Telugu V.R.Naarla Jeevitham Anubhavalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

|

.

(| న సల

శ జజ ము

అతా టో టీ |

జీవితం *- అనుభవాలు రచన డాక్టర్‌ ఎన్‌. ఇన్నయ్య ఎం. వీ, పి, హెచ్‌. డి. (వచురణ: తలుగు విశ్వవిద్యాలయం 'హైదరావాదు

౪ ౬ సలల 2021024040 = క క 2 గం క పిలి. ౫. 1న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హదరాబాదు-500 004, డై హైదరాబా ణ్‌ డే - జ్‌ 2 1 లగే [ప్రథమ ముదణ : 1987 ప్రతులు : 2000 వెల రూ. ?₹/= €-| ౧)166 (వతులకు శ్‌ అఆలుగు విశ్వవిద్యాలయం, కళాభవన్‌, సైఫానాద్‌, హైదరాబాద్‌-500 001. ముదణ : (శీ (శ్రీనివాసా ఆక్ట్‌ (పింటక్స్‌, వ.198, రోడ్‌ నెం. , కోభన కాలనీ, బాలానగర్‌, టలు ₹.రాలఖ్న్నా ఛాలఖ హైదరాబాదు-500 04 యా, న్‌ కా స్‌ో ర్త నాలాడు రో

(పకాశక విజ్ఞ ప్తి

సాహిత్యం ఒక జాతి జీవన సంస్కృతికి అతరరూపం. ఒకి తరం ఆలోచనలు, ఆచరణ విధానాలు, సామాజిక స్థితిగళులు మరోతరానికి అద్దంలో (పరిలింబంలా చూపగలిగేది సాహిత్యం, అందువల్ల జాతి సంస్కృతిని బేరీజు వేయడంలో సాహిత్యం ఒక మహత్తరమైన, ఐబలన_త్తరమైన సాధనం. ఒక జాతీ సాహిత్యంద్వారానే ఆ జాతి కొన్నర్యం అ గతమవుతుంది. అంతటి సాహిత్యాన్ని పదిలపరచుకోవడమే కాదు, పరిపుష్టం చేసుకోవలసిన బాధ్యత ఆ జారిపై ఉంటుంది.

ఆ పరిధీలోనే తెలుగుజాతి సాహితీ సంస్కృతుల అభ్యున్నతికి వేదికగా ఏర్పడినది తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం. టోధన, పరిశోధన, (పచురణ ముఖ్యాం గాలుగా గల తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం (ప్రచురణ కాఖాముఖంగా పె బాధ్యత

నిర్వర్తి ంచడానికి పూనిక వపొంచింది.

ఆ లవ్య పరంపరలోనే ఉదయించిన దీీగంథం. కీ శే. నార్ద వెంకటేశ్వర రావు నవమేధావి నార్లగా ఒక గుర్తింపు పొందిన విలక్షణమైన, విశిన్టమెైన వ్యక్షిత్వం గల రచయిత. తెలుగు స్మతికారచనకు సరికొత్త ఒరవడిని దిద్దినవారు. వీరి రచనలలో అభ్యుదయళభావాణః జీవం పోసుకొంటాయి.. వీటిలో కొన్ని ఆధునిక తెలుగు సాహితీ మంజూషలో అనర్హ రత్నాలుగా భాసిస్తాయి. కీ. కే నార్ల వారి జీవిత రేఖలు, ఆ రేఐలలోని అనుభవాల మెరుపులను విహంగవీక్షణంగా ఆవిష్కరించడానికి చేసిన [పయత్నమే ఈ లఘుగంథం, దీనిని రచించిన వారు డాక్టర్‌ ఎన్‌. ఇన్నయ్యగారు. వారికి మా ధన్యవాదాలు. ఉత్తమాఖిరుచిగల పాఠకులకు ఈ పుస్తకం రుచిస్తుందనే మా ఆః!

హెదరాబాదు, పకాశళులు,

జేది : 16-11.1987. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం,

ముందు నూట

జర్నలిస్టుగా [ప్రారంభమై మాసవకావాదిగా పరిణమించిన ఫ్రీ నార్ల వెంక టేశ్వురరావు (వి. ఆర్‌. నార్ల) జీవిత్మపవావాంలో ఎదురీది నిలిచి గెలిచిన వ్యక్తి. వృద్ధుడయ్యే కొడ్డీ ఛాందసం చాదస్తం క్తి ముదురుతాయనే నమ్మకాన్ని తప్పు అని నిరూపించారు. “తిట్లు, పొగడ్తలు ఏవైనా గానీ, మనిషిని గురించి చర్చించాలి” అనేది వి. ఆర్‌. నార్ల స్కూతం ఆయన దీనిని జీవిత పర్యంతం అవరాలా పాటించారు. నిరంతర ఆలోచనా సరంపళలో ష్మతికారచన నుండి (గంథరచనకు, (ప్రస్రానం సాగించారు: అందునా ఆంగ్లంలో వెల్లడిస్తూ పోయారు. నార్జ రచనలు, సంపాదకీయాలు ఎప్పుటూ చర్చనీయాంశాలు గానే ఉండేవి. ఉద్య మాలలో పదుగురాడు మాట పాటియై ధఠశచెల్లినా, నార్జ తన వివేచననే అనుసరిం చారు. రాజీనామా ప[తాన్ని సర్వకాలాలలోనూ జేబులో పెట్టుకొని ఉద్యోగాలు చేసిన స్వాధిమాని నార్ల. జర్నలిజానికి ఆయన వన్నెతెచ్బారు. ప్మతికారంగంలో కష్టాలంటే ఏమిటో బాగా కాచి, వడబోసిన నార్హ వివిధ యాజమాన్యాల తీరుతెన్నులు కూడా అవగావాన చేసుకొన్నారు. విదేశీ పర్యటనలలో, దినపత్రికల ఎడిటర్‌గా, రాజ్యసభ సభ్యుడుగా, అనేక సంఘాల సభ్యుడిగా వార్లకు విశేష అనుభవం ఉన్నది .సుదీర్ధమైన ఆయన జర్నలిస్టు జీవితంలో మ్యితులు, శృతువులూ ఉన్నారు. నార్జే రాగద్వేషాలకు, తీ(వధోరణులకు తట్టుకొని కొందరే మ్మితులుగా మిగిలిపో గలిగారు.ఆం[ధదేశంలో సంపాదకులు కొందరు ర్యాష్టం వెలుపల కీర్తి పతిన్టలు ఆర్డిస్తే శ్రీనార్ణ ష్మతికారచనను ఒక వృర్రిగా స్వీకరించి తెలుగులోకంలోనే ఖ్యాతి తెచ్చు కొన్నారు. కేవలం నార్ల సంపాదకీయాల కోసమే దినప(తిక చదివిన వారున్నారు. నార్ల (ప్రభావంతో ఆలోచించిన వారూ ఉన్నారు. అదొక తరం, జర్నలిజంనుండి విరమించిన తరువాత నార్ల మేధావిగా ఇంగ్లీవులోను, తెలుగులోను అనేకరచనలు చేళారు,

మేధావులుందురా వేదభూమిలోన అనేది శ్రీ నార్ల చిట్టచివర రాసిన మకుటం, (సమాణాలను గుడ్డిగా నమ్మి జీవితం సాగించాలం పే మానవుడు ముందుకు సాగలేడు. (పతీది (పశ్నించమంటాడు నార్ష! ఆలోచించకుండా పదిమందితో హైటు (పవాహంలో పడిపోవడం సులభం. కానీ (పగతి ఉండదు, మనిషి ఎదగడు

నేడు భావసాహసం కావాలి. _ విజ్ఞానపూరితమైన ఆలోచన జరగాలి. విద్యార్థులు, యువకులు ఈ కృషికి అలవాటుసడితే మానవజాతికి నిరంతర అభ్యుదయం ఉంటుంది. ఫ్రీ నార్ల ఆలాంటి రోరణికై కృష్‌ చేశారు.

అలాంటి వ్యక్తి గురించి ఇంకెంతో పరిశోధించి సమ్మగ పరిశీలక రచనలు రావలసి ఉన్నాయి. అందుకు నాందిగా ఈ చిన్న (గంథం తోడ్పడగలదని భావిస్తున్నాను ఆయన జీవితవిశేషాలను, అనుభవాలను సంక్షిప్తంగా వివరించ డానికి ఈ రచనలో (పయళ్నించోను. థ్రీ నార్ణ మానవతా, హేతువాదుల “మైనారిటీ వర్గానికి చెందిన ఆలోచనాపరులు. ఈవర్గం బాగా విస్తరిల్లి పెంపొందిన నాడు (పగఠి ఇంకొ అనేక విధాల వికసిస్తుంది. భావాల (ప్రభావం నిరంతరంగా పనిచేస్తుంటుంది. నార్ధ భావాలు ఎంతో మందిలో ఆలోచనలు రేకెత్తి స్తే ఈ రచన అంతమేలకు కర్తవ్యాన్ని సాధించినట్లే భావించవచ్చు.

థ్రీ వి. అర్‌. నార్ల జీవితాన్ని మోన్నోగాఫ్‌గా రాయమని తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం వైన్‌ఛాన్స్‌లర్‌ ఆదార్య తూమాటిదొణప్పగారు 1986 ఉగాది నాడు నార్ల పరిశోధనా సంస్థ శంకుస్థాపన (హైదరావాద్‌లో ) సందర్భంగా అడిగారు. దాని ఫలితమే. నార్గపై ఈ మోన్నోగాఫ్‌. ఉత్తరోత్తరా విపులమైన జీవిత చర్మిత రాయవలసి ఉంది.

ఎన్‌. ఇన్నయ్య

విషయనూచిక పుట సంఖ్య బాల్య, విద్యార్థి దళ క్షి ఆంధ(సళ నవాయ సంపాదకులు 19 వివానాం, సంసారం లే ఆంధ|[పళ నంపాదకులు వ్‌ఫి రాజ్యసభ నభ్యుడు వీరి నార్హ్‌వారి (గంథాలయం లశ ఆం(ధజ్యోతి సంపాదకులు 89 విదేశీ పర్యటనలు శీలి రచనలు శ? ఇంగ్లీషు రచనలు ర్క వివిధ రంగాలలో కృష్‌ క్‌? అనుబంధం = 1 60 అనుబంధం = 68 అనుబంధం - 3 8ిల్‌ ఫ్రీ నార్ద వెంక టేశ్వరరావుతో ఇంటర్వ్యూ పాఠం క అనునింధం =శీ రికీ అనుబంధం =శ్‌ 97

| పో: స్ష రు వ స్స యు. మాటు. షష ఇ చేస్తా మ లేం | నో ల్‌ కే. తే న్‌ సనా 2 సత | న్‌ హ్‌ న నం. న్య... క ఆ . మ ము న నము... క ము?! తట నం భర. శ మ వరసల వ్‌ పలల వాంతి ఈగల టు /| సం. నా. మ్‌ చ న .. న. గగ టం క నం శే ప? ః. నో జల గ్‌ ఖ్‌ చ టం లే క క త్త! న నం ర! స మ; (|) మ గ్‌ న య స జ్య వ య ల మెం స్తై న) సు హు రై ) [| కము 2 ఒంగల ట్‌ వ గ + గ జ్‌ శ చే, లు వ శ ఉం . 11 ళల న న ము క స న మన ఏ జ లీ టా యనం. ను సయ బ్లా చ ష్‌. వపు 2 పుల... శ స. నై షస వో త హా. స వ ఫే జోచాధ ఓ గ్య న సం. హం... + వపు సు మలో పట + అన్‌ +“. న. నా నం వంక శ్వా ప ల య్‌ షో ప చా... షే. ల ల్లో లల ర. సథ శ స్ట. ల ల బ్య సై స్‌ కే యమం న టాం నాం తస్థేట్టు.ల [న ం నం జ స సమయం అయం ; న్‌ మ] (శర! టే వ న్‌ ఉనిస్తు న! గీ వ్‌ పల ల్‌ కన! న. వ తే మ్‌ వసో గ్‌ మ న. చం యు నం ధనం ప ట్ట ద్టేస న వ్లన శో గ్‌ ( హి స సజస్మర ల, ॥ ॥ న న్‌ లో ఉమ... ర. . వం రసు మజ ఫ్య క్త నో య య 2 త్తు. ఫస ఖో శ శం భ్‌ య స నం వ్‌ షం స్మ శ] శ ల | , " క! ష్‌ హం | న్‌ క! టం రై స్తే పట న. ప్త. అర్ధ వ ప వ. . ట్‌ ఈ ళ్‌ సై ఖో గ | స ధా పప న నశ | సహ ల్‌. న. ల న థ్‌ యా షల స ఖ్‌ వచి క “వ్యరు (౯ చం. క న. క ర. (గ బా! ల్‌. ం శ్సి న. స్‌ 4 ఖ్‌ జే షా వి, ఆర్‌. వార్ల

బాల్య, విద్యార్థి దశ

నార్ల వెంక టేశ్వరరావు గారి తాఠ ముక్తొతలు కృష్ణాజిల్లా కాటూరు (గ్రామానికి చెందినవారు. రెంంవ మైసూరు యుద్ధపు సమయంలో (1890-91) మిలిటరీ కం[టాక్టర్తుగా వారు పని చేశారు. సైన్యం ఒకచోటి నుండి మరొక చోటికి తరలి పోతుండగా ఆవార సరఫరాలు చేయడానికి ఐండ్ర్త మీద సరుకులు పెట్టుకొని వీరూ వెంటపోతుండేవారు. ఆ ఏవిధంగా నార్ల గారి తాతలు హనుమయ్య, వెంకయ్య మధ్యపరగణాలు లోని సాగర్‌ (పాంకానికి డేరుకొన్నారు. అప్పటికి (లిటీషు పాలనలో బండ్ల కం్మట్రాక్ట్‌కు స్వస్తి పలికారు. మోటారు వాహనాలు, ఆధునిక పద్ధతులు (పవేళ పెట్టారు. నార్ల ముత్తాశలు, తాతలు సాగర్‌లో స్థిరపడి పోయారు. వారంతా చదువుకొన్నవారు కాకపోయినప్పటికీ ఈ మిలిఓరీ కం్మటా కలో విపరీతంగా ధనార్జన చేసి సంపన్నులైనారు, దేవాలయాలు కట్టించడం, బావులు తవ్వించడం, తోటలు పెంచడం, ఒక వీధంతా వీరి పేర నిర్మించడం కూడా జరిగింది. నార్ణ తాతగార్జైన వెంకయ్యకు 18 మంది సంతానం. వారిలో ముగ్గురే (బతికారు. ఆందులో గోవిందరావు నార్జకు పెదనాన్న, లక్ష్మణరావు తంగడి, మేనత్త కూడ నార్ల విషయములో చాల (శద్ధ వహించేది. నార తండ్రి (పాఠమిక విద్యతోనే సరిపెట్టుశొన్నారు. పెదతండి గోవిందవావు బాల విలా సంగా (బ్రతకటానికి అలవాటుపడి ముందూ వెనుక చూడకుండా ఖర్భు సపెళ్టే శారు. గు[రస్పందాంలో చాలా కరిగిపోయింది. సంపాదన లేకుండ ఈ విధంగా పెట్టిన ఖర్చుకు ఆస్టులన్నీ కరిగిపోయాయి. కలకత్తా వెడితే సినిమా చూడ డానికీ వోలు అంతా రిజర్వు చేసుకొని తమ కుటుంబం తప్ప మరెవ్వరూ ఉండ రాదు అనే గొప్పలకు పోయేవారు. ఆ విధంగా చూస్తుండగానే ఆస్తులు క8ిగిపోగా 'పెదనాయన గోవిందరావు పేదరికాన్ని భరించలేక జీవిలొన్ని అంతం చేసుకొన్నా డట. నార్హ తండి లవ్మణవు కవుతరానికి చెందిన మహలమ్మమ్మను వివాహ మాడారు. సాగర్‌లో వారికి పుట్టీన సంతానం చనిపోగా రెండవ సారి మేనత్త జ్యాగ_త్స వపొంచి జబల్‌పూర్‌ తీస్తుకువెళ్ళి మహలక్మమ్మకు పురుడు పోయిం శింది. ఆ విధంగా (శ నార్ట వెంకటేశ్వర రావు (వి.ఆర్‌. నార్ల) 1908 డిసెంబరు

2 వి. ఆర్‌. నార్ణ జీవితం-అనుఖ వాలు 1న జబల్‌పూర్‌లో పుట్టారు. నార్హ పు స్టేనాటికి కుటుంబం సపేరరికంలో పడి పోయింది. మా తాతలు నేతులు తాగారని చెప్పుకోవడం తప్ప ఇంకేమీ లేని స్థితికి వచ్చింది. తరువాత నాలుగేళ్ళకు నార్హ తమ్ముడు గౌరకంకర్‌, సాగర్‌లో పుట్టారు. మహలక్ష్మమ్మ తను భ్యదపరచిన నగాన్నట పొదుపుచేసి దాచిన కొంత ధనం కవుతరంలో తన వారికి పంపించి తమకు ఇష పొలం ఏర్పరచమని కోరింది.

తొలి (ప్రపంచ యుద్ధం 1916 లో (పారంభమైనప్పుడు నార్ల కుటుంబం ఇంచుమించు పొట్టచేత పట్టుకొని కవుతరం చేరుకొన్నది. 1915 తొలి రోజులలో వీరు ఆ (గామానికి వచ్చారు. వచ్చేటప్పుడు వెంట సుమారు రూ. 15,000 వరకూ ధనం, 200 నవరసుల బంగారం, 2 బుట్టల వెండి సామాన్లు మనహలక్ష్ముమ్మ గారు వెంట తెచ్చారు. తీరా చూస్తే ముందే పంపిన డబ్బును ఖర్చు చేసుకున్నారే తప్ప ఆ స్తిపాస్తులేవీ ఏర్పరచ లేదు. కాని కవుతిరంలో ఒక పాత ఇల్లు ఇచ్చారు, రెండెకరాల పొలం ఏర్పరచారు. వార్త తంగడి లక్ష్మణావుకు తెలుగు రాదు. ఏ వృత్తిలోనూ ఆయనకు [పవేశం లేదు. ఒక విధంగా కుటుంబ పోషణభారం తల్లి మహలక్మమ్మ పై పడింది. ఆమె పిల్లర్ని జ్మాగ_త్తగా చూసుకొంటూ పొదు పుగా వ్యవహరించింది, తన వెంట తెచ్చిన సొమాన్లు ఒకటొకటి అమ్ముళతూ చదు వులకు ఖర్చు పెట్టారు. కవుతరానికి వచ్చిన తరువాత మరో ఇద్దరు సంతానం కలిగారు. అందులో ఒకరు శ్రీ నార్ల తాతారావు. వారికి చెల్లెలు కూడ పుట్టింది. తండి రలమ్మణరావు చిలుకపలుకులవలె తెలుగు మాట్లాడటం తప్ప ఆంతకు మించి ఆయనకు భాష పట్టుబడ లేదు. కొద్దిరోజుల పాటు హిందీ టీచర్‌గా పని చేశారు, తెలుగు దినష్మతిక ముందు పెట్టుకొని హెడ్డింగులలోని. పెద్ద పెద్ద అషరాణ కూడబలికీ చదువుకుంటూ నాకూ తెలుగు వచు టనని అంటుంటే మవాలవ్మమ్మ చవ్వుకుంటూ ఉండేది. ఈ స్థితి ఈన సంతానానికి రాగూడదని ఆమె భావించింది. ఏమయినా సరే, వారిని చదివించి పైకి తీసుకు రావాలని పట్టుదల వహించింది.

కవుఠరం చిన్న వ్యవసాయ (గ్రామము. కృష్ణా జిల్లాలో గుడివాడ బందరు మధ్య ఉన్నది. రోడ్డ _పయాణానికి ప్రైవేటు ఐస్సు ఒక్కటే ఆనాడు ఆధారం. మార్మగోవా-బందరు ర్రైలు మార్గం వున్నది. బందరు జిల్పాకేందం కాగా, “గుడివాడ నమీపములో ఉన్న చిన్న సంపన్న నగరం. కవృకళంలో అప్పటికే

వి, ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు లీ ఒక [పాథమిక పాఠళాల ఉండేది. అందులో నార్లను చేర్చారు. అప్పుడే నార్హ తెలుగు నేర్చుకున్నారు. తెలుగు వాలావరణంలో ఆయనకి త్వరగానే భాష వట్టు బడింది. బోర్డు ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌ హెడ్‌మాస్టరుగా రమణయ్య ఉండేవారు. ఆయనంటే [గామమంతా బాగా గౌరవించే వారు. ఇంకా పాపయ్య, కృన్ణయ్య, లక్షీనాాయణ టీచర్జుగా ఉండేవారు. వీరిలో పాపయ్య మాస్టరు ఆంటే పిల్లలకు హగల్‌గా ఉండేది. చదువు చెప్పడంలో కృష్ణయ్య మాస్టరు బీల్లలను విశేషంగా ఆకర్షిందే వారు, 10వ ఏట ఈ (ప్రాథమిక పాఠళాలలో చేరిన నార్ల, 5న తర గతి వరకు ఇక్కడ చదువుకున్నారు. కవుతరం లోనే ఆం[ధలక్ష్మి ఎడ్వర్లు మెమోరియల్‌. స్కూల్‌. పేరిట ఒక పెవేట్‌ పాఠశాల ఉండేది, అందులో చేరి సెకండ్‌ ఫారమ్‌ (నేడు ?వ తరగతి) వరకు చదివారు. ఆ రోజులలో (ప్రాథమిక విద్య ఆయిన తరువాత వస్టుఫారమ్‌లో చేర్చుకునేవారు. అంటే 6న తరగతి అన్న మాట. ఎనిమిదో ఫారమ్‌ వరకు మిక్రిల్‌ స్కూల్‌ అనేవారు. కవుతరంలో ప్రవేట్‌ మిడిల్‌ స్కూల్‌, ఒక ర్రైసుమిల్టువారి ఆర్థిక సహాయంతో కొళండ రెడ్డి (ప్రారంభించారు. దీనికి చెలుకువాడ నరసి౨హంగారు హెడ్‌ మాస్టరుగా పని చేసారు. ఆయన పెట్టిన సం్యపదాయాలలో స్కూలు నడిచేది. ఆయన ఉపన్యాస చకవర్ధి అని, వాక్‌ డిండిల ఆ పేరు తెచ్చుకున్నారు. జాతీయ ఉద్యమందే (వభావితులైనవారిలో ఆయన ఒకరు. ఆలాంటి వారి ఆధ్వర్యంలో నార్ల చదువుకు న్నారు. కవుతరంలో నార్ల చదువు సంధ్యలకు ఆయన పెద్దనాయన కూడ తోడ్ప డుతూ ఉండేవారు. అమితే చదువులెందుకని ఆయన నిరుత్సావా పరుస్తూ తలచు వ్యాఖ్యానిస్తూ ఉండేవారు. కొని తల్లి పట్టుదల వహించి చదివించింది.

1922-98 నుండి నార్జీ గుడివాడలో టోర్డు హైస్కూల్‌లో ఫిఫ్త్‌ ఫారమ్‌ (10వ తరగతి వరకు చదివారు. అక్కడ నార్ల బంధువు నార్హ వెంకట సుబ్బయ్య గారు వకీలుగా ఉంటుండేవారు. అయనింట్లో ఉండి చదువుకుంటూ ఉండగా, 1928 జూన్‌లో ఇంగ్లండునుంచి సెఐపులకు వచ్చిన లింగం వీరళ(దయ్య చౌదరి వారి ఇంటికి వెళ్ళారు. ఆఫీసు బల్లమీద ఇంగ్రీష కాంపోఖివన్‌ పుస్త కం చూచి బాగా [వాసినట్టు ఉంటే ఎవరు (న్రాసారని అడిగారట. నార్ల వెంకటేశ్వర రావు నేనే వాసనని చెప్పారట. (1) గుడివాడలో చదువు (పారంభించినప్పటి (0) “స్వవిషయం' = (ప్రథమ భాగం స్ట పేటీ 9 278-లింగం వీరభ్యదయ్య

చౌదరి, (రివేజి పల్లీషర్చ్‌, మచిలీపట్నం = 1975,

శ్రీ వీ. ఆర్‌ నార్ల జీవితం-అనుభవాలు నుండి నార్లకు ఆయన సోదరులకు, మధ్యపరగణాలలో ఖట్నీ నుండి నార్ల వెంకటరామన్న (ప్రతి నెల మనిఆర్జరు పంపించే వారు. 12 సంవత్సరాలు ఆ విధంగా ఖట్నీ నుండి వరస తప్పకుండ డబ్బు వచ్చేది. జీవితంలో ఈ సవాయం నార్లకు ఆయన సోదరునకు ఎంతో తోడ్పడింది. ఇట్నీలో మునిసిపల్‌ చైర్మన్‌గా శి0 సంవత్సరాలు పనిచేసిన వెంకటరామన్నకు గౌరవ మెజిస్ట్రేట్‌ పదవి కూడ ఉండేది. ఒకసారి పరీక్ష ఫీజుకై మనిఆర్డరు పంపిస్తూ ఈ డబ్బు సమయానికి చేరకపోతే వెంటనే దెల్మిగాం ఇవ్వమని, ఆప్పుడు టి.ఎం.ఓ పంపిస్తానని కూపన్‌లో (వ్రాసారు. మనిఆర్గరు అందితే ఆ కూపన్‌ పై (వ్రాసిన విషయానికి 'బెల్మిగాం అక్కర లేదు కదా. కాని ఖట్నీలో ఆయన దూరాన ఉన్న పిల్లల చదువు పట్ట ఆతృత వహించిన దానికి ఆదొక గుర్తు. ఆ మనిఆర్డరు కూపన్‌ను నార్ల చాలా మందికి చూపిస్తూ ఆ విషయాన్ని గురించి మధుర స్మృతిగా చెప్పుతూ భద్రంగా కూపన్‌ దాచి పెట్టారు, ఆ తరువాత ఒక (పదేశం నుంచి మరొక చోటకు ఇళ్ళు మారినప్పుడు కూసన్‌ పోగా ఆయన చాలా వాధ పడ్డారు, నార్ల వెంకట రామన్న గారు 1985 వ(బ్రవరి 17వ తేదీన ఇట్నీలో చనిపోయారు. అ వార్హ తెలిసిన ఆయన మనుమనిపెళ్ళి కూడ తాత్కాలికంగా వాయిదా వేశారు.

కవుతరంలో పనిచేసి వెళ్ళిన చెలుకువాడ నరసింహం (బహ్మసమా జానికి చెందిన వారు. జాతీయవాద (ప్రభావంతో కొందరికి శిశణ ఇవ్వాలనే దృష్టితో కవుతరంలో (ప్రెవేట్‌ మిడిల్‌స్కూల్‌ హెడ్మాస్టరుగా పనిచేశారు. ఆయన (వలావం (గామస్టులపై ఉన్నది. సహజంగా విద్యార్ధులపై కూడా అదే పడింది. వార్ల మేనమామ కొల్లి సత్యనారాయణ చౌదరి కూడా (బహ్మ సమాజ వాది. ఆయనను అనుకరించాలని కూడా నార్ద్ణ పయత్నించారు! బెంగాల్‌లో పుట్టిన (బహ్మసమాజం 19వ శతాబ్ధంలో ఆం(ధపై (ప్రభావాన్ని చూపెట్టింది, కందుకూరి వీరేశలింగం వంటివారు (బహ్మసమాజస్తులుగా కోస్తా అందలో చాల మందిని (బహ్మసమాజవాదులుగా మార్చారు. గుడివాడలో ఈ వాసనలు కొంత నరకు లేకపోలేదు. విగహావధనను [బవ్మాసమాజవాదులు నిరాకరించారు. ఏశే శ్వరారాధన వారి _పచారంలో (ప్రధానమైనది. అప్పటికి అదే బాల అభ్యుదయంగా పరిగణించేవారు. తొలి (వభావం నార్హపై కొంతవరకు పని చేసింది. గుడివాడలో

వి. ఆర్‌. నార్జ జీవీతం=అనుభ వాలు క్‌ మూడేళ్ళపాటు చదువు పూర్తి చేసుకొని ఆయన ఆర్థిక ఇబ్బందులవల్ల స్కూల్‌ మాస్టరుగా ఉద్యోగం చేయాలని అనుకొన్నారు. కాని శిషణ లేనందున ఉద్యోగం రావడం కష్టం. ఎక్కడైనా పైవేటు స్కూల్‌లో ఉద్యోగం చేసినట్టు ఆధారం ఉంటే చైఫనింగు స్కూల్‌లో సీటుస్తారు. ఈ దృష్టితో గుంటూరు లొలూకాలోర్టు అధ్యక్షుడుగా ఉన్న (పకాశరావుగారి ఇంటికి నార్‌ వెళ్ళారు. మంగళగిరికి మూడు మైళ్ళ దూరాన ఉన్న ఆయన ఊరికి వెళ్ళి ఆయనను కలుసుకున్నారు. అది ఎండా కాలం, నడిచి వెళ్ళినందున బాగా దాహం అవుతున్నప్పటికి, వట్టివేళ్శ తడికలు అమర్చుకొని గదిలో కూర్చున్న [పకాళ- పుగారు ఎందుకొచ్చావని అడగటం తప్ప, కనీసం మంచినీళ్ళయినా ఇవ్వలేదట. శీశ్షణ లేందే ఉద్యోగం రాదని తెప్పీ పంపించేశారు. జీవితంలో ఆయన అనుకోకుండా మహోపకారం చేశారని . నార్ల భావించారు. మ(దాసులో ఆం్యధ్యపభ ఎడిటర్‌గా ఉండగా, అక్కగికి వచ్చిన (ప్రకాశరావు గార్ని ఇంటికి తీసుకు వెళ్ళి భోజనం పెట్టి పాత సంఘటన గుర్తు చేసి చెప్పారు. ఆంతే తప్ప పరామర్శ చేయలేదని (ప్రస్తావన తీసుకు రాలేదు

వార్హ గుంటూరులో 1926లో హిందూకాలేకీ టౌ స్కూల్‌లో ఎన్‌. ఎన్‌, ఎల్‌.సి. చదివారు. దుగ్గిరాల రొమచందరావుగారు హెడ్‌ మాస్టరుగా నార్లను బాగా చూచారు. అక్కడ లైబరీ పురుగుగా మారిన నార్ల్గను ఇంగ్రీషు పండితుడని హెడ్‌మాస్టరు. పీలుస్తుండేవారు. అయినా 1927 ఎస్‌.ఎస్‌ ఎల్‌.సి,. పరీక్షలో నూటికి 99 మార్కులు తెచ్చుకొని నార్హ ఓక మార్కు. తేడాతో ఇంగ్లీషులో. ఫేల్‌ అయ్యారు. హెడ్‌ మాస్టరు దుగ్గిరాల రామచం(ద్రరావుగారు వార్గ గురించి ఎగ్జామి నేషన్‌ బోర్డుకు ఉత్తరగ (వాస్తూ నార్ల ఇంగ్లీమలో మంచి విద్యార్థనీ, ఒక మార్కు ఇచ్చి పాస్‌ చేయాలని కోరారు. కాని బోర్డువారు రూల్‌ కి విరుద్ధంగా పోలేదు. మొదటి సారి ఎన్‌,ఎన్‌.ఎల్‌.సీ. వేల్‌ అయిన నార్ల రెండవ సారి హాన్‌ అయ్యారు. గుంటూరులో వుండగా నార్లపై వివేకానంద రచనల (వభావం, పరిమితంగా రాజ కీయ (ప్రభావం కనిపించింది. ఒకసారి ఫేల్‌ అయినందువల్లనేమో ఆయన గుంటూరులో చదవడం ఇష్టంలేక బయాలజీ గూపుతో ఎఫ్‌.ఏ. చదీవాలను కొన్నారు. ఆ [గూపు గుంటూరులో లేనందున కాకినాడ వెళ్ళవలసి వచ్చింది. మేనమామ వద్ద వుండటం ఇష్టం లేక, ఆ విషయం ఆయనకి చెప్పలేక ఈ విధంగా నార లౌక్యంగా కాకినాడ పెళ్ళారు.

గ్ర ప్‌. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు

నార్ద కోకినాడ పి.ఆర్‌. కోలేజిలో ఎఫ్‌ ఏ.లో చేరినప్పుడు [బహ్మసమాణ వాకావరణం బోగో |పబలి వున్నదీ. మవింస్ట్రలో పుట్టిన [ప్రార్థన సమాజం 1వ శళాబ్ధం మధ్యలోనే ఆం్యధకు వచ్చింది. బెంగాల్‌లో రామ్‌మో వాన్‌ రాయ్‌ స్థాపించిన సమాజం ముక్క చెక్కలై న తరువాత ఆం్యధకు. చేరింది. ఈ రెండు సమాజాలు కలసి ఆంధలోని కొన్ని [పధాన నగరాలలో మేధావులను రోచయితు లను (ప్రభావితం దేశాయి. అందులో కాకినాడ ఒక |వధాన కేందముగా పేరు తెచ్చుకుంది. సర్‌ రఘుపతి వెంకటరత్నంవాయుడు కాకినాడలో పిఠాపురం రాజా కాలేజీకి [పిన్సి పాల్‌ గా ఉంటూ అనేక మందిని (పభావితం చేశారు. సంస్కరణ వాదాన్ని సొమాజిక మార్పులను (వటోధించిన కాకినాడకు ఇంటర్‌ విద్యార్థిగా వెళ్ళిన నార్ల, పరిమితంగానే (బహ్మసమాజ (పభావానికి లోనయ్యారు. నాడు కాలే శ్రీలో ఉపాధ్యాయులు పాండిత్య(పకర్షను [పద్మ్శించడం, విషయాన్ని షజ్ఞ్జంగొ చదువుకొని వచ్చి చెప్పడఠ భిన్న విషయాలలో ఆసక్తి కనపరచడం పేర్కొన దగిన అంశాలు, 1988లో నార్ల కాకినాడలో విద్యార్థిగా చేరేనాటిక్‌ గోపరాజు రామచందరావు బాటనీలో జూనియర్‌. లెక్సరర్‌గా అప్పుడే చేరారు. ఆతడు తర్వాత “గోరా అను పేరుతో [పసిద్ధలి ఒక నాస్తిక శేర్యదోన్ని విజయవాడలో స్థాపించి పచాఠళం చేసారు. బాటనీలో సీనియర్‌ లెక్చరర్‌గా ఉప్పల లక్ష్మణరావు “సోదర సమితి" కి సలహాదారుగా ఉన్నారు. పెద్దాడ రామస్వామి ఇంగ్లీషు లేక్చ రర్‌గా ఉన్నారు. తర్వాత ఆయన ఆ కాలేజీ (పిన్సిపాళ్‌- కూడా ఆయ్యారు (శ్రమశిషణకు రామస్వామిని ఉదాహరణగా చూపేవారు. రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు ప్రిన్సిపాల్‌గా విరమించిన తరువాత వేమూరి రామకృష్ణారావు ఆ స్థానంలో కాలేడీ పేరు నిలబెట్టడానికి ప్రయత్నం చేసారు. కాకినాడలో క్రాన్‌ పుస్తకాల పళనం కంటే (బహ్మసమాజ (పచురణలు, ఇతర రచనలు నార్ల బాగా చదవడం అలవాటు చేసుకొన్నారు. కాలేశీ ల్లై్యబరీని ఎక్కువగా వినీయోగించు కున్నారు. పుస్తకాలలోను స్యత్రికలలోను బొమ్మలు, మంచి "హ్యాసాలు విద్యార్థులు చించుకుపోతున్న సమయంలో ఆ పని చేయకుండ (శద్ధగా కూర్చొని చదవటం నార్లకు అలవాటయ్యింది. ఇది గమనించిన కొలేజీ ల్యైలేరియన్‌" ఎప్పు డయినా బయటికి వెళ్ళదలసి వస్తే తన స్థానంలో నార్లను కూ ర్పోబెస్టేవారు. ఇంటర్‌ విద్యార్థిగా నార్హ చాలి చురుకుగా అనేక కార్యకలాపాలలో పాల్లాన్నారు. “సోదర నమితి' అని ఒక సంఘాన్ని పెట్టడం (ప్రముఖ అంశంగా "పేర్కొనవచ్చు"

వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుథ వాలు గ్గ దాదాపు 18 మంది ఈ నమితిలో సభ్యులుగా ఉండేవారు. అందులో కూనపల్లి స్కుబమణ్యం తరువాత హెడ్‌మాస్టర్రై మంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు తుమ్మల సత్యనారాయణావు రిజర్వ్‌ బ్యాంకులో పెద్ద ఉద్యోగిగా (గామీణాలివృస్ధిపై నర్వేచేసి నివేదికలు సమర్పించారు. వాటికి చాలా [పళంసలు లభించాయి. ఆయన. మంచి ఖ్యాతి తెచ్చుకుంటూ" ఉండగా హఠాత్తుగా చనిపోయారు. గూడూరి వెంకటచలం నేషనల్‌ సీడ్స్‌ కార్పొరేషన్‌లో పెద్ద ఉద్మోగం చేసి పరిశోధకుడుగా కీర్తి ఆర్జించారు. రామలింగస్వామి ఫార్మాస్యూటికల్స్‌లో గణసీయమలయిన 'సేవ చేసారు. పైడిమ్మరి సత్యనారాయణ కూడా ఉండేవారు. ఇలాంటి బారీ సవాచర్యంలో ఏర్పడిన “సోదర సమితి'లో నార్ల పనిచేసారు. తుఫాను వస్తే సవోయార్థం సేవలు. చేసారు. బోగం మేళాల సందడి ఎక్కువగా ఉన్న ఆ రోజులలో అందుకు వ్యతిరేకంగా వాల్‌పోస్టర్లు తయారుచేసి వినాయక చవితి సందర్భంగా కాకినాడలో నార్ల స్వయంగా మైదాసిండితో రెండు ర్యాలిళ్ళు పోస్టర్తు ఆంటింబారు. చుట్టుపక్కల (గామాలలో అంటరానితనానికి వ్యతిరేక (వచారం చేస్తూ మహరిజనవాడల్లో తీంటూ, వారి చేతి నీస్స (తాగుతూ ఆదర్శంగా వ్యవహరించారు. అంతేగాక 'యువజన పతికి అనే పేరిట ఒక (వార పతికను [పారంఖించారు.. టర్కీలో కెమాల్‌పౌషా చేసిన సంస్కరణల గురించి తెలుసుకొని “నేనే కెమాల్‌ పాషాన్సై తే' అనే శీర్షికతో (వాత వతికలో తొలి వ్యాసం (వ్రాసారు. ఇందులో పిలకలు పీకిస్తానని, జంధ్యాలు తెంపిస్తామని, ఇంకా ఇలాంటి సంస్కరణలు ఎనో ఓ తెస్తానని [వాసినట్టు నార్ధ చెప్పుకొన్నారు (వాళపితి దొరికితే బాగుండును.

కొకినాడలో చదువుతున్న రోజులలో కూడ ఆర్థిక ఇబ్బంది నార్గకు తప్ప్‌ లేదు, అయినో ఆ సంవత్సరం (19028) మ(దాసులో భారత జాతీయ కాం[(గెసు మహాసభ జరుగుతుండగా అక్కడికి వెళ్లాలని నార్ల సంకల్పించుకొన్నారు. ఇంటి నుంచి వచ్చిన డబ్బులో కొంత ఖర్చుల నిమిత్తం తీసుకొని మ్యదాసు చేరారు. తెలిసిన వ్యక్తి ఒకరు మధ్య మధ్యలో డెలిగేట్‌ టికెట్‌ ఇవ్వగా దానితో లోనికి (పవేశించి నాయకులను దగ్గరగా చూచారు. అన్సారి అధ్యక్షత వహించిన ఆ సమావేశాలలో ్రీనివస అయ్యంగార్‌ సంపూర్ణ స్వాతం్యత్య తీర్మానాన్ని (ప్రవేశ పెట్టారు. గాంధీగారికి ఆవి ఇన్టం లేదు. ఆ తీర్మానం కూడ యువకుడుగా

రి వి. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు- ఉన్న నార్లపై బాలా (ప్రభావాన్ని చూపెట్టింది. అక్కడ అనిబిసెంట్‌ ఆధ్వర్యాన దివ్యజ్ఞాన సమావేశాలు కూడ జరుగుతుండేవి. వీలై నప్పుడు ఈ థియసావికల్‌. (పముఖలైన ఆం౨వీ సెంట్‌, ఆమె అనుచరుడుగా ఉన్న జిడ్డు కృష్ణమూర్తిని దూరంగా నార్ల చూచారు. కాని మ్యదాసులో ఆనాడు ఉ త్రేజమంతా కాం(గెసు నాయకుల వల్లే లభించింది. ఆ సమావేశాల సందర్భంగా అమ్మిన అనేక పుస్త జాలలో డబ్బు పరిమితిని బట్టి కొనగలిగినన్ని కొని నార్ధ వెంట తెచ్చుకొన్నారు. పుస్తకాలు కొనే అలవాటు అప్పుడు ఆళంభం కాగా చివరిదాక ఆది వెన్నాడు త్రూనే ఉంది. కాకినాడకు తిరిగివచ్చిన నార్ల కాంగెసు నాయకులుగా అప్పటికే శేరు తెచ్చుకొన్న మద్దూరి అన్నపూక్ణయ్యను తరచు కలుసుకొంటూ ఉండేవారు ఆయన సంపాదకత్వంలో “కొం[గెను” అనే పతక (వచురింపబడుతుండేవె* మ[దాసు సమావేశాన్ని చూచిన నార్ణ మరుసటి నంవత్సరం కలకత్తాలో జరిగిన నమావేళాన్ని (శద్ధగా అనుసరించారు. అక్కడికి వెళ లేకపోయినా గాంధీగారిదే పె చెయ్యని ఆ సమావేశంలోని తీర్మానాంవల్ల (గ్రహించారు. సంపూర్ణ స్వాతం (శ్యానికి నీన్ళ వదిలారు. అది చూచి నార్జ ఉ(దేకంతో, ఆవేశంలో తనకు పరి చితులైన మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్యకు లేఖ (వ్రాసారు. కాం[గెసు తీర్మానాన్ని ఖండిస్తూ ఒక సంవత్సరం లోగా పరిపాలనలో ఎక్కున పాల్గొనే అవకాశం కల్పించాలన్న కాం[గెసు ధోరణిని నార్ల విమర్శించారు. 1929 తొలి మాసాలలో అనగా కలకత్తా సమావేశాల అనంతరం [వాసిన ఈ లేఖను పేరుపెట్టకుండ ఒక్‌ “యువ మి(తుడి'”” ఆవేదన అంటూ 'కార్యగెసు' ష్మతికలో (ప్రచురించారు. అది నార్ల తొలి రచన కావటం, పేరు లేకపోయినా అచ్చులో తను (వ్రాసింది చూచు కోవటంతో నార్ల గాలిలో నడిచినట్లు భొవించారు. అ తరువాత మద్దూరి అన్న పూర్ణయ్య గారి 'కాంగెసు ప్యతికలో 'ఉపేర్యద, రవీర్యద' ఇత్యాది మారు 'సీర్టతో నార్ల కొన్ని రచనలు చేసారు. మొత్తం మీద కాకినాడ విద్యార్థి జీవితం నార్ల రోచనలకు నాంది పలికినట్లు భావించవచ్చు. రెండేళ్ళ పొటు _బహ్మసమాజు (భావంతో, కాం[గెసు రాజకీయాల వాసనతో నార్ల కాకినాడ విద్యార్థి జీవళాన్ని ముగించారు. కాని ఈ ఉత్సాహంలో ఆయన ఎఫ్‌.ఏ పరీక్ష తప్పారు. జక్క _తెలుగు మాతం పాన్‌ అయ్యారు. 1880లో తప్పిన నార్ల రెండేళ్ళ తర్వాత గాని మళ్ళీ గుంటూరు ఏ.సి. కాలేజీలో పరీక్షలు (వాసి పాన్‌కాలేకపోయారు,. - _

వి. ఆర్‌.-నార్హ జ్లీవితం-అనుభ వాలు రి

కాకినాడ నుంచి కవుతరం వచ్చేసారు. ఆక్కడ నుండి వ్యానరచన (హైరంలించారు. “భారతి' కి ఒక వ్యానం పంపిస్తే అచ్చయింది. గన్నవఠప్త సుబ్బరామయ్య అప్పటిలో "భారతి'కి సంపాదకులుగా ఉండేవారు. ఆ రోజులలో వ్యాసానికి 25 రూపాయలు ఇల్చేవారని “భారతి'ని గురించి (వలీతి ఉండేది. కాని నార్లకు ఎన్నాళ్ళున్నా డబ్బురాకపోయేసరికి నార్హ మధనపడి ప్యతికా నంపాద కులకు లేఖ (వాసాడు. తనకు డబ్బు ఏమీ రాలేదని, చిన్నవాడి కనుక ఇవ్వ నక్కారలేదని అనుకున్నారో ఏమో తెలియదని. కనీశం 'బారతి' మాసప్యతికను ఒక్‌ సంవత్సరం పాటు ఉచితంగా పంపించ వల్సిండిగా కోరారు. తరువాత 25 రూపాయలు మశిఆర్జరు వచ్చింది. ఆ రోజులలో (పాఠమిక ఉపాధ్యాయుని నెల జీతం ఏడు రూపాయలు ఉండేది. అయితే రూపాయి విలువ కూడ చాల ఎక్కువ. అలాంటిది ఉపాధ్యాయుడికి వచ్చే నెల జీతానికి మూడు రెట్లు ఒక్క. వ్యాసానికి ఠావడం చూచి నార్ల తల్లి మహలవ్మమ్మ సంబరపడిపోయింది. ఆ తరువాత ఐందరులో “కృష్ణాప్మతిక'కు, బెజవాడలో “_సజామి[త'కు తరచు వ్యాసాలు పంపుతూ ఉండేవారు. అమిుతే కృష్ణాప(తిక డబ్బు ఇచ్చేది కాదు. వ్యాసాలను మాతం సంపాదకులు ముట్నూరి కృష్ణారావు బాగా (వచురించేవారు. |

ఆం(ధలో కాం[గెసు పార్టీలోనే అతీవాద ముళా ఒకటి పని చేస్తుండేది వార్‌ రహస్య కార్యకలాపాలు కొన్ని కేర్యదాలకు కొందరు వ్యక్తులకు పరిమితంగా ఉండేవి. నార్లకు ఎలాగో వీరితో పరిచయం ఏర్పడింది. వారి కార్యకలాపాలలో వీరు భాగం పంచుకున్నారు. అకే సందర్భంలో ఆయన ఉప్పు సత్న్మాగవాంలో పాల్గొన్నారు. పట్టాభి సీతారామయ్య నడుపుతున్న “జన్మభూమి” ఇంగ్లీషు ష్యతి శలో మొదటి ఇంగ్లీషు వ్యాసం (వ్రాసారు, కవుతిరంపై పోలీసు అధికారులు ఉప్పు సెత్యా(గవాం సందర్భంగా దాడి చేసినప్పుడు వార్ల ఇంటిని కూడ సోదా చేసారు. “జన్మభూమి"లో (వచురితమైన వ్యాసం తప్ప మరేమీ దొరకలేదు. ఆ వ్యాసంలో తెల్లవారిని అల్లుళ్ళుగా చితి. చి నార్జ ఒకి వాదన లేవనెత్తారు. ఇండియాలో [బిటీవు హౌలన సాగితే దేశీయులకు తెల్లవారికి పుష్టే ఆంగ్లో ఇండియన్ల సంతతి ఎక్కువై పోతుందన్నారు. నార్ల ఇంటిపై దాడి చేసి సోదా చేసిన హేమిర్దన్‌, అసిసైంటు పోలీస్‌ సూపరింటిండెంట్‌, పట్టఎడిన నార్ల వ్యాసాన్ని చదివి అగహించి అందుకు ఆధా౮ాలు ఏమివని నార్లను అడిగారు. _ మేజర్‌ బి.డి. ఐసు (వ్రాసిన “కన్నాలి

10 వి, ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు, డేషన్‌ ఆఫ్‌ ది (క్రిస్టియన్‌ పవర్‌ ఇన్‌ ఇండియా' అశే [గంథంలోని మూలాధారొ లను చూపారు. హేమిల్టిన్‌ ఆ పుస్తకాన్ని చించేసి బూటు కాళ్ళతో తన్ని, నార్లను ఇద్దరు మలబారు పోలీసులకు అప్పచెప్పారు.. వారు ఊరు వెలుపలకు తీసుకువెళ్ళి సృహ తప్పేవరళు నార్లను కొట్టారు. ఎప్పుడో నృవా వచ్చిన తరువాత ఎలాగో పడ్తూ లేస్తూ నార్ల ఇంటికి చేరుకొన్నా రు అంతే తప్ప (గౌమంలో వారు గాని, దగ్గర బంధువులు గాని నార్గకు చేయూతనివ్వుడానికి భయపడ్డారు. అయినా నార్ల ఊరుకోక మూడువేల ఒక వంద నష్టపరిహారంగా. చెల్లించాలని హేమ్మిన్‌కు, సర్కిల్‌ ఇన్స్‌ పెక్టరు దావూద్‌ ఖాన్‌కు రిజిన్షరు నోటీసు ఇచ్చారు. ఈ విషయంలో కృష్ణాష్మతిక సంపాదకులు ముట్నూరి కృష్ణారావు మచిలీపట్నం డాక్టరు ఆహోఐబలరావు నార్లను [పోత్సహించారు. కాని పోలీసుణ సారాయి కొట్టు“ద్ద పికెటింగ్‌ చేస్తున్నందుకు అరెస్టు చేసిన నార్హపై కేసు పెట్టారు.

ఈ కేసు విచారణ పామ్నరులో జరిగే. తనకు హామీ ఉన్నవారితో సవా (ప్రతిసారీ అక్కండికి వెళ్ళిాడు ఇర్థికంగా శార్తకు చాం బాధాకరంగా ఉండేది. మేజిస్ట్రేట్‌ (వతిసారి విచారణకు వోమీదార్తను కూడా తీసుకురావాలని కోరేవాడు. ఈ విషయం పై అభ్యంతరం పెడుకూ జిల్లాకోర్టుకు, హైకోర్టుకు నార అపీలు చేసుకొన్నారు,

వామీదారులు ఒకసారి ఇచ్చిన బాండ్‌ పట్ల న్యాయస్థానం తృప్తి వహిస్తే మళ్ళీ వారు కోర్టుకు రావలసిన ఆవసరం లేద? హైకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. పామ్మరునుండి

నార్ల కేసును బెజవాడకు మార్చారు. అక్కడ విచాంణ తరువాత ఏడు మాసాల

కఠిన శిక్ష విధిన్తూ నార్రకు జైల్లో “సి తరగతి కేటాయించారు. రెండురోజుల

అనంతరం నార్ల బెయిలు పై విడుదలయ్యారు. ఈలోగా ఎంతో రాజకీయ (ప్రాధా

న్యత గల గాంధీ-ఇ్వున్‌ ఒడంబడిక వచ్చింది. ఆ సందర్భంగా నార్తపై కేసును

ఉపసంవారించారు. ఈ కాలంలోనే “స్వతర్మతభారర్‌” అనే అండర్‌(గౌండు

వతికకు నార్హ వ్యాసాలు (వాసారు. ఈ ప్మతికకు స్నేహితులు ఆర్థిక సవాయి

చేయగా సైక్లోస్రయిల్‌ చేసి ఇద్దరు నంచిలో పెట్టుకొని అనుమానించకుండా ఉండ

డానికి పోలీసు స్టేషను ముందే అటూ ఇటూ తిరుగుతూ ప్యతికలను నార్ల పంచి

పెట్టివారు. ఈ ప్యతికమ దగ్గరుంచుకొంటేనే నేరంగా భావించి అరెస్టు చేసేవారు.

ఇది కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్యత్రిక. దీనిని (పభుత్వం నిషేధించింది.

ఈ విధంగా ఇంటర్మీడియట్‌ తప్పి (ఎఫ్‌.ఏ) 19082 లో మళ్ళీ పాసయ్యే వరకూ అడపాదడపా రచనలను సాగిన్తూ ఆత్‌వాద కార్యకలాపాలలో పాల్గొంటూ

వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు క్షే న మచిలీపట్నం చేరారు, ఆక్కడ బి.ఏ చదవాలని నోబుల్‌ కాలేకీతో చేరారు. అయితే వ్యాసాలు (వాయటం మానలేదు. నార్లతోపాటు ఆయన సోదరులు. గౌరీశంకర్‌, నార్హ తాతారావు చదువుకొంటూ ఉండేవారు. ముగ్గురూ. కలసి. ఒక గది తీసుకొని వోటలు నుండి కారియర్‌ తెప్పించుకొని భోజనం చేస్తూ చదువుకునే వారు. నోబుల్‌ కళాళాల [పిన్సిపాలుగా జాన్‌స్టన్‌ ఉండేవారు ఆయన నార్ల పట్ల ఒక స్నేహితుడిగా అభిమానం చూపీ ఆదరించేవారు. బందరులో ఉండగా కూడ వార్చ కాలేజీ చదువుకంటే ఇతర వ్యాసంగాలకు ఎక్కువ (ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు, యూంవర్శిటీ పరీక్ష ఫీజు నకాలంలో కట్టనందుకు ఆయన్ను కాలేజీవారు నిలిపీ వేశారు. ఇాన్‌స్టన్‌ దగ్గరకు వెళ్ళగా వెంకటేశ్వరరావు అనే పేరుతో ఎక్కువ మంది ఉండడం వల్ల ఇలా జరిగిందని చెప్పి డిటేన్‌ ఆయిన మిగిలిన వారు వ త్రిడి చేయకుండా ఉండే నిమిత్తం తాలూకా (బెజరీ ఆఫీసులో వైన్‌తో ఫీజు కట్టమని చేప్పారు. నార్ల ఆ పని చేసి బి.ఏ. పరీక్షను [వాసి మూడో తరగతిలో పాసు అయ్యారు. వార్చ పట్ట అభిమానం గల జాన్‌స్టన్‌ ఆదే ఫన్‌క్రాసుగా భావించి సంతో షేంచారు.. ఆ నురుశటి సంవత్సరం జాన్‌స్టన్‌ రిటైర్‌ అయ్యి ఇంగ్లండు వెళ్ళి పోతుండగా చేప ఆకారంలో గల ఒక వెండి వస్తువును వార్ల ఆయనకు బపహూక శించి తన అభిమానాన్ని వ్యక్తం చేసుకొన్నారు. ఐందరులో బి.ఏ, పూరి అయింది. బెనారస్‌ వెళ్ళి ఎం.ఏ, చదవాలని ఆళ ఉన్నా ఆర్థిక స్ధోమత లేదు. కనుక మళ్ళీ స్వ(గ్రామం కవుకరం చేరుకొన్నారు. తరచు బందరు వస్తూ పోతుండేవారు. వ్యాసాలు (వ్రాయటం, వ్యక్తులను కలుసు కోవటం జరుగుతూనే ఉంది. బందరులో ఉండగా తెలుగు (గంఠ రచన చేసారు. అందువన్లి అచ్చు వేసుకోవడానికి స్నేహితులు తలా ఒక పది రూపాయలూ నవీ యంగా ఇచ్చారు. మొత్తం 100 రూపాయలతో 'న్వదేశీ సంస్థానాలు" అచ్చయింద్‌. ఆరునెలల్లో వెయ్యి కాపీలు అమ్ముడు పోయాయి ముట్నూరు కృష్ణారావు గారి వద్దకు వెళ్ళి లెలుగు పుస్తకాన్ని ఇవ్వగా ఆయన చదవటమే. కాక సంపాదకీయ సమీక్ష వ్యాసంగా (వ్రాసారు. పు స్త్రకంపె ఖర్చులు పోగా నూట యాభై రూపా యలు మిగిలాయి. తరువాత 'నేటి రష్యా' అశే పుస్తకం (వాస్తే మొదటి పుస్తకం వలె దీనికి కూడ డబ్బు మిగుల్తుందని ఆనుకొని చెల్లెలు గాజులు అమ్మివేసి పుస్తకం అచ్చు వేయించారు. ఇది 104 పుటల పుస్తకం. 1984 జులైలో

కేవీ వి. ఆర్‌ నార్హ జ్లీవితం-ఆనుభ వాలు శవుతరం నుంచి దీశిని పచురించారు.. జీవితం అంతా ఆర్థికంగా సహాయపడిన ఖట్నీలోని వెంకటరామన్న పెదనాయన గారికి దీనిని ఆంకితం ఇచ్బారు. కానీ నెల తిరగక ముందే [పభుత్వం ఈ పుస్తకాన్ని నిషేధించింది. ఈ పుస్తకానికి ముందు “నేటి రష్యా" శీర్లికను 'భారతి'కి ఆరు వ్యాసాలు పంపిస్తే అచ్చువేసి వంద రూపా యలు కూడ ఇచ్చారు. బెజవాడ నుంచి గూడవల్లి రామ(బహ్మం నడిపే (పనా మి(త' కు వ్యాసాలు [వాస్తే అచ్చు అయిన దానికి 5 రూపాయల చొప్పున పంపు తుండేవారు. నాశ్లగారి పెదనాయన నార్ల వెంకటరామన్న, 198 వ్మ ఐవరిలో చనిపోయారు. కనుక ఆర్థిక సహాయం చేసే వ్యక్తి కూడ లేకుండా పోయారు. అప్పటికే స్వయంగా అర్జించాలనే ధోరణి నార్టలో (పబలింది కవుతరంలో ఉండ లేకపోయారు. ఏమీ తోచేది కాదు. అలాంటప్పుడు బందరు నుండి “(పథి అనే ప్మతికను నడపాలని గద్దె లింగయ్య తలపెట్టారు. ఆ పవ్యతిక నిర్వహణకు 1985 ష్మపిల్‌ 19 న నార్హ అంగీకరించారు. మే 1వ తేదీన '(వథ' తాలి సంచిక పూర్తిచేసి మే 8న బందరులో విడుదల చేసారు. ఆ తరువాత మే 15న (పళ మరో సంచిక వారం లోపల మే 20న పూర్తి చేసారు. మ్మదాసు నుండి వెలువడే “పశాబంధు' ష్మతిక ప్రభను గురించి చక్కగ (వాసింది. అయితే నార్టతో మాట్లాడుకొన్న తీతిలో గద్దె లింగయ్య డబ్బు చెల్లించక పోవడంతో. “ప్రభకో పనిచేయడం మానెయ్యాలని నిర్ణయించుకొని 1085 మే, 29న గద్దె లింగయ్యకు గుడ్‌బై చెప్పారు,

_.. విందరు ను౫డి 'జ్యోతి అనే మరో ప్మతిక వెలువడటోతుండగా దానికి సంపాదకత్వం వహించటానికి నార్ణ అంగీకరించారు. ఆంతకు ముందే 19085 వ్మపిల్‌ న కవుఠరం వచ్చిన తన స్నేహితులను తల్లి సరిగా చూడలేదన్న దృష్టితో ఇక కవుతరంలో ఉండకూడద? నిర్ణయించుకొని ఊరు వదిలి బందరు వచ్చేసారు. ఏపిల్‌ 26 న “జ్యోతి' సంపాదకత్వం అంగీకరించి మే £8న మొదటి ఫాఠం పూర్తిచేసారు. జూన్‌ 8 కల్లా వ్యతికను పూర్తిచేసి మార్కెటుకు విడుదల చేసారు. కాని ఆ పతికవారుకూడ నార్లపట్ల సరిగా (ప్రవ ర్తించకపోవటంతో “జ్యోతి' సంపాదకత్వాన్ని కూడ వదిలేసారు. (11 జూన్‌, ఈ విధంగా ఒకే సంవత్సరంలో వేసవి కాలంలో “వభ, “జ్యోతి అనే పతికలలో (వవేిచి, వదిలివేసి, బందరు హడ తనకు సరియైన చోటు కాదని నిర్ణయించుకొన్నారు-

వీ. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుథ వాలు 18

ఇంగ్లీషు జర్నలిజం పట్ట మొదటి నుండి నార్లకు ఆసక్తి ఉండేది. పట్టాభి సీఠారామయ్య సంపాదకత్వాన వెలువడే “జన్మభూమి' వ్మతికకు వ్యాసాలు పంపించే వారు. అందులో అచ్చు కావడం చూచి లాలాలజ్‌ పతి రాయ్‌ స్థాపించిన లాహోర్‌ లోని పథతికకు, పూనా నుండి తిలక్‌ స్థాపించిన “మఠా' ప్యతికకు వ్యాసాలు పంపగా అచ్చయ్యాయి. బందరులో ఉండగా ఆడవి బాపిొొజ,_ ముద్దుకృష్ణలతో స్నేహం ఉండేది. బెజవాడలో వీరు కలుసుకొని మాట్లాడుకొంటూ ఉండేవారు, ఆ కరువాత అప్పచేసి డీల్లీ వళ్ళి “హిందూస్తాన్‌ బైెమ్స్‌'లో చేరాలని వివల [పయ త్నం చేసారు. కవుతరంలో సీతామ్‌, పామరులో వీరయ్య నార్లకు ఆపు డప్పుడూ డబ్బు నవాయం చేసేవారు.

బందరులో ఉండగా తరచు “కృష్ణాప్యతిక' ఆఫీసుకు వెళ్ళడం నార్హ కార్య [క్రమంలో ఒకటిగా పేర్కొనడం జరిగింది కదా! ఆప్పట్లో ఓడలు బందరు వరకూ వచ్చేవి. ఇండియానుండి సరుకులు తీసుకువెళ్ళి ఇంగ్లాండ్‌నుండి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు ఓడకు తగినంత బరువు నిమిత్తం పాత 'పేపర్ష కట్టలు వేసేవారు. ఆ విధంగా ఐందరుకు చేరిన పాత ప్మతికలు పచారి కొట్లలో చోటుచేసుకొన్నాయి. వీటిలో డెయిలీ మేల్‌, అబ్దర్వర్‌, ఓవర్‌సీస్‌ వీక్తీ మొదలెన ప్య్యతికలు ఉండేవి. ఓడ వచ్చినప్పుడు పచారి కొట్టు వెతికి ప్యతికలను నార్ల కొనుక్కుంటూ ఉండే వారు. ఓక నందర్భంలో ఇలాంటి పృ్మతికలను చేతపట్టుకొని ముట్నూరి కృష్ణారావు గారి దగ్గరకు వెళ్ళి మాట్లాడిన అనంతరం ప్యతికను అక్కడ మర్చి పోయి నార్ల వచ్చేసారు. అంతకు ముందు ఇ గ్లీషు పతికలలో చదివిన వ్యాసాలు తర్వాత వారాల్లో కృష్ణాప్యత్రికలో వచ్చాయి. ముట్నూరి కృష్ణారావు గారు ఈ విషయాన్ని (ధువపరుస్తూ నీవు వదిలిపెట్టి వళ్ళిన ష్మలికలను సద్వినియోగం చేసుకొన్నానని నార్లతో చెప్పారు. కృష్ణాష్మతికకు కొన్నాళ్లు కోట సుబ్బారావు గారు ఇన్‌ భార్డ్‌ ఎడిటర్‌గా ఉండగా వింతలు-విశేషాలు (వాసినందుకు నార్లకు నెలకు 5 రూపాయలు జీతం ఇచ్చేవారు, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సోదరుడు కూడ ప్యతిక నిర్వహణలో తోడ్పడుతూ వేసవి సెలవులలో ఒకసారి నార్లను ఆక్టింగ్‌ ఎడిటర్‌గా పెట్టి 80 రూపాయలు ఇచ్చారు. ॥

ఐందరు వదిలి మద్రాసు వేళ్ళొలని నిర్ణయించుకున్న నార్ధ 1985 జూన్‌ 27 న ఎన్‌. జీ. రంగాకు, భూవయ్య చౌదరికి తన కోరికను వెల్లడిస్తూ

కేశ వీ, ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు ఉత్తరాలు (వ్రాసారు, రంగా వెంటనే సమాధానం [వాస్తూ “ఇండియన్‌ ఎక్స్‌( పెన్‌" ఎడిటర్‌ సంతానానికి వ్రాసానని తెరియజేయగా నార్ల సంతోషించారు. ఈలోగా మరోసారి కవుతరం వెళ్ళిన నార్ల అ ఊర్లో ఉండరాదని దృత నిశ్చయానికి వచ్చారు. 1985 జులై 1న ఎం. చలపతివావు బందరులో తన ఫోటో తీసినట్లు అది చాలా బొగా వచ్చినట్లు నార్ల చెప్పుకొన్నారు. తెలుగు ష్మతికల జాబితాను (పీరియాడకల్స్‌తో నవీ) సిద్ధంచేసి జులై శ న కృష్ణా పతతిక్షకు ఇచ్చారు. నార్ధ బందరు విడిచి మ్మదాసు వెళ్ళిపోతున్నాడని తెలిసి జాతీయ కళాశాల విద్మార్థులు ఆయనకు వీడుకోలు పార్టీ ఇచ్చారు. ఈ విషయంలో ఆశ్చర్యపోయిన నార్ల అనాడు 28 జులై 1985 విద్యార్థులతో తీయించుకొన్న ఫోటోను భ్యడంగా దాచుకొన్నారు అంతకు ముందు కవుతరం పోవడానికి ఐస్ను ఛార్జీలు లేక బాధలు పడడం వల్ల ఎలాగో తిప్పలు పడి 1985 జులై 80న మృదాసు చేరు కొన్నారు. శ్రీవితంలో నాార్లకు పెద్దమలుపు అదే.

ఏమైనా సరే, శీవితంలో జర్నలిస్టుగా స్థిరపడాలని పట్టుదల వహించిన వి. ఆర్‌. నార్ద 1985 జులై 80 న మృదాసు చేరగానే “_పజాబంధు” నిర్వ పాస్తున్న ఎస్‌, జి. ఆచార్య ఆప్యాయంగా ఆయనకు స్వాగతం పలికారు. “పజాబంధు' ష్మతికకు బందరు నుండి కూడా నార్ల వ్యాసాలు (వాసివా ఆదార్యను కలుసుకోవటం అదే. (ప్రథమం. శీ ఎన్‌. టి. ఆచార్య స్వాతం[త్య పోరాటంలో పాల్గొన్న జర్నలిస్టు ఆయనకు సంతానం లేదు... ఆయన భార్య అన్నపూర్ణా దేవి చేదోడు వాదోడుగా ఉంటూ అన్ని విధాలా సవాళరింతే వారు. [శ ఆదార్య మ[దాసులో నార్లకు పెద్ద అండగా నిలిచి అనేక సందర్భా లలో ఆర్థికంగా కూడా ఆదుకున్నారు.

మ_దాసు వెళ్ళిన మరు౮డే నార్ల “ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ పెన్‌ సంపాదకుడు సంకొనంను కలియగా ఆయన ఏవో కబుర్దు చెప్పి నారు ఉద్యోగం ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు. అప్పటినుండి 'ఆం(ధ(పభ'లో చేరే వరహ సుమారు నాలుగేళ్ళ పొటు నార్ల ఆర్థికంగా ఇబ్బందులు సడుతూ, జర సలివొన్ని మాతం వదలకుండా కొనసాగించారు. (వజాబంధు, సమదర్శినిి భారతి, వినోదిని వ్యతికలకు తరచు వ్యాసాలు (వాయడం, వారిర్చే డబ్బుతో కాలక్షేపం చేయడం నార్‌ మ్యదాసు జీవిరంలో ఒక (_ప్రధొనాంళమైందిం

వి, ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభవ వాలు కేర్‌ . 1985 ఆగస్టు 1న 'ఆల్మధపష్మతిక' కార్యాలయంలో. శివలెంక శంభు (పసాద్‌ను కలుసుకోగా ఆయన నార్లను, పండికాంాధ్యిల నాగేకం్లరరావుకు వరిచయం చేసి, “భారతి'కి తరచు [ వాస్తుండమనీ, అందుకు తగిన పారితోషికం ఇస్తామనీ చెప్పారు. పవాబంధు' ప్మతికలో (వ్రాస్తున్న ్రీనివాన శరోమణితో కూడా నార్లకు పరిచయమైంది. శిరోమణి గంటల తరబడి మాట్లాడివా. విసుగు పుద్రేది కాదని, అ విధంగా మాట్రాడ గలగడం ఒక విశేషమని నార్ల భావించాడు. ఉద్యోగ అన్వేషణలో నార, మ్నదాసు కానవమండలి సల్కుడుగా ఉన్న పాములవ_ర్రి వేంకటకృన్ణయ్య చౌదరి వద్దకు వళ్ళి తన విషయం రెవ్పకోగా అయన న్నారను జస్టిన్‌ పార్టీ కార్యాలయానికి లీసుకు వెళ్ళారు అక్కడ రామ ప్వామి మొదలియార్‌తో పరిచయం చేశారు. '"జస్టిన్‌' పత్రిక సంపాదకుడు వారన్‌ ఇంటర్వ్యూ చేసి నార్లను ఉద్యోగంలోకి (పవేశ పెట్టారు. 'సమదర్శిని" వ్యతికలో వెలకు £0 రూపాయల చొప్పున పార్ట్‌కైమ్‌ పవి చేయటానికి 1985 ఆళ్ళోఐరు 1 నుండి నార్ల అంగీకరించారు. కాని “జస్టిన్‌” వ్యతికలో ఆర్రై కాలం వార్ల ఉండలేక పోయారు. లోగడ బ్బెరరిస్టుగా ఆయవపై రికార్డు ఉన్నందున, (వలుత్వ సింబ.డి ఒకరు రోజూ జస్టిన్‌ పార్టీ అఫీసుకు వచ్చి కూర్చుశేవారు. అంతేగాక వార్లను తొలగించమని ఓఒత్రికి కూడా (వథుత్వపరంగా వచ్చింది. ఆ ఒత్తిడికి లొంగి పోయిన జస్టిన్‌ పార్టీవారు వార్లను ఉద్యోగం మండి తొలగించారు. అప్పటో (తివురవేని గోపీచంద్‌ పచ్చయవ్చ కాలేజీ వోస్టల్లో ఉండేవాడు, 1986 సెపైెంరు ఏ8 న మొదటిషారి వార్త. గోవీతండ్‌ కలసుకన్నారు. అప్పటి మండీ వారిరువురూ తరచు కలుసుకొని మాట్లాడుకోవటం, స్నేపాతుణగా పెంపొందటం జరిగింది. మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ 1986 జనవరి 81 న నార్తమ 3ంటబెట్టకొని శ్రాసా సుబ్బారావు వద్దకు వెళ్ళారు. "న్వరాజ్య' ష్యతిక వంపారకుడుగా ఉన్న శ్రీ సుబ్బారావు కాశీలు వచ్చివవ్పుడు తద్మోగం ఇప్తానని వార్తకు హామీ ఇల్చాడు. తాలిమిచయం వలవ ఖాపా సుబ్బారావు పట్ల నాక్షకు మంచి అభి సాయం ఏర్పడింది. ఉద్యోగాన్వేషణ చేవ్తూనే.. వార్థ మ్యదాసలో ఎన్‌, జి. అదార్య దంపతులతోమా, చందూర్‌, కంఠంపాదే సీనియర్‌, (శమివావ శిరోమణి, పండితా

16 వీ. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు రాధ్యుల నాగేశ్వరరావు, నీలంవాజు వేంకట శేషయ్య, కాటూరు వేంక టేశ్వరరావు, బాపిరాజు, గూడవల్లి రామబ్రహ్మం మొదలైన వారని తరచు కలుసుకొని పరిచయాలు పెంచుకున్నారు. ఒక్కొక్క సందర్భంలో భోజనానికి కూడా డబ్బు లేకపోనటం, పతికలలో [వాసిన వ్యాసాలకు సమయానికి డబ్బు అందక పోవడం,పస్తులుండటం నార్ల జీవితానుభవాలలో, కొన్ని దళలుగా పేర్కొనవచ్చు. “స్వరాజ్య" ష్మతికలో సబ్‌ - ఎడిటర్‌గా ఉద్యోగం ఇచ్చే విషయమై పరిశీలిస్తామని యాజమాన్య వ్యవహా౮ాలు చూస్తున్న ,(కొవ్విడి లింగరాజు 1906 ఫ్నిబవరి 5న నార్హకు చెప్పారు, ఆప్పటికే ఆ స్మతికలో కంభంపాటి సీనియర్‌ విలేఖిరిగా పని చేస్తున్నారు. (ప్రకాశం పంతులు నిర్వహించే 'స్వరాజ్య' ప్మతిక ఆర్థిక ఇబ్బందులకు లోన్నై అవసాన దళలో ఉన్న స్థితి అది. ఆలాంటి సందర్భంలో 1988 ఫబవరి 25న నార్ల "స్వరాజ్య" ప్మతిక ఉపసంపాదకుడిగా చేరారు. అప్పుడు నగర స్టాంప్‌ మోసపు. కేసు ఏచారణ హైకోద్దలో జరుగు తున్నది. పాఠకులకు ఉత్సాహం కలిగించే ఈ కేసును రిపోర్టు చేయమని నార్లను పురమాయించారు. రిపోర్టర్‌గా ఎలాంటి అనుభవం లేని నార్ల ప్రతిరోజు | హైకోర్టుకు వెళ్ళి, కపిల కాశీపతి సహాయంతో రిపోర్టు ఎలాగో కష్టపడి తయారు చేశారు. విషయం బాగా సమర్పించినట్లు అభినందనలు వచ్చాయి. సంపాదకుడిగా ఉన్న భాసా సుబ్బారావు నెలకు 15 రోజుల పాటు (పూఫ్‌ రీక్రింగ్‌ చేయమని, కొన్నాళు) ర్మాలిష్ళ ఎడిటర్‌గా డ్యూటీ చేయమని పురమాయించారు. ఆ విధంగా ఖాసా సుబ్బారావు సంపాదక త్వాన నార్ల వివిధ జర్నలిస్టు రంగాలలో అనుభవం పొందారు. ర్నాతి డ్యూటీలో పది మొదలు 8 గంటలవరకు కష్టపడి పని చేసేవారు, భాసా సుబ్బారావుకు వీరు బాగా సన్ని పితులచయ్యారు. ఆయితే “స్వరాజ్య ప్యరిక' వారు చెల్లింటీ డబ్బు చాలక యధావిధిగా ఇతర ప్మతికలకు వ్యాసాలు (వాస్తుండే వారు. 1986 ఏ్మపిల్‌ 16న ఆం[ధష్మతిక వారప్యతికకు తొలిసారి వ్యాసం (వాసినట్లు వార్ల పేర్కొన్నారు. అప్పుడు డానికి నీలంాజు వెంకట శేషయ్య తాఠర్కాలిక సంపాదకులుగా ఉన్నారు. “స్వరాజ్య' ప్మతికలో సంవోభం పెరిగిపోగా, 1086 మే ర్‌న ఖాసా సుబ్బారావు సంపాదకులుగా రాజీనామా ఇచ్చాడు. ఆ రోజు 6 పేజీల ప్మతికను నార్గ, లమ్మీనరసింవం కలిసి బయటికి తీసుకురాగలిగారు. మే 10వ తేది లోపల

వి" ఆర్‌. నార్ల జీమితం_.అనుభవాలు [7 ఇకాయిలన్నీ చెల్లిస్తానని టంగుటూరి (ప్రకాశం పంతులు హామీ ఇచ్చాడు. ఆ మరు నాడే [4 ఖొసా సువ్బారావు మళ్ళీ _వచ్చి చేరాడు. హామీ ఇచ్చిన (పకారం మే 10వ బకాయిలు చెల్లించకపోగా మ్మే 11న (కొవ్విడి లింగరాజు భోజనం నిమిత్తం చ్‌ల్లర డబ్బుల్లు కొంత నార్లకు ఇవ్వజూపారు. తన ఐకాయీలు ఇచ్చేవరకు ఆఫీ సుకు రానని నార్హ వెళ్ళిపోయారు. మే 16వ తేదీ లింగరాజును కలుసుకోగా అతడు ఒట్టి చేతులే చూపాడు నార్ల పాత పేపర్దు ఆమ్మి వచ్చిన డబ్బుతో గడుపవలసి వచ్చింద. అంతకు ముందు రోజు (మే 17, 1986) నార్ల రోజంతా భోజనం లేకుండా పస్తులున్నారు. మే 20వ తేదీ “స్వరాజ్య” ఆఫీసుకు వెళ్ళి లింగరాజును ఊర్జేశించి ఇష్టత వచ్చినట్లు మాట్లాడేసరికి ఆయన. నార్లకు రెండు రూపాయలిచ్చి పంపించారట, మే £5న నార్ల మళ్ళీ 'స్వరాజ్య'లో చేరారు. జూన్‌ 1న కొంత డబ్బు ఇస్తానని (పకాళం పంతులు హామీ ఇచ్చి మాట నిలబెట్టుకోలేక పోయారు. ఆ మరునాడే (వకాశం పంతులు కుమారునితో కలహం రాగా, లింగరాజు రాజీ నామా ఇచ్చి వెళ్ళిపోయాడు. తరువాత 'స్వరాజ్య' పతికవారు అడపదడప కొద్దో, గొప్పో వార్లకుచెలిస్తూ పోయారు. 1986 జులై 1న 'స్వరాజ్య' ష్మతికలో సమ్మె జరుగగా, పి. వేంకటేశ్వర శాస్త్రులు అనే అతను ఎలాగో కష్టపడి పష్మతికను బయటికి తెబ్బారు.

పిఠాపురం రాజా నడపదలచిన తెలుగు దినప్మతిక '“జనవాణి'లో ఉద్యోగం నిమిత్తం నార్ల దరఖాసు పెట్టుకున్నారు. జస్టీస్‌ పార్టీ చీలిపోయి పీపుల్స్‌ పార్టీ అని పెట్టిన పిఠాపురంరాజా రానున్న ఎన్నికలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్యతికను పాఠరంభించ దలిచారు.. పీపుల్స్‌ పార్టీ ప్మతికకు తాపీ ధర్మారావును సంపాదకుడిగా నియమించారు. నాను రెండు పర్యాయాలు పిలిచి, ఇంటర్వ్యూ చేసి, పీ. నారాయణవావ్‌ నాయుడు నార్లను నెలకు 66 రూపాయలు చొప్పున అసి సెంట్‌ ఎడిటర్‌గా నియమించారు. నార్ల సిఫొరసుపై పండితారాధ్యుల నాగేశ్వరరావును కూడా “జనవాణి'లో నియమించారు. 198 జులై 29 న పిఠాపురం యువరాజు ప్యతికా కార్యాలయానికి (పారంలోత్సవం చేశాడు.

1986 ఆగస్టు 1 న 'ఇనవాజి' దినప్మతిక డమ్మీ ఎడివన్‌ వేసి చూబారు ఆగస్టు క్‌ నుండీ 12 పేజీలతో ప్మతికను వెలువరించారు. కానీ సెఫ్టెంబరు

18 వి. ఆర్‌. నార్జ జీవితం=అనుభ వోలు వలి వాటికే ప్యతికా కార్యాలయంలో జరిగిన కు(ట వలన “జనవాణి ప్మతిక ఆగిపోయింది. మృ అక్టోబర్‌ 8 నుండి పది పేజీలతో 'జనవాజి' వెలువడింది. ఆ తరువాత జరిగిన కాసన సభ ఎన్నికలలో జస్టిస్‌ పార్టీ, పీపుల్స్‌ పార్టీ పూర్తిగా ఓడిపోగా, 'జనవాణి' పాతిక కూడా ఆగిపోయింది. మళ్ళీ నార్ల ఉద్యోగాన్వేషణ వర్వంలో ప్రవేశించాడు. మళ్ళీ పత్రికలకు వ్యాసాలు (వాసుకోవడం, వచ్చిన డబ్బుతో నరిపెట్టుకోవడం, అప్పులు దేయడం, స్నేహితులనుండి తెప్పించు కోవడం ఆనవాయితీ ఆయింది.

“వజామిత' తెలుగువారప[తిక ఎకిటర్‌ ఇన్‌ దార్జీగా నెలకు *5 రూపాయల బీఠంతో నార 1988 జులై ఆఖరు వరకూ పనిచేశాడు.

ఆంధ్రప్రథళ సహాయ సంపాదకులు

1998 ఆగస్టు 1న థ్రీ వార్ల ఆఇ్యర్యపభలో సబ్‌ఎడిటర్‌గా చేరాడు, ఆగస్టు 16న (1988) ఆం[ధ(వళ మదరాసు నుంచి దినవ్యతికగా (పారంభ మయింది. జులై మాసంలో ఖాసా సుబ్బారావు నార్జను వెంటబెట్టుకొని రామనాథ్‌ గోయంకా ఇంటికి తీసుకువెళ్ళారు. నెంకు 75 రూ. జీతంతో ఆంధ్యపభ ఎడి టర్‌గా వనికేయమన్నారు. అయితే సంపాదకుడిగా భాసా సుబ్బారావు పేరు ఉంటుందనీ, ఆయనకు ఉన్న (పతిస్ట“లన ఆ ఏర్పాటు చేస్తామనీ దెప్పారు. భాసా వారే సంపాదక కార్యాలయంలో పనిచే సేవారిని నియమించి. వేశారు అందులో కప్పగంతుల సత్యనాాయణ, పి. శ్రీరాములు ఉన్నారు. అప్పటికి ఆంధపతిక, జనవాణి తెలుగు దినప్మతికలుగా నుదాసు నుండి వస్తుండేవి. "జనవాణి". జస్టిన్‌ (ప్రాక్టీ ప్యతిక. అప్పట్లో ఫ్లాట్‌బెడ్‌ రోటరీ మిషన్‌ గంటకు 4000 (వతులను మ్మాతమే మ్యుదించ గలిగేది. ఆ-(ధ్యుపళ మధ్యాహ్నం 18 గంటలకు సిద్ధం చేయవలసి వద్చేది. అందువలన సాయంకాలం దినష్మతిక బయటకు వచ్చేటప్ప టికి (ప్రముఖమైన వార్తలు కూడా అందించలేక పోయేవారు. రాజాబీ మంలివర్గం పాయంఠం 4 గంటలకు (ప్రకటిస్తేఅటువంటి వార్తను కూడా అందించలేకపోయే వారు. జర్నలిజంలో శివణ లేనివారు, (ఫ్‌పూ రీడింగ్‌ తెలియనివారు ఉండటం వలన 'ఆంర(పభ' చాలా ఇబ్బందులకు లోనై అనేక దోషాలు దొర్జుతుండేవి, న్యాపతి నాాయణమ్వ్హూలరిని నెలకు 90 రూ. జీతంతో హఠాత్తుగా తీసుకువబ్చి ఎడిటర్‌గా పెట్టారు. ఖాసా సుబ్బారావు దృష్టిలో అప్పట్లో నార్ట జర్నలిస్టుగా వనికిరాడట ! వ్యాపతికి కూడా జర్నలిజంలో శిక్షణ లేదు. ఎడిటర్‌గా ఆయన్ను ఎవరూ అదుపులో పెట్టలేకపోయారు. 1941 వరకూ పరిస్థితి ఇలాగే సాగింది, ఆనాటి 'ఆం(ధ్రప్రళ' సర్కులేషన్‌ 2,700. ఆం్యధమహాసభ్‌ వార్షిక సమావేశం వైజాగ్‌లో జరుగుతున్న సందర్భంగా వైద్యుల రమణరావు సలవిపై “అంధ వక' (వ్రత్యేక సంచిక తీసుకువూవటానికి అయిష్టంగా గోయంశా అంగీకరించాడు,

లి0 వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు అంతకు ముందు ఆదే సలహా నారాయణమూర్రి చెప్పినప్పుడు ఆయన ఒప్పుకో లేదు. సమావేశం ఇంకా మూడు రోజులుందనగా నాాంయణమూలర్తి తన కుమా రుని యజ్ఞోపవీతం ఉత్సవానికి తిరుపతి వెళ్ళాడు. (ప్రత్యేక సంచికను గురించి గోయంకా. విచారించగా నార్ల తనకేమీ- తెలియదన్నారు, మరునాడు, నారాయణ మూర్తి వచ్చీ తాను నార్లతో చర్చించానని గోయంకాతో చెప్పాడు. ఇద్దరినీ నిల బెట్టి ఆరా తీసేసరికి నరాయణమూర్తిదే దోషం అని తేలిపోయింది. తనను రాజీ నామా పెట్టమని గోయంకా అనేసరికి సాయం[తం 6 గంటలకు రాజీనామా ఇచ్చి వెళ్ళిపోయాడు. నారాయణమూర్తి కుటుంబం పెద్దది. జీతం చాలేది కాదు. ఆఫీ సుకు వచ్చినవారి దగ్గర 4 ఆణాలనుండి 10 రూ. వరకూ అడిగి పుచ్చు కుంటుండేవాడు. నార్ల గోయంకా దగ్గరకు వెళ్ళి నాాయణమూర్రిని "మళ్ళీ ఎడిటర్‌గా పెట్టుకోమని అడిగితే ఆయన అంగీకరించారు. మరుసటి రోజు ారాయణమూ ర్హి వచ్చి చేరారు. ఆ (క్రితం ర్యాతి వార్త నాాయణమ్నూర్తి ఇంటికి వి) అరిగిన విక్‌యాన్ని ఒక నోట్‌ [వాసి ఆక్కడ పెట్టీ వచ్చారే. 'ఆరధ (పళలో' పనిజేసేవారు జీతాలు పెంచాలనీ, పెన్షన్‌ గానీ, (గాట్యుటి గానీ ఇవ్వా లనీ కోరారు. లేకుంటే సమ్మెకు దిగాలనుకున్నారు. అయితే నారాయణమూర్తి ఈ విషయాన్ని గోయంకాకు చెప్పి, సిబ్బందికి కూడా మీ ఉద్యోగొలు పోతాయని బెది రించారు. సమ్మెకు సిద్ధపడ్డ సిబ్బంది తరువాత నార్లతో మాట్లాడటం మానే సేసరికి నార రాజీనామా పెట్టాళ- ఆ స్థానంలో పండితారాధ్యుల నాగేశ్వరరావును తీసుకు రావాలని నారాయణవ్హూరి [పయత్నించాడు. నెలరోజుల నోటీసు ఇచ్చిన వార్ల గోయంకా దగ్గరకు వెళ్ళి తనకు వెళ్ళిపోవడానికి అనుమతి అవ్వమని, లేడా సంపాదకుడిగా చేయమనీ పట్టుబట్టారు. అంతకు ముందు మోటూరు సత్యనారా యణ, మాగంటి బాపినీడు ద్వారా గోయంకా, నార్సకు కబురు చేసి రాజీనామాకు పట్టుబట్టవద్దని కోరారు. తరువాత న్యాసతి నారాయణమూ ర్తిని వెళ్ళిపొమ్మని, నార్లను నంపాదకుడిని చేశారు. ౨,700 (ప్రతులు అమ్ముడుబోయే (పభ (_కమేణా పెరు గ్మభూ 1959 లో నార్ల వెళ్ళిపోయేనాటికి 60,000 అయింది. 1949 క్విట్‌ ృశడియా ఉద్యమ సందర్భంగా విధించిన సెన్సార్‌ షిప్‌కు అభ్యంతళ పెడుతూ ల్‌ నెలల పాటు ప్యతిక మూసివేశారు. అప్పుడు నార్హ నెలకు 8ళ రూ. అద్దె ఇద్చే ఇంటినుండి 10 రూ. అద్దె ఇంటీకి మారారు. ఎడిటర్‌గా 90 రూ. నుండి 100రూ+ లకు జీతం పెంచినా వాస్తవానికి సగం జీఠమే ఇచ్చేవారు. తరువాత ఖాసా సుబ్బారావు ఎడిటర్‌గో అర్హడవని ్రీనార్లను ళ్ళాఘించారు.

వివాహం, సంనారం

“ఆంధ[పభలో' చేరకముందే శ్రీ వి. ఆర్‌. నార్ల వివాహం చేసుకున్నారు, కృష్ణాజిల్లా పెరిసేపట్లికి చెందిన సులోచనగారితో మ్మదాసులో వీరి పెళ్ళి జరిగింది. కట్నాలూ, కోనుకలూ లేని ఈ పెళ్ళి అటు నార్ల కుటుంబానికి గానీ, సులోచన గారి కుటుంబానికి గానీ ఆఫ్రే ఇష్టం లేదు. [శ చెపకూ3 పెవ సత్యనాయణ కుమ్హార్తై సులోచన గారు. ఆయన నాటకాల్లో. వేషాలు వేస్తుండేవారు,. ఘోషా విపరీతంగా పాటించే పెరిసేపల్లి కమ్మ స్త్రీలు మచిలీపట్నం పోవాలంటే ఎడ్ల ఐళిడికీ సరోదాలు కట్టుకొనీ వెళ్ళేవారు. సులోచనగారు తెలుగు చదవటం [వాయటం వరకూ నేర్చుకున్నారు. 19988 ఏపిల్‌ ౨4 న మ్రాను (టిప్తికేన్‌ లోని మానన సరోవర్‌లో కౌద్టిమంది సమక్షంలో రిజిస్టరు వివాహరి "జరిగింది. ఆనాడు అది పెద్ద విశేషమే. సు(పసిద్ధ తెబగు సినీ నిర్మాత, *పజామి[(త' విడిటర్‌ గూడవల్లి రామ(బహ్మంగారు పెళ్ళి ఖర్చుల నిమిత్తం 116. దొ కచ్చారు. సులోచనగారితో పెళ్ళి ఆయిన తరువాత నార్ల అంతివరకూ ఉంటున్న గదిని వచిలేసి అద్దెకు ఇల్లు తీసుకున్నారు. నులోచనగోరు అప్పటినుండీ నార్లను కంటికి రెప్పవలె చూచుకుంటూ వచ్చాళంటే అతిశయో క్రి కాదు. మొదట పుట్టిన ఇద్దరు మగపిల్లిలూ -జకరు నాలుగేళ్ళకూ, మరొకరు -రెండేళ్ళకూ వై ద్య సౌకర్యం సరిగా లేక చనిపోయారు. అంతటితో నార్ల చాతా విటారపడి వేరే.ఇల్లు తీసుకొని: ఉఊండసాగారు. వీరి సంతానంలో ముగ్గురు ఆబ్బాయిలూ, ఐదుగురు అమ్మాయిలూ అంతా డాక్టక్టుగా పైకి వచ్చారు. పెద్ద కుమార్తె శారద మ్మాతం గుంటూరులో వై ద్యవ్యు త్రి చేస్తుండగా, మిగిలిన వారంతా ఆమెరికాలో ఉన్నారు. వారుం మోవహాన్‌దాన్‌, దుర్గాదాన్‌, లవ్మణదాన్‌, చం[దకళ, మీనాష, ఉమ, రమ. వీళోంతా డాక్టర్లనే వివాహం చేసుకున్నారు. ఐతే తనకోసం పిల్లలు త్యాగండేసి, హర్పి భవిష్యత్తును పొడు చేసుకోరాదని నార్ల ఉద్దేళ్యం. కనుక వికేళాలకు పోతా మంటే ఆయన అభ్యంతరం పెట్టకపోగా వారిని (పోత్సపించి పంపారు.

నార మ్మదాసు జీవితం మొదలు విజయవాడ, అటు తరువాత హైద బాద్‌లో సులోచనగారు ఆతి జ్మాగ_త్తగా నార్హ సేకరించిన (గంథాలను కాపాడారు

క్రి వి. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుభవాలు ఇంటికి వచ్చిన వారికి అతిథి సత్కారాలు చేయడంలోనూ, సాదరంగా ఆదరించ టంలోనూ సులోచన గారిని జ్ఞాపకం పెట్టుకోని వారు లేర, నార్ల ఆ(గవోవేళా లకూ, రాగద్వేషాఐకూ సులోచనగారు షాక్‌ అబ్బార్బర్‌గా పనిచేశారు. సులోచన గారు గానీ, వార్ల సంతానం గానీ బాలా సందర్భాలలో ఆయనతో. ఏకీభవించక పోయినా, అవగాహనలో లోపం ఉండేది కాదు. తన రచనలు కొన్నిటిని నంతానానికీ. రెండు (గ్రంథాలు సులోచన గారికీ నార్ల అంకితం ఇబ్బారు. తన నంతానంలో కొందరు తన అలి(పాయాలతో ఏకిభవిస్తూ, కులాంతర వివానిలు చేసుకున్నప్పుడు నార్ల ఎంతో సంతోషించి ఆ విషయం సగగ్వంగా చెప్పుకునే వారు, రెండు పర్యాయాలు నార్ల దంపతులు విదేశ పఠ్కటనచేసి, అనేక [పషంచ. విశేషాంను చూచి ఆనండిందారు. నార్ల (గంథాలయంలోని ౨0 వేల పుస్తకాలను జ్యగ_త్రగా అట్టి పెట్టటమే కాళ, సులోచనగారు ఒక (బస్టు ఏర్పరచి తాను ఒక డై రెక్టర్‌గా ఊంటూ, వార్లపైన, ఆయన ఆలోచనా [సవంతినిగూర్చి పరిశోధన కొనసాగించే నిమిత్తం కృషి తలపెట్టటం క్లాఘనీయమైన విషయం... ఈ కృషలో నార్హ సోదరుడు 'శీ కొతారావు, నార్ల కుమారుడు డా॥ దుర్గాదాస్‌, శాయళ క్తులా తోత్పడుతున్నారు. [పవావినికి ఎదురీదే ఈ కృషి అనన్య సామాన్యమే గాని మామూలు విషయం కాదు. రెండు, మూడు విశ్వవిద్యాలయాలనారు నార్థ్‌ ("కాలయాన్ని స్వీకరించటానికి ముందుకు వచ్చినా, వారికి ఇవ్వక, (పత్యేక పరిశోధనకై దీనిని అట్టిపెట్టారు. అలాగే నార్ద సేకరించిన కళాఖండాల సహితం వీర్హా మ్యూజియం వారు ఆడిగినప్పటికీ ఇవ్వళపోవటం మరొక విశేషంం

క నీ జ ల కు! సఖ ల్‌ స్త టి / వ. ల్‌ న అ _ క వ! వు ॥ ॥ / స స నీపన - " వ్ల న్‌. శ గ మ . వ పట కాస / గ్‌! జ శ నప టి | ॥ స్మ | న గ్‌ ౩ స్ట | న జనన. స్‌ క క్ట న్‌ స్‌ జే... స య 7 - న్‌ు! మ! | | | జు నూ జ్‌ శ 2 + సు ళ్‌ సళ " / శ గ్‌ ళు ్ట ॥ / ఒం క శ లాల . నార్ల, వారి సతీమణి శ్రీమతి సులోచన

ఆంధ్రపథ సంపాదకులు

“అం(ఢ(ప్రభ'ఎడిటరై నవ్పటినుండీ (కీనార్ల రాాతింబగళ్ళు కస్టపడి ప్మతికను (వ్రఠమ[శేజి చినప్మతికగా మార్చటానికి [సయత్నించారు. (శ్రీరంగం శీవివాన రావక్ళఖ్నశీ); మల్లవరపు చి శ్వేశ్వరరావు, కొమ[రాజు వినాయకరావు ఆం(ధ్మ్యవథలో చేశ నాకు తోడ్పత్తారు. కాని ($$ కొ్యారోజులకే [వథ వదిలి వెళ్ళిపోయాకు* మ(దాసునుంచి వెలువడే ఆర్మధ(పఠ పతాక కీర్షికలకూ, సేజీలు అందంగా రీసుకు రావడానికీ ఎంత (ప్రాధాన్యత ఇచ్చిందో అలాంటి (ప్రాముఖ్యతనే సంపాదకీయాల పై కూడా చూపెట్టింది. నార్హ సంపాదకీయాల కోసమే ఆంధ్మపల్‌ చదివిన వారూ ఉ ర్తేజితులై నవారూ, వివాదాస్పద విషయాలలో నార్ల ఏమి [వాస్తారో అని ఎదురు చూచినవారూ అసంఖ్యాకంగా ఉన్నారు. 1942లో ఐదు మాసాల పాటు ఆంధ (వళను కావాలని నిలిపి వేశారు. (విచీషు (పభుత్వం విధించిన ఆంక్షలకు అభ్యంతరం తెలియనేస్తూ ఇలా నిలిపి వేయటాన్ని. జాతీయాభిమానుణ మెచ్చు కున్నారు. 194ఏ నుండి ఠి వరకూ అంధ్మపభ (పతులు లభించక సోవటల. చాలా విచారకరమైన విషయమే. అమెరికా కాం[గెసు తై (బరీ తో: మ్మాతం 1946 నుండి మై[కోవిలిం (పతుణున్నాయి. వేటపాలెం సరస్వతీ నికేతనంలో మాతం 1947నుండి 'అంధ(ప్రళ' (నతులున్నాయి. “ఆం్యధ(పళ' సంపాదకీయాలలో 19044 నుండీ కొన్నిటిని ఎంపిక చేసి (శ వార్త “మూడు దళాబ్దాలు'. పేరిట 1976లో ఒక పుస్తకాన్ని (ప్రచురించారు.

1065లో తుఫాను బాధితుల సవోయార్ధం ఆర్మధ్యపథ ద్వారా (.వార్త లక్ష టాపాయలు విరాళాలు సేకరించి రాష్ట్ర కార్మగెన్‌ అధ్యవుడుగా ఉన్న టంగుటూరి (వకాళానికి అందజేశాడు, ఐతే ఆ డబ్బును గుంటూరు నరసింహాూవు పేరట బ్యాంకులో వేయగా అది తుఫాను బాధితులకు అందలేదని తెలిసింది. [శ నరసిందో రావు అనాడు రాష్ట కాంగెసు కోశాధికారి. ఈ అనుభళవందృష్ట్యా (శీ-నార్ల ఉత్తరో' _త్తరా రాయలసీమ కరువు సందర్భంగానూ, గోదావరి వరదల సందర్భంగానూ “ఆల్మర్మపళ'ద్వారా వసూలు చేసిన విఠాళాలను రామకృ్ళష్ణమిషన్‌కు అందజేశారు,

జ వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు

మదాసులో [వకాశం (పభుత్వం విచారణలేకుండా నిర్బంధించే ఆర్డినెన్స్‌ తెల్చినవుడు నార్త్‌ 6౯ా శవంగా విమ్రర్మించారు రోజగోషాల్రాచారికి వ్యతిరేకంగా (ప్రకాశం ముఖ్యమంతిత్వాన్ని ఐలపరచిన నార్ణ ఆయన మంత్రివర్గంలోని అవినీతిని బయటపెట్టి ఐదు వ్యాసాలలో తీ[వంగా గర్హించారు. ఇలా విమర్శలు చేసవపష్పుడల్టా నార్సను సంపాదకుడుగా తొలగించమని గోయంకాకు కుస్ప తెప్ప లుగా ఉత్తరాలు వద్చివదేసి 1947 న జవరితో [చకాశణ- మజ్యతివల్లాచిడ్లి బీడగొట్టిన నందర్భంగా *“|[పజా (పభుక్వం” అనే శీర్షికన -యోర్గ నంగాదకీయాల పరంపర (వాకారు ఎన్నికైన [పకుత్వాన్ని వడగొట్టిన తీరుపై అయన తీవ్‌ విమర) చేశారు.

1959లో రాయలసీమ దారుణమైన కరువుకు గురికాగా నార్హ నృందించి అప్పుడే ల్యెలిగ్సు సినీ హీరోగా పైకి వస్తున్న ఎన్‌.టి. రామారావును షిలిమి సహాయ పడమని కోరారు. ఆ కోరికపై | కరామాంవు ఆంధ్రదేశ ౦లో నాటకాలు వేసి విరాళాలను సేకరించి రాయలసీమకు తోడ్పడ్డారు.

1952లో తొలి సాధారణ ఎన్నికలు దేశవ్యాప్తంగా జరిగాయి. స్వాతర్యత్యోద్యమం పేరిట కాం[గెసువారు పట్టాలగ్‌పుచ్చుకొవి పేదవారు సాగుచేసు కొనే భూములనుండి వారిని వెళ్ళగొట్టారనీ, అలాంటి పట్టాలన్నీ వధులుకో వాలని నార్ల విజ్ఞప్తి చేశారు. ఆ విజ్ఞ పిననుసరించి కొందరు కాం్యగెసువారు తమ భూములను వీదులుకోగా సుమారు వెయ్యి ఎకరాలు (వళుత్వానికి లభించింది. ఈ తొలి ఎన్ని శలలో పోటీ చేసిన ఆభార్య రం"ఇ కొత పార్టీని (కృషికార్‌ లోక్‌ పార్టీ కొసక్‌ల హెర్టీగా నార్ల చితించారు. [శీకాక్కుం, చిత్తూరు జిల్దాలలో మాతనే, కొన్ని స్వీట్లు చెగ్గగలిగినందుకు అలా పేరు పెట్టారు. - ర (పవావీనికి ఎదురీదడం; హేతుబద్ధంగా ఆలోచించమనటం నాకు ఆన వాయితీ అయినా" పాఠకులు ఒక పట్టాన ఆమోదించేవారు కారు. నెమ్మదిగా ఆలో చిస్తేగాని ఆమన చెప్పినది సబబని తోచేవికాదు. శ్రీ పొట్టి శీరాములు మ(దాసుతో సహా ఆం్యధవాష్ట్రం ఏర్పడాలని నిరాహారదీక్ష పూనినప్పుడు నార్ల ఆ వాదనను ఖండింబారు. మ(ద్రానునగరం మనకు దక్కలేదుగాని, పొట్టిశ్రీరాములు చసి పోయారు. అప్పుడున్న _ ఊ(దిక్త వాతా 3రణంలో ఆశేక' చోబ్లి ఆ్యధ(పలగు తగు' బెట్టట ౫) నాకుయ్యతెరేకంగా నిసావర ఇర్యటం జరిగింది

వ. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభవాలు లక్‌

శందికొండ (పోజెక్స్‌ (వాగార్జన పౌగర్‌) కావాలనే ఉద్యమాన్ని నార్ల నహేతుకంగా బలపరుస్తూ 'ఆఇ్యువల'ను ఒక ఆయుధంగా (వయోగించారు,

ఆంధరాష్ట్రోనిక్‌ రాజధాని గుంటూరు ఉండాలని వార్హ త్మీవ్యపదారం ఊూరు. అప్పుడు కూడా ఆయనను తొలగించమని గోయంకావద్దకు చాలామంది రాయబారాలు వెళ్ళాడు. కర్నూలును రాజధానిగా ఖాయపరుస్తూ | పకాళం మర్యితి వర్గం చేసిన నిర్ణయాన్ని నార్హ విమర్శించినప్తుడరాయలసీమలో '“ఆంధ్యవళి అగ్నికి ఆహుతి అయింది. రాష్ట్రవాయకత్వానికి జరిగిన పోటీలో సంజీవరెడ్డి, గోపాలరెడ్డి బరిమీద నిలిబడగా నార పత్రికా ముఖంగా సంజీవరెడ్డివి బలపరిచారు.

1955లో వచ్చిన ఆగ్యధ ఉపఎన్నికలలో నార్ల చాలా (వనముల (వచార పాతను వహించారు. కమ్యూనిస్టులకు వ్యతిరేకంగా ఐక్య కాంగోసుకు మద్దత్తుగా నాక్ట సంపాదక యాలు, వేయించిన కార్టూన్లూ (వ్రజలను' బాగా ఆకట్టుకున్నాయి. ఆం(ధలో వర్యటించిన 'న్యూడ్చేట్స్‌మన్‌" సంపాదకుడు కింగ్‌ స్టీ మార్టిన్‌ 'ఆయ్యధ (వళ కార్యాలయానికి వచ్చి (పపంచంలో మొట్టమొదటిసారిగా కమ్యూనిస్టులు అధికారంలోకి రానున్నారని జోస్యం చెప్పాడు. అందుకు విరుద్ధంగా నార్ల కమ్యూ నిస్టులు గెలవరనీ విశ్తేషించి చెప్పారు. చివరకు నార్ణ అ చనాయే నరైనదస్‌ రుజు వయింది.

'ఆంధ(వదేశ్‌' ఏర్పడుతుండగా ముఖ్యమంత్రి కావాలని టంగుటూరి (ప్రకాశం చేసిన [యత్నాన్ని నాశ్ర త్మీవంగా వ్యతిరేకించారు. తరువాత [ప్రకాశం ఈ విషయంలో నొచ్చుకోకుండా నార్ల ధోరణిని అభినందించారు.

ఆర్యధ్యపభ సిబ్బంది నిమిత్తం వార్ల అనేక పర్యాయాలు యాజమాన్యానికి నచ్చజెప్పటం, వేతనాలూ, ఇశర సౌకర్యాల ఇచ్చేటట్లు చూడటం జరిగింది. 1969లో ఎడి: రగా వార్ల రాజీనామా ఇవ్వటానికి గోయంకాతో వచ్చిన అలి (పాయరేదమే. కారణం. అప్పుడు శ్రీ నీలంరాజు వెంకటకశేషయ్య పేరును ఎగిటర్‌గా ఒక్కరోజు మాతం (పచురించారు. కొని గోయంకా పాన కాసో నుబ్బారావు, కృషానిథి వచ్చి మళ్ళీ "అంధ వళి ఎడిటరుగా నార్లను కొవపాగ మన్నారు. అందుకు అంగీకరించి వార్ల మరో సంవత్సతం పాటు ఉన్నప్పటికీ “ఆంధిపభ తనది అనేభావం వీరి మనేసునుంచి తొలగిపోయింది...

లిం వి. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుళవాలు.

సరికొత్త పదాలు సృన్టించి ప్రయోగంలోకి తీసుకు రావడం కూడా జర్న లిజంలో నార్హ చేసిన కృషకి నిదర్శనంగా పేర్కొనవచ్చు. శఖర్యాగం, తిరో. గమనం, కాందిశీకులు, ఆలీనవిధానం, (పపంచ విజ్ఞాన సమితి, ఐక్యరాజ్యసమితి అనేవి 'ఆం[ర(పభ' ద్వారా నార్హ (ప్రయోగించి బహుళ (పదారంలోకి తెచ్చినవి. థ్రీపాద గోపాల కృష్ణమూర్తి, వేటూరి (పభాకరళాన్తి వంటివారు నార్ల సంపాద కీయాలనూ, ళకెలిసీ మెచ్చుకొన్న సంద ్భాలున్నాయి.

థ్రీ వి- ఆర్‌. నార్లకు రాగద్వేషాలు బాగా ఉండేవని చెప్పటానికి ఒక సంఘటన ఉదాహరించవచ్చు. మ్వదాసులో 'ఆం[ర్మపళ' (పాఠరంభించిన తొలి రోజులలో ఎ౨. ఎన్‌, రాయ్‌, ఎలెన్‌తో సవా మ్మదాసు వచ్చారు. గాంధేయవాదా నికి మార్గాంతరాలు సూచిస్తూ దేశానికి పునర్వికాసం కొవాలని రాయ్‌ డెబుతూ వచ్చారు. ఆయన మ్మదాసు రాక సందర్భంగా ఖాసా సుబ్బారావుగారు 'ఇండియన్‌ ఎక్స్‌|పెన్‌'లో ఎలెన్‌ రాయ్‌ నుద్దేశించి నిందాపూర్వక వ్యాఖ్యలు కొన్ని చేశార్కు గోపీచంద్‌ ఒక పృతికా సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఖాసా సుబ్బారావును చూడగానే ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ తమ చేతిలో ఉన్న ప్యతికను చూపుతూ ఇలాంటి వ్యక్తులకు దండన ఆవసరం అంటూ బెదిరింపు సూచకంగా రెండడుగులు ముందుకు వేశారట. ఇందుకు అభ్యంతర 'పెడుతూ ప్యతికలవారు సమావేశం నుండి బయ టకు నడిచారు అందులో నార్ల కూడా ఉన్నారు. గోపీచంద్‌ [బతిమిలాడి పథి కల వారిని మళ్ళీ వెనక్కు. పిలుచుకు వచ్చారు. ఆ సంఘటన జరిగిన వాటినుండే వి. ఆర్‌. నార్జ అంధ(పభలో రాయ్‌ వార్తలను (పచురించేవారు కారు, ఈ ధోరణి రాయ్‌ చనిపోయేవరకూ ఉన్నది. రాయ్‌కు జోవోర్డు అర్చిస్తూ దేశవ్యావ్తంగా వ్యతిశలన్నీ సంపాదకీయాలు (వ్రాశాయి. ఆం[ధ్యపభమ్మాతం [నాయలేదు, గుంటూరు హిందూ కళాళాలలో ఏకాదండయ్య వాలులో జరిగిన ఒక ఫమావేశంలో ఆవుల గోపాలకృన్ణమూర్తి తీవ విమర్శ చేస్తూ ఊరూ పేరూ లేనివాడుచనిపోతే. . “**క వటవృక్షం కూలింది, ఒక తాల్‌ రాలింది” అని సంపాదకీయాలు (వాసిన వి.ఆర్‌. నార్ల. ఎం.ఎన్‌. రాయ్‌ చనిపోతే ఆమ్మాతం [వాయలేక పోయారా అని (వళ్నించారు. ఈ విషయం తెలిసిన నార్ద రాయ్‌ పుస్తకాలన్నీ తెప్పించి చదివి పూర్తిగా రాయ్‌వైపుకు మారిపోయారు. రాయ్‌ భావాలను మెచ్చుకుంటూ (సభలో (వాయటమే కాక, తాను హ్యూమనిస్టునని చెప్పుకున్నారు కూడా.

వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు లి

ఆంధ(ప్రభలో ఉండగానే నార్ల జర్నలిస్టు యూనియన్‌కు అధ్యక్షులుగా ఎన్నికయ్యారు రామనాథ్‌ గోయంకా ఆయన్ను అభినందిస్తూ యాజ మాన్యాలకూ, జర్నలిస్టులకూ మధ్య (పళలుత్వ జోక్యం గానీ, మూడవ పార్టీ గానీ ఉండరాదనీ, సూటిగా చర్చించుకొని, సత్పంబంధాలు పెంచుకోవాలనీ అన్నారు. అప్పట్లో నార్ల ఈ అభి[ప్రాయంతో ఏకీభవించకపోయినా ఉత్తరోత్తరా ఆదే సరైనదిగా భావిం దారు. ఆం్భధ[పభలో ఉండగా మ్మదాసు (పభుత్వం వి. ఆర్‌. వార్లను ఫిలిం సెన్సార్‌ నంచూనికీ, పాఠళ్షైగంథాం ఎంపిక సంఘానికీ, పురావస్తు సలహా నంఘానికీ సభ్యులుగా నియమించింది. మొత్తం మీద జర్నలిజంలో అనేక ఒర వడులు ఏర్పరచటానికి 'అంర(ప్రభ'ను శ్రీ వి.ఆర్‌. నార్ణ సాధనముగా వినియో గించారు,

రాజ్యునభ సభ్యుడు

1958 నుండి 1970 వరోకూ. రెండు. టరంలు రాజ్యసభ సభ్యులుగా (శ వి.ఆర్‌. నార్డ ఉన్నారు. ఆర్యధపిదేశ్‌ కాంగెసు పార్టీ ఆయనను తమ పవన సభ్యుడిగా [పతిపాదించిండి, ఈ (పతిపాదనకు బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, ఎన్‌..జి- రంగా వ్యతి రేకించారనీ, -నీలల సంజీవ రెడ్డి అనుకూలత చూపారని రికార్డు చెబు తున్నది. ఇలా ఈన పేరును వ్యతిరేకిందిన దృష్ట్యా ఎన్‌.జి- రంగాను కొన్నాళ్ళ పాటు (శీ నార్ల కావాలని సాధించిన ఘట్టం కూడా ఉన్నది. రంగాకు తల్లీ దండలు పెట్టిన పేరు రంగరాయకులు కనుక ఆంధ్మపళలో గోగినేని రంగ నాయకులు అని కొన్నాళ్ళపాటు వాడారు. రంగా, ఆయన అనుచరులు కూడా ఆ పేను వాడినంత కాలం కుళ్ళి, కుళ్ళి వాపోయారు, ఆ పేరు తొలగించ వలసిందిగా రామనాథ గోయంకాకు విజ్ఞప్తి చేసుకున్నారు. ఇలా కోంఠకాలం (వయోగించిన తరువాత మళ్ళీ ఎన్‌.జి. రంగా అని వాడగా (హొంఠతత ఏర్పడింది. 1956 లోనే [శ వార్లను కాంగెసు పార్టీ పాన కాసననభకు పోటీ శేయవలసిందిగా ఒక (ప్రతిపాదన వచ్చింది, దాని కాయన అంగీకరించలేదు. రాజ్యసభ నభ్యుడిగా ఎన్నికైన తరువాత [శ నార్ల ఎడిటర్‌గా ఉంటూనే ఢిల్లీ వెళ్లి వస్తూండేవారు. తనకు ఇస్టమెన విషయంపై ఆయన సభలో చర్చలలో పాల్గొన్నారు. అవి పరిమికంగానే ఉన్నవి. అందులో కొన్ని ఉదాహరణలుగా 'సీర్కొనవచ్చు

1060 డిసెంరు 16న లాజ్యనభలో హిందీలోనూ భారతీయ భాషల్లోనూ అనువాదాల నిమిత్తం నిపుణుల సంఘం వేయాలనే (వ్రతిపేదన వై నార్ల చర్చలో పాల్గొన్నారు. అనువాదం అంటే యాంతికంగా జరేగే తీత కాదనీ; మూలం అవగాహన చేసుకుని, మళ్ళీ సృష్టించటం జరగాలనీ వార్ధ చెప్పారు. కనుక అనువాడ కొర్యాన్ని సృజనాత్మక రచయితలకు అప్పగితవాలనీ సూచించారు. జపాన్‌ వలె అభివృద్ధి చెందటానికి వీలుగా ఇండియా కూడ్‌: వైజ్ఞానిక పదజాలాన్ని అంతర్జాతీయ (సయోగాలు జడ్‌గుతున్న తీరులో యథా తథంగా స్వీకరించాలని చెప్పారు. స్పుత్నిక్‌ అనే వదం [వపంచ వ్యా_ఫ్రంగా

వి. ఆర్‌.. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు లి ఆంకా స్వీకరించిన తీరును గుర్తు చేళ్తూ, ఈజిప్రు కూడా అరవిక్‌ భాషలతో పాటు అంతర్జాతీయ్‌ పద (సయో ఇన్ని అనునరస్తున్నదన్నారు, (జలు కొన్ని నంద ర్భాలలో అవసరాన్ని బట్టీ పదాఎను సృష్టిస్తారనీ, విశాఖపట్నం ఓడరేవు (తవ్వే పరికరాన్ని _తవ్వోడ అని పనిచేసే కూలీలు వాడి, ఆ పదాన్ని అందరికీ అర్థమయ్యేటట్టు చేశారనీ చెప్పారు. తెలుగులో రెవెన్యూ పదాలు 90 కాతం ఉర్దూ భాష నుండి వాడుకలోకి తెచ్చుకున్న సండర్భాలను కూడా ఆయన సోదాహరణగా వివరించారు. వెరూబారి యూనియన్‌ (ప్రాంతాన్ని పాకిస్తాన్‌కు ఐదిలీ చేసే విషయం చర్చకు రాగా 1060 డిసెంబరు ఏ8 న (1 వి, ఆర్‌. నార పాల్గొంటూ కమ్యూనిస్టులను, ముఖ్యంగా జ్యోలిబసును తీవమైన పదజాలంతో ఖండించారు. 'వహూపై కమ్యూనిస్టుల దాడిని ఆయన తిప్పికొడుతూ, నెవూ +, క్రిత్సాబ్ని, ళొప్ప ఈనాన్ని సభలో బుటి చెప్పారు. ఉత్తర సరిహద్దులలో చైనాతో ఇండియాకు గల (ప్రమాదాన్ని [పస్తావించారు.. కమ్యూనిస్టులు (పజలను హిస్టీరియాలో. పెళ్లే ధోరణి అవలంబించటాన్ని నార్ల ఖండించారు. ఒకే పార్టీ, ఒకే నాయకుడు ఉండటలి (ప్రజాస్వామ్య పద్ధతి కాదంటూ, ఆదే సమయంలో నె హూనంటి నాయకుడు నిర్వహించిన ప్యాతను గు ర్రించాలన్నాళు. ం సాలార్‌జంగ్‌ మ్యూజియాన్ని గురించి మాట్లాడుతూ థ్రీ వి, ఆర్‌. నార్ల (1960 డిసెంబరు 15) _ప్రవంచవ్యా పంగా 100 మ్యూజియంలు తృుజ్ణంగా పరిశీ లించిన తరువాత సాలార్‌జంగ్‌ మ్యూజీయంలో 60 కాతం వరకూ ఉన్న వస్తువులు -చెళ్రచెడారంగా ఆమవ చ్చితీశరించారు. వాదిని తొలగిస్తే మ్యూజియంకు విలువ ఉంటుందన్నారు. ఈ చెత్త వన వీలువైన ;స్తువుండు గుర్తింపు లేకుండా పోయిండన్నారు. నాగార్జునకొండపై బౌద్ధ కళాలండాలను నిష్నీప్తం చేయాలనే (వ్రతిపాద న్‌ను థ్రీ నార్ల సమర్ధిస్తూ, వాటిని సాలార్‌ ఇంగ్‌ మ్యూజియంకు తరలించాల్లనే (పతి పాదనను వ్యతిరేకించారు. హై దావాదులోని స్ట్రేట్‌ మ్యూజియంలోని వస్తువులు కొన్ని సాలార్‌జంగ్‌ మ్యూజియంకు పంపించాలనీ, మరికొన్ని వస్తువులు కొనాలనీ, అప్పుడే సాలార్‌జంగ్‌ మ్యూజియంకు విలువ లభిస్తుందనీ చెప్పారు. సాలార్‌జంగ్‌ కు

శం వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు జోవిర్లు అర్పించటంలో తాను వెనుకాడ టోవటం లేదని శ్రీ నార్ల చెబుతూ, మ్మూజీయం ఉన్న స్థితి షట్ల తాను నిరుత్సాహపడివట్లు పేర్కొనా సరు.

“లారతదేశంలో స్వాతంత్యోద్యమ చర్మిత'ను గురించి శ్రీ వి ఆర్‌. నాక్ష 1961 మే 5న రాజ్యసభలో (వ్రసంగిందారు. చరిితలో ఉన్నత, అథమ దళ లుంటాయనీ, ఇండియాలో 18వ శతాబ్దం అథమ దళకు చెందినదనీ, అందుకు సిగ్గుపథాల్సిందేమి లేదనీ శెప్పారు. కొద్దిమంది వర్తకులు నైనికశిషణ కూడా లేకుండా ఇండియాను జయించగలిగారన్నారు. అలాంటి విషయాలన్నీ ఈ చర్మిత

-. (వస్తావెంచినదనీ, అందువలన ఆ [గంథం విమర్శకు గురి కారాదనీ అన్నారు.

అక్కడక్కడా కొన్ని లోపాలున్నప్పటికీ, డా॥ తారాచంద్‌ (వాసిన ఈ (గంథాన్ని ఆభినందించక తప్పదనీ నార్ల పేర్కొన్నారు. కొసాంబీ (వాసిన భారత చరి[శకు ఉపోద్దాతాన్ని కూడా నిష్పానికమైనదిగా ఆయన (పస్తాఎంచారు, వాస్తవాలను (్రహించాలనీ, భవిష్యత్తుపై దృవ్లి పెట్టాలనీ థ్రీ వార్త నొక్కి. లెప్పారు. (పాఫె సర్‌ హుమాయన్‌ కబీర్‌ (గంథపీ8కలో (వాస్తూ తారాచంద్‌ (వ్రాసిన విషయా లకు పభుత్వం బాధ్యత వహించటం లేదని చెప్పటాన్ని కూడా ఆయన విమర్శిం బారు. చరితను పరిశీరించటంలో మార్క్సిస్టు దృక్పథాన్ని అన్వయించటం ఠప్పు కాదని, హెరాల్స్‌ జె. లాస్కీ కూడా ఈ పద్ధతిని అవలంబించాడని నార్ల శారాచంద్‌ను సమర్థించారు.

పనిచేస్తున్న జర్నలిస్టుల విషయమై ఫ్రీ వి.ఆర్‌. నార్ల 1902 డిసెంబరు 11న రాజ్యసభలో మాట్టాడారు. పృతికలను జాతీయం ధేయరాదనీ నియంతృత్వ రాజ్యాలలో తప్ప ఈ పద్ధతి [పజాస్వామ్యానికి పనికిరాదనీ ఆయన చొక్కా చెప్పారు. ప్యతికారంగంలో రోజురోజుకూ బలపడుతున్న గుల్తాధివళ్యాన్ని కూడా నోర్ల (ప్రస్తావించి, ఉద్యోగావకాశాలు ఎక్కువగా లభిస్తేనే వర్కింగ్‌ జర్నలిస్టు లకు రవణ లభిస్తుందన్నారు పెద్ద పృతికలలో సమ్మె జరిగినప్పటికీ జర్న లిస్టులు ఆఫ్రేకాలం నమ్మెను కొనసాగించలేకపోతున్నారని, బారికి మార్గాంతరాలు లేకపోవటమే ఇందుకు కారణమనీ బెప్పారు. ఓన్న ప్మతికలకు రక్షణ కల్పించే సూచనలు, (ప్రకటనల రేట్లు నిర్ణయించటం మొదలై నవి ఆయన తెలియపర్చారు. 1వభుశ్వం రోటరీ మిషన్ల వంటివి చిన్న ష్మతీకలకు వాయిదా వర్ధరిపై నరఫరా చేయాలన్నారు.

వి. ఆర్‌. హర్ష జీవితం-ఆనుఫవాలు ల!

భారత రోక్షణ విల్లుపై జరిగిన చర్చలో ,$ ఏ. ఆర్‌. వార్ష సురీర్హ వనంగం చేస్తూ, 1962 డిసెంబరు కిన రాజ్యవకలో (వనంగించారు. రైనా ఒక వైపున అలీన విధావాన్మి తెబుతూనే వంచళ+ీల స్మూకాన్ని ఉల్లంఘించిన విషయమై [శ నార్ల చైవాను అంకందారు. కమ్మూనిన్టు పార్టీలు 7 ఉన్నాయనీ, (వవంచంతో 13 కమ్మూనిన్టు _వకుత్సాలన్నాయని, అవేవీ చేయని దువ్యోకమ ఇను చైనా ఇండియాపై జరిపింస్‌ అయన తెకపారు. నన్‌ ఎల్‌ సెన్‌, బాంగ్‌ కై షేక్‌ రాజ్యారినేశలుగా ఉన్నప్పుడు కూడా తైవా నరిహర్దుణ దశణ అసియాలో ఉన్నట్లు పేర్కొవ్నారవి. క్ఞాపకం చేశారు. ఇంగ్తండు కామన్‌వెల్త్‌ చేశాణ, అమెరికా మవకు చేసిన నహాయాన్ని కృతజ్ఞతతో స్వీకరించినా, వాటి నంరక్షణను మనం అంగీకరించారని హెచ్చరిందారు. రక్షణకు నంబంరించిన అనేక విషయాలు తొందరవడి ఇండి యో బయట పెడుతున్న రవీ, ఈ విషయంలో జగత అవనరమనీ అయన సూచింకారు. పైనా తవ గూరచారి చక్కలతో, ఫఏ్రంట్లతో నమారారాన్ని సేకరిస్తుండగా, అలాందివారికి మనం వెవ్పుగూడవి వమాచారాన్ని ఇస్తున్నానని అన్నాడు. [వథుత్వం చేవష్టై త్‌ ఆదూూరాలవు విచషణతో వినియోగించాలని వార్త కోదా౬

దషిజరారత హిందీ 1వచార వరమ గరించి 1968 అగప్ర 29వ శీ వ. ఆర్‌. వార్త రాజ్యవకలో (వసంగించారు.. గాంరీకీ తవ కుమారుడు రేఎదానును హిందీ [వలారకుడిగా మ్మదాను వంవిన విషయాన్ని 18 వార్త వ్రహ్హావింలి, (క్రమేణా హిండీవి విర్భృంధం చేయట ద్వా దవిణావలో ఈ వర 1పారావ్యతు. అర్థిక వవరులు త్యహోతాయవి హెచ్చరింబరు. ఉప్మావియా యూవివర్సిలేని దశిణాది హాండీ యూవివర్సెలిగా మార్చతాన్ని కూడా ఆయక వ్యతిరేకిన్హైా, పాండీ. (వదాతవధ ఈ కార్మకమాన్ని తేప్టువత్చునన్నారు హాండీని అభివృన్ట చేయలంలో దక్షణావెలోవి వారి వహకావాన్ని స్వీకవందాలని తూడా అవన పేర్కొన్నారు. హాందీనబ్ల హిలప్‌ మాటలాడిన వావతో గం మానసిక త్యశతివేకతనము తొలగెంతడావికి గాము. హిందీ అనే వదం ఐరులు కావలి అని వద ₹తమోగం తేయాంత్నారు. హిందూస్తాన్‌ అవే వరాన్ని వాజాలవి గాంధీల హూరింరినప్వూతు హీందీవారుల వ్యతిరేకతను వ్యక్త్హృవర్నవిం వార్త గుర్తు

892 వి ఆర్‌, నార్ల జీవీతం-అనుభవాలు అధికార భాషను గురించి 1967 డిసెంబరు 91న 'థ్రీ నార్ల సదీర్ల [ప్రసంగం చేశారు. ఇంగ్లీషు భాష మనలో 'స్వేబ్బా పిపాసను రేకెత్తించడానికి తోడ్పడినేట్టు చెబుతూ. (శ్రీ నార్ద ఇంగ్లీషు భాషను ఖండించేవారు భారతీయ పునర్వికాస చర్మితను పరిశీలించాలని కోరారు. హిందీ మట్టాడేవారిలో కొద్ది మంది అస హన:తో, భాందసంతో ఊంటూ ద్వేషానికి గురవుతున్నారని చెప్పారు. ఇంగ్లీషు విదేశీభాష అనేమాట నిజమే గాని, దః।్షణాడిలో హిందీ కూడా విదేశీ భాషే సనే విషయం మర్చిపో౮ాదనీ, హిందీవారికది మాతృభాషయితే, - దక్షిణాది వారది కష్టపడి నేర్చుకోవాలనీ చెప్పారు.అయినప్పటికీవారు హిందీ నేర్చుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారనీ, కొంత వ్యవధి వారికివ్వాలనీ, హిందీనివారు తక్షణమే నేర్చుకోవాలన్న వృడే ఇబ్బంది వస్తున్నదనీ చెప్పారు. హిందీ భాష భారతీయ భాషలలో అంతగా పరిణతి తెందని పీన్న వయస్కురాలనీ గుర్తించాలి. హిందీతో పోల్చితే తమిళం, తెఇగు, కన్నడం, మలయాళం (ప్రాచీన బ్రాషలని అన్నారు. హిందీ నేడున్న రీతిలో 100 నంవత్సరాల [ప్రాయం గల భోష మాతమే- హీందీ [పాంతంలో వజ భావ, బుండేలీ, మార్వాడీ, మేవాడీ, జైపుక, మాల్వీ, అవరధీ, భగేలి, చెత్రిన్‌గర్హి. మైథిలీ భోజ్‌పు8, మగధి, ఖడీబోలి మొదలైనవన్నీ (ప్రాంతీయ భాషలు. ఇందులో ఖడీబోలి అనేభావ 100 సంవత్సరాలుగా (ప్రాధాన" ఈను నంతరించుకున్నది. కనుక ఇది ఎంతో ఫెంపొందవలసి ఉన్నది. దీగికి అంత '“ర్లాతీయ స్థాయి రావడానికి బాలా కృషి జరుగవలసి ఉన్నద? వార్త చెప్పారు, హిందీ నేర్చుకో డమే దేశభక్తి, జాతీయవాదం అనీ, నేర్చుకోకపోతే జాతివ్యతి శేకత అనీ హిందీ ఛాందసులు వాదించటాన్ని న్నార్హ ఖండించారు. కాజాబ్యీ అన్నాదొర్రై. హిందీని వ్యతిరేకించినా, వారు దేశభక్తులు, జాతీయవాదులు కాకుండా పోరేదన్నారు. హిందీ నేర్చుకోవడానికి వ్యవధి, ఆవకాశం ఉండాలని, హిందీ భాషాలివృద్ధిలో దక్షిణాదివారికి అవకాశం ఉండాలనీ చెప్పారు. షిందీ నుండి అనేక పదాలు ఇంగ్లీషు స్వీకరిస్తుండగా, హిందీ భాందసులు ఒక్క ఇంగ్లీషు పదం కూడా రాగూడదనే ధోరణిని అవలంబిస్తున్నారని ఆయన చెప్పారు. ఆంధధ్యపదేశ్‌ పభుత్వం ష్మాతీకా స్వేళ్ళను అణచడానికి తెచ్చిన లీల్లును గురించి 1968 ఆగస్టు 22న థ్రీ వి. ఆర్‌. వార రాజ్యసభలో సావధాన తీర్మా నాన్నీ [ప్రవే పెట్టారు. అప్పుడు కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు,

వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-ఆనుభ వాలు లి వ(తికా స్వేచ్చను అణచడానికి రాష్ట్ర పభుత్వం ఈ బిల్లు తెచ్చినట్టు ఆయన పేర్కొన్నారు. [వీటిష్‌ పాలకులనాటి ప్మతికానియమాలు, నైజాము కాలంలో పత్రికలపై ఆంక్షలు కూడా ఆం(ధ్యపదేళ్‌ (ప్రభుత్వం తెచ్చిన బిల్లుకు సరితూగ వని ఆయన చెప్పారు. ప్యతికా స్వేచ్చను కూకటి(వేళ్శతో తొలగించే ఈ విల్లు విషయమై “హిందూ' హ్మతిక చేసిన వ్యాఖ్యను కూడా నార్ల సభకు వినిపింబారు, ప్యశికలపై (పభుత్వం విధించే ఆంక్షలు ఒకిసారి (ప్రారంభమైతే, ఎక్కడ అంత మవుతాయో తెలియదన్నారు. (ప్రకటించబోయే విషయాలను | పభుత్వం పరిశీలిస్తా మనటం కేవలం ముందుగా సెన్సార్‌ చేయటమేనని ఆయన అన్నారు.

నార్లవారి 1గంథాలయం

హైదరాబాదులో నార్హ ఇంటికి వెళ్ళినవారికి- ఆయన ఇంటిలో లై (బరీ ఉన్నదా = లేక, ఆయన లై(బరీలో ఉంటున్నాడా ఆని సందేవాం రావడం సహజం. చాలా ఇళ్ళలో, [డ్రాయింగ్‌ రూమ్‌లలో (పతిన్థ కోసం షో కేసులలోకొన్ని పుస్తకాలు అందంగా అమర్చి పెట్టుకోవడం ఆనవాయితీగా కనిపిస్తుంది. నార్జీ ఇంటిలో పుస్తకాలు తస్ప మి%*లిన వస్తువులకు చోటు దొరకటం కష్టం. శీ0 సంవత్సరాల జర్నలిస్టు జీవికంలో పుస్తకాల సేకరణ ఒక (ప్రధాన అంశంగా నార్డ భావించారు. ఆయన జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే, ఇంటర్మీడియట్‌ పూర్తి అయినప్పటి నుండీ పుస్తక శీకరణకు నాంది పలికినట్లు తెలుస్తున్నది. 1929లో మ్మదాసులో జరిగిన కాం[గెసు మహాసభలకు (కేకకుడిగా వెళ్ళిన నార్ల, మూర్‌ మార్కెట్‌లో పుస్తకాలు చూచి ఆకర్షితులయ్యారు. ఆదే అలవాటు జీవితమంతా కొనసాగింది. సెకండ్‌ హోండ్‌ పుస్తక మార్కెట్లలో సాహిత్యం, కళలు, సామాజిక కా(స్తాలు ఆయనను (ప్రధానంగా ఆకర్షించినవి. సైన్సు, గణితం, సాంకేతిక శాస్త్రాలు, ఆర్థిక ళస్తాల జోలికి ఆస్టే పోయేవారు కాదు. నార్ల పుస్తక సేకరణలో కొత్తవి కొనడం, రివ్యూ పుస్తకాలలో ఉత్తమమైనవని భావించినవాటిని సేకరించటం, 'సెకండ్‌వోండ్‌ పుస్తకాలు కొనుగోలు చేయటం అనేవి (వరానంగా కనిపిస్తుంది. ఎప్పుడైనా మ్మితుల వద్ధ వారపయోగించకుండా పడి ఉన్న విలువైన పుస్తకాలను అడిగి తీసుకున్న సందర్భాలు కూడా లేకపోలేదు.

మదాసులో మూర్‌ మార్కెట్‌తో పాటు మహదేవన్‌ పుస్తకాల షాపుకు (అది ఇల్లుకూడా) వెళ్ళడం ఇంచుమించు మేధావులకు నిత్యకృత్యంగా ఉండేది. మ[వాసు రాకముందు పుస్తకాలపై అభిరుచిఉన్నా ,ఆర్థిక కారణాల వలన సీకరణ ఆ స్టేజరుగ లేదు. కాకినాడలో కాలేజీ లై(బరీపై ఆధారపడటం, ఐందర్‌లో సెకండ్‌ హాండ్‌ విదేశీ ((వీటన్‌) ష్మతికలు కొనడం, వాబిని జర్మలిజానికి వాడుకోవడం మనకు తెలుసు. మృదాసుకు నార్హ 108లో వచ్చినా ఆంధ(్రభలో కుదురు కునే వరకూ (గంథధాల సేకరణ తక్కువగానే జరిగింది. ఆంధ్యసభలో ఎడిటర్‌

వి. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అన్సభ వాలు లర్‌ అయిన తరువాత అనేక విషయాలపై సంపాదకీయాలు (వ్రాయటం తప్పనిసరి అయినందున నార్ల ఇంకా ఎక్కువగా చదువటం, పుస్తకాలు సేకరించటం విధిగా జరుసవలసి వచ్చింది. ఆయన సంపాదకుడు అయినప్పుడు రెండవ (పపంచ. యుద్ధం ముమ్మరంగా సాగుతున్నడి. యుద్ధ విషయాల నిమిత్తం పుస్తక సేకరణ విపరీతంగా చేసినట్టు వార్ల చెప్పారు. ఆ విధంగా మద్రాసులో సేకరించిన పుస్త కాలతో సహా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణ ఆనంతరం విజయవాడకు తరలి వచ్చారు, మ్మదాసులోనూ, విజయవాడలోనూ అదె ఇళ్ళలో పుస్తకాలు తీర్చి దిద్దటానికి వీల్చేని పరిస్టీతులు ఉండేవి, వాటిని కాపాడటం, దుమ్ము దులపడం, బ్మాగత్తగా బెదలు పట్టకుండా మందులు కొడుతూ. పోషించే బాధ్యతను సులోచనగారు స్వీకరించారు. అదేమంత తక్కువ [శమ కాదు.

1068 నుండి హైదాబాద్‌ ఐంజారా హిల్స్‌లో (ప్రభుత్వం శ్రీటాయించిన చిన్న ఇల్లును కొద్దిగా విస్తరించి మార్పులు, చేర్చులు చేసుకొని నార్ధ తన పుస్త శాలకు ఒక స్రావరాన్ని నంపాదించుకున్నారు. అయినా చోటు చాలలేదు, అంతకుమించి చేసేదిలేక సర్జుకుపోయారు. హైదరాబాదులో ఆదివారాలు పేవ్‌మెంట్ర మీద దొరికే సెకండ్‌ వోండ్‌ పుస్తకాలను సేకరించటం కూడా అలవాటుగా నార్లకు మారింది. విదేశాలకు వెళ్ళినప్పుడు ఇదేవిధంగా రిమైండర్‌ పుస్తకాలను ఎంపిక చేసుకోవడం, చెదురుమదురుగా కొత్త పుస్తకాలు కొనడం, ఆ పార్సిళ్ళలో చేరినవి చేరగా, పోయినవి పోగా, చేసేది లేక లభించినవాటిని భ్మదపరిచేవారు, ఈ విధంగా నార్ల సేకరించిన పుస్తకాలు 20 వేలకు మించగా వాటన్నిటిని వర్గీకరించి, కేట లాగు ఏర్పరిచారు. తెలుగు పుస్తకాలకు మ్మాతం ఆ మాత్రం చోటు కూడా లేక గరాజే గతి అయింది. ఉన్నంతలో గదుల వారీగా అలమార్గలలో ఆమర్శ్చిన పుస్తకాలను, కళాఖండాలను దృష్టీలో పెట్టుకొని నార్ణ గదికొక పేరు కూడా పెట్టుకున్నారు.

నార్ద ఇంట్లోకి (ప్రవేశించగానే మొదటి గదీలోనూ, కారిడార్‌లోనూ ఆర్ట్‌, క్లొసీకల్‌ , అధునిక (డామాలు, [గాహంగగీన్‌, పుష్కిన్‌, గోరేవైడల్‌, ఇర్వింగ్‌ స్టోన్‌ వంటి వారి రచనలు కనీపిస్తాయి. మొదటిగదిలో రెండవ [పపంచ యుద్దా నీకి సంబంధించిన [గంథోలు పుష్కలంగానూ, అమెరికా, రష్యా. ఐర్సండ్‌, ఇంగ్లండ్‌ దేశాల (ప్రాచీన ఆధునిక (డ్రానూలు, డిడొరొ, నెపోలియన్‌, డిగోల్‌,

86 వి. ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుభవాలు గారిబాల్సి మొదలైన వాంపై రోచనలు ఎదురవుతాయి. రెంగవగరిలో భారత దేళా నికి సంబంధించిన వివిధ కోణాల విషయ వరిశలనలు, మొగల్‌, (విటిష్‌ ఇండియా రచనలు, ఫెడరలిజం, రాహ్టైలవారీగా చరితలు, నృృతి చివ్నాంగా వెలువడిన (గ్రంథాలు, సాఎనీర్‌లు కొల్లలుగా ఎదురవుతాయి.

మెట్ట [కింద ఆమెరికా (వజాస్వామ్యాన్ని ఉంచారు. వార్లకు అమెరికాలోని జఫర్‌సన్‌, వాషింగ్‌ టన్‌, లింకన్‌, రూజ్‌ ఎల్టీలపై (వశ్మేక ఆసక్తి ఉండేది. వారికి సంబంధించిన పుస్తకాలు అక్కడ చోటు చేసుకున్నాయి. ఎందుకోగానీ నార్ధ ఈ (కింది గదులకు పేర్లు పెట్టలేదు. కానీ, మెట్టెక్కి మొదటి గదిలోకి (వ్రవేశించగానే మేవాడ్‌ గది అని పిలిచేవారు. అందులో ఆరు అరుదైన మేవాడ్‌ చికాలు గోడలపై అలంకరించుకొని ఉన్నవి, అందుకే అ పేరు పెట్టారు. ఇక్కడి ఇలియట్‌, ఈట్స్‌, జోడ్‌, అల్జస్‌ వక్సలీ, ఎమర్చన్‌, లాంబ్‌, బెర్ల్‌సన్‌, లెస్టీ స్టీఫేన్‌ వంటి వారి రచలను అమర్చారు. మేవాడ్‌ గదిలోకి (ప్రవేశస్తుంటే ఆర్థిక ళాస్త్రానికి సంబంధించిన (గ్రంథాలు కొన్ని కనివిస్తాయి. అక్కడే హెమింగ్‌ వే రచనలు కూడా చూస్తాము.

తరువాతి గది పేరు “ళ్ళన్ణ” అట. ఇందులో కృష్ణుడికి నంబంధించిచ నాలుగు చిత్రపటాలు ఉన్నాయి, కళాత్మకదృష్టితో శవ్ప, నార్డ వీటిని భక్తి ప్రపత్తులతో చూడలేదు. ఈ గదిలో నార్ల రచవలన్నీ ఒక [వతి చొప్పున బైండు చేసి ఉందారు. వేటూరి (వభాకరశాస్త్ర గారి న్వదస్తూరితో' కూడిన (పళంసా “ప్యతం (ఫ్రేమ్‌ చేసి ఉందారు. వివిధ దేశాల ఒర్నలిజం (గంధాలు, న్మువసిద్ధ కార్టూనిస్టులరచనలు, దేశాల చర్మికలు, మపాసా, ఉన్నన్‌, బెర్నార్స్‌షా ఉల్స్‌ దంపతుల రచనలు ఉన్నాయి.

తరువాత శివుడి గదిలోకి (వవేశిసైము. ఇందులో శివుని చిితపటం, నట రాజ విగ్రవీఎ, తత్సంవంధమైన కళాఖంవాలు అమ్చూరు మాక్సొ మజ్ఞర్‌ రచనలు, గీఠపై విశేష సేకరణ, హింకూ బౌద్ధ, సిక్కు, ముస్తిం దర్శనాలు, తత్వాలు, కౌక్త, ఐసవేశ్వర, తిరుకురల్‌, కేశవ చందసేవ్‌ తచనలు ఉనాన్నా. అక్కడ నుండి పక్కన ఉన్న బుద్ధుడి గఏలోకి [పవేశస్తుంటే వీరేశలింగం స్వదిస్తూరితో (వ్రాసిన పతం ఒకటి ధేములొ కనిపిస్తుంది

వి ఆర్‌ నార్ల కీవితం-అనుభవాలు న్‌!

నార్ల దక్షిణ ఆసియా దేశాలలో పర్మటించి. సేకరించిన వివిధ బౌద్ద (వతి మలు ఒకచోట అందంగా అమి, దానికి బుద్ధుని గది అని నామకరణం చేళారు ఇక్క.డ నైనా (ప్రాలీన 1గంథాలు, కమ్యూనిస్టు [గంథాలు, భారతీయ సంవృృతి పై ఈచనలు, అనియా చరిత, దేశంలోని వివిన పాపాత్మ నంస్కృతులకు నంబంధించిన రచనలు, భారతం, వ్వరాణాలకు చెందిన విషయాలు చోటు చేసు కున్నాయి.

చిిచివరిగా నంపాదకువి గది చూస్తాము. వార్ల నృువనిర్దురయిండి నంపాదకుడిగానే. ఆర్మధ(్యవళలోనూ, ఆంరజ్యోతిలోనూ సిబ్బంది అఆయవమ ఎడిటర్‌గారు అనే పలిచేవారు. నంపాడకువిగా వార్ల తన నంపాదకీయాలు (వాయ టానికి కుర్చీ (వక్కవ చెత్తబుట్టను, బల్లమీద సిగరెట్‌ పాశ్వనూ, డబ్బాలనూ అమర్చి, కృత్యాదృవస్థ వడినట్టు చెవ్వుకున్నారు. అంతే నంపాదకీయం. ఎత్తుగడ బాగుండాలనే (వయత్నంలో మవనవడే వారన్నమాట.. అందుకని ఎత్తుగడ శవకు వంశృప్తి విచ్చేవరకూ (నాసా, కాతాలు చింపేన్తూ వోయేవారు ఈలోగా సిగరెట్లు కాలా శగలడుతుండేవి. ఇది ౬కవాడు కాదు ఒక నంవత్సరం కారు. తి0 ఏక్పుగా వార్ల జరివిన కృషలో ఖాతం. చి-ళకు రెడు, మూడు వర్యాయాజ గుంయోటు రాగా డాక్టరు వార్నింగ్‌ పాద్రంచవత్ని వచ్చినవ్వుడః మా్యతమే షిగరెట్టు మానేసేవారు.. వార్ల నంపాచకీయ్‌ గడిలో. నిమంటువులా, విజ్ఞాననర్వస్వాఅ, సామెతలు, జావనవద (గంకాలు వుష్యనంగా అమర్చ ఐకి ఉంటాయి. దేశనాయకుల రోచనలు-గాంధీ, ఎం.ఎన్‌. రాయ్‌ త్నెవూ టాగోక్‌. అరవించుడు, తిఆక్‌, మహోజా, లబవతెరాయ్‌,. ఆంచేదుర్‌్‌ తోహియా. రచనల ఇక్కడ చూప్తాము. థింకర్‌ లై ఐడి (వచుకజున్ని ఇక్కర ఉన్నాయి. గోల్డెన్‌ లౌ వెల్‌ ఉన్నది. ఈ గఏతోనే _వవంచ నాయకుల, శాస్త్రవేత్తల _వకిములు ఉతత్తే జాన్ని కలెగెన్తూ కవివిస్తాయి. నీటితో సోఫోక్తిన్‌, స్నికటిన్‌ మొదలు మారా వతకూూ నెపోలియన్‌ నుండి శింకన్‌ వరకూ, బుద్దుడా నుండి బన్‌న్లీన్‌ వరక నమూనా (వలీకలు ఉన్నవి. శరిల్బవనాథ్‌ టాగోడ్‌ నూదస్తూరి వృతం ఒకటి ఫేముతో. శ్రనివిన్తుంది.. శ్రీపాద గోపాలకృన్ణమూరర్త (వశంనిక్తూ.. వార్తకు (వ్రానిన ఉత్తూన్ని కూజా ఆయన గౌడమంగా. సము కట్టింది మెద్టారు.

809 వి, ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభవాలు

తన (గంథాలు కేశ్రువాద, మానవవాద, లౌకిక విషయాలలో పరిశోధ నకు తోడ్పడాలని నార ఆశించారు. ఈ రంగాలలో (ప్రచురితమయ్యే ఆధునిక రచనల సేకరణతో తన (గ్రంథాలయాన్ని అధునాఠనం గావిస్తూ ఉండాలని ఆయన ఉద్దేశం. ఒక వ్యక్తి ఇన్నేళ్ళుగా ఇన్ని (గంథాలు సేకరించటం వాటిని అట్టి పెట్టటం, [క్రమబద్ధం చేయడం అనేవి నార్లకు గల (ప్రత్మేక అభిరుచిక, ఆనక్తికీ నిదర్శనం. ఈ కృషలో_తోడ్పడి నార్ల ఆశయాలను సాధించటానికి [ప్రయత్నం కొనసాగిస్తున్న థభ్రీమతి సులోచన గారు పరికోధకుల దృష్టిలో అభినందనీయులు.

ఆంధిజ్యోతి సంపాదకులు

“ఆర్మధ్యపభ' నుండి విరమి. చిన (శీ వి.ఆర్‌. సార్హ వాఠషతిక పెట్టాలని (పయత్నాలు చేశారు. కృష్ణాష్మతికను స్వీకరించి, విజయవాడనుండీ వారపథతి కగా నడపాలనుకున్నారు. పైడిమ్మరి సత్యనారయణ యాజమాన్య వ్యవహా౮లు చూచుకోవాలనీ, తాను సంపాదకుడిగా ఉండాలని నిర్ణయించారు. ఇంచుమించు ఏర్పాట్లన్నీ పూ దర్తిచేసుకున్నారు. సరైన రాజకీయ వారప్మతిక లేని లోపాన్ని తీర్చవచ్చుననుకున్నారు. అఇ్యధ్యపభనుండి విరమించుకున్నప్పుడు వచ్చిన డబ్బును పెట్టుబడిగా వినియోగించదలిచారు. ఈలోగా దినష్మతిక నడపడానికి (పఠిపాదనలు వచ్చాయి. చిరకాల అనుభవం దినష్మతికలో సంపాదించటమే కాక, "పేరు [వభ్యాతులు బాగాఉన్న నార్ల చివరకు దినప్మతికి కే మొగ్గుచూపారు. “ఆంధ జ్యోతి' అనే చీర నిర్ణయించారు. అయితే ఆపేరు పెట్టటానికి హక్కులు వేరే వారి నుండి స్వీకరించవలసి వచ్చింది. విజయవాడలో [పచురజకర్తలు కొందరు ఇందుకు నవియపడ్డారు. “మీరు మెచ్చిన, మీకు నచ్చిన నారో సంపాదకత్వాన “ఆం(ధజ్యోతి' వెలువడుతున్నట్లు (ప్రకటించారు. నార్ల స్వయంగా అనేక మందికి ఫోన్లు చేసి, ఉత్తరాలు (వాసి ఆర్యధజ్యోతి వాటాలు కొనమని ఆడిగారు. పతి కకు భవివ్యత్తు ఉండగలదని సూచించారు. వార్ల మీద ఉన్న అభిమానం, (వేమా దరాలు కారణంగా అనేక మంది ముందుకు వచ్చితమ శక్తి కొద్దీ వాటాలు తీసు కున్నారు- చాలామంది తిరిగి డబ్బు వస్తుందని ఆశించి, పెట్టుబడులు పెట్టలేదు అయినప్పటికీ తగినంత డబ్బు లేక, "ఆంధజ్యోతి' ఇబ్బందులకు గురయ్యింది. మొత్తంమీద విజయవాడ నుండి 'అంధజ్యోతి' డినష్మతికగా 1060లో _పారంభ మయింది. తొలుత డై రెక్టరుగా ఉన్న నార్హ ఆంధ్మపభ నుండి వచ్చిన డబ్బుతో వాటాలు కొన్నారు. అయన కుమా ర్తె, కుమారుడు కూడా వాటాలు శీసుకున్నారు. అయిరే, నార్ద ఎడిటర్‌గా బీతం తీసుకోవాలంటే, డైరెక్టరుగా ఉండటం భావ్యం కాదనే దృష్టితో డైరెక్టరుగా తప్పుకున్నారు.

“అంధజ్యోతి' దినప(తిక నిలదొక్కుకొని పోటీకి తట్టుకొని కొనసాగ తానికి నార్ల చేసిన కృష్‌ ఇంతా అంతా కాదు. ఆ్యధలోని వివిధ నగరాల గురించి

40 వి. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుళ వాలు [వ్రర్వేక నమాభారాన్ని శీకరించి, (పత్యేక సప్టీమెంటరీలు వేసి, ఆ విధంగా స్థానిక [పకటనలు వచ్చే ఏర్పాట్లు గావించారు. వ్యవసాయదారులకు; స్త్రీలకు (ప్రత్యేక శీర్షికలను ఏర్పరచి నిపుణులబేత (వాయించారు. వ్యవ సాయంపై గూడూరి వెంకటచలంగారు [వాసిన విషయాలు వ్యవసాయదారులకు బాగా ఉపయె గ పడ్డాయి. (గామాల వార్తలు (పర్యేకంగా ఇవ్వడంతో 'ఆం(ధజ్యోతి' (గామీణుల వ్మతికగా (ప్రాధాన్యతను తెచ్చుకున్నది. కళలు. సాహిత్య విషయా లలో కూడా నార్ల (పత్యేక [శద్ధవహించి, మంచి వ్యాసాలు [వాయించి “ఆర్మధ జ్యోతి'కి వన్నె తెద్బారు. రోజూ సంపాదకీయాలు వివిధ అంశాలపై ఒక్కరే (వాయటమనేఏ౨ తెలుగు జర్నలి*ఎంలో ఆనవాయితీగా వస్తున్నప్పటికీ, నార్ద ఆ పద్ధతిని మార్చివేశారు. తాను (వాసినా, [వాయకపోయినా సంపాదకీయాలు ఉండాలనే దృష్టితో 'ఆంధజ్యోతి'లో కొందరికి క్షణ ఇచ్చి (ప్రోత్సహించారు. (శ నండూరి రామమోహనరావు ఆ విధంగా నార్ల శిష్యరికంలో. శిమణ పొంది, నార్ల వళి (వాస్తున్నాడనే 'పేరు తెచ్చుకున్నారు.

ఆంధవకలో వలె [4 ఏ. ఆర్‌. నార్ల 'ఆంధజ్యోతి'లో కూడా వీదైనా తీవనమన వచ్చినప్పుడు నంపాదకీయాల పరంపరో (వ్రాసేవారు. ఈ' విధమైన నంపాదకీయాల సీరియల్‌ పద్ధతి తరువాత కొందరు అనుకరింబారు. నార్ద [వాసిన వాటిలో “సంస్కృతి "ని గురించిన సీరియల్‌ చాలా విలువైనది. ఆలాగే ఒక ఆందో శన జరిగినప్పుడు కూడా నార్ల సమస్యను విడమర్చి చూచేవారు తప్ప, (పవావానికి కొట్టుకుపోలేదు. విశాఖలో స్టీల్‌ ఫ్యాక్టరి కావాలనీ, [పత్యేక తెలంగాణ, (పత్యేక ఆంధ కావాలనీ జరిగిన ఆందోళనలలో నార్ల 'ఆం(ధజ్యోతి'ని. హేతుబద్ధంగానే నడిపారు. తెలంగాణ ఆందోళనలో వార్తలను మతం పూర్థిగా ఇస్తూ. ఫంపాద కీయాలు (వత్క్మేక తెలంగాణాకు వ్యతిరేకంగా ఉండేవి.

1969 నుండి నార్ల హైదరాబాదులో ఉంటూ (ప్రతిరోజూ సంపాదకీయాలు చెల్ళీపింటర్‌ ద్వారా పంపేవారు. రోజూ ఆయన సంపాదకియాన్ని పైదరాబోదు లోని “ఆం[ధజ్యోతి' ఆఫీసులో ఉడయవర్డు అనే జర్నలిస్టు టెల్మిపింటర్‌పై పంపిస్తుండేవారు. వార్హ (వ్రాత ఒక పట్టాన ఆందరికీ ఆర్థం కాదు. అందువలన అర్థం చేసుకొని చదువగల ీడయవర్గు మాత్రమే ఈ పని బేస్తుండేవారు.

వ్‌. ఆర్‌. "నార్ల జీవిశం.ఆనుఖభవాలు వే “ఆం(ధజ్యోతి'లో నార్ల నంపాదకీయ పుస్తక నమీక్షల పర్ధతి ఒకటి ₹కొళగా (పవేశపెట్టారు. తనకు బాగా నచ్చిన పుస్తకాన్ని మ్యాతమే అ విధంగా సంపాదకీయ వాభళ్ళానానికి స్వీకరించేవారు. ఇంగ్రీమ పుస్తకాలను నమీష చేయడం నార సంపాదకత్వాన ఆం[గ్రజ్యోతికి మంచి ఖ్యా*) తెచ్చి పెట్టింది. దేళవ్యాప్తంగా స్కుపసిద్ధ (వచురణక ర్తలు “ఆం ధజ్యోతి' సమీషార్థం పుస్తకాలు వం పేవారు. సమీక్షించిన తరుపాత వాటి ఇంగ్లీమ (ప్రతిని కూడా (పచురణక ర్తలకు పంపించే “ఏర్పాట్లు చేశారు. 'ఆంధజ్యోతి' సమీక్ష వలన పుస్తకాలు బాగా అమ్ముడుబోయిన నంద్భూలు కూడా (పచురణకర్తలకు నంతోషాన్నీ, _పోత్సావోన్ని ఇవ్వగా, పుస్తక్యసియు౨కు ఎంతో ఉపయోగకారిగా ఈ శీర్షిక తోడ్పడింది. “ఆంధజ్ళోతి'లో అవసరాల సూర్యారావు చేసిన సాహిత్య దోషాలను సోదాహరణ)గా చూపిన కాకణంగా నార్వపై కమ్యూనిస్టుుు ధ్వజమెత్తారు. గుర వాడ ఆస్పారావు (వాసిన లేఖలు, మూంష్యతాలు చూచి పరిష్కరించిన సూర్యారావు బాలా ఘోరాలు చేశాడు. వి. ఆర్‌. నార్ల వాటన్నిటినీ పరిశీలించి విషయాలు చక్కదిద్దే నిమిత్తం పురాణం సుుబహ్మణ్యశర్మకు కాగిఠాలన్నీ అప్పజెప్పి, దోషాలు చూపి వ్యాసపరంపర (పచురించేమన్నారు. ఆయన అదే విధంగా (వాస్తే, తప్పులు దిద్దుకోవలసిన కమ్యూనిస్టు (ప్రచురణకర్తలు, “మిగిలినదంతా కోపంలో ముగిసిందన్న టు” [వవ _ర్తించారు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వ్యక్తిగతంగా. నార్లకు ఛ్నిహితుడై నప్పటికీ రచనలలో ఆయన అనుసరించిన ఛాందస, తిరోగమన, వర్ణాాశమరర్మ అను కూలఠ దృష్ట్యా విశ్వనాథ పై నార్ల తీవ విమర్శకు పూనుకున్నారు. ఆంధ్‌ జ్యోతి'లో ఈ విషయమై నార చేసిన వ్యాఖ్యలు, విమర్శలు బాలామందిలో అలో చనను రేకెత్రింప జేయగా, కొంతమందిలో దాగి ఉన్న భాందసత్వం బయట పడింది. ఆమినప్పటికీ నార్ల రాజీ పడకుండా తన విమర్శను కొనసాగించారు. ఇందిరాగాంధి ఆత్యవసర పరిస్థితిని తెచ్చిపెట్టీనప్పుడు వి. ఆర్‌, నార్ల “అ్మధజ్యోతి' ద్వారా తమ నిరసనను వ్యక్తపరిచారు. సంజయ్‌గాంధి రాకి సందర్భంలో 'ఆం[రజ్యోతి' (వత్యేక నంచిక వేయటం కూడా నార్లకు ఇష్టం లేదు. అత్యవసర పరిస్థితి గిట్టని వార్ల విదేశాలలో కొన్నాష్ళ 'స్వేచ్భా వాయువులను

ఉల వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం.అఆమభవాలు పీల్చుకోవాలని యూరోప్‌, ఆమెరికా వెళ్ళారు. అయితే వేరే దేశాలలో తమ దేళాన్ని విమర్శించడం ఇష్టంలేక కేవలం మ్యూజియంలు, లైఐరీలు, నందర్శించ దగిన స్థలాలు చూచి వచ్చారు. వ్యక్తులను కలుసుకుంటే మాటల సందర్భంలో విమర్శ వస్తుందనే దృష్టితో ఇలా చేశారు. స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చివ తరువాత “ఆంధ్రబ్యోతి'లో సంపాదకుడిగా ఉండనని రాజీనామా ఇచ్చి, తొలి సంపాద కుడిగా తన పేరును ప్యతికపై (పస్తావించవద్గని కూడా కోరారు. ఆ విధంగా “ఆం్యధజ్యోతి'లో 168 సంవత్సరాల పాటు సంహిదకుడిగా కృవిచేసి శ్రీ వి.ఆర్‌. నార్జ జర్నలిజానికి స్వస్తి పలికారు.

య | [కస న యేం శ రష క ౧ ఆ ర షీ!

స రే. ఓ న న. " ఫే ప . స క న శి /. శ ఖ్‌ గి న్‌ సిన కీ భో టంంసను క్ట ప ర స న్‌ పం. న! న వ మ క స స చం ల ల ల శ ఈ. న్‌ు? టం స టం ల న న్లో! ళన ఆష్‌

1958 లో మాస్కోలో వార్ద ((చ్మిశంలోమధ్యనఉన్నవారు )

విదేశీ పర్యటనలు

థ్రీ వి. ఆర్‌. నార్ల వ్మపథమంగా 1956 లో విదేశీ వర్యోటన (ప్రారంభిం చారు. తరువాత యునెస్కో- (పతినిధివర్గ నభ్యులుగా 1968 లో రెండవ సారి విదేశ పర్యటన చేశారు. 1961లో, 1964లో, 1976లో, 1980లో విదేశాల పర్య టన సాగించారు. శార్ణ తమ విదేశీ పర్యటనలలో వ్యక్తుల కంటె ఎక్కువగా మ్యూజియంలూ, లై(బఐరీలూ; పార్కులూ, ప్యతికా సంస్థలూ నందర్శించారు విదేశీ పర్యటనానుభవాలగురించి ఆయన తన డ్రై రీలలో క్లుప్తంగానే (ప్రస్తావించారు. రాజ్య సభలో ఒకటి రెండు సందర్భాలలో మ్యూజియంల (ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు విదేశీ మ్యూజీయంల ఉదాహరణ తెచ్చారు. అనేక నందర్భాలలో తన విదేశాను భవాల గురించి గంటల తరబడి (ఫ్రీ నార్హ చెప్పిన విషయాలు ఈ రచయిత నోట్‌ చేసుకోవటం వలన కొంతవరకూ ఈ అధ్యాయంలో విపులీకరించటానికి సాధ్య పడింది,

ఆం[ధ్యపళ ఎడిటర్‌గా ఉన్నప్పుడు ఒకి స్వచ్చంద నంస్థ ఆవ్వానంపె థ్రీ నార్ల తొలిసారి విదేశీ పర్మటనకు పూనుకున్నారు. యాజమాన్యం వన థ్రీ రామ్‌నాథ్‌ గోయంకా ఈ పర్యటనకు అంగీకరించకపోయినా నార్ల పట్టుదలతో వెళ్ళారు. 1954 జులై 8న జెనీవా. చేరుకొని 18 రోజుల పాటు అక్కడ ఉన్నారు. అక్కడ నుండి కాక్స్‌, బోకం, ఎస్సెన్‌, బాన్‌, హేగ్‌ _పాంఠాలలో ఒక్కొక్క రోజు చౌప్పున గడుపుతూ జుల్లై 2థ కు లండన్‌ చేరుకున్నారు. తన కున్న సాహిత్యాలిమానం దృష్ట్యా ఆక్స్‌వర్డ్‌ విశ్వవిద్యాలయం, షేక్సొపియర్‌ పుట్టిన (వదేశం, మాంచెస్టర్‌ నగరం, బర్మింగ్‌ వోమ్‌ చూసి జులై 80న టీటన్‌లో పార్లమెంటు" (వావున్‌ ఆఫ్‌ కామన్స్‌) ఎలా పని దేస్తుందో గమనించారు. లండన్‌లో 15 రోజులపాటు ముఖ్యమైన సంస్థలను పరిశీలించి అగస్టు 18కు ప్యారిస్‌ చేరు కున్నారు. ప్యారిస్‌, వెర్సేల్‌, కాక్స్‌, జెనీవా, బాన్‌, జూరిచ్‌, రోమ్‌, వెనిస్స్‌ హ్లైరెన్స్‌, కైరోలలో చార్మితక (పదేశాలూ, మ్యూజియంలూ, [(గంథాలయాలూ చూచి సెప్టెంబరు ? కు తిరిగి ఇండియా చేరుకున్నారు.

శీత వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-ఆనుభ వాలు రెండవ పర్యాయం సర్వేపల్లీ రాధాకృష్ణ నాయకత్వాన ఇండియా ,పతినిధి వర్షంలో సభ్యుడుగా ఫ్రీ వా యునెస్కో నమా వేశాలలో పాల్గొనటానికి 1958 అక్టోఐరు 81న ప్యారిన్‌ వెళ్ళారు. డిసెంబరు 8 వరకూ ప్యారిస్‌లో ఉండి, తరు వాత లండన్‌లో గిసెంబరు 17? వరకూ గడిపారు. బెర్జిన్‌, వార్చాల మీదుగా డిసెంబరు 20 నాటికి మాస్కో. చేరుకున్నారు. ప్యారిస్‌లో ఉండగా ఒక రష్యన్‌ మి(తుడు ఫోను నంబరు ఇచ్చి మాస్కో వచ్చినప్పుడు ఫోను చేయమన్నాడు, మాస్కో చేరుకున్న శ్రీ నార్ల తాను ఐన చేయవలసిన హోటల్‌ అడన్‌ పోగొట్టు కున్నందున గందరగోళపడి రవ్యన్‌ మి[తునికి ఫోనుచేశారు.. ఆనాడు సెంవై చప్పటికీ కొంతకాలంగా నగరంలో లేనందున పాత పతికలు తిరగేయడానికి ఆఫీసులో ఆ రవ్యన్‌ కూర్చున్న కారణంగా ఫోమప్రై దౌరికాడు- ఆతడు మాస్కో విమాన్నాశయానికి వచ్చి వార్లను తీసుకువెళ్ళి బస ఏర్పాట్టచేసి కారులో చూస్కో- తిప్పి, తన ప్లాట్‌ కూడా రూరంగా చూపెట్టాడు కాని ఇంటికీ మ్యాతం తీసుకువళ్శలీదట. టాల్‌స్టాయ్‌ (పచేశాన్ని (యాస్నాయా పౌల్యా నా) డిసెంబరు వ6వ నార్ల సందర్శించారు. ఆయన సమాధి చూడటానికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ చలికి గడ్డ కట్టుకుపోతానేమో అనిపించిందట. వరుగెత్తుకుంటూ. నచ్చి ఐస చేరుకున్నా ననీ, ఎముకలు కొరికే తలి అంటే ఏమిటో చవిచూచానని శ్రీ నార్ద చెప్పేవారు. శరువాత లెనిన్మ్‌గాడ్‌, మాస్కో, ఠామ్కె.ంట్‌ సందర్శించి 1959 జనవరి 1కి -ఇండియా చేరుకొన్నారు. 1964 జనవరిలో శ్రి నార్త మరోపర్యాయం విదేశీ పర్యటన చేళారు. ఈ *వ్రర్యటనలో కేవలం ఇంగ్లండు. ఫాంన్స్‌లకే పకిమతమై,. సాహిత్యం, కళలకు నంబంధించిన ఆసక్తికర మైన విషయాలు తెలుసుకున్నారు 1961 జనవరి నాలుగు నుండి, ఫిబ్రవరి 1వరకూ ఇంగ్రండులో ఉన్నారు. మ్నూర్డ్‌షా షల్లు. సేంట్‌ ఖరెన్స్‌, ఆక్బ్‌వర్డ్‌, స్ట్రాట్‌ఫర్డ్‌, బర్మింగ్‌ వోం, ఎడింబరో, గ్గాస్తో, న్యూకా జీల్‌, ఆన్‌ లైవి, డెరెహాం ఇత్యాది (పాంకాలు గూచారు. ఫొన్స్‌లో డా॥ః జయంతి ధగర్మశేజ ఆతిదిగా ఫీఐ9వరి ళవరకూ గడివీ ఇండియాకు తిరిగిర్బారు, 1975 జూన్‌ 86న పంధానమంతి9 క్రిమతి ఇందిరాగాంధి దేశంలో అత్యవసర పరెస్థితి నెలకొల్నకేసింది. పతికలపై విపరీతమైన ఆంచులు

వీ. ఆక. నార జీవితం-అనుభవాలు శీర్‌ విధించారు. 'ఆంధ9జ్యోతి" సంపాదకుడుగా ఉన్న నార్ద ఈ నిర్బ్భంధపరిస్థితులు వచ్చక కొన్నాళ్ళు విదేశాలు వెళ్ళి స్వేచబ్భా వాయువులు పీల్చుకోవాలనుకున్నారు. 1975 జులై 2న ప్యారిస్‌ చేరుకొని ఒక వారంరోజులు గడిపి ఆగస్టు 8న లండన్‌ చేరుకొన్నారు. ఆక్కడ మితు9ల మధ్య ఒళవారం గడిపి మళ్ళీ ప్యారిస్‌ వచ్చి ఆగస్టు 15 నాటికి అమెరికా వెళ్ళారు. సాధ్యమైనంత వరకు వ్యక్తు లను కలవకుండా, ప్రదేశాలను చూడాలని నిర్ణయించుకొన్నారు. ఇండియాను. గురించి ఏదో ఒకటి మాట్లాడవలసివస్తుంది. గనుక విదేశీ మికుంంను కలియరాదను కొన్నారు. న్వవేళాన్ని బయట విమర్శించటం మంచిది కాదనీ, చేసే విమక) ఏదో స్వదేశంలోనే చేయాలనీ నార్ల ఉద్దేశించారు. అమెంకాలో ఆయన కుమారులూ , కుమార్తెలూ డాక్టర్లుగా ఉంటున్నందున వార్ల పర్యటన సులువయింది. 4976 ఆగస్టు 15 నుండి అక్టోబరు ఎనిమిది వరకూ అమెరికాలో వివధ ప్రాంతాల సందర్శించారు. వా౨వెంట సులోచనగారు కూడా ఉన్నారు. నేషనల్‌ పార్కులూ, నేషనల్‌ ఫారెస్టు, జలపాఠాలూ, గుహలూ - ఇట్టాంటి వాటిమీదనే ఎక్కువ దృష్టీ పెట్టారు- వాషింగ్టన్‌లో కోటంరాజు పతావ్‌ వార్లను ఆదరించారు. ఈ పర్యటనలో రెండురోజుల పాటు కెనడాలోని ఒటావో, టోరంటో సందర్శించారు.

ఫి వి. ఆర్‌. నార్ల చివరిసారిగా 1992 జులై 9న విదేశాల పర్మటనకు పూనుకొన్నారు. వార సతీమణి సులోచనగారు కూడా వెంట ఉన్నారు. విటన్‌లో మళ్ళీ సుళోచనగారి కోసం లోగడ తాను చూసిన హిదేశాలే సందర్శించారు కృష్ణమూర్తి చిరకాలంగా లండన్‌లో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొని అరుదైన పుస్త శాలు ప్రచురిస్తున్నారు వార్ల ఆయనతో చర్చలు సాగించి అనేక సుుపసిద్ధ పుస్తకాల ఫాపులను చూచి, తొను 'మక్కా'గా భావించే. చేరింగ్‌ కాన్‌లో బాలా పుస్తకాలు కొన్నారు. అంధి)లో పనిచేసిపోయిన బేష్‌ దేశస్థుడు జె. పి. ఎల్‌. గ్విన్‌ శి వార్లను లండన్‌లో రెండు సార్డు కలసి అనేక సామెతలు, నుడి కారాలు, పదపి యోగా౨పై తన నందేవోలి తీర్చుకొన్నాడు. 19082 జులై 20న సుహుసిద్ధ కవి కీళ్స్‌ గృవాన్నే నాళ్ల సంద్శెంచారు. జులై ౨1న బాాంహైమ్‌లో చర్చిల్‌ పుాతన భవనాఎను చూచారు. జులై 28న కేంటిడ్డి విశ్వవిద్యాలయం నందర్శించారు. జులై 25 నుండీ అమెరికాలో పర్యటించారు. వార్త నంకానంలో నలుగురు కుమార్తైలూ, ముగ్గురు కుమారులు అమెరికాలోని వివిధ పాాంకాలలో

శం వి. ఆర్‌. నార జీవి తం-అన్నుభ వాలు. ఉన్నారు. వారంతా నార్ల దంపతులను పుస్త కాల షాపులకూ, వివిధ సందర్శన పాంంతాలకూ తీసుకువెళ్ళారు. న్యూజెర్సీలో గొప్ప సఫారీపార్కు చూచారు. అమెరికా సుహిసిద్ద కాస్త్రజ్ఞుడు ఎడిసన్‌ నివసించిన ప్రొంతాన్ని, ఐన్‌స్టీన్‌ గృవాోన్ని, ఎడ్గార్‌ ఎలన్‌పో నివసించిన చోటును చూచారు కంకార్డ్‌లో ఎమర్సన్‌ ఇంటిని సందర్శించారు. చరితం పిసిద్ధికెక్కిన బోస్టన్‌ టీ పార్టీ ఓడను వమూనా చేసి పెట్టిన దృళ్యాన్నీ, లాంగ్‌ వెలో ఇంటినీ, అమెరికా అంతరిక్ష వౌళల నమూనాలను చూచారు. ఎందరో తెలుగువారు అమెరికాలోని వివిధ హ్రంతాల్లో నారను కలిసి మాట్టాడారు. తెలుగు ప్రాంతాలనుండి ఆమెరికా వెళ్ళి స్థిరపడిన చితుకారుడు ఎన్‌, వి. రామారావును ఆమెరికాలో నార్ల కలసి చర్చలు జరిపారు. అక్టోబరు చివరంతా కాన్‌ఫ్రొన్సిస్‌కోలో గడిపి టోక్యో, వోంగ్‌ కాంగ్‌ల మీదుగా నవంబరు నాటికి ఇండియా చేరుకున్నారు,

నార్ల తన విదేశీ పర్యటనను గరించి వివరంగా పర్యటన విశేషాలుగా వాియక పోయినప్పటికీ తన రచనలలో, ఉపన్యాసాలలో, సంభాషణలలో వాటి ప్రభావాన్ని కనబరిచారు.

ం క్‌ ఖ్‌ వ ష్‌ ప వ చ గ్‌ నం. క్‌ (₹ జ్‌ ఖే టం సం షల శే. న ్గ.. న ళ్‌ క్ట 1 శ | సళ షి న / షు శ న ళ [స (గే! పటు భం క 2 యం? ను లి వ న జ న. (ఖి న్‌ జక టీ ల రంత ల వ 1958లో పారిన్‌లో జరిగిన యునెస్కో వదవ సాధారణ నమావేశంలో పాల్గొన్న భారత (ప్రతినిధివర్గం నిలఐడినవారిలో కుడిపక్క చివర్న నార్ధ ఉన్నారు

రచనలు

థ్రీ వి. ఆర్‌. నార్ణ 20 సంవత్సరాలకే వ్యాసరచన (ప్రారంభించగా, 24 సంవత్సరాల వయస్సులో తొలి పుస్తకాన్ని (ప్రచురించారు. “స్వదేశీ సంస్థా నాలు”' అనే శీర్షికతో 'భారతి' లో ముందు వ్యాసాలు (ప్రచురించి తరువాత పుస్త కంగా వెలువరించారు. తొలి రచన ; స్వదేశీ నంస్థానాలు

“స్వదేశీ సంస్థానాలు" వార్త (ప్రథమ (గ్రంథం. (కౌన్‌ సైజులో 105 సేదీలుగల ఈ పుస్తకాన్ని కృష్ణాజిల్లా కవుతరం నుండి (ప్రచురించారు. (పథమ మ్ముడణ శ్రీముఖ కా క్రీకంలో నెలునరించినట్లు పేర్కొన్నారు. అమ్మకూ, నాయనకూ, మ్చితులకూ అంకితం ఇస్తున్నట్టు (వాశారు. 1981-82 (ప్రాంఠాల్లో స్వదేశీ సంస్థానాల గురించిన సమాచారం బౌతత్తిగా తెలిసేది కాదు. స్వాతంత్యో ద్యమంలో కూడా ఈ స్వదేశీ సంస్థానాల (ప్రజలు పాల్గొనే అవకాళం లేకుండా హిలకులు నిరంకుశంగా [పవర్తించారు. అలాంటప్పుడు మ్మదాసులో జరిగిన కాం[గెసు మవాన్లభకు వెళ్ళిన ఏ. ఆర్‌. నార్గ మూర్‌మార్కెట్‌లో ”(విన్సెన్‌ అండర్‌ ది (వటీష్‌”' అనే పుస్తకాన్ని చూచారు. అయితే కొనడానికి డబ్బులేక పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు చెందిన వెంకటరాజు అనే అతడివద్ద ఓక రూపాయి తీసుకొని ఆ పుస్తకం కొని చదివారు. ఆ పుస్తకం ఆధారంగానూ, ప[తికలలోనీ శొన్ని వ్యాసాల్వ తోడ్పాటుతోనూ నార్ల “స్వదేశీ సంస్థానాలు" అనే పుస్తకం (వ్రాశారు. అచ్చు వేయటానికి పదిమంది మి(తులు తలా పది రూపాయలు చొప్పున సవాయపడగా,-వంద రూపాయలతో పుస్తకం బయటికి వచ్చింది. ఆరు మాసా లలో వేసిన వెయ్యి కాపీలు అమ్ముడుపోయాయి. 150 రూపాయలు మిగిలాయి. ముట్నూరి కృష్టాావు కృష్ణాప్యతికలో ఈ పుస్తకంపై సమీ సంపాదకీయం [వాళారు. అందువలన కూడా పుస్తకానికి బాగా (ప్రచారం లభించింది. స్వపెశీ సంస్థానాలలో పరిపాలన, పన్నుల తీరు ఎలా ఉన్నదో వివరిస్తూ, _పజలకు స్వపరిపాలన కావాలని నార్ల అభిప్రాయం వెల్లడించారు.

కీర వీ. ఆర్‌, నార్ధ జీవితం-అనుభవాలు “నేటిరష్యా' :ః

మొదటి పుస్తకం ఇచ్చిన (పోత్సావిన్ని పురస్కరించుకొని నార్ల రెండవ పుస్తకానికి (ప్రయత్నించారు. “నేటి రష్యా” శీర్షికన ముందుగా 'భారతి'లో నాలుగు వ్యాసాలు (వ్రాశారు. స్నేపాతుల వద్ద ఉన్న రమ్యన్‌ (గంయాలు ఆధా రంగా సమాచారోన్ని కేకరించారు, సుక్బారావు అశీ స్నేహతుడివద్ద రవ్యన్‌ (గంథాలిక్కువగా ఉన్నట్టు పేర్కొన్నారు. పుస్తకం వేసుకోటానికి అమ్మ, చెల్లి బంగారపు గాజులు తీసి ఇచ్చారు. వచ్చిన లాభంతో మళ్ళీ గాజలు చేయింళ్ల వచ్చులెమ్మని అన్నారు. “నేటి రష్యా పుస్తకం 104 పేశీలతో వలువడింది. ఇది కూడా కవుతరం నుండే (ప్రచురించారు. 198 జులైలో వైలవడిన ఈ పు స్తకాన్ని వెంకటరామన్న పెదనాయన గారికి అంకితమిచ్చారు. ఈ పుస్తకంలో రష్యాను ఆకాశానికి ఎత్తి చూపిన నార్హ, అనుబంధంలో. సోవియట్‌ రాజ్యాంగ విధానం కూడా ఇచ్చారు. పుస్తకం వెలువడిన రెండు, మూడు వారాలకే 1వళుత్వం దానిని నీషేధించి, పుస్తకాలు పట్టుకుపోయింది.- “ఆస్ట్రియా. ఆ_కమణ' +

రెండవ (పపంచ యద్ధారంభంలోనే జర్మనీ హిట్టర్‌ నాయకత్వాన చుట్టు పట్ట ఉన్న చిన్నదేశాలను కబళిస్తూపోయింది, అప్పట్లో హిటర్‌తో సంధిచేసు కున్న స్టాలిన్‌ ఈ ఆక్రమణల గురించి అండించక పోవడంతో ఇండియలో కమ్యూనిస్టులు కూడా మౌనం వహిందారు. ఆంధ(పభలో అసిసెంట్‌ ఎడిటర్‌గా ఉన్న నార్హ అంతర్జాతీయ విషయాలపట్ల (శద్ధ వహించి, ఆస్ట్రియా ఆ[కమణుపై 149 పేజీల (గంధాన్ని (వాసి 1988 అక్టోబరులో [పచుంంచారు. నవయుగ, పెకసనగల్లు ఆవే చిరునామాతో అది ప్రచురితమయింది, అక్కడి మ్యితులు కొందరు పుస్తక (ప్రచురణకు తోడ్పడ్డారు. ఈ పుస్తకాన్ని మ్యదానులో కన్ట కాలంభో తినకు అండగా నిలిచిన శ్రీ ఎన్‌. జి. ఆచార్యగాకకి ఆంకితం ఇచ్చారు, “జెక్‌ రాజ్య విచ్చేదరి

రెండవ (ప్రపంచ యుద్ధం నందబ్రోంగా (పశాస్వామ్యానికి చస్తున్న ముప్పు పట్ట ఆవేదన పడుతూ నార్జ 1289 ఇవవరిలో 186 పేజీల ఈ [గ్రంథాన్ని వచు

వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం=అనుభ వాలు త్రి రించారు. దీవిని దాసు బావకు అంకితం చేశారు. ఇది కూడా నవయుగ, పెడసనగల్లు చిరునామాతో (ప్రచురితమయింది.

మ(దాసులో 1985-40 మధ్య నార్లపై రష్యా సాహిత్య [ప్రభావం బాగా పడింది. ఆ సందర్భంగానే రమ్యన్‌ కథలలో 11 ఎంపిక చేసి, అనువదించి, కథకులను గురించి వివరణతో సవా 129 పేశీల ఈ పుస్తకాన్ని (ప్రచురించారు. ఇందులో టాల్‌స్టాయ్‌, షెకోవ్‌, కుపిన్‌, టర్జనీవ్‌, డాస్టావిస్కీ. _పభృతుల కథలు ఉన్నాయి. రామానంద చౌదరికి ఈ కథలను అంకితం చేళారు. నవయుగ, పెడ సనగల్లు చిరునామాతో (ప్రచురితమైన ఈ పుస్తకం 1948 ఫి(్రవరిలో ద్వితీయ ము[దణ కూడా చూచింది. ఆ తరువాత నార్ల అనువాదాలు మాని వేశారు. కొతగడ

అతి (థి

వార్ల (వాసి (ప్రచురించిన తొలి నాటికల పుస్తకం “కొ త్రగడ్డ”. ఇందులో 16 నాదికలున్నవి, దీని (పచురణకు చల్లపల్లి రాజా వద్ద డబ్బు పుచ్చుకోవాలని నార్ల భావించి, ఆయన నడ్తిగారు. రాజా డట్బివ్వడానికి సిద్ధపడ్డారు. కాని వార్ల మనస్సు మార్చుకొని ఆ డబ్బు తీసుకోకుండా స్వతంతంగానే తొలి (ప్రచురణ మ[దాసు నుండి వెలువరించారు. దీని ద్వితీయ ము[దణ 1956 నవంబరులో జరిగింది. కీ40 పేజీలు గల ఈ (గంథంలో పైెపంట, (పారభ్ధం, దాంపత్యం, శకునపవ్ని, వెలుగునీడలు, కొత్తగడ్డ, [దోహం, ఏకావిపాయం, భంగగాటు, ఇంబీగుట్టు, భావకళ, దొంగదారి, ఆడ(బ్రరుకు, వంతెన, అర్థాంగి, అగా పాక ఏ అనే నాటికలున్నవి* గురజాడకు దీన్ని అంకితం ఇచ్చారు. నార్లవారు, ఈ, పై(శాఫ్ట్‌ స్ట్‌ స్ట్రీట్‌, రాయపేట, మ్యదాసు = 1 అనే చిరునామాతో [పను రించారు . 'కొత్తగడ్డ'లోని ఆళాపాశం, పైపంట, వంతెన వంటి నాదికలు బాకా చోట్ల (ప్రదర్శించారు. రేడియోలో కూడా కొన్ని నొాబీకలు (పసారమయ్యాయి. మాటా=మంతి

19651 ఫ్మబవరిలో 186 పుటలతో మదాసు నుండీ (పచురించిన పద నోరు వ్యాసోల సంపుటికి 'మాటాంమంతి” అని 'పేరు పెట్టారు. కారదా పబ్లికేషన్స్‌

రం వి, ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుళ వాలు మాసు ష్‌రట (ప్రచుకించిన ఈ పుస్తకాన్ని కానూరి వెంకటఠత్నానికి ఆంకిత మిచ్చారు. రూపాయిన్నర ఖరీదు పెట్టారు. ఆకర్షణీయమైన లిలో విషయ చర్చ జరిగింది. పిచ్చాపాటి మ(దాసు నుండి 195! ఏ్మపిల్‌లో 188 పేజీల (కౌన్‌ సైజు పుస్తకాన్ని పిచ్చాపాటి 'పేరుతో వెలువరించారు. దీని ఖరీదు కూడా రూపాయిన్నర- 12 వ్యాసాలు గల ఈ పుస్తకాన్ని నార్ల వెంకటరామన్న 'పెదనాయనగారికి ఆంకితం ఇచ్చారు, ఇందులో వ్యాసాలు ఉబుసుపోకకు [వాసినట్టు కనిపించినా విషయ పరిజ్ఞానం కావలసినంత ఉన్నది. ఆకర్షణీయ మైన నుగికారం ఈ వ్యాసాల నింకా కనిపిస్తు' ది. కొత్త =పాత ఫ్రీ వార్ష మ్మదాసు నుండి వెలువరించిన 'మాటా-మంతి, “పిచ్చాపాటి'తో సవా మరో 14 వ్యాసాలను చేర్చి 'శొత్తంపాతి అనే పేరుతో 242 పేజీల (గంఠాన్ని 1975 లో (ప్రచురించారు. డెమ్మీసైజులో ఉన్న ఈ పుస్తకానికి 10 రూపాయలు ఖరీదు పెట్టారు. తన కుమారులు ముగ్గురూ మోహాన్‌దాన్‌, లమ్మబ్‌ దాస్‌, దుర్గాదాస్‌లకు ఆంకితబుచ్చారు. గతి ఆంధ్య్మప్రభ నుండి పునర్ము[దించిన నార్ల రచన ఇది. 19855 జనవరిలో వెలువడిన కలి పేజీల ఈ పుస్తకంలో సాంఘీక న్యాయాన్ని స్థాపించగోరిన మేరకు కమ్యూనిజం [పగతిశీలంతో కూడినదని, కాని అధమాధమ సాధనాలను ఉపయోగిస్తూ, ఇండియాలో కమ్యూనిస్టులు అభివృత్ధి నిరోధకులలో ఆ గేసరులుగా ఉన్నారని నార విమర్శించారు. సంస్కృతి [పచురణలు, కల్చరల్‌ బుక్స్‌ లీమి బెడ్‌, 81, మిరాన్‌ సాహెబ్‌ వీధి, మౌంట్‌ రోడ్‌, మ్మదాసు-2 చిరునామాతో పచురితమైన ఈ పుస్తకానికి నాలుగణాల ఖరీదు పెట్టారు,

చర్గపతిల్యు (గ్రింతౌలల్ను మ నా వ్‌ ఫ్‌ 4 0౫00కగో.6 ఖ ఓ ఏధిలి వ రిలలచిలిప నంచి లిదిల శ చ ర న! కర

వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం= అనుభ వాలు సనక వై ోగ శ్రా ర్‌ పాలసినా

బాాథి

నేడు ఇజాయెల్‌గా పిలువబడుతున్న పాల స్తీనా సమస్యను 1989లో నార్ల చర్చించి 74 పేశీల పుస్తకం వెలువరించారు. నవయుగ (పచురణాలయం, పెడసనగల్లు, కృష్ణ పేరిట 1989 ఫ్నిబవరిలో ఈ పుస్తకం వెలువడింది. పాల స్తీనా సమస్య లండన్‌లో గాక పాలసీనా లోనే పరిష్కారం కావాలని నార్ధ్గ వాదించారు. ఈ పుస్తకంలో చివరి భాగాలు 1989 మార్చి 8వ లేదీ రాతి 9 గంటలకు ముగించినట్లు పేర్కొన్నారు. నార్ల సాధారణంగా తన సంపాదకియా లలో ఈ విధంగా లైమ్‌ను (పస్తావిస్తుండేవారు, నార్ల వారి మాట

“వా స్తవము-నార్జ వారి మాట” అనే మకుటంతో 31956 డిసెంబరులో ఈ పద్యసంపుబిని మృదాసు నుండి పచురించారు. 186 పేశీల (కౌన్‌ సైజు పుస్తకాన్ని “మా ఆవిడకు (సులోచనగారు) అంకితం ఇచ్చారు. 1974లో మకుటం మార్చి “నవయుగాల బాట నార్ల మాటో అనే మకుటంతో 129 పేజీల డెమ్మీ సైజు పుస్తకాన్ని వెలువంంచారు. దీని కూడా సులోచనగారికే అంకిత మిచ్చారు. 'మేధావులుందుూ వేదభూమిలోన* అనే మకుటంతో చివరలో కొన్ని పద్యాలు (వ్రాశారు అవి అచ్చుకావలసివుంది, జగన్నాటకం

55 గేయాలు గల 160 పేజీల ఈ పుస్తకాన్ని 195? మేలో (పచురిం చారు. ఇందులో జగనా టకం అనేది కూడా ఒక గేయం. మూడు దశాద్దాలు

ఆం(ధ్యపభ, ఆం(ధజ్యోతి ప్యతికలలో నార్ల (వాసిన సంపాదకీయాలు కొన్ని

టిని ఎంపికచేసి 896 పేజీల (ంళాన్ని (వచురించారు. 1044నుండి 1974వరకూ ఉన్న సంపాదకీయాలలో నుంచి ఈ ఎంపిఠ జరిగింది. ముట్నూరు కృష్ణారావు

52 వి, ఆర్‌. నార్ద జీవితం-అనుభ వాలు భాసా సుబ్బారావులకు అంకితం ఇచ్చిన ఈ పుస్తకంలో తనపై జర్నలిజంలో ఎవరి [పభావం ఉన్నడీ, ఏ విధమైన సంపాదకీయాలు ఎంపిక చేసిందీ వి. ఆర్‌. నార వివరించారు. జావాలి ఇది ఏకాంక రూపకం. దేవులపల్లి కృష్ణశాన్తికి అంకితం చేసిన ఈ పుస్తకం 1074 లో (ప్రచురితమయింది. దీనికి 67 పుటల పీఠిక ఉన్నది. నార్హ తన నాబికలకన్నిటికీ ఈ విధంగానే సుదీర్చ మైన పీఠికలు 1వ్రాకారు. 1981లో నవోదయ, విజయవాడవారు దీసి ద్వితీయ మ్యుదణను (ప్రచురించారు. ఇది కన్నడంలోకి అనువదింపబడింది, కన్యాశుల్కం శేరద సాహిత్య అకాడమీ వారి నిమిత్తం గురజాడ అప్పారావు “కన్యా శల్కానికి” నార్గ ఒక కుదింపు కూర్చును రూపొందించారు. 106 పేజీలు గల ఈ డమ్మీ సైజు పుస్తకం 1076 లో వెలువడింది. కదంబం ఏడు వ్యాసాలు ఆరు కథలు గల నార్ల రచనలు ఇందులో ఉన్నాయి. యువ బుక్‌ డిపో, మ దాసువారు దీన్ని (ప్రచురించారు. 79 పుటలు గల ఈ పుస్తకాన్ని థ్రీ నార్ల తన భార్య సులోచన గారికి అంకితమిస్తూ, “మా ఆవిడకు కొని ఇవ్వని చీరలకూ, చేయించి పెట్టని నగలకు బదులుగా” అన్నారు. నరకంలో హరిశ్చం(ద ఈ నాటకానికికూడా నార్స సుదీర్ధ పీఠిక (వాశారు, నవోదయ, విజయవాడ వారు దీనిని పచురించారు. హరిశ్చం్లద పాతను బాలా నిశితంగా పరిశీలించి, ఆనేక (ంకాల (ప్రమాణాలను చూపారు. దీనిని డా! ఎన్‌. ఇన్నయ్యకు అంకితం చేశారు.

పీ. ఆర్‌. నార్ద జీనితం-అనుఖ వాజి క్‌ి 6సీత్ర జోన్యంి

ఈ నాటికకుకూడా నార్ల సుదీర్చ మైన పీఠికను (వాళారు 1970లో పచు రితిమైన 'సీత జోన్యంీపై బాలా సమీక్షలు, విమర్శలు వచ్చాయి. 1981లో శేయ్యద సాహిత్య అకాడమీవారు సీత జోస్యానికి బహుమతి (వకటిందారు. 54 జీజీల నాటిక, 148 పేజీల పీఠిక, 1£ పేజీల (పమాణ (గ్రంథాల పట్టిక ఉన్న ఈ రచనలో రాముడి కంటె సీత పాత ఉదాత్తమైనదని నార్ల (వాళారు. కేర్యద ప్రాహిత్య అకాడమీ ప్మతిక “ఇండియన్‌ ఓఓరేచర్‌''లో అకాడమీ ఉద్యోగి ఒకరు దీనిపై అపహాస్యపూరితమైన సమీ్ష చేయటంతో నాగ్గ అకాడమీ అవార్డును స్వీకరించ నిరాకరించారు. అకాడమీవారు నార్లకు క్షమాపణ చెప్పుకున్నారు.

ఇంగ్రీషు రచనలు

వీరేశలింగం

సుటపసిద్ధ సంఘసంస్కర్త, - సాహిత్యవేత్త, (బహ్మసమాజవాది అయిన పీరేశలింగంపై 968 పేజీల నార ఆంగ్ల రచనను 1968లో కేంద సాహిత్య అకాడమీ పచురించింది, దీనిని తమిళం, కన్నడం, అస్సామీన్‌, మలయాళం, హిందీ, మరాఠి, బెంగాలీ భాషల్లోకి అనువదించారు. ఎన్‌. జి. రంగాకు దీనిని ఆంకితం ఇచ్చారు, వేమన

తొలి తెలుగు విప్లవ సంస్కర్త కవిగా వేమనను చాటి చెప్పిన ఈ ఆంగ్ల మోనో[గాఫ్‌ను (96 పేకిలు)ునార్ణ 1960లో రచించారు. క్రే్యద సాహిత్య అకాడమీవారు దీనిని వెలువరించారు. తమిళం, అస్సామీన్‌, కన్నడం, మరాఠీల లోనూ వేనున పుస్త కొన్ని అనువదించారు.

త్‌

పాశ్చాత్యుల దృష్టిలో వేమన

వేమనను వెలికితీసి, తెలుగువారికి, పపంబానికి తెలియజెప్పింది పాళ్చాత్య పండితులే, | బౌన్‌, కాంప్‌బెల్‌ మగ్‌, డోనాల్డ్‌, బార్నెట్‌ అనేవారు వేమన గురించి చెప్పిన విషయాలను నార్డ సంకలనం చేసి, తన పరిచయ వాక్యాలతో 1069 లో [వచురింబాదు. సికిందాబాదు శేషాచలం కంపెనీవారు దీనిని వెలువ రించారు. ఇంగ్లీషులో దీని పేరు "వేమన (తూ వెస్టర్న్‌ బజ్‌”, (పాచీన భారత సంన్కృతి గా4110041 11430 06110 8 0109 క95క87/9)

24 వ్యాసాలతో కూడిన 168 పేశీల డమ్మీ మైజు ఇంగ్రీషు పుస్తకాన్ని వెలగపూడి రామకృష్ణకు అంకితం చేశారు. 1069లో విజయవాడ విజయా బుక్స్‌వారు దీనిని (వచురించారు.

వి. ఆర్‌. నార్డ బీవితం-అనుఖ వాలు రక్‌ ఆంగం, 609011౧2. 8౧64 గ60౧ (౬0176019 170౧ 16 ౧౦౪ ఏం019 08 గిఆగ80190)

వార్ల వివిధ ఆంకాలపై తన భావాలను నోట్‌ పుస్తకాలలో చిరకాలంగా (వ్రాస్తూ పోయారు, వాటిని 1918లో మినర్వా అసోసియేట్స్‌, కలకత్తావారు (ప్రచురించారు. సిగగ తిగిడ ౧19 ౪౦౧1౮

ఇది కూడా హ్యూమనిస్ట్‌ నోట్‌బుక్‌లో నుండి ఎంపిక చేసిన భావాల సంకలనమే. సెంటిఫిక్‌ సర్వీ సెన్‌, హైదరాబాద్‌ వారు 1982లో దీనిని (పచు శిందారు. గురజాడ

స్యుపసిద్ధ తెలుగుకవి గురజాడ అప్పారావుపై వనార్ల్హ (వాసిన ఆంగ్ల మోనో(గాఫ్‌ను కేంద) సాహిత్య అకాడమీవారు (పచురించారు. దీనిని తెలుగు, హిందీలోకి అనువదించారు. నొంంంగా 0 1౧491160%448118౧2 11 $౧య18

మైసూరు యూనివర్సిటీలో ఇచ్చిన రెండు ఉపన్సాసాలలో వార, (ప్రాచీన కాలంలో ఉద్దాలకుడినీ, 20వ శతాబ్దంలో ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌నీ, అనుసరించి ఉంటే ఇండియా వైజ్ఞానికంగా ముందుకు పోయేదని అభిప్రాయపడ్డారు. మైసూరు విశ్వ విద్యాలయం [ప్రచురించిన ఈ '5 పేజీల పుస్తకాన్ని 1వేమనాథ్‌ బజాజ్‌ కు అంకిత మిచ్చారు. $00481 ౧౪గఆాలి : 1౪9 08949 6౦గ౧౧|౦)|0గ

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో సోషియాలజీ శాఖ ఆధ్వర్యాన 1979లో ఇచ్చిన రెండు ఉపన్యాసాలలో కులం ఎలా పెంపొందినదీ, దానికి మతం ఎలా ఆధారంగా ఉంటున్నదీ నార్ల వివరించారు ఆ ఉసనా?సాలే ఈ పుస్తకం. '

56 వి ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుళచ్రాలు క4 8౧6 664 141 01 0101040౧

నాగార్జన యూనివర్సిటిలో 1982లో ఇచ్చిన మూడు ఉపన్యాసాలు ఇలా 92 పేజీల పుస్తకంగా వెలువడినవి. నిరంజన్‌రర్‌కు దీనిని అంకితమిచ్చారు. విద్చా స్తాగద్‌, ఎం. ఎన్‌. రాయ్‌ వంటి మేధావుల ఆలోచనలను నార క్లాఘిస్తూ, పాళ్యా త్య లోకమంతా భౌతికమనీ, భారత దేశమంతా ఆధ్యాత్మికమనే వాదనను సోదా హరణముగా పూర్వపశం చేస్తూ, [పమాణాలను ఉదావారిస్తూ, (వాసిన [వసంగ సంపుటి ఇది. పురాణ వైరాగ్యం

ఇది అసంపూర్తి నవల, 104 పేజీలు (వాసి నార్హ అంతటితో వదలి వేశారు, పంచరా. తులు

(ద్రౌపది తన ఐదుగురు భర్తలతో ఐదు ర్మాతులు కాపురందేసే విష యాన్ని ఇతివృత్త ౦గా స్వీకరించి ఈ నాటిక (వాశారు. దీనికి విపులమైన పీథక (వాయాలని తలపెట్టారు గాని, అది జరుగలేదు, గీత

ఇంగ్రీషులో గీతపై నిశిత విమర్శతో కూడిన రచన పూర్తి చేసి, నార్ద కొందరు మ్మితులకు కూడా పంపించి, వారి సూచనల మేరకు స్వల్ప సవరణలు చేశారు. ఇందులో గీత కాలాన్ని, (పమాణాన్నిి బౌచిక్యాన్ని, తత్వాన్ని పరిశీ లించారు. ఇది ఇంకా (పచురించవలసి ఉన్నది. ॥

నారా అట్ట: గా న ్‌

స్‌ బ్‌ [| న ఊసు. - స! మ క. ఇ ర్న ణ్‌ న ఆగ్‌ న్‌ షై సు 8. చయయ ్టి శే నశ ప షే న మ శే సీ ఫై షన న కు

షస ఫె "త. క జ త ల సలు క...

కుటుంబసభ్యులతో నార్హ ల

తి వివిధ రంగొలలో కృషి

థ్రీ వి. ఆర్‌. నార్ల ఆం[ధ రాష్ట్ర జర్నలిస్టుల సంఘానికి అధ్యవృుడిగొ 1946 లో మదాసులో ఎన్నికైనారు. ఆ హోదాలో ఆ సంవత్సరమే అఖిల భారత వార్తాప్యతికల సమావేశానికి లక్నో వెళ్ళారు. ఆ తరువాత కొద్ది కాలానికే ఆ పదవికి లాజీనామా ఇబ్బారు. కాని 'ఆష్యధ(పళ' సిబ్బంది జీతాలు, భత్యాలు 'సెంచాలనీ, సౌకర్యాలు ఇవ్వాలనీ యాజమాన్యంతో పోరాడుతూ అవసళమయితే సీబ్బంది పఇాన రాజీనామా ఐవ్వటానికి కూడా సిద్ధపడ్డారు.

ఫిలిం సెన్సార్‌ బోర్డు సభ్యుడిగా 19048 లో నార్ల నియమితులయ్యారు. ఆయనతో పాటు దుర్గాబాయి, శేషాచలం కూడా సభ్యులుగా ఉన్నారు

1949లో తెలుగు కళలు, నాటకాల పునర్‌వ్యవస్థీకరణ సంఘ సభ్యులుగా నార్జ్‌ నియమితులయ్యారు. ఇందులో నార్లతో పొటు నరసింహారావు, గోవిందరాజుల సుబ్బారావు, ఎం.ఆర్‌. అప్పారావు, మోటూరి సత్యనారాయణ, కె. వరదాచారి, గిడుగు సీఠాపతి, దుగ్గిరాల ఐలరామకృష్ణయ్య, పసల సూత్యచందరావు ఉన్నారు. 1951 వరకూ ఈ సంఘం పనిచేసింది.

ఆం(ధ్ర (వ్రభుత్వ పాఠ్య (గంథ విధాన నిర్ణయసంఘంలో సభ్యులుగా నార్ద 1955 లో నియమితులయ్యారు. మ్మదాసు (ప్రభుత్వం అంతకు ముండు పాఠ్య (గ్రంథ నిర్ణయసంఘంలో. నార్లను నియమించగా కొన్నాళ్ళ తరువాత రాజీనామా ఇచ్చారు.

్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ స్టడీస్‌లో సభ్యులుగా నార్ల ఉన్నారు. విజయవాడలో ఆంధ అకాడమీ ఆఫ్‌ ఆర్ట్‌కు అధ్యషలుగా కళా పోషణకు (పోళ్సావిన్ని ఇబ్బారుం

లే వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు

1958లో రాజ్యసభకు ఎన్నికై న తరువాత నార్ణ యనెస్కో సమా వేళానికి భారత (పతినిధివర్గ సభ్యుడుగా 1958లో పాంన్‌ వెళ్ళి పాల్గొన్నారు,

శే్య్యద సాహిత్య అకాడమీ తెలుగు విభాగ నలహాదారుడుగా. వార్ట 1957 తో నియమితులయ్యారు. అదే సంవత్సరంలో ఆం(ధ[పదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీలో జనరల్‌ కౌన్సిల్‌కు, ఎక్సిక్యూటివ్‌ కమిటికి, ఆర్థిక సంఘానికి నియమితులయ్యారు.

రాష్ట్ర (పభుత్వం సమా చారళాఖను -- పునర్వ్యవ స్టీకరించటానికి వార్త ఆధ్య తన ఒక సంఘాన్ని ఏర్పరచింది, ఇందులో నూకల నరోత్తమరెడ్డి, శ.ఎన్‌. సుబ్రహ్మణ్యం, కె. నరసింగరావు కూడా సభ్యులుగా ఉన్నారు.

కేర్మద పురావస్తుశాఖ సలవాసంఘ సభ్యుడుగా 1858 నుండి 196! వరకూ నార్ల ఉన్నారు.

రాష్ట్ర సంగీత నాటక అకాడమీ జనరల్‌ కౌన్సిల్‌, ఆర్థిక నంఘంల్లో 1960 మే నుండి సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఆం(ధ్రప్రదే్‌ లలితకళా అకాడమీలో 1861 సెఫైెంబరు నుండి జనరల్‌ కౌన్సిల్‌ సభ్యుడుగానూ, 1961 ఆగస్టు నుండి క్రేరోద లలికకళా అకాడమీలో సభ్యుడుగానూ- ఉన్నారు,

రాష్ట్ర (పభుత్వ మ్యూజీయముల సలవీనంళు సభ్యుడుగా 1981 మార్చి నుండి పనిచేశారు.

దషిణ భారత భాషల వుస్తక సంస్థ సలహాసంఘ సభ్యుడిగా నార్ల మ్మదాసులో పనిచేశారు.

థ్రీ వి, ఆర్‌. నార్హ కొన్ని స్టువసిద్ధ గోన్టులలో పాల్గొన్నారు. 1955లో యనెస్కో నిర్వహించిన ఆగ్నేయాసియా [పాచీన సంస్కృతుల సెమినార్‌లో వాల్తేరుకో ముఖ్యమైన ప్మాతవహించారు. ఆంగ్గ సాహిత్య అభిమానిగా 1966లో ఢిల్లీలో జరిగిన షేకొస్పియర్‌ సెమినార్‌లో పాల్గొన్నారు. గురునానక్‌ సెమినార్‌ 1069 లో ఢిల్లీలో ఇరుగగా అందులో నార్ద ఆసక్తికరంగా పాల్గొన్నారు.

వి, ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు ర్‌ం 1970 లో బెంగుళూరులో జరిగిన లెనిన్‌ శతజయంతి సెమినార్‌లో పాల్గొన్నారు, 1070 లో మైనూరులో జరిగిన గాంధీ శతజయంతి. సెమినార్‌లో పాల్గొన్నారు, 1972లో కలకత్తాలో జరిగిన రామమోహన్‌ రాయ్‌ ద్విశత జయంతి సెమినార్‌లో పాల్గొని, నిశిత పరిశీలనతో కూడిన వ్యాసాన్ని నమర్పిందారు. 1982లో మ(దాసులో జరిగిన “సాహిత్యం సామాజిక మార్చు" అనే విషయమై జరిగిన సెమినార్‌లో పాల్గొని చర్చలలో తన ఆనుభవాలను వివరించారు.

వెన్‌. టి. రామారావు ముఖ్యమంగతిగా అధికారంలోకి రాగానే విద్యా రంగంలో మార్పులు తీసుకురావటాగికి, పాఠళ్షగంథాలు పునర్వవస్థీకరించటానికి ఒక సంఘాన్ని నియమిందాలని, దానికి వి. ఆర్‌. నార్టను అధ్యవ్షుడీగా ఉండమని కోరారు. నార్ల తొలుత అంగీకరించి, తరువాత తాను తగినంత సమయాన్ని ఇవ్వజాలనేమోనని అభ్మిపాయం వ్యక్తపరిబారు. అందువలన మార్గాంతరంగా సాంస్క్యృతికి వ్యవహారాల సలవోదారుడుగా ఆయనను రాష్ట్ర పభుత్వం నియ మి:చింది* రాష్ట్ర వివిధ ఆశాడమీలను ఎలా పునర్వ్య్యవ ఫ్రీకరించవలసిందీ ఆయన తన సుదీర్ధ ఆనుభవంతో సూచించారు. రాష్ట్ర (సభుత్వం ఆ సలవోలను ఆమో దించింది. ఆలాగే ఆనేక స్వచ్చంద సంస్థల విషయాలలో కూడా నార్స అభ్మిపా యాలను రాష్ట్ర పభుత్వం స్వీకరించింది. 1986 ఏపి9ల్‌ 80న ( వి, ఆర్‌ నార్ద సలహోదారుడుగా రాజీనామా ఇచ్చారు,

60 వీ. ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు అనుబంధం 1 నార్డ తెలుగు రచనలు

1. వి. ఆర్‌. నార్ల : “స్వదేశీ సంస్థానాలు (పథమ ముుదణ - శ్రీమఖ కార్రీకము, అమ్మకూ, నాయనకూ అంకితం? కవ్లుతరం-105 పుటలు, (కౌన్‌ వెయ్యి (పరులు-

£. వి. ఆర్‌. నార్గ : 'నేటిరష్యా' నార్లవారు, కవుతరం, కృష్ణా, జూలై 1984, 106 పుటలు, వెంకటరామన్న పెద నాయన గారికి ఆంకీతం((పభుత్వం నిషేధించింది).

శి, వి, ఆర్‌, నార్ద ; “ఆస్ట్రియా ఆ[కమణ' ; నవయుగ, పెడననగల్డు కృష్ణా, అక్టోబర్‌ - 190088 : 149 పుటలు, ఏస్‌.జిం అదార్య గారికి అంకితం,

శ వి, ఆర్‌, నార్ల: "పాలస్తీనా నవయుగ (ప్రచురణాలయం, పెడనన గల్లు, కృష్ణా, ఆంధ (గ్రంథాలయ (సెస్‌, వజ వాడ, 19080 ఫ్హిఐనరి, "4 పుటలు.

5. వి.ఆర్‌. నార్ల : 'ఇక్‌ రాజ్య విచ్చేదం', నవయుగ, పెడసనగల్లు, జనవరి 1989 = 185 పుటలు = [కౌన్‌ సైజు, దాసు బావకు అంకితం.

6. వి. ఆర్‌. వార్ల : “రష్యన్‌ కథలు నవయుగ, పెడననగల్లు, 1948 ఫ్మిఐవరి, ద్వితీయ ముదజణ 129 పుటలు, 11 కథలు, టాల్‌స్టాయి, క్యపిన్‌, టర్జనీవ, డాస్టావిస్కీ, చెకోవ్‌, కథకుల గురించి వివరణ,

వీ. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అఆనుభవాలు 61

7, విం ఆర్‌. నార్ల + “మాటామంకి (వ్యాస నంపుటి) కారచా పల్లి శేషన్స్‌, మ(దాన్‌, 1961 ఫిబ్రవరి, 18 పుటలు, 16 వ్యాసాలు, వెల రూ. 1-50, కొనూరి వెంకట రత్నంకి అంకితం,

8. వి ఆర్‌. నార్ద : “పిచ్చాపాటి. 1951 ఏపిల్‌, 12 వ్యాసాలు, 188 పుటలు, వెలరూ. 1-50, నార వెంకట రామన్న పెదనాయన గారికి అంకితం.

9. వి.ఆర్‌. నార్ణ : '*పగతి' (ఆంధ్యపళ నుంచి పునర్ముదితం) సంస్కృృతి [పచురణ, కల్చరల్‌ బుక్స్‌ లిమిటెడ్‌ 81, మిరాన్‌ సాహెబ్‌ వీధి, మౌంట్‌ రోడ్‌ మ్మదాసు-ఏ, 19550 జనవరి-26, వెల ; నొలుగణాలు.

10. వి.ఆర్‌. నార్గ్ద : “కొ త్తగడ్డ', నార్సవారు, 4 పైథ్రాఫ్ట్‌ ఫస్స్‌ స్ట్రీట్‌ రాయపేట, మ్మదాన్‌ - 16, ద్వితీయము[దజ, 1056, 16 నాఎకలు, 640 పుటలు, గురజాడకు అంకితం.

11. వి ఆర్‌. నాశ ; “నార్ధవారి మాట" (పద్మ సంపుటి) నాొర్గవారు, మదాస్‌. 19056 డిసెంబరు, 186 పుటలు, మా ఆవిడకు అంకితం, “'నవయుగాలబాట నార్ధ మాట్క (మకుటం) నవోదయ, విజయవాడం2 ద్వితీయ ముుదణ = 1976, 129 పుటలు,

” వెల రూ. 450.

18. వి. ఆర్‌, నార్ల : “జగ న్నాటకంో (గీతాలు గేయాలు) 195%, 55 గేయాలు, 160 పుటలు,

19. వి. ఆర్‌, నార్ణ : వాంస, 1968 సెఫ్టెంరు, దేశికవితామండలి (పత్యేక సంచిక. (నార్లను గూర్చి)

69 వి. ఆర్‌. నార జీవితం-అనుభ వాలు

14. వి.ఆర్‌. నా : “మూడు దళాబ్దాలు" (ఎన్నిక చేయబడిన సంపాద కీయ సంకలనం) నవోదయ, విజయవాడ -2 1964-74, 896 పుటలు, -వెల రూ. 25-00 ముట్నూరు కృష్ణారావు, ఖాసాలకు అంకితం.

15. వి. ఆర్‌. నార్ల 2 “జాబాలి' (ఏకాంక రూపకం) నవోదయ, విజయ వాడ-9, 1974, 101 పుటలు వెలరూ. 4-50, 67 పుటల పీఠిక, దేవులపల్లి కృష్ణళాన్రికి అంకితం, ద్వితీయ మ్ముదణ-డిశంబరు-1 981 నవోదయ, విజయవాడం2, 100 పుటలు వెల రూ. 10-00 పీఠిక 67 తో సవి (డెమ్మీ) కన్నడ అనువాదం- 1970 -హరిహర(వియ.

16. వి. ఆర్‌. నార్ల ; కొత్త పాత'(వ్యాన సంపుటి)(మాటామంతి, పిచ్చా పాటి వ్యాసాలతో) 14 వ్యాసాలు, 19075, 242 పుటలు, వెల రూ. 10-00 (డెమీ) మోహనదాన్‌, దుర్గాదాస్‌, లక్మణదాన్‌లకు ఆంకీతం.

17. వి. ఆర్‌. నార్ధ : “కన్యాశుల్క-0'(కుదంపు కూర్చు) కేంద) సాహిత్య అకాడమి వారి కొకు, నవోదయ (పచురణ, 1976106 పుటలు, వెల రూ. $-50 (డెమి)

18. వి. ఆర్‌. న్వర్హ ': 'కదంబం' (వివిధ రచనలు) యువ బుక్‌ డిపోం మ్మ దాన్‌, 6 కధలు -? వ్యాసాలు, 79 పుటలు, మా ఆవిడకు ఆంకీతం,

19. వ. ఆర్‌, నార్జ : "నరకంలో వారిళ్ళం్యద' (నాటకం-సుడీర్ప పీఠిక) వవోదయ (పచురణ ఎన్‌. ఇన్నయ్యకు అంకితం,

20. వి, ఆర్‌. నార్ట ; “స్పీత్ర జోన్యం' (నాటకం) 148 పుటల పీక, (54 పుటలు) నవోదయ, విజయవాడ, 1979 రూ. 15-00, విద్వాన్‌ విశ్వంకు అంకితం: శేర్యద సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (నిరాకరణ).

$1.. వి. ఆర్‌. నార్జ -: “హిరణ్యకశిపుని హత్య, 106 పుటలు, ఏడు

రంగాల రూపకం, అమ్ముదితం,

వీ, ఆర్‌. నార్హ జ్లీవితం.అనుఖ వాలు 68 అనుబంధం ౨+శి కొ గ్‌ ౪.5. సి4/14”9 1/03 12 ౬081194

1. ౪69?695811008౧0 (8 ౧0౦౧౦౫౯8౧౧). 53[111/4 ఉి॥ింర6గ౧01. గ6౪ 06101. 1966 ;: 96 ౧8౮98 ; గ౩. 2-50. 7/3౧918196 1౧10 78౧011, గ8౧౧868, గీకీ8 1808185 $11061. సీం[8101, 86౧0811 &౧౮ నీ$68000386.
2. ౪6౧౧8౧8 (8 ౧౧౦౧౦౮౧8౧౧) 580108 గిక౭రంగా!, ౧6౪ ర6111. 1969 ; 93 ౧౭౫౦ ; ౧8. 2-50. 8౧918166 1౧10౦ 78౧011. గ౭గ౧8ర8, సికితి3101 8౧౮ గ$98[069€.
3. ౪9౧8౧8 1010౮60౧ ౪681670 6/68. 504/౧. ఆగాం౦0611. 180 00౧816. 86౧౧౪ (6౦౧గా౧|196 8౧6 9611696 ౪110 8౧ 1౧౯0ర౮౪6౦౧09) 1969 ; 96 ౧8068 ; ౧8. 4-50. శ. 71861110౧8] 1౧618౧ ౧౪61146 8౧6 ౦|% 569త6, ౪6౪8 కం0%3, ౪11878౪668 = 2. 19689; 168 ౧8099, 24 8౧౫168.
4. గంళ%౪ ౮ 1౧%61166048119గా 19 1౧68 ఫ్‌/333౯8003, గీగీతగ28803000171. సీీ8016 - 57441 ; 1978; 75 ౧౨గ66. 2 ఓ801౪0/66 ; గ. 6.00.
5. 6069. 60001108 8౧6 సింగ, (దగ/ఆ618 1/07 106 ౧౦01ంంట8 రో ౨ కలాం, సీ; ౧6౪3 ఉీక80018168, ఆ|౦౪114 = 700029 ; 1978; 248 ౧99.

64 వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం=అనుభ వాలు 7. 66782868 (8 గాంగంం8౧౧). 5801౧44 గీ! 4669101. 169౪4 09101. 1979 ; 718౧912196 1౧10 79109౪4 6౧6 111౧61, 8. 5851 8౧6 1851 : సీ10 0 ర16[010గ/ 30311౮60౧4 ఆ౧|౪౮౨౯91/ ? ౪. 5818181 కంరం౪గాంగి! ౬6047698 ; 92 ౧8౮6౩ ; గ. 5-00, ర6106136 (0 [11/8౧180 0౧4 (3 1606106769) 9. (397013 *0గ| (6౪1949 01 ౧19 000%, 8౧18౪784. గొం౦1190౧9/౧3 8౧6 800% 86119౧9. 6. సం06౯2 ౯౧౧9౧, సీ8ర0/189 = 14, 32 ౧8099, ౪11౧ గగ888 1౧1066060౧ - 3/6 ౧8౦౮6. 10. 7640 80001 19 614 (10 99 ౧౮౨1180696) 11. సీ8గి 8౧6 ౧18 ౪౦౯14 రి8093 145, 5016౧1/1%0 $6౧/1099, [1769౧25864 - 20. 12. 1౧618౧ 0౮1౯౮7౧9 : 118 ౧8816 60౧౧16౫10౧, 1152 ; 0908/1006౧1 0 50010100, 08౧08018 ౮౧|౪ఆ910// గఖఢ160/8086.

వి. ఆర్‌. నార్హ జీవీతం-అనుఖ వాలు 65 అనుబంధం =తి

శీర వి. ఆర్‌. నార్ల 1980లో ఒక పత్యేక ఇంటర్వ్యూ ఇచ్చారు. ఇండి యన్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ సోషల్‌ సైన్స్‌ రిసర్చ్‌, దకిణాది విభాగం పవున ఓరల్‌ హిస్టరీ కార్యక0ముం కింద ఈ ఇంటర్వ్యూను 'పీప్‌ చేళాముాబ, సీ. ఎన్‌. ఎస్‌. ఆర్‌, ప్రాంతీయ విభాగ డిప్యూటీ డ్లైరెెర్‌ పి. సత్యనారాయణ, సుప్రసిద్ధ ప్రచురణకర్త కె.వి, సత్యనాంాయణ, డా॥ ఎన్‌, ఇన్నయ్య అడిగిన ప్రశ్నలకు శ వి. ఆర్‌. నార్ల ఇచ్చిన సమాధానాలను టేప్‌ చేశారు. నార్ల స్వంత మాటలలో చెప్పిన అనేక విషయాలు సరిశోధకులకు ఉపకరిస్తాయనే దృష్టితో అనుబంధ పాఠంగా ఈ పుస్తకంలో చేర్చాము.

అనుబంధం (శీ నార్ల వెంక పేశ్వరరావుతో ఇంటర్వ్యూ) పాఠం

పళ్న : మీ డేట్‌ ఆఫ్‌ బర్త్‌, ప్లేన్‌ ఆఫ్‌ బర్ట్‌ అంతా మొదలుపెట్టి చెప్తారా?

జవ నేను పుట్టింది తెలగుదేశంలో కాదు, మధ్య(పదేశ్‌లో జబల్‌ పూర్‌లో, పెరిగింది కూడా, అక్కడ ఉన్న సాగర్‌లో. బహుశ మేము వా పదవ యేట అనుకుంటా కృష్ణా జిల్లాలోని కౌతరం (గామానికి వలస రావడం తటస్థించింది. నాపుట్టిన తేది డిసెంబరు 1వ తేవ, 1908 సంవత్సరంలో. మా పూర్వీకులు మిలిటరీ కంట్రాక్టర్లని వింటున్నాను. వీపసృ బహుళ కొంచెం ముందుగా అక్కడికి తఠలి వెళ్ళారేమో అనుకున్నాను. కాని ఇటీవలి పుస్తకాలు చూస్తే నాకు తెలిసింది ఏమిటంటే సెకండ్‌ మాషుర్వా 1800-91 (ప్రాంతాల్లో చెళ్ళడం మొట్ట మొదటిసారిగా మిలిటరీ క్యాంటీన్స్‌ (ప్రారంభించారని తెలిసింది. మిలిటరీ కల్మట్రా కృర్ణగా మా తాతలు విశేషంగా గడించినట్లు చెప్పవచ్చు. కౌతరం జేరిన తరువాత దాదాపు 50 సంవత్సరముల కనుకుంటా నేనలా తిరిగి సాగర్‌ వెళ్ళాను. వెళ్ళి నప్పుడు అక్కడ చూస్తే అక్కడ వీధివీధికి మా కాతలు కట్టించిన ఇల్లేఅని చూపించారు. ఆ వెనుక మరొక వీధి ఉంది. అక్కడ సర్వెంటు క్వార్టర్సట. ఆ ముందు మరొక వీధలో స్టేవిల్‌, ఎగ్‌ లి ఇబ ఉన్నవి. వారు తవ్వించిన. బావులు వేయించిన తోటలు, కట్టీంచిన దేవాలయాలు కనబత్లొయి. అందుచేత విశేషంగా గడించినట్లు కనబడుతోంది. మాతాతలు భాగ్యంతో కుబేరులయ్యారు. మాతర్మడులు అర్చు పెట్టడం తప్ప గడించడం తెలియక 10, 16 సంవత్సరాలలోనే మొ్రం ఆ స్తీ కరిగిపోయినట్లు వింటున్నాను. ఏమయినా నాపై ఈ సంఘటనల (ప్రభావం నా జీవితం మీద చాలా ఉంది అనుకుంటున్నాను. అదేమిటంటే నేను 10వ సంవత్సరం వచ్చేవరకూ కొంత వరకూ మంచి స్థితిలో పెరిగిన వాడిని, అంతక్క

వీ. ఆర్‌ నార్ల జీవితం-అనుభవాలు 67 ముందు నా తల్లికూడా మరింత మచి స్థితిలో (శ్రీమంతుని కోడలుగా కాపరం చేసినదే. చితికిపోయిన తరువాత కూడా మా తల్లిగారు మమ్ములను ఏదో చిన్న చిన్న ఉద్యోగాలు చేయమనో లేక పెద్దగా చదువు లేకుండా ఏ బడిపంతులుగా చేసో పొట్ట పోసుకోవాలని అనుకోకుండా, ఆ పూర్వపు సంపాదన తిరిగి సంపా చించాలనే ఉద్దేళంతో తన లక్ష్యంగా పెట్టుకుని ఎన్ని కష్టాలు పడినప్పటికి కూడా మమ్మల్ని పైకి తీసుకురావడానికి [పయత్నం చేసింది. అందువల్ల ఆ బ్యాక్‌ (గౌండు వల్ల ఈ విధమయిన లక్ష్యానికి చేరుకోవడానికి తోడ్పడిందని అనుకుంటు న్నాను, ఎంత చితికి పోయినా మేము కౌతరం చేరేసరికి బహుళ 200 కాసులు బంగారం మిగిలింది. ఒక బుట్టో రెండు బుట్టలో వెండి సామానులు, 10, 15వేల క్యాష్‌ మిగిలింది అనుకుంటాను, వీటిలో ఒక దాని తరువాత ఓకటి అమ్ముకుని మా అమ్మ మాకు చదువు చెప్పించింది. అంగేకాదు, మరొక ఘట్టంలో మా 'పెదనాన్నగారు ఒకరు ముగ్గురు అన్నదమ్ములకు చదువులో సాయపడ్డారు. ఆయన (పతి సంవత్సరం అంటూ ఉండేవారు. మా అమ్మనూ, మమ్మల్నికూడా ఆంటూ ఉండేవారు. ఇంత కష్టపడి ఈ చదువులు ఎందుకు ? చిన్న చిన్న ఉద్యోగాలు ఎందుకు లేవు ? వాటిల్లో ఎందుకు చేరు కూడదూ ? ఏదో కాలక్షేపం ఎందుకు చేయకూడదు? అని సలహాలు కూడా చెప్పినవి ఉన్నాయి. హేళనగా అనేవి కూడా ఉన్నాయి. అవి మా అమ్మగాలిక, మాకు మనస్కరిండేవి కొవు. కొని నా జీవి తింలో ఒక ఘట్టంలో మ్మాతం ఇలాంటీ ఒక ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌ మాస్టరు అయ్యే (ప్రమాదం కొన్టలో తప్పిపోయింది. ఎందువల్లనంటే నేను ఉప్పు సత్యా (గవాం కారణంగా ఇతర కారణాల వల్ల ఇంటర్మీడియట్‌ తరువాతి రెండు మూడేళ్ళు చదువు సంధ్యలు లేకుండా పోయాయి. నాకు ఈ సందర్భంలో కుటుంబ పరిస్థితులు కష్టంగా ఉంటే చదవ లేకపోఎడం, ఇంటర్మీడియట్‌. రెండుసార్లు తప్పడంతో ఏదయినా ఉద్యోగం చేసుకోకూడదా అన్నారు. అప్పుడు నేనుమాకు తెలిసిన గుంటూరు తాలూకా బోర్డు (పెసిడెంటటు పురుషాని (ప్రకాశరావుగారని జ్ఞాపకం. ఆయన నాకు మా కుటుంబానికి బాగా తెలిసిన వాడు. మా మేనమానుకు మంచి స్నేహితుడు. ఆయనది మంగళగిరి దగ్గర ఏదో [గామం, ఆ (గామం 'పేరు నాకు ఇప్పుడు జ్ఞాపకం రావడం లేదు. ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళాను. ఏదయినా ఎలిమెంటరీ స్కూల్లో ఉద్యోగం ఇప్పిస్తారేమోనని, మంగళగిరిలో దిగి ఆ ఊరికీ మూడు నాలుగు మైళ్ళు నగవవలసి వచ్చింది. బాగా ఎండలో వెళ్ళాను. నన్ను

66 వి. ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుఖ వాలు బాగా ఎకిగున్న వ్యక్తి అమినప్పటికీ ఆయన వట్టివేళ్శ తడికలు కట్టిన గదిలో వ్మిళమించి ఉన్నాడు. నన్ను ఎగాదిగా చూసాడు. ఎందుకు వచ్చావు అన్నాడు. మంచి నీవ కావాలా అని కూడా పరామర్శ చేయలేదు. నేను వచ్చిన పని చెబితే ప్రొనింగు అయ్యావా అన్నాడు. లేదండి, కొంత కాలం ఉడ్యోగం చేస్తే తప్ప వైైయినింగు స్కూల్లో సీట్లు దొరకవు. కనుక టబెంపరరిగా ఉద్యోగం ఇస్తే తరువాత సీటు తెచ్చుకుంటాను అని అంటే ట్రైనింగు లేనిదే ఎంటర్‌టెయిస్‌ చేయడానికి వీలు లేదు వెళ్ళు అన్నారు. ఆంతే తప్ప ఎండలో వచ్చావు. ఎక్కడికి వెళతావు, ఏమిబి అని యోగక్షేమాలు కూడా విచారించలేదు. తిరిగి వెళ్ళి పోయాను. ఆయన నాకు ఉద్యోగమివ్వడానికి సిరాకరించినందువల్లనే నా జీవితం మరొక దారిన మళ్ళిందని నా గట్టి నమ్మకం, ఆయన ఉద్యోగం ఇచ్చినట్లయితే జీవితం మరొక లకంగా ఉండేది. ఇది మనస్సులో పెట్టుకుని నేను ఆం్యధ(పళ ఎడిటర్‌గా ఉన్నప్పుడు ఆయన మృదాసు వస్తే ఇంటికి పిలిచి డిన్నర్‌ ఇచ్చి మీరు వాకు మహోపకారం చేసారు. మీ మేలు జన్మలో మరువ లేను అన్నాను. ఆవేమిఏ ఆని చెప్పి అంటే, అవును చాలా పెద్ద ఉపకారం చేసాడ అని పాత సంగతి జ్ఞాపకం చేసాను. అంటే ఆయన మాద మన్నన చేయలేదు, బాలా వికారంగా (పవ్నర్ధించారని చెప్పలేదుకాని, మీరు ఆవాడు ఉద్యోగం యివ్వడానికి నిరాకరించారు కాబట్టి ఈ నాడు ఈ స్థితిలో నిలబడ గలిగాను అని కృతజ్ఞత తెలు పుకున్నాను.

(వ : మీకు టీచర్‌గా చేయాలనే కోరిక ఎందుకు కలిగింది ? వేరే ఆన్ని ఉద్యోగాలు ఉండగా ?

జ ఏ |ఐరకలేక బడిపంతులు అనే ధోరణిలో తప్ప దానిలో ఏమా[తం ఆస క్రి ఉండి కాదు.

వ: అంటే మీ కుటుంబంలో ఇకర నభ్యులు ఎవరయినా టీచర్‌గా పని చేసారా ?

జ 2 అది కూడా ఎన్నడూ జరగలేదు, (బతకలేక బడిపంళులు అనే ధోరణిలో వెళ్ళడం జరిగింది.

వి. ఆర్‌. నార్డ జ్రీవితంఎఅనుభ వాలు 60

(ప్ర: ఇంతకు మునుపు ఉప్పు సత్మాగహం అన్నారు కదా? అంపేమీ మీద గాంధీ గారి ప్రభావం గానీ, కాం(గెసు ప్రభావం కానీ ఉండి ఉండాలి. దాని గురించి కొంత చెప్పండి.

జ 2 అది చాలా పెద్ద కథ. దాని గురించి తరువాత_చెబుతాను. ముందు పైంమరీ ఎడ్యుకేషను గురించి చెపుతాను. ప్రైమరీ ఎడ్యుకేషను కౌతరంతో చదువుకున్నాను. ఆదిలో నాకు పాందీ తప్ప తెలుగు రామ, అందువర్ర ముందు తెలుగు నేర్చుకుని అ తరువాత తెలుసు వంకిట్‌గా చేరడం జరిగింది. కొతరంలో ఒక ఎలిమెంటరీ స్కూలు ఉండేదీ. అక్కడ రమణయ్య గారు అని ఒక హెడ్‌ మాస్టరు గారు ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో గామాల్లో అఎదరూ కూడా గౌరవంగా ఉండేవారు. ఆయనను బాలా నెత్తిని పెట్టుకునేవారని చెప్పవచ్చు. ఆయన కూడా బాలా వుందాగా [పనరర్తించే వారు. ఆనాటి ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచర్సుకూ ఇప్పటికీ చాలా భేదం ఉన్నట్లుగా కనబడుతోంది. రమణయ్య మాస్టరుగారు వీధీన వెప్తంటే ఆయనకంటే వయసులో పెద్దవారు కూడా పెద్దపెద్ద మోతుబరి రైతులు కూడా మంచంమీద నుంచి లేచి నిలబడేవారు. వీధిలో మశరిచెట్టు (కింద కూర్చున్న వారు కూడా లేచి నిలబడేవారు. నమస్కారాలు పెద్టేవారు. అంత గౌరవించే వారు. మరి ఈనాడు టీచర్లకు అంత గౌరవం జరగడం లేదు. ఆ గౌర వాన్ని ఈఖాటి టీచర్లు కాపాడుకోవడంలేడ్రేమో అనిపిస్తున్నది. పాపయ్య మాష్టారు అని మరొక ఆయన ఉండేవారు. ఆయన పోస్టుమాస్టరుగా, ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచరుగా కూడా రెండు ఉద్యోగాలు చేసేవారు. ఆయన పొడుం దట్టించే వారు. చేతిలో రూళ్ళ కర ఉండే3, చాలా స్థాలకాయుడు. ఒకసారి లేస్తే పనిలో పనిగా నలుగురయిదుగురిని వరుకగా బాదేవారు. మళ్ళీ (పతిసారి ఏం లేస్తాము పనిలో పని అన్నట్టు అల్లిరి చేసిన వారినీ, ఇకముందు చేయవచ్చు అను కున్నవారినీ రెండు బాది కూర్చునేవారు. ఆయనను చూస్తే ఆందరికీ హడల్‌గా ఉండేది. కృన్ణయ్య మాస్టరు గారని ఇంకొకరు ఉండేవారు. ఆయన చదువు బాగా చెప్పేవాడని నాకు ఈ నాటికీ ఒక మంచి ఇం్మపెషను ఉంది. ముందా లక్ష్మీనోరా యణ గారని ఉండేవారు. ఆయన దగ్గర ట్యూషను చదివేవాడిని. నెలకు ఒక రూపాయి. ట్యూషనుకు. తీసుకునేవారు. వీళ్ళందరి దగ్గరా నేను చదివాను. శౌతరంలో ఒక పైవేటు మిడిల్‌ స్కూలు ఉంది. దానిని ఆదిలో ఒక నేషనల్‌ సూలు పద్ధతిలో రన్‌ చేయాలని చెరుకువాడ లక్ష్మీనరసింహంగారు హెడ్‌ మాస్ట

ణి వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం=అనుభబాలు రుగా ఆ &ళ్ళో ఉన్న లోకల్‌ రైస్‌మిల్‌ తరపున (ప్రారంభిందారు. నేను ఆ స్కూలులో చేరేసరికి ఆయన అక్కడ నుండి మారిపోయారు. కానీ వారు పెట్టి పోయిన కొన్ని సార్యపదాయాలు ఇప్పటికీ అక్కడ ఉండేవి. అందువల్ల నేను ఆ స్కూల్లో 'సికండుఫారం వరకూ చదివాను. ఆ తరువాత 8, 6, 5 ఫారాలు చదవడానికి గుడివాడ వెళ్ళాను. ఆ తరువాత మా మేనమామగారు గుంటూరులో అడ్వకేటుగా [పాక్టీసు మొదలు పెట్టారు. ఆయన ఇంటిలో ఉండి టౌను హైస్కూలులో స్కూలు. ఫెనలు చదివాను. బుద్ధిరాజు రామచం దరావు గారు హెడ్‌మాస్టరుగా ఉండేవారు. నేను కౌతరంలో ఉన్న రోజులలో మిడిల్‌ స్కూలులో చదువుకునేప్పుడు నా పైన (బహ్మ సమాజం (పభావం పడింది. ఆ మికిల్‌ స్కూలు (ప్రారంభించిన చెరుకువాడ నరసింహంగారు (బ్రాహ్మోం ఆయన (ఐహ్మ సమాజానికి సంబంధించిన పుస్తకాలు [పార్థనా గీతాలు మరెన్నో ఆక్కడ లై[బరీలో చేర్చారు. ఆయన వెళ్ళి పోయినప్పటికీ కూడా (పార్థనా గీతాలు చదువుతుండేవారం. ఏకేశ్వరోపాసన (శ్రీంద పుస్తకాలు చదువుతుండేవారం. ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగరుగారి జీవిత చరిత ఆ రోజులలో చదవడం జరిగింది, వీగో (బహ్మాంగారి పుస్తకాలు కూడా లై(బరీలో ఉండేవి. అవన్నీ ఆ రోజులలో చదివిన కారణంగా (హ్మసమాజ (పభావం నా పైన బలంగానే పడింది.

(పళ్న : అప్పుడు (బవ్మాసమాజ (వచారానికి ప్మతికలు ఏమన్నా ఉన్నాయా ?

జ: 'ధర్మోసాధన' అని ఒక ప(తిక ఉండేది. ఇప్పుడు దానిని కాకినాడి నుంచి నడుపుకున్నట్టున్నారు. అప్పుడు గుంటూరు నుంచి వద్చేది. ఆ రోజులలో తాకినాడ నుంచి పాంప్పర్తి నరసింహం గారనే ఆయన దానిని స్థాపించి చాలా కాలం బాగా నడిపారు. ఆయన వీరేశలింగం పంతులుగారి (పోళ్సాహుంతో వితంతు వివాహం చేసుకున్నటువంటి (వ్రాహ్మో. వీరేశలింగం పంతులుగారే ఆ వివావాం స్వయంగా జరిపించినట్లు నాకు" జ్ఞాపకం.

(వళ్ళ := వార ష్మతికా, మాసప్థతికా అది?

జ వ “ధర్మసాధన' వారష్మతికగా ఉండేది. ఆ తరువాత ఆయన నాకు గుంటూరులో ఫరివయమయ్యారు.. ఆయన చాలా మంచివాడు... 'పెద్దమనిి.

వి. ఆర్‌, నార జీవితం-అనుఖ్‌ వాలు బ్గా (బ్రహ్మసమాజ సిద్ధాంతాలను మనస్పూర్తిగా నమ్మినటువంటి -వ్యక్తి గుంటూ రులో ఉండగా అప్పుడప్పుడూ... పరిషత్తులకు వెళ్తుండేవాడిన,. కానీ దాని (పలావం నా మీద అంతగా పడిందఏ అనుకోను. సభలకు వెళ్ళినా, ఎక్కడికి వెళ్ళినా కూడా. బుద్ధిరాజు రామచందరావు గారు హెడ్‌ మాస్టరుగా ఉండేవారు. ఆయన చాలా సమర్థత గల హెడ్‌ మాస్టరు అని చెప్పవచ్చు.

1వళ్న : గుంటూరులో ఏ సంవతృరం చదివారు ?

అ: 1926 కీ అక్కడికి చేరుకున్నాను.

(వళ్న ? హిందూ కాలేజీ అప్పటికి ఉందా ?

ఇ ? అప్పటికి కాలేజీ లేదు. తాలూకా హైస్కూలు ఉండేది. ఆయన హైస్కూలు హెడ్‌ మాస్టరుగా ఉండేవారు.

(వళ్న : అప్పుడు మీతో చదివిన క్లాస్‌మేట్స్‌ గానీ, కొలీగ్స్‌ గాని (వముఖులయినవారు ఉన్నారా ?

జ ఏ అంతగా జ్ఞాపకం లేదు. అప్పుడప్పుడూ ఎవరయినా వచ్చి మీ క్రాన్‌ మేట్స్‌ ము అని చెబుతారు. నేరు ఆ రోజులలో బహుశా పది మందితో శలనడం కన్నా ఎక్కువ ఒంటరిగా బతికే వాడినని నాకు జ్రాపకం. పదిమందితో కలిసిన రోజులు తక్కువ అనిపిసోంది. వంటరిగా 10 15 మైళ్ళు వాకింగ్‌ కు వెళ్ళడం, లై ఐరీలో కూర్చుని పుస్తకాలు చదువుకోవడం, వంటరిగా కూర్చుని (పార్థనలు చేయడం-ఆఅ ధోళణిలో ఉండేవాడినని జ్ఞాపకం. మరి అక్కడ ఉండగా బుద్ధిరాజు రామచంద్రరావు గారు నేను అంటే ఎందుకో మొత్తంమీద చాలా ఆప్యా యంగా ఉండేవారు. లేటుగా వబే ల స్టూడెంట్సుని పేము బెత్తం పుచ్చుకుని గేటు దగ్గర నుంచోని కొట్టేవారు. నేను ఎప్పుడయినా లేటుగా వెళ్ళినా ఊరికే నోటి మాటగా మందలించేవారు తప్ప అంతగా కొట్టినట్టు జ్ఞాపకం లేదు. పైగా ఆ రోజులలో లై్యబరీలో కూర్చుని ఇంగ్రీషు పుస్తకాలు చదువుతూండేవాడిని. అది ఆయన గమనించినట్టున్నారు. అందువల్ల అప్పుడప్ప్రృమా నన్ను ఇంగ్లీషు పండిట్‌ అనేవారు. నేను ల్ల బరీలో పుస్తకాలు ఎక్కువ చదవడం, క్లాసు బుక్స్‌ నెగ్టెక్ట్‌

ళ్‌ వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభవాలు చేయడం వల్ల ఫిజిక్స్‌ శెమిస్టి౦లో అంతగా మార్కులు వచ్చేవి కావు ఫీజిక్స్‌లో మాస్టరు మాతం ఇంగ్లీషులో ఎంత పండితుడవయినా ఇంగ్లీషే కాదు ఇవి కూడా జ్యాగ_త్సగౌ చదివితేనే కాని స్కూలు ఫైనల్‌ దాటలేవు అని మందలిచ్చినట్లు జ్ఞాపకం కాని తీరా ఆ సంవత్సరం పరీక్షకు కూర్చుంటే ఫిజిక్స్‌లోనే మార్కులు ఎక్కువ వచ్చాయి, ఇంగ్లీషులోనే తక్కువ వచ్చాయి. ఆ సంవత్సరం మొ త్తం మీద పేపరు బాలాకష్టంగా ఉంది. అందువన్లి మోడరేషన్‌ పెట్టి 1008 80 మార్కులు తెచ్చుకున్న వారిని పాన్‌ చేయమన్నారు, కాని దురదృష్టవశాత్తు నాకు 80 కూడా కాదు, ౨9 మార్కులే వచ్చాయి. అప్పుడు బుద్ధ్రరాజు రామచం[దరావు గారు నా మీద ఉన్న ।క్రేమానురాగాలను బట్టీ బోర్డుకు స్వయంగా ఒక లెటరు (వ్రాసారు. ఏమనంటే ఇది ఎక ఎప్లనల్‌. కేసు. ఇతను ఇంగ్రీమళో మంచి ఘ్రైడెంటుం ఎందుకు ఇలా జరిగింది. అందువల్ల నామాట మన్నించి £9 వచ్చినా హైన్‌ చేయాలని (వాసారు. అక్కడి నుంచి రూలు రూలే. రూల్సు మార్చడానికి వీలు కాద? చెప్పి జవాబు వచ్చినట్టుంది. అందువల్ల సూ్యలువైనలు. రెండవ సౌరి చదవవలసి వచ్చింది. అప్పుడు పొన్‌ అయ్యాను.

వ్నః అప్పట్లో విద్మార్థల మీద రాజకీయ (వభావం ఎలా ఉండేది? విద్యార్థుల ఉద్యమాలు జంగాయా 1

జ : కొంత పభావం ఉండేది కాని మరీ అంత లేదు. ఆ తరువాత బాగా వచ్చింది. భగత్‌సింగు, బి కె. దత్‌, .... దాసు. వగైరాలు తరువాత ఏడాదికి కానీ [ఫ్రాధాన్యంలోకి రాలేదు. అప్పుడు విద్యార్థులో ఎక్కువ (ప్రభానం వచ్చింది కానీ 1996, 1997లో రాజకీయాఎ పట్ట నాతే కాదు, తక్కిన విద్యార్దులకు కూడా అంత ఆనకక్రి ఉండేది కాదు.

(వళ్న : ఆంధ ఉద్యమ _పభావం ఏమమునా ఉండేదా ?

ఇ : ఆ (పభావం కూడా అంతగా కనవడేని కాదు. నాకు తెల్సినంత వకకూ ఏమీ ఉండేది కాదు, ఆ తరువాగనే విద్యార్థులు రాజకీయాలవై పు రావడం జరిగింది. ఐహుశ వీరేశలింగం గారికి ఆ కాలంలో సాంఘిక విషయాల గురించి విద్మార్డు పట్ల చాలా ఆసక్తి ఉండేది. ఆది కూడా తగ్గిపోయినా మళ్ళీ

వి. ఆర్‌, నార్ల జీవితం-అనుఖ వాలు 78 తిరిగి రాజకీయాల పట్ల, ఇతర విషయాల్లో విద్భా్థలు ఆస _క్రిని చూపించడం ఈ భగత్‌సింగు (పభావం వన్లినే జరిగిందేమో అని ఈ (ప్రశ్న మీరు అడిగిన తరువాత నాకు అనిపిస్తున్నది. అంతకు ముందు దీని గురించి ఆలోచించ లేదు. ఈ (_పళ్నవేశారు కనుక బహుళ (గూప్‌ అఫ్‌ యంగమన్‌ కారణంగా జరిగిందేమో ఆఎ ఇప్పుడు అనిపిస్తోంది. స్కూలు వైనలు పాసయిన తరువాత గుంటూరులో చదవాలని అనిపించ లేదు అందువల్ల అక్కడినుంచి తప్పుకోవా లంపే ఆక్కడ లేని (గూపును ఒకటి తీసుకోవలసిన అవసరం బాగా తోచింది. లేకపోతే మేనమామ గారి ఇల్టు ఎందుకు వదిలిపెట్టిపోయాడు అనే మాట రావచ్చు కడా. అందువల్ల ఇష్టం లేక పోయినా వేరే [(గూపు తీసుకోవలసివచ్చిండి.... కొకినాడ వరకూ వెళ్ళిపోయాను. కాకినాడ వెళ్ళడం ఒక విధంగా మరీ మంచి దయింది ఎందువల్లనంటే ఆక్కడ ఈ _బవహ్మ్‌ సమాజ వాలావరణంలో పడడం అక్కడ ఐడియలిస్టు టిచర్సు బుసిరాజు రామచంగదరావు గారి కంటే మంచి టీచర్సుతో - ఈయన కేవలం టిచింగులో తప్ప ఇతర విషయాల్లో ఆశయాలు ఏవీ ఉన్నవాడు కాదు. అయినా మంచి టీచరు. డిసిప్లిన్‌ బాగా మెయిన్‌ బెయిన్‌ చేసేవారు. పిల్లల పట్ల (శద్ధాసక్తులు చూపించేవాడు. అంతకు మించి పెద్ద వైడర్‌ యాస్పెక్స్స్‌ ఉన్నవాడు కాదు కాకినాడ వెళ్ళేసరికి అక్కడ వేమూరి రామకృష్ణా రావు గారు [పిన్సిపాలుగా ఉండేవారు. పెద్దాడ రామస్వామి గారు ఇంగ్లీషు టీచ్‌ చేసేవారు. ఉప్పల లక్మణావుగారు బాటనీ డిపార్టుమెంటు సిియర్‌ లెశ్చరరుగా ఉండేవారు... గోపరాజు రామచం[దరంావుగారు జూనియర్‌ లెక్పరరుగా ఉండే వారు, లక్సెట్టీ అని బెంగాలీ అతను ఇంగ్లీషు చెప్పేవారు. పాల్‌ ఆం ఇంకొకతను బెంగాలీ, ఫీజిక్సోకెమెస్ట్రీనో చెప్పేవారు. ఈ విధంగా చాలా మంచి టీచర్సు ఉండేవారు. కొంతవరకూ వైడర్‌ ఫీల్దులోకి వెళ్ళినట్లు కొంత విశష్ట లశ్యాలు ఉన్న వాతావరణఎలోకి వెళ డం జరిగింది, అక్కడికి వెళ్ళిన తరువాత క్లాసు పుస్మకాల పట్ల మరింత (కద్ధ తగ్గింది. ఈ వాతావరణంలో పడేశరికి ఎక్కువగా రీడింగు రూములో కూర్చుని మాగజ్తే ను ఎక్కువ చదుపుత్తుండే వాడిని. అప్పుడు మాగజ్షి న్సులో మంచి బొమ్మలు, వ్యాసాలు పడితే పిల్లలు చించుకు ఫోతుండే వారు, అలాగ చించుకు పోయేవాడిని కాదని రీడింగు రూము కీపరు గమనించనట్లు ఉన్నాడు. ఎప్పుడయినా తను బయటకు పోయినట్లయితే నన్ను ఇన్‌ ఛార్జిగా పెట్టి పోయేవాడు. నేను అక్కడ కూర్చుని ది మోడరన్‌ రివ్యూ, ఇండియన్‌

గొట్ట వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం=అనుఖ వాలు రివ్యూ ఇలాంటి వ్యతికలు బాలా చదువుతుండేవాడిని. అది (ఐహ్మసమాజం ఇన్‌ ప్రుయెన్సు ఉన్న కాలేజీ కనుక దాఎకి సంబంధించిన పుస్తకాలు, ష్మతికలు వగైరాలు విశేషంగా వస్తుండేవి

(ప : అప్పుడు ముఖ్యమయిన తెలుగు ష్మతికలు ఏముండేవి 1

జ £ తెలుగు వ్మతికల మీద పెద్ద ఆసక్తి చూపించేవాడిని కాదు. ఎక్కు వగా మోడర్న్‌ రివ్యూ, ఇండియన్‌ రివ్యూ చదువుతుండేవాడిని. అప్పుడప్పుడూ *“ధర్మసౌధన' చూస్తుండేవాడిని. ఆం(ధపతిక పెద్దగా చదివే వాడిని కాదు. కృష్ణా స్మతిక అప్పుడు అంత ఆలవాటయినట్లుగా తోచదు. పోతే మద్దూరు అన్న పూర్ణయ్యగారు నడిపే 'కాం[గెసు' ప్మతిక చదివేవాడిని. ఆ జిల్లాలో దానికి చాలా (ప్రచారం ఉండేది. అందుచేత కాకినాడ వెళ్ళిన కొద్ది కాలంలోనే ఆయనతో నాకు పరిచయం అమిుంది, నేనంటే చాలా (యేమాదరాలు కలిగి ఉండేవారు. అక్కడ ఉండగానే (బ్రహ్మసమాజం ఇన్‌పుయన్సు వళ్ల కొంత సోషల్‌ రీఫారమ్స్‌ చేయా లనే ఉద్దేశంతోనూ, ఇతర విధానాల్లో (పజాసేవ చేయాలనే ఉద్దేశంతో 'సోదఠ నమితి' అని ఒక సంస్థ (పారంలించాము.

వ ; ఇదంతా ఏ సంవత్సరంలో జరిగింది ?

జ ఏ కాకినాడలో 1928-80 సంవత్సరాల మధ్య జరిగింది

(వ : అప్పుడేమయినా మీరు వ్యాసాలు [వాయడం జరిగిందా ?

జ ఏ ఆక్కడ సోదర సమితి వారము ఒక మాన్ను స్కిస్ట్‌ మాగజైన్‌ పెట్టాము.

[వ ? దాని పేరేమిటి ?

జ : 'యువజన' అని పెట్టాము. మొట్టమొదటి తెలుగు వ్యాసం (వ్రాసాను.

(వ : దేని మీద [వాసారు?

జ : దానిని “నేను కమాల్‌ పొషాను అయితే” అనే పేరుతో (వాసాను. కమాల్‌ పాషాను అయితే పిలకలన్నీ గొరిగిస్తాను, జంధ్యాలన్నీ పీకిస్తాను అని ఈ

వి ఆర్‌. నార జీవీతం-అనుఖ వాలు "క్‌ విధంగా [వాసాను. ఎందుకింటే కొంతమంది ఆనాటీ క్రాసుమేట్సు ఈనాటికీ ఆ వ్యానం రిఫరెన్సు తెస్తారు. “నేను కమాల్‌ పాషానయితే' అనే హెడ్డింగుతో (వ్రాసాను. అప్పుడు ఈ కమాల్‌ పాషా సోవల్‌ రిఫారమ్సు, సోల్‌ యాక్టివిటీన్‌ గురించి ఎక్కువ చదువుతుండేవాడిని. అందువల్ల నేను కమాళ్‌ పాషాను అయితే అనే హెక్టింగుతో (వాసాను. (ప: ఏ సంవత్సరం? జ: 1920 లో జరిగింది.

నేషనల్‌ కాం(గెసు కమిటీ నమావేశం మద్రాసులో జరిగింది. ఆ సంవత్సరమే దానికి తీల్లిదం్యడుఐను వేధించి కొంత డబ్బు సంపాదించి మృదాసు వెళ్ళాను. మొట్ట మొదటి సారిగా వెళ్ళి చూచిన కాం్యగెసు మ్మదాసు కార్మగెసు అక్కడ నాకు తెలిసిన ఒకతను టి౩ెట్లు, విజిర్సు గ్యాలరీ టిక్కట్లు, సబ్జిక్సు కమిటీ టిక్కట్లు మధ్యమభథ్య నాకు ఇస్తూ పోయేవాడు, ఆందువర్లి నేను లోపలికి వెళ్ళి సెషన్సు కూడా చూడడం జరిగింది. అప్పుడు ఫిలసాఫికల్‌ కన్వెన్షను జరుగుతుండేది. ఆ చర్చలు అవీ కూడా చూచాను. ఆ కాన్ఫరెన్సులో గాంధీగారికి వ్యతిరేకంగా కూడా ఉండేది. న్నెహూ, థశ్రీనివాన అ మ్యంగార్ల [పోద్సలంపైన మన భారత (వజల లక్ష్యం సంపూర్ణ స్వాతంగత్యం అనే తీర్మానం చేసారు. దానికి గాంధీ గారిని విమర్శించారు. కానీ అప్పుడు ఉన్న యువకులు ఆ తీర్మానం వహాక్షించారు. న్మెహూగారు కూడా దానిని సమర్థించేవారు. శ్రీనివిసయ్యంగారు కూడా దానికీ [వధాన కారణం..... ....(పెసిడెంటు అని జ్ఞాపకం అ కాం[గెసులో. అయితే ఆ కొం[గెసు (పభావం నా పైన చాలా ఉండేది. ఆ తీర్మాన [పభానంకూడా దాలా ఉండేది. తరువాత కలకత్తా కాంగెను వచ్చే సరికి గాంధీగారి సూచనపైన దానిని తగ్గించారు. తగ్గించి ఒక ఏడాది లోపల గొమినియన్‌ స్రేటన్‌ ఇస్తే తృప పడళకాము, ఈ నంపూర్ణ స్వాతం_త్య లఖ్యాలను తగ్గించుకుంటాము అని మరొళ తీర్మానం చేసారు. ఆ తీర్మానం చేసేటప్పుడు నాకు బాలా బాధ కలిగింది. దాలా ఆగ్రహం వచ్చింది. ఇది వెనుకడుగువేయడంగాతోచింది. అందువల్ల బాలా ఉఊదేకపడుతూ నేను అన్నపూర్ణయ్యగారి పేరిటి ఒక ఉత్తరం (వ్రాసాను. ఈ విధంగా చేయడం వల్ల దేశ్యదోహమే. చేసారు. జాతి (దోవహమే చేసారు అనే ధోరణిలో ఏమేమో (వాసి వుంటాను. ఇప్పుడు అంతగా జ్ఞాపకం లేదు. చాలా

గ్ర వి. ఆర్‌ నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు ఊ(దేశకపడుతూ (వాసాను. ఆయన ఆ పృతికలో ఒక యునమి[తుడు ఈ విధంగా (వాస్తున్నాడు అని పేరు పెట్టకుండా అది 'కాంగెను' వ[రికలో అచ్చు వేసార్హు అడే నా మొదటి రచన అచ్చుకావడం. అందువల్ల అది చూచిన రోజులలో నేల మీద నడవలేదు. గాలిలోనే నకిచినానని చెప్పవచ్చు. ఇది 1989 లోనో 1980 (ప్రారంభంలోనో కావచ్చు.

(వ : సోదర సమితిలో నళ్యులుగా ఎవరుండేవారు?

జ ; సోదరసమితిలో డజను మంది ఉండేవారు. దానిలో నగానికి పెగా ఎంతోకొంఠ (ప్రాధాన్యంలోకి వచ్చిన వారే. వారిలో తిమ్మర సత్యనావాయణరావు అని ఓకతను రిజర్వు బ్యాంకులో చాలా పెద్ద పొజిషన్‌లోకి వద్చాడు. రూరల్‌ (38ట్‌ గురించి సర్వేకి కాబోలు ఆయన [పత్యేకించి ఒక రిపోర్టు (వాసాడు. ఆ రిపోర్టు చాలా చక్కగా [వాసాడని కొంతమంది అవగా విన్నాను. మన క్నామేడ్‌ మీనన్‌ అని కాబోలు .... వ్యాసాలు [వ్రాస్తుంటాడు. ఆయన హిందూ-లిటరేచరులో (ప్రధానంగా చెప్పుకోతగింది ఈ రూరల్‌ కెడిట్‌ నర్వే రిపోర్టు అని తెప్పి ఎక్కడో అన్నాడు. అందువర్లి ఆయన ఆ రోజులలో కూడా వ్యాసాలు బాగా (వాసేవాడు. ఇంగ్రీవలో కూడా బాగా (వాసేవాడు. ఫస్ట్‌క్లాస్‌ తెచ్చుకున్నాడు. కొంత లచ్యూలు, ఆదర్శాలు ఉన్నవాడు. కష్టపడి పనిచేసేవాడు. వెరీ ఆనెస్టు ఆఫీసరు. ఇంకొకాయన గూడూరు వెంకటచలం. నేషనల్‌ సీగ్‌ 3. కార్పొరేషన్‌ ఎం.డి. గొ పని చేస్తూ వోర్టు ఎటాక్‌ వచ్చి చనిపోయాడు. సోదల నమితి మెంబరు ఆనాటి స్నేహితుడు రామలింగస్వామి, ఫాన్మాన్యూటికల్స్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో "పేరు తెచ్చుకున్నవాడు. పెడిమ్మరి సత్యవూయణ అని ఆయన రెండు మూడు సార్టు జైలుకు వెళ్ళాడు. దేశ సేవచేసాడు. కోనపల్లి సుబ్రమణ్యం ఇతను కూడా శెండు మూడు సార్లు దేశసేవ గురించి జైలుకు వెళ్ళాడు. హెడ్‌ మాస్టరుగా పని చేసి రిదైరయ్యాడు. ఈ విధంగా మేమంతా ఉండే వాళ్ళం. మేము కూడా కొంత సోషల్‌ సర్వీసు రేస్తుండే వాళ్ళం. ఓక మామ్యస్కి9ఫ్ట్‌ మాగజైన్‌ నడుపుతుండే వాళ్ళం. అ రోజుల్లో తుఫాను వస్తే సైక్లోన్‌ రిలీఫ్‌ అని కొంత సేన చేపాము. వినాయక చవితి వచ్చినప్పుడు భోగం మేళాలు వీధివీధికీ పెళ్లువార. (ఐవ్మా

.... నమాజు ఇన్‌ప్లుయన్సు వల్ల వెంకటరత్నం నాయుడుగారి ఇన్‌ప్లుయన్సు వల్ల యాంటీనాచ్‌ (పాపగాండా అని చెప్పి దానిని కౌంత కాలం చాలా ముమ్మరంగా

గి వీ. ఆర్‌- నార్హ జీవితం-అనుభవాలు సాగించాము. నేనే ఒక పెద్ద బకెట్‌ నిండా ఉడక పెట్టిన మైదా పిండి పుచ్చుకుని చేతో (బాసిన పోస్టర్సు రెండు, మూడు వందలు ఒక ర్మాతి అంతా గోడలకు [వ : అప్పటికి మీమీద రవ్యన్‌ రివల్యూషన్‌ “పలావం ఏమన్నా కలిగిందా? జ వ అప్పటికి లేదుం

(వవ: ఎందుకంటే 1988 (ప్రాంతంలో సోవియట్‌ ళష్యా పబ్రీష్‌

అయ్యింది కదా?

అ వ అప్పటికి లేదు. అప్పటికి ఇంకా (్రవ్మాసమాజ ఇన్‌ ప్లేయమృ బాలా ఎక్కువగా ఉందిం

(వ: మీరు కూడా చూసే ఉంటారు. ఈ మధ్య కంఠంపాటి నత్యవారా యణ గారి బుక్‌ ఒకటి వచ్చింది. దాంలో 1984లో 18 ఆగస్టు కృష్ణా పతి కలో మీ సంపాదకీయం ఉన్నట్లు [వాసారు.

జవ అప్పటికి నేను (వాసిన మాట నిజమే కానీ ఈ ఘట్టం చెప్పిన వాటికి ఇంకా లేదు.

వ్ర: మ్మోదాసు తియానఫీ నకు హాజరయ్యారు కదా, అప్పుడు అవివి సెంటును వాళ్ళను చూసారా?

జ: అక్కడికి వెళ్ళినప్పుడు అవిలి సెంటును దూరంగా ఉండి చూచినట్టు జ్ఞాపకం. ఎక్కువ టైము కాం్యగెసు పండాలులో జరిగింది. లాా వుస్తకాలు చాలా చౌకగా అమ్మారు. ఆ రోజులలో పుస్తకాలంటే చాలా అసక్తి ఉండేది, అందువల్ల పావలాకు ఆర్ధరూపాయికి. పుస్త కాలు అమ్ముతుంటే పది రూపాయలు పెట్టి ఐండిల్‌ ఆఫ్‌ బుక్స్‌ కొన్నట్లు గుర్తు.

(వ్ర : జీక్డు కృష్ణమూర్తి గారిని చూసారా ?

భి వి. ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు

జ వ జిడ్డు కృష్ణమూర్తి గారిని మొదటిసారి ఆక్కడే చూసాను. కాని (బ్రవ్మసమాజ ఇన్‌ప్లుయన్సు పడినంతగా వాళ్ళ (భావం నా మీద పడలేదు. ఎర్లియల్‌ ఏజ్‌లో (హ్మసమాజ [పభానం విశేషంగా ఉంది.

[ప : అప్పుడున్న ప్రముఖ ఆంధ రాజకీయ నాయకులు ఎవరు? మదా సులో కాంగెసు సెషనుకు పోయినప్పుడు 1

జ వి తెలుగు [పాంశంలో = ముఖ్యంగా కాకినాడ వెళ్ళిన తరువాతనే కాం[గెసు వారయిన మద్దూరు అన్న పూర్ణయ్యగారు వరిచయమయ్యారు, ఆయన కాం[గెసు నాయకులలో చాలా పెద్దవారు. మొదటి వాడు. అ తరువాత అపు డప్పుడూ కౌతరం మా ఊరు కూడా వద్చేవారు. కాకీనాడ వస్తే తప్పకుండా నన్ను చూచేవాడు. మాతో గంటలు రోజులు గడుపుతుండేవాడు, అశేక రకాల ఎంకరేజ్‌ మెంటు ఇస్తుండే వారు. ఆ తరువాత స్మతికలకు వ్యాసాలు ఎందుకు (వాయకూడదు అంటే నేను “కొం గెసు'కు వ్యాసాలు (వాస్తుండేవాడిని. మొదటి వ్యాసంతో ఆగ లేదు. తరువాత కూడా మారు పేర్లతో రవీంద అని, ఉపేం్యద అని, ఇంయ్టద అని (వాస్తుండేవాడిని,

వ: మీ పేరు మీద మొదటగా (వాసీంది ఎప్పుడు?

జ వ నా పేరుతో నేను (వాసిన వ్యాసం బహుళ కృష్ణా ప(తికలో ఉప్పు నత్యా(గవాం రోజులలో పుస్తకాలు చదివి ఉప్పు పన్నులో ఉన్నటువంటి అన్యా యాలను గురించి ఒక వ్యాసం [వాసాను- దానిని కృష్ణాావు గారు వేసారు.

(వ్ర : ఇప్పుడా 'కాం(గెసు' ప్మతికలు దొరుకుతాయా?

జ: నాకు తెలియదు, నా దగ్గర లేవు. లింగరాజుగారి దగ్గర దొరక వచ్చు.

(వ : రాజమర్మడిలో కూడా అడీగాను. లేవు అన్నారు. ఇంటరీమీకియట్‌ ఎడ్యు కేషను తరువాత చెప్పండిం

ణి వీ, ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు

జ ఏ ఇంటర్మీడియట్‌ ఎలాగో రెండు మూడు సార్హు ఢక్కామొక్కీలు తిని ఎలాగో పాన్‌ అయ్యాను, ఆ తరువాత కాకినాడ వదిలి వబ్బాను. తరువాత బయాలజీ [గూపు కూడా వదిలివేసాను. హిస్టరీ ఎశనామిక్సు తీసుకుని బందరులో నోబుల్‌ కాలేజీలో చేరాను. అప్పటికే మధ్యలో రెండు మూడు సంవత్సరాలు చదువు మానేయడం అటు ఇటు తిరగడం, ఆ సందర్భంలో మా పెదనాన్న గారిని నా ఎడ్యుకేషన్‌కు ఫైనాన్స్‌ చేయమంి ఆడగడం మర్యాదగా తోచలేదు. అందు వర్ల జర్నలిజం ద్వారా కొద్దో గొప్పో సంపాదిస్తూ నేనే చదవాలనేపట్టుగలతో ఆ పని (ప్రారంభించాను. అస్పుడు ఏదయినా ప్మతికకు వ్యాసం నాస్తేరు, 5/-లు ఇస్తుండేవారు.

(వ: ఏఏ పటతికలకు వాసేవారు?

౫ 2 (పజామ్మిత స్యతిక బెజవాడనుంక్షి వచ్చేది. దానికి (వాస్తే గూడవల్లి రామ(బహ్మం గారు రు. 5లు ఇచ్చేవారు. భారతికి ఎప్పుడయినా వ్యాసం (వాసి పంపిస్తే, యాక్సెష్టయితే వ్యాసానికి రు. 25 లు ఇచ్చేవారు. బాలా మంచి "సేమెంటు ఆ రోజులలో, వ్యాసాలు తీసుకుని ప్మతికలలో వేస్తే డబ్బు యిస్తారనే సంగతి నాకు మొట్టమొదటగా తెలియదు. అది ఎవరో చెబితే నాకు చాలా పెద్ద విశేషంగా, అబ్బులంగా తోచింది, మనం (వ్రాసిన వ్యాసం వేయడమే కాకుండా డబ్బు కూడా ఇస్తారని తెలిసీ, ముఖ్యంగా భారతి వారు వ్యాసానికి రు, 25 లు ఇస్తారని తెల్సింది. దానికి వ్యానం [వాసి పంపాను. అదేమిటో ఇప్పుడు నాకు జ్లొపకం లేదు. అడి అచ్చయింది. భారతిలో ఆనే నా ఫస్టు ఆర్టికల్‌. నాపేరుమీద నార్జ వెంక టేశ్వరరావు పేరు మీద అచ్చయింది. మారు పేరతో కాదు. ఇది 1982-88 (ప్రాంతంలో జ3గింది. గన్నవరపు సుబ్బరామయ్య గారు థారతికి ఎడిటర్‌గా ఉండేవారు. వ్యానం ఆచ్చలింది. ఆ ప(ఠిక నాకు వచ్చింది. నెల శెండు నెలలు అయ్యిం. కానీ డబ్బు రాలేదు. డబ్బు ఇస్తారనే మాట నిజమా? వట్టిదా? లేకపోతే నేను చిన్న వాడిని కనుక నాకు ఇవ్వనక్క_రలేదు అనుకున్నారా? అని మధన పడ్డాను. ఎందుకయినా మంచిదని ఒక ఉత్తరం [వాసాను. వ్యాసం మీరు వేసుకున్నారు. డబ్బు ఇస్తారని విన్నాను. కానీ పంపలేదు. పోనీ ఒక ఏడాది పాటు "భారతి" ఉచితంగా పంపడానికి అయినా సాధ్యమా అని (వాసాను.

“బ్రాస్తే. వెంటనే భారతి ఫంపీస్తామని లేటరు వాసారు, ఆ తరువాత రు, 25 లు

వి. ఆర్‌, నార్హ జీవితం-ఆనుభవాలు 80 మనిఆర్జరు కూడా వచ్చింది. ఆది మరింత ఆశ్చర్యాన్ని కలుగజేసింది. మొట్ట మొదటి సారిగా ఒక ప్యతికనుంచి రు. 25 లు ఒక వ్యాసానికి వస్తే మా అమ్మ కూడా అబ్బురపడింది, ఎందుకంటే ఆ రోజులలో ఎలిమెంటరీ స్కూలు టీచర్‌కి జీతంరు. ” లు. ఓక వ్యాసం (వాస్తే 8 నెలల జీతం వచ్చిందని మా అమ్మ అబ్బురవడింది. ఆ తరువాత కృష్ణా ప్మతికకు (వాసేవాడిని, కృష్ణారావు గారు డబ్బు ఇచ్చేవారు కాదు. తరువాత కొన్ని సందర్భాలలో నాకు ఆయన బోల్డ్‌గా చెప్పారు కూడా. 80, 40 సంవత్సరాల నుంచీ ప్యతిక నడుపుతున్నాను. ఎవ రికీ ఒక్కం కానీ ఇచ్చిన పాపాన పోలేదు అని. అది ఘనమయిన విషయంగా చెప్పుకునేవారు. ఎప్పుడయినా వ్యాసాలు తీసుకువెళ్ళి ఇచ్చినట్లయితే వేసేవారు. ఎంకరేజ్‌. చేసేవారు. కానీ ఆయన హయాంలో డబ్బు ఇచ్చేవారు కాదు,

(ప; ఇది బి.ఏ, చదువుతుండగా జరిగిందా?

జ ఏ వీ. ఏ. చదవడానికి కొంచెం ముందుగా కూడా (వాసాను' మొట్టమొదటిసారి నాకు జాగా జాపకం.. ఆది ఉప్పు వన్ను వగైరాల గురించి. వ్యాసం తీసుకున్నారు. కృష్టారావుగారు పేరుకలవారు. ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళడానికి సంకోచం, బిడియం, భయం. అందువల్ల తటపటాయిస్తూ వెళ్ళి అంత దూరాన నిలబడి వ్యాసం [వాసాను, ఒకసారి చూడ.డి, బాగా ఉంటే వేయండి అని అక్కడ పెట్టాను. ఆది ఆయన తీసుకున్నారు. అలాగే ఆ) తల పంకించారు. నేను నా దారిన వళ్ళిపోయాను. ఆ తరువాత ఆ వారంలోనే దానిని (ప్రచురించారు. నేను సంతోవం పట్టలేక ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళాను. వెళితే మీరు (వాసిన వ్యాసం బాసుంది. అప్పుడవుడూ (వాస్తుండిండి అన్నారు. అప్పు డప్పుడూ (వాస్తుండేవాడిని. ఆ తరువాత ఆయన క్రైలుకు వెళ్ళడం జరిగింది. ఆయన ప్లేసులో కోట సుబ్బారావు గారు యాక్టింగ్‌ ఎడిటర్‌ అయ్యాడు. కోట సుబ్బారావు గారు నన్ను చాలా (ప్రేమానురాగాలతో చూచిన వ్యకి ఆయన నన్ను వారానికి ఒక పేజీ _వాస్తుండమనే వాడు. అందుకు నెలకు రు. 5 లు ఇడ్చే వాడు, ఆ రోజులలో కృష్టా పత్రికకు విశ్వవాధ సత్యవారాయణగారి తమ్ముడు నెంక దేళ్వర్దు గారు సట్‌ ఎడిటర్‌గా ఉండేవారు. ఆయన వేసవికాలంలో 1928 నంవత్సరం అనుకుంటా నెలో రెండు నెలలో సెలవు పెడికే ఆయన ఫ్టేస్‌లో

81 వి. ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు

నన్ను యాక్టింగ్‌ నట్‌ ఎడిటర్‌గా వేసారు. ఆయన జీతం నెకుడు. 80 లు.

ఆ సెలవులో పనిచేసిన నెల, రెండు నెలలూ ఆ జీతం నాకు ముట్టింది. ప్న: మీకు (వ్రాయడానికి ఆ రోజుల్లో మెటీరియల్‌ ఎక్కడిది?

జ; ఆ ష్మతికలూ, ఈ ప్మతికలూ చూస్తుండేవాడిని. ఆ రోజుల్లో ఫారిన్‌ మెయిల్‌ కూడా ఫాలో కావాలన్నారు. మరి అది నాకు బందరులో ఎక్కడ దొరుకుతుంది? నాకు ఏమన్నా రిసోర్సెస్‌ ఉన్నాయా? అందువల్ల ఆ రోజుల్లో నేనొక తేలిక వద్ధతి కనిపెట్టాను. ఈ లండన్‌ జర్నల్స్‌ వీక్తీన్‌ డైలీన్‌ వగైరా లన్నీ కూడా ఆ రోజుల్లో బహుళ రెండు రెండున్నర నెలల తరువాత తుక్కు పేపర్ల [కింద బందరు వరకూ వచ్చేవి. వేస్ట్‌ పేపర్‌గా వచ్చేవి కొన్ని. అవన్నీ వచారీ కొట్టో పడి ఉండేవి. నేను అక్కడికి వెళ్ళి డిఫరెంటు ఇస్యూస్‌ ఏరుకునే వాడిని. ఒక వీసె అజా, అణన్నరకు వచ్చేవి. దానిలో లండన్‌ వీక్తీస్‌ కొన్ని అబ్బర్వర్‌ .... ఇలాంటి కొన్ని పృతికలు డెయిలీ బెల్మిగాఫ్‌, డెయిలీ మెయిల్‌ దొరుకుతుండేవి. ఆది నా ఫారిన్‌ మెయిల్‌. అవన్నీ చదువుఠుండేవాడిని. ఆలాంటి వాటిలో వాకు కొన్ని మంచి మంచి వ్యాసాలు దొరికేవి. నాకు ఒక విషయం జ్ఞాపకం వస్తోంది. ఒకప్పుడు ఇలాగే వీసెడో రెండు వీసెలో కొన్నాను. కొని క హ్టారావు గారి దగ్గరకు వెళ్ళాను. ఆయనతో మాట్లాడిన ఠరునాత ఆవి ఆయన టేవిల్‌పెన మర్చిపోయి నా దారిన నేనువెళ్ళి కౌతరం ఐ స్పెక్కి- వెళ్ళిపోయాను, బహుశ అది బుధవారమో గురువారమో అయ్యుండాలి. నెక్ట్‌ వారాంతంలో కృష్ణాప్యతిక చూస్తుంటే దానిలో నేను కొన్న రెండు పత్రికలలోని వ్యాసాలకు అనువాదం పిచురించినట్లు అనుమానంతోచింది. ఆ నా అనుమానం నిజమే, ఆ తరువాత కృష్ణాష్మతిక ఆఫీసుకు వెళ్ళినప్పుడు కృష్ణారావుగారు నవ్వుతూ నేను మర్చిపోయిన. పేసర్లు జా చేతిలో పెడుతూ “నేను చిన్న పని రేసాను. మీర ఇక్కడ మర్చిపోయి. వెళ్ళిసోడే ఆ వ్యతికల్లోనుంచి మంచి బ్యాసాలు తీసుకుని అనువాదంచేసి. నా పేపర్లో వేసుకున్నాను” అని చెప్పారు ఆ రెండు వ్యాసాలు ఇప్పుడు జ్ఞాపకం లేదు కానీ, ఒకటి మ్మాఠం జ్ఞాపకం ఉంది.

హిట్లర్‌ మిలిటరై జేషన్‌ యొక్క కాన్‌సి క్వెన్సెన్‌ దానిలో చర్చించడం ఆది ఉంది. “బాలా బాగా ఉందికదా అని దానిని వేసుకున్నాను” అన్నారు, ఈ

వి. ఆర్‌. వార్ల జీవిఠం-అనుభవాలు. 892 మాటలు ఎందుకు చెబుతున్నానంటే ఆ రోజుల్లో ఉన్నటువంటి కొద్ది రిసోర్సెస్‌ ఏ విధంగా వినియోగించుకున్నామో తెలియడానికి, లేకపోతే బందరులో ఫారిన్‌ మెయిల్‌ ఎక్కడ దొరుకుతుంది ? ఒకవేశ దొరికినా డబ్బుపెట్టి ఎక్కడ కొంటాము ? ఈ పద్ధఠి తరువాత కూడా బాలా కాలం కంటిన్యూ చేసాను. బందరులో పచారి కొట్లలో కొన్నట్లు, అంతకంటే త్వరగా అంతకంటే ఎక్కువగా అంతకంటే ఎక్కువ ప్యతికలు మ్మదాసులో కూడా కొత్వాల్‌ చావికిలో కొంటూ ఉండేవాడిని. ఆక్కడ పెద్ద మార్కెటు ఉండేది రెండు, మూడ వీసెలు కొంటూ ఉండేవాడిని, రెండు మూడు నెలల తరువాత కాకుండా, లండన్‌లో విడుదల అయిన రెండు మూడు వారాలలోపునే దొరుకుతుందేవి. ఈ విధంగా కొన్న షృతి కల్లోని వ్యాసాలు ఆ ప్యతికకు ఈ వ్మరికకు పంపిస్తుంటే డబ్బులు _వస్తు డేవి. ఆ డబ్బుతో నాకు బందరులో వీ ఏ, చదవడానికి సాధ్యపడేది. పైగా ఆ రోజు లలో డాక్టర్లు, ఇంజనీర్హు బాలా తక్కువ. ఈనాడు ఆశ్చర్యంగా తోచవచ్చు. వొ ఇద్దరు తమ్ముళ్ళు కాలేజీ చదువుకు వచ్చారు. ఒకతను నాతోబాటు బీఏ. చదివే వాడు, ఇంకొకతను సూలు వైనలు చదివినట్లు జ్ఞాపకం. మేము ముగ్గు రమూ చేరి మరొకనితో కలిసి రెండు గదులు అద్దెకు పుచ్చుకున్నాము. వరండా కూడా ఉండేది. ఈ మూడు గదులకు కలిసి ఆ రోజుల్లో రూ. 10లు. ఆద్దె అని జ్ఞాపకం. మరి జగన్నాధ హోటల్‌ ఉండేది. దానిలోనుంచి మేము కేేయర్‌లో భోజనం తెచ్చుకునే వారం. ఇంటికి తెచ్చుకుని తినేవాళ్ళం. ఆపదిరూపాయల భోజనం నెల పొడుగునా మా ముగ్గురికి సరిపోయేది. ఇంకా ఎవరయినా ఎప్పుడ యినా గెస్ట్‌ వస్తే కొంచెం సర్జుకుంటే దాలు వాళ్ళకు కూడా సరిపోయేది. అంత చౌకగా ఉండేది. కొద్ధి సంపాదనే అరునా నెలకు 16, 20 రూ.లు సంపాదించినా కూడా ఆ డబ్బుతో నేను కాలేజి చదువు సాగించగలిగాను. ఈ హోటల్‌ భోజనం అద్దె, మా తమ్ముళ్ళతో షేర్‌ చేస్తుండే వాడిని. వాళ్ళ ఇద్దరికి కూడా పెదనాన్న గారు డబ్బు పంపిస్తుండేవారు. వాళ్ల భాగం రెండువంతులు పెడితే నేను ఒక వంతు కంటిబ్యూట్‌ చేస్తుండే వాడిని, ఒక్కొక్కప్పుడు చదువుకు నేను ఇస్తుండే వాడిని అ విధంగా జరుగుతుండేది.

[ప : అప్పుడు కాలేజీలో మీ కొలీగ్స్‌ ఎవరున్నారు 1

జ ; బందరులో చదివిన వాళ్లలో ఎక్కువగా ప్లీడర్గు అయినట్లున్నారు.

రివ చీ. ఆర్‌, నార జీవితంఎఅనుఖ వాలు. ఒకతను మ్మాత్రం డిస్ట్రిక్ట్‌ జడ్డినో, సబ్‌ కోర్టు జడ్డీవరకో వెళ్ళినాడు. కాకినాడలో ఉన్న క్లాస్‌మేట్స్‌ అప్పుడప్పుడూ వచ్చేవారు కానీ బందరులో వాళ్ల వచ్చినట్లు అంతగా తోచదు, అందుచేత పెద్దగా చెప్పుకోతగిన వాళ్లు లేరు. బందరులో నాక బాలా పోపీగా గడిచింది. బందరులో తక్కిన ష్టూడెంట్లకు నాకు వయసువేదం బాలా ఉంది. నాకు మధ్యలో నాలుగలుడదేళ్లు గ్యాప్‌ రావడం వల్హ కొంచెం వయసు హెచ్చు. నాకు వేరే వ్యాపకాలు ఉంటేవి. టీచర్సుకూడా నన్ను స్టూడెంటుగా చూ సేవారు కాదు. (పిన్సిపాలు జాన్‌స్టన్‌ గారు ఉండేవారు. ఆయన కూడా నన్ను చాలా బాగా చూసేవాడు. తరువాత అక్కడ ఉండగా నన్ను బి.ఏ. లో డిటెన్షన్‌ చేయడం జరిగింది, పరీక్షకు పంపకుండా. సెలెక్షను ఎక్తామినేషన్‌ పెట్టినప్పుడు సెలెక్టు కాలేదు ఆ పని ఈ పని చేస్తూ ఉండేవాడిని కదా, సరిగ్గా చదవడానికి అయ్యేది కాదు. అందువల్ల డిటెయిన్‌ చేసారు (పిన్సిపాలుగారి దగ్గరికి వెళ్ళి, ఏమండీ నన్ను డిటెయిన్‌ చేసారు అని అడిగాను. తిన్నగా చదవలేదు. కాని ఇంకా టైము ఉంది కదా, పరీక్షకు పంపిస్తే పాన్‌ కాగలననే నాకు నమ్మకం ఉంది అన్నాను. వెంకటేశ్వరరావు అనే పేరుతో ముగ్గరో, నలుగురో ఉన్నారు. అందులో నీవు కూడా ఒకడ్‌వి ఆయ్యావు. ముందుగా తెలిస్తే డిటెయిన్‌ చేసే వాడిని కాదే, నేను దాదాపు ఇక్కడ 20, ఏ6 సంవత్సరముల నుంచి పిన్సిపాల్‌గా ఉన్నాను. ఓకసారి డిదెయిన్‌ చేసాను. ల్ని కట్టిన తరువాత మళ్ళీ ఎవరినీ పరీక్షకు పంపలేదు. నామీద ఎన్ని (పెషర్సు వచ్చినా ఎవరినీ ఖాతరు చేయలేదు. ఒకటి రెండు సందర్భాలలో ఈ డిటెన్షను లిస్టు కట్టి ఆయన అప్పట్లో మన ఆంధ యూనివర్సిటి బెజవాడలో వుండేది. ఆ అంధ యూనివర్సిటికి ఈయనను సి.ఆర్‌- రెడ్డిగారు ఆపరేటర్‌గా అపాయింటు చేశారు. అక్సుఫర్జు పద్ధతి అనుకుంటా, ఈయన యూనివర్సిటీ మీటింగులకు వాటికి వెళ్ళు సందర్భాలలో ఐందరులో రైలు ఎక్కి- బెజవాడ వెళుతుండే వాడు..ఈ విధంగా లిస్ట్‌ కట్టి నేను రైలు ఎక్కీన పృడు రైల్యుకింద పడతామని కూడా కొంతమంది విద్యార్థులు (తెటన్‌ చేళారుం అయినా నేను భాతరు చేయలేదు. ఓన్లీ ఎక్సప్ణన్‌ నీవు కాటోతున్నావు. అయితే నాకు చిక్కు. రాకుండా ఓళ పని చెయ్యి. అందరితోవొటు కాలేజీలో ఫీజు కట్ట కుండా తరువాత అయిదు రోజులలోసల తాలూకా ఆఫీసులో ఫీజు కట్టి, అయిదు రూపాయలు పెనాల్టీ కట్టుకోవాలి, ఆ పెనాల్టీ సమేతంగా ఆక్కడ కట్టు అని ఆయన సలవో చెప్పారు, ఆయన చెప్పిన (ప్రకారం ఆక్కడే కట్టాను ఈ ఎగ్జామి

రశ వి. అర్‌. నార్ల జ్రీవితం-అనుభ వాలు నేషన్సు ఫీజు అంటే నాకు మరొక విషయం జ్ఞాపకం వస్తున్నది. సరిగా ఎక్డామి నేషను ఫీజు కట్టడానికి నా దగ్గరో డబ్బులేక పోయింది. నా సంపాదనలో డబ్బు ఏమీ మిగిలి లేదు. ఆందువల్ల చిక్కు వస్తుందే అని ముందుగా మా పెద్దనాన్న (స్వంత పెదనాన్న కాదు) నూ కుటుంబం అంటే వుండే (పేమకొద్ది, ఆదరం కొద్ది ఆయన ఆదుకున్నాడు. పైగా తను చిన్న జమీందారు. మా కుటుంబం చితికిపోయిన తరువాత ఆయన చాలా బాగుపడి జమీందారు స్రేటస్‌కు వచ్చాడు. పట్నం మునిసిపాలిటీకి వరుసగా తను వున్నంత నరకూ 80 ఏళ్ళు చైర్మన్‌గా చేసాడు. మఠల 80, 85 ఏబ్ళ అనరరీ మేజిస్ట్రేటుగా దేసాడు. ఆయన పేరున కట్టించిన లై(బరీ పట్నంలో వెంకట్‌ లైబరీ అని వుంది. ఆయన అనరరీ మేటి స్ట్రేటు పదవి వదలిపెట్టిన తరువాత కూడా మీరే తగవు చెప్పాలి అని కోర్టుకు వెళ్ళకుండా ఆయన దగ్గరకు వచ్చి కూర్చునే వారు జనం. తీర్పు చెప్పేవ5కు వదలిపెట్రే వారు కాదు. చాలా పెద్దమనిషి అని, ధర్మరాజని పేరు పొందిన వ్యకి. పైగా ఎవరికయినా సహాయం చేయదలచుకుంటే ఒక్కసారి జనరన్‌ మూడ్‌లో 8, క, 10 వేలు పారవేయడం అంత కష్టమయిన పనికాదు. కానీ ఓవర్‌ ఎ పీరియడ్‌ ఆఫ్‌ 10, 156 సంవత్సరములు (ప్రతి నెలా 1వ లారీఖు వచ్చే సరికి కాపకం వుంచుకుని 10, 156, 20 రూపాయలు మనియార్షరు చేయడం మోా[తం అది చాలా గొప్ప విషయం, ఆ పని ఆయన చేస్తూ వచ్చాడు. ఆందు వల్ల నేను ఉృత్తరం (వ్రాసాను. మీ సవాయంతో చదువు (ప్రారంభించాను. దాని తోనే మళ్ళీ పూర్తి చేయాలని కుతూహలపడుతున్నాను. అందుచేత ఎక్జామినేషను ఫీజు ఇంత అవుతుంది, పంపించగలరా అని (వాసాను. ఆయన వెంటనే పంపిస్తూ (నాకు సహాయం చేయాలనే ఆయనకు వున్న ఆతృత అలాంటిది) ఆ మనియార్డరు కూపన్‌ మీదనే సీవు వి,ఏ. పరీక్షకు కూర్చోటోతున్నావు అని వినడానికి సంతో షిస్తున్నాను. మరి ఈ డబ్బు నీకు సకాలంలో అందుతుంది అనుకుంటున్నాను. ఒకవేళ అందకపోతే నాకు బెల్మిగాము ఇవ్వవలసిందని మనియార్డరు కూపన్‌ లోనే (వాసారు. మనియార్హరు అందితేనే తెలిసే విషయమది. ఆయన ఆతృత ఆలాంటిది. చాలాకాలం ఆ మనియార్ణరు కూపన్‌ పదిలంగా దాచుకున్నాను. శరువాత ఎక్కడో జారి పోయింది. వాకు సెంటిమెంటల్‌ వాల్యూ వున్నటువంటి మనియార్ణరు కూపన్‌ అది. ఆయన పంపిన డబ్బుకట్టి పరీక్షకు కూర్చుని మూడవ (శేజిలో పాన్‌ అయ్యాను. ఇడి 1986 లో పొన్‌ అయ్యాను. హిస్టరీ,

వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-అనుభ వాలు రిక్‌ ఎకనామిక్స్‌ (గూప్‌లో, అప్పుడు కాలేజీ ప్యూన్‌ దగ్గరనుంచి (విన్సిపాల్‌ వరకూ నాకు ఏదో యూనివర్సిటీ ఫస్ట్‌ వచ్చినంత సంతోషించారు... వారు కూడా (ఎవరూ) నేను పాస్‌ అవుతానని అనుకున్నవాళ్ళు కాదు. నేను ఫన్‌ టైమే పాన్‌ అవడం గొప్ప విశేషం అనిపించింది.

(వ: బందరులో వుండగా విద్భ్యార్ధల మీద రాజకీయ "ప్రభావం ఎలా ఉండేది ?

జవ విద్యార్ధలలో ఆప్పదకే కొంత వుంద. భగత్‌సింగు వగైరాల ఘట్టం అయ్యింది. తరువాత ఉప్పు సత్యాాగహం జరిగి ఆగిపోయింది.

(వ ; ఏ నాయకుల (ప్రభావం ఎక్కువ వుండేది ?

౫ : కొంతవరకూ నెవూ9 _పభావం వుండేది. అంతకంటే నాకు, నేను తిరుగుతున్న వర్గాలలో విషప్ణవవీరుల (ప్రభావం ఎక్కువ వుండేది. నేను కూడా అటువైపే కొంత మొగ్గు చూపుతూ వద్బాను. నేను కూడా ఆ రోజుల్లో త్మీవవా దినే, అందువల్ల ఈ మధ్య కాలంలో కొంత కాలం చ్యెరరిస్టు (గూపుతో కలిసి పనిచేసిన వాడినే. అంటే 1980-84 సంవత్సరముల మధ్య. అందువల్ల ఆ రోజులలో నన్ను షాడో చేయమని నామీద ఒక (0.1. కేసు పడవేశారు దాదాపు 1887 వరకూ కాం్టగెసు మంతివర్గాలు ఏర్పడేంతవరకూ ఎప్పుడూ నాకు ఎస్కార్జుగా ఒక పోలీసు కానిక్టుబులు వుండేవాడు.

వ: మీరు కూడా అప్పుడు జరిగిన విద్యార్థుల వుద్యమాల్లో పాల్గొన్నారా ? సమ్మెలూ,? స్ట్రయికులూ ?

౫: బందరులో వుండగా ఈ ద్యెరరిస్టు (గూపుతో సంబంధం వుండేది. ఆంతే తప్ప డైరెక్టుగా ఈ వుద్యమాల్లో పాల్గొన్నది తక్కువ. అయితే 1982-88 మధ్య కొంతవరకూ రాజకీయాల్లో తిరిగిన దాఖలా వుంది. ఉప్పు సత్యా(గహం జరిగిన రోజుల్లో పాల్గొన్నానని ఇంతకు ముందు చెప్పాను. (ఆ రోజు మీరు అడిగారు, మాన్యుస్కి9ప్ట్‌తో నడిపిన ప్యతిక పేరు. ఆ రోజు జ్ఞాపకం రాలేదు. కాకినాడలో మేము నడిపిన ప్మతిక యువజన స్మలిక, దానిని నేను

608 వీ. ఆర్‌ నార్ద జీవితం-అనుభవాలు తిమ్మరాజు సత్యవాాయణరావు నడిపాము. తరువాత 1980.8 1లో కౌతరంలో వుండగా మిడిల్‌ స్కోల్లో ఒక సైక్లో స్టైల్‌ మిషన్‌ వుండేది. అది వుపయోగించి అ రోజుల్లో మేము *“మాతృభూమి' అని మరో ప్యతిక ఒకటి నడిపాము. అది మూడు, నాలుగు ఇస్యూస్‌ వేసాము.

(వ : సాహిత్యానికి సంబంధించినదా, లేక అన్ని విషయాలకు సంబంధించినదా ?

జ: అన్ని రకాలు కూడా వుండేవి. రెండు, మూడు ఇస్యూలు వేసాము, మేమే న్వయంగా వ్యాసాలు (వాయడం, స్వయంగా మేమే పెక్షోస్టెయిల్‌ చేయడం, కాపీలు బైండ్‌ చేయడం, మేమే పోస్టు చేయడం చేసాము.

(వ : అప్పుడు [పళుత్వ నిబంధనలు ఏమీ లేవా +

జ ; అప్పుడు (ప్రభుత్వ నిఐం ధనలు లేవు. ఎందుకంటే ఎక్కువ కాపీలు సర్కులేట్‌ అయ్యేవి కొవు. తరువాత ఈ మధ్యకాలంలో (పభుత్వ సెన్సార్‌ షిప్‌ ఎక్కువ వున్న రోజులలో అప్పుడు “స్వతంత భారత్‌” అనిచెప్పి ఒక అండర్‌ (గౌండు మాగజైన్‌ రన్‌ అవుతుండేది. దానికి నన్ను వ్యాసాలు [వాయ మనే వారు. నేను (వాస్తుండేవాడిని. ఆ రోజులలో నేను బందరులో వుండడానిక్తి టై టిని చేయడానికి ఇద్దరు స్నేహితులున్నారు. వైనాన్స్‌ కూడా పెట్టుకుంటూ వుండేవారు. హోటల్‌ ఖర్చులు పెట్టకునేవారు. అప్పుడు (వ్రాయడమే కాదు, సైళ్లోస్టైల్‌ చేయడం, కాపీలు డిస్ట్రిబ్యూట్‌ చేయడం కూడా నా బాధ్యతగా వుండేది. సక్సెస్‌ఫుల్‌ గానే చేసే వాడిని. ఎందువల్లనంటే నేను మాగజైన్‌ కాపీన్‌ని పెద్ద సంచిలో పెట్టుకుని కావాలనే పోలీస్‌ స్టేషను ఎదురుగా నడిచేవాడిని. సందుల్లో, గొందుల్లో గుండా నడిస్తే అనుమాన పడవచ్చని బాహాటంగా. పోలీసు స్టేషను ముందుగుండానే నడిస్తే ఎవరూ అనుమానించరనే సిద్ధాంతంమీద ఆధారపడి చేసిన వని. అ విధంగా చాలా సార తీసుకుపోయివా ఎవరూ అనుమానించ లేదు. పట్టుకోలేదు. అందువల్ల నా సిద్ధాంతాల మీద కొంత నిజం ఉన్నట్లు తోస్తోంది.

(వ: 'న్వరంత భారత్‌' కమ్యూనిస్ట్‌ శేపర్‌ కదా?

వి, ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుథ వాలు 87

౫: పేరు పెట్టి నడిపాము. అందువల్ల పేరు కూడా ఉండేదేమో. నాకు తెలియదు,

(వ: కమ్యూనిస్టు పార్టీ పతికల్లో ఈ పేరు చెప్పుకుంటారు. వాళ్ళ వ్మతికే ఇడి అంటారా ?

జ ; ఏమో నాకు తెలియదు. కాని ఒక చిన్న అండర్‌[గొండు పేపరు ఇది. ఈ పేరుతో రన్‌ చేస్తుండేవారు. ఆది స్టార్ట్‌ చేసింది నేను కాదు. ఒక ఘట్టంలో నన్ను [వాసి నడపవలసిందని చెప్పి వల్లూరు రామారావుగారు అని ఒక (థెండు, మరో (ఫెండు ఆహ్వానీంబారు. ఈ పనిచేస్తూ పోయినందుకు బందరులో వుండడం కోసం నాకు 15 రూపాయలు హోటల్‌ ఖర్చులకు ఇస్తూ పోయే వారు.

(ప; అంటే అప్పటికే మీమీద కమ్యూనిస్టు (ప్రభావం ఏమయినా ఊండేదా?

ఇ : అప్పటికి కూడా లేదు. నేను బీ, ఎ. పాస్‌ అయ్యాక ఎం. ఎ. చదవాలనీ చాలా కుతూహలంగా ఉండేది. ఆది కూడా బెనారన్‌ వెళ్ళి చదవాలని కూడా ఉండేది.

[వ : ఎందుకు బెనారన్‌ వెళ్ళి చదవాలని కుతూహల పడ్డారు?

జ : ఎందుకంటే 1982 లో ఒకసారి అక్కడికి కొంతమంది ( ఫెండ్సు ఉంటే వెళ్ళాను. అక్కడి వాతానరణం నాకు బాగా నచ్చింది. యూనివర్పిటీ వాశావరణం, లై(బరీ వగ్రైరాలన్నీ బూగా నచ్చాయి. అందునల్ల బెనారస్‌ వెళ్ళి చదవాలని కుతూహలం పుట్టింది. మరి ఈ మధ్య కాలంలో బి.ఎ. చదువుతున్న రోజులలోనో మొట్టమొదటి తెలుగు పుస్తకం (వాసాను. ఆ పుస్తకం అచ్చు వేయించడం కోసం డబ్బు లేఠపోయింది. [వాయడం అయితే (వ్రాసాను. బయట ఇవ్వాలని కూడా నాకు తోచలేదు. స్వయంగా అచ్చువేయించాలని అనుకుంటే నా దగ్గక డబ్బు లేదు. అందుచేత కాంతనముంది స్నేహితులను మీరు అందరూ తలో 10/- రూ. చొప్పున నాకు అడ్వాన్సు చేయకూడదా, ఈ పుస్తకం అద్భు వేయిస్తాను అని ఆడిగితే 10 మంది స్నేహితులు ముందుకు వచ్చితలో రూ. 10

వ! చి, ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుళవాలు ఇబ్బారు. ఇస్తే నేను అ రోజులలో నూరు పేజీల పుస్తకం ఆచ్చువేయించడానికి కాగితం, (పింటింగ్‌ బైండింగు సమస్తము 100 రు. అయిపోయింది. ఆ రోజులలో 100. 105 పేశీల పుస్తకం వేయించడానికి కేవలం 100 రు. అర్చు అయ్యేది. 100 రు. శ్రేవలం (పింటింగు ఖర్చులే కాదు. నేను బెజవాడ వెళ్ళి ఆక్కడ కొన్ని రోజులు వుండి (పూవులు దిద్వకుంటూ హోటలు ఖర్చులు పెట్టుకుంటూ వుండడా వికి 100 రు. అయింది. అంత చౌకగా అయిపోయింది. తరువాత నేనునా (ఫెండ్పు ఒక్కాక్కంరికి పుస్తకం ఆర్థ రూపాయి ధర చొప్పున ౨0 కాపీలు, 80 కాపీల చాప్పున ఇచ్చి, మీరే కాస్త వీటిని అమ్ముకోండి, మీ డబ్బులు మీకు వస్తాయి అని చెప్పాను. వారు వేరే ఏమీ అనుకోలేదు. వాళ్లు అమ్ముకున్నారు. వారి డబ్బు వారికి వచ్చింది. నాకుకూడా కాపీలు బాగానే అయిపోయాయి. ఆరు నెలల్లో అన్నీ అయిపోయాయి. అంత త్వరగా అమ్ముడు పోవడానికి ఒక కారణం ఏమి టంటే-ముట్నూరు కృష్ణారావుగారికి ఒక కాపీ తీసుకు వెళ్ళి ఇచ్చాను. ఇది నా మొదటి పుస్తకం. కాస్త దయచేసి చూడండి అని ఇచ్చాను. ఆయన ముసి ముసి నవ్వులు నవ్వుకుంటూ తీసుకున్నారు. తరువాత దానిని చదువుతారో లేదో కూడా నాకు గట్టి నమ్మకం లేదు. ఇవ్వడం అయితే ఇచ్చాను. వని అయిపోయింది. కానీ బాలా ఆశ్చర్యం కలిగింది. ఆ వారమే ఆయన తన మెయిన్‌లీడర్‌ ఒకటి రెవ్యూగా (వాసారు నా పుస్త కం గరించి, అందువల్ల ఆయన -అంతగా శర్ధ పుచ్చుకుని ఒక లీడర్‌ (వాసేసరికి మంచి _పచారంలోకి వచ్చింది. 10 మందికి తెలియడం, త్వరగా అమ్ముడు పోవడం జరిగింది. ఆ రోజులలో ఈ పుస్తకాలు అమ్మితే ఖర్చులు పోనూ 100, 160 మిగిలింది"

(వ : దానికి మెటిరియల్‌ ఎక్కడ సేకరించారు?

౫ ? చాలా మంది అనుకున్నారు. నేను 3. 1. గౌబా అని అతను (వాసిన పుస్తకాన్ని అనుసరించానేమో అనుకున్నారు. కానీ నేనునా పుస్తకం వబ్లిష్‌ చేసిన తరువాత కానీ ఆ పుస్తకం చూడలేదు. మ్మదాసులో మూర్‌ మార్కెట్‌ లో 'ఒకచోట ఇండియన్‌ వ్రిన్సెస్‌ అండర్‌. (వీవీష్‌ (పొదెక్షన్‌” భుగ్గన్‌ అనే అతడి రచన ఒకటి చూచాను. అంతకుముందు అప్పుడప్పుడూ స్వదేశీ సంస్థానాల గురించి ప్మతికల్లో (వాసిన వ్యాసాలు కటింగులు నా డగ్గర ఉండేవి.

వి ఆర్‌. నార్డ జీవితం-అనుభ వాలు ఖ

అందుచేత ఈ పుస్తకం కనపడినప్పుడు కొందామనుకున్నాను. డబ్బులు లేవు,

అప్పుడు నావెంట మూర్‌మార్కెటుకు వ్యాడేవు జగ్గరాషా తూర్పుగోదావరి జిల్లా

కార్మగెసువారు ఉన్నారు. ఆయనతో అన్నాను, ఈ పుస్తకం కొందామని ఊంది

మరి వా దగ్గర డబ్బు లేదు. నాకు ఇ౨ కొనాలి. చాలా ఇంటరెస్టీంగ్‌ ఉంది. మరి

షీరేమరునా కొనిస్తారా అని అడిగాను. దాందేముంది, బేరం ఆడండి అన్నారు

దాని అరీదు ఒక్క- రూపాయి మ్మాతమే, ఆ రోజుల్లో ఆ రూపాయికూడా నాదగ్గర

లేదు. ఇంకొక మాట కూడా ఉంది. ఆ రోజుల్లో బస్తా వడ్డు రు. 8/- కూడా లేదు. అది కూడా అంత తక్కువ మొత్తంకాదు. ఆ రోజుల్లో ఆది ఆయన కొనిచ్చారు. ఆ పుస్తకం, నా దగ్గర ఉన్న కటింగ్సు ఆధారం చేసుకుని [వాసాను*

అంగే కానీ హెచ్‌, హెచ్‌. గౌబా పుస్తకం చూడలేదు. నా పుస్తకం కంటే కొద్దిగా ముందు, అంటే రెండు మూడు వారాల ముందే. వెలువడింది గౌబా పుస్తకం. అందువల్ల దీని మీద బాగా డబ్బు వచ్చింది. కనుక అప్పుడు నేనేమను కున్నానంటే మళ్ళీ ఒక పుస్తకం (వాద్దాము, దాన మీద మళ్ళీ ఏ రెండు మూడు వందలో వస్తే ఎం.ఏ. చదువుదామని ప్పాన్‌ వేసాను. బందరులో ఒక ,[_ఫెండు దగ్గర ళష్యా గురించి పుస్తకాలు ఉండేవి. అందులో అది [పొహిబిటెడ్‌ కూడాను

ఆ (ఫెండు 'పేరు సున్బారావు. ఇంటిపేరు బాగా జ్ఞాపకం లేదు. ఇప్పుడు ఆయన లేడు. చనిపోయాడు. అతడి దగ్గర ఈ పుస్తకాలు బారో చేసి హిండర్స్‌ బుక్స్‌ అవీ తీసుకుని ఈ పుస్తకాలు చదివి-అప్పుడు నేను రష్యా వెళ్ళినవాగిని కాడు, చూచిన వాడిని కాదు-అవన్నీ చదివి “నేటిరష్యా' అనే పుస్తకం (వ్రాసాను. మళ్ళీ ఈసారి కూడా అచ్చువేయించడానికి డబ్బు లేదు. మళ్ళీ తిరిగి _ఫెండ్సుని మీరే డబ్బు ఇవ్వండి అని అడుగుదాము అనుకుంటూ ఉండగా నా మొదటి పుస్తకం పొందిన విజయాన్ని మా అమ్మ చూచి ఊంది కనుక, సరే అబ్బాయీ సీవు పుస్తకం అచ్చువేయించు, కావాలంటే మీ చెల్లేలు గాజులు ఉన్నవి. అవి అమ్మేయి. అమ్మితే 100, 110 రూ.లు వస్తాయి. పుస్తకాలు అమ్మగా వచ్చిన ఆాభం పెట్టి మళ్ళీ గాజులు చేయించుదువు ఆంది. సరే అని గాజులు తీసుకు వెళి? బెజవాడ షాపులో అమ్మి అచ్చువేయించాను. అచ్చువేయించిన తరువాత రెండు, మూడు వారాలు కాలేదు, ఆ పుస్తకం (పాహివీట్‌ చేసాము అన్నారు. గవర్న మెంటువారు బహిష్కరించారు. నాబిని అమ్మి పెట్టండి అని చెప్పి ఆ పుస్తకాన్ని వసొవ్కరిస్తారేమోననే అసుమానం లేకపోలేదు. అందువల్ల వాటిని అమ్మి పెట్టండి

ఫి0 వీ. ఆర్‌. చార్ల జీవితంఎఅ భవాలు అని చోలా భాగం పుస్తకాలు అక్కడికక్కడే [( ఫెండ్సుకి ఇచ్చివేసాను. అవి వాష్ల ఆమ్మారో లేదో తెలీయడగు కానీ నాకు దాదాపు ఒక్క- దమ్మిడీ కూడా చేతికీ రాలేదు. ఏమయ్యిందంటే కొంతమంది అన్నారు బహిష్కరించారు కదాని, భయ పడి వాటిని డిస్ట్రాయ్‌ చేసాము అన్నారు. అందువల లాభం రాలేదు సరికదా మా చెల్లిలు గాజులు పోగొట్టుకోవడం మాతం జరిగింది. దాంతో బెనారస్‌ వెళ్ళి ఎం.ఏ. చదివే ఆలోచన కూడా విరమించవలసి వచ్చింది.

(వ : తరువాత ఏం చేసారు? ఆ కాపీలన్నీ ఆలాగే ఉండిపోయాయా?

జ : కాపీలు ఎక్కడంటే అక్కడ పోలేదుకానీ అండర్‌ (గౌండులో సర్క్యులేట్‌ అయ్యాయి.

(వ: బ్యాన్‌ లిఫ్ట్‌ చేయలేదా?

జ: బ్యాన్‌ లిక్ట్‌ చేయడం కానీ, ఇంటికి వచ్చి వేతకడం కానీ చేయలేదు వాళ్లు వచ్చి వెతికినా దొంకేఏి కావు. అస్పటికే నా దగ్గర ఏమీ లేవు.

(వ; ఇది ఏ సంవత్సరంలో జరిగింది ?

జ : 1084 ఎర్లీలో జరిగింది

వ; 19084 ఆగస్టు కృిష్ణాప్యతికలో మీ నంపాదకీయం ఉంది. కాబట్టీ ఆగస్టుకు ముందే ఇది జరిగి ఊంటుంది.

౫ : అందే అయి ఉండాలి. నాకు బాగా జ్ఞాపకం లేదు. ఎందువర్లినంటే మొదటిది గుర్తున్నంతగా రెండవది లేదు. మీరు ఇప్పుడు చెప్తుంటే (వాసాన కాటోలని గుర్తువస్తున్నడి. తరువాత ఆ పుస్తకం చదివి బాలా మండి ఇన్‌ప్లు యన్స్‌ ఆయ్యారని చెప్పిన వారిలో అల్లూరి సత్యనారాయణరాజుగారు ఒకరు; ఆయన బాలా కాలం అంటుండేవారు. సోవలిస్టువై పుకు మారింది ఈ పుస్త కం చదివి అని అన్నారు. ఆయితే ఈ పుస్తకం (వ్రాయడానికి ముందు థారరికి కూడా ఆరు వ్యాసాలు (వ్రాసాను. అయితే వ్యాసాలు (వాసిన ధోరణి లేదు. ఈ

ప, ఆర్‌ నార్జ జీవి తు-అన్సథ వాలు ర సేస్తకం వాసే వేళకు మార్క్స్‌ పుస్తకాలు చదివాను. ఈ రోరణి నాక నచ్చింది. ఆ ధోరణిలో పుస్త కం (వాసాను. వేరే ధోరణిలో వ్యాసాలు (వాసాను. ఆరు వ్యాసాలకు ఆరు £5లు ఇవ్వలేదు. 100 రూపాయలు ఇచ్చారు. అ రోజులలో రు, 100 కూడా పెద్ద మొత్తమే. అవి వరుసగా భారతిలో వచ్చాయి, తెలుగులో వ్యాసాలు [వాస్తున్నా, పుస్తకాలు (వాస్తున్నా ఆ విధంగా కొద్దిగా డబ్బులు సంపాదించినా, నాకు తెలుగు జర్నళీజంతో చేరాలని ఉండేది కాదు, ఇంగ్లీషు జర్నలిజంలో చేరాలని ఉండేది. ఆ రోజులలో ఇంగ్లీషులో కూడా వ్యాసాలు (వాసేవాడిని. అయితే వాటికి డబ్బు వచ్చేది కాదు. అయినా (వాస్తుండే వాడిని. నేను మొట్టమొదట ఇంగ్లీషులో పట్టాలిసీతారామయ్యగారి జన్మభూమి పతి కళకు (వాసాను. అడి ఆ రోజులలో బందరులో [పచురించేవారు కాదు ఎన్‌. గడేళన్‌ ఆండ్‌ కంపెనీ వాళ్లు పబ్లీషర్స్‌గా తీసుకున్నారు జన్మభూమిని. ఎడిటోరియల్‌ ఆఫీసుమ్మా తం పట్టాభిసీతారామయ్యగారి ఇంటిలోనే. ఇల్లు, ఆఫీసు రెండూ ఒకటిగా ఉండేవి. అప్పుడు వల్లూరి రామారావుగారని ఒక (ఫెండు ఇంటిలో గెస్టుగా ఉండే వాడిని. వారు స్వరాజ్య ప్మతికకు మచిలీపట్నం రిపోర్టరు. ఇన్ఫ్యూరెన్సు ఎజెంటు కూడా. బందరులో ఉంటే ముఖ్యమైన మీటింగులకు వగ్రైరాలకు నన్నే పంపించే వాడు. ఆయన పేరుతో నేనే రిపోర్టులు [వాసి న్వరాజ్య పష్మతికకు పోస్టు చేస్తుండే హడిని, అప్పుడు ఒక సందర్భంలో ఏమమ్యుందం టే. జన్మభూమికి ఒక వ్యానం (వ్రాయాలని కుతూహలపడీ నోట్సులాంటిది 1వాసాను. వాటికి మగర్‌ అండ్‌ స్పేన్‌ అని షెడ్మింగు పెట్టి, మరి పట్టాభిగారికి అందచేద్దాము అంటే బిడియం

అంతవరకూ ఆయనను కలుసుకోలేదు. చచూట్టాడలేదు. డైరక్టుగా ఇంగ్లీషులో మొట్టమొదటగా (వాయడం. ఆయన ఏ విఢంగా రియాక్ట్‌ అవుతాడో ఆలియదు.

అందువల్ల తీసుకు వెళ్ళి భర్‌ ఫేవర్‌ ఆఫ్‌ పబ్లికేషన్‌ అని (వాసి దూరాన పోస్టా. ఫీసుకి వెళ్ళి పోస్టు చేశాను. అడసు ఇబ్చిందేమో కేరాఫ్‌ వల్లూరి రామారావు అనే.

ఈ వల్లూరి రామారావు అడ్జెకున్న ఇల్లు పట్టాఖిగారి ఇల్లు సరిహద్దు గోడే అడ్డం,

అందువల్ల మరునాడు పట్టాభిగారు ఆయనదగ్గరికి వెళ్ళినపుడు ఎవరో నార్ల అట, ఆయనకు .- డబ్బులేమన్నా వాస్తీగా ఉన్నవా, ఇంటి (పక్కన ఉంటూ

బ్యానం నా చేతికి. ఇవ్వవచ్చుకదా! అంత దూరంవెళ్ళి పోస్టులో వేశాడు అన్నారట. అంతేకాదు, వ్యాసం బాగానే వుంది కాని అక్కడక్కడా స్పెల్లింగు మిస్టేకులు -ఉన్నాయి. 0 ఇడ్ధించికొంచెపట్టుకురా అన్నారట, తరువాత వలూరి

ఏ2 చి, అర్‌. నార్డ జీవితం-అన్షళవాలు కామారావు నాతో చెస్పకుండా ఎందుకు పంపించావు అని, అ తవ్వూలు దిగ్ధివ్వవల సింది అన్నాడు. తప్పులని తెలిస్తే ఎందుకు [వ్రాసేవాడిని, నీవే దిద్దు అంటే దానిని దిద్దిన తరువాత అది వెళ్ళింది. అ తరువాత పబ్లిష్‌ అయ్యింది. అయితే హెడ్డింగు మార్చివేశారు. షుగర్‌ అండ్‌ స్పైెన్‌కు బదులు ఓ62410మి8ఏ ఆని టవాసారు. ఆ విధంగా మూడు నాలుగు వారాలు వరుసగా (వాసాను, ఒక ఫీచర్‌గా అది కంటిన్యూ ఆయ్యేదేమో, కాని జన్మభూమిని బ్యాన్‌ చేశారు.

(ప్ర : కరెంటు ఈవెంట్స్‌ మీద (వాసారా?

జః కామన్‌గా అన్నీ (వాసేవాడిని. ఇది జరిగింది 1981 ఆప్రాంతంలో ఈ జన్మభూమి ప్యతిక ఆపేయడం చూచి దానిలో వచ్చినటువంటి ఎంకరేజ్‌. మెంటు పురస్కరించుకుని లావోరులో 'ది పీపుల్స్‌ అని ఒక వీక్సి ఉండేది, దానిని నడిపించినాయన లజపతిరాయ్‌ చనిపోయాడు. సరోప్‌చంద్‌ వనడిషిస్తుండే వాడు. దానికి వ్యాసాలు [వాయడంతో వాన వరుసగా వేస్తూ వచ్చారు. ఒక సందర్భంలో మా తమ్ముడు ఒకతను, వేస్తున్నారు బాగానే ఉంది. కానీ నీన్ల (వ్రాసిన వ్యాసం ఒక్క- రోజు కూడా (శంటు పేజీలో ఎనౌన్సు చేయడం లేదు అని నన్ను కామెంటు చేసాడు. ఆ రోజు కూడా త్వరలో వస్తుందిలే అన్నాను, ఆలాగ అన్న రెండు మూడు వారాలకే [వంటు పేజీలో (పామినెంటుగా ఎనౌన్సు చేసారు. ఫలానా వ్యాసం బై సోఆండ్‌ సో అనే ధోరణిలో (వ్రాసారు. అది కొంత (ప్రోత్సాహంగా ఉండేది. లాలాలజపతిరాయ్‌ ప్మతికకు (బ్రాసాను, తిలక్‌ వ్మతిశకు ఎందుకు _(వాయకూడదూ అని ఒక వ్యాసం “మరాటా' ష్మతికకు (వాసి పూనా పంపాను. వాళ్ళు వేసారు, ఇవన్నీ గుర్తులో పెట్టుకుని ఎలాగయినా జంగ్లీవు జర్నలిజంలో చేరాలని చాలా కుతూహలంగా ఉండేది. ఆ తరువాత 1986లో ఒకసారి వి.ఏ. పాన్‌ ఆయ్యాళ బెనారస్‌ ప్లాన్సు అన్నీ అయిపోయాక పట్టాధిసీళా రామయ్య గారి దగ్గరకు వెళ్ళి నాకు ఢిల్లీ వెళ్ళాలని ఉంది అన్నాను. ఆప్పుడు హిందూస్థాన్‌ టైమ్సు బాలా పేరులో ఉంది. పోతిన్‌ జోసఫ్‌ పేరులో ఉన్నాడు అ పేపరులో చేరాలని అందులో ఏ ఉద్యోగం దొరకకపోయినా ఆన్‌ పెయిడ్‌ ఆ(పెంటిన్‌గా చేరి పని నేర్చుకోవాలని కుతూహల పాను. వెళ్ళడానికి డబ్బులు లేవు. ఉండడానికి అంతకంటే లేదు. అమినా ఉత్సాహం అలాంటిది. పట్టాఖి పీతా రామయ్యగారు జోసఫ్‌ గారికి ఒక లెటరు (వాసిఇస్తారా అని అడిగాను, అంటే ఆయ

వి. ఆర్‌. నార్ల జీవితం-ఆనుభవాలు రఫి నతో నాకు పరిచయం లేదే, నాకు తెలియదే, ఒక అఆపరిచితుడికి ఏ విధంగా ఉత్తరం వాస్తాను అన్నాడు. నరేలెండి మీరేం చేస్తారని నేను వచ్చేస్తుంటే కాదులే రారా అని చెప్పి నేను ఒక యంగ్‌మాన్‌ని పరిచయం చేస్తున్నాను అంటూ [వాసి తనను తాను వరిచయర శేసుకుంటూ ఒక నుంచి లెటరు (వాసి ఇచ్చారు. ఆ ఉత్తరం జేబులో పెట్టుకున తిరిగాను. అక్కడికి వెళ్ళడానికి సాధ్యపడలేదు. తరువాత మ[దాసు వెళ్ళాను 1985లో ఉద్యోగ అన్వేషణకు. మద్రాసు వెళ్ళడా నికి కూడా డబ్బులు లేవు. ఇద్దరి [ఫెండ్సు దగ్గర అస్పుచేయవలసివచ్చింది అలా ఇచ్చిన వారిలో నర్సయ్య చౌదరి గారు రు, 10లు ఇచ్చారు. ఆయనకూడా 'పెద్ద ఉన్నవాడు కాదు. మ్మదాసు వెళ్ళాలని ఉంది, మీరు నవాయం చేస్తారా అని ఆంటే ముందు మీరు మా ఇ9బికి భోజనా నికి రండి అని తీసుకు వెళ్ళి భోజనం అయిన తరువాత మాట్లాడకు -డా ఒక కవరు నా చేతిలో పెట్టాడు. అందులో నేను అడిగిన రు. 10లు ఉన్నాయి. అడే విధంగా అడవి బాపిరాజుగారిని కూడా అడిగాను, ఒక రు. 10 లు మీరు ఇస్తా అని, ఆయన కూడా డబ్బు ఉన్నవాడు కాము నొ అనుమానం ఏమిటంటే ఆయన కూడా కాటూరి వెంక టేళ్య్వరరావుగారి దగ్గర ఆ కు, 10 లు అప్పుచేసి నాకు ఇచ్చాడని. ఆ రోజుల్లో ఆ ఇద్దరూ కెరో రు. 106 ఇవ్వడం చాలా గొప్ప సహాయం. ఇప్పటికీ నేను వాళ్ళ చేసిన వనహాయం మర్చిపోలేను. నర్సయ్య చౌదరి గారు ఈ ఊరిలోనే (పాక్టీసు చేసారు ఈ మధ్యనే నా దగ్గరికి వచ్చి వెళ్ళారు కూడా. ఆ డబ్బులతో ముందుగా నేను బందరులో చేసిన అప్పులు కొంత తీర్చుకోవలసివచ్చింది. ఆవి తీర్చుకుని టికెట్‌ కొనుక్కుని మదాసు చేరేసరికి చేతిలో ఒక రూపాయి పన్నెండు అణాలు మిగి లాయి. అంతకు ముందు నాము బందరులో పరిచయం అయినదీ, మ(దాసు వెళ్ళి నప్పుడు పరిచయం అయిన ఎన్‌. జి. ఆచార్య జర్నలిస్టుతో, ఆయన (పోత్సావాం మీదనే నేను అక్కడికి వెళ్ళాను. వేశితే ఆయన బాలా ఆదరించాడు. వాళ్ళింటి లోనే నెల రోజులు పెట్టుకున్నాడు. బాలా సహాయం శేసాడు.

అనుబంధం =కీ వి. ఆర్‌. నార్ల జీవిత్వక్రవుం

పుట్టుక డిసెంబరు 1, 19008, జబల్‌పూర్‌ (మధ్య[పదేళ్‌) కవుతరానికి తరలిరాక 1916-15 (ప్రాఠమిక విద్య 1916-20 సెకండరీ విద్య, గుడివాడ 1920 సోదర సమితి స్థాసన 1928 ఇంటర్మీడియట్‌, కాకినాడ 1925 కాం[గెసు మవోసభ సందర్శనం, మ్మదాసు 1928 “*కాం[గెసు ప్యతితకు రచనలు 1929-80 పెరరిస్టు కార్యకలాపాలు, జైలు 1929-80 థారతి, కృష్ణాప_తికలలో రచనలు 1081-84 బి.ఏ. బందరు 1986 *న్వదేశీ సంస్థానాలు" రచన 1084 “నేటి రష్యా” (బాన్‌ చేయబడింది) 19084 (వక, జోతి ప్మతికలు బందరులో నిర్వహణ 1985 మ(దాసు చేరడం జులై 19085 (ప్రజాబంధు, వినోడిని, నమదర్శినిలో రచనలు 1985-88 జనవాణిలో రచనలు 19806 ప(తిక [పజామి[త 1907 “న్వరాజ్య”లో పని 1987 ఆం(ధ్మపభలో చేరిక 1988 వివాహం, సులోచనగారితో మ్మదాసులో 1008

వీ, ఆర్‌. నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు 05 ఆంధ్యవభ ఎడిటర్‌ 1948 జర్నలిస్టు సంఘ అధ్యక్షుడు 1946 “క్షా త్రగడ్డ”” (ప్రచురణ 1948 (డ్రామా రివైవల్‌ కమిటీ, మ్మదాసు (పభుత్వ సభ్యుడు 1950-51 మాటామంతి, పిచ్చాపాటి 1952 (వఠమ విదేశీ పర్యటన 195 బెక్ట్స్‌ బుక్‌ పొలిసీ కమిటీ, ఆంధప్రదేశ్‌ (పభుత్వ సభ్యుడు 1955 జెనరల్‌ కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ తెలుగు అడ్వైజరీ బోర్డు,

సాహిత్య అకాడమీ, న్యూఢిల్లీ, సభ్యుడు 1957 నుండి జెనరల్‌ కౌన్సిల్‌, ఎక్సీ క్యూటివ్‌ కమిటీ అండ్‌ ఫైనాన్స్‌ కమిటి,

ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ నభ్యుడు 1957 నుండి రాజ్యనళకు ఎన్నిక 1958 యానెస్కో- (పతినిధివర్గంలో విదేశాలు 1958 ఆర్మధ్యపదేశ్‌ సమాచారళాఖ పునర్వ్యవస్థీకరణ సంఘం అధ్యక్షుడు 1858-59 శేయ్యద పురావస్తు సలహాబోర్డు సభ్యుడు 1958-61 ఆంధజ్యోతి ఎడిటర్‌ 1960 రాష్ట్ర సంగీఠనాటక కళా అకాడమీ సభ్యుడు 1960 శేం్యద లలితకళా అకాడమీ సభ్యుడు 1961 రాష్ట్ర లలితకళా అకాడమీ సభ్యుడు 1961 రాజ్యసభకు తిరిగి ఎన్నిక 1066 ఢిల్లీలో జరిగిన షేక్స్‌పియర్‌ సెమినార్‌లో పాల్గొనుట 1966 విదేశీ పర్యటన 1966 హైదరాబాదు తరభిరాక 1066 వీరేశలింగం ఇంగ్రీషు మోనో(గాఫ్‌ 19668 వేమన మోనో[గాఫ్‌ 1969 (చెకిషనల్‌ ఇండియన్‌ కల్చర్‌ అండ్‌ ఎస్సేస్‌ రచన 1969

06 వి ఆర్‌, నార్హ జీవితం-అనుభ వాలు లెనీన్‌ శతజయంతి సెమినార్‌, బెంగుళూరులో పాల్గొనుట 1970 విదేశీ వర్యటన 1976 ఆం్యధజ్యోతి సంపాదకత్వానికి రాజీనామా 1977 పావర్టీ ఆఫ్‌ ఇంటలెక్చువలిజం ఇన్‌ ఇండియా, (మైసూరు యూనివర్సిటిలో ఉపన్యాసాలు) 1978 ఇండియన్‌ కల్చర్‌, ఇట్స్‌ కాన్స్‌ కాం ఫ్రెక్షన్‌, (ఉస్మానియా యూనివర్సిటిలో ఉపన్యాసాలు) 1979 గురజాడ మోన్నోగాఫ్‌ 1970 గాడ్స్‌, గాల్టీన్స్‌ అండ్‌ మెన్‌ పచురణ 1979 విదేశీ పర్యటన 1980 కేర్యద సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు 'సీళజోస్యా'నికి 1981 ఈ అండ్‌ వెస్ట్‌, నాగార్జున యూనివర్సిటీ ఉపన్యాసాలు 1989 గిఈపై విమళ్శ రచన 1988 ఆం్యర్మపదేళ్‌ (ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక సలవోదారుడు 1988 ౪3 99 99 + రాజీనొోమా 198% ఆంధ, వేంక టేళ్వుర విశ్వవిద్యాలయాలు డి లిట్‌. ఇచ్చుట మరణం ఫ్మిబవరి 16, 19085

అనుబంధంం=త్‌ ఈ రచనకు మూలాధారాలు ఇటంర్వ్యూూలు నార్ట్‌ తాఠారావు వార్డ్‌ గౌరీ న] నార్గ రమ్ముట్డ నార్డ్‌ సులోచన = :, భార్య పైడిమ్మరి సత్యనాాయణ - స్కూలులో కాలేశీలో సహచరుడు వి. ఆర్‌. నారతో ఇంటర్వ్యూ టేప్‌, రచనలు, సంభాషణలు ప(తికలు కాంగెసు కృష్ణాప్కతిక ళా (పజామ్మిత నే శ రకం ౪ ప్రజాబంధు మకా స్వరాజ్య శ్వా భా జనవాణి ఆం(ధ(పభ ఆర్యధజ్యోతి రాజ్యసభలో 1958-70 మధ్య వి= ఆర్‌. వార్డ పసంగాలు :

న నం హా. పా శక స; వు న | రు న్‌ నాడే స! నేరాల ... ల కయ క పి 234.40 (౧20060౮) = 1 నో ం వాపా ్యతక తా తనపు నననాతసకెెనాత్త న ప్తతాలనన నకలును హచ్‌ నుకనాలత్తతడాలన. న! ఇ టై ప. నం. సీ ,& పి న న సే” ఖ్‌ న . భి స . ॥ చున్న స పు. నల మ స . న య పట్టు. (౧ ,. శ టన |. స ల న నన ఎత టం ల నల. శ గల స్‌ ః ళ్‌ కక సయ క ప లం. /. ష్‌. నన షన క. హమ వం తంట. న ఇ య సు న. కక క ల క సే లే క. ౯ క్‌ . నా ను ఖీ వ లయం చవక మీ ఏ (అనక్పన్స ఉహ్మావియా విశ్వొనట్యా య. . వం లాల్‌ వనన నం చ కట రం మ “అధునిక వజ్రం అర్విక భరకాల” పె 'పి వాచ్‌, & కీ న. వాచాయలగా. ఉస్మానియా స్యానద్యాలపంలోతన... శ. మ సలల సఖా టం టా యనా లయం? యల నమ సం హే లల బన స నక _ వ వాం చనా. నాం న్యా క్ట యా. గా బా. వ్‌ న్‌ ః =. | న న న మ. మనన | = ళ్‌