Telugu Tyagaraju keertanalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

జానా తమ జి 6 6 ల ర్ట్‌గల జ 5ర్తనలు= క నీ న్‌ వింవష వివరణము (వథమ నంపుటము) కల్లూరి వీరభ(దశాస్త్ర పశకాశకులు: స్వధర్మ స్వారాజ్య సంఘము నెం 10 వద్మారావు నగర్‌, సికిందరాబాదు 85, (బ్రాడ్వే మదరాను- 1

కాం క (కకక గ2200క% 820--*71822 1242202001 (101 1) శ య మ! (9 శఉటం! ళ్‌ 0 గ్ర లో న్‌ు హం 2641400: చు క్షే975 జో. స 7 కిగంల 23, 25-00 లప 01 ౮౦౧౫౮: 21106 ₹ంటల2 08146492 వడం 3-10-19, 64362061 2829 107౮. ౪. ఆ. పి€ (4. పై కఇ4 సా! 2285క్క 3402451

ే అయిలల కవ ఆ అం ఇ ననల కలిత! నళ అలలు ఫ్రం ోఖటోటీ ము గోర ప రం ప ల తీ ల త్‌ో ఇ న్‌! న మ ట్‌ ఎ. టో న మా జ్ర (5. షన (ర / నే రచ ర మ పంత కప గ్‌ (జ్ఞ! ళ్ళ | సం. సాగ ఆఆ. ఉన శ నం చాటాలని వ్‌ లే క చనననననననా క లే

న్‌! | స్స ం రే న ల పై నాష్టా గు ః పొతన య క కళ. రె శో అవి అతత ఉత టై. పత్తా ల అత త ని ఛా సా దలు న! గే న క్‌ లు ఖ్‌ లో రే ర గ్‌. కు. న. + న న న న | సట అశని న అం! సక... ॥ క మా. ఈతకు కాంచి కామకోటి ఫీశాధిసతులు ఓ నర్మద శేఖశేన్షు సరన్వతీ స్యాముల నారు

కోరి వోంటోలో! గీ చందదమౌళిః టైంలో యిలాంటి

(శ్రీమత్స్పరమహంన వర్శివాజ కాచార్యవర్య (శ్రీమచ్చంకర భగవత్పాద విషిత (శ్రీశాంచీకామకోటి వీశాధివ జగద్దురు (శ్రీమచ్చం దశేఖ శేన్ష) సరస్వతీ (శ్రీపాైై? (శ్రీచరణకరకమల సంజాత శ్రీశ్రీ జ యేందద్రనరన్వతీ (శ్రీపాై శ్చ న్వథర్శ వ్‌ స్వారాజ్యనంభు నభ్యేభ థ్ట్‌ః అన్మదత్యంత (వ్రీయశివ్యన్య వివరణ కే ర్చ క్రియతే నారాయణన్మృతిః,

(శ్రీళ్యాగశాజకృతీనాం సులభం అన్దా వబోధనకృ శే యోఒయం [వస్తుళో భవదీయోయత్నః నః సహృదయ పాద యేషు దృథాం భఛ_క్రిమాపాదయివ్యతి భక్రిగీతి వరిపోవి.తాం చ, సాహితీ రసికతాం అ పాదయివ్యతీతిచ విశ్వసిమః; ఇదంతు సామాన్యం ఫలం యేక _త్వీబుభుత్సవః ముముత్షవః! లేపాం సూత్మేషీకయా తద్దతగాం భీర్యం సామోత్కుర్వతాం అనితరసాధారణ్యావి లలితలలితయా హృ ద్యాస్వాద్యర సపుష్టయా కయాషిశిల్యా కరతలామలకయతి వర

క్ష మార్థత త్తం సార్థక _స్తదీయకృతి నంపుట ఇతి (శ్రీ త్యాగ రాజన్య త్యాగ బ్రహ్ముత్వ (వసిద్ధిః తత్కృతీనాంచ త్యాగోవనిమ _త్త్వ వసిద్ధిశ్చ, త థాహి:...- చైళము సుఖమా అై్యైతము సుఖమా” ఇతి కృతౌ సర్వసాతీ. చైతన్యరూవ వరమాత్మానం సంబోధ్య ద్విధా వికల్పిత [పశ్నవూ[తం [పయుజ్య, పునః “*వచారి సంచరింతురా” ఇతి కృత" చ్వేధాపి (వత్యు త్తరం కల్పయిత్వా త్మత్పత్యు త్తరద్వయ మపి సుధీరం వరమాత [వచ నేన అధిషీవతి, “అన్ని నీవనుమార్ల మునను చనితే నన్ను ఏడెను భారమని యనేవు, నన్ను [బోవరా నదాయంళే ్వైతుడ నేవుగో

యది 'త్వాంసర్వాత్మక ల్వేన భావయన్‌ అదై్యైతమార్ల గస్స్యాం తదా జీవానాం మమచ భీేదాభావేన జవరతణభాఠో వ్యపగళతో మమేతి మదతమణభారం అవరోసయసి. అథయదిమాం సదా రతి (ప్రార్ధయేయం తదా “త్వం దై సత” ఇతి మాం ఆవీవసి. ఇత్యుభయ ఖావీ భగవదధితేవవ్యా జేన 6 బ్లూ బుద్ధ్యాతుదాసోవాం అీవ బున్హ్య్వైాత్వదంశ కః! ఆళ్ళ బుద్ధ్యా త్యమేహం ఇతి వేదాంత డిండీమః”” ఇతి (శ్రీశంకర భగవ త్పాదసిన్ధాంతం అనతర మేవ వ్యాచన్లే. (బవ్మా విద్యా రసిక సార్వభౌమః ““మోతముగలదా” ఇతి కృతౌ యోగీ శ్వ రేణ యాజ్ఞ వ ల్క్యేనస్మృతె ఉద్ధోమీతం *“6ఏశ్రావాదన తత్త్వజ్థః శృతి జాతి విశారదః। శాళజ్ఞ శ్బావయాసేన మోకుమార్షం ని

గచ్చతి” ఇతి వాక్యం సంస్మారయతి' (శ్రీ) త్యాగ రాజః। సద్భక్తి సహిత సంగీత కానన్య జీవన్న్ము_క్రి సంపాదన (వణాళికాం చ, సప్తస్వరాణాం వణవనాద (వ్రతివ్విత త్వ సూచనేనైవ విశదయి

న!

తతై)వ. “(పాణానలనంయోగముచే (వణవనాదము న వన్వరమ్నులె బరగ”” ఇతి తతశ్చ సుధీరం ఆశ్నీవతి సంగీతజ్ఞానన్య ము_క్రిసాధ వత్వ మనభ్యుపగ చృతః వండితాన్‌ వ్యతి రేకముఫేన, “పీళావాద నలోలుడౌ శివమనో పితమెరుంగరుూ” ఇతి అ(తాయంభావః._ ముముతూణాం జీవ బ మోక్యజ్ఞానోవ చేస్తీ భివమూ రిర్సి దథటీణా చూ ర్తిః, దవీణామూ ర్లు వనివది దథఖీణామూ ర్తి ఛ్యాన వళే "బేషు “జ్ఞానము దాతమాలా వీణా పుసైః విరాజత్మరకమలధరః 'యోగవట్టాభిరామః” ఇ త్యేకత, అన్య(తచ:--పీణాం కరః పున్తక మతమాలాం ““ఇత్యాదిచళూయ తే, యది నంగీతెన్య జీవన్ముక్తి సాధనత్వం నస్యాత్‌. తచా క్షూన్యవదాన (వధానః (శ్రీవతీణామూ ర్హిః కిమితి వీణశాందధాతి! ఇతి; అత వవ జీవన్ము క్రాః సదాశివ బ హ్మేంద్ర నారాయణ తీర్థ (వభ్ళుతయః యోగరతాః భక్తి రతాశ్చు యథా తథా గానరతా అపి. వవం పారమార్థిక త_త్త్వవిచార సౌధాంగజే నంచరన్తః (శ్రీ త్యాగరాజస్వామినః అధ_స్తన వ్యావవోరిక పామర సాధారణ (వజాశేమ కారణభూ తేషు సాంఘికనైతిక రాజకీయాది విమయేషున అద _త్తదృష్టయః.ఇతీ మమర్థం నిరూవయతి'' కాసిచ్చే జే” ఇరికృతి; “రాజ్యాంగము కొరకు నాల్లు జూశుల రతుణ వరసుఖమో రాజసులై ననా శ్‌ మెరుంగక వరాకుసేయ ఘనమోా” ఇత్యాది వాశ్యేన, అస్మాభిన్సన్య్వై రాశాస్యమానం రామ రాజ్యస్వరూపం నగర వాసినాం నాగరికాణాం బేశవాసినాం (గామ జనానాం వనవాసినాం మహర్షీణాం చ సమం సౌభాగ్య (వదం సునిపుణం ఉవవర్శితం,

శారు చారు సేయుచారు కలళే నీ వలె సాకేతనగగరిని

ఊరివారు జేళజనులం వరమును లొప్పొంగుచు భావునలయ్య్యే 1 కాళ

ఇ “లన మూడు వానలఖిల విద్యల జీర్పుగల్లి దీర్ధాయావు శల్లి చలము గర్వరహితులు గాలేద త్యాగరాజ వినుత రామ 1 ఇతి వవం పబారిబారా.ై రరభాతే శామాభి టే కూటస్టే (టవ్మాణి స సీ భి శృంఖలాద్వా లేణ దృఢ కీలితాయాం స్వహృ వయడోలాయాం నిర్భ్వయమారూఢాః ఉపర్యథః మ్య్వైరం నంఛారా నంద మనుభవ న్లి రామభ క్రి రూవ శేందస్థాన సంబంధం అపరిత్య జంతవవ అఆ సాంఘిళ నమస్యం ఆచ జీవన్ముక్తి, అను భావయన్ను చ వీత మేన ధృవరామ (వతిస్ట మానందం వవంవిధ (గంధ (వ కాశ నాది చ్వారా సర్వాః (వజా ఇతి శివమ్‌.” “జంతు రామనామం నారాయణస్మృతిః.

(స్త సావము అాణాట

పరమాత్మ శరీరమెన అనాహత చిడాశాళమందు అభివ్య క్తమగు నాద (ట్రవ్మాము సర్వయోగి 'వత్యతమము. ఆడి పణవరూపమై జేదవేదాంగములకు, సకల పురాణేతిహాస ఛందస్సులకు, సరిగమాది 'స ప్తస్వర 'పళ్ళతికి, సర్వకళలవ మౌొతృక యైనది. ఇందుక ళృతిస్మృతులు (పమౌణములై యున్నవి. నారాయణునకు ళుద్ధ శైతన్య ప్రతిబింబమనందగిన నారదుండు లోకగురువుు ఇతిహాస పురాణాగమ వరితములన్నియు ఆతని వల్ల నే ఈూపొందినవి. నారం == జ్ఞానం, దదాతి = ఇచ్చు వాడుగాన నారదుడని, నారదుని స్వరూపస్వ ఖావములు వీశరూప మెయున్నవి. అ నారదగు రూపటదేశ మే వ్యాస వాల్మీశాదులకు పరమప్రమౌణము, లోకమందలి చీకటుల పోగొట్టు మూర్యునివలె నారదగురుస్వామి లోళశమును. (పశాళింపః జేసెనుం

ఆపౌరుమేయము, పర మేళ్వరుని నిశ్వాసమునెన 'వేదములయొక్క_ పరమౌర్థ మును, వివిధ 'పక్రియలతో లోకమున కను[గహించిన 'కేచోమా ర్వి నారదుండు.

ఆ గురుమూర్తి దివ్యాను[గహమువలన నీ 'జీదవిభాగక_ర్హ్వయగు వ్యాసులు పౌమవేదసారమై సప్తస్వర సమ్మిత మెన శాంధర్వ వేదము (సంగీతమునక, “వ్యాస కటకము” అను పేర నిబంధన (గ్రంథమును స్మరించెనని (ప్రమాణము కలదు. ఇగ “వారద శటకమునకి” స్వరార్థవమను. సంకేతము కలదు. ఇ్లే “హనుమక్క_ట కము” జౌ త్తరానా సంగీతమునప మౌర్షదర్శశమని సంగీత శా స్త్ర్యమర్యాదను "ఫిద్దలు నిర్ణయించిరి.

నారదగు రూపటేశమందిన వ్యాస వాళ్ళీనలలో వాల్మీకి పాథ్యమందును కేయమందును మధురాతి మధురమెన రామాయణ కధాగాన మొనర్చి రామతారళ_ (బ్రహాగ్మోపాసనమందు పరినిష్టితుండయ్యెను. వ్యాసులు విశ్వమోహన మురళీనాదముచే బృందారణ్యమందలి ఈరుల తాగుల్మాదులను సెతము వైతన్యవిలనితము లొన ర్చెనుం ఈ విధమెన పరంపరలో నాదోపాసనకు అవూర్వ మెన విశిష్ట సంప్రదాయము (వవ ర్తిల్లినది.

తచాది సంగీఠ సం్యప్రదాయమును. తుంచలు తప్పక నడుచుకొనుటయే సంప చాయనును నిళ్సయముతో వివిధవర్గములవారు భానించుచున్నారు.. అందు, వేద,

భశ కస్తం విద్యావేత్తలు, పౌళాణివలు, కవులు గాయకులు 'వొందలగు వర్షములు కలవుం వీరు _శేష్టులై ననూ, వీరికన్న మిన్నశా నెన్నతగిన పరంపర మరియొకటి కలదు.

క య్‌ చారు. పరాళర, యాజ్ఞ వల్క్య్య; మను, మతంగ గౌతమ భృంగి, న కేక సమిరజ్య ఘటజ, కుకు సనళాదులు? వీరందరు వ త్యేక సంర్మపదాయసష్ట్రలు, సర్వతంత స్వతంత్రులు,

వీరి తర్వాక 'శ్రమముశ్యా మనవ సన్నిహితులు శీ సదాశివ బ్మాంద నారాయణతీర్థ రామదాసొదులు ఆర్వా-చీనులుగా ప్రసిద్ధులైన వాశ్టేయశారులు,

ఆ తర్వాత దవీణభారరమున తంజాపుర మండలమున శీ త్యాగరా జేళ్వర "కేతము తిరువాలూరు అను పుణ్య శేతమున, ఒకటి రెండు వర్సరముల తారతమ్య ముతో అవతరించి, సంగీత థిమా రులను. పేర 'ప్రనిద్ధులై న వాచ్లేయశారులు శ్రీ శ్యామళా స్ట్రి జననం (క. ళ. 1769 ఆ ముత్తుస్వామిదీత్సీ తులు జననం (క్రీ ఈ 1770 ఈ త్యాగరాజ బవ్మాముగారలు జననం (శీ శ, 1788) సర్వజిత్‌ మేసషమానం,

ఈ మువ్వురిలో శ్ర శ్యామళా న్హ్రఏగారు (శ్రీ శాం-చీ శామకోటి పీళాధి జేవత శ్రీ శామాశ్నీ పర జేవతోపాసకు లె, “ఖ్యామకృష్ణ సోదరి” యను ముదతో ఆంధ మున కీ _ర్తనలను సంపదాయసరళిలో రచించి, పర దేవతాను(గవాపాతులెర, ీము త్తుస్వామిదీతీ తులు బీద, కె, మంతాగమ పారంగతులె సుబహ్ముణ్యో పాసక్టలై; “రుగుహా”ి అను మ్యుదతో లలితములు సంస్కృత భాసామయముల్కు సర్వ టేవతా స్తుతి పరములె మంచి విలంబకాలములో గాయకుడు మనోధర్మముతో పాడిన కొలందియు చవులూరునట్లు వెణికళాణీలో వేనకువేలు కీ _ర్హనములను రచించిరి. నవగవాకీ రనలు నవావరణక్షీ రనలు అను 'వత్యేక శీరి కలతో, మంత్ర

కా వాటి వి జ్యైతిషము అందలి రవాస్య సంకేతములతో "గాన మొనర్చినారు.

వీర సమకాలమంశే, శ్రీ త్యాగరాజు పూర్వులైన వ్యాసవాల్మీకాదుల ఆర్ష 'సంప్రదాయమును అనుసరించి నారదగురూపాసనమున తన ఆజన్మ నిద్ధమెన సంగీత సంప్రదాయమును తీర్చిదిద్ది నారు. వాల్మీకికి నారదుండు అఆధిశారకముణగా మ_రా,. యని రానుముం,ఠఈ ముపచేశించెనని 'ప్రవిద్ధి; ఆమే త్యాగరాజ బ్రవ్మామున్నూ. ఆ వరవడిలో__“ళినమం[తమునన “మి. జీవము. మౌధవమం[తమునవ “రాగి

షి జీవమునని కీ రించుటవలన వాల్మీకి సామ్యము త్యాగరాజానికి స్వతః ప్రమౌణ మెనదిం బాట వూ ఆ నారదుడే శ్రీరామ కృష్టానంద యతిరూపమున సాకూత్కరించి, రామమం(తోప 'జేళమువేసీ తన “స్వ రార్ల వమను” సంగీతలతణ '్రంథమను (గహించిరట. ఆ గుర్వను[గ్రవహామున, రామ తారకబ్రమళ్యోపాసనముతో, నాదోపాసనమును మేళవించి స్పస్వరసుందరుల భజించి స ప్రస్వరగృవాముల గురుతులను ఆత్మీయ మొనర్చికొను ఏ వు శీ ఎ టయీ తెలియుటళావున “తెలిసి రామచింతన” వేసిన పరమ భాగవతుండు త్యాగ రాజా శీ త్యాగ్యబ్రహ్ముము పూర్వులు రచించిన కీ రనలుగాక, జక్షృవ్రి” రచన యొనర్చిి లమ్య అతణ సమన్వయముతో విశిష్ట సంగీత సాయపదాయమునక స్వయం 'సప్రయె “త్యాగ బవ్మా” యను తన పీరును సార క మొనర్చుకొన్నారు. శీ ర్త యందు పల్లవి తర్వాత చరణము లన్నియు ఒేతీరుగా నుండుటకలదు; కృతియం దట్లు-గాక, అనుపల్లవి 'జేరుగానుండీ, చరణమెన పిదప *చరణాను పల్లవి” యను నదిళటూడ నుండును, అనగా పల్లవి తర్వాతనున్న ఆనుపల్లవివ లె నే చరానుపల్లవియు ఉండి కృతికి కాగ భావవి స్పుతిచ్చే రమ్యతను చేహూర్చును, ళ

'మేళక_ర్రరాగములకు జన్యరాగములకు, (పయోగశెలి ేర్పరచిి చాటి స్వరూప సౌందర్యములను త్యాన రాజ బవ్మామే మొట్ట మొదటిగా తన గేయములందు నిరూపించుటయేగాక, సాహిత్య భావమున కనుకూలమెన స్వరసన్ని వేళములను వీర్చరుచుటలో వారికి వాలే సాటి; వారి చోయములందలి సంగతి సందర్భములం ఆయా రాగములయొక్క_ రకిని చక్కగా వీ సరింపంజేయును. అటి కృతులను

వటి అులీ జ్ర వదివి విన్నంతమౌా[తమున నే ఆనందము కల్లును, ఇక సంప్రదాయము. తెలనీ పాడ "జేర్చినచో మేమి శావలెను ? ఆయ్య శారి సాహిత్యమందుగల గంభీర భావములను, అణ) కొ చ కి,

న్యాయ వేదాంత పరిచయముతో చక్కని సంస్కృ తాం సాహిత్య ఫుష్పితో, భాగవర, రామౌోయణాది బహు పురాన్తేతిహోస _పవచనములందు, సరస మృదు మధుర ఫావణముచేే సంగీక సాహిత్యములచే ర క్సియు భక్తి జ్ఞాన వై రాగ్య భావ ములచే విరక్తియు ఏకశాలమున శోతల కందించగల బహుకుతులు శీ కల్లూరి వీరభ దశా స్త్రి-గారు. త్రీ త్యాగరాజు కృతులన వారిచ్చిన విశేష వివరణమండు ఆయ్య గారి సాహిత్యమందలి గఖీరభావముల కనువైన సంగీత్‌ సంపదాయ రవాస్య ములను “*వారుకీశిలో ఆడ మోడిగల టే ఇత్యాది కృతులలో శీ ఖా వ్ర గారి వివరణ మాధుర్యము శోతలు గమనించ6గోతెదను.

ఇదివరకువ లెగాక ఈ ము[దణమందు శ్రీ శా న్త్రగారు కృతిభాగములను "బేశ్వర శిరి కలలా (ప ల్యేశించుటవలన గాయకుల కెంతో సౌకర్యము. కలింగినది.

గే

1. పళ్లోదళభ కివిజయము. 2. నౌశాచరిక, 8 దివ్యనామకీ ర్తనలు, _ శ. ఊల్స్‌వ సంప్రదాయకీ ర్వనలు, ఈ. ఘనళాగపంచరత్న ములాదిగా ఆకర్మకమముతో కృతులు మొ లేము నాల్గువందలక పైగా ఈ (పధమసంపుటమందు కలవు, లోగడకం క, వయసుతోబాటు పరిణత మెన జ్జానము అనేక (పాంతములందు సంగీత సాహిత్య జే్తల సంప్రదింపులతో గడించిన అనుభవముచేతను ఈ (ప్రకృతే సంపుటము వార్తా స్వతంత్ర రచనకలదై 'శత్యేశమెనది.. ఈ విభాగ వివరణములందు, పాహిక్యభావముల కనువుగ సంగీత సం్యపదాయరహాస్యములను, ఆ్యాగరాజస్వామి చారి స్వకతం్శత మధుర భావనిన్యాసములను కొన్నిటిని స్థాలీపులాక న్యాయమున, లక్ష్య లతణ సమన్వయముతో సహృదయుల కందించుటక యత్నింతును. శ్యాగనరాజస్వామి శాముడే తన సర్వస్వమని భావించి ఇతర దైవములకు రామునితో ఏదో యొక 'ాంధవ్యమును కలపి వారిని గ రవించినాడు; కుమార స్వామిని స్తుతించుపట్ల “రఘువర భాస నేయ” అని రామునిమేనల్లునిగా ఫావించు టలో అందరూ. రాముని బంధువులే అజీ ఉదా త్తఫెవము గంభీర మెనది. ఇగే అంబిక పార్వతినినూర్చి (ప్రళంసించుటలో “ోమౌవరునవ చెల్లెలని జీవి సంతోషమున "పెద్దలు పల్క నాయె” యని నిను చూడవచ్చు భగినికరంబుచిలుకి* యని పరచేం శ్వరిని రాముని తోబుట్టువుశా కీక్షించుట ఎంతో బాగున్నది. మరొక్క_చోట త్యాగరాజయ్య "గారికి రామునియందు అన్న మైన చిత్తీపరి పాకము “ోఎడిచూచిన నీవై బరశేనయా?” ఏదిచూచినా రాముడుశానే తోచుచున్న దని “అంతా రానమమయంి అను రామదాసుని సూ క్తి ని అనుసరించుచున్నది, శావున ఇతర చైవములకన్న రాముని పరత్వము ఉన్నత ఫావములతో పాడు కొన్నారు. ఈ భావనలో 'భేదబుద్థి ెంరమౌ(త్రము తావులేదు, అని ఈళా స్త్రి “గారి వివరణము, నాటకరచన : త్యాగగాజ్రహ్మాముమొక్క_. భావసంపద శీవలం చగేోయరచన, కీ ర్తనా మొఠములతో పరిమితము శాలేదు. భగవంతుని లీలావిభూతిని దృళ్యముశా నాటక రూపమునకూడ ఆనుభవించవలెనని ఆళకలిగినట్లున్నది. నారదోప జేశమున ప్రధమ శౌారవమందిన ప్రహ్లాదుని భక్తిని (ప్రల్యేక సన్నిజేళముతో కీ ర్రించుకొనవ లెనని ఆయ్య గారికి భావము కలి[యియుండవచ్చును. శావునెనే ఉప్రహ్షాదభ క్తి విజయమనుి? సంగీతరూపకమును కీ ర్థించుకొన్నారు. తనది భ క్సిమతము, (ప్రహ్లాదుండు ముక్కా

సట! కలు తీరిన భ క్సియా ర్ధి. ఇందు (ప్రహ్లాదచరి.త్రగాక్క ఆతని ఆ క్థి నారదుని రాయ ఇారమ్యు నృనీంహ్వుని సామూత్కారము, ఇందు 'సమ్ముదుని సన్నావాము విలతీణము లైన సన్ని వేళములు, ఈ సంగీత రూపకముయొక్క క చిత్యమును, ఆ ర్రిపరిపాశము మొక్క ఉన్నతిని, వివరణకర్తలు ఈ శా న్రింగారు చక్క ళా వివరించినారు వాటకలతుణము ఇందెంతగా సరిపడునో చూచుపని లతుణ జే త్తలడి.. శ్రీ త్యాగరాజు స్వామి భావనాగొారవమే ఇందు (ప్రధానము,

(పహ్లాదభ క్రివిజయమందు కీర్సనలు కృతులు గద్యపద్యములు కలవు; వీటికి మించి సంగీఠ కె లియే ఇందొక నాటకము గట్టినట్లున్నది, హుసేనిలో “*వికతా సుత రారా అన్నపుడు రారా అను పిలుపునకు “పనిదని సొ అన్న (ప్రయోగం ఆక్యద్భుతము. అచట మళలేవిధ మైన 'స్వర్యహ్యకియయు నప్పదు. ఆశ్షే “వందనము రభునందని” అను శవానరాగ కీ ర్వనమందు *్టశ్రీదమా నాతోవాదమా” అనుటలో శాగభావం ఎంతో విశిష్ట మైయున్నది. ఈవిధమెన సృష్టిలో వారికి వాలే సాటి 'పహ్లాదళ్‌ క్రివిజయముక న్న శృంశారరనపధాన మైన నౌశాచరిత (పఫబంధమందలి సంగీత సాహిత్య శైలి మధురభ క్రికి మాధుర్యమును చేహార్చినది. సారంగలో ఉక్పీడ్రను జరిపే ముచ్చట గనఆి” అనే కృతి సారంగరాగమునకే వన్నె తేచ్చిన దనిసీంచును. *పంతువరాళి” అనబజే శామవరని రాగములో “చూడే వెలులార యమునాటబేవి సొగెసెంతో” అన్న కీ రనాశిల్పమీందు సరిగ మపదపమగరి సనిస్వ్య అను స్వరవివ్యాసశెలిని వాఫపుతాళగతితో మేళవించుట యమునా సౌందర్యము కన్నులంగట్టునట్లున్నదిం “తల్ల కల్లోలమాయెనమ్మ” ఆన్న సౌరాష్ట్ర శీ ర్తనలో దెవతానిక పాధాన్యం ఇచ్చినారు. ఫౌరాష్ట్రలోని చతుళ్ళృతిదై వతం ఆందోళనను వెల్లడించునని కౌ త్ర/వమౌణముకలదు.

“*త్రారుమారాయె (బతువ” అన్న పుడు చైవతంలో 'పారంభ మెన చరణంలో ఆందోళనలో ఒకవిధమెన అమాయక మ్షైర్యం గోచరమగుట ఎంతో. సొగసెన భావము సౌరాష్ట్రలో ఇటువంటి కలి ఆవూర్వము. కళ్చాల్రువాలు నీయు కలు అని వైషడ్డమంలో పల్లవినారంభించి సాజేంలో “సారపసాతు శీళ్ళష్ణాగ ఆను దానిలో *“సరిము పదా” అన్న (ప్రయోగం హృదయమును కదలించును. ఈ సందర్భములలో వివరణకర్తల రచన గాయపలకంతో ఉ త్పాహమునిచ్చునదె యున్నది. శ్రీ త్యానరాజస్వామి ,పంచరత్నములను పేర నాట, శాళు ఆరభి వరాళి (శ్రీరాగములలో 'ప్రసిద్ధములై న కీర్సనలు సంగీత పౌగరమందు మునిగి వెదకి కనునొన్న జాతిరత్నములవంటివని "చెప్పవచ్చును. వీటియందలి సాహిత్యఫుస్ట్రి

గ]

ఆటుంచి సంగీత శైలి అవపూర్వము, చరణములలోని 'స్వరపస్తారం తదితర వార్హోయ శారు లెవ్వరూ చేయనిటేశాక చేయలేనిదన్ననూ అతిళయోం కిశాదు. ఎంతటి మనో ధర్ముముగల శాయకలై నను, అయ్య శారి పంచరత్న శ్రీ రృనలలోని స్వరపోకడలకు మించి స్వర్శపస్తారమును చేయ లేరు, వాటరాగపయోగసరళిలో__ “పామరిస నిపా సనిపారిసనిపా రిపసా పసాసపా మొదలగు 'స్వరవి న్యాసము త్యాగరాజునవ పూర్వము ఎవ్వరూ వేయలేదు. శావుననే పంచరత్న చరణములతో 'స్వరమువూడ పాడుట 'సంపదాయమెనది. “దుడుకుగల” ఆను కీ _ర్రనమందు గౌళ రాగమునన “రి” జీవస్వరమగుట యే గాక, _ ఆందోళితగమకము. దుడుసత నమునక చనూచన. సకలభూతములందు నీవైయుండగ మదిలేకపోయిని ఆనుచోట సాహిత్య ఖావమున కనుకూలముగ సరి శామ అను స్వరవిన్యాసము, గాంధారమునక వుకము జూలిని తెల్పును, పంచరత్నములలోని వరణములు ఆరంభించి చివరవరకు పాడవల వీనజేగాని, మగ్యనించి ఫునరావృ త్తం వేయ వీలులేదు. ఇదొక ప ల్యేకై లి, ఇటువంటిె లి నభూతోనభవిష్యతి. స్వరాతరములతో సాహిత్యమును చ్చితించుట ఇంశెన్నో సంగీతమర్మ్శములు ఈ కృతులందు కలవు, _, ఆ యందములను (పత్యేక (గ్రంధముగ 'పకటించు వతూవాలము వివరణకర్త్పలక కలదుం 'పయోగళరణ్యము లైన ఇంకెన్నో సంగీతరవాస్యములను సాహిత్యపరముం్యా వివరించుటకు, వి _స్తరఖీతిచే ఇందు విరమించితిని, ళృతిస్క ఛతీతిహాస మర్యాదలతో, శావ్యలమణములతో వాటి యందు గల అఆంద-చందములు శ్రీ శాస్ట్ర్రగారి వివరణమునందు చూడనగును.

దివ్యనామకీ _ర్తనలు ఉత్సవ సం పదాయక్షీ _రృనలు శామభజనను శ్రీవారి నిత్య ళ్ళత్యమెన రామ సేవాతత్పరతను నిరూపించునవి, ఇందు శీ త్యాగరాజునికి శ్రీరా మునితో గల ఆంతర్యము, అప్యాయత నూఛితములగును. శ్రీరాముని నిద లేపి బుజ్జగించి లాలించి లాలపోని, చేలముగట్లి, ఆరగింపుచేని, ఇన్నిరీతులలో అత్మాను భవ మొందిన మధురమంజుల రససమాథి శీ త్యాగరాజుని దివ్యానుభవమఃు. ఇంతటి మహనీయుని సవాజములైన కృతులను కీ రృనలను పొడి, ఆడి ఆనందించు గాయకలం పుణ్యాత్ళులు,

ఆంతకన్న వారి కృతులలో (పతి పద పరిశీలనతో వివరణ క ర్తలైన శ/ వీర భదళా న్ల్ర్ర-గారు అస్మదాదులు పొడునపుడు అనందపులకితు లె ఆనండ్యాకువులతో అనుభవించు ఆనందము నా 'ప్రత్యమోనుభవము.

శీ కా స్త్రిగారు ఫురాణేతివోస వేదాంత ('ప్రసంగములలో శ్రీ త్యానరాజాని

౫11

దివ్యనూ కలను ేంళవించి (శోతలను మంతముగ్గులను గా6 జేయుట నా చాల్యమాది

ణో ఖ "బీనెరిగిన యంళముం

ఊ త్తమ సంగీత సం్యపదాయముతో శ్రీవారి కీ _రృనలను స్వరపరచి ఆందలి ఆందచందములను తీర్చి దిద్ది (పత్యేక భాగములుగా (గంధరూపమున ఆంధధలోకళ మున కందించవలినను ఫావము నాకు( కలదు, “ఠామొా! నిన్నెవరు పాడిన నాయాస దీరునాకి) యన్న శ్ర త్యాగరాజనూ క్రి నాధారముగా (గ్రహించి, ఆచేకపాచీనా శ్వాచీన సం్యపదాయముల "'మేళనముతో శ ల్యేక గ్రంధ రచనవ శీ శా స్ప్రిగారి వంటి ఆప్తులు అస్మ్రదాదుల కవశాళము కల్సింతురని ఆశింతును.

ఇంతటి ఊద్ద్రంధమునవ ఉఊపోద్ధాతము వాయు గౌరవమును నాప్‌ కలిగించి నన్ను చాత్సల్యముతో అజేశించిన శ్రీ శా స్టిం గారికి నమోవాకములు, ఇకముందు జూడ ఇటువంటి మహోన్నత మెన రచనారీతులలో శ్రీ శాస్త్రిగారు అస్మదాదులక మార్గదర్శకులు కావలెనని కోరుతూ ఈ [గంధ (ప్రశాళకలవ (పోత్సాహవలవ నా శృతజ్ఞ నందించుచూ

ఖా శ ఆ్యాగరాజస్వామివారికి అంజలి ఘటింతును, ఇట్లు,

మద్రాసు వా చ్చేయశారవాచసృత్కి పద్మ([్ర, కళాప్రపూర్ణ గా. డా॥ మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ

శ్రీ త్యాగరాజస్వామి = చరిత

మహాత్ముల జీవితములందలి యనుభవములు సూర్యు చం ద్రులవ లె సర్వశాలము అందును ఒకేతీరున వెలుగులనిచ్చును. సర్వప్రజలనను శేమంకరములం, మహనీయుల జన్మక ర్మాదులు, జై నందిన చర్యలు దైవసంపదకల టి ఆందరి పజల కష్టసుఖములట్‌ చక్కని పరిహ్మిరమును కలిగించి _శేయోమౌర్లమునక రాజమౌర్గములను క ల్పించును,

శావునే వారి సహజములైన నూ కలం ఆందరప 'జేదవాశ్యములవలె ఉపా వీంచతగినవై యుండును,

ఆ వరవడికి సంబంధించిన శీ శ్యాగశాజస్వామి శారణ జన్ములు, వీరి పితా మనసులు వేదవేదాంగ పండితులు గిరిరాజ (బ్రవ్మాము కర్న్నూలంజిల్లా కంభంతాలూ'శా శాళర్ల అను (గ్రామమునుండ్తి తంజూపుర సంస్థాన (ప్రభువుల మన్ననతో దక్షిణచేశ చమునవ నలసవచ్చి ఈళ్రి్రచాలూరు) అను 'శానుమున నివసీంచీరి. వీరి వమారుడు లామబవ్ముముగారు, దతథీణబేళమందుగల తెలుగు కటుంబమందలి కన్యను ( పీతాంబ) విచానామొడిరి. ఈ దంపతులకు శ ముము7ా ఇర్వురు కుమారులు కలిగిరి, ఆందు పెద్ద వమారుజే జప్యీకుడను పేరుగలవాడు, శాని ఈ ఇర్వురు వమౌరులు, తలిదండ్రుల కేవిధమెన సంతోషమును సమకూర్చ లేక, నిద్యావిహీనులై, ఊత్తమ సంస్కారము "లేక దుడుపకలవారగుటవలన తలిదండ్రులు పరితపించిరి,

అంళరాను (బహ్ముదంపతులు తిరువాలూరు శేశాధి జైవకమెన (శ్రీ త్యాన 'రాజేశ్వరస్వామివారిని వివిధ సంప్రదాయములతో ఆరాధించిరి.

వారి ఆరాధనా ఫలముగా శ్రీ. శ, 17808 సర్వజిత్‌ వేపమౌసమున (వై శాఖం) కుద్ధమస్టీ సోమవారమున మూడవ టమౌరుండు జన్మించెను. వూవు పుట్టుకతో పరిమ లించు సౌ మెఠరననుసరించి, పర మేంశ్వరాను (గ్రవాలస్ధిజన్ను డై 'తేచోవంతు డైన ఈ శిళువునకు “త్యాగరాజు” ఆని నామకరణ మొనర్చిరి*

రండి రామ బవ్మాముగారు నిత్యము 'శ్రీమ్శదామాయణము పారాయణము చేయుచూ సమౌ ప్రీయందు శ్రీ పీ తాకళ్యాణము రామపట్టాఖి'మేశములం జేయుచు శ్రేనల పరమౌర్ధ జీవనులై తంజాపుర 'పళువులైన శరభోజీవారి ఆదరమునంది తమ వమారుల విద్యాసాకర్యముకొరక తిరువయ్యార్‌ క్‌ (పంచనదము) తమ నివాసమును

గళ

మౌర్చి; అచట మహరాజావార్వి వేదక్శాస్త్ర, పాళశశాలయందు తమ సపమారులను ప వేళ పెట్టిరి,

తంజావూరు (పభువులు తిరువయ్యార్‌ లో తిరుమంజన వీధియందు శాజేరినడీ తీరమందు గృహవసతి నిచ్చిరి, తమ యన్నలు విద్యయందు పాొమొన్యు లై యుండ త్యాగ రాజ్యబహ్మము మౌఠ్రము వీకసంధా(శ్రాహియై స్వల్పశాలమంచే కృష్ణయజు్వేద మశీతిద్వయము ఘునాంతము ఆధ్యయనము వూ _ర్రిచేయుటయే గాక, సంస్కృత పాహిత్యపటిమతో కా సంయులందును పరిచయముగడించి జో స్థతిషమందాంరి తేరి పంచఛచాంగగణితము వేయు శ్రి నార్టించిరి.

వీరి మాతామహులు వీణ కాళవా_స్తయ్య శారు ఎన్నికగన్న సంగీత విద్వాందు అగుట చేతను, తమ తల్లిగారు తన చళవమాది, నారాయణతీర్థ రామజాసు పురందర చాపాది వాగ్చేయకారుల. కీర్తనలను; పాడుకొనుచున్నందును త్యాగరాజ (బవ్మూ మునక సంగీత సంపద ఉగ్గుపాలతో సమముగా అలవడినది; ఆానును పద్యములను పాటలను రాగవరుసలో గానము చేయుచు భజనగోష్టిలో పాల్గొను, ఉత్సాహము శలవాడయ్యెను, తండి రామ బన్మాముగారు తన ఫపమౌరుని గ్యాత్రమౌధుర్యము కాగతాళ రక్రియుచూచి, కంజాఫుర (ప్రభు ఆస్థాన సంగీత విద్వాంసులు (శ ఫొంకీ వెంకటరమణయ్య ారివద్ద సంగీత శిత్స్షణ మిప్పించిరి. ఒక్క సంవత్సర మభ్యనించి నంత సే శ్యానళాజ (బహ్మామునవ పల్లివిజ్ఞాన 'మేర్ప్చటజెనట. వీరి పిద్దయన్న గారికి వివావామైనది. రెండవయన్న గారు యావనారంభమంటబే గత జీవులై రి

త్యాగరాజ బవ్మాము పదునెన్మిబేండ్ల (పాయమునీ విద్యలు వూ ర్తిమెన శారణమున పార్వతియను నామెను వివావామౌడిరి. ఆ తర్వాత 50 డేండ్లశ తండ్రి కామ బ్రహ్మంగారు పరమపదించిరి.

అంతలో తమ నివాస గృవామును జెస్యీకుడు, తానును రెండు ఫెౌగములుగా విభజించుకొనిరి. తమ తండిగారి రామపంచాయతన 'జేవ తార్చనము త్యాగరాజ (టవ్మామునప (పా ప్రీంచిన పిత్రీయమెన ఆ స్తీ తిరవాదిలో నిత్యము ఉఊంభవృ త్తిచే జీవించుచు చెవారాధనము చేయుచుండగా, అయిదానరేండ్లు గడచిన తర్వాత త్యాగరాజబహ్ముమువకు వచైనయోగమున [పథమ కళత వియోగముకాగా వెంటనీ ఆమె వెలియలు కవములాంబయను కన్యను వివాహమాడిరి. ఆఅ వెంటనీ నారదాంళ మనందగిన (శ్రీరామక్ళ స్టైనందప్వాములవారు దర్శనమిచ్చి, తమ తండిశారి వద్ద జీ ఉపదేశ మైన రోమషడత్నకీ మంగఠ్రమునక పునళ్చరణ గావించి, తొంబదియారుకోట్లు

న.

ఈ మహామం[తమును దీతుగా జపీంచినచో నీక సిద్ధి కలిగి రామసామోత్కారమగునని శలవిచ్చి వడలిరట.

తచాది త్యాగకాజ్యబవ్మాము నిత్యము నియతాను ప్పానమును నిర్వహించుకొని (శ్రీ పంచనదీశ్వరాలయ (పాంగణమందు దినమునకు లత ఇరువదియైదు వేలు జపించు చుండగా రమారమి ముప్పది రెం డేండ్లు పూ్తియగుసరికి తొంబదియారుకోట్లు జపము వూ ిచేనిరట.

ఆనాటి వేవవ జ్యాగత్సు ప్తి సంధిలో, ఆ జాల్యముగా రన కఠ్యంత(ప్రియమెన మూర్ధి విశ్వామిత్ర యాగరతణకై చెడలుచు, ధనుర్భ్చాణధరులైన రామలక్ష్మణులు దివ్యదర్శన మొసంగిరి, అయ్య గారానందపరవళు లె +, గణపత్యాది జీవతా స్తుతియు శేయక “ఏల సీ దయరాదు) అని ఆశాణలో, “బాల కనకమయచేలసుజనపరిపాల శ్రీరమాలోల విధ్భుత శరజాలి” ఇత్యాది లలితములై న అంత్య ప్రాసల సొంఫుతో రారాటేవాదిటేన? యని తమ ఇంటికి రమ్ముని ప్రార్థించుట మొదలుగా రాముని ఆత్మీయ మొనర్చుకొన్నారు.. ఆచేవరుసలో “గిరిరాజసు తాతనయి” అను గణపతి పార్థనయందు తాత గారిని, ఉనీడమ్మ మాయమ్ము (శ్రీరాముడు మావ తండి” “దొర కనా ఇటువంటి సేవ” యను కృతిలో “*రామ(బహ్మ తనయుజౌ” యని తలిదండ్రు లను స్మ్మరించినారు. ఈ మహనీయుని నాదోపాసనకు ఆశర్షి తులె ఆేకమంది శిష్యులు 'సేవించుచూ వచ్చిరి.

1. చాలాజీపీట వెంకటరమణ ఫాగవతులు 2. తిల్లస్థానం రామంక్యుం గార్‌
2. తంజావూరు రామారావు 4, లాల్పుడి రామయ్యర్‌. 5. ఉమయాల్చురం ల్‌ భాగవతులు రి. సోజిరి సీతారామయ్య ?. తిరువ త్తియూర్‌ వీణ వప్పయ్యర్‌ 8 అయ్యా భాగవతార్‌ $. గ బేశయ్యర్‌ మొదలగువారు 'ప్రనిద్ధులు,

వీరిలో 1. మౌొనంబువావడి వెంకటసుబ్బయ్యర్‌. ం

ర్ట వీణవప్పయ్యర్‌ సంగీతమందు వూర్మ్మ (పజ్ఞ్వ కలవారై శిష్య్యపళిమ్యపరం పరతో ప్రనిద్దులెనారట. "

థూ

మంత్రజ్య్యాతిపములలో చాలాజా-పీట పొట్టి బోస్యర్‌ వంభకోణం ఆరాము దయ్యం"శార్‌ లు 'ప్రనిద్ధులు. శిష్యులు తమవద్ద సంగీతము నభ్యనీంచునపుడు రాగ మునకు కృతులక తమ జ్ఞాపకమున నై స్వరముల గుర్తలు (వానికొనుట చూచి, ఆయ్య-గారు కోపపజేవారట. ' కేవల గురుకుల సంప్రదాయముతో, తాము పొడు రాగములను కీ రృనలను మనోధర్మముతో ధారణ చేయుటయేశాని, (వానిెట్తుకొనుట వలన స్వారంత్యము శా-ేరదని గురువుల అబేళము, టి

ప. ఇందరు శిష్యులు వెంటరాగా తిరువాది వీధులలో అయ్యగారు చేయు ఊంఛ బృ త్రియ్యాత్రలు ఆ యూరి వజలు తిరునాళ్ళవ లె సేవించుకొనువారని ఆయ్య గారి న్డ వ శివ్యులు 18/ వెంకటరమణ భాగవతులు చరితలో (వాన్‌ పెట్టిరి, శల చారుసరికి ఆ పటణమందలి , స్రీలు తమ వాకిండలో నోమయోదకమును ణి లు జా! ణి ల్లి, వన్నెల ముస్తలు తీర్చిదిద్ది విళ్వమోహన శానముతో, తమ వీధికి ఆయ్య శా ఆపుడు వత్తురా? యని ఎదురుచూచువారట.

ఈ ఉఊంఛవృ త్తి యా తాదృళ్యమునుు యమునా శల్యాణి క _రృనమందు ము(దవేని నారు, *వారిదాసులు ఇడలే ముచ్చట ఆనందమాయె దయాళో వారి గోవింద నరహరి రానుకృష్ణయని వరుసగ నామము కరుణతో చేయుచు

“దిట్టముగా నడుకట్టుతో శాళముం. బట్టినల్‌ గలనగ్య. సంగతిశాను మృదంగ ఘోమముల వే పొంగుచు వీధులేగుచు మెరయుచు జానముతో రాను

జా ఛ్యానమ్తుతో, మంచిశానముతో మేనుడాన మొసంగుచుి లనిఆ దివ్యదృళ్యము కన్నుల గట్టినట్లున్నది. "మేనులు ఫులకీతములయ్య్యేనట,. ఇట్లు తెచ్చిన పడార్థమంఠయు ఆరోజే వండించి యా(క్రాద్ధలైవచ్చు బహు జనులన అన్నణానము కేసెడివారటం

శ్ర 'మముగా అయ్యగారి ఆద్భుత గాన మాధురి నలందిశల వ్యాపించినది. తంజూా ఫుర (ప్రభువులు కరభోజిచారు తను ఆస్థానమందు పాటక చ్చేకీ చేయవ లెననియు (పభు సత్కొరము జరుగుననియు కబురంపీరిం అపుడు త్యాగరాజ బహ్మామునట్‌ 'పళభువుల పట్ల గారవమున్నను, (పభూణాం 'పభువెన శ్రురామచందునికి తొల్త తన సంగీత మును విన్పించి ఆపె ఎచటనైన విన్చించవచ్చున నెడి పరత్వముతో శ్రీరాముని సన్నిధిం చేరి “శామాభిరామ” అను. శీరృనమందు తన పాట కన్చేరి జర్చుటన కగిన సన్ని వేళమును కల్పింపమని (ప్రార్ధించుట వారి ఊదా త్త గంభీర భావమునన నిదర్శనము,

*ఈజంగారు మేటి పాన్పుపె భామామణి

సీ్ర శృంశారించుకొని నిన్నులని పొంగుచు

మల్రైనవిరుల6 బూజీంచువేళ

సంగీతము పాడుమను సామి క్యాగరాజునితో? నని వేడిరిం

ఆపె “నిధి చాలా చుఖమా* రాముని సన్నిధి సేవ సుఖమూ? నిజముగ బల్కు మనసా” యని తర్కించుకొనుట సత్త బలతణము, ఈ విధముణా తన ైవందిన

11

శార్యము లెల్ల భగవంతునికే యర్పించుచూ ఆఖండ వె రాగ్యముతో జెైవ్యపా ప్తమెన చానిే కోటిగుణితముశా భావించు ఆ మహనీయునియందు, అన్నకు, బంధువులకు శ్రమముగా అనాదర మేర్పడినది. ఆవూర్వమెన సంగీతమును నేర్చికూడ అ్యపయోజు వడ, రాజసన్యానములనువూడ "లెక్క చేయాట లేదని నిందించుచూ వచ్చిరి. వాలి నిందలకు తొను సమౌభధానించక రాముని సన్నిధిలో ఉత్రల్లి దండి వైవభ్రి నొసంగి రమీంచిరి. తక్కినవారలెంతో హింనీంచిరి. చూచి యూరపంటేది ఎన్నా ళ్ళురా[” యని శామునితో "మొర బెట్టుకొనుట స్వభావ రమణీయమాు,

ఇమ్టున్నియో అనుభవములను తేమ -ేయములందు కీ _ర్థించుకొన్నారు.

'వేపవ మొదలు రాత్రి నిద్రాపర్యంతము ఆ మహసీయు డొనర్చిన రామకైంక ర్యము వారి దివ్యనూ ప్తృలందు స్పష్టము సహృదయులు గమనింతురు-గాత!

తమ తంగడిశారికి పరమౌస్తులెన శాం-చీఫుర మళాధిపతులు శ్రీ ఆపనిషద్చ “హ్మేద స్వాములవారు 'శ్యాగరాజ్యబవ్మాముయొక్క_ దైవసంపదనువిన్సి తాము మిక్కిలి వృద్ధులగుటచే స్వయముగా తిరువయ్యార్‌ రాలేక వీరినే ఒకమాటు కంచికి కమ్మని కబురంపిరట. ఆ పెద్దల ఆజ్ఞ క, మొరుబల్క_క శిమ్యపరివారముతో శాంచీ "శ్షేత్రమునక బయలుజేరుటతో ఆయ్య గారి తీర్థయాాతాటన మొరంభ మెనదిం

ఆ యా మేత్రములందునల బేవతలంగూర్చి ప్రస కృముగా కీ _ర్తనలను పాడు కొనుట ఆచార మెనది.

ఇకే చెన్నపట్టణమునవ సమిపమందున్న, తిరువ త్తియూరులో ఆయ్య గారి శిష్యులు వీణపప్పయ్యర్‌ ప్రి ంచి వీరిని తమ (-గామము తీసికొని వెళ్ళిరటం. తిడవ త్య్యూరునకే ఆదిపురమనియు “సంకేతము. అచట శే తాధి చేవతయగు (తిఫురసుంద రపి 1. కన్నతల్లి (సావేర్సి 2. సుందరినిను (ఆరఖ 8. సుందరి నిన్నిందరిలో (శేగడు)ు ఓ సుందరి నీ దివ్యరూపమును. (కల్యాణి) 5. దరిని తెలినికాంటి 'త్రిఫుక నుం. (కుద్దసా వేర) లో _నెదుక్కతులు కీ ర్రించినారు.

తిరుగు రాకలో మదాసులోనాగ్సి తిరువళిక్కేణి పార్థసారధి ఈ పారి వైడ్త లిన” అను కృతిపాడిర. ఆ తర్వాత నుందరముదలియార్‌ శోంక3పె కొవూరు శే మునకేగి కోవూరి సుంద రేళ్వర పంచరత్నములను కీర్పించిరి.. అశ తిరుమల మేక మునశేగి (శ్రీ వంక కేళ్వరస్వామిపె “తెర తీయగరాడా”్‌ యిని కీరించిరి. అక్షే నాగులాఫపురము, పుత్తూరు, వాలాజా పేట, శ్రీరంగము, నాగ పట్టణము, లాల్డుడి (కప్టీర్ధప్రరము) హోలింగర్‌ వగైరా క్షేత్రముల'కేగినట్లు (శ్రీవారి కృతులు. నిదర్శన ముల యున్నవిం

స! ఈ సంచారమందు అయ్య గార నేక మహిమలు చూపీనటు అచటి (ప్రజలు ఛి నీ గ్పిర్య పడినట్లు (శవాదములు కలవు. తియవాదిలో అయ్య -గారియన్న జా స్యేకుడు శామపంచాయకతన వి్శిగవాములను శావేంలో సడీపాఠ 'మొనర్చినట్లును, శ్రీ త్యాగ ళం

రాజు (బహ్ముముశారి కలలో రాముడు దర్శనమిచ్చి తానున్నచోటు కెల్చగా వీరు ళ్ళి 'కచ్చుకన్నట్లు పరంపరగా 'చెప్పికొందురు, వాటి శాథారములు కానరావు,

తర్వాత అయ్యగారి వార్థక్యదళలాో 1845 విశ్వావసు ఆరంభమున భాళ్యా వియోగ్యయెనట్లు తెలియుచున్నది. ఆమెన ఒకపమౌా న్లెయే కలదని వమౌరులు లేరని

4 ఈత ఆ కమా ర పరంప స

నిశ్చయము. తర్వా కమౌ ర్రె పరంపరయు నష్ట్యముకాగా, ఆమె అ త్తవారి బంధు వ్రలు ఇపుడు తంజాపురమందు వరవాప్పయ్యర్‌ వీధిలో నున్నారు. అయ్య గారు పూజించిన (శ్రీరామ పంచాయతన వి[గవా మిపష్పటికిని పె యింటనున్నది,

1847 ఫుమ్యకుద్ధ ఏీశాదళినాడు భ్యదాచలరాముడు అయ్య గారికి వర్శనమిచ్చి జప్రదివూటలలాో కరుణింతు”నని వెప్పనట. అనగా తనలో లీన మొనర్చుకొందురని భావించి “ళవానరాగములో””. గిరిపె నెలకొన్న రాముని గురితప్పకగంటి” అని శ్రీ ర్రంచివారట. పుష్యకుద్ధ వ్యూర్థిమనాడే త్యాగరాజ బ్రహ్మము అపర్సన్యాసమును స్వీకరించిర. నాటినుండి త్యాగ రాజస్వామియను సంీతము రూఢియయ్యెొను. పుష్య బహుళపంచమినాడు ఆయ్య గారు ఉపఃకాలమంబే స్నా నానుహైనములను నిర్వహించు శొనియుండ గా, శ్రీవారి నే క్తలు శిష్యులు వేం రామభజన చేయుచుండ శ్వా మరికొంద రిని (శ్రీరామమం[త్రజపము శయుడని ఆజేశించి, మనోహరి రాగములో “పరి తాపముగని యాడిన పలుకులు మరచితివో”” అను క్రీ రనముపాడి అధ న్యానిలో శ్యామసుంద రాంగ సకల ళ కియు నీవేరా, ఇలను త్యానరాజు వేరా” యని కీ రించుట తర్వాత చఛిన్ము[ద

చాటి నాటి ధరించి సమౌధి నిషలో కపాలమోతుమెనట్లు 'పసిదికలదు.

అ మూ. ళం థి

(బ్రవ్మానిస్టులకు మరణములేదు. చారు నిత్య సత్య స్వరూపులు, 'శ్రీత్యాగ రాజు

సాామివారి చరిత అటుంచి వారి దిన్యనూ కులు అమృతము చచిల్కు గేయములు సర

స్‌ క ప ట్ర (ప్రజలలో అబాలగోపొలం మంగళవారతులవలి జో సృతిర్మయము లె ఆ చంద్ర తారక ముగా వెలుంగుల నిచ్చుచున్నవి.

ఆటి వాేయకారళిరోరత్నమన(6 దగిన శాముతారక 'టవ్మా వే త నాద

లు ౧ న్‌ జా ఆశి ల మూ స్త్రి శీ ఆ్యాగ రాజస్వామీవారిని స్మరించువారికి అభ్యుదయని_ క్మీయములు వాస్త వద్ధములు, మంగళ౦0 మహత్‌ . జయతు రామనామం

నునవి

దథీణ భారతమున వాల్మీక్యంశావ తారమనం దగినవారు శ్రీ త్యాగరాజస్వామి, శ్రీరామతారక (బ్రహ్మో పాసనతో వనాదోపాసను శృతికలివి శృతిస్ను ఖతి ఫురాజేతి హాస సమ్మితముగా పరవకులై పాడుకొన్న గేయములు ఉపనిషత్సూ క్తులవలె భి జానవె రాగ్యములవ నిధులై భావగాం ఛీర్యముకల వై యున్నవి. అందలి సంగీత పౌపొత్య సౌందర్యము అన్నివర్ణములవారికి ఆనందమును కలిగించి, ఆయా గేయము లందలి ఫావనములు ఎవరి ఆధికారమునకు తగినట్లు వారికి ఆత్మీయములై ఆ _ప్పములగను, ఈ గేయములందలి సంగీక సంప్రదాయ రవాస్యములను సాహిత్య భావములను ఎంత విశేసుముగా వివరించినను వాటి గాంభీర్యము మిగిలియీయుండును, నా అదృష్ట బళమున నా చిన్నరీనమునుండి మౌ తల్లిగారు సహజ మృదుమధుర కంఠ స్వరముతో ఏశాంతముగ శ త్యాగ రాజశేయములను పాడుకొనుచున్న ప్రుడుయత్కించి త్కావ్య పాఠమును చదువుకొను దళలో, అ శేయములందలి దివ్యసుందరము లై న ప్రయోగ ములు అచ్చటచట నా రఘునంళళాన్యమును అనుకరించు రామకభాసుధారన బిందువులు, నాఆవ్యక్తచి ర మ్మేరమునకు ఛలువనిచ్చి సదునువేనినవి;ి తదాది ఛజననోష్టులలో పాడుకొనుచు;ు మాటలు "నేర్చిన కొలందియా విద్యార్థి “గా జేశాటన చేయుచు సంగీఠ చిద్వాంసుల గోప్విలో పొల్టూనుచు వినుచు, చాేర్చిన కొలది [శ్రీవారి శోయములను

చిన్నచిన్న సభలలో (ప్రసంగములను సాగించుచూ వచ్చితిని, అనే మధుకరన్యాయమున) అనేకమంది కాస్త్రపండితుల ఆ్యశ్రయముశే, పంస్కృృతాంధములందు కొంఠ సాహిత్యమును సంతరించుకొని గంభీరములైన తర్క వేదాంత శాస్త్రములను సమగ్రముగా ఆధ్యయనముచేయు చిక్త 'సైర్యమున్నూ లేక, అరకొరగా, ఆ యా శాస్త్రముల మర్యాదను చణువలను అవగాపాన 'మొనర్చు శొనుచు మాతల్లి ఆదేశమున ఫాగవతము రామాయణము మొదలగు మహాఫురాణ 'గ0ధములను, ఫురాణించుకొనుచు, పురాణభట్టునె, నాలో నేజేనా ఆల్పజ్ఞర్య మును బహూకరించుకొనుచు, "బేళసంచార పాటవమున బహుశ్ళతుండ ననుకొను

చుంటిని,

అంతలో నా జన్మ జన్మాంతర ఫుణ్యవి కేషమున “ఆంబలితిను వేళ ఆమృరీ మబ్చినరీతి” ఆదిశంకర భగవత్పూజ్యపాదుల అవతారరూఫులు పతితపావనులు పామోచ్భంకరులు శతి శాం-చవీ శామకోటి పీశాధిస్టి తులు ళీ చంద శేఖళేక్ణు

వీ సరస్వతీ (శ్రీవరణుల చరణా[శయ భాగ్యము లభించినది,

డే

ఆన్ని తీరులలోగఅ నా దీనర్వ మే నా అర్హత యగుటచే శాబోలును శ్రీవారు తమ దివ్యకటామొమృత మును వర్షి ంచిరి. అంత ఎండుచారిన నాచి త్త "శ్నేతమందు వీ జన్యాంతరముననో విత్తిన సద్వాసనా చీజములు మొలక లె త్తినవి]ి వాటి ఫలమును, అనుభవమును నీనెరుంగను, కాని ఆమౌయక మెన, సవృదయ (ప్రజానీకము తదాది నన్నెంతో శారవమున ఆదరించుచూ వచ్చినది.

అందున నిదర్శకముగ బహు్రుతులు విద్యావే _త్తీల్రు మృదుహృదయులు ఆచార్య విస్సా అప్పారావుగారు నా పౌరాణిక (ప్రసంగములు విని అందందు త్యాగ రాజ సూ కలను వివరించుటయు విని, తీ త్యాగశాజస్వామిచారి బేయములక్‌ ఫీలై నంతలో వ్యాఖ్యానము నావే '(వాయించవ లెన నెడి 'సంకల్ఫముతో నన్ను మదా నునన రావించిరి. ఆంత ఇరువురము త్యాగరాజ క్ట _రృనల సేకరణ 'మొదలిడితిమి. అప్పారావుగారు ఆంధ గాన కళా పరిషత్తు తదను బంధము-ణా మద్రాసు కమిటీని ఏర్పరచి తావే కన్వీనర్‌ గానుండి ఉదారులనల్ల ముదణమునప విరాళములను శీకరించికి. నేనొక సంవత్సరములో నాళ _క్రికొలది త్యాగరాజకీ ర్హవలక వ్యాఖ్యా నము 'ఛాయుచు సాయంశాలమందు నిత్యము మడాసునందలి ఆం ధఫ(ప్రముఖులసమౌ దరమున భగవద్దీలే, భాగవతాది (పఫనచనములం జేయుచు, సంపారయా[త సాగించుచు, ఆవసర మెనపట్ల శీ అప్పారావు గారివల్లనూ, ఆర్థిక 'సహకారమందుచు, ఒక్క సంవ త్సరంలో నా రచన పూర్తిచేసితిని. అప్పటికపుడే ముదణయు6 జరిగి 1948 లో ఆ (గ్రంధము (ప్రకటిత మె, 'చేశీయుల మెప్పుసందినదిం

శీ శామకోటి (శ్రీవారు (శ్రీముఖమున్నూ, దయచేసీరి, ఆంతతో ఆ ఉద్యమము ఆగినది. తర్వాత కొంతశాలమునక కొందరి కోరిక పె ఫునర్ముదణముచేనీ ప్రకటిం చుటవ సర్వాధిశారములను, పై కమిటిల తీర్మానంద్వారా నాకు దఖలు పరచి, శ్రీ అప్పారావు గారు ఆందలి స్రైకలు వైరా నాకిచ్చి (పోళ్సషపాంచిరి.

తడాది (శ్రీ ఆప్పారావుగారు ఎన్ని ఊఉ _త్తరములు 'ానీనా, వ్యయ్యపయా సలక 'పౌాలుమౌాలి మిన్నవంటిని.

ఒక్క సంవత్సరమునకు ముందు మద్రాసు వచ్చినపుడు ఆప్తులు ఆంధ (ప్రము ఖలు విద్వద్విద్యాభిమౌనులునైన బ్రవ్యా,+ జె.వి. సోమయాజులు గారు తిరుమల తిరుపతి 'జేవస్థాన సమౌచార కేందమందు భాగవతోపన్యాసముల నేర్చాటుచేన?, నగరవాసులు ఊడారులునెన వారి పరిచయ మేగాక భూరి పారితోషికము నొసంగిరి.. అ యవకాళ మును పురస్కరించుకొని మరికొందరి, విద్వ న్మిిత్రుల (పోత్సాహముతో, మరల త్యాగ

నా శాజ వివరణ (గంథమూును (కొ _త్తతీరులో రూపొందించి (పకటించవలెనను ఉత్సా హాము కలిగినది, వయసుతో'చాటు, విద్వత్చరిచయమున పరిణత మైన బుద్ధిబలముతో 'పహ్లాద భ్‌ కి విజయము మొదలగు (పల్యేక శిర్షి శానిభాగముతో విశేషవివరణములతో (కొత్త తీదలో విశేషవివరణమును శ ల్యేకముగ (వాయనారంభించితిని, శీ కాతా నూర్య నారాయణరావుగారు 'పతిష్టించిన “స్వధర్మ స్వారాజ్య సంఘము యొక్క గెరవ శార్యదర్భులైన శ్రీ బి, వి యస్‌. యస్‌. మణిగారు. మిత్రుల 'పోత్సాహముతో శోరినంత చే, నిర్నిబంధముగ ఈ [గంధమునకు వలయు తెల్లకాగిత మును దయచేసిరి. ఆంతతో నా యర్నేము బలీయమెనది. వారిచ్చిన శాగితముతో రెండుజేల కాపీలు ముదణయైనవి. నిద్వద్విద్యాసంస్థ కావున ఉస్వధర్భు స్వారాజ్య సంఘమే (పళాళ వలుగా సండుట ఉభేయ్యత శైరవ్యపదమని భావించితిమి. ఇంతటి ఊత్సాహ మొసంగినందుక పె సంఘము వారికి వారి (పోళ్ళాహమావలప నా కృతజ్ఞ తాభినందన ములు _ ఇంఠకాలమి నగరమందు నావచిరవసతి నిచ్చియు నా ఫాగవత రామౌయ ఇాది ప్రసంగముల ద్వారమునను సహాజౌదార్యము చేతను నాకెన్నో విధముల సవా శరించిన వివ్వత్పతుపాతులగు (పముఖులప నా కృతజ్ఞ తను తెల్చుకొనుచున్నాను తరచుగా ఈ (గంధరచనయందు సలహాలనిచ్చుచు ఇందలి సంగీత సాహిత్య విశీషములంగూర్చి (ప్రస్తావమును (వానీఇచ్చిన ఆ బాల్యమ్మితులు సహజ సంగీత సాహిత్య విద్యా వేత్తలు పద్యశ్రీ కళ్ళాపపూస్తులు (శ్రీ మంగళంపల్లి చాలమురళీకృష్ణ ారికి ఇతోధికాభ్యుదయ పరంపర కల్డునట్లు కోరుదును. నారచన ఆల స్యమగుచున్ననూ, సహీంచి ఈ పథమ 'సంభుటమును సర్వాంగ నుందరముగ మ్యుదించి ఇచ్చిన సహృదయులు శీ ధనికొండ వహానుమంత రావుగార్కి నా అభినందనములు. లోగ డ [శీ కామకోటి (శ్రీ చరణులు అనుగహించిన శీ ముఖమును, శ్రీవారి అనుమతితో కొద్ది మౌర్చు చేయించి ఈ (గంధమందు ము] దించుకొనుటకు ఆబేశమును కటానీంచిన నవ్య శీ చరణులు శీత శీ జయేం[ద సరస్వతీ గురుస్వాముల వారికిని నా వందన సహ్మసము లఅర్చించుచూ, ఈ (కొత్త రచనయందలి గుణదోపములను రసజ్ఞ విజ్ఞ లోకము పరోలించి, తమ అమూల్యములైన సలహాల నివ్వగలరని కోరు చున్నాను స్వస్తి ళ్‌ కల్లూరి వీరభ్యదళాశ్త్రి

న. స క గ క్‌ శీ భూ లా జ న శ లా నన ప కంట సు | ఖు | క్ష సన్న న శత లే ప | శీ? న్నా! టీ న ప ల క సత మ్‌ స్‌ త. “| ఛే స ః గ | ఖే ॥ శ నై / ॥ ( ఛా శమా- తళ న న్‌ ఎ పళ్ళే జీ క శ సే ( య! వే త. ౬ నళ స నయ. టీ పై క జీ శ ప కక ” శ్‌ జ " 'టైహ్మాకీ కాతా నరార్య నారాయణ 5"వు పంతులుగారు స్వథర్మ స్వారాజ్య సంఘ (పతిసాపకులు

(. నయా గతో జ్ర వ అబ జై గ్‌ న?! మనీ లలితాంబ

ఆల్‌ ఆ ఖి (ప్రకా నకుల [ప వసి అతో 6 శ్లేయాన్‌. స్వథర్మః ఆప్నోతి స్వా రాజ్యం”

స్వథర్ము స్వాకాజ్య సంఘ వ్యవస్థాపకులు ఈ; కాతా నూర్య నారాయణరావు పంతులు, వారి సహధర్మచారిణి శ్రీమతి లలి తాంబయు స్వథ ర్మాచరణమున ప్వాళాజ్య వీది నందిన ఫుణ్నాదంపతులు, థి అలణ్యె

శ్రీ చేదమొతృచరణ వరివస్యతో తమ గార్హస్థ్య జీవితమునకు భాస్కర భా సంపదతో (శ్రీశాగ్లాశుట్తి దివ్యతంమౌగి -ళకొన సార్ధ క జన్ములు.

న్న ళ్తౌ న. శ్రీమాతృ చేవతాను[గవామున, తౌము పట్టినదెల్లి బంశారమన్నట్లు, అయో మయ 'పకృతిని సెతము స్వర్ణ మయము?గా నొనర స్స్‌గల పరళువేది వారిహ _స్పగతము. కూన్నుః పరమౌమోదః” అనురీతి తమ సంపదట, నలుదిళల వె దిక సంస్కృతీ ఫౌరభమును సంతరించుకొన్న రససిద్ధులు,

'జేదో2-ఖిలో ధర్మమాలమను ఉ _త్తృమౌదర్శముతో ఆంధ్రావనిలో ఉర్లాం మొదలగు స్వదేశ సంస్థానములు వేదళ్శాస్త్ర, విద్వత్సభలను జరిపి, ఆర్జ ధర్మమును పరిరటీం చెడివి. శాల్యకమమున ఆ సంస్థాన సభలు తారమొరైన కరుణములో, గుర్వా 'జీళమున విజయవాడ తమ లలితాభవనమందు $/ కౌ తావారు వేదశ్శాస్త, విద్వాంనుల వాహ్వానించి, (శ్ర;ళరన్నవరా(శ్ర యాగోత్సహెంగముగ విద్వత్సభలను జరిప, విద్వాం సుల పాండీత్యమును నిగ్దతీర్చి సముచఛిర సత్కారములనిచ్చి, ఆంధమం దితర వేద కక విద్వత్సభలలో కాతాచారి పట్టమునకొళ పావు సెరవమును కల్పించి యున్నారు. అర్థ వదధ్యయనము విశిష్టమగుట చే సికిం దాబాద్‌ పద్మారావు నగర్‌ కేంద్రమున (ప్రముఖులైన పండితులతో 'వేదశ్శాస్త్ర, పాఠశాలను నెలకొల్పివిద్యారణ్య గ్రావ్యమతో 'జేడాధ్యయన మొనర్చు ఆర్హ్హలగు విద్యార్థలవ యజ్హ్జె యాశాద్యను హైఠలన సళల వసతులను ఏర్పరచి, సనారన విద్యాసపోమణ మొనర్బ్చుచున్నారు.

అధీతి బోధ, ఆచరణ, (పచారణములను చతురంగములతో, స్వథర్శి ప్వారాజ్య "కేంద్రములైన విజయవాడ, వేద స్వారాజ్యభననమందు రామవరప్పాడు పారిశ్రామిశాగారముందు 95, 'శాజ్వే?, మదరాసు భవనమందు (క్రమముగా శ్రీళంకర భగవత్పాద జయంతి. $/ చేవీ శరన్నవరా[తయాగోర్సవము, శ్రీరామ వసంత నవ

స్య? రాతోత్సవము? 'శీళ్ళష్ణజయంతి మహోత్సవ సందర్భములలో అఖండ భారత మందు, వేదజేదాంగములం చారి లేరిన మహానిద్వాంసుల నాహ్వానించి, శాస్తార్ధనోస్టి జరుపుటయీ-గాక, మహాశివరా(త్రి పర్వములలో (శ్రీశ లమౌదిగాశల మహో మేత్రము అందును విద్వత్సభలను నిర్వహించి సముచిత సత్కార గౌరవ మొనర్చుచున్నారుం లోశమందు ధార్మికో త్సావాముతో ఉన్నత స్థాయిలో ధర్మసంస్థలను స్థాపించు టయేశాని వాటి పరిపాలనయందు (కమళః తదనుయాయులకు 'శద్టాస కలు లంప్త మగుట చూచుచున్నాము, ఇందట్లుగాక, భగవత్కృపవల్ల ను, వ్యవస్థాపకల హృదయ కుద్ధివల్లనూ, కశాళావారి కటుంబసభ్యులు తదనుయాయులైె న ఆధికారి బృందము ఆ సంస్థ యొక్క ఉచాత్తాశయముల నవగావహాన మొనర్చ్నుకొని, పారిశామికము, వ్యవవోరిక మైనవ త్తిడి ఎంతయున్ననూ, పె సంస్థా గారవపద్ధతులక శఖామా[త మేని లోపము శాసీయక (క్రమశితణతో "నేటికి, రీపటికిని యథాతథముగా. నిర్వహించుట వారి 'శేయమేగాక, బేశీయులైన సర్వ (పజానసీకము యొక్క ఆదృష్ట్రమనక తప్పుదు. మద్రాసు ఆంధ్యపబేశములలో గల ఈమ శేందములప జగ ద్దురువులు పీశాధిపతులను, మహాత్ములను ఆహ్వానించి, సర్వ విధములచే వారిని శుళూపించి, తము స్వధర్మ స్వారాజ్య సంఘమునకు తమప జేశీయులవ నూరనళ క్ర్‌ని చేకూర్చి లోక క్నేమంశరములై న వారి ఆదేళములను యధాళ కి శరసావపొంచి నడచుకొను విభఛేయక ఈ పాలక వర్శమునకు విశిష్ట లఅతుణము, ('పశృతమనుసరామః_ ఇంఠరదనుక స్వథర్మ స్వారాజ్య సంఘ (పధానాళయములను స్థాలీపులాళ న్యాయమున స్మృరించుకొంటిమి, ఈస్లేద శిరోమాతృజ స _ప్ప్రస్వర నాడాచలదీపి” దవీ.* భారతమున అవతరించిన వార్దేయశారుల పరంపరలో. శిరోరత్నమనం దగి మౌంసల "వీ ఠములతో శీ/రామ శారక్యబ్రవ్యూమును సాకోత్క_రించుకొన్న ఈ త్యాగరాజస్వామి వేద్య వేదాంగ పండితుం ఆ, రాజమోగిమై, పరమాత్మ 'పతీక మైన _పణవ రత్నగర్భమునుండి వెడలిన సప్తస్వర సుందరుల భజించీన నాదోపాస వందు; ఆత్మానుభవముతో రామ (సీరణతో ఆ మహానీయుడు పాడుకొన్న చేయ ములు ఉఊపనిషత్నూ క్రలవంటివి, పానురజన సాధారణములై న సాంఘిక సమస్యలు "మొదలు జీవన కి నందువరకుం గల వివిధానుభవములను, సాథనలను తన గేయము అందు నూత పాయముగ ఆటేశించిన జేశిపండు.

న

స్వథధర్శ స్వారాజ్య సంఘము విశిష్ట నూతన 'వణాళికతోో బీద వేదాంగ ళ్‌ తనే ర్త మహోపాసవలు వాన్లేయళారులునై న శ్ర త్యాగశాజస్వామి. వారి శీయ సంఫుటమును. వివరణముతో (ప్రశాళన మొనర్చుట సంఘ గౌరవము నినుము డించుటయీగాక, అభాల గోపాలం ఆంధజనతలో ధర్మపచారము చేనిన ఊ త్తమ

అనాటీ శీరి నందుట్సు తమ సంఘమునకు సముచితమెన క ర్హవ్యమును నిర్వహించి వాలీ యూ బాట

రనుట నిర్వివాదము,

నా జన్మాంతర ఫుణ్యమున ఈశ ఈ జగద్దురు శాంచీ శామకోటి శ్రీ చరణుల పరమౌను[గవామే జీవముగా నా క క్రికొలది శీ త్యాగరాజ వివరణమును “మొదటి సంఫుటమును పాఠక లోకమున కందించితిని, చిరంతనముగా నా ఫాగవత, శానవాయణ (ప్రసంగ ధోరణికి సంతసించిన అం ధచేశీయ శపముఖులు నాయి యత్నమున్కు సహృదయముతో ఆదరించుటయేగాక, (ప్రకృతం మద్రాసు నగర_ మందలి (పముఖులు సత్కార్యములవ పోత్సావామిచ్చు సవృాదయలు అస్మదాదుల శాప్తలునైన శ) జి. ఆర్‌. రావుగారు (శార్యదర్భులు, హిందూస్థానీ ఇంబర్‌ ఆఫ్‌ శామర్స్‌, మదరాసు, శ్రీ జె. వి సోమయాజులుగారు మొదలగువారు స్వథర్థు స్వారాజ్యసంఘ గౌరవాధ్యములు కార్యదర్శులు నై న (బ్రవ్మా/$్రీ బి, వి, యస్‌, యస్‌, మణిగారిన్తి ఏ తత్సంఘ 'ప్రతిష్పాపపలతో ఏక నృాదయులై, కాతావారి సర్వవిధము లైన ఉద్యమములందును, చేదోడు వాదోడుగా సవహాచరులైన మ॥ రా॥ ఈ నీ, ఎం వెట్టియారుగారిని కలని మొట మ్మొతముగా ఈ త్యాగరాజ క్ట రృనా సంపుటమునకు 'వశాళవలుగా నుండి నహకరంచవలనినదని మనవి ఇచేసీనంరలో అనుపద మే వారు ఆమోదించి ఇంతవర కీ సదుద్యమమునప శార్యరూప మందించినందులకు జీ "నెంతో శృరజ్ఞందనై యున్నాను

ఇది మొదలు స్వారాజ్య సంఘపాలవలు పురాతేతిహోస సంప్రదాయ నిబద్ధ మైన ఆర్ష భారతి కలంళారముగా సంగీత సాహిత్య విలనితములై న వాగ్లేయశారుల దిన్యరచనలక ఇతోధిక 'పోత్సాహమిచ్చి; స్వతంత్ర భారతము, లౌకిక ఆధ్యాత్మిక స్వారాజ్యసీద్ది నందునట్లు కర్తవ్య (ప్రవణులగుటవ ఏ తత్సంఘ పరిపాలకలక శ్రీశామచం[దమూ ర్రి జగద్దురువులైన పరమొచార్యులు ఆయురారోగ్య భోగ

వూ! రి య్‌ భాన్యముల ననుగహీంతురని కోరుదును. “సక్వేజనా స్సుఖినోభవంతు” మద్రాసు కల్లూరి వీరభ(దశాస్తి.

ది. 15.8.1976. /| గు

విషయసూచిక ఛ్రహ్లాద భ క్తి విజయము కీ రనముల పటిక అవాలి ల్సి సంఖ్య కీర్తన ఫుట , సంఖ్య క్‌ర్తన పుట 1 ఈ గణపతిని క | 24 (శ్రీరామ జయరామ రిక్‌ లి వాసుదేవ 61 25 సరసీరువా 87 8 పౌగరుండు 8|| 26 వద్దనుం దేదే 89 4 వినతాసుత 9! 27? తీరనానాలోని శ0 5 వారిధినీప 10, 28 రామాభిరామ త్త 6 వచ్చును హరి 12, 29 దయరానీ త్త 7 దండకము 18 | 80 దయ సేయవయ్య 4ీరి 8 వందనము 18 | 81 ఆనంద మౌనంద శ/ి ర్ట ఎట్లకనునొందునో 19 92 జయమంగళం త్త? 10 ఇందుశా 17 88 నన్ను విడచి 48 11 నిజమైతే 17 | 84 అందుండక నే శ్ర 12 చారదముని 18 ' 85 ఏమని వేగింతునే ర్‌ క్ర చూర్ణిక 10 86 ఎంత పాపినైతి ఫ్‌1 14 ఇపుడైననను ౨౧ 8 చెలిమిని ర్‌2 115 ఎన్నగమనసువ 21 368 ఓ జగన్నా ధా నికి 16 ఏటి జన్ముమిది 22 80 పాహీశల్యాణ రామ ర్‌శీ 17 ఎంరనుచు 24 శ౦0 రార మౌ ఇంటిదాక రితి 18 ఏనాటి నోము 25 | శే కమలభవుండు నిక్‌ 19 నన్ను (బోనకను 27 | 42 దొరపవాయని 57 20 అడుగువరముల లం, 43 చలే ర్‌8ి లకే చారి జనయన 20 శక వర మెన య! 22 తనలోనే 811 ఈ జయ మంగళం 60 ఏలి ఓ! శాము రాను రం | శీళ నీ వామ రూపములన్‌ క!

కట. నౌకా చరిత్రము సంఖ్య కీర్తన పుట | సంఖ్య శ్‌ర్పన వుట 1 కృంగారించుకొని 64, 12 ఊన్నతావున 80 2 చూడే చెలులార 68 | 18 ఆల్ల కల్లోల 82 8 అఆడవార మెల్ల 68 | 14 "ెరుంగపాలు 88 శ్రీ వీమని 70] 15 కృష్ణా మాశ్తేమి 85 ర్‌ ఏమేమో తెలియక 71 16 ఇంపుళీమి 96 6 పీడను జరిపే 78 క్ష7 ేదవాకన్నమని 87 7 తనయంటే గతీ శీ 8 ఏ నోము న. 18 హరి వారి 88 9 చాలు వాలు 77! 19 గంధము 00 10 చూతమురాళే 78 20 ఘుమ ఘుమ రై 11 ఎవరు మనక 79 21 మా వలమున 93 దివ్యనామ కీర్తనములు 1 అకడే ధన్యుడు 96 | 18 ధరను నీసరి 118 ౩2 అభిమానము 98 | 19 ధర్యాత్మ [10 8 ఆనంద మానంద ఏ0 20 నమోనమో 120 4 ఇంతకన్న 101 21 నమ్మక నే క్ష క్‌ ఇందుశా 102 | 22 నాధా (బోవవే 122 6 ఎన్నాళ్లు 108 | 28 నారాయణ హరి 1024 7? ఓ రమారమణ 105 | 24 పరమ పానన 125 8 ఓ! రామ ఓ రామ 107 | 25 పరిపాలయ 126 9 కరుణా జలభే 108 | 26 పరిపాలయ దాళరభే 120 10 వవలయదళ 110 | 2? పలుక వేమి 120 11 గతమోహాశిత 111 28 పాలయ, శ్ర 12 జయ జయ 12 208 పాహి కల్యాణ శేష 18 జయ జయశ్రీ 118 80 పాహిమాం 188 14 తనడాసోహం 115 | 81 పాహిరామ 194 15 దయరానీ 118 | 9 పాహిమాం 185 16 దళరధనందన 116 | 88 పాహి రామచందరకా 186 1? ద్రీనజనావన 117 | 34 పాపా రమారమణ 187

న. సంఖ్య కీర్తన పుట | సంఖ్య కీర్తన పుట 85 పాపా పరమాత్మ 188 59 రామ కోదండ రాము 65 86 పాహి పాహి 1838 60 శామ రామ రాజ 166 87 పాహీ రామచంద్ర పా 1839 61 శమానస 167 88 బలము కలము 180 | 62 వరలీల 168 89 బోచే వాలెవళే 141 68 చారి జనయన 169 40 భజళే 142 64 (శీరామదాస 170 శ1 భజరామం క్షత |. ర5 శ్రీరామ [72 శల మరవక జే 140 66 (శ్రీరామచంద కే?8 శ మొనువ 145. 67 శ్రీరామ జయరామ క్షే?త్త 44 మౌనవ సంచరశీ 146 ర తా 7? చా ట్‌ కసం 1టి| 0 శామజయళామ... 109 శ? రామ రామ కృష్ణ 151 7 (ము రామ న శ8 రాను రామ గోవింద కక2 79 ను శిరామ 194 శ్తీ9 రాము రామ నీ వారము 158 7ఢీ న్వ్‌ లోక 185 580 రామ నామ భజే 154 75 సీళానాయక 196 51. రామ పాహి 15ర్‌ | [6 సుందర 187 52 రామ రామరామ సీతా 157] 777 పారియను 188 ర్‌కి రామ రామ 158 | 78 వినయమునను 189 ర్‌కీ రామ నీతా 159 | 79 పీశాపతి 1098 రక్‌ రాను ఏవటై వతం 160 | 80 ఏ విధముననెన 108 శ్‌ర్‌ రాము రామ 162 8 'శ్రీకులసమ్మ - 194 57 రామ శ్రీరామ 164| 3౩ శారా రఘువీర క05 రీ8ి రామ రామ 164 |, 88 పాహి రామదూత 106 ఉత్సవ సం[పదాయ క్తీ _రృనలు

క్షే చూర్షిక 207 6 నగుమోము గలవాని 205 2 హెచ్చరికగా ౭00 | 7 జయ మంగళం లంగ్‌ త్రి కొలువై యున్నా జే 2౧1| 8 జయ మంగళం నిత్య 206 4 సీతా కల్యాణ 201 9 పతికి హారతీలే 207 ర్‌ నా పాలి (శ్రీరామ 204 | 10 వదనద్యుతి 208

నన్‌ సంఖ్య క్‌ ర్త పుట | సంఖ్య క్‌ ర్త పుట 11 తీరసానర విహార 209, 20 శ్రీరామ రామ లేత 12 ఆరంగింపవే 209 |, 21 రామ రామ 216 18 వూలపాన్ను 210| 22 జో జో ఆనంద 210 14 బడలిక దీర ర 28 మేలుకోవయ్య 2920 కే ఉయ్యాలలూగ ౭211 24 కులుకో లంకే 16 లాలి లాలీ 212 | 25 రతబెట్టాశే. ల 17 లాలి లాలయ్య 218 | 26 జానకీనాయననట్‌ లలైర్డ 18 రామ శ్రీరామ 215 | 27 మౌ రామ 228 129 లాలియూగే 215 | 28 పతికి మంగళ 224 ఘనరాగ పంచరత్నములు 1 జగచానందశారళ 225 , 20 ఆడమోడీి లగ శ దుడువగల ౨20, 21 ఆదయ 262 8 సాధించెచే 282 | 22 ఆనందపాగర 268 శీ కనకన రుచిరా 287 | 238 ఇంతకన్నానంద 264 ఈ ఎందరో మవోనుభావులు 241 | 24 ఇంతనుచు 265 ఆకారాది పటిక 25 ఇంకయోచనై తే 266 6 అంబనిన్ను 2ర్‌ | 26 ఇంత భాగ్యమని 2607 7 అమ్మధర్ముసంవర్థని 246 | 27 ఇందుకా 268 8 అమ్మ రావమ్మ ల్రశ్మ? 28 ఇంక దయరాకం శు ల0 $ ఆట్టిట బలువదు 2కర | 29 ఇంత తామసమెతే 270 10 అటుకారాదని 249 30 ఇళ శావలనినదేమి జగ క1 అడిగి సుఖము 250 81 ఇతర 'చెవముల 2792 12 అదిశాదు న! రల ఇది న్యా 278 18 అవాధుడను లర్‌2 88 ఇది సమయమురా లాశ్వ ప అన్యాయము 2రరి 84 ఇటే భాగము 275 15 ఆనుపమగుణాంబుధీ 92గ్ట్‌శ్క త్రీ క16 ఆనురాగములేని 255 85్‌ ఇన్నాళ్ళు 276 17 ఆపరాధముల 256 | 86 ఇన్నాళ్ళు నన్నీలి 278 18 ఆప్పశరామభ కి ల్‌? 8 ఇలలో 'పణతా లి లం శం ఆలకలల్లలాద 2581 98 ఇన్నాళ్ళళలె లం

ల! సంఖ్య కీర్తన పుట | సంఖ్య కీర్తన ఫుట 80 ఈవనుథ 282, 698 ఎన్నాళ్ళు తిరిగేది 812 తృ౦ ఈ మేను లైర్ర2ై 600 ఎన్నాళ్ళూరకే 8కి తీ1 ఈవరపం జూచినది 284 |, 70 ఎవరని నిర్గ యించిరికా తి్షేశీ శీ2 ఈళ పాహీిమౌా లెర్రిస్‌ 71 ఎవరిచ్చిరిరా తేక శశి ఉపచారములను 286 72 ఎవరికై యవతార 816 శశీ ఉపచారము 287 | 78 ఎవరితో-చీజెల్పుదు 817 శీర్‌ ఉంచేది రాము ౨868 | 74 ఎవరు తెలియగ 818 శర ఊరకేశల్చునా ల౨ంం0 "5 ఎవరు 'శెలియంబారయ్యేరు 8109 శ? ఎంతముదో 290౧ |, 76 ఎవరురానినువినా ఠ్రై0 48 ఎంతని-జీవరి తుము 291 | 77 ఎవ్వలే రామయ్య తైపే శీర ఎంఠ చేర్చినా 202, 78 ఎవరైన లేరా 821 శ9 ఎంరరానీ ౨88 | 79 ఎన్నడో రతీంచితే తైల 50 ఎంత చేడుకొందు 294 ర సవయౌట్ట ర్‌ చలిని చినలు

88 ఏ తావున జీర్చితివో 826

రీతి ఎందుకీచలము 206 క్‌4 ఎందుకో నీ మనను 297 | కో ఏశావునరా 827 85 ఏదారి సంచరింతురా 828 55 ఎందు దయరాదురా 298 96 వీది నీ భావు 880 శీర్‌ ఎందుకాగలింతురా 299 87 వపనికో జన్మంచితినని 881 శ్‌? ఎందుకు నిర్ణయ 800, ఇ ర పాపము ఏ $8 ఎందుకు పెద్దల 801 89 ఏమని మాటాడితివో 384 59 ఎందుకో నాగ 802 80 ఏమందు జీ" 885 60 ఎందుడాగినాడో 804 | 31 ఏమని పొగడురురా 936 61 ఎందుబాయరా 805 . $2 నీమానతిచ్చితివో 887 62 ఎందుండి 806 ఓ$8 ఏమిచేని తే-సేమి 887 68 ఎటుల శాపాడుదువో 807 | ర ఏమిజీరమో 29 64 ఎటుల (టోతువో 806 93 ఏమి దోవ 840 65 ఎటులైన భక్తి 809 | 86 ఏ రాముని 9841 66 ఎదుట నిలచికే 810 | 87 ఏల తేలియలేరో 842 67 ఎన్నడు చూతునో 811 |, 98 ఏలా సీ దయరాదు 848

ల!

సంఖ్య క్ట ర్త ఫుట సంఖ్య క్‌ ర్సన వుట

$0 ఏ వరమడుగుదురా 845 | 184 కొనియాడే 881

100 ఏ వితమునైన 847 | 185 కొలువమళలేగదా 882

101 ఏపిత్రి జగద 848 | 186 కొలువై యున్నారే 888

102 ఏలావతార 849 | 187 కోటి నదులు 884

108 ఒకపారి 850 188 కోరివచ్చి తినయ్యా 886

104 ఒక మొట ఒక బాణము 851 |, 189 కోరి నేవింపరాశే 886

105 ఒరులనాడుకో 852 | 140 గట్టిగానునను 887

106 ఓ రంగశాయి 852 | 141 గతి నీవని 888.

107 ఓరచూఫు 858 142 శారవింప రాదా 890

108 ఓ! రాజీచాతు 854 | 148 గ83పె నెలకొన్న 891

100 కంట జూడుమా తరన్‌ | 144 నిరిరాజ నుతా 898

10 కడలేర శాదా 856 | 145 గీతార్షము 898

111 కదలేవాడు 856 | 146 (గ్రవీటలమేమి 895

112 కనుగొంటిని 858 | 147 గురులేక 895

కక కనుంగొను సౌఖ్యము 858 | 148 చక్కని రాజమౌగ్షము 8096 114 కమలా ప్రవల 859 | 149 చనితోడి తేవే 897

115 కరుణ. జూడవమ్మ 859 | 150 చలమేలకా 896

16 కరుణాజలధీ 861 151 చల్ళగ నాతో 899

11? కదణాసమ్ముద 862 | 151 చల్లలే రామచంద్రునివె. 89 118 కరుణం జూడవయ్య 868 | 158 చాలా కల్గలాడు 400 119 కలింి యుండు కేగదా 864 | 154 చింతిస్తున్నాడే శ్ర 120 కలినరులప_ 864 | 155 చిన్న నాటే 402 కర కలుంగనా 865 | 156 చూతాము రాశే శీ౦2 122 కట్టుకేనినావో 867 | 157 వెడే బుద్ది 408 క్ర కద్దనువారికి 868 | 158 చెంత నే సదా 404 124 కన్నతల్లి నీవు 869 | 159 చేతులార తృ౦శ్మీ శే కన్నతండి నాపె 871 160 శేరరాన జేమిరా 405 కే కర్మే 872 |, 161 ఇేనీనచెల్ల 406 126 కరుణ ఏలాగంయే 878 | 161 జనకజాసమేత 407 127 శారుచారు 875 | 169 జానకీ రమణ 407 129 శారు వేల్చులు 376 | 16 జ్ఞాన మొసంగ రాడా 408 180 శాల హరణ మేల 877 | 160 తనవారి తనము 408 181 శానిచ్చేజే 878 | 166 తనమిద నే 409 132 పలబిరుదును 880 | 1675 త్త స్ట మెరుంగ శే 138 కృపం జూచుటక 880 | 168 తప్పి 'టతికిపోవ శ్తీ్షేకే

మ!

సంఖ్య కీర్తన ఫుట | సంఖ్య కీర్తన పుట 169 తలచినంత నే శ12 |, 205 నన్ను కన్న తల్సి 446 70 తలిదం(డ్రులు త్తీషే్తే 206 నన్ను '(టోవకను శశ? 171 తనయుని బోన శీర్‌ 207 నమ్మినవారిని 448 172 తప్పగ నీ వచ్చు 416 , 208 నమ్మివచ్చిన నన్ను కత్తరై 178 తులసీ దళములనే శీ2ే7 , 209 నరనీంహ్వానను శర 174 తులసీ జగజననీ 417 | 210 నళినలోచన 450 [75 తులసీ బిల్ల 418 | 211 చా జీవాధార శర 176 తులసమ్మ మౌ 49 212 నాటిమాట త్తీఫ్‌శీ [77 శెరతీయగరాచా 420 | 28 చాజాడిన మాట రక్త 178 శెలియలేరు రామ 421 | 224 నాదలోలుై 456 క్ష79 తెలిసి రామ చింతన ఉ22. 216 సజాదతనుం అనిశం శీర్‌6 180 తొలిచేం కేసిన 428 , 216 వాద నుధారసంబిలను 458 181 తొలి జన్మమున 424 | 217 నాదోపాసన వేసే 459 182 తొలి చేను చేసిన 425 | 28 చామ వనుమములచే 460 188 దయలేని స్రైరుశేమి 495 | 26 చారదగురు సామి శ61 184 దయ జాచుటకిది 426 | 280 చారద శానలోల 462 185 దరిదాపులేక 427 221 చా మొజాలకింప 68 186 దరిని తెలునుకొంటీ త్మీలైర్రి 222 నా మొటలను 404 187 దర్శనము నేయ 429 | ౧08 నా మొద వంచన 463 188 జాచుశకోవలెనా శీతిక్షే 224 ని జమర్మ ములను 466 189 చాళరథీ 492 225 నిజముగనీ 467 190 జాళరభే న! 191 దినమణీవంళ 48 | 226 నిధాాలా 468

ం 227 నిన్ననవలనీన ీమి 469 క్షేం92 దుర్మార్దదరా త్త్రిశ్త 228 ని డశే శ 108 బేవరామరాను శ్రీశ్రిశ్ష నాన్నల సల ౫ 194 'జీచాదిటేవ 485. 229 నినువినాసుఖము శ్త72 195. లేవి శ్రీతులళమ్ము 486 | 280 నినుఠాసి శ78 196 జీవ శ్రేతప ప్రీర్ణ 486 | 281 నినువినా 478 197 శీహిరవపద థి 487 లైల నిన్నే నెజనమ్మినాను శ్తిడ్తీ 198 .ద్వైకము సుఖమౌ 488 |, 288 నిన్నే భజన శ్త76 1090 దొారథకనా 440 284 నిన్నే నెరనమ్మి శా6 200 ధ్యానమే వర్వమెన శీశ2 | 285 నిరవధి సుఖద త్త? 201 నగుమోము శతు. 286 నిత్యరూప శారీ 202 నడచి నడచి 448తి | 287 సీశ₹వరబోధన 478 208 నన్ను (బోవ శ4ర్‌ | 288 నీకేశెలియక 79 204 వనుపాలింప 44ర్‌ | 239 సీశేదయరాక 49

క

శ్ర క భ లజ ళల 1

ట్ట ల స్తే శాలు న. ల - స ఇష “అంట మ |

నె చ్‌ ఆ ల వై స ల ం న. ఖా స గ్‌ ఎ ఎజ్‌ లీ శ గట క న స.

న | న ల వా గే క గ ఖా “ సు జ క న్‌ ్ల శశ. వజ్రం జనం బన

న. క | నజ ్స్‌ ౮ ! న. . టా స్త న, ే ; మం ర ప శ స శ. 1 స. నం లపై! భలే సీస... కస స యడల సే ల య. సన జీ ; న తా. ఎ ్షీ సా. గ న. న్యు గ్‌ నో త్త వ ప త్తు వై వి “ళ్ళి న శ స్య న! & కన్‌ న్‌ ని వశ "| ట్ట / ఎ" క కాం ర్మ క వ | 1 న. శీ ఆత్య్యానం-జ స్వామివారు జి

శీ తాఇగరాజ కీరనలు శ్రి అిన్ధ య్‌, అ చ్రమ్వై్రాన్సునవాకు... 'పహ్హాదభక్తి విజయము గల అతి (సంగీత రూపకము)

(ప్రహుద నారద పరాళర ఫుండరీక వ్యాసాంబరీవు శుక కౌనశాదులం పరము భాగక తో త్త్సములుగా సంప్రదాయ్య్డాలు స్మరించుట (ప్రవీద్ధమా, అందు మోతృసాధన పామ్యగ్రియందు భక్షి సామెత్సాధనమని నారదాద్యార్ష నూ తములు (పమాణమాలై యున్నవి. *న్వస్వరూపాను సంధానం భక్తి రిత్యఖిధీయ తే” క్ర) కంకర భగవ త్చూజ్య పాదులు స్వరూపాను సంధాన మును భక్తి స్వరూపము౫ా ఇిలవిచ్చి యున్నారు, అట్టి పరమ భాగవతు లెందతో మహాను భావులని ($/ తాగళాజస్వామి చారు వారందరటక వందనములు అర్పించియున్నారు. ఇందరిలో మౌతృగర్భము సొచ్చి మన్నది మొదలుగా చి త్తమచ్చ్యుతుమాద జేర్చిన (్నపన్లోదుడు మహా భక్తి

'పస్థానమందు పాథమిక (పళ నందుకొనుట ఫురాణ (పవిద్ధము__ శ్రీ నారద గురూపబేక పామ్య మో! తొలి వూజాఫలమో గాని, శ్రీ త్యాగ రాజస్వామి పన్లాద భ మూ ర్తి అడుగుజాడలలో ఆంతరంగమును మేళవించి (ప్రహ్లాదుని చరి,తాంళమును వదలి ఆతని అ పరిపాకమునే స్థాయీ భావముగా స్వీకరించి, భగవంతుని సామోత్కార పర్యంతము కృరకృత్యుడె విజయమును పౌధించిన వివిధ ఆనుభవములను ఈ సంగీత రూపకముగా నొక దృళ్యప్రబంధమును ఠాపొందించి, మనకు అనుగహించినారు, ఇందు (ప్రహ్లాదుని చరిత (_పథానము ఇాదు. (పహ్లాదుడు ఆ ర్రినిమి ల్తీముగా భగవంతుని అనుుగహమాు సంపాదించుటయే ముఖ్యాంళము. ఆర్షివలన ఆనన్యగతిపడెన భవ్తని భగవంతుడు అదుకొనును. ఈ భి (ప్రస్థానములో కర్మ యోగం జ్ఞానాదులు ఆంతర్జీ నములె యుండును. విష్ణు విఠోధియైన హిరణ్యకశిపుడు విష్ణుచింతన శేయుచున్న (పహ్లాదునియందు ఒళవంక శఠృభావము మరొకవంక మోవానుతో పుత(ైపీను కలిం౧, తన మౌగ్గమునట్‌ వానిని తిప్తుకొనుటట్‌ ఆ నేక శిమణలను పేరున మారణోపాయముల వే [పయో

క! శ్రీ త్యాగరాజు కీర్తనలు సించెనుం (పప్లాదస్వామియు, ఆజనవ్మనీద్ధము గా, తన ఆం ర్చావ్యూములందు నారా యణుీ దర్శించుచూ అమాయక మెన చిళ్తముకో అన్య మెరలక, తంశడిని గురు వును ఎదిరించవలెన జీ భాళముతో శాపన్నను వారి సీద్దాంతములు తనన అనుభవ విరోధములం గానున్న శారణమున వారిభఖావనక లవా డె, తంగడికి విరోధి శావలనీ వచ్చినది. ఈ వివాదము విచ్శితమెనది. దీనికి పరిష్కర్త సక్వేశ్వరుంటే శాని బే రెన్వరును లేరు, శావుననే ఈ రూపకమునకు (పహ్ష్హాద భి విజయము? ఆను “జీర తన చేయములందు (పల్యేకించి మరికొన్ని గద్య పద్యములను శ థా సంవిధాన మువకు అవసర మైనంతవరకు నేర్చి, సర్వచేవతా అవ తారములను తన ఇష్టదైవమెన 'శ్రీశామునియం బే ఖొనించి ఈ గేయ (_పబంథమునవ నుహాకవి సంప్రదాయ సరళిలో ప్వేష్ట జేతా 'పొర్ధనము "మొదలు తమన పూర్యులెన పా-చీనశ్థిఅర్వా -వీన భక్షమహాశయులన నమస్కారము లొనర్చి క థ్యాపారంభ్‌ వెంనర్చి నారు. కక శ్రీ జూనకీ మనోవార రాజీవ భవాది వంద్య రఘుకుల తిలకా! రాజీవనయనముని జన పూజితవద రామచంద్ర పుణ్యచర తాః క॥ ధ్యానించెద మది విష్వ క్సేనుని (శ్రీ విష్ణుచరణ శేవానిరతున్‌, నానా విఘ్న నివారణు శీనాధి పు న్మవమే యు [శితజన సోమున్‌'. క॥ వాణీ నినువేడెదను పు రాణీనారనన యందు రంజిల్ల వె క ల్యాణీ కీశా పున్తక పాణీ! మాధుర్యవాణి వద్మజురాణీ! క1॥1 కలియుగమున వరభ( చా చలమున నెలకొన్న రామచందదుని నదభ్‌

(ప్రహ్లాద భక్షి విజయము క్త క్తుల "కెల్ల వరుడనం దగ్గి వెలసిన (శ్రీరామడాసు వినుతింతు మదిన్‌, మరియు అనేకమంది మవీభ కలవను వందనములానర్చి తన (పబంధమును తవ ఇష్ట బేవతయగు 'శ్రీరామునికే యంకిత వెంనర్చి నారు, క (శ్రీ కల్యాణ వరంవర సాశేత పురాధి వానసామజ వరచా సీ కారుణ్యము చే న్‌ నీ కావ్య మొనర్చి నాడ నింపుగ వినువూ+॥ ళ॥ (శ్రీ మత్పంచనదంబున భూమిని విలసిల్లునట్టి పురవరమున (శ్రీ) రామ న్యరూపుడనం, దగు రామ (వట్టర్య సుతుడ రాగఠరహీతుడన్‌. "లే; స, ఆగమాంత నిహారివై యలరునీకు 'రాగతాళాది యుతగాన రనముచేత కాగణుమిరంగ సంతోమవరచునట్టు త్యాగ రాజను చరిటం దనరినాడ,. ద్వివద:; (శ్రుచేత విలసిల్లు (శ్రీరామచంద వాచాలకునిగని వరమిచ్చు తండి నాటకం బొకటినే నయముగా సీకు పాటగా వినివీంతు హోాటకాభరణ ఆ నాటకంబున నమరు మర్శుముల (శ్రీనాథ వలిశిద (శ్రీతులకు (మొక్కి జ్ఞాన టె రాగ్య విజ్ఞాన సద్భక్రి దని భావము లెల్ల దివ్యమై వెబుగ

శీ శ్రీ త్యాగశాజ కీర్వవలం

కనకకశిపుడు మున్నుకడు చలంబునను తనయుని సకల బాధల "బెట్టి మరియు నాగపాశంబున నడుమును గట్టి సాగరంబున వేయ శలవిచ్చు మొదలు, (వప్తోద యోగికి (వబలవారిథికి అహ్హ్షాదమగు వాదమందు రాజిల్డు ఘనుడై న నారదాగమనంబుచేత జనియింవంబడి జూలి చెంది మూర్చిల్ల

ఆ మిద మాధవుం జావిర్భవించి సామర్థ్యముల నేచి నసలలిశుండగుచు ముమ్మాారు నెదురుగ ముదముతో నిల్చి సొమ్మసిల్లి న "వేడ సాంపుగా నుండు. రాగ శాళమృందంగరవళిచే మిగుల నాగరికం బభి నయముచే జెలంగు భక్రాగగణ్యుడై బరగు (వ్రహ్లోద

భక్తి విజయంబన చాగైనకృతిని అనిశంబునిద పువ్చహారంబుగాను తనివారధరి యించు ధరసుతారమణ సగుణ నిర్ద్ణణముల నమముగా నెంచు సుగుణ రామబహ్మసుతు డై న త్యాగ రాజు పల్కిన కథారన మెవ్వరై న 'రాజిల్ల చేసిన రమ్యమై వినిన

కోరిన చదివిన కొనియాడుకొన్న వారికి ఫలముల వ్వారిగా నొనలి

(పహ్లాద భక్తి విజయము క్‌ తవ్వ లొవ్వ్చులనై న తాలిమిచేసి ఎవూడు దయచేత నేలుకోవయ్య। ఇందు 'పహ్లాదభ_క్రి విజయ ప్రబంధముయొక్క వూర్వ సందర్భమంఠయా వినరింపంబడినది. [కనుము7గా రంగమందు నుహాగణపతియు ఠరువార రాజభటు డును (ప్రవేళింతురు, (కనుము అయా సందర్భముల ననుసరించి చోయముఅ చోర చీ ఈ రూపళశము రూపాందును. సౌ రాష్ట్ర్రరాగం = ఆదితాళం లు వల్లవి: (శ్రీ గణవతిని ేవింరారే శ్రితమానవులారా! శ్రీ అను: వాగధిపాది సుపూజలం జేకొని బాగ నటింపుచును వెడలిన 118్రీ॥ చరణము: వనన నారిశేళాదిజంబూ ఫలముల నారగించి ఘనతరంబుగను మహిమై పదములు ఘల్లు ఘల్లు మననుంచి అనయము పారిచరణ యుగములను హృదయాంబుజమున నుంచి వినయమునను త్యాగరాజ వినుతుండు వివిధగతుల “ధి త్తళాంగు” మని వెడలిన !(న్తీ॥ భగవంతునికి అందరియందును స్వ భావముగా జీ దయయుండును. అయినను తనను అకయించిన వారియందు ఆదయ వి శేషుఫఅమునిచ్చును, ఆందును ;శ్రీగణపతి యన౫ా అమ్మీయు పృడైన మహాగణపతి సర్వబేవతలన మూలాధారమగుట, తొల్ప మహాగణపతి సమర్చనము,. సర్వశార్యములన పిద్ధిప్రదము, “శ్రిగణపతి అలఖీ యుప్లడెన గణపతిని సేవింపరారే, అని హెచ్చరిక చేసినారు... వాగధిపొది._ (వ్యాది జేవతలచే 'సర్వళా ర్యారంభ ములందును పూజలనందుకొని అవందముచే చటించువాడు, ఆ నటనలో పనస _ కొబ్బరి అల్లా నే శేడు మొదలైన దివ్యఫళ

6 ఈ క్యాగశాజ శీ _రృనలం ములను ఆరగించి, తన దివ్యపాదములను భూమిపైమోపి నిరంతరము శ్రీవారిని నవృాదయ పద్ముమందు థ్యానించుచు తన పాదములకు అలంకరించుకొన్న అందెలు ఘల్లుమని మంగళ నినాదములు చేయగా [శ్రీ గణపతి నాట్య ప్రీయుడగుటవలఅన ధిత్త భాంగుమని నాట్య భంగిమలతో వివిధరీతుల దివ్యనటన మొనర్భ్బు మహాగణపతిని శేవింపుడు అని తన సంగీత రూపకమునవు అదిలో గణపతి పార్థనారూప మైన మంగళ మును .సలిపినారు. (2) కల్యాణిరాగము ఆది వాసు జేవయని వెడలిన యీడా వారికుని గనే ॥1వా) అ| వానవాది సురపూజితుండై చారి జనయనుని మదిని దలచు చును ॥వా॥!

1. సీరుకావిదోవతులను గట్టి = సిీటలమునను (శ్రీ మూర ము బెటి లా లు సారివెడలి యీ నభలో చుట్టి సాళరెకు బంగకు కోలను బట్టి [వాక ౨, మూటివూటికిని మానము దువ్వి మన్ఫుథ రూపుడు తానని (కొవ్వి చాటిచాటి వపడుచును చా నివ్వి ధంబునను వలుకుచు వకవక నవ్వి 1వా! కి, కాగు మీర నటనము జశేయుచును వతితపావనుని తా వేడుచును రాగళాళగతులను ఛాడుచును 'త్యాగశాజ నన్నుతుని బొగడుచును 1వా? (ప్రాచీన సంగీత్‌ రూపశముల సంప్రదాయంలో భ కీ పరముగా మొదట ఆ) మహాగణపతి రంగ స్థలమా నఅంకరించుట పరిపాటి, వెంటనే నటి నూర ధారులం

శ్రళ్లాద భి విజయము ణా (వవేశింతురు, ఇందు అటుగాక. ఒక మహారాజు వైతమౌసోత్సవములు జరుపు చున్నట్లున్నూ ఆయుళ్సవములలో సంగీత సాహిత్య, వాట్ట నాటక కళలను (శ్రదర్శించుట పరిపాటి, ఆ (పదర్శనల యొక్క రంశాఅంకరణము. మేళ తాళముల వాంగులు (్నపదర్శించ తలచిన చరిత, అందలి స్మాతల వివరము ముందుగా పథాన రాజ చ్వారపాలవడు వచ్చి నూత ధారుని అడిగి ఆ యంళమును పళువుల కరి గించుటయు ఆచారము శావున అ రాజభటుడెన దావారినని (పవేకము ఈ కీర్తన మందు వివరిందచంబడినది. సంగీక రూపశమగుటవలన ఇందు వవేశించు (పతి ప్యారయు ఆడుచు పొడుచు భక్తి పరవళంచై భగవంతుని క్ట క్రించుట (పథానము శావున ఈ వచ్చిన జొవారివడున్నూ వాసులేన యని వెడలుచు భూలోక 'పళువులవ (పళువులైన ఇంటదాది జేవతలచే వూజింప దగిన (శ్రియపతిని శీ ర్వించెనట. ఇక ఈ దౌచారిషని వేషమున *నితము వర్షించుచు శాంత రసపథాన మెన నీరు కావిధో వతులనుగట్టి ఫాలమున శ్రీచూర్శ్య తీలకము నలంకరించుకొని సభనంతను కలయ జూచుచు రాజళట మర్యాదక నూచనగా బంగారు దండమును ధరించి మిసనము దువ్వుచూ తన సౌొందర్యమునకు తాంణీ మురియుచు విలంబముగా అడుగు లిడుచు రాగ శాళగకులతో సముచిత నటనముతో పాడుచు భగవంతుని పాక్సి 6చు తీరున ఈ దొవారివడు ముందు హూంగుచేసీి ఈ సభ యొక్కయు, రంగస్థలము యొక్కయు నటీ నటుల నీశేపుములను రాజాజ్ఞ గా న్యూత్‌ ధారుని అడిగెనట, అందుకు న్నూక ఛారుడు సమౌాథానించుటను పద్యముగా చదువుటన తాళగతితో క్రీర్తవశా పాడుటనను అనువగునట్లు శ్రీ, త్యాగరాజస్వామి ద్యిపదములో వివరించిరి, ద్వి! యమయతులకు సురలకు నెల్ల వారలకు నతులకు = సుతులకు సద్భ క్తులకును విన్నను కన్నను వీవరంబుగాను వన్నుగా జనులెల్ల వశియించి శేని ఇపహావరంబులు కళ్లి యిలను వరిల ళు ఖం మహికీ వేల్చులు వచ్చి మరి[బోచునట్లు ఎందు లే నావద లెంత వచ్చినను బంధించి యస్ధిలో బడవై చెనేని మందుకై నను వాని మద వెత లేక

త్రి శ్ర శ్యాగరాజు శీర్తనలం యందరు కీర్తించి యాడుకొన్నట్లు త్యాగ 'రాజకృ్యతంబయి యిది వెలసె, బాగుగ (వహ్లాదభ _క్సి విజయంబు నాటకంబుగ సనభానాయకుల్‌ మము నై నాటగావింవలే యని యానతీయ వెళతో త్సవంబున 'జెలగుచు మేము చిత్రంబుగా చవ సేయ(గోశెదము. అని నూక ధారుని వివరణను ఫి రథా (పారంభము: హిరణ్యకశిపుడు తన విరోధి విష్ణువును సడాచింతించు ప్రహ్లాదుని వివిధ చమొరణోపాయములచే దండించుట భాగనవతమందు వ్రనీద్ధము, ఆ దండనలలో 'పపహ్ల్హాదుని నాళపాశములవే బంధించి 'సమ్ముదమున బడ(దోవెనట, సము దుడం శారాయకాత్యనడైన పరమభాగవతుజైన (ప్రహ్లాదుని భక్తికి పరవశుడై చెవరమీతు వైన (ప్రహ్లాదుని తనచేతులనెల్హి భగవంతుని అను గహముచేర తన సముదగర్భమం దే ఓక దిన్య_పాసాదమును నిర్ధించుకొని ఆందు నవరత్నఖచిత మెన నువర్షమంటప ఊుర్చరచి నాగ పాశ బద్ధుడెన (పహ్లాదపమౌరుని ఆందుంచెనని శ్రిత్యాగ రాజస్వామి వారి భావనా చ్యితము. భగవంతుని అను,గహము కలిగ జీని భ పనికి కొరంతఏమి*ి ఆట్టివానికి అగాధ సము ద మెనను మహానగర మే యగును, చైనవసంపదక్‌ చేళశాల ములు అడ్డురావు, ఆ సందర్భమున సాగరుని పాత ప్ర వేళము వరి ౧ంచంబడుచున్నదిం 8, యమునా కల్యాణి = రూవకము వ! సాగరుండు వెడలె నిదో సాశెకుం గనరా౭ ॥సా॥ అను బాగుగ వహస్లాదునివర యోగిని కాగిటం జేర్చి ॥సా॥ చ! 1 మందరధరు డానంద కందుడు తన పహృాదయార విందమున నెలకొన్న సౌందర్యమును దలంచు ॥సా॥

(హ్లాద భక్సి విజయను టి ఏ వారణములపవై భీరీవాద్యంబులు (యమోయగ సుర వారస్త్రీల నాట్యపువరునలం జూచుచు వేడ్నగ శచు॥ 8 రాజిల్లెడి (శ్రీ శ్యాగరాజనఖుని మనసార పూజించుచునుండు దనుజరాజకుమూర నహితు. డై ॥సా॥ మహాయోగియెన (పహ్లాదభ వక్తా ్డిని తన కాగిటంజేర్చి సము దుడ్యు (పహ్లాదుని అలి తీర్చుటట్‌ (శ్రీవారి తప్పక దర్శనమిచ్చుననియయు, మందరపర్వత మును ెత మెబ్తిన హరికి వీని రతీణము అవళ్యకమనియు భావించి యీళ క్రరతమణ మందు తాను సపహాకరించుట హరికి రృప్రీనిచ్చుననియు, తాను ఉపీఖీంచినచో ఆనాటీవలె రాముడు తనను ని[గహీంచునేమా యను వూర్వ స్మృతి చేతను ఏన్లులపె "భీరీవాద్యములతో వారశాంశల నాట్యవిలాసములతో క్యాగ రాజసఖు.డెన (శ్రీవారిని (శామడనియు ధ్వని). నిరంతరము వ్లూజించు 'థవ్లోదునితో నవ్చెనని భావము, సము(దమధ్యలో నొళ దివ్యసభారంగము, అందు నవరత్నసీంహాసనమును భాన సమౌధితో కల్పించి ఆ యాసనమునందు (ప్రళ్షోదుని ఊంచి నాగపాళవిమోచన.ై 'సము(దుడు గరుర్యంతుని పార్థించును. హుుసేని = అది వినతాసుత రారా నో వినుతి. గైకొనరా 1వి॥ భఘననాగపాశంబుల ఖండించరారా ॥వి॥

1. అమ శ₹ేశుని గెలిచినీ వమృతముః: హెచ్చి విమల కీరి వహించి విలిసిల్లిన వీరా 1పీ॥ అటి ళ్‌ ఏ. హారికివాహనమౌా నూ యయ్య వేగరారా! సీ నరియా భక్తుని (శోవ సమయమిది రారా 1వి॥ తి, త్యాగ రాజనుతుని దానుడొ ధీరా నాగాకన నిన్నువినా గతియెవ్వరురా 1వి॥ చవాగపాళములను ఖండించుట గరుడుని శార్యమగుటచే ఆరని స్తుతించుచు ఇంగదునిగెల్చి అమృతమును దెచ్చుట వారికి వాహనమగుటయు సీవంగీ ర్తి వార్చి

10 శ్రీ త్యాగ రాజ కీర్తనలూ నవి, అక్ష హరిధక్తడగు (ప్రహ్లాదుని వానపాకములను ఖండించుట సీవంతు మ'రెవ్వకివల్ల నుగాదు, అని పాకించి గరుత్మంతుని సఖాఫ జేశమును వర్షించినారు. ద్విపద; కనకా(ది ధరలోన కదలిన యట్లు ఘనమైన మేనుతో గరుడ బేవుండు నిజభ కృ దావంబు నిర్వ ఖతింవగను భుజ బలంబుల వేత భువిశేగువేళ వతపాతశము లేని భక్యాగగణ్యు వతపాతముచేత వతముల్‌ గదల ఇళ్లు 'వేడ్క-నువచ్చి ఇలను బాలంగొని కట్టగనుం జెడీ శాలనర్భముల ఖండించ దుండిం చ గాళ్ళచేం జీర దండించ జలరాజు తలపుననుండు ఉవ్నముం. జల్త్లార్పనుర గాశ నుండు ల లా “కృష్ణు కృష్ణా'యని కీర్తించి వెడలె॥ న! లా అణాటీ అంత సీ విధము?ా గరుడుడునచ్చి నాగపాళములను ఖండించి శీవారి భ క్రలయందు ఈన పశతపాతము(జూపీ స్వష్థానమున శానటం ఇంతవరక జరిగిన ఈ మహాద్భుత చర్యలో వారిభాననారూఢచి త్తురైన (పహ్ల దుడు వావ్యాస్మృతియే లేక నాగ పాళముల చే బద్భుడెనది మొదలు (శ్రీహరి ధ్యాన ముచే సమౌధియందున్నాడట, తనరం[డి సము దమునం బడ(దోయునపుడు ఆగనికి బారిచింతన మేగదా! శరణ్యము, ఆ తర్వాత సమ్ముదుని 'పార్చనచే నాగపాశవిమో చనము కలిగినను (పహ్ష్లాదునికి ధ్యావనిష్ట చలించ లేదు, ( అపుడు సముదుడ్కు తన మృదుమధుర గంభీర ధ్వనితో 'పహ్లాదుని (ప్రబో ధించెనట - (పహ్లాదుడును శనులు తేరచి. సమ్ముదుని దర్శించి ఆనందముతో సమ్ముదుని స్తుతించెనటం 6. తోడి వాపు చారిధి నీకు వందన _ మొనరించెద కవాః

'శ్రహ్లాడ భక్తి విజయము న! అ! సాశెకు సీ హృద యారవిందమునను మారమణుని గూడు. దారి6 ెబుపుము నాతో ॥వా! 1 నాయడ దయయుంచి సాకుమోూ యొుడ 'చాయకుండు దారి జెలుపుమో ముని 'భ్యయునితో మాట బలుకుమో వయు పాయమైనం జేసి (పాణమునిల్పు మి॥ వా! వ దనుజబాధల నెల్ల దలచను భోగ న! ధన నంవదలకు చశెయిచాచను నా మనమున పారిని వ మారనునా కనులార నాభథునిం గనం "జెల్చుమునాతో ॥వా॥ ఫ్‌ ఆజన గుమసుర కాభాయెను జల రాజ! (పాయంమై దారాయెను త్యాగ రాజనఖుడు రాడాయెను విను మాజూను బాహుడు అగవడ చెలుపుమిో 1వా॥ లమ్మీ నారాయణుల క సముద్రడం ఆకంయుండు, శీ) మహావిస్ణువు సముద మందు యోగనిదం నంది సకల జగజ్జీవ సృష్టిని భావించునని పుమౌణము గలదు, అట్టి సముదుం ఆలే తనకాళంయమిచ్చినందువ ప్పిహ్లామడు ఆనందించి వారిధీ! సీపు వందన మునర్బుచున్నాను. శీంవారినిం జేరగల దారిని నావ కెలుపమని జీడుకొను చున్నాడు. శివారి సనీయంతరంగుడగుటవలన నన్ను 6గూర్చి ఆరని *₹ెరిగించిన నా పాంణరతుణ మొనర్వుననియు జన్యాంతరము అసురళాధలే యగుచున్నవి, నా ాయము ఐదారు వర్షములు గతించినది _ మౌరృగర్భమునుండి కలిగిన శీవారి భన ఏమారలేను,శావున నా పరితాపమును (శ్రీవారి కెరింగింపుమని వేడుకొ నెనుం ఆసూడు సముదుడు స్వ భావరమణీయ మెన (పన్హాదుని భ్రికి సంతనించి

న్‌ు ఈ క్యాగరాజ కీ రృవలం 1 కల్యాణి = ఆది వచ్చును చారి నిన్నుజూడ వచ్చును హారి నిన్నుజూచి 'మచ్చును చారి 1వ। అ। కుచ్చిత వివమయాదులం జొచ్చురీతి నెంచి నీవు పౌచ్చుగాను మా స్వామిని - మచ్చిక తోనుతియింపుము 1వ! 1 ధీకుని సీకారామావ - తారుని నకలలోకా ధారుని నిజభ_క్స మం - దారుని నుతియింనవయ్య 1వ॥ వ, ధన్యుని 'వేల్చులలోమూ జూ ర్థన్యుని (వలతిలేని =లా వణ్యుని వరమకా - రుణ్యుని నుతియింపవయ్య ॥వ॥ 8. ఏజవతవములకురాడు - యాజనాదులకు రాడు రాజిగానులతియించు త్యాగ = రాజనుతుడు ఈవేళ ॥1వ। 'వహ్లాద భక్రిమా్టీ! సీయాలర్రి తీర్చుటన శివారి తప్పక వచ్చును. సీ భక మెచ్చును. ఏమందువా!ి చాహ్యమును మరచి నిరంతరము నృాదయమందు వారిని చింతించుట సీ స్వభావ మెనదిం “యజ్ఞో చానం తవక్సెవ పొవనాని మానీపీణాం”” అని చి ర్తకుర్ధిద్వారా జపం తపోయజ్ఞె ములుచేని సాధవలు భగవంతునియందు భక్రిని సాధించుకొందురు. సీవట్లుగాక ఏకైక చి త్తముతో వారిని చింతించినందు నఅన సర్వవిధముల నిన్ను అదుళోవలనీన అగత్యము భగవంతునకు ఏర్పడును. బైన మును విడచి నీవ ళరీర ఇందియాది వ్యాపారములు లేనందున సర్వాంత ర్యామియగు భగవంతుడే సీ సర్వ కాధ్యతలను స్వీకరించును, ఇదియే భ_క్రియొక్క గొప్పతనముం ““భ శ్య్యాత్వన న్యయా శక్య అఆహాంవవంవిఒధోర్జున!?” - అని భగవంతుడు ఆర్హునునక్‌ సౌరధ్యము జౌళ్యము సలంంపలేదా! యని సముదుడు (ప్రహ్లాదుని మహిమాతిశయమును తెలియం జెప్పెను, ఈ కీ ర్తనమందు భగవంరుడు 1శీరామావ తారమును థరించి 'పాశ్ళతమనుమ్యునివలె నటించి ఎందఆజనో ఉద్ధరించి వాడని శ త్యాగరాజస్వామి 'ప్రవ్లోదవరదునికి తన ఇస్ట్రదైనమైన "శ్రీరామునవ

'శ్రహ్లాద భక్తి విజయము ! ఆ భేదమును పీర్కొనుటకఅన భగవదనుభూతీకలవానికి రూపశామ భేదములుండ నని నిళ్ళయమగచున్నది. ఏ రూపమున తన ఇన్టదైవమును చింతించినను ఆ దివ్య, భావన సర్వ చేనతామయనుగునని స్పష్టమగుచున్నది.

(పహ్లాద భద్రి విజయమను సీ సంగీతరాపళమందు ఇంతవరవ ప్పఖమరంగము. ఇక రెండవ రంగమందు ప౦హ్లాదుడు సముదు)ని పేంరణచే శంవారిదర్శనముకోరి స్తుతించుటను శ్రి త్యాగరాజస్వామి పద్య, య రూపమునంగాక విలంబులేళ ఒరవడిగల గద్యార్మక మైన చూర్షి కతో స్తుతించినవారు, దండకము:...

శ్రీ భ_శప్య్ళా త్రావగాథాంధ శారాయు శార్న (వభాకార! దివ్యంబు న్మేతోత్సవం బాను నీ రూపుం జూపించు రామ(వభో! సీ వనే కాండకోట్లన్‌, విధీందాది "దేవాసురస్థూల నూత శ్రంబులన్‌ నీవు. పుట్టించి కాపొడీ నష్టంబు సేయన్‌ నదా మూడురూవంబులన్‌ దాల్చి, అలల

లో శేశుం డై, విష్ణువె, రుదుడై చాల రీలావినోదంబులన్‌' చేయ ము ర్వ్యుల్‌ సదామణ్మృతంటై న రూవంబులో బుట్టు కామాదిమడ్వర్ష కృత్యంబులన్‌ నల్చి, గ ర్వ్యాచలారూఢు.ల్రై మూధఢులై, చాల డారా ర్భృగాకార నోబంధు లోకంబులం జూచుచుచుప్పొంగుచుం గుథ్నీ పూర్ణ ంబునెయంగ లే కెవ్పుడున్‌, దుఃఖవారాశిలో మగ్నులావారు శ్రీరాముని జేరు నారాజమార్షంబులన్‌ $ నస్వవ్నమందైన సాధింవ "లేరయ్య, నేనమ్మి నానయ్య రావయ్య నాయొక్క- భాగ్యంబు నీవంచు నున్నాను. శ్రీ త్యాగ రాజార్చితా! ఆఖండలాద్యష్టది క్పాల సం సేవ్య!

మాంపాహి, మాంపాహీ, మాంపాహీ అని కీర్నించి,

శహన -- అది వందనము రఘునందనా - సేతు బంధనా

భక్త చందనా రామ ॥వం॥

4 శ్రీ శ్యాగరాజ కీర్తనలు

1. శ్రీదరూ! నాతోవాదమా నే-భేదనూ! యిది మోదమా రామ ॥వం॥
2. శీరమాహృచ్చారమా! [బోవ-భారమా! రాయ'బారమా రామ [1వ౦ం॥ ఓ. వింటిని నమ్ముకొంటినిశర-ణంటిని రమ్ముంటిసి "రామ 1వం॥
3. ఓడను భక్తివీడనునొరుల-వేడను నీవాడను రామ ॥వం॥ క్ట, కమ్ముని వి జెమిమ్మని వరము-కొమ్మని వలుకరమృ్మని రామ ॥వం॥। టి, న్యాయనూా ఏీకాదాయమా యింక పహేయవమామునెేయవమా రామ వంక "7. మూడుమిోా కాపాడుమోా మమ్ము పోడీమిగా గూడిమీోా రామ ॥1వం౦॥ 8, మేమము దివ్యధామము నిత్య నేమము రామ నామము శాన శివం॥కి 9, వేగకా కరుణాసాగరాశీ తాగ్యరాజ పహృదయాగార రామ ॥1వం॥ ఈ కీ ర్తనముందు ప్వహ్లాదవరదుని రఘునందనునిగా భావించి దర్శన మీ వ&ీ.0చి దీనాతి దీవముగా వేడుకొనుచున్నాడు, ఇందు చక్కని ళబ్దాలఅంశార ముతో సవాజమెన ఆ రితో నందన మొన రృుచు వాద్య, భేదములను పాటించుట నాపట్ల నీవ మోదమాశి నీవ సరడా కలెనాళి యని లహ్మీవృదయ సంచారివగునీవు నా రతీణము ఇర మని తలంచక రషీంపుము, సీక్‌ నావను రాయబారమక్క_ర లేదు, అని నాయిశా భావముతోని న్నీ నమ్మి శరణనుచు ఎన్ని విపత్తులు వచ్చినను నిన్ను ఓడక అనగా విడువక నీవాడ నెస నన్ను కాపాడుము, మరియా; రామా! నీవే దర్శనమిచ్చి నావలన కమ్మని కాంబూలాదులంది నానరము ఆందుకొనుమని నీవేపల్కరాడా! కయణాసాగరుడ వైన సీవు నాతో పల్కిన నీకేమి ఆదాయవమా! లేక న్యూనకయాి సర్వలోక

'్రన్లోద భక్‌ విజయము 15 శేమంకరము, దివ్య ధామము న నీ నామమును జపించుట వావ నిత్య శేమము_ నిరంతరనియమము అనిఎంకగనో చమత్కారము గా విచితు భావపరంపరలను జాలిగా ప౦యోగించినారు. ద్వివద....ముజ్జగంబుల కాదిమూలమై వరగు సజ్జన హృత్పద్గ స్పసదనుని కృవను నకల నంవద్భోగ స్మామాజ్యములను (వకటంబుగా గల్లి (వఖ్యాతి పొందు కనక కశ్యపు వ్రైత్యు కడుపునం బుట్టి కనుగొని హూరిపాద కమల యుగ (శ్రమును నెనరున ఛ్యానించి నేజూచుచుంటి ఏ వేళ హరిమయంబనుచు నా మదిని భావన సేయుచు బలుమారు నుంటి ఇంతకు శ్రీహరి పహృాదయంబుకరంగి చెంతకు రాడాయెం జెలువొందనేడు! ఘంటా .__ చాపు, ఎట్ల కనుగొందునో - శ్రీహరిని జ్‌ 1న అః చుట్లరగడీయ దోవకు నా మదిలోని జూలిం బెలిసి విభునితోం ెల్పువారి 1నః 1, ధరలో వెలయు సంవదలకోసి తనువును మరచి పారిని/గూజే మహారాజులకుంగాక 1నె॥ 9. మలయని మదమున. చెలియకుంటిని కాని యలనాజెనదయుని అనునరించక పోతి క నె॥

16 త్యాగరాజ కీ ర్తనలం చిన్నప్రాయమునాడె (శ్రీహరిపై నాన గొన్న జీవుడగాన కోదండపాణి! జీ 1 నె॥ ఈ జన్మ మ్‌ా భాగ్య మిోాసామ్ము లెల్ల వ యోజనమా త్యాగ రాజ వినుతునినే ॥ నెక శ్రీ త్యాగళాజస్వామి (వహ్లాదునితో తాచాత్మ్యమంది (శ్రీవారి నెట్లు దర్శింతు: నను శేదనమును తినలోపముల నె త్తిచూపుకొనుచు పశ్చాత్తాపనుందుచు మరెవ్వరిని చుట్టు ఆరగడియ దోనలో శింవారిని దర్శించి నా వెత చెప్పు పరను భాగవతులను ేవెట్లు శనుగొందునని భ క్తి ఖావనలో పరమౌత్మవను మహాభ ప్రలవను ఆభేద మును నూచించి మౌనవ జన్మమునన దైవసాతుత్కార మే ప థానలతయ్యమని జోధించినారు. ఈ భావమి దిగువ సీసపద్యమందు వివరించుట విశేషము, నీ॥ తల్లి గర్భములోనం దగిలి నేనుండగా నిలమాని నిజనుర (మేల ఆలిప ఉన్నతంబున నుండి నుర్వినింబడ వేయ సీ భూమిబేవి నన్నేల బశ్షై హరినిగానని జేహామని యస్ధిలో వేయ నీ సాగరుండు గట్టుశేల తెచ్చె లు గోముఖ వ్యాఘభ ంగుల నన్నుంగొనియాడి యీలాగునను నిల్పిశేల నిచట, ఎందుకీ రీతి మరులైతి నిపుడు భారికి నెవరితో జెల్పు దీవేళ, నేమికేతు జీవుడీ మేను కాసించి చిక్కుళొ నెను ఈనుంగన లేని జున్ముంబు ఇలకు బరువు

(శ్రహ్లాద భో క్రి విజయము శై 10 పున్నాగవ రాళి-చాపు ఇందుకా యీ తనున్సను సాకిన 1ది1 ఇందుముఖుడు రాక హృదయము వగులగ నందరిలో జూలిం జెందనీయని యంద ॥మి॥ పాములే మేను పలు గట్టిగా నుండ నమో కారణమని ఎంచుచు నుంటినే ॥నిం! మనకేల నెవమని మన్నించిరో లేక తనువు బెల్లము. గాదు తాళదు చెవము ॥9౦॥ మ్‌. యా నా జవమును జూచి నమ్మురే జీవుని రాజిల్లు (శ్రీ త్యాగరాజ వరదుండు తా ॥నిం1 శరీరవంతు..చైనవాడు భగవంతుని దర్శనమే జీవిత పరమౌర్ధ్థము"ా భావించ వలెను. నా హృదయము పరికపించశా ఈ ళరీరమును మౌతంము శాపాడినచో, దీని శే నేను జెల్లమని భావించితినా? ఎందుకీ తనువును రశత్షీంచుటకి పాములవే బంధించిననూ వాటికిగూడ కఠివమెనట్టున్నది, ఇన్ని విధముల నా ళరీరమును భగవంతుడు కాపాడుట ఎందలపవ?ః బెవము దర్శనమివ్వరాచా! యని దైవ దర్శన లక్ష్యుము జర వేరవన్న జీవితమే వ్యర్థమనుట ఇందలి ఫానము, ఈ సంగీత రూపకమునందు పిొహ్లాదుడు శీంవారిదర్శనమున కై పారర్రించు శును ఇంతవరికు వర్షించి యీాపె ఇందొక అంత ర్నాటకమును భావించినారు” పంహ్లాదుని ఆలిని నారదుడు గమనించి సనకసనందనాదులతో యీ వివ రము౬ జెప్పి శిష్య వాత్సల్యముతో నారదుడు పర్తిహ్లాదునికి దర్శనమివ్వ సంకల్పించిన సమయమంచే ప్య%హ్లాదచాలునికి నారద వీణానాదము చెవిని బజెనట. అంత ఆనాద మాలీంచి పంహ్లాదుడు ప్రవిజ్ఞ శేయుచున్నాడు, ణా జా 11 భైరవి - చాపు, నిజమైతే ముందర నిలువుము ఈ వేళ ॥ని॥ గై

|. ఈ్రీ త్యాగరాజ కీ ర్తనలం అజుిన హరిపహయు.న నాభ కియు ని రూ చా న! గాసి చెందుచు నేను గర్భములోనుండ- 'బీశికవరుడువ బేశించిన బెల్ల కని! ఉన్నతమున నుండి వడదోసిన వేళ య నుర్వి దేవి నన్నె త్తి (బోచిన బెల్ల ॥ని॥ నాగనాగములు నను బాధించగ - త్యాగ రాజ నుకుండు నన్నుంగాచిన బెల్ల ని క్‌.

(ప్రహ్లాదుడు తన భక్తిని నారదోపటేళమును పణముగా నుంచ్చ్వి ఇవి నిజమై చచో శ్రీవారి నాయెదమట సామోత్క6ించుగాక! అదిగాక, ఇంకవరకు, పర్వతముల నుండి పడ్శదోనినను, ఏన్లులచే (లొక్కి౦చినను నాగపాళముల ఛే బంధించినను, ఆకంజే శాపాడెనుగచా! యని తన వూర్వానుభవము, 1కీవారి కృపావి శేష టే ౫దా! ఇపుడు వాన దర్శన మిచ్చుటకేమిశీ యని యాక్షేపము,

ఆంతలో!

క॥ అెల్లని -జీహాముతోంగర వల్లవమున ఏశ్రె మరయ, వరమాత్మునిం దా' నుల్లముసం దలంచి సాక్కుచు సల్గాపముకోడ మౌని నరగున వెడ లెన్‌ ॥ 12 వంతువరాళి - వాపు నారదముని వెడలిన సుగుణాతిశయము వినే 1నా। సాకు (శ్రీహరి వదపారనముల ధ్యానించుచు నారాయణ నామములను - పారాయణ మొనరించుచు ॥నా! భీచా భీద రహీతమగు _ వేదాంతరనభరితు. డా స్లోవము మిరగ (వ-హ్లోాదునకు కుభము ెలువను [|॥నా॥ హరిహయుడు = ఇందుడు, వాగ్య నాగ ముములు = ఏనులు పాములు, రి

(న్లోద భి విజయము శం కడులెల్ల చేహమునం బ-సిడి వీ=ై మెరయంగం జా నెడం చాయని (ఉమతో-నడుగడుగుకు వాయించుచు 11నా॥ రాజిల్లిన (శ్రీ త్యాగరాజ నఖుని మర్శములను ఈ జగతిని విన్నవారి-కే జయము జయము జయమని 11నా। నిరంతరము (శీ) వారి ధ్యాన భజచవానందముతో తెల్లని జీవా శాంతితో బంగారు పీణ ధరించి వారాయణ నానుకీ రెనము చేయుచు, భ క్రపతృపాతియైన నార దుడు లఖ్మ్మీ నారాయణుల ప్రసన్నతను (ప్రహ్లాదునికి ెల్పుటకొరవ వవ్చెనట (పహ్లాదుడును ు నారద గురుస్వామికి సాప్రైంగ వందనము లొనర్భ్చి నాడు, ఆఫుడు నారదుండు జయారావముతో ) అమ్మీ నారాయణుల నిర్య నివాస “మెన (శ్రీ వై కంక నగరమునందు, నవరత్న ఖచితవాంసతూలికాతత్బమునందు శ లక్ష్మీ నారాయణులు వేంచేనీియుండి నిరంతర భశ్రరతణయందు జూగరూవలె (ప్రహ్లాద మూర్తి సంరతణము తను కరృవ్యముగా భావించిరనియు, శ్రీవారి అనుగహము శీరుందు కలుగుటయీాగంాక, జగ న్యారయగు క్రీ మహాలత్ష్మ్మీయు సీ రతణనుందు (పవసన్నత గల్లీ యున్నదని శుభవార్తను తెళ్చెనట, ఈ సందర్భమును ఫురస్కు తించుకొన్సి (శ్రీ త్యాళకాజస్వామి కేకల సంస్కృతములో శ్రీ వైవంఠకవై భవ మును చూర్షి శఛారూపమున స్యరించినారు. జయతు జయతు సకల నిగమాగమ కుశల కిన్నర కింపురుష పెద్ధ విద్యాధర గీయమాన బహు జగదుదయ రతణ లయ హేరు భూత, చతురానన హరిహర (వభృతి చింత్యమాన మశిద్వీజే, జిత సాధుహృృత్తామే, నకల సురముని నికర నిజభ_క్రజననిచయ హృదయ శామినత నంతాన సౌభాగ్య ధన కనక వాహనాద్యష్టైశ్వర్య దాయ! చింళతామణిమయ మహోవైకుంఠనగ కే నేశానందకళే చండ మూర్తాండమండల _ విలసిత న్న్వవహేమ(పాకార శోభాయమాన భాన్కరకోటి సమాన వ(జ_న్తంభాయుత నహిత సువర్గ్మ మంట పాంత కే, శుధతే నవరత్న ఖచిత కనకమయ హాంనతూలికాత ల్పే శరచ్చం[గ న్‌ ల్‌ ప కోటి నన్నిభ శేషత లే సురనాయ కాద్యష్ట్ర దిశ్ప్చాల మసట మణిగణ

20 ళీ త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలం సీశాజిత వదారవిందః జగ డానందః అనంత గరుడ వివ్వ క్సేనాదినిత్య సూరిజన నమేత మహో (వభావ నంవన్నః అఖిల భక్తజన (వనన్నః ॥ జ్‌ ఉభయ పార్మో కలిత కర్ణ కుండల నిందిత చంద్రమండలః వేవిత మునిమండలః భ్‌ (తాణ వరాయణః (శ్రీమన్నా రాయణః లన్నీ సమేతో భగవాన్‌ ॥ ఇట్లు నారదుండు జయారావమొసర్చి హరికీర్తన వేయుచు. (పహ్లాద కాలునిం జూచి ఓ భక్షిమా రీ! సీక్‌ దర్శన మియవలెనను త్వరలో ఈీ/ మహా విష్ణువు బయలు టేరున పుడు మహవాలక్మీయు (పతిక్షుణనవ్య మోహన మైన శీవారి ఎడబాటును సహింపక ఇ్ర్రీచారితో స్వామి! నిరంతరము జాసజనుల కాపాడుట త్వరయేశాని ($/ వై వంఠనివాసము విడచుట న్యాయమా యనుటయు. ఆందుకు స్వామి సమౌాధానించుచూ, ఛతీ/జేవీ! *స్తాధవోహవృదయం మహ్యం సాధూనాం వృదయం త్వహంి అనగా సాథువులకు నాకును ఒక్క హృదయ మైనందున్తూ హృదయ తాపము సహీింపరానిదిగ దా! సర్వజీవవ్భాద యేశ్వకుడ నెనందును సర్వ జాధ్యకలు నాయంజే గలవు. విశేషించి 'పక్ళతము లల్లి గర్భవాసమౌదిశా న్నే చింతించు స్వభావ భి సంపన్నుడైన పహ్లాద 'ాలుని రతుణమందు విలఅంబమూ న్యాయము గాద నెను. అంత ఆ జగ నా్యాతయు 'శకృతి స్వరూపిణి యగుట వ్‌ వారి కృపా విశేషమునకు సమ్ముతించినది, అని నారదుడు శుభవార్తను (్రహ్లామ నికి తెల్సినంత నే పహ్లాదుడు స్వామి కటాతీము లభిం చినందులవ ఆనందపరవకుల శస్నీరు శార్చుచు గద్దద స్వరముతో ఫులకిత ళరీరుై, 13 ఆరభి- వాపు ఇపుడై న ననుం దలచినారా స్వామి 1191! కృపకు పాత్రుడనని - కీర్తించినారా 11911 1, దయచేసి నామాట "లెల్ల నా - తల్లి తోం బలికినకొల ఏన్‌ నయముగ వింటి నీవల్ల నేడు- నా మనసుకు ఎంతో చలబ్లనాయె 119|) న కొల్ల == అధికలాభము,

(న్లోద' భక్తి విజయము స్టే ౨. ఉన్మతదయ కానంగొంటి శజేను బన్నములకు బాలైయుంటి- కన్నులార మిముంగంటి నేడు, క ర్ధామృతపు మాట వీంటి స్వామోా 1191 ఓ, వలురూవములు తాను పూని నన్ను, బాధించి వేడ్క జూ ఇను వలుమారు నన్ను నే చేయు పుణ్య-పావము పారి చెంత గాని వమందు 11ఇ॥|1 శ. భూమిని బుట్టగ లేను భూయోం-భూయో పారిని నమ్మినాను తామనమును తాళ లేను వర-త్యాగ రాజాప్తా మదిలో 1[ఇ॥1 నారద గురుస్వామి! మి దగ్శువభాగ్య మల్చినది, ఆన్ఫ్భుతమువంటి వార్తలు వింటిని, ఎన్నో కష్టములు జీననుభవించినా ఆ ఆనుభవవమును (శ్రీహరి సంకల్ప ముగా భావించితిని, ఇప్పటికి ప్వామికి నా పట్ల దయగల్లి అత్మ అమ్మవారితో నా మౌటలు ఇెప్పి నన్ను తలంచుట వలన హరి దర్శన మెనశే ఆనందించుచున్నానుం తిరుగ జన్మించుట నా వలన గాదు. శావున సకల కర్మలను అనగా నా పుణ్య పౌపములను ఇెతము (శ్రీవారికి ఆర్పించి, తిర్షి తిక్లి వారినే నమ్ముకొంటిని, వారి చయక ప్యాతుడనని మన్నించినంజాలును, అని (పహ్లాదుడు సర్వము నారిమయమని భావన కలవారై, సామైత్కార మందవలెనని తహతహాతో తిర్గి 'ప్రార్థించుటలో భక్షి యొక్క స్వరూపనిస్థి నందుట విశేషము, 14 సిలాంబరి - ఆది ఎన్నగ మనసుకు రాని - వన్నగకాయి (నీ) సొగసు వన్నుగంగనుగొనని-కన్ను లేలే-కన్ను లే లే-కంటిమిన్న లే లే!ఎ। లు పన్న ములు = క ష్టములుుభూయః జ=తిగ్లి తిర ఆామసము = అలస్యము, శంటీ మున్నులు == కనుబొమలు,

22 క్రీ క్యాగకాజ క్‌ర్తనలం

1. చమోహముతో నీలవారావాహకాంలినిం చేరిన (శ్రీహరిని. గట్టుకొనని చేహమేలే బేహమేలే యీ గేహమేలే |1ఎ| ఏ. నరసిజ మల్లె తులసి విరువాజి పారిజాతపు విరులచే పూజించని కరములేలే కరములేలే యీ కాపురములేలే 11ఎ!॥ $. మాలిమిని త్యాగ రాజు = నేలిన రామమూర్సిని లాలించి పొగడని- నాలిశే లే-నాలిక లే సూూతమాలిశే లే |1ఎ||

ఓ! శామౌ! నీ దివ్య సౌందర్యము మనో భావనటీ సెతము అందనిది, ఆట్టు స్‌ సొగసును ఒక్క మౌమైనను చూడని కన్ను లెందుప!ి వాటికం'కే అతీతములైన శనుబొను లెందుక? అనగా క్యర్థములని భావము, ఇచట ఎదుట గోచరించు దృశ్యమును మౌఠము చూడంగలవి కన్నులు, ఆంతరంగిక మెన మనో భావనలోని చివ్య దృశ్యమును (భూమధ్య లేజస్సుచే యోగులు దర్శింతురు. కంటి మిన్నలనశా భూళ౪కలు అని తాశ్సర్యము. అశు నీల మేఘళ్యాముని దివ్య శరీరముతో ఆాదార్య్యము లేశ అనుబంధమును సమహార్చుకొనజాలని 'శేహమను గేహము వ్యర్థములు; అశ్షే పద్మములాదిగా గల పుష్పములతో వూజించలేని కరములు, శాపురములు నిరుపయోగములు, ఇన్నియు ఆటుంచి 8) త్యాగరాజును శాపొడిన శ్రీరాముని (సేనతో, ఊ _ర్తమ స్నేవాముతో పొగడి సంకీ రృనము చేయని జాలుకు జపమాలికలు పూర్తిగా వ్యర్థములు, అనుటవఅన (శ్రిశరణములను భగ వంతునియందు సమర్చణము చేయువారికి ఎంజెందు జూచిన అందంజే వూరి పాకత్కార విద్ధి కలుగునని ఇాత్సర్యము,

'(పకృ్ళతము శ్రీ వారిదర్శన భాగ్యము తనక కలుగునని బారదుడు చెప్పి నంత శే ప్రహ్లాదుని చి లేము శీ/ వారి సౌందర్య విభూతి యందు అన్న మెనదిం వమకశాది (ప్రవృత్తిని సరిజబాచుకొన్తిపరమౌత్మ వైభవమందు శనం గల (ప్రప పత్తిని నిరూపించుకొని, అటే పరిజేదనతో

15 వరాళి - చాపు వటి జన్ఫు మిది బో! ఓ రామ 11వ[॥ న వశ తపం జః

నీఅబారి బాహళాంతి, నీల మేఘళాంతి, మాలిమి = సీమ న్నూతరమొలిక ఎ

జపమాలిక,

(హ్లాద భక్షి విజయము 23 వటి జన (మిది ఎందుకు కలను ఎంతని సైరింతు వో, ఓ రానూ 11వ!

1, సాటి లేని మారకోటి లావణ్యుని మాటిమాటికి. జూచి మాటలాడని తన 11 కే;

లి సా₹ెకు ముత్యాల హోరమురము పాలు గారు మోమును గన్నులారం జూడని తన 11!

క. ఇంగిత మెజింగిన నంగీతలోలుని పొంగుచు తనివార కౌగలించని తన 1.

4, సాగరశయనుని త్యాగ రాజనుతుని "వేగ మె చూడక 'వేగేని హృదయము, 11వ।$

ఇందు తన జీవిరమే శ్రీహరి యనుబంధముతో కుడివడియున్న దనియు, ఆట్రి భగవంతుని డర్శన మైనను అభింపనిచో హృదయము తాపముతో వేగుచున్న దనియు పరితరించుచు. క॥ _ కరివరదునిం. గనం నోరుచు కరగుచు కన్నీరు నించి కలండో లేడో, హరియగవడువాడుగాడె! యని మూర్చిల్లెన్‌ 1!

ఉ॥ (శ్రీ వనితా మనః కముద - నీతకరుం డతిమోదయు క్తు- జై. పావనమూర్తి తా నసుర - హాలుని భావ మెటీింగ్‌ “వేగమే భావజ కోటికోట్ల నిజ - భాసుర మెల్లను గోటం జూపుచున్‌ ఈ వసుధాతలంబునకు = నీశ్వరుండేగు విధంబు. జూడ ే॥

అంక (పహాదకాలుని రతణకై శ్రీవారి (1 వైవంకము నుండి వేంచేయు కీవి ఈ మంధుకీ _ర్హనమందు వినరింప( బడినది,

24 శ్రీ శ్యాగరాజు శ్రీ ర్హనలః లో 16 సౌరాష్ట్ర ఇాఫు ఎంతనుచు వర్షింతునే యీ-ఇంది రార మణుని నే [1నెం[! సంతతమునమ్ము నద్దనులయా-సంత తీర్చు వనంతకుమారు! | నెం 1, మెకుంగ బంగశరుచేల మిరవొంద మరియునూ, పురములు ఘల్ల నంగ భ క్రులలగని. కరుణామృతనము చల్లగ యాగుల దహూారములు రుల్ల న "వేంచేసిన 11 చెం|1 తిలకము వెలంగంగ జలజాచుడిలకుక దలు కీవి వినివింవగ తుంబురు నార దులు కని నుతియింవగ సురలు సుము ముల వానం గురియింవగ వేంచేసిన 1; చెం! ఘన నీలమును. గేరు తనువువై 6 బునుగు చం దనము వరిమళింవంగగ శాగు ఉక మున ముకామణులాడగ త్యాగ రాజుం గని చేలా గియ్యంగ వేంచేసిన 1 చెం! సహజళోభతో, నూతన రానోదయముతో (పక్ళతిని పల్ల వింపం జేయు వసంకువి వలె అమ్మీపతి ప్రహ్లాద వరదుంైై జేంచేసెనని వర్శించుచు. సంఠతేము తనను నమ్మి భజించు సద్భక్తల ఆళలన్నియు భగవంతుని దయచేత నే ఫలించు ననియు భగవంతుని అనుబంధము లేనిచో మనము నిషమ్‌ని భావించిన విషయములు ెతము ఆడియాసలగుననియు భావము, నారాయణుండు బంగరు చేలములనుధరించి. తన శాలియంటబెలి మధుర ధ్వక్థులు ఘల్లుమనినంక నే మహాయోగుల దహరాశాళములం ఇమొధి విశాంతినంది (శ్రీవారి శరుణామృత వృష్పితో జల్లునుని చల్ల నెనవటం ఫాఅమున శన్తూరీ తిలకముతో కీవిగా కదలి వచ్చునపుడు నారద తుంబురులం ానము వేయుట బేవరలు వూఅవానలు గురియుట నీలయమేఘశరీరుని ఫునుగు చందన పరిమళములం గుమ్మునుటయు దివ్యశోభం గూర్చుచున్నవిం ఇట్లు వేంచేయు

'్రహ్లాద భక్సి విజయము విప్‌ ఉక్రీవారికి త్యాగ రాజు చేలా విద్చెనట. అనగా మహా రాజులు పొదచారులై కొలువుకు వచ్చునపుడు ముందు రాజభటులు మౌర్ష మును తమ చేతులు సాచి చూపించుట రాజు మర్యాద. అన్తే శ్రీ త్యానరాజు తన చేతులతో శ్రీవారి చేంచేయు మొౌర్ష మును నిరూపించుచున్నారని (వాయుట వీశాంఠ మైన కూపచారము.

ఈ వేంచేయు అందమును, సంగీత రూపక రంగమందు తెరవెనుక గాయ కలు పాడుచుందురు ఈ సమయమునే వహ్లాదవాలుండు మూర్భృనుండి ేచినంత నే ్రీవారి (ప్రహ్లాదుని కాగలించెనట, అంతట వారి కరస్పర్శమైనంత నే ప్రహ్లామండు ఆనంద సము[దమున నోలలాడి, ఇది కలయేమోఅని కొంత సేపు (ఫాంతు డై, శ్రహరి పామెత్కారము సత్య మేయని నిశ్చయించి స్వామిని స్తుతిం చెను,

నీ॥ నర్వలో కాధార ఇాశ్వతాగమసార ధరిసుతారమణ! వందనము నీకు సర్యోవనిమదర్థ! సారనదళ నేత తరణికోటి నమ! వందనము నీకు ఎవ్వరి భాగ్యమో! ఎందునం డాగితో ఎందు. గాగిలిం జేర్తు 'ేమిసేతు. ఇంత్‌ ముద్దు ఇంత కీ వింత ధీరతనము అల్పచిత్తులకెల్ల నరుదు కాన కంటి తొల్లింటి పుణ్యంబు కన్నులార ఇదియ భాగ్యంబు సౌభాగ్య మిపుడు తనకు ననుచు నానంద జలధిలో నక్షై ముసింగి వదరి హూరిపాదక మలముల్‌ వట్టుకొ నెను ఇట్లు హారిపాదములను పట్టుకొని. 17 భెరవి - అది వ నాటి నోము ఫలమొ - ఏ డానబలమొ 11ప॥ (శ్రీనాధ (బ్రహ్మక్రైనను నీదు - సేవ దొరుకునాః తనకుం గలుగుట (1కే!

26 క్యానరాజ కీ ర్తనలం

1. నేను కోరిన కో ర్క. లెల్లను నేకు తనకు నెర వేరను. భానువంశతిలక నా పాలి భాగ్యమా! సజ్జన యోగ్యమా తన [1 కే॥॥ ఏ. సీదు దాపు నీదు పాపు దొరశెను

నిజముగా నే సీ సొామైైతిని

ఆది చేవ (పాణనాథ నా

దంకమందు నుంచి పూజింవ 11ఏ11

8. సుందశేశ సుగుణ బృంద దశరథ నందనారవిందనయన* పావన అందగాడ త్యాగ రాజనుత సుఖ మనుభవింవ దొరికె గానం దనకీక 1వ!

(వహ్లాదునికి వారికర్శన మిచ్చుట అద్భుక ఘట్టము. 'చహ్ల్ణాదుండు శీవారి పాదమును బట్టుకొ నెనని క థాసందర్భము కలంపబడినది. అ సందర్భమునూ ఫురష్కరించుకొని ్ర త్యాగ రాజస్వామి ప్రహ్లాదుని భ_క్రిలో శాజాక్మ్యమంది అభిన్నముగా ,$/ రాముని పొక్థిం చెను.

స్వామి! మి పాద సేన దొారబట నా జన్మాంతర నుకృతవి కేసును. నా ోర్కె లెల్ల ను నెరజేరినవి, నా భాగ్యము ఫలించినది, నీడాఫునీ పాఫు లభించి నవి. ఇపుడు చేను సీ సాొమ్మెతిని, నీ దివ్యచరణారవిందమును నా యంశమందుంచి వూజించు కాగ్యమబ్చినది. శావ్యూమందు అంతరనుందు నీనొక్కతీరుగా సుఖముననుభవించుచున్నాను అనగా '(శహ్మోానందము ననుభవించుచున్నాను.

అనుటతో పహ్లాద భక్త విజయ రూపకమందు మూడవ ఫాగము సమౌొప్త మైనది,

ఈ సంగీత రూపశమందు నాల్గవ భాగము ఆరంభ నుగుచున్నది, ఇందు భ్‌ గవద్దర్శనమును కోరిన ఏశాంత భక్తులు ఏ కోరికలు లేళ పరమౌత్ముని స్వరూహ వైభవమున లీనులయ్యెదరు, అట్లని అద్వైత సిద్ధాంతము (పశారమోఆవహాం(బహ్మాన్మీ” యని జీవ (టహహ్యాళ్యను ఇందు (పస క్రముగాదు విశ్వమునం తను హరిమయము7ా డర్శించుచు,. 'సక్వేందియ్యప్రవృ తులలో అనందస్వరూఫపు డైన వారితో నిండి

పహ్లాచ భ్‌ క్రి విజయము క యుండి అఖండ పేమ భావమున నిత్య తృప్తలె యుండుట భి సంపదాయమున పరము భాగవత విద్ధి, అట్టి పరమ భాగవశులలో (పహ్లాదస్వామి మొవటి వాడు ప్రహ్లాద నారద......*” యని ఆరంభ మై *ఫరమభాగవతాన్‌ స్మృరామి”యనూ జానితో నంతమగు నూకి 'పమౌణము,

(శ్రీమద్భాగవత మందును (పళ్లోద చరిశలో హీరణ్యకశిపు సంహారమైన వెనుక (శ్ర నృనీంహాస్వామి ఏ ీని వరములు ఆడ్డుమని (ప్రలోభ ెట్టును. అపుడూ వీ కోరికలు లేక విశ్వమంతయు మౌయామౌ్యతమనియు ఇందలి విషయభోగములు ఎండమావులవంటి ననియు, నిత్యసుఖ స్వరూపుడు నారాయణుడే యనియు, వాని ఆాదాత్య్య మే (ట్రహ్యానందానుభవమని నిశ్ళయించుటయే పహాదభ న! యొక్క వైశిష్ట్యము, ఈ (పధానాంశమునే ఈ రూపకమందు భగవంగుడు, (పహ్లా దుల పరస్పర సంధాపణములో నిరూపించి శీ త్యాగరాజుస్వామి ఫాగ వరత భ క నీదాంతమును నిరూపించినారుం

ధి

శ్రీ వారి వరములు కోరుమన్న ఫుడు అందుట్‌ (ప్రహ్లాదుని సమా ధానము,

క।। నదయామరతరువునుం గని ముదమున పొల్లు అడుగబోవు మూక్తుడు కలడా? లం వు "మొదలై న వేల్పు లెజుంగని న్‌్‌. వదముల!ః గని విడువజూల వదిమూారులకున్‌ ॥ క్ర న్వల్పము లడుగను జూచిన కల్పాంతర మొన తృ ్ప్పి”ాాదయ మదిలో చు వానే కల్పన చాలు చిలేశయ తల్చామరవినుత (బోవు తాళను నేనున్‌ [| 18 శంకరాభరణము - తిపుట నన్ను(బోవకను = వీడువనురా రామ 11న!

1. శాసును వెదుకగ - గన్న రత్నము రీతి - దోనము తొలగింవ దొరికితివి కాని 11న!

28 శ్రీ త్యాగరాజు కీర్వనలం లె. అంబలి దినువేళ - అమృత మచబ్చిన రీతి తుంబుకునన్నుత దొరికితివి కాని 11న।[। 8. చెయ్యవలసిన వేళ - తెవ్పదొరకు రీతి అవ్యూ! నా పాలిటి కమంితి గాని 1న! శీ. అఆడణోయిన తీర మెదులెన రీతి ఖై ఈ. ఈడు జోడు లేని ఇష్టుండ వైతి 11న॥॥ క్‌, సిగ్గవోవు వేళ చీర లబ్బిన ర్‌తి భళి ఇ న్‌గ్గి మూ ఇంటికి వచ్చితివి గాని 11న!। 6, ఆగమనిగమ చయార్థము నీవని త్యాగ రాజనుత తలచియున్నాను, ఇందు (బోచుట ఆనగా ఆత్మీయాని శా అను(గహించుట యని భావము, లామా! నా జన్మాంతర భాగ్య మువల్ల ఆనంఠతమూ ర్థివైన నివు కరచర?ణాద్యవయన చులతో దర్శనమిచ్చితివి. నిన్నింక విడవను. అనగా నీకం కే వేరుగాను. ఈ సంఘ టనము "చె వాను[గహ మే యనుటన వరుసగా లోకో ప్రలను చూపీ, ఆళ్చర్యశరము లైన తీరులు తీర్చిదిద్దినారు.. భగవంతుని దర్శవభాగ్యమునట్‌ వేరు ఆనందము శేమియు శరిణాక పోయినను, ఇందలి లోకో కలలోగలఅ అయా ఆధిశారులన చైవికమెన ఫలములు కల్పుటలో వూర్షతృ ప్తి గలదు, అంబలి (తాగువానికి అమృత మే లభించుట, మవే,పవాహ మీదువానికీ ఇయ్యి ఆలసట కలిగినపుడు (పాణవిపత్తు కలుగునపుడు వాఠాత్తుగా తెప్ప దొర కట, అడబోయిన తీర్థ మెదురగుట్టు మొౌనభంగము పొందువేళ చీరలబ్బుట భగవం శుడే ఒగ్గి, అనగా తినవ వళుడై ఇంటికి వచ్చుట అనితరపాధారణములం, అవూర్వములు, పూర్ణమెన తృ ప్రీనిచ్చు శ్‌వల ైవికములైన సంఘటనలు, మన నిత్య "బెనందిన జీవితములో వీట్కి నొప్పతనము లేవన్నను, అటి ఆ రిగలవానికి 5ూ వూ లు న! కతణలు గొప్పవి కావున భగవంతుని వినా మౌ ేవిధ మెన కోర్కులు లేవని కోరు టయ్‌ే అనన్య ళ స్తని అతుణము, ఇంళము భప్తని లమణమును ళోధించుటన (శ్రీహరి (ప్రహ్లాదునితో నెను,

(ప్రహ్లాద భక్షి విజయను 29 19 ఆరభి - చాపు అడుగు వరముల నిచ్చేను అ అడుగడుగుకు నిన్నే దలచుచున్నాను. అద్భుత మైన భక్తికి సాక్కినాను 1అ॥

1. థధనకనకములు ఎన్నైన స్‌కు = చారపు(తులు సాగవైన ఇండ్ర చనువున నొనంగుదు ఎ నంశయ మేల తనువు చిక్కగ నేల దానవగాల 1౪1 ల అకమదనుజుల గొట్టి నీ - యావదలను తల మెట్టి. వ్మికమమున బహు విఖ్యాతిగా విధి ఫ్య కాదుల వట్టము లొనగేను ఆ కి, వాజిగజూందోళికములు సికు- వరమైన మణి భూవణములు రాజిగ నొనణగక రవ తాళ లేను వర త్యాగరాజూ ప్థుడ నేను 1అ॥ ఉభగవాన్‌ భక్త భక్తిమాన్‌” అనకా భగవంతుడు భక్రలయందు భక్తి కలవాడు. అటి (పేమ పరస్పరము సమాజమే, అయినను భ క్రయ ఏమియుక్షోరరు, భగవంతు లే (ప్రహ్లాదుని ముద్దుతో (టతిమలాడుట ఈ కీర్తనలో విశేషము, ధనకనక వ స్తు వావావాది ఆ"స్టైళ్వర్యము లే గాక (బయహ్మేంద్ర పదవుల నైతము నీవ పట్టము గ క్త్రైదననియు నీభ కక్‌ సాక్కి తివనియు శ్రీవారి (పహ్లామనితో' నెను. ఆంక (పహ్లాదుని సమౌథానము:__ 20 శేదారణాళ - ఆడి వారిజనయన నీవాడను నేను వారమునన [బోవు 1వాః

క (. శ్రీ త్యాగరాజ కీ రృవలం సాశ౭కు మాయాసాగరమందు జశరక మునిేే నేమము లేదు ॥వా। 4. ధనకనకములను డారప్యతుల వై కొని మరువను రవితినయుడ గాను ॥1వా॥ ౨2, వాజి రథములను వారము కెకొని రాజుల నడచు పార్థ రాజునే గాను ॥వా! శే, నీ జవములు నవ నిధుతా త్యాగ రాజ వీనుత యీ దురాశల దగులను ॥వా। క॥ వపాటి భవసుఖంబులు? నీ పాద నరోజు భక్షి నిదముగ నిమ్మ కాపాడు నీదు భక్తుల వ్యాపారము జీయలేక వేసారితివో! శ్రీకామా! *ీను నీ వాడీ అయియుండశా చీ కోరుకేమి? నీ విచ్చు "కేమి! ఇచ్చి పుచ్చుకొనుట స్వామిధృత్యుళ నియమము, లేదా వ్యాపార సరళి, అంరేగాని జేనువీ అత్మీయుడను గాన సర్వాత్మనా నారతీణ ఆత్మరతుణవంటి దే, ఆట్లుగానిచో అనగా నిన్ను వదలినచో సంసార సముద్రమందు మునుగుటయే గతిం “అజ్ఞాన నిమ త్స మెన ఆ నియనుము నాట్‌ లేదు, బారాఫ్యుతులను ధనకనకములను కోరుటట "జీను నుగీవుడను కాను, రథ “పొరథ్యము ళ్ళతుజయము లోరునట్టి ఆర్జునుడ గాను ఆయా కోర్కెలు కఅవారికి నీవు వరదుడవు శానచ్చును, వారనుభవించవచ్చును శాని సదా నీ జపములు నీ వామ గుణ శీ ర్తనముఅ నే నవనిధులుగా తలంచి, వీ చవాడవైన నాకీ యాళలే౪? సర్వార్మ భావముతో నీయంచే సర్వానందముల నందెదని ఎంతో త _ర్వ్వీనిక్చయముతో -స్వారస్యముతో, సౌగచైన ఆదర్శములను చూసీ పౌర్థించుట శ్రీ త్యాగరాజుని 'సృదయానుభ్‌ వము, -.... ఖీనము = నియమము (శేశ) కపటము. రవిినయుడు న్యగీవుడు. పాగ "శాజూ = అర్దునుడు, ఖి

(వహ్లాద భక్తి విజయము క! ఇట్లు పలికి తిన ఇష్టవిద్ధిని ఈ ముందు కీ _రృవమందు నిరూపీంచుచున్నారు. 21 జీవగాంధారి = ఆది

తనలోనే ధ్యానించి తన్ఫయమే గావ లెరా కత॥ తన గుపహాలో తానుండే - తావును తెలియగవలెరా !1త॥ 1సీ మర్శుమాత,ణ మే జా నిశ్చయమై లెలుసునురా 1త॥ 9, ఏ నను మాయావేళ - ఏ వంకో తెలియదురా 1త॥ $, తొలి కర్ణమే బలము తోయకూడదు విధికి 1త॥ త్త (వకృతి స్వభావములు (వజ్వలించుచు నుండు + 1త॥ ఫ్‌, లత్యము చేయరు మదిలో లమోంతరములకై నా 1ఈ॥ ఖ్‌, (మింగిన కళ్లను రుచుల మేలు గనేవాళలెవరు?! 1త॥ 7, భూతము లైదును నీవు పొరల చేయుచున్నావు 15 ఏ, నిరవధి శయ్యపై సీవు - నిత్యానందమున నున్నావు 1త॥ 9. (శ్రీ త్యాగరాజును చేవట్టి రత్సీంచేవు, 1త। ఈ | _ర్హనమందు శ్రీ శ్యాగళాజస్వామి సకల త_ర్హ్య సారమును నూటీ%అ

భూ కృలతో నిరూపించుట విశేపమాుం ఆొను_."నీను అను శబ్దములు పర్యాయపదములం, ఒశే యర్థము నిచ్చువవిం శృవు_ఆతడు_ఆది యను కబ్దములు 'పతీతి మొత్రములు, అనగా నీను అనుదాని యంచే కల్పింపంబడిన వికల్పములు, కావున లేనక౦ కు అనగా అక్మశంళక జీుంగా శోచు పడాద్ధములన్నియు కల్పనా మొ(కములే అని సర్య్వోపనిష త్తులనిద్దాంతము, ఈ ఆాను_ వేను అను శబ్దములు ఆర్మను బోధిం చునట్టివి_అక్మ యనగా పరమాత్మయే వాని పేరు పదార్ధము గాదు, ఈ అర్మ పరమౌర్శలను "జేరు చేయువట్టిదె ఆఅంత౩:కర అము, ఈ ఆఅంత:కరణమే మనను_ బుద్ధి-చి ర్హేము_అఆవాంశారము. అను వాల్లు చభాగములం శలింగియున్నది, మనను రూపమున సంశల్ప విశల్బములుం. బుద్ధిరూప యమున నిక్చయమ్యు చిత్త రూపమున ముందు వెకుకల స్మరణము, అవాంకార రూప

22 శ్రీ త్యాగరాజు కీర్తనలూ మున జేను_నాడియను భావము కలిగి ఇన్నింటి సమిష్టిరూప మే అంతఃకరణము, అద్దములో మనముఖ మే మరయొకటిగా కన్చించునట్టు యీ ఆంత:ఃకరణమను ఆద్ద నుందు పరమాత్మయే (ప్రతివింబమెన జీవాత్మగా తోచుచున్నాడు, ఈ జీవార్య (ప్రతిబింబము పరమౌత్మ స్వరూప మేాశాని జేరుగాదనియు, అశ ఈ విశ్వమంతయు: ఆ పరమాత్మ (ప్రతిబింబచేయనియు త _ర్వీశా స? నిళ్ళయము, శావున మనము విళ్వ మందు జేర్వేగు రుచి భేదములతో ననుభవించు అనందము అన్నింటికీనీ ఆ పరమా త్మయే "శేందము,

శావున భి సంప్రదాయము ననుసరించి పరమ భాగవతులు తమ తమ షష్ట బేవతా మూ ర్థినే పరమాత్యగా భావించి తమ అర్మలపను_పరమౌత్మకను మధ్య మాయామౌత మెన అంతః కరణ విశారములకు అతీతముగా భగవంతుని క థాశవణ సంకీ ర్తనాదులవే అంతః కరణమును కుద్ధ సత్వేమయముగా భావించి తీవధ్యాన మయోగముచే భగవంతునితో ఆాదాత్మమును పొంది పరమానంద మనుభవింతురు. ఈ సిద్ధాంతమును శీ త్యాగరాజస్వామి తేట కెల్లములె న మాటలతో “తనలో చీ ఛ్యానించి ఠన్మయమే శావలెరా!” యని (పబోధించినారు.

“4 ఈళ్వరః సర్వ భూతానాం వర్రే శే2ర్టున! తిష్టతి” సర్వభూతములలో అంతర్యామి గా సన్వేశ్వరుడున్నాడు, శావున వేశే ఎదుట నుంచి వచ్చువాడు శాడు. ఇది కెలిని తనలో తనవినిర్భలాంతరంగమందు ధ్యానము చేనీన వారు భగవంతునితో శాదాత్మ్యమంది యుందురు, అని పేర్కొనిరి,

తన గుహా యనగా తన బుద్ధిగువా ఛీదాశాళము. అందు పరమౌత్మ సరూఫుడై తానే యున్నాడు, ఈ పరిజ్ఞానమున కే మర్ముమని యందురు, ఓ రామా! సీ మర్శమిడియేయని ఆజేనెలింగితిని నీ మాయా విలాసమెన యీ అనంత విశ్వమందు నిన్ను వెదకటక ఏ వంకో_దారి డొంక ఎంతటి వానికైనను తెలియదు. శావున జన్మాంతర కర్మవలన 'పాసప్తములెన సుఖ దుఃఖముల ననుభవించుచు విధికి కట్టుబడి భ్తను వివేవలు లమైంతేరములై న సుఖదుఃఖఫల అనుభ వములను లత్యుము చేయరు "బేనున్ను ఆగ్తే (మింగిన కళ్ళకు అనగా మూరీవడిన శండద్లప ఎదుట వస్తువుల రుచులు మంచి ఇెడ్డ లేమి "తెలియును, ఇచట తత్త్వళా స్ప్రమందు మాయా కబలిత (వ్యా అనగా మాయే 'మింగయిడీన (ట్రవ్మా అస్వతంత్రుడు, త్‌న ఆధిష్టానమెన పరమౌత్శిను కనలేడని విశేసు భావము, "

సృధివ్యాది మహా భూతములు భగవంకుని ఆజ్ఞ్రచే పొవలుచున్నవి. అనగా వృష్టి స్థితి అయములను తిగ్లి తిర్షి పొందుచున్నవి, ఈ చ క్రభమణమువంటి

'శవాన కి విజయము న్‌ భూతముల "చెయా అనెసంంమెం భఇవలకవని న ్తంవు వినెను ఆ సూుమాన్నా.. శోళాల_ నవ్వు పేవమాలట్‌. ఆఅసీతుంమెం.. అతని కనంయమా వతర్సు సర్నా 2 న్‌ వావ్‌ విచెవనికి వరా పనమాశ్చామ్‌ే శచవహాంవుల కపానాణాత మంయొ మెొంంంళుమాన్నా మ... ఆకవిశే క్‌ మ్సై పో కాత్వెమొల భూత విళానినుంలు. కుత ముఖయుకాం కారుదునుం ఆతడి వివాఒమెన వవావాకాశిచు మే విరవనికకవక్యు అలయ ఎబ్చుకి ళం వతి పరువము పది = ప్యాయవయాకాశి వాయు. తే సయుడే చరయున్న వాము ని పవక అము సంటేవములు ఆల్‌ ప్పుచునుని శు వడాన చ్లారడాము ళా నాన్‌ య వాటికే విత్యానండము కిలళవా. కానన పకి నాయా! ఫి చకార ఇరకుమును జవ గహించి.! మీ ఐపుముం ఆంతేంంావి లోకములందతి పళ కా్వాములు విచి నను పళిణామా మంచ నవని రయ సు లమ విచంంంటిన కాత్తం సి వారబకుుయే. ఇరా కోక యవి “పవావళ్‌ కమా సనావచరూం కే వ్యా? వాజన్నామయూ ఆవళవించది సహైవ పూన ఈ క్ష్వవారవంచ. వంచు కోసాములు ఈ శీ కవముయొడి స. తాక్పవ్వము, స్వా క్‌ “ద వదవడెలో దే కాముని ఆవ ్షేసమూాగా నెలో వార్థ వచావావం మో నానీ లు. ఓ రామీ రామీ న్యేచ్నత! వీ కిప్తు యొ జోళవ-చచ వలనా భ్చూకాకర [శ్పు!

1. వేదక్‌కము ₹ల్ల వాకళణతో, నీ వే 72ైవమని వమ్మగ వమ్మిడి ఫ్‌స్సా! ఏ9. ఆలె న చోవానశ సత్యము, మయా డు కడప వన్మిాని నమ్మరని 1ఫ్హే॥ క. ఒంధుకత్న మా! దయాపింధు పీ్‌వన సత్య వంకుడ వరుకొంటిది రమ్మంటిని 1 బై॥ కు కకరుదర్య కజా దకువితో వింజార ణో కళనుడు బలికింనే - గాదితితే గ. 13

34 త్యాగరాజ కీ ర్తనలం 5, నతి మాటలు సడా కవిజుచేవిని న మతిని గాగలించిన కుభానన 1ఓ॥ 6. మును భక్త కోటులుం గొనియాడ నీవు వారల. (బోచినదీ లేడా మరియాద 1ీ॥ "7, ఈ జగతిని త్యాగరాజుని (బోచుట కీజాలమిక తాళను నీవేళను 18 సత్యోన్నతుడ వెన ఓ రామా! నీవు దయాసముగుడవు, నన్ను ఓర పక్కగా వంచించుట ఎందులకు? నేవ శిరస్సులైన ఉపనిప, త్తులన్నియు నిన్నే జె వముగా పక్కా నుట వలన నమ్మితిని. ఉనాతనులకన్న సనాతీనమెన పెద్దరి శను గల నీవద్ద నే సత్యముండునని నమ్మినాను. కేవల (పమౌణబల మే గాక ఆక్క బంధువువలె భావించి నిన్ను వచ్చి దెర్శకమివ్య్థైని కోరతిని. సత్య సంధుడ చనియు ావించితిని. అందున నిదర్శవముగా గీ సోదరు 2న భరతుడు అప యత్నముగా తన తల్లి సంపాదించిన కాజ్యభోగములను సైతము నీపట్లగఅ భక్తి 'వ్రప ర్తులతో తృణీకరించి, కాపసవేపముతో జడల ధరించి, నంది_గామమందు సే ఆరణ్యవాసము వూ ర్రియగుకరకు నీదివ్య పాదుకలం బే రాజ్య సర్వస్వాధికారమును ఉంచి తాను (పతినిధిశా రాజ్య మేలుచున్నా డని,సోదరుడన్న భరతునివంటి వారు చురెవ్వరూ లేరని. *న సక్వే (భాతిరస్తాత భవంతి భరతోపదూళి? అని నీ సవా చరులైన నుీవాదులతో భరత భ కిని గూర్చి కృతజ్ఞతను చెప్పీకొన్న నీవు సీతా చారర్హ అందించిన హనుమంతునికి ఆలింగన భాగ్య మిచ్చిన ఉఊడారుడవు. ఇంకను ఆనేక మంది భప్తలను బుషులను ఆ జేక విధముల కాపాడిన నీవు త్యాగరాజుని పట్ల జలిలేక ఏమో! వంచన చేయుట ఏమి మర్యాద! యని (ప్రహ్లాదుని భావములో పాశ్మే పసముగా స్తుతించివారు. ఇట్లు పేడిన 'పహ్హాదుని నిహ్మిమ్య మైన భక్తికి పరివూర్షాను 'శవాముతో సర్వత తనే భావించి దర్శించు సిస్ట్‌ ననుుగహీంచినను త త్కాలఅ మందు తనను విడచి వెడం దలచిన (శవారి సన్నిధి భాగ్యమును విడువలేక__ క॥ ఎడంబాయం దలచినావిక - విడవనునా తండి నిన్ను "వేమరు మదిలో జడియక సీ వదయుగముల దడ సేయక కట్టి వేతుం ఉఊ?ళను నేనున్‌ ॥

చ్లోద భక్షి విజయము త్‌ లప మధ్యమావతి = అది (శ్రీరామ జయరామ శృంగార రామ 4(శ్రీ॥

1. గారవమున6 (బోవు కుకా నము[ద్ర! 9, నాలోని జూలి నీకేల తోచదురా॥ $. మనసిచ్చి నాతోను మాటాజే బెపుడు! 4, తాళ సవేళ నిక జూల మూ రామూా॥। శ. బలిమిని తలిచితే చలనూ ఓ రామూ! ఈ, ఈ సౌఖ్యమిా భాగ్య మెంచైనం గలడా॥ “" జవమేమొ తవమేమొ అవరాధ మేమొ॥ శ. వంకజనయన -నా కుంకుమ నీవే॥
2. అవనిజూధివ నాసౌగ - సెవరిచే రామ
3. నీవు నిమిషము లేని భావక మేలె॥
4. తోషీంవ శన్నాళ్ళు తోచునే రామ!
5. ఎల్ల సౌఖ్యములు మనసాల్ల జీ రాము! 19, పాయగా మేను ననమాయనో రామ!
6. ఈ యంద మీ చంద మెంటైనం గలదా! క. కూర్చు వెతలార్చు కడ- తేర్చుచే రామ॥
7. మిక్కిలి (యొకి- చేంజిక్కితి రామ!
8. రాజిల్లు (శ్రీ త్యాగరాజూది వినుత॥ శ్రువారి ఎడబాటును తాళలేని చిర్తముతో తన సర్వస్వము శాముటేంయని చమ్మినవారికీ ఆ దివ్య మోవానుని దర్శనఫాగ్యాము ఒకమౌాటు కలి7-ఆీని విదచుటన మనసు కాదు. ఆ పరివేవనలో స్వ భన రమణీయమాులై న భావయులం ఈ దివ్య నామ జ్ర రృవమందు కలవు. ఆవిసరళములు, అంద టిప్పంళ్టబ్ర నయన నా వంకమనీజీ” “నా సౌొగసినరిజీ రామి?

36 త్యాగరాజ కీగ్సనలం “నీవు నిమిషములేని భావుకము (మొంగళ్యము'” “ఎల్ల సౌఖ్యములు మనసొాల్లదు” *పాయ శా చును సగసమాయె” ఆను మొటలు మిక్కిలి జాతీయములు. నా పంపమ అనుటలో ముఖమునకు బొట్టూ పరమ సౌభాగ్య (పదము, వందనము సెట్రిపుట్టుట అని లోకో క్రి అతిలాలిత్య మెన చిత్తము గల్లినపుడు గాని ఈ నూ్త్పలు రావు, రామా, నీకే మిక్కిలి యొకిా నీచేత చిక్కితి ననుట రమణీయము. ఇట్లు ఒక్క వరుసలో తన మనో వేవన వెల్ల డించి ఈ విశ్వనుంతయు వారిముయమే గావున ఎందు జూచినను పరమౌొశ్ముని యంద మేగాక వేలేమున్నదని కొంచెము స్తిమితపడి నారదాదుల ఉపచేశ వచన ములను స్మృతికిం ఇచ్చుకొని చ్రుకారి నా బృాదయాంత ర్యామిశా నిరంతరము నిత్య సత్య రూపు డైదర్శన మిచ్చుచున్నందువ వానతో నాన వియోగ మెక్కడిది? అని చింతించి స్వామిని ఎచ్చటికి కదలవలదని పట్టుబట్టుట అపచారమని భావించి సర్వ్యప్రపంచమునకు మూలాధారమెన వాడు ్రీవారియే అను భావమును ఉదా వారణములతో నిరూపించుకొనుచున్నాడు__ నీ॥ వెన్నయుండగ నేతివ్య ననంబు వడనేల అన్నముండగ జొన్నయంబ లేల తల్లి గల్లు సుతకు ఉజాది నెనన మేల తన్ను. చా తెలిసిన తత్త్యమేల వ్యాధిహీనునికిని - వైద్యుని చెలిమేల న్యధ నంబులుండ. బంచాంగ చేల అన్ని నీవనను వాని కమర భేదంబేల ధీరున కొక వైరి దిగులదేల నాదు భావంబు నసీవెంచి నన్నుం(జోవు మన్యమైన నహింవలే నృవమేయ నీవు నా యొద్ద నుండుకె నిండు సుఖము తెర్టిసు తాధీక నీ కటాక్షంబు చాలు!

(పహ్లాద భక్తి విజయము ష్‌ 24 బిలహరి - బాపు నరనీకుహనయన సీ కటాతమే చాలు సజ్జనజీవన శన॥

1. మిూాన మర్భకుల కామించి కన్నట్లు చాన మా లంకను దయః జూచినట్లు 1న ౨, సాధునంగతి నేను నలిపిన యట్లు మాధుర్యభోజన మటు చేసినట్లు 1న $. నాల్గ్లొక్కవది భువనము లేలినట్లు కలుగు కులములెల్ల గడ తేరినట్టు ॥న॥ ళం మెక్‌.
2. ధనకనకములెల తగిలిన యటు ఉం ఉలి దినము దురాశలు దీరిన యట్లు ॥న॥ 5, సింహాననంబునం జెలంగ్‌న యట్లు (బహ్మేంద్రవట్టానుభవ మందినట్లు 1న॥
3. రాజీవభవనుత రమణీయచరిత రాజిల్లు (శ్రీ శ్యాగరాజాదివినుత స “న ఈకతతలోశాన్ను సృజూ ఇతి “ఆనుళ్ళతి పరమౌత్స్కునికటాత విలనీక చు యూ చరాచర సృష్టియని పేర్కొన్నది. ఈ సృష్టికి ఏ విధములైన పరికరములు భగవంతుని కన్న వేరే యుండవు. అతండే సర్వ శారణమని కత్త్వ వేత్తలు వన్తు చిచారణ వేపే నిర్ణయించినారు. సరనీిజనయన! యను వీలుపులో సృష్టి శారణమెన నాభికమల మే (సరసీజము) అతనికి నేత స్థానియమనియు ప్వారస్యము. ఈ త త్య “మెరిసిన వాళే సజ్జనులు, అట్టి సజ్జ్ఞనులవ సదా జీవన మెన వాడు 'సన్వేశ్వరుడు “"శావునెనే సజ్జనులు అమృత స్వరూపులు, ఈ క్రీ ర్తవమందు శ త్యాగ రాజుస్వామీ 'వహ్లాద నూ క్షి ననుసరించి సర్వార్థ సాధకమెన (వారి కటాతు మే చాలుననుచు, ెళేవలదై వాను గహముతో మాత్రమే నిద్ధించునట్టు భోగ భాగ్యములను వరుసగా ెపీర్కొానుట విశేషము, సందట చేపలు తమ బిడ్డలను కని పెంచుటలో తదితర జీవములట్లు శారీరకయమెన వసతులు లేనివి, కేవలము వాటి చూఫు వేత వే విద్డలనూ కనుట పెంచుట జరుగునుం

38 త్యాగరాజ కీర్తనలూ

ఇది ేవలము ెవికము; అట్లు మొనములను తొ త్తి చెప్సి (కమముగా రావణ సంవోరము కాకముందే విఖీషణునికి లంశాసా(మౌజ్యమును దాన మిచ్చుట్క అక్కే ఇా నంటి వానికి సాధుపాంగ త్యము దొరువట, అ(పయరత్నముగ మౌధుర్య మెన విందు భోజనము దొరుకట, పదునాల్గు భుబనములక పట్టాధిశార మబ్బుట, అదృష్ట నళమున ఏ యణ్నము లేశయే ధసక నకవ స్తుసమృద్ధి కల్పుట్క,. జీవితము మొదలు ఊన్న ఆ నేశదురాళలన్నియు మబ్బు విడివట్లు ఒక్క మౌరుగా తీరుట_మొదలైన సహజములైన ఆనేశ సంఘటనములను ఎ త్రి చూపీనారు.

“కల్లు వలము లెల్ల కడ లేరినట్లు.” ఆన%గా లోకమందు ఆనేక కులములు చాటి వాటీ ఆధిశార_అర్హతలు వేరె యుండును. వీటి నొక్కాటి-గా సమన్వు యించు నూత మేమియు లేదు. కాని ఉఊ వ్వెత్తుగా భగవంతుని కటాతమేము ఎంత నీచపా[త లంటైనను, వల, మక, విచత్సీణ లేక కల్పుటయు చర్మితలందు కలదు, గుహుడు క బరిఇత్యాదులు పౌరాణిక 'ప్రనిద్ధులు నందనార్‌ , కన్నప్ప ఇంకెందరో చరిత 'ప్రసీద్దుల్నునెన వారు చ్య్భూలముగా అనధిశారులట్లు కన్సడినను చైవకటాతు మువే వారందరు పరము ఫాగ వతశళిఖామణులుగా మనక వూజ్యులగు చున్నారు, టైవసంకల్పము అను[గహము మొనవబుద్ధుల కందనిదిం ఇట్టి యశనుభవములను నూటిా (పబోధించుట ఈ శీ ర్తనమందు విశేషము,

జశిమలధ్యం భగవతి (పసన్నే శీనిశేక ళ్ష

తథాపి తత్పరా రాజన్‌ నహిచాంఛంతి కించని

(శ్రియః పతి (ప్రసన్ను రైనచో లభ్యము శానిబేది?

అయినను భగవత్పరులు ఏమియి కోరరట, ఈ నూ క్రి ఇందుసమన్వయ

మగుచున్నది, (భాగవతం)

మనుష్యత్వేము మముతుత్వము మహా ఫురువ. సంశయము (నిజ్జ్ఞనసంగత్సి "కీల వైవాను గహ హేతువములు, (వివేక చూడామణి)

ఇట్లు (ప్రహ్లాదుని ప్రార్థనవిని 'శ్రీనున్నా రాయణుడు! ““ప్రహ్లాడాసీ నిర్మల చిత్త మందు వీది భావించినను నావలన అది సీదించును. సంజేహము లేదన్నంత నే (వహ్లాదుడు తిరిని శ్రీహరి దివ్య సన్నిధి భాగ్యమును విడువ లేక ఈప్ర్వామి! నీవిచ్చు మోడమముకన్న నీదివ్య మోహానరూపము సదా నాకంటి ఎదుటనుండుటయే వికేవ” మని 'ౌర్థించుచున్నారు.

'్రహ్లాద భ_క్రి విజయము ఏం 25 వరాళి - చాపు వద్దనుండే బే బహుమేలు వారిజాయో, నా 1వ! అద్దంపు 'మోముగల రంగ అనువము మోహనాంగ ॥వ॥

1. బంగారు పూలం బూజింతు కాగుగ నిన్ను శీవింతు శృంగారించి కాగలింతు చిరకాల మారాధింతు 1వ! ౨, ముంగలనే నటియింతు ముద్దుమూటల 'జీలింతు నంగీతము వినిపింతు సాళెకునే నంతోషింతు ॥వ॥ ల, నత్తమాతమా సీ యంటె చిత్తముగాని పోచెందు త_త్తరముం దీర్చుకొందు త్యాగ రాజసులభు డందు ॥1వ॥ శీవారి సర్వాంత ర్యామియని శత్త్వ్యము తెలినినను ఆ దివ్య మోహన స్వరూప సౌందర్యమును చూచిన వారెవ్వరు విడువలేరు. చిరకాలోపాసనముచే చిత్రము తిన ఇష్టటేవతయందు లగ్న మగును, నిర్ణణస్వరూపముతో నై క్యమందుట రేం మోక మని 'తెలిసిబూాడ మహాయోగులు సగుణ మూ్థియం దే రమింతురు. అబే తీరులో భగవంతునితో ప్రహ్లాదుం డన్నట్లు ్రీ త్యాగ రాజస్వామి వివిధ రసఖావములతో -వీడుకొనుచు రాదూ! నావద్దకుండేబీ ఉభయ్యత మేలని కెవించుచున్నానుం సీ మోహన స్యరూపమును బం గారు పూలచే పూజించుచు, ని్నీ సేవించుకొనుదు నిన్ను శృంగారించి అలంకరించి కాగలించుచు, నీముంబటే నాట్యమౌడుచు, సరస సంభాషణము సేయుచు ఆపూగ్వ మెన సంగీత మును వినిపించుచు నిశ్నీ ఆరాధించి సంతోషింతును,. ఇడియే నా జీవిక సాఫల్యము_ సత్తామాశ్రుడు. ఆనా సజ్య స్వరూపుడైన నీయందు చిత్తేము లీవమైనది, సీ సన్ని ధానమంధు నీతోనా (భమ లను పోగొటుకొందునని వేడకొనుట గోపీ భ్రివలె సహజమెనది. ఈ తీరు మథుర చ య్‌ భి భావనలో తత్త్వ జ్ఞూనమునన్‌ పసి యుండదు, విరోధమును లేదు, మరియు నీ అన్నుగహముచే లభించిన ఈ ళరీలేందియార్భములు నీకే సమర్పింపక -జీననుభవించుటకన్న బాధ ేర్వవెన కలదా! యని (పశారాంతరమున తన దుగ్ధను నిరూపించుకొనుచున్నారు,

40 త్యాగ రాజు కీర్తనలు 26 సావేరి - జంపె తీఠునా నాలోని దుగ్ధ ॥త్రీ॥ సారమౌా నీ పొదసారనము నాదు పృాదయారవిందమునం బెట్టి కట్టుకోక 1త్రీ॥ క్షే, కమ్మవిల్తుని గన్న కాంతి గల్లిన పహా₹ే! ముహ్మాారు పాలన్నము భుజియింప బెట్టి కమ్మని విజెంబొనగి కడురత్నములు మెరయు తమ్మపుటికను బట్టి ఆానెపుడు నిలువకను ॥త్రీ .£. అనుదినము నీదు పాదాబ్బముల నొత్తుచును కనకమయమా సురటి కరమునిడి విసరి ఘనమైన ఫణితల్బ్పనమున నుంచి పొడుచును కనులార జీవించి కాలములం గడువకను లీ! క. రాజాధిరాజ సురరాజవందిత పాద (శ్రీ జూసకీ రమణ శృంగార జలభే! రశాజవరు డగు త్యాగ రాజ పూజతు డనుచు శాజిల్లు నీ కీర్మి రాజిగా. బొగడకను ॥తీ॥ తన సర్వస్వముకు భగవంతునికే అర్పించి భగవంతునికే ఉపచారములు చేయకున్నచో తనకు గల దుగ్ధ తీరదనుచున్నారు, లోకముగు, తమకు 'వీయములైన భోగ భాగ్యములను తామనుభవించుట లేక తమ శీష్టులగువా రకుభవించుట కాక అన్యులు అనుభవించుచో కల్గు వ్యసనము చుగ్ధయందురు ఆది సహీంపరానిదిం ఆశే (పపంచసారమెవ భగవంతుని పాదారవింవములను వృాదయమున కట్టుకొని నిత్యము వివిధ వైంక ర్యములు సేయుచు పాలు అన్నము నివేదించి తాంబూల మొసంగి సురటి వీమచు "శేషాశార మెన శయ్యయందు శయనింప(జేనీ పాదము లాత్తుచు సంగీతము పాడుచు కన్నులార నిన్నూ సేవించనియెడఅ నాచింత తీరదు తిమ్మపుటిక = తాంబూలము నమలివిడచు రర్నమయమెవ పాత.

శప్రస్లోద భక్తికి విజయము శ్‌! ప్యీదివ్యళ _కిని వరుసణా పొగడుకొందును అని నిరంతర నేవాభాగ్య మే పరమొవథి యని కీ ర్రించినారు. 29 సావేం- జంపె రామాభిరామ రఘురామ ఓ రామ ॥ 51 "కామనం బేల సీతామనోరమణ 1౮||

1. వగసేయు యెల్లనా పాలా - వగ లేల వీడజూలవు గ జేంద పాలా ॥రా॥ వ సీ సొమ్ము జే నడుగ లేదు నిండు-మోనమొ [(వపంచ ముం చాన లేను ॥రా॥ . శ. అన నీ యడ తనకు పోదు నిజ - డానరతుక నినువినా గతియు లేము ! రా!
2. సీ నరినమవూన మెవరిలలో రామ - సీరజదళాొతు చిక్కితిరా నీ వలలో 15! శ. (శ్రీవతే నను మకువదగునా యిది - పావమేగాని ఎడచబాయ మననగునా !1రా।
3. ఆజానుబాహు కరమిరా (శ్రీ త్యాగ రాజుని భఛవాస్టి డాటించి వరమారా ॥5॥ పే కీ రనాఖావముతో నిదియు ఆర్టి పరిపాశముతో ప్రార్థించుట. ఆరి ౫ల వానికి పునరుక్తి (పసక్తిలేదు.. వివిధభావములు 'శేకెత్తుచుండును, ఇందు ఆామసమేల అలస్య మేల? అందరితో "నీను విరోధనై తే నీకది విలాసమాశ పీ సొమ్ములు జీను కోరలేదు, నీ సమౌనులెవ్యురూ లేనందున నీవలలో చిక్కి నీ దయవన అఆసకొని యున్నాను. ఇది పాపమా! (పభూ! యని దీనాతిదీనముగా శీ రించి నిష్కామ్యుముగా రాముని సేవా భాగ్యము నే కోరి కీ రించినారు. ఇదెయే సాత్వికభ క్రి భగవంతుని అనుుగవాముచే చిత్తమునన విలతణ మెన సుఖాను భవము అందేవరకూ పరిపరి విధముల భగవంతుని వేడుకొనుటయే భ క్రికి లశేణమా,

శ్ర శ్యాగరాజ కీ _రృనలం ఇటు కీ రించి ఏదో ఆస కల్లినట్లు తనకేదో ఆనందమందినట్లు తీలచి యీ ముందు లగ ఆటీ కీ రనలో దయ నరించినాడు. ఆత ఖి 28 మోహన _ అది దయరానీ దయరానీ జాశర భే రామ 1ద!1॥

1. వివగింం తరమా రఘువీఠరానందమున రామ ॥1ద॥
2. తలచితే మేనెల్ల పులకరించేని రామ ॥ద॥ శ, కనుగొన నానందమై కన్నీరు నిండేని శామ 1ద! ఉ. చరణ కౌగెలివేళ చెలగిమైమర చేని రామ ॥ద॥ క, వెంత నుండగ నాదు చింతలు లతొలేేని రామ ॥1ద!
3. ఆసించు వేళ జగ మెల్ల తృణమయ్య్యని రామ ॥ద॥ 7, (శ్రీ త్యాగనాజుని చెలికాడు నీవే రామ '1వ॥ ఇందు (ప్రహ్లాదుని తాదాత్మ్యముతో శీ త్యాగరాజస్వామి రామునితో నిరంత రాను సం ధానఫలితము-ా మధురమెన అనుభూతినంది రాముని దయా అమ్భతవర్ష మువలె (వసరించుదున్నట్లు నోదరించి ్రీరామా! నీ దయరానీ! రానిమ్ము; నా యంతరంగమున నీ నిమిత్తము శా కలిగిన యానందమును మొటలతో వివరింప తరముశాదు, అందుకు తనకు కలిగిన సాత్విశానుభవములను వరుసగా నిరూపించ గా నిన్ను తలచినంత నే మేను ఫులకరించినట్ల్టున్నది. నిన్ను దర్శించి నంఠ నే కనులనుండి ఆనంద బాప్పములు వర్షి ంచుచున్నవి. నీ దివ్య పాదస్పర్శతో శరీరమే మరచినట్టున్నది. నీయందాస కలిగినందున ఈ విశ్వమంతయు తృణ(పాయః ముగా తోచుచున్నది, ఇన్ని నిదర్శనములతో నాప్‌ నీవు సఖుడవె నట్లు నిక్సాయము, ఇటునంటి యనుళవమ లు మొటలతో కవిత్వము (వాయుట సామౌన్యము- గాదు. ఈ కీ రృనమందలి జాతీయములై న పద్మపయోగములు అనగా ఫులకరించేని నిం డేని మైమగుచేని ఇత్యాదులు త్యాగ రాజుని వృాదయమును స్ప బకీంచిన అనుభవ ములు, ఈ అనుభవములచే ఇంతవరవ ఆర్ధితో భగవంతుని 'ప్రాక్థించి కీర్పించిన చానికి ఫలముగా రామునితో పారవళ్య సుఖము ననుభవించినట్లున్న ది, ఈ కుందు ద్విపదలో ఉసపమౌనములతో ఆత్మానుభవమును నూచింపళ జోవుచున్నారు,

శహ్లాద భి విజయము శ్వ ద్వి॥ సాశిసారక నా మనోరథంబులను నీరజలో చన నిజముగా వినుము వంకజములశెల్ల భాను చందనమున ఇంకను కలువల కిందు చందమున మాన్యయా మగువకు మగని చందమున దీనజనావన జీవ బేవేళ తనకు నీవటుగాద ధరసుతారమణ మనసిడలావణ్య మంజులవదన వలచుచు నే నొక్క వరమిడి గెదయ్య నలలిత గుణబృంద సాధుహృత్సవన వరమపావననావము పాపౌఘశమన కరుణను దయచేసి కావవే కృృష్ణ॥ 29 యదుకుల కాంభోజి. ఆది దయ సేయవయ్య నదయ రామ చంద ద!

1. &ీతినాథుల రాకయు సమ్మతి లేక (శ్రీ సాశేత వతి రాదే యనవచ్చు నంకె నతికి కల్లి నానందము !1ద) 9, చెలియరగో నావలె నాథునకు గలజేమో రాలేదని జూలి "జెలిసి (మొక్కుకో బోవువేళ బలిమిని నెదువై నసుఖము ద! శ. కొంచె మా రూవమా విల్లు వంచకూడక పోనాయని ఎంచి జూలి చెంద మేను బెంచి కనివీంచినట్ల 11ద! 4, ఎటి వారిశె న దొరక__నటి జవకజను బొటు లు రాం లు లు కట్టి కరము వట్టువేళ కాంతకున్న సుఖము తినకు 11ద।॥

తశ త్యాగ రాజు కీ ర్తనలు ఫ్‌, కోరినవారలను నే నీరీతి (భోతునని నభ వారలకు తెలియ జీయు దారి త్యాగ రాజునకు 11ద!। భ క్రి వెభకమందు ప్రహ్లాదుని ఆవర్శకుగా ఉఊపానీంచిన ౪) త్యాగ రాజ అత మా ప

"స్వామి భ్రయొక్క పరాశాస్ట్రనందుకొని పె ద్విపదలో పద్మముల, నూర్యునకు ఎట్టి సంబంధమో, కలువలప చంగదునికి ఎట్టి అనుబంధ మో, పరమసాధ్వికి తన భ్‌ క్తతో "నెట్టి ఆంకర్యమో తనవ నీవటుగాద! కావున నొక్క వరమడుగనలి నని తలంచుదున్నాను, దయసేయవయ్యా! యని జాలితో నడుగుట విశ్వమోవాన

మైన రపానుభవమందు రుచిగల చి త్తపరిపాకమునక నిదర్శనము, దయ శేయవయ్యా! అనుటలో జీ నా పరిపాక మెటింగి నీచే ఇవ్వదగినదిగాని “శీచేసాధనాంతరములతో సంపాదించుటకు వీలుగానిది నీదయ శావున నీవే చయ శేయువయ్యా! అస్పైవనీ చిర్త పరిపొక మేమందువా? సీతాదేవి సదా నీతో ననుబంధము కలదయ్య్యును, బేళశాలపొ[ కానుగుణముగా ఆ రల్లిపట్ల నీదయ కొంచె మెనట్లుండుటయు (అంశానివాసాదులలో) వెంటనే అ మవాసాధ్వ నిన్నే తలచి స్టురించినపుడు ఆమె చిత్తమందు ఎట్టి సుఖము కల్లినదో అవిధమెన సుఖము నేనావ దయ సేయనయ్యా! యిని 'పార్థించుటవలన ఈ మవానీయుని సున్నిత మైన పరిపా

శము అనుభవము మొటలతో చెప్పవలనుగానిది. - ఈ కీ రృమందు ఆ విధమెన పట్టులనే వగునగా పేర్కొనుట గమనింపం దగిన స్వారస్యము, సీతా స్వయంవర ఘట్టములో కీతినాథులఅందరు వచ్చిరట, సాకేతపతియు వచ్చునని వర్తమానము సీతీకందినదట. ఆతడింకను రాలేచేమా! యని యోచించు చుండగ"నే అదిళో రాముడు వచ్చుచున్నాడని వెప్పినఫుడు సీతకు, కలిగిన ఆనంద ముశ్తు నాసను దయ నేయనయ్యా! ఇక కృృష్ణావతారకథలో తనవలెనే ఎందరో శాంతలు కృష్ణుని నాధుని గా కోరుధురు. శాని ేను ఆతనిని సర్వాత్మనా నాథు నిగా భావించితిని. అని రుక్ళీణి సర్వ టేవత లకు యెహష్కకొనుచు “జేవీ వావిముఖీ గాకి రుడ్రాణీ ఇరిజాసకి? యని శివుని అర్ధాంగి గారీజేవికాడా నాపట్ల విముఖురా అయ్యొనా! యని ఆ తల్లికి ('మొుక్కుకో బోవువేళ శకుపాలాది రాజులనందరను న్నిగహించి బలిమితో రుక్మిణికి ఎదురై ఆమెను తన రథముపె నె త్తుకొని వెళ్ళిసపుడు రు మా వాటి ఆ రుట్తిణికి కలిగిన సుఖానుభూతి నాకు దయ సేయనయ్యా! ఇందొక్కాాక్క_తణము ఎంతో విలువే నది, భిగవంతుని దయను ఇంత (పతితణ నవ్య మోవానము-గా భావిం చుటయీ పరమభ కవల రసానుభూతి,

(దవ్లాద భి విజయము తక్‌ మరియొక ఆవూర్వ సంఘటనము:__ శివుని విల్లు ఎక్కు బెట్ట లేక అనేకమంది ఈాజన్యులు పరాభనమందిరి. నువ్‌ మౌకాంగుడు విశ్వామ్మితుని ఆబేళముతో శివధనుర్భం౫ మునవ ఉూద్యు క్త డై నాడు.. ఆషమణములోతీరా ఈ దివ్య మోహనమూ ర్రియందు తేన గల మోహమింతింతగారు, అంతలో. చచిత్తములో ళంళాకళంక 'మీర్చడినదట. ఆతిస్నేహము దోపుము నే. శంకించునుక చా! ఆ సమయములో శ్రీరాముని శార్య_వీర్యములు, గతి చరి త, తాటళా నంహోరాది పీరకృత్యములు లెక్క్ళలోనికి రావు, ఈ మణములో ఈ ఫుంసాం మోహనమూర్థి ఈ విల్లు వంచకూడకపోసో! యని సీత జూలిచెందగా. వీర్యో శ్బావాంచో ప్రైురాముని మేను పెరియ వపూరింపబడినపుడు ఆ తల్లికి గల్గిన అనంద మును దయ సేయవయ్య్యా! అనెను. ఈ మహనీయునికీ ఒక్క తమీణములో. ఇంత చంఘటనమును భావించి ఆమెకు కలిగిన జూలి, ఆ పంటే కుల్లీన అనందము అనుభ వైక సేద్య మేగాని మాటలు చాలవు, అనన్య దుర్గభుడైన ఈ పెంగ్లికొడుక తనే దొరికి బొట్టుకట్రి కరమును బట్టినపుడు ఆ పశ దహరంబు కరంగి రామునితో అనన్యయై, అ భేదముణా. అద్వైతరసపరిణతి నందుటతో త్యాగరాజుని భావ సమౌధియు వూర్మత్వ మందుటయు ఆ పె కోరిన వారల నసీరీసిగా రాముడు మన్నించి అను(గహీంచు ననెడి రాముని భక్తరతణ దీకు తాను సభవారికీ "కేవలము నూట అతో-గాక కమ్ముని పాటలతో స్వానుభవముతో శీ ర్రించుకొనునట్రి దారి రామయ్యా! వావ దయసేయవయ్యా! యని ఎంతో హార్టముగా (ప్రార్చింపశా_ * ళు ళా కం[॥ తల్లిని గను పుత్రునిన లె ఉల్ల ంబానందమందీ ఓహో! యనుచుల రుల్ల ను తనతో హరివద వల్ల్గవముల [వాల పహారియు కోహున బైక్‌ (1 యం లు ఇటే తీరున (పహ్లాదబాలుడు, తల్లినిగన్న ప్యుతునినలె శీవారి పాదముల పి (వాలగా శ్రీవారియు ఈ బాలుని తన బాహువులతో ఎ త్తి ఆలింగిన భాగ్య మను తపాంచెనను (ప్రహ్లాదుని వ! విజయ రూపశమంకు శృతిళలిపి తాము కోరినటు శ్రీవారి తమన (ప్రసన్నుండగుట తెలినీ అత్యారాముడగు 'శ్రీశున్నా రాయణుని వూబజీంచుచు (బహ్మానంద పరవశుడై

30 భైెరని - ఆది ఆనంద మానంద మూయెను (బహట్టనందం ని త్యానంద-స డానందంవర ॥[మా॥ క్షే (శ్రీరామ నే ధన్యుడై తిని అనందవారిధిలో సీదనై తినిరామ సానెకు నీవాడని కేకుగాంచితి 1ఆ| ఇ, ఆనాటి మొదలు నిన్ను వేడితి.దుష్టమానవుల చెలిమి ఏీడితి.నా వమూనమె నీకు భారమనుచును తలచిలి ॥1ఆ| శ, పావములకు భయమండితిహృ త్తావము లెల్ల చల్ల చేసికి-రామ నీ పాద మురమున నుంచి ధ్యానించగ 1ఆ| 4ఉ. కలికి యానలు రోసివాడను ఈ కలికి (బతుకు నామసారము=ఇట్టు-నలికి వలికి తొలంగిపాయ విచారము ॥1ఆ॥ శ్‌. ఇలలో సుఖము లేనూయెను అంకే.కలగన్న భాగ్యపు చందవమూయె నిన్ను-కొలిచి ధ్యాసించి- తెలిసికొంటి నీ మాయను ॥1ఆ॥ శ, నీ యందమును కని సాక్కి.తి నడ-చాయని (చేమ చేతచిక్కి.తి=-నా (పాయము లెల్లనీ పాలుచేసి (యమొక్కి-తి ॥ఆ॥ ౯7, నలువకై నను ఇందునికై నను చంద్రకళను ధరించు వానిక్రైనను రామ తలచిన జెల్ల చెవతరమా నోటికి రాదు! ఆ॥ 8, రాజ నగుణమును మానికి రామ-నసీ జవమును మదిబూనితి త్యాగంరాజు వేసినపుణ్య రాశియని యెొంచితి 11ఆ|| శీ శవా! సీ అనుగహమునే నేను పీ వాడనను భవనము పదుకు శొన్నందున ధన్యుడ ౫ తిని, 'ువ్మూనంద మందితిని, ఆనాటి మొదలు అనగా మౌతృ గర్భవాస మొదిగా దుష్టుల సంస్కారములు లేక నా మౌనము అనగా నా వ్య శి శ్వము, నా గౌరచాగారవములు, భారమును నా యందుంచు కొనక సీయంజే

పష్షాద భి విజయము త్న ఇావికచితిని. పాపములను వృాత్తాపముఅను దూర ెంనర్చి, నీ పాద ధ్యానమే జీయుచు దారాపత్యచింత వీడి సదా నీ నాను సంకీ ర్రనమే ఈ మవాకలిలో పసౌరమని భావించి ఈ లోశమందలి నుఖములన్నియు కలల వంటివని తఅచి సీ దిక్యమోవాన స్వరూప సౌందర్యము నే ధ్యానించుచు పరవకుడనె, నా (పాయ యును శక్తిని సీయంటే ఆర్బించి నే ననుభనించుచున్న ఆనందము (ఎఅహ్మేందాదులన మెతము వెస్ప శక్యము గాదు, అనుభ వె క ీద్యము, ఇంతటి భాగ్యము నాష పొప్తంచుట నే ననేక జన్మ పరంపరలలో చేనిన పుణ్యఫల మే యని భోవించు చయన్నాను, నీ వాడనెతినని కీ రించినారు. నూ. అటి ఇంతవరహు (ప్రహ్లాద భ_క్లివిజయ సంగీత దూపకమునందు సర్వ దేక తా అభేదమే “గాక భ్లియొక్క_ వివిధ పరిణానుధళలు, అందలి అనుభవములును ఛి సాామాజ్య సార్వభౌముడైన (ప్రహ్లాద వాలు9 అ దర్శముతో (శ్ర శ్యాగరాజుస్వామి కర్మ_జ్ఞాన యైగమల పర స్పరసామర స్యముతో “ప్రత్యేకముగా భగ వద్భాగవకభ శి (ప్రస్టానము మనక ఆను(గ్రహించిన క్షై సదిం భగవంతుని వూర్ణ్మ ఆనుగవామంది (టహ్మోనంద మందిన శ్రీ చహ్లాదుండు 'శీమ న్నా రాయణ దివ్య దర్శనావధిగా మంగళ గీకమును కీ రించుచున్నారు, అలో ఎ: మంగళము: ఏ1 ఘంటా - గయుంపె జయ మంగళం నిత్యశుభమంగళం 11411

1. కరుణార సాయోయ కానూరివినుతాయ తరుణారుణాభ సుందరవ డదాయ।। నిరువమశరీరాయ నిఖలాగమ చ రాయు సురవినుత చరితాయ సుందరాయ 1151! అనలా వానతో. తునాతునకలు తనతనననాుానానడాయానాానాుకాయానా గానంలా. ఇామొరి వినుతాయ == శివునిచే నుతీంపయుడినవాడు తరుణా,.,..పదాయ = న! సూర్య శాంతితో సమానమగు పాదములుక అ వాడు,

గె జ్యాగరాజీ క్‌ _ర్తనలూ ఖల, కందసుమరదనాయ కుంభజసుచేయాయ మందరాగధ రాయ మూధవాయ కందర్పజన కాయ కామిత సుఫలదాయ బృందార కా రాతి భీకరాయ 11జ1॥ 8. సర్వలోకహితాయ సాశేత నవనాయ నిర్వికారాయ వమానిత గుణాయ సార్వభౌమాయ పోమీత త్యాగ రాజాయ ని ర్వాణఫలదాయ నిర్శ్దలాయ 11541! శీ 'పహాదస్వామి భగవంతుని దర్శనథాగ్య నుంది (టైహ్మానందమంది నాడు, అంత శ్రీవారి నిక్యవాసమైన నిర్యనూరులప నిలయమెన శ్రీ వై పంఠమూ మగల జేంచేయు తలంపు కలుగుబ్ల సవాజము, (క్రీ లత్ష్మీటేవియు (శ్రీవారి రాకకై చూచును, ఆ నూచన ప్రహ్లాదునికి తిరిగి పరితాప్యయేాతువగును, విపలంధమే వీళశాంత భావమునకు ఆలంబముశానం (క్రీవారిని వికువజాలనని (పశారాంతరముగ న స్తుతించుచున్నారు, 32 రీలిగాళ _ వాపు నన్ను విడిచి కదలకు రా- రామయ్య నిన్ను దాసి అరనిమివ 'మోర్వనురా 11న[! క్షే అస్థిలో మునింగి శా్థనమును బట్టి ఆణిముత్యము గన్నట్లాయె (శ్రీరమణ 11॥న॥ వీ. తరముగాని ఎండ వేళ కల్ప-తరునీడ దొరికినట్లాయె నీ వేళ।న। $. వసుధను ఖననముచేయ ధన-భాండ మచబ్చిన రీతి గనునొంట్‌ డాసి 11న[1 శ నాగుగ నన్నేలుకోరా అల్ల శ్యాగరాజనుత తనువు నీబేరా 1న! -.. కందసుమరదనాయ = మఠె మొగ్గలవంటి దంతములు కలవాడు. వంభబను గేయాయ = అన స్ఫునిచే కీ పంపబడిసవాడు. మందరాగ == మందర పర్వలేముం బృందారళా రాతి భీకరాయ == జేళ్ళగువులట భయంకరుడు. నిర్వాణఫలదాయ == మోతు ఫలమిచ్చువాడు.

యహ్లాద భ్‌ క్తి విజయము శల నన్ను విడిచి కదలవలదు. నిన్ను వదలి ఆరనిముపు మెన "వీ నోర్వంజాలను. సీదర్శన చే నాకంతో అపురూప మెనది, ఊపిరి బిగబట్టి సముద్రములో మునింగిన వానికి అణిముత్యము దొరుకట, మంచి ఎండ బేళ చెట్టునీడ దొరికినట్లు ఎందుకో భూమితవ్వశా ధనఖొండారమే. నిధి దొరికినట్టు, చా భెగ్య్థవళమున దొరికిన నిన్ను విడువంజాలననిి నా శరీరమే సీయది యని ఆత్మీయ భావముతో | పారించి సై ప! న్‌ నార, ఆంత క్రీమన్నా రాయణుడును (వహ్లాదునియందెంతో ఆదరము చూపి, సీ వంటి భ కృళిఖానుణి మరెందు నుండడు, సర్వజగ(దత ణా భారమును వపాంచుటచే నీ ఎదుటే ఉండ వీలుగలుగదు గాని తి న్‌వ్‌ సన్నిధిభాగ్య మను ఛహింకునని నారాయణుడు పల్కినట్లు ఆనుభవించి అప్రైన రామా! నిన్ను నిర్చంధించుట న్యాయము శాదు శాని తిరిగి త్వరలో వ త్తుననిళపథము బేనీ పొమ్ము అని ఈ ముందుకీ _ర్తనమందు వేడి కొందురు, 33. వంతువరాళి-త్రిపుట అందుండక నే వేగ వ చ్చెదనని నాపై అన వెట్టిపోరా |॥అం!! మందరధర నీ వాప్తులతో గూడి మరచితే వమి శతునే రామ 1[అం॥

1. కనవలెనను వేళ లేకుంశు -_ కన్నీరు కాలువగా వారునే ఇనకులాధివ నీవ్రరాను తామసమై తే ఇల్లు వాకిలయ్యే నే ఓ రాఘవ ॥[అం॥ వ నిరువమానందళయ్య వై లేకుంకే నిమిషము యుగమానే వరమౌాళత్శు నినుగానక [భమసిన వేళ వరులు నవ్వుటకౌనె ఓ రాఘవ ॥అం॥ ఠి. వరమభ_క్రియు-నా (పాయము-దనుజుల పాలుగా బోనా'నే వరద (శ్రీ 'త్యాగశాజార్చిత వపదయుగ వారిధి ముందరే ఓ రాఘవ ॥1అం! రాశీ

న్‌0 త్యాగ రాజ క్రీ ర్తవలం

శ్రీవారీ! సీ వచటీ యుండళ చజేగముగా తిరిగి వత్తునని 'పతిజ్ఞ వేని ఇడ లుము, ఆచట సీ పరమొఫ్తులగు వారితో చేరి నన్ను మరచిపోదువేమో! నిన్ను చూడవలెనను సమయమునజణ రామొ! నీ దర్శనము కానిచో నా కన్నీరు శాలు వగును, సీరాక ఆలస్యమెలే ఇల్లు వాకిలి ఆగును. అనణా వాకిలి వలెనే ఖాళి యగును, అనగా నా గృవాస్థ జీవితము గృవోపకరణములయందు నాన్‌ నిరాళ శలుగును, సీ సేనెకీ యీ ళరీరాదిపరికరములంకాని నాకేమియు అస లేదు నా ఆంత ర్త ఎదయము అనందకయ్య వంటిది. ఆనాణా ళయ్య మనక్‌ విశాంతి నిచ్చునదిం ఆది వృదయాంత రాళ మున ఆనందమయ మె యున్నపుడే యూుగములై నను నిమిషము అగును, అట్టి ఆనంద శయ్యా స్థానమందు నీ దర్శనాదులు లేవన్నచో నీ విచ్చిన గడువు చాటినచో నిమిపుములు యుగ(పాయములగును. నాభ క్రి వాళ క్తినా (పాయను ఇంతవరకు ఆ నురబాధలతో వారి పాలైనది. ఆ ఫలితముగా నీ పాదా (శ్రయము అభించినదిం ఇప్పట్టున సీ సన్నిధిఫాగ్య మెడమగువో నా పరిజేదన ఇశెప్పవలెనా! ఈ సముదుడే ఆందుక సాటీ_అని కేవల దీనాలాపములను పల్కి వారు. ఈ క _ర్తృనమందలి భావములు థాను చూడగా ఆత్యంత 'ేనుతో పెన 'జేసికొన్న కృంగార నాయిశా నాయపల తీరు పరస్పరానురాగబం ధముగఅ ఉఊ త్తమ దంపతుల సంఫాషణాలి మరియొక దృకృథములో చిన్నపిల్లలు చిలిపి ఈనముతో తను తల్లిదం[డులం గూర్చి సహజముగా పల్కు_తీరులు తోచుచున్నవిం భక్త సుఅభు డైన భగవంతునితో జన్య్యాంతర భానగ్యమందిన భ్తలు ఇశ్లే న్యవవా రించుట భాగవతాది మహా[గంధములందు 'పనిద్ధమె యున్నది.నందగోకుల మధురా విహారములందు అళాల గోపాఅము పళుపత్య్యూదులు. -సెతను శ్రీకృష్ణ విరవామును సహించలేక విలపించిన ఘట్టము లెన్నోకలవు, అశ్షే శీ, రామానతారమందును అయోధ్యాబానులు బుషులు తదితర భూతజాలము రామాని విశేషమును సహింప 'లేరయ్యెను, ఈ విధమెన భి నిష్టవ_భగవంతుని సన్నిధినుండి వియోగమందుట విపలంభమే (పధానమెన ఘట్టము. పహ్లాదాది పరము భాగవతులవ, చై నందిన వ్యవహారము భగవన్మయమె యుందును,

ఇట్లు (ప్రహ్లాదుని మొటలు చి త్తగించి వాని వృాదయమందు తీవ ధ్యాననిష్టు అభివృద్ధియగుటయు సర్వత్ర వారిదర్శన నిష్ట కదురుకొనుటన క్రీవారి (శ్రీ వైకుంఠ మునప జేంచేసెనుం

ఇట్లంత ర్హితుడెన (శ్రీవారిని. గూర్చి పరితపించుట మరియొక విధమెన భావనాభ ్‌-

(్రశ్లోద భి విజయము 51 వశ. హుజేని._ ఆది వమని వేగింతునే ;శ్రీ రామ రామ 11వ॥ వమని వేగింతు నెంతని జైరింతు నా ముద్దు దేవుడు నను కాసె నయ్యెయో 11వ॥। 1, పాలించి లాలించి వలుమూరు కౌగలించి "లేలించినను పర జేశి వేయతోచజెనే 1[వ॥ వి ఆడిన ముచ్చట నా దంతరంగము నిండ ఈడు లేదని యుంటి నిందాక నరివారిలో ||వ॥। త. ఎడచాయక. త్యాగరాజు నేలు (శ్రీహరి తొల్లి బడలికలార్చి నా చెయి వట్టినది తలచుచు [11వ॥॥। రామా! జేనెట్లు దినములు బేగింతుకి అనగా జాగారము వేయుచు శీయింబవన లెట్లు గడపగలను* ఆనేక విధములు?ా నన్ను లాలించి (ేమించియు బంధు సంబంధ యే లేని పరదేశిగా వేనితివే. పోనీ నీతో యనుబంధము ఆంతంతమా (త వేగా! యన్నచో వా అంతరంగమందు నాటినట్లు ఎన్నో (పియములై నమౌటలు పల్కితివి, నా సమా ములలో నేను ఉలర్తము శోకడనని భావించితిని, ఇన్నియు వ్యర్థ మొనర్చితివి, నా చచి త్తమందుగల ఆయాసములను తీర్చి నా చెయిబట్టిన నీ యాంతర్యము "నే ఠతలంచుచు ఎన్ని రోజులు వేగింతునని విలపించిరి, ఇందు నా ముద్దుడేవుడు అనుట మిక్కిలి జాతీయము. 35. గాళివంతు _ చాపు ఎంత పాపినై తి నేమిసేయుదును హో వలాగు తాళుదునే ఓరామ 1ఎం! అంత దుఃఖములను దీర్చు వారిని జూచి__ ఎంతఛారై నను పాయ నహీంతుళీ 1ఎం!

క్‌2 త్యాగ రాజ కీర్త నలఖ క్ష మచ్చికతోం చాను ముచ్చటలాడి మోన పుచ్చి యేచ మది వచ్చెనే కట కటా 1ఎం? ల, అనమించి ఆయానవడను విధి__ (వానినా నా ముద్దు వెన్నుని ణాననే ॥ నెం! క, సవచేయుకు జీవనమసి యుంటి__ చైవమూ నాపాలి భాగ్యమిట్లాయెనే 1॥ఎం॥ త రాజిల్లు (శ్రీ త్యాగరాజు తా పొంగుచు_ పూజించు (శ్రీ రఘురాజిందు లేనందు 11కెం!1 భగవంతుని సన్నిధి తనవ్‌ దూరయమెనందున తన పాపమే. శారణమని నిందించుకొనుచున్నారు. ఆంత దుఃఖమును అనశా ఆన్ని విచారములను తీర్చు వారి దర్శన మెజూడి సన్నిధి లేనన్న సహింతునాశకీ భగవంతుడున్నూ నాయంజెంతో మచ్చిశజూపీ నాతో (పియవచనములు పలికి నావ దూరమగుట చా విధి శాకయే శారణము, నిరంతరము 'కి/వారిసేవనయ్‌ జీవిత లత్యుముగా భావించితీ-నే, అటి రఘు లి శాజూ నా ఎదుట లేవండుట నా కర్యయే శారణముగాని వేరుగాదు, ౩36. యదుకుల శాంభోజి - ఆది. పలిమిని జలజూయుగంళే = "చెవ్చరయ్యా! మిరు 11 చె! వలుమారు (మొక్కె-దను దయళతో-వలుకరయ్యా ఎంతో ॥ చెః

1. శరభావము కరమున నిడి - మెరయునయ్యా ఎంతో కఠరుణారసము నిండిన - కన్నులయ్యా 11 చె! ౨. చూడ చూడ మనను కరగి -_ సుముఖుడయ్యా భఛభకుల వావాటో జూడ తెలిసి మాటలాడే - జాణుడయ్యా మ.
2. శృంగారిని వాసి మేను - చిక్కెనయ్యా బారి చెంగట మున్నే నామది - చిక్కె-నయ్యా హారి || చె!

థస్లోద భ్‌ క్తి విజయము క్‌ప ఉ. నాలోని జూలి బల్క_ జాలనయ్యా పహారి__ మిలో మీా౭ే తెలిసి - మర్శమియరయ్యా పారి 1౫ె॥ ల్‌ం "త్యాగ రాజ నఖుడని తలతునయ్యా మ్‌ారు కాగుగ నాయంగలార్చు అ బావరయ్యా [చె 39. శేచారణాళ _ ఆది స్టే జగన్నాధాయని నే చిలచితె ఓయని రారాదా 11ఓ11 రాజీవనయన రాశీందు వదన - రాజిల్లు నీతారమణి పహృత్సదన 11ఓ॥ క. ఇది వేళగాదు ఇక తాళబోదు - మదిని సీవేగాని మరి గతి లేదు 11ఓ1॥ ౨. ఇర వొంద రాక ఇంత వరాకా - దొర నసీవేయని తోచెను గాక 11ఓ|1 శి. లాలించు రాజూ రనికోటి తేజా - లీలావతాక పాలిత 'క్యాగరాజ 1111 శ్రీ ప్రహ్లాదుని ఆ తో ఏకీభవించి (1 ఇ్యాగరాజస్వామి భగవంతుని వియో గమాును ఫావించి, కమముగా తటేక రీతితో (థపంచమందలి చేతనా చేతన భూతము అన్నీ రమట వారి జాడలు కెల్పుటట సహకరించునవేయని తలచి, వాటికి విే యుండ భగవంతుని జాడ నాట తెల్పుడని లర్థించుట్క భక్రియొక్కు పరిణతి, ఆశే ఓ! జగన్నాథా యని ీ వీలచికే అనగా జగమున ఆంతజట్‌ ఏకె కనాథు జడవై సర్వవ్యాపివైన నిన్ను, నే పిలచితే ఓ! యని పల్కరాదాశ్‌ నా యందింత పరాశా! యని శ్రీవారి సర్వ వ్యాపకత్వమును భావించి పిలచినారు;

ఈ (పహ్లాద భక్తి విజయ రూపకమందు, శర్వవిథముల శ్రీహరి దర్శనము "మొదలు ఏశాంత సమాధి నిష్ట వరపు ఆయాభక్షి భూమిశకలను గ్‌ శ్యానరాజు స్వామి ఇశీ/ ప్రహ్లాదుని ఆదర్శముతో ననుభవించి క ధాసందర్భమందు శీ మన్నారా యణుడు (ప్రహ్లాదునికి ($/ సీతారాముల రూపమున నీ సామొత్కార మిచ్చెననుట

న్‌శీ త్యాగరాజ కీ రృనలణ ఆద్భుత మైన సన్ని వేశము, ఆనా సర్వాంతర్యామి సచ్చిదానంద స్వరూపము కుద్ధ బుద్ధ ము కృ స్వభావమెన భగవ ర్త ర్వము ఒక్క రూపమేంగాని అందు భేదము శేదు, ఆ పరమౌత్మి స్వరూప క్టానమును అను(గహీంచునట్లి సామెత్స్చాధనముభ క్‌ “ఆభ శ్ర్యామామభిజా నాతి” ఇత్యాది వాళ్యములు (పమౌణములు, ఈ భ క్రి పాధనా దళలో సాధశ 'భేదమునుబట్టి సంస్కార భేదమువల్ల భిన్న మె తోచినను నిద్ధభ కి అనుభవదూపమున ఒకేతీగుగా నుండును. శావున శ్రీ త్యాగరాజస్వామి ఇష్టదైనమెన సీశారాముజే (వహ్లాదవరదురైన (శ్రీమన్నారాయణుడు. ఈ విధముగా ఈ 'సంగీతరూపకమును సమౌ ప్తి నందించు చున్నారు, 38. శావీ - అది పాహ్‌ి కల్యాణరామ = పావనగుణధావు 11పా॥

1. నా జీవాధారము - నా కఘభాకారము।। ౨, నా నోముఫలము = నా మేనుగుణము!।
2. నా వంశధనము - నా బెదోతనము!! ఉ. నా చిత్తానందము - నా సుఖకందము!। క. నాదు నంతోవము -నా ముద్దు వేషము!
3. నా మనోహరము - నాదు శృంగారము!। 7 నా పాలిభాగ్యము = నాదు వై రాగ్యము॥ 8, నాదు జీవనము - నాదు యావనము।।
4. ఆగమసారము - అసుర దూరము![।
5. ముల్లోకాధారము - ముత్యాలహారము।।
6. చేవాది వైవము = దుర్దనాభావము!।। 18, వరమైన (వహ్మము - పావేభ సింహము;
7. ఇది నిర్విక ల్బము జూ ఈశ్వర జన్మము
8. ఇది సర్వోన్నతము - ఇది నూయాతీతేము
9. సాగర గువ్వము - 'క్యాగ రాజూ వము 11 పొ!

వద ళ క్తి విజయము క్‌క్‌ క।। ఇతడే జీవాధారుం - డితంజేనానోముఫలము ఇం[చాదినుతుం డిత డేమునునను[బోచిన-దిత డే న ర్వేశ్వరుండు నితజే యిత డే॥। అని (ప్రహ్లాదుండు సీతారాముల దివ్యచరణారవిందములైపె (వాలి (యొక్కెనటం అపుడు శ్రీరాముడు పరమ బార్సల్యముతో ఉ| తల్లిని. జూచు చిడ్డవలె తామర వైరికి కల్యచందమై వల్ల వపాణింజూరువ లె భానుండు లేవంగ విఫురీతిండా నుల్లమునానంజెంది నిఖలో_త్తమ టేవునిం గన్నయంత నే రుల్ల ని చాస్పముల్‌ వదలసా౫ను పాదములందుమొక్క_గన్‌ , పె క్‌ రృనమందు నాయిశా భావమే ఆనుసరించంబడీనది, పర మేళ్వరు డొక్క'జే పరమ ఫురువుడు, కడమ వేతన ఆవేతన భూతజాలమంతయు (పకృతి స్వరూపము అనగా ళళ్య్యార్మకము, ఉపాసనా (ఫ్మ్యకియలో భ క్రులందరు తమయందు ఆస్రీర్వేము నే ఆకోపించుకొని కృంశార సర్వస్వమూ ర్థిగా భగవంతుని ఆకా ధించుకొందురు, తదనుగుణము”ా నా జీవాధారము కుభాశారము, నాదై దోత నము నాదు ళృంగారము నాదు యొవనము మొదలైన (పయోగములం మిక్కిలి మౌధు ర్యములు లలిరోములు స్వభావ రమణీయములు నై యున్నవి__ అంక శ్రీరామ రూపమున శ్రీవారి (పత్యతమెనంత నే 'శ్రహ్లాదుడు పాద ములపె వాలెనట, వెంటనే శ్రీరాముడు మౌొళ్ళ వాత్సల్యముతో ఆలింగన భాగ్య మను[గఫీంచెనట, అ వెంటే పహ్లాదుండు 'ీ/రాముని తన ఇంటిశాహ్వానిం చెనని ర్‌ త్యాగశాజుని ఆత్యానుభవము, 3౩9. అసావేరి__ చేళాది రారమా ఇంటిదాకరఘు - ఏరా సుకువూరా (మొక్కేరా ర! రారా ధశరధకుమూశరా నన్నేలు కోరా కాళ లేరా $రా॥

వర త్యాగరాజు కీ ్తవలు

1. కోరిన కోర్కెలు కొనసాగక యీ నీరజనయన నీదారిని గని = జే సారితిగాని సాధుజనావన సారివెడలి సామినేడైన 1రా॥ | (పొద్దున లేచి పుణ్యముతో టి బుద్ధులు చెప్పి (బోతువుగాని ముద్దుగాను సమోమును జూచుచు వద్ద నిలిచి వారము పూజించేను | రా శి. దీక్కునీవనుచు. 'దెలసినన్ను. బోవ (గ్రక్కున రావు = కరుణను నీచేం జిక్కి యున్న బెల్ల మరతురా ఇక (స్రీ త్యాగ రాజుని భాగ్యమా 11రా|| భగవంతుని దర్శనమెన వెంట జీ రామా మా ఇంటికి రమ్ము ఆని ఎంతో చన వున వీలచుట నంతోనెజము. ఎన్నో కోర్కెలు సీ వలన "నెర జేర్చుకొందమనుకొం టిని. శాని వినీవి వేసారితిని, ఇంకేమివలదు. ేడెన మా ఇంటికి వీంచేయుము, నీవద్ద నిలచి నా మనసార వూజించుకొందును, నీజీ నావ దివ్క_ అని నీ వెరుం గచాశి నా సర్వస్వము నీకే యర్సించిి ఇతరము ఆసీంచ నెతిని మొ ఇంటికి విచ్చే యుము (పభూ! యని ఎంతో ఆప్యాయముగా ఆహ్వానించుట శ్రీ త్యారాజువంటి వారికే ఇెల్లినదిం ఇందు ఆ మహనీయుని ఆర్జ్రవ్భాదయము వ్యక్తము, ఇట్లు (్రీరామ రూఫు దైన భగవంతునికి (పహ్లాదునికి జరిగిన సన్ని వేశమును చూడ ముచ్చటపడి (ైవ్యోదు లందరు అ నభవ వచ్చిరట, జీగ్రి, కల్యాణి. చాపు కమల భవుడు వెడలెకనుగొన కే 15కి ఆ చిమల పృాదయమున విష్ణుని దలచుచు [క ॥

శఇిపహ్హోద భక్రి విజయమా ళ్‌ (1) దండము బట్టి కమండలువుం బూనికొండాడుచును కోదండపాణినిం జూడ కక (29) సారెకు హూరినామసారము [గోలుచు - ధీరుండు నీరధి తీరమునకునేడు కక (8) అజాను వాహుడు అమరేంద్ర వినుతుండు రాజీవాత్వుని త్యాగ రాజనుతుని జూడ 1క॥ తం[॥ హూంనతురంగా రూఢుడు -

• పహాంసార్చితుడాది బేవు డానందముతో కంసారి దర శైనార్థము నంసారముతోడ (బ్రహ్మునరగున వెడ లెన్‌ దండ కముండలువులు ధరించి (సంసార మనగా భార్య సరస్వతి యనుట రివారముతో (శ్రీవారి కీర్తనము చేయుచు, (ట్రవ్మూ భక్తవకుడైన కోదండపాణి ట్రీరాముని చూడ ఆ సభట్‌ జీం చేసను, 41, తోడి__రూవకము దొరకునాయని సురల దొర చెడ లెనుకన జే కదొ! కరుకుబంగరువలువగటి సామ్ములు 'వెట్ర లు లు హరిసేవ కనులార - అంతరంగమునను కన ॥దొ॥ (1) ఘనమైన పహారినామ గాన మొనరించుచు చనవునను వారిసేవ సల్ప నెవ్వరినై న 1దోొ॥ (9) నేడు తననోముఫల మిజేరె ననిహారిని పొడుచును మనసార వేడుచును చేవింవ ॥దొ॥ (8) రాజముఖుడవని జారమణితో. జెలగంగ పూజించు (శ్రీ త్యాగ రాజనన్నుతునియన 1దొక

నురఅదొర ఇంద్రుడు హారికీ ర్హనము శయుచూ అటువంటి శశ్రీరాను -భక్త జన సమొజభాగ్యమును దర్శించు నతూహలముతో వెడలినచ్చెనటం ఆంత ప్రహ్లాద భక్తమూర్తి శ్రీరామునికి షోడశోపచార వూజలు చేసీ ఇస్పాంజలినీ సమర్చించుచు తన పరివారులనందరను ఆనందో త్సాహాముతో ఫువ్వు అను చల్లుమనుట మహావైభవన దృశ్యము, 42. అఆహీరి చాపు చల్ల రే (శ్రీరామచందదునివై న పూల చ (1) సొంపైన మనసుతో నింతైన బంగారు గంపలతోమంచి చంవకములను కచ! (9) పామరములు మాని నేమముతోడ నూమనోహరునిపై న తమరపూల 1చ! (ఏ ఈజగతిని చేవ పూజార్హ్మమా పూల రాజిల్లుమేలై న జాజిసునునుల (జెచ్చి) 1చ॥ (4 అమితవరాకమ ద్యుమణికులార్జ్మ వ విమలచం[దునివై పవృాత్కు_ముదసుమముల కచ (5) ఎన్న రాని జనన మరణములు లేకుండ మనసార శ్యాగరాజునుతునివై న కచ! పుష్పములను చల్లుట దైవోత్సవ సం్యప్రజడాయమున మిక్కిలి ళోభాయమొన మైన ఘట్టము, పోడశోపవార వూజలానర్చి పిమ్మట *సర్వాప రాధ తమాపణాగ్ధే ఇస్పాంజిలిం సమర్పయామి” అని ఉపచారము గలదు, (పహ్హాదుని సమర్చనమందు ఆంతరంగమును మేళవించ (శ్రీ త్యాగరాజస్వామి దతీణ భారత సం్యపదచాయముతో సౌంపేన మననుతో _ ఇంపెన బంగారు గంపలతో చంపక పూల జడి వాన కరి యించుట్క యా మనోవారుడు అఖ్మ్మీపతియైన శ్రీవారిపె తామరవూలఅను. విసరట? దళదికల శ్రీరామభక్సి ఫొరభము బెల్లివిరిసినట్లున్నది, మరియు శ్రీరాముడు ద్యుముణినఅము అనగా నూర్యవంళము అెడి ఆర్ట్‌ వనమున ఇ సముద్రమునకు

(ప్రహ్లాద భి విజయము వ్‌ఫ్తా చందునివంటీ వాడనియు ఈ (శ్రీరామచందునికి తమ వృాదయము అనెడి కలున అను చల్లనేయని కీర్తించుట ఆలంశారిక మేగాక ఆ ధ్యాత్మికముగా యోగుల దివ్యానుభనము,

మనసున కధి దైవము చంగదుడు _ చంద్రునికి అధిష్టైత నూర్యుడే ఆయినను- సమ్ముదము వూర్మ చందుని చూచిశాని ఉప్పాంగదు. అశే నూర్యవంళము శ్రీరామా చం(దునివల్ల వెభవమును గడించుకొన్నదిం అట్టు చంఖదునికి హృదయము లనెడి. కలువలు అనుబంధము గలవి, చం(దదర్శనమంటే కలువలు వికనీం దును, ఇట్లు విళా తుణమెన ఆలంళారి* (పక్రియ, ఆధ్యాత్మిశానుభవము కలనీ నుమ సౌరభము గువా లభించినది,

కం! ననకననందన కమలా నననారదపాక నై రి సద్భ కులతో దను జారి బాగు బొారయలో వనజాప్తుడుం జూడనానంగొని ఉదయించెన్‌ ॥

ఈ నుహావై భవముందు సనకసనందనాదులు నారదుడు "మెొందలైన సద్భ జ్‌ అందరూ వచ్చి వారికీర్తనము చేయుచుండగా చూడ ముచ్చటపడి నూర్యుడున్నూ. వచ్చెనటం. అనగా నూరో్యోదయమెనదని భావము,

ఇంతవరట్‌ నడచిన కధ రాతియంటే జరిగినది. సంగీతరరూపకముగావున రాతియంజే (ప్రదర్శన మయోన్యముకాగా తెల్ల వారినదని వ న్తుక సందర్భమున కను. వుగా నున్నది

అపుడు,

4ీ3, ఫరజు__వాపు వరమైన నేతోత్సవమును గనుంగొన తరణి వెడలె చూడే 1వ! అః ధరను విధీందులు కరణామరముల నిరుగడలను మెరయ నిరతముగను గగనమున - సురలచేతి విరులవాన - కురియ ॥వశీ

౦0 త్యాగ రాజు కీర్తనలు (1) వరమ భాగవత చయములు హాగుగ భారినామము సేయ దురమున (వహ్లాదుడు కనికరమున = హరియని తలపోయ॥వ॥ (9) చారిధిరాజు నారదనన కాదులు సాళెకు నుతియింవగ వారము (శ్రీ త్యాగరాజ వరదుడల్ల - వారలంగని (బోవ[ప॥ ఇట్లు నూర్యోదయమె నుపసన్న (పాత సమయముమున పరమ కాగ వతులు వారికీ రృనము చేయుట చూచి, ముందు (ప్రహ్లాదుని ఆఖండ భక్సికి కనికరం చిన (శ్రీవారి అచటనున్న ఇాగవత భ క్రకోటినికూడా (ప్రసన్న కటాతుమువే శాపాడ-గా నూర్యుడు వచ్చెనని పలికి సము, దుడున్నూ ఆనందించు చుండగా అందరును కర్చూర నీరాజనముతో వారికి వోరతి నిచ్చిరట, ;ఎ-మంగళము : __ 44. మోహానఎరుంపె జయమంగళం నిత్య శుభమంగళం 1జ॥ (1) మంగళం మంగళం మారాచంద్రునకు మంగళం మంగళం మాధవునకు 1జి! (9) నిజదానపాలునకు నిత్యన్వరూపునకు అజర్నుద వినుతునకు నగధరునకు 1జి! (8) నిత్యమై సత్యమై నిర్శలంభైన యా దిత్యకుల తిలకునకు ధీకునకును 1జి! క) రాజాధిరాజునకు రవికోటి లేజునకు త్యాగ 'రాజనుతునకు రామర త్నమునకు శజ॥

ఎ-వమంగళము:-_- తప్‌, సౌరాష్ట్ర ఆది నీ నామ రూవములకు - నిత్యజయమంగళం। (1) వవమానసుతుండుబట్టు, పాదారవిందములకు 1సీ1 (9) వంకజాటతీ నెలళొన్న - అంకయుగమునకు 1సీ1 (9 నళినారెగేరు చిరు - నవ్వుగల మోమునకు (4) నవముక్తాహోరములు నటియించు ఉరమునకు వ! (శ) (వహ్లాదనార చాదీ భక్రులు పొగడచుండు ॥1నీ॥ (6) 'రాజీవనయన త్యాగ రాజ వినుతుళై న 1సీ1 శ్లోః మంగళం జూనకీశొయ।! మహరాజసుతాయచ మాయామానువవేపాయ! మవాసనీయాయ మంగళమ్‌॥

ఇల్‌ నాకా షేల్‌ ఈ వీ తా రెలనిలు వ్ర త్యాగరాజ క అ-ధ్రమ్తు-చాశ్త్‌ వాయ.” నౌకాచరి [త ము (నంగీత రూవళము) "క్ర॥ శీ గణనాధ పరాత్పర వానగీశ సురేశ వంద్య వరగుణ సాంద్రా వేగమె నిను గొల్బెద సను పాగుగ పాలింపుమయ్య పార్వతిత నయా॥ క॥ వణీలోచన వల్లవ పాణీ యలినీల వేణి పావనసుత గీ ర్యాణీ యనయము [(మొక్కి-ద వాణీ నా జిహ్యయందు వసీయింవగ టే॥ 'శ్రీశృష్ణుడు జగద్దురువు, వూర్ణ పుణ్యాన తారము, యోగీశ్వ రేళ్వరుడు. కర్మ్శోపాసనా క్షానయోగములన సవాజాఖండ పేను రపానుభవము “జీవనము, అట్టి విశ్వపేమచే చేతనాచేతన భూతజాఅమునవ తనయందు ఏశాంత నిష్ట ననుషగహీంచిన భ క్తజన్యపియుడు కృష్ణ భగవంతుడు, శ్రీశృష్ణ త_త్ర్వవమును ఆనన్యభ క్తి నారాధించు. వారిశాతడు ఈష్రషూవువాం 'వ్రియ ఆత్మా నుకళ్చ్ళ సఖా గురుః నువ్భదో చై వమిస్ట్రమి” (భాగవతముఅనుట వలన అందర కన్ని రూపముల దిన్యలీలా వైభవను ననుగహీంచినారు, ఉపాకస్మెత్‌ ేనురూపా” అని భక్తి స్వరూపమును చారదులం నూ, త్రీకరించిరి, ఇందుకు ఆదర్శముగా ఆ జన్మ నీద్దమెన దివ్యానుభవము కలవారు (వజగోపిశలు, ఈ గోపీకృమ్ణుల ఆత్మానుభవము (బహ్మేం (దాదుళలవ సనశాది మహాయోగులవ ఆళ్ళర్యశారణమెనట్లు "జేద వ్యానులు శ్రీమద్భాగవతమున శీరించుట 'ప్రవిద్ధము, ఛాగవత చరిత్రలందు కథాచిక్రణమందు

నౌశాచరిఠమా 63 పాత్రలు, శామౌదిగుణక ర్యా చరణ భేదములు విభిన్నములంగా నున్నను భగవదను ఆవామునే వారందరు గుణళర్మ బంధ విమోచదనమంది పరము పురుహిర్ధరూపమెన ముక్తి (పస్థానమందు ఉన్న తాధిశారమందినట్లు స్పష్టము, “*నమయ్యా వేశితధియాం శామః శామౌయకల్పి తే భర్చి తాః క్వధితా ధాన్యాః పాయో చీజాయనీమ్య తే”? (భాగవతము) ఏ రీతిగానైనము నా యందావేశించిన చి _శ్సృములు గలవారి శామొది గుణములు కర్ణుసంస్కారజనశములు శావు, దంచి్వి చెరిగిన ధౌ న్యములు లీజాందర రూపములు కానట్లు ఈ లీలానుభవమందు నవరసములకు (ప్ర చేళమున్నను, కుచియెన ఉజ్జ్వల శృంగారమే 'పాధాన్యము వహించును, కడమ రసములన్నియు ఆంశాంగి భావమున సమన్వయము అగును. శావునైనీ కృంశార రసాధిజేవతయగు 'శ్రీశృ్ణుడా 1వజశాంకఅతో జరిపిన విళ్వమోహానమెన రాసలీల (ట్రహ్మోనంద రసస్థాయితో పకా శాష్ట నందినది. అందుకు రంగస్థలమ్ము బృందావనము వివిధ లతానివంజములం పనస నారికేళాది తరువులు యమునా శాళిందీ తీరములు ఆఅ్మశయములెన ఆట పట్టులు, శ్రీ॥ త్యాగరాజస్వామి అనన్య భక్తి భావనగల పరమ భాగనతో త్తమాలం శావున్క, తన ఇక్టదైవమెన 1శీ/శామునితో అభిన్న మెన శ్రీ కృష్ణావతార లీలా వెభనమును తాను గోపీ సవాచరుడైై అనుభవించి తన భక్షి (పస్థానమందు ళ్ళంశగార రస్య్వపధానముగా ఈ నౌశాచర్శిత” యను సంగీత్‌ ప్రబంధమును కీ ర్శ్‌ంచిరి, మరియు తాను నాదోపాసవడగుట (క్రీశృష్ణుని విశ్వ మోవాన జేణునాదముతో తన ఆంతర్యము లైన నాడీఠంగత్రులను ళృతి మేళవించీ, మృదు నుధుర సంగీత సాహిత్య రసఫుష్టితో కీర్తవాశాన మొనర్చిరిం ఎ-:కథా నందర్భము: __ గోపశాంతలు కర త్కా_లమున 'గ్రీకృళ్ణ జేణు గీతమును విని పరవకులై తమ

ఈమ వ్యాపళములను మరచి బృంచారణ్యమున వెదికి వెదికి కీళృష్ణుని దర్శించి

నంతలో యమునానదియందు ఒక నౌక కన్చించినంత జీ శృష్ణునితో నౌశా

విహారము చేయవ లెనని వదతూవాలము కల్లి నదట, పెంటీ తను సౌందర్య సర్వస్వ

మును (శ్రీకృష్ణున కర్పించు వతూవాలముతో ఆ కాంతలు ళృంగారించుకొని

జెడలీనట్లు శ త్యాగరాజుని భావో చ్మేసుము,

ఆర్పి పరిపాక మేం భక్తి కి వన్నె జూర్చును, ఆ నౌశావివోరమందు, సుడిగాలి

వీచుటయు, ఆ పడపలో నీరు (వ వేళించుటయు, ఇది నునుగునని భయమున గోప

శాందడలు ఆర్తాలాపముతో శ్రీశ్ళమ్లుని శరణందుటయు, స్వామీ అను[గవామున నందరు సురశీతులగుటయు కధా చ్మితమా,

౮4 శ్యాగశాజు శీర్లనలం శే. సురటి = ఆది శృంగారించుకొని వెడలిరి, (శ్రీకృష్ణునితోను. 1శ్చం॥ అ! ఆంగరంగ వై భోగముతోగో పాంగనామణులు ఎంతో సౌగసుగ (శృం

1. నవ్వుచు కులుకుచు నొక తె కొవూన పువ్వులు ముడుచుచు నొకతె దువ్వుచు కురులను నొక తె కృష్ణుని రవ్వ జేయుచును యొక తె వేడ్క-గ 1వృం॥ 9, మగడు వీడనుచు సొక తె రవికె బిగువును జేర్చుచు నొక తె తగును తన కనుచు నొకతె పాద యుగముల నొత్తుచు యొకతె 'వేడ్కగ 1శ్చం॥
2. సొక్కుచు సోలుచు నొకతె కృష్ణుని (గ్రక్కున ముద్దిడు నొకతె వక్క-కు రమ్మనుచొక "తె మడుపుల నక్కర నొసగుచు నొక తె వేడ్క్నగ 1థృం!8 ఉ, వరిమళము లందుచు నొకతె (శ్రీ) పహారిహరి యనుచును నొఠకతె యురమున జేర్చుచు నొళతె వయ్యెద జరిపి వేడుకొను చొక తె వేడ్కగ ॥థృం॥ $. సారసాతయ యనుచు నొశఠతె కను వైగను బిలుచుచు నాక తె రారా యనుచును నొక తె త్యాగ రాజ సఖుడనుచు నొక తె వేడ్క-గ ॥శృంకి

వివిధ శృంశార విలాసములతో నగోపొంగనలం క ఎన్హని వెన్నంటి అనేక విధముల ఉపచారములు. సేయుచు. అంగరంగ వెభోగముతో. అనగా చాహ్యాభ్యంతర చ్యితవిచిత ఆలంశారముఅతో ఇశ్రీవారిని ర్వించుచు శ్రీకృష్ణునితో 'జెడలిరి. (శ్రీమద్భాగవతమందు రాస పంచా ధ్యాయిలో ఈళ్ళష్ణ ల్‌ దర్శనానంద పరవళలెన గోపికల చేష్తలను గూర్చి ఇజే తీరునవర్ష నగలఅదు, వెలిమితో ప్వాతం[త్యము గల్లి వివిధ కీడా వినోద వేష్టలఅయందు విశష్ట్రమె,తి వదురుకొనును, శావున కాలబాలికలు తమ చిన్న నయసులో ఆటపాటలలో వారి చి త్సములందు అన్ను మెన న్నేవాఫానము ఆజన్మాంతము మరునరానిదై యుండును. రాగట్యేష రూపములైన చి త్తీవృ శ్తులవ అందుతావు లేదు. అశ్షే గోపశాంతలు దివ్య మోహన మూ ర్తియు సౌందర్య పరమౌవధియొన 'శ్రుళ్ళన్ణునితో సహజములైన వారి వారి మనో భౌవములను (పదర్శించిరి. ఇవి చి త్తవిశారములుగా స్థూల దృష్టికి తోచినను అనుభూతిలో అఖంద( 3పేమయే మూల మెైయున్నది. లేనిచో ఈ సాముదాయిక మెన లీలానరణము పదురదు _ శావున లీలా వినోదవి గహు_డిన ఈ కృష్ణ భగచానుని పలేంక అవతారము అందరి చి తేవృత్తులను తనయండాకర్సి ంచుకొరకే ఏర్పడినది. జన్ఫళాం నిహ్ళేయపసార్ధాయ వ్యకి రృగవతోభువి? మనువ్యులవ సర్వతో ముఖముశా ని, క్మేయసము నను(గహించుటకే భూలోకనుందు భగవంతుని వ్యక్తి త్వము ఏర్పడినది (భాగవతం) సర్వపశియలలో నిద్రాహోరాదులందు సైతము శృష్తాయ త్తచి త్త్హలెన నగోపశాంత లే పరమౌదర్శమెనవారు, కావున వారి అను వ! న్‌ు మ్‌ సంధానమునే (పారంభ కీ రృనమందు క్ర _ర్రించిరి, ఎ=;కోలాట దరువు: ౭2, వంతువరాళి, చాపు చూడే చెలులార యమునా చేవి సాగ సెల్ల సంతోవమున [మూా॥

1. ఎరని వంచేరుపహాములే అందు - ఇంమైన భృంగ నాదములే ॥ భూ! ౨, ఇసుక తిన్నెలు ఎంత శెలుపే మేను - ఇం[దనీలమువంటి నలుపే 1మూ! లక్‌

66 త్యాగళాజ కీ ర్తనలం 8. మెటికలు వ(జంపు శిలలే అందు - కటిలమైన చిన్న అలలే !1దూ। 4. పాంగల రవళిచే చాలబేవి - యదిగో చెలంగె నీవేళ [1 దూ! 5, పొలతులార పొదరింట్లీ "జేన-లాలుకు ఖర్జూరపు వండ్లే 1 చూ! 6, ఫలములచే (దాతులత లే అందు-పచ్చని చిలుకల జత తే ॥[వూూ! "7, వింత వింత విరులవానే మది _ శం కెంతో మరుల య్యే నే! మూ! 8, కోకిలములు (మోసెనే మరుడు-కుసుమశరంబు లేసెనే !$చూ! ౦, చల్లని మలయ మారుతమే కృష్ణ జూ స్వామిని శూటేది నతమే 1వదూ। 10. రాజ వదనలార కనే త్యాగరాజ సఖుని పాట విన రే! చూ! శ్రీశృన్లువి వెంట యమునాతీర విహారము జరుపచు గోపశాంతలు ఆందరు ఒజళచో వాడి ఆందరు ఏఠళశాలముంచే (శ్రీకృష్ణుని సన్నిధి భాగ్యమంది చూచుచు ఆతని శావచు వెనుకన నురలుచు కోలాటమను 'శ్రీడావినోదముతో, యమునాతీర వనళోభను యమునానదీమతల్లి మంజాల వీచిశా సౌందర్యమును వర్శించుకొనుచూ -ద్రూడ లీ చెలులార యమునాటేవి సొగసెల్ల, యని ఆకృతిమమెన చెవ వాతా వరణమును ఈ కీ _రృనమందు ఎంతో మనోహరముగా వర్శించినారు. కోలాటమనశా జాతీయ మఠ్యాదలో శొయ్యకోఅఅను ₹0డుచేతులతో ధరించిగాని, కరతాళ ములచేశాని వెనుక ముందువ అడుగులు ెట్టుచూ, మధ్య దైవ్యప్రతిమనుంచి శ్రీ ఫురుషులు ఆనందో త్సాహములతో వేయు నొశానొక నృత్యభంగిమము: ఈ కోలాట మందు ఆందరక్‌ సమొౌనమెన ఆగత (ప త్యాగతములతో ఆవందించు అఆవశాళము శలదు.

అ యమునలో వని పద్మములం, అందు (వాలి మకరందరసాస్వాద మొనర్చు తుమ్మెదలు గఅవట., ఈ పద్మములు రాగరంజితమ్ములె న వృాత్పుండరీకములక సంకేతములు, అందు మశరండాస్వాడరనీవ డై తు మ్మెదలవలె నల్లని శరీర శాంతిగఅ కృష్ణుడు ఈ 'పకృతిళోళవ అక్యుమెన వాడు, మరియు తుమ్మెదల రుంకార మథురచనాద టే వేణునాదమునన ఉఊపలతుకము. ఇన్సే ఫాగవకమందును చం(దో దయ సమయము “తతో్క_మలగోభిరంజితంి” రాగరంజితములె న చం(దకిరణములచే

నాళశాచరి(త్రము 657 ళక్తమెన యమునాతీరమందు గోపాలుడు విశ్వ మోహానము౫ా అవ్య క్ష నధుర్వమెన -జేణునాద మొన ర్చెనని వర్షి, ౧చబడీనది. అపై యమునానది ఇనుక తిన్నెలు కెలుఫు, ఇం(దనీఅమువ లె నల్ల్వనెన యమునానదీ జలము, పరస్పర సొహచర్య ఛోభను పోషించుకొనుచున్నవి, మరియు మెటికలు. అనగా ఒడ్డున గాలివీచి తగరంముల చే తదనీన ఇసుక, మెట్లు కట్టినట్టుంచునుం సీటితో తడినిన ఆ చిన్న మెట్లు నలెనున్న ఇనుక పొరలు వజశిలలవలె పళాశించుచుండగా, వటిలగతులతో చిన్నచిన్న ఆలఅలు చూడముచ్చట కొల్చుచున్నవట, ఆ తీరమందున్న హంసల ళబ్దములు అందెల లవళిన లెను న్న చిరుత నాదములుు యమువాటేవి పలుకులుగా ఉఊపమించి, ఈళృష్ణ స్వామివారికి స్వాగత వచనముల పల్కు_చున్నట్టున్నదని భావచి,ఠతము.ఆలంశారిక మే “గాక అనుభ వెక వేద్యము. పొదరిండ్లు ఖర్జూర ఫుపండ్లు; మరియొక నిశేసుము పండ్ల గుర్తులతో నిండిన (దాతుఅతలు; వాటిపై వాలిన పచ్చని చిలుకల జకలు చిత విచితములై న పూలవానలు కోకిల కూజితములు (పకృతి రమణీయయమెన ఇటువంటి దృశ్యములు చూచఛచినభడు మననులు మరలుకొని మనోభవుడుగాన, మన్మథ చశాణ 'పాఠమున్న్నూ జరిగిన ర్తై. యి దివ్యళోభట సాఫల్యము. (శ్రీకృష్ణ సంశ్లేషమని ఆ భాగ్యవతులు భావించుట కృంశారర సముయొక్క పరాళాష్ట సంవూర్ణ్మ ముగా వరి ౦ంచబడీనది, అట్టి గోపకాంతలవ త్యాగరాజు సఖుడనని అంకిత మొనర్బుకొను చున్నారు_రనివ£లైన ఫభావునలన తమ మనోభూమిక శృంగార రపానుభవమునవ ఆశ్రయము, ఇంతవరవ వర్శించిన యమునాతీర దివ్య సౌందర్యము ీకృష్ణ స్వామి యందు మరులుకొనుటనఅన రసవిద్ధి నొందినది, దీనినే సౌందర్య సమర, సృనమందురు_ ఇట్టి భావనా గెరవమేభ _క్రీయొక్కం స్వరూపము, ఈ గీయరచనయందు శ్రీత్యాగ రాజుని చిర్సము ఎంత నున్నితమెనదో ఎంరటి రసరన్మయమో 'తేలియును, ఇందలి పదముల కూర్చు అలితముు శావున ళీ త్యాగ శాజుని వృాదయమే బృందావన మనుట యూ కము, క॥। నల్గనియమునా నదిలో - తెల్లని రంగ్రైన యోడ జేలుచు " వెరయన్‌ వల్ల వపాణులు పొడగని - సల్లావముతోడ (క్రీడనలువ దలచుచున్‌ * నోపశాంతలు యమునానదీ సౌందర్యమును వర్గించుకొను సమయమున లోపల చవర త్నాలంశారము కలిగి వెండివలె తెల్ల నెన ఒక నాక కన్పించగా, 'ఈళ్ళృష్ణు

6కి త్యాగ రాజు కీ ర్తనలం నితో నావిశావిహారము జల్మకీడ సలుపనలెనను వతూవాలము కలిగి తమలో శాము సం పదించుకొన్నారట, 2౩. యదుకుల కాంభోజి__ చాపు అడచవార మెల్ల గూడి మన - మాడుదాము హారిని వేడి 1లఅ౮౫ క్ష కృష్ణుండు మయమూడగమనము జల (శ్రీడనలువ మంచిదినము 1॥ఆ|॥| లి, కమల న్నేతుని నాసి సుఖమా ఓడ గట్టుచేర్చ మనతరవూ [ఆ|| 8, 'రాకునూరకుడు ఏడు నన - రత్నసామ్ములు 'జెటినాడు 11ఆ|| లు భయవడునో కెలియదవమ్మా 1ఆ|| క. తల్లి తో చాడివలుకుదు శే మన ళ్‌ తలలు వంచదూరుదు బే 1॥ఆ|॥ 6. మాటకు చోళానుగాని మన యాటలు తెలియకబోని 1॥ఆ|| 7. యువతులార మిలోనే మిరు యోచింవ (పొద్దుపాయ్యేని 1ఆ|) వ చాలుచాలిటురారమ్మ శీడ నలిలమున (తోయరమ్మ 11ఆ| 9, శ్యాగరాజాప్తుడు వీడు వని తల మాటలు విన లేడు 11ఆ||

పౌళాచర్శితము 69

నోపిశలం యమునలో డను చూచ్చి ఆ నొళను స్వయముగా ఆడవారంద ఈము నడుఫుకొనుచు జల్నకీడా వివరము చేయుదనని సంశల్పించిరి. కృష్ణుడు చూచుచుండగా తౌము స్వతర్మత్రముగా నావిశానిహారయున జల[కీడ చేయవలెనని శంకల్సించినా, అందు కొందరు, కృష్ణుని విడచి మనము ప త్యేకముగా నీ పడవను చడుపగలమొా! యని ళంకించిరట; అఆంతలో మరికొందరు నిజటే. ఈరడు నంద మహారాజుగారి పుతుడు. పెగా నవరత్నాభరణములు ధరించిన యీ పనీచాలుని, ఓఒక్కలని విడిచిన ఈతడొంటరిశా భయపడునో! ఏమో! అదిగాక తల్లి యళోదతో వాడిచెప్పినచో, ఆమె మన యాటలను విని మనలను నిందించిన మనవ తలవంపులు గాదా! శావున ఆడచారమెన మనమే నావికా విహారము చేయుటయా, కృష్ణునితో శలని విహరింతునవూశి యని యోచనలతో (పొద్దుపోవుచున్నది. రండు మనమేం డను (తోయుదుమని మరికొందరు ఉద్యమించ గా (శ్రీకృష్ణుడు ఛచారతో ఠఈన ఈాకంహార్చి ఆానే పల్కినాడట.,

ఈ విచారణలో గోపకాంతలవ కృష్ణునితో కలనీ వివోరము వేయవలెనను చతూహలమున్నను, లోకద్భృ్భష్టిలో తమ "సంకల్పము న్యాయముగాదని కొందరు ఫీనిని తీరమంటే వదలి వెళ్ళినచో _ పనీవాడుగాన భయపడి, తల్లితో "జీరములు పెప్తానేమోయని మరికొందరు అందోళన చెంది అయినను తామే నాళావివోరము శేయుటన నిళ్చయించగా, శ్రీకృష్ణుడు తన ఫురుషశారమును వ్యంగ్యమర్యాదలో నిరూపించుకొనుట ఇందలి చిత్రము,

భగవంతు జే ఎదురె నను మౌనవచి _ల్తములు గుర్తించలేక ళంకనొంటెదరుం ఆను లోకమర్యాద ఇందు వివరింపబడినదిం (శ్రీకృష్ణుడు: _ ద్వివద

పురుషుండు లేక నే పూబోణులార తరుణుల కిపుడైన తగదు సాహనము నోపికలు.__ భామలు నంతోవవడి యుండు వేళ "కాముకు డచ్చోటకారాదు క్వ వ! బలిమిని నరనంబు వాగుగాదుసుమి కలనైన సౌఖ్యంబు కలుగ 'చెన్నటికి

70 త్యాగరాజ కీ ర్తనలల వరకాంతలను చూచి, భయమింత లేక వెరిమాట బల్కేవు వేడగా కృప

కృష్ణుడు: -_- మికు సేమంచిందు మిక్కి-లి కల్ల (పాళటంబుగ నేను బల్కి-తిని సుండి గోపికలు: __ వసి కాలుడవు నీవు భారమా అెన్న శతిముఖ జరిపింవ శ_క్తియుగల టె? కృష్ణుడు: == నను వినాతృణమైన నడచునా యనుచు మును వేదనా శ్ర్రముల్‌ మొర బెట్టవిన రె జీవులపాలించు (శ్రీహారిరీతి గోవులు వేయెన గొల్ల నేనొకడ పాలన సేతునే చాగనామనవి ఆలకింపుడు మిరు అలివేణులార,

ఈ పరస్పర సంధాపణమందు, ఆన్యాప దేశముగా శ్రీకృష్ణుడు తన భగవ చ్యావమును నూచన్మాపాయము గా వివరించెను, అంత గోపికలు సమొధానను పల్కు చూ,

క।। లోకములో నిను శిశువని

చేకొనరాదనెడినుడి (వసిద్ధముగా చే,

రాకాశశిముఖ వేడగ

(శ్రుకరసరివారు నవ్వ జేతు వె యనగన్‌ ॥

4. సౌరాస్ట్ర--చాపు వ్‌మని నెరనమ్ముకొందుము కృవ్వ వ!

ఎందుకింత వాదు ఇవ్‌కి

క. జలకమాడు వేళ వలువలుచాచిము - మ్ములయింపగ లేడా 11ఏ1

నాశాచరిత్రను క. ఏ. ముదితల రమ్మని తిలకములిడి వంట - మోవినొెక్క- లేచా1! $. మును నీవు వెన్నారగించి తరుణుల - మోమున పూసిపో లేదా! శీ. వదినెగారి చందమునవచ్చి పావడ - వదలించి పోలేడా (1వ! క, దొరకితివని ఛాడిచెవ్పబో తే తల్లి యురమున నుండ లేడా! 6. కామించి యజ్ఞ వత్నులు "వేడగ వేణుగాన మొనర్చ లేదా! 7. ఆనాడు పొంగలి నీకిడీ కొన్నాళ్ళు వాననుండ లేదా! 8. ధరను త్యాగరాజవినుతుని వలుకులు తప్పిపోవనలేదా !11వ[। కృష్ణా! నిన్ను నమ్ముకొనుటవఅన కొన్ని చిక్క అ ననుభవించితిమని నోపిశలు

నింబావూర్వకముగా శ్రీకృష్ణ లీలలను అశ్నేపీంచుట ఈ చగోయమందలి విశేషము, అందు మొదటిది శ్రీ శాళిందిలో స్నాన మొనర్చు వేళ్ళ చీరఅపవారించుట, "పెద్ద మనిషివ లె కొందరు లను దగ్గరట్‌ రమ్మని అధరము నొవ్కట, ఇ్లే వెన్న వూయొట నీ వేరములను తల్లి యళోదట్‌ వెప్పబోగా ఆజేమిశారడీయో శాన నీవు తల్లి యొుడిలోనుండుట అంతళన్న వార్డి కముగా ఇం దునీకై పొంగలి నైవేద్యములు "పెట్ట గాం ఆట్లుశాదని సీజీ ఆరగించినంత నే, పెద్ద చాన చే 'బీయు బాధనంద లేదా యని ఆంతరంగములందు (శ్రీకృష్ణునియందు అనుకాగము కల్లియు ఆధి శేపముగా మౌట్లాడినంఠ జే 'శ్రీకృష్ణుడున్నూ ముందు కీర్తనమందు సమౌధానము వెప్పు చున్నాడు. వ్యంగ్య మ ర్యాదలో శ్రీకృష్ణ లీలాష్టురణ మే ఇందలి తాత్పర్యము, (శ్రీకృష్ణుడు: _కం, ఈ నదినెకాదు జలనిధి

గానగు భవవార్థినిపుడు కడు వేగమునన్‌,

మానినులార! సురాసురమానవుల

దరింవ జేయు మాధవుగా నే!

*- సొరావ్న _-చాఫు ప్‌ వ్ర ఫు

వమేమొ తెలియక బలిశేకుచెలులార నామోద దయలేక 1వ!

1. మును మందరగిరి మునుగ కూర్శుమై వీపున తాల్చగ లేదా 1వ॥

గ్గ త్యాగరాజు శీ ర్తవలం 9౨. కరిరాజు మకరివే గాసిచెందగ నేను కరుణ జూడలేదా [1వ॥॥ 8. వెరువకనీటం జొచ్చిన సోమకునిగొట్టి వేదము తేలేదా 11వ॥ ఉ. కాళిందిలోని కాళియుని మదంబును కాలసణచ లేడా 11వ[॥ 6, మకరము, గొంపోయిన గురుపుతుని మరిబెచ్చి యొనగ లేదా! వ॥ 6, త్యాగ రాజునకు నఖుడ్రైన నాదు [వతావము వినలేదా [|1వ॥।

నోపశాంతలు శ్రీకృష్ణ బాలకమూ ర్పియందు ఆ జన్మ నీద్ధముగ అనురాగ

రా

చి త్తవృత్తులతో అనుకరించు భాగ్యవతులం, శావున వారేనిధముగ తనను అన్నే పీించిననూ కృష్ణ స్వామికి చారి మౌటలు మిక్కిలి (పీయవచ నములు, శృ ఫాల లీలావిలాసమును వాలేచేచెోో అన్యధా పల్కినను, ఆ మొౌటలకు నూటిగ సమౌ భావమివ్వక తన పతాపమును ఇతర ఆదర్శములతో బోధించి తన దివ్యత్వమును బోధించుట పరమౌొను(గవాము.

శు ఇెలులార! చా వూర్వ స్వభావములను తెలియక మొటలాడుచున్నారు, మిరననేల నా దివ్య అవతార చరిత్రలయొక్క_ వూర్వాపరములను "తెలియు టలో (బహ్మాందాదులు సెతము మోహితులె నారు, విశ్వమందలి సర్వజీవుల చిత్త 'పవృకత్తులకా ఆధిస్టానమె, సర్వావభా సకుడ నై న నాక మో గుణ కర్యానుబంధము లైన భావములు విలాసామ్మకములు, శాని అందొక విశేషము గలదు,

ఎవ్వ లేని తేమ జన్యాంతర మక్ళత పరిపాకమున తమ చి త్తవృ త్తులను, తమ జీ-హేందియ ఇ్యాపారములను;)ు నా యందు లత్యుముంచిి నాయంజే వినియో గింతురో, అట్టి వారికి నే వకుడనగుదును, మిరు మో నిద్రాహార విహారముఅలో, నిరంతీ రము నాయంజేమా చి త్తములను మరగింపంజేయుచున్నారు. మిట్‌ నా పట్లగల ేమౌనుభవము. సహజము. అట్టి స్వభావ రమణీయ మెన (పకృతి నావ విహార భూమి. మి యందరిలో అంతర్యామిగా నున్న కారణమున మి సవహాజ(పేమాను భవము నాకు ముచ్చటగొల్చును. మిరు నా యందు దయకలిగి నా సామర్య్యమును 'శేస్ట్రలను కంకించక నాతో కలనీయే ఆనందముగా నావిశానిహార మొనరం పుడు, అని కృష్ణభగచానుడు, నోపశాంతల దిజ్యాదర్శమును లోకమున కను(గహించి నాడు, (శ త్యాగరాజస్వామి గోపీశా భామినుఅవలె మధుర భకితో ఈ గోయ

ణాతో

ములందు అలితములైన (పయో గములతో భగవంతుని దివ్యచర్శితను వర్తించు

జాశాచరితము క! 6 సారంగ = ఆడి వ! ఓడను జరిజఓే ముచ్చట గనే! వనితలార నేడు 1ఓ॥ అ| ఆడవారు యమునకాడ కృృస్షని గూడి ఆడుచు పాడుచు నందరు మూడగ 1

1. కొందరు హరి కీర్తనములు పాడగ కొంద రానందమున ముద్దులాడ కొందరు యమునా జేవిని వేడ కొందరి ముత్యపు నరులసియాడ 1ఓ॥ ౨, కొందరు తడవడ పాలిండ్లు కదల కొందరి బంగరు వల్వలు నడల కొందరి కుటిలాలకములు మెదల కొందరు బలుకుచు కృష్ణుని కధల !1ఓః

• శి. కొందరు త్యాగరాజ నఖుదటే్య యనగ కొందరి కస్తూరి బొట్టు కరుగగ కొందరి కొవ్వుల వ్‌రు లెల్ల జూరగ కొందరి కంకణములు ఘల్ల నగ 1|| శ్ర ళృష్తుని సౌవాచర్యముతో నౌశానిహారము చేయు భాగ్యము తమ కచ్చి చందువ గోపికలు ఆనందో తృాహాములనంది తమ ళకి పౌమర్థ్యములను జాడ గణీం చక నాననెక్కి. తామే స్వయముగా నావనడుపుచున్నారు. ఆటపొటలతో వీరు ఓడను నడుపుట ఎంతో చూడముచ్చటగా నున్నదట పడవ నడుపునపుడు ఏటేని పరిశ్రమ చేయునపుడు ఏదో పాటలు పాడుచుండుట జాతీయము, తే వీరును శ్రీవారి కీర్తనము చేయుచూ, శ్రీశ్ళష్ణునితో ముద్దులాడుచుు యమునాడేవిని పార్ధిం చివత స్థలములందలి ముత్య్యముల సరులు భూపుణములు కదలుచుండ ఆయా అవయన విన్యాసములతో శృంగార రసవిలాసములతో నావిశా విహారము జరుపుట ఇందు వర్మించబడినదిం

74 త్యాగరాజ కీర్తనలూ ళ్తా భైరవి - ఇాప్రు వ! తనయం జే (పేమయనుచు విరిబోణులు - తల "తెలియక నాదేరు! అను! అనయము మోహము మిరగ క అప్షుడు నందరి కన్నిరూవము లెత్తి యాడగ 1త।

1. కొందరి బంగారు కొంగులు బట్ట - కొందరి వదములు ఇగాగసగ నెట లు కొందరి సాౌగసును కనులార జూడ కొందరి మనసు చెలసి మాటలాడ 1351 9, కొందరి యంశమునను పవ్వళింవ కొందరి వెదవుల వలుశకేెంపులుంచ కొందరి తనువుల కరలీల సేయ - కొందరి వెనుక నిల్చి జడ వేయ 131
2. కొందరి నుదుట కస్తూరి బొట్టు బెట్ట కొందరి తళుకు చెక్కుల ముద్దుబెట్ట కొందరి పాలిండ్ల వన్నీరు జిల్కా కొందరితో త్యాగరాజనుతుడు వల్క 1ఈ॥ విశ్వమా ర్తి యోగీశ్వరు డైన (శ్రీశృష్ణునిలీల అద్భుతము, లీలయను మొటవ, చాస్తవముగాక, వా _స్తవమువ లెనే తోచుచు నిశ్య'సత్యమెన వైఠతన్యమందు: న్ఫురించునట్టి దృళ్యమా, కృష్ట భగకంతుడు నిత్యసత్య మైన స్వరూపుడు. అట్టి మెతన్య అధిప్టానమందే యీ జగత్తు మొయచే కల్సింపబడినది. ఆ మాయకు మనము నళ మెనవారము కావున మౌాయాళల్చన మెన ఈ జగత్తు నిత్యమని ఇావించి "నీను నాదియని ఇందు అవాంశార మనుశారములను పొంది రాగ జ్వేసములు కలిగి యుందుము, భగవంతునికి బమూయయేీ వళమందుండునుగాను తన సత్య స్వరూపమా మరునపడదు, ఆట్లు నిత్య సత్య వె తన్య మూర్తి అఖండమైన (పేమచే లోక మును ఉద్ధరించుకొరన శ శృష్ణైవతారము ధరించి. చేతన అ చేతన భూరజాలమును , తన _విశ్వ్యమోవహన (పేమవాహమున ముంచె త్తినఫుడుూ

నౌాశాచర్శితము 76 మన జన్మాంతర నుకృత విశేషమున ్రీశృళ్ణ శ్రవణ, స్మరణ క్‌ ర్హృనాదులచ్వే మన ఆవరణము. అనగా పాపములు తొఅం పరికుద్ధినందెదము. అట్టు చిత్తము వరికుద్ధ మయ్య నేని, చిన్మా్యతు.డైన శ్రీకృమ్లుని పరమౌర్థ స్వరూపము నునన తెలియును, గోపికలు జన్యాంతర భాన్యముచే కృష్ణుని పొవాచర్యమును గడించుకొన్నారుల వారివారి ఆర్హ్హతఅను యిచ్చల నుబట్టి భగవానుడు వారికి అను[గవామిచ్చి నాడు, పరస్పరము విళుద్ధ పేమ తాండవించుచున్నది, అ (ేమానుభవమునేత ఈ చావిశావిహోరమందు ఆ నోపకాంతలు ఎందరు కఠలరో, అందరికీ అన్ని కృష్ణరూప ములను ధరించి, కొందరి కొంగులుబట్లి మరికొందరి శరీరములు ఫులకరించునట్టు నిమురుచు కొందరికి తిలకము తీర్చిదిద్దుచు కొందరికి జడలుజేయుచు ఇంక నీమేమో ముచ్చటలు చేసెనట. నోపళాంతలు ఈ విళ్వరూఫుని అనంతరూపములను భావించ లేక ఎవరికి వారు తనయంజే కృష్ణునికి ఎంతో తను కలదు, నాతోనే విహరించుచున్నాడని తల తెలియక == ఆనగా తెలివిలేక ఆడినారని ఈ 1 _రృనమందు యోగ వెభవమునూ కీ 80చినారు. ఇందలి అంతర్యము విజూలు గు రింతురు, నానీ ఖా అటి ఓడ పాట 8 పున్నాగ రాళి - రూవకము ఏ నోము నోచితిమో చెలుల - మేదాన 'మొనంగితిమో *వ॥? అ! (శ్రీనాధు కొలువమరె వెలుల . చెక్కిళ్ళు నొక్కు-చును మానక మో వానుచు చం- దానను హృదయముననుంచ। ఏ1

1. స్ర్రీరత్నములు మనము వెలులు, (శ్రీమించు యావనము వారిజలలోచనుడు చెలుల పాలాయెగద వమ్మ కోరిక లీజేరను యదు వీరుని కనులార జూడ ॥వ॥ వ, బంగారు సొమ్ములను చెలులు ౨ వాగుగా బెట్టుకొని శృంగారాంబరములను చెలులు, చెలువొంద గట్టుకొని, నంగతిగా నంగములు శుభాంగుని కొనగంగ మన ॥ మే॥

లొగ్ర ళ్యాగ శాజ కీర్తనలు 8. పొంగారు యీ నదిలో చెలులు _ పొందుగా గుమిగూడి మంగళాకారునితో వెలులు మనసార గూడితిమి రంగవతి యుప్పొంగుచు మన-=చెంగటను చెలగంగ మన॥ మే! డ్తీ, వాగీ శాద్యమరులకు వెలుల, వర్ణింప తరమానే త్యాగ శాజా పునితో చెలులు, భోగములందుచును బాగుగ తమిశేగను నయ = రాగము లీలాగు వాడ 1వ॥ యమునానదిలో నోపళశాంతలు తామేం స్వయముగా కోలలు, అనగా తెడ్డు -జీయుచూూ పడవ నడుఫుళొనుచు, శ్రీకృష్ణునితో ఏశాంత విహార భాగ్యము తమ శబ్చినందులప, జన్మాంతిరములందు తాము నోములు దానమొనములు ఎన్ని చేనీ తిమో! ఇట్టి భాగ్య మబ్బినదని పాడుకొనుచున్నారు, తను సొ భాగ్యము యౌవన యను సువర్గ ర త్నాభరణముల యలంశారములు, సర్వశో భాయమౌానములై న తమ అవయవములు హృదయము శ్రీకృష్ణుని కర్పించి మంగళాశారుడైన (శియఃపతి వీశాంతమున నునకు చిక్కెనని పొంగిపోవుచూ, (ట్రవ్మోదులవ నెతము దుర్లధ మెన ఈ యానందము తమ"ీ దొరికీనదని నయరాగములతో కీ రృనలను పాడుకొను చూ, (ప్రసన్న రమణీయ్యమెన యమునానదిలో విహారము చేయుచు విశ్వమును మరచిరి, ఈ నవిహారానుభవమం దొకవిశేషము గలదు:విళ్వ సృ ర్త విశ్వమోవానుడు, లు విళ్వలీలా విభూతిమంతుడు భగవంరుండు, కావున మనసర్వస్వ విలాసములను విషయ భోగములను మనసార భగవంతుని కర్పించుటయే భక్రియొక్కు పరమౌవధి అపవె భగవంతునికి తనక ఆాదాత్మ్య భావము కదురుకొనును, అదియే పరమ ఫురు హార్ధము, ఏవం విధ అనుభవమును మన కను[గహీించుటకే యోగీశ్వరు డైన “క్రీశృష్ణుని అవతారము, మనకు భగవంతుని జీరుచేయునడి, ఆహం ళారము మమళా రము; యివియే (ప్రతిబంధములు, నేను నావియను అవరణము తొలగించుకొని, తమ సర్వస్వమును భగవంతునికి అర్పణము చేయుటయే వాని అనుుగహమునకు చయూలమైన నూ(తము, ఆర క్తి అనేక జన్మముల సుకృతఫలము,. అఆ భాగ్యమే ఈ గోపీ సతీమరల్లులు అనుభవించిరి, ఆఅవతారిక; గోపికలు శ్రీకృష్ణునితో నావికా విహారము తమణ దొర శెనని ఆనందోత్సావహాములతో, తను కోరికలు "వెరజేరునన్తి గోపాలుడు తమయందు అనురాగము కలిగియున్నాడని భావించి,(కీశ్చష్ణుడున్నూ మి కోర్కెలు తీర్చుటన

నౌశాచర్మితము తాగా చా సరి మరెవ్వరూ లేరనీ, మి సౌందర్య, హావభావములవ -వేనెంతో అనుర కడ నె- యున్నానని పల్కెనట, అంతలో 'శ్రీకృమ్ణుని మాటలను కపటముగా భావించి. ఆతి 1ప్రియమెన సంఘటనఅందు పజే పటే ళంకలు కలుగుట వవాజమే కావున శృష్ణా! మాయందు అనురాగము గలదని సీవనుచున్నా జేగాని ఆవివగలేమో! నీ మాటలు నమ్మురాదు, ఆని చమత్కార థోరణిలో ఆతనిని అశ్నేసించుట సరస- సంభామణాపద్ధతి, ఈ అతుణము అనురాగ అతిశయము శఅ నాయిశా నాయకు అందు రసపోపుణము కలిగించును, 9. సావేరి__చాపు చాలు చాలు సీ యు కులు నడవదు సారసాతు కృష్ణా 11 చా! యా మ! అను; ళూలధ రాధులకరు.దె న మముగూడీి సుఖము లనుభవింవవే (శ్రీకృష్ణా 11చా!

1. అధర రదనముల గని సాక్కుచు. మేము అసించి వచ్చితిమి: బుధ రతుక శల్యసారథ్య మొనరించి బొంశే "బెరుంగ మెలిమి: (శ్రీకృష్ణా కభా॥ ౨, కండచక్కె.రవంటి వలుకులు వీని మేము కామించి , వచ్చితిమి. ఉండి ఉండి బాలుని గిల్ని మరితొట్లనూవే బెరుగ మైతిమి ఉం ళం యూ (శ్రీకృష్ణా 1మూ॥
2. 'శ్యాగరాజనుతుడని అతి_పేమచే తరుణలు వచ్చితిమి భోగశయన మా మాటలు మోరకు బుద్ధిశాలి వనాదువు (శ్రీకృష్ణా (చా! 'శ్రీశృమ్ణుడు ఏళాంతమున తమకు వళుైనట్లు నిశ్చయించుకొని ఆతనియందు ఠళమనగల అనురాగా తిళయమే ఆధారముగా నూటిపోటు మొాటలచేే చాని దు రొళ(-నుచూూ వాని సమాధానము విను వతూహాలముచే వాని అనురాగమునుకపట ముగా భావించినట్లు గోపశాంతలం పల్క్కచున్నారు, శృష్లా! సీ యుట్తలను కట్టి "పెట్టి శంశరాదులన వైతము పౌధ్యముణానిి మాతోగూడి నుఖములు అనుళవిం

న! త్యాగరాజు కీర్తనలు చుము, మొయందు నీకెంతో ఆనురాగమున్నట్లు నటించి తాత్కాలికముగా సీ -ప్వార్దము పాధించుకొరన కపట భావముతో శల్య సారధ్యమువ లె మమ్ము మురిపించ వలద సీ ఆధరము పలువరసల అందముచూచి మేము సొక్కి నీ ఏశాంతము ననుభవించవ లెనని నిండువృుదయములతో వచ్చితిమి. మొయలెరుగము,. ెశా తియ్యని సీ మాటలువిని అనించితిమి. నీ చిల్త మెట్లున్నదో ఎరుగము, లోకమందు యింకొకరి పిల్లలయందు అనురాగము లేవన్ననూూ తప్పనిసరిశా వారిని లాలించవల “నవీన అక్కర కలిగినపుడు ఆ శిశువులను గిల్లీ పేమ యున్నట్లు తొట్లనూచుటక అద్యు -అఆమౌయికలమెన మేము ఆ కపటముణు ఎరుగని వారము, నీయందు వీశాంత (సీమొను భవము నానించి వచ్చితిమి. నీవు బుద్ధిమంతుడవు, సీఫుణ్యము మౌ మాటల నతి శ్రమించవలదు, అని తమ (పీేమౌతిళయమును తెలుపుచూ ీశృష్ణునితో వివిధము లైన ళ్ళంశార విలాసములను పరస్పరాలంశారములను అనుసరించి పరవళలె శ్రీశృష్ణస్వామివారితో వివర మొనర్చుటను దేవకాంతలు అప్సరసలు చూచి ఈ దివ్య మోహ నమూ తో వినారించు భాగ్యము గోపికఅవ లబింభెనని; వీరి విహార ములను వరి ౦చుకొ న్నారు, ర! 10. కాపీ... చాపు భూతమురాళే యీ వేడ్క.ను సుదతులార నేడు కదూ! “అ, పురుహూతాదుల కర్నుబెన యోడలో ఉవిదలెల్ల హరిని గూడి యాజెదరు 1దూ॥

1. ఒకరి కొకరు గందము నల దేరు ఒకరి కొకరు తిలకము దిళ్రేరు ఒకరి కొకరు ఏడెము లొనేరు ఒకరి కొళరు హోరము వేసెదరు 1దూ! ౨, ఒకరి కొళరు వలువలు గ్‌ క్లేరు ఒకరి కొకరు రవిశెలు దొడిేరు ఒకరి నొకరు కౌగిట గూన్చేరు ఒకరి కొళరు తమలో ని-క్కేరు కమా!

నొళాచరి[ఠ్రము లి $. ఒకరి కొకరు పాటలు పాదేరు ఒకరి నోకరు నరనము లాజేరు ఒకరి నొకరు హూరియని చూచేరు ఒకరి నొశరు కానక [భమసేరు, 1చూ। ఇందలి భావములు సరళములు, శ్రీ కృష్ణుడు ఇందరికిన్ని రూపములతో వివారిం చెననియు భావించవచ్చును, 11. చేవగాంధారి - ఆది వ, ఎవరు మనకు నమానమిలలో నింతులార నేడు 1ఎ॥ అః అవని హరిబార (బవ్మోోదిసురులు, ఆనచే మోనపోయిరి గనుక జఎ%

1. నలువ తనయ వై మోహము చెంది నాదే తగిలిపోయె ముద్దు లొలుకు (శ్రీవారి వలచుచు బృం దాలోలుడైై వోయె, చీలువ భూమణుడు డారుకావనపు చెలుల పాలాయె, గో కులమున త్యాగ రాజ నుతుడు మనవలలో తగిలిపోయె *ఎ్య శ్రీ! కృష్ణుని దిచ్యావతారము విశ్వ మోహనము స్వఖొవనుధురమాు, పీమెళ నిధానము. ఆ మురభీమోహానుని అవ్య క్ష మధుర 'జీణునాదములే, వేతన అచేతన విశ్వమంఠతయు ఆనన్యాను శాగముతో తన్మయమెనది. ఈ (పేమొనుభనము అనన్య భజక్రి విలనిల్లి? శర్మజ్ఞాన యోగములన శోభ గూర్చి సగుణ _ నిర్జ్ణణ తత్స్వమాలన చక్కని సమన్వయ మేర్చరచినది. ఈ ను (స్థానమందు సౌందర్యా రాధన మొనర్చి పరమాత్మతో శాదాళ్య్యనునుభవించిన మహా రాజ్ఞి శా సేళ్వరి రా ధామకల్లి; ఆమె పరివారులు (నజగోపిశామణులం, వీరికి ఆశయము యమునానదీ పరివృత మెన బృందావనము_ఆందలి తరులతా నికంజములు (శ్రీవారి పొడ స్పర్శచే దిన్యానుభన

80 త్యాగ రాజ కీర్తనలు మును గడించుకొన్న పుణ్యఫురువ సముదాయము, ఈ అద్భుఠ సన్ని వేకము గల బృంచాననము. నుథుర భి రసాజేళము గల నగోకలసా(మాజ్యమునప రాజభానిం ఇందు సముజ్జ్వల కృంగార రసాథ్సి 'జేవఠ దివ్య వె భవముతో, తాండవించినది, ఇందు. విహరించిన అ ఇాలవృద్ధ వని తాజన సముచాయమునట 8 కృష్ణపరమాత్మ సర్వ విధముల నేతను తన కృపావృష్టి చే యోగిదుర్లభ మైన (బహ్టినందము నను(గహించి చాడు, ఇందు శార్య, కారణ, “"హఫీశ్రువాదములవ 'పసక్రిలేదు, ఈ అనుభవము నందిన గోపశాంతలు. నావిశావిహారమందు శ్రీ శృమ్ణుని ఏళాంత సన్నిధి చాగ్య మంది వివిధ శృంశార వేస్టలతో కొంర సేఫు వివారించి, పరవళ లె తమ శ్రీ ధర్మము సార శమని భావించి, తమక సమౌొనులె న భాగ్యవతులు ఎవ్వరు లేరని యు, (టవ్మాః విష శివులుణాడ ఈ రసానుళభవములో అవస్థలు నిందలు అనుభవించిరనియు కా మనే (శ్రియః పతి తనంత గా వళుడైెనాడని నిరూసించుట విశేషము___ (బవ్మా కాసే సృజించిన తనయయందు మోహము చెంది అవమాౌనితు డె నాడు, విన్హువు బృండాలోలు-డె శమపడినాడు, ఇక పరమళివుడు దారుళానన శాంరల పె న! య్‌ మ్‌ మోహముఖెంది అందరిలో ఆలుసెనాడు. అట్లుగాక, మనవ ఆ్మపయర్నముగా (తీమూ ర్తలవ అతీఠ మెన యోగీశ్వర విభూతిగల కృష్ణస్వామి ఇట్లు వీశాంఠముశాా మన వలలో తగిలియున్నాడు. మనవంటి భాగ్యవతు 'లెందుగలరు ఆని ఆనంద పరవకులై పల్కిరి. ఈ దివ్యానుభవమును శ్రీ త్యాగరాజస్వామి యనుభవించి (వ్రజళాంతల ఆదర్శమును ఇందు నిరూపించినారు. ఇాః పాకారి వముఖుల్‌ వినోదములు నల్చన్‌ అజ్ఞ ; గొవింవగా, అకాశంబున నుండి వాన వడగండ్హా వేళ (వాలెన్టురిన్‌ . నౌశారంధధములో జలంబు చ్‌"రగానత్యంత వ్యాలోలునై (శ్రీ కారుణ్యని భే! హా నే![యని ఇలుల్‌ చింతించి య్యోడలోన్‌ 12. ఘంటా చాపు వః ఉన్న కావున నుండనియ్యదు వాన ఉరుములై తే వెనక తియ్యదు |ఉ|!

1. సుడిగాలి యోడజుట్టి వడిగా వానలై తే నొట్లి కడ్తః లు యా లు ౨, ఓడలో రంధము గలిగె, యీవని తల "ెవ్వరు నలి్గెః

జాళాచరిత్రము 8కే 8, కనుల కెందు గానరాదు గతిశాళింది మనకిక మిీద్ను 5. మళతిపోవు దారి జనిరమ్మాూ అపుడె మదమింత వలదంటినమూ, జో ఈ మన మొక్క-చో గూడ రాదు [వళయమన నిదిగా "వేరు లేదు! 6. రాజ వదనలు రారమ్మా త్యాగరాజ నఖుని జూడరమ్మః ఉ। మన అంతఃకరణము వాల్లు విభాగముల్యుక అది, మనను బుద్ధి అవాంశారము చి _త్తీముం ఇందు ఆహాంళశారనునకు గర్వమా, వృ త్తి మానవుల (వకృతికి ఈగర్వము సవాజము, అనందానుభవమందును గర్వము (ప్రవర్హించును, దానివలన భగవంతుని అన్ముగహా (ప్రసారమునకు అభ్యంఠర ేర్పడును, (పకృతం గోపశాంతలు కృష్ణ విహారమందు ఈనన సమౌనలైన సౌభాగ్యవతులు ఎవ్వరులేరని భావించిరి. ఆయినను ఈశ్ళవ్ల చరణా[క్రయ లై, అనన్య(పేమఖావమున కృమ్ణుణ లే గతియని తజేక భావన కలిగియున్నారు. శావున కృష్ణ భగ వాను జే చారి గర్వానరణమును తొలగించి తన యంజే దివ్యానుభూతి నంబెనని ఫావించి;, వారి గర్వ ఆవరణమును తొలగించుటన వాళాత్తుగా "గాలి చాన శలిగించెను, అంతలో తాము విహరించుచున్న నానన చిన్న రంధమేర్ప్చజెను, వెంటనే ఆబలలెన గోపళాంతలు విలాపములు సేయుచూ, తమ (పాణ (వీయుడైన 'శ్రీశృన్లునికి ఎట్లు "కేమను కలుగుననియు, వాని శేమచే తను శేమమనియు తలచి ఈ గాలివాన, ఉఊరునులు పడవను ఒకచోట నుండ నియ్యవనియు ఓడ సుడిగాలిలో తిరుగుచున్నదనియు, ఈ ఓడట్‌ రంధ మేర్పడి, ఇందు సీరుజొరబడుచున్నదనియు, ఇంతతో మనమందరము యమున యంే మును6 శదుమని అందోళన వెందిరి. ఈ విప త్తు తమలో తామే వివాదపడుచూ, అయ్యో! ఆ దారిని ఓడ నడుపవద్దని "నే ననలేదాశ యని ఒకతి, మనమందర మొక్క చో గూడిన ఇంత-గాశ మళేమగునని మరియొక తె పరిపరివిధముల చింతించిరి మరియుం ఇ ఈ రాజూనను నాదుకొన్న ఫలమో ఏ మానినీ్కావమో ఈ రామామణు లేగువేళగుణమో యేవేల్చు దుష్క్చృుత్య మో 'వేళీదారిక తోచచే యని మదిన్‌ వేమూరు చింతించుచున నాకీ రత్నము లెల్ల జాలివడుచున్‌ నానా విలావంబులన్‌, "6

2 త్యాగరాజ కీర్తనలు శే2 సౌరాష్ట్ర. అది

ప! అల్ల కల్లోల మోొయెనమ్మ యమునా దేవి మా యార్తులెల్లను దీర్ప్చుమమ్మ 1అ। అ। యమొల్లలచే బూజించి, (మొక్కేము (బోవుమమ్మ ॥అ।

1. మూరు ఇారికి తాళ లేక ఈ రాజకుమూరుని "బెచ్చితిమిండాక కారుమూారాయె (బతుకు, త _త్తళించే దెందాక ॥అ।

2. గాలివానలు నిండారాయె మా పనులెల్ల శ్‌లిసేయుట "కడవమూయె మాలిమితో మమ్మేలు మగని యెడపాయనాయ 1అ। 0, సొమ్ము లెల్ల సీ కొసగేమమ్మాా యమునా దేవి యీ సుముఖుని గట్టు 'జీర్చుమమ్మ యెమ్మెకాని బలిమిని యేల దెచ్చితిమమ్మ 1ఆ॥ ఉత, నళినభవుడు (ాసిన (వాలు యెట్లయిన గాని నాధుడు (బకికి యుంకు చాలు (వళశయముల య్యీని వ వనులు చేసిన భామలు 1అ। క. జేహము. లెల్ల నొనగేమమ్మి ఓ బేవి! కృష్ణు బేవుని గట్టు 'జేర్చుమమ్ము మోాహనాంగుని మేము మోన పుచ్చితిమవు నై న!

3. మే మొక్క బంచబోతిమమ్ము మూ పాలి "ేవుజేమో ఎంచు కొన్నాడమ్మ శామరో! (శ్రీ త్యాగరాజాప్తుని చాయమమ్మ 1అ। గోపిశలం ఈ ఘాోరవిప శు దాటుటక జీరే దారి తెన్నుతోచక, మనమా శ్రీశ్చన్ణుని ఆదుకొన్న "సమయము సరియెననదిగాజేమో లేక మనము బయలుజేరు

'జీళ మంచిడి-గాజేమో యని జూలిపడి యమునాజేవిని (పారక్సించినారు,

అమ్మా! యమువాశేవీ! నిన్ను మొల్లలచే వూజించి గేమివ్కటయే గాక, మొ 'జేవాములు అందున్న సర్వాభరణములు నీకే సర్పింతుము, మేము పేనమభారముతో

బౌశాచర్మితము 83 ఈ నందరాజనమొరుని వెంట కెచ్చితిమి. మౌ బరువ ఆరమౌంై నది మూ గృవాములను బంధువుల ేశాశ, మిక్కిలి పేముతో ఏలుకొను మౌ మగఅను విడిచి ఫుచ్చితిమి. ఇట్టు గాలి వాన విపళ్తు సంభవించినది. మౌ విధి ఇట్లున్నదిం జ “మొకటి ఠలచిన జె వము వేరొకటి తలచినాడు, మాగతి ఏమెనను మౌ (పాణ చాధుడెన “శ్రీకృష్ణుడు శేమముగానున్న ాలును తల్లీ! ఆడవారు పదిమంది కూడి పే పని వేనీనా అది (పళయమగును, ఆమ్మా! మౌ ఆ్థిదీర్చుము, అని సహజ లోక చుర్యాదలో ఏ మాయని ఎరుగని గోపశాంతలు (శ్రీకృష్ణుని రతణయమే తము రతణ మని వికుద చి తృవృక్తులతో యమునాబేవిని (పారి ంచిరి, థి వాత ఉలవ ్త్రా ఇది స్వభావవిలనిత మెన భక్తి, ఇందుకు ఆర్తి ఎంతో దోవాదమిచ్చును *వతోపవాసములు, జపతపములు వూజోపచారములు భగవంతుని అను(గవామును సంపాదించు సాధనములని కా సునులందు 'పనిద్ధముల్రై అయున్నవి, ఇన్నిటిని మించి సవాజమెన ఆర్పి పరిపాకముతో 'వీయు'డైన (శ్రీవారిని జేడుళొనిి తమ 'సర్వస్వమును ఆర్పించు త్యాగమే అనన్యకరణాగతికి జీవము, ఈ పరిపాకమునీ శీ శ్యానఠాజప్వామి తన యనుభవముగా ఇందు కీ ర్పించిరి, 14. ఘంటా__ఆది వ! పెరుగుపాలు భుజియించి తనువును "బెంచిన బెల్ల నిందుకా నీరవధి సుఖదాయక మా వయసు నీటను గలిజేటందుకా! పె కే అ త్తమామలతో సీకై మేమెదు రాడిన బెల్ల ఇందుకా నత్తగట్లి ఇకనైనా యుందుమని సంతసిల్లి నందు కా "వి ౨, అనదీర నీ జేవవలయునని యలసిన "జెల్ల నిందుకా పాసి యుండ నేరక వెద్దలచే చాముల ఛచెందినదిందుకా !1|"పి॥। 3, స్నానపానములు జేయు వేళనిను ఛ్యానముచేసిన దిందుకా 'మేనులనీ సౌమ్ములు శజీయుట శి మేమలాడినదిందుకా || | చూ ళు శ, తలిరుబోణులై యమునా నదిలో తల్లడి ల్లేదిందుకా నలచుచు తొలిజన కము రామునిచే వరములు బడసిన దిందుకా ॥ విక

84 త్యాగశాజ క్ట రృ్‌నలక క. కోటి జున సములు తవముచేసి కోరిన 'దెల్లనిందుకా

సాటిలేని నీ లీలలు మనసున సైరించి యున్నదిందుకా 1 వె!

6, అఆ గమనిగమ వురాణభచారుడని అనునరించినదిందు కా

"త్యాగ రాజనుత శారకనామ నీత _త్వ్వము దెలసిన దిందుకా ! వె! నోపళాంతలు యమునానదిని పాకి ౦చి దైవిక మెన యీ ఆపదట్‌ నున జన్మాంతర శర్శయీ శారణమని వినిర్మలచి _ర్వములతో విఛారించు సమయమున దై వాన్ముగవామునలన ఠను జన్మాంతర సంస్కారములు గుర్తుకు వచ్చి, ఈమ ఎదుట గల నోపాల కాలుడు భగమంఠతుడే యనెడి వెలుగు న్ఫురించినది, వర్తమొన జీవితము భగవంతుని దివ్యలీలావై భవము ననుభవించవన్న వ్యర్థ మే యని తలచి ఇంతినరన పెరుగు పాలం (తావి యీ శరీరమును 'బెంచినదియు, క సీగాంయానన మధునం” ఆను న్యాయమున సకల కళావిలాసములతో శ్రీవారిని ఆర్భించుట, కనువై న యౌవనము ఈ యమునానది నీట కలుఫుటకీనా! (పభూయని భగవంతుని ఉద్దేశించి _పార్థించుచున్నారు శరీ'లీందియ ధర్మములు, అంతక న్నబలమెన లోక భర్మమమును వైతమా లెక్క చేయక, కృష్ణా! సీ దాస్యమును కోరినందున ఫలమిది మేనా! యని విభారించి స్నానదానములు చేయు వేళలో నిన్నే నునసార భ్యానించితిమి. స్స శేకకై యీ శరీరములను (శ్రమింపంజేనీతిమి, ఆంకకన్న విశే వము, టేయు లోశ ధర్మమును ఆతి(కమించి, ఆ త్రమామలతో, పతిఫు( తాదులతో ఎదురాడితిమి, మౌ శరీరములను నీ సొత్తుగా సమర్సించితిమి. సీకన్న మౌన జేరు భోగ్య మేదియు లేదని భావించితిమిం దుర్గభ మెన ఈ మొనన జీవితమును నీ దిన్య లీలలతో పార్ధ మొనరించుకొని, నిత్యమైన సర్తనానీంచి నిరవధిక మైన నుఖమునూ సీ విశ్తువని ఆశింఛితిమి, ఇన్నియు అడియాసలై యీ యమునా (ప్రవాహమునకు యీ జీవితములు ఆంకితములు కావలనీ వచ్చినది, జేదములు ఆగమములు పురా ణమాులు సీ వెభనమును క ర్థించినవి. కోటి జన్ముల ఫపుణ్యసారమే సీ పాపి. అది "గాశ, సీజీ రామౌవకారమును ధరించి యున్న పుడు బహుళః చీము బుషులమె యుండి, ఆనాడే సీ పుంపాంచమోనవాన రూపమును “*ఆలింగామోవయం రామొ” అని సీ యాలింగనము వరి 6చీతిమి. అపుడు కేవలం ధర్మమౌస్థితః అని పరదార శ్పర్శనమెన నొల్లక శృష్టానతారమందు అ మనోరధమాు దీర్తునంటివి, ఆలోచించగా ఆ సంఘటనములు న్ఫురించుచున్నవి, ఇన్ని అదర్శవుములుండగా ఇఫుడీ చై వము

ఖౌకాచరిర్రను క్‌ చూన సంభవించుట అళ ర్యమని, వూర్వాపరజన్టు సంస్కారములు స్ఫురించి భగ బంకుని వేడికొనుట గోపీభ క్రితి ఉ ర్తమౌడర్శము.

తన ఇష్టదైవమైన రాముని అవతారచర్శితయు. ఇందు స్మరించి కీ గ్రంచుట క్రీ శ్యాగ రాజాస్వామివారి భావనా విచేసుము,

ఉత్సాహవృ _త్తము : కృష్ణుడు: _- అంగలార్చ రాదు ఓ భుజంగ వేణులారయా అంగజూరికై న కర్శ మంతరానలయబు సొ రంగ న్యేతులార పంచరంగు కంచుకంబులన్‌ బొంగివచ్చు నీటుకంద పొందుగాను నుంచే.

ఓ అంగనలారా! వారివారాదులన సెతము కర్మనవిధి అనివార్యము, నాన లందములనుండి నీరు రావండ మీ పంచరంగులగల రవికెలను అడ్డు పెట్టి యత్నింపు చని కపటముశా బల్కిన పెంటీ, ఆబలలెన నోపళాంత అట్లు చేనిరట, లోక సవాజముగా మొననయర్నమును (పీలేసించెను, అయినమ నావలో నీరు జూరబడు చూనీే యుండగా, గోపికలు శ్రీశృష్ణునే పాక్టించిక

15. పున్నాగవరాళి చాపు

వః కృష్ణా మాశేమిదోవ బలు కీర్శిగల్లును జేవజేవ బాల ॥కృ॥

1. సరిగరవిశే లెల్ల బోయె వెజ్లి-చలికి మేనులోర్వనాయె, శ్రీ

౨, నరివారిలో సిగ్గుపోయె నీకు | జూనులవై చాకనాయబాల॥

ఫె, నర్వము నేననుకొన్ననీదు సామర్ధ్యము జూపు చిన్న బాల!

శ. పాయ లేనిమమ్ము నీవుయే యు | పాయమైన 'టెల్పిబోవు!

శ, మాతో జేరగ ఇంతవాధ గి మరతుమ ఇళ (పాణనాధ శాల!

6. ఇందుకనుచు తల్లి సాశనోలేక ॥ యే పాపుల కండ్లు తాకెనో "ాల॥

7, రాకేందు ముఖదయరాద త్యాగ రాజార్చిత బోవరాదా చాలకే

చానయందు నీరు మోళాళ్ళవరను నిండియున్నది. మొ కక గతియేమి! మా కనవచములున్నూూ వదులంకొంటిమి చలిబాధయు కల్గుచున్నదిం సరి చారిలో మానవ బోని కల్లుచున్నదిం కృష్ణా! మమ్ము శాపాడుము ఆని అ _్రితో పారించిక ఆంత కృష్ణుడు వారి (పౌర్ధన వినియు, వారికిగల లజ్ఞావరణమును తొలగించి పరిపూర్ణ ముగా తనయందే ఫావము నిరూఢ మెనగాని ఆను[గహించు తలంపు లే గోపీ వస్తాాహరణ ఘట్టమందువ లె ఓ నోపళాంతలారా! యీ నావ రం(ధమును శస్వుటకు మో చీరలనుకూడ అడ్డు"పెట్టినగాని మన (పాణరతమణము గాదనియు, ఇది '(పళ్ళతి వై పరీత్యముగాన జేరు ఉపాయము లేదనియు పల్కె నటం 16. వరాళి__చాపు వ! ఇందుశేమి సేతుమము జ్ఞ కృష్ణు జెట్టు మాటలాడెనమ్మ 19 సో॥ 1. మగువలంకై ఇంతవాదా మాకు మానమే (పాణనుగాదా! శృ॥ ౨, గున గునలంటేమి వచ్చు చెలుల ఉసురుంటే ఊరుపోవచ్చు! గో! 8, వని తల శవరినైన కృష్ణ వంచనగా బలుకతగునా। కృ।। ఉ. మాటలు సేయు వేళగాదు అత్త గ్రహత్యగాని 'వళ౭లేదు!। గో1। $, నగ్నముగానిలువ వశమా కృష్ణనలుగురిలో నీకు యశమాః కృ।! 6, నా మాటలు విని మారలు చెలులార ననుగట్టు చేర్చ బోనీరు! గో1। 7. లలనల పావములేమో యి, లాగు వాతలుండెనేమో || కృ।11 8. వెలకు తీసిన వలపురాదుగాక వెలదులనిక నమ్మరాదు। నో! 9, రాజన్య ఇటులెంచవలదు శ్యాగరాజ వినుత (ేమగలదు! ఇందు నగోపీకృస్ణుల పరస్పరనర్శ సంఖామణము క్రీ ర్రిందబడినది _ కృష్ణుడూ చెప్పినట్లు తను కోకలు విచ్చి నాన రంథమును అడ్డగించుటయో; లేక ఆర్మహత్యే ననుభవించుటయో! అను సమస్య ఏర్పడినది. మొన (పాణములజ పరస్పర వివా దము వచ్చినది, ఇన్ని మౌటఅలో గోపీకృష్ణులలో అనన్య (పేముభెానమే అంతర్లీ నమైయుండ-గా పర్యవసానంలో, స్త్రీ జీవితమునకు మిక్కిలి విలువైన మొనము నే శ్యాగముచేయుటన ఈ రల్గులు వెనుళశాడలేదు. తమ (పాణములందు తీపికన్న కృష్ణ పాణలైన గోపీమకలులవ కృష్ణునితో ఏళాంతనిష్టయే కోరుకొనిరి త్యాగ

జాళాచరిిరము వా శాజ వినుక! సీ యందు మొద ,పేమగఅదు. మొ జీవిత సర్వస్వము సీజీయని ఇమౌధానించిరి, ఇందు నోపీకృష్ణుల పరస్పర ేమూనుభవము సముజ్వఅ కృంగార రపోపాధితో పరాశాప్ట నందుకొన్నదిం

1. మోపహాన--వాపు 'వేదవాక్యమని యెంచిరి యీ వెలదువెల్ల సమ్ముతించిరి 11 వే! ఉరి
2. చీరలన్ని వదలించిరి ఎంతో సిగ్గు చేత నందునుంచిరి!| శ, అందున నిలువకపోయెను మేను లందరికి తడవనాయెను!।
3. కనుగొందుకోయని నరగున పాలిండ్ల కరమున మూసితే మరగునా!!
4. మానములను మూసికొందుగో తవు (పాణములను గాచుకొందురో!। క. చెలులనోరు ఎండనామొను సీరు చిలుచిలుమని ఎక్కువాయెను॥ 6, వలువలు కానకపోయెును నతుల వదనములు (సుక్క-నాయెను!
5. కరిగికరిగి యంగలార్చిరి చెలులు కమలావయునురమునం జేర్చిరి!!
6. కనుల కాటుగ సీరుకారగాజూచి కాంతుదెంతో ముద్దుగారగ॥
7. రమణుల మదమెల్ల విరిగెను త్యాగ రాజ నుతుని మది కర్శ7ను ॥వే* నోపకాంతలు ్రీశ్ళష్ణుని మాటళఅను జేదవాశ్యములేయని భొవించి;, తమ వస్త్రములను వదలించి, నావలోనికి నీరు రావండన అడ్డు పెట్రినను టైవసంక అృముచే నీరు ఆగక, చారి శరీరములు రడినీనవి, ఈ పొణములకన్న శా సహజమెన మొనమును శాపాడుకొనుటలో ఉపాయము శానక్క ఎవనికై తమ సర్వస్వమును త్యాగమాచేనీరో ఆట్టి పరమొనురాగమూ రి శీళ్ళష్ణునే గాభా లింగన మొనర్చిరట, (యోశీళశ్వ శేశ్వరుడైన కృష్ణుడు ఆందరి శన్ని రూపములంగా దర్శనమిచ్చుటయు, ఖొగవ తౌదులందు స్పష్టము). అయినను ఈ విప త్తుకలని ఖీతి వలన అబలలం శాటుకకండ్ల సీరు శార్చి? మోములం చాడబారుటయు, ఆ నజ బుందరీ సందోబాశ్ళం7గార వై భలము ముద్దు గారుట యా ఎంతో స్వభావ రామణీయనూ

శం త్యాగరాజ క్రీ ర్పనలం ఇందున్‌ పర్యవపానము నోపశాంతల సౌందర్య మదము తొలగుటయు, త్యాగరాజు నురుడెన శ్రీవారికి సర్వాత్మనా విశిష్ట (పేనుఫొనమున తనను శళరణందిన గోపికల పట్ల పరివూర్మ ఆను(గ్రవామా శల్దుటయు భ_క్రిపస్తానమున పరను ఫురుహెర్ణ క్రి శాళ్వ తానందము లభించిన క్ల నది వ్‌ (బతుకను చారి గానకయిక భారము "తాళీదు ఓడలోవలన్‌ కుతికను బన్పైనీరిపుడు గొబ్బున (శ్రీవారి పాదవద్దుముల్‌ మతిని దలంచు కొంచువర-మాధవనామము నోటబల్క- లే, వలితుల (బోచువాడు మన పాలిటంగల్లి సుఖంబులిచ్చు నే॥ 18. పున్నాగ వ రాళి_- ఆది బారిహరి నీయొక్క- దివ్యపా-దార విందమియ్య వే [హక అ ధరను గల్లు భోగ భాగ్య మెల్లను తథ్యముగాదు సుమో (శ్రీకృష్ణా 1హాక

1. ననకసనందన (శ్రీనారద శుశా, ర్హున ఘను లెల్హనుతించు వనజనయన (బహ్మది సంకం, దనులనయము జీవించు! హా॥ 2, నిను వేదపురాణాగమ శజాన్త్రః విద్యలయందు చరించు ఘనసమనీల నిరంజన నిర్షుణ, కనికరముగ త్యాగ రాజు భావించు 1పహాక గోపికలు తమ కరీరార్థ 'పాణమౌనములను త్యజించి, వ్‌ (శ్రీకృష్ణ స్వామిని నిండు (పేమ ఖావములతో ఉపానీంచిరో, అట్టి ఉపాసనా విశేషము చేతనే తమ (ప్రియుడు వారియను నిళ్చయము కలిగి వారి పాదములంచే 'పణఠ లై, వృాదయ ములనుండి (ప్రసరించిన మౌధవుని దివ్యనామమునే సంకీర్తన మొనర్చుచు, ఈ లోక _ మండలి తనువులు, థధనములం నిజముకావనిి, శ్రీవారి పాదారవిందములే సర్వులకు శరణ్యములని, సనళాదులు, నారద శీ శుశాది పరమ భాగవతులు _ జ్ఞానుల ఆదర్శ మును స్మరించి ఇందున (పమౌణములై న జేదపురాణాగ తాదులు శ్రీహరి నిజవెభవ ముస ల్రించినవనియు తెలినికొన్సి 23 చానుుగహమునే, తమ ఉపాసనాబఅముచే, తమ ,ఫర్వస్వమును. శ్రీకృష్ణునిగా వెరింగి సహాజమెన ఆర్తితో ప్రార్భించికి ఈ

జొళాచరి కము శి శొర్వనను అలించ్కీ యీ నరెశీ వారియందు (వసన్నుడయ్యను. అనన్యళరణాగతి యొళల్క్‌్యయు మధుర భ_క్రియొక్కయు నొప్పతనమును ఈ లీఅచే (ప్రకటించు తలంపుతో శ్రీళ్ళన్థుడు ఈ విచ్శిర సంఘటనమును కల్పించెను, అపుడు ఈ భ వ్రరాండ్రయందు '్రసన్ను డైం చ।॥। వరమదయాకరుండు నిజ, భ్కక్తబనావనుడ (వమేయుడా, సురగణసీర దానిలుడు సోముని మిత్రుడు శోంతరూపుడీ తరుణులు పొందునట్టిపర, తావము, జూచి కరంగి వేగమే కరుణను "సేయందల్సుచును, గాంతలకిట్ల నియెన్‌ (వీయంబునన్‌ క జ నన్నే ధ్యానము నీయుచు కన్నీరుల నిలిపి మిరు కరయుగములభే, గన్నులు మూసి భజింపుడు వన్నుగ మా పాలి వేల్పు ఫలమిచ్చుదయన్‌, పరమ దయాళువు నిజభ ప్తలను రఖతీంచుటకరొేు (వఠరముగాగఅ 'శ్రీశృష్ణుడు ఇారి నను్యుగహీంచదలచి, తన ఆ,పాళ్ళత యోగీశ్వరవిభూతి చే గోపికలను కన్నుఅ మూనికొని ధ్యానింపుడసెను. వారట్లుచేస్కీ చూచినంత జే నురతీతముగా నాన తీరమునన చేరినది, గోపికలు సర్వాలంశారములు కలవారైన రం. న చీరలను భరించిరి. గోపాలుడు దివ్య మోహూనమూ ర్రియె వారికి దర్భ్శనమిచ్చెను, ఉ! కలువలరాజు చందమున,(గాంతి జెలంగెడి క అక్ష చూమనునన్‌ తిలకము వాక చ్యమును, దివ్యసువర్థి పు కుండలంబులన్‌ వెలంగు కపోలయుగ (స్రమును చేడియలందరు భబూచినంత జే తొలుతటి దుఃఖముల్‌ మరచి తోడుత పాడిరి నంతసిల్లుచున్‌ 1 ఉ। మంజుల భాషురూపుజిత, మన్హుధు చందకుల వదీపు, న త్కుుంజరపోషు శోభ నని కుంజగృ్భహోంతర వాసు, మౌని బ్చా

టగ్‌ త్యాగరాజు శ్రీ ర్తనలలి త్కు.ంజ వివోరు ధీరువర, కొంచన వేలుని చూచినంత నే కంజ దళాఘులెల్ల హరి, కాగిలుం జేర్చిరి నంతసిల్లుచున్‌ 1 చందమండలము వంటి నుఖముకల శృష్ణచర్శదుని రూపలావణ్య శోభి తుని, కన్తూరీ తిలక రత్నవండలములవే రాణించు చెక్కిలులు కల స్వామిని దర్శించి పరమానందములతో, చిరశాలమునుండి ఏర్పడిన తమకముతో, నువ విపత్తునుండి విము క్రిమెందిన ఆనందంతో శ్రీవారిని కాగలించి కృంశార భకక్రి లలి తములైన అచీళ దివ్యోపచారములను ఇవీనీరి, 119, పున్నాగవరాళి-అది, వ।॥। గంధము పుయ్యరుగా వన్నీరు, గంధము పుయ్యరుగా [గం[11 అ1! అందమైనయదునందనుపై, కుందరదన లిరువొందగ వరిమళ 11గం11 ప, రిలకము దిద్దరుగా కస్తూరి-తిలకము దిద్దరుగా కలకలమను ముఖకళగని సొక్కుచు, వలుకుల నమృతము లోల్లి క్రెడ్సి స్వామికి 11గం![1 ల, చేలము గట్టరుగా బంగరు చేలము గట్టరుగా- మాలిమితో నోపాల బాలులతొ నాలమేపీన విశాల నయనునికి 11గం[1 క. వోరతు లె త్తరుగా ముత్యాల వోరతులె త్తరుగా నారీమణులకు వారము యావన - మవారిగ నొనలౌడు వారిజూత్సునికి 11గం!11 4. పూజలు చవేయరకుగా మనసార పూజలు శేయరుగా బాజులు మరి, విరజాజులు దవనము, కరాజిత ్యాగరాజనుతునికి కిగంకి

శాళాచర్శితము వి గోపికలు యదునందనుడు తమన సంరతువడని నిళ్చయముండి, సంరత,న' జైన శ్రీవారియే ఈతడనియు భావించి, పరమా నందముతో శ్రీశృష్ణునిక చందనా 'శ్రీకృమ్ణుడున్నూ గోపశాంతల రమణీయమైన (పేముభానమున ఉపాసనీ 'శ్రీతితో వళకుడగుట ఇందలి విళేసము, లోకమందు యజ్ఞ 9 గాన తపఃళర్శలం భగ వంతుని అన్ముగవా సంపాదనమున ఆన్న ఉర్తను సాధనలు కాస్పృ్యముఅందు (ప్రవీద్ధములై యున్నవి. (వచజళాంతల ఉపాసనలో వీట్కుమించిన వోర్చ మెన విశుద్ధ (సేన మూర్టీభనించి యున్నది. ఈ క్రీ రనమందు అందమైన యదునందనుడనీ?. కలకలనును (శ్రీ) ముఖమున కస్తూరీ తిలకమును తీర్చిదిగ్దుటయా నోప బాలంరతో పకుఅ' శాపరియైన (శ్రీశృష్ణునికి చేలము గట్టుటయా, ఎంతో ముచ్చట గొల్పుచున్నదిం ప్వామికి హారతి ఇచ్చుటవలన, నారీమణులక యావనసౌభాగ్యము నిలచియుండు ననుటవఅన, ఆాము శృష్ణునితో నిత్య 'శ్రీనిత్య మౌంగళ్యముఅ ననుభవించవఅయు- నజీ భావమిమిడియున్నది. జాజులు విరజాజులు, దననము మొదలైన నుగంధ ఫుస్పు వాసనలతో పన్నీరు గంధము వూయుట విలతుణము. 20, సౌరాష్ట్ర = త్రిపుట ఘుమ ఘుమ ఘుమ యని వాసనతో ముద్దు, గుమ్ములు వెడలి చూడే అ॥ మమతతోన సురతరులెల్ల సుర తరు, సుమవానలు గురి యింవగా వేడ్కన 11ఘ'

1. నలునంక వగలు వత్తులు 'తేజరిల్ల గ, వపెలంగు సాంబా ణి బొగల్ముగ మ్ముగంధ పొం డులు చల్లుచు వయ్యెదల దీయుచు వన్నీ, రులు జిల్కు-చు యదుకుల ఏరునితో 1ఘ? ఏ, బంగారు చీరలు రంగైన రవిశలు, ఉంగరములు వెలయంగ సౌగసున భు, జంగశయనుడగు రంగవతిని జూచి, పొంగుచు తనివార కాగలించుచును కఘ$ి

ఖం త్యాగరాజ క్‌ _ర్హనలు నోపళశాంతలు యమువా తీరమునుండి శీశ్ళష్ణ (పణయపా[మాజ్య పట్టమహి మల; శ్రీవారితో మహావైభవము-ణా ఇందడ్ల"కేగు మహోత్సవ చిత్రము క్రీ ర్తనమందు శన్నులనట్టునట్లు వర్గించబడినదిం ముద్దుగుమ్మల ఘుమ భఘునులుం విళ్వమంఠర యు 'ప్యాపించినవట. అనగా నోప సతులు, చందన కన్తూరీ ఫుష్పు అలంశారములు తేమ 'ప్రాణపతియగు కృషమ్ణున కలంకరించికి. అ “శేవమును తామున్నూ అలంకరించు శొనుట స్యభావమ్యు అ నుగంధచాసనలం నలుదెసల (పసరించుచున్నవి అదిగాక, ఆనేక జన్మ ఫపుణ్యపరిపాక వకముననదా వరికి శ్రీకృష్ణుని పావాచర్య భాగ్యము ఆంది వది, పోనీ వీరి ఆధిశారచే ముందురా__న(వతార స్తం ఈశఈపసఃనోపానీఠ మహా _త్తృమాః? (భాగవతం) వీరు శాస్త్రీయ సం్యపదాయమున నోములు, ('వరముగు ఆచ శించలేదు. ధ్యానయోగమా, తపను "మొదలైన ఊ _శ్రమసాధనలం చేయరైరి. ఆయి చను సర్స్‌ంగముప్వే కవూర్మ్మం (ట్రవ్మాసనాత నం” ఊపనిష (శ్చ్పతిపాద్య మైన (బ్రహ్మను భవముీ పొందిరి. ఆనుటవల్లి ఈ సతీమతల్లుల వుణ్యవూరిత నువాసనలు విశ్వ చయుంతయు ఘుమాయించుటలో ఆళ్బర్యము "లేదు. వలను కృమ్ణునందు చై వద త్త మెన (సీమభానమే ఇంత పరిణతిని కలిగించినది. శావునే మనముతలతో చేవత "లెల్లరు ఈ గోపీశృష్ణ ఉత్సవమందు వూలవానలం వరిపించిరట. రాజలాంఛనముగ. పగటి దివిటీలు పాంలాణీధూపములుు లేజరిల్ల గాం జంధపు పొడులు పన్నీరు చిలుభకొను చూ మధ్యమధ్యలో శృంగార మె భవముతో +కీ/ భగవానుని యెదుట తమ పయ్యెదఅను విలాసముగా తొఆగించుచూ విచ్యీతీ వ్యష్త్రృభూసుణములతో, మంగళ బేవతలవలె, కృంగారకేఖరుడైన రంగపతిని అవ శాళము చూచుకొని తనిచార కాగలించుచూ, పొంగుచూ ఊర్సవముతో వెళ్ళు చున్నారు ఆ తల్లుల శాలియందెల రవళియే మంగళ వాద్యము _ వారి నత, స్థలము అందు ధరించి, రత్నాల హారములు ముఠ్యముల సరుల దివ్యశాంతులె సనీరాజానమాం వూసురటులచే విసరుచు త్యాగరాజ వరదుని తము దివ్యిగాత స్వరసంపదతో సంకీ ర్తనము సేయుచూ జిడలుట ఇందలి శోభకు వూర్ణమెన నన్నె మార్చినదిం ఇందలి పదలాలిత్యము సందర్భాచిక యు నిరుపమానమా: శ్రీకృష్ణ మధురళ క్షికి 1వజగోపశాంతీలు పట్టుగొమ్మలు, ఆ తల్లులు తను విశుద్ధ పేమభావముతో భగ చంతుని వళము చేసికొన్నారు, విజయమందినారు. అ భ క సతీమతలుల మంగళ శీతాలాపము విశ్వమంగళకరమా, ా గా

మంగళము జై1. సురటి__ చాపు వ! మాకులమునకిపబావర మొనగిన నీకు మంగళం శుభ మంగళం (జయ) 1వమూాశి అః మొనులం (బోచిన మదన జనక నీకు, మంగళం శుభ మంగళం 1మా1

1. మదగజగమన మానిత నద్దుణనీకు మంగళం శుభ మంగళం! మదమోహరహిత, మంజులరూవ మరిసీకు మంగళం శుభ ముంగళం। ౨, మనసిజ .వైరిమానన నదన నీకు, మంగళం శుభ మంగళం! క. మనవిని విసి మ మ్మేలుకొన్న స్‌ు మంగళం శుభమంగళం! 4ఉ. మా మనసున నెలకొన్న రామ నీకు మంగళం శుభ మంగళం। $, మామనోవోర పాలిత శ్యాగశాజు మంగళం శుభ మంగళం॥ గోపశాంతలు ్రీశృమ్ణునితో, పరమౌసందోత్సావాములతో విడిది గవ మున చేరి నుంగళ గితాలాపములు చేయుచున్నారు,

ఫ్య త్యాగరాజ కీర్తనలు మొ దలములన _ ఇహపరము లోసంగిన కృష్ణా నీవ మంగళము, అనుట మిక్కిలి స్వారస్యము; గంఖీరము; మొ నలమనశా భక్రృటలమని భావము, “చ్చాంధవా విను భక్తాళ్చ స్వటేళో భువనతయం.”

ఆఖండ భారతమందు (ప్రజలందరు ఆర్హ్మ సంస్కృతిలో అనాది దంపతులైన శారీళంకరులు _ అమ్మీ నారారాణులప సంతేతిశా, వారనులు గా భావించుట సంప చాయము ఎవళెనరికి (ప ల్యేశముగా తలిదండ్రులు వఅగో(త్రములు బేశ్వేరయున్ననూ 'సత్సంగతిలో భగద్భ క్తలెల్లరు ఒ"కేవర్ష మునట్‌ వెందినవారగుట (ప్రమౌణనిద్ధము, అనే నోపీమతల్లులు తమ సర్వస్వమును కృష్ణభగవానుని కర్పించి అనన్య పేమ ఇావముతో స్వామి అనుుగహము నందిరి,

జ్వయ్తత్రి.. తేధికం జన్మనావజంపి. (భాగవతం) అను గోపీ శాగీతమందు “శ్రీకృష్ణుని దివ్యలీ భావిహారభూ మినందు నోవలము సర్వలోకములందును ఉత్కర్ష

చె గడించుకొన్నదని శీ ర్రించిరి. కావున వూర్ణ్మబహ్మవ స్తువుగా, గోపీ ధూళి ధూసర "మెన (వజ వీధులలో నాట్యమాొడినవి, ఇంతటి భాగ్యము నందనగోవల వానుఅ మెన మూశీ కలిగినది, శావున మౌ వపలమునన ఏ సాధనాంత రాపీత లేక నే జేరల పేను భావమున ఇవాపరము ఇచ్చిన స్వామీ! సీజ్‌ నుంగళ ననుట ఎంతో స్వభావ మధురము,

(శ్రీశృష్ణావతారము మౌాయామొ[త్రము శాదనుటట నిదర్శముగా 'మేనుల ్యానసమౌధిలో పరమాత్మ శా నీ గోదరింతువనిరి, ఆరణ్యవాసులై న మునులం తమ ఈపోనివ్యల వలననీ లోకమునకు ఇసాపరః (శేయముఅను కల్తింతురనుట (వమాణ

న! వీద్ధము. ఈ ఉ ర్రమౌదర్శమును లోకమునకు తెలంపుటకే భగవంతుడు +$/,రామౌవ తారముతో సా్యమొజ్య వైభవమును విడచి ఆరణ్యవానియె తాపస సంరతణ'మే పరమధర్మము౪ా 'పతిప్పించికి అట్టి ీఠాముని శృష్ణ అభేదముతో భావించి సర్వసంగ ళాలంళారు డైన మననీజలె ర, యనగా పరమళివుడు సర్వ చేవతా థర్మ నదార్హిగా శ్రీ'శాముని తన పసృదయనుందు నిల్చుకొన్నారట. మొ నుననున కూడా ఉఊపాస్య దైవముగా "నెలకొన్న శ్రీరామా! సీన్‌ మంగళము అని శ్ర, త్యాగరాజ స్వామివారు భక్రిపస్తానంలో గోపీశాంతలతో, ఆాదాళ్ళ వ్రమంది కృస్తస్వామి న! ఈన ఇష్టదైవమైన ్రీరామునిశా భావించి ఈ నౌశాచర్మితయందు మధుర లీలా విభూతినంది, ఆంక్యనురటి? యను సంపచాయరీతి మంగళమును కీ రించినారు అట

జొకాచరి(త్రము ఫ్‌ వ; వలశ్ళతి: శ్లో త్యాగ రాజ కృతాం పుణ్యక ధాం సాధుమనోవారాం యీశృణ్వంతిన రా లోశీతేషూం కృృప్షః (వనీదతి॥ ఛా త్యాగశాజుస్వామి రచించిన మనోవార మెన నౌకాచరిత యను పుణ్య కధను గాన మొనర్చినవారు విన్న వారు 'శ్రీశ్ళవ్ణుని (వసాదమం జెదరు) లీ త్యాగళాజ విరచిత నాళాచరిత సమాప్తము,

శ్‌ బ్‌ శీ తాంగరాజ కీరనలు అా-ధ్రమమ్సైంగగ్రానక్స్‌ ననా యే-ల దివ్యనామ క్రిర్తనలు

1. కాపీ వాపు అకండే ధన్యుడుయ శ మనసా (అ
2. నతతయాన సుత ధృతమైన, నీతావతి పాదయుగముల నతతము ధ్యానించు! వీ, వెనకతీక తనమనసు రంజిల్లగ ఘనమైన నామకీ ర్తన వరుడై నట్టి 8అ? $, శుంబుకువలె తన తంబుర బట్టి ద యాం బుధి నన్నిధానమున నటియంచు ప! శీ. చాయకు సుజనులం. వాయకగకళాను, ను పాయమునను పొద్దు వోయిగ గడిపిన కఅ$ీ ఫ్‌, కరి వరదునిత _త్వ్వమెరుకను మరిగించి ఆరిషడ్వర్గ ములను, ఫరవలేక తిరుగు 1నశీ
3. ఉల పుతావము చల జేసి, యన్నిి మ్‌. ఉం కల్గలనుచు ఎంచి నల్లావమున నుండు కన! 7, ఆర్తిని మరియు వవృత్సిని తొలగించే కీర్మి గల్లిన రామముూరిని నెరనమ్ము 1న॥ 8, కలుగని నిజ వివకులమున జన్మించి నిలువరమగు ముక్షిఫలమును జీకొన్న శయ? 9, శాసువీసముల కోసము యాసతో "వేనము ధరియించి మోనము చెందని కయి

తివ్యనాను క్రీ ర్త్వనలు తా (| ం 10. కర్శ్శనిష్టుడెన ధర్మశీలు.ైన శర న్‌ రామనామ మర ము "ెలసిన (యః 11. అందముగా నామ మందరు చేసిన సుందర రాముని యందు లత్యుము బెట్టు 1న 12. ఇన్ని పాట్లకు సర్యోన్నతమౌా సుఖ మున్న యనుభవించుకొన్న వాదెవడో 1అ॥। 18. రాజన జనులతో:చా జతగూడక రాజిల్లు (శ్రీ త్యాగ రాజనుతుని నమ్ము కన! / శ్యాగశాజప్వామి. వారి శోయములందు దివ్య నామశీ _ర్హనములు అను విభాగముశలదు, భగవంతుని వివిధ అఆవతారములందు 'ప్రనీద్ధములై న నామములు చివ్యవములు వాటిని కీ _క్రించుటవల్లి సమస్త పాపములు తొలగును, నానుకీ ర్త మొవోర్య్యము సమృస్ట మవోఫురాణములందును 'పనీద్ధము, అ దివ్య నామమునకు వివిధ చి రృపరిణామములతో కూడిన భావములను కలిప, ఆయా రపానువాలములైన రాగతాళాదిగతులతో భ ప్తలు సరళముగా సంశీ రృనమాచేని కొనుటవ అనువుగా శః దివ్య నానుక్రీ రృభలం ఏర్పడినవి. ఇందు సంగీత కౌ త/నుర్యాదలు, రీతులు, ఈప్కవగానుండ్తి సామౌన్యునికి వెతం సాడుకొనుటవ ఆనువుగానుండును. వీటి యందలి భావములు సవాజము లె, నూటిగా వారివారి చిత్సముతఅందు చాటుకొనిి మరఫపురాళ్క నిరంతరము పనిపాటలందు -సితము క్ట శ్థించుటన అనుకూలములై యుండును, భిన్న భిన్న సంస్కారములు కలవారికి సమన్వయమగునట్లు ఈ క్షీర్సవ అందు అనుభవములుకలవు, ఈ దివ్య నామముఅందు సాంఘిక, నెతికధార్మికములైన ఉఊపటేళములు విరివిగానుండును. 1&/ త్యాగరాజస్వామి వారి సృదయ వైశాల్యము సర్వజన 'కేమశాంతు ఈ కీ ర్తనలందు గోచరించును, ఈ శీ ర్తనమందు “ఆత జే ధమ్యుడు” ఆను పల్లవితో భగవద్భు స్తని ఉ_త్తమగుణములు చక్క”ా. వివరింపం బడినవి.సతీతయానుడు = నిరంరము చంచఅ (పకృతితో సంచరించినట్లు వాయువు మొక్క వమౌరుడైన వానుమంతుడు చానర (ఫశృతిచేకనూ, చపలుడు ఆయినను, సీతాపతి చరణ యుగమును సతతము ధ్యానించుమన్నాడట, అనశా ఎంతటి చపలు క ౯

త్ర త్యాగరాజ శ్రీ ర్హనఆం "జెనను రాముని దివ్యానుగవాము చే, పరమభ క్త శిఖామణి కాగలఅడని ధ్వని_సుజనుల ఆ్మకయముచో వారిని విడువక, భగవంతుని తత్ర్యవిచారణ చేయుచు ఆరిప.డ్వర్దము "'లెన శామాదుల జయించి, వాటీవల్స ఎట్రిపరవా లేక, లోకములందలి నుఖదుఃఖ శారణములైన విషయములను కల్లలని భావించి, ఊల్లనుందుకాంతి వపాంచి ఈ విధమెన అ రిని, విషయ (పవర్తనను తొలగించగల శ్రీరాముని భజించువాజే న. నాటీ ప! ధన్యుడు, మరియు అనేక జన్మ పుణ్య ఫలముగా ావ్యాణు డైనవాడు, శన జాతి వన్య క్రిత్యమును మరువక, కానువీ సములకె అరాటపడక, వేప భామలే డాంభికడు నాటీ రూ గాక, కర్మనిమ్ముడైనన్తూ ధర్యాచరణకలవ్నాడైనను, నిరంతరము. శ్రీరామ మధుర నానుమును కీర్ధించుచూ,. రాజసజనులతో 'వేరక, అన్ని ఉర్తమధర్థములన సార మెన ఇఠీరామ నామమును కీ ర్రించుటయే సర్వాన్విత మైన సుఖమునకు శారణమని భగనంతుని నమ్మిన వాడు ధన్యుడు శ్రీరామ నామక్షీ రృమును సర్వజన సాధారణమెన ధర్మ మెనను, (చావ్మాలుడు శిష్టాచారవంతు రై జేదశ్శాస్త్ర్యముఅందు శ ల్యేశాధిశారము కలవాడనిని యభిమా నించి (శ్రీరామనామ దివ్యకీ రవమందు ఉపక చూపును, ఆట్లుగాక్క శిష్ట డెధర్మ, కర్యలనాచరించువా డే రామనామరుచి 'తెలునుకొన్నచో ఉన్న తనుఖము శల్లునని దిన్య నామకీ రృనము మొక్కు గౌరవము ఈ దివ్య నామమందు (పబోధించికి__ 2. ఆందాళి.__ చాపు అభిమానము లేచేమి నీ వినయ నచనములాజేచేమి ఆః 1, మాలిమించుకై నలేదా తన్ను మాలిన ధర (్రముగలడా, వన- మాలినానై దయరాడా పాలు మాలినగుణమిక నై బో దాఃఅ! ఏ. కలిమియుంళ1ు బెట్టుకోరా, కృవకలుం౫ ననుచువేడినారానా కలువరములు వినిఠరారా, పోకలు నీకు కలదని చే 'జరుంగ లేరా క1అ॥ $, రాజు సీవని నమ్మినాను, గజ రాజున్న వితము విన్నాను రతి- లాజ దాసుల వేడ లేను, శ్యాగ రాజు సీవాడని జరు కొన్నాను 1అ।

జివ్య'నాను కీ రృనలం ఏ ఆత్య్యాగశాజా సీవాడు” ఆని లోకమందు 'ప్రవిద్ధి కలిగినది. మధురభ కిలో వీనిని కడీయ భానమందురు. ఇట్టి నిశ్చయము తన అంతరాళ్మలో నిరూఢమె యున్న శారణమున ./ త్యాగరాజస్వామె తన మనస్పాతీగా పల్కుచు, ఇట్టి నామె సీ కిమొనము లేబేమి! రానూ! యని సాక్షేపషముగా బల్కుటయేగాశ, ఆభినయనచనము లాడుచున్నానని అ క్నేపించుట రాముని పట్ల తనకెంతో స్వతమును భావించినాడు. ఆఫినయమనగా, ఇకరుల భావములను (పకటించుటయీ గచా! అ్మేరామౌ! నీవ నాయందు అభిమానము లేక బీ ఆఅభినయమున లె ఏదో మొట్లాడు చున్నావనెను, భగవంకునికి భక్తలతో ఏశాంతమున సంఖాషణకూడా జరుగు చనుటవ “పాకంవాచం స్పృహణీయాం వదంతి” అను ఖాగ వతనూ క్షీ 'పమౌణము. ఈ ఆంతరంగిశానుభవము త్యాగ రాజునక గలదనుటన ఈ వచనము నిదర్శనమాం మఘాలిమి అనగా బంధుప్రీతి లేక వాత్సల్యము, తన వారియందు మౌనవ 'సవహాజముగా ఈ మాలిమియుండును. అది తనయందుండనలెనట. పెశా ఠనతమౌలిన ధర్మ ముండునాశి యని లోకమందలి సామెకనుపెకము (ప్రయోగించి రామొ! నీజేదో బడలి పాలుమొలిక గా నున్నట్లున్నది., ఆది నాయనా! అనును, అదిగాశ, రన చారికి తనసామ్ములు, అ న్తీపాన్తులు ఇచ్చుట లోక మర్యాదగదా! సీశా నంబేహ మక్కరలేదు, నీ సొమ్ములు సీవే పెట్టుకొనుము, నీశృప మొత యేళోరితిని, నా కష్ట యులు అనగా సీ దాసుడనైతినని బొత్తుగా (బతున తెరువు తెలియణన్నాడని లోవలు నన్నవమౌొనించుట పరిపాటి. నీ వాడనైెన నాన ఈ అవమొనములేల? భ్తలను శాపొాడు స్వభావము సీవగఅదని “శేసెరుగదుజేగాన్సి యిీనీ (పక్క జారుల పోకడలు నీ నన్నవని యొరుంగను, మరియు రాజు నీవు, లోకమునకు నీకీ ప్రభువని నా నమ్మిక గజరాజు అ_రిని తొలగించన సీ కీ ్థివిన్నాను, లోకమందలి జఇాముదానులను స్వార్థ మునశై ఆ్మకయించ మనసురాదు, ఇన్నిట సర్వరతు వడవై న సీజ్‌ నాయందు అభిమానము లేబండుట వోస్యాస్పదము, ఈ దిన్య'నానమందు భావవి శేషుముకన్న మహాభ కుని ఆనుభళవవి శేపుమా స్వభావ మథుర మెయున్నది, బంధువులు, లేదా చిరశాల ఆనుబంధముగల ఆ ఫ్తులు, ఏటేని విళ్ళతి కలిగినపుడు సహాజశెలిలో పరస్పరము ఎత్తి పొడుపుమూటలు అనుకొనినట్లు ీ/రామునితో ఈ భ క్తశిఖామణి ప్రసంగించుట ఎంతో ముచ్చట గానున్నదిం 3. భైరవీ. ఆది అనంద మానందమూాయెను (శువ్మా 11నం[

10 త్యానకాజు _ర్తనల 1 (శ్రీరామనే ధన్యుడై తిని యానంద సీరథిలో నీదనై తిని రామ సాళెకు నీవాడని జరు కాంచనై తిని న! వ, అనాటి మొదలు నిన్నే వేడితి, దుష్ట నూనవుల ఇెలిమి వీడితి, నా మానము నీదు భారమనుచునే 'జెలసితి 1ఆ|॥ శ, పావములకు భయమందితి, పా 'తావములెల్ల 6 జల్ల చేసితి, రామ నీ పాదములురముననుంచి, పూజించితిని 11ఆ|| శ. కలికి ఆసలు రోసినారము, ఈ కలికి (బతుకునామ సారము, ఇట్లు వలికి వలికీ తొలగి పోయె విచారము న! 5, ఇలలో సుఖములే చాయను? అంశు కలకన్న భాగ సము రీ తాయును, నిన్ను గొలిచి థ్యానించి తెలుసుకొంటి నీ మాయను 11ఆ|. 6. నీ యందమునుగని సాక్కితి, యెడ శాయని (చేమచేతం జిక్కితి నా (ప్రాయము లెల్ల నీ పాలు చేని (యొక్కితి 11ఆ|& |, నలువకై నను పహారికై నను చంద శలను ధరించు వానివ్రైనను రామ తలచిన చెల్ల జెవ్చ తరమా నోటికిరాదు ఆ|| 6. రాజనగుణమును మానిత్తి రాము నీ జవమును మది. బూనితి, త్యాగ రాజు వేసిన పుణ్య రాశియని యుంచితి 11 ఆ||

టీన్యనామ శీర్తనలం 101 సంకీ ర్వనాపరులం. 'సామదాయకముణా శీ రించుటక అనువైనది దివ్య నానుము, ఈ సంకీ _ర్తనము "శీనలము ఇకరుళకొర కేగాక, కశ్యాగరాజస్వామీ తన ఆనందమును ఆఅ అనందమునకు(గఅ శారణములను సరళ శెలిలో పాడుకొన్నట్లున్నదిం పౌశరెన సీ వాడనని పేరుశాంచితిని, “*ఆఛాటి మొదలు నిన్నే జేడితి” (అనగా ఫుట్టినప్పటినుండి యని ఖావము, నా మొనము = గౌరవము "నా వ్య కక్రిత్వము వీజీ యని వీరికి నానుసార మే 'యుతుశని, ఇలలో సుఖములం శకలఅవంటీవని, నీ యంద చందములకు సొక్కితిననియు తన యనుభవములను స్మరించి కీ ర్థించినారు, నలువ == (బవ్మా, హరిః చందక ళాధరుడు == శీవుడుం సీ దివ్య నామసారము బఅన పొందిన యానందము మొటలతో చెప్ప వలివిశానిది, సీ జప ధ్యానాదులః జా జన్యాంతర ఫుణ్యరాళిగా భావించుచున్నాననుట అనన్య భ క్తినూచశము, 4. సావేరి.__చాపు ఇంతకన్న, టబెల్బ్ప తరమా జగదీశ్వర! శే సీకితరమూ 1|ఇం11 కే. నీటిలోని రా జీవమురా రామ నినునమ్మి (బ్రతుకు జీవమురా 119011 2. నీవేతన కిపావరము రామ నను నమ్మిన కాపురము (1ఇం|| 4. రజనీశు,జూచుకుముదముకీతి, రాజిల్లు నినుంజూడముదము। |ఇ1| శీ, సీ కరుణే రాజయోగము రామ, మాయయె 11911 రాజభోగము క, రాఘవ శుధకరమూ శ్రే త్యాగ రాజు సీవాడని క్రీ శ్ర 11911 ఈ దీవ్య నామనుందు జాతీయ అలంశారరీతిలో కామునికి తాను అనన్యుడ వని అనగా బేరుగాదెే భావమును చక్కని అదర్శములతో నిరూసించినారుం సీటీలో రాజీవము =పద్శుమునన్‌ నీలీ జీవమెనట్టు రామౌ! నిన్ను నమ్ముకొని _బతన టయే వానాను జీవము, (జీవనళబ్బమునన నీరనియు అర్థ ముఎ ఈ ఆదర్శమందుు పద్భుమునను నీరు అమ మెనను, నూర్యకిరణ (_ప్రసారమునలన విశాసమందుచున్నదిం నూర్యునికి _ పద్ధుమునచక'ల సంబంధము ఊవాకందనిదిం "శేవలదై వికము. అన్తే ఇశ్లీరాముడే రన శౌశ్రయము, శానుశటాతపపారమే తన విశాసమునని కూడ ఆ్యాగరాజుని భావన, "ెండనవాక్యములో ఇవహాపరముఅన్‌ కర్మ శారణమని కు

102 ఇ్యాగరాజ కీర్పవలూ నిర్ణయము, శావున తన శాఫురము అను జూతీయము-గా రానూని నమ్మియుండుటయే తన శాఫురము ఆనగా, తన దైనందిన నిత్య జీవితము శావున తశాయిళ వ్యాపార నుంఠయణ రామపరమెనడని ావము, తర్వాత, ముననునక అధిహ్ఞైత చంద్రుడు ఠన మనసు కముదము == కలువవంటిదని యు, రాముడు చం(ద్రుడుగాన రామచం[ద జర్శనమున తన మనసు ఆనందవిశాసమందునని ఫొవముం తర్వాత, +శీ/రాముని శరణ రాజయోగములు శ్రీరాముని మొోయయీ రాజభోగనుటం నిరంతరము భగ పంకునియందే తన క ర్భృర్వమును భో కృృత్వమును 'సమర్సించ్చి సర్వశాల సర్యావ వథిఅలో తన చి త్తమందు భగవంతుని దివ్యస్మ ఇతి కలిగియుండుటయే రాజయోగ మనిత క్వ ర్తల నిర్ణ యము అ అనుభవము, కేవలం జై వకృపావిశేపమున నే లభ్య మగును, పౌధనలు నిమి త్తృమ్మాతములు, ఆకే యీ (పకృతి విలాసమంతయా భగ వంతుని మొయామౌ త మేశగావున, ఇచటి రాజభోగముఅన్ని యు మౌయావిలాసములుం ఈ తర్ష్వమును బాగుగా నెరింగిన శీ శ్యాగరాజస్వామి తన సర్వస్వమును రాముని కంకిత మొనర్చుట ఇందలి వివేషము, 5. ముఖారి.-చాపు ఇందుకా యీ తనువును బెంచిన శదిం 1, నీ సేవకులేక నీదు చెంతకురాక ఆనడానసుడైై ఆటు నిటు తిరిగే టం! ఏ. నిరతము నీదృష్టి నేనార్లించక టల జ్‌ ఒరుల భామలను ఓర జూపులుదూచే శటం 8, సాళెకు నామ నరణ శజేయక ఊరిమాట లెల్ల నూరక వదశే ॥1టం॥ శ. కరములతో. బూజకావీంవకడాచి ధరలోన లీని దున్రానములకు జూచే ॥టం! క్‌, వారము నీ శ్షేత్రవరములను జుట్టక భూరికి ముందుగ పారి పారి తిర ॥టం!

దివ్యనాను కీర్తనలు 10) 6, నీ వాడను జేరు నిందు వహింవళ నొ వాడని యముడు నవ్వుచు బాధించే శకటం! ళా రామయ్య శ్రీ క్యాగ రాజ వినుత నిన్ను

భావింవక (పొద్దు పారగొట్టుకొనే 1టం॥ సర్వ జీవళరీరములలో మొనవళరీరము ధర్మపాధక మైనందున ఉఊ _త్తీమ మెనది, భగవంతుని దిన్యకళలన్ని యు విరాడూపమెన మొనవళరిరమందు కలను, భగ బంగతునివే సృజింపంబడివ ఈ (ట్రవ్మాండమున శంశన మానవతనువు (పతిలింబమె యయున్నది. శావున అనేక జన్మపుణ్య విశేపమున అభించిన ఈ మనుష్య ళరీ'ీం 1దియములచే నిర్వహీంపబడు శాయికు ఇాచిక, మౌననీశముల నెడి (తిశరణముఅ ఇశార్యములన, వాటి ఫఅములను భగవంతుని కర్చంచినచో, శాళ్వ తానందము, నిత్యమాంగళ్యము మోొనవులవ్‌ లభించును. ఆట్లుగాక, తాళ్కాలిక్క విషయసనుఖ ముల నానీంచిి ఆనశా అహార నిదాదులను, ఇం(దియభోగముఅ నిమిత్త మె ఈ 'జే-హీం(దియములను. వినియోగిం చినచో, జన్మం జరా, మరణాదులు, దుఃఖములు సంభవించునని విజ్ఞులు వివేశముళో నిర్ణయించిరి, ఏ విధమెన (పపంచభోగ ఫలము అను కోరక, (శశ రణములతో, శ్రవణ కీర్తన స్మరణ, అర్చనవందన, దాస్యాదీ విభేదములతో భగవంతుని సేవించు రూపమెన భ శి సల్పినచోో దయానుయు-డెన ఆ సన్వేళ్వరు జే, మన యూగ చేమముల వపాంచు మనన ఇవా.పరములందు సశఅ ఆేయస్సులను అనుగ హీంచును. ఈ అభి పాయను నే (శ్రీ! క్యాగరాజస్వామి ఈ దివ్య నామమంరు, మొనవుని క రృవ్యముఅను, ఆక _రృవ్యముఅను సహాజరీతిలో ఉపజే శించియున్నారు, రామా! సీ సేవశేయుట, సదా ఏ చెంతకే వచ్చుట ేమో మౌర్చము. అట్లు?ా$ వివభోణాళతో ఆటు నిటూ తిరుగుటకా ఈ శరీరమును పెంచుకొనుట అీ వరుసల్లో నిరతేము భగవంతునియంటే దృష్టి యుంచుట, పారెసారెన భగవన్నానుమును కీర్తించుట, చేతులతో నీ వూజసేయుట, సీ తే ములను దర్శించుట వేయక వివేక హీను లె ? దుష్ట; దురాళ, దుఠాచారములందు రుచి శఅవారైె తమ వొద్దు అనగా అమయార్భాగ్యమును జారవిడుచుచున్నారు. మానవ

శరీరమును వృ ధాలేయుచున్నారనీ ెహెచ్చరించినారు,

6. శాపి.చాపు

ఎన్నాళ్లు నీ దోన జూరు-ళామ-ఏమని- నే (పొద్దుళోతు 1ఎ॥

104 త్యాగరాజు కీ _ర్హనలూ నీశీ మనసిచ్చి నేను-రామ-నీ మేనని వెంచినాను $ఎ| ధరను కర్ణములను గోరి-యుంటి దలచుకొన్నది వే లేదారిః అందరివ లెనే నీభువిలో-బొవము సా-లొటలాడుదుగాని మదిలో॥ఎః రామయ్య నలుగురలోన - నా -లో మర్శములు "జలువవలెనా 1ఎ| రసికుల శేనరిపోను-వట్టి-త సుకుల శే పోన్యమాను 1ఎ॥ తొలి భ కులవద్ద కొలువో-రావు-కలుగు ధనములకు జెలవో ఎ! ఎందుకు ఇంత వరాకు-రామం-ఇకను తిన్వుల 'వెట్టబోకు శఎ! ఎంతని రాల్వుశన్నీరు-జూలి-ఎవరితో తెలిపితే తీరు శఎ| తనశే ఫుట్టిన ఇల్లు-సీవు-తప్పక నీ కృవ చెల్లు 1ఎ॥ ఆసించిన బే తప్పా-నీ-కాబుద్ధి వద్దు మాయస్పా 11ఎ|॥ కలిమర (ము "తెలియ లేని-నా-వ లె దీనుడిలలోను గలడా।|ఎ!1| వలునూరు నిను దూరుకొంటి-అ-ఫలము ననుభవించు కొంటి 11ఎ|| తొలికర్శము రాకంబోనా-=భ క్షి వెలుగుచే దీరళకబోనా।[ఎ|| పూలమ్మి (బతికీన వారు-రామ-పుల్గ లమ్ము చిల్వ్యరారు 11ఎ!! అచులకన సీకుంగాదా-రామ-=వచు బుది విడరాదా 11ఎ|| ఓ జగదీశ ఖరా₹ే! త్యాగ-రాజు సీవాడ్‌ని చీకే 11ఎ॥|

లోళమందు మిక్కిలి ఆప్తులు (పీయ బంధువులు. రాళ రాక, ఎంతో ఆఫు రూపముగా తను ఇంట్కి నత్తురని వార్త 'శెలినినంత అ ఇంటివారు శన్నులు శాయలు శాసినట్లు, చారు నవ్చే మౌర్గములను, దారినే ఎదురుచూచుట ఎంతో సహజము. ఆందును ౪ ర్తకోడం డు, తను పుట్టినింటి బంధువ్రులెనరె నా నత్తునని

'ెలినినచో ఎంత సంబరపడుదురో! లోకమునకు తెలియును. త్యాగ రాజి

స్వామి చిక్తము ఎంతో నున్నిత మెనది. అలిత మెనది. _పేమొర్షు మైనది, శావున జీ

“రామా! తనకీ పుట్టిన ఇల్లు సీవు, తప్పక సీ కృప భెల్లు” ఎంతని రాల్తు కన్నీరుం

చివ్యనాము కీ ర్తనలం 105 ఎవరిలే తెల్సి తే జూలి తీరును” అని పాడుకొనుటలో, "పెద్ద తాత్త్విక విద్ధాంతముఅను మించి సంజె సీరగునట్లు జూలీ, జూలువారినది. చోయకవిరన ఈ లాలిత్యము ఎంతో చోయినిచ్చును. పేగా రామునికే నుననీచ్చి, తన ళరీరమును శామునికర్య్యే పెంచి నాడట. లోకమందు కర్యములను, అనగా నిత్య నెమి త్రిక ములు ళరీరేందియములకు సవాజములై న కృత్యములు "నీనుహూడా అందరివలె నే కోరకొనియున్నాను. ఆయా శర్మఫఅములు నుఖదుఃఖముఅను అనుభవించుటకగూ డా సమ్మత మే. శాని “రలచు ఉన్నది బేలేదారి!?” అని నిగూఢముగా, తన ఆత్మరవా స్యమును ధ్వనింప కేసినారు. అనగా యీ లోశకమందలి కరృవ్యముఅందు నా కెంతమా[,తమూ ఆస క్రిలేదనియు, శాచిత్త్సము నిరంతరమూ నీ ఛ్యానకీ రృనాయ త్త మెయున్నదని యు భావము: కావున జీ లోశకమందలి రనీవలన ఆీచేవిధముశానూ సరిపోను, తనసువలశీ =, కేవల కపట శాటకమాడువారికి నీను హాస్యపాతుడనగుచున్నాను. అయినను నీవాడను జేనను అభిమొనము నాన గలదు, శావున లోటలునన్ను తేలికగా చూచినచో, నా వఅన సీవును లేలిక శావలనివచ్చును: ఆదిగాళ ఫువ్వులనమ్ము వారు, ఫుల్ల నమ్ముట మరి యాదగాదు, సీ భవ్రడనెన “జేను ఇట్లు తేలికపడుట సీవ మర్యాదగాదు. నేనే ఇదినవరన నిమ్న తూలనాడితి-నేమో! ేటి పరిజేదన అఆఫలమా? పోనీ, నిన్ను అఆనించుట తప్పా! అట్లు భావించనలదు, ఓవకో! జాకంళకు (పహ్లాదాదిళ ప్రల సన్నిధిలో శొలువుతీర్చినావా రామో! "లేక నన్ను శాపాడవచ్చుటలో సీశేమెనా వ్యయ పయాసలగునా? యని పరి పరి విధములుగా నూ,శతమాలికవల తన పరివేదనమును రాముని సన్నిధిలో శీ ర్రించుట వలన, ఈ దివ్యనామమును ఆర్పి తో పాడుకొనువారందరికీ ె భావములం సరిపోవు టయేగాక, శ, త్యాగశాజుని భద్రి భావితములై వారి అను[గహమున ఆందరి వృాద యములు అర్హ్రమగుట నిశ్చయము _ భావునలం అనుభవింతురు గాక ! ఖరాే! యని సంభోధించుటలో శ్రీరాముడు ఖరానురుని వధ3ె బాణనూ +వయోగించినపుడు వాని క క్రైదుట రాములే నిలబడినట్లు ఉం డెననుట ప్వార స్యము, కా శీదారం.ఆది ఓ రమూరవుణ రామ రామ నే. నోర్వజాల రఘు రామ! 11ఓ1|

1. సారసాశతు మనసార నమ్మితిని చేరఠానీ యువవార మాయెొగా 11ఓ|

1% త్యాగళాజ కీ ర్తవఆత 8, ఆంగలార్పుగని పొంగుగాని (శ్రీ రంగని మది కరగంగ లేదుగా 11810 8. చుటి చుటి నా గుటు నంగడిని లు లు లు 'జెట జేసి 3ెయి బట్లకుండితి 11ఓ| లు లు 4. మేటియా వలుకు బోటివతికినే- నాటి [కోధమో తోడి వారిలో 11ఓ|| 5. ధీరుడనుచు నిను గోరుళొన్న సీ- వారలీ వెనన వార్చి నుండిరా 1ఓ1 6. నిన్ను నమ్మినే ఖన్ను డై తె యా- పన్ననరులశే మున్న దీతరిని 11ఓ1 7, మానరతుక పురాన సజ్జన, ని- చానుడనుచు నిను డాన మడిగితిని 11ఓ1| 8. గాన నీకు నరిణానలోల ఇక గానరారు పెచాన బెట్టుదును 11811 ర లు 0, యోగ సిద్ధులకు శగతో యనుచు వేగతోచ చా! త్యాగరా జనుత 11ఓ1 లోశనుందు కనుచూపు చీరలో నున్న వారిని సిలువవలెనన్న ఓ! యని కేశ జయుట సహజము. త్యాగ రాజుని ఛ్యాననిష్టలో శామదర్శన మెనట్లు స్వూరణ వచ్చినది శాబోలును. ఓ! రమారమణయని కీ ర్రించినారు, సమయము వచ్చినపుడే ఈన పరిజేదన వెప్పుళోవలెనను తహతవా ఈ దివ్య నామముఅలో (ప్రతీపాదమందును ధ్వనించుచున్నది అయ్యా! జీ నోర్వజాలనన్వి మనసార నినుసమ్మి తే దూరమునుండి ఉపచార మేశాని, సన్నిధి భాగ్యమబృ లేదని, శ్నే అంగలార్భుట గాని రామని చి ర్తముకరుగ లేదని, చా నట్టు అందరిలో అంగడి" 'బెట్టుతినేగాని, రాముడు నాన్‌ జాస్తానలంబమైన ఇవ్వలేదని మిక్కిలి జాలితో 'ప్రార్థించిచాద.

దివ్యణాను కీ ర్తృనలః 107 పలువబోటి పతియెైన (బవ్యాన వీమెన నాపె కోధమా! చీళీ నినునమ్మి ఖిన్నుడమనె శే నాశం అసన్నులై న వారిగతియేము!్‌ అనుటవిచి తము, శామౌ! పుఠాన, సీ వూర్వచరితలో సజ్ఞనుఅపట్ల ఎంతో నిచానుడు, అనగా జేగరపదక తన నాకయించినవారి అవసరము ఆ ర్యరఅను గమనించువాడవని, భావించి, నిన్ను భ క్రి ఫిమమడిగితిని, సీసరి మరెక్వరూ రతజలు లేరని నీను ఒట్టు "బెక్రైదనుం ఈ తీరుగా రాజయోగమందు సచా నిన్నే తఅంచువారికి సీజేతప్ప్ర, జేరు గతీలేదని రామా! నిరంతరము నీ సన్నిధి భాగ్య్థమాను అను(గహించుము. రాజయోగము శ్ర త్యాగ రాజుని నిద్ధాంతమనట ఛ్యానసమౌధిలో సదా తన. ఇష్ట్రదైవ సాన్నిధ్యమును 'పాక్టించినారు న 8. అరభి..అది ఓ రానూ ఓ రామా ఓంకార ధామ ఓ రామూ ఓ రానూ ఒనరింతు. పేమ 11814 1, నా మేలు నందకు నవ్వుట శాయా వమని తాళుదు నిక చేవరాయా 11 ల, నన్నేచినందుకు నయమేమి కలౌ నిన్నే నెరనమ్మితి నీవేనానలి” ఓ 8, నీశే తగియున్నాను నిజము నా మాట సాశేతరామా రతణసేయ పూట కటల త. ధరలోన రతక_ర్తలు వేరుబేవ 'వెటచి నే వెజచిలే మూశీమిదోవ 18. $. ఈ జన్మ మెందుకు ఎవరు తనశేలా రాజీవనేత దయరానిది మేలా కస్సీల్లు 6. భృాదయము చలువై తె, ముదము నీపాలు సుదయాళోలేడై తే) సుఖము నీవేలు జీల

408 త్యాగరాజు కీ రనలం 7 ఆత గ్గనై మయొకళ3%ున ఆసించ లేదు వర- రా యె మాత్మ నీకని బల్క- మన శజీలరాదు ॥సీకి 8. నీరైన పాలైన సీశే యనుకొంటి తీరెన చక్కని జేవ కనుగొంటి ॥మీక్ష వ. 9. సీకాసించితిగాని నిమువము మాన వశమై నన్నేలుకో కుంకు మాన ! చు 10. సీకంశు దొరకునా నిరువమగ్యాత, వ- శాశేల (శ్రీ త్యాగరాజుని మిత్ర క్స్‌ ఈ దిన్వనూమమందు ఎల్లపుడు సర్వులను రవమీంచువాడు ($ీ/రాముడే యను నిళ్ళ్చయమును ఆశ రీతులలో నిరూపింఛి, అనన్యకవణాగతిని కీ ర్థింంచినారు. భరలో రతకర్తలు నిన్నునినా మ రెవ్వరులేరు, నీవు నుమ్ముమరవక, వెరవక, ఆక్చర్యపడక మమ్ముర శ్షీంచుము, మావ నురొశ దోనవలేదు. నీజేనాకు ఆసలిగెం అనగా ఆఅ్యళయమా, నన్ను ఏచినందువ = బవాధించినందువ నీకేమి నయము నా "మేలునుకూర్చి నా (బతువ తెరువును గూర్చి అందరు నవ్వుచున్నారు. నీదయ శానిచో ఈ $రీర మెందులవ? బంధువర్స మెందులవశి నా చిత్తము చల్లగా నున్నచో ఆ నుఖము నీ భాగ్య మే. వేడియైనచో, సుఖము కలుగునట్లు నీవే ఏలు శొనుము. అత్మక యొకయేన నా సర్వస్వమునవ నిజశ్నీమిో ఆనీంచలేదు. నా సర్వస్వమునకే యర్శించితిని గజా! నన్ను శాపాడుటన నీ మనసేలరాదు? లోక సౌ మెత ననుసరించి నీరైన పాలెన్యు సీ యనుభవమునేనని నిన్నే కనిపెట్టుకొని యుంటిని. ఏమెనను నిన్నే ఆనీంచి, నీ సంస్క్మరణము ఒక్క నిముసమెనను నూనను, వాతో నీ వేశీభవించి నన్ను రమీంచకపోలే మొౌనె, నీ కంయె నావగతి మరెవ్వరు అని (్నపార్షించినారు, థి 9, నాదనామ (క్రియ ఆది కరుణా జలభే డాశర ధే కమనీయానన సుగుణనిభే *క॥ నీమయమేగానిలను వమని నే దూరుదును కక్‌ న

దిన్యనాను శీర్తనలం 109 1, నిజదడాసుల యను భవ మొకటి నినుబెలియని జనమత చమమొుకటి కకను 2, వలచుచు నామము 'సీయుదు "కే దలచుచు (వొద్దు పొగొట్టుదు లే ఖర్‌ జ $. సుకృతము లొవ్చగింతునే, సీ- (వకృతిని "జలిపేగంతు-ళే జే ॥ ఈ మనసారగం బూజింతు-ే వమూటి మాటికి యోజింతు-కే ఇకను 5. నిను కనులను గనకోరుదుళే, నవా నిధులబ్బిన స్వస్థులు కాళీ గక గా 6. తమలో బొలగుచు నుందుళే "తారక రూపుని గందుశే జ. 7. సీవన్నిటయని బల్కు-దు లే సీవే తానని కులుకుదు కే ఓర జ 8. భాగవత (వహ్లాదహిత రామ భావుక త్యాగ రాజనుత జక భప్రఆందరు కలనీ పాడుళొనట కనువుగచక్కని అంత్య (పాసలలో కరుణా జలే! యని సంబోధించ కామా! నీవు దయ'సము[దుడవు, దిన్యమోహాను దవు, సద్దుణనిధివి, ఈ (ప్రపంచమందు వారినమయమాకాని (ద్రవ్య మేదియు. లేదని తత్త్వవేత్తలు నిశ్చయించిరి, శాన నీ మయమే ఈ జగ త్తు! అయినను, మౌనవుఅలో "5ండు విధములైన యనుభవములం, బుద్ధి భేదమాలం కన్చించుచున్నవి. నీ నిజదానుల' ఆఅనుభనమెంకటి. నిను తెలియని జనులమర మొకటీ యని విభాగము చూపీనారుం ఈ విభేదములలో నొళ స్వారస్యమున్నదిః నిన్ను తెలియుట._ని శ్నీ తేలియవండుట యనుటవలన, కాను ఆజ్ఞాన వృ తులలో 'భేదముగాని, నీ యందు రెండు విధములైన విభాగములేదూ _ తెలియుట, కెలియనండుట నిన్ని” నూర్చియే శావునం

4110 త్యాగరాజ కీ ర్తవలు పా త్రివలె న నిజదానులు ఎవరిని దూరుదురుకి అనగా నిందింతురుకి నిజదానులం చిర్తవృ త్తిలో భగవంతుని యందు రాగేంగాని, ఇతరులయందు జ్వేమముండ రాదు, “ఆద్వేహై సర్వభూత నాం మెెఠః శరుణఏవ చ, నిర్శమో నిరాహం౦ంశారః సను దుఃుఖనుఖతుమోి” యని ఉభ్ధ గవద్దీతలో ఛి (ప్రశరణమందుగల ఊ త్తమ అతణముల నే నిజదాసులు కలిగియుందురుల) అని +) త్యాగ రాజస్వామ్‌ పవితా శయము, ఈ విధయమెన భావుకతలో (ప్రహ్లాదుని ఆ దర్శమును భావించి, 'శమనుగా 'శ్రహ్లాదుని దివ్యానుభ వనముల నీ చరణములందు నివరించినార్యు భగవంతుని దలచి (ేమించి నామకీర్తనము సేయుట చై వస్కృతితో (పొద్దుబుచ్చుట, మనసార వూజించుట, తమ ఫుణ్యకర్ములను హారి కర్పించుటు, మౌటికిమాటికి (శ్రీవారి ధ్యాన పరవకులైె యోజించి, కృతిని లచ్యుము చశేయపండుట, భగవంతుని దర్శనమున్వే కోరుట నవనిధులబ్బినను విషయవిముఖు లె భగవంతునియం చే, స్వాస్థ్య మొందుట, ఆంతర్ముఖు లై ఆారకరూపమును, అంతర్యామిగా భావించుకొని తనులోతామే (బ్రహ్మానంద మంది అంతయు భగవన్మయమని భావింతురు.(సహ్లాదుని పథానమైన భక్తి పణాళిక, “శ్రవణం శీర్తనం విష్ణోస్ట్రరణం?” ఇత్యాది నవవిధ భవ్తల యొక్క స్వరూపమున్న్నూ నివరింన క్లై నది, లేట కెల్లమెన మాటలతో, పాటలతో శత్త్వపారమును గూ డ నుబోధ వెంరర్బ్చుటనలన ఇటునంటీ. దివ్వ నామక్సీ రన వేయువార్కి. సులభము గా అనుభవము విద్ధి ౦చునుం 1౧. నాటకురంజి._ అది

కవలయదళ నయన (బోవవే కుందకుట్టుల రదన ఇకుజి

మమతమించి నీదువై ని మరలుకొన్న నేనెందుబోదు. ॥కు4

శమనసనీయాననముదలచఛి, 'నేగరగి నిల్వజూడ వేటి గుణముఃకు॥

మనను టెలసి నీవు నన్ను, మజచి మజవనట్లున్నావు ౪కు

మహిలో కలిభయమా! కాపు; మహిమ లేని మై వమానీవుఃకుః

"జీవశిరోమణి నీవనుచును, వవేళమదిని పాడుచుంటి. కకం

అన్యమతము లెరుగ (శ్రీరాజన్య!

భజనచేసితి మదీ కరంగ ॥కుగ

నేను భువిని మాని నీవు ఘృణ-

హీనుండనుచు పేరురాదో, యని జకుక

టిక్యనాను కీర్తనలు శ11 బుద్ధినొనంగి ్యాగ రాజుని వద్ద సిలిచి పూజనొనుము కాగ జ! మొనవ సహజముగా దారాఫు(తులందు, 'జేవేహము మమతయుండునుం ఇాని వీటిని మించిన మమళక రామా! సీపట్లకలదు, సీ దివ్యముఖారవిందమును చూచి, నీరై నిల్చియుండగా, నీవు నన్ను చూడవేమి ఇటేమి గుణము నా మనను “కలిని యుండివూడ, ఎరిగి ఎరుగనట్లున్నా వు,

ఈ మహాళకలియన్న నీకూ భయమా నీజీమి, మహిమను లేనివాడనాి సీజీ బైన శిరోమణవన్వి ఇతర మతము లెరుగక, సీ భజనయే నా పురుహిర్ధమని భావించి నిన్నే చింతించు నా బుద్ధిని అత్మజ్ఞానమునిచ్చి నన్నుద్ధరింపుమని పేడుకొన్నాం

“యీప్యన్య జేవతా భశ్రాయజం తే (శ్రద్ధయాన్వి త్వాఖొ 'లేఒపిమూమేవ శాంలేయ, అని అన్యబేవళా భక్రలై నను శ్రద్ధక అవారై నచో నన్నీ పొందుదురు ఆనీ (పమౌణమున్నను “జీ నితర మఠములలో బోక, నిన్నే భజించితిని.

అద్రడ్రామీ బుద్ధియోగం తు యేనమొముయాస్యనీ” అనుట వఅన ఛగద్భ జనమువల్ల, భగవంతుడు కరుణతో, ము క్రిహేఠువై న బుద్ధి ని జ్ఞానమునను గ్రహించు ననియు [ప్రమాణము గలదు.

11. శంకరాభరణం _రూవకం గత మోహా శిత పాలా ద్భుతసీతారమణా కగన భవసారనభివ మాననభవనామరవినుత ॥గ॥ భవతారక నవపాలన, భవాశరహారణ వినతాజగమన రాఘవముని పూజిత చరణ! శతకోటి చరిత మానవ మద ఛేదక దమన! కరశోభితశర! పావతిమిర భాన్క-ర! సుగుణ॥ శరజూనన! కరుణాకర! వరవారణశమన॥! నతమాననహిత కర! పాలిత త్యాగరాజః భవ, పారసభవ == శివుడు (బవ్మూలయొక్క మననులేని వాసముగాగఅ వాడు; ఆమరవినుత = చేవరలచే స్తుతింపబడువాడు; భవశారక ఇం సంసారమును తరింప

112 త్యాగరాజ కీ ర్తృనఈః జేయువాడు, భచా, కర్య వహారణ జన్మ 'సంపారమ "నిడి ఆనురళ క్తి నిత మించుచాడు; వినతాజగగన == వినతట్‌ ఫుట్టిన గరుత్మంతుడు వాహనమెనవాడు ళతకోటి చరిత = కతళోటి ఛోళములుగ ల్‌ రామాయణమును చరిత్రగలచొడు కరజాననజ చంగద్రునివంటి ముఖముగల వాడు వరవారణళనున == గ జేం్యదుని రకీంచినవాడు, నరతమొనసపాతకర == నతులై నవారి మనోహీరఠము కలిగించువాడు, ఒక వాక్యమే ఒక చరణముగా సంకీర్తనవ అనువై, భగవంతుని సంభో ధనలేగలది ఈ దివ్య నామము 12. సావేరి__చాపు జయ జయ నీతారాం, జయజయ రఘురాం ॥జన జయ జయ కల్యాణ సుందర కారుణ్య రాం క్షీ వరమ పురువ నమ్మితిని మనసార కబ్వక త, వరిపూర్మ కారుణ్య పారావార నురమునిజన యోగిగణవరివార % బ్య ఠి, నీమర్శ'మరుంగ (బహ్మ్ళీదులవశమా రామచం[ద నిజదాన న్యవశనమా జః శీ, ేనిశిచర హరణ ధరాధివ రాకా_ శశిముఖనావై నీకింత వరాశా కదం 5, శావవే నను సచ్చిదానంద ఘనమా నావంటి దీనుని (బోచుట ఘనమా ఇబి| 6, సీవే చైవమని నెరనమ్మినాను జీవ సీకు నాదు మే నమి ఖ్లనాను కబలి 7, అజముఖపాలన నిత్యా" గరాజూ త్త జ వలతినుత పాలిత త్యాగరాజ కిని ఎ నిలచరవరణం రామళంన వంచన లె ఆగరాజాత్మ జపతినుత =జవర్వత రా వైన హీమనంతుని నమా. 3వ పతీ యైన శివునివే స్తతింపబడినవాడా, బో

టివ్య నాము శీర్వనలం 119 ఇందు (శ్రీరాముని స్తుతిపరములె న కల్యాణగుణముఅను సంబోధించి కీ పిచి శారు రామౌ! సీ నుర్మములు అనగా అవ తార ఆంతర్యములు నిజదానుఅ'కీ న్వవ శనులు, అనుటలో పరనభ_క్తులు శ్రీరామునితో తాదాత్మ్యమందిన వారగట చే, స్వవళ మెయుండునని భావము, ఇతరులు రాముని చరితదృష్టితో దర్శింతు-ేగాని ఆంకర్యభ క్రితో పరిశీలించ జీరరు, ఇందున నిదర్శనముణా శాముడం సచ్చిదానంద "భునుడు, అని ఉపనిషద్బృ్యవ్మాగా. కీర్థించుటయు, “నీవ నామేనమ్మి నాను? -సర్వార్మనాళర ణాగతి సేయుటయు శారణములం, శ్రీరాముని తేత్త్వము ెలిసీన చాడు ఒక్క శివుటేయని (ప్రనిద్ధికలదు, ఆ త త్త్వార్ధమును పార్వతికి బోధించినారు. శావున శ్రీరాముడు ఆవతారవిభూతిచే కల్యాణనుందరుడు. ఆత్యానుభూతిచే ఉచ్చిదానందఘనుడు _ నని విశేషము గమనించతన్గ వి, 13. గారీ. ఆది జయజయ (శ్రీ రఘురామన-జ్ఞన హృదయార్శ్మ వసోమ 1౫1 నమ్ముతమున నామేను నీ-సొమ్మని "వేడుకొన్నాను 1జి గతిహీనుడనై యలసివ-చ్చితి నీవేగావలసి ॥జ॥ అన్యుల జ కోరితినా రా-జన్య నిన్ను దూరితినా 1జీ॥ నిన్నే నామది కోర రామానన్నలయించుట మేర 1జి నను మరువకు శుభకరమా ని=-న్ననుసరించ నా తరనూ 1జః మాకిక నెవ్వరు లేరు జూడ-నీకిక న్యాయము గాదు ॥1జ1 ఆదరించను వరాకా ఈ-భేదము లిక నెందాక 11 వివరీతము లెంచిరినో ఏ-మవరాధముః జేసితినో 1జి! వాసి లేదనుచు చలమో నే-జేసిన పూజూఫలమో 1జి! సీ నరివేల్పులు లేరు రామ-నా నరి దీనులు లేరు 1జి "తెలువను ఎవ్వరు "లేదా నా-కలవరములు వినరాదా ॥!జ॥ పాదములకు వందనము నా-మోాదనేల దంధనము కజ! 'శాళజూాల యా రట్టురామ-జాల మేల ఇచెయిబట్టు కజ॥! నరవరులీ ధరలోన సీ-కరుణ లేదనగవలనా జ! 8

శ14? శ్యాగరాజు కీర్తనల జీర మెంచుటకు పోక నరి=-వారల నవ్వగనీక 1జి మానము నీబే సుమా అభి-మానము 'నేలుకొమ్మ కజ1 పాదములే గలతియంటి కలి-బాధ తరము గాదంటి కజ[ చక్కని నీ రూవమును గని-సొక్కితి నా హృదయమున 1జీ కటకట పావననామ మనా-సిటు తిరుగనీ (శ్రీ) రామ ఇబికి అసించని నావైని ని=కాశఘునిండు దయరాని 1జి! నా భాగ్యము సీజేరా పద్ధ-నాభా మర వరివారా 1జ0 చాలు చాలు రఘువీరా న_న్నేలుకోర మనసారా వ! రాజిత నవమణిభూవ త్యాగ-రాజ వినుత మృదుభామ ఃజకి సజ్జన వృాదయము అనెడి సము(దమునకు చంగద్రునివంటి చాడని శ్రీరాముని జయారావముతో కీ రించుచూ, వివిధ విచ్శితరస భావములతో 'సర్యరతువని పట్ల తన హృదయమును సమర్పించుట ఈ శ్రీ రనమందలి విశేషము; 6౫త్రిహీనుడ నై యళలనీవచ్చితి సీజీ గావలని” ఆనుటలో ముముతువు సంపసారమందు విర ప్తడెం భగవంతుని స్వరూపముంగూోర్చి త _త్హ్వనిళయమున కే ఆన్వేషించును, తన ఎదుటి దృశ్య (ఫపంచముకన్న జేర నిర్దణమె, నామరూప రహిత మెనది పరమౌత్శ త ర్స్వముం జూనులు ఆ పరమౌత్మను తమ ఆర్మస్వరూపము-గా నెరింగి అటె సల్‌ నీద్ది అాజీ! జా రు నందుదురు, శ్యాగళాజానిక్రి ఆ స్థితిలో చిత్తము రమించక, నామరూపాదులతో దివ్య మోహ నమెయుండి, అద్వితీయా నందరూపమెన పరమొత్మ స్వస్వరూప మ్యూర్తియు కలిగి తనదై నందిన చర్యలలో నిరంతర రసానుళవ మొందుటకు అనువైన గలిళొారవ, అలస్రీ సాఅనీ అ దివ్యలకు.ణములు గల (శ్రీరామచందుని వలచి ర్‌న ఇస్ట్టదైనముగా నుపానీించుకొ నుచున్న౦దున, శామా! సీజీ శావలని వచ్చితిని, అని ఎంతో పరిశ్రమను రామునివడ్ద నిజేదించు కొన్నట్లున్నది; అజే పరిజేదనతో జీర్వేరు విధములుగా ప్రార్టించుచూ, నిన్నే మెనా దూరితినాకి సీవునన్ను మరచిన, నీ మౌర్షమును "ీనను సరించగఅ నాకి మౌ కవ్వరూ ఆశ్రయాులు లేరుశచా! ఇంకెంతవరకూ ఈ "ఫేదమును భరింతునూ, నీతో చానీ== శాహతు నావ లేదని భావించుచుంటివాకి నీకూ నానా సామ్యముకాడా కలదు, సీసరి చెనమూలేదు; నా సరిదీనుడూ లేడు; లోనలం ఎంత జేడినా రాముని శరుణరాదని నిస్సావా చెందుచున్నారు, నా మానము నా భోగసంపదలు నీవే

తివ్య నాను క్రీ ర్హృనలం కిక్‌ గచా రామా! నీకన్న మళీమియు అనించని నాపె సీడయ రావాడదా! యిని ఆఅ-నేశ తీరులుగా ఒకే వాక్యసరళిలో క్రీ ర్తించినారుం శ4, పున్నాగ వరాళి__అఆది తవ దాసోహం తవ దాసోహూం తవ దాసోహూం చాశరభే 1త॥ వరమృదుభావ విరహితదగోవ నరనర వేవ ఊాశర భే ॥త॥ నరసిజన్మేత వరమవవ్నిత, సురవతిమి[త జాశరఖీ జత| నిను కోరితిరా నిరువముళూరా నన్నేలుకోరా చాశరభే ॥త॥ మనవిని వినుమవమూ మరువ నమయమా ఇనకులధనమా డాశర భ్మేత॥ భఘననమనీల మునిజనపాల కనకదుకూల చాశరణభే _ “త! ధర నీవంటి చైవము లేదంటి శరణనుకొంటి డాశర భే 4త్ర॥ ఆగమవినుత రాగవిరహిత 'త్యాగశాజనుత చాశరభే ఈత ఈ క్ర్‌ర్పనమా సవాజసరళము! “*దాసోవాంి? ఆను నూకి ఆనేక మారులు ఆ వృత్తమెనచో “*పోవా౦” అను మంగరమగును, సః. అవాం = ఆరే “శీను అనెడి ఆ దాళ్య ఫ్రికౌనము (కనమముగా తన ఉపాస్య జీవరవు తనన పీరు శేవండుట యనునిద్ధి కలిగించునని "పెద్దలందురు, 15. మోహన __అది దయరానీ దయరానీ దయరానీ చాశరదధ్సీ జద! ఏీవరింవం దరమా రఘువీరానందము ॥ద॥ తలచితే మేనెల్ల పులకరించేని రామ ఇద! కనుగొన్నానందమై కన్నీరు నింజెడీని ద! ఆసించువేళ జగమంత తృణమ య్యేని కద! చరణకౌగిలి వేళ ఆెలంగ మైమరచేని ఇద! ప3ంతనుండగ నాదు చింతలు తొలిగేని కద! మర '్రహీనులగూడ కర్శమన నయ్యేని ॥ఇద॥

116 శ్యాగరాజ కీర్వవలు తనశై (శ్రీరామావతార మె త్రిలినో 6ద॥ నావంటి దాసులం (బోవ 'వెడలితినో 4ద! మూడునమూ రుల కాదీిమూలము నీవే రామ ఇద! శ్రీ త్యాగ రాజుని చెలికాడు నీవే రామ 4ద!

శ్రీరాముని చల్లని దయారసము తనపె (పసారమెనది శాబోలును, ఈ క! _రినమందు, “ద్రయరాసీ?”” యని వెందలిడి అదే పునరు కిలో సీ దయరా! రామా! యన్నట్లున్న ది నీ దయవలన కలీగిన నా యానంద మేమో వివరింప వకముశానిది, అనుభ వై క వేద్యము, అందున్‌ నిదర్శనము, రాముని తఆచి లే, మేనుఫపులకరించుట, రాముని దిన్యరూపమాను చూచిన అనంద్యాశువులు రాలుట, నిన్నే ఆళించుట యనగా నీ చింతనము నేయునపుడు, యి జగ త్తంతయు గడ్డిపోచవ లె దోచుట శన యనుభవములట. ఆపె రాముని చరణారవిందనులను శిరనుతో, ఉఊరముతో శాగలించినపుడు మెమరచి, ఏీశాంత సమాథి భాగ్యము కలుగుచున్నదని, పరమ భల ఆత్యానుభనమును వివరించినారు, క్ట ద్ధం వినారోమువార్ష ౦ [దవతానేశపొ వినా వినా అనందా[కుక అయా” (భాగవళం) గగుర్చాటు ఆనందాకువులు చి ర్రము (దనించి, ఏళాంతనిష్ట గలగుట భ పం లఅమణములు. ఇందు విరోధమా లన వాటిని పేర్కొనుచు, ఈ భక్రి మర్ముమును ఎరుగని మూఢులఅ సాంగత్యము కర్ముఫలమని నిందించినారు శామౌ! నాకయ్యే సీవవతరించినట్లున్నది. నీవు నా ఇంతనుంటే, నా చింఠఅన్నియు తొలంగుచున్నవి, (శిమూా ర్తులవ సీజీ మాలమె నట్లు కేవల సచ్చిదానండ స్వరూప ధర్మములు సీయందు గోచఠించుచున్నవి; త్యాగరాజుని. వెలిశాడవు సీవని సఖ్యభ ్రితో భావించి _క్ధించినారు,. ఇది ఆఅంతరం-గానుభ వము 16. అసావేరి__అఆది దశరధ నందన! చానవ మర్షన! దయయామాంపాహి 1వ! 1, చాలును మాయాజాలము చేయంజూలను క శోయజాలయా రాయ! ద! 2, మనసున నారీమణులను గోరి జనులతోం జేరి వెన్చ నీ చారి 1ద!

న.

తోయజాఅయా 2 పద్య వానినియైన లశీీశిరాయ = (వభులెన వాడా,

చివ్యనామకీ _ర్తనలు క? $. ధనికునినెంచి తనువునుబెంచి వనితలగాంచి వదరుదుబొంచి ఇద! 4. నే వరేశి నేర్పునగాసి, వావవేడాసి పావనుం జేసి ఇద! ర్‌, సర్వమునీవు సాళలెకురావు, గర్వములు లేవు (గ్రక్కున(జోవు 1ద॥ 6. వలచితి సీలవర్డ్మ సుశీల, చలమింక బేల స్వామి జందాళశ ద! 7, సాగరశయన సారననయన త్యాగ రాజావన 'శారకసుగుణ ॥ద॥ కానుచం[దా! దయతో నన్ను శాపాడుము, సీవు మొయయను వలపన్ని రే "జీను చాలను తట్టుకొను సమర్ధడను గాను, శక ఓ! అమ్మీపతీ! నేను మొయాజాల మును పన్న లేనని ఫావము, నుయావుల లఅతుణములం:_మనసులో వారీనుణుఅనుకోరి, జనుఅన వెప్పవండుటయు, ధనవంతులను పొగడి, కరీరమును "పెంచి పొంచియుండి త్రాగు చూచి వదరుట మొదలె న మొయదారులు నేనెరుంగనుం శావున నే పర జళనంటి వాడను; మౌదీలోకము ఈ యూరుశాదు. ఎంతో కష్టపడుచున్నాను, నన్ను పావనుని ేనీ కాపాడుము, సర్వము సీజీ ఆయియుండి, ఒళక్కమొారైనను శావుం స్వామా! వాకేవిధమెన గర్వములు శవ, నీ ఆలస్యమునక శీ ఆాళ లేను "'జేగమే ర&ీ.ంపుమని (పార్పించి నారు, థి 17, భూపాలఎ బాపు దీనజనావన (శ్రీరామ-దానవహరణ (శ్రీరామ 1దీ1 వీనవిమాన (శ్రీ రామ-మినశరీర (శ్రీరామ *ది1 నిర్శలహృదయ (శ్రీ రామ-శార్ముక వాణ శ్రీరామ *దీన॥ శర్ణుఫల్మవద (శ్రీ రామ-కూర్మావ తార (శ్రుశామ 1దీ॥ (శ్రీకరసుగుణ (శ్రీరామం(శ్రీకరలాలిత (శ్రీరామ ఇదీ1 (శ్రీకరుణార్జవ (శ్రీరామ-సూకరరూవ (శ్రీరామ ఇదీ! న లా పీేసవిమాన = గరుడ వాహనుడు, మినకరీర = నుత్స్యావ తారమూ ర్హి శర్మ ఫఅ(ప్రద == నిత్య నుఖమనెడి ఫలమిచ్చువాడు, ్రీకరలాలిత == అమ్మీక రములచే లాలింపయడుచాడు. నూకరరూపఎఎనరాహావతారుడు, ఆఘ... దిర్య్‌ = పాపమా అడి చీకటి! నూర్యుడు. భృుగునుతరూప = ఖౌర్జ నరాముడు నళలదచతుర అ వళల మిచ్చుటలో 'సమర్ధడు,

113 త్యాగరాజు కీర్తనలు సరసిజనయన (శ్రీ రామ-సురవతివినుత (శ్రీరామ 1దీ॥ నరవర వేను (శ్రీ రామ-నరహరిరూవ (శ్రీరామ దీ! శామిత ఫలద (శ్రీరామ-పామరదూర (శ్రీరామ 1డీ! సామజవరద (శ్రీ రామ_.వామనరూప (శ్రీరామ 1దీ॥ అఫఘ తిమిరాదిత్య (శ్రురామ-విగళిత మోహ (శ్రీరామ ।దీ! రఘుకులతిలక (శ్రీ రామ-భృగుసుతరూవ (శ్రీరామ డీ! కుశలవజనక (శ్రీరామ-కుశ లదచతుర (శ్రీ రామ 1దీ! దశముఖమర్హన (శ్రీ) రామ-దశరధనందన (శ్రీరామ ॥దీ! కలిమలహరణ (శ్రీరామ-జలజభ వార్చిత (శ్రీరామ 1దీ! సలలితవచన (శ్రీ రామ-హలధరరూవ (శ్రీరామ 1దీ1 సిద్ధజనవీయ (శ్రీరామ (ప్ర-సిద్ధచరిత (శ్రుశామ ఇదీ!

బద్ధసువసన (శ్రీ రామ-బుద్ధావ తార (శ్రీరామ ₹వీ॥ జయకరనామ (శ్రీ రామ-విజయరధ సార భే (శ్రీరామ ॥దీ! భయనాశన పహాశే! (శీరామ.హాయముఖరూప (శ్రీరామ 1దీ! భాగవతవీయ (శ్రీరామ-ఆగమమూల (శ్రీరామ 1దీ! నాగసుశయన (శ్రీ రామ-త్యాగ రాజార్చిత (శ్రీరామ |! 18. వరాళి._ఆది

1. ధరను సీనరి హైవము గానరా రఘువర 1ధ। (శ్రీదాజవందన సింధు బంధన (శ్రీ దశరధ నందన

(త్తతష్భాత్స స్టందన 1ద।

9, పావవిమోచన పంకజలోచన, (పావగుటకు యాచనా భ_కృపాలన న!

చాడు, (శ్రితహృరత్స్యందన == ఆ,.్ర/తుఅ వృదయములు రధముశా గలవాడు,

చివ్య నాను క్షీర్సనలం “శం 8, సాలవిదళన సర్వలో కావన, పాలయచం[ దానన వతితపావన 4ద॥ శ, ఇందిరా భాగ్యమా! ఇనకులో_త్తమా। చందము కనువింపుమూ నతా మామా [ద ఫ్‌, పాదార విందము పావన కందము సీదయ ధన బృందము ని త్యానందము శద॥ భి, వాగీశ నన్నుత "త్యాగ రాజూర్చిత నాగళయన పాలిత నతసుచరిత 4ద॥ ఇందు 'శ్రీశామకై వముయొక్క_ కౌన్నత్యమును క _క్రించినారు,సత్తామాతమొ యనుటనలన సర్వ జే తాధిష్టాన మైన పరమాత్మ క త్త వము పదూపము అనగా నిత్యస్వరూపము, రాముడం తారక (బన్మారూపనుగుటచే పరమాత్మ స్వరూపమని శచయోగులు రమింతురు, అపతార చర్యలన్నియు మొయామొౌ(త్రములని ఆ ధ్యాత్మిళ కిద్దాంతము, శావనజీ నీ సరిద్రైవము ఇానరా! యనుట యు క్రమం 19. *శేడారగాళ__రయుంవ ధర్మాళ్ళ (ఖై నన్నిపుడు దయం-జూడవే యన మర్శుమున బలుకునది మంచిదో కధ॥ కే, వతితపావనుండని బాగ 'పేరై నీకు మతి లేశ యుండుసది మంచిదో 4ధ॥ ౨. గతిలేని నను నీవు గావవేయంటి, నం మ్శతి లేక యుండునది మంచిదో కధ॥ శి, నిను-జూడ వదివేల కనులు గావలెనంటి మనువక యుండునది మంచిదో 1ధ॥ 4, ఏమి నేరను పాదమే మిగుల గతీయంటి నా మిద నెవమెంచుట మంచిదో $ధ॥ ఫ్‌. నీదు నూయలచేర నిస్టూర మేల, మ- మ్యాదుకోకను యుండ మంచిదో శధ॥

120 శ్యాగరాజు క ర్వృనఆల 6, నాటి వచనములెల్ల నయముచేయ వె యంటి మాటలాడకుండునది మంచిదో య! ?, రాజనుత శ త్యాగరాజ రతక శ్రితన- సమాజ! నను మజచునది మంచిదోరామ 1ధ1 ఇందు నించా వ్వతితో, కన ఆలిని రామునికి విన్నవించుకొనుచూ, కన్వంచిడో?” అను ఆం త్యాను(పాసముతో, భల లత ణములను శీ ర్రించినారు. కళ బ్రా ్వైల వి్శిగవావాన్‌ ధగ్మల? రాముడు ధర్మమార్టియని చరిత (పనిద్ధిళ లికి శామా? శాపట్ల మర్శముతో వ్యవహరించుట మంచిదా! యని చమత్కారము, పతిత పావను డని నీవ బిరుదుండి, వాపట్ల చి లేము లేక యుండుట, నిజేగతి నీ పాదమే శరణ్య మని నీ దిన్యమోవానాళారము చూదవ లెనన్న పదివేలకన్నులు శానలెనని, నీ రూపమంటబే అసగొనియున్న నన్ను అదుకొని రమీంచనండుటలో ఫీదో మర్యు మున్నది, నాటి నచనములం ఆఅనాదులైన శృతిస్మృతి (పమౌణవచ నములు వీవు ఆనులు జరిపి నన్ను మరువనమని నిలమణ పరిపాకముతో కీ రించినారు, 20. 'బేశికవోడి....[త్మిశలఘువు నమోన మో రాఘవాయ అనిశం నమోన మోరాభఘవాయ!నఃి

1. శుకనుతాయ దీనబంధ వే, నకలలోక దయాసింధ వే కన! ఏ, 1 శితదురితత మోబహుర వ యే, సతత పాలి తాద్భుతకవ యే!నకి కి, నిజసేవక కల్పతర వే, అజరుుడాద్యమర సుగురవే సరీ శ. *దీనమానవ గణవత యే, దానవాంతకాయ సుమతయే కన! క్‌, ఆ యురారోగ్యదాయినే, 3వాయుభోజి భోగశాయినే 1న!
2. *నూతన నవసీతభథీ జే, భూతలాది సర్వసావ్నీణే కన$ (1) ఆధశ్రుతుల దురితముఅపెడి లీకటికి ఆ-ీక నూర్యులనంటి వాడు, (ల దీన మౌనవ సంఘమునట్‌ (ప్రభువు, (8) శాలి ఆహారమెన కేషునియందు శయనించు వాడు, (క) (స్రీళ్ళష్ణ సౌమ్యముతో) నవసీతమును భుజించినవాడంం

శాశాచర తము 12ఓ 7, కవరగజ కరతులిత బాహూ వే ,*శరజిత దానవసుబాపబావే | నలి 8, *" నాగళాజపాలనాయ, త్యాగ రాజ సీవితాయ 11న!1 21. అసా'వేరి._రూవకం నమ్‌ సీ నే మోనపోదునటరా = నట రాజవీనుత 1[న।॥

1. దుర్విషయమ్ములు మనసున దూరకచేసే నిను 11న! ౨, ధన తనయ కళ తాదులు, తమదని బుద్ధీయని నిను !11న!1 క. ఇంద్రియముల కాస్లాదమిన్చే రూవముగల నిను 11న!1 మే. తీ బొమ్మరింద్లుగాని, నెజనమ్ముకు భవమును యనునిను :!11న![! శ్‌, నెమ్మది లేని జనన మరణమ్ముల తొలగించే నిను 11న[?
2. రఘుకులరత్నమా! త్యాగ రాజూర్చితవదయుగ నిను 11న! రామొ! నిన్ను నమ్మి చెడినవారెవ్వరూ దర్శితలో లేరు, శావున నీ ఆనంతే కళ్యాణ వైభవమును, ఉన్న కౌదర్శములతో తెలనీన నేను, నిను నమ్మక మోస పోదునా* సర్వాతీతుడు పరమ శివుడు నిన్ను నుతించును, అని (క్టించి? భగ వంతుడు సర్వజీవుల నుద్ధరించుటనై , శృతిసృతి ఫుకాణేతివోసరూపమున అటే, శించిను భ _కిళ్షాన వైరాగ్య నూతములను రేట తెల్లము-గా ఇందు వివరించినారు, దుర్విషయములన వళముగానండుటయు, దారాఫు, తొదులు బుణొానుబంధ భూపములుగాని తమవని మమశారముతో వ్యవహరించ రాదనిరయు, సక్వేంద్రియ- వృత్తులను, భగవంతుని దివ్యరూపముం బేయుంచి, అహ్లాదమందవ లెననియు, జన్మ చానివళన కరీరములు, ుదలెన ఆ్యశ్రయములు బొమ్మరింద్లవంటివనియు మిక్కిలి దుఃఖ్యపదములె న జనన మరణాదులం, భగవంతుని ఆను(గహము జ్డానము లల్ల నీ తొఆగును గాని 'జేళీేమారము లేదనియు ఇన్నింటిని భ్తల కను,గహపొంచు నిమి _ర్త్‌ము పరమౌొర్మ రఘువంళరత్న మె, యవరరించి తనకు పొదార సన మను[గ హించి. నాడనియు, ఉపనిషత్సూ వ్రఆవలె మవశోప జేళముఅను వివరించి. శ్రీరాముని వరక్వమును కీ క్రించినారు. (ఈ) ఏన్ఫుతుండముఅవంటి ఆజానుళాహువులు కఅవాడు, (6) బాణముచే జుబాహువను జానవుని జయించినవాడు, (7) శాళలియుని (లేక) గజరాజుని పాలిం- శినచాడం,

శం? త్యాగరాజ కీ ర్తనఆః లై, రవి. అది నాధాబోవ వే రఘునాధా (బోవవే కనాః

1. నలలితుండని మును బలికిన వాల్మీ- కుల వాక్కులు కల్గలాయెనా శన ౨. భయములుగల మునిచయముల జూచి, బృా- దయము కరగగ అభయ మొసంగిన రఘు ॥నాః $. వరమగు నుదుటి ముంగురులను దొలగించి కరుణను నిజభ కృవరులను జూచే జనాః 4, అగణిత రిపులకు వగలొనరించి, న్వ- నగరమును నేలవచ్చే సొగసును జూపు రఘు జనక 5, కలకలమను ముఖకళంగని పురభా- మలు వలచగను, తల్వులవ లె జూవేరఘు ౪నౌక ఉం
2. భరతుని గని మది కరగగ వాని యురమునం జీర్చి కరమును జూపు రఘు 4న 7, నిరునమ నిర్గుణ నర సిజలోచన మజవక త్యాగరాజవరద (శ్రీరామ రఘు *న్యా ఈ త్యాగరాజస్వామి తన ఇష్టదైవమైన ఉశీశాముని చరితయందలి “న్ని అవూర్వ ఘట్రములను రన చోయముఅందు కీ గ౦చిన సంఘటనములు కఠవు, వ. అాటీ ఈ దివ్యనానుమందు ఉప్పా్ష్యే కేయేచమధురంి అని ఛీ వాల్మీకి మవార్షి అలిర ముగా పలికిన రామౌయణమందలి ఆ దర్శములు కల్లలాయెనాకి యని ఆధిక్నేపించు రూపమును ఆరణ్యశాందయందలి కధా ఘట్టము మొదలు సామాజ్య పట్టాఖి "చీశమువరటు గఅ రసన త్త సందర్భములను ేర్కొనిరి. ఉశ్రీరామావతార చరి (ఈళో; ఆయోధ్యారాజ్య పరిపాలనము కన్న అరణ్యమందు దుష్టశితమణమా, శిష్ట "రతుణము; అతి పధానములు, "కేవల రపోమూర్తులె నివృ త్తి ధర్మనముతో లోక కేనమున.ై , పరమాత్మను ఉపాదించు తాపనుఅన, ఆభయమిచ్చి, రామనుఅతో "అశారణ వైరమునన జూడ కెనుళాడక, జగన్మాక నీక *వినావేరం చరౌదతాో

చేవ్యనామ క్రీ ర్తనలం 129 పామెళత్తు పై రములేశ ఇతరుల యందు కోపము చూళుట వ్య'సనమని వారించినను వినక, “త్వాంచ్యా సీ కేసలక్మణాం?? సీతా నిన్నెను అత్ముణు.నెన విడుతును గాని, ధర్మ స్వరూఫులై న యీ తౌపనుఅకిచ్చిన ఆభయ (ప్రడానమును. వెల్సించియే తీరు చును” అని వృాదయనులం కరుగువట్లు బరమిచ్చిన;ు రభునాధా! నన్ను (బోవ "జీయని రామాయణాదర్భముతో పార్థించుటలో ఈ్రీ క్యాగళాజుని చి త్సవృత్తి శ్రీరాముని దివ్య గుణానుభనమందెంత మరం యున్నదో! కెలియుచున్నదిం "ఆపె, ఆ దివ్యమోవానమూర్తి, రాజకిళోరమెన (శ్రీరాముని ముంగరుఅ సౌంద ర్యము ననుభవించి కీ రించుట త్యాగరాజుని కెంతో ముద్దు, రాముడు అ ముంగురు అను తొలగించుకొని శటామొంచలమువే నిజళభ కలను చూచునటం ఈ యను భవము ఆ్యాగ రాజస్వామి తన హృదయమున చి(తించుకొనుట చిత్రము,

రాముడు ఆరణ్యవాస వరవూ ర్తి మచమేగాశ ఆ సము చాంతము శరృసంవోర “మొనర్చి; సర్యవతు డె, సర్వ లోళములం కాంతినంద వానరభక్త పరివారముతో అయోధ్యవ జేంచేయు సొగసు, యూ గోయమున కీ రించి, వినువారల చిత్తము అందు కాళ్యతము7గ ముదించినారు. ఇకే మధుశానగర విచోరములో విజయ మందిన శ్రీళ్ళన్ల భగవానుని మధురాననర శాంకలం చూచి ముచ్చటవడి మురినీ వ్లు (ప్రవీద్ధము, ఇచట రామానతారనుందు (శ్రీరాముని ఏక పత్నీ (శక ధర్మమును ఇ్తీ/ శ్యాగరాజస్వామి ఎంతో ఉదా త్తముగా చితించుచూ, ఈ పుంపాం మోహన ఈూు-డై న (శ్రీరాముని అయోధ్యాపుర శాంరలు చూచి ముగిసి వారెట్టు భావించు శొన్నను, రాముడు మొతము చారి నందరనూ తల్లులవలె చూచినాడని, తన ఈఉపాస్యదైవ మందుగఅ పతృపారమును ఎంతో రమణీయముగ క్రీ ర్తించుకో న్నారు, ఫొందర్య్యాను భవమందు శ్రీ* దృష్టియే ఫమౌణము: శాన ్రీ/రామాని దిన్య “మోహన సౌందర్యమునన వెలులు ముస్థలనుట స్వభావమే, రాముల భర్మనిష్టు వి₹ీ మము: తర్వాక్‌ భరతయోగి అనుభూతిని రాముని వాళ్సల్య భావమును తన ఆత్మీయ ముగ ననుభవించుచూ రామౌాయణమందుు రాముడు ఆఅయోధ్యజ విచ్చేనీ నం8 చే భరతుడు, “శిర స్యంజలి మౌధాయకై క్రేయ్యానందవర్థనఃి ఈన శిరమందు అంజలి చేర్చి స్మామాజ్యమును స్వీకరించనఅయునని రాముని (పౌర్భించెను. ఆతని విజ్ఞాపన మెన వంటే, “క భేతీ శతిజగ్రావా అనగా, రాముడు పరమ వాత్స “అ్యముతో అంగీకరించి అందున చిహ్నముగా భరతుని కరమును (గహీంబెనుం భరతుని కాగలింఛెను, యూ అవూర్వ ఘట్టమును శ్ర త్యాగరాజస్వామి వృాద యము కరునునట్లు కీర్తించుట ఆత్మ పాామౌజ్యమును పొందినట్టున్న ది

క్షే2త త్యానరాజ కీర్తనల ఇన్ని దివ్య చరి, తొంళములను వరించి, రాముడు చిన్మయుడు, భరాత్సరుడు అను రత్త్వార్ధమును భావించి, జనిరుపమ_నిర్జుణ!”” యను సంబోధనలతో రామా యణ కథన స్వ స్తీ వాచనము పల్కుటయు ఈ నిరూపణఅ మూఅమున రామా? నన్ను మరువక కాపాడ జేయని (ప్రార్థించుట రమణీయము, పరిమిత మెన శేయమందు ఇంతటి ఖావన్నూూ ర్తి సామొన్యులన ఆసాధ్యము_ 23, యమునాకల్యాణి_.. అది నారాయణ హరి నారాయణ హారి, నారాయణ హరి నారాయణ పారి

1. నశ్వర మైన ధనాశ్వములనునే విశ్వసించభూ తేశ్వర సహారిహారి 1నా॥ ఏ, కోటీశులంగని సాటిలేని వల్కు--బోటిని నానంగి ముమ్మాటికి 'వేడను "1నా!
2. ఆశాసిశాచ వేశము కలుగు ధనేశంలంగావే చేశము 'ీలుదు 1నా1 ఉ. నాలోనే సీ చేలోజిక్కితి, నీలోభమువిడ వేలో ఇెలియను 1నా॥ 5, భూలోకములో 'మేలోర్వరు విధివాలో నీ కౌచాలో "తెలియను కనా! 6, దూళే పనులకు దూళేరు, కడ లేకే వనులను తేశే మనసుకు 1నా!
3. తొలితాయగోసిన ఫల మేగలదని, ఇలనెంచని మృర్త్యుల చెలిమెందుకు నా! 8, దూవమణహర! వరదూవణ జనగణ భీమణ! సుగుణ! విఖీవణ నన్నుత , నా!
4. నోరెవ్వుడు నీ పేరే బల్కనీ వేశే ఎవరున్నా కే రాఘవ ॥$నా!
5. మిితకు లేశ చరిత్ర, రసికజన మిత్రముకోరుదు వృ(ఆారి వినుత నా

దివ్య నామ కీర్తనలు 126 11. వీన విమాన కవీన పృొడాలయ, దీనజనావన ఉానవహర! (శ్రీ) ॥నాః 129, నాంజూపులు మీ నాజూకుతనము నేజూడనీ, త్యాగ 'రాజుల్లమలరు *న్వ నామ'సంకీ రనమున కనువుగా “వారాయణవారి,” ఆను పల్ల వితో, వై కాగ్యం భక్రీ భావములను వరుసగానిందు పొడి నారు, లోశమందు అనిఠర్యములైన ధను ఆళ్వ, గజాది సంపదలను విశ్వనీంచను, సర్వభూ లేళశుడ మె ననిన్నే క ర్హింతును, సంగీత్య పొహీర్య, కవితా సంపద దైన చర్పీము. ఆట్టి దివ్యకళలను ధవాళతో సంపన్నులైన గుణహీనులవద్ద వినియో గించను,. ధ నేకులనుసెరము ఏవీ రమౌపతీ కటాతుము సదా రజకీంచునో అట్టి టై పామాజ్యమందు నీవనీంతును. భూలోక వాసుల) దూశేపనులట్‌ == నింద్యములె న ననుఅలో (వమక్తులె, శామ కదరేశ మొర్షమాను ఆలోచించరు, మంచి సహించరు, బాకి కర్మశారణమో! శక సీ కౌచాలోజనీ వతూహఅమో! అనగా నీ సంకల్పమో! యని ఫొనమా ఎవరై నను తము తొలి జన్ముముఅలో వీనీన కర్మ ఫలమును, విమర్శించుకొ నరు, అట్టి వారి సాంగత్యము నాకవలదు రామా! ఇట్లు పరదూపుణముచేయు. జనులన్‌ నీవు భయంకరుడవు. శిషమవడవు, కావున వీననిమొన = గరుడవావానా! కవీన పృాదాలయ == వి్యకేస్ముడెన వాల్మీకి వృదయ నివానుడ వెన పభూ! నీ మెతిశే సడాళోరుదును, నా నో రెల్ల పుడు సీ దిక్య నామమాను కీ ర్తించునట్లు అనుగ్రహింపుము, అని పార్టించి; చివరి మాటలో “చా చూఫులు నీ నాజానతనమును చూడనీ!) యని ఎంతో అలిత్య, భావగాంఫీర్యముకల జాతీయమేన నుడీశారమును వాడి, శామునిలో, శౌర్యం శాంఖీర్య పీర్యాది మవాఫురును అత.ణము లెన్నో యున్నను, ఇన్నిటిలో నొకవిధ మెన మౌర్చనము (ప్రసన్నతకలవని ఎంతో ముచ్చటగా కీ ర్తించు శని ఇన్నిటితో, తన ఉల్లము రంజిల్లానని అనుభవ ఫ్యాందర్యమును ఇందు చిత్రించినారుం 24. వంతువరాళి...చాపు వరమపావన గుణశాలీ! నన్ను- పాలించవే వనమాలీ

126 త్యాగరాజ కీర్త నలా 1, అన్ని నీవై యుండలేదా, నీ వఖిలాండముల[జోవ లేదా 11వ! ప్త అన్న సిక్రక దయరాచా! నిన్ననునరించిన వాడగాదా 11వ! $. నీవాడనై ఆరుదూర! రామ-నీవు న న్నే బేది మేర 11వ।। 4. భావమునను సీవేరా-మహాను-భావమాకితరుల య్యే రా 11వ! క, 'బేవుడైనా యా భాను-కులతిలకానీవాడను నేను 11వ! 6. చైవములను “వేడ లేదు-నీకుందగినట్టు లోకువై నాను 11వ! 7, విత్తములేల వెయి వేలు. రామ-న_త్తనా[తమానీవేచాలు!వ। 8. భ క్తులకోనము నీవు రామ-శ క్తుడ వై వెలసినావు 11వ॥॥ 9. రాజనపుంజూపు సేయకు రా-త్యాగ రాజపూజిత

మజవకురా 11వ! 'చైవర ర్వము పౌననానాంచ పావనము, పవి,త్రములై న వస్తువుల సాంగత్యము: అన్నిటినీ పవితింప6కేయాను, పరమపవిృతమాలెన రాముని గుణ, నామ, దూసపములు జగన్మంగళ శారకములు; విశ్వమంత యు పహరినుయము, కావున అఖిలాందమును సంరఖీంచు బాధ్యత భగవంతునిటే; ఇది తెలియక, ఆక్ఞానులు తమ యోగ శ్నేమను అన తామే యజమౌొనుఅమందురు. త్యాగకాజస్వామి, తానట్లుగాదని రాముని అన్నా! = కం[డీ నీను నీవాడనై, నిన్నే యనుసరించిన వాడననియు సర్వదా తన భావమున రతుకుడం రాముజేయని, ఇతర బై వములను వేడక పోవుటలే, నీకే లోవపెతిననిి చమతక్క రించి (పారించినారు, లోకమందు వి త్తములు (పధాన యా ఖై వాలీ భోగ సాధనములు వాటికి సర్తములం '(పసాదించువాడవు నీవే భక రతమణయే స్స సర్వళ ప్తలన అత్య్యము, శాన రాజసఫు చూఫులేశ నన్ను శాపాడుముం, ఇన్ని విధముల జేడుకొను నన్ను, అరుదూరు == ఆల్లరిచేని. నన్నేచుటు 'బాధించుట నీవ న్యాయమౌ! నీచెంతో గుణకాలివి, అని చమక్క_రించుట్క రామునితో తనకంగల చనువు తెలియుచున్నది, _.- జైద్‌, రీతిగాళ __ ఆది (పూజావిధి) వరిపాలయ వరిపాలయ వరిపాలయ రఘునాథ 1వ॥ తనువే సీకనువైన సృదనమౌారా రఘునాథ 1ప$

దివ్యనామ కీర్తనలు 127 స్టిరచి _త్తము వర చామి,కర వీఠము రఘునాథ 1వ! సువద ధ్యానము సుర గంగాజలమౌారా రఘునాథ 1వ! ఇభపాలక అభిమానము, శుభవేలము రఘునాథ 1వ॥ ఘనకీర్తిని బల్కే. వాననగంథము రఘునాథ 1వ॥ చవారినామ న్మరణంబులు విరులారా రఘునాథ 1వ!" తొలిదుమ్యల్బుత ఫలమెల్ల గుగ్గులు ధూవము రఘునాథ ॥1వ॥ నీ వదభే (పొద్దును, దీవంబగు రఘునాథ 1వ! నేటేయు సుపూజాఫలము భోజనమా రఘునాథ 1వ॥ నినుంజూచుకే ఘన దీపారాధనమారా రఘునాథ 1వ! ఎడచాయని నాయెడగల్లు సుఖమువిడెనమారా రఘునాథ 1వ॥ పూజావిధివై జ ళ్యాగ 'రాజకృతము రఘునాథ 1వ॥

ఈ కీ ర్హృనమందు శీ శ్యానవాజస్వామి అంతరంగ వూజూ విధానమును కీర్తించినారు. ఆన్ని ఉపచారములందును రఘునాధా! *మొం పరిపాలయ” అను పల్లవిమా్శతము సంస్కృతములో ఆనువ ర్రించుచుండును.

*ఈళ్వరస్సర్వ భూతానాం వ్యాట్లే శేర్టున! తిస్థతి.? అను అనుభవముచే, ్రీరాముండు అంతర్యామి స్వరూపుడు; బేవా మే ఆలయము, ఆని ఆధ్యాత్మిక మైన సమన్వయము, క జేజే వాలయః పోక్తః జీవో దేవస్స్పనాత నకి పంచాయత్‌ నాది సర్వటేవతలు, ఇందియాధిస్టైన దేవతలు, ఈ విరా డ్రేహామందున్నారు, శావున జేనా మును తే త్తన్మం(ఈ వబీజములతో సర్వజేనతామయముశా కావించుట (పమౌణ సిద్ధము_ఆందు స్టర్వమెన చిత్తము భగవంతునికి ఇామికరవీఠను జ సువర్ష సింవ్వో పనము, అది స్థిరము-గానున్న నే; స్వామి అందు జీంచేయ సీలగుజేగానిి కదలం చున్నచో అనువుగాదు, శావున స్థిరమైన చిత్తమనుట్క, స్వారస్యము, భగవంతుని దివ్యపదములను (పవాహారీతిశా ధ్యానించుటయే పాద్య, ఆర్థ్యాదులన వినియోగించు. జేవనదియగు గంగాజఅముణా ఉపమించుట యోగుల ఆనుభవము; మన జేెహేం 1దియములన అజ్ఞాస్వరూపమున ఆవరణ మెన అభిమౌనమును అన గా ఆవరణమును వ్యస్తృరూపము-గా భగవంతునికి సమర్సించుటనలన, భగవంతుడం ఠతనచాడగును; శ్రీ పరిమళించుట కవి సమయమాూ పరమేశ్వరుని ఘనమైన కీర్తిని కీ ర్థించుటయో- నువాసన గంధ సమర్పణము.

126 త్యాగరాజు కీ _ర్హనల

హూరినానములు నివిధ నుబానీతము.లెన పుష్పములు! నామకునుమముఅని యు మరియొక కీ ర్త్సనమందుగఅదు. ధూప ఊఉపచారమర్సించుచు నా తొలి జన్మలందు చేసిన దుమ్కుర్ముల ఫలితమును అన్నియందు గుగ్గి అమున లె ఆహుతివేనీ నీవ ధూప మీళ్తు ననుటవలను జన్మాంతర దుష్కృత ములు పరిహారమెన గాని, భఛగవంకుని ఆను శతవాము కలుగదను 'పమౌణముచే తన పాపములు ఆగ్నియందు ఆహుతియైన శనియు, ఏవిధమెన కర్మ అయినను, భగవంతునికి ఆర్చింపబడుట వే సువాసనతో 'పరిమళించునీగాని జేరు చవాసనలం రానేరవను వీద్ధాంత రవాస్యమును బోధించి వారు, “పర్వథ ర్యాన్‌ పరిర్యజ్యమా మేళం శరణం వజ అనవాంత్వా సర్వపాేభ్యః “మోతుయి ప్యామిమాళుచఃో (భగవద్దిత) సర్వధర్ముములం అనగా పాపపుణ్యములు కలనియే యున్నవి, విష స్థన్య మిచ్చిన పూతన శశేబరము దహీంచునప్పుడం అగరు ధూపవాసనలు (శమ్మినవనియు, అమృత స్వరూఫుండైన య! కృష్ణ వాలక (ట్రవ్మామూ రి కరీర స్పర్శళలన క శేబరముమౌత మే శుద్ధమసట గాక, “ఆవాస “జననీ గతిం” కల్గులన అనుగ్రహించిన వెనంకమునూడ ఆమెక (ప్తాప్టీించినదని శ్రీళృన్ణశిక్ళు క్రీడ భాగవతమందు వర్శించంబడినది, దైవమును దీపము బెట్టి _మొవ్క శొందునను సామేత ననుసరించి (శ్రీరాముని పదభ _కి నాచిత్తమందు, లోకమందును గల చీకటిని తొలగించు దీిపారాధనమనుట ఎంతో తగియున్నది ఇళ నివేదనమును సమర్ప్చించుచూూ నీను చేయు సత్కర్మలు, వూూజఆ ఫలవేం రామా! నీవ నై ేద్యముం మనము సర్వ కరు ఫఅములను భగవంతుని కర్పించుటయే అనుతత్వశారణము గాన భగవంతునికి వూర్జమైన తృ ్లీ కలుగునని భావము,

భగవంతుని దిన్యరూప నానముములణు మంగళ వోరతీ యనగా ఆ దివ్యరూపమా ఎల్లిప్తుడు మన కనులలో తాండవించుటయే పర్యవసానమా, ఇదియే. ఘనదీపా రశాధనము; ఈ సీరాజనమంటజే, మంత్ర ఫ్రుస్పాంజలి, 'శ్రదతీణ నమస్కారములు ఆంతర్భవించియున్న వి, ఇళ రక్తిగనఅ ఏీశాంత ఉపచారము తాంబూఅ సనుర్ప ణము, రామచం[ద్రా! సీవు నన్ను, జీను నిన్ను పరస్పర అనురాగ చార్సళ్య ముఅతో ఎడళబాయవండుటలో వీరు భావము లేవండుటలో నొక ఆంతరంగిక మైన నుఖముశఅదు, ఆది అనుభ శ వేద్యము, అట్టి నుఖానుళవ మే విడమారా! యని శ్రీళ్యాగకాజస్వామి తన ఇష్టదైవముతో ఆంకతర్లీ నమెన దివ్యానుభ వమును, అనన్య భ_$్రయొక్క వూర్ణ్మ భావమును ఇందు వ్యక్తము వేనినారు.. లోశకనుందు సంప చాయ ఫురస్సరముగా మనము జేయు వూజాది సత్కర్మలం నూతశారులైన మునుల (పోక్తముఅని ళృతి_స్కృతి శమౌణముఅను వెప్పుకొనుట అచా

దివ్యనామ కీ రృనలం 129 రము, ఇందు శీ కశ్యాగరాజస్వామి అ తీర శాక, యా “వూజావీధివై జ త్యాగరాజ కృతము రఘునాధి” యనుటలో (ప ల్యే శాతిళశయము శాక తన స్వభావ రమణీయ: మైన భావసమాధియనిి ఈ మర్తేమ భ్‌ _శ్రియొక్క ఆ త్యానుభనమును చెప్పుకొనుట వారికే తగియున్నది. భగవంతుని భజించుటలో అనుకరణముకన్న స్వతంత అత్యానుభూతికి పమాణాంతరా-పేకు అక్కరలేదు, భగవంతుడు అందరవ ఆంధర్‌ క్యామియై యున్నాడు, మవోభ ప్రల దృశృధములు వారివారి భావనలం, అత్మాను భవమంధు ఉత్తమౌదర్శములై యుండును, ఛకికి ఫావనా వెచిత్య మే సౌంద ర్యము నిచ్చును, ఇదియే స్వారాజ్య విద్ధి 26. దర్చారు._చాపు

వరిపాలయ దచాశరభే! రామ మూం 1వ॥

కవటనాటకసూ(తధార కన-క వటావృతలో కాధార!ీమాం ॥వ॥

అవరిమితానందబోధ రామ! అవహృత'(శ్తిత వాధ 1వ॥

మారళోటి నిభ'బేహూ సుకు-మార! పాలిత వై చేహమాం ॥వ॥

శరజితాశర నర్వస్వ, రామ-శర గాగ కా_ప్త సర్వస్వ 0వ!

పామర జనగణ దూర భూ-పామర నిచయాధారవమూం 1వ॥

వవనజధృత పాదళమల! పహృత్ర్తా.వవనకుఠకార వినుత ॥వ!

రాజూధి రాజ వేమ త్యాగ-రాజభూషిత! మృదుభామమాం [వ॥

27. ఆరభి. త్మిశలఘువు

వలుక వేమి వతితపాపన కరుణ-జిల్క_ వేమి సుజనజీవన 1వ॥

సేర్చిన తావమౌార్చిన అంగ-లార్చిన ఎంత నేర్చిన 1వ! చ్‌ మాం = నన్ను, కనకపటావృర = నువర్దాంబరములను ధరించినవాడు, అప హృర,శితభాధ = ఆఅశ్రితుల నాధలను పోగొట్టువాడు, పాలిఠవైబేవా = నీరను ఉపాలించినవాడు,

శర... సర్వస్వ = ఆసురులనందరను శాణమువే జయించినవాడు, పవనజ...

కమల == అంజసేయుచే ధరించంబడీన పద్య్శములనంటి పొదమాూలు గలవాడు నృత్తాపవనకశార = వృదయ కౌ పముల నే వనమున గొడ్డలివంటి వాడం,__

౧9

130 త్యానశాజ క్ట _ర్వనలః తలచిన నిన్ను. గొలిచిన యెంత_వలచిన బాగవీలచిన కవ। "ెలిషిన, మనను నిలిపిన పూజ-నలిపిన మతము కలిపిన ॥!వ॥ కాంచిన నినుభజించిన మదము-నంచిన యురముననుంచిన ॥వ! వట్టిన ఎంత తిట్టిన నిన్ను-జుట్టిన వదముబట్టిన 1వ॥ అడీన నిన్నుంభాడిన యెంత "వేడిన కొనియాడిన 1వ॥ కోరిన మజుంగుం జేరిన నిన్ను_దూరిన యెంత పోరిన 4వ! "తెలిసిన బుద్ధింగలసిన జూచి-పొలసిన చేరు జెలిసిన 1వ॥ (యొక్కి-న సీచేం జిక్కి న యొంతో_సాక్కి-న వీస్తే దక్కిన !వః। నాగళాజశయన వేగరా (శ్రీ-త్యాన రాజనుత (ఘుణాసాగర 1వ॥

శామా! నీవు పతితులను పొవనులంగా.౬ జేనీ శాపాడువాడవని, నుజనులక్‌ జీవనమెనవాడవని నిన్నాకయించియున్న నాతో పలుకజేమికి యని జీడు కొనుచూ, / ఉ్యాగనరాజప్యామి వివిధరీశులలో తన మవో భావములను శ్రీరాముని కర్పించుట ఇందలి విశేపషము, ఉూన్నతు.డైన వాని దయను సంపాదించుటకు, వాని న్నేవామును పొందుటకు, లోకమందు ఎన్ని పద్ధతులు, ఉపాయములు శలనో అన్నిటిని తాను భావించి సర్వాత్మనా తనవ శరణ్య మెనవాడు శాముచేయని ఈచేకచీ ర్తవృ లీ గలిగియున్నట్లు ఈ దివ్య నామమందలి పద(ప్రయోగములు ఆదర్శ

అటి అలీ శిత

ముల్రె యున్నవి;

సుఖదుః:ఖములను ఓక్చినను) తాపముతో అర్చినను అనగా మొర బెట్టు శొన్నను, నీకై అంగలార్చినను, నిన్ను తలచినను, కొలిచినను మొదలె నాఖోర చికములతో, తన అఆ రిని ఆనందమును, ఆదరమును, అను వాగమును చూపి

'ాణము వినువెట్తి శాబోలంనుు నిన్ను తిట్టినను దూరినను నాతో పలుశకథన్నా

వని నిందుచుటయు ఈ నుహనీయునికి రాముని పట్ల గల స్వాఠం(త్యము ఆర్ధ మగు

చున్నది. ఇన్నియన్నను, * ఘుణాపాగర!?” యనుటచే రాముడు దయా సమ్ముదు దనుటలో తన యంతరంగమును 'తెల్చుకొన్నారు. ఒకచోట, *మతము కలిపీని అనగా రాముని మతములో తాను చేరినట్లు ఇప్పుళొనుట విశేవ ప్వార స్యము,

28 చేవగాంఛారి._ ఆది

పొలయ (క్రీర ఘువీర సుకృ-పాలయ రాజకుమూరమాం ॥పాఃి

'తారాధీశవదన తారాధీశదమన మాం 11పా!॥

కూమకరకోటినిభాంగ వఏ-హి మకరహరణనిన్సంగ మాం 1పా॥

రాతమన జనగణదూర మక-రాతు నమరహరళూరమాం !॥పొకి

శ్రీ దశరధకులశరణ రామ- శీ దోశరధిమదహారణమాం 11పా॥॥ శుమనో జనగణభీమ రామ! సుమనోవారిధి సోమమాం |(పా!1

జయ విజయాఘవిరామ రవి-జ!ీయమలాలితనానముమూం |1పా॥॥ త్యాగ రాజనుత చరణ సి-ళ్యాగ రాజధర సుగుణమాం 11పా।॥! రఘువంళవీరుడై రాజు జమొౌరుడ వై, శృపానిలఅయుడ వె న (శ్రీరామచం(జా! చన్ను పౌలింపుము సర్వలోకములన ఆహ్లాదమిచ్చి, లోక తాపమును పోగొట్టు భంథదుని వంటి ముఖము గలవాడవు, ఆట్లరయ్యూను, దుష్ట సంవోరముందు వీకుడ వె, శారాధీకుడెన వాలిని సంహరించినవాడవు, వాలి నిిగహాంలో, వాలియందు అధర్మడోమమాన్నందున సంహరించక తప్పలేదేగానిి వానికి పద్దతిని వ్రపాదించు ఈరజ, చాలి మరణించుటట్‌ ముందు రాము బాణ వ్యధనొందుచున్న సమయమందు అమ్మణునితో శాముడు వాలి సమిపమున "కీగెను, యుద్ధ చరితలో వీరు లెవ్వరూ, శతృవుల మరణ సమయమందు వారిని సమిపించుట ఎనంగము, రాముడట్లు శాక, శృపాలయు డై చాలి చిత్తమందు తనపెగలి దోషదృష్టిని పోనొట్టి, వానిక్‌ చర్శనమిచ్చి ఊఉ త్తమలోక (పాపి నను[గహించెను,. శావున ఇందు శ్రీ త్యాగ రాజస్వామి రఘువీర కృపాలయ అను విశేపషణముల చేరను తారాధీకశవదన,

యను విశేషణములచే పె భావమును వ్య క్తీశరించిరి, వమనోజన,,,ము == దుష్ట చిత్తులమ భయంకరుడు, సుమనసుల నెడి వారిధికి చందుడు, రవిజి == సు[గీవుని చేత ను, యముని చేతను లాలించబడిన దివ్యనామునూ ౫లవాడనుటచేే చానరనాయనడు, సర్వడండధరు డైన యముడు, శ్రీరామ నాము మును లాలించుట విశేషము. నిత్య == నిత్య స్వరూఫుడం అగ రాజధరుడు జ మందర యును (గోవర్థనమును) ధరించిన ప రాత్ప్సరుడని భావము,

శం త్యాగరాజ క్లీర్తనలణ ఆతిదీను.ెన గజరాజుని రథీంచుటకొరథ మకరమును సంహరించిన రామునిం వీసి = రమ్ము అని పిలిచి దుష్టశిక్షణ, శిష్ట పరిపాలనకై ఆవతరింనిన దివ్యమూర్మి శాన, స్వతః వీ సంగములేని నిస్సంగుడనుట ప్వారస్యము, శరాతమస జనుఅవ దూరుడు కావణ, సేనానాయట్‌ డైన మకరాతుని సంసా రించిన శకారుడు దళరధవలమునక శరణ్య మెనవాడు అనుటచే రఘు వంళమసి “ఇతమ్వోక్‌ నంళమని పీరి వంళమునకు (ప్రనిద్ధిగ లదు. శాని ఇందు దళరధుని కమా తడై పరాతృరడనరరించినందున, దకరధ వలమని "పీరిడుట అవూూర్వము ద = సర్వసంపదతనిచ్చువాడు. సమ్యుదుని మదముణచుటలో దివ్యత్వము, నూచితము, 29, పున్నాగవరాళి__చాప వాహ్‌ి కభ్యాణ సుందర రామమాం పాహి కళ్యాణ సుందరశామ 11 పా! చదివినవాడనుగాను రామ ఇది బుద్ధ్యనుచు తెలియ లేను 1 పాళి భజియించుటకుబుద్ధి లేక రావు గతిమూలి తిరిగితిం చాక 1,పా[! దినదిన ముదరముకొరకై రామ థనికులంగాచితీవర కై *పాణ ఆలుసుశులవైసి (వేమ నీ వదాలనుంచ నై తిరామ జపా!) నంసారసుఖము నతమని నామసార మెకుంగ మకచితిని ॥జపా!) వివయాదులను నేను రోయ లేక, విరవీగి మోనమాయెపా!! జీర మెంతో చేసినాను-వమి నేరమనుచు వేడినాను పాణ శుకనన్నుత నన్నుగ న్నతం్రి, యొకపారి శరణనుకొన్న ॥పొ॥ తమ్మి కన్నుల రఘువీర, నినునమ్మితి నను వలుకోర 1పాజ. నిను నమ్మువారిదే మేలు రామ, నీ పాదసేవవెయివేలు ॥కవాః సాశీతరామ నామోిద (పేమ "లేకుండుటకు మరియాద ॥ిపాజ శరణ్యసాశేత రాజ! శామ! వరిపాలిత త్యాగరాజ ఇపొని

మన్య నాను శ్ర్‌ర్తనలః 138 ఇందు కలా్ధాణసుందర రాముడని కీర్తించుట జగత్కల్యాణ సంధాయ ఉఊడు రాముడనియు, వానిని వదలిన లోకమంబేదియు లేదని నూచించినశ్సై నదిం వరణములందు వరుసగా తన లోఫముళను ఎ త్తిరూవీ నారు, “జేను చదివిన వాడను “కానని, ఎంతో సహజముగా పాడుటలో_గచదువులలో మర్మ మెల్ల చదివితిరం'డీ” యను (ప్రహ్లాద నూక్తిని స్థరింప జేన్సి శాముని తెలియని చదువులు చదువులుకావ నే జిద్ధాంతాన్ని బోధించినారు, ఆలుసుకుల పె 'పేమయుంచుట, సంసారసుఖము శాళ్వతమనుకొ నుట, విషయ సుఖములను వదలలేక పోవుట, మొదలెన ఎన్నో ఆేరములు వేనియుండియా నా నేరమేమియని నిన్ను జేడుట మకీ అన్యాయము, ఆయినను నిన్ను నమ్మిఒక్క_ పారి కరణన్న మ్మొతమునజీ నన్ను రత్నీంచుట సర్వలోక శరణ్యుడవైవ సీ క్రైడార్యమునవ భ క్తి వార్సల్యమునప నిదర్శనము, “*సకృబేవ (ప్రపన్నాయ రబా వతి చయాచలే, ఆధయం సర్వభూ లేభ్యోదదా మ్యేత (ద్వతం మమ ఒక్కా మాశెనను సీవాడనని యాచించి శరణాగతులై నచో సర్వభూతములన అభయ మిళ్తునని ఉశ్రీకాముని (వతిజ్ఞా వాక్యమును న్ఫురింప6జేనీ నారు, కడమ భావములన్ని యు 'సరళములుం, స 'పాొహీమొం పారే మవహాోనుభావ! రాఘవ సాక సాహీరామ యనుచు శేయివగలు గొలిచితి -పాహిరామ నీవను నంవదను వలచితి స్యా పాహి రామ యనుచుటారిపారికోరితి, పాహిరామ నామముతో ఫలములే8ితి 4 పొ 'పాహిరామ యనుచు భువిని కాగ బుట్టితి, 'పాహీరామ యనుచు గటివట్టు బటిితి కసొక లబ ల లు 'పాహీరామ యనుచు నీదు వదము నమ్మితి; పాహిరామ యనుచు మనసు బాగుగమ్మితి జ పొక

క3శీ త్యాగరాజ కీర్వనలం పాహీరామ యనుచు నీదు వదము కాడితి, పాహిరామ యనుచు వరమవదము వేడితి కపాలి పాహిరామ యనుచు ధ్యానపరుడ నై తిని, పాహి 'శ్యాగరాజవినుత! భక్తుడై విని పాని ఈ దివ్య నానముము ఆందరు క్ట రృించుటవ ఆనువుగా పాహియను మవటముతో శామౌ నిన్నే కొలిచితి వలచితి, ఆను అంత్య (_పాసలతో మిక్కిలి ఆల్హిని నూచిం చుచూూ, కీ ర్వించివారు. పాపా రామ! యని గట్టి పట్టుపట్టితి ననియు పాహి శాను! యనుచుసే యీ భూమియందు ఫవుట్టితి ననుటవలన గర్భవాసమౌది గా నా తలిదండ్రులు నీ శరణ్యము నను[గహించినారనుట వలన, సర్వలోక ములందునూ సీ దిన్యనామ ! రృన కన్న హెచ్చుగా జీరైన ఫలములు అనగా స్వగ్లాదుల కలచాశ యని విచారించి వాటిని ఏరితిని, ఎంచి వదలితిని, నీ నామమే పరమపద మిచ్చునని సీ ధ్యావముచే భక్తడ నెతినని (పార్టించుచున్నారు, 31. ఖరహర(వియ--త్మిశలఘు పాహీరామ రామ యనుచు భజన సేయవే 1పా౦ కనికరంబు బల్కి. నీత కాంతుని కనంగా మనసు రంజిల్ల బల్కె. మదనజనకుండు పా వల్వను దిద్ది సౌమి(తివలచి నిల్వగా కలువ కేకులను గేరు కనులంజూ చెను 1 పాకి భరతుడావేళ కరగి కరగి నిల్వగా? కరముంబట్టి శాగలించి వరదుడప్పుడు జపా" చండ శతృషఘ్నుడపు డఖండవృ త్తితో, నుండ సంతసిల్లె కోదండ రాముండు 1పా*ి మనసు బెలసి కలసి హనుమంతుడుండగా, చనువు మాటలాడుచుం డె సార్వభౌముడు ॥జపాఖ వీరి కరుణ గలిగి యెపుడు వెలసియుందునో,

దివ్యనామ కీరనలు కేక్‌ ల! సారమెన భ క్షిెచే నమ సతింతునో జపా ఈ. న! ధర్మార్థ శామ మోవ, దాన చేలనే, మర్శ మెరుంగ లేని ఇంద్రశర్థుమేలనే కపా॥ చాగ కరుణంజేసి ఎపుడు భవ్య మొనగునో త్యాగరాజు చెయినిబట్టి దయనుజూచునో కపాని మనస్సంబోధనముతో రాముని రశ్షీంపుముని వేడుకొనుచూ, శీరాముని ఆంఠతరంగ పరివారులె న; సీత ఆంజనేయ లత్యుణభరళ శతృఘ్నులు శ్రీరాముని వలన పొంది అనుభవించిన (పసన్నతను భావగంభఖీరముగా తనకును (పసాడించ వలెనని ఇందు జేీడుకొనుచున్నారు, తొల జాలితో సీత తనళాంతుని జూచినంత శీ ఆమె మన'సురంజిల్వ నట్టు శాముడు (పసన్ను డై పల్కెనటం యీ సంఘటనము రాముడు అరణ్య వాసమునకు * బయలు టబేరునపుడు, బంగారులేడిని తెమ్మనినపుడు పట్టాఖి'ేక నమయమందు తన శంశహారమును ఆంజజీయునికిచ్చువప్పుడు, సీతారాములు పరస్పరనూ చూపుల: నల్ల నే, మనోభావములను అకగతీము బేనికొన్నట్లు కరామౌయణమందు గలదు. అకే అక్మణుడు నారబట్టలు ధరించి రాముని వెంట తను బయలంజేకు తలంపుతో నలువలను దిద్దుకొ న్నాడట. ఆకే చితవాటమందు, ఛరతయోగిని కాగలిం చెను కళత్నఘ్నుడనశా నిత్య శతృవులైన శామొదులను జయించి సర్వత ఆఅఖంజాశార ముతో రాముని దర్శించువాడు, రాము దూతయైన ఆంజనేయుడు. రామ స్ముగీవమెత్రి మెొందలు పట్టాభి "ఓీ.ళమువరన రామునితో సంపాదించుకొన్న చేనవు వారే అనుభ వై శ వేద్యము, శ్యాగళాజస్వామి ఆందరిలోగల పసన్న భావమును స్మరించుళొని యీ మ! బారులతో రాముని దయనాయంచెపుడు కల్లునో! యని, శ్రీరామునితో ఇందరూ అనుభవించిన ఏశాంతానుభవము తనకు లభించవ లెననియూ ధర్యాడి పురుహెర్థ ములు సెళము ఈ దిస్యానుభవమందు కించిత్కరములనియు జేశ్వరు దృశ్వథను అతో రాముడు నావ చేయూత సీయనఅయునని వేడుకొన్నారు, 32. కాపీ..చాపు పాహివూం (శ్రీరామచం[ద జసా అక్క_రతో పాదములకు-, మొక్కి-తి వల వరాకు 4 పా

136 త్యాగరాజ కీర్పనలు దిక్కు నీవై యుండగానుంగ క్కున 'వేడుకొ న్నాను 4 పాక మక్కువతో రామ నీవు-యెక్కువ జేసి నన్ను[భోవు ॥పా॥ చక్క నీ ముద్దుమోము-నొక్క-పారి కనువింపుము ॥పాఃి అన్నిటను నెలకొన్న నిన్ను, మించినవారెవరన్న పాక వన్నగభూవణుండు చాల-నిన్ను ంగొనియాడునే వేళ 1 పొ॥ చిన్ననాడె యనునరించు-కొన్న వాడను నన్నుంఠాలించు జ సొకి మన్నన 'జేసేలవయ్యా-వన్నరయక రామయ్య ॥1పా॥ వన్నుగ (శ్రీ త్యాగ రాజ-నన్నుత భాస్కర తేజ జపా

ఈ దివ్య నామము యతి,పాసముల సౌంఫుతో అ ర్విగా భావసరళ మైయున్నది. 233. యదుకుల కాంభోజి... తి శలఘు పాహీ రామచం[ద రాఘవ హశే మాం పాహి రామ-చం[ద్ర రాఘవ ఇపాకీ జనక సుతారమణ కావవేగతి నీవు గనుక నన్ను వేగ (బోవవే జ సెక ఎంత 'వేడుకొన్న నీకు నా యందు ఇసు- మంత దయ లేశయుండునా ॥ పాక కష్టములను దీర్చమంటిని నీవు నా కిష్ట్టదెన మనుకొంటిని ఇపా॥ి శోధనలకు నేను పాఠమా రామయ శోథనులకు నుతి ప్మాతమా 1సాఃి అటలనుచు దోచియున్నదో "లేక నాల-= లాట లిఖతమర శ్‌ మెట్టిదో ఇ పొని

చివ్యనాము క్రీ ర్తనలం కం? అంబుజూతు వేగఃంజూడరా నీ కటా తంబు లేని జన ్హమేలరా క పా నీవు నన్నుంజూడవేళరా కన్న కన్న 'తావుల నేవేడ జూలరా ఇపాక నన్ను [బోచువారు లేరురా రామనీ కన్నదైవ మెందు లేదురా ఇసక రాజరాజపూజిత (వభోవాశే త్యాగ రాజ రాజరాఘవ[వభో పాక ఈ దిన్యనాముము సరళయమెన భావములు కలిగియున్నది. శోధనలబ *ఉీచీ పాాఠమా? నాలలాట లిఖత మర్మ మెట్టిదో! కన్నకన్న కావుల ననగా చూచిన చోట ెల్లా "నీను చై న్యముతో జేడజాలననుట, నీకన్న దైన మెందులేదురా! ఇత్యాది ఆతయోగములు అరిగా సవాజములై యున్నవి 3౩4, వరాళి._అఆది పసాహీ రమారమణ మాం పాహి నద్దుణగణ హాలేరామ. ॥పాఃి చింతమాన నీదు ఇసుమంత కరుణరాదు వాళ! రావు కసా॥ ఎంతని వైరింతు నన్నెంతని వేగితు హశేరామ | పాక అహహా చిలుకకూన (బవ్మ్టీశ్ర్రమునకు తగునా బూలేరామ *పా॥ చేతిమళ్లెపూవు గుం[డాతి కోర్వబోదు హాఆలేరాము జపా దోనవండుకెట్టు రామ కోచు నినువకట్టు హరేరామ ॥ పాకి "బేవ దేవ వెన్న క్తిబెబ్బ కోర్చుకొన్న హేరామ జపా|| శల్లి దండి [బోవకుంయె, తనయునికే దోవ హరేరామ. కపాః 'రాజవర్యశరణ త్యాగ రాజవినుత చరణ పహాళశేరామ ॥ పొల నిరంఠరం (శ్రీరాముని చింతీంచుచున్ననూ వాని కరుణ రాలేదనీ రాముని ళరుణలేని ఇారికి ఎన్ని నుఖమాలంన్ననూ అవి దుఃఖకరములే యను ఆంళమును ఈ

136 క్యాగరాజ క్ట _ర్హనలం దివ్య నామనుందు నున్నిత మెన ఉదావారణలతో నిరూపించికి. చిలుశనూన చేతిలో నున్న మళల్దెవూవు, దోసపండుం, వెన్ను తనయుడు అనగా పనీవాడ్యు అనునవి ఏమాత్రమూ ాతిన్యమును సపాించజాలవుం (బ్రహ్మాస్త్ర, మౌదిశాగఅ కళోరవ స్తు వుల వలన వీటి కెంతటి హోనికలుగునో, (శ్రీరాముని అను[గహములేనిజే తన మను గడకే భంగమని భగవంతుని జేడికొనుట ఆవూర్వము, వై5. వరాళి__అఆది పాహ్‌ీ పరమాత్మ నతతం మాం ॥ పాకి రామనకల రిపుభీమ ముని మనో-ధామ (తిజగదభిరామ పాకి భాగ్యదాయ కారోగ్యకర సువై రాగ్య భకృజన యోగ్య ॥పా॥ రామచంద్ర నీ నామమందు నిజ-ేమ లేని (బతుశేమి 4 పాకి నతతంబు తన యంతరంబున నీ చింత లేని వాడెంత ॥ పొం దొరకరాని సీ చరణభ కి యే-మరిన మానవు డసురుజే ॥8పాజ ఆరుశతృలను దూరువేసి నను-గారవించు వారులేరు. 8పాఃి మనసున నొకటి వచనమున వేరై-వినయము లాడుకొని నానా 11పా1 బాగుగాను (శ్రీ త్యాగరాజనుత నాగరీగ ననువేగ 11పా॥॥ ఇందు భగవంతునియందు భగవన్నా నుమందు విశ్వాసము శ్రద్ధ లేక మనను వందొకటి పెప్తూనది జీరాళటి యుండి వినయమౌాడితినా? శామొది శతృవర్గమునూ దూరము చేసికొని నీ చింకిన లేనివారు ఆసుర సంపదగల వారని నిందించి, నిరంతరం నిన్ను స్మరించు వారిని రత్షీంఠువని నూచించినారు, 36. సౌరాష్ట్రము-__రుంవ పాహిపాహీ దీనబంధో! మాం పాహీ వరానంద సింధో *పాజి తారకాసుర వైరినుతరామ-తారక శుభకర చరిత *పా॥ (బ్రహ్మరు(దాది నఖే శారీభ-సింవ్య్వోనన జిత భేళశ జు! శారి జనక నంహరణ శంఖచ( కాది ధ రానిత చరణ జపొని రాఘపాన్వయ స్యువదీవ సుక-రాఘవన కుఠారరూవ ॥ఇప్వా

దివ్య నాను కీర్తనలు కే30 శరశర జగజాధార అఖలా-శరశర డాశుగ ధిర ఇసాన కువలయదళ నమన్నేత పాలిత-కువలయ దళితామిత జపాగా కమలాహీత గుణభరితరామ-కమలాహిత ధరవినుత ॥పాని త్యాగ రాజనుత చరణ ని- త్యాగ రాజధర సుగుణ జపాకు తారశా == తౌారశానురుసి ళతృవైన శివునిచే నుతింపంబడువాడు, (వ్యా... సఖేక్‌ = (బవ్మా రుదాది సభానాయకుడు, ఆరీభనింప్వూ ఆ ళషతువు అనెడీ ఏన్దులవ సీంవ్వూము, ఆనన జిత ఖేళ = చందునివంటి ముఖము కలవాడు, శ శారి... సంపహరణ గా ఇం(దజిత్తు తండిని సంవారించినవాడు, అఘవన వళార == పొపారణ్యమునకు గొడ్డలివంటి వాడు, వవలయ... నీత == నల్లశలునఅనంటి కండ్ల్తునల వాడు, సాూలిక భవళయ = భూనలయనును పాౌలించువాడు, దళితామిత == కతువులను విదలించువాడుం శమలాహీర = అత్మీవీయుడు, కమలా... వినుర == పద్మవిరోధిరమైన చంద్రుని భరించిన శివుని చే నుదతింపంబడుచాడు, నిత్య... ఆగరాజధర ఎకొండలె త్రినవాడు. 37. శంకరాభరణం __ ఆది పాహి రామచంద్ర పాలిత సు శేంద్ర వరమ పొవవ నద్దుణగణసాంద పాగ సీరదనీల ముసీందజ్బాదయ నారదశేవిత సారననయన "పా॥ (శ్రీకరరూవ సుభాకరవదన శోకనివారణ సుందరరదన ॥పాళి నిర్శలరూవ నిందిత మదన శర్శుద సక లేశార్మ వ నదన ॥పాణ రాజరాజనుత రాభువ త్యాగరాజు పృాదాలయ రథీతనాగ జపా 38. సావేరి__రూవకం బలము కులము వలరామ-భ కి కారణము కలన “వెలయు నకల సిద్ధు లెల్ల -వెంటవచ్చుగాని మేను జబకు

శ4ం త్యాగరాజ క్‌ ర్త నీటకాకి మాను మును;గ-నిరతముదయ స్నానమా కబజ “ేటకనులు కొంగగూర్చ-బేవ! "బేవధ్యానమా కబ్చక వ(త్రములను మేయు మేక-బలమైన యుపొనమా 11బకి చిితవతులెగయ సూర్య-చం[దులకు సామ్యమా ॥బకి గుజాలవేవు కోటులుంకశు-గుణముగ ల్లు మొనులా గ్‌ గపహానమునను కోతులుంకు-ఘనమొ వనవానమా ॥బ్బ॥ జంగమములు బలుకకుం శు-నంగతిగా మానులా 1బో అంగము ముయ్యని జఆజాలురుుయపుడు దిగంబరులా బి వలచు 'శ్యాగశాజవరదు-వరభ కులు నశీయు భక్తి జబక చెలంగు నకల జనులకేల్ల చెల్లి నకాసౌనుగా ॥బెకీ మొనవులం భావపుపితో పురుహర్థములందుకొరన జైవభ క్షి సలుపవలయు ననుట జీవిరలత్యము, భ క్రీచేత శే భగవంతుడు సంతనీంచును. ఇందు కడానారణ ముగా (ప్రహ్లాదుడు తనకన్న మిన్న శా గజరాజాని భ కక్తివిశేమమును ేర్కొంని నాడు, తపమున్‌' వంశము లేజమున్‌ (కుతము సౌందర్యంబు నుదో్యోగమున్‌ నిఫుణత్వంబు (ప్రతాప పౌరుషుములుస్‌ నిహైబత (ప్రజ్ఞ లున్‌ థి స్తు జప హోమంబులు వాలవ్వు ఈళ్వర భవత్సంతుస్టిక దంతియూ ధపు చందంబున భక్తి సేయవలయున్‌ ఆాత్సర్య సంయు పడి (పోతన భాగకతం)

ఈ దిన్య నామమందు శీ త్యాగరాజస్వామి బలము._కలము తదితర లన్న శ్యములకన్న ఉదర్తను భక్తియే _పధానమనుటలో తదితర కన్నత్యములను నిందించినట్లుగాదు. దైనభ క్తి యుండి కడమ సంపదలున్నచో ఆవిభ క్సికి విరోఢ ములంశావు, సవాశారములే, కాని కేవల ఆడంబరములు మొొత్రము భగవంతుని దయ సంపాదించజూలవు, అందున వరుసశ్వా స్నాన జప, ఛ్యానములు మౌననిస్థ, శువారణ్య ఏళాంత చాసమ్యు దిగంబరాద్వి చర్యులుగల శావలు, వేపలు కొంగలం మేకలు మొదలగుచాటి సౌమ్యుముఅను చూసీ, ఈ చర్యలు భగవద్భక్తి విరహపారమా అన నేని, పెల్లని శానులన్సీ భక్తి సహీఠరములగుచో సర్వలోశములందును యా

దివ్య నామ ల! ర్తనలు కిత్షపై జాణ్యములు ెల్లుననియు లోక సహజమెొన తీరులో లేళ్ళని ఉప చేశ సారము- నందించినారయం ౩9. (శ్రీరంజని అది (జోచేవారెవలే రఘువతీ నిను వినా (శ్రీరామా నెనరున నకలలోక నాయక! నరవర నీ సరి 1(బో” "బేవేందాదులు 'మెచ్చుటకు లంక దయతో చాన మొనంగి నచా గబోః మునినవంబుం జూడ వెంటం-జని ఖల మారీచాదుల హూతంబుజేసి ॥(బో్‌ వాలినొక్క-. కోలనేసి రవివాలుని రాజుగగావించి జూచి 1 భవాని తరణోపాయము నేరని త్యాగరాజుని కరంబిడి 'బో॥ రామా! సీ కన్న శాపాడువా కెచ్వరూ లేరు, నీ సరిరత్‌ వలు లేరు, నీవలె దయతో ఇశాపొడువారెవ్వరూ లేరు... సర్వలోకములవ ఏకైక నాయశత్వమును- వహించి రథీ,ంచువారెవ్వరూ లేరు, అని ముమ్మారు మాడు విధములుగా క్ట ర్థించి చరణములలో అందువ్‌ అదర్శములను చూపుచున్నారుః శీవల దయతో విఖీసుణుడు కతృ సోదరు.ై ననను వానివలన (పయోజనము- నెపీడీంచకయే లంశానగరమును దానమిచ్చితివి. ఈ ఆభయ్మపదానమువక ఇందాదులు సెకము అనందించీరి, సకల లోక నాయక ర్వమును వహించి, విశ్వామిత యాగరత్‌ ణమను వ్యాజు మును మొనవాతీఠరమెన విభూతితో, దుష్టులైన నుచాహు మారీచుఅను వాత మొనర్చి? దివ్యవిభూతితో, రావణ సంహార పర్యంతము, కధ నడిపి సర్వలోక నాయక త్వమాను ఇాటిన వీరుండవు. ఇళ నరవీరుడ వె, "శేవల నరసా(మొజ్యము శేలటరయే౫గాశ, వానర పా్యమౌజ్యమందు ధర్మ నివ్వ ఇెలళొల్సి, దోషియైన వాలిని సంహరించి రవి బాలం దైన నుగీవుని (వతిప్పించి నరుఠలో ధర్మమూ ర్తివే?; నరవరుడవై వెలసీతివి. ఆపె పరార్సరుడవై సంసారసము[ద్రమును దాటుటకు వీ యుపాయమును. ఎరుగని 'శ్యాగరాజాని కేవల రామనాను దివ్యకీ ర్తనవే ఆదరముతో చేయూకనిచ్చి శాపా

కశ2 త్యాగరాజు శీ ర్తనలం ఊీన రాొామచం(ద్రా నీకన్న, నీ సరిరతువలు కలరా* యని ఇందు సాఖపాయముగా శీర్తించివారు. ఉరి, కల్యాణి. అది

భజే రఘువీరంశర-భరిత దశరధ కుమారం 1భ॥

సీవ్ర దురానలరోసి పర-నిందల నెల్లను బాసి (భః

పం వేంద్రియమ్ముల నణచు-వవంచసుఖము వినమనుచు ॥ భః శకామాదుల నేగించి నీ- కార్యములను సాధించి (భక అన్నియు వనికొదిశేనా ఇటు-అటు తిరిగిన తెలనేనా ; భః

వశే వనులకుబోక గోముఖ-వ్యాఘ్రము చందముగాక భ తవ్వుతంటలను మాని భవ-తరణము ననుమతి బూని. ;భ!

కర్మము పారికి నొనంగి సత్‌ -కార్యములం దుప్పొంగి.. 1భః భక్రిమార్ల్గమును బెలిసి నిజ భాగవతుల జత గలసి 1భః మాయారహీతుని గొలిచి నీమనమున రాముని దలచి 1 భ॥ రాజూధిపుగా వెలసి త్యాగ-రాజ వరదుడని తెలిసి 1భ॥ రఘువీరుని భజించుటయీ పరమౌర్భ లత్యుముగా నిచ్దేశించి దుఠాకలను విడ

చుట మొదలుగా భ వ్రడగువాని లతముణములను (క్రమముగా కేట తెల్లమెన మౌట

అతో ఇందు కీర్రించినారు, శీ1, హుసేని__ ఆది

భజరామం నతతం మానస 1భ॥

అమిత శుభాకారం పావ-తిమిర విభాకరం 1భ॥ శతముఖ నుతగీతం నకలా-శిత పారిజాతం ఇభ్ర॥ పాలితలోక గణంక-పాలివినుత గుణం (భః నరోజ వరనాభం యమపు-రారాతి లాభం 1భః వ రానందకందంనత-సురాదిముని బృందం 41భ॥

దివ్యనామ కీర్తనలు కేశ కమనీయ శరీరం ధీరం-ముమ జీవాధారం ఇభ॥ కరధృతశరచావం రామం-భరితగుణ కలావం భః భవజలనిధివోతం సారన-భవముఖనిజతొాతం (భక వా ళాత్మజ సులభం వర-నీతావల్ల భం 1భ॥ రాజ రవి నేత్రం త్యాగరాజవర మితం 1భ॥ పౌప..,.కవనం == పాపములనెడి -వీళటికి నూర్యుడు. ళరముఖ... గీతం ఇ ఇంద్రాదులచే స్తుతింపబడిన కీ ర్రిగలవాడు, కపాలి...గుణం == శివునిచే నుతింప బడిన గుణములు గలవాడు, 'సరోజవర నాభం == పద్ధుము వాభిగా గఅ విస్షువు, చఈమఫురారాతీలాభం = యమునిక్సి శివునికి పయోజనమెనవాడు, సారసం.ం తారం == (బహ్మోదులవ తండి. రాజరవిే ఈం = చంద నూర్యులం “జ తములు గా గలవాడు, 42, ేవగాంధారి- జేశాది మరవక వే-నవమన స్తుధరూపుని ఏమ న్‌టో మెల్ల ని మాటో కన్నుల "కేటో మరి వలెవాటో మనన మ్య కులుకో పావల గిలుకో కపురంపు బలుకో చెక్కుల తళుకో మనన 1మ విల్లో ఘంటల ఫఘల్లో సుమముల ఇల్లో సేవపు కొల్లో మనన 1మః శీలో ఉంగరాలో బంగ రుయ్యాలో ఇెంతనీల్లాలో మనన 1వ శరమో కనకాంబరమో (శ్రీకర యురమో (బోచే దురమో మనన మః ఆ జన్మము హృ దాజీవముతో పూజింతునె త్యాగరాజనుతుని మనన మః

144 త్యాగరాజ క్‌ _ర్తనలం

సవాజ నుందరములు, సజాతీయములం మెన భావముఅతో భావున లె నభ కలం థ్యానింతురు. యమనియమాదు*అలో ఛ్యానభూ మిక మిక్కిలి (ప్రధాన మెనది, నువా సనల (గుమ్మరించు ఫుష్పమాలికనలె, భగవంతుని దివ్యక ₹ సొౌందర్యములను, విభూతులను ఒక్కనూతమందు చేర్చి తెల ధారవలె అవిచ్చిన్నముగా, చిర్తమందు నిలకడగా నిల్బునట్లు రసఫుష్టితో భావపుస్టిని చేహార్భవ లెను, ఈ దివ్య నామ మందు మహాభావువలెన శీ త్యాగరాజస్వామి వెన్నముద్దలను నోటిక ందించునట్లు కల్లి బాలురట్‌ గోరుముద్దలు నందించునట్లు, పుంసాం మోవహానరూఫు డైన శ్రీరాముని దివ్య సాందర్య మును పోతబోనీనట్లు, వివిధ భానములలో తన మననునక్‌ ధ్యావనిష్ణు నందించి ఓ! మనసా! యీ మెభనమును మరవళజే! యని సంబోధించి హెచ్చరిక వేయుట భ ప్రల ఆంతర్య మైన మధురానుభూతి, రాముని నీటు, మెల్లని స్ట్‌ కన్నుల లేటు వలెవాటు_._. ఇందు శష్టాలంశారముల సౌంచెపేగాక, రామునికి ౪ విధమెన నీటున్నదట, 'తెలు/గుజాతీయమెన నీటులోని కీని ఆనుభవె క జేద్యము, అధిశారముు బలము సంపదగల వారిని చాలా నీటుగా నున్నారని లోశమందూ జాడుశకగలదు. సర్యోన్నతు లైన రానునిలోగల నీటు ఆయ్యారి'కే ఎరుకఫి మెల్లనిమాట అనగా ధ్వని తవ్క_వ్వయనిశాదు. రామునిమాట సున్నిత మె మృదు వుగా నుండునని భావము, ఇక రాముని దివ్య జీ తములలో నొకవిధమెన "లేటు తనమున్నదట, [_పసన్నత యనుటకం క తేట తెల్ల మెన కెలుంగుజాతీయములో వినిర్ణలమెన శళావైభవమును | _ర్రించినారు, ఇంతవరన వర్శించిన భావములు: 'పాత్త్వికములం, వీటికి ఆలంబమెన ఆహార్యమును జతగూర్చి బంగరు సరిగంచులా ఈ ర్తరీయమును కీవిగా రాముడు వలెవాటు వేని కొన్నాడనుట ఎంతో రమణీయమెన భావము.__(స్త్రీఅపయ్యెదల సౌందర్యమును. వర్శించుట ఉఊల్తను వీరనాయకల, ఉ్‌ _త్తరీయాంచఅముఅను చక్కగా సంతరించుట నువోకవి సమయము, వలెవాటు, వారివారి కీవికి ₹"డార్యమునక "పెద్దరకమునన నిదర్శనము.)

మహాశార్యములు సాధించినపుడు ఇశే బలంద్య ఆనందో త్సాహములలో మహానాయవలందు గోచరించు ఒశానొళ ఫావభంగిమము.

ఇశీ/రామునియందుగఅ వలువను ఈ మహనీయుడు ఉపానించినాడు. అఆహె పావలగిలున వీరచివ్నాములుగా పొదముఅందు ధరించిన పావల సందడి.కర్చూర ఇరిమళమువలె అంత ర్భావ్యాముఅందు చలువ నిచ్చు కఫురఫు పలుకలు_అందుకు దోహద మిచ్చునవి ఆద్దములనంటి వెన్కఅ తళునలు రాముని దివ్య సొందర్యమునకు వరాశాష్ట్రనందించినవి,

చిన్య నాను శీ నవల శి4న

ఇ్రీరాముని కోదంచనూు ఆఅందమళ్చిన గంటల నినాదము, జంట రాజు భటుల తాటమాులు సేవపుకొల్లు నుమమాఖ ఇల్లు వూపొదరిండ్ల విహారములం'క్రీ/రా ముని కాజసార్వభమాని రూపు, గుణ సంపదను మననుట్‌ 'శజోధించుట, రాముని భ్యానమునట ఏళాగతే నందించును,

కర్వాక సీతారాముల దిన్యరూపముఅను బంగరుతూనుటుయ్యొఅయందు నిలివీ, రఠ్నపుటుంగరములు గఅ కీలు అనగా (జలు ఆయినను ఓ! మనసా! సీథ ధ్యానించితి జేని అ నిష్ట మరుపురానిడి, అని ఏకైక అనయర ధ్యాన ప్రి ఈయను ఇందు ఆజేశించినారు,

శామున కెంతటీ వ్య క్రిత్వ్యమో రాముని చొణమునట్‌న్నూ అంత (ప్రత్యేకత ల నరనళాంబరము,లఖ్మీని వాస మెన వకుస్థతము, పరస్పరము పం తాలాడుకొనుచ్చు తశి్వతులను, దీనుఅను బోంచుటలో దురమును అనగా త్వరను పోంత్సహించు చున్నవట! అనగా ఆపాంక్ళక లేతో, బల, శౌర్య, కౌ జార్య వనంకదఅక్‌ అల జాల మెన (శ్రీ/రౌముని దివ్వరూపమును ధ్యానింఫుమని 'వెప్పి; అ జన్మము రామా! నిన్ను నా హృదయ ఫుండరీకముతో వూజింతునని చెప్పి పె వర్శించిన రసథావ మాధురిని ఆత్భాం![ఠత మొనర్చుకొన్న ఈ త్యాగరాజుని చిళ్తము ఎంతే నున్ని తమో! ఎంతఅలిక మో! అజన్మము మనకు ఉపాస్యమగుగాక!

43. సారంగ __రూవకం

వమూావువ రఘురామ-మరకత మణిశ్యామ 1మా!1

పామర జనభీమ-పాలిత సు తామ ॥1మా॥

దురితంబులు పోదు-దునుముమననసురాదు కమా!

కలశొంబుధిలోన-కరుణ కరంగిపోయెనా శ1మూా॥

వినువమురినమరమున--విధిశరము వీర్శౌనా కమూ1

కల సత్యము సుగుణ-కాననమున నిలిచెనా 1మూ॥

దివ్యన రావఘన- మై వత్యము జోయెనా 1మూ!

'రాజూధివ క్యాగ-రాజ వినుత బాగ మా

"10

146 త్యానరాజ కీ ర్పృనల

పరను భక్తులు తమ వివిధ మనోఖొవములను భగవంతునియంటజే నినియో గింతురు, చారి భావసమాధియందలి స్వత్వము ఇనవు పొపంచిక వ్యవహార దృష్టీ శలచారికి ఆన్యధా తోచుట సహజము, ఈ దివ్య నానుముందు రఘురామ! మౌమవ ఇ సన్ను రత్సీంపుము అని ఒకవంక ఆర్థించుచూూ, పామరజనులక ఆజ్ఞానులవ సీవ అలవి గానివాడవు; ఇం(ద్రాదులన మెతీము రతవడవు, అయినను నా దురితములు వన్ను వదలటున్నవి; నీ జేలనో వీటిని పరిహరించు నుననులేదన్నావు. నేజా అసమరుడనెయున్నాను, ళాని నీదయను వేడుకొనుచుచున్నాను,. ఇని 0౫ అరి ఫైపొాశమందు వికళుడై రామా! నీవగల కరుణ కలళాంబుధిలో = సము (చములో కరగిపోయినదాక అచే అఆధితేపంలో కొంత వా _స్తనమున్న్నూ తేక పో లేదుం

పరమ 'పశాంతమూర్రియెన రాముడు సముగునియందు కాలాగ్ని సమౌన ోధకుచూపిన సంఘటనము ఇందు ధ్వనించుచున్న ది,

రామా! సీ కతృ 'సమరమున విధిశరను (ట్రవ్మోస్త్ర్రము విరిగనదాళ్‌

సీ సర్యషవతము ఆరణ్యమం జేనిల చెచా! నీవు నరళరీరము ధరించిన దివ్య పుకువుదడవనని బుషులు విశ్వామి._తాదులు నిర్ణయించియు న్నారు; శాని ఆ దై వత్వమా మాటు మణగెనాక యనుటలో వాడను, “ఆత్మానం మౌొనుషంమ న్యే రామం చళర ధాత్మజం” (నన్ను దళరధ జూనమారుడుగా మనుష్యునిగా భావించుకొను చున్నాను) అని రామ వాక్యమున్న్నూ ధ్వనించుచున్నదిః

ఇట్ల ధికేసించి రామనియెడగఅ స్వత్వమును చక్కగా వ్యంగ్యమర్యా చలో నూచించిరి, రామదాసుకూడ రాముని కీర్తించుదూ ఆ ర్రితో, చాధతో, “శరచాపనులక కి (బంగోనాకి సీ శౌర్యము జలధిలోజొ చ్చెనా! రామా! నీవీ పేమిశాదుశా. సీతాభాముకై నా చెప్ప రాదుగా”యని పొడుకొనుటనలన భ క్త్లేయ సంప్రదాయనుందు ఈ విధమెన తీరు కానవచ్చు చున్నది; భగవంతునితో వారినన్న సంబంధమట్టిది,

44. పున్నాగవరాళి. చాపు

మానన నంచరశే! రామే కవమూా॥

వరముని భ _కృలోకచయా న్యే [నూ

జో

వరమ పావన నిర్జరవ ర్యే ముఖజిత భా ర్యే 1మా।

బివ్యవామ కీర్తనలు 147 స్వర జిత ఫఘన రన మాధు్యే సుర వైరినిచయ తమస్స్ఫూ శ్యే నిరువమళ " శ్యే (మా। వికసీత సరనీరుహానే తే మకరాంకకోటి నన్ని భగా(తే కౌళికమి తే 1మా॥ కుకముఖవినుత సుచార్మితే అకళంకనీతాసుకళ తే కరుణాప్యాతే 1మా॥ అగణీితలోకగణాధాే నగవె రి రిపుజలదనమి నే, దుర్షనదూ కే 1మూ॥ విగళితమద పృాదయాగా లే నిగమాగమ నంచా చే హారివరివాకే (మూ! శమలానన నుతగుణ[గా మే కవములారికేఖర వ్రీయరామే వారి దశ్యామే 1వమూ। శమలా పృాదయ కుముద సోమే అమల చిత్త జనరిపుఖీమే నోపికాకా మే [మూ॥ వాన్‌ కేంద ర్ముడాధీశే శాగలోభ మద వినాశే నకలాధీే శమూా॥ రాజ రాజ పూజిత రమేే త్యాగరాజ బ్భాదయని వే కే సాశేతపురీశే శమా॥ ఈ దివ్య నామము "కేన సంస్కృరమయము, రావేం ఇ్యరామునియందులే! మొనస== ఓ! మనపా సంచర == సంచరించును, అను మనటముతో రాముని సప్తమ్యుంత వికేషణములతో న్వతిపరముగా చక్కని అనుపాసముఅతో, బాచో విధేయముగా కీ రించుకొనుట కనువుగానున్నదిం వరమునుతన్‌ భ పలక వూజ్యాడు, ముఖజీర భాళ్య = చందుని జయించు ముఖము గలవాడు, స్వర... మౌధుశ్యే = స్వరముశే చేఘగంభీరథ్వని మాధుర్యము గలవాడుం ఖుర... సూర్యే = చేవళర్భ లైన రామీస సముదాయన నెడి చీకటికి మార్యుడుం

14తి త్యాగరాజ కీర్తనలు మశరాంక...గాతే జ కోటి మన్ముధులన సాటీమైన సౌందర్యము గలచాడుం నగ ెరి... సమిరేఇ= పర్వక వరి యగు ఇందుని శతృవుల నెడి యమేఘములన పెను "ఇాలీ నంటీవాడు, శమలా... రామేజు కనుల విరోధిరమైన చంద్రుని ధరించిన శివునన (పీయమెన రానునానుము గలవాడు, కమలా... సోమే = లభ్మీవృదయా తసెడ్‌ కలంవన చందుండు, 45. శీడదారగాళ __రూవకం రఘునందన రఘునందన రఘునందన రామ 151 పొడుదు నిను వేడుదు కొనియాడుదు (శ్రీరామ 151 కోరితి నిను జేరితి నను దూరకు మి రామ శర వమోయని నీ మనసున వమరశ*ీ రామ 154 గతిలేదని వతిసీవని మతినేశరణంటి శర; జాలము నీశేలనునే. జాళను (శ్రులోల 151 గట్టిగ నిను బటిన తన కిటి వెత లేల ర! లు లీ లు నీశే దయ నీకీ దమ నీశ3వచేసాటి 158 నిను బెలిసిన ఘనులను నే దిన దినమును దలతు 15॥ ముల్లోకముల ల్లాడిన ఇల్లే గతిగాని 154 ఇలనంతట గలవానకు జలభేగతిగాని 1ర॥ి గుణములలోనణీగుం శు గుణియే గతిగాని 15॥ ఎన్నివితములున్నాను నిన్నే చేరవలె కర! (శితమానవ పిాాతకర-పాలిత త్యాగరాజ 15! భగవంతుడైన రాముతే సర్వలోక సర్వావస్థలలో ఏీకైళశ ళరణ్యుడు. గాని అన్యధా లేదే పరమౌర్థ సర్యమును విలతుణములైన ఫెననూ: అతో ఇందు కీ ర్థించినారు, ఉపనివత్సూ ప్రఅవ లె నిరంతరమూ సాధనలు అను వంధానించుకోవలనీన సదుప చేళములు, గట్టిగ నిమబట్టిన ఈనట్‌ అనగా దృఢభానముతో సీజీ గతియన్న వాక్షీ ఆక లేల!

శివ్యవామ కీర్తనలు శా

రామో! దయ దనుము కఓీర్స సీశేయుండుట సపాజముగాని మరొళరినన్న ఇచాలివఅన మాశీమి లాభము నీ దయాదుళకల్ల "నే లోక ముద్ధరించంబడుంను , దయ మొంతి ఇత్యాదులు నీ స్వరూపకళలె సీ యంటే సౌర్టకమాలు, నిను శెలసీళలొన్న చువానీయులను నిత్యమూ స్మరింతును, చారు కప్ప విజేనలన పేర స్మరణీ యులు లేరు, పేమందుచాశి లోక ములన్నీ చుట్టుముట్టి తిరిగిననూ, తనది అనుకొన్న ఇంటికే గదా ఇచేరుకొనును, ఇచట ఇల్లు అనగా లోక వ్యపవోరమును బట్టి జేళమంళా తిరిగి తిరిగి తన యూరు తన ఇల్లను మొట మరువక ఎట్లు చేరకోనునో, లోక సవాజనము గా రన ఇంటియందు. ఎట్లు స్వత్వమును భావించున్సో ఆశే రాముడే శా స్వర్వను వెడి శవము శలుగుటయే కృ తార్ధతవ "హేతువు అని ఉదాహరణమిచ్చుట ఎంతో ఇూగున్నది. ఇల్లు అనుట భే తనళరీరమనియు భావము, ఎన్నిలోశములు సంచరించినా తిర్లి జన్మ ఎత్తి కర్ణుమయమెన శరీరము నీ పొందును అట్టి స్వస్థానమ నెడి భావము శాముడైయున్న ము ప్రడగునని భౌవమాుం

ఇందుకు మరియొక చక్కని ఉదాపారణ ీంయమనగా భూమింపందు పడిన బర్జ్మును కొంఠళొంత తరము (పయోజనములన చాడుకొన్ననూ, మొర్తంమిడ బర్ష మునకంతట్‌ సమ్ముదుడే గతియెనట్లు భగవంతుని దయభే లోశముందలి 'సర్వ ఫలములను నునమనుభవించినా, సర్వాధారనూూ సర్వా శయనా రాము లేయని ఇభావించకన్నచో పరను పురహిర్థము రావేరడని త శ్త్యసార మందిచ్చి నారు,

ఇందుక్‌ నూర మేనున 7: __ గంమాులా.గుణి, అనశా గుణమాలం ఖౌసనించి నంతేశాఅమా. గుణియను దృష్పియుండును. గుణంనూలనీ గుణికి అనినా భావసంబంధను (ఫ్రనిద్ధము, భగవ త్త ర్త్యము యీ నగుణంమాఅణ్‌ గుణిళి ఆతీఠకము. గణములను భొవించువానికి గుణియేగతి ₹ాని భగవంతుడం గమ్యుము ఇఆాన లెననుట పరమౌర్థ సారము,

వెన్ని విధములున్ననూ, అనాణా సాధ వాంతరను లెన్నియున్ననూ, నిన్నే వేరట పర్యవపౌనమాం “ంప ధానద్యః సమా జే ఆస్తం గచృంతి నానురూ పీ కువోయ” (శృతి (తమ కను శామరూపనూలను విదచి అన్ని నదుల సము డను నీ శేరను) ఆను శృత్యర్థమును ఒళక్క్ళ_మౌటలో వివరించినారు. సౌధజూ భేదనముఅటు వక భేదములన, ఇదియే ఏకైక పరిస్కూరవబం

46. దర్చారు...చాపు శామాభి శాము రమణీయనాను సామజరిపుళీమో. సాకేత ధాతు శరా

వనజలోచన నీవు వలసి యలసితి, నీ మనసున దయలేదు మల్లాడి ఫలమేమి శరా॥ మననను ఇెలి నీశే మరులుకళొన్నదిగాని ఛనవున చెయిబట్టి నంరథీంచవు శిరాకి కమసీయ మగు పాన్సు గావించితి నందు రమి యింవక నె నన్ను రచ్చ జేసేవు శరా! కోరికోరి నిన్ను గొలువగ నీకు చారి వేేయని ధాత (వానేమో $రా దిక్కు. నీవని నేను దినదినమును నమ్మ ఎక్కు. తక్కు.వలందు ఎనసె గుణమేమొ శరా॥ సీశీ దయ బుట్టి న్‌వ్ర (బోవవలె రాశీందుముఖ, (శ్రీత్యాగ రాజరతుక శరా? ఇందు ఉజ్ఞ్యల శృంగార భావముతో నాయిశా నాయక భావముతో, రామా! నిచ్నీవలచి ఆలనీపోయినాను నీ మననున దయలేదు, నా యందు నీ కనురాగమూ లేనిచో జీను మల్లాడి ఆనగా ఆటు నిటూలేచి జేసారిన ఏమీలాభము! నా మనససెడి వెలి (ఆనగారన జీవపకృతి యని ఫావము,) నిన్నీవలచి మరులుకొన్నది. శాసి నీవు చయిబట్టవు, నీనై రమణీయమెన పొన్ఫునమరిచితిని. శాని అందు నాతో రమియింపక పోలు నలుగురిలో నగువాటగునట్లు రచ్చవీయుచున్నావు, , ఇచట మనోమలరరు డైన జీవునికి హృదయాగారయే శయ్యాస్థానమని (శమౌణముం ఫురీకేత ఇతి పురుషః = వృాదయ కయ్యయందు శయనించు వాడగుటచే పురువుడసి శం కేరము, ఇం[దియాద్యానరణముఅను దాటి వృాదయమ'నెడి శయ్యనమర్చుకొని' నీకై ఎదురుచూచు చున్నా ననియు, వృాదయాధినాధుడ వెన నీ కనుబంధముండియుం శాక, రచ్చ చేయుచున్నావని, త శ్ర్వార్భము, కాని సీపటేలే గతియని బవ్మానాఅ లాటమందు జేశే (వాకవాసెనేమా! సీజీ దిక్కని నమ్మి యున్న నూ, హెచ్చు, ళస్ద ఆరఠమ్యమును పరిశీలించు గుణము నీ భండుట చక్రము, సే! ఎప్పటితై ననూ సీకే దయకల్లి సీ అశయ భాన్యమిచ్చి, సీజీ శాపాడ వలయును "గాని నీను మొతము అన్య చింక లేక నన్నీ ఆ్మకయించియుందునుం నీదయ..అని విఅషణ ఫోవములతో రమ్యుము'గా కీర్పించినారుం

దివ్యనామ శీ ర్తనలం కే శీల, గాలి వంతు__ఆది

రామ రామ కృ యన కే-రాతిరి వగలు నూనీతా 4రా॥ ఇతర మార్గ సౌఖ్యములకు-అతని హృదయ మే సాతీయ ॥రా॥ శాని వనులు కోరికోరి-కరంగుచుండే మానవులు 1రా॥ కుత్సిత పు మాటలకు-కుత్తుకో పార లేటి జనులు కరా! ఎదుటి పచ్చంజూడ లేక-హితవుమాటలాదే జనులు రా! వాల వా శ్రుములన్ని చదివి-ఆన దాసులై నవారు $రాః చల్లని వాక్కులు బల్కి-.-స్వ్యాంతమనలమైన వారు శరా! వలుక నేర్చి యడుగ బో లే- తెలివికి వోనియైనచారు రా జూతి హీనులై నవారు-జాణ లై నార చే సావ్నీ 1రా॥ పాము వంది గజ-పిశాచ-పాత శా గేనరు లేనాత్నీ ॥రా॥ త్యాగ రాజు తెలిసికొన్న-తారక మిహవర సాధనము కరా

1శీీరాను తారకనామము, కవ నామములను కీ రించుటవఠఅన ఇవా పరము:

లణ న

అంధు సుఖము కలుగునని ఈ దిళ్య వామండు సదుపచేళమిచ్చివాడ; రాతింబగ ళ్ళు లోకసా ధారణమెన తీరులో 'స్త్రీపకుములు ఈమ తెలివిని జేళశాఅముణను వ్యరము గా గడుపుట, సంఘ మర్యాదగా; నాగరికత ఇా భావింతురు, ఆ తీరును విమర్శించి పౌర్థకము గా కామక్ళష్ణ దిన్య నామకీ రృనమా చేయనలయును. ఈ భగవన్నామ: శ్రీ ర్తనమునణన మనో వాశ్కాాయములను 'తిశరణములు నిర్శళములగును; 'తిశరణ డోపషముల నే, నుముగా. వివరించిరి; ఇతరమౌర్శ ములందు అనగా అపమౌగ్ష ము అందు అజ్ఞాని యనుభవించు సౌఖ్య మెట్రిదో, వానీ వృదయమే బుజువుశేయును; ఇకర (పమాణము అక్కరలేదు) ఇెడుపనులుచేయుడూ, లోలోన జములువారు భగదన్నానుము. కీర్తించిన, వారి మనో జేదవము కాంతించును; ఇకే కత్సితపు మౌటలు పల్కి ఆ కంఠముగ్నమెన జేదనతో పొరలుచారు, ఎదుటివారి పచ్చ = సంపదను, ఓర్వ లేక, మననునందు అసవానముండి 3కి పీతవుమాటలాడు వారు జేదశ్శాస్త,ములు చరివినవారు జాడ నిరంతరం దురాళవలోబడుచారు చి త్తమగ్ని వలెనుండి, పెకి చల్లగా మౌట్లాడుబాణు తీర" చారని సెహీనుకముగా పళ్నించి నవుడం సమౌధానించగలఅ తేలివి లేనివారు. స్వయముగా ఈ రోను. సంప్కారము

క్లకశై త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలం కరం పరయాలేనివారె, శాక్కాాలిక, ఢీన_అధిశార్య సంఘబలమును చేజూర్చు శొని తామే తీర్చు పెద్ద లై జాణలవ లెనుండువారు ఇంశెన్ని విధములుగా, ఆప మౌొగరముఅ సంచరించువారు పతితులం, భగవన్నామ కీ రనముచే పొప పరిహార ౧ అటి మంది కృ తాద్ధణణదురని, మహా ఫు రాణమాులం భల చర్మిత్రములం వ్రమౌణములం గలవుం ఆందు పొము_అనగా అజగరుడంటు లేక నుదర్శనుడు. నరావాను._.ఏనుగుం సిశాచము _ దుంధుమారుడు పాపువై భగన్నామ మహిమచే కడ తేరినట్లు కధలు గలవు, అని క ్రించి రామ కృష్ణ శానముం ఇహ పరచుఅందు ేయస్సు నిచ్చు వని వివరించినారు. వదె, సౌరాష్ట్రం__అది

రామ రామ గోవింద రథీంచుముకుంద రా!

కలియుగ మనుజులు నీకు మపహోత (సము

శలదు లేదనే కాలమాయెగా శరా॥

శాముని చాసులు నా నలుకులు విని

"'ోవలనీనటుల నాడనాయెగద కరా!

పామరులను గని సిగ్గునడుచు మరి-

మోము మరుగుం జేసి తిరుగ నాయెను 1రా॥

(కొవ్వుగల నరుల కొనియాడగంజిజు

నవ్వులతో ననుం జూడనాయెగద ॥రాః

మతిహీనులు (శ్రువతి చాసులకీ

గతి రారా దని వల్కనాయెగద 1రా॥

నమ్మినాడనే జీరుకైన సీ

తమ్మునితోనై న బల్క-_ వైతివి ॥రా॥

కార్యా కార్యము నమమాయెను సీ

క"ర్యమెందు చాచు కొంటివయ మూ కరా!

చిళ్యనామ కీర్తనలు శ53

రాగరాగ (బతుకిట్లాయెను (శ్రీ

త్యాగ రాజనుత తకగుణముగాదు శరా॥

భగవంతుని అనుగవా విశేషములు విచితములు భ వల జీవితముఅలో అజేక పరీమై ఘట్టములం ఆారసిల్లును, దాని ననుసరించియే భ స్తల భావవై చిత్య మున్నూ ఏర్పడును, దీనముగాా జాలిగా. ఒజళఫుడు దురునుగా, వ్యంగ్యమ ర్యా జడలో వివిధ పద్ధతులలో భగవంతుని భక్తులు కీ ర్రింతుడు, వీరి మొటలన లోక చృష్టిలో ఆార్పర్యమును నిర్ణయింతు మేని మన అజ్ఞానమే బయటపడును, ఆంతరంగ భ్‌ వ్ర లేమన్న నూ, భగవంతునికి ఆనంద టేం భ క్రలున్నూ తమ శాపస్మ్రరయములఅను భగవంతునికే నిజేీదించుటలో పరస్పరం ఆంఠర్య మున్నది, చూడుడు ఈ దివ్య శానుమందు శీ/ త్యాగరాజస్వామి ఎంతో చుళశనశ్తా రామా! ీను నిన్నేనమ్మి యున్నానని మాటకరుసవైనా నీ తమ్మానితో అత్ముణునితోనైన అన్నావాశి యనును, రీన తమ్మునితోనం కే, పీరికి'ఒలికిన వెవంఠ మేమో! సీ శౌర్య మెందు చాచుకొంటివి? అని ఆధిత్నేపించును, (శ్రీపతి దానులు రిక్తలు పిచ్చివారు లోక మర్యాద వెరుంగని చారని, మతిహీనులు పల్కుచున్నారు, మౌళీమి గాని, నీపతి స్టవ భంగమని ధ్వని. ఎంతటి దుహ్కె.అము (పొ్పించినడి! కలియుగ మనుజులు... ఇదొక (వ ల్యేక వర్గము. తను జేహేఎదియకు5ను, తమక భోగ్యములై న విషయ సుఖములను, (పొణరును భగవంతు జే (వసౌదించిననూ చారు చై వపారమ్యములేక జన్మవాన్క_ శా భావించి బేవుని "కేమి మహివుగఅదు? మొ సామర్థ ట్ర్‌ వే నుమ్మూ ులికించుచున్నదని భావించి దెవమును (తోసి గాజనుచూ, తాము శానుదాన లే బారిభ ప్తఠల నవమౌనించుచున్నారు, వారెదురైనచో మేమే తెప్పించుకొని తిరుగ వఅనీననతి పట్టినది, అని భఛగవంతునిళి నివేదించు తీరులో అజ్ఞానుల (పన ర్తృనమును లు ఖా న్‌ శ్పష్టమాగా నిరూపించినారు, 49, అనంద భ్రైరవి-ఆది

రామ రామ సీ వారము కానరారానీతా శరా!

రామ రాను సాధుజన (ఓమ రారా శరా

మెజుంగు వేలను గట్టుకో మెల్ల రారా రామ

కజకు బంగారు సొమ్ములు కదలరా'రా రా!

కైవశీ త్యాగరాజ కీ ర్తవలం వర మైనట్టి భక్తా భీష్ట వరద రారా శామ మజుంతు జేసికొ నేదట్టి, మహిమ రారా కరాళ మెండైన కోదండ కాంతి మెరయ రాఠా-కనుల వండువగనుండు ఉద్దండ రారా కరా చిరునవ్వుగల మోము జూవ రారా-రామ కరుణతో న న్నెల్లవ్వడుగావ రారా 1రాళి కందర్పసుందర, ఆనందకంద రారా_నీకు నందనముం జే సెద గోవింద రారా శరా! అద్యంతరహిత వేద వేద్యా రారా _భవ వైద్య నేనీ వాడనైతి వేగ రారా 1రాః స్నువనన్న నత్యరూవ సుగుణ రాఠశా-రావము అ్మవమేయ! త్యాగరాజునేల రారా రాశీ సర్వ సౌందర్యము (ప్రసన్నత, దివ్యాలంకారముఅతో రామా! రారా! యని (శ్రీనాముని దివ్య సన్ని ధాన భాగ్యమును కృం-గార మెంలుకునట్లు జేడుకొని కీ ర్తించి వారు, భౌనములు 'సరళేములం, 50, మధ్యమావతి__అది రామనామ భజచే మానన ॥ రా దొంగరీతి తిరుగంగ నేల (శ్రీ) రంగని వదముల కాగలించుకొని రా 'జేహయమె త్తి నంబేహా వడక, వై "జేహి భాగ్యమా! ేహి బేహియని 1రా$ ఎక్క- డైన హరి యొక్కడనుచు, మది- చక్క్‌ందనము గని సాక్కినంతతము: రా

దిన్యనాను కీ రృ్వనఆం కకక

ఎందుబోక రాశీందుము ఖని, సీ_

యందు జూచి ఫలమందు కోర (శ్రీ 1రా4

సాధు నజ్జనుల బోధ చేత, భవ-

బాధ మానవలె సాధకమ్ముతో శరా!

శాగ రహీత జన భాగభేయుని, వి.

నాగతి యొవ్వ రె! త్యాగ రాజనుత శరా

సర్వజీవుల వృాదయముఅలో ఆంత ర్యామియె సక్వేళ్వరుండున్న నూ, చానిని- ణు ్ధించగఅ బుద్ధివై భవము మౌనవులకీ గఅద్యు అయిననూ, భగవంతుని ఎదుట. పడక, అవిబేకియె, భగవంతుని రప్పించుకొని, యజమౌొనికంటబడక తన పనిని" పసౌగించుకొను దొంగవలె తిరుగనచు, భగవంతుని సౌత్తు అయిన శచ్దౌది విషయా (శ్రపంచ భోగ భాగ్యముఅను, స్వంత అవాంభావముతో అనుభవించుట అజ్ఞాన జన సామాన్య అతణమని చూపి, (శ్రీరాముని భజించుమని హెచ్చరిక; పాధు సజ్జ నుల బోధనంద్సి కమదమొదులనంది పాధనవేని, “రాకేందు ముఖుని నీయందు కజాచిీ*ో యనుటనఅన సశ్వేళ్వరుడు) సర్వజీవులందు గలడు శాన ఎదుట దృళ్యు ముగాగాకం వృాదయాధినాధుడం భగవంకుని భావించుమని “త త్వ్యార్ధము, 51. కావీ__చాపు

రామ పాహీ మేఘశ్యామపాహి గుణ-

థామ మాంపాహీ్‌ ఓ రామ 1రా£

మాడు లోకములలో ఈడు లేదని, నిన్ను

"వేడుకొంటిని నేను ఓ రాము కరా

లోకుల నెరనమ్ముకోక నే సీశ్తే

లోకువనే నైతిని ఓ రామ కరా

వ వేళ నాపాలి బేచాది బేవుడు

నీవే యనుకొంటిని ఓ రామ కరా

అన్ని కల్లలని నిన్నే నిజమను

కొన్నవాడనై తిని, ఓరామ ॥రాజ

కే56 త్యాగరాజు శీ ర్లవలం తలచినంత నే మేను పులకరించగ నీవై వలచి సీవాడ్రైతిని ఓ రామ కరా! దుర్జన గణముల వరి ౦చుటకు, నాము గర్జనే గతి యంటిని ఓ రామ కరాః మనసున నిత్యనూతనమైన చక్క-ని తనమును కనుగొంటిని ఓ రామ రా అవని నుకాధవ భవమున ఎవ్వరి శివరు లేదనుకొంటిని ఓ శావమ కరా మంచి కృత్యములు సీకంచు ఇచ్చితి నా- వంచ భూతసాషీగా ఓ రామ 1రా॥ వనజనయన నావచనము లెల్ల సత్య మనుచు యాలకించుమిో ఓ రామ $రా॥ ఇకనైన శంకరనఖ (ట్రహ్మ్టేసంద- సుఖసాగర! (బోవుమి ఓ రామ క రాఖి అజాను బాహూ నరోజూనన త్యాగ- రాజ నన్నుత చరిత ఓ రామ (రాక ఓ రామా! నిశ్నీ నమ్మి సీవ డానుడనెతిని, అన౫ా సీజ్‌ లోవవె తినని వాడంట చమత్కారము, భగనంతుడనెన సీకన్న జీనై నవెల్లను కల్లలని భావించి దర్శ శుళను దూరముచేయు చూ సీ నానుముీ గర్జ్మించుచున్నా ను, తణతుణమందు నూతన రుచుఆ నిచ్చు నీ దివ్య సౌందర్యమును భావింతును, వసంసారమందడలి అనుబంధులె నవారు చారివాలీ కర్మగతి ననుసరించి దుఖ భుఃఖమాఅ సనుభవించురను నిళృయనుతో, నాచేయు పుణ్య శర్మమాలను నీకే సమ శ్చించుకొనుచున్నానుం చంచభూరముల సాజీగా ఈ మాటలు నా వృాదయ వూర్వముశా వచ్చి చవి, అనుశరణగాదు, కావున జూన శాళ్యత (ుజ్యోనందమను న హింఛుమని జేడీ తొచ్నారుం

చిళ్య నామ క్రీ ర్తవలం కక? 52, జలు సేని...రూవకం

రామ రామ రామ నీతకా-రమణ పావహారణ శరాః చెంత రాశయుండు కువరి-చలిమో నిండుకలిమో 1| రా మున మేచేమనుచు ఇంత-మదమా కామదనమూా 11514 ననువీనా గతి యెవ్వరనుచు- నగవో లేక బిగవో 11 రా కరుణం జూతుననుచు వలుకు- కరచవా (బోవ బరువా 11రా1॥ ఇల రతణ సేయ లేని-కులమూా వ్యాకులమా 1రా!॥॥ 'రామాయని మొరలిడ మది-రాయా చేవరాయా 1రా[£ ఇన్ని విన్నవములకు మదీ-ఇనుమూ మాట వినుమా 1|రా1 శశిముఖ నన్నే చేదియశమా నాదు వశమా 11రా1 భళి భళి తన కర '్రమెంత-బల మో "లేక చలమో న. వలచి పాడి ఇంత బల్క_.-వలెనా, తాళగలనా 11511 "లేమిబెల్బ ెద్దలెవరు- లేరో నీదు పోరో 11రా1$ ఉండినను నిన్ను బో-లుందు కే, యాడుకొందు లే 1514 వశము గాదు త్యాగ రాజ-వరద కుంద సురద 11రా॥

మహాభ కలు, భావునలు నిరంతరం తవు చర్యల నన్నింటిని భగవంతుని కే సమర్సించు (పప త్తి కలిగియుందురు, కావున లోక సహాజమెన ధోరణి ననుసరించి" తడ రమ ఇష్ట దైవమే నుతించుటతోబాటు అడిపోనీకొనుటరరు వారికి సవా జమే, ఇందు రాముని సన్ని థానమునుు అనగా తన శంతన తాను పిలిచి నపుడు వచ్చి. దర్శనమివ్వవలెనని త్యాగ తాజస్వామిచారి. భావముల లామా! నావెంత రావండుటత వాశన్న మిన్న లైన చారి స్నవామా? 'శేక నిండు కలిమో! సీవనగల భోగ గర్వ మో! సీజీ అందరక్‌ సర్వఫలములను ఇచ్చి కోరిశలం తీర్చవలనిన చాడవయియూుండి నీకింత మదమా* అందరికి చేసే ఆశ్రయుడనని చినువాశి పోనీ నిన్ను కరుణచూతునని ఒక్కమాట పల్క్కుటనతాడ కజవా*! సీవఅము సీవంళము అస్యచాదుఅను రమణ సేయలేదా! సీనంళ మర్యాదనె నా

క్షకప త్యాగరాజ క్రీర్హనలం -పొటీించ జేమి*+ ఈ వరుసలో వీ మననం ఇనుమో? లేశ రాయా! శిలఅయాశి యని పల్కుట్‌ వారి చిత్తా వేళమునకుని దర్శనము, తిరి పశ్చాత్తాపమందిి రామా! నిన్నన వలనీనటేమికి నా ఫురాళ్ళత కర్మ ఫలిత మే నీదయక అడ్డువచ్చుచున్న టేమో! అనుట శలన పె మొటలలోని నిందలప చక్కని పరిష్కారము అత్యావలోకనము!్‌ ఆపె మూన్గాంతరం నూచించుచూ నీ దీనదళ సీజ్‌ తెల్చుటన్‌ ెద్దలెవరు లేరా! ఉన్ననూ వారు నీకు సరిపోళలేమో! అయినను ఇంత విచారణ ఎందువశినా దళ గమ వించి సీజే రథీంపునము పభూ! ఆని వేడికొన్నారు. 593, మోహన-చాపు "రామ రామ రామ రామా యనసినంణ 'రాజపుజూచేలరా ఓరామా ॥రా॥ వ్‌టి జన్ఫుమిది వీటికి (బతుకు "రామ వమెంచుకొన్నావో ఓ రామా 1 రా అట్లలె న నాదు పాటల వినుచు మాటలాడ వెందుకో ఓ రామా 1రా॥ నరివారిలో నన్ను. గరుణ జూచినాడు కరము బట్టవెందుకో ఓ రామా ॥ర॥ ఆనకొన్న నాదు గాసి దీర్చ లేక వాసి ఏమి గఖైనో శీ రామ కరా! దయతో నను శేషళశయన ఇందరిలోన నయము సేయ తక్కువా ఓ రామ శరా! వతిత పావన నీకు హితులైన వారి జతగూాడకపోతినా ఓ రామ క రాక నాటి భక్తులు సీశేటి వావులోకొంచ._ పాటిలేక పాయనా ఓ రామ 1 రా అలనాడు నీవాకు నొలిచినటులనాదు తలపుగాకపోయెనా ఫీ రామ రా!

ఉవ్య నామ క్రీ ర్తృనలు 159

(బోచి (బోవకను కూచి చూడకను

వచుటకే దోవనా ఓ రామ 1రా॥

ఓ జగ దవన నరోజనయన శ్యాగ-

రాజ రతుక సుగుణ ఓ రామ ॥ రా

ఇందు (శ్రీరాముని శృపనర్థించిి రాము డెందుకో తనయందు కినుక నవపాంచి యూన్నట్లు థావించి రామా! రాజసఫు చూపు చూచుచున్నా జేమి! నీదయ సంపా దించ లేని నా జీవితము వ్యర్థము, నీవేమి తలంచితివో! ఆటలైన నా పాటలు_అనశా వీ శ్రీణా మౌత్రములుశా విలాసములుగా తోచు నా పౌొటఅను వినుచూ ఒక్క మొమైన మొటలాడజూడదా! వినోదముగానెనా సీ పలుబ్‌ వినుట శా భాగ్యమని భావింతును. నా పరిసరాలలో నీ సేవాభాగ్యము నాకీ కల్లి నందున శాన చేయూత నిచ్చి కరుణ-జూడ వేమి? నాళము దీర్చకున్న సీశేమి అఆతిశళయమా? నన్ను ౮ేమిం చిన సీక్‌ మర్యాద లోపమా? ఆనాటి పాచీన భవ్రఅతో, శాకన్న హెచ్చు సీవ కాంధవ్యము కఅదా* నీవ అపులెన వారితో జీను చేరలేదా?ి యని (పళ్నిం చిన తీరులో భక్త అతుణములను కీ ర్రించినారు, ఇంతవరవ్‌ సీ రతణ నల్ల నే అనంద మనుభవించుచున్నాను. ఇంతవరబ శా యభివృద్ధినీ ఆనుగవా ఫల మే. శాని ఇంకేదో మహాఫలం నీవల్ల (పాప్తించ తఅపీయున్నట్లు నా చిత్తము నీయందు ఆ ర్తిగొనియున్నది. ఆ ఫలము అనిర్వచ పీయము మొటఅతో వివరించనలను గాదు, శాన రామా! నీవు బోచి (లోక వన్నావు చూచి చూడవన్నటులి తోచుచున్నదని శ త్యాగరాజస్వామి తానా పించిన పరమ ఫురుహెర్భ (పాట్ట (శ్రీ/రామునితో తాదాత్మ్యనిద్ధినికోరి, చెప్పక రః ఇెప్పినట్లు మిక్కిలి స్వ్యార స్యమాగా కీర్రించిరి, చివర జగ దత వడవు, త్యాగరాజు కతుకడవునని విశ్వభాననలో తన (పత్యేక రతుకత్వ మిమిడియున్నటుఅ పల్కుట వీ శేసము, ఏ్‌4ీ, బలపూంన__ ఆది

రామ నీఠకారామరామ-రాజ తనయ రామ దశరధ

రామ నీతారామ రామ-ర ఘుకులాబ్ధిసోమ రాక

ఉరగములు "వెనలినట్టున్నది నామనసు

కరుణంజేసి కంట జూచి కరముబట్టు రామ రా!

160 త్యాగ రాజ క ర్రవణం కల్ప భూజమున తీగ-గట్టు రీతి మనసు కల్పములెన్న్నైన విడిచి కదలదు (శ్రీరామ 8 రా? నత్సతి వతిసేవ సేయా_ చందాన నామనసు ఉత్సవములు జశేయుట-కుప్పొంగీని 1రాః అదై రే సామా(జ్యములు-అబ్బినట్టు రామ నద్వైరాగ్యము నీదియు సాయుజ్య మే రామ రా ఆగమ నిగమములకు-అర్థమిది "రామ త్యాగ రాజుచే జేయించి-భోగ మొందు రామ రా ఈ కీ _ర్హృనమందు ఆగమ నిగభములం == “వేద వేదాంగములలో వివరించిన కర్మ_ఉ పాసన._జ్ఞానయోగమాల సారము, తాను వేయు సంకీ రృవు ఉపచారము అందు ఛ్యానమందు ఇమిడియున్న దనియు, అద్వైత సిద్ది వె రాన్యము, పౌయుజ్యముక న్న వేకగాననియు ఇళ శీ ఛ్యానయోగముఅక్‌ క్షైానమునన యాుత్కి_ంచిత్‌ భేదమున్నను, అనుభవమందు అన్నియు నొక్క కేయన్సి తీన ఆంత రంగ అనుభూతిని (శీ త్యాగరాజస్వామి ఉడానారణములతో నిరూపించినారుం శామా! నా మనసును పాములు చుట్టుకొని పెనగులాడుచున్నట్ల్టున్నది, అనా విమయ వాసనల నెడి సర్పములు నా చిత్తమును పెన వేనీకొన్నవి. కావున, నీవు దయయుంచి, సీ దివ్యకటాత.మును (ప్రసరింపంజేనీ నాన చేయూత నను(గహిం చుము, శా చిత్తము నిరంతరం నిన్ను చుట్టుకొని ప్ప ైంకర్యమంటే మరగి నీ యుక్సచానందము నీ అనుభవించుచున్నది. ఈ ఏశాంతానుభన వేం అద్వైత సాామాజ్యము. సగుణోపాసవల సిరి యైన సాయుజ్యము వేచబాగము సారమిడియే యనిత న్‌్‌ సీదాంతమునందించి రామా! నిరంతరం ఆ్యాగరాజువే నిత్యోత్సవము వేయించుకొని భోగమనుభవించమని శాముని కోరుట ఎంతో భ క్రీ స్వరసమైన స్వార స్యము, 55, బలపహాంన.__రూవకం | "మ నవ ైవతం రఘుకుల తిలకోమే 11రా॥| విగత కామ మోవామదో-విమల పృాదయ శుభఫలదో 11 రా!

దివ్య నాను క్షీ ర్వనలం కే61 జితగాతమ కృత శాపో-నతవరద సీతాపో న. భకృచిత్త కావహరో-భావ్రుక డాన చతురో [రా|| సురతారకగణ చం[దో-మురనర శే భమృగేందో 11రా!! వారిపద్దుజ శ శ్వేళో-వారిదశ్వసు నంకాతో 11రా|॥ త్యాగ రాజ వాతృదనో-నాగ రాజవరశయనో 11 రా(॥

రభువంళమునన్‌ తిలక మెన రాముటే వైనము; మొనవాన తారుడై నునుమ్యఅ శాదర్శముగా శానమమోహాదులం శేనివాడం విమల హృదయములం కఅవారికి ఆంత శ్యామియై, కుభ ఫలముల నిచ్చువాడు,

ఆహలళల్యక ₹ౌఠమ శాపమును పోగొట్టినవాడు బుషితుల్యమెన పవత పాద రజము గలవాడని భావము, నతులైన వారికి నరములిచ్చుటలో వీతయొక్క_ కరణా గత వాత్సల్యమును విశేవముగా ఉపర్కొని శీ వాల్మీకి “పణిపాత ఫసన్నాపా మెథిలీ జనశాత్మజా” (నమస్కారమా్యతమునే సీర (పసన్నురాఅగును) అని కీ 80చినారు,

న!

కసకృటేవ (ప్రపన్నాయ తచాన్నీతి చయాచ లేః అభయం సర్వభూ తేభ్యోద చామి*” (ఒక్క_మౌరై నను నీవాడనని (ప్రపన్నుడైనచో, సర్వభూతములవ తార క్షన్యు పరిశీలనం లేక ఆభయమి త్తునని?”) శ్రీరాముని కరణాగత వాళ్సల్యమును వాల్మీకి కీ ర్రించిరి, ఈ రెండిటిలో సీరయొక్కు మౌతృ చార్సల్యము విశే. మెనదని సంపచాయజ్ఞా అందురు, ీ;రామునికి రతుకత్వ ఫురుషశారము జగ వాజ్ఞతయగు సీతా పావాచర్యము వల్ల బే ఏర్పడినదని మరికొందరు ేర్కొనిరి, అట్టీ సీఈవ పతీయైన చాడు రాముడు అని ోసీతాపః?” అని కీ రించుట ప్వార స్వము,

ల!

భ్‌ క్తచి _త్తముఅందలి శాపమును హరించువాడు సర్వమంగళముఅను భావు క్‌ కను(గహించువాడు, జేవరల సెడి వతు్శర్రములట్‌ చంగదుడు, మురానుర, వరళానురు అనెడి ఏన్లులన నీింహమువంటివాడు, వారి నారు (ట్రవ్మాదుల న సైతము ఈకుడు,

నూర్వ్యునివంటి శాంతిగఅ వాడు. "'శీేవళాయి కావున చే 'శ్యాగశాజుని వృద యమానివాసముగా గఅవాడు. శసర్వజబీవుల వృదయము అందున్న సన్వేశ్వరుడని పాభిపాయమెన విశేషణము,

కష

కేర2 “శ్యానరాజు కీర్తనలం ఏద, జంజోటి._రూవకం

రామ శామ రామ రామ రారా నీతా 11 రా నంతతంబు వదముల నర్చింతు వ్‌ కాంతమునను నిన్నా రాధింతు నీతా 11 రా|| తనివి దీర నిన్ను శాగలింతు నాదు జాహమెల్ల దీర్చి సేవింతు నీతా 151 కనులు చల్లు గాను నిన్నుగ దు, నాదు తనువు పులకరించ మెచ్చుకొందు నీతా *రా॥ అడుగడుగుకు మడువుల నందిత్తు-ని న్ననుసరించి మెల్ల బల్కు-నిత్తు నీతా ॥ ర్వ కన్నులను జూడలను కెలిసి నడుతు_.రామ శడమజాలి దూరమునను విడుతు నీతా ॥ ర్వా పామర వివమయాదుల నేమరతు_.రామ నీ మనసున చెలిమి చేసి కరతు వీతా 1రా' కొసిరి కొసరి నన్నిధినె కొలుతు_ రామ శోరి సురటిచే విసురుచు బిలురు వీళా న. తొడరి మేనొానంగి తొడలననుతు_ని న్నెడపబాయక భావమునను దలకు నీత్రా క. నమ్ముతమున నిత్తును చెయి(వాలు-రామ కమ్ముని విజెమిమ్ముని నన్నేలు నీతా 15|| నిలను వెలసి నీవే నేనైన సీతా న. నిక్కముగా తాళజాలరట్టు-రామ ఎక్కువగా నాదు ఇెట్టబట్టు నీతా న.

చివ్యనాను కీ రృనలం 1ర్‌3

జూడల విన్నవము "కెలుసుకోరా, సీ-

వాడుగాక త్యాగరాజు వేరా! నీతా 115ాః॥

ఇందు త్యాగరాజస్వామి ీ/ సీతారాముల దివ్య సన్నిధిలో దాసకై ంశర్య యును కోరుదూ, తన మనోరధముల ననేక తీరల జెలడించుచూ. రాముడే తనన ఇష్టదై మా నాధుడు, తండడిగా, త్‌ల్లిశ్యా సోదరుడుగాా ఇెలిశాడుణా భావించుటయే గాక ఆత్మ భావనతో నీ జీ చేవెని” యని ఆాదార్మ్యముతో తన సర్వస్వము రాముచేయని భావించి కీ లర్హించినారు. ఆబే[కమమున రామా! సీ 'పాదార్చన శేతునని యు, (త్రికరణకుద్ధి గా ఏళశాంతమున నిన్నా రాధింతునన్రీ తన యందు నాయిశా భావమును భావించి ఆఫుంసాంమోనాన రూఫునితో. *'ఠనివిడీర నిన్ను కాగలింతు” “తొడరిమే నొసంగి తొడఅననుతు” నని కీర్తించి ఆంతరంగ ఈఉపచభచారములను కోరుట ఆయ్య గారి భావ సమాధికి ఆదర్శము, లు

ఇంతతో తన భాహ్యాభ్యంతర శఆశాపములు తీరుననుచున్నారు, నా శకనులం చల్ల గా నిన్ను చూతును ళరీరము ఫులకరించునట్టు నిన్ను న్తుతింతును; ఆడుగడుగు న, యడుఫులని త్తును, నిన్ననుపరించి మెల్లగా మొట్లాడుకొందును, సీ కనుసన్నలలో సీ భానమెరింగి నడచుకొందును. ఏకైన నాలో చారాపుకాదిరూపమెన జాలి చంతను, దూరముగా వదులుదును, పానురలోక విషయముఠఅను విడచి, సీ మననం శనిపెట్టి సతో ఇెలిమి గలిగియుందును. యని ఎంతో జాతీయములు, నున్నితములు నైన మాటలతో, రసభావముతో మిక్కిలి లలితంగా రాముసేచా విశేనమును శ్రే _ల్తించుకొ న్నారు,

మరియు. రాముని సన్నిధినీ సేవించుకొనుట్ర, నురటితో విసరుట, తన ఇశమ్మతితో వేశాలు అనగా రాజవ్యవహారము '(పశారం రాముని నేవలో నొళ జ్సేవా 'శతినిథిగా సంతకంచేనీ తన సేవను చట్టబద్ధం చేని కొంటారట,

ఇంరటి భాగ్యం (ట్రవ్యోదులకైన దుర్లభము, అందువ్‌ కారణం, రాముడు, ఇఆానుు ఈ భూలోళశనుందు పుట్టుటయే, రామునికి ఈనన విలతేణమైన సామ్యుము గఅదట. ఈ అదృష్టము బహ్మోదులన శేదనుట ఎంతో ప్వారస్యము,

శావున నా వెట్ట బట్లునని (పార్భించిరి. ఇళ చివర, రామొ! "నేను నిన్ను 'ొక్సించే తీరు నీవు గమనించి జీను సీవాడనని భావించుటయేీ చా జీవితమా యొక్క_. పరమలక్ష్యము, అని ఎన్నో మధుర భావములతో రివ్యునామ కీ ర్తనం వేనినారుం

కేధ4 శ్యానరాజ క్రీ ర్తనలం 5%. వరాళి.అఆది రామ (శ్రీరామ జయరామ గత కామ 1రా॥ -బీవ వమిదోవ నన్ను (బోవ 'వేగరాన | రాకి బాలభ క్రపాల సుగుణళీల ఆాళజూల రా ధీర సుశరీరనిర్వి కార యీలుకోర రా ఆదరింవరాదా నమ్మ లేదా మరియాదా రా అఆరురిపులపోరు దీర్చువారు ఎవరున్నారు శరా! రాయా మనసురాయా, మునెేేయా తాళదచాయా 1రాః వాదుకారాదు ఇకమిదు గతిలేదు ॥రా॥ చింతదీర్చుట *ెంత సేవించ (శ్రుశాంత క రాశీ బిన్నబోచే నన్న (బోవకున్న విడనన్న రా వద్దు తప్ప వద్దు ఏ పొద్దు మజవవద్దు 11రాః శ్రీ జూనకిరాజ త్యాగ రాజకృత పూజ 1రా॥ ఇందు సర్వాత్మరా శాముజే తనవ రమవడచనే నిళ్చయమునా, అన్వయ వ్యతి "శేక ముఖముగా_ోఅదరింపరాదా!??. నిన్ను “నమ్మలేదా? యను మొటలతో 'పొక్తించుటలో ఏశ్యాగత చూపినారు. రామా! నీవ అపచాదు రానలదు. నావ పీళస్నో గతి లేదు, ఆరురిఫులు == కామో ధాది ళషతువుల పోరు దీర్చగలవారు మరెవ్వరూ లేరు, బిన్న-త్వరగా శాపాడ వే అన్నన్‌ = అన్నకొద్దీ సీవు (బోచుటలేదు. నిన్ను విడువనునుమా యను "హెచ్చరిక చేయుటయు, నీపద్దు_చట్టము కప్పవద్దు, ఎపుడూ నన్ను నురువవడ్డు అని విచిత్ర మెన రీతిలో 'ాక్టించికి, ఏ8. యమునాక ల్యాణి__ అది రావు రామ రామ మాంపాహీ కరా వనమున. జని మునిజన గణమును, గను గొని నెనరున ఘనముగ కాలించిన ఇరాన్‌

చివ్య నాము క్షీ ర్తీనలం రక్‌

వనజనయన నిను మనసున, దినదిన

మును గనుగొననను ననఘునిసేయవే ॥ రాజ

నరసిజభవ సురవతి వందితవద

పురపహారనుత పాలిత త్యాగరాజ ॥రౌక

థర్మరతణ మే (పధాన రాజలతీణము7గా ఆదర్శమూ రివ రాజ్యభోగములను ఖిడచి ఆరణ్యమున కేగి, పరమ శారుణ్యముతో మునిజనుఅ కాపాడిన రామచం(డా! అనుదినము సీ దివ్యరూపమున నా మనసునూ చూచు భాగ్యమునునాకు (ప్రసాదింపుము ఇదియే నా మనోరధము,

ఏ9. భెరవి.__ఆది

రామకోదండ రామ రామ! కల్యాణ "రామ ఇరౌజ

రామ నీతావతి రామనీవేగరి

"రామనీకు (యొక్కి-తి 'రామనీచేం జిక్కితి జ ర్యా

“రామూ నీకెవరు జోడు రామాక్రీగుంట జూడు

“రామా నేను సీవాడు రామూ నాతో నూటాడు ఇ రాక

రామనామమే మేలు రావు చింత నేచాలు

రామా నీవు నన్నేలు రామరాయడే చాలు జరాఖ

“రావూ నీకొకమాట రాము నాకొక మూట

“రామ సీపాళశు పాట రామ నీవా కాట రొ

రామ నేనెంటైనను రామ వేరెంచ లేను

“రామ యొన్న డై నను రామ బాయల లేను జరా॥

"రామ విరాజరాజ రామ ముఖజిత రాజ

రామ భక్త సమాజ రవీత త్యాగరాజ క రా॥

(పతిపడ శానునామాంకిక మె సరళము?” నిరంతరం పంకీ ర్రించుట కను

జెనదిం

166 త్యాగ రాజ ॥$ ర్త నలి 66. ఘంట __రుం పె శావము రామ రాజచంద (శ్రీరామ రావు గుణసాంద్ర జరా భుల్లుఘల్లు నీ కరముంబట్టి (శ్రీగన్నులగంశేే మున్నదితరము క రాణ సా జూపు నీ జూపు సరిగాం జేసితే జేయునా సుఖము ఎవరికి యెజుక

• రాజి బది ణుద్ధియనుచు, యాసనతియ్య, “వేచే 'వేల్చు లేటికి దనకురామయ్య జరాణ ఇచెట్టబట్లని నా భీతి రామ! బొట్టుకట్లని కన్యకరీతి కరా లు లట నవ ఎవరికి దగునే బాగ రాజూపువలె రామత్యాగ రాజ వరిపాల 1రా! ఇందు త్యాగరాజ స్వామి ఊత్రారామునికి తననను గఅ సంబంధమును అనూ శాశాత్మకమెన భక్రిరూపమునను, ఆధ్యాత్మిక ర_ర్హ్వదృష్టితోనున్నూ మిక్కిలి గంభీరమ్యు అలిరములైన నూ క్తలతో వివరించుకొ న్నారు, ముందుగా ఘల్లుఘల్లునును కంకణ నాదముతో నా కరమును బట్టుకొని నా ఈూపు.నీ రూపు సరిగాలేనీ లే ఇళ ఇతరేమున్నదికి అనగా రామాని తదాశార ముతో కన దృష్టి విలీవమెనపుడు ఆంతా రానుమయనునే సుఖము, ఆత్మానందము స్వానుభ వైళ 'వేద్యము” అని ఆఖండదడ్భష్టిద్వాఠా తత్త్వాను సంధా బజీమున స్థించినారు,.. ఇట్టి ఆశ్యానుభవము. కలుగువరకును నా ఫీతి.నా తవాఠనా పాటు “బొట్టు కట్టని శన్యక రీతి” అని ఉపమించినారు. ఒశానొక కన్య రూప గుణాదులతో నొక వరుని వరించినదట, నడును ఉభంక బంధువులు ఏడో యొక నిమి ర్తముగా వివదించుటవలన, తాను కోరిన పెండ్రికొ డున తనక వరుడు గా బేమో వని భీతి ₹లిగినదట. 'దైవికము-గా తిగ్గి ఉభియులు కలిని ఆ వరునకీ యీమె నీచ్చుటట్‌ నిళ్చయించిరట, అయినను నడుమ తిరిగి ఏ వివాదము రేగనోయని), ఈ కన్య రేహతవాలాడుచున్నడట, ఈ భీతి అ కన్యవ, తాను వలచిన వరుడు రన క్లంఠ్తనున కాళిబొట్టు కట్టునరకన్నథట. ఆ లొట్టుకట్రీన చంటీ తనకోరిక నెర 'జేరినట్లు అశన్య ఆనందించినదట. ఇంతటి సొన్యుమును తాను ఖొవించి, (శ్రీ/త్యాగ శాజస్వాని: రామా! ఛెట్టబట్టని నాభీత్కి బొట్టుశట్టనో శన్యశ . రీతి? ఆని నిరూ వీంచుటలో రాగబంధమునవే రాముజే తనవ నాధుడై తన వెట్టబట్టుటయే ఠతన-కీవిల్‌

అత్యుమని కి _ర్రించుట, మధురానుభవము, రామా! సీకంటి “*ఠాజూఫపుి రాజకీవి కఅచా రెవ్వరు? ఆని నాయికా భావముతో రాముని (పేమించుట రాగరసాళ్మక మైన భక్కిః ఆదర్శము, ఇట్లు తొ న! పరస్పరం దృష్టియైక్యక యు, ఆపె తేక శిరణ్యమును ళోరి నారుం 61. తోడి__రూవకం "లమానన చింతయ (శ్రుశామం ॥ లే సాశేతనగరనాధుని, నమానరహీతవమావరుని ॥ లే॥ గత కామజన వ్యాదయార్షవ కలాధరుని ఇళాధిపుని ॥ బే! భకాఘవ యోధర (ద్రభంజనుని, నిరంజనుని ॥దీ॥ వినతాతన యా ర్తితమో విభాకరుని శుభాకరుని ॥రే॥ "బీవేశ సమారాధ్యుని దిగంబకుని చిదంబరుని ౫ రేక వందారు బృందారక్‌ వరాభయదుని రాఘవుని 4 ఆే॥ వర త్యాగ శాజూర్చిత వడాంబుజుని న చాహీతుని నం ఇందు మనస్సంబోధనముతో రామచింతనమును (సీరేసించి సాటి లేసి సాశేత నాధుడు మౌవరుడు == లథ్మీపతి, శామౌది దోసుములు లేని యోగుల చిత్తము: అనెడి సము దమునకు చందుడు ఇళాధిఫడు_భూపతి భల పౌపముఅ నెడి వేఘ తులను వెదరగొట్టగఅ గాలికంటి వాడువెన రాముని దిక్యగుణములను శీ ్ర్రిం చిరిం పర్వ దేవతలకు మహెతము వరములను ఆభయమును (వపసాదించువాడనీ పన్తు తించి ;కీకాముని కా్త్విక స్వరూపముకు ఆఉర్కొని *నిరంజనుని దిగంబరున్సి చిదంబరుని”” యను విశేపుణములళే, (పళృతికంయె బేరెన పరమాత్మ ఠ్త్వమును శీ ర్రించినారు, ఆంబరమనగా ఆవరణము, పరమౌత్యునికి డివ్క లే అంబరములు, అపపె చిదంబరుడు మైఠన్య శ $ియే ఆవరణము, ఇవి మూయాకరరణములు కావు, పర మార్కుని స్వరూపములు మరుగు పరచునట్టివి గావు. భ్యావయోగులు ఉఊషాసకులు, ఈ అవరణములందు దృష్టినిల్చి నిరంజనుడైేన పరమాత్ముని ద్రర్శింతురు, ఇని స్వభావ (ప్రకృతులు, ఈ దృష్టిలో, శివుడు, విష్ణువు, నాముడు అను నానురూప భేదములన స క్రిలేదు, ఈ విధముగా శ్రీరాముని చిండించుమున్‌ మనసును పలోధించినారు.

168 త్యాగరాజు కీర్తనలు 62. శంకరాభరణం తి శ లఘువు వరలీల గానలోల సురపాల సుగుణజాల భరితనీలగళ హృాదాలయ శృతిమూల, సు కరుణాలవాల పొాలయాశుమాం 1వ॥ సురవందితౌ ప్త బృంద వరమందరధర సుందరకర కుం దరదనేందు ముఖ ననందననుత నందనంద నేందిరా వరా ఇజవక (ముని) చింతనీయ స్వాంతనర కాంతకనిగ మాంత చరణ సుకాంత కుశల వాంతరహిత దడాంతకుజ వ సంత సంతతాంతి కస్తుత ॥వజి వరపూవ వంకభూవు నతపోషణ మృదుభావణ రిపుభీవణ నరవేవ నగచేవమణ నర కేవ భూవ తోపి.తానఘ గవ॥ సుకవీశ పృాన్ని వేశ జగదీ శకుభవపాశరహిత (శ్రీ శ సురగజేశహిత జలేశశయన శీశవాశమిాశ దుర్గ 1వ॥ రణధీర సర్వసార సుకుమూర బుధవిహార దనుజనీరధర సమిరణ కరుణారన పరిపూర్ణ జబారచోర పాహిమాం వః

చివ్యనామ క్రి ర్తనలు 169

నరరతక సీరజూతు వరరాతన

మదళశితక సురయవమత నన

కరుతయవతినుతాత వారణ

వతు దతశితుక (నీయ కవకి

రఘురాజ ళ్యాగ రాజనుత

శాజదివనరాజనయన, భో!

జగదవన జనకరాజసుతా, వి

రాజ రాజ రాజ పూజిత న!

సీఅ...బయ == శివుని వృాదయను నివాసము గాగఅచాడు, ళృతిమాల ఇ "జేదములన శాత్సర్య మెనవాడు, అకు = శీ ఘము-గా మొంజు నన్ను పాలయ = రశీంఛ్రము, దాంతపజ వసంత = సాధువుల నెడి వృతములన వసంత బుతువువంటీ జాడు సంత ,.. స్తుత == నిరంతరం యముని చే (స్తుతింపయబడువాడు, వర...ళూసు జు నూర్యవంళకమునకు అలంశారయమెనవాడు. నగ పేపణ = వృతుముఅను (సప్త సౌఆ ములు) పిండి చేనీన చాడు, శేపభూవ,తోషీత =ళివుని చే ఆనందించువాడు, కభవద పాళరహీత = దుష్టమెన సంసారపాళము లేనివాడు, జలేళళయన = సము దమందు శయనించినవాడు, "కీళన! ఊదకమందు శయనించి (విష్ణువు) ళమికో దుర్గభ == కను దమౌదులుగఅ మునీళ్వరులన్‌ నెతము దుర్గ్శభుడు, (కేకల భక్రిపియుడు) దనుజం.. సమిరణ జ రాత నుల నెడి మేఘముఅన వాయువునంటి వాడు, జూారచోర ఇ (5 ఏమైన శారా భిన్నముగా సంబోధనము, సనుర..,నుత్‌ = 'బేవరీలు యతులు 'సనళాదులం జాంబవంతుడు మందఅగు వారిచే నుతింపంబడిన వాడు, ఆమ్‌... పత == అత వమా రుని వారించిన అంజజేయుని సత మెనవాడు, దత శితక (పియఎఎదతుని €మ&ీం చిన శివునికి వియుండు, రాజు... నయన ఇ చంద నూర్వ్యులు న ్రములుగల వాడు... ఇందు స్తుతి పఅములైన విశేషణములం కఅవుం శామక్నష్ల ఆవ జారముఅ 6 గూర్చి సంకీ ర్తృనము చేయుటకు అనుకూల మెనది, 63. జేడారగాళ __అఆది వారిజనయన సీవాడను నేను హారమునను టో ఇహ్వొ

170 త్యాగరాజ క్‌ ర్పనలళ స్వల్చ్బ ఫలదులగు 'వేల్పులు ఏచిన అల్పుడనుచు నన్నందరు బల్కి_న జ! నరివారలు ఈ ధరలో నవ్విన వరివరి విధముల శకాధలు పెట్టిన జవాక కష్టమురాని ఇష్టము రాని దుష్టుడనుచు నను దూరినగానీ జవాని పాపులు నావై మోపీన నేరము (శ్రువతి నీ వదచింత నేగాని *వా॥ బాగుగ నీవే భాగ్యము గాని రశాగరహీత త్యాగరాజ వినుతపహా కే కవ్యా రామా! జీను సీవాడనని నిళృ్ళయించుకొన్నాను, తాత్కాలికముగా విషయ ఈూపములైన ఫలములఅనిచ్చు ఇతరజేవతలు ఆల్బతపను చేరీ సుముఖు అయ్యెదరు, అట్టి కోరికలు న్నే చిననూూ అవగా ఆందోళన కల్పించిననూ, ఈండు అసమద్ధ్థడు ఆల్బుడని లోకదృష్టిలో నన్ను అడిపోనువన్నన్తూ నేనావంకకలోక, నీవాడ నయ్యే దీనుడ నె నీ కటాతమున శాక్య తొనందము నీ కోరుదును, శ్రీ) ఆదిళంకరులు ఇదే తీరులో “సహవాసం వర్తంతే దివిచవిబుధాః ము దఫలదాః। నమ్యీస్వ ప్నేవా తదను సరణం తర్కృతఫలంగ అని అన్య డేవతోపాసనము, వారిచ్చు కామ్య ఫల ములను, స్వప్నమందుకూడా తేఆంచవని నిష్కామ భ క్రియొక్క గొప్పతనముసే కీ _క్ధించికి. శామౌ! నాళన్ని కష్టసుఖములుం కల్లిన్సా ఈతడు కతినుడు దున్లు దన్ననూ, సీ పద భజనవలన జీను వ్యర్థుడనని ఏ పౌపులు నన్ను నిందించిననూ వీజే నా భాగ్యమని భావించియున్నాను. అని లోళకనిమి లంగా చిత్తమంటబేడో 'జేదనగలి పాడుకొన్నారు, మ! 64 ధన్యాసి.ఇాఫ్లు. (శ్రీరామ దడానదాసోహం అన సీరజన్మేత నశేల నంచేపాం (శ్రీ

ధివ్య వామ కీర్తనలు 17 సే గట్టుగానరాని గుంటారావు వట్టుక చాట నీకేరు 'తెప్పంటా 4శ్రీ చల చి త్తమనునలలకును రామ చెలంగు నీ వామపహా న్త్వము వై రియగును శామాదులను న( బాధ దీర్చ రామయ్య నీచేతి చశములేదా (శ్రీల అహవమను జడత్వమణచి(బోవ నపాజమా నీచేతి శరములు లేవ 1న్త్రీః దుష్క-ర్హులనుకొండ "లెగయ రామ నిమ్మల్మృమ వవన జుడుండ సదయ ఇగన్ర్రీక జనన మరణమను సుడిని నిల్ప ఘనమైన నీ యాజ్ఞ గాదను వడిని క స్ర్రీజ జాళికొకరఠరు గూడినారం వ్రీతి చేత తెలిసికొంటి మినామసారం ఇ న్రీగ వన్నుగ భవమతి ఘోరం రామ నిన్నువినా అన్య దై వములను కోరం జ న్రీ౫ మదమత్సరములను గజములకు నీ వదకమలాంకుశ లేఖ అంకుశము జన్రీ* శోకాదులను వర్వతనులకు నీ కరాంకిత వజ రేఖ వ[జము ఇస్త్రీ? వరగుణ రాజూధిరాజ రామ వరమహవన- పాలిత త్యాగ రాజ శ్రీః ఈ దిద్యవానుము జాతీయ నంందరమా లై న. సరళ (చయోగమాలతో వివేశ

సై శాగస్ట సమ్మితచూ లై న వడుపదేకములను కీ శించినవిర

శ72 త్యాగరాజ శీర్తనలం దరిలేని అగాధమెన సంపారవాపొనికి రామనామ వేం కెప్పయని; ఆండలి “చపలచి _తృవృర్తులక, రాముని వామవా ప్తే చాలునని శామొదులుం మొసళ్ళ చంటివనియాు, వాటిని సంహరించుటకు చశాయుధ మే ఇచాలంననుటలో గకేంద “మోచునుందలి మళరి సంహారము ధ్యనించబ డెను, ఆనే దుష్కుర్మలనెడి పర్వత ములను కూలదోయుటలో హనునుంతుని నిష్కల్మవత్వము శారణమనుట స్వార స్యము, అందరకు రామునామపసారం బోధపడదు. జాతికొకరు జూడినారం అనుటలో వర్క వానర అసుర జూరులలోగఅ రామభ క్తలను పేర్కొన్నారు: శామౌ! సంసారమతి ఘోర మెనదిం సీవుతప్ప రతమజలు మరెవ్వరు లేరు, -మదమౌొత్సర్యముల నీ ఏన్గులన నీ పాదములందుగల భాగ్య చివ్నాము ఆంవళరేఖయే అంవళమనుట స్వభావోక్షిం అనే శోక మోహాములనెడి కొండలను నీ చేతగల వ జశేఖయే వజాయుధమాు, ఇం(దుడు వ(జాయుధముచే పర్వతముల "రక్కా అను “ఫదింపెనని పురాణ (ప్రసీద్ధముం 65. సావేరి._ఆది (శ్రీరామా రామ రామ నీతావ్భాజ్జలధి సోమ 6(న్రీగ నీ పాదముల భ క్షి నిండారగా నొనంగి శాపాడు నాపావ మేపాటి రామ ఇస్త్రీ వలికి కొన్నాళ్ళిపుడు వలుకకుంశు విడతునా కులమర '్రముల నెల్ల దలచినను (బోవవయ్యా ఇస్ర వలువూరు నిను కాడిపాడి "వేడుకొన్నాను కలకలమని నాతో. బలుక వేమయ్యా ఇపుడు (శ్రీః లోకుల నెరనమ్ముకోక నీ పాదము లిం జాకను మదినుంచ [క్రీగంట జూడ నేమి ఇ(శ్ర్రో రాజశేఖర ేవరాజ రాజీవభవ పూజార్హ శ్రీ త్యాగ రాజుని మొ రాలించు ఇ(స్ర్రక సీతా బృాదయమ'నెడి సముదమునజ చందునికంటి రామా! జా పాప మీమిటి! సీజీ సీ పొదభ క్తినిచ్చి నన్ను శాపొడనునుటలో కాముని క దార్య

మును కీర్తించుట చనుత్కారము. కొన్నాళ్ళు రాముడు తనతో పల్కినట్లు ఆంత రంగానుభవమా, ఇపుడు విడతునాకి ఆడితప్పుని నీ వలమర్యాద జేదెరుగనాళి నిన్ను పొడి వేడుకొన్నాను. నీ పాదములే నమ్మినాను, కఅకఅమని నాతో పలుక జమ? రాజీనభువు.డైన (బ్రవ్యూవ ెరము వూజార్ద్మడవు నా మొ రాఅకించుముం 66. సావేరి__అది (శ్రీరామ చందరాఘవ సకలలో కాధారత్వ మేవమామవ (శ్రీ)? కంటికెదురుగారారా (న్రీరామ నీ వంటి దెవము గానరా ఇ(స్హ్రీః వించే వడకు బోదురా (శ్రీరామ నాజీ రంశే సీశంత వాదురా ఇ( క్రో 'వేసట తోచదాయమెనే నామాట పరి వోనకముగ బోయెనా (శ్రీ వతికోవించితే మానవతిమయెన నిజ నతిరీతి నడుచుకోనా? ఇన్రీన తల్లి గొట్టికే సరగున వాలుడు వద వల్లవముల విడచునా శ్రీః అశలంక గుణసాంధద్ర నావై కవట మెం చకుమయ్య రామచంద్ర ॥(న్రీః వతినీవు వరమ పావన (శ్రీరామ న ద్లతి నీవు సుందరానన ఇగన్రీ? చావధర [(బోవయోచనా నిజభ క్త పావ తిమిర విమోచన ॥(శ్రీ* చాసుడౌొ త్యాగ రాజ రతుక్ష చిద్యి లాన సాకేత రాజ (స్రీ?

176 త్యాగరాజ కీర్తృవలం ఆ; త్యాగశాజస్వామి మనకందిం చి జారు ఈ మధురానుభవంతో ,శ్రీరానము జండు శాను! వని కీ ర్తించజీ నునపోయనుట చానుక్రీ రృనమును రసతన్మయ మొనర్చి నడి, దశరధుడు లేశ లేక కన్న (శ్రీరాముని వియోగము పిక్క తమణయేని సహించని శాడె “దుః ఖేనోత్సాదిత శ్చాయం న రానుం జీకు ముర్హి) అశ్వమేథ పక శా మేస్పి యాగములు చేని (కమ వెంది కన్నవమౌరు డీఠడని ప్పష్టముణా వెస్తూ శొన్నను, వఅగురువులాది లువుల అజేకముతో పిశ్వామి[తునివెంట బంపక ఠప్పి జదిగాదు, ఇంతటి థట్టమును తన గేయ రచనత తగినట్లుగా, “రామా రాఠకాయని పిల వెనటో సామొకర్సరమౌత్స్ము డైన రాముని రారా! యని దళరధుడు పీఅచుటన జన్మాంతరముఅందు ఏమి తపను చేసెనో! ంయయనుటనఅన (శ్రీరాముని పరాత్న ౪08 భావించి, (శ్రీరాముని కీ రించమని ెహహెచ్చరించినారు తర్వాత విశ్వామిత్రుడి శాముని మొరపేతన యజ్ఞరమణవ కోరినను, పాయస విభాగము మొదల జన పంస్కారమాతో అమ్మయునికి రాముని పరిచర్య సవాజమెనడి. వారి సోదరత్వమ. ఆవిఖాజ్యము, అ భాగ్యమా అత్మణునికి అభింతుట తపఃఫళ* మేనని శాన ౩ై0కర్య మును అటేశించి నారు,

ఇక విశ్వామిషతుడు కాజర్డి ఇజానుండి (టవ్మార్ష్ని త్వ్యమందిన వాడు. సకల శస్తాం స మంత్ర విద్యారహ స్యముల నెరిగి నృష్టికి 'పతిసృష్టి శేంయగఅ తపన్వి, ఇంతవరవన ఆ నార్డించిన మంత్ర విద్యాసంపదను ధర్ముపరుడైన వానికీ నప్పుగించి ఈశోశకరమణట్‌ స్మశమ వినియోగం చేయగల అధికారిక ఆరడ న్వేపిం వెను. థత్రనతపం ఫలముగా మొనవాన తారుడు రాజవమౌరుడు డైన రాముడు అభించినాడు, తా నెన్నడూ శాజా(శయం గాని యాచనాదై న్యం గాని ఎరుంగని వార్రైనను దళరథ కమాగుని ఈకూచించి ఎట్లో తనన శిమ్యుడుగా, ఆహాగరత ణావ్యాజంతో రాముని తన రప్పీంచుకొ న్నాడు, ఈ 'సంఘటనము నీతాకల్యాణఘట్టము నర నడచినది. ఇంరటి గంభీర సన్ని వేళముఅలో (ట్రవ్మార్షియైన విశ్వామిత్రునికి శ్రీరాముడు పరాత్పర దనియు ఆంతర్యము కెతింయక పోలేదు, ఈ చెవమౌనువు భావస మ్మేళనము అవూర్వ మైనది. ఇంతటి అనందంతో రాముడు శనజింట రాజూచి ఉప్పొంగిన విశ్వా మిత్రుని తపను ఊవాకతీరము_ ఈ చర్మితను శీ త్యాగళాజస్వామి తన చి త్తమందు కావించి కాశివడు ఉప్పాంగెనని కీ రించినారు,

ఈర్వాత అవాళ్య కేవబుషియైన కౌతముని అప్రతివాతమెన కాపముతో శిలాశ్ళతిని చెందియుండ శా శామునికన్న అతిళకయ మెన అనుభూతివిశేవముగ అ శామపాదపకాగస్పర్శనొంది. సకఠఅ తాపమును విడచి థన్యురా అగుటవ అ

విద్య నాను కి ర్త కాగా అకల్లి ఎంథ తపసౌనరిం వెనో!యని వర్శించి 'శ్రీరాదు పౌాదవరాగ నుహిచును క్షి రించి ఉపాసనా రహస్యమును అంధించి నార ఇక శివుడు రామశాను మహిమ "నెరింగినవాడనట కాజోలంను శినధనువు రాను పాదస్పర్శ నందినదని పఅ్క్కుట రామునాను మపానుకు తగియయున్నదిం కాజరొోగిరమె, జ్ఞానియైన జనజని (పస్తాకంలో సీ తారాముఅను (వకృతి క్రురువములం గా గుర్తించి కనులార ధర్శించి ఉపాగించి, కృశార్థుడె (బ్రమ్మానంద నందెననుట పందర్భోచితమఃగా నున్నది. కీతా మహాసాధ్వి తన దవారాళాకము రామాని కర్యగహణ ెబనర్బ్చుట కెంత తపమొనరించెనో! యని శీ ్రం ఆటలో ఎంతో విళేవము గఅదు, నీత పర్శాపకృతి రాముడు పరాత్పరుడు, ఈ శ్వుర యనుబంధము సహజ నిద్దము, సర్వలోక రమణీయమా, అవ్వైతానుభక స్‌ో ఏకె కత ర్హ్వము, %ఉపాసక దృసిలో చివన్మయమా, ఈ దివ్యానుభ వము ఇృన యావరణనుంచుగ అ దవారాశాళశమందు యోగులు అనుభ మింతూరు. (శ్రీరాముని శే్యగవాణవందు వీత కరగుట ంకనశా చిదూవిణియైనదని (శ త్యాగ కాజష్యామి భవము. అనా చందునియందు. బెన్నెలనలె, ఆగ్నియందు. 1వశాశమున లె +తర్తీ నమెనదని ఫౌనము._ చివరి. చగచణమంచు నారదమాని భెగవింతుని తీజాది కేస మాుననుకరూచు. గక ఇ్యావమచూలను. కీ ర్రఆచుటు పరిపాటి. ఆమే (కొ తృతీరుతో “త్యాగ రాణా ప్త యని శీ ప్రించినారు, ఇందు తన పేరును ఆ్యాగ రా కేశ్వరునితో శశి తన పారవళ్య మును వెల్లడించుకొ న్నారు,

"వన్ని సన్ని వేశముఅను స్మరించి పల్లవితో రాముని దివ్య నామముజను ఇత చేసి కి నెంచుట నఆన (ప్రతిపద రమణీయ మె ఈ దివ్య నాచుకీ రము సంశీ ' రృవాజ్యాయిం: నందొనది

68. శవాన__అఆది శ్రీరామ (శ్రీరామ (శ్రీమనోవారమా 1(శ్రీ॥ వలరా నీ దయ ఇంైన రాదయ ॥(శ్రీః చాలదా నదయ సామి తకాశదయ క్త? ఇవ్వూడే లేదట ఇకను (బోతంవటా ఇక్ర్రీః య 12

శ70 త్యాగరాజు కీర్తన ఇంక ఈ కర్ణమా, ఇది నీకు ధర్మనూ 1(న్రీ। వంకజ వదనమా 'ాగుగా జూడుమా 1;్రీ॥ వ జన్మ పాపమో ఎవ్వరి శావమో 1శ్రీ వనాటి కోవమో, నెరియనా పావమో 1ఫ్రీ॥ ఎన్నాళ్ళీ దీనత ఇది నీకు యోగ్యతా క(శ్రీ॥ వలికి బొంకనట పరమ శాంతుడవట 1(శ్రీ॥ భక్త కాంతుడటా వద్మ నేతుడటా 1శ్రీ॥ సర్వము నీవటా నత్యరాపుడటా ॥(శ్రీ॥ రాగ విరహీిత త్యాగ రాజనుత 1(శ్రీః కామా! సీదయ ళొంవెమెన రానన్నది, సీవు సదయాడనయ్యూను, సీ డయ చన్ను రషీంచుటణ చాలదా! సరిపోదాయని భావము. సీవిపుడో శాపాడుదుకని భావింతునాక్‌ ఇపుడు లేనిది మగరొళఇుడెట్లు కల్లును! నామాిద కోపమాశి సీ$కి ఇౌారవమూ? శాదు ఇందును నా పాపే శారణము, శానన్న సీవ భ వన శేమించువాడవసీ, అంతటనూ సీజే నిండియున్నావని, పక్యస్వతూపుడళనీ అశేక (వమాణములం గఅవ్వు ఇన్ని కలిగి నీదయ రాబేమి? యని చిన్న మాటఅతో కశ ఆఅర్టిని వెల్లడించుట మనఃకరిపాశమునక అతర్శమః, 69. శంకరాభరణము __రూవకం (శ్రీ రఘువర చాశరఖీ రామ ॥(న్రీః వందిత సురముని బృంద వరాత్ప్సర మందరథధర (శ్రీ సుందర రామ ॥శ్రీ! (శ్రీకరకోటి విభాకరభాన-సు థాకర వదన ఘృణాకర రామ క్రీ! సారఠాత్సార పురారినుతాఘ వి చారణ (శ్రీ రఘువీర వాళేరామ 1శ్రీః పాలిత సుజన విశాల నయన గో పాల విధృుతశరజాల వాలేరామ ॥(ప్రీ॥

దిన్య నాను కీర్తనల క్ష్‌ అగణిత గుణగణ విగళిత చోవా వి వాగరాజ వరతురగ (శ్రీరామ +;త్రీః శకాయజ జనక వినాయకనుత వర చజాయక (శ్రీరఘునాయక శామ (స్రీ॥ శ్రావజ దమన విభావిత దనుజ భావ మహానుభావ హో ళీరాను *(శ్రీ॥ నన కాది వినుత కనకాంబర ధర ఇనకుల తిలక జసకసుతారామ 4(శ్రీః రశాతనగణ మదళితక బేవా ఛ్యతు సారన దళాతు బాేరామ ॥1శ్రీః శంకర నఖ నిశ్శంక ముఖజిత, శ శాంక సుగుణ నీతాంక బాశే! రాము ॥(న్రీ॥ రాజూనల దినరాజ సునయన వి రాజిత త్యాగ రాజనుత రాను క(స్ర॥ శోటివిభాకరభాన = కోటి నూర్యుఅ లేజన్సు కఠవాడు) నుఫాకరవడన == ంధదునివంటి ముఖనుకఅ వాడు, యుణాశర = దయకల వాడ, సౌఠాక్సార = 'పారమెన వాటీలో పౌారమెనవాడు, ఇ్రృరారినుత ఖా శివుని చే నుతింపంబడు వాడ, వినాగ ... తురగ ఎ గరుడుడు చావానముణా గఅవాడు కాయజజనక = మన్మధుని శండీీ భావజడనున విభావిఠ == మన్మధుని మధించిన శివునిచే భావింపబడంచాడం, సీశాంక ఎ సీర ఆంశమందు గల వాడుం ఇగ. వరాళి_చాపు (శ్రీరామ జయరామ (శ్రితజన రిపుభీమ శృంగార గుణథామ ఓరామ క్రీ మాచినవారికీ చులకనగా దోచ, న న్నేచుట కిక న్యాయమా ఓరామ *(స్త్రీక

120 శ్యానకాజు క ర్తనత్మ దుర్షన భూయిష్టమున దగిలిన నే సజ్జనుడ నెట్లవుదునో ఓరామ 1శ్రీ॥ వదారి బోయిన నాడారి కడ్డము వాదాడెదరు గాని ఓరామ 0 కలి మానవులు వెరిచలమున తత్త్వము "తెలియ లేరు సుమి ఓరామ ॥శ్రీ॥ శామరాకు నీఠరు విధము (వవంచము త_త్త్వముగాదు సుమో ఓరామ. శ్రీ నొక ెెంచిన నీ మనసు వేరగుట శీజీరమో తెలియ ఓరామ క్రీ గజ ముండ మిద తగులుకొన్న బట జ ౧౧ లు (గ్రక్కున దీయ.వశమూా ఓరామ 1్రీ॥ అచ్చుగ భవమున దగులుకొన్న మద్‌ వచ్చునా నీ వద్దకు ఓరామ 1 శ్రీ! అహీరాజ శయన నీ కనుచు చేసిన వను లహ్తాతముగ దోచెనా ఓరామ 11న్రీ! చహిబరీతి నన్ను మన్నించిన సీదు- మహిమ కేమి తక్కువ ఓళామ క్రీ! ఇాగుగ నతతము నీ గుణములు బల్కు "త్యాగరాజ వినుత ఓరామ 1! ఈ కీ రృనమందు, మౌనవసా ధారణ మైన చి త్తవృ త్తులను నూటిగా నిదా పీంచుచూూ, శ్రీ త్యాగరాజస్వామి అ త్యాకలోకనము చేయుచూ, భగవంతుని వేడ" కొనుచున్నారు, ఎవరంతట వారు ఎంకవారై నను తమతను నునో ఖావముఅను పరో! లించుకొన నేరరు, తము యథిళారస్థాయిని గుర్తించుకొననేరక్య తమ (ప్రతిభలో ॥| భగవంతునిదయ రానలెనని కోరుదురు, పరమొర మున ఆది యు కృముగాదు, ఎంకో: ఇావైనను భగవర్సన్నిధిలో దీనులై పాపోహీం పౌపకర్మానాం పాపాఠ్ళా

భన్యశాు కీ ర్హనలం.. 181 పాపసంభవ।ః (తాహిమాం కృపయా జీని యనునూ లీని స్మరించుకొని చైవ తముణను కోరుట భక్రిమణముం ఈ వరవడిలో త్యాగరాజస్వామి దీనముగా ఓరామా! నీ ఆశితులవ ఆనర్థ యును కల్పించు శరృవులవ భయంశరుడవు; ఆనగా అశిత పతపాతివి, నా దోమ ముఠతను పోగొట్టి నన్ను శాపాడుము అనీ పల్లవితో వరుసగా తన ఆ_ర్థిని చెపూ శొన్నారు.. దుర్దనుతల సమొౌజములో చిక్కియున్న "నీను సజ్జనుడ సెట్లవుదునని ముందు సొంగత్య దోషమును తెల్పి, ీేదారిలో నిశ్నాళశయింతమన్న ఆ దారిలో యు క్రివాదము చేయుచూ, నా కడ్డము రత్తురు, శకలవానైనను అనగా విద్య; సంపద, శలవారెనను, నీ శఠర్త్వమును తెలియక పెరి వెంరి వాదముల నొన ర్హురు, ఈ (ప్రపంచమందలి సర్వభావములు వ నువులు తామరానమిద సీరునలె నుండునవిం భగవత ర్హ్వ్యమును ఏ మొకము ఆంటి ముట్టక నీ భగవంతుని యా ధారముతో నుంటూ శమక అఖథారుడై న భగవంతుని స్పృళింప నేరవని చక్కని ఊపమొనము; ఇందుకు ఆదర్శము తానొకటి తలచిన వము వేరొళటి తలచుట లోళానుభవము, గజ్జముండ్లు అనగా బొమ్మ వెముడువలె గజివీజి గానున్న ముండ్ల పె పడినబట్ట -చినగవంచడా వెలికి తీయుటతంటిదే పపంచ విషమయముఅనుండి చి _తృముమరల్బుట సీవంశ కై చిత్తమును మరల్చుట అంత లేలిక-గాదు. కావున [ఓ రామా! శా డీన దళను నిన్సో తుకదయతో సీబే గనునించి, సీతనువలె నన్ను కరుణతో కాపాడ వలెను, ఇచట సీఠ సాద్భృళ్యమాను చూపుటలో ఎంత పరిజ్ఞానవంకు రాలయ్యును, బంగారు జేడిశై రాముని తొందరించి, అనర్థ మునట్‌ గురియెనది, ఆయిననూ, అమెైకై అనగా అక రతమణతై రాముడెన్నో (కమలంది శాపాడెనని భావము రామా! జీను నీకని చేసీన 'పపనుఅలొో ఏడో దోనుముండి శాబోలుంను నీత ఇస్త్రమగుట లేదు; వోనిమ్ము; సీ దివ్య గుణనవాము గానముచేయు. నన్ను కాపాడును అని ఆరించినారుం ధి లగ పూర్ణ చంద్రిక __రుంవ (శ్రీరామ రామ జగ డాత్మ రామ (శ్రీరామ రఘురామ పాహి వరమాత్మ 1క్రీః జ్యోతిర్న ్రయాఖండ రూవ రామ భూ లేశ వినుత అవహృత భ_కృతావ (శ్రీః

132 శ్యాగరాజు | రవ నర్వ్యగహాధారభూణ రామ గీర్వాణ మునివంద్య సుజనేష్ట దాత శ్రీ యోగిజన వృాదయాబ్జ మిత రాము భోగిశాయి ఘృణారన పూర్ణ నేత ॥న్రీ1 (శ్రీడాంత శాంత నిర్వాణ ఫలద "వేదాంత వేద్య అవనీ సురాణ ॥శ్రీః త్వాం వినా నాన్య(త్ర జూనేరామ త్వాం వినాకోగతి స్లానకీజానే 1 శ్రీశ ధీర భవ సాగరోత్తరణా రామ సారతర (శ్రీ శ్యాగరాజనుత చరణ 1శ్రీః శ్వాం వినా నాన్య(తజాే = నిన్నువినా ఇతర మెరుంగను, త్వాం వినా కోగతిర్జానకీబా నే = ఓ! జానకీపతీ నీవుగాళ గతిఎచ్వ్యరుకి అని సర్వాకయమ, సర్వాధారము రాముకే యనుచు, జగచార్మ, పరమౌత్మయని సంబోధించి ఈర్ష్య పరముగా తనను రథశీంపుమని కీ _ర్రించినారు, ౯022, సా'వేరి__చాపు (శ్రీరామ రామా/శ్రితులనము గామా నేరమా [బోవ భారమా 1శ్రీ1 మనసా నామాట పని సారెకు ము క్షిగనుమో మంచిదనుమి 1(శ్రీ! వలువిధ కర 'స్రంబులయందు మర (ము "తెలసికో హరిని కలుసుకో 1్రీః లోకులు తమ్మతోవ వీకమందురు ఒవ్వు కోక వే మోనవోక వే 1శ్రీ? మాటిమాటికి నూనె రోటియెద్దులు తిరుగు ఛాటిరా నుతమే పాటిరా 1(స్రీ!

దివ్య నాను కీ _ర్తనలు 183 అఆ మతములయందు నేవమనున త్యము యేమరబోకు పామర (న్రీ॥ గత్యంతరము లేదు (వ త్యేకమునం జూడు నిత్యుని కృతకృత్యుని 1(శ్రుః తొలి భవనాటకముల6 జేయు పానము తొలగును సుఖము కలుగును శ్రీః నా తలపుననుండు (శ్రీదుని మనసెందు మిదనో యెవరి బోధనో 1(న్రీీః జూడం బెలుసుకొని 'వేడుకొన్న నన్ను జూడడు నూటాడడు (శ్రీ? (శోధలోభములతో బాధించిన యా- రాధనో లేక శోధనో 1(స్ర్రీః సదయుని చిరునవ్వు వదనుని వదభ క్షి వదలను ఎందు గదలను (నీల నేమముగ తొలినోమున దొంకిన రాముని జిత కాముని ఇస్ర శీలిని సద్దుణశాలిని జూచుట చాలును అన్య మేలను జ స్ర్రీక వలరాజ జనకుని వలచుదునని జేరం గొలుతును యముని గెలుతును జ స్రీ నా జయమును త్యాగ రాజుని రాజూధి రాజునకు గూర్తు రాజిని కనీ రామా! మేము నిన్నా(కయించిన వారము ఇామొ! మౌనల్ల ఆశీబీని జీరమా! లేళ సీకే (బోచుటన కారమయ్యొనా! అని (ప్రస్తావించి, తన మననునకేే రన శాప్మ్రరయమును వెప్పుకొను దూ, శ్రీరాముని రమణము కోరుచున్నారు, ఓ! మనసా

కశ84 త్యాగరాజ క్రీ.ర్తనలు ఛా మొటవినీ కు క్రినికోరమా, అశీక ఊఉ త్తను కర్మలు, శ్రీవారి అను(గహము చ్వారమున చిర్తకుద్ధిని కలిగించి ముక్తినిచ్చును. లోకమందు తమ తను రుచి "భేదమానను'సరించి, వారికి తోచిన రీతి తాము చేయు కర్మ్శయే పరమౌర్ధ్భ సాధనమని తళకొక నీదాంతముగా నుతకముగా, మతిభేదమునే వాదింతురు, మనసా! ఆ మౌటల విని మోససోబము, “ళార్యనియత వూర్వవృ త్రి శారణంి అనగా 'శతిదినము నియకముగా వేయు కర్మలకు వైలతణ్యమును ఉన్నతిని ఆందుకళోవలెనను భావము లేశ, నిన్న లేనితినిగాను యిీనాడును ఆ కర్మ వచేయనలనీన చేయని ఒళనియతిని గొప్పణా భావింతురు. నియతి న్యాయమెవను, చిత్త పరిపాశము, వివేకము లృ ది శావఆజయునన్వి సంప్రదాయ మేర్పడినదేగాని, శ్రీయా జూడ్యమందుటకు గాదు, శశీ శర్మయందును అత్మపరిశీలనము ఆవ సరమా, ఆట్ల్టుశానిచో, “నూ పెకోటి యొద్దులవ లె శానుగుచుట్టు తితుగటరమీ యగును, “చర్విత చర్వణులైన వారికిన్‌ చచ్చర ఛుట్టు జ అని 'శ్రన్ల్షోదనూ క్రి ఆయా మతములను గుడ్డిగా అను సరిందక వాటీ యాఈందలి సత్యమును అఆ దర్శములను నియమ మర్యాదలను న్యాయముగా ల్‌పాంచ వలెనను భానమున “మత మే పాటిరా”” అన్నారు. పరమాత్ముని స్వరూపజ్ఞానము.. కీలియుటర్వే. అన్నికర్మలద మఠములన పర్యవసానమెనందున, వారిని సేవించి అన్నుగహమును సంపాదించ వలయూను, నున పూర్వజన్మ శృతములన్నియు నవాటకముల నంటీవి, ఆ కర్ణుల వలని డదోసుము అన్నియు, పర మేళ్వర చింకవలన తొలంగును, అని పరమౌర్థ మొర్శనుందు వివేకినె రాముని భజించ్వి కీ క్రించిననూ,. రాముడు నన్ను చూచుటలేదు. ఆతని చిత్త మెందున్నదో! ఎనళేమి నామిద జీరములు వెస్పితో! యని ఆ ర్త్‌గా చమక్కు శించిరి, ఇంతటూ సేంకజేనీన ఆరాధనము శాన కోధ దూషితముయ్యొ నా! లేక శాములే నన్ను పరీషీంచుచున్నా జేమో! ఏమెనను నా చి త్తమౌతని వదిలిపోదు, పోనీ చానిని దర్శించవలెనను ఆళతోయెన నిలచియుండంట మేలం, మన్మధుని తండియగు ఆ దివ్యసుందరుని భావించి, అడి, పాడీ, మృత్యువును మసెతము జముంచి, ఈ విజయమును నా రామునిశే కలిగింతును, వాని డానుడుశా జీ యుండి, కృ శార్ధడ నగదును, అని ఎంతో పరిపాకముతో, పరిపరి విధములుగా ఛామౌను[గవామును భావించుకొనుట మవాభ వల ఆదర్శము. వారి జీవిత లమ్యమా, ఇప, వరాళి అది (శ్రీరామ (శ్రీగామ జితరామ గత కామ *శ్రీః జేవ వమిదోవ నన్ను (బోవ వేగరావ అస్త

ఉవ్యనామ కీర్తనల 18% చాలంభ కపాల సుగుణశీల కాళజూల (నో ధీర సుశరీర నిర్వికార యేలుకోర జ శ్రీః ఆదరించ రాదా నమ్ము లేదా మరియాదా ౪1కి ఆరురిపులపోరు తీర్చువారు ఎవరున్నారు క శ్రీః రాయ మనసురాయ, మునిెే1య తాళదాయ జ్ర వాదు కారాదు ఇక మీదు గతిలేదు కస్ర్రీక చింత దీర్చుట కెంత సేవించ (శ్రీశాంత ఇస్ర (శ్రీనాధావనిలోన, ఇట్లుగాన నిజమేన? 1కు! వద్దు తవ్పవద్దు యే (పొద్దు మరువవద్దు 1(శ్రీః చిన్న [బోవు నన్ను [బోవకున్న విడనన్న ఇన్ర్రీః (శ్రీ జూనకీరాజ త్యాగ రాజకృత పూజ వూ

ఇందలి భావములు సరళములం, ీశాధ ఆవనిలోన ఇట్టుగాన_సీవంటి (వళువులేడను చూ, ఆశ్రికుడ వైన నావంటివానిని దయచూడని పభువును, "జీను చూడలేదు, యనుట_చమత్కొ ఈము స్వాతం ,త్యము, కొతీ, మహాుసేని_-తిశ లఘు సర్వలోక దయానిఖే సార్వభౌమ దా॥ రే కన్య వంచభూతములకు నాధుడంచు *ీ బెలిసికొంటి ॥్‌స భూసుతాకరమును బట్టి, భూమి వెలయువాడు నీవు ఇసక సీరధివై వాగయోగ నిద, సేయువాడు నీవు కసకి కమలబంధుకుల జవరుల కడ తేర్చినవాడు నీవు ఇసక వవమాన కుమూరుండు బంమైనవాడడు నీవు (నః ఆంతరితు శేశనుతానంత నామరూవ రహిత 1న జ్ఞూనవై రాగ్య భక్షి దాన మొసగువాడ వీ ఇస ఆ గమనిగమాతీత త్యాగరాజు వినుత చరిత *6॥

136 శ్యాన రాజు శ్రీ ర్తనఆం

ఇందు సర్వలోకడయాని భే! పార్వభౌను! యను విశేసణముల ఛే శ్రీరాముని జంబోధించి రాముడు సర్వలోకముఅన సార్వభౌనముడై, సర్వభూతముఅనుూ. రవీంచగఅ దయగలబవాడని కీ రించి చరణములందు (కమముగా రాముని సర్వ లోళాధిపఠ్య మును, దయానయత్వేమును చక్కా సమన్వయించీ నారు,

ఈ విశ్వమంఠయు పంచ భూ శాత్మశమా, అందు పృధివీత త్త సము మొదటిది,

రాముడు భూసుతయైన సీగకరమును బట్టుటశే, పృధినీపతియగటయు,. డయతో శాపాడుట చే దయామయుడు నె నాడు,

ఇే సీరధిపెయోగనిదనందుటవలన జళభూతము యొక్క క క్రికి పతియె, కకలఅలోక వీర్యమును అను[గహిం చెనట,

కనుఆఅ బంధుజైన నూర్యుని వలమందు జన్మించిన రాజన్యుల నుద్ధరించి, సర్వ లోళములన మొననానతార విభూతిశే ఆందరనను[గపొంచివాడు, పవమొన వమొరుడైన అంజచేయుడు చానుడగుటవలన చాయుత ల్త న్‌ము సర్వస్వ్యాధీన మైనది, శానునాను (పభావమునే ఆంజనేయుడాది గురువుగా లోకము ఆనందమందినదిం తర్వాత అంతరితకేకుడు శివుడు వో్యోమకేకుడగుట! అకతనిచే స్తుతీంప బడిన వాడగుటచే మవృాదయాశాళమందు క్టైనమూ _క్థియె,.. తారకనాముడై మోతు పౌ్యమాజ్యాధిపతి యయ్యెనని భావము,

ఇట్లు పంచభూత (పభువయ్యును, అనంఠరూపు డై భూరవిశారముల నంటక పరమౌర్ధ కఠ త్త్వకూపుడగుటవలన వేదములకందని పరదూత్మయే యనియు నిరూ వీంచి భగవంతుని సగుణ నిర్గుణ త ర్ర్వరూపముఅను జగవ్ముంగ ళమూ ర్తియెన ీరామునియందు 'సమన్వయించి ఉపనిష త్సారమును (పబోధించినారు.

95, రీతిగాళ___చాపు

సీతానాయక (శితజనపోమక (శ్రీర ఘుకులతిలక కనీఖ్‌ నిరుపేద భక్తుల కరికోత బడ లేక- గిరిపై నెక్కుళొంటివో కనీ అంగలార్చుజూచి రంగపురంబున చెలంగగ వండితివో కిస్రీక శాచిన భక్తులజూచి యాబలినే యాచించ వెడలితినో జన్సీక అనసమించి నిన్నాశు వే శేరని-కీశులం జేరితివనో కసీక జూలితో వచ్చుకుచేలునింగని. గోపీచేలము లె త్తిలివో ఇసీక్‌

దిళ్యనాను క్లీర్తనలం 187 ఇంగిత మెరింగి ఉప్పాంగుచు [జోచే-బంగారు దొరనవైలివో ॥నీ* సీ గుణములగుట్టు వాగుగ "బెల సెను- త్యాగ రాజ వినుత జీను

శ్రీరాముడు ఈ లోశమందు 'జేశ్వేరు అవతారములె త్తి భవ్తలను పాలించిన సంఘటనములన వేర్వేరు శారణముఅ చూఫుచ్యూ వ్యాజ స్వతిగా కీ్ర్రించినారు,

కామొ! నిరుపేద ళభ వల కరికోత_అన శా తీవయెన నే ల్తిడి పడ లేక భద గిరిపె, వనీంచియున్నా వు, సామాన్యులీ దండళారణ్యమునవ రాఅేరని తఅంచితీచాళి భళప్తల అంగలార్భులం ెంరలు వినలేక వినీవి వేసారిళాబోలును శ్రీరంగ మునసహ్హ ొశారాంచరమున, యోగని,దవహించి పరుండియాన్నావుం

మరికొందరు భ వ్తలు దర్శిదులై, దిర్య సంపదఅ నిన్ముని నిన్ను వేధించుటచే ఇాలినంత ధనము సీనద్ద శేనిశారణమున బలిని తిరిగి యాచించుకొరద వెడలిరివో. సీజెచదటనున్ననూ, వీరచటిే వత్తురని తలంచి నిను ఆకు = శ ఘముణా చెరెదరని భావించ కీశులను అనగా వానరజాతిలో ేరి వారితో స్నేహా వెంనర్చితినా! తర్వాత చరణమందు క వేలడు.అన-గా కట్ట వస్త్ర, మేని లేక చినుగు మనీపాఠరఅను భరించినవాడని అర్ధమును హించి, ఇందున దీటుగా రాముని అశ్నేపించురూ,. ఉర్తమ ళోవడళని చాల్య స్నేహముతో, నిన్నా శ్రయించవచ్చిన వచేలునికి చేలము- లిచ్చే ఈలంపుతో గోపీసతుఅ నేఅములం లే/ంబోయితివో!

సీ చరిశఅందలి గుట్టు తెలనికొ న్నాను లే) శావున నజ్నీ్మరక శాపాడుముం అని భగవల్లీఅను భ ప్తలనను(గహించిన తీరులను శీ రించి, బంశారుతం।డివెతి జే! శామా! యని రపానుభవముతో పడుకొన్నారు.

ఇద్ర, కాపి...అది

సుందర దశరధ నందన-వందన మొనరిం చెదరా 11సుం[!1 వంశజలోచన ధరజ-యంకమున వెలుంగగని 11సుం!| వరమదయాకర శుభకర-గిరిశ మనోహర కంకర 11సుం1! కరమునగొడుగిడుకొనిసో-దరు భరతుండు కరుగగ గని 1(నుం[ సుగుణుడనిల తనయుడు గవ-యగచాతులు గొలువగ గని 11నసుం[! భఘటజ వళిష్టు మృకండుజ-గాతమాదులు బొగడ గని 11సుం[॥ ఆకళంకముఖ త్యాగ రాజును (బోచిన-అవ్యాజ కరుణా సాగర !1నుం1

ఇందు పట్టాభిరామాని పరివూర్మమై భనముతో ఆంతరంగమందు దర్శించి లు యులా. వందన మొనర్చుచున్నారు, పీక చానూంళమందున్నదనియు, “ళతృఘ్నుళ్ళ[తమౌద ధీ” యనుట వలన ఛరతయోగి బహిః (ప్రాణమైన కతృఘ్నుడు ఛ్మత్రమును బట్టగా భరతుడం చూచి ఆానందించెననియు, అంజచీయుడు, గనయ గవామోది వానరపీరులు సేవించు శుయు, అగస్త్య, వళిష్ట్ర మౌర్కుంటబేయాది బుషులం సుతించుచున్నారనే సుందర “డృశ్యమునం స్మరించుకొని తనను కాపాడిన రామునికి వందనమని క్షీ 'ర్రించిరి, ఇ”, తోడి__ ఆది హరి యను వారి నరి యొవ్వనే కహా॥ వలువ్‌ధముల తలపులురోసి నిలువరమగు భక్షియుం జేసి మలయని మత భేదముంగోసి ॥ హక కరగుచు మదిలో కామించి-పారి చరణములను హృదయమునసనుంచి వరశుకముఖ ధనమని యెంచి 1పా॥ ఈ సుఖమెరుంగని జన వెలిమి వాసుకి వినమే, మరి కొలిమి, నిజా దాసుల నంభావణ బలిమిన్‌ 1పాక నీ జవమున హృదయము వేగ రాజిల్లను చేసిన త్యాగ రాజ నుతుని జకుల బాగ 1వా॥ హరియనాా చి త్తదోసములను, సౌపముఅను వారించి, క్షైూనమచ్చు వాడని "భావము, భక్తి (వధానమెన శ్రీమద్భాగవతమునన ఉచ్దూర రై నమః) అనునడి యహానుం[రము, ఇదియే గోళుకముఖధనమని” శ్రీ త్యాగ రాజస్వామి క్ర ్రించి నారు, శ్రీమద్భాగవత సమౌ స్తీలో మవాయోగి (శికునలు సరల భాగవత ఖ్ధ మ ౮ ్వ్‌ మయహాఫఅము నను(గహీంచుచూ, వదుప జేళమిచ్చి నారు, ఉ6ళ్చర్రిత్ర్య స్టలికళ్ళార్తః తంత్వా వావినళో[బువన్‌ 1 వారయేనమ ఇత్యు వైద్య

చివ్య నామ కీర్తనలు క8ిఫా చ్య తే సర్వపాత ౩ ః పతీతుడు_తొ(టుపాటు కడినవాడం, తోశాదులలే అర్హుడైన “గని వివళుడైగాని, తుమ్మినం గాని, ఊఉ వ్చెస్వరముతో వారయీ నను అని” శీ రించిన సర్వదోవముల చే విము క్తడగును,) ల! అతో వారియను రెండతురములు హరియించును పొతశములం అంబుజనాభె వారి నీనామ మహ ర్త్వేము హారివారి పొగడంగనళ మె హరి శ్రీకృష్ణా.” అను సంప్రదాయము ననుసరించి భగవన్నాముములు ఆనంతములై నను హరినామ (ప్రభావమును "పెద్దలు విశేషముగా భావించినారు, నురియు (శ్రీవారి చరణములండే చిర్ణముంచి, తన కోర్కెల నన్నింటిని అ దివ్య చరణములం జే సమర్పించి, ధన్యులయిన వారి సము లెవ్వరు! ఇంఠతటి వారికీ ర్తనా నంద మెరుంగని జనులతో ెలిమి వాసుకి సర్పవిపము వంటిది. నిప్పుల కొలిమి" వంటిగి. శావున హరిదానుల పాంగళ్యబఅముతో హరి కీ రృన మొనర్పవ లెను, శంళీ ర్తనప బఅమిచ్చునది తన ఇష్టబేవతా మంతజపము కావుననే సీ జప మున హృదయము రాబిల్లను” అని శ్రీ త్యాగరాజస్వామి తొంబదియారుకోట్టు, రానుతారశమం [త జప వెబనర్చి విద్ధిని గన్న స్వౌనుభ వమును "తెలిపినారు, జప, భ్యానాదుల బఅముచే భగత్కీ ర నానందము, స్టాయిక్వమందును. అట్టివారు భక్తి (వస్థానమందు. నిద్ధికన్న చారు, శావున ఇార్టేయశారులం కీర్తనము శానర్చిననూ, దివ్య నామకీ _రృనమను శిరి శతో ్రీశామాడి సర్వ దేవరలను క్ట ర్రించుట వీరి సంహ జాయనుందు వి శేనము, , సౌరావ _చా 78. సౌరాస్ట్ర--చావు క్షే వినయనునను కౌశికుని-వెంట జను నంఘు- లను జూచే "జిన్నటికో-అందు వెనుక రాతిని నాతింజేసిన చరణము లను జూచే చెన్నటికో, ఘనమైన శివుని చావమును దుంచిన పాద మును జూచే "జెన్నటికో

క్షం0 త్యానళాజ కీ ర్తనఆం

జనకరాజు పాల గడిగిన యా కా

ఖ్లను జూచే బెన్నటికో 1వి॥ ౩, _ చనువున నీతకు బొట్టు కట్టిన కర

మును జూచే ెన్నటికో-కోవ

మున భృగుసుతు చావబలమందుకొన్న, బా-

చుులను చూచే 'చెన్నటికో

వనమున జని విరాధునిం జంపిన వేతు-

లను చూచే బెన్నటికో, అల్ల

ముని జనులను గని యభయమిచ్చిన పాస్త

మును చూచే ఆెన్నటికో, ॥వి॥ వ, తనకు దానే కాకొాసురుని గాచివ శర

మును చూచే బెన్నటికో-తణ

మున బహురధములం బొడిచేసిన యనన్ర్ర

మును వూచేజెన్నటికో

ఘన బలుడై న వాలినిం జంపిన జాణ

మును చూచే "జిన్నటికో-ఆ

వననిధి నుదగర్య మణచిన సాయక

మును చూచే "జెన్నటికో కవి! శీ, కనిశకరమున విళీమణుని భూచిన కన్ను-

లను చూచే కెన్నటికో-రావ

ణని గొట్టి ఉద కపులు లేవజూచు, దృ

ఫ్టిని దూచే 'బెన్నటికో

వన చరాధథిపుని చల్ల గం జూచిన నత

మును దూవే "బెన్నటికో-అను

వివ్యనాను కీ రృనలు శ91 దినమును లంకవక్థి న్లిను చూచు, లోచన మును చూచే జెన్నటికో ॥వి॥ క్‌, ఘనమైన పున్చుకమున "జిల్లి న సాగ- సును మాచే బెన్నటికో-భర తునిగని చెయి బట్టుకొనివచ్చిన "వేడు కను చూచే బెన్నటికో కనక సించ్వోనమున నెలకొన్న రీలు విని చూచే బెన్నటికో-వర మునులు రాజులుంగూడి సేయు, నలంకార మును చూచే బెన్నటికో 1విః భి, ఆగమ వినుతుని ఆనంద కందుని బాగ భూచే చెన్నడో-వరమ భాగవత [పియుని నిర్వికారుని రాగం జూచే "బెన్నడో సొాగరశయనుని కరుణా జలధిని "వేగం జూటచే బిన్నజో, _వర త్యాగరాజూది జేవరలు సొగడుకొన్న లాగు చూచే బెన్నడో కవిః ఈ కీ ర్తనమందు. 'శ్రీరాను చరిత విశ్వామిత యాగరతుణము ొడఅం శాముసామాజ్య పట్టాఖిమేక పర్యంతము సంగ్రహముగా సంవ్లూర్జనుగా వర్గించి జార, త్యాగ రాజస్వామి తొంబదియారు కొట్ల రానుతారక నుం(త్రజపమెన జంట జే విశ్వామిత్ర యాగరతుణతై అత్మణునితో కదలుచు, రనన పామెత్కంరించిన శోదండ రాదురూపము*. కావించి ఆరటినుండిరసే ఆరంభించి శామచరిత్రను శీర్తించుట ఎంతో పస కృమైయాన్నది, భగవంతుడు ధర్మరమణక చక్రవర్తి మొ ఈుడై యవరరించుటయే గాక జారాయయుని శ పొదములు వేలసోకి నరుకు కూప

కం శ్య్యానరాటు కి ర్తనలూ ధర్మముతో ఆరణ్యమందు విశ్వామిత్రుని: జంట సంచరించుట శ్రీ,రామావ తకారమున ఆపూర్వసంఘటన మే-గాక, ఛశ్రాను[గవామందు రాముని పొలభ్య, 'సౌశీల్యాదు లున్నూ, వ్య క్తమెనవి, (కమముగా ఆవాల్యాశాప మోతుణము, శివుని చాపమును ొక్కి బెట్టి విరచుట మిధిఅయందు జననండు పాలతోకడిగిన (శ్రీరాముని దివ్య పాదారవిందముఅ వైభవమును కీర్తించి అ పాదముల నెన్నడు దర్శింతునో! యని క6వ్పీ ళా శావయవం ధ్యాయే దవ్యుచ్చి న్నే న చేత సా” భగవంతుని ఒక్కొక్క అన యవ విభూతిని ఏశా్యగయమెన చి _రృముతో భ్యానించుట యనెడి యోగానుభవమును నూచించీనారు,

శీ/రాముని శరములు పరజేవతయగు సీఠకక బొట్టుశట్టినవట, ఆరణ్య చాను లైన

మునులప ఆభయమిచ్చినవట, కోపముతో పరశురాముని చాప బలమందుకొన్నవటం ఆపె విరాధుని సంహరించిన. శ్రీరాముని “కరకనులములు (ప ల్యేకమాగా భ్యానించ తగినవని ఛావము, తర్వాత రామచాణము "భ్యేయము, శాశానురుని నిర్జించుట ఖరదూప.ణాదుల రథములను తుణములో నుగ్గు చేయుట, వారిని సంవా రించుట్క 'సముదుని నిిగహించుటవరకును ఆరణ్య, కిష్కంధ, యుద్ధశాందఅ చరిత్రమును చెప్పీ, ఇంతటి నువా త్త్వముగఅ (శ్రీరాముని చాణమునెన్నడూ దర్శింతునో యన్నారు, ఆతర్వాత భ్యయము రామాని (ప్రసన్నకటాతుము విభీషణుని ఆదరించిన చూవు రావణ సంవోరమెన తర్వాత రాము శార్యమున కె (పాణము అర్చించిన పేదళవులు ఆనగా (తన ఆశ్రయము తప్ప వేరుగతి నాలోచించుకొనని వారని ప్వారస్యము) ఇారిని అన్ఫుత మెొంల్కు చూపుతో చూచినారట. ఆపసె విభీషణుని ఏలుబడిలో అనుర పరిపాలన ఆంత వెంందిన జారణమున అంక వర్ధిల్లునట్లు చూచిన చూపు అని రాముని ప్రసన్నశటాతుము ్యేయముగా వర్శించుట పర్యేక ఉపాస వానుభనము, తర్వాఠ పుష్పక యానమునే అయోధ్యవ పేంచేయగా భరతుడు చేయి బట్టుకొనుట శాజాలు, మునులు్య చేసీన పార్వభౌమాఅంశారముతో సీంవ్వోసన మధిప్టించిన శాజకీవిని వరించి స్మామాజ్య పట్టాఖిేశ పర్యంతము చరిత్రయందలి 'సనంతము లైన పట్టులను కీ ర్రంచినారు,

ఈ పాదాడిశిరః పర్యంత మొన దిన్యమూ ర్తి సాశవన్నా రాయణుడం, కేదో భనివ, త్తులచే వినుతుడం పరమౌత్య, త్యాగరాజు (శివుడ) జేవతలు వర్శించిన స్వే శ్వరుడు రాములే యన్‌ నిశ్చయించి సర్వాత్మ నా వరివూర్మ భానముతో పరమొత్య సామెోత్కార నెపుడు కలుగునో యని తన ఉపాసనా అత్యునిద్ధిని కోరినారుం "

ఈ దృకృధముతో శ్రీరాముని అనతార చఛర్మికను ఆందలి రశుకళను ఇావీంచు చిత్సపరిపాకము రాజయోగాను భూతియనుటన [పమొణములు కలవు,

తిన్వనామ క్షీ ర్హనఅం 193 భరి, శంక రాభరణము.__ ఆది నసీతావతి శావవయ్య [నీ నతాఘహరణ వినతాసుతగమన కృ'తావరాధి సుకృతం బెరుంగ నే 1నీ1 “నచాగలతిజహిత నచాశివ (ప్రియ ముదానమనుపుము దానవపహారా నీ ధరావన ధురంధరాజ, భవసా- గరార్తివబార త్యాగరాజ వినుత 1సీ1 శీశాపతీ! జీను అపరాధిని సీచానతులెనవారి పాపముల హరించువాడవు, శావున నన్ను రథతీంపుమని సాఖి,పాయముగ 'పౌర్టించినారు, " సదా ... పొర = వబాయునుతునికి హీతుడు, ధరా ... రాజేష్టుడు, ఆజ = జన్మాదులు లేనివాడు, 80. శంకరాభరణము..__అఆది వీ విధముననై నంగాని నన్నేలుకో మనసు రాదా రామ 1వ! భావించి జూచువట్ల నీవే- (బోవవ లెనుగావి వేరెవరు వః పావనరూవ వరాత్చ్సర నీవద-జేవనుకోరితి యేభూసురులను నీ వలె కరుణానిధియై (బోచిన-దేవత 'లెవ్వరురా రామ 1వ। దీసదయా వరమూర్తివి నీవని- నేనెజు నమ్మిరిరా అదిగాకను- చానవ గర్వ విదారణ నేను నాడా నిను "వేడితిరా రామ ॥వ॥ సామోశ్కారము నీవే నీదు క-టాతుములే కెవరు (బతికిరిజగత్‌ సాథీమైన జీవనజదళాయ- తాత త్యాగ రాజవతు ఇపు 1 బే! రామా! ఏ విధముగా-నెనను, నన్ను కాపాడుటకు సీక మననురాదాళి "శీేవెంతో ఆలోచించి చూడగా నా అర్హత లెట్లున్ననూ, నిన్నే జీడుకొనుచున్న నన్ను రవీ,0పనలనీన అధికారనునీళే కఅదు,ని నే తుక మొన కరుణగఅవాడ వై, దీన 13

క94ీ శ్యానశాజ క్రీ ర్తకలు దచయాళుడ వె, భూ నురులను, అరణ్యకుందలి బునులను జేరు ఆశ్రయము లేనందున, జానధలతో బఅవద్వితోధ మేర్పడుననికూడ శళంకించక అభయమిచ్చి శాపాడితివి, “"్‌నుజకూడ ని్నీ నెరనమ్మితిని యని అనన్య శరణ్యత్వమును. వివరించినారు. తా త్ర్విశము గాహాడ శాముజే రత్కకుడని గంభీరముశా సిద్ధాంతము వేనీనార్కు అవాటీ' పూమెశ్కారము అనుమౌటక సీజీ అర్థమైన వాడవు, మ రెవ్వరిని సాషెక్క శించుట పొసంగదు, శారణం నీవు జగ క్సాతీ.వి, ఏకైక శరీరమందును ఆంక ర్యామి జె యున్నావు, సీ కటామములేక ఏ జీవులన్‌ జీనమేంలేదు. ఆట్టియెడ, నీ పతమైన నన్ను రక్షించుట నీ కనిచార్యమని చక్కని హోతునాదమును చూపి నారు, 81. చేవగాంఛారి__ ఆది

(శ్రుతులశమ్మ మూ ఇంట నెలకొనవమ్ము 1(శ్రీః

ఈ మహిని నీ సమాన మెవరమ్ము బంగారుబొమ్మ _ శ్రీ!

కజికు సువర్ష్మ పు సొమ్ములు బెట్టి

నరస చీర ముద్దు గురియగ గట్టి

కరుణంజూచి సిరులను ఒడిగ టి

వరదుని కరమునను బట్లి శ్రీ!

లు

ఉరమున ముత్యపు నరులసి యాడ

సుర తరుణులు నిన్నుంగని కొనియాడ

వరమును లష్ట దిగీశులు జేడ

వరదుండు నిను (చేమం జూడ 1(శ్రీ!

మరువక పారిజాత నరోజ

కురవక వకుళ సుగంధ రాజ

వరసుమములచే "త్యాగరాజ

వరద నినుం బూజనేతు (శ్రీ)!

ఇందు విష్ణు గృవాలచ్మీయెన. ్రీ/ తుఅనీడేవిని “మా ఇంట “వలళొనవమ్మ”

యని పార్ఫి ౦చినారు, ఓ! బంజారుబొమ్ముయగు జననీ! నీవు నువర్షాలం శారములు

ఉద్య నాను కీ రృనలం కి తక్‌ “ెట్టళొని, పలిగొ-చీర కట్టుకొని వషనుందు ము క్యాలబోరములు కకలగా. కేన శాంతేలు,. డిశ్చాలురు స్తుతుల సేయగా, నిన్న (పేనుంజూాచు శ్రీ మచోవిమ్లువు ళరమును బట్టి మూ ఇంట నెలకొనుము, మొ ఇంట నిన్ను, మరువను, పారిజాతను మొదలైన సుగంధ పనునులతో వూజశేతును, మౌ ఇంట వెఅయుము. అని ఉర్వలోక సాభాగ్యలవ్యీ యగు శ్రీ) తుఅనీలేవిని (ఫౌర్భించినాడ, 82. అశాణ-అది

రారా రఘువీర వెంట రారా తోడు 1రా॥

అనుదినమున నిను మనసునలగను నొని

ఆనందమాయె దయాళో రా

సకల సుజనులు గొలుచు నన్నిధి గని

చల్లనాయె దయాళో రాన

లొడరి యడుగడుగు కీది బుద్ధ్యని

నంతళోవమాయొ దయాళో ఇరాని

సుముఖమునను తిలకము చెలంగగని

శవంగొని భవమున బొరలక సీజీ

శార్యమాయె దయాళో జ రాన

దశరధ తనయ శుభ చరిత పాలిత

త్యాగ రాజ దయాళో జ రౌ

శ్రీరామ సేవయందు కనబ్‌ కల్షిన నఖకాంతులను సంతోవముతో ఫెస్తూ

అని రాముని సన్ని ధాన భాగ్యము నే కోరుచూ, ఓ దయామయా! అనుదినము నిజ్నీ మనసున దర్శించుట చే ఆనందముగా నున్నది. కావున నావెంట నాతో జ రమ్ము; ఇదే నా భాగ్యము; నుజను లెల్లరు నిన్ను సేవించు సీ కొలువును చూచీ చంఠ నీ పృడయమా చల్లగా నున్నది, సదా సీ ధ్యానమే అనండళరమని బుదికలిగి చుర్వివయమాలఅ వంళశనణ నాచి ల్త్‌ము మరలటలేదు, సీ దిళ్యయుఖారవిండమేండలి తీఅశమును చూచినా మననం సావ్థ_ చున్నది. ఈ సంపారమంజే పొరలక, శీచరణ

శే9ి6 త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలల శనులు నీ శార్యముఅని యే భానింతును. అని, ఒక్కొక్క యనుభవము కలంగుటు పీడయయే కారణమని కెల్పుటకీ పతి చరణమందును దయాళో! యని సంబోధించి వారు 83, వనంతవ రాళి__రూవకం

సాహీ రామ దూత జగ-,త్పాణ కుమవూరమాం ॥పాః వాహినీ శతరణ దశ-వదన సనూనుతను హరణ ఫఘోరాసుర వారాన్నిధి-కుంభ తనయకృత కార్య [పాకి పారిజాత తరునివాన-సవన తుల్యవేగ 1పాః పాదవిజిత దుష్ట గహా-వతితలోక పావన సా 'వేదశాన్ర్ర, నిపుణవర్య-విమలచి_త్త సతతమాం ॥పాః తరుణారుణవదనాబ్ద_త పనళోటి నంకాళ ॥పాః కరధృత రఘువీర సుచరణ-కలి విమలా భగంధవహా 1పాః కరుణారన వరిపూర్మ-కాంచనా ది నమేహా ॥పాి వరమ భాగవతవ రేణ్య-వరద త్యాగశాజనుత 1పాి

జగ త్చాణకమొర = జగ త్తునవ పౌణమెన వాయుపు.తుడు చాహినీళళ రణ == సముద్రమును దాటినవాడు, దళ...వారణ = రానణనమౌరువనెన ఆతని శసంవారించిన వాడు ఘోరానుర...తనయ జ దుష్టుఅయిన రామ్‌నులనెడి సమద మునణ్‌ అగన్వ్యుని వంటివాడు.

శృతశార్య == శార్యకూరుడు, పాదవిజిత దుష్ట(గవా = పౌదసత్తాలే దుష్ట హా పీడులను పార దోలుచాడం, జేద- ..వర్య == వేదక్కాస్త్య,ముఅం. దారి లేరిన పండికుడం, కరుణా... నాబ్ద ౨ నాలనూర్యునినంటి ముఖకాంతిగల వాడు,

కర...చరణ == ఎల్లప్పుడూ ఆంజలితో రామళాదములను ధరించువాడు కలి...వహ ==కలిదోపంము లనెడి మేఘములన వాయువువంటివాడు, శాంచనాటి 'సమటేహ = బం-గారుకొండయగు 'మేరువువంటి జేహము గఅవాడు___

భగవన్నామకీ రృనము సమౌ ప్రిలో రామచానుడైన అంజ జేయూని కీ 'ర్వించుట: సంప్రదాయము, ఇందు శ్రీవానుమంతుని సమ్మగ రూపు బ్‌ దార్య కార్య భక్తి శు శేసములను కీ ఒర్తించివారు,

ఉత్పవ సంప్రదాయ కి రనలు ల! _-శచూర్తిక ఫా ణు క్ష “య్రతు జయతు నకల నిగమూా గమ కుశల కిన్నరకింపురువ సిద్ధ విద్యాథర గీయమాన బహుజగ దుదయ రతణలయ హేతు భూత చతురానన హరిహర [వభృతి -చింత్యమాన మణిద్వీపే, జిత సాధు వ్చాత్తాపే నకల సురముని నికర భక్తజన చిచయ హృదయ కామిత సంతాన సాభాగ్యధన కనక వాహానాద్య స్టై శ్వార్య దాయక చింతామణి మయ మహా వైకుంఠనగ లే నేతానందక రే చండమార్తాండమండల విలసిత నప్త హేమ (పాశార శోభాయవమాన భానుకోటి నమాన వ(జ_న్తంభాయుత సహిత సువర్ష్మ .మంట పాంతశీ శసుభత శే నవరత్న ఖచితక నకమయ పాూంస- తూలిశాత ల్పే శర చ్చందకోటి నభ జీ తల్చే సుర నాయ కాద్యష్ట చిక్స్చాల మకుట మణిగణ నీరాజిత వచారవిందః జగచానందః ఉభయ 'పార్శ జ్జ రలితకర్ణ కుండలనిందిళ చంద్రమండలః సేవితముని మండలః

98 దివ్య శామ కీర్తనం భ్‌ _కృ(తాణ వరాయణః (శ్రీమన్నా కాయణః లఖ్నీ రమణో భగవాన్‌”

“సర్వం విష్ణుమయం జగత్‌) _విళ్వమంత యు విమ్ణముయము) మొనవుని ళఠీ లము విశ్వమునకు (ప్రతీశము; విశ్వమందలి సర్వ సొందర్యములం కళలం అయా జేవతలం, మనుమ్య శరీర స్థానములందున్నారు,

భ్తలు, ఉపాసనలు జ్ఞానులు భగవంతుని విరాడూపమును, (పసన్నచి క్ర ములతో భావించి, తమ (తికరణములతో భగవంతునికి రాజోపచారముల నొన రృ్చుట ఆరాధన యందురు, కృతి స్మృతి '(పతిపాదితములయిన మం(త్రనూ క్రముల, శిష్టుల ఆచరణమందు 'పమౌణ (పనిద్ధమాలయి యున్నవి,

భాగవత భి సంపచాయమునను సరించి, ఆఅనాదినుండి, తేము జేనవతా మంటపములందు రాగరంజితముఅయిన పసన్న చి ర్తృములతో సంకీ _రృనామయనూు: అయిన దివ్యకీ రనలతో, జేవతా సన్నిధిలో మేలుకొల్పుట వెందలం ఏశాంతోత్సవ ముఅ వరకు రాజోపఛారములు సల్పుట పరంపరాగకమెన అచారము, (ప్రశాంత రమణీయ మెన 'జేనవలో ర్యాతిశాలముందునుు సరస రాగతాళ మృదంగ అలిక ముగాచేయు నేవ), మధురాతి మధురమె ఆబాలగోపాఅం సర్వజనముఖి చి ల్తేములనూ ఉ రూతలూగించ జూలినవై యున్నది. ఈ ఉఊపభార శేయములందు వినియోగించు రాగములు, చావినరుసలం మిక్కిలి వృదయాకర్ష శములంజ, శాంతరసానుభవము తొసంగునుం

బేనన నిద్రనుండి మేల్కౌానునపుడ, రాతి నిదుఠించుటన ముందునుం భావువల చి త్తములందు" భగవంతుని దివ్యరూప శామలీలాగుణ ఫౌందర్యమా నూటిగాహా త్తుకొనునుం

భారత బేళమందు ఈవిధ మెన సంస్కృతి (కొ ల్హదిగాదు, తమతమ నీటుంబ ములో పనీసిల్లఅ నుయ్యెలతొట్ల నూచుట మొదలు, "పెండ్లి, "పేరంటమాలందు, పండుగ పర్వములందు, ఉత్సవముఅందు తదితర బేడుకలందు సెతము లావి జోలా పాటలు, హెచ్చరికలు అభ్యంజనపు పాటలు, గంధము, పన్నీరు మెదళయిన నుగంథోవభారములం మేలుకొలంపులు తలంపుల పొటలు, విందు వినోదపుపాటలం ను రెన్నో జాతీయములయి, భగవద్దుకకానుభవ తూపలావణ్య సంపదను సర్వతో ముఖంగా మనళందించు చేయను లెశ్నోో 'ప్రకిద్ధములఅయియాున్న వి, మహాభక్తలం భాగవతులు యి వరవడిని 'సంరదించుచూ వచ్చిరి, అందు ీ ప్రరందరదాన

ఉశ్సవ్‌ సం్యవదాయ కీర్తనలు క శామదాను, తూము నరనీంపహదాను, తీరనారాయణులాదిశా ఆెెందరో మహాను భావులు కలరు, ఇజే వంపడాయము ససరించి శీ శ్యాగ రాజస్వామియు, ఉర్సవ సం్యవదాయ కీ ర్తృనళినెడి పల్యేక శీర్షికతో 'శ్రీరామసార్వభ్‌మునిఅస్టాన మందు వివిధ రాజోపచదార చోయములను కీ _ర్రించుకొ న్నారు, ఆఅందుకనువుగా నిత్య +శీ/ విరాజితముు ఒశఅ పరివార సటేంతము సర్వాను.గవాశారము, సమ్వైక్యర్యు సము సీతము.నె న ఈ్రీలవ్మీ నారాయణుల క వై కంక మహాసంస్థాన సన్నిధి ఫాగ్య మును దంచాయమొనముగా ఉదా ల్స్‌ మెన సరి స్మృరీమయ మైన చూర్చిక రూప మున శీనున్నా రాయణుని మూ ర్తీ భావమును వర్శించుకొన్నారు. ఈ చూర్ణికను చక్కని రాగవరునలో. పద, వాక్య విరామ శఆాళగశితో శృతి పక్వముగా “ఇానము చవేయన లెను, ఫా చూరికా తాత్పర్యము వా మ! రి

(శీమన్నా కాయణుని నిత్యని వాసము మణ్తిద్వీపము, అచట సకఅ సాధువుల వృదయములు తాప రపాతములయి యుండును, మరియు, సకల నిగ మళఅిగ మము అందు నిఫుణులయిన కిన్నర, కింపురుష వీద్ధ విద్యాధరాది జవయోని విభూపితులు భగవద్వైభవమును కీ రింతురు,

విళసృష్టి స్థితిలయ ఆఉూశుభూతులయిన వారిహార (బవ్యూలు ఆ పరనుపద ముందు సామో న్నా రాయబణునీ చింతించుచుందుకు,

అ నుణీ ద్వీపమందు సకల నురమునుఅం భక్తజనులు లోకరతణ3, సత్స్‌ం అను సౌభాగ్య ధన కనక, వాహ నాద్యమైకళ్వర్యములను కోరుదురట; అట్టి సర్వ లోక సంపద ననుగహీంచునట్టి చింతామణీమయ మైన మహావెవంఠనగరము, ఆ శ్రీవైవంఠకను సర్వ జీ తానందక రము, చండమార్తాండ మండల విలనీరములఅయిన' సప్తస్వర్షి 'పాశారిములు గలది. అందు కోటి నూర్య ప్రభ కలిగిన పదివేల వజ _స్తంభములుగల కుళతరమైన నువర్గమంటముకఅదు. అ మంటపమందు, నవరత్న ఖచిత కనకమయ మె, కోటీ ళరత్కాల చందుఅ శాంతికలిగ, "భేసాశార మెన వాంసతూ లిశారల్బమందు_జగ దానందరూఫుడు_నుర నాయనలయిన ఇం(దుడు మొద అయిన ఆస్ట్రదిక్వాలనుఅ కిరీటములందలి నుణిశాంతులచే నీరాజన మివ్వబడిన (శీపాద ములు కలిగి చేవమునుల పరివారంతో భ క్ష్యతౌణపరాయణుడైన (శ్రీ అవ్మీచారా 6యణుడు జయతు_ఠతన డిన్య విభూతితో లొళశము ననుగపొంచుగాశ! యని శీమన్నా శాంకుణుని దివ్య సన్ని ధావమును కన హృదయ సీఠముందు ధ్యానించి శ్రమముగా చిన్యోపబారములను శీ రించుచుళ్నారు,

తాత యాన్‌ హెచ్చరిక వా కై. యదుకుల కాంభోజి.__.రుంవ

హపాచ్చరికగా రార హే రామచం[ద

హాచ్చరికగా రార హే సుగుణ సాంద్ర శో!

వచ్చవిల్తుని కన్న పొలితసులేంద 1 హః

కనకమయమా మకట కాంతి మెరయంగను

భునమైన కుండల యుగంబు కదలంగను

ఫఘనయమైన నూపురయుగంబు ఘల్ల నంగ

ననశకాదు లెల్ల 6౧గని నంతసిల గను ॥ హా

ట్‌. ఛం

ఆణిముత్యాల సరులల్ల లాడగను

వాణీవతీందు లికువరున పొగడగను

మాణిక్యసోపానమందు మెల్లీ గను

వీణ వలుకులు వినుచు వేడ్మ_ చెల గను 1 పా

మ్‌!

నిను. జూడవచ్చు భగిని కరంబు చిలుక

మనసు రంజిల్ల నీ మహిమలను బలుక

మినువాసు లెల్ల వీకలను భాలంజిలుక

ఘన త్యాగరాజు కనుంగొన ముద్దు గులుక

(వళుష్థానముఅందు శాజాధిరాజాలు కొలువు విచ్చేయున ఫుడ మంతి పహనుంతులు పొర్ష దులం వందిమౌోగధులు బరాబరులు తీర్చి స్వాగతము పలునచ్యా బహుపరాటలు హెచ్చరికలు చేయుట ఉళుగారవమా. సర్వలోక సార్వభౌముడు ధర్ముస్వరూపుడు 'శ్రీఠరామచం[ద(వభువునత

మవారాజోపచారముగా జయారానమును "హిచ్చరికను పలుకచున్నారు. ఈ శాజద ర్చారు మర్యాదలన్ని యు భూలోకనుందు వ్యపధమ మొానవావతారమి పుంసాం మోహరూఫుడైన శ్రీరామునితో జీ ఆరంభ మెనట్లు కెలియాచున్నది, ఆ ఈర్వాత క్ర)రామడు ఉపాస్యదైవరముగా నఅ *, లౌ జీంకటనాయకణి అన్నట్లు

ఉఊక్సవ సంప్రడాయ కీర్తనలం 201 సర్వ చేవ తానా ర్రియగు శ్రీ రీరుముల జేంక కేళ్వరుని ఆస్థానమందు కాజను ర్యాదలం శలవు, శీరానము నుధురనాను జపపరాయణర్వమున పండిన వృాదయపాళ ముతో శ్రీ క్యాగరాజస్వామి రామునికి చేయు, స్వరరాగ సమ్మిత మెన ఉర్సవకీ ర్తనము (ప్రతిపద రామణీయకము, రామచంద్రా! సీ కరీటమండలి రత్న శాంతులం మెరయ శర్ధకండఅ శాంతులు గండ పార్గు సృముఅందు గంతులిడదు పాడ విన్యాసముభే శాలియందెలు ఘల్లుమనుచుండ, మొణిక వ్ర్‌మయ పోపానముఅందు మెల్లగా వడుగు లిడుచు, సరస్వతివీణాతం,త్రీమంగళ నినాదముతో కొలువునక్‌ శీనిగా విచ్చేయు నీక జే మౌ హెచ్చరిక; మరియు నీ ఇరువంకఅ 'ఆఅహ్యాందాదులం స్తుతులు చేయుచున్నారు. సనళాదియోగులు యోగదృషప్పితో నిన్ను దర్శించి బవ్మో చంద 'చెంందుచున్నారు, మరియు కొలువునణు జేంచేయు నీ కీవిని చూచుటప సీ తోబుట్టువు పార్వతి వచ్చినది, ఆమె ఆలంశారముశా ధరించిన చేతి చిలుక, తన జన్మాడి పార్వతి చేయు ఉశ్రీ'ఠశాను మధురకీ ర్హృనము విను నలవాటు కలది కావున; సీ దివ్యయాపమును చూచి వంకే నీ భగిని కరమందున్న చిలుక నీ అనంతకల్యాణగుణ కీర్తనము చేయు చున్నది ఈ అద్భుత సంఘటనమున కానండించ్వి మినునానులైన 'బేవఠలు కిన్నర శింపురుషాదులు వూఅవానలు కరియించిరి. ఈ అవూర్వ వైభవమును జన్యాంఠర భాగ్య ఫలము7గా చూచి ముద్దుగులునచున్నా ను, ఎంతో మురినిపోవుచు న్నానుః అని ఈ దివ్యనుందర సన్ని బేళమును భొవించి లలితములైన పదములతో మహా భావుకరైన య! త్యాగరాజస్వామి శ్రీ/రాముని (వళుమర్యాదను చక్కా వరి ౦చినారు, న! 3. చేవగాంధారి._ అది కొలువైయున్నాడే కోదండపాణి 11కొ1| సలలితమశతుళ్రే సారెకు శీలులై వలచుచు కోరి వచ్చి సేవింవగ 11కొ|| జనకజ భరతాదులతో మంచి నై వేద్యంబుల చనువున వేడుకునారగించి మెరపుకోట్ల శేరు కనక వటము సొమ్ములను ధరించి వేదో _కృమ్ములై న ననక వచనములవే తోషమించి శ్రితుల పోషించి 11కొ||

202 త్యాగ రాజు కీర్తనల వరవగు వాననలు వపరిమళింవ సన్నిధిలో 'వెలుంగుచు నురవారనతులు కాగ నటింవ అదిగాక వరా- శరనారద మునులెల్ల ను£ింవ ఎంతెంతో నెనరున సురవతి వాగీశులు సేవింవ మేను పులక రింవ 1కొ ఉడురాజముఖుడు "కేవశయ్య పైని వెలంగగ గని పుడమి కువూరి సుగంధము పూయ నమ్మిన వారల శే కడగంటిని కోరిన వరమోాయ త్యాగరాజు నెనరుగ అడుగడుగుకు మడుపుల నందీయ (శ్రీరామయ్య 115ొ

ీ/?రాముని కొలువు నందలి సౌందర్యమును ఇందు వర్షించినారు.

బఎారు వస్తువులను ధరించి ధిర తాది సోదరులతో సీతతో మంచి నె వేద్యము అను ఆరగించి పరివారులు అడుగడుగున మడుఫులనందించు చుండ, అగరుసుగంభ జాసనలు పరినుళించ గా, రాజమర్యాదతో రాముడు కొలంవుంజెనటం. ఇజే కీర్తన మందు శీవల భూలోక సాందర్య మేగాక, రాముడు పరంధాముడు, పరమొళ్ము

"జెచిడి భావముఅతో, మరికొన్ని మానవ లోశాతీతములైన దివ్య సంఘటనమాలను

జాడ చేర్చుట విశేషము, ఇంద్రుడు బవ్మా మొదలె నవారు సేవించుట సనశాదులు

జేత నుంఠములను పతించుట్క పరాశర నారదాదులు ఎంతో ఆప్యాయముగా శాముని స్తుతించుట కటాతుమువే అశితులవ నరములనిచ్చుట మొదలగు అపా కృత విభూతినిన్నీ వర్షించి, అట్టి పరాత్పరుడు సర్వళోక పార్యభౌముడని భావించి, ఆఅ రాముని కటాతుమును అర్భి ౦చినారు; ఇట్టి కొలువు విలతమణము, భ ప్రలన్‌ పరమః అత్యుము, జాన్‌ 'పెండ్రీపాట:.___ శీ. కంక రాభరణం __ఖండలఘువు

సీతా కల్యాణ వైభోగమే 11నీ11

వవనజ స్తుతి ప్యాత పావన చరిత

రవిసోమ వర నేత్ర, రమణీయగాత్ర 11సీ1

భక్త జన వరిపాల, భరితశర జూల

భుక్తి ముక్షి దలీల, భూ బేవపాల 11నీ11

ఉర్వన సంజాయ కీర్తనలు 203 పామరాసుర భీమ వరిపూర్మ శాను ఇ్యామ జగదభిరామ సా కేతధాము 11నీ1/ సర్వ లోకాధార నమనైైక ఏర గర్వమానన దూర కనకాగ ధీర నిగమాగమ విహార నిరువమ శరీర నగధ రాఘ ఏపవిదార నతలో కాధార 11నీ11 వర మేశనుతగీత భవజలధి పోత తరణికుల నంజూత, 'శ్యాగజనుత 11వీ1 ఊత్సవములలో కల్యాణోత్సవము సర్వజనా నందళరము$ అందు ₹ారీశల్యా, ణము, సీతాకల్యాణము పరంపరగా శిష్ణులు వ్యవహరించుట 'ప్రకిద్ధము. తదితర "జేవరలజనూ, దాంపత్య ధర్మము పౌరాణికముశా కన్ఫట్టినను, గారీ సీశాకల్యాణ. ముల కవి అనుబంధములయ్యే యున్నవి, ఫురాణ దంపతులంగా, ఆదిదంపతులు గా, అవి భాజ్యంగా గౌరీకఠంకరుల కల్యాణ వైభవము ఆనాది నీద్ధము. ఉకాంప త్యార్థ ఉమౌంసతీం”” అని దాంపత్య సొభాగ్య, మును కోరచవారు ఆఅ సర్వమంగళ మొన గారని ఆర్చించుట అన్నిమకమాల వారికి ఆఅ చామైయున్నది. భారత అర్హ ధర్మములో కల్యాణారంభమదు ఇౌారీవూజరయుూన్న్నూ,. ఆదర్శగారవముతో, సీతారాను కల్యాణమును ఆచరించుట శిష్ట సంప్రదాయము, శ్రీ త్యానశాజస్వామి మహాలక్ష్మీ మవోగారి నుహో సరస్వతి శక్ర రయాత్య- శముగా సీ శామళతల్లిని భావించి ఆనాది (గ్రనిద్ధమైన "పెద్దము_ర్తేదువులు "ఫెండ్లి- సమయములలో పాడు “గౌరీకల్యాణ వైభోగమే” అను వరవడిలో సీతాకల్యాణం ఖై భోగమును కీ ర్వించినారు, | సీశా రాముఅకల్యాణ సందర్భమందు అంజ వేయని ఆనుప్ర చేళము శీవన్ననూ,. పవనజాడం సీతారాముల దాంపత్య సౌఖాగ్యముయొక్క_ పరళాష్ట్రను గుర్తించిన మహా మేధావి. సీతారాముల డిక్యచర్మిక యనెడి మాలికనళొలి మివూ సవంటి వాడు, ఈర్రామాయణ మహామొలారత్నం వంచే అనిలాళ్ళజం?”” అని వాల్మీకి పళంసంచి' శారు అట్టి పవనజుని నుతి! పాఠ మెనవాడు రాముడని తొ లే శాముని పంభోధించుట (పస క్తమెయున్నడి. (కవుముగా శ్రీరాముని విశేషములచే సంబో ధించి; అట్టి రామునికి సీక సవాచారిణిగా కల్యాణనుగుట సర్యళోశ కల్యాణమని ఆ వెభోగమాను కీ ల్రించివారు,

204 శ్యాగరాజ కీ _ర్హనఆః 5. తిరుమంజనము = నలుగుపాట శంకరాభరణం నా పాలి (శ్రీరామ భూపాలకసోమ శాపాడ నమయము, నీ పాదము లీర 11నా॥ భళి భళి భక్తుల పూజూఫలము నీవనుకొంటి నళినలోచన నీకు నలుంగు బెళ్సురా 1;నా॥॥ కోటి మన ్పథ్యులైన సాటిగా వీ సొగసు నాటి యున్నది మదిని మేటి (శ్రీరామ 11నా॥ తొలి పూజాఫలమేమో, కలిగె నీ వదసేవ నలువక్రైనను నిన్ను లెలియగాతరమా 11నా॥ వతిత పావన నీవు పాలించకుం శును గతి మాూకెవరు మమ్ము (గక్కు-న జోశు 11నా॥ కోరి నీ వదశీవ సారెకు జేయనుదలచి మారమణ నాలోనే మరలుకొన్నాను 11నా॥ నిరుపేద కచ్చిన నీధిరీతి దొరికితివి వర త్యాగ రాజునికి వరద (మొక్కే రా 11నా1॥ జ వోపచారముఅలో (తిరుమం జనము) అభం జనోత వము విశేప, క0కర్యమా శీరనునన నువాసన కెళనుంటీి శరీరమున కంతన తెఅమావూనీ, అప పనుఫు చండ నము మొదలగు సుగంధ చూర్ణముఅను నలుగు 'బెక్టైదరు, లోకమర్యాదలో జూడ, శుభశోభ నములందు పండంగ పర్వముఅందును, ఆప్తులు ఆంఠరంగిశ బంధువులం కల్లి తోబుట్టువు "వందలై నవారు యజమొనుఅట్‌ తఅయంటుట ఆచారము. ఆట్టి ఆనండ నమయములో ముచ్చటలం చెస్పికొనుటయు కలదు, శ్రీశ్యాగఠాజస్వామి దివ్యంగళ సొందర్యమూ క్తికీ యుపచఛారంవేయు చూ, వాపాలి రామా! సీ దివ్య పాదములిమ్యు. జన్మ జన్యాంతరములలో యజ్ఞ దాచాది సత్క్‌ర్భుముఅ నొనర్చిన భక్తలవ వూజాఫలమునీ జే! అట్టి నీవ సీ పొదములన జీను నలం౮గు బెక్రైదను, సీవు వినా మౌశివ్వరు గతి లేరు; సీ పాద సేవ అనన్యదుర్ల భి మా, శోటిమన్మధులై న పాటిళేని సీ దివ్య ఫౌందర్యము నా చిర్తమందు వాత్తుకొని -యున్నదిం

ఉర్సవ సంప్రదాయ కీ రృనలం 205 నిరుపేదన ఆ్యపయత్నముగ ధనరాళి దొరికిసట్టున్నది. మౌరమణ = లక్షీ పతీ! నాలో నీ మరలుకొన్నాను అన్న నా ఆంక రార్మశా నిన్ను పేమించి- యున్నాను, కావున నన్నీ యానంద సమయమున శటాథ&ీ౦ఫుము, ర్‌. మధ్యమావలతి__లది

నగుమోము గలవాని నా మనోపారుని

జగ మేలు ళూరుని జూనకీవరుని 11న॥!

'జీవాది బేవుని దివ్యసుందరుని

(శ్రీవాసు బేవుని సీతారాఘవుని 11న!।

సుజ్ఞాన నిధిని సోము సూర్యలోచనుని

అజ్ఞాన తమమును అణచు భాన్కరుని 11న[[

నీర '్రలా కారుని నిఖలాఘహారుని

ధర్భాది మోతుంబు దయ చేయుఘనుని 11న।॥

బోధతో వలుమారు పూజించి నేనా

శాధింతు (శ్రీ త్యాగరాజు సన్నుతుని 11

ఇదియు అభ్యంజనాంగ మెన శేయమా)ఎల్ల ప్పడూ చిరునవ్వులాలంట్‌ (ప్రసన్న ముఖారవిందముగల్లి నా మనోవహరుడును జగము నేలు కూరుడును అగు సీతారాఘనవుని ఊల్లోద్ధత్రో పలుమారు వూజించి అరాధింతు ” అనగా జ్ఞానముతో ఆల్ఞానమను చీకటిని పారదోలి చాహ్యాభ్యంతరములను (పశాశింప6 చేయు నుణ్ఞాననిధి, చంద్ర నూర్యులం "జేరములు?గ కఅవాడని సాభఖిపాయ విశేషణము, కావున క్షాన దృష్టితో పరా త్పరుడుశా అరాధింతును. ధర్మాది మోమముఅను అను(గహీంచుగాశ! పన్నీరు నభిమేకించు సమయమున కీ ర్రించినారు, అభ్యంజన హారతి క, భఘంటా._.-రుంవ

జయ మంగళం నిత్య శుభమంగళం జజ

కరుణా రసాయెయ, కావూరి వినుతాయ

తరుణారుణాతి సుందర వ చాయ

206 త్యాగరాజు కీర్తనణి

నిరువము శరీరాయ, నిఖలాగ మచ రాయ

సురవినుత చరితాయ స్మువతాయ జ్యా

కుంద సుమరదనాయ కుంభజసుగశేయాయ

మందరాగధ రాయ మాధవాయ

కందర్ప జనకాయ కామిత సుఫలదాయ

బృం దారకారాతి భీకరాయ క్యా

సర్వలోకహి తాయ, సాకేత నదనాయ

నిర్వి కారాయ మానిత గుణాయ

సార్వభౌమాయ, పోమీత 'శ్యాగ రాజాయ

నిర్వాణ ఫలదాయ నిర '్రలాయ ॥ కజ్వకి

అభ్యంజనమెన తర్వాత హారతి నిచ్చుట అచారము. 'శ్రీరామాని అన్ని ఆవతారమూ ర్దులతో అభిన్నముగా భావించి ఈ మంగళగీతమును. కీర్రించినారు, అలీత విశేషణములతో చతుర్ధీ విభ_క్ష్యంత చాక్యములతో రామానికొరన మంగళా ఇాసనము నర్చించిరి,

8. నాదనామ[కియ-__ అది

జయ మంగళం నిత్య శుభ మంగళం శబ

మంగళమవని సుతానాధునికియంగళ మరవిండాయునికి

మంగళమద్భుత చారిత్రునికి, మంగళ మాది టేవునికి కబో

సుందరవదనునికి సు జేహునికి-బ్బం డారక గణవంద్యునికి

మందర ధరునికి మనమాధవునికి -శఈభ ఫలదునికి క్‌బకీ

అఇనకులమున వెలసిన రామునికి-జనకవ చన వరిపాలునికి

మనసిజకోటిలావణ్యునికి-క నక సింబ్య్వోసన నిలయునికి కజ॥

మందానిలభోజకయనునికి-మయం చాకినీ వర జనకునికి=

మందజనక శత సం కాశునికిమయందార రూపునికి క్‌బ్రకీ

ఈళ్సవ సళ్షపదాయయ కీర్తనలు 20 ఇం దాద్యష్ట దిగీశనురునికి, చంద్రాదిత్య సునయనునికి గం జేర్చదుని సంరత్నీంచిన రామ-చందునికి జగ్మదూపునికి. ఐక రాజశేఖర (వీయునికీ మౌని-రాజరాజ పూజితునికి త్యాగ- 'రాజ వినుతునికి వరగజ-రాజూది భ_క్తవరదునికి ఇది

మందా...శయనునికి జ వీల్ల నాలయయువుకు భుజించు కేషునియందు కయనించిన ఇాడం. మంచాశీనీ వరజనటనికి = గంగనుకన్నచానికి మంద... సంళాకునకు = శనితం[డియగు నూర్య(వ్రశాళము గలవాడు, మందార... నికి = క లృవృతు మొన మందారము వంటివాడు, రాజశేఖర (ప్రియునికి = శిదనికి 'వీయమెన నాడు, (భావములు సరళేములు) ;-ళోభన హారతులు: __ 9. సురటి.__అఆది వతికీ చోరతీరె నీతా ఇవ అతి మృదుతర నత్య ఛామణునికీ అఖిలాండ నాధునికి సీతా &వజ బంగరు రంగు భుజంగుని కైని చె లంగుచును మరక తాంగుడు మెజపుతె- ఆఅంగున మెజయుచు తన యంగనతో, బలు= శంగంూచి యుప్పాంగుచు నీతా కవ॥ అక్కరతో నిరువక్క-ల నిలచి త- ళక్కని మెరయగ చక్క-ని మోమున చుక్కల రాయని మక్కువతో నరి- ముక్కెర కదలగ (గక్కున నీతా ॥వ॥ "రాజ విభాకర రాజధరామవర రాజ శుకాబ విరాజులు చూడగ "ఆరాజమానమగు గాజులు ఘల్లు న, రాజిత త్యాగ రాజ నుతుసికి (క్రీ నవం

2% శ్యాగరాజ క్రీ ర్తవల ఇందు పీశాంతమున $/ సీతారాముల డిన్య మనోహ రాఅంశార వె భవమును క్రీ ర్పించినారు, మిక్కిలి మృదువైన సత్యభథావణుడై. సకఅ లోకనాధ్యుడైన సీతా పరి వోరతివ్వ శే! బంాశారు రంగుగల కేషునిపై మరకతమణినలె శ్యామలవర్గముగఅ శాముని(పక్క_, సీఅమేఘమందు మెరయు మెరుపు తీగవలె తళువ్కున మెరయు. సీఠతో రాముడు ఏమో మాట్లాడగా జూచి, సీతాపతికి హారతినిండు, భాగ్యవతులైన సతులు, సీతారాముల కిర్ముపక్కఅ నిలచి, తకళుష్కన “మెరయు మోముతో, సీరన్మురల్లి మోమున అడ్డబాస కదలుచుండశా చుక్కల శాయడు_చం్శదునివంటి శామచందునితో మాట్లాడునపుడు మిరు వోరతియ్య ఆ! యని సీతొ రాముల పరస్పర సంఖాషళకావసరమును సొగనుగా భావించినారు, చం(ద్రనూర్యులం శివుడు జేనతలుం శ్రీశుక (్రవ్మోదులు చూచుచుండగా, సతుల చేతుల గాజులు ఘల్లుమని నుంగ ళనినాదములం వేయుచుండశా సీఠాపతి! జబోరతీ! యని హహెచ్చరించినారు, ఇందు అతిలోక నుందరములెన సన్ని వేకములనూ భావించి, హృదయారవిందమందలి జో్యోతిన్సుతో ఈ హారతిని మేళవించి ఏవంవిధ అనంద సమయములందు సీతాపతి (ప్రసన్న కటాతుమును పొందవ లెననెడి సదుప బేళనూుం పంతువరాళి-తత్రిపుట 9. శోభానే వదన ద్యుతి జిత సోమ వసుధా మూననశకామ మద మానవ గణ భీమ-మాం పాహీ (శ్రీరామ 4లో జనకసుతాొ హృ్మద్రమణ = జమదగ్ని జమదహరణ వణళా ఘానల వరుణ-పాహీవమాం ముని శరణ ఇథ్యో విగళిత మోహాపాశ-విధుకోటి నసంకాళ। భగవన్‌ నకలాధీశ-పాహి పావవినాళ 11థో|| వర శ్యాగశాజనుత- చారిజనంభవ తాత। వరమ కల్యాణ యుత పాహిమాం శుభ చరిత 11శో॥ ఫో భా? యనునది ఉత్సవ పారిభాషిక పదము నీ తారాములకు మజ్జనాద్యు పచారములం చేని, ఇరువురనొకచో జీంచేపుచేని చారి దివ్య సౌందర్యమును స్తుతించు

ఈత్సనీ సంప్రదాయ కీ ర్తనలం 209 పట్టు; (పాచీవముగా అన్నమాచార్యులు శంక ేళవభు ఆస్టానమందును శ్రీ శ్రరండరదానుఅ వారు భగవ ర్కె ంళర్యమందును, ఈ శోభా-జీ పొడినారు “పాహీ మాం (శ్రీరామ యను నుజీటముతో శ్రీరాముని సౌందర్యము వీర్య కౌర్యములం, భ క్ర వాత్సల్యము లోశానుుగవా దృష్టిః మెందలగు చాటి సమగ ఐశ్వర్య మెంత శోభాగానున్నది; యని శీ ర్తించుటయే పరమ తాత్పర్యము, సాన ధానము-గా భగ నంతుని శోభను చి శ్తమందు భావించి ధ్యానించుటయే ఇందలి యనుభనము, 160. అనంద ైరవి.__జంపె

శీరసాగర విజోర ఆవరిమిత ఘోరపాతక విదార

(శూర జన గణ విదూర నిగమనం-చార సుందర శరీర 1;

శత మఖాహిత విభంగ (శ్రీదామ-శమన రిపునన్ను తాంగ

(త్తుత మూనవాంత రంగ జనక జా-శ్చ్ళంగార జలజ భృంగ +శ్సీ!

రాజాధిరాజు వేమ (శ్రీరామ-రమణీయకర సుభూమ

'రాజనుత లలిత భావ (శ్రీ శ్యాగ-రాజూది భ్క్తపోమ 14

ఇదియు రాముని దివ్యళోభను సాముదాయకం?ా కీ ర్తించు ఉత్సవోయమూుం = :ఆారగింప్పు: 11. తోడి._రూవకము

ఆరంగింవ వే-పాలు 1ఆ$

(శ్రీ రఘు వీర జనకజా కరవ-

వితితమా వేన్న పొ కిలా!

సారమైన దివ్యాన్నము

మ(డ్రన యుత భత్షణములు

జార సోద రాదులతో

త్యాగరాజ వినుత పా కలా

1 వదనద్యుతిజితసోమ = ముఖశాంతి చే చంద్రుని మించినవాడు, 2 జమదగ్ని

జనుదహారణ == పరశురాముని గర్వమణచినవాడు, 8 బారి జసంభవ తార == (బన్మావ

శక.

20 త్యాగరాజ కీర్తనల . ఊ త్తమ గృహణీధర్మము యొక్క. ఆదర్శము సతీ పతియందు దైవభొాన ముంచి సరోపచారములు చవేయనలయును. అందు భోజనము (పధాననూ, తల్లి గాని ఇల్లాల-గాని స్వయము గా యజమొౌనికి తను చేతులార భుజింపంచేయవలయును, శావున నే ఇల్లాలు భో జ్యేషుమొ తా” అన్నమా పెట్టునపుడు కల్సివంటిదని నూక్రి కలదు. ఇందు శ్రీ/ త్యాగ రాజస్వామి జనకజూకర పవితితమెన వెన్న పాలారగింపు మని కోరినారుం మడసోపేతములెన దిచ్యాన్నములను చారసోద కరాదులతో శఅసీ యారగింపుమని తవ ప ల్యేక 'పార్థవ జాన్‌ పవ్వళింపు వా 2, అహిరి--(త్రిశలఘు పూలపాన్నుమోద బాగ పూర్ణ పవ్వళించు 1పూ॥ వీల ఘన శ్యామ పాబే-నిరువము రామయ్య మళ్లే ॥పూక! మధు శర్కర యానకూలు, మతి యారగించి విధుముఖ కమ్మని విడెము వేసి నను కటావీంచి పూ! వరిమళ గంధంబు మేన-బాగుగాను పూసి, మెజయగ సుమపహారములను-మెడ నిండుగ వేసి 1పూ! అగమో_క్షమైనశయ్య సనంగీకరించి త్యాగరాజ కృతము లెల్ల, తథ్యమని నంతోవీంచి. !॥పూ! శ్రీరామునికి సశలోపారములం చేసీ నుగంధమువూని, తేనె చక్కెరమరుగ శాచినపాలు ముదలైన నుధురాహారమును సమర్పించి కమ్మని తాంబూఅమిచ్చి వూఅపాన్సు_పె పవ్వళింపుమని (పార్చించినారు, పూర్తుడు ఆంఠటనూ వ్యాపించి యున్న రామునికి పరిమితమెన శళయ్యనమర్చుట ఉఊపచారమా తమా, రామా! నీవు వూర్ల్ణుడవు శావున అగమో క్తమెన శి య్యనమర్న్చితినని యు, చఛావేయు నుపచదార ములు య ధార్ధముఅనియు త త్త్యార్ధమును ఇందు సూచించుట విశేపుముం ా్హ్వికముగా పరమౌార్మ సర్వాంత ర్యామియై సకఅ జీవుల హవృదయను వెడి శయ్యయందు శయనించి యుండుట చే పురుషుడ నే సంకేత మేర్పడినట్లు (పమౌణమా గలదు, “పురి. శేక ఇరిఫురుపల? అనునది వ్యుత్స త్తి ఆళశాళమందు కన్పింవెడి నూర్యుడొక్క_దైనను సర్వక్ర వ్యాపించియున్నట్లు, పరాత్పరుడైన శ్రీ రాముడున్న్నూ

ఈర్సవ సంపడాయ కీర్తనలు 211 శర్వళీవుల వృాదయముఅ నెడి అనందళయ్యయందు కయనించియున్నాడు, ఇట్టి శార్స్విక దృష్టితో వేయు భగవదుపచారములు నిజమెనవి, పరమాత్మయందు ఛావసమాధీ నందించుటయే ఛగవ లెంక ర్యముయొక్క_ అత్యుము; శావున ! త్యాగరాజస్వామి భావనానిద్ధి నిరపమొనము, ఇట్టి అనందసమయమున నను కటాతీ.ంచుము అని వేడికొనుట స్వార స్యము, 13. రీతిగాళ___అది. బడలికదీర వవ్వళించ వే కబ॥క నడలని దురితములను తెగ నోసి సార్వభౌమ సాశేతరామ బక్‌ వంకజూననుని వరితావముగని వంక జావ్తకుల వతివై నిలసి వంకజూఖీతో వనమున శేగి జింకను వథియించి మంకురావణుని మదము నణచి, నిశ్శంకుడా విఖీమణునికి బంగారు లంక నొనంగి సురల (వోచిన నిమ్మ_లంక త్యాగ రాజ నుత రామ న! (ట్రవ్మోది 'బేవరల (పార్ధ నే నూర్యబఅమందు పౌేత ధానముడవై యకత లించియు రాజ్యభోగముఅను విడచి, అరణ్యవాసము, మొయామృగము వెంట పరు ఆత్తుట) సీతాపహరణ నిముత్తముగా రావణ సంహారము విఖీనణునికి అంకా (ప్రదానము, మెొందలెన భారములెన శార్యము లానర్చుటచే శామా! సీవ్చు బడలి యున్నావు, ఆ బడలిక దీరునట్లు వూఅపాన్చు వె పవ్వళించమని హేతువుఅను చూపి ఓపార్టించుట భావసౌందర్యము, ఎని ఉయ్యెలపాట :-- 14. నీలాంబరి. రుం ె, ఉయ్యాల లూగవయ్య (శ్రీరామ 1ఉ। నయ్యాట పాటలను నత్సార్వభౌమ (ఉ||

రై శ్యాగరాజ క్రీర్హనలం కమలజూద్యఖిల సురలు నిను గొల్వ విమలులై న మునీందులు ధ్యానింవ కమనీయ భాగవతులు గుణకీర్త నమున నాలావంబుల సీయంగ ॥ఉ8 నారడాదులు మెరయుచు నులియింవ సారముల హాగవినుచు నిను నమ్ము వారల నదా (బోచుచు “వేద సార నభలను చూచుచు (శ్రీరామ 1ఉ9 నవమోహనాంగులై న సురనతులు వీివరముగ బాడగాను నా భాగ్యమా నవరత్న మంటవమున 'శ్యాగరా జ విను ఆాకృతిం బూనిన (శ్రీరామ 1ఉ? వరము భాగవరుఅ దాసభ క్రి సర్మపదాయనులో “*డోలాత్సవము? ఈంజల ఖై ఊర్సవము మిక్కిలి రమ్యమెనది, సయ్యాట పాటలతో నుయ్యాల లూగమనుట సొగనుగా నున్నది, ఈ ఉత్సవమందు (శైహ్మోదిజేవతలు, 'జేవమునులుు చారణాదులు చరమ భొగవనతులు, జీదపండితులు సామ-గానములు స్తుతులం సంక్షీ రృనమాులు వేయు చున్నట్లు దిళ్య సన్ని జేకమును భావించినారు. తర్వాత దిళ్య సౌందర్యముగ అ జేనవనితలం వివరముగా పొటలుపాడుచుండ గా నవరత్న మంటపమున అనంచము"గా నుయ్యఅ యూగుచూ సభను చూఫులచే కశతయ జూచు రాముని ఒయ్యారమును వ్‌ నించి నారు, జాన లాలిపాటలు ;--- 15. పారి కాంభోజి. చేశాది లాలి లాలీయని యూఫజేరా వన మాలి మాలిమితోం జూచేరా కలా! "జీవ చేవ యని చిలిచేరా మవోను భావ భావమునం దలబేరా శలాఃి

ఉఊర్సవ సంప్రదాయ కీర్తనలం 213 రామ రామ యని బలిశేరా; ని- ప్కాము కామరిపు నుతరారా 1లా। కోరి కోరి నిను. గొలిచవేరా మాయా దూర చారిన ద్భ జూనేరా 1లా॥ “రాజ రాజ యని పొాగజేరా త్యాగ రాజ రాజ యని (మొక్కేరా ॥లాః ఆంత్య పొొసలతో అలితపదముఅతో యా లాలిపాట సరళ మెయణన్నదిం 16. శేదారగాళ __జంవ లాలి లాలయ్య లాలి శిలా! లాలి గుణశాలి వనమాలి సుహృదయన లాలి మృదుతర పాంనతూలికాశయన లా! ఇన వంశమందు జనియించినఘనాభ, కనకమ యవేల దినకరకోటికోభ వనజనయనా (శూర వర దాబ్ద్బనాభ ననకాదినుత నకల నద్భక్త సులభ కలా॥ కరకలిత శరచావ ఖరశిరోటబూరణ అరుణాబ్దనిభ చరణ, అసురమదపహారణ పుర వైరి వినుత సంపూర్ణ శశివదన శరుణార సాతయగత కామ మునిశరణ కిలా పుడమి వరద నాదు పూజగై కొనుమూ శడునమ్మువారింట కలుగు (శ్రీ కరమా శడకంటి చూపు నీకదిచాలఘనమా ఎడబాయంజూల నన్నేలు కుల ధనమా 1లా! శోటి సూర్య చ్రభలలోరు మంటవము ఇవాటుగా నలంకరించినది నెలకొనుము సాటి దొరకని సాధు జనవంర్య ఏడెము మయూటి మాటికి నొనంగి మరవక గొలుతుము కలా!

శత శ్యాగరాజ కీ ర్తృనలణ అందు మధ్యంబునను అవరంజితోను సుందరంలై న మంచము వేసినాను అందుపై జాజులను అమరవరిాను అందమా నీ పాదయుగము బస్హైను కలా? అసమాన శఈూరముక్రావళులు మెరయ అనసమానగిరి మధ్య కుసుమములు గురియ బినరుహభ వాది సురబ్బంద కోట్లరయ అనలైన బికుదులిడియూ చెదను సదయ 1లాకి భాగవత జఉవలో బడలియున్నావు రాగవిరహిత నన్ను మరవంగ బొయ్యేవు ఇకాగైన జనకజూ భాగ్యమా సీ్‌వ్ర త్యాగరాజుని నిండు దయచేసి [బోవు 1లా॥ ఇందు ఆసమౌానగిరి మధ్య వనుమములు గురియిి అని యుండుటవలన ఆ/ క్యాగశాజస్వామి భషదగికిని చిత్తమందుంచీ ఈలాలి పొడినట్లు భావించవలసి యున్నది. విశేసించి రాజకీనవి రాజాలంశారములు ఇందు వర్శించినారు. అనాదిగా భ[దాచఅమందు శ సీతారాముల వివిధ రాజోపచారములు, ఉత్సవములు సంకీర్త నలు పొడుచూ, వారిదానులం అనందించుట ీటికిని కలదు. (శీ భదగిరియందుూ కోటి నూర్య ఖాసమైన మంటపనుందు, నువర్షమయ మెన మంచము వేని అందు వాంస ఈూలిశాతల్బ మమర్శ్చి; నుళల్లెలు జూకాలు పౌన్చు.3పె పరచి రామౌ! నిన్ను అందు జీంచేపఫుచేనీ నీ పౌదములా త్తి నిన్నుయ్యాఅలూచుకొందునని శీ త్యాగ రాజుని భావ నము, అ(జణారాది పరను భ వ్‌లు సవశాదియోగులం నిన్న్నీ న్తుతింతురు. నిన్ను నమ్మియున్న వారింట బాగ్యములిత్తువు, నిన్ను నేను వూజింతును, నన్ను కడ గంట చూచుటగూడ అంత ఘనమౌా నీకు సీవెట్లున్నను సాటిలేని నుందరడవగు: నిన్ను నిడచియుండ లేను, నెన్నీలికొనుము, నీ దాసులు వేయు సేవలను స్వీకరించు టకో వాడా నీవ బడలిక శలిగినదేమో! పవ్వళించుము (ప్రభూ! యనుట ఎంతో సొగసెన భావము, చాన జనకజూ జాగ్యమా!? యని పిలచి నన్ను దయంజూడుమని కోతి శారు,

ఉర్సవ సంప్రదాయ కీర్తనలు 215 17. శంకరాభరణము.--లఅది రామ (శ్రీరామ లాలీ ఊగుచు ఘన- శ్యామ నను (బోవు లాలీ శరా చాల పాలింతు లాలీ మాగడ వెన్న పాలు (తాగింతు లాలీ శయ్యవైని మల్లె పూలబరశతు లాలీ వరమైన, వి జల నొననె లాలీ- ఓ వనమాలీ కరా॥ కాచి శేవింతు లాలీ శేమ తల్చము నూచి పొడుదు లాలీ వఏకాంతిమున జాచి పూజింతు లాలీ ఆ వేళ నిన్ను భూచుచుప్పాంగో లాలీ- ఓ! వనమాలీ 1రాః వేద వేద్యమా లాలీ-కన్నులః జూాడం “వదయానిధీ లాలీ- నాదురమున నీ పాదములుంచు లాలీ- (శ్రీ త్యాగ రాజ చోదరూవవమూా లాలీ- ఓ! వనమాలీ 1రాః 18. సీలాంబరి....రూవకం లాలి యూగ వేమా- పాలిదైవమా శిలా! లాలి యూగ వే నును- గాలిదిండి పొన్పువైన కలా! వమ్మిన "వేడుకమిోర తమ్ములతోను కమ్మని వీడె మొనంసు యాజన కాత్మజతోను 1లా! బొమ్ము దేవర తంగడి భూమిశుల తోడను | నమ్మతమున త్యాగరాజు నన్నుతి జీేయంగ కలా! సర్వ పరివారముతో డోలోర్సనము వర్మిఠము, 19. సీలాంబరి.__జం పె (శ్రీరామ రామ రామ (శ్రీవమానసాబి సోమ (శ్రీ! నారాయణ ఆ_ప్త్పకామ, నళినాతు పవ్వళించు 1(శ్రీ॥ 1, శాలిదిండి పాన్పు == "శేపళశయ్య బొమ్మ బేవరరండి న (ట్రవ్మాన్‌ కండి.

216 త్యాగరాజ కీర్తనల వల వాధర వ రేణ్య-పాపేభ సింహ్వ ధన్య మ్‌

మల్లి కాతల్పమందు-మాధవ వవ్వళించు (శ్రీః

ఛారా ధరాభ చేపహా-తారాధిపానన నదా

నీ రాక కోరియుంటి-(న్రీరామ వవ్వళించు శ్రీః

జనక రాజింట బుటి-జూనకి చెట్లబటి

లు ల ల

కనకమా సురటిబట్టి-గాచినది పవ్వళించు 1శ్రః

వర్శింపందరము గాని-న్వర్శంపు మేను నీత

పూర్ణ్శమా భక్తి తోను- పూజించు పవ్వళించు (శ్రీః

అశుగాశన సుశయన-అంభోజ వ్యృతనయన అఆసతో త్యాగ రాజు అర్చించ పవ్వళించు శ్రీ! ఏీళాంత సేవలో శ్రీరాముని సీత వేయు నుపచారములను పేర్కొని, ఆ యుభ యులను తాను సేవించుకొనుచున్నట్లు పాడినారు.

కామా! నీ సేచాభాగ్యము జీ కోరి శ్రీమాత సీత విజేహుైన జనకరాజింట వుట్టి నిన్ను ెట్టబట్టి బంగారు నురటి చేకబట్టుకొని, నీ కాశకై నిరీశ, ౦చినది, పవ్వ లింఫుము,

ఆ కల్లి సీవు తల్పమందు వేంచేయుచో సీ పొదములను ఏళాంతళ క్రితో ఇబింపనున్నది, అట్టి వెభవో పేకులె అమ్మీ బా 5“యణుఅరగుమిమ్ము శవించు శొనుటన త్యాగరాజు శా చుకొనియున్నాడు, స్వామి! పవ్వలింఫును,

20. శహానఎ_చాపు శామ రామ రామ లాలి (శ్రీరామ రామ రామ లావణ్య లాలి కరా! దొరక రాని నిధి రారా దొరకు చొరవు నీవు తొట్లలో రారా ॥రా॥ వర మైనట్టి నావట్టి రాళావర సురులకు అర్హుదెన సుందర రారా కరా

ఈర్సవ సళపదాయ కీ ర్హనలం త?

తొలి జేసిన నోముఫల మా రావు ఇలను వెలయు ఇనకుల ధనమా క రా॥ కలకలమని రావు చెంత ఆ

కలి కొంటివో కరుణా స్వాంత కరా! మదగజగమన నా స్వామి ఓ

నదయుడ నీ లోని జాలి బెల్చురు 1రా॥ నరి బాలులు అడరమ్బునిరి ఆడి

వరద రావద్దు పొమ్మనవిరి ఇజరౌెకీ, ఎవరు నిన్ను వమనసిరి రాఘవ

సీ యెడ తవ్వుకని రావద్దనిరి జరొకీ శనులు మూసి యాడినారు కర

మున కణగని న్మేతమని కనరెదరు 1రా॥ి కలువ *ేకులను బోలుకనులు

కలగ నేల నన్ను కన్న దయాళో కరా నుదుటను (శమ జలమేల అఆ

శధ వమి అతెలువవే కరుణాలవాల ఇ రాక చింతచే చాగుదు వేళే మేని

కాంతిచేందగిలిన కర్టుమ నేీ జ రౌ ముత్యాల సరుల చిక్కే మి

+! సత్యసంధ పాదసరుల నొక్కే మో జరౌ॥ ముదమున నీవట్టు వేళనా

వదమున (వాలెదరు వలుమారా వేళ శరాకి నిన్నేమని బిల్చుకొనిరి రామ

మన్ననతో నేమని యెంచుకొనిరి ఇరాని “బాగ సావీ రమ్మునిరి వర

త్యాగ 'రాజనుత దైవమా యనిరి ॥ రల

216 శ్యాగరాజు శీ రృనలః'

ఈ లాలియందు త్యాగరాజస్వామి లోక సహజమెన తీరులో (శ్రీరామదైన ముతో ముద్దుముచ్చట లాడుకొనుతీరు ఎంతో అందముగా నున్నది, తనయందు మొత థర్మము నాతోపీంచుకొని (శీరామునియందు బాలక ధర్మమారోపించి తల్లులం పల్ల లను ని్మదపుచ్చు టేళ ఏచేమో వారి అటపాటలను, చారి నినోదములను ఆడు గుట, ఆ పిల్లి నలన సమాథానము రాబట్టుకొనుట యను వరుసలో శాసల్యా మాతన, రామునికి జరిగిన విచిత సంవాదమును కీర్రించినారు. ఓ లావణ్య రామా! సీవు దొరళరాని నిధివి.దొరలణ దొరమైనవాడవు, నీవు ధరలో వెలయుటరీ-గాకు జా వూర్వ ఫుణ్యమున నాకు పట్టివెతివి. నా భాగ్యమే మనకచ్చును. కలకల లాడుచు నా వెంతనవచ్చి యీ వూలడోలిక3పి పవ్వళించుము, ఆంతలో రామొ! పీలో ఏదో జాలిగొల్బు ఫావమున్నది, ఎవీమనిరిరా! తండీ! యని యడిగానట,

కాముడు: __అమ్మా నాతోడి 'ాలురు నన్ను అటన రమ్ముని పిలచి మరల వద్దు పొమ్మనిరి,

కల్లి :___రామౌ నీవల్ల తప్పూ కనిఆట్టియే వారు నిన్ను అటబ్‌ రాసనీయలేదు, నావ కెలిసినదిలే! ఏనుందుజా? మోరు దాగుడుమూత లాడియుందురు. కలునరేనఅ బలె సీ విశాల "జీ రములం వారి చేతులన్‌ మూఠపడ లేదు. ఇక అట సౌగదని పొమ్మని యందురు, సే! శాని రామౌ:__సీ నుదుట వెమట ఎందులప వచ్చినదిశి

'రాముడు:___ జీను చింత నే ఏళాంతమున చాగియుండగా నుదుట వెనుట కలిగినది, ఇందు జీలే శారణము శెప్పి గోలిచేసిరి,

తల్లి:__.సీ ముత్యాఅ'సరులు చివ్కవడిన జేమి! సీ పాదముఅందలి అంబెలు నొన్క_లు పడిన ేమి!

రాముడు:;_అఆటలో నీను బాలురను పట్టుకొనుటన పరువే ల్రినపుడు ఈ బోరములు చిప్క పడినవి,

ఆమె ఆ బాలురు నా వేంజిక్కి శా పాదములందు శాలెదరు, అప్పుడు నా బంగారు అందెలు సొవ్క_్లు పడినవి,

ఆంత నా ఠల్లి తన బాలుని లీలావిమోరమానక (ట్రహ్మైనందమంది, అవాలురు నిస్నీమని పిలుచుకొందురని యడిగెనట,

అమ్మా! నన్ను *సాతీ” యనియు వరదుడనియు శ్యానరాజనుత దైవమా! ఆకుని పీ ల్వర నిను,

విశేవ భావము

ఇందు పరాత్సరుజే 'శ్రీరాముడుగా నవతరించి ఈ విళ్వమను. (క్రీణారంగ మందు మౌసవ సహజమెన చర్యతో లీలావిహార వెంసర్చి? వినిర్మఅ(పేము ఖావము గల ఆదృష్టనంతులన తవయందు చి త్తములను ఆకర్షించి అనందమిచ్చుచున్నాడం, ణు స ౦సారమంఠయు భగ నంతుని (కీడారంగ మే, శావున సునదై నందిన వికోదమూు

ఊర్స్‌న సాంప్రదాయ కీ రృనలు 221 అను దిన్యమోనాను_దెన రానుదైనమందు నురగించుటయీ ఈ ఉపభారములన ఉక్సవముళన పరమ తాతృర్యము, అ థాన్యము కెలిని త్యాగరాజస్వామి చజనుభ్‌ వించినారు,

భగవంతుని కన్నుమాయ వీలులేదు. అతనికీ తెలియవపంద ఏ పనియు వెవ్వరూ చేయలేరు, ఆతడు సర్వసాశ్నీ) ఎంత్‌ చెదికినను అగుపడని వాడు, "కేరన్ధు అను పొవుజను కని పెట్టువాడు, వారు పశ్చాత్తాపపడి తన పొదముఅ ాలీనచో తన పతీయాలుగా వారిని భావించి, షమించి అన్యుగవామిచ్చు వాడు, వరదుడుని ఆ వెడి కూన్నత భావములను ఈ లీలారూ(తమెన లాలియందు. పొందుపరచుట, వళస త్యాగ రాజుని నున్నితమెన నవృాదయపాకము వ్య క్తమగుచున్న ది,

ఎన జోలపాట :._ 21. రీతిగాళ__ఆది

జోజో రామ ఆనంద ఘున జోజోజో రామ జో

జోజో దశరధ చాలరామ-బోజో భూజాలోల రామ ॥జోజు

జోజో రఘుకుల తిలక రామ

జోజో కటిలత రాలక రాము కజోట్లు

జోజో నిర్ణణరూవ రామ-

జోజో సుగుణ కలావరామ జపోజ

జోజో రవీ శశినయన రామ

జోజో ఫణివరథశయన రాము గ రాకు

జోజో మృదుతర భావ రామ

జోజో మంజుల వేషరామ జజోని

జోజో త్యాగ రాజార్చిత రామ

జోజో భక నమాజ రామ బోని

కవ్వళింపు సేవలో ఊయ్యుఅ నూచుచూ పొడంసది లాలియనియు, జోళొ

ట్టుచూ పాడునది జోళపాటయనియు కొద్ది "భేదము, జోఅయందు కేవల విశేపణ ములే యుండును,

220 త్యాగరాజ కీ ర్తనఅ ఎః మేలుకొలుపులు :. 92, చాళి._జంకు మేలేన సీతా నమేత నా భాగ్యమా 1 మే!1 నార చాదులు నిన్నుంగోరి ఏవీ మహీమల, నా' వారిగా ఇకాడుచున్నారిపుడు "లెల్ల వారగా వచ్చినది (శ్రుశామ నవనీత శీరములు కాగుగా నారగింవను వేగ 11 మే! ఫణిశయన యనిమిమరమణు లూడిగము సేయ అణుకువగ నిండారు (వణుకి6 "జేసెదరు మణిమయాభ రణులౌ, యణిమాదురులిడుదీవ మణులు తెలుపాయును తరణివంశవరతిలక (| మే! రాజరా జేశ్వర భ రాజముఖ సాకేత రాజ సద్దుణ త్యాగ రాజనుత చరణ రాజన్య విబుధగణ రాజూదులెల్ల నిను పూజింవగాచినారీ జగము పాలింవ 1 మే!। ఇందు శ్రీరాముని ని,దనుండి వేల్కొల్చుచూ ఆ వభొత జేళ శ్రీరామ ఇప్రభుని కొలువు సౌందర్యమును వర్శించుచున్నారు, శ్రీరాముని కల్యాణ చామ రూపం గుణములను తమ వీరఅ సుళవించ్వి నారదతుంబురాదులం ానము చేయుచున్నారట, శీల్కౌనిన వెంటనీ మీరము లారగించుటన నిద్ధమైయున్నవి; మరియు దేవ శాంతలు మణిమయాభరణముఅను ధరించి తమ ఊడిగము (సేవ) చవేయుటకనుందు విధేయులై తమక నమస్క_రించ జేచియున్నారుం మరియు అణిమాది యోగ నీద్ధులుగ అ మహాయోగులం, (శ్రీరాముని ఏశాంత శీవలో మణీమయములై న పీపములతో సీఠరాజనమిచ్చి రాతి అంతయు అ దీపము అను వెలిగించియుంచు నాబారము గఅదట (ఇది గయొోంగానుభవ రహ స్యము)నూరోస్ర ,చయ మనుగుజీళ ఆ ముణినుయ దీపళాంతులు రేల తెల(బోవునటం

ఉత్సవ సంప్రదాయ కీర్తనలు ౨2౧2 స్ట అదిగాక ఇం(ఛాదులై న దిళశ్చాలురు నీ యాజ్ఞ కురనద జగమును పరిపాలించూ త్వరగఅవారె (వభాత (ప్రసన్న దర్శనమునణ్‌ వేచియున్నారు, మేల్కా.౦చా కటాతీంచుము, ఏ3, సౌ రాష్ట్రం...-.రూవకం మేలుకో దయినిథీ మేలుకో చాశరథీ 1 మే!1 మేలుకో దయానిధి! మి[తోదయమౌొ "వేళ 1|| మే!1 నారదాది మునులు సురలు వారిజభ వుడిందుకలా ఛథారుండు నీ నన్నథినే కోరి కొలువుంగాచినారు 1 మే! వెన్న హాలు బంగారు గిన్నెల "నీ నుంచినాను తిన్న గారగించి తేటకన్నులతో నన్నుంజూడు 1 మే! రాజు రాజూది దిిగాజు లెల్ల నచ్చినారు రాజనీతి తెలియ త్యాగరాజ వినుత నన్ను [బోవ [1మే! ఇందలి భావములు 'సరళములం, టు! క్రీ రామ రయ్‌: రత బెట్టె దొరకు రతుబెట్టరె 11511 వత్‌ స్థలమున వెలయు లశ్మీరమణునికి సాయ 11511 నీతా కరమును బట్టి చెలంగిన దొరకు చవాళాత (జానికి చెయి వశమైన దొరకు- పురు వూతాదుల రథీంవ 'బాహుజుడై న దొరకు-నం గీత వియ త్యాగరాజ గేయుడైన దొరకైశ్వర్య 11511 రతుజెట్టుట యనునది భారతమున ఆతి (పా-చీన అలితోపచారము, చేవక అన_మౌనవులవ, (స్రీ లాల వృర్ధులన ఈ రమెతిలకము మం్యతాగను (ప్రమాణ జిద్ధము, మనుష్య స్వరూపమందు ఫాల(వ్రదేళము (నుదురు) జ్జాన్య బలు లేబటో, వీర్య ములక శేందముం అయ్యది శూనస్యముగా నుందడరాదు, వారివారి సం్యప్రదాయాను సారముగా తీఅకనుఅను తీర్చిడిద్దన లెను, ఆ తిలకనులు, నుగంధ ఉజాసనఅతో

222 త్యానరాజ క్రీ ర్తనఅం చాడి మృణ్యయములై గాని, నోమయ స్వరూపములై గాని యుండవలయును. రకా శీఆకమని సంకేత వెంక్క__కునను రత్న యనునది మంత నిద్ధమె యుండుట వశేపుము. బాలురకు ఉదయ సాయంసమయముఅందు వారికేవిథమెన దుష్టగవా శృీడలు సంకమింపకుండుటకు దృష్టిదోపుములు కలుగపండుటట తల్లులు రమొరిలక మళంకరించుట యాభారము, మహాధీరు లె వీరకృత్యములు సేయునపుడు, విజయోక్సవములందు వీరచివ్నా చయులంగా రకు వెటుటయు కలదు, శీ త్యాగ రాజస్వామి శ్రీరామ పౌార్వభె మునికి ఆ్మపాక్ళత దివ్యవై భవముఅను కీ రించి ఉరమున లథ్యగల అమ్మీరమణునికి రత శెట్టుడనుటచే మహావిష్ణు ధర్మమును కీ శ్రించినారు, తర్వాత (క్రమముగా, తన వీర్యముచే శివధనుర్భంగమ నెడీ వీర్యపణము ెల్లించి ఆయోని జమైన సీతను కరముబట్టిన దొరయనియు, అఖండ లేచబోబఆ ఫేర్యసంపన్ను డైన చాయుపు'తుని వళమందుంచుకొన్న దొరయనియుూ, ఇం(చాది 'జీవతలను రతీంచుటన కరాజనమౌారుడుగా నవతరించిన దొరయనియు ఇన్నియుండీి సంగీత[పియు.డైెన మొ దొరవ రత వెట్టుడని రామవైభవమును. వర్శించినారు, శీ కృష్ణునికి యళోదా తోహీణులు' నిత్యము పౌయం సమయమందు, రత వెట్టుట ఇాగవతమందు వర్ష్శితము, ఈంక్రళ్లోజా తోహీణీ భ్యాం తాస్సమం బాలస్య సర్వతః రమెం చళ్ళ ళక్ళతా ద్వాదశాం గోషు నామభ్ళిఃి” గోపాలచాలవ డగటవఅన అవీ పద మెన గోమయమాుతో, అవయవ సంధి ్రానములందు రత్న వెట్రిరి అని శలదుం ఛగవంతునికీ యుపచార మొనర్చి అశేవమును భ్‌ కలు ధరింతురు. జేదముందీ రతీ “బ్బవా తక్భామ” యని సంకేతము, జానకీనాయకునకు జయమంగళం నృప సూనుసుందరమునకు శుభమంగళం బూతే 11జా!| ఫాలమునకు నీదు కపోలమునకు మంగళం సీలవర్ణ్మ నీవలువ(జూల జాలమునకు మంగళం 11జూ!1 యావనమునకు చిరునవ్వునకు మంగళం దువ్విన యలకలమిోది పువ్వులకు మంగళం 11 జూ!

ఉర్సన సర్మపడాయ | ర్తనలం చ23 మాటలకు రత్నాల కిరటమునకు మంగళం నాటక సూతధార నీ 'లేట కండ్ల కు మంగళం 11జూ1! జాణమునకు కుసుమ వాణజనక మంగళం జాణ తనమునకు లోక (తాణమునకు మంగళం 1(జూ!! ఉంగరమునకు నీ దృష్రాంగమునకు మంగళం పొంగుచు వదములనుండు, గంగకును మంగళం 11జూ!! నీ గుణ జాలమునకు నిత్యశుభ మంగళం నాగశయన పాలిత ్యానరాజ మంగళం మ. తారక (వ్యా చఈూపము చిన్బయముమెనది (శ్రీరామచందుని దివ్యరదూపము, చారి పాదాది"కే శాంతము సర్యానయములు, సర్వభూవమ ణాలం కారములం (శ త్యేశ వ్య క్రిత్వము కలవి వాటిని వరమిసగా ేర్కొని నుంగళ గీతమును కీర్తించి, ఆఅ దివ్యమంగళ మూరి వైభవమును నిత్యశ్రీ నిత్యకళలతో భృఅ వినిర్భిల చిత్త దర్భణముఅందు (వతిఫలింపంజేనిరి, నారాయణిని పదముఅందు నిత్యని వానీయ్పైన గంగవన్నూ మంగళము, శాముని తేట కంద్లను చాని జాణతసరునక దువ్విన యలకఅమిది పువ్వులకు, ఊంగరమునణ్య చాని దృషహ్రైంగము == మణిశట్టువవ మంగళమననుట విలత.ణయమెన తమయోగసరళి, శ త్యాగరాజస్వామి భావనాసంపదన నిదర్శనము, 26. శేడార గాళ __అది మూ రామచందదునికి జయ మంగళం 11వమూ!। ఫఘోరభవనీరనిధి- తారకునికి మంగళం 11మా[| వమారునింగ న్న రాజకు-మారునికి మంగళం మారు లేని వారికి ము-మ్మాారు జయ మంగళం 11మా!1 బాహు లేయాప్తు నికి సు-బాహువైరికి మంగళం చవాహుజాకూరుడాజూాను-వాహునికి మంగళం 1[మూా।॥ బృందావనస్థిత మౌొని-బృంచావనునికి మంగళం బృండాలోలునికి పాలిత-బృం జారకునికి మంగళం 11 మూ!

224 శ్యాగరాజు శీ రృనఅం శాజ వేషునికి రాజరాజార్చి-తునికి మంగళం రాజధకుడగు త్యాగ రాజ-నుతునికి మంగళం 11మా!! చాహుజాళూరుడు ఎ శారాయణుని బొహువుల నఅన ఫుట్టిన తత్రియుఅలో కూరుడు, బాహులేయా ఫునికి = నబ్రహవ్మాణ్య స్వామికి అపుడు, నుళావువెరికి == ల! అటి న. నుబాహనికి కతువుం భ్తల సంపౌర సముదమునుండి తరింపం కేయానటి శ్రీరాముని, హరిహ శాళ్మవనిగా క్రీ _క్థించినారు, బృందావనమందుగఅ బుషులనీ రామావతారముందు శానిచ్చిన వర్యప్రదానముఅనూ, (శ్రీ కృష్టావతారమందు ఇల్లి ంచినవాడని చెప్పి? ఆందరు జేనతలన మంగళమును కీ ర్తించినారు, బ్‌, ఆరభి.___అది వలికి మంగళచహోర తీశే భామలార నేడు సాకేత 11వ! మతికీ సొంపు గలుగంజీయు సద్దుణ వతికి మానవతికి (శ్రీ) నీతా 11వ1॥ కావూది రిపు పవీదారికి పహారికి- సామాది నిగమళచారికి సూర్య సోమామునికి త్యాగ రాజ (వేమావ తారునికి కోనల 11వ![! అనంత కల్యాణ గుణవతియగు పీక వ సాశేతపతియగు రామునికి మంగళమని పరతి నొసంగినారు,. సామాదిజేదముల వే కెలియువాడు శానొది విశారములనాూ తొలసించుచాడు, నూర్య చంద్రులు ఆజీత్రములు గా గలవాడు, విశేషించి త్యాగ శాజుని పేనుమా ర్రియని విశ్వరూపమై భవనూ ఇందు కీ _ర్థింప బడుటనలఅన, తీశా ముని (ప్రసన్న కటాతుము విశ్యనుంగళ నిధానమని తార్చర్యమా, మార్త శ్రానక్రునవాడు...-

+శీ/శరామోయనమః (శీ త్యాగరాజ కీర్తనలు వివరణము ఘనరాగ పంచరత్నములు

1. నాట. ఆది

జగచానందకారక జయ జానకీ (పాణనాయక శజ్య

గగనాధివ నత్కుులజ రాజరాజేశ్వర

సుగుణాకర సుర సేవ్య భవ్యదడాయక నదా సకల 1జి!

అమర తారకి నిచయకుముదహిత వరిపూర్తానఘ

నుర సురభూజ దధివయోధివాన హరణ

సుందరతరవదన సుధామయ వచోబ్బృంద గోవింద

సానంద మావర అజరావ్త శుభక రానేక కజః

నిగమ నీరజామృత పోవక అనిమివవైరి

వారిద సమిరణ ఖగతురంగ నత్కవి పృాదాలయ

అగణిత వానరాధివ నతాంఘీ యుగ ! ఇందనీలమణి నన్ని భావఘన చంద్ర సూర్యనయనా (వమేయ వా గీంద్ర జనక నకలేశ శుభ నాశోయద్రశయన శమన వైరి సన్నుత 1జ8 పొద విజిత మానిశావ నవ వరిపాల వరమంత్ర గ్రహణలోల వరమ శొంతచి త్త జనక జాధివ నరోజభవ వర దాఖిల కజ నృష్టిస్థి త్యంత కారక అమిత కామిత ఫలద అసమాన గాత శచీవతి సుతాబ్ధి సుధాకర కుసుమ విమాన సురసారిపు కరాజ్జ లాలితరచరణ అవగుణా సురగణ మదహరణ ననాతనాజనుత ॥జ॥

గా 15

226 త్యాగరాజు కీర్తనలు శీంకార వంజరకీర పురహార నరోజభవ శేశవాదిరూవ వాసవరిపు జనకాంతక కలాధరా_వ్వ (ఘుణాకర శరణాగత జనపాలన సుమనోరమణ నిర్వికార నిగమసారతర $జ। కరధృత శరజాలాసుర మదావహారణా వనీసుర సురావన శపీన బిలజ మౌని కృతచర్శిత సన్నుత (శ్రీ త్యాగ రాజ నన్నుత 1జి పురాణపురువ నృవ రాత్ధుజా(త్ర్రుత వరాధీన, ఖరవిరాధరావణ విరావణ అనఘ వరాశర మనోహర అవికృత త్యాగ రాజ నన్నుత ॥జ| అగణితగుణ కనకచేల సాలవిదళన అరుణాభ నమానచరణ అపార మహిమాద్భుత సుకవిజన పహృలర్చదన సురమునిగణ విహిత కలశ సీరనిధిజరమణ పావ గజ నృసింహ్యూ త్యాగ రాజూదినుత కజ॥ (వతివ దార్థము

ఆనుర...పార __ జేవతఅ నెడి నతీ[త్రములన్‌ చం(దునివంటి వాడు, నుర జురభూజ జ జేవత అపాలిట కల్చతరువు, దధి...వారణ == పెరుగు పాల కదడవలను వారించువాడు, మొవర = అట్మీపతి, అజర = నిర్యుడు, ఆ ప్తకుభకర = అ ప్తులన శభమిచ్చువాడు. నిగమ..,సపోపుక == వేదముల నెడి పద్మముందలి ఆఅన్బుతమును (మకరందము) పోసించువాడు, అనిమిమ... సమిోరణ = కేన ళరృవులను మేఘమా అన్‌ *పెనుగాలి, ఖగరతురంగ ,=ఐ గరుడ వాహనుడు, ఇం(ద,..అఆపఘన జూ ఇంద సీఅనుణి కాంతిగఅ బజేహమువాడు, చాగీంద జనక = బవ్మాన తండి, కనన మెరి సన్నుత జ శివునిచే సుతింపబడువాడు, పొద...శాప = పాదపరాగముచే గౌతమ కాపమాను హరించినవాడు, ళచీపతినుతక, ఇంధదునిచే నుతింపబడువాడు అల్ఫిమదహర = సమ్ముదుని నద మణచినవాడు, ఆవగుణ...హరణ దుష్ట గుణ ముఅిడీ అనుర సంపదను హారించిన వాడు,

కీంశార పంజరశకీర = శీంశారనునెడి పంజరనునన చిలుకయెనవాడు, ఇర హర వజళివుడు,. సరోజభన == (మ్మా కేళచాదితూప ఎ విమ్ణువు మొదలైన సర్వ బేవఠలు స్వరూప మెనకాడం, జాసవ... అంతక == ఇం(దబిత్తు కం్శడిని సహారించిన వాడు, కలాధరా ప్ప జ శివునికి ఆప్తుడు, యుణాకర = దయననిఅయుడ,

భునరాగ పంచరత్నములం (27

ఆవసీనుర, = (బాహ్ముణులు నుర ఇా 'జీకరలను అవనజు రతీంచువాడు కవన శవి_శేసుడైనం బిలజమా ని = వాల్మీకి, కృత మోన... రామొయణము చేసన్ను శుడు, నృవరార్భజ == నునుజి 'రోస్లుడైన తళరధుని తమొారుడు, నురమునిగణ విపిర ఎ బేక బుషిగణములడు యు క్రమెనవాడు, కఅళసీరనిధికారమణ = "సను డత నయయైన అలట్మీకి పతిం పొపగజనృనీంవా అ పావముఅ సెడీ ఏన్లులత బృనీంహ్వుడు,

వంచరత్నములు = వీవరణము

చాల్ళీకి దివ్యాంళ జన్యుడని ప్రవిద్ధిగన్న శ్రీ త్యాగళాజస్వామి చాల్మీ॥ శామౌాయణ నుందలి (ప్రధాన ఘట్టముఅనః ఈము చేయముఅందిమిడ్చి తన ఇష్ట చైవమెన శ్రీకాముని యందు వారివారాటై ఏరీ భవ మే గాశం భళగకంతుని వివిధ అవతారములన వివిధ జేవఠఅన తన అభతూర్వ ఫావ సమాధిలో చక్కని సను న్వయము చూపినారు,

జీదోపనిషవఠర్వురా గేతిహాసముఅన భగవద్దీక వెందలైన అధ్యాత్మిశ 0ంథముఅందలి అనేక ఊదా త్తములైన విశేనములను నూ(రపాయముగా తన పేయముఅందు 'శ్రళోధించుటయేగాక, ఉపాసనాయోగ రవాస్యముఅను, భ క్రీ్‌రస ఇమ్మితముగా వివరించి నారు,

ఇన్నింటిళో. సంగీక సాహిత్య రసపుష్పితో వూర్షర్వ మందిను వంచ రత్నమాలను ఐదు శ్రీర్తనలు (ప్రనిద్ధమై యున్నవి

ఈ విశ్వమంత యు పంచభూ ఆతార్యక మెయున్నట్లు, సంగీత పాపాత్య (వపంచము, ఈ పంచ రత్న కీ ర్తృనముఅంద బేశ్వరు విజ్యాసముతో వి స్పరింపంబడి యున్నందున వీటిని “పంచరత్నము” అనుట సంతో యుక్తము,

స్టా ర్థాంశారమాలు చాయిశా నాయ॥శ భావముల, యనుక అను(_పాస ములు ళృంగారాది నతరసోజ్ఞ స్వళిములైన ధావవై చ్మిక్యములం (దామూ మధుర మెన పదచాక్య కలి మొదలైన మహా శాన్యలమణములం ఈ కీర్తనఅం జెన్నో కఅవుం

ఇక సంగీర్‌ సంప్రదాయ అతుణము వీటి యందు ఎంతో పరిపుష్టి గడించు శొన్నది,

సంగీక ఆకుణ జేల్తలు: మ శాట 2, ఇాళ $, ఆరభి క, వరాళి 5ం 'శీరాగముఅను వీటిని ఘనరాగనముఅని ఆందురు,

ఇవి చ్వావింళ శతి సమ్మేళశనములే పూర్ణ రాగముఅనియా, వీణా వాద్య మందు విడ్వద్ధర్మ మైన శానమాను విస్టరించుటక ఆఅనుమైనవని యూ, విద్వద్దాయనలు

క! త్యాగరాజ కీర్తనల” జైదత్తమెన తను మనో భావము ననుసరించి ఎంతో రమ్యముగా విస్తరించి పొడుట కనువై నవనియు, మంగళ (పదముఠని ప్పీర్కొందురు,

ఈ శ్యాగరాజస్వామి ఈ పంచ రత్నములందును, సంగీత్‌ లతీణమును, దళవిధనమళ ములను, యతి విశమముఅను పల్లవి _- అను పల్లవి చరణముళందు శ్వర భంగిమలను, గతి భేదములను (ప్ర స్పరించి, సంగీరజ్డా లన ఎన్నో సంప్ర చాయ రహస్యములను, బోధించినట్లు పరంపరయా చాగ్దేయశారులెందరో. తెల్పి యున్నారు,

సాహిత్య దృష్టితో చూచిన ఈ పంచరత్నములందలి సంస్కృ తాంధ భాషా సౌందర్యము పద వాశ్యముల ఇాంఖీర్యము ఎంతో చాగున్నవి. కావున ఈ భునఠాగ పంచరత్న కీ _ర్హనలం శీ శ్యాగశాజస్వామి శీయ (ప్రబంధమునన శో భూమణముఅనుట సంనుంజిసము, “అిదినాట అంత్యే నురట”” అను మాట లోక '్రవిద్ధము, అ మాటలో తొలికీ రృవము జయళబ్ద వూర్వకముగా శ్రీమహా గణ పత్యాది సర్వజేవతా మయ మైన రాను కారక '్రైవ్మాస్వరూపమును 66జ్పగ డ్రా నందళారశ జానకీ (పొాణనాయక” యని చిన్మయ (ప్రకృతిమైన సీఠకను, పరమ ఫురుషుతైన రాముని కీర్తించుటబే సర్వలోక మౌొంగళ్యమును ఖొవించినారు ఛ్‌ శల్యాణ దంపతుల సంస్మరణము జగచానంద శారకమనునుటలో సంజేహను శేదు. శ్రీరాముని వంశము నూర్య నంళము, నూర్యుడు తన దివ్య 'లేజఃకీరణముఅ నే, జగమున జీవమిచ్చి పోషించువాడు. ఈ భ్యేయస్సదా సవిర్భ మండఅ మధ్య వ స్రీ నారాయణః” ఆను సిద్ధాంతము వఅన సర్వ 'జీవకలన బుద్ధి (వచోదనము శేయునది సవితృ లేజము.. “ఆ సంపదాయమాును శ ర్థించుట విశేషము, శాల్ళ్మీ! శామాయణమందును “వాల్మీకి (ప్రశ్నానుసారము-గా నారదుడు “ఇమ్వున వం థళవో రామోచాను జవెళ్ళృతంఅని వైవస్వతుని రాజవంళమాను క్రీ ర్తించిచారు,

తదాది ఎందరో మహ రాజులున్నను, రానుడు రాజ రా జేళ్వరుడనియు, చుగుణాశరుడు భవ్యమును = మంగళము నిచ్చు వాడనియు క్‌ రించి సర్వ జగమున శానందమిచ్చునట్రివాడు రాముడు అని విశ్వ కేయమును శోరినారుం

"జీదములు ఉపనివ త్తులచే నిస్దేశింపంబడిన సచ్చిజానందపరం వ్యా టే రాము డుగా అవతరించెనని జేవరలు బుషులు మసహోపాసణలు నిర్ణ యించిరి, మరియు జేదోపనిప ద్ధర్థముల ను) రాముడు అదర్శమూ_ర్రియె తన దివ్య చరిత వఅన లోక మునట్‌ తన ఆచరణచే (పబోధించినాడు, తానొక రాజవమారుడుగానుండి, జేద ధర్మములను ఉద్దరించీన రాజరా బేళ్వరుండు, ఈ విశేసముఅన్నియా. వాళ్ళీ! తన రామారాణ కధ యందు రత్నములనలె పొదిసి యున్నాడు, (శ త్యాగరాజు

భనరోగ పంచరత్నములం తిధి ప్వామియు సంకీర్తనా పరములైన తన శేయములందు అయా ఊన్న శాంళముఅను సంగ నహూముగా శ్రళోధించిశారు,

ఈ పంచరత్నముళందు. శ్రీరాముని దిన్యమంగళావతారము మొదలం శావణ సంహారము ఫుష్పు విమౌ నారూఢు_డై అయోఫ్యవ విచ్చేనిపట్టాఖివే.శకమగు బరట్‌ను గల చరి తాంళములను అయా విశేపుణముఅచే నూచించినారు, *నుర పౌరిపుకరా బ్బలాలితపద”” యనుటచే అంజజీయుని పాదోపచారమును వెప్పి, సీత జగవ్యాకగా 'శీకాముడు పరమాత్మా నిర్ణయించి శ్రీరాముని దిన్య అమణమాఅను ఈ నుంగళ గీరమందు విలమేణము-గా వివరించినారు,

కనిగమునీరజూ మృత పోషక ఓంకార పంజరకీర సృష్టిన్సి త్యంత శారశి? “ళపీన బిలజమౌని కృత చిర్మిత సన్నుత” యను విశేపణములం, [శిరామావ తారమణ యొకళ్ళ ఆాంభీర్యమును బెల్లడించుచున్నవి, ఈ కీ ర్తనముందు సంబోధచారూపము లైన భగవద్వి శేవణములం స్తుతిపరములె యున్నవి, వేద నూక్తముఅనలె, భావు వలు భప్తలు నిత్యము పారాయణము చేయుచూ, ఇందలి సంగీత అతమ్యెఅలతేణమా అను నిరంతరం భావన వేయన లెనని కశ్యానరాజస్వామివారి ఆకయమె యుండ వచ్చును,

2. గౌళ __ అది

దుడుకుగల న న్నేదొరకొడుకు [బోచురా ఎంతో దు! కడు దుర్విమయాకృష్టుడై గడియ గడియకు నిండారు 1దు॥ (శ్రీవనితా హృత్కుముదాబ్ద అవాజ్భానన గోచర ॥దు॥ నకలభూతములయందు నీవై యుండగా మది లేకబోయిన 1దు॥ి చిరుతపాయములనాడే భజనామృత రసవిహీన కుతర్కు.డై న 1దు। వరధనములకొరకు నొరుల మదికరంగబల్కి. కడుపునింవ తిరిగినట్టి 1దుకి తనమదిని భువిని సౌఖ్యపుజీవన మె యనుచు నడా దినములు

గడిపే దుః "'కెలియని నటవిటమ్యుదులు వనితలు స్వవశ మాట కువదిశించి నంత సిల్లి న్వరలయంబు లెరుంగకను శిలాత్కులై సుభ క్తులకు సమానమను 1దు। దృష్టికి సారంబగు లలనా నదనార్భక చనామిత ధనాదులను, 'టేవాది'దేవ నెరనమ్మితిగాకను, నీ వడాబ్దభజనంబు మరచిన ॥దు॥

2980 త్యాగరాజ కీర్తనల చక్కో.ని ముఖకమలంబును నడా నా మదిలో న్శణ 'శేకన దుర్శుదాంధ జనుల కోరి వరితావములచేం దగిలి నొగిలి దుర్విషయ దురాసలను రోయ లేక సతళమ వరాధినై చపలచిత్తుడనై న 1దు[ మానవతను దుర్గ్శభమనుచు నెంచి వరమా నంద మొందలేక మదమత్సర కామలోభ మోహులకు దాసుడై మోనబోతి గాక మొదటి కులజుడగుచు భుపెని శూదుల వనులు నల్పుచు నుంటినిగాక నరాధములను రోయ రనవిహీనముయినను సాధింవ తారువూరు 1దు। నరులకు కొన్నాళ్ళా స్తికై సుతులకు కొన్నాళ్ళు ధనతతులకై తిరింగితినయ్య త్యాగ రాజూ_ప్త ఇటువంటి దు!

దుడుట == దుష్టత్వము,దుర్విదయాకృష్ణు డె = దుష్ట విషయముఅ చే ఆళర్షి హం బడినవా.డై.. శ్రీ వనితా...జ్ఞ = లఖ్మీ వృాదయనునెడి కలువకు చందుడు, ఆవాజ్యానస...గోచర = మనసున వాన్క_అన అందని జాడం, ఉపదిశించి = ఊప జంచి, శలాత్యుడె = రాతీవలె కఠినమైన మనసుకఅవాడె నొగిలి = విశలమె తోయ లేక = అసహప్యాంచుకొనక మొనవతను == మనుష్య భావమును,

వివరణము

'తెలినిగాని తెలియక గాని మొనవ స్వభావనములో దోపుములం ఏ కొంచెమైనను ఉండుట సనాజము, ఆ దోవములళు బేర్వేరు పరిహారములు కా హ్రయందుగలవు, శాన్వి విజేకనంతు.డైె తన దోషములను ఆను గు బించి పళ్ళ్చాత్తాపమంటె చేని అవి పరిహారనుగును, ఇదిరే. [పథానమెన (పాయళ్చి ర్తేము. త్యాగరాజస్వామి వివిధములైన చి _ర్తీదోవమముఅను, దుడుకుతనమును తీనయం డే ఆరోపీంచుకొని ఇంరటి తొందరపాటు దుష్ట్రత్వ్యముగల నన్ను “ఏ దొర కొడుకు (బోచురాోయని సాకే పమాగా రాముని ఎదుట మౌనవ సహజములైన *దుడుకలను” ఈ క _ర్హనమందు వివరించినారు.

లోక సనాజముగా విజీకనంతులు ఎదుటివారిలోని గుణముల చే శపొంచి ఈమ కాంతీకి భంగము శల్చునని వారి దోపుముఅను విమర్శింపరు, శ్వ్యాగశాజస్వామ్‌

ఇభునరాగ పంచరత్నములు కడ ( ధీరుం2ై “అ వ్రీయస్యచ పథ్యస్యు వక్తా శోతాచ దుర్గభః? (ముందు ఆపియమె నను (కమళః హితవు కలిగించునట్టి మాట వెప్పువాడును వినువాడును దుర్గభులు) (శామౌాయణము) అను తీరులో నిళ్ళంకగా, తము లోపముఅను చారి వారికి గుర్తింపల జేయు చూ, సర్వలోక కరణ్యు డైన రాముజే తల్లి తండి గురువునని భావించి? అల్ఞానులైన చిడ్డల దోపముఅను సహించి మారృపేమ, పీరృహిరము లాఅనమా గురూపబేళశము లోకమంబెంత నవాజములో భగవంతునిపట్లవా డా నంలతే యని నిళూపించుచూ జాతీయములై న నూ కృఅతో నూటిగా నమన అపచారములను నూచించినారు, దుడుకు చేష్టల వివరములు

1. (పధానముగా దుర్విషయముఅందు చి ల్తీముంచి గడియగడియన్‌ అప ఇవారములు చేయుట,

2, సర్వసౌభాగ్యముఅనిచ్చు అత్మీపతిమై చావ్క నవ" మననవ అందని అఖండ సచ్చిదానందాత్యక మెన సగుణ నిర్ణుణ స్వరథూపముఅ చే ఇహపరముఅ నను[గహించుచూ, సర్వత వ్యాపించియున్న భగవంతునియందు ఏ దృశృధము: నను సరించియైనను చిల్తేమును వానియందుంచ శీళపోవుట,

8. అందున్‌ శారణము చిన్న నయనులో ే దైవచింతన లేక నఠర్క_ ములు ఇశేయుచు, (కమళితణ తవ్పీయుండుట, “కామౌర అచ శే త్పాజ్టః థర్మాన్‌ భాన వళానివ”* అను (పస్లాదనూ క్తి ననుసరించి ఎవ్వని నను జాల్యాది భనవద్ధర్మ ముఅందు ఆ భ్యాసమున్న చో, ఇతర (పతిబంధమా లెన్ని యున్నను భగవద్భ క్తి ఆఅ వడశళ మానరు, భారత ఆర్ష పద్ధతిలో 'కెలినియో 'కెలీయళనో, చైవధర్మ, శర్థు అను ఆదరణలో పెట్టుట విలత్‌ణమెన ఆదర్శము. అట్లు వేయని దుడుజ,

9. ఠరనవన్నదానితో కృప్టినందక, పరుల ధవముఅకై తియ్యని మాటలళో ఇతరలను కరగించి తన స్వార్భమున కై దుఠాళ నొందుట,

ర, [శక్చందన వనితాది భోగముఅతో సర్వ సౌఖ్యముఅ ననుభవించుటయా చరను అత్యుమని భావించు పొరళాటు,

6, ఆ పాఠ మధురములైన సంగీక సాహిత్య కళల నుపానీంచి నట తిటతు,దుఅవ లె లోకమును త్యతాపి పపంచ మోవాళారణలైన (స్క్రీలను తమ. కళా నెైదుమ్యముచే తను వళమాం జేనీకొని, ఎంత నేర్చిన అంతలో చే ర్తి నిచ్చునట్లి సంగీకమును. వారికి ఉపజేశించిి స్వరఅయాదులు లోపించినను ఒళ విధ మైన మోజాలోభ _్రీతోగాక, విలాసముళోర _క్రళ గేయములను పొడుచూ, శిలార్ములై

లం త్యాగరాజు కీ రనఅం శాతివంటి మననుగళవారె, అవూర్వము ెవద ర్త మెన రమ సంగీత నాట్యాడి కళా విభూతిని వ్యర్థమా చేయుట విశేషయమెన ఆపచారము,

ఈ యంళము వీ యజుల్వేదములో *శాయంతగ్స్‌ _న్ర్ర్యయః శాముయ తే” గాన “యొనర్చు వాలిని క్క్రీలు శామింతురని ఒక (ప్రకరణములో పేర్కొన్నదిం

ఆనగా నాదోపాసనము సాధ నాంత రా పేతు లేక చీ భగవంతుని ఆఅను(గవా మును సంపాదించ గల్లీనది, అట్టి నాడర కని? ఈ వ్రా రాక్‌ ంసలంి)ి ఆనగా నర నతి పరముశాను, తాత్కాలిక మోహ పరముగానూ, పొడుచూ, భనార్జము చేయు చూ, ఈళ్వ రార్పణ బుద్ధిలేని నట విట గాయనలం, నింద్యులు _ యీరీతి దుడున్‌ మంఠ వ్యము గాదని పేద (పామౌణ్యముతో త్యాగ కాజస్వామి అదేళమిచ్చినారు.

7. శావుననే చూచుటన ముచ్చటగొల్బు ఇల్లు, ఇల్లాలు, పిల్లలు మొదలైన వాటినే నమ్మి భగవత్సదాబ్ద భజన వేయలేని అపరాధిని, ఈ ఫలితము౫ా నీ దిళ్య ముఖారవీిందమును స్థరించక జీ దుర్శదాంధులై నవారి నవహావాసములతో అీక పరి శాపము నందియైనను ౦0౮ అంపటమును విడువలేశ నిరంతరం అపరాధినె యున్న నా దుడున "సెట్లు మన్నింఠువో!

8. మౌనవజన్ము దుర్గ్లభమనియు, తశ్రాసి వెందటి నలజాడగుట మరీ దుర్గభ మని కెలినినాడ (కాహ్మాశేతర (ప్రవృత్తి కలిగ, మద నుర్సర శాను లోభాదులతో చిప్సారమెన నిత్య సంసార జీవితమును గడుప లేని దీనుడ నె భార్య, పిల్లలు, అ వీ సంపాదన మను దురంఠేమెన అళ కలిగి దివ్క లేక తిరుగాడుచున్న అపరాధినెన వన్నీ మౌర్షమున నీవు రతీంతువో (పభూ! యని, సహజములైన అత ణముఅను "ఫీర్కొని, పళ్చాత్తాపమంది దీనుడై రాముని ఫి ౦చినచోో రాముడు పతిత పావనుడు గాన తప్పక రశ్సీంచున వెడి సారాంకమును తూడ ఇందు ఉపజేళించి శారు. *పాపోవాం పాప కర్మావాం” ఇత్యాదిగా భగవంతుని (_మోల ఎలుగెత్తి ఆఅపీంచుట యీ ఇన్ని అపరాధములవ 'శ్రీ+రామరత్న, ఈ కీ ర్తనమును అతణ అత్య శుద్ధితో కీ ర్తించినవారికి త్యాగరాజనర్ముపసాదముచే చి త్త్‌కద్ధి ఏర్పడుట సత్యమా,

3౩. అఆరభి._అఆది సాధించెనే ప మనసా కసా! బోధించిన సన్నార్గన చనముల బొంకు వేసి తా వట్టినవట్టు !సాక నమయానికి తగు మాటలా డెనే 1సా॥

ఫనరాగ పంచరత్నములం 233 "జీవకీ వసు చేవుల నేగించినటు సాక రంగేశుడు నద్దంగా జనకుడు సంగీత సం్యవదాయకుడు. !సాకి నోవీమునోరధ మొనంగ లేక నే గోలియు వేసేవాడు ॥సా॥ వనితల నదా సొక్క_. జేయుచును (మొక్క చేసే వరమాత్ము డదియుగాక యశోద తనయుడంచు ముదంబునను ముద్దు బెట్ట నవ్వుచుండు పారి కసా॥ి వరమ భ_కృవత్సలుడు సుగుణ పారా వారుం డాజను మనఘుడీ కలి బాధల తీర్చువాడనుచు నేహృదంబు జమున జూచుచుండగ ॥సాక హాశేరామచం[ద రఘుకు లేశ మృదుభామ శీవశయన వరనారీ సోదరా జవిరాజ తురగ రాజరాజ వినుత నిరామయావఘన నరనీనుుహూ దళాక యనుచు -వేడుకొన్నను ళా (బభోవకను ॥శసా॥ (శ్రీ వెంక కేశ స్నువకాశ సర్వోన్నత సజ్బనమానన నిశేతన కన కాంబరధర లనన కుట కుండల విరాజిత హరే! యనుచు నే పొగడగా త్యాగ రాజజగేయుడు మాన వే్యద్రుడయిన రామచందుడు! సాకి నమయూనికి తగు మాటలా డెనె సద్భ కుల నడత లిట్లనెనే అమరికణా నాపూజకొనెనే అలుగవద్ద నెనే విముఖులతో జేరబోకకు మనెనే వెతగల్లిన తాళుకొమ్మనెనే దమశమాది సుఖదాయకుడగు (శ్రీ క్యాగరాజనుతుడు చెంత రాకనే ॥సా॥

ఈ | త్యాగరాజ కీర్తనల (వతివదార్థము

ఏీగించినటు = కాధ పెట్టినట్లు రంగోకుడు = రంగ నాధుడు (కేశీరంగడు, పద్దంగా జనదడు = (తన పౌదమున) గంగను ఫుట్టించినవాడు గోలి == “హీళనమ్యు. నుగుణపారాచారుడు == నుగుణములక సము దుడం, పరనారీ సోదర == పరశాంతలన పోదరుడం, అజ == జన్యాది విశారములు లేనివాడు విరాజతురగ = గరుక్యంకుడు జాహనయెనవాడం, రాజరాజనుత == రాజూధి రాజుఅచే నుతింపంబడువాడు, నిశా మయాపఘన = నిర్శలళరీరుడు, అమరిక = నదురుకొనుట,

వివరణము

భగవంతుని దిబ్యావ తారములలో రామకృ ప్లైవ తారములం వూరగ్షానతారము అనియు, ధర్మమును _జ్ఞానయోగ మును చక్కని సమన్వయరీతిలో మౌనవుఅ స్వరూప స్వభానములన సన్నిహితముగా నుండి సకల జీవులను సముద్ధరించినవనియా పమౌ అణనులం కఅవు,

భగవంతునికి పరోతుము, ఆపరోతము అను రెండు నిథములైన దృశృథ ములం కలవు,

ఇందు పరతోశుము అనగాఠన స్వరూపమును చాటులేనీకొని, లీలామొతంశా నటీంచుచూ,. ముముతమువుల నను గహించుటం ఆఅపతోవమనగా వివేక జ్ఞాన వై రాగ్యముఅచే సచ్చిదానందమగు వరమౌత్మ స్వరూపము, జ్ఞానుఅకు అభిన్నముగా సాతెక్కరించుట, ఇందు “పతోతం మునుచ (ప్రీయలో అని భగవ, ద్వచనము, పరోవముగా నుండుట తనకు 'ప్రీేయమట,. శారణ మేమునగా; రన స్వరూపహళ క్షి కేజోవీర్యబఅ సంపదచే సృజించుకొన్న విశ్వమందు వివిధ నాను టాప నణ కర్మ విభేదముఅతో ఠన విభూతిని, తన కఠత్పనా వె చ్చిశ్యమును చూచుకొని వినోదించుట భగవంతుని న్వఫాత (పళకృతి,

వ్యక్తిగతముగా మానవ స్వ భావమందును, తన శిల్పము, తన కల్పన, తన కవిత్వము, తన భౌానసంపదను చూచి మురియుట కలదు, కాని భగవంతుని సృష్టిళ కియగు మౌయ వానికి వళ మె యున్నందున భగవంతుని దివ్యావతార గణ కర్మలు వాని స్వరూప వైభవమును మొటుపరచ “చేరవు,

మనము అవిద్యతో జూడినవారమగుటచే మన కల్చనావె చ్మిత్యము మనన ఆహంశార మనుశారములను పెంచి రాగ జ్వేమ నుఖదుఃఖాది ద్వంద్వముఅందు ముంచివై చును,

భునరఠాగ పంచరత్నములు స్టిక్‌.

శావునీ లోశాను,గవా దృష్టితో చెక్వేశ్వరుడు అవతరించి అనగా మనకు తస్గరశా దిగివచ్చి తన లీలా విభూరుఅద్వారా మన చి ర్తవృ త్తులను భగవదాయ త్త "మొనర్చి నిన్తే తుక కటాతముతో మనవలెచీ సటించుచూ తనయందు అనురాగ చును సపెంచ్వీ మన చిత్తములను నిర్మ్శఅ మొనర్శ్చి, పర్యవపాననుందు తన స్వస్వరూడ- జ్జాన మను[గహించి కె వళ్య మొసంనచున్నాడు. శావున తన వళమందున్న మాయ నే ఆనగా (వకృతిచే ఆరడును మౌయివ టే యగుచున్నాడం,

*మాయాంకు 'పకృతిం విద్యాల్‌ , మా యినంతు మహేశ్వరం?”

ఆని ళ్ళతి ఈ శాత్హిక విషయముజీ శ/ త్యాగ కాజస్వామి జాలితో భావ గాంఛీర్యమును చూపునట్టి ఆరభి శాగములో మన సృంబోధనతో *ఫ్రైధ్రిం వె నీ?” యను పల్లవితో శ్రనముశా భగవల్లీ అఅను నిందాన్తుతి రూపమున కీ రించినారు,

ఈ గేయము. ఒక్కొక్క వాక్య మేం చరణముగ్నా. రెండు మూడు నాల్లు- వాక్యములు చరణములుగా విలత.ణ మైన ఛందన్ఫుతో నుండి భావుకులు చక్కగా విస్తరించి భావఫుష్టితో గానము చేయుటన తగియున్నది.

ఇందలి విషయములం కాను కృష్టైన తారముఅను ఒక్కటిగా భావించి వర్శించబడినవి. భగవంతుడు ఏమి సాధించినాడ జే పళ్నపె తాను ళృతి స్మృతుల చ్వారా బోధించిన సన్యార్ష వచనముఅను, అనగా సాధనా పద్ధతులను, ధర్మః నిబంధనలను విధి నిపషేధములను బొంనవేనీ తాను పట్టిన పట్టును, అనగా అంతర్య మెన తన స్వరూపానుభ మును, ఫునరావృ త్తి రహిత కాళ్వ తానంధమును ఈనయందు ఏ దృశ్పధమునేనై నను ఆనురాగము చూసిన భక్తలన అనుగహించె వని శఆార్సృర్యము,

ఎంతటివారె నను ఛగవంతుడిచ్చు మువోఫఅమును ముందుగా గమనించ: -జేరక, తాత్కాలిక కుఖాభిలాప చే తృ ప్రి నంబెడరు, ఈ సాధనలో శకమట్‌ కల్లు. శష్ట నస్టమాళను సహించలేరు, శాని తాత్కాలికముగా మనన లృ ప్రీనిచ్చు పద్ధ తులం నునలను శృ శాద్ధఅను నశేయంకాఅవు, కావునే న! ఆధిశార స్టే మాఫళశేసు శకడాచనిి, *ప్‌ క ర్హవ్యము జే శేయాము, వాటీ ఫఅమందు సీన్‌ అసక్తి వలదు” అని భగవంతుని ఆబేళము, కావున భగవంకుని చర్యలలో ఆంఠర్యము- స్థూఅదృష్టికి అందదు,

ఇందు ఉదాహరణళా క ధాంళముఅను నూచించుచూ వాటికి నమువటముళా *చమయానికి రగు మాటలాడెసీ” యని చమత్కరించినారు,

236 త్యాగరాజు కీర్తనలు అమొట లేవి యనిన: “*జేవకీ వసుజేవుల జీగిం చెనటి” అనగా: పరమౌత్ము జే తశనువ వమొరుడుణా నవతరించు ననియు, వానివఅన ఎన్నో అనందముఅ ననుళ -వింతుమనియు, ఆసతో నున్న టేవకీ ననుజేవులన తీన అవతారమునన ముండే ఇారాశార(పాప్రియు, ఆవకఠరించియా ఆఅ ముద్దు బాలుడు తమవద్ద నుండక నండ నగోవలవాసము 'వెందఅగు (కమలే యనుభవించిరి గాని; రామౌ! నిన్ను కృష్ణరూప “మున కని చాళేమి నుఖపడిరి! అని నిందా స్తుతి, కఠర్వాత రంగోకశుడు అనశా "కేలీవిలాసలోలుడని జాతీయయమెన చాడుక, “అట్లు నటించిననూ పరమపొవనియైన గంగను కన్నవాడగుట స్మృతిమౌ(తమున శీ పాపములను హరించువాదని నుతి, సంగీత్‌ సం్యపదాయమునన బెంది తేన దిళ్య మూహన మురళీగానముచే గోపళాంతలను మోపొంపంజేనీ “పతి నుతాన్వయ ళ్ళ కాంధవాన్‌ అతి విఅంఘ్య తే ఆచ్యుక! అగతాః గతి విద్నస్తవ ఊద్షీక్‌ మోహీ తాః, వారికీ బంధు త్యాగ మును, ఆరణ్య సంచార క్లేశము నిచ్చి ఇదుగో! నే శ్తునని ఆంతస్ధానమగుచూ, వారిని ఎంతో మోసగించి మెం _ల్తముమిద వార్కి “శన అను[గవామును కలిగించు ఈ _తృమౌళయముతో తనయంజే చిత్తములను మర షింపంజేసెను, ఇకే (వ్రజశాంతలు 'శ్రీళ్ళష్ణుశే భర్తా ళోరి శాత్యాయనీ '(వకం శజయగాా నారి వ్యస్త్ర,యుఅను ఆపవహారించి గేలి వేనినాడని అఆరోపము, *వనితఅ చొక్క జేయుచును _మొక్క_ంకేసే పరమౌళ్ముడు”” అనుటచే భగవంతుని దివ్య -లీఅలోని ఆంతర్యము శేట లెల్ల మెనది. ఇందున కృష్ణ-చరిత్రలో నందగోవలమును వేడి మధురానగర (ప్రవేశము ఊద్ధవ సంటచేశముద్వారా (భమరగీతాది ఆర్తాలాపమా ఆకే విపపత్నులు అన్నములు లెచ్చుట మొదలైన భాగవత ఘట్టములలో స్థూఆ ముగా [వజవనితలను మోసగించినట్లు కన్చించినను, పర్యవసానమందు శదముయ్యా "జే;తధి యాంకానుః కామాయ కల్పతే”. నాయందు అగ్నమెన చి త్తవృత్తులు గలచారి శామరాగాదులు బంధళశారణములం కాకపోగా ముక్తి హితువు అగును దంచి వెరంగిన బియ్యము "మెొంఅశ నె _ర్తీనట్లు ఆని పరమొర్థ సత్యమును లోధించుచూ వీ విధముగానె ననూ తనయందు చి త్తముఅను మరగింపంజేనీ వారిని అనుగహీంచు “టే యీ లీలావతారములు ఆజీ పరమ (పయోజనమును ఇందు చక్కగా నిరూ పీంచిశారు, ఇశ్షే రామానతారమందు విశ్వామిత్ర యాగరతణవణ, క వరములను శోరుట, న్నుగీన మెలి), వాలి వధ, ళూర్చునఖా గర్వభంగమా, మాయాన్ఫుగము 'వెంటబడుట మొదలగు వతోతుములెన అవతార కృత్యములతో లోశము నుద్ధరించి -తనయందు అనురాగము చూపిన పళుపమ్యాదులను వెతము కర్ముబంధముఅనుండి “ఉద్ధరించిన ఫఘట్టముఆ ఎన్నో కఅవుం

భునరాగ పంచరత్నములు 27 ఆయా భగవర్దుణానుభవమును ఆస్వాదించుచూ ట్‌ క్యాగరాజస్వామి- “సమయానికి తగు మాటల్లో-జీ శా పట్టినపట్టు సాధించె” యను మాటఅతో శంగీత్‌ సంపదాయముతో కీ _ర్తించుట ఎంతో రమణీయమె యూున్నదిం చూడుడు ఆయ్య శారి హృదయ పరిణతి: వాళే! రామచంద్ర యని మెందలిడి స్తుతించు త్యాగరాజ శేయు డై న రామ చందుడు తవతో సమయానికి తగినట్లు మొటలాడి సద్భ ప్రత నడతలం లోక సహజ" ములుంగా నుండి కొన్ని విరుద్ధములై యుండికూడ భగవంతుని నిండు అనుగవా మును సంపాదించి "పిట్రనఅవనియు, ఆయా సంఘటనఅట కంగారు పడక, అలంగక, విముఖులతో సౌంగత్యము సేయక, తాత్కాలికముగా కర్యాధీనములై న పలు కష్ట ముఖములను తాళుకొనుచూూ “న్నీ వూజించి కృ తార్థులం కండు” ఆని ఆంఠర్య ముగాచి త్తపళోధ మిచ్చుచున్నాడు రామచం,దుడు” అని త్యాగరాజస్వామి ఠఈన అంతరంగానుభవనును ఇందు కీ వ్తించినారు, తనన సన్నిపొతు.డె మాన జేందు జైన కామచందుని ఆదర్శము భగవల్లీలా (ప్రబోధము గుర్తించుట మౌనవ జీవిత చవరమార ము, థి శీ. వరాళి.__అదిె కన కన రుచిరా కనకవనన నిన్ను కళ దిన దినమును మనసున చనవున నిన్ను 1కళ పాలుగారు మోమున (శ్రీ యపారమహిమ దనరు నిన్ను క కలకల మను ముఖకళ గలిగిన పీత కులుకుచు ఓరకన్నులం జూచే నిన్ను కరక బచాలారక్కాభసు చేల మణిమయ మాలాలంకృత కంధర నరసిజాతు వరక చోల సురుచిర కిరటధర నతతంబు మనసారగ ॥క$' సావత్నీమాతయా సురుచిచేకర్ణ ఈూలమైనమాట వీనుల చురుక్క-న తాళక శ్రీవారినిధ్యానించి సుఖంవగ లేడా యటు!1క 1 మృాగమదలలామ శుభనిటల వరజటాయు మోతఫలద

238 త్యాగరాజ కీ ర్ధనలం వవమానసుతుడు నీదు మహీమ 'జెల్ప నీత కెలసీ వలచి సొక్క లేజారితి నిన్ను 1క॥ సుఖాన్చద విముఖాంబుధరవవన విజేహమానన విజోరా వ సురభూజ మానిత గుణాంక చిజానంద ఖగ తురంగ ధృతరభాంగ వరమ దయాకర కరుణారస వరుణాలయ భయావపహారా (శ్రీ రఘువతే 1 కామించి _పేమమిర కరముల సీదు పాదరమలముల బట్టుకొనువాడు సాఖీ రామనామ రసికుడు కైలాస నదనుడు సాఖీ మరియు నారద వరాశర శుక శౌనక పురందర నగజా ధరజ ముఖ్యులు సాతీగాద సుందశేశ సుఖకలశాంబుధి వాసా(శ్రితుల శే గక! నతతము (చేమపూరితుడగు త్యాగరాజ నుత ముఖజిత కుముదహిత వరద నిన్ను 15॥ (ప్రతిపద టీక కనకవసన ఆ బంగాప వర్షముగలఅ వ్నస్త్త్కము కలచాడు, కలాలాక్కాభ చేల = వౌలనూర్య కాంతిగల న్యస్త్కృము గఅవాడం, మణి..,.శంధర == నుణులం గల పోరనులచే అలంకృత మెన కంఠము గఅవాడు, సాపత్నీమొత == సనతి తల్లి వినుఖాంబుధరపవన == బె నవిముఖలఅ నెడి చేఘముఅన “గాలివంటీచాడు, విజేవా మొనస వినార = విడేహులై న యోగుల మననులందు నివారించు వాడు (జనవడనియు ధ్వని, అంప్పనురభూజ == అప్పు లగువారికి కల్పవృతుము. ఖగతురంగ = గరుడ చావానుడుు కరుణారస నరుణాలయ == కరుణట్‌ సము ద్రమువంటి వాడు ధృ రధాంగ = చశ్రమును ధరించువాడు నగజ == పార్వతి ధరజజజ నీత, ముఖజిత చముదహీఠ == ముఖళాంతిచే చం(దుని జయించినవాడు, వివరణము భగకంతుని అరాధించి ఆర్బనచేని ఫావర క్రీ కలిగి భిప్తలె, జ్ఞానవై రాగ్య ముఠతో భగవంతుని అనుగ్రహమును సంపాదించున వెన్నో పౌధనరులం కఅవుం ఇన్నింటీలో భగవద్దుణానుభవము వర్శించయిడును, ముగ్ధ మోహనమె విశ్వనుందర మెన భగవర్సౌందర్య విభూతియంజే ర వలె సౌండశ్యార్చన వేని భగవంతునితో

భునరాగ పంచరత్నములు 23త్తి శాదార్మ్య మంచిన పరమభ కృలెందకో కఅరు,. అందు శ్రీశృష్ణ సౌందర్యమును చిళ్ళరూపము గా దర్శించిన శాథామకల్లి సొందర్యార్చృనమునన ఆ(గభూమిక, అమే 1వ్రజశాంఠలు బృంజడాననమందలి పకుపత్యూదులం కలవరు,

ఇక (శ్రీరామావతారమాలరి బొందర్యమున క వరమౌవధి, పుంసాం మోహవాన చఈూపమూ, వీఠరాగులె న దండకారణ్య బుమళలందరు రాముని దివ్య శౌందర్యమునణ చూస్దలె, “ళఆ్రాలిం గామో! వనయంఠాని? అనిరట. లోక వ్యవస్థ ధర్మస్థాపనవణ ఇవ ధానాదర్శములంగా నున్న యీ అవతారమందు "ఇంక, కృషస్ణావతారమందు మ్‌ యును లెల్లిరు నోపీకూపమున అవరరంచిి ఆలింగశా ద్యనుభవముఅను పొందుడు” అని రాముణాదేళ మిచ్చినట్లు ఉపనిషత్తు పేర్కొన్నది. కళళృళ్ళాదయముఅందు ెఠము (శ్రీ/రాముని మోహనరూపము అనంద మె యుందుననుటలో కూర్చుణఖాదులం నిదర్శనయె యున్నారు. శావున తదితర భగవదుపాసనఅలో పౌందతో్యోపాసనమా చాలా సున్నిత మెనది. ఇ.కీ జేవీపరములై న సుతులలోజాడ ధీరులై న మహోపాస కళలు పరదేవతా సొందర్య భూమికను ఎన్నో విధముల వుతించియు న్నారు,

ఈ పరిణామ అతుణము గల సను స్త జగ త్తునన జీవమే సొందర్యవణ, వీడి సత్యమో ఏడి మంగళ వదమో ఆదికమీ నుందరము,

సత్యం శివం, నుందరంి” అను నూక్తీ పరమాత్మ సౌందర్యమును శపో ధించుచున్నది,

ఈ (పపంచమందలి సర్వవన్తు ఫొందర్యమునకు "శేందము భగవంతు జే శావున భావుకలు యి దృళ్యమెన విశ్వ సౌందర్యమును భగవన్టయమా"ా ఇావింతురు.

శామదానుడున్నూ “అండ మెల్ల సీ సొమ్మే గదరా!” యని కీర్తించినాడం,

(వక్ళళం త్యాగ రాజస్వామియు ళృత్రి స్మృతి చదచాచార విపాతములైన ఉదాత్త సాధనఅతో $్ర;రాముని ఆరాధించియు, ఈ శీ ర్తనయందు రాముని తన -జీఠములవే దర్శించిన మహాను భావు దగుటచే అ దివ్యమూర్తి దర్శననుందు తన యనుభనమును ఆనందమును కీ _ర్తించుకొనుచూ, పల్ల విలోీ రామొ! నిన్ను *శన శన రుచిరా!” చూడ చూడ ముచ్చటగా నున్నదని ఆరంభించి (క్రమముగా భగ వంతుని రూపలావణ్య శోభను వర్షించినారు,

ఆందు శ్రీరాముని బాళ్య ఫొందర్యమునన నిదర్శనముగా “*పాలుగారు మోమున (శ్రీ యపార నసాను దనరు” ననియు, ఇట్టి రళుట వెక్కి లిజీ కాసల్యా మౌఠ ముద్దు బెట్టినదని మరొళ చోటను వరించి ఇందుజ్‌ తగినట్లు కఅకఆ మను

240 శ్వ్యానరాజు కీ ర్తనలం ముఖకళ గల సీర వలునచూ, ఇంతటి మవో సొందర్యవంతుడం, మహావీరుడు కనన భర్తశా అభింఛెనని అనందముతో, సవాజమెన అజ్బతో, ఓీరకన్నుఅచే చూచు చున్నఫుడు అవ్యీకటాతముచే (ప్రకృతి 'ఫొందర్యము రామునియందు నిండుకొన్న డనియు, ర త్నాఅంకొరములతో దివ్య కిరీటమును ధరించిన నీ రాజకీవిని (కమము-ా ఎంఠ చూచినను తనివి తీరుట లేదు, ఇట్టి సీ నుందరరూపమును చనవుచేకనో, సీ కటాతముబలముననో ఎందరో భర్శించిరి, అందు కేవలము బాలుటైన (ధుననమౌారునన శన సకతి రేల్షియను సురుచి మాటలు తన చెవులన చారున్క_మన్న వటం ఆంఠట మొగక్రతే జన్వి శావున మధువన మందు నారదోపడేళములే తీవ నిస్టతో తపను ఇేనీ ఆల్బ శాలనుంజేనీ ఆ పాక్ళత దివ్య విష్ణళూపమును దర్శించినాడు, అంక కన్న మీ ఇకమ్వావరాజ కటుంబముతో జటాయావున కేమియునుబంధ మో గాని ఆ పశీ.రాజావ అవసాన శాఅమందు నీవు దర్శనమిచ్చి, దళరధునట్‌ సెరమా. ఫా _ప్రమాలేని ఉ _ర్తీర్మక్రియలను సీజీచేని వానికి 'మోతుమిచ్చితివి, ఇందువఅన సీలోని జూల్తి శరుణ, దీన వాత్సల్యము, పౌఅభ్యమాు 'కెలినినవి, ఆస్తే నతఠమాు: ము వారతుడెన త్యాగరాజునవన్నూ, నిన్ను కనకన రుచి కలిగినది, యని ఆదర్శములఅతో రామాని దర్శంచు నతూహలమును క్షీ ర్మించుకొ న్నాడు, ్రీరానూని దివ్య ఫొందర్య దర్శననుందు అంకిత మెన చిత్తముతో సొండర్యార్భన నేనీనచో (ప్రసన్నుడగుటన మశియొక ఆద్భుత ఘట్టమును పేర్కొ న్నారు,

ఆంజజేయుడు అంకలో సీఠను చర్శించి,నిరండర దుఃఖముతో (పాణములను సరము విడచుటన నిద్ధమైన దళలో శ్రీరాముని పాదాది శిరః పర్యంతముగఅ దివ్య సౌందర్యమును చక్కని మధురస్వర విన్యాసముతో ేళవించి వర్శించెను, పరోషముగా ఈ దివ్య సౌందర్య వర్గ నమును ఆలించి కెళనీ అనగా వృాదయనుందు భావించి, అపె వఅచి సొక్కినదట సీతారాముల వియోగ సందర్భమున, భయంశర మెన కామ సీమధ్య గతురాలై యుండి, ఆంజనేయుని మథురనాదడ దర్పణనుందు: +శ్రీ'రాముని సౌందర్యమును దర్శించి సౌక్కి నదనుటనలన, సౌందర్య భావమే మోత.,పదమెడీ నీ దౌ ౧౦తము సోదావారణముగా '(పతిపాదించబడినది, +శ్రీ/రశాముని స్వరూప 'సౌందర్యముందు తన్మయులైన మహనీయుఅ -జందరీనో పొతులుగా నిదూపించి, పరంపరాను సంధాన ెంనర్బుకొన్నారు,

రాను పాద సేవయే స్వర్వెళ్వర్యముగా కావించి దాసోవాం కోస లేందస్య” ఆను మంతోపాసనానిద్ధుడు ఆంజనేయుడు, శివుడు, నారద పరాశరులుం, ఫురం దరుడు, ఇం(ద్రుడను యర్‌ ము (గ్రవిద్ధ మైనను, త్యాగ రాజునన్‌ గురుళ్‌ క్తి గౌరవమా గ ఫురందరదానుఅ వారినిన్నీ స్మరించిన మ్వై వదిం ఇట్లందరు రామాని ఫొందళ్యా

ఫఘునకాగ పంచరత్నమాలుం డక వనంచానుభవమును అనుభవించిన వారిని కీ లర్తించి ఆ వరుసలో నన్నొళనిగా. భావించి మోమ్‌ మొసంగుమని ార్ధి 0చినారు. ఇచట మోతుమనగా నిరంతరం ఆంత ర్చావ్యాములందా (శ్రీరాముని దర్శించుటయేయని ఆాత్సర్యము,

త్యాగరాజుని ఏశాంత వృాదయమునుండి (వసరించిన యీ కీర్తనము, దివ్యానుభవముతో, శీకాముని నాద స్వరూపముగా భావించునవై యున్నది సవ్భృాదయులు, భట్తలు జాలిగొల్బు వరాళికాగ రసముతో శానమొనర్చినచో శామౌను[గవా భావితులగుదురని ఫలళ్ళతి,

ప్‌, (శ్రీరాగము__ ఆది ఎందరో మహోనుభావు లందరికి వందనము ॥లం$ చందురు వర్షుని యందచందమును పృాదయార విందమునం జూచి (బహ ట్ట్‌నంద మనుభవించువా శ 501 సామగానలోల మనసిజలావణ్య ధన్యమూర్థన్యు 1 లం? మానన వనచర వరనంచారము నిలివీ మూర్తి కాగుగ పొడగనేవా $ 508 నరగున పొదములకు స్వాంతమను సరోజమును నమర్పణను సేయువా 1501 పతిత పావనుడ నే వరాత్ప్చరుని గురించి వరమార్థమగు నిజమార్షముతోను బాడుచును సల్లావముతో స్యరలయాది రాగముల "తెలియవా 1508 వారిగుణ మణులగు నరములు గళమున శోభిల్లు భక్షకోటు లిలలో తెలివితో చెలిమితో కరుణగల్లి జగ మెల్లను సుధాదృష్టి చే [బోచువా 1508 చవచోొయలుమిోర నడలుగల్లు నరసుని నదా కనులం జూచుచును పులకశరీరులె యానంద వయోధి నిమగ్నులయి ముదంబునను యశముగలవా శ రెంకి శ్‌1ేం

తశ2 త్యాగరాజ క్‌ ర్తనలః వరమ భాగవత మొనివర శశివిభాకర ననకననందన ద్‌గీశ సురకింపురువు కనక కశిపుసుత నారదతుంబురు వవనసూను చాలచందధర శుకనరోజభవ భూసురవరులు వరమపావనులు భనులుశాశ్వతులు కమలభ వసుఖము నదానుభవులుగాక కిఎం॥ సీమేను నామవై భవమ్ములను నీ పరా[కమ ధైర్యముల ఇంత మా నసము నీవులను వచనసత్యమును రఘువర! నీయెడ సద్భ కియు జనించకను దుర్శుతములను కల్ల చేసినట్టి నీ మది నెతింగి సంతతంబునను గుణభజనానంద కీర్తనముసేయువా. ॥ఆ01 భాగవత రామాయణ గీతాది శృతిశాన్త్ర పురాణపు మర ్రములన్‌. శివాది మణ్ఞుతేముల గూఢముల మువ్చది ముక్కోటి సురాంత రంగముల భావముల నెజింగి భావరాగ లయాది సౌఖ్యముచే చిశాయువుల్‌ గలిగి నిరపథిసుఖాత్నులై త్యాగ రాజాప్తులై నవా 1రెం! (చేమ ముప్పిరిగొను వేళ నామమును దలచేవారు రామభ కుడెన శ్యాగరాజనుతునికి నిజదాసు ॥ల₹0॥ భగవంతుని అనుసంధానము కన్నను కాగవతో త్తముల పరంపరాను సంధానము భక్రికి ప్రధాన ధర్మము, (శ్ర త్యాగరాజస్వామి ఈ పంచరత్న ! ర్త మందు పరమ భాగవత కూటముననీ వందన ిునర్చుటయేగాక, ఇం శెందతో చయవోను ఖావులున్ననూ వారందరవా నా నండనముఅని న్వతించుట “*ఫుణ్యానిమౌన్‌ 9 చరనము భాగవతాన్‌ చరామి” ఇత్యాడి నూ ్తల ననుసరించి పరమ (పమౌణ అట్లీ పరమ భాగవతులు చూనివరులునుు నిరంతరము భగవంతుని ఆ జేళమాచే తను క_ర్పవ్యఅను నిర్వహించు చూ, శమ సంఛచారముచే లోశముఅను 'శశాళింపల జేయుటయే-గాశ, శాలవె చి త్యముచే భగవదవతార ఫుణ్యదినముఅను వ్యవస్థ నశయుచూ లోనవలందరకు భగవంతుని సేవానందము నిచ్చునట్టివారు చండ నూర్యులం, చారి తర్వాత అ జస్ముక్ఞాన వె రాగ్యమాఅతో జూన మూ రులె లోకము ఘా య్‌వా ల్లా వాతి యిా నుద్ధరించు (ువ్మామౌనసపుతులం సనక సనసందనాదులం; అపె ఇందధవరుణాది దిళ్చాలురు నురకింపురుషులంం పీరు అధిళారిక పురుషులఅయ్యును జేవల సాత్విక

ఫఘనరాగ సంచరత్నములం ర43 భర్మముశఅవారై, భగవంతుని (ప్రతినిధుణనటవఅన వీరిని ేర్కొనుట ఎంతో వస క్తమెయున్నదిం వీరికి నాయనలయ్యును భగవన్నాను క ర్హనా వైభవమును శామనుభవించి లోశమునన అను(గపాంచినవాద శివుడు, (వ్యా? నారద. శుంబురులు, (పక్లాద పరాళర్య కుక కెౌనళాదులంశాక, భూనురనరులుు నురలం (శ్రైహ్మానండనుఖానుభవముగఅ ఇంకెందరో నుహానుఫావులన వందనములు,

యీ వివరించిన మవోనుఖావుల ఉపాసనా పద్ధతులు, మహిమల సంప చాయనాులం ేర్వేరుగానున్నను, అందరన్ని తీరులో సామదామ ఆారళ(బన్మా చుందు ధ్యాన ధారణ చమౌధి భఛాన్యమాఅను పొంది రాను శానకీర్తన భజచనానండ శఈూపమెన భి వస్టానమునన నిద్ధాంక కౌరవమిచ్చినారని;, తన ఇన్నదైవమెన శామల్‌_త్ర్వము యొక్క, మహిమను ఇందు (ఫమౌణీక రించిచారు, ఎవ్వ శేయేరూవవణన ఉపానీంచిననూ అమ్య మొక్కటే యనుట పరమ సత్యము, కావున వివిధ సాధనా సం్యపదాయముఅన్‌ ఈ | _రృనము అద్దము వంటిది, ఆందుక ఆదర్శము గా అను వల్లవి యందు ధ్యానయోగము యొక్క మొదటి భూమికను ప్రస్తావించి వెన్నెలదతె చల్లనైన చైతన్య (ప్రశాకముగఅ శ్రీ రాముని అత్యుమును నిస్దేశించుచు,

ఈబదందురు వర్డని యండచందమును నవృదయారవిందమున€ జూచి (ైువ్మోనంద మనుభవించు వారు”

జని ఆంతరంగిక మెన మోగానుభవమును నరాచించినారు, ఈ రయోగమా నిదించిన ఇాన్సి కీ రృవ భజనాదులు ర _శ్రీనంద లేవు, శీల బాహా్యూపచారము లే యనమ,

ఈ ధ్యాన యోగమునకు మసోని గవాము శథానము శావుననే “మానస శనచర వర సంచారము నిలిసీ” మనను కోతివలె చంచల స్వభావము కలగి ఎంతటి ఇారికైనను నిిగహించ కక్యముగానిది. దాని సంచారమును నిలిపి (పాణ నాడీకుద్ధి కలిగి చిన్మయయమె నాద శరీరముగల దిన్యమూ దర్రిని దర్శించం౫అ మహానుభావులకు జా నందనములః, ఇందు యను నియమాదుఅన్నియా అంకర్భవించి యాన్నవి, ఇళ (శ్రీరాముని ఆర్బశా వెభవమును భావించుచు, (శ్రీర+ముని పాదనముఅందు ఆప్వ్వాంత మను సరోజమునుి హృదయ పద్శుము నర్చించు వారెందరో నమవీానుఫావుఅని ఎంతో ఉదా శ్తమెన భావము, ఇదియే. సర్వోన్నత మైన వూజ, ఇట్లు నునన చర్చించి తన జన్మాంఠర' భాగ్యమున కలిగిన నాదోపశా విశేపుమును విఅతేణము లైన స్వర శాగనఅయానదులతో మేళవించి ఏ అవాంకారననా లేశ, పరమ్‌ౌర్థ మెన చిజమౌర్ధమా ఆనగా సర్వపాధనఅక జీనమునంటి భక్రియని భావము, అట్టి అను

తక్షతీ త్యాగరాజ కీ ర్ధనలూ రాగత్మకయమెన భ _క్రితో పతీఠపావను.ైన హారినిగూర్చిి పవాజమెన సల్లాపముతో పాడుకొను నాదోపాసణ లెందరో శలరు చారికి నా వందనములని, భగవంతుని స్వరూప వైఠన్య మే నాదాత్యశముగా సహాజమె మన యంత రంగముఅందు కందు, అ కేవల శాదనును విస్తరించి పస్తరించి స్వరరాగలయాది వై చిత్యముతో భావానుగుణముణా పాడకొనుట అదృష్టవంతుల భాగ్యము, అ సంపడను ఎంతో వ్వభాన మధురముగా ఇందు పీర్కొనినారుం ఆపె శాగరంజితములై న వారి గుణముఅ నెడీ మణుఅను విస్మరించక కంఠ మాలిళలుగా ధరించి ఆయా కల్యాణగుణంముఅ ఆత్సర్యమును చక్కగా "కెలివితో జ్ఞానముతో "శెలనీకొని, సజ్జనులతో చెలిమి సన్నేవాముళలిగి, దీనుఅపట్ల దయాదృష్టి కఅచారై కనుఅనుండి అమృత మొల్కు, చూఫులలే జగత్తును చూచుచూ లోళకము. నుద్ధరించు దర్శనా శవపాధువులె న మవానీయు లెందతో, పె భావములనే “ఆట్వేహ్రై శర్వభూ కఆాబాం మెఠఈః కరుణఏవచ నిర్మమోని రవాంకారః సమదుఃఖ నుఖఃతు మి” యని భగవద్షీత భ్‌ _క్రీియోగమందు వివరించిన అతణము అన్నింటిని స్టురించినారుం అ భగవన్నూ కిని సంచార శీఅముతోభాలన చేయుచూ “హొయలు మిర

నడలంగల్లు సరనని” అనగా ఒయ్యార మొల్కు_ నదకతో సంచరించునట్టి రామాని' శీవిని వర్శించినారు, కావున డైన వాదోపాసకుడున్నూూ, తన్మయుడై పాడునపుడుం ళన స్వరం శాగా కాళ సంఛచారములందు రామ ఆారకమూ ర్తియొక్కు హొయలు మిరు నదశల ననుశరించవ లెనని అయ్య శారి ఆంతర్యము, పరాత్సరుడైన శాముడు శేదోస నివద్విధులందు వివిధ విభూతి విలాసములతో ౫మించుటయు స్వభావ మేం ఆట్లివానిని దర్శించుచూ, రసనీద్ధినంద్భి (ట్రహ్మానందముచే ఫులకళరీరు లై, చర్శన పౌరవళ్యమున ఏశాంక నుఖమను ననుభవీంచు మహాత్ములకి జే నా వందనముఖని ఛ్యానయోగమండలి పరాళాప్త నిందు చక్కగా వివరిం-చీనారు,

“.. శావున ఇళరమౌర్ద చింతను విడిచి శీవారి రూపనామ వై భనములను అనంత కల్యాణ గుణముఅనుు వాని సత్యవచనముఅను వరా్యకమ భెర్యముగల అద్భుతకర్మలను పరమాదార్యముతో అన్నిటకి తఠమౌనిశమైన ఈవి అనగా శ్యాగశీలమును జీదోపనిప(త్పమాణ రూపమున భౌావించుచూ, ఇతరములైన జా స్తీక పామండాది దుర్యతముఅ వంకబోక భగవంతుని భజనానందయే తరుణో పోయమని విద్ధాంతీకరించినారు. ఇందుట్‌ (పమౌణములు-గా భాగవత రామొ యణములం ఉపనిపద్భగ వద్దీతలం భగవద్భ క్తి యీ పరమనీద్ధాంత మర్మమని బోధిం చినవి, ఆర్బ్భన నందనాదులతో ఆరంభ మెన భక్తి “స్వస్వరూపాను సంధానం భి రిఠ్యభిధీయ లే” యని అళ్మానుసంధానముతో పర్యవనించినది, ఇదియే సర్వ

భునరాగ పంచరత్నములం 224 శాస్త వీద్దాంతము, ఇదియే మర్శము, దీనినెరింగిన వారికి శివాదిసుణ్యరమాలం బివాదములేక సమన్వయముఅగును, ముప్పది ముక్కోటి చేకతా భేదము యాంత ర్యము చక్కగా తెలియును, సర్వబేనతలం వకులయ్యెదరు, విశేషించి ఈ భగవ బృక్తి, భాగవతుల భక్తి తో, స్వరఠరాగఅయాదుఅ "నెరింగి శ్రీవారిని కీ ర్రించిన చారు నిరవధిక నుఖానుభబము గలవారై చిీరాయువ్రఅనంది త్యాగకాజా ఫ్తులై గ్యుహ్మానంద మంటదెదరని మంగళాళాసన మొనర్చినారు, చివరి మొట శ్యావృాదయను చంటునట్లు “పేమ ముప్పిరిగొను వేళ్‌ నానుమును దల చేవారటి” వజుస్పీరిగొనుట శరునశ్యా మూడు విడివిడి పాయలు ఒక్ళటిగా జడనలె నల్లుకొనుట యని భానమా, ఈ మూడు పాయలు ,తీగుణములం సర్వరజ_స్త మోగుణములం,. లేక ణ్గూఆ నూత్ముశారణ శరీరములు లేక (తికరణములు మనోవాళ్కాయములు,. లేక భక్తి-జ్ఞాన వై రాగ్యములు, ఇవన్నీ 'జేశ్వీరుగా నుండక ముప్పేటగా 'సీశుతో ఒళ్కటిగానల్లు కొనుట, అనగా ఈ (త్రిపుటుఅందు పేనురయే. నిండియుండుట యని భౌనము, ఇట్లు ఏకరూపముగా. నల్లుకొన్న (పేరుతో భగభన్నానముముగు శీర్తించుచూ. త్యాగరాజనుతుడైన రామునికి నిజదాసులైన మవహీను ధావులకు వా వందనములని ఉపసంవహార మొనర్ని నారు,

ఇట్టి మపహకోన్న తా టేళనులతో, గంధీరమెన రాగభావఅయాది చరణ విన్యా నముతో ముచ్చటగొల్చు తెలుస నుడికారపు సౌంఫులతోో చక్కని సమా శములతో, కృతి స్టృతీతివాస పురాణ తార్పర్యముఅను పోషింపుచూ, (శ్రీరాను మధుర నామమును సర ససల్లాపముతో ఆడుచు పాడుచూూ సంగీత సరస్వతీ సతూ ఫులైన ఆ త్యానకాజస్వామి ఇారికిజే మన వందనములు,

6. అరభి._ఆది

ఆంబ నిన్ను నమ్మితినంకే సీ కనుమాన మేనుమ్ము 1అం॥ శంబర వైరి జనకసోదరి శరణుంజొచ్చి మనసార (శ్రీజగ 1దం॥ గ్‌ర్యాణ గణాభారి అంబశ ర్వాణి యఖండాకారి వర్వత రాజ మనోజ్డ కువూరి నిర్వాహము లేక మదినికోరి ॥అం॥ సుర వైరి కదనశ" ల్యే వరుశాలయ గాంభీల్యే న్వర జితకోకీల రవమాధు ల్యే వరితకావమును తాళళను సుచశ్యే 1 ఆఅం॥ శర్శ్ణుదాయకి గారి దుమ్మ-ర్జు కలువవన కుఠారి ఫిర్మల త్యాగరాజు బృాచ్చారి ధర్మ ్రసంవర్థని ఓంకారి శఅం!

రశ6 త్యాగరాజ క్ర్‌ర్తనలం

శంబర... సోదరి జశంబళానురిని కరృవైన 'ప్రద్యుమ్నాని ఈండియగు శృమ్ణునికి తోబుట్టువు, గిర్వాణా ధారి == బేవతల శ్యాశయురాలు, పర్వక రాజ వమారి== హిమవంతుని ఫుతిక, నిర్వాహము == అ్మశ్రయము లేక నుర ,.. కార్యే! జజ "బేవ శతృవులె న ఆనురుఅ యూద్ధమందు శౌర్యముగఅద్కి స్వర... మాధుశ్యే== శోకిలరనమును మించిన స్వరమొధుర్యముగలది, నుచర్యే = ఈ త్తమమెన లీఅలం. కలది. ళర్మదాయక ణా నుఖముని చ్చు నది, ఓంళారి = ఓంశార స్వకూవిణి

పంచనద కే ఆాధిస్టాన 'జీవతయొన ధర్మసంవర్థని ఆన్ము వారినిగూర్చి దీన భావముతో ొర్ఫించుచూ, అమ్మా! ఏ ఆశయము పరితొపమును ఆఈాళశేశ మనపౌర నిన్ను కరణుజొచ్చి, నిన్న వమ్మతినం కే, ఏమో ఆనుమొనముండీ రతీంపవన్నావు, అని “హేతువాదముతో ఎంతో చనవుతో కీ రించినారు, సర్వూలవ నుఖమొసంగి దుష్కుర్మలను పారదోలి, సర్వటేవతాశ్రయ మై హిమవంతుని వమారిక పై, చల్లని తల్లి ఓంళారచూపిణి నన్ను శాపాడునుని (పార్తించినారు,

షు ణి ఠి థ్‌ క, అరాణ... అది

అమ్ము ధర 'శ్రనంవర్థని అదుకోవమ్ము మా శీయ॥్‌ ఇమ్మహి న్‌నరి యెవరమ్ము శివునికొమ్మ మా కియకి ఛాతి ధరనాయక [వియప్వుతి మదనకోటి మంజుళగాతి అరుణ నీరజదళ నేతి నిరువమ శుభగాతతి వీఠనిలయే వరహా_స్త ధృతవలయే వరమవవిత్రి భ_కృపాలన ధురంధరి వీరశక్తి నే నమ్మినా న! అంబ కంబుకంఠి భారుకదంబగపహాన నంఇవారిణి బించాధర తటిత్కో.టి నిభాభరి దయావారిని థీ శంబరారివైరి హృచ్చంకరి కావూరి న్యరజిత తుంబురు నారద నంగీత మాధుర్యే దురితవోరిణి మూ కయక॥ి ధ నస్యేత్యంబశే మూర్ధన్యే వరమయోగి వృాదయమాన్యే త్యాగ రాజకులశర ణ్యే వతితపావని కారుణ్యసాగరి నదా అవరోతశము గారాచా సహ్యక న్యాతీర వాసిని వరాత్చరి కాత్యాయనిరామసోదరి మా కియకి

త్యాగరాజు కీరనలు 247 ఆదుకోవమ్మ ==అ్యశయమిచ్చి రతీంఛుము,. ధాతీ= ధరించు పోషించు కల్లి ధర... పుతి= భూమికి వాయన డెవ హిమవంతుని ఫుతిక, ఆరుణ... జతి = ఎర కానమరశేకలవంటి "నీ తములు గలది, పీఠనిఅయే = ౪ బ్‌ పీశమందు న్నది; వర... వలయీ==కంకణములం ధరించిన హ_స్తములకఅది పరమం. ధురంధరి= పరమభ క్తలను పరిపాలించునట్టి భారమును వహించినరిి వీరళ క్రి = స్వరూపముఅలో నొకరూపము, కంబుక ౦8 == శళంఖమువంటి క౦ంరముగలది, చారు... సంచారణి = సుందర మెన కదంబ వననుందు సంచరించునడి బించాధరి= బింబ భఅమునంటి అధరముకఅది, కటిత్కో టి నిభాభరిఎకోటి మెరుపులవలె (పకా శించునది, ళంబరారి... శరి = శళంబరానురుని కరృవైన (పద్నుమ్నునికి శబైరిమయైన శివుని సృదయమునకు నుఖమిచ్చునడి, మూర్థ జ్యే = సహ్మసారమందు వనీంచునది తఅమౌనికముు పరను... మాన్యీ = మహా యోగుఅవ మొన్యురాలు, త్యాగరాజనల శరణ్యే = త్యాగ రాజునకు కలదైతేనము, సదా = ఎల్లి ప్పుడం, అపరోతము == సామో త్కారము, సహ్యుక న్యా తీరవాపీని = శా చేరీ తీరమందు పెలనీనద్రి పరాత్ప్సరి = పరా పకృతి, రామసోదరి = రామునితో బుట్టువు, శాజేరీ తీరనానినిమై త్యాగరాజ వలబేవఠయైన తిరువాది కేచానినియైన ధర్మసంవర్థనిని ఈన శాశయమిచ్చి రతీంభుమని జేడుకొన్నారు. ఆ కల్లి నిరంతరము తనన అపరోక్ష్స సౌకొుత్కార మివన్య్వవలయూనని కోరుటరయేగాకం ఆ యా సకల దేవతలన తన ఇస్త్టదైనమెన 1 రామునితో ఆఅనుబంధమును గూర్చి ఈర్రామ్రపోద్రరి” యని కీ _ర్రించుట విశేషము: ఆ యన్ము జంగీత రనీశఠత గలదని యు, తుంబురు నారదాదుల సంగీఠ మాధుర్య మనుభవించగఅదని పర్కొనుటలో, ఈన వాదోపాసనవ్‌ అ పర జేవత నే అత్యుముగా భావించి పొడుకొ న్నారు, “మార శే” యను సంబోధనవలన తన సవా,సారమందు పరజేవతా సామొత్కారనుందిన మయోగానుభనము ఉపాసనా విశేమము వీరికి కలదనుట నిస్సంకయము, జేవీ పౌరమ్యుము టేవీ ఉపాసన సర్యబేనతాను.గవామునన మొతృశయైయున్నదిం యూ విళేసపమును, ఈధ్ధా త్రి? సీఠనిలయే ఆని నూచించినారు, వ కల్యాణి... జంవె అమ్మ "రావమ న్‌ తులనమ్ము మము పాలింవ వమ్ము నళతతము వదములే నమ్మినానమ్మ ॥అ। నెమ్మదిని సీవిపావరమ్ము లొనగుదువనుచు కమ్మవిల్తుని రండి కలనైన చాయడట కి అగ

248 త్యానరాజ కి _రృనలం

సీ మృదుతనువును గని నీ వరిమళమును గని

నీ మాహాత (మును గని సీరజాతీ,

శామరస దళ నేతుడు త్యాగ రాజుని మిత్రుడు

(వేమతో శిరమునను బెట్టుకొన్నాడట 1ఆ।

శ్ర తులసీ అత్మీస్వతూపమని స్మృతులు మహా పురాణములు వర్మించినవి, శాను తుఠఅనీ, కృష్ణతుఅనీయని రామకృష్ణావతారములన ఆత్యంత పేను పౌతమెన సొభాగ్యచేవత గా ఆరాధించుట సంప్రదాయము, కులసీ వూజ సర్వ మంగళ పదమె ఇంటీింటనూ, అందరిచే అరాధింపంబడుచూూ ఇనా పరములందు ఫలమును అను[గ్రహించునది,శావుక చే (శీ మవోనిష్తువు తులసీ మాలాధరుడు,తులని జీ బృందావనము అనియు భావించి తన విభూతిని కుఅనీయందు (గ్రతిష్పించినట్లు 1వమౌణములు గఅవు. తులసమ్మయన గా జేళీ జేకతా మూలిగా భావించరాదు! ఆ తులనియొక్క మృదువైన చిగుళ్లు, పస్యతములం, జేరు (అనగా పొదాదియని భానము) సర్వళరీరము రులనసీ పరిమళము, 'ప్రల్యేశమెన మహిమకఠఅవి, సం ధ్యాశాలనుంద తులసీ దర్శనమా సర్వసాపహారము, కేవల అత ఓీషధీకూప వేం గాక అది చిన్సయమెన దిన్యళరీరము, శావున జే త్యాగ రాజమి కుడు ఆనగాళివ్రనవ స్నేహితుడైన శీ) మవా విమ్ణుత్రు (పేమతో ఈ తులనిని శిరమున బెట్టుకొన్నాడట, తాను తులసీ పియుడై సదా అమెను ధరించుటయేగా, సౌాళ గామౌది అళ్చా మూ రుఅందు మెకము తులసీ దళార్చనచే ఎంతో (ప్రీతిగలవాడై భ కలవ (పసన్నుడగునని భావముం విళ్షుపియ అయినందున జే శివునికి తులసీ దళముళచే వూజచేయు అచారములేదు, జ్యోతి స్వరూపిణియైన తులసీ సౌభాగ్య బేరకను “రావమ్మ” యని తమ ఇంట "వెలకొనమని త్యాగరాజస్వామి స్వాగత గీఠముకు కీ ర్రించినారు, ఆయ్య గారితో శృతికలిపి ఈ క్రీ ర్తనమాగు శానముచేయు భక్తలన ఇవా పరళ్ళేయములం శలుగునుం 9, అశాణ..ఆది

అట్టబలుకుడు విట్టబలుకుదు వందుశేమిజేను రామ నీ కవ॥ తొట్లనర్భకులనూకువు మంమ9 తోచినట్లుగిల్లుదువు (శ్రీరామ నీ 1వ॥ జీవుల శివీంపగ 'నేర్తువు చిరంజీవ్రలుగా. జేయనే ర్తువురా భావ మెరంగిబోతువ్రు సద్భుక్తభాగ ధేయ (శ్రీ త్యాగ రాదవినుక 1అ।

శ్యానశాజు కీర్సనలం 249 భగవంతుని సంకత్పము ఎవ్వ రెరుంగ తేరు, శావున జీవులెల్లరు సదా తజేళ శరణ్యు లెయుండనవఅయు జీళాని నుఖదుఃఖఫలానుభ వముంబట్టి భగవంతుని వినుర్శింప కాదని ఈ కీర్త నయందలి తాత్చర్యము, ఈ భావముీ మొమాల మాటలతో శామా! సీవట్లు పలంనదువు, ఇట్లా బల్క్కదువు అని చమత్క_రించినారు. అనాణా సమయమునట్‌ తగినట్లుగా అటూ ఇటూ ఏదో చేతువని భావము, ఇందున జాఫీయ మైన సామెకను వాడుచూ, “తొట్లనున్న పనీబాలంరను ఒకఫుడం ఊచుటయు? విను త్రినపుడు గిల్లి ఏడిపించుటయు నీజీ వినోదములెనవి. ఇశే కొందరను శిమీంఠువు, ఈ ని్యగహానుగవాములు నీచి _త్తమునకే తెలియును అని వెప్తుటనఅన ఫనీపాపలం ఇతరులు తనుకు శల్చించు కష్టనుఖముఅక రాగ చ్వేషములం లేక సపాంతురు, ఈ జీవులును భగవంగుని దృష్టిలో పనీచాలురవంటివాలేణాను భగ చంగునికి పరతం్శతు లె యుండి, చెవపాప్తము ననుభవించుచూ, ప! కళరణ్యు లె యుండుట విజేశము. కావున నిరవాంళారులె, తాముచేయు సర్వ కర్మలను భగ భంతుని కర్చించి, ఫఅశాంచవదలియున్నచో, వారివారి భానముల ననుసరించి భక్తులకు గేతున్సును;, యోగ చ్నేమములును కలుగును, “యే యధామౌం పద్యం లే తాం స్త ధవ భజాన్యువహం ఎవ్వ శీభానముంతో తనను నేవింతురో చారి నడే తీరులో నను(గహీింతునని భగవద్వ చనము, ఇందు రామునియంచజేడదో జరమాతోసించి నట్లుండ్సి చీవరట్‌ సర్వులం భగవచ్చరణ్యులె యున్నచో ఇారిని సర్వవిధముల రతీంచుననెడి ఉచా త్త ఫొనము వ్య క్తమెనదిం 10. మనోరంజని _అఆది అటు కారాదని బల్క. అభిమానము లేకఫోయునా 1అ। ఎటులో ర్హును శ! దయం జూడవయ్య వ్‌ వేల్పు జేయు చలమో 'తెలసీ కఆ॥ వేదళాస్త్రోవనిమద్విదుం డై న 'ో చి. నిజదారిని బట్టి చాసుండైన నాదువై నెవమెంచితే త్యాగరాజనుత ॥అ। ఓ కామా! నా జన్యాంఠర పుణ్యమున నా కలిదం[డుఅ అఆశీస్ఫ్సుఅవలన 'అాల్యమందు సీయంజే నునను లగ్న మెనది, సీవున్న్నూ అన్యాపడేశము గా త్యాగ

ఖై50 శ్యానరాజు శీ ర్తనలం శాజూ! *సీవటు శారాదూి అనగా లోశ పామాన్య ధోరణిలో విషయభోగలాలను దవుశాక, నజ్నీే భజించుమని అనతిచ్చినావు, సీ ఆబేశము వేద, శా స్తుచూఅందు. చృష్టమై యున్నది, అట్టి సీ ఆఅజబేళమును శిరసావహించి నడుంచుకొనుచున్ననూ నా యందు నీ కేమూ,ఠ్రము అభిమొనము కలుగుట లేదు, ఈ తాప్మత్రయమును చ్‌సహ్‌ంచ లేను, ఓ! దయజూడవయ్య యని ఎలంగౌ త్తి 'పార్సి ౦దినారు, ఎదుటీవాడం తన మాటను ెవి బెట్టనఫుడు లోకంలో ఓ! యని పిలుచుట సవహజముం ావ్యాణుడ నై, జేద శాస్త్రోపనివ త్తుఅను 'ిలనీ, నిజచారి అనగా భక్తి భావములో రామా! సనీన దానుడనెన నాపె నీవు -చీరమెంచితే నాకేమిగతి? శావన సీ 'వతిజ్ఞ నను సరించి యధాశక్తి అర్హతగల నన్ను రతీంపుము, అను టలో ఎంతో జాలిఇెంది పార్భించినట్లున్నదిం శక, మధ్యమావలి.__ చాపు

ఆడీగి సుఖము 'లెవ్వరనుభ వించిరిరా అఆదీమూలమా రామ [అః సడలనిపావ తిమిర కోటిసూర్య సార్వభౌమ సారసాతు నద్దుణ ని $న్నః ఆశయించి వరమడిగిన నీత యడవిం బోనాయె

ఆశపహారణ రక్క-నీ ఇష్టమడుగ అపుడె ముక్కు-పోయె ఓరామ 1అ॥ వాసిగ నారదమాని వరమడుగ వనిత రూపుడాయె

అఆసించి దుర్వాసు డన్నమడుగ, అపుడె భమందమాయె శీరామ 1అః సుతుని వేడుకంజూడ ేవకి యడుగ యశోద సూడనాయె

సరులెల్ళ రతి భియమడుగ వారివారి పతుల వీడనాయె ఓరామ 1అ॥ సిశీ దయబుట్టి (బోతువో (బోవవో సీ గుట్టు బయలాయె సాశేతధామ శ్రీ త్యాగ రాజనుత స్వామి వటిమాయా ఓరామ ని 1న్న!

లోశమందు. తలిదం[డులం సహజ్యపీేమతో తను బిడ్డలను పోషించి

శాపాడుదురు, ఆనే భగవంతుడు జగమునజ తల్లియు తంగడియునై సర్వ చేతనా ఇశఠతన జీవజూఅమును రత్నీంచిపోషించుట చానికి స్వభావమే, శాని మానవుల ఆజ్ఞానమువఅన ఆఅవాంఖావము కలవారై తను మేలు రతుణ తామే చూచుకో వీ లెననియు సర్వాక్మనాచేతళాని దళలో భగవంతుని ఆశ్రయించవ లెననిరయా భోవించుచు న్నారు,

క్యాగరాజ కీర్తనలు తఫటై

సర్వ జగ్యదతుదడైన సశ్వేశ్వరుని యందు ఈమ సర్వస్వ భారమును సమర్పింప-

లేక ఆయా విషయభోగముఅను అర్భి ౦తురు, భగవంతుడు పామొన్యులన వారివారి

కర్శాను సారము విషయభోగముఅను అనుగపాంచును, ఆప్తలు అర్థార్ధలగువార వెతము భగవంతుని వేడుకొన్న వారికి ఫలముని చ్చునుం

ఆంతరంగిన లై. సర్వాత్మనా భగవంతుడే మాట్‌ ళరణ్యమని ఇావించ్చి. మధ్యలో పొరవాటున మౌకిదిశావలె నదిశావ లెనని అడిగినిచో వారి అజ్ఞానమును. మన్నించి భగవంతుడు చారిపట్ల వూర్థాను[గవాము గలవాడై గాని, భవిష్య త్తులో ఏదోయొక యేలు ననుసరించికాని, చారడిగినడావికి విపరీత మెన ఫలము నే ఇచ్చు చున్నాడు, ఇంతటి భగవంతుని చర్యను శ్యానకాజస్వామి నించావూర్వక ముగా శు తించుచూ, కామా! నిన్నీ లేని ఆడిసి సుఖము 'లెవ్వరనుభవించిరి? యని ఆరంభించి. 'శ్రమముగా ఉదాహరణలను దూపినారు,

ఈ ఉదాహారణఅందు ఎవరకి వారడిగినట్లు విపరీత ఫఆము నిచ్చినను,. ఆంఠతః వూర్ణానందమో! లోళళ్యశేయమో కలిగినవి అందు మొదట సీఠ నిండు. శూలాలుగా బుష్యూ[శమములు చూడకొర్కె. గలదనగా, జంటే అరణ్యమున దించి అ పాఠలనా చూడకపోవుటు ఇందువలన పర్యవసాన ఫఅము ఉత్తర రామొోయణమందు స్పష్టము, తన ్రిశామావ తారమున కపసంవోర భూమికను భగవానుడు సంకల్పించి ఇక్వైూవ రాజవంశోద్ధారటలు గా వనళలవుల. నిచ్చి; సర్వ కీవులన తరుణోపాయముగా (శీమ(దామౌయణమాను లోకమందు రామ రూపమున (పతిప్టించి, సీతారాములు స్వస్వరాపముఅతో జేంచేయుట పర్యవసానము, క ధాదృష్టితో సీతను ఆరణ్యమునన బంవుట విపరీఠరమాగా జీ కన్చించును, కాని భగవత్సంకల్చ మేవ్వరెరుగుదురుక్‌ ఆన్షే రామనీ కూర్చుణఖా '్రీ/రాముని దివ్యమోహన సొందర్యమునట్‌ వలచి చాసీవె యుందునసిను త ప్పేమిశి అయినను ముజబ్కు వెవులుపోయి, అప్పటికిని ఒకవంక శీ/రామునియందు మోహము కలిగియీ ఖరదూపషణ, రావణాదుఅ సంహారమువరటను దారి కల్పించినది,

మరియొక విచిరము:_

నారదుడు భగవంతుని మౌయానిలాసమును చూడవలెనని యడి"₹నటం ఆశక్షేయని శాన్యవబ్బయను. ఫురమందలి ఒళ సరోవరమందు స్నానము చేనీరమ్మని* చారదుని శాటేళమిచ్చినంత నీ నారదుడట్లు చేయా యీగోపము శలిగినది. ఆంత శామలొలు డై తాళధ్వజుడను సొళ నుందర పురముని వివాహయమె (ప్రభవాది ఆర కది సంవత్సర నామములతో ఆరునది మందిని క నెనటం ఇజేమి లై పరీఠ్యముళి! (ఈ చర్శిక జేవీభాగవక మష్థస్కంధమందు గలదు

న! త్యాగరాజ కీర్రనలం ఇక్తే దూర్యాసనువార్షి దుర్యోధనుని కతంత్రమున ఆరణ్యవానులైవ -పొండవుల కడవ పదిజేలముందితోవచ్చి అన్ననుడుగ శా, స్నానముచేనీ వచ్చు నంతలో వారందరు ఆకలి మందమె భోజనమా వేనీనంత తృప్తి కైనటం 'జీవకీవనులేవులు ఠపసువేని భగళంతుని ఫుతునిశా కోరిరి, అనే ఫుకు 'చయ్యాను, తన ళన బొఆ లీలాసందమును యళోదకను గపాంచినాడు, గోప జూంకలు శ్రీశృమ్ణుని పొందుకోరిన కారణముగా తత్కాఅనుందు వారి పతి ఫు తా దులన దూరయమె ఆర్ధ రాత్రమున ఆరణ్యములో నల్లాడిరి, అని ఎన్నో ఘట్టమాుఅను చూపి రామా! “నికే దయబుట్టి (బోతువో! ోవవో! నీగుట్టు ఇట్లు చుఅక నది, “సీదయ?”” ఇజేమి మాయ! తానొకటి డలచిన చైవమింకొకటి దలచునను సామెత నిజమెనది, ఈ మర్మము "నెరిగి నిన్నే కరణన్న నన్ను శాపాడుము అని మిక్కిలి “శరస వచనోచావహారణలతో క్రీ ర్పించినారు. 12.యదుకుల కాంభోజి__ అది అదికాదు భజన మనసా ఆ|| ఎదలో సనెంచుటొకటి వయ్యెదలో గల్గినచో నొకటి క$అ॥ గొవ్చతనముక్రై యాన కుచ్చితవిమయ వీపాన మెప్పులక్రై బహు వేసమిడి ఉవ్పతిల్లెదరు త్యాగ రాజవినుత 1 అ ఆడంబరముతో వినోదముతో కొందరు భగవద్భజన చేయునలవాటు లోళ :మందు కలదు, ఆ తీరును విమర్శించుచూ, “అదికాదు” అను ఫల్ల వితో, ఎదలో నుననులోనొక భావము. ె_[ఎద = పయ్యెద చావ్యూముగా మరొకటి శయుచూ, సీచమెన విమయములం దాసకలిగియుండి మెప్పుతై "జీవము వేసీ శలుగరిలో తాము గొప్పవార మనిపించుటనె (పావలాడువారు చేయునది చిజమైన భజనళాదన్వి ఇతరులను నిందించుట గాక తము మనస్సంబోధనతో ఆజేళ “మిచ్చి నారు, 13. జంగలా__అది "అనాధుడను గాను రామ నే శన అనాధుడవు నీవని నిగమజ్ఞుల ననాతనులమాట విన్నాను నే ఃనః నిరాదరవుం జూచి ఈ కలి నరాధము లనేకు పురాణపురును పురరిపునుత నాగరాట్బయన త్యాగరాజనుత నే 1న॥

శ్యాగరాజ కీర్తనలు ర్జు

ఇందు ,శ్రిరాముని రతశత్వమును వ్యతి లేశముఖముగా నిశ్చయించుకొనుచూ శామా! చాన సీవు నాధుడవు, అనగా రతజడవు భరించు భర్తు సర్వధా ఆ[క్రయమిచ్చు వాడవు, సీవన్ననో! నీక రతజ లెవ్వరు లేనందున అనాధుడథవ అని చమత్కారము, భగవంతుడు స్వతంత్రుడు, స్వయంభువు, వ్వ్యయంసత్తా' న్యూ ర్తులు శఅచాడని నిగమ లు "జేదవేత్తలు సనాతనులైన పెద్దఅ న్నారు, "జీననలేదు నుమా! బారి మాటలను విన్నాను, శానిరాదరువు ఆనగా నీవు నా యడల చూపు అనాదరణమును సావగా తీనుకొన్తి ఈళలిలో నరాధములు నన్ను శేలిసేయుచున్నారు.. నన్ననాధుడని దివ్య లేనివాడని నిందించుచున్నారుః ఓ పురాణపురుషా శేవళయనా! నన్ను రతీంపుము, సీజేనాథుడుగా కలచాడనని" నిరదూసీంచుళొందును,

14. కాపీ... ఆది

అన్యాయము 'నీయకురా రామ అన్యునిగా భూడకురా నాయడ 1అ! ఎన్నో తవ్వులుగలవారిని 'రా-జన్య నీవు (బోచినావు గనుకను ॥అః జడ భరతుడు జింక శిశువు నెత్తి బడలక దీర్చగ లేదా కడనిలి మునిగిన నొక కూర్జుము కాపాడగ లేదా 1అ[ పుడమిని పొండవ (దోహిని ధర్మ '్రపుత్రుడు (బోవగ లేచా నడిమి (పాయమున 'క్యాగ రాజనుత నా పూర్వజు ాధ దీర్చలేనని ॥అ॥

(త్యాగయ్య గారి రెండక యన్న గారికి విజావ్మ్శపయర్నము సేయుచుండ-గా- ఆయన్న కేదో వ్యాధి ఏర్పడినదట అంత జారికల్లి 6శ్రీరాముని జీడి వీనిని శాపాడం మని” ఆయ్య గారిని కోరిసపుడం “అన్యాయము సనేయనరా” యని ఈ కీ _ర్హనము- ఆానము వేనీరట.

అంత శ్రీరాముడు త్యాగయ్యగాక్కి స్వస్న దర్శనమిచ్చి *సీయన్న శాయువు తీరీనదిం పీనికై పరితషించవఅడని బెప్పి అద్భుళక్యు డైనట్లు కీత్యానశాజు చరితను శిమ్యులు (తానీ పెట్టిం, ఇందుకనుణూఅముగా,

ళశామా! ఎన్నో తప్పులు బేనినకారిని నీవు శాపొడితివి, సీ భ్తలు శాపొ- శిరి, యని ఉదానారణలిచ్చి యున్నారు, కువోయోగియెన జడభరతుడు యోగ

254 త్యాన రాజు క్‌ర్తనలు *ళష్లరై బింకశికువునందు జాలిగఅచా2 నదీపాతమునుండి దానిని రమీంచ కేచాళి చుట న్‌ సీటీ పాఠసము[దమున మానిగిన మందర పర్వతమును అసవాజమెన కూర్యరూపమాును వహించిఎలి 'జీనతఅశన్ఫుక మివ్వ లేదా? ధర్మరాజు పాండవ(దోసపాయైన ఆళ్వద్దా వ్‌ య. యూ థి చును సంహరించక గురుఫుతుడని విడునలేదా? ఇంకెన్నో అఆపదలనుండి ఆసహజ మన తీరులో దీనుల కాపాడిన ఫుణ్యాత్ములున్నారు, అ్వే నడిమి వయసులో మరణోన్నుఖుైైన నా వూర్వజాని = ఆన్న గారి ఇాధ దీరృలేనని నాపట్ల రామా! ఆన్యాయనూు శసేయనఅదని పారి ౦చినాడ, ఫలము బె వాధీనమే యని ఠెలనివాడా శామునిపట్ల తననగల స్వత్వమును నిటూ శేంచుకొన్నారుం 15. అశాణుబంపె అనువమ గుణాంబుధీయని నిన్ను 'నెరనమి వ్‌ యనునరించినవాడ నైతి ॥అ॥ మనుపకయె యున్నావు మనువతీ (వాసి మేననువ వూ కివరు వినుమవూ దయరాని ఆ|| జనకజూ మాత-వై, జనకజా మాతవై జనక జాలము చాలు చాలును హారీ ॥ల॥ కనక వట ధర నన్ను కనకవట మేల తను కనక వఠనము జీతుంగాని బూని 1అ॥। కలలోన సీవే నకలలోక నాధా కో కలలోకు వగనిచ్చి గాచినది విని కఆ॥। 'రాజకుల కలళాబ్ధి రాజ సురపాల గజ రాజ రతక 'శ్యాగరాజవినుత ॥అ॥ అనుపమగణాంబుధి : పాటిలేని సద్దుణములను సముద్రము వంటివాడు మునుపశయె== రతీంచనవందడ నునుపతీ == వెనస్వతాది మనువులనపతిజసక __ జూమొత్‌ == జనవని యల్లుడు_జనక = తే ౦డీ! జాము == ఆఅ స్యము కనకపటధర =౫ బంగారు వస్త్రములను ధరించువాడం, రాజ-..రాజ = తతియ వఅమసనెడీ సమా 1చమునవ చందుడు, అనంత కల్యాణ గుణమాఅలణ్‌ నిధియెన నిన్ను అనుసరించి

త్యాగరాజ కీ _ర్తవలు 255 యూున్నాను, నన్ను కాపాడనన్నావు, కఅలోనెతము నిన్నే సృరించుచుస్నా నుం నామా! నన్ను కనన్‌ జ చూడగా నీవ కపట మెందులన జాఅ మెందుఅన్య; (ాపదికి వాటాక్తుగా కోకఅనిచ్చి మౌొనరతుణము బచేసేనది విని నిన్ననుసరించిన జాడను, కాపాడును,

ద్‌, సరన్వతి__రూవకం అనురాగము లేని మనసున సుజ్ఞానము రా 1ద॥ భఘనులైన యంతర్‌ జ్ఞానుల శిరుశీగాని 1అ॥ వగవగగా భుజియించే వారికి తృపారీతి- నగుణ జ్ఞానముపైని సౌఖ్యము త్యాగరాజనుత ॥అ॥ వపంచనుందలి ఆండచందముఅన్ని యు పర వేంళ్వరుని స్వరూప విభూతులం; ఇండలి అఆనందముఅన్ని యు అనండస్వరూపుడెన భగవంతుని స్వరూప కళలంం శావున మొనవుల చి త్తృముళఅందు బెనద తృమెన అనురాగమును (పేమ) డారాఫుత ధచాశాఠాదుఅందుశాక, వీటీశాళయ మెన భగవంతునియందు చూపుటయమే భ శీ అనురాగము మున యనుళనములో నర్‌ మశచునీ యున్నది, అ యనురాగమును కాక్కా_లిక నంఖమునిచ్చునట్టి విమయమాఅందు వాడుకొనుచున్న౦దున ఆవిమయ వియోగమందు దుఃఖమే మిగులుచున్నది, శావున ఆయనురాగము భగవంతుని యందుచూపిను భోణానుభవముతో స త్త వ్రస్సి కలిగి పొపమాలులోయి విజీళో దయయమె భగకంతుని స్వస్వరూప జ్జానము కలుగును. అట్టి నుజ్హూనము అభించుటణ యీ అనురాగమే చ్వారము, శావున సగుణమె, విశ్వలీలా పొందర్యముగఅ సళ్వే శ్వరనియందు తొల అనురాగ ముదయించిన€ గాని, భగవ ర్తత్వ విజ్ఞానము కలంగ "శీరదని క్షానమానన అను రా గాత్మ॥ మెన భక్తియే సాకుత్సాధనమని భావము, వనగవగ శా భుజియించేదారికి అనగా అన్నాతురులె ఆకలినొని భుజించు చారికీ ఏది తిన్ననూ రృ ప్రికలంగునట్లా విమయేందియ పరితొపముగలిగిన మునుతం వలన్‌ భగనంతుని యందనురాగ ముదయించి, శమవణగా ఆర్మతృప్టి కల్లంనుం జా విశీనము ఆంకర్ముఖు లైన వారికే శెలియునుం య ధాళ్నత స్స్యాత్‌ తుష్టిః ఫుష్టిః క్ష దపామయోను ఘాసం_కధా భ్షిః వశే

త5గ్ర త్యాగరాజు కీ ర్తనలుం కానుభవో విర క్తిః (భాగవతం) ఆళలిగొని అన్నమా తినువారికీ కనునుగా తుప్టి ఆషీ అకలి దీరుట జరిగినట్టు, భగవంతునియం దనురాగము కలవారికి జ్ఞానము. లు లగి వైరాగ్యము ఆగే కలుగునని భావము,

1. వనాళి.__ఆది

ఆవరాధముల నోర్వ సమయము కృవంజూడు ఘనమైన నా చవలచిశ్తుడె మన సెరుంగక నే; జూలికలుంగం జేసికొని మొరలని జే! అక సకలలో కుల ఫలాఫలములెరింగి నంరతీంచుచునుండగ న న్నాకని [బోవ తెలియను కీర్సన సుళశతక ॥ ఆమొనర్చుకొన్న త్యాగ రాజుని కఅ!

ఇందు తశీదో భగబంతునియదఅ అపచారము. చేసినట్లు భావించి శఆానొనర్చిన ఆవచారమాను నిళూపించుకొన్నారు. ఓరామా! జీను చపలఅచిత్తుడ వె తొందరపాటు కలవాడై, స్వా భావిశకమా,లై) ఆపరివోర్యములు వై న ద్వందమాులు-. కుఖదుః ఖములంశీతో ప్ర యులం, జ్జ త్పీపౌనములు జననమరణముల రూపమున అనర్థ కరయెన బై న్యమును జాలిని కలిగించుకొని, ఇది తీర్చమని నిన్నుంగార్చి మొక లిడుచు, సీక్‌ వినువు శల్పించుచున్నాను. సహజముగా దయగఅ నీ యొడార్య మునుగు _ర్రింపవైతిని; ఇంఠకన్న ఆీవేయునపచార జీయున్నదిశి సకల జీవుల ఛలాఫలములను చారి శర్యాయత్తమగా ననుగహించుచూ పర్వస్ఞాడవై సవాజు శడణతో రతీ,చు. జాడవు, నన్నుమౌత ముీకీంతువా!

ఇట్లని "కెలినియా జీనూరట "చెందక, అ-జీక భానములతో ఆర్తి తో సీవర ముశాకీ _ర్తృశాళతక మొనర్చుకొని పాడుచున్నాను, ఇదియు అతి పసంగ యేమో! యని శంకించుచున్నాను. ఇట్టి ఆపచారమును -సెరింపుమని, ఎంతో సున్నిత మెన పరిపాశముతో కీ 'ర్తించినారు. పరమభ క్తలగుచారు భగవంతుని గుణనామశానము: శయుట సంప్రదాయ మే అయిననూ ఒక సమయనుందు చి న! పరిపాశము కలిగి, శాముచేయు పూజ) ఉపచారములం సంకీర్తనము భగవంతునికి వినువు కల్పించు “జేమోయని మిక్కిలి మెత్తని నుధుర భావముఅతో విరతిని (శాంతిని, పొందు టయూ వారి పరిణతిని నూచించును, కావున ']/ త్యాగరాజస్వామి ఆటు విరతినే యనుభవించుచూూ రాముడు సనహాజవార్సల్యము గఅవాడని పరోతుముగా స్తుతించినారు.

త్యాగరాజ కీర్తనలు డ్జె?ా 18. వపంతువరాళి__రూవకము

ఆవ్పరామ భక్తి యెంతో గొవ్ప్చరా మా శయ! (త్రివ్పటలను దీర్చి కంటి రెన్నవ లెనుగాచుమవూ శయ! లక్ష్మీ బేవి వలచునా లత్మణుండు నొలుచునా సూత్మబుద్ధిగల భరతుండు, చూచి చూచి సాలసునా మా [యః శబరి యెంగిలిచ్చునా, చందధరుడు మెచ్చునా అబల స్వయంవ్రభకు టైవ, మచల వదవీ నిబ్బునా మూ కీయ! కవి వారిధి దాటునా కలికి రోటగట్టునా అవరాధి త్యాగ రాజుకానందము చాలునా మా 1[య।॥ మా యప్ప మొ తండ్రియగు రాముని భక్తి ఎంతో గొప్పది” యని ఇందలి పద ముల జార్చు త్యాగ రాజుని హృదయమునుండి అనురాగ ముప్పొాంగి గంతులిడు చున్నట్లున్నది, ము క్రీ నౌ అనేక తీరు శోమించి తపించి, పర్మిభమించువారి ిష్ప టలను దీర్చి కంటీకి రెప్పవలె -గాచువాడు మౌొయస్ఫ రాముడు, మసో(భమణము అన్నిటిని నిల్చి ఏళా్యగదృష్టితో తారకళాముని ధ్యానించిన ఆంతర్యమున దర్శన మిచ్చునని యోగమిందు నూచించబడినది. రామభక్తి సంతో గొప్పదిగానిచో, స్వయం పురుషుశారనుగల పర్శాపకృతి అష్మీ రాముని వలచి పత్నీ గౌరవమందునాళి కళ్ళకి ఆఅ నా ఆచర త్త పోవిపాయ శఛామాన్‌ ఈచిరం ధృరవ తా (భాగవతం) శీమౌత అన్ని కోరికల విడచి నారాయణుని పాదసేవకై తపయొనర్చినదట) తోళమంఠతయు. అట్మీకటాతమునవ్‌ ముగ్ధలగుచుండ, ఆ తల్లి రాముని వఅచిన దడనుటన్వే అంతకన్న అఆతిళశయించిన ఆనందము రాను పొద సేనలో నున్నటుల స్పష్ట్రము,

శీపాన తారుడైన అక్ముణుడు ఆరణ్య వాస నిబంధనలో లేవన్నను; రాము పౌదక్రైంకర్యపరుడై పదువాల్దువత్సేరములు ఆరణ్యమున కంటి! ఆెప్పనలె కొలువు శీయుట రానుభ క్తి వలన చేగదా!

ఆంతకన్న విశేషించి భరతుడు ఆ,పయత్నముగా చేరికందిన పా్యమొౌజ్య మును తృణీశరించి జడలచారియై రామభ క్షి కేం్యద్రీకరించిన అనుభూతితో 'శ్రీరాను

కష

చవర త్యానశాజు శీర్తనఅం పాదుకలను ఠఈతన సర్వస్వమని మెంచి అరాధించెను, ముతంగ మవార్షి సర్వా జ తో ళర సవా్యకృద్ధురాలు శబరి తానిచ్చు ఫఆములుు ఎంతరుచి గఅవోయని ముందు పరిశీలించి రామునిపట్లగల ఛభ క్తి శత చే ఆతిధ్యమిచ్చి కృ శార్ధకా లె శరీరముతో స్వర్షమలంకరిం చెను, ఆపె కపి చానరమౌషతుడం తన బలమును తానుశా నెరుంగక, రామశార్య చమన్నంఠ మొతనున సీను బెంచి, రామకార్య దురంధరుడై, ఎంతటి వీరలకైన ఆళక్యమెన నూరుయోజ నాల సము[దమును రామభ్‌ కీ వేఠ సేగజా! చాటినది, ఆంఠరకంశి అబల ముగ్ధ మోవాన మూ ర్తియగు బాలకృష్ణుని "శేనవలమూ తన ఆల్లరి పిల్లవానిగా భావించి, దండించుటయే గాక (తాటితో తోట గట్టగల్దుట అనన్య 'పేనమకావము శేక చేగ దా! స్వయం అత్మారామాడైన శివుడు రాముని వైభవమును మెచ్చుకొ న్నాడు, అబల తాపనీ స్వయంప్రభ “సీతా-న్వేషణము వేయునూ తన గువాలో చిక్క కొన్న వానరవీరుల నోదార్చి చారి శాల విలంబమును పరిహరించి, సీ శాక 'శ్తాంతీమును అమె మ్‌ర్ష ముసనెరిగించి ఉ్రీరామళభళ క్తి చేము క్నినంబెనని అనంద శామాయణమందు విపులముగా గలదు, ఇట్లు ఉడాత్తమెన ఉఊడావారణలతో రామభ క్తి యొక్క గొప్పత నమును భావించి, ఆందరన్ని తీరుల అనంద మొందిరని ెప్పి;, తన విశేషము అర్హతను, చిధేయళతో నిరూసిందుకొనుచు *ఆపరాధి త్యాగశాజు'” శానందము బాలునా యనుట వనలన్క పతితపావనుడు, దీశలపాలిటి కల్పతరువు అపరాధములను సపించు మొయప్ప రాముని భక్షికి నీనే యాదర్శమని పెవారందరికి దానుడనని (పప తిని చూసీనారు, వపెయుదాహరణలందు ఒక్కొక్క. అదర్శమందు అనురా శాత్మక భక్తి వాక్సల్యము, అధికారము. వె రాగ్యము, శౌర్యము మె తి, దీనదయాకుత్వము, అను ఉర్త ధర్మములు ఇమిడీయున్నని. శం, మధ్యమావతి __రూవకము అలకలల్ల లాడగ గని అరాణ్ముని ఎటు పొంగెనో అః చెలువు మారగను మారీచుని మదమణచే వేళ ఆ|| ముని కనుగకైగ బెలసీ శివ-ధనువును విరచే నమయ మున 'శ్యాగ కాజవినుతుని మోమున రంజిల్లు [ఆ||

శ్యాగకాజ కీర్తనల 2కళ్లి

యాగరతణ నిమి ర్త్‌ముగా విశ్వామికుని జంట పౌదచారులై వెడలిన రామలమ్మణులయందు 'శ్యాగరాజస్వామి చి తము అగ్న మె యుందును,

అయ్యగారు తొంబదియారు కోట్లు శామమం(ఠతమును జపించిన ఠర్వాత ఈ రూపమే తనకు దర్శనమివ్వశా “వీలా సడయ రాదు) అను కీరృనము పొడినట్లు చర్మిక వ్రవీర్స మైయున్నదిం శామావ కార మందును, విశ్వామిత్రుని జంట శిన్యు లె భనుర్భాణధరులై చ(శ్రవర్తి వమారులు పొదచారులై వెడలుట ఇమ్వైన రాజి ఉంటుుబమంబెన్నడూ కని విని యెరుంగని సంఘటనము, మరి యే రాజ్యాంగ చరిత యందును లేదనుట స్పష్టము, శావునచే “*ఠతనజెంట రాజూచి ఉస్పాంగ్‌ శాశివడు తపమేమి చేసెనో” యని మర6యొక కీ _రృనమందు శీ _్ధించినారు,

ఈపోనిధి వీత రాగుడునై విశ్వామిత్రుడు ఈ దివన్యమోవాన స్వరూఫుల ఫొండ భ్యమునక ముస్థడయ్యెననుటలో సంటేవాములేదు, అ తర్వాత విశ్వామిత్రుడు యాగ వీతులో (ప వేళించినాడం, రామలక్ష్మణులు యాగశాల డ్వారమందు ధనువుల నెక్కు 'ఇెట్టీ అనురులు ఎవుడువ త్తురో! యని జాగరూవ లై యున్నారు. అంతలో మొరీచుడు ఆక సమందు రాజీ వచ్చినాడు, దూరమండే మారీచుని చూచి, రాముడు బాణమును సంధించి ధనువు ెవ్క బెట్టి అ వీఠరకిళోరమూ క్రి మారీచుని చూచ్వి శిరఃకంప “వెంనర గా. రాముని ముద్దుమోము పెకఅ ముంగరులం “ఆఅఅకలం ఆల్ల లాజెనటి ఈ నుందర దృళ్యమును చూచి ఆరాణ్యుని_అ రాజబుషి (శశ) ముని రాజు ఎట్లు అంగనో! యని, ఇంతటి సంవిధానమును భావించి, కన్నుఅంగ ట్రినట్లు దృళ్యముశా ఈ చృితమును రన చిన్న గేయ మందిమిడ్చి, రామొయణమందలి (పధౌాన ఘట్టమును నూచించుట ఎంతో భానగౌారవమునకు అడర్శము.

ఇట్టి కళువలే భావువల చిత్తముఅందు చిహ్నిఠతములై యుండును; ఇది కళా చృష్టి, కళా సృష్ట్విః

ఆలకలు వీదో నిమిత్తముణా అల్లలాడుట గాశ, కవెల్యవు మిరగను మొరీచుని మదమణవే జేళ'”” యని ఇంతటి ఉదా_ర్తేఘట్టమును అశయమిచ్చి, మవహావీరర సము మూ లీ భవించిన పట్టున, మౌరీచుని మదమణచుటకేమిగానిి అ దివ్యనుందరమూ ర్హి ఆలకఅ సౌందర్యమును చూడుడు అన్నట్లు మన చి త్తముఅను చి త్తరులనవలె చితించి శారు, ఇంతటి సన్ని వేళము నిత్య సన్నిహితులై న వారికేగాక, బుములట మతము చొరుకనదిశాదు, అ విశ్వామితునికీ డక్కినది యని అతిశంయమా? నురఠ నింకొళ మౌటు ఆ యలకలఅ ఆల్లలాటను చూడవలెనని ఎంతో ముచ్చటపడి విశ్వామి,తుడం తిరి ఇంతటి సంఘటన మెఫుడునచ్చునో! యని శని పెట్టుకొని యున్నాడటం ఈ -వమారులతో మిధిలా నగరము (ప్రవేశించి జనక సభలో, నీ తాకల్యాణమున నై

260 శ్యాగరాజ క్‌ ర్హనలం వీర్పరచిన వీర్యపణము శివధనుస్సును రామునికి చూపనుని విశ్వామి(తుడు జనన్‌ని కాబేశించెనుం “ఈ ఖ్ధనర్ణర్భయ రామాయ ఇతివోవాచపార్టి వం ఘెని ఇాల్మీకి విశ్వామిత్రుని అబేళమునెంతో గంధీరముగా చ్నితించెనుం చాతీ చిన్న రాజవమారులనుంజూచి ఈ నువనమార దివ్యశరీరులు శివధనుర్భంగ కేమి శేతురని రామలత్ముణుఅ సౌందర్యమంటే దృష్టికలవాదె + అనుమౌనించియు కోపను బైన విశ్వామ్మితుని అజేశను (పశారము శివధనున్సును రాజపరివారులు ఎదుట నుంచిరి, ఆపుడు విశ్వామ్మికుడు రామునితో “వత్స రాను! ధనుః పళ్ళ” రామా! ఈ ధనువును చూడుము అని గంభీరముగా ననెసట, అంతట అఆ ఫెన మెరి కాముడు శినధనుర్భంగ మొనర్చెను, ఈ ఘట్టమును, చాల్యీకికన్న కావగాంభీ ర్యముగా, త్యాగ రాజస్వామ్‌, ఆముని కను వైన ంజెలనీ శివ ధనువును నిరవే సనుయముని” యని చూడనునుటలో కన్న మాని రామునికి కనుసైగ *జీసెనని కళాదృష్టితో చిత్రించి, ఆ ధనువును విరవే సమయమున ఆందరు అద్భు తాళ్చర్య చకితులను చుండగా మన విళ్వామితుడు, చానిభాటున మన త్యాగ రాజస్వామియు ఆఫుంపాం మోహనరూఫుని *ఆలకలు ఆఅల్లలాడుట”” కనుచున్నారట, పీరికేమిపట్టినది తారక ఈరూపుడైన శ్రీరాముని ఉపాసనా అత్య మే వీరిదిం ఇంతటి దృళ్యచ్చికమునుు నాదోపాసట.డై తన స్వర రాగఅయాదులతో ఇందలి భాళశాంఫీర్యమును అనుభవించి గానముచేయు వానికీ దివ్యనుందర రాముడు పామెత్కార మిచ్చుటలో సందేహము లేదు, 20. బారు శేశి__ చేశాది

ఆడమోడి గలచే రామయ్య మాట శిలా!

తోడునీడ నీవే యనుచు భక్రితో

నూడి పాదముల, బట్టిన మూట కలా!

చదువులన్ని "చెలిసి శంక రాంగు డై

నదయు డాశుగ నంభవుండు (మొక్క

శ్యాగరాజ కీర్తనలు 261 శదలు తమ్ముని బల్క-జేసితివి గాకను త్యాగ రాజేపాటి మాట కలా! శ్రీరాముడు తనతో మొాటలాడుటన మోడి అనగా బింశమును (అండ చందములతో.. ఆధిళార సంపదఅతో సీర్పడు నొళానొక గర్వాఖినయము. ) చూపు -చున్నాడని ఆరోపణము చశేయాట ద్వారా, రామోయణమందలి ఒళ అద్భుక “వన్ని వేళమును వర్గించినారు, కశరామాయణమందు రొమఅమ్మణులు సీశాశ్వేపణమా శయుచూ,. బుష్యమూాశమును. (ప వేశింతురు) నుగీవుడు.. వాలి భయముతో, భనుర్చాణధరులె న రామలక్ష్మణు౪ జూచీ వీరు చాలిపజీ.యాలై నన్ను హింసించు టన్‌ వచ్చుచున్నారని భయనుంది, వాిన్వకో విచారించి రమ్మని అంజచసేయాని చారికడన బంెపెను, హనునుంతుడు తన వృత్తాంతమును తొల్త విన్నవించి, వారి కువరము నడిగెను, రాముడు వానుమంతుని వాక్థపద్ధతి మాటఅపాందు మాధుర్య శ్యమును చూచి, చానితో అమ్మణుని మొటలాడమని ఆజేశిం వెను, లత్మళణా! ఈరడు జీదవిసీరుడు, నవ చ్యాశరణ జే ర్త, ఇంత సంభెమణలో ోనకించి డత శవ్దిరకి” ఒక ఆపళబ్ద మేని కాలేదు _ అని అనందాళ ఎర్యముఅతో చారి సం్రఫామణ మును విను కతూహళఅము కలిగియుం డెను, ఈ సందర్భమున త్యాగ రాజస్వామియు శామాయణాను సరణముతో “చదువులన్ని బలిసి” యనియు ళంక రాంకు డైన ఆ శుగసంభవుడు = వాయుపు( తుడు” అనగా అంజజశేయుడు కిచాంళయగటయే గాక శకి ్రీపుభగచాన్‌ నందీభ జే త్సామెదిహాగత ౪” యనియు రావణుడు తొల్త ఆంజ జీయుని చూచినపుడు కెలాసమందు తన వూర్వస్కృతిచే (ఈద డ్రం నందిళ్వరుణా! పేమి!” యనినాడు, కావున కళంక రాంశుడనుట ఎంతో అర్థ వంతము, ఇంఠ రుపళారి, అంఠటి మహానీయుడు, దూకగా తనవద్దకు వచ్చినపుడం రాముడు స్వయముణా మొట్లాడక అమ్మణునితో మౌట్లాడించుట వఅన రామా! సేవ మొటలాడ ఎంత మోడి! యని స్వార స్యముతో ఆధికేపీంచిి ఇంకటి విగువుకఅ శ దృష్టిలో ఉత్ర్యాగ రాకేపాటి! నన్ను లెక్క చేతువాళ” యనుట మిక్కిలి స్వార స్యము, ఆయిననూ నాళోడునీడు, నా సర్వస్వము సీబేయని కరణందిన నాతో ఒక్క ఘొటు పలం్క_మని పొర్ఫించినారు ఇండొక సంగీర్‌ నుర్యాదతో జూడిన స్వారస్యమున్నూ కలదు. ఈ కీర్త నము తోడి కంకరాభళరణ రాగముఅ కలయికలో "నేర్చడిన చారుకేశియందుగరం తోడి ఉర్తరజేళ గాన సంప్రదాయమాలోనిదని, ళంక రాభరణము దటీణటజేళ సంత

లెట్ర2ై త్యాగరాజు క్‌ర్తనలం చాయమునట చెందినదని (వనిద్ధికలదు, ఉ త్తరబేక పాంతీయులె న రామలఅమ్మణులన దవీ.ణదేళమందలి తావి కిష్కి 0ధపరిపాఅవఅతో ఆనుబంధమునుకూర్చు సాహిత్య భావముకల యీ కీర్తనము రామ సుగ్రీనమె తి (పధానముగాగఅ ఆంజచేయుని శాయబారమును వర్గించుటలో నంగీత సాహిత్యముఅ పొందిక ఆళ్ళర్యము, తోడువీడ సీజీయని రానుపరముశాతోడు శబ్దము. కంక రాంకయసి

ఆంజ జేయ పరముగా కంకర శబ్దము, రాగముల ధ్వనియు కఅదు.

” శ్యాగశాజస్వామి పాహిత్యమందు సంగీత సంప్రదాయము లెన్నో కలవు భావువలు వాటిని భావింతురుగాత!

21. ఆహీరి.-అది ఆ దయ (శ్రీరఘువర నేడేల రాదయా ఓపీ దయాయంబుధీనీ ॥క8 మోదముతో సద్భ క్కిమర్శుమును బోధన వేసి సదాబోచిన నీ 1క॥ రి జ జ నిన్ను లిట్టికొట్టి హీంన వెట్టినదన్నియు నన్నన లేడా, ఎన్న రాని నిందల తాళమని మన్నించగ లేడా న! అన్నము తాంబూల “మొసంగి "చేహము మిన్న సేయ లేడా శన్న తల్లిదం[డి మేమనుచు త్యాగరాజునకు బరవళ మిాలేదా 1ఆ వీదో యొక ఆశాంతి కలిగిన పుడం త్యాగశాజస్వామి లోగడ రామునివఅన

'శాను అనుభవించి యున్న అదరమును తనవంటి దీనులెన భ ప్త లు ము రెవ్వకో అనుభ వించిన అదరనూను స్మరించి *“ఆదయ అనాటి దయ నేడేలరాదయా” యని శాముని రతకత్వమును భప్తలు ఆ ర్రినాందిజబాడ చానిదయనఆఅన అనందించిన యనూ భవనులను ఉీర్కొనినారు. భగవంతుడు భ_శ్రిమర్శముఅను అర్దనుడం యమొదలం పామాన్యునివర వపచటేశించుట (పనిద్ధ మే, తదిఠరులు భ కలను కొట్టుట కట్టుట తిట్టుట మొదఠగు హింసల పెట్టటయు అనేక భ క్రచర్శితలందు కలదు, అవన్నియు కన వేయని యు, మిరు వెతనందవలదనియు ఓదార్చి ఈ బేవామునన అహారమిచ్చి, ఓ భ వలారా! “యోగ శేమం వహామ్యవాం” “నచే భ క్తః్యవణళ్యతి? “భి

అటి వాటి వ! మూన్‌ యస్సమే 'వ్రీయలొ “*ఆహాంభ్‌ క్త పరాధీనకిి ఇత్యాది వాకసములం ఎన్నో పలికిననాటి దయ *జీడురాబేనముయా! యని వూర్వ సం్యపదాయ రూపమాన 'ార్టించినాన,

క్యాగ రాజ కీర్తనలు 263 22. గరుడధ్వని__. బేశాది ఆనందసాగర మిోదని బేహము భూభారమె రామ శ్రీ నాయకాఖల నైగమాఖత్త్రిత సంగీత జ్ఞానమను (బహ్మ్‌. 1నం॥ (శ్రీ విశ్వనాధ (శ్రీకాంత విధులు పావనమూర్తు లుపాసించ లేడా భావించి రాగలయాదుల భజియించే (శ్రీ శక్యాగశాజనుత [అ జీవా ధారులైన మొనవులవ సహజనీదమెన తీరులో (ైహ్మానండ మనుభనించు టయే అమ్యమా, అఆ దృష్టి శేని వారి జీవితములు భూమికి భారనమునుటలో సందేహం శేదు. అ (బవ్మ్యోనంద మందుటవ జేదళాస్ప్రృములు, బుషులు అనేక కర్మోపాసనా పాధనముఅను ఉపభబేశించినారు, అవన్నియు మొనవుని మాలాధారమందు మెద లై సవా సార పర్యంతము ఏక ధార శా ధ్వనించునట్లి వాదమునే ఆశ్రయించియాన్న వి. ఆ కుద్ధ చాదమునకే సంగీతము ఆని సంజ్ఞ, అ చంగీరమును అంతర్నాళములందే సచా ఛ్యానరూపమున శాదయోగులు అనుభవింతురు. పొడుట, వినట అను జావ్యుకియలు ఆందుండవు, అక్య్యమును ఆనుసంధించి తన మసోభావమునన అను జఊఅముాా ఆంగుళీవిన్యా సముగాని, తంత్రీరాఅనము గాని శీశ సనారదుని “మహారి?”” యను వీణ భగవన్నామ గుణగానను రేయునట. అన్తే జాూదయోగి ఆంరర్ముఖము శా జీవములన్‌ మూలమెన ఆ ఆనావాత నాదమును ఆస్వాదించి అనందపరవళు అయ్యెదరు, ఆది పాగరమునలె ఆద్యంఠ ములం శీనిది, హరివార టువ్యోదులు పావనమూ ర్తులు తను స్వస్వరూప (హ్మోనంద మనుళభ వించు వారు, ఆ త్యారాములం, చారజూడా తము స్వరూపమందు నె జముగా సిర్టించియున్న నాడ మును ఆఅపించి సంగీతరూపమున పాడి, అడి ఉపానీంతురట, ఇతరులు రనును గూర్చి పాడినపుడం చా రానందించుట గాదట, ఇారున్నూ స్వయంగా శాగ అోలుై (బవ్మోనండ మనుళభవింతురట, అమే రామా! శా యదృష్టమున రాగ అయాదుఅతో నిన్ను భజించు భాగ్య మళ్ళ్చివది, ఇడియే నీ ఆన్యుగవాము, అనండ "'ఇెంందితిని అని శాదోపాసనా అమ్యమును ఇందు శ 3్రంచిరి, మనవన్నూూ ఓళ విచిఠరమైన అనుభవము కలదుం మహావిచ్వాంనులం చక్క ళా పాడంచున్న పుడు వినుటనఅన ఏదో హోయి కలుగును, అంతతో ఆగక ఏదో విధముణా నునకున్నూ జ్వంతముగా పాడనలెనను కతూహలమున్నూ కలుగును, అజే 'సంగీతమందున్న సపాజ అతణము,

264 త్యాగరాజ శ్రీ ర్తనలం 223. విలహారి._రూవకం ఇంతక న్నానంద మేమి ఓ రామరామ 19ం॥ నంతజనుల కొల్ల సమ్ముకియుం కే కాని ॥9౦॥ అఆడుచు నాదమున పాడుచు ఎదుట రా- "వేడుచు మనసున కూడియుండేది వాలు 19౦1 (శ్రీవారి కీ ర్తనచే జీహోది ఇం్చదియ సా మూ'హముల మరచి సోహామైన బే చాలు 119011 సీ జవములవేళ సీ జగములు నీవై రాజిల్లునయ త్యాగ రాజనుత చరిత 119011 వారికీ రనము భఛగళంతునికి దర్శనమువన సాకమైళ్సాధనమని సంత్‌ _సత్చురు ములం నమహాభ క్తల యనుభవములు కఅవు, అందు సంత జనులం అన గా;_నారికీ ర్త నే నిరంతళానుస్టానముణా గల మహాభ క్రులు, (కృష్ణచైతన్య, తుకారాం నానుజేన్‌ ఇత్యాదులు) వారి గోష్టిలో, వారి సమ్మతి (అనగా ఆ పాధుకూటములో తాను సంక రృనము చేయుటట్‌ వారి ప్రసన్నత, మన సంస్కారమును బట్టి వారు మనలను ఆసేమించుట యన్నమొట) వట్టి అనుమతిమ్మాత చే. గాదు. అట్టి సమ్ముతి యుండెనా! ఇంకశన్నానంద మేమి యని భావము, ఆ సంతజనులం పారవశ్య ముతో, అ ర్తితో ఆనందముతో అంకర్షత మెన నాదమును పాడుచూ, అయా భావముల కశనుణాలనముణగా పొదాది శిరఃపర్యంతము గల అవయవ ఛంసినుఅతో ఆడుచూ (భరతనాట్యము శాదు, ఎచటనో దూరమందున్న వారిని భక్తి భావ నతో “మొ ఎదుటణు రమ్ము” అనునట్లు రాజీడుచు నిరంతరం మనో భావనలో అ శ్రీవారిని కూడియుండుటయే సంకజనుఅ సంపద, ఇంతకన్న ఆనంద మేమిశ ఈ మహాకీ రృనలో బేహేందియ వ్యాపారములు తమంత నే లీనములై మహాను భావులన్‌ విస్మృతి కలుగును, అఫుడు ధ్యానయోగాదుల అక్కర లేకయే తాము కీర్తన చేయు హరియు, తానొళ్క్ళ టీ యను సోవాంభావన సీదించును, ఇటే చాలుననుట ఎంతో ప్వారస్యము, ఇట్లు సంతేజనుఅ గోష్టిలో సంకల్లో శానందము నందినవారికి శను జప తేపముల జేళ తదితర సమయముఅందును “సర్వం (ట్రవ్మామయం) ఆంతా రామమయం” అన్నట్లు ఈ జగముఅన్నియు సీయంచే నిఆచియున్నట్ట్లు లేడా సీకే అయినట్లు విగళిత 'జేద్యాంతర మె మరియుకటి తోచక సర్వత్ర శీవారి కళా

త్యాగరాజ శి ర్త నలం 265 విభూతియే కన్నుల కట్టుచుండును, ఇట్లు ఈ కీ ర్తనముందు సంత్‌ _సాధువులతో వేరి చేయు వారికీ _ర్హృశానండము ఇతర సాథనఅ ఆఅపీష లేక భగవంతుని దర్శణా వధి అనుుగవాము (పసాదించునని యు, ఆట్టి పాధుసంగతిని 'పళ్ళించి కృ తార్థ చసటయీ భక్తి సం్యపదాయమందు నీద్ధాంతమని వివరించినారు, “సంగ స్టే స్వథధ తే ఆపాక” పాథుసంగమును మనమే తి ౦చనఅయునని కవీలోప దేళముం

24. గుంట్టకియ-. అది . ళో జ్‌, న ఇంతనుచు వర్ణింవందరమా (టా హ్మ్మాం్యాదులకై న 119౦011 కంతునింగన్న మాచక్కని కల్యాణ రామ చంద్ర సీ సాగ 1సీం! చల్లనిచూపుల కన్నులు మరి జా బిల్లి కళలంగోరిన యాసనము మెల్లని మాట లభయ కరము లివి యుల్ల నహజమైన రామ న్‌ గుణ 11మిం11 అన్యులంనో! ఘోర తవము ఆన్నెన్నో చేసి వరములంది మూ ర్ధన్యులై న వారి మదంబుల రా జన్య లఘువున నణచే వరాక్రమ 11మిం॥1 వాగీశాది సురకోట్లకు వే చాగమ ఇా స్ర్రైములకుం గనంగూడని నాగరాజ భూమణుండైన (శ్రీ) త్యాగరాజ నన్నుత నీ మహిమ 11ఇ90॥1 శ్రీ కాముని దివ్య సౌందర్యమును వర్షించుట (ట్రహ్మాదుఅవగూడ నఅవి గాదను చున్నారు మన్మథ జవజీడని విస్తుఖావమును నికూపించి (ప్రసన్న గంభీరమాణల లోశమునన కాంతినిచ్చువట్టి చూపులు చందుని మించిన ముఖవోభ, అభయ వస్త్రము అనంతర శల్యాణగుణములు రామునికి సవహాజములైన వగటచేే సహాజ ఖూందర్యము అనుభ మె క వేద్య మేం ఇణని వర్గ ౦ప నఅవిగానిది, అనశా అంతు చిక్క

ర్‌ంళ క్యాన రాజి శ ర్తనకా ఏది. కేకల కూపసందడయేీ గాక సకృపకా[ క్రమ కార్య ళాంఫీర్యము నిరత మానమాునాం శాకణారులం బహ్యాకుఅంకాక్సి ఎంతో కపస్సు వేసి అక కరములను పొండి దర్వోదతుళ వవారి నవరీఅళా సంహరించగల్లిన సీ వతావమా వర ణా థి యమో ర! ళ్‌ పీఠకమాం ప ఇ ఛభదమా జీడాగమాదుఅున్నూ ఎకుగగవుం చానకాజభూపమనుడూ == సర్నృ భూవుణుడెన శివుడూ అన౫ా 1 త్యాగరాశేశళ్వకుడు పడా నిస్నే స్వుతించును అని శావణని సమ్మగ స్వరూప వై ధవమాను ఇందు కీ ర్హించివామం జై5,. భుంటా.. ఆది ఇంక యోచనై నేనే- నేమి సేయుదురా 11ఇ011 వంశజాతు నీవంటి పరమదయానిధి 11కిం!4 తీరశరాని పోరాయె సాశకు మేను నగనదమూయొు "రమేమో తెలియడాయె- అఆరడికిక తాశచాయె 119011 (శ్రీవతి ఎన్నికలు లేని- తౌవ్మతయముల నలసితిగాని పావగణము లన్నియు పురుషునిరూవమై బాధించేగాని 11ఇం11 వాగధివవంద్యని- న్నేగాని యొరల నమ్మని త్యాగశాజుని వైని- బాగాయె (శ్రుశామ 119011 త్యాగకళాజస్వామి తన కటుంబమందు తన అన్న గారివల్లి, ఇరరుఅవల్ల పీర్చ డీన పరితాపమును వారికో వెదుర్కొ నక తన ఇష్టవైవమెన (శీరామునితో ఇెప్తూ శొనుటలోజాడ తన విశిష్టతను మనక్‌ ఆడర్శముగా చూసినారు, భగవంతునితో రపనుబంధమాుండి తఈన తాప్మతయము వెప్పుకళొన్ననూ అది స్వార్థ ముశగాదు, అందు కాగబ్వేపుమాలున్నను ఆవి దోషములై మనను బంధించ నేరవని వర్మమామయ్మమాుః ఓ శామా! నన్ను అవందింపవేయుటన్‌ ఇంకా యోచన సేయుచున్నచో శేచేమి సేతును. వాన గతి యొన్వరుశి లెక్కలేనన్ని శాప్మకయముజతో "జీ నఅవీపోవుచున్నాను. పాపముఅన్ని యా పురుపాశారముతో నన్ను ఒక్కమారుగా 'జేధించుచున్నవి. సీవు పరమ దయానిధివిం నిచ్నేశాని యొరుఅ నన్మని నన్నిట్లా వరితాపములక్‌ నరిచేసి సీవింళా యోచనసేయుట బాశాయెనయ్యా! యని నున

క్యాగకాజ కీ నకల ఏక? ఇంటిపోరు అస్త్రంతో సహజముగా రెద్వకొన్న ఈనలో కామహైనమాతో. వెళ్ళు ఠతొనుట ఎంతో వింతజా నున్నషిభ కి ఎంతో ఆవల్నిమునే ఇాశ, ఇంటి సనాజ థోరణిలో అనుసరించుట భాగము, ఈ భావనముకలన పరికాపడులు తొలనట వెట్లాన్ననూ అ జతి చేదనత్‌ అఫీతిమె కాంలి చి శ్తమంగు కరుకకొనునుం రె6. పున్నాానరాళిఎచాపు ఇంతె భా శ్యమెని నిష్టియిఎంవ రు సేస్ట్రవానుల త్‌ెనూ 1వ్లి+॥ ముని- చింతినియ (శ్ర రాఖున నిను మది చింతించు నుజనుల పూజించువాకి 118011 మళశిహీనుల్రైన నెన్ముడి లేనివారైన | (న్జ మా ఆతిపావకృలతు లై న ఎన్న టికి= స్‌ డ్షతి రానివావైన (శ్రీశామా శృతిపురాణనుత [వతిలేని న న్నుతిసేయు భక్తుల జతగాడినవారి 148010 సారెకు మాయ నంసారమందడు చాల దూరినవారైన శకామాదుల పూరితిమతులై న నకల వేద సార నిన్ను మనసార నమ్మిన సుధా పూరచిత్తుల శేవం గోరిన వారి 118013 భర చేల స్‌ు ముర్గ్శము శెలియని కర్ణామార్షు లై న శాన కాజనుత ధర్మరహితులైన లోకములు నిర్మించిన నీదు శరము న్మృరియించు నిర ్రలమతులకు శ శ్‌ మెంచినవారికి 11ఇం[| ఇందు ఫల్లవి మొదలు చినరకరబను భ)కంతుని మహిమను నుతించుటల్‌ు ఇాక భాగవరభ క్ర కేన రాలా నొప్పడని ఉపచేళమిచ్చినారి, ఆళభస్త లెకరనిన శామా! నిన్ను నుడిలో ధ్యానించుచూ జేహాందియములతో నిన్ను కూజింఛురూ

2268 శ్యాగరాజ కీర్తనలు అంత ర్చాహ్యాము లాక్కతీరుగా. సకల జీదపారమెన భగవంతుని మనసార శర ణందినవారు, మరియు ఈ లోశమునంతను భగవంగరుని స్వరూపముగా జీ దర్శించి భీదరహితు లె నవారు భగవంతునికి ఆంతరంగిక భ కలం, అట్టివారి ననుసరించి సేవించుట (బహ్మోాదులనజాడ దొరకని భాగ్యము, భగవంతుని కీ ఇట్టి భక్తఅను చూచుట, వారి కేవ అందుకొనుట ఇర్టము, శావున నీ గోనుద్భ క్త సేవా అభ్యధిశా” కన్సిగ జ్వీక ౦ మునింకాంతం నిర్వెరం సమదర్శనం! అను వజామ్యువాం నిత్యం వూయ్‌ యేత్యంఘ్రి శేణుఖ (భాగవతం) మహాభ్‌ వని పొద శేణువులను కోరి భగవంతుడు భ ప్తనిశంట అనుసరించునట, “భక్తా స్తే ఆతీవమే (పియాః” ఇత్యాడి భగవద్వచ నము లెన్నో కలవు, లోకనుం జెంకటి అజ్తానులె,. దుడున కఅన్నారెనను, పొపకృత్యములం శేయువారెననూూ సదా క్వేసారమంటే శామరాగస ప్తలె ననూ ఇంతకన్న ఉన్న తాధిశారము కల్లి ఫలళాండుతో జీదో క్తకర్శల నాచరించునారై ననూ పె వివరించిన భగకద్భ కల సాంగత్య భాగ్య మందిరేని ధన్యులయ్యెదరని భావమాం ఎంటి పాఫుఅను సెతమా భగవద్భ ప్రల దర్శనం ప్పర్శ్య పాడార్చ వాదులు పెంటీ పవ్నితులనుగా చేయును, “నవ్యామ్ముయాని తీర్థాని నజేవా మృచ్చిలామయాః తేప్రనం త్యురుశాలేన దర్శనాదేవ సాధవః?” (తీర్థ కేశ మాలు జేవ తామా ర్హులం చిరశాలమునణ గాని ఫలితమివ్వవు, పరమభ_్పలగు సాధువుల దర్శనము వెంటే 'భఛగవనంతుని యను[గవాము నిచ్చును), శావున (వ్యా యంతటివాడు నందగోకల బృండాననముఅందు కృృష్షుని విహారమును చూచ్చి కృష్లై! యంచు అలాపాది సమస్త భావములు సీయంచే సమ ర్చించు నీ _కీలందొక్కని పాద రేణువులు పె వేస్పించినన్‌ ఇవాలటే! (పోఠన భాగ వతం) అనలేదా! వూర్వజన్మ పుణ్య పరఠిపాకమునం గాని మహాభ క్త సే దొరకదు మవానీయుల అను.[గహము లేనిజే భగవంతుని మర్మము అనగా ఠత్త్వరవాస్యమా "కెలీయ-జీరదు, శావునీ మనా ల్సేవాం డద్వారమౌహు ర్విము కేల మహాత్ముల శేనళయే ముక్రికీ ద్వారము, అది దొరవదటయ్‌ భాగ్యము శాన ఇంక భాగ్యమని వర్గింపజాలనని అయ్య గారు కి ర్హించిరి, రా, వఖైరవి--అది ఇందుకా పుట్టించితివి న 11న్నిర॥॥ అందగాడ నన్నేల ఎంతో అలయించి వేడుకం జూచుటకు న 11న్నిం[1

త్యాగరాజ కీ ర్తనఆం 269 ఓ వరాత్చరరూవ నాదున మావ జనులచేత నావదలను నే నే భొద్దును వరితావమంది నీ 'శావతి సీదువై కోవగించ న 11న్నిం1! జానపోవక నదచా నదనదారాది నోసుతాదుల దురానజీత కాసాన మించి ఏ దోనము అెలియని “వీనధరుల నహూవాగముం జేయ న 11న్నిం11 భోగ డావ్తసుల భాగధరణ భవ రోగబారణ (శ్రీ త్యాగ రాజనుత సోగకనులతో వాగు మిరను వేగ చూడరాదా గమచర న 11న్నిం!! అందాశాడవైన రామొ! నా తోడివారివలన -జీనెంతో పరితాపములను పొంది శోమించుచుండ గా, నీవు వేడుక చూచుచు ఊరనన్నావు, మరియు నీను మిక్కిలి పరిఠపించు జేళ నాన కోపము వచ్చును, అట్లు నాక్‌ కోపము తెప్పించ వచ్చునాశి యని చనుత్కాారము, ఇందుళా నన్ను ఫుట్టించినది?ి అని (పళ్నించి శారు, బీవులం తనుతమ కర్శాధీనులై కఖదుఃఖముఅ నందుదురు అను నియతి పామాన్య కాస్త,ము. భగవంతుని యనుగవాము కర్మ తంత్రమునక్‌ ఆతీతమనుట విశీసు శాహయు కావున రాముడు తనను కష్ట పెట్టుట వాని కేమి జేడుకశీ యని భావము, భార్యాఫు,తాదుఅను పోషీంచుకొనుటన దుఠరాసలచే ధనాదుల కోరుచు, ఏ దోసమెరుంగని_.ఆనశా పాపచింతయే లేని మూర్చలలో శెలిమి చేయుటా? నా జన్మన ఫలము, నీక్‌ సంకల్చము కలిగె నేని నీ చారలకు (గోపీకలు మొదలైన భ్త అన6 సర్వభోగ ముల నను[గహింతువు, వారికై (కను యనక కొండలనెన ఎత్త గఅవు, ఆగధర! ఆ ప్రనులభి! ఆను విశేపణములు సారకములంం భోగద == భోగ ముల నిత్తువు లేదా శ్రమ బెట్టి వేడుక చూతువు అని భగవంతుని (ప్రభావమును ఆన్యాపటేళముణా స్తుతించి. రాముని డయ సంపాదించుటయే జన్మ ఫలమని నరంాచించినారుం

270 త్యాగరాజు కీర్తనలు లేడ. నారాయణగాళ __ ఆది ఇంక దయరాకుం"ు ఎంతని వైరింతురా 19౦! ఆసించి నన్నేల అడుగడుకు రావేల వాసిగ సీతాలోల, వర చేశిక వరిపాల 1190|| ఎంతని కాళుకొందురా, ఇకనై నను రాకుందురా, ఇంతటికిని కాగందురా, ఎవరిని వేడుకొందురా 11ల్తం|1 నిర్ణరవరులిక శేశానీనరి తనకయ్యీరా దుర్గన జలద సమిర, దొర నీవని యున్నారా 119011 నయన నిందిత నరోజ నగధర (శ్రీరఘురాజ భయపహార భ్కనమాజ పాలిత త్యాగ రాజు 119011 రామా! చీిరళాఅము"శా నిన్ను పొనీంచుచున్నాను, ఇంకను నసీడయ శానన్నచో జీ సెంతని సపించగలఅను, ని న్నే అనించియున్న నాన అడుగడుగున సీ దిన్యన్ఫూూ ర్తి కలుగవున్న నాగతి యేమిశి అనగా తాను రాముని తఅంచినళు బెల్లు తన అత్మీయముగా శాముని (ప్రసన్నత కలుగుటయే తన ఊపాసనట్‌ ఫఅమాూ అని అాత్సర్యము, ఎందరో చేవతలు శీ ఘ్మపసన్నత కలిగించువారు కఅరు, కాని జారందతూ నీతో సరి రారు, నీజీ డొరయని శాళ్వ తొనందమును నీవే (పసాదింతువని నమ్మి యున్నాను, శావున నీ యను(గగపహమునే, నీ భక్తసమౌజనుందు నన్నొకనిగా ణశుర్తించి, నా తఅంఫపులో 'పసన్నుడ నగుమని 'పౌర్టించినారు 29. సావేరి__చాపు ఇంత తామనమై తే నెంతనివై రింతు వమిచేయుదు రామ।!1ఇం1 కంతు జనక నన్ను వింత చేసి తే నిన్నూ రంత నవ్వరా సీతాకాంత నను కరఠుణింవ 11ఇ011 రాజీవలోచన రాజీతో రావేనిరా జీవనము నీవేరా జీమూాతాభతనో! 19011

త్యాగరాజు క్రీర్తనలం ర్జి7% రాజీవానన జనక రాజిల్లు రఘువంశ రాజరాజ నీవేరా జీవాధార 119011 సుందరమూ ర్హీ నాయందు దయరాదు నే నెందు జబోదురా నీయందు చి త్తముగాని యెందున్నావో! రాకేందు కేఖరనుత సీ *ందు అనుమాన మిందువదన 119011 గారవ మేది శృంగారవారిభే (బోవ గరాదా పావను గారాదా మునిబ్భాదయా గారా (వత్యతషేము గారాదా ఇక ముద్దు గార త్యాగ రాజుని గారవీంవ 11ల్తం1| కాముని యను[గహామును తన జీవనముణా భావించి అనుమ ణము (హోగళళ్సి తజ బీవిరమునన ఎట్లు సన్నిహిత చో తనన రాముడట్లుగా భావించి, రామా! ఇంక శానుసము ఆలస్య మెతే "జిశీమి చేతునని ఆర్తితో కీ ర్పించిారు. లీరాతాభతనో! “మీఘమువంటి ళరీరము కఅవాడని ఉపమించుటలో కేఘ మెట్లు 'సర్వళీకనయొన ఈదళముని చ్చునో రాముడు (పొణా ధారమెన జీనము నిచ్చువాడని స్వర స్యమాం నుందరమూ ర్తీ $ ళృంశారవారిధీ! యని వీఅచి సీవెందున్నావో జీ వెచట వెదుక(గఅను! సదా నీయందే నా చి్తము నురగియణన్నది. ముద్దులాల్క్కు చు నాక (వఠత్యమము శాశాదా! నన్ను వింత చేనీతే ఊరంతా నక్వరా! “హీళశన భేయళరా! ఆత్యత మైన రాముని నమ్మి నాడ, పీనికేమి లాభమని నన్ను "హీళన వేనినచో అ అఆవమొసము సీకే గదా! యని తాతృర్యమా, ఏ౧. బలహూంన_ ఆది ఇక కావలసిన దేమి మనసా సుఖమున నుండవ బేమి 11911 అఖిలాండకోటి (బవ్ముండనాధు డంతరంగమున నెలకొనియుండగ 19|| ముందటి జన్నుములను చేసిన యఘబృందము విపిననుల కా నంద కందుడైన నీతావతి నందకాయుధుడై యుండగ 1191॥

ణై72 త్యాగరాజు కీర్పనలు

శామాడిలోభ మోహమదస్తోమత మమ్ములకును

పోమసూర్య న్నేతుండ్రైన (శ్రీరామచందదుడె నీయందుండగ _ 11ఇ1॥

'శేమాది శుభములను త్యాగరాజ కామి తార్థములను

'జీమముతోనిచ్చే దయానిధి రామభదుడె నీయందుండగ 11911 మనను ఇందియములం అంత ర్యామియొన జీవునన ఉపకరణములం, జీవులం

జానమువేత మానసౌది సక్వేందియముఅతో, చాటీ ధర్మములఅతో తాదాత్మ్యమంది

బటి గుణముల నే ఆత్మయందు. ఆత్మ ధర్మములను, బేహే+0దియముఅయందు పర

స్పరం అకోపీంచుకొనును, దానివలన దుఃఖానుభవము పొందును,

ఈ చగేయమందు త్యాగరాజస్వామి తనట్‌, తన జే-హీందియములన అధి శారిగాా నియానుకడుగా తేన ఇష్టదైనమెన రామునియంజే తన భారమంతయు ఉంచి మనస్సును సంబోధించి సీ శింీమి శావలెను* నుఖముశా నుండ జీమి యనుటలో రమణీయమెన యనుళవమును ెల్పుకొ న్నారు.

అఖలాందళోటి (టహ్మాందములఅన్‌ 'శభువైన రాముడు నా యంతరంగమున నున్నాడు, శా వూర్వజన్మముఅందు చేనిన పాపములు అరణ్యము గా, నున్నను వాటిని ఛేదించగఅల నందకనునే ఖద్దము. రాముని చేతిలో గఅదు, నీకేల పాప భయము

శామాది చిమ్మ-చీకటులను పారదోలంగల చంద్రనూర్యులు జే తములం గా కలవాడు రామచం(దుడు,

త్యాగ రాజు కోరిన సర్వలోరిక అను ఆను[గహించం౧గఅ దయానిధి రామ భద్రుడు నీ ఎదుట నుండగా నీశేల విచారము ఆను బుద్ధి నిశృయముతో, తన మనో (భమణమునవ తాను సాఖీయై, (శ్రీరాముడే తనవ సర్వాత్మనాళరణమని కీర్తించుట శ్వకావ మధురమెన అనుభవము,

ఏ1. ఛాయా తరంగిణి._.రూవకం

ఇతర _బైవములవలన;, ఇలను సౌఖ్యమా "రామ 112911

మత భేదము లేక నడా మదిని మరులుకొన్న తన 1811

మనసు బెలసి [బోచినను మరచినను నీవే

తనవాడన తరుణమిది 'క్యాగ రాజ నన్నుత 11911

త్యాగరాజ కీర్సనలం 273 భవ్తడను వానికి తన ఇష్టవైవమందు విశపానురాగముండ.ట కహవాజము, ఆంత మాత్రమున ఇతర దై వనముఅందు ఆయిుష్ట్రమని ఆర్ధ ముగాదు, ఎవని తలిదం్యడులయందు చారినారికి సారముండుట సహజమేగాని, తదితరుల కఠలిదం[డుఅను అగ "రవపరచుట కలదా! అజే తీరులో “ఇతర మైనముఅవలన ఇలను శాఖ్యమా[? యని త్యాగళాజ స్వామి తన ఇస్ట్వదెవమందు అనన్య మెన ఫానము కననన్నట్ట్లు స్పష్ట్రముభేనీనారు, జంట జే “భత భేదము లేక” యనుటవలన సర్వజేవతఅను రామునియంజే భావించి మరులు కొన్నానని అనగా తన సర్వస్వ (_కేమను రామునియంజే ఆర్భించితిని; అ శాముడుం నా నునను తెలని కాపాడిననూ సళే! అేక మరచిననూ శా కన్యధా భావములేదును ఎందువల్లనన గా... ఈనవాడినీ భావమున్న చాలునని చెప్పి, పరమౌత్మను సేమించు భ్‌ వ్రఅపట్ల, నుత, మతిభేదములన తావులేదనీ భ క్తలగు జారు ఏ చైవరూపములను నిండు సేనతో. నుపానించిన ఈ రూపమండే సకల 'జేనరలు సమన్వయ మగుదురని సిద్ధాంతమును ఇందు కీ ర్రించినారుం ర్త, పున్నాగవరాళి. ఆది ఇది నీకు యీరగాదురా (శ్రీరామ నామది తల్లడిల్లెరా. 191 వదిలముగా గొలిచితే, భావము వేలే యుంజేది 11911 గతి లేనివారిని కడ లేరిచే చైవమని వతితపావన నమ్మితి (శ్రీరామ ని న్నతివేగమున వేడితి సంతరము న మృతిని నిన్నేళోరితి (శ్రీరామ 11911 వరమ దయాళువని పాలన సేతువని నరగున బేవరాయ కొలిచిన నాపై కరుణ లేదని కన్నీరాయ చూచి నీ మనసు కరుగ చెందుకు రాయా నీతారామ 11911 అన్నిట నిండిన అద్భు తానంద ఘన మన్నన డేయరాదా (శ్రీరామ సీ శిన్న రాని పుణ్యమురాదా శ్రీ "త్యాగ రాజ నన్నుత నీవాడను కాదా సీతారామ 11911 లాస్య

తశ శ్వాగరాజు కీర్తనలం శ రామా! నామనను అ నేక తీరుల పరితాప వెంందుచుండ గా, నుననున శధిష్టానమైన నీవు తెలనీ ఊరువండుట జ్యాయము గాదు నుమౌ! పోనీ! నా నునన ఇతర విసముఅందు చంచలమె యున్నచో, నీవును ఉపేషమ చేయుట న్యాయమే శానచ్చును,. మొద వేరే గతిలేదని కెలని, అట్టివారిని కడలేళ్ళీ చైవము నీవని “శెలిపి, సీవు పతికఠపావనుడని యెకం%), నిచ్నీ కోరి సీవు దయామయాడవని నిళ్చ్న యించుకొని, త్వరత్వరగా నిన్నే ఛజించి, కన్నీరు శాదృచున్న నామె కడం శాజేవి! సీ నమునను శిలాాపాయమా! శాతో సీళేమి సంబంధనుందువా! అన్నిట నిండియున్న అనండ భునస్వరోపుడవు నీ బీగదా! అయినపుడు చా చిత్తమనన తగినట్టు నన్ను మన్నన చేయుము నీవీ పుణ్యము వచ్చునయ్యా! యని ఆత్మ సంబంధముతో సర్వవిధములైన స్వాతంత్ర్య మును చూపి; ఎవని అధిశారమునవ్‌ తగినట్లు వారిని మన్నన చేయుట భగవంతునికి స్వభావమే యనుటతో బాటు, ఆర్పలె భజ్తలు సడా 'శ్రీవారినే జేడుకొనుటయు స్వథావవే యని తీర్మానించి నారు, నున సక్వేందియములన దష కర్త ఖో క్త ఫఆదాత సశ్వేళ్వరుడే యనుట శరము సనీదాంతను, ॥ ధి 33. ఛాయానాట__ చేశాది ఇది నమయమురా ఇనకుల తిలక 11911 విదళితశలి దుర ్రదగజ దమన మొదట. బల్కి-నది నిజముగ6 జేయ 11911 కలిపురుషుండు నాటకమును గట్ట దలచినాడు (శ్రీ '్యాగ రాజనుత ఖలమతము లనే యాగములకు, మే కలుగ నరులం జేయును దయజూడ 1191 “యదాయడాహి ధర్మస్య గ్లానిర్భకతి భారత” యని చ్వాప రాంకనుండే అర్జునునితో నేసిన ప్రతిజ్ఞ నిర్వసించవఅనీన సమయమిజే! కలిపుకషుడుు మౌయ యను కెరచాటున నాటకము కట్టదఅచినాడం, అనేక దుష్ట్రమతమాఅను చార్వాక చా న్తీశాదుఅను విచ్శిక జేమభామలతో ప్యాతలంశా కల్పించి, అదొక యజ్ఞ ఈూపమున నాటశకమొడుచు, యజ్ఞ మందువ లె ఆక్జానులం, అమాయనలు, స్వయ మాగా యుక్త ఆయా క్తముఅను గు య్రైరుంగలేని మౌనవులను తన యక్ఞ్మ మందు

త్యాగరాజ కీర్తనల డక కుకఅనునలె అహుతి చేయుచున్నాడం, అనా నునము చేరరునది యజ ముకంటే ఇవ్మిత కర్మయే యని (పజఅను వంచించి అధర్మ, ఆనాచారముఅను (పబోధించు చున్నాడు, అట్టి సంఘ ళ కిని ఎదుర్కొను కళకి అస్మదాదులన చాఅదు, పిఠబోధ ఇెవిశక్క్ళదు, యూ కలి దుర్ణదమ జీ ఏనుగులను ఆదుఫులో నుంచి సమిష్టిశా ఉమౌజము నుద్ధరించుటన నీశిబే సమయము, నాటిమాట నిల బెట్టుకొనుము అని ఆర్జించినారు, వడ, కన్నడ__(తిపుట

ఇదే భాగ్యము గా శేమియున్నదిరా శామ ఇ

శదా నీ వదవంకజములను నమ్ముతముగ శేవించువారి. జకికి

సుందర దశరధ నందన హృదయార

విందమున నిన్నుంచి తానె (బ్రహ్మీ

నంద మనుభవించి అదియు6ంగాక

ఇందు ధరు మొదలందరిని నుర

బృంద భూసుర బృందముల ఆతా

నెందుకని ఆనందముగ నీ

యందు భావన చెందుచుండు వారి 11కి

ఆశపొశముల ెగగోసి యన్నియు మది

రోసి కర్ణముంబాసి నిను కరుణ" వా

'రాశియని పూజచేసి దున్సంగతి

వేసి మేనుగాసి చెందక

శ్రుశ జీవాధీశ నిను కా

శీశ నుతుడని ఆశ నీయెడ

శీశ భక్షియు చేసినవారి 1181

భోగికయన నీవే గతియని బట్టి

రాగాదులతోడి పూరితభవ

సాగరమును డాటి నంతతమును

యాగపాలన జూగరూక న

ఓ276 త్యాగరాజ కీర్హనలం చాగతిజహిత యోగినుత వేడాగమాదుల -వేగనుతి నిడు భాగవతుండగు త్యాగరాజుని ఇరీన సా గామ వమరీ-నరీననిన-దనినరీ=-ు మవగ మరీ- నగమ పామగమరిన-దపామ-గమవదసిన-దనిన-= రీరీఎనినరిసాన-వదనిన-గ గామరీన-నిరినని దనినరి-నసా వపా-దపామ-నమగ మరీ-నరినని 49 ఇాశీళనుతుడు = విశ్వనాధుని చే స్తుతింపంబడువాడు; కీ క్రీ = వానరుల కంటి భది, సదాగతిజపిత = వాయునమారురైన ఆంజనేయునికి అ ఫ్రుడుం '(పపంచమందలి భోగ ఖభాగ్యములన్నియు ఆనిత్యములు3 జాటి పరిణామము వన దుఃఖమే ఫలము, శావున వాటియందు ఆళవదలి, దుష్టసాంగత్యముచే కరీరా యా'సమంది దీనులుగాక, దివ్యసుందరమూ రి యగు శ్రీరాముని పాదారవిందముఅనూ 'శేవించునట్టి చారిడే మహాభాగ్యము, అ సేవలో వివిధ నానురూప భేదములం శకళా ఖేదబుద్ధిచే విశేపము కలుగసీకు ఆండరి దేనతా స్వరూప స్వ భానముఅనూ శానునియంజే భావించి ఊఉపానించుట్క, లేశ వారివారి ఇస్ట్రజేవతా రూపమున ఉపానీించుట యుక్తమని ఇందు ఆబేళమిచ్చినారు, ఇంరళన్న మించిన భాగ్య మేదియా లేదని కీర్పించినారం ఏద. నారాయణగాళ __చాపు ఇన్నాళ్లు దయరాకున్న వైన మేమి ఇపుడైన చెలువవయ్యా జస్తణ చిన్ననాటనుండీ నిన్నే కాని నే నన్యుల నమ్మితినా ఓరామ సీ కర్రి అలనాడు తరణి సుతార్విని దీర్పను నాని 'వెలసి నిర్వగ లేదా అదియుగాక బలముం జూవలేదా వాని నేర ములను తాళువొని చెలిమింజేసి వద ముల భ క్రీయగలేజా నాయందు నీ శకి

త్యాగరాజ కీ ర్తనలం లా ధన గజాశ్వములు తనకు దయసేయు మని నే నిన్నడిగినానా ఇంక నే శనక మిమ్మునినానా (శ్రీరామ నా మనసున నిను కులధనముగ సంర తశణము వబేసితికాని మరచినానా కల్గ! తల్లి దం[డ్రు లన్నదమ్మలు నీవని యుట్లము రంజిల్ల వద్దలతోను శల్ల లాడక మొల్ల సుమముల నీ చల్లని వదము కొల్ల లాడుచు వెద చల్లితిగాని త్యాగ రాజునివై న్‌ ॥కి॥ నా చిన్నరీనమునుండి నిన్న నమ్మియున్న చావపె ఇన్నాళ్లు సీ దయరాని 'వెనము శారణయేమయ్యా! యని, తనచిర్తము రామునియండే రమించుచున్నట్లా అయ్యగారి ఆర్మవిక్వాసమంత గా కలదు, కేవలం వాకర్మముఅ సొంఎపేగాదు, చారి చిత్తము శామొను[గహమాు జీ సదా కోరును, అంద్కుు కానలనీన ఉపపత్తులను, శనను రాముడు రత&ీంచుటలో తనవీగఅ నవాణ్క_ను స్టావించుకొనునుం కె వముతో యీ విధమెన అనుబంధముండుట విశేసను, రామా! నీవని (కరణినుతుడు = నూర్య ఫు (తుడు) అ_ర్రిని పోగొట్టున వానితో అసవహాజమెనం చరవానర మెతతిని నీజే కోరుకొనుటయు, నుగీవుడు నీవల్ల ఊపశళారమంది, నీ శార్యమును నిర్వహించుటలో (ప్రమత్తుడెనను, సీజీ వానిని చేల్కాాల్పి, వాని "జేరమును సపాంచి నీ పాదభ కీని వాని కనుగహపొంచి “న్వవ్భూడోవా భవద్వి ధాల బుగీవా నీవంటి స్నేహితులంలేరని వానిని పాగిడితి వే శామౌ! ఇందు సీత నమో అర్ధము శానన్నదిం భక్రిమాట ఆటుంచిి జీనేయేని నిన్ను రథగజాక్వములను శాన్వి శువర్శమాను కాని భోగములను శాని కోరినానా*! వా తలిదండులు, శా సర్వస్వము, నా వఅధనము నిన్నుగా భావించ్వి మల్లెలు మొల్లిలం మొదలైన నాటిని నీ పావముణిందు చల్లుగు నిన్నే సంకీ ర్తించూ నన్ను శకాపాదుటన ఇన్నాస్టుగా సీ చిత్తము రావనండుటణ శారణము ఆెలియుూట “లేదు, అనుటలో రాముని దయ తనయందు కఅదనుటన ఈ రీతి అయే నిదర్శన మనియా, భ స్తలం జేశ్వేర దృకృధములతో భగవంతుని కీ ర్రించగల్లు కే భగవదను శగవామని భావింతుడు, భగవంతుడు వారు కోరినను, కోరనన్నను, వారిని శా పాడు

కై78 శ్యాగ రాజ క్రీర్తనలం చుజే యుండును. అశ్యాపజేశముగా. వింత భావములతో భగవంతునియందు చి కేమును రమింపంజేయుటయే భక్రియొక్క స్వరూపము, ఆం తే గాని; కొరత గాదు, అనీ అవత 36. ఘంటా--(త్రిపుట ఇన్నాళ్లు నన్నేలి అందుకీ గోలి శి! వన్నుగ నాపాలి భాగ్యమా వనమాలి ల! శకాలుడైన నా వరితావము. జూచి 'శాళు శాళుమని ధైర్యము వలికి జూలిదీర వేడ్క. నల్పుచు మరి నీ

• కిం కీలాగు బుద్ధ్యని (శ్రీగంటం జూచుచు 9 ఎందుబోయిన వెంట “నేగివత్తుననుచు ముందు బల్కి-న నీ కందు జబోతివో అందగాడ సత్యసంధుడ నీవై తే అందరిలో నన్నాదరించుళకొమ్మ్‌ి వ! జాడమాడగ నేను జూనకీనాయక "వేడగ లేదుగా వేవమారులకు ఈడుజోడు లేని తోడు నీవేగాని అడి తవ్చలేని ఆఅవదాంధవన నీ 1వి$ి ఒకరూవమునం (బోచి ఒకరూవమున వ్‌చి ఒకరూవమున. జూచుచుంటివి గాని సుఖదాయకన త్త సుంెన లేదా అకళంక 'త్యాగశాజార్చిత చరణ క9 రాముడొకప్పుడు త్యాగరాజస్వ్యామికి దర్శనమిచ్చి; ఆను[గహపొంచి ఆదరమా చూవీ యుండవచ్చును, ఆ ఆనుబంథము ననుసరించి, తనన పాటిలేని రతవడూ శాముచేయని విళ్వనించ్చి వాని శరణ్యమును కోరుకొని యుండుటలో అక్చర్యమా శేదు, ఏదో యొకప్పూుడు త్యాగరాజస్వామికి పరివేదనకలీగి కామా! ఇన్నాళ్ళు నళ్నీలి ఇపుడిందరిలో చులకన శేయుచున్నా కేమి! సీవు సత్యసంధుడ కై అన్న

త్యాగరాజ కీర్తనలం 27త్తి మౌట నిల బెట్టుళోరాడా, సీతో చేను జాదమొడగఅశాకి ఆనశా జగడము 'నీకుశా* యని జేదనతో ఇందు ప్చ్‌ 6చినారు, శామౌ! సీవు స్వతంఠత గలవాడుగా తోచుటకేదు, ఒళరూపమున ఓక, యనతారమోో లేక నో రూపమున ఫురుషశారము వహించి శాపాడుటయు, మరొక రూపమున కాధించుటయు మరొక రూపమున పాటఓమాకృడవె యూరళ చూచుచుండుటయు సీ యందు కన్పట్టుచున్నవి. స్వతః నీవకళంకడవు __ అనగా నిర్విశారమెన పరమౌత్మవు, కుస్పస త్వ (వళృతిశీ ఉపాధిగా స్వీకరించి, పర మేళ్వరుడు జగత్సు భప్తి? స్ధితి సంహారములను వేయు జీగాని, న్వస్వరూపముతే నిర్గుణుడు, ఈ భావమును నిందారోపణశా నీట్‌ సలత్తలేదని చమక్కరించినారుం ఆ లీలా ఛగర్ముములో జీ నన్ను రత్సీంపనని పాకి ౦చిరి, చై. అశకాణ.. అది ఇలలో వణతార్సి హరుడనుచు జే "5వ రిడిలే శంకరుడని నీ న! తలచి కరగి చిరకాలము వదమున దండమిడిన నాయడ దయ లేదాయె ఇ8 కర చరణమ్ములు, నొనలు, భుజమ్ములు ధరణిని సోకంగ (మొక్కగ లేదా శరణ మనుచు మొరలిడలేజా వం చ నదీశ త్యాగ రాజనుత సీ కిక పంచనద వ్నేశ్రమందు “వణ తా ర్రిబారుడు? అను పీర శిబాజఆయమున్నది, అందు శ్యాగశాజస్వామ ఈ క్రీర్సనము పాడినారు, ం క! స్వామి (వణతులైనవారి ఆ ర్రిని పోగొట్టుచాదనియు, కం ఎ సుఖమును కరోతీ జ చేయువాడు = కాగా కళంకరుడనియు పీరుండికాడ, కరచర ణాదులతో పౌస్టాంగము "గా నీవ దండమిడి, సీజీ కళరణని జీడినను, శాపాడవన్నావు, యీపీరు సీ శెరరు "పెట్టినారని పా వేపముగా న్వతిలేని నారు అనగా నునపా, జాచాశర్మణా పీన (ప్రణాను మొనర్చిన నన్ను శాపాడుమని తార్పర్యము, 38. 'ేశికతోడి._ చాపు ఇన్నాళ్ళవలె వింత జీయశే సీవాడ నిపుడైతి ధళా స్రవిశే కంకి

280 త్యాగరాజు క్‌ర్తనలం అన్యుల నెరనమ్ముటవల్ల ఫలము లే దమ్మ ఖీ ధర్మాంబి శే! ఓ జనని 198 ఎన్నరాని జననములె త్త నాతరమావ ద్దనరాడా ధర్శాంచికే ॥9॥ మనసున విమయాదు లంటనీక నన్ను మన్నించు ధర్మాంబిశే ఓ! జనని 191 శామాది గుణములచేత గాసిలేక కరుణించు ధర్మాంబిశే నీ చూయలచేత తగిలింవశే ఓ నిరువము ధర్మాంచి'శే! ఓ జనని 191 కలువరించిన నన్ను6 జూచి సీ మనశేల కరుగ జే ధర్భాంబిశే అలరుచు వచ్చు అర్భకుని తల్లి రీతి అఆదుకో ధ ర్మాంబి శే! శబ! మలయ జగంధి నందడియని మనసున మజవ'ే ధర్మాంబిశే ఓ! జనని గిలుకు సొమ్ములతోను శిశువుకు కాలు తా గించిన ధర్శాంబిశే! ఓ! జనని $బ1 శలకోలమని పాలవెలసి నీ ముఖమును కనువీంపు ధర్మాంబిశే! లలిత గుణము గల్లు లలిత విద్యావి- లాసిని ధర్మాంబి'శే! ఓ! జనని 191 అటలక్రై బలికినాడని యెంచక అంబిశే! ధర్మాంబికే నాటి మొదలుకొని నమ్మ్మినవాడను నళినాత్నీ! ధర్శాంబి శే! ఓ! జనని కం!

శ్యాగశాజు కీ రృనలం 281 పాదములకు నేను వలుమారు (మొక్కీ-లి; పావని ధర్మాంబిశే ఉదసాదల భాగ్యము నీ వనుచు సెంచితి ధర్మాంచిశే! ఓ! జనని ॥బ! రాజీవభవునకు పొగడ తరమాని రంజని! ధ ర్మాంచికే రాజ శేఖరి త్యాగరాజుని నతతము రత్నీంచు ధ ర్మాంబిశే ఓ! జనని 1౪98 ఇది పంచనద తేేరమందు జేంచేనియున్న ధర్యాంలికను న్తుతించునదిం ఓ జననీ! ఇన్నాళ్ళనలె నన్ను పేవ సేయక, ఇపుడు సీ చాడనసా భావించి నన్ను ఆదుకోవఅనీనడి యని (పార్థించి చారు, భష్తనికి ఏడో తముణమందూ దివ్య న్ఫురణతో ఆయా జేతా స్వరూపములందు భ క్రికలిగి, వివిధములైన తీరులలో శో త్తదనమును , భావించి న్తుతింతురు. అమ్మా! జీనచేక జన్మల నె ర్తలేను, తల్లివిగాన ఇక జిన్మవద్దు అని నీవంటే నావ్‌ జన్ముబంధము తప్పును, అనుసంగతి చాలా నిగూఢయమెనది, జన్మలిచ్చువది నిరోధించునది పరజేవతయెన జనజ్జననియే ఆను సిద్ధాంతమును ఆేర్కొని, పశ్ళకమా పసిపిల్లలను తల్లివలె నన్నాదుకొమ్ము. మరియొక విశేనము:__. లలిత విద్యావిలానీని యని సంబోధించుటలో కనిత సంగీతము మెందలగు కళఆయందు విలనించునది, కావున నాదోపాసనతో నిన్ను ఉపానీంచు నన్ను కాపాడుము, నిలువ సొమ్ముఅతో పరమ సౌభాగ్య మొతృననా ర్తివె “ళికువునన పాలం కౌగించునది సీజేియనగా నిజాశయు డె, ఏమి యొకుగన్వి కండ్లు తెరవని శిశువు నణ్‌ చెఠన్యమిచ్చి చానిబీననమున వున్యమిచ్చి పోషించునడి తల్లి; వయకు వచ్చిన పీదప మనమౌొ యుపశారమును మరచిపోదుము, మహానీయులం పుణ్య ఫురుషులు కనున తెలివి చచ్చినకొలది తమ జీవమునకు మాల మెన నూ,ర్ర మేమి! యని విఛారణచేనీ నూటిగా మౌతృమూ ర్తినిగా వెరి అందరి కల్లులకు తల్లియగు జగ న్యార యొక్క స్వకూపళ కిని గురించి ఆ కల్లి యుడిలో నేరి (్రవ్వూనండ "ంంటదెదరు, శ్రీ? ఆదిళంళరులం గ దవిదళికులి అని తమనీ కీ చు కొని ఆరర్లి

కై32 త్యాగరాజ కీర్సనలం యను[గవామును భావించుకొని పర్వజ్ఞలె నారు, కావున మొతృమూ ర్తిగా పామెత్కు రించు తల్లీ! నన్నాదుకొనుము అని పార్థించుట స్వభావ మధుర భావము, ఏ9. కబాన__ అది ఈ వసుధ నీవంటి దైవము, నెందుగానరా 1ఈ1 భావుశము కల్లి వర్ధిల్లు కోవూరి సుందశేళ గిరీశ క ఈ$ శీరిగమువ-రగ మవచా-దవమగామరీగరి ననీరి సనిదా-దని నరిననీ-రిననిసా-వపామ-గ మరీనని నసాన-వపావ మవ-దడాదద-నినన ననిన-దని దవము జా దని-నరిరీగ మ-రిగరిన-నీ దవమ-దని నరి నసాన-పామరి- గమరీనని 1ఈ అ నవే ఆరనిమివము నీ పుర_వాన మొనర౦ జేయు వారి మది "వీనట లెల్లను తొలగించి ధన-రాసుల నాయువును భూసుర భక్తియు 'లేజమునొనంగి భువనమందు కీర్తి కల్లజేసే చాస వరద త్యాగరాజ హృ-దయనివాన చిద్యిలాస సుందచేశ ఈ కోవూరి సుంద లేళ్వరుని ౮హార్చి త్యాగరాజస్వామి క పంచరత్న కీ రృనళను శీ ించినట్లు పనిద్ధిః అందిది యొకటి, భొవుక ము _ నిత్యమాంగ భ్యముతో వర్ష్య్యిచూ, చాసజనులట్‌ శ 'శ్రవన్నతతో ఆయా ర్య్భాగ్యములు, 'శావ్యాణభ క్రి లేజన్సును ఇచ్చునట్టి వైన మె, కోవూరు దివ్య మేఈమందు ఆరనిముష. మైన ఆర్తితో నివసించు చారికి ఫలమునిచ్చువాడు శ్రీ నుంద రేళ్వరుడని న్వుతించినారు 46, వరాళి... అది ఈ మేను కలిగినందుకు నీతారామ-నామమే బల్క-వ లెను [ఈ శామాది దుర్గుణసోమ పూరితమైన పామరత్వమేగాని నేమమున లేనట్టి ॥ఈ? లా ఈ 1, కవన ఈ వనుధం 2, ఖరవార(పియ కోరి సేవింపరా రె, 8, పంతున శాళి శంభోమహా దేవ; ఉ, కల్యాణి నమ్మివచ్చిన నన్ను, 5, కంకరాభరణం, ఈండ శళ్వరుని జూచి,

త్యాగరాజ శ్‌ర్తనలు 283 నంసారమును (బోవ దారిని వర-హింస చేయుకి రాతుడు జాంనరూపుల్వు గతినడుగ-రామనామ (వ- కంనం జేసి ఉవ బేశింవ ధన్యుడుగాచా 1-ఈక 'శావసిళావమిడగా జలోర గ-రూవము కొనియుండగా "తావము సైరించక తల్లడిల్లగ శర చావధరుని నామ [శవణను [బోవ లేదా 1ఈ1 కరిరాజు తెలియ లేక బలుజైన, మ-కరిచేత గాసిచెందగా అర లేక నిజమున నాది మూలమనగ వరదుండు వేగమె వచ్చి (జోవగ లేదా గ-క్రఖ ఆగమ వేదనులను చానవుగొంపో-వగా చతురాననుడు త్యాగ రాజనుత తారశనామ యని

సెగునను కిం భయము దీర్చగ లేదా 1 ఈ

ఈ జీను మొనన శరీరము వివేశ వనంతులట్‌ శర్వధర్మసాథనము, ఆర్ఞాలన మొరము శామాది దుర్గుణములను (_పేలేపీంచి పామరత్వమును కలిగించి, నీతి? నియనుముఅక్‌ సెకము దూరులుగా నేనీ ఆనర్థమాు శలినించును. ఇట్లు ద్వంద్వ స్వభొవముగఅ ఈ శరీరము అభించినందులన నిరంతరము, అంత ర్చాహ్యామాలలో సీశారాను శారకనానముజీ కీ ్రించవలెను,. డీనివఅన ఆంత ర్నాడీకుద్ధియు,. శర్వ్యపాపపరివోరమున్న్నూ జరిగి భగ భంతునియందు ర లక్‌ భక్టీయు కలుగును,

ఇందుజ్‌ (పబలమెన ఉచాహరణము శకఅదు, |

ఈన శరీరమును డాని కనుబంధించిన డారాఫు( తాడి సంసారపోపుణ కై బారిని' పోవువారిని హింనించి, ఇారివద్దకల ధన (దన్యముల నపహారించి కిరారబృ త్తి గలవాడు (వాల్మీకి వూర్వజన్మ్ర) ఆ ఆరణ్యమొర్గమున తారసీల్లిన మవోయోగులను చూచి, వారియొద్ద ధన(దచ్యాదులు ఏమా లేనందున పీరెట్లు ఆనందముగా జీవించు. చున్నారో! యని సంటబేవా టేర్చడి మినగఅ ఆకశయమేమి! అని (పళ్నించగా ఆ దయాళువులు రానునామను మొక్కా (వభౌవమును (పళంసవేవీరట, అంతచారి. దర్శనము వేత నీ పవితురైన ఆ కిరాతవడు అ రామనామమును వావపటేశింఛుడని అోరెను,

విధినిపితమెన ముంతోపడేళమునక ఇకడం అద్హృడుశాడని భావించి విలోమా

234 త్యాగరాజు శీర్పనలు ముగా “*నురాాయని ఉపజేశించిరని పరంపరణా లోకమందు వాడుక, చానిజీ ఫునరావృ త్తము వేయుచో రామయనిరేగదా! ఆతడే నిరంతర రామజపమాచే శరీరముంత యు ఫుట్టలు పోయునట్లు శామనామజపము తపమువేయగా, కొంతశాల మునట్‌ వర్ష ముచే ఆ ఫుట్టకరిగి వీరు వల్మీకము = ఫుట్టనుండి ఫుట్రినందునఅన చాల్మీకి యను పేర (ప్రనిది నంది రామచరిత శీ రామాయణముగా స్థురించి బుషులలో థి చూజ్యభాననుంటెను, రామనామ ప్రభావ మింతళన్న విశేషమేమిశి మరియు, -జఒశానొక మహరాజు మునిశాపముబే జలగయైొ పడియుండి; రామనాము[కవణముచే శాపవిముక్తడయ్యెనట, ఆపె శాపనళమున నుదోన్మ త్తమెన ఏనుంగు (శరిరాజా) మొసలిచే పట్టువడి, (పాణవిపత్తు కలిగిన పుడు, వూర్వ పుణ్య బఅమున వానికి విచా రణకలిగి, సర్వజీవుఅ (పాణేందియములందు అధిశారముకల అధినాధు "డెవ్వశేని “యున్నచో ఆతడు నన్నునూ, శాపాడుగాశ! యని రామకృష్ణాదినాముఅ నెరుంగక చూలఅ మైన బెనమునుగూర్చి 'పార్ఫిం చెను, అంత భగవంతుడు పారి యను ఈూపమున మశరిని సంవారించి గజరాజునవ రతీణమివ్చెను. (ఇచటనే “ఎవ్వనిచే జనించు జగము ఎవ్వనియందున డిందులీనమె యను పోతన భాగవత పద్యము గదు) శావున తెలియనన్ననూూ భగవన్నామ కీర్తనము రమకము అనుటకే “'యుదావారణము_సర్వ నిజ్ఞాన "కేందములె న వేదములే సోముశానురుడు అపవా శించినపుడు (బవ్మాప జేరు ఉపాయములేక తారకనాము9 త్చి ౦చగా భగవం ళఈుడు జేదముల నుద్ధరిం చెను, ఇంత లేన్‌ ఘనశార్యముళం భగవ న్నామమహినుచే జిద్ధించినవి, అ భగవన్నామనులలోగూడ ఒక్కొక్క నామమున ఒక్కొక్క బిళిస్తథగలదు, అందు రామనామనూ తారకమె శరీరములోపఅ నిరంతరం గమన "వంనర్చ్ను వాంసయందు అనుక ర్పించును, శావున ఉపాననలన రానుతారళ నామము పెన్నిధి: అట్టి నామక్షీ రృనము ఈసాం"కేర్యం పారివో స్యంవాస్తోభం “హీకనయేనచా! వైదంఠధ నామ (గవాణం సర్వ అఘౌాఘహారంవిదుః?? చంశీతముగాగానిి పరివోసముతో గాని, పడికట్టుకూట గా గాని, నీవు వట్టి జామోదరుడవు” అన్నట్లు “హేళనగా శాని పల్కి ననూ, సర్వపాపములను నారిం చును) అని అజీళ (పమౌణమాులు కలవు, శావున మొనవళరీరము మనవ(పా్రించి నందున భగవన్నామ కీ రృనము ఆవళ్య కర్త వ్యమని (పబోధించినారు. శీ1. శంకరాభరణం__ ఆది ఈవరకుం జూచినది చాలదా ఇంక నారీకియా 1-ఈ॥ పావనము సేయు శక్తికణగని పావముళలడా కరివరద న !న్నీ॥

శ్యాగరాజ కీ ర్హనలం 285 (శ్రీశరణ ఆశుగాశన శయన వ "శేశ నీవద కు శేశయార్చనము క ఈ? జీ సేయక దురానచే భవ పాశ బద్ధుడై గాసితాళని న 1న్నీ1 వరలోక భయ విరహితులై న నరులు నాదువై మరి యసూయల. బరచిన వాధలు తరముగాక నీ చరణ యుగములను శరణొందిన న 1న్నీ1 నాగాశన'నదాగమన (ఘుణా సాగర నిన్ను వినా యెవరు నీ "వీ గతియని 'వేవేగ మొరల నిడు '్యాగ రాజుని రాగరహీత న న్నీ? (శ్రిశరణ = అత్యీరమణుడం, ఆకుగా..._.ళన = వాయువును తినునట్టు కేషుని యందు జాగాళన సదాగమన జూ పౌముఅను భతీంచు గరుడుడు వాహనయెన వాడు, యుణాసాగర == దయా సముద్రుడు, రామా! నన్నింతవరజ్‌ పరీ&ంచి చూచినడి చాఅదాశి నాయంచేబేని పొపమున్నను, హీనులను నెఈము పావనముచేయు సీళక్తికి నళముగాని పాప ముండునా!? సదా నీ పొదముఠ నర్చించక, దుఠాళచే, సంపౌరపాళబద్ధుడ వై యున్నాను, ఈ పరితాపము భరింపంజూఅను, ఇదిగాక బొత్తుగా పరలోశభళయము శీని నరులు నన్ననూయతో 'బాధించుచున్నారు, వారినెదుర్కొ ను మననులేక సీజీ గతియని, సీ కటావమమున వారూ, జేనూజాడా తరింతునుని యెంచి సీ దరణార్భన వేయుచున్న నన్ను శాపాడుము, ఈ పకీక్స చాలును, ఏ యోగ్యత శేవన్ననూ సంపారమందు డదోపదృష్టికలిగి, భగవంతుడే గతియను నిశ్సాయముతో రాముని చింతించిన ముముతువులు శృ తార్భలయ్యెదరను ఉపటేళ మిందుకఅదుం జీల, కల్యాణి...రూవకం ఈశ పాహినూం జగ ॥దీ! ఆశరగణ మదహరణ బిలేశయభూను స్వ్వ్దబు 1మీ॥

ఏ8 త్యాగరాజ కీర్సనలం (శ్రీనాధ కళశార్చిత దొరికేనాల్పుల కీదర్శన మేనాటి తవఃఫలమో నీనావమము దొరశే (శ్రీ నారదగాన(వియ, దీనా ర్హినివారణ వర నూనందార్థవ చేవ యనావజనక స్పష్తబు 1మీ1 వ్యాసార్చిత పాలిత నిజదాన భూలోక కె లానంబను పల్కు-లు నిజమే సారెకు గంటి సీసాటి 'యెవ్వరయ్యా! సీ సాయోత్కా.రమున 'వేసట లెల్లం దొలగు నేడే జన ము సాఫల్యము కేఈ! సామూాది నిగవు నంచార సోమాగ్ని తరణిలోచన శామాది ఖండన సుతామార్చిత పాద “పేమాచలచావన నిను వినా మరెవరు మునిమనో ధామ త్యాగ రాజ (ేేమావతార జగ 1దీ! అళరగణ =, అనుర 'సముదాయనుయొక్క_ బీలేళయ భూసణ=ఆసర్న భూపణము కఅవాడు, సప్త బుషీక=సప్త బుషులన (ప్రభువు శ్రీనాధ కరార్చిత = విష్ణువుచే వూజనందినవాడు అనాపజనక == అగ్నికి తండి సోము -చంద, నూ ర్యాగ్నులు "సీ్మతములు, న తామౌర్చితపాద == ఇం(దునివే ఆర్బ్చింపః బడిన పాదములుగఅల వాడు హేమౌచఅచాప == మేరువు ధనన్సుగా కలవాడు, పరమళివుడు వారదశాన[పీయుడని, స్త బుషులవ 'శ్రళువని, చాని బాసములె న కాళ శాంచీ శ్రీగిరి శాళవా న్తీ మొదలన మహా కే ర్రములక భూలోక కైలాసమను (పనిద్ధికలదు, ఇంటేవయో ఈ కీర్తనా అత్య మెయుండును, లేదా అయ్య గారి జన్మస్థలము తిఠవాలూరు శావచ్చును, శివదర్శనము నుహా పుణ్య ఫలమనియు, ఆ పరమశివుడు త్యాగరాజ ఎపేమౌవ తారుడని వర్సించి ఈమాంపాహి”" యని కీ _క్రించినారు, 43. భైరవీ... అది ఉవచారములను చేకొనవయ్యా ఉరగ రాజశయన ॥$ఉ॥ చవలాకోటి నిభాంబరధర (శ్రీజానకీవతి దయచేసి నా 1ఉ॥ కవటనాటక సూతధారివై కామిత ఫలము నొనంగే రామ

శ్యాగకాజ కీర్తనలు 287 అవరిమిత నవరత్నములు పొదిగిన అవరంజి గొడుగు నీశే తగునయ్య ॥ఉ॥ మెజఫు తీగల రీతిని మెరసే కజకు బంగారు కాడ లమరిన శరదిందు ద్యుతి నమానమౌా ఇచా మర యుగము నీశే తగునయ్య క64॥ జాజులు నంవంగులు మరువము వాజులు కురువేరు వాననలను వి రాజమానమగు వ్యజనము త్యాగ రాజ వినుత నీశే తగునయ్య 141 ఆశీరాముడు ఉరగ ాజకళయనుడు అనగా "శేవరల్బమందు కయనించు. ,్రీ॥ యవోవిమ్ణునేే లోకముననుగహించు. కొరణీ పర్యాపకృతియైన సీతతో జూనకీ పతియై,కపటనాటక న్యూ ధారియె,దళరధ కమారుడుణా మౌనువు స్వరూపముతో ఆవరరించి ఆందరికీ శామితఫజముఅ ననుుగహీంచుచున్నాడు, మునుతుత్చు అక్ష ము క్రినిన్నీ ఇచ్చు పరాక్ప్సరుండని ధ్వని లోకనుందు ఉఊన్నతములెన వస్తు సంపదఅతో కాజకీవితో భ పలు మణ్‌ కల్లిన యీ సదనకాళమును గు రించి రామునికి ఉపచారముఅః సనుర్చించుచో థన్యులె భగవదను(గహమునజే పాకు అయ్యెదరు. భగవంతుడు మన కనుగహీంచీన నీరిసంపదలకి జే పరమసాఫల్యమా, ఎంత వేనీనను భగవంతునికి మనము చేయునది ఉపవార మౌ తయేశాని, యధార్థ ముగా వేయవలయునన్న ఆ విళ్ళమూ ర్థికేమి చేయంగలము! ఆయినను భావ చారి (ద్యము లేక నవరర్నములం పొదిగిన బంగారు గొడుణుు బంగారు శాడలమర్చిన తెల్లని చామరములు, జాజాలం సంపంగలతో నమర్చిన వూనురట్వి మొదఅను ఊన్న తోపచారములు నీకే కగియున్నవి, అనుటలో ఎంతో స్వారస్యము, శావన మొ ఊపచారములను స్వీకరించుము (ప్రభూ! ,యని (ప్రౌస్థించినారు, తీ4, భెరవి.__రూవకం ఉవచారము చేసేవారున్నారని మరచితినో 16॥ కృప కావలెనని నేనీ కీర్తిని బల్కుచు నుండగ 14॥

288 శ్యానరాజ కీర్తనలు వాకిటనే వదిలంబుగ వాతాత జూ డున్నాడని (శ్రీకరులగు నీ తమ్ములు 'చేరియున్నారని ఏకాంతమునను జానకి ఏర ఏడీయున్నదనసి (శ్రీకాంత వరుళేలని (శ్రీ త్యాగ రాజనుత 14! శానా! సీన్‌ అన్ని తీరుల శాజోపచారములు చేయుటట్‌ అందరమతి యుశ్నారని; మమ్ము, మొ ఉపచారమాలను మరచితివా? యని మిక్కిలి (పీేమొను శాగముతో రాముని రాజభోగమును, వారి పరిచారులను స్తతించుటతో కాట్టు కన ఆళను జెల్లడించునట్టి ఈ భానము తఅంచినకొఅడి అందరి నువనుఅను కదలించ గఅదిం సీ ఆంత నునన తగినట్లు, సీ పరివారులవలె రాజోపారముఅను వేయళేళ పోయినను, నిరంతరము నీ కృపా కటాతుము శానలెననికోరుచు, నీకీ లిన నీ శల్యాణ గుణముఅను, నాన్‌ సహజమెన కమ్మని సంగీతముతో కీ _ల్రించుచున్నాను, ఇది నీవ అవూర్వయమెన ఉపబారముశాదా! యిని 'పార్టించి, 'శ్రమముశా ఆంజ "జీయుడం, ఛభరతాదులు ఏశాంతమున సీతను, ఆపీర్కొ ని, నాన పరులెందుకని భావించవమని రామనేవలో తన (ప్రల్యేక వ్య క్రిత్వేమును వెంతో మృదువుగా నిల్చుకొన్నారు, 45. పహారికాంభోజి._రూవకం ఉంబేది రాముడొకడు టఊోరక ఇచెడిపోకు మనసా శఉం! చండమార్తాండ మధ్య మండలమునను చెలంగుచు !నుం! 'కామసాదిగుణ రహితుడు ధరా శ డు నర్వనముడు శేమకరుండు త్యాగరాజ చిత్తహీతుడు జగమునిండి _ 1ఉంః రాముడు ఒక్క _ జే శాల్యతయమునందును నిత్య స్వరూపుడై యుండువాడు, మిగత (ప్రపంచమంశయు ఆసర్యము, శావున ఓ]! మనసా! (పపంచ విషయములను విశ్వసించి శెడిపోవమని హెచ్చరించినారు. ఈ రాముడం మనవలెజీ కరచరణా వ్యవయవములు కలిగి దళరథ కమారుడుగా నున్నాడదుగాన నునళన్న విశేష మేమి! యని సంళయించవఅదు, శాఅచ్యకమును తన సంచారమునే నడిపించునట్టివాడు నూర్య చేశ దాశీ అట్లీ చఛండమౌర్తాండ మండల నుధ్యమందు నూర్యునికి కూడ అధిష్టాన మై, ఆతనికి సత్తా

త్యాగరాజ కీర్హనలం తైైప్టల

న్యూ ర్తులను కలిగించుచూ, సల్ఫ్చిడానంద ఘనయమెన వరమౌొర్మ వన్తవు రాములే, రాముని స్వతాపము. చిన్టయము నైతన్యరూపము, నూర్యునిది 'కేబోరూపముం నూర్యమండఅమునక ఉదయా స్తనం రూపమున (భమణమున్నది. అందున్న శాముడు నిత్య నవ్వరూవుడు, నూర్యమండఅముందు శామసాది గుణముల (పకృ త్తి కఅదు, రాముడు గుణరహితుడు నిర్ణణుడు, నశ జగ త్తును నియతిగా నడిపించు. నట్టిది ధర్మము, న! ధర్మము కాముని స్వరూపము,

సర్వుఅయందు. రాముడం సమత్వము కలవాడం, జగబ్జీవజాఅము యొక్క శ్షేమము, రాముని అను[గహాముకల్ల నే, కావున అతండుక్నేమకరుడుం. జగ మంతయు నిండియున్నాడు, త్యాగరాజుని చిత్తమున హపీఠముచే హర్చువాడు, అనగా ఎవరు తనను వెవిధముగా గుర్తి ంతురోజారి చి _త్తమునందుండి హ్‌ఠతము సమహార్చుచాడు,

*భ్యీయస్స దాసవితృ మండఅమధ్య వ లీ జాశాయణ సృరనీజాసన సన్ని వివ$.

ళు

నారాయణుడు నూర్యమండల మధ్యమందుండి, సర్వళ రీరముఅందున జీవులకు, ఆధిష్టైనమై యున్నాడు, జీవులు వ్యష్టి స్వరూపులు, నారాయణుడు సమష్టి స్వరూ ఫుడు, కీవులన ఆవసరయమెన చశ్వేం(దెయ న్యవహారములట్ర, (పళాళమాను బీవమును 'శసాదించువాడు, ఆ నారాయణుని కటాతు (శ్రసారముచేత జే 0౦౫ా జగ త్తు మొక్క సృష్టి వీరీ సంహారములు యోగ కేమములు కలుగుచున్నవి, ఆ నారా

టథి

యణుని ఆనంత విభూతులే సర్వ బేవఠలం,

ఆయా జీవులఅందరూ చాని యంళములే, అ నారాయణుని కళలు వినా ఈ వంచమందేదియు వ న్వువులేదు, అ శారాయణుని స్వస్వరూపము మన మనసో బావ్కళ శందదు, కావుననే చండమార్తాండ మండలము ఉజ్వారమున జే సర్వ శర్మలు, ఉపాసనులు వూజోపచారములం ఆ శారాయణుని కందునుం

శావునెనీ “ోపీశంసద్విపా బహుధా వదంతి కృతి తిళాలా కాధ్యయమె వచ్చిడానందమెన నన్వువొళ్క_ లే, దానిజీ (బవ్మా జ్ఞానులు అనేక రూపనామ

న్‌ జట క శళా విభూతుఆఅ భేదములతో ఆనేశముగా చెప్పుచున్నారు అట్టి నాశాయణులే అర్రాముడు?” అని త్యాగరాజస్వామి కీ ర్థించుటలో, అంతర్చావ్యాముఅందు రాను ఈూపమా సమన్వయమగును, “ఊం లేది రాముడొక్క లే, ఊరక వ్యర్భముగా (భ్రమించి షకదడనలదని ఉపచటేశించినారు, స్‌ 19

2౨90 త్యాగరాజ కీ ర్హనలం 4ీద, శహన_._చాపు ఊరశే కలునా రాముని భకి 1ఊ। ళం య. సాళకు నంసాగరమునం జొ చ్చి సారమని యెంచువారి మనసున 1టొ ఆలుసుతులు చుట్టాలు వరనద నాలు కాయబలాలు కనక ధ నాలు కల పవిభవాల కని అస్థి రాలనే భాగ్య శాలులకు గాక 1ఈ॥। మంచివారిని పొడగాంచి నంతతము జీ వించి యామన చాలకించి యాదరి సా ధించి సర్వము హరియంచు బెలిసి భా వించి మదిని పూజించువారికీ గాక ఉడా! రాజన గుణయు ీ పూజల నొనరించ క అజశన్నుత త్యాగ అలాజుని జిహార్ధమై 'రాజిల్లు వరమంత్ర రాజమును న చా జవీంచే మహారాజులకుం గాక 1ఊ॥ మాటిమాటికి సంసారానుళవములే ేలని తఅంచువారికి తను దాకా ఫ్యుకులను; చుట్టాలనందరిని కూర్చి వీమేమో లేనిపోని యాజమౌన్యావహాంభాన మును పెంచుకొని తన ఇండ్లు వాకిండ్లు, ధథనములు బంశారును చూచికొని మురినీ గర్వించువారెకి (శ్రీరాముని బక్రి కలంగదని హితోక్తులు చెప్పుట ఎంతో సహాజ ముగా నున్నది, మంచిచారిని చూచి వూజించుట, చారి బోధనల విని బారి పాన్నిథ్య భాగ్యమంది (శ్ర) వారిని ధ్యానించుటయు త్యాగళాజుని జీవ్వూ వి నటీంచు శ్రీరామ నామమును జవీంచు మహో రాజులకు 7ళ, శ్రీరామభ క్రి ఊర ళీ యజకడునాశి యని భ్‌ _క్రీనహిమను, పాధనాలను వికరించినారుం 4౯, బిందుమూాలిని... ఆది ఎంత ముద్దో! ఎంత సొగసో! ఎవరివల్ల వర్శింవతగునే $ఎం!

శ్యాగశాజ శీ ర్తనలం 201 ఎంత వార లై నలాని కామచింకతా కాంతుల్రై నారు శిఎం!

అ త్తమిాద కనులానకు దాసులు నత్తభాగవత వేసులైరి ధురీణుడౌ క్యాగ రాజనుతుడు ॥ఎం॥ మొనవుని చి త్తనుందు స్వాఖావిశమెన బైవద _ర్తీవెన (పేమళలఅదు. దాని ఆరునుభనరూప టే ముద్దు, సొగను అనునది స్వరూప ఫొందర్యము గుణఫౌంద ర్యము మొదలైన నకల పూభాన్యముల వూస్త్రరూపమా, ఇట్టి ముద్దుము దృటఅను, పొగనుఅను గు ర్మించగఅ వారయ్యును, శానుచిత్తా శాంతు లె, తమడారా ఫు కాది ఇూనహాడదూపముగా తను 'ొళ్ళక సౌందర్య అమణనూుగా అల్జాను లై ఇంతటీ అమూల్యములం అఫపురూపనూులెన శళఅను వ్యర్థము ౫ా చాడుకొనుచున్నారుం లాముడు, ఎంఠమాుద్దో! ఎంక సాగసో! ఎకరు నర్హించి కర్షింతురని త్యాగ రాజ

"స్వామివారి ఆరాటమా ఈ క్రీ _ర్తన ఎత్తుగడలో-ీ గోచరించును,

ఆ త్త=యనాా అమ్మీయనియు, కోడలం జ అనగా సరస్వతియరి యు లోక మందు చాడంక, అ త్తమిద కనులాసకు చానులం = అట్మీవిభనుమునకు దానులై, శామదాసుల్రే సంగీక్క సాహిత్య కళలతో, భాగవనకతులవలె జము ధారులై, మగత చుతో రాముని ముద్దుకు సొనను అభినయింతురేశాని అ రిని హృదయముతో రాముని శంకితము వేయలేరు, దు శృవ == పొలముంతట పౌలరుచి. కెలియనట్లు అలికములైన భావరాగఅయాదిమేళనముతో చక్కని పాపొత్యముశు (పదర్శించు టయేగాన్సిరాముని ముద్దును వాని సొగసును ఎంతదో! యని ఆనుభవించ లేశే!యన్వి ఉ ర్తమౌదర్శము నందించినారు,

జీడి. ముఖారి_-రూవకం ఎంతని నే వర్మింతును శబరీ భాగ్య 1 చెంంక చాంళులు వరకశాంతలు జగమంత నిండియుండగ ఎం! కనులార సేవించి, కమ్మని ఫలముల నొనంగి తనువు పులకరించ పాద యుగములకు (యొక్కి- ఇనకులవతి నముఖంబున పునరావృత్తి రహితవద మును పొందిన త్యాగ రాజనుతుశాలి పుణ్యంబును ॥ఎం॥

డత2ై ఆ్యాగరాజు కీ ర్తనలం

చండశారణ్యమాన బంపాసరోనర తీరముందు మఠం౫ా,కనమందు బవాూ శాలము-గా గురుకకూష చే పండి ఫలించిన కత, సవాస వృద్ధురాలు ళబరి, పేరును బట్టి బోయటఅనుందు జన్మించినట్లు వాడుక కలదు, తన గురువుల అజ్ఞ తో శ్రీరామ అత్ముణులం తన అళమమునక్‌ వ ర్తురనియాు చారి శాతిధ్యమిచ్చి ధన్యురా లె శళరీరిణియై ముక్రిపథమునం బెనని రామోయణమందు (ప్రసిద్ధ మైనకధం

ఈ ఆడ్య్య మేం సఫలం జన్మ స్వర్షతె ఎవళవిష్యతి

చతుషా తవసౌమ్యేన వూరాన్మి రఘునందని? ఆని అమి కీ రించుకొన్నది,

శ్యాగళాజస్వావి ఈ సంవిభానమును కొవించి ఎంతో అక్చర్యముతో ఎంతని వర్గి ంతును! శబరీ భాగము! శీ/రాముని సాము త్మారనిద్ధినందినడే! ఇంక కన్న ఎందరో చాంతులం_ఇం1దియ ని్శగహాముకఅ యోగులు, వరశాంతలు_ముసనో న్న కాదర్శములంగఅ సతీమఠల్లులున్నను. (శ్రీరాముని కన్నులోర దర్శించి కమ్మని పండ్లు ఆతిధ్యమిచ్చి (వతీఫలమును తాను ముందుగా రుచిచూచినదనీ అందుఖే ఎంగిలి పండ్లిచ్చియూ పృదయార్పణమా బే ఆమె కృళార్థురాలని లోకమందు బాడుక కలదు, కాని కేవలము ఎంగిలి చేయళపోయిననూ వారికి సనుర్చించు ఆ ఫజు శాళిలో మచ్చుకై ముందుగా తాను రుచిచూచి ఇచ్చినను ఆానుతిన్న శేనమని ఖానము వచ్చును) ఫపుఅకితళరీరయై ర-నుపాదముఅకు (_మెంక్కి పునరాళృ త్తిలేని శాళ్వతము క్రి నందిసది, కబరీఫాగ్య మేమని వర్శింతును, అని ఆతల్లి భ_క్రిపప త్తులనూ భావించి క _క్రిచినారు,

48, సింధు ధన్యాసి_. బేశాది

ఎంత "నేర్చిన ఎంత జూచిన ఎంతవారలై న కాంత డాసులే కఎం? నంతతంబు (శ్రీశాంత స్వాంత సిస్ధాంతమైన మౌర్షచింత లేనివా శ లంక వరహింస వరభామాన్య ధన వరమానవావవాద వరజీవనాదుల కనృత మే భాపిచేరయ్య త్యాగ రాజనుత కిఎం!

భగవద్భ శకి (ప్రబల విరోధములు శాంతౌాశనకములని (ప్రనిద్ధిక అదు; చాటీని సాధించుపట్ల పరహింస, అన్ఫర సంభొవణములు అనుసరించక తప్పుదు, *బఅ బాన్‌ ఇంద్రియ (గామః విద్వాంసనువీ శర్ష తి” మహావిద్వాంనుడున్‌ శామిసీ హేలాకృష్ట కవరంగళాబశక మగన్‌ హీవస్థితిన్‌ వింటిశే (భాగవతం) ఇత్యాది నూ పృ లెన్నోకఅపుం

క్యానరాజ కీర్తనలు 203 త్యాగరాజస్వామి (ప్రధాన దోవమములైన శాంతౌాకనకమాలంహార్చి ఈ ఆేయమందు ధ్ర త్యేకముళా పరిజేదనముతో కమ్మని సంగీత ముతో రాముీ సంబో భంచి అయ్యా! ఎంత చేర్చిన, ఎంత వారలై నా శాంతచానులే యను పల్లవితో జీ ఆరంభించి నుముతువులన్‌ సదుపదేళశమిచ్చుట వారి నునఃపరిపాళము లోక యము. జెల్లడియనచున్నవి, అయితే అందరు ఆట్లుండరని నూచించుచు +శ్రీశాంతప్వాంత సిద్ధాంత మెన మొర్గ చింత లేని నారు మొక మింరటీచారె నగు శాంకచాను లే యనిరి, లట్మీ నారాయణుల అంకరంగమందు అనశాా భగవంకు జే ఉపనివ, రుఆం భగవర్లీక "మొదఠఅగు సదుపజేశముఅ లే స్వయముగా ఆదేశించిన పరమొర్ధమౌర్ష మందో “చింత లేని వారందరి, వివేశవిద్యా వై భవములం నిరుపయోగము లే! మరియు, శాంతెశకనకములం భగవంతుడు తను శనుుగహించినంతవరకు తృ వ్రీచెందక, దురాసతో ఇకరులను పింనీంచి పరభామ అన్యథనముల 3 అబద్ధ మౌడిజూడ [పొనలాడి నికృష్ణు జీవనుఅనుట మిక్కిలి పకనహేకువు అనీ నిందించి అట్టి దీనుఅను రతీంచుటన నీజీ అలంబమని రాముని కీర్రించుటల్‌గి ఈ విమర్శా ఊచోషము తనణ అేదని నిరూపించుకొనుట స్వార స్యము, విమర్శ శేయుట చాలా మందికి నుశకరచేగాని అదియు భగవంతునికే నిజేసంచు విజ్ఞత అనన్య 49. పారికాంభోజి._ దేశాది ఎంత రాసీ తనశెంత పోసీ నీ చింత విడువంజూల (శ్రీరామ ఎం! అంతకారి సీ చెంతం జేరి, హనుమంతు జై కొలువ లేదా ఎం! ఆశీషుండు శివునికి భూసషుడు, లత్‌ శ్రణ వేసీమయై వెలయ లేడా 1ఎం॥ శష్ణ్టుండు మౌనివరిష్టుండు గొవ్చ వసిష్టుడు హితుడు గాలేదా 1ఎం॥ నరవర నీకై సురగణమును వానరులై కొలువలేడా ఎం! ఆగమా_త్తమగు నీ గుణముల (శ్రీ) త్యాగరాజు వాడగ లేదా. $ఎం! భగవంతుడు స్వస్వరూప కెభకనముతో నిక్యమంగళ స్వరూపుడై సర్వా శయ డైనను, రామళ్ళ స్లాద్య వ తౌరమనా ర్థులయంద్కు సౌశీల్య పహౌతభ్య చా త్సల్యాడె కెళిస్ట అమ్‌ ణములు, ఆందచందనులుకఅవు, అందును ;శ్ర/,రామాకళారము శళ్ళతి

ర్లై9శ శ్యాగరాజ కీర్తనలు

కుండరము, ఫుంసాం మోవానరూపమె “రామో విగవావాన్‌ ధర్మః? యని ధర్మ కేవతామూ కయె ఆందరి శన్నివిధముల మౌొనుషస్వ భావముతో సమన్వయ మగుచ్రు జేర్వేరు రీతుల తనైంకర్య భాగ్యమును నరులకేగాశ పకుపతులవ్క జానరులన పెఠమను[గహీంచిన (పసన్నమూ ని శ్రీరాముడు,

ఆ దయామయర్వమాను, ఫౌఅలభ్యమును అనుభవించిన భాగ్య శాలురను శ్రమ ముగా ఉదాహరణ మిచ్చుచు,

రామా! ఎంఠ లేసి వారలు భాలాగొప్పవారు, నిన్నే అళకయించి నిశ్నీ సేవించి నిజ్నే చింతించుచు బహ్వ్యానందమందిరి,

ఆ ఆదృరముతో "జీనున్నూ (అనగా ఆక్యాగశాజస్వామి ఎంతరానీ ఎంథ పోనీ వీనినీ గుణించుళొనక సదా సీ చింఠతవిడువజాఅనని 'వతిజ్ఞ చేయుటయు శానీ పోసీ యను వయోగముఅవలన ఒళవిధ మెన ఈసడింపు. లెక్క చేయను ఇమా! యను భావము కలదు,

మృత్యువును వెతము లెక్కచేయక నూర్వ్యుని వైతము పండని (మింగుటకు "ఇళ్ళి 3శభమండే హనుమంతుడని విద్ధి గన్న ఆంజనేయుడు నీ పాదమాల వెంక జానురై కొలచియున్నాడు, ఆంతకన్న సాకూచాదిళేషుని ఆవతారము అఖ్మీపదు జైనవాడు భరమళివునికి ఆలంశారమెయుండి, సీతో అత్మణ'జేషుమును ధరించి శాముదానుడై వెఅనీ నిన్నను సరించి సేవించ లేడా!

మరియు గ్రువ్యూజ్ఞాని, బుషీ,్యకేస్టుండు గొప్పవనీమ్దుడం హిరండం అనగా ఫో హితుడై నీవెపుడో ఆనరరింతువని తెలిసి ముందుగానే ఇమ్యెవరాజ వటుంబనూ జాళయించి సీ పాన్నిధ్య భాగ బమంద లేదాశి ఇంతకన్న సర్వ దేవతలం చానరరూఫులె సీ కైంకర్య భాగ్యమందడ లేదా యని చారల నందర నన్నివిధముల నిరూపించి శానున్నూ ఈనన దైవదత్తమెన సంగీత సాహిత్యములను అన్యధా వినియోగించక రాముని పౌడుకొనుట లేదా! యని మిక్కిలి గంఖీరముశా స్వారస్యముగా కాముని *శేళలో ఠఈన భాగమును నిరూపించుకొనుట విశేషము, కావున రామా! నీ చింత నము విడున-జీరనుం

5్‌రి, సరన్వతీ మనోహరి... బేశాది ఎంత వేడుకొందు రాఘవ కఎంళి వంతమేలరా ఓ రాఘవా శిఎంకి

త్యానరాజ కీర్తనలు 22ళి5 చింత దీర్చుట శింత మోడిరా ఆంత రాళ్ళు నా చెంతరాను నే నెం! చిత్తమందు నిన్ను6 జూచు సౌాఖ్యమే ఉత్తమంబనుచు ఉపహ్ప్బూంగుచును నత్తమాతమా! చాల నమ్మిిలిని సార్వభౌమ శ్రీ త్యాగ రాజనుత కఎం! త్యానశాజాని చిర్తమునకే విశ్షేసమువలన జేసట కలిగి ఓరామా! నిన్నింత జీడుళొందునుళి నా చింత దీర్చుటన్‌ సీళందుకీ వింశము* అని ఎంతో అ్ధిగా అలిరములైన పదములతో కీ రించి నారు, శామా! నీవు నా అంక రాత్య వై యుండివాడ నాన పరోతముగా డర్శన మివ్వవండుట న్యాయమొ! సర్వర్‌ సత్తామా,తుడవై యున్న నిన్ను నా చిక్తములో దర్శించుటయే. కరమ ఫౌఖ్యమని ఉప్పాంగుచు నిన్నీ నమ్మియుంటిని, అనగా సీవను నావను నడుమ చిత్తమను ఉపాధికలదు, ఆ చిత్తము నిన్న నమ్మియున్నది. దోప. మేమియూ "లేదు, శావున దర్శనమిన్ము అని వీడిళొనిరిం 51. సారంగ __ బేశాది ఎంత భాగ్యమో మా పాల కల్పీరివి మ. ఎవరీడు ముజ్జగములలోం దన కకెంక చెంత. జేరి సౌజన్యుడై వలికీ చింత బాగ తొలగించి (బోచితివి కిఎంకి మున్ను మా నమూీవమున వెలయు న న్నుల నెల్ల నణిమాది లీలలే తిన్నగాను పాలన చేసినటు నన్ను కాచితివి త్యాగరాజనుత కఎం! శ్యాగళాజాని భావసమౌధిలో రాముడు దర్శనమిచ్చి (సన్నుడై. సల్లాప "మెొంనర్చిన అఆనందానుభవమును ఈ క ర్తనలో వ్య్మరించుచూ రామా! మౌపాఅ వెలసి అవి మా ఇల వేల్చు బై తివి, ఇదిమా భాగ్యము,

296 త్యాగరాజ కీర్తనలు దండశారణ్యమందు మునుళఅందరు జారివారి రామస బాధల తొఅంగించమని "బేదంళొనిరి, జంటే అణిమౌది లీఅఅనలె ఖరదూవణాదుఅను వధించి వారికి రకణనిచ్చి పరిపాలించితివి, ఆనే నన్ను కాపాడితివి ఇది నా భాగ్యము అని అనందముతో 1 స్రించిరి. లేశ రామౌనతారమున మునులు భగవంతుని 'వెంతనుందు మని కోరగా మిరందఠరూ కృషస్టావళారమందు నో నోపికలుగా ననవతారమె త్తి నపుడు జీను మిమ్ము కాపాడి మా మనోరధముఅ దీర్తునన్నట్లు సమన్వయింప 52, యదుకుల కాంభోజి._ ఆది ఎంతనుచు సైరింతును సీతాక్రాంతుని దయరాదు 1ఎం1 ముని చింతనీయ (శ్రీరామచంద్ర నా ఇంత రానింక మనసు రాదా [ఎం విరాజవాపహాన నిరాజమాన క వీ రాజరతక నా తవములన్ని" యు రాజనములేనా జ్ఞాన మొసం గ రాజజనక నగరాజధర ్యా గరాజనుత నాగశాజళశయన శఎం! విరాజచాసహాన == గరుడ వావానుడు, విరాజ...రముక = (పశాళముగళ, కవీ రాజ న్యగీవుని రథీంచీన వాడం, కూన మొసలరా (. అజజనక == (ట్రవ్మానకండి వనగరాజధర == కొండ లె వత్తిన వాడు, నాగరాజకయన == శేషశాయి, సీశాశాంతుని దయరాక ఎంతని నెరింతునుకి అనుచు స్తుతించి చావేయు శపనుఅన్నీ రాజసమాలా రజోగుణము కఅవియని భావింతుచాక రాజనుఅ నెంద శినో నీవు శాపాడలేదా! నాబను జ్ఞాన మొసం రతీఫును, అని నిశ 0చిరిం ఏ్‌పె, శంక రాభరణము.__ త్రిపుట ఎందుకీ చలము నే నెవరితోం ెల్పుదు ॥ఎం॥ కందర్చ జనక నీ శీశాంత ఇ్పనో బారిహరి శీఎం! కౌనల్య చెప్పెనో నీకే సమ్మతి లేదో అహల్య ఇ స్పనో నన్నాదరించ లేవో కఎం!

శ్యాగళాజు కీర్తనలు 297 కబరీభారిణి నీతాకాంత 'చెప్పెనో లేక శబరి చెప్పెనో నీదు శాంత మెందుబోయె ॥ఎం1 బాలయా న్వయంవభ చెప్పినో తాళ నా తరమా క్యాగరాజునివై శిఎం॥ (సేము ఆతిశయించినపుడు ఆ ేకములైన అనుమొనములు ళంకళలు శలంగుట సవాజము, ఆశే ౦౫ క్రీ ర్తనముందు త్యాగరాజస్వామి రాముడు తనమె చఅము == మొత్సర్యము చూఫుచున్నా జేమో! అని భావించి ఎండుకీదలము?. "జీనెనరితో ఇెప్పుకొందునని, అయిననూ ప్రీలం ఎవ్వరైనా నామిద *సీరములం కెప్పిరాళి యనుచూ కౌ సల్య_-ఆవాల్య, సీర, బరి, స్వయం(పభ_వీరలే రామునితో సర్వస్వ మైన ఆఅంతఠరంగమును చూర౧ంగొన్న వారుగా నిరూపించినారు, మౌొక్ళ బార్సళ్యము ఆనన్యభ క్రి పేను విభేయకఅతో రామునియందు సంవూర్ష స్వత్వము కల వారు) శామునియందు వీరికిగల అదర్శము ఏమి లోపమగునో! యని ఇంకెవరిసీ నీవు అంత రంగివలనుగా భఖావించవఅదని ఆనూయతో చెస్పియుందుకేమో! యని, రామళ కిని ఎంతో అఫురూపముగా భావించి త్యాగరాజస్వామి తనన రామునిపట్లగఅ అనన్య ఆనన ఎక్కడ భంగము జాటిల్లునో! యను అనుమోనమువే ఇట్లు సప్పీయుండ వచ్చును, మరియు, కాసల్యాదుల చిర్తపరిపాకముకు ఆొను భావించుకళొనుటయ్‌ే పరనుభ క్తళన వారు ఎవరికివారు భగవంతుని తము సర్వస్వము శా స్వర్వము శా ఖావించుటయు అచారముశఅదు, లేక ఇన్ని భానముఅను రామునియందు తొను ఖావించి కీర్పించి యుండవచ్చును, వ్‌డీ. కల్యాణి... అది ఎందుకో నీ మనసు కరుగదు వమి నేరమో తెలియ ॥ఎం॥ ఎందు చూచినంగాని దశరథ నందనుగా భావించిన నాపై శిఎం॥ సుముఖులైన యీ లోకులు న న్నసూయలచేం జూ చెదరు విముఖులై ఎంతటివాడని బహువిధములం దూరెదరు నముఖమునకు 'ోగ్యుడుగాడని మతి జూడగ నెంచెదరు గమకమునను రథ్నీం చెడివారలు గారని నిన్నేళోరిన నాపై ॥ఎం॥

296 త్యాగరాజ కీర్పినలు

ధన తనయ కళ[తాదులం జూచి తమదని [భమ సెదరు

“వెనుకనుందు తెలియని యా ధనికుల వెంబడి తిరిశెదరు

ఇనకుల జలనిధిసోమ రామ న-న్నిటుల సేయక నీ 'వెయ్యారు

మనవులడుగు నావైని కరుణతో మన్నించి కాపాడను రామ 1$ఎం8

శాగరహీత (శ్రీరామ ఇంత వ-రాకు వేయక శర

చశాగత వత్సల నమ్మితి "తారక నామ వరాత్చ్సర

త్యాగరాజ హృదయ సదనుండని య-త్యంతము వేడిలిరా సీ

“పే గలతియనుచు శేయువగలు వెయి- వేల మొరలంబెట్టిన నావై శఎం1 రామా! ఈ '(పపంచమందు కనుపీంచినదంతయు నసీకం కె వేరులేదని

విన్ను గానే భావించుచున్నాను, నామె నీ శెందుకో నునను కరగుట లేదు, తననలన

ఏమిేరము కల్చినడో! యని లోవలతో తనవంగఅ ఆనుబంథమును చరణముఅందు

విజరించినారు. నుముఖులు కొందరు నాతో అనుకూలం రై యుండియు చాటున నాపె

ఆనూయల6 జూఫుచుందుదు, ఇక విముఖులైనవారు జంకుళొంకు లేక, బహీరంగము

"భాజే వీడింతబాడని నిందింతురు. నురికొందరు మధ్యస్థుల వీ రీతిని ఏమియు చేయ

"లేక, మనసముఖమునట్రే నున సహాచాసమున కంతా సరిపడువాడుకాడని, దూరు

అయ్యొడరు, పోనీ ఇందరితో ఆజీజీ సమరసము గా నుందునని భావింతునా పీరవ్వరూ

జాన రతవలుశారు, అని నిళ్చయించ్వి వీరీ నుముఖత్వమాు_వినుఖక్వము ఎనారేత

యాని నిన్నే కరణందియున్నాను,

ఈ లోకలనుగూర్చి జాలితో విచారించుచున్నాను, అయ్యో! వీరు అస్థిక ములం దె వికములునగు, ధను తన యాగారముల6 జూచుకొని తమవని (భమపడం చున్నారు. అవిబీవలగు ధనివఅ వెంబడి తీరుగుచుండుచారి దె న్యమునుచూచి సతో మొరఅనీడుచున్నాను, మరియు నిన్ను నా హృదయ సదనుడని తఈఅంచు నన్ను€ గూర్చి సీ మనసేల కరుగదు! అని లోకముయొక్క_ తీరుకెన్నుఅను విమర్శించి? సర్వాత్మనా శానులే. గతియని పలోధించుట ఇందలి స్వారస్యమా,

వ్‌5్‌, తోడి__తిపుట

ఎందుకు దయరాదురా (శ్రీరామచంద్ర నీ 308

సనందడియని మరచితివో! ఇందులేనో సీ శ5ం1

శ్యాగరాజ కీర్హనలం 299 సాలెకు దుర్విమయసార మనుభవించు వారి చెలిమి సేయ నేరక మేను (శ్రీరామ సగమాయె మూచిచూచి నీరజ దళనయన నిర్జులావఘన ॥ఎంఫి తీరని భవనీరధి యారడి ైరింవ నేరక భయమందగ వంకజవ్మత సీరువిత మల్లాడగ ఇట్టి ననుం జూచి నీరచాభ శరీర నిరువము ళూర ॥ఎం% జాగేల ఇది నమయమేగాదు శేసితే వ గతి వలుకవయ్య (శ్రీరామ నీ 'వేగాని దరి 'లేదయ్య దీనశరణ్య త్యాగ రాజ వినుత తారక చరిత ఎం! ఓ శామా! నీకేమెన సందడిగానుండి నన్ను మరచితిచాశ చే మొర లెట్టు- వఫుడు సీవిచటలేవాకి ఎందుక జాసపి దయకరాటన్న దిశ మౌాటిమాటిశిని దుర్విషయమాఅ ననుభవించువారి స్నేవాము చేయలేక, సీ డయ తై ఎదురచూచిచూచి నా కరీరము సగ మెనదయ్యా! ఆనుట ఎంతో సవాజు మెన (ప్రయోగము, అశాధమెన వంపార సమాదమందు నాచి త్తు శానురాన పె సిరవలె నిఆకదలేక వీ తుణమంబేవిధమెన పతనము కల్లునో! యను భయము చే ₹₹మించుచున్నది, సీ ఆఅంబనమాఅస్యమెన (పమౌదము కలంగును, ఇదే సమయము, నీవా దీన కరణ్యుండవు, సీ చరిత అనేకములు కలవు, నామె నీ3ందున దయరాడో! శెలి యుట లేదని కన ఆర్థిక సమయమును కల్పించి ప్ధి ంచివారు, ఏ్‌ద్ర, శుద్ధ బేశి__అది ఎందు కౌగలింతుళా నిన్నెంతని వర్షి ంతుళా ఎంఓ అందమైన కుందరదన ఇందిరాబ్భాన్నంది రానే ॥ నెం! సీదు వలుే పలుకురా నీదు కులుే కులుకురా నీదు తళుళే తళుకురా నిజమైన 'శ్యాగ రాజనుత న $నెంకి

300 త్యాగరాజు శీర్తనలం ఈ కీర్తనను శ్రీరాముని విశ్వాతీర మెన సౌందర్యమును వర్శించుచున్నది, కాగిలింతయన-గా పరస్పర తాచాత్మ్య భావమును '(పకటించు. ఆంగిక మెన ఇేస్ట శ్యాగరాజస్వామికి రామునిైపె ఆనన్య_పేము ఉప్పొంగి రామాని కౌగలించ చఅయునను భావ మేర్పడినది, అంతలో ఇందిరావ్చూన్యందిరుడు, అనగా (బ్రహ్మాండ జ్యాపినియై సర్వపౌభాగ్య స్వరూపిణియై, జగ న్యాతయైన, అమ్మీహృదయ మంది రను నందున్నటుఅ జ్ళూరణ కలిగినది, అంత నిగూఢ మెన మూరర్చిని ఎందు_ఎచట శాగలించుట! యని ఆఅళ ర్యము. పోనీ చాదవ్క,చే ఆ దివ్యళ్ళంచారమూ ్రిని వర్ష ౦చుకొందనుని తఅ-చినారు, 'రామునియందు వర్శించతగిన అందమును మూడు విధములు గా విభాగించినారు, 1 పలుట్‌ . 2 లువ _ $ తళువ, అందు రాముని పలుకే పలుకు గాని దాని వప మించి వర్శి ౦చుటక్‌ ఉపమొనము దొరక లేదు, ఇది వాచిక మెన సౌందర్యము, ఇక నలువ ఆనగా మనస్పంబంధథ మెన సా తి విలాసము, ీనల బాహ్యావయనము అందు కన్చించే వలుట్‌ సరసముశాదు, మనను (ప్రసన్న మె, ఉ త్సాహావంఠ మెన ఫుడు ఆనందమందు నలుట్‌ ఏర్పడును, ఆది అంతరంగిక ము మొనసమగుట చే మౌట అతో కర్శించనఅవిగాదు, ఇళ తళున దాని ననుళవించవ లె జీ-గాని, వర్శి ంచు కెట్లు! శావున నిన్నెంఠని వర్షింతురాళి యని చివరికి సీ పలంకే పలంట సీ దలుకే నలుక. ఫే తళుళే కళున యనుటకంయి జీర దారిలేదు. ఈ భావమే నిజయెనది, అని చిన్న 1 రృనమందు నుహాకథ్సల కందని, భావసమాధిని / క్యాగరాజస్వామీ ఆఅనుభనించినారు, భావువలం దీనినెంత విస్తరించి పాడినను తనివితీరదు, 51. హరికాంభోజి. బేశాది ఎందుకు నిర్ణయ ఎవరున్నారురా శిఎం! ఇందు నిభానన ఇనకుల చందన $ఎం1 వరమ పొనన వరిమళావఘన శిఎం| జీ వర చేశి పాౌవవేగాసి ॥ఎం॥ ఉడుత భక్రింగని ఉవ్చతిల్లగ లేడా శ్రఎం॥ శతృల మితృల సమముగం జూచేనీ $కం॥ ధరలో నీవై శ్యాగరాజువై

శ్యాగరాజ కీర్తనఆం 302

రామా! సీవుతన్చ చా"కెన్వరుశ్నారు అశయము! సీ డయకేక పోవుటకు శారణ మేమి! యని "జీ పరజేశిని అనగా శాయి శరీరేంద్రియములం జా స్వంత ములంకావు, ఈ లోళము నా స్వస్థానమూ గాదు. ఏ ఆశయము లేక కర్మగతితో పర్మిభమించుచున్నాను, ఇదియే జఉకసామొన్యయమెన స్థితి,

బక సీన్లితి యన్ననో! శతృవులను, మిర్ళృలను సనముగాచూచి, ఉభ్‌ యుల వితోధమును పరివారించి ఇరుభరట్‌ అనందమిచ్చు సమన్వయము చూపు జాదవు, జారి, గుణ భేదముశాక, సీయం దినునుంత సేనుచూవీన అల్పకీవియెన ఉడురభ క్రికి ఆనందించినావు,ం

సర్వము నీవై యున్నావు, శావును నాయందు నిర్వయ చూపుటలో వీ్‌మి శారణము కానరాదు, రతీంచుటయే నీక ర్రవ్యముః

ఏ5. శంకరాభరణం... చేశాది

ఎందుకు "వెద్దలవ లె బుద్ధీయవు ఎందు పోదునయ్య రామయ్య కిఎం1 అందరివలె చాటి దాటి వదరితి అందరాని వండాయె గదరా ॥ఎం॥ 'వేదశాన్ర్ర త త్ర్వార్ధములు 'కెలసి భీదరహిత వేదాంతములు అెలిసి నాదవిద్య మర '్రంబులను "జెలిసి నాధ త్యాగ రాజనుత నిజముగ ॥ఎం1

లోకమందలి పేదళాస్తాాది విద్యలన్నియు, మనజట్‌ పరమౌర్థత ర్స్‌సార మును తెచ్చి ఆందించవు, “కింతు క్జాపక ల్వేన 'పౌమౌణ్యం” అనగా ఈ వ్తు ఈ_ర్ధ్వ మిట్టిదని కెలియుటన మాత్రమే ఉఊపకరించునవి_. అని అదిళంకరుఅ వచ నము, త్యాగరాజస్వామివారు తన ఆదర్శముతో ఎంతటి పండితుల వ్భృాదయ ముఠను కదిలించగఅ, నూటీయైన మౌటఅతో ఈ చిన్న శేయనుందు మహో మును ఉపటేళించినారు,

శామా! జేదళా స్పముఅను చక్క_గా కెలినికొన్ననూ అంతకన్న నాడ విద్యా మర్మ్శమును, నాదోత్స త్తి వైభవమునూ, కెలినిళొన్ననూ, భేదవాదముల నత్మికమించి జేదాంతసారమును కెలినీళొన్ననూ, వీట్కి. ఫలమెక కాంతిాని, పరమ ర్థానుభవమాువల్ల "కెద్దలనుధవించు. అనందము గాని, బుద్ధి నిళ్చయముగాని వాక్‌ కలుగుట లేదు. అందరివలె దాటి డాటీ అనగా ముంనము విషయనూను లహ్‌ిం చుటన ముందుముందున దాట్లు జేయుచూ, యీ -జీర్చిన విద్యఅను శుశాను బాదము- నలె వాక్కుతో వదరుచున్నా జేగాని. వీట్కు,ఫఆము అందక "పెద్దఅనలె ఆను

చ! త్యాగరాజు కీ రృవఅం భూతీ నంద లేకపోవుచున్నాను, అఆ యనుభనము *కీనల గరుటేనళాను[గవామున శలంను కాబోలును! అటి అను[గవామిచ్చి పెదలనలె బుదిని అను(గహీించుమని లి లు ది థి జీడుకొనుట ఊఉ ర్త పరిపాకమునకు అత ణము, ఇంత తేలికైన పదసంఫపుటితోో చక్కని నుడికారముతో. గోయరచన సకేనల శామొను(గవా సంపదయే గాని, విద్యావై దుష్యముశాదు, 59, మోహన... ఆది ఎందుకో వాగ తెలియదు క ఎం! అందగాడ (శ్రీరామ యాశను వస్థిరమని యా కలి మానవుల శ901 రిగనరిన=-చాన వదవ-గారిగరి-సారినరిన-దనవద వరినగరాివగదవ నదరి-నగరిన దారి-నదపా నదవగా వగరిసా నదరి శఎం॥ గటిగ రాళశను గటిన గృహముల ళు ౧0౧ లు మట్టు మితము లేనట్టి వరిజనులు చటుఫొో న్న్న నిజచుటాల కొకుల ళల న్‌ వట్టుల కతిధులకు పెట్టలేక తమ పొట్టసాకు కొ న్నటి "చేహాముల రట్లు నంచులను ల లు కట్టిన ధనముల ెళ్లైలతోడను పెటి పాయ్యేమట్టు కనుంగొని 1ఎం॥ లు లు శల్లలాడి కడుపు వల్లము సింపుట 'శిల్ణ వారి ధన మెల్ల జేర్చుకొని వల్ల వాధరుల నెల్ల గని శునక పిల్ల లన లె తిరింగ్‌ ఒళ్ల రోగములు కొళ్ల గాం దగల శొల్లి మవైకములు మెల్ల జార జను

శ్యాగరాజ కీర్హనలు 308 "లెల్ల దూర వర మెల్ల బార భువి మళ్ళి పుశ్లై ఫలమెల్ల కనుంగొని శఎం! వంచకుల ననునరించిన యలమట ఇంచుకైన సైరించ లేక తమ నంచిత కర '్రములంచు "తెలసి వే "ఆంచువారలం జూచి మంచువలె వతిఫలించే సంవద లంచు గోరకను మంచి శ్యాగరా జంచితముగ పూజించి నుతించు (వ వంచనాధుని ఛభజించుదామనుచు కఎం! ఈ కీ రనము కలిమొనవుల జీవిత చర్యఅందలి దోసుమాఅను విమర్శించి జారి జ్‌ ర్త వ్యమును ఉపటేశించుచున్నదిం పంపారమును తీర్చిదిద్దుకొను వ్యవహారిక క్షనము కఅవారు సైతము తను ఆనర్థములను శాకుున _క్థించ లేకపోవుట ఎందుకో తెలియుట లేదని అళ్ళర్యమా చూసిచారు. ఈ మొనవ ళరీరములం 'స్వంతముఅన్రీ కాళ్వతముఅనీ భావించి, గట్టి శాళ్ళతో గృవాముఅను నిర్మించుకొని ఆందున సరిపడు పరిజనుఅను నియమించి ఆ ఆంత న్వలో చుట్టాలు వత్తురుగాన, వారినీ భరించి అపి ఆఅలిధులంరా శా గొప్ప ఫీరిని పొన్యున లేక మరొళవంక వీరందరు ఇల్లు గుల్ల చేయుచున్నాళే! యని లోభ మును పొంది ఉన్న౦ఠరలో కొంత్‌ ధనమును సంచులలోనింపి, వాటి గట్టి పెను అలో దాచి తిరిగి చాటీని చూచుకొనునంతలో తాము తెలియక టీ ళరీరమును ఇాలించి దీనుఅగుచున్నారు, ఇంక అర్హించినదానికి తన నుఖముగాని, పరమౌర్ధతణ శాని అేశపోవుచున్నది. మరియు ఈ ధవగర్వముచే ఆందవలులైన స్రీళను ెంబ తీంచి కునకవీల్లఅవలె తిదయగుచూ ఆక రోగళాధనఅందిజబాడ తనుక _ర్హవ్యమాను "కెలీయ లేనన్నారు, కొందరు నంచవలం, పరమొర్భ మను పీరశాని వ్యవహారము “ీరగ్గాని చంచించి ధనముఅ నపవనారించి అనర్ధమాలను కలిగింతురు,. తుదన ఠకను సంచిత శర్మ ఫఅమని సమాధానించుకొనుటళాని జీరే పరిహారము లేదు, మన ధన (దవ్యమా అన్నియు, మంచువలె కరంగిపోవునని తలచి, జగన్నాధుడైన ్రీశామువి భబించి శద్దతి నందనఅయునని మొనక సొమొన్యమున ఇందుకో బాగ శకెలియుటళేదు, అని

304 శ్యాగరాజు కి _ర్తనలం వర్వపాధారణమైన (ప్రపంచానుభవమును శేల మాటఅలో స్పష్టమూశా నిర్వ చించినారుం 60. తోడి. తిపుట ఎందు దాగినాడో ఈడకు రా 'జెన్నడు దయవచ్చునో శీ మనసా! 1ఎం! ఎందుకు చనలము వినవే నా మనవిని ముందటివ లె భక్తుల పోవీ.0చుట కశెం! గారినీ-రీనిచా-సీనీసా-దనిసా దనినరి-గారిసీ-రీనిదా సీసీ=65గారీ మగామాదా చాని దము గాగా మగరికీ గరిన జడామగ సీద గరిరీ గరి ననిద చానిద మగ మద నిగరి నిదమ గరిని క్‌ఎం॥ అలనాడు కనక కళిపు నింజారు చలము చేసి స్తుతుని నకల బా ధల బెట్టగా మదిని తాళక ని శ్చలురడైన (వహ్లాదుకొరకు కంబము లో వల నుండగ లేడా ఆరీతిని నే ॥జెం! మును వారివాసహా వాహనన తనయుడు మద మున రవిజుని చాల కొట్టుటం జూచి మనసు తాళ లేక (చేమ మున పాలనముసేయ తాళ తరువు మరు గున నిల్వగ లేదా రీతిని నే ॥ చెం! తొలి జన ైములనాడు "జేసిన దువ్క_ర (1! ముల నణగనుసేయ ఆరు శ (తులంబట్టి పొడిసేయ అదియుగాక

'క్యాగరాజు శీ రృనలం 305 ఇలలో చంచలము రహిత నిజభ కృ జ నులను త్యాగరాజుని రథీంవ నే 1జెం

(శ్రీరాముడు తనను రమీంప ముందువరాన న్నాడు, వూర్వమువలె ఏ భప్తఅను అతీంచుటవక్రై ఎచటదాగి యున్నాడోయని తన మననను సమాధాన వరచునట్లు భగవంతుని భక్తరతుణా పద్ధతుఅను చరణముఅందు వివరించినారు. ఎందు జాని యూున్నాడో యనుటనఅన ఆందుక తగిన ఉదావారణలిచ్చి నారు

క్షే హిరణ్యకశిపుడు (ప్రహ్లాదుని సకల కాధలుపెట్టి చశారాయణు జెచట నున్నాడని దండించినపుడం “చత్యం విధాతుం నిజభ్భుత్య భాషితం; బ్యా ప్తించ భూ లేమ్వఖి లేషుచాత్మ నః “తన భృుత్యుని మొటొ చశిసక్వోపగకుడని, సకల భూతముఅందు భగనంతుడం చ్యాపించియున్నాడని బుజువు వేయుటట ఎస్తంళమున జాసి యున్నాడు,

2. చారి వాహవాహన తనయుడు = మేఘ వాహను_డైన ఇందుని జమారుడం చాలి నుగీవుని కొట్టునపుడు స్వామి సేనుచే నుగీవుని కష్టమునుచూచి తాళ లేళ జాలితో తాళవృతుము చాటున చాగియాండి పాలించలేదా! శావున భక్షరకుణమా, అభ క్రశిమణము సేయుటన భగవంతుడు పరోతము-గా చాటుగానుండుట పరిపాటి, ఎిదరపడిన అ కఠతృవులు భయపడి భగవంతుని శళరణం'బెదరు, వారినీ రతీంచనలఅనీ వచ్చును; పోనీ వారిని సైతము రతీంచరాదా! యన్నచో, వారి (ప్రకృతులు అనగా మనోవృ త్తులం దుస్త్రములు శావునీ వారు శితోగ్లులం, అజేరీతి నునసా! మనలో శాను, (కో ధాదులం ఆర్గరు కఠతృవులు అంత ర్థితులె;, మనలను భాధించుచుశ్నారు; జారిని పరోతముణా నీ సంపహరించన లెను, వారికి భగనంతండం అభిముఖుడయ్యె జీని, అవి నళశించవు, భక్త జనుఅ భాధించుచుజీి యుండును. కావున, నిజభ క్తఅను, శ్యానశాజుని రక&ీంచు నిమిత్తము రాముడం ఎచట చాగియున్నాడో! శావున వాని దయ సంపౌదించవలెనన్న అ-జీక [కముఅనోర్చి కనిపెట్టుకొని యుండవల శేగాని, తొండరపాటు పనికిరాదు ఆని భగవంతుడు వరోత ప్రియుడు, చాగి యుండు జాదే నీద్ద్ధాంతమును సోదావారణగా ఊపప ల్రీతో ఇందు నిరూపించినారు,

ట1. ధ న్యాసి__రూవకం ఎందుోళచాయరా దయ, ఇనకులతిలకా దయ కిఎం॥ ఇందువదన కుందరదన మందరధర నీ దయ ॥ఎం! ఇ20౦

306 త్యాగరాజ క్‌ రృవలు ఇాంతభూవము భ_కృపోమ శరణు శేషశాయి 1ఎం॥ (శ్రుత శరణ్య సురవ లేణ్య కృతసుపుణ్య ధన్యాదయ ఎం! నాగ రాజ ధరనుళాజ త్యాగ రాజ వరదా దయ శిఎం! ఓ! ఇననలరిలళశా! ఆదయ అఆనాటీనుండి భవ్తళను వాత్సల్యముతో రటీంచు వటిది. ఇపుడెందు పాయరా! అనగా ఎచటికి పోయినది అని, శరాముని లోలో క్‌ం స్వరూపగుణములను ఇందువద ేత్యాది విశేషణములతో స్తుతించి క్‌ బ్రించికి న! భవ్తలను రటీ,ంచునట్టి భగవంతుని దయ ఆనాది స్వభావనీద్ధము అని కారృర్యము, 62. దర్బారు. (త్రిపుట. ఎందుండి వెడలివివో వయూరో నే తెలియ ఇపుడైన 'తెలువవయ్యా ॥ఎం! అందచందము 'వేళై నడత లెల్ల (తిగు అాతీతమై యున్న బేగాని (శ్రీరామా సీ 1 బెం! చిటుకంకొనవరాధ్యయముల తగిలింబీ శివలోకముగాదు వటురూపుడై బలిని వంచించి యణచువాని వైకుంఠముగాదు విటవచనములాడి శిరము (దుంవబడ్డ విధిలోశముగాదు దిటవు ధర్మము నత్యము మృదుఖావలు కల్లు చివ్యరూన త్యాగ శాజ వినుత సీ 1 చెం! శ్రీ/రాముని రూపలావణ్యములం, గుణ పవృ త్తులు, శీమూ ద్దలశం కై 1త్రిలోశములం మే విలమీణముఅని ఈ క్షీ _రృనమందు వివరించి నార వూర్వపరిచయము. లేనివారిని చూచినపుడు. (కొ _ర్హతనముతో ఆయ్యా! తమజేయూరు! ఎదుండి రాక! యని లోక సహజముగా ఆడీగినట్లు ఆానున్నూ పాషీ మౌొకృడై కొ ర్తగాచూచి, (శ్రీరాముని రూపగుణ వె భవమాను వర్శించుటయు లేత రచనయందు (కొ త్తదనమే, అజ అయ్యా! చాలా శాఅముణా మిమ్ము. చూచుచుంటీని గాని వివరముఅం అడుగ శేదు. ఇపుడైన లెల్చుదురాకి యని (ప్రళ్నించిి తన ఊవాశందినంతవరనణ తన భావములను నిజేదించుచున్నారు. రామా! మి యందచందములు వె ఖరులం జేదశా

శున్నవి, ఈ పుంసాంచోహనరూపము ఏ లోళనుందు వీ యూరితో నున్నట్లు వినలేదు, కనలేదు

పోనీ నణముఅబట్టియెజా ఆ యా (పాంతీయరత జాతీయతను ిలునుకొండ మన్నచో మి నడతలు (తిగుణములం సత్వరజ సమో గుణప్రకృతుఅద్‌ ఆతీతమాలె యున్నవి; అజెట్లనినవ.__ *ిటుకం కు అపరాధచయము తగిలించునది శినలోళమని 'పశిద్ధి” స్వల్పమైనను. శివాపచారము సహీించరానిది? [వళశయ సంవోరళ కితో ఊడినదగుట అ లేజోలోశమందు అపరాధము సహింపరానిది, రామా! పీ యండంఠటి ఉగభావము కనీపీంచుట లేదు, “నస్మరళ్యప శారాణాం ఛతనునీ ఆర్మవ్తయా నూరు. అపకారములు. ఛేనీనను స్మరింపడు” (రామా యణం). పోనీ విస్ణులోశకమందుమా! యాచ్నావృత్తిరేు. నింద్యము, అందును స్వకూపమును మొటు జెట్టునని కటు వానునకూపము ధరించి చాటుమొటలాడి బలిని వచించినట్టి విస్తులోకమున్నూ శాదు, ఆరామోద్విర్నాఖిఫామతే కధంచి దుపళశాళేణ కృతమెశేనతుమ్యతి” ఏ చిన్న ఊపళారము. చేఠనిననూ సంరనీించు వాడు,

మరియు కరణన్న ళతృవునెననూ కశాజ్యదానాదులచే శాపాడు జాడవై చఈరమున్నావు. శావ్సన నీయందు, విమ్ణులోకమ ర్యాదలు శానవచ్చుట లేదు,

ఇక (బవ్మాలోశకమందుమా! ఆది రజో నణ్యవధానము, విట నచనములాడి శిరము (దుంపబడినవాడం విధి తాను సృజించిన 'స్రీచూపమును చూచి తాళి మోహించి వంటబడణశగా బుషి రేగణశే శివుడు (ువ్మాశిరమును ఖండిం చెనటు ఆదియీ (బహ్యుశపాలమని 1 పనీది)ి తడాది | బనవ్మాచకతుర్తుఖుడరమొొను, నర్‌ ఫి 0 అంరరర్యణడర్యున. సీ ఆండా

శామా! దిటవు, ధీరత్వమా, ధర్మము, సత్యము మృదుభాషలం సీయందు స్టేరములై యున్నవి, “ఉళామో వ్శిగహచవాన్‌ ధర్మః? “ఫతునిళ్వం (వశాంతాత్యా మృదువూర్వంచ భాష తే?” (శామాయణము) ఇన్నిళల్రిన సీ వెందుండి జెడలితివి? సీ చినును, నీ పాకము సీ జగన్మోహానకూపము ఏ లోకముఅందు ఎవరియందడను ేవ్వు అని (శ్రీరాముని శ్ర ్యేశాకతార వైభవమును ఆదర్శములతో క్రీ _క్థించినారు,

63. ఆహిరి తిపుట

ఎటుల కాపాదుదువో (శ్రీరామచంద్ర న (న్నెః

ఎటుల శాపొడుదువో రఘువీర

చుటు మూయ నంసారమందు. దగిలిన న 4న్నె॥

306 త్యాగ కాజ కీర్తనలం అనుదినమును జారతనయ వర్దాదుల సౌ లనము సేయుటకొరకు ధనములు కలిగిన మనుజులంబొగడీ యార్జించిన వైశములం జూచి తనకు నరిలేదని బిగువునం దిరిగిన న 1న్నెః శాయ జనకనా (ప్రాయము "లెల్లను మాయాఫూరితు లై న డదాయాదులచేత సాయవర్యంతము శాయశ్లేశము చెంద నా యొనుగాని మాని భ్యేయ నిను తెలియలేనిన ।న్నెః నతమని బాంధవుల జఠను నమ్మి మదికీ హితవు లేక యోపతితపావన సం తతము త్యాగరాజహిత సురనికర పూ జిత నిన్నె శరణుంజొచ్చితిగాని రామ న ॥న్నెః మోొనవ పాధారణమెన అజ్ఞానమువఠన చాయాదులం, చాఠాపత్యములు, ధనాదులం బాంధవులు మెదఠఅగు సంసార జారణముఅను పేర్కొని వాటీయందు పీఠవులేక రామా! నిన్నీ ళరణందితిని, ఏ విధమెన అర్హత లేని నన్నెటుఅ శాపొడుదువో! యనుట చే తనదై న్యమును భగవంతునికడ నివేదించుట యే భగవదను ఆశ్రవాము పొందుటన సాధనమని తాత్పర్యము, ర6శీ. చృకవాకం__[తిపుట ఎటుల (బోతువో "తెలియ వక్రాంత రామయ్య ఎ! కటకట నా చరితము కర్ణ కళోరమయ్య శఎ1 వట్టి గొడ్డురీతి భవ్నీంచి తిరిగితి పుట్టు లోభులనెల్ల పొట్టకై పొగడితి దుష్టులతో గూడి దుమ్మ్భృత్యములు నల్చి రట్టుచేసిన త్యాగరాజుని దయతో ఎః వీశాంత రామయ్య అనగా ఏక పీన అంతః నిర్ణయః సమస్త వ్రపంచమాన కక్క రాము టే ఆక్రయుడు ఆధారము అనియా, శ్రీరాముని శానుభేదముఅలో

శ్యాగరాజ కీర్తనలు 309 ఆము సం్యభదచాయము ననుసరించి ఏీశాంత రామాడనీ ఒకవనా ర్తి భేదమున్నట్లూ జాడుక కఅదుం

ఈ మూిని కరణంది *పాధోహం పాప కర్శా నూరి ఇత్యాడికల్పో కృ (శళశారము శన పాపములను ఫెప్పుళొని భగవంతుని 'ఫౌర్చించుట రూవమున ఈ శీర్తనమందు తన ఆదర్శముతో దుస్కృత్యములను న ర్తింపంకేని నారు,

ఇటీ న! ద్‌. శ్యామ-చాపు ఎటులైన భక్తి వచ్చుటశేయత్నము శీయవే ఓ! మనసాఃఎ॥ మటుమవూయ భవమును మనదని యెంచక వట వ(త్రశయనుని పాదయుగమునందు శీఎ॥ విద్యాగర్వము లీలేసీ వవిద్యావశముగానే లే ఖదో్యోతాన్వయ తిలకుని పుర మేలే బుద్ధ్యాశుగ తోచచేలే ఓ! మనసా ॥ఎ॥ “రామనామము జయ సిగ్గా కారా “జీమి బల్క-వు పుంటిబుగ్గా ఫామల కడ దాటకుముంళశు జగ్గా పామర తనువు నమ్ము నీర్చుగ్లా కఎ॥ భోగ భాగ్యములయందు నిజ భాగవతులు గాని పొందురోసి త్యాగ 'రాడవరదుని నీయందు బాగుగా ధ్యానించు భవగోగమందు శఎ॥ నంపారమందలి మొయామొ(క విలాసముల నఅన మిక్కిలి చిళాన మెంది విశ్వేదనుతో మనసును హెచ్చరించుచున్నారుం

ఓ! మనసా! నీవెన్ని పొట్లుబడిననూ, దెనభ_్రిని సంపొదించుటకే సర్వ యత్నములు చేయనఅయును, ఈ మాయాసంసారము మనడని నునలను కడ తేర్మ చని మనుశారము పనికిరాదు, “నటప్మత ళయనుని పౌదయుగమునందుి ఆశ్రయ మునేకోరిభ _క్రిగలిగియాండుము, ఇచట వటప్మతశయనుడు అనుటచే (ువ్మాండ జోళము 9౦ టహ్యేం (దాదులు వైఠతము (పళయమందంతరింతుననియు. అపుడు

310 త్యాగరాజు కీర్తనలం వీకోనారాయణు జే (ప్రళయకాల పయోధియందు “మోయాశికురం(ఘిపానః మాయా శికువై వటప(త్రమందు తన కాలిబొటన 'ోలిచ్వాళా అమృతమును వడుచుచు శయ నించి జగజ్జీనజాలమురొక్క_ భవిష్యత్కర్థు పరిపాకమును భావన వేయునట, శశారవించేన పదారవిందం ముఖారవిండే వినిజేళయంఠం! వటస్యప(తస్య పఅటళ యానం వాలం ముజందం నునసాస్మరామి” యని ఫురాణో క్‌ గౌవున ఈబహ్మాం దడచీ అ నారాయణుని మొయావిలాసమైనపుడు నీ సంపారమెంతశి సీ మమశార మునేమి విలునకి యని బజోధించినారు, విద్యాగర్వము నిన్ను ఆవిద్యావళుని చేయును, సీ విద్యావి జేకముఅతో అయో ధ్యాధిపతియైెన 'శ్రీరామనియందు త్వరణా నీ బుద్ధినుంచుమా, ఇదియే సర్వ విద్యారహస్యము, “చదువులలో మర్మ మెల్ల చదివితి తంగడీ!'”యని (ప్రహ్లాద నూ కి నిజము, రామనానుము నేయుటన నీవ న్‌ా? లేక నోటికేమెన పుంటిబుగ్లాశి అనగా (వణంమా! లేక నిన్ను వలలో జేనికొన్న స్త్రీల కడదాటుటన నీ కర మౌనమాశి ఈతడు బై రాగియైనాడని వారా త్నేపింతురని నీ సంజేవామా!ే ఆయో్య్యో! అటుశారాదు, ఈ పౌనధ తనువు వట్టి సీటీబుగ్గనుమా! అని ఎంతో ఆ భితో తన మనను నెదుట బెట్టి నూట్టాడుచున్నట్లున్నదిం మరియు సీ భోగ భాగ్యములను భాగవకుల పొందుకోరి వినియోగించుము అట్లుశానివారి పొందురోనీ, శ్రీవారిని ఛ్యానించుము, భవరోగమున కింతశన్న మంచి మందులేదు, అనినయమును భయమున జాడ తనమనను-నే మందలించుట ఏంతో వై జమెన వివేకము, “వ్వయంతీర్మ 1 పఠాన్‌ తారయతి” కాను తరించిన పరు అను, సమాజమును తరింపంజేయునని (పా-దీననూ కీ ఇందు (ప్రమాణము, 66. శంకరాభరణం __ఆది

ఎదుట నిలిచితే నీదు సొమ్ము లేమి బోదురా

నుదుటి (వాతగాని మట్టుమిోరను నా న!

తరము లెలిసి మోనము పోదునా

నరానరిగం జూతురా నా యవ

నరాల తెలియుము వరాలడుగ జూ

లరా నకల చేవరాయ మనవి వి

న రాఘహార సుందరాకార నా మ!

శ్యాగరాజ కీర్తనం వక్ష విజీహాూ జారమణ చేవ (బోవగ నిే నమయమన్న 'జేవతల జే డచే మనసు తెలియ ేమి రాఘవ ఇ బేటి శౌర్యము వబదేవజేనా ఎక తరాన దొరకని వఠాకు నా యడ నురామ! చేసితే సురాసురులు మె త్తురా ఇపుడు ఈ హారామి తనమే లరాభక త్యాగ రాజనుత నా ॥ఎ1 లాటి శామా! చా ఎదుట నిఆచి దర్శనమిచ్చినంత మొతమున సీ సొమ్ము లేమెన అపోవుచా! నా దెన లిఖితము ననుసరించి నాశరము== నా పఫురుహింతరములో నా స్టాయి ఆెలినిళాని మట్టు_నా అర్హతను మారను; నా బౌచిత్యమును గమనించు కొని మోసపోను; నా అవసరాఅను నీవే గమినింతువు; నిన్ను నీను కరాఅడుగు కోవలనీన ఆనసరము లేదు, ఇళరజైవములతో నాన్‌ పనిలేదు. నిజ్నీ నమ్మియున్న ఫడునీ కర్తవ్యమును నీజీ గమనించుట నీ శౌార్యమానట, సీ స్థాయికి తగియుండును, భ భ్రఅపట్ల ఆశితుఆపట్ల ఏ తరములో లేని పరాక్‌ నా యడల చూసిలే నురా నురులుకూడా మెచ్చరు, ఈ వారామితనము అనగా ససేమిరా యని ఎవరికి సవా శారము చేయని పట్టుడల సీళందులన!్‌ భ్తలం నిష్కాములై తను సర్వస్వము భగవంతు చేయని యుందురనియు భగవంతుని దర్శనాదులను కోరుచూ, దైన సాప్త్పములైన యనుభవముఅను పరమొనందముతో ననుభవింతురనియు, “నయ భక్తః (ప్రణళ్యతి? అను వాక్యసుఅనఅన భక్తుల క నర్ధములు శాననిరయు తెలినీ చనువున మెంర బెట్టుకొనుటలో ఈ పరాశీమిశి రానూ! యని (ప్రార్థించుట పవాజ ముగా నున్నదిం 6. కలావలి.__.అఆది ఎన్నడు చూతునో ఇనకుల తిలకని కన్నె వన్నగళశయన భక్రజనావన, పున్నమ చందురుజోలు ముఖమ్మును శఎ॥

తై12 శ్యాగరాజు కీర్తనలు

ధరణిజ సౌమిథతి భరత రిపుఘ్న,ః చా

నర యూధవతి వరుడాంజనేయుడు

కరుణను ఒకరు ఒకరు వర్ణింప నా

దరణను బిలిచే నిను త్యాగ రాజార్చిత కఎ|

శ్రీరాముని ఆంతరంగ పరిచారులం పీఠ అకత్మణుడు చెందఅగువారు ఫున్నమ వేందురునిబోలు ముఖ్యప్రసన్నతగఅ. రాముని చూచుచు కొలువుడీరి (గ్రీరామాని వైభళమును ఒక్కొక్కరుగా. వర్షింపుచున్న ఒళానొక సందర్భమును తన చిత్త మందు చితించుకొని త్యాగరాజస్వామి ఎంతో ముచ్చటపడుచూ అందొళ సన్ని "జేళమును కల్పించుచూ రాముడు పె వివరించిన అంతరంగినలను 'వేశ్వేర పిలచి చారితో శేమో మాట్లాడి (పేమాదరణను చూపెనని శీ ర్థించుచూ యీ సుందర చృళ్యమును ఇందరిలో జీ నొకడుగా తేరి ఇందరితో నిన్ను దర్శించు భాగ్యము నాశెన్నడు కలుగునో! యని తన భావనా ఫొందర్యమును తన ఆనందమును కీ రించు శొన్నారుం పీశాలమ్మణులు నుగీ వాంజ నే యులతో, భరత కశుఘ్నుఅను కలిపిన ఈ దృశ్యము విఅదణము, అందు తానెశడు శానలెననుట ఎంతో గంభీర మెన భానము, నువానీయుల అల్మీయమెన ఫావచ్చిత మిశేయుండుంను, 68. మాళవ(శ్రీ___అది

ఎన్నాళ్లు తిరిశేద 4ఎ!

ఎన్న రాని దేవోలె త్తి ఈ నంసార గహనమందు

వన్నుగ చోరుల రీతి పరులను ఏగించుచును 1ఎ।

ఉప్పు కప్పూరము వరకు ఉంఛవృ ల్రిచే నార్జి ంచి

మెవ్పులకు పొట్టనింపి మేమే వెద్దలమనుచు శిఎ!

-శీవటి కూటికి లేదని శేయివగలు వెననమంది

(శ్రీవతి పూజలు మరచి చేసినట్టి వారి వలెనే ॥ఎ1

(భమనుళొని ఇరుంగు పొరుంగు, భవీంవరమ్ముని విల్వ

అమరుచుకో పూజ జవము నా సాయము ననుచు 1ఎ।

నాయందు ఉంజే తప్పులు నాడే తెలసికొంటిగాని

బచాయవిడునక మహానుభావ త్యాగ రాజవీనుత ఎ

శ్యాగ శాజ కీర్తనల 18

త్యాగరాజస్వామి, ఈ కీ రృనమంద్యూ చాంభిళాదారములను భ_క్రీలేని నియమనిస్టఅను జద్చ వారిని తీవ్రముగా విమర్శించిారు. కామా! ఎన్నరాని చేతో లెల్ధి వినీవి వేసారి ఏడో ఫుణ్యలేళమున యి మౌనవజన్మ (శొప్రించినది.. అంణ చను చోరుఅన లె ఇతరుఅ-ీ (శ్రమెపెట్టుచూ ఊపు మొందలు_శకర్పూరమునరన తిరిెపె మె త్తి సంపొదించుచు పొట్టనింభుకొనుచు సా! "ఫెద్దథమని యవాంకరించి సడా మైన్యముతో శీపటికే జూటికీ లేదనుచూ +శ్ర/కూరి వూజాధులు చేయనన్నను, వేసిన జారినలె-నే నటించుదూ దొంగఅవలె ఎన్నాళ్ళు తిరోది స్వామి! మౌ జీవ భామలం చూచి పీరు పెద్దలని భమించి, ఇరుంసపారుగువారు తరింతునును సంకల్పముతో భోజననునట్‌ వీలుబగా నిత్యము లేవన్నా అ రోజుమా,ర మే చాంభికముగా అను పానము ెెంచి మిరు అమర్బ్చుకొనుడం ఇదిగో వర్తునని వూజజపము సాయం(రము చరట్‌ పెంచి చారిదృష్టిలో ఘీహో! వక ఆనుహైవ మెంకదోయని అనివీించుట ఎంతో అపఛారము. రామొ! ఈ నా తప్పులు నాకే 'కెలునుకొశ్నాను, వీటుకి వళ్ళ్చాత్తాపమే (పాయళ్ళ్చి త్తముగా భావించి సీవుమూర్రము రషించనలెనని జేడం శొన్నారు,

ఇట్లు తమ తప్పులను తాము తెలనీకొని పళ్ళాత్తాపనుంది భగవంతుని జీడి వను పార్ధకత కల్గునని భొవమా,

69. వంతువరాళి__[తిపుట

ఎన్నాట్లార శే యుందువో జూతొాము ఎవరడిగోవారు లేచా (శ్రీరామ ॥ఎ| కొన్నాళ్లు సాశేతపురమేల లేదా శోరిక మునులకు కొనసాగ లేడా 1ఎ। నతి మాటల నాలకించి, నద్భ కృకోటుల సంరవీంచగ లేదా ఎ! మకిమంతుల (బోచే మతము మాదన లేదా చతతము (శ్రీ) త్యాగరాజు నమ్మగ లేడా 11ఎ॥|

ఇందు 'శ్రీశాముడు తనను సంరత్సీంచుట చట్టరీత్యా న్యాయమై యున్న ట్లున్నూ; ఆట్లుగాక తనను ఈ పేమీంచి ఇ కు న్నాప్టుండునో చూతాములే! ఇజేమి న్యాయమని అడిశేవారుండరా! యని తనకేదో పట్టున్నట్లు చెప్వుకొ న్నారు పజల లోరిక వె భరతుని 'పార్ధవపె అయోధ్య నేలుట మునుల కోలికలం తీర్చి రాము

సత త్యాగశాజ కీ ర్తనలం కుఅను వధించుట, సతి మాటలపై భక్తలన కాపాడుట బుద్ధిమంతులందురు, మా నుఠములోనివాలే యనుట ఊదావారించి త్యాగ రాజానూ[తమశ్సే నిన్ను నమ్ము శీదా! యనుట స్వార స్యమం, త లగ, 'చేవామృతవర్షి ని__ దేశాది ఎవరని నిర్ణ యించిరిరా ని న్నెట్లారాధించిరా నరవరు ॥ఎ? శివడనో మాధవుడనో కమలభవుడనో వరం (బహ్మమనో న! ళిన మంత్రమునకు “వ్వ జీవము మా .ధవ మంత్రమునకు *రా” జీవము ఈ వివరము తెలసిన ఘనులకు (యొక్కెను వితరణగుణ త్యాగ 'రాజవనుత ని 1॥న్నె!! ఈ క్రీ ర్త్సననుందు *ఠామనామి” మంత్ర రవా స్యమును వివరించినారు. మనత (ప్రధానముగా ఉపాస్యదేకఠలు “శివుడు విష్ణువు” అని 'జేదాగమములం పీర్కొ న్నవి, రాముడు ౦0ా ఇరువురలో ఎవరి యంళకము లేక రామత త్ర్వ్రమా పరమాత్మ (్రతిపాదక మా! యని విచారించి ఈ విషయము ఉపనిప త్తులలోనున్నను, త్యాగ కాజస్వామి తన ఇస్త్వదెన మె, గురుస్వరూప మైన రాముని పళ్నించి, వారి వబోధ ముతో, కామనామనిర్వి దనము చేయుట రామోపాసనలో అయ్యగారి నిద్ధిని ఆను భవమును సృష్టముచేయుచున్నది, శామా! నిన్ను శివుడందుతో! మాధవుడందురో! లేశ యీ విభాగమున కతీశ వైన సచ్చిడానంద పరమౌత్మయందురో! యని వికల్పించినారు, చరణమందు +శ్రీ/రాముని (ప్రబోధముగా తత్ర్వనిర్దయము చేసినారు, నమశ్శివాయ ఆనుశివ నుం[త్రమందు “ను” యనునది జీవాతీరము. అనగా మశారమును తీనీ వేనీన న_[.శివాయ = నుంగళము కొరనళాదు అని ఆర్భమిచ్చును= అశ్షే “నారాయణాయ? అను విష్ణమంగతమందు “ళా” జీచాతురము, శా యను చానిని తొఅగించినచో న_[.అఆయనాయ=జనుంగళము కొరకగాదు అని ఆర్భృ మిచ్చును, శావున శివ;మొధవ నుం జీవాతుర సంఫుటితో రామనామ 'యేర్చడి వారి.నార.అద్వయ స్వరూపమై రామనామము ఉపాసణలన సర్వమంగ ీ వద మయ్యును, ముముతువులన ఆారశయె పరము పురుషార్థము నను[గహించునుం ఈ వివరమును తెలసిన ఆనగా, ేనల శవ్దార్థ చేగాశ, రాముత _ర్త్వేమా నుపానీంచి

త్యాగరాజ కీర్తనలు ఏ1క "కెలినికొన్న ఘనులఅవశి వుడు, అగ న్వ్యుడు, ఆంజ చేయుడు మొదఅగువారికి యొక్కె దనన్వి పరంపరా సంప్రదాయమును శీ ర్శించిరి, ల్గా మధ్యమావతి . అది

ఎవరిచ్చిరి రా శరచావములు నీ కినకులాబ్ధి చద 11ఎ11 అవతరించు వేళనుండెనో లేక అవనిశేగి యార్డి ంచితివో 11ఎ|1 ఒక కేసిన వది నూరై వెయ్యె చకపకలాడీ శతృల నణచేనటా విశకలుని కాకిని (బోవ (తిమూ రులు వెనుకతీసినారటా నకల నదీ వతిక్రై (దుమకుల్యుల నంపహారించెనటా వకట కీర్తి కలిగిన కోదండపాణి (శ్రీ) త్యాగ రాజవినుత 11ఎ11

శ్రీరాముని శరచాపములు శ ల్యేక వ్యక్తిత్వము కఆవి, కోదండ రాము. దనియు, కోదండయేీ రాముడనియు (ప్రనిద్దిక లదు, అట్టి శరభాపములం కామో! సీ బనరరించు వేళ3జీ యున్నవాశ అవనిలో నవతరించి ఆర్జించుకొంటివా! సీన్‌ పీటిని ఎవరిచ్చిరికి ఆని విశల్చ్పముగా నడుగుటలో గంభీర భావ మిమిడియున్నదిం ఈ రండు భావముఅందునూ య ధార్ధేమున్నది, రాముని శిమ్యునిణా వేనికొని విశ్వా మిత్రుడు సకల ళ్త అ స్త్ర విద్యల నుపచేశిం చినట్లు శామాోయణనుందు కదు, ఆ కస్తాస్త్క్యములం శరృసంహారమునకు సమర్థముఅగుటలో సంజేవాము లేదు. వాటీని శాముడు _పయోగించుటలో నొక విళేప. మేనున గా: __ రాముని దివ్యాను.గ హమ ఆ ళరచబాపముఅందుండీ, శరృవులక అ దివ్యరూపము పసామెత్కారమగుట, రాను శాణ సృర్శభే, కళళ్ళవులన కొందరికి రాముడు వరమౌత్మయను క్షైానోదయమగట, శానుబాణము (త్రిమూ రుల కలవిగాని ఈ క్రీ కఅదగుట మెందలగు విశేహెంళను- 'అెళ్నో అదర్శములై యున్నవి,

అందు వెందటి ఉచావారణమాూ:... ఖరి దూవణ సంహోారమందు పదునాల్గు జేలమంది ఆనకులన ఒకే బాణము పదులు, నూర్లు అెయ్యిగా నోచరించుట మ్‌ గాక జార్కి. ఎదుట శ్రీరామ దివ్యరూపము సామూత్కారమగుట విశేసము,

అశే కాళానురుని యందు వయోగించిన బాణము, (తిమా ర్త క్సికి మించినది, ఠకర్వాఠ సమ్ముదరుని నిిగ్రహించుట కై ఎక్క- వెట్టిన జాణమూ అమ్యముూ

శే16 శ్యాగరాజ కీ _ర్తనలః చతి(కమించి, లోక రత ణార్ధ మై, ఎచటనోనున్న (దుమనల్యులలో గల రాక్‌ 'నుఅ నంరమునేనీ శాశ్వతము గా లోకమునణ కాంతి కలిగించినది.

ఈ మూడు ఆదర్శము అందునూ, శరచాపముల ళశ్రయేగాక 'శయోగ వైళద్య మేగాక, చరోతషముశాా ఆయా ఆఅనుర (పళ్ళకతులఅ నే మౌర్చి; వారి సంస్కాా రముల జే నూర్చి, (శ్రీరాముని దివ్య (ప్రభావముచే. వారు కృ తార్భఅగునట్లు లేసిన శరచాపముల క్తి శ్రీరాముని ఆనుఖఫౌనముతో కూడి జగ్యదతుణ తై పరాత్పరుడు ఆవకరించు జేళ కే యున్నట్లు స్పష్టము, ఈ తాత్సర్యమును మననునందు భావిం చయ్‌ త్యాగరాజస్వామి, యీ విశల్పము నెత్తి రామా! సీ శవరిచ్చిరిరాకి యని పల్లవిలో కీర్తించుట మిక్కిలి గంభీరము,. రావణసంవోర ఘట్టమందు కూడా చిత శన రావణునికి రాముడు పరాత్పరుడు, (1, మహాోవిమ్ణు జేనని జాన సేర్చడినట్లు శామాయణమందు కలద్యుఇదియీ మూయామొను షాన తారమా యొక్క చిద్విలాసమా,

౯2, చీవమనోపారి._ చాపు ఎవరిక్షై యవతార మె త్సిరినో ఇవ్వుడై న 'తెలువవయ్యా! రామయ్య సీ 1 వె॥ అవనికి రమ్మని వీలిచిన మవారా జెవడో వానికి (మొశక్కే.ను రామ 11ఎ| "వేవ వర్ణనీయమా నామముతో విధి రుదులకు మేల్చియగు రూవముతో మోదనదనమగు వటుచరితముతో ముని రాజ వేవీయా 'త్యాగరాజనుత 11ఎ|॥ ్రీరొముని అన తార వైభవమును. వర్శించుచూ. రాముడు పరమౌత్మయను భావనను అధారముగా నిశ్చయించి అవనికి రన్ముని భగవంతుని ఆహ్వానించిన చవారా జెన్వతో! యని చక్కని జాతీయమెన (ప్రయోగము వాడినారు.. ఏజేని గొప్ప శార్యము పాధించినవానిని *మహ రాజూ అనుట పరిపాటి, ఇంఠటీి ఇపుణ్యము కట్టుకొన్న మనాసీయు "డివ్వతో!

వేదముఅన్‌ సెతము గంఖీ రార్థ ముతో వర్శించునట్టి రానముయను నామమ్యూ సృష్ట్యాది శార్యముఖను నిర్వహించుట గుణ్యయ విఫాగముతో పరమార్మవ మూడు రూపములు వీర్చడుట (ప్రవిద్ధ మే,

శ్యాగరాజ కీర్తనలు ప? అందు స్థితిశారవ్నడైన విష్ణకూపము రామునియందు ఉండియే తీరవలెనుం ఇళ విధి రుదుల రూపముఅశన్న రాముని తూపము విశ్వ మోవానమని బుములే తీర్మానించిరి, ఆపె (లినూ రుల చరితములు లోశాతీతములం, ఇక చరిక్రస్థాయిలో' వడేవదే ఆనందమిచ్చునట్టి రామచరి[తకంటి చరి[క మరెక్వరికీ లేదట, అంతళన్న తనందు ముని జేసపుము, తర్వాత శాజవేనము కలనీ మునిరాజవేమము అనుట విచి రము, సహజముగా లోక పరిపాలనాదతులై న శాజులు వయః పరిపాశమున బుమషు- ఆనట కఅదు, రామౌనతారమందు ఆట్లుగాక, బుసిధర్మము ముందు శి&ీంచుకొని మహర్దుఅ అను్ముగహముపొంది ఆ ఆర్ష సంస్కృతిని రాజ్యమందు అనులు పరచినది శామరాజ్య మొక్క_టీయే కఆఅదు, ఈ విధముణా పరమౌాళ్య శామొన తార రూపమున ఆవరరించి ఆందరిశన్న విఅతణయమెన అనుఫానము కఅనాడు రాముడని సంగవా ముశా త్యాగరాజస్వామి ఈ కీర్తనముందు రామాని (వధాన ధర్మముఅను వర్శించి వారు ఇప, మూానవతి... బేశాది ఎవరితో నేం 'జెల్చుదురామ! నాలోని జాలిని 11ఎ1॥ కవంగొని నదా భజనసేయ శార్యములన్ని వేరాయ 11ఎ|॥| గణ నాధుంజేయంగోర కడు వాసనరుంగై తీరెగా గుణ మయా మయాంబుద నమిర గోపాల 'త్యాగరాజవినుత 1|ఎ1! శామా! నీ వుపీతు చేసిన ెనరితో నా జాలిని కెల్చుకొందును, సీ భజన సర్వవళఅముఅను కలిగించునని నమ్మిలరుంటిని, కాని శార్యముఅన్ని జీరాయె, (లికాఅమగచున్నవి, ఇందుకొక సామెతయు కఅదు, ఒకశిల్చ్సి గణపతిబొన్మును. శేయ సంకల్పించగా తీరా చేతిలో అది చానరరూపమెనడట. వారిబారిభళ్ళతిలో గఅ నణవైమమ్యుమే శారణ మెయుండంను, సంకల మెంత నుంచిదై నను పౌక్షన గణ సంప్కా_రమాను బట్టి వాని చేఠలం ఫలరూసము అగునెకీ రహా స్యమును ఇందు. బోధించి నణమయ == గుణస్వరూప మొన, అదముయ = జ్యాధుల నెడి, ఆంబుద = "మేఘములజణ్‌, వికార అ జాయావు కంటివాడా! 6ంఉని సంబోధించి కానూ! జూ నణపళ్ళతిేే మొర్చి నా జాలి తీర్చమని జీడుకొన్నారుం

310 ఆ్యాగ రాజు శీర్తనలం లక్ష, శతోడి_.రూవకము ఎవరు తేలియగం బాయ్య్యేరు సీ మహిమలు 11ఏ11 భువిలో వరమా నాగపురమునం గనుగొంటి లవ లేశ మైనను సీలాయకావీ, సామర్థ్యము 11ఎ|| కరకు బంగారు వల్వంగట్టి సౌగసు మిర కరమున చిలుకనుబట్టి-నిర్ణర తఠు విరులను కొవ్వునిండ జుట్టి అదియుగాక బారుని అటిటాడించినటి సీ లీలలను 11ఎ!॥ ఆటల లు వారి (బహ్మోదులు నిను కొల్వ ఆ వేళను విరభోణులందముతో నిల్వ, అమర వర తరుణులు నాట్యముచే గొల్వ అన్నియు-జూచి కరుణా రనముంజిల్క. బిల్వ, అట్టి సీ్‌దయ 11ఎ|1 నాగభూవణునికి రాణ్మివైన నిన్ను వి నాగతి ఎవరు నీలవేణి, భక్తుల భాగభీయమైన శ ర్వాణి నంతతమును త్యాగరాజు బల్కి-న వాణి ప్రియమైన ని న్నా! ఈంజావూరు మండఅమున నాగపట్నమనెడి నుపనీద కరనముందు జెలసీ ధి “యున్న సీలాయకావీ, యను జేవఠను స్తుతించి నారు, అమ్మా! పి మహిమళ "వెన రెరుంగుదురని ఆ జేవి దివ్యాఅం శారముఅను శర్శి అంచినారం “నరుని ఆటిటాడించీనటి నీలీ” ఆనుట వలన అ "కే(ఠతమాహాత్మ్యమందు లలు ళు సీలాయకావీ, శ క్తిశే 'పాధాన్యమని తెలియుచున్నది, ఆ కల్లి కొలువులో హారి (ఆ్రహ్మైదుఅందరు శేవించుచుందురు, ళ₹ కృఅపాలిటీ భాగ్య దేవత, త్యాగరాజుని “వాణి” యనుటనఅన రన చా(గూపిణిగా అ తలి

త్యానరాజు కీర్తనలు ఏ19 ళ్గాద్స, పున్నాగవరాళి. చాపు ఎవరు "తెలియంబొ య్యేరు వివరము లేని పూజలు వేసేరు |1ఎ!| చుదమున వరుల రూకలకు వర సుదతుల కాసించి తకాంగూడుటకు ఉదరము నింపుట కొరకు చాల ఊరనూర తిరగ! రావరకు 11ఎ(1 కొన్నతొత్తుల మాట మిర లేక అన్నదమ్ముల తల్లి దండ్రుల "నేర మెన్ను శే వనిగాని సారమైన వన్నగశయన నీ వదము నమ్మేరా కిఎ| అలు బిడ్డలను నమ్మేరు వారి కాళించి వరుల కొంవల బొంేరు కాలుని వల్ల నిండారు రామ కష్టము చెంది భువిని పుక్ష్రురు 1ఎ!! పెద్దలతో కల్ల లాడి రామ బుద్ది లేని ధనికులం డా వేడి డు వద్దన వారితో మోడి ఇట్లు పొద్దుపోవుటగాని పతితులంగూడి 11ఎ|| ఈసున మరియాద లేదు నిండు కాసు కల్లినవాని క్‌ న్నిట వాదు అన నీ యెడ కల్గబోదు నిజ చాసులు ఎవరో కన వేతంగాదు 4(1ఎ!1| వన్నుగ మనశే నక్తియని అన్ని కల్ల లనుచును దొంగభ క్తి అన్న ఇచబేటి వీరక్తి రామ కన్నతండి ఇచా 'ఓదయుక్తి 1ఎ||

ఇ20 త్యాగరాజ కీర్తనల యోగులు మేనెరుంగ లేక తము కీ గతియని ఛ్యానింతురు గాక భోగిశయన వలుకోక రామ! త్యాగ రాజునివై నీ కింక వరాకా 11ఎ|| ఇందు తానుసులం చదాంభికలు శాంతా కనకములం దాస గఅచారు భప్రలఅచూచి ఈనున = ఈర్ష న్‌చేం మర్యాద లేక (శ్రవరక్తించువారు మొదలగు సంఘ మందలి దుఠాచారులను విమర్శించి యోగులు "సైతము ఈమళీ ళ _క్రీకఅదని అహంక రింతురని ఇెప్పిి రామా! త్యాగ రాజుని సీశింళ పరాకవలదని పార్టి 6ంచినారుం భద్ర, మోహన. వాపు ఎవరురా నిను నీనా గతి మాకు 11ఎ1| సవనరతుక నిత్యోత్సవ నీతావతి 11ఎ|| రాజానాదువై నీదయ బల్క-రాడా ఇది మరియాడా నాతో వాదమా నే భఛభదమూ మాకు 11ఎ|) రాక నన్నేచ న్యాయమా వారాకా 'జేనంకు హేయమా రామ రాకాశళిముఖ నీ కాసించితి, సాకుమూా పుణ్య శ్లోకనమూ మాకు ॥1ఎ|| (శీశారగ అారాతి వినా చాశా లెలియకపోతివ్‌ అఆవ- ేళార్చిత పాలిలేశా నవ-కాశమా స్వవకాశమా మాకు ॥11ఎ1॥ రాజూచిగు నీశీలరా త్యాగ- "'రాజార్చిత 'తాశళజూలరా ఈ జాలను జేయ రాజా (బోవ సం-కో చమూ! సురభూజమా మాకు 11ఎ! సర్వ్శవపంచమునట్‌ శీీచారియే కరణ్యమని వెప్పి; నాదాశా= నాదు ఆ “కెలియకపోతివి, సీశననకాళమా! అఆనళాళములేదా! ధర్మరతవడవు, సపవనరత జ్‌ డవు విశ్వామిిత యాగరతణ "అంసర్చినవాడవు, నాయందు దయరాదా! అపేళా ర్చిత్‌ జాళివునిచే వూజితుడ వె స్వయంపశాళమానుడ వై సర్వమును (పశాశింపల శేయువాడవు, జీను నీవ జేరూగాదు, సీజీ శా గతియని ఫర్భి ౦చిశారు,

శ్యానరాజు క్రీ రృవలు ద! లలి గాంగేయ భూవణి.. జీశాది ఎవ్వరే రామయ్య నిసరి 11ఎ|| రవ్వకు కావు లేక సుజనులను, రాజిగ రథ్నీంచే చా (11511 వగవానికి సోదరుండని యెంచక భక్షి నెరిగి లంకా వట్టణ మొనలయగగా నగధర సురభూసుర పూజిత వర నాగశయన త్యాగ రాజవినుత సరి 11ఎ|॥ మహాభ బల ఆనుభవములలో నిరంతరం వారి చి ల్త్‌ము ఛనవంతునియం జే యున్న శారణమున వివిధమ్యులైెన భావస్క్ఫురణ కలుగును. ఇందు రామచం దా! వీవిధయమెన రవ్వవ_ఆల్ల రికి అభ్మిపాయ 'భేదములవ ఆావివ్వక ఆ ర్థులె శరణాగతులైన వారిని సీవలె రశ్నీంచేవారెన్వరున్నారు. శతృవు సోదరుడైన విఫీనుణుని గూర్చి సీ పరివారులే అంచరన్ని విధముల ఆలో-చనలు వెస్పిననూ నీ సూటితో అంశా శాజ్యము నే ఇచ్చితివి. ఇంతకన్న ఉదాహారణ యేమి యని రాముని కీ ర్రించినారు లది. సిద్ధసేన బేశాది ఎవనైన లేరా 'వెద్దలు ఇలలోన దీనులం[బోవను ॥్‌ఎః భవకాననమ్మున చరించే, బలుగాసి శామునితోబెలువ కఎ॥ కలి మానవాధముల 'శార్యములే్‌ ణి శామమత్సరాదుల కృత్యముల్‌ చలచి_త్తము లేనివారిపుడు-చాల 'త్యాగరాజనుతునితో "జెల్చ్ప 1ఎ॥ కలి దోషములనలన లోకమందు జరుగు కృత్యములు శామమొత్సర్య విశార ములు చూచి తీవవేదన కలిగి తామే స్వయముగా రామునితో వెప్పుకొనుట కంక ఇతరులు "పెద్ద లెవరైన లేశా! యని పెద్దల సవాశారము కోరట సహజము “ఇవా సంతోనవాసంతి” యీ ఆన్యాయమును సవరించగల సత్చురువులే ఇచ్చట లేరా! యని లంకలో వీత ఇక్షే అనుటలో, శౌను స్వయముగా వెప్తూుకొను ఓపిక కూడ లేదు ఆని భావము. ఆశ్హే త్యాగరాజస్వామి తన పరితాపమును అన్యాపదేళముగా ఇెస్పినళ్లు ఆయినది. గ్త్‌ 21

విస్త 'శ్యాగరాజ కీర్తనలు కార్తి, సౌరాష్ట్ర... ఆది

ఎన్నడో రవీ,ంచి తే నేనిపుడీ వగనునుండవ లెనా ఎ! వన్నగశయన పెద్దల స్వభావమిట్లుండ గ, ఇాగుగ నన్నేనీ 1 వె! చీకటిచేతను గాసింజెంది యీలోకులు నకలకర్త లనే మన 'ాకకొరకు చూబెదరని జెలసి వభాశరుడు మదిని (ప్రాకటముగ దారాను చెల్లునని బ్యాకులుం డై అతివేగమునను “వేకువజామున తోవముకలుగను ఆతా కరుణ నరుణునిబనువ లేదా [ఎ సీరు లేక సబ్బనగణములు మనదారిని జూచేరనుచు బెలిసి, శాం "వేరి తాను రాను చెల్లుననుచు; విచార పృాదయురాలై సాకు వచ్చుననుచు సంతోవము ఏీరులశెల్లనుంగల్ల పడమటి వమూరుర చంచలములంబనిపీ చెలమ లూరంజేయలేదా రామ ః॥$ఎ! గర్వించిన ఆరావణ బాధల, నోర్వ లేకను విభీమణుడు నిన్ను సర్వలోక శరణ్యావందనమన నిర్వికారుడై నీవు సర్వదా రతీ, చెదననుచును సార్వభౌమ లం కాభివత్యమును నర్వజ్ఞుని లత స్రఖునిమ్మన గా, నర్వనన్నుత త్యాగ రాజుని ॥ఎ|

భగవంతుడు సర్వజీవులను వార్కి. స్వతంత్ర భావము (జేసెడి యహం శారము శల్లువరక చారి పోషణము రతణము తొనే వహించును “యోచమే గర్భ గతస్యాపి వృ త్హెం కల్పిత వాన్‌ విభుః (గర్భస్థులెన జీవులప, (పసవించిన వెంటనే తల్లుల _ప్టన్యమందు ఆహారమును సమకూ ర్చెన్సు ఈ జీవులు తమకు తెలివి వచ్చిన కొలది ఆహాంశార్య నుమశారములు పెరిగి, తమ జన్మ స్వభావమును, భగవంతుని రతకత్వమును కురచ పుణ్యపాప కర్మలయందు (ప్రవ్థించుచున్నారు.

కొందరు వివేకవంతులై సర్వళరణుటైన భగవంతుని భ _కిఫావముతో 'జేడు కొందురు. అట్టి భ్‌ ్తలు భగవంతునికి (ప్రియులు, ఆందు క్షైన్సులైనవారు భగవంతుని ఆల్మీయుళే, ఇచట త్యాగరాజస్వామి, తాను భ క్రడనని చెప్పుకొనక, భగవంతుని దీనదయా పరత్వము వర్శించదలచ్వి ఆ మౌటనుకూడ స్పష్టముగా వెప్పక ఇతర్ములెన లోళపాలపలైన పెద్దలు తమంత తాముగా దీనులైన జీవులను రథీంచి పోషించు చున్నారనియు నీవు మొత్రము వారివలె వేయుట లేదనియు అట్లు నీ సహజ్యమెన

దయతో నన్ను శాపాడియున్నచో, చేనిట్లు కష్టపడవలవీన ఆనసర ' ముం అెడిదిగాద వియు, మిగతా పెద్దలవలె నీవు కాపాడుట లేదనుటప జీవే ప్రధాన పొశీననియు చక్కని వ్యంగ్య మర్యాదలలో క్ష్‌ ర్రించినారు.

పెద్దల స్వవభాము ఇట్లుండగ నన్నే నీవెన్నడో రశ్షీంచితే చీనీ వన నుండవలెనా?”” యని అందుక "పెద్దల ఆదర్శములను చూపుచున్నారు. 'వజలందరు రాత్రియంతయు చీకటిలో నున్నారనియు, తన శాంతి [పసరించుచోో వారి వారి కర్భులనాచరింతురని నూర్యుడుు తాను ఉదయించుటకు ముంచే ఆరణుని బంఫు చున్నాడట, అనగా ఆరుణోదయమె, నూర్యునికం కు ముందే వెలుతురు మనక అభించునుం

అశ్షే *శాజేరి నదీమతల్లి (ప్రజలు తన రాశకై ఎదురుచూతురనిి తాను వచ్చుటప ముందే పడమర దిష్కనుండి గాలి వీచిన వెంటనే చలనులను ఊరునట్లు చేయుచున్నది.

శామా! సీ యధీననుందున్న పెద్దలే ఇట్లు దయతో (పజలను ెగాపాడిరి ఫీవున్నూ. పరమ ళతృవైన రావణుని తమ్ముడు విభీషణుడు వూర్వానుబంధము 'శేపన్నన్తూ, నీ వద్దన వచ్చి, ఆశాశమం చే యుండి “సర్వలోక శరణ్యాయ రాఘవాయ మహాత్మనే” యని నీక వందన మొనర్చినంతలో నీవు వానిని ఆను[గహీంచుటయేశాశు అత్మణుని జ్వారా లంశాధిపత్యము నే ఆన్ముగహించితివి గదా! శావును "పెద్దలవ వీప సహాజముగాే దీనులను కాపాడుట సంప్రదాయమే. అ.ే నన్ను ఇంతవముండే ఆను[గహించినచో ఇప్పుడీ శ్రమ నాకం జెడిదిగాదు. అనుట చాలా. చ్చిత్రముశా నున్నది.

భక్త్రలగనవారు త్వరలో మమ్ము శఛాపాడమని ఆర్హులై భగవంతుని ప్రార్థించుట అంద రెరిగినటే. ఇందు అయ్య గారట్లు గాక, ఇంతకుముందే తననెంద్కు, శాపాడ లేదని రాముని (పళ్నించుటవలన ఎంతో శాలమునుండి. తనక రామునితో అనుబంధ యున్నట్లు పల్కు_ట వారి ఫెవ స్వాతంత్ర్యము,

80. శాంభోజి.-ఆది ఎవరిమాట విన్నావో, రావో, ఇందులేవో! భళి భళి (ఎః

.. శశాచేం పశ్చిమమునుండి తూర్పుకు (ప్రవహించును. ఏటా శావేరి క్‌త్త +పచాహము శ్రీష్టామందే వచ్చును. అ (ప్రవాహము ఒక వారంలో వచ్చుననాగా పడనుర శాలులు వీచి దలమలలో నీరు ఊరును,

ఫ24 త్యాగరాజ క్రీర్హ్సనలు అవనిలో అన్రేయ పౌరుపసేయ- మంది చోద్య మెరుంగ 'లేనయ్య ఎకి భ_కృవరాధీనుండనుచు వరమ భాగవతుల వ్య _కృరూపుడై వలికిన ముచ్చట, యు క్రమనుచునుంటి శ_క్తిగల మహో బేవుడు నీవని, సంతోమముననుంటి నత్త చిత్తుడగు త్యాగ రాజనుత, సత్యసంధుడను కొంటినిలలో॥ఎ$ ్రీశాముడు తనపట్ల పరావశా నున్నట్లు భావించి రానూ! నీ కెవరిమొటవిని శాళలేదో లేశ నా పీలుపు నందుకొనుట కిచట 'సమిపమందులేవో! యని ఆళ్చర్య 'భూచకముగా, భలే చాగున్నదిలే యని వింతశానున్నట్లు పలికెరి. ఆనా రామునికి ఎవరెవరో! ఆంతరంగికలు న్నారని వారు తనవంటి ఆధిశారమూ కలవారు శారని పోటీగా భావించుచూ, రామా! నేను ఆన్షేయ పౌరుపేయములుగల రన్నత వంళ మర్యాదప చెందిన బాడను, శావున నా పిలుపునకు ముందుగా మర్యాద చూపుట న్యాయము, నీవట్లుగాక ఎవరిమౌటవిని ఎచటి'కేగితివో! చాకిది చోద్యముగానున్నది. లోకమందు నీవంటి వారూ ఇతరులక_మౌాక తారతమ్యుమును గమనించవలదా!ి యని చమత్కారము. * అన్లేయ పౌరుసషేయములనగా వంశమర్య్యాదలో పరంపరశా సదాచార సద్భ్భా వములను రత్నీంచుకొను సంప్రదాయము కలవారని భావము. ఇట్లు అన్లేయ పౌరుపీ యములు కలవాడు రాముడనియు 'సమన్వయిం చవచ్చును, అట్టి ఈఊన్నతుడవైెన న్‌వ్రు మౌ మర్యాద గమనించక, ఎవరిమొటలో విని వారి చారికేగుట న్యాయము గాదనియూ ఖొననుం “ఆహం భక్త పరాధీన$ి ఇత్యాది వాక్యములచే నీవు భ్రలవ వళమాదు వనియు పరను ఫభాగవతులతో నీవు వ్య క్తముగా అనా ఆవతార రూపమైన వ్యక్త త్వముతో పలికిన దూటలు ఎంతో చాగున్నవని సంతసించితిని. కేవలము మౌట లేగాక చేరలలోవాడా శక్తిగల 'దేవుడవని నమ్ముకొని యుంటిని. అంలేగాక్కు స ర్తచిక్తుడూ అనగా స్మదూపుడు, చిదూూఫుడు ఆని ఇావము. రెాముండు 'తిశాలా చాధ్యమెన స్వరూపస త్త కలవాడని అశే మైకన్యరూపుడని ఆనశా పరమౌత్మయని (ప్రమాణ వచనములు కలవు, మౌొయను తన వళమందుంచుకొన్న కారణమున ఆతండు పత్యసం ధుడనియు అనుకొనుట యు క్తమేం కావున ఆశ్హే య పౌరుపేయ సర్ఫ్సం,_పదాయము కల నీవు అక నా వంళపరంపరాగత మైన సర్సంపదాయముగల నేను పిలిచినపుడూ

త్యాగశకాజ క్రీర్హనలు ఏ2క్‌ ఉపాధమిశ మర్యాద చూపక, ఎవరిమొటలువిని ఎందుంటివి రామొ! యని వ్యంగష్థ మర్యాదతో క్‌ _క్రించినారు. సర్వరత పడు దయామయుడైన రామునికి గుహుడు ళబరి వానరవీరులం ఉడుతే మొదలైన చారెందరో ఆంతరంగిక భక్తులు శలరు, రాముడు భక్తజన 1వీయుడు. ఆ యంశము నే త్యాగరాజస్వామి మనసునందిడుకొని పరోతము7ా ఎవరిమాట విన్నానో! యని పల్లవి నిత్తుకొనుట స్వారస్యము, 61. కరణావళి... బేశాది వటి యోచనలు వేశేవురా ఎదురు బల్కు-వారివరు లేరురా ॥1వ॥ నోటిమూట జూర్చగ రాదురా ళోటి వేల్పులలో మేటియైన నీ ॥ నేక మెండు ళూరులలో వెనుకలతీయవని *ండు మాటలాదేవాడు గాదని అండకోట్ల పాలించేవాడని చండమానులాడ, 'త్యాగరాజనుత వక శామూ! నన్ను రతీంచుట శేదో యోచన చేయుచున్నట్లున్నది. నీ వెవరిని రసేంచిననూ, ఉపేకీంచిననూ, శిశీంచినను నీ కెదురు మొట్లాడువా రెనరన్నారుళి వీవు వాన్ళారుడవుమా, రమే శారాదు. ముక్కోటి 'జేవరలలో పళువైనవాడవుం చేతలలో నీ ₹దార్యమును చూపుము. సీవు శతృసంవోరమందు. సత్యపరా(క్రమనూు కల కూరుడనని “రామస్సత్య పర్యాకకుళొ ఆరావాద్విర్నా ఫిఫాప తే” కండు మొటలాడు వాడవు కాదని సర్వ జగదతువడవని ఆనంఠతజీవులను సర్వ సామ్యు సౌమ్యదృష్టితో పాలించుచాడవని నొప్పు మహామునులు పల్కి యున్నారు. రామో లోశాఫీరానం2_యం శార్య వీర్య పరా మె 'పజాపొలన సంయుక్షోన రాగోపవా 'లేందియః?”” అని ఎన్నో (పమౌణవచనములు కలవు, ఇంఠటీ 'ప్రనిద్ధినల నీవు ఆస్మదాదులను రషీం చఉుటలో ఏమి! ఈ యోచన.

త26 త్యాగరాజ క్షీర్సనలు 82. వరాళి....-చాసపు వటి జన మిది బో! ఓరామ 1వశి వ్‌టి జన్జుమిది ఎందుకు కలిెొనో యెంతని పైరింతు బో! ఓరామ ॥వ$ి సాటిలేని మారకోటి లావణ్యుని మాటి మాటికిజూచి మాటలాడని తవ క శీ సాళెకు ముక్యాల పహోరమురము పాలు గారు మోమును శన్నులారంజూడని తన 1 శీ ఇంగిత మెరింగిన సంగీతలోలుని పొంగుచు తనివార కౌగలించని తన 1కే సాగరశయనుని త్యాగ రాజనుతుని 'వేగవె చూడక పోని హృదయము వ! భగవంతునియందు. పరమౌొనురాగముకల భష్తలకు సదా ఆ భగవంగుని చూచుట, మాటలాడుట, స్పృృశించుట, సీవించుటలయం టే చిత్తము ఆళ కలిగి ఉయుండునుం అట్టి మధురానుభవములం లేని జన్మము వ్యర్థమని భావింతురు. శారణమేమనగా మనకు భగవంతుడు ,పసాదించిన చేహేంద్రియములు మిక్కిలి విలువైనవి. వీటి విలువలు భగవంతుని యనుభవించినపు జే సార్ధకములు, ఆ సశ్వేళ్వరుడు జీవులందరక అంత ర్యామియైయు న్నాడు. వాని స్వరూప సౌందర్య స్వభావములను ఆద్దమందువలె చూ-చచి అనందించుటర్‌ే్‌ సృష్టియొక్క శ్రయోజనము, శావున భగవంతుని యనుభ వములేని చేహేం్యదియనులు జన్మనిరర్థకమని ఇందువెస్పిి, నిన్ను చూడగ నేరని 'జీవాము చిత్తము వేగేని తపీంచుచున్నదని వేడికొన్నారు. 83. యదుకుల కాంభోజి..-అది వతావున నేర్చితివో, రామ ఎందుకింతగాసి కనక సీతాలతు శ్రణ భరత రిపుభ్ను చాతాత (శ జాదులతో నాజేనాటక మేక

క్యానరాజ క్ట్‌ర్తనలు డె27 అలు వజాల సొమ్ములడిగిరో అనుజులు తల్లి దండులన్న మడిగిరో శీలులైన వరభ క్తులు పిలచిరో చిర- శాలము శ్యాగ రాజనుత సీ ॥ వే? భగవంతుడు జగన్నాటక మా,రధారుడు. ఈ ప్రపంచ (ప్రవృత్తి వాని దృష్టిలో నాటకము వంటిది. ఇజేఫావముతో రానూ! సీతా లత్మణాదులతో నీవా డిన నాటకము ఎచట ేర్చితినో! సచ్చిదానందమూ _$ివె ని త్యానందమనుభవిందు సీకీశమ ఎందుక కలిగినదికి యని (పశ్నించుట 'ద్వారమున లోకరతుణకే రాముడు: పాత ధా8మై భార్యాసోదకులతో ఊ త్తమాదర్శము ధర్మపద్ధతి మనల నుద్ధరించుట కే చరించినాడని తెల్చుట త్యాగ రాజస్వామిచారి భావముం ఆ పె లోకమర్శ్యాద చూపుచా, లోకులక, తమ భార్యలా విలువైన సొమ్ము లడ్డుట తలిదండ్రులు అన్నదమ్మలు రమ పోప.ణక అన్నవ్య్త్త్కములడిగి వేధించుట ఆచారము కలదు. వీటిని సాధించుట నిమి త్రము ఎంతటి వివేక నిశ్యావంతు లె నను, శాపష్మకయమంది లోకమందు నాటకదూడుు చూప సహజము రాదూ! ఈ శాధలు నీశేమియు లేకున్ననూ, వెంతో శ్రమపడి రక్తునివలె నటించితివి ఆంతర్య మైన తాపష్యతయము సీఏ కొంతకలదులే; మంచి శీలము కలిగి, నిన్నీ శరణంది, తమ సర్వస్వళ క్రిని నీకే యర్పించిన భప్తలు రశ్నీంచతగిన వరిజారము నీవన్నూ కలదు ఇంన్యు అ ఈకూ అవతార లీలలచే నీవు నాటకము కట్టుటయు కొంతవరప సమర్థ వీయమే! అని, జె వలీలా విభూతి యొక్క ఆంతర్యమును కీ ర్పించినారు. గ్‌ వర్షి చిన సంసార శాష్మతయము ఆయ్య గార!న్నీ, కొంత అనుభవములో నున్నట్లు నూచించుచూ,. తన అశ్రయ్యమెన రామునికి నివేదించుకొనుటయూ ఇందలి విశేషము. 84. కల్యాణి... 'బేశాది వతావునరా నిలకడ నీకు, ఎంచి చూడ నగవడవు ప! నీతాగారి వాగీశ్వరియను, (స్రీగూపములందా గోవింద వః భూకమలార్కొా-నిల నభమంచా లోకకోటులం దా (శ్రీకరుండగు త్యాగరాజ కశార్చిత శివమాధవ (ట్రవ్రదులయం చా కనక

326 త్యాగ రాజ కీర్తనలు

ఆంతర్చహిళ్ళ తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణః స్ట్‌ కృతి (పమౌణముచే భగవంతుడు ఆంతటను నిండియున్నాడనుట సిద్ధాంతము. అయినను దివ్య విభూతి గలిగి సత్త్వాతోయము గల కొన్ని స్థానములు భగవంతుని నివాస కేందములు కలవు, ఆ చోట్ల భగవంతుని స్వరూప వైభవము భ్తలప ఉపాసవలవ చక్కగా నోచరించును.

ఆందు (పధానముగా కుద్ధస త్వ (పధానమెన (ప్రకృతులు, క్తి స్థానములు గుణత్రయ విభాగముతో త్రిమూర్తులకు మహాలమ్మ్మీ. మహాశాళి మహా సరస్వతీ "జేవరలు పరమౌత్మక "కేంద్రములు, ఇందు నీతా, (లకీ పర్యాయము గారి ాగీక్వరీ చేవతలను పేర్కొని అట్టి శ్రీ రూపములంచా! యని అడిగినారు. అపై పరమాత్మ యొక్క అభివ్య క్‌ స్థానములు భూ_కమల_అర్కు, అనిఆఅ=వాయు నభము=ఆశాశములను వివరించిరి. తర్వాత (శమముగా వేతన_ఆ చేతనములెన భూత తోటులందు పరనూత్మ అంతర్యామిగా నున్నాడని తెల్చినారుం పె వివరించిన మువ్వురు ళ్‌ కలకు అధిహైఠలై న తిమా ర్థులు శివ దూధవ, 'ట్రహ్మాలంచా యని పళశ్నించి, రామా! వీరందరియందు నీవున్నట్లు, పమౌణ అనుభవములచే బుజువగుచుసే యున్నదిశాని “నికీ తావున నిలకడ యని నిత్యలత్య స్థానమును అడుగుట యీ శీర్తనము యొక్క పరమ తాత్పర్యము.

ఈ స్టానములన్నిటియందు, ఆ యా జేవతా రూపములతో నిన్నే భావింతుము, శాని నీ స్వస్వరూప సచ్చిదానంద రూపముతో ఎచట అపరోతు పాకోత్కార మి త్తువుకి అని (పళ్నద్వారమును రామతారక (బవ్మావ స్తువు ఆర్మయాపమె, సచ్చిడా నంద ఘనమె, (బవ్మామెయున్నదని నిరూపీంచుటయే అయ్యగారి అనుభవము. ఆది వాచామునోచరము అనిర్వనీయము అనుభ మెక గమ్యము. అను సిద్ధాంత రవాస్య చును *ఏతావునరాళి నిలకడ యనుటవలన విశదమగుచున్నది,

చిన్న చోయమందు ఇంతటి గంభీర సిద్ధాంతమును ఇమిడ్చి కీర్తించుట అయ్య “గారి అనుభూతి విశేషము.

85. శృతిరంజని__ జేశాది వదారి సంచరింతురా, ఇక బల్కురా 8వ! శ్రీచాది మధ్యాంతరహిత నీతానమేత గుణాకర నే. 1 నః

అన్ని కానను మార్గమునను చనితే నన్ను వఏీడెను భారమని యనేవు తన్ను (బోవరా నదాయంళీ చై స్రలొడ నేవు త్యాగ శాజనుత కవ్‌॥ ఇందు రాముని (ప్రళ్నించు రూపమున మఠ(త్రయము అనగా షత, అద్వైత విశిపైదె వ్ష్‌లీ నిద్ధాంతముల సమన్వయమును, చక్కగా వివరించినారు. సమన్వయమన-గా భగవంతునియందు భక్షికలిగి, తఠించు కోర్కెకల ఫావున లన అనుభూతిపరులవ, కాస్త్రార్థ రూపములై న మత భేదములు ఏ నిథధము-ణానూ అడ్డు రావు. అనే పరచూర్థ సత్యము వీరి (వళ్నద్వారా వ్య _క్తమగుచున్నది. ఆదై వ్రలేము:__సర్వం ఖల్విదం, బహ్మ” సర్వం యదయమాొా త్యాగ” ఇత్యాది శృతులు ఆంతయు పరమాత్మయే యని వీద్ధాంతీకరించినవి. శాన్తి మన (పత్యక్ష ఆనుభవములో జీవ జగ త్తులు పరస్పర ఖిన్నములుశా నున్నవి, ఇట్టి జె వలీ గౌననయే ఆదై వ్రరీమునకు మౌర్షదర్శకము, శాని అనుభవరూప్యమెన అదై న్‌్‌ భావనయ్‌ "సర్వమత పర్యవసానము, ఆఖంజానంద్శపదము అనుటలో సంబచేవామునన తావు "లేదు. అయినను భగవదుపాసనము నిత్యనిరంతర భగవ త్రై.0కర్యము, సంక్షీ రన 'స్మరణములు దై స్రరమంచే ఆనండానుభవము నిచ్చును. అనగా అజై వ్ర ల త్యానుభూతి "తెలిసినవానికి భగవంతుని ఆర్బన, నందనాదులు, స్వుతి కీ రనలు వింతో రకిని టీ లట ల! ఆనందమును కలిగించునని పెద్దల అనుభవము! ఈ రుచి మరంగినవారు *నపరిలషంతికేచిదప వర్షమపి” (శృతిగీకు (కేవల ఆదైె ్యఠతరూప మైన ఆపవర్ల మును ఇష్టపడరు అని భాగవరమందుకలదు, ఈ స్థితిలో ఆ్యాగశాజస్వామి 'ీనినిశాదనుట కష్టము లేక, ఏడారి సంచ శీంతురాకి యని వికల్పించి, “అన్నీ నీవను మౌర్ష మునను చని తే నన్ను వీడెను భారమని యేవ అంతా పరమాత్మయే అన్నచో రఖీంపంబడువాడు, రతీంచువాడు అజీ ఖభీద భావము లేనందున రాముడు రక కడు శాకపోవును. ఆట్లుండుట సమ్ముతించక, తన్ను బోవరా! సదాయం శే దైాతుడచేవు, సదా నన్ను రశ్నీంపమన్నచో సీక్‌ ద్వైత ఇానము పోలేదు, సర్వాత్మ భావము శాలేదని అందువు. కావున ఈ ఆద్వైత దై సరీ ఉానములు కం నిద్చాంతరీత్యా పరస్పర విరుద్ధములై ననూ, రానూ! నా అను

230 క్యాగలాజ క్‌ _ర్తనలు భూతిలో నీ స్వరూప ధర్శముచే సమన్వయించుకొనునట్టి అన్ముగహమిమ్ము. ఆనా పార్టించినట్లున్నది. శావుననే ఏచారి సంచరింతురా! యని అడుగుటతో యీ గేయము సమౌ ప్తమెనది.

“ఈ సందర్భమున జగద్దురువులు శ్రీ శాం-దీ శంకరాచార్య స్వాముల బానిచ్చిన పరిసష్కారమును ఇచట పొందుపరచి కృ తార్ధడనగుదును.”

"జేహ బుద్ధ్యాతు జాసోవాం జీన బుద్ధ్యా త్వదంళక।

ఇతిజేడాంత డిండిమః (శ్రీ కంకర భగవత్పాదులు) చేహ బుద్ధితో డాసుడ ననియు, జీవ బుద్ధితో నీ యంశమనియు, ఆత్మ బుద్ధితో సీజీ శనేననియు. మూడూ భూమికలందును సమన్వయించ్వి ఇది "జేజాంత డిండిమమని ఆదిశంకరుల ఆబేశము ఇందు స్పష్ట్రముగా నున్నట్లు నోచరించుచున్నది.

భక్తి వస్థానమందు, అనుభవమందు, ఏ మత విగోధమున్నూ లేదనుటు జ్యాగ రాజస్వామివారి ఆళయము.

శృతి శాత్పర్యమును. వివరించిన ఈ శేయమును శృతిరంజని రాగమందు శానమువేయుట ఎంతో స్వారస్యము.

86. శాఫి--లది

వీది నీమాహు బలవరా[కమ మెన్నాళ్ళ శన్నాళ్ళు ॥వ$ి ఆది జేవ నిజదాసులకుంగన నానయుండగా కరివర డా ॥వ$ కరమున మెరసీ శరచానము ఆకలినొన లేదా మురఖరశోణిత పానము బహుదినములు గా లేదా వాదా కవ$ నరన భూసురుల శకాధలు విని రోనము రాలేదా! మొరలిడగా 'యోగనిద్దురనిలిపి, మోము-జూవరాదా వాదా 1వ! వరుసతప్పు బుద్ధులు నీచులకు వచ్చినది తెలియదా 'వెరపులేక తిరిశేరు చాలనుచు వేగమే (శ్రీ త్యాగరాజ సన్నుత 1వ

కామా! సీ కాహు జలపర్శాకమము. చూపి తృ సంహార మొనర్చి ఎంతో శాల మెనది. ఎన్నాళ్ళ కెన్నాళ్ళు? (జూతీయమెన (పయోగము) వీ నిజదాసులకు చూడనాసగానున్నది. దేవతథ (ప్రార్ధవచే నీవు యోగ నిద్రనుండి మేల్కొానుటు

త్యాగరాజ కీర్హనలు $ి31 మొనలు, నీ శరచాపముల పరాకమము చూడవలెనని యున్నది నీ శరదాపములకు,- మురాసురాదుల రక్తపావముశేనీ చాలా శాల మెనను ఆకలి కలుగలేది! యని పరోతుముగా పలికి పస్తుతము ఈ మహాకలిలో వరుసతప్పు బుద్దులుగల 'ప్రబుద్ధు లెందరో చాలా నీచమైన పనులు చేయుచున్నారు, వారికి భయభ వ్రలులేవు, పరి. నణచుటకు నీ బాహు బలము చూఫుము. ఇళ్లే సీ నిజభ కలు నీ దివ్యరూపమును దర్శించంగోరుచున్నారు. అని భగవంతుని అవతార (ప్రయోజనము దుస్ట్యశిమిణ, శిష్ట సంరతుణమునులను ఇందు చమత్కారముగా శీ 'ల్వించినారు. 6?. ఆసావేరి.... జీశాది వవనికో జన్మించితినని, నీ వెంచవలదు (శ్రీరామనే 1 నేః (శ్రీవతి (శ్రీరామచంద సీ, చిత్తానికి తెలియదానే. 1 నే వాల్మీకాదిమునులు నరులు నిన్ను- వర్ణించిన నాయాన దీరునా "మేలి శ్రమెయుండు నద్భ కలు అలీ మెచ్చుదుళే త్యాగ రాజనుత నే ॥ నేక మొనవ జీవితము యొక్క_ లత్యము భగవంతుని అనుగ్రహమును సంపా దెంచుటయే యని పెద్దల సాంప్రదాయము. తదితర భోగ ఫెగ్యుములు ఆనుష.ంగిక ఫలములు, ఈ వివేకముతో సదా రాముని చింతించుచూ క్రీ ర్థించుచున్న నేను ఏదో పనిశై జన్మించినట్లు నీవు ఫభౌవించవలదనియు, సర్వజీవుల హృదయములందు అంత ర్యామిశానున్న నీకు నా చి త్తీసంస్కాారము "శెలియదాశీ యని; తన నిశ్చయమును, తనభ కిని రాముండు అన్యధా తలంచినట్లు (వించి నీవట్లు ఎంచవలదని వేడు శ్రొన్నారు. ఇందువలన నిరంతరం త్యాగరాజప్వామీ చిత్తము శ"ఇమునియంటే స క్తమె- యున్నట్లు స్పష్ట్రమగుటయే శాక, తననుగూర్చి రాముజెట్లు భావిం చునో! యని,. ముంజే తాను సమాధానము వెప్పుకొనుటనలన, అనుతుణము రాముడే తనవ శరణ్య మనియు భావించినట్లగును. ఇక చాల్మీశాది బుషులు, నరులు రామొ! నిన్నెంత గానో వర్షించి, నీభక్త వాత్సల్యమును నీ దయాళుత్వమును నీ (ప్రసన్నతను కొనియాడిరి. నీ వలన వాశేదో శాంతిని, ఆనందమును పొందియుండ వచ్చును. ఆందబూ(తమున నా అస తీరునాక్‌ భగవదను[గహము ఎవరంత వారికి ఆత్యాశుభనము నిచ్చునట్టిదిః

32 త్యాగరాజు క _ర్హనలు ఆ ఆనంద లాభము నాకన్న్నూ, కలిగినపుడేే వా ఆస తీరునుశాని, ఆదర్శము "లతో నాకీమినిండును! మేల్మియె యుండు సద్భ కులు, ఆదర్శములక మెచ్చరుః ఆత్యానంద (పా ప్రిమయెనంలాని చారు తృప్రీనందురు. కావున నాళ క్రీకొలది నా చేయు న్తతి కలన నా ఆర్షిని నీవు గమనించి, నా జన్మకు సార్థక్యమును సూర్చుము. 88. అకాణ-__త్రిపుట

వ పాొవము చేసితిరా రామసీ

శీపామైన దయరాదు నే నః

సీ పాదములను గన మొజలిడి లే,

నీ పొటున విని విననట్లుండుటకు నే 1 నీ

నాధ రూపుడవని వినినే (శ్రీ)

నాధ నిన్ను సమ్మితిని

నాదాపురమున నుండియు

నన్నాదరించక యూరకుండుటకు నే ॥సే॥

ఎందుకనుచు సై రింతునురా రామ

ముందు వెనుక తోచదురా

ముందర నిలచి బలుకురా నా

యందు నీకు ఈవరకు మరపురా ॥వ॥

గారవీంవ దయరాడా సాలు

గారు మోము-జూవరాదా

ఊరకుండుట మరియాడచా నా

దూరా 'జెల్పువారెవ్వరు లేరా ॥వ॥

కన్నవారిని వేడినానా నా

యన్న నిన్నాడు కొన్నానా

నిన్ను నమ్మినవాడను గానా ముని

నన్నుత కవటములన్ని నాతోనా కవ!

శ్యానరాజు క్రీ ర్తనలు తశ వినవయ్య ఇనకులధ నమా రామూ నినునమ్మిి ఇంక దురతమా భు వనమున నీ కిది ఘనమానీ మనసిటువంటి దనుచును జెలుపుమూ ॥వ॥ నదయు2ై ఇంక వపరాశానా పృాదయవాసుండు నీవేగాక ఇది బుద్ధియనుచు "జెల్పలేక నాడు మొదలుగాను యూరకున్నావుగాక 1వ రాజ శేఖర నన్ను తాంగ త్యాగ "రాజ పహృాదప్ద సుభృంగ "రాజిత కరుణాపాంగ రతి రాజ జనక పావధ్యాంత వతంగ 1వ భగవంతునియందు చిత్తము కలిగిన భ కలు అనేక విధములుగా తమ ఆ ర్తిని చూఫుచూ, సర్వమౌర్షముల చేతను వాని అనుగహము నే కోరుదురు. ఈ క్రీ ర్తనమందు త్యాగరాజస్వామి ఆర్షి తో శ్రీరాముని ప్రార్థి ౦చుచూూ. తన పాపమును పేర్కొని" భగవంతుని దయను ఆర్థించినారు. వీ పాపము చేనితినో! యనుటనలన ఆను పొపమొనర్చినట్లు ఖౌవించుట శాదు. (పతి చరణమందును శ్రీరాముని దయను ఆర్థి ంచుటకు ఒక విధయమెన ఆదన్యుూ ఆవసరమును నూచించుటయీ ఇందలి విశేపము. శాదూ! నీ పాద దర్శనమునకై “'మొరలిడిలే, విని వినట్లుండుట్క నా పాప ఫలమౌాశి యనుటవలన తన మొరలను రాముడు వినవలెననియే (పార్టి ంచునట్లు భావము. ఆకే నీవు నాధుడవని తలచితే, నీవు నా సమిపమందుండియు, అనగా వృాదయమండే ఉఊండియు నన్నాదరించ నేమి! ఇదియు నా పాప ఫలదూ*ళ శావున ఆదరించుమని భావము రానూ! నా కష్టములను *ేనెందుప సహించవలినుకి నీవు సర్వరతవడవు గజా! ఏమో! నాకు ముందు చెనుక తోచుటలేదు. నీవు నా ముందర నిలచి పలుపము. నీవ మరఫు కలిగినా! ఆయితే ే-ేమి పాప మొనర్చితినో! యనుట మిక్కిలి స్వభావనిద్ధమైన భావము,

334 త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలం ఏ శారణము తోచనపుడు, ఏమో! నా పాపము! ఆతనుకొనుట లోక సహజిము. నీ మోము చూపరాడా! యని శాదూరా! అనగా నేమి నిందమోపితినాకి లేక నీవేదేని నా యందు నిందను థావించితివాశి యనుట; కన్న వారిని=చూచినవారి నల్లా చీచేబేని కోరితినా! పోనీ నిన్నాడుకొన్నా నాకి అనగా అడిపోయుట=నిందిం చుట యని అర్థ ము, నీవు శాపాడలేదని నిన్ను నిందించితినా! రానూ! నిన్ను నమ్మినవానికింశా దురితముండునా*€ రానూ! నీకింత పరాశాళి నా హృదయవాసుడు సేబే-గాక, 'వేరెన్వరు! మంచి చెడ్డలను నీవే [పబోధించవ లెనుగాని, నాకీమి స్వాతం 'శ్యము గలదు ఆనుటవలన తన వృాదయమును శ్రీశామునికే అంకిత 'మునర్చి పె మాటలన్నియు రాముని పరములుగానే 'సమన్వయించుట మధుర ఫావము. అనగా, తనకు పౌపమూలేదు! రాముని నేరమూలేద్యు పె వివరించిన వివిధ భావములన రామ చింతనయీ పరమ తాత్పర్యము; భగవంతునియందు ఎంతో భావ శౌరవమున్న గాని, సహజముగా ఈ మూటలురావు. ఇదియే త్యాగరాజస్వామివాకి జనా వైభవము, 8౪9. తోడి._.ఆది ఏమని మొట్లాడితివో రామ ఎవరి మనసు శే వితమో తెలసి 1వ॥ మానము మరదులనుజులు తల్లి దండ్రులు ఇామలు వరిజనులు స్వవశమాట 1 శః "రాజులు నునులు సురారులు వరది (గాజులు మరి సూరులు శశధర, దిన రాజులు లోబడీినడువను త్యాగ ” రాజ పినుతనయ భయముగ ముద్దుగ ॥వ॥ పరార్పరుండు భూలోకమందు మౌనవ సవాజములైన ఈ _తృమాదర్శములను, భర్మమును స్టాపీంచుటకొరవ రామరూపమున అవతరిం చెననుట 'ప్రనీద్ధము. “ఆత్మానం మొనుషం దున్యే” అనియు రామవాక్యము. మొనవ స్వావమందే ైవర త్హ్వము. అభివ్య క్రమగునట్లు పెద్దల పిద్ధాంతము. మానవ స్వరూపమంచే వై వసాతమైుత్కాారము సుగమము, అందుకు సమదర్శనము సిద్ధించవ లెను, స _క్వ్వవృద్ధిగల చిత్తమందు ఇటీ “సమదర్శన "మీర్చడును,

అట్టి సర్ధ్వమూ క్రిగా శ్రీరాముని భావించు వస్వభావయమెన సమదర్శనమును -ాముని దివ్యాదర్శముతో ఇందు త్యాగ శాజుస్వామి క్ట ర్వించినారు, రాముడు చ(కవ రి కదూరురై (ప్రజా రకమణాభారమును వపాంచిన ఉచాల్త వ్య క్రీం చా అంటీ అత్‌ మౌమ మరదులాది్శ”ా సమ న బంధువర్షము వివిధ భావములుకల వర్షము; ఇందరి (పేమప్మాతు.2ై యుండుటకు ఎవరి మనసు ఏ విధమో తెలనీ, వారివారితో వీమని మౌొట్లాడితివో! రామా! యని రామౌయణమందలి కధా వె చిత్యమును ఒక్క మొటలో ధ్వనింప వేని రాముని ఏనైక (వ్రీయత్వమును వర్శించినారు.. పెం "జెప్పిన వర్షంలో ఒక్కొక్కరి భావము రామునీపట్ల వేళ్వేరు దృక్పధము కల చయ్యును, అందరి నన్నివిధముల ఆలరించి, తన క _ర్హృవ్యమును నిర్వహించుకొనుటలో రాముని మొనవ స్వభానమంటే దైవత్వము స్పష్టముగా గో చరించుచున్నది.భగవంతుడు శర్వనియామక 2 వీ శార్యమ్మునై నను, ఎంతటిదాన్నినె నను సాధించుటలో ఆశ్చర్యము "లేదు. మొనవ సహజమెన తీరులో చైవసాధ్యమెన శార్యమున్లు పాధించుటరేం విశేషము. ఇంలేగాక రాజులు, మునులు, సురారులు పరస్పర విరుద్ధ (పకృతులు కల వారు, వీరిని సైతము, తనపట్ల ఏకహృదయులుగా చేయుట, దిశ్చాలురూ, నూర్య చంరులుకూడ స్వవళులగునట్లు చేయుట రాజాధిరాజులు సెతము తనన లోబడి నడచుకొనుట, ఒక్క రామరాజ్యమందే చూడగల్లుగుము.. ఇందరను ఒక్క నూ(ర్రేముప నడీపించి, ధర్మస్వరూప్కుడై తనయందు సర్వులకు మ్రైవనిస్ట కలుగునట్లు చేయుటయే రామావతారము యొక్క పరమౌర్ధ ము. ఇంతటి భావమును త్యాగరాజు స్వామీ సజాతీయమెన కలిలో, ఏమని దూట్లాడితివో ఆనశగా ఇందరితో ఏమి మంఠతనము జరిపితినని లలితముగా ప్రశ్నించి, నాతలోగూడ ఒకమాటు మౌొట్లాడ శాణా! యను కోరికను నిగూఢముశా ధ్వనింపంజేని నారు. 90, (స్రీమణి...-లఅది వమందునే విచ్మితమును, ఇలలోన మనుజులాడే ॥బీః నీమం్యతమహీమ నెరుంగ లేక సామౌాన్యులై బల్కేరు నీతో కవ॥ కామనంయిుచేత త _త్వము బలుకుచు శామచాస్సులై కరుణమాలి మదిని

336 త్యానశాజ కీర్దనలు భూమిసంచరించి పొట్ట నింపుచును శామె వెద్దలట త్యాగ రాజనుత కవ శ్రీరామ. తారక మంగతము సగుణ-నిర్దుణక త్త్వ్వములను ఆవితకోధము?గా లోధీంచును. వరి.హారాట్ర్యైత భౌవముగలది, రామ తారక మంతోపవాసవలకు, మఠ వివాద మెచ్చటను లేదు. రాజమయోగసారము, ఇంతటి రామ మం,రమహిమా -ెరునక, తామసులై శామదాసులై, తత్వవాదములు శేయుచు యీ మనుజులాథే మౌటల విచిిత్రముకు ఏమని "తెల్చుదును* దయాశూన్యు లె డాంభికాచారములతో పొట్ట నింపుకొనుచూ శామే పెద్దల మనువారి మాట ఏమి వెప్పగలను* ఇట్లనుటలో తన సమశాలికలైన సండితు లెవరో! త్యాగరాజస్వామి వారిభ క్షి సిదాంతమును ఆ క్షేపించినట్లు తెలియుచున్నది వారితో వివాదమును వదలి తీన పరి జీపీనమును రామునితో చెప్పుకొనుటలో విశేషము గమనించ తగినది ఏమని పొగడుదురా (శ్రీరామని 1న్నేక (శ్రుమన్న భోమణి వంశల లామ భువనవానీ నూరామని 1న్నః శివునికీ తామ సగుణమిచ్చి కమల భవునికి రాజసగుణమొనంగి శచీ ధుని గర్వహృదయునిగా జేసిన ఉజాశరథ్స! త్యాగరాజ వినుతని 1న్నః శ్రీశాముని ఎట్లు ఏ రూపమున ఏ గుణవై భవముతో పొగడవలెనను మొమాంస కలిగినది, రాముడుగా మనకుం గోచరించిన స్వరూపము నభోమణివంళలలామము, నూర్య నంళకమునకు తిలకమువంటిది. భువనవానీ ఈ భూలోశమందు నివనించియున్నాడు శాముడు తారక (బవ్ము మే, అట్లు పరమాత్మ పొగడుటక ఆందని వస్తువు, పోనీ గుణ 'పకృతిని బట్టి పొగడుదమన్నచో శివునికి తామస పకృతినిచ్చి లయకర్తగా రూపొందించినారు. రజోగుణముచే (ట్రన్మా సృష్టిక రగా 'పనిద్దుడైనాడు. ఇక త్రిలో లు అత ఉరూ

త్యాగరాజు క్రీ రృనలు 337 ఇాధిపత్యము నందిన ఇంగదుడు, రాజ్య, భోగ సంపదఅచే నిరంతరము గర్వము కలవాడై యుండును. ఆరడు స్తుతికి అర్హ, డుగాడు. పోనీ విష్ణురూపేణ పొగడుదమన్న విస్తువు ఉళరధి ఎట్లగును?ి రాముడు నవల ఆఅవతారమూ ర్తిగాశ; ఇందరకు ఇన్ని గుణప్రవృ త్తులనిచ్చిన పామో త్పరంధాముజడే. అను అళయము ఈ శ్రీ ర్తనమందు: అంతర్జీనమై యున్నది. ఆనగా గుణ ('త్రయోపాధులవ ఆతీత మైన ఈ ర్త్వమని శాత్చ

92. ఛశపాన___రూవకం వ్‌ మానలిచ్చేవో య్‌ మెంచినావో శవ! నా మూటలు వినవో రామ నాతల (ాలేమో ॥వ॥ యశమాయువు సద్భ క్రియు వకాంత చిత్తము సుశరీర యమొనంగే భాసుర క్యాగరాజనుత ॥వ। రాముడు సర్వజీవులకు చారి వారి క ర్మానుసారము-ా మంచి యకము,దైవభ క్రి ఆయుర్భాగ్యము, షీశాంతమె కాంతమెన చి త్తు, ఆరోగ్యవంత మెన ఠా _త్తమజాతి అతృణముగల సుళరీరము ఇచ్చునట్టి ఆధి శారి. అట్టి రాముడు తనకు ఏమి అజ్ఞాపించునో తననుగూర్చి ఏమనుకొనెనో! యని ఒక విచ్శిఠ మైన భావముతో ఫల (పదాతయైన రాముని అనుగ్రహమునకు ఎంతో అదుర్షాతో శాచుకొనియున్నట్లు చ్నితించుట అక్బు ర్యమైన అనుభవము.

93. తోడి._చాపు

వ్‌మి బేసిలే నేమి (శ్రీరామ

స్వామి కరుణ లేనివారిలలో ॥వ॥ి

శామమోహ డాసులై (శ్రుశాముని

కట్టు "తెలియ లేని వారిలలో ॥వ॥

నవము వేసిలేనేమి కలిమికి పృుతో

త్సవము కల్లితే నేమి భువిలో

నన్య వీజ జనితునికొని యేమి

శివకర (శ్రీరాముని దయలేని వారిలలో ॥వ॥ గ్త్‌ 22

336 ఆక్యానరాజ శ్‌ ర్తనలు మేడ గట్టి లేనేమి అందున లాందర్‌ జోడుగట్టి తే నేమి వేడియలను మెప్పిం చంబెలిసి కే నేమి 'ఈడు లేని రాముని దయలేనివా 1 ల॥ ఇమ్ము గలిగి తేనేమి, ఇల్లాలికి సొమ్ము బెట్టి తే నేమి కమ్మ విల్లు శేళిని తెలిసి యేమి తమ్మికంటి వాని కరుణ లేని వారిలలో కవ॥ శాజ్య మేలి తే నేమి, బహు జనులలో6 బూజ్యులలై లే నేమి అజ్య[వవాహముతో నన్నమిడి లే నేమి పూజ్యుండైన రాముని దయ లేని వారిలలో వ గురువు తానై ఏమి, కంటికి మేను గురువై తోచిలేనేమి వరమంతమన్యుల కువ బేశించి తే నేమి వర త్యాగ రాజనుతుని దయలేని చారిలలో 1వ! లోకమందు యజ్ఞాదిసక్కర్మలు, భార్యా పుతులు, నే హో రామాదులు, సర్వ "సంపదలు, విద్యానుహైన సంపద, ఇహ పరములందు పద్దతి కల్లుటకు సాధనములని 'పమౌణ 'పనిద్ధికలదు. అట్లని వీటియంటే ఆసక్షి కలవ్శారె కాను మోవాదాన్నులె భగవంతుడైన రామునికట్టు=ఆనణా భగవంతుని పద్ధతి ఆళయము తేలియక, మనము చేయు కర్మయే మనక ఫలితమిచ్చునని "శేవల లోకదృష్టిలో శ్రమించి, ఎంటీ వ్యయప్రయాసలతో శీవల శాాస్త్రవాసనతో 'శ్రియాపరులగుదురు, ఇందుకు ఫలము జన్మపరం పరలె త్తి కర్మ ఫలముల ననుభవించుచూ, దుఃఖపర్యవసౌన మే యగును ఆట్లు-గాక; యీ ధనాగార పుత్రకళ తాది పరివారముతో భగవంతుని అను[గహము. సంపాదించి కృ శాద్ధలగుటకే దయామయాడైన సర్వేశ్వరుడు మనకీ భోగ భాగ్యములనిచ్చినాడ నే థదణాళికను తెలిసీ ఇహలోక భోశగానుభవము "లందు అనుతుణము మె వాను[గవామునే భౌవించవ లెను. లేనిచో వీని యహంభావమువలన సత్క_ర్యలున్నూ మలినములై వీనికి కాంతి సౌఖ్యములనివ్వజాలవు. శాన అనుతణమందు “*పానీయంబులు (దావుచున్‌ పడుచు చుక్‌ ఫాషించుచున్‌ హాసలీలా నిద్రాదులు సేయుచున్‌ సంతత శ్రీ నారాయణ -పాదపద్మ యుగళీ చింతనమేే యీ విశ్వ సౌందర్యముయొక్క లత్యుము. ఈ ఖభావమునే త్యాగరాజస్వామి ఈ శేయమందు వివిధానుభవములతో వివరించిరి.

త్యాగరాజ క్రీర్హనలు 339 సవము యజ్ఞ, ముచేయుట నీరిసంపదలన్‌ పుత్ర భాగ్యము నందుట్ట సవాజముణా ఇుత్రసంతతిలేనివారు. చైవానుగహమునకై ఆరి ంచక ఐళ్వ ర్యాహంళారముతో ఇంకొళర్కి జన్మించిన అన్య వీజజనితుని ద రత చేస్‌ కొని ఇటే భాగ్యమని ఆనందింతు శట. సంతానము లేనివారు కర్యాధిశారిగా దత్తత స్వీకరించుట లోకమందు పెద్దల ఆచారము గలదు, దానిని నిందించుటగాక సహజముగా తమకు సంతతి కలుగనందుకు భగవంతుని అను[గహములేదని భావించి యీ శారణమువచేనెన చై వమునవన అభిముఖు అగుట లేదను విచారము వ్య _కృమగుచున్నది. ఆనైై మేడలు కట్టుట అందు లాందఠర్‌ జోడులను అలంకరించుట, శ్రా వాకర్షి చగల అందచందములు తన ఇల్లాలి సొందర్యాలంశారములందు మోజూ, నొప్పకై ఆజ్యప్రవాహముతో భూరి సంతర్పణలం చేయుట అంతకంకి, రాజు శీయముగా ఉన్నతిని సంపాదించుట, తాను ఆశార్య జన్మ విద్యాదులచే గురు త్వము వసించి పదుగురిలో గ్‌ "రవమందుట మంతోపదేశాదులు మొదలగు ని'కేషు ములను వివరించి ఇన్నియు, (శ్రీశామస్వామి కరుణ లేనిచో వ్యర్థ ములు అని నిరూ పేంచుటే ఏమిచేనీ తే-నేమి?ి యని పల్లవిని తీర్చిదిద్ది వివేకవంతులగువారు చక్కగా ఆర్మ పరిశోధన వేసికొని, సర్వార్యనా భగవంతుని అనుగ్రహము నర్ధి చవ లెననియః ఇదియే జన్మ సాఫల్యమనియు (పబోధించినారు. 94. శంకరాభరణం. ఆది వమి నేరమో నన్ను (బోవ, ఎంతభారమో నావల్ల ॥1వ॥ సామజరాజ వరదుడని మునులలో నత్కీ ర్తి కల లేడా నాపె కవ! ళు 6 దీనబంధువని ేవ బేవుడని మూనఘనుడని ధర్మాత్ముడనుచును క్ల్ఞానఘనులు గుణగానముసేయ, బి రానం జూడవో 'శ్యాగ రాజార్చిత నామై ॥వ॥ +ఉశ్రీరామ కటాతేమును అనేక తీరులలో ఆరి ంచుట శ్యాగరాజస్వామి[ప్ర త్యేశ అనుభవము. ఈ చిన్న కీర్తనమందు రామొ! నా నేరమేమి! లేక నావల్ల నీకేదేని ఇారము తోవెనాకి కటాటీంచకన్నావుకి భక్తజనులలో, ఏవిధ మైన ఆర్హ్హత ఆధి శారమును ఊహించజాలని మదోన్మ త్త మైన జంతువు గజరాజు, ఆకడునీవ ఛి క్తదని

340 త్యాగళాజ కీర్తనలు సీవు వాని ననుగక్‌ాంచిన తర్వాత గాని మాక తెలియలేదు. ఆతని దీనర్వే మే నీ అనూ (శ్రవహామునప అఆథారమెనది, తదాది మునులు, ధలు, నీవు దీనబంధువుడవనిం భర్శాత్ముడవని, "జీవదేవుడవని (గజరాజు బేవుని రూపనామముల నె న ఎకుంగలేక నిర్దణ స్తుతి చేసెనట) సర్య్వోన్నతుడవని నీ సత్కీర్హిని శానమువేయుట చే "నేను వా మౌర్షముే ఆవలంబించి, నీ గుణ కీర్తనము వేయుచున్నాను. నావల్ల ఏమి ేరమో! విరాన నన్ను కటాథీ,ంచకన్నావు. ఆని చక్కని నయరాగ_మెన కంక రాభరణంలో భావగారవముతో పాడుకొ న్నారు, కిక. సారంగ ._అఆది నమిదోవ బల్కు-మా ఇకను, నేనెందుపోదు (శ్రీరామ 1వ శామదాసువలెనై లే సీతా! భామమందలించును నీతో తన। శే? దట్టిగట్టి కరమున శరచభావము బట్టి మూలబలమును రావణు తల గొట్టి నిల్వ నావేళ [లిమా ర్తులు కోరినులింవంగా- నట్టివారికెదురు బల్క్‌. రాజుకు వట్టియనగ నీకు నాదువై దయ బుట్ట కారణం బేమి బెలసె వర భోగి శయన ్యాగరాజనుత తన 1కే రామచంద్రా! నీవే నన్ను రఖీంపపన్న నాకేమి దోవ! నేనెచట్కిపోయి? ఎవరిని శంణందగలనుశి నీదయ ఫుట్టుటక శారణంబేమి బెలిసెకి అనగా నీదయను సంపాదించుటక నాకేమియు కారణము తెలియుటలేదని భావము, నిన్ను దశరధ రాజవమౌొరుడు-గా భావించుట చాలదేమో! పోనీ మరెవ్వరైన రతమకులు కలకా! యిని ఆలోచించినచో నీకంయే మరెవ్వరూ లేరని నీ చర్మితవలన స్పష్టమగుచున్నదిం భక్తి '్రప త్తులతో కైంకర్య'మొనర్చిన రామదాసు నా శాదర్శ మెనవారేం శానీ "నీను రామదాసునివ లె సీతమ్మకు చింతాపపతకమాదిశా ఆభరణములు, నీక కల్కితురాయి చేయించి గుళ్ళు గోపురములు కట్టించగల సమర్ధుడనుగానని (సరస “మెన ఆధి శేపము), అందు వల్లనే శాబోలు సీవు ఉపేత.౦చినా, సీతమ్మతల్లి యైనా, ఇటేమి న్యాయమని మందలించట లేదు. పోనీ జగ(దతుకలు త్రిమూర్తుల ననుసరించరాదా!

త్యాగళాజ కీర్తనలు 3తకే వకున్నచో నీవు పట్టుధట్టీ వీగించి; మవా,పతాపముతో కరచాపములను థరించ్యి శావణుని తలగొట్టినపుడు (త్రిమూర్తులు ఆళ ఏరక్టంతో నిన్నే న్తుతించినారట! అందు చేక నిచ్నీ మిన్నగా భావించి, (తిమూర్తులప "నేనెదురుబల్కి, రాజవమారుడ వైన నిన్నా[శయించితిని. అయిననూ, నీదయ కలుగుట లేదు. అందున కారణము నోచరిం చుటలేదు. ఇక నాగతి యేమి నేనెచట్కి. పోదునని; స్వారస్యము-గా రాముడు “సర్వళరణ్యుడనియు 'తిమూ ర్తులకన్న భ క్తవర్సలుడనియు 'సౌలభ్యము కలవా జనియు రాముని అశయము కన్న వేరు గతిలేదనియు పరోతభావమువే స్తుతిం చుట ఎంతో రమణీయమె యున్నది. జేరు చారి నీవే పల్కుమనుటలో ని న్నే నమ్మియున్నానని స్వారస్యము_ వరాముని నమ్మిలినో, నీ నేపూల పూజచవేసితినో వ! వారము నిజదాసవరులకు రిపులైన వారి మదమణచే (శ్రీరాముండుగాడో ॥వ॥ి వీకాంతమున సీతా సోకోర్చి జోకొట్ట శాకాసురుండు చేయు చీకాకు సైరించు శోక మదిని దయలేక కాణమునేసి వకామునింజేసిన సాశీతవతిగాదో ॥వ॥ జఉారపుతులనద్ద చేకనీక రవి కు మూరుని వెలవటం బారదోలి గిరిల జేరంజేసినట్టి 'కాశానాయకుని నసం- జోరముచేసిన (శ్రీరాముడుగాడో శవ॥ రోవముననాడు దుర్భామలను విని పా= భీవణుం. డావేళశ ఘోషించి శరణన దోషి రావణు మదకోమకుండై న, సి ర్షోమీ త్యాగ రాజ పోమకుండుగాదో 1వ॥ -చీసెంత వేడుకొన్నను రాముని దయరాకన్నది. "జీ ేరాముని వమ్మితినో! యశనటవలన నానమ్మిశ నా అంత రాళ్ళ కుద్ధి ౫౩ నాన్‌ 'పమాణమేశాని, “టేను

342 త్యాగరాజ కీర్హనలు నమ్మిన రాముడు "జేరేమో! నని చమత్కాారముగా పలుకచూ, రాముడొక్క_ జే ఆయినను వాని కనువైన ఫువ్వులుగాక వశ వూల వూజించితినేమో! యనుటనలన పువ్వులలో వేరుతనము లేనశే, నా భావమందును అన్యధాఖానము లేదని స్పష్టమా 'శేసినారు. ఈ అనుమౌనమును నూచించుటద్వారా రామౌాయణమందలి భశ్రరతణా భాగములను చరణములందు ఊఉదావారించినారు. భోశానుభవదృష్టితో కాని, అనన్య భావముతో అరణ్యవాసమందును తన నను సరించిన వీశాంత భక్తురాలు సీశ, ఏశాంతమందు శ్రీరాముడు తన అఆంకమందూ శయనించియుందడ-గా శాశాసురుడు తన కెంతగానో ీశాకు కలిగిం చెను, తర్వాత శాముడు ఆది కెలినీ సహీించకు పరమ దయాభువయ్యును, దయలేక చాణప్రయోగ "మొనర్చి శాశాసురుని శాశ్వతముగా ఏశామని చేసెను. తన (పకృతినికూడ విడచి ఏశాంతభ క్త రతుణచేసిన దయామూ రి "నీను నమ్మిన రాముడేనా* ఇక న్ముగీవ రతుణము విఖీప,ణాను[గవాము (ప్రబల నిదర్శనమాలు. తన భప్త అను కంటిరెప్పవలె కాపాడు రాముడిత దేనా? యని వ్యంగ్యముగా శ్రీరాముని శీ రించినారు. లుల త్రూ, దర్చారు.__తిపుట

వల అెలియలేరో రామ నిన్నేల తెలియ లేరో

పూర్వకర్మ ి మేలాగునం జీసిరో ॥ఏ[)

చాలశ శాంక కలాలంకృతనుత

సీలవర్ష సుగుణాలయ నీమహిమ 11వ!

జకాలవయసున, ళూలధరుని, వి=

శాల ధనువును లీలగా భూ

పాలకులు గనశేల విరిచి, కు=

శాలుగా (శ్రీనేలిన ని న్నే!

నాల్గు నొకవదివేల కంచు, ర-

ధాల సురరిపు మూలబలముల

లీలగా నొక కోలనేసి,

శాల యమపురి పాలంజేసిన ని న్నే!

త్యాగరాజ కీర్తనలు 343 శాజశేఖరు నీ జగతిలో, రాజనమ్మునపూజ చేయు రాజులను గజరాజులకు మృగ-రాజ త్యాగ రాజనుళని (న్నే! ళాలచందకళాలంశారుడైన శివునిచే స్తుతింపయిడువాడు రాముడు, చిన్న వయసునంజే శినధనుర్భంగ 'మొసర్చి లట్మిని చేపట్టినవాడుం పదునాల్లువేల కంచు రధములు ెన్యముతో "నె త్తివచ్చిన ఖర దూషుణాదులను జక్క బాణముతో హత మౌర్చిన రాముని మహిమ తెలియలేకున్నారు. వారి జన్మాంతర కర్మఫల మేగాని,. "బీరు శారణములేదు. సు ప్రపిద్ధ మహీమ_పరా[కమముగల మహానీయుడు, రాజ కేఖరు వైన శివుని వూజించియు, రాజస గుణములుకల గజరాజూలవంటి రాజులవ మృగ రాజు సింహవ్వామువలె భయంకరు టైనవాడు. అయినను బలీయమైన కర్యువాసనతో రాముని “శెలియలేరు, ఇడ. అఠాణ..అది వలా నీదయరాదు వరాకుంజేసే "వేలా సమయముగాదు 11వ11 చాలకనకమయచేల సుజనపవరి పాల (శ్రీరమాలోల విధృతశర జూల శుభదకరుణాల వాలఘన నీల నవ్యవనమాలి కాభరణ 11వ! శారా బేవాదిబేవ రారా మహానుభావ రారా రాజీవన్మేత రఘువర పుత్ర సారతర సుధాపూర హృదయ పరి చార జలధిగంభీర దనుజ నం వళర దశరధకుమూర బుధజన, వి వోర సకల శృతిసార నాదుపై 11వ1? రాజాధిరాజ మునిపూజిత వద రవి- రాజలో చనశరణ్య అతి లావణ్య శాజధరనుత విరాజతురగ సుర రాజవందిత పదాజ జనక దీన

344 త్యాగరాజ కీర్తనలు రాజకోటి నమ 'ేజ దనుజగజ- రాజనిచయ, మృగశరాజ జలజముఖ 11వ॥। యాగరతణ వరమ థాగవ తార్చిత 'యోగీంద సువ్భాద్భావిత ఆద్యంతరహీత నాగళశయన వరనాగవరద పు న్నాగ సుమధర నడా ఘమోచన, స- చాగతిజి ధృత వ దాగమాంత చర శాగరహిత (శ్రీళ్యాగరాజనుత 11వ॥ ఆశ్యాగరాజస్వామి గురూపటేశమున ఇరువదిమాడు సంవత్సరములలో తొంబది యారుకోట్లు 'శీశామ తారకమంత్రమును జపించినారు. జప వూరిలో 'వేసవజామున విశ్వామిత్రుని వెంట యాగరతుణ కై వెడలుచున్న రామలత్ముణులు, స్వష్న్ర జ్యాగ త్సంధిలో దర్శనమిచ్చినారట. ఆ దివ్య దర్శనానంద పరవకు(డె, కకక్చాలకనకమయ వేలి ఇత్యాది దివ్యమోహన రూపమును వరి ంచునట్టి లలికపదవిన్యాసముగల ఈ శ్ర _ర్తనము అ్యపయత్నముగా వచ్చినట్ట్లు (పమౌణ వూర్వకముగా చరిత ప్రనిధ్ధి కలదు. తాను గేయ కశనితారచన చేయవలెనని సంకల్పించకపోవుటచే సంప్రదాయ చవూర్వకముగా గణపతి సరస్వతీ పార్ధ నలు ముందు లేక ఈ క ర్తనమే "మొట్టమొదట గానము చేనీనట్లు స్పష్ట్రమెన ఆధారములు కలవు. ఇందు చక్కని శళ్టాలంశారములతో చాటు భావగంఫీర్యమున్నూ కలదు, వెంటనే “రారాబేవాదిబేవా” యని (ేమౌర్దు హృదయముతో ఎంతోచను వుతో ఆప్యాయముతో రమ్ముని పిలచుటయు నాపె నీకేల దయరాకన్న దిశి ఇంతపరావ చేయుట తగునాశి యని సహజలాలిత్యముతో అవూర్వరాగభావముతో స్వాగత మిచ్చుట ఆయ్య గారి మధురానుభవమును నిరూపించుచున్నది, వరుసగా అనేక ఆర్ధ శాంభీర్యముకల విశేషణములతో ,శ/రాముని తూపనాను గుణవైభవమును. వర్షించినారు.. సకలళృతిసార “ఆద్యంతరహిత_ఆగమౌాంత చర” అనుటచే రాముడు సామయోత్పరాత్పరుడనియు రమౌలోల “రవి_రాజలో-చని” నూర్య చందులు జే శ్రములుగాకలవాడని విరాజతురగ గరుడవాహానుడనుట చే సామోద్విము రూపఫుడనియు ఫావించినారు. అట్రిభగవంతుడు దళరధపమౌరు.బై దనుజసంహార మొనర్చి భక్తలపాపములను పరిహరించి, సదాగతిజధృతపద_వాయుఫు,తుడైన వానుమంతునికి పాదసేవాభాగ్య "మెంసంగినవాడనియుకీ రించి విశ్వామితయాగ

త్యాగ రాజ కీర్తనలు రెన్‌ రతణకై వెడలుచున్న బాలకిశోరమూ ర్తుల లావణ్య గాంఫీర్య ఫౌందర్యముల జీ శాక ఆ(ప్రాళ్ళళ దివ్యవిభూతిని ర్ట _న్రించి స్వాగతము పలికినారుం పం, కల్యాణి. అది ఏ వరమడుగుదురా (శ్రీరామని 11 న్నే॥! పావనమా నీపాదభజన సేయుట్రై దోవ ! లేబరమైనది బేవరా ఇందు జీ 1 నే॥॥ (శ్రీఠకఘువీర నకలాధార క నీమనసున శోరినపనులను వదసారనముల నామన సారగ విడవననే సారతర వైరాగ్యము సాళెకు * సతత గతికుమూరునిప్తాలై నది 11వ1। సీలఘనాభ నదాకాలము నీభ కల జూలములను కని వరిపాలనచేయుచు నీ కివ్రోలిక్రగాజూచే మేలునంగలసాఖ్యము బాలుండగు రిపుఘ్నుని పొాల్రైయుండగ నే 1 జే।॥। సిమహిమలవినగా నామనముదలచ గా భూనిని వద శేఖల నేమరకను కనగ శామరననయన గుణధామ మనసుకరోే (చేమరనము భరత స్వామిప్తాలై యుండగ 11వ! చారము నీదు మనసుచారి ననునరించుచు -నీరము లేకను, ఆవోరసుషుప్తులను, ని వారణచేయు వరిచారక భాగ్యమలం శకారియగు సుమ్మితకుమారుని ప్నాలై నది 11వ! (శ్రీవారి భరితశరసమూహా నదా నిను బభ్భా- చేహమునను దుర్తాహాములను రోసి *వి న న క న నా

1. శేళపోవుటం 2. వాయువు 8, వరసగా. 4 గరుడవావానుండు. ఫ్‌, రాజమౌొర్గము, ముక్త (లేకు రాజయోగము.

346 త్యాగరాజ కీర్తనలు చాపహానుండు నీవను మోహాంబుననుమర చి సోహామను సుఖమువె జేహిపాలె యుండగ 11వ! ఈజగతినిగల సుఖరాజిని మరి నిర్ష ర 'రాజవదంబును ఈజన (మునడుగను 'రాజవదన త్యాగ రాజుని మదికేవ్వూడు కర్రాజవదములై తే, జయమౌగాని 11వ॥ శ్రీశామావతారమందు రామునియందు తమసర్వస్వమును ఆర్పించి ఆత్మీయ భ _కిభావముతో 'వేశ్వేరురీతులలో అనందమనుభవించినవారిని ఈ క్రీ రనమందు "పేర్కొని, వారుకోరి అనుభవించిన ఆనందముక న్న తానుకోరునది వేరేలేక, త్యాగ కాజస్వామి, శామౌా! నిన్ను ఏ వరమడుగుదునుకి అనుటవలను వారందరనుభవించిన ఆనందసర్వస్వమును నా కనుగహిం చమని ఎంతో గంభీరమెన భావముతో పార్టి ంచి నారు, శ్రీరాముని ఛావనలో ఆయా రీతులయందు ఉపానించిన భ ప్రలందరు పూర్ణ భానమందినారు. అనగా శ్రీరాముని దివ్య వైభవమును సమ్యగముాా ననుభవించిన చారే: రాముడును చఛారికి తన వూర్ణభావము నే అన్ముగహించినాడు. కావున ఇతరులు ఆడుగుటక వరములేమియు మిగుల లేదు. కావున ఆ పరిపూర్చులెన మహనీయుల ఆను భవములను కీ _ర్రించి వారిని స్మృరించినవారికి అను.గవాము ఆనందానుభ్‌వము సిద్ధిం చును. ఇది ఉపాసనారహస్యము. ఇదియే రాజపదము. అనగా రాజయోగసారము “త్ర్యాగరాజుని మదికెప్పుడు శాజపదములయి వే జయము?” అని తన విజయమును శెప్పుకొ న్నారు, ఓ! బేవరా! నీ పాదభజనశేయుటప దోవలేబర మైనది. *ఆనగా ఆఅందరన్ని విధముల నిన్ను 'సేవించిరి.”” నావ మొర్గములేదు. అట్లు సేవించి వూర్హనీద్ది నందినవారిలో మొదటివాడు వాయుఫు(తుడు వాను మంఠుడు. సతతగతివనమారుడనుటవలన రాజయోగమునక వాయుజయమే (పారంభ దళయని నూచించిన క్షై నదిం ఆ వానుమంతుడు మనసార్య (శీ(రామపాదాశయుం డై “క్రాసోహాంకోసలేందస్య” అను వీరుదుతో శామకార్య శేవాధురంధరుడై యోగ శ శితో సము(దమునుడాటుట, సంజీవిపర్వతమును కొని తెచ్చుట మొదలయిన మహీ శార్యములను సాధించి రామశార్య సాధనలో వూూర్ణవిజయమందినాడు. శే రామాయణ మహామాలక రత్న మెనవాడు, ఆతనినెన్వరనుగమనించ గలరు

త్యానశాజ కీర్తనలు 347 తర్వాత నిత్యశళరతృఘ్ను డైన శరృఘ్నుడు. పరోశముశానుండికూడ, రాముడూ ధర్మమూ లిగా భప్తలను పరిపాలించు తీరుతెన్నులను గమనించుచు, రాముడు ఓలి కగా అనగా వరుస తప్పక (క్రమముగా కటా&ీంచుటలో ఆంతర్యమెన సౌఖ్యమునూ గుర్తింపుచూ, అనగా పెకి శతృ మిత భావములతో వ్యవహరిం చినట్లు ఆగపడిననూ- ఆంకఠర్యమున చారికిచ్చే సద్దతియొక్క_ స్వరూప 'స్వభావములను గు _రించినవాడూ శతృఘ్నుడు; రాముని పరమౌత్మ-శా భావించి చరితను లీలాళ్యూత్రముగా. సమన్వ్హూ యించుకొన్న జ్జాని. ఆ భాగము వాన్నినెనది. ఇక మూడవవాడు భరతుడు: అప్రయత్నముగా తనతల్లి ఇక్యూపపామౌజ్యమును తనకై సాధించిననూ,. తృణీకరించి, రాముని పాదళేఖలను వెదకికొనుదూ చచిత్రకూటమందు శ్రీరాముని పాదుకలయంటే తన సరస్యమును భావించి తాపనీమై మనసుకరగు 'ేనుఖావముతో (శౌళృభ క్రితో రాముని వూక్థానుగ హమందినవాడు, తర్వాత లత్ముణుని క 0కర్యము. శాముని చిత్తమును కనొపెట్టి నిడ్రాహార ములను ెరము విడచి కంటికి రెప్పవలె రాముని అనుసరించి 'చేసీన సేవ ఇతరు! "లెవ్వరూ అనుసరించ లేనిది. ఇక సీత:_దహరంబు కరుగ కోరమునుబట్ట జానకి తప మేమిచేసెనో?”” యని శ్యాగరాజస్వామి మరొక శేయమందన్నట్లు శ్రీరాముని సాముద్విష్తువుగా. భావించి తాను తన భోగభాగ్యములను మరచి, ఆరణ్యవాసమందును ఆనుసరించి శామునితో ఆాదాళ్మ్యమంది “సోహూాంధావముతో (ఆత డేనేనను అభిన్నఫావము) పూర్ణనిద్ధి నందినది. లత్మ్మీనారాయణులు ఏక స్వరూపులు. ఆకే సీతారాములు ఆనిఖొవముం ఇట్టి ఊన్న తాదర్శములను నీ మహిమలను దలచికొనుచూ. [(పపంచసుఖమును గానిఇ స్వర్గ లోక సామౌజ్యమ్నునెనను శానూ! నిన్ను కోరను. పె వివరించిన మహోను- భావులు పొందిన వూర్మ సిద్ధి ననుగపించుము. రాజమౌగర్గమున విజయమందెదను. ని-న్నేవరమడుగుదునుక్‌ అని వాయుపమారుని యోగ వెభముతో ఆరంభించి సీ్‌శాము తల్లి “సోపాలో” భావము వరక అనన్యభ్‌ క్లినూ[రముతోశేర్చి, శాజయోగసారమునూ ఈ గేయమందుని _ప్తరింపంజేనీన త్యాగరాజస్వామి పార్ట కనామము కలవారు 100. శంక రాభరణం....అది వవితముననై నగాని న-న్నేలుకో మనసు రాడారామ 11ఏ| భావించి చూచువట్ల సీవే-(బభోవవ లెనుగాని; "జీరవరు 11వ[॥

348 త్యాగరాజ కీర్హనలు పావనరూప వరాత్చర సీపద- శవను కోరితి యేభూసురులను నీవలె కరుణానిధిమై (బోచిన "బీనత 'లెవ్వరురా! రామ! 11వ! దీనదయాపరమూ ర్తివి నీవని 'నేనెరనమ్మితిరా అదిగాకను జానవగర్వవిదారణ జను న- చా నిను వేడితిరా రామ 11వ॥॥ సామోత్కా.రము నీవే నీదుక- టాతములేకెవరు [బతికిరి జగత్‌ సాతీమైన జీవనజదళాయ- కామ క్యాగరాజపత్‌ ఇపు 11 జే! ఏవిధముగా భావించి చూచినను లోకమునకు సర్వరతకత్వము 'రాముని_దె యున్నదని చెప్పీ నన్ను కాపాడుటకు నీకు మనసురాదా! నీ పద సేవే కోరియున్నా వని కీ _ర్థించి రాముని దివ్యలషీణములను వివరించుచున్నారు. తపోనుహైనములచే యజ్జ యాగాదివత చర్యే లోక శ్నేమమును. కలిగించునట్లి భూసురులను నీవలె వీ "బేవత'లైనను రకీంప.రైరి, నీవు దీనసదయామూ ర్రివని నిన్నే నమ్మియున్నాను. ఆ సుర శ క్రలను సంవారించగల జెవీసంపద నీయందే గలదు. సామోత్కారమే నీవైయున్నావు అనగా సర్వ్మ్యపపంచమును చూడగలిగిన “ఇందియములు అంతఃకరణము, వీటికంత ర్యామిమైన జీవస్వరూపము. (దృక్‌ దృశ్యము 'దష్త్ర అను త్రిపుటి రాముని స్వరూప మే. అట్టి రాముని కటాతుములేనిచో జీవమే లేదు. ఆతండే సూర్యాదిరూపమునను ఆంతర్యమున అంతర్యామి రూపమునను సర్వ జగ శ్సామీయై యున్నాడు. అట్టి రాముడే సర్వశరణ్యుడని చెప్పి నన్నేలుకో చయనసురాదా! యని చమత్కారముగా పల్కుుట భావస్వాత౦(త్యముం 1౧01. సారంగ _బాపు వ్‌ప్‌ా (త్రిజగదీశ శంభో మూం పాహి పంచనదీశ 11వ

త్యాగశాజ క్షీర్హనలు 349 వాహినీశరిపునుత శివసాంబ-జేహీి త్వదీయ కరాశ్టైవలంబం 11వ! గంగాధర శీర నిర్ణరరిపుపుంగవసంపహోర మంగళకర పురభంగ విధృత సుకు- రంగా_వ్రహ్భృాదయాబ్దభ్ళుంగ శుభాంగ 11వ్‌13 వారణాజిన చేల భవోదధితారణ సురపాల [కూర లో శా భనమిరణ శుభ, వా రీర నమూమకాఘహర వరాత్చ్సర [వక రాజశేఖర కరుణాసాగర, నగరాజాత్మజా రమణ రాజరాజవరిపూజితవద త్యాగ రాజరూవ వృమరాజాధిరాజు శివ వాహినీళరిపు=సముద శతృవైన ఆగ స్త్వుడు. త్వదీయ. . .లంబంవాన్సీ చేతి ఆలంబనము. నిర్జర. . . సంహార = జేవళతృవులయిన అసురులను సంవారించినవాడు, పుర భంగ=తివురములను భంగించినవాడు, విధృతసుకరంగ =జింకను ధరించినవాడు. మొమకాఘవర=నా పాపములను హరించువాడు. తా్లగరాజసాామివారి జన్మసల మెన తిరువాలూరులో ఆగ సం; పతిషిత మెన ఈ ఇ్యాగరా జేశ్వరస్వామివారి స్తుతి. 102. సాళగ భైరవి... అది వలావ కార మె త్తికొంటివో వమికారణమో రాముడై 1వః అలముసేయుట కా అయోధ్యపాలన సేయుట కాట'రాఘవ ॥$వ$ యోాగులనుదూచుట కా భవ రోగులను [భబోచుటకా శత శాగరత్ననూలికను రచించిన త్యాగ రాజునకు వర మొనగుట కా మ! (శ్రీరాముని అవతారమందలి ముఖ్యములయిన (ప్రయోజనములను ఇందువర్షింప6 దలచి, ఓరామా! నీవేల ఆనతార మె త్తుకొన్నావు. ఏమి శారణము!ి అని (పళ్నిం

350 త్యాగరాజ | _ర్హనలు -చుట ద్వారమున "నీ సమౌ ధాసములకు వివరించుచున్నారు. ఆలము=యుద్ధము చేయా టే ఖరదూపణాదులు, రావణుని సంహారము ముఖ్య_పయోజనములు, అనిమి త్తె ఆయో ధ్యాపాలనమునుకూడ విడచినందును పెపళ్న సంగతము, ఆప యోగులను చూచుటశా! భవరోగులు=జన్మ సంసారవ్యాధ్శిగ స్తులెవ ముముత్రువులు వారిని శాపాడుటశాక్‌ యనుటలో యోగులే తమ తపస్సత్వములతో లోకమునకు సర్వవిధములా శ్నేమము కల్పించువార "నే సత్యేము రామావతారమంచే ఆమలుజరిగినది. తపోధనులకు తాను విధేయుడె ఊ _త్తమౌదర్శమును చూపినాడు, ఈస్తాధవోహృదయం మవ్యుం సాభూనాం పహృాదయంకత్వహం” అని భగవత్సూ క్రి. శావున యోగులను చూచుట అనా వారిని గౌరవించుటయీ. భవరోగులను కాపా .డుట యీ రెంటికిని పరస్పరానుబంధముకలదు. సాకొక్పరంధాముడై భ క్షలవ ము _శ్రినిచ్చినవాడు. ఇదివరకు రాజున్యులందరూ ప్రజాపాలన ధర్మమునే అనుసరించిరి, “పర మేశ్వరుడైన రాముడు ఇహ_పరధర్మములను ఆదర్శముతో ఉద్ధరించినాడు. ఇక తన విషయమును ని వేదించుకొనుచూూ పూర్ణ సంఖ్యతో నూరురాగములలో కీర్తనల శచించి శాగరత్నమాలికతో నిన్నలంకరించిన త్యాగరాజు పాలిటి భాగ్య బేవరవె చరమిచ్చుటకే ఆవతరించితిబేమో! యని [శ్రీరాముని తన సర్వస్వము గా భావించి దైవ దత్త మైన నాదోపాసనతో చి త్తమందున్న అనురాగమునంతను నీశేయర్సించి కాగ 'శత్నమాలికను కూర్చుకొనుట సామౌన్య తపసు గాదనియు, రాముని ఆవతార అను భవములో శత రాగరత్నమౌొలికను అలంకరించిన (పాధమిక ఆనందము తనకీ దక్కిన చనియు అందువల్ల నే రామౌవతారము తన భాగ్యమని విలతుణయమెన తీరులో భావించి “నారు, 163. కలావతి._అఆది ఒకపారి చూడగ రాడా కఒ॥ శుకమూనసార్చితపొద సదా శుద్ధాంతరంగ ముదంబుతో కఒ। వరులైన దిగీశులు చందదవిభా కరమౌానివరాదులు రామ నీ శరుణాకటాతుమువేత వెల సిళేగాని త్యాగ శాజనన్నుత శఒ!

త్యాగరాజ కీర్సనలు 351 ఓ రామా! దిశ్చాల్లురె న ఇందాదులు లోకమునకు (వళాళమిచ్చునట్టి చంద నూర్వ్యులు, మహామునులు నీ కరుణా కటాశుముచేత నే లోకమందు ఇంఠ లేనివారై నారు, నీ దివ్యత త్ర్వమును శ్రీ కుశాదులు గుర్పించి మహాను భావులయినారు. శావున ఫేరినందరి కిన్నితీరుల వైభవమిచ్చి కరుణించిన కటాతముతో ఒకపారి నన్నును చూడరాదా! “నర(త నూర్యో భాతి న చందతారకం "నేమా విద్యుతో భాంతి శతోయమన్నిః)” అను శృతి నూర్యు చంద్రాదులకు 'పశాళము భగవద్ద ద మెనడే యని పలుకచున్నది. కావున నీవు శుద్ధాం రంగముతో ఆనందముతో నన్నా కపారి జూచిన కృ తార్ధడనయ్యెదనని, తాను రాముని కటాతపాతుడగుటలో ఒకవిధ మెన వాక్కును, న్యాయమును సరసముగా నిరూపీించుకొన్నారుః 104. హరికాంభోజి... రూవకం ఒకమాట ఒకకాణము ఒకపత్నీ(వరుజే మనసా కఒ॥ ఒకచి త్తముగలవాడే, ఒకనాడును మరవక వే కబ॥ చిరజీవిత్వము నిర్ణరవర సౌఖ్య మొసగునే ధర బరేే బేవుడే "త్యాగ రాజనుతుండే కఒ॥ శ్రీరాముని లోకో _లత్తీరగుణములలో ఆత్యంళ ప థాన మెనవాటిని వర్షి 0-దినారుం ఒకమాట. “రామో ద్విర్నాభిభామ తే?” (రాముడు రెండునిధములుంా మౌట్లాడువాడు గాడు ఒక చాణము:_ఆప్యేకేవైవ చాణేన నివాంతా సర్వరాతసాన్‌ (శే బాణముతో సర్వరాతనులను సంవారించువాడు ఒక పత్నీ (వతుడు:నరామః పరదారాంశ్చ చతుర్భ్యామపి. పళ్యతి” (రాముడు. ఇతర స్తీళళు కంటవైన చూడడు”) అని వాళ్ళీకి నూ ప్తలను యధాతధముగా కీ రించి ఒకే చిర్తముగఅ శాముని “*జకనాడును మరవకజీ” యని తన మనసును ఎంతో జాతీయ మొధుర్య ముతో 'టతిమౌలుకొ న్నట్లున్నది. ఇందలి *ఒక” యను సంఖ్యాని చ్లేశమువలన ఇట్టివాడు మరొక్క జెన్వరూ “శేరనియు ఫెనము నూచిరీము. మరియు, చిరంజీవిత్వమును 'జేవసౌఖ్యమును 'వసాదించగలవ్యాడెయుండి ఏడో లోశాంతరవానీయై మనకందని చాడుశాక *ధరబరంలగే జీవుడే” భూలోకమందు న్నాడు. నిర్యమంగళుడని ముచ్చటగా పౌడుటవలన మందునికైనను చచి ' ర్హమండీ ఊఉపటేళము నాటుకొనును,

శక? క్యాగరాజకీ ర్హనలు 105. శుద్ధసా వేరి_ ఆది ఒరుల నాడుకోవలసిన బేమి వరమపావన (శ్రీరామ 1ఒ॥ వరితావనముతొాళక మొరలిడగా, కరుణ లేక సీవేననుచూడగ న! మంచివారినవావానము కోసి కొంజపు నరులకొరకు నుతి జేసి, 'యంచిన కార్యము కూడనిగాసి న= పాంచకుం డెడిది నాజేరువాసీ ॥ఒ। ఉ*రాశియనుచు వదలను చేంబూని వొాసియుం డెడిది భవాని నే (ప్రియనే ముందురాని "చేసిన కర '్రమనుకోవ లెగాని శఒ జీవ త్యాగ రాజవినుత ననక భావసనీయ రఘుకులతిలక ఈవరకును నాదుతనువలయక సీవే తెలుసుకోవలె గాక కఒ ఓ రామా! నేను నీతో నిత్యము సన్నిపాత సంబంధము కలిగియున్నాను. పరస్పరము అన్నివిపషయములను మనమే సమా ధానించుకోవలనీయున్న ది ఒరుల నాడుకోవలనీన పని ఏమున్నది. నిరంతరము పరితాపములనందుచూ నిన్నే (తౌక్ఫించుట నావంతైనది. నీవు సర్వరతుకుడ టై నన్ను కరుణించకపోవుటలో శారణం తెలియుట లేదు, "నే తలచినట్లు శార్యములు జరుగవండుటకు నాపేరు ఫల మిట్లున్నది.ఇత రుల సేమందును? 106. కాంభోజి... అది శు! రంగశాయీ యని చిలచితేటయని రారాచా కటక ఈ ఈ చరణం సమన్వయమగుట లేదు,

శ్యాగరాజ కీ ర్సనలు షక3 సారంగ వరుండు మూచి కే లాసాధిపుడు కాలేజా 1ఓ8 భూలోక_వై కుంఠమిదియని, నీలోన నసీవేయుప్పొంగి (శ్రీలోలు.డైయుంశు మాచింతదీ రేడెన్నడో 'మేలోర్వనిజనులలో నేమిగుల నొగిలి దివ్యరూవమును ము 'శ్యాలసరులయురమును గనవచ్చితి త్యాగ రాజహృద్భూమణ 1కి ఉభయశకా జేరీ మధ్యమున శ్రీరంగ క్షేత్రము ప్రసిద్ధము. రంగనాధుడు కేస, తల్చమందు శయనించియున్న౦దున రంగళాయీ! యని భ్తలు వీలచుట పరిపాట్సి అ దివ్యమూ రి ఆఖండభోగ వై భవములతో వైభోగరంగ 2 శృం శారరససర్వస్వ సౌందర్య మూ ర్తిమె యుండును, ఈ వెేపమును నూచించుచూ ఓ! రంగళాయీ యని పిల చితే ఓ! యని రారాడా యని కీర్థించి (శీరంగము భూలోకవైకంకము కావున నీలో నీ వేమురినీ లమ్మీలోలుడ వైయుం శే మౌాశేమిగతి? మౌ చింతడీకుట ఎట్లు? అని: పా కేసముశగా 'ప్చి ౦చినారు. ఎదుటివాని మేలోర్వ లేని ఆనూయాపరులవలన మిగుల చాధ చెంది; దివ్య 'ొందర్యముతో ము త్యాలసరముల నలంశరించుకొని యోగనిదాము(దాంకితుడ వైన సీ దర్శనమువలన కాంతినందుదమని వచ్చితిని. శే వీలచిన రారాదాకి ఉఊదావహారణ:_సారంగవరుడుగండుతు మ్మెద సైతము శివభ క్రిచే కైలాసాధి పత్యమునహించినడట. బు-చీకడను ముని కాపవళమున తు మ్మెదయెై శిననానుకీ ర్త ముచే కైలాసమందు శివసాయుజ్యమం'దెనని టేవీఫాగవతమందుగలదు. ఆ సౌమ్యుము విందుచూపి ఆకే నిరంతరం నీ దివ్యకీ రృనమొనర్చు నన్నను[గపీంచరాడా! యని మ! జాతీ భావము. 107. కన్నడ గాళ __ దేశాది ఓరవూపు చూచేది న్యాయమా ఓ! రఘూ_త్తమా సీవంటివానికి కఓ॥ నీరజూయ మును నీడాసులకు నీశేటివావులు కెల్పవే 1ఓః మానమించుకై న నీకు. డోచ లేకపోయిన టై నమేమి పుణ్యరూపమా 2

దినరథ కా శితమానవసం కాన గానలోల 'క్యాగశాజనుత ఓ క ఓ! శామా! నన్నీరీతిశా ఓరచూపు=వాలుచూఫు అనగా నిఠరాదరణతో చూచుట న్యాయమౌళి ఇదివరకు 'సర్వవిధముల నీరశణ పొందియున్న నీ దాసులక వృక్ట వావివరుసలు వీమెన యున్నవాశి ఓ! అశ్రితమానవులవ సంతౌనము=కల్చ వృతుమువంటిరామా! నీవు దీనరతకడ వై యుండి, సంగీత (వియుడ వై యుండివాడ చక్కని రాగ భావసాపాత్యముతో నిన్నే కీ ర్థించుచున్న నాపె నీకింత అభిమౌనవః 'శేకపోవుటన శారణమేమిక యనుటలో తన నిర్మల ఫావమందు ఆర్మవిశ్వాసము “*రామునియందు స్వాత రము వెల్ల డియగుచున్నది. _ 108. అరభి.చాపు ఓ! రాజీవాత ఓరదూపులుజూచే “వేరా నేసీకు వేరా 1ఓ! "నేరనినావై నేరములెంచితే కారాదనిబ ల్కే వారు 'లేనినన్ను ఓ! మక్కువతో నిన్ను (యొక్కి-నజనులకు దిక్కు నీవై ఆతి గక్కు.న(బోతువని ఎక్కు-వసుజనులయొక్క_ వమాటలువిని చక్కని (శ్రీరామదక్కి.తిగదరా ॥ఓ! మితి మేర లేని (వకృతిలోనందగిలి నే మతిహీనుడై సన్నుతిసేయ నేరక బతిమాలి నీవేగతియని నెర న మ్మితిగాని నిను మరచితినానంతతము ఓ చమూవర సుగుణ ఉమావరసన్నుత "బీవర దయచేసి, బజోవగ రాదా పావనభ_క్రజనావన మహాను ళ్సావ 'క్యాగరాజభావిత ఇంకనన్ను

క్యాగరాజ కీర్తనలు ఏైకక్‌ రాజీవామడు=పద్మప(6 నేతుడ వె యుండి నాపప ఓరచూఫపులు పాటీక్యయెన చిన్న చూఫుచూచుచున్నావు. నేను నీక జేరని భావించుచున్నావు. నీవే నాపి -జేరములెంచితే అట్లుశాదని నాపతమున నన్నాదుకొని మౌొట్లాడంవా రెవ్వరూ నాకు "లేరు. ఒకజేళ అట్టి స్నేహితులు నావర్ష మెవ్వరె న ఉందురేమోగాని నే ఇతరుల -నెన్వరను "లెక్క చేయక, సుజనులయిన వారికి రామాజే ఆదుకొని ఆశయమిచ్చునని పెద్దబమౌటలను విశ్వసించి నీళ్లే దక్కియున్నాను. మట్లుమిరములేనిది (కృతి ఆందు చిష్కకొని మతిహీనుడనై _పాపంచివలయినవా రెంత్‌ వారె నను వారినిసన్నుతి శేయనెతిని. సీ వేగతియని నమ్మియున్నాను. నీవు నుగుణములుకలవాడవని లఫ్మీపతియని ఉమౌవరు.కైన శివుని చేతను స్తుతింపండువాడవని భక్తజనుల శాపాడువాదవని మహాను భావుడవని నిన్నే నమ్మియున్ననన్ను, చిన్నచూపుచూడవలదని తన భక్తి విశ్చయమును ఇాటుకొన్నారు. 109. వాచన్చతి-- బేశాది కంటంజూడుమోా ఒక పారి కగం! బంటుడై వెలయు బౌాగుగాని ఠరప్పు తంట లెల్లమానుకొన్న నన్నుంగీ శకం! ఆలనాడు సౌమితతి పాదసేవ ఇలశేగి చేయువేళ సీతతో వలికివూచినంత పులకాంకితు డై వరగినయటు త్యాగ రాజుని క్రీ శిగం॥ శామౌా! నీరశషణ.కటాతుముకోరి తప్పుతంటాలులేక సీబంటుడైన నన్ను అత్మణునివలె 'శ్రీగంటచూడుము. ఇందొక సన్ని 'వేళమును. చిత్తమున భావించుట ఉఆిక్‌ 'ఏరర్టము- ఆలనాడు అనగా ఒశానొక పుడు లత్మణుండు శాముని పొద సేన చేయు చుండగా సన్నిహితురాలైయున్న సీతతో లత్ముణుని ెంకర్యవి శేషము చూచితివా యని చెప్పి రాముడు విలకుణమెన (ప్రసన్నరతో లక్ముణుని మూచినాడట. ఆ చూపులో లత్ముణుడు ఫులశాంకితు డెనాడట, ఈ దృళ్యము త్యాగళాజస్వామివారి ఇావనాచిరే ముం

క త్యాగరాజ క్ట _ర్హనలు లక్మణుని నిష్సా వే శీవ రామాని (ప్రసన్న కటాతుము ఆాననుభవించినమే క్రీ ర్ధంచుట భావసదూధి లక్షణము. మధురానుభవము. ఇట్లు భావించి రామా! ఒక పారి కంటజూదుమను పల్లవి ఎంతో రమ్యుముగానున్నది- 110. లోడిలాచేశాది

కడ లతేరరాడా మనసా ॥క9

ఎడ లేకభజనచేసి సీయెడంగల్లు దబ్బరలను తెలసి 158

ఖలచి త్తలౌకికమనే శృం

ఖలమందు దగల॥క నేఉలూ

ఖలబద్ధునికి నిజదాసుండై

విలసిల్లు త్యాగ రాజమాట విని శకథి

నిరంతరము శ్రీరామునిభజించుచు నీలోనగల దోప.ములను, లోపములనూ

పీజే గు ర్రించుకొని ఆక్మపరిశోధనతో కడ లేరరాదాశీ యని తన మనసు నే హెచ్చ రించినారు.

దుష్ట్రచి త్తులు లేక చి త్తవృత్తులు అనునవి మనసు బంధిం చునట్లి నొలుసులు- వీటిలో చిక్కక శ్రీహరిని భజించితి వేని అఆకజే యళశోదకువలె నీక బర్జుడగును. ఈ స్వారస్యమును నిరూపించుట కే అయ్య గారు రామునితో ఆభిన్నముగా కృష్ణుని భావించి ఉలూఖలబన్థుడు=రోటంగ ట్రబడినవాడని చ్రమయోగించుట భక్రిరసోత్కర్న? యశోద మాతృ పేనుకు వక్కుడై భగవంతుడు కట్రబడినాడు. ఫాగవతమందు

+పవం సందర్శి తావ్యూంగ వారిణాభ క్రవళ్యతా న్వవ శేనాపి కేన యనే దం శేశ్వరం వ కే”

(ఈ (బవ్యోండమంఠతయు ఎవనివశమందున్నదో ఆట్రి స్వతంగరుడై కృష్ణరూపు నహరి భృత్యులక వకుడగుట చూపబడినది అట్టి హారికి నిజదాసు టెన త్యాగరాజన్‌ మాట విని కడ లేరుమని ఆబేశించుటలో నే తాను మనసుకన్న వేరె తన మనసునూ శాసీంచుట పరమౌర్భ లమణము,

111. నారాయణగాళ.___అది కదలేవాడుకాదే రాముండు కధ లెన్నో కలవాడే కల మొదలేతానై నాడే తుదమొదలే "లేనివాడై నాడే 11519

త్యానరాజి కీర్తనలు 351 శల్పన లెన్నడు లేడు నంకల్పములే కలవాడు శీమ- తల్పశయునుడేవాడు (శ్రీత్యాగ రాజనుతుడై నాజే 11క11

ఈ క్రీ _రృనమందు పరమాత్మయొక్క సగుణ నిర్గుణ స్వరూపవై భవవాను తేట "కెల్లమెన నూటలతో ఎంతో చమత్కారముగా కీ కించినారు,

శాముడు కద లేవాడుణాక నే కధ లెన్నో కలవాడే; “నిత్య స్సర్వగతః స్థాణుః ఆచలోయం 'సనాతనఖొ అగ్ని మొదలగున వేవియు పరమాత్మకు హాని కల్పింప లేవు గాను నిత్యుడు. కావుననే సర్వగతుడు అంతట నున్నవాడు. కావుననే స్టాణువు అనూ స్థిరండు శావుననే అచలుండు దలనములేనివాడు. ఆందువల్ల "నే సనాతనుండం ఆనగా ఏశకారణవ స్తువువలన పుట్టినవాడుశాకపోవుట వే చిరంకను.డ,. నిరంతరము ఉఊండునట్రి అఖం రైక రసస్వరూపమెనవాడే పరమౌర్మయని (భగవద్షీత)

ఇట్రివాడయ్య్యును, తన నళమందున్న శుద్దస త్వ (ప్రధానమెన మొయచే “ఈప్రిశ2_జామయత్‌,. బహుస్యాం '(పజాయీయి” "సేన-చేశ రూపములుగా శావలెననీ ఆత(డు సంకల్పిం చెను.” ఆను శృతి భగవంతుడు సర్వసృష్టిని భావించెనని వెప్పూ చున్నది. ఈ రెండు విధములయిన భావములు _పెకి పరస్పర విరుద్ధములుశానున్నన్వు చస్తుస్వ భావమును పరిశీలించినచో ఈ పరస్పర ఖిన్నములుగా మనకు (భమకల్పించోనవి నామరూపములే యనియు, సత్యమెన వస్తువు సచ్చిదానంద ఘనయమెన పరమౌళ్తుయే యనియుత ర్వ వే త్త నిర్హయము, శావున నే “హరిమయము విశ్వమంతయు” “అం తా రామమయం” “సర్వం 'ట్రహ్మమయం కేశ” యని ఆత్మానుభవముశలనారు న్‌ రించి యున్నారు.

శావున కదలేవాదుగాక నే కధలెన్నో కలవాడని సర్వమునకు ఆదిలో యున్నందున నీ ఆద్యంతములు లేనివాడని నిర్దణుడగుటవలన కల్పనలు లేనివాడై “నర్వసంకల్పములవ ఆధారుడ్రైయున్నాడని వర్షించి అట్టి పరమాత్మయే శపతల్బ మందు కయనించఛచీ ఆనగా హృదయమందుండి తన యోగమైభవముచే వానా చిత్ర ఓిచ్యరే మైన సృష్టిని భావించినాడని వర్షించినారు.

ఇట్లు సర్వాధార మైన పరమాళ్మ వస్తురే త్వ్వమును గు _శ్రించుటకు ఈ దృళ్య మైనఆద్భుత రచనా విశేషముకల (ప్రపంచమే మనకు ఆధారమగుచున్నది. జన్య చ్యస్యయతఃి ఈ దృశ్యమయిన జగమున సృష్టి స్టితి సంహారములు ఎవనివల్ల జరుగు చున్నవో అట్టి ఆదిశారణ మే భగవంతుడు అని (బహ్మనూ(త్రము 'వమౌణము, ఇంతటి శ_త్హ్యసారమును వరించి ఆందఠరు ఆక్యారాముడే అంతటను నిండియున్నాడని ఖ్రావించి త్యాగరాజనుత్తుడైన రాముని సర్వాత్మనా భజింపుడని ఆటేశించినారు.

ఏ58 త్యాగరాజ కీర్తనలు 112. విలబారి.. బేశాది కనుగొంటిని (శ్రీరాముని నేడు 1110 ఇనకులమందు ఇంపుగానుబుట్టి, ఇలలోన నీతా నాయకుని నేడు 11క11 భరత లత్ముణ ఛతృఘ్నులు కొలువ వవమానసుతుడు పాదములబట్ట ధీరులై న సుగ్రీవ వముఖులు వినుతిసీయ "త్యాగ శాజనుతుని "నేడు 11క॥[ ఛరతాది పరిచారముతో (శ్రీరాముని దర్శించి ఆనంద మొంది ఆక్షన్సు నొంట్రీని?” ఆని (ప్రత్య ని న్లేకముతో కీ ర్రించినారు. (శ్రీరామ పంచాయతన వ్నిగహము అయ్యా ారికి ళా వేరీలో దొరికినపుడు ఆనందతాండవము చేయుచూ. పరవళ్నులె పాడినదీ శ్రీ ర్తనమని అందురు. ఇనకులమందుపుట్టి పీతానాయక దైన రాముని నూర్య లేజమునూ వెవ్వరెట్ట్లు దాచ లేరో అక్కే చాటు చేయంజాలరని స్వారస్యము. 113. నాయకి._రూవకం కనుగొనుసౌఖ్యము; కములజుకెన కలునా 1511 యా ళి దనుజవైరియగు రాముని దయకల్లిన యతని వినా 1॥క1 తలనువొశచో మనసాకచో తగిన వేనమొకచో నిడి జనుల నేచువారికి జయమానే త్యాగరాజు 11క10 భగవంతుని దర్శించుటకు వాని అనుగవామే శావలెను. రాముడు దనుజవైరి యనుటవలన వాని దర్శనము కోరువారు తమ ఆంతళ్ళతృవులయిన శామౌదులనూ జయించవలెనని నూచన్య తను మనములలో వేరుచింతనలు కలిగి, జనులను మోస గించుటవ దాంభికముగా వేసముతో నున్న వారికి (కీరామజయము రాదు. ఇ వేవియా లేక (ప్రసన్న చిత్తముతో భగవంతుని దయవలన రాముని దర్శించు ఆనందము ్రైవ్యో దులవ ైఠము దుర్గభమని భావము.

త్యానళాజ కీర్తనలు 3509 $114, బృందావనసారంగ__-అది కమలా _ప్తకుల కలశ వార్ధి చంద శావవయ్యనన్ను కరుణానమ్ముద జర్‌న కమలాకళ[త కానల్యాసుపుత్ర కమనీయగా[త శామారిమి[త జక మునుడాసులం[బోచిన టెల్ల చాల విని నీచరణా(శ్రీతు డై తినయ్య కనికరంబున నాకభ యమివ్వుమయ్య వనజలోచన (శ్రీ త్యాగ రాజవినుత కరన కమలా ప్తకుల=నూర్యవంశమ నెడి కలక వార్ధి చంద=సము[ద్రమునకు చంద్రుని: వంటివాడు కమలాకళ(త=లమ్మీపతి శానూరమి[త =ళివునవ మిశ్రుడు. 115. తోడి. ఆది కరుణంజూడవమ్మ కమల్నవైరిళ లాధరునికొమ్మ య! ధరను సరియుదొరకని వంచనద నగరనాయిక ధర్భునంవర్ధ్థని 8క* ఆనేకజగ చాభారివి నీ భన నేమదిని నెర నమ్మితిగా స మనేవాడనో యని నీమదినెం చ నేవద్దనుచు నాతని వేడు దునే నాదువై వినే చాడిచా లునే సీదుదయకు నపాతుడా దునే కువలయ నయనే సువనన- జఘ'ే విధునిభవదనే నంతతము ॥కోన మదాన తెలియకం జేసిన కర్మ విచారి సీవని నమ్మితినే నీ వచదారవింద యుగళభ _క్లిమ్ము ని చానమడిగితి నే తోచ బేమి

360 త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలం ఉచారి సీదయను దాచరాదుద శిడాపులేశను సదా మొరలిడ వి నదా చెవులు ఎవరుదా [బోతురిక నదాశివనహి తే ముదాన నతతము జర్‌ వరాశ క్రి నాయొకచిర్తము తా మరాకుసీరువితము తల్ల డి ల్ల రాదు అందున శేమిఫలము శం బరారికి యర్థశరీరి వురాణపురుషుడగు రామునికి యా పురారికిని నీకు రాజధరి మ చ్చరాన వేరెంచ రాదు అను త్యా గశరాజునిక విడువరాదు సతతము కిక్షన వంచనద కే త్రము తీరువయ్య్యూర్‌ లో 'బేంచేసియున్న కే తాధిజేవత ధర్మ సంవర్థ నిని స్తుతించుచున్నారుం ధరను సరియు దొరకని అనగా భూలోకమందు సాటిలేని పంచనదనగర నాయికి యని సంభోధించి నమ స (బై్రహ్మాండములవ ఆధారళ_క్రీవెన నిన్ను "నెరనమ్మితిని, నిన్ను ౯గూర్చి నా విభేయత, (పప త్తినిగూర్చి “నేచేమందునోయని నీవు ఎంచవలదు. ఆతనిని ఇే వేడుదును. ఆతండనగా తసకిష్టదెనమయిన రాముడు. ఉనాద్రు]పెవి నే చాడి చాలునే యనుటలో నొక విశేషమున్నది. త్యాగరాజస్వామి సదా ఇష్టదైవ ముగా (శ్రీరామునే భావించి ఆ మం(క్రజపముచేనీ రాముని పరముగానీ అనేక కీర్త నలు పొడుకొనుట దూచి కొందరు అనూయాపరులు. 'త్యాగరాజునకు శివునిపెగాని, అమ్మవార్తిపెశాని, భక్రిలేదనియు సదా రాముే క్ట _వ్రించుటనలన చేనతాంతరమాు అందీతనికి "భేదదృష్టి గలదని (పచారము చేసీరట. అఆ భాడి త్యాన రాజస్వామిచాకి విని బడినది. వెంటనే లోవలతో వివాదమునకు చర్చకుదిగక ధర్ముసంవర్థ ని వద్దే మొర బెట్టుకొన్నట్లు అయ్య గారి శిష్టపరంపరలో వాడుకకలరగు, అందున తగినట్లు ఈవి సేద్చాడి ఇాలుసేి యను వయోగము అన్వయించుచున్నది. మరియు చివరి చరణమందు *ఫురాణపురుముడగు రామునిక్‌ యా పఫురారిక్కి సీన్‌ రాజధరి మచ్చరాన 'బీరెంచరాదు అని స్పష్టముణా రామునికి శివునికి నీకు భేదమును భొవించరాదని సమౌధానించినారు, పెగా ఉదారిపెన తల్లీ 1! పీ దయను డాదశాదు. దఠిడాపులేక

త్యాగరాజ కీర్తనలు 36 మొరిలనిడిలే నీ చెవులకు వినవచ్చుట లేచా! తల్లీ సీకంశ నన్ను శాపాడవారెనరు కలరు నా చిత్తము తానురాకుమై నీటీవలె తలడిల్లుయన్నది. అని ఎంతో ఆ ర్హిశా అమ్మవారిని కూర్చి రీ '_ర్థించుకొని పె సూచించిన చాడికి పర మేళ్వరినే పరిష్కర్హణా పార్థించుట ఎంతో గంభీరముగా నున్నది. పరమ భాగవతశిఖామణులగువారికి ్రైవ "భేదముండదు. తను అనుభవములో సర్వ దేవతలను ఇస్ట్వవైవమందు భావించుకొని ఖ్‌ ర్రించుట సంప్రదాయము.

116. శీదారగాళ.__చాపు

కరుణా జలధీ దాశరధీ! కల్యాణ సుగుణనిథీ కకక

] రక్రణారుణ నిభచరణ నురమద

వారణా (శ్తీతజన శరణా ద్భుతగుణ ॥క॥

మనవిని వినక యోచన చేసితే నే

విననయ్య (శ్రీరామ ఓ వరమ పా

వన తారకనామ సుగుణధామ

జనక తనయానన చతుర్చుఖ

జనక జసక వచన సువరి సా

లనము. జేసిన వనజలోచన

ననకనుత మా ధనము నీవే కక 8

సురముని వరనుత నరనముతో నన్ను

కరుణించితే నీదు తండ్రీసొమ్ము

"ెజవక పోనేరదు ఎందుకు వాదు

బారి గణాధివ వరిచరా గమ

చర వరాత్సర తరముగాదిక

చరణభ క్షి వితరణనుగ నీం

దరుణ మిది (శ్రీకర ధరాధివ శక ॥ న

1. తరరుణా...చరణ=చాల నూర్యశాంతిగల పాదములం కలవాడు,
2. హరి... చర=వానరనాయక ౬న సుగ్రీవుడు సహాచర్నుడైనవాడు.

362 త్యాగరాజకీ _ర్హనలు

ధన మదమున నుండు జనులను నీను యా

చన శజీయగ లేనురా త్యాగరాజ

వినుత (ఘుణాసాగర తారన్విా+ర

తనయ జఉవిత *ధనదనుత న

జ్జ మనోహర ఘనరవన్వర

మనసు నాలా వినదురా నా

తనువు నీదని వినుతి. జేసెద న!

శీ! రామూ! సమ ప్త కల్యాణగుణములు కలిగి అశితులను కాపాడు నీవు నా మనవిని వినక ఏమో యోచనశేసీతే-సే విననయ్యా! యని ఎంతో చనవున మొరాము చూపినారు. లోకసాధారణమైన మౌట-గా నన్ను కరుణించితే సీ తం్యడిసొమ్ము పోవునా!్‌ యని రామదాసనూ క్రిని ఆనుకరించిరి. వానరులతో ెకము మె్రిచూపి ఇాపాడిన నీవు సీచరణళభ ్ర్‌ని వితరణముగ నాశిచ్చుటకిదే సమయము, *మనసుచాల వినదురా! తనువుసీదని వినుతిేసెద” అనుట స్వభావచ్చిత్రముగా నున్నది

ధనమదము కలవారిని యాచన'చేయలేను. నా సర్వస్వమునకు నీనే శరణ్యమని యుండి నా ళరీరమును మొత్రము నీ సేవలోవినియోగింతునని పా 6ఛచినారు,

117. బేవగాంధారి..అఆది

కరుణా సమ్ముద రామ కావవే (శ్రీరామభదద శక! శరణాగత హృచ్చిద్రశమన నిర్జితని[ద కిక్ర॥ నా పావము నాతో నుంళు (స్త్రీ సీ చిరుదుశేమి (బతుకు వపాపుల శావమో, ఎందుకీచలము 'త్యాగరాజనుత శక!

శామా! నీవు కరుణాసమ్ముదుడవు, శరణాగతులైన వారి హృదయచ్చి.ద మును అనగా వ్యధను తీర్చువాడవు. నన్ను శావవే! యని (పార్తించినారు. 'శ్రీస=ా

థి

అఖ్మ్మీపతీ! ఇంఠదనుక నా పాపము నాతోనే యుంకే నీవు శరణాగతవత్సలుడవ! పతితపావనుడవను బిరుదలకేమిగతిక అనుటచే సర్వథా "నేను నీ దయక ఆర్హుడను- వీవు రతవడవే! ఆయినను ఏ పాఫులో నన్నిట్టుండునట్లు శపించిలేమో! ఆనశా

8. 'సమిరతనయ సేవిత =ఆంజ -నేయాని చే సేవింపబడువాడు.

4, ధనదనుఠ = బేరుని చే నుతింపయబడువాడు,

త్యాగరాజ శ్రీ ర్తనలు 363 వూర్వె కర్మఫలమని భావము, నీవ చలము_కోపము వలదు, నీ నిక్తేతుక దయతో నన్ను శాపాడుము,

118. సారంగ.__అది

కరుణ మభూడవయ్య మాయయ్య శా వేటిరంగయ్య శక కి

వరమపురువ విను మూాసపాలి "పన్ని ధానమా

వరద నలుగురిలో వర మొనంగి కరమిడి న!

నపొ మవదవమరిగ మరీనని నరి నసాన వపొాదవమ రిగమవ రీగమువ డావమసపొ దనిన డానినరిన గరిననీ రిననిడా ననిదపా నిధవవమూా దదవమనరీ వమురీ నరీన సామచావ సానిరీన గరినిరిగమ రీన కకక వార దేసి కనులే చెలంగుభయనా- చ్చారులతోను మరి సద్భ క్తులతో యాళ్‌ వారులతో సీవు వరనై 'వేద్యముల నారగించు వేళల పారి 'శ్యాగరాజునివై శకి త్యాగరాజస్వామి శ్రీరంగనాధుని కీ _ర్రించుటలో ఒకచోట వై భోగరంగ డని రంగేోశుడని శా వేటిరంగుడని రంగపతి డివ్యవిలాస వైభవమును వాని ఒయ్యా రము ఉట్టిపడునట్లు పాడుదురు.

పల్లవిలో “చూయయ్య శా వేటిరంగయ్య?) అను (పయోగము ఎంతో లాలిఠళ్య గళిద్రై యున్నది.

“సమొనానాం ఊ ల్తేమళ్లోకః”” అన్నట్లు మొపాల పపెన్ని ధానమెన రంగపతీ! నలుగురిలో వరమొసంగి కరమిడిి ఆనశా నీభ క్రబాటమందు నన్నొకనిగా చర్చి కరుణచూఫుమని ఆర్థించివారు.

శీ) జేవి.భూ జేవియను ఉ భయనాచ్చారులతో నిర్యనూరులైని అళ్యారాదు లతో తిరుమంజనాద్యుపచారమాలై న తర్వాత ఉన్నత "నై వేద్యములను ఆరగించు 'జేళలో పరము భాగవత భభ క్రజాటము ీం'చేనియున్న గోప్టిలో త్యాగరాజుని వె కటాతు (ప్రసారమన్ముగ హీంఫుమని భోగమూ రియైన రంగనాధుని ఆను(గహామునూ

న. త్యాగరాజ కీర్తనలు శోరినారు. మహాభ ప్రల మధురానుభూతిలో సంపదాయమకత భేదముల కెంత మొత వవా “అవకాళముండదనుటకీ కీ ర్హనము నిదర్శనము. 119. శీరచాణి....అఆది కలిగియుం కేక దా కల్లును, కామిత ఫలదాయక్‌ ॥క॥ కలిని ఇంగిత మెలుంగక నిన్నాడుళొంటి చలముచేయక నాతలను చక్క-ని వాత శిక॥ భాగవతా (గ్రోనరులగు నారద (వహ్లాద వరాశర రానుదాసులు బాగుగ (శ్రీరఘురాముని పదముల భ క్షింజేసినరీతి త్యాగ రాజునికిపుడు 1క॥ కలిగియుండుట యనగా జన్మాంతర వుణ్యమున కలుగు ఫలము, రామొ! (పళ్లోదనారడ పరాళరాదిపరమ భాగవతులు అఆర్వాభీనులైన రామ ఉాసాదులు నీయందు భ క్రికలిగి సీ యను[గహమందినారు. నాకట్టి భాగ్యము కలుగుటన నా లలాటలిఖిత మెట్లున్నదో! ఈ మహాకలి యొక్క నదక ఇంగితము వేరైనది. నా టెన్యముతో నిన్నాడుకొనుట న్యాయ్యము -గాదు. నీవు చలము_కోపము చూపవలదు. అని మహోను భెవుల ఆదర్శము చూపి వా తల వాలెట్లున్నను నీవు రషీంచుటకీమా ఆభ్యంతరములేదు. జీవుల కర్మగతి శతీతయమెనది నీ యను[గవామని ధ్వని 120. కుంతల వరాళి_ జేశాది కలినరులకు మహిమలు ెలిపేమి ఫలమన లేదా శక! ఇలను వెలయు వరవృషరాజుల కటు కుల రుచి తెలియు చందముగా సీ శక! ఉరసుతులకై ధనములకై యూరు €ి..... జరులకై బహు వెదతనముకై యు యా న క లాలో $. వృమరాజు=ఎడ్టు (లేక) పొడవైన కొయ్యతో ఆటుపలను డంచుటక్‌ శయారుచేసిన యంత్రము,

త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలు 365: సాళకుభకి 'వేశము కొనువారికి 'తారకనామ (శ్రీ త్యాగ రాజార్చిత 1క॥' భార్యాపుతుల కై ధనదవ్యాదుల ౩ ఊరూ, పేరూ ఆళించి అందరకం కు నొప్పవాడని అనిపీించుకొనుటకు వేషములు ఆందును భ్‌ క్తలవలె నటించుట సర్వ పాధారణముగా కలినరుల స్వభావమని ఆనేక (గంథములందు గలదు. అట్టివారికి భగవంతుని మహిమలను తెలిపి ఏమిఫలముక అనుటవలన ఇట్టిదీనులు తప్పక భగవ చృ్శరణ్యు లై యుండవలయునని వ్యతి'లేకముఖము'గా ఉపటేకము. నమునమెటూ కలిలో నున్నాము శావున చైవమహిము మనకు తెలియదని ఉదాసీనులు శారాదు. చేతనెనట్లు జై వానుుగహమున కే యత్నించవలయూును, వృష.రాజుక ఆటుపలరుచి తెలియనట్లు కలినరులకు వైవమందు ఆఅఫఖిరుచి- "కెలియదని ఉదాహరణము, కావున వెరాగ్యము భగవద్భ్శ క్షి మిక్కిలి _పధానములు, ఆది కలవారు కలి? నరులుకారు. 121. పూర్మలలిత___అఆది కలుగునా వదనసీరజసేవ గంధవాహతనయ కక 1 నలువమూారు మూచుచు (బవస్టేనందుడైై బరగే భక్తాగ్రోనర తనకు కిక ( -వీకువజూమున నీకరమున నిడీ (శ్రుశాంతుడ మృత స్నానము చేసి, పాఠములను (శ్రీరంగోశునిక ర్పణముచేసి తా సీ- శాశకరములచే భుజించి నినుసా త్విక పురాణవఠన సేయమనే సాశేతవతిని సర్వాధారుని (పాళశటముగ త్యాగ రాజనుతునిక న 1కి శ్రీరామ పాదసేన సేయుటలో గంధచాహత నయుడు= వాయుపుతు డైన ఆంజనేయుడు ఆసమౌనుండు. ఎంకటి శార్యకూరు.డైనను వానుమంతుడు ఏ అధిశార స్థానమును కోరక యుగయయు గాంతరములం దై ననూ, “య్మతయ[తరభఘునాధకీ రృనం-

366 త్యాగరాజు కీరృనలు శకరఠక కృతము సశాంజలిం” అని రాముపాద సేవయందు పట్టాధిశారయమైయున్నాడు, అఆ హనుమంతుని కోరుకొనుచూూ హనుమా! నీవలె మొకను రామపాదసేవా శాగ్యము కలుగునాకి అందుకు సీదయ కావ లెనన్నట్లు ఆంజనేయుని ప్ర్ఫి 6చినార్కు శామపాద సేవాస్వరూపమును వివరించుచూ, -జేపసవజామున శ్రీశాంతుడు తన -దివ్యపాదమును పాదపీశమునందుంచినది "మొదలు “నీక్రరముననిడి” యనగా అడుగు "'మోపినది మొదలు (శ్రీరాముని క్షే ౦శర్యము ఆంజనేయుని నూచన (ప్రకారము జరుస -నని భావము, రామకై౦కర్య భాన్యమునక ఆంజనేయుడే అధికారియని గౌరవము, ఆపె రాముడు అమృత స్నాన మొనర్చి తన కలదైవమెన శ్రీరంగ నాధునిపాద్యా చులచే పూజించుకొని ఆప్పటికి సిద్ధమైన దివ్యపొకములను స్వామికి నివేదించి సీశ్రా శరములచే వడ్డించిన భోజ్యములను ఆమౌారగించి కొలువుతీర్చి ఆంజనేయా! వీడీ! “సా తిక మెన ఫురాణమును చదువుమని హాచ్చరించగా నీవు పకించుచుందునట, "ఆ భాగ్యము నీకందినది. ఆ సుందర సన్ని వేశమును దర్శించు భాగ్యము నాకెన్న “దైన కల్దునా ఇందువలన స్వామివారు నిద్రలేచినది "మొదలు పురాణ పఠనవరవ జరుగు శార్యకలాపము హనుమంతుని సేవారూపమున సే జరుగుననియు హనుమంతుని “శలవెనచో ఆ గోష్టియందు తనకను (ప వేళము కలుగునని ఇంతటి సన్ని వేశమును చి శ్తమందు భానించి హనుమంతుని పార్టి 0చినాకు. ఇట్టి 'పభుధర్మమును నూచించుచూ ఆసాళ్ళత్రపతి*” యనిరి. ఈ మధురదృళ్య యును రామాయణ రచనకు ముందు రాముని ఆవతారమహిమలను రాముబే స్వయ ముగా వివరించినగాని రామతత్త్వముయొక్క ఆనుభవము తనకు కలుగదని ఎంచి వాల్మీకి తన భావచిత్రముతో సుర్మదునుత లేకల్పతరువు సీడలో మోమే నవా మంట పే సువర్షమంటపమందు మధ్యే ఫుష్పకమాసనే నుణిమయే మణిమయమెన వుష్పక సీంహాసనమందు వె దేహీ సహిరంసీతతోహడి రాముడు వీరాసనాధిప్టితుడై “యుండగా “అ్రవాచయతి (పభంజనసు తే ఆంజనేయుడు తనముందు (గ్రంధమును చదువుచుండ గా బుములు శ్రోతలుగా నుండ7గా భరతాది సోదరులతో రాముడు చిన్ముదధరించి ఆ గంధ భావమును వ్యాఖ్యానము వేయుచున్నారని రాముని సాతద్దురుమా ్థిగా భావించినాడు. ఈ ఫావమునే ఆంజనేయుని (పొతినిధ్యముతో ఈ కీ రృనమందు నిరూపించుట ఎంతోబాగున్నది. *%0ధవాహూతనయి” అనుటవే జేపవజామున పుణ్యగంధములను వహీంచుచు మలయమౌొరుతము వీచును. ఆ సమయ ముందే ఆంజసేయుని వై ౦కర్యమునన వారిని మునముపానించుటవ అనువైనవాతా వవరణమని నూచించినారు,

త్యాగరాజు కీర్తనలు 367 “ప్రదనీరజ సేవ అనుటచే నీరజములైన పద్మములు వికనీంచుటవన్ముఖ మోన సమయమూ ఇటే యని ధ్వని_

పాదశబమునకు జూనము అరము కావున భ కల హృత్పద్శములందు జనము

ద షా థి అవీ పా చికసించుటయు నూచితము, అట్టి సీవ దొరువనా! యని అంజచనేయు? (పసాదమా నర్భించుటవలన రనకు ఆంజజేయుడు గురువనియు ానము, సాకేకము దవాఠా శకము దానికి పతి సాతూ్యదామశారక (బవ్మావ స్తువుసా తిక ఫురాణపకనమందు సర్వులు కృ తార్ధలగుటక స్వయం శామకూపమున తత్త్వోప దేశమును ఆను[గహించు చున్నారని 'తార్పర్యము.

'శ్రీరామక _త్వముతో అంత శ్చాహ్యుములందై క్య్యతీ గడించుకొన్న ఆంజేయూని ఇందు శామునితో కలిపి నర్గించుట ఎంతో రమణీయమైన దివ్యదృళ్యమును త్యాగ రాజస్వామి భావించి మనకను[గహించినారు,

122. అశాణ_--అది కట్టుచేసినావో శామబందు కిక 8 మట్టు మితేము లేనట్టి -జీవతా మతములలో. జొరబడుదామంశు. కక ॥ వమాముతములను లలాటమున పీ= శామహుడు (వాయ లేదనుచును శామమదములకు హీతవనుచు ని ప్కాము శ్యాగరాజుకుందో చే శక 1 'ప్రపంచమందు శాన్యుఫలములనిచ్చు అీక జేవతా ఊఉపాసనలతో వేర్వేరు మతములు కలవు. ఆ నుకరీతుల ననుసరించినచో తాత్కాలికముగా. శాన్యుములం సిద్ధించును. అవి చి శుద్ధి ద్వారమున పరమౌర్థ ఫలము నివ్వ నేరవు. శాని సుకఫ్రు ముగా విషయభోగరూపములయిన (పయోజనములు విద్ధి ౦ముననిి ఆ మరములలో జొరబడుచాముని భావము కలిగిననూ రామా! నీవు ఆరామబందుకట్టుో అనగాని (లోకమందు ఏవేని గాలిపాటుగా జనులత సంక్రమించునట్టి చిన్నచిన్న వ్యాధులకు అపస్మాళశాదులక మౌంశత్రికలు, వైద్యులు మణిమంత ఓపధులచే కట్టుచేపెదరు) ఇచట *రానునామమ సే బందుకట్టు”” అని జాతీయమెన (ప్రయోగమును వాడి నారు

368 తార్ధగరాజ కీ ర్హనలు అట్టి శామబందు కట్టువలన జేరు నుతములలో జొరబడుటక వీలుకలుగశేదనియు ఆదియు రామౌను[గవా మే! యని ఫెవము, ఇళ ఆయా మకములందు తాత్కాలిక రుచితో జొరబడినవారందరు కాము మదావేకము కలవారి ఇదేమయ్యా! ఈ విధముళలయిన మతములలో బడినాళేమిః అని అడిగినచో పితామహుడు (బ్రహ్మ మనలను ఫుట్టించినపుడు మిది ఫలావామత మని జీవుల అలాటమందు (వాసెనాక్‌ ఏమి అని వాదింతురు, ఏది లోకమందు మావ రుచిగానుం కే, ఆ నుతము ననలంబించుటప మొనవుల మెన మొక స్వాతంత్ర్యం కలదని వితండవాదములు చేతురు, అంతకన్న తమ దోషమును పరమౌర్భ మ్‌ౌర్ణ మును గమనించ నేరరు. అట్టి మట్టుమర్య్యాద మిత ము.నియవముము అపమౌగ్గములనుండి నన్ను కాపాడుటకు నిహ్కెమ్యు మైన మతినిచ్చి రామా! నీవు కట్టు చేసినావు. ఇది పరమౌను[గహమని భావించినాను; 123. తోడి.._ఆది శదనువారికి క్‌ ద్దు కద్దని మొరలనిడు "వెద్దల మాటలు 'నేడబద్ధమానో శకి అద్దంపు చెక్కిళ్ళచే ముద్దుంగారు మోముంజూడ బుద్ధికల్లినట్టి మావద్ద "రావ బేమిరా శక కి నిద్దుర నిరాశరించి ముద్దుగా తంబురపట్టి శుద్ధమైన మనసుచే సున్వరముతో వద్దుతవ్చక , భజియించే భక్తపాలనము సేయు తద్దయశాలివి స్‌వే త్యాగరాజ నన్నుత కక? ఈ దృళ్యమెన పపంచముయొక్క సృష్టిస్థితి సంహారములక కారణ మైన జాడు జగత్కర్త సక్వేశ్వరుడు సర్వజ్ఞుడు 'సర్వశ క్తలుకల భగవంతుడు కలడని 'జేదశ్శాస్త్రముల నిర్ణయము 'పనిద్ధమై నిర్వివాద మె యున్నదె. ఈ భఛావముగలవా రే ఆ స్తికలు. ఆ భగవంతుని ఆంళములయిన జీవులు తిరిగి ఆ భగవంతుని పొందుటయీ పరమొర్ధ మైన ము క్‌ అట్టి భగవంతుడున్నా దను విశ్వాసమే చాని అన్ముగహమును ఉొందుటక ఆధారము, త్యాగ ఈశాజస్వ్యామి ఈ శేయమందు. తేలిక మాటలతో మై సిద్ధాంతమును మనకందించుచు, కద్దుకద్దు” అమవారల జీ భగవంతుడు రశ్నీంచు నని ెద్దలమాటలు ఆబద్ధమగునా! యని పల్లవిని క్‌ ల్రించిరి,

భగవంతుని ఆ స్రిత్వమును నిరూపించుటక కా తశ/పమాణబలమటుంచి, ఆద్దములవంటి ఇెక్కిలిచే ముగ్దుగారుచూ, కనుల|పండు మైన శ్రీరాముని దివ్యముఖార విందము మౌక (పబలమెన అనుభవవూూర్వక మైన సాత్యుమిచ్చు చున్నది. అట్టి నీ దివ్యదర్శనము కోరుచున్న సద్భుద్దికల మొవద్దకు శావబేమిరాశి యని తము ఉపాస నలోప్రళ్యత్న నిదర్శనము మాపీసారు. +తము (వత్యమెనుభవము నే చరణవముందు విన లించినారు. తమోగుణావరణమెన న్మిదను నిరాకరించి ముచ టగ తంబరపట్టి, శుద్ధమైన చి _త్తేముతో ఆంతరమునగల అనాహతనాదమును (ప్రబోధించి తంబురతం(త్రీనాద సవాశారమున సుస్వరములను మేళవించి, సహజ మౌధుర్యముతో సంప్రదాయము =వెరిం నాదోపాసన చేయువారికి ఆంకర్యామి తారక 'ట్రహ్మమైన రాముడు సాక్షూ త్క_రించును. ఇది రాజయోగ'సారము. ఇదియే పెద్దలు ఈము అనుభవమని ఆజేశించిరి. ఇట్టి భక్తులను భగవంతుడు తప్పక పొలించును. నాదయోగికి (పమాణాంతరములను ఆసపీడీ,0ంచవలనీన అవసరములేదు. ఈ నాద(బ్రవ్ముమే భగవంతునికి కరీరముం సర్వ శబ్ద్యపపంచమునకు ఆభార్యెనది. ఆని తమ నాదోపాసనయొక్క వై శిష్ట్యమును చక్కగా నిఠరూపించినారు. 1౭4. సావేరం.__ఆది కన్నతల్లి నీవ్చు నాపాల గలుగ గాసి చెంద నేలనమ్మ టి! వెన్నయుండ నేతికవరై న వెననవడుదురా (త్రిపురసుందరి 1క॥ నిడాసా నరీనరి మబూగరి నరి మపాను దావనీ దపాదమ వద సానిదరీ నగా రీననిద నరిగరీనని దసారిని దమగరి ననిజాసారి కకక ఎల్ల వారి ధనములశ్వములు మరి ఎక్కు వైనగ టి మిర్రైాలన్నియు శల గాని కన్న వారలు శ గాంచు సుఖము సున్న యనుచును ఉల్లు మునను శాగ 'తెలసికొంటిని ఊరశే ధనిక నంభామణము నే ఖ్‌ 24

470 త్యాగరాజ కీర్తనలు నొల మాయలని తెలసి రజువె గా జా యురగ బుద్ధి పంద నేల నమ్మ్య్ఞునను శక వలుకుమంచిగాని చాంధవులు మరి ఇావమరదు లక్క-లన్నదమ్ములు కలిమి. జూచువారు లేమిని కనులం గాంచ రారు అనుచును తలచుకొన్న వెనుక వారి వూయల తగులంజూలనమాబు మరు మరీచి కలను చూచి సీరని (భమసి కందురా ఆదిపుర విహోరిణీనను ॥ళ। కనక భూవణములం 'బెట్టి మరియు సౌగసుంజేసి పాలుబోసి పెంచిన శనువు నతముగాదు నిర ల తన మించుక లేదు అనుచును అనుదిన మొనరించు నత్కియల సీ కని వల్కిన త్యాగరాజ రతకి విను మన్నిట నీవ నెరింగి "వేల్పుల 'జేరని యెంచుదురా (తిపురసుందరినను ॥క। ఆదిపురము,.. తిరువత్య్యూరు అను క్షేత్రమందు వెలనీన త్రిఫురసుందరిని వ్యతించు నీ క్ట _ర్హనమంద్రు నూనవ (ప్రకృతికి సబాజములైన నడివడకలను కష్ట సుఖములను వివరముగా చెప్పుకొని, ఏమెనను కన్నతల్లివెన నీవు మాపాలనుండశా మౌొకేమి లోపనుని ఆ పరాప్యపకృతిని ళరణందినారు “వెన్నయుండగా, “తిక 'వెదకకొనుట వీలశి” యను చిన్న ఉపమొనముతో, సకల జగమునకు మూల మైన జగన్యాతయొక్క కటాతుయమే సర్వసంపదలకు మూలమని నిశ్చయము. లోకముందలి ధన గజాశ్వాదిసంపదలు మేడలు మిైలు మౌొయా మ్మాతమ్నులె ఛచాటీని కన్నవారు అనగా శ్రమపడి (ద్రవ్యము నార్డించి కట్టుకొన్న వార్షినైనను సుఖి పెట్టలేవుః స్వయం 'శమతో సంపాదించుకొన్న వారికెప్పుడదూ, వాటి కేమి భంగమా

త్యాగరాజ కీ _ర్తనలు 371 కలుగునో! యను చింతచే అనుభవించు సుఖముండదు. వారి అభిమానమే వారికి ఖోగముం

కను వీకటిలో మౌర్షమందు పడియున్న (తాడును చూచి, వూర్వసంస్కార వళమున పామనుకొని [భమనొంది, భయాందోళన యెందునట్లు, కన్నళల్లి పెన; ళుద్ధ సత్త్వ (పకృతివైన నీయందు కల్పితములై నవే ఈ (_ప్రపంచమందలి భోగసాధనములు, నిన్నాాశయించినవారు ఈ చావ్యాసాధనములు లేవన్ననూ, (బ్రహ్మానందము కలింగి యుందురు. అమ్మా! సీదయవచే ఈ పరమౌర్ధమును గుల్ధించి లోపల మొోొయమాటలన పీ వకుడంగాలేను. ఇక బాంధవులు, అన్నదమ్ములు, భార్యాబంధువులు పెకి పలుక మంచిశాని దూట మంచితనమేగాని వారు నీరికలవారై ను లేనివారిని గమనించు థివేకము వారికండదు. ఇది లోకపహజము, వండమొావులలో ఉఊదకమున్నట్లు 'శౌంతియ్‌శాని, చా_స్టవముకానట్లా బంధువులు కలవారై నను వారీనాశించి, వారి మాయలలో చివ్కకళొనుట అజ్ఞానము ఇవన్నియు ఇట్లుండ తన స్వంత దేహామందు ఆత్మీయ భావముకలిగ్తి షాలు పెరుగు బోని పెంచి ఆలంశారములు "పెట్టిననూ, ఇదియ్‌ీ నిత్యముశానపుడు ఇరర విమయమా లేల శావున ఈ దేహామున్నంతవరకు అమ్మా! నీ వూజోపవారాది స్యత్కియల నొనర్చి అ ఫలమును నీకే యర్పించినచో ఆందరికీ మారృమూ ర్హివి సీజీ శావున నీ భప్రనికి దేవతలు సైతము సర్వ సౌభాగ్యములని త్తురు, శావున కన్నతల్లీ! నిన్నే నమ్మి యున్నాను. శావున సంరంక్షింపుమని, సాంఘిక మర్యాదలోకల విశేషములను విమర్శించి పర్వార్మనా పరదేవతయీ సర్వులవ పరమొశయమని (పబోధించినారు, 125. బేవమనోపహారి.... బేశాది శన్నతం[డినాపై కరుణ మానశే, గాసితాళనే శక! నిన్నసేయు వనులు 'ీడుగాక జే "5న్న 'లేదనుచు వేవూరులకు కకక ఎదురుతొన నే ఇంగితం బెరింగి వెదర నీక వంచేందియమణంచి నిన్‌ వదల లేని థై ర్యశాలిగాదని మదన కోటిరూవ త్యాగ రాజనుత శక॥

దాం త్యాగరాజ కీర్తనలు ఓ రాదూ! నాయంబేదో “నేరమెంచీ నన్ను కరుణీించమొౌనవలదు. జీ నిక (శ్రోమ ననుభవించజాలను. ఈ సంసారమందు నిన్న చేసిన పనులనే నేడున్నూ చేయుట సహజ మైయున్నది. ఈ చర్విత చర్వణ మెవ 'వవృ త్తిలో విసువు (శమ కలుగుటయే. “గాని, అవూర్వ మేమియు కన్సడుట లేదు. ఈ నిశ్వేదము నాకంగలిగినది,. కనుక నన్ను పేషీంపవలదు, చరణమందు “ఎదురు తానే ఇంగితము” ఎదుట కన్పించు (చ్రపంచమంతయు తానే తనకన్న వేరు వస్తువులేదు అనుట ఇంగితము వివేకము. ఇదితయీ సర్వ సీదాంతసారము. తత స్‌వే తల ఆనుభవము. ఇందియముల నత్మికమించి చెదరనీని! (గ అలీ అటి చి “రృ్వముతో ఈ అనుసంధానము చేయతగినది. ఇట్టి అనుసంధానము కలవాడు రామా! నిన్నువదలి ఉండలేడు. నిన్నే ఆశయించియుండును,. ఇందువలన "నేను భెర్యళాలినిగాదని, ఆనగా సన్నువదలి స్వయం 'బవ్మానిష్టు పొందలేనిచాడని నీ ఆకయమునుకోరుట్క నా ఆైధెర్యమని' వీవు భావించవలదు. అనగా (ట్రహ్మానిమ్హునిక్‌ 'సర్వము త్‌న ఆత్మయే్‌గాని, తనకన్న 'జేరులేదని నిప్యయున్ననూ, అ (బ్రహ్మము రాముదేయనియు, ఆంతా రామమయమే వనుభొావసలోనున్న నన్ను కరుణింళ్రము అని తన రామ పారమ్యమును నిరూ వీంచుకొ న్నారు. 125. సావేరి.__చాపు కర్ణుమే బలవంతమాయా తల్లి శాయారోహాణజాయా. 858 నిర్ణలమగు నాగపురమున నెలకొన్న సనీలాయతావీ. సకలలోక సాథ్నీ ॥కకి ధరను ధనికులంగోరి నానా వరితావముల్‌ దీర్చలేరైరి యని నరగున'నే బయలు చేరి వచ్చి వరమపావని సీనన్నిధిచేరినా కక?

• వారిధిమది గర్వించి ఈ వసుధకు తారానెంచి నిన్ను ౨ నాగపట్నము. సమ్ముదతీరమందు కలదు. ఒకపుడు సముదము పాం! ఆ తీరమంచేయున్న నీలాయతౌఖీ ఆలయమునుగూడ ముంచుటకు ఆసన్నముకాగాా అ బేనమపొామచచే తన వాద్దులో-వే అణగియున్నట్లు సలఫపురాణ కధ ెప్పుకొందురుం ఈ ఫావమిందు రెండవ చరణమందు కలదు. ఇ

త్యాగరాజ కీర్సనలు 373 సారెకుగని తలవంచి యుండు ఛీరతనము కల్లు నిను. బొడగాంచినా శక! శాసానలేని నామదికి నీ శకుణీ ధనమని వల్కి-నిం డానతో వచ్చి సన్నిధికి నిజ చాసుడైన (శ్రీ శ్యాగశాజునికి ॥క॥ వాగఫురమందు. (వాగపట్నము) వెలనీయున్న నీలాయతానీని ఇందు శజ్వుతించినారు. అఆచటగల శివునికి “ళశాయా ఠోహ తేళ్వరుడు” అని పేరు కావున జీ ఆతనిజాయా= భార్యయని సంబోధించినారుం త్యాగశాజస్వామి నాగపట్నమునన వెళ్ళినట్లు ఈ కీ రృనవల్ల లెలియా చున్నది. అయ్య శారున్న చోటైనీ సర్వచేవతా సాషమైత్కారము కలవారగుటనలన కరచు ఎచటికి విశేషయ్యారలు చేసీనట్టు చరిత లేదు, ఇచట్కి వచ్చి నీలాయతాట&ని స్తుతించుటలో లోకమందు ధనవంతు లెందశోయున్నను వారందరి పరితాపములనూ | తీర్చలేదు. నావన్నూ (దవ్యాళ లేదు. నీదయయే ధనమని నీ సన్నిధికి వచ్చితినమ్మా! అట్లా వచ్చిననూ ఎవరి పురాకృత కర్మ చారనుభవించ వలనీనదేశాని జేళలీ ఫలములను "బేవతలవైనను కోరుట న్యాయ్యముగాదు. 2వకరుణ కలిగిలే కోంకలే తలొలంగి నిర్ణలమతులయ్యెదరు. ఈ వివేకము కలిగి నిన్ను దర్శింతమన్వి నీ శరుణను ళోరు కజొందమని నిజదాసుడ నె వచ్చితినని స్తుతించినారుం 126. వరాళి.__అది కరుణ పఏలాగంశేు నీ విధయే కల్యాణ సుందరశామ . వరమాత్ళుడు జీవాత్నుండు యొక డ్రై వరగుచుండు భక్త వరాధీనుని ॥క$ి అనృతం కాడడు అల్పుల వేడడు సున్ఫృపుల గొలువడు సూర్యుని మరువడు 1క4 మాంసము ముట్టడు మధువును (తాగడు వరహింనలం జేయడు యొకుకను మరునడు ॥క॥

374 త్యాగరాజ క్‌ ర్హనలు మూడీవమణముల వాడడు జీన న్నుక్తుడై తిరుగు ముదమును చూవడు కకక వంచన శఉయడు వరులతో బొంకడు చంచల చిత్తుండై సౌఖ్యము విడువడు శకి సొవీయని చెలసి యందు లత్యము విడువడు కం జూయుని 'క్యాగరాజ రతకుండై నవాని 4కశ భగవంతుని కరుణవలవ 'సర్వపురుషోర్థ్భ ములు అనగా ధర్మ, అర్థ శామ్య “మోయములు నీద్ధించునని 'వేదశాస్త్రృ్యములు బోధించుచున్నవి. ఆందు "మొదటిది ధర్మము, నాల్లవది మోతుము, నడును అర్థశామమాలలో అర్ధ ము ధర్మమునకు అనుబంధించవలెను, కామము మోతు పురుహార్థమునవ అనుబంధించనలెను శా” ధర్మ, మోతుములే (పథాననులై నవని పెద్దల సమన్వయము, కావున, ముముత్తు వై నవాడు, ధర్మాచరణము చేయుచు ము కిని శోరనలెను. ము క్తియనగా, జీవుడు చేవుడు ఒక్కటి" నగుటయే; ఈ ధర్మ మోషతములప భ క్తి చక్కని అనుసంధానమును కలిగించి జ్ఞానమంజే పర్యవసనీంచూ చున్నది. ధ ర్యాచరణముయొక్క ఫలమేభ కియని అనుభవము, భద్రి విరహీర మైన ధర్మముగాని, ముక్తికి శారణముగాని జ్ఞానముగాని శోభించ నేరవుం ఈ కీ రృనమందు త్యాగరాజస్వామి తన ఇష్టదైవమెన కల్యాణ నుందర కాముని కల్యాణగుణములను వివరించి ఈ విధములైన దివ్యగుణములుగల రాముడే సె వివరించిన - భగవత్క_రుణయొక్క అదర్శరూపమన్సి తీర్మానించుకొని “రామా! కరుణ ఏలాగంకే:నీ విధయే” అనశా సీ స్వరూపమే యని, ఎంతో విషయా శాంభీర్యముతో పల్లవినె త్తినారు. అన్తే జీవుడున్నూ దిగువ నివరించిన ఉత్తమ గుణములు కలవాడయ్యు నేని, (బ్రవ్మామైన రాముడే యగుచున్నాడు. కాని జీవుడు ఉత్తమ భక్రిసాధనచే రాముని కరుణను సంపాదించవలయును. అపుడు రెమా డున్నూ, భక్త పరాధీనుడై ఈ జీవుని తన స్వరూపముతో చేర్చుకొనును. ఇదే భావమును అనుపల్లవిలో వివరించుచూ “పరమాత్ముడు, జీచాత్ముడు యొకడై బరుగు చుండు భక్త పరఠాధీనుని*” యని కీ ర్పించనారు; అభ శ్రా్యామామభిజా నాతి యావాన్‌ యళ్ళాన్మి తత్త్వత, శతోమాంత _క్వేతోజ్ఞాత్వా విశలే తదనంతరం” (భగవద్షీక) (భజ్రిచే "జీ నవదనోో ఎంతటివాదనో 'కెలసికొనుచున్నాడు. అట్లు నా స్వరూప మును ర త్త్వతః తెలనికొని నాలోనే లీనమనగచున్నాడు) ఆని భ _శ్రియొక్క పరమః

త్యాగరాజ కీర్తనలు 375 ఫయోజనము తత్త వ్రష్ణానమువే జీవుడు * (బ్రహ్మాయగుటయే యని భక్రియొక్క మహాఫలమును భగవంతుడే నిరూపించినాడు,

ఇదే భావమును “ోఎరుకను మరువడు” “జీవన్ము క్త తిరుగు” ఉస్తాక్షియని 'కెలనీ అందు లత్యము విడువడు” ఆను చాక్యములతో కీ రించినారు. ఇదియే. భగవంతుని కరుణయొక్క_ ఫలము. ఇక ఉత్తమ గుణములను పీర్కొని ధర్మము యొక్క స్వరూపమును వివరించినారు. అన్ఫత మాడవండుట, ఆల్బులను 'జీేవతలను సరము. ఏమీయు కోరపండుట, రాజూశ్రము లేవండుట, మూర్య పరమాత్మ నుపానీంచుట్కు నుద్యమాంసములను ముట్టపండుట, చాలేషణధ నేపుణ ఫు తేషణలను విడచుట, స్థిరచి త్తుడనుట "మొదలైన లతమీణములు కలవాడగును, ఇట్టి ర్త సంస్కారము మొనవ అవతార ఆదర్శమూ ర్రియెన రాముని ఉపానించుటచే కలుగును. అట్టి రాముని కరుణచే తొను రానుజే యగుట పరమ లమ్యము. ఇందు చక్కని ఆదర్శముతో, ధర్మమునకు జ్ఞానుల మైన మోకమునకు భ_క్రిచె విలతయణ మైన సమన్వయమును చూపి ఆ అనుభవ భాగ్యము కలవారికి సిద్ధాంత "భేదములు, మత "భేదములు కలుగుట కవశాశ మే లేదని, భి భావముయొక్క_ గెరివమును తత్త్వ సమన్వయముతో బోధించినారు. 129. ముఖారి... ఆది శారుబారు జేయువారు కలశీ సీనలె సాశేత నగరిని [కాక ఊరివారు జేశజనులు వరమును లుప్పొంగుచు భావుకులయ్యే న. నెలకు మూడువాన లఖల విద్యల 'నేర్చులొల్లి దీ న్టాయువు గలిగి చలము గర్వరహితులు గాలేడా సాధు త్యాగ రాజవీనుత రామ క కాకి ఓ! రామా! నీవలె సాకేతనగరివి కారుభారుూదర్చూరు తీర్చి రాజ్యాపాలనము చేసిన వారెనరైన కలరా అనగా రాజ్యంగమందు ఏదో విధముగా (ప్రజలు పరిపాలింపబడుచూ, వారివారి దృష్ట ఆఅదృష్టముల తీరున కష్ట్రసుఖములను భవించుచూ, శాలము గడుపుటలో విశేష చేమియులేదు, (పళభు త్వాధిశారము చేతలలవారేనో తీరున తేమ క _ర్హవ్యములను నిర్వహీంచుట

376 త్యాగరాజ శ్రీ ర్హనలు: సవాజమే. కాని భూలోకమందు భర్ముము 'థఛధానము, థర్మమనణా (ట్రన్మాలోక పర్యంతమూ. 'సర్వలోకములందును ఆయా లోకవాసులతో భూలోకవాసులకను బంధముండన లెను. అట్టి ఏకైక ధర్మము రాజాధీనమెయుండును, శావున రాజైన చాడు ఆ ధర్మము యొక్క స్వరూపమును "తెలిసి తన రాజ్యమందు వె లోకవాసుతి చలన వీ విధమెన ఇబ్బందులు కలుగనండ తన రాజ్యమును (ప్రజలను శాపాడవ లెను. రాజునే పాలించబడుచున్న (ప్రజలలో ఎవ్వశేని చారి. ద్యముతో-ాని, ఆశాల మరణముల వేగాని అతివృష్టి అనావృష్టి మొదలగు ఈతిబాధలతో శాన్సి పరస్పర "జ్వేషములు శాని కలిగి యుండరాదు. అశేవేని ఆనర్థములు కల్లినచో. అందుక పరిపాలపండైన రాజే చాధ్యుండు శావలనీ వచ్చును.

66 ర్రాజ్ఞా 'పకృతి రంజనాత్‌ * (ప్రకృతిని అనణశా (ప్రజలను సర్వవిధముల రంజింపంజేయువాటే రాజూ అనీ శాళిదాసు రాజధర్ముమును నిరూపించినాడు. ఆ రీతిలో ఊరివారు=(_గామోణులు, "జేళజనులు= నాగరివలు, నరమునులం=అర ణ్యము అందు తపళ్చర్య చేసికొను మహర్జులు రామరాజ్యమందు ఒకే (పణాళికలో పరస్పర విరోధములు లేక ఉప్పాంగుచు ఫావుకులయ్యే వారట!

పె వినరించిన మూడు నిధములె న వర్షములవారికి ఆచార సం పడాయములు ఆహార విహారములు, అనుభవములు వేర్వేరుగానున్నను, శాజ్యాంగము ఇందరి నిన్ని విధములుగా ఆనందింప6జేసినదని ఫావము. అంతియే-గాని “ఎవరికివాేే యమునా త్‌? యన్నట్లు, వికేంద్రీకరణముగాన్వి ఎవరితో రాజ్యాంగము. సంబంధములేక శాజ్యాంగము అతీతమను విరుద్ధవాదములు గాని లేవు. కావుననే ధర్మబలముతో "నెలవ మూడువానలు నరియుట, అందరు వారివారి విద్యలలో "నేర్చరులగుట, దీర్డా యుష్మంతులగుట, గర్వములు లేనివారె 9 వైవమౌనుషు సంపదలభే ఆనందమను భవించినారని (పమౌణబలములతో ర్రించినారు. శావున నే ేటికిన్తి రేపటికీని అందరు రామరాజ్యము రావలెనని సవాజముణాే కోరుట లోశానుధవము. +ఇశీరాముని భ _క్రీలౌకకముగా. ఆధ్యాత్మికముగా మొనవులప ఇవహాపరళేయములను 1పసాదించుననుట పరమ తాత్పర్యము.

129, కల్యాణి..అఆది శారు 'వేల్పులు నీకు నరి కళా! కారుకు జిలకర నం కాకంతర మైనట్టు గాని న! దీవటికి దీపము రీతి శావేటికి శాలువల రీతిగాని క కాక

తమ్మి 8కి ఆకారళల రీతి వూ. క మ్మునిల్తునికి కాంతినరుల రీతి గాని శ కాకి సాగ రానికి నరసు రీతి త్యాగ రాజనుత ధరలో రామ నీకు నరి శాక శ్రీశామునికి ఇతర "జేవత లెవ్వరు సాటిరారని తన ఇష్టదైవమైన రాముని యందు పారమ్యుము చూపీనారు. అనశా ఇతర చేవతలను న్య్యూూనత్‌ చేయుటకాదుం ఉపనిష।త్పతి పాద్య్యమెన (టబ్రవ్మాము రామ తారక బవ్యోపా'ససనమందు ఆదర్శమె అనుభవమగునని 'తార్సర్యము, ఇందుకు కొన్ని లోకసహజములై న ఉదాహరణల నిచ్చినారు. తంజూఫుర మండలమందు శారు బియ్యము” కొంచెము లావుగా ఎరవాగుగానొక సామన్య మైన రకముండును. అశే అజిలకరసంచాసో అనురకము. సన్నగా మృదువైన బియ్యము. ఈ ఠెండిటికీవలె-నే వేల్చులు సీకు సరిశారనుటవలను అయ్యగారి భావ వనములో. నిత్యము వాడుకొను బియ్యమును చూచినా. శామస్మృతి. కలుగుట అళ్చర్యము. వారిచై నందిన నిత్యజీవితములో, విన్న కన్న వస్తువులందుకూడ ఏదో విధముగా రాముని క్ట్‌పకమే వచ్చునని రూఢియగుచున్నది. అనే దివిటీ ముందు దీపమువలె, మన్మధునిముందు ఎంత అంద శాడెనను మౌనవునివ లె సాగరమునకు _ “నతోవరమునకున లె వూర్మ (ప్రవాహ మెన శా వేరక_డాని శాలువలకవ లే రామునికి ఇతర “జేల్పులకు అంత వ్య త్యాసమున్నదన్ననూ, ఏకొంచెమో నజాతీయతయు శలదని విప్పిన క్లై నది. భగవంతుని ప్రతీక మేనచా! ప్రపంచము! 130. శుద్ధసా వేరి... రూవళం శాలహరణ మేలరా వా! సీతారామ క శాక శాలహరణ మేల సుగుణ-జాల కరుణాలవాల క శా చుట్టిచుట్టి వతులెల్ల బెట్టు -వెదకురీతి భువిని పుట్టగానె నీ వదములం బట్టుళొన్న నన్ను.(బోవ క కా పొడవున ఎంఆాడుకొన్న భూమిని శ్యాగంబు రీతి కడు వేల్పుల మున్న నీవుగాశ ఎవరు నన్ను(లోవ క కాక

370 త్యాగరాజ కీర్తనలు దినదినమును తర్లి లిగ్లి దిక్కు లేక -శరణుజొచ్చి తనువు ధనము నీజెయంటి త్యాగ శాజవీనుత రామ ॥$క|

శాలము భగవంతుని చేస్టయైనందున పీపీలికాది (ట్రవ్మా పర్యంతేము వేనా శేరన (పకృతియందు తన (పభొనము కలిగియున్నది. అట్టి శాలమును దైవచింతచే గడుపు వివేకలకు కాలనిమి త్తమైన భయముండదు, అట్లుగాక ప్రపంచ విషయా సప్తలమై యున్నంతవరకు వ్యర్థముగా శాలహరణమేయగును. ఎంతశాల మెచ్చట ఏమనుభవించిననూ పతులు తిర్గి తమ గూటికే చేరునట్లు, జన్మాది సీ దివ్య చరణము. లనే ఆశయించియున్న నన్ను రామౌ! రఖీంచుటన నీవే కాలహరణము చేయు చున్నావని రామునియందే ఆలస్యమును నిరూపించుట విశేషము.

పొడవున అనగా ఉన్నతిగలవారై పరస్పరము ఎంతాడుకొన్న వారి వారి నొప్పలు చెప్పుకొన్ననూ త్యాగము కలవాశే ఉన్నతికి పా్మతులగుదురు, వట్టి మాటలతో ఉన్నతి రాదు. వచ్చిననూ నిలువదు. అశు ఎందరు వేల్చులున్ననూ వారందరికి మున్నముందుగా నీ వేగాక! 'వేరెన్వరు నన్ను కాపాడువారు లేరు,

-జేనున్నూ, ఇరర చింత లేక నాతనువు ధనము నీజేయని త్వదేక శరణ్యుడనె యున్నాను. కావున నన్ను రతీంచుటక కాలహరణము వలదు ఆని పార్థించినారుం

131. గాళలీవంతు__ ఆది

శాసిచ్చేదే గొప్ప యనురా కలిలో రాజులకు న! (వారి) దాసులు సేవింంరనుచు [వభుశులు దయ మానిరి వరమెంచక పోయిరి క కాకి 'రాజూంగము కొరకు నాల్గ్లుజాతుల రతుణ వరసుఖమో 'శాజస్తుల్తై సన్ఫార్ల మెరుంగక వరాకునేయ భునమో అ జనము గాలిచే వివవరుల శానందను గలదో త్యాగ

శ ్‌ 'రాజవినుత నీ మాయంగాని నీరజనయన సుజనాఘఫ విమోచన !$కా!

ఈ నుజో కలిలో విత్తవంతులు అన్నివిధముల ఉఊన్నతుల నే భావము వ్యాప్త మెనది. ఇందువల్ల నే పరిపాలకలైన రాజులును, తమ ఉఊన్నతిని శాపాడుకొనుటవ వి ర్తములిచ్చి అర్థిక మైన విధానమునే అనుసరించి ఆర్థిక పుష్టి కలిగించుటయే (పజలవ్‌ కేమంకర మైన రాజ్యాంగమనియు, వివిధ పద్ధతులతో శాజెన పాలవడు తన

త్యానఠాజ కీర్తనలు కక కోళా-గగారముగు ధవరానులతో నరపుటరీ పురుపార మనియు, ఈ విధమెవ ఆరి పుష్టికి 'సంఘమంచేది అడ్డ ము వచ్చివనుు డానిని వరతిశేకంచుటయే తమ కాజూరిన వీతియని భావించుచున్నారు. ఎదుట దృష్ట్రఫలమెన భౌతిక సంపద మొత్రమే తమా శాజ్యమనుగడక (ప్రధానమని సన్మార్దము పరదొర్ధమును ఏమి విచారింవక లెలును పనే ప్రయత్న మెనను లేక రాజసులై పరాకు కలిగియున్నారు. ఇదేనా వారిగొప్ప! శఓీవళో! కలియొక్క_ (పఫౌవమిట్లున్నది.

మరియొక విశేష, మేమనశా:.__ ఆర పరులుగాక, పరమౌార్శపరులై, తమా సద్దతి ౩ ఏ మూలనో యుండి వహారిభజన వేనక్రాను వారిజానులను' చారి ధథోరణిళో' వారి నుఎపేశీంచక ఆట్లి వారిభ కలు ధర్ముషరులు తీముకు శేవింపలేమిక యని వారిపై కతుగట్లి వారికి కనీస ఆవపరముల్ననెన. సమకూర్చక వారిపే మూవవ సహజమైన దయలేక తమక స్వయంబుద్ధితో, పరచింత లేకున్ననూ ఆది కలవారినె న మర్యాదతో చూడకపోవుట మరీ విపరీతము. ఈ బాధ చూచి ఆ వ్రీనలు ధర్మపరులై న 1ావ్యాణులున్న్నూ, నృవాస్థులగుటవలన జీవనభృతికై జోల కొలువులో ఉద్యోగ వృ త్తిచేయుచూ.. జీవితాంతము వరకును “రెశ్కాడీన డొశ్కాడుని అను షా మెతతో రాజూశ్రాయములో నున్నచో వ్మిఫపునకు ఆనందముండునా* ఇట్లు విప్రుల సేన కోరు చాజ్యూాంగముమాత్ర మేమి వర్ధిల్లును! దైనందిన జీవితము గడుఫపుటక విప్రలప మొర్రము వేకు మూర్షమేమి కలదుకి కావున [కమానుగతముగా అందరకూ శాజూశయము రాజ సేవయే కర్రవ్యముగా నొక వరవడి ఏర్పడును. దాని వలన పర సృరము సంఘమునకు పరిపాలనచేయు (పభుత్వమునన ఏమియు పరమౌగ్ధ ఫలము రాదు. దూనవజీవిత లత్యుమే పోయినది. మొనవుని సంస్కృృృతియే లోపించినది.. ఆహార విహారాదులు జంతువులపన్న్నూ కలవు. మొనవుని విశిష్టత ఏమున్నది?

ఈ విధమైన విషమ సమస్యప 'బేదక్శాస్ప ములు, మన్వాది స్మ ఖకులు "పెద్దలు ఆనాది-గా ఒక చక్కని పరిపష్కూరమును యిచ్చీయున్నారు. కళా జాంగ ముం కొరకు నాల్గు జూతుల రతుణ పరసుఖమో యనుటవలన్య, ధర్మాచరణమునకు, వృత్తో నిర్వవాణమునకు ఆనుకూలముగా 'చేశ్వేరు గుణముల చే (బహ్మతమశాది వాల్లు జూతులను విభాగించి, శాజ్య్యూంగము వీరిలో పరస్పర సొంకర్యము విచాదములు శావండ శాసాడవలయునని భగవంతు జే అబేశమిచ్చి ఆ విధానమును ఆర్యావ ర్త 'మెన ఈ భారత భూఖండనముందు ెలకొల్పినాడు. తదికర (పాంతీయులందరు భారత బుషి పుంగవులు నిస్ఫ్యార్ధముతో సౌమ్య దృష్టితో వను (గహించిన అటేశము అతో వారివారి (శ్రేయస్సును పొందగలరని తీర్మానించినారు. యీ వరవడి డద్వాహ' రాంఠము వరక క్కు వెదర లేదు. ఇందుకు అనేక ఇతిహాసములు, రాజ చరిత్రలూ

360 త్యాగరాజ క్‌ ర్తనలు (ప్రమాణములు కలవు. త్యాగరాజస్వామి వారికాలమునే ఇవి కొంత తారుమొరె నందున ఆ మహాభ క్త శిఖామణి తన ఇస్ట్టదెవమైన రామునితో "మొర బెట్టుకొని 'ప్రత్యతముగా నివేదించి రామా! ఈ వ్యత్యాసమంతయు నీ మౌొయగా తోచు చున్నది. నీవే సుజనాఘమోచనుడవు=మంచివారి పాపములను విడిపించినవాడవు, సుజనులకు కూడ ఈ కలిలో పాపముల ఘాటు తగులుచున్నది, నీవే కాపాడి పాల కలక ధర్మనొర్ష (ప్రవృత్తి కల్సించవలెను అని సకలలోక క్షేమమునకై ఈ మహ సనీయుడు రాముని 'పర్టి 9చినారు. పెఖభావములు అయ్య గారి చవరితలో హూడ కొన్ని అనుభవ మైనందున బే వారి హృదయ వేదన ఈ క్షీ _రృనమందు నోచరించుచున్నది. భావుకు లీ సదుపచేశమందు విధేయులగుదురు శాత! 132. జీవమనోపహారి.__రూవకం కుల పిరుదును (బోచుకొమ్ము రమ్ము శికు॥ ఇలంగల భూజేవ సురాదుల శాధారుడగు సీ ॥5కు॥ నిగమాగమచర నీకు నిత్యమంగళము కల్లు వగశేయకు (శ్రీరామ వందిత త్యాగరాజ శక! ఇమ్యూన్‌ రాజవంళ మర్యాదలో శరణాగత రతణము (పధాన ధర్మము. ఆది పల బిరుదు. అనగా వ్య క్తి గౌరవముగాదు. తౌ వెట్టున్ననూ, పరంపర యా వచ్చు మయర్యాదక భంగము రానీయక కాసాడుట 6ఉ త్తమ ధర్మాచరణ మేం శావున శామౌా! నీవు పాలించుకొనుము నీకు నిత్య మంగళము కలుగును. భక్తులు, పెద్దలు భగవంతునికి కూడా మంగకాశాసనము చేయు మర్యాద కలదు, అనగా విళ్వ మౌంగళ్య మే. భగవంతునికి మౌంగల్యముశాన భగవంతుని జయము శాంతీంచ వలెను, అందుకు పధానాంగము చేవ్రావ్మాణ రతుణము. అందువ (పమౌణములు నిగమౌగమములు. వేద శాస్త్రములు. అందు విహరించు పరమౌత్య్మవు నీవు, శాన వగ శేయకు= ఆలోచించకు. (లేక) విలాసముగా భావించకుము శరణాళతఈుల మమ్ము శష్ట పెట్టనము అని సెహితుకముగా పొ ౦చినారు. 133. ఛాయాతరంగిణి.ఆది కృవం జూచుటకు 'వేళరా రామ శికృక

త్యాగ రాజ కీర్పనలు క 4 అవరాధముల నోర్వ వశవూ యనంబోక వెనరివారలలో శకృల వరమార్ధ మ్‌ మౌర్ష మెరుంగరు (వభువు లెల్ల నీచ సేవకులురా వరలోకభయ మెంత. గానరు వర త్యాగ రాజ పహృత్సదన కృ శామౌ! ఇది నీవు కృప చూచుటకు సమయము. ఈలోక మందలి మౌనవులు శేయు అపరాధములను సహీంచ శక్యనూ! అని సీ వనవలదు రామొ! సీ తమ శీదియీ ఫలమని భావము. ఈ మహా కలిలో పరమౌర్థ మొర మెవ్వరూ ఎరుంగరు, వీరిని పరిపాలించు (పభువులును ఊదా త్త భావము లేక నీచులను సేవించుచూ వారికే మర్యాద నిత్తురు. వీరికి పరలోకమున్నదని ఫావముగాని భయముగాని బొ తగా లేదు. ఇన్ని విధములుగా పతితులైనవారిని ఉద్ధరించుటయే నీ విశేషము _ అని+ లోక సంరతుణము కోరినారుం 134. కోకిలధ్వని__ ఆది కొనియాజే నాయడ దయ వెలకు కొని యాడేవు సుమూ రామా నిను కక అనయము నీ సొగసును కని పొంగుచు నంతరమున నతిపేనుతో నిను స. వింత వింత మతములలో జొరబడి “వెతంజెందగ లేడను నీ మనసును ఇంతం బెలసి క్యాన్‌ రాజు నన్నుత లీ వేళను సీ శఘుభచరితంబును శరన భగవంతునియందు భ క్రడైనవానికి ఏ కోరికలు లేక, నికుద్ధమైన ను" నిష్కామ్యుమై యుండుట ఉత్తమ లశమీణము. భగవంతుడున్నూ ఏవో వరములిచ్చి భ్తలను (ప్రలోభ పెట్టుటయు నాష్టయ్యము-గాదు. అట్లు శానిచో “నై భృత్యః నవె ప్వామా[”” అఆకండు భృత్యుడుశాదు. ఇతండు స్వామియూ శారు ఆని (ప్రహ్షాదుండు-

382 త్యాగరాజ కీర్తనలు

నిష్కర్ణ శా ఈ నృవీంవ్వాస్వామితో పలికినాడుం భ కృడేవో కోరికలతో భగవంతుని స్తుతివూజాదులు జేయుట, భగవంతుడు ఇట్టివారు భక్రలని వారెేీదో లాభమును శల్పించుట, వాణిజ్య మర్యాదలో నుండును. “వై వణిక్‌ ” అనియు కలదు. *ళిమ అభ్యం భగవతి వసన్నే శీ/ నిెశేతసాి (శ్రియఃపతి 'వసన్నుడయ్యె నేని ఎవ్వరికేమి చుర్గ భముక” కావున సాధ్వి నిజనాధుని సేవించినట్లు, లక ెట్టునల్లుకొన్నట్లు, నదులు సము దుని నెజముగానే ఇేరునట్టు, భగవంతునికి భప్తనకు అనుబంధముండుట శసపవహాజము,

ఈ కీ ర్తనమంగు త్యాగరాజస్వామి రామా! నిన్నే సదా కొనియాడుచున్న నా పట్ల నీవు చూపవలనీన దయకు వెలకట్టి వెలకకొని ఆడుచున్నా వేమిశ!ి ఆని “స్వారం[త్యముతో నన్నారు.

నిన్నేమియు కోరక అనయము నిరంతరము నీ దివ్యమోహన_మెన సొగసును శని పొంగుచు, నా అంతరంగ (పేమళో నీ దర్శనానందమనుభవించుచున్నాను, ఆం లేగాక, వింత వింత మతములలో ఈతడు జొరబడక, న్నే నమ్మియున్నాడని నీ చునసునక తెలియును. నీవు పరాపషదెందుటన అవశాళము లేకండగా నీ కుభ .వరితమును సచా కీ ర్తి ంచుచునేయున్నాను, నీవు దయచూఫుము.

135. తోడి. అది కొలువమ లి గచా కోదండపాణి 1౯ొ నలువకు వలుకుల శెలియకు రుక్టిణికి లలితకు సీతకు లత్ముణుని కరువైన 1కో| "వీకువజూమున వెలయుచు తంబుర "కొని గుణముల చెలువొంద కూడుచు (శ్రీకరుని కా(శ్రిత చింతామణునికి అకలి దీర పాలారగింవను చేసీ శె! వినవయ్య సరిపొద్దు వేళ నాధునికి చనువున వన్నీట స్నానము కావించి ఫనునికి దివ్యభోజనమును బెట్టి క్ష మ్శుని విడె మొనంగుచు మరవక సేవించే శొక

శ్యానరాజు కీ ర్హనలు 383 భాగవతులు ఇకాగుగా ఘన నయ రాగములచే దీపారాధన మొనరించి వగచి (శ్రీవారి విరులవై 6 బవళించి ఉోకొట్టి "త్యాగరాజ సుముఖుని లేజీ 1కొ భాగవత భక్షి సంప్రదాయములో (ప్రభు మర్యాదతోడాపచారములను చేయు సందర్భమునక *6క్రొల్వన్టుి ఆని సంకేతము... దీనినే నోప్టీ అని కూడ అందురు ఆందు ఏశాంత మెన కాంతి ఆనందము తాండవించుచుండును. పరము భక్రలగువారు చక్కని సంగీత సాహత్య ఉఊపఇారములతో ఏశాంతము గా ;శీ/రాముని ఆత్మీయునిశా ఇ్రానించుకొనీ చేయు గోప్వి ఆయినందున (బహ్మాదులప;, రాను, కృష్ణ ఉఊభయాన తారములలో టేవేరులైన, సీత రుక్టిణీశాంతలప సరస్వతికి నిత్య కైంకర్యము. దాం శీతు.డైన లమ్మణునికి పైతము అరువైన కొలువు అని తీర్చిదిద్ది నారు. ఈ కొలువు నిత్యము సీశాళాముల ఏకశాంతమందు జరుగునది మూత మేగాదు రాముని సామొద్విస్లు "జీవుడుగా భావించుటవలన సరస్వతీ రుక్మిణ్యాదులను స్మరించినారు. ఆ కొలువు నుప్రఖాతముతో ఆరంభమై పవ్వళింపు నేవ పర్యంతము భావించినారు,

ఆందు వేకువజామున తంబుర ధరించి శాముని గుణ కీర్తనము వేయుచు "బెన్నపాలు ఆరగింపు వేసీ సరిపొద్దు వేళ నూరో్టోదయ సమయమందు. (పభువునజ్‌ పన్నీటి స్నానమువేయించి ఆ తర్వాత దివ్యభోజనము ఆరగించిన పీదప కమ్మని విడెమిచ్చె సేవించు కొలువు.

ఆ తర్వాత కశ్యాతియందు భాగవతులందరు కూడి ఘననయరాగముల పాడుచు. చీపారాధన "మునర్చి *ఫువ్వుల శయ్య పె పవ్వళింప్తంజేనీ పాట పాడీ జొకొట్టి తికి వేసవ (పభాతగీతము. పాడుటతో నొక దినముంతయు శ్రీరాముని వుపచార వైభవమును. వర్షించినారు.. అనశా చకళ్పాని సంక _ర్హనముతో నాద శరీరుతైన రాముని శేవ చేవతలకను అఫురూపయమెనది. ఇట్లు వినిర్మల (ప్రశాంత భక్షి భావనతో శ్రీరాముని కొలువులో హరికీ రృనము చేయుట అనాదిగా భాగవతుల సంపడాయముం "వేపవజాము ఫెత్రిభాగము మిక్కిలి అనువైన సమయములు, అపుడు చేయు శ్ర _ర్హవము తపస్సు. అందువల్ల రాముని (పసన్న కటాతము కలిగి కృ తాద్ధలగుదురు,

136. నట భ్రైరవి....అఆది కొలువైయున్నా జే కోదండపాణి 11కొ1॥

304 త్యాగరాజ క్ట్‌ర్తనలు తొలికర్శు మణంగం జాతాము శాశే తోయ జారి రోహిణిం గూడినరీతి 11కొ1। మనసు రంజిల్ల సురనశతులు అణి మాదులు కొలున వేయివన్నె కనక శలాకను గోరు నీతా శాంతతోను త్యాగరాజ వినుతుండు 115ొ1 ఇందు నీతొరాముల ఏకాంత కొలువును కీ ర్తించినారు. తోహిణితో చంగదుడూ జూడినపుడు దిర్య (పళాళము కలిగియున్నట్లు సీఠతో చేరి మన రామచందుడు తీర్చిన కొలువును సందర్శించిన పూర్వజన్ముకర్మలన్నియు నిర్మూలమగును. "టేవ ఇశాంరలు ఆణిమాది శ ప్తలు సీశారాములను సేవింతురట. జేయి వన్నెలు కల బంగారు కళలాకవలె కాంతిగల సీతాశాంత రాముని సేవించు భాగ్యమును సేవించు అారికి కర్మశమయ మె సారూప్యనిద్ధి కలుగునని భావము. 137. తోడి.._ఆది కోటినదులు ధనుష్కో-టిలో నుండగా వటికి తరి వే ఓ మనసా! 11కో1? నూటిగ శ్యామ సుందరమూర్సిని మాటి మాటికి చూచే మహరాజులకు 11కో[) గంగ నూపురంబునను జనించను రంగని కావేరి కని రాజిల్లను పొంగుచు (శ్రీరఘునాధుని (పేమతో పొగ జే త్యాగరాజు మనవి వినవే 1॥1కో1) మొనవుల కందరక స్థూల నూత్మువిభాగముతో రెండు శరీరములు కలవుం ఆదరణాత్మక మెన మరియొక శారణ శరీరమున్న ను, [కియారూపమున దానికి (ప్రస క్తి లేదు. అందు నూత్ము శరీరము అంత? కరణము అధ్యాత్మ విజ్ఞానక ప్రధాన కేరము. సాధనానుహైనమునన్‌ స్థూల శరీరము. ధర్మసాధనము. ఈ ఉభయ విధ శరీరములప సమ స్త కర్ణుల ఆచారణదుందు పరస్పరమా సమన్వయమా మిక్కిలి అవ

త్యానరాజు కీర్తనలు 3ఫ్రక పరము. లేనిచో సత్కర్భవలన ఫలము కలుగదు. స్నాన పౌనాదులందు ఆహార ఓిభోరములందు న్థూలళరీరమునన కుద్ధిని కల్పించిన క్షు అంతరమున మొననిక శరీరము నపన్నూ వైళ్టానికముశా. శుచిత్వమును సంపాదించనలయాును. కేవల బాహ్యము లైన స్నాన కెచాచారములు ఉపయోగపడవు, భగవంతునింగూర్చి సంకీ ర్త పక్కథా (శ్రవణమననాదులు ధ్యానయోశాదులు మనఃపసన్నతను కలిగించి భగవంతుని స్వరూప జ్ఞానమును కలిగించి ముక్తిని (పసాదించును. ఈ భావముే త్యాగరాజస్వామి అనేక క్రీ రృనలందు (ప్రస్తావించి యున్నారు.

ఈ వైెలపీ రామచింతని *ఆింగ్రర్‌ జ్ఞానుల కెరు కేశాని,” కళనిజ్ఞై మర్శుములను” శబలిదులక 'మొక్కెాద” ఇత్యాదులు కలవు, అశ్షే “బహీరాననులై "తెలియ లేల” మొదలగు కీ _గనలందు, కేవల బాహ్య్య(శీయలు.. పరమార్వ మివ్వజాలవని యు ఇెప్పినారు, ఇ

“ఇావున బహీరంగములై న కృత్యములక అనశా తీర్థయా(త్రాటనాదులు వపూబోప చారములు. మొదలగు సత్కర్మలన ఆంతరమున, వై జ్ఞానికమైన ఆఅనుభవముతో సంబంధముండి తీరవ లెననుట నిర్వివాదమెన ఆంశము,

'త్యాగశాజస్వామి తికువాదియం చే (శ్రీ/రాముని సన్నిధి ఛాన్యమున తన్మయుడై యుండుట స్వభావము. శిష్యుల ద్వాశా వీదో ప్రసంగ ధోరణిలో శా మేళ్వరము, ధనుష్కోటి య్యాతలుచేయు (పీరణ ఏర్పడినదట, ఆంతట శ్రీరాముని సన్నిధిలో మనసుని సంబోధించి ఓ మనసా! “*కోటినదులు ధనుప్కో_టిలో నుండగా ఏటికి తిరాద వే” యని మనసును 'పబోధించినారు.

పనిద్ధ భారతమున ఫపుణ్యనదీనదములు కోటికి మించికలవు, అ మహా నధు లన్నియు ధనుప్కోటియందు కలవని పురాణ 'పనిద్ధి.

రావణ సంహార్యమెన వెనుక వారధిని 'భేదించునపుడు శాముడు తన ధనస్సు యొక్క. అగమును ఇచట లశ్నీకరించుటవలనను ధనుమ్కోోటీయని సంకేత "మేర్చడినది.

యోగులు ధనుంాశారము-గానున్న కనుబొమల మధ్యస్థానమునే ధనువ్క్యటి యని నదులనలె (ప్రవహించు నాడీ చ్వారముల కిది కే్యద్రమనియు, ధ్యానయోగ లత్యమని భూమధ్య స్థానమును భావింతురు.

శావున ఓ మనపా! కోటినదులు ధనుష్కోటి భూమధ్య స్థానమంచే యుండగా ఏటికి తిరిగదవని హహెచ్చరించికి

శ్‌25

386 త్యాగరాజు కీర్తనలు ఆందరకట్లు అనుభనముండ చేరదు. “ూటిగ శ్యామ చదుందరమూ ల్రియెన శామతారక బహ్మమును లమ్యమందు నిలిపి చూడగల మహారాబూాలవ=అనగా శాజయోగులన సర్వ తీర్ధ ము లించే కలవని ఫావము, క్యామసుందరమూ ర్రి యనుట వలన “నీలతో యదమధ్య స్థావిద్యుళ్లే 'భీవభాస్వరా” యను ళృతి సమన్వయమన చున్నది, 'పశృతి స ర్స్వ్‌రజ సమో గుణాత్మికయై శ్యామలవర్గ వేం కలది, అటి కుద వటి! న! ర ణా లి ధి 'పక్ళతి ఉ పాధిగాకల పరమౌశ యే రాముడు అని సమన్వయము, ఇన్ని నదులలో విష్ణు పాదోద్భవియైన గంగ (పథధానమైన తీర్ధ ము ఆగంగ మొ వాముని నూపఫురస్థానమందే దర్శన మిచ్చుచున్నది. ఇక శావేరి నున రంగని శ్రీరంగపతిని కని వాని ఉభయపార్శ్యములను ఆక్రమించి యున్నది. కడను నడు లన్నియు పరోతుముగా ఆంత ర్నాళములందు (ప్రవహించుచు.నే యున్నవి, ఇవన్నియు ధనుష్కోటి =(భూమధ్యమందు "శేందీక్సళము.లై యున్నవి. త్యాగరాజుని చి త్త్‌ము 'ేనువాహినితో పొంగుచున్నది. ఇంతకన్న తీర్ధ "శేతము లేమికానలయును*ి అని శాజయోగ సంపదాయమును ఉ పాసనాలత్యుమును ఈ చోయమందు వివరించీనారు. 138. బవిలహారి.._ఆది కోరివచ్చితిన య్యా కోదండపాణి నిన్ను శకోక చూచుటకెంతళో సుందరమూ ర్హివనుచు 1కోీ॥ చిత్తానికి నీ కృవ విత్తమనుచు చాల శోక మెండుగుణములచే నిండుకుండయనుచు 1కో! లాజూఫి రాజ త్యాగ రాజనుత చరిత శకోః సీ! శామూా! నీవు దివ్యసుందరమూ ర్రివని నిన్ను చూడవచ్చితిని, నీ దివ్య రూపమందే సమస్త కళలు మూ ్తీభవించి యున్నందున నా చిత్తమునకు సీ కృపనీ రూపమే వి _ర్హము=పరమనిధి. అనంత కల్యాణ గుణములచే నీవు నిండువండవళి వూర్జుడ వై తొటుపాటు "లేక యుందువు. శావున నిన్ను కోరివచ్చితిననిి రాముని సన్నిధికి వచ్చినట్లు భావించి పాడినారుం 139. ఖరవార వియ.___అది కోరి సేవింవరాలే కోర్కు. లీజేర కలో (శ్రీరమణీకరమా కోవూరి సుంద లేళ్వరుని ॥కో1

త్యాగరాజ కీర్సనలు 387 సురలు వెయివన్నె బంగారు విరులచే పూజింవగ సురులు ననళకాది మానివరులును భూతింవగ సిరులిత్తునని కొలువైయుండే (శ్రీ సౌందర్య నాయికా వరుని (శ్రీ త్యాగ రాజవరదుని పరమాత్ముని హరుని 1లోః శోవూరి. పంచరత్నములలో. నిదియొక కీర్హనము. (శీ రమణీకరము=లశ్మీ కరమె [శ సౌందర్య నాయిశా సమయేతులెన సుంద రేశ్వరని 'బేనతలు పెయినన్నె బంగారు పూలవే వూజింతురు. భూసురులు సనకాదియోగులు నుతింతురు. పరమాత్మ నుంద లేశ్వరుడు ఆద్ధలవ సకల సీరుల ననుగ్రహించును. శావున ఆ హరుని కోరి 'శీవింపరండు. మి కోర్కెలు ఫలించును, 140. బేగడ _సతిపుట గట్టిగాను నను చెయిబశ్లే "జెన్నటికో 11గ॥॥ పుట్టిన నాటనుండి ఇట్టి విధములే కాని 1గ! గొవృతనము మనదని మద మెవృ్చటికిని తలశెక్కి. తవ్వువలుకు లాడుచు దా నువ్పతిల్లు చును "తెవ్చున ఇంగిత మెరుంగక మెవ్వుల శకాసించేయా చప్పని (వభువుల కడకును తివృటలేలరా యనుచు 11౫1; వరమైన సజ్జనులను వరిచారకుల నెల్లను నరిచేసి చాన మొనంగి వరమెంచకను కరి ధన మదములు కలింగిన నరులను పూజించే యా తర మెరుంగని ధనికుల యనునరణ ఏలరా యనుచును 11గ;" శివపూజలు మరియును మాధవపూజల నొనరించుచు భువినా సరిచేశీవా రెవరనుచును యొంచే అవివేక ధనమత్తుల శివశివ 'వేడగవద్దని కువలయ దళలోచన సువిభవ త్యాగ రాజనుత 11గ11

ఆత్యాగరాజప్వామికి (పపంచమందు ఆవివేకరై గర్వితులైన 'పళువులంజూచి నిశ్వేదముకలిగి, ఆ వాతావరణమందు తేనను చిశ్కవండ కాపాడుమని [శ్రీరాముని కోరుచున్నారు. రామా! నేను ఫుట్టినది మొదలు నాయందు నీక ఉెపేమోఫహావమేగాని గట్టిగా నా 'శేయిబట్టున "చెన్నటికో! నీ కరావలంబ మెపుడు కల్లునో! నా జాధ్యక నంతను నీవే వహించి నావ శాంతినిమ్మూ అని భావము, నేడు (పజాపాలనము చేయు వారందరు చప్పని 'పళువులై నారు. ఉఊ ర్తవ్యద్ధలని భావము. శారణ మేమన గా; ధనగర్వము తల కెక్కి నది. తప్పుమూటలు పల్కు_చున్నారు. యుక్తాయు కము "లెరుంగకన్ననూ, ెద్దలయందు విభేయకత లేక అన్నీ తమకే తెలియునను గర్వముతో నొప్పవారమనుకొనుచున్నారు, ఆట్రివారికడ నన్ను తికుగనీక, నీవే దయకలిగి నా చెయిబట్టుము. ఇట్లనుటవలన అయ్య గారిని రాజా(క్రయముకొరక అన్నగారు వై రాలు వత్తిడి శలిగించినపుడు నిశ్వేదము కలిగి రామునితో చెప్పుకొని యుందురని తోజెడిని. మరియు ఆఅల్బులెన (ప్రభువులు సజ్జనుల శౌరన మర్యాదలను గుర్తించక వీరు ధన(దవ్యాదుల కె వచ్చియుందురని భావించి తమవద్ద కొలువుచేయు నౌకరులను, వీరిని తుల్యముగా భావించి పరమార్థ మెరుంగక్క ఏదో చానమి త్తురు ఆంతశన్న విలువను భావించరు. ఇక రాజ్యాశయముతో ధననంతు.లె న మరికొందరు శివవూజలు విష్ణువూజలు. చేయుచూ తమతో సమానముగా నిహ్టైానియమములు కలవా రెవ్వరూ లేరని అవాంభావముతో ధనమత్తులెయున్నారు. వారిసొంగర్యమున్నూ. నావ వలదు, కావున నీజే క రావలంబమిమ్ము. ఆని (ప్రపంచమందలి స్వభావములను చూసీ నిశ్వేదముతో రాముని పార్టించినారు. థి 141. తోడి__ఆద గతి సీవని నే కోరివచ్చితి తల్లి వరాకా 11గ(1 మతిని ఎంతో వెద! సమ్మతిని (శ్ర (వ్రవృద్ధ శ్రీ మతి నీవద యుగముల నే నెర న మ్మితిని (బోవు మిగ నిచదాసులకు 11గ!॥ వరమా శ్రీ తవ స్త్రీర్థన గరమందు నెలకొన్న వరిమానందిని వొగెడి

త్యాగరాజ శ్‌ ర్తనజు నవి

శరమూా (బహ్మవై నను

ధరలో నీ నరిగాన తల్లి నీ వాడను గానా

వరితావము లెల్ల 6 దొలంగ యారక

పురనాధులం జతగూడి యళీష్ట

వరము లిచ్చు టైవము నీవని మును

స్థిరమతు లై గాచినారు కనుక 1111

ఈ పురమున హవాగు కా

పురము సేయువా "శీపుణ్యము: జేసిరో

(శ్రుపుర నిలయే [పాపుకోరి యున్నాను

అంబ పరుల నేను వేడగ లేను

మూపు జూగుజేయక నీవే దరి

చాపు గాని అన్యు లెవరు నా యెడ

"శీపు మావనక నీ మహిమలు బలు

నోపురంబు గాని సుజని 11గ(1

రాకా శశివదనే సర్వలోక నా

యకి వినుమా యనే వేల్పు

ల శాదియా నీ కటామమువేత

వకచి_త్త మైనందుకు అంబ

ఇంక నిర్ణయ ఎందుకు

నీకని ధన ఛాన్యములకొరకు యా

లోకులనే మాటి మాటి కడుగుట

చెకగానినీ కీర్తిక సెండాక వీన్నవింతు త్యాగ రాజుని న.

దవీణ చేళమందు, తప వ్‌ నగరము (శ్రీఫురము యారక పురము ((ప్ర స్తుతేము లాల్‌ గుడియని వ్యవహారము) అను ేర్లుగల కేతమంధః వెలనీన యీ ప్రవృద్ధ శ్రీమతి” యను పేరనున్న పరజేవతను గూర్చి కీ ర్రించినారూ.

390 త్యాగరాజు శ్‌ర్తనలం ఆ దివ్వ స్థమందు నిర్యనివాసమా-గా గలజను లెంత పుణ్యాత్ములో యని న్తుతించుటయు, నావను పీవే దరిదాపె యున్నావనుటయు ఈ లోవలు ధన ాన్యములన దీనులై మొటిమౌటికి నిన్నడుగుట సీవడిగించుకొనుటయు నీ కీర్షికి 'కేలికయే శావున ఆందరి కన్నికోరికలను ఒక్క కటాతములో నను[గహీంచరాదా! యని (పార్టించి, ఆమ్మా! నిన్నెంతో వెదకి అందరి వేల్చుల శాదికక్రియని నిన్ను వమ్మియున్నానని సీజీ గతియని 'ప్రార్థించినారు. 142. ఘంటా__ రూవకం గారవింవ రాదా గరుడగమన రామ నను 11గా (శ్రురమూ మనోహర (శ్తితహ్భృాదయ విహార చేరరావ బేర (శ్రీ రఘువర ధీర 1|గా॥ జీరువైన లేదా విలచితే రారాదా నరివార లొడలేదా విని వరద కరుణ రాదా మారు బల్క-వాదా ముమ్మారు నమ్ము లేడా (గా! తనయు డాడునూట తల్లి దండ్రుల కది యాట గాదా నిను పాడిన పాట విని నీ ముద్దునోట యే మనవల దిచ్చోట మాధవ ఇక తెరదాట 11గా1| రూక లొనంగికొన్న నతి రూవ మెట్లున్న (శ్రీకర గుణమున్న చెలి చెలిమి వీడరన్న వ రాకు నీకు మిన్న త్యాగ రాజవినుత చిన్న 11గా(1 ఇందు రామునితో నొక బంధుత్వము చూపి మెత్తని మౌటలతో వాని దయనర్థించుచున్నారు. ారవింపరాదా! “చేని శా పాటలుపాడి మొర బెట్టితే నను గారాబు చేయకూడదా! నీపేరు _ప్రఖ్యాతులనె న గమనించుకో వేమి జీను పిలిచిన నీవు రావండుటప శారణ మేమికి పోనీ నాప సమాధాన మైన ెప్పరాదా! (ఇటే ే(తాధి జేవతను గూర్చి 'భెరవిలో॥లలితే (కీయని మధ్యమావతిలో॥ "జీని (శ్రీతప స్తీరశయని శాంభోజిలో!! మహీర(ప్రవృద్ద॥ యను కీర్తనములు కలవు.)

శ్యాగరాజ కీర్తనలు 391 చా యంజేమా అధిశారా ర్స తలు లేవన్నను నిన్నే శల్లితం,డిగా భావించితినిం -శీనాడు మాటలన్నియు సీన విలాసామాతములే. నీ కీర్పికి తగినట్లు, "నేను కీర్తిం శీశపోయిననూ బాలునిశా నెంచి నాపాట విని నీ ముద్దునోట ఏీమనంగూడదు? సీబేమన్నను నావ పరమొనందమే గడా! రూశలిచ్చికొన్న సతి (కన్యా దశీ.ణ) రూప మెట్లున్నను గుణమున్న ఆ చెలి చెలిమి విడుతురాశి ఆకే నిన్నే నమ్మికొని యున్న నా (పధానగుణమును నీవు గమనించి నన్ను ఇారవింపుమని వేడుకొన్నారుం 143. శపహాన__అఆది గరిమ నెలకొన్న రాముని గురితవ్చక గంటి భద 11గ11 వరివారులు విరి సురటులచే నిల బడి విసరుచు కొనరుచు సేవింపగ 11౧11 పులకాంకితు డై యానం దా[శు వుల నింపుచు మాటలాడవ లెనని కలువరించ గని వది పూటలపై గాచచెదనను త్యాగ రాజ వినుతుసి 11గ11 భదగిరి:___ శీ సీతారామ అక్ముణులు దండశారణ్య సంచార వ్యాజమున సకల నద నదీ పుణ్యారణ్య కలగికులయందు తమ పవిత్ర పాదసంచారము చేనీనట్లు (శీమడామౌ యణమందు కలదు. ఆందు గోడావరీ తీర పాంతములందే “హెచ్చుశాలము నివనించి నట్లు కలదు. ఆ పవిత్ర లేజోమూ రులు సంచరించిన 'ప్రచేళములు సీతారామా 'శోమములు శా, జీవతాయరనములుగా, యా, తౌ స్థలములంగా పనీద్ధములై న పుణ్య స్థలములు, తీర్ధ క్షేర్రములు మన భారత వర్ష మందు ఎన్నో కలవు. ఆందు “భద్రా చలము యావద్భారతమందును శామ మేేతముగా ప్రనిధ్ధి కలిసి ఆం(ధ్మపాంత మందు గోదావరీ తీరమందున్నది. అఆ వక్క పర్షశాలయా, ఇంకొక (పక్కను శబరీ_సవంతియు “ేీటికిని కోటానుకోట (ప్రజానీకమును ఆకరి ౦ంచునటి నామభ కి ళం వ్‌ లు అతి "శీరదములె విలసిల్లుచున్నవి ము గా భషదగిరి శిఖరమందు ఎంతో పూర్వమున భ(దుడనువాడం తపళ రఫ్టీచేవీ తన శీరమునందు శ్రీరామ (ప్రభుని దివ్యపాదముల నుంచవ లెనని 'ప్రార్థించినట్లు, రాముడు ఇాని తపళ్చర్యకలరి శాళ్వరము గా తన చిన్మయములై లోళరత ణా జూగరూకములై న

వం త్యాగరాయ కీర్తనలు

తన దివ్యపాదములను శిలాశృ్ళతిలోనున్న భ(దగిరి శిఖరమంచుం-చి ఆను[గహించినట్లు భద్రాచల మేళ స్థలపురాణము బుసీప్రో క్తమె యున్నది. ఈ మవో కేతనుందు శ్రీ పీతారామలమ్మణుల అర్భ్బామా ర్తులు ఎన్నడో పౌవన గౌతమి గర్భమంశ్లే భ్తలక దర్శనమివ్వ-గా, ఆ దివ్యమూ రులను భదగిరిపె (పతిష్ట ేనీనట్లు (పకీతి. ఆ బేవాలయము శిఖరము-పె (శ్రీ సుదర్శన చశము జేతల చేత నే (పతిష్టిత మెనట్టున్నూ (శ్రీరాను (ప్రభువునవనలెనే ఆ సుదర్శన చకమునన అభిపే,శార నలు భప్పలు జరిపించు అచారము ఇప్పటిఃని కలదు.

ఆ మహా్షేత (ప్రభావము వర్శింపంతరముగానిది, అనాదినుండి "నేటి దనుక నిళోత్సవ, పతోత్సవ, మౌసోత్సవ కల్యాణోత్సవాదులు మహా వైభవముగా జరుగు చుండుట, క్రీ క్యాగశాజాదుల కన్న వూశ్వేతిపూర్వు లె న మహా యోగులు రాజ యోగులు ఫాగవతో _ర్తీేములు వహరిదాసవర్యులుు రామదాసాదులు, ఇచట (శ్రీరామ (ప్రభువును సేవించుకొని మవోరాజోపచారములు అనగా (చబోథోత్సవమౌది కొలువు, తిరుమంజనము. దర్బారు ఊరత్సవము, ఏకాంత పవ్వళింపు సేవలు యధా తధముగా జర్చ్పుకొనుచు, ఆ దివ్యమోవానమూ రిని కన్నులార సేవించి సల్లాపము లాడుకొన్సి వినోదించి, కసర్తి కొసరి మూరాములు శేనీ ఎన్నెన్నో తీరుల శ్రీరామ (వసన్న కటాతమదయా వూరమందు ఓలలాడినట్లు, వారివారి గద్య, పద్య, నేయ రచనలే "నేటికిని ఆ శ్షేత్ర వైభవమును బుజువు చేయుచుే యున్నవి.

శ్రీ త్యాగశాజస్వామివారున్నూ, శామాడాసాదులను తమ చేయములందు స్మరించుటయే-గాక తను తల్లిగారు భ్యదాచల రామదాసు క్రీ ర్తనములను పాడు చుండగా, తన చిన్ననాటనే భిద!ిరి ధాముడు ఆయ్య గారి!చి _త్తేమును తన (ప్రసన్న కటాతములతో (ప్రబోధింపంజేనినట్లు తెలియుచున్నది.

శ్రీ త్యాగళాజస్వాములవారు పది. పంజెండు దినములలో (శ్రీరామ సాయుజ్యమందుటప ముందు ఒకనాటి 'ేకవజామున, సుప్త జూ[గత్సంధిలో భదగిరి రాముడు దర్శనమిచ్చినట్లు ఈ కీ _ర్హృనము (ప్రబల సాత్యుమిచ్చుటయే గాక ఆయ్య/ారి చర్మితయందును శిష్యులు "పేర్కొన్నారు.

శావున నే “గిరిపె నెలకొన్న రాముని గురి తప్పక గంటి” భద అని పాడీ నారు.

రాముని పరిచారులు పూనురటులవే సేనించుచుండగా రాముడు తనపవ దర్శనమిచ్చినతోడ నే, తాను ఏదో శలవరించుకోబోయినారట. అప్పుడు అయ్య "గారు ఫులికిత కరీరులె కన్నుల అఆనందా(శువులను వర్షించిరట. ఆంత రాముడు పదివూటల్నపై నిన్ను శాపాడుదును, అనగా తన సాయుజ్య పదవిని త్తునని భావము, అని అనుగ పీాంవెనట,

త్యాగరాజ కీ ర్తవఈ వ్రళిక్తి ఇంఠటి పరమౌను[గవామును (ఫత్యీకముగ అనుభవించుటయేగాక, వెంటనే చల్లని కవాన రాగములో నీ దివ్య శేయమును కీ రించుకొన్న ధన్యమా్థి (8 త్యాగ శాజస్వామీ. 144. బంగాళ. జేశాది గిరి రాజనుచా తనయ నదయ గిలి సురనాధ ముఖార్చిత పొదయుగ వరిపాలయ మాం ఇభ రాజముఖ కిగిన్‌ గణనాధ వరాత్చర శంకరా గమ వారినిధీ రజనీకర ఫణిరాజ కంకణ విఘ్ననివారణ కాం భవ (శ్రీ తక్యాగరాజనుత శగికి అయ్య గారి శేయములందు మహాగణపతి స్తుతి ఇదొక్కటియే కన్పక్రుడిని. 'వహ్లాదభ క్రి విజయరూపకమందు మరొక్క_టి కలదు, సర్వ దేవతలను తన ఇష్ట్రదై వతేమగు రామునియం'జే ావించుట వీరికి పరిపాటి. ఒక జీళ జేవ తాంతరముల' సుతించిననూ రామునితో ఏదో 'ాంధవ్యమును కూర్చి కీ రింతురుం ల! అటి ఇందు మహాగణపతి గిరిరాబైన హిమవంతుని పుతికయగు పార్వతీ కమారు దని ఈసరవాధుడు ఇంరుడాడిాదల జేవరలచే ఆర్చింపయడుబాడనియు శేదమా అనెడి సము(దములకు చంగద్రునివంటివాడ నియు_ నాగక ౦కణండై విఘ్నని వారక దైన మవాగణపతి నన్ను పాలించుగాక! గిరిరాజ పదపయోగమంవలన త్యాగ రాజస్వామి శాఠరగారి పీరు గిరిరాజు (బ్రహ్మామగుటవలన వారినిన్నీ ఇందు స్మరిం ఇెనని థ్వని, 145. సురటి... చేశాది గీతార్థము నంగ తానందము నీతావునం జూడరా ఓ మనసో 1గీఫి సీళావలతి చరణాబ్దము లిడుకొన్న వాలౌత్మజునికి బాగ తెలుసురా కనక

మ! అశ్యాగళాజకీ _ర్హనలు పారి హర భాన్క.రకాలాది కర (ము లను మతముల మర ్రముల నెరింగిన హారి వరరూపుడు పారిపాయ వినుతుండు వర త్యాగరాజ వరదుడు సుఖరా ॥గ్‌॥ ఈ కీ ర్తనమందు తత్వశా_స్తృము యొక్క_యు సంగీతముయొక్కయు, పర చూరానుభవము ఏకే యను సిద్ధాంతమును ఆంజనేయుని ఆదర్శముతో చక్కగా నిరిపించినారు. సీతార్థ క్షూనముచే ఏ అనుభవము కలుగునో నాద (బ్రమహ్మోపాసన చలనను అబే సిద్ధించునని నిర్గ యము. ఉని ననుభవించుటప మనసే [(పధానయమెన పాధనము. కావున మనస్సు 3ే “సంబోధించి ఛ్యానయోగమును అనుష్టింపుమని ఆజేశించినారు. ఆత్మానుభవమును, సంగీతానందమును ఒక్కటీగా ఎరింగ (బ్రహ్మానందమనుభ టలో ఆంజేయుడాది గురువు. మరియు సీతాపతి పాదపద్మములంటే తనపంగల గురు గౌరవమును "కేం'ద్రికరించి రాజయోగమొర్గమున తారక (బ్రైవ్మాలత్యుము నందు శొన్న (టవ్మావే ర్త (పపంచమునకు అధిహైత లై నవారు హరివహారులు భాస్కరుడు. వీరి వేస్టమయెన శాలళ మి ఈ దృశ్య (ప్రపంచమును చితించి, పరిణామగతిని కలిగించునది. ఆపె శర్మయోగము “జీదో _కృము, [పపంచమందలి సకల మతములు పె వివరించిన వారి సహరాది త త్హ్వవిభాగము కలిగియున్నవిం అట్టి ళాలకర్మ స్వభౌవ తంరఠరములను "కలిసి వరి వారాత్మక్యమెన దైవత _త్త్వమును. ఆత్మయందు అనుసంధానమువేనీ శొన్న హరిహరరూపుడు, ఇంద్రాదులచే స్తుతింపంబడు వానుమంతు డే (బహ్వానంద "మెంంది సుఖించువాడు. సకల మత భేదములన్‌ ఏకైక సమన్వయ మివ్వగల త లర్స్వ్‌వే త్త వీని ర త్త్వచింకనా (ప్రణాళిక అందరప రాజమౌర్లము, అంజచనేయుడే (పాణళ్తి టీ! ౧ టి స్వరూపుడు శావున 'పాణవాయు బలముచే. మనసు ధ్యానభూమికను పొంద గలదు. అర్జునుని రధమునక కేతనమె అంజననేయుడుండి కృష్ణుడు ఉపచేశించిన భగవద్దీక నంతను ధారణచేని తానొకభాష్యుమును (వానీనట్లు 'పవిద్ధి, ఇక కర్రా సంగీక శాాస్త,స్య వానుమొంళ్చ మహాకపిః సంగీతశాాస్త్ర, ప్రవక్త వహానుమంతుడు నవవ్యాకరణ పండితుడు. వేదనేలత్త. ఇన్నియుండి సీతాపతిచరణ సేవాంకితు.డై గీ తార్ధము సంగీతానందముగా అనుభవించి రాజయోగ మౌొర్గమున సర్వముతములను

త్యాగరాజు కీర్తనలు 3985 ఇఒెకీ లతమ్వమందు భావించి జీవన్ఫు కుటెన మహనీయుడు వాతార్య్మజుడు. ఓ! మనసా! వచా అంజచసేయుని పసన్నాను.గహమును ఆర్జించి కృ తార్థత కహెందవలెనని మవళోప బేశము.

146. ₹ేవగు ప్రి. చేశాది ల్‌ పాబల మేమి (శ్రీఠరామాన్న్ముగ హా బల మేబలము గ్‌్గ॥ ఛహబలమేమి లేజోమయ వి (గ్రహమును ధ్యానించేవారికీ నవ గః బ్రహావీడల వంచపొవముల నా యై పాములు కల కామాదిరిపుల ని బ్రహముసేయు హరిని భజించేత్యా గ రాజునికి రసిశా నరులకు గః లోశనుందు సర్వజీవుల కుఖాళశుభఫలములు నూర్వాది నవగసహా సంచారము ట్ర ర్యా ౮ చల్ల నే కల్లుచున్నట్లు "వేద, కాం అనుభవములు (ఫమొౌణమిచ్చుచున్నవి, అందుక వివిధములై న పరిహారములు శాంతి విధానములు. నవగహ, జప పళోనుశాంతులు కక 'పమౌణముననుసరించి జరివించినచో ఆ ఫలమును నునమనుభవించుచునీ యున్నాము. త్యానరాజస్వామివారు జో్యోతిపుపండితులు; పంచాంగక ర్త అయినను అంత రంగమున జోోతిర్మూ _ర్రిమె నూర్యచం(డాదులప సైతము (పకాళము ననుుగపొంచు నట్టి 'శ్రీరామతారక (బ్రహ్మామా ర్థియందు లత్యుదృష్టినుంచి, 6 వేనోమయవి గహమును ధ్యానించేవారికి” (గవాబలమేమిశి యని శీర్పించినారు. అనగా పరంధాముడైన శాముని విడచి, (వత్యేళ (గహశాంతులు వేయుటకన్న, శ్రహపీడలను పంచ మహాపాపములను ఆంతకన్న బలీయమెన శామ(కో ధాది శతృవులను రూపుమౌఫునట్టి శీ వారిని భజించు భ_్తలక, రనీవలప త్యాగశాజునికి సర్వకుభములు కలుగును, ఇట్లనుటవలన నవ్యగ్రహసంపదను న్యూనత చేనినట్లుగాదు. (శ్రీరాముని తేబోమయ మూ ర్చిని అంతర్యామి రూపమున భ _క్రీచేయువారికి (గ్రవాసంపద స్వాధీనమగునని 'ఛార్పర్యము.
147. సారీమనోహారి.__బజంవ గురు లేక ఎటువంటి గుణికి తెలియగబోదు (న) కద్దు॥

996 త్యాగరాజ క్రీ ర్తదలు

కరుకైన పహృాదోగ గ హనమును గొట్ట నత్‌ ॥దుక్‌

చ... న్‌. ళల

తనువు సుతధన దార దా యూది కాంధవులు

జనియించి చెదరు జాలిని కరుణతో

మనసునంటక మంచి మందను-దు తత్త్వబో

ధనవేసి కాపాడు త్యాగ రాజూప్తు డగు కగు॥

“ఆభార్యవాన్‌ పురుపోవేది. (శృత్సి (గురువు కలచాదే తత్త్వమును. 'శేలియంగలడు) ఆజ్ఞానాంధశారము సద్దురువు ఆను[గహనువల్ల నే తొలంగును, గురువు భగవ్మదూఫుడు ఎంతటి గుణవంరు డైనను, విద్యావంతు_డ్రైనను, కరుకత నము కల శామ(కో ధాదులనెడి రోగముల కూటమును స్వయం 'పజ్ఞ వ్‌ పోనొట్టుకొన -జేరండు, అందుక ఆపరోతసామోత్కారము కల సద్దురుజే సమర్థుడు మనవ జీవిత మందు (ప్రియవ స్తువియోగము ఆ్మపీయవ స్తుసంయోగము శరీరమున్నంతవరకు అనివార్య ములు తనక అత్యంత 'ప్ర్రేయమెన శరీరము చారనుతులు దాయాదిబంధువులు, అపై గృహారామములం ('పియములై యుండును, వీటి భంగము కలిగించునవన్నియు: ఆ్మపియములు; ఇవన్నియు స్వఫావముచే ఆేక పరిణామములఅనంది నళించి తిర్గి తిర్గి ఫుట్టుచుండంను ఇవన్నియు జనియించి ెదరిపోవున వే. వీటి మార్పులలో వరూహమువలన మనక హర్ష వోకములు సుఖదుఃఖములం కలుగుచుండును, ఈ రీతిని పరిష్కరించుకొనుటక ఊపాయములులేవు. అజ్ఞాని ఏవం విధ సంసారమందు మునిం స్వయంరతణ పొందలేడు. ఇదంతయు ఖాంతి ఆజ్ఞానము దీనివలన విసువువెంది ఓకవిధ మెన పరిపాకముతో ఈ దుఃఖము లేక శాంతిని "ెందవలెనని చి త్తముకోరును. సుఖాభిలాపు. చి త్తమునట్‌ నైజము. ఇంతవరళను భవించినవాటిలో ఆ సుఖము వీనికే దొరకక నిశ్వేదమందును. అపుడు సద్దురు మూరి ఆశయము లభించినచో ఆతండు వీని పారబాటును సరిదిద్ది త _త్వ్వృబోధనచేని శాసా డును. గురు కటాతుముతో అర్హుడెనవాని చి త్తమందు అజ్ఞానము తొలం అక్మరూఫు వైన భగవంతుని సామాత్కారముచే నిత్యసుఖశాంతులు కలుగును. ఈ గురుచర ణా (శయ వైభవమును అయ్యగారు కశామనుభవించి మనక ఆదేశమిచ్చినారు, 148. ఖరహార(పియ...._ఆది చక్కని రాజమార్షములుండగ నందుల దూర నేలే ఓ! మనసా 1చక

త్యాగళాజు కీ ర్తనలం ప్రత? చిక్కని పాలు మోగడ లుండగ చీయను గంణాసాగర మేలే 1చః కంటికి సుందరతరమగు రూవమే, ము కంటికీ నోట చెలంగే నామమే క్యాగశా జింటనే బాగ నలకొన్నాది చెనమే యిటు వంటి (శ్రీ సాశేతరాముని భ క్రియనే 1చ। ఆీశామచరణారవిందభ క్రి శ్రోనణకీ రృనాదులతో తొమ్మిది విధములుగా భక మూ్చి 'ప్రవ్లాదుండు పేర్కొనినాడు, అవియే పరమౌత్మపదముచేరుటన రాజమౌర్ద ములు. జొన్య వెరాగ్యములు ఊ ర్తనుభ క్రియంబే ఇమిడియున్నవి, ఆట్టిరాజమౌర్ష షా మ వాతి న! లు వ! ముండ-గా *సందులదూర జీలళి మనసా” యని (పబోధించినారు, అనగా ఆయా శార్యఫలముల కై. చేవతాంతరముల నుపాసీంచుట యనిగాని భ్‌ క్రివినా కర్మ, మయోగాదులందు (వవ ర్తించుటగాని 'సవిదులవంటినని ఫావము. శాజమౌర్లమును విడచి ఇతర మౌర్షములందు 'పవేశించుటకదావారణముగా చిశ్క_నిపాలుమోగడలుండగా, ఛీయను గంశాపాగరము == కల్లు తాత్కాలికముగా మత్తునిచ్చి తర్వాత సర్వానర్ద ణి వాట థి మలం కలుగ చేయునటిది. ఏల! దానిని సేవించుట నింద్యము శ్రీరాముడు పర మాత్మ శావున పరమపురుహార్థ మైన మోతుమను[గహించును. ముముతఫవులటే గమ్య స్థానమదియే. అందుప రాజమౌర్ల్షము రామభ క్రిమెయున్నది. దృళ్యప్రపంచమందు నామరూపనులు (పధానమెనవి, నామరూప "భేదములవల్ల నే జగత్తునక 'పావాహి కయెన వెచ్చిత్య మేర్చడీనది. ఆఅ నామరూపములను సార్థక మొునర్చుకొని కంటికి సుందరరూపమెన ఫుంసాంమోహనరూపు డైన రాముంజే అవమరతవండు, పరమ శివునికి కూడ నిత్యజప్యమైన దివ్య తారక నామము రాముడని భావించి శీవలద్భృశ్యమా లైన నామరూపములను రాముడు-గా భావించుటవలన ము _క్రిపదమునందుట విశే మము. అటి రామదైనము త్యాగశాజింట జే ఇలబేల్పు-గా నెలకొని యున్నాడు, అనగా నిరంతరము రాముడు ఆంత రారాము.డె చిన్న్మయము గా ననుభవిం చ బడుచు న్నా డని తము స్వానుభవమునున్నూ తెలిపి అట్టి రానుభ_క్లియను రాజమొగర్గము. ననుసరిం చిన ధన్యులు శాళ్వతౌనంద మందగలుదురని ఉపటేకమిచ్చినారు. ౧ 149. హరికాంభోజి. అటి చనిశోడితేవే ఓ! మనసా చక

393 క్యాగకాజు శీ ర్హనలం కనికరమ్ముతో శని కరమిడి చిర కాలము సుఖమనుభవింవ వేగమె న! పలితుల(బోచే వట్టాధికారిని వరమౌార్థిమళ వసిష్టానుసారిని ద్యుతి నిర్జితశత శంబరారిని ధురీణ త్యాగరాజ హృచ్చారిని చః శంప్పత్రిత పావనుడు) అను పట్టాధిశార మొందినవాడు శాముండు. వలపతియైన వనిష్టమహర్షి దివ్యోపటేశముతో పరమార్థ మతము ననుసరించిన శిన్దుడు శాంతిచే సౌమర్ధ వ్‌ముచే నూర్దురెన శంబరారులు = మన్మధులను మించినవాడు; త్యాగ రాజుని హవృదయమందున్నవాడు;. (శివునికి ఉపాస్యుడు. అట్టి శ్రీరాముని శేయిబట్టి తోడొ్క_నిరమ్ము; అని తన మనసును రాయబారిగా రానుని కడకు బంఫుచున్నారు, ఈ గాన చితము ఎంతో రమణీయముగానున్నది. కనికరముతో జాలితో తనవద్దప తీసికొనిరమ్మునుటలో తన ఆ ర్థిని చూపీనారు. తొను రామునివద్దకు వెళ్ళి స్వయముగా -జీదుకొనుటలో తనక బిగువులేదుగాని రాముడే కరుణతో తన వద్దకు వచ్చినచో ఆ సుఖము విలతీణము. తౌను సదా రాముని అనుసరించియేయున్నాడు. రామునికి ఈనపపై శరణకలిగి తే ఆత్మానందము సిద్ధించును. ఇదియే భక్రియొక్క పరాశాస్థ్ర 150. మార్షహీందోళం._ చే శాది చలమేలరా సాశేత రామ 1చ! వలచి భక్షి మార్గముతోను నిన్ను వర్శించుచున్న నాపై కచ ఎందుంబోదు నేనేమి చేయుదును ఎచ్చోట సీ చమొర' 'బెట్టుదును దందనలతో (పొద్దుపోవ లెనా త్యాగ రాజ వినుత తాళగజాలరా కచ! శామౌ! నిన్నేవలచి భ కిమాగముతో నిన్నేవరించి కీ రించునాప నాటి లె స లా వాటి రూ చలము = మొర్సర్య'మెందులప చూఫుచున్నావు*

శ్యానశాజ కీర్తనలు 399 నిన్నువిడచి ీనెచటకిపోదమన్నను అంతటను సీజే యున్నావు, ఎవరితో మొరపపెట్టుటవ నీకన్న రతవలు మరెవ్వరూ లేరు. ఆట్టియెడ దందనలతో వ్యర్థ మెన తిరుగుడులతో. కాలము వృధాయగుచున్నది. శావున త్వచేకళరణ్యుండనన నన్ను ఇాపాడుముం చల్లగ నాతో: బల్కు-మిరావమ సారనవదన సాధునం _తాణ 1చః ఉల మునను సీజీ మరులు కొన్నాను లం ఉరగశయన నా తన్వులెంచక నీవు జ! నిరువముళూర నిఖలాధార వర కామినీదూర పావవిదార నరసిజనేతె శ్యామలగాటతే వర ళ్యాగ రాజ పహృాద్వారిజమిత “1$చ! శామా! నాచిత్తమందు నిన్నే 1ంపేమించియున్నాను, న్యాహవృదయనును ఇారిజము = పద్మమునప న్‌వు నూర్యునివంటి వాడవు పర్శినీ వ్రీయుడవు, సర్వమునక్‌ సీజీ ఆధారుడవు, పాపములను పోనగొట్టువాడవు సాధువులను రతీంచువాడవుం వా తప్పు లెంచక నాతో చల్లగా మొట్లాడునము. నీవు (ప్రసన్నుడవై పల్కిన సర్వ పురుషార్థములు తనకు ిద్ధించునని భావము. 152. ఆహీరి.._చాపు చల్లె రామచందదునివై పూల 11చ11 సౌంవైన మనసుతో ఇంపైన బంగారు గంవలళో మంచి చంవకములను 11చ॥ పొమరములు నూని నేమముతోను, ర మా మనోహారునివై ని తామరపూల 11 చ! ఛాత వినుతుడై న సీతావతివైని చేతులతో పారిజాత సుమముల 1॥1చ!;

శ00 త్యాగరాజ కీర్పనలు ఈ జగతిది 'ీవపూజూర్ధ మా పూల రాజిలో మేకైన జాజీిసునముముల 1చ।॥। అమితపరా[క ము ద్యుమణికులార్ష వ విమల చందునివై హృత్కు_ముదసుమముల 1 చ! ఎన్న రాని జనన మరణము లేకుండ మనసార త్యాగరాజ నుతునిపై ని 1చ!॥ భగవంతుని ఎన్నివిధములై న అలంశారములువేనినను సువాసనల గుకాళించు 'ఫుష్స కైంకర్యము. మనోనయనానందకరము. సహజము౫ణా దైవోత్సవములందు స్వామిక తిరువీధులందు శీ పురుషులు పువ్వులను చల్లుట అనేకవిధములైన మంగళ (ద్రవ్యములను చల్లుట ఉర్సన సంప్రదాయము కలదు, త్యాగ రాజస్వామీ వార్కి (శ్రీరామునియందు లగ్న మెన చిత్సృము ఊత్సావాముతో పొంగినపు జెల్ల నిత్యోత్సవమే ఈ కీ రన మందలిరీతి. అటి ఊత్సాహమునక నిదర్శన మెయున్వ ది. న బ్‌ న సన బాయున్న మౌ రామచంద్రుడు విశ్వమోవానుడు అట్టి రమాపతిైపె బంజారు గంపలతో చంపకములను కోకొల్లలుగా చల్ల లే! యని తన పరివారులను మిత్చులను భక్తులను (పబోధించినట్టున్నదీ (ఛయోగముం 'జేవవూజార్హ్హ మ్యులెన అనగా సుగంధముకల జాజీ పారిజాతములు తమ నృాదయములకు (పతీకనులైన తొమర కలువ ఫువ్వులను నుంచి నియతితో సద్వాసనలతో మనసార జనన మరణములు శేకండునటు ణి శోరుచూ రామునివె పువ్వుల చల్లవలెనని హెచ్చరించినారు. శే53. ఆరభి... ఆది వాల కల్ల లాడుకొన్న సౌఖ్య మేమిరా దా శాలముపోను మాట నిలుచును కల్యాణరామా నాతో క$చా॥ తల్లి తండి నేనుండ తక్కిన భయ మేలరా యని వలుమారు నీవెన్నో 'బానలు చేసి ఇలలో నరివారలలో ఎం జెంఛో (బోచుచుండి పెం ద్దుతళో బల్కి- మెప్పించి క్యాగ రాజునితో క్యా

శ్యాగరాజ కీర్తనలు శ01 శాలము గతీంచినా మొట కలళాలము నిలచియుండుట 'సవాజము ఓ! కల్యాణరామా! ఆందరవ కల్లితండియు “శీజీ యని, మొరృలాలనము, పిళ్ళ పాతము, జగదతుణము నీనే వహింతునని మివ భయనుక్క_ర లేదని ఎన్నోమారులు స్‌వు 'పతిజ్ఞ చేయట యేశాక సరివారిలో ఎంతమందినో శాపాడి పెద్దలను మెప్పించి యున్నావు. నా రతుణపట్ల అవన్నియు కల్లలగుచున్నవి. ఇంటేరి 'సొఖ్యమున్నదిశి అని వ్యంగ్య్యమర్యాదలో తన రతీణను కోరుకొన్నారుం 1కశడీ. ముఖారి. అది చింత స్తున్నాడే యముడు సంతతము సుజనులెల్ల సద్భజన చేయుట భూచి ॥చిం! శఛూలపాశధర భటజాలములం జూచి మరిమిోా కోలాపవాలములుడి”గే కాలమాయెనేయనుచు కచిం॥ వారిధి కోపీ.ంవంజేయు (కూరకుంభజనిరీతి ఫఘోరనర కాదులణచే తారకనామమును దలచి ॥చిం! చారి తెలియలేక తిరగే చారలై న చాలునంకు సౌరమని ఆ్యాగ రాజు నంకీ ర్తనము పాడేరనుచు శిచిం॥ ఇందు హరికీ రృనా (ప్రభావమును వ్యతిరేక ముఖముగా వర్శించుచున్నారు] యముడు చింతి స్తన్నాడట. ఆనగా విచారించుచున్నాడని భావము, నుజను లెల్లరు వారిభజనవేయుట చూచి యమపాళశములను కూలనులను భరించిన కన భటులను పెచ్చరిన్తూ ఇళ మీ కోలాహాఅములను కటిపెన్లే సమ యము వచ్చినది, ఇక మాయాటలు సాగవు, అవి మందలించినాడని చమత్క రించుటలో రామనామ _రృనమందు తనకుగల విశ్వాసము నిరూపించ బడినది, సమ్మదుడు గర్వమును అవిధేయతను చూపినపుడు పరమసా _త్వికడు తాప స్రీయువెన అగ సూడు దుష్టమదము నణచుటక (టారత్వమువహించి, సముదము నా పోకళనము పట్టి ళోషింపం జేసెను, ఆకే ఘోరనరకములను పెతము అణచగల రామ ఆశారక నామము సర్వపాపములను పరిహరించుటడ జాగరూక మైయున్నది, శావున మి యాటలు సాగవు, పోనీ రామనామ 1పభావము తెలియక తిరిశే వారైనా కొందరు పాఫులుండరాశి యున్నచో తెలియనివానైనను త్యాగరాజుని ఆదర్శ 26

తశత02 త్యాగ రాజ కీర్తనలు ముతో వాని సంకీ రనములు పాడుకొన్నచో వారున్నూ యమలోకమాను చూడరని తన రామనామ _రృనము సర్వపాపహరమని తీర్మానించినారు. 155. కళానిధి... చేశాది

చిన్ననాటనే చెయి బట్టిరివే 1చి।

ఎన్నరాని యూడీగము గైళొని

ఎంతో నన్ను పోలనము చేతునని చి

ఇట్టి వేళ విడనాడుదామనో

వలుకొందమని ఎంచినానో తెలియ

"జీగుట్టు (బోవవే సుగుణ వారినిధీ

నొప్పు టైవమా "త్యాగ రాజనుత శచీ!

ఏడో యొకసమయమందు చి త్తము చిశాపవెంది ఆర్హజె [శ్రీరామనింగూర్చి ల! అాటీయెలా 'పణయకలహమువలె రామా! నా చిన్ననాటనుండియే కరావలంబమిచ్చి తచాది ఊడిగము._ సేన చేయించుకొని తీరా ఈ కష్ట సమయమందు విడనాడ తలచితివేమో! నీగుట్టు లియుట లేదు. నీవు సుగుణనంతుడవు. గొప్ప ైవమట సీవిట్టు చేయుట న్యాయమా యని తన చిన నాటనుండియు రామచింత తప్పు చేరుచింత లేక యుండుటనలన కష్టము కలిగినపుడు నిన్నే ఆనవలెనుశాని వేరెన్వరూ లేరని ఆనన్య శరణ్యుడనని శీరించిరి. తాటి 156. అఆరభి..._రూవకం

భూతామురానే సుదతులార రంగవతిని భూః

నీతావతి పూజ్యుడట శృంగార కేఖరుడట 1దూ।

నరిగంచు శకాలువట చౌకట్ల వోగసలట

వరువంపు (పాయమట పరమాత్ముడట రంగని దూ!

ముఖనిర్జి త చందుడట ముద్దుమూటలాడునట

సుఖ మొనంగి (బోచునట సుందరాంగుడట రంగని 1దూ।

ఆగమనంచారుడట అఖిల జగ క్పాలకుడట

'త్యాగశాజ నన్నుతుడట తరుణులార రంగవతిని శిచూ॥

క్యాగరాజు క్షీ ర్తృనలం త౦03 కరుణులందరు కృంశారసర్వస్వమా ర్తియైన రంగ నాధుని చూచుజేద్యతో పరస్పరమూ ఆరంగపతి దివ్య సౌందర్యమును వర్శించుకొను దృళ్యమునిందు క్‌ రించి నారు. ఆందు _పధానముశా “సీతాపతి వూజ్యుడట”” అనుటవలన ఇకత్వైవరాజు చంళమునకు ఆనాదిగా (శ్రీరంగ వాధు డీల వేల్చనియు, నిత్య వూసజోపఛారములనందు చున్న చేవతాపీఠమనియు రామాయణమందుకలదు. ఇశ్రీరంగడు నువర్శ రత్నాభర ణఅాంబరాదులతో దివ్యశోభతో భప్తలను కాపాడువాడు వానిని చూతాము రండు, ఆని దర్శనానందమును కీ రించినారు. 15%. అశాణ__అఆది చెడే బుద్ధిమానురా ॥చెః ఇదే ప్యాత మెవరో చూడరా శ చె భూవాసికీ తగు ఫలము కల్లునని బుధులు వల్క-. వినలేదా మనసా “(శ్రీవాసు జీవ సృర్వ'”మనుచును చింతించర త్యాగ రాజ వినుతుని [చః భూలోకము కర్మ నేరము, పుణ్యపాపములు ఇచట-నీ ఫలించును. కదమ స్వర్దాదిలోశములు ఆధికారిక స్థానములై, భోాానుభవమౌా[త్రములం. ట్రీ శ్రే పుణ్యే మ ర్యలోకం విశంతి” పుణ్యము వ్యయమెన వెంటే మర్హ్యలోకమున కే తిరిగి వత్తురు. పాపళర్మ్శ్మలపన్న్నూ ఇదే ఊర్ప త్తికేం్యదము, కావున త్యాగరాజస్వామి మన స్సును సంబోధించి సహజధోరణీలో “చె డేబుద్ధిమాను రా” యని హెచ్చరించినారు. లే పుణ్యకర్మలు ఆనేకములుకలవు. అట్టి సర్క_ర్మలకన్నిటి॥ జీనమువంటిది త్యాగము. సక్క_ర్మానుహైనమందు వివిధ జేవతాభాననతో (ద్రవ్య త్యాగమే పథధా నము, పౌరవంతము. ఇది లొ ల చి త్తశుదినిచ్చి, (కమముగా బుది అర్హతను సంపా అత 4 ధి వా దించును. సర్వ అహంకార త్యాగమే ఆఅన్ఫురత్వమును (పపాదించును. “న కర్మణా చ ప్రజయా ధన త్యాశైశే అమృతత్వమొనకుః” అనుళ్ళతి ఆార్పర్యముే అయ్యగారు. ఒక్కమౌొటలో ఇమిడ్చి *బడేప్ళార మెనవరో చూడరా” యని నూచించినారు, ఆపె గురుదేవతాను[గహమున “వాసుటేవస్సర్వంో “ఆం తావాసుజేవు డే” యను ఫావము కలిగినచో, పరమాత్మ భావముచే ము క్రినందుటయీ పరమావధి. శావున

404 త్యాగరాజ కీర్తనలు ఓ! మనసా "పెద్దలమౌటలు ఆలించి వెడిపోవు మౌర్ష మును విడువుము అని వేదశాస్త్ర సిద్ధాంత సారమును "కేలికమాటలలో ఆవేశించినారు. 158. కుంతల వరాళి - బేశాది జెంతనే సదా యుంచుకోవ రర్యూ క చెం! మంతుశకెక్కు. (శ్రీమంతుడౌా హూనూ మంతు రీతిగా (శ్రీశాంత 1 చెం! తలచిన వనులను జీ తెలసి తలతో నడచి నంతసిల్లుదు రా వలుమారు పల్క_ వనిలేదు రామ భరతునివలె త్యాగ రాజనుత చెం రామౌ! ఆదృష్టళాలి వివేకజ్తానములచే (పసిద్దిగన్న వానుమంతుడు నీపొద లు ళా థి సేవాపరాయణు.డె సదా నీవెంత "నీ వనీంచు సన్ని ధాన భాగ్యమందినాడు. ఆనే సీసోదరుడు భరతుండు రాజ్యభోగమునుకూడ తృణీకరించి సడా నీవ (శీకరణముల చేతను సన్నిహితు.డై నీ దిన్యపాదుకలంచే నీ ఆఖండవిభూతిని భావించు కొను దూ నీసన్ని ధానవ ర్తియె యున్నాడు. వారు ఫాగ్యశాలురు ఆశే నన్నునూ ఆను[గహీంచి నీవెంత నే ఉంచుకొనే భాగ్యమిమ్ము. నీ రలచిన శార్యములు “నేను తలతో నడ. అనగా శిరసావపాించుటయీ కాక చీ -నెంతో సేవింతును. వేరు చింత గాని స్యార్థముకాని లేక సదానిన్నే అనుసరింతును, శావున సన్నిధి భాగ్య మనుగహీంపుము. రాముడు తలచిన తలచిన శార్యములను ఎవరూ స్వయంక క్రితో చేయలేరు. శాముని అను[గవామున నే ఎంతటి కార్యములు సాధింపంబడును. వానుమంతుడు భరతుడు అశే రామపౌదాంకతులై నారు. తానున్నూ కిని యుక్తిని రామునికే అంకిత మొసర్బుచున్నానని గంభీరభాన మీ కీ _ర్హనయందు కలదు. 159. ఖరహర వీయ - ఆది, చేతులార శృంగారముచేసి చూతునో (శ్రీరామ ॥చేః సేతుబంధన సురవతి నర సీరుహూ భవాదులు పొగడ నా ॥1చే॥

త్యాగరాజు కీ _ర్హనలం 40% మెరుంగు బంగారరీటెలు బెట్టి మేటియా నరిగవల్వలు గ టి సురతరు నుమముల సిగ నిండజుట్టి సుందరముగు మోమున ముద్దు వెట్టి శ చే మొలను కుందనపు గజ్రైలుం గూర్చి ముద్దుగా నుదుట తిలక ముందీర్చి అలకలపె రావిచేకయు జార్చి €.. అందమైన నిన్నురమునం జీగ్చి 1వ! ఆణిముత్యాల కొంజె వేసి వౌాసుగా వరిమళ గంధము. బూసి వాణిసురటిచే వినరగ వాసి వాసి యనుచు త్యాగ 'రాజనుత అన్నిరోసి చే శ్రీరాముని ఇాల్యరూపము ఉపాసనలో (పాధాన్యము వహించును. దివ్య శృంారమూ్రియగు రాముని తన నేతులార శృం గారించుకొనుటలో మధుఠాను భవమును కోరినారు, ఆందు అందెలు పెట్టుట, సీగనిండ సుముుముల చుట్టుట, బంశారు గజ్జలు గట్టి అ సుందరముగు మోమును ముద్దు బెట్టి, ఆ యందశాని తన ఉరమున వేర్చినగాన్వి తనక తృ వ్రీకలుగదనుటలో, ఆ దివ్యసుందరమూ ర్హిని ఫొందళ్యార్చనచేనీ అన్నిరోని వీశాగమైనచి ర్హీముతో ఆనంద మొంది సాయోత్కారమును కోరినారు. 160. రీరిగాళ - జేశాది. వేర రావ బేమిరా రామయ్య 1చేః మురంగాదురా ఇక మవోమీరుధీర (శ్రీకర 1న తల్లి దండి లేని జాల తన నాధుంగోరు రీతి వలువమారు వేడుకొంళక1కు పాలించరాదచా వలచుచు నేను నీదు వదనారవిందమును తలచి కరగగయజాచి 'క్యాగ రాజ సన్నుత 1చే

తలిదండ్రులు లేక ఆబలహైన ఒక కన్య శా ఫాబీమును తనయం డారోపీంచుకొని, తనప తగిన వరునికోరుకొని, వలచి, ఆతనికి పలుమొరులు తేన మనో భావమును "శెల్సిననూ, ఆ వరుడు తనతో వేరవచ్చుటన ఆలస్యము చేయగా. ఆ విలంబ మును సహించలేక యీ కన్య ఆ వరుని తలచి, కరంచు తన ఆనన్యగతిని తటేక శరణ్య భావమును శలిగియున్నట్లు త్యాగరాజస్వామి రాముని 'పాక్టించినారు, 161. తోడి - ఆది చేసిన బెల్ల మరచితివో ఓ! రామరామ క! అసకొన్నట్టి నన్నల యించుటకు మున్ను చే అలు నీకై న భ క్తురాలో యనుచు నాడు (పాలుమాలక రవిబాలుని చెలిమియు 1చే। భావు తవ్చశను విభీవణుని కొర కాది షుడగు తమ్ముని పోమీంచమని రాజు శూ! రామ (శ్రీ) త్యాగరాజ (ఓమావశార నీతా భామ మాటలు తెల్పు భీమాంజనేయు [(బహ్మ 1 చే! కామా! సీ రక్షణకోరి నీ ఆశ్రయమును కోరినవారందరిని నీవు రథీంచితివి. అభయ్మపదానము నీవ సవహాజమనుటవ ఆేశాదర్శములు కలవు, నేను నీకై ఆసకొని యున్నాను. అట్టి నన్ను ఓచార్చుటప ముంటే నీవుచేసిన ఆ _రరతణా ఘట్టములను శీరింతును. ఆర్హులగుచారి అనుభవము లెట్టుండునో, నీవే ఆదర్శమూ ర్థివె లోశాను భవమును చూపీతివి, సీత సీ ధర్మపత్నియగుట మౌధ్ర మేగాక, నిన్నే చింతించుచూ, సీ భక్తరాలై, తన సర్వస్వమును నీకే ఆర్పించినది. అట్టి సీతను చెరనుండి విడిపించు టవ అమెజాడ సన్వేషించుటవ, రవివాలుని=న్యుగీవుని కరణంది వానితో స్నేహ 'మొందితివి. నరవానరమెథత్రి ఏ రాజ్యాంగ చరిత్రలో లేనిది. వానినిమి ర్తమె వాలిని సంహరించి స్నుగీవునికి దారా శాజ్యప్రావ్రీ ననుగహీంచితివి ఈ సంఘటనము సీ స్వానుభవమెన అదర్శమ్యుు ఆదిశేషుని ఆవతారమెన నీ తమ్ముని ద్వారా ళర్భ సోదరుడైన విఫీసుణుని కాజు చేయించితిని, సీతమౌటలు నీపందెల్పిన ఆంజనేయునికి ముందు కల్పమందు (టవ్మాపదవినిచ్చునట్లు అన్ముగ హాంచితివిం అభవిప్యచ్య సరు రాననః” అని పురాణ 'పకిద్ధిః ఇట్లందరికిన్ని విధములుగా అను[గ్రవామిచ్చిన నీవు సీ కచార్యమును ఇపుడు మరచచితివో యనుట స్వార స్యముం

ఇ్యాగశాజ క్షీర్తనలం శ0? ఇక తన స్థన స యమారు శ్రీరామునికి నివేదించుటలో ఆశ్ర్యానరాజు సీేమావ తార” ఆని సంబోధించి, పె సంఘటనలందు పరస్పర ఊపశార సంబంధమున్న దిగాన్సి జీను నిన్ను వేడుకొనుటలోగాని నీవు నన్ను రథీంచుటలోగాన్తి కేవల విశుద్ధ ైసేమయే నిమి త్తృముగాని, ఉపశార (పత్యుపశార సంబంధయేలేదు. శావున రామా! నీ నా యనుబంధము సవాజ (పేమనిద్ధము, నిష్కూమ్యుమ్యు =వేను సీచాడను నా రతకత్వము నీకు సహజ మేగానిి, సనిమి తకముశాదు, అని భ కయొక్క త ర్ధ్వమును ల! అని అటి! ఇందు నిళూపీంచినారు, 162. అసావేరి - రూవకం జనకజూ నమేత దుర్దనాగ పురుహూత ల. సనకాది సుమునిగీత సద్దనగణ పారిజాత 1|జ!॥ "జీవ జేవ నకల జీవన భువన నేళ భావజరిపు ఫభావనదన భవ్యగుణమణికోశ ॥జి॥ జలజా_వ్త కులాంభోనిధి జలజహర వ లేశ జలజారుణ చరణా సురజలడాకుగ (శ్రీశ 11జి!॥ శ్యామసుందరాంగ రంగ శయన విగలతమాయ శామసజన ప్యాద్దూర త్యాగ రాజగేోయ 11జ!| దుర్దనాగ పురుహూత జు దుష్షు లెడ్‌ పర్వతముల ఇందునివంటి వాడు, ఛ్రావజ... సదన=మన్మధ వేరియైన శివుని భావమందున్నవాడు, జలజా ప్త... హరకా నూర్యకల మనెడి సముద్రమునకు చంద్రుడు, జల జారుణ చరణ =పద్భ్ధుములవంటి వని పాదములుకలవాడు, అఆసురజలదాకుగ =అసురులను మేఘములకు వాయంవునంటివాడు. 163. శుద్ధ నీమంతిని - ఆది జానకీ రమణ భ క్తపారి-జూత పాహి సకలలోక శరణ 11జా!! గానలోల ఘన నమాననీల కరుణాలవాల సుగుణళీల 11జూ1 ర కృనళినదళనయన నృపాల రమణీయానన ముకుర కపోల భకిహీన జన మదగజ జూల వంచవదన త్యాగరాజ వొల 4జూ!! ఇదియు స్వతిపర మైన విశేపుణములతో జూాడిన క ర్తనము.

త0$ త్యాగరాజ కీ _ర్హనలు 164. (*) గమన(శమ - గూవకం జ్ఞాన మొసంగ రాదా గరుడగమన వాదా కబ్జా! నీనామముచేనామది నిర్శుల్వమై యున్నది కబ్జా! వరమాత్ముడు జీవాత్ళుడు వదునాలుగు లోకములు నరకీన్నర కింపురువ నారదాది మునులు వరిపూర్మ నిష్క-ళంక నిరవధి సుఖదాయక వర త్యాగ రాజార్చిత వారము తాననే ?జ్షా! శామా! నిరంతరము నీనానముీ కీ _ర్రించుటవలన నా చిత్తము నిర్మలమె యున్నది. చచిత్తకుగి కలిగియున్న నొక జాన మను[గహీింపుము. నీ దయవనల నే విధి ప్లా (ే జైనము కలుగును, సర్వమంత్ర ఛందోరూపయమెన గరుడునియందు గమనము కలి వాడవు, అని విశేషించుటనలన సర్వవిద్యాధిహైనము రాముడని భావముం పరమాత్మ జీవాత్మయని ఆండు విధములైన పదార్థములు లేవు, పషరమాత్మకన్న జేరుగా,. కర్త త్వాదులచే జీవుడు భిన్నుడుగా వ్యవహరించుచున్నాడు. ఇమే పదునాల్లు లోకములు నరకిన్న రాదులు పరమొత్మకన్న 'వేరుగాలేరు.. అన్నియు పరమౌత్ము స త్తవల్లే ఊఉన్నట్లున్నవి. పరమాత్మ పరిపూర్మత త్త్వము. నిమ్మళంకము. అఖంజానందరూపము. అట్టి పరమాత్మ ళానెనే క్థానమును చా కను దహీంపుమని "జీడీినారు. నానుకీ _రృనారూపయమెన భ క్ర్‌యే జ్ఞానమునకు సన్నిహిత మెన సాధనము, అట్టి భ్‌ _శ్రిసాధనమందు అయ్య గారికి ఆత్మవిశ్వాసము నిరూఢ్యమెయున్నందున నే జాన “ముసంగరాచా! వాదా! యని రాముని (వాక్సి 6చినారు, 1ద్ర5. బేగడ - బేశాది తినవారి తనములేచా తొర కాధి పొనన వాదా 1త। ఇనవంశక రాజుల కీగుణము లెన్నడైన గలదా నాదుమై 1త। అలనాడు అన్నమారగించు వేళ బలువానరుల వం కినుంచ లేదా 1త। జీర చీరల బిలచి బోరములు (వేను మిర మిరొనంగ లేదా నాదువై 1ర॥

ఇ్యాగశాజ కీర్తనలు 409 రామళామరామ రచ్చజేయక వే 'తామనంబు యేల 'క్యాగరాజనుత ॥1త। చందునివంటి ముఖముగల రామచం చా! నీడ నా యడల తనచారిరనమ్యు అనగా నా వాడనీ భావము లేచా! చందుడు సర్వ్యపజఅవ ఆనందమిచ్చువాడు, అట్టి శాంతికల రామచం(దుడవు నీవని స్వార స్యము. నీ నూర్యవంశీయు లె న కాజులకిట్టి గుణములు ఎన్నడూ లేవనుటలో రామునికి మౌతమే కొన్ని నిళిష్ట అవణములున్నవని స్తుతి 'శానచ్చును. లేచా ఆర్సలెన వారిని ఆదుకొని ఆశ్రయమిచ్చుట మి రాజవటుంబమునన సహజలతణము. నీవ మొతము లేదని ఒక వంక నిందయు నూచింపంబడుచున్నదిం చరణములందు కాముని (ప ల్యేకలతణములను వివరించి నారు. రాను సా్యమాజ్యపట్టాఖిపేక మందు సుుగ్లీవాది వానరులను సవాపం క్తనుంచి భుజించుటయు, వారిని పీరు వరుసగా వీలచి, హారములు, అభరణకులు బహుమతి నిచ్చుట మొదలగు ఆపూర్వములె న మర్యాద లెన్నో జరిపి వారినందరనూ స్వీయు లుగా భావించి ఆదరించితివి. యీ విశేసుములు నీ రాజ వంశీయు లెరుంగరు, వాన తలను రాతునులను తదితర మృగజాతులను నెతము ఆదరముతో చూచియున్నావు, వా పట్ల వీలనో! రచ స్ప సేయుచున్నావు. ఇది న్యాయమాయని నించా వూర్వశము-గా శామౌవతౌార వె భవమును స్పుతించినారు. నరవానర మెతి చారితకముగా రామా శళారమందు వ త్యేకత గడించుకొన్నది. వారితో భోజన (పతి భోజనములు జేయుట శహైచార సరళిలో పేర్కొన తగిన కౌచార్యము, ఆర్యవాగరిశఠలో ఉత్తమ సంప్కారవంతులయందు సామ్య భావము కలిగి యుండుట ప్రధాన మైన ఆదర్శము. 166. భూపావలళి - జేశాది లనమిదనే చెవ్వుకొనవలె గా కను నిన్నాడం బని లేదురా మ. చనువున కొంత బల్కీవు యి సున కొంత. బల్కేవను నేర మెల్ల కరక ఒక వేళ నిన్ను (వేమమిోర మది నుంచి మంచి పూలం బూజింపుచు

410 త్యాగరాజ క్రీ ర్తనలం ఒక'జేళ కోవగించి నిన్ను దూరు చుంటిగాని రామ త్యాగ రాజునుత ఇతర్రణ శామౌ! సీ అను. గహము భ్‌ క్రలగువారి పరిపాశకము ననుసరించియుండును. నూర్యుని 'ప్రశాశమ ఆందరియందు ఎట్లు సమాన ధర్మము కలిగి యుండునో భ కుల పట్ల నీ దయయు అే యుందును. ఒకపుడు నీవు చనువుతో బల్కుదువు, మరొ శపుడు కతినుడట్లు రోపషముతో పల్కు_చుందువు. అందుకు శారణమును ఈనమిద"నే అనగా నా మిద-ే ఆరోపించుకోవల లెను గాని, ఈ మతి వై షమ్యమును సీయం చా తోపీంచుట వ్యాయ్యమా గాదు. ఏమనగా: నీ యందు అతిళయించిన మతో మంచి పువ్వులను కెచ్చి నిన్ను వూజింతును. నిన్నేచి _తృమందు ధ్యానింతునుం ఆంతలో నా చిత్త దోపుమున నీ మిద కోపతాపములను కల్పించుకొని, నీవు కళిను డవు, దయలేనివాడవని! నిందింతును. యీ వెషమ్యుమునా చి త్తే పరిపొకము నను సరించి నే చేయుచున్నాను. నాచి త్తమంబే భౌవము కలిగిసదో ఆందుకనురూపముణాసే నీ ఖావమును కలుగుచున్నది. స్వతః నీక రాగజ్వేషములు లేవు. మౌ చి _ల్హోములకీ దోషము కలదు. కావున నిన్నాడ పనిలేదు ఆని తీర్మానించిరి, ఇట్లు సర్వ జన సాధారణమైన న్యాయ్యమును నిరూపించుటలో త్యాగరాజి స్వామి శ్రీరాముని యంజేభ క్తి ఇచే తన్మయుల.డై, తన చి త్త సంస్కారమునకు తనలో కలి.ే సర్వభావములప రామురే ఆధిష్టానమని ఇెప్పక చెప్పిన స్తై నది, సర్వ ఇావములలో తాను రామునితో తాచార్మ్యమందిసంగాని యీ మొటలు కావు. ఇదే విలకుణమైన భావభ క్తి + 16౯. గరుడధ్వని = రూవకం త_త్త్వమెరుంగ తరమా నర ॥తేని త_త్త్యమసియనే వాక్యార్ధము రామ నీవనువర 4త్రజ 'శామన రాజన గుణముల తన్ను కోళ్ళబోదయా రామ భక్తుడైన త్యాగ శాజవీనుత వేదశాన్హ్ర ॥రేన శామా! శిస్టరతణము దుష్టశిమ్షణము సీ అవతార _పయోజనములు, అంకర్య మున ఆధ్యాత్భికముగా, ముముత్రువు లై భ్‌ క్తలెన వారిని యీ ఆవిద్యాశామకర్యుల

త్యాగరాజ కీర్తనలు శీ ఓ నుండి ఉద్ధరించి. శాశ్వతమెన నీ స్వకూపనిద్ధినిచ్చి ముక్షి నిచ్చుట పరనూర్థ ఫలముం వీటిజే ఆభ్యుదయము ఇహలోశానందము నిళ్ళేేయము ముక్శియని పల్కుదురు.

ఇందు ని_శ్శేయస్సు పరమపురుహర్భము భగవంతుని తత్హ్వజ్ఞానము వలనే కలుగును తే ర్హ్వజ్ఞానమనణా:__ో“తత్‌ __త్వం = తత్వమ్‌” తత్‌ ఆనుత చృబ్దమునక్‌

ఎవరి ద్లైు ర అలీ ౧

ఈళ్వరుడని యర్థము. త్వం అఆనుడానికి జీవుడని యర్థము, త_ర్హ్వమని_యను రూపనిష న్మహా వాక్ళము యీ జీ వేళ్వరుల కెక్యము (స్వరూపముచ్చేబోధించుచున్నది. అనగా నామరూప, (క్రియాగుణ భేదములవే జీవులు ఈశ్వరునికన్న వేరుగా తోచుటయే. గాన్ని స్వరూప త _ల్హ్వివిజ్ఞానముచ్వే ఒక్క స్వరూపమే అయియున్నారు,

ఈ నామరూప [కియా భేదములు 'సల్త్వరజ_స్తమోగుణ్యతతయము. యొక్క విభాగముననుసరించి కల్లినవి,

యీ గుణవిశారముల కతీతమెన నిష్టతో భగవంతుని స్వరూప లే త్త్వమును 'కెలినికొన్న చో నామరూపాదులు కేవల కల్పితములని లేలిపోవును, ఆపుడు త త్వ ని యము కలుగును,

ఈ క్జైనము "కేవల భగవదను[గవాము వల్లనే కల్లును. కావున త్యాగరాజస్వామి ఈ చిన్ని శేయనందు రామౌ! నీ తత్త్వ మెరుగ తరమా! యనుటలో రాముని ఆను (గ్రవామర్ధి 9చినారు. లేనిచో ఈ తామసు రాజాసాది గుణములతో తన్ను లోళ్ళు ఇ తగులాటములు పో నేరవనీ వేదశ్శాస్త్రముల తర్హ్వమిదియేయని, అఆ తత్త్వ ఠఈూపుడవు నీజేయని కీ ర్వించినారు. అందు “రామ” యను నామమే. లీ వేశళ్వరుల స్వరూప మనియు ఈ రామ అారకమం(త జప, కీ _ర్రనాదుల వలన “త ్హ్వమని” మహా వాక్యసారము 'తెలియ్గుననియు, రామతారక ్రహ్మోపాసపల పరమ తాత్పర్యము,

168. లోడి - రూవకము తప్పి (బతికి (పోవతరమా రామ కలిలో ఇజరక ముపష్పున విషయ తటాకమువన మునుగక దృఢనునపై నరీన సాధని వదమవ గమాగరిని సరిని దనినరి దని గరినిద గమని దమగ దనిగరిగిగ 85ిని దదని దమగమదని గరీని రినీద నిడామ దదచాని దని ల! కంచు మొదలులోపహా ధనకనక ములను జూచి విన మంచు మరియు పెంకులనుచు నెంచి యంటని మనశై. 4తజ

శీ[ే్తై త్యానళాజు క్‌ _ర్వనలు నంగనాచుల మానగు యంగవ(శ్ర్రముల చనాగగు ముంగురులను గని యంతరంగమున అఆసించక జరే॥ జాజిమళల్లె మండార నరోజములను మనసార రాజవధముచే త్యాగ రాజనుతుని ఫూజించక క! సంసారము ళష్టాది విషయములను వెల్లునతో నిండిన ఆగాధమెన వెరువు వంటిది. తేన తీరమునకు వచ్చినవారిని ఆకర్షి చి ఈ విషయతటాశము ముప్పున తనలో ముంచివేయును. జే-హీం్యదియములు కలవారు ఆ తటాకతీరమునక్షు వెళ్ళక తప్పదు. వెళ్ళిన పమౌదము తప్పదు. అందుక మహాకలి చఛాతావరణము సహా శరించును.

ఈ విపత్తునుండి, రతణ పొందవ లెనన్నచో జాజి మలై మొదలగు సుగంధ భుష్బములతో శ్రీరాముని వూజించుట కీ ర్వించుట, అనుసత్సాధనల నాచరించ శలెను. లేనిచో దీనిని తప్పి (బతికిపోవతరము "గాదు, అందుక వెరాగ్యమే శర ణము. లోకమందు శాంత, కనకములేే మోహనము కల్లించునవి, శావున కంచు మొదలు కనకము వరకుగల వాటిని *పెంకలనలె భావించవలెను. ఇక నంగచవాచులు అనగా పెకి ఆమాయశకము/గా కన్సించుచు ఆంతరంగమున వోసముచేయు జూాణలతో సమౌొనులైన స్త్రీలు వస్తాాలంశారములు, ముంగురులు కేశాలంశారనులు మొద లైన నిలాసములప లోబడక, యుండుట వళమా! యని లోక సవాజ్వమెన లంప ములను వెప్పీ, సర్వాత్మనా శ్రీరాముని భఛజించుటకన్న జన్మ సాఫల్యమింకేమియు "లేదని ఆదేళశమిచ్చినారు.

169. ముఖారి - ఆది. తలచినంత నే నాతనువె లే రుల నెరా ఇర 6... ళం జలజవై రి ధరాది విధీ్యదుల =లిమి పూజలందిన నిను నే కరత్రఖ రోటికి కట్టందగిన సీరీలలు మూటి కెక్కు.వెన నీదు గుణమ్ములు కోటి మదన లావణ్యమునై న ఓ... సాటిగాని నీదివ్య రూపమును కలక

న్మిజాలన్య రహిత (శ్రీరామ భృడానిలజ సులభ నంసార చ్చిదా రిని దీళ్చేశక్షిని విధిరు డాదులను తమా చరితంబును 1రథ పొద విజితముని తరుణీశావ మోద త్యాగ శాజనుత ధళావ నాద (బహ గ్రనందరూవ "వేదసారమా నామభేయమును ॥ఈరట శ్రీరాముని నామరూపమగుణ లీలావై భవమును తలచుకొన్నంక -నీ తన ళరీరము పరమొౌనండాక్చర్యములతో జలదశించినదని సౌత్విశోనుభవమును ఇందు వర్షించు. శొన్నారు. లోకమందు ఏజేని ఆద్భు తాశ్చర్యకరములై న దృక్యములను చూచినప్పుడు శరీరమందొక సంచలనము కల్పుట సహజమే. శృంశారానుభవమందు దీనిీ 4కిలికెంచిత?”ముని వాడుకకలదు. ఆది తాత్కాలిక విలాసభావ విశారము. పరమ' ఖాగవతళిఖామణియైన త్యాగరాజస్వామి, కాముని దివ్య వైభవమును తలంచుకొని పరవకులై భ _క్రీరసవిద్ధినంది పరమపావనమైన మధురరానుభవము కల్లి రన తనువు. రుల్లుమ'నెనని పల్కుటలో ఎంతో తన్మయత్వము తెలియుచున్నది. తనక6 గల్లిన సంభమమునకు శారణములను శెల్పుచుు జగ త్తుస కధిశారు- లైన శివ బహ్మీేం,ద్రాదులు, నీ స్వరూప స్వభానములను వాగుశా. ఎరింగిన వారయ్యును, నీ మౌధుర్యమునకు ముగ్ధలె నిన్ను పూజించిరి. కృష్తావతారనుందు తల్లి యళోద నిన్ను తోటకట్టినపుడు అమె పర్శిశమ చూచి, సీవు మవాను(గవహాముతో ఆమెకు వకుడ వె, శాళ్వతముగా. “చామోదరు డను” 'ప్రనిద్ధివందిన తీరు నీభ _క్షవార్స్‌ల్యమునవ (ప్రబలమెన నిదర్శనము, లోక మందు స త్త న! _స్పమముల నే 'తిగుణముల స్వరూపమే (ప్రసిద్ధము. నీయందు యా మూటికెప్క_వైన గుణములు కలవు. అనగా నీ (ప్రవృత్తి గుణ్యతయ 'సమ్మితమె తోచినను, విచారించశా నీ చర్యలందు వీటి కతీఠ్వమెన మహా ఫలము శలుగును, మదనకోటి లావణ్య మెన నీ దివ్యరూవము మునులకు _సెతము ముచ్చటం గొల్పునదై యున్నది. మానవ సామౌన్య మైన నడకకల వాడవయ్యును. నిర్రాలస్య ములు లేక్కుభ్‌ క్షరతృుణయందు జాగరూపడమవై యుందువు. నీ నామ, రూప వైభవ మును కీ _ల్రించినవారికి సంసోరభదములు తొలంగును. విశ్వామితృని వెంట పాద 'పారివై వెళ్ళు వ్యాజమున అవాల్యను నీ పాదపరాగస్పర్శచే గ"తమ కాపమునుండి.

శీ1ేశీ త్యాగరాజ కీర్తనలు విను వరాలను చేయుట ఏ శాస్త్రార్ధ ములన సమన్వయము చేయ శళ్యముగాని ఆద్భుత భటము చాలువేదములకు సార మెననీ “రామతారక దివ్యమంత్రమును, నాద(బహ్మా 0 య్‌ నందిన నీ చిన్మయరూపమును ఉపానీంచువారికి జీవన్యు ్ర్‌ని (సౌాదించునవిం ఈ నీభముశా, వీ మొనుపషోనతార చర్యలు, (తిగుణాతీఠము లై నీ దివ్యనామ రూపములు, జీవన్ము క్‌ ఫల(పదములై యున్నవి. ఇన్నివిధములుగా, నీ దివ్యావతార చర్యలు వివిధ రస, పాశ భేదములతో తలచచినంత నే ళరీలేందియములను జలదరింప చేయుటలో ఆళ్ళర్యము లేదు. ఆని వరి ౦చ్వి రాముని సగుణ, నిర్దణత త్వ స్వరూప మును ఇందు కీ రించినారు, వ! 170. బలహంన = ఆది తలిదండ్రులు గల జీరుగాని ఇల సీనరి చైవము లెవీ కత్రజ ఇలు కలశ నము[దము గాకను నీ క్‌ల్లాలు విజేపహతనయ భళి న! గిరీ శాది విధీం్యడార్క- శశాంకా మరకోటులు వానరులై కొలువ దర చక ఫణీందులు సోదరుల తగివేడంగ '్యాగ రాజ వినుత కలే॥ లోకమందు ఈలిదండుల పరంపర 'పజాసృష్టికి మూలము. ఇట్లు తలిదండ్రుల పరిగణనము రరఠరములుగ చూచినచో, మొట్ట మొదటి తలిదండ్రులు ఇార్రీళంకరులు అమ్మీ నారాయణుల నే ఆది దంపతుల వద్దకు వెళ్ళి ఆగును, ఆపె తలిదంధడ్రులను వ్యవ హార మే లేదు. సాకొత్సరమొత్ముడొక్క_ జే మాూలకారణమెయున్నట్లు వేదములు ఆీర్కొన్నవి. శావున తలిదం'డుల నే వ్యవహారము వాస్తవముగా మధ్య వచ్చినదే; ఇంరటీ త న్‌్‌ వాదమునుు త్యాగరాజుస్వామి లోకసహజ మెన తీరులో పలుపచూ, రామా! నీవను మొవను వాడ తలిదండ్రులు కలరని పీరు గాని అన్నియు నీజే యగుటయే శాక నీ సరిదైవమున్నూ ఎనరూ "లేరు, ఆ వైవసంపద నే వివరించుచూ. ఇల్లు సముదము. ఇల్లాలు విచేహరనయ అనగా రాజయోనలైన జనవని ఇంట అయోనిజయె ఆవిర్భవించిన మహాలక్ష్మీ; శివ బహ్యేంధద్రాది 'బేవతలు అంజెచేయు, జాంబవంక్క చాలి నుగ్రీవాది రూపములతో

త్యాగశాజ శ్లీర్సనలు తేక ఇానరులై, నీ పరివారులై నారుం కంఖచ[క నందశాద్యాయుధములు భరతాది పోదరఠరు లైరి, ఇట్లు రామావతారమూూ్రిగా, మౌనవస్వరూపముతో నున్నను సీ దివ్యత్వము పరమాళ్యలతుణములు ఏమియు మాటు పడలేదు. తారకనానముడవై, నీ దివ్యనామ క ర్తనచే భప్తలవ ముక్తిని (ప్రసాదింతువు. ఆవతారలమణములలో సాతాన్నారాయ ణుని అ్యపాశ్ళత వైభవము రామా! నీయంటే కలదు. మళ చై నమందును ఇంతా తీర్చిదిద్దైనట్లు కన్చట్టదు. శావున సీట్‌ తలిదండులుండుట నామమారమే. అశ్లే మొనను తలిదండ్రులు జారపోదరాదులు అన్నియు నీవు, సీ పరివారులే అయి యున్నారు. అని .శ్రీరామానతారముందు యధాతథ్యమిన జెవ సంపదను కీ రించినారు. న! 171. ఖైెరవి - ఆది తనయుని [బోవ జనని ఒచ్చునో తలి వద బాలుండు బోనో ॥ర్య ౧౨ ౧౬ ఇనకులో తమా యా రవాన్యమును యొురింగింపుము మోమును గనిపింపుము జర్‌ వత్సము వెంట భేనువు చనునో వారిదములంగని మైరులు చనునో మళత్స్యక ంటికి విటుడు వెడలునో మహిని త్యాగ రాజ వినుత రమ్మ్గుం "బెల్పుము కర్కే భగవంతునికి భవ్తనవలగల సంబంధ చబాంధవ్యములను మృదు మధుర భావ ములతో ఈ క్షీ ర్తనమందు నిరూపించినారు. భగవంతుడు సర్వాంఠ ర్యామి అంతటను నిండియుం డెడివాడు, ఆట్టి పరాత్చ రుడు భ క్రరతణైతై,. తానే దిగికచ్చి అవతరించును.. ఈ న్యాయమును ఎంతో సున్నితముగా చక్కని ఊదాహరణములతో నిరూవీంచివారు, పనీపిల్ల వాడు ఉయ్యెలలోనుండి శేశజేసనంత నే కల్లి ఎంత పనిలోనున్ననూ, పరువెత్తుకొని నచ్చి శికువునాదుకొనును. ఇది యొక పరమ రవాస్యమట. అంతియే శాన్వి తన పెద్దరికమును భావించుకొనదు. అశే జననమౌది-గా “మాతా రామో మల్చితా రామభ( దల” యని ! రించిన తానొక శిళువనియు, రాములే రల్లియనియు,

తీ16 క్యాగళాజ క్రీ ర్సనలు ముగ్ధ మోవానమైన శికుఖావీముతో రాముని తనవద్ద'కే ఆహ్వానించుటయు, ఇజీ న్యాయ్యమనియు భావించినారు, ఇక్లే వత్సవెంట గోవును, దపమించి, చీలమోద్‌ కల "పెరులు (సస్యములం) మేఘముల వద్దకు వెళ్ళుట అసంభవము. ఆ చేంఘములే వెరులవద్దవ వచ్చి చల్లని పీరు వర్షి ంచినచో అ పపరులం జీవించును. ఈ ఉపమొనమువలన, తన వృాదయ: ముక పంట పొలమనియు, రాముజే వేంఘమని భావించి, “ఇదం ళరిరం కాంలేయ "కేఈమిత్యభిధీయ తే”? అను కేశ. కేతజ్ఞ న్యాయమును ఇందు నూచఛించినారు ఆశే విటునియందు _పేయనికి (పేనుమిరి విటునివచ్హకు వచ్చుటలో జీ ళృంశారరస స్థాయిశలదనియు వివరించి ఇన్నివిధములై న న్యాయములతో రాముని కన వద్దశే వచ్చి మొట్లాడుమని కోరుటలో సా_త్ధికమెన ఏశాంత భావము వివరింపంబడినది, భగవంతుని వెంటాడుట ఎవ్వరికీనీ సాధ్యము గాదు. నిశ్త్సే తుక దయా, వాత్సల్యము లతో భగవంతుడే భ కల నాదుకొనును. దీనినే మౌగ్హాల కిశోర న్యాయమందురు. మౌొర్హాలము తానే స్వయముగావచ్చి; తన పిల్లలను వేరు చోటికి తరలించుకొని పోవును కళ2. శుద్ధ బంగాళ - రూవకం, తవ్చగనే వచ్చు, నా - తనువుకులంవట నీక్కవ జలే 'మెప్పులక్రై కొవ్వులు గల-మేటి జనులచూచి భజన ॥1ర4 రూశలనై పెకీ మంచి-కోకలకై యాపహోరమునకు నూశలక్రై ధ్యానించికి- త్యాగ రాజనుతుని భజన [త్‌ నీటిపై ఏర్పడునాచును చేతులతో తొలగించుకొని ళుద్తమెన నీరును దోనీ లితో (గ్రహించ్చి తిర్పి అంజలి సాచినంతలో. ఆ నాచు సీటపే శ్రమ్మియుండును, ఇ క్షే రామా! నీ కృపళోరి, నీ స్కృతి నీ భజన ఏ కొంతశాలమెనను తప్పినచో నా తనువుకు ఆ తణమంచే లంపట=-ఏీశావ వచ్చును. కావున నిరంతరము నీ దివ్య స్థరణము విడచి యుండరాదు, ఆట్లుణాక "పేరు (పఖ్యాతులకై, కొప్పులుగల చీటి జనులను అనగా లోక న్యవహారములందు శిఖామణులైన వారి పాంగత్యమందు మోబా కలిగి నీ భజన తప్పుగా, తప్పివతో లంపట ఏర్పడును, మరియు వ్యవహార (పపంచచనుందు మిక్కిలి ఆకర్ష ణకల రూకలు. ధనముల కోకలు- వృత్తములు తిండికై నూకలు సంపాదించుకొనుటప రాముని భజన తప్పీ నచో ఈ చొరిద్య దుఃఖమునశన్న్క సంసారమండలి అంపటచే శాళ్యతముగా

త్యాగరాజ కీర్తనలు శే? సంపారమంజే మునిం, జన్నాది దుఃఖముల నందుదుళు. కావున మొసవ జీవితమందు శరీరమాత పోపుణమును ఎట్లో నిర్వహించుకొనుచు, నిరంతరము అంతరంగ మందు శ్రీ/రాముని స్మరించి భజించుటయే కృతార్థ “"హేరఠువని నిరూవీంచిరిం 173. మాయామాళవ గాళ - రూవకం తులనీ దళములవే నంతోవముగా పూజింతు 1తుః వలుమారు చిరకాలము, వరమాత్ముని పాదములను *రుః నరసీరుహూ పున్నాగ చంవక పాటలకురవక కరవీరమల్లి కా సుగంధ రాజసుమముల్‌ ధరనివి యొక వర్యాయము ధ ర్మాత్ళుని సాశేత పురవాసుని (శ్రీరాముని వర త్యాగ రాజనుతుని ఇతు॥ తులని శ్రీహరికి (ప్రియభ్‌ కరాలు, పరమ సవిత స్వరూపిణీ, అట్టి శులసీ దళములచే పరమాత్ముని పాదములను సంతోషముతో అఆర్బ్చింతునని సాఖిపాయము-గా జేర్కొనినారు.. సుగంధ పసుమములు, పద్మములు, ఫున్నాగ చంపశాదులతో, మల్లి శాదులతో, నొక పర్యాయము. రాముని అర్చించి, ప ల్యేకముణా తులసీ దళ ములతోనూ ఆర్బింతునని చెప్పుటవలన, ఇతర సుగంధ సుమరాజను లాశ యొ త్తు "కేవల విష్ణప్రీయములై న తులసీదళములాక మొ _త్తునని అభ్మిపాయము. 194. సావేరి - రూవకము తులసీ జగజ్జననీ దురితా వహాోరిణీ తుజ నిలవరమగు నీ నరివేల్చులు లేరట (బోవుమికను రు॥ చరణ యుగంబులు నదులకు. బరమ వై కుంఠకమట సరనీరువోథీ, నీ మధ్యము సకల సురావానమట శిరమున నైగమ కోటులు, చెలంగుచు నున్నారట నరస త్యాగరాజూది వరభ క్తులు పాదేరట ఇతు4 దివ్యభ కి (ప్రపత్తులతో జన్మాంతరములందు శీ హరినింగూర్చి తపనుచేసిన బృందయే. తులసీ ఓీసుధీరూపమున లోకనుందవకరించినది. ఈ తులనీని లట్ష్మీ 27

శ13 త్యాగరాజ శ్‌ర్తనలు స్వరూవిణిగా 'బేవతాస్వరూపముతో ఆర్చించుట సంప్రదాయము, సర్వపాపములను వారించునట్టి జగవ్శాతయగు తులనీని క్ష్‌ రృించినారు. మరియు ఆ తులసీ చరణములందు (ేళ్ళయందు గంగాది దివ్యనదులు నివనీంచి, ఆ నదీముతల్లులకు ఆడియై వేకంఠమె యున్నది. ఆ కల్లియొక్క మధ్యము నితంబముతో కూడిన నడుము సకల 'ేవతలకు నివాసమెయున్నది. అ తులసీ శిఖర మందు జేదవేదాంగములు మూ ర్రీభవించి యాున్నవి. త్యాగరాజాది వరభ కలు పాజేరటి? అని ఆ తులసీ పరజేవతంగూర్చి దివ్య సంగీత ములతో పొడినచో ఆ కల్లి సంగీతప్రియ శావున ఆ భక్తుల శ్రీవారి కృపచే సకల సౌభాగ్యములు కలుగునని శాత్సర్యముం 195. శేదార గాళ - ఆది, తులసీ చిల్వ మలి కాది జలజముల 7” కొనవే ఇరు ళా య్‌ జలజానన సనకాది క'రార్చిత జలడాభ సునాభ (32)విభాకర హృద్ద లేళ హారిణాంక సుగంధ ఉరమున ముఖమున శిరమున భుజమున కరమున న్మేతమున చరణ యుగమ్మున కరుణతో నెనరుతోం బరమానందముతో నిరతమ్మును (శ్రీ త్యాగరాజు నిరుపాధికుడై యర్చించు[తు॥ రామా! తులని బిల్వము నుల్లిక పద్మము మొదలగు ఫుస్పుములచే ఉదరము, ముఖము మొదలగు (ప్రత్యంగములను 'జేశ్వేర నిరంతరము నిన్ను వూజింతును స్వీకరింపుమూ; అని 'ఫర్టి 6చిశారు. తానునిరుపాధికడైయనగా బావ్యా శరీర ఉఊపచారముతో గాక, కరుణ, పేమ ఆనందము ఆను ధర్మములు పా ట్ర్వైకములైన ఆంకతరంగ విశేషములు, వీటితో రాముని పాదాదిశిరః పర్యంతము చిన్మయునిగా భావించి రాముని వూజీంతునని యభిప్రాయము. (బవ్మూ; సనకాదులు ఇక్షే భగ వంతుని ఆర్బింతురు, ఇది ఆంతరంగికోపాసనము,

1. విభాశర... హరిణాంక =దూర్యవంళమ నెడి సముదమునవ చందుని వంటివాడు

త్యాగరాజు కీర్తనలు శతం అందు అమ్మీస్వరూపమయైెన తులసితో ఊరమును పాదములను పద్మముల చే ఆర్చించు టలో నొక విశేపమున్నూ కలదు. 176. చేవగాంధారి - ఆది. తులశమ్మ మా ఇంట నెలకొనవమ్మ (శ్రీ 11తు|॥1 ఈ మహిని నీ సమాన మెవరమ్ము, బంగారు బొమ్మ 1|శ్రీ॥। శే ఆగి కజకు సువర్ష ఫు సొమ్ములు బెట్టి సరిగ చీర ముద్దుగురియ గట్టి కరుణంజూచి సిరులను ఒడిగట్టి వరదుని కరముననుబట్లి (శ్రీ 1181 లు ఉరమున ముత్యపు నరులసియాడ సురతరుణులు నిన్ను కనుంగొనియాడ వరమునులష్ట దిగీశులు వేడ వరదుండు నిన్ను (_జేమం జూడ (శ్రీ (1తు॥॥ మరువక పారిజత నరోజ కురవక వకుళ సుగంధ రాజ వర సుమములచే త్యాగరాజ వరదుని నిను పూజ శేతు,ప్రీ 18|| ఇందు మహాలతఖ్మీ స్వరూపిణియగు. (శ తులసమ్మను “మౌ ఇంట నెలకొన వమ్మ” అని స్వాగత చాక్యముతో ఆహ్వానించి ఆ తల్లియందు దివ్య పౌందర్య ఆఅలంశారములను వగ్షించినారు. సువర్తాభరణంబులు, సరిగ-చీరయు సంకరించి ఆ తల్లి కరుణతో చూచినచో, సిరులు సంపదలు జడిగట్టి లోకమునను,గహించునని భావము, వరదుని (శ మహో విష్ణువుతో, అనపాయిని కావున వారితో జేంచేయుమని ళోరినారు. చతుర్దళభువన (బ్రవ్యాిండమునకు నీరిసంపదలనిచ్చు ఆ జగ జ్జ్‌నని, ముత్యాల చోరములతో చేవాంగనల నాట్యములతో ఇం చాద్యప్తదిశ్చాలుర శ వారములతో శీ మహావిన్గువు యొక్క. (ప్రీయములైన చూడ్కు_లతో పవేంచేయు అ పరదేవతా స్వరూపము కశ్నులంగట్టునట్లు భావించి, మరువక పారిజాతాది పుష్పములతో,

420 త్యాగరాజు క్‌ _ర్తనలు (శ్రీరాముని (విన్షువు) నిన్ను వూజింతును; అమ్మా! మొ ఇంటికి విళ్చేయము ఆని 'పార్ఫించినారు.

"కర తీయగరాడా లోని

తిరువతి వెంకటరమణ మచ్చరమను 11 త|;

వరమ పురువ ధర్భాది మోయవముల

పారం దోలుచున్నది నాలోని 1 ఆ||

ఇరవొందగ భుజియించు నమయమున

ఈగ తగులు రీతి యున్నది

పారి ధ్యానము శీయువేళ చి _త్తము

అంత్యజు చాడకుం బొయినట్లున్నది 11 తే|;

మత్స్యము ఆకలింగొని గాలముచే

మగ్నమైన రీతి యున్నది

అచ్చమైన దీవ సన్నిధిని మరు

గిడయుడి చెజచినట్లున్నది (1₹1

న.

చాగురయని తెలియక మృగగణములు

వచ్చి తగులు రతి యున్నది

"వేగమె ని మతము సనునరించిన

"త్యాగ రాజనుత మదమత్ప్సరమను 1ల1

త్యాగరాజస్వామి తిరుపతి వేంళటరమణుని దర్శనమునకు శివ్యపరినారులతో జేంచేసినట్లును) వీరు దర్శనమునకు వెళ్ళుసమయమున నే, తిరవారాధనకో, అర గింపుకోో తెర వేనియున్నట్లును ఆ తెర స్వామికిగాశ్క తనకీ వేసినట్లు ఆంతర్య ఛ్రావనలేని ఓ! తిరుపతి వెంకటరమణా! నాలో మచ్చరమను. తిర యుండి సీ దర్శనమునకు అడ్డు కల్పించుచున్నది. దీనిని తొలగించనును పల్లవితో వరణ ములందు చైవ దర్శనము కోరువానికి, చచి _తృమం బేర్చడు (పతి బంధములను (కమముగా "సీర్కొనినారు.. స్తిమితముణా. ఆకలితో భోజనము చేయునపుడు నోట ఈగ

క్యాగరాజు కీర్తనలు శీ2 అడ్డము వచ్చినట్లు న్ట్‌చి త్తమె వారిధ్యానము చేయు సమయమున నునను, అనా చార్వమె ఆసవ్యూ మైన మొల వాడట చలించునట్లు, నీటిలో చాప ఆకలితో ఆవార శాంత చే శాలమందు తగిలినట్లు, స్వచ్చమైన డీపళాంతిలో ఏదో మరుంగోర్పడి నట్లు, లేళ్ళ గుంపులు తమను పట్టుకొనుటకై వలపన్నిన పెద్ద నోయియని తెలియక ఆందు పడినట్లు, జేంశటరమణా నాచి _త్తృమందున్న మదమౌొత్సర్యములు నీ దర్శన మున కద్దు-గా, వీదో ఆవహాంభావము, నాలో నున్నందున అ విశారమే తెరగా వీర్చడీనది. అనుటవఅన 'ప్రపంచమందు కల (ప్రతి బంధములను "కేవల లోకస్వఫావ మని భావించక, నిరంతరం భగవంతునిచి త్తము కల పరను థాగవతులు తమన కలుగు అన్ని ఆనుభవములను, చైవమంబే 'సమన్వయించు. కొందురు, ఆవివేపలైన వారు (పతి బంధములందు సెతము తమ ఆహంభావమునే కారణముగా చూఫు కొందురు. తాజెంతో తమితో, స్వామిదర్శనము చేయవలెనని ' వచ్చినపుడు, ఆ కొద్ది "తెర (ప్రతి బంధమునన అ-జీళ విధములుగా ఎన్నో లోక సవాజములైన ఉపమొన ముఠను చూపుట నలన పతి తుణమందును ఆత్యాస తో వారి చిర్హము భగవంతుని యంటబే మరగియున్నదని స్పష్ట్రమగు చున్నదిం 178. భేనుక - బేశాది. "'కెలియ లేకు రామ భ క్తిమార్షమును ॥లె। ఇలనంతట తిరుగుచు కలవరించే కేగాని ॥లె వేగ లేచి నీటమునింగి భూతిపూసి “వేళ నెంచి వెలికి స్లాఘనీయులై ఇకాగవైక మార్జనలోలు లై “జీ్‌గాని '్యాగరాజ వినుత 1 లె చైవ క శలుగవ లెనని కోరిక (పాయళః కొందరికైనా కలుగును, సర్వత తిరుగాడుచు భ్‌ కియని కలవరింతుళే గాని మోబావిశారములను మనసా విడచి భగవంతునియందు చి _ర్తోమును నిలుపలేరు; ఇానిి జీనలేచి నీట మునిం (అనశా స్నా నమును యధావిధిగా చేయక అని ఫానము భూతిపూని, జేళ్ళనెంచి సంఖ్యా నియనుమును మౌఠమే పాటించుచు జపము వేయుచు బేస భాపషౌచారములతో ఇతరుల దృష్టిలో నొప్పవారమనిపించుకొనుచు, ఈ రూపమున ధవార్థ నయంజే చిత్తము కలవారై యుందులేగాని భగవంతునియందు విశుద్ధమైన సేనను చూపం జాలరు, అని డాంభివలను చాంభిశాచారములను ఇందు విమర్శించినారు, ఇందు ఇత

శీ22 త్యాగరాజ కీర్తనలు రులను నిందించుట గాక, ఎంత వారె నను జైవభ క కలిగియుండవలెనను సంకల్పము కలవారె ననూ, ఆ అతుణములందు ఏ కొంచెమెన కలిగిహూడ, వాటిని లోకసవాజము లైన నినయములను-ా ఇభావింతురేగాని, “విశిస్టమైన వివేక మవెరాన బ్టములతో "భైనమును (పేమించలేరని తాత్సర్వము. 179. పూర్ణ చందిక __అది.

"కెలిసి రామచింతనతో నామము జఉయవే ఓ! మనసా 1౭

తలపులన్ని నిలిపి నిముషమైన తారకరూపుని

నిజత _త్స్వ్వములను శక్‌:

రామాయన చవలాములపేరు కామాదులపోరువారు ఏరు

రామాయన (బహ్మూమునకు జరు

అఆ మానవ జననార్హులు తీరు 1

అర్క-మనుచు జిల్లేడు తరుజేరు

మర్క_ట బుద్ధు లెట్లు తీరు

అర్కు-డనుచు భాన్క_రునకు జేరు కు-

తర్క_మనే అంధ కారము తీరు ॥ లె

అజమనుచును మేవమునకు వేరు

నిజకోరిక లేలా గీజేరు

అజుడని వాగీశ్వ్యరునకు జరు

విజయము కల్లును త్యాగ రాజనుతుని 1౩

శబ్దము. అర్థము ఆనునవి రెండు (ప్రకృతులు, అర్ధమనశా వస్తుళ కిం శావునతే

ఒళమాట ఇెప్పినపుడు ఆమాట కర్య మైన వస్తువు మన చి త్తమందు స్ఫరించును. ఆట్లు కానిచో ఆ మాట అర్థములేనిచై యుండును. అర్థ నంస్కాారముతో జూడిన ళబ్దమే పార్ధ క'మె, (పయోజన శారియగును. బుద్ధియందు వస్తు నిశ్చయము కల్లును శావున _- వాష్క, మనసు బుద్ధీ యను చాటి కలయికచే యోగము సిద్ధించును. మరియొక విశేపయమేనునగా, ఒక శబ్దమే వివిధార్థములు కలదై యుండును. ఇందు తనకిష్ణ మెన యర్థమును "తెలిసి భావించవలనీ యుండును. అఫుడది శార్యశారి యగును. లేనిచో వివిధ చి త్తవృ త్తులతో (ఖ్రాంతుడు శానలిని వచ్చును. ఇట్లు మనో

త్యాగరాజ కీర్తనలు శై బుద్ధుల కలయికతో, ఆర్ధ సంప్కారవంఠమెన శబ్దమే. తెలినిన మాట సార్థకము అని తేలినది. రామనామము నిట్లు తెలిసీ చిసీతిం దవలెను, కావున “ోతలఫులు_చి త్త విశేపములను నిలిపి, ఆకారకరూపుని త త్త్వార్ధము "తెలియవలెను. (ప్రపంచమందలి నామ రూపములన్నియు కల్చ్పనామౌా[తములే. రాముడను సచ్చిడానంద రూపయమెన వ స్తువే తత్త్వము. ఆది ఆంతర్చహిఃవూర్షము. అందు “రా? అన్న ఆగ్నివీజము, “ఉమ” యనునది (పాణబీజము. (పాణాన్ని సమ్మేళనమే, ళన్హార్ధ కటక్సి. రామనామ మును పల్కుట వలనే నాడీ శుద్ధి ఏర్పడి, చిత్తము నిర్ణలమగును, నిర్మల చిర మందు ఆర్మరూపము స్ఫురించును. ఇదియే. తారకరాజయోగము. ఈ దీన్య నామ నిరంశర సంకీ _ర్హవముచ్వే ఆత్మళ క్రి వికనించును. దీనిజే తెలిసి చింతించన లెను. లేక 'శీ/రాముని దివ్య; నామ, రూప, గుణములను లత్యుమందుంచుకొని మైనను, రామ నానుమును కీ _ర్రించుటయు,. [కవణం క్ట ర్వనం మొదలైన నవ విధ భ క్రియొక్క లమణము. ఆట్లుశాక, ఛిత్తమందు శామభావనయే లేశ “రామా” యనుటవలన యీ ళబ్దమున'కే “క్హీలు”” అని అర్థమున్నందున కామౌదుల పోరు మిగులును. దైన సంస్కారముతో కీ ర్రించిన జనన్నార్హి = జనన మరణముల నే చె న్యము తొలంగును, లేనిచో వృధావాశాడంబరజేం మిగులును. మరియు ఆర్క_ళబ్దమునకు జిల్లేడు అర్థము, దీనివలన మర్కట బుద్ధి కలుంగును. అట్లు ఇాక్క “ఆర్కి) యనునఫుడు నూర్యభగ చానుని స్మరించనలెను, అపుడు వతర్కమ నెడి చీకటి తొలగును. ఇనే “అజ” శబ్దము “చీశవను సంకేతము. దాని స్మరించిన నిజకోరికలు తీరవు, శావున (బ్రవ్మాయను ఛావచుతో కీ ర్షించవలెను.. అపుడు సర్వ విజయములు కలుగును. కావున చి త్త సంస్కారము కల్లి ఆయా భగవన్నామముల యొక్క ళ బ్రొర్ధములను చక్కగా భావించి, ఆంతరమున బుడ్ధి నిళశ్చయముతో నామక్షీర్తనము చేయువలెనని సోదా జారణముగా వివరించినారు. 100. శుద్ధబంగాళ___అది. తొలిసేం జేసిన పూజూఫలము శెలసెను నా పాలి వెవమూా (తె వలువిధముల నేదలచి కరగగా బలుకక, నీవటు నేనిటుకాగ (తొ నరివారలలో చౌకచేసి ఉ& దర పోమకులను పొరుగున చేసి

టీ24 త్యాగరాజ క్‌ _ర్తనలు పహారిడాన రహితపుఠరమున వేసి దరి భూవకుండగ త్యాగరాజనుత కలొ। శామా! నా పూర్వజన్మయందు చేనీన వూజల ఫలము బాగుగా తెలియు చున్నది, (పశ్ళృతమున నిన్నెన్నోతీరుల 'ప్రార్సి ంచిి కీ ర్పించిననూ, సీవటూ, జేనిటూ పరస్పర విముఖులమెయున్నాము. నా సమొనులలో నేను తేలిక యగుచున్నాను* శీవల ఊదరపోపుజలు (ఆనగా తన యన్న గారు మొదలై న (దవ్యలోలుపులు) నా పొరుగున ఉన్నారుం (ేమౌనురాగములతో నిన్నీ కరణాగతిచేయు. హరిదాసులెవ్వరూ యి ఫురమున శానరారు, నాన దారితెన్ను తెలియనన్నది, ఇదియేనా నా తొలి పూజా ఫలము, అని తీన పరిసరములందు విసువుచూపినారుం 141. విలహారి..వంవ తొలి జన మున సేయు దుడుకు 'తెలిసెను రామ లొ నీ మహిమఫల మేమో-అర చేతి పుంటి కద్దమువలె నా ।$తొ। రాగివైరుల చెంత రమ్యమౌవరి మొలక రాజిల్ల నేర్చునటరా న్‌. నాగశయన త్యాగరాజు పావముతోను నామపుణ్యము చెలంగునా- నేను $తొ॥ త్యాగకాజునక (పధమ భార్యా వియోగ మెనఫుడు, ఆ చింత ఆట్లుండశ్యా లోకులు “*ఈరఠండు రామళ్‌ కె నిరంతరం రానమునామము నే జపించుచున్నను వీనికి గూడే ఇట్టి కష్టము కలుగినటే” యని పలుకణాా అందువ వారితో సమాధానమును ఇశెప్పక, త్రీ రామాని సన్నిధిలో “రామూ! నా పూర్వజన్మలో శేసీన దుడువ పౌపము (ప్రస్తుతము పత్నీవియోగరూపముణా ఫలించినది. రామా! నీ మహిమ ఫలమయేమోళశాని, నా పాపఫలము మొతము అనుభవమెనది. అరచేతిలో వేసిన ఫుండును. చూచుటవ అఆద్దమక్క_రలేదు,. అశ్షే పాపకర్మఫలానుభవము సర్వ సాధారణ మైనటే! సదా రామనామక్షీ గృనము సేయుట, జపించుట ఫుణ్యకర్ముక చా! దీనివలన పాపము పరివోరను శాదా! యన్నచో ఉపా _ల్తీదురితము జప, కప (చశౌానుహ్హైనాది పాయళశ్ళ్చి త్తములవలన కొంత తొలగును, శాని ఆశేషముగి తొలంగదుం

త్యానకాజ కీ రృనలు జైన్‌ రాగి పైరులు మెట్ట (ప్రచేశమందు ఎక్కువ నీటి సహాయమక్క_రలేక రీ భలించును.. వాటి (పక్క ీ వరిమొలక నాటినచో ఫలించునా? ఆకే నా 'పాపముతో, రాముని నామకీ ర్రవాఫలము సరితూగునాకి శావును పాప పుణ్య కర్మలు శ్వర ఆనుభవించనలనినజేగాన్తి ఎప్పటికపుడు పరస్పర ఆతారతమ్యములను పరిశీలించరాదు. 182. కోకిలధ్వని._ ఆది తొలి నేను చేసిన పూజాఫలరూలాే తొ వెల వేసి తీయగవచ్చునా, వెరదీరు నా మనసారగ 1తొె॥ వరమాత ' నీకాయానవడ-వని లేదురా కరుణాశర వరభ_క్ష వేనము వేయు వేళశ-వర్ట్య కాల మేమో క్యాగ రాజనుత (తొ రామౌ!నా పూర్వజన్మలో వేనీన శర్ముఫలమిలా శే: అనగా (ప్రస్తుతము ఆనుభవ రూపముగా నానా యాతనలతో తెలియుచు సేయున్నది. నా వూర్వజన్మలో అప్పటి ఆఖరు చితో స్వయముగా. చేనికొన్న శర్మ ఏమగును? ఇందుకు పరిహారకమెన ఫుణ్య శర్ణు బజారు వస్తువునలె ఇల యిచ్చి తీయునదిగాదు, అనుభనములోనున్న మెర శష్టము శ్రీయతో తీరునదిశాదు. శావున పరమౌత్మా! సీవు శరుణకలవాడ మైనను, నా వెతచూచి నీవు ఆయాస శడవలదు. ఇంతకూ మరియొక శారణమున్నూ, తోచుచున్నది. "నీను భ్తడను శానోరి అందుకు సంబంధించిన భ శ్రీసాధనలను పరికరములను (గహించునపుడు, వర్జ్యము తగిలినజేమో! యని చమక్క_రించినారు. అనగా దైవభ క్రి సహజముగా కలిగినపుడు ఇతర వ్యథ లేమియు చి _త్తమందు తోచవు. శాని ఇతరుల దృష్టిలో భక్తులు వెళ 'వెందుచున్నట్లు కన్సట్టును; భ ప్రల కట్లు తోపదు. ఆీ భావమును యీ చమత్కొర థోరణితో వర్ష్యము తగిలిన దేమో! యని పల్కుటవలన వారి చిత్తమండే విశారమా లేదని ఫొవము. 183. నాయకీ.___జంవ. దయలేని (బతుశేమి ఉజాశరథ్గీ! రామ ॥ద॥ వయసు నూరైన ఈ వసుధ నేలిన(గాని ॥1దః

రాజూధిరాజ రతిరాజశ తలావణ్య

పూజ జవములవేళ పొందుగా నెదుట

రాజిల్లి లోకాంతరంగ మర్భు "ెలివీ

ఆరాజిసేయని త్యాగ రాజూది వినుత న!

రాముని దయలేనివారు, శతాయుష్యంతులై ననూ చకవ ర్తలె ననూ ఆందువ తగిన శాంతి ఫొఖ్యముల నందలేరు. దయలేని (బతుశేమి? జీవిరము సైతము వ్యర్థ మని భావము, భగవంతుడే ఇందుశా ధర్మము చూపి దళశరధపమొారు.ై యవరరించి చై వబలముయొక్క_ విజయమును బోధించినారని నూచించుటకీ ఇందు దాశరధీ! యను సంబోధనమును వాడినారు.

శాముడు రాజాధిరాజు. నూరుమంది మన్మధులతో దీయైన దివ్య సుందరమూ రి. శాజాలవ, శాజ్యాంగములకు, శాంత్యానందములకు కష్టముల తరించి, నుఖానుళవ "వెంందుటన రాముడు వాని ఆవతార చర్మితరయే ఆదర్శము; అంతరమున పరాక్ప రుడు ఆదర్మమున రాజాధిరాజు కావున వూజపముచేయునపుడు ఆ రాముజే ఎదుట నిలచి లోళాంతరంగమర్మము తెలిపి తనతో, తన దివ్య విభూతితో రాజీ చేయన లెను, ఆనగా పరస్పర భేదఫానము లేక తన అంతరంగ ధర్మమును (పబోధించవ లెను ఇదియే వాని దయన ఫలము, ఈ విజ్ఞానము ామునివల్ల "నే "తెలియును.

ఈ (ప్రపంచ మెట్లు సృజింపంబడినదికీ ఎట్లు లయయమొందునుళి నివిధ పరి ఇనుము లెట్లు కలుగుచున్నని? వవ మౌనుష. (ప్రకృతుల కెట్లు సమన్వయము! అను ఈ లోశాంతరంగ మర్మము శాముని దయవల్ల నే "శెలియును. అట్టి దయను సంపొ దించుటరే, ఎంతటి గొప్పవారిక్రైననూ జీవిత లత్యుముగా నుండవలెను. అట్టి' దయలేని (బతుకు వ్యర్థమని పాటగా పాడుకొనుట ఎంతో స్వారస్యము.

184. గానవార్థి---అది, దయ జూచుటకీది వేళరా, చాశరథీ శద! భనవారణ మృేశ జలజో దృవ్వార్తిపహార మంజుళాకార నను 1ద। మును నీవానతిచ్చిన వనులాన"గొనినే మనసారగ నిడానముగ న ల్పినాను వర త్యాగరా జూ_ప్తనను ॥ద॥

త్యాగరాజ కీర్తనలు శం ఏదో యొక సమయమందు త్యాగరాజస్వామి చిత్తమనక పరితాపము తోచి రామునితో విన్నవించుకొనుచూ, “దయచూచుటకది వేళరాశ” యని (వత్యేక సమయమును నిర్ణయించి పార్టి 3చినారు. ఆంత అర్సి ఒక్క తణమందు గజరాజానక కలిగినది. సుళీఘము7ా భగవంతుడు ఆ ఆ ర్తిని తొలంగించిన ఘట్టమును మనసులో భావించి భవవారణ మృ చేశ=సంసారమనెడి గజమునవ నసీంహము నంటివాడనియు, జలజోద్భవ్లుడైన (బ్రవ్మాయొక్క. ఆ రిని అనుతుణము పోనొట్టు వాడవని సాభి పాయములై న విశేపణములతో స్వుతించిరి. శామా! నీచానతిచ్చిన పనులన్నియు మనసారగ విభేయుడవై చేసితి ననుటలో దై వానుకూలయమెన శార్యములను దైన విహీతయెన నడవడి కలిగియున్నా నని తన అత్మవిశ్వాసమును కెల్పి ఏ విధమైన అహంభావము లేశ నీ దయకు ఎదురు చూచుచున్నానని వేడుకొన్నారు. 185. సావేరి=- బచేశాది. దరిదాపు లేక వేడితే, దయరాబేమో (శ్రీరామ 1ద॥ కరి ధనములు కలిగితే కరుణించి [లోతు వేమో దక అలనాడు నిర్ణరవైరి బాలుని బూచి (బోచితివిగాని వలచి వదనులు నమ్మితే వరమిందోచునా త్యాగరాజు కద। శామౌ! ఇతర అ(శ్రయములేక, సీజీ అశయమని నిన్ను వేడిలే నీదయ శలుగుట భీదు. శారణ మేమో! ఒక వేళ గజాంఠ మెళ్ళర్యము కల్లి నీ వనోజావ సరిపడి యున్నాంనినీ శాజదృష్టి సరించటేమో! ఆనాడు జేవతలవ కంటక మెన హిరణ్యకశిపుని వమౌరుడ్రెన 'ప్రవ్లోదుని శాపాడితిని.. అంతటి. బలము కలపోటీయున్న6౫ాని నీవు పలుక వేమో! సర్వ లోకములను తన తపోబలముచే నిర్జించి, సర్వభాతిక ఈ వలను స్వాధీనమందుంచు వొని శచనే చైనమను నాకన్న వేరెన టైవమే లేడని ఎదిరించిన శారణమున, చాని!॥ విరోధియై సర్వత్ర వైవము కలదని, భగవంతుని వ్యా ప్త్‌ని? 'పవ్లోదుడు (ప్రళో ధించినాడు. అంతటి పటపటాంగము లేక వలచి (సేనతో సీ పదముల నమ్మిన వాజ్‌ వరమివ్వ బుద్ధిక లుగునాశి యని అన్య్యాప దేశముగా భగవంతుని దయే ఇందు (పస్తుతించినారు,

428 త్యాగరాజ క్ష్‌ _ర్తనలు 186. శుద్ధసా వేరి-అది. దరిని తెలుసుకొంటి తిపురసుందరి నిన్నే శరణంటి 11ద!। మరునిజనకుండై న మాదశరధ కు మూరుని సోదరి దయావరి మోతు 11ద॥॥ అంబతిజగ దీశ్వరీ ముఖజిత విధు బింబ యాదిపురమున నెలకొన్న కన 'కాంబరి నమ్మిన వారి కళీష్ట వ రంబులొసనంగు దీనలోకరతుకీ . అంబుజభవ పుకుహూత ననందన తుంబురు నారదులందరు నీదు వ దంబునుకోరి నదాని త్యానం చాం బుధిలో నోలలాడుచుంజే కద మహాదై శ్వర్య మొసంగ్‌ తొలి కరు గుహూగజ ముఖజనని యరుణవం కీ రుపానయన యోగి వృాత్సదన తుహీినాచల తనయ నీ చక్కని మహిమాతిశయమ్ముల చేతను యా మహీలో మునిగణములు (వకృతి వి రహితులై నిళ్యానందులె న 11ద[॥ 'రాజితమణిగణ భూవణి మదగజ 'రాజగమన లోకశంకరి దనుజ 'రాజగుకుని వానర సేవ తన వ జన్మఫల మో కనుంగొంటిని ఆ జన్మము "పెద్దలు నచామదిలో సీ జవమే ముకిమార్గమనుకొన

త్యానరాజ కీర్తనలు త్రం రాజ కేఖరుండగు శ్రీ త్యాగ రాజమనోబారి గొరి వరాత్చరి ॥దః తిరువ త్రియూరను ఆదిపురమందు వేంచేసియున్న తిపురమందరినింగూర్చి క్ట రించినారు, నాటి రన ఇస్తదెనమైన రాముడు సాకుద్విమ్షుటేవుడన్సి అకండు “మాదశరథధ వమౌరుడని” ఆతనికి సోదరియె మోతమిచ్చునది పరజేతయని లాంధవ్యమును 'తెల్పుకొనిి (కమముగా చరణములందు ఆ 'జీవిస్వరూప సౌందర్యమును వరించి ఆ ళా జన్మము "పెద్దలు ఆ కల్లియొక్క_ మం(ఠజప ధ్యానాదులు ముక్సికి శారణములని భావించుటవే, తన జన్మాంతర భాగ్యమున ఆ పరచేవతను కీరించు అదృష్టము కళె అజాత లు (ం ననియు, ఇవా పరసౌభాగ్యముల నను[గహించు ఆ పరజేవతను (బెహ్మేం(ద్రాదులు సన 'శాదులు, తుంబురునారదాదులు మహామునులు ఉపానించి ముకి సందిరనియు ఆ దరిని = ఆ అతమ్యమును జీను కెలుసుకొంటినని $ రించి కన తొలీజబ్టుల కర్మల నెడి ఆరణ్యమును శేదించమని (పార్టించిం. శుద్ధవైరన్య క క్రీయే పరజేవతయొక్క స్వరూపము ఆయ్యది నిర్విశార మొనను, సకల జగమునడు దరి అకయము; ఆ చిదూవీణియొక్క_ విలాసముళే (బ్రవ్యూవిమ్హు శ్‌ శివాది (ప్రకృతులు. ఇటుగు రించిన వారికి మనూయా మోవాము తొలంగ ముకి ళగ వ! అభించును. ఆందు దనుజ రాజగురుని వాసర సేన ఆనా అగుర కరాజులవ గురుచెన శుపనివారము=కు[కవారమందు పర దేవతారాధనము సర్వపౌభాగ్య (ప్రదము, 1829. శేడారగాళ __జంవ దర్శనము సేయనాతరమా వరా-మర్శించి నీవు నను మన్నింవవ లెను ళివ 11ద![॥ గోపురంబులను కడు గొవ్చకంబముల భూ స్థావితంబగు శిలల తరుణులాటలను దీపాలవరునలను దివ్యవాహనముల పావహార ీవించి, బహిర్చుఖుండై తి విన 11డ! తరలి వదియారు (వదత్నీణము లొల్లగా వరనింద్య వచనముల సవాగుగాడుచును

430 త్యాగరాజ కీర్తనలు ఒరుల భామలం జూచుచు ప్పాంగితినిగాని, వరశివాయర యుగజవము సేయనై తి శివ ర! బోటక నమంలళైన అద్భు తాకృతిని క! నాటం జేసికొని హృన్నాళీకమునను మాటిమాటికి. జూచి మైమరచియుంటేది ఆటలా "క్యాగశాజార్చిత సుపాదళివ 1ద। పాయం సమయమందు (ప్రదోష దర్శనమునకై. (స్కీ పురుపులు శివ దర్శనము వేయుట శివాలయమునకు వెళ్ళుట పరిపాటి. మనముచేయు మంచి పనులు కూడా వీదో రివాజుగా, అలవాటుగా భావించుట, గొప్పలనతై మెప్తులకై కూడ ఆచరించు టయు లోశకసవాజము. వీ విధముశానై నను మంచి పనిచేయుట ఉఊ త్హమమే యని సమాధాన 'మెకనంక ఉన్ననూ, అందలి మంచిని; నియతిని గుర్తించుట వివేక లమణము,. అసలు ేవాలయమునకే వెళ్ళకండుటకంట, ఏదో విధముగా వ] దర్శనముచేయుట ఉ త్తమనునియు కొందరు భావింతురు. ఈ సాధారణ దృష్టి కలచార్కి. తబేక దృష్టిలేక్క పరస్పరము వీదో (ప్రసంగములు వేనికొనుటయు అలవాటులో కలదు. /" తిరువాదిలో ఈ విధమగు సంఘటనము త్యాగశాజస్వామి వారి కంటబడీ “యుండును. తాను ఎవ్వరితో మొట్లాడక, పె దోషములను తనయంజీ ఆరోపించు కొని ఈ కీ _రృనము పొడినట్లు _ప్రవాదము శలదు. శివుడే తనను పరామర్శించి, ఈతడు నా దర్శనమునకు వచ్చినాడని గు 'శ్రించవ లెేశాని, "నీేనుమా్రము వ చర్శనము చేయుట తరమా యని వ్యంగ్యముగా పల్లవిని (ప్రారంభించినారు. (శ్రమము/గా (ప్రజా పామౌన్యుల ఢోరణిని వివరించినారు. ఆ ఆలయ (పాశార నోఫురములను చూచి అబ్బురపడుట ఆచటి శిలా కాసనములంజూచి కేవల ఛార్మిత్రళ దృష్టితో విశేమములను వెప్పుకొనుట, ఆపె 'బీవడాసీల నృత్యములను, వాహనము లను, దీపాల వరుసలను చూచి వినోదించుటయేళాని, ఆ (పదోపు (ప్రశాంత చాతా వరణనుందు వీశాంతేముగా శివనామమును స్మరించ_నెతిని.. ఆపె చండీళపదతీణము అను "పేర పదునారు (పదతీణము చేయుచూ, ఇతరుల లోపముల నే ఎంచుచూ, అందముగల (స్రీ పురుషులను పరస్పరమూ చూపులను, (ప్రసరించుకొనుచు, శిన “న్మరణముగాని, శివాలయమ"నెడి స్మృతిగాన్సి మరుగగుచున్నది. ఈ విమర్శయేశాక, 'శ్రమపద్ధతినిన్నీ యూ దిగువన చరణమందు వివరించినారు.

త్యాగరాజ కీర్పనలు త3ే ఉవోటకసమంలైన అద్భుతాకృతిని” తప్త సువర్షరూపమొ 'శేనోమయ మె సర్వ విశారములను, గుణములను తనయందు లయ మొందించుట వలన లింగమను పేరు కలిగి సచ్చిడానందమయ మెన కుద్ధవైత న్యమునకు 'ప్రతీశమెన శివలింగమూ ర్రిన్సి డూ ముల. ఈ. అతి తన వృదయారవిందమందు ధ్యానించుచూ, లావ్యు (ప్రపంచమును మరచ్చి ఆనంద -ముందుట ఆటలా! యని ఆనుహైన పద్ధతిని స్వానుభవముతో ఆజేళించి ఇదియే తీర్ధ కేక్రములప 'జీవాయరనములకు ఆదేర్శమెన అత్యుమని తన్మయ ఫఖావముతో లోశమునప సవ్మార్దమును "హిచ్చరించినారు, ౧ 188. లోడి..జంవ జచాచుకోవలెనా దాశరధి నీ దయ 1 చా! మయూచు చారలలోన చులక నే ననుంజూచి 1 చా!1 కనికరము కాంతవై కలింగి ముద్దిడు వేళ జనకజనామాట సమయమని బల్కి- తే 11 చా11 కరంగి వదముల[ వాలంగని కరుణసేయు వేళ భఛరతుజెంతో నన్ను భక్తుడని వల్కి- తే 11చా॥! 'నేమమునం బరిచర్య నేర్పును పొగడు వేళ సౌమిత్రి త్యాగరాజుని మాట బల్కి- తే న. ఈ కీ ర్హనమందు విచిత్ర మైన సమన్వయము కలదు. శ్రీరామునికి అంతరంగ భక్తులు, నిర్య సన్నిహితులు, సీత భరతుడు, లత్ముణుడు, వీరు మువ్వురు తనను అన గాత్యాన రాజును భ ప్రడని, శనుకమ ఏకాంతములో రామునికి వెన్సీనారనియు, ఆయిననూ రాముడు తన దయను దాచుకొని నల్లురిలో తనను చులకన చేయుచున్నా డనీ రామునియం చారోపము. పెగా వారి ేళశాలములు త్యాగరాజుని "జేళశాలములు సంబంధము లేనివి. తాను ఫుట్టుటనముందే తనను కూర్చి భరతౌదులు శామునితో చెప్పట అసంగతము. ఇందుకొక్క టే సమౌన్వయము తోబెడిని, ఈ భ క్రిమూర్సి శాముని ఏశాంతమందు సీఠా తాదార్మ్యమును ఇశ్షే భరత లక్ముణులతో ఆానాత్య్ర భావ సమౌధి నందినపుడు ఆ నిష్ట, చేళశాలముఅప ఆతీఠము కావున ఆ భావనతో పార్గించినారు. స్మ తి వచ్చి శామా! నీ దయ దాచుళోవనలెనా! యని ఆ క్షేపించుట అయ్యి శారి ఆంతరం-గానుభవమును స్పష్టముచేయుచున్నది. మహాళ కల అనుభవములు జ ళాలాతీఠములు మైనసమ్మితములు. లేదా సీఠ్క భరతుడు లత్ముణులను వారి వారి

శం2 త్యాగరాజ కీర్తనలు యనుభవములను తన చి త్తమందు భావించి శ్రీరామునితో వారు తననుంగూర్చి ఇెప్పి నట్లు భౌవించి రాముని న! 6చినారనియు చెప్పవచ్చును, 189. తోడి... చేశాది చాశరధీ నీ బుణముదీర్చనా-తరమా వరమ పావన! నామ 1చా!! ఆశదీర దూర దేశములను [పాకాళింనం జేసిన రసిక శిరోమణి 11దా॥॥ భ క్రి లేని కవిజాల వ లేణ్యులు-ఫావ మెరుంగ "లేరని కలలోంజని భుక్తిముక్సి కల్లునని కీ ర్తనముల బోధించిన శ్యాగ రాజక రార్చిత 1[చా॥ శాశీనగరమందు “గ శోక భావి” యను హిందుస్తానీ వాస్చేయళారుడు మహా విద్వాంసుడుం జెడి వారట. / అకండు బేశభామలలో సంగీత సంపదాయ సరళిలో ఆనేకకీ ర్తనల రచించి (పఫఖ్యాతి గడించినను, తన చిత్త పరిపాకనుందు భ క్ర్‌చే భగవంతుని రంజింపచేయ లేద నెడీ ఆసంతృ ప్రి చెంచెనట. ఆనగాతన చి త్తు తేన శాన వైదుష్యుమును గుర్తించక ఆత్మానుభవము కాంతి లేవంజెనట. నాదోపాసవనప తన అంతర్యామి యందు (భగవంతుని యందు ఒక విధమెన నిర్జలమైన నుఖాను భవము తృప్తి కలుగుట సహజము అట్రిదతనికి కలుగక, భగవంతుని 'పార్టించెనట. అపుడు రాముడు ఆ విద్వాంసుని కలలో దర్శనమిచ్చి, త్యాగరాజస్వామి నాదాను భవము గూర్చి వెప్ప్రీ వెంటే 'త్యాగరాజస్వామిని దర్శింపమని ఛెస్పెనటం జంట నే ఆ విద్వాంసుడు తిరువయ్యార్‌ వచ్చి పరోతుముగా ఆయ్య గారి సంక్షీ ర్తనమా విని పరవకుడ్రె తన పాండిత్య ఆహం భావమును విడచి తన స్వప్న వృత్తాంతమును త్యాగ ళాజునితో విన్నెవించెనట, అఫుడు వీరు ఆనంద మొంది, యీ వృత్తాంతమునవ కారణము రాముని దయయే యని భావించి “దాళరధీ సీ బుణము తీర్చుకో లేనని” పల్లవితో-వ చరిత్రను ఇందు క్ట _ర్రించినానుం కవులు గాయకులు ైనద త్తమెన తను పతిభచే భావపుష్టితో భగవంతుని ఆరాధించుటయే (ప్రధానమైన లత్యుము కలియ యుండనలెను. అందుప్‌ ఆజన్మనిద్ధ మైన సంస్కారము భక్తి పరంపరా ప్రాప్తమలై యుండవలెను; ఇ్టి సంగీత సాహిత్య కవిా వ్రైభవమును ఆస్వాదించి ఆనందించుటలో భగవంతురే

త్యాగరాజ కీర్హనలు తీ33 రనీక శిఖామణియట. ఈ కళలయందలి భావములు సాకూత్తుశా భగవంతుని స్పృశిం చును. శావున రసికశిఖామణిమైన రాముడే దూరటేశమందున్న గ ేళభాన వంటి జౌ త్తరాహా శాయకనికి తన భక్షి భావ, రసపుష్టిగల సంక్షీ రృనము యుక్క పథా వమును (పళాశింపం తేని, భుక్తి నుక్షి (ప్రదమైన నామకీ _రృనమునకు ముద వేని 'జీశాంతరములందు, తృతాపి పరస్పర సంప్రదాయ భేదముగల శ త్తరాహ చా. ణాత్య నాదాను సంధానము భగవంతుని లత్యుముతో ఒక్కా రూప మేనని ఇంతటి పఖ్యాతి కలిగించిన రామునికి “కసెంతో. బుణపడి యున్నానని ఇది నా పూజాఫలమని ఎంతో ఆనందముతో, ఇంత చచరితనీ చిన్న శీయమందు వివరించినారు. ఈ విశేపుము ీ/ త్యాగరాజస్వామివారి అంతరంగ శిష్యులప తెలిసినట్లు అధారములు కలవు, 1090. కోకిలవియ-- దేశాది ఉఊాశరభీ దయాశర భే 1చా!! ఆశర హరణ వరాశరోే[యక వ్‌ళ సుహృదయని దేశ భృుణాకర చా! నరసి జనాభా జలధరశోభా వరిపాలిలేభా వరభ క్షలాభా వరిచరకీశ పావవినాశ తరణి సంకాశ త్యాగ రాజేశ (1 దా॥ దయాళరభే=ఎదయక సముదము నంటివాణా ఆళరవారణ == రాత్‌సులను సంహరించువాడు పరాశరశేయ = పరాళరునినే కీ ర్రింపండువాడం (రామ మహీమ పరాశర సంహితలోకలదు) కబీళ...నివేశ = వాల్ళీకి వృదయమందున్న వాడా! ఘ్ఫుణాకర = దయవ. నిలయము పాలీతేభా = గజరతవడు. పరిచరకీళ = నాన రులు భరిచారులుగా కలచాడు తరణిసంళాళ = నూర్యునివంటి శ్రేజన్వి. 191. బారిశాంభోజి..లఅది దినమణిపంశ తిలక లావణ్య దీనశరణ్య 11ది11 మనవిని బాగుగా మదిని తలంచుచు చనువున నేలు వాలుగా. జూలు 11ది11 శర్వవినుత నను సంరంతీంచను గర్వము లేల గాచువారెన కే గ 26

త వశీ త్యాగరాజు కీర్తనలు నిర్వి కారగుణ నిర్ణుల కరధృత వర్వత ్యాగ రాజ నర్వస్వమౌ 11ది11 శామా! నీవు నూర్యవంశ మునకు తిలక మెన వాడవు. స్వఫభావముగా మార్యు డెట్లు లోకమునన వెలుగిచ్చి రథీంచుచున్నాడో, నీవును సర్వ భూతములకు అభయమిచ్చి కఖీంచుచు, దీనుల శాళమెనవాడవు. నా నుసవిని చి త్తగించి చనువుతో నన్నేలు శొనుము, ఇంతవరకు నాపట్ల చూపిన ఉ పేమ చాలునులే; శిరబహాదుల చే స్తుతింపు బడువాడవు. నాట రతృవలు సీశన్న ఇతరు లెవ్వరు లేరు, నిన్నీ కరణొందిన నన్ను రషీంచుటన నీవతిశయము6 జూఫపుట న్యాయమా? నీవు స్వరూపతః నిర్విశారుడవు, నిర్మలుండవు దీనజన పరిపాలనకై కొండల నె త్తినవాడవు. నా సర్వస్వమెన శామా! నన్ను శాపాడుము. 1922. రంజని..రూవకం దుర్శార్లి చరాధములను-దొర దీవనం జూలరా 11దు॥! ధ ర్భాళ్మక ధన ధాన్యము; టైవము నీవై యుండ 11దు1 వలుకుంబోటిని నభలోన, వతిత మానవుల కొనలో! ఖలుల నెచ్చట పొగడ (శ్రీ-కర త్యాగరాజ వినుత !।;దు! రాముడు ధర్భాళ్ళుడు సర్వ ఫురుహెర్థములను (వసాదించుడైవము. దీనజనుల నుద్ధరించుట కె అవతరించిన దయామూర్ధి, అట్టి రాముడు ఆఅశయమెయుండగా వానిని శాదని దుస్తమౌర్షములందు సంచరించుచూ, ధనార్జనముచేసే గొప్పవార మనిపించుకొను ఆధముల వద్ద "శ్రీని ఆఫీ జీ మూట డొరవు” “న్సీజీ మౌన ఆలంబ మని* వారిని స్వుతిచేయంజాలనురా! యని ఎంతో దీనముగా పలికినారుం చైవదత్తమెన తమ వాణిని సభలలో ఆనధికారులు పతితులు పాపకర్ములవద్ద వినియోసించి అనగా తమ సంగీఠ, సాహీత్య విద్యా విజ్ఞానమును తారతమ్యము లేక స్యార్ధముకొర కై వినియోగించు ఖలులను నీను పొగడలేను. నా ధనధాన్య సంపద నా సర్వస్వము రాముడే యని నమ్మియున్నానని కీ ్రించివారు. 193, సౌళాష్ట్రం-.రూవకం, 'బేవ రామ రామ మహాజేవ రాఘవ 1 బే! భావజూరి రూపఖేల భావ పావనావ మహా 11 టే॥।

త్యానరాజ క్రీర్హనలు శీ35్‌ శంకర కరుణాక రానిశం, కరధృతశరభ కవ శంకర దనుజావావనిశ్శంకరసిక త్యాగ రాజు 1 జే।। ఇందు (శ్రీరామునికిని శివునకును అభేదమును భావించి కీ _క్రించినార, “మహా “జీవ” యనునది శివునియందు రూఢి. భావజారి రూప=మన్మథ శతృవైన శివుని రూప మైనవాడనియు రాముడున్నూ శామునికీ వళముగాని వాడనియు భావము. ఖేలఫెావ పానన= తాండవభావమువే లోళమును పొనన మొనర్చువాడు (శివతాండవ స్మరణము దర్శనము పాపహరము) రాముని పతుమందును, ఖీలభావము=నృత్యగీతముల చే ఆనం చించువాడనియు సమన్వయము, ఛంకరుడు=సుఖమిచ్చువాడు, కరుణాకరుడు ఆనిళం=ఎల్లపూడు (మాం) చన్ను ఆవ=రఖీఫుము. కరధృతళర=ళరములను ధరించినవాడు దనుజావావ నళ ంక=రామయససంహారమందు ళ్‌ ౦క లేని వాడు,రనీక =ర సజ్ఞాడైన త్యాగ రాజుశలవాడు, లేక, త్యాగరాజస్వరూఫపుడని తమ జన్మస్థల మైన తిరుచాలూరిలో ఉఈక్యాగశాకే శ్వరునిలహార్చి శ ప్రించినారనియు చెప్పవచ్చును. తన ఇష్టదైనమెన శామునితో సకల బేవతలను అభిన్నముగా ఫావించుట త్యాగరాజస్వామివార్కి. సహజ్యమెనను, (ప ల్యేకించి కాముని శివునితో చేర్చి ఇందు కీర్తించుట విశేషము, 194. సింధురామకియ-- బేశాది. "జీచాది జీవ నదాశివ! దిననాధ సుధాకర దపాననయన ॥ బేః 'జేవేశ వితామహమృగ్యశమా-దిగుణాభ రణ గారీరమణ॥ బే॥ భవచం[దక శాధర వ్‌లగళ భానుకోటి నంకాశ (శ్ర్రీశనుత తవపాద భక్షించేహీ దీన బంధో దరబజోస వదన త్యాగ రాజనుత ॥ బేః దిననాధ -.. నయన=నూర్య చం(ద్రాగ్నులు "జే్రరములుగలవాడు జీజేశ పీతా మువహమృగ్య=(ఊర్థ్వ అథో ఫాగములందు విన్ణువుచేతను టవ్మూ చేరను "బెదుక బడిన చాడు, తవ=సీయొక్కం పాదభ క్రిం జీహి=సీ పాదభ క్రి నిమ్ము. శిన సుతి జ ఫావము శరళముం

195. మాయామాళవగాళ _అఆది, జీవి (శ్రీ తులశమ్మ [బోచుటకి-దిసమయమమ్మ మాయమ్మ 1 బేః పావని (బ్రహ్మే శయాదులు నీ-భ క్రిచే విలసిల్లి రట మహో 1 జే। సీవ్చలేక శంకరి! మారమణుండు నీరజూదులనొల్ల డట నీవు లేక తీర్థము శీవించుట, నీరనుచు జఉేరాయెనట సీవు లేక (తాసున (శ్రీహరి సరినిల్వక చానెనట సీవ్రులేక వనమాలని బల్కేరా, నీ నరవశే త్యాగరాజ వినుటే మహో 1చేః తులసీ మావార్మ్యమును, ఆ చేవతయొక్క సర్వోన్నర మెన వూజ్య భావమును అదర్శములతో కీ రించినారు. తులని పరమపవిత మైనది బెహ్మాంద్రాదులు వెతము ఆమెయందు భ్రికలిగి యున్నారు. మౌరమణుడు == నువోవిష్ణువు నీరజము == పద్మములు "మొదలై న పుష్పములను, తులనితో చేర్చి ఆరాధించినంగాని, [పీతినందడట. గంగాది మహానదీ జలములు తులసీదళములతో వేరినంగాని, తీర్ధమను ఇౌరన మంద లేవట. కృష్ణ తులాభారమందు సత్య భామ ఎన్ని సువర్శ రత్నములనుంచిన స్వామి తూగక రుక్మణీశాంత భ క్రిత, ఒక్క. తులసీ దళమును (తానునందుంచి నంత నే విన్ణువు సరితూగెనట, ఇచట రుక్మిణీ బేవి భ_క్రియు కొంతశారణ మైనను) ఆ భి తులసీరూపమున సనుర్పణమెనపుడే స్వామి సరితూగుటవలన తులసీదళమ యొక్క విశేషమే (ప్రధానమని భావించుట యుక్తము, విష్ణువు ధరించు, నానావిధ పుష్పములతో నిర్మించిన మౌలప తులసీదళమ లతో శవేరినపుడే వనమాల యని సంకేతము కల్లినదనుట స్వారస్యము కావున దే శులళమ్మ॥ నీసరి యొవ్వరమ్మా! యని సాఖ్యపాయము"ా క్షీ ర్హించినారు. 196, మధ్యమావతి- (త్రిపుట 'బేవ (శ్రీతవ స్తీర్థపురనివాన- 'జేహి భక్తిమధునా !ే! పావన (వ్రవృద్ధ (శ్రీమతి హృ-ద్భవన సకల జగదవన (శ్రుమవో 1 బే

త్యాగరాజ కీర్తనలు శ పాశపహా_న్త గణేశహారణ వ-లాశనారిను లేశ వరద కు=- "శేళయిరి ధరా శళీభమృ-గోశ న్వవ్రబుమీశ జవ 121 నీలగళ సురజాలనుత నత-పాల గిరీశ విశాలఫాల కృ పాలవాల సుశీల గారీ-లోల శివ మాం పొలయాద్భుత ॥ జీ నాగపూజిత నాగదనుజపా-రా గమర్షన చవాగిధివవిను కా గణితగుణ రాగమదదూ-రా ఫఘవార శీ త్యాగరాజు దే॥

చేహి == ఇమ్ము, ఆధునా జ ఇపుడు, (పవద్ద శ్రీమతి పృాద్భవన = (ప్రవృద్ధ ఆీనుతియను టేవియొక్క_ వృాదయము నివాసముగాకలవాడు.. సకల జగదవన == సర్వలోకమును రశ్నీంచువాడ్యు పలాళన = మొంసమును తిను కాశునులకు ఆరి= శరృవులైన 'బేవతలచే నులేళ == స్తుతింపబడు ఈశుడు,

ఏ శేళయారిధర == పద్మవిరోధియైన చంగదుని ధరించినవాడు. ఆళేేళమృ ళ్‌ == రాతమసులను ఏిన్గులన నీంహము వంటివాడు. నాగవూజిర్‌ == శేషునిచే వూజింపంబడువాడు నాగదనుజవార = గజూనురుని హారించినవాడు అఆఘహర జు పాపములను హరించువాడు. వాగధిపవినుత్‌ == (ట్రవ్మాచే నుతింపంబడినచాడు.

శీరప _బ్రీర్ధ్థపురము (లాల్లుడ్రి ఈ త్యాగశాజేశ్వరుని మవా క్షేత్రము ఆందు కళ్ళనే 'ప్రవృద్ధ శ్రీమతి” అమ్మవారిపేరు,. పరమశివుని వివిధ విశేషణములతో శ్రీ _రించినారు,

19. శపాన__అఆది

బేపి- తవ వదభ క్రిం వై-బేహి వతితపావని మేనడా 1 బే! వహి కా మున్మ్‌క ఫల ే-కమలాననాన న్యజవరజనని 1 బే। కలశ వారాశిజనితే కనక భూవణలసితే

కలకజనగీరముది తే శాకుత్ధృ రాజనహి తే 1 బీ॥ అఖిలాండరూవిణి అళికుల నిభ వేణి

మఖనంరతక రాణి, మమ భాగ్య శారిణి 1 బే శరణాగతపాలనే, శతరముఖ మదదమనే

తరుణాబ్బ్దనయనే, త్యాగ రాజ హృుత్సదనే 1 టీ।

న్‌?! త్యాగరాజ కీర్తనలు శు=నావ తనజనీయొక్క.. పదళ్‌ కిం = పాదళ కిని చేపా ఇము అట అలీ ్థి కమలాసనానన్యజనని జ (బవ్మావ, మన్మధునికి తల్లి కలళవారా శిజని లే = సమ్ముదుని హూరురు (అట) ఆళివల నిభ వేణి = తు మ్మెదలవంటి 'జీణికలదిం మఖ సంరతుకరాణి = యజ్త్ఞరతీ.కు డైన లామునికి (విష్షువువ) ఇల్లాలు మమ = నాన భాగ్య శారిణి = భాగ్యమిచ్చోనది శతముఖ మదదమనే=జళతముఖ రావబుని మదమణచినది తరుణాబ్దనయ'నే = (అఫుడ్సే వికసించిన పద్మమువంటి జత్రములు కలదిం ఈ్రజేవీ పారమ్యముతో మహాలఖ్మీ స్వరూపముశా సీశ్రాలీవిని కీర్తించి పతిశ పావనియన ఆ తలీ యుక్క పొదళ కిని ఆగ్షించినారు. - విసు పత్నియైన లవ్మీని సకల జగమునన జనవనిగాం భ క్రరమణయందు ఆమెక (పల్యేశ పురుషశారమిచ్చి 'పార్ఫించుట ఉపాసకల లతమ్య మైయున్నది. శావుననే సముదమందు స్వయం ఆ విర్శవించి సీళాపరముగా భూ గర్భము నుండి ఆగస్వ్యాది బువులవే స్తుతింపయిడుచు అఖిల (బ్రహ్మాండ స్వరూపిణియై, యజ్జ్జె స్వరూపుడు యజ్ఞ రతుకడు వైన విష్ణువువ శాణిర్వై, (సీశాపతేమున. కూడ శాముడు పరమౌత్య-గా స్వఖావధర్శుముచేళ నే యజ్ఞమును రథీంచు బాధ్యత కఠ చాడ్రైనందున నే విశ్వామిత్రుడు రాముని మహానిష్టువుగా “నెరింగి? యజ్ఞ రతణా రూప మున అనన్యశరణాగతి నందుటయీ సాళాంశము. కరముఖ రావణునిముందే అను స్వయముగా సంహరించి రామునికి రావణ సంహార గెరవమును తానే కల్పించిన దనియు భావము, పరమసాధ్వియై పరాళ క్రియెన సీతను ఆపహరించుటయేగడా! శావణ సంహారమునజే శారణ మైనది, అట్టి వై దేహి త్యాగరాజుని వృాదయాకి స్టైఢత్రిమై యున్నది. అని చక్కని సనున్వయముతో వై చేహినిగూర్చి ప్రత్యేకముగా కీక్షించినారు 198. రీతిగాళ __ఆది మ్వైతను సుఖమా, అ్రైలేము సుఖమా 1 దై! వైశన్యమావిను సర్వసాతీ బి స్తారముగాను 'బెల్పుమునాతొ 1 దై గగన వవన తవన భువ నాద్యవనిలో నగధ రాజ శివేంచాది సురలలో

త్యాగరాజు కీర్తనలు శతం భగవద్భ క్త వరా(గోనరులలో చాగరమించే త్యాగ రాజాద్చిత ॥_ద్వైః (పపంచమందు, వైతము_ఆద్వైళము అనునవి ప్రధాన నిద్ధాంతములు, శడమ మఠేములు, వీద్ధాంతములు ఈ రెండిటిలోనే ఇమిడియున్నవి. వ్యవహార 'పపంచమందు ద్వైతము సహజము; పరమౌర్ధమందు అవచ్వైతీము సత్యము, ఈ విఖిన్నములైన నిద్దాంతములవ భగవదుపాసనా శాండ కొంతవరకవ విలతుణమెన 'సమన్వయమును సమకూర్చుచున్నది. ఈ కీ ర్తనమందు త్యాగరాజు స్వామి భగవంతుని గూర్చి 'పళ్నార్థకముశా ద్వైత, ఆద్వైతములలో వీది సుఖము అని యడిగిరి, ఈ (పళ్న రామునితోగాదు. గగన పవనాది పంచ మవో భూతము లలో నగధర-విమ్హవు అజ = (బవ్యా, శివేందాదులలో భగవంతునియందు భ _క్తవరుల యందు సకల బేవకలలో బాగ రమించునట్టి, సర్వసాత్షీయైన అక్మ వైఠతన్యమును పశ్నించినారు. ఈ (పశళ్నవ సమాధానమేమియు ఇందు లేదు, కావున సర్వ పౌతీయు జగమునందంతటను వ్యాపించియున్నది వైతన్య ళక్రియే అని తేలినది. అట్టి వైతన్య శక్రీియంటే, మహా భూత (పకృతితో మ్‌ విష్ణు శివాదులు రమ్‌ంచు చున్నారు. ఆ లత్మ్యుసిద్ధిక లవారికి, అనగా సర్వము చిన్మయమను ఫౌననకలవారికి మ్వైతము-ఆద్వైతము అనెడి విభిన్న భావమే తోచదు. అపుడు దై సరే వ్యవహార (ప్రపంచముమ్నా భగవద్విలాసమెనందున ఆనందమయమె యాండును. సర్వ సాటీ చిన్నయుడ్నునె న భగవంతునియందు చి _ర్తేము రమింవెచీని చి _త్తీమునక్‌ దుఃఖము తోచదు. నుఖదుఃఖ సమ్మి(శములైన వివిధ రసానుభవములతో పీక నాటకమును చూచు నపుడు, ఆయా చరి,తాంళములను నటించు నటకలప గాని, ఆ నాటకమును చూచు పేసకలన గాని, ఆయా రసానుటూల మైన భావములు విలాసము7ా, భావింపబడుే గాని ఆందలి సుఖదుఃఖములను నిజనునుకొను (భాంతి కలుగదు, ఆశే ఈ జగ న్నాటకమందును కలుగు సుఖదుఃఖ వె చి,త్య్వము సర్వ పౌతీమయైన మైతన్యమున కంటదు. ఆట్లని "ెలిసీనవారికిని మోహము కలుగదు; భగవద్విలాసమౌ రముగా తోచును. ఆఫుడు ్యత_ఆద్వెత భానములు పరస్పరము. విరోధించవు; కావున కై వభ క్రి ఆనన్య 'ంపేమకఅవారికి *ఉఆనుభవమందు వాద భేదములు లేవు అను పర మౌర్ధ సత్యమును ఇందు నిరూపించినారు,. “ఎది చూచిన నీటై బరశేనిి యని శ ఇందు వివర మైన 'సమున్వయమును జవీడారి సంచరింతురా!కీ ఆను కీర్తన మందు చూడుడు.

440 త్యాగరాజు శీ ర్తనలు ఆంతయు రామనముయము శా దర్శించు ఫావుననక, నత భీదములం మతి భేదములు 'శేవనుట అకళయము. 199. చిలహరి._అఆది దొరకునా ఇటువంటి సేవ దొ దొరకునాల్చతవప సానరించిన భూ సురవరులకై న సురలక్రైన 1దొ। తుంబురు నారదులు సుగుణకీర్త నంబుల నాలావము జఉయంగా అంబరీమముఖ్యులు నామముసే యంగ జూజులు మై చల్లగా బించాధరలగు సుర వారయళి వేణులు నాట్యము లాడగా అంబుజభవపాకారు విరుగడల నన్వయ చిరు దావళిని పాగడగా ఆంబరవాననతులు కరకంక ఇఅంబులు ఘల్ల నివినరగ మణీ హో రంబులు కదలగ నూచేఫణి త ల్పంబున నెలకొన్న చారిని కనుంగగొన ॥దొః మరకతమణి సన్నిభ చేహంబున మెరుంగు కనక చేలము శోభిల్ల చరణయుగ నఖావళి కాంతులు చందురు వీల్లలను ర వరనూఫపురము వెలుగ కరయుగమున వ(జపు భూమణములు మెరయ ఉరమున ముకావోరములు మరియు ఉచితమైన మకర కుండలంబులు

త్యాగరాజ కీ _ర్హనలు శే చికునవ్వులుగల వదనంబున ముం గురులద్దంపు కపోలము ముద్దు గురియు దివ్యఫాలంబున. దిలకము 'మెరసే భువిని లావణ్యనిథిని గన శదొ॥ 'శామన గుణరహితమునులకు. బాగడం దరముగాక "బీ (భమసి ని్యంగ (శ్రీమత్కన కపుందొట్లవైని చెలు వందగ. __లువుండగ

• కామిత ఫలదాయకి యా నీత కాంతునింగని యుప్పాంగగ రామ (బ్రహ్మతేనయుండౌ జ్యాగ రాజు తాంబాడుచు నూచంగ రాముని జగదుర్ధారుని సురరిపు భీముని [తిగుణాతీతునిం బూర్జ కాముని చిన్సయరూపుని నద్గుణ ధాముని కనులార మదిని. గనుంగొన $దోొ॥ ఒకనాడు త్యాగరాజస్వామి తమ ఇంట బంగారు తొట్లపి పీతారాములను జీంచేఫుచేని చక్కని స్వరలయ చివ్యాసముతో పాడుకొనుచు. రాముని ఊఫుచు ఆ దివ్యమా _ర్థిని సేవించికొనుట ఆచారము! ఆ ఆనందములో అతిలోక 'సొం దర్యమును (శ వెపంశాదులయందు శ వారి కొలువు వైభవమును భొౌనించుచూ, ఈ శేయమందు *ోదొరపవా ఇటువంటి నేవి” యను పల్లవితో ఆరంభించి ఈ భాగ్యము గొప్ప తపసౌనరించిన చాకికిశాని లభింపదని, వర్వాలంళారళోభితు న శియఃపతిని శామరూపముశా కీ ర్థించినారు.
• త్యాగరాజస్వామి. తను గురువులు ఇ్రీశొంతి వెంకటరసుణయ్య గారివద్ద ఈ కృతి ఇచట జాగాచేనీ పల్లవి స్వరము పొడశా గురువుగారు ఆనందభరితులె, ఈద్రొర క్ట నా ఇటువంటి శిమ్యుడు” అని చాళే సెరవచేన్‌ సాడ్‌నట్టు చక్శిత కలదు,

తం త్యాగశాజ క్ట _ర్తనలు

రాముని చిన్మయరూపుడనుచు, పూర్ణ శాముడనుచు. వర్శించి రామబ్రహ్మ తనయుడని తనపీరును, తండి "శీరును రాముని సేవలో శాళ్వతముాా ఆంకేక "మొునర్చుకొ న్నారు.

200. ధ న్యాసి--అఆది

ధ్యానమే వరమైన గంగాస్నానమే మనసా రామ క ధ్యా!

వాననీట నునుంగ మునుంగ లోని

వంచన (దోహమను కరపోవునా ధ్యా!

వరధన నారీమణులను దూరి

వరనిందల వరహీంనల. మోరి

ధరను వెలయు (శ్రీరాముని కోరి

"త్యాగ రాజు 'తెలసికొన్న రామ 1 ధ్యా!

శ్రీ, హరిని ధ్యానించుట యనగా చి తవృ తులను వీశాాగ మొనర్చి బుదితో చేర్చి, బానాశారమైనీ ధారావాహిక మెన వైళళ్ళ ద్రవావామ చ

న. యోగులు (పవాహరూపమున వర్గి ంతురు, గంగా ళబ్దము కై నార్థగము శావున క్షానగంగ యనుట స్వభావ రన్యుత, “త్రిభువనజననీ వ్యాపినీజ్ఞాన గంగా” (యని ఆదిశంకరులు) “రామకృష్ణ గోవింబేతి నాము సంపయోగే శామమిహ స్న్మాతవ్యం సరో త్తమపయో౫ే” రామనామము గంగ యని కృష్ణ నామము యమున యని గోవిందనామము సరస్వతి యని, ఈ నద్శీతయ సమ్మిత మెన (ప్రయాగలో స్నానమువేయుడని “8, నారాయణ తీద్ధలు) కోటినదులు ధనుష్కోటిలో నుండగా” యని త్యాగ రాజస్వామియు, క్టానవాహినియైన ధ్యానమును గంగగా నిరూపీంచినారు

అనే ఈ గేయమందును, రామధ్య్యానమే గంశా స్నానమని (ప్రబోధించి, నై జముగా మనముచేయు నీటిస్నానము శరీర కుచిర్వమిచ్చు నేమో గాని, చిర్త మందున్న, వంచన, 'దోవహాము” ఆనుశర =మచ్చ మౌొలిన్యము తొలఅంగ సేరదని, శావున వివేకయమే ఆంత ర్భాహ్యాములకు శుద్ధినిచ్చునని 'కెల్చినారు.

ఈ భఫావముే వివరించుచు పరధనములను, పరశాంతలను భావించక పరులను. నిందించుట, హింనించుటయు మౌని శ్రీశాముని నిండు మనసుతో 'సేమించుటయీ త్యాగరాజు తెలిసికొన్న చారి శావున ఓ! మనసా! రాముని ఛ్యానించి కృ తార్ధతనొందుమని ెహెచ సరించి నారు,

నగుమోము గన లేని నాజూలింబెలసి

నను [బోవరారాదా (శ్రీ రఘువర నీ ॥న॥

నగ రాజ ధరనీదు వరివారు లెల్ల

ఒగిబోధన వేజీేచారలుగాకే)ే యటులుండదురా నీ 1న$

ఖగ రాజు నీయానతి వినివేగ చన లేదో

గగనాని కీలకు బహు దూరంబనినాడో

జగ మేలే వరమాత (శ మొవరితో మొరలిడుదు

వగంజూవకుతాళను నన్నేలుకోరా శ్యాగరాజనుత స్‌ 1న

ఓ రామా! భ కలకు (ప్రసన్నతను ఆహ్హాదమును కల్ళించు సీ నవ్వుముఖనును ఇంఠదనుక దర్భించలేక చాలా జూలిచెంది యున్నాను. స్మిత వూర్వాభిభామీ? (చిరునగవుతో మాట్లాడువాడు) ఆని చాల్మీశాదులు నిన్ను కీర్తించి యున్నారు శావున నా జాలి కెలిని, నీవేవచ్చి దర్శనమివ్వరాచా! యని కోర్సి నీ పరిచారు లెన్వ "శని ఆభ్యంతరము ెలిపిరాశి యని శంకించి వారందరు సీ దివ్య దర్శనముచే (ప్రసన్న తనంది, అనందమనుభవించే వాలేగాన వారట్లు అడ్డు పెట్టరు, నీ పరువారు అందరు భ లు ఆ రులపట్ల జాలికలవారు శావుననే నీవు నగ రాజధరుండ వెతివి. (శొండ లెల్తితివని సాఖ్యపాయ విశేషణము) ఒక వేళ సీవున్న గగనము_అశాళమునకు, ఈ భూమిశి చాలా దూరమని ఖగ రాబొ_గరుత్మంతుడభ్యం తరము వెప్పినా! ఆడియు సరికాదు! చిదాశాళ విలనితుడటైెన నీవ, ఛందోమయు రైన గరుడునికి "జేళ శాలాదులు దూరభారములను కల్పించలేవు. పోనీ ఎవరినె నా (బతిమాలి నా జాలింార్చి శాయబారమంఫుదునాళ యన్నచో జగమందంతటను నిండి ఏలికమై, సర్వ నియామనడ వైన నీతోగాళ మరెవ్వరితో నా ఆ ర్థిని వెప్పు కొందునుకి కావున నీవే నాపట్ల వగచూపక, విరోధభఖావ మెంచక నా జాలి తెలిసీ న న్నేలుకొనుముం 202. ఖర హర(వీయ-_ అది

నడచి నడచి చూచే ర యోభ్యానగరముకాన రే కన॥

పుడమిసుత నహాయుంతై. చెలంగే

పూర్జురి ఆత్మారాముని గూడ 1న।

జీశీశీ త్యాగరాజ కీర్తనలు అశు కనులంగూర్చి "తెజచి సూత్రము లు బట్టి వెలికీ వేసధారులే పుట్టు చావు లేని కావు తెలియక పొగచజేరు శ్యాగ రాజవినుతుని ॥న। యోద్ధుం ఆళశ్యా=అయోధ్యా అను వ్యుక్ప త్తి ననుసరించి ఆంత ర్బాహ్య శరృవులవ ముట్టడించుటన వీలు-గానిది అయోధ్యానగరము, అందు భూసుతా సహాయు.డై. ఒశానాళ పూర్మ ఫురువుడు ఆళ్మస్వరూపమువే అందరిలో రమించునట్టి ఆత్మారాముడు నిత్యనివానియై యున్నాడు. వారిని కూడుటప (చూచుటవ అని పాళాంతరంం నడచి నడచి శానశే! ఒక్కొక భూమికను గమనించి దర్శింపుడు ఆని ఆంఠర్యామి రూపము?ా రాముని నివాస్వమెన అయోధ్యను దర్శింపుడని త త్స్వపర ముగా కీర్షించినారు అయోధ్యా రాముడనియు. రామునికొక (వ త్యేక బిరుదము 'పనిద్ధము. ఉ6ళ్రాంతి విచేవాసు తాసహాచార్తీ చహరాయోధ్యానగర విహారీ. భేలతి మనుహృదయే రామః” (శివబెహ్మేం[ద సరస్వతి శాంతియ'నెడి విదేవా సుతాసహ చరురై). దహరాశాళమనెడి ఆఅయోధ్యానగర విహారియెన రాముడు నా నృాదయ మందు తాండవ మొడుచున్నాడు) అని (వ్యా వే తలు రామతారళ (బ్రవ్మా నసు అనీ టీ వును భావించినారు, *జేవానాం పూరయో ధ్యా” (శృతి సర్వ బేవతల నిత్యనివాస మైన పట్టణము అయోధ్య) యని జేదములు పేర్కొన్నవి. అట్టి అయోధ్యను అడు గడుగునను అత్మభావనము వేయుచు (పతి పదరసానుభవముతో, ఆత్యారాముని ధ్యానించి కీరించుచూ, ఆఅయోధ్యావనరమును దర్శిం పుడు. ఇట్లుగాక, "శీల చాహ్యాసాధనలతో కనులు మూనీీ జపనూతము బట్టి "కేవల వేషుధారులై యుండి “పుట్టని, చావని; (తోవ వెదకికొనుట దొడ్డబుద్ధి” యను (ప్రన్లోదనూ క్రిని గమనించక, రాముని స్తుతించినంతమా[త్రమును జననమరణము నివారణగాదు. జీవన్ము యే పరమ పురుహెర్ధము. అయ్యది ఆత్మారాముని చిన్మయ రూపమును దవహరాశాళమందు దర్శించి తన్మయులగుటచే కలుగును. అపుడు రాముడు అంతటను వూర్హుడె సామెత్క_రించును, ఇదియే జీవన్ము పి ఆశాళాది పంచ మవాభూత (ప్రకృతి పృధివీత త్త్వమందు కలదు. అట్టి పృథధినీతత్త్వమందు; చిన్నయ స్వరూపముతో సీత ఆవిర్భవించినది. ఆ భక్రితో క్‌ అభిన్న మెనదే రామతారక బవ్మూవస్తువు. ఆనే భావమును విేవతనయ” అను మాటచే నూచించినారు,

203. అఆభోగి... చేళాది నన్నుంగబోవ నికింత శకామనమా నావై నేరమేమి బల్కు-మా కన చిన్ననాడె నీ చెలిమి కోల్లంగోరి చింతించ లేదా (శ్రీరామ $నశి నిజదానవరులగు తమ్ములతో నీవు కాగ పుట్టగ లేడా గజరాజ రతక లతనయులను గనిషంచ లేదా '్యాగరాజనుత కన। రామొ! నా చిన్నతనమునుండి నిన్నే చింతించుచు, సీ స్నేహమునే ళోరి యున్న నన్ను కాపాడుటవ ఇంత అలసక, ఆలస్యము చూపుచున్నా నేమి! గజరాజు ఆర్హిని పోగొట్రినవాడవు పుట్టుకతోడ "నే నీవ డాసవరులు"గనున్న తమ్ములతో ఇెలిమికల్లి యున్నావు. నీవున్నూ. సంసార పతముణా తనయులను: కని పెంచి యున్నావు. లోకసహజమెన తీరులో వీ విధమెన లోటులేక, ఆలసత లేశ, డారా, పుత్రం సోదరాదులందు అనురాగముంజూవీన నీవు నాపట్ల ఎందుకింత శామసము* అని కేవల లోకమర్యాదలో స్నేహనుబంధమును స్వభావ ధర్మములతో కోరినారు,
204. మోహన... బేశాది నను పాలింవనడచి వచ్చితివో నా (పాణనాథ నకి వనజనయన మోమును జూచుట జీ వననమని నెనరున మునసు మర్శుముం జెలసి న! సురవతి నీలమణి నిభ తనువుతో ఉరమున ముత్యపుసరుల చయముతో కరమున శరకోదండ శాంతితో ధరణి తనయతో త్యాగ రాజార్చిత య! సర్వ పాణులయందు జీవన విశాసము సవాజమెయున్నది, ఆ విశాసమునుం శరీ-రీందియ విషయములందు వినియోగించి, (పేముతో విమయానంద మనుభవించుట

శ46 త్యాగ రాజ శ్రీ ర్సనలం ఆందరవ అనుభవమే. శాని, ఈ జీనవిశాసము అంత ర్ముఖ మైనఫుడు కలుగు ఆనందము (బ్రహ్మానందము; అది శాళ్వత పౌఖ్యమునిచ్చును. ఇదియే మనసుయొక్క_ మర్మము. మనసే, ఆంత ర్చాహ్యము వికాసము కల్లించు (ప్రధాన ఉపకరణము; లోకమందు, నూర్యుడుదయించినంఠ నే ఎంతో దూరమందున్న పద్మములు విశనీంచును. వీటి యనుబంధము ఆంతర్యమెనది. న్ధూలముగా మనప€ ఆర ముకాదు. ఇక్షు త్యాగరాజస్వామి ఈ క్షీ _రృనమందుు చాహ్వ్యాభ్యంతరములందు శోరాముని దివ్యమోహన సౌందర్యమును చక్క ్శగా అనుభవించి మోహన శాగముతో (పొణనాథ! యని రాముని పిలచి, “వనజనయని”! = పద్మములవంటి “నేత్రములు కలవాడు, లేక పద్మములప "నేర మెనవాడు అని. ఉభయ సమన్వ యించుకొని, పద్మముల నూర్యవిశా'సమువ లె నీ మోమును చూచుటయీ జీవనమని “జీేచియున్న నన్ను పాలించుటప, రామౌ! సీవు నదచివచ్చితినో! ఎంతో ఆదర యున్నఫుడే (శ్రమతో-చక నడిచియెనా వచ్చుట సహజము, అటి సహజ(పేమతో, నిండుమనసుతో రామునికి స్వాగతమిచ్చినారు. క్యానగ య్య గారి వమా ౩ వివాహా సందర్భమున కోదండరాముని చిత్ర పటమును శిష్యులు శానుకగా 'సమర్పించినట్లును, ఆ "పెండి “'జీడుకలో ఆమితానంద భరితులై ఈ క్ట _ర్తనము పాడుకొన్నట్లు, పరంపరశా 'పతీతియుం౫గలదు. శావునే ఇందనీలమణివంటి నీలళాంతితో ముత్యాల వారముల శోభతో శరముద శరకోదండములతో, సీఠతో వేంచేయు వైభవమును వర్షించి ఇదియ్‌ తన జీవితమునకొక కల్యాణ ఘట్రముశగా ఛావించ్ర మనము వేనికొను కల్యాణములవలి గాక జగ త్తే (పాణనాధుడైన శ్రీరాముని రాక, జగత్క_ల్యాణశారక మే యను ఆనంద పారవళ్యము ఈ శేయమందు (ప్రతి పద స్వరవిన్యాసమందును, నిత్యనూతన జీవనము, పాడువారికి, వినువారికీ కల్దంననుటలో సందియములేదు. 205. సింధుకన్నడ _- దేశాది నన్ను కన్నతల్లి నా భాగ్యమా నారాయణి ధ ర్మాంచి 1న॥ కనకాంగి రమావతి సోదరి కరుణింవ వే కాళశ్యాయని కనః శావు కావు మని నే మొజంబెట్టగా కరగ బేమిమది కనుల లోచని

త్యాగశాజ కీర్తనలు శీత? నీవు (బోవకున్న యొవరు (బోతురు న చా వరంబొనంగు 'క్యాగరాజనుతే న! పరబేవతయగు ధర్శాంబికను, తన కన్నతల్లిగా, భాగ్య బేవర శా భావించి తాను నిరంతరముశావు, శావుమని మొర బెట్టుచున్ననూ, అఆ తల్లి తనను ఆదుకోని యడల, వేరె తనవ దిక్కెవ్వరనిి ఆశ్మీయరేను చెప్పికొని రమొపతియగు మా శామునికి సోదరియనియు, విశేషించి తానొక పనిపిల్ల వాడు-గ్యా ఆ పరబేనతను జగజ్జననిశా, క్షీ క్రించి తాను మొర బెట్టుట ద్వారా తన కర్షవ్యమును నిర్వహించి నపుడు ఆమె శల్లిాగాా తననాదుళకోవలనీన అనుబంధమును, వకాధ్యరను ఇందు శ్రీ ల్థించుట, ఎంతో లలిళఠ మెన భావము. 206. శంకరాభరణము_ వాపు నన్ను (బోవకను విడువనురా రామ! కన॥ కాసును వెదుకంగ గన్నరత్నము రీతి దోసము తొలగింవ దొరకితివిగాని శన॥ అంబలి తిను వేళ అమృతమచ్చినకీతి తుంబురు సన్నుత దొరకితివిగాని ॥న॥ వఇెయ్యలసిన వేళ 'తెవ్చదొరికినరీతి అయ్య నా పాలిటి కమరితివిగాని కినకి ఆడంబోయిన తీర్ధ మెదురై న రీతి ఈడుజబోడు లేని ఇష్టుడ వై తివి శన! సిగ్గుబోవు వేళ చీరలబ్చిన రీతి ఒగ్గి మూ యింటికి వచ్చితినిగాని క్‌న। ఆగమ నీగమ చయార్థము స్‌వని '్యాగ రాజనుత తలచియున్నాను రామ కీన। రామా! నా జన్మాంతర భాగ్యవళమున ఆగమ నిగమచయార్థ ము వేదొాగ మముల సారమెన వస్తుస్వరూపము సీవను భావ యేర్చ్పడీనది. సీ దివ్యావ తారమందు వగుణ నిర్దణ స్వభావములు చక్క_శా గోచరించుటయే-గాక, ఆసంగత్వము రూఢి యగుచున్నది. సీ స్వరూపానుభనము నిచ్చి రతీంచనన్న నిన్ను విడువను; ఆని

రాముడు సర్వాశ్రయుడని నిర్ణయించి, వేశ్వేరు ఆనుభూతులతో, లోకసవహజములెన్క సరళములెన ఉడావారణలిచ్చినారు.

“పెయ్యవలనీన వేళ ”” అనగా ఏటి (పవాహమందుపడీ క కియున్నంతవరక ఈది ఆలసట కలిగినపుడు దైవికముణా తెప్ప దొరికినట్లు ఆనుటవలన నిస్సహాయ మైన ఆ_క్రికలిగినపుడు, తన అధికారార్హతలు ఎట్లున్ననూ, బైవమును శరణందిను కృతార్తు డగునని భావము. ఆశే *ఈడుబోడులేని” అనగా. నీ సరితూగు రతక్షల్సీ మరెవ్వరూ. లేరని భావము. ఇట్లు శ్రీరాముని భ_క్తవాత్సల్యమును సు తీరులో భావించి సదా భగవంతుని ఎడబాయపండుటయేీ జీవిత పరమౌర్ధమని బోధించినారు, |

207. ఖెరవీ__ఆది

నమ్మిన వారిని మర చేది న్యాయమా రామ 1న।

కమ్మ వి లునిశన్న నూ చక్కని కల్యాణరామ నిన్ను ।న।

చిన్ననాటనుండి చి _త్తమురా నడచి

ఎన్న రాని యూడిగములెంచుచు. బూజంచి నిన్ను కన

ఆనమించి రామ నిన్నంతరంగముననుంచి

వాసి వాసి యనుచును వర్మించుచు ఎంతో నిన్ను 1న॥

భోగములందు వేళ బుద్ధి నీ యెడనుంచే

త్యాగరాజ నన్నుత తారకచరిత నిన్ను శన!

శామా! మన్గుధుని తం డియె దివ్య సౌందర్యము కలిగి నిత్యము కల్యాణరాము

శెన నిన్ను నమ్మిన భక్తులను మరచుట నీక న్యాయముశాదు, చిన్ననాటినుండి సీ యంటే చిత్తముంచ్చి. లెక్కలేనన్ని సేవలు "లేక పరిచర్యలు సేయుచూ, నిన్నే పూజించుచూ ఆంతరంగమందు అసలవ కోరికలక ఆావివ్వక, నిన్నే వాని = అధి పనిగా లేక (పనీదముణా వర్శించుచూ, ఇం(దియభోగము లనుభవించు వేళకూడా నీ ఆను(గ్రహమువల్ల జే ఈ భోగములు మౌష 'పౌ్టీంచినవని నీయంటే బుద్ధినుంచి అనుభ వించుచు. నిన్నేమియు కోరక ేవించువారిని మరచుట న్యాయముగాదు,. ఈ భానమునే ఫాగవతమందు గోపికలు తము ఆ _ల్థిని కృన్ణునకు నివేదింపుచూ, న! ఆకుల్క_చానీశాఃి ళృష్టో! నీ వలన కుల్కము-ప్రతిఫలమును కోరక దానీలమెన మమ్ము చూడబండుట న్యాయముశాదనిరి. అనగా నిష్కామళ జ శేయువారని భావము.

త్యాగరాజ కీ _ర్హనలం శం నమ్మివచ్చిన నన్ను నయముగ (లోన వే నిను కనక కొమ్మని వరములనొనలో కోవూరి నుందేశ ॥1న॥ 'వేదపురాణాగమ శాస్త్రాదులు గుమిగూడి పాదములను6 గనజూలక బతిమాలి వేడ నాదరూవ సౌందర్యనాయకీవ మత వాదరహిత త్యాగ రాజవరద సుంద లేశ్వర నిను నః పరమశివుడు చిన్మయ స్వరూపము, సర్వ(పకృతిని తనయందు లీన మొనర్చు కతొనుటవలన లింఛాకృతిగా ఉపాసకలవ దర్శనమిచ్చునుం ఆంతరమున వాదస్వ రూపు డ్రైయుండును. వేద, కా సుఫుఠకాణాదులు, పద వాశ్య్ళరూపములై వాహ్య 'వకృతిని వర్శించుచున్నవి. వీటికి మనోవాన్క_ల కందని చిన్మయ స్వరూపము పాద మొత మేని గోచరముగాదు. అ నాదాత్మకమెన స్వరూపమందు మర భదవాదములన 'ప్రసక్రిలేదు. అట్టి నాదమూ ర్తిగా సౌందర్య నాయక్షీసియ్యుడైన (శ్రీకోవూరి సుంద "శీశ్వరుని నాదోపాసనతో ఊపానీంచి ఆకని"నీ నమ్మివచ్చిన తనను శాపాడుమని శ్యాగ రాజస్వామి పా ంచినారు ఆ చెనము తన దర్శనమునకు వచ్చినవారికి తనంత తొనుగా సమ స్త కోరికలను ఆనుగహీంచువాడని విశేషమును కీ _రించినారు. నరసింవ్యో ననుం(బోవవే (శ్రీలత్మీ కనక కొరవమూాలిన నరులం గొనియాడను నేను వరమ పావన నా పాలి (శ్రీ లమ్మీ 1న॥ నీదు భకాగ్రోసరుండు (వష్షోదుడ పుడొళ కనక కశ్వపు వాదులోర్వక నిన్ను శరణనియాదుకోమనం గాచినావు 1న ఎందుకని వైరింతు నీ మననందు తెలియని బేది లోకుల నిందకోర్వక నిన్నుంగోరినందు కింతని కరుణం జూతువో ॥$న$ గా 29

శక0 శ్యాగరాజ కీర్తనలు సీ జవమునీ స్సరణ నీ వదపూజ నీ వారి చెలిమి యొసంగి రాజిగాదయసేయు త్యాగరాజ నన్నుత తరముంగాదు ॥న॥ ఇందు భి మూూ్చి (ప్రహ్లాదుని అదర్శమును ఫావించి, చైవభి దూరులైన పారిని "బీనూ స్తుతించను. హిరణ్యకశిపుని మతము ెదిరించి. వాని శికలట ని మొన 'ప్రళ్లోద చాలుని రక్షించిన శ్షే నన్ను యీ లోకుల నిందనుండి శాపాడునుని 'ప్రార్థించినారు.

ఆ సురసంపదగల (ప్రాకృత జనులతో వేగుట నా తరముణగాదు.. కావున సదా నీనామ జషమ్యునీ స్మరణ, నీ పొదార్చనము, నీ భక్తలగువారి చెలిమి నాకను హించి (శ్రమముశా, 'శ్రీ లమ్మీనృనీంహ్వోనను శాపాడుము,

సీ పాదకమల సేవయు, నీ పాదార్చపలతోడి "నెయ్యమునుని తొంతా

పారభూతదయయును తాపసమంచార నాకం దయసేయగ బే! (భాగవతం) 210. మధ్యమావతి-- చాపు

నళినలోచన నీవ్లుగాక అన్యులనమ్మ శ్ఞ్ర-నరజన్న మోూదేరునా [$న।

జల జూవ్తకుల భూవణ సుభామణ న

ద్ద్‌న వోషణ జనక సుతారమణ ॥న1

కొంగవంటి ధ్యానముచేసి తే తన-కోరీక కొనసాగునా-

దొంగమగని భక్రిమోర నమ్మి తె మంచి-దోవంజూవ నేర్చునా

గంగలోోని, ఓడనునమ్మి భవసా-గరము దాటవచ్చునా

నంగనాచుల శరణనుట చేతన-నంగుడు జ్ఞానోవ దేశము -

చేయునా శన।

వరమ వంధ్యకు పాలు పెరుగుబోసితే చంటి-పాలు కలుగ

"నేర్చునా

నెరయ ధనములు దాయాదుల కిచ్చితే

నెనరు మాట కల్లునా

ఎరువు వేసి యూవమరభూమి వి తితే

చీమైన ఫలియించునా

త్యాగరాజు క్‌ రృనలు త్‌! వరమైన వేరు గలుగు గంగళశాతికి వందన మొనరించితే (పోవ నేర్చునా 1న॥ సౌగపైన బూరుంగలను ఇెంచితే నురన ఫలము లిచ్చునా కాగ్యముకల తిరుమంజన విభవము వరిచారకుల కబ్బునా రాగలోభముతో తవముం జేసిలే-వ రగతి కలులగ 'నేర్చునా త్యాగ రాజ సన్నుత నద్గుణ న త్య న్వగూవ నిర్వికార వరాత్చర కనన “జంతూనాం నరజన్గు దుర్గ భం” సర్వభూతములలో మానవజన్మ దుర్లభము, అందును, విషయేం[దియ భోగలాలనులు గాక భోగ్యమగు సకల సంపదలు దె వాను (గబామువల్ల నే లభించినవి శాన తేన భోగానుభవమందు, దె వమునీ స్మరించుకొనుచు కృతజ్ఞాడె; వివేశవంతుడగుట విశేషము; త తావి, అనన్య భ లో భగవంతునిశన్న అన్య మేలేదనియు, సర్వళరణ్యుడు భగవంతుడను నిళ్చయము కలిగియుండుట ర్త ధర్మము. నే శరణ్యుడె భగవంతుని భావించువాడు ఇహనముందు సర్వ శజాభాగ్య ముఠ ననుభవించి పరమందు భగవ త్సాయుజ్యమంది (శ్రమముగా ముక్తండగునుం ఇదియే మొనక జన్ముయొక్క పరమలత్య్యము అఆట్లుగాక, తన ేహేందియభో-గాను భవననుందు' నునుశారముండి, వీటికి భంగము కలుంగన్‌ తీరులో జప, ధ్యాన వూజోపచారములు. సల్చుచు, ఇతరుల దృష్టిలో గొప్పవారమనిసించుకొనుట కౌ శొన్ని చర్యలు, చి న్న! సంప్కారము లేక, ఈ త్తమ సాధనలు అచరించినంత మాత మున నరజన్మ సార్ధకముకాదని, లోళసాధారణమెన ఉచదావారణలతో అచ్చ్నమెన చైవభ కి కలిగియుండన లెనని ఇందు (పబోధించినారు. సర్శలోక విశాసమునిచ్చు నూర్యుని నవంళమందవతరించి మృదు చావ్క_లం కలిగి, సజ్జ్ఞనులయందు వాత్సల్యముకల సీతాపతి దివ్యావతారము సర్వ విశేసములన అదర్శమెనది. భ _క్షవార్సల్య పూరీతము. శావున ఈ ర్త్‌మ గుణసంపదను కోరువారికి శామోపాసనము కృతార్తత కలిగించువనియు హహహచ్చరికం శక.

థీం 'క్యానరాజ కీర్తనలు

తన అహార్వమెన మత్స్య్యములందు అత్యుముంచి కొంగ థ్యాన నిష్ట కలిని యుండును. ఆక్షే లత్యుకుద్ధి లేని ధ్యానము నిషృలము. తాత్కాలిక 'యేమతో జాూరుడగు వానియందు త్తీగానిః నంగనాచియైన జారిణియందు. పుకుషుడుశాన్సి తమ సర్వస్వ మర్పించి, (పేమ గెరవములం, చూసితే అ పేమ సద్గతి కెట్లు దారి చూపునుశ వారి వారి శాొన్యు._పయోజనము తీరినంత నే పరస్పరానుబంధము దూర మగును; ఆనంగుడు_మన్ముధుడు క్ఞానోపటేశమిచ్చునా?ి అనే గంగలో. ఓడను నమ్మిలే, సంసార సాగర మెట్లు రరించల/లడు! అసలే వంధ్యమైన జ పాలు “పెరుగులు పోనీ పోషించిలే చనుఖా లెట్లు కలుగును!

జ్ఞాతులవ ఆ న్గిపాస్తులిచ్చి ఎంత ఇేసిన్సా మాన విధాయకమందురేగాని, మంచితేనముతో ముసము చేనీన ఉపశారమునప కృతజ్ఞతరాదు,

ఇక్షు చవిటి-జేలలో విత్తనములు చల్లుట, గంగయను విశేషమున్నదని గంగ శావిచెట్టుక. (ప్రదతీణ నమస్కారములు వేయుట, పండాసతో బూరుగువెటను

ళం భం “ఫెంచుట జేవాలయములలో ఆర్బకులు నిత్యము బేవునికి సన్నిహితులె యున్నంఠ మాత్రమున తిరుమంజనా ద్యుపచారములు చేనిననూ, దె వవైభవమును పొందలేక పోవుటను నిరూవీంచి, చి ్త్‌శద్ధి లేనిచో ఎంతటి ఉ త్తమ సాధనలు నిరపయోగము లని ఉపచేళ మిచ్చినారు. 211. విలహరి...ఆది

నా జీవాధార నా నోము ఫలమా

శాశవలోచన రాజరాజ శిరోమణి 1॥1నా|

వదసాననిద-వదపామగరి-గ వదరీరినని

దగరిగ -నసరినని-ద సానరిననిద వదావ

మగరినం-రిగ గ్గరి ననిద-పాదన వదనరి

సారిగ-నరిగ వ-దదనిని-దగ రినని-దరిసానిద

వదపామగ-రిగరీనని-దనరిగ శని

నా చూపు (వకాశమా నానాసికా వరిమళమా

నా జవవర్ణ్శ్మ రూవమానాదు పూజూసుమమా

త్యాగ రాజనుత కనో

త్యానరాజ కీ ర్హనలు టీ53 ఈ గేయము మృతసంజీవినీ విద్యవంటిదని చర్మిత 'ప్రనిద్ధి కలిగియున్న ది, ఒకపుడు పం చనదీళ్వ రాలయమందొక శావ్మాణుడు వాకాత్తుశా భావిలో ఇఉడినపుడు, 'పాణావశిష్తుడైన ఆతనిని వెలుపలవతీనీ, చాని జీవితమందు ఆళలేక, సమిపమందున్న త్యాగరాజస్వామి వారితో వారి జాలి తెలుపంగా, ఆయ్య గారికిన్నీ ఆదృళ్యము. జాలికొల్పగా (శ్రీరాముని అత్యుమందు భావనచేసీ ఈ క్రీ ర్తనమును శానమువేని, ధ్యాననిష్టలో నుండగా ఆ (ఛావ్యాణుండు వ్‌ విపర్తు లేక నురషీతు ెనట్లు పరంపరగా జనవాక న్ట్‌ము (పనీద్ధమెయున్నది, రన ఇష్తవెనమైన శాముని నా జీవాధార! యని సంబోధించుటలో తమ జీవము, (_పాణళక్తిని రామునితో చేర్చి ఛ్యానించినట్లు భావము, ఎవరినో రతీంచుమని తాను 'ప్రాక్టి ంచుటణాక, తన జీవ శక్తినే రామునికి లత్యుకుద్ధితో ఆంకితము చేసినపుడు, తన వృాదయనుందలి సంకల్చ మున్నూ, ఆ నిత్య సక్యస్వరూపానికి తెలియకండునా!ి మరియు నా సోముఫలమొ! యనుటవలన తేన సుకృత్‌ సర్వమునక చాముజడే ఫలస్వరూపమనియు భౌవించినారు. ఇక తన ఇంద్రియములకు వేరు జా ళయముగాన్సి స్వరూపము.గాని లేనట్లా నా చూఫపు(పశాశమౌ! అనుటవలన దృక్‌, దృశ్యము జూడ రామునియంజే ఆనుసంధించంబడినవి;ి ఆపె “తన నానీశాపరిమళము॥[” అని విశేసి0చుటవలన తన శ్వాసయ్‌ే రాముడనియు ఆయ్యది రానుధ్యానముచే; నువాసనతోకుర్ధ మె పరిము శించుచున్నదని విశేషము: తన జపవర్శ రూపమన'శ్యా నిరంతరం తీన నాడీ మౌర్ణమున జసించునట్లి మంక్రవర్ష రూపమే రాముడట. అంతకన్న తన “*వూజాసుమముి ఆనుట మిక్కిలి ఆత్మానుభవ విళాసమును లెల్చుచున్నదిం

• అనగా తానుచేయు జపము వూజ్య అందలి పరికరములు రాముజేయనియు, తన కదలిక, జీవము, (పాణళ క్తి, తన ఇందియ వ్యాపారమునకు రశాముజే ఆధిహైన చని తన ్యాననిష్టలో లత్యునిద్ధినందిన మహనీయులగుటవలన శామునికన్న జీశీదియు లేదని అనుభవపూర్వక ముగా అ,ఫయర్న్మముణా పదురుకొన్న, స్వర, శాగ్యు లయలతో, నాద శైహ్మారూపమున, ఇందలి సాహిత్యము వెలువడినది. ఆంకలో మృత్యప్రాయుతైన ఆ (కాహ్మాణుడు సజీవుడై నురక్షీతుడయ్యెొను.. కేనో పనిష త్తులో “ేనీషితంపతతి (ఫీషితంమనఃి (మనసు మొదలైన వాటిని (పీకే వీంచు వారెన్వరుక) ఆను (పక్నట సమౌధానముశాా మనసో నునః చతముషః చతుః శోతస్యశ్రోతం” అనగా మనసునకు, చముళ్ళో(త్రములన అధిష్టైనమైన సర్వగత మైోన్య ళక్రియే 'పేరణ చేయుచున్నది” శృతిసమౌొ థానించినది. ఆశే తన సళ్వేందియాధిహైనము రామతారక (బ్రహ్మ వేయనియు, ఇందు థ్యానించుటవలన, తన (పళ్ళతిని రామునియందు విలీన వెంనర్చుటనలన ఈ నుహా ఫలము కలిగినదని తాత్పర్యము,

తడ శ్యాగరాజ కీర్హనలు 212. చేనమనోపారి__ అది. నాటిమాట మజచితివో, ఓ రామచిన *న్యా మాటికీ మాటికి నామై మన్ననంజేయుచు వటికీ యోచన ఈ భాగ్యమునీదను కనాక తరుణుల బాగు నర్త్వనములం జూచు వేళ చరణములను గనినేం గజగుచు సేవింవ భరతుని కరళామరమును నిల్పుచు కరుణను త్యాగశాజ వరదుండని వల్క్‌_న జనక ఫువ్వు పుట్టుకతోనే పరిమిళించునన్నట్లు త్యాగరాజస్వామి తన చిన్ననాటి నుండియు ఈశ్వరవర్యపపాదలబ్ధ జన్ముడగుటవలన, రామచింతనము, రామ క్ర్‌ర్త నము రామ సేవానందము ననుభవించిసట్లు, వారి చరిత 'వ్రనిద్ధము ఒకపుడు 'శ్రీ/రాముని ఊత్సవ సేవలో పాల్గూని తరుణులు సృత్యములు సేయుచున్నట్లు భరతుడు ఆ కొలు వులో చామరము వేయుచుండ-గా తాను శ్రీరామ పాద ధ్యానము వేయగా తన మనసు ఆర్జ్రుమె కరగినట్టు రాముడు గుర్తించి, భరతుని ఇామరమును ఆపి, తననీ మన్నన చేయుచూ, త్యాగయ్యా! నీశెందుకీ యోచన యీ సేవాభాగ్యము నీజే నునూ! నీకు నేను వరదుడనని రాముడు స్వయముగా పల్కినట్లు ఇంతటి దివ్య సన్ని "వేళమును (పత్యతముగానో లేక కలలోనో దర్శించిన తన అనుభవమును, త్యాగ రాజస్వామి ఇందు కీ ర్పించినట్లు తోచెడిన్వి తన వాల్యమంచదే ఇంకటి మధురాను భవమును ఈ మహానీయుడు పొందుటలో ఆశ్చర్యము లేదు, ఇట్టి అనుభవ మున్న౦ దున]న్తే “చిననాటి మాట మరచితివో! యను వాక్యము నోట వెలువడీనది ఇట్టి వెన్నో అనుభవములు వీరి కీ ర్తనలందు సవహాజములై యున్నవి. 213. జనరంజని-_ తిపుట నాడాడినమాట నేడు తవ్చవలదు నాతెండి శ్రీరామ నా ఏడాదినాడుగ ఎడంఛాయనివాని పోడిమిగ6 గాపాడుదునని చిన్న జనక తలకు వచ్చిన వాధ తలపాగకుసేతు వలచి నమ్మిన వాని వలలోన6ం దగులుడు

త్యాగరాజ కీ ర్హవలు శక్‌ ఇలం భ క్షిసాగర మిదం జేతుబని తిలవోని బల్కితివే త్యాగ రాజార్చిత జనా ఇందు రాముడు కొన్ని (పతిజ్ఞానచనముల మౌట్లాడినట్లును, వాటిని ఇపుడు తప్పవలదని [బతిమౌలుచున్నట్లు భావము గోచరిం వెడిని,

తలిదండుల సంప్కాార బలముననో, పెద్దల ఆను(గహాశీర్వాద బలముననో, ఏీడాదివయసు మొదలు భగవంతుని తెలనీయో తెలియకనో భ తో ఛావించుటయు ఆ దిన్ఫ నామమందు అవ్య క్ర మధుళానుభవము నందుటయు శారణజన్ము లైన కొందరి యనుభనమందు. చరిత్రలలో కన్పట్టుచున్నది. అందును నుధుర నాదానుభవముతో వారికీ _ర్హనమందు శికువులు సైతము ముస్థలె అనంద మొందుట మనకును తెలియును.

“మౌకృగర్భము. సాచ్చిమన్నది మొదలుగా చచిత్తమచ్యుతుమిది? జేర్చిన (వహ్లాదయార్టి పరమౌదర్శము,

భారత బేళశమందు ఉఊగ్గపాలు పోయుట మొదలు ఉయ్యలలో నూచువరకను తమ పనీపిల్లలను, తల్లులు, చైవనామ కీర్తనలతో లాలనము వేయుట, ఊ త్తమ సంస్కారముకల కుటుంబములలో ఇప్పటికి మనము చూచుచున్నాము. బేశీయము-ా నిట్లు శెళవమౌది తల్లులు చేయు ఉఊపవారములన్‌ అనువైన (ప్రాచీన శేయములు మన సాహిత్యమందు (పనిద్ధములై యున్నవి.

ఆ వరుసలో త్యాగరాజస్వామి యీ భావమును మన చిత్త ఫలకములందు ముద "జేయుటయమే ఈ గేయమందలి స్వారస్యము.

ఈ ఆనందము ఏడాదివయనసు నుండియీ వ్య క్రమగును. శావున్య నా తండి శ్రీరామ, నీడాదినాడుగ_చాల్యమొదిణా. ఎడంచాయని వాని పోడిమిగా. ఎంతో ఒప్పుణా వాని ఆధిశారార్హ్య తలతో నిమి త్తము లేక జీ శాపాడుదునని యంటవి

ఆంతకన్న విచ్శితముశాతలక కలిగిన బాధ్య, తలపాగశే వదలునట్లు వేని, నన్ను కోరినమ్మిన చాని వలలో, నే వకుడ వె 'సంసారసాగరమును భ కిసాగరముగా మార్చి శాపాడుదును: అనగా భ క్రడగువాడు తానుచేయు నిత్యకృత్యములు సెతము, భగవ ల్సేవారూపములంగా భావించి, వానిని సంసారసాగరమునుండి భగవంతుడు తరింప జేయునని ఫావము. ఈ విధముగా రాముని (పతిజ్ఞావాక్యములను పేర్కొని రామొ! నీచాడిన మాట తప్పవలదని య్ళి 6చినారు,

ఈ మోటలప శా స్త్రృపమాణగ రవము కన్న త్యాగరాజు, శామదాసాది మహవానీయుల నుధురానుభవములే మనకు పరను (పమౌణములు; శామక్ళ స్టావతార

లీలలలో ఈ స్వారస్యమాును మహార్జులు, వ్యాసం వాల్మీకాదు లనుభవించినట్లు కలదు కచా! ఆ 216 కల్యాణ వనంతం___రూవకం నాదలోలుండై (బవ్సీనంద మందవే మనసా ॥నా। స్వాదు ఫల్మ[వద న_్తనస్యర రాగనిచయ నహ్‌ిత 1నా॥ వారిహరాత్మభూ సురవతి శరజన్న గ ణేశాది వరమాొను లుపాసించ కే ధర త్యాగ రాజు తెలియు. !1నాః నాదము పరమౌత్మక శరీరమువంటిది. కేవల ఆనాహత నాదనుందు లత్య నిద్ధికల యోగికి (బ్రహ్మానందము సోపాధికమె మనోబుద్ధులన వీశాంత మొన సుఖమును కలిగించును.

ఆ అనాహకనాదము, స్పస్వరములు, వాటివలన ఏర్పడిన రాగముల వివిధ శుచి పాకములతో, ఆ పాత మధురమెన స్వాదుఫలమును సమకూర్చును. వరి చారులు ఆత్మభువుడెన టవ్మాః ఇందుడు, సుృుబవ్యూణ్య గశేళాది జేవతలుు మహా మునులాదిశా గల సర్వ బేవతలవ ఈ నాదము ఏకైక నూతయె సర్వమంత్రో కృ బే తల నొక్కరూపమున సమన్వయించగలదు. శావున వీరందరు నాదలోలురె ఆనం దింకురు. ఈ నాదమర్శుము త్యాగ రాజునకు 'శెలియును, అని తన మనస్సును (పబో ధించినారు.

217. చిత్తరంజని___అది. నాద తను మనిశం శంకరం నమామి మే మనసా శిరసా శనాః మోదకర నిగమో_త్తమ సామ "వీదసారం చారం వారం కనా! సద్యోజూతాది వంచవ క్ర నరిగమ వదనీ వరస _వ్రన్యర విద్యాలోలం విదళిత కాలం విమల హృదయ త్యాగ రాజపాలం నా!

త్యాగరాజు క్రీర్హనలు తక్‌? సచ్చిదానంద శుద్ధ వెళన్య స్వరూపుడగు శివనవ ఎనిమిది మూ ర్తులున్నం చును పరమశివునికి “ఆషమూ 56” యను సంశేతము (పనీదము. వీనిశే ఆప; పకాతు ట్‌ లాధి బలాల లనియు పీరు. గలదు. నిర్దణుడైన పరమౌళ్మప ఈ అస్ట్యప్రకృతులే శరీరముగా వర్చడును.

పృధివ్య ప్తేజో వాయు రాశాళశములను పంచనుహా భూతములు నూర్య

చంద్రులు, జీవుడు అనునవి అషమూ రులు; (పపం చమందలి సర్వవిశారములను, తన రలు అనీ వ్ర యందు లయింపంకేయుట చేతనే “లింగొమను సంశేర యేర్పడినది. అశాళాది భూర సం కేతములతో పంచలింగములు 'ప్రవీద్ధములై యున్నవి, ఈ ఎన్మిది పక్ళళులలో జీవుడు ఫురునుడే. జీవత _త్వ్వేముశాక కడమ ఏడు త త్హ్వేములు సప్తస్వరములై, జీన అశ! అతి చ్‌వా ళత్త్వము ఆనాహళళుద్ధ నాదాత్మకమని కా ్రుచములందు కలదు. శావున పరమశివుడు స్తపకృతి శరీరు 2, నాద తనువుగా ఇందు క త్త్యరహస్యము వివరించంబుడినది, అటి శివునకు శిరసా మనసా నమస్క_రింతునని కీ రంచిరి. లు న!

ఈ నాదము సాముజేదసారము. శుద్ధనాదము యొక్క రూపాంతరములు సామ జేదమందు 'పస్తరించంబడినవి. పరమశివుని సద్యోజూర, అఘోర ఈళాను శళ్చురువ, వానుబేనను అనెడి పంచముఖములనుండి సరిగమాది స _ప్పస్వరములు ఆవిర్భవించినవి; ఈ సప్తస్వర జాటముజే ఆన్టో భిల్ల సప్తస్వర నుందరుల భజింపబె మనసా”యోున్సి సప్తస్వర స్థానములనున్నూ, మన కళరీరమంటే నిరూపించి *నాభి వృాక్క_ంక రసన నాసాదులయందు?” అనియు నిచ్చేశించినారు. నాభి ముదలగు ఒక్కాక్సా ప్థానమందే స్పష్టస్వరములు ఉద్భవించినట్లు సమన్వయించవలనీ యున్నడి. లోశమందు 'త్రిస్టాయిలు, మం(దమధ్యమ తారస్థాయిలు మాత్రమే చాడుకలోనున్నవి, శాని నాఖిస్థానమందు *ఆనుమం[దము” నాసమందు “ఆతి కారము. అనుపొన భేదములతో నురి అెండు స్థాయిలం కలవు. శాని ఆవి

థి

మౌనవులు పొడుటక వీలుశానివి; శివుని పద్యోజూకమను ముఖమునుండి (మనజ్‌ నాభిస్థానము) ఆనుమం[ దము అఘాోరమను ముఖమునుండి అతి శారస్థాయియు ఫుట్రినవట. కడమ వృాత్క_ంక రసనలు ముం(ద్రనుధ్యమ ఆారస్థాయిలలో సప్తస్వర కూటమునకు ఉత్ప త్తి ేందములు, అట్టి వాద, స్వరలోలుడు శివుడనియు, నాదాళ్య కముగా శివుని ఉపాసించినవారు, కాలుని భయనందక, అమృత 'సస్వరూఫులగుదురని ేదములందు కలదు. ఈ విధముగా 'నాగోపొసనబేనీ, సర్వ చేవతలను, నాదనుంచే దర్శించి త్యాగరాజస్వామి మనకు ఉన్నత లమ్యుము నను[గ్రహించినారు,

తీపి త్యాగరాజ కీర్తనలు 218. ఆర భి...రూవకం నాదసుభారనంచిలను నరాకృతాయ మనసా నా వేద ఫురాణాగమ శాస్త్రాదుల కాధారమా నా స్వరములు యారొక ఘంటలు, వరరాగము కోదండము దురనయ 'దేశ్యము (త్రిగుణము నిరతగతి శరమురా నరన నంగతి నందర్భుముగ ల గిరములు రా ధరభజనే భాగ్యమురా త్యాగ రాజు జీవించు కనాః మానవుని ఆంతిళ్ళరీరమందున్న చిదాశాశమందు (పాణాగ్నుల కలయికతో నాదము ఏర్పడునని యోగుల ఆనుభవము. దీనినే దైవీవాక్కు అనియు వేదము వరి ౦చఛినది. శృ॥ “దై వీం వాచమజనయ న్త 'బేవా? తౌం విశ్వరూపాః పళవో వదంతి” (౮ చ్‌ ఇందియాధిష్టాతలై న కేవరలు 'జైవీవాష్కును. సృజించిరి.. అనగా నాదముసే సృజించిరని భావము, దానినే విశ్వరూపాః పళవః = విశ్వమందున్న జీవులు పల్కు చుందురు. అ నాదము సమ్ముద ఫఘోపషమువ లె దంజడాయమానముగా నుండును, అట్టి ఏ3 కనాదమును ఇం(దాదులు న్యవహార యోగ్యమగునట్లు అకారాది స్వరరూపము నొందించినట్లు [పమౌణము కలదు. అందు ఆదిలో సర్వజేవతా మం చృందో మూల్మమెన (పణవనాద ముద్శవించినది.

ఆ (ప్రణవనాదమే, వేదపురాణాగమ శాస్త్రాదులక ఆధారము. అశ ఉప్రణవ నాదము సప్త్పస్వరములె బరగ* ఆనుటవలన సరిగమొది స్పష్పస్వరములు (ప్రణవము వల్ల "నే ఏర్పడినవి. ఇవి *ఆరున్నొాక్క_ స్వరములు” అని ఈ క్రీ రనమందు. వెప్తుట వలన 'సష్టస్వరములలో షడ్డమును 'పళ్ళతి స్వరముగా 'ప్ర ల్యేకించుట గమనింప 6 దగినది. ఆట్రినాదము ఆమృతమువంటిది. ఆమృతమువలె నిత్యము ఆస్వాద్యము నా! నాదామృతము నరాళృతి చాల్చి కోదండ రామరూపముశా నైనదని కామ తారక (ట్రవ్మామును నాద స్వరూపుని-గా భావించినారు,

'వాదోపాసవడు భగవంతుని పాదాదిశిరః పర్యంత మెద దివ్యరూపమును, వాని దివ్వ నామమును నాదమువల్ల నే రూపొందించుకొని భావించుట ఉపాసనా సంప చాయముందు. కలదు, నాదార్మకమెన కబ్వళ _క్రిచే సర్వభావములను, చక్కుగొ నిరూపించగల్గుటమన అనుభనమంటబే కలదుగచా!

త్యాగ శాజ కీర్తనలు జీ9 కావున త్యాగరాజస్వామి ఈ గేయమందుు రాముని కోదండనుం దలంళ రించిన ఆరున్నొక్క గంటలు స ప్రస్వరములనియు ఆందున్న ఆలె తాడు 'తిగుణము: దురు నయ, జేళ్ళములు అనగా రాగములు ఘనరాగములుు నయరాగములు 'బేళ్ళములు ఆను మూడు విధములై యున్నందున, ఈ విభేదములను ఆలె, తాడుతో పోల్చినారు కోదండ మే రాగమనియు, నిరతగతి చబాణపరంపరయనియు, అందలి సంగతి సంద రృములు (నెరనలు) విచి,తములైన పలుకలనియు, ఇట్టి కోదండ ధారిమైన రాముడే నాదాత్మమైన చాడగుటవలన ఈ దివ్య నాదము, కోదండరాముని అఫిన్నము"7ా భావించి భజించుటయే. నాదోపాసవల భాగ్యమనియు, ఇట్లు త్యాగరాజునే సేనింపండు రాముడు నాదరూఫుడని కీ ర్వంచినారు. 219. బేగడ__ చేశాది నాదోపానని చేసే శంకర-నారాయణ విధులు వెలసిరి ఓ! మనసా 1నా॥ 'వేదోద్ధరులు 'వేడాతీతులు విశ్వ మెల్ల నిండియుం డెడివార లు శనా। మం, తాత్కులు యం[తతం తార్కులు మరి మంత ములన్నియు కలవారలు తందత్రీలయ స్వర రాగవిలోలుకు త్యాగ రాజ వంద్యులు స్వతంత్రులు 1నా! 'టవ్మా వ్‌మ్దు శివులు విళ్వసృష్టి స్టితిలయక రృలుగా మనక ఉఊపాస్యులగు చున్నారు, వీరికి గుణ, రూప (కియా భేదములు (పనిద్ధములె యున్నవి, వీరికీ మంత ములు, యంత్రములు, తంత్రములు (వూజా విథానములు జేళ్వేర విఫోగములు కలిగి యున్నవి. అట్టి త్రిమూర్తులు వాదరూపు లె, వాదార్శక లై, జెలనియున్నందున, నాదోపొాసనచేయు మహోపాసకులకు వీరు ఏకరూపులె భానింతురు; శావున నే స్‌ు జీదోద్ధరులు) వాదరథూపమున విశళ్వమంతయు నిండియున్నారు, తంశ్రీలయ న్వరు రాగ విన్యాసముల చ్చే వీరు ఆనందింతురు. మం,త్రయం( తాదులందు కల భేద ముల కిందు (పస ీలేదు.. స్వర లయాది భీదములతో అ యా రాగ భేదనులతో వీరిని పాడిన అనంగించి (ప్రసన్నులగుదురు,

తర0 త్యాగరాజ కీర్తనలు (1తిమా ర్తల "భేదము ననుసరించి, వీరికి సంబంధించిన రాగభావములు బీళ్వేరుశానున్నట్లు సంగీత కా్లాస్త్క్యమందు (ప్రమాణము కలదు.) ఆ రవాస్యము ెరిలి త్యాగరాజస్వామి ఈన నాదొనుసంధానమందు (త్రిమూర్తులను అయా స్వర 'సమ్మేళనముతో నుపానీంచెనని ఆాత్సర్యము. శావునే “త్ర్యాగరాజవంద్యులు” అని రించి, వికుద్ధ సంప్రదాయ సరళిలో, స్వర్య అయ్య రాగ విన్యాసముతే (తిమూ ర్పులను రంజింపంజేయగల ఈ శి నాదోపాసవలన కలదను ఉఊ _ర్సమ సంప చాంయయమును ఇందు నిరూపించినారు. 220. (శ్రీరాగం... బేశాది నామకుసుమముల చే6 బూజించే నరజన్మ మే బిన్ఫుము నునసా 1నా। (శ్రీమన్మానస కనక పీఠమున చెలం జేసికొని వరశిన, రామ నా నాదస్వరమ నే నవరత్నపు, 'వేదకవైనకల లీలా వి- నోదుని వరమాల్ముని (శ్రీ రాముని పాదములను త్యాగ రాద హృద్భూమణుని కినా॥ భగవంతుని దివ్యనామములు సుగంధ పుష్పములవలెజీ (పకృతి రమణీయ ములు సవాజములు, దివ్య పరీమళములను అంతటను (పసరింపంజేయకగినవి, చైవ నిర్మిరములైన మొనవ కరీరములు తరులతాదులవలె జీవులకు ఆనందమును కల్లించు చున్నవి, శావున నరజన్మ సాఫల్య మొందవలెనన్నచో, పపెవరవడిని వాగుగా భావించి తనశాయిక, వాచిక, మౌనసీకములచే వృాద్భూషుణుని = తేన వద యమున కలంశాల మెను అంతర్యామి రూపముననున్న 'పరమాత్మయైన శ్రీరాముని పాదములను వూజించవలెనను, చక్కని సమన్వయమును ఈ శగేయమండాటేశించి నారు ఈ పూజయందు మరియొక విశిష్ట సౌందర్యమున్న్నూ కలదు. భగవంతుని దివ్య నామములను, "కేవల మంతమయములుగా మొర మే జపించి పూజించుటయే గాక, 'నాదోపాసవలు తమ మానస సువర్గ పీఠమును నవావరణములనెడి నవరత్నములు పొదిగిన నాదమ'నెడి వేదిశైపె నమర్చి, సర్వ, అయ విన్యాసములతో, లీలా విసోదియైన

త్యాగరాజు క్లీర్హనలు శ4రకీ శాముని వూజించుటనే (కియా ఫలయేగాక, జీవన్ము _క్రినంది పార్ధ క జన్ములగుదురని తన ఉపాసనానిగిని ఉదా తఫావ గౌరవముతో భావించివారు. థి న! నారద గురుసామిో ఇకనైనన న్నాదరించ వేమి, ఈ 5 అవేమి ఇనౌన సారెకు నంగీత యోగ నైగమ పొరంగతుం.ై న వరమపావన ఇనాక ఇతిహోన, పురాణాగమచరితము లెవరివల్ల కలిగె, వలిని దానమివ్వబుద్ధి నత్య భామ కెటుల కలి] ద్యుతి జితశరద్మభ నినువీనా, మునియతుల కెవరు నలి] శీవిని త్యాగ రాజ వినుత నమ్మికి చింతందీర్చి (వహ్లాదుని (టోచిన కనా॥ వారదుడు 'త్రిలోళ గురువు, స్పటికమువంటి ఆతని వృాదయదర్పణమందు. భగవంతుని చిన్మయ స్వరూప కళానవిభూతులు తమంఠట-నీ ,పతిచించితములగును.. భగవంతుని యందువలెచే, నారదుని యందును సర్వజ్ఞ త్వము స్వర న్సిద్ధము, నారద గురుస్మరణ మౌ,ఠమున చే ఆ ర్తులగువారి మనోరథములు ఫలించును. భగవంతుని దివ్యానుభవము, జీదాగమౌాదుల సంటేళను, నాదరూఫు కైన, నారదుని *మవాతి” యను వీకౌనుండియే స్వత న్పిద్ధముణా, భప్తలవ, నాదయోగులవ (ప్రసారమగుచుండును. ఇది యోగరసహ స్యము, దీనిని కాగుగా నెరింగిన ఈ) త్యాగ శాజునిక్సి నారద గురూప'ేళము లభించుట యేగాక, స్వరార్ష్మ వనును కా స్తగంథము ఆను(గహింపంబ డెనన్వి ఆయ్య గారి చరిత 'ప్రవీద్ధమైయున్నది. ఇంరేటి యనుబంధ మున్నందున నే ఈ కీ ర్తనమందు నారద గురుసామో! యని పీలీచి నన్నాదరించుటకు యీ కణ వేమిశి యని స్వాతం[త్ర్యముతో కీ రించుకొన్నారు. లోకమందు ఇతిహాస పురాణముఅందలి చరిత్రలు నారదుని శాయ'బారముతో జరిగినట్లు స్పష మే, గుణపకృతితో భగవంతుని డివ్యలీలా విశేమములన్నియు, న ల వారదుని ఆనుసంధానమువనల్ల నే ఫలించినవి. భగవంతుని అర్చనా విశేసపములను "తెల్పు అగముములు సంహితలు నారద (పో క్రోచులై యున్నవి.

తీ్ర2 ఇ్యాగశాజ కీర్సనలు

మోగులవ;, యతులన భగవ త్సా ప్రికి నారద గురుమా _ర్రియే సలి” = (ప్రాపె యున్నాడు. ఇంతకన్న మరియొక అద్భుత సన్ని వేళమును త్యాగరాజస్వామి ఇందు ప్వారస్యము-ణా నిరూపీంచినారు. మనకువలె నే భగవంతుని కృష్ణావతారమందు లీలా మొతమెన సంపారమందు, ఆనన్య 'సేమౌనుభవము పతిభ క్రియు కలది సత్యభామ, శాన్తి ఆమెకుగల ఫొందర్యగర్వము, అహంభావము మొతము అనురాగ సమ్మిత మే ఆయినన్వు తోడివారలప అవమౌన "హీతువగును.

ఈ సఠ్యభామౌనుకల్లి గర్వమును, మిక్కిలి సున్నితమెన తీరులో నారదుడం పరిమ్కరింపందలచి, శీ సామాన్యమం'బెవ్వరు ఆచరించని, “పతిదాన్యవత” మను తొ _త్త్మవతముపటేశించ్వి పతిని చానమిచ్చుట పతివత కసంభవముగాను ఆతని యెత్తు సువర మిచ్చిన (వకనిదికలు౮గునని తులాఖభారమును నిర్ణ యిం చెను, అందు

ల్‌ సత్యవ గర్వాపహోర మె న! ట్రేల్ళతీశాంక శ్రి శృష్ష పద ధ్యానముతో సమర్పించిన తులసీదళముతో, కృష్ణుడు తులందూగుట యను నుందర సన్ని వేళముతో ఆ ఘట్టము సార్ధక మైనది, ఇంతటి సంవిధానమును (కీ నారద గురుమూ _ర్రియే సమకూ ర్చెనని ఆయ్యగారు క్ట ర్థించుట స్వారస్యము, (ప్రహ్లాదుని భక్తి సొష్ట్రవమునకం గత్యోపటేక మౌదిశా నారదుని దీనదయాళుత్వము స్పష్ట మే.

ఇనకే పురాగేతిహోసములందలి చరితలందు నారదగురు గౌరవము ఎంతో శలదు, అట్టి నారదగురుస్వామిని, వేదకా స్త్రృయోశగాగమ సంప్రదాయ సరళిలో శీర్టించుట సర్వతోముఖ మెన భాగ్యమును మనకందించినారు.

౭222. అళాణ.-రూవకం నారదగానలోల నతజనవరిపాల నా! నీరదనమనీల నిరువమగుణకీల $నా॥ ఓీవ్చు లీక యే తనువులు నిరతముగా నడచును నీవు లేక యే తరువులు నిక్కముగా మొలచును నీవ్ర లేకయే వానలు నిత్యముగాం గురియును నీవు లేక త్యాగరాజు సీ గుణముల నెటు బౌడును నాక విశ్వమంతయు హరినుయము, హారి నిశ్వమయుండు. సచ్చిదానంద స్వరూప లత్వణముకల (శ్రీవారి సర్వజీవులందును ఆంత ర్యామియై “జీను. అనెడి 'పతీతితో అందరియందు నొక్క రూపమయమెయున్నాడు. “నీవి అనునది వ్యవవారమందు

త్యాగరాజు క్ట ర్తనలు త౮3 పేరుగా తోచినను, ఆక్కయొక్క వికల్పమే. అశే వృతములం మొదలెన స్టా రములందు పంచనుహా భూతములందున్వు ఆ సచ్చిచానందార్శయే ఆశ్రయము. అధి హైనమ్వునెయున్నది. అట్టి పరమౌొర్మయొక్క ఆ న్లీర్వమునట్‌ మన లోపలి హృద యాకాళమునుండి, (చీిజాశాశళము ఆఅనాహర మె, వ్యక్త మగు నాదము (ప్రబల నిదర్శ నము, ఆ నాదమే మనుష్యృళరీరమందు స్థాన "భేదములంబట్టీ సరిగమౌది సృష్ట స్వర రూపమున విశృతినంద్వి రాగ అయాది సమ్మిత మె, విశ్వమందలి చేతన అచేతన (పకృతిని స్వతః రంజింపంజేయుచున్నది, శావున సర్వవ్యాపక మెన పరమౌర్య్మక నాదబ్రవ్మాము సరూపమె మిక్కిలి సన్నిహిత మెయున్నది. భగవంతునికి 'పతివింబమనదగిన వారదు నిరంతరము అ్మపయక్నముగ (శ్రీహరి ఉణగానముచేయును. కావున *నారదణశగానలోల! యకుని వీలచ్చి రామా! సీవుండుట వల్ల నేశడా త్యాగరాజు నీ గుణములను పాడుకొనుచున్నాడుం” అని అన్వయ ముఖ ముగా కాకు “నీవు లేకి” యని వ్యతిరేక ముఖమున, భగవంతుడు 'సర్వా్యశ్రయమని నిరూపించినారుం ఇందుక (పత్యతయమెన అదర్శములతో, పరమాత్మ అ న్తిర్వమును నిర్ణ యించుచూూ, నీవు లేక లుఃకా ళరీరములు, తరు అతాదులు, వీటికి జీనమిచ్చు మేఘ ములు ఎట్లుండును “*ఆన్నాద్భవంతి భూతాని, పర్షన్యాదన్న సంభవః” అన్నము వలన భూరములు ఆ యన్నము 'మేఘములనలన ఇట్లు శారణపరంపరను విచారించి నచో వ్యా అతరసముద్భవం” అతర స్వరూప మిన పరమౌార్మ సర్వశారణమె పర్యవనీంచుచున్నది. కావున, శ్రీవారిని వారదుని అఆదర్శముతో స్వరన్సిద్ధమైన నాదానుభవముతో 'సంకీ రృనము 'చేయనలయణనని అనన్య భ కిని ఆజేశంచినారు. బ23. చేవగాంభారి..రూవకం నా మొతాలకింవ వేమి (శ్రీ రామ 1నా॥ నీ మహిమలు విని విని వీనెంతో నెజనమ్మితి 1నాః ఒక వనచరుడలనాడు నహోదరు కూధలు తా భక మొటలిడం(బోచితివి తనకు సుగీవముగాదా ॥నా॥ ఒక నిశి చరుడన్నమూటలోర్వక శరణనగా థుకఠశవచనములో నాదువలుకులన్ని విఖీమణమా ॥$నా॥ పూనలుగుచ్చిన యటువ లె పూని భజించగ అఆనలుగల శ్యాగరాజు ఉఊానుండనుచు జెలిసి శినా॥

త౦4 త్యాగరాజ కీర్శనేలు ఉనకృృబేవ _ప్రపన్నాయ తవాన్మీతి చ యాచలే; ఆభయం సర్వభూ తేళ్యోడ జా మ్యేత ద స్ట్‌లే ంవముముిి (ఎవ్వం డేని సరియైన పరిపొశముతో ఒక్ళమౌొమేన (ప్రపన్ను డై, సీ వాడనని ళరణన్న వానికి ఆభయమిచ్చుట నాక్‌ (వతముు ఆను శ్రీరాముని ప్రతిజ్ఞా వచన మాధారముగా ఇందు నా మొరాలకింప వేని? నీ మహిమలను విని విని విశ్వనించి నిన్నే పార్టి చితిని. మరియు, వూసలం (గుచ్చినట్లు ఏమొతము ఎడబాటు లేక, నిన్నే భజింపుచు, సీయం బే ఆసంగొన్న దాసుండనని నీ వెరింగియు, 'నన్ను శాపాడ పన్నావు. లోగడ నీవలన రతుణ నందిన చాలేమి ఘనులా* ఒక వనచరుండు=చాన రుడైన సుగ్రీవుడు, ఒళ నిశిచరుండు= రాతను కైన విఖీషణుండు, వారి యన్నలెన, చాలి, రావణులచే నిఠరాశరింపంబుడి రామా! నిన్ను శరణందినారు. అందు వాలి, నుగీవుని చారా శాజ్యములను స్వాధీనముచేనిళొని జడలంగొట్రి చాథలు "పెట్టినాడు కానణుడు, కనక పొరబోధచేనీన విఖిమణుని ఈత్ర్వాంతుధిక్క_ల పాంసనం” ఆని దూసించినాడు. ఈ ఇరువురిలో సుగ్రీవుని రవీంచుట, తనకు నుగీకము గాదా! యనగా నొప్పు (పతిష్ట్రశాచా! (నుగ్రీము అనశ్యా. ఎంతో గొప్పయను ఫావమున జాతీయము గా వాడుకకలదు అక్కే విఖీషణునికి ఆభయమిచ్చుట విఫీపుణముగాచా! అనగా శతృ సోదరునికి తనపత్నమున ఆశ్రయమిచ్చుటమేగాక లంశా రాజ్యమును మెతము వానికి పట్టముకట్టుట భయంకర మెన వీరకృళ్యమని ఛావము. అదిగాక వారి పలునలు కుకవచనములా! తియ్యని మాటలా! నాదు పలుకులు మొశము నీవ వీ షణములా* భయంశరములా% యనియు భావము, జీవంతో ఆసంగొని, వూగుచ్చినటులు నిన్ను స్తుతించి మొరలిడుచున్నాను. ఆలకింపుము. ఆని రామోయణమందలి (ప్రధాన ఘట్టముల అదర్శముతో స్తుతించినారు. 224. ఆరభి... చేశాది నా మొటలను విని వమరవ లెనా పామరజనులలో ఓ రామ కనా! తోమర నారాచములై మనసుక దోచెనా భక పావవిమోచన కనా! ఇఛరాజేందుండు యెక్కు వై న లం చమిచ్చిన బేమిరా నభలో మానము. బోనమయంబున నతియే మిచ్చెనురా ఓ రామ ॥నా!

భఛాగవతా(గోనర రసికావన జాగరూకుండని పేళీ రాగన్వరయుత (వేమ భక్తజన రతక ్యాగ రాజ వందిత న్నా రామా! నా మొరలను వినుచూ పరాకుగా నుండతగునాళి నా పరిసరమున పామరఖమలతో కూడినవి. నీవు పరావగానున్నచో, సీవను, నావను, వీరిలో మర్యాద య్వుడదని భావము. కొండలవంటి పాపములను పోగొట్టి భ్తలను రశ టచడ ద. అట్టి సీక నా మొరలు తోమరములు, వొణములనలె తోచినవా! (తోమరములు= ఆయుధములు). బుషిశాప(గ న్తుడె, మదోన్మత్తుడైన (గజరాజు, నీశేమెన లంచమిచ్చెనా! శకారవసభలో, ఎవ్వరూ ఊహీంచరాని ఆపదనొంది మౌనభంగమగు జేళ శౌపదిని ఇశాపాడితివి. ఆసతి యేమిచ్చినది!్‌ (లేక బంధు పతపాతమా! యనియు ధ్వని పరమ భ ్తలగు రసీకలను, ఆ ర్హులను, నిశ్హే తుకదయతో 'సంరవీంచుటలో మిక్కిలి జాగరూకపడవని నీక 'పకిద్ధి కలదు. సర్వాధారమని తెలపని ఆనన్య (పేమతో చక్కని రాగ స్వర సమ్మేళశనమున యఎయేమళ క్రీ కలవారిని రవీంచుటలో సంజేవా మేమి పరాకు వలదు. శాపాడుముం 22225, నభోమణి_ అది నాయెడ వంచన జేయకు రా ఓ! రాఘవ ॥నాః నలుగురిక్తై నమ్మ లేదురా (శ్రీరామ చంద్ర 1నాకి మాయపు మానవులం జేరి మత్సరుండై తిరిగితినా డాయాదుల పోనై నంగాని, దాసుడని వేడుకొన్న 8నా॥ వాదాడుచు బాలుంరు యెచ్చటివాడె"నిలురా బుద్ధి 'లేదాయన ఆాళిమిగలవాశైై తలిదండులు మూచి మోదముతో తనయులనుచును ముద్దు బెట్టి కౌగలిగూర్చ "లేడా యటునేగాదా (బోవ వే శ్యాగ రాజసన్నుత నా! రామా! లోకమందు బుద్ధిమంతులు 'పముఖుఅందరు నీ పతుము నాళయించి జారు శావున ఆ నలుగురిలో "నేనొక డనెయున్న బాగుండునను మోజుతో తప్ప మెప్పు 3 గ్‌ ా0

466 త్యాగరాజ కీర్సనలు “న్ను నమ్మినవాడను కాను, నా సహజమెన భ క్రితో నీవు సర్వరతపడవని ఖా కించి నిన్నా'శ్రయించిన నన్ను, మోసముచేయుట న్యాయముగాదు. అట్లు సీయ సు, మౌ యావులు కపటముగలవారి స్నేహముతో, తొందరపాటు జ్వేషముక లిగి శర. తినాశీ ఒళ వంక మూ యన్నగారు మొదలెన డాయాదులు నన్నెంత పోరు ఎట్టినను వారి ేమునక రామా! నీశే దాసుడనై, నిన్నే జీడుళొన్నాను. ఇక నిన్ను రతీంచుటప నీ ఆర్హ్యత ఏమందువాళ నీజే కలియు తండియునని రలచి, జీను బాలభావముతో నున్నాను. లోకమందు ఇరుంగు పొరుగింటి పిల్లలు ఆటలలో పరస్పరమూ శలహించుకొని, ఒక బాలుని నిల బెట్టి అందరొక్క_ క, నిలు, నీ వెవరి వాడవు? నీళకీమి బుద్ధి లేదాశి యని దండించినపుడు, వీడు బిక్క మొగము బెట్టిన పుడు, చారివారి తలిదండ్రులు సన్నిహితులై చూచియు ఎనరి "నేమనక, పిల్లల యాటలని తలచి వారివారి పీల్ల లను, దగ్గర చేర్చి కాగలించిి ఆ పిల్లల ఆమౌయకమెన దీనర్వే మును సహించి, ముద్దుబెట్టుకొనుట లోక సహజము. ఆశే లోక సాధారణముగా "శే సెంత ఆల్లరి చేసినను, నీవే ఆదరించనలెను గాని నన్ను మోసగించుట చ్యాయ్యము కాదని ఏంతో సవాజమెన, చాత్సల్యమాగ అ అనుబంధమును రామునితో సమ కూర్చుకొని, శాగజ్వేము దూర_మెన విశుద్ధ ేమౌనుబంధము నిందు వెల్ల డీంచినారు, 226. ఉమాభరణం___ఆది

నిజయమర్శుములను "తెలిసిన వారిని

నివల యించే చే మొకో రావు 1ని।

అజగజరతుక గబజచ ర్మాంబ

'శాది బై వభేదములను లీలంగ ల్లంజేసిన 1ని॥

కృతిశాన్ర్ర పుశాణవిచాదిషణ్‌

మతళనిష్టుల నావమువరాదుల

తీతివతులంగుముతులుగాం జేసిన

శేమ త్యాగ రాజనుత (శ్రీ మనోవార ని!

'శీరామౌనతారము (త్రిమా ర్తుల లమేణములు కలై యుండి (త్రిమూర్తుల కతీర మెన రామతారక (బ్రవ్మారూపము సచ్చిదానంద ఘనము, అజ == స్రైవ్మ, గజరత్నుక జ= వివ్లు, గజచళ్శాంబర = ళవుడు అనువారు గణ

'శమయోపాధిక లై, సృష్ట్యాది లీలావ్యాపారములు సలన్బవాకు నామరూప అక్షణము

త్యానకాజ క _ర్హనలు శర? అచే పరస్పర ఖిన్నులుళా గోచరింతురు. యీ ('తిమా ర్తఆ అంళలతో ఆవాంతర చిభాగములతో, మం[ఠతధందో భేదములతో గాణాపత్యమ్యు. శైవము, కా క్తేయము మొదలైన మణ్మఠములు, కృతిక్ళాస్త, పురాణాదులలో, ఆయా కల్చ్పములతో వి స్త శింపంబడినవి; ఇందు మరికొందరు నామపరులు_అన7ా ఆయా స్వేష్ట బేనతా నామ శ్రీ ర్తనముచేయుచూ, నాను జపకీ ర్హనాదులే 'పధాన నిద్ధాంతములు గా "పేర్కొనిన చారు. ఇన్నింటిని పరస్పర వివాదములు లేక, చారివారి ఆ _న్తీశ్య్యమును, చారి వైన భావమును రవీ0చుటవ క&తిపతులు (ప్రభువులు లోకమును పాలింతురు; ఇదంతయు లోకనుందు కల పద్ధతి; ఇన్ని విధములచే విఖిన్నములె న పద్ధతులలో, రాముడు, రామనామము, రాముని విలతుణమెన ఆదర్శము, రాముని రాజ్యపరిపాలనము, ఏ విరోధము. లేశ సర్వులక "క్షేమంకర మైనదనియు, ఇన్నింట ఏన క సమన్వయ నూ(తము రామోపాసనమందు కలదనియు, అదియే రామావతారమందలి నిజమర్మ చని శ్రీ ళ్యాగళాజస్వామివారి అనుభవము. అఆ నిజమర్శమును కెలినినవారిని రామా! సీజీమి ఆలయింతువు! అనగా జేళ్వేర భావములతో, ఆచరణలతో వారి నేమి (శమ "పిట్ట లేవని భావము, అనగా రాముని స్వరూపమందు, లోక స్వభావము, పరక బ్‌ భావము వారి కల్యాణ గుణానుభవముచేరన్వు “రామో విగవావాక్‌ ధర్మః” రామునితో, యా లీ భావమందిన ధర్మా చరణమువలననూ, ఏ మక విరోధములులేక, 'దె నందిన నిత్య జీవితమందును, పరమౌర్భ బోని లేక ఆత్యంతికమెన శేమమంబెదరని తాత 'ర్యముః శావున రాముని నిజమర్మ్శము నెరింగినవారు మతాంతరములచే ఏవిధమెన శ్రమనొందరని (శ్రీరాముని పరత్యమును ర్ట ల్రించినారు. జడ”. శపహాన.. జేశాది నిజముగ నీ మహిమ ెల్ప లేరు ॥ని॥ భజనసేయమని బలిశేశేగాని అజగజ సింహ్వానృ గాలాంతరమననే 1నిః బుద్ధ్యను తల్లిని విషయ విటులే (ొద్దనొనంగి మైకము లార్టించే సిద్ధులు సుజనుల సభకు రానేరని “పెద్దలు (శ్రీ త్యాగరాజ వినుత రామ 1ని॥

శీ68 త్యాగరాజు క్రీ ర్హృనలు పర మేళ్వరుని స్వరూపధర్మమును "ెలియక చే, కొందరు పరమార్థోప చేళవల వలె నటించుచు భగవంతుని భజనచేయుడనియు, పూజోపచారములు చేయు డనియు, (ప్రజాసామౌన్యమాును 'పవారథోరణిలో (బోధించుచు, చారి. స్వంత ఆఅచరణమందు మొతము అర్హ మెన వివేకము శేనివానై యుందురు. భగవంతుని భజన చేయుట ఉత్తమ సాధనమే, అయినను, దీని చాటున వారి చి త్తదోషుములను దాచి కొందురు. అజము = వేక గజము, నీంవ్వూము సృశాలము = నక్కా మొదలెన జంతు సామౌన్యములో కూడ, వేర్వేరు తారతమ్యములున్న కే మొనవ (ప్రకృతులందు స్వభావ భేదములు సవాజములై యుండును. వీటికి ఆతీకముగ భగవంతుని నొప్ప ఛనము, అంతళ్ళుద్దిగల వివేకవంశులన గాని తెలియదు, భజన పరులుగదా! యని మూక-ా ఒక్క_తీరులో సామ్యమును ఫావించరాదు. కొందరు బుద్దియను తల్లిని -సెితము విషయములను విటులకు వప్పగించి, పెళ మౌర్చించు వి వేకహీనులు సజ్జన సమాజములప రా చేరక, చాటు మొటునచే తను స్వార్థమును సంపాదింతురు, అని సహజయమెన తీరులో 'దెవద త మెన బుదిని =తను జానమును ళ క్రియు కలను వ్యర్త చుం యమో వటి యె థి జా న! వ! థి ముగా వినియోగించుచు, బుద్ధికి ఆధిస్టానమెన భగవంతుని తెలియక విషయ అంపటులై, సమౌజమందు ఇారవము “సంపాదించు చాంభికులనూ, ఆవి వేళకములను ఇందు నిమర్శించినారు. ఇటువంటి వాలే సంఘ శతృవులు, ఈ దోషము తెలిసీన6 “ఇాని, న్యాయ్య_మెన సంస్కారమురాదు ఆని వివరించిరి, 228. కల్యాణి--తిపుట నిధి ఛాలా సుఖమో రాముని న-= న్నిధి సేవ సుఖమో నిజముగ బల్కు-మనసా కని దధినవనీత శీరములు రుచో ఉజశరథి ఛ్యాన భఛజనసుధార సమురు చో శని శమ దమమును గంగాస్నానము సుఖమో క్ర ర్చిమ దుర్విషయ కూవస్నానము సుఖ వమెోా మమతబంధ నయుత నర స్తుతి సుఖమో ,సుమతి త్యాగ రాజనుతుని కీర్తన సుఖమో ॥నిః శ్రీ త్యాగశాజస్వామిని తంజపుర (ప్రభువులు తన సంగీతమును విను వదతరూవాల మున తమ ఆస్టానమున శాహ్వానించినపుడు, రాజు ఇౌరవమున్నను, వారిచ్చు (దవ్య

క్యాగనరాజ క ర్హనలు 469 నిధిని ఊహించుకొని, రారాజైన శ్రీరాముని దివ్యాస్థాన సన్నిధిని ఒళశ్క్ళనాడెన విడచి వెళ్ళుట తాళలేక మనస్సంబోథనతో (శ్రీరాముని సన్నిధి భాన్యముయొక్క శ్రన్నత్యమును ఉచావారణలతో ఇందు నిరూపించుకొ న్నారని పరంపరయా వెప్పు ఉఊొందురుం

(ద్రవ్యనిధి రాముని దివ్య సన్నిధి వీట్‌ తారతమ్యుమును అందలి నుఖానుభవ మును పరిశీలించినారు,

"పెరుగు పాలు పెన్న, తాశ్కాలికముగా రుచ్యములె సుఖమిచ్చును. కాని (శీరాముని ధ్యానము భజనము సుధారసము అమృతము వంటివి. "శేవల రుచి మారమే గాకు శాళ్వతానందము నిచ్చును. అశ ళమదనుమను=అఆంతరిం[దియ, కాహ్యీం (దచియ నిిగవారూప మెన గంగాస్నానము వంటిది 'శీరాముని భజనానందము. శాన రాశాది కర్ష నుము ఇ బురదతోజాడిన కూపస్నానము వంటిది (దవ్యనిధి,

ఇట ఆవాంశార మముశారముల ెడి బంధముతో కుల్యమోశది నర స్తుతి, శ్యాగరాజనుతుడైన (శ్రీరాముని స్తుతి క్షేనుంకరమెనదని విచారణ చేని, తన చిత్తము ఒక్క తుణమెనను, శ్రీరాముని సన్నిధి భాగ్యమును విడచి, నిధియందు అస కి చూపి నను, తన సంస్కారము మలిశితముగునని భావించినారు. ఆట్లగుచో, జెనందిన జీవిత మందు ద్రవ్యనిధికి ఆవళ్యకత శేళశపోలేదు. ఆదియు జ చాను([గహాముచేత 3 లభ్యము శానలెను. దై వసంప్కారమునకు ఛాహ్యూజీచనము విరోధిశాజూదడదనుట నీద్ధాంతము. శావున నే శిలోంభ వృత్తులు అమృతమువంటివి. శావున నే 'శావ్యాణాదులన వేశ్వేర వృర్తులనూ క్యాస్త్రము ీర్కొన్నదిం

కాను యత్నవూర్వక ముగా, విషయలంపటుడు కారాదని సంప్రదాయము.

శావునే అయ్యగారు రామనామ గుణ కీర్తనముతో ఊంఛవృ్తిని స్వీక రించినటు స్పష్వముం

న! ళు

220. కల్యాణి. చాపు నిన్ననవలసిన బేమి రామ నన్ననవ లెగాక 1నిః శన్నళరండి నీకన్న "వేల్చులెవ రున్నారురా యావన్న రతకనే శనిః కన స్రైరించని దుర్దనుల భావణ లేక మనసున నెనరున నినుం జూచినానా

470 త్యాగ రాజు కీర్తనలు

అనుదినమును నినుం/గన నజ్దన సేవ

వినయమునను నిజమునం జేసినానా 1నిః

వినవయ్యమనవిని ననకాదివినుత నే

ధనమును, కొనిన భామను (పేమమిర

యనయక మననను వనజమున నతివే

గనపాదమున పూజనొనరించినానా శని1

కలిమానవులు సేయు చలకార్యములను జ

నిలలోను తెలియక వలచితింగాని

కలలోను గలిగిన కలుములవ లెనెంచి

వలచక బలు తవములు వేసీనానా కనీ!

జలజా వకుల వరతిలక ఏీనులనీక-

థలు విన్న బలుపావములుపోనుగాని

శలుముల వలుకుల వెలులు వశ్యలుగాని

తొలిజనుముల పూజూాఫలమేమో తెలియ వః

శరజావధర మయూగివరనుత వరిపూర్ణ్మ్మ

నరరూవనిరతము వర త్యాగ రాజ

వరిపాల సురభూమిసురులను సిరముగ

కరుణించే బిరుదు సీకరమున 'మెటయ శని!

భగవంతుని అన్నుగవామును పొందుటవ, ఆంతఃకరణ శుద్ధితో తన లోపము అను తౌను గుర్తించుట వివేకవంతు డైన పాధవని శ _రృవ్యము, శ్యాగరాజస్వామి వారి చీర్తమందు నిరంతరము భగవచ్చింతన మేం (ప్రధాన లత్య మైనను వీదో యొక పుడు, శాముని (ప్రసన్నత తాను తలచినట్లు రాని శారణమున, పరిపాకముతో, అత్మపరి శోధన చేసికొనుట ద్వారా మన లోపములను ఎత్తి చూపుట ఈ క్రీ రృనమందలీ విశేసను. శామా! నిన్నాడుకోవలనీన ఆవసరములేదు. నా యోగ్యత తిన్నగా నున్న

నీ యన్ముగవహము తలిదం(డ్రులన తమ పిల్లల యందువలె సహజముగా బే (పసరించునుం ఆ పన్నరతృకడ'వైన నీకన్న దైవ మెవరుంగలరు!ి

నిత్యము సజ్జనులతో చేరి, వినయముతో నీను సేవించితినాకి శాంతా కనకము అందలి అనురాగమును వదలి నవా మనసను వనజమున == పద్మమందు, సీ దివ్యపాద ములనుంచి వూజించితినా! కలలో కలిగిన కలుములు = సంపదలవంటిపే యీ విమ యములని రలచ్వి నీకై తపసానరించితినా! లోకము నుద్ధరించుకొరన జలజా ప్తకల మందు=నూర్యవంశమందవతరిం చిన, నీ దివ్యకధలెన విన్న నా పాపములు పరిహారమె యుం జెడివి, ఆదియు వేయెతిని; పోనిమ్ము ఇవానుందైనను కలుముల) పలుకుల "చెలులు = లత్మ్మీ సరస్వతులు వళమందున్నునూ భోగమనుభవింపవచ్చును; లేదా చానమానములతో పుణ్యముల నార్జించవచ్చును; నాతొలి జన్మల వూబాఫల మేమో! అవియు లేకన్నదిం వీ యోగ్యత లేవన్ననూ, శరభాపథరుడ వై 9 యోగివరులను కాపాడి, మౌనవ వూర్తానతారుడ వై 9 సుర = చేవతలను భూమినురులం == (శావ్మాణులను పరిపాలన చేయుచు, నిరంతర నిస్స్త తు కరుణాకరుడ వై ౩ సర్వ రతషపడు-గా వీరుదువపాంచిన నిన్ను ళరణొందిన నీ యను[గవామును సంపాదింపవచ్చును. జా కర్తవ్య లోపమే గాని నిన్ను అనవలసీన ఆవసరములేదని, తన అ ల్తిని నివేదించుకొ న్నారు, 230. కన్నడ_._అఆది నిన్నాడ నేల సీర జాయ 11ని।। క్ర న్నవారివైని శాక సేయ నేల 1|ని॥1 కర్చానికి తగినట్టు కార్యములు నడివేని ధర్మానికి తగినట్టు మైవము (బోచేని శని॥ చిత్తానికి తగినట్టు సిద్ధియు కలిగోని విత్తానికి తగినట్టు 'వేడుకనడిచేని 1|ని॥॥ న _త్వరూవనిన్ను నన్నుతిం జేసి త్త్త్వముం "జెలిసిన త్యాగ రాజునికి 11న! భగవంతుడు ఆందరియందు సమదృష్టి కలవాడు. జన్మశారణు లైన తలిదండ్రులు చైనసమౌొను లె, శొము కన్న భిడ్డలయందు సవహాజవాక్స్‌ల్యము కలిగియరయుందురు. కావున మన మనుభవించు జ్‌ నుఖములవ, జన్మాంతర క ర్మానుసారముగ మనచే శాధ్య6 కలిగియున్నాము, “యద్యద్భావ్యం భవతిహి విఖో పూర్వక రాను రూపం” అను

శత2ై త్యాగరాజ క్షీర్పనలు వీద్ధాంతమును చిన్న మొటలతో నూటిగా చాటినారు, కర్మమునకు తగినట్లు శార్య ములు ఫలించుట, ధర్మాచరణవ తగినట్లు దైవము శాపాడుట, “యాదృశీ భావనా యత నీద్ధిర్భవతి తాదృశి మన చి త్తమునకు తగినట్లు సిద్ధికలుగుట వి తము ననుస శించియే వేడుకలు కల్లుట, సవాజముగాన్సి ఇందు కితరులయందు బాధ్యత వస్ప శించుట న్యాయ్యముగాదు; వీటినన్నిటికి ఆతీతఠమెన సుఖశాంతుల నను(గహించు సత్త్వస్వరూపుడు భగవంతుడు, (త్రికరణముల నొకచో నిల్పి, భగవంతుని సన్నుతి వేసిన సత్త్వగుణసంపన్ను లైన భక్తులు, ెపెశార్యశారణ ధర్మములందు చివ్క బడక, యీ ద్వంద్వములు అనిత్యములని, తత్త్వ మెరింగిన చారు యీ లంపటమునుండి విముక్త లగుదురు. ఈ మౌర్షమును శెలినీన త్యాగరాజు మరెవ్వరిని అనవలసిన అగత్యము లేదు, అనిఉ శ్రృమాదర్శము నాబేశించినారు. 231. తోడి...రూవకం నిను వినా సుఖముంగాన సీరజనయన 1నిక మనసుకెంతో ఆనందమై మైపులకగించగా 1ని॥ రూవము (వతావము శరభావము సల్గావముంగల శని॥ కరుణారన వరిపూర్మవర దడా మృదువార్తలుకల ॥ని॥ శాగరసిక రాగరహీత త్యాగ రాజభాగ ధేయ ॥ని॥ మొనవుని సుఖానుభవమునన మనో బాశ్కాయములను (తికరణములు పథాన ములు. వీటికి తృ ప్రికీరునట్లు ఎదుట దృశ్యము నోచరించినచో, వీశాంత మెన సుఖాను భవము సిద్ధించును. ఇందు రాముని ఆత్మీయుని7ా భావించి “నిను వినా” నీవుగాశ మరెచటనూ సుఖములేదనియు, అందుకు నీ ఫుంసాంచోహనరూపమా, ళరభాపమాల '(పతాపము, అట్లని భయంకరుడుగాక చక్కని సరససల్గాపమును, భఛావించుటనలన నా మనసెంతో ఆనందమె. ళరీరము ఫులశాంకితమగుచున్నదన్వి సాత్స్విశానుభవ మును కీ ర్రించుకొ న్నారు. రాముండు శరుణారసవూర్హుడై వరదు.డై, మృదువార్హలు కలచాడు. రాగము వికుద్ధ (ంపేనుకలవారియందు రనీకడు; లేక స్వరరాగ రనికడు గానలోలుడనియు భావము; రాగ బ్వేహెదివిళ్ళరులు లేనివాడు; త్యాగరాజునవ భాగ్య చేవతయెన కాముని విడచి సుఖ మెందును లేదు. నుఖము అత్మధర్మము, శరీరేంద్రియాది పరికరములు దోహాదమిచ్చునవి మాఠరమేః

త్యాగశాజు కీర్తనలు త73 ఇందు నిను వినా” యనుటవలన రాముని తన ఆత్మా రామునిగా భావించినారనుట విశీపను. 232. బలహాంన__ఆది నినుబాసి యెట్లయుందురో నిర ' రాళ్ళు లౌ జనులు 1ని॥ అనఘసుపుణ్య అమరవ రేణ్య ననక శర ణ్వ సత్కా-రుణ్య 1ని॥ కనులకు చలువ వెవులకనృుతము విను రననకు రుచి, మనసుకు సుఖము తనువుకు నానందమును గల్డం జేసే ఆ త్యాగ రాజ హృద్ధామ పూర్త కామ $సి॥ ఎదుటి రూపము నిర్మలయమెన ఆద్దమందు అ్యప్రయర్నముగ 'ప్రతిఫలించునట్టు, విషయవాసనారహీత మె నిర్ణుల చి _ల్తేముగ అ సజ్జనుల వృాదయమందు రాముని చిన్మయ రూపము తనంత శా 'పతిబింబించును. అట్టివారు రాముని తణవియోగముేని సపాం పరు. రాముడు సర్యోన్నతుడు. సకల ఫుణ్యరూపుడు, దివ్యవిభూతిచే చేన్‌ 'రోస్టుడు. శావుననే సనకాదులవ పెతము శరణ్యుడు. కరుణారసవూర్జుడు. శనులన -చలువనిచ్చు రూపము, చెవుల కమత మొల్కు పలువలు విను ఇ అస్వాదించు రస చక రుచి మనస్తుకు సుఖము తనువున కానందమిచ్చు ఆఅమృతమూ రి రాముడు; అనగా రాముని అంత రాతర్ధ్సయందు భావించువారలప పెంకెస్పీన ఆనుభవములన్నియు ఆత్మీయములు గానే ఆనుభవమగునుగాని, ఇతరు లిచ్చి పుచ్చుకొనునవిశావు, అీ విశేషమును త్యాగరాజ వృాన్ధామ! వూర్ణశాను యను విశేమణములచే స్పష్ట "మొనర్చినారు, నిర్ణులాంతరంగములు కలచారికి రామునితో విడివడి యుండుటయే పొసంగదు,. శావుననే నిర్శలాత్ములు నిను నానీ ఎట్లుందురని ఆశ్చర్యమును వెల్లి తించినారుం 233. నవరనకన్నడ__రూవళం నిను వినా నామజెందు నిలువజే శ్రీహరి హరి 1ని॥ కనులకు నీ సౌగసెంతో (గ్రమ్మియున్నది గనుకను 1ని॥

474 త్యాగశాజ కీర్హనలు నీదు కధలు వీనులందు నిండియున్నది (శుద నీనామమునోట6 జెలంగియున్నది గనుక ని జీను ఎచటం జూచినను నీవైయున్నది ఛానువంశ తిలకనీదు భ క్తుడనుచు జేరు గనుక 11ని1 కవటమౌా మాట లెల్ల కమ్మనై నది తవము యోగఫలము నీవే త్యాగరాజ నన్నుత 11ని॥ శ్రీహరీ! రామా! నీయందుగాక వేరెచ్చటను నాచి _త్తము నిలువపన్నది. శారణచేమనశాా చి తము నాకర్షి ౦చునవి ఇం దియనులు, ఇం(ద్రియాధిస్టానము చిత్తముగచా! ఈ రెంటికిని నీయందు పొత్తుకలిగినది. అందు "నరములు నీ సాగమెన ఈూపమందు, వెవులు నీ దివ్యకథలయందు, నోరు నీనాను క్రీ ర్తనమందును అగ్న మెనవి; వీటి నిరంత రాను సంధానమువలన చిత్తము ఖావితమె, ఎచట చూచినను, వీస్వరూ పమే కన్నులలట్టుచున్నది. నేను నీ భప్తడనని పేరు నాకం దెలియ జీ లో మందు (పనీద్ధమెనది, అం నేశాక సీవేమన్న ను, ఎన్నిశపటము చమత్కారము వ్యంగ్య మైన నీ మౌటలన్నియు, నీయందు లగ్న మెన గాథానురాగమునలన నాకు కమ్మగా నున్నవి, ఆనురాగబంధమువే నీ వేమున్నను, విరసము జావన్నది. లేక భగవంతుడు పఠతోతముశగా, సృజించిన జగ త్తుయొక్క లీలావిలాసములు, చా _స్తవములు శాక్య కప టములై నన్తూ రామునియందుగల రాగ భక్రతో చూచిన సర్వమూ ఆరని కళామయ ముగానే నోచుచూ, అనందమయముగానున్న దనియు భావము, శావున సీయంకే నా చిల్తిము నిలచియుండుట స్వభావరమణీయ మే. 234. అరభి...చాపు నిన్నే నెఅనమ్మినాను నీరజాతు ననుబోవుము 11ని1 కన్న కన్నవారిని వేడుకొన్నను ఫలము లేదని నే 11ని॥ దార తనయుల ఉదర పూరణము సేయుకొ ఆకు దూర దేశములను సంచారముచేసి సారమీంతెన లేక వేసారి ఈ నంనసారపారా వారమందు గలుగు ఫలమిదారియని తెలిసి రామ !/ని1

త్యాగరాజ కీర్తనలు 45 సంచితక రము తొలగించి న న్నే వేళంగరు ణించి బోచే టైవము నీవంచు యాసించి కొం చెపునరుల నుతియించను నా వల్లనుగా దంచును దున్నంగతి ఛాలించి నంతతము కామ 11ని!॥ భూతలమున నొకరిచేతి ధనమవహరించు ఘాతుకుల వరలోక భీతియు లేని పాతకులంబట్టి యమదూతలు గొయైడి వేళ (బోతునని బల్క- నెవరిచేతంగాదని (శ్రీరామ 11ని1॥ ఎందు నిండియుంజే రఘునందన వేగనామనసు నందు. దలచిన యంతానందమైళో బే సుందరవదన యోగిబ్బృందవందిత వచార విందయుగ త్యాగ రాజ వందనీయ సనంతతము 11ని। ఎందు నిండియుండు రఘనందనుని తన మనసులో దలచినంత జీ అంతయూ ఆనందమయ మెనదని; తమ యనుభవము చెప్పుకొని శామా! నిజ్నీ నమ్మియున్నానని చెప్పీ, నిన్ను జాదన్న మరెచ్చటను జీవులఅట్‌ ఆనందములేదనుటన వారివారి యనూ భవములను వివరముశా ఇందు నిరూపించినారు. కంటికగపడిన వారినందరను 'కైన్యముతో ఎంత (బతిమాలినను ఎవ్వరు సుఖమివ్వలేరని తెలిని ని శ్నీ నమ్మితిని, భార్యను సీల్ల లను పోషి౦చుకొరబ, దూర ేశములందు వెఠము సంచార మొనర్చి? 'శోమించిననూ, తిర్లిదై. న్య యే కలుగుటయు, ఇది నాళ గ్రవ్యమే యని తలచి డార శుతాదులు కృతజ్ఞ తయైన చూపక, వినీవె త్తి యీ సంసార మొకదరిలేని సము, దము వలె తోచి ఫలమేమియు లేక, ఇది ఇంలే యని తెలిసీనది. నా వైనందిన జీవితమందు శరీరయా[ఈ వూర్వక ర్యాను రూపముగా సంచిత కర్మ ననుసరించియే జరగునని నిశ్చయించుకొని, నీచులను యాచించక, సర్వరకట డవు నీవేయని నిన్నే నమ్మితిని. మరియు, పరధన పరశాంతాపహారులైన పాపులు నరక మనుభవించు బేక్‌ ఎంత జీడినను, కాపాడుట ఎవరిచేత గాదని ముండే తెలిని రామా! ని న్నేనమ్మితినని, శారణములను జూపి, రాముడే సర్వళరణ్యుడని కీ ర్థించినారు.

తీ7గ్ర త్యాగరాజ కీర్తనలు 225, నాట._.అది నిన్నే భజన సేయువాడను 1'ని11 వన్నగశాయీ వరుల వేడ లేను నినసగగా మగమ-గమవ మావమవ-మవనిసానివని మపామ గమాగ సరీన వగాగమామపా వనీని, సాని పాము గమవపమ గమరిన 11ని[1 స్నానాదిజపతవ యోగ భ్యానసమాధి సుఖపద సీం తానాధ నకలలోకపాలక త్యాగ రాజసన్నుత 11ని।! సీళానాధుండైన సీశాపతిని శేవల పరమౌర్మశా భావించి నిన్నే భజింతు చనియు, పరుల వేడలేనని ఎంతో వె రాళ్యము ధ్వనించుచున్నదిం మరియు స్నానము మొదలు జపతపయోగసమాధి పర్యంతము పన్నగ శయాును.డైన పరమౌత్యునుండియే నుఖము కలుగుచున్నడి అనా ఒక్కొక్క సత్సాధనయందును చిత్తము సమౌధాన్వమె ఆనందము కలంగుచున్నది. కావున నిన్నే భజింతునని అనన్య భావమును ఆనుభవముతో నిరూపించుళొ న్నారు. 236. వంతువరాళి._రూవకం నిన్నే నెరనమ్మినానురా ఓ రామూ! రామయ్య ॥నిః అన్నికల్లలనుచు ఆడిపాడి "బేడి వన్నగశయన నే చిన్నతనమునాడె ॥ని॥ 'వేదశాన్ర్ర పు రాణవిద్యల చే భీదవాదములు తీరక (భమసేవారలంజూచి కని! భోగములకొరకు భువిలోరాజనమున యాగాదులొనరించి యలయువారలంజూచి 1ని! ఈ జన గ్హామున నిన్ను రాజిచేసికో లేక 'రాజిల్లరని త్యాగ రాజవంద్య రాఘవ శని!

త్యాగశాజ క్‌ _ర్తనలు తా? 'వపంచమందలి విషయములన్నియు కల్లలన్వి "పెద్దల నూ పవ్పలను, పాటలను పద్యములను, అటలలోగూడ ఆడి పాడి, వేడి నా చిన్నతనము నుండియు తెలిసి "గాని తెలియకం౫ాని నిన్నే నెజనమ్ముకొని యున్నాను.ఆనగా:తనచిన్న నాటి ఆట, పాటలందు మేతము, భగవంతుని సత్యరూపము, (పపంచముయొక్క అసత్య స్వభావము బోధించంబడుచుండు సంస్కృతి కలదని తెలియుచున్నది. రామడా సాదుల గోయములందు, జాతీయములై న పాటలందును ఈ సత్యమే నోచరింవెడీ దనుటకెన్నోో నిదర్శనములు కలవు; మరియు, పేద, శాతం పురాణముల 'పచా రమున్నూ ఆనాడు విశేషముగా. నుండెడిది. ఆందు పరస్పరమువాద (ప్రతి చాదములతో, అనీవలు వినోదించుటయు కలదు. ఆపై భోగములానించి. రాజు సముతో యజ్ఞ యాగాదు లొనరించుటయు కలదు. ఇంతటి విద్యా వై భవమున్ననూ, ఇన్నింటిని భగవంతుని కర్ఫించి వానితో రాజీ చేనుకొన్నంగాని ఇవి రాజిల్లవు= రాణించవు. సారకముగాదన్వి పరమ భక్తులు, సంకీ రృనాపరులు, ఆటపాటలందు బోధించుతీరును సా పరం పరాగత మెన 'సదుపచేశములను (గహించి ని న్నే నమ్మితినిం అని తన చాల్య మాదిగళ"%ముడే రనక శరణ్య మెనట్లు నిరూపించినారుం రై39్పలా. రవిచం (దిక___అది నిరవధిసుఖద నిర్శలరూవ నిర్ణితమునిశావ కనిక శరధిబంధన నతసంకందన శంకరాది గీయమాన సాధుమానన సుదన ॥నికి మామవ మరకఠతమణినిభ జీవా - (శ్రీ రమణీలోలా (శితజనపాల భీమవరా(శ్రమ భీమక రార్చిత 'శామనరాజన మానవదూర త్యాగ రాజవినుతచరణ ।!ని॥ నిరవధిసుఖద == ఆవధిలేని నుఖమిచ్చువాడు (ముకి ని తమునిశాప = పాద మహీమచే అవాల్యాశాపమును పోగొట్రినవాడు. శరధిబంధన == సేతువు కట్టిన చాడు.నతేసం[కందన == ఇం(దునిచే నమస్కరింపబడినవాడు. శంక రాదిగీయమొన == శంకరాదులచే స్తుతింపంబడువాడు. సాధుమానస సుసదన = సాధుల మనసులు నివాసమెనవాడు. మౌం == అవ = నన్ను రతీంవుము. భీమపరా[కమ = భయంకర మెన పరా్యశశమముకలవాడు ఛీమకళార్చిత == శివునిచేతే వూజలందినవాడు.. తామస... దూర = రజ సమో గుణములు గలవారికి దూర మెనవాడు, బాట నా ఇందు శ్రీరాముని పరదైవము?ా భావించి అవతారమందలి దివ్య లీలను వర్గించినారు.

న! త్యాగశాజు కీర్హనలు రైరెడటై. కావీ....రూవశం నిత్యరూవ ఎవరిపాం-డిత్య మేమి నిలుచునుర వ! అ నే నత్యమైన అజ్ఞ మోర సామర్థ్యము లదా కిని॥ భానుపగలు ీయి రత్న-సానుంజుట్టడా పూనిశేషుడమిత భార-భూమిమోయడా ఏీనులందుకాళీవలి-సీ నామము బల్క-డా మాని త్యాగ రాజవినుత-మహిమాస్పదమగు సీ ముందు !ని! శామతారకబవ్మాము నిత్యరూపము శాల్మతయమున కతీఠరము. ఈ విశ్వము నంకను అఆ పరత కే వ్యాపించియున్నది. “పురుషు ఏజీ దగ్‌ 0 సర్వం “ఏతా “వానస్యమహిమా” "మొదలైన శృతులు ఆ పరమాత్ముని వైభవమును ర్ట _ర్థించినవి, ఇట్టి భగవంతుండకై న రాదూ! నీవద్ద ఎవరి పొండిత్య మేమి నిలచునుశఆనగా ఒక్క విద్యయం దేగాక, అన్ని రంగములందు లోక వ్యవవోరములో నమర్శతను పాండిత్య .మనుట జాతీయము. ఎవరి, ఎంతటి సామర్థ్య మైనను భగవంతుని" ముందు *హాను చుంతుని ముందు పప్పిగంతులవ లో అపహాస్యమగునని భావము, ఆ భగవన్మహిమ "జే ఈఊపప త్తులతో నిరూపించినాలు. అఫీష్టాస్యాద్వాళ ॥ పవతే భీపోజేతి నూర్యః॥ భీషాప్తాదన్ని శే ఏంళ్చ మృత్యుక్షావతి పంచమ ఇతి” ళృతి! థి నర్యమె, సార్వశాలికమ్నునెన భగవంళుని ఆజ చే నూర్యుడం, ర్యాతియవళ్ళు రత్నసానువును == మేరువును చుట్టి ఆనాదిగా తిరునమ "జీ యున్నాడు, ఆదిశేషుండు ఈ భార్వమెన భూమండలమును. నిరంథరము మోయుచునే యున్నాడు. శాశీవి క్వేళ్వరుడు తన రాజథాని పంచ్మశోశపట్టమైన శాశియందు సర్వ జీవులకు వారి అంత్యతుణములందు రామతారకమును వారి చెవులలో నుపటేశిందు చున్నాడు. ఇతే అగ్నిం్య్రాదులు, తుదవ మృత్యువు నైతము భగవంతుని ఆజ్ఞ వేత-నే (పవర్హించుచున్నారు. ఇంతలేసి నియామకాధికారములు కలవారు, సర్వ నియామవ డైన రాముని యధీను లై నపుడు లోకమందలి ఎవరి సామర్హ బ్రమాలున్నూ శొరశానివని భావము. కావున సర్వళరణ్యుడు రాముడే యని విచ్తాంటేమును ళృతి అనుభవములచే ఆజేళించినారు. థి 239, శుద్ధసా వేరి-అది నీశివరి బోధన శనీ! సాశీతరామ సన్మునిస్తోమ శనీ!

త్యానకాజ కీ ర్హనలు 479 కలకలమని నాతోం బలుకకున్నావు తలపు వేరైనది క్యాగరాజనుత 1సీ1 వ్యంగ్య మర్యాదతో రాముడు తనతో మొట్లాడవ లెనను తీముకమున రామా! నీకెవరో వీదో నాపె సొవలు 'వెస్పినట్లున్నది. కలకలమని నాతో పలుకటలేదు. నీ చి ర్తమే వేరై నట్లున్నదిం సక్పురుములైన మునులు పరివారులు నీవు పాశేతపతివి ఇట్రుండుట న్యాయ్యముజాచని చమత్కారము, 240. అనందశ్రైరవి__ అది ౪ నీశీ కెలియకపోనే నేనేమి శజయుదురా 1సీ; లోశాధారుండ వై నాలోని (వజ్యలించే జూలి నీక ఎంచబెందుంజూచిన ఎంజిందుం బలికీన ఎంటబెందు జీవించిన ఎంబెందుం. ఇనాజించిన అందందు సీవనితోచేటందుకు ఏీ పాడార విందమును ధ్యానించిన "జందుకని క్యాగ రాజ నన్నుత $నీః సర్వ జీవులందును ఆంత ర్యామిశ్యా సర్వపాటమీగా కే ర్రజ్ఞాండుగా సీజీ వ్యాపించి, లోశాధారుడవై యున్నావు. నీపట్ల ఆ ర్మిపరిపాకముతో. సవాజముణా నాలో ప్రజ్వలించే జాలి నీశే శెలియకపో లే నాకీమిగత్తి ీ-ీమి వేతును? *ఊేచేది చూచినను, మౌట్లాడిననూ, సేవించి వూజించిన"జీ అదంతయు నీకేం అంతా రామమయీనును భావము కలుగబీలెనని, నీ పాడారనిందమును ధ్యానించు చున్నాను. 6ఈఃా శా ధ్యాన మెందుకని నీకే కెలియనన్న నీనింకేమి చేయును అనుటవలన సబా సర్వత రాము చింతనయే తనక శరణ్యమని పరోక్షముగా తన భిని నిజేదించుకొన్నారు. 241. నీలాంబరి. చాపు నీశీ దయరాక నేం జేయు వనులెల్ల నెరవేరునా రామ ॥నీ॥ వకోపించక నేను సీవను జ్ఞాని శేలాగు సుఖమిచ్చునే ఓ! రాఘవ కసీ॥ మనసు నిల్వనివారు నూయాజూలముః జేసీ మరిము క్రి గొననౌెనే కనుసండ్ఞ కు రానిశకాం౧శను బలిమిని కరమిడ వశమానె ఓ! రాఘవా 1కి

480 త్యాగరాజు కీర్తనలు వాడీక లేని విద్యల చేత నభలోన వాదించంజోనానె సాడివిన్నమాట నిల్చ్బవేని నరసుని వితమౌనె ఓ! రాఘవ 1సీః మెప్పులనై బహుధర్భృము శేసికే మిగులం [బోవందగు'నే తవ్వమాటబుగాదు ారకనామ: (శ్రీ 'శ్యాగరాజునివై ని ఓ! ఆాభఘవ ని వ! మనము చేయు కర్మల ననుసరించిళమీ ఫలితములు కల్పుననుట సర్వపాధారణ మెన నిర్దయము.. శాన్వి ఏ శరమాణసులో, వట్టికర్మత సేవిధమెన ఫలము ఎపుడు కలుగునో మనకు గోచరము శాదు. ఆయా జీవులకు వారివారి కర్మలననుసరించి ఛలమును [గహించవలనిన సర్వనియామవండు సర్వ ఫలపదాత సక్వేస్వరుడే_శాని శాగబ్వేపములు లేక వేయు. పనిష్పుల పనులు" తలిదండులట ఆనందమిచ్చువట్లు వివేకముతో, తెలిసిగాని తెలియకంగానిి భగవంతనియందు సృతిశలిగి సర్వ రతకలైైన స్వీశ్వరునియందు, పపేమౌనుభవము కలిగ, విభేయు- డ్రై వీ కర్మలు వేవీననూ, భగవంతునిశ మవయందొక విలతుణమెన దయ కలుగును ఆట్లి ఆంతర్య మైన దయను సొందలేనిచో మనము చేయు శార్యములు సార్భ కములు కావు, ఆను పరమార మును “నీకేదయరాక” ఆని పల్లవిలో మూచిందినారు. ఈ దయ సంపా దించుటేప్‌ మనమేమో శ్రమ చెయ్యనక్కర లేదు. “మిరు మేమని మతిభమణంబున భిన్నులె (పవర్డిల్లక, సర్వమున్‌ ఆకని దివ్యకళౌమయమంచు విష్ణునందుల్ల ము జేర్చి, తారడవి నుండుట మేల” అన్న (ప్రవ్లోదనూ క్రీ ననుసరించి భగవంతునియందు, "'జేరుతనము లేక ఏకోపీంచవలెను.. ఆనగా ఏకము శానలెను. 'బైవమును అళ్ళీ లకము-గా భౌవించనలెను.. ఆట్లుశానిచో ఆతడు జ్ఞానియెనన్తూ అన్నియు తెలిసిన చాడ్రైనన్తూ. తన తెలివితో లొను నుఖమెొందలేడే. "తను మనసును భగవంతుని యందు నురణించక, ఏ మొోయజాలముతో, భగవం౫ప్లు జూడ వకముగా (పన ర్మించిన వారికి ము క్రీ రాదు. ఇందుప వరుసగా లోశానుభవముతో ఉఊదాహరణలిచ్చినాడం ఒక శృంగార. రనీపండు కనుసంజ చేనీన తనకు నవకముగాని (ప్రియురాలిని అంతకన్న (పర్యమ చర్య శా, చేయిచేట్టి లాగినన్తూ ఆమె పీనికి వవమగుభా? ఆకే విద్య చదివిననూ (వస్తుకము ఆ విద్యను మరచిన పండితుడు సభలో వా3ంశా అజాత వాడీ మొటలు విన్ననూ, అమొట తన మనసులో నిల్చుకోలేని సరసుడు, ఇా-నీ ఆపహాస్యనుగును. గొప్పలకై దానధర్మములు చేసిన దాంభికలు డాసష్టభిముందనట్లు అంతరంగము నంటిన భ క్రి రామునిపట్ల కలిని, +శీ/రామునికి శరణ్యు లై “వారికే రాముని దయ శలుగుననియు, సత్క_ర్ముములు, విద్యలు; దానథర్మములం క యున్ననూ రామభ్‌ జీవము వంటిదని ప్రద్యనినాడ. థ్‌ , ఈస్వ వ్ల శ్రీ ల్‌ో! రృనా వివరణమందు మొదటిఖాగము సమౌ ప్తము,