Telugu Uma shastramu (Part 2) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

“|. థ్రీ బాలసరన్వతీ పుచురణము - 10 స శ్రీనమోభగవతే శ్రీరమణాయ

[. (ద్వితీయ భాగము)

[| (శ్రీవానిష్ట గణ పతిము నిప్రణీతము ॥

న్‌ఫి +" గే ల స్య | ళ్‌ లీ ఆ౦ధ్రీక్స', 6;- [ | జే! “పాహిత్యవిడ్యాపవీణ ఊపాను. | జ వంతుల లక్ష్మీనారాయ ;

ణం మెోం యు ంయులా + ఊం; గి (శాశకుందడువ సర్వను గిజ జల లు ఆంాకృతికర్తవి పేర కండు వేదుల రామమూర్తి "| “చ. అదలపోమచూజుల చిస్టిపోమయాజులు. €్‌ 4 న శ్‌ పిథమ ముద్రణము వితు లు; ఆరువం౦ందలు ఏ భజన వణముం ఉల శ్ర , క్‌ న 1వ “టి 22 వే యం స నా తం. త్రిష (కై భబప- ౧హా న ౮ ఆ జీ బ్య కి వ అ

• పంతుల లక్ష్మీనాంయణశొన్రి వకు, త్రీ మహారాజ వ్రభుశ్వనంనృ్బృతక భాశాల ష్తిపాటివారిపీధి - విజయనగరము

ఖై * న. న. ॥ ఊ న ఇ న్‌ ఆలు న్‌ థ్‌ న ఇ గ. వమ | రే ఆ న సో సలా * లాలా. న శ్‌ అ శక్తి లచ లల్ల ] చ ను ః| నాలా వ. న ననఖు! గ చల సైస | (ఇ న్‌ ల ర హన? | ఆ “| ల ఆర్కా తం కం క వ టం ఫా స్లో నన సని శ షే భా.” అ అ టయ. స్తే అల్‌ తి ఆట మ్‌? వాతో రాయుత్రోన్ను. ప పక్క ఎసి సేం, శ ళ్‌ లేం క జరు షన మం... నను. / ల అశని - కాటు క రం న. జీ గ ళ్గ + ల జన ఇ తు శ * న. ప 4 నా శ మనం * ట్‌, శ్‌ స | న న న జసు మ ఎ ం శ స సా | ఇ టి వా (| ఇ భట త్త “జ శబ సశ. ౨ జ్‌ చ? గే జ్జ న ల నో అ శి (| నత | ” ౯ న జస. ౮ జ నా ఇ గె జ ఆ ఉ ణా " శ షు ః రే శ త హు అ ము ఆం మ జి ఉమూ”ావా" $3$,ఇవక

గో (1 లే గ్స్‌ గ్ర

(శ్రీవాసిష్ట గణపతిముని సవమారాధనము కాయముచేశి అల్బుండయి గౌరవబుద్ధి ననల్పు+డై పిజా (శేయములోరి - లోకళుభసిద్ధికి అద్భుతమంత్రయోగ ని ష్టాయుతుడైై అపూర్యనిజశ_క్తి. దపించిన పుణ్యమూర్తి మా నాయన - (శ్రీీగణేందిమునినాధుండు మాకు స్ఫురించుగావుత౯* ,నిగ మార్థ ప్రితిపాదనెళ రనుగా నీత్యాత్శరూపోల్లనద్‌. భగవద్‌ దివ్యకటాక్షపాతునిగ సత్‌ పాండిత్య సాహిత్య పూ ర్లగుణస్తుత్వ కవిత్వమూ ర్తిగ అపర్హా దేవి వకావ్యకం ఠగణాధ్యక్షు ననుగహించె నతనిన్‌ ధ్యానింతు మల్ల ప్పూడు౯. అలఘుగుణుండ వీవొక మహాత్ముండ వన్నగలంపుకన్న వ "ఆలివియులేని- మమ్ము భవదీయపదాంబుజ భక్తులస్‌, కృపా విలసిత వాజ్శరంద శుభవీక్షల నేలిన నాయనకా, నినున్‌ దలతుము టేశికాగ్ర)ణి! గణాధపమాని! అనుగ్రహింపవే. కావ్యగంఠమహోముని కధితమగుచు వ ర్శిలు ఉమాసవాసి ఇావ్యమిది సకలము అంధిభాపానువాద సమన్వితముగ వెలసి తదనుగ్రుహస్ఫూర్తి నలరుగాత* ఇట్లు త్రీగ ఎల” తని చరణ మేశయంం

1. చేదుల కామమూ . "
2. అయలలోమయ్తాజుల 'చిషసో నయాజులు. తి భక్నబ్బం రము "

ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయం త్రీ భారతీ జ్న్వ్యై నమన, (శ్రీ గణపతి మునిచరిత్ర సంగ్రహము, లో లో సకల వేద శాస్తాార్థనర్భితమును, నిగూఢార్థత_త్త్వ వివరణభాతురీ సమన్విత మును, ఆఫూర్వ విషయకథనోల్ల సితమున్యు గంభీరభక్సి యోగ శమున్మీలితమును శ్రీరమణ భగవత్వాద శుభాను(గహపిబోచ్చాలితమున్తు. ఊమాస్తోతరాపమును నగు నీమవ* కావ్యము - ఉమాసవాస్తుమను పేరం (టసిద్ధమగుచున్నది. అడ్హును _ పుశాణ్యపసిద్ధయు చేళ కాలాది పరిచ్చిన్నయునగు పౌర్వతిమా(రమే శొదు. ఆమె అజరయు, నమరయు, ననిర్వాచ్యయు నపరిచ్చ్శిన్నయునగు పరచే శ్వర మానళక్తి?” ఆని యిందుగ్గడింపం బడుటవలన పర మేళ్వరళక్షి మీ ఉమ అను నంశ మిందు సృష్టీకరింపంబడినదిం ఉమౌాభిథభయగు నామవాళ క్తినిగూర్చి రచింప€ బడిన. సహస్ర (వేయ్యి.. శ్లోకములను గలిసియుండుటచేత నీమహా కావ్యము 'ఉజ్తవమవూసపహా స్తు *' మగుచున్నదిం సోతసాహిత్యరూపమగు. నీమహి కావ్యమును. రచించిన భగవంతుండగు వానిస్టగణపతిమున్సి కావ్యక ౦క పదలాంఛనుండుః మహాచార్యుండు, తపళ్ళ్శాలి. వైస్టిక శి ఖామణియునుు మౌననీయచరితు-ండునునగు నీమహాళయుని మేధామయియగు జీవిత్యపభ-సర్వతోముఖి. కావుననే బహుమార్షముల6 బిసరించి ప్పిత్రిమార్గము ముక్క్ళాయు నవధినధిగమించినది. జీదములు శాశ్ర్రుములు, రపముు జపము కవిత్వము అఆనువవి నిసర్గజ్వలిత మగు నీమహాత్ముని (ప్రజ్ఞను సముజ్వలింపలకేని జీవితమును సార్థకము నొనర్చినవి. శావుననే రాష్ట్ర్రీయవిషయములు, లోకచార్త సంధు క్షేమము ధర ద్ధారము? ఆస్పృుళ్యక, ఇత్యాది విషయములం దిరనిచిత్తము తగులువడిననుగూడ నందుల గొంత శాలమే (సరించి సంధ్యకైంకర్యముంకేని తదుపరి. నిరంతరమును జపతపోనిష్థ మే యగనుచుండెడిది. ఉమాసహ్యాన వ్యాఖ్యాతయగు బ్రిహ్మాశ్రీ కపాలిశా్త్రి గారిచే. నిటీవల నిబంధింపంబడిన చాసిష్టవైభవమను సంస్కృృత్యగంధమునం. దీని చర్మితౌంళము కొంతవిపులముగ నున్నది. ఆందు (పకటింపంబడని జీవితవిశేషము లింకను గొన్ని కలవని కొంద వమ్మితుంం చెప్పుచున్నారు. ఆవికాడ జేపుణ్యప్రకుముని చేవైనం. బ్విక టింపంబడు6 గావుకమని యాశించుచున్నాను.

ఖ/

అజన్మనీద్ధయు, అసాభారణియు, లోకో త్తరకవితా (ప కాశికయునగు నీతని గితిభ- పౌళకమవోశయుల కించు కైనను నోవరింప వీలగునను నాశయమున నాగరీ )పియందు౬ (బళటిత మైన ఏఠన్నూలమగు నుమాసహ్యమున (బవ్మాశ్రీ ళశపాలి గొాఫ్ర్రీగారిచేం ట్రుదర్శింపంబడినరీతి నించుక యనుసరించి శ్రీవానిస్టనణపతిముని వరి(తొంళము నిందించుక స్ప ఫెశించుచున్నాను.

ఈమహోాకవి జన్మస్థల మాంధ్రఠాస్ట్రమునందలి విశాఖపట్టణజిల్లాయందలి కొబ్సిలి సంస్థానమునందున్న “కలవరాయి" కుముదోపల.) తత్పూర్వులు చోళచబేశీయ పంభఘోణనగరో(పాంతమునందున్న వలంగిమాళ౯' ఆ్యగహారవాసులు, బుగ్వే కులు, కొండిన్యసగోతులు. రెండువందల సంవత్సరముల్యకిందటనే వారీయాం[ధ దేశమున కరుచెంచిరి. వీరియింటిపేరు. ఆయ్యలసోమయాజుల వారు. ఇకనితండి) ఆయ్యులసోమయాజాల నరసింహ ఇస్త్రీ. సద్దృహన్థుండు, శాశీశేరమున కరిగిన ముకనికి దేవతాపుసాద సూదకమగు నొక దివ్యదర్శనము కలిగెను ఆచట నీయన విఘ్నేశ్వర సన్నిధియందుండునపుడు, ఒకశిశువు గణాధిపతి వి్థహమునుండి మికని సమీపమున కరుబెంచి తిరుగ వెంటనే యావిగహమునం దంతర్భవించెనట+

తదుపరి వారణాసినుండి యికండు కలవరాయికిరాంగానే మధ్యమపుతు96 డగు నిశండు జన్మించెను, మజీయు ననేకములగు నిదర్శనములచేత నితండు గణ పత్యంళ సంజాతుండను దృఢనిశ్చయ మగల నరసింహశ్యంశ్ర్రి యితనికి గణపతియను నామము నిడెను,

ఆ జండ్లవమయస్సు వచ్చువజస నికవికరీరము. రో గా కాంంతమై యుండెను అజవయీడు రాంగానే నిమిత్తమాకంమను చికి త్సావిశేషముచేక రోగవిర్ముక్తడగు నీబొలుని ధీప్సి కాళము వంటనే వ్యక్యమె విలసిస్టుటు కారంభించెను, ఏఠద్వంశీయు లగు పూర్వులవలెవే యితనికం్యడికూడ ఆయుర్వేదమునందును, త్రైవడ్డి తం్యతమునం దును తంత్రళా(న్త్రమునందునుగూడ విశారదుండై యుండెను, 'శ్రీవిద్యోపాసన ఏరత్కులజుల కులధనము. నానాళా్హ్రజ్ఞ మగు వీరికలమున నుదయించిన గణపతిని (పొక్తనసంస్కాారములవలెనే జ్యోతిషాదినిద్భిలుహాడ స్వయముగా వరించినవి, పదవయేీటను గణపతి పంభాంగమును గుణించెను, పంటచెంరంయ్‌ల మ ౧౦. కావ్యము ననుసరించి భృంగసంటేశ కావ్య ౧) ఎ గచింలు,

నిరంతర కవితో పొసకుంయగు నీబా*వి వక్తువా్యా వరో ౧నేకివింను వశీ రించుకొన్సి వరళూనుకూపముకు, రమాశీ షం పనన 8 వినౌకత్య చును. దర్శింప? దొడలౌను, అ

ఛ్‌ ఆనాటి పద్యము నొకచానిని జూడుడు' ఇహశేషాంచిదేపాచే న్నసన్తోహెయ కామతిన కిమానస్టాయ కా కానాం చాలకో కీల కాకలీ॥ బాలకోకిల కాకలి-- కాకుల కానంద చాయికము కానట్లు నాయీకవిత కొందలు లోవలకు సంగోషచాయకము కానిచో మాక లోపచమేదియును లేదు శావ్యాభఖ్యాసమును ముగించి వ్యాకరణ _ అలంజారములను 'నేర్చుకొనుచుండు నఫుజే, వాళ్ళీకి _ వ్యాసుల, రామాయణ - మహాభెారతములను సవిమర్శముగ € దిలకించెను. మహాభారకకును మొతము. పలుసారులు పంచెను. తగ్‌ పకనము చేశనే యీబాలక ని ధీవిశేషము సువ్యక్తమయ్యెను. "అప్పుటికే యీవనికి వివాహ మయ్మ్యొను. తపస్సే సర్వమును సాధించునను దృఢనిశృయమున, మహా ర్త్వ్యము నఖిల షించి, తపోఖిలాషియగు. నితండు తం్యడిచనుమకింగొని తీర్భయ్యాత నొనర్పుట ఖి కారంభించెను, పదు నెనిమిదియీ౨నై యీడుగల యీకవికుమారుండు భువ నేశ్వరము మొద లగు చ్నేతములకరిగి తపస్సు నొనర్చుచుండెను. తమపరి శాలీచ్యేనమునందు వి(గ్రుక పొండిత్యులగు శివకుమార పండితులతోడి పరిచయభాగ్య _మితనికిల గలి ను గెడ (వంగ దేశమున విఖ్యాతమగు నవద్వీపనగరమున పాండిత్య పరీక్ష శై పండితసభ జరుగునని విని సుహృత్‌ _పేరణమున శివవమారపండితద త్తమును, పరీమై ప్రవేశ లాభసమభ్యర్భన పరమును, నగు పతమునుగొని నవద్వీపమున కరిగెను, ఆచట పంషత్‌ కార్యనిర్వాహకుండగు శితికంక వాచస్పతి కాష్యతమునొసం “ఇను: పత్రికచివరను లిఖింపంబడిన *దేవాసురపమాశేషు బహుశోదృష్ట్రవిక్రమ॥” ఆను హనుమష్కీర్వన పరమగు రామాయణ శ్లో కార్థమును. సమోక్షీంచి తృప్తుంయయిన వాచస్పతి మి్య్రండీతనికి పరీ[్షుప) వేళమునక్సై యనుమతినొసం'గెను, పరిషద్‌ - దివనము _ వచ్చెను / ఫఏకవింకతి వర్షవయస్కు_6కగు మన యువకవి శరీరము చేం గృశించియున్నను సాహిఫీసంపదచే బలీనియుం డెను. కావుననే లోకమునంతను ' తృణీకరించుచున్న ట్టున్న దీప్తదృష్టులతొంయాడ సభాభవనమునం బ్రవేశించెను. అందు సముపవిమ్థ4డును, గంభీరాకృతియునగు నొక వృద్ధపండితునిజూచి పౌర్భ్యువర్షిని బిలిచి తే “ ఈమహాశం ముం డెవలండు?? అని యడిగెను,

1 ,. అకంలే పకీషపండు - ఆశుకవి, అంచికాదత్తుడు.. కావున నాపుళ్నము చాలకించి తానే (పగ్యుత్తరమును జెప్ప్టులిషతో పరీత శారంభిం చెను. అజ'ల్యపెస్థకవితార్యురీ విలసీతుండగు నీతఠతనిమవానుఫావము నావిష్క-రించు నీకథాఘట్టము నొకించుక నివేదింతును, అంబికాదత్తుండు వా సత్వరకవితానవితా గౌడోహం కళశ్చిదమ్బి శాదదర్తన (గేగాశుకవితా జనకుండను (నూర్యుండను) గాడుండను నాపేరు అంబికాదత్వండు గణపతి: గణపతి రితికవికలపతి రతిదమో దాక్షీణాత్యోహమ్‌!! (యేను కవికులమున కధిపతిని. ఆతిదతంండను, చాతీ ణాశ్యుండను, నన్ను గణపతి యని పిలుతురు) అని పద్యమును బూరించి “నీన్ట ఆంబికకు దత్తుండవు మ్యూతమే. నేనో చౌరసులోను”.. అని చమత్క రించెను, విశే నీవు దర్హవ్యుకుండవు. నేను = అంభికాసంభవుయను,. అని భావము, ఆంబికాదతుని పద్యమున *కవితాసవితా? అనువోటను మాత్రమే శన్దైాలంకా రము గలదు. గణపత్రిసద్యమున పతిరిత్కి పత్రికత్తి, దమోచాకీ, ఆనువోట్ల ళబ్టాలం కార ములు గలవు తరువాత పరీత్ష _ ఉపక్శిమింపలడియెను. పద్యపూరణమునకై కొన్ని సమస్య లీయం౬డినవి. "నిలో రెంటెినిమా(తము. (పదర్శంచి గణపతీకతీరములగు పఫూరణములను విశదీక 5ఎతును, (1) స్తనవశ్ర్రం పరిత్యజ్య వఘాః శ్వశురమిచృతి (కిం త్వనవద్య చరితా) కోడలు పయ్యెదనువిడిచి మామను నోరుచున్నది, (కలటశాదు) పిపెలి కాచుముతీ చన]ెమణలమ్‌. (2) తనా యం న స్పృశించుచున్నది, గణపతీ యిందు మొదటిదాని నిట్లుపూరించెను, (0) హిడిమ్చూ ఫీమదయితా నిడాఘే ఘర్మపీడితా (స్తన్క ఫీమదయిత యగుటవలన కోడలగు హీడింబ్య వేసవియంజు వవకీడి[ మగుట బలన పయ్యెదను తొల+గించి, వాయువును (మామను గోరు దుగ్న ని, శెండవసమస్య నిట్లు పూరించెను.

౪111 శ్లో! సక్రీవియోగేన విషద్ణ చేతసః ప్పభోన శయానస్య హిమాలయేగిరా శివస్య చూజాకలితం సుధాశయా పిపీలి కా చుమృతి చన్ష్రమండలమ్‌! సతీవియోగమున నిషాదమునొందిన మనస్సుగలవాడును, హిమాలయపర్వ తమునందు€ బరుండియున్నవా(డును, (పభువునగు శివుని శీ ర్షమునందువ్న వంద మండలమునొక-వీమ - ఆమృతమునందలి యాళచేత స్పృశించుచున్నదిం ఇట్లతిశీఘంిమగు సమస్యాఫపూరణమున నిరర్గళకవితాధారచే విద్వర్సమాజ మును సమ్మోహింపంశేపి, కరువాత పరీశ్షకులొసంగిన శ్లోకములను ఆద్భుతమగు గీర్వాణ వాగ్వీ ర్యామృతము చావిష్కంరించుచు, వ్యాఖ్యానించి, సఖొాసదుల హృదయములను రసార్టముల నొనర్చినుం తదుపరి సంవోదమున నొకరివాక్కులయం దగుదోషముల నింకొకరధిన్నే పించుచ్చు పరీత్మక - పరీత్షీష్యమాణులిరువురును సభ్యులకు పాహిప్రీవినోదమును ఉంధుటించి, పిదప శాంతించిరి, పిమ్మట వచటి విద్యత్‌ పరిషళ్తుచే నీమవహాకవికి కావ్యక౦కో పహారయుక్తమగు క్రింది హ్రళంసాష్యత మియంబడదెనుం జూ! ప్రశంసాపతి మ్‌ (ఈ 'ీమద్గణపతి ఇ్యాక్ర్రిన్‌! సంసాశే ఖల్వస్మిళా కవిత్వమిత్య సముద సముక్థమమృతమ్‌। _సుదు ర్లభంచ కఠ లోకాధిక సోళాగ్యవశాత్‌ సుప్రనన్న రైవానుకమృయావా,. యన కశ్చి దిహ సమధికరుతే, సదభూస్థోపి స్వర్గీయ ఇతి సస్పృహ మాలోక్యమానో గుణ పతృపొతిఖి ర్విద్వద్భిర్నిత రామా[దియ తే. ఆతో యదద్య _ (శీమద్భి రపాధారణ ,శవిత్వమిహ (పకటయ్య, సుథియః సర్వే. సన్తోష మాపాదితాన.. లేవైవ చరి తాన్ధా నపద్వీపవాసీనః కోవిదా వయమశేష గుణధా మ్మే విశాఖపట్టణ పలే ఇానర్లత “కలవరాయిీ, శామవసతయీ,. శ్రీమద్‌ గణపతిశా్ర్రీణే తుభ్యమాశీ ళ్వాద పూర్వక మిమం వ్లోళముపహ రామః! (పొచీవైసైః కనికులవనైః శాలిదాసాధిభిర్యా లహ్హైకీర్తి రృవదనుగతౌ వెైవభూయా దిదానీమ్‌। సద్భిర్భత్తో యఇహరుచిరః ' కావ్యకణ్లోపహార॥ "లేన శ్ర్రీమౌనివా భువి భవానుజ్జ్యలశ్చాపి భూయాత్‌ |

1 రిర్తాలివి శ కాన్టీయసొరట్యేష్టస్యాష్ట మదివసే శ్రీయుత శాజకృష్ణ తర్క పఖ్భ్బాననన, ఈ యుపహార ప్యతముకింంద పదునాల్గురు పండితుల స్వహస్త లిభిరములగు నామములు కాన్సించుచున్నవి.

ఇరువది మైదవయీడు. రాంగానే (దవిడదేళమునకువెళ్ళి ఆయిడా ేండ్లు యాత్రలను సేవించెను.. మొదట కాంచీక్ష్యేత్రమును. సేవించి యచటనుండి అరుణాచల శే్యక్రమున కరిగిను, అచ్చట నొకసంవత్సర నుండెను, అచటనున్న

జో

ప్పుడు ఆ యరుణాది్శియందు. వనీంచిన యాహ్మాణస్వామిని (పసంగవళమున ఇండుమారులు. వీక్షీంచెను. రదుపర్కి ఆర ణా-దలమునుండి వెడలి తత్సమిప్మప్రబేళ ములందు€౬ గొంతకాల ముండెను, తరువాత దివిడశ్నేేగరములకు. వెళ్ళుచు అచ్చట నచ్చట, పండితగోమ్టులయందును, అభిజ్ఞ పరిపత్తులయందును. తన యష్టైన భావన వైఫుణిని (దర్శించెను. ఈ శాలమునంజే “ఆగ్నిమి శ)? అను మం్యతము నుండి *ోనుసహాసతి)) ' ఆనునంతవజకునుగల బుగ్య్వేదమును స్వరయుక్షముగ నధ్య యనమునొనర్భ్చి సాయణీయమగు భామ్యమునుగూడ సమౌాలోశించెను. మబీయును రపన్ళపభావమువలన గూఢములగు మౌాంకపర్శిక భావముల వాళళించ్ది గహనము లగు "బేవతాతత్తముల నుగర్హించి, సహృదయులగు నంచేవాసులకు నిరూపింప సాగొను,.. శ్రైమినీయ తర్క_వార్షికము మొదలగు కా్ర్ర్యగంధములను తరువాతనే " రచించెను. ఈసమయమునండజే యీమవోనుభావుని ప్రభావము బహుముఖముల విబృంభించెను. భగవంతుండగు రమణమవార్షి యొక్క కరుణాకటాషీమున కో స్పదము గూడనయ్యొను, స్వయముగా ననేకలగుశిష్యులకు మం్యతదీతృనొనగెన్యు

ఒశావొళప్పుడు జరపంబడిన యస్హైవధానమున గంటకొక 6తక ము నిర్మింపవలనియుండ నాటు నిమిషముల శ్రాలమునంటే యిఠువదిమైదు- పద్యము లను రచించెను. లేఖకులుకూడ లిఖింపళర్తులుకారైరి.. కీర్తిశేషుండును మహాళ యుండునగు వి. కృన్ణస్వామ్యార్యుండు ?ఆదృష్టఫూర్వమగు నావాగ్విక9ిమము నా లోశించి అళ్చర్యపరవశుం2ై ఈమహాకవిని బహువిథముల బహుమానించెను.

శ్రీశ ౪1 190? సంవత్సరమునకు ముంచే యస్టావధాన్మకీడను.. ముగించిన యీరేనిచిత్తము గాఢరపఃపరతంత మయ్యెను,

అవధానములయందీ కవిసార్వభాముండా యానభలయందు. రదించిశవళ్ళు ములయందు ఖండ కావ్యములు శండును జక (తత్త్వ) ఘంటొశతకవంతు లభ్యమ్మ్యులె బురతీతములగుచున్నవి. ఇది కని యైళవభుట్టము,

ఖీ

• భగవంఠుండగు రమణమహార్షి దర్శనము ౨ ఉపచీశలాభము +-

శ ఈ 1907 సంభత్సరమున నీయాచార్యుండు - ఆఅరుణాదల త్మే్యరమున్వ దపన్సునొనర్చుచుండెను. ఇట్లుండ నొళదినమున.. నిరనిచిక్త్మమ్లు సంశయార్తమ్లు బలె సొకముహూరమ్లు మా్యకము చలితమయ్యెను.

ఈ బాల్యము నుండియు శరలక సంఖ్యాక మగు జపమున పంచాత్సర పుర శృర్యనొనర్చితిని. (క్రీ విద్యాద్యములగు మం[తములను. జపించితిని. ఏకవారా శన - ఉపవాసాది కృచ్చ్రవ)తశముల నాభరించితిని, ఆయిన వింతవఆకును _ భన , చంతుండు ప్రసన్నుండు ఇాకున్నా(€డుం శాత్రుములు మృషల. కా నేరవుం జపొోన _ రృుచున్న సూధనవిధానమునందేవయిన లోపముండి ప్రరవలయూును, ఏరిచేయు' ,దును? అయ్యో! వేదళాస్రుపురాశ్యతిమోసములను చక్కగ విచారించినను తధా ' భంతుండవైననుగూడ నాకు తపఃస్వరూపమే 'తెలియదయ్యె వే)? అని ఛ్యానించు “చుండ నితనికి (పజ్వలితేమగు నొశ్రానొక ధీవిశేషముదయింవెను,

॥ ఈ క్ర యరుళొాది యందు (గల గుహలోనున్న బ్రాన్మాణస్వామి బహు (శాలమునుండియు మౌానమవలంభించి, తీ(వతపకపరతం(తుండై యున్నాండు* ఆకనికి రపసస్వరూపము తెలిసియీయుండవచ్చును. . కానిమ్ము ఇప్పుడే యారనిని సందర్శించి యడుగుదును”) అని కర్‌తణమే జపహమునొనర్చుచున్న స్థలమునుండి బయలువెడలెను, [ అది - సోమవారము కార్నీక శుద్ధ ఛరుర్షశీదివనము. (1 శ 18 11-1907) ళవి-ఆ శ్రాశమధ్యమునుగడచి శండుగడియలు పశ్చిమాఖిముఖముగ౬ బయనించెను, , కవి -- పర్వతము నారోహించి, గుషూకు వెలుపల సముపవిస్టుండయిన ఆతా | హ్మ్‌ాస్వామి నవలోకించెను = ' ఆవి - ఆరుణాచలమున కృత్తికోత్సేవము జరుగురోజులు- అఆయుక్సవదివ సములయందు టావ్మాణస్వామి నవ్విసీంచిన. (పదేళశముగూడ జనసంకుల మై యుండెడిది. ' కాని యీదినమునందుమా(తము నిర్మానుష్య మై యుందెనుం. చైవ మనుకూలమనిశలంచి, ఫైర్యమనవలంభించి, యుత్సాహ్యంతుండగు నీయాఇా ర్యుడు అస్వామి సన్నిధికి బెనయముతోనరిగెను. సమాకించినవెంటటనే సమిోహము నకుజెళ్ళి అమానీర్యడుని దటీణచరణమును దకీణవూసముతోడను వామచరవ' మును వామహస్తమ్టుతోడను పట్టుకొని, సాష్టాగపుణామమునొవరించి, యిట్లు విజ్ఞాపించెనుం 6గ్లిగ గ్రపము - బహుళ క్చృరిరము, శాస్త్రములు = అధీక ములు మహామంతంములు ఎ జప్తములుం చప స్వ రూప మెజుఃగ నటుంటి, తద్‌ రూపమెజుంగు దివ ననుసత్క్బృపనన్ముగ హిం ఫుమయ్య !

గః /

సర్వమును బ్రహ్హాము శాంజూచు నాముని పుంగవ( డపుడు. శీఇతండు అం్యధు.డు, విద్వాంసుండు, కావ్యక౦కగణపతిశె ల అని గుర్తించెను, ఆండు మూడు సంవత్సరములకు ముందిచట నీయా ఛార్యుండు * నివనీంచియున్న పుడు 'రెండుమార్లీ మానస్వారిని దర్శించియుండెను, అప్పుడొళసారి శుళ్రాంబరధరమ్‌ి అను గణపతి ధ్యానల్లోకమును ఈ్యచావ్యాణస్వామి. పరముగ వ్యాఖ్యానించియుం "డెను, ఈయంశమును అగుహావాని యఫుడు స్ఫృరించెను. అశ్రాలమునంజే వార నహస్య్తిమను పేరుగల స్తోతమునురచించి, అరుణా-చ లేళ్వరుని సన్నిధియందు "గాన మొనర్చిన యీ భావ్యకంకుని మధురవిచిక్తుమగు వాణీవిపోరము. శత్‌ త్నేతచాను లకు పూర్వపరిచిక మే యగటవలన నాబాలవృద్ధమగు నచటిజనమంతయు నతని శావ్య వైభవమును గీర్తించుచుండెడిది.

ఇట్లు గుర్తి చిన పిమ్మట

ఇాల కాలమునుండియు, అంతర్చహిశ్మానియగు స్వామి కొంతశాలము కరు ఇార్ధ్రడ్భృష్టి నేచనమున నితని నను(గ్ధహించుదు నకు చూచుచుండెను. తరవాత నీయుభయుల జీవితములకునుగూడ నూత నాధ్యాయమును సంపివర్తింపంజేయునది, యన ఉపచజేళభారతి . శావ్యక లకునికొంకు ముక్తకంఠకవాటయై మాని సార్వ భౌముని హృదయమునుండి (దవిడభాసషాయాపమున బయలుపెడలెను. చానిసంస్క్పృ తానుచాదమున శిది యాంధ్రానువాదము,

“నేను నేను" అనునది (స్మృతి యెశ్కవనుండి యుదయించున్సు. ఆనివివో రించుచ్చు (మనస్సు] ఫుట్టినవోట లీనమగును, ఆదియేకపము, “జపింపలుడు చున్న మర్శికముయొక్క_ ధ్వని యెచ్చటనుండి పుట్టుచున్నది ఆని విచారించినయెడల (మనస్సు) అది ఫుట్టిననోట అయమునొందును. ఆదియీతపముం

ఈ గురూపటేళమును తరువాత నీకొవి

అవామితిస్మృృతిన క్వనువిభాపతే

ఇదమనుస్మృరన్న్సృపది లీయలే? అనుగీఠరమున నిబంధించెను. , ఈయుపదేశమును (గ్రహించి. ఛింతృస్త్రండగు మవాశవి యానందమగ్ను రై యిప్పుడు బొవ్యావమొనము నుడిగియున్న స్వగురువగు చ్రావ్మాణస్వామియొక్క, (పత్య్యగలబ్ధములగు పొదపద్మములయొద్ద శొన్నిగడియలవణకు ఛ్యావనిష్టయం దుండిలేచి బయలుజేలెను. వెడలుచువ్న ప్పుడు పార్శ వవర్తియగు నొకపురుషుని

• ఈతని నామధేయమేమి? ఆని యడిగెను. పూర్వాశ్రమమునం దితనిపేరు * వేంకట శామార్యు6డు”) ఆని యకండొపగిన (ప్రత్యుక్తరమును. విని సంత్మేపరమణీయ మగు రమణనామమును వినిర్మించెను. మటి ము *ోఇకండు _ పరతక్ర్యమును జూచిన , గొప్పము హర్ష *” అని తన యనుచరవర్గమునకు6 చెలియంేసెను,

షమ! అఆచాటినుండియే “రమణమవార్షి 2 ఆన్ముపనిద్ధి (పప౦ంచమునం సరించి వెలయుచున్నది. తరువాత దేవీపసా దమువలన నే సీదుండగు గురువు లభించెనని కృతజ్ఞాండై భక్తిపరవళతనొంది. బేవినిగుతించిన పద్యసహే్యనము చేత “ఉమాసహ(నము) ఆను నీస్తోోక కావ్యమును రచించెను, అచార్యుండగు నిఈండు ఇరువది దినములకు సమాప్తి నొందింపవలయునను వ౦ితమునుధరించి యీ(గ్రంథరచన నారంభించెను. శానియిరు వదవనాటికి ఆెండువందలకంపి "నెక్కుువపద్యకు లేరచింపవల నీనవి మిగిలియుండెను. గణపతిమహాకవి ఆనాటిరాతీ మహూర్తద్వయము దాటినపిదప ఆరుణా-చ లాంకమున ఆ(శమగుహకు వెలుపల - స్వగురువగు మహర్షి సన్నిధియందు నముప విష్టుడై పద్యరచన నారంభించెను. నలుగురుశిష్యులు వానిని (వాయందొడ!గిరి అర్ధ రాత్రమగుసరికి పద్యరచన ముగిసెనుు ఆచట నిమిలితన్యేశుడైయున్న భగ వంతుడు మవార్షి వెంటనే ఊన్మీలిత వేతుంలడ్రే “నేను పలికినదంతయు (వాయంబడి యెనా?' అని యడిగెను. మహర్షి కావించిన యీ(పళ్న ఆఅచార్యునకును, తదిరరు లకునుగూడ నాళ్ళర్యమును గలిగించెను, “కర్యూూూమ్నూ రి బస రమణభగచానుండు ఆశాదమగు నంతేర్ధ్యానము నుండి యప్పు శ్లేనిర్గమించి చాహ్యేంతయ్భకవములకులల 'భేదమునుజూడక యిట్లడుగుచు న్నా 0డు, ఈమహర్షి యనుగ్శిహము. వలననే "ఫీ9రితీమగు దివ్యా వేకమే అర్హ రా్యశమగులోపలనేే ఆంథసమాప్ని యగుటకు శారణ మయినది? అని భగవ(క్పళ్న యొక్క భావమునెటింగి * ఆంతేవాసియగు. గణపతి ఆచిక్తము” భవదనుగృహీతమునంతయు (గహించి యిష్పుడ్న్మీగంధమును సమాప్తి నొండించితీని. ఆని యుక్తరమునొసంగను, కావుననే మొదట ప్లవంగ సంవత్సరమున నిబంధింపలబడిన్య ఉమాసవాస్తిము చివరను లిఖింపంబడీన శ్లోశములయందు ఈ యంళమున్యు, రచనా కాలమును, నిట్లు తెలుపంబడినది. న్లో '“యదస్య మహాతశకాల్నే పారంయాతోస్మి కర్మణః అనుగ్ర హోయమాచార్య రమణస్య మహాత్మనన”॥ ప్లే కారి కేకృ నే, షస్ట్యాం మబ్బలవాసశే. స్తో మేతత్‌ సమారబ్ధం త కేళోణధరాభృతః! ఏ కాదళ్యాం శుక్షపశ్షే, మార్గశీన్లే ర వేర్చినే నీఠం నమౌప్తీం వింళత్యాదినానాం వుతినామయా॥ . (పావనమగు నీగంధిమును కాలాంతరములయం బేడు మార్షీకవికులేశ్వరుండు సంస్య_రించెనుం తదుపరి నదటల గొన్ని నాళ్ళుండి తదిఠరశ్నేరముల కరుగంనోరి “ఆహం మూలాన్వేషణమే?) ఇస్టార్థసీద్ధ్యు పాయమను నంశమును మ హ్నరివలన6 ెలినీకొని, +, బయలుబెడలి దవ్షీణచేళమున కన్యాకుమారీ తత) మువజ కున ల తీర్థములకు వెళ్ళి అయా చేవతొమార్త్రలను స్తోత మొనర్నెను, పశ్చిమసమ్యుగత్రీరమునం దీన్న గోళ _గ్లమునందు( నొంత్‌ శాలముంకిను, మంత౦్తిసాధనమున నచట భువనే శ్వరి నారా

(111 ధించెను. ఆచ్చటనే స్వప్నమున. ఒశానొక (క్ర్రీకనంబడి యితనిజిహ్వాయందు మధువ్రనుంచి యంతర్ధానము నొంచెనట! ఆఅటుపిమ్మటనే తనక్షు కవితవశితయయ్యొ నని యీయాభార్యండు శిష్యులకం "లిపెనుం అంధ్రోత్కల మధ్యమునంకున్న మహేం్రపగ్వతమున నడిమివయస్సున తప “మొనర్చిను, మరల నరముణా చలమునిపవచ్చి భగవక్సన్నిధియంమల జాల కాలముం

• చెను, ఆచ్చటనె గొప్పవగు యో గానుధపములను సంపొదించెను. అచ్చటనే యాళిమగుహయందు తపస్సు నొనర్చుచుండ నీమహాను భావ్టని శిర్షక'పాలములు శిరో గంధి భేదము చేత భిన్నములయ్యెను. తరువాత ఇతనిజీవితముయొక్కం ఆపరార్హము. బుగ్వే దార్ధవిచా రాదికముచే గృ తార్థత నొందెను ఈ యాచార్యుండు పూర్యోత్త ర మిమాంసావిమర్శము నొనరించుచు (గంధ ములను నిబంధించెను, జ్యోతి పాయున్వేద తంతుళా క్ర్రీయములగు గంంథములను గూడ రచించెను. చర్విత పమర్శనిపుబుయగు నితండు *భారతసం గాము) ఆను విమర్శగ 9౦ధమును అళ్యంతసరలమిగు రీతిథో రచించెను. ఫూశ్జాఫి ఖ్యమగు నొను కథను సర్వగుణవోభి3 మూ హృదయ గమయుక్క (నాం్యధ) భాష న్యాళ్లయించి నిబంధించెను. మటీయు ణమాళతిక ము, శివకశకము, ఇం్టదాణీ సప్తశతి ప్రచండ చంద్మీత్రిశతి, ఆగ్నివాయ్యావిగీ మాల్య ఇత్యాది స్తోత కావ్యములను రిచించెను, అఆచాద్యంగు గణపతి _- గణాధిపతయొక్కం యంళమున | తౌ నుజనించినట్టు స్వయ ముగానె ఉమాసపూ_సమునందును, తిదిఎర్యగ ౦ంఫములందునుగూడ చెప్పీ యున్నా డుం అంధ్ర భా పొనువావ నహితమగు నీగ ౦థమును ప్ర కటిం చుచున్న బిహ్మా క్రి వేముల రామమూర్తి (పభృతులచేశ ఖర్గపుర సమిోపమునందలి నింపూ రాలే”? నిర్మింపబడిన ఆశ్సమమున నివనించుదు తేనచరమదళయం దీయా చార్యుండు శిష్యుల నమ్ముగహించుదుం డెను , ఆతిమానుష వాగ్విర్య సమృద్దుండు, బహువిద్యావిలాసి, తపోధనుండు అఆచార్యుండు = ముని భగవంతుండు వానిస్టగణపత్తి నిజవిజ్తాన విలాసలోంఛనమా లను తన భక్తబృందమునందును, గద్యప ద్యాత్మక మగు వాబ్మయమునందును, నిలిపి ఛాతృసంవత్సర వణ శుద్ద సప్తమి (15-7-4936, దివసమున నింపూళరానుండీ స్వస్థానమున కరిగను. ఉమాసహసిత మగు నొకప్వ్యుమున గణపతి జయవాదమును (శ్రకటించుచు నీయంళము నింతటితో విరమించెదను. వో జయతు భరతమోణీఖజ్ణం విషాద విపర్డితమ్‌ జయతు గణపస్త న్య త్నేమం విధాతుమనాముని। జయతు రమణస్త స్యా భార్యో మహర్షి కులాచలో జయళశు చ తయోర్మాతాశ్రాతా మహేశవిలాసినీ, (ఉమా. తికస్త 24 ల్లో)

ఓీంనమో భగవతే (శ్రీరమణాయ ఉమాసవ్యాసము నందలి 2 8, 6 శశకములను (అనగా800 శ్లోకములను) ద్వితీయ భాగముగా ముది౦ంపించుటకు తోడుపడిన భక్తమహాశయుల నామావళి ఆ శకసుల భఘాన్షము యో రసి..-” లలన వతవవనాననకాతనానానానావనావాలు సంఖ్య చంచాదారునిపేరు ఉఊంవేరు 'అటుననమతనా లాలా ననా నననాలలాల అలకలు లాను నునున కనకము నాభననాకా నాలను నవాా నానా లకననాతనో నరకుని ననన న ధనననతనిన న ననన ననన ననుునననననననానననననననననా.

1. మహారాజ్రీ వేదుల రానునమూ ర్తి పంతులుగారు తగరంపూడీి ల అ చేంబోలు (శ్రీరామళాస్ర్రిగారు చ్లేవన్‌ మౌష్ట్రర్‌, , మండలా ఠీ ,, చేంబోలు సూర్యనారాయణ ఇా్ర్రిగారు డిటొ లాంమటా క చెళ్ళవిళ్ల గుంపస్వామిగారు 9 కటింగ్‌ 6 ,, గోవిందు అనంత పదగ్దవాభంగారు ౩; మూలు 7 అ అక్కినపల్లి జోగారావుగారు ౪ వాడెగామ్‌ 8 3; బులుసు వెంకటరాను కృష్ణా శావుగారు ౫ ఘన్‌సోర 8 ,, జడికల ముఖ్యపొణమూూలర్తి శావుగారు ౫ సోవంగీ
2. ౫ ధవళ సన్యాసిరొవునోయుకుగారు ౪, నై ఇపూరు(రిలీవింగు
3. ౩ శె. బుచ్చిరెక్డీ నాయుకుగారు 9 పెర 19, శాసిరెడ్డి రామారావు అసిస్టెంటుస్తేమన్‌ మొష్టరు | సాయుడుగారు ఉమ రానల్లా పంతులుగారు డిటో సోవంగీ

ఏగ్ల/ , సంఖ్య చందాచాగుని వేరు ఉఊరిపేరు 14. మహారాజశ్రీ గోడా సత్యనారాయణ అసిస్టెంట్‌ 'స్టేమన్‌ మూవ్షర్‌ పంతులుగారు భన్‌ సోరు 15, ,, రాళ్ళపల్లి సం* మేశ్య న శరుగారు శ జిటో 16. ., సారిపాక రామమూర్తిగారు 39 డిటో కం అమ్ము వెంకట సూర్యనారా రిలీవింగ్‌" నేవన్‌ మాష్టర్‌ యణ గారు చ్ఫఫూరు 18. ,; వేరి శ్రీరామమూర్తి యస్‌-వి. డబ్లు ఇన్‌ స్పెక్టరు పంతులుగారు భామినీబంజరు 19, వీనపాటికృష్ణమూ '_ర్తిపంతులుగారు సిగ్‌ నలర్‌ నైన్‌పూరు ౨0. ౩, గొన్నటోట నరసింహమూర్తి పంతులుగారు. గాడ్డ్కు నైకపూరు ౨1. ,, మండా జగన్నాధరావు న్రేమన్‌కమిటీ యశకౌంకెంటు పంతులుగారు వైన్‌ పూరు 21. నరన్నతుల రామారావు శ్రార్కు డి, టి, యన్‌, పంతులుగారు అధీను, నైనొపూరు 28. ,, బలిజేపల్లి రామకృవ్ల మేనేజరు బీరార్‌ అయిల్‌ శాస్రిగాప ఇండస్ట్రీన్‌ ఆకోలా లకీ యమ్‌. శివరామకృష్ణారావుగారు మేనేజరు నాగ్‌ పూరు ౨5 ,;, ఏీరవిల్లి సూర్గవారాయణ "శ్రిష్టిగారు. మర్చెంట్సు విశాఖపట్నం 26. శ్రీమతి కొత్తూరు లవ్లీ నరసమ్ణుగారు హైదరాబాద్‌ రర మహా 0జీ మంతిపిగడ గజపతినగరం సన్యాసి రాజుగారు గీ తాపిచారకమండలి 28. , కోలగట్ల వెంకటనుబ్బారావు గజపతినగరం "శేస్టిగారు.. గీతాపిచారకమండలి

ఓం నమోభగవతే శ్రీరమణాయ ఆస ఆ౦దధ్రీకృతి సమర్పణము అవాలానీుకమెుని.లాలా. అమృత నిరంజనాద్వయ నదాత్యవిహారముంబూని్మి దివ్యభ వ్య మధురదృక్‌. పరంపరల భక్తుల ముక్తులంజేయ- వారిహృల్‌ " తమము హారించి తన్నిగమతత్ర్య నుఖభానుభవంబుంగూర్చు శీ) రమణ మవార్ధి సద్గురు పరాత్ప్సరు మత్కృృతిభ _రృం జేయుదున్‌!, ఇాంతిరనపివాహిని ఆ నిజాశ్రమ, మద్భుతదివ్య మోద సం కాంంలి- పమ్మితదర్శనము, గాఢ వివేక విఖండితాత్స వి భాంంతి- కటాత్తపాతము; విఫాసిల వభగవానుండు ఈజగద్‌ ధ్య్వాంత మడంచు ఉద్‌ గుకువతంనుండు మత్క్ళృతి న్వీకరించుతన్‌, ం మంతి నినాదమూల పరమాత్మ వివేక కుమ్లూరనవ్య సి దాక మహోపటేశము- గణాధిపమాని - ఉమాకటాక్ష వం = గ్య్రాంతిగడించి అయమకు కాన్కయొసంగు సవా(స్త్రుముఃా 'నివే దింతును తెనుబాన గురుదేవ మవాక్షికి శాంతిదాతకున్‌, ఓం తత్‌, సనత్‌. ఇట్లు శ్రీరమణ భగవ త్పాదశిష్యుయ పంతుల లక్ష్మీనారాయణకాన్త్రీ

ఓం థ్రీగురుదేవస్టారన ఆ అ శన చనెె మొసం వనూయామేయ కుమూరమూర్తివయి ఆత్ళాకంద నిష్టుండ వై "శ్రీయస్సాధకమై వెలుంగు అరుణాది౯ నిల్చి- నచ్చక్తి నీ మాయాలోకవు నిర్వికల్ప శివసా(మాజ్యమ్ము నేరించునికా భ్యయ(బ్రహృము నాశ్రయింతు నను నం తేవాసిం బాలింపచే. అద్యంతమ్ములు, చేశకాలముల్వు భేడాభేదముల్‌, లేక నద్‌ విద్వాభూవిణిమయై- మనోవచన సం వేద్యము గా, కెప్పుడుకా విద్యుచ్భ క్రినిబోలి -మానవతమో విధ్వంసమఃన్‌ జేయుచున్‌ పిద్యోతించు భపత్కటాక్రకళికన్‌ పాిర్థింతు యోగిపిభూ, ఆనాడాశువులన్‌ నుతించి ఉపదేశాకారమా నత్షర మ్మేనర్థింపగ “*వీకము+ఆత్షరము నీవే వేరగావెప్పు స 'త్యానందా త్త న్ఫురించు చుందువృూదియందు” అంచున్‌గటా్షించి (ప కాన (శ్రీవలరించి ప్రోచినగురుస్వామి! ధృతిన్‌ నిల్చుమాం రావయ్యా! శివదర్శనమ్మిడి ననున్‌రశ్నింప- ఈ తుచ్చ మూ యావిద్యా వర ణాంఠరస్థితుల నిట్టయ్యయ్యు ఎన్నాళ్ళు వే మైన ర్తింపగలార్కమింక రమణేశా! తీయవయ్యా "తెరల్‌ నీవ్టలా నేను నపారయోగ నరసిన్‌ గీడింత మేకమ్ముగన్‌. ఉపనిమదర్థమున్‌ భగవదుక్రియు, ఇంచుకనిస్నదయ్యు శాం తపడని నామనన్సు - రమణార్యకటావ్ష, మహోపటేశ ల స్థ పదవిం గన్నదాదిగ అతాంతనితాంఠ హీ తాంతరాత్య యు కీపరత “టం నమో భగవతే రమణాయొ అనున్‌ పిశాంతదై

0/01 అమృతతరంగమూా భవదపాంగము చందనలేప మానిమే వమముననె జో్యోతియాపగల సాధనమా యరుణాది) నీమహో సముఖమునన్‌ గనుంగొనిన సౌఖ్య్మమె సౌఖ్యము, చానినేపిభూ రమణ మవార్షి! నిల్చుమభిరామ మకామము నత్షరమ్ముగళా, ఓం నమోభగవశతే (శ్రీరమణాయ. చిటాయవజన ఆగహారము "ఇట్లు, ల శీ రమణాంతేవాని స్వభానుసంవల్సర న్‌ ౦లవాణ

(ావణశుద్ధ పంచమి. పంతుల లక్ష్మీనారాయణశాన్ర్రి

న న నం సన యా. స య లో స్‌ నం. టన సనా మనల రిం ॥ హల న్‌ ల /. శ్‌ న నా. జసు రు స ₹ న |. న కలి మం న. కలో స య.

మ షస ఆ ష్‌ భు నా త్య ఆ ం, త! న సల్లే. శ నంతా... న య... యనం స ను న్‌ లా క్యారట్ల న.

శా గ అకట క్యజ్థ జీ. ఎంజీ. న గలు నరో లం కర న! న ం ( న టి ష్రలో! ర! టర గ్‌ 1

4 ఠి ఈ 4 న శ తం స. సహ లలు సతు ల గ ్‌ లీ టా? న. మాం ర రల ర

ఆంధ్రకృతికర క టో పంతుల ల్తక్ష్మీనారాయణ శాస్రం అజాటి

ఓం నమోభగవశతే శ్రీరమణాయ విజ్తాపిక ఇ తాాన్స్న్య్యయల నకపాాా.

ఉఊమాసహస్యిము శ్రీమద్గణపతిముని ఇావ్యకంకసముద్గీతముం ఈ స్తో పాహిత్య(యబంధము = ఖై దికవిజ్ఞాన సమల౦కృరము. వివిధదర్శనగర్భితము. లలిత మధుర సమర్థపద గుంఫీకము.

కిం గణపతి మునిశిష్యులును, నాకు బంధువులును, భక్తులును ఆగు బ్వివ్మాశ్ర "వేదుల రామమూర్తి మహాశయుల నిరంతరమగు (పోత్సాహమువలనను, అపూర్వ మగు నీపమ్మితగర్తింథధమువందలి గొరవమువలనను, నాయ సమర్థతను గణింపక, ఏతదను వాద మహా కార్యభారమును వహీించుటకు నిమిత్తమాతు9డను కావలసనీవచ్చినదిం తీ స్వభానునామ సంవత్సరమున శా9ికణ శుద్ధ పంచమి శుభదివసమున (1948 సం ఏఠచాంధ్రీకరణమునకు (బాగంభించి ఒక "నెలదినములలో నిందలి మొదటిళతకమును మౌాత9ము ముగించితిని. మూలక్షోకములను ఆంధపద్యరూపమున అర్మధ్రీకరించి ఆ ₹. ౪. కపాలిళ్యాన్త్రు మహాశయులు రచించిన ప్రభా వ్యాఖ్యానము ననుస రించి ఆయ్యధవ్యాఖ్యా వివరణములను సంధుటించితిని, తదుపరి మూ'జేండ్లు గడచిన పిమ్మట 8-5-3946 తేదీని తికవమ్మణ్థామ్మల్రైయందు (ఆరణాచలమునందు) కృపా సము(దుండును శాంతిపూర్ణుడును భక్తజనపరివేష్టితుండును.. ఆగు భగవంతుండు శ్రీరమణ మనాక్షిని సందర్శించి తత్కటాక్షమున అశ్యపచలితమై వెనువెంటనే విలిభతమనస పద్యవింళతిని (ఆత్మాభీస్టని వేదనమును) శ్రీవారినన్నిధిని పఠించి సమ ర్చించితిని,భక్తమి_తుల యభిమతము ననుసరించి డానినిందు (పకటించితిని,.ఆనాడు పాయం శాలమున శ్రీరమణ భగచానుడు నాయందు కటాశ్షీంచి అనూదితమును, అంధ్రపద్యరూపమును, అగు ఉమాసహ్యమునందలి ప్రథమళతకమును, చాని సంస్కృలే మూలమునుగూడ సమగ9ముగా విని యామోదించి నన్ననుగి 9హిం౦చెనుం ద్వితీయదివసమున క్ర్రీమదరుణా చలేళ్వరుని సందర్శించుకొని అవాటిసాయం కాల మున క939లో అంధ్రీకృత మై ఆము(దితమగు కళ అధ్యాతోస్తపనిమత్తును క్ర శి భగచానునికి వినిపించి. తదామాదభాగ్యమును. బడసితిని. తరువాతనే ఆది ము(దితమయినది, రృత్రియదినమున గేయానువాదమగు *వేడాంతడిండిమమును?) ఆర్యధధ్వ న్యాలోకమునందలి * ల్రాహీ 'వరివస్యాంజలిని ?9 (శీరమణభగచవా నుడ

క్షే విని- కటామీ౦చెను, మాడవనాటిరాతి ఆరుణాచలమునుండి చిదంబరము పెళ్ళీ (4 నటరాజస్య్యామిని సందర్శించి విజయనగరమునకు వెళ్ళగోరిన నేను. తడాటేశబల మున నాకు చెలియకుండగ'చే పొండిచ్చేరికియాడ వెళ్ళి శిగణపతి మునిశిష్యులును ఊమాసవాస0 వ్యాఖ్యాతలునగు (శీ టి, వి. కపాలిళా్యస్త్రిశారికియాడ ఈ్ళగంథ మును వినిపించి వారియామోదమునుగూడ బడయగలిగితి 3. ఆదియిందు ప్రకటితము, తదుపరి భగవదిచ్భా ప్రొసాదబలమువలన తిరుగ ఆరణాచలమునకు వచ్చి (కీరమణ భగవానుని వందర్శించితిని. ఆపవ్మిత దినమున తర్కాటకతృప్రసాద్యపసారమహిమ మున తిరుగ శింధగచానూని దివ్యసన్ని ధియందు 2 గం, శాలము ఉపన్యనీంచుటయు కణం, శాలము సంప్కృృ తాంధ్రములయందు ఆశుధార్తారూపకున పద్యర దనము నొనర్భుటయాు, సంభవించెను. కాని ఆపద్యములకు పౌారమార్థి కామరస్వరూపమే కలిగినదిశాని లెక శాతరస్వరూపము కలిగినది కాదు ,తరువాత (శీరమణ భగవా నుండు 'వేనర్థించినోడ్తప బేళాన రమును” గూడ సంస్కృ తాంధ(దవిడథా హె పద్య రూపమున (ప్రసౌదించి. నన్ను కృతార్థునొనర్చను. (పళ్ళోత్తరరూపమగు న్మీకింది శద్యమునదానియందలి యర్థమును నిబంధించితిని. | స్వామి | ఆశర మొండొసంగు ముపదేశళ్టీ న్వరూపమ్ము నౌ "భీమో సర్వము సీవెటుంగుదువు నీకింశేటి కర్ధింపలా? " క జీమూధుండ నెజుంగ నేమియున్సు తండి! అక్షరమిగ్హవె వృ ధ్ధామస్థడవు;దానివ్రాయంగల వే! “ధన్యోఒస్టిధనోగ్టస్య్యహమ్‌!” కదుపరి స్వ్మ్యాగామమగు చిట్టాయవలసవెళ్ళి- ఇందు ్నపకటింప(బడిన కృతినమ ర్పణమును = సరుదేవ _పౌర్థనమును | _ నాకొదవిన (ీరమణా(శ్రమానుభూతిని స్మరించునదియగు (ిందిపద్యమును- నాడ (కీధగవానునికి నివేదిందుకొంటిని. “*ఆమృరశీతల తాపవారి శాంతి తరంగ ములు పొంగె (అందు) సకలాంగములు మునింగె (ప్రణచమంక విశిష్ట పావన శుతిపౌక ళబ్దంబు నిగిడె- నిళ్చృలత "నెగడె విమలహృద్వనజ భక్త, మునీం్యడ, యోగి, సం గత్వమ్మొలపె = ఆసంగత్వమెలపె బ్రహ్మావిత్స్‌ ప్రభు; సరూహ్యబవ్మా; రమణ ద రృనమట్చె = పొరవళ్న మెద గ్యబబ్బె

[11 సత్కటాత్ష మ్మొల సెం యోగళక్తి వెలసె అమరాత్మోపదేశ భా-గ్యానుభూతి గలి అపుడే నెవండనో తెలియనైతి న్యశ్రమంబగు శ్రీరమణ్యాకమమున.)) అటుపిమ్మట శ్రీ 'రమణానుగ్రహమున ఏతద్గ్రంథ సర్వ స్వామ్యముగల*శిరసివ క్‌లున్యు (శీవానిస్టముని_పవరానుచర్శాగగ ణ్యులునుఆగు తీయుక డి, యన్‌, విశ్వా మిఠ౦గారిని (శీక పాలిళా శ్రీ మహాళయుల సవాయమున పౌిర్ధింప 'శీవిశ్వామితు మహాశయులు ఈసత్కార్యము నంచాదరము వహించి- ఈఉజమానహ(సమును నమాలముగ అం్యధలిపియందును ఛాషయంకు నుగూడ (పచురించుకొనుటకు "తే 1.8--1916దీగల అనుమతిష్యతమూలమున (బ| శ్రీ! వేదుల రామమూర్తిగారికి ఆధిశార మొసంగియు న్నా ఈ, తయవాక- 8-5-196 తేదీని శీరమణభగవానునికి వినిపింపంబడి- సమర్శ్చింప(బడిం తదాళీర్భాగ్యమును బడిన ఊమౌ సహ్యనమునందలి ప్రథమళతకము. 1-4--1950లేదీకి ఉమాకటాషమున | పెలువడినద్కి. పిమ్మట 'శీమవారాజ సంస్కలృడకళాళాలనుండి కొంత కాలము సెలవుల్మైకొని మిగిలిన తొమ్మిది ళతకములుగూడ 1-2 51 తేదీనాటికి గద్యుహాపమున నాంధీకరించితిని, శాని శ్రీ గణపతీ మునిశిష్యులగ్యుఒ| (1 వేశ రామమూర్తి చొవగారికి మిగిలిన్నగంథ మును (పకటించుటకు తగినంత యవకాళశము కలుగకుండుటబలన తరువాతి గంధ మును (ప్రకటించుటకు వీలుకలిగినది కాదు. (ప్రకటితమైన (పథమకతకమును. సమా &ంచి ఆమోదించిన భక్ళుల లోకీరమణ-గ ణపతి-ము నులయంకు(పఫూర్మమగ ధక్తికలిగిన యొళానొక సత్చురుషుని ఆకస్క్మీకసహాయమున ఈద్వితీయభాగమును (పకటించు టకు సద్ధవశాళము లభించినది ససస్తురము మధ్య్యప్రచేళమనందలి *బాలఘాట్‌ ౨) జిల్లాయందున్న పాదీ)గంజ్‌ యందు మలేరియా ' ఇన్సె ఎక్టరుగా నుద్యోగము సొనర్చ్బుచున్న భక్షమవాశయులగు శీ ఆయలసోమయాజుల చిట్టిసోమయాజులు “గారు విజయనగరమునందు మౌయింటికివచ్చి- ఈళ్ళగంధముయొక్కం మిగిలిన ఫాగము లను (పకటింపవలెనను తలంపును తెలిపి పాద్రిగంబ్‌' కెళ్ళి భప్తలసహాయమునుగొని ఈద్వితీయభాగమును ముద్రింపించుటకు వలనిన ధనసహాయమును శావించిరి. (శీమదుమాకటాక్షృముననుు శీరమణ- గణపతిమునీర్యడుల ఆను్యగహమువలనను శ్ర అయ్యల సోమయాబాల చిజ్రిసోమయాజులు గారికి ఫి శళ్నగంథ(పభ్రురణమునకు తోడ్పడిన (శ్రీయుత వేదులరామమూర్మి ప్రభృతులగు, తధితరభక్తలకును _ అయ్యురా గ్య భాగ్య విజ్ఞాన సంపత్తి కలుగవలయు నని సృభనచానుని సార్థింతును. పికత్‌ ॥ (0థ్యచురణమువకు తోడ్పడిన భక్తుల పవిశ్శచమావళిని ఈషగంధమునందు పరక

[ళీ

టించుచున్నాము. భగవదను(గవహాప్యాతశుఅగు. శ్రీయుత సోమయాజులంగారి ఊత్సాహపూర్ణనుగు కృషివల్లను, భక్తమహాశయుల తోజ్చాటువల్లను, మిగిలిన యారు శతకములునుగల తృతీయ భాగముగూచ,[ క్రీమదు మాంగణపతి.(శీగుహరమణ.-భగవదను గర్పిహమున శక్మీఘముననే (పకటితము కాగలుగునని దృఢముగా విళశ్వసించుచు న్నాను.

1.-ఓ--1950 సంవత్సరమున (పకటితమైన ప్రథమళతకమున. వనాలళ్లోకము లను పద్యరూసమున నాంధ్రీకరించియుంటిని, కొందలు పాఠకుల యభీష్టము ననుస రించి మిగిలిన తొమ్మిదిళతకముల యందునుగల మూలళ్లోకములను ఆం్యధ్రగద్యరూప మున మాత మే ఆనువదించియుంటిని. (పభావ్యాఖ్యానమును మజికొంత విఫులీక , రించితిని. (పకటిశమయిన [(పథమళరకమునుగూర్చి శుఫాళయులగు కొందటు పండిత వరేణ్యులును (పనిద్ధములగు కొన్నిపత్తికలును ప్పిసాదించిన సదభఖిప్తైాయములను దీని రృతీయభాగమునపకటింపగలనని యాశించుచున్నాను. ఏకద్‌ గరింధముద౦ిణము ముగియచున్న పుడు నాళరీరమునరదయిన ఆస్వస్థతవలన ఈభాగమునండు ప్రమాద వళమున దొరలిన ముదణస్థాలిత్యములను పరిశీలించి పరిశోధనప్యఫ్రికను ప్రకటించుట కవ శ్రాళము గలిగినది కాదు. ఈవిషయమున పాఠకులు నన్ను తమింపస్రాగ్ధింతును. ఛ్రీ రమణ భగచానుని స్మరించుచు నిప్పటికీవిజ్ఞాపికను ముగింతును. ప త్తిపాటివారివీధి ఇట్లు విజయనగరము సక్టన భక్త విధేయుండు

1-8-1956 పంతుల లక్ష్మీనారాయణకాన్ది త్రుభారీకీర్థ.స్రీకాముదీపరిషత్‌. = సాహిత్రీసమితి-సభ్యుండుం

ఓం (శ్రీ రమణ భగవత్పశంసా పూర్వకమ్‌. ఆత్మాభీష్ట నివేదనవ్‌ు. శ్రీమద్‌ భ్యజశు మయ స్వరూప! శుభకృద్‌ విజ్ఞానవారాం నిభే! సోఒవాం లత్‌, త్యమనీతి వాగభిహిత పిజ్ఞానలశ్ష్యూళ్ళ లే! సర్వజ్ఞ్యత్వ, బుధత్వ, విశ, స్రావిలసత్‌. సౌభాగ్య చిన్తామణే! మాంపాహీశ్వర! 'జేవదేవ! రమణ! (శ్రీయోగ విద్యాగురో! ౧ ఛ్యాశ్సధ్యాన పదాతిగం, నిజతను వ్యాపాగభూన్నం, విభుమ్‌, కర్ష్భృ త్వొదినిరాస, వుమ్మ్భుత రసపిజ్ఞాన సక్యపియమ్‌ 'శ్రీమన్న ౦ భగవన్త,మోాశగ్గరమ ముం, "జీవం భజేఒహం నదా స్వాతా '్రలోకనిధిం, జడాన్ధ బధిరి శీీరూపరమ్యాకృతిమ్‌. న ఓం లవ్యూశ్శ విహరో, యోగవిదామగ౦ణీీ కృపాశీలః | నృన్దాంశ సముద్భూశో, రమణమవాన్షిశ్చిరం జయకు భగవాన్‌.9ి విషమే విషయారణ్యే సఖ్బరతే శోక శల్య వికలాయ జగతే సర్పథదర్శీ రమణ మహర్షి శ్చిరం జయనరుభగవాళక! ఈ జ్లైర్భ-జ్ఞాన- స్లేయాతీఠః ధ్యాళృథధ్యాన భ్యయాతీఈ శోతృ(శ్రవణ ే వ్యాతీతః | రమణ మవార్షిర్భగవాన్‌ ఖ్యాతః ఇ ఆజ్లోఒవాం వశ్హాశుమ ఇ వ! జూతి మఠ వ్యకి భేదనిష్టాత్మా

లి నాహం జూనేత త్తం భగవన్త మహం భజే గతిం రమణమ్‌ం క శ్రోత్రన్య త్వం శోత్వం మనసశ్చ మనస వం వేత్సిత్యం హృన్నిష్టుం వక్తవ్య మళీష్టమ్‌. ౭ నే శ నే ఆంధపద్యరూపమగు భగవ్యత్చ్పశంస. ఆత్మాభీష్టనివేదనము. శ్రీమద్‌ వేదళిరోఒనుభావిశరసన్వీ కారీ సొకార వి చ్యామూ రీ గురుచేవరూప పరమాత్మా! యోగవిద్వాఖనీ! కామకో9ధ రుజావిఖండన, పటు జ్ఞానాసిధారా! పిజా జ్మేమార్ధ! గమణాభిథో త్తమ మవార్షీ! నన్‌ గటాక్షీంపవే! తొ " ఆస్వయంభువు = పంచేందియముల - చావ్యా విషయ నంబద్ధములను గావించెె గాన శోకమయలోకనై జంబు న్వీకరించి ఆకృమూఢుండ నైతినే ననఘచరిత, ౯ ళ్‌ఆ్రత్ర సా శూత్కిఫియా యుక్తుడిగు గురుండు "'కెలుస తల్వైక్యబోధ సంధిల్టు” ననెడి + 'వేదవచనంబు వినిత త్వ (ఆత్మ) వే త్తయైన గురునరయుచుంటి నిన్నాళ్ళు గురువ రేణ్య! ణం పరమాత్మస్థిపం డై = ప్రపంచవిమయభ్యాంతిన్‌ విసర్జించి, త _త్వీరహస్యాను భవంటుగాంచిన స్థిత పిజ్ఞుందు: నిక్వ్యంద్వుం డె _త్తరి నెందు౯ల లభియింపండ మయ్యెను మహాత్మా! నేకుసత్యాత, కో టిరసాలోక విసోరి, నిన్ను (గనుంనొంటికా మంటిధన్యాత్కుండన్‌. ౧౧

శ్రీ లీ సగుణుండయ్యును నిష్ల్ణణుండగుచు, తృష్ణాయుక్తు 6డయ్యున్‌ గణిం పగ తృష్ణారహి ఇాత్కుటొచు, నుభరూపవు శ్రయ్యు సీరూపుండై, నిగమాంగస్థిర లక్ష్యమయ్యు ళుతివాజ్ని ర్యాచ్యుయడా దేవుండా భగవంతుండు గురుంగుగాదొర'ె నాభాగ్యంబు సామాన్య మే. ౧౨౩ మానవజన్ను (మూవి) మెత్తి పశుమూర్గమునకా జరియింపనొల్ల, ఏ జ్ఞానధనంబుంగోరక -అస హ్యాము, తుచ్చము, నింద్యమా, ధన (శేణిని .నోరంజెబ్లునె! నికీర్ల శరీర విభూతి- సుస్టిర మానె) తలంప దీననుఖమా) ళుధమా! యళమా। గురూ త్తమా! ఇంతింబొండవు నోశ్కె, లిందియములు౯ స్వార్థములర్థించు, దు శ్చింతల్‌ సంతశముస్‌ బి వాహసరణి౯ా జిల్తంబునందోచు, వే దాంతోక్తుల్‌ “తగ డాళ్ళ రాత్యి యన, త త్త్యార్ధం?ు గాన్నింప, దీ భాంతుల్‌ వీడు విధానపెంద్ది? గురుదేవా యోగవిద్యాఖనీ. ౧౪ మన వర్తనము - సినీమా బొమ నౌట్టున్యు, వాయుసంచలిత దీపమ్ము, తనువు, విమయు_క్రఫలములు - వివిథ భోగ ములును, గగనముగలోని చెంగలున = సుఖము, రొంపిలో దింపు వారువము = లింద్రియములు, (తాగి యూగినలాడు తాకు _ మనను ఆత్మకు _క్సి వారించు యం(త్రముల్‌ - కాంతలు? (పత్యత్ష మృత్యు దేవత = ధనంబు, అ ధ్రైటిక్కట్టుంగొని తమణంబధివసింప నె దిగుమనురెల్పెళ్లై జు యాగ్భహంబు? కాన్స గురుచేవ! నీ మహోజ్ఞునబోధ దివ్య త త్వన్వయమాపంబు! దెలిసికొందు. యో

శీ గరు వేడాంశములం బఠించితిని నాకున్‌ నేనె వేరెన్వరు౯ గురువులే రనుభూతినొంద నొకటక్షా! గూఢార్థ మేమున్న దో! పరతంధత్రుండ, స్యతంత్రబుద్ధివి! శుభ ప్రారంభదీశ్రూనిరం తర విద్యాకశమనీయమూర్తివి! మహో ౌస్తి! మార్గము” దేల్పవే. ౧౫ నేనే (బహనంచు. బల్కెదనుకానీ నేను గావేరకు న్నా, నీనేనెది? నీవెటుంగుదువుగానన్‌ నిన్ను6 (చార్థింగ్కున క్షానుండన్‌, * భగవానుడా! లెలియు వీజ్ఞానాంజనంబిచ్చి- నా నేనున్‌ తానానరించి పొవలగద వే! నిత్యస్వరూపోదయా! ౧౭ కాయం బిండియముల్‌ ధరించి మనుజాకారుండవై తోచి చే వా! యాధాకణిలోపలస్‌ వెలయు నుబివహ్మైణ్య బేవుండ పీ మొయాబద్ధజగంబు నాత్మహీకధర్భంబందు వర్తింపగాం ||

'జేయన్‌ వచ్చితి వండు) నూరులుమవాక్షీ! నిన్ను నిక్శ_ంబుగన్‌ ,౧౮

• “జగ మఖిలము (బహ్మాంబి ని

“జగమనునిది బిహ్మామున నిజముగాదన్సి (ప

శ్యగభిన్నము బ్విహ్మాంబని

“నిగమము లాగునది- తెలియ నీర్పు మహాత్మా! ౧గా (జడమిచి్విత్తముతాను, (ద్రష్టయును, దృశ్యదంవ్యముంగాక యుం జెడి దిందున్‌ బినరించు స్వాత్శరుచి-దృష్ట్రత్వము, దృశ్వత్వమున్‌ బడయున్స్‌ రెంటికి సామరస్యమును సంబంధించి; నానాత్శయై "చెడుగుల్‌ నేయు నహమ్ముడంగునటు లాశ్రీర్వాణి సంధింపుమిా!) జాలివీతివహింప్య వాగమరహస్యాచ్మ (పబోధ(కియా ఖ్యాతి౯ వమాదృశమూఢమానవుల నిత్యంబున్‌ (బబోధింతు, వో శా ళాాఆశ్శపదార్థముం దెలియుస త్యార్ధంబు(సంధించి)వన్‌ జేల్చి-మ భ్చేతః పూజయిరిగ హింపవె! మవాళ్టీ సత్యవిద్యాధునీ! ళం

బివ్మ్శాశి తి. వి. కపాలిళా(్ర్రీగారి అభిప్రాయము,

7. ౪ సగిరిగి!! 5%51[1 511 గే?001060 శ!గు ొంగడయీంగిగిం

శీ విజయనగర మవోరాజ కళాళాలాంధ పండితులున్కు సాహిత్యవిద్వాపి ఏలులును, ఉభయ భాపా(వవీణాది. పట్టములం బడసీన వారునుఅగు (బవ్మాశీి పంతుల లశ్ష్రీనా రాయణ కా స్రీ, గారొనర్చిని సవ్యాఖ్యాన - ఉమాసహసి అంధాను వాగమునం గొన్ని భాగములను = నారేచదివి వినిపించి. నేనచేశ్నీంచిన పద్యములను ఇవ్యాఖ్యలతో పఠించి శొవించిరి,

వృ్తఖండముంజూచి వృత్తముయొక్క పూర్తి నెణుంగుట దుర్ల భముకాదు. అన్ధేందువును అపేవ్షీంది మండలము నెజబుంగుట నర్వ సాధారణ మేగదా |!

వీరి గద్యకుగాని పద్వముగాన్కి అనాయాన(పవృ తృమ్ములె మూలానుసారుల్తై సహజముులె, అందువలన పిశంసనీయమ్ములై యున్నవి. కావువ ఈ యనువాదము నాకత్యంతసంతృ ప్రి నిచ్చెను.

... “ఈయమవాదము -- అసమానము” అనుట ఒకవేళ సందిగ్ధ వచనము గాంబోలు. న కమనుట మ అ ర

అనభ్యధికమనుట వాతము అసందిద్ధమః శీ అరవించాశిమము ఇట్లు

పాండిచేరి. ఉమాసవాన వ్యాఖ్యాత

[10-7-1946 తి. వి కపాలిశా/స్రి.

శరీ విజయనగర మహారాజ వంచ్కృ్యృత కళాళాలా పధానో హిధ్యాయులగు బివ్శాశ్రీ జేరి "వేంక శశ్వర ఇ' స్తులవారి ఆా4 అభి ప యము, $== -అివమురనేసియనా + శ్రి వసిష్టకులావగంసులును, మహర్షి శల్పులును, అపార మేధా న! సంపన్నులును ఉత్తరవిశాఖ మండలాంగర్గగ కలవరాయి గ్రామ వాస్త్యృవ్వులును అగు బ్రహారశ్రీయుత్‌ అయలసోమయాజుల గణపతి ఇాస్త్ర్రలవాంచే రచియింపంబడిన ఉమాసహని;మనునమూల్య(గంథము నకు - తస్మండలాంతర్షత _ చిట్టాయవలన అగ్శపోర వా_స్తవ్యులును ఫీ) విజయవగర మహారాజ సంస్భృత కళాశాలో పాధ్యాయులును, సాహిత్య విద్వాపివీణులును, ఉభయభాపాప్రవీణులును. అగు (బ్రహ్మ శ్రీయుత పంగుల లక్షీ +వారాయణశాస్ర్రీగారిచే రచియింపబడిన అంధా)నువాదమున_ నేను ఫొాంగవటికు చూచితిని, శీ గణపతి ఇాస్తు్రులవారు (దావిడాంధి బేశములందు వికేష్యపఖ్యాతులు. బుగ్వే దమునందు విశేషపరిశంమచేసి అందలి గూధాశయములను బాగుగ నవగాహనము చేసికొన్నవారు. అద్వైత వేదాంతమునందు. విశేష పొండిత్యముగ లవారు.సాంఖ్గయోగాది దరృనములయందును అలంకార శాయ్రమునందునుగూడ విశేషపరిజ్ఞానముగల వారు- అంతర్ముఖులు, ఏరు నహజసిద్ధమగు కవితాళ_క్రిగల్లి 'బాల్యమునుండియే నంస్క్భృతే భౌామయం దనంఖ్యాకములుగా గద్యపణ్య రూపములగు కావ్యములను రచించిరి. వానిలో సీయుమాసహ(నము భావపూర్ణమై, మృదు మధుర గంశీర శైలితో నలరారుచున్నది, తపోలోకాదులు అఆదితిదక్షులు, పార్వతీ జననము మొదలగు 'వానిని గూర్చి శీ) శాస్త్రులవారు (వాసిన యంశములు పురాణ (ద్మాయమును మ్యూఠమే చూూచువారలకు కొంత అభూతకల్పనలుగ

శీ కాన్పించున్కు కాని _వైదికవాబ్మ్యయమునుగూడ _ వాగుగ పరిశీలించి విమర్శక దృష్టితో నాలోచించినచో శ్రీ శాన్తు్రంలవారి సమన్వయములు మిక్కి.లి సమంజినములుగ నే యుంగునని భావించెదను.

(వకృతమున- ఈ (గంథధరాజమున కాంధానువాదకులగ్సు. స్‌ లశ్షీగ్సనా రాయ ణశా(స్ర్రిగారు కూడ ఆంధ వైర్వాణ భామల్లో. మంచి పరిజ్ఞానము గల్లి భగవత్‌ (పసాదితమైన కవిళాశ క్రిచే బాల్యము నుండియు మృగుమధుర శె లిలో ననేకములగు సరన కావ్వ్నములన్ఫు సంస్కృ తాంధ్ర)ములలో గచియించుచున్న వాగు, ఏ8కి బాల్యము నుండియు ఆధ్యాతి క్‌ చింతనమున నొసక్తిమండు. అందుచే వీరు కొన్ని ఉపనిషుగ్తులకును, ఇతరమ్నులెన ఆధ్యాత్థిక (గంధములకును ఆంధా)నువాదను*లను, టీశా తాత్పర్యములను రచించి యాంధి లోకమున కళ్యంశోప॥ తి నొనరించిరి, శ

_. ప్రకృగమునంగూడ నీయుమా సహ్మసను-ఉమా స్తుతికమూపమున నర్వజగదుపాడానమగు విశుద్ధ చిిదూపమునే బోధించుచుండుట చేత పీరు దీనివి అన్యూనానతి (పస్నక్తమః?గ ననువదించ్కి అందలి గూఢార్థ | ములను బౌకకులు (గహించుటకై. నున్నష్టమగు భామనో చక్కని వివరణమును గూడచేసిరి, (ఇటులనే వైతళొమ్మిది శతక ములను గూడ ననువదించి] అంధిలోకమునక్తు మహాోపకృ్ళతిని శ్ర శా(క్ర్రీగారు చేయంగలరని విశ్వసించు దున్నాను,

పరమేశ్వరుడు శీ లశ్ష నారాయణ శా/స్ర్రిగా రికి ఆయురారో గ్యములను, శుభ పరంపరలను కలుగంజేసి అట్టి యవకాశమును (ప్రసా, దించుగాక! అని భగవంతుని పారిర్థించుచున్నాను. విజయనగరము ఇట్లు శే 18-1949 | విద్వజ్ఞన విధేయుండు ,

పేరి వేంక శుళ్వరళా శ్రి. అనాన వలాజల

స్ట 3సిక:368వ6666.3వివ్రిక26 8 623963ఏి విం విజ4ళతిజిస్ట నో

' ప్రీ అద అద 1 రె బ్రాహ్మాప్రశంస స స్ట ఆరో జ్‌ స్థ అమ్మ, పనేశక క్తి వృథ గాత (|! ధరించె వినృష్టి-నాదరూ స్ట్‌ గ పమ్యున వాణీయయ్యె, విభవమ్ధన నిందిరయయ్యె, భోగళా స్ట్‌ నై గ్యమ్మున గారియయ్యె, పరమామృతమూలతపన్స్యరూప-వో ( | ద్యస్తుననర్వ హేతువు వుమయయ్యు, తదంబ-భజంతునిత్యమున్‌. | స్ట

(౭

జ్జ భృకృజనవిధేయుండు | పంతుఅ లవ్మీనారయణకాస్త్రి . న రే 776 42222222032392032236892323893939

ఓం నమోభగవతే, శ) రమణాయ శీ ధారతీదేవ్యై నమః. ళ్ళ. య ఉవాసహస్రము. జ్‌ అధ త, [ఆ౦ ర ప్రభాసహితము ]] ఎవం చలా ద్వితీయ శతీశమున ప్రధమ స్తబకము, యోగాను... (శ్రీఖబ్ల చర్చామివక ల్పయనోవువాఃక పో లేషునఖజనన్య (శ్రీకణ్ణకాన్తాహసితాంకురాణాం 'శ్రీమ _న్తికుర్వన్నుజగ న్నిభాసఃః ౧ చందనలేపమును సదా సఖీజనము కపోలములం నంధించు ళ / నదియుం బోలిన సం్వేశషియకాంతా బంధురవాసి తాంకురములపిభా పరంపర, జగతీబృ్బందమ్మును సౌభాగ్యాన్విగముగ నొనరించుగాత ! శివునికాంతయగు ఉమా 'దేవతయొక్క చిరునవ్వులు కగత్త మొలకలవలె నుండును, అనవ్వు మొలకలళళుకులు ఆయమ్ముయొక్క సకియల ఇెక్కిళభులందు మంచిగంధపుషఫూతను పూయుచున్నవి వలె నున్నవి* ఆ చిరునవ్వు మొలకల వెలుగులు లోకముల నన్ని 6టినిగూడ 'క్రీీమంతములుగా నొనర్చులాత ! దందనలేపమున్‌. సఖుల- భారుకపోలములంద నిత్యమున్‌ బొందుగ (౬ గూర్పుచున్నదియు. బోలిజెలుంగు మహేశ్వరపి్రియా బుందర మందహాసముల కోభలు- స్యాత్మకళలనజ్జనద్‌ బృందము "నెల్ల వేళలను శ్రీలలికంబునొనర్నుం గావుకకాం ఆ ౦ (ధ (ప భ;- పర్వతరాజపుతి చెంతనున్న సఖీమణు లిద్దయనియు వారు జయావిజయలనియు శివపురాణము నుడువుచున్నది. పౌొర్వతికి చాల్యమునం దనేక సఖులుగలరని కావ్య సాహిత్యము "తెలుపుచున్నది. మవోకవి కాళిదాసు కుమారసంభవమున 4 లేమేముహుర్మధ్యగ తా నఖీనామ్‌?) (బహునఖ్సీమ ధ్యగళమై పార్వతి యాడుకొనియెను) అని ప్రవచించెనుగదా! "1

ల్లి ఉమాస,వాస్రము ౨ శతం (పస్తుకళ్లోకమున, “జయావిజయల కపోలములందు" అనిగాని “బహు నఖీ జనుల కపోలములందు*” అనిగాని అర్ధమును గహించ్చిపురాణ - కావ్య (పసిద్ధులను శంటినిగూడ సమన్వయించుకొనవచ్చును. | ఇందు “షఇవ'అనునది ఉ్యల్వేక్షను జెలువును. శు్యుభములగు పొర్వతీ మంద వహాసశకాంతులు- అమెప్రియనఖుల కపోలములయందు గంధపుఫ్రూతర వూయుచున్న చా ఆనునట్లున్నవని య్యుర్పేశ్నీంపం బడినది, పార్వతీదేవి చిరునవ్వుతళుకులు సకియల చెక్కిళులందు గందమును పూయు చున్నవను నంశము యథార్థము కాదు, ఆయినను అన్యధర్మ సంబంధ నిమిత్తమున నవి సఖీకపోలములయందు గ౦దమును పూయుచున్నట్లు సంఖావింపం బడినది. అన్యధర్మ సంబంధనిమిత్తమున నొ శానొక వస్తువున కింకొకవస్తువు తోడితా చాత్య్మీమును సంభావించుట.. ఉనర్వేక్షయని చెప్పంబడును. ఇచట చిరునవ్వు మొలకలతళుకులు- గందపుపూత ఫ్రూయునవిశా నంఖా వింపంబడినది, అన్యమగు (ఉపమానమగు) చందనలేపమునందు శుభత, శోభావ హర, అహ్హాదకత, అను ధర్మములున్నవి. ఉఊపమేయమగు చిరునవ్వు మొలకలయందు 6౬ గూడ అధర్మములుండుటవలన, అచిరునవ్వు మొలకల తళుకులు నఖుల చెక్కిళుల యందు గందఫుపూత పూయునవిగా ఉత్పేక్షీంపం బడినది. ఇట్లు ఇందొక వస్తువున కింకొకవస్తువుయొక్కం తాతాత్మ్యము చెష్పంబడి నది. కావున నిది స్వరూపోటత్పేమైలంశార మగచున్నది. మాందిల్లోకమునందున్న “ముహుజ" (మాటిమాటికి) అను పదము వేతపూర్వా పరక్శిమమున వ్యాపించిన హనసీతాంకరములకు అంతరము తెరపి (అవకాళము) కలుగునని భ్రమింపంాడదు. ఆ నవనవోద్భేదములు (హసీతాంకురములు) నిరంతరము లైనను (పసారభంగీ ఫొభాగ్యమువలన పుత్యేకముగా ఛాసించుటచేత మరలమరల, రళ్సఖీజనకపోలను లఅయందుగందమును పూయుచున్నట్లున్నవని సంభావింప౬ బడినది. ॥ ఈచిరునవ్వు మొలకల నేకములైనను ఎడతెగక ఏకరూపమ్నులై యున్నను కొంంగొత్తలై వెలుంగుదు వ్యాపించుచుండుట లోకోత్తర రామణీయక వ్యంజక మగుచుండును. “క్ష ణేక్ష శేయన్నవతాముపైతి తదేవరూపం రమ ణీయతాయాః) (పతికణమునందును కొత్తం దనమునొందుటమే రమణీయతాస్వరూపము) అని మాభ్చశవి ప్రవచించెను,

౧ స్తబం ఆంధ(ప్రఖానహితము నఖీ కపోలములయందుమాహాన కాంతుల విలాసమును జెలుపుటవలన, ఆ సఖులు జేవీసనవయస్క_లు, సమానాకారలు అను నంశము స్ఫురింపం జేయంబడినది, జానిచేత, నవోఢయగు పౌర్వతి శ్రీకంక కాంతియయిన పిమ్మటగూడ సఖీ సహచ రియీయను నంశము ధ్వనింపంజేయయుడినది. ఈస్తబకమున 'టేవీ నవయానన-_పరిణయ కల్యాణవార్తలే ప్రస్తావింపంబడినవి. కీ ర్షిర్వలమూ కుసుమూయుధస్య స్వశ్తా(ద్రికోదజ్ఞ జయోన్నతన్య సఖీ దరస్శితశీి శ్వీఒరదాస్యమాతు న్రాాఘీయనీం వోవితనోతుభూతిమ్‌, కి బంగరుగొండ విల్లుగాలలిగిన శివుని జయించుటచేత నున్నతి నొందిన పువ్చబౌణుని (పూవులే యము, శ్రలుగాలలిగిన మన్నఘని యొక్క). శుభక్సీర్తి (కీర్తిక హేతువు) అగు గజాననజననీమందస్మిత (వభ - మికు చిరస్థ్రాయాయగు సంపదను వి_స్తరింపంజేయునుగాత | ఆ౦(ధ టవ భవా త్రిపురసంహారోద్యుక్తుండగు శివ్చండు సర్వోన్న తమను "మేరుపర్వతమును విల్లుణాయూానెను, కావున వ్యోమశేశుండగుర(ఆ కాళ మేణట్టుశాలీ గలవాండగు అతంజా ధనువకంయటెనుగూడ నధికోన్నతుండని యూహీింపవలసీ యున్నది. స్వశ కీరదాహము చేత వైనను పొర్వతియందు వలపఫు(౫లీగించి, మహోన్న తుయగు చాధగవానుని జయించిన మన్మధుడు మహామపోన్న తుండగుచున్నా ండు, మతటియు మైలధనుష్టుయగు మహేశ్వరుని ఫపుష్పాయుధుండగు పంచళరుండు అయింె ననునిది మన్మధున కలౌకీకమగు నద్భుతపు భా వాతిశయమును ను్య్ఫురింపంజేయు చున్నది. పౌర్వతీమండన్మీత టభయ్‌, పంచబాణునికీర్తికి హేకువ్రగాల కజెప్పం బడుటవలన నది యతవనికంబెనుగూడ నున్నతమను నంళము ధ్వనింపశేయంబడు చున్నది కుసుమాయుధునికీక్కి- వలతమని “దెప్పంబడినది, వలశమనంగా శుభ్ర మవి (తెల్లనిదని) యగ్ధము.మన్మధుండం (హ్మ- మెదలు పురుగుభళాక్రునుగి అ త్రిలో శములనుజయించును అజయించుట చేశ(గూడ కరత్‌ త్కీర్తికి హగలిజయమనుచేం 'లిగిన శుభ్సత కలుగుట లేకుం. మవ్మధుం "దేశోకములను బయించినో ఆలోక ములన్నియు పొర్వక్రీపరమేశ్వర సంధూతములగుట చేత, తర్పరీణయ పర్యవసొయియగు బయము ఇకశే రపేవవ కీవశి మల గక ((త్బెయనక ఏ నిసి రల గ్యాహింపందగియున్న ది

శ్వ ఉమాసవాస్ర్త్రము శతు శవం ఛకృయోగరూపమగు నాపంణయము పొననతేమము*, కావ్టన నేయనం గునికీర్తి నిర్శలమగుచున్న ది. పెారవిజయముచేళ మన్మధునికుం గెలిగినకీర్టికి పార్వతీ మందహసిర ప్రుభయీ "హేీశువగుచున్నది. అమ్మయొక్కఒచిరునవ్వు లేనియెడల లనంగునికి హరవిజయము సిద్ధంచునది “కాదుగదా! అయినను, పహేీతుహేశుమత్తులకు (కార్య కారణములు) ఆ భేదాన్యవసాయమువలన, శీ కిహేతువుగా. జెప్పందగిన "జీవి మందన్మీత ప్రధ (కుసుమాయుధుని) శీర్టైగాల 'జెప్పబడినది. కావున నిది హౌచ్వలం కారమగుచున్న ది. “హీశుహేతుమతో వైక్యం కూతుంశేచిత్‌ ప్రచక్ష తే?) ““శారణమునకును. శార్యమునకునుగల _ ఏకత్యమును హేతువని కొందటు వెష్పుదురి? అనునది హేత్వలం కార లత్షణము. పిమధ్య మానామృతరాశిఏేచి పోద్గచ్భ దచ్భాచ్చ తుషారకల్పాః 1 యుష్మూకమిచ్భాంవిదధత్వ మోఘాం విఘ్నేశమాతుర్షరహాసలేశాః క ఫీ భుముగను పిబలముగను మథింపంబకుచున్న _ పాలకడలి మొక్క కెరటములనుండి లెస్సగా వెలువడుచున్నవీయు, మిక్కిలిన్వచ్చ [ములును అగు నీటితుంపరల (శీకరముల) వంటివగు గణపతిమాతృ (పార్వతీ) మందస్మిత ప్రభలు - మోయభీసష్టమును నిఫలము గోకుండు నట్లు చేయునుగాత 1 ప్ర భ;ంా ఇందు గ ణేశ్వరమాతృ. మందన్మితము స్తుతింపంబడినది. దీని చేక-_ భక్తుల కభీష్టముల ను సిద్ధింపండేయు నాశీస్సులు శావింపంబడినవి. నిర్మలము టును]1ప్రసన్నములును, సుఖస్పృర్శములును, అగు అమృత శీకరములు-మందన్మితప్రభ అకుపమౌనములుగ్లాల జెప్పబడినవి. కావున, దీనిచేత మందన్మిశపభలకుం గల సుఖ స్పన్సైక వేద్యత్వమును. ఆదృశ్యవిలాసత్వమును ధ్వనింపంచేయల బడుచున్నవి, చస్ట్రాతపః కశ్చన సదమ్వసన్న్నో మహేశనేతా తిధితర్చణోన?

౧స్తబ ఆ(ధవభానసహితము ర్‌ నునోభిలాషం సఫలీకరోతు మహేశ్వరీహాసలవపికాశః గ ఖీ మహేశ నేత్రములను అతినసులను తృ వ్పినొందించునదియు సం(్రసన్నమున్సు చం్రాతపవి శేషమాపమును అగు మహేశ్వరీహాసలవ పి'కాశము మా మనస్స్ఫునందున్న యశీష్లమును. సిద్దింపంజేయుంగాత 1 ల ఢు రు భవం ఆతిశాలనలా పనిమొండవచ్చిన ఖో ఒనాస్ట్రలని యగ్గము, [] (| ఇందు- చందాతవ- హాసలవ్యప కాళిములకు తస్యదూప్యమును. జిప్పుటవలన నిచటరూపక మలం కారమగును. అయినను మహేశ్వకీహాసలవ్యస కాళి మునం దారో ప్యమాణమగు వంటా3ఐ విశేషము- యమహేళనేత్రుములను అతిఘలను నక్క_రం చుటయం దుషవమయోనె చుఓవలం పాణాఎమే. ఆల- $“రమగునని (ఎ హింపనగున్ను సుఖశ్‌ంలం అమృ3గిక్భెం * టాతప విశేషమమప హాసలనముచేర, మహే క్వ్థారలోచనముల కవ్భుతళం త్వయి సిర” చునపుడు, నర్వేశి దృష్టి నంంర్పుణమను ఆహాసలవము మనో౭ఒశిలాష పాాణముచే సకలణొపములనుగూడ నుషళిమింప6 జేయుటకు నమర్శివ సనిను వస్త్రవ్రు- అార్వోకృమగు. పరిణాదముచే ధ్వనింపంజేయం ఒడుచున్న దని యెతు"-సువదిం " వలశవషాో జపటాొజ్బులేన చలేనసార్థం కృత కేలయోనః పురతియాగాతికల్యశహాస భాసోనిరానం విపడాం[క్రియాసుః ॥ వీ చలించుచున్న తెల్లని వమ్రోజపటాంచలమునో. (ధవళో_గ్రకీ యాగిముతోం గూడ! పరీవోసములొడు దున్న పురరగ్రయారాతియగు శివుని కళత్రము పార్వతిమొక్క- మందహానప్రభలు మా యాపదల నన్నింటిని నివారించునుగాతీ ! ద భవం ఇం యాకీకమూపపును లాగిన దయ దం వొార్చిత్రీటేవియొక్కం శ క. ఇుభ్రువ్మీక శాంచంలకును శో ర్మిదీయు దన్రుచలాం అలనదుతోనూకి చేయిలడు మున్న కంలకనుంగల అవమరూవంంలన ఆల డం వి మవె వచ్చాం గుల

6 ఉమాసవాస్రము ౨ శతం “సమం స్యాడాను రూజ్యేణ శ్ఞ్థాఘాయోగ్య న్యవస్తునని) అని _సాహపిత్యదర్పణ మున విశ్చానాధుని చేత. సమాలంకార లక్షణము చెప్పంబడినదిం భూయాసురాయాసహ రాణితాని స్టితాని భూ లేశమృగీదృశోనః యేషాంత్విషోబ్యిభతి డిగ్వధూటీ గల్లేషు కర్పూర పరాగ లీలామ్‌. ౬ దిక్కులను కాంతల చెక్కిళభులయందు. కర్పూరపరాగలీలను భరించుచున్న కాంతులుగల శివనుందరీదరహాసములు మాశిమనపన యించునుగాక 1 యప భ:లా భూతములనంగా పొణులు, వానిక ధిపతియను పర మేళ్వరుండు భూతేశుండు. అడులేడినంటి చూ+పులుగల “కాంతమృగీదృక్కంని 'చెప్పంబడును. కావున “భూ తేశమృగీ దృక్కంనయా శివసుందరి?)అను నర్థమేర్పడుచున్న ది.షదట- స్మిత శాంతులయందు కర్చూరపరాగగత లీలాపదార్ధమారోపెతము. కావున నిది పడార్థవృత్తి- నిదర్శనాలంకారమగుచున్న దె. ౪ అలంకారికండగు దండి దీనిని లలితోమయని వెప్పెయున్నాండు, కుర్వన్నుశామం సఫలం త్వ (మ)దీయం కులాదికన్యా పహాసితాని తాని యేషాం మయూవైః క్రియతే సితా(దే రుద్యానవాటీషు నవోవస్నన్తః ౭ పీమాచలోద్యాన వాటిశలయందు స్యకీయకాంతులచేత . కొర్పిత్తదగు వసంతమును (కుసుమవ్రసవసమయమును) కల్పించుచున్న కులాది)కన్యయగు పార్వతియొక్క మందస్థితములు- త్వ (మ) దీయ : మగు మనోరథమును సఫలము నొనర్చునుగాత ! పం భ:ి-కులపర స్వరములు నప్తసంఖ్యాకములు, అందు హిమాచల మొక మై యున్నది. కావున పొర్వ3 కళల్యానికన్య యగుమన్న ది,

౧ నస్తబ! ఆ౦ధ(ప్రభాసహితమ్ము 7 ఊమాహసీఠకమయూభఖములు నిర్వనన్ని హితిములగుట చేత వసంతమునకు నిత్య కుసుమితో పవనర్వ 'సావమగు నవత్వము సిద్ధంచెడిని,

ఉపవన పంక్తులయందు నిఠ్యమును ఆభినవమును అగు వసంతవిలాసమును గూర్చుటవలన, ఆహసీఠరమయూఖములకు అమ తౌత్మకత్వము (చం్యదత్వము) ధ్వనింపశీయయంబడుచున్నది. ఓషధీశుండగు చం[ద్రుండు అమృతకిరణుండుగచా!

[పార్వతీ హసీఠతమయూఖములు- అమృ తాత్మకములు కావున నీహిమా-చల పా9ంఠములందలి ఉపవనములయందు నిత్యకుసు మాకరమగు వసంఠతీమును సృజిం చినవని కావము]]

“ఆరోప్యమాణమారోప విషయాత్మతయాస్థితమ్‌

పఏకృతస్యోపయో॥ి త్వే పరిణామ ఉదాహృర॥)?

“ఆరోపింపంబడిన వస్తువు- ఆరోపవిషయరూపమున పరిణృమించి (స్తుతార్థ మున కుపయోగించునెడల పరిణామమని చెప్పంబడునుి” అను*'లత్ష ఖృముననుసరించి ఇచట నారోప్యమాణములు (గమ్య మానములు) అగుఇఅమృతమయూఖములు.ఆతో పవిషయమగు న్మీతమయూఖన్వరూపమున పరిణమించి కొత్త, దగు వసంతమును రచించుటయందుపయోగించుటవలన పరిణామ మలంకారమగుచున్నది.

“ఆఢేడీకంి భూమణచన్షిఛాసాం

నాసావీభూపషామహసాం “ద్విరుక్షి: +

పురారినారీ స్నితకా న్తయోమే

పూర్హానికుర్వన్సు సమీహి తాని, ఛౌ

శివళిగో౭ఒలంకారభూతరములగు ,చందకాంతులకు. అ(మేడిత మును (ద్వి(్ర్రీరు కృమును) నాసికాభరణ మణిద్యుతులకు ద్విర్వుక్తి (పునరుక్ర్రిియు నగు పారరిపువగు పర మేశ్వరునియొక్కం కాంతయగు పార్వతి చిరునవ్వు మెరుపులు మాయఖీస్టములను సిద్ధింపంజేయునుగాత!

(పభ:--భూవణమగు 'చాలచర్యద్రుని కాంతులు-పొర్వత్రీస్మిత కాంతులయందు , భిన్న విభక్తి చేత నారోపింపంబడినని-_-కావ్టన నిది వైయధికరణ్యము చేతనగు రూపక మగచున్నది, "

రి ఉమాసహస్ర్రము జ కత విషయమునకు. విషయితోడి అభేదతా(దూప్యరంానము రూపకమనులక్క అ్పు ననుసరించి ఇందు. విషయమగు (ఊపమేయమగు) చిరునవ్వు కాంతులకు విష యియగు (ఊపవరానమగు) ఛూషజచం(గకాంతులతోడి యభేదగాదూప్య రంజినము కాన్విందుద ్నది గచా! అవః సుజన న్మాలని భ్యసం పొదక ములు నర్వాభీషఘష్యదాయకములు, ఆశు ఛగవతీదరవాసి *ఘుల నినై ఎమిగిన్లోక ములచే స్తుతించి “నిర్మాయి? లకు (క్రింది న్లోకము మొగలు నృంకి ము ముగియువజుకును పరిణయకల్యాణ వార్తలను వగ్మింపం గోరిన మహాక మి ఇఒట [పవ్తృవాగు తదంగబంధసౌంద ర్యాదిక మును వర్షించు చున్నాండు. నిర్మాయవి శ్సాలయ మమ్చ! శర్వ _స్వయాసమం శిల్పవిదా స ఛిల్చీ విహర్తుమిచ్చన్నయి వోఢుమైచ్భ న్నారీంధోవస్తీం పురుహాభపంస్వామ్‌ం ౯ అమ్మా! న ర్వేశ్వరుయగు నాశివుండు స్వయముగా నిర్మాణకళా విచక్షణుడగు శిల్పియైయున్నా (డుం నీవును శిల్చ్పమర (క్లైవే యగు చున్నావు, కావున శిల్పజ్ఞవగు సితోలహాడి శిల్పవిదుండగు. నతందు మొదట (బ్రహ్మాండమను ఆలయమును నిర్మించెను. తరువాత నచట విహరింప(గోరిన శివుండు స్వయముగా పురుషుండై. య్రీదూపసమున జాయమాననగు నిన్ను. బెండ్తియాడంగో రెను, వభ: అంచాసహచరుండగు సశ్వేశ్వరునిచేత నిహా రార్థమగు విశ్వనిర్శ్మా ఇము నిర్వర్తింపయిడినపిమ్మట వారికి క్రీ పురుమ్ములైం. భార్యాభర్తలగుటకు కోర్కె. కలిగను, ఇట్లు విశ్వాలయని ర్మాణ సొరంభికయనగు నిచ్చ జగన్మాలౌ- పిళృత్వబీజభూతి జాంపత్యనిర్వాహిక యయ్యెనని భావము, 4 ఆలయనిర్మాత్వేచ్చు- ఉాంపత్యమును సంభుటించెనని 'తొత్సర్యమ., దివ్యం దుకూలం ధవలం దధానా వేణ్యాఫణీన్ష్రో సమయా లసస్తీ

హీఠరము క్రి పిఫుల్ల రాజీవ విలోచనాత్వం పవబ్బభర్తుర్న యనాన్యహర్షీ $ం ౧౦ దివ్యలోకమానం దుదయించినదియు, తెల్లనిదియు అగు వ్యష్త్రు మును ధరించి నాశేందుినితో సాటియగు వాల్దడతో. బిశాశించుచు, వికసించిన గకమలములవ౦టి కన్నులుగల నీవు జగచ్చతియగు ముక్కంటి నయనములను సమాశర్షి ంచితివి.

“తప భల. శివునియొక్క. సోమ సూర్య ఆగ్ని 'జ్మేశతములను హరించి (దొంగలించి) జయించిన నీసరోజునేవముల సౌభాగ్యమనిర్వచనీయమని ఫావము. “నయనాని" అను ఒహువచనము చేత పొర్వఫీసందర్శునమువలన హరుని జ్వలననేేత ముకూడ. నిర్వీర్యమయినదని చెప్పంబడినది. ఇచట నైల్యము- మసృణల్వేము- మొదలగు సమానధర్మములవలన వేణీజంధ భోగీయ)ిలకు కొపమ్యము చెప్పట బడినది, పొర్వతిధరించిన పరిధానముయొక్క-_ ధవళిమ. వీణీనీలిమయొక్క- లావణ్య మును పోషించునని గంహించునది,

(పత్యబ్లబస్థం జ్వలదుత్త మంతే

భుజజ్ల రాజోపమవేణి-రూపమ్‌

ఇతె శకనిస్టన్యచ విశ్వభర్హు

రారాధయామాస “విలోచనాని. ౧౧

ముఖ = వమ్షోజ - భుజలతాగ్యంగములయందు. పరిన్ఫుటమును

సర్వలక్షణ లక్షితమును, సర స రాజోపమవేణియు నగుచు అంగపసౌష్టవసం పన్నమగు నీకూపము- స్వాత్మయందే ేవలలమగు దృథస్థితిగలవాండ యినను గూడ విశంభ_ర్త్వయొక్క విలోచనములను (మూండింటిని) గూడ నొరాధించినది. (తృ్రినొందించినది )

(య భః లోకోత్తరమగు పౌందర్యమును జూచుటచేతం గలిగిన చల్లందన ముచేత, ఆగ్నిరూపమగు తృతీయ్యేకమునకులతాడ శాంతికలిగెను. “నీయొక్కంరూప ముచేత( కేయబడిన యారాధనము తథావిథమగు శాంతిజనకమని ఫావముం

మింది ఖ్లోకమున అప్యర్థకమగు (కూడి అనునర్థముగల) చశారమువలిన అత్మైకనిస్టుడగుటచేత అన్యవిషయము లేకుండుట. ఆనిళ్యాచ్యమగు ధీరత- విళ్ల

శై

10 ఉమాసహస్తము ౨ కత, భర్తయగు శివునికి సిద్ధించుచున్న ను, తన్నయనాక న్షకమగు లావణ్య సౌ భాగ్యమువలన ఉమా 'దేవీరూపము- భగవంతుండగు హరునిహృదయమునంబి వేశించి, యతనిధీరతను "పెకలించి తన్నయనముల నారాధించెనను నంళము మిందిశ్లోకమున స్ఫురింపంజేయం బడుచున్నది. విషయవిముఖు;డును కామదాహియునగు పరమేశ్వరుని 'నేతుతుయమును తృప్తి నొందించుట అర్ధసిద్ధి. నయన్శ్యతయకర్పణ్య రూపపచార్థనిష్పత్తి శకిదట అస్య భావనీయత్వమును వర్షించుటవలన నిది ఆనసంభచాల౦ కారమగునని యెటుంగునదిః ,“అసంభవో౭ఒర్థనిష్పశ్తే రనం థావ్యత్వవర్ణనమ్‌?) _ (ఆర్ధి సిద్ధికి ఆసంభావ్యత్వమును జెప్పుదుమేని అసంభవాల౦ కారమగును) అనునది తల్లత్న ణము. అభాస్వ మాద్యన్య మనోమదాయ సచావితే వితిపదం బభూవ న కేవలం వాం సకలస్య చానీద్‌ డామ్సత్య బస్థన్య తద మ్బ! బీజమ్‌. ౧౨౨౩ అమ్మా! నీ వాదిపురువుని మనస్సును హ రంపం జేసితివి, అతండు కూడ నీయొక్కవీితికి స్థానమయ్యెను. ఇట్లు పరస్సగమగు మీాపేమ బ్రభౌవము (శేవలమును) మి యిరువురియొక[యు దాంపత్యబంధనము | నకేగాక లోకములందు న్న సర్వ సొణులయొక్కయులహూడ డాంపత్య బంధనమునకు బీజమై (కారణమై) యున్నగిః (య భయా సర్వమునకును మూలభూతుండును, సర్వ పురుషులక్రును ప్రథము6 డును, అగుటచేత సశ్వేశ్వరు. జాదిపురుపుల్రైయు న్నా డు. జాయా దపతికృదమృత్తీః తయోశర్ఫావన దామృత్యమ్‌*” అను వ్యుక్పత్తి చేత భాళ్యాభర్చృఫావము దాంపత్య మని వెపష్పబడును. ఒండొడల కెకళాటులేని దాంపత్యమే దాంపత్యబంధమని చెప్పబడును బీజళబ్బమునకు శారణము, విత్తనము, అను నర్థములుగలవు. | ఉమా. మహేశ్వరుల కొళకరియందొకరి కొదవిన ప్రేమబంధము, మొదట, కట్‌ దాంపత్యసం పాదికమయి, తదుపరి, తత్చృలితమును జగదూ)పమును ఆగు ఆపత్య మునుండి యేర్పడిన (క్రీం పురుష రూపలోకగతమగు డాంపత్యమున కంతకును జారజమయ్యెనని భావము, (శివా) శివులకొదవిన అన్యోన్య(పేమ.బీజమని చెప్పం

౧ _న్తబ! ఆ౦ధ(పభానహితము క్షే బడుట చేత చారి దాంసశ్యయి. పృగతము తొడిమ)జను నంశము బంధళిబ్ద ప్రయో గమువలన ధ్వనింపంజీేయ. బడుచున్నది, “పుసవ బన్ఫనము పృంతొమని వెప్పయడును, వారి దాంపత్యమునకు ఫలము జగదూం)పమగు నపత్యమని యూహింపందగియున్న ది, జగదూ)పమగు సంతతిలేనియెడల జనదీశ్వర చాంపత్యమునకు మైయర్థ్యము గాని కైధిల్యముగాని సంభవించెడిని. భవభూతి యీయంళము నిట్లు చెప్పియున్నాండు, న్లో! “ఆన్తవకరణతత్త్వస్య దమ్బతో్యోన స్నేవాసం్యకయాత్‌ ఆనక్టగ్యన్థి ేకోఒయమపత్యమితి ప్య లే, (జాయాపతుల హృదయమునకు, న్నేహమును అనవి,శ్లేషమును ఫలముగాం గలిగిన అనందమయమగు గ9ంధి అపత్యమని చెప్పంబడున్సు ఇచట పరమేశ్వరీ పరమేశ్వమలకు పరస్సర్యకేమాధాన రూపమగు నుప "కారమువలన అన్యోన్యమను నలం కారమగుచున్న ది. తవాతికాన్తా నయనా నృనృ త్తి= ఊళ న్లానః పుఠాశీశ్చ న వేస్తుహోరీ ఆధ ఉభా వివాహోత్పవ పూర్వరజ్లం , నిర్వర్హ, యామాసశురాదిరా మే! ౧9 ఆదిసుందరీ ! నీ నయనాంతవృత్తి- (శడకంటి చూవులవిలాసము) అర్యంతమును కమనీయ. పురారియ' శివునిహాసముకూడ బాలచంద్రుని వలెమనోహరము. ఈరెండు (ఈయిద్దజును) మివివాహోత్సవము నకు పూర్వరంగమును నిర్వర్హించినవి. (నిర్వ'త్తించిరి.] తు భా సుఖమును ఫుట్టించునది ఉత్సవము. “పూర్వమ్‌ రజ్యతే అన్మిన్నితి అొార్వరజ్గని” అను వ్యుశ్పత్తిగల పూర్వరం నము వీఖ్ళు ములను శమింపంజేయు కర్మవి'శేషమైయున్నది. ఉమా జేవియొక్క.. కమనీయకటాశ్న విలాసరూపయగు వృత్తియు, అన్జేందుని వలె రమణీయమగు శివుని మందహాసమును మిళితములంలై. నిర్విభ్నుమగునల్లు పాణిన9, హణమహోత్సవమును నిర్వహించినవని ఫొవము, ఫూర్వరంగమను పదముచేతం. పొర్యం ప మష్టలో వై బాయి నొబ్బలు ( ంన్యావి ఆం టియబడుట వక నిచటు

శ్ర ఉమాసవాస్ర్రము ౨ శరం రఈరూపశాల౦ కారము, ధ్వనించుచున్నదని తెలియనగును. నాట్యశాలయా, అనాట్య శాలయందగు రంగవిఖ్ను ములను తొలంషిం దుటకు చేయ=ఒడు నాందీపౌార గీత వాది. తౌది వివిధాంగకర్మ విశేషమునుగూడ బ్రూర్వురంగి మని వెప్పంఒడును, మీంది ఖ్లోకమ్మన “నయనా నృవృత్తికో అను న్ర్రీలింగ ముయొక్క_యు వసన అను ఫుంలింగ మయొక్క_యు స్వారస్యమువలన పూర్వరంగము నొనర్భు నటీ- నటులు ధ్వనింప6౬ జేయంబడుచున్నారు, వివాహ కాలమున లజ్జనొందిన నవి వధువునకు నయ'నాంతవృత్తియు, వరునకు మందహానమును వర్ణించుట ₹"చిత్యపోషక మగుచున్నది. ఉఊత్సరభాగమునంజూడయిడు + బ్రిహ్ళీజ్ల రజ్బభాజోనట్యాని) శివసూ(తధార సహాచర్యాని?ఆను వ్లోకముగూడ ఏతత్సజాత్రీయమని గుర్తించునది, డాతుం పిభః సాన్న్వయితుం సమర్థ కర్తుం శమ, స్తర్టయితుంచశక్ష్త్యః సంరత్ష తాన్నాం తవసర్వవన్వ్యే! కరస్తుషారాంళుభృ తా గృహీతః. నే సర్వ పాణివంద్యవగు జననీ ! భృకృలోకమున కళీష్టమును జొనముచేయుటకు పిభువును, అశ్రితులను నంతోమిరిపంజేయుటకు సమ ర్థమును, సర్వతంతి న్వతంతిమ*%పటవలన 'జేనినయినను న్వేచ్చననుస రించి భేదముచేసైనను సాధించుటకు కగినదియు, శతు)వులను భయ పెట్టుటకు శక్తిగలిగినదియు చంద౦ధరునిచేత గ౦హింపబడినదియు. నగు నీహాస్త, ము నన్ను సంరత్షించుగాత | (య భ:-ా మింది విశేషణములవలన ఉఊమాపహాస్తము- సొమఎి డాన- భేద దండో పాయ దతుమను నంళము తెలియంజేయంబడినది. వివాహమున గొహింపం ఏడుటవలనను, రక్షణృపరాయణము-గా (ప్రసిద్ధమగుటవలననుగూడ నిచట విశేషింప ఏడినది- 'దేవీదీ ఇవాస్తమే యగుచున్నది సర్వేశ్వరునిచేత (గహింపయిడిన వాస్త $ జానీ జో సునకు స్తామాది సామర్ధ్యము స్వారస్యావవామని యెజుంగునది. ఒక్క-టియే యగు వొ స్త్వమునకిట్టు దోన సాంత్టిన కరణ- తర్షనముల నుల్లేఖించుటవలన నిచట నుళ్లేఖ పేఖంజారముని (హీంపనగను, "

౧ స్తబం ఆ౦ధద్రభాసహితము లీ స్ప్రష్టుం నశ క్యా పరమేపరై స్వం సచాన్య యాచిన్త యితుం ఒశక్యః త్వ మేవశర్వన్య నవవ తే2న్చు దామ్సత్య మేవం యువయోస్తు సత్యమ్‌! ౧౫ అమ్మా! నీవే ఉత్తమురాలనవు. ఈశ్వరునికంయె నితరులు నిన్ను స్పృృశింపంజాలరు. నీకంశు నితర లతనినిగూడ చింతింపంజూలరు. శర్వు నకు నీవే యున్నావు. (అన్యగర్రీ లేదు)సీకతండే యున్నాండు (అన్యుంయ లేండు) కావున ఇట్లు మీయొక్క (శివళక్తులయొక్క) దాంపత్యమే సత్యము, (తదితరమగు దాంపత్యము సల్యముకాదు) పభ: ఇచట శివ శక్తుల దాంపత్యము అన్యో న్యాత్మక ము=అవియోజ్యము (ఎడబాటులేనిది) అని చెప్పంబడినది. కావున్యసత్యమగు। నీదాంపత్యము_ అవి కారి (మార్చులేనిది) అగును, తేది తరము. అవిశారి?! శానేరదు. పరమార్ధమున శివశక్తుల దాంపత్య మొక్క_టియీ సత్యము. ఫుం, జాతీయం తయు ళివమూాలము, ఆ్రీీజాతియంతయు శక్తిమాలము.. కవన లోకమునందు తదితరములగు చాంపత్యములన్నియునుగూడ తద్వివర్తములే (సత్యమను నాదాంపత్యమునందు కల్సి రములేేయని తెలియునది. నిజాద్‌ వతం నేన్దుక ఇన్షుమన్య ముత్పాద్య లేళమ్భు రచాద్వతంసమ్‌ మూర్తామివాసౌ శుభగాత్రి! రాత్రిం ప్రప్య త్వదీయాం కబరీం చకాసేః ౧౬ శుభగాత్రివగు (మంగళాంగివగు) జననీ | భివ్చకు నిజళిరోఒలం కారభూరమన చందు౨నినుండి వేరొళచందుని నృజించి నిన్నలంకరిం చెను భూవణమాపుండగు నాచందిండు నీకేశవేశముకు రూపొందిన రాత్ఫినివలె నాళియించి మిగు'ఎ€ ఎంఆా చెపం /

క్షే ఉనమాసహస్రము ౨ శతం తథ: వివాహ శాలమున నవవధువునకి లం కారము నొసంగుట సంప్రదాయ సిద్ధము. కావుననే పరిణయ సమయమున వరందిగు శివ్చుండు స్వాత్మశిరోభూషణము నుండి వేటొకభూపషణమును సృజించి వఘవగు పార్వతికి శిరోభూషణముగా6 జేసె నని భావము, ॥ ఇచట మైళ్యసాధర్మ్యమువలన పొర్వతీకబరికి నిశాంతొత్పర్యము సంధా వింప6 బడినది. కావున నిది న్వరూపోటక్పేష యగును. చకాసే (బథాస్సే అను చోట, శివుని పిళంగ జటాగతభూషణముకం క, పొర్వత్తీ నీలక బరీగత భూషణము యొక్క “భాసనాతిశయముి స్క్రురింపంజేయ బడుచున్నది. బభూవిథాగేన్ట గృహేయడాత్వం సచేశ్వరస్తతి) చకార వాసమ్‌ విలోకమాన స్తవభేవి! విద్యుత్‌. పొళ్చొలికాయాః కమనసీయభావమ్‌* ౧౪౯ జీవ! (ఛాల్యమున) పర్వత రాజగు తంగడియింట నీవునివసించు చున్న పుడు విద్యు త్పాంచాలికవగు (జాజ్వల్యమానమగు మెరుపుతో 6 'జేయంబడిన యాటబొమ్మువలెనున్ని) నీయొక్క "రామణీయకమును విలోకించుచు, నాయీశ్వరుడుకూడ నచ్చటనే నివసించియుండెను. పు భ;-- ఇందలి విద్యుతృదము చేత జో్యోతిరుజ్వల రామణీయక సంపన్న ము హరనయ నాకగర్ణ్గ కమును అగు తన్వీత్వమ. ను(నూమ్‌ శవ) గమింప్క జేయంబడు చున్నది, ఇది స్యతస్సంఫావితమగు వస్తుధ్వని. సిద్ధం స వాం సాధయితుం పివృత్తో న! ఆయోూోగం పిదస్ధ మదన శ్చకళల్స “వళీతికీర్తిం గిరిశస్యభర్తుం శుభ థి “త్వస త్తేతి యవ? చు న ౧ళె

౧ స్తబం ఆ౦ధ(పభాసహితము 15 (వసిద్ధుండగు నామన శ్రధుండు, నిళ్యసిద్ధమగు యోగమును అనలా శివా-ళక్సి డాంపత్యహాపమగు సంబంధమును పాధించుట కుపక మించి శివనేతాొగ్ని చేత భన్మమఃగాం జేయబడి-శివ్రునకు వశ్గి (౫ తేద్రియుండు) అనుకీ ర్తిని పోమీంచుటకున్సు శివ్రనందలి పిణయమువలన తపస్సు నాచ రించునపుడు పర్షములను (ఎండినయాకులను) గూడ _ భుజింపకుండుట వలన నీకు “అపర్ల అను యశమును గలుగంజేయుటకును సమధ్ధుం డయ్యెను. (వీయలాభముకొజకు మిక్కిలి గష్టమగు తపస్సు నాచరించిన ళ 9 ? పార్వతికి *“అపర్ష్శ అనునామము ప్రసిద్ధము. మహాకవియగు కాళిగాసు _ క, లాస్‌ రంల ॥ సయం వర్ల దుమపషర్షవృ త్తి తా పరాహికాషా తపస సయాపునః అ ఇ అవు తదజ్యపాకీక్ష మితి వ్రియంవదాం వదన్న్యపన్తేతి చ తాం పురావిదః” స్వయముగా రాలి మయొండినయాకుల నుభుజించుట- శపస్ఫునకు పరాకాష్ట యగుచుండును. అట్టి పర్ణములను (ఆకులను) గూడ విడుచుటవలన పియంవదయగు పార్వతిని. ఫురావిదములు ,ఆపక్ష్మ అని చెప్పుదురు” ఆని స్వకృతకుమార సంభవమున పంచమసర్గమందలి పదు 'నెనిమిదవళశ్లోకమునలి జెప్పీయున్నా6డు. ఇచట సిద్ధమగు పార్వతీ పరమేశ్వరయోగమును సాధించుటకయిన మన్శ్మ ధుని (పవృత్తీ హేతువు. శివునకు వశియనుకీర్తిని సంధించుటయు, ఊమకు- ఆపర్ష వీ అటో గప! యను యశమును గలిగించుటయు ననునవి కహేతుమంఠములు (కార్యములు), ఇట్టు హేతుమంకమతో౮హాడ హేతువును వగ్గించుటవలన నిది హూత్వలం కారమగుచున్న ది. చందాలోకమునందిట్లు చెప్పబడినది. హేతో గ్లోతుమతా సార్ధం వర్ణనం 'హీశురుచ్య లే ఆసావుచేతి శీతాంశుర్మానచ్చేదాయ సు(భువామ్‌)) కతువును హీతుమంతముతో యాడ నొకేవాక్యమున వర్థించుట హేత్వలం ార మనంబడును., హేతువువలన నగు కార్యము కీతుమంతమని వెప్పంబడుము,

క్షం ఉమానవాన్రము: *- ౨కేర ఉదా. “దక్కని. కనుబోమలుగల శాంతలమానమును (కోపమును) కేదించుటకీ చందు. డుదయించుచున్నా డు. ఘోరం తప క్చేదచితంత్వయాఒవి పాగూ)9పభర్తుః సమను్యగహాయ విపోాయ యగ్నం క ఇహాఖలామ్బ సమృద్ధమప్యర్థ ముసైతుజన్వుః? ౧౯” ఓ సర్వలోః జననీ! వూర్వరూపమున (నతీజేవిగా నున్న పుడు) సీకు భర్త్హయనగు నీశ్వరుండు నిన్నంగీకరించి యనుగిహించుటకొఆకు నీవుకూడ, నిరశన్యవతసాధ్యమగు ఘోరతపము. ,నొనర్చునెడల ఈ లోకమునందున్న జంతు వెవ్వండ్రైనను ప్రయత్నమును విడిచి- సిద్ధము గాని సాధ్యముగాని యగుచు నంబంధించియున్నను స్వాభీష్టవిమయము నిట్లు పొందును!

"(ప భా పూర్వము నీద్ధించిన భర్తయొక్కా అను(గహము కొజకు జగన్మాత యగు పౌొర్వతికిలలాడ తపళ్చరణ మావశ్యకమగునెదల ఆయమ్మకం పె 'వేరయిన ఆల్బజంతువునకు ఇష్టార్ధలాభముకొఅకు ప్రయత్న మత్యంతావళ్యకమను నంళమును "వేరుగా చెప్పనక్క_అలేదని భావము.

“వైముల్యే నార్థ సంసిద్ధిన 'కావ్యార్థాపత్తి రిష్య తే?) (4కిముడి శబ్దముయొక్క- భావమా క్షైముత్యము ._కైముతిక న్యాయము చేత నర్థనంవీద్ధి- కావ్యా ర్థాపత్తి యనబడును)

అనలత్షణము చేత నిచటి యలం కారము కావ్యాన్థాపత్తియని 'తెలియునడి,

ఈయంళమున (కింది యుదాహర్మమును (గహించునదిః

“పీ్వీయనీ! నీముఖమాచం్యద్రునే ఒయించినది. పద్మములమాట వెప్ప'నేల)) వి వలా అఆచందుగన, పద్మములను జయించీన చర్యద్రుండనియర్థము.

పద్మములను జయించిన చర్యదునే నీముఖముజయి ౦చినది, ఇక పద్మములను జయించెనని ెప్పవలయునా*ి అనలా పద్మములను మిక్కిలలి సులభముగాే జయింపలోలదని యర్థము.

ఇట్లు కెముర్యము చేత ఆర్థసంసిద్ధివలన నిది కావ్యార్థాపత్తీ యగసుచున్నదిః

౧నృబో ఆ౦ధ(పభాసహితము [7

జ్వాలత్‌ క్‌ పర్టోః దహనాజ్క భాల?!,

కపాలనమూలీ, కరికృత్తివాసాః,

భుజజ్ఞభూపహా, భసితాజ్బరాగః,

పుప్పేషువైర్సీ పరుపాట్టహాసఃం ౨౦

శ్మళానవాన్సీ పురువ్కు నస్ర్రీళూలీ,

జహార తేచేదనఘాజ్లీ! వేతః

దృష్టాన్త్వమర్శో౭-య మనాపనై వ

(వ్రీతిరృహిః కారణమాశి లేతి, ౨౧

జ్యలించుచున, షు జటాజూటమును దవానాంకమగు (నిప్పుతో

గూడీన) ఫ్లాలస్థలమును కపాలమాలయ్య, (తలపుజ్జైల దండయు) గజి చర్జు వస్త్రమును (వనుంగతోలు కట్టుఒట్టయు) సర్పభూమణములును, భస్యాంగరాగమును (బూదిపూతయు) గలంవాడును పువ్చవాణుండగు మన్ఫృధునకు ,శ(త్రువును, కర్కశమగు. పెద్దనవ్వుగలంవాడును.

శ శానమునందు (వీశ్బవనమునందు) నివసీంచువాండును, త్రిముఖ మగు త్రిళూలము గలవాండును, అగు ఫురుషుండు. అనవద్యాంగివగు (నిష్టఘ్టములగు నవయవములు గలిగిన) నీమనస్సు నాకర్షించినపుడు వ్రతియనునది- చాహా్యోపాధి నాశ్రయించి. ప్రవ్నగ్తింపదనునర్ధము దృష్టాంతము నొందుచున్నది. (తికి చావ్యూగుణము కాన్సింపదు.] :

పభ; (శీలి చాహ్య కారణము నా్య్రయింపదను (చవిద్ధమగు నభ్యిపొయ మునకు నిదర్శనమున్నదని ఫావము. ఇట్లనుట చేత ే9మకు అంతరమేయగు హేతు వేదో కలదను నంశము స్పష్టముగా నవగమింపంజేయ(బడుచున్నది, _ ఈయర్థ్‌మును

+,వ్యతిషజతి పదార్రా నొన్తరన కో2౬పిహేతున

నఖలు బహిరుపా$న్‌ ప్రీతయన సం్యశ్రయన్తే? *

చెప్పుటకు వీలుపడని యేదో ఆంతరమగుహేతువు ఆంతగకరణాదులగు పచా ర్థములను, అన్మ్య్యోన్యలగ్నములుగా6 జేయుచుండును. (ప్రీళులు- బాహ్యములగు "హీతువులను (స్వోత్వాదకములుూగా) అేక్షీంచునవి కావు.

అని భవధూతిమహాకవికూడ ఉర రళామచరితమున6౬ చెల్ఫియున్నాండు,

వి

18 ఉమాసవాస్త్రము జ కరం మిదిశ్లోకమున “ఫుస్పేషు వైరి అనువోట “ఫుస్పొఖువైరీ ఆనుపొరముగాడ నున్నది, పుళ్చొూఖ్నువరియన మదనబాణభూతమగు పుష్పుసమాహమునకు శ్యతువని యర్థము, కృం-గారాంగభూతమగు పుష ఎసమూహముతోడి వైరము కామారియగు శివని యెరాగ్యపునిద్ధిని సూచించునని "తెలియునది. మిీందిన్లోకమున అతిఘోరములును జుగుప్సౌవహములును నగు, జటాజూటం "నేత్రుజ్వలన కపాలమాలాదులతో లాడిన వాండును,శృ్చుంగారధ్థుంసియు, వికృత వేషుండును అగు పురుషుండు సర్వలతృణసంపన్నములగు నంగముల.గలనిన్నాకర్షి౦ చెనను ప్రకృళార్జ్‌ము చేత సంతి బహీనశారణము నాాకయింపదనుటకు దృష్టాం తము గలదను న్యపకృతమగు నర్గము సమర్వింపంబడుటచేత నిచటి యలంశార ళల గ మర్థాంతర న్యాసమగుచున్నదది, రూపంపురాళకే రధవాతబేతత్‌ 'సేయంచచేష్టా సమయా_న్తశేషు శకాన్తంవపుః కాన్తతరాశ్చలీలా స్య్వయాసమంఖేలితు మేపధశ్తే. ౨౨౨ పురారియగు ము హేశ్వరునకు పూర్యో _కృమగు జ్వలించుచున్న జటాజూటము గలి%ియుండుట మొదలగు రూపమును శృశానమునందు నివసించుట మొదలగు చేష్టయు, పాగ్యతితో విహరించు సమయమునందు6€ శాక తదితరములగు సమయములందుండెను. || భగవంతుండు పార్వతితో విహరించుటకు కమనీయమగు శరీర మును మిక్కిలి కమసీయములగు లీలలను ధరించుచుండెను. (ద్వాదశస్తబకమున “ముక్తభోగి కట కేనపాణినా” అని యారం భించి, పార్వతీషర మేశ్వరులకు శృంగారమును వర్షించునపు డీయంశమును ఇప్పటడును] (వవృాష్టయశత్షుః సమ వేతసిద్ధో నృత్యర్ల ణేన్ష్ర వికసన్నునీస్ట)ః భూ యో౭వియోనోక్టీియువయోర్షి నూడా బభారమాతర్శహ మద్వితీయమ్‌. % ౨౨

౧ స్తబ ఆం(ధ(ప్రథాసహితము 19 మాతా! హీమాచల నీవాసులగు యక్స్వలను (పహర్షి, ంపంజేసి ,.. సదియ్యు సిద్ధపురుషులను సమ్మిళితుల నొనర్చినదియ్యు పిమధగణ్యశేస్థు లను న్నర్తింపంజేసినదియు; మునీంద్రులను వికసింపంజేసినదియు నగు మి వునస్సమాగమము- అహిమాది్శయందు- ఆగ్వితీయమగు నుత్సవమును

'. పోమీంచెను.

ప భ:--యములనలాటేవయోనివికేషులు. పార్వతీ పరమేశ్వరుల కిఫుడు జరగిన సమాగమము, సతీభవసమాగమముకం మె వేజగుటవలన పునస్పమాగమమగు చున్నది. వెనుక సతీ-భవులకు సమాగమముం డెను, తత్‌ సతీ రూపయగు పార్వతికి శివునితోడి సమాగమము (కలయిక) మరల నిపుడు కలుగుటవలన నిది వారి ఫునస్సమాగమమని చెప్పంఒడినది.

మిందెన్లోకమున “పహృష్ట్రయక్షశిి అనుటకుమారు “(పవ్యాస్టపత్న ని? ఆను వేరొకపాకమున్నది. అపుడు, పార్వతీపత్షమగు హీమవద్చుంధువర్గమును, ళివ పత్మమగు (పమథగణృ యక్షరాజూదికమును, (పహ శ్షింపంజేసినదను_ నర్ధమును గ౦హీంపవలయును. ఖ్‌

మహేశ్వరస్వ్వాం పరిశీయలేఛే

పకస్త్ర యో ర్భామ్యతి విశ్యమగ్యుం

భూభృత్తటీరాశ్యయతే బతాన్యఃం యర

అనవద్యాంగివగు (దోషరహితమగు విగగిహముగల పార్వతీ! న్‌

మహేశ్వరుండు నిన్ను పరిణయమాడి ముఖ్యులగు నాత్మజుల నిద్దజిని గాంచెను, వారిలోనొకండగు గణపతి- విశ్వమును భుజించుటనైై తిరుగు చున్నాండు. పాపమింకొకండు (స్కందుండు) పర్వతభూముల నాశ యించి యున్నాండుః

ప్రభవ-భుక్సి(పియుండనియు, అంబోదరుడనియు (పవిద్ధయసుటవలన గణ పతి విళ్యమును భుజించుట క్రై తికుగుచున్నాండని చెప్పంబడినది. నగరంధ్భ)ళృత్వ గుహుండు, ముదలగు నామముల చేత స్కందుండు- పర్వతమహావానీ అనునం శము ప్రుబ్యాకనగుదున్నది- గంంపంయి?ిం రమంయిహ్నలు, వీకేయని సూచికమ్యు

క్రి) ఉమాసపహాస్రము ౨కత ఇట్టు- ఒకయడ భుమణల.ండును, ఇంకొకడు పర్వతగుహావాసీయు నగుట వలన మోయత్మజులిద్దలునుగూడ సుఖజీవనులు కాగనునంశము “బత+ (అయో్య్యో) అను సదమచేం జలుపంబడుచున్న ది. పభావ్యాఖ్యాత *బతి” అనునది విస్మయార్ధకమని వచించెను. జగత్కుటుంబులగు పార్వుత్తీపరమేక్వురులు. దేవాసుర మానవాది సకలజనకులగుచున్నారు. అయినను, ఆయాత్మజులయందు నృ_-ంద- గణపతులకు విశిష్టతను స్యురింపంజేయుటకు వారు ముఖ్యులని వెప్పల్పుడిరని గహించునది. సజ్క ర్వయన్న్యో జగ తాంతజనన్యాః కల్యొణవార్తాః కమనీయకీ లే; వానలో ఇమా పిమోదాయ సతాంభవన్వ్ను సన్షర్భళుద్ధా ఉపజాతయోనః. ౨౫ ౧ డు రమణీయకీర్రియగు జగజ్జననియొక్కో కల్యాణవార్తలను. సంకీ ర్ర్వృనమొనర్ఫునవియు, సందర్భశుద్ధములయి నవియు, నిట్లు రచింపండి నవియున గుమాయీ- ఉపజాతులు సజ్జన్యప్రమోద దాయగములగు.గాత! ప్ర భ:--సందర్భమనలాా, నిఒంధింపంబడిన పదవాక్యగుంఫన ఈభూపమగు రణనము. శుద్ధములనలగా, పద పదార్థం వాక్య - వా క్యార్ధదోషరహితములు, ఉప జూరులన-గా; ఉపజాతివృత్తనిబద్దములగు శ్లోకములు. థి ళం “ఇది సవ్యాఖ్యమగు పంచమ స్తబకము" ఓమ్‌. తత్‌ సత్‌ -_

ఓమ్‌ నమోవగివతే శ్రీరమణోయి శ్రీ భారతీ దేవతా మైన మన. ఉవమాసహస్ర ము, ఎతాకుమోలాలా. ( ద్వితీయ శతకమున - ద్వితీయస్తృబకము ) (ఆరవస్తబకము) అవ: -- ద్వితీయశ తకముయొక్క ద్వితీయ _స్తబకమగునిందు- దేవి మొక్కా “విశ్వవైభ వ సంపత్తి స్తుతింపంబడును. వార్తారః శళికీర్తేః కరాగో నవథాసామ్‌ భర్తారో మమసన్ను స్కన్దామ్చూదరహాసాః, ౧ చందు)నకులల ఖ్యాతిని వారించునవియు, కొిత్తకొ త్తలగు శాంతులను కలిగించునవియు. నగు స.ందాంబ (పార్వతి) యొక్క మందవోసములు నన్ను భరించునవియగుగాత | ప్రి భవ ఆబ్లోదకత్వాదిగుణములచే అమృతక్‌రణుని యశమునుగూడ నతి శయించునవియు, నవనవ వికానముచే విలసీల్యనవియు, (ఆశితులకు అఖినవాభ్యుద యమును గలిగించునవియు) అగు పార్వతి మందన్మీతములు. భక్త్రయనగు నన్ను పోషించునుగాతయని యధ్యర్థనము కోప్‌0ప6ంఎడినది, దిగ్‌వల్లీష్వతి శబ్రం కుర్వన్యః కుసుమర్ధిమ్‌ భూయాసుస్యవ భూత్యై మన్నాతుః స్ఫితలేశాః యం దిక్కులను లతలయందు మిక్కిలి శుభగిమగు ఆకునుమస మృద్ధిని (పువ్చపిసూతిసంపదను) కలిగించుచున్న శమౌతెల్తియగు పా్‌్రిగ్షి యొక్క మందహోసలేశములు- మిాకై శ్వర్యముగ్గు భుటించుంగ్గాత్త! ,

ల ఉమాసహస్రము య శతం

పు ఛ, ఇది మంగ శొశాసనము, ఇచట “దిశ వీవవల్ల్య డి) అను వ్యుక్పత్తి చేత, ఉక్త రపడార్థము ((్రభానమగుటవలన, ఇది అవధారణాశ్రార్వపదకర్మ ధారయ సనమాసమేయగును కాని కవల్ల్యషవదిశన?) అను వ్యుత్విత్తి వత శార్యపడార్థప్రుధాన మగు ఊపమికసమా సము కాదు,కనుమసమృద్ధికరణములు వల్లల.-గానిదిక్కు.లు--కావ్రు గడా! స్మిత లేశములు, కుసుమసబ్భుద్ధి కారకముల గుట చేత నవి అమృతకిరణార్మకము లనునంళము గమింపంజేయలుడినది. రస్మాక్ముకుండగు సోమునశే ఓసధీళత్వము. (పని ద్ధమగడా! దిగ్వుల్లులనుచోట-ఎ ఏకబేశవివర్పియగు రూపకము. ఆలం కారమని (గహించునది. కుసుమ్యప్రసవసంపన్నములగు లతలు సషృ్ఫృహణీయశకోభలగునట్టు, పార్వత్రీమందహాసములవలన దిక్కుంలన్ని యును స్వోచితరమణీయ$ోభాసంపన్నము అగుచుండునని భావము.

మోందిన్లోకమున దిగ్వల్లీషు (దిక్కులను లతలయందుు అను బహువచనము వలన ముందవోస్వ౭భవము సార్వత్తికము (అంతిటను (ప్రసరించునది) అని చెప్ప బడియొను.

“మందహాస్వవెభవము. మహాప ఫావముగలది. ఆమంద హాసవై భవమువలననే- విశ్వమునందున్న- సర్వవస్తువులును సర్వభూతములును వానివాని గుణములతో. గూడ ధరింపంబడుచున్నవి.”) అని స్ఫురింపంజేయుటకు- దిక్‌ సంఠతికి- విచ్చ్శేదము లేని విశాసమును వ్యంజింపంకేయునదియగు.. దిగ్‌_ వీ కుసుమ్మప్రసవసమృద్దికరం అము. వెప్పంబడినది.

ఇందు దిక్కు.లను= వల్టలుగా నారోపించుట. శాబ్బము,. కర్తలగు న్మ్‌త లేశ ములచేత_ కసుమసమృద్ధి- యారోపింపంుడినది. దానిచేత- నగు అర్ధసామర్ధ్యము వేఠ- దిగ్‌విశాసము ఆ కేపింపంబడుచున్న ది. (తీనికొని (రౌంబడుచున్న దిదిక్కుులు వికసించినవనునర్థము ళబ్దము చేతగాక, అర్ధము చేత నాక్షిస్తమగుటవలన- అదిగ్వి ళా సము- అర్థమైయున్నది. “వికసీంచిన పూవ్చలుగ లిగియుండుటి) అనుధర్మము దిక్కుులయందు పచరితమగుటవలనను- దిక్కులుగా. నారోపింపంబడిన వల్లులయం దుండుటవలనను= ఇది. ఏకబేశవివర్తినియగు నుపమ క్రానేరదని 'తెలియునదిం

వకశ్చీత్‌ తవళక్షో

బిహ్మాణ్ణస్య భవాయ

భర్షవ్రేయసి వోస!

కిం స్తోత్రం తవ భూయః క

౨ స్తృబం ఆ౦ధవభానహితము లీ భర్ష్యయేయసివగు జననీ సీవోనమొక్కటియే, బివట్టండము యొక్క ఉద్భువముసకు నమర్ధ్థమగునపుడు సీమహా భాగ్యమును వ్యాఖ్యా నించుటకు ఏస్తోత్రమైనను సమర్థమగునా? _ ప్రభః భగవతీముఖమునందు హాస మెల్లప్పుడును వికసించుచుండును. నీవొక త్యణము నవ్వినవో జగబుంరయు నుదయించును, అట్టియెడల నీమవో ఫాగ్యమును వర్మింపంజాలిన స్తోత్రం వేందియైనను నుండునా! ॥ “స్మిరము జగత్‌ స్రష్ట” అనునంశమును అార్వ(గంధక ర్తల.గూడ వర్ష్మించియే యున్నారు. భామతీ కామలచేత “స్మిత మేతన్య వరాదచరమ్‌ి? అని స్వకృత్యహ్మానూర్భ భాష్య వ్యా ఖ్యారంభమున (ుహ్మము స్తుతింపయడినదిగచడా! [భామతీశారుయను వాచస్పతిమిితుని చరితము నాచేరచింపబడిన, ఫామరి, అను ఖండకావ్యమున 'పా“కులు పరిశీలింపంగో లెదను.] [పం! ల| నా ఉద్యానేవియదా్యే శాలి! శ్యాం విహరనీ మ్‌ న! గోళైః కనుగకల్పె న్‌! దె ఇ... రల్పావాక్‌. కిముమాతి, ర భగవతివగు కాలీ! “ఆకాశము” అనువేరుగల ఉద్యానమునందు కందుకళల్పములగు (గోళాకశారములగు బంతులవంటివై రఏందు నక్షత రూపములగు) ఖగోళములళో నాడుకొనుచున్న నిన్ను స్వల్పమగు వాక్కు- ఎట్టువర్లించును] యభః " ఆనంతములగు (ఒహ్మాండకోటుల కవశాశమునొనయ నాశా శము- నీకు నివోరోపవనమై యున్నది. అచటనున్న జ్యోతిగోళములు నీకాటబం'” తుళలై యున్నవి. ఇట్టుండ నీవింతదానవని పరిమితించెలుపుట కేవాక్కు-సమర్ధమగును ? ఇయత్తా పరిచ్ళేద- రహితయగు భగవతి వాక్కుల కందదని భావము. ఖం శ్రీడాభవనంతే, కః కార్యాలయనవః

వత్త ఉమానహస్ర్రము ం శత పృధ్వీయం బహూులాన్నా మాతర్యోజనశాలా! ర! తల్లీ! సర్వవ్యాపకమగు ఆకాశమః- నీక్షు[క్రీడా భవనము. (విహార స్థలము ఈయాదిత్యమండ లము-నీకార్యాలయము- (జగత్కార్య నిర్యా హక (వచేశము) బహాులాన్నమగు నీభూమి-నీభోజన శాల, యప్రభః ఇచట జేవీవిషయమున భోగ భోజనములకు విశేషములేదని యెటుయునది. సంనస్కబ్భృతమునందు ఈక్రజ్లిి అనుపదము, బ్ర)వ్మాను. అత్మను, వాయువును, సూర్యుని, దలుఫునని విశ్వపకాశుండు వెప్పియున్నాండు, ఆధికారికులగు ( ఆయాయుద్యోగనములందు. నియమితులగు) ేవతలకులా జగత్కా-ర్యనర్వాహ్య క్రమము వ్యవస్థాపింపఒడిన (ప్రదేశము. స్వర్లోకమగు నాదిత్య మండలము. కావున నయ్యది కార్యాలయమని. _ చెప్పంబడినది. ఆటవస్తువులగు ఖనోళములతో నాపరమేశ్వరి విహరించ్యుపదేశము భువర్గ్లోకమగు నంతరితృము- కావున నది (కీడాభవనమని చెప్పండినది. ఆధికారికులగు బేవతల ద్వారమున పక “మేళ్వరిచే భుజింపంబడుచున్న (పదేశము ఈభధూలోకము. కావుననది. భోజన శాలయని చెప్పంబడినది. | | ఇట్లు- వేదమంతుమున “భూః, భువన, స్వః) అని చెప్పంబడిన లోకములు మూండును, సక్వేక్వరికి (క్రమముగా, భోజన. విహార కార్యాల యస్ధలములగు చున్నవని (పతిపాదింపంబడినదిం లి బుద్ధీనా మసి చాతి లి, లి, సిద్ధినా మసి నేతి ఏర్యాణా మసి జేటీ 4 శా్య్టొ నుసి ఛాటీ. ౬ అమా! సకలకలావిష్క__ర్తలును ఇాత్రీయములును అగుబుద్ధుల నొసంగుదొననవున్యు అణిరూద్యద్భుతరూపములును, సర్యోద్యమఫల రూపములును అగుసిద్దులను సంఘటించుడానవును! ఏర్యములకు మంజూ వమవున్కు (సకలవిథపరా[కమ నిధానభూతవును శాగ్యములకు అభ్యాసా దనమనవ్సను (వరచకిము న్యాకమించుదానవును) అగుచున్నావు,

= స్తబ! ఆ౦ధ(ప్రభాసహితము లీ్‌ త భః *ోభాటీి? అనుపదమునకుం ఆభ్యాసాదన మర్షమని కహూమచందుడు ఇప్పెను, . విద్యానామసి భావో పహృాద్యానామసి హోన। జీవానా మసి లీలా టైత్యానా మసి పీలా, రి నీవు వేదాదులగు చతుర్షశవిద్యలకును తాత్పర్య రూపమగు భావమవు, రమణీయములగు వస్తువు లన్నిటియందును విలాసరూపవ మశ హోవమవు. చేవతలయందు స్పృహణీయ(మగు)విలసితమగులీలవు, ఎెత్యులను తిరస్కరించు హేలవు, యభ హేలయనంలా, అవజ్నం అవజ్ఞావిలాసములయందు హీలాపదము వర్తించునని నా నార్ధరత్నమాల వెప్పుదున్నదిగదా' గణా మసివేష్టా స్థాణూనామసి నిస్టా లోకానామసి మూలమ్‌ లోకాదే రసి జూలమ్‌. తొ గన్త్నలగు చర్యప్రాణులకు గతివ్కి స్టాణువులగు స్థిరవస్తువులకు స్టితివిం సర్వలోక ములకును మూలమవు. లోకుల జన్ఫుములకు జూలమనుః (మాయికమగు కారణమవు.) యళః జాలళబ్దము సంస్కృతమున ఫుంలింగమనగునఫుడు నీపవృత్మీమును? '్రీలింగమగునపుడు వీరవెట్టును, నపుంసకలింగమగునవుడు, దంభఎఇందంజాలము లును అర్థములగునని (త్రి కాండశేషము వెప్పుచున్నడి. *చరం- స్థిరము లకు- చరత్వ- సర్వ ధర్మరూపిణివి నీవో యనిమొనను చెప్పనగును. థి యూ

• బీఏ, వ్యాపక లేజః ళక్సి న్తత్వవిచాలే అత్య న్తం సుకుమూరీ నారీ మూర్తి విచాే శ్‌

లిం ఉమాసహస్ర్రము ౨ శరం పరమార్థమఃను విచారించునపుడు 1మాేవి- ,_ వ్యాపక లేజళ్ళక్రి యగుచున్నది. ఆయక్కు మూర్తిని విచారించునపుడు అత్యంతకోమల గాత్తియగు పార్వతి యగుచున్నది. ప్ర భవి వ్యాపకలే” ఇృక్తయన “వన్వవ్యావియసు జ్యోపిస్సగ్గు సర్వేశ్వరుని భక్తి) అనిగాని “వ్యా పక తేవోయావిణియకుళ క్త అనిగాని యర్థము( జెప్పవచ్చును, వ్యాపక లేజోరూపిణియగుళక్షి అని చెప్పునవుడు కాకప్సియన పా నః శాకపార్థి వనఅని కెప్పునట్లు, తేవోరూపిణీ, శక్తిః లేజళ్ళక్షిక) అని సమౌాణమును జెప్పుకొన వలయును, తత్త్వమును విచారించునెడల 'జేవీస్వరూపము.. సర్వవ్యాపి చేజళ్ళ కియు- వ్యిగహవత్త నపేక్షీంచునె.ల సుకుమారియగు నారియు నగునని ఫౌవము, క్వజో వతి ర ఇతో ఒస్మా చాకాశాదవీ భూయః? తత్సర్వం వినయ న్వీ తన్వజ్లీ క్యనునారీ? ౧౦ వ్యాపకమగు నాకాశముకంయెనుగూడి మహత్తరమను జ్యోతి "స్పెక్కడ?! ఆకాశము నతిశయించుచు, మహతోమహీయమగు ఆజ్యోతి స్సర్వమును జగన్ని ర్టాణముకొఆకు చలింప(జేయుచున్న తన్వంగి (శృశీంచిన "'దేహముగలది) యగుసుందరియెక్కడ?; (ఆశ్చర్యము గజా!) ప్రభ; మహతోమహీయమగు. జ్యోతిస్వరూపమును ఇగన్ని ర్మాణము కొలకు చరింపంజేయుట అర్థసిద్ధి ఉానికిచట నసంభావ్యత వర్షితమ్యు కావున “ప్రుత్యజ్ఞబంధమ్‌)) అని వెనుకటిన్రోకమువలె నిదికూడ అసంభవాలంశారమునశే లత్ష్య్యమగునని గంహించునది. +... అవవ ఇక్కడనుండి “అశ్చర్యం విదధానా'”” అను పదువైదవళ్లోకమువజు కునుగల వాక్య మొక్యాటియే యని (గహించునది, . చే వేన్చాయవిభుత్వమ్‌ సూర్యాయోసి సహసిమ్‌ ఉఊప్మూణాం దహనాయ జ్యోత్సా షమోవధికాజే, ౧౧

౨ స్తం ఆ౦ధవభాసహితము ల్సి 'ేవేంద్రునికి ఈశితృత్యమును, (ప్రభుత్వమున్వు సవహాసిరళ్శియగు సూర్యునకు కిరణసవా(సమును (వేయికిరణములను) కాల్చువాండగు నగ్నికి వేడిమిని, ఓవధుల నధిపతియగు చందునకు వెన్నెలను(నీవొక్కూ 'తెవే యిచ్చుచున్న దానవని పదునాల్లవన్లోకముచే సమన్వయించు కొనునది.) వొాతొయామిత వీర్యం విస్తారం గగనాయ సొస్బ్రత్వం వనసుధామై తోయాయ(దవభావమ్‌. ౧౨౨ (జనగత్పాాణుండగు) గాలికి అళ్యధికమగు బలమును, ఆకాశము నకు _వెళాల్వమును భూమికి నిబిడత్వమును (ఘనీభానమును) నీటికిదవ త్వమును (ద్రవీభావమును), మాహాభాగ్య మపారం కోటిభ్యోో విబుధానామ్‌ |! చితా ని రి కాళ్చన సిస్ధ్‌ శృత్నేభ్యో మినుజూనామ్‌. ౧౩ "జేవకోటులకు, అమికమ॥ మహాభాగ్యముక్కు మనుజలక్షలకు అద్భుతములు అనిర్వాచ్వములు అగు సిద్ధులను.

(స భం “కోటి” ఆనుకది శతలక సంఖ్యావాచకమును, లక్షం కతసహ్యస సంఖ్యావాచకమును, అగును. (కోటియన నూరులతలు. లత్మ్సీయన నూరువేలు,) ఆయినను “దేవకోటులకు) ఆనుదానికి “అమితసంఖ్యులగు. 'దేవకలక్రు? ఆనునడ్థ మును, *మనుజల కలకు?) ఆనుపదమునకు, అ ఆత్యధికసంఖ్యలగు మనుష్యులక్రు??అను నర్థమును ఆోహీంపవలయును. ఆపారమనంగా ఆనంఠమని యర్థము. మావో భాగ్య మన, గొప్పదగుైళ్వర్యాంళమని యర్గము. .

మహాన్‌ భానో అంకః యీసాంలతే, మహాభా గాన, తేషాంభావో మాహా భాగ్యమ్‌. నొప్పదగు చేశ్వర్యాంశముగల వామ మహాఫఖాగులు, తద్‌భొవమా మౌవో భాగ. భు?

వీ ఉమాసపహస్రము ౨శత

స్థాణుభ్యో ధృతిశ_క్రిం

గన్త లళ్యో గతిశ_క్రిమి

కొస్కాచ్చిన్ని జకోళా

"దేకా బేవి దడానా. ౧౪

'జీఏ! కదలని పస్తువులకు ధృతిశ_క్విని, కదలెడు పాొణులకు గతి

శక్తిని ఇట్లు పూర్వోకృమగు సర్వమునుగూడ అనిరాంచ్యమగు. నిజ కోళమునుండి నీవొక్క తెవే ఇచ్చుచున్న దానవు,

(ప భః ధృతిశక్రియనంగా, స్థిరత్వము నొదవించు ధారణా సామర్ధ్యము, గతికక్టియనలగా, గమన సామర్థ్యము, ఎనిమిదవళ్లోకమున గంతలగు చర్మ్యపాణుల యందలి -చలనమును స్థిరవస్తువులయందలి స్థితియిం గూడ జీవికి స్వరూపమని 'వెప్పంబడియెను.. ఈళ్లోకమునందట్లుగాక, టేవి- చరాచరములకు *గమనథారణా శి దాత అని చెప్పంబడినది. "

పదునొశండవళ్లోకము నుండియు "చెప్పబడిన. విభుత్వము మొదలు పదునా ఖ్లవన్లోకమున6 వెప్పంబడిన గతిశక్తివణకును గల _సర్వమునుగూడ అద్వితీయయగు ఉమాదేవి, చెప్పుటకు వీలుపడని న్వీయనిధానమునుండి యిచ్చుచున్నదని ఫౌవముం

ఆశ్చర్యం విదధానా

సర్వంవస్తు దధానా

హా _న్తత్వం మమమాశః |!

కాచిత్‌ కోమలగాలీి), ౧౫

మాకల్లీ ! అద్భుతమును అసామాన్యమును అగు కర్గను చేయు

చున్న దానవున్సు'చరాచరమగు. విశ్వమనంతను_ ధరించుచున్న దాన వును ఆగునీవు ఒకానొక కోమలగా్యతివై యున్నావు. ఆశ్చర్యము |

శోంణీభార నతాయాం

ఈదృశత్రూ యదిశ_క్షిః

శా వేతో ననుమాయా? ౧౬

౨ _న్తబు ఆం(ధ(ప్రథాసహితము లం శె శోణీభారముచీత నమయగ _ఒకానొకతను గాత్రియందు (ఆల్పమగు గాతిముగల 'శీయుందు) అఘటనఘటనాపటీయసియగు నిటువంటి శ_క్తియుండునెడల నింతకంచపె మాయ య౧ుంకేమున్నదిః

ప్పి భవ బూర్యోక్షెపకారమై. విలసితమగుళక్తి యొకానొక కాంతయం దుండుట మాయశకాక 'వేటేమగునని ఫభావము. ॥

“శావాతే ననువూయాి అను పాఘయునందు నీమాయ యింతకంళు వేజ గునా! అనునర్థము సిద్ధించును, కావున నుభయ సొరములందునుగూడం గల తాత్పర్య మొక్క_టియ్‌ యగును,

రూపం తే - తనుగాశత్రం వాణీ తే మృదునాడా చాపం తే - మధుశేక్షు? పాణిస్తే = సుకుమూరః, ౧౭ అమ్మా! నీరూపము తనుగ్యాతము, సీవచనము మృదునాదము, సీవాపసము మధుేక్షువు, నీహస్త్రము సుకమారము,

ప్ర భ;-ానీరూపము స్థూలము కాక యల్సమగుటచేత సుందరమగు గా్యత్రము గలది. నీవు సౌందర్య సంపన్నవగు అతిలలితశాత్సివని ఫానము. నీమాటీ మంజుల మగు స్వరముకలది. నీవు కలకంరివని ఫౌవము. నీధనువు తీయని వెజకు, కావున నీవు స్వాధీన కామవగు కామేశ్వరివి. కాముండు ఇతుంధనుష్కు. డయ కునది్యప్రసీద్ధ ము అచెజుకువిల్లు నీయదియే యగుటవలన నీవ వశీకృత కామ వగుచున్నావని ఫెవము, నీపాణి భోమలము.

లోతే! లోచనయుగ్నే

ఛీకుత్వం పికటం తే

(బహ్మాణ్ణం త్వ దధీనమ్‌

శద్ధత్తా మవాకోవా,

చంచలయనగుదేవే! నీ నేత ఇమున. భిరు ల రెయ్ల్యగ్ర గ్ర ఛి తము మూ

శించుచుండును. అయినను ఈబహ్యాండమరితేయు నీయధీనమునంగున్నృీ ఈయంశము నెవండు పిశ్యసించునుః

త ఉమాసవాన్రుము అ ఛత్రం యళభః పూర్వో కృప కారమున నీరూప, వచన, చాప, వాస్త, నయనములు- ఇట్లింత లలిత _ రమణీయములగుచుండిశనుగూడ నీవిశ్చాము త్వాదధీనమైయున్న ది” ఊఈయంళమే నమ్మళక్యము గాకున్న దని ఫఖావము. భూ)భజ్గం కురుషపేచే ను సన! గారి! ముఖాట్టే భూ తాన్యప్యయిబిభ్య ణ్యే 'జేరన్నపి తారాః ౧౯ ముగ్ధవు గౌరివి అగుపారళతీ ! నీవు వదనకమలమున భా)భంగ 'మొనర్చితివా, పృథివ్యాది భూతములన్నియు భయపడును. నతత్వ ములు కంవించును,

(తు భః లజ్జ్ఞావిజిత మన్మథయగు ఊడయద్‌ యౌొవనముభ్ధయ నియు + దళవర్హ వయస్కృయగు అముగ్ధ బాలిక _ గౌరియనియు ఛెప్పంబడును, అట్టముగ్ధియు, నొరయు నగు పొర్వతి రోషముచేత నొనర్చిన (భూభంగము తటన్ధుంయగ కవికి రమణీయమై యున్నను, భూత నతతాదులకు భయకంపాదిిపదయమే యగునని భావము. అభీహాప్మా చ్వాతశ పవతే, ఛీపో చేతినూర్య ని) గహ్మామువలని భయమున వాయువు వీచును, సూరక్యండువయించును?” అనిశుతిగడా!

ఛుద్ధాన్దేళ్యరి! శ మ్మో రిచ్చ్భాచేత్‌. తవకాఒ వీ ఘోరోఒగ్ని సృణగర్భాద్‌ ఘోరాగ్నేరవీ శైత్యమ్‌, తం ఓళ్లివాంతఃపురసుందరీ ! నీయిచ్చ్భామాతిమును తృణగర్భము నుండి, ఛీమణాగ్ని జసించును, అభీవణాగ్ని నుండి వై త్యము (చల్ల దనము) ఉదయించును= ప్రభు శృణమనలా గడ్డిపరక, దానినుండి ఘోరమగు నగ్ని యుద్దయిం చుట ఆ్త్యవిద్యూ (పవిస్థము, ఆనుష్టమగు తృణమునుండి ఘోరమగునగ్ని జనించుట 'ేత శరవవజమప నన్ని సూచింపంబడుచున్నది. ఆన్నినుండి వైశ్యముదయించు ననుటచేగ “ఆ గ్నీ కాప?) అన్నుపు హనమ ప స్త్వ్రము. (పవచింపయడింది

వ్‌ వం ఆ౦(ఢ్ర(వభానహితము శ్రే ఇచట ముఖ్యముగా 1*హింపటాశిన ముర్దము, చినీయిచ్చుకు శక్యము ళాని చాయుకులేక” ఎ తెిలపకాని యొద్భునములను సాధించు. స్వతరయ్యకురాల వు ఆమవదిమేం ఆవ ఇప్పుడు శివ శిస్నలకు ల కార్యవికాగమును పుళ్ఫ్ళించుమన్నా లుం మూః ష్టం విశమపారం ఛారన్తేదయితస్య కర్తుం కార్యమక్షేషం (శ్రీమాశస్తవభారః. ౨౧ శ్రీ మాతా! ఆపారమగు విశ్వము. నీక్షించుటయే. నీభర్తకుం గల కార్యభారము. నృష్ట్యాదికార్యము- నిశ్మేమమొనర్బుట నీకులతల శార్యభారము. యవ భ వశ్వేశ్వమయడు ఒగదభిమఖియ%ు. కృషినిమాతుటే (ప్రసించచు పామీయనచున్నాండు, శాని సక్వేశ్వరివపు నీవే సర్వకార్య నిర్వాహికవనిగావము, మోదిశ్లోక మాయంకమువే సృటీకరించును. నాక్షీ కేవల మోాళః కర్తుం భర్తుముతాహో అలాట్‌ అన వార్తుంవాఒఖలమమృ | త్వం సాశ్లౌద్‌ ధృతదీశ్షూ ౨౨ ] అమ్మా! ఈశ్వరుడు "శేవలమును సాక్షి (దిష్ట)ు యగు చున్నాందు. నీవ్రు సర్వమును సృంచుటకుగాని భరించుటకుగాని వారిం చుటకుగాని దీక్షయూనినదానవు. " య్ర్‌ భం సృప్టింనిం. సంహారములయందు. పరమేళ్వరి “బజ్ధధ్రకి అని వు వెప్పుటచేక పొక్షిత్వద్వారమున నీక్రార్యములయందు పరమేశ్వరునకు అభ్యనుజ్ఞాన రూపమగు పరంపఠాసంఒంధము గమింహంజేయ(ఒడుచున్నదిం

త్రై ఉమాసవహవాస్రము జవ శతం మూ!॥ కారడ్కారముమే ! యద్‌ బిహ్మాణ్ణాని నివాంసి తన్శన్వే సురమాన్మే 'ఛాలైవామృ! సదాత్వమ్‌. ౨౩ సురపూజ్యవగు జగదంటబా! బివళ్ళిండములను రచించి రచించి భంజించుచుందువుు గావున నీవెప్పుకునుగూడ బాలవేయగుదువని తలంచుచున్నాను.

త భః వైవదళయందు. బాలురు ్రీడావస్తువులను చేసిచేసీ వానిని మరల భఛంజించుచుందురుగి దా' ఇచట హేలతువుకాని చాలాత్వము (బహ్మాండములను మరల మరల సృజించి సంహరించుటకు హేతువుగా ను_ర్వేక్షీంపయిడినది. కావున నిది హేతూ త్చేంత్స యగుచున్నది. ॥

దీని చేతో ఆ నాయాససిద్ధముల గు భగవతీలీలా విలాసితము లే-సర్గాది కార్య ములు?” అనునంశము ద్యోతితము.

మూ! లీలోజ్జవితకామే! రామే! శజ్కరసశ్తే! త్వత్‌. పాదార్చనసక్తం భక్తం మాంకురుశక్షమ్‌, ౨౦ శంకరునందనర క్ష్మవె, శృంగారలీలచేత కాము. నుజ్జీనింపంజేసిన సుందరీ ! భవత్పాదార్చనానురక్తుండను భక్తుండను అగు నన్నుళక్రి యుక్తునిగా. జేయుము . త భ;లాహారనేతు దస్థంయగు కందర్సునకు, అనాయాసపిద్ధమగు విలాసము చేశ ఫునర్జీవనము నొసంగితివి. త్వచ్చరళ్ల సేవాసక్తుయనగు "నాకు బలము నొసంగుమని భావము, అధ్యాత్మికముగాని, ఆధిలౌకికముగాని, కార్య మేదయినను బలము లేనిదే నిర్వహింపం బడదుగచా! “నాయమాత్మా బలహీనేన లభ్యని) “ఈయాళ్మ బల హీనునకు లభింపండు ఆని వినణడుచున్నది, కావున నన్నుళక్తి మంతుని గాం జేయు మని (పా న్థీచుచున్నాండు,

౨స్తృబం ఆం(ధ(వ్రఫానహితము తి మూ॥ వఠాః పావనగస్ధాః సర్వేశపిమదే! తే మైగ మ్య్యూమద లేఖాః సనోహాయభవన్వు॥ సశర్వేశ్వరపిమదవగు పార్వతీ! పవ్మితపరిమళో పతములును నీపుతుండగు గణపతికి వంబంధించినవియునగు మదలేఖలు (మద ఛారలు- మదలేఖావృత్తములు) ,నీకు నతోవడాయకములగులాత! ప్ర భ:ంఇచట పార్వతీ సంతో షాళంసక మద లేఖాపదముచేత, మ్‌ోందిస్తబ కమున్‌ నిబంధింపంబడిన వృత్తము *మదలేఖానామము" అను సూఇ్యార్హము సూచింపల ఒడినది కావున నిది ముడాల౦ంకారమని వెప్పంఒడును, శే ఇది సవ్యాఖ్యమనగ షష్ట్ర్తబకము, ఓమ్‌ రక్‌. సర్‌ ట్‌ ళ్త జ

ఓం వనమోభగవతే శ్రీ రమణాయ. ఉమాసహసము క ( ద్వితీయ శతకమున - తృతీయ స్తృబకము ) ( సప్త మ న బఐకము 0 1 మూ॥ వాణీసరోరువాగ్భశో హయరాజహంసో వక్షారవిన్షనిలయాద్‌ బహీరాగతొయా? అలాపకాలగరహాన ఇహాస్థితానామ్‌ శ్నేమం కరోతు నుతరాం హరసున్షరీయః ౧ (ఉమయొక్క) ముఖారవిందనిలయమునుండి వెలువడిన వాణీ సరోజనయనయొక్క హయరాజహంసమగు శివకాంతాలాపకాలదర హోనము- భూలోకమునందున్న జంతువులకు- సమధికమగు శ్షే మమును భుటించుగాత | ప భ:--ముఖారవింద నిలయమనంగా, ముఖపద్మ మే యగునివాసమ్ము వాణీ సరోజనయనయనంగా సరస్వతియనెడి సుందరి. పద్మసంభవుండగు బ్రహ్మ యొక్క సుందరియగు సరస్వతికి వాహనము హంసమనునది ప్రసిద్ధము. పద్మసం భవ్చనకు జన్మస్థలమగు ఆరవిందము సరన్వతికింాడ నివాసస్థలము కాకరప్పదు* శావున లఖ్మ్మీ జన్మస్థానమగు పద్మము సరస్వతీవాసస్థాన మెట్లగునను ఛంక కచ ఇాథళము లేదు. ఇచట సమానధర్మమగు 'తెల్లందనమువలన రాజహంస-దరహాసము అకు రాజహంసజే దరహానమని తాడాళ్మ వ్ట్‌ము= ఆధ్యవనీతీము, కావున వ్యస్తమగు రూపక మల౦కారమగుచున్నది. మలీయు వాణీసరోజనయనయొక్క_ బహిరాగమన మునకును-ఉమాలాపమునకును తాదూ)ప్యము, అనగా సరస్వతి బయలువెడలుటయే ఉమౌాలాపమని వెప్పంబడినది. ఇది సమా సార్ధగతమగు, మైయధికరణ్యము చేత (ఖిన్నవిభక్తులతో) ఇెప్పంబడినది. కావున నిదియు వ్యన్తమగు తాదూప్యరూపకమేం యగునని (గహించునది. భగవఫీ మందవాసము వాక్కును వహించుచున్నదనునది భాభము, -

క్‌ _న్తబ। ఆ౦(ధప్రభాసహీతము తీక్‌ మూ॥ నాదోఒస్సి వాగస్పి విభాసి చిదస్య ఖజ్లా ఖడణ్జేభవన్న్యపి చిదన్యఖలేన్షికాన్తే తత్రాదృళీం నిఖలళ క్రిసమస్టిమిో శే శ్వ్యామన్త రిక్షపరిక్షప్యతనుం నమౌామిం కి స్వేశ్వరనుందరివగు నోయీళశ్వరీ! నీవు నాదమనవు, వాణేవి జ్యోతివి, అఖండచిల్‌ ; స్వరూవిణివి. అయినను ఖండీభవచ్చిత్‌ న్వరూవిణివి గూడ నగుచున్నావు. కావున సర్వశక్తి సమస్టిన్వరూపవును ఆకాశ మునందు సిద్ధమగు శరీరముగలదడానవును అగుచున్నావు. అట్రీనీకు నమ స్క-రించుచుందును,

ప్ర భః కారణావస్థమును, పణవమాపమును ఆగుళబ్దము నొదము, శార్య రూపమును, అభివ్యక్తమును అగళబ్దము వాక్కు.. ఆఖండచిత్‌ స్వరూపిణివనలా భేదరహిత్యప్రజ్ఞ వని యర్థము. ఖండీభవచ్చిత్‌ స్వరూపిణివనంగా, ' అనేకఖండము అయిన చదిత్తులుకూడ నీచిదూూపము లేయని భావము.

అవ్యక్ష ఆ నాదాత్మవగు నీకువ్యక్ష చాదాత్మకతవలె, అఖండచిత్తువగు నీక ఖండ చిదూపత్వముకూడ కలదనిఖానము. *శావుని అనంగా నకలలోక నిర్మాణసమ ర్థములగు నాద వాగ్‌ విభా ఖండ అఖండ చ్మిదూపములు గలుగుటవలన అని యర్ధముం సర్వశక్తి సమష్టి స్వరూపవనంా నానాళక్తి సంహతిన్వరూపిణివనియర్థమ్యు అశాళమునందు సీద్ధమగు శరీరముగలడాన వనంగా. నాద జ్యోతిర్మయస్వరూపమున నంతరితీమున వ్యాపీంచినచానవని 'ఫౌవము.

'్రీవేషవ్రు. పరిచ్చిన్నళరీరవు ఆగు నిన్నిచట స్తుతించుచున్నాను. ఆయినను నీస్వరూపము జ్యోతిర్నా దమయము సర్వవ్యాపకము అని యెజటులయదును. శ్రావున ఆట్టిస్వయాపముగల నీకే నమస్క_రింతునని తాత్పర్యము.

మూ॥ విశ్వప్రసిద్ధవి భవా(స్ర్రీషు విష్ట్ర వేము యాః శక్త్మయః పివిలస_న్తిపరః సహసాః "తాసాం సమవ్షిరతిచితునిధానదృష్టిః ౨ ఎని గిల లా! సృష్టి ఫ్‌తి (వలయ శృద్‌, ణి భువనేశ్వరి! త్వమ్‌, రీ

తీ ఉమాసవాస్ర్రము శత భువనేశ రీ! భాలోక- భువర్లోక -న్యర్లోక ములయందు బివళ్ళీండ విశ్రుత విభవములును, పరసహసి'ములును అగు వళక్తులు విరాజిల్లు చున్నవో, అశక్తులయొక్క సమన్టీయే స్వరాపముగాం గలిగిననీవు- అత్యద్భుతనిధానదృష్టివి. సృష్టి- స్థితి పిలయకారిణివి-

(య భ:--భుకనేశ్వరి యనలగా లోకరాజ్హియని యర్గముం విభవములనల౫ా, సామర్థ్యరూపములగు నర్ధములు. పరన్ఫహ(నములంనశా సహ్యసాధికములు, సృృహ్ష్యా దుళయం దధికృతములగు విశ్వప్రనిద్ధ శిష్తలన్నియులూడ నీయొక్క తెయంచే సమ సీంచుటవలన నీవు శక్తి సమష్టిస్వరాపవు. సర్వసృష్రిసౌమ్మగీనిత్మేపభూతమగు. నిధా నము నీదృష్టియందే యుండుటవలన నీవు ఆతిచ్యితనిధానదృష్టివి. సర్దన రత్సణ సంహారములు నీయధీనమునం దుండుటవలన నీవే సృష్టి స్థితి పులయశ్రారిణివి అని భావము. “నీస్వరూపము శేవలమగు యునవూపముచేత పరిచ్చిన్నము (ఖండస్వరూ పము గలది కాదు” అని తాత్పర్యము,

మూ॥ జానేనయత్రవ జగజ్ఞనయి[తి! రూపం సజ్క_ల్ప్య లేకిమపి తననసోబలేన నజ్కల్సితస్య వపువః (శితశోకహాన్లి! విన్యస్యతే తవవ చోతిగధామ నామ, న ఓజగజ్జనయితి! నీరూపమేదో నేనెబులను. కనుకనే ఆరా ధన కొజకు నామనోబలముచేత వఏదోరూపమును శల్పించుకొనుచున్నాను. ఓయ్యాశితశోకహస్తి! ఇట్లు భావనాకల్పితమగు_నీరూ పమునళొక వేరు కూడ "పెట్టుకొన్నాను. అనామము- వచోతిగధామము.

ప్పి భవ జగజ్జనయ్యితి యనలగా లోకములను గన్నతల్లి. మనో బలమనలా, భాభనాబలమని (గహించునది, ఆశితకోకవాన్నిి యనలగా, అ్యళ్లయించిన (ప్రజల దుఃఖములను తోలలించునది. *ఆనావమముి ఆనయ ఫౌవనచేత రచింపంబడిన మూపమ్రుగల రల్లిని 'బెలుపుటక్షై (పయోగింపయడిన “ఉమి అనుపీరు. *వనోజుతిగ భఛామముి అనరా, మాటలకందని (వభావముగలదియనియర్థము.

అమ్మా! నీయథార్థస్వరూప పరిజానములభింపకుండుటవలన ఫావనొాఒలము , చేర కల్పించిన రూపము. మితమేయయినను, పెట్టుకొన్న సామముయొక్క_. పభ సమున్యూల్తరిము వాణామనోచరమని ఫావముం

9ిస్తబం ఆ౦ధ(వప్రభాసహిీతము లి? మూ।॥। కామం వదన్ను వనితామితిహాసదశ్రూః త్వాం సర్వలో*ేకజనయితతి! న దేవాబన్ధామ్‌ సత్యంచ తద్‌ భవతు సాతవకాఒవిలీలా దివ్యం రజస్తు తవవాస్తన్లికం శరీరమ్‌. ణి ఖీ సర్వభువన(వ్రసూ! ఇతిహానదక్షులగ్గు పండితులు , వారియఫీ ష్టము ననుసరించి నిన్ను సదేహబంధవగు (క్రివని చెప్పనీ, ఆఛెవ్పినది సత్యమునుకానీ. అది. (6 విగ్శిహరూపము) నీకొకానొకలీల మాతొమే. నీకు వాస్తవికమగు శరీరము దివ్యగుగు (రజన్సే! సూత్త శ "శేణువేయగును. (య భః ఇతిహానసదతులనంగా, పురావృత్త కథాకుశలులు, (యశ్న పరమేశ్వరి క్ర్రివిగహవతి యగుట సత్యమా” ఉత్తరము సర్వశక్తి యుక్తయగు. పరమేశ్వరి శ్రి విగిహావంతురాలగుట లోశాన్యుగహా నిమిత్తికమగు విలాసవిశేషము కావచ్చును. “ 'పశ్న పరమేశ్వరికి వాస్తవికమగు కరీరమేది! ఊత్త్మరము ఆ కాళగతమగు (రజస్ప్రే సూతక్ముశేణువే యామె ళరీరము,. భగ వతియగు నుమకు వాస్తవికళరీరము, సౌతత్త్యతన సమన్న్హాత్‌” ఇ త్యాదిశ్లోకముల యందు (పథమ ళతకమున (పతపొదింపంబడి వ్యాఖ్యానింప6 ఒడియున్న ది, మూ॥ భూజన్ఫృపాంసుభిరగర్హి తళుద్ధరూపా యాకా వి పాంశుపటలీ విపులేఒన్నరిత్నే సాలేననుః సుమహతీవర బే! నుసూమ్షూ 'తామేవ దేవసరణిం కధయన్ని ధీరాః, ౬ అభీష్టవరదాతి)వగు జననీ! భూమినుండి జనించిన ధూళభులచేత దూపీతఠముకాని శుద్ధమగు ఒకానొక పాంకుపటలి (కేణుసంవాతి) విశాలమగు నీయంతక్షమునందున్నది, ఆయాకాశముకంకఠునుగూడ మిగుల సెద్దదియు, అన్నిటికంయెను/హాడ మిక్కలి సూషయ్ముమైనదియు నగు నా-ేణుసంహతి- నీశరీరమగుచున్నడి. ధీరులగువిజ్ఞులు -ఆ కాశగత

లీంి ఉమానవా న్ర ము యవ శతం మగు ఆపాంళుపటలినే బేవసరణి (బేవయానమార్షము) అని. ఇెవ్చీ యున్నారు,

(వ భః-(పార్ధివ) భౌతిక సంపర్కి_భూన్యమును, స్వతశపీద్ధమును, న్థూలమగు బుద్ధిచేతను, ఇం(ద్రియముల చేతను చెలియంబడనిదియును, యోగజీనుల సూత్ముము లగు దృష్టులపమాతమే నో చరించునదియునగు ఆశాశగత _నూమ్మాణుపటలియే ఉమాళరీరమని (గహింపనగును,

ధీరులనలా (వళన్తమగు బుద్దిని ((హించినవారు. 'చేవయానమార్గమనినను అర్చిరాది మార్గమనినను ఒక్కాటింపీ. ఈమార్ష్గమున శరీరమునుండి య్యుత్కొా_ంతు6 డగు విద్వాంసుండు ఊర్థ్వగతి నొందునని (_శుతులయం దుగ్గడింపంబడినది.

అవి చేవయా నాత్మకమగు పరమేశళ్వరీళశరీరమును మరలవివరించుచున్నాండు,

మూ॥ యాబేవి! 'దేవసరణిర్భవమగ్న దుర్గా వె రోచినీతికథితా, తపసాజ్వలస్తీ శ రాజీవబన్టునుహసా విహితాబ్ధరాగా, సాతే తనుర్భవతి సర్వనుపర్వవన్థ్యే ! లి నర్వనువర్వవర్ణ్య్యవు. 'బేవీ! జననమరణకాపమను. నంసార మను సముద్యోమున మునింినవారికి దుళ్లమమగు 'జేవసరణి- తపస్సు చేత జ్వలించునదిమై వెరోచనియని చెప్పంబడీనది. వైరోచనియగు అఆచేవసరణియే- కమలబంధువగు సూర్యుని తేజన్సుచేత రచితమగు నంగరాగముగల నీశరీరమగుచున్న ది పం భ:--సంసారనిమగ్ను లకు దుర్గమమని చెప్పండిన జేవసరణి_విద్వ బేక్‌ గమ్యము. తపస్సనలా, స్వాత శ్రయందుంచంబడిన దృఢమగు దృష్టియొక్క బలము, “విశేషేణరోచతే ఇతివిరోచననొ అను వ్యుత్పత్తి చేత విశేషించి పుశాశించు చాండను నూర్యుండు విరోచనుండని చెప్పంబడుచున్నా.డు. జ్వలక్‌ (పశ్రాశుండగు “నూరద్యండు సర్వేశ్వరుండు. కశ్‌ సంబంధినియగు "బేవసరణి_జైరో-చనియని చెప్పం డినది. దుర్గ్ణయు తైరో-చనియునగు. భగవతిని (క్రిందిమర్యక మెట్టు ఛానముచేయు 'చున్నదో చూడుండు. అశామన్నివర్థాం తపసాజ్వలన్నీం శైరోచనీం కర్మభలేము జూష్ట్రం దున్గాం జేవీం శరణమహాం(ప్రపద్యే సుతరసీ కరసేనమఖి)

క్రి స్తబం ఆ౦ధ(ఫపఫభానహితము ఠం ఈలోకమునుండి యుక్క_9మించిన విద్వాంనుని స్వర్గోకమునకు గొనిపోవు నదియు, దివ్యరజనపటలముచేత నిండియున్నదియు, 'చేవయానమను పేరుగలదియు నగు ఆర్భిరాదిమార్గము 'దేనీళరీరమని చెప్పంబడినది, అంశరితుగరమగు దివ్యరజోరూప దేవీశరీరమునకు (పభాకర తేజస్సు చేత, అంగలేపము సంభుటింపంబడినదని, లేనో౭ఒ౦గరాగములకు తాదార్మ్యము. సంధా వింపంబడుటచేత ఇది గమ్యో ల్చేేక్షయా, లేక విషయ నిషయులగు తేజోఒంగరాగములలో. విషయమగు తేజస్సును మరుగుపరచుట'చేత విషయియగు అంగరాగముయొక్క_ అభ్యవసానమువలన_ అతిళ యోక్తియా అనుసంటేహము. క ల్లెడిని. కావుననిది తత్‌ సందేహ సంకరమగును, మూ॥ ప్రొణాస్తవాత్శ) హృదయంచవిరాజ లేఒతి) నేశాణి చాతశతశః (శ్రవణానిచాతి (ఘాణానిచాత రసనాని తధాత్వచశ్చ వాచోఒ(శ్రదేవి! చరణానిచ పాణయోతి, తొ జేవీ! దిన్యశేణుమయమనియు, 'చేవయానాఖ్యమనియు వెనుక ఇప్పంబగిన నీశరీరమగు అర్చిర్మార్గమునందు జగజ్జీవన ధారణ హేతుభూ తములగు (ప్రాణములును క్షానాక్రీయావిలాసమూలమున్సు ఆక్మస్థాన మును అగు పా౦ఎణులహృదయమును, అసంఖ్యాకములగు వారిన్నేశ్రము లును శ్శవణములున్సు (థూణములును, రసనములును, త్వక్కులును వాక్కులును, చరణములును, పాణులును విరాజిల్లుచున్నవి. (పభంాపాణి పాద వాక్‌. పాణ చతుః కోతాాదులగు నమస్త కర్మ జ్ఞానేయ్యదియముల సమష్టి-ఈజగజ్జనని దివ్యశేణుమయ శరీరమునండే యున్నదని చెప్పంబడియెను. హృదయమున శేకవచనమును, హాక్వాణాదులకు బహువచనమును (పయోగింపంబడినవి. ఇట్లు పుయోసించుటచేత వ్యష్రిగతములగు వాగాదులనేశము లయినను ఈ సర్వవ్యష్షులకును,మూలమును, అత్మస్థానమును ఆగుహృదయము ఒక్క-టియీ అను న౦ళము వివక్షీతేము. కన చేతనుపనిబంధింపంబడిన (శ్రీరమణగీతయందు హృదయమును గరించి మహర్షి కావించిన యుపదేశము నీయా చార్యు డిట్టుగడించుచు న్నా డున చా! శిల

శ్ర ఉమాసవాస్తము ౨శత శ్లో “ోఆణ్జం వపుషి నిశ్ళేషం, నిళ్ళేషం హృదయే వపుః తస్మాదణ్ఞస్య సర్వస్య హృదయం రూపసజ్ఞ్రహః))

సంపూక్షమగు (బ్రహ్మాండము, (భగవతియొక్క_) శరీరమునం దున్నది. ఆళరీర మంతయు (ఆ మెయొక్క_) పహ్యాచదయమునందున్నది. కావున (బైవ్మాండమున కంత కును హృదయమేంరూస, ౧ గాముం (నూత్మ్మ మగు మూలమువాక్‌ (పాణ చతు రాదులన్నియుంగూడ్కు పరమేశ్వరి శరీరమునంగున్న వనుటవలన- ఇవియన్నియుం గూడ స్తూల సూక్ష్మ కారణావసలు మూడింటియందును తదనన్యములు (ఆమె కంి వేటుళానివి.) శకుపొదానములు(ఆ మెనుండియే జనించినవిఎ తదాభారములు (ఆమెయే ఆధారము గా౮గలవి)అనునర్థము (డతిపాదింపంబడినదని (గ్రహీంచునదిం

మూ। సర్వతిపళ్యసి, శృణోషిచ, సర్వతోఒమ్బ

నర్వతిఖాదస్కి విజిథుంసి, సర్వతోజపి

సర్వతిచ స్పృళస్కి మాతరభిన్న కాలే

కః శక్నుయాన్ని గదిన్ని గదితుంతుంతవ దేవి! భాగ్యమ్‌. ణా

సార్యకాలికవగుటచే నిత్యవగునో బేవీ! నీవే అంతటను భూచు

చున్నావు. అన్నిటను వినుచున్నావు. అంతటను భుజించుచున్నావు, అన్ని టను మూర్కొనుచున్నావు. అంతటను స్పృశించుచున్నావు. తల్చీ! నీభాగ్యమును చెప్పుటకు సమర్థః 'డెవడున్నాండు.

(య భ:-కడచినది, రాలబోవునది, జరగుచున్నది అనుఖేదము చేత (తివిధమగు కాలము లేకుండుటవలన నీవు కాలపరిచ్ళ్చేదము లేనిడానవను నర్థము *అఖభిన్న కాలే అనుపదము చే6 చలుపంబడినది.

నీకన్నే .అన్నింటికిని కనైయుండుటవలన అంతటను జాచుడానవు నీవే యగుచున్నావు. ఇళ్లే తదితర స్థలములం ఇజుంగునది. మలీయు *చకుషడ చతుః తోతస్యతోశకు, ఇత్యాదిగా శుతులయంకు బ్రసిద్ధవగు నీవు ఈ్యపాణులచతు స్సులకు చకుస్సును, (శో_తములకు (శో_తము మొదలగునవి యగుదువు, కావున నీవే చూచుదానవు, వినుడానవు, భుజించుడానవు, మీంర్కొ_నుడానవు, స్పృశించు చానవు అగుదువని మైనను జెప్పనగును.

ఇట్టంఠటను క్షైూనేర(ద్రియరూపముననుండి వ్యా పారమల నొనర్ఫ్బుచున్న, నీయైైళ్ళర్యము మగ్గడించుటకు ళక్తండగువాం డింకొకండు లేండనిఫభావము,

8 స్తబ!। ,ఆ౦(ధ(వభొనహితము శ్రే మూ సర్వత్ర నస్టస్కి విము్బసి నర్వతోంబ! నర్వత్కి సంసరస్కి గర్జసి, సర్వతోజఒవి సర్వ(్ర దేవి! కురుపే తవకర జాల ఇవెచిత్యమాశ్వరి! నికూపయితుం త్షనుః కః? ౧౦ ఈశ్వరీ 1 అంతటను అఆనందస్వరూపిణి. వగుటవలన నీవే యానందించుచున్నావు. అన్నిటివలనను విడుచు చున్నావు, అంత టను నంచరించుచున్నావు, అన్నిటిమూలమునను గగర్జించుచున్నావు, అన్నిటిమూలముననుగూడ (పని) చేయుచున్నావు. నీకర్ణుజాల వై చిత్య మును నిచూవీంచుట శివండు సమక్షుండు? ప్రభ: మిది న్లోకమునందలి *సంసరసీి అనుపదమునకు సందర్భము ననుస రించి, సంచరింతువు అనునర్థము వెప్పంఒడినది, ఇందు గర్జించుట వాగీం్యదైియ వ్యాపారము, చేయుట పాణీం్యద్రియవ్యాపా రము, నంచరించుట పాజేంద్రియ వ్యాపారము. విడుచుట పాయ్యిం[దియవ్యాపా రము, అనందించుట ఉపనేయ్యదియవ్యా పరము అని యెటుంగునదిం మూ విశ్వామి కే! త్వయి రుదాంపతయః కియన్తో? నానావిధాన్దికలితా, థ్నీతయః కియత్య?] చివ్బూని శీతమవాసాం లసతాంకియన్లి? , వైళచ్చవేదు యది కో విబుధో బవాటక్ష్మః? ౧౧ నీ విశ్వజననీ! ఆధారభూతవగు నీయందు సూర్యులెంద అొన్నారో, లవగేషక్రుసురాడినముదివలయితములగు 'బేశము లెన్ని కలవో, [పకాశించుచున్న చంద్రమండలము లెన్నికలవో ఈయంశ మునుగూడ లెలియనియెడల బవాంజ్ఞాండగు విబుధు. డెవండున్నాండు, యభః ఒక్కొక్క. నూర్యపటుంబమునకు నక్ష్యతస్వరూపముననున్న నూర్యులనేపలు మూలభూతములగు భూమ్ములైయున్నారు. వారినాాకయించి చందు9 ల'నేకలు నసంచరించుచున్నారు. ఈయర్థమును, (పథమళతకమునందలి ద్వితీయస్తబ కమునందుగల “ఫునర్విపొకతని *విసర్థనేని అనుళ్ళోకములందు. పరిశీథించునదిం లోకులందలును శించిద్‌జ్ఞాలే యనిఖావముం థ్‌

శై ఉమాసవా న్ర ము ౨శత అవలాలతరువాత (వాహ్మి మొదలగు సప్తమాతృకలతైభవమును. వేశ్వే ఆుగ 'నేదుళ్లోకముల చేం అెలుపుచున్నాండు, మూ॥ అవ్యక్తృశబ్దకలయాఖం మన్తరిక్షమ్‌ త్వం వ్యాప్య దేవి! సకలాగమసంపిణీ తే! నాదోఒస్యుపాధివశతోఒథి వవాంస్సి వాసి! (ూహ్మీంవదన్ని కవయోఒముకవైభవాం త్వామ్‌. ౧-౨౩ సకలతం[తశా స్ర్రృసంపిణీతవగు నో దేవీ! అవ్యక్షృమగు (ప్రణవము యొక్క అంశమువేశత అంతరిక్షమ?* నంతను వ్యావీంచి నీవు నాదమవైై యున్నావు. తదుపరి ఉపాధివశమువలన వాక్కులుగూడ న్రైయు న్నావు ఇట్లు కార్యశారశోభయవిథవాగాత్మకమగు _వైభవముగలిగి యున్న నిన్ను పండితులు 'చ్రాహ్మివని (బివ్మాళ క్రివని) ఇఇప్పూదురు, శభ. అస్పష్టమును (ప్రణవరూపమును నగు కారణళబ్దస్వరూపముతో అశాళమునందు వ్యాపించి నాదళబ్దవాచ్యవగు నీవు కారణ వాగూపశై యువ్నావు. తరువాత క్రార్యోపకరణవశమున వ్యకృవాగూ)పిణి వగుచున్నావు, ఇట్లు "కార్య కారణోభయ వా(గూపిణివగు నిన్ను కవులు (ాహ్మ్‌వని చెప్పుదురని భావముః కట్తాపసమిపే ఆదధాతి” అను వ్యుత్వ త్తివలన ఉఊూపొధియనంగా, శార్యమున కప , శకరణమగు వస్తువని యర్థము, అవ; పిమ్మట వైస్ణవీమారృకను వ్యాఖ్యానించుచున్నా డు. మూ। నానావ్నిజెర్భువనజాల సవితి! రూపై ర్వ్యాప్హైక నిమ్మలగభీరమవాస్త। రః వ్యక్తం నిచిత్రయసి సర్వమఖర్వళ్షే! సా వైవ్హుఏ్‌ తవళలాకధి తామునీస్టైః, ౧9 జగజ్ఞాలజనయితి)వగు నోయనల్పశక్షీ! వ్యాప్తము, వకము, నిమృ్మళముు గభ్ళ్గీరము అగుజ్యోతిన్సుయొక్క తరంగములుగలిగిన బనావిథములగు రూపములచేత (పపంచగతమగు వస్తుసముదాయ

కిస్తబు ఆ౦ధ(పభానహీతీము శీ మంతేయు వేర్వేరగురూపమున వ్యక్షమగునట్లు- విచిత్రముగాంజేయు చున్నావు. వకళచేత నీవిట్లుచేయుచున్నావో, అనీకళను తాపస్తోత్త ములు వైస్ట్మవి (విష్ణుకి) అని చెప్పుచున్నారు. కారణమగుజ్యోతికీ శార్యావస్థయందు రూపాత్మకతాసిద్ధి (ప్రసిద్ధరు, న్యక్కమగుసృష్టికి రూపనంపాదికయగు మాత విష్ణుశక్షియని "తాత్పర్యము, శ్లో వ్యకి ర్వోమమృ! హృదయే హృదయీ తథాసి, యేనప్రభిన్న ఇవబద్ధ ఇవాన్తరాత్మా సెయం కలా భునననాటకసూ(త్రభర్రి! మా హేశ్వరీతిక థి్‌తా శవచిద్విభూతిః. ౧౪ ఓ భువననాటకనసూశ)భర్రీ! అంచా! పితివ్ఫాదయమునందును వ్యక్షిత్వమును ( బేర్వేరుగా నేన్కు నేను అనుతలంపు గలిగియుంకుటను) ధరింపంజేయుచున్నావు, ఇట్లు వ్యక్తి త్వమును సంఘటించుటచేర, (నర్వాంతరుండగు ఆత్మ- ఒక్కందేయయినను, పిభిన్నుంయ (అనేకుండు వలెన్యు నిత్యముక్తు, డయినను, బద్ధుండువలెను అగుచున్నాండు.. ఇట్లు భేదభ్రిమ నొదవించుచున్న యేకళచేత్క అంతరాళ ] ఒక్కండేయయి నను అనేకుండువ లెను అవ్యక్తుండయినను వ్యక్తుండువలెను. స్వతంత్రు 'డైనన్సు బద్ధుంయవలెను అగుచున్నాండో; అయీ నీకళయగు. చిద్‌ విభూతి- మాహేశ్వరి (మహేశ్వరశక్షి) అని చెప్పంబడుచున్నర్‌ (భవి *“నాదాల్మిక యగు వాగ్‌. విభూతి, తాహ్షీకలి అనియు, ోవిళ్వు రూప స్థిీతిసం పౌదికయగు శోభావిభూతి వైస్ణవీకళ)? అనియు కడచిన శ్లోకము యందు (ప్రతిపాదించి యీన్లోకమునందు అగణిత భేద్యభమ భూయిస్ట్ర జగన్నాటక సంవిధాత్రియు, వృాదయన్థిత ఈశ్వర మాయయుఅగు చిద్‌విభూతోమాహేళ్వరీకళ * అని చెప్పంబడినది. ఇందు హృదయ (పభిన్న ఇవ- బద్ధషవ భువననాట కాది శబ్ద పయోగమువలన ఈశ్వరస్సర్వభూ తౌనాం హృష్చ్టేశేజస్టున తిస్టతి ౌనమయజా సర్వభూతాని యన్హ్రాాద _భానిమాయయాక్నే

శ్రీక్షీ ఉమాసవహాస్త్యము శత “*యం(తారూఢములగు పాణులను మాయవీత నాడించుచు. నీళ్వరండు వాని హృదయటేశమునందు న్నాండు ?) అను భగవద్లీ తాళ్లో కార్థమను సంధింపం౬డినదని। యెజుంగువది. అ వః ఇప్పుడు *కౌమారి అనుమాతృకను జెల.పుచున్నా 6ండు. మూ॥! అహారశుద్ధితః పరిశుద్ధన ల్వే ల్ని వి (పాదుర్భువన్యమలత త్త ఛవిభసికా యా సాత్వంస్థృ తాగురుగుహస్య సవితి! శక్తిః. ౧౫ సవిత! గఆహారళుద్ధివశమువలన _ నిర్శులమగు అంతఃకరణము గలిగినదియ్యు. స్థిరమగు ప్రజ్ఞను ధరించునదియ్యు వికసించిన పుండరీ కము (హృదయము) గలదియునగు జనమునందు ళుద్ధసత్యమును (పకా శింపంజేయుచున్న డాన్నవై యావిర్శనించుచున్ననీవు-కౌమారి (కుళూ రశక్షి వని స్మృరింపయడుచున్నావు. ప్ర భ:--అవోర శుద్ధి- సూలరూపమునను నూత్మరూపమునను ద్వివిథమగు స,

_ చున్నది. అందు 'దేహాశితమగు నంతగకరణమునకు సాత్వికావోరముచేత సంపా దింపంబడినది.- స్థూలయాపముననగు ఆహారశుద్ధి యగుచున్నది, ,క్‌ స్టైదులగు విష యములకు (శోతాాదులగు నింద్రియములతోడి సంయోగము గలిగిన పుడు

*సళా గుణేషు వర్షస్తే భగవద్గీత 8అ. 28 ల్లో (శోశా్రాదులే శస్టాదులయందు. ప్రసరించుచున్నవి.అత్మ (ప్రవర్తించుట లేదు) . | “ఇస్ట్రియాణీన్ట్రియా న్టేషు)) భగవద్గీత 5ఆ. 9 ళో,

(ఇంటియములగు (శో్యతాదులే. స్రంయ్యద్రియార్థములగు విషయములందు వర్తించుచున్నవి. అత్మనగు ేనేమియు6 జేయుట లేదు.)

అని వ్యవసాయాత్మికయగు బుద్ధిచేత + వినుట, చూచుట, మొదలగు. (పకృతి చ్యా పౌరములకం హి అత్మను వేరుగా నెలీయ్‌ మెలయవావికిం':గలుగునది- సూక్మ రూపముననగు నాహారశుద్ధి యగుచున్నది, _అవారించుటయన న్వీకరించుట ఆని యర్థము "కావున ఆహ్రీయమాణములు స్వీకరింపబడినవి * ఆగువిషయములు - “ఆహో

న!

ము అని చెప్పబడును. కావున రాగాదులతోడి. సంబంధము. లేకుండునట్లు

_ క్పస్తబం ఆం(ధ(ప్రభాసహితము డీల్‌ హీంపంబడు చున్న విషయములయొక్క_ శుద్ధి అహారశుద్ధియని ఇచటల చెప్పం బడినది. గురుగుహుంయనలగా కుమారుండు (స్క_ందుండు).

కాందోగ్య(శుతియందు లల నారద సనత్కు_ మారా ఖ్యాయిక యందీయంళ మిట్లు చెప్పంబడినదిం “ఆహారశుద్ధి కలుగునపుడు అనంగా, శ బ్టాదివిషయవిజ్ఞానము రాగజ్వేష మోహ దోషసంసృష్టము కానపుడు ఆంతనకరణ శుద్ధికలుగును, అంత॥శకర ణము శుద్ధమగునపుడు "తెలియంబడిన భూమస్వరూపమగు నాత్మయంమ. (ధువమగు

(ఆవిచ్చిన్న మగ్ఫుస్మృతి(మర ఫులేమి)కలుగును. స ష్ర్రైతిక లుగున పుడువృదయా్య్రయము లగు సర్వ్యగంధులును విడిపోవును, [సత్యము స్ఫురించును] అని మృదితకపహాయు6 డగు (దోషరహితుండగ్సు నారదునకు భగవానుండగు సనత్కు_మారుండు తమస్సున కాసలనున్న పరమార్ధ తత్త్వమును చూపించెను. ఆసనత్కు_మారునే స్కృ_ందుండని తద్విదులు చెప్పుదురు) ఇట్టు ఛందోగులు- న్కృ_ందుండు సనత్కుుమాయడు- ఒకండేయని వెప్పచున్నారు.

ఇట్లు ఆహారశుద్ధివలన నిర్మలాంతః కరణులకు మనుష్యులకు తన్మూలమున

(గువమగు స్మృతి కలుగునలుడు వారిహృదయములయందు. పరమేళ్వరళక్తి చేత నిర్మల మగుసత్యము (పశాశింపల జేయండునను నీయంళము కుమవూరునిచేం. 'బెలుప బడుటవలన నాళక్సి కెామారి (కుమారళక్ష్రిఅని (పవచింపంఒడీన దనిగహీంచునది,

ఆవః పీమ్మట వారాహి)? అనుమాతృకను స్తుతించుచున్నాండు, మూ॥ వావ్యం యయా డివిషదో మధురంలభ నే కవ్యం యయా రుచికరం వీశరో భజన్తే అశ్నాతిచాన్నమఖలోఒపి జనోయమొవ సాలే వరాహవనదనేతి కలామ్బ! గీతా, ౧౬ అమ్మా! దేవతలచేత మధురమగు వావ్యమును (గహింపంజేయు నదియు వితరులచేత రుచికరమగు కవ్యమును న్వీకరింపంజేయునదియు సర్వజనుల చేతనుగూడ అన్నమును భుజింపంజేయునదియు. నగు నీకళా వరాహవదణ (వారాహి) అని గానము చేయంబడినదిం (య భ: జేదతలకొఅ కీయంబడు నన్నము హవ్యమనియు పిరృదేవరల శ్రీయం బడునన్నము కవ్యమనియు చెప్పంఒడును. “హవ్యకవ్యే ఎవవైంచే అన్నే? అని అమరముగచడా' సర్వమును భుజించునదియు (ళో క్రయు) భుజింపంజేయునదియ్యో

శీర ఉమాసహస్ట్రృము ౨ శత నగు నీకళ్‌ _ వారాహి. దీనిచేత నే జేవతల., పితరులు, మనుమ్యుల.కూడ భోజన పౌమర్థ్యవంతులు గా౬ జేయబడుచున్నారని భావము. అ వః అనంతరము *ఇం(దాణి” ఆను మౌాతృకను స్తుతించుచున్నా 6ండు, నమూ॥ దుష్టాన్‌నివహాంసి జగతొామవనాయసాశ్లూ ద్నన్యెశ్చృఘాతయసి తప్తబ్యలైర ఇవాద్భిః ద మ్యోవివేస్ట్రిత పరీక్ష బలాబలా౭ేః శక్షిర్న్యగాది తవ బేవి! విభూతిేపా. ౧౭ "జీవీ! లోకమును రశ్నించాటకు నీవు స్వయముగానే దుష్లులను చంపుచున్నావు, పితప్ప బలులును; మహాసత్త్వులునునగు నితరులచేత6 గూడ చంపించుచున్నావు, ఇట్లు చేయుచున్న నీవిభూతి- వజ్రాయుధ ముయొక్క చేష్టితముచేత పరీశ్చింపందగిన బలముగలదైై ఇందా)ణి (ఇంద్రశక్ష్రిి అని వేర్కొనంుడుచున్నదిం కు భం--దుష్టులను స్వయముగా ని(గహీంచునదియు, ఇతరులచేత నిగ హింపించునదియునగు మాతృవిభూతి ఇం_ాణీఅని తాత్పర్యము. ఈళక్షియొక్క_బల నిర్ణయమున పరీత్మీకము వ్యజాయుధమే యగును, అది బలారియగు నిం(ద్రునికి సం పంధించినది, కావున నీళక్తి *ఇందాణి? అని పేర్కొనంబడినది. , ఆావ-పిదప *చాముండ'" ఆనుసప్తమ మాతృక నఖివర్షించుచు న్నా ండు. మూ॥ సజ్కల్పరక్త్య కణపానవివృద్ధశ క్యా జూ(గత్‌ సమాధికలయేశ్వం! తే విభూత్యా మూలాగ్ని చజ్జ శశిముల్లా తనుతభేత్ర్యా చాముజ్జయాతనుషు దేవి! నకింకృతం స్యాత్‌ * ౧౮ ఈశ్వరివగు నో చేవ! సంకల్పములను రక్తబిందువులను (గోలు టచేత మిక్కిలి వృద్ధినొందిన శక్తిగల జూగద్దశయందగు సమాధియను కళచేత మూలాగ్నియను చండునియొకగ్రాయు. శశియను ముండుని యొక్కయు కవచభూతములగు గొంధులనుభేదించునదియగు 'ొముండి యనువేరుగల నీయొక్క విఖఘాతిచేత మాశరీరములయందు వేయ బఢని బేమున్నది?

రిస్త్మబం ఆ౦ధ్రపభానహితము శ (ప భ;లానంకల్పములనలా, చిశవృత్మి విశేషములు, సమ్యగాధీయ తే మనో౭-న్మిన్నితి సమాధిని అను వ్యుత్సత్తివలన "దేని యంద మనస్సు చక్కగా నుంచంబడునో ఆది సమాధియని వెప్పంబడును. చండుండనువాండును, ముండుల డనువాండును, రాక్షసులు, మూలాగ్నియన౮౫ా కులకుండమను జీరుగల మూలాధా రమునందున్నయగ్ని, విశే:-చేవీ మావాత్మ్య్యమునంకు చాముండాళక్షి, రశ్తబీజూసురుని దధిర మును పౌనముచేసీనట్టును, చండ ముండులను ఖండించినట్టును చెప్పంబడియున్న ది. అ కభాంశమునకు సంబంధించిన యా ధ్యాల్మిక తత్ర్త్మ్యము నీమహాకవి యీళ్లోకమున రూప క్రాపబేశమున నుద్ధటించుదున్నాండు. ఆ దెట్లనినవ-దున్గాసప్తశతియందలి యన్షమాధ్యాయమున_ దేవికి “చాముండి ఆనునామ మెట్లుల భించినదియు నిట్లు చెప్పంబడినది. ల్లో యస్మాచృజ్ణంచ ముణ్ణంచ గృహీత్వా త్వముపాగతా చాముళ్లేతి తతోలోశే ఖ్యాతాదేవి' భవిష్యని! (బేవీ! నీవు, చండుని, ముండుని నిగుూహించుటవలన లోకమున నీవ +చాముండి అనుపీరుగల డానవు కాణలవు) మతీయు నవమాధ్యాయమున, రక్తబీజాండను నసురునిగూర్చి ప్రస్తావించు ఇటీ నఫుడు ,కిందితీకునం జెప్పంబడినది. పలాయనపరాన్‌ దృష్ట్వా ఛైళ్యాన్‌ మాళ్ళగణారి తాన్‌ యోదర్ధమఫా్య్యాయయాక్రద్ధో రక్ష్తలీజోమవాసురః! తస్యాహతస్య బహుథాళక్తి కూలాదిభిర్భవి పపాత యోవైరక్ష్తాభున్తేనాసబ్భుతకో౬ సు రాక్ష! శేళ్చ్ళాసు రాసృక్సమ్మూతైరసు సకలంజగత్‌ వ్యాష్తమానీత్తతో చేవా భయనూజగ్మురుత్తమమ్‌! ౮ తాన్‌ విషత్ణాన్‌ సురాన్‌ దృష్ట్వా చజ్రకాపాహ సత్వరా ఊవాచ కాళీం చాము్లే' విస్తీర్ణం వదనంకురు! మచ్చ్త్రపాత సమ్యూతాన్‌, రక్తవీజాన్మహాసు రాత్‌ ॥ రక్తవిందూళ౯ా 'తతీచ్చ్శత్వం వశ్తేణానేన జీగివా కీ మాతృ గణము చేత్మమర్దింపంబడి' పలాయనము చిత్తగింపనున్న _ న్లైత్యులను చూచి రక్ష్తబీజాండను మహవోాసురుండు కు్రద్పైై యుద్దమునకువమ్నెను. . 44.422 ఆతి అకా ఇ శక్తిళూలాదుల చేత వధింపంబడిన రక్తబీజునియొక్క-_ రక్తసందోహము. బహు విధముల ప్రసరించెను. తన్మ్మూలమున నసంఖ్యాకులగు రాతృసులు బయలుఇడలిరి,

శ్రి ఉమాసహ (నము ౨ శతం మహాసుర రక్తసంభూతులప నాయసుకలచత జగత్తంతయు వ్యాపించుటవలన టేవక లత్యధికమగు భయమునొండిరి. విపర్ణలగు నాదేవవలనుజూచి యోదార్చి చండిక సత్వరయై కాళితో నిట్లనెను,

“*చాముంజా' నీనోరు విరివియగునట్టు 'తెరువుము, మచ్చ్శ్త్రపాతమున రక్ష బీజమహానురునినుండి, (సవించుచున్న రక్తబిందువులను నీనోటితో వడిగాం 'దావుము.”) మింది (13వ) శ్లోకమున చాముండా విభూతి స్వరూపము *జాగళ్‌ సనమాధికలి అని వెప్పంఒడీినది.

జాగ ఎద్దళయిందే ఏ కాగధ్యానరూపమును, సహజమును, అగుసమాధినీద్ధిం చును శాని సుషుప్పియందు౯గాని, అషహ్రైంగయోనగ నిష్పైద్యమగు లయావస్థయందు6 గాని సిద్ధింపదు.

అభ్యాగళ్‌: సమాధియను. విచ్మికవిద్యయే వాముండా. విభూతిస్వయాపమగు చున్నది, కాని అఆమెయొక్క_ శక్తి సనంకల్పముల నుపహరించుటవలన వృద్ధిన్తాందు చున్నది. ఈసంకల్యోపసంహరణమే - చాముండాక్ళతమగు రక్తవీజాసుర. రుధిర బిందుపొనము. మూలాధారమునందలి అగ్నిని (పబోధించుటమయే చండతను్యుళమును 'భీదించుట, యోగులు కానివారియందు మూలాధారమునందలి యసన్ని తమోఘా మావృతమగుటవలన, అసురునివలె (పతికూల మగునది చండము (ఫ్రీవముు అగుచుం డును, కావుననే ఆమూలాగ్ని- చండుండని చెప్పంఒడినది. చండ కవచభేదన మనలగా, మూలాగ్నియందలి (గంధులను భేదించుట. (౫౦ధిభేదనము చేతనేగచా! మూలాధారమునందలి యగ్ని ఆవరణములేకుండ (పజ్వలించును.

“యోగి ప్రసిద్ధమగు సహా(సార (వ్యక్రము నందలి అమృతాంశు (చంద్ర) మండలమునకు (పొవరణము (కష్పునద్సి అగు మన న్సే ముండుండను ఆసురుండు. కావున మనస్సుయొక్క_ నిగహమే ముండ- కవచభేదనము,

మనోని(గహముచేతనే సహసా9ర చ్యక్రమునందలి అమృతకిరణర్వురిని అస్వా దించి మోసి అమృతియగునది!

ఇట్లు రక్తకణ పాన చండం ముండ కవచ భేదనళూపమగు సంకల్పోప సంహార మూలాన్ని ధూమావరణ- సహ్యాళావరణ (పనఖేదములు. ఏకళచేత నిర్వహింపయిడుచున్నవో. అది- మహాళ క్షియగు నుమా బేవియొక్కా_ చాముండా విభూతి ఆనుగహనమును, యోగిజవైక వేద్యమునునగు నంళముసం మ్మేపమగుపీరునసమ న్వయింపంబడినదని యెజుంగునది, ఈళ్లోకము ఈమహాోకవి (ప్రతిభను 'జెల్బ్చుచున్నది.

అవవ ఇట్లు సష్తమౌాతృకలను సంస్తుతించి, మవాళ “క్సియగుమాయ.. సానభేద

మువలన నాలుగువిధములగు ననుచున్నాండు. ఇ

కి్‌స్తబం ఆ౦ధవ్రభాసహీతిము శ్రీ మూ త్వంలోకరాజ్డి! సరమాత్ముని “మూలవమాయాి శ కే సమృస్త సురభర్తరి “జాలమాయా” ఛాయేశ్వరా _న్తర “ఫుమూత్శని *యోగమాయాి సంసారసకృవ్యాదయేవ్వసి “పాశమాయా. ౧౯ లోకరాళ్డీ! నీవు పరమాత్మయందు మూలమాయనవు, సుళేశ్వ రుండగు శకుంనియందు జాలమాయనవుం ఛాయేశ్వరుండగు సూర్యుని మండలమునందున్న పురుషుండగు విష్ణునియండు యాగమాయనుం నంసారసక్తృలగు మనుష్యుల హృదయములయందు పాశమాయనవుః ప్రభ; ఇం్యద్రజూలము లోక్యపనిద్ధయ, అదియే జాలమాయయని యిచట 'జైెప్పంబడీనది. “ఆకూాపం రూపం (పతిళూపో బభూవ తదస్యరూపం (పతిచక్స ణాయ ఇన్షో్రో మాయాభిః ఫపుకురూపఈయ లే”) బృహ 2 5-19 అపరమేళ్యరుండు ఈయార్మస్వరూపమును (ఠనస్వరూపమునుు. వెప్పుట కొలకు నామరూపములను వ్యాకరించి, మనుష్యాది జాతులయందు. ప్రిత్రిఠాపము నపను ఆనురూపమగు 'వేలొకరూపము గలవాండు (మాతాపిఠరులకు సమానమగు రూపముగలవాండు ఆమొను,. (పర మేళ్వరుండగుు ఇందు9ండు మాయల చేత (పౌర మార్థికములు కాని, నామరూప భూశకృత మిధ్యా భిమానముల చేత గాని (వజ్ఞల చేర గాని ఆ'నేకరూపములుగలవా౬ డగుచున్నాండు. (ఆ యిం్యద్రుండు ఏీశరూపుయైనను అవిద్యా(పజ్ఞల చేత బహురూపుం డగుచున్నాండని భావము) విష్ణువునకు యోగమాయ _ కలదనునంళము దుర్లాసప్తళతియందును, గీతల యర్శ్యను (ప్రసిద్ధము. పాథమాయయనం౫ా బంధజననియగు మోయ, నంసారమనగా జననమరణరూపము. పరమార్శకు శేవలమను శక్తియు. _పరమేళ్వరుండగు ఇంద్రునకు విద్యాచపేమమ్యుళక్సియు, (హ్మాండ వీళ్ళ భానుమండల మధ్యవర్తియగు. విన్ణునకు యోగళక్తియు, సంసారికి అధ్యాత్మికశక్షి యు నగు మాయలు వాల్చునుగూడ ఒక్కా "తెటీయగు పరమేశ్వరిరూపములేయని తాత్సర్యము. , ఆవని. ఇట్లు (క్రియాథర్మమున. చతుర్విధయు. మాయాపదచాచ్యయునగు మహాళక్తిని స్తుతించి, సస్వక్రియాధారభూతయు, సముపనసంహృత స్వాళ్మవిలా చయు, స్వస్థయు, సమాహిళత సర్వ సామర్థ్యయు, లయస్వరూపయు,.. నిగ్రాపడ చాచ్యయునగు అమహాళక్షిని ప్రస్తుతించుచున్నాండు, 7

కరీ ఉమానహస్రము న! మూ, త్వం భూతభృర్తరి భనన్యనుభూతినిదాా సోమస్యపాతరి చిడాజసి మోదనిదాొ సప్తాశ్వ బిమ్బపురుపాత్శనియోగనిదా) సంసారమగ్నవాదయేష్వుసి మోహని(దాః ౨౨౦ సీవు భూ లేశ్వరుండగు నీశ్వరునియందున్న _అనుభూతివిదివు, సోమపాయియగు నిందునియందు మోదని(ద్రవు. సూర్యబింబ పురుషా త్యుండగు విస్ణునియందు యోగనిద్శవు. సంసారమగ్నులగు పిజల హృదయములయందు మోాహాని(ద్రవుః (ప భలాభూతరములు _పొణులు, భూతభర్త=(పాణులకధిపతి. అనుభూతి నిద్యియనలగా ఆనుభవరూపిణియగు నిద, పవమానమను ఓరుగలరసము- సోమ మని చెప్పంబడును, మోదనిదియనణా, మోదరూపీణియగు అనందని(ద, యజ భోక్రయగు నిందు)నకు సోమపానము (పసిద్ధము, మోహనిద్రయనలగా మోహాల్మి కయగు నిద9, విశే ఇదట నీయంళము "నెలుంగునది, నామరూ పొధ్యాత్మికమగు నీజగత్త సృష్టికిముందు, నామరూపముల చేత చ్యాకృతముశాని పర్య్టహ్మామగు సశ్తేయగూచుం డెను, అని (శుతులయందు గానముచేయంబడినది. “*ోఆసద్‌వా ఇద మ్యగలనీక్‌ * సృష్టికిముందీజగత్తంతయు అసత్తేయగుచుం డెను. “ఇదమేవాసత్‌ తమని ఈయసత్తే తమస్సు. అని యొకనుం[క్రము చెప్పుచున్నది. సర్వాఖావ రూపమగు " నసక్షే తమస్సని వెప్పంబడినది. ,

॥ ప్వాస్థ్యానుభూతిరూపమును, సర్వలయార్మకమును, అగు నీమాలరమస్సు- “ని ద'అని చెప్పంబడుచున్నది. ఈమహాళ ' కానే తాంత్రికులు తామనీయగు కాలర్యాతి యని గానముచేయుదురు.

ఒక్క-టియేయగు అయీని_ద్ర, భూలేశ్వరునియందు స్వష్థానుభూతిగను? యిర్శిదునియందు- అనందలహరిగను విష్ణునియందు యోగనంపత్తిగను, సంసారి యగు ఫురుషునియందు మోహశక్షిగను ఆగుచున్నదని తాత్పర్యము.

ఆఅవవిల ఇష్పుడు- చేవీమాహాత్మ్య చర్శిక- శచయపాదితములగు 'జేవీమార్తులు మాడింటియం౦దు ను-అఆద్యయగు కాళిని ్యపస్తుతించుచున్నాండు,

ప్రీ స్తబం ఆ౦ధవభొనహీతీము కే మూ విష్ణుశ్చకార మధుక్రైటభనాశనం య న్కు కః సహనిదల సమృవ సంస్తుతా సా శాలీ ఘనాప్టున నిభపిభదేహశాలి న్యుగా) తవామ్బ భువనేశ్వరి! కో౭వీకాగట తం భువనేశ(రివగు నంబా! వ యోగ నిద్రనుండి మేల్కొవిన విన్లువు మధుశ్లైటభులను రాత్షసులను నశింపంజేసెన్కో పద్తుగర్భు సం సృుతయ్యు దట్టముగు కాటుకనుబోలిన కాంతిగల 'దేహామున నొప్తూచు న్నదియు, ఉగ్రయునగ్యు ఆ (యోగనిగియేయగు) కాళీమూర్తి నీకొకానొక భాగమగుచున్నదిః యళ; ఊ్యగయనుపదమునకునుద్దీర్ణబలయనునర్థము వ్యాఖ్యాత చేని న్టేశింప6 బడినది. ఫాగమనంగా కలావిశేషము. ఈయంశమున నుపయుక్తమగు సప్తశతీ (పధ మాధ్యాయమునందున్న కొన్నిళ్లోకముల యర్థమిచట "నెటుయగవలనసీయున్నది. కావున వానియర్థ్‌ముమా్యత్రము '(శ్రీంద్యవాయంబడుచున్నది. కల్చాంతమునందు ఈజగత్తం ఠతయు- సము(ద్రముగా6 జేయబడియుండునపుడు భగవంతుండును. (ప్రభువును అగు విష్ణువు యోగన్విద నా్య్రయించి కేషునియందుం డెను. అప్పుడు విస్హుకర్షమలోద్యూ తులును ఛభయంకరులును (పసిద్ధులును? ఆగు మధు-న్రైటభులను రాక్ష సులిద్దజు (బహ్మ 'జేవుని వధించుట కద్యుక్తులయిరి. (పజాపతియగు నా్టహ్మ, విష్ణుని నాభికమలమా , నందుండెను. అతండే కాాగహృదయుండై, అయోగని్యద్రను స్తుతించెను, శామసీయగు నాయోగన్నిద యిట్లు (టవ్మాచే స్తుతింపబడియెను. అఆయోగ నిదచేత విడువంబడిన జగన్నాధుండగు జన్నార్టనుండపుడు మేల్కొని లేచెను, శావునచే మీందిశ్లోకమున “యన్ము క్తని అను పదము “'యయాయోగని(బయా ముక్తనిఅని వ్యాఖ్యానింపంబడియెను. |. అవ:లా ఇట్లు. మధు-వ్రైటభదమనియగు శాళినిస్తుతించి, ద్వీతీయచరిక 'జేవ తయు మహిహాసురమర్షినియు 'టేవీమార్తియునగు అవ్మ్మీని (పస్తతించుచున్నాండు* మూ, విద్యుత్‌ పిభామయ మధృష్యతమం ద్విషద్భి శ్చ్ణ పిచణ్ణ మఖిలకమ్షయకార్యశ_క్షమ్‌ యశ్తేన విత)! మహివస్యవ ధేస్వయాపం తచ్చిన్తనాదివా నరస్య న పాపళీతిః, నా

్టీీ ఉమాసవానము జ శతం

జననీ! అభలవమ్షయకార్య శక్తియు _కృమున్యు చండపిచండమున్కు శన్రువులచేత అనభిగమ్యతమమును; విద్యుత్‌ ప్రిఛామయమున్యు మహి షానుర వధోద్యు క్రమునునగు నీస్వరూపము ధ్యానించు. నరునకు పాప భీతికలుగదు.

ప భ:--చండ్యపచండమనగా నతిత్రీవమనియర్థము. అనభిగమ్యతమమనలా ఆత్యంతదుర్గమమని యర్థము, మహి పాసురవఫోద్యుక్తమును, దుర్షర్శమును, _ వైద్యుతే జో్యోతిర్మయమునగు + నీజ్యోతిర్జయళ రీరమును ధ్యానించుటచేత సర్వతమోరూప. పొప-ధ్వంనమగు ననుటయం డాళ్చర్యము లేదని తాత్పర్యము,

అవవ రరువాత రృత్రీయచరితటేవతయు. శుంభదమనియునగు సరస్వతీ మూర్తిని స్తుతించుచున్నాండు.

మూ శుమ్భుం నిశుమృ మవీ యా జగచేకవీఠకౌా శూలాగిళా న్త్రమహసౌ మహతీచకార సాకొళికీభవతి కాశయశాః కృశోద ర్యాత్మాజ్లజా తవమహేశ్వరి! కళ్చిదంశః, ౨౩ మహేశ్వరీ! వీ సీమహామూర్తి జగ 'దేకవీరులగు కుంభని నిశుం భునిగూడ ళూలాయుధా[గమున నిర్వీర్వముగాం 'జేయంబడిన పితా వము గలవారినిగాం 'జేసెనో అమహామూర్తి కాశపువ్పసదృశమగు కీ ర్తిగలదియు, నీశరీరమునుండి నంభవించినదియు, కృశోదరియునగు శాళికీబేవిమై యున్నది. 'కౌళికీనామ్నియగు నాబేనీమూర్తి. నీకొకా నొక యంశనికేవము* * ఇ. త్ర భకకాశకియనలా దుర్ధయే. ఈయంళమొకచోట నిట్లులదెప్పబడినడి, కజ్ఞాలిక్టీ “నామసొదుర్లా హానీ 9శుమృని శుమృయోడి? శుంభం నిశుంభవాన్తిియగు 'పొదుర్గయే కౌశికి, ఇప్పుడు. ఇష్ట దేవరయగు మవోళక్తిని, తత్వ9సాదముకోజకే శరణాగతిముఖమున కవి యాచించుచున్నా6డు. మూ, మాయే! శివే! (గితవిపద్వినివాన్ని' రి! మూత; పశ్య పిసాదభరశీతలయా దృశామ్లామ్‌

స్వీబ, 9 ఆంధ్ర(పభాసహితము కరీ వషోఒవామాత్మజకలత) నుహత్‌ సమేతో "జీవి! త్వదీయచరణం శరణం గతోజఒస్టి. ౨ో కపటనాటక సూతిభల్నర్తివ్కి శితవిపద్‌ వనిహంతివిి దుంగళన్వ రూవిణివి అగుమూతా! పుసాదభరశీతలమగు దృష్టినినాయెడం (బ్రసరిం ఫుము. 'బేవీ! ఈనేను మదాణ్థిత పుత్ర- దారమి([త్రులతోం/హాడ త్వదీయ చరణ శరణుండనై యున్నాండనుం ఆ భం శిశవిపద్‌వినిహంగతివనంగా, అశ్రితులయాపదలను తొలగించు దావవని యర్థము. (ప్రపాదమన అనుగ్రహము. *చరణకరణుండనై యున్నాండను” అనగా, (పసన్ను6ండనగుచు న్నాడనని యర్థము, ॥ విశే:-- భగవతియగు ద్యుర అనిష్టమునుతొలంగించి, అభీష్టమును కలిగించు చు నిజదరణాశితుండగు జనుని అను్యగ్రహించుటయీకాక, వానిని తదితరల కాశ యునిగభూడ నొనర్బునుశావున సొమెకుగల పరమశారుణికత్వ వదాన్యత్వములు, ప్రసిద్ధము లేయగుమన్నవి. ఆదెట్లనిన; దుర్లాసప్తళశతియందు * త్వామా(శి తాహ్యా (శ్రయతాంయాన్ని” (నిన్నా(శ్రయించిన పొణులు, తదితరుల శాాశయులగు చుందురుగదా!) అని చెప్పంబడినది. అవవ ఇట్లు వసంతత్సిల కావృత్త నిబద్దములగు స్త్యోతములచేత- దేవీ పీణనమును, సజ్జనగణానందలాభమును, పార్టేర్ధించుచూ స్త బకము "నుపసంహరించుచున్నాడు. మూ, ధిన్వన్తు కోమలపడాః శివవల్ల ఖాయాః చేతో వన_న్నతిలకాః కవికున్షురన్య అనన్షయన్తుచ పదాశిత సాధుసజ్షం కష్టంవిధూయ సకలంచ విధాయచేష్ట్రమ్‌. యో కవికుంజరుడగు గణపతి రచించిన లలితపదములగు వసంత తిల కములు శివవల్లభయగు ఉమహృదయమును రంజింపంజేయునుగాత! మజియు కష్టమునుతొలలించి యిష్ట్రమును కలిగించి త్వదీయపదా(్రిత మగు సాధునంఘమును అనందింపంజేయునుగాత! తభ: కవికంజురుండు కవి శ్రేస్టుండు. మదీయములగు వసంశతీల శో మ్హరులు- జేవీ పీణనమును, సాధుజనానందమాను సంభుటించుంగావుతమని తాత్పర్యమః ఇది- సవ్యాఖ్యమగు న్తమ స్తబకము, ఓక్‌ శళ్‌. సక్‌

ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయ, అర ఆం ఆన ఉవాూాసహ స్రము =వాాకజెన్తి ప్రకా ( ద్వితీయ శతకమున- చతుర్ధ స్తబకము ) (అష్టమ స్త'బకము) తాతయ్యా మూ, తమసా మభితోవాన్తా చణ్లికాహాసవానరః సతాం హృదయరాజీవ వికాసాయ (ప్రకల్పళామ్‌, ౧ సర్వమునుండియు (సాకల్యముగా) తమములను తొలంించునది “యగు చండికాహసోస- వాసరము- సజ్జనహృదయ- రాజీవనమును విక సింపం జేయునుశాత! (ఫ్ర భా-మాొలమునందలి “అభితః)అను పదమునకు *సాకల్యముగి) ఆని గాని సర్వమునుండియు, అనిగాని అర్థమును 'జెప్పనగును, హాసంవాసరము, అనలా ళచిరునవ్వి "అను ఉహృదయం- రాజీవము) అనలా వృదయమను పద్మము, పగలు-పద్మమును, వికసింపయశేయును. హాసము హృదయము నున్మీలింపజేయును, తమమన"గా అజ్ఞానము- లేక అంధకారము, సర్వ మునుండియు రమములను తొలగించుట ఉభయగత మగు నర్థన్ఞేషము. ఇందువిషయియగు వాసరముయొక్క రూపముచేత విషయమగు హోసమునకు రంజనము కలిగినది. కావున నిడికూపశకాల౦ శారమగుచున్న ది,

". వాసరసాపేత్సమగు రాజీవవిశాసమును, హాససాజేత్నీమగు హృదయోన్మీల నము ఆను వస్తువు- మిందినూపక ముచేత అను(పాణితము- అను(పొణితమగు నా వన్తువుచేత- (సజ్జనహృదయవి శాసము) 'దేవ్యను(గ్రహ బలమువలననే సిద్ధించునను నర్థ్‌ము ద్యోతితము.

ఇట్లు కృబకపారంభమున కడచినస్తబకపోరంభములయందువ లెనేవోస స్తుతి నర్భితమగు సాశీస్బు (సయుక్తము, నూ. యాన్విజో సర్శ్భభూతోనోం యోగనిదారమాప లేః ఈడ్యతాం సా మవహాకాలీ మవోశాలసఖ నఖే! యి

కి స్తృబ! ఆ౦(ధధ(ప్రభాసనహితము క్‌

నభా! (మిశిమా) పొణులశకందటకును నిదియు రమాపతి యగు విష్ణువునకు యోగనిదియు మహాకాలసఖయు, చేవియునగు మహోకాలిని స్తుతింపుము. ,

తభ: “సఖాఅనునది ేవతారాథకుండును, అన్తికుండునుఅగు (ప్రియ స్నేహితునిగూర్చిన సంబోధనము. వర్వవిన్మరణరూసముగు లయావస్థ- యింకు సర్వభాతనిద-గాల జెప్పంబడినది. మహా కాల,ండన నీళ్వరుండు, ఆతనికి ప్రియురా లగు జగన్నాశ మహా కాలసఖి. ఈన్తఒకమున సప్తశతీ చరిత్వతయ | (పసిద్ధ దేవతామూ ర్తులలో భగవతియగు మహాశక్తి, మధుగ్షైటఖాది సంహార (పస్తావద్వారమునస్తు త్రం పం బడుచున్నది, కడచిన స్త్పఒకమున యోగన్నిద వ్యాఖ్యానింపండినది,

మూ, విరిఖ్బినాస్తు తే! మూతః! కాలి! త్వం చేన్నముజ్బసి మధుక్షైటభసంహారం కరోతుకథధ మచ్వుత,, జ్‌ మాతా! విరించిస్తుతవగు నీవచ్యుతుని వికువనియెడల నచ్చ్యుతుం షం అవని. డగు నావిష్ణువు మధు- శె టభనంహారము నెట్లానర్చున?

య భవ-- విరించియన్నబహ్మా. విర్ణుని 'న్వేశ్రములయందువసించియున్న యోగ విబభయగు ఏమవో కాళిని బ9హ్మ్‌ దేవుడు సంస్తుతించెనో ఆమహాకాళిచే విడువంబడు టవలననే భగవానుంగగు విళ్ణుండుమధువక్రైటభులను సంహారించెనన్మితాత్పర్యము,

అవంంఇప్పుడు. సప్తశతీ ద్వితీయచరిత బేనరయొక్కా మాహఃర్మ్యమును స్తుతింపలగోరినకవి, అటేవీమూర్తి చేతల జంపంబడిన మహిహేనురుని 1పచండసావాన మును, అధిపత్యమును పం్యడెండున్లోకముల చేత వభివర్షించుచున్నాండు.

మూ వాసవ, కాశనీకాశయతో లజ్క్బృత్‌ దిబ్యుఖః మహోగివికిమాద్‌ యస్మాచానీదాజౌ పరాబ్బుఖః ఈ మహో(గపరాశ్రముఃడగు. (వ మహిషునివలన_ కాశపుప్ప నదృశమగు యశస్సుచేత నలంకరింపండిన దిబ్డుఖములుగల వాసవుండు (గూడు) య.ద్ధమున పరాజ్మఖు. డయ్యెను.

య భః; మహోగ్యివి్యక్రముంయన నధికమును (పచండమునునగు పరాక్రమము

గలవాండని యరము, వాసవ్ఫండు ఫూర్వదిక్వాలకుయ. మహాయళసు్కు-ండగు బేవ నో రాజుకూడ పరాజయము నొంచెనని శార్సర్యము, “యస్మాత్‌. * ఎవనివలన అని

ర్‌౮ ఉమాసవాస్ర్రము ౨ శత మూలళ్లోకమునందుంగల యచ్శబ్దమునక్రు “మహిషం తం మవోవీర్యమ్‌* (మహ్ఞావీర్యు డగు అమహిమని) అను పదువైదవ శ్లోకమునందలి తచ్చ్శబ్లముతో సంబంధము "ెప్పంబడినది. అయినను అంధిభాపా సంప్రదాయము ననుసరించి, యీయాలగీ కృతియందు యత్పదార్ధము విడువంబడియెనని గంహించునది. మూ, యత్‌ పితావేన సంగప్తో మన్యేబాడబరూపభృత్‌. లీ భగవాననలోఒద్యాపి సిన్టువాసం నముఖ్బతిం ర! మహిషుని (పతాపమున సంతఫఘ్తండగు భగవంతుండనలుడుా జాడబరూపమును భరించి. యిప్పటికినిగూడ సముదనివాసమును విడువకున్నా౭డని తలం చెదను.

య భ:--దఠకీణం పూర్వ (ఆగ్నేయ్య దిశాఎలకుండగు నగ్ని బేవ్లండే యిందు6 "జెలుపంబడిన ఆనలుండు. బాడబాగ్నియన, శెర్వమనునన్ని, బడబయందుదయిం చిన చాడబాగ్నికి సముదవాసము పురాణప్రసిద్ధముం మహిహెసురునివలనం గలిగిన నంతాపము నుపళమింపంటేసికొనుటకు, ఆన్ని సము(దమునందు నివసించినట్లు మింది _ శ్లోకమున సంభావింపంబడినది. కాని యతండు సముద్రమున నివసించుటక ది హేతువు ॥ కాదు. హేళతువుకాని మహి హాసురజన్య నంతాపోపశమన మిచట హేతువుగా నూహింపంబడుటవలన నిది హేతూ(క్వేకులంశ్రార మగును. అగ్నికి సముద9ి చాసము పుజాణ్యప్రసిద్ధమగటవలన అహేత్శూ కేతు సిద్ధవిషయ మగుచున్నది*

మూ కుర్వాణోభూతకదనం యస్మిన్‌, విస్మిత చేతసః వవవవాన్తకోనా౭హమిత్యానీదన్న కస్యధీఃం ౬ మహిషుండు (ప్రాణినాశము నొనర్చ్బుచుండునపుడు విస్మయము నొందినమనస్సుగల అంతకునకు (యమునకు) “ఏీండీ అంతకుందు (కాని) నేను కాను అనుబుద్ధి కలిగెను. ంస్జి

(వ భ:-అంతకండనలా నాళము నొనర్బ్చువాండు. ఇతంజే దక్షీణదిక్చాల

కుండగు యముండు, మహిషం డొనర్భ్చుచున్న (పాణివధమును వీక్షీంచుటవలన, _ తనకుణగల అంతకత్వమును మరచిన యంతకునకుల వాంజే యంతకుండను(ఖారతి శలిగెను అని వెప్పుటవలన నిడి పర్యస్త్రాపహ్నూవ- భాంత్యలంకార. సంకరమగు చున్నది,

రోస్తృబం ఆంధ (పభానహీతము క్‌ మూ, రశ్తే యేనాతిరస్కృత్య త్యక్షో రాతసఇత్యతః ఛిఠరాయహరిదీకేషు కోణేశఃపా) ప్పవాన్‌ యశః, ౭ రాక్షనసుండగు మహిమండు యుద్ధమునందు దవ్నిణ పశ్చిమముల నడుమనున్న ఫోణమున కిధిపతియగు నిబుక_తివి రాక్షనుండను హేతువు వలన అవమానింపక వికువంగా నతండు దిక్పాలకులయందు కొంతకీ ర్తి నొందెను. పు భవ; రాతసుండను హేతువువలన జాతి పక్షపాఠశమువలన, ఇందు రాతృసుండను సజాతీయ పత్ష పాతమువలన మహిషనిచేత నిబులాతి తిరస్కల్భతుండు కాండయ్యెనని సంభావింపంఒడినది. కాని ఊ్యర్చేషువాచకమనగ్ను ఇవాదిళబ్బము పయోగింపంబడలేదు. కావున నిది గమ్యమగు ఉ్యాత్చేకులంశ్రాం మగచున్నది. మూ, యన్నియన్తు మశక్ష్తృస్య కుర్యాణ మసఠీః (శ్రీయాః నియన్ము రసతామానీత్‌ పాశినోమలినం యశః, ళా దుషా॥-ర్యముల నాచరించుచున్న మహిమని నియమించుట కథక్తుల డగుటవలన పాపనియంతయగు వరుణునిక్షీర్తి మాలిన్యము నొందెను, యపళభః పాళయుక్తండగు వరుణుడు పశ్చిమ దిశ్చాలకుండు, అతండు సర్వ పాపదమనుండని (పసిద్ధడైయున్నాండు. మహిషుని నియమించుటయందళక్తుడగుట వలన నతనికీర్తికాడ మందమయ్యెనని ఖావము, ఇందు *మహీషుని శిక్షీంచుటకు సామర్ధ్యము లేకండుటి?) అఆనుహేరువు కనికల్పితము, (సంభావితము) అహేతువుచేత వరణకీర్తికి మాలిన్యము పిద్ధంచెనను వస్తువుచేత ఉర్చేమ గమ్యమగుచున్నది. కావుననిది కవిపొఢో క్షి పిద్ధమగువస్తువు చేత ఆలంకారము థ్వనింపంజేయంబడుటకు లమ్ష్యమగుచున్నది. మూ. చాహువీర్యపరా భూతో యస్యపా)యేణమారుతః బభూవ తణదాన్నేషు రత్తాన్స పరిచారకఃం ల్‌ మహిమభుజబల పరాజితుండగు వాయువూ- శణదాంత (నిశాంతు సమయములందు (ప్రాయశః, రతాంతపరిచారకుండగుచుండెను రి

స్‌ర్‌ ఉమాసహస్ర్త్రము ఆ శత ప్ర భ:-వాయుటేవుండు పశ్చిమోత్తర (మధ్య) దిశ్రాలకుండు,. తణదడాంశము అందు ర్యాతి మగియుశాలములందు, రతాంశపరిచారకుండు సురత్యశ్రమమును ఛొలగించు మందనంభచారము గలవాండు, మహిషపరాభూతుండగు వాయువు వానికి దాసుండ్రై మెల్లగా. వీవందొడంలె ననుటనలన నిదియు గమ్యోంర్పేతయే యగును, మూ" నిధీన్యేనజితోహి త్వా రాజరాజః పలాయితః। | స్పష్టంబథాణ మాధుర్యం పొణానా మఖిలాదవీ, ౧౦ మహిషహతకునిచే జయింపండిన రాజరాజు (మహాపద్యాదు లగు) నిధులను వదలుఖొని పలాయితుండైె; అన్నింటికంచెనుగూడ (పాణములకు(గల మాధుర్యమును (తీవిని) స్పష్టముగా వచియించెకు. త భః-రాజరాజనగా, కుబేరుండు.ఉాత్తరదిక్యాలకుండు. అల్బమో అధికమో యగుకష్టము కలిగినపు డెల్ల ఎట్లో పాంణములను. రత్నీంచుకొనుటకు (ప్రయత్నించు మనుష్యునిఆ ధైర్యమును బెల. పుటకు “వానికి పొణము లేతీపిి అనులోకో క్షి కలమగచా!

, అలోకోక్తిననుసరించి మిందిశ్లోకమున *పా ణా నాంమాధుర్యమ్‌? (_పొణము లకుంగల మాధుర్యమును) అని (పయోగింపంబడినది. సామాన్య జనునకువ లె మహ్‌ షునియెదుట ఊత్తర దిశ్రాలకుండగు రాజరాజునకులూడ నవనిధులకం యెనుగూడ, మానముకం"పిను గూడ (పాణములే (పియతరము లయ్యొనను నంళము ద్యోతిరేము.

మూ. యస్మి న్ను _త్తరవూర్వస్యా దిశవకాదశాధిపాః కు్ధాబభూవు రాతీ శయకణ్ఞోపమితకీ _రయః. ౧౧ ఉత్తరపూర్వ దిక్స్పాలకులగు వకాదళరుద్రులు వానియెదుట కుంళులయి (వ్యర్థలె) తమతమ , కంఠములతో పోల్ప+దగిన క్షీర్తిగల వారయిరిః

(థ భ:-ఊత్తరస్యాః ఫూర్వస్యాళ్చ యదన్తరాలం సా ఊత్తరపూర్వా ఆను వ్యుకఎత్నిచేత ఉత్తరపూర్వదిక్నంనగా, ఊత్తరపూర్వదిక్కు-ల నడుమనున్న ఈశాన్య దిక్క-గుచున్నది, తద్‌ దిక్చాలకలు ఏ కాదళసం ఖ్యాకులగు రుదు9లు, ర్యుడుండు నీల కంకుండుగా (చనిజ్ధంై యున్నాండు. ఏకాదళరుదుంల యళస్సు తెల్లందనమును

విడిచి నీలిమనాాశయించి, _పశాశరహితమెై తమోనిగన్న మయ్యెనని ఖఫావము+

రోస్తబం ఆ౦ధవభానహీతము క్‌కి మూ. నిజశుద్ధాన్షకాన్తానా మాన్ననై లేన నిర్జితమ్‌ -

లలక్టే యః పునర్జిత్వా శూరమానీ నుధాకరమ్‌. ౧౨

శూరమానియగు మహిషుండు నిజాంతః పురకాంతల మాఖముల

'చేశనే జయింపంబడిన సుధాకరుని (చందు9ని) తిరుగజయించి లడ్జం చెను

(పభ: రననే ఘూరునిగా6 దలచువ్య క్తి “ళభూరమాని? అని ఇెష్పంబడును, నిజసుందరీ ముఖముల చేత ఇంతకుముందే జయింపంబడీిన కార్భాస్యని మరల జయిం చుట కూరమానికి మిగుల లజ్జావవామని భావము,

మూ. వాలన్యేవ క్రీడనకై (ప్రీరైర్యస్యఖేలతః లీలాకన్టక ధీరానీక్రైవే ధీధితి మాలిని. ౧౩ క్రీడావస్తువులతో నాదుకొను బాలునికివలె ప్వికృష్ణులగు వీరు లతో నాడుకొనుచున్న మహిషునకు ధీధితిమాలియగు బేవ్రుడు సూర్యుని , యందు శ్రీడాకందుకమను బుద్ధికలిగెను,

(ప భ:-ాట్రీ డావస్తువన-ఆటవస్తువు (బంతి మొదలగునది) బాలునకు. బంతి మొవలగు ఆడుకొనువస్తువునందు, ఆడి, తనది, వళపడీనది, ఆడందగినది. అనుతలంఫపు కలుగునట్లు ఆటవస్తువ్రల తోడనువలె మహావీరులతో నాడుచున్న మహిషునకు నూర్యనియెడల నది తనదియు, వకపడినది యునగు ఆటబంతి యకుకలంఫు కలిగినని తాత్పర్యము, వాని పర్యాకమే-దర్పములు అట్టివని భావము.

మూ త్రియారూచరళుద్ధాన్త భూ)విలాన నివారణమ్‌ | విష్ణోఃసుదర్శనంచక 9౦ యస్యవావశ్యదన్నరమ్‌, గళీ రాత్రించరులగు రాకతసుల యంత;పుకమునందలి భ్యూవిలాసము లను నివారించునదియగు విష్ణుసుదర్శనముకూడ మహీషునంతరమును జొడ లేకుండెను,

(ప భ:-మహాప్రభావము, రత్షకకలమ్నుము అగు వీష్ణుచ్యక్రముగూడ వానిని

వధించుట కవశాళము నొందలేకపోయెననీ తాత్సర్యము. మూ, మహివమంతం మహవోవీర్యం యానర్వనుర బేవాజూ అవధీద్ధాననంత ప్రై చణ్లికాయై నమోనమః, ర్‌గీ

60 ఉమాసవాస్రము శత

మహాపరాకొముండగు దానవుండగు అమహిమని సర్వనుర దేవా సంభూతీయగు వదేవత వధించెన్కో ఆబేవతయగు చండికకు నమస్కా రము, ననుస్కారము,

(ప భ:--దిలివంళ సంభూతుండు వైత్యుయనియు, దనువంశనంభూతుండు చానవుండనియు చెప్పంబడుదురు. “నమోనమసి అనునో నున్నదిరుక్సి _ బహు నమస్కా-రార్థము.

హరాది సురల లేజనపుంజము చేత-- ఆవిర్భవించిన జేని *మహిహెసురమర్షిని ఆనునంళము దుగ్గాసప్తళతియందిట్లు చెప్పబడినది.

ఈత॥ నమస్తదేవానాం తేశోరాశి సముద్భవామ్‌ శాం విలోక్యముదం (పొఫు రమరా మహీ హెర్టితాః, (శరవాత సమస్తదేవతలయు తేజో రాళి సముద్భువయగు ఆదేవినివిలోకించి. మహిషుని చేత మర్చింపంబడిన యమరులందటును సంతోషము నొందిరి మూ, ముఖం తవాసేచనకం ఛ్యాయంధ్యాయం నిరన్నరమ్‌ మృగేస్టువాహే కా లేనమృడస్త, ఛన)ఖలౌంగతః, ౧౬ సింహవాహనవగు మాతా! ఎంతచూచినను తనివితీజని నీముఖ మును నిరంతరమగునట్లు ఛ్యానించి ఛ్యానించి సీకాంతుండగు శంకరుండు శాలక్ఫిమమున నీముఖమువంటి ముఖము గల వాండయ్యెను, క. భధ్యాతకు (ధ్యానించువానికి) ధ్యేయ (థ్యానింపదగినవన్తువ్రుయొక్కం) శా(్రూస్యసిద్ధయేగదా ఛ్యానఫలము]! శావుననే శివునిముఖమునందు అర్థభాగము పౌర్వతీముఖమయ్యెనని ఊ్యర్సేత గమ్యమృు, మూ. క్సార్తికీచన్ద)వదనా కాలిస్టీఏ చిదోర్త తా అరుణా మ్ళోజచరణా జయతితిరుచిః శివాం రతి

కృత్తికానక్ష్యత యుక్తమగు వూర్షిమనాటి చంద్రునివోలిన . ముఖముగలదియు యమునాతరంగమునుబోలిన భుజలతగలదియు, అరు ాంబుజములంబోలిన చరణములు గలదియు నగుచు- ఇట్లు త్రిరుచి యగు శివకాంత జయించుచున్నదిం

రస్తబ ఆ౦ధ(ప్రభానహితము 601

తభ: అరుణాంబుజములనం- ఎజ్జ్బతామరఫూవులు, శ్వేరం కృష్ణ రక్త (వభలు గలదగుటవలన శివకాంత త్రిరగుచి యగుచున్నది. చంద్రునితో ంబోల్పంబడిన ముఖము తెల్లనిది. యమునా తరంగముతో సాటిచేయంబడిన భుజలత- నల్లనిది. ఆరుణాంయిలముతో సరిచేయంబడిన చరణములు ఎజ్జనిని, |

ఇట్టు లోహిత శుళ్ల కృష్ణ యగుశివ (నివక్ష్యయు, (తిగుణాత్మికయునగుచు “*ఆ్రజామే కాం లోహత శుక్ల కృష్ణామ్‌?) అన్నుశ్రుతిచేత (ప్రతిపాదింపంబడిన (బహ్మ స్వరూపిణి యగుచున్నదని చెప్పంబడినది.

మూ! యత్‌ తేకచభర। కాలో యద్బాహార్లోకరత్షకః। యుక్తం ద్వయం శివే మధ్య శ్వసన్నాకో న నాకరాట్‌,౧౮ ఓ శివరమణీ 1! నీకచభరము కాలమును (కాలుండును బాహూ

వులోకరత్నకమును (విష్ణువును) అగుట యుక్త మైయున్నది. మధ్యము (అవలగ్నము) మూత్రము నాకరాజగుచున్నాండు, కాని యతండు అనన్నాకుండు(స్వర్ల ములేనివాండు)కాండు.(సత్‌ శనాకుందే.సన్‌నాకుండే,

య భ:లాకచథధరము శ్రీశాతిశయము, దట్టమగుజాట్టు. శాలము నీలవర్షము. కాలుండు యముండు, దుష్టలోకశిక్షకుండు, "బాహువు భుజము. లోకరకృకము*ో లోకములను రక్షీంచునది. లోకరక్షకుండు విష్ణువు. ఆనసన్నాకుండు. (నసకాంా అనన్‌,సనా3 న వ్‌ యమస్య సః ఆనన్నాకః) నాకములేనివాండుం (కాండ్యు సన్నాకుండే-స్వర్లముగల వాండే.

ఇచ్చట నీముంకము చెప్పందగి యున్నది: సర్వాాంతకృత్తగు కృతాంతుండు "దీవి- శే పొళముగను, లో రతృకుండగు విష్ణువు తద్‌ బాహుమాపముగను ఉండలా నాకరాజగు నిరయయంయ మొ్య్రము తదవలగ్న రూపుయగుటవఠతన కూన్య స్వరూ ఫుండు కావలసియుర్నది. కచధరమ% క్రాలునిచేత న్యిగహమును బొహువగు విష్ణుని చేశ అక్ముగవామును చేయంబడుబవలన అవలగ్నుమసుు నాొకరాడజాచేత శావింప6 దగిన వార్యము హూన్యమేయగును, కాని స్వరక్షరాజ్యభోగముమా(త్రము. మిగిలి యున్నది. కావుననే, అతండు అసన్నాకుండు శాంయని నాకముగల వాంజేయని చెప్పబడినది.

ఈయం1ము-ఏకత్‌ ౩ విచేత మిందిఫోగమున *సాకో౭ఒవలగ్నమిళ్వరి”ి ఆను శోకమున గానముయయంబడెను, చానియర్థ మిట్లున్నదిః

రి ఉమాసహ(న్రము య శీ న్వన్లోక భూలోక పాళతాళలోకములు. పరమేశ్వరి కుక్షీయందున్నవిం అయినను శరత్‌ కుక్షీయంటే కాక బహిళ్ళరీరమునందులహాడ నవికలవు, అజెట్లనిన, నాకము నడుము, భూమి-కటిి పచేశము. భోగిలోకమః నాఖి-ఇందు నాకమే నడు ముగా6౬ జెప్పబడినది. నడుము నూత్న శ్రైమని స్యరింపంచేయుటక్రు, అఆ కాళమధ్య అనియు, మధ్యఘాన్యయనియు బుందరియగు కాంతను వర్ణించుట కవిసమయము గదాం కావున నిచ్చంటగూడ లేనిదివలె నతిసూశ్న శ్రైమైయున్న నడుచే.. నాకమని ఇెప్పయిడియెనని యెజుంగనది. 'నడుము కూన్యమగునెడల, దానియం డారోపీత మయిన నాకముగూడ కూన్యమను ళంకకలుగును.. గావున, నాకరాజూం అసవ్నాకండు కాడని, ఆశంక-నిరసీంపంబడినది. నడుము లేకున్న ను- నాకరాజ్యము ననుభవించుటపు నాకరాజు లేనివాండు కాండు. మూ] న్వదేహాదేవ యాచేఏ్‌ (ప్రదిఫాదివదీవికా। అవిర్భభూవ దేవానాం స్తువతాం వహర్తమాపదః, ౧౯ వచేవత (కౌశికి) స్తుతించుచున్న దేవతల యాపదలను తొలః గించుటకు పిదీపమునుండి దీపికవలె స్వదేహామునుండి యావిర్శవిం ఉి2నోో (కాశికియనునామమున పిసిద్ధురాలగు ఆ యుమాచేవికీ నము (ప భవ మాంది ట్రౌాశెట్టునందు6 'జెలిపిన యశ్థము- ఇరువది మూండవన్లోక మునలదు, కావున మిదిళ్లో కార్రమునకును, 20, 21, 22 న్లోకములకును దానితో ఖ్‌ ళం నన్వయము గలదని యెలు01నది. ఒక్క తెయీ యగుదేవియొక్కా. భరీరమునుండి ఈద్‌ చేవీమూర్తులగు ళక్ష్రలనేకములు, తద్విభూతినుండి శసంభవించి, ఆమెయంచే లీనములయ్యెనని తృత్రీయ చరికమున నిట్లు స్పర్టీకరింపంబడియేను. “తరువాత ఆతి భీషణయు, కతనినాదినియునగు చండి కాళక్తి చేవీళశశీరమునుండి బయలువెడలేను.?) ఈయళంము'నే జేవి శుంభునితో నిట్టుపలికను. *ఈపుపంచమున "నేనొక్కం "తెసే యున్నాను. నాకంజకు వేగు 'శండవశక్తిలేదు.. నేను నొవిభూతిచే నిచట నవేకరాపములతో నుండి యిష్వుడు వానినుపసంహరించి మరల జక్క తెనే యయి యున్నాను. ఇఫ్పుడు నీవు స్థిరము-గానుండుము.)) సూ! ఖ్రేర్య, చాత్రుర్య్యు గాంభీర్య, పీర్యసోన్షర్య శాలినీమ రత్నం నితమ్మినీజాతో మేనిరేయాం సురానురాః, తం

4 ళీ స్తబం ఆ౦(ధ(వభానహితము 68 టైర్యముచేతను, చాతుర్యముచేతను గాంభీర్యముచేతను, ఏర్య ముచేతను, సౌందర్యముచేతను 'వెలయుచు న్న యేదేవిని క్రీజాతి యందలి రత్నమని'సురాసురులు తలంచిరో, (కాశికీనామమున పిసిద్ధు శాలగు నాయుమాచేవీకి నమస్కారము). (య భః రత్నమన (శేస్టురాలని భావము, మూ! యదీయహాుజ్క్బృచ్యనలే ధూమా)క్షోఒభవదాహాతిః। సమౌాప్పిం భఛీమణం యావన్నైవావాపవికళ్ళనమ్‌, ౨౧ భయావహమగు నాత్మప రాకిమకీర్తనము నమాప్తము కాకుం డలనే ధూమాిక్షుండను శుంభాసుగనేనాని=- యేచేవియొక్క హాుంకారాగ్నియందు అవాుతియయ్యెనో (కౌళికవామమున (ప్రసిద్ధురా లగు నాయుమాబేవికి నమస్క_రించుచున్నాను.

శ భః చేవియొక్క. శోధయపకాళశకమగు హుంకారాస్నియందు, తన యాత్మశ్లాభునము ముగియకు౦డు లోపలనే ధూమా9ముండు హోమము చేయంబడియె నని భౌవము. ఆరాత్షసుని వికర్థనవా స్టాలమునకు 'జేవీహుం కారము. (పఠ్యుత్తర మయ్యొను, “లో కాతిశయ సమ్బత్తీ వర్షనో చాల్తముచ్య లే?) అను తల్లక్షణము నను సరించి ఇచట లో కాతిశయ సంపత్తి పర్షనమువలన నుదాత్తాలంకారమగును.

మూ। యస్యాఃళూలే జగామాస్తం యశః ళుమ్భ- నిశుమృయోః | నమామి నిమలన్లోకాం కాశికీం నామ*”ముమామ్‌. _౨_౨౩ వబేవియొక్క ళూలాయుధమునందు. శుంభ నిశుంభులకీర్తి యస్తమించెనో _ కాశికీనామమున పిసిద్ధురాలగు అ యునూచేవికి నమస్యరించుచున్నానుం

యళ: శుంభ నిశుంభులు సవోదరులు శుంభ- నిశుంభహన్నిియగు మూర్తి కౌశికి అనునది (పసిద్ధము. “కాళికీనామ సా దుర్గా వాన శుమ్భం. నిశు మృయోః)) అని వనుక చెప్పంబడినదిగచా!

మూ[॥॥ యశో దాగర్భజసనాద్‌ యశోదాం గోకులస్య తామ్‌! వన్దేభగవతీం నన్దాం విస్య్యాచల నివాసినీమ్‌॥ ఎకి

64 ఉమాసహస్ర్త్యము ౨ శత నందుండను గొల్లవానికి భార్యయగుయశో దయొక్క గర్భమున కనించుటవలన గోకులమునకు యశ్రోదయు (కీ రినొసగినదియు) వింధ్య వర్వతనివాసినియు భగవతియునగు నందాదేవికి వందన మొనర్చు చున్నాను. (ప్ర భ:లానోపలము. శ్ర్రీకృళ్ణుని చాల్య్రీడలకు వాసష్థానమగు గొల్లపల్లె. “కంసునివలని భయమువలన ేవకీప్యుతుండగు శిశువు (కృష్ణుడు) గోకులము కును, నందునిశిశువగు నంద, బేవకీ గృుహమునకును తీసికొని రాంఒడిమెను. ఆమహా మాయాస్వరూపిణియగు ఈనంచాటేవి కంసుని వెజిపించి యదృశ్యయయ్యె ను?) అని భాగవతమున6 జెప్పంఒడియున్నది. ఆయీనంద వింధ్యా చలాధిస్ట్యాలియస భగవతి యని గానము చేయ.౬ఒ డినది. 'దేవీమవాత్మ్య్యమునందలిమూర్తి రహస్యముననిట్టన్నది. “నస్టా భగవతీనామ యాభవిష్యతినన్షజా సౌస్తుళా శ్రాజితా ధ్యాతా వశీకర్యాజ్జగత్‌ (రయి) నందునకుదయించి నంద అనునామమున (పనిక్థ్రరాలు కాకున్న భగవతిని స్తుతించినవారికిని, బాజించినవారికిని, ఛ్యానించినవారికిని గూడ ఈజగర్త్ర్యయము వశీకరింపంబడును. మూ॥।! అమ్బిశా ముపతిష్టున్తా మేతాళ ఏజ్జేమనుష్టుభ 11 పిసన్నాః సాధ్వలజ్కా-రాః సిద్ధప ద్మేమణాఇవ. రో అధ్య న న వ అధ,

ఈ యనుష్టుష్పులు = అనుష్టుప్‌ ఛందోబద్ధము లగు ఈస్తుతు లు (వ్రనన్నలు- సాధ్వలంకారలు- అగుచ్చు సిద్ధపద్యాక్షులవలె, అంచీక యగు చండిక నుపాసించి సేవించునుగాత 1

క్‌ భ:-్యవయోని విశేషులు-సిద్ధులు. సిద్దపద్మాతులు సిద్ధసుందరులు. ఆనుష్టుష్పుల పక్షమున గపసన్నలు అనంగా శష్దార్థ్యపసాదగుణ విశిష్టలు (ఆక్లిష్టలు అనియు సిద్ధసు౦ందరులపకమున నిర్మలస్వభావలనియు నన్లే సాధ్వలంకారలనలగా సమా-చచీనములగు ఉపమాద్యలం కారములు గలవనియు, శోభనములగు భూషణములు గలవారనియు నర్థము నెణుంగునది.

అనుస ప్పులకును- సిద్ధసు౦ందరులకును ఇట్టుకశేపోతాపితమగు సాధర్మ్యము వలన నిచట ఉపమ-అలంశకారమగుచున్న ది, శే

కోస్తబు ఆఅఆ౦(ధ(వ్రఫభాసనహితము గీ __ అంధభాషయందుంగూడ “అనుష్టుప్‌?” అనుళబ్బమునకు. (క్ర్రీత్వమును. వివ మీంచుటవలన ప్రసన్నములు సాధ్వలంకారములు ఆనుటకుమారుగ- (పసన్నలు- సాధ్వలంకారలు అని(పయోగింపం బడియెనని పొరకులు (గహింపంగోరెదను. (పం, ల. నా, శాక) మిందిస్తబకమున-- సనప్తళతీపోకమగు ేనీమహిమ కీర్తింపండినది. జేవీ అన్‌ వాత వాని "క జాక్‌ మావోత్మమువ ప్రతిపొదింపంబడివ యా'జేని చండీనామమున (పనిద్ధయసటవలన- అమె యిచట *చండికగా ఉప సేవింపంబడినదని (గహించునది. ఇతి ్రీమహాక్షి రమణభగవక్‌ పొడా స్తేవాసీనో చానిస్టస్య నారనసీంవానూనో; గణపతిము నేగకృళతా వుమాసవ్మాసే అస్టమన స్తృబకన సమౌోప్తః। సమౌప్తంచ ద్వితీయమ్‌ కరకమ్‌, ఇది న్ర్రీమవార్షి రమణధగవత్వాదశిమ్యుడు, శకమర్ష ణసగోోకుడు, శ్రీమక్పంతుల పేరయళ్ళాక్ర్రి, పౌ్యుడు, వేంకటరామ బుధేం్యద్రప్యుతుడు అగు లహ్మీనారాయణశా్ర్రి చే నాంధ్రీకరింపంబడిన యుమాసహ్మాసమను స్తోత శావ్యమున ద్వితీయళరకము, శ్ర త్ర థి

ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయ, అక అధ్య ఆ ఉవమాసహస్రము వాము టై ( తృతీయ శతకమున - ప%ధమస్తబకము ) (నవమస్తదకము) అవానీ అాాన్త జను చనల” అవ: లా స్తబకమున-గ్మమవీపి భావము ను, సర్వాతిశాయిరా మణీయకమును ఆగు ఉనూ చేవీమందహాసము-భంగీ భేదమున స్తుతింపంబడుచున్నది. మూ॥। ఫారదవలతక్షపత్నత్వ ణద్నావైమల్యశిక్షకోఒస్మాకమ్‌। ర్‌ స వీ త బాగ ర్తురతుణాయస్థాణు పురస్ట్రిముఖ కాసః ౧ శరత్సమయమందలి చుక్షపత్స ర్మాత్రులకు వైమల్యశితుకమగు (నిర్శ్మలతను గజపునదియగు) స్థాణుపురంధ్రీ ముఖవికాసము= మమ్ము రథఖ్నీంచుటకు జాగరూకమగులాత! ప్ర భ;జకైమల్యశిషకమన, న్వైర్మల్యమును బోధించునడి (ఆధ్యాపకము) అనియర్థము, | జ్యోత్స్న చై మల్యముకంబునుగూడ ముఖవిశాస్యస-కాళ మధికమనిభావముః స్రాజు పురంధీ్రిమఖవి శాసమన, శివసుంద రీమంద హానమని యర్థము. ఇందలి శిషకళబ్దము సొదృళ్యనూచకము. కావున ెన్నేలయొక్కం జమ ఖ్యమునకును, ఊమాముఖవికాసమునకును గల (పశాళక తా సాధర్మ్యమువలన నిది యుపమాలంకారమగుచున్నది. దంజ్యాచార్యండు (పతీపయెదిశబ్టములు సొదృళ్య సూచకములనియు, కవుల బుద్ధి సౌఖ్య ప్రదములగునవి ఉపమయందు (పయో “గ్యార్షములనియు చెప్పి యుండుటవలన- ఇందలి శితుకళబ్దము సొదృళ్యనసూచక మగుటయు, రతఠ్‌(పయోగమువలన నిది యుపమయగుటయు సంగతమేయని మయెజుంగునది, మిందిళ్లోకమునందలి “జాగర్త? (జూగరూకమగుశాత!) అనుపదము-ముఖ వి శాసముచేం వేయందగినరక్షణకి యను పకరింపలచీయును, తర్పదార్లపానుః వ 7థి ర్టుముకలన *“ముఖవికాసము ఎ బోధరూపము" ఆనునర్థము అమ్మేపింపంబడును,

౧ స్తబం అఆ౦(ధ(వ్రభా సహితము భి (శ్రీనీకొని రాంబడున్సు -చీకటియందు.గాని, జడరయందులాని భయమువలన రథ్నీంపందగిన భక్తులకు ఉమాముఖవి శాసముయొక్క_ జాగరణ మే (గేలుకొని యుం డుటయే గొప్ప_తాణముగచా!

ఆనెట్లనినవ శాథాంధ శారము వ్యాపీంచియుండునపుడు గాని లోకము నిద్రించియున్న ఫపుడుగాని చరాచరళతు)వగు భయముకలుగునపుడు చానిని తొల. గించుటకు వెలుతురుగాని, ఒ కానొక బలవంతుని జాగరణము గాని సమర్థమగుచుం డును. ఆశ్షే- చరాచర ళతుంవ్రలసు భయములనుండి రక్షింపందగినభక్షులను, రక్షీం చుటకు భగవతియొక్క_ చిశ్‌ | (పశాశార్మశమగు ముఖవి కాసముయొక్క జాగరణ మా(తమే చాలియుండునని ఫావము. అఆయమ్మయేగచా చరాభరనియం(కణ 'నమ రయ్రై యెల్లయెడలను మేలుకొనియున్న ది!

ఈయంళము శివళతకము నందీయాచార్యుని చేతనే ఇట్టు చెప్పంబడినదిం

“సర్వన్మిన్న చలేచనేచ విభవాదేశాపరా జగతీ | ఛక్తిన కాచన సావిచార రసిశ్తై రాశాధ్యతే వాధతే.?

*పభూ! చరాచరమగు నీవిశ్వమున అనిర్వాచ్యయగు నీపరాళక్షి మవోత్రైభ వముతో 'వేల్కొ-నియున్నది. అనీళక్సిని విచార రనీకులు సమాశాధింతురు,?

వమూం వ్యాఖ్యానం హర్ష స్య (వత్యాఖ్యానం శరత్సుధాభానోః దిశతు హృదయ్యప్రసాదం గారీవదన పిసాదోనః, వ వార్షమును వ్యాఖ్యానించునదియు, ఇారదచందుిని (పత్యా ఖ్యానించునదియ్యు అగు గౌరీముఖ(పసాదము పూకు పృాదయ(వ్రసా దము నొెసంగు/౧గాత!

(వ భ:--వార్షమును చ్యాఖ్యానించునదీ యనగా ఆయుమకు నవాజమగు సంతోషమును వివరిరచునదియని యర్థము. (ప్రత్యాఖ్యానించునదియన, తిరస్క_రిరిచు నదియని యర్థము. శరచ్చంటద్రునికం మెనుగూడ నిర్మలమని భావము, శ

మింది. విశేషణద్వయమువలన- ఉఊమాముఖ్యపసాదమునకు సంతోహేన వాత్వము-_ మైర్మల్యావహత్వము చెష్పంబడినవి, తరదుభయ్యాపదానముచే సృదయ (పసాదలాభము సీద్ధమగును. శొవున- వంతోహవవాత్వ- వైర్మల్యావహత్వ_ (పడాననమర్థమగు. ఉమావదనట సోదము (పార్ధింపయిడినడి,

౦ ఉమానసహనస్రము రి శత ఇందు ఒక్క-టియేయగు ఉమాముఖ్యపసాదము హర్షమును వ్యాఖ్యానించు దిగను, శారదచం్యద్రుని (పత్యాఖ్యానించునదిగను, (ద్వివిథధముగు ఉళ్ఞేఖంపం ;డుటవలన నిదా ఉల్లేఖాలం శ్రార మగుచున్నది, “మూ, ఆ_న్తర్షతన్య హార్షశ్షీర సముద్శన్య కశ్చనతరబ్లః వహోసోో వారహరిణదృశో గతపజ్కం మమకరోతుమనః. 9 వృాదయాంతరగతమగు హర్షశ్షీరసముద్రముయొక్క _ తరంగ ౫”శీమమగు పార్వతీహానము నామాససమును గతపంకముగా- పాపము నేనిదిగా? లేక బురదలేనిదిగ్శా నొనర్చునుగాత! ప్ర భవోవార్ష టీరసముద౦మని సమ్మదమననెడి తీరమయమగు సము దము. గతపంకము=పాపములేనిది. ఇందు ఆరోపవిషయ. విషయులగు హర్ష- సముదరములకును, హోనం తరం గములకును అభేడాధ్యవసాయమువలన రూపక మలంకారమగుచున్నది. *పొపము- బురద? ఆను నర్ధములు గలదికావున పంకము ,శ్ఞిషారము గలిగియున్నది. నమ్శుదఫు శిరటముల చేత బురదతొలంగునట్లు, పొర్వతి చిరునవ్వు చేక పాొషము తొలంగునని భావము పంకపద్కనకులల శ్లిస్టైర సామర్థ్యమువలన మనస్సు - పంకిలమగు (బురదతో లహాడిన్సృసర స్తటమువంటిద నునర్థ మా చ్నేసీంపంబడుచున్న ది. మూ. దిళిదిశివిసర్పదంళు పిశమితతాపం పరా _స్త్వమాలిన్యమ్‌ కుళలాని పిదిశతున। పశుపతిహృద యేశ్వరీహసితమ్‌. ౪ సర్వదిశలయందును (పసరించుచున్న కిరణములచేత తాపము నడలించునదియ్యు (శిళిరీకరించానదియు) మాలిన్నమును తొలగించు నడియునగు పశుపతి హృదయేశ్వరీవాసితము- నూకు కుళలముల నొసం గును గాత!

(య భః-పశుపతియన భూతముల కధిపతియగు నీశ్వరుండు. ఆతని హృదయే ళ్వరి .పొర్వతి, ఆమె చిరునవ్వు- పశుపతి సృదయేశ్వరీహనీతము- కుళశలములన "క్మేమములు. తాపప్రళమన- మాలిన్యపరాసనముల చేత, హనీతమునకు అమ్భరకిర ఇర్వము. వ్యంజింపయీయ(బడుచున్న ది చానిచేత నిదట- ఉఊపమం- ధ్వనించుచున్న దన్ని తెలియునది.

౧నస్తబు ఆంధ(వభాసహితము శ్రి మూ, ఆ_న్తర్షతంచతిమిరం వారని విహాస్నన్తి రోహిణీకాన్నమ్‌! హసితాని గిరిశసుదృశో మమపిబోధాయకల్పన్తామ. ౫ వృాదయగతమగు తిమిరమునుగూడ హరించునవియు, రోహిణీ శాంతునిగూడ విహసించునవియునగు శై లాసనాధసుందరి హసితములు మమ (పబోధించునుగాత!.

(ప భః-తిమిరము=-చీకటి. రోహిణీకాంతుండు చంట్రుండు.. చం్యద్రుండు 'చెలుపలనున్న -చీకటినే తొలలయించునుగాని హనీత్రములు- లోపలనున్న _ చీకటిని సూడ తొలంగించును గావ్టననే, హాసిరములు వానిని పరిపూసించుననిఖావము.

| ఇచట ఉపమానమగు రోహిణీ కాంతునికం-కు నుపమేయములగు హసీతీముల కాధిక్యము వర్మింపంబడియెను. *ఉపమానముకం మ నుపమేయమున ఇ₹ాధిక్యముగాని న్యూనతశాని వెప్పంబడినయెడల నది వ్యలిలే కాలం కార మగును?) అనుసాహిత్య దర్పణో క్రమగు లత్షణమున నిది వ్యతిలేశాలంకార మగునని (గహించునది. మూ. భూపాతుషారధీధితి ధీధిత్యానహవివోయసోర శే విచరన్‌పురహరతగుణీ దరహోసో మేహర ల్వేనః, ౬ శివశిరోభూమణమగు చంద్రుని చందికతోలిహాడి ఆకాళశరంగ మున _ విహరించుచున్న పురహరతరుణీదరహాసము నాపాపమును బాపునుగాత!

య భః అశాళరంగమున, అనునోట అశాళకమేయగు రంగస్థలమున, (నాట్యస్థలమునందు) అను నర్థ్‌ము నైు(గునది. (రాహువేయగు. శిరస్సు-రాహువు యొక్క శిరస్సని వెప్పంబడినట్టు, ఆభాశమేయగు రంగస్లలము. మూలమున ఈ వి హాయసోర దే3?-%ఆ శాశముయొక్క_ రంగజ్ధలముని? ఆని ఇెస్పంబడివదని యెజుంగునది.

అ శాళరంగమున కాంతునిగూడి విహరించుచున్న _ ఊమామందహాసము-_ హరళిరోభూషణ.- చాలచం్యద- చరం్యదికతోంహాడ విలసిల్లచు. నాపాపమును తొలంగించునుగాత యని (పార్థింపయడినది.

ఇచట అనుక్రూపములగు ఉమామంద వహీ సపాలచందికలు వర్ణింపబడినవి, కావున నిది సమాలం కారమగుచున్నది.

70 ఉవమాసహాస్త్రము 9 శత మూ, రుదాణీ దరహసితాన్యస్నాకం నంహరన్తు దురితాని 'యేహాముదయో దివసో భూపావీయూమ. కిరణస్యం ౭ వ దరవాసిశోదయము = వహారశిరోభూమణమగు నమృతకిరణు నకు దివనమగుచు-డునో (చంగగుని తిరస్కరించునో) ఆ రగద్రాణీ దర హసితములు మూదురితములను హరించుంగాణ!

(తు భఃలాదివసము. పగలు, పగటియందు చర్యద(్యపభ- తగ్గిపోవుట (వసిద్ధము. కావున అచిరునవ్వు పొడమగనే, శివశిరళ్ళ్చం(దిక- తిరస్యటరింపంబడినట్లు (చెప్పం బడినది.

“* దినసము?” అనుపదముయొక్క_ అర్థసామర్థ్యమువలన హసీఠములకు, (పతా పగర్భమగు ఉన్షరళ్శిత్వము (నూర్యత్వము) అక్షేపింపంబడినది. తదానుగుణ్యమున దురిత- సంహరణం (పౌర్థనహాడ నౌచిత్యమును పోషించుచున్నది,

ఉమాహపసీశములకును- శిరోభూషణ బాలచం్యదునకును గూడ శాంతిం నమానమేయయినను దివసపదముచేత హాసితప్రభకుత్మ_ ర్షమును, వాల చం్యద(పభకు నిక ర్షమును గమింపంజేయంబడుటవలన చబాలచందంప్రభకు. శిరోధానము

చెప్పయడినది.. కావున గనికృష్ణమగు వస్తువున కుత్మ్చష్టమగు వస్తువుచే నగు[తిరోభానము మోలితము)) అనులక్షణముచేత నిది-మాలితొలంకారమగు చున్నది మూ, స్కన్షజననీముఫేస్షో రస్యాన్‌ పుష్ణాతు సుస్టితజ్యోత్సాన్న మునిమతికై రవిణీనా ముల్గాసకధా-యదాయత్తాం తా ముని-మతులను (హృదయములను) కుముదినులకు (కలువలకు) వికాసమును గలిగించుట - బేనిక ధీనమై యున్నదోసు(బవ్వాణ్యుని త్‌ యగు. పార్వతియొక్యం , ముఖచందునికినంబంధించిన శుభపిదమగు ఆచికునవ్వు వెన్నెల మమ్ముపోమించుంాత!

త భ;ంాఇంపలి యలం౦ం'కారము. రూపకము స్కంందజననియన, కుమార స్య్వామియొక్క-తకల్లి, మతిళబ్దమున్న కి దటనుమ్మాలేము హృదయమని యర్థము౬ జెప్ప నగును, ఇందు పౌర్వతీమఖుము. చం్యద్రస్థానీయము. చిరునవ్వు జ్యో త్సాన్నస్థానీ యము, మునిమతులు- వైరవిడీస్టానీయములుం

౧స్తబు అఆ౦ధపభానహీతము ౧71 ఉల్లాసము నుగలిగించుట-_ న్ని తాధీనము- ఊల్లాసళబ్దస్వారస్యమువలన మిది శ్లోళమునందలి మతిశద్దిము హృదయమునకుపల ్షకమని యెజుంగునది.

“ోసనత్కు_మారుండు)) ఆనునామౌాం౦ంతరముగల న్కృ_ందుండు మృదితకహో యులను మునులందతేకం'కెనుగూడ జ్ఞానదాత” అన్యప్రనిద్ధి యున్నది. కావున మునిహృదయోల్లాసపంనంగమువలన, పార్వతిని ెలుపుచున్న స్క౦దజననీపద మిచట నౌచిత్యపోష॥ మగుచున్నది.

మూ, కమనీయకబ్ధిమాలా ముక్రామణి తారకావయస్యోనః శామాన్‌వితరతు గారీదరహాసోనాము ధవలాంళుః, మనోజ్ఞమగు కంళమాలయందలి ముక్ర్తామణులను తారలకు వయస్యుండగు గారీదరహానమను ధవలాంళుండు మూకు వాంభితముల నొనభనుగాత!

(శ భ:-- శారలవ నత్సశకములకు, ధవలాంశుండు చంద్రుడు, (గేళ్లనికిరణ " ములుగలవాండ్సు కశంకమాలాము క్రామణులయందు (యభాతరల తా సాధర్మ్యమువలన శారశారోపణము | చేయంబడినది. దరహాసమ- మ _కామణులకువయ న్యుండు (నహచరుండు చందు9ండు- తారావయస్యుండు (శాంతుండు)

శోళభావవాత్వము- అహ్లాదకత్వము మెొందలగునది- దరహాస ధవలాంశువు లవ సమానథర్మము. కావున నిదియిట్లు- సావయువరూప కాలం కారమగునని ఆతహీంచునది.

మూ, అనవద్యశణమాలా ముక్తావలికిరణ నీవహాసహోవాసీ హరదయితా దరహాసోహరతుమమా"కేషమజ్ఞానమ్‌. ౧౦ _-. కంఠమాలయందున్న నిర్న్టమగు ముక్తావలియొక్కకిరణసనుూూ, హూమునకు సహవాసియగు (మిత్రమగుు పహూరదయితాదరహాసము నా యజ్ఞానమునంతను హారించులాళ!

వభ: పూరదయిశయన ళన కాంఠయని యర్థము భక్తుల యజ్ఞానమును గానీ ఆర్డినిగావి హరించును గావున శివుండు హరుండగుచున్నా ండు,

ఇచట నిశ్శేషమగు- అజ్ఞానహరణము- (పొ ర్థింపయడినది. "కావున పార్వ తిని పూరదయిత?గా కీర్తించుట. కె-చిత్యపోషకమగుచున్నదని (గ్రహించునది,

72 ఉమాసహాసము క్రి చేత్‌ మూ, ఇ ఇవజ్ఞదృశ్యఉత్తమ - ఇలాధ రాధీశనన్టినీహాస? | పూర్షం కరోతుమూనన మభిలామం సర్వమస్తాకమ్‌. ౧౧ జై దృశ్యమగు (జకార ఇ కారసంయోగమగు వీ అనుదాని యందు జూడందగిన) ఇ కాగమునలె ఉత్తమము (ఉత్కృష్ట మగు) పర్వత రాజపుత్రీసాసము, మాయొక్క మానసమగు అభిలావమును సర్వ మును పూర్తము గావించుకుగాత (ప్ర భవ--మాలమునందలి “ఇలాధరాఫీక నన్దినీవానః). ఆకుపదమునకు తెలుగున, పర్వతరాజపుత్రీవాసమని యర్థము వెప్పయడినది. ( ్సె (జ్జ ఆను లిపియందు ( ఇ కారము సరిగా గుర్తింపండవేరదు:, శాని ఆకవ్యంతమును నూక్ష్మ్మము దృష్పి చేశం జూడ ంబడును. | ఇట్ట్లు- ఆవిస్పష్టముగను నూక్ముముగను సర్తింపందనిన ( )(ఇ్భు వన్షమువలె సరిగా గుర్తింపబడకుండుటవల నను నూక్ష్మమగుటవలననుగూడపార్వత్రీహోసము_ ఊర్తమమని పెప్పంబడినదిం ఎతెక్తికీయ్యపొతిశాఖ్యమున ( ) (ఇ) కారము-- *త్వమము?) అనుసం్నదై గలదని యిట్లు పరింపంబడినది. నూ! 10, వర్గొనామానుష్రార్వేణ పజ్బు పజఖ్బ వర్గాః। నూకీ (పథమం ద్వితీయ- తృ్య్మ్యయం చళుర్ధ- ఉలత్తమౌన, ఇట్లు ఉర్తమసంజ్ఞమను ( )ఇ వర్షముం( )జ్ఞ దృళ్య మెంపాతిశాఖ్యద్ఞో అచేం జెలియందగినది... ఆట్లీ- ఉత్తమము పెర్వతీహాననుహాడ జ్ఞదృశ్యముె పండికులచేం దెలియందగినది. “మూ, అలోకమా(శతోయః శబజ్కరమసమా స్త్రకీజ్మైరం చలే అల్బోఒపవ్యనల్పశర్మా హాసోని పొాతున శివాయాి. ౧౨ ఆలోళశమాత్రమున శంకరుని విమమ్యూస్త్రకింకరు నొవర్పునదియా అల్బమమునను అనల్పమగు. కర్శిగలడియునగు పార్వతి చిరునవ్వు మమ్ము రశ్నించునుగాత. (ఢీ భ:*అలోకమాక) మున=చూచీనంకమ్యాత ము చేశే, విషమాధన్తుశంక యయయెాపంచచాబయాు మన్మృధుశక వళశపడినవాండు, ఆనల్పమగుూాఆధికమగు

౧స్త్తృబం ఆ౦ధవభావహీతము 78 వి వా పొర్వత్రీహానమును దర్శించినంతమా[తము చేతనే శంకరుండు మదన వళ౦ంగతు( డయ్యునని భావము,

". హాసము- స్వల్చమవైనను, స్వదర్శనమా్యతమున. శంకరుని ఇామకింకరుని జేయుట- ఆనల్వ్పమగు కర్మమై యున్నది. కావున నిట్లు- ఆసం భావ్యశ్వవర్షవము వలనఆసంభవమును వగ్గించుటవలన నిది ఆసంథవమను ఆలంశ్రార మగుచున్నది,

మూ, స్కరా మతరతమిశంయః కరోతి భావపినజ్లచాతుర్యా | ద్విజగణపురన్కృలోఒవ్యాల్‌ న శివాహానప్రవవ్తానః, ౧౩ భావా (ప్రసంగ_ వాతుకిచేత ఈశ్యరువి కామతం(తరతు నొన ర్పినదియు, ద్విజగణముచేత పురస్కరింపంుడినడియు, నగు పార్వతి మొక్క హోసమను (ప్రవక్త మమ్ము రశ్నించుంగాత.

(య భవావ్రాాహ్య్మణవరగ్గమును ముందుంచుకొని (ాజించి) విజాభిపాాయ మును స్కటీకరించు చాతుక్యముగలిగి- ఊపన్యాసమును జెప్పువాంథగు (వక్షవలెం దంతపంక్షిని చెనుక మంచుకొని-_ విళావాకులచేశ విహ్పిదింపందగివ రతిభావమును "జెలియంజేయు ఛాతుర్యముగలిగి.. ప్ర కొశించుచున్న పార్వతిచిరనవ్వు మమ్ము రక్షీంచుంగాత మనిభావము.

(వవక్తయన బాగుగా వెప్పువాండు (ఊపవ్యాసపయడ్య ఇందు పొర్వతీవోసమా పువక్తణా వారోపింపంఒడినడి. కావున మాంది విశేషణములు వహోసపత్మీమునను పువక్షృపక్కృముననుగూడ (శ్రమముగా నిట్లు నమన్వయింపందగియున్నవి,

భావ్యపసంగభాలురిచేత = రసాదినిస్పాదకమగు రత్యాదిభొవముయొక్క (పస్తావవిషయమునందలి విపుణకచేత్య లేక ఆఫిపాాయముయొక్కం. అవిహ్మె-రము వందలి చతుకతచేశం. ద్విజగణముచేక పుకన్కంరింపండినదాదంతపంక్షికి ముం దుగా స్టావింపయడినది- లేక యూవ్యాణగణమును ముందుగా పూజించినది.

ఈన్లోకము- ఇట్లుక్లిప్టార్థము కావున, నిందలియల౦ కారము- కేపీ న్రాపితమగు పౌవయవ రూపకమగుచున్నది. *“ఫావ్యపనంగ, చాతురిచేతి ఆనివెప్పుటతేక ళళ్ళం గారరస నిస్పాదకోములగు- అలంఒన- ఉడ్తీపనవిధావ- ఆనుఖావాదులచేత నిష్పా దింపందనిన రతిఖోవము. శ్రామేళ్వరీ మందవాసగర్భము)? [ఆమనంళము ద్యోడింపం జేయంబడుచున్న ది. ,

క ప్రురన్య్భతనవాముందుంచు కొనంబడినదె””.. ఆనుటచేత జెనుకనున్న దంత పంక్తి, స శాని, దర్శనముగలదనియం ముందున్నహోసము (స్వల్వమైనమ?)

0 ఇ

గడ ఉమానపహానము కకత సుస్పష్టమగుదర్శనము గలదనియు గవ్యమగుమున్నది. హాసమునందు (సవక్సృత్వము నారోపించుటవలన (పవచన క్రార్యమంతయునుగూడ ఛాగ్‌ విరహితమగు హాసము చేతనే నిర్వహింపంబడినదని విశదమగుచున్నది, _ మూ. రదవాససారథీమాం శరీ కరై॥ పాతుపార్వతీహాసః పావకగ్భృశంజిన్‌పో సజ్బుష్పమషత్క స్య నేనానీః, ౧౪ దంతపంక్ర్రిని గప్పూచున్న యధరముచేత- రథియు (రధముగల దియు) కిరణములచేగ- శరియు (చఛాణముగలదియు) జ్వలననే[తుండగు శివ్రవి జయింపంగోరిన పంచబాణునకు మైనికాధిపలియు, అగు పార్వతీ హానము- నన్ను రక్షించునుగాత!

(వ భ:--ఇ౦ద- అధరమను రథముగలదియు, కిరణములను వాణములుగల దియు. అనిసమౌనవిభప్త్రల చేంగాక *ఆధరము చేత-రథియు, కరముల చేత శరియు?) అని భిన్నవిభక్తులచేనగు ఆభేదాధ్యవపాయమువలన నిది మవ్రైయధికరణ్యముచేతర నగు రూపకమగుచున్నది. అనల నేేతుంగు శివ్చని జయించుటకు మన్మధుండు (నుత్నిం చునపుడు భగవతియగు పార్వతియొక్క సుందరహాసయే యుద్ధసన్నా హ మొనర్భు వైన్యాధిపతివలె విజయమును నిర్వహించినది. కావున నది పైవి కాధిపతియని చెప్పం బడినది, అధరము-హాసమును వహించినది, ఆయధరమున ధరింపండిన హాోసమయూ ఖములే- ాణములయినవి. హాసము-రథియయినది. రథియగుహానమే మన్మ ని వేనాధిపతి యయినది.

ఇట్లు- వర్షీంపంబడిన మందహాసమహిమ (రూపక పామర్థ్యమున) సర్యోత్యర్ర మగు రామణీయకమును 'పోషించుచున్నది.

మూ. శివహృదయమర్భభేది సితం తదదీ)శ వంశముక్ర్తాయాః | దశనద్యుతి ద్విగుణితశ్రీకం శోకం ధునోతుమమ. ౧౫ మహేశ్వర హృదయమర్శమును 'భేదించునదియు, దంతకాంతు లచే ద్విగుణితమసు శోభగలదియ్యు" నగు పగ్వత రాజవంశముక్తామణి ముఖమునందలి యాచిరునవ్వు మాశోకమును పోకార్పులాత! ,

(య భం-మర్మమన, గూఢమగు జీవస్టానము. ద్విగుణితమన," ెట్టింపుచేయం బడినది. వంళమన- కులము, జెదురు. (శఇాదురున్గందు మకొక్తికముదయించుననునది 'కచి సంప్రదాయము. (పశాఢమన శివహృజయమునందలహాడ చొరంబడిన పార్వతీ

వ, ౧స్తబం _ ఆంధ(పభాసహితము 75 స్నితము, ఆస్మదాదుల హృదయమున6 (శ్రువేశించి, తద్‌గతమగు ఛోకమును తొల6 గించుటకు ళక్తము కానేరదా? అనిభావము. మూ, (బవ్మోణ్ణరబ్లి భాజోనట్యాః శివసూ(్ర ధారసహచర్యాః 8 (శ్రైవర్ధనోఒనులేపో ముఖస్యహాసః పునాత్వస్కాన్‌, ౧కు బివట్హండమను రంగస్థలమున (వ్రవేశించిన శివుండనునూతు ఛారునకు నహాచరి (సఖ) యగు పార్వతియొక్క (శ్రీవర్ధనమగు అను లీపమేయగుహోసము మమ్ము పవితుల నొనర్చుంగ్లాత! . (వ భ:-రంగమన, నాట్య స్థలము. న్యూరధారుండన భరతాచార్యుయగు ॥ ఖ్‌ నటుండు. న్యూకధార సహచరి యన నకని ననుసరిందునటి. శ్సీవర్థనమన, శోభా ప్రకర్షకము, అమలేపశమన లేపన్నదవ్యము -ము ఖమునమ6 బూసికొనురంగు (పౌడత్సు (ుహ్మాండము--రంగస్థలము.... శివుడులానూరుధారుండు. తశ్‌ సహ-చరియగు ఖు పార్వతింానటి. పార్వత్రీముఖహిసములానటీము ఖళో భను పృదధ్గినొందించు పౌడరు. అని యెటుంగునది. సౌావయవమగు' రూపకము--ఆలం కారము" మూ, అఆధర(ప్రవాశళశయనే నాసాభరణ పిభావిలాసిన్యా రమమాణోహరరమణీ హోసయువా వూరతు నఃశోళమ.౧౭ అధర- (ఫవాళ- శయనమునుదు నాసాభరణపభావిలాసినినోం గూడి-'రమించువాండగు హరరమణీ- హోనయువకు(డు మూకోకమును తొలంగించునుగాత। " ,

ప భ;--ఆధర్యప్రవాళళయనమునందు-మోవియను. చిగురాకుచేత ల౮హార్పం బడిన పొన్చుశందు, నాసాధరణప) భావిలానింివోంచాడి=ముప్కం ముత్తెపు కాంతి యను విలాసవితోంజేర, హరరమశీహోన యమువపండు- పొర్వస్రీవోస మనుయువ కండు రమిిమచున్నట్లు చెప్పంబడినఏి. ఇందు. రూపకమలం కారము. కనిపౌఢోక్సి సిద్ధము ఈయ99కారముచేశ-. నాఫాశరశపభావలాశిన.. హానయువపలకు- ఆధరశయనమువ, ,ఆ శ్యోన్యమకసు కలమిుక- లోోశ్త రఫోభొవహామను నంశము వ్యంజింపంజేయంబడుచున్నది.

మూ అధహోను వేనె కాయా వాసాధరణాాకు ఖాబక్షైఃరాశమ్‌ కులమఖలమరతు ఖేలన్నదిశుతావోనబౌలోనః. ౧౫

76 ఉమాసహస్రము కశత అధరోస్థ్రమమ 'వేదికయందు నాసా భరణకాంతులను ఛా బకులతోం గూడి యాడుచున్న హైమనతీహాసమను 'వాలుండు మూకులమును సక లమును రశ్చించులాత! యవ ఛ:--అధరోస్టమన, కిందిపెదవి. శాబకులన, శిశువులు, వేదికయన, గృహా జ్వారమున క్రీవల నించుకయొత్త -గా నిర్మింపంబడిన యకగు. అది. 'వాలుర కాటస్థల మగుచుండును. ఈరూపకమునందమ( (గిందియంళము లెజటుంగందగియున్నని, నాసా భఛరణశాంతులు ఆడుకొనుటకు వచ్చిన యికరశి శువులు. ఆధరోస్థము.(కీ డాన్ధలమగు ీదికః ఇట్టు-కవిపౌథోక్సి సిద్ధమగు రూపకముచేక. బాలుండు -శిశువ్చలకం శక నధికుండు. కావున బాలుండు గాం వెప్పంబడిన హిసము శిశువులుగాం జెప్పంబడిన భూషణాంశువులతో ౮హాడి య ధేచ్ళముగా విలసిల్ధచున్నను “దానికోభ-సర్యో శ్తరమే” అనువస్తువు ధ్వనితమని తెలియునది. మూ. ' అనులేపనస్య ఏీప్సా ద్వి ర్భానః కుచతటీదుకూలన్య | హరతుహృదయవ్య థాం మే వహాసితంహరజీవి తేశ్వ ర్యాః ౧౯ అనులేపమునకు ద్విరుక్తియు, కుచతటీదుకూలమునకు. ద్విరా వృషత్తియునగు హారజీవి లేశ్వరియొక్క హసితము- నాహృదయవ్యధను తొలలించునుగాత.

(భ:-- పొర్వతియొక్కం చిరునవ్వు సొంఫును గూర్చునదియగు మంచిగంధము మున్నగు లేపన్యదవ్యమునకు మింద నింకొక ఆనులేపనమును ఊర్తరీయమునకుమిద నింకొక యుక్తరీయమును ఆగుచున్నదని తౌత్పర్యము. "

వవాలమునందు *వీప్సా? ఆనుపదమునకు _ ద్వీరుక్తియని యర్థమగు చున్నది. మొలమునందలి ద్విర్భావపదమునకు ద్విరావృత్తి యర్థమగును, అనులేపన + మన మంచిగంధము మొదలగు ళో భాదాయకమగు లేపన్యదవ్యము. శుభుత్వ సోధ ర్మ్యమవలన ఉఊమాహసితము. అనులేపనముమింద ఆనులేపనమ్నుగను ఊత్తరీయము

• మింద ఉఊత్తరీయముగను ఆరోపింపబడుటవలన నిది ఆఖేదరూప కాలం కార మగ్గు చున్నది అక్మళోభచేత ముఖ-వకేజములను వ్యాపించియున్న తెల్లని చిరునవ్వు యొక్కం ్రసన్నత- హృదయవ్యధను తొలంగించుటక సమర్థమననని భావముః

| ౧ంస్తబం ఆ౦ధ(వభానహీతము 77 మూ. గిరికాజబ్లరాగ భసికం స్వాగతవచసాభినన్ల దాదరతః గిరిజాలీలావాసితం గరీయనీం మేకనోతుధియమ్‌, _ _౨౦ శివాంగరాగమగు (శివుని మెబయిపూతయగు) భస్థుమును" స్వాగతవచసముతో నాదరపూర్వకముగా అఖభినందించుచున్న పార్వతీ లీలావాసితము నాయొక్కబుశ్లిని గొప్పదిగా వి_స్తరించునుగాత!

( భ:-ాశివదేవుండు తనబేహమునకు. బూసికొన్న భస్మమును కదయ 'చేయుండు--. మికువిజయమగుంగాక). అను స్వాగతవాక్క_తో నామోదించు చున్నది వలెనున్న పార్వతీ విలాసన్మితము- నాబుద్దిని విస్తరింపంజేయులగారమని ప్యార్ధింపయుడినది. భర్తయగు. శివునియొక్క_ బూదిఫూతచేనగు ఇరీరధవళిమను జూచి- శ్యుభమగు పార్వతీహోసముకూడ. నిజధవళిమతోడి పోలికవలన దానియం చాదరమును జూపుచున్నదను వస్తువుచేశ నిచట- భసికం హసిశములకు నుపమ ధ్వనింపం జేయంఒడుచున్నది. మూ. దయి లేనసల్ల సన్త్యాః సహతుహినమరీచి శిళు కిరీకేన

వాగమృతబుద్భ్చుదోఒవ్యాదలసో మామగభువోహాసః ౨౧

. చాలచందికీటియగు. భార్తతోంహాడి సల్ఫాపములొడుచున్న

పార్వతీ'చేవిమొక్క వాగమృతబున్చుదమగు అలన (మంద) హసితము నన్ను రశ్షీంచునుగాత!

త భ:-మాలమునందలి “తుహినమరీచి శిశుకిరీ శకుని?) ఆనుపదమునకు “ $ిన్సట్లాబాలన,,తుహినమరీచిన హిమాంశు తుహినమరీచిళిశుణ, మయూరవ్య౦స ాదివత్‌ సమాససి) అని (పభావ్యాఖ్యార చేత వ్యుత్పత్తి చెప్పంబడినదిం

శాంతుయగు చందచూడునితో (ప్రియభాషణము నొవరించుదున్న జేవీ వాక్కునుండి బయలుఇెడలుచున్న మందహాసము- ఆమృతబుద్క్నుదమేయను నఖే చాభ్యవసాయమువలన రూపక మలం శ్రారమగుచున్నది. మధథించుటవలన ఆమృర్‌ము నకు బుక్చుదా కారములు కాన్సించును. బుక్నుదమను పదముయొక్క_ ఆర్థసామ ర్థ్యోమువలన సల్లాపమును విడువనిహాసము అశ్నేపింపంబడు చున్నది. స్పష్టముశాల గను పించుచున్న నుగూడ బుక్నువము మధింపంబడుచున్న యమృతము నాళుయించి యుండునట్లు- సల్డాపించుమన్న తత్కా-లమున నిగ్గతమగు మందహాసముఎ సళ్డాప న్లీష్టమగుదుండునని ఆహించునది.

78 ఉమానసహస్ర్రము 9 శత మూ. శుర్ధః కుచాద్రినిలయా దపి ముక్రాహారతోహరపురన్థా్య్యిః వదన్నశ్రీపొసాటే విలసన్‌హోసో2-లసోఒవతుమామ్‌ి.. ౨౨ హరపురంధియగు పార్వతియొక్క కుచాద్రినిలయమగు ముక్తా హోరముకంయెనుగూడ _ స్వచ్చ్భమున, వదన్యశ్షీ (పాసాదమునందు విలసిల్లునదియు, అగు మందహాసము నన్నురశ్షించునుగాత! తభ. హరపురం్యధియన ళినకాంత కుచ్యాదినిలయము స్త్వనమను పర్వ తము. నివాంస్టలముగాంగలది,.. వదన శ్రీ(పొసాదమునందు. ముఖలక్ష్మీ యొక్క. మందిరమునందు, లేక ముఖపద్మమునందు, పర్వతముమిందనున్న మేడయీ అసాధారణమగు రామణీయకమును పోషించుచుండగా అమేశయందువిల సిబ్లుదున్న లావణ్యాతిశయము నుగురించిచెప్పవలయునా! వమోజ।తమగు ముక్తాహారముకం మెను గూడ శ్యుభమగు ళోధచేత పార్వత్తి ముఖపద్మమునందలిహాసము మిక్కి-లి. గొప్ప దగుచున్నదని ఛౌావము, వమా, వ్యర్థీభూ లేదూ లే గతవతి పరిభూతి మసిత జలజూతే అనిలే సిద్ధిమశో శే కమళశేఒవీ గలజ్జయ శ్రీ శే ౨9 ' మన్శధపంచ బౌణములయందలి 'బాణ- పుష్పమగు రసాలము- విఫలముకాంగా, నీలోత్సలము తిరస్క్భృతినొంది లా, అశోకము- లత్ష్యు భీదసిద్ధిని సంపాదింసక పోంగా, కిమాాముం గలజ్టయన్ర్రీకము (జయశ్రీ/ నుండి జూరినది) కాలా (త భ;ంాగలక్‌" జారిన, జయ ్ర్రీకము విజయలక్ష్మీగలది = విజయము నొందలేనిది. మోదిన్లోకముతో నన్వయము, మూ! బహుథా బిభేవహృదయం హరస్య చాణేశ యేన నుమబౌొశిః తదుమాలీలాహాసితం మల్లీసుమస్తు మేఘాత్ర్య్యైం రో నుమబొణుండగు మన్శధుంయు- వబొణముచేత హరునివృాచదయ మును బహువిధమ%సవట్లు _భేదించెన్సో ఆ= ఉమాలీలావాసితమగు మళ్లీసుముము- నాకై శ్వర్య్థము నొసంగులాత! . పు భవ మల్లీసుమము మృభిపూవు, చూతొదులగు బాణపుష్పములు నాలు గును హరహృృదయథేవనమున విఫలములు కాంగా, ఉమావహాసీవ మేం ఆయినవబొోతి

వి మగు మళల్లెపూవుయొక్కు కార్యమును నిర్వహీంచెనని కవిపొధోక్ని శూవ్రలయి దింటిలోనుగూడ మ్గ్గాఫూవునకే అల్బమగు నాకృత్సితను, శ్యుభర_శను మంద మును శుభమునుఆఅగు ఉమాహసనికముతోడి యభేదము నధ్యవనించుట యుక్త మగును. ' మూ. అకులదరస్టిగచిహ్నా స్తా వతాం, సర్వమ్గులాఆర్యా; కమనీయత మాస్వసమా ముపణిష్ట న్లా మువూంబేవీమ, _౩౫ నిర్జల దరవానితచిహ్న (ము)లును, సర్వమంగల(ము)లును; అగు అయీయార్యలు కమనీయత మలగు ాయందు అద్వితీయయగు ఉమా దేవీ నుపాసించులాత।! వభ; సర్వమంగల(మ్ఫులు స్వబక శ్లోకముల ౦ందంతటనుకల్యాణవముగలవి.కలవార ఆయీయార్యలు (యస్తుతస్తఒకమువం దుష్మకమింపంఒడీిన ఆరా; ర నిబూములగు తావి ఎది ౬ € భి థ్‌ స్తుతులు అర్యలగు శ్ర్రిలు స్తఒకమునందలి శ్లోకములన్నిటియందముకు మంగస్మిత అటి వ! ళం త్త ళీ మునుగూర్చియీ (పసావించుటవలన నీయార్యలకు మందన్మిత మే చివ్నావుగుచున్నది వాయి. రీ క! ఆంరటనుగూడ మాంగల్యమునే ఆశానసీంచుటవలన నీయార్యలు సర్వబుంగల లగు చున్నవి. రృతీయ శరకమీనందలి ప్రధమ స్తృఒకము ఇట్లు ఆశ్యలచత ఉఊవమా దేవకనుపా పించి యుపసంహరింపంఒడి ముగిసీనది ఇది సవ్యాఖ్యమగు ఊమాసహ్యస తృతీయ? రకమునంవలి పధమస్తబకము శ్రీ శ్రీ.శ్రీ న్‌ ఎటీజు

ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయ, ఉవూసహసము లాయ ( తృతీయ శతకమున - ద్వితీయ_న్షబకము ) దశమస్తబఐకము అలాతనువదున యా అవ:--= ఈ దశమ _స్తబకము భగవతియొక్కు "కేశాది పాదాంత స్తుతిపరమ, మూ! సజ్‌ చూలనాయవారితాం, విభూతయే లోకతియస్య, మదనాయ ధూ*౯యీః, కా త్యాయనీవద ఎతః శనై శనైః నిర్యన్తి శుభివాసితాని పాన్సునఃం ౧ దిశలను విమలీకరించు టకును, లోకతి%యమునకున్సు _ విభూతి నిచ్చుటకున్వు ధూర్షటికి కామముంగలిగించుటకును కాళ్యాయనీవద సమునుండి మెల్ల మెల్లగా బయలు వెడలుచున్న 'లెల్లనిచివనవ్వులు- మమ్ము రశ్షించుంగాత |! వభ: విభూతియన మైశ్వర్యము. ధూర్జటియన శివ్సండు, వైగ్మళ్య ఐశ్వర్య సావహాచర్య సంపాదకములగు భగవతీ మందహాసములు అస్మ్యద్రతృకములుగా 6 (ుస్తుతింపఒడినవి. ఇందు హేతుమండలములగు దిశలను విమలీకరించుట మున్నగు శార్యములతో లహాడ “హీతువగు శ్యుభహసీకములనాు వగ్గించుటవలన నిదెచటూతువను నలం'కారమగుచున్నద్రి. మజీయు ఆశుభుహానితములు దిశలను విమలీకరించునవి ను, లోక్యతయన్వభ్యు విభూతి నిచ్చునవిగను, ధూర్జటికి కామము. కల్పించునవి ఆహువిర్త్సుం సీళ్లేఖింపంబడుటవలన ఉఊళ్లేఖాలంకారముగూడ నగుచున్నది. ప్ర భం మ్‌ స్ఫుటముగాల జెలియందనిన భేదమగల హేతు ఊళ్లే గును వారహృ వత్రాండుటవలన నిది “సంనృష్టి ఆనునల౦కారమమను,.

౧స్తృబం అఆంధ(పభాసహితము 01 మూః॥ స్వల్పోఒవి దితముకిరణాన్‌ (పసారయ॥క్‌ మనస్టో౭-పి బోధమమలందధత్‌ సతామ్‌ శుభో౭వి రాగకృదనజ్ఞవెరిణో హోాసః పురాణసుదృశః పునాతు నః | యొ మిక్కలి యల్చ్బ్పమైనదయినను గిక్కులన్ని -టటియందును కిరణము లను పిసరింపంజేయునదియు, మందము అయినను సబ్షనులకు నిర్మల మగు జ్ఞానమును గలుగంజేయునదియు. శుభమయినన్కు అనంగవై రి యగు శివునకు రాగమును జనింపంజేయునదియునగుు ఇురాణసుందరి యగు నుమయొక్క_ హాసము మమ్ము పవితుల నొనర్చుగ్గాత | పు భ;లామందము ఆలసము లేక ఆల్పప్పిజ్ఞ గలది. శుభిముకాలెల్లనిది "లేక పరిశుర్ధమయింది ఈగము ఎటజుపు తక అనురాగము స్వల్పమగువోసము అంతటను ప్రసరించుట విరర్తసు ఆది యుమాహానమునక్‌ స్వాఫావికము. శావున పరహరింపంఒడును అళ్లు మించమిగుదానికి సడ్‌ బోధనకు విరుద్ధము అదిహాడనుమూా ,హోసమునకే స్వాభావికము కావున పంహరాపంబడును శుధిమగునది (లెల్లనిది) రాగమును ((వెజ్టందనమును) ఒనింపంజేయుట విరుద్ధము. ఇచట 1రాగపదమునకే శ్లేష మూలకమగు అనురాగము నర్ధయుగాం జెప్పుకొనుటవలన మిాందివిరోధముకూడ పరి వారింప(బడును మిందిళ్లోక మునందంతటను గూడనిట్టు విరోధము కాన్చించినను అది ఆభాసము (ేనిచేయున్నట్లు తోచునది కావున నిది విరోధాభాసమను నలంకార మగుచున్నది మూ॥ చేతో హరో౭ప్యతిజుగుప్పినో భవేత్‌. సర్యోజపి జీవవ్‌లయాయయావినా సానక్ష్యతాం కధ మపారభారుతా వీయూావమ సిస్టరఖిలేన్తునున్షరీ, కి వ జీవకళను (జీవనాధాయినియగు సువ మను విడిచినయెడల మనోవారమయిననుగూడ నీలోకమంతయునుగూడ మిక్కిలి జుగుప్పావ హమ”పచుండునో అపారసుమమామృతసాగరమగు అస క్వేశ్వరనుందరిం యెట్లు వర్షి ౦పంబడును? మ

ర్‌ి ఉమానహ నము 9 శత?

ప్పుభ' జీవళజ్టము బృహస్పతియందును, పౌ9ంణమునందును, జీవనమునందు ను, అర్మయందుస్తు పక్షీయందుసు వృర్థించునని నానార్థరత్నమాల వెష్పుచున్నది. కావున నిచట జీవళబ్దమునకు జీవన మర్థమగుచున్నది. కలాళజ్లము, అంశమాత్తమునందును; మూలవృద్ధియందును, సుషమ (గొప్ప సౌందర్యము) యంకును, విద్యయందుసు వర్తిం చునని (తి కాందాశేషము. ఇెప్పుచున్నది ఒక్వేశ్వరసుంవ రీవిశేషణానురూపతవలన కలాళజ్వమువత నిజదట సుషమ యకమగుటశ్‌ యుక్షమగుచున్నది.. కావున. జీవకల యన జీవసుషమ యనునరము గంహింపయగుచున్నది

ఓ

అవ్యయ *ావణ" గహృతరాశియసు ఛగవతియీ ఆశీవకళ్‌, అది (భగవతియగు జీవకళ్ళ లేనియెడల లోక న ంయులహాడ భీభర్సరపావహమగును మూలకళయగు అసుషమ 1(సొందర్యము) ఊండిననే జివనము సంభవించును అడివన ముండిననే యిత రములగు నంగములు రమణీయ సులై వెలుంగును

శావున అంగసౌందర్యముల కన్ని6టికిని మూలము అంగి సౌందర్యమే యగును ఆయంగిసౌందర్యము జీవకళయీ యని (గహించునది మూలసౌొందర్యము

(జీవకళ) శరీరమునుండి తొలంగినపుడు, మరణించిన శరీరమునందలి యంగముల సౌం దర్యములు ఎవ్వనిిక్రేనను ఎట్లు రుఛించును? రుచింపకపోవట యటుండ వైగస్యమునే కలిగించును ఆంగి జీవకలాసంపన్నమగునపుజే అంగములు సగసనము లగుచుండును. జీవక ళొవంతమిగు అంగితోడి సంవాదము వలననేఆయంగములలో నొక్కొకడానికిని, అన్నింటికినిగూడ రామణీయక తానిష్పత్తియగుదున్నది మరణించిన దంతయు

అసుందరమే యగుటవలన విరసమగును. సమరసమును సరనమును ఆగుసౌందర్యము జీవనభూతమగు నమృతము అది (జీవనమను అయమృతము) అఖిలేంద౦సుందరీ స్వరూ పమేయని 'ెలియునది.

ఆ వ:-ాఈస్తబకమున పార్వతీకేశపాది వర్ణనము నారంభించుచు, సర్వసౌం దర్యమూలకలయగు నాయమ్మును వర్షించుటకు సమక్థుండెవ్వడును లేండని యుపక్కొ మించుచున్నాండు.

వమూ। అత్యల్ప దేవవనితాంచ పార్ధివ ర్భావైర్వయం తులయితుం నశక్నువము తాం కిం పునః సకలచేవ సుస్టరీ లోకావ్షీపారణ తన(ప్రభ'ముమామ్‌. రో

౧స్తబ అఆంధ్ర(పభానహీతము రీత్రీ

మానుమకవులమగు మేము సామాన్యయగు "జీవాంగననుగూడ పార్థివములగు భావములతో సమిోకరించుట (ఉపమించుట)కు శక్తు లము కానేరము (అట్టియెడల) ేవసుందరీనయనపారణమగు _ శరీర ప్రభగల ఆ యుమనుపమించుట శెట్లు ఛక్తులమగుదును?

(ప భవ పార్థివములగు భావములతో భూలోకగతములగు రమణీయవస్తువు లతో, నయనపారణమగు న్మేరములకు (వతాంతమునందగు భోజనమగు (నంతర్పణ మగు) సామాన్య సురసుందరినిగూడ వర్ణించుట కశక్త్రులము, భూమిస్థలము; ఆగు మాకు-- సర్వసురసుందరీ నయ నామృతాయమానదేవా కాంతియగు భగవతి నిట్టిదని వక్షించుటకు ళక్తియెక్కాడిదని తాత్పర్యము. అర్ధాపత్తి అల౦ కారము.

మూ॥ వర్షా పయోద పటలస్య సాన్ట్రతా సూర్యాతృజోర్తి చయ నిమ్నశుబ్లతా కాలాహి భూమిపతి దీర్ధ శాచతే శ శేశేషు భర్గభవనేశ్వరి! తొయమ్‌, ణీ ఓ శివగృహిణీ ! వర్షాకాలమున మేఘపటలమునంగగు సాంది తయు, యమునాతరంగసందోవామునందగు నిమ్న - తుంగతయు, శాలాహిలోకపతియందగు దీర్ధతయు, అను నీమూండును గూడ నీకేళ పషమ్పలయందున్నవిం

(ప భ:-ాసాందత నివికక దట్టమైయుండుట, నిమ్న -తుం౦గరజఎత్తుపల్ల ములు గలిగియుండుట (భంగిమ్యు) దీ్సత ఆయశత్వము - పొడనవ్షై యుండుట కాలాహిలోకపతి కృష్ణవర్షముగల నాగరాజా. ఇట్ల'నేకములగు నుపమాధర్మము లన్నియుంహాడ ఒక్కాటియీయగు. కేళశపొళమున సమావేశించుటవలన ఇది మౌాలోపమాలం కార మగుచున్నది. *మాలోపమా యదేశస్యోపమానం బహు దృశ్యతే? ఒకే యుపమేయమునకు ఆనేకములగు నుపమానములు కాన్చించునిడల నది మాలోపమయగును, ఆని పాహిర్యదర్ప:మున లశత్నీణము చెప్పంఒడినడి,

మూ॥ ఈఇానసున్షరి! తవాన్య మణలా ళ్‌ న్నీవైర్నితాన్న మమృతాంళు మణ్గలమ కోవాన కీర్ష్మయతి లోష్టపిణ్ణకమ్‌ లోశే నికృష్టమిహ మానపవీ ముఖొాత్‌, జ

8 ఉమాసహ(సము 9 శత

ఈశ్వరసుందరీ! నీముఖమండలముకంకు చందిమండంము మిగుల నికృష్టము. ఈలోక మున మానవీముఖముకంకు మృత్‌ విండ మును అధమముగా నెవయ చెస్పకండును?

(య భం-మానవీముఖముకం"టె మనుస్య క్ర, ముఖముకం మె.“మృత్‌ పిండము మట్టిముద్ద. _మట్టిముద్ద మానుషీముఖముకం మె. నికృష్ణమని యందటును. జెప్పు దురు, జీవించియున్న సుందరియొక్క. ముఖమునకున్తు మట్టిముద్దకును, ఎంత భేద ముండునో, ఉమాముఖమండల చందమండలముల కంత భేదము గలదనిఫావము,

ఇచట. బింబములగు ముఖమండల చందుమండలములకు, మానుషీముఖ లోష్టపిండకముల యందగు (పతిబింబావము చెప్పంబడినది. కావున నిది దృష్టాం శాలంశ్రారమగుచున్నది. మంది దృష్టాంతము చేత పు్రస్తుతమును, సమర్థనీయమును నగు. చం్యదమండలముయొక్క నికృష్ణతను సమర్థించుటవలన అస్థాంతరన్యా సము ఆలంశ్రార మగుచున్నది. .

ప్రళ్ళ తార్థసమర్థనముగల అర్హాంతర న్యాసమునకుం గలపుధానతవలన, తేదుప యోసియగు దృషహైంతము అంగమగుచున్న ది. ఇట్లు అంగమగు దృ హ్లైంతమునకును, అంగియగు ఆస్థాంతర న్యాసమునకును గల ఆంగాంగి భావమున నిది సంకళాలం కార మగుచున్నది.

మూక బిభిత్యమర్హ్య భువనస్ట్ర దీగ్సి ఇ

ప జ్కేరుహోణి వదనాయతే బలిమ్‌

నోచేత్‌ కథం భవతి సౌరభం మహద్‌

ఛిన్నే సుమేభ్య ఉరుశేశి! "తే ముఖే. ౭

పృథులమగు శ్చీకపాశముగల జగజ్జనని! స్వర్లోక స్థితములగు దీర్చి

కలయంద€ పంశేరుహములు నీముఖమునకుపహోారమును సమర్పించు చున్నవి. అట్లు సమర్పింపనియెడల పుష్పభిన్నమగు నీముఖమునందు నగొప్పదగు సౌరభమెట్లు కలుగును!

తళ: దీర్స్సి క వాపీ (బొడ్జనచావి. ఊపహారము-బలి. పూజ్యాదవ్యము. సొరభము సౌగంధ్యము పరిమళము, ఉస్స్పరలోకవా పీగతములగు పద్మములు. నీముఖ మునకు బలిగా తమ్మే రుక్చిందుకొనుచున్నవి. కావువనే పుష్పముకంట వేరగు

౧స్త్తృబ ఆ౦ధ(సపభాసహితము రఫ్‌ నీముఖమునకు నొప్ప పరిమళ్‌ముగలుగుచున్నది.) అని హేతుత్వమును సంభావిం చుటవలన నిది హౌతూ త్చే్రేకూలం కార మగుచున్నది చాచ్యము కాకుండుటవలన నీ కూతూ్పేక గమ్యమని వెప్పంబడును మూ।। గీర్వాణలోకతటినీ జలేరుహామ్‌

గనే శుభే భవతు "లే మనోరతిః

లోకాధిరాళ్త! తన వక్తి) సౌరభే

లోకాధిరాజ మననస్తు సమ్మదః, ౮ా

ఓ విశ్వేశ్వరీ! 'జేవలోక నదీజలేరువాములశోభనగంధమున

సీమనః (వ్రీతియగుంగాక్క నికాంతుండగు విశ్వేశ్వరుని మనస్సమ్ముదము మాతిము నీముఖసౌరభమునం చే యగుచువ్నడె,

(ప్రభవ జలేువాములు పద్మములు నకలమనోహగ _ సురలోకసుమనస్సా భా-గ్యాతిశాయియు, లో కాధిరాజ మన స్సృమ్మాదకమును, ఆగు ఆటువంటి ముఖపరి మళము ఉఊర్తమ పద్మినీజాతి సుందరివసు నీకుం గలదని భావము

మూ। కోభామతాం తవ సవితి) చారుతాం యస్యాః స్మితస్య ధవలద్యుతిక్ష నః యస్యాః శరీరరుచిసిన్థు ఏచయః శమ్చాల తాః పృధులదీ_ప్తి భూమయః, జననీ! వనీ స్మితలవము- ధవలగ్యుతి యో (చంద్రుండో) వ-నీ "జేవాపి భానదీతరంగములు విపులదీప్తిభూములగు శంపాలతలో, ఆనీ ఇారుత్వమున్తు ఎవండు ఫొవమీంచును?

యళ: లవము లేళము ధవలద్యుతి= తేల్లని శాంతిగల చందు9ండు ళంపా లతలు=మెకఫుంయియలు. భగవతీమందస్మితిలేశమే చం్య్రుండు తరంగిజీభం నోపమ- జీహ్యాసభయే. విఫపుల్యప కాళక చేశములగు విక్యుల్లతలు, ఆని ఉభయ్యత స్మిత చంద్రులకు, దేవాస నొ విక్యున్లతలకను, తా డార్మ్యము నిశ్చయింపంపడుటవలన రూపకమలం కారము, థగవతీవోసలేశము. చఛంద్రమాపమరియు, తజ్చేహప్రభలు. విద్యుద్‌ రూసములని యు6 జెప్పంబడుటవలన "అజగ్థాననియ్యహ్మేండళరీర" జఅనునం౦ ,

86 ఉమాసహస్రము వఫత కము వ్యం౦జితము. ఈయాఇార్యునిచే గానము చేయంబడిన శివళతకమునందు ౧హాడ నీయంళమి*ు చెప్పంబడినది

'“విమ్చం మేచకతోయజాతసు హృదోమన్దన్మితం సున్షరమ్‌ 9)

“దేవిశరీర్యపభయ్‌.. మెమపు _ మెరుపే చేవీశరీరప్ర భతి అనికూడనీీగంధము నందే యింకొళచోటం జెప్పంబడినది, ఈ యంళమింాణీ సప్త్పళతియందులహడ శాన్చ్సించుచున్నది

మూ! లోకామ్చికే! నవిలసన్ని కేపురో మనస్టస్టితస్య తవరోచిషూం నిభేః యే ను వ్యభాయిమణ "లేన పృష్టతో హన్వైషుకా2వి తిమిరచ్భటా భవేత్‌. ౧౦ లోకాంచికా! రోచిస్పులకు నిధియగు (కాంతులకు పుట్టినిల్లగు) సీచిరునవ్వున శిదుటనున్నవారు- ఎవరు (పకాళింపరు? ఆచిగునివ్వుచేత అధఃకరింప-బడినవారియందుమూతి)ము పాపము! ఒకానొక తిమిర చట కమ్మియుండును!

పళ: అధణకరింపంబడినవారు వనుక నుంచయబడీనవారు. తిమిరచ్శట:= శమ॥ణ పరంపర తెరలుతెరలుగా కమ్మిన చీకటి.

“సర్వ లేజోనిధియగు చేనీన్మితమునకు ముందున్నవారు తేజసు్రలగుదురు అన్మిత శేఖ సోకనివారు అవిర్వుచనీయమగు ఆంధ శారపరంపరలో మగ్ను అగుదురు) అని ఫావము ఇట్లనుటచేత- భగవతీమందన్మితము. న్యిగహాన్యుగహా సంపన్న మను నంశము-నూచింపంబడుచున్న ది.

మూః కిం వారడావలిరుచిష్టుఖన్య కిం సమ్భుల్గతా వరధియః కిమూర్మిశా సన్తోమపాదపసుమం ను శజ్కర (వేమస్వరూప ముత దేవి! తే స్మిఠమ్‌. ౧౧ 'బేఏ! సీ చిరునవ్వు ముఖదంతపం క్షి పిభయా) ముఖసంఫుళ్స *ఉతీయా? వర థీకరంగమా? సంతోమపాదప-సుమమా ] శంకర(వేమ న్వరూపమా?

౧స్తబం ఆ౦ధ(వ్రభాసహితము 87

ప్తి భభ; ముఖ_ సంఫుల్లతయా ముఖముయొక్క_ వికాసీత్వమా? వరం ధీం తరంగమా? పళక్తమగు బుద్ధియొక్క వీచికయా' సంతోషపాదప సుమమా॥[= సంతోషమను వృత్నీముయొక్క_ శ్రూవా? శంకర పేేమస్వరూపమా శివునియందు నీకల పేంమకుస్వ భావమా? జీవీస్మీతమిట్లు వితర్కి-ంపంబడినది.

ఆస్పెఇ దృశ్యమాలయు, ఛానమౌానా విరోధకము సమజఒలము నానావోట్య వగాహిని, ధీరమణీయము ఆగునది ససంబేవ*ీలం కారము.” అను పండిత రా-ల క్షణము ననుసరించి యిది ససంబేహాలంకృతియని తెలియునది,

మూ! దిషు (పకాశపటలం వికన్వతా కోట్టి ప్రభాకర విభక్ష తేజసా నేశేణతే విమమనేత నల్లభే! పచ్కేరుహూం కడఉవమాతి పణితః, ౧-౨౩ ఓవిమమనేశ)వల్లభా! వ్రకాశపటంమును సర్వదిక్కులయంగును విన్మరించునదియు, కోటిసంఖభ్యాకులగు సూర్వులచేత విభక్తమగు "ేఎముగలడియ్యుు నగు నీనేత్రుమునో పంశేజమును (బురదయందు పుట్టిన తామరపూవును) వపండితుండు సా*కిచేయును?

(తభ విషమనేతువల్లఫా (తినేత్రు కాంతా! సనర్వదిన్‌ వ్యాపియగు ప్రసా రము గలదియు, కోటినూర్యులకు విభజించి యీయంబడిన స్వ తేజో భాగములు గల దియు, నగు నీన్యేత మెక్కుడ” బురదయందు పు ట్రినకమల వెక్క డ పండితుందేవ్వండు ఈతథావిధమగు నీచ్చేరముతో పంకజమును *ఎవముచేయును? అనలా చేయండని యరగము శీవిషమం వర్ణ్యలే య్య నా౭నకురూపయోజిి.. “అనురూపములు

శ శానివానికి సంబంధము పర్షింపండినయొ శల విషమమగును *” అను లతృణమువలన విది విషమాల౦ కార మగుచున్నని మూ॥ శ్రీ కర వమ తవలోచనాళ్బలే భాన్హ్యా దయాదయిళయా (వబోధితః వతం సవితి! మమకళ్బనస్తృవం (శుత్వాతనోతు భరతావనేః శ్రియమ్‌! ౧కి

8కి ఉమాసహ(నసము 8 శతం సవితి! నీలోచనాంచలమున వెలయుచున్న దయయను (వియు రాలిచేశ మేలుకొల్పబడిన యీనీ (శ్రీకర్ల్షము ఈ నా స్తోతివిశ్తేషము నాలించి భరతఖండమునకు సంపద నిచ్చుగాత, యూ నవిఫ్రీ జననీ' లోచనొాంచలమున కటాక్నృమును కోకంటిమచదూపఫు నందు. శ్ర్రీకర్ణము కర్ణమన చెవి నామాఖ్యానముకం కి ముంకు మౌన నార్థమగు శ్రీశ్వాము (పయోగింపండినది, స్ర్రీయుక్త్రమగుక క్షయము ్ర్రీకర్లమనివాడ. వి్యిగహా వాక్యమును జెప్పనగుకు అట్లయిన శ్రీకర్లమునకు వరత స్ర్రీసంభానము యుక్తమే యగును ఇచట నీయంళము గుర్తింపందగినది ఖిలములగు ౩ వికృతులయందును, పశ్యములయంమను ఈపళ్యము కాన్చించు చున్నది “నేత్యాదపి తే శోరుతం నుమళరళ్య్రోః పుచన్ది' ముఖ్యంనః! (తే స్తో౮తాద్విముఖే వ్మేకరం నతశా్యత్రి' కింకరుతామ్‌?), ॥ పుష్పృచాణునకు శ్యతువగు శివు? కాంతవగు జననీ! శీన్మేత్రయముకం కె న్న్‌ోను మాకు ముఖ్యము ఓ వతగాత్ర' 'తోతము స్థవిము ఖమగు నెడల నే్యమేమి వేయును? కావుననే కడకంటిచు*ఫపునందున్న దయాదయితవం. పగేధి మగు కర్ణము ఈస్తవము నాలించుంగార! అని వెప్పంఒడినది. అకో్య్యతము ్ర్రీమయముం కావున వినినంతమా్యత్రిముననే భఛరతఖండృక్రీవిధానము నుక రమగును మూ! స్వానాసికాభవతి యుష్ణతాంసో”ం సంస్తృమ్మినీచలతమన్య చక్సుషః త్వన్నాసికా పురవారస్య చమ్షువః సంస్త; మినీ భవతి చిత్ర మమ్చిశే! ౧౪ అంబికా ! యోగసాధనము నొనర్చుచున్న సత్‌ పురుషులకు స్వీయమగునాసిక్క, చంచలతమనుగు. సంనేశత్రమునకు సంస్తంభిని (స్థిరతనిచ్చునది) యగుచుండును. నీనాసికమ్యాతము- పురహకుండగు శివునియొక్క నేత్శమువకు సంస్త్యంభిని (స్ధిరత నిచ్చునది)యగుచున్నదిం ఇది యాశ్చర్యముగ నున్నది ప్పి భవ--ముక్క్కుకొన యందు దృష్టినుంది ధ్యానించుచున్నయోగికి, , రనముక్కు తనదృష్టిని వశీకరించుటశే సమర్థమగూదుండును. నీనాసమా[తము.. ఇంకొ కని నయనమును వశీకరించుటకు సమర్థమగుచున్న ది. ఇడే చీకమని తాత్పర్యము,

౨స్తబ ఆంధ(పభాసహితము 89 హరునిదృష్టి భగవతీ నాసాగి రామణీయక నిమగ్న మని ఫావము, “విరుద్ధం భిన్న చేశత్వం కార్య హేత్పోరనసబ్లతిక) |

“ఛార్య- శారణములకు విరద్ధమగు భిన్న దేళత్వము ఆసంగతి ఆనులత్మో ణఇమువలన ఇచట కార్యమగు ఫురహర చ తుస్సృంయమనమునకును, డానికి “హీతు వగు ఆంబికానాసికకును భిన్న టే స్థితిలన (శార్య మొకచోట- శారణమొకచనోట- ఉండుటవలన ఇది అసంగతియను నలం శారమగుచున్న ది,

మూ, బిమృపివాల నవపల్గ వాదితః వీయూవషసార భరణాద్‌ గుణాధిక గోత్రన్యపుతి! శివచిత్త। రష్టాకః "శృస్తో నితాన్త మధరాధరో౭వి తే. ౧౫ పార్వతీ' బింబమ్ము పఎవాళము, నవపల్లవము మొదలగువాని కంక అమృతసారభరణమ+వలన గుణాధికమై శివహృదయ రంజక మగు న్కీ అధర- అధరముకూడ మిక్కీలి (శేషస్టమగచున్నది.

(వ భః బింబము ఎల్లని దొండపండు. (పవాళము, ఎజ్టని రత్నవిశేషము పగడము) నవపల్లవము ఎబ్బని కొంంజివురాకు. అమృత పసారభరణమువలన అమృత రసమును భరించుటవలన, ఆథరాధరము కెమ్మోవి (శిందిపెదవి) లేక మిక్కిలి నీచము, నీశెమ్మోవి అమృతధరము. శ్రావున అరుణ, బింబ, ప్రవాళ నవకిసలయ ములకం'టె నధికమగు గుణముగలది ళావుననే (శేస్టమనిఫావము. అధర ఆధర "మైనను=మిక్కిలి నీచమయినను, శ్రీగ్ధము. ఊర్తమము అనువిరోధమున్నది. ఆశెమ్మోవి శివచిక్తరం?కమగుటవలన మిందివిరోధము. పరిహరింపంబడుచున్నది కావున నిది విరోధాఖాస మగుచున్నది.

ఇందు ఉఊపమానములగు బవింబాదులకును ఉఊపచేయమగు శెమ్మోవికిని రక్తిమయందును, మౌర్దవము మొదలగువానియందును పాధర్మ్యమున్న ను, ఉపమేయ మగ్గు "కెమ్మోవియందు అమృళరసభరణరాపమగు విశేషముండుటవలన వ్యతిరేక మల౦కారమగుచున్నది ఇ్యై వ్యతిరేక విరోధాఫఖాసములకంగల అంాంగి భావము వలన నిది సంకరమగుచున్నది

మూ, దోర్వల్లికే జనని! తే తటిత్‌ పిభా మన్గారమాల్య మృమతాపహారికే సళ్ళే షబన్ధదమనన్న ధూర్దశే రృన్ఫాయ భద్రచరితే బభూవతు!, షె

ఫ్ర) ఉమాసహస్రము తి శతఈ

జననీ! భద్రచరితా! విద్యుత్‌ ప్రిభయొక్కయు మందార మొల్యముయొక్కయ్యు మృదులత నపహరించునవియగు నీవొహులతి కలు నిజశ్శేషబంధదమనుండగు (ఒంధమునంతను 'తెంపుకొని నవాండగు) ధూర్షటిని బంధించివై చినవి,

పభ, విద్యుత్‌ (వభ= మెరపుయొక్కం శాంతి, మందారమాల్యము సుర లోకనుందలి మందారఫుష్పుము. 'వాహులతికలు 'బాహువ్చలను తీగలు నిశ్శేషఒంధ దమనుండు నమస్తబంధములను తొలంగంచువాండు ధూర్షటి శిష్టండు, మెరంపు "మెజుంగుకం ను, మందార వుష్పుముక ౦కెను మిక్కి-లి మెత్త నికగు నీభుజలతికల. నర్వుబంధ నివారకుండయినను హరునకు బంధమును భుటించినవను విరోధము ఆబంధము (_పేమకృతమగుటవలన పరిహరింపంఒడుచున్నది. (అఆభాసమగుచున్నది) "ొవువ నిది విరోధాఫాసమను నలంకార మగుచున్నది

మూ! హస్తాబ్బయో స్తవ మృదుత్వనుద్భుతం / గృప్లాతి యే సదయమేవ ధూర్దటిః | అత్సద్నుతం జనని! స్‌ద్భు 0 జన దార్ధ్య మేత యో:

శుమ్మ్భాది గర్చవిలయోయయోరభూత్‌ , ౧౭ | అమ్మా! వారుండు వేనిని దయతో గ౦హించుచున్నాండో అనీహాస్తాస్టముల మృదుత్వము అద్భుతమగుచున్నది. ఆయిననువీనిదృఢ త్వము-= అత్వద్భుతమగుచున్నది. ఇవియే (వాస్తాబ్బములే) ళుంభాదు లగు ననురుల దర్నమును నళింపంజేసివవి,

(ప భః మృదులములగు పౌణులు. ధృథఢములగుట విరద్ధము మాందివిరో ధము- అవా స్త్వమలకుంగల స్వాభావికమగు (పభావముచేత పరిహరింపంబడుచున్నదిం కావున నిదియు నిరోధాభాసమేయని గంహించునది.

సూ! రాజన్తుతే కుచనుధా(పపాయినో లోకన్య మూత రనఘాః సహసిళః వతేషు కళ్చవ గజాననః కృతీ గాయ న్నియం సక్‌ లడాయి. నత్‌ కరమ్‌, ౧౮

చవి స్తబం ఆ౦ధ(ప్రభాసహితము రి

జగన్నాతా ! నీయొక్క స్కన్యసుధా(పప్రపాయులున్యు పవితి లును అగుసిజలు “జేలకొలందియు. లోకమునందుండవచ్చును. వీరి యందొకండగు గజాననుండు కృతియగుచున్నాండు. విద్వాంసు లితనినే సకలమునుగూడ చానముచేయు స్వభావముగల శోభనమగు హ న్త్వము (తొండము) గలవాండని గానముచేయుదురు,

పి భభ; స్తవ్యసుధాయప్రపాయులు తల్లి చనుఇాలు దొవినవారు.. కృతి= సుకృతి విద్వాంసుండు గజాననుండు గదముఖుండు గణపతి, గజాననునిహస్తము (శొండము)నండే. సర్వదాన సమర్థత యున్నది. కావున నాగజముఖుండేం ధవ్య' తముండని ఫొవము, మూలమున *సకలభాయి.. సత్క-రమ్‌? అను పాఠముగూడం గలదు. ఆపుడు నకలముధరించు స్వఖథఖావముగ ల హస్త్యముగలవాండనునర్థము నెలటు6 గునది. నీకచసుధా ప్రభావ మట్టిదని భావము,

నూ॥ త్వన్నా భికూపపతి తాం దృశం పిభో శ్నీతుం వినిర్ధులగుణే పున ప్తటమ్‌] సౌమ్యుత్వదీయ హృదయపిసారితః పాళః సవితి! తవ రోమరాజికా. ౧౯ విశిష్టమగు పవి[త్రగుణముగల సవ్మిలీ! సీరోమ రాజిక(లోమీఖ) సీనాఖికూపమున- పతితకమయిన ప్రభువగు హరునియొక్క దృష్టిని- లతిపగ తటమునకుం 'జేర్చుటకు సౌమ్యమగు నీవృాదయమువేత ప్రసా రితమయిన పాశము.

త భ:--రోమరాజియీ రోమరాజీకం నాఖికిమోంద హృదయమునణఅకునుగల లోమశేఖయే యిచట కోమరాజికఆని చెప్పంబడినది. కూపమ=నూయి. తటము = ప్రీరము (ఒడ్డు) పౌశముజ్యుతొదు. నీహృదయము నీనాఖియందాసక్తమయిన వారుని దృష్టిని 1తవకున్ముఖమగునట్లాకర్షి ౦చెనను భావమును చమత్క_రించుటకుు చాభి యందుకూపమును, వమోజమధ్యమగు హృదయమునందు తటమును రోమరాజియందు షాళశమును తా దాత్మ్యము చేత సంభావించుచున్నాలయ,. నాఖియనుకూపముం హృదయమనుశటము, రోమరాజియను పొళము అనీ తొడాత్మ్యమా్యతమునం చౌచి త్యమగు వెడల రూపకప్యతిపశ్తీ (రూపకజ్ఞానము) దుర్నివార మే యగును, (రూపక

92 ఉమాసవాస్తము కి కడ, మను తెలివిని వారించుట కష్టసాధ్యమగున్సు *€నాఖిి మున్నగువానికి కూపాదుల తాదాత్మ్యమును సంభావించుటయం చౌచిత్యమునంగీకరించి ఆరాపక మ్యత్చేక్ష యందు పర్యవసీంచునని చెప్పనగును, *చ్మితమిోమాంస" అనునలం కార శాస్రుమున అప్పయ్య దీశ్షీ తులవారు “ శై”చిత్యమువలన ఉఊపమౌాలంశకారము ఊత్పేంక్షయందు పర్యవనించును)2 అనిచెప్పి రూపక్యపతీతిస్టలమునందు లాడ తా దాత్మ్య సంభావన ముచితమగునఫు డిన్లు దానికి ఉ్యత్చేకయందు. పర్యవసానము అవగంలవ్యమను టకు (కిందియు దాహరణము నిచ్చియున్నారు. న్లో రమన్తుత్వామనితజల వై రజ్జులిన పొదమూలే మోనా నాభీసరనీ హృదయే శాస్తుఫాఖ్యామురాలే॥ వోరాఃకళ్ణే హరిమణిమయా॥ వక్త్రపర్మే ద్వినేఫాన పిఇర్చాచూ జాళ్చికురనికళేఘోేషయోపషిత్‌ శకటామా॥ కృష్ణుని పొాదమూాలమున _ నల్లకలువపూవుల యంజలియు, నాభీసరస్సున మినములున్వు హృదయమున కౌస్తుభమును, కంరమున ఇం(దనీలమణిమయవోర ములును ముఖపద్ముమున తు మ్మెదలును చికరనికరమున "ెమరిపురినిగలును అగు నోష్య్ర్రీ కటామ్షములు నిన్నురక్షీంచునుగాత.. ఇందు నోహ్టక్ర్ట్రీ కటాత్షములకు నీలోత్సలాంజల్యాది తా చాత్మ్య సంభావన ముచితమగుటవనలన రూపకమిచట న్యర్వ్చేషయందు పర్యవసానము నొందినది. మూలళ్లోకమున ఇవాదివాచకము తయోగింపంబడవండుటవలన నీయ్యుుక్వేక్ష గమ్య మైనను మిక్కి-లిస్పష్టమై వాచ్యాయమాన మగుటవలన ఆలం కారధ్వని కాక అలంకారచే. యగుచున్నదని ఆహీించునది. మూ॥ త్వన్నధ్యమో గగనలోజ వవబేత్‌ త్వద్దివ్య వైభవవిదో న విస్టాయః (ప్రాష్టైర్హినున్టర! వుర్యతయ ద్విషః త్వం ేహినీ (తిభువనేన గీయసే, ౨౦ వుర్మ్యతయశ(తువగు హరునినుందరివగు భగవతీ! నీవ్రుముల్లోకము లును జేహముగాలలదానవని పాిజ్ఞులు గానము'చేయుచుందురు. కావు ననే నీదివ్యవై భవము నెటియిన పండితునను *నీనడుము. అంతరిక మే” అిగునెడల (ఈవిషయమున అశ్చర్యము కలుగనేగదు, కి

౨ స్తబం ఆంధ(పభఫాసహీతము థ్రీ

పభ: ఉర్తమకాంపల నడుము ఆ కాళమనునది క్రవిసమయము. ఆవాద మిచట చమర్కృతిజనక మగుచున్నది “నీకు (తిఘవనమే ళరీరము అందుమభ్యమ లోకమగు నంంరిమీము. నీనడుము”” అనునంళము నీమహాపుభానము నెతలీలిన వానికి విస్టయమును గెలిగింపద ౦ ఫావము,

ఇచట మధ్యమము గగనలోకమశళ యుపన్యనించుట దుష్కరవిషయము కావున సమర్థనము నేక్షిందును, అనడుమును తిభువనేన దేహినీ (ముల్గ్లోకములును * బ+ముగాంగల దానవ) అని ముల్లోకములకును సడుమనుగల అంతరిక లోకమును గా వ్యవహరించి సమర్సించుటవలనశిద్రి వా శ్యార్థహేతుక మగు కొవ్యలిం'గాలం కారమగు చున్న “హేతో ర్వాక్యపదార్థల్వే కావ్యలిజ్గం నిగిద్య తే"ఆనునది జానిలతణము

మూ నాభిహ్రదాద్‌. విగలికః కటీశిలా భజ్లాల్‌ పునః పళతికిం ద్విధాకృతః] కాన్తోరయుగ్మమిషతః సవితి! "తే ఛా వారిపూరి ఇభశుజ్ణ యోః సమః. ౨౧ జననీ! నాభియేయగు తటాకమునుండి బయలువెడలి, కటియ్‌ యగు శిలయందగు భంగమువలన తికుగ ద్వివిధముగా ఖండింపయిడీన, నీకాంతి,పవాహము గజతుండములకు సదృశమగుచు, కమనీయమస ఉఊరుయుగళమను మిషచేత ప్రసరించుచున్న దా?

(య భం మిదిపళ్నయు. సంభావనార్థకము. నాఫి-చ%ొచములకును, కటీ- శిలలకునుగల తాద్రూపష్యమువలన రూపక మలంకార మగుచున్నను తాదూప్యస్వం భావనయందలి యౌచిత్యమువలన ఉత్చేంకయంకు. పర్యవసీంచును.. అది “ఊరు యుగళమను మిషచేతి అను, ఆపహ్నావము (కప్పి లచ్చుట్స వలను సాపహ్నావ- స్వరూపోటల్చేతయగును, ఇవాదివాచకము. లేకుండుటవలను ఈయు(ర్వేత్మ- గమ్మ్యమగును. ,

వమూ॥ జస్హోయుగం తవ మహేశనాయిశే! లావణ్యనిర్చ్భరి జగద్‌ విధాయి"ే అనన్నః పరిస్ఫురదగుప్త్రస్యుపభో 'బాణాఢ్యతూణయుగలం రలీశతుః య

రిక్‌ ఉమాసహ(సము తి శతం

జగద్‌విధాయికా ! మహేశనాయికా! నీవు లావణ్యని. ఎక్‌ దివి! సనీజంఘాయుగలము- లోపలపరిస్ఫురింపుచు అగుప్తములగు (దాచం బడనివగు) నుకాంతి బాణములచేత సంపన్నమగు రతీశ్వరుని తూణ యుగలము-= (అమ్ములపొాదులజంటు),

(ప భవ లావణ్యనిర్భరివి రామణీక ప్రిచావాముగలదానవు. జంఘాయుగ లము శాలి వెనుకటిభాగములు (రండువిక్క_లుు అగుప్తములు జాచంబననివి ను కాంతి-బొాణములు=కోభనములగు కాంతులను పాణములు ఇచటి యలంశారము కూడ గమ్యో త్వేేక్షయే. “ోనీజంఖులు మన్మధుని ఆమ్ములపొదులవ లెనున్న వి”) అని భౌవము.

మూః పుష్పా(స్త్రుశాసననిళాన్న రాజ్ఞ! తే లోకతియస్థఖలకమ్ననం బలమ్‌ శోంణీ బశేణ గమనే కిలశ్రమం పాొప్నోవీ.కేన తవతత్త్య్యముచ్య తామ్‌ ౨9 పుష్పాస్తుండగు మన్మథుని శాసించిన శివునిగృహమునకు 'రాక్షివగు జననీ! సీబలము- ముల్లోకములయందునుగల _ దుర్జనులను కంవీంపండేయునది. అయినను నీవు నడచునపుడు నీశో9ణీభరము చేత నగుశ్రమము నొందుచుందువట!దీనికి హేతువగు తత్త్వమును చెప్పాము.

(ప భ;ంాచనీబలము.. తొలోక జౌర్జన్య దమనమైయున్నను, ఆల్బమగ్యుశోణీ భారమునకు నీకు (శ్రమము కలుగుచున్నది. ఇందలి రవాస్యమేమి?”? అనిఫావము. “విఫావనా వినాఒఒపిస్యాత్‌ కారణం శార్యజన్మ చేత్‌ ౫) కారణము లేకున్న నుగూడ శార్యముదయించు నెడల నది విఫావననయగును. అనులత్మ్‌ణముపలను ఇచట (తమ గలిగించు శారణము లేకున్న ను శొమమను కార్యము కలుగుటవలన విఫొవన- అలం శార మగుచున్నది.'

మూ॥ యృత్రైవ నిత్యవిహృ తే రభూద్‌ రమా "రాజీవ మన్షిర చరీతి నామళః। తన్నేనదాభణతు మజ్లలం శివా పొదొమ్మ్భుసమ్మ్భువ మమేయ వైభవమ్‌ ౨

జ స్త ఆ౦(ధీవభాసహిళము రిక్‌ వ యుమాపాదపద్శమునందు- నిత్యమును విహరించుటవలన రమా నామముచేత రాజీవమందిరవిహారిణి యయ్యునో అమేయవై భవ ము ఆయుమాపద్శము-నాకు మంగళమును తెలువులాత (ఘటించు గాత!) ప్తి భ' రాశీవమందిరనిహారిణి పద్మమను భవనమునందు విహరించునది. ఆమేయ వైభవము ఊహించుటకు (ప్రమాణమునకు) శక్యముకాని విభూతిగలది, లమ్మ్మీలేవి పద్మాలయ యగుటకు కేతువు ఉమా పాదపద్మముసందుండుటయే లని యిచట భ్యంగ్యము గా సంధావితము. మూ।! కేళాదిపాదకమలాన్నగాయినీః కన్తుషపిళాసననికాన్ననాయికా। అశీర కరోతు లలితా ఇమూ?ః క తీ న్గౌరీ గ్‌ వేశ్చరణకద్దావేవిన,, యన మహేశ్వరపట్టమకిమీయగు గారి నిఃకేశములనుండి పారంభింపం బడి పాదకమలములవజకును స్తుతించునవియు, లలితములును (లలితా వృత్తముచే బంధింపండినవియు). చరణకమల సేవియగు కవినగు నాచే రచింపంబడినవియు, నగు ఈకృతులను స్వీకరించులాత! పు భం-ాలలితములు = సౌందర్యముగలని లేక లలిథయను జేరుగల వృత్తములు, ఇది నవ్వాఖ్యమగు ఉమాసహ( రృతీయళతకమందలి ద్విత్రీయ్యస్తబకము. తీత ఆ

ఓం నమోభగవతే (శ్రీ రమణాయ, ఉవూసహసము న్‌ యాయాజయాయ పి.టి పైలా. ( తృ తీయశతగము) ఏకాదశ స్తబకళకము అజలాయాలయాలనననకర్చు (దావా అవః; ఈపగునొాకండవస్తబకమున-_ 'వెనుకటిస్త బకమునందు వలెంగాక్క, పొదాది కే శాంతమగుస్తుతి కావింపండుచున్నది, ఇచటలహాడ యభధాపూర్వకి ముగా (పథిమ శ్లోకము- హోసస్తుతి పరమగుచున్నది, మూ, రువశేతునా ప్రయుక్త సమోహనచూర్షముక్టిరీ కానే దరహాసోధరదుహితుః కరోతుభువనంవశేఒస్మాకమ్‌్‌ ౧ పార్వతీదరహాసము- మినధ్వజుం డీశ్వరునియందు. (ప్రయోగిం చిన సమ్మోహన చూర్షముస్ట్రి ఆదరహాసము= మామనుష్యులోకమును " మావశమునం దుంచులాత! ప్ర భ;-మినధ్వజుండు రుషశకేరుండు చున్మధుండు సమ్మో హనచూర్ష ముష్టి సమ్మోహింపంకేయు చూర్ణసంట్రాహము ఈశ్వరుని తనయధీనమున నిలుఫుకొను టకు మదనునిచేత (పయోసింపంబడిన సమ్మోహన చూర్షముస్ట్రియగు పార్వతీమంద హాసము_ ఇతరులగు వసురుల చేత అక్రమింపండిన మాలోకమును మౌాయధీనమునం దుంచుటకే మిక్కిలి సమర్థమని భావము. ఇచట-దరహాసము సమ్మోహన చూర్ణముష్టియని సంభావింపంబడుటనలనం నిది గమ్యో(ర్చేమయగును, మూ ఉపజీవద్భిః కాన్నే నేశాంస్తే జగతి సున్షరై ర్యావైః | ఉపమితుమడ్డానితవపొ యో లజ్జేఒమ్బ! యతమ్మూ నః, ౨౩ అమ్మా! ఈలోకమున నీయొక్క. కాంతిలేశముల నాశ్రయించి జీవించుచున్న నుందరములగు పదార్ధములతో, నీయంగములనుపమించు టకు (పయత్నము గలవాండనయినను నేను మిక్కిలిలజ్జంచు చున్నా 6 డను

కస్తం ఆ౦ధవభానహితము 87 (వ ఛః లోకమునందలి కళలు ముఖాదులయందు ఆన్లోదక త్వాది ధర్మము లను స్ఫురింపండేయుటకు, ముఖాదులకం టి వేరయి, స్వతః నిద్ధమగుచున్న చం్యాదు లతో వానికి చొెపమ్యమును జెప్పుడురు, (పస్తువమగు నీయంగ సౌందర్యవర్షనమునందు మా్యరము- ఈలోకమునందలి సుంరవస్తువ్రలన్నియు.. నీయొక్క శాంతివలననే ఊనిశిగలిగి వేరొక కాంతి లేనివగుటవలన స్వతసిద్ధములు శానివగుచున్నవి. విషయి యగు ఉపమానమును. విషయమగు ఉపమేయమునునాడ వేరయియుండునప్పు'డే గడా వానికి సాధర్మమును వర్షించుటవలన ఉపమ యీర్ప కును? కావుననే అసంధవ మగు నీయంగ సౌందర్య పమానకధనకర్మయందు. ,ప్రవర్వి ంచివనాకు.. నీస్ణకలుగు చున్ని. అయినను ప్రయత్నమును విడుచుటలీు కాన్తననే అపుడపుడు లజ్జంచు చున్నాను. ఆని భావము. (ోనీకాంతికంటి భిన్నమగు క్రాంతి లేకండుటవలన నీకు మౌనము గలుగదు.?” ఆను నీయర్లము. ద్వితీయ సదృళ్లవ్యవచ్చేద ఇలకవర్గన విషయీ భు తము శావున నిది అనన్వయాలం కార ధ్వ్యవియగును నీ కాంతితో పోల్చం దగిన కెండవ వస్తువు "లేదు ” అనునపుక*, అన్వయము కుదురుట లేము. కావున అన్వ యములేని యీాయలంకారమునక ఆనన్వయిని ీరుకలిగినది. మూ! అవఠరంనపల్లవతులాం విభొణం చుంతినతభుి)వః శిరసి చరణం విజామిశరణం వామం కామాకి లలనాయాః. 39 శు9తినుందరీ! శీర్ష ముశంద (వేదాంతమునందు) అవతంసపల్లవ సామ్యమును భరియించుచువ్న వారనుందరియొక్క_ వామ-చరణమును శరణముగా భజించెదను. పళ: వేదాంశము = ఊపనిషగ్డులు. అవతంసపల్లవసామ్యమును అలంక్షా, లము కొజకగు కీసలయముతోడి ' సమానత్వమును. వానుచరణము. సుందరమగు “పాదము. ఎడమపొదము, ేవి శివుని వామౌర్రముశావున చామచరణము వర్షింప6 బడినది. కిసలయోపమమగు జేవీపదము వేదశిరస్పునందగు భూషణమగుచున్నది. “*సక్వేవేదాయత్‌ పద మూమనన్ని”) అని కకశు౦తియందుగ్గడింపం ఒడినదిగడా? ఇట్లు (శుతిశిరోభూషణమగు జేవీ చరణమే నాకు కరణమని భావము మూ॥ శజ్క్యరనయనోన్నాదన మతిమధురం భాతిమతిమతా వన్హ్యే న జస్ధాయుగంభవ త్యాః కుసుమప్పషత్కస్య సర్వన్వమ్‌. 5

రి ఉమాసహ(సము కశత

బుద్ధిమంతుని'చేత స్తుతింపలోగినజననీ! శివనయనస మో్ళొహన మును, అత్యంతరమణీయమును అగు నీజంఘాయుగము పువృవొణు నకు సర్వస్వమై (సర్వధనమై) రాజిల్లుచున్న ది.

(ప భ:-లాజంఘాయుగము (పస్ఫృతాద్వయము విశ్ళలజంట ఇచట పార్వతీ జంఘాయుగము మన్మధునకో సర్వస్వముగా సంభావింప బడీనదిం

మూ॥ వశైకలోక నేద్వయమన్యోన్యస్థురణ పీణుతామేతి దేవి! భవన్య, తవోరుః తుణ్తాచ గ జేస్టవదనస్వం స్కి మహేశమహిపీ.! సీయూరువును, గణపతితొండమును, ఇవిలెండును గూడ వశ కదర్శనమున పరస్పరమగు న్మరణమునకు హేతువులగు చున్నవి.

(యభ: ఊరువు తొండము అను నీరె-డింటిలోను ఊకవ్రను జూచునపుడు తొండముయొక్క_ స్మృతి కలుగుచున్నది. అక్షు తొండమును జూచునఫుడు ఊరువు యొక్క స్మృతి కలుగుచున్నది. ఇట్లీ రెందునుగూడ అన్యోన్య స్మారకము లగు చున్నవని ఫావము.

“సదృశానుభవాద్‌ వస్తుసృతిన స్మృరణముచ్య తే” అను సాహిత్యదర్పణ లతృణమువలన నిచటియలం౦శ్రారము స్మృరణమని 'తెలియునది. నూ! నాకోఒవలగ్నమిశ్వరి! కటిరవసిర్యోగినాం జగన్నా భిః కుకూనకేవలంతే బహిరవీవపుమీత)'యోలోకాః, ౬ ఈశ్వరీ! నీకు నాకము- నదుము, భూమి కటి, పాతాళముం నాభి, ఇట్లు ముల్లోకములును సీకుశ్షీయందువూత)మేగాక వెలుపలి శరీరమునందు.ంగూడ నున్నవి.

త భంానాకము. స్వర్గలోకముం కటి (శోణి.[భోగిలోకము. పాతాళము. నీకుక్షీయందు స్వర్గ భూమి పాతాళము లున్నవి. అవి శేవలలము. నీకుక్షీియండే , శాక బహిళ్ళరీరమునందు(ూడ, అవలగ్న్న కటి- నాభిరూపమురలై యున్నవని భామముం

కిస్త్రబం ఆంధ్ర(పభాసహీతము రి మూ॥ మన్యే మహాకృపాణం తవ మేశీమచలపుత్రి! మదనస్య అసిధేనుకాం విశ జ్కే నిశితతరాగ్రాంతురోమాలిమ్‌, 2 అచలపుతి)వగు పార్వతీ! నీవేణిని (జడను) నుదనునికి మహో కృపాణముగా తలం వెదను. రోమాలినిమాతిము- మిక్కిలి వాడియగు నట్లు సానరాతియందు పదన్తుచేయంబడిన్క అసిఫ్యత్రికనుగా (చిన్నకత్తి నిగ్భా విశంకింతునుం పు ధు మహాకృపొంము. గొప్పఖన్లము, రోమాలి తోమురాజ, ఎందు స్వమయాపోటల్చేషు స్కుట్వమై యున్నది. మూ॥। ద్విరదవద నేనవీతం షడ్‌వదనేనాధ సకలభువనేన అక్షయ్యశ్షీ రామృశగమన్మ్నూయాః కుచయుగంజయతి. తా ద్వారద- వదనునిచేతను మడ్‌ వదనునిచేతను తరువాత సకల లోకవదనములచేతనుగూడ కోంలయిడినను, అక్షయ్యమగు శ్నీరామృత ముగలదియగ అమ్ము స్తనయుగము జయించుచున్నది, (య భ:-ాద్విరదమన రెండుదంకములుగల యీనుంగు ద్విరదవదనుండన గజ ముఖుండగు గణపతి. షక్‌ వదనుడు అమయముఖములు గలవాండు స్యుబహ్యణ్యుండు. ' అక్షయ్యము. మీణింపండేయుటకు శక్యము కానిది. మూ॥ జగదమ్చ్బులమృమానా పార్గ్వద్వితయే తవాగలాద్‌ భాతి జ్‌ వా! సాన్షిగథితమనోజ్షపిసూనమా లేవ భుజయుగలీ. ఓజగగంహా! సీభుజయుగళి- గళమునుండి మొదలుకొని యుభ | యపార్శ్యములయందును (వేలాకుచున్న దై, దట్టముగా గూర్పంబడిన మనోక్షమగు పిసూనమాలవ౫ె భాసిల్లుచున్నది. పభ భుజయుగళి వాహుద్వయి , పునూనమాల అాలవండ. కంరము ॥ మండి ఉభయ పార్య్వములను బొందిన బాహుయుగళి పుశగ్చుమవాలవలె నున్నట్లు " చంభావించుటచేశ ఉ్యత్స్చేక్క ఆలం కారమగుచున్నది వుగఎమాల కోమలైనను తోదిచేచటు కూరల శినదనియు, భుజయుగలీ మృదులమైవను దృథమ)ఏ సంధిబంఛయి చం సఎపన్నమ ఎయు గమ్యము,

క00 ఉమాసహస్ర్రృము 9 శత మూ! జూననిళ కిమసురాః, సుషమాంసఖ్యూవగాన్య తామృమయః మృదుతాం తవామ! పాణే్వేదస దేవః పురాంభేత్తా, ౧౦ అమ్మా! అనురులు నీశక్రిని తెలిసిఫొనుచుందురు.. సఖులు సీసువమను (గొప్పశోభను) తెలిసికొనుచుందురు బుషులు వదాన్యతను గ్రహించుచుందురు. పుర వై రియగుఆఖివుండు నీపాణిమృగులత నెజుంగును. పు భవ (అసురులు ఛక్తియుక్తవనియుూ,.. సఖులు సుషమామయివనియు, బుషులుు వదాన్యవనియు, శివ్చండు, మృదుల పాణివనియునిన్ను గుర్తింతురని భావము.) నమూ! క మ్చుసదృగమ్బ! జగతాం మణివేహోడు సజాకృ తాకల్నః కణ్య్గోఒనఘస్వరస్వే ధూర్జటివోర్న యనకర్ణహిగః ౧౧ ఓ జగదంబా! సీకంరము. కంబుసదృశము, అలంకారార్థమగు మణియను 'వేమము (రూపము)తో నున్న నత్షతిమాలచేత విరచిత మగు భూవమణముగలది. నిష్టష్టమగు స్వరముగలది (కావుననే) ధూర్జటియొక్క చాహూవులకున్కు దృష్టికిని, కర్లమునకును హిత మయినది. ప్తి భం కంబుసదృళము=ళంఖముతో సొటియగునది. మణి భూషణము గలదిజరత్నములను మిషతోనున్న నక్షశ్రములే మాలగాగలది. ఆలింగన సుఖకర మగుటవలన కంరముయొక్క_ శంఖసాదృళ్యము శివుని చామహమువులకును నయనసుభగ మగటవలస్క్య నతృ్యతమాలారచన, శివునిదృష్టులకును, (శుకిసుఖకరమగుటవలన నిర్దస్టమగు తడ్‌ధ్వని శివుని శృొవణములకును హితమగునని భావము శయథాసజ్య్యాం క్ర వేంమైవ కొమిశాణాం సమన్వయసి ఆను లవ్షణమువలన నిది యథాసంఖ్యమను నలం కారమగుచున్న ది. మూ! హరకాన్తే! వదనంతే దర్శందర్శంవశంస శీ తాంకుః పూూర్లష్షప్యవ్లాప్పకృశ తాం (పాయేణాసూయయాశుమ్మః,౧౨ ,ఎ+రనుందరీ! శివకిర్థాయూమణ చం్యుండు నీయాననమునుచూచి చూూచ్చి పూర్ణుగయినన్ను ప్రాయశ$ నీముఖపిభను నహింప లేకుండుట వలనల గలిగిన అసూయచేత నీరనుల్లై కృకత్యము నొందేనుః

క్‌స్తబ ఆంధ్ర(భానహితము 101 ాఛుళథ శివుని శిరస్సునందున్న అర్హచందు)ండు- అర్థచర్యకు యసుటకు శూతువు “ోటాటాము, దర్శనజాతమగు అసూయయేీి' అని నంభావింపండీనది. కొనన నిది ఉల్నచ్చేషయగుచున్నది. మూ! చనం రణాయసశకలాచపలావ్షీ వదనజాతి రాహ్వాయ తాం చంతుమవాసాముఖం తే మహేశకాశ్తే! జిగామైశమ్‌. ౧9 మహేశ్వర శాంతా! చపలాక్రుఎగు సుందరుల ముఖజాతియంత యునుగు -డ చందుగనియుద్ధమున శాహ్య్వానించుగాకి! (సకల(క్రీవదన ములచేతనుగూడ నెదుర్కొనంఒడినను గూడ జయింపంుడని) ఆ చంద్రుని మాత)మి వీవాఖ మొ్క్కళటియ్‌ కాంతిచేతి జయించినది గోనీముఖ మునందలి మ.+స్సు అటువంటి షర్వశోభాతిళా యి” అని భావముం మూ॥ ఎదనకమలంత వేశ్వరి! కమలజయాద్దర్సితంసు ధా భానుమ్‌ నిర్జిత్నకమలబజాతే రమలం మవూాదాజహారయశ్‌;. ౧౮౪ ఈశ్వర్‌! సీవదననమలము- కమలజియామువలన గర్వించినలమృ తాం శునిజయించిి కమలజూతికి మిగుల శుభొమగుయశమును సంపాదించెను, ఊళ కములకులకు జయి-చుబచేత దర్శించినదం్య్యని దమించుటవలన మహేశ్వర కాంతొముఖము. కమలజాతికే యళస్సునుభ్థుటించేను. కావుననే కనుల మునకు ముక్షిముళోడి యుపమ ప్రఖ్యాతమయినది. ఇట్లు కమల గాతికి ముఖోప మానతారూపమగు యశస్సు సంపొదింపం బడినదని శమలమునకే ముఖోపమానతా లాభేతువ్రను సంభావించుటవలన నిది గమ్యుమగు ఊత్ప్వేేతయుగుచున్నది మూ! లానణ్యమరన్దాశాభి )మద్‌ భవాలోకబమ్భృరం పరిత। మిస్థం ముఖారవిన్షం జయతి నగాధీశనన్దిన్యాః + ౧ం౫ే అంతటనుగల లావణ్యమను మరందమృఃనరదొలోకేదొగొదవ. (అధిక మగు నవేత్ష చేత) (భోమి-చు చున్న శి వజ్షాపంలె నుభమరములుగలదియ్ను ముద్ధమున్సు అగు సగాధీశి నందినియెళగన్‌. ముఖారవిందవమీ. జయిరిచన్నో చుండును. (యళ్యర్ష చే వెంయు మన్నై

102 ఉమాసహ(న్రము 9 శత ప్ర భః లావణ్యము=సనాందర్యము. మరందముజలే నె. (భమరములు తుమ్మెదలు. నగాధీళనందిని= పార్వతి. ముగ్ధము సుందరము, ఇచట లావణ్య మరం దములికును భచాలోక భమరములకున్తు ముఖ అఆంవిందములకునుగూడ తాదూ ప్యముచేనగు రంజనమువలన రూపక మలం కారమగచున్న ది “సర్వేశ్వరదృష్టి భగ వతీవద నామృతగం వాణలాలనుి అని భఫావము. మూ, శుద్దేన్టుసారనిర్థిత, నూాస్యార్థం తే భవాని భాలమయమ్‌ సకల రమణీయసానై ర్నిర్మిత మన్ధాన్తరం విధినా. ౧౬ భవానీ! భాలమయమగు నీముఖమునందలి మిోందియర్థ భాగ మును విధాత శుద్ధమగు చంద్రునిసారమ* నమృతముచేత నిర్మించెను, కింది యర్ధ్థభాగమును సకల రమణీయవస్తువులయొక్కయు. సారముల చేత నిర్మించెను, ప్ర భ.-భాలమయము=ఫాలమయము, విశాలమగు నుదుటితోగహాడినది- విధాత (హ్హ. సౌరములచేత స్థిరములగు నంళములచేత. నీముఖమునందలి మింది ఫాగము ప్రిభామయమగు అమృతఖండము. కిిందిఫొగము నమగు ఇకలపౌం దర్యఖండము. అనిభావము, సర్వజీవన ధారణ- నకలభోగసాధన బలవిధానము నీముఖము అఆనిఫావము మూ. వదనం తవా(దిదుహిత ర్విజితాయ నతాయ శీతకిరణాయ చాారపపదపీం ప్రూదదావయమిహా దరహాసనామధరః ౧౭ పార్వతీ! నీముఖముూశీతల (పభాదులచేతవిజితుండును, కావుననే నతుండును [నమిభావము నొందినవాండును] అగు శీతకిరణనికి ద్వార పాలపదవినిచ్చెను, ఇతండు [ఈచందు)ండే) ఇచ్చట (నీముఖమునందు) దరహాసమను నామమును ధరించుచున్నాండు, ప్రి _లలరుం తుండు ఓడింపంబడినవాండు భవన్ముఖవిజితుం త్‌గు (యయ జ్వార పొలకం్తో, న్ధనషమున మందహాసమను వాొమమున స్టాపింపం నని భావమూ కవిపౌంద్తోక్ష సిద్ధ నహేతుకమునుు అసిద్షవివయమును వ్వహపోంక్సేష- అలంశ్రారమం *

కిస్త్తబం ఆ౦ధ్ర(ప్రభాసహితము 108 మూ శే లేశదన్తు సనో నయనం, 'తాటజ్క మాలయం ముకటమ్‌ సనయోవయంవదామః సితమవాసం దేవి తేహాసమి. ౧౮ "జీవీ! సజ్టమలగు ఆయాపురాణకవులు, శభమనగుకాంతిగల చంద్రుని నీకు నయనముగన్యు తాటంముగన్వు ఆవాసముగను, కిరీ టముగను చెప్పనీమ్ము. మేముమాతిము- అచంద్రుని నీహాసమని వపెప్పుదుముం ప్రభ; తాటంకము క్యాభూషణము త్రినేతుని! వామా ర్రమునచందు9ండు లోచనముగా నయ్యెను కావున దేవికి చందుండు నయనమగుననునది పురాణ ప్రనిద్ధము. “శాటంక యుగలీభూత రపనోడుపమణ్ణలా? జీవి సూర్య చం్యదముడలములు కర్ణభూణద్వయిశాలలది ఆం లలితా సవ్య నామావలియందున్నది. కావువం గొందజణు చం్యదుని దీవిశి కాటంకమని వెప్పిరి అందే “చస్ట్రమజ్డలమఫ్య గా?) “చంద్రమండల మధ్యమ. నందకుండునది?) ఆని చెప్పంబడుటవలన టేవి నివసించు స్థలముహూడ చం్యదమండలవని చెప్పుదును అమె “చందంచూడి ఆనుపనీద్ధివలన=ఆ మెప వంగుని, 8రీటముగాంహాడం జెప్పుదురు ఇట్లు ఫపూర్వులగు సత్‌ కళ్చలు నాలుగు తెరంగల6 జెప్పుదుకుుగాక! మేము మాము అసితక్‌రణుని హోసముగవే ఇెప్పుడుమని తౌర్వర్యము లు ఇచట పో పక్షములయందు అనంగీ శారము నుపవ్యసించ్చి చంకుని హాసరూపముగా సంభా వించుటవలన నిది సాపహ్న వో(న్చే క్షయగునని తెలియునది. “నయనం తాటజ్క_ మాననం ముకుటమ్‌*” ఆనుపాళాంతరము దీనికిం/గలదు. మూ. బిమ్యాధరస్యశోభా మమ్చాయాః ఛోనునర్గయితుమిాశన్తే. అన్తరపియాపివిశ్వ ప౦ినుధవతే ర్వితనుతే రాగమ్‌.. ౧ అంబా బించాధరముమొక్క. శోభను వగ్శించుటకు సమధ్ధ డెవ్వయన్నాండు? ఆశోభ పొమధపతియగు రుద్రుని యంతరంగము నందుంహాడ (ప్రవేశించి రాగమును (అనుఠరాగవపేను, పస్పైంంచండేయు _చున్నదిం (య భవలించాధరము. ఎజ్టని దొండపండువంటి మోవి. శోభను "కాంతిని (రక్త కాంతిని) శాగమును రశ్షవర్షము ను, ఆకురాగమును మహావిరక్తండగు భగవానుని

101 ఉమాసహ చ్ర ము 9 కత దుువొనామగు హృదయమునలనాడ ప్రవేశించి, రక్షవర్షమగుదాని నమరక్తము గాం జేయుచు బింబమువలె నెజ్టనిదగు; పొర్వతి యధరథోభ 'నెవ్వండును వగ్శింపంజాల6 డని ఫావము. మూ, గణవతయే స్త్వనఘటయోః పదకమలే నప్పలోకభ "శేభ్యః అధరపు ఓ తిఫురజి లే దడాసివీయాపమమ్చ! గ్వమ్‌. ౨౦ అమ్మా! సవ్ర నీపుతు)ండగు గణపతికి స్తవఘటముల యందలి యమృతమును (స్మళ్యమాపముము సప్తృబోకములయంక్రునునల _ భక్తు లకు పాడారరిందమునందిలి యమృతమును 'మకరంగహాపమును) (తిపురములను జయించిన కాంగుడగుహారునికి అధరపుటమునందలి యమృతమును (రసరూపమున్సు ఇచ్చుచున్నావు. యవ భంాళఇట్లు ఫ్యుతుని కొణకును ఛక్షులకొజకును ఛర్తకాలపను. వారి వారికీ. దగినరూపముగల అమృతము నిచ్చెదవరి భావము, మూ. దృక్‌ వీయూవళతటిన్యాం నాసానేత్‌” వినిగ్మి లేవిధినా భాసాంభవతి శివేలే ముఖేవిహారో నిరాతజ్కః. ౨౧ ఓ శివా! దృష్టియను వీయూషనదియందు నాసయనునేతువు బిహ్మాచేత నిర్మింపండియుండ్క, సీముఖమునందు కౌంతి-విహారము నిరాశంకమగుచున్నది* పు భః; పీయూసషనది అమృతనది. నాసముక్కు, వేతువు గట్టు, నిశా వంక్రము అడ్డు లేనిది-నిర్భయము. సేతువు లేనియెడల నద్మీపవాహా భయమువలన విహారము నిళశ్శంకము కొక్‌ పోవును ఇావుననే హు నాసను సేతు గానిర్మించి, ఉప్రువహించుచున్న దృష్టి యందు ముఖకాంతులు మన్నములు కాలహాడదు.) ఆ౦దృష్టియను దేశమునకు మర్యా దను (హాద్దును)] ఏర్పరచెను. ఇచట దృక్‌ తశికలకును నాసా సేతువులకును గల తాదూప్యమువలన రూపక మలంకారమగుచున్నది, అది. ేతువగు సేతు నిర్మాణమునకు 'కాంతులయొక్క నిరాతంకవిహారమే. ఫలముగా చంభావించుటచే నగు ఫ్లలాళ్చర్పేత్షకు అంగమగుచున్నది. ఇట్లు రూపక ఉ(ల్వేషలకు. అంగాంగి భావముచేత నిభ-, సంకరమగచున్నది *

కీ్స్తబం ఆ ౦ధ(పభానహితము 105 మూ! కమలావిలాసభవనం కరుణా కేలీగృహంచ కమనీయే సహరదయి లేలే వినతహిలే, నయనేేఆనని! విజయేలే..౨.౨ జననీ! కమలావిలాసభవనమును, కారుణ్యలీలాభవనమును అగుచు కమనీయములగు నీనయనములు హరప్రయములున్యు వినత హితములును అగుచు విజయము నొనర్చుచున్నవి. _ ప్ర భ;-జాకమలా. విలాసభవనము=లమ్మీవిహారగ్భహము. వినతహితములు= న్యమరగలవారికి ఆనుకూలములు, క ॥ మూ। సర్వాణ్యప్యడ్లాని (శ్రమని, త వేస్తుదూడకులకాన్తే! కవినివహవినుతిపా(తే శ్రోత్రే జేవి! శిియావేవ. 39 చందికేఖర కులకాంతవగు దేవీ! నీయంగములన్నియులహాడ శ్రీమంతములుు కవినివహవినుతి పాఠములు నగు శో9త్రములు-,శ్రీ/లే. ప్పి భ;--్ర్రీమంతములు శ్ర్రీగలవి సంపదగలవి. కవి నివహవినుతిపాతం ములు-కవిసమూాహముయొక్క్క_ స్తుతుల కాస్పదములుం వినుతులు అధేయములును తోతములు ఆధారములున్సు అగుటవలన శో9త్రము.. పా్యత్రమగుచున్న ది. శోంఎతంముకం-చె. ఇతరములగు నంగములు శ్రీ మంతములని చెప్పంబడినవి, (శ్రోోతము మాత్రము శ్ర్రీయేయని విశేషింపంబడినది, పళ్ళ; శోతము-శ్రీయేగాని శ్రీమంతము కాదని మయేలవెష్పంబడినది? ఊవి క స్రీకర్ణవీషన? అను పూరోక్వళ్లోకమును వ్యాఖ్యానించునపు డీయం ళము కొంచెము (పదర్శింపంబడినది శోర్యితముం. శ్ర్రీయేయనుచోట శ్రీశబ్ధమునకు నంపద అర్థము. ఇాందోగ్య్యమునందలిప౦ చమపు పాఠకమున “యోహవైజ్యేస్టంచ ి)స్టంచ వేద అని యారంభించి“ోఆథ హ్ఞైనంో(తమువా చ. యదహంసమృదన్మి 4 త్వం తత్‌ సమ్పదసి”” అని ఛోంత0ము శేఎస్టమగు (పొణముతో. ఇెప్పెను. అని వినంబడుచున్నది. లోకమునందు సంపన్నములగు విద్యలన్నియు శర్దార్మశములగుట , చేత ఆోశ్రమునండే అంతస్సన్నిహితములు, శావున (శోకము నంపదం-(శీ) యగు” గ చున్నదని భౌవముం మూ॥ అపికుటిలమలినముగ్ధస్త వశేశః పుతిగోత్రను తాన్లు; 1 వీభిత్‌ నుమూనికాన్యవి వృాదయం భువనపిభోర్హ రతి, థీ

104 ఉమానసహస్రము క!

పర్వ లేంద్రపుతీ! నీకేశము- కుటిల- మలిన- ముద్ధము, అయి నను వీవో (సామాన్యములగు) పూవులను ధరించినది అయినను భువనపిభువగు భవునిహృాదయమును హరించుచున్నది. (ఆకర్ధించు చున్నది)ః

ప్ర భ:-జక్రటిల మలిన ము ము వకంము ((తిన్నదనము లేనిద్రి నల్లనిది (శుయముశానిది) మూఢము (జడము)

(పళ్న: కౌటిల్య మాలిన్యాదులగు ఆపక క్షకగుణములతోలాహాడీన ఇ్చర్టముఎ హృదయము నాక ర్షించును అనునది లోకవిరుద్ధము.

ఊ: విరుద్ధము కాదు. ఊన్నతనము, అనతమునగుచు వంకరలుగలిగినవియు, నల్లనిదగుటపలన జలద మయూకాది వర్షము గిలిగినదియు, నగుకచమే దర్శ నీయము, కావునవది కుటిల మలినమని వెప్పంబడినది. ముద్ధనున నుందరమని యర్ధ్థముగలదు. క్రావుననది- ముద్ధమని ఇప్పంబడినదిం

ఇట్లు విరోధము పరిబ్మారింపబడుటవలన నిది విరోభాఫాసనూ? లేక ఆపి (అయినను) శబ్దస్వారస్యమువలన, జగత్‌ (పభువృదయాకర్ష కమగు శారణము లేకున్నను హృదయమునువారించుట యను శ్రార్యమును జెప్పుటవలన విఫావనయా? అను సంబేహూమును గలిగించుటనలన విఫావవా విరోథధాఫాస- సంకరమగునిది సం 'జీహసనంకరాలంకార మగుచున్నది.

మూ! చర ాదికునలాన పికృష్ణ సౌన్షర్యగాయినీశే తాః అ్లీకరోతుశ మోర మ్ళోజద్భృ గాళ్ళ జిస్యార్యాః॥ ౨౫ శివసుందరియగు నుమా బేవి-చరణాది-కుంతలాంతమగు. అంగ ముయొక్క పికృష్ట సౌందర్యమును గానముచేసిను అత్మజుండగు గణ పతికి సంబంధించిన యీయార్యల (ఆర్యావృత్త, పిలిశములగు స్తుతుల)ను 'స్వీకరించునుగాత! ఇది సవ్యాఖ్యామగు ఉమాసవాసిమునందలి వకాదశస్త్రబకము,

ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయ, శ్రీ ఛారతీ బేళ్యై నమస ఉమాసహస్రము, -చాక్రకి క్రమము ద్వాదశ స్తబకము (తృతీయశకకమున చతు న్ధస్తబకము) అావావయననర్టీ టీకా అవ:-పార్వతీ- పర మేశ్వరశృంగారరస ముల్లసినమ॥ు పండం డవస్త్తబక వమారంభింవంబడుచున్నది. అందు మొదటా- మందహాసము పిస్తుతింపణిడుచున్నది- మూ! శర్వధె ర్యగుణశాతశ'స్త్రీ కా శమ్బరారిజయ కేతుపట్టికా మస్పహాసకలి శా మచాపదం పర్వ లేనిదుహితుర్వ్యపోవాతు. ంణ శర్వుని కె ర్యగుణమునకు ఇాతశస్త్రిశయు, మన్మధునకువిజయ ధ్వజపతాకయు, , అగు పర్వ తేంద్ర-పుత్రి-మందహాసక లిక-నాయాపదను తొలగించుగాక।!

1 భవ శిర్వువి శివునియొక్కంటం శ్రైర్యగుణము=మనో వి శారములనుతొల ల యుండుట వైర్యము.అఆ ర్రైర్యమే యసగుగుణము =రజ్డావ్ర “ధైర్యగుణముి ఆని చెప్ప బడును. శివుని ధ్రేర్యగుణమను తాటిని 'తెగంగోసినదియు, మన్మధునకు జయపతౌ కయు ఆసు పొర్వతీ మందహాసకలిక నాయాపదను బాఫపుంగాతమని పా్రిర్ధింపల ఒడినది. శారళన్త్రిక వాడియగు చిన్నక త్తి మందవహాసకలిక మెంగ్గదంటి చిరునవ్వు, శొర్వప డార్థమగు మందవాసమేం అపన్నివారణసమర్థము. శానననదియే ధాన మగుటవలన నిది యుపమితసమాసమగుచున్నది. ఇచట *కలికి ఆనుపదముయొక్క సమర్థతవలన హాసము మన్మధుని చే యయోగింపంబడిన లొణయాపమగు. ఫపుష్పమను నంశము- అవ్నేసింపంబడి వ్యంజింపందేయంబడు దున్నవ ని గ౦్రహించునదిం

08 ఉమాసహ(న్రము 9 శతీ మూ।। ము కభోగికటకేన పాణినా

ముగ్ధగాతి! పరిగృవ్యా లేశరమ్‌

వకచాశశికిశోర -శేఖరః

సళ్బచార రజతా(ద్రిభూమిషుం న

ముగ్ధగ్యాతీ! ఒకానొకప్పుడు. శళి కిశోర శ్తేఖరుండు ముక్తుభోగి

కటకమగు పాణితో సీపాణిని పరిగగిహించి- రజతాదిభూము లయందు విహరించెను.

క భముగ్ధ శాప! సుందళశాంగివగు జననీ! శశికి ళోరళేఖరుండు= బెల దం్య్రచూడుందు. ముక్తభోగికటకము = విడునంబడిన సర్పమను నలయముగలది. రజతా(దిభూములయందు. క్రైలొసపజేశమలయందు.

భూషణసర్పమునువిడిచి సుందరమూర్తియగు. చంద్రశేఖరుండు-. పరిణయ మయిన వెనుక పార్వతితో లాడి శైలాసపర్వతో పొంఠములయందు విహరింపంబూ "నె నని భావము భూషణమగు నాగమునేశ్రాక్క, భీతి జుగుప్సొవహములగు జటలను గజచర్మాదులనుగూడ పరిత్యజించి. శృంశారఖావానుగుణమగు శశికి కోరధర వేష ముతోల గూడిన భగవానుండు శ్యుభమగు స్వహిస్తముతో భనవతీకోమల హస్తమును హించి విహరించేనను నర్ధమిచట స్పష్టముగా దెలియునది.

ద్వితీయళతకమునందలి-(ప్రథమస్తబకమున ఫురారికి-జ్వలత్‌ కపర్టత్వాదికమగు ప్రసిద్ధభయంకరరూపము 'సమయాంతరముల యందగునని తెలిప్కి “ోభనగచానుండు నీతోంటాడి విహరించునపుడు మాత్రము, 'కాంతమగుశరీరమును శ్రాంతతరములగు లీఆలను ధరించును?” ఆని వెప్పంబడినదిగడా'!

ఆవః--ఇప్పుడు బేవితోంహాడి, కమనీయఫానమున విహరించుచున్న పరచే శ్వరుని కా మెయెడలోలిసిన యభిలాషమును (అభిలాష శృంగారము 'చిలుపుటక శుమ్మెదలతోంహాడిన ఫూలతోటలు, చక్కనిపొదరిండ్లు కోకిల కలళలలు "మొదలగు ఉద్దీపనవి భావములను పంచళ్లోకములచే వర్ణించుచున్నాందు,

మూ! తన్య తగ పరితః పరిభిిమనొొ వల్లభాం వకులపువ్ప్చచుమ్చినీమ్‌ పార్వతి! త్వదలకోపమమ్యతి శృళ్ళరీక తురుశోమనోఒధునోత్‌ * స్త

రబ ఆ౦(ధప్రభానహీతము 109

పార్వతీ! అకెలాసభూములయందు, వకులపువ్చచుంబినియగు ప్రియరాలిచుట్టు ను. దిరుగుచు, నీముంగురులతో నుపమింవందగి శకాంతులుగలిగిన చంచరీకయువకుండు పర మేశ్వరుని మనస్సు చలింపం "జేసెను,

య భవవకలపుస్పచుందిని పొగడవఫూందే ననానునది, (పీయురాలిని= అడుతు మ్మెదను, చంచరీకళరుణుండు=(భమరయువకుండు. భొమంవిలసితమను పుష్ప సమృద్ధిని ఏమీంచుటచేత పార్వతీకాంతుని మనస్సు కంపిత మయ్యెనని భావము. ఇచ్చట *ప్రప్రీషుపమేయ సో్యోపమానత్వప్రకల్పనమ్‌?” ఉపమేయము కీ నుపమాన ముగా ప్రకల్పించునెడల (పఫీషము?” ఆను లతృణముననుసరించి ఉపమేయములగు ఆలకములను (ముంగురులను ఊపమొనముశా6 జెప్పుటవలన నిందలియలం కారము (పతీపమగుచున్నది.

మూ॥1 'ప్రయనసీం చపలచారులోచనా ముల్లిఖన్‌ వపుషిశృబ్లకోటినా త్వద్విలో!తని థై ర్విలోకి తైః ధూర్షశే రమదయన్‌ మనోమృగ;* రీ చపలచాకులోచనయగు వేయసిశరీరమును (వారిణిమయొక్కం శరీరమును) శృంగకోటిశోగోకుచున్న వారిణము(మగ లేడ్రినీ చూపులకు సరియగుచున్న చూపులచేత ధూర్జటి హృదయమును మదింపంజేసినదిం పభ: చపలచాకులోచన=చంచల నుందరములగు నయనములు గలదిం ఆడు లేడియెకల మగలేడి ఇెలార్చు పే్రమవిలానముల దర్శనము పరమేళ్వర మనో మాదకమయ్యెనని ఫావము. “నీచ్రూపులకు సరియగుచున్న 0” అని యుపమేయము లగు పొర్వతిచూపుల నుపమౌనము గా (పకల్సించుటవలననిదియు ప్రతీపమేయగునుం మూ॥ మడ్డుకుస్ణుభవనాని మాలతీ పువ్చ"లేణునురఖిః సమిోిరణః చీశలాచ వీకబాలకాకలీ మోవామిాశ్వరి! హరస్య లేని కే, ఖీ

[0 ఉమాసపహస్తము కి శత ఈశ్వరీ! మంజుకుంజభవనములును, మాలతీసుమప రాగనుగంధి యగు సమిరణమును, చేశలమగుచబాలకోకికకాకలియు. హరునకు 'మోవాము ఘటించినవి ప్ర భ; మంజాకుంజభవనముల. మందాలములగు లతాగృహముల.. సమర ణము గాలి ెపేళలము=రమణీయము. కాకలి అవ్య క్తమధుర నూత్మధ్యనివి శేషము. తీవియజొ౦పము శ్రూందావిశాలి బాలకోకిలపాట శివునికి మోహము నుదయింపం జేసినవని ఫొవము, నూక అగతః కుసుమశోభి తొల తాః పార్మ్యత_న్వ మగపాలబాలిశే, నర్వళల *మదన శిష్టానీధ్వనిః, ధీరతొ కధమివాన్య వర్ష తామ్‌. కు ఎదుట- కునుమశోభితలు లతలు, పార్శర్థమున నగరాజబాలి కవునీవుు అంతటను- మదనశింజినీధ్వని, అతనికి ధీరత యెట్టుండును? . త భ:-ామదనశింజినీధ్వని మన్మధుని యభ్యెతాటిచప్పుడు (ఆది కోకిల శాకలీయేయని (గహించునద్సి అతనికి నీకాంతుంకగుశివునకు ఎదుటను-(పక్కంను అంతటను. ఊశ్తేజకములగు వస్తువులు చాఫురించునపుడు. ధీరత పలాయితయే యగు నని ఫావము, మూ॥ కీరకూజితసమాకు లేవనే శమ్యుమమృ! తవపార్శ్వవర్తినమ్‌ ఆజఘాన మకరధ్వజళ్ళ రై రర్టయ న్య్యవసరేహి శత్రవః, రీ ననమూ కీరకూజితసమాకులమగుచుండునవుడుు శంభుండు నీ పార్శమునందుండెను, అప్పుడే మోనకీతనుండు నీప్రభువువై బాణముల నేయందొడగౌను, అవసరము పొప్పించునప్పుడేగడా శతు)వులు వీడింతురు. (ప భ:-శీరహాజిత సమకూలము. శుకకూబిత పరీతమ._.. చిలుకపలుకేలతో నిండినది. ఇచట ప్రకృతమగవిశేషము.- అభపక్ళతమగు సొమాన్యముచేత సమ స్థింపండీనది, శకావుననిది ఆ రాంతరన్యాసమను నలంశారమగుచున్న ది.

ళస్తబు ఆంధ్ర(పభాసహితము 111 న్థూ!॥ తాడితో మకరాతునాళన్తై రంస చేశమవలమృ్యుపాణినాం వఠహాయనకురజ్లలోచనా 'త్వామిదం కిల జగాదజ్కరః ఛా మదనశరతాడితుండగు శంకరుండు.నిజపాణిచేత నీయంస దేశము నవలంబించి వకహాయనకురంగనయనవగు నీతో నిట్టు పలిశెనట! పి భః: అసంబేశము స్క_ంధ్యపదేళశము.. ఏకహాయన కురంగలోచనఎ ఒళసంవర్స్‌రము వయస్సుగల లేడియొక్క_ కన్నులువంటి కన్నులుగలది. శివుడ మన్మధచాణపౌతమువలన నొదవిన _ వేదనను సహింపలేక నీస్మ_ంధ్యపదేశము నూతగాగ్గాని లజ్ఞావిచోత నయనవగు నీతోనిట్టనియెనని భావము, మూ॥ కాకలీకలకలం కరోత్యసౌ; చాల దూతమధిరువ్యూకోకిలా వాచ ముద్‌గిరసరోజలోచనే? గ్‌ ర్యమున్న తమియం విముఖ్బతు, ఎదుట గాన్పించుచున్న యీకోకింా చాలరసాలమునం గూర్పుండి కాకలీధ్యనితో కలకలమనుచున్నగి. ఓపణ్యాన్నీ! ఒక్క మాటవాడితివా దాని యున్నతమగు గర్వమును విడుచును. యభ కోకిల=పీకవధువు, ఇాకలీధ్వని సూక్ష్మము, మధురము, అన్ను టము, అక ధ్వనివికేషము. (శ్రవణసు భగమగు స్వరసంపత్తి చేత గర్వించిన పిశాంగన- ఎదుటనున్న తీయమామిడి గన్న యందుండి యొట్లు కలకలమనుచున్నదో వింటివా!" నీస్వర మింతకాకును భాలతీయనిది. శావున నీకంశధ్వని చేత నొకర్షములయం దమృతము నింపుము అనుఖావము వ్యంజీతము, మూ॥ ఫుల్లకున్తమకరక్ష వాహినో మన్లికా ముకులధూలిధారిణ; కమ్సయన్ని శిశవఃసమిరణాః పల్ల వొనిహ్ఫాదయంచ తన్వి! మే, ౧౦

[119 ఉమాసవా(న్రము కవ శత

సుందరీ! వికసించినమళ్లే పూవుల 'లేనియలను భరించుశవియు (మోయునవియు, మళ్లె మొగ్గ్లలపరాగమును ధరించునవియునగుో శిళు సమిరణములు. (విల్లగాలులు గాలిషిల్లలు )నాహృదయమును- పల్ల వములనుగూడ _ కంపింపంజేయుచున్నవి.'

త భ:--శి శునమిరణములు =మంద మారుతములు. మందమారుత శార్యమన హృదయ పల్లవముల కంపనము- ఇదట మూలమున “పల్లవాని హృదయంచి ఆనుచో నున్న చకారముచేత్య సహార్థము (తోడ) వాచ్యము చేయంబడుటవలన నిది నప ' క్రియను నలం కారమగచున్నది

మూ॥ వర్షనేన హృతచక్షువః శింయః సుషిసన్నమధు రాక ఎతీనితే అబ్లకానిద యితే! భేఒర్భకః స్వేదచిన్షుహరణేన వాఒనిలః. ౧౧ ప్రియా? సు్యువసన్నమధురాళ్ళతులగు నీఅంకములను న్వేద బింయహరణము'చేత- అర్భుకుడగుననిలునివలె నాదృష్టి నాకర్షించు చున్న శోభయొక్క వర్షనముచేత నేనుగూడ నేవింతును.

(ప భ:ంాఅంగకములను లేతవగు ఆఅవయవములన్వు స్వేదబిందుహరణము చేరజ భుర్మాంబుబిందువులను తొలయించుటచేరు అర్భకుడగ్య ననిలుండు=మందమారుతేము చల్ల గాలి- స్వేదాంబుకణములను తొలలించుటచేత నీయంగములందలి (శమతొ సే నట్టు 'సేవించువిధమును “నేనుగూడ మధురాకృతి సంపన్నములగు నీయంగముల శోభను క్‌ి 0చుటచేత- నీవృాదయమున (వ్రీతికలుగునట్లు సేవింతుననిభావము.

మూ।॥ తావదేవ మమచేతసోముబే

బర్హ్శమేత దనఘాజ్లీ బర్హిణః యావదశ్షిపథ మేవ. విశ్లధో గావాతే న కబరీబరీభర_స్తవం ౧౨ అనవద్యగాత! నాపార్మ్యమున- విక్గధమైయున్న యీనీ కబ రీభరము నాద్భక్‌ పథమును (పవేశింపకుండునంతవజకును మాతిమే శఈబ్బర్మిబర్హృము- మొక్క. మనస్సునకు (్రీతినిచ్చుచుందును.

ళీ న్తబం ఆ౦ధ(ద్రభానహితము 114 పరిభ;--విశ్లథము=ము క్తబంధము. దిగజారుచున్నది. కబరీధరము. = శేళ పాశము. దృక్‌ పథమున్యేరమార్గము. బ్బర్షిబర్వము= నెమలిఫీంచము. నీశేశపొళ ఫౌభాగ్యము నీక్షీంచువణకును నెమలిపించేమునుబొచి ఇది వాప్రీయని1కబరీ భారమా వలె నున్నదని సంతోషించుచుందునని ఫొవముం శెమలిపించెము కంహునుగూడ కబనీభరమే చిత్తరంజకమును, రుచితరమును ఆగుచున్నదను నంళము వాభ్యాయమాన మగుటవలన నీయల౦శారము గమ్యమగు (శీపమై యున్నది, మూ॥ రాగవానధర వమనన్తతం నిర్ణల ద్విజసమి పవ ర్హ్యపి వభిరస్య సవావాసతః ప్రియే నేమదప్యపగతో నిజోగుణఃం ౧౩ వియానీ! యిీకిమ్మోవి- నిర్దలద్విజనమిాపవర్తి యగుచున్నను సంతతిమును రాగవంతమగుచున్నది వీనితోడి సహవాసమువలన నీమ ' న్యాఠ్రమునుగూడ దీని నిజగుణము పోయినదిశాదుం పళ: నిర్మల ద్విజ- సమిపవర్తి శ్యుభములగు దంఠతముల సనమిపమునం దున్నది లేక శుద్ధ నర్త్రగుణులగు (తాహ్మణుల సన్నిధియం దుండునది. రాగవం రము రక్ష వర్ణముగలది, లేక రాజసముగలది- ఆఅనురాగి. శుద్ధ సర్వగుణులగు (ాహ్మణుల సన్నిధియందున్నను రజోగుణమును విడువని జనమువలె తిల్లనిదంకముల చేరువనున్నను ఈయధరము రక్తవక్షమును విడువకున్న దని తాత్పర్యము, ఇందు శీస్టనులగు నిర్మల ద్విజ రాగళబ్దములు- వాచ్యతా దళశయంమ ఒ'శేయర్థమును 'చెలుపుచు శెండవయర్థమును జెలుపుటను (పరివృత్తిన్సి నహింపవ్చ. శావున శబ్దకక్షిమూల మగు ధ్వనన వ్యాపొరము చేతనే ద్వితీయార్థము ధ్వనింపంజేయ( బడుచుండును. కావున నిది కబ్బకక్కీిమాలమున్యుసంలమ్యక )మమును, ఆగు ఉపమాలం కార ధ్వనియగుచున్నది. సహాజగుణము- సవావాసముచేనయినను తొలలగదను నంశము- ఆరద్వయమునందును సమానమగునుం “పంసర్గజూ దోషేగుణాభవన్ని" | “సహూచాసమువలన దోషగుణములు కలుగును) ఆను న్యాయము _వెసన్లికము అగు గుణయములయందు సంభవింపదు?) ఆను హేరతువువలన ఆధరము రాగమును విడు కున్నదను చా క్యార్ధము సమర్థింపం బడుటవలన నిచటి యలంశ్రారము-- శావ్యలింగ మని (గహించునది. కేఫ్‌

క్షే( ఉమానహసనస్రము తి శత నమూః చమ్షువః సుదతి కే సగోత్రతా రవైర్నిశి దినే కుకేశమై? శాళ్యవెరవీ వసిష్ట చాస్ధవై ర్ఫూసుపర్వణ ఇవ ద్విగో(తిణః ౧౪

, సుదతీ! కళ్యపవంళజులతోడి సభోత్రతయు, వళిష్టువంశజులతోడి సగోతితయుల గల ద్వొినో వ్రియగు భూనురునిక్రివలె నీనయనమునకు- రాత్రియందు నైరవములతోడి సళోతిత్రయు పగటియందు కమలముల తోడి వగోతితయు కలదుం .

(య భచాసుదతీ' చక్కని పలువరునగల ' పొర్వతీ. సనోత౦త=సమానమగు కలము గలిగియుండుట, శ్రైగవములు కుముదములు కలువలు, ద్విగో(తి=రెండుకుల ములు గలవాండు. రావ్రియంకు కళ్యపసనోతు9లును పగటియందు వనిస్థవగోతు9 సను ఆగు ద్వ్యాముష్యాయ-ులను ద్విగో్యతులని చెప్పుదురు. నీకన్ను చంద్రుని కోడి చచుట్టరకము వత గాత్వ్సియందు కలువళావువలె నగుననియు, నూర్యునితోడి మట్టరికము చేత పగటియందు తామరశ్రావువలె న్యననియు ఫౌవము. ఇందు వాచ్య మగు నల౦'్రారము ఉపమ. “ోనీనయనము. కమల క్షైరవసగో[త్రము?) అని వెప్పుట చేత రాత్సియందు కమలము విశనీంపదు. పగటియందు కలువ విశనీంపదు.. కాని రీకన్ను ర్యా తియందును పగటియందును (వతరమును) వికనించుచుండును,. కావున $ నయనోల్ల సీతము=వానికంకు నధికతరము అనునర్ధము వ్యంజనచేం నొనిరాబడుట వలన నిచట వ్యతిలే కాలంశ్రారము.ధ్వనింపంజేయబడినదని 'తెలియునది,

నూ॥ అల్బయాప్యతి నమర్థయాస్మిత జ్యోత్స్నయా గగనగం హరత్తమః శీవలం నువచనామృతం కర చృన్ష్రవిమృమతుసార మౌాననమ్‌ ౧౫ సీయాననము-ా అల్పమయినను (నూక్షుమయినను) అతినమ ర్ధమగు స్నిరచంద్రిక చేత- ఆకాశమునందలి యంధకారమును తొలం గించునదియు, . "కీవలమగు నువచనామృతమును (ప్రచురించునదియు క్షగుచు, మంచు లేనిచంద౦బింబమే అగుచున్నది,

ళీ్తబం ఆ౦(ధ్ర(ఫప్రభానహీతము 115 (య భ;ాకేవలము=నిక్షీరము. అతుషారము మంచులేనిది, (రుహిన దోషము లేనిది స్మిత- చం్యద్రికలకును, వచన- ఆమృతములకును, చంద అననము లకును ఆఅభేవమును నిశ్చ్నయించుటవలన నిది సావయవరూపశ్రాలం కార మగుచున్నదిం “*నీయాననము.. పామ దోషదూషిఠము క్రాని చందంబింబమే?) అనుట చేత, 'పొర్వతీముఖ-చంద) బింబము ప్రనిద్ధచం్యదచింబముకం మెనుగూడ నుత్క-క్షింపంబడి నది. శావున నిది యధిశ్రాభేదరూపక మగుచున్నదిం మూ। నిత్యమబ్ధముఖ! "లే పరస్పర శ్లిన్టమన్తధపటీ కుటీరగమ్‌ శర్వరీభయవివర్షితం సీ చళ)వాకమిధునం కుచద్య్వయమ్‌, ౧౬ అబ్బముఖి! నీవవ్షోజియుగళి- నిత్యమును పరన్పగనిష్టము, ఆశ్హధ పటీకుటీరగము, శర్వరీభయ వివర్షితము అగు స్థలీచశ్రవాళమిభునము. (య భ;జజూపరస్పరళ్షిష్టము ఒకదానితో నింకొకటి కలినియుండునది. ఎప్పు డును వియుక్తము కానిది. ఆళ్లభపటీపటీరగము ఇద్భృఢముగా బంధింపంబడిన యూక్త రీయమే నివాసగృహూము గాం గలది, శర్వ రీధయవివర్షిత ము = రాతి) యందగు భీతిలేనిదిం స్థలీచక్ర0 వాక మిభుశకు భో కల కుకంముండు కోశ పక్షీ ద్వయి. అశాళమునందుండు చక్రవాక మిధునమునకు రా్యతియందు వియోగము గలు గును ((స్తనయుగళియగు స్థలీచక్ర వాకమిధునము నిత్యమును కలినియేయుండును గావునవియోగము నొందదు) ఆశ్రాశచరమగు చక్రవాక మిధునమున శెప్పుడును గాూడతాదృళమగు ఏకకుటీరనివాసము గలుగదు, దీనికీ వియోగమునలన ర్యాతివలని భయముగలికు, ఇట్టుం వ్యోమచరమగు (యని్ధ ద(శ్రవాకముకం' టి, వనయుగళియీ యగు స్థలీచ్యశ్రవాకమున కుక్క_ర్షము. చెప్పంబడుటవలన ఇకిటైడ ఆధి శ్రాభేధరూప శచీ యగచున్నది. మూ! లొలనీయమయి! 'చేవమాలిభిః కోమలం చరణపల్లన ద్వయమ్‌ కచచ్చిద(దిపుకుహూతపుత్రి శే! నస్థలీ తువకి కర్కఇాత్రవ,

116 ఉమానసహస్రుము క్రి తళ

అమ్మాయీ! పర్వ'తేంద్రకుమారీ! 'చేవమాలిలాలనీయమును, నుకుమారమున్సు అగు సీచరణపల్లవద్ధయమును కర్కశమగు నీప్రిబే శము బాధించుటలేదుగచా)?

(యళ:-చేవమాలిలా లనీయముదేవరల క రీటములచేత కోరందగినది (భజింపదగినది చరణపల్లవద్వయము"పల్లవమృదులమగు పొాదయుగళము. పర్వతచక్శివర్తి పుత్రక యొక్క కోమల పాదయుగళి శిలా భార్క-ళ్యమున వాధింపంబడ వచ్చుననియాకం కించి శివు/ండామెనోదార్బ్చుటకు (పశ్నించుచున్నాండు. (ఓేయనీయగు. శ్రాంతకు నిజముగా నించుకవేదన కలిగియున్న నుగూడ, (పియునిచేగావింపంబడిన యీదృ శములగు (పశ్నోపచారములపలన ఆవేదనలేనిదివలెనయి (పీఠియీ జనించునుగదా'

మూ] నవమాదివదతి (తిలోచనే

త్వన్ముఖేలసతి మానముగ్శయా ఆరతాన జలచారికేతనో నర్హనం నగమహేన్ష్రబాలిశే, ౧౮

“. ఓీనగరాజువున్రికవగు జననీ! ఇది (వూరోంకము) యాదిగా6 గల వాక్యమును (తిలోచనుండగు శివుడు. పలుకుచుండునప్పూడు నీవచ నమ్ము మౌనము(దచే విలసిలుచుండ మీన శేతనుండగు మన్శధుండు న్వీయమగు నర్హనమును విస్త్రరింపండే సెను, -

(త భః మొనము(ద మాటాడకుండుటయే స్వరూపముగాలలది.. (పతివచ వమునీయక నీపూరకున్ననుగూడ నీముఖమున "నేదో (ఆనిర్వచనీయమగు విలాసము కలుగుటయు, (ప్రత్యుత్తరము నీయకుండుట చేతనే నీప్రియునకు నీయందలి యనురా నము (పవృద్ధమగుటయు, నీషీంచి ఇదియీ సమయమని మన్మధుండు శివ్రనియం బావేశించీ యరండింకను నీకపచారములను గావించునట్లొనర్చెనని ఫావముం

మూ! జీవి! 'తే వురజితావతంసితః

పారిజాత కునుమ,పజాకచః మాననం ఫురజితోఒ మునావ్భాతం స్సర్యతే క్వ మలినాత్మ నాక్ళతమ్‌. గళౌ

ళీ న్నబం ఆంధ్ర(వపభాసహీతము షే? "జేవీ! పుఠారియగు శివ్చండు. పారిజాతపున్నమాలచేత సీశిరో ॥ జము నలంకరించెను. ఈశళిరోజము- పురజితుండగు నతని మానసము నపహారించెను. మలినాత్మ్శ- వేసిన మేలుస్సరించునా?

య భ:ంశిరోజము కచము ఎట్టుం మలినార్మ అశుభము, లేక పాపా త్ముండు. పాపాొత్ళుండు సర్వవిధముం చేతనుగూడ కృతఘ్నుండగునని భాఫము. శిరో జము నల్లనిది శావునను జడరూపము కావునను చానిన్వరాూపము మలినము

ఇచట: “్యవభువగు పరమేశ్వరుని'చేత శిరోజమునకు పారిజాతపు ష్యాలం కా రము చేయంబడినది అశిరోజముచేత అతని మానసాపహరణము శ్రావింపయలుడినది.)) అనుటచేత 'జేవీశిరోజ (ప్రసాధన వ్రైంళర్యలాభమునకుం స్వమనోచానమే మూల్య మయ్యొనను నర్థము వ్య౦జింపంజేయబడినదిం చానివలన పరివృత్తి ఆనునలం కారము ధ్వనింపంపేయంబడుదున్న ది. “మలి నాత్మ కృతఘ్నుండు?) అను సామాన్యమగు వేలొ కయర్థము చేత “పురంజయుని మౌానసమును (మలి నాత్మయగు శిరోజము- దొంగిలించెనూో ఆను (పస్తుతమగు విశేషము సమర్థింపంఒడుటవలన నిది ఆర్థాంతర న్యాసొలంశ్రార మగుచున్నది

మూ। బ్రహ్మచర్య నియమాదచణ్బలా నాయికాయది లులాయమర్టినీ నాయకశ్చ సుమబాణసూదనో వద కో రతి రహన్యమాన యోః. యం లులాయమర్షినియగు నాయికా అస్థలితబ్రవ్మాచర్యనియకత. నాయకుండుూ+ నుమబాణసూదనుండు, అగుచుండునపుడు- వరల ళగ్రర్రి రహన్యమును” ఎవ్వండెటుంగును? " (య భ:ాలులాయమర్దిని మహిషమక్షిని. సుమవొణ నూదనుండు _ మన్మథ నాకను. అంపోక్ళతమగు (దివ్యమగు) ళరీరముంగలిగి నిత్యమగు బ్వివ్మాచర్య వ్రతమునుండి చ్యుతినొందని మహి ోసురమక్టిని., నాయికయు, పుషృబాణునిజయిం “చిన పరమేళ్వరుండు చాయకండును ఆగునె కల (సపంచమాతాపితరులగు అఆపొర్వతీ పరమేశ్వరుల యహమేయమగు రతిన్వరూపము. నిటుంగుటకు సమర్ధ డెవ్వందును లేడని భావము. కడచిన ళ్లోకములయందు పొర్వత్రీపరమేశ్వరుల విషయమున. కృం గార ముపన్యవి౦పంబడినదిం పొమర్శన్ర్రీ పుదపోచితమగు. మదనవిలొసము

1186, ఉమాసహ(న్రము క్రి భక పొర్వతీపర వేశ్వరుల యందారోపింపంబడడలహూడదను. నభిపా్రాయమున మాది శ్లోకము వెప్పంబడినదని (హించునది. మూ। లోచనోత్సవవిధా విశారదే వారిదావరణదోమవర్ది తే మర్షయత్వపి నభోగతం తమః శ్యామికారహిత సుస్టరాకృతేా. జవం భాతిశీతకిరణ స్తనన్థయే ఫొణనాయక జటాకుటీజుమి శుళిపర్వతత కే ళుభాజ్లి! తే సమ్మ్శదాయ నబభూవ కానివాం ఎ శుభాంగివగు (దివ్యమంగళవిగవావగు) జననీ! నయనోత్సవమును గావించుటయందు విశారదుండును, మేఘాచ్భాద నదోమవర్షితుండును నభోగతమగునంధ కారమును మర్దించువాండయినన్యు _ శ్యామికా (కళంక) రహిశమును నుందరమును అగు నాక ఫతిగలవాండును,. (ప్రాగ నాయకడగు పరమేశ్వరుని జటాకుటీరమున _ వసించువాండును అగు శీతకిరణస్తనంధయు*డు-ా= విలసిల్లుచుండల్యా శ్చతగిరిప)చేశమున ' (విహరించుచున్న) నీకు- సమ్ముదముంగూర్చని రాతి యొక్కటియయి నను గలదా! (రాతు)లన్నియు./హాడ నీకానందదాయకములే) | పం భ;-ావిశారదుండు=విచతుణుండు కుళలుండు. నేర్పరి. మేఘాచ్చాదన దోషవర్షితుందునా మేఘుపటలముయొక్క_ అవరణమను దోవములేనివాండు. శీతకిరణ వ్తనంధయుండు= లాల చందు9ండు, క్వేతగిరి ప్రదేశమున క్రైలాస్యపొంతమున, (పనీ ర్థండగు చర్యదుండు- ఎల్లప్పుడును కన్నులకు ,పండుగచేయండు. ఒక్కొక్కూనమయ మున ేంఘావృతిదోషము నొందియూండును. ఆ కాశమునందలి చీకటి? తొలంించు చున్నను, చాని స్పర్శవలన నొదవిన కళంకముతో. గూడుటవలన నసుందరమగు రూషము గలిగియుండును. పరమేశ్వర జటాకకటీరము నందుండడు. 'బొలచం(ద్రుండు నిర్యమును "నేనోత్సవము నొనర్బునుం మేఘాచ్చాదన దోషము లేకుండును. అకో శము నందలి యం౦ధశారమును నుగ్షించుచున్నను దానిస్పర్శవలని కళంకము లేమం

రోస్తబ అఆంధ(వభాసహీతము 119 డుటనలన ఆలౌకికసుందరమూ ర్తి యగుచుండును. పరమేశ్వర జటావాసమున విల సిల్లాచుండును అని భావము. | ఇట్లు (చనిద్ధచందు్రునికంమెను వ్యతిరిక్తుండగు వాలచర్మదుని వైభవమును స్తుతించుటవలన పార్వతికి (పాణనాయక విషయమున౦దగు రతిభావము. ధ్వనింపల జేయంబడుచున్నది. మూ! నన్వ్తుభూపణ నుధాంకుధీధితి వ్యక్షముద్ధముఖశో భయోర్భిధః తాని తాని గికిజూ- గిరీశ యో కడితాని జగతో విధూతయే., ౨౩ శిరోభూవమణ చంద ))ధీధితులచేత న్పష్టములగు ముగ్ధమఖ శోభలుగల గిరిజూ- గిరీశ్వరుల పారస్సరికములగు ఆయాక్రీడితములు- లోకమునకు విభూతి నొనంగుంగాక | ప్పి భః-ాధీధితుల చేత శకాంతులచేశ,. ముగ్గముఖశోభలు = సుందరములగు ముఖ్మ్యపథలు, గిరిజా గి రీశ్వరులు =పర్వకమునకుం బుట్టిన పొర్వతి(న్రైలాస్స పర్వత మున కధిపతియగు పరమేళ్వరుండు పౌర్వతీ పర మేళ్వరుల అనిర్వాచ్య రవాస్య రతివిలనీకములు లోక శేయ॥ి (పదములగంగాత. ఆను నీయాశీశ్సు కృంశగారవర్ష నోప సంహారసందర్భ అని గ౦హించునది. మూ॥ మోదకాదనపరస్య సృష్టయే (శ్రీడికం జనని! వాంకి మష్యభూత్‌ శక్తిధృత్‌ తనయరత్న జన్థునే కీళ్చాదీశ్వరి! బభూవ ఫఖేఎనమ్‌, తిర తల్లీ! యిశ్వరీ! మోదళములను (జిల్లుడుకాయలను విండి ;వంటలను) భుజించుటయే పిధానముగాలల లంబోదరుండగు గణపతిని నృజించుటకును, శక్తిధరుడున్తు కువూరశ్షేష్టుందునుఅగు నుబవ్గా ణ్వుని జనింపంజేయుటకున్కు మిరొనర్చిన (వేర్వేరగు). క్ర్రీడితవి"కీష ములు అనిర్వచనీయములు, (శెలియరానవి)

190 ఉమాసవా(సము రివ శత య భః శ్రీడికవిశేషములు రతివిలసిత విశేషములు, గణపతిం నుబ్రివ్మాణ్యు లను 1పభవింంపజేయుటకు మికు ద్వివిధమగు రతివిల నీతముకలి గొను. అదినిరూపించు టకు శక్యము కానిది. కావుననే అపుతులిద్దరును ఏకన్వభావులు కాకుండిరి. అం దొకండు భోజన (పియుండు. ఇంకొకడు కక్తిధరుండు, మహేశ్వర స్త్వాం పరిణీయ లేభే (24. షేస్త, 21ల్లో) అనుస్తోకముమొక్కం యర్థము నిచట గుర్తించునది, మూ। మాధురీ రసపరిష్టుతా ఇమాః కావ్వకళ్ధు విదుషో రధోద్ధ తాః ఆదధశ్వ చలనాధనన్దినీ మానసే కమపీమోదముత్త్రమమ్‌ం గే విగలిత వేణ్యాంతరమును, అనుభవైక వేద్యమును అగు మాధు ర్య మేయగు రనముచేత పరిప్లతములు, కావ్యకంఠ పదలాంఛనుండగు విద్వాంసునిచేత విరచితములు-- అగు సీరథోద్ధతములు- నగశాడినందిని మనస్సునందు. ఒకానొక యానందవిశేషమును గలిగించునుగాత! యళ; విగలిత వేద్య -[- అంతరము "తెలియదగిన 'వేరొళవన్తువు లేనిది. పరి ఫ్లతములు వ్యా ప్తములు, రధోద్ధతలు రథో ద్ధతయను ఇజ్చీరగల వృత్తముల చేత రచింపంబడిన నుతులు. ఈస్తఒకము కుమార సంభవమునందలి యసష్ట్రమసర్గమునందలి థోరణినవల వించి, నింబధింపంబడినదను నంశము కాళిదాస కావ్యద్దాలగు పండీతులకు స్పస్ట ముగాం చెలిసియీ యుండును ఉకి అందును ఇందునుగూడ రథో ద్ధతావృత్తమే ప్రయోగింపండినది. శృంగారమే విషయము ్యార్వతిని సంబోధించి “వ్యాజహార సవాధర్మఛారిణీమ్‌" “పద్మ కాన్ని మరుణ (తిభాగయోని (క. సం. 8సపు కిళ్ళో ఇత్యాదుల వ్చోత_కుసుమితో పవన సంధ్యాశాల- శా్యత్యాది.. శృం గారోద్టీపన విఫావవర్గనమును పరమేళ్వరుండు. కావించిన సంవిధానమందున్నది. ఇందుగూడ “త్వా మిదంకిల జశాదళజ్క-రని) ఇత్యాదులచేత తాదృశమగు. వర్ణనము పరమే శ్వర కృతమైయున్నది, ఈరెండింటికిని గల భేదమును మాత్రము పారకులు గుర్తింప వలయును. ఆద్వితీయుండగు కాళిదాసకవి సార్వథాముని కవితరయం౦ం- ఉఊమౌా సహస్తోకవియగు శావ్యక౦రమునికి నిర్యసంజాతము,అపారము ఆగుభక్తి కలదను నదిమా్యకము సత్యము. అయినను. (ప్రపంచమా తౌపితరలగు పార్వతీ- పరమేశ్వరుల

ళీ న్తబం ఆ౦(ధ(పభానహీతము వికీ యాలో దురరమును కాళిచానునివలె వర్షింపక్క ఎట్ల్టోయొకవిధమున తద్‌ వన్దనము విడువందగిన దను రలంపున న్వీయరచనమును సంగగహించెను,. శావుననే రత్యుత్వాదకమగు శృంాారవర్లనము వారంభించి ఉబ్రిన్మా చర్య నియమాదచఇఖ్చులా?) అనుళ్లోకమున ఉజీదకోరతి రహస్యమావయోశి) అని తానొనర్చిన ముగింపును సమర్థించెను, వేద వేదాంత- మత్త. కంక. జ్ఞాన యోగం ఉఊపొసనాదుల చేత 'ఉపబ్బంహితము. భక్రిపరము-గురుతరముఅగు నీస్తోోత శావ్యమున కనురూపమగునట్టు ఉమా మహేళ్వర.-రతిరహాస్యము అప మేయమని చెప్పి యుపసంహరించుట నవ కవి పండితా మోదదాయక మగుచున్నది. ఇతి (శ్రీమవార్షి రమణ భగవత్‌ పాదాన్తే వాసినో వాసిష్టున్య నరసింహనూనోః గణపతిమునేః కృళతావుమానవాసేే చ్వాదశః స్తబకః సమాపష్యః, సమాప్తంచ తృతీయం శతకమ్‌. ఇది- (శ్రీమహ క్షి రమణభగవత్వౌదశిష్యుండు.. ళరమర్ష ణసన్కోతుందుం శ్రీమత్‌ పంతుల పేరయకళ్యాస్ర్రీ పౌతుుండు వేంకట రాను లుధేయ్యదప్యుతుండు అగు లమ్మీ నారాయణశా్ర్రీ చే నార్యిన్టీకరింపంబడిన ఉమాసహ్య్యసమను స్తోత కావ్యమున పం్యడెండవ స్తబకము ( తృతీయశళతకము ). 05 (1 (౮5 ₹4

ళీ ఓం నమాభగవతే శ్రీోరమణాయ, శ్రీ భారతీ దేవై శ్ర నమణ అద ఆహ్వ "ఆప ఉవమాసహస్రము, చావా రజక తమోదళస్తఐబకము (చతుర్ధ కకకమున ఎ)ధమ స్త; బకము) అవ;_-ఈస్త బకమున భగవతీకటాతుమహి మానువర్షనము చేయం బడినది. అందు మొదట పూర్యోక్ప్కపి)శారమున హోసమును స్తుతించు చున్నాండుం " మూ।॥ భవామ్బుధిం తారయళాద్‌ భవన్నం హోసోఒమ్మ్భతః కుష్టారవ కృ౦మాతుః 'యోవాన్ని బిమ్బాధరల్బ నేఒపి వ్యక్రాలసణోో హరితాం తమాంసిం ౧ బింబఫలోపమమగు అధరోస్టము నతిశ్రమించిననుగూడ, వ్యక్త మగు నలసతగలదియగుచ్చు. దెసలందున్న కారుచీకటులను చీల్చు చున్నదియగుగజాసన జనని- అమ్భుతహాసము-నిన్ను- సంసారాం బుధినుండి తరింపంజేయునుగాత। సటభ:._లింబఫలోపమము. దొండపండునో నుపమింహందగినది. వ్య క్తమగు ఆల సతస్థ్యాపగి=స్పస్టమసు మందత్వముగలది. ముఖద్వారము నందున్న దియు, సమిప 'వ్షక్తియునస 'అధరమ్యును ఆతికమించిననుగూ3 హాసము మంద మేయని భావముం ఇట్లు మిక్కిలి మందమగుచున్నను ఉమౌాహాహము సగ్వదిళలంయను గల తిమిరమును తొలయగించుటయందు సమర్థమగుటపలన ఆమ్మ్భతేమని 'చెప్పంబడీనదిం ఇచట- మండహాసము- దిక్ష్కమోహరణరూపమగు అమందమగం కార్యమును 'వొదవింప€ చేయుటవలన ఆసంభొవ్యక గిమ్యుమగుచున్నది. కావుననిదియసంభవా అలంకార ధ్వనియగుచున్నది. ఇందు అద్భుతపద ముండుటవలన విశేపోక్షియని కంకింపంచాడదు.

ని స్తబం అ౦ంధ(సభానహితము క9కీ మూ॥॥ నక్త సదాచన్లి కలాకలాపే స్వేషు భూతేమ దయాం దధానఃి గారీకటావ్షో రమణో మునిర్వా మదీయమజ్ఞాన మపాశరోతు. య చంద౦కలాకలాపునియందు, సక్రిగలదియు, (పొణులందజి యందును దయవహించునదియు, నగు గొరీకటాతుము (అపాంగదృష్టి) “మహర్షి? అని పిసిద్ధుండగు రమణమునివలె నాయక్షొనమును తొల6 గించునుగాత। పభ: చందుకలాకలాపుడు చంద౦కళయే భూషణము గాలల శివుడు. చందుచూడుండు. స్కి అసక్తి "లీక అశుకక్తిః కటాశృము =కడకంటేచూపు. "చంద "శీఖమనియందు సక్తి అనురాగమువలన శారీకటాక్షమునంయున్వు ఏ కాంతభక్తివలన రమణమహర్షి యందును యుక్తృమగుచున్న ది. జగన్మాతకు సహాజమగు సర్వభూత దయయు తశ్‌ కటాక్షము ధరించును. సర్వ్యపాయులయందు నుగూడ అర్మదర్భనము వలన రమణమునికిొూడ భూతదయ సవాజమేయగునుం గురువగు రమణమవార్షి నా అజ్హానమును తొలగించినట్లు శా రీకటాక్కముగూడ, వాయజ్ఞానము న పొకరించు( -గాతమని భావము, ఆలం కారము ఫూర్ణోపమ. మూ॥। కృపావలోళో నగకన్యకాయాః కరోతు మే నిర్శలమన్నరబ్లమ్‌! 'యీనాొజ్కితః శజ్కర. వకళతత్త వం విశగంలులోశే జగ లే జగాచం వకృ్ళపొావలోకమూున, అంకితుండగు. శంకరుండు- (శంకరభ్గగవత్‌ పాదుండు) సమస్తృమును- వకతత్య్వముగా కనుంగొని, తన దర్శనమున లోకమున కుపబేశించెనో, అనగకన్యాకృపావలోగము- నాయంతరం? ము నిర్శల మొనర్బుంగాత! ప్ర భం-బక్ళపొవలోకము. కరుణతోడి దృష్టిపారము. అంకితుండు: ముది్శంపంబడినవాండు. శంకరుండు “ఆనందలహరి? మున్నగు గ్రంధముల; రచించి యంఓక చారాధించి తత్‌్పసాదమునొంది, ఇారీరక (రహ్మనూక) భావ్య కారుండై యగ్యైతమును బోధించిన శంకరాచాద్యయ,

14 ఉమానసహ(నగ్రము ళో శత, ఏకతత్త్వముగా అద్వితీయమగు సత్యముగా (అహ్బ్వైరముగా). కనుంగొని= చూచి (తెలిసికొని) తనదర్శనమును , బ్రహ్మా మొక్క-టియే సత్యము?” అను అరై వే జ్ఞానమును ఆంతరంగము నుజఅంతఃకరణముము నిర్మలము పరిశుద్ధము. మూః। కారీకటామ్షో వచనాని మహ్యం దదాతు మోచామద మోచనాని। యళ్‌ పాతపూతం ర ఘువంశకారం నరాకృ్ళతిం పా్రవారజస్యనారీమ్‌. త్ర వకటాక్షపాతముచేత- పవితుండగు రఘువంశకారుని (శాళి జాసమహాకవిని) నరాకృతియగు సరస్వతియే యని పండితులు చెప్పూ చుందురో, ఆకాలీకటాత్షము- మోచామదమోచనములగు వచనము లను నాకొసంగు౯గాత! ప్ర భవ--నరాకృతి=మనుష్యుని యాకృతివంటి యాకృతిగలది. మోచా మద'మో-చనములు = ఒ కానొక (మంచితీపిగల) యరటిపండుయొక్క_ దర్పమును పోలొట్టునవి. అయరటిపండు కం టెనుగూడ రసవర్తరము లగునవి, శాళిదాసుండు సరస్వతి యవతారమనియు శాళీపు పాద లాభమున నతండు మవాళని యయ్యెననియు, (పొచీన పండిత పోళ్పక్తమగు మైతిహ్యాము. ననుసరించి మోందియంళము 'చెప్పంబడినదే. కాళిదాసుని కృతులలో కమారనంభవమను మవ+ కావ్యమును, స్కుపనీద్ధయలగు శాకుంతలాది నాటకములంను గలవు, ఆయినను. కాళి బాసు డిచట రఘువంశ శారుండను ,'పదమున నిస్టేశింపంబడుటవలనం- అద్వితీయ మగు ళోభగల తత్క్భతులన్నింటి లోపలనుగూడ రఘువంళమే (పధానమని యి కవి యభిమౌనించెనను నంశముం గుర్తింపందగి యున్నదిం న్లోం యుహ్మోక మగ్ర్యాం విశనోతువాణీ మేణీదృ శేషా గిరిశస్య యోషా యస్యాః కటాత్షన్య విసారివీర్యం గిరామయం మే వివిథో విలాసగ, ఫో

• వీపరమేశ్వరియొక్కు సర్వతః (ప్రసరణకీలమగు. వీర్యము- నానా విథమగు మదీయవాగ్‌'విలాన మగుచున్నదో, వణీవిలోచనయగు ఆగికీ శ్వరయోమ- మాకు (శ్రేస్టమగువాణిని విస్తరింపః జేయుల్లాత!

౧స్తృబం ఆంధ(పభాసహితము 125 (య భవ-ావీర్యము. బలము (పభౌవము.. ఏణీవిలోచన = లడులేడివంటి 'శ్రమ్నులుగలది. గిరీళ్టురయోసషఎపరమేశ్వర సుందరి, భగవతియగ్పు మమా దేవియొక్కా కటాష(్యభావమే వివిథమగు నావాగ్విలాసమై యున్నదని యర్థము. మూలమునం దలి వివిధపద్యపయోగమువలన-- నాకనిత్వము కేవలలమును అశుధారారూపమున్యు ఆష్టావధానాది రూపమును మాత్రమే కాదు. సర్వతోముఖమగు నాసారస్వత శభ వము-- మద్విరచితములగు నిగమాగమ విమర్శనములయందును, నానాళాన్త్రనంధ ములయందునుగూడ విభాసించుచు ధీమంతులకు సంతోషచాయక మగుచుండునను నర్థము "'తెలియందగియున్న ది. ఈ సప్పూర్రు సూశరుమనో రకం హేశుంశేచిత్‌ యవత తే? అనుచందాలోకోక్తివలన ఇచట పొర్వతీకటా క్ష్యపభావమను "హీతువ్రనకును గీర్విలాసమను హేతుమంఠమునకు (శార్యమునకును) ఏకత్వము. (కటాక్షబలమే- వాగ్‌ విలాసమని) చెప్పుటవలన నిడి హేత్వలంఇార మగుచున్నది. మూ। నగాత్మజాయాః కరుణోర్మిశాలీ దృగన్నసన్తానధునీపవావాఃః భీష్మేణ తప్తాన్‌ భవనామశేన గ్రిష్మేణ యుష్మాాంచ్చిశిరీకరోతు, కు “నగరాజతనయకరుణి అన్నుతరంగములచేత వెలయుచున్న కటాక్షవిస్తారమను నదీీపవావాము-భీమ్మమగు “భవినామకమనకు (్రీవ్మ ముచేత తవించుచున్న మిమ్ము శిళిరీకరించు.గాత! ప్ర భవ__ఖీషృముడాధయంకరము. భవనాముకము=జననమను ఆఉరుగలది (సంపారము ఆను పేరుగలద్సి (ీవ్మము =విచొనుము.. మందువేసవి. భగవతియగ్య పార్వతియొక్కం కరుణా ప్రూర్ణమగు కటాక్షము. భయంకరమగు సంపారతొపమును తొలయించి మిమ్ము సుఖుల నొనర్బుం౮గావుకమని తాత్పర్యము. కరుణా. దృగంత సంతానమునం ఊరి ధున్మీపవాహము లారోపిఠతములు, భవమునాా గ్రవ్మము అరోపీతము. ఛీ _వ్యమను విశేషణము. భవమునందును (తీష్మమునందునుగూడ వక్తిం చును, తపించుట- సంపౌరులకు దుఃఖము చేతను, బాటసారులకు ఎండచేతను కలు గును, కావువనిది సౌవయవమగు రూపశాలంశార మగుచున్నది.

కష ఉమాసహ(న్రము రో శత, మూ॥ అజస)మా నర్రా దయయా2న్తర బ్లే యథాభవనో నిమ్నుగయో త్తమాశ్డే! సన్తాపశాన్సిం భవిసున్షరీ మే కరోతు శీతేన విలోకిలేన, 2 భవుడు ఉత్తమాంగమున గంగచేత- అప్ట్రండగునట్లు అంత రంగమున్క నెల్లపుడును దయచేత్య, అర్హ్రియగుచుండు భవసుందరి= శీత మగువిలోకితముచేతు నానంతాపమును ఛాంతింప(జేయులగాత! పభ: భవుడు శివుండు. ఊన్తమాంగముఇశిరస్సు. అస్ట్రండు చల్లదనము గలవాయ. అంతరంగమున హృదయమునందు. భవసుందరి శివ్యపియ శివుని శీర్ష మునందు. సంకతమును స్వివించుచున్న గంగ అతని నదట 'నాద్ద్రుని గావించు నట్టు పార్వతిహృాదయమునందము. నంతతమును (పవహించుచున్నదయ _ అమెనవట యార్జ్ర నొనర్చ్బుచున్నదని తాత్పర్యము అలంకారము ఉషమ. మూ? పుణ్యాస దావీశ్వరవవనక్రా పతివితా సామ్యమితా తవేశ్షూ కులాచలాధీశ్వర కన్యకేమే సంహారమం హోోవిత తేర్విధత్తామ్‌. తా కులా(దిరోజకన్యవగుబేఏ! నీ యీక్ష. (దృష్టి) నిరంతరమును గూడ పవితిము, ఈశ్వరనంగవత్కి కావుననే పతివ్రతతోడి సామ్యుమును పొందినది, ఆదృష్టి, నాపాపవిస్తృతిని సంహరించుగాత! “ (ప భబాపప్యదధత పతికంజయె నిశరునియందు వలింపనట్లు నీదృష్టి- యిీళు -రునుండి తలలను, కావున పతివ్రతా సామ్యము నొందినదని ెప్పంబడినది, కావున నిది యుపమాలంశార మగుచున్నది* పతినంిత- పతికంి నితరుని జూడ కున్నమ, తర్‌ పాత్మివక్య ప్రభావమున పాపమును సంహరించునట్లు నీయీవకూడ యీశ్వరునికంపి నన్యునియందు ప్రసరింపడండినను, పాపమును * సంహారించునని భావము

1వ? ౧స్తృబ ఆంధ్ర(ప్రభాసహితము మూ॥। శర్వన్యరామే నియమేనహీనా జ్యామా తవేశ్రూ గణికాబ్లనేవ సీచేఒపి మ న్వేనిపతత్యనర్హూ చిభర్హినాహోడశ యః నువర్ధాన్‌.

ఓళర(నుందరీ! శ్యామయగు- నీయీశ =గణికాంగనవలె నియ శాచారళూన్యయగుచున్నదిః షోడశ- సువర్షములనా ధరించిన న్‌చుం గగుమ ర్తునియందుంగూడ - అనర్హృమై పిసరించుచున్నదిం

పభ శ్యామ నల్లనిది లేక సౌందర్యముగలది. పోడళసువర్గములను పదు వారుసంఖ్యగల అశ్షరములను అనంగా పోడశాత్సరియగు మర్యతమును, లేక పదునారు బంగారునాణెములను, అనర్షము అమూల్యము గొప్పు వెలగలది. వేళ్యాంగన స్వర్ష ధనయుక్తుండగు మనుష్యుండు నీదువయినను!హడ వానియందు. అనురక్షయగునట్లు నీయీక్ష పోడళాత్న్మర మంతథరుండగు పుమహనియందు(గూడ ఆను గంవాముగలది యగుచుండునని ఫావముం శ్లీస్టోపమ అలంకారము

మూ। పద్దాయతాక్షి! శ్నీతిధారిక న్వే కటాతనామా తవకాలసర్పః। యం సస్షళ ల్యేష జగ్మానమిస్తమ్‌ ఈ! త్‌ ఎనాత్‌ విస్సృత్యచాహో నదధాతిమోహమ్‌ః ౧ం పద్మ్శాయళావ్నీవగు భూధరబాలా! సీకటాక్షమను వేరుగల శాలసర్పము_ ఎవనిని బాగుగకణ దునోో వాండు- విశ్వమునంతను విస్గ రించినవాండమునను మోహమును వహింపలుం ఆశ్చర్యము!

త భీ పద్మాయితాక్సీ కమలములవలె విశాలములగు "నేత్రములు గలది, "మాూహము మూర్చు. కటాక్ష శాలసర్పములకు ఆభేదానురంజనమువలన రూపక మలం కార మగుదున్నది. మాహముకలుగుటకు శారణమున్న ను, కార్యమగుమోహమాు కలుగనట్లు చెప్పూటవలన విశేషోక్షి యలం కారమగుచున్నది. అనిశేపోక్సి రూపకము (ేళఆను పాంణిరము. ఇాలసరుముకం కె కటాతృము అధికగుణమని చెప్పబడుటవలన వ్యతిలేవము గమ్యమగుచున్నది. ఇచట రూపక విళ్శహాభ్త్రలపమారర్తిము. సమాన మగు (పొధాన్యముండుటవలన నిది సమ్మ్శపధాన సంకరమగుచున్నదిం

198 ఉమాసవాన్తము ళో శత వబ, మూ! ఈశద్విపూ ైలమ హేన్ట్రకన్వే కరోతి మైల్రీం విమమాయుధేన వభామశే పాఠకి నశ్చపచ్నే కుతః కటామ్షోన తవామ్బ ముగ్ధః, ౧౧ ఎ శేందికన్యనగు జననీ! నీళటాతము- ఈశ్వర 'జ్వేమీియగు విమమాయుధునితోడిమెడత్రి నొనర్చ్బుచున్నది. పాతకియగు నతనిపత్ష మున పిభామించుచున్నది. కావున నది ముగ్ధము (మూఢము) కాదా! ప్తి భవావిషమాయుధు(డు సమసంఖ్య గలవి కాని అయిదువొణములు గల మన్మధుండు, పొఠశి= పొపముగలవాండు, పతృము=సహాయము, ముగ్గము కాదా!= మూఢ మేయగును. పౌంణనాయకుండగు పరమేళ్వరని క్యతువునను పతృబలమునిచ్చి పాపొత్ముంయడసవానికి నహాయమగుటవలన నీకటాతృము మూధిమీయని "భావము, ఎనీక్రట్రాషము పరమేళ్వర 'జ్వేషియందు.గాడ పరమశారుణికము?? అఆనునిది స్తుతి పర్యవపాయిని యగునింద యగుచున్నది. ఊకి ర్వ్యాజస్తుతి ర్ని నైాన్ధుతిఖ్యాం స్తుతి నిస్టయోః౫ నింద చేతస్తుతియు స్తుతిచేత నిందయు వెస్పంబడినయెడల నది చ్యాజ- స్తుతీయగును/ అనులక్ష ణమువలన నిది వ్యాజస్తుతియను నలం కారమగచున్న ది మూ! కృపాన్వితః కర్షనమిపచారీ శ్రీమాన్‌ నదా పుణ్యజనానుకూల, సామ్యం కురూణామధిపస్య శఫమ్ళోః (పాణస్రియే! తే భజతే కటాతు;, 0౧39 శంభుని పొణవిసియవగు పార్వతీ! నీకటాత్షము- కృపాన్వి తము]! కర్ణ నమాపచార్తి (శ్రీమంతము, నిత్యము, పుణ్యజనానుకకూలము? అగుచు కురు దేళాధిపుండగుదుర్నోధనుని సాదృళ్వము నొందుచున్నదిం తు భఃంశృపౌన్వితము దయతోం?ాడినది. కర్ణసమిపచారి (లోతా9ంత విషశాంఠము. శ్రీమంతము=ళోభగలది. పుణ్యజనానుకూలము పావనులకనుకూలము, చుర్యోధమనిపతమున మోంద్రి విశేషణముల యర్థమును (శ్రమముగా నిక్హైణులునదిం ధనుర్విజ్యాచార్యుండగు శకృపునితోల గూడినవాండు, కర్డనిసమోపముననుండువాండు* చాబ్యంట్మీయుక్త్రండు, కామసుల కనువూలుండ్పు పన్మికులగు జనుల కనుకాలమగు

ఎస్తుబం ఆ౦(ధ(వ్రభానహితము శడ9 కారుణ్య రై భవముగఅ కటాతృమునకు దుర్యోధన సామ్య మును వర్షించుట విరద్ధముం పాంది వితోధము మంది విశేషణములందున్న వ్లిష్టార్ధము చేత పరిహారింపండినదిం శావున నిది - విరోధాభాపొలంకశార మగుచున్నది. మూః కన్హాన్సికస్టోఒవిన ధర్మువైరీ కృష్టోఒవీ మాశర్నకులం నపాతి శీతోఒవి నన్టీపయతి స్మరాగ్నిం హరన్య తే శ్రైలనుతే! కటాక్షం ౧9 శెలకుమారివగు జననీ! నీకటాషమము 15 శ్లాంతికస్థము అయినను ధర్శవ్రరకాదు 9 కృన్టమయినను (కృన్ణుండయినను నకులరశ్రకముకాదు. 8 శీతమయినను శివునికి న్టరాగ్నిని సందీసింపం 'జేయునదిం త భః--క న్లాంతికస్థము=కర్లని సమిపమునందుండునది, లేశ శర్ణనుల.. నమో పమునందుండునది. ధర్మ చైరౌధర్మకాజునకు క్యకువు; లేక ోతధర్మమస శ్రవణ మునకు విరోధించునది. కృష్ణముకాళ్ళస్ణరూపము, లేశ నల్లనిదిం న (ఆఅ)కులరశ్ష కమాణ నటుని రక్మీంచునది. లేక ఆకలమును రక్షీంచునది. శీరము=చల్లనిది. స్మరాన్నినిణ శామాగ్నిని, సందీపింపంజేయునది వృద్ధినొందించునడి. ఇందలి (పథమ ద్వితీయ వాక్యములయందు ళబ్దశ్లేషము చేతను, తృతీయ వాక్యము నందు- స్వభావము'చేతను, విరోధ-పరిహారములు వెప్పబడుటవలన నిది విరోధా భాపాలం కార మగుచున్నది, ఇందు. విరోధమున్నట్టు- అఫాసించును (తోచును) శాని నిజనుగు విరోధముండదు. కావున దీనికి విరోధాభాసమను పీరుకలిగినదిం ఇందలి ప్రథమచాక్యమున నీకటాత్షము- దుర్యోధనపక్ష పొతియగు కోర్టుని, చేమిపము నందుండునది యయినను ధర్మరాజునకు విరోధికాదు ఆని ఇెప్పబడినది, కర్ణుండు ధర్మపు్యకునకు (తిపతుండనునది (నిద్ధము! శావున నిదియిదట విరోధ మగచున్నది. (కో(క్రసమిపము నందున్నను (శోత్రధర్మమను వినికిని (పతిబంధించు నది కాదు. అను నింకొళయర్థముగూడ మిందివాళ్యమునకు గలదు. కావున నీయర్థము చేశ మింది విరర్ధార్థము పరిహరింసంబడుచున్నది. ద్వితీయవాక్యమున - కృన్ణరూడ మయినను పొండవుండగు నకులుని రశ్నీంచునది కాదు. అను నితివాసవిర్నోధమూ . కలి “గినది. నల్లనిదయినన్ను (మాలిన్యముగల దానివ లెం గనంబడుచున్న ను) ఆఅకీళమును క్ష

130 ఉమానహస్ర్తము ౪ీ శత రథీ౦చునది శాదని చెప్పబడినది. అనంగా కులమును రతీంచునదియేయని చెప్పం బడినది. కావున మోందివిరోధము విది పరిహరించుచున్నది.. ఇట్లీ రెండుబాక్యముల యందును శబ్దక్లేషమువలన విరోధము పరిహరింపంబడినది. తృతీయవాక్యమున చల్లని దయినను కామాగ్నిని సందీపింప6 జేయునది అని విరోధముచెష్పంబడినది-(దల్లనిది- అగ్ని నివృద్ధినొ ందించుట విరద్ధముగ డా! శివునికి శామాగ్ని నిసందీపింపంశేయ్యూపవృత్తి - కటాత్స్యపభావమునకు స్వఖావసిద్ధమగుటవలన నిది పరిహరింపంబడినది. ఇట్లుం. ఇది మూ! అయంకటాత_స్త్వవతోయవాహాః కారుణ్యశాలే పరిజృమృుమాణః। గృహేమ లీనాన్‌ నుఖనో విహాయ నిరాశ్వ్శయాన్‌ సిఖ్బతి విశ్వమాతః, ౧౪ (వ్రపంచజననీ! ఈ- నీకటాతుమను తోయవావాము- (నీటి మఘము) కారుణ్య (వర్దా శాలమునందంఠతటను వ్యాపీంచి గృహము లయందు లీనులగు సుఖవంతులను విడిచి-* విరాశ్రయులను సిక్తుల నొనప్పచున్నదిం (ఫ్ర భ:--తోయవాహము=జలమును. వపొంచుచున్న మేభుముం కారుణ్య శాలము కరుణాపిదర్శన సమయము. నిర్మ్శాళశయులనూఆనన్యా్య్రయులను. ఇతర మగు నాధారమను లేనివారిని లేక ఆచాసగృహములేక "వెలుపలనున్న వారిని, గృహ ములయందు=ఫార్యలయందు, , లేక నిజగృుహములయందు. లీనులు=తేగులుకొనిన చారులేక మిగుల నడలియుండువారు. *శారుణ్య కాలమునంద్రుి అనువోట రూపళ బలమున వర్షాశాల మా న్నేపింపంబడుచున్నది. గృవళట్టముచేవే గృహా పకి విత్తాడులు సాహ్యములుం గృహ- ప్యుక- ధనాదుల నాశ్రయించి వాని చేత అత్మ చావరింపంోనీకొనినవారికీ.. ఉచిత శాలమున దేవీకరుణాకటాశక్షము ఉపస్టితమయినను భలపిదము _శావేరదు, షీవస్తువునుగూడ స్వశీయముగా 'న్యాశ్రయింపకొ క ిళ్వరణు లగువారు మాఠమే నీకటాతమున శాస్పదమగుచుందురని భావము. కటా క్ష- తోయచాహములఅకును) 'కారణ్య-వక్షా శా లములకును ఆ భేదము చేవగురరిజనముభలన నీదాపావ్రశ్రాలం కార మగుచున్నదడి,

దస్తబ ఆంధ(పభాసహీతము 181 మూ। కస్యాపినాచా వపుసూబలీన

నమస్య నమ్వైరపి యన్ని దేశాః॥।

అమ్మోోధి వేలొన్వపి నస్థలన్ని

శమ్మోః (వీియేఒయం (త్రవదృశ్‌ ప సాద! ౧౫

శంభు వీయా! వాక్కుచేతను, శరీరముచేతన్తు బలముచేశను గూడ నర్వమానవులతోడను నమానుండని ఒకానొకపురువుని శాన నములు-కల్లోలితములగు నముద౦జలములయందుం'హూడ స్థలితములు శాకుంుటయనునది నీదృక్‌ (పసాదము, శ్రీరాముండు. నేశువును బంధిం చుట, న్మీపసొదముచేక నే అనిభానముః త భ:-బలము చేరను =వీర్యము చేతను. మూలమునందలి వేలాళబ్బమునక నము(ద్రజలవి కారము, అనా ఉప్వెనఆని యర్థము, స్థలీతములుజవిఫలములు, దృక్‌ (పపాదము=దృష్టీయొక్క అను్యగహము. వాళ్‌ _ శరీర. వీర్యములచేత- తదితర మనుష్యులకు నమాను6 డగుటవలన చావ్యాదృష్టికి సౌాధారణునివలెం గనంబడు పురుమండుగూడ నీప్రసోవముచేత కల్లోలివములగు ఆఅఫృవ్యగంభీర పాగరములను నియమించుచుండునని భౌవము. ఇచట- సేతుబంధాచికము నిదర్శనమైయున్నదిం మూ॥ చ్వాేషు తేసాం విచరన్ని శూరా

జొధేమ సొరజ్గదృశస్తరుణ్యః

ప్రగల్భవాచః కవయి;ః సభొను

శర్వాణి తేయేషు కృపాకటాత్షుఃం ౧౬

శర్వాశీ! నీకృపాకటొక్షుము కలిగిశ వోయేుక1.- గృహద్వార ములయందు కూరులును, సౌధములయందు సారంగనయనలగు తరుణు లుక్కువద్ధాల మఎమపగల్భవచ కులపు కవ్రబను విదిందుదుంనుుకు, ప్రభ: _ఎకృ పోకటాకష ముాకరుణొవాహినియగు కడళంటిచూఫు. పొరంగ

నయనలఅడులేడి చూపులవంటి దూపులుగల సందరులు, (పగల్భవచనులు=ల తి ఆొఢములను చాస్కులుళల వారు. కవులు= కొవ్యన్మూలు.. ఇందు కూరులగు చామ రావాలని యక్క సుందమవలుళల వాన శ్రీకుంకులని యు, కవులంగలవామ సరసు లనియః (గహింపనగుకు, శాళివలన శెర్యసుసు, లక్నీనలన సంపద యు, వరత్వతి! కలన విధ్య మతి కమమ గా పొవత్యమీ ౨ .. కెస్టృలు శేనవి ల వొమును చెడ

1కీ్తీ ఉమాసవాస్రము ళో కత భవత్‌ కటాక్ష్మవంతుండగు పురమనిచేత లభ్యములగునని యర్థము, ఇట్లనుట చేత “శళర్వాణీకటాక్ష ము శాలీం లవ్మీ- సరస్వతీ విభూతిగర్భితము! ఆనున౦ళము గమ్యమగుచువ్నది. మూ! య(తామ్బ తే కోఒవి కటాక్ష లేశః న దుర్ణయః సబ్లరసీమ్ని శూరః। పూర్వం దివం పూరయతి ద్విషద్భి _స్తవో యశోభిర్భువ మిస్టుగా రన, ౧౭ అమ్మా! అనిర్వచనీయమగు నీకటాతలేశము సోకిన మను స్యుండు యాుద్ధరంగమున దుర్ణయులడెన కూరుండై యమొదటస్వర్గలోక మును శతుఏవీరులచేత నిండించి తదుపరి- భూలోకమును, సితాంకు గొారములగు యశన్సులచేత పూరించును.

(టవ భం-దుర్ణయుండు మిక్కిలి (క్రమచేతగాని జయించుటకు వీలుకాని నొందు. నీతొంశుగొౌరములు చం(ద్రునివలె శుభములు, (శెల్లనివి కటాక్ష వంతుం కగు జనునికి మహోన్నత శార్యలపాప్పి (పస్తావమువేత కటాక్ట మునకునల శ్రాలీ ) భూతి వప్పంబడినది. మెదట శ్యతువులను స్వర్షమునొందించుటయు, తరువాత హామిని' శుభ్రకీర్తుల చేత పూరించుటయు, నిచటం జెప్పంబడుటవలన ఇది. కార్యము మొక్క శీ్యబతా్యత్యాయ వార్థమగు అతిశయో క్ర్యలంశార మగుచున్నది,

మూ యంఠొరకాకాన్న కలావకాన్తే!

నలోక'సేకోఒవీ నలోక లేతమ్‌ః

యంలోక'నేలేన విలోకతోఒవీ (శ్రియం నమృద్ధాం నమువెతిలోకః, ణ౮ా చంద్రకలాభాషణు'డగు. 4వుని కాంతవగు బ్లగవతీ! నీవు మాడనివానినెవ్వండునుగూడ భూడందు,. (వాడు ఉరులేనివాండయి, [ర్వజనులచేతనుగూడి నుపేశ్షింపంబడును.) సీ వెవ్వనిని విలోకింతువో వానిచేత విలోకింప(బడినవాండుకూడ సమృద్ధమగు . సంవదనొందును ప్రభధయసమ్యద్ధముకపుష్య-లముం నీదృష్టి సంపర్కము సామెత్త-గన్కు పర్య శరగాను కూడ లోకులకుల గలుగచుండును.. శావున చీదృష్టీనాశుయించినవాని

౧వ్వబం ఆంధ్ర (వ ఖోస హీతీము 188 వ్యాళయించినవారికిలటూడ పుష్కంలమగు శ్రీవిధూతి కలుగునని బావము. దీనిచేత శటాక్ష్యమునకుగల లఖ్మ్మీవిభూతి (పస్తుతింపంబడినధి. మూ॥ సుధాంవాసస్తీ మధుచాశ్నీవన్తీ యశోవారన్లీ వని తాధరస్వ పరిమృరోత్యస్య కవిత్వథారా ముఖం హర ప్రేయసి! లోకగ'ీయమ్‌, ౧౯ శివవేయనీ! నీవు- ఎవనిని పీశ్చీంతునో, వానిముఖమునూ అమృతము నుపవాసించునదియు, మధువు నాజ్నేవీంచునదియు, వనితల యధరోష్టుమునకు(గల శీ నిగూడ నపహరించునదియునగు కవిత్వధార పరిమ్మరించుకు,

ప భ:లామధువులేనె, కవిర్వధారఎ శావ్యసంపొరము. అవ్మేపించునది= నిషేధించునది. పరిష్క_రించును=ఆలంకరించును. కవిత్వధార- అమృతముకంకెను గూడ నధికమగు నివోత్క-ర్ష మువలన ఆమృకేమునుదొచి నవ్వువనియు, కుంద రుల శిస్మూవి- లోభనీయమును “శ్రస్టమును ఆగు మాధుర్యముగలది”” ఆని యధరము నకుయల కీర్తినినూడ నపహరించుననియు, భావము, దీనిచేత “*ోకటాశృము సరస్వతి విభూతిమంతము?) ఆనునంకము వెప్పంబడినది, హనించుట- అక్మేపించుట- ఆపహా రించుట-- ఊస్రకూవాచకములని య౦తకునుంటే 'వెప్పంబడినవి ఇందు-ఒక్కటియే యస కవితాఢార శనేకములగు నుపమానములు శాన్పించుటవలన చ్యూలోప మౌొలం కార మగుచున్నది.

మమూ। నక్వేన్హియానన్ద కరీ వురస్థ్రీ విద్యానవద్యా విపులాచ లశ్షీ్ష॥| ఇయం (తిరత్నీ పురుషన్యయన్య దుగ్లే! త్వయా దృష్టమిమంతు విద్గుః జం ద్యూ జేవీ! నాల్యేంద్రైియానందకరీయగు పురం[ధియ్యు అన వద్య్యయగు విద్యయు, విపులయగు. లశ్షీన్మయు, అను స్మీతిరత్ని- ఎవనికి గలదో, ఆపుపమని నీచేత అవలోకితుండని ఎటుంపదుము.

ద భ;జాసళల్వేయ్యదియానందకరింభోగపొధవములగు నిర్యదియములకుసమ్మ_

దళూం గూయ్పవడి.. పురంధి్సిసర్వ్యలతణ సంపన్న కళరీరొంతరంగములుం గలదియగు

184 ఉమాసహ(స్రము ళీ కత రమణి, ఆనవద్య నిర్దుష్ట. విఫపులఎబహుల, (శిరత్ని మూడురత్నములకలయిక (రత్నములనలగా 'రోవ్రవస్తువులని యర్థము) ఆవలో కితుండు= బాగుగాం జూడంబడిన వాండు. త్వదీయ కరుణాకటాతృము లేనియెడల ఏయొక్కంనికిగూడ నీమాడును లభింపవని ఫావము. మూ ముధావ్షీపస్య[దిను లే! కటాశ్రూళా శె లాసకాన్తార మహీరుహేషు ఇతః కిలేషత్‌ తవనాస్తి హోనిః, సిధ్యత్యభీష్టంచ సమస్త్యమస్య-= ౨౧ అమ్మా! పర్వతపుత్రీ! నై లాసకాంతారమహీరుహములయందు సీద స్భ్‌గ! ంతద ట్పమ్టుల 'నేలవ్యర్థ ముళా విరియంజిమె. శ్రద్‌ వు]ఇకళాడ వానినించుక (వసరింపంజే యుము (తన్మూలమున) నీకుపోశనీలేదు- (సరిగదా) ఈ వ్యక్తియొక్క యభీష్టమంతయును సిద్ధించును. , 'తభః_క్రైలాసపాాంతమునందలి యరణ్యమునందున్న వృతుములయందు6 ఆుసరించ్వి నీకటావక్షములు వ్యర్థములగుచున్నవి. నీవు నాయందాకటాక్ష్య ములకు కొంచెనుగనైనను ప్రుసరింపంజేయుము. తత్‌ కటాక్ష పొతమున నీశేమియు నష్టము 'లేదుశాని నాకు గొప్పళాభమున్నది. కావున యాచించుచున్నానని తాత్సర్యము. నూ॥ శీతొచలాధీశకువూరి! శీతః నంరత్తణే సంశ్రితమానవానామి దుర్ధము౬_ దుష్టోనురమర్హ నేషు నిలన్త ముష్టశ్చ తవావలోకఃం నీత శీళా చలాధీశ్వరకుమారీ! సీయవలోకము* నంగ్ర్రితమానవ సం “రశ్షణమునందు శీతలమును (దయార్జ్రమును) దుర్ధమ౬-_ దుష్ట్రానుర మర్షనములంద్యు మిగుల నున్తమును (తొవమునిచ్చునదియు). అగు చున్నదిం స భ:ాదురర్లజ దుష్లాసుర మర్షనకములయందుూదుర్దయులును దుష్తులును గ స్‌ ల్‌ టి జ ౮ ల్‌ ఆసకాక్ట్య సులను మర్టించుటయందు. శీశలము-- దల్లనిది. ఊన్షము- జెచ్చనిది, నిమిక్త భీవముదళినం ఒక్కాటియేయగు దృష్టిలాతియి-. శీతిలము-) తృ్యామునుభొడ. వగు

౧ _స్తబ అఆ౦ధప్రభాసహితము కేశిక -చున్నడని యర్థము, ఇట్లు ఓశీవస్తువును ద్వివిధముగా ను న్లేఖభించుటనలననిది ఉల్లేఖా ల౦శార మగుచున్నదిం నమూః రుషానమేతం విదధాతినాశం కరోతి పోమం కృపయా సనాధమ్‌! ఆమ్మాషధస్వేవ త వేశ్సీ సస్య యోగన్వభేచేన గుణస్య భేదం ౨9 జననీ! రుషానమేతమగు నీ యీవ్నీతము- నొశమును, కృపా ననాధమగు నీయీవ్షిఠము= పోవమును గావించుచున్నరి కొవమధ యోగముయొక్క. భేదముచేత (వాశ్రవీత్త, కఫునాశాది) గుణము భేడించునట్లు నీయీవ్నీత యోగముయొక్క- భీదముచేశ్ర (వినాశాొడ్సి గుణము భేడించునుం (ప్ర భః రుపాసమేరీము కోపముతో. గూడినది. కృ పాసనాధమూదయతో సౌడినది. ఈక్షీరమ-చూఫు. (దృష్షిపౌతమృ యోగము ఇ్యమాణవేదాదులచేత పాధింపందనిన వస్తువిశేషముల కలయిక, లేక కో పాదులతోడిసంబంధము. గుణము వాత పిత్త కఫములను పోనగొట్టుట మున్నగునది, లేక నళింపజేయుట మున్నగునదిం నీయీశీతము- రోషయోగము చేత, వినాళము నొనర్చును, కృపాయోగముచేత + పోషము నొవర్చును అను నీయర్థమును “మయోగవిశేషముచేశత గుణభేదమువలె” ఆను నుపమ చమత్క-రించు చున్నది. “ఇందలి యోగ గుణ- ళద్దములు స్లీష్టెర్టములుం నమూ॥। నా శాయతుల్యోద్ధత కామలోభ శ (శోధర్రిదోమస్వ్య భవామయన్య శినవీయే! ఏవీతభేసజంతే (కీణాని భక్ర్యావదభోః కీయ త్యా ౨ళో శివ్వవియవగు. బేవీ! సమోద్ధతములగు (సమానముగా గర్విం చునవియగు) కామా కోఎఛ- లోభములనెడి (తి దోమములు(అనంగ్యా వారు వీత్త కఫములు) గల జన్మ్నమను రోగమునక్రు నీవీవ్షీతమను 'భీమకమును-ఎంతభక్షితో ఫొసంగలనో ' చెప్పునూ!

కేత౮ ఉమాసపహ(నము ౮ శతం త ఛః--ఊద్ధతములుజగర్వించినవి, (యకోపించినవి, లీక్షీరమను 'భీేసజము= నీదృష్టి సౌతమను మందు. ఎండ్‌ భక్తిమాల్యమునిచ్చిన నీవీతీ తొషధము లభించునో ఇప్పునుని భావము, సమానముశా నుద్ధతములగు శామ- కోర్పధ. లోభములు-తుల్ర్ర మగు థాకుష్రకోపము స్వరావముగా లల సన్ని పౌఠతముతో ౧ళాడిన 1(శాత్క పిత్త, శఘములను) (త్రిదోషములుగను, జన్మము రోగముగను, వీక్షీతము... కొషధముగను? భ కే న మొల్యము6€ (గాల)గను చపెపష్పంబడుటనలన నిది పొనవయవ శా(ద్రూప్య రూపశ్రా లంశార మగుచున్నది, మూ! అభిక్టతాం చారణసిద్ధస్మ్షిః యు! (విన్హుబ్విశేసూ అవినుర్త్యళూనోః శృపాకటావైర్వినతాన్‌ చునానాం కపర్టినః సమ్శుదయన్తు శాన్తామ్‌, త్‌ే లు న మానవపుత్రునిచే రచింపంబడిన త్రిమ్లుప్‌ ఛందః ప్రస్తారగతములను నృ త్రవిశీషములు గూడ-చారణసిద్ధ- సంఘములచేత-అభిఎస్తుతయగుచు వినతుంగు అశ్ర్రితులను పవిిత్రీకరించుచున్న శినకాంగ్రను ఆనందింప 'జేయు€గాగ్ర! వం భాాచారణాదులు జేవతలలో. వొక తెగకు సంబంధించినవారు- విన శులుూ పణరులు, ఈస్తబశమువ- ఉపజాతి బృత్తేములును ఊపేం్యద్రవజాంవృర్త ము లును నిబంధింపంటడినవి, ఇని ఆెండునుగూడ, త్రిష్టుప్‌ ఛందస్సును. ప్పిస్తరించుట వలన 'ేర్పడుచున్నది. కావుననే మూలమున “త్రస్తుచ్విశే పాన? తిిష్తుఫ్‌ చంధము వందలి భిన్నవృత్తములని చెప్పబడినవి. పొదమునకు పదునొళటి యతృరములుగఅ ఛంద మునకు తిష్టుప్పను "శీర్రగలదు. పొదపొదమునకునుగాడ మిందిసంఖ్యగల యమరముల చే (కవణరంజకములగుచున్న యిీవృత్తేములు కెండునునూడ. (తిస్టువ్‌ ఛందమున నుదయించినవి- కావున నివి తిష్టువ్‌ఛందః ప్రప్తారగతములగు వృళ్త విశేషములని వెప్పంబడినవి. పరమేళ్వరి- దేవని శేషులగు చారణాదులచేత లెస్సగా వ్వుతింపరదగినది, నేను మనుష్యుండను అయినను యీతి0ష్టుబవృత్తముల చేతలహాడ వాయె స్తుతింపంబడి యానందింపకపోదను దృఢథవిశ్వాసముచే నీయాశంస శావింహం జబడీనడిం "చవ్యాఖ్యమగు శ్ర యోదళస్త: బకము _ సమౌ ప్లముం

ఓం నమోభగవతే శ్రీ రమణాయ , శ్రీ ఛారతీ చేవ్యై నమః ఎలలాలా చి ట్రై ట్రిం చతురశ సృబకము ౧ హు. (చతుర్ధ శరకమున ద్వితీయ స్తృబకము) అవ దేశ కాల, రూప, అవస్థానముల నుపవ్యసించుటవేత- ఆయూోగానుభవదానదతయ్యు “కాలి, గార్కి [కుండలిని అని (వస _కృయు నగు 'జేవి- యీపదునాలుగవ_స్తబళమున పిస్తుతింపయడుచున్నదిం నమూః కారణమఖలమతీనాం ! వారణమ_న్తలకానత్‌ తమసః | మన్షస్మితం మహేశ్వర | నుదృశో మే శ్రేయసోభవతు. ౧ సశలములగు బుద్ధులకు కారణమును అంతర్వాా్యావ్రియమాణ మగు తమస్సునకు వారణమున్వు అగు మహేశ్వరనుందరీమందస్మితము వాకు (శేయను నిచ్చులాత! ప్ర భ:-ఆంత॥ 1. వ్యా(ప్రియ మాణము=హృదయమున వ్యాపించియున్నడిం రమ స్ఫు=-చీకటి, అజ్ఞానము. కారణము=మూలము.- చారణము=నివారించునది, సర్వ క్షానములకరను శారణమగచున్న మహేశ్వరీమందస్మితముా లోనున్న -బీకటివంటి మూలాజ్ఞానమును. నివారించుననునది యుక్రేగదా! కావున -జ్ఞానలాభ--అక్టాన ధ్వంసములకం యి జీరగు పరమ శ్రేయ ేదియును లేదు. శావున, తదుభయసాధకమగు మహేళ్వరీమందపానితేము- స్తుతింపంబడినది. మూ, విశ్వతను_స్తరుగార్రీ వజిమయిీ పువ్పనుకుమాొరీ సర్వన్యశ క్రిరబలా శాలీగౌర్యమ్బి కాజయలి తి అంబికవ- విశ్వశరీర యు-ళృ శాంగియు, వజిమయియు= పువ్న నుకుమూరియు, సర్వశ_క్షియు- అబలయి, కాలియు గొరియు అగుచు 'వెలయుచున్నదింః ప్పి భవ విశ్వళరీరజ్యబవ్మిండ'మే శరీరము గాంగలది. కృళాంగి_తనుణ్యాతి ఇకాశ్విఆఆలమగు భరీరముగఅవి వబ్ఫిమయిావసోముటీవ లే శలోరనురానతి, పుష్య వేర్‌

188 ఉమాసహ(న్రము రీ శతం సుకుమౌరి_.పూవువలె మెర్తనిది, సర్వళక్షి- సర్వ్యమగు పర'మేళ్వరునిళ క్కి అబల బలములేనిది కాలి కాలవర్షముగలది (నల్లనిది గారి గాశాంగి (తెల్లనిది). జేవీ శరీరము విశ్వార్మకము- కావున బృవా్యదూపమయినది. ఆమె తనుగాతిి యను (పనిద్ధి యుండుటవలన అల్పమగుచున్న ది. వ్యజమువలే దృఢమయినను. (క్ర్రీటేహ ముగలది శావున కుసుమకోమలయగుచున్నది. 'సర్వళక్తియయినను. శ్ర్రీరూపిణి యగుటవలన “ఆటల” ఆని (పసిద్ధయగచున్నది. శాలి. గౌరి ఆన పనిద్ధివలన శ్యామలయయినను శ్వేతవర్ణయగుచున్నది. ఇట్లు భగభతియగుటేవి-, అన్యోన్య విరుద్ధ లత్షణయు ఆప్ర'మేయస్వరూపయు నగుచున్నదని ఖావము. వస్తుతః, ఆ మెస్వరూ పమునందీవిధమగు విరోధము లేదనునంళము ముందు చెప్పంబడును, మనకు పూత్వో క్తవిథమున భాషచేతం గనంబడుచున్న విరోధము. "పరమేళ్వరి సర్వవిథముల చేతను గూడ విభాసీంచునది యగుటవలన స్వఫావము చేత నే పరిహరింపంబడుచున్న ది. శ శావున నిది విరోధాఖాసాలం కారమగుచున్నది. “అపి ఇత్యాద్యర్థముగలది “*ఆయినను”౫ఇత్యాదుల చేత నిచటవిరోధము వాచ్యము కాకుండుటవలన నిదివ్యంగ్య మే యగుచున్నదని (హించునడి. “*ళర్వస్యళక్తిః) అనుపొరాంఠరము- మూలమునం గలదు “ళివునిళక్తిి అనునది చానియర్థము. మూ. తొమాహార్షగదమ్బాం గార్‌ం "కేచిత్‌ పశేకాలీమ్‌ | సాగారీమహిలాతను రమ్బరతను రుచ్య లేకాలీ. క్రి (విద్వాంనులు) థొందటు- ఆజగదంబను “గారి అనియు మతి కొందటు “కాళి అనియు వెప్పుదురు. ఆమె మహిలాశరీరమై గాం యగుచున్నది. ఆకాశశరీరమొ “కాళి అని చెప్పంబడుచున్నదిం పు భ;_ ఆమె ఉభయవిథములచేతనుగూడ ఒక్కా తెయీయగును.. శావ్సన నామరూపభీేదమున్నను స్వరూపము చేతమా్యత్రము ఆజగన్నాతకు 'భేదములేదని భౌవనుం ఆ వః ఆత కరీరయనగు. జగన్మాత యింతకకముంటే. స్తుతింపంబడినద్ది ఇక్కడ కాళీరత్తమును వ్యాఖ్యానించి- తరువాత త చ్వైభవమును వ్యాఖ్యా నింపనున్నాందు.. మూ, పాచకశశ్షేః శాల్యాః శేవలలిశ్లే నభిద్య లేకాలః | యత్‌ పాకతో గళ్ళీరాద్‌ భువనేసర్వేఒవిపరిణామూ:. ₹

౨ స్తబ ఆ౦ధదవ్రభాసహితము 189 భూత- భవివ్యద్‌- వర్తమానరూపమగుకాలము. (సంస్కృత భఛామయందు) పుంలిజ్ఞముం కాలి- ఆఊభొగముం (ఆ) కాలము- పొచక శ_క్రియగు కాలిశంక్కె లింగమాతిముచేకనే వేరగుచున్నది, గంభీర మగు ఆకాలముయొక్క పాళమువలన లోకమునందు పరిణామము లన్నియు గూడనగుచున్న వి. వి వవాహెచకళక్తి పరిపకుము "నొనర్బువాండు. పొచకుండు-. ఆతండే మహా ఛాలుండగు రుదు9ండు. వానిళక్తియే పొచకళక్తిం శాలము ఫుంలింగము- శాలి- (క్ర్రీలింగము. కావున శాలీలశాలములకు లింగభేద మే శాని వస్తుభేదము లేదు. పరిణామములనంగా; పరిపాకములు, అగాధమగు నే కశాలముయొక్కా పరి పాక శార్యమువలన లోకమునందలి పరిణామములు (మార్పులు) అన్నియుంగలుగు ' చున్నవోో అళశాలము- పొచకళ 'కియగు కాలికంచ భిన్నముకాదు. లింగభేద మున్నను వస్తు భేదము లేదు, శావును కాలమే కాలియగుచున్నదని భావము, సృజిం పంబడీన సర్వమునకుంాడ- ఒకరూపమునుండి వేలోొకరూపముయొక్కా. మార్చు కలుగునని యర్థము. మూ, వర్వభువనాశ్రయత్వాత్‌. కాలీనామ్నూ దిగన్వేన లో శేతువ్యవహరణం విదుషాం దిక్కాలయోర్భా క్రమ్‌, ౫ కాళిం సర్వభువనాశ్రయం. కావున నామె యింఫొకనామముచేత దిశ (దేశము అగుచున్నది. లోకమునందలి విద్వాంసులు దిక్‌ = కాల వ్యవహారముల నొనర్బుచున్నారు. కాని యది భాక్తము.(ముఖ్యముకాదు) ప్ర భవంాదిళ దిక్కులాటేళముం. కడచినట్లోకమున శాలి. శాలస్వరూపిణి, యని 'చెప్పంబడినది. ఈన్లోకమున నామెయే 'జేళన్వడూపిణిగాం.. 'జెప్పంబడినది ఆట్లయినచో పండితుల చేం గాలింపంబడు ేళ..శాలవ్యవనోర "మెట్ట్లుకుదురును? అనిన “అవ్యవహవోరము గాణమేశాని ముఖ్యము కానేరదు). అనిసమాధానము'చెప్పంబడినది, అళలెంటికినినాడ మూలరూపము కాలియేీ యనుసిద్దాంతమువలన ఇట్లు 'జేశశాల వ్యా పొరమును వివరించుట'చేత. పర వేంళ్వరియొక్కం తెయే యనునంశము. స్పష్ట్రమగు చున్నది మూ, దిగదితిరగాద్యఖర్థా పరిణమయితీి స్కృ తాకాళీ। త్త క దతమ్యైకాదుహి తా, సాద్వేగుణభేద ముద్ధదృళామ్‌, ౧౫

కేటి ఉమాసహ (నము ళో శతం డిశ-లఖణ్జయగు అదితియని 'ఇెవ్పంబడుచున్నద్సి కాళి పరిణా మము నొనర్చ్భునదని సృృరింపంబడినది. ఇట్లు దత్సపిజాపతియొక్క పు(త్రియగు సతీదేవి యొక్క తెయే- గుణభేదజ్ఞానముచేత విమోహితు లగు దృష్టులుగలవారిక్కి అదితి కాల్కి అని యిద్దరగుచున్నదిం పస భః. *దొో అవఖజ్ఞ నే?) అనుధాతువువలన నిష్పన్నమగుటవలన దితి శబ్దము ఖం-డార్థకము, 'జేళము- వ్యాపకమును, పరిచ్చేదములేనిదియుు నగుటవలన ఆదితి యనుపేరుగలదగుచున్నది. కావుననే అది అఖజ్జయగునదితియని చెప్పబడినది. పరిణామము పరిపొకము, పాచకళక్షియని వనుక చెప్పంబడుటవలన శాళి-పరిపొక విధా్యవ్రియగుచున్నది. ఇట్లు-- ఇద్దబునుగూడ నొక్కాతెయే యగుచున్నను- సర్వమునకును ఆధారమగు నైర్యసణమగలదడగట చేత అదితియనియుూ సర్వమును పరిణమింపంబేయుగుణముగలదగుటచేత శాలియనియు దతృవ్యుతియగు సతినే ద్వివి ధగా మూఢులు తలంతురని ఫౌెవము. మూ, బేహేదేహేసేయం కుణ్ణలినీనామ జగదమ్బా | సాన్వవితి సంసృతిమతాం యున్షానానాం ప్రబుద్ధాస్యాత్‌. ల అదితియనియుు. కాలియనియు, నామభేదమువేం జెప్పంబడిన యిీజగదంబ- (పతిజేవహామునందునుగూడ కుండలినియని పిసిద్ధయగు చున్నది. సంసారులగు పామరుల శరీరముల యందాకుండలిని నిడిించు చున్నది. యోగుల శరీరములయందు మేల్కొ-నుచున్నది. (తళ:- కండలినినిగు తీంచిపుభమళతకము నవ్యా ఖ్యానింపంబడినది.(చూచునది) మూ. మూలాధారాదగ్ని ర్లలతి శిర్నన్తః శశ్షీదవతి కుజ్ణలినీమయిమన్యే వీశ్రాశయనాల్‌ (వ్రబుద్దేయమ్‌ తొ ఆధారచకిము లాజింటీలోపలను మొదటిదగు మూలాధారము నుండి అగ్ని- పిజ్వలించుచున్నది. శిరన్సునంగలి సహ(సారమునుండి ఛళి సివించుచున్నది. (కావుననే) ఈకుండలి. నీశక్తి- వీశాశయనము ను౦డి మేళ్ళొనినదని యూహించుచున్నాను.

౨స్త్మబం ఆంధ(వ భానహితము 141

(ప భ;ః- ళళి=సోమము-అమృతము. సవహాసాారము- సోమనిలయమనియు, మూలాధా రము- అగ్నికుండమనియుు యోగులయందు (పసిద్ధములు, కుండలిని 'మేల్కొ-నునప్పు డే యోగియందు- అన్ని- జ్వలించుటయు. సోమము (సవించు టయు నంభవించునుం మన్తకము మొదలుకొని మూలా ధారమువణకునుగల అస్థి పంజరిక_. వీణాదండమువలె ముండును శావ్రవ వీణయని వెప్పంబడుచున్నది. అవీణ యనుళయనము. వీజాశయనమని యిదటంబెప్పంబడీనది.

“యాతాయాతవివ్లోరే?” నృతనుషు విహరన్తీంత్వామ్‌ (జీ స్తబ- న్లోక-6.7) అనుళ్లోకద్వ్యయమును= చ్యాఖ్యానించునపుడు (పథమళరకమునందే యీయంళము (పదర్శింపంబడినది.

మూ, యద్‌(దవతి త్రకింత్వం కింఠత్రత్వమసి యజ్ఞరలతి కిముతల్రాసి మహేశ్వరి! యదుభయమేతద్విజానాతి. ౯ శిరస్సునుండి వది నవించుచున్నదో, అచ్చట నీవున్నావా? మూలాధారమునుండి యేది జ్వలించుచున్నదో అచ్చట నీవున్నావా? లేకు ఓమహేశ్యరీ! సోమద్శవణమునకును, అగ్ని జ్యలనమునకును మూల మగుచ్చు నాలెండింటినిగూడ నేది తెలియుచున్నదో అచ్చటనీవున్నా వా?

(య భ:--సోమము (అమృతము) శిరస్సునుండి. (వించుచుండును,. ఆగ్ని మూలాధారమునుండి జ్వలించుచుండును, అగారచకంిముల కన్నింటికిని ఆధార మగుచ్వు దవారమనుపేరుగల హృదయా కాళమునందు.- ఈసోమాగ్నులం (యతిష్టింప న బడినవి. కావున వానికీమాలనుగు నీదహరాశాశము వానిని తేలియుచుండునుం శావున నీవు సోమమునందున్నావా!? అగ్నియందు న్నావా? సోమాగ్నిమూలనుగు హృదయమునందు న్నావా? అని పశ్నింపంబడినది.

మూ. ఏతావగ్నీ పోమొఎ జ్వాలాభిశ్చన్ది)కా భిరవీ అవృణుత స్తనమన యోర్వ్య _క్రిత్యం మేపళుర్భ్గవతు. ౧౦ (త్వగింద్రియముచేశ* బెలియంబడుచున్న) ఈయనగ్నీ హోములు- జ్వాలల చేతను చందికలచేతనుగూడ నాశరీరమునుఅవరించుచున్నారు. ఈయగ్మీ పోములకు నావ్య క్తిత్వము- _ (ఆవహాంకారసహితమగు పృథ గాత్ముత్వము)పళువు అగుగాత. (హింసింపందగిన "మీశమున్నగుజంతు వువంటిది ఆగుళగాత!)

శీ న ఉమానవా న్ర ము ర శత ప్పి భ;- ఆగ్నీపోములు మూలాధారమునందలి యగ్నియు, సపహ్యారము నందలి సోముండును, జ్వాలల చేతను ఊస్షదీప్తుల చేతను చర్యదికల చరనుజళీత దీప్తుల ఇేఠను మూలా ధారమునందలియగ్ని - జ్వాలల చేతను, సోముండు. వెన్నిల చేతను యోసినగు నాళరీరము నావరించుచున్నారు. లోకలకందణకును *నేను? తదిత రులకంయె వేజగు స్వరూపొదికము గలవాడను)) అనువ్యక్కిత్వముగలదు = ఇదియీ సంసారబంధహేతువు. కావున ఈవ్యక్తిత్వేము నశించుటయే ముక్తియగు చున్నది. కావున నావ్యక్షిత్వము- ఆగ్ని పోములకు పశువగుశాతయని కోరంబడి నది- యజ్ఞ మునందుక పశువును చంపుదురు, ఇట్లు చంపుటక ఆలంభము అనిపేరు కష్లోంత్తిషోమేన స్వర్గ కభామోయజేతొ అస్నిష్లోమమున (అగ్నికిని సోమునకును ళ్‌ట్‌ గ ట్‌ ( సంబంధించిన యజ్ఞ్ఞృమునంద్యు పశ్వాలంభ మొనర్చదరు. మౌానవునియందుంగల వ్యక్షి త్వము పశువ్రవంటిది. కావున, ఆగ్ని స్థ్రోమమునందొనర్పంబడు పశ్వాలంభము వ్యక్తి! త్వ నాశనమునకు చిహ్నమని తెలియవలయును. ప్రథమన్సబకమున దతృయాగ కథయొక్కం రహస్యము "తెలటుపంబడినది. ఇచట కవి స్వానుభవమును యపసంగించి అగ్నిష్టోమముయొక్క- యాధార్థ్యమును వ్యాఖ్యానించెనని ఆతహించునదిం (యజ్ఞ ము నందొనర్పంబడు పళ్వాలంభము-- వ్యక్తిర్వే నాకమే అని తెలియవపుడదిస్వర్ల కామ మును సంపాదించునని తెలియునదిఎ మూ అగ్ని_స్వం సోమప్వం త్వమధథోజ్వలసి (ద్రైవస్యూర్థ్వమ్‌ | అమృతమనయోః ఫలంత్వం తస్యచభో_క్రీచిదమ్బ “త్వమ్‌ ౧౧ అమ్మా! అగ్ని వినీవు. సోముండవు నీవు, నీవుక్రిందినుండి[మూలా ఛారమునుండి) జ్వలించుడానవు, నీన్చమిీందినుండి (నవాసారమునుండి) దివించుడానవు, నీవు అగ్నీ షపోమకార్యములగు జ్యలనద9వణ ములకు ఫలమును భోగ్యమును అగు నమృతముకూడ నీవే, ఆయమృతమును భుజించునదియగు చిత్తు (చితి) కూడ నీవే,

య భం ఇట్లు భోక్షి్యయగుచిత్తు, భోగ్యమగు అమృతము, జ్వలన- (దవణొ త్మీకయగు- భోగ్యక్రియ, భోగకరణభూతులగు అగ్నీ పోములు, ఆనుసర్వమునుగూడ నీవే యగుదువని ఫావముం

మూ, కన్ను నుకృకంయయాకృత మఖ లేశ్వరి! కింతప స్త్పప్తమ్‌ 1 క్రీడయసి మాం (ప్రతిక్షణ మానన్షసుధానిధావన్నః, ౧౨

౨స్తబ అంధ(ప్రభానహితము క48ి

జీను వమి సుకృతము నొనర్చితినో, వతపము నాచరించితినో నన్ను (పతిక్షణమునందును అనండామృత సాగరాంకరమున._ క్రీడింపం "జేయుచున్నావు.

ప భభ; సుకృతమనగా; సత్కం-ర్మానుస్టానము, తపమనంగా? ఇాయన్తేళ జనళకనుగు చాంర్యాయణాదివ్య)ితము గాని, అనన్యనిషయమగు థ్యానముగాని యగును, విచ్చేదము లేకుండ ('పతిషణమునందును నన్నానందసుధానిథియం దోల లాడించుచున్నావు. 'వేనొనర్చిన యేసుక్ళరమునకు లేక యేఠపమునకు ఫలముగా, నవాయందీయ సాధారణమగు (ప్రసాదము నొనర్బుచున్నావో 'నేవెజు(గనని భావము,

మూ, త్లాన్నంకిం మమదురిళం, శా న్తంకిం దేవి! తే స్తా్థాన్నమ్‌ | అనుగృప్షాసివిచిశ్రం మామష్యపగాధినాం [పథమమ్‌. ౧౩9 'జేఏ! నాపాపము- మ్రూంతమయినడా! నీస్వాంతము శాంతమ యినచా! అపరాధులలో పిధము*డనగు నన్నులహాడ ఆను[గహించు చున్నావు, ఆశ్చర్యము]

(య భ:-- మొంఠకమ=సహింపంబడినది, స్వాంఠమునమనస్సు, శాంతము శాంతినొందినది. నొపొపములను సహించి, తొలగించి వన్ను తమించి ప్రసన్ను రాలవైతివా? అనిభావము, అమ్మా! దోషులలో మొదటివాండనగ్రు నన్ను౮హాడ ఆఅను(గహపా(శు నొనర్బుచున్నావు. ఇది యాశ్చర్యదా యకమగుచున్న ది, కావున నిన్ను (పశ్నించుచున్నాను. నీవు నాపొపము లను త&మించి, వానిని తొలగించి? నన్నుత్ష మించి (పసన్ను రాల తైతివా!”

(యళ్న అయ్యా! ఉఊమాసహసికర్తయగు మహాకవి. ఇచట. . ఆపరాధు లలో తానేప్రధమముండనని మీల చెప్పెను!

ఊత్తరముాలోకమందలి పాపము సమస్తమును న్వీయ మే (తనదే అని అభి మానించి-- నేనే పాపాళ్ళులలో న్యగణినని చెప్పుచున్నాండు. శార్నననే- యిం దలి (పధమశబ్ధిము (యథధమగణ్యర్వమును స్కురింపంజేయుచున్న ది,

జాని చేశంాోఉఊచారచరితా నాంతు. వసుర్రైన కుటుమృకమ్‌??. ఉదారమగు (పవర్తనగలవారికీ జగ త్తే కుటుంబము. అనున్వూక్తినముసరించి ఇచట నీకవియొక్క_ ఈమవోస్నర్త్వేత)) వ్యంజింపంజేయ బడుచున్నది

కే44 ఉమాసవాస్త్రము ళో శత మూ. శ్రాలేకాలే నన్య్యారూపా నోపాసితాభవతీ! విచ్చిన్నః స్వార్వాగ్ని స్త్ర ళాకుతవవవహ్నీ నామ్‌. ౧౮ (శ్రౌత- ప్మార్త కర్శానుష్థానముళొటికు విధివిహితములగు కాల ములయందు సంధ్యారాూపయగు పర మేశ్వరినుపాసింపనయితిని, పా రా గ్నినికూడ విచ్చిన్న మొనర్చితిని. (దాక్షి శాత్య-గార్హ్య పత్య ఆహావనీయ ములను) అన్ని(తేత (తొయము) యిం'ెక్కడ! అదియు విచ్చిన్నమే యప భ:ాశ తకర్మలనగా, (శుతిదూపమగు వేదమునందు. జెప్పంబడిన శర్మలు, స్మార్హకర్మలనంగా స్మృతిరూపరులగు ధర్మ శాస్త్రములయందు6 జెప్పం బడివకర్మలు, సంధా శగొప= అహో ర్యాకముల సంధియందు దయించిన కాలముసంధ్య అదియే రూపముగాయల పరమేశ్వరి సంథ్యారూప. “నుం పొయంపాంితన్సం 'థ్యానందనమునుగూడ చేయుటలేదు, వివాహమయినతరువాత నుంచంబడి విచ్చిన్న మయిన, జకెపొనసనాగ్నియగు స్మార్తాగ్నినిసాడం మరల నంధింపనయితిని స్మార్తాగ్నియే విచ్చిన్నమగునపుడు (శాతాగ్ని- విచ్చిన్నమయినదని వేటుగా ఇెప్పనక్క-అయేలేదుగదా:ం. ఇట్లు విధివహితములగు (కౌత- స్మార్త కర్మల నొనర్చకున్న ను, నాయందన్యుగహించుచున్నా వని ఫావము, మూ, దాతుం నార్టితమన్నం బవాుదే వేభ్యశ్చ భూ తేభ్యః యత్‌ కిఖ్చిదార్జితం వా కలగ్రపుక్రాన్వితోఒళ్నామి. ౧౫ 'బేవతలళొఆకున్కు భూతములకొజకును ఇచ్చుటకు బవాులమగు నన్నము నార్టింపనయితిని, వ కొంచెమో సంపాదించినను దానిని కలత్ర, పుత్ర నహితుండనై నేనే భుజించుచున్నాను. (అనుభవించుచున్నాను.) తళ గృహస్థులకు కర్తవ్యములగు పంచమహాయజ్ఞ ములు- "జీవా. పిరృ- భూర-- బ్రవ్మ- మనుష్య యజ్ఞములు. “పూజాం సపర్యా.ధ్యయనం (హ్మాయజ్ఞస్తుకర్పణమ్‌। వో మోజైవోబలికృాతో నృయజ్ఞో2తిథిప్రూజనమ్‌.2) "వేను వేదపాక పిరృతర్పణములను విడిచి. యితరములగు యజ్ఞములను అనగా ైళ్వటేవమును, భూతబలిని ఆతిథివూజనము నుగూడ చేయని స్వార్థపరుండ ,నయితినని ఫావముం

యవిస్తటం ఆ౦ధ్ర(పభానహీతము కేజీ సమూ, కళ్చిదవిపాపహరీ నపురశ్చరితశ్చ తే మన్త్రః “కం గుణ మభిత్ష్యుమమ ప్రబుద్ధ్య నేఒ _నర్జగన్నాశఃం ౧౬ పాసవారియగు నీయొక్కమంతిమును "జీనినినూడ పునశ్చ రణము నొనరింపనయితిని, (యథోక్ష నంఖ్యలచే జవీంసనయితిని.) జగజ్జననీ! నాయందులగల యేసణము' నభిలమీంచి (ఏీక్షించి) నాలో మేలొొనుచున్నా వు?

న. పొపహారి= పొపములనునశింపంజేయునది. పునళ్చరణమునా ఒశ్రా నొఠమంఠంమును 'జేనినయినను శాస్తోఫ క్కమగు సంఖ్య ననుసరించి జపించుట, 'జేమ మంత్రముల నేకముల "ిటుంగుదును.. ఆయినను తంతళా న్త్రమలయందు 6 జెప్పల ఒడిన విధిననుసరించి జప ఫురళ్చర్యను గావింపనయితిని, నాయంబెట్టి సుగుణమును ఇాన్పింపకున్నను నీవు నాహృదయమున 'మేల్యానుచునే యున్నావ్ళ. ఇది యాళ్చర్యము గానున్నదని ఫావము. మూ. తవమయి పృథక్‌ తనూజపిమాచేత్‌ పకపాతోఒయమ్‌ |

అధవా నతాంని నగ్గః సోఒయంత్యయిచామ్చ! నమ్భావ్యః, ౧౮

అమ్మా! నీకు- నాయంగు పి త్యేకమణు పుత్రవే్రేమ యుండిన యెడల వది పక్షపాతము శావలయును, లేక (పశ్రూంతరమున) సజ్జనుల కది న్వభావము కావచ్చును. (కావున) ఆపత్షపాతము నీయందులహూడ సంభవింపవచ్చును.

ప్పిభ$లా అమ్మా! లోకమునందున్నవారలందటును నీకుదయించినవాకే ఆయినమ నీవ నాయందు విశేషించి పీతిగలిగియుండుటక పతృపార్తమే హేరుర్ర కావలయును. ఆందఅకునుగాడ నీవొక్కా తెవేగచా తల్లివి! (అనిచెప్పి ఒకజీళ పత పొతముగూాడ దోషము కాళ పోవచ్చును. లోశమున౦ందున్న సజ్జనులకుంవాడ తమకగల యవేక పుత్రులలో నొకనియందు. పశృపాతము కాన్చించుచున్నద్కి శావున నడి నీయరందును సంభావ్య మేయగునని యర్భాంతరన్యాసము చేయంబడినదని గ౦్పిహించునది. " ఇప్పుడు వేననుభవి౦ంచుచున్న యత్యేద్భుతమగు నీయో శానుభవ విశేషమునక్ష "హీతువ్ట- నీకు చాయందులల పశ పాతమే-శాని, నాయొక్యం గుణ కర్మాదిం

• యోగపాధనవిశేనములు (గయాతువ) శావనికావముం 1ఫి

146 ఉమానవా వ్ర ము ళీ శత మూ, లవ్ష్ముం వ్నినెవమన్త్ర: $కిం సిద్ద్యతి కోటిశోఒప్యుక్త, $ దధ్శస్త ద్యదిలతయ్యం తవరూపం గలతిహో! మన్తఃం ౧౮ ఒకమంతిము కోటిమార్లు జపించిననుగూడ _ఛ్యానగమ్యమగు నొ శానొకలత్ష్యుమును విగిచినయెడల నేమిసిద్ధించును. ఆకారణమువలన లత్యుమస, నీరూపమును వనస్సుచేత ధరించితిమూ! అయ్యో! (జప్య మానమగు) మంతిమే తోలగిపోవుచున్నదిః ప్రి భ ఫి వెలుపలనున్న "బీవవి(గహాదులయం౦దు(గాన్కి లోనున్న, ఆధార చళాాదులయందు(గాని ఛ్యానముచే “నిజటుగ6దగిన లక్ష శ్ర్‌ేదో యొకచానిని గుర్తింపక, ఊరకమంత)మును వల్లె వేయుటవలన లాభములేదు. (లత్యములేనిచే మంత్రసిద్ధి కలుగదు) అలాగని నీరూపమగు నాలత్యమునే మనన్సు చేత ధ్యానించు “జడల , జపించుచున్న మనస్సుచేత మంక్రము విడువంబడుదున్నది. ఇగి మహ త్త “మెన కష్న్వమగుచున్నదిః న్‌ ళు మూ. సబ్మల్పానాం వాచానునుభూతీనాం చయమ్మూూలమ్‌! యత్ర పొణోబద్ధ స్తల్లత్మ్యుం "జీవి! శేహదూపమ్‌. ౧గ౯ా "జీఏ! సంకల్పములకు- వాక్కులకు - అనుభూతులకు. మూలము (ఉదయస్టానము) వదో ఎక్కూడె పొణము బంధిపబడినదో, ఆనీ రూపము (థ్యానగోచరమగు) లత్ష్యుము, ప్ర భవా వాక్‌, సౌంణ్య మనో ౬ఒనుభూరులక మూలస్లానమగు నీరూపమే నమ్యస్థానమగు లత భావము, గ థి మూ, వై సగ్లిళస్వవృ త్తే రవాజ్ఫృ తేర్తూల మన్విన్య శ్వాంకిల సాక్షూత్‌ కురుతే రమణమహ వ్రైరియందృష్టిః, _౨౦ స్వాభొవికియగు అప్త్మీయవృత్రిగల అవాంకృతియొక మూల మును- అన్వేషించి, చిత్‌ న్వరూవీణివగునిన్ను సామఘ్రూత్మవరించుకొనెనట] ఇది (నాయొక్కగురుండగు)రమణమహార్షి మొక్క దృష్ని(సాఇ్రాద్దర్గనము) ప్ర భ;ంా స్వాభావిక =స్వథావనీద్ధము.. అత్మీయవృత్తినిజవ్యాహొరయం మూలముగా ఊశ్చత్తిస్టానము. అన్వేషించి వెదకి. ఆవాంళార మూలాన్వేషణమువలన మూలన్వరూప సాళుత్కారము శలుగుననునడి (శ్రీరమణమవారక్షి యొక్క స్వాను

తవీస్తబం ఆంధ(పభానహీతము క్షే? ఛవ అార్వకమగునుపదేళమని భావము. భగవానుండగు రమణమహర్షి ఊప జేశసార వందిట్ట్లు ప్రవచించియున్నాండు. అహమయం కుతో భవతి చిన్వత౯ ఆయిపతశత్యహం నిజవిచారణమ్‌, అవహమ ఉేతకం నిజవిభానకమ్‌ మహది దంతపోో రమణచవాగియమ్‌. నమూః మన్యేపర్వతక న్యే, మరు సేయమహ జ్కృృతిర్థుహతీ, అవతరతా వర్షగగైై- రవీ తన్మూలం నలబ్ధమసహోో, ౨౧ పర్వతకుమారీ పిస్తుతమగు _ఈనాయపహాంకారము- బలిస్టు మని తలంచెదను, వల! అనిన బవాువర్ష ములనుండియు శిరస్సునుండి వృదయనునకు అవతరించుచున్ననుగూడ నాకాయహంకృతిమూలము ' లభించినదికాదు. ఆశ్చర్యము! లేక లోకాంతరమునుండి యవతరించి ఎనోన్షసంవత్సరములనుండియు. పియత్నించుచున్నను నా కాయనాం కృతిమూలము లభింపకున్నది. ఆశ్చర్యము! ప్ర భల మనోవృత్తిస్టానమగు శిరస్సునుండి హృదయమునకుం. రొరూగము చేత) పలువర్ష ములనుండియం ఆవరోహించుదున్నాను (లేళ) నేలొకలోకమునుండి యిచ్చటికివచ్చి చాల కాలమునుండియు ప్రుయర్శ్నించుచున్నాను, అయినను నాశ్రా యవా౦కృతిమాలము లభించినది కాదు. శావున నాయహం౦ కారము బలిస్టమయిన దని భావము. “త్సీణేపుణ్యేమర్హ్యలోకం విశన్తి? అని చెప్పుదురు, స్వర్గమునందున్న వారు- ఆహాంకృతి మూలస్వరూపజ్టానమువలన మోతృమునొందుటకు మానువ జన్మము నొందుదమురనునది తీతశ్త్వరహస్యము కావుననే శుంతియిట్లనుచున్నద్ది. + “ఇహ చేద వేదీదధ సర్యీమస్మి నచేద్రిహా జేదీన్మహతీ వినష్య్రః)?

ఈ మనుష్యజన్మమునెందే తిలినికొన్నయడల సత్యము లభించును. అట్లు తెలిసీ

శొననియెడల గొప్పవినాళము కలుగును “మ ధ్యేవామనమానీనం విశ్వేజేవా ఊపొసలే.?)

“*శరీరమునంక్రున్న హృదయమునం డానీనుండయిన వామనుని (పరమాత్మను) అందజు ేవతలునుగూడ ఊపాసించెవరు.?? శార్రన అహం కారమాలమును బడ యుటకు పరలోశమునుండి' నేసీలోకమున మౌ శుషజన్మమునందితిని, ఇట్లవతరించినను ఇంత కాఅమానకుంగూావడ అహం కారమూలన్వరూపము నొందనయిఎంనని తార్పర్వముం

143 ఉమాసహ(నము ర శత మూ, వమ (పొఢోభగవతి! బవహాులం గర్జత్యవాడ్కర॥। వతస్శి న్నయికాలే భవతీ చాబోధి కుణ్ణలినీ. | తయ భగవతీ ! మిగులబలిసిన నాయీయనాంకారము- అధికముగా గర్జించుచున్నది. తల్లీ! ప్రాఢమగు నహంకారము గర్జించుచున్న యీ నమయమునందు కుండలినీ కివగునీవ్రుకూడ మేల్కొనుచున్నావు, ప్రభవ గర్జించుచున్నది. దర్పముతో. శ్దించుచున్నది, పొఢముజ ప్రవృద్ధము, మిక్కెలిబలినినది, కుండలిని. (పబుద్ధమగునపుడు- ఆవాంశారమునకు పాం బల్యముండలహాడదు. ఆయినను అది- (పబలమేయగుచున్నది- కావున నది హంతవ్యమని ము౦దువెప్పనున్నాండు. మూ. తవ పళ్ళ్చాల్‌ సమ్మూతిం జూనాతి నసోఒయమనద్యాఒపి (పాగివ గర్ట్‌తి ధరం చిభీతి-మృత్యోర్న నేదిష్టాత్‌. ం ౨8 ఆ యా యహంకారము- నీపళ్చాత్‌. (పాదుర్భావమును (నీవు తరువాత (ప్రాదుర్శవించుటమ) ఇప్పటికిని తెలిసికొనకున్నది. కావుననే వూర్వమునందువలె నే ధీరముగా గగ్జించుచున్నదిం అత్యంతసమిాప మగు మృత్యువువలనలహాడ భయపడకున్నదిం ప భ:-- యోగపాధనమున పళ్చ్ళాన్నార్గ్షమనియు, పుఠోమార్గమనియు.. శండుతో)వలు రాజయోగసారమను గ౦ంథధమున. (బతిపౌదింపంబడినవి. “ఆంే చావిశ్యాడా”? *"యాతాయారవివోరే ఆను ఉమాసహ్యస పుధమళతకమునందలి బాల్లవస్తబకమునందున్న ర్క్‌ రవ వ్లోకములయందు (గూడం- ఈపళ్ళాన్నార్గ-- ఫుతో మూర్గద్వయము విస్తరింపంబడినది. (ఈయంశమును (పథమళశతళకమునల జూచునదిం ఆహంశారము అెలివిలేనిది. శావ్రన రనవెనుక నీవావిర్భవించు చున్నావని యది మయొజులోదు. (ఆహ౦శ్రారము నశించినరటువాత వే కుండలిన్యీహెదుర్భావము. పూర్ణ ముగునని యర్థము.) ఆహంకారము ముందుండంగ్యా భగవతియగు కండలినివెనుక “మీల్కొంని (వశాశించును. ఇదియే కండలినివగు. నీయొక్క పళ్చాత్‌ పొదుళ్ళా వము ఈనీ (పాదుర్భావమును. ముందుండినర్జించుచున్న యహం౦ం కారమెజులగదు , శావ్రననే వెనుక గర్జించినశ్లు యిష్పటికిని గట్టిగా గగర్జించుచున్నది. మృత్యువు తన్ను మిక్కిలియు సమిపించినదను భయముగూడ దానికిలలుగుటలేదు. (దానికి మృళ్యు ఫీరిహాడ లేకుఆని తాత్పర్యము. కావుశవే నీశకాయపూం కారమును బలిగా నిచ్చెద _ వనుచున్నాండుం క

వి ్సస్తబం ఆ౦ధ(పభానహీతము కేటీ మూ, అతిపుషముహడ్కా రం పళుమేకం తుభ్యమర్చయ తే పిమథవత్మిపాణేశ్యరి! గణపతిేకాన్త భఖటోఒయమ్‌, ౨౨౮౪ (వమథగణపతిపాణేశ్వరివగుజననీ! వకాంతభక్తుండగు ఈగణ పతి. నీఫొఆకు- ఆతిపుష్టమగు (ఛాగుగాబలిసిన) ఈయవాంకారపళు వును సమర్చించుకొనుచున్నా6కుం

య (యపమథగణములనలా, భూరసమూహమాలు, వాని్యపభువగు. నీశ్వు రుని పౌంణములకు నీవీక్వరివి. “నేను జేలొకచేవతను. విశ్వనింపని నీయంఠరంగ భప్తండను. తెగబలనీన యీ నాయహం శ్రారపశువును నీకు బలిశానిచ్చుచున్నాను. బలినినపశు వేగదా? పోమమున కుపయుక్తుమగు దరివ్యము, ఈబలిని న్వీళరించి కర్తవ్యమును నిర్దుహింపుము?? ఆని భావము.

మూ, ఉపగీక యోగణప చే$, ఉపతిష్థన్తామిమాః వీత్యా! ఉత్సవసవానలోలా ముకోర వాచ్యన్యగృహనాధామ్‌ం వ! గణపతి కవిళ్ళకములగు- ఈ యుపగీతులు ;--= ఉతృవనవా(ననలోలయా, ఉకారవాచ్యుండగు _ శివునియొక్క గృహిణియునగు పార్వతిని వీితినో సమివించి నేవించుంగాత!

(త భ:ాడపగీతులు ఉపగీతిష్ఫ ర్తరచితములగు ప్తులులు, ఉఊర్చేవసహ్యస లోఅ=కుండలినీక క్రియొక్కు. సంకతములగు విలాసములు- ఉర్సీవసవా్యమాలు (ఊల్సేకములు) వానియందు చలించునడి. ఊశ్రారవాచ్యుడు ఉశ్రారపదముచే “దెలియందనగిన స్వరాపమున€ గలవాడు.

ఇది వవ్యాఖ్యమగు చతుర్షళ స్తబకమూం [1

ఓం నమోభగవలే శ్రీ రమణాయ, శ్రీ భారతీ బేళ్యై నమన, అముయయాయలనా శి ద్ర ట్రై యావాలలాలానావాలల పంచదశ స్తదకము (చతుర్థ శరకమున తృతీయ స్తబకము) అవ; పద్యునెదవదియగు న్నీన్తబకమున బేవీవై భవమును” పిసంగించి ఇపుడు - తద్‌ ధ్యాన ప్రికారమును పిస్తావించు చున్నాండు. [ఈయంళములు- (శీగణపతిమునీం[దుల స్వానుభవములని 'తెలియునది] మూ, అపదామపహరను తతింనః - సమ్పదామని దిశన్తు సమృద్ధిమ్‌ | దన్త కున్షరుచి దత్తబలాని వ్యోమ కేశ నుదృశోవాసితాని, శివ్చండు వ్యోమ శేశుండు. ఆవ్యోమ కేళుని కాంతం పార్వతి. మళల్లెపూవులనులోలినదంతముల కాంతులుగల _'శ్రీపార్వతీవాసిత ములు మా యాసదలనన్నిటిని తొలలించులాక! నంపదలనన్ని టిని సంఘ టించుంగాక!

(స భః వ్యోమమనంగా,. ఆకాశము, అశాళయే జుట్టుగాంనల శివ్రండు వ్యోమశేకుండు, అవ్యోమశేశుని శాంతయగు శ్రమాజేవి దంతములు మ్థ్ధెపూవుల వలె నుండును. ఆదంతముల క్రాంతులు మాకు బలమునిచ్చునని చెప్పుటచేత- అవానీ కఛములు-= శ్యూభములనియు, శోభావహములనియు, స్క్రురింపంజేయ (బడుచున్న వి. “హూసీతములు)) ఆనువోటనున్న బహువచనముచేత... అవి తీణషణమునందును వి అ సిల్గ్రచుండుటయు, మందములగుచుండుటయు, ధ్వనితము. అపదలనునివారించి, సంప దలను ,సంధుటించునవియగు జీవీమందహాసితములు ఈస్తబకముయొక్క._. (పారం భమువంద్రుళహొడ నిట్టున్షుతింపయుడివవని తెలియునదిం

కి న్తబ ఆంధ(వభాసహితము 15] మూ, అల్పమప్యధిక శ క్తి సమృద్ధమ్‌ మనస్ష మష్యధిక సూత్షువిసారమ్‌! నుస్మితం స్మరవిరోధి రమణ్యాః కల్పతాం మమకులస్య శుభాయం గా అల్బ్పమయినను- అనల్పశ క్రి సమృద్ధమున, మందమయినను* అధికసూత్గు విసారమును, అగు శామారిరమణీ సుస్నితము- మాకుల మునకు శుభము నొసనంగుగాత!

" పిభః-ఆనల్పళక్ని సమృద్ధము అనల్పమగు=ఎక్క్కవయగు.. భక్తి చేత పూర్ణమ మందము--ఆలసము. ఆథికనూష్మవిసారము=మిక్కి-లి నూత శ్రేమగుచున్నను ప్రబల మగు జేగముచేత స్థూలదృష్టికి వాడ గోచరమగు (పపొరముగలది. కామారిరమణీ, సున్ఫీరేము= కామునకే క్య్యరువగు శివ్రనియోసయగు పెర్వతియొక్క్ల సున్మీతీము=ు శోభనమందహనీకము, ఆల్ప్బమయినను-అనల్పళక్షి గలదియు, మందమయినను ఆమం దమయిన (పసారముగలదియు ఆగుచు నకలకుల మంగలాధాన సమర్థమగు "ీవీమం దన్మీతము సార్సర్థింపబడినదిం ఆనున్మీరము-. కామ. విరోధికి౧దాడ. శామాధాయిని యనునర్థమువలన మూొలమునందలి “స్శృరవిరోధిరమడీ? పదము (శామారి రమణిఆగు పదము) సాభిపారియమగుచున్నది. ఇట్లు అంతటనుగూడ అన్యోన్య విరోధ మే ఇప్పంబడినది. మీందివిరోధము- సున్మీత ప్రభావమువలన పరిహారింపంబడుచున్నది. శావన నిది విరోభాగా సౌలంకారమగును.

అహీతూ నామసమ్మగత్వే కార్యోత్పత్తిళ్చృసాముతా)) సంవూర్ణమగు హేరువులేపన్నమ కార్యముకలిగివట్టు చెప్పబడినయెడల నది కూడ విభావనయీయగును.?) అను చందాాలోకలతృణము నమసరించునెడల నిది విభావనాలం శకాగమగును.

మూ. పుష్మరాద్‌ రవిమశోభువమేతాం

భూమితళ్శశధరం కంమమాణా

నై వముఖ్బతిపద౦ ఒతపూర్వం

నోత్తరం విజతినేశపురస్థి 9 ఎ. ఈశ్వర పురంధియగు జగన్నాత- పువ్మరమునుండి (పరమ వో్యోమునుండి) సూర్యమండలమునకును సూయ్యనినుండి భూమికిని

152 ఉమా.నహస్రము ౪ీ కరం గామినుండి చం[దమండలనునకును పొదముేత వెళ్లుచున్నను ముందుం దిన వడమును విడువనే విడువదు, ఉత్తరపదమునకు 'వెళ్ళకమానదు, బది యాశ్చర్యమగుచున్నదిం (ప భ-పరమేళ్వరి- సృష్టిశాదియగు. పరమా శ్రాళమునుండి బయలుజెడలి మూర్యువియ౦ందు పొదమునుంచును. ఆక్కా-డమండి భూమియందు పొదమునుంచి ఆచ్చటనుండి చంద్రునియందు పొదన్యాసము నొనర్బుచుండును. ఇట్లు పాదవిత్నే పము నొనర్భునపుడు, మొదట రవియందుంచిన పదమును విడువకయే, ఉఊర్తరపాద మును భూమియందుంచుచున్నది. ఈరింటియందడును ఉంచిన పద(క్రమమును. విడువ కయే యొళ్లిప్తుడును చంద్రమండలమువందుంూడ పాదన్యానము నొవర్చుచుం డును. లోకులందజును పూర్వపదమును విడిచియీ ఉత్తరపదము నుంచుదురు- పర యమీళ్వరి- ఆసాధారణమగు పదక్య్రిమము కలది కావున మా ఇాశ్చర్యము నుదయింపం కేయుచున్నదని థావము. “భగవతి. ఒకవస్తువును "సృజించి ఇంకొకవస్తువును సృజించునపుడు పూర్వవూర్వసృష్టిని విడువదు. ఉపేవీంపదు. ఆది యామహేళ్యరి యొక్కం ఆపొమాన్యమగు విభూతి? అని శార్పర్యము. వమూం భూమగేవ్వివ సవిత్రి! నువర్యం మృత్తికా మివ ఘ'టేమ్యఖిలేషు విశ్వవస్తుషు నిరస్తవిక్రీషాం "జీవి! వళ్యతి సతీంవిబుధస్తాామ్‌ం జీవీ! సవిశ్రీ! భూమణములయందు. నువర్షమునువలెన్కు ఘట ములయందు మృత్తికనువలెన్వు నర్వవస్తువులందును నిర న్తవిళేమవగు (నిర్విశేనువగు) నిన్ను- పండితుందు- సతినిగా (అభిన్నమగు నత్తా నూూతముచేత నున్నదానిగా) చూచును ప భ:-వోరం శీయూలళాద్రులగు చాభరణములకు నువర్షమే - స్వరూపమగు వట్లు, ఘటాదులక మ్నేస్వరూపమగువనట్లు “సరి ఆనుపేరుగల నీవే పర్వమునకును నాడ స్వరూపమైయున్నావు, “వాచారమ్భణం విశారోవామధేయం మృత్తిశీత్యే వసర్యక్‌? “వండు మొదలగు వస్తువ్రలన్నియు విశ్రారములు. అవి మట్టియొక్క పరి 'ఇామములుం కావున నవియన్నియు వాక్కుచేం "బలుపందగివ నామములేశాని “వర్యముకావ్స. వానికి మూలమగు మట్టియే పర్యమయినది?” ఆని _కాండోగ్యోప

కస్త ఆంధ(వభాసహీతము 158 నిషర్తు వాకొనుచున్నది. కావున విశ్వమునందలి వస్తువులన్నియుంహాడ పతి(నత్తా డూపిణి* పగుటవలన నకమయివగు నీకంయె చేటు కానేరవు. కొావ్రన పండిరు(డు నిన్ను భేదములేనిదానవసు సతివని తెలియునని ఫెవము, “నిశ్యవన్తుషు నిరస్త విశేషన”) అను వేలొకపాకముగూడ గలము. సర్వళస్తువ్రలయంకును నిరనింపబడిన శవముగల (ఆభేదగం నవలో కించు పండినుండు- సరిగా అనలా. ఉనికియీ స్వరూపము గాంగల దానినిగా నిన్ను సా కొత్కంరింపంే సికొనునని దానియర్థము. మూ. కిట్టభూత మఖిలేశ్యరజాయే! దృశ్వజాతమఖలం నిజపాశే పొణ- బుద్ధి. మనసా మిహవర్గః సారఖూత ఇతి సూరిజనో క్షి య. సర్వేశ్యర నహథధ్క్యిణివగుజనవి!. న్వీయమగు.. (నీచేనొనర్పం బడుచున్న) పచనకింు (వంట) యంమ- దృగ్‌ గోచరమగు స్థూలవస్తు జాతమంతయుళనూడ కట్టభూతము (అసా రాంశభూతమగు మలమువలె నున్నది) అగుచున్నది. ఇచా, పొ) = బుద్ధి మనోవర్షము-_ సార భూతము అని పండిశనవచనయుగంల స, ప్ర భం-ళశిట్టభూరము”? “కట్టం మలేఒస్త్రియామ్‌'*? ఆని యమరముం కావున కట్టమనశా మలము. భూకపదమిచట స్వరాపవాచకము శాని పాదృళ్య పరము కాదు, కావున శట్టధూరమవంగా మలమువలి నున్నది అవియర్థము, పాణం బుద్ది - మనోవర్గము - (పాణము ల యొక్క యూ బుద్దుల మయొక్క్యంయ్యు మనస్సులయొక్క యు సమూహము. పారభూ రవము” పారల్వమునొందివది. స్థూలమగు వస్తువంఠతయు.గాడ-- సారాంశము వనావరకించి మలమువలె నుండుచున్నద్ది డానిని వండున పుడు ఒకొ్క్కాశటవస్తునమగూడ ,దొనియందలిపారముమ విపర్సిందు , చుండును. సూలము-మలమువంటి చ్వ్యహాపవబగలదవియు, చానిశంజు మాత్మ *"మగువది తత్సారమనియు నల్య్‌పాయపడియి[్టశుకులు ర్లోషీంచుచున్నవిం శావ్లవనే మూలమున ఉమారిజనోక్సి ని) (పండితవచనముగలడు) అని వెప్పంఒడివదిం ఆ] ల్లి వినవ?-లా “ప్ఫథివ్యా ఓషధయన, ఓసధీభో్యోఒవ్న ౦, ఆన్నాశత్‌ పపషషడ సవా వష ఫుకు పో2_న్నరసమయః?? “ప్ఫథివినుండి, డావిపారమగు ఓషభులును ఓషధుల మండి ఠత్పారమగు అన్నమును, ఆన్నమునుండి రత్సారమగు పరుషుండున్ను విష 20

కరడ ఉవమాసహస్త్రృము ళం శత న్రింపంబడుచున్నారు అ యీ ఫుకుషుండు- అన్నరసమయుండు ”ఆని తైత్తిరీయ శుఏతి యందు పురుషునకు సారభూతత్వము 'జెప్పంబడినది. పృథివ్యా ఆపోరసడ ఆపా “'మోషధయోరసం, ఓవధీనాం ఫురుషోరసః పురుషన్యవాగ్‌ రసన వాచబుగ రసబువః సౌమరసన సామ్న ఉద్గ్లీథధోరసణిపృథివికి సోరము- జలము.జలమునకు సారము- ఓీషధులు. ఓషధులకుసారము- పురుషుడు, పురుషువకుపారము- వాక్కు వాక్కు-నకుసారము-బుక్కు-. (స్తుతి బుక్క్కునకుసారము. సామము_ (అనుభూతి (పకటనసమర్థమనగు గానము సామమునకు సొరము- ఊద్గీధము, అని నాంధో గ్యము నందలి ఉాద్గీధవిద్యా_ప్రస్తావమున జెప్పంబడినది. దీనివలన నూూలమునుండి నూక్మ్మమును, నూత్ష్మ్శమునుండి సూక్ష్మతరమును, సాశాంశమను... నరీళము (శుతి పో క్షమగుచున్నది. “అన్న మశిశేం 'తేథావిధీయ తే). అని యుపక్యిమించిన ౦ దోగ్యమునందలి ఆరవ్యప పాఠకకమున అన్నముయొక్క_ సాళాంశము మనస్సనియు, జలముయొక్క_ సౌరాంళము (పొణమనియు, లేజస్సుయొక్కం సారాంశము వాక్క నియు€౬ బెలుపంబడినది. దృళ్యమగు . నీబ్రిహ్ళించమంతయుంగహాడ మననూల | జ దృష్టికి స్థిరమగువస్తువువ లె భాసించుదున్నను, సర్వేశ్వరియగు మహాశక్షి చేత పరిపచ్య మౌనమై స్వసారమగు పొణాదిరూపమున పరిణమించుచునే యుండుననునది కవి హృదయమని గుర్షించునదిం మూ, సారమిాశ్వరి! తిలేష్వివృలెలం విగహేషు నిఖలేషునిగూఢమ్‌ ేధియా మథనతోవిదురేకం "తే ధవ న్తి విబుధా_స్త్యయిలీనాః. 1౬. ఈశ్వరీ! తిలలయందు (నూవులయందు) _లైలమువలె సకం భరీరములయందును, నిగూఢమగు (అంతర్గతమగు) సాగమును అనంా, స్థిరాంశమగుర నమును సూత శ్రనుగుబుద్ధి చెత మధించుటవలన ెలిసి ఫొనిన విద్వాంసులు- సీయందుుయించి, నీస్వయాపమునొందుచుందురు. ప్ర ఛ:ఎానిగూఢముాగుప్తము , చాచబడినది. తిలేషహతైలం, దథనీవపర్శి, శాహః సోం్పతస్వరణీషుచాగ్ని; ఏవమా త్మా౭-త్మవిగృవ్యా లే ఒసౌస ల్యే వైనంతపసా యోఒనుపళ్యతి॥ (గ్వేలౌశ్వశరోపనిషత్‌. 1ఆ 15 న్లో) నువ్వులయందు నూ'నెవలెన్కు , పెరుగునందు జశీయివలెను నదులయందు జల ములవలెను ఆరణులయందు. అగ్నిపో,[ర్రమువలెను;, ఎన్వండు ఈయాత్మేను

క్త బం ఆ౦ధ(పభాసహితము రికీ (తన్ను) సత్యము చేతను, తపస్సు చేతను, చూచుచుండునో, వానిచేత నీయాల్మ. తనజేహమునండే యీవిథమున్యగహింపంబడును. తనళరీరమునం దే అన్నమయమును పౌంణమయమునందున్వు పాొణమయమును మనోమయమునందును, మనోమయమును విజ్ఞానమయమునందు నువిజ్ఞానమయ మును తనందమయమునందును ,ప్రవిలాపమును(ఉప సంహారమును చేయుటవలన పూర్షానంద రూపమయిన స్యాత్మరాపము తెలియంబడు చుండును.మనస్సునకును_ ఇం్య్రియములకునుగూడ ఏ కాగు)త కలుగుటయే తపము, య ధార్థము, (పాణిహితమునగువ చనముసత్యే ము-ఈత పమున్యు సత్యమునుగలవాండే- | తనశరీరమునం బే అత్మసాక్షు త్కారమును బడయునని తెలియునదిం మూ, ఆయసం తి భువనేశ్వరి! వీల్ణమ్‌! నహ్మ్నినేవ తపసా తను వీజ్ణమ్‌! యన్యచిష్ట్య్రలన జాలమయం స్వాత్‌ త_్త్పగువ్చు! స శవాలయ భూతః. 1౭1 " తిభువనేశ్వరీ! అగ్ని చేతప్తమగు, ఆయఃపిండమువలెెతపస్సుబే త_ప్తమగునెవ్వని తనుపిండము- చిదగ్ని జాల (సమూహ) మయమగు చుండున్తో వాండు, నీకూ ఆవానస్థానమగును. ప్ర భ;-అఆయఃపిండముాఇనుపపండు, తనుపించముశరీరమను భునపడా ర్థము, చిదగ్ని జాలమయమువైైతన్యమనునగ్ని సంహతియొక్క. విళారము.. ఆగ్ని జ్వలితమస లోహపించము-. జ్వలనమయమగునట్లు తపస్తపష్వమగు యోగిళరీరము- క్రానజాలమయనుగును, ఏయోగికిలా. ఇట్లు జృలికమగు చిన్మయశరీరముండునో అకండే ధన్యుండ్రై నీక ఆవాసస్థానమగనని తాత్పర్యము. మూ. యోఒరణేర ఛనతో2తి పవితిమ్‌ ఏతిహోతిమివ ఏగకలజ్క-ః! ఫ్రాణ ముజ్జ్యలయాతిన్వశరీరాత్‌. శ్వామసానభయ దేహ౭ఒతియప్తుమ. కా! అభయపిదనగు దేఏ! అపవాతశళంకుంకగు. నేఫురుషుండు- అరణివి మధించుటనలవ- _ అతిపవికిమస అగ్నినివలె, స్వశరీరము నుండి (జీవనహేశతువగు) ప్రాణమును, మికిక్లి జ్యలింపం జేయు చుండున్నో అతండు- నిన్ను యజించుటకు (పూజించుటకు) ఆక్ష్హండగు చుండును.

శేక్‌6 ఉటమాసవా(నస్రము ళ శతం . పు్రభష్వాాయజమాను(డు-- అరణిని మధించి, ఆగ్ని నుజ్జ్వ్వలింపంేని, యజ్ఞము నొనర్బుటకు- అ్హుండగునట్లు- యోగి తపోబలమువలన శరీరమునుండి పొం మునుజ్వ్యలింపంజేసియే నిన్ను పూజించుట కొర్ముండగునని తాత్పర్యము ఇదియీ అంత ర్యాగము, భగవతియగు నీళ్వరి- ఈయంకర్యాగము చేతనే సమాశాధింపందగినదని పుతిపొదింపంబడినది. ళరీరమే-- అరణి. తపోధ్యా నాదికమే-మధినము. కండ లినీేరితమగు పాణజ్వాలయే- అన్ని అని. ఉఊఉపమానోపమేయముల నెటు(గునది. స్వదేహమరణిం కృ త్వాపిణంవచోత్త రారణిమ్‌ ధ్యాననిర్మథవాభ్యా సాన్ధేవం పక్య్యే న్నిగాూఢవత్‌ | (శ్వేతాళ్వశరోపనిషత్తు కేై[| ఓ “ివిద్వాంసుండగుయో గి- తనశరీరమును. అధరారణిగాను, 'వేదాదియం దును వేదాంతమునందును పఏతిష్టితమగు ఓంకారమును-. ఉత్తరారణిశాను, చేని, భ్యానమను మధనముయొక్క_ ఆభ్యాసముచేత్వ ఆరణియందు గూఢమగు అన్నిని వలె; అత్మస్వరాపమును సమిత్షీంపవలయును.?) 4 మూ, ప్రాంతా శ్వసితీ మేవవిచార్యమ్‌ కుర్గతా కరణచమేవ నిభాల్యమ్‌ గచ్చ్చతా గమన మేవ విశోధ్యమ్‌ తత్తనా మధన మాగమ బోధ్యమ్‌. 1౯ా| ప్రాణనమునొనర్చుచున్న (శ్వాసమునొనర్చుచున్న) జనుండు, (యోగి) శ్వసితమునే (డఊోర్పునే) విచారించునడి, పనిచేయుచున్న వాొండు- పనినే సమిోశ్షీంచునది. గమించుచున్నవాండుూ- గమన మునే పరీక్షించునది. ఇదియే- (పొణన- కరణ- గమనవిచారణ మే) శరీరవబనందు- అగమబోధ్యమగు మధనమగును. (ఊపిరితీయునపుడు- ఊపిరిని పనిచేయునపుకు పనిన్సి నడచునపుడు నడకన్యుపరీక్షీంచుటయీ- వేదో క్రమగు కూూగమథనము] ప్పి భవాప్రూర్వళ్లోశమునందు మథన(పసక్షి కలిగినది కావున చానిస్వరూప మోన్లోకమున వ్యాఖ్యానింపంబడినది. ఊపిరిగొనునఫుడు ఎట్లుక్వనించుచున్నాను? ఊర్చుచున్న వాండెవ్వండు! అని విచారింపవలయును. ఇష్లే పని చేయుచున్నపుడు- ,. ఎవండు పనిచేయుచున్నాండు- ఎట్టుచేయుచున్నాండు!? అని బుద్ధిచేత "నెజు(

/ -తిస్త్యబం ఆ౦ధ(పభాసహితము 15 వలయును నడచునపుడు- ఎవండు గమించుచున్నాండు? ఎట్లుగిమిందును! అని యాలోచింపవలయును. ఈ మూడింటినిగూడ నిట్లు పరీక్షించుటయే. దేహమున పాం్తిణము నుజ్వలింపం 'జేయునదియగు మధనమగునని నిగమాగ మతౌత్పర్యము, ఇది యొక్క_టి గుర్తింపందగియున్నది. ఒకడు. పనిచేయుచున్నను, ఎచటికినిపోపన్నను గూడ ఊపిరిఏల్చుట మానండు, అట్టూరక యున్నప్పుకుగూడ ఊోర్పును సమో చీంచుచుండుట మథనచమేయగును. కావున, ఊరకయున్నప్పుడున్సు పనిచేయుచున్న ప్పూడును పోవ్చచున్నప్పుడునుగూడ- సర్వవిధముల చేతను మధథనము నొనర్పవలయు నని భావము. మూ, యోరసం వనీజతి మూర్ధసరోజూత్‌. సోమపోఒయమనఘః పియతాతా ం అగ్ని హోశ్రమఖిలేశ్వరి! నిత్యం మూలకుణ్ణ దవానస్థితి రస్యం 1౧౦ వయోగి- శిరన్సునందున్న సహపాఎరకమలముకుండి నివించు చున్న రసమును- అస్వాదించునో ప్రియ అౌత్ముండగు నాయీ యశ ఘుండు- సోమపుండు (సోమరసపాయి) అగుచున్నండు. అఖిలేశ్వరీ! ఈసోమఫునకు= మూలాధారమను కుండ మునందలియగ్ని స్థితి- నిత్య మగుటవలన నితంయ- నిత్వాగ్ని హోతు)ండగును ప్ర భ:ా(యతాత్ముండు=నియతమగు, అంతఃకరణము లేక స్వభావము లీక కభరీరముగలవాండు. ఆనఘుండు_పొపములేనివాండు. సోమఫుండు=సోమమను రసము (తౌగువాండు. (లోకమునం దొవర్వ్పంఒడు ఒహి ర్యాగమున- నియతే ఛాలము నందు, పరిశుద్ధము నాచారముగల యజమానుడు. కుండమునందలి యగ్నివలన సోమమునువండి- దాని నాస్వాదించి సోమపులడై "పవిత్రుడగును. ఈయంతర్యాగ మున మాలేము 'కాలనియమములేక మూలాధాకమను కండమునందలి యన్ని (ౌణాన్ని) నిత్యమును జాగరూకమై యుండుటవలన- యజమా నుణడగు యోగ ముంచే పవితుంండ్రై. శిరస్సునుండి. స్రవించుచున్న సోమరసము చాస్వాదించ్చి సోమఫులయగునని భావము.)

మూ, చిన్నయ పీబసి సోమమిమం కిమ్‌

సోమవవ కిమసా వసి మాతః |!

వీయసే పిబసీచ స్వయమేగా

వేయపాతృయుగలంకిముభూ త్వా, ౧౧

మాతా! చిన్మయినై (భోక్తి వె) నీవు ఈసోమమును చొవు

చున్నావా? (లేక, తాిగంబడుచున్న యీాసోమమేనవీవా? ఒక%(తెవే యగు నీవు స్వయముగా వేయమవై (తెగంబకు రసమై) తొగం బడుచు, ప్మాత్రివ్వై (తొగుదానవై) తాగుచు, ఉన్నావా? (నీవు తా్రాగుదానవా? (తాగంబకుకసమవా? లేక "రెండును నీవా?)

య భ:--సోమము నహ్యసారమునుండి సవించుచున్న రసము, (నీవే 'పొట్రివి, *పేయమన్రు' ఆగుచు ఉభయధర్మము నవలంబించుచున్నా వా?) చిన్మయి వగు నీకొక్క-తిశే భోక్ర్తృత్వము-భో గ్యత్వము కలుగుచున్న చా? ఆని భావము.

మూ, _తైెజనం కనక మగ్నివిత ప్తం "లేజవవకనకాళ్డే ! యథాస్యాత్‌ మోదరూపకలయా తవత_ప్తం తన్మయం భవతిమోదజ వీణ్ణమ్‌. ౧౨ కనకాంగీ! అగ్నిచే విశేషించి తృప్తమైన నై జవమగు. (తేజో మయమగు) కనకము- లేడిమేయకునట్లు సీ యాళంపన్యహాపాం . శముచేత త్వప్తమగు (తపస్సుచేత సాధింపంబడి సంస్కరింప"బడిన) ఆనందజాతశరీర ము- ఆనందమయ మేయగును.

ప్పి భ;-ననియందు పుట్టిన తేజస్పే- కనకమని చెప్పుదురు. శావునతైజస

మగు కనకము అగ్నిచేత బాగుగా కాల్చంబడి (మరల) తేజ స్సేయగునట్లు “అనన్దాస్ట్యేవఖల్వి మాని భూతానిజాయస్త

“అవందమునుండియే. య్యూపొమిలు పుట్టుచున్నారుి?. ఆనుళ్ర)తివలన్య అనందమునుండి జనించినళరీరము- నీయానందకలచేకనే సంస్క_రింపండి అనంద మయమే యగునని తాత్పర్యము. (యోగానుభవ నంపన్నుండగు మవోకవి పూర్య్వోక్తన్లోకములంకున లె నిందును మోదిల్లోకముల యందునుళాడ స్వాను హాతిని (యదర్శించుచున్నా6డని తెలియునది. ఇదియ౦ంతయు యోసిదృస్తమేయగు నుం

కి స్తబం ఆ౦(ధ్రప్రభానహీతము 159 మూ కా2ఒవీ మోదలహరీ తవపీచి ర్నిగ్గతా చశశ తారనుధాళ్టోః ఫూరయత్యెఖలమమృ! శరీరం నేవా వేది శ పరమే జడభాగమ్‌,. ౧౩ ఉ_త్రమురాలవగు నో అమార!(డశశ తారను ధాచ్ధినుండి) నహసాిర మను సుధాసాగరమునుండి వెలికివచ్చిన నీయొక్క. ఆనందలవారియగు నొకానొకతకంగము- (నా) శరీరము నఖలముకుగూడ (ఆత్భచేశ) నిండించుచున్న దది. నేను- ఈదేపామునందు జడమగుభాగమును (అచేత నాంశమును) తెలిసిళలానకున్నాను. ॥ పభ: దశళతారసువాన్థి సహ్యసారమను నమృత సముద౦ము. సహన [ అర [కమలము పడివందల రేకులు గలది. ఆసహ్మ్యసారకమలమునుండి నిర్ణమించి, నాళరీరము నంరనుగూడ ఆత్మ చత నింపుమున్న నీ యాసందసుధావీచికవలన *నా శరీరమంఠయు చిన్మయ మే? అను అనుభవముకలిగించు. అవిర్వచనీయిమగు దళం నాకు గలిగినదని ఫౌవము. (నహ సాం్రిరచ(క్రమునుండి ఇట్టిదని చెప్పుటకు వీలుపడని యీదోయొక అనందతరంగము నాళరీరమునంతను స్వరూపొనందముతో నింపు చున్న ఫుడు అమృతానంద (పపూర్షమయిన యీశరీరమునందు- ఏదిజడమో ఏది చేతవమ్తూ తేలినికోరాని తన్మశోస్థితి గలుగుచున్నదని ఫావము) మూ. నేయ మ?త్తమతమా నిపత స్తీ __శీగలాద్‌ దశశతార పయోడాత్‌ వేరి తాదఖిలరాక్ఞ! భవత్యా బుూసస్వమన తాదసవృష్టః, ౧ళో అఖిల కాజ్డ్‌ | నాచేత నిష్పూడనుభవింపంబడుచున్న ఉత్తమతమ మగు రసవృష్మ భగవతివగు నీచేగ వేరణముదేయంలడిన ట్రై శీరలమగు సహసాొొరపయోదమునుండి. కిందికి పినరిందుచున్నది+ ఈ రనవృష్రి- బుద్ధినస్యమును (బోధమనుధాన్యవళను) రశ్షింయలాత! అల గ (వ భ:--శరీరమను తే్యతమునుండి యుదయించిన జ్ఞానమనుసన్యమునుు సవా (పార మేయుములుండి నిపతితమగుచున్న రసమనువర్షము- క్రాపొడుం౫ా తమనియర్థము,

160 ఉమానవా(నము రశత శరీరమును త్మ్యేతము-గాను, జ్ఞానమును సస్యముగాను, రసమును పర్షముగాను జెప్పుటవలన నిందురూపకము స్పష్టమగుచున్నది. మూ. దుగ్ధ సిను వూధనా దమృగంవా శబ్దసిస్టు మధథధనాత్‌ పిణవోవా లభ్యతే సుకృతిఖిస్తవవీచి ర్మూర్జకజ్టుమధనాద )సవీషః ౧౫|| శ్రీరపాగర మధనమువలన అమృతముపలెను శబ్బసాగరమథన మువలన పిణపమునలెను శిరః కమల మధనమువలన సీయానందపఏచి యగు ఈరసము, పుణ్యవంతులకు లభించుచున్నది వ భ;--శిరకమలము. -సహ్యారము..... తీరసము్యుద మధథనమువలన, తత్సారభూతమనగు నమృతము లభించునట్లును, శబ్దసమూహపరిశోథన మువలన తత్సా రమగు ఓంకారము లభించునట్టుకుు నహ్యసారమధనమువలన నీయానందకల యగు సోమరసము లభించునని భావము. మూ, అస్థిషుపివహతిపితి వేగం వజ్జనారమమృతం విదధానా చిభితీమగమనున్ష మదోషమం మూర్ధకష్ణా నిలయీ తవఛారా. క$౧౬ చిర;కమలనిలయవగు జననీ! నీసోమరనధార- అస్థులందున్న మజ్జసారమగు (ఎముకలయందలి సారమగు నేయియొక_ సారమగు] అమృతమును వి_స్తరింపంజేయు దు, ఆనున్షమును, అదోమముకు అగు మదమును (బోథవిశేషమును) ధరించుచు, వితి వేగమునందును పిన హీంచుగున్నది* ప్ప భ;-- శిరశ్షకమలనిలయ == సహసాొారమను కమలమున నివనీంచునది, మజ్డినకబ్దము నక్రారాంతమును;, ఆక్షారాంక త్రీలింగమయునుగూడ నగుచున్నది. మజ్జత్యస్థిషు ఇతి మజ్ఞా-అస్థిసారః" ఆనునదివ్యుర్ప్పత్మి. “మదము)=బోధవి శేషము, 'లేక మళ్తు, లోకసామాన్యమగుమదము- మరఫునుకలిగించుట యను దోషముతో ౬ సూడినదియ్యు తాపమును గలిగించునది యగు ఉన్షము. (వేడితో 'గూడినది యు

కి స్తబం ఆ౦(ధ్రప్రభానసహితము కే61 రగుచున్నది. యో గా ఫ్యాసమువలన కుండలినీశ క్రి -పిబోధింపంబడినపుడు సోమ రనధారాసముదితమగు మదము-ా ఒశానొకజ్తానవి శేష మై యున్నది. కావున నది- దోషయుక్తము-గాన్సి ఊస్ణసహితముగాని కానేరదు. కావున నిందలి భావము నిశ్లైలుంగునది. “నీయానండాంశమగు. నీనోమరసధార- తౌను (పవహించు చున్న౦త కాలమును మజ్ఞయొక్కా_ సారభూతమగు నమృతమును వ్యిరింప(జీయుచ్చ్యు నిర్మలమును, సుళీతలమును నగుచ్చు బోధవిశేషరూపమగు మదమును ప్రవహింపం జేయుచుండును.?) మూ. తెత్తిరీయకధితో రసలాభ?

సోఒయమేవ సకలాగమవన్ష్యే!

వశ చేవ శశ్తిమణ్లలనా భే!

తన్తిభ'సిఠకపరామృతపానమ్‌. 1౧౭|

సర్వ వేదస్తుత్యవగు జననీ! ఇదియే (ఇప్పుడనుభవింపంబడుచున్న

దియు, మజ్జ్ఞయందు (పసహించుచున్నదియునగు నహ(సారసోమమే) క్‌ త్రిరీయళు)తియందు కథిఠకమగు రసలాభమగుచున్నది. ఓసోమమం డలనాయికా! ఇదియీ- తంత శా్యస్ర్రుములయందుం 'దెలుపంబడిన, (శే మగు అమృతపానమైయున్న దది.

(యవభఃం _లైరీయోపనిషత్తునందు, “రసోవైసక, రసంహ్యేవాయం అచ్థ్వాఒఒనన్టీభతి) “రసమే-పరబరిహ్మము. ఈపురుమశడ్రీరనమునే పొంది యానందముగలవాండగుచున్నా (డు? ఆని వెప్పంబడిన రసము- శహ(సారము సండలి సోమరనమే ఆని తెలియునది. ఈసోవరసాస్వాదనమే. రసలాభమనియు సోమర సా స్వాదియగు పురుషులదే. ఆనందియనియు 'తెలియకలయూను.. శైదికులుం బహిర్యాగమున _-సోమమనులతేను దంచి, ఆ సోమరసమును పొనముచేయునట్లు, తాంత్రికులలో నొళ తెగకుసంబంధించినవారగు కాలాచారులు- జీవికి బహిర్ని వే దితమగు సురామృరతము ను(కల్లున్సు పానముచేయుదురు. లోకమునందిట్లు వైదికులు యజ్ఞమునందు చేయుచున్న సోమగసపానమును. కౌలాచారులు చేయుచున్న దుస్టమగు సురాపొనమును,తాత్తి సకములు / పౌరమార్ధి కములు) కావు. ఈ రెంటి మొక్కాయుతక్త్వ్య ము-ఆదోషమును, ఆనుష్ణమునుఆగు,మద మనుఅనందల హరిని ప్రవహింపంచేయునదియగు ఉవాసా9ిరమునందలి సోమరసముయొక్క అస్యాదనదే. యనునది సిద్దాంతము!

డె!

109 ఉమాసహస్తము ర శర మూ, మూర సోమమజరామన రూపీ య్చుక్తఏక్షణక లేణనివీడ్య శమ్మ్యు సుస్టరి! నునోమిధినోమి త్వాం (పదీ_ప్తకులగుణ్ణ నిళాన్హామ్‌ ౧౮ అజరామరరూవిణీ! శివసుందరీ! (రసవంతమగు) శిరస్సునందలి . సోమమును, యోగస్టిశమగు ఏక్షణమను హూ_స్తముచేత పిండి-సవమును (యజ్ఞమును) చేయుదును. (పదీ_ప్పమగు కులకుండాగ్నియందు. నివసించు చున్న “నిన్ను తృప్తివొందంజేయుదును.

ప్పి భ;-(సవము) “సూయ తలే సోమోబసన్మిన్నితిసవఃి) దీవియందు సోమము రడుపంబడును_-గావున యజ్ఞము. సవమని చెప్పబడును. కులకండాన్ని మూలా భారమునందలి యగ్ని-యజమానుండు-యాగము నొనర్చునపుడు, అ ఖిషవణఫలకము నందు (సన్నికంటియ౦ద్రు సోమమును నూరి, రసమునుపీండి- సవము (య జము) నొనర్చ్బునట్లు , నేను శిరస్సునందలి సోమమును యోగద్భృష్టిచేత గదలించి, తదుపరి రసమునుగొన్సి సవమునొనర్చి, మూూలాధారస్పీతవగు నిన్నుతృ ప్తినొందింతునని భావము,

్లా స్ట్‌ స్తీ హస్తము బహిళ్యాగమున నిష్పీడనసాధనమగునట్టు యోగదృష్టి యీ యంతర్యాగ గమున నిష్పీడనసాధనమగుచుండును. ఇట్టుం అగ్నీ షపోమోయమను అంతర్యజ్ఞము- నాచేం గావింపంబడుచున్నదని తాత్పర్యము. మూ, దృ్టిరేవ "రవిధీధితి రుగ్రా శీర్చ కళా శశినం (ప్రవిశన్తీ శీతలామృతమయిీఖలుభూత్వా 'యోగినోద్రవతి మోదకలాతే, ౧౯ 'యోగదృష్టియను పిచండమగు సూర్యధీ$ితి-- సహసార కమలస్థుండగు సోముని యందు (పవేశించి శీతలామృతమయిమ నీ యాసందకళయగుచు సివించు చుండును. "

(వ భ:-ాధీధితి= కాంతి. చందశ్తినకు. స్వాయంపశాళశములేదు.. ఉన్గమన నూర్య కాంతియే, చయ్యదబింబమునందు ష్వితిఫలించి శీతలమై వెన్నెలయగుననుసది- జో్యోతిళ్ళాస్ర్రని ద్ధాంతము. 'జేవియే- మొదట యోగియొక్క_ యోగదృవ్పియై. సహ 'సౌగ్తరమునందు ౬ బి వేశించి, తరువాతు శీతలామృతమయి యగు అనందలహాకిని " ధరింపంేయునని భావము,

కి స్తబ ఆంధ్ర(ప్రథాసహితము 168 మూః మూర్షని దవసి యోగ యుతానాం చక్షుషి జ్వలసి శజ్క్యరభామే! తిష్టసిస్థిరప చాకులకు్లై . చావ్యాతఃస్థలసి వైవకదాఒవి, ౨౦ ఓశివప్రియా! యోగయుతుల (నిత్వయోగుల) శిరస్సున(సోమ స్వహాపిణివై దశివించు చుందువు వారిదృష్టియందు,ద)స్టి) వె) జ్వలిం చుచుందువు. కులకుండమునందు స్థిరపద_వెయుందువు, (ఈ స్థానములకం బి) వెలుపల నెప్పుడునుగూడ చ్యుతినొందవుం ప్ర భం స్థిరపద వై స్టిరమగు సాన ముగల చాన వై, కులకుండముూొమూలాధా రము, చ్యుతినొందవు తప్పివనీంపవ్పు, నిత్య యోగుల శిరోఒటీ మూలాధారముఅ యందు స్థిరపడిన నీవు వానినుండి యొన్నండును తొలగవని ఫావము. మూ, సాయదిదఎవతి మోదకలాస్యాత్‌ సాయది జ్వలతి చిత్‌ కలికాస్యాత్‌. సాపరాస్థిపదా యదితిష్టు శ్యక్షరా భవతి కాచననత్తాం జం ఆచబేవి- దశవించునెడల ఆనందకి లయగును. అబేవిా' జ్యలించు నెడల చిత్‌ కలిక యగును, ఆపరబేవక-- స్థిపద యగునెడల అత్షర యగు నొకానొక స త్పయగుము.

ప భ;--అనందకల.=అనందాంఛము. అనందమయి,చిత్‌ కలిక __చి త్తేయగుక లిక చినమ్మ. సత్తా ఊనికిగలది. సతి. ఒక్క- తెయీయగు _ పరమేళ్వరి సోమాత్మికమైలా అఆవందమయి, తేశోరూపిణియై చిన్మయి అక్షరస్థితిమై సతి, ఆసునని, క్లీకియా-స్థాన 'భేదముచేత (త్రిత్వము చెప్పండీనను. చిదానందమయియగుసతి- సర్వమునుగూడ

, శానేయగు నని భావము. "మూ. పశ్యశా నయన మణ్ఞలవృ త్తం గృ్వూనే త్య మచలాధిప కన్యే! జూనతా దశళశతార విలాసం న్నృశ్యనే విదితమమ్చు! రహాస్యమ్‌. _తి_కి

కేతకీ ఉమాసవా(సము రగత

అచ శేందికమారీ ! మండలాకారములగు నేతిములవృ ్త్‌ని (దర్శవ క్రియను) చూచుచున్న యోగికి నీవు లభించుచుందువు, (5వవర్షి కాత్మకమగు). డశశతార విలసితమును (నహసాిర విలానమును) గ్యహించుచున్న యోగి నిన్ను ప్పృశించున. అమ్మా! రహన్యము "ఇెలిసినడి!

ప్ర భవరసవన్ష కాత్మకము సోమకసమును వర్శ్మంచుట న్వమాపమాణ్శా గలం. దశశత | ఆర 1 విలపీఠము. పడివంవల దళములుళల క్‌ సహ సార్తికము యొక్క విాాసము. ద్శ్‌కే దయ యోగికి నీర్చలలింతువని యర్షముం దృష్ట్యా పాననము నశ చిన్నయివన నీయొక్క. సామాత్మాాకమును, నహసారిరామృతడావము చేత ఆన౦దవయివస నీయొక్క_సొాప్తియుు యోగికి సిద్ధించును. ఈ రహస్యమును జ్ష నిష్పుచెజ్‌(డితినని ధావము.

మూః వ్యాప్త శ్క్త్య నుబలేన లవన్తీ భఛానుబిమ్బృ నయనేన తేపన్నీ చనివిమృ మనసా వివారస్తీ సాపునర్దయతి మూర్ధ్ని వన స్త్‌ కె వ్యాపించిన శ_క్టియగు 'పాణబలముచేత వ్యాపారము నొనర్చు నదియు భఫానువింబమగు నేతిముచేత తపము నొనర్చ్పునదియు; చంది బింబమగు మనన్సుచేత విహారము నొనర్పునదియు నగుదేవి. మరల 'జేహమునందలి సహసా్స్రొరమున వసించుచు జయించుచున్నది.

(చ భ:-పరమేళ్వంకీ (హ్మోండమున వ్యాపించివ శక్తి మీ (పాణముం సూ'ప్యం దే-కన్ను. చర్యమలతెంమవస్సు- గోచన్షమా మనపోజాతః చమోః సూక్యో ఆజామత)) అను 1కుతిచేత్సు మారక్యండు నయనస్వమహాఫుంయనియు, వరం్యకులు మానస స్వరూపుయనియుల జెలియుచున్నది. ఏకత్‌ కవిహడ స్వవికచితమను శవ శరకము నంవీయంశము నిట్లు తెలిపియున్నా౬దు. “సొరం మడ్డల ముజ్జ్వ్యరింఠవతే పః శ్వాసక్చరన్‌ మౌరుత।.”)నూర్య మండలము = ఊజ్వలమసు. నీఠపస్సు వరించుచువ్న వాయాువ్చం నీశ్వాసము. ఆదిత్యుంయు-కపస్సు- చతుష్సుల కూడ వగునమఆ౦ళమా [య+చుంయులతాడ (పంపాదింపలుడినది. ఇట్టా (ావ్చోంయవళ రీకయగు భగవం మి -డాంవమ" పహూస్యొరమునంకులరాన విలపిల్లు చుండునని ఫావముం

3_స్త బం ఆ౦ధ(వభఛానవహితము [నన మూ స్వాగతం నకలలోకనుతామై గతం భువన హ్‌ ప్వాగతేం ఘవనరాజు మహ్నిమ్యై స్వాగతం మయిభ్నాశం నసదయామై న్యాగతం దశత తార మితామొ. 9 నాల జగద్‌ వందిశయళ టేవికి- స్వాగతము. వ ర్వేశ్వరహృద యేక సరికి.న్వాగశము, నాయం సదయమశ పరమేళ్యకక్రి- స్వాగతము. సహస్తారనివాసివియసు జవినికిం స్వాగతము,

(యపభవర్నాాతము. (దువోదవియొక్కు శధానవవ వింయయు. నోకువది యగు (వపసాళవవోనము) కయనేయుము. అము ఇాకవయు నవణా_కరకు తోం గూచీవది ఊకృళములపు మాగానుధూలుల వన్యుగహించి.. వ్వీయకృపము. (పవ రించిన పరమేళ్వ*6 స్వాగతము ఆవి యర్షముం నర్వ్యలోక సంస్తుకయు వన్వేళ్వర వాయి” దుం పకమశ్చకియే వాయంకు దయజబూనిి వానహ్యవారమువ విల వు, విజయము వొంకుచున్నదని కావము. మాగియకది ప” మేళ్వరి. తవ యంయ శాక్వరమునా నిలుచుట కీస్వానతవచనమును వఒకమును ముగించువపుకు నఎ్ప-వెనని తెలియునదిం

మూ, నత్కవిశ్షీతిభుజో లలితాభిః సాగ తాభి రనఘాభి రిమూఖభిః ” సో స్వాగతం భణిశమస్తు భవాన్వైల ఫేలనాయ శిర వవదితాయెొ. ౨౫ నశ్‌ (చశస్త కవి లోకరాజువకు సంబంధించిన నోమరహిశలు,

లలితలునగు ఈ స్వాగతలచేశత ఈశిరన్సు (నవాసా్శకకమలము) నం దాకుళొనుటకు వచ్చిన భవానికి స్వాగతము చెప్పంబకుల్లాత !

ప్ర భవంాదోషరహితలు = దోషములేనివి, లేక లక్షణసంపన్నలు, లలీతేలూా కోమలపదములు లేక ముందరగా(తులు ప్వాగతలు ప్యాగరవృ క్త మాలు లేక ఆన యాసమమురా వర్చివక్ర్రిలు ఇదట పకృ తార్రహాములసు పవములచేన మాచ్యార్థ్‌ మం స్పఒకవృత్తమును నూచించుటవలన ఇది శేవే్శాపమస ముడాలంక్రార

జావి ఈ వాతి ళ్‌ , మగుచున్న డిం ఇని పవ్యాఖ్యమా పందదశక వ్తఒక ముం

ఓం నమాభగవశతే శ్రీ రమణాయ,, త్రీ ఫారతీ 'చేవ్యై నమన ఉమాసహస్రము: అాామమాన్రృహియమ్యారా నాలా. షోడశ స్తబకము (చతుర్ధ శకకమున చతుర్ధ _స్తబకము) అవఫ= పదునారవడియగు, కుమూరలలి తప్ప _గ్తనిబద్ధమును, ఆఅగు_స్తబకము- పాగంభింపంబడుచున్నది. యోణానుభవమునకు అను రూపమపస్సుతి- పూర్వ స్తబకమునందువలె యిచ్చటను గావింపంబడు చున్నది, మూ-॥ మహోవివాతమోహం మహేశమహిలాయాః స్టిశం వితనుతాన్మేగ్భ హేషు మహమ్యగ్యమ్‌. ౧ "లేజస్పుచేం దొలలింపంబడిన మోపవాముగలదియగు మహే శ్వరీ మందహసితము- నాగ్భృహములయందు. పిశ_స్తమగు. నుత్సవ మును విస్తరింపంజేయునుగాత | ॥

త భ:--మోహము-ఆ నాత్మయందగు నా త్మాభిమానము - ఆసత్యమగుజ్తానము, గృవహాములయందు” అనుచోనున్న బహువచనముపలన “నేను ఎచ్చటనెచ్చట వసించుచుందున్నో అక్కడ నక్క_డ్య మోవానును తొలగించునదియగు మూళ్వరీ మందహనితము యొక్క కార్యమగు మహోత్సవము నాకు లభించునుగాత)) ఆను భావ మేర్పడుచున్నది, నాయందు (పసరించిన మహేశ్వరీమందన్నిత విలసితేము చే దూరీకృత మోహమగు మహోత్సవము "నేనున్న స్థలములందంతటనుగూడ పచ లితమగు(గాళ మనునర్థము గమ్యుమగుచున్నది =

మూ॥ ఇయద్‌ బహులగోలం జగల్లఘుదధానా సి తామహమువై రవ్య ఖణ్ణితవిధానాం త ఇట్లు- ఇంతబవాుళగోళమగు. జగత్తును తేలికగా భరించు "చున్నదియు, వితామహాముల (బ్రహ్మము) చేతలహాడ పితివాతము

రోన్నబం ఆంధ(పభాసహితము 167 కాని కార్యవిభానము. నదియు (ఆగు ఉమాబేవిా- నాగు ఛాలినంత బలమునిచ్చుంగాక 1) ఆనీ ఆయిడవస్లోకముతో నన్నయించునది. ప్రభః 'నిశాలదృషెనో హాస్తని న్షేశముచేత ప్రదర్శించి “ఇంఎ” అని చెప్పు చున్నాండు" అని (గహించునది. ఆకాశమున నక్షతములవ లె6 గనలబడుచు "లెక్క్ళకురానన్ని భువననోళములుగల యీ+గర్భునంతను శ్రమలేకండ భరించుచు, (బహ్మోదులగు నధి కారుల చేత నాటంకము శాయంబడని శాచనకముగల ' మహేశ్వరి నాక చాలినంత వీర్యము నొసంగులగాత! అనియర్థము. మూ అడుష్ట చరి తేభ్యః కుభాన్యభిదధానా కులాని మకొనానాం హూతాని విదథధానాం త్రి దోవదూవీతములుకాని యాచారములుగల శిష్షులకు మంగ భళముుఎను వచించునడియు, పాపాత్ముల కులములను ' నశింపంజేయు నదియు, (అగు నుమ-నాకు చాలినంత బలమునిచ్చుగాశ 1) ప్వి భ:ాసవచించునది? అనగా సంధుటించునది యనియే. యర్తము(హింప వలయును గాని చెప్పునదియని (గహింపంగూడకు. | మూ॥ దుకళూలమరుణాంళు ప) భాం పరిదభానా హరస్వ రజతాది"శ్షి తీశితురధీనా. ళీ బాలసూర్య కాంతి సదృశమగు(పాొఎతస్పం ధ్యా కాగరంజితే మగు) దుకూలమొను ధరించి కజతగిరి (క్రైలాన) నా ధునకథీనమైస ఉమ నాకు ఇాలినంత బలమువిద్చుగాతి! ) ప్ర భ:--రజతాదిి (బెండికొండ్స నేలుచున్న _ తెల్లనివేనుగల హరునిక్తి రాగము నుదయింపంజేయుటమ-- ఆయరణవసనము సమర్భమగును, కావువమోందిన్లోకము నందలి. రజత ఆరుణపద్యపయోగము- క చిర్య్యపక ర్షక వాని చెలియునది. మూ॥ _మానీందికృతత_న్తపిసిద్ధ ఒపహాుుదానా ఉమాఒలమలు న_స్తనోత్వతులమానాం ర్‌ బుషీ(శేన్తులచేత వికచచితములగు తంతిచాస్ర్రువులయందు (వసిద్ధమగు, అమితదానముగలదియు, సరిలేని పరిమాణమం: గలదియు (అహుమేయయు). అగు ఉమా- నాకు చాలినంత బలమానిచ్చుగాత।

168 ఉమానహ(సము రా శతం (య భ:--మునీం్యద్రుల ఇాక్క్క_లు వ్యర్థములు కావు, వాను రచించిన తంత శాత్రగగింధముల్న యందీయుమం- భక్తుల యశభీష్టనుల నెల్ల నొసంగనను. నంశము (యసిద్ధ మైయువ్నది. ఈ యుమాస్వరూపమును నిళ్చయించుటకు వీలుపడదు. కావున సంపూర్థళక్సియగు ఆపరమేశ్వరి ఉమ- నాకు బలమును సంధుటించుగాత' ఏ, 8, 4 శ్లోకముల యర్థముతోడేర్చి యీ అయిదవ ళ్లోకమునందలి యర్థమును సమన్వయింప వలయును, " మూ॥ నిర ్సస్తవిషయాం యద్‌ దధాతిమతికీలామ్‌ సమ స్తజగదీశ్తే ధృతి_స్తవమ తేయమ్‌ ౬ సమస్త భువనేశ్వరీ! శడ్చాదివిషయములను నిరసించునదియగు బుద్ధిజ్వాలను ధరించుటయీ- నిన్నుధరించుట, (నీయొక్కధృతి) అని మశము,

త భః-ళద్ద- స్పర్గ- రూప- రసగంథములు ల్‌ను విషయములని చెప్ప బడును. నిరనించుట యనా, నిరాకరించుటయని యర్థము. నిర్విషయమగు బుద్దిని విరామము లేకుండునట్లు ధరించుటయే పరమేశ్వరిని థరించుట అని తాత్పర్యము.

మూ! భుతాప్రవణచిత్తం స్ఫృతా నరమపాపమ్‌' ధృళాహృది విధశ్సే గతస్వపరభావమ్‌ం ౭ . సీవు- (శ్రుతవై -- మనుష్యుని పివణచిత్తునిగను స్మృగవె, సొాపరహితునిగను, హృదయమునందు ధృతవై, స్వ-పరఫావళూన్యు నిగను చేయుచుందువు,

ప్పి భవంోనిన్ను గులించి వినువాండు- నీయండాసక్త్రండును, * నిన్ను స్మరించు చాందు- నిర్శాకృత పొ పుండున్వు నిన్ను, హృదయమున థ్యానించువాండు- తాను పరు(డు అను 'భేదబుద్ధిని విడుచువాలడును అగును?) ఆని భావము.

మూ॥ ఆహంమతితటిన్యాః నతామవని! మూలమ్‌ శ్వమేవకిల సేయం మహర్షిరమణ్యో క్రిం - లె యె నజ్జ్ఞనపాలనీ! ఆహంమతియను _ సినంతికి మూలము నీవే యగునంనబ !(పసిద్ధమగునిది- మహర్షి రనముణోక్తి

ఈస్త బం అ౦ధ(వభాసహీతము 169 ప౦ి భంనేను" ఆనుబుద్ధి- యుదయించువోటు. చిత్‌ స్వగూపము- అని అస్మద్దురువు రమణమహ నీ యుపచదేశము. వంతికి (నదికి జన్నసానము- ఆచలమే (శొండయే) యగును. కావున స్తివంతీ శబ్ద్బసామర్థ్యమువలన అహ౦ కారమూలముం ఆచలము (చలింపనిద్శి ఆనునర్ధము- ఆ తేపింపంబడుచున్న ది. ఆహంమాలాన్వేష ణమువలన'నే జ్ఞాన్యపొప్పి కలుగునని భావము, “ఆపహూమిరిస్కృ ౫ క్వనువిఖాసతే ' ఇదమనుస్మరకా సపదిలీయ తే” అని రమణోపదిష్టముగచా ! క మూ. అవాం మతిలతాయా_సరయీశవధు కన్దే। స్టోఒమ్య ! భువనస్య పివిన్షతి రహన్యమ్‌. ణా | ఈశ్యరకాంతవగు నంబా! అవాందుతియను లగక గందమగు (దుంపనగు)నీయందు వసించు యోగి-ప0పంచరహస్యమునుదెలినికొనును. ప్ర భః-=అహంమతి "నేను అనుబుద్ధి, ఆదియీ లత ౫౧" మూపింపయడినది, కందమన౬గా, దుంప, లేకమూలము, ఆఅనునరములు గలనవ్చు, నేననుబుదికి మూలము శ్‌ జై చిత్‌ న్వరూపమగు నీవే యగుదువు. చిన్వ్వమయాపమగు నీయందున్న యోగికి లోకము మొక్క వాస్తవమగు తత్త్యమ్ము తెలియునను నీయర్హము.. ఆహంధీ-లరలకును-అంవాం శ౦ందములకునుగల తాద్యూప్యము చేతల వెలియ( బేయంబడినదిం మూ. యచేత దఖలామృ! పిసిద్ధమివదృశ్యమ్‌ త వైవకిలజాలం గతోభణతి మూలమ్‌. ౧౦ [ఆ సగలజననీ' పిసిద్ధము (నిశ్నితము) వలె దృశ్వ్యమగుచున్న యీపిపంచమున్సు అఆవాంమతిమూలమును సాకశ్షూగ్కరించుకొనిన 'యోగి- నీకు నంబంధించినచేయగణు జూలమని (జూలవిద్యయిని, మాయ యని) వెప్పుచున్నాండు. (కావుననే యతంకు ప్రపంచరవాన్యమును య భ:ఎానేను ఖనుబుదికి మూలమగు స్వరాపమునొందిన యోగి ఈదృ నా శతా జీ శ్యమంతయు నిశ్చితసత్యమువలె ఫానించుచున్ననుం. ఇది కేవలమును మాయికమే మని తెలిసికొనుచుండును. శ్రాన్రననే యళట్టువెప్పుదున్నాండు. కా వుననే*్యపపంచ రవాస్యమును తెలిసికొనును, ఆను పూర్వక్లో కారమును దీనినో నన్వయిపవల యూ, ఇ గా ఓ 2

70 ఉమానవా(నము క! మూ ప్రపశ్యతి పళాచీ జగద్‌ వివిధభేదమ్‌ 1 స్వతః కిమపినాన్యత్‌ పితీచిపురత స్తే. ౧౧ అమ్మా! సీవు, బహీర్గుఖవై,. జగత్తును వివిధభేదముగా ఏవ్షీంచుచున్నావు. ఓ యంతర్ముఖ! నీయెదుట- నీకంచె. (స్వరూపము కంక అత్మకంకె) ఇతరచమేదియు ేదు, ప్రి భవి్య్యావు పరాగ్‌ దృష్టివై (వెలుపల జూచుదానపై) నానారథాపమస "భేదమును జూచుచున్నావు. కావుననే ప్రపంచస్థితి కలుగుచున్నది. ఆంతర్షృష్టి (లోచూపుగల దాన వగునపుడు సర్వమును నీవే యగుచున్నావు. నీకంటె వేరయిన వస్తు వేదియు లేదని భావము. మూ. స్తుతొ భవసి శశ్వత్‌. స్థృ్రతౌచ భజనేత్వమ్‌ ధృతా భవసీయోగే తతాభవసి బోభే. ౧౨ నీవు భజనమునందు స్తోతలచే స్తుతవున్వు ఎల్లప్పుడును ధ్యాత లచేస్మృళవును యోగమునందు యోగులచే ధృతవ్రను, “జ్ఞానమునందు క్లారలచేక తతవ్చను, అగుచున్నావు. ప్తి భ _- స్తుకవు = వినుతింపంబడిన దానవు. స్మ ఖఫలేత వ్‌ స్మ్మరింపం బడినదానను. ధృాళవు ధరింపలడిన ' దానవు. శచవు ఆ వ్యాపించిన దానవు. అవ్య=జామోంద6ం దెలుసబడినస్తుతి- సృ త్యాదులవలనః గలుగు ఫలమికి9ందిశ్లోక ముచేం జెప్పణడుచున్నది. మూ॥కి స్తుతా దిశసి కామం స్మృతా వరసి పాపం ధృతాఒవ్య ధికశ శ్రా తతా భావసి ముళ్ష్యై, ౧|| న్నృతృవై పొపమును వహరించెదవు,

ర స్తబం ఆ౦ధప్రభానహిీతము క్ష] ధృత్ననై అఆధికళక్తి నొనంగెదవు, తత్ననె మోత్షమును ఘటించెదవు. - ప్ర భవ--నిన్ను స్తుతించిన స్తోతక నోరికను దీర్చెదవు. నిన్ను భ్యావించిన ఛ్యారమ పవి్యస్రీకరించెదవు. యోగము చేత నిన్ను ధరించినయోగికి సమృద్ధమగు శక్తిని భుటించెదవు. జ్లూననిద్ధిన్తై వ్యాపించుడాన్నవై జాతక మోచమును పాధించె దవుం స్తోతుము-ఆభీస్టదము. ధ్యానము-పొపభ్నుము. యోగము- ళక్ష్తిదముం క్రొానము-ముక్షిపదము. ఆనువది ఫలితార్ధము. (ఉమా చేవిన న్తుతించినవాకికి కోరికలు 1 | న! ఫలించును. ఛ్యానించివవారికి పఫొపములు తొలగును. ఉమాస్వమాపమును ధరిం చినవారికి గొప్పుశోక్తులు కలుగును. వ్యాప్తమగు ఉఊమాస్వరాపము ెటి(9ినవారికి మోత్నీము కలుగును జని 'తెలియునదిఎ మూ॥। విశుధ్యతి యళతాశీ, పిమాద్యతి నళుద్ధః " ప్రుమాదరహితస్య స్ఫుశేలససికష్టో. ౧౮ ఆహారనియమముగల వొండు- విశుద్ధుండగును. అట్లు విశుస్థ డగువాండు పిమాదము నొంద(౦డు, ప్రమాడరహితుని నవాససార కమలము విశసించును. అకమలమునందు నీవ) లసింతువు (క్రిడింతువు) (ప భ:-నియకమగు నావోరమువలన విశుద్ధియు, విశుద్దివలన ఆపిమాద మును, ఆప్రుమాదమువలన సొధకని సహ(ొరకమలమున బేవి లనించుటయు, ఆని యిచట గృహీర- ముక్రర్‌తి ననుసరించి భస్తుస్తోమము. వర్ణింపంబడినది. కావున “నృహీత- ముక్తరీత్యాగ (కేణి రీ కావలీర్మ తౌ)” అశు లత్షణముభలన నిది యీశ్రా వళియను వలంశ్రార మగుమున్నది, మూ! న్ఫుటం యది సరోజం నటీవ పటు నాట్యమ్‌ శరోమి యతబుర్లోర్గగజ్ఞననిళీ క, ౧౫ జగజ్జననీ! సవాసొరకమలము- న్ఫ్భుటమగునపుడు (విశసించు నపుడు యగబుధ్ధియగు (మువన్సును నఫీశరించుకొనిన) యోగియొక్క శీర్ణమున (రంగద్ధంమువ) గటివలె సిపుణముగా సటించుచుందువు, మూ! శిరోగతమిదం న ప్రఫల్లమివవద్గుమ్‌ అనల్బవుళరన్లం త్యమక్ను। భవ భ్ళళ్ళః గిషి

172 ఉమాసహ(న్రము ౪ శక్‌ ఓయవనమ్మూూ! నామ_స్తకమందున్న (పఫ్లుల్లమగు ఈ పదము అనల్బ్పమసు మకగందము గలదై యున్నది. నీవ మధుకరివి కమ్ము! (త భ:--అనల్పమగు మకరందము దట్టమయిన తే నె. నీవాపద్మమునందుండి డానిరసము నాప్వాదింపుమని (పార్థించుచున్నాండు. మూ।॥। సరోజమతుద స్తీ విబౌమ్బ! మకరగ్టమ్‌ మహామధుకరి। త్వం భ జేర్శ్గద మమన్షసు. ౧౭ అమ్మా! నీశ్ర- అసరోజమును వీడంపకుండ్య, మధుకసమును గోొలుము. మహామధుకరీ! (తదాస్వాదనముననీవు) అధికమగు, మదమును (బోధవికేవమును) బొందుముః ప్రి భ; అమ్మా! అఆకమలము- కోమలము. కావ్చన మధువు నా స్వాదించు నఫుడు- అది లులితము శాకుండునట్లు నిపుణతమ భృంగివగు వీవు రనమున(గ హొింపం గలవు, మజియు మధువునంతనుగూడ నీవు (హింపగలవు అనునర్వమును మవామధు కరీళబ్ద స్వారస్యసువలన "నెలు(గునది+ ౪ యో-గానుభన విశేష్టపొదు ర్భావవశలయందు యోగికి శరీరవ్యధలుకలుగును శావుననే కోమలమజక కుసువుమును పీడింపకుము”” అని రూపకముచేత మిది యర్థము అనుపాణితము. మూ! అమజ్లలమితః పొజ్ళయేశవధు! భుక్తమ్‌ ఇతః పరమమేయీ! సుఖాన్యముభవత్వమ్‌. ౧౮ , ఈశ్వరపియా! అమేయా! ఇంతకుముందు నేను దుఃఖము నను భవించితిని. ఇకమీద నీవు సుఖముల నమభవింపుము. , పం భ;--నీసుఖసుకొజకు దున ఖములన్నియు చేవనుభవించితిని. నీవానంద మయివి. కావున సుఖముల ననుభవింపుమని భావముం జ్ఞూనముకలుగుటకు ముందు అజ్ఞానియగు ఖోక్ష్య చేత "కష్టమంతయు ననుభవింపయుడును. జ్ఞానము. కలిగినపిమ్మటి ఖో కృలత్వము నశించును, అపుడు పరోమేళ్వరియే భోక్షి్యియగునని ఫావము. మూ శ్లోకమున “మయా” అనుట బదులు మము, అను పొాఠభేదము. కాన్వి౦చు చున్నది. మయి అను పౌకమును న్వీకరించునపుడు (్రిందిళావ మేరుడుచున్నదిం “న్వ్‌ నాయందింతకముందు-ఆమంగళము ననుభవించితివి. ఇంకమింద సుక ముల ననుఛవింపుము. జ్ఞానోదయము కలుగకముందును , కలిగిన తరువాతనుగొడే వే భోక్ళ్రవి, కావున నాదునఖము నీవే యనుళ్ళేవించికివి.

ళోస్తబం ఆంధ(పపభాసహితము 78 మూ! అహజ్క్భృతి వళా న్థెచివీశ్వ! వురాభూత్‌ తవా భవ దిదానిం మమా స్పి నవిభుత్యమ్‌. ౧౯' ఈశ్యరీ! ఈద్భృశమనగుజ్షానము . కలుగుటకు ముంద త్వదీయ మగుచిన్తు అవంకృతివశమువలన మగీయమై యుండెను. ఇప్పుడది త్వదీయమైనది. కావున నాకు (చిద్‌) విభత్వములేద, పథ బోధము కలిగినపిమ్మట మదీయమను చిత్‌ ప్రభుత్వము త్వదీయమే యయినదని ఖానము, మూ! యదాఒభవదియంమే తదానభవ దారిమ్‌ త వేళ్యరి! భవ స్తీ భునక్తు శమిదాసీమ్‌, ౨౦ ఎషుడీచిడ్తు- అహంకారవశమునలన మదీయమై ముండెనో అప్పుడు వ్యధననుభవిః చినది. ఈశ్వశ్‌! ఉస గ్యదీయ ౩ నుఖము ననుభవించుళాత 1 ప్ర భ:ంామమక్వమున ఈ1ఖముకలు[. . “ర్మబ యిన. సుఖముకలుగును అనునది (పసిదమగు సర్వసినాంరేసారన క్ష ళ య మూ! క రోత్వియమహ నా వివాదమధునా2_కీ శధా౭వీ పురతన్తే మహేశ్యరి వవీర్యా, ౨గొ మహేశ్యరీ! ఈయహంగ _ (అవాంఛానము). ఇప్పటికినిగూడ వివాదమును (వ్యవహారమును) 'చేయనీ, _అట్లొనర్చినమగూడ నీముం

ఏది+ వివీర్వము శాకమానదు, ల"

“త భ:ావివాదము వివిభమగువాదము, వివీర్యము=పోయిన బలముకలదిం (విగతమగు వీర్యముగలగి) ఈ యహంతయొక్క-_డ! ళ నీవెక్కడ! నీయెదుటనిది నిలువంగలదా” అని భావము,

మూ! ఇయంచ తవబు గేర్గతోభవతి వృల్తిః

• థీ ల . ఇమౌామవి కుర్తున్వాం శృమ్తూవత్‌! ,విరోపా, టక ఈ బుస్ధవృత్తికాడ త్యదీయమే యగును. కావున త్సమావతీ! ల్‌ ళా. నీ " ఈవృత్తినిగూడ విరోమవ్నై (ఇ*ంతన్సై) న్వీకరింపుము,

176 ఉమాసవహాస్రము ళీ శత, (తు భంంఈ బుద్ధివృ త్తి వీయదియే, దీనిని శాసించుదానను నివే. కావున" దీనివిగూడ నంగీశరింపుమని భావము, మూ॥ నుధాబ్ధిరహామాతః! తరబ్గ్లశతమాలీ చిదభిపురమత) [1పభాపద మదభ్రమ్‌ ౨8 మాతా! ఇక్కడ (ఈశరీరమునందు) సుధాసముద)ము తరంగ శత మౌళి యైశతసంఖ్యాక ములగు అనగాఅసంఖ్యాములగు తరంగపంక్తులు గలదై. యున్నది. ఇక్కడ (ఈశరీరమునందు) అనల్పమును నర్వ తేజో మూలపదముకులను చిడాకాశపురము (కూడ) ఉన్నడిం (య భః-ానుధాసమ్యుదమనంగా. సహ్యసారమే, తంతుఇళా్త్రయలయందు నహసాంరము సుధాసము(దమని నర్షింపంబడినది. “తరంగ కతమాలి*?) అనుపదము. చేత సహసాంరముయొక్క_ విలానవిభూతిపరంపర 'చెప్పంబడుచున్నది. చిడాశాళ ఫురమనలగ్యా బయలుకంటి చైతన్యమే యగుపట్టణము. +దహరము"* ఆను నామమున తుత్వపనిద్ధమను హ్హ పుర మిదియీయని తెలియునది. ఇదియే శాస్త్రములయందు నూర్యమండలము గా నుపచేశింపంబడిన హృదయమని (గహించునది. ఆహారమున ౨ నసుధాసముద౦మునుండ్తి యమ్మృ్మరమును, నివాసమునకైై దవారాళాళమునలన నవశాళ మును గలుగుభుండునుం కావున బేవీ! విజయము నొందుము! ఆని భావము. ముూ॥ 'కురుత్వమిద మేకం నిజాలయశ లేము సవితి! వివారాస్టిన్‌ యధేస్టమయి దేహే, ౨ సవితి! వీ నివాసభవనశతములయందు నాయీ శరీరము నొకచానినిగూడ పరిగణింపుము, ఈటబేహమునందు యభేష్టముగా విహరింపురు, పి భనీ నివాస గృహమలయండది నాళరీరమునుగూడ లెక్కించి, దీని యందులహాడ స్యచ్చందమగు వివోరము నొనర్చేమని భావము, కూ! కుమూరలలితానాం కృతిర్ణణపతీయా కగోను ముదమేషా-కపర్టి దయితాయాః,

ళీ స్తబ ఆంధ(ప్రభాసహితము 73 గణపతీయమగు నీకుమారలలితొవృత్తరచిశస్తుతివూపకృతి- పరమేశ్వర(వేయసికి ్రీతినొవంగుగాత! . ఇతి (శ్రీమహర్షి భగవత్పాదాన్తే వాసినో వాసిష్టస్య నరసింవానూనోః కృతొవమాూనవహ(నే షోడ శః స్తబక సమౌా_్తః సమా_ప్లంచ చతుర్థం శతకమ్‌, ఇది- (శ్రమ హాక్టి- రమణభగవత్వాదశిష్యుండు ళఠమ క్షణసనోరుండు శ్రీమత్‌ పంతుల జరయ శాస్త్రి పౌతుండు జీంకటకామ బుధేం్య పుత్తుంకు లత్మీ నారాయణళ్యాడ్ర్రీచే చాంీక “-రింప(బడిన ఉమాసహ(్రమను స్తో(ర శావ్యమున పదునారవస్తఒకము ( గాలుగవళరకము) ఓమ్‌ లత్‌, వత్‌, (9 ది ద్వి తీ యంభాాంగమొ్‌ స ల స ర్‌ ళా న ల స్‌ [0087 గనక 4! హ్‌. ల ళ్‌ స లం స కం వన గీ

“శ్రీ బాలసరస్వతి” ప్రచుధణములు. జా. పంతుల లక్షీ శ్రనారాయణ ఇస్ర కృకులు వలా ఖీ

౧ం అం(ధధ్య్వన్యాలోకము పిధనుఖాగము లీ 0౨0

న ?) ద్వితియభాగము డ్తీ_ంం 0-0

ఇ 09 తృతీయభాగము (అచ్చులో)

రం ఈశా వాస్యోపవిమత్తు వళళ లై రిల=0 [అంధ)పద్యానువాద + పదవిభ'గ, వతి పదార్థ ,(తిముత నంబంధి షోడశ ఛాష్యూర్భః తదిమర్శన సమి్ణి భిత స్వాభిప్రాయి సమన్వితము] -

౫. ఉమాసహన)ము =. పిథమభాగము కే రీజఐ0 శీ కావ్యకంఠ గణపతిముని కృత మూలొ న్లోకములు[సాం[ధ 'పద్య- తౌత్సర్య-వివరణ ములు-ద్వితీయభాగము-శత$ త్రృయము తిలా 00

౬ అధ్ద్యాతోోపనిమత్తు 1 00

జ్‌ ర 1 అవీ గ ఆంధ) *పద్న్య వివరణ సమన్వ్నిితముం ఒ అంధికాఠకోపనిమత్తు 0-10-0 పడ్యూనువాద సమన్వితము

ఈశ 'వేదాంగడిండిమము 0 రిలారి “"ణీయాను వాదను.

శా భామకి, [నవ్యశావ్యమ్నూ (అచ్చులో)

"౧౦. క్‌ గీతా సుఛాంజలి (ఉచిశము)

పొ) పీస్తానముహా / ఖి

గ+.+ఎరిత్తుల్త లి్హేన్శార్ధాయణకా స్త్రి అధ్యాపకుండు బోగ _ మరు ప్లై ఖల్‌ కళ్తాశాలాపతి పొటివారివ్‌,

ల కి ల న్‌

భ్‌ రశ సేవిస్టయ నగ రము,

ఖీ ద! ( న ఆ ఒం % ఎప