబులను కూడ (వాయదొడంగి తిని నన్నుఅచ్చట నెట్టులెనను చేర్చుకునే (ప్రయత్నమును చేయనలసి నదిగా నా న్నేహితులగు శ్రీరామమూర్తి ళా జ్ర్రైగారికి కూడ తజుచు జాబులను(వాసితిని నాముఖ్య న్నే హితులగు (శీరానముమూ ర్మి?" స్ర్రైగారు ముందుగ నెల్లి యచ్చట ఉండుటచే నేను సాహిత్య (గ్రంధములను పూర్చిగ అభ్యసించుట వ్యాక రణశాస్త్రుము నందలి గొప్ప (గంధము లను గూడ చదువుట మొదలగు నాయొక్క విషయములను పిన్పిపాల్‌ వారితో స్వాయముగ చెప్పిరి ఆయు ్వేద శాస్ర్రుమునందు చకని (ప్రవేశము కలుసటకు సంస్కృత పరిజ్ఞానమే ముఖ్యము కావున (విన్సిపాలుగారు నన్ను చేర్చుకొనుటకు అంశీకరంచుటయీ గాక నాకు నల 1కి రు 15 లుపదున్తై దు రూపాయిలు వొప్పూన స్కాలర్‌ షీప్‌ అనగా విచ్యాక్టి -వీతనమును ఇచ్చుటకు కూడ వశ్చాటుచేసిరి

ఈ వివయమును. నాకు ెలిపిరి (ద్రాయనలవికాని సంతో వముకు పొందితిని అప్పటికి తుని సంస్కృతే పాఠశాలలో. పరీత్సలు జనగుచుంకుటచే వానిని పూర్తి చేసి నెళ్తుటు మంచిది యని తలంచి తుది దినమున పరీవోష్మతమును (వాసియిఖిగ్రో ఆశ్రోజున మైయిలు నశే మ్యడాసునకు బయలు'జేరితిని అబ్బు బయలుజేరిన ఆదినము

లి న్‌ ద్య వి జ్జా నము 1914 వ్మప్రియల్‌ 14 వ తేది అయియున్నది నేను ఎంతటి(శమలకై నను ఓర్చుకొందునుగాని, ఇతరులమయొక్క- (దవ్యాదులకు అనవసరముగ ఆశపడు స్వభావము ఎంతమ్మాతమును లేదు అందుచే నన్ను వగృహ స్టెనను సామాన్యపు భోజనమునకు పీలచినను వెళ్ళు స్వభావములేదు. అందుచే నైలుటిక్కెలట్టునను నాయొద్ద వైకములేదు తుని సంస్థానము నందు చావలివారను ఇంటిజేరు కలవారు ఆస్థాన సురోహితులుగా నున్నారు ఆకుటుంబమువారు నాయ ౦ చేగాక విద్యార్థులందరి యందును యధికమగు (కేముతోనుండి విద్యార్థులకు ఎట్టి సౌకర్యములు కావలసివచ్చినను చేయుచుండెడివారు వారి అన్నదమ్ములలో పత్నీ తులు గారను వారికి నా (వయాణవిషయమును ఇెప్పితిని చవారునా యందు పరిపూర్ణ దయతో లుటిక్కౌట్టునకు సరిపోవు మైకమును అప్పుగా ఇచ్చిరి దానితో టిక్కెట్టును కొని మ్యదాసునకు బయలు "బేరితిని మజునాడు ఉదయము సెంట్రల్‌ స్టేమనునకు చేరునప్పటిక్షి నాస్నేహితులగు శ్రీరామమూర్తి శాన్ర్రిగారు స్దేమనులో సిద్దముగా నున్నారు వారిని మవూడగనే అపరిమితానందముతో వారిని కౌగలించు కొంటిని వారిబసకు వె బ్లితిమి నేను అదివబిలో అట్టి "పెద్ద పట్టణమును మాచి యుండలేదు కనుక ఆఅ పట్టణమునందలి పద్ధతులను చరా చుండగా సంతోవముకంకు ఒక విధవుగు భయమే అధికముగా కలుగుచుండెను. ఆ మధ్యాహ్న మే కాలేజీకి బయలుబేరి వెళ్ళితిఐు నాకు ఒక వొక్కా- కూడ లేదు పైగా వొక్కా- తొడుగుకొన్స అలవాటును కూడ లేదు అంగవ(్త్రముతోడను చెంబుతోడను మృడా సుకు న్నల్లితిని నాన్నేహితులగు శ్రీరామమూర్తి కాన్ర్రిగారు తమ యొద్దనున్న వొక్కా ఫోటు మొదలగువానిని ఇచ్చి వానే స్వయ ముగా తొడిగి కాలేజీకి తీసికొని వెళ్లిరి అదివఐలోవే ఏర్పాటు లన్నియును జరిగినవి కాన్రన వెంటనే కాలేజీయందు క్లానులో చేరితిన్స నాకు నెల వారీగా ల్లచ్య్శూ్ణటకు వర్చాటు చేసిన విద్యా ర్థివేతనము. 15 పదీన్వైదు రూపాయిలనీకూడ కాలేజీనారు. వెంటనే యిచ్చివేసిం

కృష్ణపండితీయము 2||

2-8 రోజులుగడచినవి పిన్సిపాల్‌గారగు [కీనోపాలాచార్యులు గారుః గారు. కాకినాడయందు. జరుగబోవునట్టి ఆయు ర్వేదసభకుగాను వెళ్లిరి నేను చేరినది దూర(పచదేశము ఇచ్చటి పద్ధతులు చాలవిపరీతముగా కనుపించు చున్నవి విద్యయందు మూర్పుకలిగినది ఆహోరవిపోరాదులు వేరై నవి ఇట్టి స్ధితిలో ఇచ్చట ఉ నాలుగు సంవత్సరములును పూర్తిగ ఎట్లు గడుప గలను ? అనెడి ఆయాందోళ నము మనస్సులో (క్రమముగ అధికమైనది అందుచే ఈపద్ధతులతో ఇచ్చట నాలుగు సంవత్సరములును పూర్తిగ గడుపవలసి యుండునని యును, కొంతవణకు పూ ర్రిచేసి వెడలినవో ఇటు నటు కాకుండగ ఇడిపోవుదుననియును, అదివటజులోని ఏద్యనైై నను నమ్ముకొని యుండుట అనేకవిధములుగ మంచిదనియును తలచి తిరిగి వెళ్ళిపోవ్రబకు నిశ్చ యించితిని అచ్చటి తలుగు విద్యార్థు 'లెల్లరును అందు ముఖ్యముగా (శీరామమూ ర్రిశాన్ర్రి గారును తొందజపడి వెళ్ళుచున్నావనియును, ఎంతమా[తమును వెళ్ళవద్దనియును, అనేక విధములుగ చెప్పిరి. కాని నేను మనస్సును మార్పు చేసికొనలేక పోతిని కాలేజీనారు ఇచ్చిన విద్యాస్థి వేతనవు మైకము నాయొద్ద కలదు కావున దానిని తీసికొని సేవ౯ానకు వాల ముందుగనే వచ్చి వేసితిని టిక్కెబ్బునుకొని మజు నాటి యుదయమునకు రాజమండి ే3 ఆ మజునాడు ఉదయమునకో నా స్వ్యగ్రామమగు మోటజేక్నురును చేరితిని

ఈ విషయమును మా యింటివద్ద కొంతవజకు చెప్పితిని నాకు తల్గిదండులును సోదరులును అనేక బంధు మితాదులును కలరు. కాని ఇట్టి విషయములలో నాకు తగిన సలహాను. చెప్పదగినవారుగ "లేరు నే నిట్లు మదరాను వెళ్ళి వచ్చినట్లుగ చెప్పినను నెెళ్లియుండలేనని తలంచి వారు నమ శ్రలేదు నేనిప్పుడు మజల ఏమిచేయవలసియుండునని అలోచనమును చేయుచుంటిని (ప్రత్యేకమగు నమును*ాత్షోష్ణ్హు చుంటిని (పల్యేకమగు ఆలో చన చేయుటక్టోోాక్ట్యుు్టు అవకేళమ్యును స్మ 'భేదుకడా మనస్సును నుజల వుదరా కైళ్ళనృక్నేతిమితిని అతి ఛి

లత | 3కి భో

ల్సి నై ద్య వి జ్జ నము ఆలోచనమే దృఢమైనడి నా న్నేహితులగు (శ్రీరామమూర్తి శాస్రి గారికి జూాబులను (వ్రాయుట మొదలు'పెట్టితిని _ నేను ఎన్నివిధములుగ (బతిమాలినను ఉండక తొందజుపడివెన్లీ పోయినాడనియునుు అనేక విధములుగ'బెప్పి కాలేజీయందు (ప్రవేశపెట్టిన నాకు అగారవమును కలిగించినాడనియును తలంచి (శ్రీరామమూ ర్తి శా స్ర్రిగారు నా శెట్టి జాబులునుగూడ (వాయుట మానివేసిరి ప్రిన్సిపాల్‌ గారగు శీ గోపాలాచార్యులు వారికే జూబులను [వాయుట మొదలు 'పెట్టితిని జీను. లిరిగి వెళ్ళిపోయిన వెంటనే (శ్రీ గోపాలాచార్యులు. వారు కాకినాడ సభనుండి తిరిగి వచ్చిరి వారినిమి _త్తృము స్టేషళానకు నె శన శానూలళావుగారను గుమాస్తాగారు. ఇశ్రీకృష్ణమూర్నిశాస్ర్రి. తిరిగి వెళ్ళిపోయి నాడని స్రేమనులోనే ఇప్పినారట సంస్కృతమునందు గొప్పపాండిత్యము గలవాడగుటచే మన అయు ర్వేదాభి వృద్దికి ళోడ్పడ గలవాడని నేను పూర్తిగ నమ్మి విద్యార్థి వేతనమునుగూడ వశ్చాటు చేసి ఇచ్చియుండంగా ఇట్లు చేసినాండా! అని యనుకొని ../ గోపాలా చార్యుల వారు మనస్పునకు కొంతబాధనుగూడ కలిగించుకొనిరట అందుచే నేను (వ్రాసిన జూబులకు వారు మఅల నమ్మి సమాధానమును ఎట్లు (వాయ గలరు ? సమాధానములకుగాను (ప్రతిపోష్టునకును ఎదురు మాచి ఎవ్వరి యొద్దనుండియును. గూడ ఎట్టి సమాభానములును కూడ లేకపోవుటవే పూర్చిగ నిరుత్చాహమునొంది ఈ నై ద్యవృల్తికై. 'వేరువిధముగ [పయత్నమును చేయదలంచి నాకప్పటికి జగటవినలేచన ములవలన కొద్దిగను న్హీగా నున్నను శేశసక్కురు మొదలగు (గ్రామము లకు వెళ్ళి (పసిద్ధులగు అయ*నై ద్యులతో మూాటలాడితిని చైద్యమును తప్పక నేర్చెదమని వారు గట్టిగ చెప్పిరి కానివారియొక్క- పద్దతులు వేరు నా యొక్క. యుగేశములు.. వేరు. ఈ శాస్ర్రుమునందు గొప్ప షాజిడితస్టొమును సంహ్తాదింప నలయు ననియే నాయొక్క సంపూళ్లో ద్దేశమై యున్నది అందితకఆ రయ (గామములయందు నేను మూాచిన పద్ద శులు నాకు నచ్చలేదు, ఇట్ల తిరిగి వచ్చునప్పటిత్తై నము సమాధానము

కృష్ణపండితీయము ల్తీ్రీ తప్పక రాంగలదనితలంచి తిరిగివచ్చిన వెంటనే పోస్టాఫీనునకు వెళ్ళి అడిగితిని ఎకి జాబులును 'లేవని పోష్టుమాప్ట్రరుగారు చెప్పిరి. తిరిగి యింటికి వచ్చునంత వజఅకుకూడ మనస్సు ఆగకపోవుటచే పోస్టాఫీసు నంజే కూర్చొని పూర్తిగా ఆలోచనము చేసితిని (శీ నోపాలాచార్యుల వారికిని నా స్నేహితులగు చావలిరావము మూర్తిశా స్ర్రి గారికిని కూడ ఒశేవిధదుగు జాబులను (వాసితిని. నన్ను మారు కాలేజీయందు తిరిగి చేర్చుకొనకపోయినచో ఆత శ హత్య చే "నెంటనే (పాణములను తీసివేసికొనియెదను అనునదియీ ఆ జాబుల యందలి సారాంఛయై ఉన్నది. నిజముగకూడ మనన్సు అందు లకు సిద్ధముగ నున్నదనియే చెప్పవచ్చును. ఆ జాబులను బట్టి వారు వమి ఆలోచనలను చేసికొనిరో తెలియదు. గాని కాలేజీలో ఇదివణలో వలనే (దవేశించుటకు తిరిగి అంగీకరింపం బడినదనియును వెంటనే బయలు ేరిరావచ్చు ననియును ఇద్దజివద్దనుండియునుకూడ _ జాబులు వచ్చినవి తొలుత నేను (పవేశించిన వెంటనే ఇచ్చిన విద్యా థ్లీవేతనములో కొంతవై కమును మదరానునుండి తిరిగి వచ్చునప్పుడు ఖర్చు వెట్టు కొంటిని నా యొద్ద మిగిలియున్న వైకముతో తిరిగి మ్యద్రానునకు బయలుచేరితిని. ఈ సారి యనస్సు అనేకవిధములుగ దృఢపడినది "కావున ఎట్టి 'జంగలుగాని ఎట్టిభయములు "మొుదలగునపిగాని వనమియు "లేకుండంగ త చేకదీతమతో మ్మదాను చేరితిని. నేను పూర్తిగ పళ్చాత్తాప మును పొందినట్లుగ (గ్రహించుటచే (శ్రీరామమూర్తి కొ స్ర్రిగారుగాని (విన్సిపాల్‌గారు గాని నన్ను వమియాను ననలేదు క్షానులలో వూమూలుగనే చేరితిని తిరిగి వెళ్ళుటలనెడి భావమేనా మనన్సులో నుండి పూర్తిగ తొలిగి పోయినది కాలేజీవారికి గూడ అట్టి సంకోచ “మేమియును ేకుండగ పోయినది కొద్దిరోజులు పోయినపిమ్మట శ్రాసుపరీషలు జరిగినవి ఆ పరితు. లలో నేను [పవేశించిన వీదస చెప్పిన విషయములలో నీయంబడిన (పశ్నములకు ఒక యతరము కూడ తక్కు-వ లేకుండునట్లుగ పూర్తిగ

వ్ట్కీ నె ద్య ఏ జ్జ నము సమాధానమును (వాసితిని ఆ విషయమును చూచి ప్రిన్సిపాల్‌ గారు నా భుజముకట్టి సంతోషించిరి కాలేజీయొక్క- (పారంభము పికి సంవత్సరమును జనవరి నెలలో |పారంభమగు చుండును నేను (పే ఖించు నప్పటికి కొంతయాలస్యమగుటచే అదివజలో క్షాసులలో ఇప్పంబడిన విషయములను ఆయా విద్యార్థలనుండియును ఉపాధ్యా యుల నుండియును (ప్రత్యేకముగ తెలుసుకొని కొణవడిన విషయము లను అన్నిటిని పూర్తి చేసితిని అనగా పూర్తిగా బెలిసికొన్నాను ఫిజిక్పుం కెమిష్ట్రి, అనాటమి, ఫిజియాలజీ, మొదలగు అంగ్లేయ నై ద్య విషయములనుగూడ ఫ్రత్యేకముగ శ్రాసులలో చెప్పుచుండెడివారు అఆయు'ల్వేదమును శేవలము సంస్క్భృతే ఛామయం'బే బోధించు చుంజెడివారు చాలమంది ఉపాధ్యాయుల క్ర అతెలుంగుభాపు యినునదియే తెలియ దు (పసంగమంతయును సంస్కృతే భామ యంచే జరుగుచుండెను పరీమెప త్రములును, చాసనిమయొక్క- సమాధాన ములునుకూడ నాగరలిపితో పూర్మిగ సంస్కృతభామయం చే జరుపం బడుచున్నవి నేను చిన్నతనమునందు కొలదినెలలునూ[తము ఇంగ్లీషు భాపను చదివినట్టులుగ నిదివజలో (వాసియున్నాను అప్పికి నుమూర్రు పదిసంవత్సరము లగుట చేతను అవసరములేదని తలచియు ఆ అక్షర ములు కూడ మజుచిపోయితిని "కెమున్టీ ర్త ఫిజిక్సు మొదలగు కొన్ని ఆంగ్లేయ వైద్య విమయములను చెప్పూ కొందరు ఉపాధ్యాయులు ఆ విషయములను _ ఇంగ్లీషు భావలోనే చెప్పుచు మధ్య మధ్య యందు వచ్చియును రాని అనంగా పూ ర్కిగా తెలియని 'తెలులస భామలోకూడ ఇెప్పుచుండెడివారు అయినను ఇంగ్లీషు తేలిసిన అం ధ్ర విద్యార్థులనుండి అట్టి విషయములను ఏలయినంత వణుకును బెలిసికొను చుంజెడువాండను సంస్కృృతమును ఇంగ్లీ షును చాలనణకుచదివిన ఒక మళయాళపవు విడ్యస్టేర్థి ని శెండు భాషలును దెలిసినచో విశేషించి 1పయోజనకరముగా నుండునని తలంచి మూ టిన్సిపాల్‌ గాలే స్వయ ముగ పద్యార్థి "వేతనమును ఇచ్చి కాలేజీలో చేర్చికొనిరి అట్టి ఫిజిక్సు

4 కృష్ణపండితీయము లిక "కెమిన్టీ ఏ మొదలగు ఆంగ్లేయ విషయములలోకూడ ఉభయ భాషా "వే త్తయగు ఇట్టి వముళయాళను విద్యార్థి కంుకూడ నాకు మార్కులు హెచ్చుగా వచ్చుచుం జెడివని వినియున్నాాను.

అనాటమి, ఫిజియాలజీలను అనంగా, ఎముకలు మొదలగు శారీరక విషయములను వేణునోపాలనాయుడుగారు అనువారు ఇెప్పు చుండెడువారు. పీరికి "తెలుగుభావ పూర్తిగ తెలియును. అందుచే ఆ విషయములను తెలుంసబావలోకూడ చాగసగ "చెన్చుచుండెడినారు. ఈలఅనాటమిా, ఫిజియాలజీలకు ఒకన్పుడు జరిగిన పకీక్షలో టీచరగు -ఈ వేణునోపాలనాయుడుగారు. పరీయొసమాధాన వ _త్త్రముల నన్నింటిని దిద్ది మార్కు-లనువేసి నాచే [నవాయంబడిన సమాధాన పతృ ములక మార్కు-లను వేయకుండగనే మూ ప్రిన్సిపాల్‌ గారియొద్దకు. తీసికొని వెళ్ళి మిగిలిన కాగితముల నన్నింటిని దెద్ది మూర్కు-లు వేసితిననియును, ణీ కృష్ణమూ రి శాస్త్రికి మాత్రము మార్కు-లు వేయలేదనియును, మిమ్ములను అడిగయీ యితనికి మూర్కు-లు "వేయవలసియున్న దనియును =ప్పిరి కారణమేమని (ప్రిన్సిపాలుగారు అడిగిరి శీ కృష్ణమూ ర్మిశాన్ర్రి "నేను ఇచ్చిన (పశ్నలకు ఒక యతరము కూడ తక్కువ లేకుండల సమాధానమును [(వాయుటయీగాక అధికముగు సమాధానమును కూడ వ్రాసినాండు అందుచే నూటికి నూరు మార్కులను ఇచ్చుటను గాని అధికముగ (నవాయుటచచే ఏవియును మార్కులను ఈయకుండంగ గుండునున్నను దుట్టుటనుగాని చేయవలసియున్నదనియును, ఈవిషయ మును మిమ్ములను అడిగి నిర్హారణ చేసి అట్లు చేయటయేీ మంచిదని తలంచి మిమ్ములను అడిగితిననియును టీచరుగారగు వేణుగోపాల నాయుడుగారు సమాధానమును చెప్పిరి (ప్రిన్సిపాల్‌ గారిక్షాసు ఉన్న హాలులోనే (పక్క-న లెజు అడ్డుగనున్న క్షాసులోనున్న మేము ఈ విషయమును వింటిమి? ప్రిన్సిపాల్‌ గారు నవ్వి నూటికి నూరు మూర్కు- లను చేయవలసినదిగా చెప్పినారు వారబ్లు వేసి యెందులకై నను మంచిదని తలంచి ఆవివమయమువు నాతో చెప్పిరి

ర్సీగ్ర వె ద్య వి జా నము విద్యాభ్యాసమిట్లుమామూలుగ జరుగుచుండెను నాకు విద్యా ని "వేతనమునకుంగాను నెల 1కి రు 15 లు వొప్పున (పతినలయు ఇచ్చు చుర్లడు ఈ విద్యార్థి "వేతనమును నేను చదువనలసిన నాలుగు సంవత్స రములకును గూడ (శీ శీ [శీ పిరాఫ్రురము రాజావానే ఇచ్చుటకు ధయతో నర్చాటువేసిరి నేను హేోటలులో ఆరోజులయందు నెల 1కి సునూరు తొమ్మిది రూపాయలు _వొప్పున ఇచ్చుచు భోజనమును చేయుచుండెడివాండను. అప్పుడప్పుడు శలవులకు ఇంటికి వెళ్ళీ వచ్చు చుండెడి వాండను ఎప్పుడైనను అవసరము కలిగినను కుటుంబనై క మును తీసికొననసాడదనెడి దృఢమగు దితుగలవాండను మాకుటుంబము నకు వైకమును ఇచ్చు పద్దతికూడ లేదు కనుక బట్టలు మొదలగు వానికి (పత్యేక అవసరము కలిగినప్పుడు అనుకూలించునిని తలంచి చేను సాధ్యమయినంత వజుకు స్వయముగననే వండుకొని భుజించుచుండెడ్ర వాండను అటు వండుకొను నప్పుడు నెల 1కి నువూరు ఫ్‌ అయిదు" రూపాయలు మాత్రమే ఖర్చు అగుచుండెను నాకు ఇతర అభ్యాస ములు ఎట్టివియునుకూడ "లేవు కనుక అ విద్యార్థి "వేతనము పదిమైదు రూపాయలతోనే సుఖముగా శాలజేసము చేయుచుండెడివాండను స్వహ సృవచన భోజనమగుటచే రుచికరముగ నుండుటయ్మేగాళ అఆరోగ్యక రముగ కూడ నుండుచుండెను క్లానునందు చదునుకొన్సుటక్ష్ర వు స్వ్పకములను (ప్రత్యేకముగా అవసరమైన వానినే వెకముతో కొనుచుండెడివాడను కొన్ని (గ్రంథములను కొనకుండలోనే ఇ్రతగ్రల వద్ద (గ్రంథములను చూచి [వానుకొని చదునవుకొను చుండెడివాడ్లన్సు, ఇట్లు (వాసికొనుటను భూచి “ఇట్లు [వాసికొని చదువుపద్ధతి అనేక విధ ముల మంచిదనియును చదువ్ర్చచాగుగా వచ్చుననియును ”* మ్మాప్రిన్పిపాల్‌ గారు తజుచు అనుచుంజెడివారు సంస్కృతమును చదివి నప్పుడు పారమునకు వెళ్లుటకు పూర్వమునం దే విషయమును విమర్శనమును చేసియే పారమునకు 'వెళ్ళుచుం డెడివిధముననే ఇవ్చుడును కూడ వష యమునంతయును ముందుగనే విమర్శించుకొనియే పారమునక్ర వెళ్ళు

కృష్ణపండితీయమను ల చుంజెడినాడను అదియుంగాక సంస్కృృతభావ. వాలవజకు "లి యునుగావ్రన పారమునకు కావలసిన విషయమును అంతయును ఆయా న్యాఖ్యానములతో కూడ పూర్తిగ అవగాహనము చేసుకొనుచుండెడి వాడను అందుచే శ్లానునందు విషయములను త్వరలోను సూత్మము గను గిహించుటకు ఏలుకలుగుచుంజెను మజీయును వేదవిద్యను గాని సంస్కృత విద్యనుగాసి అభ్యుసించువారికి విషయమునంతయును కంరస్థముగ చవేయుచుండుట అలవాటు ఉండును గావున నేనును అది వజలో అట్టివాడ నేయగుట చే వనిషయమునంతను సాధ్య మైనంతవణకు కంరస్థ్ర ముగనే చేయుచుండెడినాడను

అందువలన. ఎంతటి కరినమైన విషయమునై_ నను ఎస్పుడు ఎవ్వరు అడిగినను చెప్పుటకు సిద్ధముగా నుండెడివాడను మజియును ఆయా పరీతులు జరిగినప్పుడు పరీయో పతిములను కొన్నింటిని మూడుగంటలు (వాయుటకు అవకాశ మున్నను సుమారు అర్ధ గంట లోవుననే పూర్తి చేసి ఇచ్చుచుంజెడి వాడను. అంతటి ముందుగ పూర్తిచేసి 'వెళ్ళుటను మభూచి కొందజు విద్యాషస్థలు సహించుకొనలేక నీవు త్వరలో పూర్తిచేసి యిచ్చి వెళ్లుట మూకు అవమూనకరముగ నున్నదని అనుచుండెడివారు ఎంతటి సూత్మబుద్ధి కలవానికై నను మార్కు-లు అనేక కారణముల వలన నూటికి నూరును రాకుండగ కొంత తక్కు-వ రానచ్చునని నాకు "తెలియును అయినను నూటికి నూరు మార్కులలో సమ్మాత్రము తక్కుగ వచ్చినను నాకు ఎంతయో తలనంపులుగ నుండెడిది క్లానులో చదువును ఇెప్పునప్పూడు ఆ యాటీచర్లు విద్యార్ధులను వ (పశ్నలనై నను అడిగినప్పుడు వరుసగ అడుగుచు ఆవరుసలోనే యున్న నన్నుమ్యత్రము అడుగక విడిచి తరువాత నున్నవారిని మాత్రమే అడుగుచుం డెడినారు

జేను ఎక్లైనను సమాధానమును తప్పక చెప్పెదననియును తరు చాత నున్నవారి విషయమై మజల ఇంకొక (పశ్నోను చమూచుకొన వలసి వచ్చుననియును తలచి నన్ను వదలి మిగిలిననారినే అడుగు చుంజెడినారు. శ్షానునందు చదువును చెప్పానష్పూడు ఆయా ఫకువులు

వ్ర వె ద్య వి జ్డూ నము (పత్యేకముగ ఎట్టి సామాన్య విషయములను వెప్పినను వాని నన్నిం టినికూడ (వల్యేకముగ (వాసికొనుచుండెడువాడను _అట్టివానిని అన్నింటిని కూడ నేటివణకును జ్య్మాగ_త్తగనే యుంచితిని ఇంకను ఇట్టి (ప్రత్యేక విషయములతో "రెండు సంవత్సరములు గడచినవి తరునాత మూడవ సంవత్సరము కూడ (పారంభచై ఇటులనే గడచుచున్నది ఉపాధ్యాయులు కొంతవణకు తక్కువగ నుండుటచే (విస్పిపాల్‌ గారు కొన్ని పిషయములకు, మూడన సంవత్పరవు క్లాసును నాల్లవ సంవత్స రపు క్లాసును కలిపి చెప్పుచుండెడినారు. వైద్య సందర్భమునగాని ఇతర పనుల సందర్భమునగాని ప్రిన్సిపాల్‌ గారు అప్పుడప్పుడు 'క్లాసును వదలి వెళ్ళవలసి వచ్చుచుండెను నేను (పతి విషయమునందును ముందుగనే _ యుండుట మొదలగు కారణములచే పిన్పిపాలొాగారు నాయందు (వత్యేకమగు (పేవుతో నుండెడివారు కనుక పిన్సిపాలుగారు క్తాసునుండి బయటకు వెళ్ళునప్పుడు సన్నుపిలచి నేనువచ్చువరకును శ్లానునకు నీవే చెప్పాచుండవలసినదని ఇప్పి వారి సీటును నాకు ఇచ్చుచుంజెడివారు వారియొక్క కుర్చీయందు కూర్చొడుటకు నాకు మనస్సు అంగీకరింపకపోవుటచే వారికుర్చీని ఆను కొని నిలువబడియే పారమును 'చెప్పుచుంజెడివాడను మూడవ సంవ త్పరము కూడ గడచినది నాలుగవ సంవత్సరము (పారంభమైనది. మూడవ సంవత్సరములో విషయమును మామూలుగ చదువుకొనుచు అందులకు కావలసిన (ప్రల్యేకవిషయములనుకూడ చదివి అఆపరితుక్రు 'వెళ్ళితిని కావున భిమగ్యర అనెడి పరీతను ప్యాసువేసితిని (పథాన ముగు ఆయు ర్వేదభూపషణ అనెడి బిపదమునకు సంబంధించిన పరీశ్రూ విషయములు ఈ నాలుగవ సంవత్సరముతో పూ ర్మియగును మూడవ సంవత్సరములో అప్పుడప్పుడు శ్లాసులలో పారములను ఇెప్పుచుండెడి వాడనుగాని నాలుగవ సంవత్పరమురాగానే తెలుగుసెతుకాలో కొన్ని క్లాసులకు నన్ను (పల్యేకముగ ఉపాధ్యాయునింగనే నియమించిరి అద్ర వజలో ఆయ= ఉపాధ్యాయులు (ప ల్యేకముగ చెప్పిన విషయములను అన్నింటిని వాసికొని జ్యాగతగ ఉంచుకొనుట మొదలగు కారణము

కృష్ణపండితీయము లం

లచే విద్యార్థులకు శావలసినంత విషయమును పూ 'ర్హిగ చెప్పుచుంజెడి వాడను కాలేజీయందలి పద్ధతుల (పకారముగ రెండవ సంవత్సరము నందు కాంపొండింగును అనగా మందులను కలివి యిచ్చు పద్ధతిని మూడవ సంవత్సరమునందు రోగులను పరీత్నీంచు విధమును చెప్పిరి. నాలుగవ సంవత్పరమునందు మందులను తయారుచేయు విభానము లను చెప్పుటకు [పాఠంభించిరి నాకు ఉత్పాపహాము కల ఎట్టివిషయము నంటై నను మనస్సును ఏలై నంతవణకు (పవేశపెట్టు స్వభావము నాకు ఉండుటచే మందులను బాగుగ తయారువేయు. పదతిని కూడ నేర్చు కొనుచుంజెడివాడను ఇ

ఇట్టి మామూలు విషయములతో నాలుగవ సంవత్సరముకూడ పూర్తి అయినది (పథాన పరీతను కూడ విజయవంతముగ పూర్తి శేసితిని అంతటితో ఆయుర్వేద శాశ్రు విద్యాభ్యాసము పూర్మిఅయినది. ఈ పరీత పూ 'ర్హి అయిన పీదప నీవు కాలేజీయందు ఉపాధ్యాయుండుగా ఉండవలయునని నూ (విన్చిపాల్‌ గారు అదినజు లోనే చెప్పుచుండెడివారు పరీతు పూ 'రృిఅయిన పిదప వెంటనే వై ద్య వృ త్రిని అవలంబించుట మంచిదియా 1 "లేక ఉపాధ్యాయునిగనే (పవే వించుట మంచిదియా ?! అని అనేక వఏధములుగ అఆలోచించుకొంటిని తొలుత విద్యార్థి వేతనమును ఇచ్చుటకు వర్చాటుచేసినప్పుజే "కాలేజీ వారు తాము ఇచ్చిన జీతముతో కొంతకాలము కాలేజీలో ఉద్యోగ మును వేయగలనని చాండును అనంగా కాగితమును నాయించుకొనిరి అది ఇట్లుండంగా అభివృద్ధినొందుటకు విషయ పరిజ్ఞానమే ముఖ్యము అట్టి పరిజ్ఞానమును మనము ఎంతగ సంపాదించుదుచూ అంతటి యభివృద్ధిని పొందగలను పరిజ్ఞానము కలిగినదని తలంచి చానిని మితము చేసి కొనినచో యఖభివృద్ధికూడ తక్కువగనేయుండును మలియును కార్య సిద్ధిని అభివృద్ధిపణచు జ్డానము శీవలము శాస్త్రము వలననే కలుగదని యును అభ్యాసము వలననే కలుగుననియు నేను అభ్యసించిన ఆయు "క్యేద శాస్ర్రుమునంచే స్పష్టముగ చెప్పబడినది. _వెద్యవ్ప్టతి యను

త్‌ వై ద్య వి జ్డా నమూ డానిని కునము తలంచిన తణమునంచే అవలంచించుటకు ఎట్టి - యవ రోధథములును లేవనియును, అయ్యది మనస్వాధీసములో నే -ఉన్నదని యును, కావున తొందరపడి వై ద్యనృ త్తిని అవలంబింపవద్దనియును, సమ్వస్తవిధములగు అభ్యాస పరిజ్ఞానములను ఏళలై నంతవణకు తప్పక సంపాదించుట మంచఛచిదసియును తలంచి కాలేజీలో ఉద్యోగమునకు చేరుట కే నిశ్చయించితిని నెల 1కి రు-25 వొప్పున జీతము వర్చా టును చేసిరి. కాలేజీ తొలుత హైకోర్టునకు దగ్ధరగానున్న తంబుసెట్టి ఏధిలో ఉంజెను పీదప మొంటురోడ్డునకు చిగురుభాగమునకు మార్చ బడెను. ఉద్యోగమునందు (పవేశించితిని గనుక మృడానునకు కుటుంబ మునుకూడ తీసికొనివచ్చి కావురమునుపెట్టుట ధర్మమనితలంచి నా భార్యను నా తోబుట్టువును తీసికొనివచ్చి నుంగంబాకము. అనెడి “వోబున కొవురమును వెట్టితిని చేను కాలేజీయందు ఉపాధ్యాయుని గను, మందులనుతయారు చేయించువానిగను, అవసరమైనప్పుడు ధర వ్వైద్యశాలలో డాక్టృుగ పనిచేయుటకును నియమింపబడితిని కార్య కలాపము (పారంభింపబడినది క్షాసులోనున్న విద్యార్థల యొక్క విషయ[గహణళ క్సికి మించియే వివమయములను బోధించుచుండెడి వాడను మందులనుకూడ అధికముగు విమర్శనము తోడను, ఓపిక తోడను,పట్టుదలతో డను తయారుచేయించుచుంజెడివారము గోపాలా ఇార్యులవారియొక్క- ఆయు ర్వేదాశమమునకు ఇపూడు అధికారులుగ నుండి నడివీంచుచున్న శీ శ్రీశ్రీ జేశికాచార్యులుగారుకూడ నాకుసహోాయ భూతులుగా ఉంజెడివారు ఈ దేశికాచార్యులగారు శ్రీ నగోపాలావా ర్యులగారికి సాతా త్తు సోదరులై యున్నారు మజియును జాక్టృర్‌ ఆచంట లశ్నీ శ్రపతిగారు ఆయాు్వేదమును 'లెలిసికొనుటకు ఉద్యమించి (పారంభించిన దినములుకూడ అయ్యవియే అయియున్నవి వారు అయు ర్వేద కాలేజీకి వచ్చి అందభిరుచికల ఉపాభ్యాయులకు (వణములు, సన్నిపాతజ్వరము, మేయ మొదలగు (ప్రత్యేక వ్యాధులకు వారి ఆంగ్లేయ

కృష్ణపండితీయము త్రీ

శాస్ర్ర్యపకారముగ నిదానము చికిత్స మొదలగు వానిని ఇెప్పూచుం జెడి వారు

ఆ శ్తానులకు జేనుకూడ తప్పక "వెళ్లుచుం జెడివాడను. చెప్పిన ఏషయమును అంతయును పూర్తిగ ([గ్రహించుటయే గాక వ్లుస్తకముల రూపకముగ కూడ (వాసికొనియున్నాను. శ్రీ లశ్నీగృపతిగారు (ప్రధా నముగు ఆయు ర్వేదశా స్త్ర విషయములను [గ్రహించుచుండెడినారు మజియును మందులను తయారుచేయు విధానములను ఏ.లై నంతవజకు "తలిసికొనుచుంజెడివారు నేను మందులను తయారుచేయించు అధి కారిగ ఉన్నానుగడా అధికముగు ఉత్సాహమును ఐకముత్యమును గల శీ "దేశికాచార్యుల వారియొక్క కలయికచేతను శ్రీ జాక్ట్రరు లన్నీ శ్రపతిగారు మందులను తయారుచేయు. విధానమును [గ్రహించు సమయమశుటచేతను మందులను నేను ద్విగుణీకృత ఉత్సాహముతో తయారు చేయించుచుం డడివాడను కాలము ఇట్లు అత్యుత్సాహము గనే నిడుచుచుండెను. ఇచ్చటినుండి తొందఅపడి వెళ్ళిపోకు ఉద్యో గములో (ద్రవేశించుట వలన ఎవ్యరికిని సామాన్యముగ ఏలుగాని అనేక విషయములను 'తెలసికొనుచు పరిజ్ఞానమును అధికముగ వృద్ధి పజచుకొనుచుస్థిరపఅచుకొనున్నానుగడా అని సంతోవము నొందు చుంటిని ఇట్లు ఒక సంవత్సరము గడచినది వూ గోపాలాచార్యుల వారు అనేక విథములయిన గొప్ప ఉశ్రైశములు గలవారు అనుటకు ఎట్టి సంచేహమును లేదు

కాని కొన్ని సందర్భ ములవల్ల కొన్ని యు ్రేశములు కోందటఆికి అనుకూలముగ సుండక పోవచ్చును అందుచే నేను అచ్చటనుండి విర మించు కొనుటయీ మంచిదని తలంచి అచ్చటినుండి విరమించి స్వ్యగా మమును చేరతిని మా స్వ్యగ్రామము చాల చిన్నదియై యున్నది "పెద్ద పట్టణములో తొలుతనే చేరుట కష్టమని సొమాన్యముగనే తెలియును గదా కావున "ఆండింటికిని మధ్య మైనట్టియును, మూ (గ్రామమునకు సమిోపములో నున్నట్టియును, కొ _త్తపేట యను ఒక "వెద్ద (గామములో

శ్రీ వైద్యవిజ్ఞానము వై ద్యనృ _త్తిని (పారంభించితిని ఆయు ర్వేదామధ రత్నాకరము అనగా ఆయు ్వేచాపధములు అనెడి రత్నములకు "లేక రత్నములవంటి అయు న్వేదొషధములకు స్థానము అనెడి బోర్డును కట్టితిని నా యొక్క వైద్యవృ త్తి దినదినాభివృద్ధిని పొందుచు అందు లకు తగిన (పతిఫలముకూడ లభించుచుండెను, ఆ (గ్రామమునందలి "పెద్దధుటుంబము లన్నింటియందును, చుట్టుపట్టగల (గామ ములయందును కూడ నై ద్యసంబంధము వర్పజెను అనగా ఆపచేశమునందు వైద్య వృ త్ర్తియెంతవజకు వ్యాపింపవలయునో అంతవటణుకు వ్యాపించి అందు లకు తగు (వతిఫలనముకూడ వచ్చుచుండెను ఇట్లు ఒక సంవత్సరము గడచినద నిజముగ ఆలోచనమువేసినవో ఈ [(పచేశమునందింతకంశు అధికమగు వ్యాపకము కాదని నిర్ధారణము చేసికొంటిని "పెద్దపట్టణ మును చేరుటకు కై ర్యము చాలకున్నది అఆసమయమునంటే నైజాం ఇలాకాలోని వరంగల్‌ (గావుమునందు (తిలింగాయు ్వేద మహో విద్యాలయము అనెడి -చరుతో ఒక సంస్థను స్థాపించిరి అందు దంటు సుచ్చావధానిగారు అను వారుకూడ సంస్థానిర్వాహకులుగా నుండిరి ఈ సుచ్చావధానులుగారు మదరాసులో నున్నప్పుడు నన్ను చాగుగా నెజుగుదురు గనుక ఈ సంస్థయందు నన్ను ఉద్యోగిగ నియమించి నచో అనేకవిధములుగ బాగుగనుండునని తలంచి నన్ను అఆపహ్వానించిరి వెద్ద పట్టణమునకు చేరవలయుననినాకును అదివజలోనే (వయత్నము కలదు కదా ఈ వరంగల్‌. ([గామము జిల్లాపట్టణ మగుటయేీగాక్ర (ప్రసిద్ది

నొందిన పట్టణము కూడ అయిఉిన్నది అయినను నైజాము ఇలాకా అనియును దూరమనియును తలంచుటచే వెళ్ళుటకు మనస్సు పూర్తైగ అంగీకరింపలేదు కొ త్తపేటలో నెల 1కి వచ్చుచున్న రాబడికి తగి నట్లు (ప్రతినెలకును తప్పక ఇ'చ్చెదమనియును ఇంకను కొన్ని సౌకర్య ములను చేసెద మనియును కార్య నిర్వాహక సంఫఘమువారు అధిక ముగ కోరుటచేతను, ఇట్టి సంస్థలను నడువ్ధుటకు అధికమగు ఉత్సా

క] కృష్ణప౦డి తీయము లీలీ హాము కలవాడ నగుటచ్రీతను, రు 100 లు వందరూపాయిలు వొవ్వున (పతినెలకు ఇచ్చు వళ్చాటును అంగీకరించి కొ త్తజేటను వదలి వరంగల్‌ (గామమందు వేరితిని అ సంస్థ గొప్ప యుబ్దేశముతో [పారంభింపం బడినది ఆ(గాముమునందలి గొప్పవారికి అందజికిని సంబంధము గలదు అనలా ఆ కార్య నిర్వాహక సంఖు సభ్యులుగా నున్నారు ఇందు ఆయుర్వేద విజ్ఞానమునకు (వధానమగు సంస్కృతభాపను ఆ భామ అెలియనివారికి నేర్పించుటయును, ఆయు ర్వేదమును మంచి పద్ధతులతో 'సేర్పించుటయును, తదనుబంధముగ గొప్పదియగు ఆయు "ల్వేద ధర /] వైద్యశాలను నిర్వహించుటయును ముజ్యో క్రైశములయి యున్నవి వ్యాపారసందర్భములో తీసుకొను ధశ్మాదాయముతో దీనిని నిర్వహించుటకు పర్పాటులు జరిగినవి ఉచ్చేశము గొప్పది యగుటవలననే తిలిజ్ఞాయు ర్వేద మహావిద్యాలయ మనెడి జేరు వెట్ట బడినది వరంగల్‌ (గామము వర్తకముసకు ముఖ్య ేందస్థానమై యున్నది కనుక వర్తక సందర్భుములా" పాహుశార్లు మామూలుగ మినహాయించుకొను ధర్మములోనుండి స్వల్పముగనే ఇచ్చుచున్నను ఇట్టి సంస్థను దిగ్యిజయముగా నడిపింపవనచ్చును సందర్భములన్నియును చాల అనుకూలముగ నున్నవి ఇతర సందర్భములన్నియును పూర్తి గ అనుకూలముగా ఉన్నను కార్యని ర్వాహకవక్షమువారి యొక్క మన స్పులు అనుకూలముగ 'లేకపోవుటచేతను, ఐకమత్యము శీకపోవుట 'జీతను అనేకములగు గొప్పసంస్థలు అభివృద్ధినొందక పోవుటయేగాక తుదకు నాశనమునుకూడ పొందుచున్నవి ములుగు రామలింగయ్య శారు యనునాొకు వెద్యులై యున్నారు వారు ఆ (గామనునందు ఇాల సంవత్సరముల నుండి నివసించుచున్నారు. ఆ [గామమునందు 'వైదృమును మిక్కి-లి (పఖ్యాతిగ చేయుచున్నారు. అధికమగు పలుకు బడి గలదు దంటు సుబ్చావధానిగారునుు ఈ కామలింగయ్యగారును కలసి ఈ సంస్తను ఏర్పాటుచేసి నిర్వహాంచుటకు (పథానముగ పూను కొనిరి ఇట్టిసుస్థలను నిర్వహించుటకు ఉతరసందర్భము లన్ని టికంయెను కకూడ హృదయమే (ప్రధానమై 'యున్నది

ఫ్రీ వై ద్య వి జ్జ నము అనగా ఇతరములగు కామ్మకోధాదులను మనసునందుండి పూర్చిణా బార్మదోలి అనగా" ేకుండునట్టుగ చేసికొని అందువలన హృదయమును పరిళుద్ధమైన డానినిగ చేసికొనవలయును పషపృాదయము అట్లు పరిళుద్ధముగ ఉన్నయెడల అట్టి హృదయయీ ముఖ్యసాధనమై ఇట్టి అనేక సంస్థలను దిగ్విజయముగా (ప్రవర్శిల్లునట్లు చేయును. దంటు సుణ్భావధాసిగారియందు తొందణ మొదలగు కొన్ని గుణములు కలవు ఇతరులయొక్క_- గుణములను విమర్శించుట ధర శ్రముగాదు ఎట్లయిననేమ్‌, (పథధాను లిద్దజికిని వుతభేదములును అందువలన వైపు మ్యుములును అందువలన పట్టుదల మొదలగునవియును గలిగినఏి కార్య సిర్వహణము అను (ప్రసక్షియే లేకుండ పోయినది అప్పటికి ఆ [గామమందలి కొందజు సంస్కృత విద్యాభ్యాసమున కై చేరిరి. ఆయుర్వేద విద్యా[పస క్రి యీ శదు ధర వె. ద్యశాలయను నది పేరు నకు కలదు అందు ఒకపుూడు ఆ సంభఘమువారు ఒక మందునై నను తయారువేయించుటకు పూనుకొనలేదు ధర్మవై ద్యశాలయందు ఊర కయే కూర్చుండుటకు నాకు మిక్కి-లి చాధగనుండెను. కనుక ఒక ఆలోచనను చేసి (త్రిఫలాచూర్మమును, (తికటు చూర్థమును మాత్రము కొట్టించితిని వానినే కొన్ని సీసాలలో పోసితిని. ఈ విషయమును ఎవరైనను గు ర్రించెదలేమోయని తలంచి కొన్ని సీసాలకు కొన్ని లిప్రలతోను, మజికొన్ని సీసాలకు మటికొన్ని లివులతోను -పేరకులను వాసి అతికించితిని తుదకు కొన్ని సీసాలకు వేయు కాగితములవిరాద'కేర్రున్వు స్రాయునప్పుడు ఒకఅతరమును ఒకలిపీతో డను,మజీయొక యతరవ్వున్స మజియొకలివితో డను వ్రాసిఅతికించితిని వచ్చిన రోగులలో మేహ్మప్రధాన్స రోగములకు (త్రిఫలాభూర్ష్మ మును, వాత శ్లేష (పథాన రోగములక్రు (తికటు మర్ష మును ఇచ్చుచుం డెడివాడను నాయొక్క- ఈ మందుల (ప్రభావము ఎట్లున్నను, రోగియొక్క- బాధలను శాంతముగ వినుట్క వారికి మనసృంతోషకరమగు సమాధానములను చెప్పుట మొదలగు నాయందలి కొన్ని గుణములచే వ్యాధ్యిగ స్తులకు కొంత ఉపశాంత్రి కలుగుచుండెను, అదియునుంగాక పథ్యమును; ఆహారపు మార్నును,

కృవ్ణప౦డితీయము లిక్‌

మందుతో సమానము లనెడి నా యొక్క- ముఖ్యో బ్లేశము ననుసరించి చక్కని పథ్యమును, అనుకూలమగు ఆహారపు మార్పును శాంతముగ వివరముగ "చెప్పూచుం జెడినాడను అట్లు చేయుటవలన కొన్ని వ్యాధులు పూర్తిగ తగ్గకపోయినను కొంతవణకు ఉపశాంతియైనను గలుగు చుండెను. కాని ఇయ్యది సరియగు మార్చ వమగునా € ననూలుకావలసిన చందా ధనము అతిస్వల్పముగనే వనసూలగుచున్నను జీతములకు మతము లోటులేకుండంగ నడుచు చున్నది ఇట్లు వుచ్చుకొనబడిన జీతము నా మనస్సునకు అధికముగు బాధనే కలిగించుచుండెను కాలను పరిపక్వమై? సంస్థ సరియగు మార్గములో నడచునేషో యని భరూచు చుంటిని.

కార్య నిర్వాహక సంఘమువారు ముందు జరుగవలసిన కార్య కలాపమును గూర్చి చచర్చించుటకు విషయని శ్రయక సభను వర్చాటు 'చేయుచుండుటయే గాని వారిద్దజీయొక్క. తగాయిదాలను తీర్చుట నను, సమయము చాలకుండగ ఫోవ్చచుండెను తుదకు మిగిలిన సంఘ సభ్యులకు విను త్తి ఈ పఏషయము పూర్తిగ వదలుకొనిరి ఇట్లు ఈ వివాదములతో నే సునూరు ₹ెంకు సంవత్సరములు గడచినవి ఈ రెండు సంవత్సరములలోను నేను తలంపని ఒక ఫలసిద్ధి మతము కలిగినది వివాద్మగ స్తులలో ఒకరగు ములుగు రామలింగయ్య గారు ఆంగ్లేయ వైద్యమునందు అద్భుతమైన అనుభవము కలవారు నేను ఆయు ర్వేద ఇా్యస్రుమును చాలవణకు చదివియే ఉంటిని చానిని ఇంకను అభివృద్ది పజచు కొనుటకు తగినశ క్రై సామర్థ్యములు నాయొద్ద కలవు కాని అభ్యాసమను ₹0డవ ెక్క-నుగూడ పూర్తిగ సంపాదించినవో బాగుగ వ్యాపింపగలర నెడి శా్త్రు వాక్యమును పూర్తిగ నమ్మి అందు లక్రై ఇంకను మార్షములను అన్వేషించుచునే యున్నాను నాకు సంపూర్ణ మగు ఇతర కార్యబారము "లేమియును లేవు

(శ్రీరామలింగయ్య గారికి ఆయుర్వేద విషయములను [గ్రహింప వలయుననెడి అభిలాష కలిగినది అట్టి ఉత్పాహము కలవారగుట

ర్‌ం వైద్య వి జ్ఞానము వలననే ఈ సంస్థను (ప్రారంభించుటకు ముఖ్య కారణమని చెప్పవచ్చును. నాకు తీరిక కలిగినప్పూడెల్లను ఆ యా ఆయుక్వేద విషయములను గూర్చి వారికి చెప్పుచుండెడివాడను. వారును గూడ వారికికల వై ద్యానుభవములను నాకు చెప్పాచుండెడువారు. (శ్రీరామలింగయ్య గారు గొప్ప అనుభ వజ్ఞులలో ఒకరని నేను పూర్తిగ నమ్మితిని. (శ్రమ ముగ నాకు అెలిసిన (పత్యేక విషయములను రహస్య విషయములను కూడ వారికి చెప్పుచుండెడివాడను నారుకూడ సన్ని పాతజ్యరము, విషముజ్యరము, సూతికాజ్వరము మొదలగు కొన్ని వ్యాధులయొక్క_ గతులను గూర్చి అనగా ఏ లతణములకు ఎట్టి సంబంధము కలదో, ఒక లతణము కలిగినచో చానినిబట్టి ఇంకొక లవణము ఎంతకాలము నకు కలుగునో, ఆ లక్షణములమొక్క_ స్వభావ మెట్టిదియో, ముందుగ జాగ త్తపడవలసిన చికిళ్సావిధాన 'మెట్టిదియో, "మొదలగు అనేకము లగు అనుభూతములను అధికమగు (కేవముతో చెప్పూచుండెడివారు మజియు మైద్యమును చేయునప్పుడు ఉండవలసిన నీతులును, వాక్యపద్ధతులును, మాట్లాడవలసిన విధానమును మొదలగు నానిని కూడ బోధించుచుండెడివారు సంస సరియగు స్థితిలో "లేకపోయినను ఎప్పటికై నను సరియగు (తోవలో పడునేమోయని తలచియును (శ్రీరామలింగయ్యగారి వలన అమూల్యములగు అనుభవ విషయము లనెడి రత్నములను గహించుచున్నాను గదా యనియును సంతృ కి నొందుచు ఈ రెండు సంవత్సరములను ఇట్లు గడివితిని ఈ ఇంట్ల సంవత్సరములలో (శ్రీరామలింగయ్యగారి వలన అనేకములగు అనుభవ విషయములను (గ్రహించుటయే ముఖ్యమైన కార్యసిద్ధయైయున్నది నేను ఇచ్చట (ప్రత్యేకముగ వె ద్యవృ త్తని అవలంబింబే చవేయుటక్ర నాకు పూర్తి అవకాశములు కలను కాని నేను ఇచ్చుటకు వచ్చిన యు్ధేశము వేరగుట చేతను, ఇయ్యది దూర'దేశమగుటచే ఇచ్చట స్థిరముగా నుండుటకు ఇష్టములేక పోవుటచేతను (ప్రత్యేకమగు అనగా

కృవ్ణప౦ండితీయము తి స్థిరరూపకమగు వైద్య వృత్తిని అవలంబచించలేదు ఇట్లుండగా తమధర్శ వై ద్యశాలలో పనిచేయుటకు ఒకవై ద్యుడు కావలయునని 'బెజనాడయందలి రామమోహన మై ద్య శాల వారు ప్యతికలో (వక టించిరి నేను పెద్ద పట్టణమునందు వై ద్యవృ త్తిని స్థిరముగా నెలకొల్చ్ప దలచుకొన్నప్పుడు మా (గ్రామమునకు సమిీపములో నున్నట్టియును, మాభజిల్లాకు సంబంధించి నట్టియును, "పెద్దపట్టణ మైనట్టియును రాజ మహేం[దవురమునం జే నెలకొల్ప వలయునని తొలుతనుండియును నిశ్చయించుకొనియే యున్నాను బెజవాడ పూర్తిగ తెలుగుబేశ మగుట చేతను, కూడలి (పచేశ ముగుటచేతను రాజమండడికి కొంత వఅకు సమీపములో నుండుట వేతను, నై జాము [పబేశమును వదలి "బెజవాడకు రాదలచి నేను బెజవాడలోని రామమోహన వై ద్యశాల చారికి ఉద్యోగము నిమిత్తము దరఖా స్తును ఇట్టుకొంటిని దరఖాస్తు నందు నాయొక్క గుణాతిశయములను తెలిసికొంటిని వచ్చిన దర ఖా స్తుల నన్నింటిని విమర్శించి వారు నన్నే ఎన్నుకొని క మిటీయొక్క- అంగీకారమును నాకు "తెలువుచు నన్ను రావలసినదిగా కోరిరి. నేను (ప్రయాణ సన్నాహమును వేసికొని 22-2-1022 న లేదీ మధ్యాహ్నవు రైలులో వరంగల్‌ నుండి బయలుజేరి ఆ రోజు సాయంకాలమునకు కుటుంబముతో కూడ బెజవాడకు భేరితిని ఆ.ర్యాతి వైద్యశాల (పథాన యజమానిగారి ఇంటి యొద్దనే యుండి మబజునాడు ఉదయము ఒక వసతి గృపామును చూచుకొని అందు (వవేశించితిమి ఆ మజు రోజు ఉదయమునందు వైద్యశాలయందు ఉద్యోగములో (ప్రవేశించి తిని ఈ వైద్యశాల అప్పటికి ఒకళతాటియాకుల పాకలో ఉన్నది. ఈ పాఠకకు తలువు గాని, గుమ్ముము గాని లేదు. చుట్టును శ్యూదుల యొక్క. కొన్ని గుడిశెలు న్యూతను కలవు ఈ నైద్యశాలకు లది వలో కొంతమంది రోగులు వచ్చుచుంజెడి వారట నేను (పవేశించ గనే రోగులయొక్క- రిజిష్టరును అనగా ఫు_స్తకమును చూచితిని ఒక్కొ క్కప్పుడువై న ఒక అేదీయును తరువాత మటునాడు లేదీయును కలవు

ఖిగి వై ద్య విజ్ఞ నము అనగా ఆ వైద్యశాలకు ఒక్కొకరోజున ఒకరోగి కూడ రాలేదని స్పష్టమగుచున్నది.

జీను చేయదలంచుకొన్న భవిమ్యత్కా-ర్యమునందు పట్టుదల యును, ఉత్సాహమును కలవాడనేగాని ఇట్టి విషయములను చాచి దిగులుచెందు స్వభావము నాకు ఏంతమ్మాతమును "లేదు మజియును వైద్యశాల ఇట్టి స్థితలో నున్నది గనుకనే దినిని ఇంకను పూర్తిగ అభివృద్దిపజుపడలచితి మనియును, అందులకు (ప్రత్యేకమగు ఉశ్రేశము లతో నున్నామనియును, మొదలగు (ప్రధాన యజమానులయొక్క- మూటలను గూడ విశ్వసించితిని కావున ఉదో్యోగమును అటులనే (పారంభించితిని ధర వె ద్యశాలను నడివింపవలసిన [ప్రతి పద్ధతియు నాకు అదివజులో " తేలియనివి కావు. కావున గోగులకు చీట్లను (వ్రాయుట మొదలగు పద్ధతులను (క్రమముగ వశర్చ్పాటుచేసితిని వైద్య శాలకు కావలసిన మందులను తయరు చేయుటకు కూడ (పారంభించి తిని. సరియగు ధర్శనైద్యశాల యున్నచో రోగులు వచ్చుటకు లోపషముండదుకదా రోగులు [కమక్రవుముగా చాల అధికముగా రశాదొడంగిరి. వై ద్యశాలయందు మందులు మొదలగునపికూడ విరి విగ వర్చాటులు చేయబడు చున్నవి ఈ వైద్యశాల అదివజలో స్వల్పమైన చంచాల ధనమువలన నిర్వహింప బడుచున్నది ఆస్వల్ప చంచాలనుగూడ కొంతవుంది సరిగఇచ్చుచుం డెడివారు కాదు. వైద్య శాల అభివృ ధ్ధిలోనికివచ్చి జనాదరణమును, జనోపయోగమును అధికముగ పొందుచున్న కొలదియును చంజాలనుకూడ సరిగా ఈయ దొడంగిరి వైద్యశాలయందు పూ ర్ల్రచం(్రోదయము మొదలగు రాజౌవధములను కూడ జేయ దొడంగితిమి వచ్చుచున్న రోగులకు ఉపకారము కలుగుచుండుటయును, వైద్యశాల సకలవిధములను అభి వృద్ధిలోనికి వచ్చుచుండుటయును. మొదలగు కారణములనుబట్టి శెద్యశాల పెద్దలయొక్క- మనస్సులను కూడ అఆకర్షించినది "పెద్ద కుటుంబములలో ని వారుకూడ నై ద్యము నిమి_త్సము వచ్చుచుండుటయే

కృుష్టపం౦ డితీయము శ్రీత్రీ గాక చందాధనమునుకూడ అధికముగ ఇచ్చుచుండుటక (పాఠం భించిరి ఈ నై ద్యశాలను-తొలుత (భీశంక ర వెంకటరామయ్య గారు అనువారు (పారంభించిరట విరయొక్క- మేనమూామగారగు బాడ్డపాటి 'వెంకటప్పయ్యగారు అనువారు” వ్లీడరీవృ_త్రియంచు అధికమగు చేరును (ద్రవ్యమును సంపాదించిరి వ్మిశాంతి తీసికొని ఏవై నను ధర్భు కార్యము లను నిర్వహింప దలచుకొనియుండిరి అట్టితరి తమ మేనల్లుడుగారి చే స్థాపింపబడిన ఈ ధర్మ్హవై ద్యశాలనే అభివృద్ధిపణచుట అనేక విధముల మంచిదని తలచి ఈ కార్యమునకు పూనుకొని (ప్రధాన యజమానిగ నుండిరి. నేను బెజవాడయందు (పవేశించినరోజు 'రాాతియందు. ఒక [(పధాన యజమానిగారి ఇంటియందు భోజనము చేసితిననియును,. వారు చెప్పిన మాటలను బట్టి ఈ వైద్యశాల తప్పక అభివృద్ధిలో నికి రాగల దని విశ్వసించితి ననియును ఇదివరలో (వాసియున్నాను. అట్టి (వభఛాన యజవమానిగారు ఈ బొడ్డపాటి 'వంకటప్పయ్య గాబే అయి యున్నారు. ఈ వైద్యశాల ఇట్లు అభివృద్ధిలోనికి వచ్చుటనుబట్టి యును, వాకికి స్వత సిద్ధముగా అదివజణలోనే ఉత్సాహము ఉండుటను బట్టియును చారును, వారి మేనల్లుడు గారును, వారి పెద్ద కుమూ శ్పె గారును కలసి మొత్తము 8 మూడు వేల రూపాయలతో ఒక మేడను కొని వై ద్య శాలకు శాశ్వత భవనముగ ఇచ్చి "వేసిరి. అప్పుడు ఈ వైద్యశాలను ఆ స్వంత భవనములోనికి మార్చి తిమి. స్వంత భవనమగుట చేతను, విశాలముగ నుండుటచేతను సమ_స్త విధములగు సౌకర్యముల నింకను అభివృద్ధి పజణ-చి మందులను విరివిగ తయారుచేయుట, అవసరమయినవారికి వ్మికయించుట మొదలగు పను లను కూడ (పొరంభించితిమి ఈ వై ద్యశాల అభివృద్ధిగా నుండుట వలన చందాధనము కావలసినంతగా వచ్చుచుండెను అయినను మందులమ్భుకమునలన వచ్చు రాబడినికూడ ఖర్వుెట్టుచు వైద్య శాలను ఏ్‌లై నంత వజకు అనేక విధములుగ అభివృద్ధి పజపతలంచు టచే వ్రైద్యశాలయుదు గొప్ప మందులుడుట వలనను, మందులు

శ్రీథీ వై ద్య ని ణ్డా నము అధికముగా ఉండుబవలనను అనేక విధములుగ లాభ చాయకమని తలంచి చుందులను బిరివిగ తయారు చేయుటయును; విశ్రయించుట యును-గూడ [్రారంభించితిమి. అందువలన _ మైచద్యశాల సమస్తవిధ ములివే సంపూస్ణముగా “నున్నది కావున తొలుత ఈవై ద్యశాల య్రుక తారను వినగానే పఏవగంచుకొనినవారు కూడ వైద్యశాలకు శాదొడంగిరి చుట్టుపట్లగల అనేక "(గ్రామముల నుండి అనేకమంది వైద్యము నిమి _త్తృము ఇచ్చటకు వచ్చుచుం డెడివారు. ఉచ్చస్థితిలో నుండుటవలన వా వీకోత్సవములు మొదలగు కార్యకలాపములు కూడ జరుగుచుండెను ఆయాపనుల సందర్భములలో బెజవాడకు వచ్చిన అయా పెద్దదునుష్యులు వైద్యశాల వారియొక్క అఆహ్వానముపవై ఇ ద్యశాలకు వచ్చిచూచి అనందించుచుండిరి అట్టివారిలో తతత సదాశివయ్యరుగారు, (శ్రీనివాసయ్యంగారు, రామారాయణింగారు, సుబ్బరాయన్‌ గారు, అరోగ్యస్వామి మొదలియార్‌ గారు, పీరావురము శజావారు, ముక్తా ఫల రాజావారు, జోగీందనాధ్‌ సేన్‌ గారు వీసి "శీయుగారు నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు మొదలగువారు ముఖ్యులు అనేకమంది జమించారులు కూడ ఈ వైద్యశాలలో శౌామథ-సేవను వేయుచుండెడివారు. కొంతమంది జమిందారులు ఇచ్చట స్వయముగ కావురముండియు కూడ కజెపథములను జీవించు చుండెడివారు నేను అనేక జమీందారీ స్టలములలోనికి వెళ్ళి వై ద్యమును కూడ చేయు చుండెడివాడను. మునిసిపాలిటీ మొదలగు సంస్థలు ఈ వై ద్యశాలక్రు విరాళముల నిచ్చినప్పుడు ఇంతటి విరాళమునకు ఈ ఎటెద్యశాల తగునా? తగడా? యని పరీఖీంపనెంచి వచ్చిన డి సిప్‌ కలెక్టర్‌, సజ్‌ కలెక్టర్‌ మొదలగు యూరోపీయకాలు కూడ చూచి సంటనే సంత సించి ఆయా విరాళములకు అ న త కలదని తలుచి వెంటనే అంగీకార మును ఇచ్చుచుం డెడివారు (పసిద్ధులగు వల్లూరి సూర్యనారాయణ శావు పంతులుగారు ఒకప్పుడు ఈవై ద్యశాలను మూచి మిక్కిలి సంత పించి "బెజవాడకు సమాపనుల్లో నున్న తమయొక్క- 50 వబది యొకర

రొ కృష్ణ పండితీయము 7/ ముల భూమిని ఈ _వెద్యశాలకు ధర్దుముగ ఇచ్చివేసిరి. ఈ భూమి విశేషించి మంచిది కాకపోయినను వనకముగ వబది యొకరములను ధర్మాముచేయుట యనునది సామాన్యవిషయము కానేరదు. నే నిట్టి వైద్యశాలా కార్యనిర్వహణము నందున్నను. తీరిక కలిగినప్పుడెల్ల ను (పజోపయోగకరమగు ఇతర పనులను చేయుటయందు కూడ ఆశ క్తిని కలిగియున్నాను. [వజోపయోగకరములగు కార్యములు అనేకములు కలవు. ఒక సంస్టయందు 'వేతనమును తీసికొని పనిచేయుచున్నను నిష్క-ల్జషమగు పృాదయముతో విధి (పకారముగ పనిని చేసినయెడల అయ్యది కూడ (వజోపకారముగు పని యనియీ నామొక్క- ముఖ్యాఖి (పాయము మరియు ఎట్టిపవిని చేసినను సాధ్య మై శంతవజకు ఇాళ్వత ముగ నుండునట్టియు (పడాబాసూుళ్యమునకు ఎల్లప్పుడును ఉపయోగ కరముగ నుండునట్టియు పనినే చేయవలయునని నాయొక్క- తలంవు అయియున్నది. కనుక ఈ విషయమును గూర్చి అలోచించినప్పూడు కొన్ని (గ్రంథములను రచించినవో అనేక విధములుగ బాగుండునని తలచితిని అందులకు గాను ఇప్పుడు ఆంధ) వైద్య సోదరులకు కొరవడి యున్నట్టియు, అత్యుపయోగకరముల్లై నట్టియు ఏవయములను తొలుత (గ్రంథ రూపమున (వాయదలచితిని. ఆంధ్ర బేశ _వెద్యు లందరును రజితలోవా రసాయనము, రజిత చం[దోదయము, చింతామణి, నువర్ష్య వాతశాతనము, వాతేరాతసము, మొదలగు మందులను తరుచు ఉప 'యూగించుచుందురు. కాని ఇట్టి యోగములు (పత్యేకముగ కొందరికి మ్యూతమే "తెలియును. వారు ఎవరికిని ఎంతన్నూతమును. చెప్పరు గడా అట్టినానే ఘన్నవై ద్యులిని పిలువబడుచుం డెడు వారని (వాసి నను అలీశయో క్రి కానేరదు తుదకు కొందరికి త్నామము, రజితము మొదలగువానిని పూర్తిగ భస్మమును చేయుట అబ్లుండ దానికి -విళుసుదనము. కలిగి విరుగునట్లుగ నైనను చేయుట "తెలియదని (బాయుట అంతకంగకు అతిశయో క్షి కానేరదు. ఇంకను నిజమును (వ్రాయవలసి యున్నచో ఆయు ర్వేదమునందు ఆసవారిష్టాదు లనెడి

శ్తీలీ చె ద్య వి జా నము (దవావధము లున్నవని కూడ కొందరికి "తెలియదని కూడ (వాయ వలసి వచ్చుచున్నది ఇట్లుండ ఆంధ-బేశమునందు కళొవధ (పయో గము సంపూర్మ్మముగ ఎట్లు జరుగుచున్నదియో తెలియదు. ఇంతగా (వాసినందులకు అన్యథా భఛావింపవలదు. నేను విమర్శనచేయగా నా మనస్సుకు కలిగిన బాధవలన ఇట్లు వ్రాసితిని నేనిట్టి చాధలను మనస్పునందుందుకొని నేను అనుకొనిన కొన్ని లోటులను కొంతవరశై నను తీర్పదలచియు, ఉడుతా భక్రిగ "జీేశచసేవ చేయదలచియు, కొన్ని [గంథములను [వాయదలచితిని వానిలో తొలుత అం(ధ్ర-జేశ 'ప్రసిద్ధములగు రసౌషధములను చేర్చి “అయు్వే ఉఊపధరళ్నాకర” మనెడి పేరుతో ఒక గింథమును (వాయదలచి తిని గ౨ంథమును వా్రొయుటయనునది ఎంతమ్మాతమును సామాన్య విషయము కాదు. అనేక విషయములను సమకూర్చ్వకుండగ (గంథము "కానేరదు గదా గ౦్రింథమను శబ్దమునకు అశేక వీషయములను సవ కూర్చుట అనియే అర్థము నేను ఆశపడి అనుకూలమని అనుకొన్న విషయములన్నియు నాకు మా(త్రము ఎట్టు లభించును ? శాని ఈ ఉజే ఫము అనేక దినములనుండి మనస్సులో ఉంచుకొని తళ్కా-ర్యసిద్దని ఒసంగవలసినదిగ భగవంతుని (ప్రార్థించుచున్నాను. కనుక భగవంతు నాకు కొన్ని మార్గములను చూపించినాడు, ఎవరు వవిషయమును ఇెప్పినను అట్టివానిని గాలికి ఎగిరిపోవునట్లు వినక నిలిచిఉండునట్లు (ాసికొను స్వభావము "మొొందటినుండియు నాకు కలదు, మజియు నేన ఈ ఉధేశమును మనస్సులో ఉంచుకొనినవాడ నగుటచే ఆయా (పసం గములయందుగాని (గంధములను చూచినప్పుడుగాని ఇట్టి విషయములు వచ్చినపుడు వానినెల్లను కూడ జగత చేసికొని ఉండెడివాడను ఇట్లుండగా ఇట్టి ఆయోగములనుగూర్చి తుని రాజావారు ఇది వజలో చాలదినములకింందట “మహాయోగానందామృత కల్పవల్లి 99 యను ఒక గంంథమును (పచురించినట్లుగ వాకవువలన ెలిసినది. నేను అదివరలో కొన్ని సంవత్సరములు తునియందు ఉండుట చేతను అచ్చట

క ష్ణ పండితీయము శ్తీ్‌ మిక్కి-లి 'పేరుపితిస్టులును పలుకుబడియు కల కవిరాజుగారను శ్రీవత్స వాయి సీల్యాదిరాజుగారు నాకు పరమాన్హు లగుటచేతను ఈ (గ్రంథమును జీను సంపాొదించలేకపోవుదునా యని తలచి స్వయముగ బయలు జేర తుని [గామము వెళ్ళితిని ఎట్టి కష్టములను పడిననేమి ? తుదకు శ్రీ కవిఠరాజుగారియొక్కం- సంపూర్మ దయవలన ఆ (గంథము నాచేతిలోనికి వచ్చినది. దానినిమూచి నేను పొందిన సంతోషమునకు మితముల్రేదు చానిని భ్మదముగ తీసికొని ఇంటికి చేరితిని తరువాత దానిని సొంత ముగ మాచితిని అట్లు వమాచునప్పుడు మధ్యయందు కొన్ని ప _తములు అనగా జేజీలు లేవు మనస్సునకు కొంత విఘాతము కలిగినది. నేను అప్పటికి బెజవాడయందలి రామమోహన వై ద్యాలయమనులో (పవే శించి సువూరు రెండు సంవత్సరములు అయినది. అప్పటికి వైద్య శాల ఎట్టి అభివృద్ధిలో ఉన్నదియు. అనగా నేను ఆ చయుట్టుపట్లగల జమిండారీ కుటుంబములలో వై ద్యముచేయుటకు కూడ వెళ్ళుచుం “డెడివాడ ననెడి మొదలగు సంగతులను ఇదివరలో (చాసియున్నాను. ముక్త్యాల రాజూవాంరికి అయు ర్వేదము నందు కలమపే్రేము లోక విదితమే గచా వారు నన్ను అప్పుడప్పుడు అహ్వానించుచుండిరి వారి గామము వెళ్ళి వారి కుటుంబములో నై ద్యమును చేయుచుం డడివాడను వారికి నాయందు (ప్రల్యేకవుగు పేను కలదు (పసంగవశమున ఈవిషయ మును వారితో ఇెప్పితిని అట్టి ఫుస్తకము తమనద్దకూడ కలదనియు చూచి (వాసికొని తిరిగి జ్యాగతగా ఇవ్వ్యవలసినదియు. చెప్పి ఇచ్చు టయీగాక తమవద్ద ఇంకను కొన్ని (పఠ్యేక యోగములు కలవనియు వానినికూడ (వాసికొన వచ్చుననియు చెప్పి ఆగ్రంధములను కూడ ఇచ్చిరి బెజవాడలో వారియొక్క న్యవహారములను చక్క- బెట్టుటకు నియమింపబడినట్టియు. నాకు ముఖ్యన్నేహితు లై నట్టియు శీ క్రోవి రంశేశ్వర సోమయాజులుగారియొక్క. సపాయమున నాకు కావలసిన శీజీలను ఇతరగ౦్రంధములనుండి ఇంకను అనేక యోగములను (వాసి థొని పరనూనందభరితుడనై తిని వారి (గ్రంథములను వారికి తిరిగి

జీడీ వై ద్య వి జ్జ నము జ్య్మాగతగ వప్పగించివేసితిని విషయములు కొంతవరకు సమకూరినవి సచా యనియు తరువాత [కమముగ ఇంకను సమకూర్చుకొనవచ్చును గదా యనియు (ప్రారంభించుట మంచిదనియు తలచి ([గంథ (పారంభ మును చేసితిని "నేను బెజవాడయందు రానుమోహాన వై, ద్యశాలలో (వవేశించి అప్పటికి సుమారు. 2 "ఆరెండు సంవత్సరములే అయినది వై ద్యశాలాభివృద్ధికరములగు అనేకకార్యములను ఎడ తెరిపి లేకుండగ చేయుచున్నాను కనుక పగటివేళ తీరిక లేకుండెను కావున సాయం "కాలము భోజనమును శీఘముగవేసి రాత్రి 8 ఎనిమిది గంటలు ుదలు 11 పదకొండు గంటలు వరకును (వాసి పరుండి "తెల్ల వారు జామున కి మూడు గంటలకు సరిగలేచి ఉదయము ”? ఏడు గంటల పటి కును [వాయుచుంజెడినాడను తరువాత ' వడుగంటలనుండి సాయం "కాలము ' పడు గంటల వరకును వైద్యశాల పనినే కరాచుచుంజెడి వాడను, ఈ గ౦ంథమును" (నాయుటకు అనుకూలమగు అచ్చుుగంధ ఘముల్కు (వ్రాత గంంథములు మొదలగువాని నన్నిటిని ఒకగదిలో చుట్టును పరుచుకొని మథ్యయందు కూర్చొని ఆయా (గ్రంథముల యంచలి విషయమునంతను జ్జ _పీయందుంచుకొనుచు అనుకూలమగు

విషయము నంతను (వాయుచుం డెడివాడను గ్రంథమును (పారంభించినది మొదలు చిగురు వరకును విషయ మంతయు జ్ఞ ప్రియందుండని యెడల గ్రంధము. సరిగ పూర్తి కాజ రదు గ౦ంథములను [వాయుటకు నాకు ఇదియే (ప్రారంభావస్థ అయి యున్నది కనుక మనస్సునందు అనేక విధములగు వాధల నొందుచ్చు ఎట్ట శేలకు (గంధమును త్వరలోనే పూర్తి చేసితిని ముదణమును కూడ పూర్తి చేసితిని ఆయా వైద్యులయొక్క విలాసములను తెలిస కొని ఈ (గ్రంధ [ప్రచురణ విషయమును తెలిపితిని. (గ్రంథ (ప్రాశ_స్త్య మును బట్టి చాగుగ విక్రయమునొంది దువ్యముకూడ పూర్తిగ వచ్చి "వేసినది గ౦ంధములు ఇంకను పూర్తిగ వికొయింపబడుచుండెను, ఈ విధముగ కూడ నా మనస్సునకు తృప్పి కలిగను, ఈ (గ్రంథమును

కృష్ణ్టపండి తీయము శ్తీర్ట్‌ ఇట్లు సుమారు 1925 వ సంవత్సరములో పూ ర్తిచేసితిని. రసౌమథధాదు లన్నిటిలోను చాలవరకు భాస్టృములు కలియును అదియుంగాన తామ్రము, రజతము మొదలగు కొన్ని భస్మృములను ఇేయుట కొందరి వై ద్యులకు 'సుతరాము తెలియదని నేను భావించుటవే, భస ములను గూర్చి నాకు వీలు అయినంతవజకు ఒక (గంధమును చ్రాయదలచి “భస్మ ప్రకాశిక” అనెడి చరుతో భస స్ఞముల నన్నిటిని చేర్చి ఒక (గ్రంథ మును (వాసి పిచురించితిని పిదప ఆయు ర్వేదనుందు (పసిద్ధములై. న ట్రియు? సంస్కృత గంంథములలో (వ్రధానముగ నున్నట్టియు, అంధ్ర .... “"చేశవాందు తక్కువ వాడుకలో నున్నట్టియు, ఆసవారిష్ట్ర మార్ద్మ "వేహ వటి తైలఘృుతాదులను గూర్చి ఇంకొక (గంథమును (వాసినచో యోగములను అనేకములుగ పూర్తిగ బయట పెట్టినవాడ నగుదునని తలచి సంస్కృత (గంధములనుండి అట్టివాని నన్నిటిని పవకూర్చి “ఆంధ్రశై మజ్య రళ్నావళి” అనెడి పేరుతో ఒక (గ్రంథమును (నాసి (పచురించితిని నేను (వ్రాసిన ఈ (గ్రంథములను కేథలము యోగ రూపకములుగ వ్రాయుట కం కొంతవరకై నను విమర్యనములను అనుభవములనుకూడ కలిపి వ్రాయుట మంచిదని తలచి అబ్లు (వాసి తిని అఆయున్వేద గ౦ంథములలో విమర్శననునుగానిి అనుభవమును గాని (వాయు పద్ధతి ఇదివరలో లేదు తరువాత నేను సమకూర్చిన అనుభవవిషయములు ఇంకను కలను మరియు మందులయొక్క- వంటలు మొదలగువానినిగనూర్చి ఇంకను వివరముగ (వాయదలచితిని తుదకు మందును కుప్పెలను కట్ట్రినపిదప ఆరినప్పూడు ఉండవలసిన పరి నూణమునకు ముందుగ తడిమోద ఎంతగ మోచ్చువేసి కట్టవలయునో "మొదలగు సంగతులనుకూడ పీలు అయినంతవరకు [వాయదలచితిని. అట్టివిషయములన్నిటిని కూడ (ప్రత్యేకగంధ ముగ (వ్రాయదలచి *అను భవదీపిక ” అనెడి పేరుతో ఒక [గ్రంథమును (వాసితిని ఇట్లు ఈ నాలుగు (గంధములను పూర్తిచేసిసపిదప ఇప్పుడింకను ఎట్టి (గంధమును (వాసినవో ఇాగుండునని అలోచించితిని శాస్త్ర

జీ6 వై ద్య వి జ్డా నము (గ్రంథములను షరివ _రృనముచేయుట మంచిదని తలంచితిని చరకమను నది ఆయుర్వేద చికిత్సాగంథములలో అత్యు తృమమైనదని అందరికిని "కెలియును. దీనిని తెలుగులో తర్జుమాచేయుటకు అనేకమంది [పయ ల్నించిరి. కాస్‌ ఎవర్తును అట్టిపనిని చేయజాలకపోయిరి. నేను చరకము నంతను పూరి గ చదివియున్నాను. దానిని పూర్తిచేయుట మంచిదని తలచితిని గగింధమునంతను జేసారి పూర్తిగ తర్జుమాచేసి అచ్చు వేయుటకు చాలకాలము పట్టవచ్చుననియు, అట్లు "చేయబూనినచో ఇదివరలోని అందరివలనే నేనుకూడ వఏవియు ముదింంపకుండగ'నే ఉండవలసివచ్చునేమో యని తలంచియు కొంతభాగమును ముందుగ (పచురింపదలచితిని. “కావ్టన అందు ముఖ్యమగు చికిత్సాస్థానమును తర్జుమాచేయుటకు మొదలు 'పెట్టితిని. స్వతంత్ర (గ్రంధములను (వాయు టకు కొన్ని సౌకర్యము లుండును. అనగా స్వతంత్రత ఉండును. తద్దమాకు అట్టి స్వతం్యతత "భేదు. అదివరలో నున్న వఏవివయమును ఇట నటు తప్పకుండగ సరిగ తర్జుమా వేయనలసియుండును అనగా స్వతం తతలేకుండగ ఇటు నటు కదలకుండ (తాళ్ళతో కట్టివేయబడి నట్లుగ ఉండియే విషయమును డాటకుండగ తర్జుమా చేయవలసి యుండును. [పారంభించిన పిదప అన్నియు సంచేహములే తట్టు చుండెను, ఇందులకు గాను అనేక సంస్కృత గ్రంథములను వ్యాఖ్యాన గ౦ంధములను 'అెప్పించితిని. అట్లు అనేక గ్రంథములను సమకూర్చి సరిచూచుచున్న కొలదియు సంబేహము లధికమే అగుచుంజడెను ఒక ఉదావహారణము - ఒక యోగములో ఒక వనస్తువయొక్క వేరును సంస్కృతభాషలో (వాసియున్నాడనుకొనుడు దానికి తెలు గులో అర్థమును (వాయవలయునుగదా సంస్కృతములో నున్న కొన్ని మూలికా పదములకు అనేక అర్ధములు కలవు అనగా ఒక కబ్దముచేతనే కొన్ని అర్థములు స్ఫురించుచుండును. అట్టి తరి ఆ శబ్ద ముచే ఏ మూలికను (వాయవలయునో తెలియదు. ఒక మూలికను వ్రాయవలసియుండి ఇంకొక మూలికను వ్రాయుట పుమాదముకడా,

కృష్ణపం౦డి తీయము శ ఇట్టి (వతి వివమయమును వ్యాఖ్యానములోకూడ నిర్ధారణచేసి (నాయ బడియుండదు అయినను ఏలు అయినంతవరకు ఆలోచించి యోగ ములమయొక్య సంబంధము నాకు తెలియును గావున సరియగు అర మును పూర్తి చేయు చుం జెడివాడను. ఇట్టివి అనేక దుర్ధ టనములే సంభవించుచుంజెడివి. నేను అదివరలో వ్రాసిన గ్రంథముల నిమి త్తము ఇతరూలెవ్వరియొక్క-యు కూడ సహాయము లేకుండగ నేను ఒంటరిగనే (వ్రాసితిని. ఈ చరక చికిళ్సాస్థానమును అట్లు ఒంటరిగ పూ ర్రిచేయలేనని తలచి నా సోదరుడగు ఈ నత్యనారాయణశా న్ర్రిని సహాయముగ తీసికొంటిని ఇతను సంస్కృ్యృాతవిద్యను బాగుగ చదివి నాడు సాయంకాలము భోజనము చేసి రాతి 11-12 గంటలవరకును వ్రాసి పరుండి తెల్లవారుజామున సరిగ లి మూడు గంటలకు లేచి ఉదయము ఏడు గంటలవరకును వ్రాయుచుంజెడివారము, ఉద యము ' వడు గంటలు మొదలు సాయంకాలము వరకు నేను వై ద్య శాల పనులను పూర్తిగ ఇేయుచుంజెడివాడను ఆసమయములో నా సోదరుడు ఆయా లై(బకీలకు వెళ్ళి అదివరలో సంజేహములను సరిభూచుచుండెడివాడు. "లేడా అయా [గంథములను చూచి ముందు నకు కావలసిన విషయమునంతను సిద్దముగ ఉంచుచుండెడివాడు ఈ (గ్రంధమును మేము ఎంతటి దీతతో " పూరిబేనితిమో ఆెలియటకు "వేరొక కొద్ది విషయమును (వాయుచున్నాను మేము ఇంటిగదిలో చాపమిద కూర్చొనియే గంంథమును (వాయుచుండెడివారము.. ఒక నాటి రాత్రి 19 పన్నెండు గంటలవరకును వ్రాసి నేను మామూలుగ "లేచి నిలువబడితిని. నిలువబడగనే నాయొక్క- కట్టుబట్టలో నుండి కట్లపాము అని అనబడు ఒక పాము [కిందపడినది, ఆ పాము అదివరలో నా యొక్క- యొడిలో ఎప్పుడు (పవేశించియున్నదో "తెలియదు, తరు వాత ఆ పామును చంవివేసితిమి.

మరునాడు ఉదయము ఈ ఏవిమయము నా మిత్ర లందరికిని "తెలిసి ఆశ్చర్యమును పొందిరి అప్పుడప్పుడు నేను రాత్రి పరుండిన

విదప నాకు శ్వాస సరిగ అడుచున్నదా * లేదా? యని నా పెద్ద తోబుట్టువుగారు తపచు చూచుచుండెడివారు. అనగా రాత్రి నాకు ఓపిక ఉన్నంతవరకు వాసి ఇంకను వ్రాయవలసి యున్నచో ఆయా సము వచ్చునంతవరకును గరింధమున్యువాసి పరుండుచుం డెడివాడను, నా సోదరుడు నాతోనే ఉండెడినాడు కనుక భోజనమునందు కూడ గంధ్యపసశియే. గాని వేరుపిస క్తి లేదు భోజనమైన వెంటనే కడుగుకొనిన చేతులను తుడుచుకొన్నచో కొంత అలస్యమగునని తలచి కాగితములు కొంత తడియునని ెలిసినను ఆ తడిచేతులతోనే మరల గ౦ంధమును (వాయుట (ప్రారంభించు చుండెడివారము ఇట్టి విషయ ములు అనేకములు జరిగినవి భగవంతుని దయ నాయందు పూ రగ ఉన్నదికావున ఎట్ట శేలకు గ్రంథమును పూర్తిచేసిలిని తియ్యది. ఇట్లు 1927వ సంవత్సరములో పూ 'ర్హిఅయినది సువూరు ఓ నాలుగు సంవ త్పరములలో ఇట్లు $ అయిదు [గంథములను (వాసి ముదింపించితిని, “ బతరులయొక్క కాఅనమును పాడుచేయకూడదు మనయొక్క. కాల మును- పొఢుచేసుకొనకూడదు ఇతరులయొక్క_ (దవృమును ఒకళ్ల చైసనుకూడ అనవసరముగ ఎంతమా(ీమును తీసికొనహూడదు మన యొక్క ఒక వైసనుకూడ ఇళరులకు అనవసరముగ ఇయ్యగూడదు 30 "'అయిధలగుకొ న్ని (పత్యేక పద్ధతులను నేను పూ రగ అవలంబింెదను. అట్టి పద్ధత్మిపకారముగనే నడుచుకొనుచు పగలంతయు వైద్యశాల పనులను పూర్తిశేయటయు ఇతర సమయమగు రాతులయందు (్రంథములను[ వాసి (పచురించుటయు జరిపీంచితిని

సరియగు పద్ధతులు నాయందులేనిచో నేను ఇట్టి పనులను చేయ జాలను ఇట్లు సుమారు 6 అరు సంవత్సరములు గడచినది చ్ల్వు వైద్యశాలయందు శీకలము జీతముకు కోరియ్‌ పనిని చేయుచుండుట లేదు. నేను తొలుత (పవేశించిన రోజునకు గువ్వ శ్రముకూడ లేని తాట్రి యాకుల పాఠలో ఉన్నట్టియు, ఒక్కొక్క. రోజున ఒక రోగిక్రూడ్త శాకుండగ నున్నట్టియు, కొద్ది చండామైకమునై నను ఎవరును ఇయ్య

7] కృష్ణ పండితీయము శీర్ర నట్టియు వె ద్య శాలయందు (పవేశించి నాయొక్క- శ కికొలదియు త బేకదీచుతో నేనుకూడ పనిచేయుచు నైద్యశాలకు మేడ వర్పడుట, అనేకమంది రోగులు వచ్చుటయేగాక జమిాండాక్షు వంటివారు అచ్చట కావురముండియు కూడ వై ద్యమును చేయించుకొనుట, చంచాలు అధికముగ వసూలు అగుచుండుటయీగాక స్టిరములగు భూవసతులు కూడ వర్చడుట మొదలగు ఘన విషయములకు నేనుకూడ తోడ్పడి తిని 'శీరావారాయణింగారు శ పీ. సీ రేయి మొదలగువారు. వచ్చి చూచి సంతృప్తి పడుటయనునది సామాన్య విషయము కాదు గదా ఇందులకు కొద్ది విషయమును (వాయుచున్నాను. శ్రీరామా రాయణింగారు ఆెండుసార్లు దయచేసిరి తొలుత వచ్చినప్పుడు “రాజ మృుగాంకరసము అనెడి మందును గూర్చి అడగదలచి నన్ను వివర ముగ అడిగిరి నేను వమ్యడాసులో శ్రీ గోపాలాచార్యులవారి వైద్య శాలలో మందులను చేయించు వానినిగ నున్నప్పుడు (శీ ఆచార్యుల వారు నావీ కొన్ని ఇట్టి (పత్యేక మందులను కూడ తయారు చేయించు చుండెడివారు. అప్పుడు దీనిని కూడ నాచే తయారు చేయించీరి. తరు చాత నేను అయు ర్వేడాపధరత్నాకర” మనెడి (గ్రంథమును (వాసి నప్పుడు దీనినికూడ విమర్శించి (వాసితిని కనుక వారు అడిగిన వివ యములకు పూర్తియగు సమాధానమును ఇెప్పగలిగితిని. కలకత్తా (పాంతమునందు పర్పటీరసములను ఉపయోగించు అలనాటు వాగుగ కలదు అయ్య వి శాస్రుమునందు గలవు మన (పాంతమునందలి ఫనవైద్యులకు ఈూడ ఆ వివమయము

నమియు అెలియదు *పర్పటీి అనగా "తెలుగులో అప్పడము అని అనవచ్చును రసగంధకములయందు బంగారము మొదలగు (ద్రవ్యము లను విధ్యిప్రకారముగ చేర్చి కరగించి పేడను చిన్న కుండుగ కట్టి అందు ఆయా ఆకులనువేసి వానియు"”” అప్పడమునలె పలచగ నుండు నట్లుగ పోయుట మొదలగు కొన్ని (్మక్రియ్గలు _కలవు అయ్యనియే పర్పటీ రసములనబడును. ఇట్టి ఏనిని ట్రహణీ మొదఅగు కొన్ని

ర్‌0 వె ద్య విజ్ఞా నము వ్యాధులయందు (పధానముగ ఉపయోగిం చెదరు శీ పి సి, శేయి గారు కలకత్తా నివాసులగుటచే నన్ను ఈ విషయమునుగూర్చి అడిగిరి అదివరలో మదరాసునందు [శ్రీ నోపాలాచార్యులుగారు వీనిని నాచే స్వయముగ తయారుచేయించుటచేతను, నేను తరువాత ఈ యోగము లను గూర్చి నా గ్రంధములో విమర్శించుట వేతను పీ. సి *రేయిగారికి వెంటనే తగు సమాధానమును ఇప్పదొడంగితిని, ఈ విషయములు ఎట్లు ఉన్నను వైద్యశాలకు కావలసినవో వైకమును మాత్రము యజమానులు ఖర్చు పెళ్ళుదరుగాని మిగిలిన విషయమంతయు అచ్చటి వై ద్యునిమోాదనే ఆధారపడి యుండునుగదా వై ద్య శాలకు అనేక మంది అనేక విధములుగ (ద్రవ్యమును ఇచ్చుచున్నను దానితో సంబం ధములేకుండగ, మందుల అమ్మాకమునలన వచ్చు లాభముతోనే వైద్య శాల నడచునట్లుగ చేసితిని అట్లు చేసినను ఊరకొనక ఈ వై ద్యశాల ఎప్పటికిని స్థిరముగ నడుచునట్టుగ ఇంకను తగు ఏర్పాటులనుచేయుట మంచఛిదనెడి తలంపుతో నే యున్నాను నాకు అప్పటికి జీతమును నెల 18 60 అరువది రూపాయలను మాత్రమే ఇచ్చుచున్నారు తొలుత (వవేశించినప్పుడు నెల 18860 వబది రూపాయల వొప్పున (వవేశించితిని తరువాత (ప్రమోషన్‌ అనగా అధికము వేస్తామని ఆనేకసారులు వానే స్వయముగ అనుచుండిరి జీతమునకు అనెడి ఉభ్రేశమే నాకులేదు అయినను 6 ఆరు సంవత్సరములు పనిచేయు నప్పటికి కొద్దిగనై నను ప్రిమోహను వేసినట్లుగ రికార్డులోనై నను లేక పోయనచవో బాగుండదని తలచి ఒక పది రూపాయలను అధికచ్చు చేసిరి అటుండగా [ద న్యము సమృద్దిగ వచ్చుచుండుటచే ఒక ఆయు శ్వేదశాలేజ్‌నికూడ స్థాంపవలయునన శ్రైద్యశాల ప్రధాన యజమాను లకు ఉన్హేశము కలిగినది ఈవిషయమును నాతో ఇఎెప్పిర అట్టి శా లేజీని తప్పకపెట్టుటయే అశేకవిధముల మంచిదనియు, కాని ఇంకను అట్టి సమయ రాణ్లీదనియి చ్వశాల ఇ౦కను ఇాశ్వ్యతముగ జరుసనట్టుగ తగు కర్య్య్యాటులు చసియే కాలేజీని పారంభించుట ఇనేకవిధవజితే ముకిచిదనియు "చెప్పితిని,

కృుష్ణ్టుపం డితీయము క్‌

వారు ఆవిషమయమును అంగీకరింపక కాలేజీని (పారంభించిర నన్నే (పిన్సిపాల్‌ గ వర్చ్పాటుచేసిరి. అయినను నాకు సంతోషము కలుగలేదు. నేను ఇంతటిదీితతో పనిచేయుచున్నను నాయొక్క- ఉత్సాహమునకును శ_క్తిసామర్థ స్రములకును అడ్డువచ్చిరిగడా యని మనస్సునందు సంకోచము నొందితిని ఆ విషయమును వారికి ెలివి తిని. వారి ఉశ్షేశమును మార్చుకొనలేదు "నేను నాయొక్క ఉచ్దేశ మునుకూడ నూర్చుకొనలేదు. నేను వె ద్యశాలలో పనిచేయునప్పుడు వచ్చినవారిలో అనేకమంది ఇట్లు అభివ అద్ధినొందుటకు నేనే కారణమని గంహించుటయేగాక నన్నే ముఖ్యముగ _గారవించుచుం డెడివారు. మిరు వై కమును ఎంతగ నైనను ఖర్చు'పెట్టవచ్చును. గాని మిగిలిన విషయమంతయు (శ్రీకృష్ణనూూ ర్మిశాశ్ర్రిమాదనే ఆధారపడియున్న దనియు ఇంతగ అభివృద్ధిపొాందుటకు శీ కృవ్ణమూర్ని శాస్ర్రియే ముఖ్య కారకుడనుటకు ఎట్టి సంజేహామును లేదనియు పిధాన యజ వూనులకు ఎదుటనే కొందరు అనుచుంజెడివారు. తుదకు డిస్టి 9కు కలక్టర్‌ వంటి యూశేవీయనులు వచ్చినను నన్నే ఆదరించు చుండెడి చారు. ఎవరు ఎంతటి మంచి ఉళ్రేశముతో వైకమును ఖర్చువెట్టు చున్నను బయటికి జరుగుచున్న గౌరవాగార్వవములను కూడ కొంత వరకు గవునించుట సహజమేగడా ఇట్టిస్థితిలో డబ్బును ఖర్చు వెట్టు చున్న [పధానయజమానులు సహించుకొనలేకపోవుటచే నేను ఆ సంస్థ నుండి వెడలిపోవుట కూడ వారి మనస్సుకు కాంతిని కలిగించునట్లుగ వారు అభిపా్రాయపడినట్లుగ "నేను విశ్వసించియు నాయొక్క వునో రధము 'వేరుగనై నను సిద్ధంపకుండునా ? యని తలంచియు ఆ పదవికి శాజీనామాను ఇచ్చితిని నాయొక్క ఆ రాజీనామూను అంగీకరింప చేయుటకు. ఇతర సభ్యులతో కూడిన మిాటింగును అనేకసారులు పర్పాటుేసిరి. ముగ్గురు సభ్యులు చేరినచో వ్లిజ్హ నమ్మను. నిర్ణలాక్మ వచ్చును. అందులకు [పథాన యజమానుల సనక కలరు ఇంక కకత సె 'చేరినచో విషయమును నిర్ణయింపవచ్చుశ్లు. శ్రాఖి (తట్టారియుకూడ న |

సవన. ౧6ఏరి ట్లో టీలు జొ 199 తడ

రి వై ద్య వి జ్జ నము ఇంకొకరై నను ఈవిషయమును నిర్ణయించుటకు చేరలేదు కారణ మును చదువరులకే ఏిశదవైై యుండవచ్చును సభ్యులలో ఒకరు నన్ను కలిసినప్పుడు తాము నాయందు దయయుంచి మాటింగునకు హాజనై నాయొక్క ఈ రాజీనామాను సంభఘుములో అంగీకరింపబడి నట్లుగ చేయవలసినదిగ కోరితిని వారట్లు వెళ్ళిరి. అప్పుడు మొత్తము ముగ్గురగుటచే రాజీనామూ అంగీకరింపబడినది. నేనుకూడ సంతసించి తిని తరువాత నన్ను అనేకనముంది అనేకవిధములుగ ఆవ్య్వానించిరి ఇంక ఇతరులతో సంబంథమును ఎంతమాత్రము "'పట్టుకొనకూడదని తలచి నేను ఎట్టి ఆహ్వానములను కూడ అంగీకరింపలేదు. స్వంత వైద్య శాలను వెంటనే ప్రొరంభించితిని రోగులకు లోటుబేదు. నేను ఎంత అసహ్యకరములై న వస్సువులనై నను ముట్టుకొనెదను అనగా -స్ప ఖశిం "వెదనుగాని ఇతరులయొక్క_ చారలు, ధనము, (ద్రవ్యము మొధలగ వానిని స్పృళింపలేదు. కావున నాయొద్ద అదివరలో ఒక మొ(తకూడ "లేదు కావ్రన మందులను చేయుట త్వరలోనే పా్రరంభించి చేయు చుంటిని వచ్చిన రోగులకు అనుకూలమైన మందు యున్న యెడలననే ఇచ్చుచు అన్నుకూలనుగు మందులేనివారికి (వస్తుతము మికు అను కూలమైన మందు ఇంకను తయారుకాలేదనియు, ఇతరుల వద్దకు వెళ్ళ

వలసినదనియు వెప్పుచుండెడినాడను

ఇట్లు కంమముగ త జేకదికతో ఒక సంవత్సరమునకు మందుల నన్నిటిని పూర్తిగ తయారుచేసితిని ఈ సంవత్సరములో ని,దాహోరద్సు లను కూడ మరచి తజేకదీతతో పనిచేయుటచే శరీరము పూర ౫ శుష్క్‌౦చినది అందుచే అదివరలో సమముగ నున్న నొక్కా పూర్తిగ వదులై కంరమునుండియే కాకుండ భుజములనుండి కూడ్ల జారిపడిపోన్చ స్థీతిలోనికి వచ్చినది అదివరలో నన్ను చొచినవాగ్రు ఇప్పుడు గుర్పింపలేకషడ్ర నుండిరి ఇదంతయు అనారోగ్యమని కొందర తలంచుచుం డెడివాటీ; నిజకారణము నాకు -తెలియును కావున కొద రోజులలో శేళు నురల వోూనూలు మనిషీని తప్పక అగుదునన్సీ

కృష్ణప౦డిత్త్సీయము వలి చెప్పూాచుంజెడివాడను. నాస్తంత వైద్యశాలను సంపూర్ణ స్థితిలోనికి తీసుకువచ్చిన పిదప మరల క్రమముగ నిదాాహారములు వంటబట్టుట బే శరీరముకూడ (కమముగ మామూలుస్టితిలోనికి వచ్చినది వీదప _వైై ద్య శాలకును నా కావురమునకును సమ _న్గవిధముల అనుకూలముగ నుండు నట్లు ఒక స్వంతభవనమును కట్టించితిని రోగులు ఆ చుట్టుపట్ల గల గా౨ిమములనుండికూడ విపరీతముగ వచ్చుచుంజెడువారు.. ఒకప్పుడు వర్షము వడుచుండగా కూర్చొనుటకు నాయిల్లు ఇాలక రోగులు గొడుగులు వేసికొని ఏధిలో నుం వొనియున్న బ్లుగకూడ జ్జాపకము ఒక్క-కళాప్పుడు ఒక్కక్కా[గామమునుండి 5-6 కుటుంబములలో నుండి కూడ రోగులు నచ్చుచుం డడివారు. ఇది యొక నవ్వు శ్రకమనెడి వీచ్చిగ పరిణమించిడనికూడ ఇప్పవచ్చును. కొన్ని పెద్ద కటుంబములలోనివారు కూడ వి'కేషించి అదసరము "లేకపోయినను నావద్ద వదియో మందును సుచ్చుకొనవలెననెడి అభి (ప్రాయముతో మందును వుచ్చుకొనుచుండెడివారు.. తుదక డిస్ట్రిక్టు సర్దన్‌ వంటి ఆంగ్లేయ వెద్యశిఖామణుల యొక్క కొన్ని కుటుంబముల లోని వారుకూడ నాయొక్క వై ద్యసలహాను పొందుచుం జెడివారు నావద్ద $ అయిదుగురు కాంపొండర్లు ఎడ తెలిపిలేకుండగ పనిని చేయు చుంజెడివారు ఉదయము 6 ఆరు గంటల నుండి సాయంకాలము 8 ఎనిమిది గంటల వరకును ఎడెరిపిలేకుండగ రోగులకు మందులను ఇచ్చుచునే యుండెడివారము. రోగులవద్ద ద్రవ్యమును తీసికొనుట నాకు ఫ్రిధానము కాదు, మనవలన ఎంతమంది రోగులు ఉపకార మును పాందిరి * ఎంతమంది రోగులకు వైద్యమును చేయుటవలన మనము ఎంతటి విజ్ఞానమును "లేక అభ్యాసమును పొందితిమి + మొద లగనవియీ నాయొక్క ముఖ్యో ద్రేశములు అయియున్నవి. కనుక రోగులవద్ద రోజు 1కి వెద్దవారై నవో రు 0-£-0లు వొప్పునను అనగా నెల మొత్తమునకు 4 నాలుగు రూపాయలు వొష్పూనను, 12 పన్నెండు సంవత్సరములకు లోవుగనున్న వయస్సు అయినచో

స్‌ వై ద్య ప్‌ క్షా నము

రోజు 1కి రు 0-1-0 లు ఒక అణా వొప్పునను అనగా నెల మొత్తము నకు 2 ఆరెండురూపాయల వొప్వునను తీసికొనుచుండెడివాడను ఎంతటి గొప్పవారినద్దనై నను ఈ (పకారముగనే _తీసికొనుచుం డెడివాడను ఇట్లు తీసుకొనుట వలననే నాకు ఆదాయము నెల 1కి సుమూరు 1000 వెయ్యి రూపాయలు చొప్పున వచ్చుచుండెను. రోగులు అధికముగ వచ్చినకొలదియు నాకు సంతోవము అధికముగుచుండెను ఎందుచేత ననగా, ఆయావ్యాభులయందు అనేక విధములగు మందులను ఉప యోగించుచు విశేషమగు విజ్ఞానమును సంపాదించు చున్నాము గజా యనిమీ సంతోషించు చుంజేడివాడను. "నేను తరుణ వ్యాధులకు విశేషించి వైద్యమును చేయుచుండెడివాడను కాదు విశేషించి దీర్ధ వ్యాధులశే వైద్యమును చేయుచుండెడివాడను. ఎందువేతననగా, తరుణవ్యాధులయందు మనను ఎప్పుడైనను పొరపాటుపడినవో సవ రించుకొనుటకు వీలులేదు. నిజముగ పొరపాటుపడి సరియగుమందును (ప్రయోగించి సరియగు చికిత్సను చేయకపోయినయెడల రోగి మృతి నొందినవో మనలను ఆవరించు పాదిత్యమునకు మితము ఉండదనియు, అట్టి పాదిత్యమును పొందుటయందు ఇష్టము లేకపోవుట'చేతను తరుణ వ్యాధులకు విశేపీ.ంచి చికిత్సను చవేయుచుండెడివాడను కాదు. దీర వ్యాధులయందు సొావకాశముగ అలోచించుటకు వీలుకలుగును. బీ "వేళయందు అట్లు సావకాశముగ ఆలోచించి మందు ఇయ్యకపోయి నన్ఫు మరు సమయమునందై నను సరియగుమందును ఇవ్వవచ్చును లేదా, అబ్లును ఇయ్యకపోయినను రోగివద్ద కొంతవై కమును అనవసర ముగ వారించిన వారమను కొంతబాధను కలిగించినవారమును అగు దుము గాని రోగినే సమూలముగ హరించిన వారముగ కాము గడా యని తలంచి దీర వ్యాధులశే విశేషించి చికిత్సను చేయుచుండెడి వాడను మరియు సామాన్య (పజలశే వై ద్యమును చేయుట నా యొక్క- ముఖ్యాభ్మిపాయముగాని గొప్పవారయనుకొనువారికి వైద్య మును చేయుట నాకు ఎంతమూ తమును ఇష్టములేదు "కారణములను నివరించ్రైదను,

కృవ్ణప౦ండితీయము క్‌ి గొప్పవారికి వైద్యము ఎచ్చటనై నను సులభముగ లభించు ననియు బీదవారికి మైద్యమును చేయుటయే థర్జమనియు అనెడి చవాదముకూడ నిజమే. అది అట్టుండనిండు. రోగి మనము ఇచ్చిన మందును సరిగపుచ్చుకొని ఆరోగ్యమును పొందుటయీ నాయొక్క ముబ్యోక్రైశము "కాని వేరుకాదు. నొప్పవారిలో కొందరు మందును సరిగ వుచ్చుకొనరు పథ్యమును సరిగ చేయరు ఏరివద్ద కుదరకపోయి నచో డబ్బును పారవేసి ఇంకొకరివద్దను మందును వుచ్చుకొనవచ్చును క్రదా యనియే మనస్సును ముందునకు పరుగాత్తించు చుందురు. బీద వారు ఇట్లుండక భక్షి విశ్వాసములను. కలిగి సరియగు మనస్సుతో మందును సరిగ వుచ్చుకొనెదరు పధ్యమును సరిగ చేయుదురు అందు వలన ఆరోగ్యమును పొంబెదరు. అందుచే మనయొక్క మనస్సునకు కూడ సంతోవము కలుగును. అందువలననే గొప్పవారికి వైద్యము -చేయుటయందుకం'మె బీదలకు వై ద్యమును చేయుటయం జే నాయొక్క- మనస్సు ముందునకు పోవుచుండెడిది. వీదలవిషయమై.. నేను ఇట్లు ప్రవర్శించు చుండుటవలననే రోగులును ద్రవ్యమును కూడ ఇట్లు అధికముగ వచ్చుచుండుటకు కారణమై యుండవచ్చునేమో యని ఒకొ్క-కళంాప్పుడు అనుకొనుచుండెడివాడను. నే నిట్లు వైద్యమును చేయుచుండగా విశ్రాంతి యనునది నుతరాము లేకుండగ నుండెను. చరకమునంతను పూర్తిగ తర్జుమా "చేయుట మొదలగు ఘన 'కార్భములను -చేయదలచియీ అదివరలో రామమోహన వైద్యశాల నుండి రాజీనామా ఇచ్చి విరమించితిని. అసంకల్పము పూర్తి గే కలదు కాని నాయొక్క స్యంతవె ద్యశాలను సంపూక్ష్మ ము నొందించు టకుగాను, ఇంతవరకును ఆ పియత్నమునకు పూనుకొనలేదు వై ద్య శాలను పూర్తిగ అభివృద్ధి ఎొందించితిని కావున ఆ (వయత్నమునకు మరల పూనుకొంటిని చరకమునందు ఇదినరలో గొప్పదియగు చికిత్సాస్థానమును పూర్తి చేసి యున్నాను. ఇప్పుడు 6 ఆరు స్థానము లను స్టానమట్క-నునెడి ఉరుతో తర్దునూ శేయుటకు పూనుకొంటినిం

ర్ట పై ద్య వ్‌ జ్జ నము మజీయు ఇంకొక విషయమ్ము బెజవాడయందలి రోగులేగాక చుట్టుపట్లగల దగ్గర (గ్రామములలోని అనేకమంది రోగులుకూడ నా వద్ద చికిత్సను పొందుచున్నారు. ఇంకను. దూరమునందుకల రోగులు కూడ నాయొక్క- మందులను సేవించుటకు తగు అవకాశము సర్ప డుట ఎట్లని తలచితిని అందువలన _ వర్మీ ” అనెడి "పేరును వెట్టి వ్యాపీంపచేయుట మంచిదని తలచ్‌ * కృష్ణాఫార్మసో” అనెడి జేరుతో ఫోర సీస్‌ వర్చాటువేసితిని అరదు ఉపయోగకరములగు అనేక మందు లను తయారుచేయించుచు వ్యాపకము చేయించుచుంటిని అందువలన అం(ధ-చేశమునరదలి సమస్త జిల్లాలనుండియేగాక నై జాము, 'మెసూరు మొదలగు 'జేశములనుండియు కూడ నొయొక్క- మందులను తెప్పించు కొని ఉపయాగించోు చురజెడివాప, అంతటి దూర'బేశమునుండి కూడ కొందరు రోగులు బెజవాడకు స్వయముగ వచ్చుచుండెడివారు వరక మును తర్షమాచేయుట యనునది మహాసముద్ర) మును ఈదుటయే గదా (హరంభించితిని నా సోదరుని సహాయము కలదు ఫార్ముసీని అభివృద్ధిషరుచుటకుకూడ ఇప్పుడే తలంచితిని కదా ఫార గైసీ అభివృద్ధి యగుటకు మందులను విరివిగ సరిగ తయారు చేయింపవలసియున్న ది మరియు తగిన శేట్లాగులు మొదలగు పరికరములు కూడ్‌ లేకుండగ అభివృద్ధినొందదు కనుక వానినికూడ పూర్తి చేయవలసిన అగత్యము కలదు నాకు ఆళ వమ్యూతము పాచ్చుగ కనపడుచున్న ది అవకాసము మాత్రము చాలదు ఎట్లయినను చరకమును పూర్తిచేయుట కూడ ముఖ్యవిధియని తలచితిని అదివరలో రామమోహన కాలేజీయందు నేను విన్సిపాల్‌ గ నున్నప్పుడు ఆయ క్వేదవిద్యను (ప్రారంభించినట్టియు చక్కంని తెలివి తేటలు కలిగినట్టియు శిష్టా స్ముబహ్మణ్యశాస్ర్రి అను వారినికూడ సహాయముగ తీసికొంటిని భగవంకునియొక్క- దయ వలన వారుకూడ తచేకదీతతో పనిచేసిరి ముగ్గురమును కలసి [గ్రంధ మును పూ ర్రిచేసితిమి, అందులకు మేము పడిన బాధలలో ఒక్ష చిన్న విమయమును మాత్రము (వ్రాయుచున్నాను సమస్త పనులును చాల

8] కృష్ణ పం౦ండితీయము ర్‌ి వరకు నేనే స్వయముగ చూడవలసిన్నవె యున్నవి. మరియు మన స్పుకు అనగా అలోచనక్కు సంబంధించిన్నవె కూడ ఉన్నవి. అందుబే ఆలోచన బుతిమారినకొలదియు పాదములనుండి మంటలు పా9ఠరంభమై క09మముగ తొడలువరకు వ్యాపించి 'చెవులకును వెదవులకునుకూడ వ్యావీించుచుం డెడివి. అప్పుడు పొదములను పైకి ణీ _త్తీ పరండుటవలన ఆ మంటలు తగ్గుచుండెడివి అట్లు పరుండి చరక విషయమును పూర్తి 'చేయుచుంజెడివాడను. అప్పటికిసి తగ్గనియెడల ఇటునటు తిరుగుచు విషయమును చెప్పు చుం జెడివాడ ను. అట్టును మంటలు తగ్గనియడల కొంతసేవు ఆ విషయమును నూనివేయు చుండెడివాడను. ఇట్లు అనేక విధము లగు చాధలనొంది తచేకదీతతో పూ ర్తి చేసితివి. చరక గ9ంథముయొక్కో- పాశ _స్య్యము "తెలియుటకై ఈ బాధలను తెలువు కొనడమైంనది. ఇట్లు బయటపడితివిం. చరకము మొ_త్తమునకుగాను నాకు ఇంకొక సూత్రస్థానము మాత్రము మిగిలియున్నది. దీనినికూడ పూర్తిచేసి చరకమునంతను తర్జమాచేసినట్లుగ సంతోపి.చవచ్చు ననెడి అశ నాకు పూర్తిగ కలదు. కాని చరక తర్జుమా అనెడి వివమయ మునుకూడ మనన్బునకు తలంచుకున్నంత నే మనన్బులో ఒకవిధమగు ఆందోళనమును బాధయు కలుగుచున్నవి గొప్పదియగు పనిని [పారం థించినప్పుడు (పాణములను త్యజించుట కై నను సావాసింపవలసియుండును గదా కావున మిగిలిన నూ(తస్థానమునుకూడ తద్దుమూకు (పారంభించి త్యరలోనే పూర్తిచేసితిమి. గ్రంధమును పూర్తి చేయుటకు కేవలము తరుమూ చేయవలసిన బాధయే గాక ముుదణమునకు తగినబ్లు ఏర్పాటు జేయుట, ముదిణములో కలుగుచుంగు పొరపాటులను అనేశసారులు సవరించుట మొదలగు అనేక బాంలనుకూడ పొందవలసియున్నది. అట్టివాథలను పొందినవీదపనే గ్రంధము పూర్తికాగలదనెడి విషయ మును- కూడ దురువకూడదు. ఎట్టి చాధల నొందిన నేమి* చరకము:

ధరి వై ద్య ప్‌ జ్జ నము నంతను పూర్తిగ తర్జమాచేసి పాొొణములతో బయటపడితిని. తరు వాత ఫార, ్రసీయొక్క- పనినే పూర్తిగ చూచుచు నాయొక్క. వైద్య ఛాలను సంపూర్మ్మముగ వృద్ధినొందించితిని.

నాయొక్క- మందులనుగూర్చి అనేక విధములగు శేట్లాగులను వ్రాసి ముద్రింపించు చుంటిని తొలుత వాొసిన గ9౦థములయొక్క_ పితులు త్వరలో వికయింపబడుట ే మరల ముదింంపించు చంటిని లోకవ్యవహారము ననుసరించి అనేక గాామములలో నాయొక్క మందులకు బా్రాంచీలను వర్చ్పాటుచేసితిని నేను వై ద్యమును చేయు నప్పుడు అనేక వ్యాధులయందు అనేక విధములగు మందులను అధిక మగు విమర్శనముతో ఉపయోగించి నాయొక్క- విమర్శనమునకు తగి నట్లుగ కొన్నిమందుల సంవుటియందు. ఆశ్చర్యకరమును సంతోషకర మును అగునట్టి గుణములను కనుగొంటిని. అట్టిమందులను ఉపయో గించిన రోగులు మరల వచ్చినప్పుడు ఇదివరలో ఇచ్చినమందునే ఎట్టి వూర్పును లేకుండగ. ఇదివరలో ఇచ్చినట్లుగనే ఇన్వవలసినదిగ కోరు చుంజెడివారు. ఇంకను కొందరు ఈ విషయమును రాగనే ఇప్పుట మంచిదని తలచియు సంతోషముబేతను నాయొక్క. గుమ మును ఎక్క-గనే ఇదివరలోని మందునే యివ్వవలయుసని కోరుచుండెడివారు. నాయొక్క- విమర్శనాపలితముగ ఇట్టి కొన్ని యోగములను సంపాదించి తిని. వాసిసి ప్రకటించుట కూడ మంచిదని తలచి “*అనుభూత మందులు” అనుకేరుతో అట్టి కొన్ని మందులను సునవూరు 1085 సంవత్పరమునుండియు (పచురించుట పా్రొరంభించితిని అందులకు త్రగ్మ నట్లుగ అనేక శేట్లాగులు వగై రాలనుకూడ వర్చాటుచెేసితిని. అటి మందులు 'జేశమునందు. బాగుగ వ్యాపకమగుటకు. ఎట్టి అభ్యంతర మును లేదుగదా నేను తరువాత కార్యభారమును ఇంకను కొంత కాలమువరకు 'పెంచదలచుకొనలేదు అందుచే నా ఫార్ణుసీయందు కల సమ _స్తమందులను సంపూర్ణ ముగ తయారుచేయుచుండుట, అయిపో యిన [గ్రంథములను మరల ముద్యింపించుచుండుట, అనుభూత మందు

కృృషవ్ణపం౦ండితీయము క్‌

లను వ్యాపకముచేయుట, ఆయా శేట్లాగులు వై రాలను అభివృద్ధి పరచి ముదిొంపించుట, నాయొక్క- చా్రాంచీలు సక్ష్త ౨మమగు పద్ధతు లలో నుండునట్లు చూచుకొనుట మొదలగు పనులను మాత్రమే [(వధానముగ నిర్వహించుచుం డెడివాడను ఫార సీ అనేక విధములుగ దినదినాభివృద్ధి నొందుచుండెను ఇట్లు 1940వ సంవత్సరమువరకు అనేక (శమలన్తొందుచు దిగ్విజయముగ నడిపీించిఖెని.

నాయొక్క- స్వ(గామము తూర్పుగో డావరిజిల్లాకు చేరినదని ఇది వరలోనే (వాసితిని. అందులకు రాజమంగడి అనెడి పట్టణము" సమిాప ములో నున్నది కావున ఎప్పటి3కైనను రాజవుండిలోనే స్టిరనివా సము నర్పరుచుకొనుటకు తొలుతనుండియు అనగా వైద్యవిద్య (పారం భఛమునుండియుకూడ నిశ్చయించుకొనియే యుంటిని, అందువలననే ౫ జామునుండి సమాపమగు _బెజవాడకు చేరితిని అనుకూలముగ నుండును గబా యని అచ్చట కై ద్యళాలకు భవనమును కట్టించి ఫార్ము నీని అభివృద్ధి పరచితిని ఇచ్చుటకు చేరదలచియుండుటచే 1988వ సంవత్పరములో 'రాజమం[డియందు అనుకూలవుగు [(వచేశమందు ఇల్లును కొని తగిన వర్చాటులతో మేడను కట్టించితిని. తరువాత -జేను అదివరలో పొందిన కార్య భారవు (శమలవలన నాకు శరీరము నందు కొంత అనారోగ్యత వర్పడినది. ఇట్టి కొన్ని కారణములనలన నాయొక్క. ఫొర సీని రాజమండ్రీకి మార్చితిని రాజమండ్రీకి వమార్ప్చుటవలన నాకు కొంత నష్టము కలుగవచ్చునని అనగా అదా యము తగ్గవచ్చునని కొందరు అనుమానము నొందిరి ఫార్శనీయొక్క- కార్యభారమున్ను ఆరాయమున్ను అధికముగ నుండుటచే నేను అప్ప టికే వైద్యవృ త్రిని కొంతపరకు త్యించితిని నాయొక్క. మందుల వ్యాపకత యనునది 'బేశముతో సంబంధించినదై యున్నది కావున నాయొక్క రాబడి తగ్గవలసిన అవసరము వమియును "లేదు. అంతియ గాక నేను ఫార స్రనీని శాజమండికి మార్చిన సమయము యుద్ధసమయ మగుటచే ఆయుర్వేద మందులక్రు ఆవశ్యకత అధికవముగుట వలన నా

60 వైద్య వి జ్జ నము యొక్క అదాయనుకూడ చాల అధికమై మందులను సప్లైచేయజాల నంతటి వ్యాపహకతయు అభివృద్ధియు కలిగినది ఫార్థునీ ఇట్లు అభివృద్ధియగుటవలన వ స్తుసామ్మగిని నిలువవేసి

కొనుట మొదలగువాని నిమిత్తము ఇంకొక భ వనముకూడ కావలసి వచ్చినది కాన అందులకు అనుకూలవముగు ఇంకొక పెద్ద భవనమును “వెంటనే [(కయమునొందితిని అనగా కొంటిని వస్తుసామగిని అంతను అందు ఉంచుకొనుటకు అనుకూలత వర్పడినది పీదప మూలికలను కూడ _స్వయముగ వెంచదలచి రాజమండ్రీకి సమీపములో ఒక తోటను కొంటిని అందు అదివరలోనే కొన్ని మూలికలు కలవు నేను ఇంకను కొన్ని మూలికలను ఏర్పాటు చేసితిని అదివరలో నాకు కొంత అనారోగ్యత వర్పడినను క్రమముగ సంపూర్మమగు.-ఆరోగ్యము వళ్చజెను నాకు మురల ఆరోగ్యము ఏర్పడుచున్న కొలదియు ్తేట్లూ గులు వలైరాలను ఇంకన్నువాయుట మొదలగు పనులను చేయుచు ఫార్ముసీని మరల ఇంకను అభివృద్ధి పరచితిని ఇట్లు రాజమం్రీలో 5-6 సంచళ్సురములు గడచినవి అనేశవిధముల అభివృద్ధికరములగు సనులను ఇంకను "్నేయుచునే యున్నాను

నాయొక్క పుట్టుక మొదలు ఇప్పటివరకను జరిగిన నా జీవితవృత్తాంతిమును గూర్చి కొంతవరకు (వ్రాసితిని అందు ఇంకను కొన్ని విషయములను చేర్చుటముంచిదని కలంచితిని. కాని విషయమునంతను ఏకముగ (వాసినయెడల సరియగు అవగాపహానము కాదని రలచితిని కావున ఇదివరలో మిగిలిన కొన్ని విషయములను వానితోకూడ నాయొక్క అలవాటులను ప్ర ల్యేకముగ (వాయుచున్నాడను

(పతి మానవుడును ఎల్లప్పుడును ఏదియో మొకపనిని చేయు

చుండుట ధర్మమనియు, కాలమును అనవసరముగ వ్యర్థపరచకూడ దనియు, ఒక నిమివమును కూడ అనవసరముగ వ్యర్థపరచినవో అయ్యది ఈ జన మునకు మరల శలసిరాదనియు, కావున సరియగు అలోచనతో కాలమును సద్వినియోగముగ 'చేయుచుండుట ధర్మ మనియు నాయొక్క- ముఖ్యో ధేశమైయున్నది. కాననాకు కొ ద్దివయ

కృ వ్ద పండితీయము “క్‌! స్చును కొద్దిజ్ఞానమును చచ్చినది మొదలు ఎల్లప్పుడును 'పదియో మయొకపనిని చేయుచునే యుంజెడివాడను. ఎంతటి చిన్న క్షాసులలో చదువుచున్నను ఎల్ల ప్పూడును చదువుచుంజెడివాడను. అట్లు చదువు చునే ఇంటిలో మాఠతల్లి గారికి కూరలను తరిగి ఇచ్చుట, ఆయాపచ్చళ్ళు “మొదలగు వానిని చేయుట,మంచినీళ్ల ను 'తచ్చి-ఎట్టుట మొదలగు గృహ కృత్యములనుకూడ చేయుచు మాతల్లిగారికి సహాయపడు చుండెడినా డను మరియు అవసరమైనచో చిన్నచిన్న వంబకములనుకూడ చేయు చుంజెడినాడను వురియు మొక్కలను సెంచుట యనునది నాకు చాల .. (ప్రీతికరమగు విషయమగుటచే మూయొక్క- దొడ్డిలో మొక్క-లను వేయుచు నీళ్ళుపోసి వెంచుచుండెడివాడను. చిన్నతనమగుటచే ెలి యక అగ్జి పా చటముతో ఇటుకలను తీసి చానితో చిన్న నోడలను కట్టి ఆయ+వుడకలను వరి చేర్చి ఇల్లు కట్టుటయు ఇాగసుండలేదని తలచి మరల పడకొట్టి కట్టుచుండుటయు మొదలగు పనులను చేయుచుండెడి వాడను. ఎల్లప్రూడును వదియో యొకపనిని చేయు స్వభావమును కలిగియుండుటచచేతను చిన్నతనమైనను నా వునస్సునందు వవియో అనేక ఉర్రేశములు ఎల్లప్పుడును తిరుగుడుండుట చేతను నాయొక్క ఉభ్రైేశములనుబట్టి ఇట్టి అనేకపనులను నాయొక్క. చిన్నతనమునకు తగి నట్లుగ ఇచేయుచుం జెడినాడను. వురియు నాకు ఇంకొక ముబ్యో దేశము కలదు స్వతంత్రత అనునదియీ నాకు పరమావధిమై యున్నది. స్వతర్యతత అనగా, నేను ఒకరివద్ద చానిసనుగ నుండి నౌకరీనిచేయుట, ఒకరివద్దనుండి (దవ్య మును అట్లు తీసికొని జీవించుట, శరీరమునుగావని.శునస్సునుగాని ఇతరుల యొక్క నిర్బంధములో ఉంచుట, ఇతరలయొక్క ఇష్టమును అనుస రించియే బుద్గిని [పవర్శింప చేయుచుండుట మొదలగు విషయములను స రింనండగ్‌నై నను ఉండుటయీ స్వతంత్రత అని నాయొక్క అభి (పాయము, స్వతం్యత్రతవలన మనకుకల ఉర్రైశములను ఇష్ట్రపకోరముగ

న! వై ద్య వి డ్డ నము (వవ రింపచేసికొనుటకు వీలుక్రలుగును మనము అనుకొనిన విధముగ కార్యము ఫలింపనియెడల ఇంకొకవిధముగ [(పవర్తించి కార్యసిద్ధిని పొందవచ్చును అదియుంగాక అదృష్టమనునది యున్నచో మన అదృ స్టమునకు తగినంతగ అభివృద్ధిని పొందవచ్చును అనగా అందులను బట్టి కీ రి ధనము మొదలగువానినికూడ సంపాదించుటకు ఏీలుకలు గును స్వతంత్రత, ఒక నిమిషమునుకూడ వ్యర్థషరుపకుండగ ప్రదియో యొకో. ఉపయోగకరమగు పనిని చేయుచుండుట మొదలగు భావములు నా మనస్సునందు. అంకురించి యుండుటచే చిన్నతనము అయినను అందులకు తగ్గినట్లుగ (ప్రవ ర్మించుచుండెడివాడను సామాన్యువిషయము లనుకూడ నేర్చుకొనుటయందు అభిరుచిని కలవాడను తల్లి దండుల యొక్కయు గురువులు పెద్దలు మొదలగు వారియొక్కయు ఆజ్ఞలను ఎెల్లప్పుడుసు శిరసావహించుచుం డెడివాడను సత్యముసందు విపరీత మగు -అస క్రిని కలవాడను.. పరులయొక్క ధన దార (ద్రవ్యాదులను 'శాకుటయందుకూడ ఇచ్చలేనివాడను అనగా నేను ఎంతటి అసహ్య కరమైనవానినై నను స్ప్యృృశించెదనుగాని ఇతరులయొక్క_ డబ్బునుగాని ప్రీరినుగాని, వ స్తువ్రలనుగాని,ఎట్టి ఇతరములనుగాని చేతితో స్పృళింప లేను వీనిని కంటితో నైఫనను అనవసరముగ చూడలేను నాయొక్క కష్టార్థితముతో సంపాదించినవానినే మేరువులుగ చూచు స్వభావము కలవాడను తుదకు నా చిన్నతనమునందు కుటుంబలోని ఆహారమును భుజించుటకూడ నాకు చాధకరముగనే యుంజెడిది నేను 'పెద్దవాడనై కష్టార్థితముగ సంపాదించుకొని ఆ వె కముతోనే ఎప్పుడు భుజించుదునా యనియ్యేనాక్రు పరమధ్యానముగ నుండెను ఆ ధ్యానములో ఇతర ములు గ్రచించుచుండెడివికాన్ర మా యొక్క కుటుంబము ఇెద్దదై యున్నది కాని అ స్తులు చాల స్వల్పమైయున్నవి స్ణ్రల్ప ఆ స్తులుగల (వాహ ఫొ కుటుంబములనాక్రు సంపాదించుటకుకూడ్యకొన్ని "వృ తులు కలవు శాని అట్టి విషయము లను తలచుకున్నంతనే నామనస్ఫ్సునకు (వ్రాయనలవిశాని పరితాపము

కృన్నపండితీయము 6 జనించుచుంజెను. మాయొక్క- చిన్నతనములో ఆయా పండుగలు మొదలగనవి వచ్చినప్పుడు మారయమొక్క- తల్లిదండులు, కాని వొవ్వుూ ననుగాని అర్ధణా చొప్టూననుగాని ఆయా తీర్థములలో కొనుక్కొని తినుటకు ఇచ్చు తఅలదాటుకలదు. ఈ విధముగ అప్పుడప్పుడు కొద్దిగ ఇచ్చిన వైకనును నిలవచేసితిని. నాయొక్క. ఉపనయనములో నా బంధుమితాొ)దులు అనాయాచితముగ ఇచ్చిన వైకమును కూడ నిలవ చేసితిని. ఇంకను ఇట్టేమార్లములద్యా రానే కొంత-.పై కమును నిలవచేసి తిని. -ఈవొకళాము లన్నియు కలసి సువూరు 6 ఆరు రూపాయిలు అయినవి నేను తొలుత మ్యృదానునకు బయలు బేరినప్పుడు -ఈమై కము యొక్క కైర్యమునే చూచుకొనియే. 6 అరు రూపాయలను తీసికొని మ[దానునకు బయలుదేరితిని. నాకుటుంచా స్త్రి స్వల్పమనెడి విషయ మట్లున్నను నా నిమిత్తము కుటుంబా_స్పిలోనుండీ ఒక వై ననుూహడ వాడుకొనగూడదనెడి ద సత దితు కలవాడ నగుటచే ఆ 6 అరు రూపా యిల తోడను మ్యదాసునకు బీయలు'ేరితిని. రాజమంగడి చేరణనే తునికి బయలు చేరితినిగదా అప్పుడు తునికి ర లుచార్జీ లు రు0-]18-6లు అయియున్నది ఆ మైకముతో టిక్కెట్టును కొంటిని. నెల 1క మోర మును వేయించుకొనుటకు రు0-0-6 లు వొప్పున రు0-29-6 లును క అయిదు నెలలకు సరిపోవునుగాన ఈ అయిదు నెలలును ఇంకను వేరుగ డబ్బుతో అవసరములేదని మిగిలిన $ అయిదు రూపాయిలను జ్యూగ_త్తగ నుంచవలసినదిగ తునిలో (శ్రీకవిశాజుగారికి ఇచ్చివేసితిని. జీను అదివరలో వక్యాలంక [గ్రామమునందుండి చదువుకొను నప్పుడు అంబాజీజట సంతలో రు౦-6-0లు ఆరు అణాలతో ేవదారు ఇచకళాల "పె్రైునుకొని "తాళము, బందులు మొదలగువానిని కొంటిని.

నేను బసయున్న అయ్యలసోమయాజుల అన్నప్పగారనువారు -,నా యందలి (వేమచే వానిని పెళ్తైగ తయారుచేసి ఇచ్చిరి. అందు ఉంచు కొనదగినవి విశేపి.చి వవియులేవు. ఒక దుపష్పటియు, కొద్ది బట్టలును న్యూతము కలవు, వానిని అందు ఉంచుకొనుచుంజెడివాడను. కాని

రీ వై ద్య వీ జ్జ నము

ఆ. పెక్తైను తళుచు తాశమును వేయుచు తీయుచు నాశకీగచా ఇట్టి ప్టై గలదని మిక్కిలి సంతోషించు చుంజెడివాడను. తునికీ వెళ్ళు నప్పుడు ల ె్హైను. ఇంటివద్దనే వవతి"బెళ్ళితిని, తునియందున్నప్పుడు నన్ను కొందరు భోజనాదుల్యతై (పల్యేకముగ వీలుచుచుం డెడివారు, "కాని రు 0-0-6 లుతో ఒక నెలను గడపగల మనళ్ళ క్రిని నాకు భగ వంతుడు ఇచ్చినాడుగాని అజ్టు భోజశాదులకు వెళ్ళి ఒక పవైసనై నను తీషిొనుటకు. మనశ +కిని అనగా ఇచ్చను భగవంతుడు. నాకు ఇచ్చి యుండలేదు. కనుక ఇతర విషయములయందు నాకు ఆస కి యేలేదు. మ్మద్రాసు. "వెళ్ళినపిదప నెల 1కి 15 పదునైదు రూపాయిలు వొప్పున ఇచ్చుచుం జెడివారు పూర్వకాలమం దై నను మ్మదానులో నెల 1కి రు 15 లు వొప్పూన కాలజ్నేపషమును చేయుట సామాన్యవిషయము కాదు. అట్టు తీసుకొను కొందరు విద్యాద్ధలు ఈ వై కముచాలక ఇంటి వద్దనుండి. వైశమును తరుచు రప్పించుకొనుచుం డెడివారు. డబ్బు ఖర్చు తక్కువనయగునుగదాయని [శమపడి స్వ్యయముగనే వండుకొని భుజించుట, (గ్రంధములను తెప్పించుకొనకుండగ చూచి (వాసికొని చద్వువుకొనుట మొదలగు పద్దతులను అకఅంబించితిని టిఫెను, కాఫీ, తుదకు తాంబూలము "మొదలేగు ఎట్టి అభ్యాసములును నాకులేవు, మౌరమును చేయించుకొనుటకు చాధపడిఅయినను అందరికం"కు తక్కు _వడబ్బును తీసికొను మంగలినే పిలుచుచుం డడినాడను. ఇట్లు చేయుటవలన నేను కొంతపైకమును నిలువనుకూడ చేయుచు స్వగ్రా మము వెళ్ళినప్పు డెల్ల నః మా ఇంటికి (ట్రంకు హోలు, పట్టుబట్టలు తుంగచాపలు మొదలగువానిని తీసికొని వెళ్ళుచుం డెడివాడను.

ఈ విషయమును తోటి విచ్యార్థులెల్లరును చూచి. ఆశ్చర్య మును పొందుచుంజెడివారు. కుటుంబ (ద్రవ్యమునుగాని, ఇతరులయొక్క_ (ద్రవ్యమునుగాని అనవసరముగ ముట్టకూడదనెడి నా యొక్క దృఢ దీఠకు నా కుటుంబా ప్పి స్యల్పత్వమేగాక నా కుటుంబమువారియొక్క_ తత్త వా తండిగారి కొబక్కోం జొాదాసీన్యతకూడ కొంత దోహద

9] కృవ్నపండి తీయము 65 మిచ్చెను. వూతండిగారు పూర్వకాలవు స్వబానము కలవాడు తన యొక్క కుమూరులు మున్నురందు అభివృద్ధిలోనికి వచ్చు మార్షమేమి శి యనెడి ఆలోచనయీ లేనివారు. భోజన్నవియులు మాతండిగారికి జబ్బుచేసినదనియు సుభూరు కి మూడు సంవత్పరములు మలనమూ(ఆతా డులను జేజీంసరయముగ తీసిజేసితిననియు మొదలగు సంగతులను ఇది వరలో (వొసియేయున్నాను. నేను అట్లు ఉపచారమువేసియున్న ను, దూర చేశమగు మ దాసునుండి అప్పుడప్పుడు వచ్చినప్పుడై నను నా యందు ఎట్టి (శ్రమను కనుపరచు చుంజెడినారుకారు. తుదకు నేను తన పం కిలో కూర్చొని భోజనము చేయుటవలన తనకు ఏ పదార్థమైనను రొరతపడునేమో యనెడిభయముతోకూడ నుండెడి వారని (వాయ సాహసించినందులకు తంితవ్యుడను.

శీను మ్యదాను వెళ్ళిన కొద్దికాలమునశే జర్థ్శున్‌ యుద్దము చారంభమగుటయు “య్రమ్ష్‌ డ్రమ్‌” అను యుద్ధస "క మ్యదాఘ వచ్చు టయు జరిగినది అప్పుడు అనేకులు మదానునువీడి వెడలిరి "వెంటనే బయలుజేరి ావలసినదిగ నాతోటి విద్యార్థులకు మెల్మిగ్రాముల్కు జూబులు మొదలగునవి తరచు వచ్చుచుండెను కాని నాకు ఎట్టి జూబునుకూడ అేదు ఇట్స్‌ కుటుంబ పరిస్థితులు కూడ నేను అభివృద్ధి లోనికి వచ్చుటకు దోహదములయ్యెను. అనగా అప్పుడప్పూడై నను స్వ(గ్రామమునకు వెళ్ళి స్వగృహములో స్వజనముతో భోజనము "చేయుటకై నను మనస్సునకు ఇచ్చయనునది 'లేకండగపోయెను. నేను వుట్టిన నిమిమనూ ముదలుకొని మాతల్లి గారు నాయందు (పల్యేశముగ శ్రీముతో నుంజెడివారని ఇదివరలో నే (వాసియున్నాను నేను కూడ మాతల్లి గారిని సామౌత్తు మాకృేవతగ భావించు చుం డెడివాడను. అందువలననే నేను అప్పుడప్పుడు వూ ఇంటికి వెళ్ళవలసి వచ్చు చుండెను బూకుటుంబా ప్రి చాల స్వల్పముగ నుండుటచే వమూకుటుంబ ఖర్వులకుగాను కొన్ని బుణములను చేసిరి. ఈ ఆస్తిని వమూకుటుంబ ములో ఒకరు మేనేజిమెంటు చేయుచు బుణములను తీర్చుటకును

66 వై ద్య వి క్షా నము మిగిలిన సోదరులము ఇల్లువిడిచి వెళ్ళుటకును మాసోదరులము ఒక ఏర్పాటు ఇేసికొని అందులకు తగినట్లుగ 1991 లో ఒక కాగితమును (వాసికొంటిమి. 1922వ సంవత్సరములో నాయొక్క- (పథమభార్య మృితినొంచెను నేను ఆ సంవత్సరమే 'బెజవాడయందలి రామ మోహన వైద్యశాలలో డాక్ట్సరుగ (ప్రవేశించి పనిచేయుచున్నాను. ఈ (ప్రధమభార్య అట్లు మృతినొందుటచే వెంటనే ద్వితీయ వివాహ మును వేసికొంటిని మా కుటుంబ బుణములు సువూరు 1981వ సంవత్సరమునాటికి పూర్తిగ తీర్శానమగుటే అప్పుడు మాకుటుంబా _స్తిని మా సోదరులము ఏడుగురమును పంచుకొని వాటా జూపితాలను (వాసికొంటిమి అప్పుడు నావాటాకు సువూరు శె అర యెొకరము భూమియు బహుకొద్దిగ నివేశనస్థలమును మ్మాతము వచ్చినవి తరు వాత నేను నాయొక్క స్వార్టితముల వలననే పల్ల పుభూముల్పుతోటలు మేడలు మొదలగువానిని సంపాదించుకొంటిని నేను తొలుత 1981వ సంవత్సరములో నాయొక్క- ఫొార సీ శాబడిమోద ఇన్క-ంటాక్చ్పును రు 9-మే8ి-0 లను ఇెల్లెస్తిని అప్పటినుండి (పతి సంవత్పరమును [కమ ముగ హోెచ్చుగ చెల్లించుచు యుద్ధప్రు సంవత్సరముల నాటికి సర్‌ చార్జీలు మొదలగువానితో సుమారు రు 8900-0-0 లు ముప్పది తొమ్మిది వందల రూపాయలవరక చెల్లించితిని భగవంతునిదయవచేీ నాకు వైద్యము వలన నెల 1కి రుే1౦00లు "వియ్యిరూపాయిలు వొప్పున వచ్చుచున్న సమయములోకూడ నాశేబ్పి యని అనవసర వేషములకు ఎప్పుడును పోలేదు. ఎల్ల కాలమును త్మ మర్యాదగ ఎట్లునడచునా ? అనునదియే నాయొక్క ముఖ్యవాంఛ అయియున్నది. నేను తొలుత కొనిన ఫౌ౯ాకుకా వెన్నును సుమారు పదిహేను 15 సంవత్సరములును, హరికె౯ లాంతరును 20 ఇరవై సంవత్పరములును జ్యాగత్తగ ఉపయోగించుకొంటిని నేను 1914వ సంవత్సరములో మాసు వెళ్ళగనే కొనిన నాయొక్క- పడకకుర్చీన్సి నేటివరకునుకూడ జూ[గతగ ఉపయోగించుకొనుచునేయున్నాను. నేను

కృష్పపండి తీయము 67

మ(డాసులో నోవిందప్ప నాయక్‌ వీధిలో 19వ నెంబరు ఇంటిలో కొంతకాలము. ఉన్నాను. నాయొక్క ్నేహితులును బంధువులును అయిన ఇద్దరు న్యాయశా(స్త్రుమును అనగా లాను చదువుచు న్మాపకథ ఇంటిలోనే ఉండెడివారు. నన్నుమూచి నీవు వైద్యమును చదువు చున్నావుగడా +? ఆవృ తికి ఇప్పటి కాలమునుబట్టి కొంత సామ్మగి యుండవలయును గడా నీవు ఒక కుర్చీనై నను కొని వై ద్యశాలను పెట్టగలవా * అని అడుగుచుండెడువారు. ఇప్పూడు నాఇంటిలోని కుర్చీల నన్నిటిని చూచినవారిలో' కొందరు ఇయ్యది కుర్చీలను అమ్మే దుకా ణముకూడ అయియున్న దా? అనెడి అభ్మిపాయమును గూడ పొందు చుందురు, బెజవాడలో నేను తొలుత అకు కావురమున్న ఇంటికి దొడ్డిలో ఒక దానిమ్మ చెట్టు ఉండెడిది ఆ ఇట్టు మొక్క- కాయ పండి గింజలు మావైవునకు పడినచో ఆగింజలను వరి ఆభబెట్టు కలవారివైవు నకు పడవేయు -చుంజెడినాడను నాకు రెండు వివాహాములు జరిగినవి. ఒక సంబంధమునకై నను అత్తగారు గాని మూమగారుగాని "లేరు. అందుచే అత్తవారింటికి అల్లుడు వెళ్ళుట అనునదియీ నేను ఎరుగను ఇట్లు లేకపోవుట వలననే అత్తవారింటికై నను వెళ్ళి భోజనముచేయుట కూడ తప్పినదిగదా _ అని సంతోషించు చుండెడినాడను_ ఎంతటి చాధలనై నను సహింతునుగాని ఇతరుల యొక్క- అన్న వస్త్రాదులకు మాత్రము ఆళింపజాలనని ఇదివరలోనే [వాసియున్నాను మాతండి గారి యొక్క పం కిలో కూర్చొని భోజనమును చేసినప్పుడు కూడ వీరి మొక్క. అన్నమును మనమేల తినవలయుననెడి భావముతో సాధ్య మయినంతవరకు తక్కువగ'నే భుజించుచుం డెడివాడను.

బెజవాడలో నావద్ద మందులను నూరుటకు అనేకమంది చాకళ్లు పనిచేయుచున్నను నాయొక్క- బట్టలను నేనే ఉతుకుకొను చుండెడి వాడను నేను మృదానులో ఆయుర్వేద 'కాలేజీయందు ఉవాధ్యాయ ఉద్యోగములో (ప్రవేశించగనే తలకు పాగా ఉండవలసి యున్నది గావున అందులకుగాను ఒక పట్టుకండువాను కొంటిని క్లాసునకు వెళ్ళి

68 వై ద్య వి క్షా నము నప్పుడు/దానిని తలకు పాగా చుట్టుకొనుచుండెడివాడను, ఉదయము నందు. మందులను చేయించుటకుగాను వై ద్యళాలకు వెళ్ళినప్పూడుగాని ఇతర సమయముల యందుగాని కండువాగా 'వేసికొనుచుండెడివాడను. 'ర్యాతి పరుండునప్పుడు చలికిగాను దానినే కప్పుకొనుచుండెడివాడను. తరువాత నేను కొ త్తపేటలోను వరంగల్‌లోను ఉన్నప్పుడు కూడ ఈ కండువానే అట్లు ఉపయోగించుచుండెడివాడను. బెజవాడ చేరిన వీమ్మట ఆ కండువాయొక్క_ ఉసయోగము ఇంకను అధికమైంనది మ్మదాసు వగై రాలలో ఉన్నప్పుడు భోజనసమయములో' మడికట్టు కొను నవసరము లేదు కడా బెజవాడలో నా భార్యతో కూడ ఒక పూర్వకాలఫు. ముసలమ్మ వచ్చినది. అందుచే" భోజనసమయమునందు మడికిగాను పట్టుబట్ట కట్టుకొనవలసి వచ్చినది. కావున ఆ పట్టుకండు వాను ఉదయము మధ్యాహ్నము వె ద్య శాలకు "వెళ్ళినప్పుడు తలకు పాగాగను ఇతర సమయములలో బజారు మొదలగువానిక వెళ్ళినప్పుడు కండువాగను భోజనసమయములయందు పట్టుబట్టగను రాతి పరుండు నప్పుడు కప్పుకొను బట్టగను ఉపయోగించుచుండెడినాడను.. ఇట్లు ఒక పట్టుకండువాతో-నే అనేక సంవత్సరములు గడిపితిని, ఒకప్పుడు రెండు నూలు కండువాలనుకొని వానిని సుమారు 8 ఎనిమిది సంవత్సరములు జాగ త్తగ ఉపయోగించినట్లుగ జ్ఞాపకము "నేను ఇట్లు గడుపుచున్న కాలములో కాలమును సంతోషయుగనే గడువుచుండెడివాడను గాని అప్పుడు నేను వైద్యమును చేయువారి వద్దనుండి ఒకవై సనుగూడ అధికముగ తీసుకొనుచుండెడివాడనుగాన్స వ్యాధికి తగినమందును ఇచ్చి శేట్లాగుధర (పకారముగనే డబ్బును శ్రీని కొనుచుండెడివాడను దమ్మిడీలను మార్చి నాజేబులో ఎల్లప్పుడును ఉంచుకొనుచుండెడివాడను శేట్లాగుధర (పకారముగ రోగికి పళ దమ్మిడి తిరిగి ఇయ్యవలసియున్నను ఇచ్చి వేయుచుం డెడివాడను, గొప్ప వారలక్రుగాని తుదకు జమిందడారులకుగాని ఇట్టి పద్ధతినే అవలంబించు చుండెడినాడను ఒకరు ఇచ్చుఫలములనుకూడ తీసుకొను స్వభావము

కృష్ణపం౦డితీయము 69 లేదు. నాకు పద్ధతి (ప్రకారముగ రావలసినడానినే తీసికొను స్వథా వము నేను ఇతరులకు ఇయ్యవలసిన వానినికూడ చాలపద్ధతిలోనే యిచ్చుచుండు స్వభావము కలవాడను. నేను. ఇతరులకు జయ్యవలస్‌న వై కమును వెంటనే ఇచ్చివేయుచుం'డజెడివాడనుః, తరువాత ఇవ్వవచ్చు ననెడి పద్ధతియే "లేదు వేలసంఖ్యతో భూములు మొదలగువానెని కొనవలసియున్నను, మేడలు మొదలగువానిని కట్టవలసియున్నను అందులకు తగిన ధనమును పూర్తిగ దగ్గర ఉంచుకొనియీ ఆవివ యమై [పయత్నమును చేయుచుండెడివాడను. నేను (పతినెలాఖరుకు తన్వవలసిన జీతములు మొదలగువానిని ఆనెలాఖరు తోజుననే- ఇచ్చు చుందును కాని మరునాడు వరకు కళూడ ఉంచుచుండుట లేదు.

ఇట్లు అనేక సంవత్సరములనుండి నేటివరకునుకూడ నడుచు చున్నది మరియు కార్యములను వేనినై నను జేయవలసివచ్చినప్పుడు ధనమును లెక్క-మూచుకొనకుండగ విరివిగనే చేయు: స్వభావము కల వాడను. నా ఇంటియందు నా కుమూరులకు జరిగిన ఉపనయనాది ఛుభాకార్యములను ఈ చుట్టుపట్ల ఈ మధ్యలో ఎవరునుకూడ ఇంతటి వై భవముగ చేయలేదనెడి పద్ధతులతో నే చేసితిని. అనగా ఇచ్చుట యందుగాని వుచ్చుకొనుటయందుగాని చక్కం-ని పద్ధతి కలవాడను. మరియు కొన్ని ఇతర విషయములయందు కూడ కొన్ని పద్ధతులను అవలంబించి ఆ (పకారముగ నడుచుటయీ నాయొక్క ముఖ్యాఖి (ప్రాయము. ఒక రోగితో మియింటికి ఫలానాటయమునకు వచ్చెద నని "చెప్పినచో ఆ సమయమునకు ఇతర పనులు అనేకముగ తట స్థించినను వానినన్నిటిని వదలి రోగికి చెప్పిన (పకారముగ_ వెళ్ళిపోవు చుంజెడినాడను. ఒక్కొక్క-ప్పుడు. అనుకొనిన శైమునకు వ్యత్యాసము కలుగునేమో యనెడి ఉేశముతోను- చెప్పిన (పకాఠముగ ఒక నిమిషమైనను లేడా లేకుండ వెళ్ళతలచియు నేను వెళ్ళవలసిన. వారి యింటివద్దనున్న గడియారమును తొలుతభూచి నాయొక్క- గడియార నును సరిషగూచుకొని నేను వవ్శెదనని చెప్పిన నిిపమునకు సరిపోవు

?0 వె ద్య వి జ్జ నము నట్లుగ వెళ్ళుచుండెడినాడను _ నేను బయలు చేరుటకు ముందుగ ఎవ "రై నను వచ్చి కొంతవరకు ఆగవలసినదిగ కోరినను వారివల్ల కొంత (ద్రవ్యము అధికముగ వచ్చునని "కెలిసినను ఆ విషయములను లెక్క- "చేయక తొలుత ఇెప్పిన వారి ఇంటికే చెప్పిన విధముగనే వెళ్ళు చుండెడివాడను. అట్లు 'వెళ్ళుచుండుటవలననే నాకు ఆనందము కలుగు చుండెడిది తుదకు నేను చదువుకొనుచున్న కాలములో జరిగిన ఒక చిన్న ఉదాహరణమును [(వాయుచున్నాను దేను మ్మడాసులో చదువు చున్నప్పుడు గోవిందప్పనాయక్‌. వీధిలో బసగ నుండగ రు 2-8-0తో ఒక గడియారమును కొంటిని కొద్ది కాలమునకే అది ఇడిపోయినది.. కాని క్రీ ని ఇచ్చి పెట్టిన స్థలములోనే ముట్టుకొన కుండగ ఉంచినయెుడల కొంతశేపటివరకు తిరుగుచుండెడిది మరియు దానిని అట్లు మామూలుగా ఉంచుటకు వలు లేదు కొ దిగ వంకరగ ఉంచవలసియున్నద్ని ఇట్టి దీనికి మధ్యాహ్నము 182 పన్నెండు గంట అకు గళా వేసినప్పుడు అనగా ఫిరంగిని (డేల్చినప్పుడు, కీ ని ఇచ్చి యభధాాపకారముగ ఉంచుచుంజెడివాడను 2 రెండు గంటలకు మూడు నిమిషములు తక్కువగ తిరుగుచుంజెడిది నేను సరి 2 రండు గంట లకు కాలేజీకి వెళ్ళవలసియున్నది. ఈ నా గడియారములో ౨ రెండు గంటలకు నరిగ 15 పదిహేను నిమిషములు తక్కుూవళ నుండగ బయలు "చేరుచుండెడినాడను కాలేజీలో క్తాసుకు మొదటిగంటను కొట్టుట _పారంభించునప్పటికి నేను కాలేజీ గుమ్ముములో "కాలుపెట్టుచుండెడి వాడను పచ్చయప్పాస్‌ కాలేజీ ముందునుండి వెళ్ళుచుండెడి అల వాటు "ప్రతిదినము అ కాలేజీకి వచ్చుచున్న ఒక మోటారుకారు ఒశ్రే నెంబరుకల యలక్మి 9)క్‌_స్తంభమువద్ద ఎదురగుచుంజెడిది

నేను బసగనున్న గోవిందప్పనాయక్‌ ఏధిలోనుండి బయలు'చేరి తంబు కెట్టివధిలోనున్న నూ కాలేజీకి వెళ్ళుటకు సరిగ 12 పన్నెండు నిమిషములు పట్టుచుండెను. నేను నా యొక్క ఇట్టి గడియారముతో చాధపడుచు కాలేజీకి ఒక నివిపముకూడ హాచ్చుగ గాని తక్కువగ

కృష్ణపండితీయము ౯ గాని లేకుండగ వెళ్ళుచుండెడివాడను.. ఒకపూడు ఒక జమిాండారు గారు కొన్ని విషయములను మాట్లాడుటకు ఒక-వోటునకు రావలసినదిగ నన్ను కోరిరి." భఫలానా దినమున ఉదయము వడు గంటలకు వస్తానని వారికి జూబును (వాసితిని. అటులనే బయలుజేరి వెళ్ళితిని. ఆవేటు నక్రు వెళ్ళునప్పటికి 7 వడు గంటలకును 10 నిమిపములు తక్క_వగ నుంజెను. బండివానితో బండిని ఆఎంటి (పక్కకు పోనివ్వ వలసినదిగ "ప్పి అచ్చబనే బండిలో కూర్చొని సరిగ వడు గంటలు అగునప్పు టికి బండిని అ ఇంటిగువు శ్రములోనికి పోనిచ్చి దిగితిని. నేను దెగి గువు ్రములో కాలు'పెట్టుచుండగా ఆ జమిోిాండారుగారు కూడ సరిగ గువు ములో 'కాలు'వెట్టిరి పద్ధతియందు నాకుగల అభిరుచికిగాను ఇంతగ (వాసితిని. రోగులు మొదలగువారికి [(వాయవలసిన జాబులను కూడ సాధ్యమయినంతవరకు తిరుగు టపాలో నే (వాయుచుందును.

స్వతం[తతయే నాకు ముఖ్యమైన కోరికళై యున్నదని ఇదివర లోనే [వాసియున్నాను. అయ్యది వూటలతో కలుగనేరదు. అందు లకుగాను తొలుత కొన్ని (శమములను పడవలసియున్నది అందుల.కై తొలుత చేను కొన్ని ఉద్యోగములను కూడ చేయకలసివచ్చినది. "నేను ఉద్యోగములను అట్లు ఎచ్చట చేసినను తగు విధవుగు శక్తి సామక్థ ఫ్రములతో యజనూనులను మెప్పించి సర్వస్వతర్యతముగను అధికమగు గొరవ(పపత్తులతోడను ఉంజెడివాడను. నాయొక్క- విధిని జీను పూర్తిగ నిర్వహించుట యే అందుకుగల కారణమయైయున్నది.

నా యొక్క_ భౌవములు అలవాటులు మెందలగు కొన్నిటిని కొద్దిగ ఉదవారించు

చున్నాడను,

రోగిని కూర్చుండ బెట్టి అనవసరమగు కబుర్లను చెప్పు స్వభా వము నాకు ఎంత మ్యత్రమునులేదు.

నీను భోజనము వేయుచుండగ రోగి వచ్చినను తగు వర్చాటు చేసి రోగిని వెంటనే పంపివేయు చుండెడినాడను.

గ సై ద్య వీ జా నయము

రోగిని చూచుటకు వెళ్ళవలసి వచ్చినచో దఫాకు ఒకరూపాయి వొప్పూనను ఇతర (గామమయినయడల దదూరమునుబట్టి ర్‌ అయిదు రూపాయిలు మొదలు 20 ఇరువది రూపాయిలు వరకును ఫీజును తీసి కొనుచుండెడివాడను. రోగయొక్క- ఇంటికి వెళ్ళకుండుబయే నాయొక్క భావము

ఇతఠులు నాకు నమస్కారమును చేసినను తిరిగి వారికి నమి్ఞా రముచేయు స్వభావము నాకు తక్కువ. వారు నాకు నమస్కా.రము శేయ నవసరము లేదనియు. వారికి నేను తిరిగి నమస్కారము చేయ వలసిన అవసరము అంతకంళకు బేదనియు నా అభ్మిపాయము. పృాద యమే ముఖ్యము కదా ?

మరియు ఇతరుల యొక్క మర్యాదతో నాకు ఎట్టి (పసక్తి యును "లేదు. ఇతరులను విశేపి.ంచి మర్యాదచేయు స్వభావముకూడ నాకులేదు ఇట్టి ఆడంబరములు అనవసరమనియే నా అభ్మిపాయము.

నేను అణేక రళముల శేట్లాగులను. (వాసితిని ఇప్పటికి సునవూరు 80. మంప్పథిసార్లు మ్యూథఠిరిపించితిని. అట్టి శేట్లాగులను శేవలము (పక టన నిమిత్త మేగాక (పజలకు ఉపయోగకరముగ నురడునట్లుగ కూడ (వ్రాసి మ్యద్రింపించితిని.

నాకు అనేకమంది బంధువులుగలరు గాని అందు నాకు సరిగ తోడ్చుడువారు ఉండినయెడల ఆయు ర్వేదాభివృద్ధికి ఇంకను కొంత వరకు (వయత్నించి యుండెడివాడను.

సత్యమార్షము వలననే అభివృద్ధిని బొందగలమని నా ముఖ్యాఖి (పాయము,

అఆయుర్వేదమునకు సంబంధించిన అశేక సభలు జరుగుచున్నవి గడా అక్టీవానికి వెళ్ళు స్వభావము నాక్షు లేదు అట్టి సభలలో ేత్తుబడా తీరా శ్రనములలో 1000 'ఇంయ్యవచంతు అయినను కార్యా చరణలో పెట్టుబయే వంఛదని నొకలంళ్ట,

10] కృష్ణపండితీయము 78

అనేకములగు గ్రంథములను విమర్శనాపూర్వకముగ చదువు చుంజెడినాడను. అందలి [పతి అత్షుర (పకారము నడవజాలము గాని అట్లు చదువుటవలన (ప త్యేకమగు జ్ఞానము కలుగవచ్చునని నావమ్మిక.

ఎట్టి పుయత్నమునకై నను ద్రవ్యము అవసరముకావున అవ సరానవసరములను ముందు వెనుకలను చూచుకొనుచు సంపాదించిన వైకమును ఖర్చు-ఎట్టుచు ఫార్ణుసీ మొదలగువానిని ఇట్లు అభివృద్ధి చేసితిని.

ఎట్టి విషయములకై నను రికార్దుకూడ అవసరముగావున ముఖ్య మయిన ప్రతి విషయమును రికార్డు రూపకముగ జాగ్రత్తగ ఉంచు స్వభావము కలవాడను

ఒకరు నన్ను దూషి౦చినవో వారిని మరల దూషింపక నా యందుకల లోపమేముని ఆలోచించుకొని అట్టి లోపమును లేకుండగ జీసికొనుటయీ నాయోక్క- స్వభావము మనయొక్క- లోషమును మన యందు అటులనే యుంచుకొని ఇతరులను దూపి.ంచుటవలన లాభము లేదు. మనయందలి లోపమును సవరించుకొన్నవో తరువాత ఎవరి నలనను కూడ ఎట్టి దూవణమును పొందము. మనయందలి లోసము లను అటులనే యుంచుకొన్న చో ఎల్ల కాలమునందును దూపుణములనే పొందుచుందుము

అవసరవుని తోచినవో ఇతరులతో తగు విధముగ పోరాడి చారియొక్క- తప్పిదమును వారికి ెలియునట్లుగచేయు. స్వభావము కూడ నాకు కలదు.

జీను అనేక రకములగు మేడలు, ఇండ్లు భూములు, మొదలగు వానిని (శ్రమపడి సంపాదించితిని కాని ఇట్లు సంపాదించితినిగదా అనెడి మనోగర్వము నాకు ఎంతవ. మును లేదు

నేను సంపాదించిన ఎట్టి స్వల్పవ స్తువునై నను అతిజ్యాగ_త్తగ ఉపయోగించుచుందును,

(గ్య వై ద్య విజ్ఞాన ము

నాకు పట్టుదల యనునది కూడ ముఖ్యలతణము. ఎట్టి పని నైనను చేయుటకు నిశ్చయించినవో ఎంతటి బాధలు కలిగినను ఆపనిని సాధ్యమైనంతవరకు నెరవేర్చు స్వభావము కలవాడను,

పనిని చేయటయందు విపరీతమగు ఉత్సాహము కలనాడను. మరియు ఎల్లప్పుడును వఏదియో యొక పనిని చేయుచునే యుండవల యునుగాని ఒక నిమిషపమునుకూడ వృథాగాగడువు స్వథావములేదు ఇందులనుగార్చి చిన్న ఉదాహరణము ఒక సమయమున నాకు బ్‌ పషర్‌ అధికమైనది నీవు ఏమియు పని చేయగాడదనియు, చక్కని విశాాంతిని తీసికొనవలసి యున్నదనియు డాక్టర్లు పూర్తిగ సలహ ఇచ్చిరి. నాతత్వము నాకు స్వ్యయముగ “తెలియును కొన్ఫన వ్మ్‌శాం తిగ కూర్పున్నచో మనస్సునకు ఇంకను బాధ కలుగునని తలచి అది వరలో చేయుచున్న పనికంళు అధమము "రట్టింవు అలోచనా పనులను మంచముమిోద పరుండియే చేసితిని ఇంతటి పనిని చేసితినిగనదా యనెడి మనస్పంతోపముచే బృజ్‌ ప్తవర్‌ * అనెడిచాధయే లేకుండగ పోయినది

నాయొక్క జాతకమును ఇన్వవలసినదనియు అందలి ప్రభాక్ష మును చూచెదమనియు కొందరు కోరుచుందురు మరియు కొందరు నామొక్క- చేతిని అనగా హాస్తమునుచూచి సాముదుశాస్రురీత్యా గొప్ప అదృష్టవంతుడవని చెప్పుచుండెడివారు ఇందులకు చిన్నతనము నందు ఒక సన్ని వేశముకూడ జరిగినది గొప్ప ఆ_ప్పిగల ఒక కుటుంబ ములో దత్తత కావలసివచ్చినది అందులకు నేను అనుకూలుడనన్స నిర్ధారణ చేసిరి ఇందులకు ఒక గొప్ప జ్యోతిషపండితుని యొక్క (పోద్చలమే కారణను అయియున్నది. ఆజ్యోతిపపండితులు కూడ్త గొప్ప భూస్వాములైై యున్నారు. అట్లు దత్తతచేసి తనయొక్క కుమా ్రైను నాకు ఇచ్చి వివాహమును చవేయదలచినట్టుగ కూడ వదం తిగ తెలిసినది ఆ జ్యోతిషపండితులు నాకు చాలా సన్నిహితులు, నాకు ఈ దత్తత నెరవేరునని వారు పూ 'ర్మిగ నిశ్చయించుకొనిర్ర,

కృష్ణపండితీయము 7క

జాతకరీత్యా గొప్ప అదృష్టవంతుడని కనపడుచున్నదనియు సామాన్యు నకు అట్టి అదృష్టమునకు ద_త్త్పతకం 'వేరువూర్షము లేదనియు వారు ఇవప్పుచుండెడివారు కొన్ని సందర్భములవలన ఆద_త్తత నాయొక్క తల్లి దండ్రులు యొదలగువారికి ఇష్టము "లేకపోయినది. ఇట్టి జ్యోతి. ఇా్రుములతోగాని సాముదిక శాశ్ర్రుములతోగాని సంబంధము లేద నియు ఎల్ల పూడును త బేకదీతమతో అనుకూలమగు పనిని చేయుచుండు టయీ ముఖ్యధర్థుమనియు ముఖ్యసాధనమనియు నాయొక్క- తలంవు-

నాయొక్క- పెొటోలను ఇవ్వువలసినదనియు పూజించుకొను చుందుమనియు జాబులద్యారాను స్యయముగ _వచ్చియు కోరుచుం దురు అట్టి (ప్రయత్నములవలన లాభము 'లేదనియే నాయొక్క ముఖ్యాభి_ప్రాయము.

ఎట్టివేషములతోను అవసరములేదని నాతలంవు. నేనిప్పటికిని కూడ సాొమాన్యదుస్తులనే ధరించుచుందును నేను ఒకప్పుడు నాయొద్ద నున్న ఒకగుమాస్తాకు కాలును ఆప్రషన్‌ "చేయించు. నిమిత్తము మాసు వెళ్ళితిని అప్పుడు గ వర్న మెంటు మ్యదాసు ఆయు ్వేద కాలేజీలో నాయొక్క వితు్రలు కొందరు ఉండుటచే వారిని చూచు టకు వెళ్ళితిని ఇతరులనద్దకు వెళ్ళు స్వభావము నాకు విశేషి.ంచిలేదు అయినను అచ్చటకు వెళ్ళినవిదప ప్రిన్సిపాల్‌ గారినికూడ ఒకసారి కలి యుటకు బుద్ధివుట్టినది అచ్చటనున్నవారిని అడుగగా. నీవిట్లు వెళ్ళు టకు ఏీలులేదనియు సీవు ఒక కమీాజునుమవమ్యతమే వేసికొని యుంటి ననియు కోటుకూడ లేదనియు. తుదకు శిరస్సునకు పాగాఅయినను "లేదనియు అట్లు వళ్ళినచో విన్సిపాల్‌ గారు చాలా వవగించుకొందు రనియు అనిరి నేను పట్టుదల కలనాడనై_ అట్లు వెళ్ళుటశే నిశ్చయిం చితిని చీటిని (వాసి పంపగా వచ్చి నూట్లాడుటకు అవకాశమిచ్చిరి (పసంగవశమున చరకమును చాలవరకు పూర్చి చశేసితిననియు మిగిలిన చానినికూడ పూర్రిచేయుచున్నాననియు. చెప్పితిని ఆయుర్వేదము ఇంతవరకును నిలిచియుండుటకు చరక మే (పథాన్యగ్రంధమనియు, అట్టి

76 వై ద్య వి జా నము దానిని తర్ణమాచేయుటకు ఇదివరలో అనేకమంది [పయత్నించియు, తర్జమాచేయలేక పోయిరనియు, నేను కూడ అట్టి (పయత్నములోనే ఉన్నాననియు చెప్పుచు వారియొక్క ముందుగనున్న (డాయర్‌ మాద కల చరకమును ఎత్తి చబూఫుచు (ప్రక్క బీరువాలలో ఉన్న కొన్ని పురాతన (గ్రంథములను కూడ ఇూక్రించిరి. మిరు ఇదినరలో (ప్రచు రించిన (గ్రంధముల నన్నిటిని కూడ మా కాలేజీకి లై బరీకిగాను ఒక్కొక్క రకమును 90 ఇరువది వొప్పున పంపనలసినదనియు ముందు (వాయబోవు [గంథములనుకూడ కఇృటులనే సంపవలసినదనియు లె బక కావున ఖరీదును కొంత తగించి పంపవలసినదనియు జనరల్‌ ౫ ఆర్హరు ఇచ్చిరి. తుదకు నేను తింగివచ్చునప్పుడు నాయొక్క_ స్వభావమును బట్టి తలవంచుకొని వచ్చుచున్నాను వారు నా నెనుకను వచ్చుచున్న సంగతిని నేను గమనింపలేదు కొన్ని అడుగులను వేయునప్పటికి వారు నన్ను కౌగలించుకొని ఆంధజేశములో ఆయు ర్వేదమునకు గొప్ప "సేనను చేసితివనియుు సీయంతటివాడు లేడనియు గట్టిగ కౌగలించు కొనిరి చశేవలము వేషధారణాదికము వలననే ఎట్టి (పయోజనమును "లేదనుటకుగాను ఇంతగ (వాసితిని

థె ద్యమునిమి త్తమె నిర్ణ యముచేసికొని రోగివద్ద డబ్బును త్రీస్పి కొనుటకు కొందరు ఉత్సాహము నొంజెదరు కాని నాకు డబ్బును తీసికొను విషయమైం ఏట్టి ఉత్సాహము ఉంజెడిదికాదు రోగిమొక్క భారము అంతయు మనమిాద పడుచున్నదనియు ఈ భారమును సర వదల్చుకొనుట ఎట్లనియు బాధనొందుచుంజెడివాడను

నాయొక్క ఫార సీకి “కృష్ణాఫార్ముసీ? అనెడి చేరును వెట్టితిని, కృష్ణాజిల్లా యందుండుటను బట్టియు కృష్ణానది యొడ్డున స్థావింపబడిన దగుట చేతను శ్రీకృష్ణపరమాత, ్రయొక్క- "జేరును ధ్యానించు అవశ్రాన మును బట్టియు నాయొక్క_ చేరును అనుసరించియు “కృష్ణాఫార్మనీ: లనెడి పేరు 'పెట్టబడినది.

కృష్ణపం౦డి తీయము 77

తనకు తెలిసిన విమయములు“ఇతరులకు అనేకులకు ఎల్లప్పుడు శాశ్వ్యతముగ _ "తెలియవలయునన్న-వో (గంథములను (వ్రాయుటయే వముంచిదని తలచి (గ్రంథములను (నాసితిని.

నేను ఎట్టిపనిని చేయుచున్నను ముందు కలుగబోవు (పమాద మునే ముఖ్యముగ ఆలోచించుచుందును కారు, స్ట్రీమరు "మొదలగువానిని ఎక్కినను వీనివలన ఎట్టిపమాదమైనను జరుగునా ! యనియే యాలో చించుచుందును. తుదకు స్వంతమగు వెాటారుకారు ఎక్కి-నను. పెద్ద ఉత్పాహముగ కూర్చొనక ఏసమయములో ఎట్టి అపాయము కలుగు టకు అవకాశము కలదు ! ఇందులకు తగిన జ్యాగత ఏది? అని అలో చించుచుందును. అనగా వేయబోవ్రు వపనియందు అపాయము నమా మెనను కలుగుటకు అవకాశము కలదా? ఇందులకు ఉపాయను ఏమిటి? అనియే (పధానముగ ఆలోచించుచుందును. తుదకు రోగికి మందును ఇచ్చునప్పుడుకూడ దీనివలన రోగికి కలుగు (ప్రయోజన మేమి ? అనుదానికంకు దీనివలన రోగిక్తి ఎట్టినప్ట్రమెనను కలుగదు గదా యనియీ ముందుగ అలోచించుచుందును.

నేను ఎల్లప్పుడును జ్ఞానాభివృద్ధికొర కే భగవంతుని (ప్రార్థించు చుందును కాని బుద్ధిని పరిమితమును చేసికొనియుండను. తెలివి తక్కువవాడవని నన్ను ఎవనై నను అనినవో కోపమునొంది ఊరకొని మరల అట్లు తెలివితక్కువపనినే చేయకుండగ ఏరట్లు అనుటకుగల కారణమేమి ? ెలివితక్కువతనము వలననే ెడుపనిని చేసితివిగదా' ఈ 'ెలివితక్కువతన మనునది మనయందు లేకుండగ చేసికొన్న పూజే ఇట్టి చెడుపని మనవలన మరల కలుగకుండుటకు అవకాశము కలుగును గదా కావున చెడుపనిని వేయుటకు (పధానకారణమగు లెలివి తక్కువతనమును మననుండి పూర్మిగ తీసివేసకొనుటయీ ధర్ధుమని తలంచుచుందును. చిన్నతనమందు అజ్ఞానము అనునది తప్పదుగచా నాయొక్క- బంధుమి[తాదులు, ఉపాధ్యాయులు మొదలగువారు నాయొక్క అజ్మనమునుగూర్చి వది అయినను అనినవో కించపడ్షి

కం వై ద్యవిజ్ఞానము అంతటితో ఊరళొనక వాగుగ ఆలోచించి నావలన కలిగిన తప్పిద మును పూర్తిగ ెలిసికొనుచుంజెడివాడను. అట్లు (శమపడి కొద్దిగ నైనను జ్ఞానమును _సంపాదించితిని. కావుననే కొద్దిగనై నను అభి వృద్ధిని పొండితినని నా అభ్మిపాయము. ఇట్లు కథ ఆయాశ్వేద భూషణ 2 ఈ భిమగ్వర 39 ఇశ్రీపాద కృష్ణమూ ర్హిశాశ్ర్రిచే విరచితంటై న క వైద్యవిజ్ఞాన * మనెడి [గంథమందు [(పథమగుచ్చము సమాప్తము, న్‌్‌ న

ద్వి తీయ గం చృ వం వార్వక్యక్తు సమ్రైస్తైోలాస్తా క్షే ఆయుర్వేద శబ్దమునకు అర్ధము --- ఆయురభివృద్ధికరము లగు విషయములను గూర్చి బ్లోధించునది గావున ఆయు:ర్వేదమని ఇప్పబడుచున్నది. లేక దీనివలన ఆయువు నిలుచును. అనగా ఈ శాశ్రుమునందు చెప్పబడిన వద్ధతుల (వకారముగ నడుచుకొన్న వో ఆయువు దీర్ధ ముగా నుండును గావున ఆయు ర్వేధమని వెప్పబడు చున్నది. లేక ఈ శాస్త్రమును అభ్యసించినచో అరిష్ట లతణాదు లను బట్టి (పతి మనుజుసియొక్క ఆయుఃపరిమాణమును తెలుసుకొను టకు అవకాశము కలుగును గావున ఆయు ర్వేదమని చెప్పబడుచున్నది. 2 ఆయుర్వేదము యొక్క- (పాశ స్త్యమును గూర్చి కొంత వరకు చర్చింపవచ్చును. లోకములో అనేక విధములైన వై ద్యపద్ధ తులు కలవుగడా _ వీనిలో వ _వై ద్యపద్ధతిని గాని మంచిదికాదనుట నాయొక్క. అభిమతము ఎంత మ్యూతమును కానేరదు. ఎట్టి సామా న్యవు పద్ధతియందై నను ఏవియోకొన్ని (ప్రత్యేకతలు "ఉండవచ్చును, మనకు లేఫశాశమున్న యొడల నానియందలి (ప్రత్యేకతలను "తెలిసి కొనుట మంచిది. కాని లోకములో కల సమస్తవైద్య పద్ధతులను "తెలిసికొనుటకు మనకు భగవంతుడు తగిన అవకాశమును ఇచ్చుట బహు అరుదై యున్నది. అట్టు తెలిసికొమ్మును నవ్వు : స్తపద్ధతూల _పతారమయంగ నడవజాఅము గాని సమ_స్తములను 'కెలిసికొనుటవలన (ప్రల్యేకముగు ఒక దివ్యజ్ఞానము కలుగును ఆ జ్ఞానజ్యోతివలన ఎట్టి గాఢమైన విషయమునందై నను (వవేశింపగలము అనగా అట్టితరి మనకు తెలియని విషయమనునదియీే. యుండదు. కాని అట్టి (ప్రతిభ సామాన్యముగ కలుగునదికాదు. లోకములో కొందరు పెద్దలుకూడ కొన్నీ వైద్యపద్ధతులను దూషి6-వెదరు. అట్లు దోూషించుట ఎరితోమోా[తమును సమంజసము

త్రం వైద్యవిజ్ఞాన ము కానేరదు. (ప్రతి స్టద్ధత్సియందును ఏవిళ్లో కొన్నియైనను మంచి విమయ ములు ఉండకుండ నుండునా* మరియు ఆశా(స్త్రుపద్ధతిని పూర్తిగ "కెలిసికొనియే ఆశా్ర్రుపద్ధతి మంచిదికాదని యనుట కొంతవర కై నను సమంజసముగ నుండునుగాని అపద్ధతిని 'తెలిసికొనకుండగ అవైద్య శాస్త్రము మంచిదికాదనియు, ఇది మంచిదికాదనియు, ఇదియే మంచి దనియు ఇప్పటి ధర్మము కానేరదు. ఎట్టి పద్ధతులనుగాని దూపి.ంచుట కంకే ఆవై ద్యపద్ధతులలో కల (ప్రత్యేక సంగతులను మనకు అవకాశ మున్నంతవరకు [గ్రహించుట ధర్మము. ఆయు న్వేదశా(స్తు మనునది మహాసమ్ముదమై యున్నది. ఈ శాస్త్రమును గూర్చి అనేకములగు (గ్రంథములు కలవు. ఇప్పుడు అమలులోనున్న (గంథముల నన్నిటిని ఓకసారి అయినను పూర్తిగ చూచుటకు ఎంతటి అవకాశము కావల యునో యూహింపుడు, అట్లు చూచుటయను. విషయను అట్లుండ నిండు. ఇప్పుడు అములులోనున్న [గంథములన్నిటి యొక్కయు. పేరు లను ఒశే సమయమునందు వినినవో కొందరికి అధికమైన భయము కూడ కలుగవచ్చును అదియును అట్లుండనిండు ఆయు ర్వేదమునందు (పాచీనములై న అనేక (గ్రంథములు దృష్టి నోచరములు కాకుండనున్న వని అనుకొనుచున్నాముగడా _ అట్టి (గ్రంథముల నన్నిటిని చూచుట యనునది ఎట్లున్నను వానియొక్క_ శేరులనుకూడ వకముగా వినినవో ద్మీగ్భుమయు అధికమగు " ఆశ్చర్యమును కలుగును ఇంతకును నేను (వాయునజేమనగా 1 ఆయు ్వేదశా(స్త్రు బోధకములగు - [గంథములు అనేకములుగ కలవనియు వాొనినన్నిటిని ఏలుఅయినంతజరకు పూ రగ చదివినచో దివ్యమైన జ్ఞానజ్యోతిని సంపాదించి ఆ జ్యోతిచే లోకమును (వశాశవంతముగ చవేయనచ్చుననియు అట్లు చేయనలయుననియు కల నాయొక్క మనోభీష్టమును (ప్రత్యక్ష పరచుకొనడ మైనది అయు్వేద మును గూర్చి అసంఖ్యాకములగు (గ్రంథములు ఉన్నవిగదా ఆ (గంధ ములయందు ఏవియో విషయములు (వ్రాయబడి యుండునుగదడా వానిలో కొన్ని విషయముల్రైనను మంచివి కాకుండగ నుండునా ఓ

11] కృష్ణపండితీయము | ఇంతయేల? ఆయుర్వేదము మహాసమ్ముదము వంటిదని ఇదివరలోనే (ాసియున్నాను. దీనియమొక్క_ లోతును కనుగొని మథించినచో రత్న ములును అమృతమును కూడ మనచేతిలోనికి రాగలవు అట్టి రత్నము లును అమృతమును మనచేతిలో నున్నచో లోకమును ఎంతవరకు ఉద్ధరించగలమో మారే ఊహించఛుకొనుడు, కొనున ఆయుర్వేద విషయములు అపారములనియు రత్నముల వంటివనియు పూర్తిగ "తెలిసికొనవలసి యుండుననియు అందువలన దివ్యమైన జ్ఞానజ్యోతియు అమృతమును లభించుననియు మునము నానిమయొక్క- [పభావముచే లోకమును కొంతవర కె నవు ఉద్ధరింపగలమనియు "తలిసకొనవలయును ఆయు ర్వేదము మొక్క (పాశ_స్త్యముముగార్చి విమర్శించుచు ఆ వవ యముల నన్నిటిని ఉధ్ధాటించినచో ఆ ఆయుర్వేద (గంధములవంటి కొన్ని [గ్రంధములను మరల (వాయనలసియుండును కావున అటి విమయమనులను ఒకచడానిన్నైనము ఉద్ధాచంపక ఆయుర్వేద (సపాశ్నస్త్య మునుగూర్చి సూయ, శఆముగ (ాసినందులకు అన్యధా భఛావింపవలదు కాని సూయ్మముగ (వాసిన ఈ విషయములను బట్టియే ఆయు ర్వేద ఇకాస్రుము యొక్క. [(పాళ స్త స్టమును అందులనుగూర్చి నాయొక్క- అభ్మిపాయమువు చదువరులే పూపవ్పెగ గమసింపగలరు

కి వై ద్యమువలన అనగా చికిత్సవలన లేక మందులనలన (ప్రయోజనము కలదా? లేదా? పూర్తిగ (పయోడనను కలదని యన్నచో సమస్త సౌశర్యములును కలిగి సంపూర్మ చికిత్సను పొందిన మహారాజులు నంటివారు వ్యాధులవలన మృతినొంద నవసరము లేదు (ప్రయోజనము లేదన్నచో ఆయు ల్యేదశ్య్తు మే న్మిషృ యోజనమగును ఇందులకు కల సమాధానమును గూర్చె ఆయు ర్యేద శాశ్ర్రుమునందే విమర్శింపబడినది అందులను ావ్చె కొంతనరకు (వాయుచున్నాను సమస్త పరిచారములు కలిగినట్రియు సమ_స్పములగు కపధాది పరికర ములతో కూడినట్టియు, నేర్పరులగు వ్రైద్యులచే చికిత్సింపబడిన్య్టీయు కొందరు రోగులు రోగములనుండి విము క్త్పులగచున్నారు అట్టిగోగుతే

రీ నై ద్య వి జా నము కొందరు నృుతి నొందుచున్నారు కొషధములు లేనట్టియు; పరిచార కులు "లేనట్టియు. నేర్పరులు కాని నైద్యులచే చికిత్సింపబడినట్టియు కొందరు రోగులు రోగములనుండి విము క్తులగుచున్నారు. అట్టిరోగులే కొందరు మృతి నొందుచున్నారు. చికిత్సను చేసినను కొందరు మృతి నొందుచున్నారు కొందరు జీనించుచున్నారు చికిత్సను చేయకున్నను కొందరు జీవించుచున్నారు కొందరు మృతినొందుచున్నారు ఈ సంద ర్భములను బట్టి చూడగా చికిత్సను చేసినను చికిత్సను చేయకున్నను సమానముగనే కనబడుచున్నదిగడా యని బుపీశ్వరులు తర్మి-ంచు కొని అందులకు సమాధానమునుకూడ నిర్ణయించిరి చికిత్సృవలనగాని కొపధముల వలనగాని [ప్రయోజనము "లేదని ఎంతమ్మ్శాతమును తలంపకూడదు ఎందువేననగా? సరియగు చికిత్సచే ఉపచరింపబడుచున్న కొందరు రోగులు మృతివొందుచున్నారనెడి విప యము సరిమయైనదికాదు చికిత్సచే సాధింపతగిన వ్యాధులయందు చికిత్స స్మిష్పుయోజనము కానేరదు. సంపూర్ణ్చమ* చికిత్సను చేసినను ఏ రోగులు మృతినొందుచున్నారో అట్టి రోగులు చికిర్సచే సాధింపదగిన వ్యాథులు కలవారు కారు సమ స్త వ్యాధులును చికిత్సచే సాధింపదగిన విగ నుండవు చికిత్సచే సాధింపదగిన వ్యాధులయందు చికిత్స "లేకుండగ సిద్ధి కలుగనేరదు అనాధ్యవ్యాధులకు చికిత్సలేదు. చచ్చుటకు సిద్ధ ముగనున్న రోగిని జ్ఞానవంతుడగు వె ద్యుడుకూడ (బతికించుటకు సము ర్థడు కాడు (పయోగములను గు_ర్తెరిగినట్టియు అభ్యాసము కలిగినట్టియు ధనుర్ధ రుడు ధనుస్సును (గ్రహించి వాణమును విడిచి లత్యుమును తప్పక ఇష్ట కార్యసిద్ధిని పొందును అటులనే జ్ఞానవంతుడై. నట్టియు “గ థాద్యుపకరణములతో కూడినట్టియు వై ద్యుడు సాధ్యరోగమును "జెలిసి కొని చికిత్సను చేసి లత్మ్యుమును తప్పక రోనికి ఆరోగ్యమును కలిగిం చును వగోగులు ఎట్టి చికిత్సను 'లేకుండగశే ఆరోగ్యమును పొందు చున్నారో అట్టి రోగులకు చికిత్సావసరము ఏమియు లేదని చెప్పుటకు ఫీలుకిదు పడీయున్న ఫురుషుడు లేచుటకు సమర్థుడుగ నున్నను ఇతర

కృ ష్య వండితీయము 8కి

సురువునిచే "బేవదీయబడినవో బలమును పొంది కష్టము లేకుండ గనే కీఘముగ "లేచు విధముగను, బురదయందు “పెగ బడియున్న జంతువు [శమపడి తన్నుకొని [క్రమముగ లేచి బయటపడుటకు సమర్హ ముగనున్నను ఇతరులయొక్క- సహాయముే లేవదీయబడినచో బే మునుపాంది కష్టము లేకుండగనే శ్మీఘముగ లేచి బయబపడు విధముగను ఎట్టి చికిత్సను బీక్రండగ ఆరోగ్యమును పాందతగినవారుకూడ చికిత్స వలన అట్టి (వయోజనమును వాొందగలరు ఇట్టి విషయములన్నియు మనకు (పత్యతుమేకదా "కావున జ్ఞూనపూర్వక ముగ చికిత్సను చేయు చున్న మనకు -ఈ కాషధసముదాయమంతేయు అభీష్టసిద్ధిని కలిగించు ననుటకు ఎట్టి సంచేహమును లేదు

4 లోకములో అనేకవిధములగు వై ద్యశొయస్రుములు అనగా ఇంద్సీషు వైద్యముం హోమ్యోపతీ వైద్యము యూనానీ వైద్యము, (పకృతి వైద్యము మొదలగు అనేకములగు _వై ద్యపద్ధతులు కలవు అట్టి సమ_స్త పద్ధతులను -కెలిసికొనుటకు ఎవరికిని ఎంతమాశ్యతమును ఏలు లేదు అయినను వఏీల్లైనంతవరకు ఆయాపద్దతులయందుక ల సారాంశముల నై నను తప్పక ెలిసికొనుట మంచిది ఇంకను అనకాశమున్నచో ఆ పదకులయందు తమకు అనుకూలమైన విభానములను అనుసరింప వచ్చును ఏభానము ఎట్టిదై నను రోగికి వ్యాధి నళించి స్వాస్థ్యము అనగా ఆరోగ్యము కలుగుటయే సమస్త నైద్యశొస్తు పద్ధతమలయొక్క- పరమార్థమై యున్నది గడా

గ ఆయున్హాయము అనగా ఆయువు నియతవూా 1! అనియ తమా? అనగా భగవంతుడు తొలుత వుట్టించునప్పుడే ఆయువు ఇంత యని నిర్హ యించునా? లేక అట్లు నిర్మ యించడా ! నిజముగ అర్మై నిర యించియున్నచో భగ వంతుడు నిర్గ యించిన ఆ ఆయుస్పవమా ప్రీ కాలము వరకును తప్పక జీవించియే యుందురు. ఈలోవుగ వారికి ఎట్టి (పనూ దము సంభవించినను మరణింపరు మరియు ఎట్టి దుర్ధృటమగు వ్యాధి జనించినను మరణింపరు భగవంతుడు నిర్ణ యింఛచినకాలమువరకు జీవిం

ర్క వె ద్య వి జ్ఞా నము

చియే యుందురు అట్టితరి వై ద్యమువలన [పయోజనము లేదుకడా

అందుచే ఆయు ర్వేదమువలనగాని దానిని అభ్యసించుటవలనగాని (వయోజనమేమి ? భగవంతుడు తొలుత వుట్టించునప్పుడే ఆయువును నిర్ణయించకున్న చో అకాలమృత్యువు అనునదియే యుండదు అట్టితరి లోకమునందు అనుకొనుచున్న 'కాలమృత్యువు, అకాలమృత్యువు అను విషయములకు సమన్యయ మెట్లు కలుగును? అని శాస్రుమునందు అధిక మగు ఏమర్శనము చేయబడినది అందులనుగార్చి ఈ క్రింది విధముగు సమాధానము చెప్పబడినది ఏిషమును తినిన వొారలకును, తినని వారల కును ఆయువులో భేదము కనబడుచున్నదిగదా ఒక కుండను సరగ ఉపయోగించుటను బట్టియు, సరిగ ఉపయోగింపక పోవుటను బట్టియు మన్నికలో 'లేఢా కనపడుచున్నది గడా మరియు బండ్లు మొదలగు కొన్నిటికి సమకూర్పబడిన (పధానభాగమగు “*బ్లరునుి తనకుండవల సిన లక్షణములతోడను ఇతర లవమణములతోడను కూడుకొని సరిగ లాగబడుచున్నచో తన మయొక్క_ పరిమాణము (శ్రముముగ తగ్గుటనల ననే అనగా అరుగుటకలననే (కమముగ నశించును అట్లు గాక సరి యగు ఇరుసుతోకూడిన అట్టి బండినే అధికమైన బరువు వేయుటవల నను 'ెచ్చుతగ్గులుగనున్న మార్షము నందుగాని మార్షముకాని మార్షమునందుగాని నడిపీంచుటవలనను, చ్యకములయొక్క- హెచ్చు తగ్గులవలనను, నడిపించువానిమమొక్కృ_ దోషమువలనను, లాగునాని యొక్క దోషవమువలనను, కీలము అనగా ఇరుసుయొక్క. మేకు సరి మొనది కాకపోవ్రబవలనను, ఇటునటు కొట్టుకొనుట వలనను, ఇళును నందు చమురును వేయకపోవుటవలనను, ఇరును కొమముగ గాక త్వర లోనే అరిగిపోయి బండి మన్నవలసినంత కాలము అనగా డ్రండవలసీ నంత కాలము ఉండక త్వరలోనే నోంచిపోన్రును ఇంకను ఆలోచించి నవో ఒక ోటారుకారును. సరియగు పదతులతో అనగా వైన వ్రాసినట్టిగాని ఇతరములై నట్టిగాని సరియగు “పద్ధతులతో సరిగ నడువు చుండిన గొడల అనుకొనినంత కాలము సరిగ నడుచుటయు, లఅట్టుగాక్ష

కృష్ణపండితీయము త్‌ "తెలియకగాని నిర్హత బగ వముచేగాని పద్ధతులకు మించి ఉపయోగించి నచో శ్మీఘముగనే ఉపయోగ రహితమై. ెడిపోవుటను (పత్యతము గనే చూచుచున్నాముగడా మరియు ఒక వ్యస్ర్రుమును అనగా బట్టను పొదువుగా వాడుటనుబట్టి మన్నికలో వ్యత్యాసము కనబడుచునే యున్నది. తుదకు చిన్న ఉదాహరణము - మనము తరుచు వేయుచు తీయుచు ఉపయోగించుచున్న తలువును వేయుటయందును. తీయుట యందును జూ[గత్తగ ఉపయోగింపక తొందరగ వేయుట, తొందరగ తీయుట, సరియగు పద్ధతిలో లాగకపోవుట, సరియగు పద్ధతిలో గంటక పోవుట, తలుపులు ద్యారబంధములు [గంథులు గొన్లైెము మొదలగు నవి సరిగ నుండునట్లు చేయకపోవుట మొదలగు అజ్యాగత కారణముల వలన [కమముగ మేకులు (గ్రంధులు మొదలగునవి వదులై తలువులు ఉఊడిపోవుటయే గాక వానిని సరిగ ఉపయోగంపక పోవుటనలన ద్వార బంధములకు తుదకు అందులకు సంబంధించిన గోడలకును అందులను బట్టి తుదకు ఇంటికిని నష్టము కలుగును. సరిగ ఉపయోగించిన సౌంశున్‌ "సెిన్ను, లాంతరు మొదలగువానికిని సరిగ ఉపయోగింపని అట్టి వానికిని మన్నికలో వ్య త్యాసమును అనగా "తేడాను (పత్యత్‌ ముగ మాచుచునేయున్నాము. అటులనే ఆయు ర్వేదళె'స్రుమునందు ఇస్పబడిన విధులు [(పకారముగ సరియగు పద్ధతులతో నడిపిన యెడల ఆయువును శరీరమును చిరకాలము ఉండగలవు అట్లుగాక తన ళక్రికి మించిన పనులను జేయుట, జారరాగ్ని బలమునకు మించి భుజించుట * -వుధునమును అధికముగ ఆచరించుట, 'కామ[కోధాదులను విడిచిపెట్టక పోవుట, ఆహార నియమములను విడిచి పెట్టుట, వ్యాధులకు సరియగు చికిత్స -జీయింపకుండుట మొదలగు విపరీత కారణముల వలన ఆయువు త్వరలోనే నశించిపోవును సరియగు పద్ధతులతో ఉపయోగింపబడి చిరకాలము మన్ను నట్లు అనగా ఉండునట్లు చేయబడి అట్లుఉండి నశ్‌ం చినది స్మక్రముముగ నళించినట్టుగ ఎంచబదును అట్లుగాక స్మక్రమ పద్ధ్‌

86 వె ద్య వి జ్జ నము తులతో ఉపయోగింపబడక పోవుటవలన త్వరలోనే నశించినది అక్రమ ముగ నళించినట్లుగ ఎంచ బడును

అటులనే ఆయు ర్వేదశా స్త్రమునందు ఇవెప్పబడిన పద్ధతుల (పకా రముగ నడిపించి ఆయువు చిరకాలము ఉండునట్లుగ చేసినచో తరువాత కలిగిన మృత్యువు 'కాలమృత్యువు అని చెష్పుబ పను ఆటుగాక ఎట్టి విధి నియమములును జేకుండగ కాలమును గడపీనవచో త్వరలోనే కలి గిన మృత్యువు అకాలమృత్యువు అని చెషృబగును అక్యుత్క్యృష్టమగు ఆయువు చిరకాలము నిలుచునట్లుగ తగిన మార్షములనన్నిటిని తెలియు నట్లుగ బోధించున దగుటవలననే ఈ శాస్త్రము ఆయువు వేదము అనెడి మహాశబ్దములత్తో కూడిన అయు ర్వేదశా(స్త్రుమై యున్నది. ఇట్టి ఈ శాస్త్రుమునందు చెప్పబడిన (పకారముగ ఆచరించి సమస్త (పజ లును పరిపూర్తాయుష్క శ్రంతులుగ అగుదురుగాక,

6. వ్యాధులు సుఖసాధ్యము లనియును, కష్టసాధ్యములసి యును, యాప్యములనియును, అసాధ్యములనియును, నాలుగు విధము లుగ నుండునని శౌ్త్రమునందు చెప్పబడినది అనగా (1) విశేషించి శయ అవసరము లేకుండగనే సాధింపదగినదనియు (2) (శమనొంది సాధింపదగినదనియు (శ్రి యాప్యము అనగా వాంతించునదయు గాకుండ గను 'ఉపదివమును చేయునదియు. గాకుండగనుంశుటచే పథ్యపానా ద్యుపదారములచే కాలమును గడుపుచుండవలసినదనియు (అ అసా ధ్యము అనగా చికిత్సను చేయదగనిదనియు నాలుగు విధములుగ నుండును ఈ విషయమునంతను గూర్చి ఆయా [గంధములయందు అతివివరముగ ఇవెప్పబడినది మరియు ఆయావ్యాధుల నద్దనే ఈవిభా గము వీలుఅయినంతనరకు చేయబడినది కాన్ఫన (వతి నైద్యుడును తొలుత ఈ విషయమును తప్పక "ెలిసికొననలయును సమస్త వ్యాధు లును తప్పక తగస్టునని అనుకొనుటకు ఏలులేదు ఈ విషయము శాత మునం'దే చెప్పబడినదిగచా కావున (శతి వైద్యుడును తొలుత -కఈ విషయమును "ెలిసికొనవలయును. ఏల్తు అయినచో నోగికి కూడ ఈ

కృష్ణపం౦ండితీయము త్ర? విషయమును చెప్పుట మంచిది కాని తనవద్దకు వచ్చిన (వతివ్యాధియు తగ్గునని అనుకొనుట పొరపాటు అయియున్నది. మరియు కెలిసిగాని 'తెలియకగాని (పతి రోగమును తన్దునని చెప్పాటయు, వె కముచేతిలో పడునుగదా యని తీసికొనుటయు [దోహకరయైన విషయమై యున్న ది. ఇట్లు చేయుటవలననే ఆయు ర్వేద వైద్యము అభివృద్ధిలోనికి రాకపోవు టయేగాక నించాపాతిముకూడ అగుచున్నది. మరియు ఇట్టి సాధ్యా సాధ్య విభాగమునుగాని ఇతరములగు తంకను ఇట్టి విషయములనుగాని "తెలియకుండగ మందులను (పయోగించుటవలన రోగికి విపరీతమగు [చోవాము కలుగుచున్నది. ఆయు ర్వేదమందులు వాగసుగ పనిచేయ వనెడి నిందకూడ కలుగుచున్నది. మరియు చిక్కగా తయారుచేయ బడిన మందులకుకూడ అ్యపతిష్టు కలుగుచున్నది కావున లోకహిత మునుకోరి తగు విచతుణముతో మందులను [పయోగించుచు చికిత్సను చేయుట ధర్మమై యున్నది ॥7 వ్యాధులలో కొన్నిటికి కొంతకాలమునకు స్వతస్పిద్ధము గే తగ్గుస్వఫభావము కలదు ఉదాహారణ -- వరంగల్‌లో నేను పని చేయుచున్నప్పుడు నుమారు 10 పది సంనతృరములనుండి పరిణామ శూలతో చాధపడుచున్న గై ల్వేకూలి ఒకడు వచ్చెను అప్పుడు ఆ వె ద్యశాలలో [తికటుచూర్ణ్మ మును (తిఫలామాళ్ష మును మాత్రమే కలవు ఈ విషయమును ఇదివరలోనే (వాసితిని. ఆ పరఠిణామళూల కల రోగికి తికటుమూర్చ ముము ఇచ్చితిని పథ్యమునుకూడ సౌనూన్య ముగ వెప్పితిని ఆ (తికటుచూర్ష మునే కొంత కాలము తీనుకున్న్నాడు ప్ర పరిణామళూల తగ్జినది నుమూరు పది సంవత్సరములనుండి యున్న చాధ తన్గుటచే విపరీతమగు ఆనందమును పొందెను అప్పుడప్పుడు నా వద్దకు వచ్చుచు మారు నాతోత్తు భగవంకులని అనుచు సూర్యునికి ఎదురుగ వెళ్ళి నమస్కరించు దుండెడివాడు. ఈవ్యాధి నేను ఇచ్చిన (తికటుచూశ్హ్రము వలననే తగ్జినదనెడి నమ్మిక నాకు ఎంతమ్మాతమును "లేదు కొన్ని ద్‌ర్ధ వ్యాధుల కొంత కాంము 5కు స్వతస్పిద్ధముగ నే తగ్గు

స్వభావము కలవిగ నుండును గావున అట్టి స్వభావమువలననే ఈ వ్యాధి తగ్గి గదని నాయొక్క- నమి న్‌ అయియున్నది ఇంకొక ఉచాహరణము - నాయొక్క మేనమూమగారికి మూలశంక లేక మొలలు అనెడి వ్యాధి కలదనియు, తరుచు ర _కృము పడుచున్నదనియు, ఇాధ్రగ నుండుచున్న దనియు అనుచుంజెడినారు. నేను మడానులో చదువుకొనుచున్న ప్పుడు నాకు ఈ విషయమును తిరుచు (వాయుచు చికిత్స నిమి _త్తృము మ్ముదడానునకు తప్పక వచ్చుటకు వర్చాటులను వేసికొనిరి కొన్ని కార అాంతరములచే అప్పుడు అట్లు నచ్చుబకు వీలుకలుగ లేదు అచ్చట ఎట్టి చికిత్సను 'చేయించుకొనబేదు చాధలన్నియు (క వముముగ తగ పోయినవి మరల ఆ బాధల (పసక్రియే కలుగ లేదు రి నై జాము ఇలాకా ఒక పల్లెటూరులో సిద్ధాంతిగారు అను 'పెరునొందిన ఒక గృహ ద్ధని భార్యకు ఒక వ్యాధి సంభవించెను అచ్చటి నైద్యులు చెప్పుటచే తరుణార్క-ము అనెడి మందును కొనుక్కొ_నుటక్ర్ర నావద్దకు వచ్చెను. అట్లు కొనుక్కొనునప్పుడు కొన్ని లతణములను చెప్పీ దీనిని ఉపయోగింపవచ్చునా ? అని అడిగిరి లవణములను పంటిని అ మందు నావద్ద సిద్ధముగనే యున్నది. అయినను నాపద లేదని చెప్పితిని ఎందుతచేననగా ? వారు ఈ (క్రింది లవమణములను చెప్పిరి స్మారకములేక్రుండగ పడిపోన్రచుండుబ, కాళ బ్రయొక్కాయు చేతుల యొక్కయు నరములు లాగి చిగునుకొనిపోన్చు చుండుట, కాళ్ళుచేతులు చల్లపడుచుండుట, ఒకప్పుడు స్మారకము వచ్చుచుండుట ఒకప్వడ్హ స్మారకము. లేకుండగ నుండుచుండుట ఇయ్యవి ముఖ్యలవ్‌ఇమ్సుల్రన్న చెప్పీరి మరియు ఇందులకుగాను వేడిచేయుమందులను ఉపయోగంచ్చు చున్నామనియు వ్యాధి తగ్గకుండుటయే గాక పౌచ్చుచున్న దనియు అందుచే ఇంకను తీవముగ వేడిచేసి పనిచేయునట్టి తరుణార్క్టు నిమిత్తము వచ్చితిననియు 'ఇెప్పిరి ఈవిషయమును వీశగజే నామనస్సు నక అధికముగు చాధకలిగినది ఈ లవణములనుబటి ఈవ్యాధి బళ ణి "చేహముగ. ప్రాష్టీరియా అనబడు వా , భ్‌ నిన్సం టి స్ట్రథిఅనియు ఇందులకు .జ్మ తరు

12] కృష్ణ్టపండితీయము 89 ఇకార్క_మును ఎంతమ్మాతమును ఉపయోగింపరాదనియు. వేడిచేయు వుందులను ఉపయోగించుచుండుటనలననే వ్యాధి (క్రమముగ "'పాచ్చు అగుచున్నదనియు కాళ్లుచేతులయొక్క- చల్ల దనమును న్నారకము లేక పోవ్రుటనుబట్టి తెలియక -వేడిచేయుమందులను ఉపయోగించుచున్నప్ట రనియు ఇంకను ఇట్టి తరుణార్కము మొదలగు మందులను ఉపయో గించినచో రోగికి ఉప్మదవము కలుగనచ్చుననియు మనస్ప్బునందు తలంచితిని.

అందుచేత నే నామనన్సునకు బాధ జవించినది అట్టితరి నేను ఏవి చవేయవలసియుండును ? ఈ వివమయమంతయు వారికి ఎట్లుచెప్పగలను 1 చెప్పినను నమ్మెదరా ? అందుచే నావద్ద ఆమందు లేదనివెప్పీ ఊర కుండుట య్‌ ధర్మమని తలచఛచితిని ఆమందు లేదని చెప్పగనే వారికి విపరీతవుగు దుఃఖము గలిగినది మిోవద్ద తప్పుక లభించునని తలచి అంతదూరమునుండి వచ్చితిననియు రోగి (పాణాపాయస్థి తిలో ఉన్నది ఇదా ఇష్టుడు నమిచేయవలసియుంకునవియు విచారింపదొడగిరి. నేను నిజస్థితినంతను చెప్పతిం అశ్హైన వో మోరు ఒకనారి తప్పక దయవచవేయ వలసినదనియు, తగిన వన్నానమును వేసెదమనియు అనిరి సన్మానము నూట ఎబ్లున్నను వరందరువుకూడ ఎట్టి బాధల వొంజెదరో యని తలంచి బయలు జేరితిని కొంతదూరము కారుమాద వెళ్ళితివి తరువాత ఒక పాలకీని ఏర్పాటుచేసి వారి ఇంటికి తీనుకు వెళ్ళిరి. విషయముల నన్ని టిసి చూచితిని వ్యాధి అదివరలోనే స్పష్టముగనే. తెలియుచున్నది గదా హిస్ట్రీరి = అకుటకు ఎంతన్యూతమును సంజేహము. లేక పోయెను ముందుగ సంళకులనన్నిటిని వారె ఇంటివద్ద పూర్తిగ వివర ముగ ఇెప్పి అచ్చట వై ద్యులువొందిన ఫొరపాయినుకూడ స్పష్టముగ ఇెప్పితిని. పిదప వంబ ఘువక్షసూర్యాావ ర్హిని _దామపండ్త రసముతో ఇచ్చుటకు (పారంభించితిని. వ్యాధి (శ్రమముగ తగ్గకుండునా * క్‌ద్ది రోజులే [క్రమముగ తగ్జినది పిదప రాజెౌపధములగు పూర్ణ చంద్రో దయము మొదలగు మందులనుకూడ కొంత కాలము ఉపయోగంచితిని,

00 వై ద్య వి జా నము వ్యాధి పూర్తిగ తగ్దుటయేగాక శరీరమునందు సంపూర్ణ ముగు ఆరోగ్యము కూడ కలి7ను ఆఇంటి యజనూని అధికవుగు భూవసతిని 'పేర్యుపతివ్ట లును కలన్నారైె యున్నారు అందుచే నాకు విశేషవుగు సన్న్థ్హానమును చేయటకు (పప్రయత్నించిరి కాని నేను నా పద్ధతిని జవచాటిపో లేదు నాకు రావలసిన మై కమును మ్మూాతమే తీసికొంటిని వారు అప్పుడప్పుడు తరుచు వచ్చుచు వారియొక్క. ఆనందమును 'వెలిబుచ్చి "వెళ్ళుచుండెడి వారు ఇందులబట్టి వ్యాధి స్వభాపమునేగాక కొందరి వెద్యులమొక్క_

(పవృ త్తినికూడ కెలిసికొనవచ్చును $ కొన్ని తరుణవ్యాధులుగాని కొన్ని దీర్చ వ్యాధథులుగాసి స్వతస్పిద్ధముగనే శాంతించు స్వభావము కలపవిగ నుండును క్క విషయ మును లోకములో (వత్యతముగ చూచుచునే యున్నాము అట్లు వయే వ్యాధులు ? ఎందువలన ? ఎట్లు + స్వతస్పిద్ధముగ ఇాంతించుచున్నవో వమర్శించి నిర్ణయించి పూ క్హిగ (వాయుటక్టు సామాన్యముగ పీలులేదు అయినను దిజ్నాతముగ (వాయసాహసించుచున్నా డను. అనారోగ్య కరములగు భావములు శరీరమునందు (వవేశించుబ వలనగాని, ఆరోగ్య కరములగు భావములు శరీరమునందు ఉండకపోవ్రటవలనగాని, తగ వలనగాన్సి వ్యాధులు జనింపవచ్చును గ వ్యాధులు జనించుటకు ఇటి అనేక కారణములు కల

యొక్క వేళ్చుల ఇండియాని ముల యొక్క మ నము యొక్క అనగా పనులయొక్క మార్పులు ఆప వ్‌ ౮ సిలు. ఆహార విహాగ్రాక్షుల యొక మౌాప్పులు మొదలగువాని సనుసరించికూడ్త వ్యాధులు జనింప వచ్చును ఇట్టి (ప్రత్యేక "కారణములవే జనించిన ఈ వ్యాధులు టన సియగుమాళ్చు మరల కలిగినచ్రో. [క్రమముగ తప్పక వ్యాధులు సదు “ తం. చెప్పబడియున్నది గదా అట్టి ముగ స్వాస స్త్ర ్రసారముల వలన కాలపరిమితి (ప్రకార ను, అటులనే కాలముమొక్క్య వమాస్ప్నవలన కలిగన

కృష్టపం౦డి వీయము రే వ్యాధులు (క్రమముగ తగ్గును ఆహోరముయొక్క- మార్పువలన కలిగిన వ్యాధులు మరల సరియగు ఆహారమును సేవించుటవలన నిస్సంబేహా ముగ శాంతిం దునుగడా అట్లని [వాయుటవలన ఇట్టి (వతి వ్యాధి యును ఇట్లు తప్పక తగ్జునని అనుకొనుటకు ఏలులేదు. అందులకు కొన్ని (వత్యేక కారణములు కలవు కొన్ని వ్యాధులు స్వతస్సిద్ధముగ శాంతించుననుటకు ఈ విషయము కొంతవరకు వ్రాయబడినది ఒకప్పుడు మహారాజునకును సామూన్వవు వీదవాసికిని ఒకే విధ మగు వ్యాధి జనించునపష్సూడు మహా రాజునకు అనేక వఏధములగు యె ద్య్వో పచారములను చేయుటయును బీదవానికి ఎట్టి _వైద్యోపచారములను కూడ చేయకపోవుటయును జరిగినను ఇద్దరినికూడ వ్యాధి (క్రమముగ ఒశే విధముగ తగ్గవచ్చును. కారణమేమి? ఆవ్యాధియొక్క- స్వభా నమును బట్టియే అట్లు తగ్దియుండవచ్చును చూజేక[రు అను నా యొక్క స్వగాామమునందు నాయొక్క చిన్నతనములో కలరాయను వ్యాధి త్మీవముగ జనించినదట అప్పుడు అనేకులు వృుతినొందిరట అట్లు అచేకులు మృతినొందుటవే కొన్ని కుటుంబములలో ఒకరిద్దరు చూత్రుమే మిగిలియుండుటయును నారికికళూడ కలరా జనించి ప్రాణా పాయస్థితిగోనికి నచ్చుటయును వారి _వ్నె వునకు చూచువారలే లేక పోవుటచే వారట్టు 2-8ి రోజులు పడియుంశుటయు. ప్రక్కాయింటివారు ఈ విషయమును భూచి వారు మరణించినట్టుగనే యెంచుకొసియు వ్యాధి భయము ననుసరించి ఆ పిక్క-యిం*కివారు కూడ వారి సమా పములోనికి కూడ రాకపోవుటయును జరిగినదనియు ఆ కలరారోగులు ఇ, 8 రోజులు అటులనే పడియుండి వీదప క్రమముగ "లేచిరనియును వూ తండిగారు అప్పుడవూడు చెప్పుచు అట్లు లేచిన మనుష్యులు కన పడినప్పుడు అట్లు (బతికి 'లేచినవారిలో ఇతడు ఒకడనియు చూపించా -చుంజెడినారు. నేను వె ద్యశాస్ర్రుమాను చదివినపీదప చిన్నతనము నందు మాతం[డిగారు చెప్పిన ఈ కలరావిషయ: ఎ నాకు స్మృతి పధము నకు వచ్చినప్పుడును నేను నాస్వగ్రామము "న్య్హైనప్పుడు మౌ తండిగారు

ర్ట చై ద్య వి జ్ఞా నము అదివరలో భూపించిన ఈ కలరారోగి దృష్టిపధమునకు వచ్చినప్పూడును అనగా కనబడినప్పుకును ఈ విషయము. ఇట్లు ఎందులక్ష జైగినదని ప్పూ్తిగ విమర్శించు చుండెడినాడను వ్యాధియొక్క_ స్వభావకును అనుసరించియే ఇట్లు జరిగియుండవచ్చునని అనుకొనుటకు ఎట్టి అభ్యం తరమును లేదు అయినను ఆ స్వభావమునుగూర్చి లోతుగఆలోచిం చుటకూడ ధర సము కాని అట్టి నూక పొాచారణ సామూాన్యముగ "లేలునదికాదు (ప్రాణనాశకరములగు భావములు ఆ రోగియందు జనింపలేచా! సామాన్యోపచారములు కూడ లేకపోపుటమొదలగు కొన్ని శారణములచే రోగి అట్టి స్టిీతలోనికి వచ్చి ('పాణాపాస్థితిలో నున్నట్లుగ కనబడినాడా? నిజముగ మనములఅనుకొను ఉపఛారములు "లేకపోవుటవలననే రోగి జీవించినాడా? మొదలగు అనేకశములంగు యు క్షి పూర్వకమైన విమర్శనలను చేయుటకు 'తాన్చకలదు. కుళాగ్రబుద్ధినల

వారు తగు విధముగ సిర్టయించు కొనగలరు ఇట్టిదియే యగు ఇంకొక ఉచాహరణమును (వాయుచున్నా డను గమనింపకోరిక నేను చెజవాడలో వై ద్యమును చేయుచుండగా (పకృతి వై ద్యనులో (పసిద్ధులగు ఒశరికి సన్ని పాతజ్వరము వచ్చి తుదక్షు కాళ్ళుచేతులు చల్చబదడుట్ట సా 'శ్రరకముతప్పుట చొందలగు (పాణాపాయ పరిస్థితులు ఏర్పడినవి రోగియు వారియొక్క పరిచారకులును నాక్షు మిక్కిలి పరిచయముకలవా.ై యున్నారు (వకృతి వై ద్యములో అభి మొనను కలవారై నను ఆందోళన సమయముకావున వారియొక్క ప్ప చారకులలో కొందఠు నావద్దకు వచ్చి విషయమును చెప్పి మూరు వై ద్య మును చేయనవసరము లేదనియు కస్తూరిని మ్యూతము తీసుకువచ్చి "వేయవలసినదనియును ఫోర3 నచ్చిననారింక్రను నొవద్దనే యున్నారు ఇట్లు వచ్చినట్టుగ మిగిలిన పచారకులకు తెలిసినది ప్రాణములు పోవ్చట శ్నీనను అంగీక్రరం చైదముగాని కస్తూరిని వేయుటకు ఎంతమాత్ర్వ్బు అంగేకరింపమనియును కస్తూరిని తీసికొని 'రావద్దనియును నాకు కబుకువు క్సిర్రి అట్టిస్థితిలోకూడ అనగా స్ధారక్ష ముతప్పి కాళ్ళుచేతులు ఆ ను

కృష్టపండి తీయము న! డుచున్నను రోగిని నీటిలో ముంచుచు లేల్చుచునుండిరి. శరీరము [కవు ముగ మరల ఉప్షస్థితిలోనికివచ్చి అపాయలతుణములు అన్నియు[క్రము ముగతగ్షినవి అట్రిస్నా నమువలననే (క్రమముగ సంపూర్షమగు ఆరోగ్య మును పొందును. ఇట్టి స్థితులలో సొమాన్యముగ కస్తూరిని ఉపయోగిం చుట సర్వసామాన్య మై యున్నదిగచా అట్టి కస్తూరిని ఉపయోగింపక పోవుబయొగాక తడికూడ తగలకూడదనెడి రోగిని నీళ్లలో ముంచి తేల్చి నను ఆరోగ్యమును పొంబెనుగడా ఇందులకు తగిన సమన్వయమును ఎట్లుచవేయగలము"

మీదను కలరా రోగివద్ద (నాసినయు క్రి పూర్వక విమర్శనా విచారణలకు ఇచ్చటకూడ 'తావ్రకలదు మజియుకొన్ని వ్యాధులు కొంతవరకు ఉప్మదవకరస్థితిలోనికి వచ్చి స్వభావముచే మరల స్వతస్సి ద్ధముగనే శాంతించు స్వభావము కలవిగ నుండుట మొదలగు కారణ ములనుబట్టి ఈ వ్యాధి ఇట్లు తగ్రినదియా? లేక రోగికి ఇట్టి స్టితలో తడి యొనను తగలకుండగ నుండజలయు ననుట కస్తూరి మొదలసు వానిని ఉపయోగింప వలసియుండుననుట మొదలగ విషయయులే ఆచరణ యోగ్యములు 'కానేరవా? మొదలగు ఆలోచనములను చేయుటకు కూడ తావుకలదు తరుణ వ్యాధులనుగూర్చి ఇట్లు (వ్రాయడమైనిది. ధీ జ వ్యొాధులనుగూర్చి కొద్దిగ వాాయుచున్నాడను. థీర్ధ వ్యాధులలో కొన్నిటికి కూడ ఇటులనే స్వతేసిద్ధముగ ఇాంతించుస్వభాసముకలదు. పరిణామశూల యను వ్యాఖి థ్‌ర్ధ కాలముపీడించు స్వభావముకలదిగను న్నది ఆహారము మార్పువలనతాత్కా_లికనుగ తగ్గ వచ్చును వ్యాధి స్యభావమునుబట్టి అప్పుడప్పుడు తగ్గుచు వచ్చుచుండును. దీనికి (పత్య క్షముగ పనిచేయునట్టి అనగా నిర్ధారణముగా గుణము = చ్చునట్టి బొవ. ధథములు లేవని "పెద్దలు ఇెచప్పెదరు. ఇది స్వతసిద్ధముగనే కొంతశాలము తగ్గి మరల రావచ్చును లేదా? కొంతకాలముగ వరుసగ బాధించి మర ల రాకుండగ నుండ వచ్చును కొందరు తలపోటు అను వ్యాథివలన కొంతకాలము వరుసగ చాధనొంబెదరు తరువాత ఒకప్పుడు తనంతట

రీ వై ద్యవిజ్ఞానము

ను తానే స్వయముగ తగ్గవచ్చును తగ్గుటలో కూడ తలపోటు అనున ది ఎట్లుండునో రోగిని తెలియనంతటి నిశ్శేషముగ కూడ తగ్గవచ్చును కొన్ని విధములగు ఇ్వాసవ్యాదులు కొంతకాలము వీడించి తగ్గవచ్చును పిచ్చి అనగా ఉన్మాదము అనబడు వ్యాథి విషయము అందరికిని ఆెలి యును ఈ వ్యాధి ఒకనికి జనించినచో అప్పుడప్పుడు మరల వచ్చుచు ఎప్పుడు ఎట్లువచ్చునో ఎప్పుడు తగ్గునో తెలియదు కొంతమందికి కొంత "కాలము పరుసగనుండి మరల రాకుండగ నుండవచ్చును కొందరికి జన్న పర్యంతమువరకు కూడ నుండవచ్చును ఈవ్యాధినిగుజించి ఒకఉదాహ రణము--నేను 'బెజవాడలోనుండగా ఒక ఇంటిలో శావ్రరముంటిని ఆ ఇంటికి సమాపములో'నే ఒక వైశ్యకటుంటము కలదు వారు వీదవారు అ కుటుంబములోని యజమానికి బుద్ధి చాంచల్యము ఏర్పడినది. సంసా రవు గొడవ ఏమియు లేక పోవుటయు వదియో మాట్లాడుచు వీధుల లో తికుగుచుండుటయు జరుగుచుంజెను ఆ యజనవాూసనికి భార్యయు1-2 పిల్లలును మాతమేకలరు ఆమె నావద్దకువచ్చి విషయనుంతయును వెప్పి ఈ వ్యాథి ఇట్లు సుమూరు పది సంవత్సరములనుండి యున్నట్లును సంసారము గడచుటకు చాలా ఇబ్బందిగ నున్నదనియును బాగుచేసి వుణ్యమును కట్టుకొనవలసినదనియు నన్ను కో౭ను ఆ వ్యాథిని తగ్గింప "జేయగలనని నేను పూచీగా ఇెప్పగలనా ? కావున నా వలన ఈవ్యాధి తగ్గునని నిర్ధారణగ ఇప్పజాలననియంటిని తరువాత కొద్దిరోజులై నను మందును ఇచ్చితినో లేదో జ్ఞూపకములేదు. కాని కముముగా సువూరు "రెండు మూడు సంవత్సరము జరుగు నప్పటికి మనస్సు సరియగు స్టితిలో నికి వచ్చినది మఠల దుకాణమును పెట్టి సరకులను అమ్ముుచు కుటుంబ పోవణమును చేసికొను చుండుటను నేను స్వయముగ చమాచితిని "మొలలు లేక మూలవ్యాధిఅనగా అర్శస్సుఅను వ్యాథి సామాన్యముగ తస్దనేరదు శస్త్రుకర్శ మొదలగు నానిని చేయనలసియుండును అట్లు చేసినను మరలవచ్చు స్వభావము కలదిగ నుండును కాని ఒక్ళాకప్పుడు చేతికితగులుచు స్పష్టముగ "తెలియు చున్నట్టియు రక్షన్రావముతో

కృష్ణపం౦ండి తీయము ర0క్‌ కూడ కూడినట్టియు మొలలుకూడ ఎట్టి చికిత్సయు లేకుండగనే పూ ర్రిగ నళించిన విషయమును నేను చమూచియున్నాను ఈ విమయమును గూర్చి వేరొకచోట వివరముగ వా్రాసియున్నాను. కనుక ఇచ్చట మరల వ్రాయలేదు ఇట్టి వ్యాధులు ఇట్టి స్వభావము కలవిగనుండుటకు కొన్ని కారణ ములను మనము ఉఊోహింపవచ్చుకు శా్యస్త్రుమునందు కూడ కొంతవరకు ఇచెప్పబడీయున్నవ్‌ అయినను యిట్టివీనియొక్క- స్వభావము కరతలా మలకములవ లె స్పష్టముగ గోచరమగుట లేదని అనుకొనవచ్చు నేమో యని నా యొక్క- అభ్గిపాయమై యున్నది 10 మందును ఉపయోగించు నప్పుడు అమందునకును వ్యాధి కిని కల సంబంధమును అనగా ఆ మందునందు నవ వన్తువులు కలిసి నదియు వ్యాధి యొక్క- స్వభావమును "తెలిసిఫొనుటయేకాక అ మందు తనయందలి వయీ వస్తువులు యొక్క_ వయీ గుణములచే వ్యాధి యొక్క ఆ యా దోపాదులను ఎట్లు తగ్జించునో పూర్తిగ తెలసికొని మందును ప్రయోగింపవలసి యుండును ఇట్టి విషయ పరిజ్ఞానము పూర్తిగ కలిగి నవో ఆయా మందులను గ్రంథధములయందు చెప్పబడిన వ్యాధులశే గాక ఇంకను అనేకములగు వ్యాధులకు ఉపయోగించుటకువీలుకలుగును అంతియేగాకుండ అఆవుందును గ్రంథమునందు కొన్ని వ్యాధులకు చెప్పి నను ఆ వ్యాధుల కై నను ఎట్టి స్వబావముకల వ్యాధులకు ఊపయోగింప వలయునో స్పష్టముగా "తెలియగలదు ఇందులకు కొన్ని ఉదాహరణము లను కొన్ని సందర్భముల ననుసరించి (వ్రాయుచున్నాను. అ ఉదాహర ణములను చూచినవుడు తొలుత అధికమగు అశ్చర్యము కలుగ వచ్చును. కాని ఏషయము సరిగ గమనించిన పిదప అశ్చర్యముపోయి సంతోషము కలుగవచ్చును సూతికాభరణమును గాని సూతికామ్మాతలను గాని సూతికా తిక ఉపయోగించెదరు. వానిని వురువులకు గాని పసివీల్లలకు గాని సామాన్యముగా ఉపయోగింపరు అట్లు ఎవరై నను ఉపయోగించినవో సామాన్య (పజలేగాక కొంతమంది వైద్యులు కూడ అథికమగు అశ్చర్య

96 చై ద్య వి జ్జ నము

మును పొంబెదరు. హేళనమునుకూడ చేయుదురు సూతికాభరణమును గాని సూతికా మ్మాతలను గాని సూతికా త్‌ో ఎందులకు ఉపయో గించుచున్నారము? సూతికా (క్ర్రీలకు మెల సరిగ అగుటకును, మైలయం దలి దోషముతగ్గుటకును, మరియు జ్వరము, ఒడలునొప్పూలు మొదలగు లతణములక్రును, వాత లతణములకును ఉపయోగించుచున్నారము

సూతికాభరణమునందు వేడిచేసి అట్టి లతణములను తగ్జించు. వస్తువు లను, పీత్తములను అనగా చేదుకట్లును కలియును సూతికా మ్యూతల యందు అట్టి సూతికాభరణ మే కాకుండగ ఇంకను సువర్ష వాతారాత్ష సము, మహో వాతవిధ్వంసి మొదలగునవియు గోరోచనము, జున్ను, కస్తూరి, మొదలగునవియు కలియును అవమ్యాతలు తనయందు కలిసిన మహాశ_క్రిక్రల ఆ వన్నువులయొక్క_ (వభావముచే చక్కని వేడిమిని కలిగించి ఆయా లతణాములను తగ్మించుచున్నవి. ఈ విషయము అంద రికిని తెలిసియుండ నచ్చును కాని నేను ఈ సూతికావ్యూతలు మొదలగునానసిని సన్నిపాత జ్వరము మొదలగువానియందు తరుచు ఉపషయోగించుచుంజెడివాడను అట్లు ఎందులకు ఉపయోగింపకూడదు! సన్ని పాతజ్యరమునందు వాతము అధిక మె కాళ్లు చేకులు చల్ల బడుట, నాడి నీరసించుట మొదలగు ఉప్మదన లక్షణములు కలిగినచో ఈ మ్యాతలను ఉపయోగింపకూడడా!+ ఈ మాత్రలు తనయందలి అధిక వేడిమిని అధికపరచు సూతికాభరణము, సువర్ణ వాతారాతుసము, కస్తూరి మొదలగు (దవ్యములయొక క (్రభఖావముచే సూతికా వ్యాధులయందు వలనే సన్నిపాతాది వ్యాధుల యందు కూడ చక్కని వేడిమినిచేసి, నాడికి వుస్టినికలిగించి ఆయా ఉపష్మదవ లతణములను తప్పక తగ్జించును

సన్నిపాత జ్వరాదులయందు ఉప్మదవ లవణములు లేకపోయినను మున్ముందు అయ్యవి కలుగునట్లి సూచనలను మనస్ఫునందుం చుకొన్సి ఈ మాతలను పీలునుబట్టి ఉపయోగించుచుండెడివాడను. అందువలన నాడి సీరసింపక ఎల్లప్పుడును సరియగుస్థితిలో ఉండుటయేగాక ఎట్టి ఉపష్మధన లవణములును కలుగకుండనుండెడివి రోగులు బహుచక కాని

18. కృష్ణపండితీయము రి ఆరోగ, బ్టమును పొందుచుండజెడినారు. వస్తుగుణమును వ్యాధిస్వ్రభావమును "తెలిసియే నేను ఇట్లు ఉపయోగించితిని ఇంకొక (పల్యేకమగు చిన్న ఉదాహరణము - ఒక గృవాస్థుని యింట సుమారు తి సంవత్సరములు వయస్సుగల కరవానిక్షి జబ్బు చేసి తుదకు మగత, కడువుఉబ్బుట, మూత్రము బంధించుట మొదలగు (వాణోష్మదవ కరములగు లక్షణములు కలిగినవి అప్పుడు ఆ కురవానిని బయటకి తీసికొనివచ్చి వీధిలో పరుండ బెట్టి సమాపములోనున్న నావద్దకు వచ్చి అస్టేతిలో తండి ఎట్టుచెప్పనలయునో అట్టుచెప్పెను. అప్పుడు నావద్దకస్తూఎ మొదలగునవి నాగుగాకలసి చక్కని వేడిమినిచేయు సూతికా న్యూతలు సిద్ధముగ నున్నవి ఈ మాతలు ఈ స్ధితిలో పని చేయునని నాకుతెలియును అదియుంగాక వెంటనే ఉపయోగించుటకు సిద్ధముగ నుండుటచే నానిని ఉపయోగించితిని కొంతసేపటికి కడువు ఉబ్బరము తగ్గుటయు, మూతము భారాళముగ అగుటయు, క్మరవాడు కన్ను విప్పిదూచుటయు మొదలగు లతణములు కలిగినవి. అప్పుడు ఆ క్మరవానిని మరల ఇంటిలోనికి తీసుకు వెళ్ళిరి తరువాత కొద్దిరోజుల లోనే సంపూర్ణ్మమగు ఆరోగ్యము కలిగను తల్లిదండ్రులకు కలిగిన సంతోపమునకు మితములేదు. సన్నిపాత జ్యరమనునది ఉదాహరణ ముగ (వాసితిని. కాని కాళ్లుచల్ల బడుట, నాడినీరసించుట, మొదలగు ఉపష్మదవలతణములుకలుగు విషూచి, అనగా కనరా మొదలగు అనేక వ్యాధులయందు కహాడ ఇట్టి వానిని ఉపయోగింప వచ్చునని మోతే సమన్వయమ్ము-చేసుకొనవలయును 11 _వ్యాధియొక్క- స్వభావమును బట్టియే మందును [ప్రయో గింపవలసియుండుననుటకు వేరొక ఉదావారణము -- బుతుళూల లేక బుతువు సరిగ కాకుండుట లేక సంతానము కలుగకుండుట వీనినిగూర్చి కొంతవరకు వివరముగ తెలియుటక కొన్ని ఉచాపహారణములను సంద ర్భము లేకపోయినను వివరము నిమిత్తము (వాయుచున్నాను గమ నింప కోరిక

రం వె ద్య వీ జ్జ నము

బుతుళూల లేక బహిన్లు కడువునొవ్పీ లేక ముట్టు కడువుకొప్పి “మొదలగు మాటలచే దీనిని వ్యవహశింతురు ఈ వ్యాధి అనేక కారణ ములచే జనింపవచ్చును. పంటను పలింపచేయుటకు ఒక చేను అనగా ఒక [పచేశములోనికి నీరును (ప్రవహింప చేయవలసియుండును, అట్టి సీర (ప్రవహించుటకు అనేక విధములగు అడ్డంకులు కలుగవచ్చును. ్ర్రీలక్తు కొన్ని నరములు అనగా (స్రోతస్సులగుండా ఆ_ర్హవము అనగా మైల "వెలుబడి గర్భకోశముద్యారా బయలు వెడలును అట్టి అఆ_ర్హవమునకు పురుషునియొక్క- శక్రముతో సంబంధము కలిగినప్పుడు గర్భాకోశము నందు గర్భము వర్చ్పడును పంట(ప్రబేశములోనికి సీరు [పవహించు నప్పుడు (ప్రథానస్థానమగు ఆయా నదులు లేక చెరువులు మొదలగు వాసనినుండి బయలుజేరి కాలువలు చిన్న కాలువలు బోదెలు మొదలగు వాని ద్వారా ప౦ంట(పబేశములోనికి (వవహించును అటులనే శీ ఆ_ర్హవము కూడ శరీరములోనుండి ఒక శేంద్ర స్థానమునకు చేరి అచ్చట నుండి అర్హ్వవ వహ(స్రోతస్సుల ద్యారా గర్భఫోశములోనికి చేరి అచ్చట నుండి బయలువెడలును అట్టి ఆర్హవర _కపవహణమునకు ఎట్టి అడ్డం కులు గలిగినను బుతుభూల కలుగవచ్చును ఎటులననగా? పంట్యప్రదే శములోనికి అనేక మౌార్టములగుండా (వ్రవహింపవలసియున్న నీటికి అనేక అడ్డంకులు కలుగువిధముననే కలుగవచ్చును సీటిబోజె సన్నగిలుటవలన సీరు సరిగ (పవహింపక ఉండవచ్చును అేచా? బోబె మెరకపడుట వలన సరిగ (పవహింపక ఉండవచ్చును ేదా! ఆబోజెయందు పదై నను అడ్డుపడుటవలన సరిగ (పవహింపక్ష యుండవచ్చును లేడా * కాలవ యందే ఇట్టి అడ్డంకులు కలుగుటవలనగాని కొలువయందు నీరు. సరిగ "లేకపోవుట మొదలగు కారణములవేగాని బోజెలోనికి సీకుసరిగ్మపవ హింపకుండ నుండవచ్చును అట్టితరి బోదిలోనిశే సీకు సరిగ రానప్పుడు పంట్మపబేశములోనికి సరిగ ఎట్లు రాగలదు? అటులనే (పభానజ్ఞానమగు నదులు చెరువులు మొదలగు వానియందు నీరు సరిగలేనియడల కాలువ లోనిశే నీరు సరిగ (ప్రవహించదుగడా? తరువాత బోజెలోనికి గాసి

కృష్ణప౦డితీయము 09 పంట(పబేశములోనికి గాని ఎంతమా(తమును _పవహింపనేరదని నిర్షారణ అగుచునే యున్నది అటులనే శరీరమునందు రక్తము సరిగ లేక సోయి నచో బుతు రక్తము పూర్తిగ సరిగ వెలువడదు అట్లు వెలుబడినను ఆ_రవవహ్మాపోతన్సులు సరిగ "లేక పోవుబటవలన అనగా [సోతన్సులు సన్నగిలినను, "లేక (పోతస్సులు మేదస్సుచే ఆవరింపబడియున్నన్సు లేక (పోతస్పులయందు వావుకలిగినను, ఇంకను ఇట్టి ఇతరకారణముల వల నను ఆర్హవ ర_క్షపవహణమునకు అడ్డంకులు కలుగవచ్చును. ఒకవేళ ఇట్టి (సోతస్సులనుండి సరిగ వెలుబడినను గ ర్భృకోశముద్యారా బయల్పడ వలసియున్నది గనుక గర్చకోశమునందు ఎట్టి లోషములున్నను అనగా గర్భకోశము సరియగు పద్దతితో లేక (కిందకు జూరుట, మిదకు పోవ్రట, వంకరగ తిరుగుట మొదలగు పద్ధతులలో ఉన్నయెడల బుతుర క్రము సరిగ (ప్రవహింపనేరడు ఇంకను ఇట్టి అనేక కారణములు కలవు ఏనిలో కొన్ని కారణములనలన బుళు[సావమునకు బడ్డు అనగా అకరోధము వర్పక్తుటననన బుతుకూల ఫర్పడనచ్చును. ట్టి కారణములచే బుతు (సావము సరిగతాకుండగనుండవచ్చున్తు అందధదుబకు సరియగు కారణము లను గమనించి తదనుకూలమగు చికిత్సను చేయవలసియుంకువు బుతు ర_క్షను ఎట్టి నిద్డంకులు లేకుండగన్తు, సరిగను (ప్రవహించి గర్భకోశ ముల్లో ఎట్టి దోషములు 'లేకుండగనుండి _గర్భుకోళములో. సరిగ చేర వచ్చును. క్షొని నీరు నదులు మొదలగు [1పధాన స్థావమృులనుండి "కాలు నలు బోబెలు మొదలగు వానిద్య్వారా పంట (పచేశ్రమ్సులకు సరిగ వేరినన్ను, షటసరిగ ఫలింపని విధన్గుననే బుతుర_క్తము ఎట్టి లోపములును "లేకుం డగ గర్భతోశమును చేవినను సంతానము కలుగకుండ నుండవచ్చును. అందులకు గల కారణమ్యులు -- నీటియందు ఉప్పూగనుండుట మొదలగు దోపములున్నను, భూమి సరియగునది కాకపోయినను ని త్తనము సరి యన్సునది కాకపోయినను పంట సరిగ పలింవదనెడి విషయము అందరి కిని జెలిసినచై యున్నది

అటులనే అ_రృవమునందు కొన్ని దోనములున్నను, గర్భకోశము

100 వె ద్య వి జ్డా నము

నందు లోపమున్న ను వురుషునియొక్క_ శఈ[క్రమునందు దోపములున్నను

సంతానము కలుగనేరదు కలిగినను ఆ సంతానము సరిగనుండజాలదా

ఈ విషయములను హూర్చి చికిత్సా విషయమును సామాన్యముగ (వాయు

చున్నాను "కేంద్రస్థానములగు అయా. ఇెరువులు మొదలగువానియంజే నీరు సరిగ లేనియెడల, అచ్చట నీరు సరిగ నిండునట్లు (పయత్నించిన విధముగనే శరీరమునందు రక్తము తక్కుువగ నున్నచో రక్తము మామూలుగ అభివృద్ధియగు తగు [పయత్నములను చేయవలయును కాలువలయందు సన్నగిలుట, మెరకలుపడుట మొదలగునవి కలిగినచో 'వెడల్పుగ వేయుట లోతుగ (తవ్వుట మొదలగువానిని చేసి నీరు సరిగ (ప్రవహించునట్లుగ చేసిన విధముననే అర్హవ వహ(్రోతస్సులు ఫుష్టి చారి దృఢముగనుండునట్లును అయ్యవి మేదన్సుచే. అవరింపబడి యున్నచో ఆ మేదస్సునశించునట్లును చేసి బుతురక్తము. సరిగ వెడ లునట్లుగ చేయనలయును

సెగవ్యాధి “మొదలగు కొన్ని వ్యాధులవలన ఆర్పవ (పోతన్సులు అచ్చటచ్చట వావుకలనై. ఉబ్బుటవలన మైల సరిగ వెడలక పోవ చ్చును అట్టితరి బోబెయందు తుక్కు. మొదలగునవి అడ్డుగనున్న వో, వానిని తీసి నీరును సరిగ (పవహింపచేసిన విధముగనే సెగవ్యాధి మొద లగు వానికి సరియగు చికిత్సను చేసి అనగా ఆ వ్యాధి సంబంధమగు దోషమును తగ్జింపచేసి ఆ_ర్హవనాళమందు అడ్డుపడుచున్న వావు మొద లగు వానిని తగ్జించి మైల సరిగ -వెడలునట్లు చేయవలయును గర్భళో శము సరియగు పదతిలో ేకుండగనుండి (క్రిందకు లేక (పక్కకు జారి యుండుట నంకర తిరుగుట మొదలగు పద్ధతులలో నున్నయెొడల సం యగు పద్దతిలో నుంగునట్లు త'ఫ వర్చ్పాటులనువేసి గర్చకో శమునకు తగు బలము కలుగునట్లు చేయనలయును తిట్లూ సమ _స్తవిధ్హములుగ -బేసినవీదపకూడ సీటియందలి దోషము

వలసణానోదంటభూమియంటేలి లోపమువలనగాని విత్తనములు సరియై ని ాకపోవ్టట వలనగాని పరిట ఫలింపనేరక్షంశుటయు. లేక పలించిి

కృష్ణ్టపం౦ం డితథతీయము 101 నను సరిగ నుండకుండుటయు జరుగు విధముననే బుతుర రము, గర్భ వోళము వురుముని మొక్క- ఈ[క్రము మొదలగు వాని యందలి దోవ మువలన గర్భోత్ప త్మికలుగకుండుట గాని, కలిగినను సంతానము సరిగ నుండకుండుటగాని జరుగవచ్చును కావున సస్యానుకూలమగు నీరు [పవ హించునట్లుగను పంటబూమియందుకల దోపములను తొలగించి ఆ భూమికి బలము కలుగునబ్లుగను సరియగు విత్తనములు లభించునట్లు గను చేయనలసియున్న విధముగనే ఆయా చికిత్సా విధానములచే ఆర్హ వమునందలియు _ గర్చకోశమునందలియు శక్రమునందలియు దోవ ములు తగి సరిగనుండునట్లుగ చేయనలసిఉన్నది అట్లు చేసినచో పంట స్మక్రముముగ ఫలించిసరిగ నుండునట్లుగ నే సరియగు సంతానము కలిగి సరిగనుండగలదు పరిళశుద్ధమగు అనగా సరియగు ఆర్హవనము యొక్కయు దుష్ట్రమెన అనగా చెడిపోయిన ఆర్హనముయుక్క-యు లక్ష ణములన్నియు. శొస్ర్రమునందు స్పష్టముగ. వివరమొగ్‌ చెప్పబడినవి మరియు. ళుద్ధ ఛు కముమొక్క_యిు, అపరిళుద్ధ శకముయొక్క_యు లతణములుకూడ అతివివరముగ 'చెప్పబడియున్నవి అంతియేగాకుం “డగ చెడిపోయియున్న ళు[కమును, ఆ_ర్హవమును, పరిశుద్ధము లై సంతా నోత్ప తికి అనుకూలములుగ అగునట్లు తగిన అనేక చికిత్సా విధాన ములు కూడ శెస్ర్రుమునందు స్పష్టముగ 'జెస్పబడియున్నవి. చూడ గలరు

ఓ9 చికిత్సావిభానమును యుక్రినిబట్టి కూడ చేయవలసి యుండును. ఉదాహారణము-- బెజవాడలో నేనొక ధర్ధుై ద్యశాల యందు వైధ్యునిగా పనిచేయుచున్నాను. ఒళ "విద్దమనిని. వచ్చి తన యొక్క భార్యకు కల ఒక రుగ్భతను చెప్పెను. అ 'బేమనగా? ఆమె మభధ్యాహ్నముభోజనము'చేయగనే విరేచనమునకు _ వెళ్ల వలసియుం డెడి దట ఇతరలతుణములు వమియులేవు విశ్తే స్థోకోకొక్షప్షనే

అగును వికేచనమందు దోషములేదు. శ్లో స్యయక లు కషిరకుళ్య ల

కడుపునొప్పి మొదలగు బాధలు. ఏవి శస క్రాన్స్‌ వళ్యావనో |

ష్య (౨ 30 ఢి

సాలిడ్‌ ఈం కే

102 వై ద్య వి జా నము భోజనము అయిన మరువణములో విచేచనమునకు వెళ్ల వలసియుండును కొన్ని చికిత్సలు చేసితిమనియు తుదకునల్ల మందునుకూడ వాడుట (ప్రారం భించితిమనియు లాభము లేకపోయినదనియు 'చెబ్బ్పను మోకుగల పెద్ద చాధ ఏమిటని అడిగితిని (వల్యేకవాధలు "తేవ్రగాని అన్నము తినిన వెం టనే పాయిఖానా దొడ్డిలోనికి వెళ్ల వలసివచ్చుట విపరీతమగు బాధగా ఉన్నదనియు ఈ చాధ తగ్జింపవలసినదనియు ఫోళెను ఇట్టి విషయము లను ఆలోచించుట నాకు సంతోష్యప్రదమే అయికను ఈ గృహస్థు మా వె, ద్యశాలమొక్క- యజనూని యింటిలో అైకు కాపఫురమున్నాడు అందుచే మనస్సునందు ఇంకను సంతోపముగ ఆలోచించితిని ఇట్టి ఈ విషయమును గూర్చి శాస్ర్రమునందు | ప్రల్యేకముగ ఎచ్చటను ెప్పిన ట్లుగ నాకు స్మ్టృతినోచరము కాలేదు అలోచించి ఒక యుక్తిని అనుస రించుటకు పూనుకొంటిని ఉదయమ్లునం బే సుఖవిశేచనము అయిన యెడల మధ్యాహ్నము భోజనము అయిన వెంటనే మరల విశేచనము అగుటకు అవకాశము ఉండదుకడా! యని తలచి రాతి పరుండునప్పుడు సుఖవనేచన (పదమగు (తివృత్‌ అనగా తెగడలేహమును ౯€'ద్రిమోాతా దులో ఇచ్చుట (పారంభితించితిని పారంభించిన మరునాడు ఉదయము నందే సుఖవిలేచనముఅగుటయ్యు అందువలన మధ్యాహ్నము భోజనము అయిన నెంటనే పాయఖానా దొడ్డిలోనికి "వళ్ళనలసిన అవసరము. లేక పోవుటయు తటస్థించినది ఆ లేహము కొడ్డిరోజులు మ్మూతము అట్లు ఇచ్చితిని తరువాత అప్పుడప్పుడు ఇచ్చుచు [క్రమృక్షుగ అలేషావు వొడుకన్తు తగ్జించితెని (వతి రోజు నందును ఉదయమునం'ే విశేచనము అగుట పరిపాటు అయినది, భోజనమైన వెంటనే పాయిఖానా దొడ్డి ముఖముమూాడ శకలసిన అవసరము తగ్జినదిగడా అని వారు మిక్కిలి సంతసించిన నాయొక్కాయు క్రి వెం టనే ఫలించినదిగజాయనినేనుకూడ సంతసించితిని ౨05"కవిషయము, నేనునై జాముఇలాకావథంగల్‌(గామమునందలి ధర్శునైద్యశాలలో వైద్యువిగంన్తనిజేయుయుండగా. ఆగ్రామమందని ఒ క పెద్దగ్భహస్థునకు షూతము బంధించెను పౌర్తియమొక్క- క్తుట్టుంబ వైద్యుడు వెద్యమును

కృషప్టపండీ తీయము 1గ్రకి చేయుచున్నాడు. అయినను ఆత గృహస్థు నేను పనిచేయుచున్న వై ద్య ఇశాలా పరిపాలకసంభుమిలో నభ్యుడగుటచే నన్నుకూడ పిలివించెను. నేనుకూడ దగ్గిరఉింటీని. ఆ నై ద్యుడు చేయుచున్న చీకిత్స్పలను గమునిం చుచుంటిని మూోతీము బంధించునప్పుడు సామాన్యముగ చలవచేయు చికిత్సలను చేసీనచో మతము ఛారళముగ వచ్చుననెడి అభ్మిపాయ ముతో ఆ ఎవేద్యుడు శీతల చీకీతృలను చేసెను కొంతకాలమునకు నమద్యూతముకొద్దిగ వచ్చేను. కానీ విషయమును (గహేీంచుచున్న నేను ఈ తత్వమునకు ఇట్టిస్థితిలో శీతల చికిత్సలు చేయకూడదనియు ఆవైద్యు డుచేసిన చికితృనలననే మూత్రము బయలు "'వెడలలేదనియు, కొంతకా లమునకు స్వభావముచేత నేమూత్రముబయలు వెడలినదనియు నిర్థారణ చేసికొంటిని మా వైద్యునియొక్క- చికిత్సవలన మూత(సొవము జరిగినది కనుక వమిా_వై ద్యము అవసరముూలేదనియుదయచేయవ చ్చు ననియు చెప్పిరి. విషయము నంత్తను [(గహించుకొని నేను ఇంటికి వెళ్లితిని. ఆలోచన "చేయుచునేయున్నాను. ఆవై ద్యుడు "సరియగు వైద్యమును చేయలేదు. కనుక ేఫు మధ్యాహ్నము అదే సమయమునకు మరల మూోతము బం ధింపగలదనియు నాయందుకూడ వారికి పూరి విశ్వాసము కలదుకనుక ఈసారి మఠల నాకే తప్పక కబురువేసి నాచేతనే- వె ద్యోమును చేయిం చుకొనసగలరనియు నామనస్సునందు పూర్తిగనిర్ధారణ చేసికొంటిని. మరునాడు ఉదయమున అందులకుకావలసినవానిని సిద్ధిముగ ఉంచుకొ" నుటమంచిదని తలచిఅబ్లుసిద్ధముగ ఉంచుక్‌ంటీని: ఆంతియేగాకుండథర్థు వైద్యశాలలోని వనివాంతో ఫలాసిసోరిదద్దినుండి నాకు తప్పక కబురు వచ్చుననియు, ముందుగచే ఇంటికి "ష్ఫ్టో భోజనము చేసదోననియు ఇప్పి ఇంటికి వెళ్ళి భోజనమును చేసితిని. సరిగ 12పన్నెండు గంటలకు కబురువచ్చినది [కిందటి రోజున నాచేత _వేద్యమును ేయించ్రుకొనక పోవుటవలన శేను సరిగ వచ్చెదనో లేదో యోని అధ్యక్రతుగు ఆడున్షాతోే అనేకమందిని కబురుబేసిరి. వెళ్ళితిని. జవమఆకుమునతంతను“అదివరలో చే నిర్థారణ చేసికొనిఉంటిని, శోొన్రున నేనుజికిత్సను (పారశిఖించిన 'కొద్షికో

్నేర్ట్తీ వైద్య వీజ్ఞానము లమునకే మూ(త్రము ధారాళశముగ వచ్చినది నేను చేసిన చికిత్స ఎట్టి దనగా క్రిందటిరోజున జరిగినచికిత్స సరియెనదికాదని నిన్ధారణ చేసికొని యుండుట వేతను తత్వము చాత (వధానమైనదని తలంచుటబేతను ఉష్ణ (పథానములై నట్టియు ఆయా అనయవములక్రు ఉల్చేజమును కలిగించు నట్టియు చికిత్సలను చేసితిని ఈ్ళపస్స్నుతచికిత్స తాత్కాలికమనియు వెంటనే మరల సరియగు చికిత్సను చేయకపోయినచో [కిందటి దినమున చికిత్సచేసిన వైద్యునియమొక్క_ గతియే సంభవించుననియు పూర్తిగ వెం టనే ఉప్ష్మపథధానములగు మందులను (ప్రారంబించి ఇచ్చుచు పిదప కొం తేకాలము వరుసగ సువర్ష కాంతవల్ల భ రసమును రాజెషధముగ నిచ్చి తిని రోగికి మ్య్మూతము బుధించుట అనెడి బాధలేకపోవుటయేగాక సమ_స్పవిధముల సంపూర్ణ మగు ఆరోగ్యమును పొం చెను

18 ఒక రోగికి మూత్రము తరచు పోవుచుండెను. నువూరు ఒక మైలు నసడుచునప్పటికి 2-8 చోట్ల విసర్టనము చేయవలసి వచ్చు చుండెను ఇదియే [పధానలతణమ మూ[త్రము తరుచుపోవుట అను నది సామాన్యముగ (ప్రమేహమువలన కలుగుననియు అందులకు వసంత కుసుమూక్రరము, అ్మభకము "మొదలగు మేహాశాంతికరములగు కూషధ ములను [పయోగింపవలసి యు౦ండుననియు సెనవ్యాధి "మొదలగు వాని వలన మూత్రము తరుచుపోవుచున్న-వో అందులకు తగువైన జౌవధ ములను ఇవ్వవలసి యుండుననియు అందరికిని "తెలిసిన విషయమే కాని ఈ రోగయొక్క త శ్యాదులను పరిశీలింపగా వ్యాధి స్వభావము "వేరుగ నున్నట్లును అట్టి మందులు పఏరిక్రి అనుకూలింపవనియు తలచితిని వ్యాధి ఎట్టి స్వభావము కలదియో సరిగనిర్థారణ కానప్పుడు ఆ తత్వమునకు అనుకూలమగు పచార్లములేవియూ అనుకూలము కాని పదారము "లేవియో "తెలిసికొన అందును బట్టి మందునుకూడ బక్కొకష్పుడు సిర్ధయించు కొనదచ్చుననెడి జాబ క్పిననుసరించి మోకు ఎట్టి పదార్థ ములు అనుకూలముగనుండును 1 అనిప్రశ్నింపగా వేడిమిని చేయు పదార్థములను సేవించునప్తుడే శరీరము ఆరోగ్యముగ నుండుననియు.

14] కృష్ణపండితీయము 10605 చలవచేయు పదార్థములను -సీవించునష్పుడు శరీరము విజేపంచి ఆరో గ్యముగ నుండదనియు అప్రుజేమ్య్శూతము కూడ కొంతఅధికముగ పోన్చ ననియు చెప్పెను అట్రితరి వసంత కుసుమూాకరము మొదలగు మందుల వలన [పయోజనము ఉండదనియు అందులకు వ్యత్యాస గుణములు కల రాజెషధమును ఉపయోగించుట వుంచిదనియు తలచి నువర శాంత వల్నభరసమును ఉపయోగించితిని. మూత్రము అధికపర్యాయ్‌ములు 'వెడలుట [కమముగతగ్గుటయేగాక శరీరమునందలి న్దాల్యము మొదలగు నవికూడ కొంతవరకు సమత్వములోనికి వచ్చి రోగి అనేక విధములుగ ఆరోగ్యమును పొంబెను

14. మందు తనయందలి వగుణాదులచే వ్యాధిస్వభోవ మును ఎట్లు తగ్జించుననెడి విషయమును తొలుతనే పూ_ర్ధిగ నిర్ధారణ "చేయుటకు కల జ్ఞానమును సంపాదింపవలయును. అట్లు సంపాదించిన ఇుడల తాను (ప్రయోగించిన మందు తాను అనుకొన్న విధముగనే తప్పక పనిచేయగలదు. ఈ విషయమును ఎన్నటికిని మరువకూడదు, ఇందులకుగాను ఉదాహరణమును (వాయుచున్నాడను, ఒకరోగ్నికి కొన్ని కీళ్ళకు వావులు, నొప్పులు, కొద్దిగ జ్యరముతగులుట, పాదములు కొద్దిగ వాచియుండుట, కండ్లు ఎర్రిగనుండుట, కండ్లు మంటలు, మొదలగు లవతణములుకలవు ఒకవై ద్యుడువచ్చి ఒక శేట్లాగునుచూచి అందు ఖడ్డ లోహభస్థుమువద్ద కీళ్ళనొప్పూలక్రును, కాళ్ళవావులకును, పనిచేయునని బాయబడియున్న విషయమునుదూచి ఖడ్దలోహా భస్మమును ఉపయో గించుట (పారంభిం చెను. వ్యాధి (కముముగ హపాచ్చుచుండెను, మోతాదుచాలదని తలచి మోతాదును సపాచ్చించుచుండెను. లత ఇములస్నియు పాచ్చుచు రోగికి విపకీతమగు బాధ కలుసస చుండెను. ఆ ఇంటిలో (పక్క-భాగములోనే నేను ఉన్నాను కాని నేను వైద్య పాొరంభములోనుండుట వే తొలుతి నన్నువీలువలేదు బాధలు ఇంకను అధికమయైనకొలదియు మౌాన్హాంతరము "లేకపోవుటచే నన్ను పిలిచి. వివ యములన్నిటిని (పక్క- కిటికీలోనుండి అదివరలో నేను [గ్రహించుచునే

106 వై ద్య వి జ్జ నము యున్నాను. ఖడ్డలోహా భస్థ్రమునకును -ఈ వ్యాథికిని సంబంధము "లేజేవూ యని తలచియు లతుణములన్నియు సెగ వ్యాధివలనగాని శీవల మేహ ఉడుకుచే గాని కలిగియుండవచ్చునని తలచియు ఖడ్డలోపహ భాస్థ్రముయొక్క-_ గుణములకు భేదమగు స్వర్భవంగమును అనగా హేమ సుందరరసమును ఉపయోగించుటకు పా్రరంభించితిని రోగి మూడవ రోజు ఉదయముననే లేచి మా తలువును తట్టుట (పారంభించెను నాకు వై ద్యము (పారంభమగుటచే వ్యాధి అధికమైనబేమోయని తలచి తలుపును తీయుటకు తొలుత భయపడిలిని, కాని అయ్యది ధర్మము కాదని తలచి తీలువును తీసితిని నాకాళ్ళను నాకీళ్ళను భూడుడని రోగి సంతో షపూర్వకముగ చూపించెను. వావులు తగ్గుటయేగాక బాధలు కూడ చాలవరకు తెల్టినవని రోగి సంతోమపూర్వకముగ ఇెప్పెను, తరు వాత ఆమందువలననే క్రమముగ వ్యాధి యంతయు పూ్తిగ తగినది, ఇందులనుబట్టి వ్యాధికిని మందునకునుకల సంబంధమును మిాఠ్రు ఉఊహించు కొనగలరు 15 కొందరు రోగులు తమకుఉన్న 'ఛాధలను అధికముగ ఉన్నట్లు నటించెదరు కొందరు బాధలు అధికముగ ఉన్నను వారి యొక్క స్వబావమువే తక్కువగనున్నట్లుగనే నటించిదరు బయటక్రు "తెలియు రోగియొక్క- బాధల ననుసరించి వ్యాధియొక్క-_ 'అధిక్యతనుగాని స్వల్పత్వమునుగాని న్మిర్ధయించుటకు ఎంతమాత్రమును వీలులేదు. అందు లకు శా్యస్త్రుమునందు చెప్పబడిన విషయమును [వ్రాయుచున్నాను రోగి యొక్క, మనస్సు యొక్కయు. శరీరము యొక్కయు బలమునులేక్హ దొర్చల్యమును అనుసరించి వ్యాధియొక్క_ స్వభావము ఇతర విధముగ అనగా తక్కువగ గాని 'హాచ్చుగ గాని కనపడవచ్చును. కనుక్‌ ఆపిష్ష యమై జాగరూకతకలవాడై యుండవలయును అధికముగనున్న వ్యాధిని స్వల్పముగనున్నట్లు భావించినవో పొరపాటుపడిన వాడగును. అట్లుభావిం చుటవలన స్వల్పమగు కొవధమును [పయోగంచును అట్టితరిబౌవమధము వ్యాధికి తగినట్లు ఉండకపోవుట చే వ్యాధి శాంతింపకపోవుటయే. గాక

కృష్ణుపండి తీయము 107 చాని స్వభావముచే ఆవ్యాధిఅధికమగుచునే యుండును స్యల్పముగనున్న వ్యాధిని అధిక మైనడానినిగభావించి అధికమైనట్టిగాని త్మీవమైనట్టిగాని కపధమును (పయోగించినయెడల వై పరీత్యమును కలిగించును మరియు అట్టితరి విలేచనములు, వమనములు మొదలగుశోధనములను [పయో గించిన యొడల శేవలము మలములనే గాక శరీరమునుకూడ నళింప చేయుననియు శా్యస్ర్రుమునందు స్పష్టముగ చెప్పబడినది కనుక రోగి మొక్క- హడావిడిని బట్టిగాన్మి బయటికి కనబడు లతుణములనుబట్టిగాని వ్యాధిని స్మిర్ధయించుటకు ఏలులేదు. మరియు రోగి కొన్ని లతమణములను "ఇప్పజూలక పోవచ్చును అట్టి విషయములను తగువిధముగ మనమే (గ్రహించుకొని వ్యాధిని పూర్తిగ నిర్ధారణ చేసికొనవలయును

ఇందులకు నా స్వంత అనుభవములను కొద్దిగ ఉదవారించు చున్నాడను బెజవాడకు సమోాపమందున్న పోరంకి అనెడి [గామములో ఒక కుటుంబమునందు అన్న దమ్ములిద్దరికిని ఒజశేసమయమునందు సన్ని పాతజ్యరము సంభవించిను అందు ఒకరికి ఇతరలవతుణములు సామాన్య ముగనున్నను [పలాషము అనగా పరాకుమూటలు లేక వాగుడు అధిక ముగ అనగా మంచ నుమోదనుండి లేచి పోవుచున్నంతగనుంజెను ఏవ రోగికి సన్నిపాతలవమణములన్నియు బయటికి మామూలుగ గనబడు చున్నవి కాని పిలాపషము అనునది వఏమియును "లేదు. కొంతవరకు మామూలుగ మాటలాడుచునే యున్నాడు పులాపము కల రోగి యొక్క. హడావిడినిమూచి భయపడి నన్ను. పిలిచించిరి. ఇద్దరినిగూడ మాచితిని చూచి పిలాపముకలరోగికి వమియు పుమాదము లేద నియు ఆెండవరోగివిషయమై. కొంత అనుమానముగ నున్నదనియు అకుటుంబమువారితో ఇెప్పితిని వారు ఆశ్చర్యమును పొందిరి. మేము భయపడి మిమ్ములను తీసుకువచ్చినరోగికి ఎట్టిపమూదమును. లేదని ఇప్పుటయీేగాక, కొంతషరకు కులాసాగా మాబ్లాడుచున్న రోగికి (వమా దము కలుగవచ్చు నేమోయనికూడ ఎబ్లు'చెప్పిర' అని వారు తర్కించు కొని నేను వ్యత్యాసముగ చెప్పినట్లుగ భావించుకొనిరి ఆవిషయమును

108 వై ద్య లి జ్జ నము "నేను (గ్రహించుకొని నన్ను పిలుచుటకువచ్చిన ఆ[గామమందలి నారి కుటుంబ వై ద్యునితో వివరములను 'ఇెప్పితిని ఎట్లనగా * ప్రలాపము కల రోగికి సన్ని పాతలవతణములున్నను సామాన్యముగ నున్నవసియు ఇప్పటికి ఈలత్షణములనుబట్టి ఉపదంవలక్షణములు విశేషించి కనపడు టకు అవకాశములేదనియు న్నైకి హడావిడిగ కనబడుచున్న పులాప మునుబట్టి వ్యాధి తీవిముగ నున్నదని ఎంతమాతమును అనుకొన కూడదనియు చెప్పితిని ఆరెండవరోగి కొద్దిగ మాట్లాడుచున్నాడుగదా యని మిరు ఎంతమ్మాతము సంతోషి.చవద్దనియు అతనికి ఇప్పటివరకు కల కడువుబ్బరము, విెేేచనమునందు అధికముగువాసన మొదలగు వాతలతుణములును మగత మొదలగు లత్‌ణములును మంచఛివికావనియు ఏనినిబట్టి ఇతరడిపద్రసములు ఇంకను కలుగవచ్చుననియు అంతిళ్య్వే గాకుండగ ముఖ్యముగ నాడి నీరసించుచు నీరసగతిలభలో నున్నదనియు కాళ్ళ వ్రేళ్ళ చిసళ్ళయందు శీతలము అనగా చ శ్లదనము (పారంభించి నట్లుగ అనుమానముకూడ కలదనియు కావున [పమాదము గలుగ వచ్చునేమోయని చెప్పితిననియు వివరముగ చెప్పితిని తుదకు (పలా పముకల రోగి జీవించుటయు రెండవరోగి (శ్రమముగ ఉపష్మదవలవత్‌ణము లలో బడి మృతినొందుటయు సంభవించినది

ఒక ప్రీ డరుగారి ఇంటివద్ద వారియొక్క భార్యయు తోబుట్టువును ఒకేసారి పిసవమైరి ఇద్దరికిని కూడ సూతికావ్యాధి కలిగను వారి "భార్యకు జ్వరము, ఒడలు కొప్పులు, పరాకువూటలు మొదలగు లక్ష ణములు స్పష్టముగకలవు తోబుట్టువునకు జ్యరము (పలాషము మొదలగ లత్‌ణములు వమియునులేవు. కాని అన్నహితము లేకపోవుట, సీరస ముగపరుండియుండుట్క ర _కృము తక్కుగ నుండుట,విశేపీ.0చి మాట్లాడ కుండుట మొదలగు లత్షణములుకలన్రు నేను వెళ్ళిదూచితిని భార్యకు జరరము, (పలాపము, మొదలగు లకతుణముల్తున్నను నాడీ వుష్టిగనే యున్నది ఇతర దుర్లత్షణములు విశేపించితేష్చ గ్ర కముసరిగనేయున్నదది కావున -కఈకరోన్న కఏమముగ ఆరోగ్యమును "పొందగలదని చెపి

కృష్ణప౦ండితీయము 109 తిని ెండవరోగి బహుశః పిమూాదము నొందవచ్చునని వారికి స్పష్ట ముగ చెప్పితిని నేనట్లు స్పష్టముగ చెప్పుటకు ఆరోగియొక్క_ లవణము లనుబట్టియేగాకుండగ వేరొక కారణముచే అట్లు "చెప్పితిని. రోగియందు (ప్రమాదకరమని చెప్పుటకు స్పష్టమగు ద్యుర్లతణములు వమియులేవు అయినను ఇదివరలో సరిగ ఇటువంటి లతణములే కల ఒక సూతికా ఆ మాట్లాడుచునే [క్రమముగ మృతినొందినది కనుక ఆ లతశాములే సరిగ ఈరోగియందుకలవు కావునను రవ్రాభివృద్ధి చాలతక్కువగ నున్నది గనుక రోగి తిరిగి ఆరోగ్యమును పొందజాలదని తలచియులట్లు ఇెప్పితిని ఈరోగి కఏమముగ ఇంకను అనారోగ్యవంతురా లై మృతి నొంజెను వారియొక్కభార్య [క్రమనుగ ఆ లతణములన్నియుత గై సంపూ ర్తమగు ఆరోగ్యమును పొంబెను.

16 కాలస్వభావమునుబట్టియో* 8 లేక వ ఇతర కారణములను బట్టియో ? వ్యాధులయొక్క_ స్వభావములు వూరుచుండును. ఇప్పటి "కాలములో ఆహారవిహారాదులయందు. అనేకవిధములగు మార్పులు కలుగుచున్నవిగదా + అందులనుబట్టికూడ వ్యాధిస్వబావములు నూరు చుండును ఉదాపహారణము - సన్నిపాత జ్వరము (యైఫాయిడ్‌ సీవర్‌ ), దీనినిగూర్చి పతి శాస్త్ర్రమునందును అతి విమర్శనముగా వుప్పబడి యున్నది కాసి, కొన్ని సన్ని పాతజ్వరములయందు గగంధములలో ఇస్పబడిన విధముగనే సరిగ నుండక అనేక విధములగు గతులతో నడుచుచుండుటను మనము పుత్యతముగ మరాచుచునే యున్నాము. శాస్రుమునందు కూడ ఈ విషయమును గూర్చి ఈ (కింది విధముగ చెప్పబడియున్నది

వ్యాధిమొక్క- స్వభావమును "ఇలిసికొనజాలసి నైద్యుడు సిస్దు పడవలదు సవి_స్తమగు వ్యాధులయొక్క-యు పరిస్థితి తప్పక ఈ విధము గనే ఉండునని ఇప్పుటకు వీలులేదు ఒక దోవమే కారణములు, స్థానములు మొదలగు వాని ననుసుంచి లతణములయందు అనేక విధ ములగు మార్చులను కలిగింపవచ్చును కనుక బుద్ధికుశలతను బట్టి

110 వె ద్య వి జ్జ సము

సమ స్త విషయములను అవగాహనము చేసికొని సరియగు చికిత్సను చేయవలయును, అని స్పష్టముగ చెప్పబడినది ఇందులను గురించి ఉప 'యోగ కరమును, (పత్యేకముగ "జెలిసికొని దగినదియు అగు ఇంకొక ఉదాహరణమును వీలయినంతవరకు వివరముగ వాాయుచున్నాడను, గమనింవుడు ఇప్పటి కాలములో కొందంకి ఒక విధమగు వ్యాధి జనించుచున్నది ఆ వ్యాధియందు అనేక విధములగు లక్షణములు కలుగుచున్నవి అనేక విధములగు బాధలున్నను ఆ వ్యాధిని “తెలుసు కొనుట దురూహ్యముగా నున్నదని (నాయుట అతిశ యా _కిశానేరదు, ఈ వ్యాధియందు ఈ క్రింది లక్షణములు (పధానముగ నుండును. వ పని యందును ఉత్పాహము లేకుండుట, సంభోగళ క్రి లేకుండుట, శుక్ల మునీరై పోవుట, గుండెదడ, భయము, మన స్టీమితము "లేకుండుట, నరములు లాగుచుండుట, అజీ శ్రముః అధికమగు కోపము, కాళ్ళు తిమ్మెర్లు, ఉన్థాపన శక్తి "లేకపోవుట, అంగము చిన్నదగుట, నిద సరిగ పట్టకుండుట, జ్ఞాపకశ కి సరిగ "లేకుండుట, కృశించుట మొదలగు లషణములునుు తలపోటు మొదలగు శిరోవ్యాధులును, కండ్లు మసగలు (గమ్ముట మొదలగు నేత వ్యాధులున్తు. ఇెవిలో ధ్వనిగ నుండుట "మొదలగు కర్ణ వ్యాధులును కలుగుచున్నవి. మరియు పండ్లు కదలుట, నోటిపూత, దురదలు, విచారముగనుండుట్క మొదలగు సూత్మలమణ ములు ఇంకను అనేకములుగ కలుగుచున్నవి, ఈ లతణములతో "బాధ పడుచు సంసారమునందును [(పపంచకమునందును అయిష్టత కలుగు చున్నది తుదకు ఇట్టిరోగులు ఈ బాధలనన్నిటిని అనుభవింపజాలక్‌ ఆత /ై హత్యా పయత్నమునుకూడ మనస్సునందు ఆలోచించుకొనుచుందురు, ఇట్టి అనేకలవణములతోకూడిన ఈ వ్యాధియొక్క_పేరును ఏ శౌస్రప 'కారముగనై నను సరిగ నిర్ణయించుటకు ఏలుకలదా? అనగా ఈ లత్షణ ములన్నియు వరుసగ చాయబడి ఈ వ్యాధియొక్క "పేళు ఇదియైయున్న దని ఏ శాస్త్రమునందై. నను నిజానాదులతో స్పష్టముగ (వాయబడి

కృష్ణపండితీయము ఖే

యున్నడా? నాకు ెలిసినంతవరకు అట్లు (వాయబడి యుండలేదసి (నాయుటకు సాహాసించుచున్నాడను

ఇంకను ముఖ్యముగ గమనింపదగినవిషయము -- ఇట్టి అనేకలత ణములతో కూడిన రోగి తమవద్దకువచ్చినప్పుడు కొందరు వైద్యులు వ్యాధియొక్క- సరియగు నిర్ణ యమును -చేయజాలక వవియో కొన్ని లతణములను అనుసరించి చికిత్సచేయుటయు, కార్యసిద్ధిని పొందకపోవు టయు తటస్థించుచున్నది ఇందులనుగురించి నాయొక్క సూవన్భానుభ వమును [నవాయుచున్నాను గమనింపళోరక సంభోగమును అధికముగ ఆచరించుబనలనగాని, చిన్నతనమునందు తెలియక ముస్టీమెైధునము లేక హ_స్తపయోగమనెడి దురభ్యాసముచే ళుక్లమును తీసివేసుకొనుట వలనగాని, చిన్నతనమునుండియు భు క్షనష్ట్రమును కలిగియుండుటవలన గాని వమారియు చిన్న తనమునంచే సంభోగమును అఆచరించుట్క అకా లాదులయందును మితముతప్పియు బలవంతనుగను సంభోగమును ఆచ ర0చుట మొదలగువానివేగాని ఇట్టి లత్షణములన్నియు కలసి జనించును,

ఈలవణము లన్నిటిని కలిపి బలహీనత లేక బౌర్చల్యము అనెడి "చేరును 'పెట్టనచ్చును కాని చరక సంహిత చికిత్సా స్థానములో యూని వ్యాపఠ్‌ చికి ళ్సాధ్యాయమునందు” కైబ్యము” అనెడి ఒక వ్యాధియొక్క- చీరకుతో ఈలవణములలో కొన్నిటిని ఇప్తటయేగాక ఇందులకు వైన (వాసిన -కారణములలో కొన్నిటిని కారణములుగ కూడ స్పష్టముగ ఇప్పియున్న్మ్హాడు ఈ వ్యాథిని నవుంసకత్వము అనికూడ చెప్ప నచ్చును మరియు అధికవముగు ఆలోచన, వ్యాపారనష్ట్రము, సంసారవు ఇబ సందులు: ఆయా దుర భ్యాసనులు, అనారోగ్యక రములగు ఆహార విహాఠశాదులు మొదలగునవికూడ ఇట్టి లవతణములమొక్క- (_ప్రాబల్యతకు కారణనులగుచున్నవి

శాయ్రమునందు లతణములన్నిటిని స్పష్టముగ వరుసగ చెప్పక పోయినను మనయొక్క- బుద్ధికుశలత చేతను, అనుభవముచేతను, లోక

క్రి స ద్య వీజానీము రా ఖై

జ్ఞానముచేతను, వ్యాధులయొక్క- స్వభావమును పరిపూర్థముగ "తెలిసి కొనవలయుననెడి అభ్మిపాయముతో ఈ విషయమునుగూర్చి ఇంతగ (వాసితిని మరియు అనేకమంది తెలియక ఇట్టి దురభ్యాసములను అచరించుచు జన్మమునే నిరర్ధకముచేయు.. ఇట్టి లతణములుతో. లేక వ్యాధితో అనేకవిధములగు చాధలనొందుచున్నారు కనుక ఈ విమ యము అట్టి వారికిని సమ _స్త (పజలకును 'తెలియుటకూడ ధర శ్రమని తలచి ఈ విషయమును ఇంతగ్యవాసితిని

17 గర్భిణీ ్యక్తీలకు కలుగు వ్యాధులయందు లముసిందూర భూషణము, లఘుసూర్యావ ర్రి, మాదీఫలరసాయనము వీనినే ఉ్తష్టయో గింపవలయుననియు రసవిషగంధకములు కలిసినట్టి ఇతశావమధములను ఉపయోగింపకూడదనియు చెప్పెదరు. గర్భిణ్యత్క్రీలకు వై త్యసంబంధ మగు లతణములు తరుచు కలుగుచుండును గావున మాదీఫలరసాయన మును లముసూర్యావ ర్మిని ఉపయోగింపనచ్చును. ఉడుకువలన కలిగిన లతుణములయందు లఘుసిందూరభూపణమును ఉపయోగింపవచ్చును, కాని ఇతరౌషధములను ఉపయోగింపకూడదనుటకు ఎట్టి హేతువును కనపడదు ఎందుచేతననగా * గంధకము కలిసిన సిందూర భూషణ మును ఇంగిలీకము మొదలగు అనేకవ స్తువులు కలిసిన సూర్యావర్తిని ఉపయోగించుటలేదా ? కావున ఈ మందులతో సమాన స్వభావము కల అనేకౌపధములను అవసరములనుబట్టి ఉపయోగింపవచ్చును, కాసి రసవవ గంధకములు కలిసిన కొవధములను ఉపయోగింపకూడ దనగా మిక్కిలి తీక్షగుణముకలిగి వేడిచేసి గర్భమునకు విఘాతమును కలిగించు కెవధములను ఎంతమ్మాత్రము , ఉపయోగింపకూడదు ఏం అనెడి అభ్మిపాయమును నూ[తము పూ ర్విగ గుర్చైరగవలయును

మిక్కి-లి'వేడిమినిగాని మిక్యి-లి చలువనుగాని చేయు మందులను ఉపయోగింపక సమశీతములగునట్టియు గర్భమునకు ఎట్టిహోనిని కలి గింప నట్టియు మందులనే ఉపయోగింపవలయుననెడి సిద్ధాంతమును కూడ మనస్సునందు ఉంచుకొనవలయును మరియు అట్టి మ్మాతల్సు

15] కృష్ణుపండితీయము 118 ఆసవముయి, అరిష్టములు, "శేహములు 'వెందలగువానిని కూడ నిస్సం "జీహాముగ నుపయోగింపవచ్చును.

18. వైద్యులలో కొందరిని దగ్గహస్తులనియుక్‌ "ందరిని అమృత హాన్తు లనియు కొందరు తలంచుచుందురు. వారివారియొ శ్‌ అభ్మిపాయమను లను బట్టి అట్టుతలంచుచుందురు ఎవకునుకూడ రోగులనందరిని బ్య్మతికింప "లేరు కాని జనవాక్యమునుకూడ నొక విధముగ సమార్ధింపపచ్చును, కొందరు-వై ద్యులు రోగివద్దకు "వెళ్ళినది మొదలు అనవసర విషయముల నేమియు నాలోచింపక రోగ స్వభావ మేమి 2 ఎట్టి మందును (వయ్లోగించినయెడల రోగము. నిశ్చయముగ నళించును ? రోగి యొక్క్ఞ బాధను మనము ఎట్లు నినర్హింప చేయగలము మనము ఏ విథముగగాని రోగిని మోసవుచ్చుట లేదుగడా 1? అనెడి నిమ్మ-ల్జుపమగు _ అనేక అలోచనలతో *ఈ మందును ఇచ్చు చున్నాను. ఇది పనిేసి తీరవలయును” అనెడి అభినివేశముతో కూడిన మనస్సుతో మందును ఇచ్చెదరు. అట్టి మందును అఖభినివేశముతో కూడిన మనళ్ళ క్షియు కలిసి నిశ్చయముగ పనిచేయును మనళ్ళక్తి పాడ పనిచేయునని అందరికిని తెలిసిన విషయమే పూర్వ కాలమునందు బుమీశ్వరులు అఖభినివేశముతో కూడిన మనస్సుతో “న్పీవ్టు ఫలాన విధ ముగ అగుదువుగాక” అని శవించగ ఆ విధముగ అయినట్లును, మంత మును జపించి “నీవు _(బహోస్త్రుమై నళింపచేయుదువు గాక” అని గడ్డిపరకను కూడ విసరగ అది [బహాస్తుమై నశింప చేసినట్లును;, వురా అాది గాధలనుండి వినుట ేడా? ఇట్టి మనళ్ళ్శక్ని యనునడి సొమాన్య ముగ కల్తుగునడి కాదు. కలుగషవలయు నన్నో కలుగునదికాదు. మందు. యొక్క- గుణమును మనశళ్ళ్శ క్రియు కలిసినచో అధికముగ పనిచేయుటకు ఎట్టి సంచేహామును లేదు మందులను సమానముగ తయారుచేసీనను' కొందరు చేసినవి బాగుగ పనిచేయుననియు కొందరు చేసినవి బాగుగ పనిచేయవనిిభయ్యు వాడుకలు కలుగుటకుకూడ ఇదియే కొంతవరకు కార ణము,అయియుండృవచ్చును, బాగుగ ఫనిచేయవలఖయుననెడి అభిని వేళ్ళ

కట వై ద్య విజ్ఞాన ము ముతో మందులను తయారు చేసినయెడల అట్టి మనశళ్శ కికూడ మందుల యందు సంక్రమించి ఆ మందులను అధికమగు గుణముకలవానినిగ "జేయును ఈవై ద్యులు ఇచ్చినయెడలగాని ఈ వై ద్యులయొద్దనున్న మందును సేవించినయెడలగానివ్యాధి తగ్జుననెడి రోగియొక్క-యు, రోగికి సంబంధించిన ఇతరులయొక్కయు నమ్మిక అనెడి మనళ్ళ్శ క్రికూడ కలిసి నచో వ్యాధి ఇంకను నిశ్చ్పయముగ తగ్గుననియు మందులు అధికముగు ణము కలపవిగ అగుననియు. వేరుగ చెప్పనవసరములేదు. కొందరు వైద్యులు ప్రిథానవిషయములను అనగా రోగికి ఉపయోగకరములగు విషయములను ఆలోచింపకళబతరవిషయములనే అనగా ద్రవ్యమును అకర్షి: ౦చుట మొదలగు తమయొక్క- పొట్టకు కాత్కాాలికముగ ఉప ఊూాగకరములగు విషయములనే ఆలోచించుచుందురు. అట్టివారీకి రోగ మువిషయమై మనళ్ళ క్రియనునది "లేశపోవుటయీగాక రోగనిర్థారణాదిక్ర ముగూడ సరిగ లేకుండగ పోవును అందుచే వ్యాధిసరిగ శమింపనేరదు. ఇట్టిసందర్భమ. ల ననుసరించియీ వైద్యులకు అమృతహన్తు లనియును దగహనులనియును. పరులు వచ్చుచున్నట్లుగ కనపడుచున్నది. కాని వైద్యులు సరియగు పరిజానముతో (పవ ర్తించినయెడల ఇట్టి వె ద్యాప య ా! టల్‌ాలేస్ట నింద అేకుండగ పోవును

గక. చికిత్స సరిగ జరుగవలయునన్నచో వైద్యుడు, జకొమధ ములు, పరిచారకుడు, రోగి ఈ నాలుగును ఉండవలయుననియు వాని యొక్క గుణములును. శొ(స్ర్రునునందు (కిందవిధముగ "చెప్పబడినవి, వైద్యుడు సమర్థుడుగను, గురువులనుండి సంపాదింపబడిన శా్ర్రవిషు యములు కలవాడుగను, అభ్యాసము కలవాడుగను;, మనోవాక్కాయ కర్శలచే పరిశుద్ధమైన వాడుగను ఉండనలయును కొవధము అనేక విధములుగ నుపయోగించుటకు అనుకూలమైనదిగ ను, అనేక గుణములు కలదిగను, ెడిపోకుండగను, ేశకాలాదులకు అనుకూలమైనదిగను ఉండవలయును పరిచారకుడు [కేమకలవాడుగను, మనోవాక్కాయ కర గ్రలచే పరిశుద్ధమైన వాడుగ ను;సమష్థడుగ ను బుద్ధిమంతుడుగ నుఉండ

కృ ష్ణ వండితీయము 115 వలయును రోగి ధనవంతుడుగను, వై ద్యాధీనుడుగను, _జ్ఞాపకశ కిల వాడుగను భ్రెర్యము కలవాడుగను ఉండవలయును. మరియు వైద్యు నకు ఉండవలసిన లవమణములు అనగా గుణములను గూర్చి చరకము నందు ఉదహారింపబడిన విషయమును సమంజసమని తలచి ఇచ్చట (వాయుచున్నాడను సశాసహ్రముయొక ఖా శపౌశత పాతను అన గా మను జునియొక రాయబ్డ ను అనుసరించియుండున్తు కావున చెద్యుడు చికిత్సకొరకు తనయొక్కంప్రజ్ఞ్ఞను ఎల్లప్పుడును పరిశోధించు కొనుచుండవలయును. శాన్రుజ్ఞానము, విశేషమగుఆలోచన, (ప ల్యేకమగు జ్ఞానము? అధిక మెన జ్డాపకళ కె త చేకధ్యానము అనగా పట్టుదల, అనేకములగు [క్రియ లను చూచుట, అనేశములగు కియలను ఆచరించుట, సద్దురువులను అశ్రయించుట, అధికమగు విమర్శనమును చేయుట, గుణసంపతి_ని వృద్ధిపర చుకొనుచుండుటకు (వయత్నించుచుండుట, సమ స్త్పభూతముల యందును దయను కలిగియుండుట, బాధనొందువారియందు (పత్యేక ముగు దయను కలిగి యుండుట, వ్య మైన వ్యాధినిమ్మూత మే చికిత్సించు టకు [ప్రయత్నించుట మొదలగు గుణములు -వెద్యునకు ఉండవలయును. అట్టి గుణములతో కూడిన నై ద్యునకు సాథ్యముకానిది యుండనేరదు, అట్టి వైద్యుడే (ప్రాణములను రథ్మీంపగలడు మరియు అట్టి నైద్యుడే యథార్థమైన వె ద్యశబ్బమును పొందుటకు అర్హ డై. యుండును మహార్ధి యగు చరకునిచే చెప్పబడిన ఈ వాక్యములయొక్క- ఉధేశమునై నను మనుష్య నూ్యూతులమగు వమునము (గ్రహింపగ లమూా ఈ

2౨0) మూలికలు మొదలగువాని యొక్క- గుణములును వ్యాధి యొక్క స్వభావమును పూర్తిగ -జెలిసినచో విశేషించి "మందులు అవ సరము లేకుండగనే చికిత్సను చేయవచ్చును. ఎట్లనగా! వ్యాధియొక్క- స్వభావమును ముందుగ నిర్దారణ చేసికొనవ లెను అనగా ఇది సాధ్యమా అసాధ్యనో' వాతమువలన జనించినదా! వీతృమువలన జనించినదా"* మొదలగు _.సంగతులను నిర్థారణ చేసికొననలయును అట్లు వ్యాధి మయొక్క- స్వభావమును కరతలానులకమువలె (ప్రత్యవముగ నుండునట్లు

116 న్‌! ద్వ విజానము రా ఖు

చేసికొనిన పిదప సమస్త [ద్రవ్యగుణములను అెలిసిన వైద్యుడు తగిన మందును సరిగ (దయోగింపగలడు. శాత కారులు (ద్రవ్యరసాదుల యొక్కయు వాతొది రోగములయొక్క. తరతవూదుల యొక్కయు సూమ్మోతి సూత్మ 'శ్రైములను "లెక్క చేయుచు తుదకు లెక్క-ను చెప్పజూల మని వ్రాసినారు అనగా ఖ్‌ వ్యాధికి మందును (వయోగింపదలచు కుస్నప్పూడు వ్యాధికిని మండేుసీకును కల సంబంధమునుగూర్చి సూత్మ ముగ ఆలోచించినచో అసంఖ్యాకములగు విషయములను ఆలోచింప వలసియుండునని స్పష్టముగ (వాసిరి. మరియు అట్టి శాస్రుకారులే కొన్ని సందర్భములలో "ెెండు విషయములను వూత్రమే ముఖ్యముగ "తెలికొనినవో చాలునని వాసిరి ఎట్లనగా? చలువ, వేడి అను నవియీ ముఖ్యములని వారి భావము లోకములో కూడ ఇట్టి వదంతియే సామాన్యముగ కలదుగచా' వ్యాధికి మందును ఈయువలసి యున్నప్పుడు ఈ వ్యాధి వేడివలన జనించినదియా లేక భీశతలమువలన జనించినదియ =? అని మాత్రమే ఆలోచించుటయు. వేడివలన జనించినవో చలువను చేయు మందులను ఇచ్చుటయు శీతలము అనగా చలువదలనజనించినచో "వేడిమిని అనగా ఉష్ణమును చేయు మందులను ఇచ్చుటయు చాలునని సర్వ సామాన్యముగ అభిప్రాయమై యున్నది. కాని ఇెస్రుకారుని యొక్క- ఈముఖ్యాభ్మిపాయమును సామాన్యముగ తెలిసికొనుటకు వ్‌లు "బేదు. శాస్రుమునందు (వ్రాయబడిన సూమయ్మోతి సూత్మ శ్ర వివయముల నన్నిటిని పూర్చిగ అవబోధన చేసికొనిన పిదపనే ఈ ముఖ్యస్యూతము యొక్క పరిపూర్తాఖ్మిపాయను "తెలియగలదు అట్టి సారాంశమును (గ్రహించిన పిదవ చికిత్సను అతి నులభముగ చేయవచ్చును అందులను బట్టియే ఇట్టి జ్ఞానము కల కొందరు వైద్యులు అనేక వ్యాధులకు చికిత్సను అవలీలగ "చేయుచున్నారు ఇట్టి జ్ఞానము కలుగునట్లుగ (పవర్తించుట మంచిది. ఠి గా

౨1. మందును ఉపయోగించుటకు పూర్వమునందు గమసనింప శలసిన విషయము కొందరు ఆ యా శేట్లాగులు ఊమమొదలగువానిని

కృష్ణప౦డితీయము 117 చూచి నమ్మి మందులను ఉపయోగించి గుణము కలిగినచో మంచి దనియు గుణము కలగనిచో మంచిదీ కాదనియు అనుకొనుట సర్వ సామాన్యమైయున్నది కాని తందులక్రు కల కోరతములను [పధానముగ ఆలోచింపవలసియున్న ది. మందును న్యాధియందు ఉపయోగింపదలచి నప్పుడు ఆ మందునకును ఆ వ్యాధికీని కరి సంబంధమునుగూర్చి తొలుత పూర్తిగ ఆలోచింపవలయును అనగా వ్యాధయొక్క- స్వభావము ఎట్టిది! మందుయొక్క_ స్వభావము ఎట్టిదిః ఈవ్యాధి వకారణమువే జనించినదో ఈమందుయందు ఏవస్సువులు కలోసీనవి! మందు తనయందు కలసిన వయే వస్తువులయొక్క- వయే గుణములిచేత వ్యాధియందలి వాతపితాదులయొక్క-_ వయీ లతణములను ఎట్టు తగ్జింపగ లదు? మొద లగు విషయములను పూర్చిగ అవగాహానము చేసీకొనవలయును. దోపములు, కాలము, పకృతి మొదలగవొని[రముక్క- సూోతూ సతి సూత్రములను విమర్శనచేయుచు కెవధ్రమును.పయోగించినయెడల చికిత్సృయందు పొరపాటు అనునది జరుగనేరదని శౌస్త్రుమందు స్పష్ద్య ముగ ఇప్పబడియేయున్నది ఉదాహరణము-- వై త్యవ్యాధులయందు లహుసూర్యావ ర్నీః సువర్శసూర్యావ ర్రి; వంటసువర్ష సూర్యావ ర్వి? అనెడి ఈమూడు సూర్యావర్తులను ఉషయోగింపవచ్చునుగదా అట్టేతరి అసమయమునకు తోచిన సూర్యావర్నిని ఉప యోగించుటమంచిదియా! "లేక కొంతవరకు విమర్శనమునువేయుట మంచిదియా! విమర్శనమును చేయుటయే మంచిదని మోిదను [వాసియు౨టిమి ఎట్లనగా? అృభకము, తిప్పసత్తు, మొదలగు చలువనుచేయు వస్తువులతో కళూడిన లఘుసూర్య్యా న్డి నోటిపూత కడువులోమంట, ఉడుకు మొదలగు లతణములతో కూడిన వై త్యవ్యాధులయందు గుణములను ప్రభానముగ కలిగించు ననియు శొంఠి, కస్తూరి, మొదలగు వాతనాశక ద్రవ్యములతో “కూడిన సువర్ణ సూర్యానర్ని కడువుబ్బరము, నోటిసీరోరుట, వికారముగనుం డుట మొదలగు నాతలతణములతోకూడిన వై త్యవ్యాభులయందుగుణ ములనుష్రిధానముగ కలిగించుననియు అ నేకభస్మాదులతోకూడినట్టియు

116 వై ద్య వి జ్ఞా నము

వంాషధ మైనట్రియు వంటసువర్శ సూర్యావర్సి ఉన్మాదము మొదలగు దీర్ధ వ్యాధులయందురాజౌపధముగ గుణములను [పథానముగ కలిగించు ననియు మొదలగు విషయములను కళైపధ పా౦రంభమునక ముందు గనే విమర్శనమును చేసికొని ఉపయోగించుట అనేక విధములుగ మంచిది. మరియు ఒక వ్యాధియందు ఒకమందును (ప్రయోగించి గుణ మును ఇచ్చినవో ఆమందు తన యందలి నళ కృినలన వ్యాధిని నళింప వేసినదో విమర్శించి ఆ పరిజ్ఞానమును అభివృద్ధి చేసికొనవలయును. కాని నాఅంతటి వె ద్యుడు "లేడని అనుకొనకూడదు అటులనే ఒక వ్యాధియందు ప్ర) యోగింపవలసిన మందును తెలియక ఇంకొక వ్యాధి యందు ప్రయోగించి వ్యాధి అధికమైనను లేక శాంతింపకున్నను విష యమును విమర్శనము చేసి తానుచేసిన తప్పిదమును గుర్పెరుగ వలయును గాని ఆ మందు మంచిదికాదని తలపోయకూడదు.

౨. శాశ్ర్రుకారులు అనేకములగు చికిత్సా సూత్రములను "చెప్పిరి. కారణమును విడిచి పెట్టుటకూడ ఒక విధమగు చికిత్సాకమమే అగునని అందుచెప్పిరి అనగా, వ్యాధికి కల కారణమును తొలుత విడచి "పెట్టవలయునని వారియొక్క అభిప్రాయము. ఎటులననగా? సూత్స సము లగు ఉదాహరణములను వ్రాయుచున్నాడను “కారమును అధికముగ భుజించుట మొదలగు కారణములచే జనించిన వ్యాధులయందు తొలుత కారమును తగ్జింపవలయును.. బాగుగ బలసి త్వరలో ఎదుగునుగడా యని తలచి పొట్టనిండుగ అన్నమును కూరుచుండు తల్లులు ఆ పిల్ల లకు తరుచు అజీర్ణ విరేచనములు అగుచున్నచో మందులను తరుచు ఉప 'యాగించుటకంజచి ఆ పిల్ల లకు ఆహారమునుమితముగ నే పెట్టుటమంచిది. ఒక ప్రి'జేశము అనుకూలింపక వ్యాధి జనించు. చున్నచో ఆ (ప్రజేశ మును ఏడి అనుకూలమగు పిదేశములో ఉండుట మంచిది సిగ రెట్లను అధికముగ కాల్చుటవలన అనారోగ్యముగ నున్నట్లు తోచినచో వానిని విసర్జించుట మంచిది తరుచు పియాణములను వేయుచుండుట వలన వ్యాధి కాంతింపకుండగ నున్నచో విశ్రాంతిగనుండుట మంచిది, కాలా

కృన్ణపండితీయము క్రీ తీతమగు భోజనములను చేయుచుండుట వలీన అజీర్షము వర్పడినచో సకాలమందు భుజించుట మంచిది. చనుపాలనుగాక కృతిమాహోారము లగు డచ్చాపాలు "మొదలగువానిని ఉపయోగించు పసిపిల్ల లకు ఆ ఆహో రము సరిపడక ఆయా వ్యాధులు జనించుచున్నవో దానిని మానివేసి "వేరొక ఆహారమును ఇచ్చుట మంచిది ఒక తత్వమునకు విశేషించి మెైధునము సరిపడక పోవుటవలన బలహీనత మొదలగు లతణములు కలుగుచున్న యెడల అట్టివారు మైథునమును మితముగనే ఆచరించుట మంచిది అధికవముగు ఆలోచనములను చేయుచుండుటవలన మనస్సునకు చాధ కలుగుచున్నవో ఆ అలోచనములను కొంతవరకు తగ్గించుకొనుట మంచిది ఇట్టి ఉదాహరణములు అనేకములుగ నుండగలవు అన్నిటిని బాగుగ అలోచించు కొనవలయును. వ్యాధికిగాని అనారోగ్యమునకు గాని కారణము లగువాటి నన్నిటిని తొలుత విడచిపెట్ట వలయును,

౨8 ఒక వ్యాధిని నిర్ణ యింపనలసి యున్నప్పుడు కొందరు సామాన్యదృష్టితో అనగా వై కి సామాన్యముగ కనపడు లతణములతో వ్యాధిని నిర్ణయించి చికిత్సను చేసెదరు. అట్లు ఎంతమ్మాతమును చేయ కూడదు ఏీలుఅయినంతవరకు వ్యాధియొక్క- ప్రధాన కారణమును పూర్చిగ ెలిసికొనియే అందులకు తీగినట్లుగ చికిత్సను చేయవలయును. అట్లు చేయనియెడల వ్యాధి తాత్కాలికముగ శాంతించినను సంపూ ర్ధముగను స్టిరముగను శాంతింపనేరదు ఇందులను గూర్చి పాపరీతములగు ఉచాహరణములను [వాయవచ్చును కాని మార్లదర్శక్షత్యమునకు గాను 2-8 మాత్రమే వ్రాయుచున్నాను. నంజు లేక శోఫ లేక సీరుచూవుట అనబడు వ్యాధి కలుగుటకు గుంజెయొక్క బలహీనత నూ(తపిండముల యందలి దోషము, రక్త శీణతమొదలగు అనేక కారణనములుండ వచ్చును దగ్గు అనబడు వ్యాధి కలుగుటకు ఉఊపిరితిత్తులందు దోషము శ్వాస నాళములయందలిదోషము మొదలగు అనేక కారణములు ఉండ వచ్చును. ఇంకను లోతుగ అఆలోచించినచో గుంజెయొక్క- బలహీనత అనగ ఎట్టిదో ఇందులకు కారణమేమి ఉపిరితిత్త్షులయందలి దోషము

11 శ్రైద్య విజ్ఞానము అనగా వమిటి! ఆ. ఊపిరితిత్తులలో ఎచ్చట ఎట్టి దోషము వర్పడినది? ఇట్లు వర్పడుట్లకు శల. మొదటి కారణములు ఎట్టివి* మొదలగు అనేక విమయములను ఆలోచించి వ్నిుర్మింపవలసి యున్నది.

అట్లు అలోచించి ముఖ్య హేతువులను అనుసరించియే చికిత్సను చేయవలయును. అనగా నంజువ్యాధి గుంజబలహీనతవలన కలిగిన యొడల గుంజెకు బలము కలుగుటకును మూత్రపిండముల యందలి దోషమువలన కలిగినయెడల అట్టిదోషము. తగ్దుటకును రక్త శ్నీణము వలన కలిగిన కుడల రక్తము అభివృద్ధియగుటకును తగిన మందులను ఇచ్చుచు చికిత్సను చేయవలయును అటులనే దగ్దునకు కూడ కారణము లను బట్టియే చికిత్సను చేయవలయును పీ పాము అనగా స్తీ ఎన్‌ అభి వృద్దిగ నుండి చలిజ్వరము వచ్చుచున్నయెడల సొమాన్యముగ చలి జ్వరము తగ్గున్నట్టి మందులను ఈయక_ ప్లీహము. తగ్దుచు సమానసస్టితి లోనికి వచ్చునట్లుగ కూడ మంధులను ఇచ్చుచుండవలసియున్నది ప్రీ హాభివృద్ధికూడ తగ్గనిచో చలిజర్వము సరిగ తగ్జనేరదు ఇప్పటి కాల ములో అనేకమంది తెలియక ముష్టి మైధునము లేక హ స్త ప్రయోగము 'శ్రేక చేబెత్తము అనబడు దురభ్యాసమువలన ళ్ళుక్లమును తీసివేసుకొను చున్నారు అందువలన తరువాత [కవుముగ అనేక విధములగు ఇచాధ లను పొందుచున్నారు ఈ కాధల సన్నిటిని విసినప్పుడు కొందరు 'వైద్యులు వ్యాధియొక్క- కారణమును ఎంతవమ్మూతమును గుర్తింప జాలక వదియోయ్పొకముందును ఇచ్చుచుండుటయును ఆలతశాములుత గ్గ నే పోవుటయును భూచుచునే యున్నారము శుక్రనును తీసివేసికొనుట వలన బలహీనత కలిగి అందువలననే ఆ లతమణములన్నియు కూడ కలిగిన వని అెలిసికొని బలమును ళు[క్రవృద్ధియు కలుగునట్లుగ మందులను ఇచ్చినచో ఆ లతణములన్నియు (క్రమముగ పూర్తిగ తగ్గగలవు కాని (పథాన కారణమును ెలిసికొనకుండగ చికిత్సను చేసినవో ఎట్టి ('ఫ్రయోజనమ్లును కలుగజాలదడు- కావున (ప్రతివ్యాధియందును కారణ

16] కృష్ణుపండితీయము గో ముల నన్నిటిని-పూర్విగ- "శలిసళొని. [పథాన కారణములను కూడ "తెలిసికొని అందులకు. తగినబ్లుగనే చికిత్సను చేయవలయును

విశ ఆ యా వ్యాధులకు చికిత్రను చేయునప్పుడు అనేకవివ యములను ఆలోచింపవలసి యున్నట్లుగనే ముందుగ జాగత పొందవల సిన మరికొన్ని విషయములను కూడ తప్పక అలోచింప వలసియున్న దది. పదియో చికిత్సను వేయుచున్నాముగచా యని సంతృప్పీనొంది మూకీ భావముతో 'నుండకూడదు. అట్లుండుటవలన అనేక విధములగు ఉవద్రవ ములు కలుగవచ్చును కావున ఎట్టి విషయములయం దై నను ముందుగ జ్మాగత నొందుట కూడ అత్యవసర మై యున్నది సన్ని పాతజ్యరమునందు చికిత్సను చేయునప్పూడు కేవలము అప్పటికిటన్న లతుణముల కే చికిత్సను వేయూదు. ఊరకొనదూడచు, ముూడుగ కలుగబోనవులతణములను ఉఊహించుకొనుచు అట్టి లవతణములు కలుగకుండునట్టుగ కూడ -చికిత్సను చేయుచుండవలయును,. ఆ యా దినముల ననుసరించిగాని అప్పటికి కలి గిన లవయణములను బట్టిగాని ముందు కలుగ బోవు నాడినీరసించుట, మగత, విరేచనములు అధికముగ అగుట కాళ్తుచేతులు చల్ల పడుట, కడువు ఉబ్బుట మొదలగు ఉష్యద్రవములు "తెలియుచునే యుండును, చలిజర్వము వచ్చుచు కొంత కాలమువరకును తగ్గకున్నచో ఈ జ్వరము ఇట్లు వచ్చుచుండుటవలనః ర కము 1శ్రమముగ తగ్దటయు అందువలన భరీరములో పొండువు, నంజు లేక శోఫమయొదలనున్యాధులు జనించుటయు సంభవించునని ముందుగ నే తెలిసికొని అందులకుఅనుకూలమైన మండు- లనశకళాడయుండుగ నే ఇచ్చుచుండుట అశజేకవిధముఆ మంచిది సూతికా జ్యరముణశలిగినచో ముందుకలుగబోన్వునాడి సీరసించుట, కాళ్ళు చేతులు చల బడుట, మొదలగు. ఉపష్మదవలతణములను - మనఘ్సయం దుంచు- కోనీ అవి కలుగు నేమో యని అనేకవిధములుగ చూచుకొనుచు అట్లు కలుగునని -అనువూవము శలిగిజంత నే.అ౨దులకుతగినట్లుగ తగినవేడిమిని వేయుచుండులను ఇచ్చుట (వ్రారంభింపవలయుని ఇంకను సామాన్య ముగ. అలోచించినవో ఆ. జ్యరను తగ్గినపిదప తిరిగి ర చవృష్థోలిగి

కవల వె ద్య ప జా నము శరీరారోగ్యము సంపూర్శముగ వృద్ధినొందుటకు తగిన మందులనుకూడ ఈయవలసియుండును. ఇంకొక విధముగ ఆలోచించినవో పిసవమైన పిదప జ్వరము మొదలగు ఎట్టి లతణములును కలుగకపోయినను ప్రసవించినవీదప తిరిగి రక వృద్ధికలిగి మామూలు ఆరోగ్యము త్యరలో సంగ కలుగుటకు తగిన మందులను ఇచ్చుటకూడ అనేకవిధములుగ మంచిది మరియు సన్ని పాతజ్వరము మొదలగునవి తగ్జినవిదప రక్త వృద్ధిక రములును బలవర్థకములు అగు మందులను ఇచ్చుట అనేక విధముల మంచిది అట్లు ఇచ్చుటవలన సంపూర్మమగు శరీరారోగ్యము త్వరలో సమకూరుటయేగాక ఇతరములగు దుర్ద తముణ నులు శరీరములో ఎంతనూ్మతమును పి వేశింపజాలవు.

ర్‌ వ్యాధులు స్వతంత్రములనియు పరతంత్ర)ములనియు “ెండు విధములుగ నుండును ప్రధానమైన వ్యాధి స్వతంత్రమనియు ప్రధాన వ్యాధియందు జనించిన మరియొకవ్యాధి పరతంత ఏమనియు. చెప్ప బడును ఉట అజీర్ణ వ్యాధియందు జనించిన అతిసారమును జ్వరము నందు జనించిన తలనొప్పియు పరతంత్రవ్యాధులని ఇప్పబడును (ప్రధాన వ్యాధులు తగ్గినపీదప అట్టి పరతంత్రవ్యాధులు కూడ తగ్గగలవు ఉ అజీర్ణము తగ్జగనే అతిసారముకూడ తగ్గగలదు జ్యరము తగ్జగనే తల నొప్పికూడ తగ్గగలదు అట్లు (ప్రథానవ్యాధి తగ్జినవిదపకూడ పరతంతి వ్యాధులు తగ్గనియెడల అప్పుడు ఆ పరతంత్రవ్యాధులకుకూడ తగిన చికిత్సను చేయవలయును. కొన్ని సమయములయందు పుధానవ్యాధ్ధి కంశు పరతంతివ్యాధియే ఉపదివకరముగ అనగా మిక్కిలి చాధా కరముగ నున్నయెడల తొలుత పరతంత)వ్యాధిశే చికిత్సను చేయవల యును ఉ అజీర్ణ ముకం'ము అతిసార మే ఉపద్రవకరముగ నున్నయడల అతిసారమునే తొలుత చికిత్సను చేయవలయును. జ్యరముయొక్క_ ఇచాధకంశు తలనొప్పియొక్క- బాధ అధికముగ నున్నయెడల తొలుత తలనొప్పిశే చికిత్సను చేయవలయును. అట్టి సమయములో వాన్సిక్తి తొలుతనే చికిత్సను చేయని యెడల పిధానవ్వాధితో కూడకొనియున్న

కృష్ణుపం౦డి త్రీయము 19$

రోగికి ఈ ఉపద9వవ్యాధులు అత్యధికముగు చాధను కలిగింపగలవు, అని ఇాస్రుమునందు చెప్పబడినది.

ఏ6 వ్యాధియొక్క- స్వభావము మనకు సరిగ తెలియుటకు గాను శాసశ్ర్శౌరులు అనేకవిధములగు మార్షములను మనకుభూూవించిరి. అనగా ఆ విషమయమునుగూర్చి అతివినరముగ చెప్పిరి అయినను ఒక్కొ కప్పుడు వ్యాధిస్వభావము సరిగ తెలియక పోవచ్చును అట్టితరి బుద్ధి మంళుడగు వైద్యుడు నైద్యస్వఖావము సరిగ తెలియలేదని సిగ్గు పొందకూడదు ఎందుచేతననగా? శాస్ర కారులు అనేక విషయములను స్పష్ట్రముగ ఇస్పియున్నను ఒక్కొకప్పుడు ఆయా కారణములు, స్థాన భీదములు మొదలగువానిని అనుసరించి దోషములు అనేక విధములగు లతణములను కలిగింపవచ్చును. కనుక కారణములు "మొదలగు వానిని చాగుగ తెలిసికొని తగిన చికిత్సను చేయవలెను. కాని -వ్యాధియొక్క- స్వభావము పూర్తిగ -ఇలియలేదుగచా యని చికిత్సను చేయకుండగ ఉఊరకొనకూడదు అని ఇాస్రుమునందు చెప్పబడినది. సామాన్యమగు ఉధ్ధేశము కల వైద్యులకు సమస్త వ్యాధులును “తెలియును అనగా ఒకశే విధముగనుండును, బుద్ధిమంతుడగు వై ద్యుసి నిమిత్త మే శౌతు “కారుడు ఈ హితనాక్యమును చెప్పినాడు

97 చికిత్సను చేయునప్పుడు గమునింపవలసిన అమృతతుల్య వుగు హపితవాక్యము నొకచానిని శాస్రు కారుడు కింందివిధముగ చెప్పి నాడు. చికిత్సను చేయుటకు పా౦రంభించినప్పూడు తొలుత దోవస్వభావ మును లేక వ్యాథిస్వథావమును నిర్ణయించి అందులనుబట్టి కమధ నిర్గ యమును చేయవలసియున్నదిగడా? అట్టితరి దూషహ్యము, "చీశము, బలము, కాలము, జూరరాగ్ని, పికృతి, వయస్సు మసస్సు అలవాటు, ఆహారము, లతణములు ఏీనియొక్క- సూమ్మొతిసూత్మములను ఆలో చించి చికిత్సనుచేసినవో పొరపాటు అనునది ఒకప్పూడునుకూడ కలుగ జీరదు అని - చెప్పినాడు చికిత్సకు అత్యుపషయోగకరమగు ఈ వాక్యము లోని పరమార్థమును పితివారును తప్పక గమనింపనలసియున్నది,

శల్య సే ద్య వి ణ్డ నము వాక్యము చిన్న దై నను చిశిత్సకంతకును సంబంధించినచై యున్నది.చికిత్స విషయమై అలోచింపవలసిన ప్రాథానవిషయముల నన్నిటిని:ఈవాక్యము లో జతపరచినాడు. అంతటితో ఊరకొనక వాని అన్నిటియొక్కయు సూమ్మోతిసూవ స్రములనుకూడ "కెలిసికొనవలసినదిగకూడ వెప్పినాడు ఇందలి పతి విషయముయొక్కయు సూత్మాతిసూత్మృములను గూర్చి ఆలోచనమును మొదలు "పెట్టినువో మొత్తము అన్నిటి 'యొక్కయును విషయములను పూర్తిగ అఆలోచించునప్పటికి విపరీత మైనట్టియు అత్యద్భుత 'మైనట్టియు విషయసముదాయమును ఒక చోటు "నకు సమకూర్చిన వారముగ అగుదుము. మనకు అట్టి బుద్ధికుశలతయు చక్రి సామర్థ్ధ్యములును - ఉండి అట్లు సమకూర్చగలిగి సమకూర్చినచవో "మనము వేసిన (పతిచికిత్సయు ఫలప్రదము కాగలదు చికిత్సృయందు _పౌరపాటు అనునది కలుగనేరదని శ్యాస్త్రుకారుడు మునకు వేరుగ పప్ప నవసరములేదు. కాని ఇట్టి పరిజ్ఞానము కలుగవలయునన్న చో ఆయా ల(గ్రంథములలోనున్న -ఈ విషయముల నన్నిటిని సంపూర్ణ ముగ లెలిసికొన్స “విమర్శింపవలసి యున్నది మరియు అందులకు అనుకూలమైన బుద్ధి బలము కూడ కావలసియున్నది అట్లున్నవో ఇంతకంశు నొప్పవియగు విషయ ములను కూడ సమకూర్చవచ్చును. కనుక ఇట్టి పరిజ్ఞానమునిమిత్త మే భగవంతుని ఎల్ల స్వుడును ధ్యానించుచుండవలయును ౨8. మన శరీరములో వాతము పిత్వము, కఫము అను వురాడు దోపములు కలవు. వానిని బట్టియే మనయొక్క శరీరము అధారమ్సు నొంది యున్నది మరియు మన ఆయుర్వేద శాశ్రుముకూడ వాని యొక్క అధారమును అనుసరించియే యున్నది ఇట్టి వానినిగూర్చి విమ రించి (వాయుట ధర్మ మైయున్నది కాని అట్లు (వాయుటకు విపరీత మగు పరిజ్ఞానము కాషలసియున్నది అట్టి సంపూర్మ మగు పరిజ్ఞానము నాకు లేదని (వాయుటకుకూడ సాహసించుచున్నాడను అయినను నా దకోకి కొలదియు. అతిసూత్స శ్రముగ (బాయుచున్నాడను -వాతము, శిత్యము శఫము, అని అనగనే మనదృష్టికిమామూలుగ నోచరమగు

క్చు స్ప్టృపం౦డి తీయము శేలి5్‌ గాలి -పసరు, శ్లేష్మము -అని ఎంతమాత్రమును. అనుకొనకూడదు ఈమూడునుకూడ అనిర్వాచ్యములైై నమహాశక్రు లై నయున్నవి ఇవిమన కంటికి నోచరములు కానేరవు. సామాన్యులమయొక్కు-౧మనస్పులక్రు కూడ గోచరము కావేరవు. నూను, కొమ్ములు మొదలగువానితో కూడిన వృతము వేళ్ళవలనను అంతస్థులు, గోడలు మొదలగునానితో కూడిన గృహము స్వ ౧భములులేక దూలములు మొదలగువానివలనను నిలచి యున్నట్లుగనే మనయొక్క-_ శరీరము వాతపిత్త క్రేష్థములనెడి మహాశ క్తు లనలన నిలచి యున్నది. మన శరీరములో.ఎల్ల ప్రూడును అనేకవిధములదు పనులు లేక కార్యములు జరుగుచుండును. అట్లుజరుగుచుండుట వలననే మనశరీరము నిలచియున్నది. అట్టి శార్యములు కొన్నిళక్పులు "లేకుండగ జరుగనేరవు గదా అందులకు మనశరీరములో. కొన్ని శక్తులను భగవం తుడు వర్పరచి నాడు. - ఆశక్సుల మొత్తమును .మూడింటిగ-విఛజిం:చి శాతము,- షిత్తృము, "కఫము అనెడి శిచేరులు సెట్టబడినవి. అనగా కొన్ని “విధములగు శక్కులకు వాతమనియు కొన్నివిధములగు శక్తులకు వీతృము నియు కొన్ని విధములగు శక్షులకు కఫమనియు మేరు పెట్టబడినది అనగా అశ క్తులే వాత పిత్త క్లే వములని చెప్పబడుచున్నవి కావున వానిని మహా శ క్టులనుటయేగాక మున [(పాణములని కూడ నిస్సంేవాముగ చెప్ప వచ్చును మన శరీరాధారములగు పీనికి మనము ఏికృతములగు అవోర విహారాదుల వలనఅపరాధమును కలిగించినవో ఆశ కులకు మనమే వైప రీత్యమును కలిగించినవో ఆశ కులకు మనమే “వై పరీత్యమును కలిగించిన వారమైఅనారోగ్యమును వ్యాథఢు లనూకలిగింయకొనదుయన్నా ము. తుదకు ఒక్టాకస్పుఢు ఆశ క్తులు -నళించి (ప్రాణములు కూడ సళించుచున్నవి ఇట్టి వానినిఆధారముగ నెంచియే ఆయు ర్వేదము-చెప్పు బడినది. మనచే ఆయు "ల్వేదమునందు వాతవిత్త శ్లేష్మములని వాడ బడుచున్న యయ్యవి అనిర్యా చ్యములై న మహాశక్తులని తెలియుటకుగాని ఇంతగ (వాయడమైనది. వ్ర వ్యాథధికిని మందుకును కల సంబంధము అనగా మందులు వ్యాధులను ఎట్లు నళింపచేయుచున్నవో ఆ వివరము -వ్రాయబడు

196 వైద్యవి ణ్షాన ము చున్నది ఇయ్యది సుదీర్ధవిషయము మనయొక్క. శరీరము వాతపిత్త 'శ్లేష్మములనెడి దోమములచే ధరింపబడియున్నది అనగా మన శరీరము నందు కలుగు పితిభావములును వాతము, పిత్తము, శ్లేష త్రము ఏనివల ననే కలుగును మనయొక్క- ఆరోగ్యమంతయు ఈ మూడుదోపముల మోిదనే ఆథారపడియుండును అనారోగ్యము అనగా వ్యాధికూడ ఈ మూడు దోషములవలననే కలుగును శరీరపోషకములగు ఈ మూడిం టిని పోపించుకొనుటకే మనము ఆహారమును భుజించుచున్నాము ఈ మూడు దోషములును సమానస్థితిలో ఉండి మనయొక్క- శరీరమును సమానస్టితిలో అనగా ఆరోగ్యములో ఉంచుచున్నవి శరీర మూలాధార ములగు ఈ దోషములకు వికృతి అనగా హపాచ్చుతగ్ధులు కలిగినయెడల శరీరమునందు వికృతి అనగా అనారోగ్యములేక వ్యాధి జనించును. ఈ వాత విత్త శేష శ్రములు తమయందలి కొన్నివిధములను గుణములచే అనగా శక్షులచే మనయొక్కం- కరీరమును సరియగుస్థితిలో ఉంచుచున్నవి. వానియందలి ఆ శకులు సరిగనుండి అందువలన మన శరీరము సరిగ నుండుటకే మనము ఆహోరమును తీసుకొనుచున్నాము ఆహారము అనగా అన్నము అనియే అర్థము "కానేరదు ఇతరములగు అనేక పదార్థ ములను కూడ శేవించుచున్నాము అవన్నియును కూడ అహోరమే యగును మనముభుజించు (పతివ స్తువునసందును ఏవియోకొన్ని గుణములు అనగా శక్సులు తప్పక యుండును. మానవులు అందరును సమానమే యైనను భగవంతుడు ఇచ్చిన వారి వారియొక్క అంతశ్ళ్శక్తు లనుబట్టి ఆయా పనులను చేయుచుందురు. (పత్మిదన్యమునకునుకూడ భగవం తుడుకొన్ని శక్తులను తప్పక ఇచ్చును ఆద్రవ్యములను మసము భుజించు టయు నానియందలి శక్తులచే వాత పిత్త శ్లేష, స్రముయొక్క- శక్తులకు పోషణము కలుగుటయు అందువలన మనయొక్క-_ శరీంమునకు శ_క్రిలేక పోషణముఖేక ఆరోగ్యము కలుగుటయు జె నందిన కృత్యముగ జరుగు చున్నది. (ప్రకిధ్రవ్యమునందును కొన్నిశ కులు కలననుటనుగూర్చి కొద్దిగ

కృష్ణపండి వీయము 19? వివరించెదను. (పత్మిద్రవ్యమును తనంతటతాను వదియోయొకపనిని ఇవేయజాలదు

తనయందలి భావములననుసరించియీ పనిని చేయుచుండును. భావములనగా! రసము, వీర్యము, విపాకముః గుణము, (పభావమువీనిని అనుసరించియే పనినిచేయును. ఈరసాదులయందు (పత్యేకముగ అనేక విధములైన గుణములు అనగా వక్ప్రలు కలవు, రసము అనగా రుచి అయియున్నది. ఇయ్యది మధురరసము, అమక్షురసము; లవణరసము, కటు రసము, తి క్తరసము, కపాయరసము, లేక తీపి, ఫులువుః ఉప్పు, కారము చేదు,వగరు అని ఆరువిధములుగ నుండును. (పతి ద్రవ్యమునందును ఒకరసముగాని కొన్నిరసములుగాని తప్పకయుండును. ఈ రసముల యందు (ప్రత్యేకముగ అనేకవిధములయిన గుణములు కలవు [దవ్యము తనయందలి ఆయారసములయొక్క- గుణములచే మన శరీరమునందు అజేకవిధమువైన గుణములను కలిగించును. చాత విత్త _న్లేవ శ్రములనెడి (పభానములగు ఈమూడుదోషములును [ద్రవ్యములయందలి ఈ రస గుణములను అనుసరించియే పోషింపబడుచు సవాన మగు స్థితిలో ఉండి మనయొక్క ఆరోగ్యమును కాపాడుచున్నవి. ఎట్లనగా వాత పిత్త శ్రేమ్మములయందు కొన్ని గుణములు కలను. ఆ గుణములను బట్టియే వాతొదులు మన శరీరమును పోవమీంచు చున్నవి. మనము భుజించిన (దవ్యము తనయందలి గుణములచే వాతా దులయందలి గుణములను పోపి.౦చుచుండును. అట్లు ఖోవీంపని యెడల వాతవి త్తశ్షేవ శ్రముల యొక్క- శ_క్రితగ్గును. ఇందులను గూర్చి సంబంధ మును (దాయబూనినవో విపరీతముగు విషయమును వ్రాయవలసి వచ్చును అందుచే ఉదాహరణము నిమిత్తము సూత్మమగు విషయ మును [వాయుచున్నాడను. మన శరీరములో ఉప్షత్వమువలన కొన్ని పనులును శీతత్వమువలన కొన్ని పనులును జరుగుచున్నవి. పిత్తమునందు ఉప్షమనెడి గుణను కలదు. పిత్తము అట్టి ఉప్పగుణముచే వున శరీరము నందు ఉప్షమును కలుగచేయుచు అందువలన మన శరీరములో అనేక్ష

శక్తికీ పా ద్య వీ ని నము

విధములగు (ప్రయోజనములను కలిగిరచుచున్నది- అటులనే క్షేష త్రము నందు శీతమనెడి గుణము కలదు న్షేమ్మము అట్టి శీతగుణముచే మన శరీ రమునందు శీతమును కలుగ జేయుచు అందువలన మన శరీరములో అనేక విధములగు (ప్రయోజనములను కలిగించుచున్నది కటురసము అనగా కారమునందు ఉషము అనగా వేడిమిని చేయుట అనెడీగుణము కలదు మనము భుజించిన (ద్రవ్యము కటురసముకల్టబెనవో ఆ కటురసము నందలి ఉప్పగుణముచే పీ _త్తమునందలి ఉప్టగుణమునకు బలమును లేక పోషణమును లేక సమత్వమును కలిగించును మధురరసము అనగా తీపి యందు శీతము అనగా చలుననుచేయుట అనెడిగుణముకలదు మనము భుజించిన ద్రవ్యము వమధురరసము కలదై నచో ఆ మధురరసమునందలి శీత;సణముచే గ్లేష, ఖ్రమునందలి శీతగుణమునకు బలమును లేక పోష ణమును. లేక సమత్వమును కలిగించును వాత విత్త శ్లేష, శ్రములు "తాము ఉండవలసీన సమానస్థితిలో ఉండియే మసకు ఆరోగ్యమును కలిగించుచున్నవి అట్టివానికి వికృతి అసగా "పాచ్చుదలగాని తగ్డుదల గాని కలిగినచో వ్యాధి జనించును అట్టి హెచ్చుతగ్గులు మనము జీవించు (ద్రన్యమువలన కూడ కబుగవచ్చును ఎట్లనగా? ఉప్ణమునకును శీతమునకును విరోధభావముగడా కావున ఉవ్షమునుకలిగిచు పదార్ల ములవలన శీతము తగ్గును శీతమును కలిగించు పదార్థములనలన ఉన్లవప్‌ తగ్గును పిత్తమునందు ఉన్హమనెడి గుణమును శ్రేవష్మమునందు శేతమనెడ్డి గుణమును కలదనెడి మొదలగు సంగతులను ఇదివరలోనే [వాసి యున్నాను ఉస్పమును కలిగించు పదార్ధములను అధికముగ జేవించినవో ఉన్లగుణము అధిక మగుటవలన వీ త్తము సమానస్థితికంమె అధికమగును. కీశమును కలిగించు పదార్థములను అధికముగ సేవించినచో శీతగుణము అధికమగుటవలన 'శ్లేష్టము సమానస్థితికంచు అధికమగును ఒక్కొ కప్పుడు ఇంకను విశేషమేమనగా' అట్లు అధికముగ శేవింపబడిన డన్ష పదార్థములవలన పీతృ్యము అభివృద్ది ఇవందుటయే గాక అందులకు విరోధ గణముకల శ్షేష్ణమాతగ్గుదలను పొందును, అటులనే అధికముగ “ఓీవింప

17. కృష్ణ పండితీయము 190 బడిన శీతలపదార్థముల వలన క్రేమ్మము అభివృద్ధి నొందుటయే గాక అందులకు విరోధగుణముకల విత్తము "తగ్గుదలనుపాందును ఈ దోష ములు సమానస్థితిలో ఉండియే ఆరోగ్యమును కలిగించుచున్నవని ఇది వరలోశే (వాసియున్నాను ఇట్టి వాత వీత్తాదులు వై నవాాసిన "కారకా దులవలన సమానస్థితికంయె హెచ్చినను తగ్గినశు అనారోగ్యత వర్చడును ఎందుచేతననగా ళ క్షికి వికృతకలిగిశవో అఆయాపనులు సిగ ఉరగచేరవు గజా? అటులనే నాత వీత్రాదులయొక్కో. భక్షలకు వికృతిగలిగినచో వాని వలన మనకు కలుగుచున్న ప్రి యోజనములకు కూడ వ్యత్యాసము కలు 'నుగడాః అట్టి న్యత్యాసము కలుగుటయీ అనారోగ్యము లేక వ్యాధి అని "చెప్పబడును. అట్టి స్ధీిలో సరియగు ఆహారము, మందులు మొద లగు వానిని ప్రయోగించి వాత విత్త శేమ్మములను సమానస్థితిలోనికి తీసికొనివచ్చి వానియొక్క- శక్పులు సరిగనుంకునట్లును వానివలన మన శరీరములో కలుగవలసిన ప్రయోజనములు సరిగ కలుగునట్లును వేయవలసి యున్నది. అబు చేసినచో అట్టిఅశారోగ్యముతద్ది ఆరోగ్యము కలుగును అట్లు చేయు కియలే చికిత్సఅని చెప్పబడును. అట్లు చేయునప్పుడు ఆలోచింపనలసిన సూతూ గతిసూత్య శ్రవ్‌షయ ములు ఇంకను కలవు వానిని వీలుఅయినంతవరకు వా్రాయుచున్న డను ఓవికతో గమనింపకోరిక ఉసప్పగుణముకల పిత్తము శరీరములో సమానస్థితిలో ఉండి ఆరోగ్యమును కలిగించుచున్న దనియు అట్టి పితృము సమానస్థితికంశే అధికమైనను తగ్గినను వ్యాధి కలుగుననియు వాొసితిని మరియు శీత గుణముకల శ్లేవ శ్రమునలన_ కూడ అటులనే కలుగుననియుకూడ వ్రాసితిని మరియు ఆ యా దవ్యములయందలి మధురాది రసములు తమలి “౬ ?తాది గుణములవలన వీత్తాదుఃను సమత్వములోనికి తీసుకొనివచ్చి ఆరోగ్యమును కలిగించునని కూడ (వాసి తిని ఇప్పూడు విమర్శనమును చేసినచో సూత్ముత్వము ఎట్టిదనగా? ఒక వ్యాధి కలిగినప్పుడు విత్తము అభివృద్ధినిపొందినదనిగాని తగ్జినదనిగాని వమునము నిర్ణయించుకొని యుండవచ్చును, అట్టి అభివృద్ధికిగాని తసుదలక్ష

180 వై ద్య వి జా నము

గాని పరిమితమును నిర్ణ యించుకొనుట ఎట్లు! కొలుచుటకువీలు లేదు గడా కాని ఈవిషయమును శాస్త్ర కారులు తరతవమాదిభేదములచే విభ జించిరి ఎట్లనగా? అభివృద్ధిని పొందినది, అధికమైనలభివృద్ధిని పొంది నది, మిక్కిలి అధికమైన అభివృద్ధిని పొందినది అని విభజించిరి. ఇట్టి విభాగమును కూడ సరిగ నిర్ణయించుట ఎట్లు? ఉఊహాచేతనే నిర్ణ యింప వలసియున్నది మరియు అభివృద్ధిచే కలిగిన లతుణములయొక్క-గాని వ్యాధియొక్క-గాని ఉధృతమునుబట్టి కూడ కొంతవరక నిర్ణయింప వచ్చును తగ్గుదలవలన వ్యాధి కలిగినప్పుడు ఆ తగ్గుదల నిర్ణ యమును కూడ అభివృద్ధిని నిర్గ యించుకొనినట్లుగనే నిర్ణయించుకొనవచ్చును. ఇంక అవిషయ మట్లుండనిండు అట్టి పిత్తాదులను నశింపచేయులనగా సమత్వములోనిక్షి తీసికొనివచ్చు మధురాది రసములను గూర్చి విచా రింపవలసి యున్నఏ ఒక ద్రవ్యము నందు మధురరసము ఉన్నదని అను కొనుడు ఆమధురరసము ఎంతటి పరిమాణముగ ఉన్నదో నిర్హ యించుట ఎట్లు కొన్నిదివ్యములలో ఆ మధురరసము అనగా. తీపి అధికముగ నుండవచ్చును కొన్నిటిలో అంతకంశు తక్కువగ నుండవచ్చును* లోకములోకూడ ఇట్టివిషయమును ప్రత్యతముగ గమనించుచునే యున్నాము పరిమితినిర్ణ యమును ఎట్లుచేయగలము? కాని ఈవిషయ మునుకూడ శా స్ర్రృ కారులు తరతమాదిభేదములవేతను అనురసాదిభేద ములవేతను విభజించిరి ఎట్లనగా! తీపికలది, అధికమైనతీపికలది, మిక్కిలి కధికమైన తీపికలది, ఇంకొకరకమును అనుసరించియున్నది అనెడి మొద లగు విభాగములను చేసిరి, వ్యాధికారణములగు విత్తాదిదోషముల యొక్క అధిక్యాది భేదము€ నుగాని వ్యాధి నాశకఠకములగు మధురాది రసములమయొక్క_ అధిక్యాది 'భేదములనుగాని ఇంతగ విమర్శించుటకు కల 'కారణములను చదువరులు ఇప్పుడు అధికమగు శ్రద్ధతో గమనింపవల యును ఈ విషయమును సమా_ప్పమగునట్లుగ [వాయుచున్నాడను వ్యాధి కారణములగు విత్తాదులయొక్క- అభి వృద్ధిని అనుసరించియే అనగా ఆ అభివృద్ధయొక్క- తరతవమాదిభేదములను అనుసరించియే మధురాది

కో లే వం డితీయము క్రి] రసములమొక్క_. తరతనూది భేదములు కల (దవ్యములలో అనుకూల ముగు (దవ్యములనే ఉవయోగింపవలసి యుండును ఎట్లనగా! విత్తము మిక్కి.లి అధికమైన అభివృద్దిని పొందినవో మిక్కి-లి అధికమైన తీపికల (ద్రవ్యములను ఉపయోగింపవలయును. అధికమైన అభివృద్ధినిపొందినచో అధికమైన తీవీ కల (ద్రవ్యములను ఉపయోగింపనలయును ఇట్టి విధాగమునే చేసికొని ఉపయోగింపవలయును. ఇందులను గూర్చి "వేరు విధమగు విభాగపుపద్ధతిని తాక్యదృష్టిలో (వాయుచున్నాడను. ఇట్టి సామ్యతను నై జాముచేశములో మాూటలసందర్భముల యందు తరుచు ఉపయోగించుచుందురు ఆ సామ్యాతను ఇచ్చట అనుకూల మని ఉదహరించుచున్నాడము ఆ ేశములో వ్యాధియొక్క- తగ్గదలను గాసి 'పాచ్చుదలనుగాని "చెప్పవలసివచ్చినప్పుడు నాలుగు అణాలనంతు తగ్గినదనియు లేక తొమ్మిది అణాలవంతు తగ్గినదనియు "లేక పదు నాలుగు అణాలవంతు తగ్గినదనియు -మొదలగు వమూటలచే వెప్పు చుందురు అటులనే ఒక రూపాయిని తుది పరినూణముగ నిర్ణ యించు థభొనవలనయును ఆ రూపాయికి పదహారు అణాలు కావున పదహారు భాగములని అనుకొనవలయును ఇట్టి విభాగమును మనస్సునందు ఉంచుకొని అభివృద్ధిని పొందిన పితృముయొక్క- అభివృద్ధిని ఉఊహించియే నిర్ణ యించుకొని ఆ పదునారు ఖాగములలో వదియో యుక భాగము నకు వేర్చుకొనవలయును తొమ్మిది అణాలవంతు అనగా తొమ్మిది భాగములు అభివృద్ధిని పొందినట్లుగ నిర్శ యించితి మని అనుకొనుడు మధురరసము అనగా తీపి మిక్కి-లి అధిక పరిమాణమగు పదహారు భాగములలో తొ మిది అణశాలవంతుగ అనగా తొ మ్శిది భాగములుగ వీ (ద్రవ్యమునందు కలదని మనము ఊహించెదమో అట్టి (ద్రవ్యమును ఇచ్చుట అనేకవిధముల మంచిది అట్టితరి ఒక ఏీసముకూడ వ్యత్యా సము అనగా అేడాలేకుండగ సరియగు చికిత్సను చేసినవారముగ అగు దుము_ పిత్తము తొమ్మిది అణాలవంతుగ అభివృద్ధిని పొందినప్పుడు తన్నాశకముగు మధురరసము తొమిి స్తెది అణాలవంతుగల (ద్రవ్యమును

189 వె ద్య విజ్ఞాన ము (ప్రయోగించితిమి అందుచే చికిత్సను ఒక వీసముకూడ లేడా లేక్రం డగ (ానుతో తూచినట్లుగ చేసినవారముగ అగుదుము ఆ యావ్యా భుల యందు మందును పయోగింపవలసియున్నప్పూడు మందునకును వ్యాధికిని కల పరస్పర సంబంధమును ఆలోచింపవలసి యుండు ననుటకు అతి సూత్ర స్రమగు ఉదాహరణమును [వాసితిని అట్లు (వాయునప్పుడు సర్వ సామాన్యముగ జెలియునట్టి పిత్తము, శ్లేష శ్రము, ఉష్ణము, ఛీతము, మభురరసము, కటురసము్క దోపముయొక్క అభివృద్ధి ఏనిని మ్మాతమే (వధానముగ ఉధ్ధాటించితిని ఇందులకు సంబంధించిన యిట్టివి ఇంకను అనేకములుగ గలవు వాని నన్నిటినికూడ ఉధ్ధాటించి ఇటులనే సమ న్వ్యయమును చేసికొనవలసియున్నది వాతదోసము దోప శ్రీణత్వము, తిక్కరసము మొదలగు రసములు, విపాకము, వీర్యము, గుణములు, [ప్రభావము మొదలగు ఇంకను కొన్నిటిని ఇటులనే విభాగము చేసికొన వలసియున్నది అంతశం"ెను అతి ముఖ్య మేమనగా” వాత విత్త శే ములు అనెడి మూడునుకూడ మన శరీరమును పోపీ.చుచున్నవి ఈ మూడునుకూడ పరస్పర విరోధగుణము కలవి. అనగా ఒకి [దవ్యమువలన వాతము శాంతించినవో ఆ (ద్రవ్యమువలననే పీతము వృద్ధివొందును. పితృమును శాంతింపచేసిన (ద్రన్యమువలన శ్లేష్మము అభివృద్ధిని పొందవచ్చును ఇటులనే పరస్పర విరోధభానము కలపిగ నుండును కనుక మూడుదోషములయందును అనేకవిధమ్ముతెన మాప్పలు కలుగుచుండును కనుక ఒక దోపము అధికముగనున్న వో ఇంకొశదోవము తక్కువగ నుండవచ్చును. లేక ెండుదోషములు అధికముగనుండి మూడవదోషము సమముగగాని తక్కువగగాని ఉండ వచ్చును ఇట్లు ఈఘమాడుదోషములమయొక్క. కలయిక, అభివృద్ధి: అధిక మైన అభివృద్ధి, మిక్కి-లి అధికమైన అభివృద్ధి శ్నీణించుట, అధికముగ త్నీణించుట, మిక్కిలి అధికముగ థ్నీణించుట సమానముగ నుండుట, దుష్టములై న రసాదిథాతువులతో కలయిక మొదలగు సందర్భములను పూర్తిగ అలోచింఛినచో వ్యాధికారణమగు దోసములయొక్క- సంబం

కృష్ణపం౦ండితీయము 188 ధము [వాయుటకు అంతము లేనిదిగ ఉండును మభథురాది రసముల యొక్క కలయిక కూడ అటులనే యుండును ఆరు రసము లలో ఒక రసముగాని లేక రెండును లేక మూడును లేక ఆతు రసములును కూడ ఒక ద్రవ్యమునందు ఉండవచ్చునూ ఈ రసములలో అనేకవిధములగు మార్పులుగ కూడ నుండవచ్చును మధురరసము మిగిలిన అయిదురసములలో ఒకదానితో గాని కొన్నిటితో గాని కలిసియుండవచ్చును. అటులనే అమరసము మిగిలిన రసములలో ఒకడానితోగాని కొన్ని టితోగాని కలిసి ఉండవచ్చును ఇట్టి కలయికయీ అనేకములుగ అగును. మరియు సమత్వము, అధికత్వము అత్యథి కత్వము "మొదలగు భేదములచే రసము అనేకవిథములగు విఖాగము లను పొందును మరియు పిధానరసము అనురసము అనెడి భేదము లనుకూడ పొందును ఇట్టి ఈరసములయొక్క-. సంబంధమును గూర్చి శాత్రుకారుడు కొంతవరకు. వాసి ఈ సంబంధమును సరిగ సమకూర్చి (వాసినవో ఈసంబంధములు "లెక్కకు మించినవిగ అగునని స్పష్టముగ (వాసీనాడు. మనము మందులను ప్రయోగించి చికిత్సను చేయునప్పుడు ఇట్టి దోషద)వ్యాది సంబంధమును పూర్తిగా తెలిసికొనుట మంచిది (పతిమందునకును పుతివ్యాధికిని కల సంబంధమును నూత శ్రముగ "కెలిసికొన్నప్పుజే సరియగు చిశిత్చాఫలమును పొందగలరు, వ్యాధుల యందు వాత పిత్రాదులకు అనేక విధములగు సంబంధము కలుగు ననియు (ద్రవ్యములయందు అనేక విధములగు రన గుణాది సంజంధము కలదనియు ఇదివరలోనే (వాసియున్నాను ద్రవ్యము తనయందలి రన గుణాదిసంబంధమును బట్టియే వ్యాధియందలి వాత పిత్రాది సంబంధమును సమత్వమ లోనికి తెచ్చి వ్యాధిని నశింపచేసి ఆరోగ్యమును కలిగించును మందులను ఉపయోగించువారు వ్యాధి కారణములగు వాత పిత్తాదుల సంబంధమును గూర్చియు వ్యాధి నాశకములగు ద)వ్యాదులయందలి రసాది సంబంధమును గూర్చియు పూర్తిగ తెలిసికొని వ్యాధి (దవ్య సంబంఫమును సరిగ సమకూర్చుకొని మందులను ప్రయోగించినో

[ఫ్రీ వై ద్య విజానము క్షు

వాయ నలవికాని కార్యసిద్ధిని పొందగలరు అనగా * అట్లు వారు ఇచ్చిన పతిమందును సరిగను పూర్విగను పనిచేసి వ్యాధిని తప్పక నశింపచేయును కాని ఇట్టి పరిజ్ఞానము సామాన్యముగ కలుగునని అనుకొనుటకు ఏలులేదనెడి విషయము నిర్వివాదాంశమై యున్నది. ఇందులకు భగవంకతునియొక్క_ పి'ల్యేకమగు దయకూడ కొంతవరకు అవసరమై యున్నది శాస్త్రువిషయమును గూర్చి ఇంతగ వ్రాసితిని, ఇందులనుగూర్చి సర్వసామాన్యముగ అందరికి 'అెలియుసట్టి ఉదాహరణ ములను మౌార్షదర్శకత్వముగ నుండునట్లు వాాయుచున్నాడను దగు వ్యాధి విషయము ---- మేహము లేక పిత్తము (పధానముగకల దగ్గుల యందు చలువనుచేయు కర్పూర శిలాజికుభస్నృమును, శ్లేష్మము ప్రధానముగ కల దగ్గులయందు వేడిచేసి శ్లేష; శ్రమునుతగ్టించు. పగడపు చూరు భస్మమును ఉపయోగింపవలయును. అటులనే ఉప్షప్రుధానమగు దగ్గులయందు అ్యభళభస్మృమును, శ్లేష్మ పధానమగుదగ్గులయందు తామ్ర భస్థును ఉపయోగింపవలయును మేహ్మపభధానమెనచో లమహుసిందూర భూపుణమును, శ్లేషప్రధానమైనచో రసరాట్‌ను ఉపయోగింప వల యును.ద్యంద్వముగ నున్నచో రజితలోహ రసాయనము మహాలత్నీ విలాసరసము మొదలగు వానిని ఉపయోగింపనలసి యుండును ఇటులనే విభాగములను చేసికొనవలయును వ్యాథికిని మందునకును కల సంబంధ మును ఆలోచించుకొనవలసి యుండునని నేను ఇదివరలో అచ్చటచ్చట వ్యాసియున్నాను అచ్చటకూడ ఈవిషయమునంతను సమన్వయమును వేసి కొనవచ్చును

80 అనుపాన విషయము - (పధానమగు మందును అనుసరించి సేవింపబడును లేక (తాగబడునుగావున అనుషపానమని చె బడుచున్నది. మందుతో కలిపి పొట్లములుగ కట్టుకొనబడు (తిఫలాదూర్జము మొద లగునవిగాని మందును శేవింపగనే (తాగబకునట్టియు. లేక మందును కలువుకొనియే (తాగబడు నట్టియు అల్లఫురసము మొదలగునవి గాని మందును కలిపి పుచ్చుకొను "తెనె మొదలగునవి గాని అనుపాన

కృష్టపం౦డితీయము 15 ములుగ ెప్పబడుచున్నవి. ఇట్టి ఈఅనుపానములు అనేక విధములగు ఉచ్చేశములతో ఉపయోగింప ఎడుచున్నవి. మందుయొక్క_ గుణము నకు సహాయమును చేసి గుణమును అభివృద్ధిపరచుట, మందునందు "లేని (ప్రత్యేక గుణములను కలిగించుట, మందునందు కల కొన్ని అనవ సర గుణములను తగ్జించుట 'మొదలగునవిమై యున్నవి. మందు మొక్కా గుణము, రోగముమొక్క_ స్వభావము, తత్వముయొక్క-స్వభా వము, అనుసానముయొక్క_ గుణములు మొదలగు వానిని పూదర్శిగ "తెలిసికొని అందులకు తగినట్టుగ అనుపానమును పరికల్పించుకొనవలస్‌ీ యుండును ఇచ్చట ఇంతకంకు విమర్శించి [వాయుటకు ఏీలువేదు అయినను కొద్దిగ ఉదాహరణములను (వాయుచున్నాను అజీర్ణ ములక్షు (క్రవ్యాదిని వామురసముతో ఉపయోగించిన మొడల మందుయొక్క_ గుణమునకు సహాయమునుచేసి గుణమును అభివృద్ధిపరచును. లోవా భస్టను (త్రిఫలాచూర్ష్మ ముతో ఉపయోగించిన యొడల మలబంధమును తగ్గించును గంధకభస్మను జీలక్యర రసముతో ఉపయోగించిన యెడల మందునందలి వైత్యగుణమును తగ్జించును వేడితత్వములక్రు లోవాభస్థును ఉపయోగింపవలసి యున్నప్పుడు వెన్నతో ఉపయో గించినయెడల వేడిని చేయకుండగ నుండును ఇట్టి ఈ విభాగమునంతను స్వబుద్ధివలననే సమకూర్చుకొనవలసి యుండును, వై త్యసంబంధమగు వ్యాధులయందు సర్వసామాన్యముగ జీలక[రరసము, అల్ల ఫ్రురసము, ధవియాలరసము, [దాతపండ్హరసము వీనిని ఉపయోగించుచున్నాము గచా ? సరిగ అలోచించినవో ఈ రసములలో వ రసముమొక్క- గుణ ములు ఎట్లివి ? ఎట్టితత్యమునకు వ రసమును ఇచ్చుట మంచిది? మొద లగు అనేక విమర్శనములను చేయుట కూడ మంచిది. ఎట్లనగా *వీనిని వె త్యవ్యాధియందు "లేక వై త్యతత్వమునందు సర్వసామాన్యముగ ఉప ఆకూగంచుచున్నను కడువులో మంట మొదలగ లతుణము లున్న ప్పుడు సౌవమ్యుగుణముకల జీలకర్శ) రసమును, ఆకలి బాగుగ లేనిచో అల్లవు రసమును। ఆకలిబాగుగ నున్నచో ధనియాల రసమును, ఏ రేచనబంధ

186 వై ద్య వి జ్జ నము ముగనున్నచవో (దాతపండ్ల రసమును ఉపయోగింపవలయుననెడి మొద లగు విభాగములను చేసికొనుట మంచిది కాధా ? ఒక్కొక్కప్పుడు ఎట్టి అనుపానములను చెప్పకపోయినను కొద్దిగ మంచిసీళ్ళనై నను (తౌగవలయునని సర్వసామాన్యముగ అందరును చెప్పెదరు అనుపాన మును గూర్చి ఇంతగా (ఛాయుటవలన అనుపానము లేనిమందు బాగుగ పనిచేయనేరదని అనుకొనవలసిన అగత్యము లేదు. (పథాన గుణయులన్నియును మందునంటబే కలవు ౫దా * సహాయకారిగ నుండు టకు మ్యూతమే అనుపానమును ఉపయో గించుచున్నాము కాన ఈ వివయమును ెలిసకొనవలయును మరియు అనుపానముయొక్క_ గుణములను గూర్చి శాస్రుమునందు ఈ క్రిందివిధముగ చెప్పబడినది అనుపానమును జేవించుటవలన మనస్సునకు [పహర్హము కలుగును మరియు ముందు బాగుగ విడిపోవును మెత్తతనమును అనగా మృదు త్వమును పొందును త్వరలో జీర్ణమగును._ శరీరములో వాగుగ వ్యాపించును అందుచే మందునకు బలమును కలిగించును అని చెప్ప బడినది.

ల1 మందులను ఉపయోగించుట ఎట్టిదియో అహారవుమార్చు "లేక పథ్యము అన సదికూడ అట్టిదనియే నా యొక్క- అభిప్రాయము ఒకొ్క్కొ-కథంాపవుడు మందుకంయి కూడ ఆహారవువూశ్పే ఉపయోగశకాం యని నా యొక్క- అభిపాయము సమ_స్తపడార్థముల యొక్కయు గుణములను తెలిసికొని తత్వమును "తెలిసికొని అనుకూలమ'స విధ ముగ భుజించినవో ఎట్టిన్యాధియు కలుగచేరదు కలిగినను అందులకు తెగినట్లుగ ఆహారవు మార్పును చేసికొన్నచో అట్టివ్యాధి శాంతింప కలదు ఉదాహరణము-మలబంధము కలవారు మలమును స్మ్యకవముముగ 'వెడలింప చేయుపదార్థములను. సేవించుచు. విరేచనము స్మక్రమునుగ అగునట్లుగ చేసికొనవలయును_ గాని తరుచు విశేచనిపషధములను శేవంచుట మంచిదికాదు. అట్లు శేయుటవలన శరీరారోగ్యమునకు కొనతవరకు నష్ట్రముకూడ- కలుగునని చెప్పవచ్చును. కొందరు, వేడి

18. కృష్ణపండితీయము 18? తత్వము కలవారైనను వేడ్‌ చేయు పదార్ధములనే సేవించుచు ఎల్లవు డును అనేకవిధములగు వాధల నొందుచున్నారు. అజీర్శవ్యాధి కల వారికి కూామధముకంకుకూడ అహారవువమూ కర్చే అనేకవిధముల మంచి దని అనేక మందికి అెలిసియుండును జ్‌ర్ణ కోళముయొక్క. బలహీనత వలన అజీర్ణము వర్చ్పడినప్పుడు త్వరలో జీర్ణ మగు పదార్థములనే 'సేవిం పవలసియుండును కాని విశేషించి మందులవలన [ప్రయోజనము లేదు మరియు కొందరు అజీర్ణ వురోగులు అజీర్ణముతో 'చాధనొందుచున్నను అజీర్ణకరమగు పదార్థములనే భుజించుచు. ఇంకను మందులనుకూడ కోరుచుందురు. ఇట్టి అవివేకములవలన శరీరమునకు అనేకవిధములై న నష్టములు కలుగును విశేచనములు అధికముగ అగుచున్న రోగి పొట్టకు నిండుగ తినుటవలన లాభమేమి ? తొట్టిస్నానము 'లేక్ర తొట్టి వైద్యము అనబడు చికిత్సావిమయము _ నాకు వికేవీంచి తెలియదు. అయినను ళుక్ల నష్టము అజీర్ణ ము? తయ మొదలగు కొన్ని వ్యాధులు తొట్టివై ధ్యమువలనకూడ శాంతింపగలవ్షని వినియున్న్నాను ఆహోారవు మార్చే అందులకు కారణమని నాయొక్క ముఖ్యాభ్మిపాయమై యున్నది తెలియకగాని ెలిపిగాని అహారవిహారాదులను సరిగ అచ రింపకపోవుటవలననే అనేకములగు వ్యాధులు జనించుచున్న వనియు జనించినవ్యాధులుకూడ అందువలననే సరిగ శాంతించుట లేదనియు మనము అనుకొనవచ్చును. ఎవరు పళువువలె జ్ఞానము 'లేనివార్తై భుజించుచున్నారో వారు అనేకవిధములగు రోగములను పొంజబెదరసి శాశ్త్రమునందు స్పష్టముగ చెప్పబడినది. కాన కూరలు మొదలగు సమ_స్తముల యొక్కయు గుణఘులను ెలిసికొని తత్యానుకూలముగ భుజించినచో అవేక వ్యాధులు జనింపనేరవు. సంపూర్ష్మ మగు ఆరోగ్య ముతో చిరకాలము జీవించగలరు,

83. వథ్యములు అపథ్యముళు - ఇాత్రుమునందు (ప్రతివస్తువు నకును గుణములు వెప్పబడినపి, గాని (వతివ్యాథియొద్దను పథ్యములును అపథ్యములును (ఫ్రత్యేకముగ "చెప్పబడియుండలేదు. అట్లు చెప్పుటకు

188 వై ద్యవిజ్ఞాన ము ఎంతమా[తమును ఏలులేదు ఆయా వ్యాధులయొక్క- స్వథావములను అనుసరించియు నస్తు గుణములను అనుసరించియు ఇయ్యది పథ్యమనియు ఇయ్యది అపథ్యమనియునిర్మ యించుకొనవలసియున్నది కాని ఇట్టినిర్ధ య మును సామాన్యముగ చేసికొనుటకు వీలులేదు అందువలననే పధ్యా 2.పధ్యములనుగూర్శి అనేకులుఅనేకవిధములుగ సంజేహములనుపొందు చున్నారు ఈవిషయమునుగూర్చి కొంతమంది కొన్ని వివరములను[ వాసి యున్నారు నేను కూడ ఆయా శేట్లాగులు మొదలగువానిలో ఈవిప, యమునుగూర్చి పఏీలు అయినంతవరకు విమర్శించియున్నాను కాని అంతటితో చాలదు ఎందడుచే ననగా * ఒకచిన్న ఉదాహరణమును వ్రాయుచున్నాను పూర్తిగ గమనింవుడు

మినుప సంబంధమగు పదార్థములను తినవచ్చునా?! అని ఒకళ్ల రోగి అడిగినవో ఇాస్ర్రుమునందు మినుములకు వ్రాయబడిన గుణము లనుబట్టి తినవచ్చుననియో "లేక తినగనూడదనియో సామాన్యముగ ఇెప్పెదము మనము పూర్తిగ ఆలోచించి సరియగు సమాధానమును ఇెప్పవలయునన్నచో ఈ్కక్రింద (వ్రాసిన విషయములను విమర్శించియే సమాధానమును 'చెప్పవనలసియున్నదిగదా! మినుముతో తియారు "కాబడిన వాసనపోలి లేక కుడుముయొక్క గుణము వేరు గారిలయొక్క గుణము వేరు ఈ గా౭ెలను నేతితో తయారు చేయుటనుబటియు నూనెతో తయారుచేయుటను బట్టియు గుణములో 'భేదను కలు!సీను, దోసె లేక అబ్లుయొక్క- గుణము వేరు, వానినే వులిసినపిండితో తయారు'చేయుటను బట్టియు వులవకుండగనే యున్నవీండితో తయారు చేయుటను బట్టియు గుణములో భేదము కలుగును చియ్యపుపిండిని అధికముగ ేర్చియు లేక స్వల్పముగనే చేర్చియు తయారు చేయబడిన మినపరొ శ్షైయొక [- గుణనులలో ఫేదము ఉండును శుదకు నీటి అవిం మోద చాలకాలముగ ఉడికినట్టియు స్వల్పకాలమే ఉడికినట్టియు వాసెన కుడుముయొక్క_ గుణములలో భేదము ఉండును కావున ఇట్లి సూత విఘయముల నన్నిటినికూడ సమయమునుబట్లి విమరి ంచి ప స గే

ట్స్‌ విమర్శింా = ఖ్యాపథ్య

కృష్ణ పం డిజీయ ము 199 సందర్భములో రోగికి వివరముగ ఇెప్పుట మంచిది సర్వసామాన్యమగు ఇంకొక విషయవమునుకూడ ఉదహరించు చున్నాడను. గమినింవుడు. ా పథ్యము అనగా సంభోగము విషయమై. ఎట్లుండవలయును? అని అనేకమంది స్వయముగ అడుగుచుందురు. జూబులలోకూడ వాయు చుందురు. మితముగనుండవలయునమునదియీ వూయొ సమాధానము. మితము అనగా ఎట్లు! అని మరల (పశ్నించినవో వారము బేక్‌ వది రోజులకు ఒకసారి క్రీసాంగత్యమును చేయవచ్చును. అని మరల సమాభానము ెప్పెదము ఈసమాభాననును ఎంతవరకుసమంజసముగ నున్నదో గమనింపుడు వారుఅడిగినదాసికి వదియో సమాభానమును ఇఎప్పచలసి యున్న దనియీ చెప్పుటగాని ఇది సరియగుసమాధానమగునా? కాదు ఎందుచేతననగాః తరుణవ్యాధులలో ఈవిమయమునకు సంబంధ మే 'లేదుగచా? దీర వ్యాధుల విషయమనునం బే ఇట్టిసంచేహము కలుగసను, చారము ేక పదిరోజులకు అని నిశరారణగ ఎట్లు చెప్పగలము? వారము

' "లేక పదిరోజులకు తప్పక 'ీగాలగత్యమును చేయవలపియుంశునా? అంతకు మించియే శ్రీ సాంగత్యమును చేయవలసి యున్న బేమో ? "లేక అంతకుపూర్వ్యమం బే అనగా నువూరు ఉ-$5 రోజులే సాంగత్య మును చేయవచ్చునేమో' లేక (క్రీ సాంగత్యమును పూర్తిగ వధలు కొనవలసియుండునేమో? ేక కొంతకాలమువరకును వదులుకొననలసి యుండునేమో' ఇట్టి విషయమంతయు ఆయా తత్వాదులను వ్యాధి స్వథావాదులను అనుసరించి నిర్ణయింపనలసి యుండును. ఇటులనే (వతివిషయమును నిర్ణ యించుక్‌"నవలసి యున్నది. అందరికిని సర్వ సామాన్యముగ 'తెలియునుగడాయని తలచి మెధునమును ఉదాహరణ ముగ (వాసినందులకు అన్యథా భాఎంపవలదు ఆయా వ్యాధుల యందు పథ్యమును ఆచరించుట అనునది ముఖ్యమైయున్నది (పాణు లకు ఆహారమే [పాణమనియు కావున అహారమువలననే [పాణములు నిలిచియుండుననియు అట్టి ఆహారమును సరిగ ఉపయోగింపనియెడల అయ్యదియే (ప్రాణములను తీయుననియు శా(స్త్రుమునందు చెస్పబడినది.

140 వె ద్య వి జ్జ నము విషము ప్రొణహరస్వభావము కలదైనను యు క్పియు కృముగ నుప 'యోగించినచో. (ప్రాణములను రశ్నీించునుగదా యనియు తుదకు బలవర్థకముగ కూడ పనిచేయునుగదా యనియు కూడ ఉదాహరణ ముగ ఇెప్పబడినది పొణహరమగు విపుమే జాగ్రతగ నుపయోగింప బడి ఆరోగ్యమునకు హేతువగుచున్నది అట్టితరి నిత్యోపయోగమగు అహారమును జాగతగ నుపయోగించినయెడల ఆగోగ్యమునకు ఎంతటి హేశ్రువగునో. తెలియుటకుగాను. శాత్ర్రకారుడు ఈ విషయమును ఇప్పెను. మరియు ఆ యా వ్యాధులలో పధ్యమును సరిగ అచరింపక్ష అపథ్యమును అచరించుటవలన వ్యాధి తిరుగ బెట్టుట, త్వరలో తగ్గ కుండుట, తుదకు మరణముకూడ సంభవించుట మొదలగు విషయము లను మనము (పత్యతుముగ భూచుచునే యున్నాముగచడా కనుక పధ్యమువిషయమై తగుజా[గ్రతను తప్పక నహింపవయును లికి కొన్ని పదార్ధములు కొన్ని తత్వములకు అనుకూలించును. కొన్ని తత్వ్యములకు అనుకూలింపవు కారణమును విచారించెదను. తత్వములు జూ వాతతత్వము, వై, త్యతత్వము మొదలగునవిగ నుండును గదా పదార్థ ములుకూడ వాతనానకములు, పై త్యనాశకములు “'మొదలగునవిగ నుండును కావున వాతనాశీకములు వాతేతత్వము లకును, పిత్తనాశకములు పిత్త తత్వములకును అనుకూలించును అందువలననే మినుముల సంబంధమగు పదార్థములు కొందరికి ఏెేేచన మును వేయును. కొందరికి మలబంధమునే చేయును అటులనే గోధుమ పదార్థములు కొందరికి మలబంధమును చేయును కొందరికి మలబంధ మును హరించి సకొమమగు విశేచనమును చేయును ఇంకొక విమ యము. ఇట్టి ఈ పదార్థములే కొందరికి కొంతకాలము అనుకూలనముగ నుండుటయు మరల కొంతకాలమునకు అనుకూలముగ నుండకుండుటయు జరుగుచున్నది కారణమేమి! తత్వములుమూరుచుండుటను మనము పుత్యత్షముగ భరాచుచు నేయున్నాము, ఇట్టిమార్పునుబట్టియే పదా ర్థానుకూలత్వమునందు కూడ మార్చు కలుగు చుండును ఎట్లనగా

క ష్య పండితీయము క్షే మినును లేక నోధును పదార్థములు కొంతకాలము ఏవిశేచనమును సక౦మముగ చేయును అవియే కొంతకాలమునకు వములబంధమును చేయును ఇంకను ఏమర్శించినచో ఒకొ్క్క-క్కాప్ప్వుడు అవియే మరల కొంతకాలమునకు విరేచనమును సకంమముగ చేయనచ్చును. పథ్యా పథ్యవిమర్శన సమయములో ఇట్టి ఏషయములనుకూడ జ్జ ప్పియందుంచు కొనుట మంచిది

ఇట్లు

“ఆయున్వేద భూపణ గభిషుగ్వరో (శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్తీశాక్ర్రై విరచీతంటై న “వె ద్యవిజ్ఞాన” మనెడే (గ్రంథమందు ద్వితీయ గుచ్భృము సమాప్తము

|

చ్ద్‌హ్టి

తృ తీయ గు చృ వంం (నేనిడివరలో 'శ్రథమగ చృ్భమునందు నాయొక్క వృత్తాంతమును గూర్చి వానితిని ద్వితీయగుచ్చమునందు. సాధ్య మైనంతవజకు చికిత్సకు సంబంధించిన విషయములను (వానితిని ఈ తృతీయగుచ్చములో మందులకు సంబంధించిన విషయములను సాధ్యమె: ౦6తనణప (వాయదలచితిని మరియు ఇతరములగు కొన్ని విషయములనుకూడ ఇందు (వాయదలచితిని.)

1. అయా మందులను తయారుచేయునప్పుడు కూడ ఈ మందు నందు వయీ వస్తువులు 'చేరియున్నవి! ఎందునిమిత్తోము చేరియున్నపి" పీనియొక్క- గుణములు ఎట్టిపి? మొదలగు విషయములనుకూడ ెలిసి కొనుచునే మందులను తయారుచేయుట అనేకవిధనముల మంచిది, అట్టి జ్ఞానముతో తయారుచేసినయెడల మందులు బాగుగ పనివేయ గలవు

2 మందులను తయారుచవేయునప్పుడు ఆయా (గంథములలో ఇఎెప్పబడిన విధముగనే తయారుచేయవలయును. కాని గుణాధకత కలుగునుకదా యని తలచి ఆయ్యాదవ్యములను "హాచ్చుతగ్గులుగా వేయుట ధర్మ్జముకాదు. ఊఉ భృంగామలక _తైలమందు గుంటకలగరను వేయవలసియున్నపూడు అందువెప్స్పుబడిన [పకారముగనే వేయనల యును భృాంగావులకతై లముగచా యునియు, గుంటగలగర రసమును అధికముగ వేసినచో గుణము అధికముగ కలుగునుగజా అనియు అధికముగ వేసినయెడల శిరస్సునకువేడిమిని చేయును ఇటులనే చంద నాదితైలమందు పచ్చకర్ప్చూరమును అధికముగ వేసినయెడల సమశీత ముగ పనిచేయక త్వరలో అధికమగు చలువను చేయును ఇందులను బట్టి ఇతరవిషయములను కూడ గమనింపవలయును

8. మందులను తయారుచేయునప్పుడుకూడ ఇాస్తుజ్మానము తప్పక ఉండవలయును అయా (ద్రవ్యములయొక్క- జశ్రేదములు, గుణ ములు మొదలగునవన్నియు పూర్తిగ తెలిసి యుండవలయును ఉచడా

క ష్ట్‌పం డి తీయ ము క! హరణము --- అృభకభస్థును తయారు ఇేయవలసి యున్నప్పుడు బజారులో సామాన్యముగ లభించుదానిని [(గ్రహింపరాదు. అ్మ(భకము అచేకవిధములగు భేదములుగ నుండునని శా్యస్త్రుమునందు చెప్పబడినది. మరియు వానియొక్క- లతణములు నర్దములు, దుర్దుణములు మొద లగునవిగూడ స్పష్టముగ చెప్పబడినవి. వానినిబట్టియే అ్మభకముయొక్క- భేదములను మనము (గ్రహింపవచ్చును ఇప్పటికాలము ననుసరించి తగు పరీతలను చేయించియుకూడ మంచిెడ్డలను పూర్తిగ గమనింప వచ్చును (ప్రధానద్రవ్యము సరియగునది కానియెడల సరియగు గుణములు కలుగనేరవు కావున ఆయా (ద్రవ్యములను తొలుత (గ్రహించునప్పుడే సరియగు విమర్శనమును తప్పక చేయవలయును అట్లుచేయనియెడల మందును తయారుచేయుటకు.. పొందిన వ్యయ (పయాసములన్నియు నిరర్ధకములే అగును

&ీ మందులను తయారుచేయునస్పుడు కూడ అనేకవిధములగు విమర్శనములను -చేయుచుండుట మంచిది. ఒక్కొ-కమందును తయారు చేయుటకు ఆఅయా[గంథములలో అనేక్మష్మకియలు (వాయబడినవి. ఆయా[ష్మక్రియా 'భేదములనుబట్టి గుణభేదములు ఉండును ఆయా (ష్మకియాభేదములుకూడ అనేక ఉశ్రైశములతో ఇెప్పబడీనవి ఆ ఉల్హే శములను [గ్రహించుట మంచిది జీను మందులను తయారుచేయు నప్పుడు ఒకమందును ఒళక్యప్మకియతో తయారు చేసి, అవిషయమునంతను పూర్చిగ (గ్రహించినవిమ్ముట ఆమందును మరల తయారువేయవలసి వచ్చినచో వేరువిధమగు (షకియతో తయారుచేసి ఆవిషయములను కూడ [గహించుచుందును ఉదాహరణము ఎలా రజితభస్థృము దీనిని తొలుత ఒకవిధమగు (ప్మక్రియభే భస్మనుచేసి తరువాత మరల తయారుచేయనలసి యున్నప్పుడు వేరువిధమగు ప్రక్రియచే తయారు వేయుచు సమ స్వవినయములను [గ్రహించుచుందును మరియు ఒకనారి వెండిని లేకులుగ కొట్టించి వానిని గ్రహించుటయు మరొకసారి ర్ఫురీ "లేక జల్తారు వెండినే (గ్రహించుటయు మొదలగుమూమ్చలను కూడ చేయు

శ న! ధ్య వీ జాన ము

చుందును. విజ్ఞానమునిమి తృమే ఇట్లుచేయుచుందును ఎట్టుచేసినను గుణ ములో వ్యత్యాసము కలుగకుండునట్లుగ జ్యాగతను మూత్రము తస్పక వహించెదను విజ్ఞానముకల్తుగుట అనునది ఎట్లనగా? చికిత్సను-చేయుటకు అభ్యాసము ఖట్లుకాడలయునో? మందులను తయారు'చేయుటకుకూడ అభ్యాసము అటులనే- కావలసియున్నది అడ్రియునుగాక ఈ అభ్యాస మనుడానికి వితమనునదియే లేదు. ఈ అభ్యాసమున గూర్చి సామా న్యముగ అందరికిని తెలియు లోళోదాహరణమును వాాయుచున్నాను. గమనింపుడు. మాలు.౧టిలో మిరాయిని తచు+రుచేయుట మంచిదని తలచి చేయుటకు పారంభించితిమి విషయమును ఇతరులను పూ ర్హిగ అడిగియే (పారంభించికివు బూందిని తీయుటకు (ప్రారంభిస్తిము. సరిగ పడలేదు అనగా దిగలేదు, అనేశవిధములుగ (వయత్నిస్తిమి ఏమియు లాభములేకపోయినది. అప్పుడు తెలిసిన ఒకరిని తీసికొనివచ్చి చూపించి సంగతులను ఇెప్పితిమి. ఆమె నవ్వి సెనగపీండిలో సీళ్ళను ఇంకనుపోస్సి పలచనగ కలుపవలసినదిగ ఇెప్పివది అట్లు కలిపితివి బూంది సరిగ వచ్చినది. పలచనగ వేసినవో చాగసండునేవోూ యని అదివరలో అనుకొసీనను అందువలన నష్ట _మేమైనను కలుగవచ్చునేమో యని కూడ అనుకొని ఊరకొంటిమి తరువాత పంచదారను ఊహచే పాకమునుబట్టి అందు ఈబూందిని పోసి కలియ తిప్పికమి కలియత్రిప్పినవెంటనే ఉండలను తయారు వేయవలసి యుండుననియు చల్లారినచో ఉండలు సరిగ కావనియు. తలచి చాగగ వేడిగనుండగనే చాధనొందుచు ఉండలను తయారుచేసితిమి వమురు నాడు ఉదయమునకు మాచేకలయందు ఇాసుగ బొబ్బలు లేచి ఫండ్లు పడినవి పాఠము అధికవుగుటచే మిఠాయి ఉండలు మిక్కిలి గట్టిపడి నవీ తరవాత మరల తయారుేయునప్పుడు పాఠము. ఇంకను తక్షక వలో నుండగశే బూందిని పోయుట, కొద్దిగ చల్లారినవిదపనే ఉండలను చేయుట మొధలగు మార్పులను ేసితివి అదినరలోకంకు కొన్ని విధముల పాగ్సుగను ౧ఢెను. శరునాతపట్టుదభచే అనేకసారులు తయారు.

19. కృష్ణపండితీయము ేశ్షీక్‌ వేసీతిమి. నిదలోనుండగ తయారువచేసినను సరిగను సమానముగన్లు తయారగనంతటి జ్ఞానమును సంవాదించితివి. ఆ జ్డనము ఎట్టిదనగా? పాకము తక్కువ అగుటవలన ఉండలు సిగ కాని యొడల మరల కొద్దిగ ఉడికింపవచ్చును. పాకము అధికమైనదని తోచినయెడల మరల కొద్దిగ సీటినిచన్సీ సమముగ నుండునట్లుగ చేయవచ్చును. ఉండలను ేడిమోాదను కాకుండగనే కొద్దిగ వెచ్చగ నుండగనే చేయవచ్చును, "మొదలగు సంగతులను గ్రహించితిమి. మరియు మొత్తము అంతను ఒశేసమయములో ఉండలు చేయకపోయినను కొంతవరకు చేసి కొంత కాలము ఆగి మరల చేయవచ్చుననియు. అప్పుడు ఉండలు సరిగ కాక పోయినచో కొద్దిగసీళ్ళను చల్సి గాని చల్లకగాని కొద్దిగ వెచ్చనచేసి ఉండలను చేయవచ్చుననియు చమురును అధికముగ లాగినను బూందిని బాగుగ వేగకుండగ మెత్తగ నుండగనే చమురులోనుండి తీసినవో మిరాయిఉిండలు నోటిలో వేసికొనగనే కరుగునంతటి మెత్తగ నుండ గలవనియు. మొదలగు సంగతులనుకూడ గ్రహించితిమి. అభ్యా సము సరిగ లేకపోయిన-వో కలుగునష్టమునుగూర్చి "వేరొక లోకోచా హరణమును సూత్ముముగ (వ్రాయుచున్నాను మిరాయినివలెనే జిలేబీ అనుదానినికూడ నేర్చుకొనుటకు ప్రాయత్నించితిమి. అనేకమందితో సం్మప్రదించితిమి అనేక విధానములను మార్చి అనేక పద్ధతులతో తయారు చేసితివి కాని ఈవిషయమును కొంతవరకు మాత్రమే గొహింపగలిగితివి అనగా దీనిని నిదలోనున్నను తయారుచేయు నంతటి పరిజ్ఞానమును సంపాదింప లేకపొతిమి అనగా అఆవిమయమైె అంకను అభ్యాసము 'కావలసియున్నది. కొందరు సామాన్య ముస లవ గృలుకూడ ఈ జిలేబీని అతి అవలీలగ తయారుచేసెదరు వీధులలో రోడ్తయందు వెళ్లునప్పుడు ఆరోడ్త పక్క-లయం బే దుకాణములను పెట్టు కొనిదీనినిఅవలీలగతయారుచేయుచున్న ముసలమ్ములను చూచునప్పుడు అధికమగు ఆశ్న స్చర్యము కలుగుచుండును పూర్చియగు అభ్యాసమును సంపాదించినవో అ మునలమ్ములవ లె తయారుచేయలేక ఫోదుమూ ?

146 వై ద్య వీ జా నము తప్పక తయారు చేయగలము కాని సంపూర్మ మగు అభ్యాసము కలుగ నిచో సరిగ అట్లు తయారు చేయజాలము ఆయా గ్రంధకారులు (్మకియల ననన్నిటిని సంపూర్ణ్మముగ "చెప్పెదరు మనము అభ్యాసమనెడి జ్ఞానజ్యోతిని (ప్రల్యేకముగ పూర్తిగ సంపాదింపవలసియున్నది అట్లు సంపాదించినచో మందులను ఇందు [వ్రాయబడిన మీరాయిని వలె తయారు వేయవచ్చును. అభ్యాసము లేకున్నచో తయారు చేయుట అనెడి విషయమే "తెలియదు అభ్యాసమును కొంతవణకు మ్యూాత్రమే సంపాదించినచో మేము జిలేవీని తయారుచేయుటకు సంపాదించినంతటి షరిజ్ఞానమే కలుగును కావున అభ్యాసముయొక్క_ లాభనష్టములను శగహించి మందులను విమర్శనాపూర్వకముగ తయారుచేయుచు అభ్యాసమును వృద్ధి చేసికొనుట మంచిదనెడి మాయొక్క- అభిప్రాయ మును వ్య _క్రపరచడమైనది

స్‌ అసవారిష్టములు -- ఆయు ర్వేదమునందు.ద్రవరూ పకములగు కెపధములలో ఇయ్యవి (పధానములై యున్నవి ఇట్టి ఈ అసవము లును అరిష్టములను (ప్రధానములగు ఛచరకాది[గంథములయం జే న్వప్పబడినఏ్‌ కాని సుమారు ఇరువది (20) సంవత్సరములకు పూర్వము నందు ఇయ్యవి ఇట్లు ఉన్నట్లుగ అనేకమంది వైద్యులకు కూడ “తెలియదని [చాయుటకు సాహసింపవచ్చును. ఇట్టి ఆసవములును అరిష్టములును ఈకాలమునక్రు విపరీతమగు చవాడుకలోనికి వచ్చినవి ఆయుర్వేద టెద్యశాల యనునది వర్చరచగనే ముందుగ ఆసవారిష ములనే వర్పాటు చేయుచున్నారు ఏనినిగూర్చి శాస్రుమునందు అనేక యోగములు చెస్పబడినవి కాని వీనినిగూర్చి విశేషవుగు వ్‌మర్శనమును మ్మూతము చెప్పియుండలేదు అదివరలో ఎప్వరికిని కూడ విశేషించి అనుభవముకూడ అేదు అందుచే వీనిని తయాక్రు చేయువారు అనేకములగు ఇబ్బందులను పొందుచుండిరి ఇయ్యపవి అశేక సంవత్సరములు నిలువ ఉండుననియు నిలునయున్న కొలదియు (శేస్టముగ నుండుననియు ఇఎప్పదకు ఇట్టి ఇయ్యవి మిక్కిలి పలచనగ

కృష్ణపండి తీయము 147 నుండుట, మిక్కి-లి చిక్కగ నుండుట, దుర్య్వాసనగ నుండుట, బూజు కట్టుట రంగునందు భేదముగ నుండుట, పూటులేకుండగ నుండుట, మిడ్డితో కూడియుండుట్క ఫురుగులు పట్టుట మొదలగు దుర్హతణము లతో కూడుకొనుచున్నవి. అనగా ఒక్కొక్కప్పుడు కొందరు తయారు జేసినవి సరిగ తయారగుటలేదు ఈ విషయములను అనేకమంది ఇది వరలోకంళు ఇప్పుడు బాగుగ (గహించియున్నారు. అయినను ప్‌ని యందు ఎట్టి దుర్గ తృణములు. కలుగకుండగను పరిళభముగను చిరకాలము. ఉండునట్లును తయారగునట్లుగ కొన్ని విషయములను (నాయుచున్నాడను. ఇట్లు తయారగుటకు అనేక విషయములు "తలియవలసి యున్నవి అట్టి వానిని ఇదివరలో మూ మొక్క “అంధ ఖైపజ్య రత్నావళి” మొదలగువాని యందును మూయొకం “నుధి ష్యతికయందును చాలవరకు వివరించి [(వాసీ యున్నాను ఇప్పుడు మరల కొన్ని విషయములను (నాసెదను ఆ యాగ )ంథములయందు ఇప్పబడిన పికారముగనే తయారు చేసినచో కొన్నివ్య త్యాసములు కలుగవచ్చును కావున ఆయా[గ్రంధముల యందలి ఆయూగములనే అఆభారము వేసికొని భాగములను మ్యాత్రము అవసరమైన వానియందు ఈ క్రింద (వాసిన విధముగ మార్పు చేసికొని ఆఫకారముగ తయారు “చేయుట మంచిదని నాఅభ్మిపాయము. అబ్లు చేసినవో దుర్గ తణములు సామాన్యముగ కలుగ'నేరవు. మరియు ఇవియెల్లపూడును సమానమగు స్టితలో బాగుగ తయారు కాగలవు కావున వీనిని తయారు చేయుటకు ఉపళోగించు. కషాయము లేక జలము మొదలగు [దవపదార్థమును పన్నెండు (12) ేర్లుగ్యగహింపవలయును ఒకేరు అనగా(80)ఎనుబది తులముల పరిమితికల కొలతప్యాత అని అర్థము ఇందు బెల్ల మునుగాని పంచచారనుగాని. ఆరు లేక ఎనిమిది సపీళేలు కలుపవలయును ఆరె వువ్వును (80) ముప్పది తులములు కలుపవలయును కల్క-[ద్రవ్యముల మూర్మమును ముప్పది "లేక నలుబది తులములను కలుపవలయును, మరియు (ద్రాతపండ్లు "లేన మొదలగువానిని కలుపవలసి యున్నచో

148 పై ద్య విజ్డు నము అలోచించుకొని యుక్షినిబట్టి కలుపవలయును_ ఆరెఫువ్వును అధిక ముగ చేర్చినవో చాసగ తయారగునని కొందరు చెప్పెదరు. కాసి 'జల్లమునుగాని పంచచారనుగాని పేలు అయినంతవరకు అధికముగ జీనినవో సూటుగ బాగుగ తయారగునని నాయొక్క అఖ్మిపాయము కషాయముతో గాక శేవలము నీటితోనే తయారుచేయబడు ెరిబా ద్యాసవము, లోహాసవము మొదలనసువానియందు. (పభధానమగు సుగంధిపాల లోహము మొదలగునానిని ఆయా యోగములలో ఇప్పబడిన పరిమాణములకంక కొంతవరకు అధికముగ గ్రహించుట కొన్నివిధిముల మంచిదని నాయొక్క- అభ్యిపాయము అసవారిష్టములు బాగుగ తయారగుటకు కావలసిన తీపికి పంచడారలోని. తీపికంకు 'జైల్లములోనితీపి మించినదని చెప్పెదరు అనగా జెల్లమునే గ్రహించిన కుడల చాగుగతయారు కాగలవని చెప్పెదరు తయానైై నపిదప కూడ సరియగు పాత్రలలోనే నిలువ చేయవలయును. రూడీలు. సెద్దసీసాలు 'మొదలగువానిలో పోసి గాలి తగులకుండగను, దుమ్ము చమొుదలగునపి పడకుండగను ఉండుసట్టుగ మూతలు మొదలగువాసిని సరిగ ఉండు నట్టుగ చేయవలయును. లేసినో సూటు మొదలగునవి నళించుటయే గాక పురుగులు మొదలగునపికూడ జనించును 6 "లేహములు - కేహములను తయారుచేయుట సర్వసామాన్య ముగ అనేకమందికి జెలియును అనేకులు తయారు చేయుచున్నారు కాని ఒకపద్ధతిలో తయారసుటలేదు పాకమువిషయయమైం లేక తయార్రు వేయువిషయమై ఆయా [గంధములయందు నిర్లారణగ ఇిప్పక పోవుట ఎట్లున్నను సామాన్యముగ తయారు జేయివారు సరియగుపరిజ్ఞాన ముతో తయారు చేయుటలేదు అందుచే "'శేహాములు ఒకొగాకగ్రాప్పుడు పలచనగ నుండుట, కొంతకాలమునకు పొంగసట, ఫులియుటు బూజు పట్టుట, దురాాసనగనుండుట "లేక గ ట్టిగ నుండుట మొదలగు చెడులత యమై ఇట్లుండుట ధర్మముగాదు కావున (ప్రతివారును

క వ వండితీయము 140 తయారుచేసినవి సమానముగను సరిగను ఉండునట్లుగ నాకుతోచిన కొన్ని మూర్షములను సూచించుచున్నాడను "లేహములనిమిత్తము "చెప్పబడిన చూర్షము తయారై నవీదప తూచుకొని కావలసిన పరి మాణవు మొత్తమునకు సరిపోయినట్లుగ (గ్రహింపవలయును ఆదూ ర ములో సగ పరిమితిగల నేతిని [గ హపింంపనలయును.. లేహమును తయారు పేయుటకు2--8 "ె0ండు మూడు గంటలకు పూర్యమందు ఆనేతిని అఆమార్షములో చాగుగ కలపవలయును "ేహమునందు కలువు నేతిని చాలా మంచిరకమును (గ్రహింపవలయును 'అేనిచో శేహము కొంత కాలమునకు దుర్వాసనను పొందును. ఇడిపోవును. లేహమునకు ఇవెప్ప బడినపంచ డారనుదూర్ష్డ మునకు నుమారు రెట్టింవుగ (గ్రహింపవలయును. ఆయా సందర్భములనుబట్టి 8 మూడులెట్టుగగాని ఉ నాలుగు లెట్లుగ గాని (గ్రహింపవచ్చును ఎచ్చటనై నను పంచచారకుబదులుగ శఇెల్లమును (గ్రహింపవలసి యున్నమయెడల బెల్లమును చూర్ణమునకు నుమూరు "రెట్టింపుగనే గ్రహింపవలయును, ముఖ్యమగు పాకమువిషయమును (వాయుచున్నాడను. పాకముపట్టుటకు ఆయా కషపాయములనుగాని అట్టివి చెప్పబడియుండనిచో సీటినేగాని గ్రహింపవలయును పాకము వచ్చుటకు పూర్వమందు పొంగుచు ఉడుకుచుండును. అప్పుడుగరికొతో ఎత్సిపోసినయెడల తీగవలె పడును. చేతివేళ్ళతో తీసి నొక్కినయెడల తీగవలె సాగును భూమిమోదగాని ఆయా పళ్ళెములు మొదలగువాని యందుగాని వేసినయుడల పలచనగ వ్యాపింపక బొట్లువలె నిలచి యుండును ఇయ్యది సామాన్యముగ పాకలవమణము అయియున్నది. కాని ఇంతటితో ఎంతమతమును తొందరపడి చూర్ష్మమును కలుప గూడదు అట్లు కలువుచుండుటవలననే లేహములు చెడిపోవుచున్నవి. కావున ఇంకను కొంతకాలము ఆగి ముదురుపాకము వచ్చువరకు ఉండవలయును, ముఖ్యపాకలక్షణము ఎట్టిదనగా? వై న వ్యొసినవిధ ముగ బుడగలతో కూడిన పొంగులు తగ్గువరకు ఉండనలయును. ఆ ఫొంగులు తగ్గుటకు ప్రొరంభింపగనే బూడంగాడ అనెడి ధ్వనితో ఉడుకు

150 నై ద్యవిజ్ఞానము చుండును. అప్పూడు ఆపొంగులు క్రమముగ తగ్గుటకు ప్రారంభించును. ఆబాడబొడ ధ్వనినిబట్టియే మనము మూడకుండగనే పాకమువచ్చినట్లు అనుకొనవచ్చును కంటితోచూచినను పొంగులుతగ్గుచు చిక్కాగనుండి దిగిపోవుచున్నట్లుగ స్పష్టముగ -శెలియును. అప్పుడు చేతివేళ్ళతో నొక్కి చూచినయెడల తీగ బాగుగ జిగురుగ సాగును ఆ తీగ వ్రేళ్ళ మిద చల్లారగవే పంచడారనలె పొడిగకూడ అగును అప్పుడు సరి యగు పాకము వచ్చినట్లుగ (గహించుకొననలయును. అప్పుడు అందు కలపవలసిన (దామపండ్లు భస సలు, నుగంధ (దన్యములు మొదలగునవి వవై నను ఉన్నచో అందు పోసి బాగుగాకలిసి వెంటనే చూర్ణ మును పోసి చాగుగ కలియత్రిష్పవలయును ఇట్లు చేయబడినది చల్లారు నప్పటికి సరిగ నుండగలదు అట్టుగాక గట్టిగనున్నచో కొద్దిగ వేడి నీటిని చల్లుచు దంచుచు అనసరమని తోచినవో ఇంకను కొద్దిగ వేడి నీళ్ళను చల్లుచు దంచుకొని అనుకూలమగుస్థితిలో నుండునట్లుగ చేసి కొనవలయును అట్లుబేయునప్పూడు అవసరమని తోచినవో ఇంకను నేతినిగాని "తేనెనుగాని కలువుకొనవచ్చును ఎట్లయినను లేహమనము పలచనగ _ లేకుండగ కొద్దిగ గట్టిగ నున్నయెడలనే చిరకాలము సరిగ నుండగలదు. పాకముపట్టుటకు పంచదారను 6 ఆరువీశెలను (గ్రహించి నవో కషాయముగాని సిటినిగాని సుమూరు 11కి జేరు పోసినయెడల సుమారు 9 రెండుగంటలలో పాకము రాగలదు, తయారయిన లేహము చల్లారినపీదప హాగుగ పలచగనున్నచో మరల పొయ్యిమోదనుంచి సన్ననిమంటతో కొద్దిగ ఉిడికింపవలయును_ ఇట్టితరి మంటను అధిక ముగవేసినయెొడల అడుగున మాడును వాసన బయలుబేరును మరల ఉడికించుటకం'టె 'వేరుమార్లము లేదు. కావున (శమపడి సరియగు పాకములో దించుటయే అనేకవిధముల మంచిది. పాకము మిక్కిలి అధికమయినచో “ఇ్మర్షల సీళ్ళవలన సరివేసికొనవచ్చును లేతపాక మైనచో అనేక ఇబ్బళ్చిదుట్టు కలవు కాని సాధ్యమైనంత ముదరపాకము లోనే తయారు"ేయ్లట్ల మంచిది వ్రైనవాసిన విధముగ పాకమున్లు

కృష్ణపం౦డీి వ్రీయము కక

ముదరగ అనగా అధికముగ పట్టునప్పూడు చూర్ణ మును పోయుటకు పూర్వమం బే పాకము చిక్క-బడునట్లుగ తోచినయెడల మరల కొద్దిగ సీళ్ళను పోసినచో సరిగనుండగలదు కనుక అట్టిసమయములో మరల కొద్దిగ సీళ్ళనుపోసి సరిగనుండునట్లు చూచుకొని అప్పుడు చూర్షమును పోయవలయును ఈలేహములనుగూర్చి కొన్నిపిషయములను నా మమొక్క- “అంధఖభె వజ్యరత్నావళి మొదలగవానియందు (వాసియు న్నాను, చానినికూడ వకముగ చూచుకొని సమిన్వయించుక్‌" 'నినచో అచేకవిధములుగ ఉపయోగకారిగ ఉండగలదు "లేహములను తయారు చేయుట అనునది సామాన్య మైనను సరియగు విచతుణమును చేయక పోవుటవలన కొందరు 'పెద్దలుచేసిన "శతేవహాములు కూడ సరియగు స్టిలో నుండుటలేదు అందుచే. ఇంతగ (ౌసీనందులకు అన్యధా భావింపవలదు

7 చతెలపాకవిషయము --- ఈ విషయమును మా యొక్క- (గ్రంధములలో అచ్చటచ్చట వివరముగ (వాసియున్నాను. ఇప్పుడు (వథానములని తోచినవిషయములనే [వాయుచున్నాను ఇదివరలో (వాయబడిన విషయములనుకూడ కలువుకొని సమన్వయించుకొనినచో అధికమగు (ప్రయోజనము కలుగగలదు తలము పాకము నచ్చుటకు పూర్వమందు ఉడుకునప్పుడు అెల్లని బుడగలతో బొళబాళ ధ్వనితో ఉడుకును. అధ్వనినిబట్టి యేతైలమును వవిధముగను మయూాడకుండగనే సుమారు ఇంకొకగంటలో పాకము వచ్చునని ఉఊహించుకొనవచ్చును. అప్పూడు ప్యాతలో చూచినయెడల బుడగలు స్పష్టముగ కన్పడుచునే యుండును అప్పటికి _తైలమునందు జలభాగము తగ్గును. కావున ఆ ిలమును నిపష్పులంయందు శీసినవో చిటచిటయనెటి ధ్వనియేమియు నుండదు -వెంటనేముంటవచ్చును. అప్పటికి కల్య-మునందు మాత్రము కొద్దిగ సిక ఉండును కావున కల్క-మున్వు స్రవ్రుపినది సంద కానేరదు నిపులయందు. వేసినచో క డ్జి్లో స కష్మన్థాన్ష (క్రమముగ విప తగ్గును ఆ లకణముళ్ట కూర ఎలు తైలములోశా |

స్వ లే ఎపీ

159 వై ద్యవిజ్ఞానము నుండి ఒకవిధముగు తెల్లని పొంగు చక్కగ బయలుటదేపను అప్పుడు ెలమునందలి సీరు పూర్తిగ తగ్జినట్లుగ భావించుకొని తైలమును ఇంపివేయవచ్చును. అప్పటికి కల్క_మును గట్టిగ నొక్కి. నలిపినవో చాగుగ కాడవలె అగును చక్కని మ్యాతగకూడ అగును పాక పమయములో అధికమగు మంటను ఎంతమాత్రము అధికముగ "వేయకూడదు కల్క-చరార్జ మును తొలుత బాగుగ మెత్తగను మృదువుగను ఉండునట్లు తయారుచేయపలసి యున్నది నూనెను మిక్కి.లి మంచీరకమునే శ్రహింపవలయును _తేలమును సరియగు పాఠములో డింపక ేతపాకములో దింపినయెొడల సీసాలలో పోసిన పిదప అడుగునకు మడ్డిచేరి స్పష్టముగ కనుబడుచుండును అంతియే కాకుండ కొంతకాలమునకు మెతక అనగా ఒకపిధమగు వాసన కలు గును ముదరపాకయైనచో రంగు మొదలగువానియందు వ్యత్యాసము కలుగుటయేగాక గుణహోనికూడ కలుగును నేను వైన (నాసిన పాక లతణములు ఒక్కొక్కప్పుడు సరిగ కనపడకపోవచ్చును నూనె మంచిది కాకపోవుట "మొదలగు 'కారణములనుబటి యేపాకము సరిగ "తెలియక పోవచ్చును. అట్టితం సరియగు ఆలోచనతో పాకమును సరిమాచుకొనవలయును (నేను ఇదివరలో. అచ్సేళ్ల యోగములనుగూర్చి అ-సేకములగు విషయములను 'వ్రానీయున్నాను ఇప్పుడు కొన్నియోగములనుగవార్చి (వ త్యేకమగు కొన్నివిషయ ములను ాయడలచి ాయుచున్నాడను | రసభస్థృ -దీనినిగూర్చి ఇదివరలో నాయొక్క. సుధి పత్రిక "మొదలగు వానియందు విమర్శించి (నాయజబడీనది ఇప్పుడు కొ న్ని విషయములను (వాయుచున్నాడను ఈ రసభస్థమునుగూర్చి విషయ మును సంపూర్మముగ తెలిసినవారు లోకమునక్రు వెల్లడి పరచవలసినదిగ నాయొక్క “సుధ ప్మతికలో ఇదివరలోనే (వ్రాయబడినది. కాని ఇంత రకు వవరునుక్నూడ్న సరెగ్ము వెల్ల డించినట్టుగ కనబడదు అందుచే నేను కృతరులవద్దను అనుభ వవపితెల్లీను |గహించిన విషయములను ఇచ్చట

2౭0] కృష్ణపం౦ండితీయము 15లీ (వాయుచున్నాను. అట్లు (గహించునప్పుడు అనేక మూర్పులు పంభు టిల్లినవి అందు ముఖ్యమైన వానినే (వాయుచున్నాను మూడుశేర్ల ఉప్పును గ్రహింపవలయును. చిటచిట చాలవరకు తగ్దువరకు వేయింఫ నలయును మందులను వండు జ్నంపేట కున్పెలవు బద్గలెన వానినే గాని, మంచివానినేగాని సలియగొట్టి అందలి గాజ అవగా నీనా ముక్క-లను పరివేసి మిగిలినమున్నును ఫఘమామ లు కేమగ గ్రహించి దీనిని మెత్తగ నలియళకొట్టవలయును దీనినిన్ని , "వేయించిన ఉప్పునున్ను కలుపవలయును. వీదప ఇందు కొద్దిగ నీళ్ళను చల్లుచు విశేషించి ముద్దగ కాకుండగను, విశేషించి విరవిర లాడుచున్నట్లుగ కాకుండ గను మధ్యరకముగ ఉండునట్లుగ కలుపవలయును మూతి సన్నముగ నున్నట్టియు మధ్యరకముగ నున్నట్టియు అనగా సువూరు ఎనిమిది (8) శే పట్టునంతటి పరిమాణము కలిగినట్టియు ఒకకుండలో డానినిపోసి కొద్దిగనొక్కి. అదుమవలయును ఇరువది (20తులముల పాదరసమును (గ్రహించి అందుమోదట చల్లవలయును అట్లు చల్లునప్పుడు పాదరస మంతయు ముద్దలుగ పడకుండగను ముత్యములువ లే పడునట్టుగను ఆ ఉప్పులూవ అంతటను చల్లవలయును. పిదప ఆ కుండతో సమానమగు ఇంకొక కుండను అకుండమిోద బోర్జించి చఛాగుగ సంధిబంధవమును చేయవలయును ఆసంవుటమును ఉదయమునందు పొయ్యిమిోద పెట్టి మంటను వేయుచు [కమమగ అమంటను హెచ్చింప వలయును అట్టు సాయంకాలము. వరకును మంటను బాసగవేసి వీదప మంటను “యానివేయవలయును వమనాడు జాగత్తృగ సంధిబంధనమును విప్ప వలయును పై నఉన్న కుండకు ముస్గువలె నాగుగ పట్టును [కిందనున్న కుండకుకూడ కొద్దిగ పట్టును, దీనిశంతను ఒకగుడ్డతో మెల్ల గ డోడిచి తీసికొసవలయును మొత్తము సుమారు 17-18 తులములు ఉండ వచ్చును. ఇట్లు తయారగుట సకృమపద్ధతి యాసను కాని ఇందు అనేక మార్పులు కలుగుచుండును కారణిములను సరిగ ఊహింప జాలము భస్మ మొక్తృము ఒకప్పుడు తక్కువ పిమాణముగ తీయార్యు

154 నె ద్య వీ జ్డా నము కావచ్చును ఒకప్పుడు కుండను ఆనుకొనియున్న భస్థృము నల్మ్గగను పాదరసముతో కూడియు ఉండవచ్చును. ఒకప్పుడు భస్మృమంతియు పాదరసముతో కూడిన యుండవచ్చును పాదరసముయొక్క- కణము లతోకూడి భస్మను మరల పొదరసమునువలెనే వండవచ్చును లేదా! ఇట్టిదానినిన్ని కొంతపాదరసమును కూడ చల్లి నూమూలుగ వండ వచ్చును ఈ రసభస సను వండుటకు మైన (వాసిన పరిచబూణముకల ప్రత్యేకమగు కుండలు కావలయునని కొందరు చెప్పెదరు కాని అట్టి కుండలను బజారులోనై నను సామాన్యముగ (గ్రహింపవచ్చును. జగ్జం చేట కుప్పెలకు హాయబడిన మున్ను లభింపకపోయిన చబయెడల చవిటి మన్ను అనబడు మన్నునుకూడ (గహింపవచ్చునసి కొందరు ఇెప్పెదరు, ఉప్పూమోద పాదరసమును చల్లిన పీదప మైన మరల వమియు వేయు నవసరములేదు. సంవుటమును విప్పగనే మైన ెట్టినకుండను జ్ఞ "కాగితములో బోర్లించిన యొడల భస్మము ముగ్గునలె అందు పడును తరువాత కుండను గుడ్డతో నొక్కి. ఊడుచుకొని మిగిలిన దానిన్స (గ్రహింపవచ్చును అేదా తొలుతనే గుడ్డతోనొక్క-కుండగ ఉఊడ్చుకొన్స్న గ్రహించి. పిదప నొక్కి. ఊడిచి (గహింపవచ్చును. కుండను నొక్కి ఊడవబడినది కొద్దిగ నల్లగనుండును ఇందు కొద్ది పాదరస కణముల్వ కూడ ఉండవచ్చును (కిందకుండకు పట్టినదానినికూడ (జాగతగటోడ్షు్యు కొని[గహింపవలయును పాదరసమును పూ ర్రిగపెకి పట్ట లేదని తోచ్చ్య యెడల ఆ ఉప్పు వె భాగమును కొంతవరకు తీసి నలియకొట్టి దాస్సిజ్ఞ మరల వండనచ్చును లేదా మరల నంటను వండునప్పుడు ఆ ఉవ్చ్య మిద. దీనినిళూడ చల్లి అంఏమిదనే పాదరసమును చల్లి వం్య వచ్చును అట్లు చేయటనలన అ ఉప్పులో పాదరసము మిగిలియున్న్వ్వ+ః అదికూడ వై నఉన్న కుండకు ప్ట్టును మరల నండునప్పుడు మైన "పట్టిన కుండను మరల వి నపట్టుటకు ఉపయోగించు చుండవచ్చును ్రా్సా అడుగున 'పెట్టినకుండను మరల ఉపయోగించుటకు వీలులేదు. షీన్సి వరడినష్పుడు సరిగ తయారుకాక నల్ల గనుండుట, _పొాధరసము యొక్ష్మ

క వ పండితీయము 15 కణములు ఉండుట, మెతకగనుంపట మొదలగు లతణములు కల చానిని తొలుత వ్రాసిన విధముగ పాదరనసమునువలెనే వండినవో చాగుగ భస్మ తయారు కాగలదు ఇట్టి విషయముల నన్నిటిని చేసి చూచి పరిశీలించుట మంచిది

స్వర్ణ వంగము లేక హేమసుందరరసము - దీనిని గూర్చి ఇది వరలో అ నేకస్థలముల యందు విమర్శించి నా్రాసియున్నాను. తుదకు నూయొక్క- "శీట్లాగులలో కూడ తయారుచేయనవలసీన భేదములను వివరించి (వాసితిని దీనిని ఇట్లు ఇంతగ చాదస్తముగ వివరించి [వాయ నవసంములేదు అయినను విషయమును విమర్శించి వివులీకరించుటకు అవ కాశమున్నది గడా యని తలచి దీనిని ఇంతగ విమర్శించి వ్యాసీ తిని ఇదివరలో _దాయబడిన సంగతులను గాక ఇప్పుడు ఇంకను కొన్ని సంగతులను అవసరమని తలచి [నాయుచున్నాడను ఇదివరలో అనేక స్థ్టలములయందు. (నాసిన విధముగ తగరము 1థా ను, పాదరసము 1భాను, గంధకము [1 భాను, ననాసారము 1 ఫాను, పటిక శై భాను, గంహింపనలయును శొలుత తగరమును కరగించి అందు పొదరసమునువోసీ చల్లారిన విదవ నలియకొట్టి సీళ్ళనుపోయుచు. నూరు చుండవలయును. అందలి నలువుపోయి. కజెలువువచ్చునరకును ఇట్లు నూరవలయును. పిదప గంధకమును నవాసారమును, పటికను [కము ముగ చేర్చుచు నూరనలయును పీదప అందు కలబందరసమును పోసి మళ్చించి నాగుగ పొడివఆ అగునట్లుగ ఆర'పెట్టవలయును వైననాసిన వస్తు వులనేగాక సూ ేకారమును కూడ శ భాగముగ నవాసారాదులతో కూడ ఇందు చేర్చుకొననచ్చును కలబందరసమును పవోయకుండగ ఫపొడిగనై నను మెత్తగ నూరవచ్చును ఇట్టి వీనిని (100-150) వంద శేక్ర వందయీబది తులములకు మధ్యగ గ్రహింపనలయును వీనినంతను ఒక 'ద్దమూకుడులో పోసి అదిమి వైన మరల పెద్ద మూకుడును బోర్లించి సంధిబంధమును చేయవలయును నైన బోర్షింపబోను మూకు డునకు మధ్యయందుతొలుతకొద్దిగరం ధ్రమును చేయవలయును నెడల్ను

156 వె ద్య వి జ్జ నము మూతిగల ఒక కుండయందు కొద్దిగ ఇసుకను గాజుకుస్పెల నిమి త్తము నలెనే పలచనగపోసి అందు ఈసంపవుటమును పెట్టవలయును. సంవుట 'ముయొక్క వై భాగము మాత్రము కనపడునట్లుగ సంవుటము. చుట్టును ఇసుకను పోయవలయును ఉదయము 6 ఆరు గంటలకు నుంటను [(పారంభించి [క్రమముగ హోెచ్చింవుచు సాయంకాలము 6 ఆరు గంటల వరకు మంటను బాగుగ చేయవలయును అప్పుడు వై నఉన్న మూకుడు యొక్క- రంధిముగుండా కడ్డీనివేసి రంగును చూడవచ్చును సరియగు రంగులో ఉన్నట్టుగ పూర్మిగతోచగనే మంటను ఆర్పివేయవచ్చును. పిదప సంవుటమును విప్పగా అసలువముందు మంచిరంగులో సుమారు 80-535-40 తులములు ఉండగలదు. మందుకు వైన కొద్దిగ పిష్టుటిన్నయెడల తీసివేయవలయును. మందుయొక్క_. అడుగున కొంత ెల్లగనుండును దానిని కూడ తీసి "వేయవలయును ఇదివరలో సామాన్యముగ పింగాణీగిన్నెలలోగాని గాజుకుప్పెలలోగాని వండు పద్ధతి విరివిగ కలదు ఇప్పుడు మట్టి మూకుళ్ళతో వండుపద్ధతి (వాయబడినది ఇందునలన అనేక సౌకర్య ములు కలవు ఇంకను గొప్ప ఏిశేషమేమనగా? ఒశీ సంపుటములో 100-150 తులముల మందును వండవచచ్చును మరియు 80-40 తుల ముల మందు తయారు అగును ఇట్లు చేయుట చాల 'సౌకర్యముగ నుండును. వైన (వాసిన వస్తువులయొక్క-. పరిభూణాదులలో అనేక విధములగు మాప్పులనుకూడ చేయుచుందురు. నేను నిర్ధారణయగు విషయమునే (వాసితిని వారివారి యొక్క బుద్ధికుళలతనుబట్టిమార్చు కొని విషయములను (గ హింపవచ్చును నూరబడీన మందును ఇట్లు "పెద్ద మూక్రుళ్ళసంపుటములో వండుటకు 100 వంద మొదలు 150 నూటసఏబది తులముల వరకును కూడ (గ్రహీంపవచ్చును అట్లు (హిం చుటనుబట్టియే తయారైన మందు. 80 ేక్ష 85 లేక 40 తులముల నరకు కూడ ఉండగలదు నూరబడిన దీనిని పింగాణీగిన్నెలు. గాజు “కుప్పెలు మొదలగువానియందుకూడ అందులకు తగినట్లుగ ఆయా

కృష్ణుపండితీయము 157 పరిమూణముల ప్రకారముగ వోసికొని నండవన్నును. తయారైన మందు అందుకు తగినట్టుగనే తక్కువ పరిమాణములో తయారు కాగలదు ఎట్లు వండినను తొందరపడి మంటను తీసివేయక రంగు పూర్తిగ వచ్చువరకును చూడవలయును. తొలుత ఉడుకునప్పుడు మూతినద్ద చమర్చుచునే యుండును మరియు కుప్పెలోనుండి గంధ కముతో కూడిన పచ్చని పొగ నచ్చుచునే యుండును [క్రమముగ పాకఠసమయమునకు పచ్చతనముపోయి తెల్లని పొగనచ్చును తుదకు ఎట్టిపొగయు కూడ రాకుండగనుండును మరియు కడ్డీని వేయగనే అది వరలోవదియోకొడ్డిగ చెముర్చుచు పట్టుచున్నను పూ ర్హిగ పాకమువచ్చు నప్పటికి కడ్డీకి వమియును పట్టదు. కొద్దిగ తెల్లగమ్మాతము. పొడిగ పట్టుచుండును_ అప్పుడు పూర్తిగ పాకము వచ్చినట్లుగ గమనింప నచ్చును కేవలము కడ్డితోనే రంగును చూచియీ కాకుండగ సామా న్యముగ_ కంటితో చూచికూడ పాక్రమును గు ర్హించుటకు పొగవిమ యమును (వాసితిని మందుయొక్ష్యృ_ "వై భాౌాగమందు ఉన్న నల్లని సిష్టును ఎంతమ్యాత్రమును పారవేయననసరము లేదు ఈ వీష్టునంతను మత్సగ నూరి ఒక దాకయందుపోసి వెన ఇంకొక దాకను బోగి ంచి మంటను వేయవపలయును ఘాటుగ ఉడుకును. కొంతకాలము మంటను వేయునప్పటికి అనవసర పదార్ధము లన్నియు పోవును దాక అడుగున "తెల్లన కొంత నిలిచియుండును ఆ వీష్టుయందు పాదరసము ఉన్నచో వై నఉిన్న దాకను పట్టును ఉౌడిచి తీసుకొనవచ్చును దాకయొక్క- అడుగున మిగిలియున్న ెల్లనిమందును ఆయా వ్యాధులయందు స్వ త్త నంగము లేక వంగభన్మను వలెనే ఉపయోగింపవచ్చును

సిందూనాపధములు - పుద్డుణము, ఫూ ర చర్యదోదయము;రజిత చంద్రోదయము మొదలగు కొషధములయొక్క_ పాఠలతణములను గూర్చి నాయొక్క. అయు న్వేగాపధర త్నాకరమునందు అతివినవరముగ (వాసియున్నాను ఇదినరలో ఈవిషయమును ఎచ్చట్మ వాసినను పింగాణీ గిన్నెలలో వండుటను ముఖ్యముగ ఎంచియే(నాసితిని గాజుకుప్పెలలో

1586 వె డ్య వి జ్జ నము వండుపద్ధతికూడ విరివిగ కలదు కావున దాసనినిగూర్చి ఇచ్చట కొంత వరకు విమర్శించి (వ్రాయుచున్నాడను పూర్మచందోదయము, రజిత చందోదయము మొదలగు అనేకౌషధములను (పత్యేశముగ వండె దము అయినను (పత్యేకముగ (వాసినవో అనవసరముగ విపరీతమగు విషయమగునని తలచి సర్యసామాన్యముగ జెలియుటకుగాను దిజ్న్హ్మత ముగ (వాయుచూ్న్నాడను. అందులకుగాను ద్విగుణ సిందూరము "లేక "రంకు రెట్ల సిందూరము అనెడి వేరుగల వందును "లేక సిందూరమును గూర్చి (పధానముగ వాయుచున్నాడను శుద్ధవాదరసము 1 భాగమును, శుద్ధగంధకము లి శాగములును

వొ న (గ్రహింపవలయును తొలుత మెళఠ్తగనూ] పిదప కలుబంద రసముతో మర్చింపవలయును. వాగుగ ఆరినవిదప కుప్పె 1880 ముప్ప* తులముల వొప్పున గాజుకుప్పెలలో పోయవలయును మూతి బాగుగ వెడల్పుగనున్న (పత్యేకమగు కుండలను (గ్రహింపవలయును అందు మొరుముగనున్న ఇసుకను పలచనగ అనగా సువమూరు శ్రే పావు అంజసళము. దళసంగ ఉండునట్టుగ పోయవలయును అందు అగాజు కున్చెలను కుండ ఒకటికి నాలుగు ఉ వొప్పున సమానముగ ఉండుసట్లు వెట్టి ఆ గాజుకుప్పెలయొక్క-. మూతులుకనపగునబ్లుగ క వ్పెలచుట్టును 'మొరుము ఇసుకను కుప్పెలలో పడకుంచనట్ట్శ జాగతగ ఫోయ వలయును కుప్పలమయొక్క_ మూతులయందు చిన్నవియగు. కుండ వింకులను ఇట్టవలయును మంటను తక్షు_నగ (పారంభించి (క్రమముగ హెచ్చింపవలయును తయారై పాకము రాగనే ఆ యా కున్పెలను తీసివేసికొను చుండవలయును వాకలతణము లన్నిటిని ఇదివరలోనే ఆయా స్తలములలో (వాసియున్నాను. ఆ _ఫకారముగ గురైరుగ నలయును ఇట్లు వండునప్పుడు మందు ఆయా మంటలనుబట్టి “రెండు మూడు రోజులలో పాకము నొందును ఇట్లు నండుట పూర్తిగ ధర్మమై యున్నది. కాని ఈ సిందూకామథములను నంగుటకు. ఒక కృతిమ పద్ధతికూడ కలదు. అపద్ధతి (పకారముగ వండుట ఎంత

కృష్ణపండితీయము 1శీ9ి మాత్రమును మంచిది కాదు. కంమాగ్నులచే సక్రమముగనే వండ నలయును అయినను ఆ కృత్రిముపద్ధతికూడ "కలిసినచో ఆ పద్ధతిని విశనాడుటకు అవకాశము కలుగునని తలచి డానినికూడ ఇచ్చట (వాయుచున్నాాడను భాగములు మొదలగు వానిని వెన (వాసిన విధముగనే (గ్రహింపవలయును, కుప్పెలలో మందును పోయుట, ఆకుప్పలను కుండలలో ఇెట్టుట, మొదలగువానిని వైన (వాసిన విధముగనే శేయవలయును మంటను చేయుటయం బే కృతిమ పద్దతియై యున్నది ఎట్లనగా?! మంటను (పారంభించినవీదప [క్రమముగ -జేసినవో అమందు ౨-8 రెండు మూడు రోజులవరకును తయారు కానేరదు కావున మంటను (ప్రారంభింపగనే త్మీనమైన మంటీను (వారం భింపనలయును కొంతకేవు అట్లు త్మీవముగ వేసినపిదప కుప్పులలో నుండి మంటలు బయలుజేరును. అట్లు మంటలు బయలు బజేరనియెకల కకవ్పిలయొక్క- మూతులవద్ద కొద్దిగ నిప్తూలను'వేసి మంటను ఇంకను "హెచ్చింపవలయును కవ్పులలోనుండి మంటలు వచ్చును కుప్పెలలో నుండి మంటలు మండుచున్నప్పుడు భయపడక అటులనే ఊరకొన వలయును. అట్లు సుమారు 9.8 "రెండుమూడుగంటలు కుప్పెైలలో నుండి మంటలువచ్చి (క్రమముగ తగును వీదప (క్రమముగ పాఠము వచ్చును కుప్పలలోనుండి మంటలువచ్చి- మండుటవలన లాభ మే మనగా ? 2-8 ండుమూడు. రోజులకు తయ+రుకానవలసినమందు అట్లు మండించుటనలన సుమారు అర్థరోజున శే అనగా పన్నెండుగంట లకే తయారగును. ఇట్లుచేయుట మంచిపద్ధతి కానేరదు మంటను స్మకమమగు ఉ్రేశముతో 'జేసినను, కృ(తిమోశ్లేశముతో “వేసినను పాకలతణములు మొదలగునవి సమానముగనే యుండును కడ్డీనివేసి పాకమును ిలిసీకొనవచ్చును -లీదా?! కుప్పెలయొక్క- మూతిమోద కుండ పంకులను పెట్టి మభూడవ చచ్చును తొలుత చమర్చుచు వీదప (శ్రమ ముగ అరి పాదరసము. తెల్లగపట్టును అప్పూడు పాకము వచ్చినట్టుగ గుస్మైరుగవలయును ఒకకుండలోని నాలుగు 4 కుప్పలనుకూడ ఒకే

10 వై ద్య వి జ్జ నము సమయమునందు పాకమునొందక పోవచ్చును అట్టితరి పాకమువచ్చిన కున్నినుమాతిము మిగిలినకుప్పెలు కదలిపోకుండగ నుండునట్టుగ జాగతగ ఆఅయాసాధనములతో తీసివేసికొనుచుండనలయును పాకము నొందిన కువ్పెలనన్నిటిని ఇల్లు తీపకొనుచుంకవలయును చల్లారినపిదప ఆకువ్పెలను (బద్దలుకొట్టి గాజుపెంలను విజనీయుచు సించూంమును (గ్రహింపవలయును ఈసిందూరము సానూన్యముగ మొదట[గహిం చిన పాదరస పిమాణమునకు సుపోవుచట్లుళ 10 పది తులములు ఉండును లేదా? 1-2 తులములు తక్కు-వుగ నుండవచ్చును అంత కంాశు తక్కువుగనుండుట ధర ్రముకాదు నూరినమందును కువ్పె 1కి ముప్పది 80 తులములవొప్పున గాక నలుబది 40 తులముల వరకును కూడ పోయవచ్చును. అట్టితరి సిందూరము 12- శికులములు ఉండును, ముఖ్యము ఇట్టిసిందూరములను తయారుచేయుటకు భాగములను (గ్రహించుట, నూరుట వస్తువులను సమ్మేళనముచేయుట మొదలగు పద్ధతులయందు అనేకములగు కృ తిమములను కొందరు అచరిం చెదరని పినికిడినలన "తెలియుచున్నది అట్టికృ తిమపద్దతులలో మంటను "వేయు టనుగూర్చి మ్మాతమే ఇచ్చట 1వాసితిని ఎుగిలిన పద్దతులను కూడ గమనించి జ్మాగతగ నుండుట మంచిది +

'తామరతై లము -దీనినిగూర్చి నాయొక్క భప్మపు కాళిక యందు అతి ఏపరముగ 'నాసియున్నాను చానిని తరువాత అనేక సారులు తయారు చేసియున్నాను “కొన్నివూర్పులను అనగా తొలుత (వాసినప్పుడుకంచలు. కొన్ని సౌకర్యములను కనుొని యున్నాను ఉపయోగశారియు, తయారు వేయుటయందు శ మను. కలిగించు నదియునగు దానియొక్క. సౌక ర్యములను గూర్చి వాయుట మంచిదని తలచి ఆసౌకర్యములను ఇచ్చట (నాయుచున్నాను నేను నాయొక్క భస్టృప్రకాశికయందు దానిని తయారు చేయుటనుగార్స్చి. (వాసిన విషయమునంతను మనస్నునం దుంచుకొనినవో చేను ఇచ్చట [వాసిన

ల1] కృష్ణ పండీతీయము 11 సౌకర్యములు బాగుగ బోధపడగలవు. (ద్రవ్యముల నన్నిటిని [గహించి కుండలోపోసి సంధిబంధనము మొదలగునవివేసి వుటము "పెటినవిదప కుండలోనుండి మంట [(పాఠరంభింపగనే ఆనిపష్పూలను తీసి చేయ నవసరయు "లేదు. కుండలోనుండి మంటలు తగ్గకుండగ వచ్చుచుండ వచ్చును. ఉఊోకను చల్లి విసరకపోయినను నష్టము లేదు వుటమునందలి. వేడి .తగ్గినదని తోచగనే మరల కొన్నిపిడకలను అఆకుండకు చుట్టును వేయవలయును. అనా కుండలోనుండి మంటలు బాగుగ వచ్చినవో తైలము బాగుగ దిగగలదు కావున అట్టిమంటలు బాగుగా వచ్చి నట్లు తోచువరకును కుండచుట్టును పిడకలను వేయు ముండ వచ్చును. ఇంకను సౌకర్య మేమనగా ? మూతియందు పెట్టిన మూకుడునకును కుండకును ఇనుపతీగలతో కట్టనవసరములేదు. మామూలుగ సంధి బంధనమును మ్యూతమే చేసినచో చాలును కుండలోపల బొత్తలు అనగా రంధ్రములోనుండి (తాళ్ళను దింపకపోయినను _లెలమ్ముకింద కుండలోపడును కుండలోపలనున్న రం[ధములమాదను (ప్రమిదలు “మొదలగువానిని కప్పకపోయినను నష్టములేదు. వురియు ఒకచాకను మన్నులోగాని. బూడిద చమొదలగునానిలోగాని కంరమునరకు అనగా అంచులవరకు దింపి అనగా పాతిపెట్టి .తెలవు వస్తువులు కల కుండసంవుటనును ఆదాకమోదను "పెట్టవలయును. ఆచాకకును కుండసంపుటమునకును _ గుడ్డలనుచుట్టి సంధిబంధనమును చేయ నవసరము'లేదు. కుండకు చుట్టును కుండ సువూరు సగము మునుగు నట్లు. పిడకలను పేర్చి నిప్పును వేయవలయును కుండలోన నుండి మంటలు సరిగశానియెడల మరల కొద్దిగ పిడకలను వేయవచ్చును. లేదా? చల్లారినవీదప చాకమోదనున్న బూడిదను తీసివేసి చాకమోద నున్న కుండను ఎత్తి చూచినచో తైలము సరిగ దిగినదియు "లేని దియు తెలియగలదు. సరిగ దిగలేదనితోచి మరల వుటముపెట్టినచో అనుకూలించునని తోచినయెడల ఆకుండను మరల అటులనే ఆదాక

169 వై ద్య వీ “న్య నము మోిదజఉంచి మరల వుటము పెట్టవచ్చును తైలము సరిగ దిగగలదు ఈసౌకర్యముల నన్నిటిని సరిగ గమనింపకోరిక

గుడూచీసత్యము లేక తిప్పసక్తు ---దీని విషయమై (పకీవైద్యు నకును తెలియును కాని ఇట్టి స్వల్పమందులనుకూడ తయారు చేసి కొనుటకు అనేకమంది నిర్షమ్యభావముతో నుందురు దానిని వికి యించువాను అనేకవిధములగు వెలలతో అమ్ముచుందురు కొందరు మిక్కి-లి తక్కునధరలకు అమ్మెదరు. కిట్టునాబు ఎట్లు అగునో సరిగ "తలియదు బుతుభేదము, స్థలభేదము మొదలగువాని ననుసరించి అనేక ఏవిధములుగ తయారగును. మరియు తయారు'చేయుటనుబట్టి కూడ పరిమాణము, వర్ణము మొదలగువానియందు వ్యత్యాసము కలుగును ఇట్టివిషయములను తయారుచేయువిభానమును నాయొక్క “ఆంధ్ర భె పుజ్యరత్నావళి” మొదలగు [గంధములయందు ఇదివరలో వివరించి (వాసియున్నాను ఇప్పూడు వేరువిధములగు కొన్ని విషయము లనుకూడ (వాయుచున్నాడను గమనింపకోరిక సారవంతమైన (పచేశములయందు జనించినట్టియు ముదరగనున్నట్టియు అనగా చిర కాలమై. జనించినట్టియు. తిప్పతీగను (గ్రహింపవలయును. సుమారు శి ఒకటిన్నర మూరెడు లేక 2 ండు అడుగులు పొడుగుగనుండు నట్లుగ ముక్క-లను చేయవలయును ఈ ముక్క_లను కొద్దిగ కడుగ వలయును ఈముక్క-లను ఒకపెద్ద రాతిమోదగాని గట్టి (ప్రదేశము నందుగాని ఉంచుచు చిన్న రాతితో గాని మరియొక ఉఊానితో గాని మిక్కిలి మెత్తగ నలియకొట్టనలయును పిదప కొద్దిగ నీళ్ళను చల్లుచు పాగగ మెత్తగ దంచవలయును దంచినదానిని కొద్దిగ నీళ్ళలో వేయవలయును. విీదప వాగుగ పిసికి తుక్కను పిండి తీసివేసి మిగిలిన నీటిని మూతి వెడల్పుగనున్న కుండలోనికి వడయకట్టవలయును పిమ్మట సుమారు 2 ెండుగంటలు ఊరుకొని అనగా అటులనే ఉంచి సీటిని తీసివేయవలయును. అడుగున "తెల్లగనుండును దానియందు మరల కొద్దిగ నీళ్ళను కలిష్లి వడియకట్టి సునూరు ఆరెండు గంటలవరకు -

కృ్పుష్టుపం౦డి తీయము 168 అటులనేయుంచి అప్పూడు అనీటిని తీస్‌వేయనలయును. పిదప అడుగున ఉన్న మందును బాగుగ ఎండ'పెట్టవలయును. 'తెల్లగను అధికముగను ఉండును తొలుతీ నీరును గ్లాసుమొదలగు వానితో కొంతవరకు తీసి వేసి కొంతవరకు ఉఊోరుకొని తరువాత మిగిలిన నీటిని జాగతగ అనగా మందు కలిసిపోకుండగ నుండునట్లుగ తీసివేయనచ్చును మరల నీళ్ళనుపోసి కలిపి సుమాగు రెండుగంటలవరకు ఉంచి నీటిని జ్మాగతగ తీసివేసిన పిదప అడుగునఉన్న మందును మూకుళ్ళలోబేసి ఆరచెట్టు కొనవచ్చును. ఇట్లు ఈ తిప్పసత్తును ఎండకాలములోగాక వర్షాకాలము "మొదలగు ఇతర కాలములయందుకూడ చేయవచ్చునని "ఇిప్పెదరు. మరియు ఎట్టి సమయములోనై_ నను చేయవచ్చుననియు ఎండ తగులక పోయినను ]1కమముగ ఆరి ెల్ల గ ఉండుననియు ఇచప్పెదరు. భూమి యొక్క-సారము చిరకాలమై జనించుట మొదలగసవనానిని అనుసరించి

"తయారైన మండుయొక్క_. పరిమాణము అధికముగ నుండుననికూడ

'జెలిసికొనవలయును. తిప్పసత్వు గదాయని తలచి నిర్ల త్యు భావముతో నుండక స్వయముగ తయారుచేసి సాధకబాధకములను తెలిసికొని ఆనందమును పొంబెిదరుగాక.

98 ఒక మందునందు వేడిెచేయు వస్తువును? చలువచేయు వస్తు వులుకూడ కలిసి యున్నట్లుగ అనేక యోగములు చెప్పబడినవి అందులకుగాను కారణములను ఊహింపవలసి యున్నది ద్వంద్వ వ్యాధులయందు అనగా ఒక వ్యాధియందు నాతమును పీత్తమును కూడ శలిసియుండుట మొదలగు సందర్భములుకల వ్యాధులయందు ఉపయోగించుటకుగాను. అట్లు ఇప్పబడి యుండనచ్చునని అందరికిని -ెలిసిన విషయమే మరియు ఇట్టి సందర్చములు ఇంకను కలవు ఉదా. కాంతనల్నభరసము ---ళ్తందు శిలాజితు అనగా చానిచే కొందరు కర్ప్చూరశిలాజితును [గహించెదరు అయ్యది చలువచేయును అట్టితరి కాంతవల్ల భరసమునందు దీనినికూడ కలుపుటకు "కారణమేమని అలో చింపవలసి యున్నది. మిగిలిన ఖడ్డలోహము మొదలగునవి "వేడిమిని

164 వై ద్య వి జ్డా నము =ఇేయును,. వానియొక్క- వేడిమి అధికముగ కలుగకుండుటకుగాను ఈ కర్పూర శిలాజితునుకూడ కలిపి యోగమును ఇెప్పినాడసి సామాన్య ముగ అనుకొనవచ్చును. కాని ఖడ్డలోహము మొదలగునవి "వేడిచేయ కుండగ నుండవలయు నన్నచో వానిని చెప్పకుండగనే ఉండవచ్చును. "లేదా తక్కువ పరిమాణముగ 'ఇవెప్పవచ్చును. అట్లుగాక వేడిచేయు వస్తువులను వెప్పుటయు, మరల వెంటనే చలవ చేయు వ స్తువులనుకూడ కలిపి చెప్పుటయు వవిధర శ్రమని కొందరు తలంపనచ్చును అందులకు సమాధానము రక్ష వృద్ధిని చవేయుటకుగాను ఖడ్దలోహము మొదలగు వానిని అట్టి పరిమాణాదులతో తప్పక ఉపయోగింపవలసి యుండి ఉప 'యోగించునప్పుడు వేడిాచేయకుండగ నుండుటకుగాను అట్లు చెస్పియున్నా రని అనుకొనవచ్చును. లేడా? ఇంకను పూర్తిగ ఆలోచించినవో ఇట్టి ఈ కాంతవల్ల భరసమును వేడితత్యములయందు తప్పక ఉపయోగించ వలసి యున్నషూడు విశేషి.ంచి వేడిమిని చేయకుండగ పనిచేయుటకుగాను ఇట్లు '"చెప్పియున్నారనికూడ అనుకొనవ చచ్చును ఇట్టి సందర్భములు విపరీతముగ కలవు కనుక ఇంతకం"*టు వివరించి (వాయుటకు మనస్సు అంగీకరింపలేదు. నేను అచ్చటచ్చట [వ్రాసిన ఇతర సందర్భములను బట్టి ఈ సందర్భమునుకూడ ఇంకను వివులీకరించుకొనగలరు

10 వస్తుగుణముల యొక్కయు, వ్యాధి స్వభానముయొక్క-యు పరిజ్ఞానము సరిగనున్న-వో మందులు విశేషించి అవసరము ేకుండగనే సరియగు వైద్యమును అవలీలగ చేయవచ్చును. వస్తుగుణములు బాగుగ తెలిసియున్నప్పుడు ఆ గుణములనుబట్టి ఇయ్యది ఏయే వ్యాధుల యందు బాగుగ పనిచేయగలదో తెలియుచునే యుండును అట్టితరి ఆ యా (గంథములయందలి చెప్పబడని అనేకవ్యాధులకు కూడ యా మందును ఉపయోగింప వచ్చును. ఇట్టి ఉ ద్రేశముగల విషయమును నేను ఇదివరలో అచ్చటచ్చట (వాసియే యున్నాను అవిషయమును ఇచ్చట వేరువిధమగు ఉడాహరణములతో (వాయుచున్నా డను సమన్వయము ేసికొనుగు *పంచతి కృ పానకము అనబడు ఒక కొప

కృష్ణప౦డితీయము 165 ధము కలదు ఈ యోగమునుగూర్చి మాయొక్క “అంధ్ర ఖే మజ్య రత్నానళి లో వివరముగ (వాయబడి యున్నది ఇందు తిక్తరసము అనగా చేదు (పధానమ్తుగ కల వస్తువులు కలియును ఏవియనగా “నేలవేము, కటుకరోహిణి, చేదుపొట్ల, తిప్పతీగ, వేపచెక్క. మొదలగు (ద్రవ్యములచేత తయారుచవేయబడును ఈ యోగమునుగూర్చి చరక చికి త్సాస్థానమునందు మిక్కిలి సూత శ్రముగ చెప్పబడినది. అనగా ఈవన్వువులను మ్యూతము ెప్పిన వునరావర్హక జ్యరమునందు వని వేయును అని చెప్పబడినది శేవలము వునరావర్హ్మక జ్వరమునందు పని చేయునని పప్పబడినను వస్తుగుణములు లెలిసిన వైద్యుడు దీనిని అనేక వ్యాధులయందు ఉపయోగించుకొనవచ్చును. ఎట్లనగా! సూత్ముమగు ఉదాహరణమును [(వాయుచున్నాడను సరిగ గమనింపనలసి యున్నది. ఈ పంచతి క్క పానకమునందు కలిపిన నేలవేము, కటుకరోహిణి మొద లగువానికి (పల్యేకముగ అనేకగుణములు చెప్పబడీనవి. ఆ గుణము లనుబట్టి అనేక వ్యాధులయందు ఉపయోగింసవచ్చును. ఇందు తిక్త రసము అనగా జేదు [పధానముగాగల వస్తువులు కలియును గావున

-తిక్కరసము నశింపచేయు వ్యాధు లన్నిటియందు ఉపయోగింపవచ్చును ఇంకను యిట్టి ఇతర సందర్భములనుబట్టి సరిగ ఆలోచింపగలిగినచో దీనిని అనేక వ్యాధులయందు నిస్పంచేహము ఉపయోగింపవచ్చును. ఈపిషయమును బుద్ధిమంతులగు వైద్యులు నిర్గ యించుకొనగలరు. ఈ పంచతి కృ పానకమును నేను (నాయబోవు వ్యాధులయందు తరచు ఉపయోగించు చుంజెడివాడను. పురాణజ్యరములు, చలిజ్యరములు, జీర్ణ జ్యరములు, విమజ్యరములు, అరుచి, నోటిపూత: అగ్నిమాంద్యముః యకృత్‌ వాధ్యులు, పీ హవ్యాధులు, అజీర్ణము? మలబంధము, రక్త దోషములు, చర్మవ్యాధులు, సవాయివ్యాధులు జి ంచుటవే కలిగిన వ్యాధులు, బలహీనత, కురువులులేచుట, కామిద్లు మొదలగు ఇంకను అనేకమగు వ్యాధులకు ఉపయోగించుచు. అనేశకములగు గుణములను ఫనుగొను చుండెడివాడను నేను వై న్యనాసిన విషయములను మోరు

166 వైద్య వి జ్జాన ము సరియగు విమర్శనమును చేయగలిగినవో నేను ఉపయోగించిన వ్యాధులయందుకం'కు ఇంకను అనేక వ్యాధులయందు ఉపయోగింపగలిగి ఇంకను అనేక గుణములను కనునగొనగలరు

11. విషయ విమర్శనముతో మందును ఉపయోగించుటవలన చక్కని ఫలితమును పొందగలము అందులకు ఒకఉదాపహారము --- "నేను వరంగల్‌ యందు ధర చె ద్యశాలలో పనిచేయునప్పుడు కొన్ని సందర్భుములవలన ఒకప్పూడు అందు [తిఫలామూార్జ్యముః (తికటు చమార్ష ము మాత్రమే కలవనియు మొదలగు సంగతులను ప్రథమగుచ్చములో వివరముగ (వ్రాసియున్నాను అట్టితరి ౨ ల్వేస్టేపనులో టిక్కెట్టు మౌాష్టరుగారు -వచ్చి తనకుమూశ్తెకు జిగటవిరేచనములు అధికముగ అనగా రోజు 1 కి సుసూరు 40-50 సార్లు అగుచుష్నవనియు. తగిన మందును ఈయవలసినదనియు కోరెను. అప్పుడు ధర్మ వై ద్యశాలలో (తిఫలాచూర్జ్మ ము, (తికటు చవార్మ్య ము అను ెండుముందులు మ్మాతవే కలవు కావున (తిఫలాచూర్షము ఈయకతప్పదు కనుక ఈయదలచి తిని శాని అతిఫలాచూర్షమునుకూడ సామాన్య దృష్టిలోగాక కొంతవరకు విమర్శనముతోనే ఈయదలచితిని ఎట్లనగా * (తిఫలా చమార్షము వగరురసము కలది. (పేగులయందు “ల్బరికువన్‌” అనగా ఒకవిధమగు - వుండు కలుగుటవలననే -జిగటపిజేచనములు అగునని అంగ్లేయ వైద్యులు ఇెప్పెదరు. (తిఫలములయందు వగరు రసము కలదు వగరు రసము వుండును మాన్సును. "మరియు జిగట విళేచ్యు ములయందు మలము కూడుకొని యుండకుండ ఎప్పటికప్పుడు పోను చుండవలయునని కూడ అంగ్లేయ వైద్యులు చెప్పెదమ.. (తిఫలముల యందు సుఖవిరేచనమును చేయు-గుణముకూడ కలదు కాన్సన (తిఫలాచూర్ష్మ మును ఇచ్చుట యుక్నమని తలచితిని. ఇంతలో నావద్ద ఉన్న కాంపౌండర్‌ వచ్చి తనవద్ద శార్థధరసంహితలో ఇవప్పుబడిన [పశ్రా రముగ తయారు కాబడిన “డాడిమాస్ట్రకచూర్మ్మ ము కలదని చెప్పెను ఈమార్థ్మ మునందు దానిమ్మ బెరళ్లు మొదలగు వగరుపడార్థ ములుకలవు

కృష్ణపండి ఫీయము 164? మరియు [గ హణివ్యాధియందు ఉపయోగంపవలసినదిగ శార్జధర సం హితయందు స్పష్ట్రముగ చెప్పబడినది. కావున ఈబాడిమాప్టక్‌చూ త్త మును ఉపయోగించుటకు ఎట్టి అభ్యుంతరమును "లేదని తలచితిని. 'కాన్సున అఆదాడిమావక మార్ష్మ మును (తిఫలాభూర్త మును కలివి ఇచ్చుట మంచిది అని తిలచితిని దాడిమాష్ట్రక చూర్చము "రెండువంతులును, (త్రిఫలా చమార్ట్యము ఒకనంతును ఉండునట్లును అట్లు ఒకొ్క-కపొట్లము నకు రెండును కలిసిన మొత్తము శే తులము అనగా బేడఎత్తు వొప్పున ఉండునట్లును $ ఐదు పొట్లములను కట్టితిని ఆపొట్లములను ఒకొక్కటి వొప్పున మొదట ేరిననేతితోడను, పిదప ెనెతోడను, తరువాత మరల పిరిన నేతితోడను ఇట్టి [క్రమముతో మూడు పొట్లములను శీరిన నేతితోడను, రెండు పొట్లములను తేనెతోడను గోజు మొత్తము నకు సరిపోవునట్లుగ ఐదు 5 పొట్లములను తీపికొనవలసినదిగ చెప్పితిని. మరియు పథ్యముకూడ ముఖ్యావసరమునెడి తలంవుతో సగ్గ్జుబియ్యవు జావను న్యూతమే తీసికొనవలసినదనియు, అన్నము మొదలగు ఇతరములగు వేనినిన్ని తీసికొనకూడదనియు. చెప్పితిని. నేనుచెప్పిన (ప్రకారముగ వేసిరి మరునాడు ఉదయముననే వచ్చి రోజునకు ఉ0-50 సార్లు అగుచున్న జిగటవి రేచనములు ఒకరోజునకే చాలవరకు తగ్గి ఇంకను 10-15 సారులు మ్మాతమే అగుచున్నవని చెప్పిరి మిగుల సంత సించిరి మందును మరల అటులనే ఇచ్చితిని. మరునాటికి ఇంకను పూర్తిగ తగ్గినవి తరువాత నేను ఈ (పకారముగ అనేక వ్యాధులయందు ఉప 'యోగించితిని. అత్యద్భుతములగు గుణములు కలిగనవి. కనుకనే ఈ ఉదాహారణమును ఇచ్చట [వాసితిని దీనినిబట్టి మారు అనేకవిముర్శన ములను చేయుచు ఇట్టి అనేకవిషయములను (గహింతురుగాక

12 "తెలియని విషయములను ఇతరులను అడిగి తెలిసికొనుట వలన ఎట్టి నష్టములు కలుగనేరవు అందులకు ఒక ఉదాహరణము - కొందరికి ఒక విధమగు పొంకువ్యాధి అనగా రక్త శ్షీణత వర్పడును ఈ పాండున్యాధియందు నంజు మొదలగు దూర్తతయణములు సామాన్య

168 వైద్య వీజ్ఞానము ముగ కలుగవు రక్తము ఎల్లడును తగ్గియుండి మనిషి. పాలిపోయి నట్లుగ కనబడుచుండును నంజుమొదలగు దుర్గ తుణములుకూడ కొంద రికి కనబడవచ్చును కాని మనిపి. ఉత్సాహముగ అేకుండుట అకలి తక్కు.పగ నుండుట రక్త ముతగ్గి పాలిపోయినట్లుగ తెల్లగ కనపడం చుండుట మొదలగు లతణములు కలుగును ఇట్టి ఈ పాండున్యాధి తస్టుటకు అనేకములగు వోహ్మ పథాన మైనట్టి కెొహధములను ఇచ్చినను శరీరములో రక్తము అభిషృద్ధిని పొందదు పాండువు తగ్గదు. మిగిలిన లతణములుకూడ తగ్గవు చిరకాలము అటులనే ఉండుచుండును ఇట్టి వ్యాధినిగూర్చి నేను విమర్శనమును వేయుచుంటిని. సరియగు మొన్టను సరిగ కనపడలేదు *ళుక్‌ వరము అనెడి ఒక పిధమగు క్రిములు (ేగులలో నుండుటవలన తరచు “అచేవియా” అనగా పాండు వ్యాధి జనించుననియు. ఈ కాలములో పాండువ్యాధి కలుగటకఏ “హుక్‌ వరమే” తరచు కారణముగ నుండుననియు మొదలగు సంగతు లను ఆయా [పసంగముల సందర్భములలో అం్లేయ వె ద్య సోదరుల నుండి ఏింటిని కనుక ఆంగ్లేయ వై ద్యులను అడిగి నాయొక్క. సంచేహ ములను తీర్చుకొని స్రయగు మౌార్చమును ెలిస్సికానుట మంచిదని తలచితిని నాకు మ్మితులస ఒక అంభ్లేయనె ద్య్నునివదకు'వెళ్ళి విషయ మునంతను అడిగిల్రిన్సి వాను వివరముల సని తా లీ చికితా (క్రమమునుకూడ _ అక్షినిత్రిని ఆంగీయ చికి జ న ప గ) న్‌ తా క్రమమును చెప్పుచు లం చేరరా వధములను కూడ కొన్నిటిని ెప్పిరి (ప్రభానమగు

ఆయు విజాననూర య. లో ఇతరములగస మాగములను ఇష్టములేదు. శ్రా్యాళ వాం యొక్క- మందులను ఉపయోగించుటయందు నాకు ఇపషము లు

ఉేశమును నేను ప న్‌ నంగ ్య్రుమునకు సరిపోవ్రనట్టి మందులను ఉప అట్టివ్యాభులయందు. ఇంగ్లీషు వు లతాగంచుటక మిాాక్ర ఇష్టములేదు కొవున

2] కృష్ణపండితీయము 169 బజారులో లభించు వామువువ్వు అను చానిని ఉపయోగించ వలసినదనియు చెప్పిరి. వారియొక్క- ఉద్దేశమునుబట్టి నేను ఈచికిత్స యందు వామును (పధానముగ ఉపయోాగింపవలసి యుండునని తలచి తిని. కావున వాము [(పథానముగ కలియునట్రియు, సర్థాయముగ తయారు చేయబడునట్టి “ఆజ్రవెరాదార్య-ము అనబడు “వాము వాటర్‌ *ను ఇచ్చుట మంచిదని తలచితిని. మకియు ర క్రృవృద్ధికరమగు లోహోసవమునుకూడ ఇందు కలువుట మంచిదని తలచితిని. ఈవ్యాధథికి (వధాన కారణమగు “బ్టక్‌ వరము ను “*వామ్‌వాటర్‌” నచింప చేయుననియు, వెంటనే రక్త వృద్ధిని చేయుటకు లోపోసవము ఉపక రింపగలదనియు నాయొక్క_ అభ్మిపాయము మరియు కొన్నివిధములగు సౌొక ర్యములను కలిగించునని తలచి ఇందు (ావారిష్టమునుకూడ కలపదలచితిని. కావున పన్నెండు కొన్సుల అజమాదార్క-మును, ఎనిమిదిళొన్ఫుల లోహోసవమును, నాలుగు జెన్సుల (ావారిష్టమును వకముగకలిపి ఒక నసీసాయం దుంచుకొని అందుండి (పతిదినమునందును "రెండుకొన్పులను (గ్రహించి అందు ఒకళూన్ను స్‌ళ్ళను కలివీ డానిని ఒక శూొన్బువొష్పూున ఉదయము, మధ్యాహ్నము, సాయంకాలము ఉపయోగించుట మంచిదని నిర్ధారణ చేసికొంటిని. ఆ [(పకారముగ ఉపయోగించుటకు. (పారంభించికిని. అత్యద్భుతములగు గుణములు కలిగినవి పాండువు, దీర కాలవుకోఫ లేక నంజువ్యాధి గుండె వ్యాధులు మొదల/ వానియందు బాగుగ వనివేసెను. మరియు అజీర్ణము, సీళ్ళవిచేచనములు అగుట, నోటిపూత, పాలునూలిక మొదలగు ఇంకను అజేక వ్యాధులయందుకూడ చాగుగ వనిచేసెను. నేను దీనిని ఇట్లు అనేక వ్యాధులలో ఉపయోగించి ఆశ్చర్యకరము లగు గుణములను కనుగొంటిని మోతాదు మొదలగు వానిని ఆయా సందర్భములనుబట్టి వార్చుకొనవచ్చును. అనసరమునుబట్టి ఇందు ఇతరములగు మందులనుకూడ కొద్దిగ కలువుకొనవచ్చును. ఊహ చేతను అనుభవముచేతను కొన్నివూర్పులను చేసికొనవచ్చును

170 వైద్య విజ్ఞానము 19 ఒకవ్యాధియందు అనేకములగు ఆయూగములు చెప్పబడినవి అందులకుగల కారణమును ఏమర్శించుట మంచిది ఈవిషయమును విమర్శించుట మహాసము[దముయొక్క_ లోతును కనుగొనుటవంటిబే అగును. అందుచే దిడ్శాతముగనే విమర్శించెదను. వైత్యవ్యాధుల యందు మూడువిధములగు సూర్యావ ర్తులు చెప్పబడినవి ఏీనిని ఏమ ర్శించినవో ఉజ్హేశము స్పష్ట్యముగ తెలియగలదు. నోటిపూత, కడువులో వుంట మొదలగు ఉష్ట్యప్రధానమగు లతణములు కల వె త్యవ్యాధుల నిమిత్తము లఘుసూర్యావ ర్రిని నోటసీరూరుట, వికారముగనుండుట కడువుబ్బరము మొదలగు లవమణములతోకూడిన వై, త్యవ్యాధుల నిమి త్తము సువర్ణ సూర్యావ ర్తిని, ఉన్నాదము "మొదలగు దీర కాలవువై త్య వ్యాధుల నిమిత్తము వంటసువర్శ్మ సూర్యావ రిని, చెప్పినట్లుగ మనము ఊహించుకొనవలసి యున్నది. దగ్గు అని అనబడు ఒకవ్యాధికిగాను మహాలశ్షీ విలాసము, రజితలోహరసాయనము, రసభూపతి, సిద్ధమకర ధ్వజము, చ్యవనపాశ లేహము, వసంతకుసువూకరము మొదలగు అనేకమందులు ఇవెప్పబడినవి ఒకదగ్దునకు గాను ఇట్టి అనేకవిధములగు మందులను ఎందులకు ఇెప్పవలయును? అని సంజేవము కలుగవచ్చును, "కాని పూర్తిగ ఆలోచింపవలసి యున్నది ఈమందు లన్నిటియందును ఆనేకవిధములగు వస్తువులు చేరియున్నవి. అవ స్తువులమొక్క- గుణములు "వేరు అయియున్నవి రోగస్వభా వములను గూర్చి లోతుగ ఆలోచించి నచో అనేశకవిధములుగ నుండునుగచా కావ్రన డగ్గువిషయమై సంపూ రృముగ ఆలోచించి అందులక్ష తగునట్లుగ ఉపయోగించుటకుగాను “దగ్ధ” అను ఒకవ్యాధికి ఇట్టి నేకమందులు చెప్పబడియున్న వి.ఇంకను అతినూత్స శ్రముగ ఆలోచించినశో ఇప్పబడిన ఈమందులు ఇచాలవనియే కూడ అనుళొనవచ్చును. ఇందులకుకల కారణములును ఇట్టి పఏపషయము లును నేను నాయొక్క- అనేక ౧౨థములలోను ఈగంథములోను తుదకు నాయొక్కం. ేట్లాగులలోను కాడ పీలుఅయినంతవరకు విమర్శించి

క్చు ష్ణ వ౦డితీయము క్షగ్భ యున్నాడను దిజాాత్రముగ వ్రాయబడిన -ఈవిషయమును బటి అనంతమగు ఇట్టివిమయముయొక్క.. లోతును కనుగొ నెదరుగాకః అ 14 మై ద్యునకు శీపలము అడంబరాదులతో వ్ర)ియోజనము -ఖీదు అందులకు ఒక ఉదాహరణము. తొలుత బెజవాడలో నేను పివేశించిన ధర్మవైద్యశాల చంచాధనముతో పోషింపబడు చుండు టచే వై ద్యశాల యజమానులు చందాలు నిమిత్త ము వెడలునవుడు వై ద్యుడ నూసటచే అప్పుడప్పుడు నన్నుకూడ తీసికొని వెళ్ళుచుండెడి చారు అందునిమిత్తము ఒక గృహస్థుని యింటికి వెళ్ళితివి నాయొక్క- నిరాడం బరత్వమును, "వేసమును చూచి ఇటువంటి వై ద్యునివలలన నాశేమియు వె ద్యోపకారము కలుగునట్టుగ లేదని చెప్పి ధర్మముగ చందానిచ్చుటను నిరాకరించెను ఆవై ద్య శాలకువచ్చు రోగులలో ఆ యజమానికి సంబంధించిన పరిచారకులు కొంతవుంది రాదొడగిరిం విడప వారివద్ద పనిచేయుచున్న ఒక గుమాస్తా సుమూరు ఎనిమిదినెలల నుండి చలిజ్వరముతో జాధపడుచు మాధర్ము వై ద్యళ"లకు వచ్చెను. సీయొక్క- జ్వరము సంపూర్ణ ముగతగ్గి స్‌వ్ర సంపూర్ష్మ మగు ఆరోగ్య వంతుడవు కావలెనన్నవో కెషధమును అధమము నాలుగునెలలె నను తీసుకొననలసియుండును కాని సీక్రు అనేక నెలలనుండి వచ్చుచున్న యాచలిజ్వరమునంతను తొలుత ఒకరోజునశే తగ్గించ వునెదవా లేక మొదటివంతునకు నగమును తగ్గించి మిగిలిన సగ మును రెండవవంతు రోజునకు పూర్తిగ తగ్టంచమనెదవా? అని జే నడిగితిని. మిఇష్ట్యప్రకారముగ "చేయుడని ఆరోగ్‌ యనెను.ఒకరోజునశే తగ్గించుటకం"కు "రెండుసార్లుగ తగ్గించుట మంచిదని తలచి. అటుల తగ్గించి వేసితిని తరునాత స్థిరమగు ఆరోగ్యము నిమి _త్తము నాలులై దు శిలలు మందును సేనింపెను పిదప అకుటుంటములోని వారందరును కూడ నావద్దకు వైద్యమునకు వచ్చుటకు (పారంభించిరి కొద్దిరోజులలో యజమానియొక్క- బార్యకు చేతిలోని బొటన వేలియందు కురువులేచి వుండుగ వర్పడెను. ఈవణము త్యరలో తగ్గునదికాదని కొంతమంది

సైగ వె ద్య వి జ్జ నము డాక్ట్రరులు అభ్మిప్రాయపడిరి ఇట్లు అభ్మిపాయపడినట్లు నాతో చెప్పక్షుండ గనే నావద్దను వైద్యము చేయించుకొనుట (పారంభించిరి క ద్దిరోజుల లోచే (వణము తగ్గిపోయెను. మిక్కి-లి సంతసించిరి పిదప విషయము నంతను ెప్పీరియజవమూసనియొక్క_కుమూరునకు ఒకవిధమగులఅజీర్ష వ్యాధి అనేకదినములనుండి యుండెను అతను మదరాసులో చదువుకొను చుండెను. నొప్పవై, ద్యులవద్ద కొపధసేవచేసెను. కాని సరియగు చికిళ్సాసిద్ధిని పొందలేదు సెలవులకు ఇంటికివచ్చినప్పూడు నావద్ద కొంత కాలము మందును ఫుచ్చుకొనెను తృ_వ్రికరమగు ఆరోగ్యమును పొంజెను వారుపొందిన ఆనందమువకును, భ్‌ క్రీవశ్యాసములకును మితములేదడు తుదకు ఎట్టి విపత్క-ర వ్యాధులలోనై నను నావలననే వై ద్యమునుపొందుటకు నిశ్చితాభ్మిపాయులై రి వై ద్యునకు ఆడంబరము "లేకపోయినను వేషధారణము లేకపోయినను అభివృద్ధికి ఎట్టిభంగమును కలుగనేరదనెడి నాయొక్క నిశ్చితాభిపాయమునకుగాను ఈవిషయ మును ఇట్లు ఉర్హాటించడమైనది. న కాస్రుమునందు వెప్పబడిన కొన్నిటియొక్క గుణములను ఇచ టు ముఖ్యము అని తలచి 'వాయుచున్నాడను వ్యాయామమును చేయుటవలన శరీరమునకు లఘుత్వమున్సు, పనులను చేయుటయందు సామర్థ్యమును, జారశరాగ్నిదీ ప్పియు, మేదస్సు శ్నీణించుటయు, శరీరమునంటేలీ కండరాదులు విభాగముగన్సు దృథఢముగను అగుటయు కలుగసను. ఇట్టి వ్యాయామమును గూర్చి కౌాత్రుమునందు ఇంకను కొ న్నివిషయములు చెప్పబడినవి స్న్టానమును చేయుటవలన జారరాగ్నిదీ వ్లీయు, పీర్యవృద్ధియు, అఆయురభివృద్ధియు, ఓజస్సును, బలమును కలుగును మరయు దురద్శ మాలిన్యము, బడలిక వెమట, కునికిపాటుత నము, దప్పిక, శాపమ్సు పాషము ఇవి నశించును. అభ్యంగనమును తరుచు చేయుటవలన బలమును, సామర్థ్య మును కలుగును, వాతము నశించును, న్మేతనై రుల్యమును, శరీర

కృష్ణపండితీయము 178 వుష్టియు, ఆయుర్వ్రృద్ధియు, సుఖన్మిదయుః చర్థుషరిళ్యభతయు, అవ యవదృథఢత్వమును శలుగును

నిదను అనుసరించియ్‌ సుఖమును, దుఃఖమును, శరీరపుష్టియు, కృశించుటయు, బలమును, దౌర్చల్యమును, శుక్రవృద్ధియు, శ కత్ష్షయ మును బుద్దివికాసతయు, బుద్ధిమాంద్యమును ఆయుర్వ్యృద్ధియు; మరణమును కలుగును అనగా న్మిదను స్మకమముగ సేవించినవో ఇందు (వాయబడిన సుగుణములన్తు స్మకముముగ శేవింపకున్నచో ఇందు (వాయబడిన దుర్దుణములను కలుగుననిఖధావము న్మిదను అకాల

_ మునందు 'సేవించినను, అధికముగ వేవించినను చేవింపకున్నను సర్వ

సుఖములనేగాక ఆయువునుకూడ నళింపచేయుననియు కావున అల వాటును అనుసరించి సకాలములో ని(దింపవలయుననియు శాశ్రుము నందు చెప్పబడినది మరియు ఇట్టి ఈ న్నిదనుగురించి ఇంకను కొన్ని విషయములు చెప్పబడినవి

మైథునము అనగా సంభోగము --- దీనిని గూర్చి ఇాశ్ర్రుము నందు అనేకములగు విధినియమములు వప్పబడినవి. విషయము అధిక మగునని తలచి వానినన్నిటిని ఇచ్చట వినరింపక (ప్రధానవిషయమును మొతము ఉదహారించుచున్నాడను మనుజుడు ఎల్లప్పుడును తృప్తి వంతుడుగ నుండియే నియమ[ప్రకారముగ మైథునమును ఆచరింప వలయును అబ్లుగాక శక్తికి మించియు నియమము 'లేకుండగను మైథు నమును ఆచరించిన యొడల బడలిక, జార్చల్యము, ధాతుతయము, శ్యుకతుయము, ఇంద్రియ చౌర్చల్యము, బుద్ధిమాంద్యమ జ్ఞాపకశ క్రి తగ్గుట; ఆరోగ్యము 'చెడుట శరీరవున్టి తగ్గుట అపయశస్సు మొదలగు నవి కలుగును తుదకు అకాలమరణముకూడ కలుగును మెధునమును శక్తికి మించకుండగను, మితముగను, _సియవూానుసారముగను ఆచరించిన యొడల శరీరబలమును, మనోబలమును చిరకాలము అధికముగ నుండును సంపూర్ష్మమగు అరోగ్యముతోకూడి దీర్ధాయు స్మంతుడుగ నుండును,

కేశ వై ద్య వి జ్డ్గ నము

ఆహారవిషమయమునుగూర్చి. కూడ వివరముగ_ చెప్పబడినది, కూరలు మొదలగు సమ_స్త్వములకును గుణములు వివరముగ చెప్ప బడినవి మరియు వ బుతువునందు ఎట్టికూరలను ఉపళాగింప నలయునో కూడ స్పష్టముగ చెప్పబడినది కూరలయొక్క-. రకముల నన్నిటిని తరుచు ఉపయోగించు చుండవలయుననియు, కాని ఆయా బుతువులయందు. చెప్పబడిన వానిని ఆయా ఒుతువులయందు అధిక్ర ముగ ఉపయోగింప వలసినదనియు. చెప్పబడినది అనారోగ్యకరము లగునవి అభ్యాసమై యున్నచో వానియొక్క_ అలవాటును విసర్టించు విధమును, ఆరోగ్యకరములగు వానియందు ఇచ్చ లేనిచో వానిని అలవాటు చేసికొను విధమునుకూడ చెప్పబడినది ఎట్లనగా? అనా రోగ్యకరమగునది అలవాటు అొయియున్నచో డానినిఖే నాలుగవ వంతు వొప్పునగాని, ఇ పదునారవవంతు వొపూనగాని ఏడిచిపెట్టుట (పారంభించవలయును. మొదటిరోజున అట్లు విడిచిపెట్టి తరునాత *రండురోజులకు ఇంకను అధికముగ ఏడిచి పెట్టవలయును వురల కొద్ది రోజులు ఉఊరకుండి పీదప ఇంకను అధికముగ విడిచిపెట్ట వలయును, ఇటులనే 'శ్రమముగ పూర్తిగ విడిచి'పెట్టదలయును అలవాటుబేని ఆరొ కగ్యకరమగు దడాసినికూడ ఇటులనే అలవాటు చేసికొనవలయును.

విహారమును అనగా ఏ బుతువునందు, ఎట్టి (వచేశములలో సంచరింపవలయునో, ఎట్టిదుస్తులను ధరింపవవలయునో, ఎట్టిశయనముల యందు పరుండనలయునో, మొదలగు విపషయములనుగూర్చికూడ్ల చెప్పబడినది.

గృహము _స్తంభములచే నిలబడియున్న వి ఫముగనే అహారము, స్మ, (బ్రహ్మచర్యము, ఏనిచే ఛరీరము నిలబడియున్నదసియు, కాన ఈ విషయములను జ్మాగతగ పరిశీలింప వలయుననియుకూడ వెవ్చ బడినది

16 వాత్మపకృతి యనియు, పిత్త్మప్రకృతి యనియు; శ్లేష్మ పకృృతియనియు లోకములో (ప్రసిద్ధముగ వినుచున్నాము వానినిగూర్ని

కృష్ణ పం'డితీయము క్‌ శాస్త్రములలో వినరముగ ఇప్పుబడీనది. శాస్రుములో చెప్పబడిన లతుణములకును, లోకములో మనము చమాచుచున్న లతణము లకును, చాలవరకు సంబంధము కలదు. వారియు ఆ విషయములను గమనించు చుండగ ఒకవిధమగు సంతోవమునుః ఆశ్చర్యమునుకూడ కలుగుచున్నవి. అందునలనను చికిత్స, పధ్యా౭-వథ్య నిర్ణ యము "మొదలగువాని నిమిత్తము కూడ ఉపయోగించునని తలచియు ఆవివమ యమును ఇచ్చట ఉదహరింప దలచితిని ఇ్యాస్తుమునందు ఈ వివ యము కారణాదులతో కూడ అతివివరముగ ఇెప్పబడినది. అయినను విషయమును ఇచ్చట దిజ్నాతముగనే (వాయదలచితిని. గర్భ కారణ మగు శ్నుక్రశోణిత సంయోగమునందు వాతొాదులలో నదోషము అధికముగ నుండునో అట్లిపకృతిగ వర్పడును లండు దోషములకు సంబంధమున్న చో ద్వంద్వ పకృతిగ నుండును ఉదాపహారణము నిమి _త్తమును పరస్పరము విరుద్ధ భావములు కలవగుటవలనను 'క్లేవ్మ విత్త త్‌ త్త సములనుగూర్చి ముఖ్యమైన లవతణములను (వాయుచున్నాను. సరియగు సమన్వయమును వేసికొనవలయును శ్రేష్మపకృతి కలనారు .- శరీరవర్మ్య ము నల్లగనుండుట, త్తీవ్పి పదార్థములయందు ఇచ్చః సౌందర్యమునందు యిచ్చః ఖర్యము, శర్పు; బలము, గంభీరమైన వృొదయము; దృఢ మైన వైరములు, కష్టములను సహించుట, స్నిగ్ధములై. న అవయవములను కలిగియుండుట, శొకమును మైధునశక్రియు సంతానమును అధికముగ కలవారుగ నుండుట, వుష్టిగను దృఢముగను నున్న ఫరీరమును అవ యవములును కలవారుగ నుండుట, చేయవలసిన పనులు అఆహారసేవ విహారము వీనియందు మాంద్యమును వహించుట, కార్యములను శ్మీఘముగ (పాఠరంభింప కుండుట, మనస్సునకు విశేషమగు వమోభను కలిగంచుకొన కుండుట వ్యాధులు తలుచు జనింపకుండుట తొందర అనునది అలేకుండగ మాంద్యమునే వహించుట, అకలియు దప్పికశయు తక్కువగ కలవారుగ నుండుట, బలవంతులుగ నుండుట, శాంతముగల

6 వైద్య ఏీజ్ఞునము వారుగ నుండుట, దీ ర్ల కాలము జీవించుట మొదలగు లవణములతో కూడియుందురు

పీత్తపకృతికలవారు - పచ్చని శరీరవర్థమును కలిగియుండుట, శరీరము త్వరలోనే ముడతలుపడుట, 'వెం్యటుకలు నెరయుట బట్టతల, అధికముగ భుజించుట, ఉప్టమును అనగా వేడిమిని "జేయు పదార్థముల యందు "బ్వేషము కోపము త్వరళోనేవచ్చి మరల త్వరలోనే తగ్గుట, మధ్యమబలము; మధ్యమాయువు అధికమైన బుద్ధివి కాసత, నివుణమైన బుద్ధి ధ్రై ర్యముతో నిరాకరించి మాట్లాడుట, అధికమైన తేజస్సు సభలయందు నివారింపజాలని పరాక్రమము, అవత్కాలమునందుకూడ లొంగకుండుట, న్మమత లేనివానియందు [కూరము% నుండుట, నమత కలవారియందు దయను చానమును ఇష్టమును కలిగి యుండుట, ఉష్పమును సహింపలేకపోవుట, సుకుమారమైన థరీరమును క్రలిగి యుండుట, పిటికలు బొబ్బలు మొదలగువానిని అధికముగ బల్లిని యుండుట, ఆకలియు దప్పికయు అధికముగ నుండుట, మృదున్చగను కపిలవ ర్షముగను స్వల్పముగను నుండు వెరటుకలను కలిగి యుండుట, తీ వ్రమైనపరా[శ్రమమును._ కలిగియుండుట, త్మీవమైన జారశరాగ్నిని కలిగియుండుట, కష్టములను సహింపలేక్రపో్రట ఆహారమును తర్పుచ్చు "సేవించుట, చంకలు నోరు శరీరము మొదలగు వానియందు అధిక్రమ్రగు దుర్యాసనను కలిగియుండుట, శుక్రము 'మెధునళ కి సంతొనము వి స్వల్పముగ నుండుట మొదలగు లతమణములతో కూడియుందురు

ద్యంద్వ,పకృతి కలవారు --- అనగా "రండు దోషములక్షను సంబంధము కలవారు రెండు (పకృతులమొక్క_ లతణములను మి శమ ముగ కలిగియుందురు

ఆయా (ప్రకృతులకు (వాయబడిన లతణములలో కొందరికి కొన్ని యుండక పోవచ్చును కొన్ని వ్యత్యాసముగ నుండవచ్చున్సు కాని ఈలవీణములను లోకములోని ఆయాత త్త సముల యందు అ యా సమయములలో సరిమూాచినవో చాలవరకు సరిపోప్ట్యు

£8) కృవ్ణపండితీయము ృర్గిళ్టి అధికముగు ఆశ్చర్యము కలుగగలదు. అందువలననే ఇంతగ (వాసి తిని. ఇట్టి లతణములు జన్ఫుతోవుట్టినవి "కావున ఇయ్యవి మార్పు ఇవందనేరవు. థరీరత _త్త్వ్వములను అనుసరించి ఎల్లప్పుడును ఉండును. అందులనుబట్టియే “వుంెతోవుట్టిన బుద్ధులు వుడకలతోనే నశింపవల యును అనిమూా పాంతమందు (పసిద్ధమయిన వాకుకవమూట కలదు. తీలవాడ ఈ మాటను తరుచు ఉపమోగించుచుందురు. కొందరికి కొంతెకాలమునకు త్త్తము మార్చు చెందవచ్చును. అప్పుడు అందు లనుబట్టియే ఆ లతణములకు కూడ మార్పు తప్పక గలుగును. ఈ విషయమునుకూడ మనము [పత్యతముగ చూచుచున్నాము

7 అభ్యాసమే యొుల్లప్పుడును ముఖ్యము --- అనేకములగు ఇాస్రుములను (గ్రంధములను చదివి పరీతులను బాగుగ ఇచ్చియున్నను -శీవలము అంతటితో ఎంతమాతమును చాలదు. అందులకుతోడు”గ అభ్యాసముకూడ అత్యవసరమె యున్నది. ఈవిపషయము శా(న్త్ర కారులు కూడ కొన్ని ఉదాహరణములతో చెప్పియున్నారు కేవలము కాస్తా) భ్యాసమువలననే (ప్రయోజనము లేదనియు అభ్యాసముకూడ నున్న యెడలనే కార్యసిద్ధి రూపకమగు. ఫలమును పొంబెదరనియు చెప్ప బడినది ఈవిషయమును మనము లోకములో (వత్యతముగ చూచు చునే యున్నాము రగళ్నాదులు, అశ్యాదులు, మొుదలగస వానిని గూర్చి అ నేకవిధములగు శాత్రుములను అభ్యసించినను అభ్యాసము కూడ తప్పక ఉండవలయును. రత్నములు, బంగారము, మూలికలు, గుణములు, ఇతర జంకువులు మొదలి వానినిగణూర్చి సరియగు జ్డము అనగా మంచి చెడ్డలు "మొదలగు వానిని నిర్ణయింపవలసిన జ్డునము కలుగవలయునన్న చో అభ్యాసముకూడ అవసరమై. యున్నది. ఇట్టివానివి నన్నిటిని శౌ్యస్రుజ్ఞానముతో కూడిన పహృొదయముతోడను, లోకజ్డ్ఞానము తోడను ఎల్లప్పుడు పరీవ్నీంచుచు. మంచి చెడ్డలయొక్క- స్వభావమును పూ _ర్హిగను (పత్యవముగను "తెలిసికొనుటయీ అభ్యాస మనబడును. అట్టి అభ్యాసమును సంపాదించి యున్నచో రత్నములు,

116 వై ద్య వి జ్జ నము

బంగారము మూలికలు, గుజ్ణములు మొుదలగువానియొక్క_ మంచి ఇెడ్డలను సరిగ నిర్ణయించుటకు సరియగు అవకాశము కలుగును. మనుష్యునకు “"చెండుపాదములునుకూడ ఉండనలయును అందు ఒక పాదము లేకపోయినను ముందునకు నడిచి వెళ్ళజాలడు. పథ్నీకి రెండు "5క్ళాలునుకూడ ఉండవలయును ఒక ₹ిక-మ్మాతమే యున్న యెడల ఆకాశముమోాద ఎగిరి తిరుగజూలదు. కావున శౌత్రళ్షునము అబ్యా సము అను రెండును కూడ అత్యవసరములై యున్నవి ఈ విషయ మునుగూర్చి వైద్యశాస్త్రుమునందు ఇంతగ ఎందులకు వ్రాయబడిన దనగా? వై, ద్యులకు శాస్రుజ్ఞానమును అనుభవమునుకూడ అత్యవసర ములైై యున్నవి వ్యాధులయొక్క- స్యభావములను మందులయొక్ష్క_ గసణములను శీవలము శాస్రుజ్ఞానముతో డశే కాకుండగ అభ్యాసము వలనకూడ పూర్తిగ ెలిసికొనవలయును. అచేకములై న వ్యాధులను శాస్ర్రుజ్ఞానముతో విమర్శించుచు ఆయా వ్యాధులయందు ఆయావమందు లను ఏవిమర్శనాపూర్వకముగ (ప్రయోగించుచు అందువలన కలిగిన ఫలితమును మనస్బునందు నిర్గ యించుకొనుచుండవలయును. వ్యాధు లను మందులను విమర్శింపవలసిన ఏధములు అయా స్థలములలో (వ్రాయబడియే యున్నవి అట్టి విమర్శనములతో ఉపయోగించి అందు వలన కలిగిన ఫలితమును మనస్సునందు దృథముగ నిలిపి యుంచు కొన్నచో అట్టి వ్యాధిసందర్భము మరల వచ్చినప్పూడు విశేషమగు ఆలోచన లేకుండగను పొరపాటు ేకుండగను. చికిత్సనుచేసి సంపూ త్త మగు కార్యసిద్ధిని పొందవచ్చును, అనుభవము వలన కలుగు (పయో జనము ఇదియే అయియున్న! కాన్రన అనేకములగు వ్యాధులయందు అనేక విధములయిన చికిత్సలకు చేయుచు అందువలన కలిగిన ఫలితము లను మనస్సునందు దృఢముగ ఉంచుకొనవలయును_ ఇదియే అభ్యాస మనబడును ఇట్టి అభ్యాసము నిమిత్తము ఎల్ల ప్వూడును కూడ సంపూ ర్త మగు పుయత్నములను చేయుచునే యుండవలయును. అభ్యాసము విషయమై ఇంతగ (న్రాయుటవలన శాస్త్రాధ్యయనముచే విశేషించ్చి

కృష్ణుపం౦డి తీయము 179 (వయోజనము అేజేమూ అని అనుకొనకూడదు. అభ్యాసము కలుగు టకు సరియగు వునాది అనగా మూలాధారము శౌత్రుమే అయి యున్నది ఇ్యాన్తుజ్ఞానముతోకూడని అభ్యాసము అభ్యాసముగనే పరిగణింపబడదు. శౌత్రుజ్షానముః అభ్యాసము అను ఈ ఆ₹ెండును ఉన్నచో శెండుకాళ్ళును కల మనుజునివలెను, "రెండు రెక్క-లును కల పవ్నీవలెను ముందునకు నడిచి సర్వ్మప'బేశముల యందును వ్యాపింప గలరు. అందు ఒకటి కొజువడియున్నను ఒక కాలుమూ[తమేకల మను జునివలెను ఒక ెక్క.న్యూతమే కల పథఖీవలెను ముందునకు పోజూలక నిలచియుందురు. కావున సమ సృవిధములగు (కేయస్సును కోరిన వైద్భుడు శాస్రుజ్టానము అభ్యాసము అను ఈచెండింటిని సంపూర్మ ముగ కలిగి యుండవలయును 18 మందులయొక్క.. రంగు బరువు, చిక్క-న, పలచన, రుచి, మెత్తగ నుండుట, గట్టిగ నుండుట్క మొదలగు వానినిబట్లి మందుల యొక్క- మంచి చెడ్డలను నిర్ణయించుటకు ఏలులేదు ఇా్యస్ర్రువిరుద్ధముగ తయారుకాబడిన మందులే ఒక్కొక్కప్పుడు దభూచుటకు అనేకవిధము లుగ వాగున్నట్లుగ కనపడవచ్చును ఎటుల ననగా * వస్తువులను భాగ్మపకారముగ తూచి. చూర్చి ంచివేసి తయారు. వేయబడిన సువర్ష సూర్యావ ర్తి యొక్క- రంగు వేరువిధముగ నుండును. భూర్చించిన వస్తువులనే భాగ్యపకారముగ తూచివేసి తయారు చేయబడిన సువర్శ సూర్యావ ర్హియొక్క- రంగు వేరువిధముగ నుండును. మిరియాలను ఛాగ(పకారముగతూచి దంచి వస్త్ర ౭ళితమును చేసి వేసి తయారుచేయబడిన లోకనాధముయొక్క- బరువు వేరువిధముగ నుండును. మిరియాలను వస )కాళితముబేసి పిదపనే తూచభివేసి తయారు జీయబడిన లోకనాధముయొక్క_. బరువు వేరువిధముగ నుండును ఇాస్త్ర్రమునందు చెప్పబడిన (ప్రకారముగ ఒకొ్క్కొ-క రసముచే మూడు రోజులు -వొప్పున మర్జన చేయబడిన సన్నిపాతబై రవియొక్క- మెత్త తనము చేరువిధముగ నుండును. గుణాధిక్యము కలుగునని తలచి

180 2! ద్య వి జా నము ఒక్కొక రసముతో అనేక దినములు మర్దన చేయబడిన సన్నిపాత భె రవియొక్క- మె _త్తతనము వేరువిధముగ నుండును. ఆయా సారప ఊచాయభేదముల ననుసరించి తయారు చేయబడిన అసవారిష్టముల యొక్క చిక్కతనములోను పలుచతనములోను భేదముండును కావున మందులయొక్క- మంచి చెడ్డలను సామాన్యముగ నిర్ణయించుటకు వ్‌లు "లేదు. గుణములను బట్టియే నిర్ణయింపవలయును కాని పూర్తిగ ఆలోచించినచో ఒకమందునుచూచి ఇది మంచిది అనిగాని ఇది మంచిది కాదనిగాని అనగా పనిచవేయుననిగాని పనిచేయదనిగాని ఇప్పుటకు వీలులేదు

ఇందులను గురించి సామాన్యమను లోకోజాహరణమును (వాయుచున్నాడను. అన్యధా గమనింపవలదని కోరిక మిరాయి ఉండలు అనబడు ఫలజబోరవు ఉండలవిషయము అందరికిని ెలిసియే యున్నది. వానిని బజారులో తరుచు తయారుచేసి అమ్మెదరు, మనముకూడ యింటివద్ద తయారుచేసుకొనుచుందుము. అందు వేయ వలసిన పంచడార, (దా ్షపండ్లు యాలక్కాయలు, కుంకుమవువ్వు మొదలగునవన్నియు సరిగా 'వేయబడియున్నను పాకసమయములో కొద్దిగ 'లేతపాకము అగుటవలన ఉండలు సరిగ కాకపోవుటచే కొద్దిగ "వంత్తగ నుండుట, ఉండ త్వరలో విడిపోవుచుండుట, మొదలగు లతణములున్న-వో అఆమిరాయిఉండలు మంచివికావని సర్వసామాన్య ముగా తలంచుచుందురు కదా. అందు చేయనలసిన సమ_స్తదవ్యము లను కూడ సరిగ వేసి పాకసమయములో కొద్దిగ 'లేతపాకమగుటచే ఉండ సరిగ కాకపోవ్రటవలన ఆ మిరాలు. మంచిదికాకపోవునా ఇంకను ఆలోచఛచించినవో అట్టి మిరాయినే బాగుగ లేతపాకములోనే దింపి ఉండగ చేయక పొడిన విరవిరలాడుచున్నట్లుగ బూందిగనే ఉంచుకొన్నా మనుకొనుడు అట్టితరి వమనుకొనవలయును. ఉండలు సరిగ అయిన మిరాయికిని దీసికిని భేద మేవి కలుగును! చూనునక్రు మౌాత్రమే భేదముకడదా గుణములో భేదమేముండును * తుదక్సు

కు మష్టపం౦డీ ఫ్రీయము 181 రుచిలోకూడ భేదము ఉండదుకదా అటులనే ఇట్టి వ్య త్యాసములను బట్టి మందులయొక్క.- మంచిచెడ్డలు నిర్ణయింపజాలము. కాంతవల్ల భ రసము, రజతలోపహారసాయనము, రసరాట్‌ మొదలగునవి కుప్పెలుగ నుండవలయుననియు; _ అకుప్పైలు గట్టిగకూడ _నుండవలెననియు అనేకముంది తలచుచుందురు ఆ మందులను వండినవీదప మె త్తగ నూరి కుప్పెలను కట్టకుండగనే ఉపయోగించినచో గసణములు కలుగకుండునా? సరియగు గుణములు తప్పక కలుగుననియీ నా అభిప్రాయము ఇంకను పూర్తిగ ఆలోచించిననో కుప్పెలను కట్టుటవలన కొంతవరకు గుణహాని కలుగునేమూ యని కూడ ఆలో చింపవలసియున్నది కుప్పెలను కట్టకుండగ ఉపయోగించుచున్న ఆ యా భన్నాదులు గుణములను ఇచ్చుచున్నవికదా కాని ఇట్టి విషయ ములను సంపూర్మముగ నిర్ణయించుకొన వలయునన్నచో (పల్యేకమగు విజ్ఞునము కావలసియుండును అట్టి విజ్ఞానము కలిగినచో ఇట్లి విషయ ముల నన్నిటిని అవలీలగ నిర్ణయించుకొనవచ్చును ఇందులకుగాను మందులను స్వయముగ తయారుచేయుటకూడ కొంతవరకు ఉపయోగ శారిగ నుండును ఈవిమర్శనమునుగూర్చి ఇంకొక విషయమును ఉదాహరణ పూర్వకముగ (వాయుచున్నా డను. గమనింపకోరిక ఈ మధ్యను జీకొక 'కార్యసందర్భములో ఒక రివద్దకు ఒక[గ్రామము వెళ్ళితిని, వారివద్దకూర్చొని మౌాట్లాడుచుంటిని, నాయొక్క. పేరును కొత్తవారికి సామాన్యముగ "తెలివిడి స్వభానము నాకు లేదు. నేనుమూట్లాడు చున్న ఆ "వెద్దమనిమీ నేను కూర్చొని యుండగనే నముందులపావులలో నుండి వసంతకుసుమాకరము మ్యత్రలను తెప్పించుటయు:. నీసాలో నుండి మూచి బౌాగుగలేవని మరల పంపివెసి మరల ఇంకొక పాఫ్టలో "తెప్పించుటయు. జరిగెను, ఇంతలో నాయొక్క-పేరును అవశ్యకముగ ఇప్పవలసి వచ్చినది అప్పుడు వారు సంతసించి సీసాను నాకు చూపించి ఈనూ(తలు మంచివి అగునాః కాడా! అని అడిగిన, శేను ఇెస్పడాల నని అంటిని. ఎందుచేననగా? కఇ్తందువేయవలసిన (ద్రవ్యములనుగూర్చి

182 వై ద్య వి జ్డా నము కొన్ని విధములగు ముతభేవములు కలను ఎట్లనగా “సూతా శబ్ద ముచే రసభస్థృమును (గహించిరో! రససిందూరమును (గహించిరో? "బేక్‌ పుడ్డుణమును (గహించిరో ? "కెలియదు. అందులనుబట్టి గుణ "భేదము ఉండును. ఇట్టి సాయప్రదాయభేదములు కొన్నికలవు మరియు అందు వేయబడిన కస్తూరిని ఎట్టి పిమాణముగ_ వేసిరో తెలియదు కావున నిర్షారణగ చెప్పజూలను అని అంటిని ఆపెద్దమనిషి. కొంతవరకు విద్యావంతుడై యున్నాడు నాయొక్క ఈవూటలను విని నేను కృతి మముగ_ 'చెప్పూచునట్లు అభిప్రాయము నొంబెను అందుచే నేను ఇంకను కొంతవరకు ఓపికను ెచ్చుకొని మరల సమాధానమును చెప్పుటకు పూనుకొంటిని. _ ఇందు కస్తూరిని శేనలము సువాసన నిమిత్తమే వేసిన యెడల సమశకీతముగ పనిచేయగలదు. లేక కొన్ని 'సార్యపదాయ (ప్రకారములుగ కస్తూరి అధికముగ వేసిన యెడల కొన్ని తత్త్యములకు ఆసనమునుండి ర కృముకూడ పడవచ్చును "మొదలగు సంగతులను ఇప్పుటకు పా్రారంభించితిని, వారికి ఇంకను తృప్పి కలుగలేదు. నా నోటనుండి సీరారణ అగు వదియో యొక మాటనువినుటయే వారియొక్క ముఖ్యాఖ్యప్రాయమై యున్నది. నేను అట్లు నిర్ధారణచేసి చెప్పుట ధర్మముకాదని తలచితిని.. తుదకు కస్తూరి అధికముగ వేయబడి తయారుకాబడిన చసంతకుసుమూకరము ఒకరికి అనుకూలింపక ర క్రము పడునట్లుగ చేసినను అదియే వాత తత్వముల యందు చాగుగ పనిచేయవచ్చును. కనుక ఈవిమయ'మై తత్త్యాదులను కూడ పరిశీలింపవఅసి యుండును మొదలగు విషయలమును ఫూ రగ 'నెదచల్లి వారియొక్క సంతృన్ను లతోగాని అపంతృన్హు లతోగాని అవ సరము లేకుండగనే వచ్చి వేసితిని, ఒళ్కాక్ర విషయమునకు ఇంతటి విమర్శనమును వేయవలసి యుండునని దీనినిబటి ల్రహించుకొనవలసి యుండును, న

19 ఈమధ్యనే నన్ను ఒకరు ఈ క్రిందివిధముగ అడిగిరి. నా వద్ద షద్డుణమం కలదనియు, కొన్ని లక్షణములను ఇప్పి అందులక్షు

కృవన్ణపండితీయము క$$ దీనిని ఉపయోగింప వచ్చునా? అనియుఅడిగిరి. నేను 'చెప్పజాలను అని అంటిని. ఆశ్యర్యమునుపొంది మోవంటివారు ఇట్లు అనినచో ఇంక నేమి చేయవలసీయుండును? అని విచారమును పొందెను. అయినచో ఈకింది (పశ్నలకు సరియగు సమాధానమును ఇెప్పవలసినదిగ నేను వారిని కోరితిని. దీనిని తయారుచేయుటకు ఉపయోగింపబడిన పాదరసము ఎట్టిది! ఇంగిలీకము నుండి తీయబడినదా?' బజారులో కొనబడినడా ? ఎన్ని సంస్కారములు చేయబడినవి! గంథకములోనే అనేకరకములు కలవుగదడా * ఈ గంథకము వరకము ? శుద్ది ఎట్లు చేయబడినది ? రకమునకు ఎన్ని లెట్టుగ చేర్చబడినది*? ఎన్నినారులు వండబడినది 2 ఎన్నిరోజులు వండబడినది + ఎట్టి పాఠకములో దింపబడినది * మొదలగు సంగతులను అడుగుటకు (పారంభించితిని. అప్పటికి ఆయన నిశ్ళేన్టి తుడు ఆయెను మంటను వేయుటను ఉపయోగించు కచ్షైలయొక్ర్కృ_ జూతినిబట్టి ఆ మందుయొక్క_. గుణములో భేదము ఉండవచ్చును. కనుక మందుయొక్క-స్వథావమును పూర్తిగ "తెలిసికొనుటకు వపజాతికళ్తైలతో మంటను "పెట్టిరి 1 చుదలగు నంగతులను ఇంకను తుదకు అడుగ వలసియున్నను ఆయనయొక్క- ని్చేష్టత్వ్యమునుబట్టి అడుగక నేను అడి గిన [పశ్నలకు మాత్రము సమాధానమును ఇఉప్పువలసినదిగ కోరితిని జీను వమియు ఇెప్పలేనని ఆయన సమాధానమును చెప్పెను. ఒక మందును ఒక వ్యాధిమోద ఉపయోగింపవచ్చునో అనెడి విషయము పూర్తిగ తెలియవలసి యున్నచో వ్యాధియొక్క-యు మందు యొక్క- యు స్వభావము పూర్తిగ ఆెలియవలసియున్నది. జీను అడిగిన (పశ్న లకు సరియగు సమాధానమును చెప్పజూలనని మూరు అంటిరి గచా అందుల కనియే మాకు సుయగు సమాభానమును ఇెప్పజాలనని నేను తొలుతశే అంటిని అని సమాభానమును ఇెప్పితిని. ఆయన తొలుత అడిగిన్నపశ్నకు సూటియగు సమాధానమును నేను ఇప్పలేదుగడా ! అయినను ఆయన ఈశాస్త్ర విషయక ప్రశ్నలను అపరిమితమగు సంతోషమును పొందెను,

184 వైద్యవిజ్ఞానము 20 టానిక్సు అనగా బలవర్ధక మధములు _ ఇప్పటికాలములో టానిక్చు అనెడి పదము తరుచుగ వినబడుచున్నది ఇట్టివి బజారులో కూడ అనేకరకములు దృగ్గోచరము లగుచున్నవి టానిక్కును ఉప ఇూగించినచో మంచిదని వైద్యులే సామాన్యముగ ఇష్టుటయేగాక ప్రజలుకూడ సామాన్యముగ ఛావించుచుందురు. కెసి ఇందులను గూర్చి కొంతవరకు విమర్శనను చేయుదము. టాసిక్కు-లఅని జనరలుగ భావించుట ధర్మముకాదు టానిక్కు-యొక్క- ఉపయో స్వభావమును పూర్చిగ అెలిసికొనవలయును అేనిచో అయ్యది సరియ'స పలితమును ఇవ్వ్యకపోవుట యేగాక విపీతగుణములను కూడ కలిగింపవచ్చును టానిక్క్య- అనగా బలవర్ధక పథము కదా అందులకు బంగారము, లోపములు, ఆయా మూలికలు మొదలగు అనేక పఏిధములగు సాధనసంపత్సి కలదు బలవర్థకమనగా నరములకు బలమును కలిగించునదనియు?; రక్తమును _వృద్ధిచేయునదనియు భరీరము నకు పుష్టిని శలిగించునదనియు శ క్రవృద్ధిని జశేయునదనియు, ఆయా అభయవములకు బలమును శలిగించున దనియు, మొదలగు. అనేశ పిధ ములగు అభిప్రాయములు ఉండును ఆ అభ్మిప్రాయములను పూ ర్పి గ అనుసంంచియే అ యా మందులను ఉపయోగింపవలసి యుండును క్రాన్సి టానిక్కగచా. అని జనరలుగా ఉపయోగించుట వమియు ధర సము కాదు నరములక్షు బలము కలుగపలయునన్న-వో బంగారము కలసిన మందులను ర కము తగ్గియుండుటే బలహీనత ఏశ్పడినయెడల రక్ష వృద్ధికరములగు లోహ పథానమైన మందులను ళు వద్ధిని నోరనచో లే వృద్ధికరములగు ఆ యా మూలికాదులను ఉపయో”౦పవలసి యుండును ఇట్టి సమన్వయములు అనేశములుగ కలవు ఇంకను పూ ర్తిగ అలోచించినచో కారణమును కూడ పూర్మిగ గమనించి అందులకు తగినట్లు (ప్రవర్శి। ౦చుటకూడ అత్యవసరమై యున్నది జ్వరమువలన రక్త ముతగ్జి బలహీనత పర్పడినవో లోహము కలిసిన మందులను ఉపయో గింపవలసి యుండును. అజీర్ణమువలన బలహీనత ఏర్పడిన దనుకొనుడు,

వి] కృష్ణ పండిత్రీయము 185 అట్టితరి వఏదియోహొక టావిక్కను ఉపయోగింపవచ్చునా ౩ ఎంత మా(తమును ఉపమ3ోగింపకూడదు. జీర్ష కోశముమమొొక్క.. బలము తగ్గు టే భుజించిన ఆజోరము పూర్తిగ జీర్ణమె రకృముగ మార్పు ఇంద కుండుటవలన రక్తము శరీరములో కావలసిన పరిమాణముగ నుండు చుండక పోవుటజే బలహీనత కలుగుచుండును. అట్టి స్థితిలో జ్‌ర్ణ శోళమువకు బలముకలుగునట్లు (పయత్నించఛచుట మంచిది. మరియు అజీర్ణ ము చేయకుండగ నుండునట్టియు, త్వరలో జీర్షమై ర_క్తముగ పరిణ మించు. నట్టియు, ఆహారమును సేవించుట ధర్భుమై యున్నది. కాని అట్టితరి విచతణలేకుండగ టానిక్కు-ను ఎంతనూ్మూ తము ఉవయోగింప కూడదు అటితరి అవసరమని తోచినవో ససోయము వేయు. చుండు టకుగాను లోవాముకలిసిన వమంధులను శరీరమునకు అనుకూలమయుగ నుండు వెరాతొాడులో ఉపయోగింపధచ్చును. ళొక్రవృద్ధిని నోరినవో ఆయు ర్వేదమునందు (శధానముగ ెప్పబడివ పెన్నేరు, నేలగువ్నుడి, మొదలగు పీర్యవృృద్సి కరములగు మూలికలు మొదలగు వానిని ఉప యోగింసవచ్చును. మరియు జీర్ణ వోళము ననుసఏించి వెన్ను పాలు మొదలగు వానినికూడ ఉపయోగింపవచ్చును. కొందరు వుట్టుక తోడనే స్వభావముగ బలహీనముగా నుండవచ్చును అట్టి కొన్ని తత్త్వములు కౌపధసేకచే మార్పు చెందకపోవచ్చును. ఇదిపరలో ఏిమయములను కొద్దిగ చర్చించి వదలితిని ఒకచిన్న విషయమును గురించి విపులీకఠించు చున్నాడను ఒకలఅధికారి నావద్దకు వచ్చి 9సం రముల వయస్సుగల తనయొక్క- కుమూ ల్తె బలహీ నముగ నుండుననియు, తగిన మందును ఇయ్యవలసినదనియు కోరిరి వారు ఆంగ్లేయ వై. ద్యమున ప్యాసు'చేపి యున్నారు అట్టివారితో విమర్శించి _ప్రశ్నించుటకు వాగుగ అవకాశము కలదుకదా అని తలచి బలహీనముగ నుండుట అనగా మి అభ్మిప్రాయమేమి! ఉత్సాహముగా నుండునా" భేదా ఇక్షలిసరిగనుం

186 వె ద్య వి జ్షా నము డునా+అజీర్ధ్యము మొదలగువ్యాధు లేమియులేవుకడా "మొదలగుకొన్ని లతణములను అడిగితిని. వవియు లేవని ఇెప్పిరి ఆ యజనూనియీ సన్నముగ పొట్టిగ నున్నారు. ఈయనయొక్క- కువూ _ర్తెకూడ అటులనే యుండవచ్చుననియు, తనకుమూ శై లావుగను పొడవుగను ఉండవలయు ననెడి ఉధ్రేశముతో ఏరు అడుగుచున్నారనియు తొలుతనే నేను ([గహిం చితిని. అనేకవిధములగ కారణములను, లతణములను అడిగినను (ద్రతినిషయమునకును ఏమియు లేవని చెప్పుటవే నాయొక్క- తొలి అభ్ళి 'ప్రాయమును పూర్తిగ సిర్హారణేసికొసి మా అమ్మాయి వయస్సునకు తగినంత లావుగను పొడవుగను లేనట్లును, వుష్టిగను పొడవుగను ఉండ వలయు ననియు ననియేగడా మి అభిపాయమని గట్టిగ (ప్రశ్నించితిని, అవునని వారు సమాభధానముచెప్పిరి. మాతే ఇంతపాొట్టిగను సన్నము౫ నున్నప్పుడు మాకుమూర్తె మొతము ఎట్లుండునని మనస్సులో అనుకొని అనగా ఆ అవూ స్తాయి తనతం(డియొక్క-స్వభావముననుసరించి వుట్టుక తోనే అట్లు ఉన్నదనియు, ఎట్టి టానిక్కువలనగాని విశేషించి [ప్రయో జనముండదనియు తలచి నేను స్వయముగ భూూచి మా అమ్మాయికి

తగిన మందు ఇచ్చెదనని చెప్పీ విరమించితిని శుక్రబలమును కలిగించు వానినిగూర్తి న కొద్దిగ విమరి గంచుచున్నా డను శోకబలముకావలయుననగా అనేక ఉ ధ్ధేశములు ఉండవచ్చును, శకము సీరువలెగాక చిక్కగా నుండవలయుననియు, శీఘస్థ లనము కాకుండ నుండవలయుననియ. , శక్ర ము అధికముగ నుండవలయు ననియు, యని అధికకాలము రమించినను స్థ లనము కాకుండ నుండ వలయుననియు, (శ్రీని తరుచు రమించినను శకము తగ్గకుండ నుండ వలయుననియు, మొదలగు అనేక ఉళ్జేశములు ఉండవచ్చును. ఆ ఉధ్రేశములను అనుసరించియే తగిన ఆయా జొషధములను కేవింపనలస్లి

కృ స్టపం౦డి తీయము 187 యుండును గణా _స్వభావముచే శకము తక్కు-వగగాని పలచగగాని ఉండవచ్చును. సంభోగమును అధికముగ ఆచరించుట మొదలగు కారణముల వలన శుక్రము శజ్నీణింప వచ్చును. ఆయా: తత్ర్యాదులను బట్టిగాని, ఆహార విహారాదులను బట్టిగానిః శ్మీభుస్థ లనము కలుగుచుండ నచ్చును. కనుక ఆయా కారణములను అనుసరించియే తగిన (ప్రతిఫలము మనకు కలుగును. స్వభావము చేతనే ఇట్టి దురవస్థలు కలిగినప్పుడు ఆయా మందులవలనగాని, తగిన ఆపహోరమును సేవించుటవలనగాని, కొంతవరకు ఉపయోగము కలుగవచ్చును అధిక సంభోగమువలన శుక్రము త్మీణించినవో శ క్రవృద్ధికరములగు కూమధములను ఆహారము లను కేవిందుచు, సంభోగమును మితముగ ఆచరింపవలసియుండును కారము అధికముగతినుట, వేడిచేయు పదార్థములను అధికముగ జీవించుట మొదలగు కారణములచే శ్నీనుస్థ లనము అగుచున్నట్లు తోచినయెడల అట్టి పదార్థము. లను త్యజించి సమశీతమగు పదార్థములను చజీవింపవలసియుండును శి అధికముగ రమింపవలయుననిగాని, తరుచు రమింపనలెననిగాని, ఉండునట్టి కోరికలు ఎంతమ్యాత్రమును సమంజస ములు కానేరవు అందులకుగాను స్వంభనములగు నల్లి మందు. మొద లగునవి కలిసినమందులను కొందరు నేవించెదరు కాని -తలియకచేసిన అట్టి (ప్రయత్నములవలన తాత్కా-లికముగ సుఖమును అనుభవింప వచ్చును అట్టి కృతి నూపాయములవల న సామాన్యముగా ఉండవలసిన రతిసాఖ్యము (కమముగ పూర్తిగ నళిం దుటయీగాక శరీరసౌహ్టువము కూడ పూర్తిగ నశించును తి మున యిష్టహుకారముగ రమించుచు "వెనుకనుండి శకము వృద్ధి కావలయునని వోరుటయు, అందులనుగూర్చి మందులను శేవించుటయు మహాపరాధమై యున్నది. శ్రీని మితముగ రమించుచు, అట్టిసౌఖ్యము ఎల్ల ప్పూడును కలుగునట్లు చేసికొనుట మన విధియైయున్నది నాయొక్క- ముఖ్యాభిప్రాయ మేనునగా? టానిక్సును

186 వై ద్యవిజ్ఞా నము ఎట్టి ఉజ్దేశముతో వాడదలచితిమి" ఆటానిక్కు-నందు ఎట్టి (ద్రవ్యములు కలసినవో మనయొక్క. ఉస్రైశము సరియైనదగునా? కాదా? టానిక్కు తనయందలి వవసుగుణముచే మునకు నపిధమగు ఉపకారము చేయు గలదు! మొదలగు సమ స్వవిషయములను మవస్సునం దుంచుకొనియే టానిక్పును ఉపయోగింప వలయును ట్టు "తలియకుండగ ఉపయో గించినవో అయ్యవి నిరుపయోగము. లగుటయీగాక ఒకొ-కప్పుడు ఇడుగులను కూడ కలిగించు చుండును. 2... శ్యాస్త్రమునందలి హిత చాక్ట్టములను కొన్నిటిని వాయుచున్నాడను వైద్యుమును చేయుటవలన కొన్నిచోటులయందు ధనము లభిం చును కొన్నిచోటులయందు -స్నీహము నర్పడును కొన్నవోటుల యందు ధర్మము వర్పడును. కొన్నిచోటులయందు కీర్తి కలుగును, కొన్నివోటులయందు. అభ్యాసము కలుగును. కనుక ైద్యమును చేయుటవలన ఎట్టి నష్టమును "లేదని శాస్ర్రుమునందు చెప్పబడినది. రోగ్‌ (పమాదస్థితిలోనున్నను ఉపిరి ఆడుచున్నంత వరకును మందును [మింగుచున్నంత వరకును కూపధమును ఇచ్చుచు. చికిత్సన్సు చేయవలసినదనియు, చై వగతీని చెప్పజూలమనియు శాస్త ౨మునందు "చెప్పబడినది (పాణులులేని (పబేశములేదు జబ్బుచేయని (పాణి "లేడు 'కావ్సన్ల వైద్యులకు ఎ శ్ల్రవోటులయందును వై ద్యవృత్సికి తగిన అవకాళవ్చు కలదు, అని శాత్రమునందు చెప్పబడినది. రోగులకు వై ద్యము'చేయునవు డు వుత్రులకువలెనే. చికిత్సను "చేయవలసినదిగ శా్యశ్రుమునండు. ఇెప్పబడినది. అనగా తనయొక్క పు తునకు వ్యాధి జనించినపుుడు ఎట్టి (వేమతోడను ఎట్టి ఆదుర్చాతో

కృష్ణ పండితీయము 189 డను చికిత్సచేయుదుమో, అట్టి చికిత్సనే _పతిరోగికీనికూడ చేయువల యునని శాస్రుకారునియొక్క- అభిిపాయమై యున్నది. దిక్కు-లేని రోగసలకు వ్యుతులకువలెనే చికిత్సను చేయవలసినదిగ కొన్ని గంధ ములయందు చెప్పబడినది. ఎన్సైనను (పతిరోగియందును అట్టి.పేమతో చికిత్సనుచేయు స్వభావము కలుగుట సామాన్యవిమయముకాదు భగ వంతుడు నిజముగ అట్టి స్వభావమునే ఇచ్చియున్న యెడల అట్టి వై ద్యుడు అందులకు తగినకీ ర్విని, పతిఫలము మొదలగువానినీ తప్పక పొంద గలడు

౨2 వ్యాధి స్వల్పమైనదిగ తోచినను వీలు అయినంతవరకు తగిన వై ద్యునిచేతనే వైద్యమును చేయించుకోనుట అనేకవిధముల మంచిది “పాము చిన్న టై నను పెద్దక(రతోడనే కొట్టుటమంచిోదనెడి సామాన్యో కిని ఈసందర్భమున త్ల _ప్పియందు ఉంచుకొనుట ధర్మ మె యున్నది. ఎందుబేతననగా ' కోట్లకొలది వైకముపోయినను మరల సంపాదించుటకు అవకాశము కలదు ఎట్టిపనినై నను సాధింపవచ్చును. కాని పోయిన్నపాణమును తిరిగి సాధించి సంపాదించుటకు ఇంతవరకును ఎట్టి అవకాశమును లేదుకదా కావున [(పాణమునకు సంబంధించిన వీషయముకావున జూ గతగనుండుట మంచిది లోకమునందు మంచి వైద్యులు ఉన్నట్లుగనే దుష్టృవె ద్యులుకూడ కలరనియు, వారివలన జా(గతగ నుండవలసినదనియు శాక్రుమునం బే ఇప్పబడినది కొంత మంది వైద్యులు తమయొక్క. ఆడంబర కాశల్యముచే రోగిని మోస ఫుచ్చుదురనియు కొంతమంది వైద్యులు ఒకానొక రోగిని (బతికింప శేసినను అట్టి అనేక రోగులను తెలియక చంవిచేయు. చున్నారనియు కూడ చెప్పబడినది శాస్త్రమును అందలి సద్భానములును "తెలియని వైద్యులను యమపాశములతో సమౌానులనుగ భోడవలసినదిగ

190 వ ద్య విజానము ర్ల ఖు

ఇెప్పబడినది యముడైనచో |పాణములు మా్యతమే హరించుననియు, దుష్టవెద్యుడై నవో (ప్రాణములను ధనమును కూడ హరించుననియు అనగా యమునికం"ు ఫఘనుడనియు సామాన్య కృికూడ కలదు జీవ నము నిమిత్తము వైద్యవేషముతో కూడినవాడు పతులనిమి_త్తము వలను బగ్జి -వేచియుండునాని వంటినాడనియు, లోకమునందు మృత్యుచేవతకు అనుచరుడై. సంచరించువాడనియు, వాయుభయణ మును చేయు సర్పముకంటి వాడనియు చరకమునందు ెప్పంబడినది.

లి ఆయుర్వేద శా(స్త్రుమునందు పరిపూర్షమగు జనము కలుగ వలయు నన్నచో సంస్కృత భాపాభ్యాసము కూడ ఒక ముఖ్య సాధ నమై యున్నది నవిషయము వఛాషయందు వుట్టినదో ? అట్టి పథాన ఛాపును నేర్చుకొని తద్ద్వారా ఆ విషయమును ెలిసికొనుట అనేక ఏధముల మంచిదికాదా *?

౨4 ప్లైాలూరు [గ్రామనులయందు జవసమ్ముర్షము తక్కువగ నుండుట, విశాలమగు [పేశములుండుట మొదలగు సౌకర్యములను బట్టి అరోగ్యము బాగుగ నుండుటకు తగిన అవకాశములు అధికముగ కలవు. కాని ఇండ్షను అరోగ్య పద్ధతులతో నుంచుకొనుట, కాఫీ సి౫ రెట్లు మొదలగు నవీన కాలపు పద్దతులను అవలంబింపక పూర్వకాలపు సాం్యపదాయములనే అవలంబించుట మొదలగువానిని అఆచరించినవ్లో పల్లెటూరు ఆరోగ్యము ఇంకను అభివృద్గిలో నుండగలదు

25 కూరలు మొదలగువానిని స్వయముగ పండించుకొన్స భుజించుట అనేరవిధముల మంచిది అందువలన శరీరపరి[థమయు, స్వంతముగదా యనెడి సంతోషమును, స్వయముగ పండించుటజే ఆకోగ్యవంతముగ నుండుటయు, కలుగును

కృోన్టపం౦డి ఫీయము 191

౨6. కాఫీ, సిగరెట్లు, బీడీలు మొదలగువానియొక్క_ అభ్యాస ములు ఎంతమ్యాతమును మంచివి కానేరవు

౨7 శరీరములో నమాాతము అనారోగ్యముగ ఉన్నను అన్న మును వూని జూవలు, పాలు మొదలగు పలచని ఆపజోరములను శ్రీసి కొనుట అనేకవిధములుగ మంచిది.

28 నేను కొన్ని సమయములందు వ్యాధినిగార్చి విమర్శించు నప్పుడు మనస్సునంతను రోగమునంబే వకాగతవేసి పూర్తిగ ఆలో చించుచుండెడివాడను. నాయొక్క. మనస్సును రోగియొక్క- శరీరములో (ప్రవేశ పెట్టినంతటి ఆలోఛభనను చేయుచుంజెడివాడను. దీనినే పరకాయ [(వవేశ వనికూడ చెప్పవచ్చును. మంచిమనస్స్పుతో ఇట్టి ఆలోచన మును చేయుట ధర, మైయున్నది.

29 రోగము విషయమై తొలుత వక్యాగతతో పూర్తిగ ఆలోచించి నిర్థారణ చేసిన పీదప మందువిషయ'మై నిర్ధారణచేసి అట్టి వుందును ఇచ్చుచుం డెడివాడను. ఆమందు అనుకొనిన విధముగ పనిని వచవేయనియడల ఇంకొకసారి మ్యూతము వందునువూర్చి ఇచ్చుచుం డెడి వాడను అయ్యదికూడ పనివేయనియెడల నామనన్ను ఇంతకంళు ఆలోచన చేయజాలదనియు మోరు ఇతర వై ద్యులవద్దకు వెళ్ళుట మంచి దనియు ఇెప్తూచుంజెడివాడను.

80 నేను ఎట్టి మందును ఇచ్చుచున్నదియు. ఎందునిమిత్తే ము ఇచ్చుచున్నదియు మొదలగు సంగతుల నన్నిటిని (పతిరోగికి తుదకు ఆడ వారికికూడ వారు అడుగక పోయినను చెప్పుచుండెడినాడను ఇట్లు ఇప్పూటక్టి అందరికినికూడ అనేక విధముల మంచిదనియే నాయొక్క అభిపాయము.

109 వై ద్య వీ జ్డా నము ల. ఒకే రకమగు మంచిజూతి వువ్వుల 'మొక్క-లను అ యా 'వచేశములయందు నాటినవో ఒకే విధముగ వుష్పించి. వికసించి పరిమళించి శోభింపజాలవు జాతి ఒకళే రకమైనను ఆలూ స్థలములను బట్టియ మన్నునుబట్టియు ఉపాారములు యొదలగువొనిని బట్టియు పుష్పించుట, ఏికసించుట, పరివాళించుట, కోభించుట మొదలగు వాని యందు వ్యత్యాసము కలుగును. అటులనే శాస్త్రము మంచిడై నను అభ్యసించిన ఆమామనుష్యులయొక్కం బుద్ధి జనము స్ట ఖతి, మనస్సు మొదలగు వానినిబట్టి వికసించి శోభ్చించు చుండును. అందుచేతనే ఒశే విధమగు న్యాయశాస్త్రమాును చదివిన వారందరును బకేవిధమగు అభి వృద్ధిలోనురిడక వారివారియొక్క- బుద్ధిబలాదుల ననుసరించియే తగన అభివృద్ధిలో నుందురు అటులనే వైడ్యులుకూడ వై ద్యళ్ళాస్ట్రమును చదిపిన వారందరును ఒశీవిధనుగు (పతిభలోనుండక -వేరువిధముగ నుండుటకు కారణ మైయున్నది. బుద్ధి వికసించి చాగుగ శోభించుటకు తగిన మనుష్యు (ప్రయత్నమును పూర్చిగ ేసిననో ఇంకను కొంతనర కైనను బుద్ధిజలమ్మును పొందగలరనియుఅందుకు తగిన [పతిభనుపాంద గలరనియు నాయొక్క నమి స్త్‌ 82. తనవలన ఒకవ్యాథి ఇాంతించినప్పుడు నావలన శాంతించి నదికచా అని సంతోషించుబకంయ ఈన్యాధి ఎందువలన ఎట్లు తగ్జినద్రః మొదలగు విమర్శనములను చేయుట మంచిది అంతకం'టెను ముఖ్య "మేమనగా? ఒక వ్యాధి తనవలన తగ్గకుండగ నున్నప్పుడు ఆవ్యాధి ఎందులకు తగ్గలేదు ! కారణమేమి * లేక నావలన ఏమి లోటు కలిగినది * అని పూర్తిగ అలోచించుకొని తన వలన లోటు కలిగినచో ఆ లోటును పూర్తి వేసికొనుట అనేక విధములుగ ధర్మమై యున్నది అట్టి లోటును పూర్తి చేసకొన్నవో తన వలన

ల్‌) కృష్ణప౦డిత్తీయము 1ే9ిలీ ఎన్నటికినికూడ అట్టి తప్పిదము మరల కలుగనేరదు జ్ఞానమును వృద్ధి చేసికొన్తుటయే ముఖ్యవిధియై యున్నది జ్ఞానముతో సమానమగు (ద్రవ్యము ఇంక్షక్సటిలేదు. ,కనుక్ష జ్ఞానాభి వృద్ధికొరకు ప్రయత్నమును వేయుచు సంపాదించిన జ్ఞానమును గూర్చియే. సంతోవీ,0చు. చుండ వలయును 88. ఎట్టివిమషయమునం దై నను నిష్క-ల్డుమమగు వృాదయముతో అధికమగు విమర్శనమును వీలుఅయినంతవరకును వేయుచుండవల యును. అట్లుచేయుచు జ్ఞానమును అభివృద్ధి చేసికొనవలయును. రి*ఉ. రోగమునకు చికిత్సను చేయునప్పుడు అనేకవిధములగు

-విమర్శ నములు, ఆలోచనమృులు, క్లానము; సద్దుణములు మొదలగు నవి. ఉండవలసి యున్నవి. మరియు శొంతము; విక (పేమ సత్యము మొదలగు (ప ల్యేకగుణములుకూడ అవసరమై యున్నవి. అట్టివాని వలననే రోగికి నమ్మిక అనునది యీర్పడును.. రోగము కాంతించుటకు సరియగు కొఘధాద్యుపకరణములు వలెనే రోగికి నమ్మిక అనునదికూడ అవసరయైయున్నది. రోగికి నమ్మిక అనునది "లేనియెడల చికిత్సకు కొంతలోటు కలుగును తాక్యపద్ధతితో అలోచించినను నమ్మికలేని రోగి జొవమధమును సరిగ వుచ్చుకొనకుండుట, పథ్యముకు సరగ చేయ కుండుట మొదలగు చిక్రిత్సావిఘాతకరములగు పనులను చేయు చుండును రోగిక్సి నమ్మిక కలుగునట్లుగ చేసికొనవలసిన విధి వైద్యుని యందుకూడ కలదు అందులకు మాదను (నాసిన గుణములేకాక నిషృ-ల్జుమమగు హ్యావయముకాడ ను ల్యావసర మైయు క్నది వైద్భుని యొక్క- ప్యృూద యనై రృల్యమును ఠోగయుకు కోగికి సంఎఎఫెంబిన వారును. గముంచుచునే, యుందురు. ఇట్టి ప+ఘుంతో కూడిన వ్యైద్యునిమొక్క- ఎఖికిక్సయు. బెపుధముఖును రామ బచాణమువలె జ్తమోన్హుములుగ్య పన్నిచేయగలన్చు

194 వై ద్య వి జా నము

85 ఎట్టి వానినికూడ సామాన్య దృష్టితో చూడకూడదు (పతివానివద్దను వవియో కొన్ని సుగుణములు ఉండవచ్చును వాసిని (గ్రహించుటకు (వయత్నించుట అనేశవిధముల వుంచిది

89 వవముందును ఎట్టి ఉన్రేశముతో యిచ్చుచున్నదియు. (పతి వారికిని చెప్పవచ్చుననియు అట్లు చెప్పాటవలన నష్టము వమియును "లేదనియు నాఅభిప్రాయను నాకు చిరకాలమునుండి. పెరుగును పోయు గొల్లయ్యకును, చౌరముచేయు మంగలికిని, దానీయక్రీ మొదలగు వారికిని మందులను ఇచ్చునపూడు కూడ నేను ఇట్టి ఉజ్రేశముతో మందులను ఇచ్చుచుండెడివాడను ఆ సందర్భమునుబట్టి వారు కొన్ని సామాన్య పఫువ్యాధులలో ఫలాని మందును ఇయ్యవలసినదిగ స్వయముగ అడిగియే తీసుకొని 'వెళ్ళుచుంజెడినారు గొల్ల య్య, మంగల్కి చాసి “మంందలగునారికి కూడ మందులస్వ్యభావము కొద్దిగనై నను "తెలిసినది కడా యది సంతోపి..చుచుంజెడివాడను.

87. పూర్తిగ తెలియని ఇతర వై ద్యపద్ధతులను అవలంబించుట విశేషించి ధర శ్రము కానేరదు నేను వై ద్యమును చేయునప్పుడు శాంట్రి నైన్‌, తెనె మొదలగు ఒకటిరెండు రకముల అం గ్రేయాపధమ్సు లను మ్మాతమే తాత్కాలికోపయోగము నివి _తృము అప్పుడప్పుడు ఉపయోగించుచుండెడినాడను ఇప్పుడు కొందరు ఆయు ర్వేద వై ద్యులు మనస్సును ఒక శాత్రుమునందు వక్తాగతగ నిలుపజూలక పూ రగ “తెలియని ఇతర పద్ధతులనుకూడ అవలంవించు చున్నారు ఇయ్యది ధర ్రముకాదు

త్ర (వతి మనుజుడును తనకు తెలిసిన ఉపయోగకరములగు విషయములను అందరికిని ₹€ యునట్లు బయలుపెట్టు చుండవలయును అందువలన తనకు నష్టము కలుగునని అనుకొనుట పొరపాటు అయి యున్నది లాభమే అధికముగ కలుగును అేనిచో అనేక (గంథములు వెలువడుటకుగాని, లోకములో క్షానాభివృద్ధి కలుగుటకుగాని అక కాశమే యుండదు మహానుభెవులు (గంథములను (వాయకపోయినను

కృష్టపండితీయము 195 సద్దురువులు అయా విషయములను బోధింపకపోయినను, లోకములో జ్ఞానాంకుర మనునదియీ లేకుండగ పోయియుంజెడిది

89 ఒక వ్యాధియందు ఒకశకేవిధముగు మందును అనేక దిన ములు ఉపయోగింపవలసి యున్నప్పుడు వకముగ ఉపయోగించుట కం కొన్నిదినములు ఉపయోగించి ఊరకొని మరల ఉపయో గించుట మంచిది

శ్తీ౦ ఒకవ్యాథికి ఒకమందును ఉపయోగించు చున్నప్పుడు కొంతకాలము ఉపయోగించునప్పటికి ఆమందువలన గుణములు నిలబడి యున్నచో అనగా గుణములు కొంతవరకు కలిగి అగియున్నచో ఆ మందును నిలిపి ఆ జాతిలోనే చేరిన అట్టిఉ ధ్రేశములే కల ఇంకొక మందును ఉపయోగింప వలయును

41 సంపత్తుల యందును ఆపత్తుల యందును ఒకశకువిధముగు మనస్సును కలిగి యుండవలయును అనగా లాభము కలిగినపుడుగాని, నష్టము కలిగినప్పూడుగాని; మగియు మంచికలిగినప్పుడుగాని; వెకుకలిగి నప్పుడుగాని, మరియు అనుకొనిన కార్యము ఫలించినప్పుడుగాని, ఫలింప నప్పుడుగాని, సమానమగు మనన్సునే కలిగి యుండవలయును. అఆపత్తు గలిగినప్పుడు మనస్సునందు విచారమునే [పధానముగ నుంచుకొని నచో, గతించినది మరల కలిసి రాకపోవుటయేగాక ముందు సరిగ జరుగవలసిన కార్యము విషయ'మైకూడ ఫొరపాటు నొంబెదము సంపత్తు కలిగినప్పుడు అధికమగు సంతోవమునే పొందుచున్న చో మున్ముందు ఇంకను అట్టిది కలుగుటకు మనస్సును. సరిగ ప్రసరింప చేయజాలను

49 "హేతువునుగూర్చి ఈర్ష్యను పొందవలయును గాని ఫల మునుగూర్శ్చి ఈర్ష్యను పొందకూడదు. అని శాస్ర్రువాక్యమై యున్నది. ఒక'కార్యమును సాధించుటకుగాను (ప్రయత్నమును పట్టుదలతో చేయ వలయును కార్యసిద్ధి కలుగని యొడల విచారింపకూడదు, నమునము

196 వై ద్య వి జ్జా నము చేయవలసిన (దయత్నీమును సరిగచేసితిమూా 1 లేదా * అనివూత్ర)ము ఆలోచింప వలయును ఈ శాశత్రునాక్యమును గూర్చి వ్యాఖ్యాన "కారులు వేరొక యర్థమును కూడ వ్రాసిరి ఇతరులయొక్క-. సుగు ణములన్సు ధన దవ్యాదులను, అభివృద్ధిని మొదలగు వానిని చూచి అసూయతను అనగా అసపహానము పొందగూడదు ఇట్టివి మనకు ఎందులకు కలుగఅేదనియే అసూయతను పొందవలయును. అనగా ఇత రులకు ఇట్టివి కలుగుటకు కారణమేమి * మనకు లేకుండుటకు కారణ మేమి? అని పూర్తిగ ఆలోచించి కారణములను జెలిసికొని అట్టి సంపత్సి తమకు కూడ కలుగునట్లు వేసికొనవలయును. కాని ఇతరు లను మాచి శేడలము అసూయకొందుటవలన ప్రయోజనము వమి యును లేకపోవుటయేగాక పాపమును, మనస్సునకు పరితౌసమును మ్మాతమే కలుగును అని వ్రాయబడినది వెద్యులలో గాని ఇతర వృత్తులను అవలంబించిన వారిలో గాని కొందరు ఇతరుల యొక్క అభివృద్ధిని సహించుకొనజూలక, ఎల్లప్పుడు అసూయతతోనుండి ఇతరు లను అదధ్ధినేపించుచునే యుందురు వారు తమకం సమస్త విధము లే అభివృద్ధిలో నున్నట్లుగ పూర్తిగ 'ెలిసియుకూడ సహించుకొన లేకపోవుటచే ఇట్లు ఈర్ష్యను పొందుచు, వారియందు వవియో లోప ములు ఉన్నట్టుగ దూపి.౦చుచుందుడు కాని కాలమును అట్లు న్యర్థ పరుప కుండగ వారియందుకల శ కి సామ న్ధ్యాములను "జెలిసికొని, తమ యందుకల లోపములను లేకుండగ చేసికొని, తాము అభివృద్దినిపొందు మౌార్లములను అ న్వేషింపజాలక కాలమ.నంతీను అటులనే జరువు చుందురు సామాన్యులలోకూడకొందరు అభివృద్ధినిపొందనలయుననియే ఎల్లప్పుడును ఊహించుచుందురు కాని సరియగు మార్గములను అవ లంబించుటక్రు భగవంతుడు తగిన అవకాశమును ఇవ్వక పోవుటచే అనేక విధములుగ _చింతిల్లుచుందురు అంతటితో ఊరకొని యుండుక ఎదుటి మెనిపి. యెట్టునశించును 1! అని యొల్లప్పుడును అలోచించుచునే యుందురు కొందరు మిక్కి-లి సామాన్యులై యుండి ఎల్ల కాలము

కృష్ణపండితీయము 197 నందును (ప్రతిపారియొద్దను ఇతరులను దూషీంచుచు, తాము ఇంటిలో కూర్చొని దూపి..చుటవలననే ఇతరులు తక్కువ వాంర్రైనట్టును, కాము అధికుల 'మైనట్లును ఎంచుకొనుచు కాలమును పరమానందముతో గడువుచుందురు కాని తాము ఎల్ల'కాలమును ఇట్టి సామాన్య" స్థితిలోనే ఉండిపోవుచున్నూమని [గహింప లేకుండగ నున్నారు. ఈ విషయము లను గ్రహించుట ధర్మము కడా

శ్తీవ్రి వైద్యునకు (పకాశము గలుగ శలయుసన్న -వోనే జూస్‌ జ్యోతియే ముఖ్యము కావున అట్టి జ్ఞానజ్యోతి పాాసగ వలుగునట్లుగనే “పయత్నింపవలయును._ కాని శేషలము వేసములం డాంబికములు: -మొదలగునానితో ఎట్టి (ప్రయోజనమును లేదొ. ఇట్టి విషయములిను ప్రజలు కొంతకాతమీసశే నను (గహిరపకుండగ నుండరుః ఉఓ ఒక వ్యాధియొక్క- స్వభావము తమకు" బాగుగ "ఇభలియక పోయిన యొడల, ఇతరులను అడిగ్‌ అెలీసికొని సరియగు చికిత్సను చేసి ఆరోగ్యమును కలిగించుట ధర్మమ్‌గును " కాని ఇతరులను అడుగకూడ దనెడి అభిమానమును మనస్సునందు ఉంచుకొనీ సరియగు” చికిత్సను 'చేయకపోయినచో ఆరోగికి దోోహమును చేసినవార్‌గుదురు అంతియే శాక అట్టి అజ్ఞానము తమనుంచి తొలగక పోవుట'బ్‌ ఎల్ల ప్పుడును అట్టి (దోవామునే ేయుచుండవలసి వచ్చును. అందునలన తమకు తామే [దోహమును చేసికొను చుండువారుగ అగుదురు ఉ5 ఒక వ్యాధి తనకు సాధ్యముకాదని తోచి ఇతరులకు సాధ్యమగునని తోచినచో ఆరోగిని అట్టివారివద్దకు చికిత్సను 'చేయి.0చు కఫొనవలసినదిగ పంవుట ధర్మము కాని తనవద్దకు వచ్చిన (పతీవ్యాథికిని -జెలిసీగాని, ేలియకగాని;, శేవలము (దవ్యము నిమిత్త మే చికిత్సను (పారంభించుట ధర్జుముకాదు చికిత్సను శేవలము (ద్రవ్యమునిమిత్త మే చేయువారు ముందు లభింపబోవ్ర బంగారవురోశీని వదులుకొని బూడిద" పోగును కోరినవారుగ అగుదురని చరకమునందు స్పష్ట్రముగ ఇప్పబడి నది _లౌక్యపద్ధతిలో అలోచించినను. చికిత్సను భూతదయతోగాక

108 వై ద్య వి జ్జ నము శీవలము ధనమునిమిత మే చేయుచున్నవారికి తొలుత కొంతకాలము ధనము అధికముగ వచ్చినను పిదప (క్రమముగ తగ్గి సన్నగిలుటను మనము మూాచుచునే యున్నారము 46 నేను వై ద్యమును చేసినప్పుడు మందులను అనేక పద్ధతు లతో ఉపయోగించుచుండెడివాడను ఒక వ్యాధియందు ఎల్లప్పుడును ఒశీవిధమగు మందును ఉపయోగింపక అట్టిజ దేశము కల ేరుముందును వూర్చి ఉపయోగించుచుండెడి వాడను అనగా ఒక వ్యాథి యందు ఒకరకము మందును అనేకసారులు ఉపయోగించిన పిదప ఆ వ్యాధియందు ఆ మందువల్ల కలుగు సలితములను నిర్ధారణ చేసికొనిన పిదప మరల అట్టి వ్యాధులయందు ఎల్ల కాలమును అబే మందును ఉపయోగింపక అట్టి స్వభావమేకల వేరొక మందును ఉప 'యోగించుచు ఆ మందుయొక్క- ఫలితములనుకూడ నిర్షారణ చేసికొని యుండుచుఎజెడివాడను ఒక్కొకప్పుడు ఒక వ్యాధియందు ఒక మందును కొంతకాలము ఉపయోగించి ఈత త్త స్రమునకు ఈ మందు చాగుగపనివేయునని నిరారణ చేసికొనిన పిదప ఆ మందును ఆపివేసి అటి స్వథావ మేకల “వేరొకవుందును ఉపయోగించు చుంజెడివాడను రోగ ఎట్టి నష్టమును లేకుండగ అభ్యాసము అభివృద్ధి అగుటశే ఇట్లు చేయు చుండెడివాడను మరియు అభ్యాసజ్ఞానమనెడి సంజీవిని సంపా దించుటే చేను అనేక ధగ వె ద్యశాలలలో పనిచేసితిననియు (ద్రవ్య విషయమును మనస్సునుండి పారదోలి నావద్దకు అనేకమంది రోగులు వచ్చుసట్టుగనే కాంతీంచుచుంటిననియు అఆయాస్థలములలో (వాసియే యున్నాడను శ్వ? ఎట్టి జ్యరములయందును కూడ తొందరపడి అన్నమును

ెట్టట్టూడదు జావలు, ఆవుపాలు మొదలగు పలచని ఆహోరవ్సు లను మాత్రమే జ్వరము పూర్తిగ తణ్గవరకును ఈయవల యును అట్లు చేయకపోయినవో జ్వరము త్యరలోను పూర్తి గను తగ్గక చాధపెట్టు చుండును. సన్నిపాతాది ఫఘోరజ్య్వరములయందు

కృోషప్టప౦డీ తీయము 100 తొందరపడి అన్నమా=ను పెట్టుట ఎంతమా(త్రమును మంచిది కానేరదు. ఇట్లు చేయుటవలన సామాన్య జ్వరములై నవో కొద్దిరోజులు మూతము నలతనుట్టి వరల వెంటనే శాంతించును. కాని సన్నిపాత జ్యరమైనచో మూరల వెంటనే తగ్గక చాల దినముల వరకును తీవ్రంముగ ఇచాధించును. కావున అట్టివానిలో జ్వరము పూర్తిగ తగ్రనదని అను కొనిన పిదపనే అన్నమును ట్టవలయును కాని ఆహారము తక్కునగ నున్నచో రోగి కృళింపవచ్చును. కావున ఇప్పటికాలమును అనుస రించి బత్తాయిరసము ౩, ఆవుపాలు, పోర్షిక్సు మొదలగు పలచని ఆహారములను అవసరయైనంతగ ఇచ్చుచు, రోగికి బలహీనత కలుగకుండునట్లుగ మూాచుకొనుచుండ వలయును. నేను సన్నివాత జ్యరము వచ్చిన రోగికి అన్నమును ఇట్టి నకొద్దిరోజుల కే ఆరోగి బాగుగ తిరుగుచు తనయొక్క ఆయా పనులను చేసికొనుచుండెడివాడు. అనగా జ్వరము పూర్తి గ తగ్గినవిదపకూడ మై న్యవాసిన వలచని ఆహోారములనే విరివిగ ఇచ్చుచు కొంతకాలము గడివీ మానుూలు ఆరోగ్యముకూడ కొంతతవరకు కలిగిన పిదపనే అన్నమును ెట్టించుచుండెడివాడను. అందు వలన నలత అనునది ేకుండుటయీగాక రోగి త్వరలోనే సంపూర్ష్మ మగు ఆరోగ బ్రైమును ఫొందుచుండెడినాడు.

శీర. ఒకవ్యాధిని నిర్ణయించుటకు అనేకమార్షములు చెప్పబడి యున్నవి ఒక్క-కంష్రూడు లతణము లన్నియు నగూఢముగనుండి వ్యాధిని నిర్హ యించుటక్షు ఏలు కలుగనిఎడల వదియో ఒక ఉశళ్రేశమును మనస్సునందుంచుకొని మందును (ప్రారంభించి అందువలనకలుగుఫలి తా ఫలితములనుబట్టి కూడ వ్యాధిని చికిత్సను నిర్ణయి౨పవలయునసి శాయ్రమునందు చెప్పబడినది. ఎట్లనగా! ఉదావారణ --- ఒకవ్యాధి వీడివలన కలిగినదియో ? లేక వాతమువలన కలిగినదియో 1? లెలిసి కొనుటకు గూఢముగనుండి సరిగ ెలింకొనుటకు ఏలు లేనప్పుడు ముందుగ ఒకడ ట్రైేశమును మనస్సునందు ఉంచుకొని అనగా వేడివలన కలిగిన దనెడి యుజ్చేశముతో మందును (ప్రారంభించి, అట్టి ఉచ్లేశము

ల్సి వైద్య వీ జ్షాన ము తోనే పథ్యమునుకూడ చేయించవలయును. అట్లు చేయుటవలన రోగికి శాంతికలుగుట [ప్రారంభించినయెడల అవ్యాధి "వేడివవలననే కలిగినట్టుగ ఎంచుకొని ముందుగ (ప్రారంభించిన చికిత్సనే వరుసగ చేయవచ్చును అట్టు శాంతి కలుగక వ్యాధి అధికమగు చున్నయెడల ఆవ్యాధి “వేడి వలనగాక వాతమువలననే కలిగినదని నిర్ణయించుకొని అప్పుడు అదివర లోని మందును పథ్యమును వూర్పుచేసి వాతనాశకమగు మందుల చేతను పథ్యపానాదుల చేతను చికిత్సింపవలయును (తివ్యాథికిని చికి తను చేయునప్పుడు ఇట్టి అనేక విషయములనుకూడ గమనించు చుండ వలయును, ఉ9 లోకములో - పరిజ్ఞానముతో సమానమైన సాధనము ఇంకొకటిలేదు కావున ఎల్లప్పుడును జ్ఞానాభివృద్ధి నిమిత్తమే. భగ వంతుని (పార్థించుచుండ వలయును ఎవరికి వవిషయమునందు ఎంతటి పరిజ్ఞానముకలదో అఆఏపయమునందు అంతటి అభివృద్ధిని అనగా కార్యసిద్ధిని ఫలమును పొందగలరు. బుద్ధిమంతునకు లోకమే గురువు. "కావున లోకములోని అభివృద్ధి కరములగు విషయములను మూచ్రుచు అట్టివాని నిమిత్తము అనుకూలమైన పరిజ్ఞానమును సంపాదించు చుండుటశే ఎల్లప్పుడును [ప్రయత్నించు చుండవలయును ఇ “ఆయు్వేద భూషణ” అభ్ళిషన్యర? శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్తిశా స్త్రి విరచితంబె న “వె ద్యవిజ్ఞోన ? మనెడి గంంధమందు తృతీయ గుచ్చుము సమ్వా_ప్తము గ్రంధము సమా _ష్టము భా

భస్మ్మ్రవకాళిక (సష్టమ మ్యుదణము)

ఈ భ స్నృ్యపకాశిక కొ, ద్లిరోజులలోనే సృప్పమమ్ముదణముకూడ అగుటనుబట్టి దీనియొక్క- (ప్రాశస్త్యము అందరికిని తెలిసియున్న దనియే మానమ్మిక అయినను దీనినిగూర్చి కొద్దిగ (వ్రాయుచున్నాము

ఇందు ఆయాభస్థృముల నిమిత్తము ఎటువంటి (ద్రవ్యములను (గ్రహింపవలసినదియు, ఎటువంటి (ద్రవ్యములను విసర్థింషవలసినదియు శుద్ధి చేసికొనతగిన విధానభేదములును, ఇందునిమి త్త ముపయోగి చు (దన్యములును, భస స చేనికొనదగిన విభానభేదములును, ఇృందొనివిత్త ముపయూగించు (దవ్యములును, ఎంతవరకు భస్టు చేసికొనవలసినదియు, భస్థు చేసికొనునప్పూడు ముద్లకట్టుట రంగుమారుట గట్టిషడుట మొదలగు నవి సంభవించినచో వవిచేయవలసినదియు అఆయ్యాష్మక్రియలచే భస వరంగులో తయారగునదియు, మొదటవేసినపరిమాణమునకు ఎంత తగ్గునదియు, సిద్ధభస్మృ పరీమోవిధానము విశేషగుణములు మోతాదు మొదలగునవియు (పతిభస్య సమునకును వరుసగ వివ్రులముగ (వ్రాయబడి నఏి [పతివిషయమునకును శ్లోకమును, చక్క-ని 'ెలుగువ్యాఖ్యయు, అనుభవముతోకూడిన వివులమైన విమర్శనయు కలవు మరియు ఇంగి వీకములోనుండి రసమును తీసికొనదగిన విధానములను, సమి_స్తపాషా ణములయొక్క-యు శుద్ధులు భ్‌ స్మృవిధానములు మెనములు. కట్టు

మ్యూతలు పలొమ్హ్రలు మోతాదు అనుపానము గుణములు పథ్యము “మొదలగునవియు ఇంగిలీకవుకట్లు మైనములు సిందూరములు భస్మ ములు మొదలగునవియు, తామమైనము పచ్చకర్చూరమును చేయు విధానము నారిశేళరసాయనము గంధకఫవున్పము మాడుజీరుపట్లు మైలు తుతృవుభస్థృ 'తాలకభ। స్మృపలా స్త్రలు మొదలగునవియు. అనుభన

పూర్వకముగ అతివిఫులముగ (వ్రాయబడినవి (గ్రంథమంతయు అనుభవ ముతో నిండియున్నది, ఇటువంట్మి గంధము. ఆం(ధ్రజేశమునందు. ఇది వరకు ఎన్నడును వెలువడియుండ లేదు -ఈ [గంథముయొక్క- సాహాయ మున (ప్రతివారును గొప్పజ్ఞానమును సంపాదింపవచ్చును_ వెంటనే అర్జరు పంపినవారి శే కై (గంథము లభింపగలదు వెల $5-00లు దీపిక

ఇనంభవదిపి

(చతుర్థ ముదణము)

ఈ గ౦ంథముయొక్కు.. చేరును వినినంతమాకతుముననే దీనియం దలి విషయమును మిరే [గహింపగలరు నుమూరు కక సంవత్సర ముల నుండియూ చేను తయారుచేయుచున్న జొపభధములయొక్ష్య_ విషయమరంతయు. ఇండ్లు కలదు సిద్ధమకరధ్యజము' మొదలుకొని వె త్యాంతకమయుతరకును కల సమసైవధములక్షును, లై లములు ఘృత ములు ఆసచారిష్ట్రవ్యూలు 'ల్రేశాడులు మొదలగు సమస్తైపధములక్రును, సంబంధించిన అనుభవ వికుయోములళ్లేకములు ఇందు (వాయబడినవి అనేశామథములను బిచేక నూళనవిధానములతో తయారుచేసి ఆ వ్రి్ష యమకులనుకూడ ఇందు | వాక్మితిమ్సి ఇెయ్యేల ఇట్టి గ్రంథము మిాక్షు అభి9చుట్ర, ఇాలబ్ర కష్టము,

(పశటన

మౌాశద్ద అమోఫుభులై న మందులుకలవు ఆంధ్ర 'చేశమునందు అక్మిఫసిద్ధములే నకాస్ట్రస్తకముబుగాని మందులుగాని కావలసినవారు "నెంటనే వూక (వాయుడు

శ్రీపాద కృష్ణ పూర్తిక్లాస్త్రి శ్రి సన్కు రాజమం.

చరక చికిత్సా న్రానము దీనియొక్క మహామహిమబే నిది 'సమ సథావలలోనికిగూడ తర్దమాచ 'యబజీ నది కాని యిదివజలో దీని నెవ్వరును ఆంధమాలూోనికి తర్టుమా చేయకపోవుటచే ౫ల కారణము "తెలియకున్నది. దీనిని ఇంతశాలమునకు మేమే ఆంఖధీకరించితిమి దినికి చికిత్సాస్థ్టానమని సామౌొన్యముగా పేరు కలిగినది కాని యిందు రోగనిజచానముకూడ ఆఅతభివివరముగ చవాయబడినది నిదానమును థాని ఇంటే చికిత్సవాయుట చాల మంచిదని యికడీపద్ధతిని అవలంబించినాడు క్యాస్త్రము తెలిసీ వైద్యము వేయుచున్నా మని అనుకొనదలచినచో నీ గ్రంథము తప్పక దగ్గరనుండి తీరవలెను ఇందు చికిత్సా విధానములును, రోగ నిజానమును వివరముగ '(వాయబడియుండుటయేగాక (ప్రనిద్ధములగు యోగములుకూడ చఛాయబడినవి శావున నిట్టి యుద్ద్రంథమును 'శతివారును వెంటే "తెప్పించుకొనెదరని నమ్ముచున్నాము చరక నొ నష తట ము చరకమునందలి నిడాను విమాన, శారీర ఇంద్రియ, కల్చ; సీద్ధి స్థానములను ఆంధ్రీకరించి ఈ అరుస్థానములను వీళముగ చేర్చి స్టానమట్క_మ నెడి యేరుతో పచ్చూ రించితిని ఆయుశ్వేభధమునందలి ఫమ్వస్థ విషయములకును చర్గంథ మే (పధానమ్లు గదా అట్టితరి ఇందు నిదానాది ఆరుస్థానము లుండుటచే కా స్తచమునవ సంబంధించిన 'సమ్వ్మస్టు విషయములును ఊండ్తునని జేరుగ్య వాయ నవసరము లేదు. ౫థమగు సంస్కృత ఛాషయందున్నట్రియు ఆయుశ్వేద ౮ంథములలో ఉత్కృష్ట. మైనట్టియు ఇడివణలూో ఎవరిచేత ను అంఖధీకరింప బడనట్రియు చరకసంహీితను నా ఆంభ వైద్య సోదరయలవ అందింపచేయవలయు న'నెడి పట్టుదలతో ఈ ఉత్తమ (గ్రంథమును. ఆంధ్ధీకరించితిని. అమోఘ మైనది శాస్త్రజ్ఞూనము శావలయునని అనుకొనిన (పడ్తివారును దీనిని డచ్చక చదువవలనీ యుండును చరకసూ (తస్టానము ఆయు 'ర్వేద(గంథములలో అత్యు త్ర్హమమగు చరక్మ్గగంథమును పూర్శాగ ఆంధ్రీ శరించదలచియు చరకసంపఫుటములన్నియు, ఒకేచోట అఖించినచో ావావలవ చాల సౌకర్యముగ నుండునని తలచియు ఆెనేకములగు కార్యముల్లనుత్తూడ విడనాడి చరకనూతస్థానమునుకూడో ఆంధీగికరించితిని శ్యాస్త్రమున కంళతక్షును నూూతములే ఆయువుపట్టువులుగ నుండును అఆమోఫఘమ్ములైన విషయములను బోధించినట్టి అట్టి నూత యులతో ఈ గర్పంథమా నిండియున్నగి మరియు మై చ్యులక్ష జత్యుపకారమా లగు అ-ేక విషయములను ఈ (గంథము బోధించుచున్నుది ఇందలి విషయములను చూచినచో ఆయుక్వేదమునందునల సమస్తశ్వాస్త, విషయములను చూచిన.నే యగును ఇంతయీల ? ఇందలి ఉపయోగకరములగు కాస్త్రృవిమయములను చూచి నప్పుడు మీరు అధికమగు ఆశ్చర్యమును అనగా ఆయుర్వేదమునందు ఇట్టి (గ్రంథము కలదా యనెడి ఆశ్చుర్యమును పొందగలరు జాక్టర్‌ + శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్మిశాన్ర్రి & సన్సు, రాజమండ్రి

ఆం(ధబైషజ్యరత్నావళలి

ఈ (గ్రంథముకూడ అత్యుపయోగకరమైనదియే. ఇందలి కొన్ని 'యోగములను [వాయుచున్నాము. గమనింవుడు. అకోకారిష్టముః అశ్వ్యగంభారిష్టము, అర్జునారిష్టము; సారస్వతారిష్టము, (జావొరిష్టముః వాసారిష్టము, అమ్మ తారిష్టముః జీర కాద్యరిష్టము, శారి బాద్యాసవము, లోహాసవము, చందనాసవము, అశ్వగంధాదిచూ ర్థము, వుష్యానుగ చరార్ణము, తాలిసాదిచూ శ్హము, సితో పలాదిచూ రము, భాస్కరలనణ యగొన్షము, (తివృళత్‌ (ఆగడు) చూర్చిము అగ్నముఖచూ రము; మహో (తొచేోదిచూ ర్థము, న్ఞాలీచూ ర్హముః యోగశాజ గుస్ణలు, మహే యోగరాజగుగస్టులు, ఇచ్చా భేదివటి, ఏ్‌ర్య _స్తంఛనవటి, అశోకవటి, అగ్నితుండివటి, చంద్మపభావటి, శై. శోరగుగ్గులు, చందనాదివటి, "తాంబూలవటి, అశ్వగ ంధాది (అన్నేరు) "లేహము, సుగంధిపాల "లేహము, కూపహ్మాండ లేహము, మదనకామేశ్వరీ లేహను, _ చ్యవన 'పాశలేహము; నారసింహ (శతమూలికాది) లేహము, (లివృన్లేహము, అశ్‌ కష్మ్ళుతము, పంచతి క గుగ్గులుఘృుతము సారస్వతఫృతము. పంచ గవ్యఘృుతము, (తిఫలాఘ్యుతము, నారాయణ ్రైలము, విపముస్టి శైలము, మాపతై లము, ఇాగదమూప తైలము, చందనాదితె లము, భృంగామలకతై లము, అమృతామలక_తె లము, పీండతె లము, భ్యాంగ రాజ్యతెలము, పంచతి కృపానకము, జంబీ రాదిపానకము, మాదీఫలరసా యనము; శంఖ దావకము, భావనకరకా్కా-య, భావసశుంరి, భావన జీలకర్ర, మొదలగు నవన్నియు (వ్రాయబడినప్‌ = , 'వెలరు 7-00

(కలల